# Кӧрманщи

Институт перевода Библии

## Мьзгини


Мьзгини

## МЬЗГИНИ


МЬЗГИНИ


ПӘЙМАНА НУ


(ИНГИЛ)


бь Стандарта Кӧрманщийа К’ӧрдед wәлатед Кафказе

Һәгәр пьрс йан пешнийаред wә һәбьн, жь к'әрәма хwә бь ве навнише бьшиньн: ibt_inform@ibt.org.ru

Һ’ӧнӧрмәнде шькьлед бь дәста чекьри Horace Knowles ә,

Хӧдане нәшьркьрьне

© Тһә Брьтьсһ & Форәьгн Бьблә Сощьәтй ә

(К’омәла К’ьтеба Пирозә Инглистане у Wәлатдәр), 1954, 1967, 1972

Сәрр’асткьр у зедәкьра ван шькьла жи Лоӧьсә Басс ә,

хӧдане нәшьркьрьне © Тһә Брьтьсһ & Форәьгн Бьблә Сощьәтй ә, 1994

© Институт перевода Библии, 2000, 2011

ISBN 978-5-93943-172-9

## Пешготьна Институте


Пешготьна Институте

Института Wәлгәр’андьна К’ьтеба Пироз р’азибуна хwә дьдә wан wәлгәр’ у сәрр’асткьред ве К’ьтеба Пироз, ӧса жи әwед майинә кӧ ль гора карина хwә алик’ари данә бона һазьркьрьна ве к’ьтеба Мьзгинийа Иса Мәсиһ, аwа готи Пәймана Ну бь зьмане к’ӧрдийа зараве кӧрманщи. Әм пьр’ ша нә, кӧ чәнд ньвиск’аред к’ӧрдә жь чәнд wәлата жи хwә ль wәлгәр’андьна (т’әрщьмәкьрьна) Пәймана Ну гьртьнә. Әв жи ви һ’але гьранда гавәкә пешдачуйина зьмане мьләт ә, ӧса жи хwәйкьрьна зьмен ә. Әм бь дьләки ша ве К’ьтеба Пироз, Пәймана Ну п’ешк’еши хwәндәванед һежа дькьн.

Әw wәлгәр’андьна дәсте wәда жь бәр wе Мьзгинийе һатийә гьртьне, йа кӧ алийе Институтеда сала 2000-и һатийә нәшьркьрьне, ньһа т’әне бь сьвькайи һатийә леньһер’андьн у сәр’асткьрьне. Пештьри wе йәке жи, шьровәкьрьн у фәрһәнгок жи һатьнә зедәкьрьне. Институт р’азибуна хwә дьдә wан жи, йед кӧ пешнийари у к’омәка сәрр’асткьрьне данә.


Стандарта к’ӧрдийә кьрили бь һ’әрфед латини

Р’аст ә, Мьзгини (Инщил, Пәймана Ну) бь һ’әрфед латини ль гора стандарт у р’астньвисара кӧрманщийа латини иди һәйә. Мәрәме wе к’ьтеба wәлгәр’андийә дәсте wәда, нә әw ә кӧ щийе wе бьгьрә йан дәwса wе бьхәбьтә. Мә’ни әв ә, кӧ пәй Шәр’е Һ’әмдьнйайейи Дӧдар’а һ’әта иро, п’ьр’анийа к’ӧрдед wәлатед Кафказе у Асйа Навинда к’ьтебед хwә бь һ’әрфед кьрили у бь стандарта зарав у р’езьманийа хwә данә нәшьркьрьне. Ле бәле ван ахьрийада, һьнәк һеди-һеди дәст бь һ’әрфед латини дькьн у мәри жи һәнә кӧ латини жь кьрили р’ьһ’әттьр дьхуньн. Жь бәр ве йәке мә qьрар кьр, кӧ бона хатьре wан әм ве wәлгәр’андьне бькьн һ’әрфед латини. Аwа, әв wәлгәр’андьна дәсте wәда хут мина wе чапа һ’әрфед кьрили йә (йа кӧ сала 2011-а, жь алийа Института Wәлгәр’андьна К’ьтеба Пирозда, Москве һатийа һазьркьрьне), әва һ’әму qәйдә-qанунед р’астньвисара р’езьманийа стандарта кьрили хwәй дькә, ле т’әне бь һ’әрфед латини йә. Мәрәме нәшьркьрьна ве чапбуне әw ә, кӧ аликарийа wан к’ӧрда бе кьрьне, йед кӧ wәлатед Кафказе у Р’усйайеда дьжин, ле дьхwазьн ве wәлгәр’андьне бь һ’әрфед латини бьхуньн.


Wәлгәр’андьна Пәймана Ну бь зьмане к’ӧрди

Незики дӧ һ’әзар сал пешда, Пәймана Ну бь зьмане йунанийа кәвьн һатийә ньвисаре. Жь һьнгева һ’әта ньһа әw бь гәләк зьманед дьнйайе һатийә wәлгәр’андьне. Дьнйайеда иро незики шәш һ’әзар һ’әйсьд зьман һәнә. Т’әмамийа Пәймана Ну ньһа незики һ’әзар дӧсьд зьмани һатийә wәлгәр’андьне. Гәләк жь wан мьләтед кӧ бь ван зьмана хәбәр дьдьн у Пәймана Ну бь зьмане wан wәлгәр’анди һәйә, һ’әсабе wан гәләки жь һ’әсабе мьләте К’ӧрд һьндьктьр ә.

Әва к’ьтеба ль гора зарав у р’езьманийа кӧрманщийа wәлатед Кафказеда (wәхтәке Советеда) һатийә ньвисаре. Сала 1827-а чәнд п’аред К’ьтеба Пироз бь кӧрманщийа Һәк’арийе һатьнә wәлгәр’андьне. Сала 1856 у сала 1857-да пешийе Мьзгинийа ль гора Мәтта у паше һәр чар Мьзгини бь кӧрманщийа Харп’уте (незики Әлазьге) бь һ’әрфед әрмәни Стәмболеда һатьнә нәшьркьрьне. Сала 1872-а т’әвайийа Пәймана Ну диса хут wи заравида һатийә нәшьркьрьне. Жь сала 1900-и һ’әта ньһа чәнд п’аред жь Пәймана Ну, ӧса жи т’әмамийа Пәймана Ну бь чәнд заравед к’ӧрди һатьнә нәшьркьрьне (мәсәлә, кӧрманщийа Т’ьркйайе, бә’дини, к’әрманшаһи, мукри, сорани). Ван ахьрийада жи чәнд к’ьтебед wәлгәр’андьна иройин жь алийе Института Wәлгәр’андьна К’ьтеба Пирозва бь кӧрманщийа wәлатед Кафказеда р’онайи дитьнә: Сала 1993-а к’ьтеба Мьзгинийа Мәтта дәрк’әтийә у 1996-а жи к’ьтеба Мьзгинийа Луqа у К’аред Шандийа. Сала 2000-и т’әмамийа Пәймана Ну дәрк’әтийә, һ’име к’ижане ньһа сәрр’асткьри дәсте wәда йә.


Щур’е (мет’ода) хәбата ве wәлгәр’андьне

[1]Әва к’ьтеба жь алийе к’ома Институтеда һатийә wәлгәр’андьне. Канийа ве к’ьтеба к’ӧрдийә wәлгәр’анди жь к’ьтеба Пәймана Нуйә бь зьмане йунани йә, аwа готи «Тһә Грәәк Нәw Тәстамәнт». Әв тек’ста йунани сәр дәстньвисаред һәрә кәвьнә qәнщ һ’имгьрти йә, йед кӧ иро һәнә. Нав дәстньвисаред йунанийа кәвьнда чәнд фьрqийед кӧ тенә бәр ч’ә’ва һәнә, бона к’ижана жера р’уп’әлед к’ьтебе һатьнә шьровәкьрьне. Ләма фьрqийед бьч’ук щарна дьк’әвьнә нава ве wәлгәр’андьне у wәлгәр’андьнед зьманед башqә.

Мәрәме wәлгәр’андьне әв бу, кӧ һьн wәлгәр’андьн жь тек’ста йунани дур нәк’әта у фә’мина wе жи мина йунани буйа, һьн жи кӧ фә’мина йунани р’аст бьбуйа стила кӧрманщикә хwәшә зәлал у бәдәwә иройин.

Института Wәлгәр’андьна К’ьтеба Пироз

101000 Россия

Москва, Главпочтамт, а/я 36

Институт перевода Библии

## Пешготьна бона Пәймана Ну


Пешготьна бона Пәймана Ну

К’ьтеба кӧ wә гьртийә дәсте хwә, жер’а дьбежьн «Пәймана Ну». Пәймана Нуда бист һ’әфт к’ьтеб һәнә. Әвана пешийе бь зьмане йунани һатьнә ньвисаре. Һьнге әв зьман зьманәки щьмә’ти бу, кӧ п’ьр’анийа щьмә’та Императорийа Р’омайе, аwа готи мьләтед дор-бәред Бә’ра Сьпи (Бә’ра Навин) р’ьһ’әт фә’м дькьрьн у хәбәр дьдан.

Ньвисаред Пәймана Ну т’әви йед Пәймана Кәвьн һәвр’а дьбьнә т’әвайийа К’ьтеба Пироз (аwа готи «Библийа»). Ньвисаред Пәймана Кәвьн у Пәймана Ну дәрһәqа wан һәр дӧ пәйманада дьбежьн, йед кӧ Хwәде т’әви щьмә’та Хwә гьредан. Пәймана Кәвьнда ньвисар ә кӧ чаwа Хwәде т’әви щьмә’та Хwә Исраеле пәйман гьреда у Qанун[2] бь дәсте Муса да wан. Пәймана Нуда жи ньвисар ә кӧ чаwа Хwәде т’әви щьмә’та Хwә, аwа готи щьвина һ’әму баwәрмәндед Иса Мәсиһә жь һәр мьләти пәйманәкә дьн гьреда. Әв пәйман пе дәсте Иса Мәсиһ һатә гьредане. Һьмбәри wе пәймана Хwәдейә кӧ Wи т’әви щьмә’та Исраеле гьреда, әва «ну» йә (Ибрани 9:11-15).

Һәр чар к’ьтебед пешьнә Пәймана Нур’а бь йунани дьбежьн: «ӘӦАГГЕЛИОН». Хәбәра «Инщил» жь wе те у бь кӧрманщи те фә’мкьрьне «Мьзгини», аwа готи «хәбәра хере». Әв к’ьтеб дәрһәqа жийин у qӧльхе Исада дьбежьн.

Пәй ван һәр чар Мьзгинийар’а к’ьтеба «К’аред Шандийа» йә. Әва к’ьтеба шә’дәтийа wе йәке дьдә, чаwа пешийе баwәрийа сәр ве Мьзгинийе дьнйайеда бәла дьбу.

Пәй вер’а жи бист йәк нә’мә һәнә, кӧ жь алийе шандийа у баwәрмәндед дьнә сәдсалийа пешьнда һатьнә ньвисаре. Һьнәк жь wан нә’ма, бәрбьр’и щьвинед щур’ә-щур’ә бажара дьбьн, һьнәк жи һәма хут бәрбьр’и баwәрмәндед шәхси дьбьн (Фьлимон, Тимот’ейо у йед майин). Мәрәме ньвиск’аред ван нә’ма әw бу, wәки ширәта бьдьнә баwәрмәнда у һинкьрьна qӧльхе Иса wанр’а шьровәкьн.

Хӧләсә к’ьтеба бист һ’әфтайә пашьнә Пәймана Нуда, к’ьтеба «Ә’йантийе» йә. Әва к’ьтеба пе дитьнок у хәбәред сӧр’ийә символи дәрһәqа Хӧдантийа Иса Мәсиһ у сәрк’әтьна П’адшатийа Хwәдеда дьбежә.

## Бона аликьрьна хwәндәвана


Бона аликьрьна хwәндәвана

Бона аликьрьна хwәндәвана чәнд тьшт һатьнә һазьркьрьне.

Пешготьнед һәр к’ьтебәке:
Бона һәр к’ьтебәкә Пәймана Ну пешготьнәк һәйә. Әв пешготьн ван ахьрийада бона хwәндәванед ви зәмани һатьнә һазьркьрьне, wәки зу сәр фькьр у мәрәмед һәр 27 к’ьтеба вәбьн.
Сәрньвисаред п’ара:
Нава wәлгәр’андьнеда һәр п’арәкә бьч’ук бь сәрньвисарәке дәстпедьбә. Мәсәлә, Мәтта 1:1 бь сәрньвисара «Р’ьк’ьнйата Иса» дәстпедьбә, Мәтта 1:18 бь «Буйина Иса» дәстпедьбә, Мәтта 2:1 бь «Стәйрнасед р’оһьлате» у йед майин. Әв сәрньвисар дәстньвисаред ә’сасида т’ӧнәнә, ле ван ахьрийада бона алик’арийа хwәндәвана һатьнә һазьркьрьне, wәки хwәндәван заньбә, мәрәм йан фькьра ве п’аре сәр чь йә.
Нав-нишанед р’езед һәвал-фькьр:
Ӧса жи бона алик’арийа хwәндәвана, гава р’езед һәвал-фькьр бона п’арәке һәнә, нав-нишанед wан бьн сәрньвисарада һатьнә ньвисаре. Р’езед һәвал-фькьр бә’са wан щийа дькьн, к’идәре хут әw сәрһати йан фькьред wан һәв дьгьрьн. Мәсәлә, бьн сәрньвисара Мәтта 1:18 кӧ дәрһәqа «Буйина Иса»-да дьбежә, Луqа 2:1-7 нава кәванада һәйә, чьмки ль wи щийи жи дәрһәqа буйина Исада те готьне.
Шьровәкьрьнед жере:
Нава к’ьтебеда ль жера р’уп’әла шьровәкьрьн һәнә. Һәгәр ньвисареда һун сәр хәбәре стәйрке «*» бьбиньн, wи чахи сәр wи р’уп’әли жере шьровәкьрьне бьхуньн.
Һ’әрфед тә’ри:
Чәнд щара нава ньвисареда һ’әрфед тә’ри һатьнә ньвисаре. Әва хәбәра ль гора зьмане йунани дәрбе дьстиньн. Лазьм ә кӧ хwәндәван хwәндьна хwәда гьрани бьдә wан хәбәра. (Мәсәлә, бьхуньн: Йуһ’әнна 5:45; Галати 3:12.)
Шькьл, навниш у хәритә:
Нава ве к’ьтебеда, илайи пьшта к’ьтебеда шькьл, навниш у хәритә һәнә, кӧ к’омәке дьдьнә хwәндәвана. Әвана жь алийе занава ль гора култур у т’ариха зәмане Иса Мәсиһда һатьнә һазьркьрьне.
Фәрһәнгок:
Фә’минед гәләк хәбәред гьран у нәнас нава фәрһәнгокеда һатьнә шьровәкьрьне. Гава р’асти хәбәред зә’мәт бен, йед кӧ ль щәм wан әв нишан «Фәрһәнгок» һәйә, жь к’әрәма хwә фәрһәнгока пәй к’ьтебе бьньһер’ьн.
Нав-нишанед хәбәред к’ьлитә сәрәкә:
Хьлазийа к’ьтебеда ӧса жи нав-нишанед хәбәред к’ьлитә сәрәкә һәнә. Wеда гәләк хәбәред к’ьлитә сәрәкә мина «баwәри», «гӧнә», «дӧа» у йед майин һәнә. Бьн һәр хәбәреда жь Пәймана Ну чәнд щи һатьнә к’ьфшкьрьне, wәки хwәндәван бькарьбә wе хәбәреда к’ур бә.

## МӘТТА

### МӘТТА

МӘТТА


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]


МЬЗГИНИЙА ЛЬ ГОРА МӘТТА


Пешготьн

Ль гора р’езкьрьна к’ьтебед Пәймана Ну, «Мьзгинийа Иса Мәсиһә ль гора Мәтта» к’ьтеба пешьн (ә’wльн) ә. Бь фькьра зана әва к’ьтеба сәдсалийа пешьнда ль Әнтакйайе һатийә ньвисаре. Жь һьнгеда һ’әта ньһа әва к’ьтеба буйә ч’ә’вканик бона wан мәрьвед кӧ дьхwазьн р’астийа Хwәде нас кьн, аwа готи Иса Мәсиһ. Ль гора шә’дәтийа щьвина сәдсалийа дӧдада, хӧдане ве к’ьтебе Мәттайе шанди буйә, йе кӧ һе бәри р’астһатьна Иса хәрщгьр бу, кӧ жер’а «Леwи» жи дьготьн (Марqос 2:14; Луqа 5:27).

Әва к’ьтеба мьзгинийа ве йәке дьдә, кӧ Иса йә Хьлазкьр у П’адшайе жь Хwәдеда создайи. Әва мьзгинийа дьбежә, кӧ Иса нә т’әне Хьлазкьре мьләте щьһуйа йә, ле йе мьләтед т’әмамийа дьнйайе йә жи.

Мьзгинийа Мәтта жь һәр се Мьзгинийед майин зедәтьр бә’са Пәймана Кәвьн дькә, чьмки мәрәме ве к’ьтебе әв ә, wәки избат кә, кӧ Иса һәма хут Хwәха йә әw Хьлазкьре создайи у бь ви аwайи ньвисаред щьһуйайә пироз (аwа готи ньвисаред Пәймана Кәвьн) һатьнә сери. Мәтта к’ьтеба хwәда жь чьл щара зедәтьр бә’са wан ньвисаред Пәймана Кәвьн дькә. Жь wан щийа гәләк аһа ньвисар ьн: «Әв йәк аһа qәwьми, кӧ әw готьна Хӧданә бь заре п’ехәмбәр һатьбу готьне бе сери...» (1:22; 2:15, 17-18, 23; 4:14-16; 8:17; 12:17-21 у йед майин). Ӧса жи Мәтта гәләк щара дьньвисә, кӧ Иса чаwа «Кӧр’е Даwьд» те һ’әсабе, чьмки Мәсиһе создайи wе жь р’ьк’ьнйата Даwьд п’адша бьһата (1:1, 20; 9:27; 12:23; 15:22; 20:30-31; 21:9, 15; 22:41-45).

Әв Мьзгини жь һәрсекед майин бь ви аwайи жи бәрч’ә’в дьбә, кӧ дәwса наве «Хwәде» гәләк щара хәбәра «Ә’зман» һатийә хәбате, сәбәб әw бу кӧ щьһуйа нәдьхwәстьн һәр гав наве Хwәде банина сәр заре хwә, чьмки пироз ә, ләма жи Мәтта дурва дьһат. Мәсәлә, дәwса «П’адшатийа Хwәде» 33 щара «П’адшатийа Ә’змана» ньвисар ә, ле «П’адшатийа Хwәде» т’әне пенщ щара ньвисар ә.

Ньвиск’аре к’ьтебе сәрһатийа Иса бь һур-гьли дьньвисә. Әw жь р’ьк’ьнйат у буйина Исада дәстпедькә, паше дьньвисә Әw чаwа пе аве те ньхӧмандьне (ьматкьрьне), те щер’ьбандьне, паше дәрһәqа кьред Wийә Щәлиледа дьньвисә, чаwа даннасин кьр, һин кьр у нәхwәш qәнщ кьрьн. Паше дьньвисә кӧ Әw чаwа жь Щәлиле те Оршәлиме, р’ожед һ’әфтийа Хwәйә хьлазийе ль wьр чаwа дәрбаз дькә у чаwа һатә хачкьрьне у жь мьрьне р’абу.

Мьзгинийа Мәттада Иса чаwа дәрсдарәки мәзьн к’ьфш дьбә, йе кӧ һ’ӧкӧме Wи һәйә Qануна Муса шьровәкә у бона П’адшатийа Хwәде даннасин кә. Ӧса жи дьдә к’ьфше кӧ Әw wәк’иле Qануна Хwәде у пәйманейи амьн ә, кӧ мәрәме Хwәде дьqәдинә у тинә сери. Мьзгинийа Мәттада һинкьрьнед Иса п’ар-п’ар дийар дьбьн у әв п’ар бь ве р’езкьрьне бәрч’ә’в дьбьн:

1. Даннасинийа сәре ч’ийе бәр мәрьвайе вәдькә, кӧ зар’ед П’адшатийа Хwәде чьqаси хwәзьли нә у гәрәке р’абун-р’уньштьн, борщ у жийина хwәда жи чаwа бьн (сәре 5-а һ’әта 7-а).

2. Т’әмийед бона шагьрта, wәки qӧльхе шандитийа хwәда чаwа П’адшатийа Хwәде даннасин кьн (сәре 10-а).

3. Сӧр’а П’адшатийа Хwәде у һ’әфт мәсәлә (13-а).

4. Ль сәр ве дьне зар’ед П’адшатийа Хwәде, аwа готи баwәрмәндед Иса Мәсиһ гәрәке һьндава һәвда чаwа бьн (сәре 18-а).

5. Һинкьрьнед ль сәр р’ожед ахьрийе у һатьна П’адшатийа Хwәде (сәре 24-а у 25-а).

Р’ьк’ьнйата Иса у буйина wи (1:1–2:23)
Qӧльхе Йуһ’әннайе ньхӧмдар (3:1-12)
Ньхӧмандьн у щер’ьбандьна Иса (3:13–4:11)
Даннасини у шьхӧлед Исайә ль Щәлиледа (4:12–18:35)
Р’ийа Исайә жь Щәлиле һ’әта Оршәлиме (19:1–20:34)
Һ’әфтийа Исайә хьлазийе ль Оршәлиме у дор-бәред wеда (21:1–27:66)
Р’абуна Иса жь мьрьне у шагьртава хӧйабуна Wи (28:1-20)

### 1


Р’ьк’ьнйата Иса


(Луqа 3:23-38)

1[•]Әв ә р’әqәма р’ьк’ьнйата Иса[†] Мәсиһ[†], р’ьк’ьнйата Даwьд[†],

р’ьк’ьнйата Бьраһим[†]:[+]
2Бьраһимр’а Исһаq[†] бу,
Исһаqр’а Аqуб[†] бу,
Аqубр’а Щьһуда[†] у бьрава бун,[+]
3Щьһудар’а Перес у Зәра бун, (наве дийа wан Т’амар бу),
Переср’а Һәсрун бу,
Һәсрунр’а Р’ам[*] бу,[+]
4Р’амр’а Аминадав бу,
Аминадавр’а Нәһшон бу,
Нәһшонр’а Сәлмон бу,[+]
5Сәлмонр’а Боwаз бу, (наве дийа wи Р’әхаб[†] бу),
Боwазр’а Овед бу, (наве дийа wи Р’ут’ бу),
Оведр’а Йеша[†] бу
6у Йешар’а Даwьд п’адша бу.

Даwьд п’адшар’а Сьлеман[†] бу, (дийа wи бәре к’ӧлфәта[†] Урийа бу),
7Сьлеманр’а Р’әһобоwам бу,
Р’әһобоwамр’а Әбийа бу,
Әбийар’а Асаф[*] бу,
8Асафр’а Йеһошәфат бу,
Йеһошәфатр’а Йорам бу,
Йорамр’а Узийа бу,
9Узийар’а Йотам бу,
Йотамр’а Аһаз бу,
Аһазр’а Һьзqийа бу,
10Һьзqийар’а Мьнашә бу,
Мьнашәр’а Амос бу,
Амоср’а Йошийа бу
11у Йошийар’а Йәхонийа у бьрава бун. Wи чахи щьмә’т сьргун чу Бабилоне[†].

12Ле пәй сьргунчуйина Бабилонеда,
жь Йәхонийар’а Шалтийел бу,
Шалтийелр’а Зәрубабәл бу,
13Зәрубабәлр’а Абийуд бу,
Абийудр’а Елйаqим бу,
Елйаqимр’а Азур бу,
14Азурр’а Садоq бу,
Садоqр’а Ахин бу,
Ахинр’а Елйуд бу,
15Елйудр’а Елазар бу,
Елазарр’а Мәтан бу,
Мәтанр’а Аqуб бу,
16Аqубр’а Усьв[†] бу, мере Мәрйәме[†], йа кӧ Иса[†] жь wе wәльди, кӧ Мәсиһ[†] те готьне[+].

17Аwа жь Бьраһим һ’әта Даwьд чардәһ ньсьл[†] дәрбаз бьбун, жь Даwьд һ’әта сьргунчуйина Бабилонеда чардәһ ньсьл у жь сьргунчуйина Бабилонеда һ’әта Мәсиһ диса чардәһ ньсьл бун.


Буйина Иса


(Луqа 2:1-7)

18[•]Буйина Иса Мәсиһ бь ви тьһәри бу. Мәрйәма дийа Wи Усьвр’а нишанкьри бу, ле дәргистийа хwәда Мәрйәм бь һ’ӧкӧме Р’ӧһ’е Пироз[†] һ’әмлә к’ьфш бу[+]. 19Ле Усьве дәргистийе wе кӧ мәрьвәки[†] р’аст бу, нәхwәст wе р’ур’әш кә, фькьри кӧ дьзива wе бәр’дә[+]. 20Чахе Усьв һе сәр ве йәке дьфькьри, ва мьлйак’әтәки[†] Хӧдан[†] хәwнеда wива хӧйа бу у готе: «Усьве кӧр’е Даwьд! Нәтьрсә, кӧ дәргистийа хwә Мәрйәме бьстини. Әwи кӧ wе жь wе бьбә, әw жь Р’ӧһ’е Пироз ә. 21Әwе кӧр’әки бинә у те наве Wи Иса[*] дайни, чьмки Әwе щьмә’та Хwә жь гӧнед wан хьлаз кә»[+].

22Әв һәр тьшт аһа qәwьми, wәки әw готьна Хӧданә бь заре[†] п’ехәмбәр[†] бе сери кӧ дьбежә:[+] 23«Ва qиза бьк’ьр[†] wе һ’әмлә бә, кӧр’әке жер’а бьбә у наве Wи Иммануйел wе дайньн»[*] , кӧ те фә’мкьрьне: «Хwәде т’әви мә йә»[*] .

24Гава Усьв жь хәwе һ’ьшйар бу, әwи ль гора готьна мьлйак’әте Хӧдан кьр, дәргистийа хwә станд. 25Ле сәре хwә wер’а данәни, һ’әта кӧ әw кӧр’[*] жер’а бу. У наве Wи Иса дани.

### 2


Стәйрнасед р’оһьлате

1Гава Иса Бәйтләһ’ма[†] Щьһустанеда[†], р’ожед п’адшатийа Һеродәсда бу, һьнге чәнд стәйрнас жь р’оһьлате һатьнә Оршәлиме[†][+] 2у готьн: «К’ане П’адше щьһуйайи[†] кӧ гәрәке бьбуйа? Мә стәйрка Wи ль р’оһьлате дит у әм һатьнә, кӧ сәре хwә ль бәр Wи дайньн»[+].

3Гава Һеродәс п’адша әв йәк бьһист, т’әвиһәв бу у т’әмамийа Оршәлиме жи пер’а. 4Һьнге әwи һ’әму qанунзанед[†] щьмә’те у сәрәкед к’аһина[†] щьвандьн у жь wан пьрси: «К’идәре гәрәке Мәсиһ бьбә?» 5Wана жер’а гот: «Бәйтләһ’ма Щьһустанеда, чьмки бь дәсте п’ехәмбәра аһа ньвисар ә:

6‹Йа Бәйтләһ’ма wәлате Щьһуда,
тӧ ль нав сәрwеред Щьһудайеда нә йе һәри бьч’ук и,
чьмки Сәрwерәке жь тә р’абә,
кӧ шьвантийе щьмә’та Мьн Исраеле[†] бькә›[*] ».

7Һьнге Һеродәс дьзива гази стәйрнаса кьр у wәхте хӧйабуна стәйрке жь wан пе һ’әсийа. 8Паше әw шандьнә Бәйтләһ’ме у гот: «Һәр’ьн бона Кӧр’ьк ә’сәйи пе бьһ’әсьн. Чахе кӧ һун Wи бьбиньн, мьнр’а бежьн, кӧ әз жи бем сәре хwә ль бәр дайньм».

9Гава wана әв тьшт жь п’адше бьһист, чун. У ва йә әw стәйрка кӧ ль р’оһьлате дитьбун пешийа wан чу, һ’әта сәр wи щийе к’ӧ Кӧр’ьк ле бу сәкьни. 10Гава wана әw стәйрк дит, гәләки әшq у ша бун, 11чунә һьндӧр’, Кӧр’ьк т’әви дийа Wи Мәрйәме дитьн, ль бәр Wи дәвәр’у чун, сәре хwә ль бәр данин у хьзнед хwә вәкьрьн, п’ешк’ешед[†] зер’, бьхуре[†] ә’рәби у зьмьр[†] данә Wи[+]. 12Ле wан хәwнеда ә’мьр станд, кӧ вәнәгәр’ьнә щәм Һеродәс, әw иди р’екә дьнва чунә wәлате хwә[+].


Р’әва бәр бь Мьсьре[†]

13Гава кӧ әw жь wьр чун, ва мьлйак’әтәки Хӧдан хәwнеда Усьвва хӧйа бу у готе: «Р’абә Кӧр’ьк у дийа Wи һьлдә бьр’әвә Мьсьре[†]. Ль wьр бьминә һ’әта кӧ әз тәр’а бежьм, чьмки Һеродәсе Кӧр’ьк бьгәр’ә, кӧ Wи бькӧжә».

14Усьв жи р’абу Кӧр’ьк у дийа Wи һьлдан, шәв чунә Мьсьре 15у һ’әта мьрьна Һеродәс әwана ль wьр ман. Әв йәк аһа бу, кӧ әw готьна Хӧданә бь заре п’ехәмбәр һатьбу готьне бе сери: «Мьн жь Мьсьре гази Кӧр’е Хwә кьр»[*][+] .


Qьр’а зар’ока

16Гава Һеродәс дит кӧ әw жь стәйрнаса һатә хапандьне, гәләки һерс к’әт. Әwи ә’мьр кьр кӧ һ’әму зар’окед кӧр’инә ль Бәйтләһ’ме у дор-бәре wе, йед дӧ сали у жь wан бьч’уктьр һәбун, кӧ бенә кӧштьне, ль гора wи wәхте кӧ жь стәйрнаса пе һ’әсийа бу. 17Һьнге әw готьна бь заре Йерәмийа[†] п’ехәмбәр һатә сери:[+]

18«Жь Р’амайе дәнгәк һат,
дәнге гьри у шина гьран,
Р’аһел бона зар’окед хwә дьгьрийа
у нәдьхwәст кӧ бәр дьлада бен,
чьмки иди зар’ок нәмабун»[*] .


Һатьна жь Мьсьре

19Гава Һеродәс мьр, ва мьлйак’әтәки Хӧдан ль Мьсьре хәwнеда Усьвва хӧйа бу 20у готе: «Р’абә, Кӧр’ьк у дийа Wи һьлдә у һәр’ә wәлате Исраеле, чьмки әwед пәй Кӧр’ьк к’әтьбун кӧ бькӧштана мьрьнә».

21Усьв жи р’абу, Кӧр’ьк у дийа Wи һьлдан, вәгәр’ийанә wәлате Исраеле. 22Ле гава Усьв бьһист wәки Архелайо[†] дәwса баве хwә, Һеродәс сәр Щьһустане буйә п’адша, тьрсийа кӧ һәр’ә wьр. Һьнге хәwнеда ә’мьр станд, кӧ һәр’ә алийе qәза Щәлиле. 23Әw жи чунә бажаре кӧ жер’а Ньсрәт дьготьн ле һеwьрин. Әв йәк аһа бу, кӧ әw готьна бь заре п’ехәмбәра бе сери кӧ дьбежә: «Әwе ньсрәти бе готьне»[+].

### 3


Даннасинийа Йуһ’әннайе[†] ньхӧмдар[†]


(Марqос 1:1-8; Луqа 3:1-18; Йуһ’әнна 1:19-28)

1[•]Wан р’ожада Йуһ’әннайе[†] ньхӧмдар[†] р’абу нава бәр’ийа[†] Щьһустане даннасин кьр[+] 2у гот: «Жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн[†], чьмки П’адшатийа Ә’змана[†] незик буйә»[+]. 3Йуһ’әнна әw бу, бона к’ижани Ишайа[†] п’ехәмбәр готьбу:

«Дәнгәк бәр’ийеда дькә гази:
‹Р’ийа Хӧдан һазьр бькьн
у шьвәр’ийед Wи р’аст бькьн›»[*] .

4К’ьнще Йуһ’әнна жь пьр’ч’а дәве бу у qайишәкә ч’әрм ль пьште бу. Хwарьна wи жи кӧли[†] у һьнгьве чоле бу[+]. 5Һьнге щьмә’та Оршәлиме у т’әмамийа Щьһустане у һ’әму алийед ч’әме Урдӧне дьһатьнә щәм wи, 6гӧнед хwә дьданә р’уйе хwә у жь wи ч’әме Урдӧнеда дьһатьнә ньхӧмандьне[†][+].

7Гава Йуһ’әнна дит кӧ жь ферьси[†] у садуqийа[†] жи гәләк һатьнә wәки бенә ньхӧмандьне, әwи готә wан: «Ч’ежькед[†] мә’ра! К’е wәр’а гот, кӧ һун жь хәзәба те бьр’әвьн[+]? 8Дә бь кьред qәнщ бьдьнә к’ьфше, кӧ һун жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийанә. 9У нав хwәда нәфькьрьн нәбежьн: ‹Бьраһим баве мә йә›. Әз wәр’а дьбежьм, кӧ Хwәде жь ван кәвьра жи дькарә зар’а Бьраһимр’а дәрхә[+]. 10Ва йә бьвьр[†] ль сәр р’аwе[†] даре йә. Һәр дара кӧ бәре qәнщ нәйнә, wе бе бьр’ине у авитьне нава егьр[+]. 11Әз wә бона гӧнәвәгәр’андьне бь аве дьньхӧминьм, ле Йәки жь мьн qәwаттьр wе бе. Әз нә һежа мә чарьхе Wи жи бьгьрьмә дәсте хwә. Әwе wә пе Р’ӧһ’е Пироз у егьр бьньхӧминә[+]. 12Мәлһ’әба Wи дәсте Wида йә. Әwе бедәра Хwә паqьж кә, гәньме Хwә бькә ә’мбаре, ле кайе wе бь агьре кӧ натәмьрә бьшәwьтинә»[+].


Иса те ньхӧмандьне


(Марqос 1:9-11; Луqа 3:21-22)

13[•]Һьнге Иса жь Щәлиле һатә Урдӧне, щәм Йуһ’әнна, кӧ жь wи бе ньхӧмандьне. 14Ле Йуһ’әнна бона ве йәке Wир’а qайл нәдьбу у готә Wи: «Әз һ’әwщә мә кӧ бь дәсте Тә бемә ньхӧмандьне у Тӧ тейи щәм мьн?» 15Иса ле вәгәр’анд у готе: «Ньһа бьһелә, чьмки ль мә дьк’әвә кӧ әм һ’әму р’астийе аһа биньнә сери». Паше Йуһ’әнна qайл бу.

16Һәма чаwа Иса һатә ньхӧмандьне у жь аве дәрк’әт, ньшкева ә’зман вәбун у әwи дит кӧ Р’ӧһ’е Хwәде мина кәвоткәке һатә хwаре у сәр Wи дани[+]. 17У ва дәнгәк жь ә’змана һат: «Әв ә Кӧр’е Мьни дәлал, кӧ әз жь Wи р’ази мә»[+].

### 4


Щер’ьбандьна[†] Иса


(Марqос 1:12-13; Луqа 4:1-13)

1[•]Һьнге Р’ӧһ’ Иса бьрә бәр’ийе[†], кӧ жь Мирещьн[†] бе щер’ьбандьне[†]. 2Әwи чьл р’ож у чьл шәви р’ожи[†] гьрт, пәйр’а бьр’чи бу[+]. 3Йе кӧ дьщер’ьбинә незики Wи бу у готе: «Һәгәр Тӧ Кӧр’е Хwәде[†] йи, дә бежә ван кәвьра кӧ бьбьнә нан»[+]. 4Ле Иса ле вәгәр’анд у готе: «Ньвисар ә: ‹Инсан т’әне бь нен нажи, ле бь һәр хәбәра кӧ жь дәве Хwәде дәрдьк’әвә›[*] »[+].

5Һьнге мирещьн Әw бьрә Бажаре Пироз[†], сәр бьльндщийа бане п’арьстгәһе[†] да сәкьнандьне 6у готә Wи: «Һәгәр Тӧ Кӧр’е Хwәде йи, дә Хwә бавежә хwаре, чьмки ньвисар ә: ‹Хwәде wе т’әмийа Тә бьдә мьлйак’әтед Хwә у wе Тә сәр дәсте Хwә бьгьрьн, wәки ньге Тә кәвьр нәк’әвә›[*] »[+]. 7Иса готе: «Әв жи ньвисар ә: ‹Хӧдан Хwәдейе хwә нәщер’ьбинә›[*] »[+].

8Һьнге мирещьн Әw бьр р’акьрә сәр ч’ийаки гәләки бьльнд у һ’әму п’адшатийед дьнйайе, р’әwша wанва нишани Wи дан 9у готә Wи: «Һәгәр Тӧ дәвәр’уйа бейи, сәре Хwә ль бәр мьн дайни, әзе ван һ’әмуйа бьдьмә Тә». 10Һьнге Иса готе: «Дури Мьн һәр’ә, щьно[†]! Чьмки ньвисар ә: ‹Сәре хwә ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә дайнә у т’әне Wир’а хӧламтийе бькә!›[*] »[+]

11Wи чахи мирещьн Әw һьшт чу у ва мьлйак’әт һатьн жер’а бәрдәсти кьрьн[+].


Иса qәза Щәлиледа дәст бь к’аре Хwә дькә


(Марqос 1:14-15; Луqа 4:14-15)

12[•]Гава Иса бьһист, wәки Йуһ’әнна һатә гьртьне, Әw р’абу чу Щәлиле[+]. 13Әwи Ньсрәт һьшт, чу Кәфәрнаһума дәве гола Щәлиле, ль нав синоре Зәбулоне у Нәфтәлийе щи-wар бу[+]. 14Әв йәк аһа бу, кӧ әw готьна бь заре Ишайа п’ехәмбәр бе сери:[+]

15«Wәлате Зәбулоне у wәлате Нәфтәлийе,
ль сәр р’ийа бәрбь голе, wи алийе Урдӧне,
Щәлила нәщьһуйа[†],
16әw щьмә’та кӧ нав тә’ристанийеда р’уньштьбу,
р’онайикә мәзьн дит
у әwед кӧ ль wәлат у сийа мьрьнеда р’уньштьбун,
р’онайи жь wанар’а дәрк’әт».[*]

17Жь һьнгева Иса дәст бь даннасинийе кьр у гот: «Жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн, чьмки П’адшатийа Ә’змана[†] незик буйә».


Иса гази һәр чар мә’сигьра дькә


(Марqос 1:16-20; Луqа 5:1-11)

18[•]Чахе Иса ль дәве гола Щәлиле дьгәр’ийа, р’асти дӧ бьра һат, Шьмһ’уне[†] кӧ жер’а Пәтрус[†] дьһатә готьне у Әндраwьсе бьре wи. Wана т’ор’ давитә голе, чьмки мә’сигьр бун[+]. 19Иса wанар’а гот: «Пәй Мьн wәрьн, Әзе wә бькьмә неч’ирванед мәрьва»[+]. 20Wана жи һәма wе дәме т’ор’ед хwә һьштьн у пәй Wи чун[+].

21Гава Иса жь wи щийи һьнәки пешда чу, р’асти дӧ бьред дьн жи һат, Аqубе[†] Зәбәди у Йуһ’әннайе[†] бьре wи. Wана т’әви баве хwә, Зәбәди qәйькеда т’ор’ед хwә һивез дькьрьн. Иса гази wан жи кьр. 22Wана жи һәма wе дәме qәйьк у баве хwә һьштьн у пәй Wи чун.


Иса даннасин дькә, һин дькә у qәнщ дькә


(Луqа 6:17-19)

23[•]Иса ль т’әмамийа Щәлиле дьгәр’ийа, к’ьништед[†] wанда һин дькьр у Мьзгинийа[†] П’адшатийе дьда у һәр щур’ә еш у нәхwәши жи кӧ нав щьмә’теда һәбун qәнщ дькьрьн[+]. 24Нав-дәнге Wи ль т’әмамийа Сурйайе бәла бу, щьмә’те һәр щур’ә мәрьвед нәхwәш анинә щәм Wи, йед кӧ щур’ә-щур’ә еш у щәфада бун: Йед щьнак’әти[†], һивк’әти[†], шьлушә’т у Әwи әw һ’әму жи qәнщ кьрьн[+]. 25Гәләк ә’лаләт жи жь Щәлиле, жь qәза Декаполисе[*] , жь Оршәлиме, жь Щьһустане у жь wи алийе Урдӧнейи р’оһьлате пәй Wи дьчун[+].

### 5


Даннасинийа сәре ч’ийе

1Чахе Иса ә’лаләт дит, һьлк’ьшийа ч’ийе, р’уньшт у шагьртед[†] Wи һатьнә щәм Wи. 2Әwи дәст бь һинкьрьна Хwә кьр у wанр’а гот:


Һинкьрьна бона хwәзьлийа р’аст


(Луqа 6:20-23)

3[•]«Хwәзи ль р’ӧһ’фәqира[*] ,
чьмки П’адшатийа Ә’змана йа wан ә.
4Хwәзи ль һ’әзнийа,
чьмки бәр дьлед wанда wе бе һатьне[+].
5Хwәзи ль шкәстийа,
чьмки ә’рде п’ара wан бә[+].
6Хwәзи ль wан, кӧ т’и у бьр’чийе р’астиqәдандьне нә,
чьмки әwе т’ер бьн[+].
7Хwәзи ль дьлр’ә’ма,
чьмки әwе р’ә’ме бьбиньн[+].
8Хwәзи ль дьлпаqьжа,
чьмки әwе Хwәде бьбиньн[+].
9Хwәзи ль wан, кӧ ә’дьлайийе дькьн,
чьмки әwе зар’ед Хwәде бенә һ’әсабе[+].
10Хwәзи ль wан, кӧ бона р’астиqәдандьне тенә зерандьне,
чьмки П’адшатийа Ә’змана[†] йа wан ә.

11Хwәзи ль wә, гава бона наве Мьн wә беһӧрмәт кьн, бьзериньн у һәр щур’ә бӧхдан ль wә бькьн[+]. 12Әшq у ша бьн, чьмки һәqе wә ль ә’змана гәләк ә. Бь ви щур’әйи п’ехәмбәред кӧ бәри wә һәбун, зерандьн[+].


Хwе у р’онайи


(Марqос 9:50; Луqа 14:34-35)

13[•]Һун хwейа ә’рде нә. Ле һәгәр хwе тә’ма хwә ӧнда кә, паше әwе бь чь тә’ме бьстинә? Иди wе кери тьштәки нәйе. Wе бьгьрьн бавежьнә нав дәст-п’ийа.

14Һун р’онайа дьнйайе нә. Һәгәр бажарәк сәре ч’ийе йә, найе вәшартьне[+]. 15Кәсәк жи ч’ьре венахә у накә бьне фьраqе, ле датинә сәр п’еч’ьре, кӧ р’онайе бьдә һ’әмуйед кӧ маледа нә[+]. 16Ӧса жи бьра р’онайа wә бәр мәрьва шәwq бьдә, кӧ әwана кьрьнед wәйә qәнщ бьбиньн у пәсьне Баве[†] wәйи ә’змана бьдьн[+].


Һинкьрьна бона Qануне

17Нәфькьрьн кӧ Әз һатьмә ньвисаред п’ехәмбәра у Qануне хьраб кьм. Әз нәһатьм кӧ хьраб кьм, ле wан һ’әмуйа биньмә сери[+]. 18Әз р’аст wәр’а дьбежьм, бәри дәрбазбуна ә’рд у ә’зман, дәqәк йан жи һ’әрфәкә бьч’ук жь Qануне wе т’ӧ щар ӧнда нәбә, һ’әта кӧ һ’әму бенә сери[+]. 19Аwа к’и жь ван т’әмийа йәкә һәрә бьч’ук хьраб кә у мәрьва ӧса һин кә, әwе П’адшатийа Ә’зманада жь һ’әмуйа бьч’уктьр бе һ’әсабе. Ле к’и кӧ wана пек бинә у һин бькә, әwе П’адшатийа Ә’зманада мәзьн бе һ’әсабе[+]. 20Ләма Әз wәр’а дьбежьм, һәгәр р’астийа wә жь р’астийа qанунзан у ферьсийа зедәтьр нибә, һун т’ӧ щар нак’әвьнә П’адшатийа Ә’змана[+].


Һинкьрьна дәрһәqа һерсе у меркӧштьнеда

21Wә бьһистийә кӧ пешийар’а һатийә готьне: ‹Нәкӧжә![*] К’и кӧ бькӧжә, диwана wи wе бе кьрьне›[+]. 22Ле Әз wәр’а дьбежьм, к’и сәр бьре хwә һерс к’әвә[*] , wе бьбә дәйндаре диwане у к’и бежә бьре хwә: ‹Бе аqьл›, әwе бьбә дәйндаре диwана щьвина гьрәгьра у к’и кӧ бежә: ‹Ахмах›, wе бьбә дәйндаре агьре доже[+]. 23Аwа һәгәр тӧ һ’әдийа[†] хwә бини сәр горигәһе[†] у ль wьр бе бира тә, кӧ дьле бьре тә жь тә майә, 24һ’әдийа хwә wе дәре ль бәр горигәһе бьһелә у пешийе һәр’ә бьре хwәр’а ль һәв wәрә у паше wәрә һ’әдийа хwә бьдә.

25Чахе нәйаре тә тә к’аши щәм һ’акьм дькә, р’еда т’әви wи зу ль һәв wәрә. Һәгәр на, әwе тә бьдә дәсте һ’акьм, һ’акьме жи тә бьдә дәсте бәрдәстийе хwә у тә бавежә кәле[+]. 26Әз р’аст тәр’а дьбежьм, тӧ жь wьр т’ӧ щар дәрнак’әви һ’әта поле[†][*] пашьн нәди.


Һинкьрьна дәрһәqа зьнек’арийеда

27Wә бьһистийә кӧ һатийә готьне: ‹Зьнийе нәкә›[*][+] . 28Ле Әз wәр’а дьбежьм, к’и бь тәме хьраб жьнәке бьньһер’ә, әwи дьле[†] хwәда иди т’әви wе зьнек’ари кьр[+]. 29Аwа һәгәр ч’ә’ве тәйи р’асте тә жь р’е дәрдьхә, wи дәрхә у жь хwә бавежә. Бона тә һе qәнщ ә кӧ әндәмәки тә ӧнда бә, ле бәдәна тә пева нәк’әвә щә’ньме. 30У һәгәр дәсте тәйи р’асте тә жь р’е дәрдьхә, wи жекә у бавежә. Тәр’а һе qәнщ ә кӧ әндәмәки тә ӧнда бә, ле бәдәна тә пева нәк’әвә щә’ньме[+].


Һинкьрьна дәрһәqа жьнбәр’данеда


(Мәтта 19:9; Марqос 10:11-12; Луqа 16:18)

31[•]Әв жи һатийә готьне: ‹К’и к’ӧлфәта хwә бәр’дә, бьра к’ахаза жьнбәр’дане бьдә wе›[*][+] . 32Ле Әз wәр’а дьбежьм, к’и кӧ бе сәбәбийа qавийе[†] жьна хwә бәр’дә, әw дьбә сәбәбе зьнекьрьна wе, һәгәр диса әw мер кә[*] у к’и кӧ йәкә мербәр’дайи бьстинә, әw зьнийе дькә[+].


Һинкьрьна бона сонде

33Wә әв жи бьһистийә кӧ пешийар’а һатийә готьне: ‹Дәрәw сонд нәхwә у сонде хwә ль бәр Хӧдан бинә сери›[*][+] . 34Ле Әз wәр’а дьбежьм, т’ӧ щар сонд нәхwьн, нә бь ә’змен, чьмки әw т’әхте Хwәде йә,[+] 35нә жи бь ә’рде, чьмки әw щийе бьн п’ийед Wи йә, нә жи бь Оршәлиме, чьмки әw бажаре П’адше мәзьн ә[+] 36у нә жи бь сәре хwә сонд бьхwә, чьмки тӧ нькари муки сьпи ки йан р’әш ки. 37Ле бьра готьна wә бьбә ‹бәле-бәле› йан жи ‹на-на›. Жь ве зедәтьр жь мирещьн ә[*][+] .


Һинкьрьна дәрһәqа һ’әйфһьлданеда


(Луqа 6:29-30)

38[•]Wә бьһистийә кӧ һатийә готьне: ‹Ч’ә’в жь бәр ч’ә’вва, дьран жь бәр дьранва›[*][+] . 39Ле Әз wәр’а дьбежьм, мьqабьли хьраба нәсәкьньн. Һәгәр йәк шәмаqәке ль р’уйе тәйи р’асте хә, йе дьн жи бьдә бәр[+]. 40У һәгәр йәк тә к’аши бәр диwане кә у бьхwазә кьрасе тә жь тә бьстинә, п’оте хwә жи жер’а бьһелә. 41У һәгәр йәки qӧльхеда зоре ль тә бькә, wәки километьрәке[*] тә бьбә, т’әви wи дӧда һәр’ә. 42Бьдә wи, к’и жь тә дьхwазә у бәре хwә жь wи нәгӧһезә, йе кӧ дьхwазә жь тә дәйн бькә[+].


Дьжмьнед хwә һ’ьз бькьн


(Луqа 6:27-28, 32-36)

43Wә бьһистийә кӧ һатийә готьне: ‹Һәвале хwә һ’ьз бькә[*] у бьжәнә дьжмьне хwә›[+]. 44Ле Әз wәр’а дьбежьм, дьжмьнед хwә һ’ьз бькьн у бона wан дӧа бькьн, йед кӧ wә дьзериньн[*] ,[+] 45wәки һун бьбьнә зар’ед Баве хwәйи Ә’змана. Чьмки Әw тә’ва Хwә дәрдьхә һьн сәр qәнща, һьн жи сәр хьраба у баране дьбаринә һьн сәр р’аста, һьн жи сәр нәр’аста[+]. 46Һәгәр һун wан һ’ьз бькьн, к’ижан кӧ wә һ’ьз дькьн, һуне чь һәq бьстиньн? Нә хәрщгьр[†] жи ӧса дькьн? 47У һәгәр һун т’әне сьлаве бьдьнә бьред хwә, иди һун чь тьшти жь әwед дьн зедәтьр дькьн? Нә п’утп’арьст[†] жи ӧса дькьн? 48Аwа к’амьл бьн, чаwа кӧ Баве wәйи Ә’змана к’амьл ә[+].

### 6


Һинкьрьна бона херкьрьне

1Һаш жь хwә һәбьн, кӧ һун qәнщийед хwә бәр мәрьва нәкьн, wәки жь wан бенә к’ьфше. Йан на, һун жь Баве хwәйи Ә’змана һәq настиньн[+].

2Аwа чахе тӧ хера дьки, пешийа хwә бор’ийе нәхә, чаwа дӧр’у к’ьништ у к’учада дькьн, wәки мәрьв пәсьне wан бьдьн. Әз р’аст wәр’а дьбежьм, кӧ wана һәqе хwә иди стандийә[+]. 3Ле чахе тӧ хера дьки, бьра дәсте ч’әпе ньзаньбә дәсте р’асте чь хер кьр, 4кӧ херед тә дьзива бьн. У Баве тәйи тьштед кӧ тӧ дьзива дьки дьбинә, wе һәqе тә бьдә тә.


Һинкьрьна бона дӧа


(Луqа 11:2-4)

5[•]Гава һун дӧа дькьн, мина дӧр’уйа нәбьн. Әw һ’ьз дькьн к’ьништ у мәйданада бьсәкьньн дӧа бькьн, кӧ бәр мәрьва бенә к’ьфше. Әз р’аст wәр’а дьбежьм, иди wана һәqе хwә стандийә[+]. 6Ле чахе тӧ дӧа дьки, бьк’әвә ода хwә, дәри ль хwә бьгьрә у Баве хwәр’а кӧ найе дитьне дӧайе хwә бькә. У Баве тәйи тьштед кӧ тӧ дьзива дьки дьбинә, wе һәqе тә бьдә тә.

7Гава кӧ һун дӧа дькьн, мина п’утп’арьста п’ьр’хәбәр нәбьн. Wана т’ьре[†] бона п’ьр’ хәбәрдана wан дӧайед wане бенә бьһистьне. 8Һун мина wан нәбьн, чьмки бәри хwәстьна wә, Баве wә занә чь wәр’а лазьм ә.

9Ле һун аһа дӧа бькьн:

‹Баве мәйи Ә’змана! Наве Тә пироз[†] бә[*] ,
10П’адшатийа Тә бе, ә’мьре Тә бә, чаwа ль ә’змен, ӧса жи ль сәр ә’рде[+].
11Нане мәйи р’оже р’ож бь р’ож бьдә мә[+].
12Дәйнед мә бьбахшинә, чаwа кӧ әм дьбахшиньнә дәйндаред хwә.
13У мә нәбә щер’ьбандьне[†], ле мә жь йе хьраб[*] хьлаз кә, чьмки п’адшати, qәwат у р’умәт йед Тә нә, һ’әта-һ’әтайе. Амин[†][*] ›[+].

14Һәгәр һун нәһәqийед мәрьвайә һьндава wәда кӧ дькьн бьбахшиньн, Баве wәйи Ә’змана жи wе wә бьбахшинә[+]. 15Ле һәгәр һун нәһәqийед мәрьва нәбахшиньн, Баве wә жи нәһәqийед wә набахшинә[+].


Һинкьрьна бона р’ожийе

16Гава кӧ һун р’ожи дьгьрьн, мина дӧр’уйа мә’дәкьри нибьн. Әw мә’де хwә дькьн, wәки мәрьв бьзаньбьн кӧ әw р’ожи нә. Әз р’аст wәр’а дьбежьм, кӧ wана һәqе хwә стандийә. 17Ле чахе тӧ р’ожи дьгьри, сәрч’ә’ве хwә бьшо, сәре хwә шә кә[*] , 18wәки мәрьв ньзаньбьн кӧ тӧ р’ожи йи, ле т’әне Баве тәйи кӧ найе дитьне заньбә. У Баве тәйи тьштед кӧ тӧ дьзива дьки дьбинә, wе һәqе тә бьдә тә.


Хьзна ә’змана


(Луqа 12:33-34)

19[•]Ль сәр дьне хьзне хwәр’а нәщьвиньн. Ль ве дәре зәнг у бьзуз хьраб дькьн у дьз дәрәвәдькьн дьдьзьн[+]. 20Ле хьзне хwәр’а ль ә’змен бьщьвиньн. Ль wе дәре зәнг у бьзуз хьраб накьн у дьз жи дәрәвәнакьн надьзьн[+]. 21Чьмки хьзна тә к’идәре бә, дьле тә жи wе ль wе дәре бә.


Ч’ьра бәдәне


(Луqа 11:34-36)

22Ч’ьра бәдәне ч’ә’в ә. Һәгәр ч’ә’ве тә п’ак ә, т’әмамийа бәдәна тәйе р’онайи бә. 23Ле һәгәр ч’ә’ве тә хьраб ә, т’әмамийа бәдәна тәйе тә’ри бә. Аwа һәгәр әw р’онайа кӧ нав тәда йә тә’ри йә, тә’ри wе чьqас зедә бә!


Хwәде у һәбука[†] дьнйайе


(Луqа 16:13)

24Т’ӧ кәс нькарә дӧ ахар’а хӧламтийе бькә, чьмки йан wе һ’иле wи жь йәки һәр’ә у йе дьне һ’ьз бькә, йан жи wе qәдьре йәки бьгьрә у йе дьне беһӧрмәт кә. Һун нькарьн һьн Хwәдер’а, һьн жи һәбукер’а[†][*] хӧламтийе бькьн[+].


Һинкьрьна дәрһәqа хәмкьрьнеда


(Луqа 12:22-31)

25Ләма әз wәр’а дьбежьм, бона ә’мьре хwә хәма нәкьн, кӧ һуне чь бьхwьн у чь вәхwьн, нә жи бона бәдәна хwә, кӧ һуне чь ль хwә кьн. Нә ә’мьр жь хwарьне qимәттьр ә у бәдән жи жь к’ьнща[+]? 26Дина хwә бьдьнә тәйрәдед ә’змен. Әwана нә дьр’әшиньн, нә дьдьрун у нә жи ә’мбарада дьщьвиньн, ле Баве wәйи Ә’змана р’ьсqе wан дьгьһинә. Нә һун жь wан qимәттьр ьн[+]? 27Иди жь wә к’и дькарә бь хәмед хwә дәqәке сәр ә’мьре хwәда зедә кә?[*]

28У бона к’ьнща һун чьма хәм дькьн? Дина хwә бьдьнә сосьнед чоле, чаwа шин дьбьн, нә дьхәбьтьн у нә жи дьр’есьн. 29Ле әз wәр’а дьбежьм, кӧ Сьлеман жи ль нава т’әмамийа wе хер-хьзна хwәда мина жь wан йәке хwә нәкьр. 30Һәгәр гиһайе чоле, кӧ иро һәйә у сьбе давежьнә нава егьр, Хwәде ӧса дьхәмьлинә, ле чьqас зедә wе ль wә кә, кембаwәрно[+]? 31Иди хәм нәкьн у нәбежьн: ‹Әме чь бьхwьн?› йан: ‹Чь вәхwьн?› йан жи: ‹Чь ль хwә кьн?› 32П’утп’арьст ль пәй wан һ’әму тьшта дьк’әвьн, ле Баве wәйи Ә’змана занә кӧ һун һ’әwще wан һ’әму тьшта нә. 33Ле бәре пешьн ль П’адшатийа Хwәде[†] бьгәр’ьн у бькьн кӧ р’астийа Wи бьqәдиньн у әw һ’әмуйе wәр’а бенә дайине[+]. 34Иди бона р’ожа сьбе хәма нәкьн, чьмки р’ожа сьбе wе бона хwә хәма бькә. Хәмед р’оже бәси wе нә.

### 7


Һинкьрьна дәрһәqа ломәкьрьнеда[†]


(Луqа 6:37-38, 41-42)

1[•]Лома нәкьн, кӧ ломә ль wә нәбьн[+]. 2Һун чь лома бькьн, әw ломә жи wе ль wә бьбьн у һун бь чь чапе бьпивьн, бь wе чапе жи wәр’а wе бе пиване[+]. 3Тӧ чьма qьршьке ч’ә’ве бьре хwәда дьбини, ле к’еране ч’ә’ве хwәда набини? 4Йан жи чаwа тӧ дькари бежи бьре хwә: ‹Бьһелә кӧ әз qьршьк жь ч’ә’ве тә дәрхьм›, ле ва йә к’еран ч’ә’ве тәда һәйә? 5Дӧр’у! Пешийе к’еране ч’ә’ве хwә дәрхә. Паше те qәнщ бьбини кӧ чаwа qьршьк жь ч’ә’ве бьре хwә дәрхи.

6Тьште бӧһӧрти нәдьнә са у нә жи дӧр’ед[†] хwә бавежьнә бәр бәраза. Һәгәр на, бәразе wан бьн ньгед хwәда п’епәс кьн у сәйе жи вәгәр’ьн wә бьдьр’иньн[+].


Бьхwазьн, бьгәр’ьн, дәри хьн


(Луqа 11:9-13)

7[•]Бьхwазьн һуне бьстиньн, бьгәр’ьн һуне бьбиньн, дәри хьн wе бәр wә вәбә. 8Чьмки к’и кӧ дьхwазә дьстинә, к’и кӧ дьгәр’ә дьбинә у к’и кӧ дәри дьхә бәр вәдьбә[+]. 9Жь wә к’ижан ә әw мәрьв, кӧ кӧр’е wи нан же бьхwазә, әw кәвьр бьде? 10Йан жи мә’си бьхwазә, әw мә’р бьде? 11Һун кӧ хьраб ьн, заньн тьштед qәнщ бьдьнә зар’ед хwә, ле Баве wәйи Ә’змана wе чьqас тьштед qәнщ бьдә әwед кӧ жь Wи дьхwазьн[+].


Qануна зер’

12Һәр чь кӧ һун дьхwазьн мәрьв бона wә бькьн, һун жи ӧса wанар’а бькьн. Әв ә мә’на һинкьрьна Qануне у п’ехәмбәра[+].


Дәре тәнг


(Луqа 13:24)

13[•]Дәре тәнгр’а бьк’әвьнә һьндӧр’, чьмки фьрә йә әw дәри у бәр ә әw р’ийа кӧ дьбә бәрбь ӧндабуне у гәләк ьн әwед кӧ wеда дьчьн. 14Ле гәләки тәнг ә әw дәри у зә’мәт ә әw р’ийа кӧ дьбә бәрбь жийине у һьндьк ьн әwед кӧ wе р’ейе дьбиньн[+].


Дар у бәре wе


(Луqа 6:43-45)

15[•]Һ’әвза хwә жь п’ехәмбәред дәрәw бькьн. Әwе бь п’осте пез бенә щәм wә, ле һьндӧр’ва гӧред п’әр’ани нә[+]. 16Һуне wана жь бәред wан нас бькьн. Гәло кәсәк жь стьрийа тьрийа дьчьнә, йан жи жь дьр’ийа һежира[+]? 17Дара qәнщ бәре qәнщ дьдә, ле дара хьраб бәре хьраб дьдә[+]. 18Дара qәнщ нькарә бәре хьраб бьдә, нә жи дара хьраб дькарә бәре qәнщ бьдә. 19Һәр дара кӧ бәре qәнщ надә те бьр’ин у авитьне нава агьр[+]. 20Аwа һуне wана жь кьред wан нас бькьн.


К’и һежайи П’адшатийа Ә’змана йә


(Луqа 13:26-27)

21Нә кӧ әwе Мьнр’а дьбежә: ‹Хӧдан! Хӧдан!› wе бьк’әвә П’адшатийа Ә’змана, ле әwе бьк’әве, йе кӧ ә’мьре Баве Мьни Ә’змана дьqәдинә. 22Wе Р’оже гәләке Мьнр’а бежьн: ‹Хӧдан! Хӧдан! Нә мә бь наве Тә п’ехәмбәрти[†] кьрьн у бь наве Тә щьн[†] дәрхьстьн у бь наве Тә гәләк к’әрәмәт кьрьн?›[+] 23Һьнге Әзе ашкәрә wанр’а бежьм: ‹Жь Мьн дур к’әвьн, нәһәqно! Мьн һун т’ӧ щар нас нәкьрьнә›[+].


Мала йе сәрwахт у мала йе бефә’м


(Луqа 6:47-49)

24[•]Аwа к’и кӧ ван готьнед Мьн дьбьһе у wан дьqәдинә, әw мина мәрьвәки сәрwахт ә, кӧ мала хwә сәр кевьр чекьр. 25Баран бари, ба у лейи[†] р’абун, wе мале хьстьн, ле әw мал һьлнәшийа, чьмки һ’име wе сәр кевьр бу. 26Ле к’и кӧ ван готьнед Мьн дьбьһе у наqәдинә, әw мина мәрьвәки бефә’м ә, кӧ мала хwә сәр qуме чекьр. 27Баран бари, ба у лейи р’абун, wе мале хьстьн у әw мал һьлшийа, лап wеран бу чу»[+].


Һ’ӧкӧме Иса

28Гава Иса әв готьнед Хwә сәр һәвда ани, ә’лаләт сәр һинкьрьна Wи зәндәгьрти ман[†], 29чьмки Әwи мина йәки хwәйиһ’ӧкӧм әw һин дькьрьн, нә кӧ мина qанунзанед wан[+].

### 8


Иса йәки жь к’отибуне[†] паqьж дькә


(Марqос 1:40-45; Луqа 5:12-16)

1[•]Паше Иса жь ч’ийе һатә хwаре, ә’лаләтәкә гьран да пәй Wи чу. 2Һьнге йәки к’оти[†] һат хwә авитә бәр Wи у готе: «Хӧдан! Һәгәр бьхwази, Тӧ дькари мьн паqьж ки[*] »[+].

3Иса дәсте Хwә дьреж кьре ле к’әт у готе: «Әз дьхwазьм. Паqьж бә!» У дәстхwәда әw жь к’отибуне паqьж бу. 4Һьнге Иса жер’а гот: «Бьньһер’ә, т’ӧ кәсир’а тьштәки нәбежи, ле һәр’ә хwә нишани к’аһин кә у һ’әдийа кӧ Муса[†] т’әми дайә бьдә, wәки һ’әмуйар’а бьбә шә’дәти»[+].


Иса хӧламе сәрсәдәки[†] qәнщ дькә


(Луqа 7:1-10; Йуһ’әнна 4:43-54)

5[•]Гава Иса к’әтә Кәфәрнаһуме, сәрсәдәк[†] һатә щәм Wи, һиви же кьр у готе: 6«Хӧдан, хӧламе мьн шьлушә’т малда п’алдайә, гәләки щәфе дьбинә». 7Иса готә wи: «Әзе бем wи qәнщ кьм». 8Сәрсәд ле вәгәр’анд у готе: «Хӧдан, әз нә һежа мә кӧ Тӧ бейи мала мьн. Ле т’әне хәбәрәке бежә у хӧламе мьне бь wе хәбәре qәнщ бә[+]. 9Әз хwәха жи мәрьвәки бьн һ’ӧкӧмда мә у бьн дәсте мьнда жи әскәр һәнә. Әз йәкир’а дьбежьм: ‹Һәр’ә›, дьчә, йәки дьнр’а дьбежьм: ‹Wәрә›, те у хӧламе хwәр’а дьбежьм: ‹Ви тьшти бькә›, дькә».

10Гава Иса әв йәк бьһист, зәндәгьрти ма у готә әwед кӧ пәй wи дьчун: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, Исраеледа жи Мьн баwәрикә[†] аһа йәкида нәдитийә[+]. 11Әз wәр’а дьбежьм, кӧ гәләке жь р’оһьлате у жь р’оавайе бен у шайийа П’адшатийа Ә’зманада т’әви Бьраһим, Исһаq у Аqуб р’унен,[+] 12ле зар’ед П’адшатийе wе бенә авитьне тә’рийа дәрва. Ль wьр wе бьбә гьри у ч’ьркә-ч’ьрка дьрана»[+]. 13Паше Иса сәрсәдр’а гот: «Һәр’ә! Бьра ль гора баwәрийа тә тәр’а бә». У wе дәме хӧламе wи qәнщ бу[+].


Иса гәләк нәхwәша qәнщ дькә


(Марqос 1:29-34; Луqа 4:38-41)

14[•]Гава Иса һатә мала Пәтрус, хwәсийа wи т’айеда п’алдайи дит[+]. 15Әwи дәсте Хwә да дәсте wе у т’айе же бәр’да, р’абу бәрдәсти Wир’а кьр[+].

16Гава р’о чу ава, гәләк щьнак’әти анинә щәм Wи. Әwи бь хәбәре р’ӧһ’ед һ’әрам[†] дәрхьстьн у һ’әму нәхwәш qәнщ кьрьн. 17Әв аһа бу, кӧ әw готьна бь заре Ишайа п’ехәмбәр бе сери, кӧ ньвисар ә: «Әwи нәхwәшийед мә һьлдан у ешед мә бьрьн»[*] .


Щабдарийа йед кӧ пәй Иса дьчьн


(Луqа 9:57-62)

18[•]Чахе Иса ә’лаләт дора Хwә дит, ә’мьр ль шагьрта кьр кӧ һәр’ьнә wи бәри голе[+]. 19Һьнге qанунзанәк незики Wи бу у готе: «Дәрсдар[†]! Тӧ к’ӧда жи һәр’и, әзе пәй Тә бем». 20Иса готә wи: «Р’увийар’а qӧл һәнә, тәйрәдед ә’зменр’а жи һелин, ле бона Кӧр’е Мерьв[†] щик т’ӧнә кӧ сәре Хwә ле дайнә».

21Шагьртәки Wи готе: «Хӧдан! Изьне бьдә мьн кӧ әз пешийе һәр’ьм баве хwә дәфьн кьм». 22Ле Иса жер’а гот: «Тӧ пәй Мьн wәрә. Бьра мьри мьрийе хwә дәфьн кьн».


Иса фьртоне дьсәqьр’инә


(Марqос 4:35-41; Луqа 8:22-25)

23[•]Гава Иса к’әтә qәйьке, шагьртед Wи т’әви Wи чун. 24Ньшкева фьртонәкә[†] мәзьн ль голе р’абу, ӧса кӧ qәйьк пелада ӧнда дьбу. Ле Әw р’азайи бу. 25Һьнге шагьрт незики Wи бун, әw һ’ьшйар кьрьн у готьне: «Хӧдан! Мә хьлаз кә! Әм ӧнда дьбьн!» 26Иса готә wан: «Чьма һун ӧса тьрсонәк ьн кембаwәрно?» Wе дәме р’абу ль байе у голе һьлат у һ’әму тьшт сәqьр’ин[+]. 27Мәрьвед т’әви Wи ә’щебмайи ман у готьн: «Әв к’и йә, кӧ ба у гол жи ельми Wи дьбьн?»


Иса дӧ щьнак’әтийа qәнщ дькә


(Марqос 5:1-20; Луqа 8:26-39)

28[•]Гава Иса дәрбази wи алийе т’опрахед Гәрдарине бу, дӧ щьнак’әти жь нав гор’ьстана дәрк’әтьн у р’асти Wи һатьн. Әw ӧса һар бун, кӧ кәсәк нькарьбу wе р’ер’а дәрбаз буйа. 29Wана кьрә qир’ин у готьн: «Тӧ чь жь мә дьхwази, Кӧр’е Хwәде? Жь wәхт зутьр һати щәфе бьди мә?»[+] 30Жь wана wедатьр сурики бәразайи мәзьн дьч’ерийа. 31Щьна р’әща жь Wи кьр у готьне: «Һәгәр Тӧ мә дәрдьхи, бьһелә әм һәр’ьн бьк’әвьнә нава сурийе бәраза». 32Әwи готә wан: «Һәр’ьн!» Әw жи дәрк’әтьн чун к’әтьнә нава бәраза у әw сури пева жорда р’әви, хwә жь кәнделда авитьнә голе у хәньqин. 33Бәразван р’әвин чунә бажер, чь кӧ һатьбу сәре щьнак’әтийа готьн. 34Һьнге һ’әму мәрьвед бажер дәрк’әтьнә пешийа Иса у гава Әw дитьн, р’әща жь Wи кьрьн кӧ жь ә’рде wан һәр’ә[+].

### 9


Иса шьлушә’тәки qәнщ дькә у гӧнед wи дьбахшинә


(Марqос 2:1-12; Луqа 5:17-26)

1[•]Иса к’әтә qәйьке пашда вәгәр’ийа һатә бажаре Хwә[*][+] . 2Wе дәре шьлушә’тәк ньвинеда п’алдайи анинә щәм. Гава Иса баwәрийа wан дит, готә йе шьлушә’т: «Лаwо, сәр хwә бә! Гӧнед тә һатьнә бахшандьне»[+].

3Һьнге жь qанунзана һьнәк нав хwәда фькьрин: «Әва ньге Хwә Хwәдер’а давежә»[*][+] . 4Фькьред wан Исава ә’йан бун у гот: «Һун чьма дьле хwәда тьште хьраб дьфькьрьн? 5К’ижан р’ьһ’әт те готьне: ‹Гӧнед тә һатьнә бахшандьне›, йан ‹Р’абә у бьгәр’ә›? 6Ле wәки һун бьзаньбьн кӧ һ’ӧкӧме Кӧр’е Мерьв һәйә ль сәр дьне гӧна бьбахшинә», һьнге готә йе шьлушә’т: «Р’абә ньвина хwә һьлдә, һәр’ә мала хwә!» 7Әw жи р’абу чу мала хwә. 8Гава ә’лаләте әв йәк дит, хофе әw гьртьн у шькьри данә Хwәде, кӧ әв һ’ӧкӧм дайә мәрьва.


Иса гази Мәтта дькә


(Марqос 2:13-17; Луqа 5:27-32)

9[•]Иса жь wьр пешда чу, йәки кӧ наве wи Мәтта бу ль щийе хәрщһьлдане р’уньшти дит у готе: «Пәй Мьн wәрә». Әw жи р’абу пәй Иса чу.

10Гава Иса мала Мәттада сәр сьфре р’уньштьбу, гәләк хәрщгьр у гӧнәк’аред[†] дьн һатьн т’әви Иса у шагьртед Wи р’уньштьн. 11Чахе ферьсийа әв йәк дит, шагьртед Wир’а готьн: «Чьма Дәрсдаре wә т’әви хәрщгьр у гӧнәк’ара дьхwә у вәдьхwә?»[+] 12Ле гава Иса әв йәк бьһист wанар’а гот: «Сахләм нә һ’әwще һ’әким ьн, ле нәхwәш. 13Һәр’ьн мә’на ван хәбәра һин бьн: ‹Әз р’ә’ме дьхwазьм, нә кӧ qӧрбане[†]›[*] . Әз нәһатьмә гази йед р’аст кьм, ле гази гӧнәк’ара»[+].


Пьрса р’ожигьртьне


(Марqос 2:18-22; Луqа 5:33-39)

14[•]Һьнге шагьртед Йуһ’әнна һатьнә щәм Wи у готьне: «Чьма әм у ферьси гәләк щара р’ожи дьгьрьн, ле шагьртед Тә р’ожи нагьрьн?»[+] 15Иса готә wан: «Qәт дьбә кӧ хwәндийед дә’wате шине бькьн, һ’әта кӧ зә’ва т’әви wан ә? Ле р’оже бен, гава зә’ва жь wан бе һьлдане, һьнге wе р’ожи бьгьрьн[+].

16Кәсәк пе п’арч’е ну к’ьнща кәвьн п’инә накә, чьмки п’арч’е к’ьнща кәвьнва дьрути wе зоре ль к’ьнща кәвьн бькә у щийе qәльши wе һе ль бәр һәв һәр’ә. 17Нә жи шәрава ну дькьнә мәшкед кәвьн. Һәгәр ӧса бә, мәшке бьт’әqьн, шәраве бьр’ьжә у мәшке жи хьраб бьн. Ле шәрава ну дькьнә мәшке ну у һәр дӧ жи тенә хwәйикьрьне».


Qизька мьри у к’ӧлфәтәкә нәхwәш


(Марqос 5:21-43; Луqа 8:40-56)

18[•]Гава Иса һе әв йәка wанар’а дьгот, һәма һьнге сәрwерәк һат хwә авитә бәр ньге Wи у готе: «Qиза мьн һежа мьрийә. Ле wәрә дәсте хwә дайнә сәр wе у әwе бьжи».

19Иса р’абу т’әви шагьртед Хwә да пәй wи чу. 20У ва к’ӧлфәтәкә нәхwәш, кӧ донздәһ салед wе бун сәр хуне вәбьбу, пьштева һат у р’ишийед к’ьнще Иса к’әт[+]. 21Әwе нета хwәда данибу: «Һәгәр әз т’әне к’ьнще Wи к’әвьм, әзе qәнщ бьм»[+]. 22Иса сәр мьле Хwәва вәгәр’ийа әw дит у готе: «Ә’вде! Сәр хwә бә! Баwәрийа тә тӧ qәнщ кьри». У wе дәме әw к’ӧлфәт qәнщ бу[+].

23Гава Иса гьһиштә мала сәрwер, дина Хwә дайе, wе qар’ә-qар’а ә’лаләте йә у бьлурван жи зәлули ле дьхьн 24у готә wан: «Дәрк’әвьн! Qизьк нәмьрийә, ле һеньжийә». Wана qәрфе[†] хwә Пе дькьрьн[+]. 25Ле гава щьмә’т дәрхьстьнә дәрва, Иса чу һьндӧр’ дәсте wе гьрт у qизьк р’абу сәр хwә[+]. 26Әва дәнг-бә’са т’әмамийа wи wәлатида бәла бу.


Иса дӧ кора qәнщ дькә

27Гава Иса жь wьр дәрк’әт чу, дӧ мәрьвед кор данә пәй Wи кьрьнә qир’ин у готьн: «Кӧр’е Даwьд[†]! Мә wәрә р’ә’ме!»[+]

28Гава кӧ гьһиштьнә мале, әw һәр дӧ кор һатьнә щәм Wи. Иса жь wан пьрси у гот: «Һун баwәр дькьн, кӧ Әз дькарьм али wә бькьм?» Wана гот: «Бәле Хӧдан». 29Һьнге Иса дәсте Хwә да ч’ә’вед wан у гот: «Ль гора баwәрийа wә wәр’а бә»[+]. 30Wе дәме ч’ә’вед wан вәбун. Иса һ’ьшк т’әми ль wан кьр у гот: «Һаш жь хwә һәбьн, кӧ т’ӧ кәс ве йәке нәһ’әсә»[+]. 31Ле әw дәрк’әтьн, т’әмамийа wи wәлатида нав у дәнге Wи бәла кьрьн[+].


Иса лал qәнщ дькә

32Чахе әwана дәрк’әтьн чун, һьнәка щьнак’әтики лал ани щәм Иса. 33Гава Әwи щьн дәрхьст, йе лал хәбәр да. Ә’лаләт ә’щебмайи ма у гот: «Ль Исраеле жи тьштәки аһа т’ӧ щар нәqәwьмийә». 34Ле ферьсийа гот: «Әw бь һ’ӧкӧме сәрwере щьна щьна дәрдьхә»[+].


Гӧне Иса ль щьмә’те те

35Иса һ’әму гӧнд у бажара дьгәр’ийа, к’ьништед wанда һин дькьр, Мьзгинийа П’адшатийе даннасин дькьр у ль нав щьмә’те һ’әму щур’ә нәхwәши qәнщ дькьрьн. 36Гава Әwи ә’лаләт дит, гӧне Wи ль wан һат, чьмки әwана мина пәзе бе шьван, бәр’әдайи у бәлабуйи бун[+]. 37Һьнге Әwи шагьртед Хwәр’а гот: «Нандьрун[†] гәләк ә, ле п’алә һьндьк ьн. 38Аwа һиви жь Хwәйе дьруне бькьн, wәки п’ала нандьруна Хwәр’а бьшинә»[+].

### 10


Навед һәр донздәһ шандийа[†]


(Марqос 3:13-19; Луqа 6:12-16)

1[•]Иса һәр донздәһ шагьрт гази щәм Хwә кьрьн у һ’ӧкӧм да wан кӧ р’ӧһ’ед һ’әрам дәрхьн, һ’әму еш у нәхwәшийа жи qәнщ кьн. 2Наве һәр донздәһ шандийа[†] әв ьн: Йе пешьн Шьмһ’ун, кӧ Пәтрус те готьне у бьре wи Әндраwьс, Аqубе Зәбәди у бьре wи Йуһ’әнна, 3Филипо у Бәртоломәйо, Т’ума у Мәттайе хәрщгьр, Аqубе[†] Һалфаwо у Тәдайо[*] 4Шьмһ’уне wәлатп’арьст[†][*] у Щьһудайе Исхәрйоти, әwе кӧ нәмамийа[†] Иса кьр.


Шандьна һәр донздәһа


(Марqос 6:7-13; Луqа 9:1-6)

5Иса әв һәр донздәһ шандьн, т’әми ль wан кьр у гот: «Нәчьнә нава нәщьһуйа у нәк’әвьнә бажаред Самәрйайе[†]. 6Ле пешийе һәр’ьнә нав пәзед мала Исраелейә ӧндабуйи[+]. 7Гава һун һәр’ьн, даннасин кьн у бежьн: ‹П’адшатийа Ә’змана незик буйә›[+]. 8Нәхwәша qәнщ кьн, мьрийа сах кьн, к’отийа паqьж кьн, щьна дәрхьн. Wә беһәq стандийә, беһәq жи бьдьн[+]. 9Ль бәр пьшта хwәда т’ӧ тьшти һьлнәдьн: Нә зер’, нә зив, нә сьфьр, 10нә турьк бона р’е, нә дӧ дәст кьрас, нә чарьх, нә шьвдар, чьмки п’алә һежайи р’ьсqе хwә йә[+].

11Чь бажар йан гӧнде кӧ һун бьк’әвьне, маләкә һежа бьбиньн у ль wьр бьминьн, һ’әта кӧ һун жь wьр дьчьн. 12Гава һун һәр’ьнә мале, сьлаве бьдьнә wе у бежьн: ‹Ә’дьлайи ве малер’а›. 13У һәгәр әw мал һежа йә, бьра сьлава wә ль сәр wе бә, ле һәгәр нә һежа йә, бьра сьлава wә ль wә вәгәр’ә. 14Ле к’и кӧ wә qәбул нәкә у гӧһдарийа хәбәред wә нәкә, гава кӧ һун жь wе мале, йан жи жь wи бажари дәрдьк’әвьн, т’оза ньгед хwә даwшиньн[+]. 15Әз р’аст wәр’а дьбежьм, Р’ожа Ахрәте[†] һ’але wәлате Содом у Гоморайе[†] wе жь йа wи бажари четьр бә[+].


Мина пез ль нав гӧра


(Марqос 13:9-13; Луqа 21:12-17)

16[•]Ва Әз wә дьшиньм чаwа пәз нава гӧра. Иди мина мә’ра сәрwахт бьн у мина кәвотка дьлсах[+]. 17Ле һ’әвза хwә жь мәрьва бькьн, әwе wә бьбьнә бәр диwана у к’ьништед хwәда wә бьдьнә бәр qамчийа. 18Р’уйе Мьнда wе wә бьбьнә бәр wәлийа[†] у п’адша, кӧ һун бәр wан у нәщьһуйа шә’дәтийе бьдьн[+]. 19Ле чахе wә бьбьнә бәр диwана, хәм нәкьн кӧ һуне чаwа йан чь хәбәр дьн. Тьштед кӧ һуне хәбәр дьн, wе дәме wәр’а wе бе дайине. 20Чьмки нә кӧ һуне хәбәр дьн, ле Р’ӧһ’е Баве wәйи кӧ нава wәда йә wе хәбәр дә[+].

21Бьра wе бьре хwә бьдә кӧштьне, баве жи кӧр’е хwә у зар’ жи wе һьмбәри де у баве хwә р’абьн у wан бьдьнә кӧштьне[+]. 22Бона наве Мьн һуне бәр ч’ә’ве һ’әмуйа р’әш бьн. Ле к’и кӧ һ’әта хьлазийе тәйах кә әwе хьлаз бә[+]. 23У гава нав ви бажарида wә бьзериньн, бьр’әвьнә бажарәки дьн. Әз р’аст wәр’а дьбежьм, һ’әта һатьна Кӧр’е Мерьв, һун һ’әму бажаред Исраеле пер’а нагьһиньн бьгәр’ьн[+].

24Шагьрт жь дәрсдаре хwә нә мәстьр ә у нә жи хӧлам жь ахайе хwә[+]. 25Бәси шагьрт ә, wәки мина дәрсдаре хwә бә у хӧлам жи мина ахайе хwә бә. Һәгәр малхе малер’а ‹Бәлзәбул[†]› готьн, һьнге нәфәред wир’а wе чь бежьн[+]?


Бьзаньбьн кӧ тьрса wә жь к’е һәбә


(Луqа 12:2-7)

26Аwа иди т’ӧ щар жь мәрьва нәтьрсьн. Тьштәки дьзива т’ӧнә кӧ дәрнәйе у нә жи вәшарти кӧ к’ьфш нәбә[+]. 27Чь кӧ Әз тә’рийеда wәр’а дьбежьм, әwи нав р’онайеда бежьн у чь кӧ һун гӧһада дьбьһен, сәр бана бькьнә дәнги. 28У жь wан нәтьрсьн йед кӧ бәдәне дькӧжьн, ле нькарьн р’ӧһ’ бькӧжьн. Ле һун жь Wи бьтьрсьн, Йе кӧ дькарә р’ӧһ’ у бәдәне щә’ньмеда ӧнда кә[+]. 29Нә дӧ ч’ьвик бь дьравәки чарqӧр’уше тенә фьротане? Ле йәк жи жь wан бейи ә’мьре Баве wә нак’әвә ә’рде. 30Ле чь ль wә дьк’әвә, һәр т’еләки п’ор’ед сәре wә жьмарти нә. 31Иди нәтьрсьн. Һун жь гәләк ч’ьвика qимәттьр ьн[+].


Иqрар у инк’аркьрьна[†] Иса


(Луqа 12:8-9)

32К’и кӧ Мьн бәр мәрьва иqрар кә, Әзе жи wи бәр Баве Хwәйи Ә’змана иqрар кьм[+]. 33Ле к’и кӧ Мьн бәр мәрьва инк’ар[†] кә, Әзе жи wи бәр Баве Хwәйи Ә’змана инк’ар кьм[+].


Шур у ә’дьлайи


(Луqа 12:51-53; 14:26-27)

34[•]Нәфькьрьн кӧ Әз һатьмә дьне ә’дьлайийе биньм. Әз нәһатьм ә’дьлайийе биньм, ле шур[+]. 35Чьмки Әз һатьм кӧр’ жь баве, qизе жь де у буке жь хwәсийе бьqәтиньм 36у дьжмьнед мерьв wе жь мала wи бьн.[*]

37Әwе кӧ баве хwә йан дийа хwә жь Мьн зә’фтьр һ’ьз дькә, нә һежайи Мьн ә. Әwе кӧ кӧр’е хwә йан qиза хwә жь Мьн зә’фтьр һ’ьз дькә, нә һежайи Мьн ә. 38Әwе кӧ хаче[†] хwә һьлнадә пәй Мьн найе, әw нә һежайи Мьн ә[+]. 39К’и ә’мьре хwә бьгәр’ә, әwе ӧнда кә, ле к’и ә’мьре хwә бона Мьн ӧнда кә, әwе бьбинә[+].


Һәqстандьн


(Марqос 9:41)

40Әwе кӧ wә qәбул дькә, Мьн qәбул дькә у әwе кӧ Мьн qәбул дькә, Йе кӧ Әз шандьмә qәбул дькә[+]. 41Әwе кӧ п’ехәмбәр qәбул дькә чаwа п’ехәмбәр, wе һәqе п’ехәмбәр бьстинә у әwе кӧ мәрьвәки р’аст qәбул дькә чаwа мәрьве р’аст, wе һәqе йед р’аст бьстинә. 42У әwе кӧ т’асә ава сар жи дьдә йәки жь ван бьч’ука, бона хатьре wе йәке кӧ әw шагьрте Мьн ә, Әз р’аст wәр’а дьбежьм, әwе т’ӧ щар һәqе хwә ӧнда нәкә»[+].

### 11


Иса щаба пьрса Йуһ’әннайе ньхӧмдар дьдә


(Луqа 7:18-35)

1[•]Чахе Иса т’әмийед кӧ данә һәр донздәһ шагьртед Хwә хьлаз кьрьн, жь wи щийи чу нав бажаред wан, кӧ һин кә у даннасин кә.

2Гава Йуһ’әнна кәледа бона шьхӧлед Мәсиһ бьһист, чәнд шагьртед[*] хwә шандьнә щәм Wи[+] 3у же пьрсин: «Тӧ Әw и, Йе кӧ гәрәке бьһата, йан әм һивийа йәки дьн бьн?» 4Иса щаба wан да у гот: «Һәр’ьн, чь кӧ һун дьбиньн у дьбьһен Йуһ’әннар’а бежьн. 5Кор дьбиньн, сәqәт дьгәр’ьн, к’оти паqьж дьбьн, кәр’ дьбьһен, мьри р’адьбьн у фәqирар’а жи Мьзгини те дайине. 6У хwәзи ль wи, кӧ жь Мьн п’ьшк набә»[+].

7Гава әwана чун, Иса бона Йуһ’әнна ә’лаләтер’а дәстпекьр гот: «Һун дәрк’әтьнә бәр’ийе чь бьбиньн? Qамишәки[†] кӧ жь байе дьһ’әжә[+]? 8Йан һун дәрк’әтьн чь бьбиньн? Мәрьвәки к’ьнще назьк[†] ль хwә кьри? Нә әwед кӧ к’ьнще назьк ль хwә дькьн, әw малед п’адшада нә? 9Йан һун дәрк’әтьн чь бьбиньн? П’ехәмбәрәки? Бәле әз wәр’а дьбежьм, жь п’ехәмбәрәки жи мәстьр ә[+]. 10Әва әw ә, бона к’ижани ньвисар ә: ‹Ва йә Әзе qасьде Хwә пешийа Тәва бьшиньм. Әwе р’ийа Тә пешийа Тәва һазьр кә›[*][+] . 11Әз р’аст wәр’а дьбежьм, жь нава әwед кӧ жь к’ӧлфәта дьне к’әтьнә, т’ӧ кәс жь Йуһ’әннайе ньхӧмдар мәстьр нәбуйә. Ле П’адшатийа Ә’зманада йе һәри бьч’ук жь wи мәстьр ә[+]. 12Жь р’ожед Йуһ’әннайе ньхӧмдар һ’әта ньһа П’адшатийа Ә’змана бь зорбәтийе те һ’ьщумкьрьне у йед зорбә дькьн кӧ зәфти хwә кьн[*][+] . 13Чьмки һ’әму п’ехәмбәра у Qануне һ’әта Йуһ’әнна бона П’адшатийа Ә’змана шә’дәти дан[*] . 14У һәгәр һун дьхwазьн ве йәке qәбул кьн, әw ә Елйасе[†] кӧ гәрәке бьһата[*][+] . 15Гӧһе к’е һәйә бьра бьбьһе[+].

16Ньһа Әз ви ньсьли мина чь бьшьбиньм? Әw мина wан зар’а нә, йед кӧ базарада р’уньшти нә, гази һәвалед хwә дькьн 17у дьбежьн: ‹Мә бона wә зӧр’не хьст, һун нәр’әqьсин у бона wә бәйт’ готьн, wә шин нәкьр›. 18Йуһ’әнна һат, нә дьхwар, нә вәдьхwар у дьготьн: ‹Щьн wида һәйә›[+]. 19Кӧр’е Мерьв һат, дьхwә у вәдьхwә, бона Wи дьбежьн: ‹Ва Әw йәки пәй хwарьн у вәхwарьне к’әти йә, досте хәрщгьр у гӧнәк’ара йә›. Ле сәрwахти[†] бь ә’мәлед[*] хwә к’ьфш дьбә кӧ әw р’аст ә»[+].


Бажаред нәбаwәр


(Луqа 10:13-15)

20[•]Һьнге Иса дәстпекьр ль wан бажара һьлат, к’ижанада гәләк к’әрәмәтед Wи qәwьмибун, чьмки әw жь гӧнәкьрьне вәнәгәр’ийан. 21«Wәй ль тә Хоразин! Wәй ль тә Бәйтсайда! Һәгәр әw к’әрәмәтед кӧ нава wәда бун, Сур у Сайдеда бьбуна, әwанайе зува бь к’ӧрх[†] у к’озийе[†] т’обә бькьрана[+]. 22Ле Әз wәр’а дьбежьм, Р’ожа Ахрәте, һ’але Суре у Сайде wе жь һ’але wә четьр бә[+]. 23У тӧ Кәфәрнаһум, тә т’ьре те һ’әта ә’зман бьльнд би? Ле те һ’әта дийаре мьрийа[†] һәр’и хwаре! Һәгәр әw к’әрәмәтед кӧ нав тәда qәwьмин Содомеда бьqәwьмийана, әwе һ’әта р’ожа иройин бьма. 24Ле Әз wәр’а дьбежьм, Р’ожа Ахрәте һ’але wәлате Содоме wе жь һ’але тә четьр бә».


Wәрьн щәм мьн у һеса бьн


(Луqа 10:21-22)

25[•]Һьнге Иса гот: «Шькьр наве Тә бә Баво, Хӧдане ә’рд у ә’зман, кӧ Тә әв тьшт жь зана у билана[†] вәшартьн у ль бәр зар’а вәкьрьн. 26Бәле Баво, чьмки аһа ль Тә хwәш һат.

27Һәр тьшт жь Баве Мьн Мьнр’а һатийә дайине. Кәсәк Кӧр’ нас накә пештьри Баве у кәсәк Баве нас накә пештьри Кӧр’ у к’ижанар’а кӧ Кӧр’ бьхwазә wанва Баве бьдә наскьрьне[+].

28Wәрьнә щәм Мьн һ’әмуйед wәстийайи у баргьран у Әзе р’ьһ’әтийе бьдьмә wә[+]. 29Нире Мьн һьлдьнә сәр хwә у жь Мьн һин бьн, чьмки Әз шкәсти мә у дьлмьлаһим ьм у һуне хwәр’а р’ьһ’әтийе бьбиньн. 30Чьмки нире Мьн р’ьһ’әт ә у баре Мьн сьвьк ә»[+].

### 12


Пьрса р’ожа шәмийе[†]


(Марqос 2:23-28; Луqа 6:1-5)

1[•]Һьнге Иса р’ожәкә шәмийе нава зәвийар’а дәрбаз бу, шагьртед Wи бьр’чи бун у дәстпекьрьн сьмбьлед гәньм чьнин у хwарьн[+]. 2Гава ферьсийа әв йәк дит, Wир’а готьн: «Һәла бьньһер’ә, шагьртед Тә тьште нәщайизи р’ожа шәмийе[†] дькьн»[+].

3Иса wанар’а гот: «Wә нәхwәндийә кӧ Даwьд чь кьр, гава әw у йед пер’а бьр’чи бун? 4Нә әw к’әтә Хана Хwәде[†] у нане Хwәдер’а дайи[†] хwар, әw нан нә wир’а щайиз бу бьхwара, нә жи әwед т’әви wир’а, ле т’әне к’аһинар’а?[*][+] 5Йан жи wә Qанунеда нәхwәндийә, кӧ к’аһин р’ожед шәмийе п’арьстгәһеда шәмийе дьһ’әр’ьминьн у диса бе сущ ьн[+]? 6Ле Әз wәр’а дьбежьм, кӧ ль вьр Йәки жь п’арьстгәһе мәстьр һәйә[+]. 7Һәгәр wә заньбуйа мә’на ве хәбәре чь йә кӧ те готьне: ‹Әз р’ә’ме дьхwазьм, нә кӧ qӧрбане›[*] , һьнге wәйе йед бесущ гӧнәк’ар нәкьрана. 8Чьмки Кӧр’е Мерьв Хӧдане р’ожа шәмийе йә».


Иса р’ожа шәмийе мәрьве кӧ дәсте wи к’ьшийабу qәнщ дькә


(Марqос 3:1-6; Луqа 6:6-11)

9[•]Иса жь wьр р’абу чу, һатә к’ьништа wан. 10Мәрьвәк ль wьр һәбу, кӧ дәсте wи к’ьшийабу. Һьнәка дьхwәст кӧ хәйба Иса бькьрана, жь Wи пьрсин у готьне: «Щайиз ә кӧ мәрьв р’ожа шәмийе нәхwәша qәнщ бькьн?»[+]

11Әwи жи wанар’а гот: «Әw жь wә к’и йә, кӧ пәзәкә wи һәбә у р’ожа шәмийе бьк’әвә ч’ә’ле, wе нәгьрә у дәрнәхә? 12Ле инсан чьqас жь пез qимәттьр ә! Аwа р’ожа шәмийе qәнщикьрьн щайиз ә»[+]. 13Һьнге wи мәрьвир’а гот: «Дәсте хwә дьреж кә». Әwи жи дьреж кьр у мина дәсте дьн qәнщ бу. 14Ле ферьси дәрк’әтьнә дәрва бона Иса ль һәв шеwьрин кӧ чаwа Wи бьдьнә кӧштьне.


Хӧламе Хwәдейи бьжарти[†]

15У гава Иса пе һ’әсийа, жь wе дәре чу, гәләк ә’лаләт жи пәй Wи чу. Әwи һ’әму жи qәнщ кьрьн 16у т’әми да wан кӧ бона Wи нәкьнә дәнги[+]. 17Әва аһа бу кӧ әw готьна бь заре Ишайа п’ехәмбәр бе сери:

18«Ва йә хӧламе Мьн, йе кӧ Мьн бьжартийә[†]
у һ’ьзкьрийе Мьни кӧ Мьн бәгәм кьрийә.
Әзе Р’ӧһ’е Хwә дайньмә сәр Wи
у Әwе мьләтар’а һәqийе ә’лам кә.
19Әwе нә бьк’әвә һ’ӧщәте, нә бькә qар’ә-qар’
у нә жи йәке дәнге Wи мәйданада бьбьһе.
20Әw qамише п’әрч’ьqи һур накә,
п’ьлта дьч’ьрусә венасинә,
һ’әта кӧ һәqийе бьгьһинә сери.
21У һ’әму мьләт wе гӧмана хwә дайньнә сәр наве Wи».[*]


Иса у Бәлзәбул


(Марqос 3:20-30; Луqа 11:14-23; 12:10)

22[•]Һьнге щьнак’әтики кори лал анинә щәм Wи у Әwи әw qәнщ кьр, ӧса кӧ әwи һьн дит у һьн жи хәбәр да. 23У т’әмамийа ә’лаләте зәндәгьрти ма у гот: «Гәло Әв ә кӧр’е Даwьд?»[+]

24Ле гава ферьсийа бьһист готьн: «Әва бь һ’ӧкӧме сәрwере щьна Бәлзәбул щьна дәрдьхә»[+].

25Ле нетед дьле wан Исава ә’йан бун у wанар’а гот: «Һәр п’адшатийа кӧ нав wеда т’ьфаq[†] т’ӧнәбә wе wеран бә у һәр бажар йан мала кӧ ль нава wеда т’ьфаq т’ӧнәбә әw наминә. 26Һәгәр мирещьн хwәха хwә дәрдьхә, кӧ ӧса йә нава п’адшатийа wида бет’ьфаqи һәйә, иди п’адшатийа wи wе чаwа бьминә? 27Һәгәр Әз бь һ’ӧкӧме Бәлзәбул щьна дәрдьхьм, ле йед кӧ пәй wә тен бь чь дәрдьхьн? Wәки ӧса йә әwе бьбьнә һ’акьмед wә[+]. 28Ле һәгәр Әз бь һ’ӧкӧме Р’ӧһ’е Хwәде щьна дәрдьхьм, иди П’адшатийа Хwәде гьһиштийә wә. 29Йан чаwа йәк дькарә бьк’әвә мала мерхасәки у һәбука wи т’алан кә, һәгәр пешийе wи мерхаси гьренәдә? Гава гьреда, һьнге wе бькарьбә мала wи т’алан кә.

30К’и кӧ нә т’әви Мьн ә, мьqабьли Мьн ә у к’и кӧ т’әви Мьн т’оп накә, бәла дькә[+]. 31Бона ве йәке Әз wәр’а дьбежьм, һәр гӧнә у готьнед хьраб wе ль мәрьва бенә бахшандьне, ле әwе кӧ готьнәкә хьраб мьqабьли Р’ӧһ’ бежә, ль wи найе бахшандьне[+]. 32К’и тьштәки мьqабьли Кӧр’е Мерьв бежә, wе бе бахшандьне, ле һәгәр йәк һьндава Р’ӧһ’е Пирозда бежә, ль wи найе бахшандьне, нә ве дьне нә жи wе дьне.


Дар у бәре wе


(Луqа 6:43-45)

33Һәгәр дар qәнщ ә, бәре wе жи qәнщ ә, һәгәр дар хьраб ә, бәре wе жи хьраб ә, чьмки дар жь бәре хwә те наскьрьне[+]. 34Ч’ежькед мә’ра! Һун чаwа дькарьн qәнщ хәбәр дьн, һәгәр һун хьраб ьн? Чьмки дьл чьва т’ьжи йә зар жи әwе дьбежә[+]. 35Мәрьве qәнщ, жь хьзна хwәйә qәнщ qәнщийе дәрдьхә, ле мәрьве хьраб, жь хьзна хwәйә хьраб хьрабийе дәрдьхә[+]. 36Әз wәр’а дьбежьм, Р’ожа Ахрәте мәрьв бона һәр хәбәрәкә п’уч’ кӧ хәбәр дьдьн wе щабдар бьн[+]. 37Чьмки һуне бь хәбәред хwә бесущ бьн у бь хәбәред хwә гӧнәк’ар бьн»[+].


К’әрәмәтәке чаwа нишан дьхwазьн


(Марqос 8:11-12; Луqа 11:29-32)

38[•]Һьнге һьнәка жь qанунзан у ферьсийа Wир’а готьн: «Дәрсдар! Әм дьхwазьн кӧ нишанәке жь Тә бьбиньн»[+]. 39Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Ньсьле хьраб у хальфи[†] нишанәке дьхwазә, ле жер’а нишанәкә дьн найе дайине пештьри нишана Уньс[†] п’ехәмбәр[+]. 40Чаwа кӧ Уньс се р’ож у се шәва зьке һ’утда ма[*] , Кӧр’е Мерьв жи ӧса wе се р’ож у се шәва нава к’урайийа ә’рдеда бьминә[+]. 41Мәрьвед Нинәwайе[†] wе Р’ожа Ахрәте р’абьн у ви ньсьли нәһәq кьн, чьмки әwана бь даннасинийа Уньс жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийан у ва Йәки жь Уньс мәстьр ль вьр һәйә[+]. 42П’адша Башуре[†][*] Р’ожа Ахрәте wе р’абә ви ньсьли нәһәq кә, чьмки әwа жь сәре дьне һат, кӧ сәрwахтийа Сьлеман бьбьһе у ва йә Йәки жь Сьлеман мәстьр ль вьр һәйә.


Пашда һатьна р’ӧһ’е һ’әрам


(Луqа 11:24-26)

43[•]Чахе р’ӧһ’е һ’әрам жь мерьв дәрте, щийе бе ав дьгәр’ә кӧ р’ьһ’әтийе бьбинә. Ле гава набинә, 44һьнге әw дьбежә: ‹Әз вәгәр’ьмә wе мала хwәйә кӧ же дәрк’әтьмә›. Гава әw те, дьбинә wе мал вала, паqьжкьри у һәвдайи йә. 45Һьнге дьчә һ’әфт щьнед дьнә жь хwә хьрабтьр жи тинә, дьк’әвьнә wьр дьжин. У ахьрийа wи мәрьви жь пешийе хьрабтьр дьбә. Ӧса жи wе бе сәре ви ньсьле хьраб»[+].


Де у бьрайед Иса


(Марqос 3:31-35; Луqа 8:19-21)

46[•]Һе Әwи ә’лаләтер’а хәбәр дьда, ва дийа Wи у бьрайед Wи ль дәрва сәкьнин, дьхwәстьн т’әви Wи хәбәр дана[+]. 47Йәки жер’а гот: «Ва дийа Тә у бьрайед Тә дәрва нә у дьхwазьн т’әви Тә хәбәр дьн». 48Әwи жи ль wи вәгәр’анд у готе: «К’и йә дийа Мьн у к’и нә бьрайед Мьн?» 49Һьнге дәсте Хwә дьрежи шагьртед Хwә кьр у гот: «Ва нә де у бьрайед Мьн! 50Чьмки к’и кӧ хwәстьна Баве Мьни ә’змана бинә сери, әw ә бьре Мьн, хушка Мьн у дийа Мьн»[+].

### 13


Мәсәла т’охьмр’әш[†]


(Марqос 4:1-9; Луqа 8:4-8)

1[•]Wе р’оже Иса жь мале дәрк’әт, ль дәве голе р’уньшт. 2У һаqас ә’лаләт һатә щәм Wи, кӧ Әw к’әрба к’әтә qәйьке р’уньшт у т’әмамийа ә’лаләте дәве голе сәкьни. 3Әwи гәләк тьшт бь мәсәла әw һин кьрьн у гот: «Т’охьмр’әш[†] р’абу чу кӧ т’охьм бьр’әшинә. 4Гава дьр’әшанд, һьнәк жь wан к’әтьнә дәве р’е, тәйрәдә һатьн у әw хwарьн. 5Һьнәкед дьн к’әтьнә сәр ә’рде кәвьри, кӧ ль wьр хwәли кем бу. Әw зу шин бун, чьмки тәлаше хwәлийе нә к’ур бу. 6Ле чахе тә’в дәрк’әт, әw ч’ьлмьсин у чьмки р’аwед wан т’ӧнәбун, һ’ьшк бун. 7Һьнәкед дьн к’әтьнә нава стьрийа, стьри р’абун у әw хәньqандьн. 8Ле һьнәкед дьн жи к’әтьнә нава ә’рде qәнщ у бәр дан, йе сәд, йе шест у йе си. 9Гӧһе к’е һәйә бьра бьбьһе!»[+]


Иса чьма бь мәсәла хәбәр дьдә


(Марqос 4:10-12; Луqа 8:9-10)

10[•]Wе гаве шагьртед Wи незик буне у готьне: «Чьма бь мәсәла Тӧ wанар’а хәбәр дьди?» 11Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Wәр’а һатийә дайине кӧ һун сӧр’ед П’адшатийа Ә’змана бьзаньбьн, ле wанар’а нәһатийә дайине[+]. 12Чьмки к’ер’а кӧ һәйә, wе һе ле зедә бә у сәрда бьр’ьжә у к’ер’а кӧ т’ӧнә, чь һәйә жи wе же бе стандьне[+]. 13Әз бона wе йәке бь мәсәла wанр’а хәбәр дьдьм, кӧ әwана дьньһер’ьн у набиньн, дьбьһен, ле гӧһе хwә надьнә сәр у фә’м накьн. 14Ль сәр wан п’ехәмбәртийа Ишайа те сери кӧ дьбежә:

‹Һуне бьбьһен у гӧһ бьдьне, ле фә’м нәкьн,
һуне бьньһер’ьн у дина хwә бьдьне, ле нәбиньн.
15Чьмки әва щьмә’та сәрһ’ьшк ә,
бь гӧһа гьран дьбьһен
у ч’ә’вед хwә гьртьнә,
wәки бь ч’ә’ва нәбиньн,
бь гӧһа нәбьһен
у бь һ’ьш фә’м нәкьн, вәнәгәр’ьн,
кӧ Әз wан qәнщ кьм›[*][+] .

16Ле хwәзи ль ч’ә’вед wә, кӧ дьбиньн у гӧһед wә, кӧ дьбьһен[+]. 17Әз р’аст wәр’а дьбежьм, гәләк п’ехәмбәр у мәрьвед р’аст һ’ьзрәта дитьна ван тьшта бун чь кӧ һун дьбиньн, ле нәдитьн у бьбьһистана чь кӧ һун дьбьһен, ле нәбьһистьн[+].


Шьровәкьрьна мәсәла т’охьмр’әш


(Марqос 4:13-20; Луqа 8:11-15)

18[•]Ньһа һун шьровәкьрьна мәсәла т’охьмр’әш бьбьһен. 19Һәр кәсе кӧ хәбәра П’адшатийе дьбьһе у фә’м накә, йе Хьраб[*] те т’охьме дьле wида чанди дьр’әвинә. Әва әw ьн кӧ дәве р’е һатьнә чандьне. 20Әwед ль ә’рде кәвьри һатьнә чандьне әw ьн, кӧ чахе хәбәре дьбьһен, әw зу бь әшq у ша qәбул дькьн. 21Ле р’аw кӧ нава wанда т’ӧнәнә, дьреж т’аw накьн. Гава бона хәбәре р’асти тәнгасийа[†] йан зерандьне тен, әw зу жь р’е дьк’әвьн[+]. 22Әwед ль нава стьрийада һатьнә чандьне әw ьн, кӧ хәбәре дьбьһен у хәмед ве дьнйайе у дәрәwед дәwләтийе хәбәре дьхәньqиньн, әw бе бәр дьминьн[+]. 23Ле әwед ль нава ә’рде qәнщда һатьнә чандьне әw ьн, кӧ хәбәре дьбьһен, фә’м дькьн у бәр дьдьн, һьнәк сәд, һьнәк шест у һьнәк си»[+].


Мәсәла гәньм у зиwане

24Иса мәсәләкә дьн жи wанар’а пешда ани у гот: «П’адшатийа Ә’змана мина ве йәке йә: Мәрьвәки нав ә’рде хwәда т’охьме qәнщ чанд. 25Гава һ’әму р’азайи бун, дьжмьне wи һат у ль нав гәньмда зиwан жи чанд у чу. 26Гава гәньм гьһишт бәре хwә да, һьнге зиwан жи пер’а к’ьфш бун. 27Хӧламед хwәйе ә’рде незики wи бун у готьне: ‹Ахайе мә! Тә нава ә’рде хwәда т’охьме qәнщ нәчанд? Ле әв зиwан жь к’ӧ һатьн?› 28Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: ‹Дьжмьнәки әв тьшт кьрийә›. Хӧлама жи готә wи: ‹Ньһа тӧ qайл и кӧ әм һәр’ьн wан р’акьн?› 29Әwи гот: ‹На, нәбә чахе һун зиwане р’акьн, геньм жи пер’а дәрхьн. 30Бьһельн бьра һәр дӧ жи һәвр’а бьгьһижьн һ’әта р’ожа нандьруне. Р’ожа нандьруне әзе п’алар’а бежьм, пешийе зиwане бьчьньн, гӧр’з-гӧр’з гьредьн бона шәwате, ле геньм бькьнә ә’мбара мьн›»[+].


Дӧ мәсәлед ль сәр П’адшатийа Хwәде:


(Марqос 4:30-32; Луqа 13:18-21)

31[•]Мәсәләкә дьн жи wанар’а пешда ани у гот: «П’адшатийа Ә’змана мина ве йәке йә: Мәрьвәки һ’әбәкә т’охьме хәрдале[†] һьлда, нав ә’рде хwәда чанд. 32Әw жь һ’әму т’охьма һуртьр ә, ле гава дьгьһижә, жь һ’әму п’ьнщар’а мәстьр дьбә у дьбә дар, ӧса кӧ тәйрәдед ә’змен тен һелинед хwә сәр ч’ьqьлед wе чедькьн»[+].

33Иса мәсәләкә дьн жи wанар’а гот: «П’адшатийа Ә’змана мина һәвиртьр’шк[†] ә, кӧ к’ӧлфәтәке һьлда, нава се код[*] арда стьра, һ’әта кӧ һ’әму һьлат»[+].


Иса бь мәсәла хәбәр дьдә


(Марqос 4:33-34)

34Иса әв һ’әму тьшт бь мәсәла ә’лаләтер’а готьн у бе мәсәлә т’ӧ тьшт wанар’а нәдьгот. 35Әв йәк аһа бу, кӧ әw готьна бь заре п’ехәмбәр бе сери:

«Әзе бь мәсәла wанр’а хәбәр дьм,
тьштед жь wәхте ә’фьрандьна дьнйайеда вәшарти гьли кьм»[*][+] .


Шьровәкьрьна мәсәла гәньм у зиwане

36Һьнге Иса ә’лаләт һьшт, һатә мал. Шагьртед Wи һатьнә щәм Wи у готьне: «Мәсәла гәньм у зиwане мәр’а шьровәкә». 37Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Әwе кӧ т’охьме qәнщ чанд, Кӧр’е Мерьв ә. 38Ә’рд дьнйа йә, т’охьме qәнщ жи мәрьвед п’ара П’адшатийе нә, ле зиwан мәрьвед п’ара йе Хьраб ьн[+]. 39Дьжмьне кӧ әw чанд, мирещьн ә. Нандьрун ахьрийа дьнйайе йә, п’алә жи мьлйак’әт ьн[+]. 40У чаwа кӧ зиwане т’оп дькьн дьшәwьтиньн, ахьрийа ве дьнйайе жи wе ӧса бә. 41Кӧр’е Мерьв wе мьлйак’әтед Хwә бьшинә у әwе жь П’адшатийа Wи һ’әмуйед кӧ мәрийа жь р’е дәрдьхьн у нәһәqийе дькьн бьбьжерьн[+] 42у бавежьнә к’ура агьр. Ль wьр wе бьбә гьри у ч’ьркә-ч’ьрка дьрана[+]. 43Һьнге мәрьвед р’аст wе П’адшатийа Баве хwәда мина тә’ве шәwq бьдьн. Гӧһе к’е һәйә бьра бьбьһе![+]


Мәсәлед хьзна вәшарти у дӧр’е qимәт

44П’адшатийа Ә’змана мина ве йәке йә: Ә’рдәкида хьзнәкә вәшарти һәбу. Мәрьвәк wе дьбинә, вәдьшерә, шабуна дьчә һ’әму һәбука хwә дьфьрошә у wи ә’рди дьк’ьр’ә.

45Диса П’адшатийа Ә’змана мина ве йәке йә: Мәрьвәки базьргани дӧр’ед р’ьнд дьгәр’ә. 46Гава дӧр’әки п’ьр’ qимәт дьбинә, дьчә һ’әму һәбука хwә дьфьрошә у wи дӧр’и дьк’ьр’ә.


Мәсәла т’ор’а авити

47Диса П’адшатийа Ә’змана мина ве йәке йә: Т’ор’әк те авитьне нава бә’ре у һ’әму щур’ә мә’си дьк’әвьне[+]. 48Гава т’ор’ т’ьжи дьбә, дьк’ьшиньнә дәве бә’ре у р’удьнин мә’сийед кер дьбьжерьн дькьнә дәрдана[†], ле йед бекер wеда давежьн[+]. 49Ахьрийа дьнйайе жи wе ӧса бә. Мьлйак’әте дәрк’әвьн хьраба жь нав qәнща бьбьжерьн[+] 50у бавежьнә к’ура агьр. Ль wьр wе бьбә гьри у ч’ьркә-ч’ьрка дьрана»[+].


Р’астийед кәвьн у ну

51Иса жь wан пьрси: «Wә әв һ’әму тьшт фә’м кьрьн?» Wана жер’а гот: «Бәле». 52Әwи жи wанар’а гот: «Бона ве йәке һәр qанунзанәк кӧ П’адшатийа Ә’змана һин буйә, мина мәрьвәки хwәйимьлк’ ә, кӧ жь хьзна хwә тьштед кәвьн у ну дәрдьхә».


Бажаре Ньсрәте, ль к’ӧ Иса мәзьн бьбу, Wи qәбул накә


(Марqос 6:1-6; Луqа 4:16-30)

53[•]Гава Иса әв мәсәлә хьлаз кьрьн, жь wьр чу 54һатә щи-мьск’әне Хwә, к’ьништа wанда әw һин дькьрьн. Әw жи зәндәгьрти дьман у дьготьн: «Әв сәрwахти у qәwата к’әрәмәта жь к’ӧ гьһиштийе[+]? 55Нә Әв кӧр’е нәщар ә? Нә наве дийа Wи Мәрйәм ә? Нә Аqуб[†], Усьв[†], Шьмһ’ун у Щьһуда[†] бьред Wи нә[+]? 56Нә һ’әму хушкед Wи щәм мә нә? Әв һ’әму тьшт жь к’ӧ гьһиштьнә Wи?» 57Бь ви аwайи әw жь Wи чун, ле Иса wанар’а гот: «П’ехәмбәр т’ӧ щийи нә беqәдьр ә, пештьри мала хwә у щи-мьск’әне хwәда»[+]. 58Әwи ль wе дәре гәләк к’әрәмәт нәкьрьн, чьмки баwәрийа wан т’ӧнәбу.

### 14


Кӧштьна Йуһ’әннайе ньхӧмдар


(Марqос 6:14-29; Луqа 9:7-9)

1[•]Һьнге Һеродәсе сәрwере Щәлиле бона Иса бьһист, 2хӧламед хwәр’а гот: «Әва Йуһ’әннайе ньхӧмдар ә жь нав мьрийа р’абуйә. Ләма жи пе wи к’әрәмәт тенә кьрьне»[+].

3Чьмки Һеродәс Йуһ’әнна гьртьбу гьредабу у авитьбу кәле, р’уйе Һеродийа жьна Филипойе бьре хwәда[+]. 4Чьмки Йуһ’әнна Һеродәср’а чәнд щара готьбу: «Нә р’аст ә кӧ тӧ Һеродийайе бьстини»[+]. 5У Һеродәс жи дьхwәст әw бькӧшта, ле жь щьмә’те дьтьрсийа, чьмки щьмә’те Йуһ’әнна чаwа п’ехәмбәр qәбул дькьр[+].

6Гава р’ожа буйина Һеродәс һат, qиза Һеродийайе шайийеда бона wан р’әqьси у дьле Һеродәс гәләки хwәш һат. 7Әwи сонд хwар у готә qизьке: «Тӧ чь бьхwази әзе бьдьмә тә»[+]. 8Qизьк жи жь дийа хwә һатьбу ширәткьрьне у готе: «К’а ль вьр, сәр сьнийе сәре Йуһ’әннайе ньхӧмдар бьдә мьн». 9П’адша бәр хwә к’әт, ле чьмки ль бәр т’әглифкьрийа сонд хwарьбу, ә’мьр кьр кӧ хwәстьна wе бе дайине. 10Әwи шанд кәледа сәре Йуһ’әнна да лехьстьне 11у сәре wи ль сәр сьнийе анин данә кәч’ьке. Кәч’ьке жи дийа хwәр’а бьр. 12Һьнге шагьртед wи һатьн щьнйазе wи һьлдан у әw дәфьн кьрьн. Паше чун Исар’а готьн[+].


Иса пенщ һ’әзара т’ер дькә


(Марqос 6:30-44; Луqа 9:10-17; Йуһ’әнна 6:1-14)

13[•]Гава Иса әв йәк бьһист, жь wе дәре бь qәйьке т’әне чу щики хәwлә. Ле гава ә’лаләте бьһист, жь бажара пәйа пәй Wи чун. 14Чахе Иса жь qәйьке дәрк’әт у ә’лаләтәкә гьран дит, һьнге гӧне Wи ль wан һат у нәхwәшед wан qәнщ кьрьн.

15Бәре еваре шагьртед Wи һатьнә щәм у готьне: «Әв дәр щики хьки-хwәли йә, иди дәрәнг ә. Изьна ә’лаләте бьдә кӧ һәр’ьнә гӧнда хwәр’а хӧрәк бьк’ьр’ьн». 16Ле Иса wанар’а гот: «Нә һ’әwщә йә кӧ әw һәр’ьн. Һун хӧрәк бьдьнә wан». 17Wана ле вәгәр’анд у готьне: «Ль вьр пештьри пенщ нан у дӧ мә’сийа тьштәки мәйи майин т’ӧнә». 18Әwи wанар’а гот: «Wан нан у мә’сийа биньнә щәм Мьн». 19Иса ә’мьр кьр кӧ ә’лаләт ль сәр шинайийе р’унен. Әwи һәр пенщ нан у һәр дӧ мә’си һьлдан, бәре Хwә ә’зменда кьр шькьри да у әw нан кәркьрьн. Паше да шагьрта, шагьрта жи да ә’лаләте. 20Һ’әмуйа жи хwар т’ер бун у донздәһ сәлә жи т’ьжи һурькед бәрмайи бәрәв кьрьн. 21Әwед кӧ хwарьн, пештьри жьн у зар’а wәкә пенщ һ’әзар мери бун[+].


Иса п’ийа ль сәр авер’а дьчә


(Марqос 6:45-52; Йуһ’әнна 6:15-21)

22[•]Пер’а-пер’а Иса п’ейи сәр шагьрта кьр, кӧ бьк’әвьнә qәйьке у пешийа Wи дәрбази wи бәри голе бьн, һ’әта кӧ Хwәха ә’лаләте вәр’екә. 23Чахе Әwи ә’лаләт вәр’екьр, т’әне р’абу чу сәре ч’ийе, кӧ дӧа бькә. Гава р’о чу ава, Әw ль wьра т’әне бу,[+] 24ле qәйьк иди жь дәве голе дур к’әтьбу у нава пелада бу, чьмки ба мьqабьли wе бу.

25Qәрәбәрбанге Иса сәр голер’а пәйа дьчу незики wан дьбу. 26Ле гава шагьрта дит кӧ Әw сәр голер’а пәйа дьчә, бьздийан у готьнә һәв: «Әв хәйал[†] ә!» У wана жь тьрса кьрә qир’ин[+]. 27Ле Иса wе дәме дәнг да wан у гот: «Сәр хwә бьн! Әз ьм! Нәтьрсьн!» 28Пәтрус ле вәгәр’анд у готе: «Хӧдан, һәгәр Тӧ йи, ә’мьр кә кӧ әз сәр авер’а бемә щәм Тә». 29Иса готе: «Wәрә!» Пәтрус жь qәйьке пәйа бу, сәр авер’а чу, кӧ һәр’ә щәм Иса. 30Ле чахе әwи байе qайим дит тьрсийа у иди wе нӧq буйа, кьрә qир’ин: «Хӧдан, мьн хьлаз кә!» 31Wе дәме Иса дәсте Хwә дьрежи wи кьр, әw гьрт у жер’а гот: «Кембаwәро! Чьма тӧ дӧдьли буйи?»[+] 32Чахе к’әтьнә qәйьке, ба сәкьни. 33У әwед qәйькеда сәре хwә ль бәр Wи данин у готьне: «Р’асти Тӧ Кӧр’е Хwәде йи»[+].


Иса Щенисартеда нәхwәша qәнщ дькә


(Марqос 6:53-56)

34Гава әw дәрбази wи бәри голе бун, ль алийе Щенисартева гьһиштьнә бәже[†][+]. 35Бьнәлийед wьр Әw нас кьрьн, шандьн т’әмамийа дор-бәра, һ’әму нәхwәш анинә щәм Wи. 36Wана һиви же дькьр кӧ т’әне р’ишийед к’ьнще Wи к’әвьн. У һ’әмуйед кӧ ле дьк’әтьн жь нәхwәшийед хwә qәнщ дьбун.

### 15


Р’аw-р’ьзьмед[†] кал-бава у хәбәра Хwәде


(Марqос 7:1-13)

1[•]Һьнге ферьси у qанунзанед Оршәлиме һатьнә щәм Иса у готьне: 2«Чьма шагьртед Тә пәй р’аw-р’ьзьмед[†] кал у бава начьн? Дәстнәшушти нан дьхwьн»[+].

3Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Ле һун чьма бона р’аw-р’ьзьмед хwә пәй т’әмийе Хwәде начьн[+]? 4Чьмки Хwәде гот: ‹Qәдьре де у баве хwә бьгьрә›[*] у ‹Әwе кӧ гьлики qолайи де у баве хwәр’а бежә гәрәке бе кӧштьне›[*][+] . 5Ле һун дьбежьн: ‹Әwе кӧ дийа хwәр’а йан баве хwәр’а бежә: Әw алик’арийа кӧ гәрәке жь мьн бьгьһижә тә әw Хwәдер’а те дайине, 6иди жь wи нак’әвә кӧ әw qәдьре де у баве хwә бьгьрә›. Бь ви аwайи бона хатьре р’аw-р’ьзьмед хwә һун хәбәра Хwәде дькьнә хwәли. 7Дӧр’уно! Ишайа бона wә р’аст п’ехәмбәрти кьрийә у готийә:[+]

8‹Әва щьмә’та бь заре хwә qәдьре Мьн дьгьрә,
ле дьле wан жь Мьн дур ә.
9Бадиһәwа[†] Мьн дьһ’әбиньн,
т’әмийед мәрьва чаwа qанунед Мьн щьмә’те һин дькьн›[*] »[+].


Тьштед кӧ мерьв дьһ’әр’ьминьн


(Марqос 7:14-23)

10Һьнге Иса ә’лаләт гази щәм Хwә кьр у готә wан: «Бьбьһен у фә’м бькьн! 11Нә кӧ тьште дьчә дев, әw мәрьва дьһ’әр’ьминә, ле чь кӧ жь дев дәрте, әw мәрьва дьһ’әр’ьминә»[+].

12Һьнге шагьртед Wи һатьн у готьнә Wи: «Тӧ зани гава ферьсийа әв хәбәр бьһист, дьле wан ма?» 13Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Һәр дара кӧ Баве Мьни Ә’змана данәч’ькандийә, wе жь к’окева бе р’акьрьне[+]. 14Жь wан вәгәр’ьн! Әwә кор ьн у р’ебәре кора нә. Һәгәр кор р’ебәрийе кора бькә, һәр дӧйе жи бьк’әвьнә ч’ә’ле»[+]. 15Пәтрус ле вәгәр’анд у готе: «Ве мәсәле мәр’а шьровәкә».

16Иса гот: «Һун жи һәла һе фә’м накьн? 17Чьма һун фә’м накьн, чь кӧ дьчә дев, дәрбази нав-дьл дьбә у дәрдьк’әвә дәрва? 18Ле әw тьштед кӧ жь дев дәртен, әw жь дьл дәртен у һәма әв ьн кӧ мерьв дьһ’әр’ьминьн[+]. 19Чьмки жь дьл[†] фькьред хьраб, кӧштьн, зьнек’ари, qави, дьзи, дәрәwи, бӧхдан дәртен[+]. 20Әв ьн кӧ мәрьва дьһ’әр’ьминьн, ле дәстнәшушти нанхwарьн мәрьва наһ’әр’ьминә».


Баwәрийа к’ӧлфәта кәнани[†]


(Марqос 7:24-30)

21[•]Иса р’абу жь wе дәре чу алийе Сур у Сайде. 22У ва к’ӧлфәтәкә кәнани[†] жь wан дәра һат, кьрә гази у готә Wи: «Хӧдан, Кӧр’е Даwьд, мьн wәрә р’ә’ме. Qиза мьн щьна дьк’әвә, гәләки щәфе дьбинә»[+]. 23Ле Әwи щаба wе нәда. Шагьртед Wи незики Wи бун һиви же кьрьн у готьн: «Тьштәки бежә ве, бьра дури мә к’әвә, чьмки пәй мә к’әтийә дькә qар’ә-qар’». 24Әwи щаб да у гот: «Әз т’әне бона пәзед мала Исраелейә ӧндабуйи һатьмә шандьне»[+]. 25Ле әw к’ӧлфәта һат хwә авитә ньге Wи у готе: «Хӧдан, али мьн бькә!» 26Әwи ль wе вәгәр’анд у готе: «Әв нә р’аст ә, wәки нане бәр зар’а һьлдьн у бавежьнә бәр са»[+]. 27Әwе жи гот: «Бәле Хӧдан, нә сә жи wан һурькед кӧ жь сьфра хwәйе wан дьк’әвьнә ә’рде дьхwьн?» 28Wи чахи Иса ле вәгәр’анд у готе: «Ә’вде, баwәрийа тә мәзьн ә. Бьра анәгори хwәстьна тә тәр’а бә». Һәма жь wе дәме qиза wе qәнщ бу.


Qәнщкьрьна гәләка

29[•]Иса жь wьр чу бәр гола Щәлиле, р’абу сәре ч’ийе р’уньшт. 30Ә’лаләтәкә гьран һатә щәм Wи, кӧ т’әви хwә гәләк сәqәт, кор, лал, шьлушә’т у нәхwәшед майин анибун у авитьнә бәр п’ийед Иса. Әwи жи әw qәнщ кьрьн. 31Гава ә’лаләте дит кӧ лала хәбәр дан, шьлушә’т qәнщ бун, сәqәт гәр’ийан у ч’ә’ве кора вәбун, зәндәгьрти ман у пәсьне наве Хwәдейе Исраеле дан.


Иса чар һ’әзара т’ер дькә


(Марqос 8:1-10)

32Иса гази шагьртед Хwә кьр у гот: «Гӧне Мьн ве ә’лаләте те. Әва се р’ож ә т’әви Мьн ә у тьштәки wани хwарьне т’ӧнә. Әз нахwазьм wан бьр’чи вәр’екьм кӧ р’ева дьле wан хwәва һәр’ә»[+]. 33Шагьртед Wи жер’а готьн: «Ль ве бәр’ийе әме жь к’ӧ һаqас нан биньн, wәки әве ә’лаләта гьран т’ер кьн?» 34Иса wанар’а гот: «Чәнд нане wә һәнә?» Wана гот: «Һ’әфт нан у чәнд мә’сийед һур».

35Иса ә’мьр кьр кӧ ә’лаләт сәр ә’рде р’уне. 36Әwи һәр һ’әфт нан у әw мә’си һьлдан шькьри да у кәркьрьн. Паше данә шагьрта, шагьрта жи данә ә’лаләте. 37Һ’әмуйа жи т’ер хwар у һ’әфт зәмбил жи т’ьжи һурькед бәрмайи бәрәв кьрьн. 38Әwед кӧ хwарьн, пештьри жьн у зар’а, wәкә чар һ’әзар мери бун[+]. 39Паше Әwи ә’лаләт вәр’екьр, к’әтә qәйькәке у һатә синоре Мәгәдане.

### 16


К’әрәмәтәке чаwа нишан жь ә’змен дьхwазьн


(Марqос 8:11-13; Луqа 12:54-56)

1[•]Ферьси у садуqи һатьнә щәм Wи кӧ Wи бьщер’ьбиньн у же хwәстьн кӧ жь ә’змана нишанәке нишани wана кә[+]. 2Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Гава дьбә евар, һун дьбежьн: ‹Һәwа wе хwәш бә, чьмки ә’зман сор буйә›. 3Ле сәре сьбәһе дьбежьн: ‹Иро һәwа wе хwәш нибә, чьмки ә’зман хӧмам у сор ә›. Һун р’уйе ә’змен ә’нәнә дькьн кӧ һәwайе чаwа бә, ле нишанед зәмана ә’нәнә накьн[*] . 4Ньсьле хьраб у хальфи нишанәке дьхwазә, ле жер’а нишанәкә дьн найе дайине, пештьри нишана Уньс п’ехәмбәр». У Әwи әw һьштьн у чу[+].


Һәвиртьр’шке ферьси у садуqийа


(Марqос 8:14-21)

5[•]Гава шагьртед wи дәрбази wи али бун, бир кьрьн хwәр’а нан һьлдана. 6Иса wанар’а гот: «Мьqати хwә бьн, һ’әвза хwә жь һәвиртьр’шке ферьси у садуqийа бькьн»[+]. 7Ле әwана нав һәвда хәбәр дьдан у дьготьн: «Нане мә т’ӧнә, ләма аһа дьбежә». 8Ле әв йәк Исава ә’йан бу у гот: «Кембаwәрно! Һун чьма нав һәвда хәбәр дьдьн, кӧ нане wә т’ӧнә[+]? 9Һун һе фә’м накьн? Найе бира wә, чаwа пенщ нана т’ера пенщ һ’әзар мәрьва кьр у wә чәнд сәлә бәрмайи һьлдан[+]? 10У һ’әфт нана жи т’ера чар һ’әзар мәрьва кьр у wә чәнд зәмбил бәрмайи һьлдан[+]? 11Һун чаwа фә’м накьн, wәки Мьн бона нан wәр’а нәгот? Ле бона wе йәке, кӧ һун һ’әвза хwә жь һәвиртьр’шке ферьси у садуqийа бькьн».

12Шагьрта һьнге фә’м кьр, wәки Әwи бона һәвиртьр’шке нан wанр’а нәгот, кӧ һ’әвза хwә бькьн, ле жь һинкьрьна ферьси у садуqийа.


Пәтрус шә’дәтийе ль сәр Иса дьдә


(Марqос 8:27-30; Луqа 9:18-21)

13[•]Иса чу алийе Qәйсәрийа Филипойе у жь шагьртед Хwә пьрси: «Бь т’әхмина мәрьва Кӧр’е Мерьв к’и йә?» 14Wана гот: «Һьнәк дьбежьн ‹Йуһ’әннайе ньхӧмдар ә›, һьнәкед дьн дьбежьн ‹Елйас ә›, ле һьнәкед майин жи дьбежьн ‹Йерәмийа йә, йан жи йәк жь п’ехәмбәра йә›»[+].

15Әwи жь wан пьрси: «Ле һун чь дьбежьн? Бь т’әхмина wә Әз к’и мә?» 16Шьмһ’ун-Пәтрус ле вәгәр’анд у готе: «Тӧ Мәсиһ и, Кӧр’е Хwәдейе сах»[+]. 17Иса ле вәгәр’анд у готе: «Хwәзи ль тә, Шьмһ’уне кӧр’е Йуһ’әнна[*] , чьмки хун у гошт әв йәк ә’йани тә нәкьрьн, ле Баве Мьни ә’змана[+]. 18Әз тәр’а дьбежьм, кӧ тӧ Пәтрус[*] и, аwа готи qәйак и у ль сәр ви qәйайи Әзе щьвина[†] Хwә чекьм у qәwата мьрьне wе пе нькарьбә[+]. 19У Әзе к’ьлитед П’адшатийа Ә’змана бьдьмә дәсте тә у чь кӧ тӧ ль сәр ә’рде гьреди, ә’зманада жи wе гьредайи бә у чь кӧ тӧ ль сәр ә’рде вәки, ә’зманада жи wе вәкьри бә».

20Һьнге Иса т’әми шагьртед Хwә кьр, wәки кәсир’а нәбежьн, кӧ Әw Мәсиһ ә[+].


Иса дәрһәqа щәфа у мьрьна Хwәда дьбежә


(Марqос 8:31–9:1; Луqа 9:22-27)

21[•]Пәй wе йәкер’а Иса дәстпекьр шагьртед Хwәр’а ә’йан кьр кӧ гәрәке Әw һәр’ә Оршәлиме, жь алийе р’успийа[†], сәрәкед к’аһина у qанунзанада гәләк щәфа бьк’ьшинә у бе кӧштьне, ле р’ожа сьсийа жь мьрьне р’абә[+].

22Ле Пәтрус Әw да алики, ле һьлат у готе: «Дури һьндава Тә, Хӧдан! Әw тьшт т’ӧ щар ль Тә нәqәwьмә!» 23Иса сәр Пәтрусда вәгәр’ийа у готе: «Жь бәр ч’ә’ве Мьн бәтавәбә, Щьно! Тӧ бона Мьн п’ьшкбун и, чьмки әw нет-фькьра тә нә жь Хwәде йә, ле жь мәрьвайе йә»[+].

24Һьнге Иса шагьртед Хwәр’а гот: «Һәгәр йәк дьхwазә ль пәй Мьн бе, бьра хwә инк’ар кә, хаче хwә һьлдә у ль пәй Мьн бе[+]. 25Чьмки к’и кӧ дьхwазә ә’мьре хwә хьлаз кә, әwе ӧнда кә у к’и кӧ ә’мьре хwә бона Мьн ӧнда кә, әwе бьбинә[+]. 26Чь фәйдә һәгәр мәрьв т’әмамийа дьнйайе qазьнщ кә, ле ә’мьре хwә ӧнда кә? Йан жи мәрьв чь дькарә бәр ә’мьре хwәва бьдә[+]? 27Чьмки Кӧр’е Мерьв wе бь р’умәта Баве Хwә т’әви мьлйак’әтед Хwә бе. Һьнге wе анәгори ә’мәлед һәр кәси бьдә wан[*][+] . 28Әз р’аст wәр’а дьбежьм, һьнәкед ль вьр сәкьни һәнә wе мьрьне нәбиньн, һ’әта кӧ Кӧр’е Мерьв бь П’адшатийа Хwәва те нәбиньн»[+].

### 17


Шагьрт Иса нава нур у р’умәтеда дьбиньн


(Марqос 9:2-13; Луqа 9:28-36)

1[•]Пәй шәш р’ожар’а Иса т’әви Хwә Пәтрус, Аqуб у бьре wи Йуһ’әнна һьлдан у р’акьрьнә ч’ийаки бьльнд, ль wьр әw т’әне бун[+]. 2Һьнге р’әнге Wи ль бәр ч’ә’ве wан һатә гӧһастьне. Р’уйе Wи мина тә’ве бьрьqи у к’ьнщед Wи жи мина нуре чил-qәрqаш бун[+]. 3Ньшкева Муса у Елйас wанва хӧйа бун у т’әви Wи хәбәр дан. 4Һьнге Пәтрус Исар’а гот: «Хӧдан! Чаwа р’ьнд ә кӧ әм вьр ьн! Һәгәр Тӧ бьхwази, әзе се һ’олька ль ве дәре чекьм, йәке Тәр’а, йәке Мусар’а, йәке жи Елйаср’а».

5Әwи һе хәбәр дьда, ньшкева ә’wрәки р’онайи һат у сәр wан кьрә си, дәнгәк жь ә’wр һат у гот: «Әв ә Кӧр’е Мьни дәлал, кӧ Әз же р’ази мә. Гӧһдарийа Wи бькьн!»[+] 6Гава шагьрта әw дәнг бьһист, дәвәр’уйа чун у р’ьсасе әw гьртьн. 7Ле Иса незики wан бу, дәст да wан у гот: «Р’абьн, нәтьрсьн». 8Wана жи сәре хwә бьльнд кьр у пештьри Иса кәсәк нәдитьн.

9Чахе жь ч’ийе дьһатьнә хwаре, Иса т’әми да wан у гот: «Әw дитьна кӧ wә дит кәсир’а нәбежьн, һ’әта кӧ Кӧр’е Мерьв жь нав мьрийа р’анәбә»[+]. 10Шагьртед Wи же пьрсин: «Ле чьма qанунзан дьбежьн пешийе гәрәке Елйас бе?»[*] 11Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Р’аст ә, пешийе Елйасе бе у һәр тьшти wе диса бинә щи. 12Ле Әз wәр’а дьбежьм, кӧ Елйас һатийә жи, ле әw нас нәкьрьн у чаwа кӧ хwәстьн, ӧса сәре wи кьрьн. Wе ӧса жи сәре Кӧр’е Мерьв бькьн».

13Һьнге шагьрта фә’м кьр, кӧ бона Йуһ’әннайе ньхӧмдар wанар’а гот[+].


Иса кӧр’ькәки щьнак’әти qәнщ дькә


(Марqос 9:14-29; Луqа 9:37-43а)

14[•]Чахе һатьнә щәм ә’лаләте, мәрьвәк незики Иса бу, бәр чок да у готе: 15«Хӧдан, ль кӧр’е мьн wәрә р’ә’ме! Әw һиве дьк’әвә у гәләки щәфа дьбинә. Щарна дьк’әвә нава агьр у щарна жи нава аве. 16Мьн әw ани щәм шагьртед Тә, ле wана нькарьбу әw qәнщ кьра». 17Иса гот: «Ньсьле нәбаwәр у хальфи! Һ’әта к’әнге Әзе т’әви wә бьм? Һ’әта к’әнге Әзе wә сәбьр кьм? Әwи биньнә вьр щәм Мьн». 18Иса ле һьлат, щьн же дәрк’әт, кӧр’ьк пер’а-пер’а qәнщ бу[+].

19Һьнге шагьрт т’әне һатьнә щәм Иса у же пьрсин: «Мә чьма нькарьбу әw щьн дәрхьста?» 20Иса готә wан: «Бона кембаwәрийа wә. Әз р’аст wәр’а дьбежьм, һәгәр баwәрийа wә wәкә һ’әбәкә т’охьме хәрдале һәбә, һуне ви ч’ийайир’а бежьн: ‹Жь вьр дәрбази wи али бә!› у wе дәрбаз бә. У бона wә тьштәки нәбуйине wе т’ӧнәбә[+]. 21Ле әв щьсьне һа пе тьштәки дьн дәрнайе, пештьри бь дӧа у бь р’ожийа»[*] .


Иса диса дәрһәqа мьрьна хwәда дьбежә


(Марqос 9:30-32; Луqа 9:43б-45)

22[•]Гава шагьрт Щәлиледа щьвийан, Иса wанар’а гот: «Кӧр’е Мерьв wе бьк’әвә дәсте мәрьва, 23әwе Wи бькӧжьн, ле р’ожа сьсийа wе р’абә». У әwана гәләки бәр хwә к’әтьн[+].


Хәрщдайина п’арьстгәһе

24Чахе әw һатьнә Кәфәрнаһуме, хәрщгьред дӧзиве бона п’арьстгәһе[*] һатьнә щәм Пәтрус у готьне: «Дәрсдаре wә хәрще дӧзиве надә?»[+] 25Әwи гот: «Бәле». Чахе Пәтрус һатә мале, пешийе Иса жь wи пьрси: «Шьмһ’ун! Тӧ чаwа т’әхмин дьки? П’адшед дьнйайе хәрщ йан бащ жь к’е дьстиньн, жь бажарванед хwә, йан жь хәриба?» 26Пәтрус готе: «Жь хәриба». Иса готә wи: «Кӧ ӧса йә бажарван аза нә. 27Ле wәки әм ван п’ьшк нәкьн, һәр’ә голе шәwке бавеже у мә’сийе пешьн кӧ дәрдьк’әвә, бьгьрә дәве wи вәкә у те наләки чарзиве бьбини. Әwи һьлдә, дәwса Мьн у хwә бьдә wан»[+].

### 18


К’и йә йе һәри мәзьн?


(Марqос 9:33-37; Луqа 9:46-48)

1[•]Wи чахи шагьрт һатьнә щәм Иса у готьне: «Ль нав П’адшатийа Ә’зманада к’и йә йе һәри мәзьн?» 2Иса зар’окәк гази щәм Хwә кьр, әw нав wанда да сәкьнандьне 3у гот: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, һәгәр һун вәнәгәр’ьн у нәбьнә мина зар’ока, һун т’ӧ щар нак’әвьнә П’адшатийа Ә’змана[+]. 4Аwа к’и кӧ мина ве зар’оке хwә бьч’ук кә, әw ә йе һәри мәзьн П’адшатийа Ә’зманада. 5У к’и кӧ зар’окәкә аһа бь наве Мьн qәбул кә, әw Мьн qәбул дькә[+].


Жьр’едәрхьстьн


(Марqос 9:42-48; Луqа 17:1-2)

6Ле к’и кӧ жь ван бьч’ука йәки, йе кӧ баwәрийа хwә Мьн тинә жь р’е дәрхә, wир’а һе qәнщ ә, wәки бәрашәк стуйе wива бе гьредане у бьне бә’реда бьхәньqә. 7Wәй ль дьнйайе, бона әwед кӧ мәрьва жь р’е дәрдьхьн. Набә кӧ әw тьшт нәбьн, ле wәй ль wи кӧ мәрьв бь wи жь р’е дьк’әвьн[+].

8Һәгәр дәсте тә йан ньге тә, тә жь р’е дәрхә, wи жекә у жь хwә бавежә. Бона тә һе qәнщ ә кӧ тӧ qоп йан сәqәт бьк’әви жийине, нә кӧ дӧ дәст йан дӧ ньгед тә һәбьн у бейи авитьне нава агьре һ’әта-һ’әтайе[+]. 9У һәгәр ч’ә’ве тә, тә жь р’е дәрдьхә, wи дәрхә у бавежә. Бона тә һе qәнщ ә кӧ тӧ бь ч’ә’вәки бьк’әви жийине, нә кӧ бь дӧ ч’ә’ва бейи авитьне нава агьре доже[+].


Мәсәла пәза ӧндабуйи


(Луqа 15:3-7)

10[•]Һаш жь хwә һәбьн кӧ һун жь ван бьч’ука йәки беһӧрмәт нәкьн, чьмки Әз wәр’а дьбежьм, кӧ мьлйак’әтед wан ль ә’змана т’ьме р’уйе Баве Мьни ә’змана дьбиньн. 11Кӧр’е Мерьв һат кӧ йе ӧндабуйи бьгәр’ә у хьлаз кә[*] . 12Һун чаwа т’әхмин дькьн? Һәгәр сәд пәзед мәрьвәки һәбьн у йәк жь wан ӧнда бә, әwе нод нәһа нәһелә ч’ийа-банийа у нәчә кӧ йа ӧндабуйи бьгәр’ә? 13Ле гава бьбинә, әз р’аст wәр’а дьбежьм, әwе бона wе һе гәләки ша бә, нә кӧ бона нод нәһед дьнә кӧ ӧнда нәбунә. 14Ӧса жи Баве wәйи[*] ә’змана нахwазә кӧ жь ван бьч’ука йәк ӧнда бә[+].


Бьре кӧ гӧнә дькә


(Луqа 17:3)

15[•]Һәгәр бьре тә нәһәqийе ль тә[*] бькә, гава тӧ у әw т’әне нә, wи ширәт кә. Һәгәр әwи гӧһдарийа тә кьр, иди тә бьре хwә qазьнщ кьр[+]. 16Ле һәгәр гӧһдарийа тә нәкьр, йәки йан дӧдӧйед дьн жи т’әви хwә һьлдә, wәки: ‹Бь дәве дӧ йан се шә’да һәр тьшт избат бә›[*][+] . 17Ле һәгәр әwи гӧһдарийа wан жи нәкьр, щьвинер’а[†] бежә. У һәгәр гӧһдарийа щьвине жи нәкьр, бьра әw бона тә бьбә мина п’утп’арьст у хәрщгьра[+].

18Әз р’аст wәр’а дьбежьм, чь кӧ һун сәр ә’рде гьредьн, ль ә’змен жи wе гьредайи бә у чь кӧ һун ль сәр ә’рде вәкьн, ль ә’змен жи wе вәкьри бә.

19Диса Әз р’аст wәр’а дьбежьм, һәгәр дӧдӧ жь wә ль сәр ә’рде бь т’ьфаq бона тьштәки дӧа бькьн у бьхwазьн, Баве Мьни ә’змана wе бьдә wә[+]. 20Чьмки к’идәре дӧ йан се мәрьв бь наве Мьн бьщьвьн, Әз ль wьр нава wанда мә».


Мәсәла бона бахшандьн у нәбахшандьне

21Һьнге Пәтрус незики Wи бу у готе: «Хӧдан. Гава бьре мьн нәһәqийе ль мьн бькә, гәрәке әз чәнд щара бьбахшиньме, һ’әта һ’әфт щара?»[+] 22Иса готә wи: «Әз набежьмә тә һ’әта һ’әфт щара, ле һ’әта һ’әфте щара һ’әфт[*] . 23Чьмки П’адшатийа Ә’змана мина ве йәке йә: П’адшаки хwәст т’әви хӧламед хwә һәq-һ’әсабе хwә р’аст кә. 24Гава дәст бь һ’әсаба кьр, йәк анинә щәм wи, кӧ дәһә һ’әзар тәланти[*] дәйндаре wи бу. 25Ле чьмки нькарьбу дәйне хwә бьда, хwәйе wи ә’мьр кьр, кӧ әw, жьна wи, зар’ед wи у һ’әму һәбука wи бенә фьротане, кӧ дәйне wи бе дайине[+]. 26Һьнге хӧлам дәвәр’уйа чу ньге wи, лава же кьр у гот: ‹Ль мьн сәбьр кә. Әзе һ’әму жи ль тә вәгәр’иньм›. 27Гӧне хwәйе wи ль wи һат, әw бәр’да у дәйне wи жи бахшанде.

28Ле чахе әw хӧлам дәрк’әт, р’асти хӧлам-һәваләки хwә һат кӧ сәд зиви[†][*] дәйндаре wи бу, дәст кьрә хәнәqе у готе: ‹Тӧ чьqаси дәйндаре мьн и бьдә!› 29Һьнге һәвале хӧлам хwә авитә ньге wи, же лава кьр у готе: ‹Ль мьн сәбьр кә. Әзе ль тә вәгәр’иньм›. 30Ле әwи гӧһ нәда wи, чу әw авитә кәле, һ’әта кӧ әw дәйне хwә бьдә[+]. 31Чахе хӧлам-һәвалед wийә дьн әв йәк дитьн, гәләки бәр хwә к’әтьн у чун хwәйе хwәр’а тьштед кӧ qәwьмибу гьли кьрьн. 32Һьнге ахайе wи гази wи кьр у готе: ‹Хӧламе хьраб! Мьн һ’әму дәйне тә бахшандә тә, бона wе йәке кӧ тә лава жь мьн кьр. 33Ле жь тә нәдьк’әт кӧ тӧ жи ль хӧлам-һәвале хwә бьһатайи р’ә’ме чаwа кӧ әз тә һатьмә р’ә’ме?› 34У ахайе wи һерс к’әт, әw да дәсте зӧлмдаред кәле, һ’әта кӧ һ’әму дәйне хwә вәгәр’инә. 35Ӧса жи Баве Мьни Ә’змана wе ль сәре wә һәр йәки бькә, һәгәр һун бь дьл нәбахшиньнә бьре хwә»[+].

### 19


Пьрса жьнбәр’дане


(Марqос 10:1-12)

1[•]Чахе кӧ Иса әw хәбәр сәр һәвда анин, жь Щәлиле дәрк’әт һатә синоре Щьһустане, wи али ч’әме Урдӧне. 2Гәләк ә’лаләт ль пәй Wи чун у Әwи ль wе дәре әw qәнщ кьрьн. 3Жь ферьсийа һьнәк незики Wи бун у бона щер’ьбандьне же пьрсин: «Гәло ль гора Qануне р’аст ә, кӧ бона һәр мә’нике мер жьна хwә бәр’дә?» 4Әwи щаба wан да у гот: «Wә нә хwәндийә, сәре серида Ә’фьрандар әw ‹qьсьме мер у жьнеда хӧльqандьн?›[*][+] 5у гот: ‹Бона ве йәке мер wе де у баве хwә бьһелә, хwә ль жьне бьгьрә у һәр дӧ wе бьбьнә бәдәнәк›[*][+] . 6Аwа иди әw нә дӧдӧ нә, ле бәдәнәк ьн. Бона ве йәке әwед кӧ Хwәде кьрьнә йәк, бьра мәрьв жь һәвдӧ нәqәтинә»[+].

7Wана жер’а гот: «Ле чьма Муса т’әми кьр, кӧ мер к’ахаза жьнбәр’дане бьдә жьне у wе бәр’дә?»[*][+] 8Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Муса жь дәст сәрһ’ьшкийа wә изьн да wә кӧ һун жьнед хwә бәр’дьн. Ле сәрида нә ӧса бу. 9Әз wәр’а дьбежьм, к’и кӧ бе сәбәбийа qавийе жьна хwә бәр’дә у йәкә дьн бьстинә, әw зьнек’арийе дькә[*] »[+].

10Шагьртед Wи жер’а готьн: «Һәгәр нав жьн у мерда тьштәки аһа һәйә, һе qәнщ ә wәки qәт нәзәwьщьн». 11Иса wанр’а гот: «Һәр кәсир’а әв йәк дәст надә, ле т’әне wанр’а к’ижанар’а һатийә дайине[+]. 12Чьмки нәмер[†] һәнә, кӧ жь зькмакийеда ӧса бунә у нәмер жи һәнә, кӧ жь дәсте мәрьва бунә нәмер у нәмер жи һәнә, кӧ бона П’адшатийа Ә’змана wана хwә нәмер кьрьн. К’ер’а әв йәк дәст дьдә, бьра ӧса жи бькә».


Иса дӧа зар’ока дькә


(Марqос 10:13-16; Луqа 18:15-17)

13[•]Һьнге зар’ок анинә щәм Иса, кӧ дәстед Хwә дайнә сәр wан у дӧа ль wан бькә. Ле шагьртед Wи ль йед данин һьлатьн. 14Иса гот: «Бьра әw зар’ок бенә щәм Мьн, пешийа wан нәгьрьн, чьмки П’адшатийа Ә’змана п’ара йед ӧса йә»[+]. 15У Иса дәстед Хwә данинә сәр wан у жь wьр чу.


Хортәки дәwләти ль жийина һ’әта-һ’әтайе[†] дьгәр’ә


(Марqос 10:17-31; Луqа 18:18-30)

16[•]Һьнге йәк незики Wи бу у готе: «Дәрсдар! Әз чь qәнщийе бькьм, wәки жийина һ’әта-һ’әтайе wар бьм?»[+] 17Әwи жер’а гот: «Тӧ чьма бона qәнщийе жь Мьн дьпьрси?[*] Т’әне Йәки qәнщ һәйә. Ле һәгәр тӧ дьхwази, бьк’әви жийина һ’әта-һ’әтайе, т’әмийед Хwәде хwәй кә»[+]. 18Әwи жь Иса пьрси: «К’ижан ьн?» Иса готе: «Нәкӧжә, зьнек’арийе нәкә, нәдьзә, шә’дәтийа дәрәw нәдә, 19qәдьре де у баве хwә бьгьрә[*] у һәвале хwә wәкә хwә һ’ьз бькә[*] »[+]. 20Хорт жер’а гот: «Мьн әв һ’әму хwәйи кьрьнә. Иди чь кемасийа мьн һәйә?»[+] 21Иса готе: «Һәгәр тӧ дьхwази к’амьл би, һәр’ә һәбука хwә бьфьрошә бьдә фәqира, һьнге хьзна тә wе ль ә’змана һәбә. У пәй мьн wәрә»[+]. 22Гава хорт әв хәбәр бьһистьн, бәр хwә к’әт у чу, чьмки гәләк һәбука wи һәбу.

23Һьнге Иса готә шагьртед Хwә: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, дәwләтийар’а зә’мәт ә кӧ бьк’әвьнә П’адшатийа Ә’змана[†][+]. 24Әз диса wәр’а дьбежьм, дәвә wе qӧла дәрзийер’а һе р’ьһ’әт дәрбаз бә, нә кӧ дәwләти бьк’әвә П’адшатийа Хwәде[†]». 25Гава шагьрта әв йәк бьһист, гәләки ә’щебмайи ман у готьн: «Иди к’и дькарә хьлаз бә?» 26Иса ль wан ньһер’и у гот: «Әw тьшт жь дәсте мерьв найе, ле Хwәде һәр тьшти дькарә бькә»[+].

27Wе гаве Пәтрус ле вәгәр’анд у готе: «Аwа мә һ’әму тьшт һьштийә у пәй тә һатьнә, ле ахьрийа мә wе чаwа бә?»[+] 28Иса готә wан: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, гава Кӧр’е Мерьв Дьнйа Нуда ль сәр т’әхте Хwәйи р’умәт р’уне, һунед кӧ ль пәй Мьн тен, сәр донздәһ к’ӧрсийа р’унен у диwана донздәһ qәбилед Исраеле[†] бькьн[+]. 29У һ’әмуйед кӧ мала хwә, йан бьред хwә, йан хушкед хwә, йан баве хwә, йан дийа хwә, йан жьна хwә[*] , йан зар’ед хwә, йан ә’рдед хwә бона наве Мьн һьштьнә, әwе сәд qат бьстинә у wе жийина һ’әта-һ’әтайе жи wар бә[+]. 30Ле гәләкед пеш wе бьбьнә паш у йед паш wе бьбьнә пеш»[+].

### 20


П’алед р’әзед[†] тьрийа у һәqе wан

1«П’адшатийа Ә’змана мина ве йәке йә: Мәрьвәки хwәйимьлк’ сьбәһе зу р’абу, wәки бона р’әзе[†] тьрийед хwә п’ала бьгьрә. 2Әwи п’алар’а р’оже зивәк qьрар кьр у әw шандьнә нава р’әзе хwә. 3Незики сьһ’әта нәһа[*] дәрк’әт, һьнәкед дьнә кӧ базареда бәтал сәкьнибун дитьн 4у готә wан: ‹Һун жи һәр’ьнә нава р’әзе мьн у чь һәqе wә йә, әзе бьдьмә wә›. Әw жи чун. 5Диса сьһ’әта донздәһа у сьһ’әта сьсийа дәрк’әт у ӧса кьр. 6У незики сьһ’әта пенща дәрк’әт, һьнәкед дьн жи кӧ бәтал сәкьнибун дитьн у готә wан: ‹Чьма т’әмамийа р’оже һун ль вьр бәтал сәкьнинә?› 7Wана жер’а гот: ‹Кәсәки әм п’алә нәгьртьн›. Әwи wанар’а гот: ‹Һун жи һәр’ьнә нава р’әзе мьн›.

8Гава р’о чу ава, хwәйе р’әз wәк’иле мала хwәр’а гот: ‹Гази п’ала кә, һәqе wан бьде, жь йед пашьн дәстпебькә һ’әта йед пешьн›[+]. 9Әw п’алед кӧ сьһ’әта пенща гьртьбун, һатьн у һәр йәки зивәк станд. 10Гава йед пешьн жи һатьн, wана т’ьре әwе зедә бьстиньн. Ле wана жи һәр йәки зивәк станд. 11Гава һәqе хwә стандьн, һьндава хwәйе р’әзда бина хwә тәнг кьрьн у готьн: 12‹Мә т’әмамийа гьранийа р’оже у гәрма wе к’ьшанд, ле әвед пашwәхтийе кӧ һатьн сьһ’әтәке жи нәхәбьтин, тә әw һьмбәри мә кьрьн›. 13Малхе жь wан йәкир’а гот: ‹Һәвал! Әз нәһәqийе ль тә накьм. Тӧ мьнр’а зивәки qайл нәбуйи? 14Һәqе хwә бьстинә у һәр’ә. Әз дьхwазьм чаwа кӧ мьн да тә, ӧса жи бьдьмә әве пашьн. 15Йан изьна мьн ль сәр мале мьн т’ӧнә, чь кӧ әз бьхwазьм wе жи бькьм? Йан тӧ һ’әвсудийе дьки, кӧ әз мәр’д ьм?›

16Бь ви аwайи йед паш wе бьбьнә пеш у йед пеш wе бьбьнә паш[*] »[+].


Иса щара сьсийа дәрһәqа мьрьна хwәда дьбежә


(Марqос 10:32-34; Луqа 18:31-34)

17[•]Чахе Иса һьлдьк’ьшийа Оршәлиме, т’әне һәр донздәһ шагьртед Хwә т’әви Хwә бьрьн у р’еда готә wан: 18«Бьбьһен! Әм һәвраз дьчьнә Оршәлиме. Кӧр’е Мерьв wе бьк’әвә дәсте сәрәкед к’аһина у qанунзана. Әwе жер’а кӧштьне дәрхьн 19у Wи бьдьнә дәсте нәщьһуйа, wәки qәрфе хwә ль Wи бькьн, бьдьн бәр qамчийа у хач[†] кьн. Ле р’ожа сьсийа Әwе жь мьрьне р’абә»[+].


Хwәстьна дийа кӧр’ед Зәбәди


(Марqос 10:35-45)

20[•]Һьнге дийа кӧр’ед Зәбәди т’әви һәр дӧ кӧр’ед хwә һатә щәм Иса, хwә авитә ньге Wи тьштәк же дьхwәст[+]. 21Иса же пьрси: «Тӧ чь дьхwази?» Әwе готә Wи: «Бежә, кӧ әв һәр дӧ кӧр’ед мьн ль нав П’адшатийа Тәда, йәк ль мьле Тәйи р’асте, йе дьн жи ль мьле Тәйи ч’әпе р’уне»[+]. 22Ле Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Һун ньзаньн чь дьхwазьн. Гәло һун дькарьн жь wе к’асе вәхwьн, йа кӧ Әзе вәхwьм?[*] » Wана готә Wи: «Бәле, әм дькарьн»[+]. 23Әwи wанар’а гот: «Р’аст ә һуне wе к’аса Мьн вәхwьн, ле изьна ль мьле Мьни ч’әп у р’асте р’уньштьне нә дәсте Мьнда йә. Әw щи бона wан ьн, к’ижанар’а алийе Баве Мьнда һатьнә һазьркьрьне».

24Гава һәр дәһә шагьртед дьн әв йәк бьһист, дьле wан жь һәр дӧ бьра ма. 25Ле Иса әw гази щәм хwә кьрьн у гот: «Һун заньн кӧ миред мьләта сәрдәстийе wан дькьн у гьрәгьред wан һ’ӧкӧми сәр wан дькьн. 26Ле нава wәда гәрәке ӧса нибә. К’и кӧ нава wәда дьхwазә бьбә йе мәзьн, гәрәке бьбә бәрдәстийе wә[+]. 27У к’и кӧ нава wәда дьхwазә бьбә пеш, гәрәке бьбә хӧламе wә, 28чаwа кӧ Кӧр’е Мерьв нәһатийә кӧ жер’а бәрдәстийе бькьн, ле wәки Әw Хwәха бәрдәстийе бькә у ә’мьре Хwә бьдә, кӧ гәләка бьк’ьр’ә»[+].


Иса дӧ кора qәнщ дькә


(Марqос 10:46-52; Луqа 18:35-43)

29[•]Гава әwана жь Әриһайе дәрк’әтьн, ә’лаләтәкә гьран да пәй Wи чу. 30Ва дӧ кор сәр wе р’е р’уньштьбун. Гава бьһистьн кӧ Иса дәрбаз дьбә, кьрьнә qир’ин у готьне: «Хӧдан[*] , Кӧр’е Даwьд, ль мә wәрә р’ә’ме»[+]. 31Ә’лаләте ль wан һьлат, кӧ дәнге хwә бьбьр’ьн, ле wана һе кьрә qир’ин у готьне: «Хӧдан, Кӧр’е Даwьд, мә wәрә р’ә’ме!» 32Иса сәкьни, гази wан кьр у гот: «Һун чь жь Мьн дьхwазьн кӧ Әз бона wә бькьм?» 33Wана жер’а гот: «Хӧдан, бьра ч’ә’вед мә вәбьн». 34Гӧне Иса ль wан һат у дәст дани сәр ч’ә’вед wан. Дәстхwәда ч’ә’вед wан дитьн, данә пәй Иса чун[+].

### 21


Иса бь р’умәт дьк’әвә Оршәлиме


(Марqос 11:1-11; Луqа 19:28-38; Йуһ’әнна 12:12-19)

1[•]Гава әw незики Оршәлиме бун, һатьнә гӧнде Бәйтфаще, ч’ийайе Зәйт’уне[†]. Һьнге Иса дӧ шагьртед Хwә шандьн[+] 2у wанар’а гот: «Һәр’ьнә wи гӧнде пешбәри хwә у һуне к’әрәкә гьредайи щә’шьк бәр бьбиньн. Wан к’әра вәкьн биньнә щәм Мьн. 3Һәгәр йәк wәр’а тьштәки бежә, һун бежьн: ‹Хӧданр’а лазьм ьн› у әwе зу wан бьшинә».

4Әва ӧса qәwьми, кӧ әw готьна бь заре п’ехәмбәр бе сери:[+]

5«Бежьнә бажаре Сийоне[†]:
‹Ва П’адше тә те щәм тә,
бәрбьһер, ль к’әре
у щә’шька к’әре сийарбуйи›[*] ».

6Шагьрт чун у чаwа кӧ Иса т’әми дабу wан ӧса кьрьн. 7К’әр у щә’шьк анин, к’ьнщед хwә авитьнә сәр wан у Әw ль wан сийар бу. 8Ә’лаләтәкә гьран к’ьнщед хwә сәр р’е р’адьхьстьн, һьнәка жи ч’ьqьле дара дьбьр’ин у сәр р’е р’адьхьстьн. 9Ә’лаләта кӧ ль пешийа Wи у ль пәй Wи дьчу, дькьрә qир’ин у дьгот: «Һосанна[†] Кӧр’е Даwьдр’а! Бьмбарәк ә Әwе кӧ бь наве Хӧдан те![*] Һосанна Йе Һәри Жорьнр’а![*] »[+]

10Гава Иса к’әтә Оршәлиме, т’әмамийа бажер һ’әжийа у пьрсин: «Әв к’и йә?» 11Ә’лаләте гот: «Әва Исайе П’ехәмбәр ә, жь Ньсрәта Щәлиле»[+].


Иса п’арьстгәһеда


(Марqос 11:15-19; Луqа 19:45-48; Йуһ’әнна 2:13-22)

12[•]Иса к’әтә п’арьстгәһе у һ’әмуйед кӧ п’арьстгәһеда т’ӧщарәти[†] дькьрьн дәрхьстьн. Т’әхтед п’әрәгӧһер’а у к’ӧрсийед кәвоткфьроша wәлгәр’андьн[+] 13у готә wан: «Ньвисар ә: ‹Мала Мьн мала дӧа wе бе һ’әсабе›[*] , ле wә әw кьрийә ‹шкәфта qачаха›![*] »

14Ль wьр п’арьстгәһеда кор у сәqәт һатьнә щәм Wи у Әwи әw qәнщ кьрьн. 15Ле гава кӧ сәрәкед к’аһина у qанунзана әw к’әрәмәтед кӧ Иса кьрьн дитьн у ӧса жи әw зар’ед кӧ п’арьстгәһеда дькьрьнә qир’ин у дьготьн: «Һосанна Кӧр’е Даwьдр’а!» һерс к’әтьн[+] 16у готьнә Wи: «Тӧ дьбьһейи әв чь дьбежьн?» Иса wанар’а гот: «Бәле. Wә qәт нәхwәндийә кӧ: ‹Тә бь заред т’ьфал у дәргуша пәсьндайин ани сери›?[*] »[+]

17У Әwи әw ль wьр һьштьн, жь бажер дәрк’әт, чу Бәйтанйайе у шәв ль wьр ма[+].


Дара һежирейә һ’ьшкбуйи


(Марqос 11:12-14, 20-24)

18[•]Сьбәһе зу, чахе Әw вәгәр’ийа бажер, бьр’чи бу[+]. 19Сәр р’е дарәкә һежире дит, незики wе бу, ле пештьри бәлга[†] тьштәки дьн пева нәдит у дарер’а гот: «Жь вьр шунда тӧ һ’әта-һ’әтайе бәр нәди!» У дар пер’а-пер’а һ’ьшк бу[+].

20Гава шагьрта әв йәк дит, зәндәгьрти ман у готьн: «Чаwа әв дара һежире пер’а-пер’а һ’ьшк бу?» 21Иса щаба wан да у гот: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, һәгәр баwәрийа wә һәбә у дӧдьли нәбьн, һуне нә т’әне чь кӧ һатә сәре ве дара һежире бькьн, ле һәгәр һун ви ч’ийайир’а жи бежьн: ‹Р’абә хwә бавежә бә’ре›, wе бьбә[+]. 22Һәгәр баwәрийа wә һәбә, һун чь кӧ нава дӧада бьхwазьн, һуне бьстиньн»[+].


Пьрса дәрһәqа һ’ӧкӧме Исада


(Марqос 11:27-33; Луqа 20:1-8)

23[•]Гава Әw һатә п’арьстгәһе у щьмә’т һин кьр, сәрәкед к’аһина у р’успийед щьмә’те һатьнә щәм Wи у готьне: «Тӧ бь чь һ’ӧкӧми ван кьра дьки? У к’е әв һ’ӧкӧм дайә Тә?»[+] 24Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Әзе жи тьштәки жь wә бьпьрсьм. Һәгәр wә щаба Мьн да, Әзе жи wәр’а бежьм Әз бь чь һ’ӧкӧми ван кьра дькьм. 25Һ’ӧкӧме ньхӧмандьна Йуһ’әнна жь к’ӧ бу, жь ә’змен бу, йан жь мәрьва бу?» Әwана нав һәвда шеwьрин у готьн: «Һәгәр әм бежьн: ‹Жь ә’змен бу›, Әwе мәр’а бежә: ‹Ле wә чьма әw баwәр нәкьр?›[+] 26Ле һәгәр әм бежьн: ‹Жь мәрьва бу›, әм жь ә’лаләте дьтьрсьн, чьмки һ’әмуйа qәбул дькьр кӧ Йуһ’әнна п’ехәмбәр бу»[+]. 27Wана щаба Иса да у готьн: «Әм ньзаньн». Әwи wанр’а гот: «Әз жи wәр’а набежьм кӧ Әз бь чь һ’ӧкӧми ван кьра дькьм.


Мәсәла дӧ кӧр’а

28Һун чаwа т’әхмин дькьн? Дӧ кӧр’ед мәрьвәки һәбун. Әwи кӧр’е хwәйи мәзьнр’а гот: ‹Лаwо! Иро һәр’ә нав р’әз, шьхӧл бькә›. 29Әwи ле вәгәр’анд у гот: ‹Әз начьм›, ле паше п’ошман бу у чу. 30Һьнге бав чу щәм йе дьн әwи жи аһа гот: ‹Бәле, әзе һәр’ьм баво›, ле нәчу. 31Ньһа жь ван һәр дӧ кӧр’а к’ижани гӧр’а баве хwә кьр?» Wана готә Wи: «Йе мәзьн». Иса жи готә wан: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, кӧ хәрщгьр у ч’ә’вдәр[†] wе бәри wә бьк’әвьнә П’адшатийа Хwәде. 32Чьмки Йуһ’әнна һат кӧ р’ийа р’астийе нишани wә кә, wә әw баwәр нәкьр, ле хәрщгьр у ч’ә’вдәра әw баwәр кьрьн. Wә әв тьшт дит жи, ле диса һун ль хwә мӧкӧр’ нәһатьн, кӧ wә әw баwәр бькьра[+].


Мәсәла р’әзе тьрийа у р’әзвана


(Марqос 12:1-12; Луqа 20:9-19)

33[•]Мәсәләкә дьн жи бьбьһен. Мәрьвәки хwәйимьлк’ һәбу, р’әзе тьрийа дани, дора wе сур кьр һ’әwзәки тьриһ’ьнщьр’андьне теда к’ола, һеланәкә нобәдара чекьр у әw бь к’ьре да р’әзвана, чу wәлатәки дьн[+]. 34Гава wәхте бәрдайине незик бу, әwи хӧламед хwә шандьнә щәм р’әзвана, wәки жь бәре р’әзе wи жер’а биньн. 35Р’әзвана хӧламед wи гьртьн, йәк к’ӧтан, йе дьн кӧштьн у йәки дьн жи данә бәр кәвьра[+]. 36Әwи хӧламнә дьн шандьн, жь йед пешьн гәләктьр у wана ӧса жи анинә сәре wан. 37Ахьрийе, кӧр’е хwә шандә щәм wан у гот: ‹Һьлбәт wе жь кӧр’е мьн шәрм бькьн›[+]. 38Ле гава р’әзван ч’ә’в кӧр’е wи к’әтьн, һәвр’а готьн: ‹Әв wаре wи йә. Wәрьн әм ви бькӧжьн у бьбьнә хwәйе мират’а[†] wи›[+]. 39У әw гьртьн жь р’әз дәрхьстьнә дәр у кӧштьн[+]. 40Ле гава хwәйе р’әз бе, wе чь сәре wан р’әзвана бькә?» 41Готьнә Wи: «Wе qьр’а wан нәһәqа бинә у р’әз бьдә р’әзванед ӧса, йед кӧ wе wәхтда бәре р’әзе wи бьдьне»[+].

42Иса готә wан: «Wә ньвисареда qәт нәхwәндийә?

‹Әw кәвьре кӧ һоста т’әхсир кьр,
әw бу сәре ә’нишке[†].
Әв йәк жь алийе Хӧданда qәwьми
у ль бәр ч’ә’ве мә һ’әйр-һ’ӧжмәк’ар ә!›[*][+]

43Бона ве йәке Әз wәр’а дьбежьм, кӧ П’адшатийа Хwәде wе жь wә бе стандьне у мьләтәки ӧсар’а бе дайине, wәки бона Wи бәр бинә. 44К’и кӧ бьк’әвә сәр ви кәвьри, wе һурдәхwәши бә у әw кәвьр бьк’әвә сәр к’е, wе wи бьһ’ьнщьр’инә»[*] .

45Гава сәрәкед к’аһина у ферьсийа мәсәлед Wи бьһистьн, фә’м кьрьн кӧ Әw бона wан дьбежә. 46Кьрьн кӧ Wи бьгьрьн, ле жь ә’лаләте тьрсийан, чьмки Әw wәкә п’ехәмбәрәки qәбул дькьрьн[+].

### 22


Мәсәла дә’wате


(Луqа 14:15-24)

1[•]Диса Иса бь мәсәла wанар’а хәбәр да у гот:[+] 2«П’адшатийа Ә’змана мина ве йәке йә: П’адшаки дә’wата кӧр’е хwә кьр[+]. 3Әwи хӧламед хwә шандьн кӧ гази хwәндийед дә’wате кьн, ле wана нәхwәстьн бен. 4Хӧламнә дьн шандьн у гот: ‹Хwәндийар’а бежьн: Мьн щанәга у һ’әйwанед хwәйә дәрмаликьри сәржекьрьнә у нане хwә һазьр кьрийә, һәр тьшт һазьр ә. Wәрьнә дә’wате!› 5Ле wана пьшт гӧһе хwәва авит, йәк чу ә’рде хwә у йе дьн т’ӧщарәтийа[†] хwә. 6Йед майин жи хӧламед wи гьртьн, к’ӧтан у кӧштьн[+]. 7Чахе п’адше бьһист, һерс к’әт, ордийа хwә шанд qьр’а әwед кӧ хӧлам кӧштьн ани у бажаре wан шәwьтанд[+]. 8Һьнге готә хӧламед хwә: ‹Дә’wат һазьр ә, ле хwәнди нә һежа бун[+]. 9Р’абьн һәр’ьнә сәре р’ийа у һун к’е кӧ бьбиньн, т’әглифи дә’wате кьн›. 10У әw хӧлам дәрк’әтьнә сәре р’ийа, к’и кӧ дитьн, qәнщ у хьраб, т’әв щьвандьн у мала дә’wате бь хwәндийава т’ьжи бу.

11Ле гава п’адша чу һьндӧр’ кӧ хwәндийа бьбинә, мәрьвәк ль wьр дит кӧ к’ьнще дә’wате ле т’ӧнәбу 12у готә wи: ‹Һәвал! Тӧ чаwа бе к’ьнще дә’wате к’әти вьр?› Әwи дәнг нәкьр. 13Wе гаве п’адше бәрдәстийар’а гот: ‹Дәст у п’ийе wи гьредьн, бьгьрьн бавежьнә тә’рийа дәрва. Ль wьр wе бьбә qир’ин у ч’ьркә-ч’ьрка дьрана›[+].

14Аwа газикьри гәләк ьн, ле бьжарти һьндьк ьн».


Пьрса хәрщдайин у нәдайине


(Марqос 12:13-17; Луqа 20:20-26)

15[•]Һьнге ферьси чун шеwьрин, кӧ Wи чаwа бь хәбәра бьгьрьн[+]. 16Wана шагьртед хwә т’әви пьштгьред Һеродәс шандьнә щәм Wи у готьне: «Дәрсдар! Әм заньн кӧ Тӧ йәки р’аст и у р’ийа Хwәде р’аст һин дьки. Мьнәте жь кәси нагьри, чьмки нав мәрьвада фьрqийе данайни[+]. 17Ньһа бежә мә, Тӧ чаwа т’әхмин дьки? Гәло р’аст ә кӧ әм хәрщ бьдьнә Qәйсәр[†] йан на?»[+]

18Иса qәлпийа wан заньбу у гот: «Чьма һун Мьн дьщер’ьбиньн, дӧр’уно[+]? 19П’әре хәрщдайине нишани Мьн кьн». У wана зивәк Wир’а ани. 20Иса жь wан пьрси: «Әв наве ньвисар у сьфәт[†] йе к’е йә?» 21Wана гот: «Йед Qәйсәр ьн». Һьнге готә wан: «Аwа чь кӧ йед Qәйсәр ьн бьдьнә Qәйсәр у чь йед Хwәде нә бьдьнә Хwәде»[+]. 22Гава wан бьһист зәндәгьрти ман, Әw һьштьн у чун.


Пьрса р’абуна мьрийа


(Марqос 12:18-27; Луqа 20:27-40)

23[•]Садуqи[†], кӧ дьбежьн р’абуна мьрийа т’ӧнә, wе р’оже һьнәкә жь wан һатьнә щәм Иса же пьрсин[+] 24у готьне: «Дәрсдар! Муса гот: ‹Һәгәр йәк безӧр’әт бьмьрә, бьра бьре wи жьна wи бьстинә у wаре бьре хwә шин кә›[*][+] . 25Аwа һ’әфт бьра ль щәм мә һәбун. Бьре мәзьн зәwьщи, безӧр’әт мьр, жьна wи бьре wир’а ма. 26Ӧса жи һатә сәре бьре дӧда у йе сьсийа, хӧләсә һатә сәре һәр һ’әфта жи. 27Ль пәй һ’әмуйар’а әw жьна жи мьр. 28Дә ижар wе Р’ожа Р’абуна мьрийа әw к’ӧлфәте бьбә жьна к’ижани жь wан һәр һ’әфта? Чьмки һ’әмуйа жи әw стандьбу».

29Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Һун хальфи нә, чьмки нә ньвисара заньн, нә жи qәwата Хwәде. 30Р’ожа Р’абуна мьрийа нә wе бьзәwьщьн, нә жи мер кьн, ле әwе мина мьлйак’әтед ә’змен[*] бьн. 31Ле дәрһәqа р’абуна мьрийада, чьма wә әw хәбәра кӧ Хwәде wәр’а готьбу нәхwәндийә? 32‹Әз Хwәдейе Бьраһим, Хwәдейе Исһаq у Хwәдейе Аqуб ьм›[*] . Хwәде нә Хwәдейе мьрийа йә, ле Хwәдейе зендийа йә»[+].

33Гава ә’лаләте әв тьшт бьһистьн, сәр һинкьрьна Wи зәндәгьрти ман.


Т’әмийа сәр т’әмийар’а


(Марqос 12:28-34; Луqа 10:25-28)

34[•]Ле гава ферьсийа бьһист кӧ Иса садуqи дәнгбьр’и кьрьн, һ’әму ль щики щьвийан. 35Һьнге жь wан qанунзана йәки пьрс да Иса кӧ Wи бьщер’ьбинә у готе: 36«Дәрсдар. Qанунеда к’ижан ә т’әмийа һәрә мәзьн?» 37Иса готә wи: «‹Хӧдан Хwәдейе хwә һ’ьз бькә бь т’әмамийа дьле[†] хwә, бь т’әмамийа щанийа хwә у бь т’әмамийа һ’ьше хwә›[*][+] . 38Әв ә т’әмийа пешьн у һәрә мәзьн. 39У йа дӧда жи мина ве йә: ‹Һәвале хwә wәкә хwә һ’ьз бькә›[*][+] . 40Жь ван һәр дӧ т’әмийава һ’әму ньвисаред п’ехәмбәра у Qануне гьредайи нә»[+].


Мәсиһ кӧр’е к’е йә?


(Марqос 12:35-37; Луqа 20:41-44)

41[•]Гава ферьси щьвийан, Иса жь wан пьрси 42у гот: «Һун бона Мәсиһ чь дьфькьрьн, т’әхмина wә Әw кӧр’е к’е йә?» Жер’а готьн: «Кӧр’е Даwьд ә»[+].

43Иса готә wан: «Ле чаwа Даwьд Wи пе Р’ӧһ’ Хӧдане хwә һ’әсаб дькә? Чьмки wи гот:

44‹Хӧдан готә Хӧдане мьн:
Ль мьле Мьни р’асте р’уне,
һ’әта кӧ Әз дьжмьнед Тә бькьмә бьне п’ийед Тә›[*][+] .

45Һәгәр Даwьд Wи ‹Хӧдан› һ’әсаб дькә, Әw чаwа дьбә кӧр’е wи?» 46У кәсәки нькарьбу щаба Wи бьда у ль пәй wе р’ожер’а кәсәки нәwерьбу пьрсәк же бькьра[+].

### 23


Һ’әвза хwә жь qанунзан у ферьсийа бькьн


(Марqос 12:38-40; Луqа 11:37-52; 20:45-47)

1[•]Һьнге Иса ә’лаләт у шагьртед Хwәр’а хәбәр да у гот: 2«Qанунзан у ферьси ль сәр к’ӧрсийа Муса р’уньштьнә. 3Иди әwана чь wәр’а бежьн хwәй кьн у бьqәдиньн, ле мина wан нәкьн, чьмки әwана дьбежьн, ле накьн[+]. 4Баред гьран у зә’мәт гьредьдьн, датиньнә сәр мьлед мәрьва, ле әw хwәха нахwазьн т’ьлийа хwә жи бьдьне. 5Әw һәр тьшти дькьн, кӧ бәр мәрьва бенә к’ьфше. К’иськед мәзьн ль мьл у ә’нийед хwәва гьредьдьн[*] у р’ишийед к’ьнщед хwә дьреж дькьн[*][+] . 6Шайийада һәрәма[†] жорьн һ’ьз дькьн, к’ьништада жи к’ӧрсийед пешьн,[+] 7базарада сьлаве бьдьнә wан у мәрьв жи wанр’а ‹мамоста[*] › бежьн. 8Ле бьра wәр’а нәбежьн: ‹Мамоста›, чьмки дәрсдаре wә йәк ә[*] у һун һ’әму жи бьра нә[+]. 9Ль сәр дьне һун т’ӧ кәсир’а нәбежьн: ‹Баво›, чьмки Баве wә йәк ә, кӧ ә’змана йә[+]. 10Нә жи wәр’а бежьн: ‹Р’ебәр›, чьмки Р’ебәре wә йәк ә, әw Мәсиһ ә. 11Бьра нава wәда йе һәри мәзьн бьбә бәрдәстийе wә[+]. 12К’и кӧ хwә бьльнд кә, әwе ньмьз бә, ле к’и кӧ хwә ньмьз кә, әwе бьльнд бә[+].


Wәй ль дӧр’уйа

13Ле wәй ль wә qанунзан у ферьсийа! Дӧр’уно! Һун дәре П’адшатийа Ә’змана ль бәр мәрьва дадьдьн. Нә һун дьк’әвьне у нә жи дьһельн әwед кӧ дьхwазьн бьк’әвьне[+]. 14Wәй ль wә qанунзан у ферьсийа! Дӧр’уно! Аликива һун малед жьнәбийа һ’уфи хwә дькьн, алийе дьнва жи бь дӧр’ути дӧайе хwә дьреж дькьн. Бона ве йәке диwана wә wе һе гьран бә[*] . 15Wәй ль wә qанунзан у ферьсийа! Дӧр’уно! Һун бә’р у бәже ль һәв дьдьн, кӧ йәки нәбаwәр биньн сәр р’ийа хwә. Гава мәрәме wә дьбә, һун әwи жь хwә дӧ щара зедәтьр дькьнә п’ара щә’ньме. 16Wәй ль wә р’ебәред кор, һун дьбежьн: ‹К’и кӧ бь п’арьстгәһе сонд дьхwә, нә тьштәк ә. Ле к’и кӧ бь зер’е ль нав п’арьстгәһе сонд дьхwә, дьбә дәйндар›[+]. 17Һәй беһ’ьш у корно! К’ижан мәзьн ә, зер’ йан п’арьстгәһ, кӧ зер’ һ’әлал дькә[+]? 18Ӧса жи һун дьбежьн: ‹К’и кӧ бь горигәһе сонд дьхwә нә тьштәк ә, ле к’и кӧ бь һ’әдийа ль сәр горигәһе сонд дьхwә, дьбә дәйндар›. 19Һәй корно![*] К’ижан ә мәзьн? Һ’әди йан горигәһ, кӧ һ’әдийе һ’әлал дькә[+]? 20Аwа к’и кӧ бь горигәһе сонд дьхwә, әw һьн бь wе сонд дьхwә, һьн жи бь һ’әму тьштед кӧ сәр wе һәнә сонд дьхwә. 21К’и кӧ бь п’арьстгәһе сонд дьхwә, әw һьн бь wе сонд дьхwә, һьн жи бь Йе кӧ wеда дьжи сонд дьхwә[+]. 22У к’и кӧ бь ә’змен сонд дьхwә, әw һьн бь т’әхте Хwәде сонд дьхwә, һьн жи бь Йе кӧ ль сәр Р’уньштийә сонд дьхwә. 23Wәй ль wә qанунзан у ферьсийа! Дӧр’уно! Һун дәһәке[†] пунге[†], анисойе[†] у к’емуне[†] дьдьн, ле тьштед Qанунейә пеш, аwа готи һәqийе, р’ә’ме у баwәрийе давежьнә пьшт гӧһе хwә. Wә гәрәке әв йәк бькьрана у дәст жь йед майин нәк’ьшанда[+]. 24Р’ебәред кор! Һун к’әрмеша дьпарзьньн, ле дәва дадьqӧртиньн! 25Wәй ль wә qанунзан у ферьсийа! Дӧр’уно! Һун т’ас у финщана р’уйе дәрвава паqьж дькьн, ле һьндӧр’ва т’ьжи тьмайи у ч’ә’вбьр’чийи нә[*] . 26Ферьсийе кор! Пешийе һьндӧр’е финщан у т’асе паqьж кә, wәки ль дәрва жи паqьж бә. 27Wәй ль wә qанунзан у ферьсийа! Дӧр’уно! Һун мина т’ьрбед сьпикьри нә, кӧ дәрвава бәдәw хӧйа дьбьн, ле һьндӧр’ва бь һәстуйе мьрийа у бь һ’әму һ’әрамийева т’ьжи нә[+]. 28Ӧса жи һун дәрва мәрьвава р’аст к’ьфш дьбьн, ле һьндӧр’ва һун дӧр’у нә у нәһәq ьн.


Иса ахьрийа wан wанр’а дьбежә

29Wәй ль wә qанунзан у ферьсийа! Дӧр’уно! Һун мәхбәред п’ехәмбәра чедькьн у т’ьрбе йед р’аст дьхәмьлиньн 30у дьбежьн: ‹Һәгәр әм р’ожед бавед хwәда буна, мә т’әви wан хуна п’ехәмбәра нәдьр’ет›[+]. 31Иди һун ньһа хwәха дьдьнә избаткьрьне, кӧ һун зар’ед wан бава нә, йед кӧ п’ехәмбәр кӧштьнә. 32Дә кемасийа хьрабийед бавед хwә т’әмам кьн. 33Мә’рно! Ч’ежькед мә’ра! Һуне чаwа жь диwана доже бьр’әвьн[+]?

34Бона ве йәке ва Әзе п’ехәмбәра, сәрwахта у qанунзана бьшиньмә щәм wә у һуне жь wан һьнәка бькӧжьн, хач кьн, һьнәка жи нав к’ьништед хwәда бьдьнә бәр qамчийа у бажар-бажар бьзериньн[+]. 35Һ’әму хуна бесущә кӧ сәр р’уйе ә’рде һатийә р’етьне wе бе сәр wә, жь хуна Һабиле[†] бесущ һ’әта хуна Зәкәрийайе кӧр’е Бәрәхийа, әwе кӧ wә нав п’арьстгәһ у горигәһеда кӧшт[+]. 36Әз р’аст wәр’а дьбежьм, әв һ’әму хуне бе сәре ви ньсьли.


Иса ль сәр Оршәлиме дьловинә


(Луqа 13:34-35)

37[•]Оршәлим! Оршәлим! Тә п’ехәмбәр дькӧштьн у шандийед щәм хwә дьданә бәр кәвьра! Чәнд щара Мьн хwәст кӧ зар’ед тә ӧса бьщьванда, чаwа мьришк щущукед хwә бьн баске хwәда дьщьвинә, ле wә нәхwәст![+] 38Ва мала wә wе хьрабә у дәстжек’ьшанди бьминә. 39Әз wәр’а дьбежьм, иди жь вьр шунда һун Мьн т’ӧ щар набиньн, һ’әта кӧ бежьн: ‹Бьмбарәк ә Әwе кӧ бь наве Хӧдан те›[*] »[+].

### 24


Иса пешда дәрһәqа wеранбуна п’арьстгәһеда дьбежә


(Марqос 13:1-2; Луqа 21:5-6)

1[•]Гава Иса жь п’арьстгәһе дәрк’әт чу, шагьрт чунә щәм Wи, кӧ авайийед п’арьстгәһе нишани Wи кьн. 2Иса wанр’а гот: «Һун ван һ’әмуйа дьбиньн? Әз р’аст wәр’а дьбежьм, әв һ’әмуйе жи wеран бьн, ль вьр кәвьре ль сәр кәвьр qәт нәминә!»[+]


Тәнгаси у зерандьн


(Марqос 13:3-13; Луqа 21:7-19)

3Чахе Әw сәр ч’ийайе Зәйт’уне р’уньштьбу, шагьртед Wи т’әне һатьнә щәм Wи у же пьрсин: «Бежә мә, әв тьшт wе к’әнге бьqәwьмьн? У нишана һатьна Тә у ахьрийа ве дьнйайе wе чаwа бә?» 4Иса щаба wан да у гот: «Һаш жь хwә һәбьн, кӧ т’ӧ кәс wә нәхапинә,[+] 5чьмки гәләк wе пе наве Мьн бен у бежьн: ‹Әз ьм Мәсиһ› у wе гәләка бьхальфиньн. 6Һуне дәнге шәр’а у бә’са шәр’а бьбьһен, ле һаш жь хwә һәбьн кӧ һун хwә ӧнда нәкьн. Гәрәке әв тьшт бьqәwьмьн, ле әw һе нә ахьри йә. 7Мьләте р’абә ль сәр мьләт, п’адшати ль сәр п’адшатийе, щи-щийа wе хәлайи-щәлайе у ә’рдһ’әже бьбьн[+]. 8Ле әв һ’әму мина еша к’ӧлфәте йә, кӧ дәстпедькә пе дьгьрә. 9Һьнге wе wә бьдьнә щәфе, wә бькӧжьн у бона наве Мьн бәр ч’ә’ве һ’әму мьләта р’әш бьн[+]. 10Һьнге гәләке жь р’е бьк’әвьн, нәмамийа һәвдӧ бькьн у бәр ч’ә’ве һәв бьк’әвьн[+]. 11Гәләк п’ехәмбәред дәрәw wе дәрк’әвьн у гәләка бьхальфиньн[+]. 12Жь дәст зедәбуна нәһәqийе һ’ьзкьрьна гәләка wе сар бә. 13Ле к’и кӧ һ’әта хьлазийе тәйах кә, әwе хьлаз бә[+]. 14У әв Мьзгинийа П’адшатийе wе ль нав т’әмамийа дьнйайе бе даннасинкьрьне, кӧ һ’әму мьләтар’а бьбә шә’дәти у һьнге хьлази wе бе[+].


Һ’әрамийа Wеранкьрьне


(Марqос 13:14-23; Луqа 21:20-24)

15[•]Чахе һун ‹һ’әрамийа wеранкьрьне›[*] щийе пирозда сәкьни бьбиньн, чаwа кӧ Данийел п’ехәмбәр гот», (әwе кӧ дьхунә бьра фә’м бькә), 16«һьнге әwед кӧ Щьһустанеда нә бьра бьр’әвьнә ч’ийа. 17Әwе кӧ сәр хани йә бьра жорда нәйе хwаре кӧ жь мала хwә тьштәки һьлдә[+]. 18У әwе кӧ к’әwшенда йә бьра вәнәгәр’ә кӧ п’оте хwә һьлдә. 19Ле wәй ль һ’әмла у дәстдәргуша wан р’ожада![+] 20Дӧа бькьн, кӧ р’әва wә нәк’әвә зьвьстане, йан жи р’ожа шәмийе. 21Чьмки һьнге тәнгасикә ӧса мәзьн wе бьбә, кӧ жь дәстпебуна дьнйайе һ’әта ньһа мина wе нәбуйә у нә жи wе бьбә[+]. 22Һәгәр әw р’ож кьн нәбуна, т’ӧ кәс хьлаз нәдьбу, ле бона хатьре бьжартийа әw р’оже кьн бьн[+].

23Һьнге, һәгәр йәк wәр’а бежә: ‹Ва йә Мәсиһ›, йан жи ‹Wа йә›, баwәр нәкьн[+]. 24Чьмки мәсиһ у п’ехәмбәред дәрәw wе дәрен, нишан у к’әрәмәтед мәзьн бькьн, кӧ бькарьбьн бьжартийед Хwәде жи бьхальфиньн[+]. 25Ва йә Мьн пешда wәр’а гот[+].

26Һәгәр әwана wәр’а бежьн: ‹Wа йә Мәсиһ бәр’ийеда йә›, дәрнәк’әвьн, йан: ‹Ва йә Әw фьлан одеда йә›, баwәр нәкьн. 27Чьмки чаwа бьруск жь р’оһьлате бьрq дьдә у һ’әта р’оавайе хӧйа дьбә, wе һатьна Кӧр’е Мерьв жи ӧса бә[+]. 28Бәрәт’ә[†] к’идәре һәбә, тәйре жи ль wьр бьщьвьн[+].


Һатьна Кӧр’е Мерьв


(Марqос 13:24-27; Луqа 21:25-28)

29[•]Ль пәй тәнгасийа wан р’ожар’а,

р’уйе р’ойе wе бе гьртьне
у һиве жи р’онайа хwә нәдә,
стәйрке жь ә’змен бьк’әвьн
у т’опед ә’змана wе жь р’ийед хwә дәрен[*][+] .

30Һьнге нишана Кӧр’е Мерьв wе ль ә’змен хӧйа бә у һ’әму мьләтед дьнйайе wе шине бькьн, гава бьбиньн Кӧр’е Мерьв ль сәр ә’wред ә’змен бь qәwат у р’умәта мәзьн те[*][+] . 31Әwе мьлйак’әтед Хwә бь бор’ийа дәнге бьльнд бьшинә у wе бьжартийед Wи жь һәр чар qӧлба бәрәв кьн, жь п’әр’әки ә’змана һ’әта п’әр’е дьн[+].


Дәрса дара һежире


(Марqос 13:28-31; Луqа 21:29-33)

32[•]Жь дара һежире дәрсәке һин бьн. Чахе ч’ьqьлед wе тәр’ дьбьн у бәлгед wе дьбьшкьвьн, иди һун заньн кӧ һавин незик ә. 33Ӧса жи гава һун ван һ’әму тьшта бьбиньн, бьзаньбьн кӧ әв тьшт[*] незик ә, ль бәр шемике йә. 34Әз р’аст wәр’а дьбежьм, әва ньсьла дәрбаз набә, һ’әта кӧ әв һ’әму тьшт нәqәwьмьн[+]. 35Ә’рд у ә’змане дәрбаз бьн, ле готьнед Мьн т’ӧ щар дәрбаз набьн[+].


Р’ож у сьһ’әт нә ә’йан ә


(Марqос 13:32-37; Луqа 17:26-30, 34-35)

36[•]Ле бона wе р’оже у wе сьһ’әте т’ӧ кәс ньзанә, нә мьлйак’әтед ә’змана, нә жи Кӧр’[*] , ле т’әне Бав. 37Чаwа кӧ р’ожед Нӧһда[†] qәwьми, һатьна Кӧр’е Мерьв жи wе ӧса бьqәwьмә[+]. 38Чаwа кӧ wан р’ожед бәри лейийе мәрьва дьхwарьн, вәдьхwарьн, дьзәwьщин у мер дькьрьн, һ’әта wе р’ожа кӧ Нӧһ к’әтә гәмийе[*] 39у мәрьв пе нәһ’әсийан, һ’әта кӧ лейи р’абу у һ’әму жи хәньqандьн. Һатьна Кӧр’е Мерьв жи wе ӧса бә[+]. 40Һьнге дӧ мәрьв wе нав ә’рде хwәда бьн, йәке бе һьлдане у йе дьне бе һьштьне. 41У дӧ к’ӧлфәте сәр дәстар’әки бьн, йәке бе һьлдане, йа дьн бе һьштьне. 42Аwа һ’ьшйар бьминьн, чьмки һун ньзаньн Хӧдане wәйе к’ижан р’оже бе[+]. 43Ле ве йәке бьзаньбьн. Һәгәр хwәйе мале бьзаньбуйа кӧ дьзе к’ижан дәма шәве бьһата, wе һ’ьшйар бьма у нәһьшта кӧ мала wи дәрәвәкьра[+]. 44Бона ве йәке һун жи һазьр бьн, чьмки Кӧр’е Мерьв wе сьһ’әтәкә ӧсада бе, кӧ һун нә ч’ә’вньһер’и нә[+].


Хӧламе амьн у хӧламе беамьн


(Луqа 12:35-48)

45[•]Аwа к’и йә әw хӧламе амьн у сәрwахт, кӧ ахайе wи әw сәр хӧламед хwә сәрwер к’ьфш кьр, кӧ wәхтда хwарьна wан бьдә wан? 46Хwәзи ль wи хӧлами, кӧ чахе ахайе wи бе, әwи ӧса бьбинә[+]. 47Әз р’аст wәр’а дьбежьм, әwе wи бькә сәрwере т’әмамийа һәбука хwә. 48Ле һәгәр хӧламе хьраб дьле хwәда бежә: ‹Ахайе мьн һатьна хwә дәрәнги ехьст›[+] 49у дәстпекә ль хӧлам-һәвалед хwә хә у т’әви йед сәрхwәш бьхwә у вәхwә, 50ахайе wи хӧлами wе р’ожәкә ӧса бе, кӧ әw нә һивийе йә у сьһ’әтәкә ӧса, кӧ әw ньзанә. 51Әwе wи qәт-qәти кә у п’ара wи wе т’әви дӧр’уйа кә. Ль wьр wе бьбә гьри у ч’ьркә-ч’ьрка дьрана[+].

### 25


Мәсәла дәһә qизед бьк’ьр

1Һьнге П’адшатийа Ә’змана wе мина ве йәке бә: Дәһә qизед бьк’ьр ч’ьред хwә һьлдан пешийа зә’веда чун[+]. 2Жь wан пенщ сәрwахт бун, ле пенщ бефә’м. 3Бефә’ма ч’ьред хwә һьлдан, ле р’ун хwәр’а һьлнәдан, 4ле сәрwахта т’әви ч’ьра р’ун жи дәрданада хwәр’а һьлдан. 5Гава зә’ва дәрәнги к’әт, һ’әму жи һеньжин у хәwр’а чун[+].

6Ниве шәве дәнгәк һат: ‹Ва йә зә’ва те! Пешийа wида һәр’ьн!› 7Һьнге һ’әму бьк’ьр р’абун ч’ьред хwә саз кьрьн. 8Бефә’ма готә сәрwахта: ‹Жь wи р’уне хwә бьдьнә мә жи, чьмки ч’ьред мә ведьсьн›. 9Ле сәрwахта щаба wан да у готьн: ‹На хер, әв р’ун wе т’ера мә у wә нәкә. Qәнщ ә кӧ һун һәр’ьнә щәм йед кӧ дьфьрошьн хwәр’а бьк’ьр’ьн›. 10Гава әw чун бьк’ьр’ьн, зә’ва һат у әwед һазьр т’әв wи к’әтьнә дә’wате у дәри һатә гьртьне[+]. 11Паше бьк’ьред дьн һатьн у готьн: ‹Әм хӧлам, Әм хӧлам! Дәри ль мә вәкә!›[+] 12Ле әwи щаба wан да гот: ‹Әз р’аст wәр’а дьбежьм, әз wә нас накьм›[+]. 13Аwа һ’ьшйар бьминьн, чьмки һун нә р’ожа һатьна Кӧр’е Мерьв заньн, нә жи сьһ’әте[+].


Мәсәла се хӧлама


(Луqа 19:11-27)

14[•]Wи чахи П’адшатийа Ә’змана wе мина ве йәке бә: Мәрьвәк кӧ wе дәрк’әта р’еwитийе, гази хӧламед хwә кьр у һәбука хwә спартә wан. 15Пенщ тәлант[*] данә йәки, дӧ тәлант данә йәки у тәлантәк жи да йәки, һәр кәсир’а wәкә qәwата wи у р’ек’әт чу. 16Әwе кӧ пенщ тәлант стандьбун, пер’а-пер’а чу бь wан к’ьр’и у фьрот, пенщед дьн жи qазьнщ кьрьн. 17Ӧса жи әwе кӧ дӧ тәлант стандьбун, дӧдӧйед дьн жи qазьнщ кьрьн. 18Ле әwе кӧ тәлантәк стандьбу, чу ә’рд к’ола у зиве ахайе хwә теда вәшарт.

19Пәй гәләк wәхтр’а ахайе wан хӧлама һат у хwәст һәq-һ’әсабе хwә т’әви wан р’аст кә[+]. 20Әwе кӧ пенщ тәлант стандьбун пешда һат, пенщ тәлантед майин жи анин у гот: ‹Ахайе мьн, тә пенщ тәлант дабунә мьн. Ва мьн сәр wанда пенщед дьн жи qазьнщ кьрьнә›. 21Ахайе wи готеда: ‹Ә’фәрьм, хӧламе qәнщ у амьн! Тӧ нав тьштед һьндькида амьн майи, әзе тә дайньмә сәр гәләк тьшта. Бьк’әвә шайийа ахайе хwә!›[+]

22Әwе кӧ дӧ тәлант стандьбун жи һат у гот: ‹Әз хӧлам! Тә дӧ тәлант дабунә мьн. Ва мьн дӧдӧйед дьн жи ль сәр wанда qазьнщ кьрьнә›. 23Ахайе wи готе: ‹Ә’фәрьм, хӧламе qәнщ у амьн! Тӧ нав тьштед һьндькида амьн майи, әзе тә дайньмә сәр гәләк тьшта. Бьк’әвә шайийа ахайе хwә!›

24Ле әwе кӧ тәлантәк стандьбу һат у гот: ‹Ахайе мьн, мьн заньбу кӧ тӧ мәрьвәки һ’ьшк и. Жь wи щийе тә нәчандийә дьдьруйи у щийе кӧ тә нә р’әшандийә бәрәв дьки. 25Әз жи тьрсийам у чум тәланте тә ә’рдеда вәшарт. Һане мале тә тәр’а бә›. 26Ахайе wи ле вәгәр’анд у готе: ‹Хӧламе хьраб у хwәр’анәдити! Тә заньбу әз жь wи щийе кӧ мьн нәчандийә дьдьрум у жь wи щийе кӧ мьн нәр’әшандийә бәрәв дькьм,[+] 27тә чьма зиве мьн нәда к’аркьра у әз бьһатама мьн мале хwә бь сәләф бьстанда? 28Ньһа тәлант жь wи бьстиньн у бьдьнә әwе кӧ дәһә тәлантед wи һәнә. 29Чьмки йе к’е кӧ һәйә, wир’а wе бе дайине у сәрда зедә бә, ле йе к’е кӧ т’ӧнә, чь һәйә жи wе же бе стандьне[+]. 30Ле әw хӧламе бекер бавежьнә тә’рийа дәрва. Ль wьр wе бьбә гьри у ч’ьркә-ч’ьрка дьрана›[+].


Р’ожа Ахрәте[†]

31Гава Кӧр’е Мерьв т’әви һ’әму мьлйак’әта у р’умәта Хwәва бе, һьнге wе сәр т’әхте Хwәйи р’умәте р’уне[+] 32һ’әму мьләт wе ль бәр Wи бьщьвьн. Әwе wана жь һәв башqә кә, чаwа шьван пез жь бьзьна вәдьqәтинә[+]. 33Әwе пез ль мьле Хwәйи р’асте бьдә сәкьнандьне, ле бьзьна ль мьле Хwәйи ч’әпе. 34Һьнге П’адша wе йед ль мьле Хwәйи р’астер’а бежә: ‹Wәрьн бьмбарәкбуйийед алийе Баве Мьнда! Әw П’адшатийа кӧ бона wә жь wәхте ә’фьрандьна дьнйайеда һазьр буйә wар бьн[+]. 35Чьмки Әз бьр’чи бум wә хwарьн да Мьн, Әз т’и бум wә ав да Мьн, Әз хәриб бум wә Әз qәбул кьрьм,[+] 36Әз тә’зи бум wә Әз к’ьнщ кьрьм, Әз нәхwәш бум һун сәр Мьнда һатьн, Әз кәледа бум һун һатьнә щәм Мьн›[+]. 37Һьнге йед р’аст wе Wир’а бежьн: ‹Хӧдан, мә к’әнге Тӧ бьр’чи дити у хwарьн дайә Тә? Йан мә Тӧ т’и дити у ав дайә Тә? 38Мә к’әнге Тӧ хәриб дити у Тӧ qәбул кьри, йан жи Тӧ тә’зи дити у Тӧ к’ьнщ кьри? 39К’әнге мә Тӧ нәхwәш йан кәледа дити у әм һатьнә щәм Тә?› 40П’адшайе жи wанр’а бежә: ‹Әз р’аст wәр’а дьбежьм, һәгәр wә qәнщи жь ван хушк-бьред Мьнә йе һәри бьч’ук йәкир’а кьр, wә Мьнр’а кьр›[+].

41Һьнге Әwе йед мьле Хwәйи ч’әпер’а бежә: ‹Ньфьр’лебуйино! Дури Мьн һәр’ьн нава агьре һ’әта-һ’әтайе, кӧ бона мирещьн у мьлйак’әтед wи һазьр буйә[*][+] . 42Чьмки Әз бьр’чи бум wә хwарьн нәда Мьн, Әз т’и бум wә ав нәда Мьн, 43Әз хәриб бум wә Әз qәбул нәкьрьм, Әз тә’зи бум wә Әз к’ьнщ нәкьрьм, Әз нәхwәш у кәледа бум һун сәр Мьнда нәһатьн›. 44Һьнге әwе Wир’а бежьн: ‹Хӧдан! Мә к’әнге Тӧ бьр’чи йан т’и, йан хәриб, йан бе сьт’ар, йан нәхwәш, йан кәледа дити у мә алик’ари нәда Тә?› 45Wи чахи Әwе щаба wан бьдә у бежә: ‹Әз р’аст wәр’а дьбежьм, һәгәр wә qәнщи жь әвед һәри бьч’ук йәкир’а нәкьр, wә Мьнр’а жи нәкьр›[+]. 46У әве һәр’ьнә щәфе һ’әта-һ’әтайе, ле йед р’аст wе һәр’ьнә жийина һ’әта-һ’әтайе».

### 26


Гьртьн, хачкьрьн[†] у р’абуна Иса


Шеwьра кӧштьна Иса


(Марqос 14:1-2; Луqа 22:1-2; Йуһ’әнна 11:45-53)

1[•]Гава Иса әв һ’әму хәбәр хьлаз кьрьн, шагьртед Хwәр’а гот: 2«Һун заньн кӧ wе дӧ р’ожа шунда Щәжьна Дәрбазбуне[†] бә. У Кӧр’е Мерьв wе бе дайине кӧ бе хачкьрьне»[+].

3Һьнге сәрәкед к’аһина у р’успийед щьмә’те сәрайа сәрәкк’аһинда кӧ наве wи Qәйафа бу щьвийан 4у ль һәв шеwьрин кӧ Иса дьзива бь фелбазийе бьгьрьн, бькӧжьн. 5Ле wана дьгот: «Бьра әв йәк щәжьнеда нибә, wәки щьмә’т р’анәбә сәр ньга».


Иса Бәйтанйайеда те р’ункьрьне[†]


(Марqос 14:3-9; Йуһ’әнна 12:1-8)

6[•]Чахе Иса ль Бәйтанйайе мала Шьмһ’уне к’отида бу,[+] 7к’ӧлфәтәкә кӧ дәрданәкә wейә алабастьрейи р’уне бинхwәш һәбу, һатә щәм Wи у чахе Әw ль сәр сьфре р’уньшти бу, әwе әw р’ун р’етә сәр сәре Wи. 8Гава шагьрта әв йәк дит, ль wан хwәш нәһат у готьне: «Чьма әва зийана бу? 9Әва р’уна wе qимәтәки бьһа бьһата фьротане у фәqирар’а бьһата бәлакьрьне».

10Ле әw йәк Исава ә’йан бу у wанар’а гот: «Чьма һун хатьре wе к’ӧлфәте дьк’әвьн? Әwе тьштәки qәнщ бона Мьн кьр. 11Фәqире һәр гав т’әви wә бьн, ле Әзе һәр гав т’әви wә нибьм[+]. 12Әwе бона дәфьнкьрьна[†] Мьн әw р’ун р’етә сәр бәдәна Мьн[+]. 13Әз р’аст wәр’а дьбежьм, дьнйайеда к’идәре әва Мьзгинийа бе даннасинкьрьне, wе кьрьна ве к’ӧлфәте жи бона биранина wе бе готьне»[+].


Щьһуда нәмамийа Иса дькә


(Марqос 14:10-11; Луqа 22:3-6)

14[•]Һьнге йәк жь һәр донздәһа кӧ Щьһудайе Исхәрйоти дьһатә готьне, чу щәм сәрәкед к’аһина[+] 15у гот: «Һуне чь бьдьнә мьн, wәки әз Wи бьдьмә дәсте wә?» У wана си зив жьмьрин дане[+]. 16Жь wьр шунда әw мәщаләке дьгәр’ийа кӧ чаwа Иса бьдә дәсте wан.


Иса т’әви шагьртед Хwә шива Щәжьна Дәрбазбуне дьхwә


(Марqос 14:12-21; Луqа 22:7-13; Йуһ’әнна 13:21-30)

17[•]Ль р’ожа пешьнә Щәжьна Нане Шкәва[†], шагьрт һатьнә щәм Иса у жер’а готьн: «Тӧ ль к’ӧ дьхwази Шива Щәжьна Дәрбазбуне бьхwи, wәки әм Тәр’а һазьр кьн?» 18Әwи жи гот: «Һәр’ьнә бажер, щәм фьлан мәрьви у бежьнә wи: ‹Дәрсдар дьбежә: Р’ожа Мьн незик ә. Әзе т’әви шагьртед Хwә мала тәда Щәжьна Дәрбазбуне дәрбаз кьм›». 19У шагьрта ӧса кьр, чаwа кӧ Иса wанар’а ә’мьр кьрьбу у шива Щәжьна Дәрбазбуне һазьр кьрьн.

20Еваре т’әв һәр донздәһа сәр сьфре р’уньшт. 21Гава wана һе дьхwар, Иса гот: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, йәки жь wә wе нәмамийа Мьн бькә»[+]. 22Шагьрт гәләки бәр хwә к’әтьн у һәр йәки жь wан готә Wи: «Хӧдан, дьбә кӧ әз ьм?» 23Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Әwе кӧ пә’рийе Хwә т’әви Мьн т’аседа кьр, әwе нәмамийа Мьн бькә. 24Р’аст Кӧр’е Мерьв wе ӧса һәр’ә чаwа кӧ бона Wи һатийә ньвисаре, ле wәй ль wи мәрьве кӧ нәмамийа Кӧр’е Мерьв бькә! Wир’а һе qәнщ бу кӧ әw qәт дьне нәк’әта»[+]. 25Щьһудайе кӧ wе нәмамийа Wи бькьра, ле вәгәр’анд у готе: «Дәрсдар, дьбә кӧ әз ьм?» Иса wир’а гот: «Тә бь дәве хwә гот».


Шива Хӧдан


(Марqос 14:22-26; Луqа 22:14-23; Корьнт’и I 11:23-25)

26[•]Аwа гава wана һе нан дьхwар, Иса нан һьлда шькьри да, кәркьр да шагьрта у гот: «Һан һьлдьн бьхwьн. Әва бәдәна Мьн ә»[+].

27Пәйр’а к’ас һьлда шькьри да, да wан у wанар’а гот: «Һун һ’әму жи жь ве вәхwьн, 28әва хуна Мьн ә бона пәймане[†][*] , кӧ бона бахшандьна гӧнед гәләка те р’етьне[+]. 29Ле Әз wәр’а дьбежьм, иди Әз жь вьр шунда т’ӧ щар жь ве мәйа тьрийе вәнахwьм, һ’әта wе р’ожа кӧ Әзе т’әви wә П’адшатийа Баве Хwәда жь йа ну вәхwьм».

30Паше wана зәбурәк стьра, дәрк’әтьн чунә ч’ийайе Зәйт’уне[+].


Иса дәрһәqа инк’арийа Пәтрусда дьбежә


(Марqос 14:27-31; Луqа 22:31-34; Йуһ’әнна 13:36-38)

31[•]Һьнге Иса wанар’а гот: «Ишәв һун һ’әмуйе жи жь Мьн п’ьшк бьн һәр’ьн, чьмки ньвисар ә: ‹Әзе ль шьвен хьм у пәзе жи бәла-бәлайи бә›[*][+] . 32Ле гава кӧ Әз жь мьрьне р’абьм, Әзе бәри wә һәр’ьмә Щәлиле»[+]. 33Пәтрус ле вәгәр’анд у готе: «Һәгәр һ’әму жи жь Тә п’ьшк бьн һәр’ьн, ле әз т’ӧ щар жь Тә начьм». 34Иса wир’а гот: «Әз р’аст тәр’а дьбежьм, һәма ишәв һе бәри бангдана дик, те се щара Мьн инк’ар ки». 35Пәтрус Wир’а гот: «Һәгәр щи бе, әзе т’әви Тә бьмьрьм жи, ле т’ӧ щар Тә инк’ар накьм». Һ’әму шагьрта жи ӧса гот[+].


Иса ль Гетшәманийе дӧа дькә


(Марqос 14:32-42; Луqа 22:39-46)

36[•]Һьнге Иса т’әви wан чу wи щийе кӧ жер’а Гетшәмани дьбежьн у шагьртар’а гот: «Вьра р’унен, һ’әта Әз һәр’ьм дәра һан дӧа бькьм». 37Әwи т’әви Хwә Пәтрус у һәр дӧ кӧр’ед Зәбәди һьлдан, к’әсәр һате у бәр Хwә к’әт[+]. 38Һьнге Иса wанар’а гот: «Дьле Мьн һаqас дәрд у к’әдәр ә, мина бәр мьрьне. Вьра бьминьн у т’әви Мьн һ’ьшйар бьн»[+].

39Һьнәки пешда чу Хwә дәвәр’уйа авит дӧа кьр у гот: «Баве Мьн! Һәгәр дьбә, бьра әв к’аса щәфе сәр Мьнр’а дәрбаз бә. Ле нә кӧ чаwа Әз дьхwазьм, ле бьра хwәстьна Тә бә»[+].

40Паше һатә щәм шагьрта, әw р’азайи дитьн у готә Пәтрус: «Wә нькарьбу кӧ сьһ’әтәке һун т’әви Мьн һ’ьшйар бьмана? 41Һ’ьшйар бьминьн у дӧа бькьн, wәки һун нәк’әвьнә нава щер’ьбандьне. Бәле р’ӧһ’ р’ази йә, ле бәдән сьст ә»[+].

42Щарәкә дьн жи Иса чу дӧа кьр у гот: «Баве Мьн! Һәгәр набә кӧ әв к’аса щәфе жь Мьн дәрбаз бә һ’әта кӧ Әз wе вәнәхwьм, бьра хwәстьна Тә бә»[+].

43Иса һат, әw диса хәwеда дитьн, ч’ә’вед wан жь хәwе вәнәдьбун. 44У әw һьштьн чу, щара сьсийа дӧа кьр, диса әw хәбәр готьн.

45Һьнге һатә щәм шагьрта у wанар’а гот: «Һун һәла һе р’азайи нә у р’ьһ’әт дьбьн? Ва wәхт пер’а гьһишт кӧ Кӧр’е Мерьв бьк’әвә дәсте гӧнәк’ара[+]. 46Р’абьн әм һәр’ьн. Ва йә әwе кӧ нәмамийа Мьн дькә незик бу».


Гьртьна Иса


(Марqос 14:43-50; Луqа 22:47-53; Йуһ’әнна 18:3-12)

47[•]Әwи һе хәбәр дьда, ньшкева Щьһудайе кӧ йәк жь wан донздәһа бу һат. Әwи т’әви хwә жь алийе сәрәкед к’аһина у р’успийед щьмә’теда ә’лаләтәкә гьран анибу, бь дара у шура[+]. 48Аwа нәмаме Wи ә’шәрәт дабу wан у готьбу: «Әз к’ижани кӧ р’амусьм, Әw ә, Wи бьгьрьн».

49Һьнге Щьһуда незики Иса бу у готе: «Сьлав ль Тә, дәрсдар!» у р’амуса. 50Иса wир’а гот: «Һәвал, те чь бьки зу бькә!»[*] Wе гаве әw пешда һатьн, дәст авитьнә Иса у Әw гьртьн. 51Ньшкева йәки жь әwед кӧ т’әви Иса бу, р’абу шуре хwә к’ьшанд ль хӧламе сәрәкк’аһин хьст у гӧһе wи пәканд[+]. 52Wе гаве Иса wир’а гот: «Шуре хwә бькә щи. К’и кӧ шур һьлтинә, әwе бь шур һәр’ә[+]. 53Тә т’ьре Әз нькарьм жь Баве Хwә бьхwазьм wәки пер’а-пер’а донздәһ ордийа зедәтьр мьлйак’әт бьгьһинә Мьн? 54Ле ньвисар wе чаwа бенә сери кӧ дьбежьн, гәрәке һ’әму аһа бьн?»

55Wе гаве Иса ә’лаләтер’а гот: «Те бежи wә сәр qачахәкида гьртийә, кӧ һун бь дара у шура һатьнә Мьн бьгьрьн? Нә Әз һәр р’ож т’әви wә п’арьстгәһеда р’удьньштьм Мьн һун һин дькьрьн, ле wә Әз нәдьгьртьм[+]. 56Ле әв һ’әму тьшт qәwьмин, кӧ ньвисаред п’ехәмбәра бенә сери». Wе дәме һ’әму шагьрта Әw һьштьн у р’әвин[+].


Иса ль бәр щьвина[†] гьрәгьра


(Марqос 14:53-65; Луqа 22:54-55, 63-71; Йуһ’әнна 18:13-14, 19-24)

57[•]Йед кӧ Иса гьртьн, Әw бьрьнә щәм Qәйафайе сәрәкк’аһин, ль wи щийе кӧ qанунзан у р’успи щьвийабун. 58Пәтрус жи дурва һ’әта һ’әwша сәрәкк’аһин п’е-п’е пәй Wи чу к’әтә һьндӧр’ у ль нав нобәдара р’уньшт, кӧ бьзаньбә ахьри wе чаwа бә. 59Сәрәкед к’аһина у т’әмамийа щьвина[†] гьрәгьра жи мьqабьли Иса шә’дәтикә дәрәw дьгәр’ийан кӧ Wи бькӧжьн, 60ле нәдитьн. Гәләк шә’дед дәрәw жи һатьн, диса нәдитьн. Паше дӧ шә’дед дәрәw пешда һатьн[+] 61у готьн: «Әви гот: ‹Әз дькарьм п’арьстгәһа Хwәде һьлшиньм у нава се р’ожада диса wе чекьм›»[+].

62Сәрәкк’аһин[†] р’абу сәр п’ийа у Wир’а гот: «Бона ван шә’дәтийа кӧ әвана мьqабьли Тә дьдьн Тӧ чьма щабәке нади?»[+] 63Ле Иса дәнге Хwә нәкьр. Сәрәкк’аһин диса Wир’а гот: «Әз Тә бь Хwәдейе сах дьдьмә сонде. Мәр’а бежә, Тӧ йи Мәсиһ, Кӧр’е Хwәде?»[+] 64Иса готә wи: «Тә бь дәве хwә гот. Ле Әз wәр’а дьбежьм,

жь вьр шунда һуне Кӧр’е Мерьв ль к’еләка[†] Йе Һәри Зор,
ль мьле Wийи р’асте р’уньшти
у ль сәр ә’wред ә’змен те бьбиньн»[*][+] .

65Һьнге сәрәкк’аһин к’ьнщед хwә qәлаштьн у гот: «Әва Хwәде беһӧрмәт дькә! Иди шә’дә чи мәр’а нә? Ва wә бьһист Әwи чаwа Хwәде беһӧрмәт кьр![+] 66Wәва чаwа хӧйа дькә?» Wана жи ле вәгәр’анд у готьн: «Wир’а кӧштьн дьк’әвә»[+].

67Wе гаве т’уйи р’уйе Wи кьрьн, бь к’ӧлма лехьстьн, һьнәка жи шәмаq ле дьдан 68у дьготьне: «Мәсиһ, п’ехәмбәртийе мәр’а бькә, к’а к’и бу кӧ Тә хьст?»


Пәтрус Иса инк’ар дькә


(Марqос 14:66-72; Луqа 22:56-62; Йуһ’әнна 18:15-18, 25-27)

69[•]Wи чахи Пәтрус дәрва ль һ’әwшеда р’уньштьбу. Щарик һатә щәм wи у готе: «Тӧ жи т’әви Исайе Щәлиле буйи». 70Ле әwи ль бәр һ’әмуйа инк’ар кьр у гот: «Әз ньзаньм тӧ чь дьбежи».

71Чахе әw чу бәр дәргәһ, йәкә дьн әw дит у готә әwед кӧ ль wьр бун: «Әве һан жи т’әви Исайе Ньсрәте бу». 72Әwи диса бь сонд инк’ар кьр гот: «Әз wи мәрьви нас накьм». 73Хеләке шунда әwед кӧ ль wьр бун чунә щәм Пәтрус у готьне: «Һәбә-т’ӧнәбә тӧ жи жь wан и, чьмки хәбәрдана тә тә дьфьрошә». 74Һьнге әwи ньфьр’ хwә кьр, сонд хwар у гот: «Әз wи мәрьви нас накьм».

Wе гаве дик банг да 75у Пәтрус әw готьна Иса ани бира хwә кӧ wир’а готьбу: «Бәри бангдана дик, те се щара Мьн инк’ар ки». Дәрк’әтә дәрва у к’әлә-к’әл гьрийа[+].

### 27


Иса дьбьнә бәр Пилато[†]


(Марqос 15:1; Луqа 23:1-2; Йуһ’әнна 18:28-32)

1[•]Гава сьбәһ сафи бу, т’әмамийа сәрәкед к’аһина у р’успийед щьмә’те ль һәв шеwьрин кӧ Иса чаwа бьдьнә кӧштьне. 2Әw гьредан, бьрьн данә дәсте Пилатойе[†] wәли[+].


Ахьрийа Щьһуда


(К’аред Шандийа 1:18-19)

3[•]Һьнге Щьһудайе кӧ нәмамийа Wи кьр, дит кӧ Иса һатә нәһәqкьрьне, п’ошман бу, әw си зив вәгәр’андә сәрәкед к’аһина у р’успийа 4у гот: «Мьн гӧнә кьр. Әз бумә сәбәбе хуна бесущ». Wана жи готә wи: «Чи мәр’а нә? Тӧ зани». 5Әwи жи әw зив авитьнә нав п’арьстгәһе, дәрк’әт чу хwә хәньqанд.

6Сәрәкед к’аһина зив һьлдан у готьн: «Нә р’аст ә кӧ әм ван бькьнә нав хьзна п’арьстгәһе, чьмки әw һәqе хуне йә»[+]. 7Һьнге әw ль һәв шеwьрин у бь wан зива Ә’рде Ахинкәр к’ьр’ин, бона т’ьрбед хәриба. 8Ләма әw ә’рд һ’әта иро жи «Ә’рде Хуне» те готьне. 9Һьнге әw готьна бь заре Йерәмийа п’ехәмбәр һатә сери: «Си зив qимәт дан, wәкә wи qимәте кӧ һьнәкә жь зар’ед Исраеле qайл бун[+] 10у әw данә Ә’рде Ахинкәр, чаwа кӧ Хӧдан мьнр’а ә’мьр кьр»[*] .


Пьрса Пилато


(Марqос 15:2-5; Луqа 23:3-5; Йуһ’әнна 18:33-38)

11[•]Иса бәр wәли сәкьни, wәли жь Wи пьрси у гот: «Тӧ йи п’адше щьһуйа?» Иса wир’а гот: «Тә бь дәве хwә гот»[+]. 12Ле чахе сәрәкед к’аһина у р’успийа давитьнә Wи, Әwи qәт щаба кәсәки нәда. 13Һьнге Пилато Wир’а гот: «Тӧ набьһейи чьqас шькийате Тә дькьн?»[+] 14Әwи диса щаба кәсәки нәда, һ’әта wәли жи шаш ма.


Диwанеда һ’ӧкӧме кӧштьне ль сәр Иса дәрдьхьн


(Марqос 15:6-15; Луqа 23:13-25; Йуһ’әнна 18:39–19:16)

15[•]Ә’дәте wәли бу кӧ ль щәжьнеда бь хwәстьна ә’лаләте гьртик wанр’а бәр’да. 16Һьнге гьртики wани к’ьфш һәбу, кӧ наве wи Барабас бу. 17Гава кӧ әwана щьвийан, Пилато wанар’а гот: «Һун к’ижани дьхwазьн кӧ әз бона wә бәр’дьм, Барабас йан Исайе кӧ Мәсиһ те готьне?» 18Әwи заньбу кӧ жь дәст һ’әвсудийе Иса дабунә дәсте wи[+].

19Гава әw ль һәрәма диwане р’уньштьбу, к’ӧлфәта wи щаб шанд у гот: «К’аре тә әwи Бесущ нәк’әтийә, чьмки ве шәва дәрбазбуйи хәwнеда бона Wи гәләк тьшт сәр мьнр’а дәрбаз бун». 20Ле сәрәкед к’аһина у р’успийа ә’лаләт р’ази кьр, кӧ Барабас бьхwазьн у Иса ӧнда кьн[+]. 21Wәли диса wанар’а гот: «Һун жь ван һәр дӧйа к’ижани дьхwазьн кӧ әз wәр’а бәр’дьм?» Wана жи гот: «Барабас!» 22Пилато wанар’а гот: «Ле әз Исайе кӧ Мәсиһ жер’а дьбежьн чаwа бькьм?» Һ’әмуйа жи гот: «Бьра бе хачкьрьне!» 23Wәли гот: «Ле Әви чь хьраби кьрийә?» Һьнге wана һе кьрә qир’ин у готьн: «Бьра бе хачкьрьне!»[+]

24Пилато жи дит, wәки тьштәк к’аре надә, ле һе шәр’ у дә’w дәстпедьбә, ав һьлда ль бәр ә’лаләте дәстед хwә шуштьн у гот: «Әз жь хуна Ви бесущ ьм. Һун хwәха бьньһер’ьн»[+]. 25У т’әмамийа щьмә’те щаба wи да у гот: «Бьра хуна Wи ль сәр мә у ль сәр зар’ед мә бә!»[+]

26Һьнге Пилато Барабас wанар’а бәр’да, ле Иса да бәр qамчийа у да дәсте wан кӧ бе хачкьрьне[+].


Әскәр qәрфе хwә ль Иса дькьн


(Марqос 15:16-20; Йуһ’әнна 19:2-3)

27[•]Һьнге әскәред wәли Иса бьрьнә һьндӧр’е qәсьре у т’әмамийа р’әфа әскәра сәр Wи щьвийа. 28К’ьнще Wи же ехьстьн у чӧхәки соре гәвәз ле кьрьн. 29Паше т’ащәк жь стьрийа вәгьртьн данә сәре Wи у qамишәк жи данә дәсте Wийи р’асте. Һьнге бәр Wи чок дан, qәрфе хwә пе кьрьн у готьн: «Хwәш бә, П’адше Щьһуда!» 30Т’уйи Wи кьрьн, qамиш һьлдан сәре Wи хьстьн[+]. 31Пәй qәрфкьрьнер’а чӧхе сор жь Wи ехьстьн у к’ьнще Wи лекьрьн у данә пешийа хwә бьрьн кӧ Wи хач кьн.


Хачкьрьна Иса


(Марqос 15:21-32; Луqа 23:26-43; Йуһ’әнна 19:17-27)

32[•]Чахе әw дәрк’әтьнә дәрва, әскәра йәки курени дит кӧ наве wи Шьмһ’ун бу, п’ейи сәр wи кьрьн кӧ хаче Wи һьлдә. 33Әwана гьһиштьнә wи щийе кӧ жер’а Голгота дьготьн, кӧ те фә’мкьрьне: «Щийе Qафа». 34Шәрава зьрав т’әвкьри дане кӧ вәхwә. Ле чахе Әwи тә’м кьр, нәхwәст вәхwә[+].

35Әw хач кьрьн, сәр к’ьнще Wи п’әшк авитьн у ль нав хwәда бәла кьрьн[*][+] . 36Паше wе дәре р’уньштьн у нобәдари ль Wи кьрьн. 37Нәһәqийа Wи ньвисин данин феза сәре Wи: «ӘВ ИСА, П’АДШЕ ЩЬҺУЙА ЙӘ».

38Һьнге дӧ qачах жи т’әви Wи һатьнә хачкьрьне, йәк мьле р’асте у йе дьн мьле ч’әпе. 39Әwед кӧ wьрр’а дьчун-дьһатьн Әw беһӧрмәт дькьрьн, сәре хwә дьһ’әжандьн[+] 40у дьготьне: «Нә Тәйе п’арьстгәһ һьлшанда у се р’ожада чекьра? Дә Хwә хьлаз кә, һәгәр Тӧ Кӧр’е Хwәде йи! Жь хач wәрә хwаре!»[+] 41Ӧса жи сәрәкед к’аһина, qанунзана у р’успийа т’әвайи qәрфе хwә Wи дькьрьн у дьготьн: 42«Хәлq хьлаз кьр, ле Хwә нькарә хьлаз кә! Әв нинә П’адше Исраеле? Дә бьра ньһа жь хач бе хwаре у әме баwәрийа хwә Wи биньн[+]. 43Гӧмана Хwә дани сәр Хwәде, дә бьра ньһа Wи хьлаз кә, һәгәр Хwәде жь Wи р’ази йә, чьмки гот: ‹Әз Кӧр’е Хwәде мә›». 44Qачахед кӧ т’әви Wи һатьнә хачкьрьне, wана жи ӧса тә’н ль Wи дьхьстьн.


Мьрьна Иса


(Марqос 15:33-41; Луqа 23:44-49; Йуһ’әнна 19:28-30)

45[•]Нивро жь сьһ’әта донздәһа һ’әта сьһ’әта сьсийа т’әмамийа ә’рде бу тә’ри. 46Незики сьһ’әта сьсийа Иса бь дәнгәки бьльнд кьрә qир’ин у гот: «Ели, Ели, лама сабахтани?» кӧ те фә’мкьрьне: «Хwәдейе Мьн, Хwәдейе Мьн, Тә чьма Әз һьштьм?»[*][+] 47Әwе кӧ незик сәкьнибун, гава әв хәбәр бьһистьн, готьн: «Әw гази Елйас дькә». 48Йәк жь wан бь ләз бәзи, луфька бә’ре[†] һьлда сьркеда кьр, ль сәр qамишәкива дани у да Wи кӧ вәхwә[+]. 49Ле һьнәкед дьн готьн: «Бьсәкьнә. Әм бьбиньн, к’а Елйасе бе Wи хьлаз кә?»

50Иса диса бь дәнгәки бьльнд кьрә гази у р’ӧһ’е Хwә да.

51Һәма һьнге п’әр’да п’арьстгәһе жь сери һ’әта бьни qәльши, бу дӧ тиша[†]. Ә’рд һ’әжийа, кәвьр qәльшин,[+] 52т’ьрб вәбун у гәләк мьрийед бӧһӧрти р’абун[+]. 53Әw жь т’ьрба дәрк’әтьн пәй р’абуна Исар’а, чунә Бажаре Пироз у гәләка әw дитьн.

54Чахе сәрсәд у әwед кӧ т’әви wи нобәдарийа Иса дькьрьн, ә’рдһ’әж у әw һ’әму тьште qәwьми дитьн, р’ьсасе әw гьртьн у готьн: «Р’асти жи Әва Кӧр’е Хwәде бу!»

55Ль wе дәре гәләк к’ӧлфәт жи һәбун, кӧ дурва дьньһер’ин. Әw жь Щәлиле ль пәй Иса һатьбун, бәрдәсти Wир’а кьрьбун. 56Мәрйәма Мәждәлани, Мәрйәма дийа Аqуб у Усьв[†] у дийа һәр дӧ кӧр’ед Зәбәди ль нав wанда бун[+].


Дәфьнкьрьна Иса


(Марqос 15:42-47; Луqа 23:50-56; Йуһ’әнна 19:38-42)

57[•]Бәре еваре мәрьвәки дәwләти жь Аримәтйайе һат, кӧ наве wи Усьв[†] бу. Әw жи йәк жь шагьртед Иса бу. 58Әw чу щәм Пилато у щьнйазе Иса жь wи хwәст. Wе гаве Пилато ә’мьр кьр кӧ щьнйаз бе дайине. 59Усьв щьнйаз һьлда, qәдәке к’ьтанийи паqьжда к’әфән[†] кьр 60у дани нав т’ьрба[*] хwәйә ну кӧ qәйеда к’олабу. Паше әwи кәвьрәки мәзьн һоли бәр дәре т’ьрбе кьр у чу. 61Мәрйәма Мәждәлани у Мәрйәма дьн ль wе дәре бун у пешбәри т’ьрбе р’уньштьбун.


Нобәдаред т’ьрбе

62Р’ожа дьн кӧ пәй р’ожа т’ьвдарәккьрьне[†][*] бу, сәрәкед к’аһина у ферьсийа ль щәм Пилато щьвийан 63у готьн: «Әм хӧлам, те бира мә, кӧ Әwи дәрәwин сахтийа Хwәда готьбу: ‹Әзе р’ожа сьсийа жь мьрьне р’абьм›[+]. 64Ньһа ә’мьр кә кӧ һ’әта р’ожа сьсийа мьqати т’ьрбе бьн, нәбә кӧ шагьртед Wи бен Wи бьдьзьн у щьмә’тер’а бежьн: ‹Әw жь мьрьне р’абуйә›. Иди хальфандьна пашийе жь йа пешийе хьрабтьр бә». 65Пилато wанр’а гот: «Ва нә wәр’а әскәред нобәдар. Һәр’ьн чаwа кӧ һун заньн ӧса жи мьqати т’ьрбе бьн». 66Әw жи чун мьqати т’ьрбе бун, кәвьр мор кьрьн у әскәред нобәдар ль бәр данин[+].

### 28


Иса жь мьрьне р’адьбә


(Марqос 16:1-8; Луqа 24:1-12; Йуһ’әнна 20:1-10)

1[•]Пәй шәмийер’а, р’ожа йәкшәме[*] сәре сьбәһе зу Мәрйәма Мәждәлани у Мәрйәма дьн һатьн кӧ т’ьрбе бьбиньн[+]. 2Ньшкева ә’рд qайим һ’әжийа, чьмки мьлйак’әтәки Хӧдан жь ә’змен һатә хwаре, кәвьр жь бәр т’ьрбе wеда кьр у сәр р’уньшт[+]. 3Диндара wи мина бьруске бу у к’ьнще wи мина бәрфе сьпи бун[+]. 4Нобәдар жь тьрса wи т’әвиһәв бун у бунә мина мьрийа[+]. 5Мьлйак’әт wан к’ӧлфәтар’а гот: «Нәтьрсьн! Әз заньм һун ль Wи Исайи дьгәр’ьн, Йе кӧ һатә хачкьрьне. 6Әw нә ль вьр ә, чьмки Әw жь мьрьне р’абуйә, чаwа кӧ Әwи готьбу. Wәрьн wи щийе кӧ Әw[*] п’алдайи бу бьбиньн. 7Зу һәр’ьн бежьнә шагьртед Wи: ‹Әw жь мьрьне р’абуйә у Әwе бәри wә һәр’ә Щәлиле. Ль wьр һуне Wи бьбиньн›. Ва йә мьн wәр’а гот»[+].

8Әw бь хоф у әшqәкә мәзьн ләз жь т’ьрбе дәрк’әтьн у ләзандьн кӧ шагьртар’а бежьн. 9Ньшкева Иса р’асти wан һат у гот: «Сьлав ль wә!» Әwана незики Wи бун, хwә авитьнә ньгед Wи гьртьн у сәре хwә бәр данин[+]. 10Һьнге Иса wанар’а гот: «Нәтьрсьн! Һәр’ьн бежьнә бьред Мьн, кӧ әw һәр’ьнә Щәлиле у ль wьр wе Мьн бьбиньн»[+].


Нобәдар тенә р’ӧшәткьрьне[†]

11Чахе кӧ к’ӧлфәт чун, һьнәк жь нобәдара һатьнә бажер у тьштед кӧ qәwьмибун сәрәкед к’аһинар’а готьн. 12Сәрәкед к’аһина т’әви р’успийа щьвийан у шеwьрин. Паше wана гәләк п’әрә данә нобәдара 13у готьн: «Бежьн: ‹Чахе әм хәwеда бун, шагьртед Wи һатьн Әw дьзин›. 14У һәгәр әв тьшт бьгьһижә гӧһе wәли, әме wи р’ази кьн у wә бехәм кьн». 15Wана жи п’әрә һьлдан у ӧса кьрьн, чаwа кӧ һатьбунә һинкьрьне. У әв готьн ль нав щьһуйада һ’әта р’ожа иро бәла буйә.


Иса Хwә нишани шагьртед Хwә дькә


(Марqос 16:14-18; Луqа 24:36-49; Йуһ’әнна 20:19-23; К’аред Шандийа 1:6-8)

16[•]Һәр йанздәһ шагьрт жи чунә Щәлиле wи ч’ийайе кӧ Иса wанр’а готьбу. 17Гава кӧ дитьн, сәре хwә бәр Wи данин, ле һьнәк жи дӧдьли бун[+]. 18Иса незики wан бу, wанр’а хәбәр да у гот: «Һ’әму һ’ӧкӧме ә’рд у ә’змен Мьнр’а һатә дайине[+]. 19Ньһа һәр’ьн һ’әму мьләта һин кьн у wана бь наве Бав, Кӧр’ у Р’ӧһ’е Пироз[†] бьньхӧминьн[+] 20у wан һ’әму т’әмийед кӧ Мьн данә wә мьләта һин кьн, wәки әw хwәй кьн. Әз ва ирода һәр т’ьм һ’әта ахьрийа дьнйайе т’әви wә мә!»[+]

## МАРQОС

### МАРQОС

МАРQОС


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]


МЬЗГИНИЙА ЛЬ ГОРА МАРQОС


Пешготьн

«Мьзгинийа Иса Мәсиһә ль гора Марqос» жь нава һәр чар Мьзгинийада йа һәрә кьн ә у бәри һәр се Мьзгинийа жи һатийә ньвисаре. Бь фькьра гәләк зана әw бәри сала һ’әфтейи (70-и пәй буйина Иса) һатийә ньвисаре, гава Оршәлим wеран бу.

Ль гора шә’дәтийа щьвина сәдсалийа дӧдада, Марqос хwәха әw Йуһ’әнна-Марqос ә, дәрһәqа к’ижанида к’ьтеба К’аре Шандийада (12:12, 25; 13:4-5; 15:37-39) у ӧса жи чәнд нә’мед шандийада бә’са wи дькьн (Колоси 4:10; Фьлимон 24; Тимот’ейо II 4:11). Әwи гәләки р’еwити т’әви Паwлос у Барнабас кьрийә, ӧса жи йәки гәләки незики Пәтрусе Шанди бу (Пәтрус I 5:13).

К’ьтеб серида дьбежә кӧ фькьра wе дәрһәqа Мьзгинийа Иса Мәсиһда йә (1:1). Һатьна Иса Мәсиһ да к’ьфше, кӧ әw wәхте Хwәде к’ьфш кьрьбу пер’а гьһиштийә, wәки хьлазбуне бьдә мәрьвайе (1:15). Марqос Иса тинә бәр ч’ә’ва, кӧ Әw йәки хwәйиһ’ӧкӧм ә у һ’ӧкӧме Wи нава һинкьрьне, щьндәрхьстьне, ӧса жи гӧнәбахшандьнеда к’ьфш ә. Һьнге Иса һеди-һеди Хwә шагьртед хwәва дьдә наскьрьне кӧ Әw Мәсиһ ә, аwа готи К’ьфшкьрийе Хwәде йә. Ле Иса чьqаси Хwә шагьртед хwәва дьдә наскьрьне, һаqаси ль сәр мьрьн у р’абуна Хwә хәбәр дьдә, йа кӧ wе Оршәлимеда бьqәwьмийа. Иса Хwәр’а дьбежә «Кӧр’е Мәрьв», йе кӧ һатә дьнйайе, wәки ә’мьре Хwә бьдә кӧ мәрьв жь qәйдед гӧнә хьлаз бьн.

Мьзгинийа Марqос һе гәләки сәр кьред Иса дьсәкьнә, нә кӧ сәр һинкьрьна Wи. Бона Йуһ’әннайе ньхӧмдар, ӧса жи ньхӧмандьн у щер’ьбандьна Иса кьн һатийә ньвисаре. Паше щарәкер’а дәрбази сәр шьхӧле Wийи нәхwәшqәнщкьрьне у һинкьрьна Wи дьбә. Чьqас дьчу шагьртед Wи һе Әw нас дькьрьн, дьжмьнед Wи жи һе к’ин Wир’а дажотьн. Сәред хьлазийеда (11-а һ’әта 16-а) бона һ’әфтийа Исайә хьлазийе ньвисар ә, дәрһәqа хачбун у р’абуна Wийә жь мьрьне.

Әва Мьзгинийа гәләки шә’дәтийа кьред Иса дьдә у тьһәрәки зәлал у кӧрт һатийә ньвисаре, әва Иса бәрч’ә’в тинә у дьдә к’ьфше, wәки һәр хwәндәванәк мина сәрсәд бькарьбә бькә гази бежә: «Р’аст әв мәрьв Кӧр’е Хwәде йә» (15:39).

Әва Мьзгинийа гәләки ль сәр щәфак’ьшандьна Иса дьсәкьнә, ӧса жи сәр щәфайед wан, йед кӧ wе ль пәй Wи һәр’ьн. Ль гора фькьра мәсиһийед бәре, Марqос әва Мьзгинийа бажаре Р’омеда ньвисийә. Жь ве йәке те к’ьфше, кӧ Марqос әв йәк һе бона баwәрмәндед Р’омайеда ньвисийә, чьмки баwәрмәндед wи чахи гәләк щәфа жь дәсте Нероне Qәйсәре Императорийа Р’омайе дьдитьн, (һ’ӧкӧмәта wи жь сала 54-а һ’әта 68-а бу).

Дәстпебуна Мьзгинийе (1:1-13)
Даннасини у шьхӧлед Исайә Щәлиледа (1:14–9:50)
Р’ийа Исайә жь Щәлиле һ’әта Оршәлиме (10:1-52)
Һ’әфтийа Исайә хьлазийе ль Оршәлиме у дор-бәред wеда (11:1–15:47)
Р’абуна Иса жь мьрьне (16:1-8)
Пәй р’абунер’а хӧйабун у жорһьлатьна Иса (16:9-20)

### 1


Даннасинийа Йуһ’әннайе[†] ньхӧмдар[†]


(Мәтта 3:1-12; Луqа 3:1-18; Йуһ’әнна 1:19-28)

1[•]Мьзгинийа[†] Иса[†] Мәсиһе[†] Кӧр’е Хwәде[†] бь ви тьһәри дәстпебу:[+] 2Чаwа кӧ к’ьтеба Ишайа[†] П’ехәмбәрда[†] һатийә ньвисаре:

«Ва йә Әзе qасьде Хwә пешийа Тәва бьшиньм.
Әwе бона Тә р’е һазьр кә»[*][+] .
3«Дәнгәк бәр’ийеда[†] дькә гази:
‹Р’ийа Хӧдан[†] һазьр бькьн
у шьвәр’ийед Wи р’аст бькьн›[*] ».

4Аwа Йуһ’әнна[†] бәр’ийеда хӧйа бу, щьмә’т дьньхӧманд у даннасин дькьр, кӧ жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн[†] у бенә ньхӧмандьне[†], wәки гӧнед wан бенә бахшандьне[+]. 5Жь һ’әму wәлате Щьһустане[†] у т’әмамийа щьмә’та Оршәлиме[†] дьһатә щәм wи, гӧнед хwә дьданә р’уйе хwә у ч’әме Урдӧнеда бь дәсте wи дьньхӧмин[+]. 6Йуһ’әнна к’ьнщәкә жь пьр’ч’а дәве ль хwә кьрьбу у ль пьшта хwә жи qайишәкә ч’әрм гьредабу. Хwарьна wи кӧли[†] у һьнгьве чоле бу[+]. 7Әwи даннасин дькьр у дьгот: «Йәки жь мьн qәwаттьр wе бе. Әз нә һежа мә, кӧ та бьм у бәне чарьхе Wи жи вәкьм. 8Мьн һун бь аве ньхӧмандьн, ле Әwе wә бь Р’ӧһ’е Пироз[†] бьньхӧминә».


Иса те ньхӧмандьн у щер’ьбандьне[†]


(Мәтта 3:13–4:11; Луqа 3:21-22; 4:1-13)

9[•]У wан р’ожада Иса жь бажаре Ньсрәта Щәлиле һат у бь дәсте Йуһ’әнна ч’әме Урдӧнеда һатә ньхӧмандьне[+]. 10Һәма чаwа Иса жь аве дәрк’әт, дит кӧ ә’зман вәбун у Р’ӧһ’ мина кәвоткәке ль сәр Wи дани[+]. 11У дәнгәк жь ә’змана һат у гот: «Тӧ Кӧр’е Мьни дәлал и Әз жь Тә р’ази мә»[+].

12Wе гаве Р’ӧһ’ бәре Иса да бәр’ийе. 13Әw чьл р’ожи[†] ль бәр’ийе ма у жь мирещьн[†] һатә щер’ьбандьне[†]. Әw т’әви р’ә’wьра бу у мьлйак’әта[†] жер’а бәрдәсти кьрьн[+].


Иса qәза Щәлиледа дәст бь к’аре Хwә дькә


(Мәтта 4:12-17; Луqа 4:14-15)

14[•]Пәй гьртьна Йуһ’әннар’а Иса чу qәза Щәлиле у дәст бь даннасинийа Мьзгинийа Хwәде кьр 15у дьгот: «Wәхт пер’а гьһиштийә, П’адшатийа Хwәде[†] незик буйә, жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн у баwәрийа[†] хwә Мьзгинийе биньн!»[+]


Иса гази һәр чар мә’сигьра дькә


(Мәтта 4:18-22; Луqа 5:1-11)

16Гава Иса ль дәве гола Щәлиле дьгәр’ийа, р’асти Шьмһ’ун[†] у Әндраwьсе бьре wи һат. Wана т’ор’ давитә голе, чьмки мә’сигьр бун[+]. 17Иса готә wан: «Пәй Мьн wәрьн, Әзе wә бькьмә неч’ирванед мәрьва[†]»[+]. 18Wана жи һәма wе дәме т’ор’ед хwә һьштьн у пәй Wи чун[+]. 19Дәма кӧ Иса жь wи щийи һьнәки пешда чу, р’асти кӧр’ед Зәбәди, Аqуб[†] у Йуһ’әннайе[†] бьре wи һат. Wана qәйькеда т’ор’ед хwә һивез дькьрьн. 20Һьнге Иса гази wан кьр, wана жи баве хwә Зәбәди т’әви п’ала qәйькеда һьшт у пәй Wи чун.


Иса р’ӧһ’е һ’әрам[†] дәрдьхә


(Луqа 4:31-37)

21[•]Әw гьһиштьнә Кәфәрнаһуме. Иса wе р’ожа шәмийе[†] р’аст к’әтә к’ьниште у дәст бь һинкьрьне кьр[+]. 22Әwана ль сәр һинкьрьна Wи зәндәгьрти мабун, чьмки Әwи мина йәки хwәйиһ’ӧкӧм әw һин дькьрьн, нә кӧ мина qанунзана[†][+]. 23Һьнге к’ьништа[†] wанда мәрьвәк һәбу, кӧ р’ӧһ’е һ’әрамва гьрти бу. Wи кьрә qир’ин у гот: 24«Тӧ чь жь мә дьхwази, йа Исайе Ньсрәте? Тӧ һатийи qьр’а мә бини? Әз заньм Тӧ к’и йи. Тӧ Пирозе Хwәде йи!»[+] 25Иса ле һьлат у гот: «Кәр’ бә у же дәрк’әвә!» 26Һьнге р’ӧһ’е һ’әрам әw вәч’ьр’ьканд у бь дәнгәки бьльнд кьрә qир’ин у же дәрк’әт[+]. 27Һ’әму зәндәгьрти ман, һәвр’а к’әтьнә пьрс-пьрсийара у дьготьн: «Әв чь йәк ә? Чь һинкьрьнәкә ну йә! Бь һ’ӧкӧм Әw ә’мьри ль р’ӧһ’ед һ’әрам дькә у әw жи ельми Wи дьбьн»[+]. 28У нав у дәнге Иса пер’а-пер’а һ’әму дор-бәред Щәлиле бәла бу.


Иса гәләк нәхwәша qәнщ дькә


(Мәтта 8:14-17; Луqа 4:38-41)

29Гава кӧ Иса жь к’ьниште дәрк’әт, т’әви Аqуб у Йуһ’әнна р’аст чунә мала Шьмһ’ун у Әндраwьс. 30Хwәсийа Шьмһ’ун т’айеда п’алдайи бу. Һьнге бона wе Исар’а готьн[+]. 31Иса жи чу незик, дәсте wе гьрт р’акьр у т’айе же бәр’да, р’абу бәрдәсти wанр’а кьр[+]. 32Еваре, гава р’о чу ава, һ’әму нәхwәш у йед щьнак’әти[†] анинә щәм Wи. 33Т’әмамийа щьмә’та бажер ль бәр дери щьвийа. 34Иса гәләк мәрьвед бь нәхwәшийед щур’ә-щур’ә qәнщ кьрьн. Гәләк щьн[†] жи дәрхьстьн у нәдьһьшт кӧ щьн хәбәр дьн, чьмки щьна заньбу кӧ Әw К’и йә[+].


Иса Мьзгинийа Хwәде qәза Щәлиледа бәла дькә

35[•]Qәрәбәрбанга сьбәһе р’абу, дәрк’әт чу щики хәwлә у wьр дӧа кьр[+]. 36Шьмһ’ун у йед т’әви Wи ль Иса гәр’ийан 37у гава кӧ wан Әw дит, готьне: «Һ’әму ль Тә дьгәр’ьн». 38Иса wанр’а гот: «Әм һәр’ьнә гӧнд-бажаред незик, wәки Әз ль wан дәра жи даннасин кьм, чьмки Әз бона ве йәке һатьмә». 39У ль т’әмамийа Щәлиле дьгәр’ийа, к’ьништед wанда даннасин дькьр у щьн дәрдьхьстьн.


Иса йәки жь к’отибуне[†] паqьж дькә


(Мәтта 8:1-4; Луqа 5:12-16)

40[•]У йәки к’оти[†] һат, ль бәр Иса чок да, р’әща же кьр у готе: «Һәгәр Тӧ бьхwази, дькари мьн паqьж ки»[+]. 41Гӧне Иса пе һат, дәсте Хwә дьреж кьр ле к’әт у готе: «Әз дьхwазьм. Паqьж бә!» 42У пәй ве готьнер’а дәстхwәда к’отибун же чу у әw паqьж бу[+]. 43Иса пер’а-пер’а әw дәрхьстә дәр, һ’ьшк т’әми ль wи кьр[+] 44у wир’а гот: «Бьньһер’ә т’ӧ кәсир’а тьштәки нәбежи, ле һәр’ә хwә нишани к’аһин[†] кә у чаwа кӧ Муса[†] т’әми дайә, һ’әдийа[†] хwә бьдә, wәки һ’әмуйар’а бьбә шә’дәти, кӧ тӧ паqьж буйи»[+]. 45Ле әw мәрьв дәрк’әт дәстпекьр ашкәрә гот у әва йәка бәла кьр, ӧса кӧ Иса иди нькарьбу ашкәрә бьчуйа бажарәки, ле жь бажер дәр ль щийед хәwлә дьма. У щьмә’т жь һәр алийава дьһатьнә щәм Wи[+].

### 2


Иса шьлушә’тәки qәнщ дькә у гӧнед wи дьбахшинә


(Мәтта 9:1-8; Луqа 5:17-26)

1[•]Пәй чәнд р’ожар’а Иса вәгәр’ийа Кәфәрнаһуме. Һьнге һатә бьһистьне, кӧ Әw малда йә[+]. 2Маледа һаqас мәрьв щьвийан, һ’әта кӧ ль бәр дери жи щи-сьт’ар т’ӧнәбу. Иса хәбәра мьзгинийе әw һин дькьрьн. 3У мәрьв һатьн, жь нав wанда чар мәрьва шьлушә’тәк һьлдабун данинә щәм Иса. 4Ле жь дәст ә’лаләте р’е нәдитьн кӧ незики Иса буна, wана бане ханийе кӧ Иса теда бу qӧл кьр у мәрьве шьлушә’т бәр’ева дахьстьнә жере[+]. 5Гава кӧ Иса баwәрийа wан дит, готә йе шьлушә’т: «Лаwо, гӧнед тә һатьнә бахшандьне»[+]. 6Жь qанунзана һьнәк wьра р’уньштьбун у дьле хwәда дьготьн: 7«Әви һан чьма ӧса хәбәр дьдә? Әва ньге хwә Хwәдер’а давежә! Пештьри Хwәде к’и дькарә гӧна бьбахшинә?»[+]

8Дәстхwәда р’ӧһ’е Исава ә’йан бу кӧ әвана аһа дьфькьрьн, Әwи гот: «Һун чьма тьштед аһа дьле хwәда дьфькьрьн? 9К’ижан р’ьһ’әт ә, шьлушә’тр’а бежьн: ‹Гӧнед тә һатьнә бахшандьне?› йан бежьне: ‹Р’абә бәр’а хwә һьлдә у бьгәр’ә?› 10Ле wәки һун бьзаньбьн кӧ һ’ӧкӧме Кӧр’е Мерьв[†] һәйә ль сәр ә’рде гӧна бьбахшинә...» 11готә йе шьлушә’т: «Әз тәр’а дьбежьм, р’абә бәр’а хwә һьлдә, һәр’ә мала хwә». 12Әw жи пер’а-пер’а ль бәр ч’ә’ве һәр кәси р’абу, бәр’а хwә һьлда, дәрк’әт у чу. Һ’әму жи һ’әйири ман, шькьри данә Хwәде у готьн: «Мә тьштәки ӧса т’ӧ щар нәдитийә!»


Иса гази Леwи[†] дькә


(Мәтта 9:9-13; Луqа 5:27-32)

13[•]Иса диса чу дәве голе. Т’әмамийа ә’лаләт дьһатә щәм Wи у Әwи жи әw һин дькьрьн. 14Чахе Иса р’еда чу, Леwийе[†] кӧр’е Һалфаwо ль щийе хәрщһьлдане р’уньшти дит у готе: «Пәй Мьн wәрә». Әw жи р’абу пәй Иса чу. 15Гава Иса мала Леwида сәр сьфре бу, гәләк хәрщгьр[†] у гӧнәк’ар[†] т’әви Wи у шагьртед[†] Wи ль сәр сьфре р’уньштьбун, чьмки йед пәй Wи дьчун гәләк бун. 16Гава qанунзанед жь нава ферьсийа[†] дитьн кӧ Иса т’әви хәрщгьр у гӧнәк’ара ль сәр сьфре р’уньшти йә, жь шагьртед Wи пьрсин: «Чьма Әw т’әви хәрщгьр у гӧнәк’ара дьхwә у вәдьхwә?»[+] 17Чахе Иса бьһист, wанр’а гот: «Сахләм нә һ’әwще һ’әким ьн, ле нәхwәш. Әз нә һатьмә гази йед р’аст кьм, ле гази гӧнәк’ара»[+].


Пьрса р’ожигьртьне


(Мәтта 9:14-17; Луqа 5:33-39)

18[•]Щарәке шагьртед Йуһ’әнна у ферьсийа р’ожи дьгьртьн. Чәнд мәрьв һатьнә щәм Иса у же пьрсин: «Чьма шагьртед Йуһ’әнна у йед ферьсийа р’ожийа дьгьрьн, ле шагьртед Тә р’ожи нагьрьн?»[+] 19Иса готә wан: «Һ’әта зә’ва т’әви wан ә, гәло дьбә кӧ хwәндийед дә’wате р’ожи бьгьрьн? Һ’әта зә’ва т’әви wан ә, әw нькарьн р’ожи бьгьрьн![+] 20Ле р’ож wе бен, гава зә’ва жь wан бе һьлдане, һьнге wе р’оже wе р’ожи бьгьрьн[+]. 21Т’ӧ кәс пе п’арч’е ну к’ьнща кәвьн п’инә накә. Һәгәр ӧса бькә, п’арч’е к’ьнща кәвьнва дьрути wе зоре ль к’ьнща кәвьн бькә у щийе qәльши wе һе ль бәр һәвва һәр’ә.

22У нә жи кәсәк шәрава ну дькә мәшкед кәвьн. Һәгәр ӧса бькә, шәрава ну wе мәшка бьт’әqинә, һьн шәраве ӧнда бә, һьн жи мәшк. Ле шәрава ну дькьнә мәшкед ну».


Пьрса р’ожа шәмийе


(Мәтта 12:1-8; Луqа 6:1-5)

23Иса р’ожәкә шәмийе нава зәвийар’а дәрбаз дьбу у шагьртед Wи р’ева дәстпекьрьн сьмбьлед геньм чьнин[+]. 24Ферьсийа Исар’а гот: «Бьньһер’ә! Чьма шагьртед Тә тьште нәщайизи р’ожа шәмийе дькьн?»[+] 25Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Wә qәт нәхwәндийә кӧ Даwьд[†] жь һ’әwщәтийе чь кьр, гава әw у йед пер’а бьр’чи бун? 26Әw wәхте Әвйатаре сәрәкк’аһинда к’әтә Хана Хwәде[†] у нане Хwәдер’а дайи[†] хwар, кӧ әw нан пештьри к’аһина нә щайиз бу йәки дьн бьхwара. Сәрда жи әw нан да йед т’әви хwә»[*][+] . 27Паше сәр готьна Хwәда зедә кьр готә wан: «Р’ожа шәмийе бона инсен һатә данине, нә кӧ инсан бона р’ожа шәмийе![+] 28Аwа готи Кӧр’е Мерьв Хӧдане р’ожа шәмийе йә жи».

### 3


Иса р’ожа шәмийе мәрьве кӧ дәсте wи к’ьшийабу qәнщ дькә


(Мәтта 12:9-14; Луqа 6:6-11)

1[•]У Иса диса к’әтә к’ьниште. Ль wе дәре мәрьвәк һәбу, кӧ дәсте wи к’ьшийабу[+]. 2У ч’ә’ве һьнәка сәр Wи бу, гәло р’ожа шәмийе Әwе wи qәнщ кә йан на, wәки хәйба Wи бькьн[+]. 3Иса мәрьве дәстк’ьшийайир’а гот: «Р’абә ве говәке бьсәкьнә!» 4Паше wанр’а гот: «Р’ожа шәмийе qәнщикьрьн щайиз ә, йан хьрабикьрьн? Р’ӧһ’әки хьлаз кьн, йан ӧнда кьн?» Ле wан дәнг нәкьр[+]. 5Иса бь һерс ль дора Хwә ньһер’и, бона сәрһ’ьшкийа wан бәр Хwә к’әт у wи мәрьвир’а гот: «Дәсте хwә дьреж кә». Әwи жи дьреж кьр у дәсте wи диса qәнщ бу[+]. 6Ферьси дәрк’әтьнә дәрва у пер’а-пер’а т’әви Һеродәсийа[†] шеwьрин, кӧ чаwа Wи бьдьнә кӧштьне.


Щьвата ль дәве голе

7Иса т’әви шагьртед Хwә чу дәве голе. Жь Щәлиле ә’лаләтәкә гьран пәй Wи чу[+]. 8Гава кӧ wана кьрьнед Wи бьһистьн, жь Щьһустане, Оршәлиме, Идумәйайе, wи алийе Урдӧнейи р’оһьлате, ӧса жи жь qәза Сур у Сайде гәләк мәрьв һатьнә щәм Wи. 9У Иса жь дәст ә’лаләте шагьртед Хwәр’а гот, кӧ Wир’а qәйькәке һазьр кьн, wәки нәк’әвә ль бәр дә’фа. 10Чьмки Иса гәләк мәрьв qәнщ кьрьн, ӧса кӧ йед нәхwәш т’опи сәр дьбун, wәки дәсте хwә бьдана Wи[+]. 11Дәма кӧ р’ӧһ’ед һ’әрам Әw дьдитьн, ль бәр Wи дәвәр’уйа хwә давитьнә ә’рде, дькьрьнә qир’ин у дьготьн: «Тӧ Кӧр’е Хwәде йи!»[+] 12Ле Иса һ’ьшк т’әми ль wан дькьр, кӧ бона Wи нәкьнә дәнги[+].


Бьжартьна һәр донздәһа


(Мәтта 10:1-4; Луqа 6:12-16)

13[•]Иса һьлк’ьшийа ч’ийе у мәрьвед кӧ Wи дьхwәстьн гази щәм Хwә кьрьн. Әw жи чунә щәм Wи. 14Әwи донздәһ мәрьв бьжартьн, навед wан «шанди[†]» дани, кӧ т’әви Wи бьминьн у wан бьшинә, wәки даннасин кьн. 15У һ’ӧкӧм да wан кӧ щьна дәрхьн. 16Һәр донздәһед бьжарти әв ьн: Шьмһ’ун (кӧ наве wи кьрә Пәтрус[†]),[+] 17Аqубе[†] Зәбәди у Йуһ’әннайе бьре wи, (әwи наве Боанәрщәс ль wан кьр, кӧ те фә’мкьрьне: «Кӧр’ед Гӧр’инийа Ә’змен»)[+] 18Әндраwьс, Филипо, Бәртоломәйо, Мәтта, Т’ума, Аqубе[†] кӧр’е Һалфаwо, Тәдайо, Шьмһ’уне wәлатп’арьст[†][+] 19у Щьһудайе[†] Исхәрйоти йе кӧ бу нәмаме Иса[+].


Иса у Бәлзәбул[†]


(Мәтта 12:22-32; Луqа 11:14-23; 12:10)

20[•]Паше Иса чу маләке. Диса һаqас ә’лаләт щьвийа, һ’әта кӧ нькарьбун нане хwә жи бьхwарана[+]. 21Гава йед жь хун у qьнета Wи бьһистьн, дәрк’әтьн Wи бьгьрьн, чьмки wана дьгот: «Әwи һ’ьше Хwә ӧнда кьрийә!»[+] 22У әw qанунзанед кӧ жь Оршәлиме бәржер бьбун, дьготьн: «Бәлзәбул[†] Wида һәйә! Әw бь һ’ӧкӧме сәрwере щьна щьна дәрдьхә!»[+] 23Иса жи әw гази щәм Хwә кьрьн у бь мәсәла wанр’а гот: «Мирещьн чаwа дькарә хwәха хwә дәрхә? 24Һәгәр нав п’адшатикеда т’ьфаq[†] т’ӧнәбә, әw нькарә бьминә. 25Мала кӧ бет’ьфаqи бьк’әве, әw мал нькарә бьминә. 26Һәгәр мирещьн р’абә һьмбәри хwә у бьбә дӧтирәти, әw нькарә бьминә, ле бәле wе хьлазийа wи бе. 27Ле бәле т’ӧ кәс нькарә бьк’әвә мала мерхасәки у һәбука[†] wи т’алан кә, һәгәр пешийе wи мерхаси гьренәдә. Гава гьреда, һьнге wе бькарьбә мала wи т’алан кә.

28Әз р’аст wәр’а дьбежьм, һәр гӧнә у һәр готьна хьраб кӧ бежьн wе ль бәндед дьне бенә бахшандьне, 29ле к’и кӧ готьнәкә хьраб мьqабьли Р’ӧһ’е Пироз бежә, т’ӧ щар ль wи найе бахшандьне. Әwе бь wи гӧнәйи һ’әта-һ’әтайе сущдар бә»[+]. 30Иса әв йәк гот, чьмки wан дьгот: «Р’ӧһ’е һ’әрам Wида һәйә».


Де у бьрайед Иса


(Мәтта 12:46-50; Луqа 8:19-21)

31[•]Һьнге де у бьрайед Иса һатьн, ль дәрва сәкьнин, йәк шандьнә пәй Wи у гази Wи кьрьн[+]. 32Ә’лаләта кӧ ль дора Wи р’уньштьбу готә Wи: «Ва дийа Тә у бьрайед Тә дәрва пьрса Тә дькьн». 33Иса щаба wан да у гот: «Дийа Мьн у бьрайед Мьн к’и нә?» 34Һьнге ль йед дора Хwә р’уньшти ньһер’и у гот: «Ва нә де у бьрайед Мьн! 35Һәр кәсе кӧ хwәстьна Хwәде бинә сери, әw ә бьре Мьн, хушка Мьн у дийа Мьн»[+].

### 4


Мәсәла т’охьмр’әш[†]


(Мәтта 13:1-9; Луqа 8:4-8)

1[•]Иса диса ль дәве голе дәст бь һинкьрьне кьр. Ә’лаләтәкә ӧса мәзьн ль дора Wи щьвийа, к’әрба Әw к’әтә qәйька ль сәр голе у р’уньшт. Т’әмамийа ә’лаләте ль дәве голе бу 2у Wи бь мәсәла әw һини гәләк тьшта дькьрьн. Һинкьрьна Хwәда гот: 3«Гӧһдари! Т’охьмр’әш[†] р’абу чу кӧ т’охьм бьр’әшинә. 4Чахе әwи т’охьме хwә дьр’әшанд, һьнәк же к’әтьнә дәве р’е, тәйрәдә һатьн у әw хwарьн. 5У һьнәк к’әтьнә сәр ә’рде кәвьри, ль wьр кӧ хwәли кем бу. Әw зу шин бун, чьмки тәлаше хwәлийе нә к’ур бу. 6Чахе тә’в дәрк’әт, әw ч’ьлмьсин у чьмки р’аwед[†] wан т’ӧнәбун, һ’ьшк бун. 7У һьнәкед дьн к’әтьнә нава стьрийа, стьри р’абун әw хәньqандьн у бәр нәдан. 8У һьнәкед дьн жи к’әтьнә нава ә’рде qәнщ у шин бун, мәзьн бун у һьнәка си, һьнәка шест, һьнәка сәд щар бәр дан».

9У Иса wанр’а гот: «Гӧһе к’ейи бьһистьне һәйә бьра бьбьһе»[+].


Иса чьма бь мәсәла хәбәр дьдә


(Мәтта 13:10-17; Луqа 8:9-10)

10[•]Гава Иса т’әне ма, йед дора Wи гьртьбун т’әви һәр донздәһа, бона ван мәсәла же пьрсин. 11Әwи щаба wан да у гот: «Wәр’а һатийә дайине кӧ һун сӧр’ед П’адшатийа Хwәде бьзаньбьн, ле бона wан, йед кӧ дәрва нә, һәр тьшт бь мәсәла те готьне,[+] 12wәки:

‹Чьqаси бьньһер’ьн жи, нәбиньн,
чьqаси бьбьһен жи, фә’м нәкьн,
wәки нәбә кӧ вәгәр’ьн у ль wан бе афукьрьне[†]›[*] »[+].


Шьровәкьрьна мәсәла т’охьмр’әш


(Мәтта 13:18-23; Луqа 8:11-15)

13Һьнге Иса wанр’а гот: «Һун ве мәсәле фә’м накьн? Ле иди һуне һ’әму мәсәла чаwа фә’м бькьн? 14Т’охьмр’әш хәбәре дьр’әшинә[+]. 15Әwед ль дәве р’е кӧ хәбәр ле те чандьне, әw ьн, кӧ гава дьбьһен, пер’а-пер’а мирещьн те у хәбәра дьле[†] wанда чанди дәрдьхә. 16Әwед ль сәр ә’рде кәвьри әw ьн, кӧ гава хәбәре дьбьһен, әw зу бь әшq у ша wе qәбул дькьн, 17ле чьмки р’аwед wан т’ӧнәнә, әw дьреж т’аw накьн. У гава бона хәбәре р’асти тәнгасийа[†] йан зерандьне тен, зу жь р’е дьк’әвьн[+]. 18У әwед нава стьрийада һатьнә чандьне әw ьн, кӧ хәбәре дьбьһен, 19хәмед ве дьнйайе, дәрәwед дәwләтийе у хwәстьна тьштед дьн дьк’әвьнә наве у хәбәре дьхәньqиньн, әw бе бәр дьминьн[+]. 20У әwед ә’рде qәнщда һатьнә чандьне әw ьн, кӧ хәбәре дьбьһен, qәбул дькьн, һьнәк си, һьнәк шест у һьнәк жи сәд щар бәр дьдьн»[+].


Ч’ьра сәр п’еч’ьре


(Луqа 8:16-18)

21[•]У Иса wанр’а гот: «Гава ч’ьре тиньнә һьндӧр’, бона чь тиньн? Бона бьн сәльке, йан бона бьн ньвине? Нә тиньн кӧ дайньнә сәр п’еч’ьре[+]? 22Т’ӧ тьште вәшарти т’ӧнәйә кӧ нәйе ашкәрәкьрьне у нә жи тьштәки дьзива һәйә кӧ нәк’әвә бәр р’онайе[+]. 23Гӧһе к’ейи бьһистьне һәйә бьра бьбьһе»[+].

24Иса wанр’а гот: «Дина хwә бьдьнә тьштед кӧ һун дьбьһен. Һун бь чь чапе бьпивьн, бь wе пиване жи wе wәр’а бе пиване у сәрда жи wе һе зедә бә[+]. 25Чьмки к’ер’а кӧ һәйә, wе һе ле зедә бә у к’ер’а кӧ т’ӧнә, чь һәйә жи wе же бе стандьне»[+].


Мәсәла т’охьме шин дьбә

26У Иса гот: «П’адшатийа Хwәде мина ве йәке йә: Мәрьвәк т’охьм дьр’әшинә нав ә’рде. 27У шәв у р’ож р’адьзе, р’адьбә, т’охьм шин дьбә, бьльнд дьбә у хwәха пе наһ’әсә кӧ әв чаwа дьбә. 28Ә’рд жь хwә бәр дьдә, пешийе зил, паше сьмбьл, пәйр’а жи гәньме гьһишти сьмбьлда. 29Гава кӧ бәр дьгьһижә, мәрьв иди дә’се давеже, чьмки дәма нандьруне[†] пер’а гьһиштийә»[+].


Мәсәла һ’әба т’охьме хәрдале[†]


(Мәтта 13:31-32; Луqа 13:18-19)

30[•]У Иса гот: «Әм П’адшатийа Хwәде мина чь бьшьбиньн? Йан жи әм wе бь к’ижан мәсәле шьровәкьн? 31Әw мина һ’әбәкә т’охьме хәрдале йә кӧ жь һ’әму т’охьмед кӧ сәр ә’рде тенә чандьне һуртьр ә[+]. 32Ле гава әw те чандьне дьгьһижә, жь һ’әму п’ьнщар’а мәстьр дьбә у ч’ьqьлед мәзьн дьдә, ӧса кӧ тәйрәдед ә’змен дькарьн хwә бьдьнә бьн сийа wе».


Иса бь мәсәла хәбәр дьдә


(Мәтта 13:34-35)

33Бь гәләк мәсәлед бь ви аwайи wанр’а һаqас хәбәр дьда, чьqас кӧ wана дькарьбу фә’м бькьра. 34Бе мәсәлә wанр’а тьштәк нәдьгот, ле шагьртед Хwәр’а башqә һәр тьшт шьровәдькьр.


Иса фьртоне дьсәqьр’инә


(Мәтта 8:23-27; Луqа 8:22-25)

35[•]Wе р’оже, гава р’о чу ава, Иса шагьртед Хwәр’а гот: «Әм дәрбази wи бәри голе бьн»[+]. 36Шагьрт жь ә’лаләте qәтийан, к’әтьнә wе qәйька кӧ Иса теда бу у wана Әw т’әви хwә бьр. Qәйькед дьн жи т’әви Wи бун. 37Дә ижар фьртонәкә[†] мәзьн ль wан р’абу, пела ӧса ль qәйьке дьхьст, кӧ иди әw бу бь аве т’ьжи бьбуйа[+]. 38Ле Иса пашийа qәйькеда сәре Хwә данибу сәр бә’лги у р’азабу. Wана Әw һ’ьшйар кьр у готьне: «Дәрсдар[†], нә хәма Тәйә кӧ әм ӧнда дьбьн?» 39Иса р’абу, ль байе һьлат у ә’мьри сәр голе кьр гот: «Бьсәкьнә, кәр’ бә!» Фьртоне дани у һ’әму тьшт сәqьр’ин[+]. 40Иса wанр’а гот: «Һун чьма дьтьрсьн? Һе чаwа баwәрийа wә т’ӧнә?» 41Саwәкә гьран ль wана гьрт у һәвдӧр’а готьн: «Гәло әв к’и йә, кӧ ба у гол жи ельми Wи дьбьн?»

### 5


Иса йәки щьнак’әти qәнщ дькә


(Мәтта 8:28-34; Луqа 8:26-39)

1[•]Әwана дәрбази wи бәри гола Щәлиле бун у гьһиштьнә т’опрахед Гьрасине. 2Гава кӧ Иса жь qәйьке дәрк’әт, һьнге жь нав гор’ьстана мәрьвәк р’асти Wи һат, кӧ р’ӧһ’е һ’әрам пер’а бу. 3Әw нав гор’ьстанада дьма у т’ӧ кәси иди нькарьбу бь зьнщира жи әw гьреда. 4Чьмки гәләк щара әw бь qәйд у зьнщира гьредабун, ле wи зьнщир qәтандьбун у qәйд шкенандьбун. Т’ӧ кәси нькарьбу әw зәфт бькьра. 5Т’ьме шәв у р’ож гор’ьстанада у сәре ч’ийа дькьрә qир’ин, пе кәвьра хwә бьриндар дькьр.

6Гава әwи дурва Иса дит, бәзи, хwә авитә бәр ньга 7у бь дәнгәки бьльнд кьрә qир’ин у готе: «Тӧ чь жь мьн дьхwази, Исайе Кӧр’е Хwәдейе Һәри Жорьн? Тӧ хатьре Хwәде ки, мьн нәдә щәфе!»[+] 8Әwи әв йәк дьгот, чьмки Иса дьготе: «Һәй р’ӧһ’е һ’әрам! Жь ви мәрьви дәрк’әвә!» 9Иса же пьрси у гот: «Наве тә чь йә?» Әwи жи гот: «Наве мьн К’омәскәр ә, чьмки әм гәләк ьн». 10У гәләки р’әща жь Иса дькьр, кӧ wан жь wе т’опрахе дәрнәхә. 11Wьр ль синге ч’ийе сурики бәразайи мәзьн дьч’ерийа. 12Р’ӧһ’ед һ’әрам р’әща жь Иса кьрьн у готьн: «Мә бьшинә нава бәраза, әм бьк’әвьнә нава wан». 13Әwи жи изьн да wан, р’ӧһ’ед һ’әрам дәрк’әтьн у к’әтьнә нава бәраза. Әw сури незики дӧ һ’әзар бәраза бу, әw жорда р’әви, хwә жь кәнделда авитьнә голе у хәньqин. 14Бәразван р’әвин чунә бажар у гӧнда, әв йәк гьли кьрьн. У бьнәли[†] һатьн кӧ тьштед буйи бьбиньн. 15У һатьнә щәм Иса, дина хwә дане, wе әw мәрьве щьнак’әтийи кӧ к’омәскәрәкә щьна пер’а бу, к’ьнще wи ле, сәр һ’ьше хwәда һати р’уньшти йә. Һьнге әw тьрсийан. 16Әwед кӧ әв йәк дитьбун щьмә’тер’а гьли кьрьн, кӧ чь һатә сәре wи щьнак’әти у бәраза. 17Һьнге wана р’әща жь Иса кьр, кӧ Әw жь ә’рде wан һәр’ә[+].

18Гава Иса к’әтә qәйьке, әwи кӧ щьнак’әти бу, р’әща же кьр, кӧ т’әви Wи һәр’ә. 19Ле Иса нәһьшт у жер’а гот: «Вәгәр’ә мала хwә у нәфәред мала хwәр’а бежә, кӧ Хӧдан бона тә чь кьр у чаwа ль тә һатә р’ә’ме»[+]. 20Әw жи чу у дәстпекьр чь кӧ Иса бона wи кьрьбу qәза Декаполиседа[*] бәла кьр у һәр кәс ә’щебмайи дьма[+].


Qизька мьри у к’ӧлфәтәкә[†] нәхwәш


(Мәтта 9:18-26; Луqа 8:40-56)

21[•]Гава Иса диса бь qәйьке дәрбази wи бәре дьн бу, ә’лаләтәкә гьран ль дора Wи щьвийа. Гава Әw ль дәве голе бу, 22йәки жь сәрwеред к’ьниште кӧ наве wи Йайиро бу һатә щәм Wи, гава wи Иса дит, хwә авитә ньгед Wи,[+] 23гәләк р’әща же кьр у гот: «Qизька мьн ль бәр мьрьне йә. Wәрә у дәстед Хwә дайнә сәр wе, кӧ qәнщ бә у бьжи». 24Иса р’абу т’әви wи чу.

Ә’лаләтәкә гьран пәй Wи дьчу у тәнгаси дьданә Wи. 25Wьр к’ӧлфәтәк[†] жи һәбу, кӧ донздәһ сале wе бун, сәр хуне вәбьбу[+]. 26Әwе гәләки дәсте һ’әкимада к’ьшандьбу у һ’әму һәбука хwә хәрщ кьрьбу, ле т’ӧ ч’арә ле нәбьбу у сәрда һе хьраб бьбу. 27Әwе дәрһәqа Исада бьһист, пьштева һатә нава ә’лаләте у ль к’ьнще Wи к’әт. 28Чьмки әwе дьле хwәда дьгот: «Һәгәр әз т’әне к’ьнще Wи жи к’әвьм, әзе qәнщ бьм»[+]. 29У пер’а-пер’а хун же ч’ькийа у бәдәна хwәда т’әхмин кьр, кӧ жь еша хwә qәнщ бу. 30Иса дәстхwәда пе һ’әсийа кӧ qәwатәк же чу, нав ә’лаләтеда зьвьр’и у пьрси: «К’е ль к’ьнщед Мьн к’әт?»[+] 31Шагьртед Wи готьн: «Тӧ дьбини кӧ ә’лаләт тәнгасийе дьдә Тә, ле Тӧ дьбежи: ‹К’е ль Мьн к’әт?›» 32Ле Иса дор-бәре Хwә дьньһер’и кӧ бьбинә, к’е әв йәк кьр. 33Һьнге к’ӧлфәт ль хwә һ’әсийа кӧ чь ль wе qәwьми, бь тьрсе у ләрьзәке һат хwә авитә бәр Wи у һәр тьшт р’аст гот. 34Иса wер’а гот: «Ә’вде! Баwәрийа тә тӧ qәнщ кьри. Бь хер у сьламәт һәр’ә у жь еша хwә qәнщ бә»[+].

35Иса һе хәбәр дьда, жь мала сәрwере к’ьниште мәрьв һатьн у готьн: «Qиза тә мьр, иди зә’мәте нәдә Дәрсдар». 36Ле Иса гӧһ нәда готьна wан, wи сәрәке к’ьништер’а гот: «Нәтьрсә, т’әне баwәр бькә!» 37Әwи нәһьшт кӧ кәс пәй Wи һәр’ә, пештьри Пәтрус, Аqуб у Йуһ’әннайе бьре wи[+]. 38Чахе гьһиштьнә мала сәрәке к’ьниште, Иса дит wе һеwәрза wан ә, дьгьрин у дькьнә qар’ә-qар’. 39Гава Әw к’әтә һьндӧр’, wанр’а гот: «Чьма һун дькьн qалмә-qалм у дьгьрин? Зар’ нәмьрийә, ле һеньжийә»[+]. 40Wана qәрфе хwә пе дькьр.

Ле Иса һ’әму дәрхьстьнә дәрва, де у баве qизьке т’әви һәр се шагьртед Хwә һьлдан у к’әтә щийе кӧ qизьк ле бу. 41Дәсте qизьке гьрт у готә wе: «Талита qум!» кӧ те фә’мкьрьне: «Qизьк, әз тәр’а дьбежьм, р’абә!»[+] 42Qизьк пер’а-пер’а р’абу у гәр’ийа. Әw донздәһ сали бу. Әwед кӧ дитьн һ’ьше сәре wан чу. 43Иса һ’ьшк т’әми ль wан кьр, кӧ ве йәке кәсир’а нәбежьн у wанр’а гот, кӧ хwарьне бьдьнә wе[+].

### 6


Бажаре Ньсрәте, ль к’ӧ Иса мәзьн бьбу, Wи qәбул накә


(Мәтта 13:53-58; Луqа 4:16-30)

1[•]Иса жь wьра дәрк’әт у чу щи-мьск’әне Хwә. Шагьртед Wи жи пәй Wи чун[+]. 2Чахе р’ожа шәмийе һат, Wи к’ьништеда дәст бь һинкьрьне кьр у гәләка кӧ бьһист зәндәгьрти мабун у дьготьн: «Әви мәрьви әв тьшт жь к’ӧ анинә? Әв чь сәрwахти[†] йә кӧ жер’а һатийә дайине? У әв чь к’әрәмәт ьн кӧ бь дәсте Wи дьqәwьмьн[+]? 3Нә Әв нәщар ә? Нә Әв кӧр’е Мәрйәме[†] у бьре Аqуб[†], Йусес, Щьһуда[†] у Шьмһ’ун ә? Нә хушкед Wи ль вьр нав мәда нә?» Бь ви аwайи әw жь Wи чун[+].

4Иса wанр’а гот: «П’ехәмбәр т’ӧ щийи нә беqәдьр ә, пештьри нава щи-мьск’әне хwә, мәрьвед хwә у мала хwәда»[+]. 5Әwи ль wе дәре нькарьбу т’ӧ к’әрәмәт бькьра, т’әне дәсте Хwә дани сәр чәнд нәхwәша у әw qәнщ кьрьн. 6Әw сәр нәбаwәрийа wан ә’щебмайи ма.


Шандьна һәр донздәһа


(Мәтта 10:5-15; Луqа 9:1-6)

Иса ль гӧндед дор-бәра дьгәр’ийа у һин дькьр. 7[•]Wи һәр донздәһ гази щәм Хwә кьрьн, дәстпекьр әw щот-щот шандьн у һ’ӧкӧме ль сәр р’ӧһ’ед һ’әрамр’а да wан[+]. 8Т’әми да wан у гот: «Бона р’е, пештьри шьвдара дәсте хwә т’ӧ тьшти хwәр’а һьлнәдьн: Нә нан, нә турьк у нә жи п’әра бәр пьшта хwәда. 9Чарьхед хwә бькьнә п’ийе хwә, ле дӧ дәст кьрас хwәр’а һьлнәдьн». 10Сәрда зедә кьр готә wан: «Әw мала кӧ һун бьк’әвьне, wе маледа жи бьминьн, һ’әта һун жь wи щийи дәрк’әвьн. 11Әw щийед кӧ wә qәбул нәкьн у гӧһдарийа готьна wә нәкьн, жь wьр дәрк’әвьн у т’оза ньгед хwә даwшиньн, wәки wанар’а бьбә шә’дәти»[+].

12Әw жи р’е к’әтьн чун у даннасин дькьрьн кӧ мәрьв жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн[+]. 13Wана гәләк щьн дәрдьхьстьн у р’ун ль гәләк нәхwәша дьдан у әw qәнщ дькьрьн[+].


Кӧштьна Йуһ’әннайе ньхӧмдар[†]


(Мәтта 14:1-12; Луqа 9:7-9)

14[•]Һеродәс п’адша әв йәк бьһист, чьмки нав у дәнге Иса дәрк’әтьбу. Һьнәка дьгот: «Әва Йуһ’әннайе ньхӧмдар[†] ә жь нав мьрийа р’абуйә. Ләма жи пе wи к’әрәмәт тенә кьрьне»[+]. 15Ле һьнәка жи дьгот: «Әва Елйас[†] ә». Һьнәкед дьн жи дьготьн: «Әва п’ехәмбәрәки мина п’ехәмбәред бәре йә»[+]. 16Ле гава Һеродәс әв йәк бьһист, гот: «Әва әw Йуһ’әнна йә, йе кӧ мьн сәре wи лехьстийә, жь нав мьрийа р’абуйә!» 17-18Чьмки Һеродәс хwәха Һеродийа жьна Филипойе бьре хwә стандьбу, ле Йуһ’әнна жер’а чәнд щара готьбу: «Нә р’аст ә кӧ тӧ жьна бьре хwә бьстини». Һеродәс жи к’әрби Һеродийайе Йуһ’әнна дабу гьртьне, гьредабу у авитьбу кәле[+]. 19Ләма Һеродийайе к’ин Йуһ’әннар’а дажот, дьхwәст wи бьдә кӧштьне, ле нькарьбу, 20чьмки Һеродәс жь Йуһ’әнна дьтьрсийа у әw хwәй дькьр. Әwи заньбу кӧ Йуһ’әнна мәрьвәки р’аст у бӧһӧрти йә. Гава кӧ гӧһдарийа готьна wи дькьр, сәре wи т’әвиһәв дьбу[*] , ле диса бь һ’әwас гӧһ дьда готьна wи. 21Аwа щарәке мәщал вәбу. Һеродәс бона р’ожа буйина хwә, ә’сьлзада, сәрһ’әзаред[†] әскәра у гьрәгьред Щәлилер’а мәсрәф дани[+]. 22Гава qиза Һеродийайе к’әтә һьндӧр’ у р’әqьси, әв йәк ль дьле Һеродәс у т’әглифкьрийед ль сәр сьфре р’уньшти хwәш һат. Һьнге п’адше готә qизьке: «Тӧ жь мьн чь бьхwази, әзе бьдьмә тә». 23У wи жер’а сонд хwар гот: «Тӧ жь мьн чь бьхwази, әзе бьдьмә тә, һ’әта ниве п’адшатийа хwә жи!»[+] 24Qизьк дәрк’әтә дәрва у чу жь дийа хwә пьрси: «Әз чь бьхwазьм?» Дийа wе жи гот: «Сәре Йуһ’әннайе ньхӧмдар». 25Qизьке ләзанд чу щәм п’адше у хwәстьна хwә жер’а гот: «Әз дьхwазьм кӧ тӧ ньһа сәре Йуһ’әннайе ньхӧмдар ль сәр сьнийе бьди мьн». 26П’адша гәләки бәр хwә к’әт, ле чьмки ль бәр т’әглифкьрийа сонд хwарьбу, нәхwәст созе хwә бәтал кьра. 27П’адше пер’а-пер’а ә’мьри сәр щәлат кьр, кӧ һәр’ә сәре Йуһ’әнна бинә. Щәлат жи чу кәледа, сәре wи лехьст 28у ль сәр сьнийе ани у да кәч’ьке. Әwе жи әw һьлда бьр да дийа хwә. 29Гава шагьртед Йуһ’әнна әв йәк бьһистьн, һатьн щьнйазе wи бьрьн кьрьнә т’ьрбе[+].


Иса пенщ һ’әзара т’ер дькә


(Мәтта 14:13-21; Луqа 9:10-17; Йуһ’әнна 6:1-14)

30[•]У шанди[†] вәгәр’ийанә щәм Иса, һ’әму тьштед кӧ кьрьбун у һин кьрьбун жер’а готьн[+]. 31Иса wанр’а гот: «Дә wәрьн әм т’әне һәр’ьнә щики хәwлә у һьнәки р’ьһ’әт бьн». Чьмки гәләк дьһатьн у дьчун, wана мәщал нәдьдит кӧ нане хwә жи бьхwарана[+]. 32У әw т’әне бь qәйьке чунә щики хәwлә. 33Ле гәләка кӧ чуйина wан дит, әw нас кьрьн, жь һ’әму бажара пәйа бәзин у бәри wан гьһиштьнә wи щийи. 34Чахе Иса жь qәйьке дәрк’әт у Wи ә’лаләтәкә гьран дит, һьнге гӧне Wи ль wан һат, чьмки әw мина пәзед бе шьван бун. Дәстпекьр гәләк тьшт әw һин кьрьн[+]. 35Иди чьмки дәрәнг бу, шагьртед Иса һатьн у готьне: «Әв дәр щики хьки-хwәли йә, wәхт жи иди дәрәнг ә. 36Щьмә’те бәр’дә кӧ әw һәр’ьнә гӧнд у бәргед дәр-дора у хwәр’а тьштед хwарьне бьк’ьр’ьн». 37Ле Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Һун хӧрәк бьдьнә wан!» Жер’а готьн: «Әм һәр’ьн баһе дӧсьд зиви[†] нан бьк’ьр’ьн у wан бьдьнә хwарьне?»

38Иса wанр’а гот: «Һәр’ьн бьньһер’ьн, к’а чәнд нанед wә һәнә». Гава кӧ пе һ’әсийан, готьн: «Пенщ нан у дӧ мә’си һәнә». 39Wи ә’мьр кьр кӧ һ’әму жи к’ом-к’ом ль сәр гиһайе шин р’унен. 40Әw жи к’ом-к’ом, сәд-сәд, пенщи-пенщи ль ә’рде р’уньштьн.

41Иса һәр пенщ нан у һәр дӧ мә’си һьлдан, бәре Хwә ә’зменда кьр шькьри да, әw нан кәркьрьн у да шагьртед Хwә, wәки әw дайньнә бәр ә’лаләте. У һәр дӧ мә’си жи ль һ’әмуйа бәла кьр. 42Һ’әмуйа хwар у т’ер бун. 43Жь wан нан у мә’сийа донздәһ сәләйед т’ьжи һурьк бәрәв кьрьн. 44Йед кӧ жь wи нани хwарьн wәкә пенщ һ’әзар мери бун.


Иса п’ийа ль сәр авер’а дьчә


(Мәтта 14:22-33; Йуһ’әнна 6:15-21)

45[•]Дәстхwәда Әwи п’ейи сәр шагьртед Хwә кьр, кӧ бьк’әвьнә qәйьке у пешийа Wи дәрбази wи бәри голе, Бәйтсайдайе бьн, һ’әта кӧ Хwәха щьмә’те вәр’екә[+]. 46Пәй вәр’екьрьнер’а р’абу чу сәре ч’ийе, кӧ дӧа бькә[+]. 47Гава кӧ р’о чу ава, qәйьк нава голеда бу у Иса т’әне дәве голе бу. 48Иса дит кӧ шагьрт берк’ьшандьнеда гәләки зә’мәте дьк’ьшиньн, чьмки ба мьqабьли wан бу. Незики qәрәбәрбанге Иса сәр голер’а пәйа дьчу незики wан дьбу. Wи хwәст кӧ бәр wанр’а дәрбаз буйа, 49ле чахе wана дит кӧ Иса сәр голер’а пәйа дьчә, wан т’ьре[†] хәйаләкә[†] кӧ дьбиньн у кьрьнә qир’ин[+]. 50Чьмки һ’әмуйа жи Әw дит у тьрсийан. Ле Иса wе дәме дәнг да wан у гот: «Сәр хwә бьн! Әз ьм. Нәтьрсьн!» 51Һьнге Әw к’әтә qәйьке щәм wан у ба сәкьни. Шагьрт ә’щебмайи ман, һ’ьше сәре wан чу, 52чьмки әw qәwьмандьна ль сәр нен һе сәре wанда р’унәньштьбу, фә’ме wан дадайи бу[+].


Иса Щенисартеда нәхwәша qәнщ дькә


(Мәтта 14:34-36)

53Әw дәрбази wи бәри голе бун у ль алийе Щенисартева гьһиштьнә бәже[†], qәйик щи кьрьн[+]. 54Гава жь qәйьке пәйа бун, щьмә’те пер’а-пер’а Иса нас кьр. 55Әw т’әмамийа wе qәзайе вьрда-wеда бәзин у дәстпекьрьн нәхwәш ньвинава данинә wи щийе кӧ дьбьһистьн Иса ле бу[+]. 56Һәр щийед кӧ Иса дьчуйе, һәгәр бажар буна, гӧнд буна, бәргә буна, нәхwәш базарада даданин у һиви же дькьрьн кӧ т’әне ль р’ишийед к’ьнщед Wи к’әвьн. У һ’әмуйед кӧ ле дьк’әтьн, жь нәхwәшийед хwә qәнщ дьбун[+].

### 7


Р’аw-р’ьзьмед[†] кал-бава у хәбәра Хwәде


(Мәтта 15:1-9)

1[•]Ферьсийа у һьнәк qанунзанед кӧ жь Оршәлиме һатьбун, дора Иса гьртьн. 2Wана дит кӧ һьнәкә жь шагьртед Wи бь дәстед һ’әрам, аwа готи дәстнәшушти нан дьхwьн. 3Ферьси у һ’әму щьһу[†] пәй р’аw-р’ьзьмед[†] кал у бавед хwә дьчьн, һ’әта кӧ дәстед хwә р’ьнд нәшон, нане хwә нахwьн[+] 4у жь базаре жи чь тиньн, һ’әта аве нәхьн, нахwьн[*] . Гәләк ә’дәтед дьн жи һәнә, кӧ жь кал у бава һьлданә у дьqәдиньн: Мәсәлә, мина шуштьна т’аса, шәрбька у фьраqед сьфьрә майин[*][+] . 5Һьнге ферьси у qанунзана жь Иса пьрсин: «Чьма шагьртед Тә пәй р’аw-р’ьзьмед кал у бава начьн у бь дәстед һ’әрам[*] нан дьхwьн?»[+] 6Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Ишайа бона wә дӧр’уйа р’аст п’ехәмбәрти[†] кьрийә! Чаwа кӧ һатийә ньвисаре:

‹Әва щьмә’та бь заре[†] хwә qәдьре Мьн дьгьрә,
ле дьле[†] wан жь Мьн дур ә[+].
7Бадиһәwа[†] Мьн дьһ’әбиньн,
т’әмийед мәрьва чаwа qанунед Мьн щьмә’те һин дькьн›[*][+] .

8Һун т’әмийед Хwәде дьһельн у пәй р’аw-р’ьзьмед мәрьвайийе дьк’әвьн». 9У гот: «Һун т’әмийед Хwәде р’ьнд дьдьнә алики, wәки р’аw-р’ьзьмед хwә хwәй кьн. 10Мәсәлә, Муса готийә: ‹Qәдьре де у баве хwә бьгьрә›[*] у ‹Әwе кӧ гьлики qолайи де у баве хwәр’а бежә, гәрәке бе кӧштьне›[*][+] . 11Ле һун дьбежьн: ‹К’и кӧ дийа хwә йан баве хwәр’а бежә: Әw алик’арийа кӧ гәрәке жь мьн бьгьһижә тә, әw «qӧрбан[†]» ә›, (аwа готи дийарик ә кӧ Хwәдер’а те дайине) 12һун иди наһельн кӧ әw тьштәки де у баве хwәр’а бькә! 13Бь ви аwайи, һун бь wан р’аw-р’ьзьмед хwәйә кӧ дәрбази ньсьлед[†] ну дькьн, хәбәра Хwәде дькьнә хwәли. У һун гәләк тьштед аһа дькьн».


Тьштед кӧ мерьв дьһ’әр’ьминьн


(Мәтта 15:10-20)

14Һьнге Иса ә’лаләт диса гази щәм Хwә кьр у готә wан: «Һун һ’әму гӧһдарийа Мьн бькьн у фә’м кьн. 15Тьштәки ӧса т’ӧнә, кӧ жь дәрва бьк’әвә нав-дьле мерьв у wи бьһ’әр’ьминә, ле әw тьштед кӧ жь дьл дәртен, әw мерьв дьһ’әр’ьминьн[+]. 16Гӧһе к’ейи бьһистьне һәйә бьра бьбьһе»[*] .

17Гава жь ә’лаләте qәтийа һатә мал, шагьртед Wи мә’на wе мәсәле же пьрсин. 18Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Һун һе нагьһижьнә гьлийа? Чьма һун фә’м накьн, чь кӧ жь дәрва дьк’әвә нав-дьле мерьв, нькарә wи бьһ’әр’ьминә. 19Чьмки әw нә кӧ дьк’әвьнә дьле wи, ле дьчьнә зьке wи у жь wьр жи дәртен дәрва». (Бь ви аwайи Иса да к’ьфше, кӧ һ’әму хwарьн жи һ’әлал ьн.)[+] 20У гот: «Әw тьштед кӧ жь дьле мерьв дәрдьк’әвьн, әw wи дьһ’әр’ьминьн[+]. 21Чьмки жь һьндӧр’, жь дьле мәрьв фькьред хьраб дәрдьк’әвьн: Qави[†], дьзи, кӧштьн,[+] 22зьнек’ари, тьмайи, хьраби, фелбази, толти, ч’ә’ве хьраб, бӧхданбежи, к’ӧбари у беаqьли. 23Әв һ’әму тьштед хьраб жь дьл дәрдьк’әвьн у мерьв дьһ’әр’ьминьн».


Баwәрийа к’ӧлфәта Финикйа Сурйайе


(Мәтта 15:21-28)

24[•]Иса жь wе дәре р’абу чу синоре Суре. Чу маләке у нәдьхwәст кӧ кәсәк пе бьһ’әсийа, ле нькарьбу Хwә вәшарта. 25К’ӧлфәтәкә кӧ qизька wе р’ӧһ’е һ’әрамва гьрти бу, бона Иса пе һ’әсийа, ләз һат у хwә авитә бәр ньгед Wи. 26Әw к’ӧлфәт йунан[†] бу, ә’сьле хwәда жи жь Финикйа Сурйайе бу. Wе лава жь Иса кьр, кӧ щьн жь qиза wе дәрхә[+]. 27Иса wер’а гот: «Бьһелә бьра пешийе зар’ т’ер бьн, чьмки нә р’аст ә кӧ нан бәр зар’а һьлдьн у бавежьнә бәр са»[+]. 28Әwе ль Wи вәгәр’анд у гот: «Бәле Хӧдан, нә сә жи wан һурькед бәр зар’айә бьне сьфреда майи дьхwьн?» 29Һьнге Әwи к’ӧлфәтер’а гот: «Бона хатьре ве готьна тә, тӧ дькари һәр’и. Щьн жь qизька тә дәрк’әт». 30К’ӧлфәт жи чу мала хwә, дина хwә дайе, wе qизьк нав ньвинеда п’алда йә у щьн жи же дәрк’әтийә.


Мәрьвәки кәр’ у лал хәбәр дьдә

31Пәй wе йәкер’а Иса жь синоре Суре дәрк’әт, нава Сайдер’а дәрбаз бу, qәза Декаполисер’а һатә гола Щәлиле[+]. 32Мәрьвәки кәр’ у лал анинә щәм Wи у лава же кьрьн кӧ дәсте Хwә дайнә сәр wи. 33Иса әw мәрьв жь ә’лаләте qәтанд, т’ьлийед Хwә кьрьнә гӧһед wи, дәсте Хwәда т’укьр, ль зьмане wи да[+]. 34У бәре Хwә ә’зменда кьр, к’әсәр һате у гот: «Әффата!» кӧ те фә’мкьрьне: «Вәбә!» 35У дәст хwәда гӧһед wи бьһистьн, зьмане wи вәбу у зәлал дәст бь хәбәрдане кьр. 36Иса т’әми ль wан кьр, кӧ кәсир’а нәбежьн. Ле Әwи чьqас т’әми ль wан дькьр, wана һаqас зедә бәла дькьр[+]. 37Мәрьв гәләки ә’щебмайи мабун у дьготьн: «Әви һ’әму тьшт qәнщ кьр: Һьн кәр’а дьдә бьһистьне, һьн жи лала дьдә хәбәрдане».

### 8


Иса чар һ’әзара т’ер дькә


(Мәтта 15:32-39)

1[•]Wан р’ожада диса ә’лаләтәкә гьран щьвийа. Тьштәки wани хwарьне т’ӧнәбу кӧ бьхwарана, Иса гази шагьртед Хwә кьр у гот: 2«Гӧне Мьн ль ве ә’лаләте те. Әв се р’ож ә т’әви Мьн ә у тьштәки wани хwарьне т’ӧнә[+]. 3Һәгәр Әз wан бьр’чи вәр’екьмә малед wан, дьле wане р’ева хwәва һәр’ә у жь ван һьнәк жи жь щийед дур һатьнә». 4Шагьртед Wи ле вәгәр’андьн у готьн: «Ль ве бәр’ийе[†] әме жь к’ӧ һаqас нан дәст хьн, кӧ ве щьмә’те т’ер кьн?» 5Иса жь wан пьрси: «Чәнд нанед wә һәнә?» Wана гот: «Һ’әфт». 6Һьнге ә’мьр кьр кӧ ә’лаләт сәр ә’рде р’уне. Әwи әw һ’әфт нан һьлдан шькьри да, әw кәркьрьн у паше данә шагьртед Хwә, кӧ дайньнә бәр ә’лаләте. Wана әw данинә бәр wан. 7У чәнд мә’сийед wанә һур жи һәбун. Иса бона wан жи шькьри да у гот: «Ван жи дайньнә бәр ә’лаләте». 8Wана хwар у т’ер бун. Паше һ’әфт зәмбил жь һурькед бәрмайи бәрәв кьрьн. 9Әwед кӧ хwарьн, wәкә чар һ’әзар мәрьва бун. Гава кӧ Иса әw вәр’екьрьн, 10пер’а-пер’а т’әви шагьртед Хwә к’әтә qәйьке у чунә qәза Далманутайе.


К’әрәмәтәке чаwа нишан жь ә’змана дьхwазьн


(Мәтта 16:1-4)

11[•]Ферьси һатьн у дәстпекьрьн Исар’а к’әтьнә дә’wе. Әw дьщер’ьбандьн у жь Wи нишанәк жь ә’змен дьхwәстьн[+]. 12К’ур к’әсәр һате у гот: «Чьма әва ньсьла ль нишанәке дьгәр’ә? Әз р’аст wәр’а дьбежьм кӧ ви ньсьлир’а нишанәк найе дайине». 13Wи әw һьштьн, диса к’әтә qәйьке у дәрбази wи бәри голе бу.


Һәвиртьр’шке[†] ферьсийа у Һеродәс


(Мәтта 16:5-12)

14[•]Ижар шагьрта бир кьрьбу кӧ хwәр’а нан һьлдана. Ль щәм wан, qәйькеда пештьри нанәки тьштәки wани хwарьне т’ӧнәбу. 15Иса т’әми да wан у гот: «Мьqати хwә бьн, һ’әвза хwә жь һәвиртьр’шке[†] ферьсийа у ӧса жи йе Һеродәс[*] бькьн»[+]. 16Ле әwана нав һәвда хәбәр дьдан у дьготьн: «Нане мә т’ӧнә, ләма аһа дьбежә». 17Исава ә’йан бу кӧ әw чь дьбежьн у wанр’а гот: «Һун чьма нав һәвда хәбәр дьдьн, кӧ нане wә т’ӧнә? Һәла һе һун фә’м накьн? У сәре wәда р’унани, һәла һе һун нагьһижьнә гьлийа[+]?

18Ч’ә’ве wә һәнә, һун набиньн?
Гӧһе wә һәнә, һун набьһен?

Чаwа найе бира wә[*] , 19чахе Мьн пенщ нан бона пенщ һ’әзар мәрьва кәркьрьн? Wә жь һурькед бәрмайи чәнд сәләйед т’ьжи бәрәв кьрьн?» Wан ле вәгәр’анд у готьн: «Донздәһ»[+]. 20«У гава Мьн һ’әфт нан бона чар һ’әзар мәрьва кәркьрьн, wә чәнд зәмбилед т’ьжи бәрмайи бәрәв кьрьн?» Wан гот: «Һ’әфт»[+]. 21Иса wанр’а гот: «Ле чьма һун һе фә’м накьн?»


Ль Бәйтсайдайе qәнщкьрьна корәки

22У әw һатьнә Бәйтсайдайе. Һьнәка мәрьвәки кор ани щәм Иса у лава же кьрьн, кӧ дәсте Хwә дайнә сәр wи[+]. 23Әwи жи дәсте мәрьве кор гьрт, жь гӧнд дәрхьстә дәр, т’уйи ч’ә’вед wи кьрьн у дәстед Хwә данинә сәр wи, пьрси: «Тӧ тьштәки дьбини?»[+] 24Әwи жи ль жоре ньһер’и у гот: «Әз мәрьва дьбиньм, ле мина дара нә, кӧ дьгәр’ьн». 25Диса Иса дәстед Хwә данинә сәр ч’ә’вед wи, кор зур’ бу ньһер’и у ч’ә’вед wи вәбун, һәр тьшт зәлал дит. 26Иса әw шандә мала wи у жер’а гот: «Нәк’әвә нава гӧнд»[*] .


Пәтрус шә’дәтийе ль сәр Иса дьдә


(Мәтта 16:13-20; Луqа 9:18-21)

27[•]Иса т’әви шагьртед Хwә чу гӧндед Qәйсәрийа Филипойе у р’еда жь шагьртед Хwә пьрси: «Бь т’әхмина мәрьва Әз к’и мә?» 28Wан ле вәгәр’анд у готьн: «Һьнәк дьбежьн ‹Йуһ’әннайе ньхӧмдар ә›, һьнәкед дьн дьбежьн ‹Елйас ә›, һьнәкед майин жи дьбежьн ‹йәк жь п’ехәмбәра йә›»[+]. 29Иса жь wан пьрси: «Ле һун чь дьбежьн? Бь т’әхмина wә Әз к’и мә?» Пәтрус ле вәгәр’анд у готе: «Т’ӧ Мәсиһ и»[+]. 30Әwи т’әми ль wан кьр, кӧ дәрһәqа Wида кәсир’а тьштәки нәбежьн[+].


Иса дәрһәqа щәфа у мьрьна Хwәда дьбежә


(Мәтта 16:21-28; Луqа 9:22-27)

31[•]Пәй ве йәкер’а Иса дәстпекьр шагьртед Хwә һин кьр, кӧ гәрәке Кӧр’е Мерьв гәләки щәфе бьк’ьшинә, жь алийе р’успийа[†], сәрәкед к’аһина у qанунзанада бе т’әхсиркьрьне[†] у кӧштьне, ле р’ожа сьсийа жь мьрьне р’абә[+]. 32Әwи әв йәк зәлал гот. Һьнге Пәтрус Әw да алики у ле һьлат[+]. 33Ле Иса сәр мьле Хwәва зьвьр’и у ль шагьртед Хwә ньһер’и, ль Пәтрус һьлат у гот: «Жь бәр ч’ә’ве Мьн бәтавәбә, щьно! Чьмки нет-фькьра тә нә жь Хwәде йә, ле жь мәрьвайе йә»[+].

34Паше Иса гази ә’лаләте у шагьртед Хwә кьрьн, wанр’а гот: «Һәгәр йәк дьхwазә ль пәй Мьн бе, бьра хwә инк’ар[†] кә, хаче[†] хwә һьлдә у пәй Мьн бе[+]. 35Чьмки к’и кӧ дьхwазә ә’мьре хwә хьлаз кә, әwе wи ӧнда кә у к’и кӧ ә’мьре хwә бона Мьн у Мьзгинийе ӧнда кә, әwе wи хьлаз кә[+]. 36Чь фәйдә һәгәр мәрьв т’әмамийа дьнйайе qазьнщ кә, ле ә’мьре хwә ӧнда кә[+]? 37Йан жи мәрьв чь дькарә бәр ә’мьре хwәва бьдә[+]? 38Әwе кӧ Мьн у хәбәред Мьн нав ви ньсьле хальфи[†] у гӧнәк’арда шәрм һ’әсаб кә, Кӧр’е Мерьв жи wе wи шәрм һ’әсаб кә, гава р’умәта Баве[†] Хwәва т’әви мьлйак’әтед пироз[†] бе»[+].

### 9

1У Әwи wанр’а гот: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, кӧ һьнәкед ль вьр сәкьни һәнә wе мьрьне нәбиньн, һ’әта кӧ нәбиньн П’адшатийа Хwәде бь qәwат те»[+].


Шагьрт Иса нава нур у р’умәтеда дьбиньн


(Мәтта 17:1-13; Луqа 9:28-36)

2[•]Пәй шәш р’ожар’а Иса т’әви Хwә Пәтрус, Аqуб у Йуһ’әнна һьлдан у р’акьрьнә ч’ийаки бьльнд, ль wьр әw т’әне бун. Һьнге р’әнге Wи ль бәр ч’ә’ве wан һатә гӧһастьне[+]. 3К’ьнщед Wи ӧса чил-qәрqаш бун у һаqаси бьрьqин, кӧ ль сәр р’уйе ә’рде т’ӧ тьштәки к’ьнщсьпикьрьне нькарьбу әw һаqаси сьпи бькьра. 4Һьнге Елйас у Муса wанва хӧйа бун у т’әви Иса хәбәр дан. 5Пәтрус Исар’а гот: «Дәрсдар, чаwа р’ьнд ә кӧ әм вьр ьн! Дә әме се һ’олька чекьн, йәке Тәр’а, йәке Мусар’а у йәке жи Елйаср’а». 6Әw ӧса тьрсийа бун, кӧ Пәтрус ньзаньбу чь бежә.

7Wе гаве ә’wрәк дәрк’әт ль сәр wан кьрә си у дәнгәк жь ә’wр һат: «Әв ә Кӧр’е Мьни дәлал! Гӧһдарийа Wи бькьн!»[+] 8Ньшкева шагьрта ль дора хwә ньһер’и, пештьри Иса кәсәк нәдитьн.

9Чахе жь ч’ийе дьһатьнә хwаре, Иса т’әми ль wан кьр гот: «Чь кӧ wә дит т’ӧ кәсир’а нәбежьн, һ’әта кӧ Кӧр’е Мерьв жь мьрьне р’анәбә»[+]. 10Шагьрта әв т’әми хwәй кьр у жь һәвдӧ пьрсин, к’а мә’на ве р’абуна жь мьрьне чь йә. 11У wана же пьрси: «Гәло чьма qанунзан дьбежьн пешийе гәрәке Елйас бе?»[*] 12Әwи жи wанр’а гот: «Р’аст ә, пешийе Елйасе бе у һәр тьшти wе диса бинә щи. Ле чьма һатийә ньвисаре, кӧ Кӧр’е Мерьв wе гәләки щәфе бьк’ьшинә у бе беһӧрмәткьрьне? 13Ле Әз wәр’а дьбежьм, Елйас һатийә жи у чаwа кӧ бона wи һатьбу ньвисаре, ӧса жи сәре wи кьрьн, чаwа кӧ дьле wан хwәст»[+].


Иса кӧр’ькәки щьнак’әти qәнщ дькә


(Мәтта 17:14-21; Луqа 9:37-43а)

14[•]Гава вәгәр’ийанә щәм шагьртед дьн, дитьн ль дора wан ә’лаләтәкә гьран гьртийә у qанунзан жи wанр’а к’әтьбунә дә’wе. 15Һьнге т’әмамийа ә’лаләте кӧ Иса дит, гәләки ә’щебмайи ма, бәрбь Wи бәзин у сьлав дане. 16Иса жь шагьрта пьрси: «Һун бона чь wанр’а к’әтьнә дә’wе?»

17Жь нав ә’лаләте мәрьвәки ле вәгәр’анд у гот: «Дәрсдар! Мьн кӧр’е хwәйи р’ӧһ’е лалва гьрти ани щәм Тә[+]. 18К’идәре кӧ пе дьгьрә wи ә’рде дьхә, к’әф дев дьк’әвә, дьран ле дькьнә ч’ьркә-ч’ьрк у р’әq дьбә. Мьн һиви жь шагьртед Тә кьр, кӧ ви р’ӧһ’и дәрхьн, ле нькарьбун».

19Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Һәй ньсьле нәбаwәр! Һ’әта к’әнге Әзе т’әви wә бьм? Һ’әта к’әнге Әзе ль wә сәбьр кьм? Wи биньнә щәм Мьн». 20Wана кӧр’ьк анинә щәм Иса. Гава кӧ р’ӧһ’е һ’әрам Иса дит, пер’а-пер’а кӧр’ьк вәч’ьр’ьканд. Әw к’әтә ә’рде, к’әф дев к’әт у п’ьрпьти[+]. 21Иса жь баве wи пьрси: «Жь к’әнгева әв йәка т’әви wи дьqәwьмә?» Әwи гот: «Жь зар’отийеда. 22У ви р’ӧһ’и гәләк щара әва авитийә нава егьр у аве, кӧ wи бькӧжә. Ле һәгәр жь дәсте Тә те, тьштәки бькә бьра гӧне Тә ль мә бе, алик’арийа мә бькә!»[+] 23Иса wир’а гот: «Тә гот чь? ‹Һәгәр жь дәсте тә те?› Бона йе баwәр дькә һәр тьшт дьбә»[+]. 24Wе гаве баве кӧр’ьк кьрә qир’ин у гот: «Әз баwәр дькьм. Алик’арийа нәбаwәрийа мьн бькә!» 25Гава Иса дит кӧ ә’лаләт дьбәзә, т’опи сәр Wи дьбә, ль р’ӧһ’е һ’әрам һьлат у гот: «Һәй р’ӧһ’е кәр’ у лал, Әз ә’мьри сәр тә дькьм: Жь кӧр’ьк дәрк’әвә у щарәкә дьн нәк’әви нава wи!» 26Р’ӧһ’ кьрә qир’ин, кӧр’ьк qайим вәч’ьр’ьканд же дәрк’әт. У кӧр’ьк бу мина мьрийа, ӧса кӧ гәләка дьгот: «Әw мьр!»[+] 27Ле Иса дәсте wи гьрт, әw р’акьр. Кӧр’ьк жи р’абу сәкьни[+]. 28Чахе Иса к’әтә мале, шагьртед Wи башqә же пьрсин: «Мә чьма нькарьбу әw щьн дәрхьста?» 29Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Щьне ви щур’әйи бь т’ӧ тьшти дәрнайе, пештьри бь дӧа[*] ».


Иса диса дәрһәqа мьрьна Хwәда дьбежә


(Мәтта 17:22-23; Луqа 9:43б-45)

30[•]Жь wьр чун у нав Щәлилер’а дәрбаз бун. Иса нәдьхwәст кӧ кәс ве йәке бьһ’әсә, 31чьмки Әwи шагьртед Хwә һин дькьр у wанр’а дьгот: «Кӧр’е Мерьв wе бьк’әвә дәсте мәрьва, әwе Wи бькӧжьн, ле пәй кӧштьнер’а р’ожа сьсийа wе р’абә»[+]. 32Ле wана әв готьн фә’м нәдькьр, дьтьрсийан жи кӧ жь Wи бьпьрсьн[+].


К’и йә йе һәри мәзьн?


(Мәтта 18:1-5; Луqа 9:46-48)

33[•]У әw һатьнә Кәфәрнаһуме. Гава Иса малда бу, жь шагьрта пьрси: «Һун р’еда бона чь һәвр’а к’әтьбунә дә’wе?»[+] 34Wана дәнге хwә нәкьр, чьмки р’еда нав һәвда хәбәр дабун, к’а жь wан к’и йә йе һәри мәзьн. 35Иса р’уньшт, гази һәр донздәһа кьр у wанр’а гот: «Һәгәр йәк дьхwазә бьбә йе пеш, гәрәке әw бьбә йе һәри паш у хӧламе һ’әмуйа»[+]. 36У дәсте зар’окәке гьрт, нав wанда да сәкьнандьне, паше әw зар’ок да һ’әмеза Хwә у wанр’а гот:[+] 37«К’и зар’окәкә аһа бь наве Мьн qәбул кә, әw Мьн qәбул дькә. У к’и кӧ Мьн qәбул кә, әw нә кӧ Мьн, ле Йе кӧ Әз шандьмә qәбул дькә»[+].


Йе нә мьqабьли мә йә, әw пьшта мә йә


(Луqа 9:49-50)

38Йуһ’әнна Исар’а гот: «Дәрсдар! Мә мәрьвәк дит кӧ бь наве Тә щьн дәрдьхьстьн, ле мә кьр кӧ әм нәһельн, чьмки әw пәй мә найе»[+]. 39Ле Иса гот: «Пешийе ль wи нәгьрьн. Кәсәк т’ӧнә кӧ бь наве Мьн к’әрәмәтәке бькә у пер’а-пер’а бькарьбә һьндава Мьнда хьраб хәбәр дә. 40Чьмки әwе кӧ нә мьqабьли мә йә, әw пьшта мә йә[+]. 41Әз р’аст wәр’а дьбежьм, әwе кӧ т’асә ав бьдә wә бона хатьре wе йәке, кӧ һун п’ара Мәсиһ ьн, әwе һәqе хwә qәт ӧнда нәкә[+].


Жьр’едәрхьстьн


(Мәтта 18:6-9; Луqа 17:1-2)

42К’и кӧ жь ван бьч’ука йәки, йе кӧ баwәрийа хwә Мьн тинә жь р’е дәрхә, wир’а һе qәнщ ә, кӧ бәрашәк стуйе wива бе гьредане у бе авитьне нава бә’ре[+]. 43-44Һәгәр дәсте тә, тә жь р’е дәрдьхә, wи жекә! Бона тә һе qәнщ ә, кӧ тӧ qоп бьк’әви жийине, нә кӧ дӧ дәстед тә һәбьн у һәр’и щә’ньме, нава агьре кӧ qәт натәмьрә.[*][+] 45-46Һәгәр ньге тә, тә жь р’е дәрдьхә, wи жекә! Бона тә һе qәнщ ә, кӧ тӧ бе ньг бьк’әви жийине, нә кӧ дӧ ньгед тә һәбьн у бейи авитьне щә’ньме. 47Һәгәр ч’ә’ве тә, тә жь р’е дәрдьхә, wи дәрхә! Бона тә һе qәнщ ә, кӧ тӧ бь ч’ә’вәки бьк’әви П’адшатийа Хwәде, нә кӧ дӧ ч’ә’ве тә һәбьн у бейи авитьне щә’ньме. 48Wе дәре ‹әwе жь кӧрме нәмьри бенә котьне у агьре жи нәтәмьрә›[*] . 49Чьмки һәр мәрьвәке бь егьр бе хwекьрьне[*] . 50Хwе тьштәки qәнщ ә. Ле һәгәр хwе шор’айийа хwә ӧнда кә, һуне чаwа диса шор’айийа wе биньнә щи? Бьра тә’ма хwе нава wәда бә у бь һәвр’а ә’дьлайийеда бьжин»[+].

### 10


Пьрса жьнбәр’дане


(Мәтта 19:1-12; Луqа 16:18)

1[•]Иса жь wьр р’абу чу синоре Щьһустане у дәрбази wи алийе ч’әме Урдӧне бу. Диса ә’лаләте ль дора Wи гьрт у чаwа ә’дәте Wи бу, Әwи диса әw һин кьрьн. 2Жь ферьсийа һьнәк незики Wи бун у же пьрсин, wәки Wи бьщер’ьбиньн: «Гәло ль гора Qануне р’аст ә, кӧ мер жьна хwә бәр’дә?» 3Иса щаба wан да у гот: «Муса чь т’әми да wә?» 4Wана гот: «Муса изьн да, кӧ мер к’ахаза жьнбәр’дане бьньвисә у жьне бәр’дә»[*][+] . 5Ле Иса wанр’а гот: «Жь дәст сәрһ’ьшкийа wә Муса әв т’әми wәр’а ньвиси. 6Ле сәре серида, wәхте ә’фьрандьне Хwәде әw ‹qьсьме мер у жьнеда хӧльqандьн›[*][+] . 7‹Бона ве йәке мере де у баве хwә бьһелә, хwә ль жьна хwә бьгьрә[+] 8у һәр дӧ wе бьбьнә бәдәнәк›[*] . Аwа иди әw нә дӧдӧ нә, ле бәдәнәк ьн. 9Бона ве йәке әwед кӧ Хwәде әw кьрьнә йәк, бьра мәрьв wан жь һәвдӧ нәqәтинә»[+]. 10Гава әw диса малда бун, шагьрта бона ве мәсәле жь Wи пьрсин. 11Иса wанр’а гот: «К’и кӧ жьна хwә бәр’дә у йәкә дьн бьстинә, һьндава wеда зьнек’арийе дькә 12у һәгәр жьн жи мере хwә бәр’дә у йәки дьн бьстинә, зьнек’арийе дькә»[+].


Иса дӧа зар’ока дькә


(Мәтта 19:13-15; Луqа 18:15-17)

13[•]Аwа зар’ок данинә щәм Иса, кӧ дәсте Хwә дайнә сәр wан, ле шагьрт ль йед данин һьлатьн. 14Гава кӧ Иса әв йәк дит, һерс к’әт у wанр’а гот: «Бьра әw зар’ок бенә щәм Мьн, пешийа wан нәгьрьн, чьмки П’адшатийа Хwәде п’ара йед аһа йә. 15Әз р’аст wәр’а дьбежьм, к’и П’адшатийа Хwәде[†] мина зар’окәке qәбул нәкә, әw т’ӧ щар нак’әвә нава wе»[+]. 16Паше әw зар’ данә һ’әмеза Хwә, дәсте Хwә дани сәр wан у дӧа ль wан кьр[+].


Йәки дәwләти ль жийина һ’әта-һ’әтайе[†] дьгәр’ә


(Мәтта 19:16-30; Луqа 18:18-30)

17[•]Гава Иса р’ийа Хwәда дьчу, йәк бәрбь Wи бәзи, чу ль бәр Wи чок да у же пьрси: «Дәрсдаре qәнщ, әз чь бькьм, wәки жийина һ’әта-һ’әтайе wар бьм?»[+] 18Иса wир’а гот: «Тӧ чьма Мьнр’а дьбежи qәнщ? Qәнщ т’әне Хwәде йә, пештьри Wи кәсәки дьн т’ӧнә[+]. 19Тӧ т’әмийа зани: ‹Нәкӧжә, зьнек’арийе нәкә, нәдьзә, шә’дәтийа дәрәw нәдә, худана хәлqе нәхwә, qәдьре де у баве хwә бьгьрә›[*] »[+].

20Әwи гот: «Дәрсдар, әв һ’әму жи мьн жь щаһьлтийа хwәда хwәй кьрьнә»[+]. 21Иса ле ньһер’и, әw һ’ьз кьр у готе: «Һе кемасикә тә һәйә. Һәр’ә чи тә һәйә бьфьрошә, бәлайи фәqира кә, һьнге хьзна тә wе ль ә’змен һәбә. У пәй Мьн wәрә[*] »[+]. 22Ль сәр ве готьне әwи р’әнг авит, мә’дәкьри чу, чьмки гәләк һәбука wи һәбу.

23Иса ль дора Хwә ньһер’и у шагьртед Хwәр’а гот: «Дәwләтийар’а чьqас зә’мәт ә, кӧ бьк’әвьнә П’адшатийа Хwәде!»[+] 24Шагьрт сәр ван готьнед Wи ә’щебмайи ман, ле Иса диса думайи кьр у гот: «Лаwно! Wанр’а чьqас зә’мәт ә, бьк’әвьнә П’адшатийа Хwәде, йед кӧ гӧмана хwә датиньнә сәр дәwләта хwә![*] 25Дәвә wе qӧла дәрзийер’а һе р’ьһ’әт дәрбаз бә, нә кӧ дәwләти бьк’әвә П’адшатийа Хwәде». 26Шагьрт гәләки ә’щебмайи ман у һәвр’а готьн: «Иди к’и дькарә хьлаз бә?» 27Иса ль wан ньһер’и у гот: «Әw тьшт жь дәсте мерьв найе, ле жь дәсте Хwәде те, чьмки Хwәде дькарә һәр тьшти бькә»[+]. 28Һьнге Пәтрус дәстпекьр жер’а гот: «Аwа мә һ’әму тьшт һьштийә у пәй Тә һатьнә»[+]. 29Иса wанр’а гот: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, т’ӧ кәс т’ӧнә кӧ бона Мьн у Мьзгинийе мал, йан бьра, йан хушк, йан де, йан бав, йан зар’, йан ә’рдед хwә һьштьбьн,[+] 30у ль ве дьне сәд qат мала, бьра, хушка, дийа, зар’а у ә’рда т’әви зерандьна нәстинә у дьнйа дьнда жи жийина һ’әта-һ’әтайе[+]. 31Ле гәләкед пеш wе бьбьнә йед паш у йед паш wе бьбьнә йед пеш»[+].


Иса щара сьсийа дәрһәqа мьрьна Хwәда дьбежә


(Мәтта 20:17-19; Луqа 18:31-34)

32[•]Аwа әw ль сәр р’е бун у һәвраз дьчунә Оршәлиме, Иса ль пешийа wан дьчу, шагьрт ә’щебмайи дьман у әwед ль пәй дьһатьн дьтьрсийан. Әwи диса һәр донздәһ данә алики у дәстпекьр әw тьштед кӧ wе сәре Wи бьqәwьмийана wанр’а гот: 33«Бьбьһен! Әм һәвраз дьчьнә Оршәлиме. Кӧр’е Мерьв wе бьк’әвә дәсте сәрәкед к’аһина у qанунзана. Әwе жер’а кӧштьне дәрхьн у Wи бьдьнә дәсте нәщьһуйа[†] 34у әwе qәрфе хwә ль Wи бькьн, т’укьне, бьдьнә бәр qамчийа, Wи бькӧжьн. У р’ожа сьсийа wе жь мьрьне р’абә»[+].


Хwәстьна Аqуб у Йуһ’әнна


(Мәтта 20:20-28)

35[•]Һьнге кӧр’ед Зәбәди, Аqуб у Йуһ’әнна незики Иса бун у готьне: «Дәрсдар, әм дьхwазьн wәки әм жь Тә чь һиви кьн, Тӧ бона мә бьки»[+]. 36Әwи жи жь wан пьрси: «Һун чь дьхwазьн кӧ Әз бона wә бькьм?» 37Wан жер’а гот: «Изьне бьдә кӧ р’умәта Тәда жь мә йәк ль мьле Тәйи р’асте, йе дьн жи ль мьле Тәйи ч’әпе р’уне»[+]. 38Иса wанр’а гот: «Һун ньзаньн чь дьхwазьн. Гәло һун дькарьн жь wе к’асе вәхwьн, йа кӧ Әзе вәхwьм? Йан жи бь wе ньхӧмандьне бенә ньхӧмандьне бь к’ижане Әзе бемә ньхӧмандьне?»[+] 39Wана жер’а гот: «Әм дькарьн». Иса wанр’а гот: «Бәле һуне вәхwьн жь wе к’аса кӧ Әзе вәхwьм у бенә ньхӧмандьне бь wе ньхӧмандьна кӧ Әзе пе бемә ньхӧмандьне,[+] 40ле изьна ль мьле Мьни ч’әп у р’асте р’уньштьне нә дәсте Мьнда йә. Әw щи бона wан ьн, к’ижанар’а һатьнә һазьркьрьне». 41Гава һәр дәһә шагьртед дьн әв йәк бьһист, дьле wан жь Аqуб у Йуһ’әнна ма. 42Ле Иса әw гази щәм Хwә кьрьн у гот: «Һун заньн йед кӧ нав мьләтада сәрwер тенә һ’әсабе, сәрдәстийе ль wан дькьн у гьрәгьред wан жи һ’ӧкӧми сәр wан дькьн. 43Ле нава wәда бьра ӧса нибә. К’и кӧ нава wәда дьхwазә бьбә йе мәзьн, гәрәке бьбә бәрдәстийе wә[+]. 44У к’и кӧ нава wәда дьхwазә бьбә пеш, гәрәке бьбә хӧламе һ’әмуйа. 45Чьмки Кӧр’е Мерьв[†] жи нәһатийә кӧ жер’а бәрдәстийе бькьн, ле wәки Әw Хwәха бәрдәстийе бькә у ә’мьре Хwә бьдә кӧ гәләка бьк’ьр’ә»[+].


Иса п’арскьрәки кор бажаре Әриһайеда qәнщ дькә


(Мәтта 20:29-34; Луqа 18:35-43)

46[•]Паше әw һатьнә Әриһайе. Гава Иса т’әви шагьртед Хwә у ә’лаләтәкә гьранва жь бажер дәрк’әт, Кӧр’е Тимәйо, Бартимәйойе кор[*] ль сәр р’е р’уньштьбу п’арс дькьр. 47Гава бьһист кӧ Исайе Ньсрәте дәрбаз дьбә, дәстпекьр кьрә qир’ин у гот: «Исайе Кӧр’е Даwьд[†], ль мьн wәрә р’ә’ме!»[+] 48Гәләка ль wи һьлат, wәки дәнге хwә бьбьр’ә, ле әwи һе дькьрә qир’ин у дьгот: «Кӧр’е Даwьд, ль мьн wәрә р’ә’ме!» 49Иса сәкьни у гот: «Гази wи кьн». Гази йе кор кьрьн у wир’а готьн: «Ч’ә’ве тә р’оньк! Р’абә сәр хwә, гази тә дькә». 50Әwи жи п’оте хwә авит, банзда сәр хwә у һатә щәм Иса. 51Иса же пьрси: «Тӧ чь жь Мьн дьхwази кӧ Әз бона тә бькьм?» Йе кор жер’а гот: «Дәрсдар, дьхwазьм ч’ә’вед мьн бьбиньн». 52У Иса жер’а гот: «Һәр’ә, баwәрийа тә тӧ qәнщ кьри». У wи чахи ч’ә’вед wи дитьн, да пәй Иса чу[+].

### 11


Иса бь р’умәт дьк’әвә Оршәлиме


(Мәтта 21:1-11; Луqа 19:28-40; Йуһ’әнна 12:12-19)

1[•]Гава әw незики Оршәлиме бун у гьһиштьнә ч’ийайе Зәйт’уне[†] у гӧндед Бәйтфаще у Бәйтанйайе, һьнге Иса дӧ шагьртед Хwә шандьн[+] 2у wанр’а гот: «Һәр’ьнә wи гӧнде пешбәри хwә. Һәма чаwа кӧ һун бьк’әвьне, һуне щә’шькәкә гьредайи бьбиньн кӧ һе кәсәк ле сийар нәбуйә. Әwе вәкьн у биньн. 3У һәгәр йәк жь wә бьпьрсә у бежә: ‹Һун чьма ве йәке дькьн?› бежьне: ‹Хӧданр’а лазьм ә у wе дәстхwәда бьшинә вьр›». 4Әw шагьрт чун у ль бәр дәри ль к’уче, щә’шькәкә гьредайи дитьн. Гава вәдькьрьн, 5һьнәкед wьр сәкьни пьрсин: «Һун чь дькьн? Чьма wе щә’шьке вәдькьн?» 6Шагьрта щаба wан ӧса да, чаwа кӧ Иса wанр’а готьбу. У әw һьштьн. 7Щә’шьк Исар’а анин, к’ьнщед хwә авитьнә сәр wе у Әw ль wе сийар бу. 8Гәләка к’ьнщед хwә сәр р’е р’адьхьстьн, һьнәка жи жь к’әwшен ч’ьqьлед дара дьбьр’ин, сәр р’е р’адьхьстьн. 9Йед ль пешийа Wи у пәй Wи кӧ дьчун дькьрьнә qир’ин: «Һосанна! Бьмбарәк ә Әwе кӧ бь наве Хӧдан те![*] 10Бьмбарәк ә әw П’адшатийа баве мә Даwьдә кӧ те. Һосанна Йе Һәри Жорьнр’а![*] »[+]

11Иса к’әтә Оршәлиме, чу п’арьстгәһе[†]. Ч’ә’ве Хwә ль һәр тьшти гәр’анд, ле чьмки иди евар бу, т’әви һәр донздәһа чу Бәйтанйайе.


Дара һежирейә һ’ьшкбуйи


(Мәтта 21:18-19)

12[•]Р’ожа дьне, гава әw жь Бәйтанйайе дәрдьк’әтьн, Иса бьр’чи бу[+]. 13Дурва дарәкә һежирейә бәлгдайи[†] дит, бәрбь wе чу, к’а тьштәке сәр һәбә. Гава гьһиштә даре, пештьри бәлга тьштәк нәдит, чьмки һе нә wәхте һежира бу[+]. 14Һьнге Әwи wе дарер’а гот: «Бьра иди т’ӧ кәс т’ӧ щар бәре тә нәхwә». Шагьртед Wи әв готьн бьһистьн.


Иса п’арьстгәһе паqьж дькә


(Мәтта 21:12-17; Луqа 19:45-48; Йуһ’әнна 2:13-22)

15[•]У әw һатьнә Оршәлиме. Иса к’әтә п’арьстгәһе у дәстпекьр әwед кӧ п’арьстгәһеда дьк’ьр’ин у дьфьротьн дәрхьстьнә дәрва. Т’әхтед п’әрәгӧһер’а у к’ӧрсийед кәвоткфьроша wәлгәр’андьн[+] 16у нәһьшт, кӧ т’ӧ кәс тьштәки п’арьстгәһер’а дәрбаз кә. 17Әw һин кьрьн у гот: «Чьма нә ньвисар ә: ‹Мала Мьн wе бона һ’әму мьләта мала дӧа бе һ’әсабе›[*] ? Ле wә әw кьрийә ‹шкәфта qачаха›[*] ». 18Сәрәкед к’аһина у qанунзана әв йәк кӧ бьһистьн, дәстпекьрьн кӧ чаwа бькьн Wи бькьнә фәсале бькӧжьн. Әwана жь Wи дьтьрсийан, чьмки т’әмамийа ә’лаләте сәр һинкьрьна Wи зәндәгьрти мабу[+]. 19Гава кӧ р’о чу ава, Әw жь бажер дәрк’әтьн[+].


Дәрса дара һежире


(Мәтта 21:20-22)

20[•]Сәре сьбәһе, гава әwана бәр дарер’а дәрбаз бун, дитьн кӧ әw дара һежире р’аwе хwәва һ’ьшк буйә. 21К’әтә бира Пәтрус у әwи Исар’а гот: «Дәрсдар, дина Хwә бьде, әw дара һежирейә кӧ Тә ньфьр’ ле кьр һ’ьшк буйә». 22Иса wанр’а гот: «Баwәрийа wә бьра сәр Хwәде һәбә. 23Әз р’аст wәр’а дьбежьм, к’и кӧ ви ч’ийайир’а бежә: ‹Р’абә хwә бавежә бә’ре› у дӧдьли нәбә, ле баwәр бькә кӧ готьна wи wе бьqәwьмә, ӧса жи wе бьбә[+]. 24Бона ве йәке Әз wәр’а дьбежьм, һун чь кӧ нава дӧада бьхwазьн, баwәр бькьн кӧ wә иди стандийә у хwәстьна wә wе бе сери[+]. 25У гава кӧ һун дьсәкьньн у дӧа дькьн, бьбахшиньн, һәгәр тьштәки wә һьндава кәсәкида һәбә, wәки Баве wәйи ә’змана жи нәһәqийед wә бьбахшинә wә[+]. 26[*] Ле һәгәр һун нәбахшиньн, Баве wәйи ә’змана жи нәһәqийед wә набахшинә wә».


Пьрса дәрһәqа һ’ӧкӧме Исада


(Мәтта 21:23-27; Луqа 20:1-8)

27[•]У әw диса һатьнә Оршәлиме. Дәма кӧ Иса п’арьстгәһеда дьгәр’ийа, сәрәкед к’аһина, qанунзан у р’успи һатьнә щәм Wи 28у же пьрсин: «Тӧ бь чь һ’ӧкӧми ван кьра дьки? К’е әв һ’ӧкӧм дайә Тә, кӧ Тӧ ван кьра бьки?»[+] 29Иса wанр’а гот: «Әзе жи тьштәки жь wә бьпьрсьм. Һәгәр wә щаба Мьн да, Әзе жи wәр’а бежьм, кӧ Әз бь чь һ’ӧкӧми ван кьра дькьм: 30Һ’ӧкӧме ньхӧмандьна Йуһ’әнна жь ә’змен бу йан жь мәрьва? Щаба Мьн бьдьн!»[+] 31Әwана нав һәвда шеwьрин у готьн: «Һәгәр әм бежьн: ‹Жь ә’змен бу›, Әwе бежә: ‹Ле wә чьма әw баwәр нәкьр?›[+] 32Ле һәгәр әм бежьн: ‹Жь мәрьва бу?..›» Әw жь ә’лаләте дьтьрсийан, чьмки һ’әмуйа qәбул кьрьбу кӧ Йуһ’әнна р’аст п’ехәмбәр бу[+]. 33Щаба Иса дан у готьн: «Әм ньзаньн». Иса wанр’а гот: «Әз жи wәр’а набежьм кӧ Әз бь чь һ’ӧкӧми ван кьра дькьм».

### 12


Мәсәла р’әзе[†] тьрийа у р’әзвана


(Мәтта 21:33-46; Луqа 20:9-19)

1[•]У бь мәсәла дәст бь хәбәрдане кьр, wанр’а гот: «Мәрьвәки р’әзе[†] тьрийа дани, дора wе сур кьр, һ’әwзәки тьриһ’ьнщьр’андьне теда к’ола, һеланәкә нобәдара чекьр у әw бь к’ьре да р’әзвана, чу wәлатәки дьн[+]. 2Wәхтда хӧламәк шандә щәм р’әзвана, wәки жь wи р’әзи бәре п’ара хwә жь wан бьстинә. 3Ле wана әw гьрт, к’ӧтан у дәствала вәр’екьрьн. 4У wи диса хӧламәки дьн шандә щәм wан, ле wана сәри ле шкенанд у әw р’обәт кьрьн. 5Әwи йәки дьн шанд, wана әw жи кӧшт. Wи гәләкед дьн шандьн, wана һьнәк жь wан к’ӧтан у һьнәк жи кӧштьн[+]. 6Бона wи т’әне йәк мабу кӧ бьшанда, кӧр’е хwәйи дәлал. Хӧләсә р’абу әw жи шанд у гот: ‹Һьлбәт wе жь кӧр’е мьн шәрм бькьн›[+]. 7Ле әв р’әзванед һан ль һәв шеwьрин у готьн: ‹Әв wаре wи йә! Wәрьн әм ви бькӧжьн, мират’е[†] мәр’а бьминә›[+]. 8Һьнге әw гьртьн кӧштьн у щьнйазе wи жь р’әз дәрхьстьнә дәр[+]. 9Дә ижар хwәйе р’әз wе чь бькә? Нә әwе бе qьр’а р’әзвана бинә у р’әз бьдә һьнәкед дьн[+]? 10Чьма wә әw ньвисар нәхwәндийә?

‹Әw кәвьре кӧ һоста т’әхсир кьр,
әw бу сәре ә’нишке[†].
11Әв йәк жь алийе Хӧданда qәwьми
у ль бәр ч’ә’ве мә һ’әйр-һ’ӧжмәк’ар ә!›[*] »[+]

12Сәрwеред щьһуйа[†] фә’м кьрьн, кӧ Иса әв мәсәлә ани сәр wан, кьрьн кӧ Wи бьгьрьн, ле жь ә’лаләте тьрсийан, к’әрба Әw һьштьн у чун[+].


Пьрса хәрщдайин у нәдайине


(Мәтта 22:15-22; Луqа 20:20-26)

13[•]Паше wана һьнәкә жь ферьсийа у пьштгьред Һеродәс шандьнә щәм Wи, wәки Wи бь хәбәред дәве Wи бьгьрьн[+]. 14Әwана һатьн у жер’а готьн: «Дәрсдар! Әм заньн кӧ Тӧ йәки р’аст и. Мьнәте жь кәси наки, чьмки нав мәрьвада фьрqийе данайни, ле р’ийа Хwәде р’аст һин дьки. Гәло р’аст ә кӧ әм хәрщ бьдьнә Qәйсәр[†] йан на? Әм бьдьн, йан нәдьн?»[+] 15Ле дӧр’утийа wан кӧ Исава ә’йан бу гот: «Чьма һун Мьн дьщер’ьбиньн? Мьнр’а зивәки биньн кӧ Әз бьбиньм»[+]. 16Wана жер’а зивәк ани. Әwи жь wан пьрси: «Әв наве ньвисар у сьфәт[†] йе к’е йә?» Wана гот: «Йед Qәйсәр ьн». 17Иса wанр’а гот: «Wәки ӧса йә, чь кӧ йед Qәйсәр ьн бьдьнә Qәйсәр у чь кӧ йед Хwәде нә бьдьнә Хwәде». У сәр Wи ә’щебмайи ман[+].


Пьрса р’абуна мьрийа


(Мәтта 22:23-33; Луqа 20:27-40)

18[•]Садуqи[†], кӧ дьбежьн р’абуна мьрийа т’ӧнә, һьнәкә жь wан һатьнә щәм Иса у же пьрсин:[+] 19«Дәрсдар! Муса мәр’а ньвисийә: ‹Һәгәр бьре йәки безӧр’әт бьмьрә у жьне стухар бьһелә, бьра бьре wи жьна wи бьстинә у wаре бьре хwә шин кә›[*][+] . 20Аwа һ’әфт бьра һәбун. Бьре мәзьн жьнәк станд, безӧр’әт мьр. 21Бьч’уке wи әw жьн станд, әw жи безӧр’әт мьр, ӧса жи һатә сәре йе сьсийа. 22Хӧләсә ван һәр һ’әфт бьра жи әw жьн станд у безӧр’әт мьрьн, пәй wанр’а жи әw жьн мьр. 23Дә ижар wе Р’ожа Р’абуне[†], гава мьри р’абьн, әва жьна wе к’ижан бьрайир’а бьк’әвә? Чьмки һәр һ’әфта жи әwа стандьбу».

24Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Нә һун жь дәст ве йәке хальфи нә, кӧ нә ньвисара заньн, нә жи qәwата Хwәде? 25Гава йед мьри жь мьрьне р’абьн, wе нә бьзәwьщьн у нә жи мер кьн, чьмки әwе мина мьлйак’әтед ә’змана бьн. 26Ле дәрһәqа р’абуна мьрийада, чьма wә К’ьтеба Мусада[*] нәхwәндийә сәрһатийа дара дьр’ийеда кӧ чаwа Хwәде Мусар’а дьбежә: ‹Әз Хwәдейе Бьраһим[†], Хwәдейе Исһаq[†] у Хwәдейе Аqуб[†] ьм›[*][+] ? 27Әw нә Хwәдейе мьрийа йә, ле Хwәдейе зендийа йә. Һун лап хальфи нә!»


Т’әмийа сәр т’әмийар’а


(Мәтта 22:34-40; Луqа 10:25-28)

28[•]Qанунзанәки кӧ шәр’-дә’wе wан бьһист у дина хwә жи дайе, кӧ Иса чаwа qәнщ щаба wан да, незики Иса бу у же пьрси: «К’ижан т’әми сәр һ’әму т’әмийар’а йә?» 29Иса ле вәгәр’анд: «Әв ә т’әмийа сәр т’әмийар’а: ‹Бьбьһе, Исраел! Хӧдан Хwәдейе мә Хӧданәк ә[*] . 30Хӧдан Хwәдейе хwә һ’ьз бькә, бь т’әмамийа дьле[†] хwә, бь т’әмамийа щанийа хwә, бь т’әмамийа һ’ьше хwә у бь т’әмамийа qәwата хwә›[*][+] . 31Йа дӧда жи әв ә: ‹Һәвале хwә wәкә хwә һ’ьз бькә›[*] . Жь ван мәстьр т’ӧ т’әми т’ӧнә»[+]. 32Ижар qанунзан Wир’а гот: «Р’аст ә, Дәрсдар! Тә р’аст гот, кӧ ‹Хӧдан йәк ә у жь Wи пештьр йәки майин т’ӧнә›[*][+] . 33У ‹бь т’әмамийа дьл, бь т’әмамийа аqьл, бь т’әмамийа qәwате Хwәде һ’ьзкьрьн› у ‹һәвале хwә жи wәкә хwә һ’ьзкьрьн› сәр һәр дийарийед т’әвайишәwате у qӧрбанед майинр’а йә»[*] . 34Иса дина Хwә дайе, кӧ wи бь аqьли щаба хwә да, жер’а гот: «Тӧ жь П’адшатийа Хwәде нә дур и». Пәй ве йәкер’а, иди т’ӧ кәси нәwерьбу тьштәк жь Wи бьпьрсийа[+].


Мәсиһ кӧр’е к’е йә?


(Мәтта 22:41-46; Луqа 20:41-44)

35[•]Гава кӧ Иса п’арьстгәһеда һин дькьр, гот: «Qанунзан чаwа дьбежьн кӧ Мәсиһ кӧр’е Даwьд ә[+]? 36Нә Даwьд хwәха пе Р’ӧһ’е Пироз дьбежә?

‹Хӧдан готә Хӧдане мьн:
Ль мьле Мьни р’асте р’уне,
һ’әта кӧ Әз дьжмьнед Тә бькьмә бьне п’ийед Тә›[*][+] .

37Аwа Даwьд хwәха кӧ Wи ‹Хӧдан› һ’әсаб дькә, иди Әw чаwа дьбә кӧр’е Даwьд?»


Qанунзанед дӧр’у


(Мәтта 23:1-36; Луqа 20:45-47)

Wе ә’лаләта гьран бь дьл у әшq гӧһдарийа Иса дькьр[+]. 38[•]Һинкьрьна Хwәда Әwи гот: «Һ’әвза хwә жь wан qанунзана бькьн, йед кӧ һ’ьз дькьн бь чӧхед дьреж бьгәр’ьн, базарада сьлаве бьдьнә wан, 39к’ьништада к’ӧрсийед пешьн бьгьрьн у шайийада жи һәрәма[†] жорьн р’унен[+]. 40Әвана аликива малед жьнәбийа һ’уфи хwә дькьн, алийе дьнва жи бона хwәк’ьфшкьрьне дӧайе хwә дьреж дькьн. Диwана wане һе гьран бә».


Дийарийа жьнәбийа бәләнгаз


(Луqа 21:1-4)

41[•]Иса ль пешбәри п’әрәданга[†] п’арьстгәһе р’уньшт у дина Хwә дайе, кӧ ә’лаләте чаwа п’әрә давитьнә п’әрәданге. Гәләк дәwләтийа гәләк авитьне[+]. 42Жьнәбикә бәләнгаз жи һат у дӧ пол[†], кӧ дькьрә qӧр’ушәк, авите. 43Иса шагьртед Хwә гази щәм Хwә кьрьн у wанр’а гот: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, кӧ әве жьнәбийа бәләнгаз жь ван һ’әмуйа зә’фтьр авитә п’әрәданге, 44Ван һ’әмуйа жь зедәйа һәбука хwә авитьне. Ле әве ве бәләнгазийа хwәда чи wе һәбу кӧ пе ә’буре хwә бькьра һ’әму авите»[+].

### 13


Иса пешда дәрһәqа wеранбуна п’арьстгәһеда дьбежә


(Мәтта 24:1-2; Луqа 21:5-6)

1[•]Гава Иса жь п’арьстгәһе дәрк’әт, жь шагьртед Wи йәки Wир’а гот: «Дәрсдар! Һәла дина Хwә бьде әв чь кәвьр ьн у чь авайи нә!» 2Иса ль wи вәгәр’анд у готе: «Тӧ ван авайийед мәзьн дьбини? Әв һ’әмуйе жи wеран бьн, ль вьр кәвьре ль сәр кәвьр qәт нәминә!»[+]


Тәнгаси у зерандьн


(Мәтта 24:3-14; Луqа 21:7-19)

3Гава Иса ль ч’ийайе Зәйт’уне, ль пешбәри п’арьстгәһе р’уньштьбу, Пәтрус, Аqуб, Йуһ’әнна у Әндраwьс башqә же пьрсин: 4«Бежә мә, әw тьшт wе к’әнге бьqәwьмьн? У бәри qәwьмандьна wан һ’әмуйа, чь нишане бьбьн?» 5Һьнге Иса дәстпекьр у wанр’а гот: «Һаш жь хwә һәбьн, кӧ т’ӧ кәс wә нәхапинә[+]. 6Гәләк wе пе наве Мьн бен у бежьн: ‹Әз ьм Мәсиһ› у wе гәләка бьхальфиньн. 7Гава һун дәнге шәр’а у бә’са шәр’а бьбьһен, һун хwә ӧнда нәкьн. Гәрәке әв тьшт бьqәwьмьн, ле әw һе нә ахьри йә. 8Мьләте р’абә сәр мьләт, п’адшатийе р’абә сәр п’адшатийе, щи-щийа wе ә’рдһ’әж у хәлайи-щәлайе бьбьн. Ле әв һ’әму мина еша к’ӧлфәте йә, кӧ дәстпедькә пе дьгьрә[+].

9Ле һун һаш жь хwә һәбьн! Wе wә бьбьнә бәр диwана у к’ьништада wә бьк’ӧтьн. Бона Мьн wе wә бәр wәли[†] у п’адша бьдьнә сәкьнандьне, wәки һун бәр wан шә’дәтийе бьдьн[+]. 10Гәрәке пешийе Мьзгини һ’әму мьләтар’а бе дайине[+]. 11Гава кӧ wә бьгьрьн бьбьнә бәр диwане, пешда хәм нәкьн кӧ һуне чь бежьн. Ле wе дәме чь wәр’а бе дайине, wе жи бежьн, чьмки нә кӧ һуне хәбәр дьн, ле Р’ӧһ’е Пироз[+]. 12Бьра wе бьре хwә бьдә кӧштьне у бав кӧр’е хwә. Зар’е р’абьнә сәр де у баве хwә у wан бьдьнә кӧштьне[+]. 13У бона наве Мьн һуне бәр ч’ә’ве һ’әмуйа р’әш бьн. Ле әwе кӧ һ’әта хьлазийе тәйах кә, әwе хьлаз бә[+].


Һ’әрамийа Wеранкьрьне


(Мәтта 24:15-21; Луqа 21:20-24)

14[•]Аwа чахе һун wе ‹һ’әрамийа wеранкьрьне›[*] бьбиньн, ль wи щийе нәщайиз сәкьни», (әwе кӧ дьхунә бьра фә’м бькә) «һьнге әwед кӧ Щьһустанеда нә бьра бьр’әвьнә ч’ийа. 15У әwе кӧ сәр хани йә бьра жорда нәйе хwаре у нәк’әвә һьндӧр’, wәки тьштәки һьлдә[+]. 16У әwе кӧ к’әwшенда йә бьра вәнәгәр’ә кӧ п’оте хwә һьлдә. 17Ле wәй ль һ’әмла у дәстдәргуша wан р’ожада![+] 18Дӧа бькьн кӧ әв йәк зьвьстанеда нәqәwьмә. 19Чьмки wан р’ожада wе тәнгасикә ӧса бьбә, wәки жь р’ожа кӧ Хwәде дьнйа ә’фьрандийә һ’әта ньһа нәбуйә у нә жи wе бьбә[+]. 20Һәгәр Хӧдан әw р’ож кьн нәкьрьна, т’ӧ кәс хьлаз нәдьбу, ле бона хатьре wан бьжартийед кӧ Wи бьжартьнә, әw р’ож кьн кьрьнә[+].

21Һьнге, һәгәр йәк wәр’а бежә: ‹Мәсиһ ва йә ль вьр ә›, йан жи: ‹Wа йә дәра һан ә›, баwәр нәкьн[+]. 22Чьмки мәсиһ у п’ехәмбәред дәрәw wе дәрен. Wе нишан у к’әрәмәта бькьн, һәгәр дәст wанва бе, wе бьжартийа жи бьхальфиньн[+]. 23Ле һун һаш жь хwә һәбьн! Мьн һәр тьшт пешда wәр’а гот[+].


Һатьна Кӧр’е Мерьв


(Мәтта 24:29-31; Луqа 21:25-28)

24[•]Ле wан р’ожада, пәй wе тәнгасийер’а,

‹р’уйе р’ойе wе бе гьртьне
у һиве р’онайа хwә нәдә,
25стәйрке жь ә’змен бьк’әвьн,
у т’опед ә’змана wе жь р’ийед хwә дәрен[*] ›[*][+] .

26У һьнге wе бьбиньн, Кӧр’е Мерьв бь qәwата мәзьн у р’умәт ә’wрава те[*][+] . 27Wи чахи Әwе мьлйак’әтед Хwә бьшинә у бьжартийед Хwә жь һәр чар qӧлба бәрәв кә, жь п’әр’ед ә’рде гьрти һ’әта п’әр’ед ә’змен[+].


Дәрса дара һежире


(Мәтта 24:32-35; Луqа 21:29-33)

28[•]Жь дара һежире дәрсәке һин бьн: Чахе кӧ ч’ьqьлед wе тәр’ дьбьн у бәлгед wе дьбьшкьвьн, иди һун заньн кӧ һавин незик ә. 29Ӧса жи гава һун бьбиньн кӧ әв йәк дьqәwьмьн, бьзаньбьн кӧ Әw незик ә, ль бәр шемике йә. 30Әз р’аст wәр’а дьбежьм, әва ньсьла дәрбаз набә, һ’әта кӧ әв һ’әму тьшт нәqәwьмьн[+]. 31Ә’рд у ә’змане дәрбаз бьн, ле готьнед Мьн т’ӧ щар дәрбаз набьн[+].


Р’ож у сьһ’әт нә ә’йан ә


(Мәтта 24:36-44)

32[•]Ле бона wе р’оже у wе сьһ’әте т’ӧ кәс ньзанә, нә мьлйак’әтед ә’змен у нә жи Кӧр’, ле т’әне Бав. 33Һаш жь хwә һәбьн! Һ’ьшйар бьминьн![*] Чьмки һун ньзаньн к’әнге wәхте пер’а бьгьһижә[+]. 34Әв йәк мина мәрьвәки йә, кӧ мала хwә дьһелә у дәрдьк’әвә р’еwитийе. Бәри чуйине т’әмийа мала хwә дьдә хӧламед хwә, шьхӧле wан һәр кәси дьде у ә’мьри сәр дәргәһван дькә, кӧ һ’ьшйар бьминә[+]. 35Бона ве йәке һ’ьшйар бьминьн, чьмки һун ньзаньн малхе мале wе к’әнге бе, еваре йан ниве шәве, йан wәхте бангдана дика, йан сәре сьбәһе[+]. 36Нәбә кӧ ньшкева Әw бе у wә хәwеда бьгьрә[+]. 37Әз чь wәр’а дьбежьм, һ’әмуйар’а дьбежьм: Һ’ьшйар бьминьн!»

### 14


Гьртьн, хачкьрьн[†] у р’абуна Иса


Шеwьра кӧштьна Иса


(Мәтта 26:1-5; Луqа 22:1-2; Йуһ’әнна 11:45-53)

1[•]Аwа дӧ р’ож шунда wе Щәжьна Дәрбазбуне[†] у Щәжьна Нане Шкәва[†] бьбуйа. Сәрәкед к’аһина у qанунзана мәщаләке дьгәр’ийан, кӧ чаwа Иса дьзива бь фелбазийе бьгьрьн, бькӧжьн[+] 2у дьготьн: «Бьра әв йәк щәжьнеда нибә, wәки щьмә’т р’анәбә сәр ньга».


Иса Бәйтанйайеда те р’ункьрьне[†]


(Мәтта 26:6-13; Йуһ’әнна 12:1-8)

3[•]Гава Иса ль Бәйтанйайе мала Шьмһ’уне к’отида, ль сәр сьфре р’уньшти бу, к’ӧлфәтәк һат, дәрданәкә[†] wейә алабастьрейи р’уне нардейи[†] сафи у гәләки бьһа һәбу. Wе әw шушә шкенанд у әw р’ун р’етә сәр сәре Иса[+].

4Һьнәкә wьр һерс к’әтьн у һәвр’а дьготьн: «Һ’әйфа ви р’уни! Чьма әва зийана бу? 5Мә дькарьбу әв р’уна сесьд зиви зедәтьр бьфьрота у бәлайи фәqира кьра». Бь ви аwайи әw к’ӧлфәта р’әзил кьрьн.

6Ле Иса гот: «Жь wе к’ӧлфәте вәгәр’ьн! Чьма һун хатьре wе дьк’әвьн? Әwе тьштәки qәнщ бона Мьн кьр. 7Фәqире һәр гав т’әви wә бьн. К’әнге һун бьхwазьн, һун дькарьн qәнщийе wанр’а бькьн. Ле Әзе һәр гав нав wәда нибьм[+]. 8Чь жь дәсте wе дьһат әwе кьр. Әwе пешда бәдәна Мьн дәфьнкьрьнер’а[†] р’ун кьр[+]. 9Әз р’аст wәр’а дьбежьм, дьнйайеда к’идәре әва Мьзгинийа бе даннасинкьрьне, wе кьрьна ве к’ӧлфәте жи бона биранина wе бе готьне»[+].


Щьһуда нәмамийа[†] Иса дькә


(Мәтта 26:14-16; Луqа 22:3-6)

10[•]Һьнге Щьһудайе Исхәрйоти, йәки жь һәр донздәһа, чу щәм сәрәкед к’аһина, wәки Иса бьдә дәсте wан[+]. 11Wан жи гава әв йәк бьһист, ша бун у п’әрә wир’а соз дан. У Щьһуда жь һьнгева мәщаләке дьгәр’ийа кӧ чаwа Иса бьдә дәсте wан.


Иса т’әви шагьрта шива Щәжьна Дәрбазбуне дьхwә


(Мәтта 26:17-25; Луqа 22:7-14, 21-23; Йуһ’әнна 13:21-30)

12[•]Р’ожа пешьнә Щәжьна Нане Шкәвада кӧ бәрхе qӧрбана Щәжьна Дәрбазбуне дьһатә сәржекьрьне, шагьрта жь Иса пьрси: «Тӧ ль к’ӧ дьхwази Шива Щәжьна Дәрбазбуне бьхwи, wәки әм һәр’ьн тәр’а һазьр кьн?»[+] 13Иса дӧ шагьртед Хwә шандьн у wанр’а гот: «Һәр’ьнә бажер. Мәрьвәке р’асти wә бе, щер’е аве ль сәр мьла. Пәй wи һәр’ьнә wе мала кӧ әw дьче 14у бежьнә хwәйе мале: ‹Дәрсдар дьбежә: К’ане әw ода мевана, йа кӧ Әзе теда т’әви шагьртед Хwә шива Щәжьна Дәрбазбуне бьхwьм?› 15Һьнге әwе ль qате жорьн одәкә мәзьнә һәвдайи у һазьр нишани wә кә, ль wе дәре шиве бона мә һазьр кьн». 16Шагьрта да сәр р’е чунә бажер у чаwа кӧ wанар’а готьбу ӧса жи дитьн у шива Щәжьна Дәрбазбуне һазьр кьрьн.

17Гава р’о чу ава, Иса т’әви һәр донздәһа чу wе дәре. 18Чахе ль сәр сьфре р’уньштьн у нане хwә дьхwарьн, Иса гот: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, йәки жь wә wе нәмамийа[†] Мьн бькә, йе кӧ т’әви Мьн нен дьхwә»[+]. 19Әw бәр хwә к’әтьн у дәстпекьрьн йәк-йәк жь Wи пьрсин: «Дьбә кӧ әз ьм?» 20Әwи wанр’а гот: «Әw йәк нава wә һәр донздәһада йә, йе кӧ пә’рийе хwә т’әви Мьн т’аседа дькә. 21Р’аст Кӧр’е Мерьв wе ӧса һәр’ә чаwа кӧ бона Wи һатийә ньвисаре. Ле wәй ль wи мәрьве кӧ нәмамийа Кӧр’е Мерьв бькә! Wир’а һе qәнщ бу кӧ әw qәт дьне нәк’әта»[+].


Шива Хӧдан


(Мәтта 26:26-30; Луqа 22:14-23; Корьнт’и I 11:23-25)

22[•]Гава wана һе нан дьхwар, Иса нан һьлда шькьри да, кәркьр да шагьрта у гот: «Һан һьлдьн! Әва бәдәна Мьн ә»[+]. 23Пәйр’а к’ас һьлда шькьри да у да wан. Һ’әмуйа жи жь wе вәхwар. 24У wанр’а гот: «Әва хуна Мьн ә бона пәймане[†][*] , кӧ бона гәләка те р’етьне[+]. 25Әз р’аст wәр’а дьбежьм, иди Әз жь вьр шунда т’ӧ щар жь мәйа тьрийе вәнахwьм, һ’әта wе р’ожа кӧ Әзе П’адшатийа Хwәдеда жь йа ну вәхwьм».

26Паше wана зәбурәк стьра, дәрк’әтьн чунә ч’ийайе Зәйт’уне[+].


Иса дәрһәqа инк’арийа Пәтрусда дьбежә


(Мәтта 26:31-35; Луqа 22:31-34; Йуһ’әнна 13:36-38)

27[•]У Иса wанр’а гот: «Һун һ’әмуйе жи жь Мьн п’ьшк бьн һәр’ьн, чьмки ньвисар ә:

‹Әзе ль шьвен хьм у пәзе жи бәла-бәлайи бә›[*][+] .

28Ле гава кӧ Әз жь мьрьне р’абьм, Әзе бәри wә һәр’ьмә Щәлиле»[+]. 29Пәтрус жер’а гот: «Һәгәр һ’әму жи жь Тә п’ьшк бьн һәр’ьн, ле әз на».

30Иса wир’а гот: «Әз р’аст тәр’а дьбежьм, һәма ишәв һе бәри кӧ дик дӧ щара банг дә, те се щара Мьн инк’ар ки». 31Ле Пәтрус сәр йа хwә дьма у дьгот: «Һәгәр щи бе, әзе т’әви Тә бьмьрьм жи, ле т’ӧ щар Тә инк’ар накьм!» Һ’әмуйа жи аһа дьгот.


Иса ль Гетшәманийе дӧа дькә


(Мәтта 26:36-46; Луqа 22:39-46)

32[•]Пәй wе йәкер’а әw чунә wи щийе кӧ жер’а Гетшәмани дьбежьн у Әwи шагьртед Хwәр’а гот: «Вьра р’унен, һ’әта кӧ Әз дӧа бькьм». 33Wи Пәтрус, Аqуб у Йуһ’әнна т’әви Хwә бьрьн у дәстпекьр к’әсәр к’ьшанд у Хwәда шәwьти[+]. 34Wи wанр’а гот: «Дьле Мьн һаqас дәрд у к’әдәр ә, мина бәр мьрьне. Вьра бьминьн у һ’ьшйар бьн»[+]. 35Һьнәки пешда чу, Хwә дәвәр’у авитә ә’рде у дӧа кьр, кӧ һәгәр мәщал һәбә, әва сьһ’әта сәр Wир’а дәрбаз бә[+]. 36У гот: «Абба[†], Баво! Һәр мәщал жь дәсте Тә те. Әве к’асе жь Мьн дур хә. Ле бьра хwәстьна Мьн нибә, ле йа Тә бә»[+].

37Паше һатә щәм шагьрта, әw р’азайи дитьн у готә Пәтрус: «Шьмһ’ун, тӧ р’азайи? Тә нькарьбу кӧ сьһ’әтәке тӧ һ’ьшйар бьмайи? 38Һ’ьшйар бьминьн у дӧа бькьн, wәки һун нәк’әвьнә нава щер’ьбандьне. Бәле р’ӧһ’ р’ази йә, ле бәдән сьст ә»[+].

39Диса чу дӧа кьр, хут әw хәбәр готьн. 40У һат диса әw хәwеда дитьн, чьмки ч’ә’вед wан жь хәwе вәнәдьбун. У ньзаньбун чь щаба Wи бьдана. 41Щара сьсийа жи һат у wанр’а гот: «Һун һәла һе р’азайи нә у р’ьһ’әт дьбьн? Бәс ә! Wәхт пер’а гьһишт. Ва йә Кӧр’е Мерьв дьк’әвә дәсте гӧнәк’ара[+]. 42Р’абьн әм һәр’ьн. Ва йә әwе кӧ нәмамийа Мьн дькә незик бу».


Гьртьна Иса


(Мәтта 26:47-56; Луqа 22:47-53; Йуһ’әнна 18:3-12)

43[•]Һәма һьнге гава Wи һе хәбәр дьда, Щьһудайе кӧ йәк жь һәр донздәһа бу, һат. Әwи т’әви хwә жь алийе сәрәкед к’аһина, qанунзана у р’успийада ә’лаләтәкә гьран анибу, бь дара у шура[+]. 44Аwа нәмаме Wи ә’шәрәт дабу wан у готьбу: «Әз к’ижани кӧ р’амусьм, Әw ә, Wи бьгьрьн у бь фәсал бьбьн». 45Һәма һьнге жи Щьһуда һатә щәм Иса у гот: «Дәрсдар![*] » у р’амуса. 46Wана дәст авитә Иса у Әw гьртьн. 47Ле йәки жь йед кӧ т’әви Wи сәкьни бун, шуре хwә к’ьшанд ль хӧламе сәрәкк’аһин хьст у гӧһе wи пәканд[+]. 48Һьнге Иса wанр’а гот: «Те бежи wә сәр qачахәкида гьртийә, кӧ һун бь дара у шура һатьнә Мьн бьгьрьн? 49Нә Әз һәр р’ож т’әви wә п’арьстгәһеда бум Мьн һун һин дькьрьн, ле wә Әз нәдьгьртьм. Ле бона кӧ ньвисар бенә сери, әв йәк qәwьми»[+]. 50Һьнге һ’әму шагьрта Әw һьшт у р’әвин[+]. 51Хортәк пәй Wи дьчу, п’арч’әки к’ьтане ль бәдәна wийә тә’зи п’еч’айи бу. Ә’лаләте әw гьрт, 52ле wи әw к’ьтан һьшт у р’ут-тә’зи жь дәсте wан р’әви.


Иса ль бәр щьвина[†] гьрәгьра


(Мәтта 26:57-68; Луqа 22:54-55, 63-71; Йуһ’әнна 18:13-14, 19-24)

53[•]Иса бьрьнә щәм сәрәкк’аһин. Һ’әму сәрәкед к’аһина, р’успи у qанунзан wьр щьвийан. 54Пәтрус дурва п’е-п’е пәй Wи чу, һ’әта к’әтә һ’әwша сәрәкк’аһин. Wьр т’әви нобәдара ль бәр егьр р’уньшт у хwә гәрм дькьр. 55Сәрәкед к’аһина у т’әмамийа щьвина[†] гьрәгьра жи ль шә’дәтикә мьqабьли Иса дьгәр’ийан, wәки Wи бькӧжьн, ле нә дьдитьн. 56Гәләка мьqабьли Wи шә’дәтийа дәрәw дьда, ле шә’дәтийа wан һәвдӧ нәдьгьрт[+]. 57Һьнге һьнәк р’абун у мьqабьли Wи шә’дәтийа дәрәw дан у готьн: 58«Мә бьһист кӧ Ви мәрьви гот: ‹Әзе ве п’арьстгәһа кӧ бь дәста һатийә чекьрьне һьлшиньм у се р’ожада п’арьстгәһәкә дьнә бе дәстлек’әтьн чекьм›»[+]. 59Ле шә’дәтийа wан жи һәвдӧ нәдьгьрт. 60Һьнге сәрәкк’аһин р’абу нава wанда сәкьни у жь Иса пьрси: «Бона ван шә’дәтийа кӧ әвана мьqабьли Тә дьдьн Тӧ чьма щабәке нади?»[+] 61Ле Әwи дәнге Хwә нәкьр у т’ӧ щаб нәда. Сәрәкк’аһин[†] диса жь Wи пьрси у готе: «Тӧ йи Мәсиһ, Кӧр’е Йе һежайи шькьрийе?»[+] 62Иса готе: «Әз ьм. У һуне Кӧр’е Мерьв ль к’еләка[†] Йе Һәри Зор, ль мьле wийи р’асте р’уньшти у ль сәр ә’wред ә’змен те бьбиньн»[*][+] . 63Һьнге сәрәкк’аһин к’ьнщед хwә qәлаштьн у гот: «Иди шә’дә чи мәр’а нә[+]? 64Wә бьһист Әwи чаwа Хwәде беһӧрмәт кьр! Wәва чаwа хӧйа дьбә?» Һ’әмуйа жи Әw нәһәq кьрьн готьн, кӧ Әw йе кӧштьне йә[+]. 65Һьнге һьнәка дәстпекьр т’уйи Wи кьрьн, р’уйе Wи ньхамтьн, данә бәр к’ӧлма у жер’а готьн: «Дә п’ехәмбәртийе бькә!» Нобәдара жи Әw бьр у данә бәр шәмаqа[+].


Пәтрус Иса инк’ар дькә


(Мәтта 26:69-75; Луqа 22:56-62; Йуһ’әнна 18:15-18, 25-27)

66[•]Гава Пәтрус ль жере һ’әwшеда бу, жь щарийед сәрәкк’аһин йәк һатә wьр. 67Әwе кӧ дит Пәтрус хwә ль бәр егьр гәрм дькә, ль wи ньһер’и у гот: «Тӧ жи т’әви әwи ньсрәти[†] буйи, т’әви Иса». 68Ле әwи инк’ар кьр у гот: «Әз ньзаньм у фә’м накьм кӧ тӧ чь дьбежи». Әw жь һ’әwше дәрк’әт чу сьвдәра ль бәр дәргәһ, дик банг да. 69Гава кӧ щарийе әw ль wе дәре дит, диса готә йед дор-бәра сәкьни бун: «Әва жи йәки жь wан ә». 70Ле әwи диса инк’ар кьр. У хеләке шунда, йед кӧ wьр сәкьни бун, диса Пәтруср’а готьн: «Һәбә-т’ӧнәбә тӧ жи жь wан и, чьмки тӧ жь Щәлиле йи у хәбәрдана тә жи тә дьфьрошә[*] ». 71Ле Пәтрус дәст бь ньфьр’а кьр, сонд хwар у гот: «Әз Wи мәрьви нас накьм, бона к’ижани һун дьбежьн». 72Пер’а-пер’а дик щара дӧда банг да. У Пәтрус әw готьна Иса кӧ wир’а готьбу ани бира хwә: «Бәри кӧ дик дӧ щара банг дә, те се щара Мьн инк’ар ки». Ль сәр ве йәке дәстпекьр гьрийа[+].

### 15


Иса ль бәр Пилато[†]


(Мәтта 27:1-2, 11-14; Луqа 23:1-5; Йуһ’әнна 18:28-38)

1[•]Сәре сьбәһе зу сәрәкед к’аһина т’әви р’успийа, qанунзана у т’әмамийа щьвина гьрәгьрар’а шеwьрин. Иса гьредан у бьрьн данә дәсте Пилато[†][+]. 2Пилато жь Wи пьрси у гот: «Тӧ йи П’адше щьһуйа?» Әwи щаб да у гот: «Тә бь дәве хwә гот»[+]. 3Һьнге сәрәкед к’аһина гәләк тьштада авитьнә Wи. 4Пилато диса жь Wи пьрси у гот: «Тӧ qәт щабәке нади? Дина Хwә бьде, кӧ чьqаси давежьнә Тә!»[+] 5Ле Иса иди т’ӧ щаб нәда wи, һ’әта кӧ Пилато шаш ма.


Диwанеда һ’ӧкӧме кӧштьне ль сәр Иса дәрдьхьн


(Мәтта 27:15-26; Луqа 23:13-25; Йуһ’әнна 18:39–19:16)

6[•]Аwа һәр Щәжьна Дәрбазбунеда ә’дәте wәли бу, кӧ гьртики щьмә’тер’а бәр’дә, к’ижан кӧ wан бьхwәста. 7Гьртик кәледа һәбу наве wи Барабас, кӧ т’әви р’абәрик’аред һәвалед хwә сәрһьлданеда мер кӧштьбун. 8Ә’лаләт щьвийа у жь wәли хwәст кӧ әw ль анәгори wи ә’дәте хwә хwәстьна wан бькә. 9Пилато жи wанр’а гот: «Һун дьхwазьн wәки әз бона wә П’адше щьһуйа бәр’дьм?» 10Әwи заньбу кӧ сәрәкед к’аһина жь дәст һ’әвсудийе Иса дабунә дәсте wи[+]. 11Ле сәрәкед к’аһина һе нав ә’лаләте дан, кӧ бьхwазьн wәки Барабас бона wан бе бәр’дане[+]. 12Пилато диса жь wан пьрси у гот: «Ле әз иди Әwи чаwа бькьм, йе кӧ һун жер’а П’адше щьһуйа дьбежьн?» 13Wана кьрә qир’ин у готьн: «Wи хач[†] кә!» 14Пилато wанр’а гот: «Чьма? Әви чь хьраби кьрийә?» Ле wана һе дькьрә qир’ин: «Wи хач кә!»[+] 15Пилато хwәст кӧ ә’лаләт р’ази кьра, Барабас бона wан бәр’да. У Иса да бәр qамчийа у да дәсте wан, wәки бе хачкьрьне[+].


Әскәр qәрфе хwә ль Иса дькьн


(Мәтта 27:27-30; Йуһ’әнна 19:2-3)

16[•]Һьнге әскәра Әw бьрә һьндӧр’е сәрайе, аwа готи һ’әwша qәсьра wәли у һ’әму р’әфа әскәра ль сәр щьвандьн. 17Чӧхәки ширк[†] ле кьрьн у т’ащәк жь стьрийа вәгьрти данә сери. 18Дәстпекьрьн сьлав дане у готьн: «Хwәш бә П’адше щьһуйа!» 19Пе qамиш[†] ль сәре Wи дьхьстьн, т’уйи Wи дькьрьн у ль сәр чока ль бәр Wи та дьбун[+]. 20Ле пәй qәрфкьрьнер’а, әw чӧхе ширк же ехьстьн, к’ьнщед Wи ле кьрьн у бьрьнә дәрва кӧ Wи хач кьн.


Хачкьрьна Иса


(Мәтта 27:32-44; Луqа 23:26-43; Йуһ’әнна 19:17-27)

21[•]Шьмһ’уне жь Курене, баве Скәндәр у Р’уфо wьрр’а дәрбаз дьбу, кӧ жь к’әwшен дьһат. Әскәра п’ейи сәр wи кьрьн кӧ хаче Иса һьлдә[+]. 22Иса бьрьнә wи щийе кӧ жер’а Голгота дьготьн, кӧ те фә’мкьрьне: «Щийе Qафа». 23Шәрава зьмьр[†][*] т’әвкьри дане кӧ вәхwә, ле Wи вәнәхwар. 24Әw хач кьрьн, сәр к’ьнщед Wи п’әшк авитьн, к’а к’ер’а wе чь бьк’әвә, нава хwәда бәла кьрьн[*][+] . 25У сьбәһе сьһ’әт нәһә бу, гава Әw хач кьрьн. 26Ньвисара нәһәqийа Wи аһа ньвисар бу: «П’АДШЕ ЩЬҺУЙА». 27Т’әви Wи дӧ qачах жи хач кьрьн, йәк ль мьле Wийи р’асте, йе дьн ль мьле Wийи ч’әпе. 28Бь ви аwайи әw ньвисар һатә сери, йа кӧ дьбежә: «Әw т’әви зӧлмк’ара һатә һ’әсабе»[*] . 29У әwед кӧ wьрр’а дьчун-дьһатьн, әw беһӧрмәт дькьрьн, сәре хwә дьһ’әжандьн у дьготьне: «Һейи! Нә Тәйе п’арьстгәһ һьлшанда у се р’ожада чекьра,[+] 30дә Хwә хьлаз кә, жь хач wәрә хwаре!» 31Ӧса жи сәрәкед к’аһина т’әви qанунзана нав хwәда qәрфе хwә ле дькьрьн у дьготьн: «Хәлq хьлаз кьр, ле Хwә нькарә хьлаз кә![+] 32Дә бьра ньһа Мәсиһ, П’адше Исраеле жь хаче бе хwаре, wәки әм бьбиньн у баwәр бькьн». Йед т’әви Wи һатьбунә хачкьрьне жи тә’н ль Wи дьхьстьн[+].


Мьрьна Иса


(Мәтта 27:45-56; Луqа 23:44-49; Йуһ’әнна 19:28-30)

33[•]Нивро жь сьһ’әта донздәһа һ’әта сьһ’әта сьсийа, т’әмамийа ә’рде бу тә’ри. 34У сьһ’әта сьсийа Иса бь дәнгәки бьльнд кьрә qир’ин у гот: «Елойи, Елойи, лама сабахтани?» кӧ те фә’мкьрьне: «Хwәдейе Мьн, Хwәдейе Мьн, Тә чьма Әз һьштьм?»[*][+]

35Әwе кӧ незик сәкьнибун, гава әв хәбәр бьһистьн, готьн: «Бьньһер’ьн, Әw гази Елйас дькә». 36Жь wан йәк бәзи, луфька бә’ре[†] һьлда сьркеда кьр, qамишәкива дани у дьрежи Wи кьр, кӧ вәхwә у гот: «Бьсәкьньн. Әм бьбиньн к’а Елйасе бе Wи бинә хwаре»[+].

37Иса бь дәнгәки бьльнд кьрә qир’ин у р’ӧһ’е Хwә да. 38Wи чахи п’әр’да п’арьстгәһе жь сери һ’әта бьни qәльши, бу дӧ тиша[†][+]. 39Сәрсәде кӧ ль пешбәри Иса сәкьни бу, гава дит кӧ Иса чаwа р’ӧһ’е Хwә да[*] , гот: «Р’асти жи әва Мәрьва Кӧр’е Хwәде бу!» 40Ль wе дәре к’ӧлфәт жи һәбун, кӧ дурва ль ве йәке дьньһер’ин. Мәрйәма Мәждәлани, Мәрйәма дийа һәр дӧ бьра, Аqубе бьч’ук у Йусес у ӧса жи Сәлома нав wанда бун[+]. 41Әвана һьнге, гава Иса ль Щәлиле бу, пәй Wи дьчун у жер’а хьзмәтк’ари дькьрьн. Пештьри ван, гәләк к’ӧлфәтед дьн жи wьр һәбун, кӧ т’әви Иса һатьбунә Оршәлиме.


Дәфьнкьрьна Иса


(Мәтта 27:57-61; Луqа 23:50-56; Йуһ’әнна 19:38-42)

42[•]Әв йәк р’ожа т’ьвдарәккьрьне[†] бу, аwа готи р’ожа бәри шәмийе. Бәре еваре 43Усьве[†] Аримәтйайи һат, әw йәки хwәйиqәдьр у әндәме щьвина гьрәгьра бу. Әw хwәха жи ль һивийа П’адшатийа Хwәде бу. Wи тӧрӧш кьр, чу щәм Пилато, щьнйазе Иса же хwәст. 44Пилато бьһист кӧ Иса иди мьрийә, ә’щебмайи ма. Гази сәрсәд[†] кьр у же пьрси: «Р’аст ә кӧ Әw ӧса зу мьрийә?» 45Гава әw жь сәрсәд ә’сәйи пе һ’әсийа, щьнйаз да Усьв. 46Wи qәдәке к’ьтани к’ьр’и, щьнйаз ани хwаре, пе к’әфән[†] кьр, т’ьрбәкеда дани, йа кӧ qәйеда к’олайи бу. Кәвьрәк һол кьрә бәр дәре т’ьрбе. 47Мәрйәма Мәждәлани у Мәрйәма дийа Йусес дитьн кӧ әw ль к’ӧ дәре һатә дәфьнкьрьне.

### 16


Иса жь мьрьне р’адьбә


(Мәтта 28:1-8; Луqа 24:1-12; Йуһ’әнна 20:1-10)

1[•]Пәй р’ожа шәмийер’а Мәрйәма Мәждәлани, Мәрйәма дийа Аqуб у Сәлома чун бьһарәт[†] к’ьр’ин, wәки һәр’ьн ль щьнйазе Иса дьн[+]. 2Р’ожа һ’әфтийейә пешьн сәре сьбәһе зу, wәхте р’о дәрк’әт, әw чунә сәр т’ьрбе. 3Wана р’ева һәвр’а дьгот: «К’и wе бона мә кәвьр жь бәр дәре т’ьрбе һол кә?»[+] 4Чьмки кәвьр гәләки мәзьн бу. У гава кӧ ль жоре ньһер’ин, дина хwә дане, кӧ кәвьр жь бәр һол кьри йә. 5У чахе чунә һьндӧр’е т’ьрбе, дина хwә дане, хортәки чӧхе сьпи wәргьрти wе ль алийе р’асте р’уньшти йә. К’ӧлфәт гәләк зәндәгьрти ман. 6Ле әwи wанр’а гот: «Зәндәгьрти нәминьн! Һун ль wи Исайе Ньсрәте дьгәр’ьн, Йе кӧ һатә хачкьрьне. Әw жь мьрьне р’абуйә! Әw нә ль вьр ә. Ва йә әw щийе кӧ Әw ле данибу. 7Дә ньһа һәр’ьн бежьнә шагьртед Wи у Пәтрус, кӧ Әwе бәри wә һәр’ә Щәлиле. Ль wьр һуне Wи бьбиньн, чаwа кӧ Әwи wәр’а готийә»[+]. 8Әw к’ӧлфәт жь т’ьрбе дәрк’әтьн р’әвин, чьмки р’ьсасе әw гьртьбун у дьләрьзин. Кәсир’а жи тьштәк нәготьн, чьмки саwе ль wан гьртьбу.


Иса Хwә нишани Мәрйәма Мәждәлани дькә


(Мәтта 28:9-10; Йуһ’әнна 20:11-18)

9[•]Гава Иса р’ожа һ’әфтийейә пешьн сьбәһе зу жь мьрьне р’абу, Wи пешийе Хwә нишани Мәрйәма Мәждәлани кьр, йа кӧ һ’әфт щьн же дәрхьстьбу[*][+] . 10Әwе жи чу әw йәк гиһандә әwед кӧ т’әви Иса гәр’ийабун, кӧ шин дькьрьн у дьгьрийан. 11Ле гава wана бьһист кӧ Иса сах ә у Хwә нишани Мәрйәме кьрийә, баwәр нәкьрьн[+].


Иса Хwә нишани дӧ шагьртед Хwә дькә


(Луqа 24:13-35)

12Пәй ван йәкар’а Әwи Хwә дьлqәки дьнда нишани жь wан дӧда кьр, йед кӧ дьчунә к’әwшен. 13Әwана жи чун әw хәбәр гиһандьнә йед майин. Ле готьна wан жи баwәр нәкьрьн.


Иса Хwә нишани йанздәһ шагьрта дькә


(Мәтта 28:16-20; Луqа 24:36-49; Йуһ’әнна 20:19-23; К’аред Шандийа 1:6-8)

14Пәй ве йәкер’а Иса Хwә нишани йанздәһа кьр, гава әw ль сәр сьфре р’уньштьбун. Әwи ль wан һьлат бона нәбаwәри у сәрһ’ьшкийа wан, чьмки wана йед кӧ Әw жь мьрьне р’абуйи дитьбун баwәр нәкьрьн. 15У wанр’а гот: «Һәр’ьнә һәр чар алийед дьнйайе у Мьзгинийе бьдьнә һәр мәрьви[+]. 16Әwе кӧ баwәр бькә у бе ньхӧмандьне wе хьлаз бә, ле әwе кӧ баwәр нәкә диwана wи wе бьбә[+]. 17Әwе кӧ баwәр дькьн, әв нишане wанр’а дийар бьн: Бь наве Мьн wе щьна дәрхьн, бь зьманед ну wе хәбәр дьн,[+] 18wе мә’ра бь дәсте хwә бьгьрьн у һәгәр әw тьштәки жә’р жи вәхwьн, т’ӧ зьраре ль wан нәбә. Әwе дәстед хwә дайньнә сәр нәхwәша у нәхwәше qәнщ бьн»[+].


Жорһьлатьна Иса


(Луqа 24:50-53; К’аред Шандийа 1:9-11)

19Аwа Хӧдан Иса пәй wе хәбәрдана т’әви wанр’а һьлк’ьшийа ә’змен у ль мьле Хwәдейи р’асте р’уньшт[+]. 20Шагьрт жи чун, ль һәр щийи даннасин кьрьн. Хӧдан пьштоване wан бу у бь ван нишана хәбәра Хwә дьда избаткьрьне, к’ижанед кӧ бь дәсте wан дьбун[+].

## ЛУQА

### ЛУQА

ЛУQА


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]


МЬЗГИНИЙА ЛЬ ГОРА ЛУQА


Пешготьн

Луqа йәки йунани дохтор (һ’әким) у дирокзан (т’арихзан) бу. Әви т’әви Паwлос гәләки р’еwити кьрийә (Фьлимон 24; Колоси 4:14; Тимот’ейо II 4:11) у нава шьхӧле шандитийа Паwлосда жи гәләки алик’арийа wи кьрийә.

Бь фькьра гәләк зана әва Мьзгинийа незики сала 80-и һатийә ньвисаре, щики нәә’йан жь Фьльстине дәр.

Дәстпебуна к’ьтебеда дәрһәqа буйина Йуһ’әннайе ньхӧмдар, мьзгинийа буйина Иса у шькьрдайина чәнд мәрьвада ньвисар ә, к’ижана һатьна Исайә жь Хwәдеда дьданә к’ьфше. Ве Мьзгинийеда бона ә’мьре Иса һе гәләки дьбежә, жь буйина Йуһ’әннайе ньхӧмдар гьрти һ’әта жь нав мьрийа р’абуна Иса. Луqа хwәстийә дәрһәqа ә’мьре Исада бь һур-гьли бьньвисә. Пәй мьрьн-р’абуна wир’а Луqа дәрһәqа бәлабуна Мьзгинийеда к’ьтеба «К’аред Шандийа» ньвисийә.

«Мьзгинийа ль гора Луqа» ә’йан дькә кӧ Иса чаwа Хьлазкьре создайи бона Исраеле жь Хwәдеда шанди йә у ӧса жи Хьлазкьре һ’әму мәрьва йә. Әва Мьзгинийа бь тьһәрәки башqә һ’ьзкьрьна Хwәде дьдә к’ьфше, илаһи һьндава мәрьвед шкәстида. Гәләка наве ве мьзгинийе данийә: «Мьзгинийа бона гӧнәк’ара, шкәстийа, бәләнгаза, бехwәйа, жьнәбийа у хәриба».

Ве Мьзгинийеда фькьра «шабун у шькьрдайине» жи һәйә, илаһи сәрийед пешьнда, кӧ ль сәр ә’ламкьрьна һатьна Иса дьньвисә. Чәнд к’ӧламед шькьрдайине жи вьра һәнә у хwәденаса гәләк qӧр’нада бь ван к’ӧлама һ’әбандьна хwә дәрбаз кьрьнә. Мәсәлә, к’ӧлама мьлйак’әта (2:14), йа Мәрйәме (1:46-55), йа Зәкәрийа (1:68-79) у йа Шьмһ’ун (2:29-32). Хьлазийа к’ьтебеда жи нета шабуне к’ьфш дьбә, ль к’ӧ Иса дьчә ә’змен у йед ль пәй Иса п’арьстгәһеда дьщьвьн, шькьрийа хwә дьдьнә Хwәде (24:52-53).

Һьнәк п’аред бәрбьч’ә’в жи әw ьн, кӧ чәнд сәрһати у мәсәлә т’әне ве мьзгинийеда һәнә. Аwа мәсәлә: К’ӧлама мьлйак’әта, дәма буйина Иса, һазьрийа шьвана, Исайе донздәһ сали п’арьстгәһеда, мәсәла «кӧр’е ӧндабуйи у бьре wи», т’обәкьрьна qачахәки сәр хаче у тьштед майин.

Пешготьна Луqа (1:1-4)
Буйина Йуһ’әннайе ньхӧмдар, буйина Иса у зар’отийа wан (1:5–2:52)
Qӧльхе Йуһ’әннайе ньхӧмдар (3:1-20)
Ньхӧмандьн у щер’ьбандьна Иса (3:21–4:13)
Даннасини у шьхӧлед Исайә ль Щәлиледа (4:14–9:50)
Р’ийа Исайә жь Щәлиле һ’әта Оршәлиме (9:51–19:27)
Һ’әфтийа Исайә хьлазийе ль Оршәлиме у дор-бәред wеда (19:28–23:56)
Р’абуна Исайә жь мьрьне, хӧйабуна Wи шагьртава у жорһьлатьна Wи (24:1-53)

### 1


Пешготьна Луqа Т’ейофилор’а

1Т’ейофилойе хwәйиqәдьр, ньһа гәләка дәстпекьрийә сәрһатийа wан тьштед нава мәда буйи ӧса р’ез кьн, 2чаwа әwед кӧ пешийе бь ч’ә’ве хwә дитьбун у әв Мьзгини[†] бәла дькьрьн, мәр’а готьн. 3Әз жи чаwа йәки һе зува р’аст пәй wан һ’әму тьшта дьчум, мьн р’е тер’а дит кӧ бь һур-гьли тәр’а бьньвисьм,[+] 4wәки тӧ р’астийа wан тьштед кӧ һин буйи, бьзаньби.


Мьзгинийа мьлйак’әт[†] бона буйина Йуһ’әннайе[†] ньхӧмдар[†]

5Чахе Һеродәс п’адшайе Щьһустане[†] бу, к’аһинәк[†] жь бәрәка Әбийа һәбу, наве wи Зәкәрийа бу. Жьна wи жи жь ә’сьле Һарун[†] бу, наве wе Елизабет[+]. 6Әвана һәр дӧ жи ль бәр Хwәде р’аст бун у нав һ’әму т’әми у qанунед Хӧданда[†] беqӧсур дьчун[+]. 7Ле зар’ед wан т’ӧнәбун, чьмки Елизабете зар’ нәданин у һәр дӧйа жи ә’мьре хwә дәрбаз кьрьбун.

8Аwа чахе Зәкәрийа дора бәрәка хwәда хьзмәтк’арийа к’аһинтийе ль бәр Хwәде дькьр, 9бь ә’дәте к’аһинтийеда п’әшк wир’а к’әт, кӧ һәр’ә п’арьстгәһа[†] Хӧдан, бьхуре[†] бьшәwьтинә[+]. 10У дәма шәwьтандьна бьхуре, т’әмамийа щьмә’те дәрва дӧа дькьр[+]. 11Һьнге мьлйак’әте[†] Хӧдан wива хӧйа бу у алийе р’астева к’еләка[†] горигәһа[†] бьхуре сәкьни[+]. 12Чахе Зәкәрийа дит, т’әвиһәв бу у саw к’әтә сәр wи. 13Ле мьлйак’әт wир’а гот: «Зәкәрийа, нәтьрсә! Дӧа тә һатә бьһистьне, к’ӧлфәта[†] тә Елизабете тәр’а кӧр’әки бинә у те наве wи Йуһ’әнна[†] дайни[+].

14Әwе тәр’а бьбә әшq у шайи
у гәләке бь буйина wи ша бьн.
15Чьмки әwе ль бәр Хӧдан мәзьн бә.
Т’ӧ щар гәрәке шәрав-араqе вәнәхwә[*] .
У һе зьке дийа хwәда, wе бь Р’ӧһ’е Пироз[†] т’ьжи бә[+].
16Wе жь зар’ед Исраеле[†] гәләка бәрбь Хӧдан Хwәдейе wан вәгәр’инә.
17Әwе бь р’ӧһ’ у qәwата Елйас[†] п’ехәмбәр[†] пешийа Хӧданва һәр’ә[*] ,
wе дьле бава сәр зар’ада у нәельма бәрбь фә’мдарийа р’аста вәгәр’инә,
wәки щьмә’тәке бона Хӧдан һазьр кә»[+].

18Зәкәрийа мьлйак’әтр’а гот: «Әзе ве йәке чаwа бьзаньбьм? Әз кал ьм у к’ӧлфәта мьн жи ә’мьре хwә иди дәрбаз кьрийә»[*][+] .

19Мьлйак’әт[†] ле вәгәр’анд у готе:
«Әз Щьбрайил ьм, кӧ ль бәр Хwәде дьсәкьньм.
У әз һатьмә шандьне,
кӧ тәр’а бежьм у ве мьзгинийе бьдьмә тә[*] .
20Ва те лал би у нькарьби хәбәр ди,
һ’әта wе р’ожа кӧ әв тьшт бенә сери,
чьмки тә әw готьнед мьн баwәр нәкьрьн,
кӧ wе wәхте хwәда бенә сери».

21Һ’әта һьнге щьмә’т һивийа Зәкәрийа бу у ә’щебмайи дьман, кӧ әw п’арьстгәһеда дәрәнги дьк’әт. 22У чахе әw дәрк’әтә дәрва, иди нькарьбу wанар’а хәбәр да. Wана шьк бьр, кӧ п’арьстгәһеда тьшт һатийә ль бәр ч’ә’ва. У әwи бь нишана wанар’а хәбәр дьда у лал ма. 23Гава р’ожед хьзмәткьрьна wи хьлаз бун, чу мала хwә. 24Пәй wан р’ожар’а, к’ӧлфәта wи, Елизабет һ’әмлә дәрк’әт, пенщ мәһа әwе хwә вәдьшарт у дьгот: 25«Әв чь йәк бу ван р’ожада Хӧдан бона мьн кьр, һ’але мьнда ньһер’и у qара мьн жь нав мәрьва[†] да һьлдане»[+].


Мьзгинийа мьлйак’әт бона буйина Иса[†]

26Мәһа шәшада Хwәде мьлйак’әт[†] Щьбрайил шандә бажарәки Щәлиле кӧ наве wи Ньсрәт бу,[+] 27щәм qизәкә бьк’ьр[†], йа кӧ мәрьвәки бь наве Усьве[†] мала Даwьдр’а[†] нишанкьри бу. Наве qизьке Мәрйәм[†] бу. 28Мьлйак’әт wева хӧйа бу у готе: «Сьлав ль тә qизька к’әрәм[†] ле буйийе, Хӧдан т’әви тә йә[*] ». 29Әwа сәр готьна wи т’әвиһәв бу у фькьри: «Гәло әв чь сьлав ә?» 30У мьлйак’әт жер’а гот: «Мәрйәм, нәтьрсә! Чьмки тә к’әрәм жь Хwәде станд. 31Ва те һ’әмлә дәрейи Кӧр’әки бини у наве Wи Иса[†] дайни[+].

32Әwе мәзьн бә у Кӧр’е Йе Һәри Жорьн wе бе готьне.
У Хӧдан Хwәде wе т’әхте баве Wи Даwьд бьдә Wи[+].
33Әwе һ’әта-һ’әтайе п’адшатийе сәр мала Аqуб[†] бькә
у хьлазийа П’адшатийа Wи wе т’ӧнәбә»[+].

34Мәрйәме мьлйак’әтр’а гот: «Әв йәке чаwа бьбә, чьмки әз һәла һе qиз ьм?» 35Мьлйак’әт ле вәгәр’анд у гот: «Р’ӧһ’е Пироз wе бе сәр тә у qәwата Йе Һәри Жорьн wе сәр тә бькә си. Бона ве йәке әw Пирозе кӧ wе жь тә бьбә, әw Кӧр’е Хwәде[†] wе бе готьне[+]. 36Ва йә омьда тә Елизабет жи, йа кӧ безӧр’әт дьһатә готьне, wе мәзьнайийа хwәда әва мәһа шәша йә кӧр’әкида һ’әмлә йә. 37Чьмки щәм Хwәде тьштәки нәбуйине т’ӧнә»[+]. 38Wи чахи Мәрйәме гот: «Әз щарийа Хӧдан ьм. Бьра анәгори готьна тә бона мьн бьбә». У мьлйак’әт жь щәм wе чу.


Мәрйәм сәрики Елизабете дьхә

39Wан р’ожада Мәрйәм р’абу ләз чу алийе ч’ийа, бажарәки Щьһуда[†]. 40Әw к’әтә мала Зәкәрийа у сьлав да Елизабете. 41Гава Елизабете сьлава Мәрйәме бьһист, зар’ок зьке wеда львийа. Елизабет Р’ӧһ’е Пирозва т’ьжи бу 42у бь дәнгәки бьльнд кьрә гази гот: «Тӧ нав к’ӧлфәтада бьмбарәк и у бәре зьке тәда жи бьмбарәк ә. 43Әв чь бәхтәwарик ә кӧ дийа Хӧдане мьн сәр мьнда һат? 44Гава дәнге сьлава тә к’әтә гӧһе мьн, зар’ок зьке мьнда жь шабуна лист. 45Хwәзи ль wе, кӧ готьна Хӧдан баwәр дькә, кӧ чь жер’а һатийә готьне, wе бе сери». 46Мәрйәме гот[*] :

«Нәфса мьн пәсьне Хӧдан дьдә
47у р’ӧһ’е мьн бь Хwәде Хьлазкьре[†] мьн ша дьбә,[+]
48чьмки Әwи бәре Хwә мьлуктийа щарийа Хwәда кьр.
Ва жь вьр шунда һ’әму ньсьле[†] хwәзийа хwә ль мьн биньн,[+]
49чьмки Хwәдейе Зор бона мьн тьштед п’ьр’ мәзьн кьрьн.
Наве Wи пироз ә[+].
50Р’ә’ма Wи qьр’нә-qьр’нә ль сәр wан ә,
йед кӧ жь Wи дьтьрсьн[+].
51Qәwата дәсте Хwә Әwи да к’ьфше
у йед кӧ дьле[†] хwәда к’ӧбар-бабах ьн бәла-бәлайи кьрьн.
52Йед qәwат жь к’ӧрсийа анин хwаре
у йед мьлук бьльнд кьрьн[*][+] .
53Йед бьр’чи бь тьштед qәнщ т’ер кьрьн
у йед дәwләти дәствала вәр’екьрьн[+].
54Р’ә’ма Хwә ани бира Хwә,
али хӧламе Хwә, Исраел кьр,[+]
55чаwа кал-бавед мә, Бьраһим[†] у зӧр’әта wир’а бона һ’әта-һ’әтайе созе Хwә дабу»[*] .

56Мәрйәм wәкә се мәһа щәм Елизабете ма, паше вәгәр’ийа мала хwә.


Буйина Йуһ’әннайе ньхӧмдар

57Аwа дәма wәльдандьна Елизабете пер’а гьһишт, кӧр’әк жер’а бу. 58Һәвал-һогьред wе бьһистьн кӧ Хӧдан р’ә’ма хwәйә мәзьн бона wе кьрийә, т’әви wе ша дьбун.

59Р’ожа һ’әйштада һатьн кӧ кӧр’ьк сьнәт[†] кьн у наве баве wи Зәкәрийа ле кьн[+]. 60Ле дийа wи гот: «На, наве wи гәрәке Йуһ’әнна бә». 61Wер’а готьн: «Нава мәрьвед тәда бь wи нави кәсәк т’ӧнә». 62Һьнге wана бь нишана жь баве wи пьрсин кӧ чь нави дьхwазә wи кә. 63Әwи жи т’әхтәк хwәст у ль сәр ньвиси: «Наве wи Йуһ’әнна йә». Һ’әму ә’щебмайи ман. 64Дәстхwәда зар-зьмане[†] wи вәбу, хәбәр да, шькьри да Хwәде. 65Тьрсе һ’әму щинаред wан гьрт у т’әмамийа ч’ийайед Щьһустанеда бона ве йәке дьһатә готьне. 66Һ’әмуйед кӧ дьбьһистьн, бира хwәда хwәй дькьрьн, дьготьн: «Гәло әв кӧр’ьке бьбә чь?» Чьмки дәсте Хӧдан пер’а бу.


П’ехәмбәртийа[†] Зәкәрийа

67Баве wи Зәкәрийа бь Р’ӧһ’е Пироз т’ьжи бу, п’ехәмбәрти кьр у гот:

68«Шькьр жь Хӧдан Хwәдейе Исраелер’а
кӧ сәрик да щьмә’та Хwә у азайи жер’а ани[*][+] .
69Жь мала хӧламе Хwә Даwьд
бона мә Хьлазкьрәки[†] зор[*] р’акьр,[+]
70чаwа Әwи һе бәреда бь дәве п’ехәмбәред Хwәйә пироз[†] готийә,
71кӧ әм жь дьжмьнед хwә
у дәсте һ’әму хернәхwаза[†] хьлаз бьн[*] ,[+]
72р’ә’ме кал-бавед мә бькә,
пәймана[†] Хwәйә пироз[+]
73у wе сонда кӧ баве мә Бьраһимр’а хwар бир бинә[*] ,[+]
74wәки жь дәсте дьжмьна азабуйи,
әм бькарьбьн бе тьрс у хоф,
75һ’әму р’ожед ә’мьре хwәда,
р’аст у һ’әлал Wи бьһ’әбиньн.

76Тӧ, ло кӧр’ько, те п’ехәмбәре Йе Һәри Жорьн бейи готьне,
те пешийа Хӧданва һәр’и, wәки р’ийа Wи һазьр ки[*][+]
77у занәбуна азайийе бьди щьмә’та Wи
бь бахшандьна гӧнед wан[+].
78Жь р’ә’м у һ’ӧба Хwәдейе мә
чаwа жорда р’о кӧ дәрте, ӧса wе сәрики бьдә мә,[+]
79wәки йед кӧ тә’ристанийе у бьн сийа мьрьнеда дьминьн р’онайи кә
у ньгед мә дайнә сәр р’ийа ә’дьлайийе»[*][+] .

80Кӧр’ьк мәзьн дьбу у бь р’ӧһ’ qәwат дьгьрт у һ’әта р’ожа Исраелева хӧйа бу жи ль бәр’ийе[†] дьма[+].

### 2


Буйина Иса


(Мәтта 1:18-25)

1[•]Wан р’ожада жь Аwгустойе Qәйсәр[†] ә’мьр дәрк’әт, кӧ һ’әму мәрьвед Императорийа Р’омайе бенә навньвисаре[+]. 2Әв навньвисара пешьн һена Куренйойе wәлийе[†] Сурйайеда һатә кьрьне. 3Һ’әму дьчунә бажаре хwә, кӧ һәр кәс наве хwә бьдә ньвисаре. 4Усьв жи жь бажаре Ньсрәта Щәлиле р’абу һәвраз чу Щьһустане, бажаре буйина Даwьд, кӧ жер’а Бәйтләһ’м[†] дьготьн, чьмки әw жь мал у qәбила Даwьд бу[+]. 5Әw чу кӧ т’әви Мәрйәма дәргистийа хwә бьк’әвә навньвисаре. Мәрйәм жи һ’әмлә бу. 6Чахе әwана ль Бәйтләһ’ме бун, р’ожа wәльдандьна wе пер’а гьһишт 7у кӧр’е хwәйи Ньхӧри ани, Әw п’еч’әкеда п’еч’а у афьр’да дани, чьмки меванханеда бона wан щи т’ӧнәбу.


Мьлйак’әт у шьван

8Ль wьр чоле шьван һәбун, кӧ wе шәве хwәйитийа кәрийе пәзед хwә дькьрьн. 9Мьлйак’әте Хӧдан wанва хӧйа бу у р’умәта Хӧдан дора wан шәwq да, әw гәләки тьрсийан[+]. 10Ле мьлйак’әт wанар’а гот: «Нәтьрсьн! Ва йә әз Мьзгинийа шабунәкә мәзьн дьдьмә wә, кӧ wе бона т’әмамийа мьләт бә. 11Иро wәр’а бажаре Даwьдда[†] Хьлазкьрәк[†] бу, әw Мәсиһ[†] Хӧдан ә[+]. 12Әва wәр’а бьбә нишан: Һуне зар’окәке п’еч’әкеда п’еч’айи афьр’да бьбиньн». 13Ньшкева т’әви wи ордикә мьлйак’әтед ә’зманайә мәзьн к’ьфш бу, пәсьне Хwәде дьдан у дьготьн:[+]

14«Шькьр Хwәдейе Һәри Жорьнр’а,
ә’дьлайи сәр дьне wан мәрьвар’а,
жь к’ижана Хwәде р’ази йә[*] »[+].

15Гава мьлйак’әт жь wан дур к’әтьн һьлатьнә ә’змен, шьвана һәвр’а гот: «Дә wәрьн әм һәр’ьнә Бәйтләһ’ме, әв тьште буйи, кӧ Хӧдан әм пе һ’әсандьн, бьбиньн».

16У бь ләз һатьн, Мәрйәм, Усьв у Зар’а афьр’да р’азайи дитьн. 17Гава Әw дитьн, чь кӧ бона Кӧр’ьк wанр’а һатьбу ә’ламкьрьне, готьн. 18Һәр кәсе кӧ жь шьвана әв тьшт дьбьһистьн, зәндәгьрти дьман. 19Ле Мәрйәме әв һ’әму тьшт дьле хwәда хwәй дькьрьн у ль сәр wан дьфькьри[+]. 20Шьван вәгәр’ийан, бона тьштед бьһисти у дити пәсьн у шькьри дьданә Хwәде. Әв һ’әму ӧса бун чаwа wанар’а һатьбу готьне.


Навданина Иса

21Р’ожа һ’әйшта гава кӧр’ьк сьнәт кьрьн, наве Wи Иса[†] данин, чаwа кӧ һе бәри һ’әмләбуна де, мьлйак’әт бона ве йәке готьбу[+].


Иса дьбьнә п’арьстгәһе, кӧ п’ешк’еши[†] Хwәде кьн

22Чахе анәгори Qануна Муса[†] р’ожед паqьжбуна wан т’әмам бун, кӧр’ьк бьрьнә Оршәлиме[†], кӧ Wи п’ешк’еши Хӧдан кьн[*] ,[+] 23чаwа кӧ Qануна Хӧданда ньвисар ә: «Һәр ньхӧрики нерин кӧ бәт’ьне вәдькә, нәдьре[†] Хӧдан бә»[*][+] 24у ль гора готьна Qануна Хӧдан: «Щотәк фатьмок[†] йан жи дӧ щущукед кәвотка»[*] һ’әди[†] бе дайине[+].

25Һьнге мәрьвәк Оршәлимеда һәбу, наве wи Шьмһ’ун бу. Әw мәрьвәки р’аст, хwәдехоф у ль һивийа бәрдьлийа[†][*] Исраеле бу. Р’ӧһ’е Пироз жи ль сәр wи бу 26у wир’а готьбу: «Һ’әта кӧ тӧ Мәсиһе Хӧдан нәбини, намьри». 27Һьнге әw бь р’ебәрийа Р’ӧһ’ һатә п’арьстгәһе. Чахе де у бавева Исайе бьч’ук анин кӧ ль гора ә’дәте Qануне бона Wи бькьн, 28Шьмһ’ун Кӧр’ьк һьлда да һ’әмеза хwә, шькьри да Хwәде у гот:

29«Йа Хwәйи, ньһа ль гора созе Хwә
бь хер у сьламәт бәрдәстийе Хwә бәр’дә.
30Чьмки ч’ә’ве мьн азакьрьна Тә дит,[+]
31йа кӧ Тә бәр ч’ә’ве һ’әму мьләта һазьр кьрийә[*] ,
32кӧ бьбә р’онайийа бәр ч’ә’ве нәщьһуйа[†]
у qәдьр-һӧрмәт[†] щьмә’та Тә Исраелр’а»[*] .

33Де у баве Wи сәр тьштед кӧ Шьмһ’ун бона Wи дьготьн, зәндәгьрти мабун. 34Шьмһ’ун дӧа wан кьр у дийа Wи Мәрйәмер’а гот: «Бьбьһен, Әва әwи к’ьфшкьри йә, Йе кӧ wе Исраеледа бьбә сәбәбе к’әтьн-р’абуна гәләка, ӧса жи бьбә нишанәк, кӧ гәләке мьqабьли Wи р’абьн 35у бь ви аwайи фькьред гәләк дьла wе ә’йан бьн. У дьле тәр’а жи мина тирәке wе дәрбаз бә»[+].

36Ль wьр жь р’ьк’ьнйата Ашер, qизәкә Фаноwелә п’ехәмбәр һәбу, наве wе Һана. Әwе гәләк ә’мьр дәрбаз кьрьбу, пәй qизтийа хwәр’а һ’әфт сала щәм мере хwә мабу. 37Әw жьнәбикә һ’әйште чар сали бу[*] у жь п’арьстгәһе дур нәдьк’әт, шәв у р’ож бь дӧа у р’ожийа[†] Хwәде дьһ’әбанд[+]. 38Әва жи wе дәме һат, шькьри да Хwәде у т’әви һ’әмуйед кӧ ч’ә’вньһер’ийа азабуна Оршәлиме бун, дәрһәqа кӧр’ькда хәбәр да.


Мәрйәм, Усьв у Исайе бьч’ук вәдьгәр’ьнә Ньсрәте

39Гава Усьв у Мәрйәме һәр тьшт ль гора Qануна Хӧдан кьрьн, вәгәр’ийанә Щәлиле, бажаре хwә Ньсрәте[+] 40Кӧр’ьк мәзьн у qәwат дьбу, бь сәрwахтийе[†] т’ьжи дьбу, к’әрәма Хwәде жи бь Wир’а бу.


Исайе донздәһ сали п’арьстгәһеда

41Де у баве Wи һәр сал Щәжьна Дәрбазбунеда[†] дьчунә Оршәлиме[+]. 42Чахе Әw бу донздәһ сали, ль гора ә’дәт әwана һәвраз чунә щәжьне. 43Гава р’ожед щәжьне хьлаз бун у пашда вәдьгәр’ийанә мала хwә, Исайе хьшим ль Оршәлиме ма. Ле де у баве Wи һаш жь Wи т’ӧнәбун,[+] 44wана т’ьре[†] т’әви р’еwийа йә. Р’ийа р’ожәке һатьн, нав һәвал-һогьред хwәда ль Wи гәр’ийан. 45Гава Әw нәдитьн, пашда вәгәр’ийанә Оршәлиме, ль Wи гәр’ийан. 46Р’ожа сьсийа wана Әw п’арьстгәһеда дит. Әw т’әви дәрсдара р’уньштьбу, гӧһдарийа wан дькьр у пьрс дьданә wан. 47Һ’әмуйед кӧ хәбәрдана Wи дьбьһистьн, сәр занәбун у щабед Wи зәндәгьрти дьман. 48Гава де у баве Wи әw дитьн, һ’әйирин у дийа Wи жер’а гот: «Лаwо! Тә чьма ӧса сәре мә кьр? Әз у баве тә к’әл-бин ль Тә дьгәр’ийан». 49Әwи wанр’а гот: «Һун чьма ль Мьн дьгәр’ийан? Wә ньзаньбу гәрәке Әз мала Баве[†] Хwәда бьм?» 50Ле wана фә’м нәкьр Әwи чь гот[+]. 51Әw т’әви wан вәгәр’ийа һатә Ньсрәте у гӧр’а wанда бу. Ле дийа Wи әв һ’әму тьшт дьле хwәда хwәй дькьрьн[+]. 52У Иса бь сәрwахтийе у бәжьнеда пешда дьчу у ль Хwәде у мәрьва хwәш дьһат.

### 3


Даннасинийа Йуһ’әннайе ньхӧмдар


(Мәтта 3:1-12; Марqос 1:1-8; Йуһ’әнна 1:19-28)

1[•]Панздәһ салийа п’адшатийа Тибәрйойе Qәйсәрда, Пилатойе[†] Понтийо wәлийе Щьһустане бу, Һеродәс сәрwере Щәлиле бу, Филипойе бьре wи сәрwере qәза Итурйайе у Трахонидайе бу у Лусанйас сәрwере Авелинйайе бу,[+] 2Һәнан у Qәйафа жи сәрәкк’аһин бун. Һьнге хәбәра Хwәде бәр’ийеда Йуһ’әннайе кӧр’е Зәкәрийар’а һат[+] 3у Йуһ’әнна һатә һ’әму дор-бәред ч’әме Урдӧне даннасин дькьр, кӧ щьмә’т жь гӧнәкьрьне вәгәр’ә у бь аве бе ньхӧмандьне[†], wәки Хwәде wан бьбахшинә. 4Чаwа к’ьтеба Ишайа[†] п’ехәмбәрда ньвисар ә кӧ дьбежә:

«Дәнге бәр’ийеда дькә гази:
‹Р’ийа Хӧдан һазьр бькьн
у шьвәр’ийед Wи р’аст бькьн.
5Һ’әму гәли бьра т’ьжи бьн,
ч’ийа-бани ньмьз бьн,
р’ийед харо-маро р’аст бьн
у ч’ә’л-ч’ул дуз бьн.
6У һәр кәсе азайийа Хwәде бьбинә›»[*] .

7Гәләк дьһатьнә щәм Йуһ’әнна, кӧ жь wи бенә ньхӧмандьне. Әwи wанр’а дьгот: «Ч’ежькед[†] мә’ра! К’е wәр’а гот, кӧ һун жь хәзәба те бьр’әвьн[+]? 8Дә бь кьред qәнщ бьдьнә к’ьфше, кӧ һун жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийанә. У р’анәбьн нәбежьн: ‹Бьраһим баве мә йә›. Әз wәр’а дьбежьм, кӧ Хwәде жь ван кәвьра жи дькарә зар’а Бьраһимр’а дәрхә[+]. 9Ва йә бьвьр[†] ль сәр р’аwе[†] даре йә. Һәр дара кӧ бәре qәнщ нәйнә, wе бе бьр’ине у авитьне нава егьр»[+]. 10Ә’лаләте жь wи пьрси у гот: «Ле әм чь бькьн?»[+] 11Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Дӧ дәст к’ьнще к’е һәнә, бьра йәки бьдә wи, йе к’е кӧ т’ӧнә у хӧрәке к’е һәйә, бьра диса ӧса бькә»[+]. 12Хәрщгьр[†] жи һатьн кӧ бенә ньхӧмандьне у wир’а готьн: «Дәрсдар[†], әм чь бькьн?» 13Әwи wанр’а гот: «Чьqас жь wә те хwәстьне жь wи зедәтьр нәстиньн». 14Әскәра жи жь wи пьрси: «Ле әм чь бькьн?» Әwи wанр’а гот: «Кәсәки нәшелиньн, бебәхтийе ль хәлqе нәкьн у бь һәqе хwә р’ази бьн»[+].

15Һ’әму һивийе бун у бона Йуһ’әнна дьле хwәда дьготьн: «Гәло әв ә Мәсиһ?»[+] 16Йуһ’әнна ль һ’әмуйа вәгәр’анд у гот: «Әз wә бь аве дьньхӧминьм, ле Йәки жь мьн qәwаттьр wе бе. Әз нә һежа мә бәне чарьхед Wи жи вәкьм. Әwе wә пе Р’ӧһ’е Пироз у егьр бьньхӧминә. 17Мәлһ’әба Wи дәсте Wида йә. Әwе бедәра Хwә паqьж кә, гәньм бькә ә’мбара Хwә, ле кайе wе бь агьре кӧ натәмьрә бьшәwьтинә»[+].

18Аwа Йуһ’әнна бь гәләк тьштед дьн жи хәлq ширәт дькьр у Мьзгини дьда. 19Ле гава Йуһ’әнна ль Һеродәсе сәрwер жи һьлат бона Һеродийа жьна бьре wи у һ’әму хьрабийед кӧ wи дькьрьн, 20һьнге Һеродәс сәр ван кьрьнада әв нәһәqи жи кьр, кӧ Йуһ’әнна авитә кәле[+].


Иса те ньхӧмандьне


(Мәтта 3:13-17; Марqос 1:9-11)

21[•]Гава һ’әму щьмә’т дьһатә ньхӧмандьне, Иса жи һатә ньхӧмандьне. Wе дәме кӧ дӧа дькьр, ә’зман вәбу[+] 22у Р’ӧһ’е Пироз бь бәдәни мина кәвоткәке сәр Wи дани у дәнгәк жь ә’змен һат у гот: «Тӧ кӧр’е Мьни дәлал и, кӧ Әз жь Тә р’ази мә»[+].


Р’ьк’ьнйата Иса


(Мәтта 1:1-17)

23[•]Иса незики си сали бу, гава Әwи дәст бь к’аре Хwә кьр у wан т’ьре Әw кӧр’е Усьв бу, Усьве Әли,[+] 24Әлийе Мәтат, Мәтате Леwи, Леwийе Мәлк’е, Мәлк’ейе Йаннай, Йаннайе Усьв, 25Усьве Мәтитийа, Мәтитийайе Амос, Амосе Нәһум, Нәһуме Һәсли, Һәслийе Нәщай, 26Нәщайе Мәһат, Мәһате Мәтитийа, Мәтитийайе Шемәйин, Шемәйине Йусех, Йусехе Йода, 27Йодайе Йуһәнан, Йуһәнане Р’еша, Р’ешайе Зәрубабәл, Зәрубабәле Шалтийел, Шалтийеле Нәри, 28Нәрийе Мәлк’е, Мәлк’ейе Еди, Едийе Qосам, Qосаме Елмәдам, Елмәдаме Әр, 29Әре Йешу, Йешуйе Елийазер, Елийазере Йорим, Йориме Мәтат, Мәтате Леwи, 30Леwийе Шьмһ’ун, Шьмһ’уне Щьһуда, Щьһудайе Усьв, Усьве Йонам, Йонаме Елйаqим, 31Елйаqиме Мәлйо, Мәлйойе Мәна, Мәнайе Мәтитийа, Мәтитийайе Нат’ан, Нат’ане Даwьд, 32Даwьде Йеша[†], Йешайе Овед, Оведе Боwаз, Боwазе Сәлмон, Сәлмоне Нәһшон,[+] 33Нәһшоне Аминадав, Аминадаве Админ, Админе Арам, Араме Һәсрун, Һәсруне Перес, Пересе Щьһуда,[+] 34Щьһудайе Аqуб, Аqубе Исһаq[†], Исһаqе Бьраһим, Бьраһиме Тераһ, Тераһе Нәһор, 35Нәһоре Сәрух, Сәрухе Р’еwо, Р’еwойе Пелег, Пелеге Әбәр, Әбәре Шәлаһ, 36Шәлаһе Qенан, Qенане Арпәхшад, Арпәхшаде Сам, Саме Нӧһ[†], Нӧһе Ламәх, 37Ламәхе Мәтушәла, Мәтушәлайе Һәнох, Һәнохе Йаред, Йареде Маһалалел, Маһалалеле Qенан, 38Qенане Әнош, Әноше Сет’, Сет’е Адәм[†] у Адәме Хwәде[+].

### 4


Щер’ьбандьна[†] Иса


(Мәтта 4:1-11; Марqос 1:12-13)

1[•]Иса бь Р’ӧһ’е Пирозва т’ьжи жь Урдӧне вәгәр’ийа, Р’ӧһ’ бәр’ийеда р’ебәрийа Wи дькьр, 2чьл р’ожи жь мирещьн[†] һатә щер’ьбандьне[†]. Әwи wан р’ожада тьштәк нәхwар у гава әw р’ож дәрбаз бун, бьр’чи бу[+].

3Һьнге мирещьн Wир’а гот: «Һәгәр Тӧ Кӧр’е Хwәде йи, ви кәвьрир’а бежә кӧ бьбә нан». 4Иса ле вәгәр’анд у гот: «Ньвисар ә: ‹Инсан т’әне бь нен нажи›[*] [*] »[+].

5Һьнге мирещьн Әw р’акьрә сәр щики бьльнд, дәqеда һ’әму п’адшатийед дьнйайе нишани Wи дан 6у готә Wи: «Әзе р’әwш у сәрwертийа ван һ’әмуйа бьдьмә дәсте Тә, чьмки мьнр’а һатийә дайине у к’ер’а кӧ бьхwазьм әзе бьдьме[+]. 7Һәгәр ньһа Тӧ сәре хwә ль бәр мьн дайни, әв һ’әму wе п’ара Тә бьн». 8Иса ле вәгәр’анд у гот: «Ньвисар ә: ‹Сәре хwә ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә дайнә у т’әне Wи бьһ’әбинә!›[*] »[+]

9Паше мирещьн Иса бьрә Оршәлиме, Әw сәр бьльндщийа бане п’арьстгәһе да сәкьнандьне у готә Wи: «Һәгәр Тӧ Кӧр’е Хwәде йи, дә Хwә жь вьр бавежә хwаре. 10Чьмки ньвисар ә: ‹Хwәде wе т’әмийа Тә бьдә мьлйак’әтед Хwә, кӧ Тә хwәй кьн›[+] 11у: ‹Әwе Тә сәр дәсте хwә бьгьрьн, wәки ньге Тә кәвьр нәк’әвә›[*] ». 12Иса ле вәгәр’анд у гот: «Һатийә готьне кӧ: ‹Хӧдан Хwәдейе хwә нәщер’ьбинә!›[*] »[+] 13У гава мирещьн һ’әму щер’ьбандьн хьлаз кьрьн, дәмәке жь Wи дур к’әт.


Иса qәза Щәлиледа дәст бь к’аре Хwә дькә


(Мәтта 4:12-17; Марqос 1:14-15)

14[•]Иса бь qәwата Р’ӧһ’ вәгәр’ийа Щәлиле у нав-дәнге Wи һ’әму алийед wи wәлатида бәла бу. 15Әwи к’ьништед[†] wанда һин дькьр у һ’әмуйа пәсьне Wи дьдан[+].


Бажаре Ньсрәте, ль к’ӧ Иса мәзьн бьбу, Wи qәбул накә


(Мәтта 13:53-58; Марqос 6:1-6)

16Әw һатә Ньсрәте, wи щийе кӧ Әw ле мәзьн бьбу, мина ә’дәте Хwә р’ожа шәмийе[†] Әw к’әтә к’ьниште у р’абу кӧ бьхунә[+]. 17К’ьтеба Ишайа п’ехәмбәр данә Wи у гава к’ьтеба гӧломатккьри вәкьр, әw щи дит кӧ аһа ньвисар бу:

18«Р’ӧһ’е Хӧдан ль сәр Мьн ә,
чьмки Әwи Әз бь р’ункьрьне[†] к’ьфш кьрьм,
wәки Мьзгинийе бьдьмә фәqира,
у Әз шандьмә һесирар’а бой сәрбәстийе[†]
у корар’а бой дитьне даннасин кьм,
азайийе бьдьмә бьндәста[+]
19у сала Хӧданә р’ә’ме[*] жи бьдьмә наскьрьне»[*] .

20У к’ьтеб гӧломатк кьр да бәрдәсти р’уньшт у к’ьништеда һ’әму зур’ бьбун ль Wи дьньһер’ин. 21Әwи дәстпекьр wанар’а гот: «Әва ньвисара иро һатә сери, гава wә бьһист». 22Һ’әмуйа жи бона Wи qәнщ хәбәр дьдан у сәр хәбәрдана Wийә мә’рифәт зәндәгьрти мабун у дьготьн: «Әва нә кӧр’е Усьв ә?» 23Әwи wанр’а гот: «Һуне р’аст ве готьне сәр Мьн бежьн: ‹Һ’әкимо! Дә һ’әкимтийе ль хwә бькә. У әw тьштед мә бьһистьн кӧ Тә Кәфәрнаһумеда кьрьн, ль вьр щи-мьск’әне хwәда жи бькә›»[+]. 24У гот: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, п’ехәмбәр щи-мьск’әне хwәда беqәдьр ә[+]. 25Әз р’астийе wәр’а дьбежьм, гәләк жьнәби Исраеледа һена Елйасда һәбун, чахе се сал у шәш мәһа ә’зман һатә гьртьне у т’әмамийа wәлетда бу хәлайикә гьран[+]. 26Ле Елйас кәсәкир’а нәһатә шандьне, пештьри жьнәбийа жь бажаре Сәрәпта Сайдер’а[*] . 27У гәләк к’оти[†] жи Исраеледа һена Елиша[†] п’ехәмбәрда һәбун у жь wан т’ӧ кәс паqьж нәбу, пештьри Нә’мане[†] жь Сурйайе»[*][+] . 28Гава һ’әмуйед к’ьништеда әв йәк бьһистьн, һерс к’әтьн. 29Р’абун Әw жь бажер дәрхьстьн, бьрьн сәр wи ч’ийайе ль к’ӧ бажаре wан һатьбу чекьрьне, wәки Wи жь кәнделда бавежьн. 30Ле Әw нав wанр’а дәрбаз бу чу[+].


Иса р’ӧһ’е һ’әрам[†] дәрдьхә


(Марqос 1:21-28)

31[•]Иса бәржер бу һатә бажаре Кәфәрнаһума Щәлиле у р’ожа шәмийе әw һин дькьрьн[+]. 32Әw ль сәр һинкьрьна Wи зәндәгьрти мабун, чьмки хәбәрдана Wи бь һ’ӧкӧм бу[+]. 33У к’ьништеда мәрьвәк һәбу, кӧ р’ӧһ’е щьнайи[†] һ’әрам[†] пер’а һәбу. Әwи бь дәнгәки бьльнд кьрә qир’ин: 34«Wәйе! Тӧ чь жь мә дьхwази Исайе Ньсрәте? Тӧ һатийи qьр’а мә бини? Әз заньм Тӧ к’и йи. Тӧ Пирозе Хwәде йи!»[+] 35Иса ле һьлат у гот: «Кәр’ бә у же дәрк’әвә!» Щьн әw бәр wан ль ә’рде хьст у бе зьрардайин жь wи дәрк’әт[+]. 36Һ’әму зәндәгьрти ман, һәвр’а дьготьн: «Әв чь готьн ә? Әw бь һ’ӧкӧм у qәwате ә’мьри ль р’ӧһ’ед һ’әрам дькә у дәрдьк’әвьн?» 37У бә’са Wи һ’әму дор-бәра бәла дьбу.


Иса гәләк нәхwәша qәнщ дькә


(Мәтта 8:14-17; Марqос 1:29-34)

38[•]Әw жь к’ьниште дәрк’әт чу мала Шьмһ’ун[†]. Хwәсийа Шьмһ’ун тә’л т’айеда дьнә’лийа у бона wе жь Wи һиви кьрьн[+]. 39Иса сәр wер’а сәкьни, ль т’айе һьлат у т’айе же бәр’да. Дәстхwәда р’абу сәр хwә, бәрдәсти wанр’а кьр. 40Гава р’о дьчу ава, һ’әмуйед кӧ щур’ә-щур’ә нәхwәшийед wан һәбун анинә щәм Wи. Әwи дәсте Хwә дани сәр wан һәр йәки у әw qәнщ кьрьн. 41Жь гәләка жи щьн дәрдьк’әтьн, дькьрьнә qир’ин у дьготьн: «Тӧ Кӧр’е Хwәде йи!» Ле Иса ль wан һьлат у нәдьһьшт әw хәбәр дьн, чьмки заньбун кӧ Әw Мәсиһ ә[+].


Даннасинийа т’әмамийа Щьһустане

42[•]Сьбәһ кӧ зәлал бу, Иса р’абу чу щики хәwлә. Ә’лаләт ль Wи дьгәр’ийан у һ’әта щәм Wи һатьн, нәдьһьштьн кӧ Әw дәст жь wан бьк’ьшинә[+]. 43Ле Әwи wанр’а гот: «Гәрәке Әз бажаред дьнда жи Мьзгинийа П’адшатийа Хwәде[†] бьдьм, чьмки Әз бона wе йәке һатьмә шандьне». 44У к’ьништед Щьһустанеда[*] даннасин дькьр.

### 5


Иса гази шагьртед[†] Хwәйә пешьн дькә


(Мәтта 4:18-22; Марqос 1:16-20)

1[•]Щарәке Иса ль бәр гола Щенисарте сәкьнибу у ә’лаләте дора Wи гьрт, кӧ хәбәра Хwәде бьбьһе[+]. 2У Әwи дӧ qәйьк дәве голе дитьн, мә’сигьр жь wан дәрк’әтьбун у т’ор’ед хwә дьшуштьн. 3Иса к’әтә qәйькәкә жь wан, кӧ йа Шьмһ’ун бу, һиви жь wи кьр, кӧ qәйьке һьнәки жь бәже[†] дур хә. У Әw р’уньшт, жь qәйьке ә’лаләт һин кьр. 4Чахе Әwи хәбәрдана Хwә хьлаз кьр, Шьмһ’унр’а гот: «Qәйьке бьбә щийе к’ур у т’ор’ед хwә бавежьнә неч’ире»[+]. 5Шьмһ’ун ле вәгәр’анд у гот: «Мамоста, мә т’әмамийа шәве кьр-нәкьр тьштәк нәгьрт, ле бона хатьре Тә әзе т’ор’а бавежьме». 6У гава ӧса кьрьн, һаqас мә’си к’әтьне, кӧ т’ор’ед wан дьqәтийан. 7У бь нишана гази һәвалед хwәйә qәйька дьнда дькьрьн, кӧ бен али wан бькьн. У әwана һатьн һәр дӧ qәйьк жи т’ьжи кьрьн, һьндьк мабу нӧq буна. 8Гава Шьмһ’ун-Пәтрус әв йәк дит, хwә авитә чоке Иса у гот: «Хӧдан, дури мьн һәр’ә, әз йәки гӧнәк’ар[†] ьм». 9Чьмки бона wан мә’сийед гьрти хофе wи у һ’әмуйед пер’а гьртьбу, 10ӧса жи Аqуб[†] у Йуһ’әннайе[†] кӧр’ед Зәбәди, кӧ һәвалед Шьмһ’ун бун. У Иса Шьмһ’унр’а гот: «Нәтьрсә! Жь вьр шунда те мәрьва мина мә’сийа бьгьри»[+]. 11У qәйьк дәрхьстьнә бәже, һәр тьшт һьштьн пәй Wи чун.


Иса йәки жь к’отибуне паqьж дькә


(Мәтта 8:1-4; Марqос 1:40-45)

12[•]Гава Иса бажарәкида бу, ль wьр мәрьвәки сәрдапеда к’оти һәбу. Чахе әwи Иса дит, хwә дәвәр’уйа авит же лава кьр у гот: «Хӧдан! Һәгәр бьхwази, Тӧ дькари мьн паqьж ки»[+]. 13У Иса дәсте Хwә дьреж кьре, ле к’әт у гот: «Әз дьхwазьм. Паqьж бә!» У дәстхwәда к’отибун же чу. 14Иса т’әми да wи, кӧ ве йәке кәсир’а нәбежә, ле гот: «Һәр’ә хwә нишани к’аһин кә у чаwа Муса т’әми дайә, һ’әдийа паqьжбуна хwә бьдә, wәки һ’әмуйар’а бьбә шә’дәти, кӧ тӧ паqьж буйи»[+]. 15Нав у дәнге Иса һе бәла дьбу у п’ьр’ ә’лаләт дьщьвийа кӧ гӧһдарийа Wи бькьн у жь нәхwәшийед хwә qәнщ бьн. 16Ле Әwи Хwә ль щийе хәwлә дьгьрт у дӧа дькьр[+].


Иса шьлушә’тәки qәнщ дькә у гӧнед wи дьбахшинә


(Мәтта 9:1-8; Марqос 2:1-12)

17[•]Р’ожәке чахе Әwи һин дькьр, ферьси[†] у дәрсдаред Qануне жи р’уньштьбун, кӧ жь һ’әму гӧндед Щәлиле, Щьһустане у жь Оршәлиме һатьбун. Qәwата Хӧдан һазьр бу, wәки Иса нәхwәшед wан qәнщ бькә[+]. 18Wе дәме чәнд мәрийа йәки шьлушә’т ньвинева анин у дьхwәстьн әw бьбьрана һьндӧр’ у ль бәр Иса данина. 19У гава wана жь дәст ә’лаләта гьран т’ӧ р’е нәдитьн кӧ wи биньнә һьндӧр’, р’абунә сәр хени, к’әрмид вәкьрьн, ньвинева дахьстьнә нава мале, ль бәр Иса. 20Гава Әwи баwәрийа wан дит, готә йе шьлушә’т: «Ә’вдо, гӧнед тә һатьнә бахшандьне»[+]. 21Qанунзан у ферьсийа дәстпекьр фькьрин у һәвр’а готьн: «Әв к’и йә аһа Хwәде беһӧрмәт дькә? Пештьри Хwәде к’и дькарә гӧна бьбахшинә?»[+] 22Фькьред wан Исава ә’йан бун у ль wан вәгәр’анд гот: «Һун чь дьле хwәда дьфькьрьн? 23К’ижан р’ьһ’әт те готьне: ‹Гӧнед тә һатьнә бахшандьне›, йан: ‹Р’абә у бьгәр’ә?› 24Ле wәки һун бьзаньбьн кӧ һ’ӧкӧме Кӧр’е Мерьв[†] һәйә ль сәр дьне гӧна бьбахшинә», готә йе шьлушә’т: «Әз тәр’а дьбежьм, р’абә ньвина хwә һьлдә һәр’ә мала хwә». 25Әw жи бәр ч’ә’ве wан пер’а-пер’а р’абу у ньвина кӧ ль сәр п’алдайи бу һьлда чу мала хwә у шькьри дьда Хwәде. 26Һ’әму һ’әйр-һ’ӧжмәк’ар ман у шькьри дьданә Хwәде, бь хофа мәзьн дьготьн: «Иро мә тьштед нәбуйи дитьн».


Иса гази Леwи[†] дькә


(Мәтта 9:9-13; Марqос 2:13-17)

27[•]Пәй wе йәкер’а Иса дәрк’әт, ль щийе хәрщһьлдане хәрщгьрәки р’уньшти дит кӧ наве wи Леwи[†] бу у готе: «Пәй Мьн wәрә». 28Әwи жи һәр тьшт һьшт, р’абу пәй Wи чу. 29Леwи мала хwәда һӧрмәтәкә мәзьн жер’а кьр. Т’әви wан гәләк хәрщгьр у һьнәкед майин жи ль сәр сьфре р’уньштьбун[+]. 30Ферьсийа у qанунзанед wан бина хwә тәнг кьрьн у шагьртед[†] Wир’а готьн: «Чьма һун т’әви хәрщгьр у гӧнәк’ара дьхwьн у вәдьхwьн?»[+] 31Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Сахләм нә һ’әwще һ’әким ьн, ле нәхwәш. 32Әз нәһатьмә гази йед р’аст кьм, ле гази гӧнәк’ара бона т’обәйийе»[+].


Пьрса р’ожигьртьне


(Мәтта 9:14-17; Марqос 2:18-22)

33[•]Wана жь Иса пьрси: «Чьма шагьртед Йуһ’әнна у ӧса жи йед ферьсийа т’ьме р’ожи дьгьрьн у дӧа дькьн, ле шагьртед Тә дьхwьн у вәдьхwьн?»[+] 34Әwи жи готә wан: «Һун дькарьн бежьнә хwәндийед дә’wате: ‹Р’ожи бьгьрьн›, һ’әта кӧ зә’ва т’әви wан ә[+]? 35Ле р’оже бен, гава зә’ва жь wан бе һьлдане, һьнге wан р’ожада wе р’ожи бьгьрьн»[+].

36Әwи мәсәләк жи wанр’а гот: «Кәсәк жь п’арч’е ну набьр’ә у к’ьнща кәвьн п’инә накә. Һәгәр ӧса бькә, һьн п’арч’е ну дьqәлешә, һьн жи кәвьн у ну ль һәв накьн. 37У нә жи кәсәк шәрава ну дькә мәшкед кәвьн. Һәгәр ӧса бькә, шәрава ну wе мәшка бьт’әqинә у бьр’ьжә, мәшке жи хьраб бьн. 38Ле гәрәке шәрава ну бькьнә мәшкед ну[*] . 39У кәсәк пәй шәрава кәвьнр’а нахwазә йа ну вәхwә, чьмки йа кәвьн һе ле хwәш те».

### 6


Пьрса р’ожа шәмийе[†]


(Мәтта 12:1-8; Марqос 2:23-28)

1[•]Р’ожәкә шәмийе Иса нава зәвийар’а дәрбаз дьбу, шагьртед Wи сьмбьлед гәньм дьчьнин, дәстед хwәда дьфьрькандьн у дьхwарьн[+]. 2Ле жь ферьсийа һьнәка гот: «Чьма һун тьште нәщайизи р’ожа шәмийе[†] дькьн?»[+] 3Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Wә нәхwәндийә кӧ Даwьд чь кьр, гава әw у йед пер’а бьр’чи бун? 4Нә әw к’әтә Хана Хwәде[†] у нане Хwәдер’а дайи[†] һьлда, һьн хwәха хwар, һьн жи да йед т’әви хwә, wәки т’ӧ кәсир’а нә щайиз бу бьхwара, пештьри к’аһина?»[*][+] 5У вәгәр’ийа wанр’а гот: «Кӧр’е Мерьв Хӧдане шәмийе йә жи».


Иса р’ожа шәмийе мәрьве кӧ дәсте wи к’ьшийабу qәнщ дькә


(Мәтта 12:9-14; Марqос 3:1-6)

6У р’ожа шәмикә дьн Иса чу к’ьниште, кӧ һин бькә. Мәрьвәк ль wьр һәбу, кӧ дәсте wийи р’асте к’ьшийабу[+]. 7Ч’ә’ве qанунзан у ферьсийа ль сәр Wи бун, гәло wе р’ожа шәмийе нәхwәша qәнщ кә йан на, wәки мә’никә wан һәбә, кӧ хәйба Wи бькьн[+]. 8Ле фькьред wан Исава ә’йан бун у wи мәрьве дәстк’ьшийайир’а гот: «Р’абә ве говәке бьсәкьнә». Әw жи р’абу сәкьни. 9Һьнге Иса wанр’а гот: «Әзе пьрсәке жь wә бькьм. Р’ожа шәмийе чь щайиз ә бькьн: Qәнщи йан хьраби, р’ӧһ’әки хьлаз кьн йан ӧнда кьн?»[+] 10У Иса ль һ’әмуйед дора Хwә ньһер’и, wи мәрьвир’а гот: «Дәсте хwә дьреж кә». Әwи жи ӧса кьр у дәсте wи диса qәнщ бу. 11Һьнге wана жь һерса хwә дьхwар, нав һәвда дьшеwьрин, кӧ чь биньнә сәре Иса.


Бьжартьна һәр донздәһ шандийа[†]


(Мәтта 10:1-4; Марqос 3:13-19)

12[•]Wан р’ожада Иса чу сәре ч’ийе, кӧ дӧа бькә у т’әмамийа шәве бәр Хwәде бь дӧа дәрбаз кьр. 13Чахе сьбәһ зәлал бу, Әwи гази шагьртед Хwә кьрьн у донздәһ мәрьв жь нав wан бьжартьн, кӧ навед wан жи «шанди[†]» дани: 14Шьмһ’уне кӧ наве wи дани Пәтрус[†] у бьре wи Әндраwьс, Аqуб у Йуһ’әнна, Филипо у Бәртоломәйо,[+] 15Мәтта у Т’ума, Аqубе[†] Һалфаwо у Шьмһ’уне кӧ wәлатп’арьст[†] дьһатә готьне[+]. 16Щьһудайе Аqуб у Щьһудайе[†] Исхәрйоти, кӧ нәмамийа[†] Wи кьр[+].


Иса даннасин дькә, һин дькә у qәнщ дькә


(Мәтта 4:23-25)

17[•]Әw бь т’әви wан бәржер бу һат, р’астәке сәкьни. Ль wе дәре к’омәкә шагьртайә мәзьн у щьмә’тәкә гьран жь т’әмамийа Щьһустане, Оршәлиме у жь дәве бә’ра Суре у Сайде щьвийайи бун. 18Әwана һатьбун, wәки гӧһдарийа Wи бькьн у жь нәхwәшийед хwә qәнщ бьн. У йед жь р’ӧһ’ед һ’әрам щәфа дьк’ьшандьн жи qәнщ дьбун. 19У т’әмамийа ә’лаләте жи дьщә’данд, wәки дәсте хwә бьдана Wи, чьмки qәwат жь Wи дәрдьк’әт у һәр кәс жь wан qәнщ дьбу[+].


Йед хwәзьли у нә хwәзьли


(Мәтта 5:1-12)

20Иса бәре Хwә да шагьртед Хwә у гот:

«Хwәзи ль wә фәqира,
чьмки П’адшатийа Хwәде[†] йа wә йә.
21Хwәзи ль wә, кӧ һун ньһа бьр’чи нә,
чьмки һуне т’ер бьн.
Хwәзи ль wә, кӧ һун ньһа дьгьрин,
чьмки һуне бьк’әньн[+].
22Хwәзи ль wә, гава һун бона Кӧр’е Мерьв бәр ч’ә’ве мәрийа р’әш бьн,
гава wә qәбул нәкьн, wә беһӧрмәт кьн
у наве хьраб сәр wә дәрхьн[+].

23Wе р’оже әшq бьн у жь шабуна бьра ньгед wә ә’рд нәгьрә, чьмки ва һәqе wә ль ә’змен гәләк ә, чьмки кал-бавед wан жи сәре п’ехәмбәра ӧса дькьрьн[+].

24Ле wәй ль wә дәwләтийа,
чьмки һун гьһиштьнә мәрәме хwә[+].
25Wәй ль wә, кӧ һун ньһа т’ер ьн,
чьмки һуне бьр’чи бьн.
Wәй ль wә, кӧ һун ньһа дьк’әньн,
чьмки һуне бьгьрин у шине бькьн[+].
26Wәй ль wә, кӧ һ’әму мәрьв бона wә qәнщ хәбәр дьдьн,
чьмки кал-бавед wан жи п’ехәмбәред дәрәwр’а ӧса дькьрьн.


Дьжмьнед хwә һ’ьз бькьн


(Мәтта 5:38-48; 7:12а)

27[•]Ле Әз wәр’а, йед кӧ дьбьһен дьбежьм, дьжмьнед хwә һ’ьз бькьн, хернәхwазед хwәр’а qәнщийе бькьн. 28Ньфьр’кьред хwә бьмбарәк кьн у бона йед хьрабийе wә дькьн, дӧа бькьн[+]. 29Һәгәр йәк р’уйе тә хә, йе дьн жи бьдә бәр у йе кӧ п’оте тә жь тә бьстинә, кьрасе хwә жи жер’а бьһелә[+]. 30Бьдә wи, к’и жь тә дьхwазә у к’и жь тә дьстинә пашда нәхwазә[+]. 31У чаwа һун дьхwазьн мәрьв бона wә бькьн, һун жи ӧса wанр’а бькьн[+]. 32Һәгәр һун wан һ’ьз бькьн, к’ижан кӧ wә һ’ьз дькьн, чь фәйдә? Нә гӧнәк’ар жи wан һ’ьз дькьн, к’ижан кӧ wан һ’ьз дькьн? 33У һәгәр һун qәнщикьред хwәр’а qәнщийе бькьн, чь фәйдә? Нә гӧнәк’ар жи ӧса дькьн? 34У һәгәр һун дәйн дьдьнә йед ӧса, жь к’ижана гӧмана wә һәйә пашда бьстиньн, чь фәйдә? Нә гӧнәк’ар жи дәйн дьдьнә гӧнәк’ара, кӧ диса һаqаси пашда бьстиньн? 35Ле һун дьжмьнед хwә һ’ьз бькьн, qәнщийе бькьн, дәйн бьдьн у һивийа вәгәр’андьне нәминьн. Һәqе wәйе гәләк бә у һуне бьбьнә зар’ед Йе Һәри Жорьн. Чьмки Әw бона бешекьра жи, нәр’аста жи qәнщ ә[+]. 36Дьлр’ә’м бьн, чаwа Баве[†] wә дьлр’ә’м ә[+].


Һинкьрьна дәрһәqа ломәкьрьнеда[†]


(Мәтта 7:1-5)

37[•]Лома нәкьн у ломәйе ль wә нәбьн, нәһәqийе нәкьн, нәһәqи wе ль wә нәбә, бьбахшиньн wәр’а wе бе бахшандьне[+]. 38Бьдьн, wәр’а wе бе дайине, бь пиванәкә т’ьжи һ’әжанди, дәwьсанди, сәри qуч’ wе бькьнә п’еша wә. Чьмки бь чь чапе һун бьпивьн, бь wе жи wәр’а wе бе пиване»[+]. 39Әwи мәсәләк жи wанр’а гот: «Гәло кор дькарә р’ебәрийе кора бькә? Нә һәр дӧйе жи бьк’әвьнә ч’ә’ле[+]? 40Шагьрт жь дәрсдаре хwә нә мәстьр ә, ле әwе кӧ хwәндьна хwә р’ьнд пек тинә, дькарә мина дәрсдаре хwә бә[+]. 41Тӧ чьма qьршьке ч’ә’ве бьре хwәда дьбини, ле к’еране ч’ә’ве хwәда набини? 42Йан жи чаwа тӧ дькари бежи бьре хwә: ‹Бьра, бьһелә кӧ әз qьршьк жь ч’ә’ве тә дәрхьм›, ле тӧ к’еране ч’ә’ве хwәда набини? Дӧр’у! Пешийе к’еране ч’ә’ве хwә дәрхә. Паше те qәнщ бьбини кӧ чаwа qьршьк жь ч’ә’ве бьре хwә дәрхи.


Дар у бәре wе


(Мәтта 7:17-20; 12:34б, 35)

43[•]Дара qәнщ бәре хьраб надә, нә жи дара хьраб бәре qәнщ. 44Һәр дар жь бәре хwә те наскьрьне, кәсәк жь стьрийа һежира начьнә у нә жи жь дьр’ийе тьрийа. 45Мәрьве qәнщ, жь хьзна дьле хwәйи qәнщ, qәнщийе дәртинә, ле мәрьве хьраб, жь хьзна дьле хwәйи хьраб хьрабийе дәртинә. Чьмки дьле wи чьва т’ьжи йә зар жи әwе дьбежә[+].


Һ’имед дӧ мала


(Мәтта 7:24-27)

46[•]Һун чьма Мьнр’а ‹Хӧдан! Хӧдан!› дьбежьн у wан тьштед кӧ Әз wәр’а дьбежьм накьн[+]? 47Һәр кәсе кӧ те щәм Мьн готьнед Мьн дьбьһе у дьqәдинә, Әз wәр’а бежьм мина к’е йә. 48Әw мина мәрьвәки йә, йе кӧ мале чедькә, ә’рде дьк’олә к’ур дькә, һ’име wе ль сәр кевьр датинә. У гава лейи[†] р’адьбә, ч’әм ль wе мале дьхә, әw наһ’әжә, чьмки р’ьнд һатьбу чекьрьне[+]. 49Ле әwе хәбәред Мьн дьбьһе у наqәдинә, мина мәрьвәки йә, йе кӧ сәр хwәлийе бе һ’им мале хwәр’а чедькә. Гава ч’әм ле дьхә, дәстхwәда һьлдьше, wеран дьбә, ль бәр мират’е дьчә».

### 7


Иса хӧламе сәрсәдәки[†] qәнщ дькә


(Мәтта 8:5-13; Йуһ’әнна 4:43-54)

1[•]Гава Иса әw готьнед кӧ wе гӧһдарар’а бьгота хьлаз кьрьн, чу Кәфәрнаһуме. 2У хӧламе сәрсәдәки[†], кӧ бона wи йәки һежа бу, нәхwәш бәр мьрьне бу. 3Гава әwи бона Иса бьһист, р’успийед[†] щьһуйа[†] шандьнә щәм Wи у же һиви кьр, кӧ бе хӧламе wи хьлаз кә. 4Әwана һатьнә щәм Иса, гәләки һиви же кьрьн у готьн: «Әw һежа йә кӧ Тӧ әве qәнщийе жер’а бьки,[+] 5чьмки әw мьләте мә һ’ьз дькә у к’ьништ жи бона мә чекьрийә». 6Һьнге Иса т’әви wан чу. Гава незики мале бу, сәрсәд чәнд достед хwә шандьнә пешийа Wи, Wир’а гот: «Хӧдан, зә’мәте нәбинә, чьмки әз нә һежа мә кӧ Тӧ бейи мала мьн. 7Бона ве йәке мьн хwә лайиqи Тә нәгьрт, кӧ бьһатама пәй Тә жи. Т’әне хәбәрәке бежә у хӧламе мьне qәнщ бә[+]. 8Чьмки әз хwәха жи мәрьвәки бьн һ’ӧкӧмда мә у бьн дәсте мьнда жи әскәр һәнә. Әз йәкир’а дьбежьм: ‹Һәр’ә›, дьчә, йәки дьнр’а дьбежьм: ‹Wәрә›, те у жь хӧламе хwәр’а дьбежьм: ‹Әви тьшти бькә›, дькә». 9Гава Иса әв йәк бьһист, сәр wи зәндәгьрти ма у вәгәр’ийа сәр wе щьмә’та кӧ пәй Wи дьчу, гот: «Әз wәр’а дьбежьм, Мьн Исраеледа жи баwәрикә аһа йәкида нәдитийә». 10У әwед шанди вәгәр’ийанә мал, дитьн кӧ wе әw хӧлам qәнщ буйә.


Сахбуна кӧр’е жьнәбийе

11Р’ожәкә дьн Иса чу бажарәки, кӧ наве wи Найин бу у шагьртед Wи жи т’әви ә’лаләтәкә гьран Wир’а дьчун. 12Гава незики дәргәһе бажер бу, ва мьрик дәрдьхьстьн. Әw кӧр’е жьнәбикә тайе т’әне бу у гәләк һәwари жи жь бажер пер’а дьчун. 13Гава Хӧдан де дит, гӧне Wи ле һат у wер’а гот: «Нәгьри»[+]. 14Әw незики дарбәсте бу гьрт у әwед кӧ дьбьрьн сәкьнин, Иса гот: «Хорто! Әз тәр’а дьбежьм, р’абә!»[+] 15Мьри р’абу р’уньшт, дәстпекьр хәбәр да у Иса әw да дийа wи. 16У саw к’әтә сәр һ’әмуйа, шькьри дьданә Хwәде у дьготьн: «П’ехәмбәрәки мәзьн нава мәда дәрк’әтийә!» у: «Хwәде сәрик дайә мьләте Хwә!»[+] 17Нав у дәнге Wи т’әмамийа Щьһустане у дор-бәре wе бәла бу.


Иса щаба пьрса Йуһ’әннайе ньхӧмдар дьдә


(Мәтта 11:1-19)

18[•]Шагьртед Йуһ’әнна Йуһ’әннар’а бона ван һ’әму тьшта готьн. Йуһ’әнна жи гази дӧ шагьртед хwә кьр 19у әw шандьнә щәм Хӧдан, wәки же бьпьрсьн: «Тӧ Әw и, Йе кӧ гәрәке бьһата, йан әм һивийа йәки дьн бьн?»[+] 20Әw мәри һатьнә щәм Иса у готьн: «Йуһ’әннайе ньхӧмдар[†] әм шандьнә щәм Тә, кӧ жь Тә бьпьрсьн, Тӧ Әw и, Йе кӧ гәрәке бьһата, йан әм һивийа йәки дьн бьн?» 21У wе дәме Иса гәләк жь нәхwәшийа, дәрба, жь р’ӧһ’ед хьраб qәнщ кьрьн у ч’ә’вед гәләк кора вәкьрьн. 22Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Һәр’ьн, чь кӧ wә дит у бьһист Йуһ’әннар’а бежьн: Кор дьбиньн, сәqәт дьгәр’ьн, к’оти паqьж дьбьн, кәр’ дьбьһен, мьри р’адьбьн у фәqирар’а жи Мьзгини те дайине. 23У хwәзи ль wи, кӧ жь Мьн п’ьшк набә»[+].

24Гава әwед кӧ Йуһ’әнна шандьбун чун, Иса бона Йуһ’әнна ә’лаләтер’а дәстпекьр гот: «Һун дәрк’әтьнә бәр’ийе чь бьбиньн? Qамишәки[†] кӧ жь байе дьһ’әжә[+]? 25Йан дәрк’әтьн чь бьбиньн? Мәрьвәки к’ьнще назьк[†] ль хwә кьри? Нә әwед кӧ к’ьнще назьк хwә дькьн у ә’мьре р’ьнд дәрбаз дькьн, әw малед п’адшада нә? 26Йан һун дәрк’әтьн чь бьбиньн? П’ехәмбәрәки? Бәле, Әз wәр’а дьбежьм, жь п’ехәмбәрәки жи мәстьр ә[+]. 27Әва әw ә, бона к’ижани ньвисар ә: ‹Ва йә Әзе qасьде Хwә пешийа Тәва бьшиньм. Әwе р’ийа Тә пешийа Тәва һазьр кә›[*][+] . 28Әз wәр’а дьбежьм, жь нава әwед кӧ жь к’ӧлфәта дьне к’әтьнә, т’ӧ кәс жь Йуһ’әнна мәстьр нәбуйә, ле П’адшатийа Хwәдеда йе һәри бьч’ук жь wи мәстьр ә»[+]. 29Гава т’әмамийа щьмә’те, ӧса жи хәрщгьра әв йәк бьһист, т’ьвдира Хwәде р’аст һ’әсаб кьрьн, чьмки бь ньхӧмандьна Йуһ’әнна һатьбунә ньхӧмандьне[+]. 30Ле ферьси у qанунзана бона хwә т’ьвдира Хwәде т’әхсир кьрьн, чьмки wана нәхwәст кӧ жь Йуһ’әнна бенә ньхӧмандьне.

31Иса сәрда зедә кьр гот: «Әз мәрьвед ви ньсьли мина чь бьшьбиньм? Йан әw мина чь нә? 32Әw мина wан зар’а нә, йед кӧ базареда р’уньшти нә, гази һәвдӧ дькьн у дьбежьн: ‹Мә бона wә зӧр’не хьст, һун нәр’әqьсин у бона wә бәйт’ гот, һун нәгьрийан›. 33Йуһ’әннайе ньхӧмдар һат, нә нан дьхwар, нә жи шәрав вәдьхwар[*] , wә дьгот: ‹Щьн wида һәйә›[+]. 34Кӧр’е Мерьв һат, дьхwә у вәдьхwә, һун бона Wи дьбежьн: ‹Ва Әw йәки пәй хwарьн у вәхwарьне к’әти йә, досте хәрщгьр у гӧнәк’ара йә›[+]. 35Ле һ’әмуйед кӧ пәй сәрwахтийе дьчьн әw к’ьфш дькьн кӧ сәрwахти р’аст ә[*] ».


Иса мала Шьмһ’унда к’ӧлфәта гӧнәк’ар дьбахшинә

36[•]Йәки ферьси һиви жь Иса кьр, кӧ т’әви wи хwарьне бьхwә. Әw жи чу мала wи ферьсийи, сәр сьфре р’уньшт. 37У wи бажарида к’ӧлфәтәкә ч’ә’вдәр[†] һәбу. Гава wе бьһист кӧ Әw мала ферьсида сәр сьфре р’уньштийә, дәрданәкә[†] алабастьрейи р’уне бинхwәш ани, 38пьштева бәр ньгед Wи сәкьни гьрийа, бь һесьред хwә ньгед Wи шьл кьрьн у бь п’ор’е сәре хwә жи зьһа кьрьн. Паше ньгед Wи р’амусан, бь р’уне бинхwәш жи р’ун кьрьн. 39Гава wи ферьсийе кӧ әw т’әглиф кьрьбу әв йәк дит, дьле хwәда гот: «Һәгәр Әва п’ехәмбәр буйа, wе бьзаньбуйа кӧ к’и йә у йәкә чаwа йә дәсте хwә дайә Wи», чьмки йәкә ч’ә’вдәр бу[+]. 40Иса wир’а гот: «Шьмһ’ун, Әз дьхwазьм тьштәки тәр’а бежьм». Әwи жи гот: «К’әрәм кә бежә, дәрсдар». Иса гот: 41«Дӧ дәйндаред йәки һәбун, йәк пенсьд зиви[†] дәйндаре wи бу, йәк жи пенщи[+]. 42Ле чьмки тьштәки wан т’ӧнәбу кӧ дәйне хwә бьдана, әwи бахшандә һәр дӧйа жи. Ньһа жь wан һәр дӧйа к’ижане гәләки wи һ’ьз бькә?»[+] 43Шьмһ’ун ле вәгәр’анд у готе: «Т’әхмина мьн әwе кӧ гәләк жер’а һатә бахшандьне». Иса wир’а гот: «Тә р’аст те дәрхьст». 44У сәр к’ӧлфәтеда вәгәр’ийа, Шьмһ’унр’а гот: «Ве к’ӧлфәте тӧ дьбини? Әз һатьмә мала тә, бона ньгед Мьн тә ав нәда, ле әве бь һесьред хwә ньгед Мьн шьл кьрьн у бь п’ор’е сәре хwә жи зьһа кьрьн. 45Тә р’амусанәк нәда Мьн, ле жь һьнгева кӧ Әз һатьмә вьр, әве дәст жь р’амусана ньгед Мьн нәк’ьшандийә. 46Тә сәре Мьн р’ун нәкьр, ле әве бь р’уне бинхwәш ньгед Мьн р’ун кьрьн[+]. 47Бона ве йәке Әз тәр’а дьбежьм, гӧнед ве кӧ гәләк бун һатьнә бахшандьне, ләма әве гәләк һ’ьз кьр. Чьмки к’ер’а гәләк тенә бахшандьне, гәләк жи һ’ьз дькә. Ле к’ер’а һьндьк тенә бахшандьне, әw һьндьки һ’ьз дькә». 48У wер’а гот: «Гӧнед тә һатьнә бахшандьне»[+]. 49Һьнге әwед кӧ т’әви Wи сәр сьфре р’уньштьбун нав хwәда дьготьн: «Әва к’и йә, һ’әта кӧ гӧна жи дьбахшинә?» 50У Иса wе к’ӧлфәтер’а гот: «Баwәрийа тә тӧ хьлаз кьри. Бь хер у сьламәт һәр’ә»[+].

### 8


К’ӧлфәтед кӧ пәй Иса дьчун

1Пәй ве йәкер’а Иса гӧнд у бажара дьгәр’ийа, даннасин дькьр, Мьзгинийа П’адшатийа Хwәде дьда у һәр донздәһ шагьрт жи Пер’а бун,[+] 2ӧса жи чәнд к’ӧлфәтед кӧ жь р’ӧһ’ед хьраб у нәхwәшийа qәнщ бьбун: Мәрйәма кӧ жер’а Мәждәлани дьготьн, йа кӧ һ’әфт щьн же дәрк’әтьбун[+] 3у Йоһана, жьна Хузайе wәк’илхәрще[†] мала Һеродәс, Сосьн у гәләкед майин, кӧ wана бь һәбука[†] хwәва wанр’а бәрдәсти дькьрьн[+].


Мәсәла т’охьмр’әш[†]


(Мәтта 13:1-9; Марqос 4:1-9)

4[•]У гава ә’лаләтәкә гьран жь гәләк бажара щәм Иса щьвийа, Әwи мәсәләк гот: 5«Т’охьмр’әш[†] р’абу чу кӧ т’охьм бьр’әшинә. Гава дьр’әшанд, һьнәк к’әтьнә дәве р’е һатьнә п’епәскьрьне у тәйрәдед ә’змен һатьн әw хwарьн. 6У һьнәк жи к’әтьнә щийе кәвьри, гава шин бун, жь дәст кемасийа шьлайе һ’ьшк бун. 7У һьнәк жи к’әтьнә нава стьрийа, стьри жи пер’а шин бун у әw хәньqандьн. 8Һьнәкед дьн жи к’әтьнә нава ә’рде qәнщ у шин бун, сәд щар бәр дан». Гава әв йәк гот, кьрә гази: «Гӧһе к’ейи бьһистьне һәйә бьра бьбьһе!»[+]


Иса чьма бь мәсәла хәбәр дьдә


(Мәтта 13:10-17; Марqос 4:10-12)

9[•]Шагьртед Wи же пьрсин: «Мә’на әве мәсәле чь йә?» 10Әwи гот: «Wәр’а һатийә дайине, кӧ һун сӧр’ед П’адшатийа Хwәде бьзаньбьн, ле йед майинр’а бь мәсәла те хәбәрдане кӧ: ‹Бьньһер’ьн у нәбиньн, бьбьһен у фә’м нәкьн›[*][+] .


Шьровәкьрьна мәсәла т’охьмр’әш


(Мәтта 13:18-23; Марqос 4:13-20)

11Әв ә мә’на ве мәсәле: Т’охьм хәбәра Хwәде йә[+]. 12Т’охьмед кӧ к’әтьнә дәве р’е әw ьн, йед кӧ хәбәре дьбьһен, ле мирещьн те хәбәре жь дьле wан дәрдьхә, кӧ нәбә баwәр бькьн у хьлаз бьн. 13Т’охьмед кӧ к’әтьнә щийе кәвьри әw ьн, йед кӧ гава хәбәре дьбьһен, бь әшq у ша qәбул дькьн. Ле чьмки р’аwед wан т’ӧнәнә, дәмәкә кьн баwәр дькьн у wәхте щер’ьбандьне дьк’әвьн[+]. 14Т’охьмед кӧ к’әтьнә нава стьрийа әw ьн, йед кӧ хәбәре дьбьһен, хәмед дьнева, дәwләт у шабуна ви ә’мьрива мьжул дьбьн, дьхәньqьн у бәред wан нагьһижьн[+]. 15У т’охьмед к’әтьнә нав ә’рде qәнщ әw ьн, йед кӧ бь дьле сах у qәнщ хәбәре дьбьһен, дьле хwәда хwәй дькьн у бь сәбьр бәре хwә дьдьн[+].


Ч’ьра сәр п’еч’ьре


(Марqос 4:21-25)

16Т’ӧ кәс ч’ьра вехьсти накә бьн фьраqе, нә жи дькә бьн щи-ньвине, ле датинә сәр п’еч’ьре, wәки әwед кӧ дьк’әвьнә һьндӧр’, р’онайе бьбиньн[+]. 17Чьмки тьштәки вәшарти т’ӧнә кӧ дәрнәйе у нә жи тьштәки дьзива, кӧ хӧйа нәбә у нәйе бәр р’онайе[+]. 18Аwа дина хwә бьдьне кӧ һун чаwа дьбьһен, чьмки к’ер’а кӧ һәйә, wе һе ле зедә бә у к’ер’а кӧ т’ӧнә, әwе кӧ wи т’ьре һәйә жи, wе же бе стандьне»[+].


Де у бьрайед Иса


(Мәтта 12:46-50; Марqос 3:31-35)

19[•]Һьнге де у бьрайед Wи һатьнә щәм Wи, ле жь дәст зә’фбуна ә’лаләте нькарьбун незики Wи буна[+]. 20Щаб данә Wи кӧ: «Дийа Тә у бьрайед Тә дәрва сәкьни нә у дьхwазьн Тә бьбиньн». 21Әwи жи ль wан вәгәр’анд у гот: «Де у бьрайед Мьн әw ьн, йед кӧ хәбәра Хwәде дьбьһен у дьqәдиньн»[+].


Иса фьртоне дьсәqьр’инә


(Мәтта 8:23-27; Марqос 4:35-41)

22[•]Р’ожәке Иса шагьртед Хwәва к’әтә qәйьке у готә wан: «Әм дәрбази wи бәри голе бьн». У р’ек’әтьн[+]. 23Гава qәйькеда дьчун, Әw хәwр’а чу. У фьртонәк[†] ль голе р’абу, qәйьк т’ьжи ав дьбу, әw qәзийеда бун. 24Һьнге шагьрт незики Wи бун, Әw һ’ьшйар кьрьн у готьне: «Мамоста, Мамоста! Әм ӧнда дьбьн!» Әw р’абу, ль байе у пелед аве һьлат, әw сәкьнин у сәqьр’ин[+]. 25Һьнге Әwи wанр’а гот: «Баwәрийа wә к’ане йә?» У wана бь хоф, ә’щебмайи һәвр’а готьн: «Гәло әв к’и йә, кӧ ә’мьри сәр бе у аве жи дькә у ельми Wи дьбьн?»


Иса йәки щьнак’әти[†] qәнщ дькә


(Мәтта 8:28-34; Марqос 5:1-20)

26[•]Әwана бь qәйьке чунә т’опрахед Гьрасине, пешбәри Щәлиле. 27Гава Әw дәрк’әтә бәже, жь wи бажари мәрьвәк дәрк’әтә пешийа Wи, кӧ щьн нав wида бун. Әwи зува нә к’ьнщ ль хwә дькьрьн у нә жи малда дьсәкьни, нава гор’ьстанада дьма. 28Гава әwи Иса дит, кьрә qир’ин к’әтә бәр Wи у бь дәнгәки бьльнд гот: «Тӧ чь жь мьн дьхwази Исайе Кӧр’е Хwәдейе Һәри Жорьн? Әз р’әща жь Тә дькьм, мьн нәдә щәфе!»[+] 29Чьмки Иса ә’мьри сәр р’ӧһ’е һ’әрам кьрьбу, кӧ жь wи мәрьви дәрк’әвә. Әw гәләк щара щьна дьк’әт, гава бь qәйд у зьнщира жи гьредьдан, әwи диса qәйд дьqәтандьн у щьна әw чола дьхьст. 30Һьнге Иса жь wи пьрси у готе: «Наве тә чь йә?» Әwи гот: «К’омәскәр[*] », чьмки гәләк щьн к’әтьбунә нава wи. 31У щьна лава Wи дькьр, кӧ ә’мьр нәкә әw һәр’ьнә гәлийе һәй-wайе[†]. 32Ль wи щийи сурики бәразайи мәзьн һәбу, кӧ сәре ч’ийе дьч’ерийа. Щьна р’әща же дькьр, кӧ изьне бьдә wан, әw һәр’ьн бьк’әвьнә нава бәраза. Әwи изьн да. 33У щьн жь нав wи мәрьви дәрк’әтьн, чун к’әтьнә нава бәраза у әw сури жорда р’әви, хwә жь кәнделда авитьнә голе хәньqин. 34Гава бәразвана әв йәк дит, р’әвин чунә бажар у гӧнда, әв йәк гьли кьрьн. 35Мәрьв р’абун чун, кӧ тьште буйи бьбиньн. Гава һатьнә щәм Иса, дина хwә дане, wе әw мәрьве кӧ щьн же дәрк’әтьбун, к’ьнще wи ле, сәр һ’ьше хwәда һати, ль бәр ньгед Иса р’уньшти йә. Һьнге әw тьрсийан[+]. 36Әwед кӧ әв йәк дитьбун, йед майинр’а готьн, кӧ чаwа әwи щьнак’әти[†] qәнщ бу. 37Һьнге һ’әму бьнәлийед[†] дор-бәред Гьрасине һиви жь Иса кьрьн, кӧ жь wан дур к’әвә, чьмки саwәкә мәзьн әw гьртьбун. Әw жи к’әтә qәйьке у пашда вәгәр’ийа[+]. 38Ле әw мәрьве кӧ щьн же дәрк’әтьбун лава Wи кьр, кӧ әw жи т’әви Wи һәр’ә. Ле Иса әw вәр’екьр у гот: 39«Вәгәр’ә мала хwә у чь кӧ Хwәде бона тә кьр гьли кә». У әw чу, чь кӧ Иса бона wи кьрьбу т’әмамийа бажерда дьгот у дькьрә дәнги[+].


Qиза мьри у к’ӧлфәта нәхwәш


(Мәтта 9:18-26; Марqос 5:21-43)

40[•]У чахе Иса вәгәр’ийа, ә’лаләте Әw qәбул кьр, чьмки һ’әму жи һивийа Wи бун. 41Һьнге мәрьвәки наве wи Йайиро, сәрwере к’ьниште, һат хwә авитә ньгед Иса у һиви же кьр, кӧ һәр’ә мала wи[+]. 42Чьмки т’әне qизәкә wийә донздәһ сали һәбу у әw жи бәр мьрьне бу. Гава Иса дьчу, ә’лаләте зә’мәт дьда Wи. 43Wьр к’ӧлфәтәк жи һәбу, кӧ донздәһ сале wе бун[*] , сәр хуне вәбьбу. Әwе һ’әму һәбука хwә дабу һ’әкима, ле т’ӧ кәси ч’арә ле нәкьрьбу[+]. 44Әва пьштева һат ль р’ишийед к’ьнще Wи к’әт у дәстхwәда хун же ч’ькийа[+]. 45Иса гот: «Әw к’и бу кӧ ль Мьн к’әт?» Гава һ’әмуйа инк’ар[†] кьр, Пәтрус[*] гот: «Мамоста, ә’лаләт Тә дә’ф дьдә, тәнгасийе[†] дьдә Тә[*] ». 46Ле Иса гот: «Йәк ль Мьн к’әт, чьмки Әз пе һ’әсийам кӧ жь Мьн qәwат дәрк’әт»[+]. 47У гава к’ӧлфәте дит кӧ нәһатә вәшартьне, ләрьзи, һат хwә авитә бәр Wи у ль бәр т’әмамийа щьмә’те Wир’а гот, кӧ бона чь ль Wи к’әт у чаwа пер’а-пер’а qәнщ бу. 48Әwи wер’а гот: «Ә’вде![*] Баwәрийа тә тӧ qәнщ кьри. Бь хер у сьламәт һәр’ә»[+]. 49Әwи һе хәбәр дьда, жь мала сәрwере к’ьниште йәки һат у гот: «Qиза тә мьр, иди зә’мәте нәдә дәрсдар». 50Гава Иса әв йәк бьһист, wир’а гот: «Нәтьрсә, т’әне баwәр бькә у wе qәнщ бә». 51Гава Әw чу мал, нәһьшт кәсәк һәр’ә һьндӧр’, пештьри Пәтрус, Йуһ’әнна, Аqуб у де у баве qизьке[+]. 52Һ’әму дьгьрийан у шина wе дькьрьн, ле Иса гот: «Нәгьрин. Әw нәмьрийә, ле һеньжийә»[+]. 53Wана qәрфе хwә Пе дькьр, чьмки заньбун кӧ әwа мьрийә. 54[*] У Иса дәсте wе гьрт, дәнг да wе у гот: «Qизьк, р’абә!»[+] 55У р’ӧһ’е wе ле вәгәр’ийа, пер’а-пер’а р’абу сәр хwә. Иса ә’мьр кьр, кӧ хӧрәк бьдьнә wе. 56Де у баве wе зәндәгьрти ман. Ле Әwи т’әми ль wан кьр, кӧ ве йәке кәсир’а нәбежьн[+].

### 9


Шандьна һәр донздәһа


(Мәтта 10:5-15; Марqос 6:7-13)

1[•]Иса гази һәр донздәһ шагьртед Хwә кьр, qәwат у һ’ӧкӧм да wан, кӧ һ’әму щьна дәрхьн у жь нәхwәшийа qәнщ кьн[+]. 2Әw шандьн, кӧ П’адшатийа Хwәде даннасин кьн у нәхwәша qәнщ кьн 3у wанар’а гот: «Бона р’е тьштәки һьлнәдьн, нә шьвдар, нә турьк, нә нан, нә п’әрә, нә жи дӧ дәст кьрас. 4Чь мала кӧ һун һәр’ьне, wьр бьминьн у жь wьр р’ек’әвьн. 5У әw дәра кӧ wә qәбул нәкьн, гава жь wи бажари дәртен, т’оза ньгед хwә даwшиньн, wәки wанар’а бьбә шә’дәти»[+]. 6У шагьрт р’абун, гӧнд-гӧнд гәр’ийан у һәр дәра Мьзгини дан, нәхwәш qәнщ кьрьн[+].


Шашийа Һеродәс


(Мәтта 14:1-12; Марqос 6:14-29)

7[•]Аwа Һеродәсе сәрwер бона һ’әму кьрьнед Иса бьһист у т’әвиһәв бу, чьмки һьнәка дьгот: «Әва Йуһ’әнна йә, жь нав мьрийа р’абуйә»[+] 8у һьнәка жи дьгот: «Елйас ә к’ьфш буйә» у һьнәкед майин жи дьготьн: «Әва йәк жь п’ехәмбәред бәре йә сах буйә». 9Һеродәс гот: «Мьн сәре Йуһ’әнна да лехьстьне, ле Әва к’и йә кӧ әз дәрһәqа Wида ван тьшта дьбьһем?» У wи дьхwәст Иса бьдита[+].


Иса пенщ һ’әзара т’ер дькә


(Мәтта 14:13-21; Марqос 6:30-44; Йуһ’әнна 6:1-14)

10[•]Гава шанди вәгәр’ийан, чь кӧ wан кьрьбу Исар’а гьли кьрьн. Әwи т’әне шандийед Хwә т’әви Хwә һьлдан у чунә бәрбь бажаре Бәйтсайдайе[+]. 11Гава ә’лаләт пе һ’әсийа, пәй Wи чу. Иса әw qәбул кьрьн у т’әви wан бона П’адшатийа Хwәде хәбәр дьда у әwед кӧ һ’әwще qәнщбуне бун qәнщ кьрьн. 12Бәре еваре һәр донздәһ һатьнә щәм Wи у жер’а готьн: «Ә’лаләте бәр’дә, кӧ һәр’ьн гӧнд у бәргед дор-бәра щи-wар бьн у хwәр’а хӧрәк дәст хьн, чьмки әм ль щики хьки-хwәли нә». 13Ле Иса wанр’а гот: «Һун хӧрәк бьдьнә wан». Wана жи ле вәгәр’анд у готьн: «Пештьри пенщ нан у дӧ мә’сийа wәки майин тьштәки мә т’ӧнә, һәгәр әм нәчьн т’әмамийа щьмә’тер’а хӧрәк нәк’ьр’ьн?» 14Чьмки wәкә пенщ һ’әзар мери бун. Әwи шагьртед Хwәр’а гот: «Щьмә’те пенщи-пенщи бьдьнә р’уньштандьне». 15У ӧса кьрьн, һ’әму жи данә р’уньштандьне. 16Әwи әw пенщ нан у һәр дӧ мә’си һьлдан, бәре Хwә ә’зменда кьр шькьри да, кәркьр у да шагьрта, кӧ бәлайи ә’лаләте кьн. 17Һ’әмуйа жи хwар т’ер бун у донздәһ сәлә жи һурькед бәрмайи бәрәв кьрьн.


Пәтрус шә’дәтийе ль сәр Иса дьдә


(Мәтта 16:13-19; Марqос 8:27-29)

18[•]Щарәке Иса бь т’әне т’әви шагьртед Хwә дӧа дькьр, жь wан пьрси: «Бь т’әхмина щьмә’те Әз к’и мә?» 19Wана ле вәгәр’анд у готьн: «Һьнәк дьбежьн ‹Йуһ’әннайе ньхӧмдар ә›, һьнәкед дьн дьбежьн ‹Елйас ә›, һьнәкед майин жи дьбежьн ‹йәк жь п’ехәмбәред бәре йә сах буйә›»[+]. 20Әwи жь wан пьрси: «Ле һун чь дьбежьн? Бь т’әхмина wә Әз к’и мә?» Пәтрус ле вәгәр’анд у гот: «Тӧ Мәсиһе Хwәде йи»[+].


Иса дәрһәqа щәфа у мьрьна Хwәда дьбежә


(Мәтта 16:20-28; Марqос 8:30–9:1)

21[•]Һьнге Иса һ’ьшк т’әми да wан, кӧ wе йәке кәсир’а нәбежьн. 22У әwи гот: «Кӧр’е Мерьв гәрәке гәләки щәфа бьк’ьшинә, жь алийе р’успийа, сәрәкед к’аһина у qанунзанада бе т’әхсиркьрьн у кӧштьне, ле р’ожа сьсийа wе жь мьрьне р’абә»[+].


Хаче[†] хwә һьлдә у ль пәй мьн wәрә

23У Иса һ’әмуйар’а гот: «Һәгәр йәк дьхwазә ль пәй Мьн бе, бьра хwә инк’ар кә у һәр р’ож хаче[†] хwә һьлдә у ль пәй Мьн бе[+]. 24Чьмки к’и кӧ дьхwазә ә’мьре хwә хьлаз кә, әwе ӧнда кә у к’и кӧ ә’мьре хwә бона Мьн ӧнда кә, әwе хьлаз кә. 25Чь фәйдә, һәгәр мәрьв т’әмамийа дьнйайе qазьнщ кә, ле ә’мьре хwә ӧнда кә йан зьраре хә[+]? 26У к’и Мьн у хәбәред Мьн шәрм һ’әсаб кә, Кӧр’е Мерьв жи wе wи шәрм һ’әсаб кә, гава Әw бь р’умәта Хwә, р’умәта Баве у мьлйак’әтед пирозва бе[+]. 27Әз р’аст wәр’а дьбежьм, һьнәкед ль вьр сәкьни wе мьрьне нәбиньн, һ’әта кӧ П’адшатийа Хwәде бьбиньн»[+].


Шагьрт Иса нава нур у р’умәтеда дьбиньн


(Мәтта 17:1-8; Марqос 9:2-8)

28[•]Пәй ве хәбәрданер’а wәкә һ’әфтеке шунда, Иса Пәтрус, Йуһ’әнна у Аqуб һьлдан чунә сәре ч’ийе кӧ дӧа бькьн[+]. 29Гава Иса дӧа дькьр, р’әнге р’уйе Wи һатә гӧһастьне, к’ьнщед Wи чил-qәрqаш бун, бьрьqин. 30У ва дӧ мәрьва т’әви Wи хәбәр дьдан, йәк Муса бу, йәк жи Елйас. 31Әwана бь р’умәт к’ьфш бун у бона мьрьна Wи хәбәр дьдан, кӧ Оршәлимеда wе бьбуйа. 32Ч’ә’вед Пәтрус у әwед т’әви wи жь хәwе гьран бьбун, ле гава һ’ьшйар бун, р’умәта Wи у һәр дӧ мәрьвед щәм Wи сәкьни дитьн. 33Чахе әwана жь Wи дур к’әтьн, Пәтрус Исар’а гот: «Мамоста, чаwа р’ьнд ә кӧ әм вьр ьн! Дә әме се һ’олька чекьн, йәке Тәр’а, йәке Мусар’а у йәке жи Елйаср’а». Чьмки әwи ньзаньбу әw чь дьбежә. 34Гава әwи һе хәбәр дьда, ә’wрәк һат у сәр wан кьрә си. У чахе к’әтьнә бьн wи ә’wри, әwана тьрсийан. 35У жь wи ә’wри дәнгәк һат у гот: «Әв ә Кӧр’е Мьн, Бьжартийе Мьн[*] ! Гӧһдарийа Wи бькьн!»[+] 36Гава әw дәнг һат, Иса т’әне ма. У wана дәнге хwә бьр’и, wан р’ожада чь кӧ дитьбун кәсир’а нәготьн.


Иса кӧр’ькәки щьнак’әти qәнщ дькә


(Мәтта 17:14-18; Марqос 9:14-27)

37[•]Р’ожа дьне, гава әwана жь ч’ийе һатьнә хwаре, ә’лаләтәкә гьран пешийа Wида һат. 38Һьнге жь нав ә’лаләте мәрьвәки гази кьр у гот: «Дәрсдар, әз һиви жь Тә дькьм, бь ч’ә’ве р’ә’ме ль кӧр’е мьн бьньһер’ә. Әw тайе мьни т’әне йә. 39Р’ӧһ’әки хьраб wи дьгьрә у ньшкева дькә qир’ин вәдьч’ьр’ькә, к’әф сәр дьк’әвә һурдәхwәши дьбә у бь зорәке жь wи дур дьк’әвә. 40Мьн лава жь шагьртед Тә кьр, кӧ щьн же дәрхьн, ле wана нькарьбу». 41Иса гот: «Ньсьле нәбаwәр у хальфи[†]! Һ’әта к’әнге Әзе т’әви wә бьм у ль wә сәбьр кьм? Кӧр’е хwә бинә вьр». 42Гава һе дьһат, щьн әw ә’рде хьст у вәч’ьр’ьки. Иса ль р’ӧһ’е һ’әрам һьлат, кӧр’ьк qәнщ кьр у да баве wи[+]. 43[•]Т’әмамийа щьмә’те сәр мәзьнайийа Хwәде зәндәгьрти мабу.


Иса диса дәрһәqа мьрьна Хwәда дьбежә


(Мәтта 17:22-23; Марqос 9:30-32)

У чахе һ’әму сәр һәр тьштед кӧ Иса дькьрьн ә’щебмайи мабун, Әwи шагьртед Хwәр’а гот: 44«Һун ван хәбәра бира хwәда хwәй кьн: Кӧр’е Мерьв wе бьк’әвә дәсте мәрьва»[+]. 45Ле wана әв йәк фә’м нәкьр, чьмки әв жь wан вәшарти бу кӧ фә’м нәкьн у тӧрӧш нәдькьрьн жи бона wе йәке жь Wи бьпьрсийана[+].


К’и йә йе һәри мәзьн?


(Мәтта 18:1-5; Марqос 9:33-37)

46[•]Нав шагьртада пьрс пешда һат, кӧ нава wанда к’и йә йе һәри мәзьн. 47Ле нетед дьле wан Исава ә’йан бун, зар’окәк ани щәм Хwә да сәкьнандьне 48у wанр’а гот: «К’и кӧ әве зар’оке бь наве Мьн qәбул кә, әw Мьн qәбул дькә. У к’и кӧ Мьн qәбул кә, Йе кӧ Әз шандьмә qәбул дькә. Аwа әwи нава wә һ’әмуйада йе һәри бьч’ук ә, әw ә йе һәри мәзьн»[+].


Йе нә мьqабьли wә йә, әw алийе wә йә


(Марqос 9:38-40)

49Йуһ’әнна р’абу у гот: «Мамоста, мә мәрьвәк дит кӧ бь наве Тә щьн дәрдьхьстьн, ле мә кьр кӧ әм нәһельн, чьмки әw пәй мә найе»[+]. 50Ле Иса wир’а гот: «Пешийе ль wи нәгьрьн, чьмки әwе кӧ нә мьqабьли wә йә, әw пьшта wә йә»[+].


Гӧндәки самәрийа[†] Иса qәбул накә

51У чахе әw р’ожед кӧ Исайе бьһата һьлдане незик бун, Әwи бәре Хwә да Оршәлиме, кӧ һәр’ә wьр[+]. 52У пешийа Хwә мәри шандьн, әwана чунә гӧндәки Самәрйайе[†] кӧ бона Wи һазьрийе бьбиньн[+]. 53Ле самәрийа[†] Әw ль wьр qәбул нәкьр, чьмки бәре Wи к’әтьбу Оршәлиме. 54Гава шагьртед Wи Аqуб у Йуһ’әнна әв йәк дит, готьн: «Хӧдан, Тӧ дьхwази әм жь ә’змен агьр бьхwазьн кӧ бьбарә у qьр’а ван бинә?[*] »[*][+] 55Ле Әw вәгәр’ийа, ль wан һьлат[*] . 56У чунә гӧндәки дьн.


Щабдарийа йед кӧ пәй Иса дьчьн


(Мәтта 8:19-22)

57[•]У чахе әwана р’еда бун, йәки Wир’а гот: «Тӧ к’ӧда жи һәр’и әзе пәй Тә бем». 58Иса готә wи: «Р’увийар’а qӧл һәнә, тәйрәдед ә’зменр’а жи һелин, ле бона Кӧр’е Мерьв щик т’ӧнә кӧ сәре Хwә ле дайнә». 59Иса йәки дьнр’а гот: «Пәй мьн wәрә». Әwи жи гот: «Хӧдан! Изьне бьдә мьн, кӧ әз пешийе һәр’ьм баве хwә дәфьн кьм». 60Ле Иса wир’а гот: «Бьра мьри мьрийе хwә дәфьн кьн. Тӧ һәр’ә П’адшатийа Хwәде даннасин кә». 61Йәки дьн жи гот: «Әзе пәй тә бем Хӧдан, ле т’әне изьне бьдә мьн, кӧ әз пешийе хатьре хwә жь нәфәред мала хwә бьхwазьм». 62Иса гот: «К’и кӧ дәсте хwә датинә сәр к’отане у ль пьшт хwәва дьньһер’ә, әw нә һежайи П’адшатийа Хwәде йә».

### 10


Шандьна һ’әфте дӧ шагьрта

1[•]Пәй ве йәкер’а Хӧдан һ’әфте дӧ[*] шагьртед дьн жи к’ьфш кьрьн у әwана дӧдӧ-дӧдӧ пешийа Хwәва шандьнә wан щи у бажара, к’идәре Хwәха wе бьчуйайе 2у wанар’а гот: «Нандьрун[†] гәләк ә, ле п’алә һьндьк ьн. Аwа һиви жь Хwәйе нандьруне бькьн, wәки п’ала нандьруна Хwәр’а бьшинә[+]. 3Һәр’ьн, Әз ва wә мина бәрха дьшиньмә нава гӧра[+]. 4Хwәр’а нә к’иськ һьлдьн, нә турьк, нә жи чарьха. У р’ева сьлаве[*] нәдьнә т’ӧ кәси, 5чь мала кӧ һун һәр’ьне, пешийе бежьн: ‹Ә’дьлайи ве малер’а›. 6У һәгәр ль wьр мәрьвәки һежайи ә’дьлайийе һәбә, ә’дьлайийа wәйе ль сәр wи бьминә. Ле һәгәр т’ӧнәбә, wе ль wә вәгәр’ә. 7У wе маледа бьминьн, чь хwарьне жи бьдьнә wә, әwе жи бьхwьн у вәхwьн, чьмки п’алә һежайи һәqе хwә йә. У мал бь мал нәгәр’ьн[+]. 8К’ижан бажаре кӧ һун һәр’ьне у wә qәбул кьн, чь дайньнә бәр wә, бьхwьн[+]. 9Нәхwәшед навда qәнщ кьн у wанр’а бежьн: ‹П’адшатийа Хwәде незики wә буйә›[+]. 10Ле әw бажаре кӧ һун һәр’ьне у wә qәбул нәкьн, дәренә мәйдана у бежьн: 11‹Әм wе т’оза кӧ жь бажаре wә ньгед мәва гьртийә жи ль сәр wәда даwдьшиньн. Ле ве йәке бьзаньбьн кӧ П’адшатийа Хwәде незики wә буйә›[+]. 12Әз жь wәр’а дьбежьм, Р’ожа Ахрәте[†] һ’але Содоме wе жь йа wи бажари четьр бә[*][+] .


Бажаред нәбаwәр


(Мәтта 11:20-24)

13[•]Wәй ль тә Хоразин! Wәй ль тә Бәйтсайда! Һәгәр әw к’әрәмәтед кӧ нава wәда бун, Сур у Сайдайеда[*] бьбуна, әwанайе зува бь к’ӧрх[†] нав к’озийеда[†] р’уньшти т’обә бькьрана[+]. 14Ле Р’ожа Ахрәте һ’але Сур у Сайдайе wе жь һ’але wә четьр бә. 15У тӧ Кәфәрнаһум, тә т’ьре те һ’әта ә’змен бьльнд би? Ле те һ’әта дийаре мьрийа[†] һәр’и хwаре!

16Әwе гӧһдарийа wә дькә, гӧһдарийа Мьн дькә у әwе wә т’әхсир дькә, Мьн т’әхсир дькә, ле әwе Мьн т’әхсир дькә, йе кӧ Әз шандьмә т’әхсир дькә»[+].


Вәгәр’андьна һ’әфте дӧда

17Әw һ’әфте дӧ шагьрт бь әшq у ша вәгәр’ийан у готьн: «Хӧдан, щьн жи сайа наве Тә ельми мә дьбун»[+]. 18Әwи wанар’а гот: «Мьн мирещьн дит, чаwа бьруска жь ә’змен жорда к’әти[+]. 19Аwа Мьн һ’ӧкӧм дайә wә, кӧ һун мә’р у дуп’ьшка у т’әмамийа qәwата дьжмьн п’епәскьн у qәт т’ӧ тьште зьраре нәдә wә[+]. 20Ле бь wе йәке ша нәбьн кӧ щьн ельми wә дьбьн, ле ша бьн, кӧ навед wә ль ә’змана ньвисар ә»[+].


Шабуна Иса


(Мәтта 11:25-27; 13:16-17)

21[•]Wи чахи Әw бь Р’ӧһ’е Пироз ша бу у гот: «Шькьр наве Тә бә Баво, Хӧдане ә’рд у ә’зман, кӧ Тә әв тьшт жь зана у билана[†] вәшартьн у ль бәр зар’а вәкьр. Бәле Баво, чьмки аһа ль Тә хwәш һат. 22Һәр тьшт жь Баве Мьн Мьнр’а һатийә дайине. Кәсәк ньзанә Кӧр’ к’и йә, пештьри Баве у кәсәк ньзанә Бав к’и йә, пештьри Кӧр’ у йед кӧ Кӧр’ бьхwазә wанва Баве бьдә наскьрьне»[+]. 23У wе гаве сәр шагьртед Хwәда вәгәр’ийа у wанар’а башqә гот: «Хwәзи ль wан ч’ә’ва, чь кӧ һун дьбиньн әw жи дьбиньн[+]. 24Чьмки Әз wәр’а дьбежьм, кӧ гәләк п’ехәмбәр у п’адша хwәстьн әw тьштед кӧ һун дьбиньн бьдитана, ле нәдитьн у әw тьштед кӧ һун дьбьһен бьбьһистана, ле нәбьһистьн»[+].


Мәсәла самәрийе qәнщ

25Һьнге qанунзанәк р’абу Әw щер’ьбанд у гот: «Дәрсдар, әз чь бькьм, wәки жийина һ’әта-һ’әтайе[†] бьстиньм?»[+] 26Әwи жи wир’а гот: «Qанунеда чь ньвисар ә? Тӧ чаwа дьхуни?» 27Әwи ле вәгәр’анд у гот: «‹Хӧдан Хwәдейе хwә һ’ьз бькә, бь т’әмамийа дьле[†] хwә, бь т’әмамийа щанийа хwә, бь т’әмамийа qәwата хwә у бь т’әмамийа һ’ьше хwә›[*] , ‹һәвале хwә жи wәкә хwә һ’ьз бькә›[*] »[+]. 28У Иса wир’а гот: «Тә р’аст гот. Ӧса бькә у те бьжийи»[+]. 29Ле әwи хwәст хwә р’аст дәрхә, Исар’а гот: «Һәвале мьн к’и йә?» 30Иса ле вәгәр’анд у гот: «Мәрьвәк һәбу, әw жь Оршәлиме бәржери Әриһайе дьбу. Әw к’әтә дәсте qачаха у wана әw тә’зи кьр, к’ӧтан у нивкӧшти һьштьн чун. 31Ӧса qәwьми кӧ к’аһинәк wе р’еда дьһат. Гава әw дит, бәрр’а дәрбаз бу чу. 32Ӧса жи йәки леwи[†] һат, гьһиштә wи щийи, ль wи ньһер’и, бәрр’а дәрбаз бу чу[+]. 33Паше р’еwики самәри һат. Гава әw дит, гӧне wи ле һат[+]. 34Әw незики wи бу, бьзьр у шәрав ль бьринед wи хьстьн, п’еч’а у әw дани сәр к’әрк’әдане хwә бьрә меванхане у бона wи хәм кьр. 35Р’ожа дьне дӧ зив дәрхьстьн данә хwәйе меванхане у гот: ‹Хwәйитийе ль ви бькә, тӧ чь жи сәр wи зедә хәрщ ки, гава әз вәгәр’ийам, әзе ль тә вәгәр’иньм›.

36Ньһа т’әхмина тә, жь wан һәрсека к’ижан бу һәвале wи мәрьве кӧ к’әтә дәсте qачаха?» 37Әwи жи гот: «Әwе кӧ гӧнә ле ани». Иса wир’а гот: «Һәр’ә тӧ жи ӧса бькә».


Иса мала Мәрт’а у Мәрйәмеда

38Чахе р’ек’әтьн чун, Иса к’әтә гӧндәки. К’ӧлфәтәк кӧ наве wе Мәрт’а бу Әw бьрә мала хwә[+]. 39Хушкәкә wе жи һәбу, наве wе Мәрйәм. Әwа бәр ньгед Хӧдан р’уньштьбу у гӧһдарийа хәбәред Wи дькьр[+]. 40Мәрт’а жи кӧ гәләк т’ьвдарәкдитьнева гиро бу, һат сәкьни у Исар’а гот: «Хӧдан, qәт хәма Тә нинә кӧ хушка мьн нава ве т’ьвдарәкдитьнеда әз т’әне һьштьмә? Бежә wе кӧ али мьн бькә». 41Хӧдан ле вәгәр’анд у готе: «Мәрт’а, Мәрт’а, тӧ бона гәләк тьшта хәма дьки у т’әвиһәв дьби[+]. 42Ле т’әне тьштәк лазьм ә, әw п’ара qәнщ жи Мәрйәме хwәр’а бьжарт у жь wе найе стандьне»[+].

### 11


Һинкьрьна бона дӧакьрьне


(Мәтта 6:9-13; 7:7-11)

1[•]Щарәке Иса щики дӧа дькьр, гава хьлаз кьр, жь шагьртед Wи йәки жер’а гот: «Хӧдан, мә һини дӧакьрьне кә, чаwа Йуһ’әнна шагьртед хwә һин кьрьн»[+]. 2Әwи wанар’а гот: «Гава һун дӧа дькьн, аһа бежьн:

Баво[*] ,
Наве Тә пироз бә.
П’адшатийа Тә бе[*] .
3Нане мәйи р’оже р’ож бь р’ож бьдә мә[+].
4У гӧнед мә бьбахшинә,
чьмки әм жи дьбахшиньнә һ’әму дәйндаред хwә
у мә нәбә щер’ьбандьне[*] »[+].

5У wанар’а гот: «Жь wә к’ижан ә кӧ достәки wи һәбә у ниве шәве һәр’ә мала wи жер’а бежә: ‹Досто, се нана дәйни бьдә мьн. 6Чьмки пьсмамәки мьн жь р’е дагәр’ийайә һатийә мала мьн, тьштәки мьни хwарьне т’ӧнә, кӧ дайньмә бәр wи›. 7У әw жи һьндӧр’да ле вәгәр’инә у бежә: ‹Дәри иди дада йә, әз у зар’ед хwәва жи нава щи-ньвинада нә, зә’мәте нәдә мьн, әз нькарьм р’абьм бьдьмә тә›. 8Әз wәр’а дьбежьм, һәгәр әw бона достийе жи р’анәбә нен нәдә wи, ле бона беарзийа wи wе р’абә чьqас жер’а лазьм бә бьдә wи. 9Әз wәр’а дьбежьм, бьхwазьн һуне бьстиньн, бьгәр’ьн һуне бьбиньн, дәри хьн wе бәр wә вәбә. 10Чьмки к’и кӧ дьхwазә дьстинә, к’и кӧ дьгәр’ә дьбинә у к’и кӧ дәри дьхә бәр wи вәдьбә[+].

11Жь wә к’ижан ә әw бав, кӧ кӧр’е wи мә’си бьхwазә, дәwса мә’си мә’р бьде[*] , 12йан жи һеке бьхwазә, дуп’ьшке бьде? 13Һун кӧ хьраб ьн, заньн тьштед qәнщ бьдьнә зар’ед хwә, ле Баве ә’змана wе чьqас зедә Р’ӧһ’е Пироз бьдә әwед кӧ жь Wи дьхwазьн»[+].


Иса у Бәлзәбул[†]


(Мәтта 12:22-30; Марqос 3:20-27)

14[•]Щарәке Иса щьне лал жь йәки дәрдьхьст, чахе кӧ щьн дәрк’әт, әwи лал хәбәр да у ә’лаләт зәндәгьрти ма. 15Ле жь wан һьнәка гот: «Әw бь һ’ӧкӧме Бәлзәбуле[†] сәрwере щьна щьна дәрдьхә»[+]. 16Һьнәка жи Әw дьщер’ьбанд, нишанед ә’змен жь Wи дьхwәстьн[+]. 17Ле нетед дьле wан Исава ә’йан бун у wанар’а гот: «Һәр п’адшатийа кӧ нава wеда т’ьфаq[†] т’ӧнәбә wе wеран бә у мала кӧ бет’ьфаqи бьк’әве, әw мал наминә. 18Һун дьбежьн, кӧ Әз бь һ’ӧкӧме Бәлзәбул щьна дәрдьхьм. Ле һәгәр мирещьн нава хwәда бет’ьфаq бә, п’адшатийа wи wе чаwа бьминә? 19У һәгәр Әз бь Бәлзәбул щьна дәрдьхьм, ле йед кӧ пәй wә тен[*] бь чь дәрдьхьн? Һәгәр ӧса бә, әwе wә ломәк’ар кьн[+]. 20Ле һәгәр Әз бь т’ьлийа Хwәде щьна дәрдьхьм, wәки ӧса йә П’адшатийа Хwәде гьһиштийә wә. 21Чахе йәки qәwат бь ч’әк хwәйитийе мала хwә дькә, т’ӧ тьште wи зьрар ле набә. 22Ле гава йәки жь wи qәwаттьр бе у wи бьгьрә, wе әw ч’әке кӧ wи гӧмана хwә дабу сәр же бьстинә, һәбука wи жи бәла кә. 23К’и кӧ нә т’әви Мьн ә, мьqабьли Мьн ә у к’и кӧ т’әви Мьн т’оп накә, бәла дькә[+].


Вәгәр’андьна р’ӧһ’е һ’әрам


(Мәтта 12:43-45)

24Чахе р’ӧһ’е һ’әрам жь мерьв дәрте, щийе бе ав дьгәр’ә, кӧ р’ьһ’әтийе бьбинә у гава набинә, дьбежә: ‹Әз вәгәр’ьмә wе мала хwәйә кӧ же дәрк’әтьмә›. 25У гава те, паqьжкьри у һәвдайи дьбинә. 26Һьнге дьчә һ’әфт щьнед дьнә жь хwә хьрабтьр жи тинә, дьк’әвьнә wьр дьжин. У ахьрийа wи мәрьви жь пешийе хьрабтьр дьбә»[+].


Хwәзьлийа р’аст

27Чахе Иса һе хәбәр дьда, жь нава ә’лаләте к’ӧлфәтәке дәнге хwә бьльнд кьр у Wир’а гот: «Хwәзи ль wи бәт’ьни, кӧ Тӧ хwәда хwәйкьри у wан бьстана, кӧ шир данә Тә»[+]. 28Ле Әwи гот: «Һе хwәзи ль wан, йед кӧ хәбәра Хwәде дьбьһен у пек тиньн»[+].


К’әрәмәтәке чаwа нишан дьхwазьн


(Мәтта 12:38-42; Марqос 8:12)

29[•]Чахе ә’лаләт сәр Wи дьщьвийа, Иса дәстпекьр у гот: «Әва ньсьла хьраб ә, нишанәке дьхwазә, ле жер’а нишанәкә дьн найе дайине пештьри нишана Уньс[†] п’ехәмбәр. 30Чаwа Уньс бона Нинәwайа бу нишан, ӧса жи Кӧр’е Мерьв wе ви ньсьлир’а бьбә нишан[*] . 31П’адша Башуре[†] wе Р’ожа Ахрәте т’әви мәрьвед ви ньсьли р’абә у wан нәһәq кә, чьмки әwа жь сәре дьне һат, кӧ сәрwахтийа Сьлеман[†] бьбьһе у ва йә Йәки жь Сьлеман мәстьр ль вьр һәйә[*][+] . 32Мәрьвед Нинәwайе Р’ожа Ахрәте wе т’әви ви ньсьли р’абьн у wан нәһәq кьн, чьмки әwана бь даннасинийа Уньс жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийан. Ва йә Йәки жь Уньс мәстьр ль вьр һәйә[+].


Ч’ьра бәдәне


(Мәтта 5:15; 6:22-23)

33[•]Кәсәк ч’ьре венахә у данайнә щийе хәwлә, нә жи дькә бьне фьраqе, ле датинә сәр п’еч’ьре, wәки әwе кӧ дьк’әвьнә һьндӧр’, р’онайе бьбиньн[+]. 34Ч’ьра бәдәна тә ч’ә’ве тә йә. Һәгәр ч’ә’ве тә п’ак ә, т’әмамийа бәдәна тәйе р’онайи бә. Ле һәгәр ч’ә’ве тә хьраб ә, бәдәна тәйе жи тә’ри бә. 35Аwа һаш жь хwә һәбә, дьбә кӧ әw р’онайа нава тәда тә’ри йә. 36Һәгәр т’әмамийа бәдәна тә р’онайи йә у п’арәкә тә’ри т’ӧнә, һ’әмуйе жи р’онайи бә, чаwа ч’ьра бь шәwqа хwә тә р’онайи дькә».


Иса ферьси у qанунзана нәһәq дькә


(Мәтта 23:1-36; Марqос 12:38-40; Луqа 20:45-47)

37[•]Гава хәбәрдана Хwә хьлаз кьр, йәки ферьси һиви же кьр кӧ һәр’ә т’әви wи нан бьхwә. Әw жи чу, ль сәр сьфре р’уньшт. 38Гава ферьси дит кӧ Әwи пешийа нанхwарьне ль гора ә’дәте дин дәстед Хwә нәшуштьн, зәндәгьрти ма[+]. 39Ле Хӧдан wир’а гот: «Аwа һун ферьсийа т’ас у финщана р’уйе дәрвава паqьж дькьн, ле дьле wә һьндӧр’ва бь тьмайе у хьрабийава т’ьжи йә. 40Бефә’мно! Әwе кӧ дәрва чекьр, һьндӧр’ ченәкьр? 41Аwа бь чьва т’ас у финщанед wә т’ьжи нә, бь wан хwәр’а хера бькьн у һәр тьште wәр’а һ’әлал бә. 42Ле wәй ль wә ферьсийа! Һун дәһәке[†] пунге[†], щә’т’рийе[†] у һ’әму п’ьнщар’а дьдьн, ле һәqийе у һ’ьзкьрьна Хwәде давежьнә пьшт гӧһе хwә. Wә гәрәке әв йәк бькьрана у дәст жь йед майин нәк’ьшанда[+]. 43Wәй ль wә ферьсийа, кӧ һун к’ьништада к’ӧрсийед пешьн һ’ьз дькьн, базарада жи сьлава[+]. 44Wәй ль wә! Һун мина т’ьрбед бе нав-нишан ьн, кӧ мәрьв сәр wан дьгәр’ьн у ньзаньн»[+]. 45Жь qанунзана йәки ле вәгәр’анд у гот: «Дәрсдар, Тӧ бь ван хәбәра мә жи беһӧрмәт дьки». 46Әwи гот: «Wәй ль wә qанунзана жи, чьмки һун баред гьран дьдьнә сәр мьле мәрьва, ле т’ьликә хwә жи надьнә wан бара. 47Wәй ль wә, кӧ һун т’ьрбед wан п’ехәмбәра чедькьн, йед кӧ кал-бавед wә әw кӧштьнә. 48Бь wе йәке һун шә’дәтийа хwә дьдьн, кӧ һун һавьжийа хwә кьрьнед кал-бавед хwә тиньн. Әwана п’ехәмбәр дькӧштьн у һун т’ьрбед wан чедькьн[+]. 49Ләма жи сәрwахтийа Хwәде гот: ‹Әзе п’ехәмбәр у шандийа бьшиньмә щәм wан, жь wан һьнәка wе бькӧжьн, һьнәка жи бьзериньн›[+]. 50Бона ве йәке хуна һ’әму п’ехәмбәра, кӧ жь wәхте ә’фьрандьна дьнйайеда һатийә р’етьне, жь ви ньсьли wе бе хwәстьне,[+] 51жь хуна Һабил[†] һ’әта хуна Зәкәрийа, йа кӧ нав горигәһе[†] у п’арьстгәһеда һатә р’етьне. Әз р’аст wәр’а дьбежьм, жь ви ньсьли wе бе хwәстьне. 52Wәй ль wә qанунзана, кӧ wә к’ьлита занәбуне һьлдайә. Нә һун к’әтьне у нә жи wә һьштийә йед кӧ дьхwазьн бьк’әвьне». 53У гава Әw р’абу кӧ һәр’ә, qанунзан у ферьси qьлqьлин, бона гәләк тьшта Wир’а к’әтьнә дә’wе. 54У бәр дәве Wи сәкьни бун, wәки бь хәбәрәке бькарьбьн Wи бьгьрьн у гӧнәк’ар кьн[+].

### 12


Һинкьрьна дәрһәqа дӧр’утийеда

1Wи чахи, гава бь һ’әзара мәри щьвийан, ӧса кӧ сәр һәвр’а дәрбаз дьбун, Әwи пешийе дәстпекьр шагьртед Хwәр’а гот: «Һ’әвза хwә жь һәвиртьр’шке[†] ферьсийа бькьн, Әз тиньмә сәр дӧр’утийа wан[+]. 2Тьштәки дьзива т’ӧнә кӧ дәрнәйе у нә жи вәшарти кӧ к’ьфш нәбә[+]. 3Wә чь тә’рийеда готийә, әwе р’онайеда бе бьһистьне у wә чь ль мале гӧһада хәбәр дайә, әwе сәр бана бьбә дәнги.


Бьзаньбьн кӧ тьрса wә жь к’е һәбә


(Мәтта 10:28-31)

4[•]Әз wә пьсмамед Хwәр’а дьбежьм, жь wана нәтьрсьн, йед кӧ бәдәне дькӧжьн, жь wе пештьр тьштәки дьн нькарьн бькьн[+]. 5Ле Әзе wәр’а бежьм, кӧ һун жь к’е бьтьрсьн. Жь Wи бьтьрсьн, Йе кӧ пәй кӧштьнер’а жи һ’ӧкӧме Wи һәйә бавежә щә’ньме. Бәле, Әз wәр’а дьбежьм жь Wи бьтьрсьн![+] 6Нә пенщ ч’ьвик бь дӧ дьравед чарqӧр’уше тенә фьротане? Ле Хwәде жь wан йәки жи бир накә. 7Ӧса жи һәр т’еләки п’ор’ед сәре wә жьмарти йә. Нәтьрсьн, һун жь гәләк ч’ьвика qимәттьр ьн[+].


Иqрар у инк’аркьрьна Иса


(Мәтта 10:32-33; 12:32; 10:19-20)

8Әз wәр’а дьбежьм, к’и кӧ бәр мәрьва Мьн иqрар кә, Кӧр’е Мерьв жи wе wи бәр мьлйак’әтед Хwәде иqрар кә[+]. 9У к’и кӧ Мьн бәр мәрьва инк’ар кә, әwе жи бәр мьлйак’әтед Хwәде бе инк’аркьрьне[+]. 10У к’и кӧ тьштәки мьqабьли Кӧр’е Мерьв бежә, wе бе бахшандьне. Ле к’и кӧ готьнәкә хьраб мьqабьли Р’ӧһ’е Пироз бежә, ль wи найе бахшандьне[+]. 11У гава wә бьбьнә к’ьништа йан бәр һ’акьм йан сәрwеред һ’ӧкӧмәте, һун хәм нәкьн кӧ һуне чаwа щаба хwә бьдьн йан чь бежьн. 12Чьмки Р’ӧһ’е Пироз әwе дәме wе wә һин кә, чь лазьм ә кӧ һун бежьн»[+].


Дәwләтийе бефә’м

13[•]Жь нава ә’лаләте йәки Wир’а гот: «Дәрсдар, бежә бьре мьн, бьра мират’а[†] баве мьн мьнр’а п’арәвәкә». 14Әwи wир’а гот: «Һәвал, к’е Әз сәр wә һ’акьм йан жи п’аркьр к’ьфш кьрьмә?» 15У готә wан: «Һаш жь хwә һәбьн у һ’әвза хwә жь һәр щур’ә тьмайе бькьн, чьмки ә’мьре инсен зедәбуна һәбука wива гьредайи нинә»[+]. 16Әwи мәсәләк жи wанр’а гот: «Зәвийа мәрьвәки дәwләти гәләк бәр да. 17У әwи дьле хwәда гот: ‹Әз чаwа бькьм? Щи жи т’ӧнә кӧ дәрәмәта хwә текьме›. 18У гот: ‹Әзе аһа бькьм, ә’мбаред хwә һьлшиньм у һе йед мәзьн чекьм, һ’әму дәрәмәт у һәбука хwә жи бькьмә wьр. 19У хwәха хwәр’а бежьм: Ә’вдо! Тә бона хwә т’ера гәләк сала, гәләк һәбук дайә сәр һәв, р’уне бьхwә, вәхwә у ша бә›. 20Ле Хwәде готә wи: ‹Бефә’мо! Ишәв р’ӧһ’е тәйе жь тә бе стандьне. Әв һәбука тә бәрәв кьрийә wе к’ер’а бьминә?›[+] 21Ӧса жи wе бе сәре һәр кәси, йе кӧ бона хwә хьзне т’оп дькә у пе Хwәде дәwләти набә»[+].


Һинкьрьна дәрһәqа хәмкьрьнеда


(Мәтта 6:25-34)

22Һьнге Әwи шагьртед Хwәр’а гот: «Ләма Әз wәр’а дьбежьм, бона ә’мьре хwә хәма нәкьн, кӧ һуне чь бьхwьн, нә жи бона бәдәна хwә, кӧ һуне чь ль хwә кьн[+]. 23Чьмки ә’мьр жь хwарьне qимәттьр ә у бәдән жи жь к’ьнща. 24Дина хwә бьдьнә qар’qар’а[†], нә дьр’әшиньн, нә дьдьрун у нә жи ә’мбар йан к’иләред wан һәнә, ле Хwәде р’ьсqе wан дьгьһинә. Һун чьqаси жь тәйрәда qимәттьр ьн![+] 25Иди жь wә к’и дькарә бь хәмед хwә дәqәке сәр ә’мьре хwәда зедә кә[*] ? 26Һәгәр һун wи тьште һәри бьч’ук нькарьн бькьн, иди чьма бона тьштед майин хәм дькьн? 27Дина хwә бьдьнә сосьна, чаwа шин дьбьн, нә дьхәбьтьн у нә дьр’есьн. Әз wәр’а дьбежьм, кӧ Сьлеман жи нава т’әмамийа wе хер-хьзна хwәда мина жь wан йәке хwә нәкьр. 28Һәгәр гиһайе чоле, кӧ иро һәйә у сьбе давежьнә нава егьр, Хwәде ӧса дьхәмьлинә, ле чьqас зедә wе ль wә кә, кембаwәрно[+]? 29Ль ван тьшта нәгәр’ьн, кӧ һуне чь бьхwьн йан чь вәхwьн. Бәр хwә нәк’әвьн. 30Чьмки п’утп’арьстед[†] дьнйайе ль пәй wан һ’әму тьшта дьк’әвьн, ле Баве wә занә кӧ һун һ’әwще wан тьшта нә. 31Ле бәр wева һун ль П’адшатийа Wи бьгәр’ьн у әwе wәр’а бенә дайине[+].


Хьзна ә’змана


(Мәтта 6:19-21)

32Нәтьрсә, кәрийе пези бьч’ук! Чьмки ль Баве wә хwәш һат, кӧ п’адшатийе бьдә wә[+]. 33Һәбука хwә бьфьрошьн у хwәр’а хера бькьн. Хwәр’а к’иське кӧ нар’ьзә у хьзна ә’зманайә кӧ кем набә qазьнщ кьн. Ль wе дәре нә дьзе незик бе у нә жи wе бьзузе бьхwә[+]. 34Чьмки хьзна wә к’идәре бә, дьле wәйе жи ль wе дәре бә.


Хӧламе һ’ьшйар


(Мәтта 24:45-51)

35[•]Бьра пьшта wә гьредайи у ч’ьред wә вехьсти бьн. 36Һун мина wан мәрьва бьн, йед кӧ һивийа ахайе хwә нә, кӧ әwе к’әнге жь дә’wате вәгәр’ә, кӧ чахе бе дери хә, пер’а-пер’а р’абьн дери вәкьн[+]. 37Хwәзи ль wан хӧлама, кӧ чахе ахайе wан бе, wан һ’ьшйар бьбинә. Әз р’аст wәр’а дьбежьм, әwе пьшта хwә гьредә, wан сәр сьфре бьдә р’уньштандьне у бәрдәстийе wанр’а бькә. 38У һәгәр ахайе wан ниве шәве йан жи бәрбанга сьбәһе бе у wан ӧса бьбинә, әw хӧламана хwәзьли нә. 39Ле һун ве йәке бьзаньбьн, һәгәр хwәйе мале бьзаньбуйа кӧ дьзе к’ижан сьһ’әте бьһата, wе нәһьшта кӧ мала wи дәрәвәкьра[+]. 40Аwа һун жи һазьр бьн, чьмки әw сьһ’әта кӧ дьле wәр’а дәрбаз набә, Кӧр’е Мерьв wе бе».


Хӧламе амьн у хӧламе беамьн

41Пәтрус гот: «Хӧдан, әва мәсәла тә т’әне бона мә гот йан бона һ’әмуйа?» 42Хӧдан гот: «К’и йә әw wәк’илхәрще[†] амьн у сәрwахт, кӧ ахайе wи, wе wи сәр хӧламед хwә сәрwер к’ьфш кә, кӧ wәхтда хwарьна wан бьдә wан. 43Хwәзи ль wи хӧлами, кӧ чахе ахайе wи бе, әwи ӧса бьбинә[+]. 44Әз р’аст wәр’а дьбежьм, әwе wи бькә сәрwере т’әмамийа һәбука хwә. 45Ле һәгәр әw хӧлам дьле хwәда бежә: ‹Ахайе мьн һатьна хwә дәрәнги дехә› у дәстпекә ль хӧлам у щарийа хә, бьхwә, вәхwә у сәрхwәш бә,[+] 46ахайе wи хӧлами wе р’ожәкә ӧса бе, кӧ әw нә һивийе йә у сьһ’әтәкә ӧса, кӧ әw ньзанә. Wе wи qәт-qәти кә у п’ара wи т’әви п’ара беамьна кә. 47У әw хӧламе кӧ хwәстьна ахайе хwә занә у к’аре хwә накә, нә жи ль гора хwәстьна wи дькә, wе гәләки бе к’ӧтане. 48Ле әwе кӧ жь нәзанийа хwә тьштәки һежайи к’ӧтане дькә, wе һьндьки бе к’ӧтане. К’ер’а гәләк һатийә дайине, гәләк жи wе же бе хwәстьне у к’ер’а гәләк һатийә спартьне[†], щабдарийа wи жи wе гәләк бә[+].


Иса дьбә сәбәбе щӧдәбуне


(Мәтта 10:34-36)

49[•]Әз һатьм, wәки егьр бавежьмә сәр дьне у Мьн чаwа дьхwәст wәки иди алав бьда. 50Ле ньхӧмандьнәкә Мьн һәйә, кӧ Әз гәрәке пе бемә ньхӧмандьне у дьле Мьн qәт нә р’ьһ’әт ә һ’әта кӧ әw бе сери[+]. 51Wә т’ьре Әз һатьм ә’дьлайийе бьдьмә дьне? Әз wәр’а дьбежьм на, ле бона щӧдәбуне[+]. 52Жь вьр шунда маләкеда пенщ мәрьве жь һәв щӧдә бьн, сьсе wе мьqабьли дӧда бьн, дӧдӧ мьqабьли сьсийа. 53Баве р’абә мьqабьли кӧр’, кӧр’ жи баве, де qизе, qиз жи де, хwәси буке у бук жи хwәсийе».


Нишанед зәмен


(Мәтта 16:2-3; 5:25-26)

54[•]У Әwи ә’лаләтер’а жи гот: «Чахе жь р’оавайе ә’wр дәрте, һун дәстхwәда дьбежьн: ‹Баране бьбарә› у ӧса жи дьбә. 55У гава байе башуре те, һун дьбежьн: ‹Һәwайе гәрм бә› у ӧса дьбә. 56Дӧр’уно! Һун р’уйе ә’змен ә’нәнә дькьн һәwайе чаwа бә, ле чаwа ви зәмани ә’нәнә накьн?

57Һун чьма хwәха надьнә ль бәр һ’әсаба, кӧ к’ижан ә р’аст? 58Чахе нәйаре тә тә к’аши щәм һ’акьм дькә, ӧса бькә, кӧ р’ева т’әви wи ль һәв бейи. Нәбә әw тә бьдә дәсте һ’акьм, һ’акьм жи тә бьдә дәсте сәрәскәр у әw жи тә бавежә кәле[+]. 59Әз тәр’а дьбежьм, тӧ жь wьр т’ӧ щар дәрнак’әви һ’әта поле[†] пашьн нәди».

### 13


Жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн[†], кӧ ӧнда нәбьн

1Wи чахи һьнәк һатьн бона wан щәлилийа Исар’а готьн, хуна к’ижана Пилато т’әви хуна qӧрбанед[†] wан кьрьбу[+]. 2Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Wә т’ьре әw щәлилийед кӧ әв йәк һатә сәре wан, жь һ’әму щәлилийед майин гӧнәк’артьр бун? 3Әз wәр’а дьбежьм, на! Ле бәле һәгәр һун жь гӧнәкьрьне вәнәгәр’ьн, һун һ’әмуйе жи р’ожа wанда һәр’ьн. 4Йан жи әw һ’иждәһ мәрьвед кӧ кәла[†] Силwаме сәр wанда к’әт мьрьн, wә т’ьре әwана жь һ’әму бьнәлийед Оршәлиме гӧнәк’артьр бун[+]? 5На! Әз wәр’а дьбежьм, һәгәр һун жь гӧнәкьрьне вәнәгәр’ьн, һун һ’әмуйе жи р’ожа wанда һәр’ьн».


Мәсәла дара һежирейә бе бәр

6Әwи әва мәсәла жи гот: «Мәрьвәк һәбу, нава р’әзе[†] тьрийе wида дарәкә һежирейә ньканди һәбу. Р’ожәке әw һат, кӧ сәр wе бәр бьгәр’ә, ле нәдит[+]. 7Wи чахи р’әзванр’а гот: ‹Әва мӧхдаре се сала йә әз тем, бәре ве дара һежире дьгәр’ьм, ле набиньм. Әве бьбьр’ә! Бадиһәwа[†] чьма щи гьртийә?›[+] 8Р’әзван ле вәгәр’анд у гот: ‹Аха, исал жи wе сәбьр кә. Әзе дора wе вәдьм у п’әйн[†] бькьме. 9Һәгәр саләкә дьн бәр бьдә, qәнщ ә, ле һәгәр нәдә, паше бьбьр’ә›».


Р’ожа шәмийе qәнщкьрьна к’ӧлфәта qонщьки

10Р’ожәкә шәмийе Иса к’ьништәкеда һин дькьр[+]. 11Ль wьр к’ӧлфәтәкә qонщьки һәбу, кӧ һ’иждәһ салед wе бу, р’ӧһ’е нәхwәшийе пер’а бу. Әwе qәт нькарьбу хwә р’аст кьра. 12Гава Иса әw дит, гази wе кьр у готе: «Ә’вде! Тӧ жь нәхwәшийа хwә аза йи!» 13У Әwи дәстед Хwә данин сәр wе, әw пер’а-пер’а р’аст бу у шькьри дьда Хwәде[+]. 14Ле сәрwере к’ьниште һерс к’әт, кӧ Иса р’ожа шәмийе нәхwәш qәнщ кьр у ә’лаләтер’а гот: «Шәш р’ож бона шьхӧлкьрьне һәнә, һун нава wан р’ожада дькарьн бен qәнщ бьн, нә кӧ р’ожа шәмийе»[+]. 15Хӧдан ле вәгәр’анд у готе: «Дӧр’уно! Жь wә к’ижан р’ожа шәмийе гайе хwә йан к’әра хwә жь афьр’ вәнакә у набә сәр аве[+]? 16Нә әва жи qиза Бьраһим ә, кӧ әва мӧхдаре һ’иждәһ салед wе бун, мирещьн әw гьредабу. Нә лазьм бу кӧ әw р’ожа шәмийе жь wе qәйде вәбуйа?» 17У гава әв йәк гот, һ’әмуйед кӧ мьqабьли Wи бун шәрми ман. У т’әмамийа ә’лаләте бона wан к’әрәмәтед Wийә р’умәти кӧ Wи дькьрьн ша дьбу[+].


Дӧ мәсәлед ль сәр П’адшатийа Хwәде


(Мәтта 13:31-33; Марqос 4:30-32)

18[•]Пәйр’а Иса гот: «П’адшатийа Хwәде мина чь йә? У Әз wе һьмбәри чь кьм? 19Әw мина һ’әбәкә т’охьме хәрдале йә, кӧ мәрьвәки һьлда бахче хwәда чанд. У гава әw мәзьн бу, бу дар, тәйрәдед ә’змен һелинед хwә сәр ч’ьqьлед wе чекьрьн»[+].

20Әwи диса гот: «Әз П’адшатийа Хwәде һьмбәри чь кьм? 21Әw мина һәвиртьр’шк ә, кӧ к’ӧлфәтәке һьлда нава се код[*] арда стьра, һ’әта кӧ һ’әму һьлат»[+].


Дәре тәнг


(Мәтта 7:13-14, 21-23)

22[•]Иса гӧнд у бажарар’а дәрбаз дьбу, һин дькьр у бәрбь Оршәлиме дьчу. 23Йәки Wир’а гот: «Хӧдан, гәло һьндьк ьн, әwед кӧ wе хьлаз бьн?» Әwи wанр’а гот: 24«Бьщә’диньн, кӧ һун дәре тәнгр’а бьк’әвьнә һьндӧр’, чьмки Әз wәр’а дьбежьм, гәләке бьхwазьн бьк’әвьне у wе нькарьбьн. 25У пәйр’а, кӧ хwәйе мале р’абә дәри бьгьрә, һьнге һуне дәрва бьминьн у дәри хьн бежьн: ‹Әм хӧлам, дәри ль мә вәкә›. Әwе ль wә вәгәр’инә у бежә: ‹Әз ньзаньм һун жь к’ӧ нә›[+]. 26Һьнге һуне бежьн: ‹Мә т’әви Тә хwар, вәхwар у Тә к’учед мәда һин дькьр›. 27Ле Әwе бежә: ‹Әз wәр’а дьбежьм, Әз ньзаньм кӧ һун жь к’ӧ нә. Жь Мьн дур к’әвьн, һун һ’әмуйед кӧ нәһәqийе дькьн!›[+] 28Ль wьр wе бьбә гьри у ч’ьркә-ч’ьрка дьрана, гава һун Бьраһим, Исһаq, Аqуб у һ’әму п’ехәмбәра П’адшатийа Хwәдеда бьбиньн, хwә жи дәрва авити[+]. 29У wе жь р’оһьлат-р’оавайе у бакӧр[†]-башуре бен, П’адшатийа Хwәдеда сәр сьфре р’унен[+]. 30Аwа бьзаньбьн кӧ һьнәкед паш wе бьбьнә пеш у һьнәкед пеш wе бьбьнә паш»[+].


Иса ль сәр Оршәлиме дьловинә


(Мәтта 23:37-39)

31[•]Wе дәме чәнд ферьси һатьн у Wир’а готьн: «Р’абә жь вьр һәр’ә, чьмки Һеродәс дьхwазә Тә бькӧжә»[+]. 32У Әwи wанр’а гот: «Һәр’ьн wи р’увийир’а бежьн: ‹Ва Әз иро, сьбе щьна дәрдьхьм, нәхwәша qәнщ дькьм у р’ожа сьсийа Әзе бьгьһижьмә мәрәме Хwә›. 33Ле гәрәке Әз иро, сьбе, дӧсьбә р’ийа Хwәда һәр’ьм, чьмки набә кӧ п’ехәмбәрәк жь Оршәлиме дәр ӧнда бә. 34Оршәлим! Оршәлим! Тӧ кӧ п’ехәмбәра дькӧжи у шандийед щәм хwә дьди бәр кәвьра. Чәнд щара Мьн хwәст кӧ зар’ед тә ӧса бьщьванда, чаwа мьришк щущукед хwә бьн баскед хwәда дьщьвинә, ле тә нәхwәст![+] 35Ва мала тә wе хьрабә бьминә. Әз wәр’а дьбежьм, иди һун Мьн т’ӧ щар набиньн, һ’әта кӧ һун бежьн: ‹Бьмбарәк ә Әwе кӧ бь наве Хӧдан те›[*] »[+].

### 14


Иса ль мала ферьсида нәхwәшәки qәнщ дькә

1Р’ожәкә шәмийе Иса бона нанхwарьне чу мала сәрwерәки ферьсийа. Wана ч’ә’ве хwә жь сәр Wи нәдьбьр’и[+]. 2Ль wьр пешбәри Wи мәрьвәки бь нәхwәшийа авзе[†] һәбу. 3Иса жь qанунзан у ферьсийа пьрси у гот: «Р’ожа шәмийе qәнщкьрьн щайиз ә йан на?»[+] 4Wана дәнге хwә нәкьр. Һьнге Әwи нәхwәш гьрт, qәнщ кьр у вәр’екьр. 5Паше Әwи wанр’а гот: «Жь wә к’ижан ә, һәгәр кӧр’е[*] wи йан гайе wи бьк’әвә бире, р’ожа шәмийе пер’а-пер’а дәст нәвеже дәрнәхә?»[+] 6Нькарьбун щаба ве пьрса Wи бьдана.


Һинкьрьна дәрһәqа йед кӧ ль наве хwә дьгәр’ьн

7У гава Әwи дит, wәки мәрьвед т’әглифкьри чаwа хwә щийе жорьн дьгьртьн, мәсәләк wанр’а гот:[+] 8«Гава йәк тә гази дә’wате дькә, щийе жорьн р’унәни, нәбә кӧ йәки жь тә qәдьртьр жи алийе wида т’әглифкьри бә,[+] 9у хwәйе дә’wате, аwа готи т’әглифкьрийе wә һәр дӧйа, бе тәр’а бежә: ‹К’әрәма хwә щи бьдә фьлан кәсе›. Һьнге те жь шәрма хwә р’аби щийе жерьн р’унейи. 10Ле чахе тә т’әглиф дькьн, һәр’ә щийе жерьн р’уне, кӧ чахе хwәйе дә’wате бе тәр’а бежә: ‹Пьсмам, к’әрәм кә, дәрбази жоре бә!› Һьнге qәдьре тәйе бәр ч’ә’ве һ’әму р’уньштийа бьльнд бә. 11Аwа һәр кәсе кӧ хwә бьльнд кә, wе ньмьз бә у к’и кӧ хwә ньмьз кә, wе бьльнд бә»[+].

12У Иса т’әглифкьрийе Хwәр’а гот: «Чахе тӧ фьравине йан шиве датини, гази һәвал-һогьр, бьра-пьсмам йан жи дәр-щинаред хwәйә дәwләти нәкә, нәбә әw жи тә т’әглиф кьн у qәнщийа тә ль тә вәгәр’иньн. 13Ле гава тӧ хwарьнәке датини, гази фәqир, сәqәт, йед дькӧльн у кора кә. 14Һьнге те хwәзьли би, чьмки әwана нькарьн qәнщийа тә ль тә вәгәр’иньн, ле бәле Р’ожа Р’абуна р’астайә жь мьрьне wе ль тә бе вәгәр’андьне»[+].


Мәсәла шайийа гьран


(Мәтта 22:1-10)

15[•]Гава жь һазьра йәки әв йәк бьһист, Wир’а гот: «Хwәзи ль wи, кӧ П’адшатийа Хwәдеда нен бьхwә»[+]. 16Ле Иса wир’а гот: «Мәрьвәки шайикә гьран һазьр кьр у гәләк мәри т’әглиф кьрьн. 17Гава wәхте шайийе пер’а гьһишт, әwи хӧламе хwә шанд, кӧ һ’әму т’әглифкьрийар’а бежә: ‹Һәр тьшт иди һазьр ә, к’әрәм кьн wәрьн›. 18Ле һәр йәки дәстпекьр мә’ни гьрт. Йе пешьн wир’а гот: ‹Мьн хwәр’а ә’рд к’ьр’ийә, әз ә’сәйи гәрәке һәр’ьм бьбиньм. Әз һиви жь тә дькьм, мьн бьбахшинә›. 19У йе дьн гот: ‹Мьн пенщ щот га к’ьр’инә, әз дьчьм кӧ wан бьщер’ьбиньм. Әз һиви жь тә дькьм, мьн бьбахшинә›. 20Йе сьсийа жи гот: ‹Әз зәwьщимә, ләма нькарьм бем›[+]. 21У әw хӧлам вәгәр’ийа һат, әв һ’әму ахайе хwәр’а гьли кьрьн. Һьнге аха һерс к’әт, хӧламе хwәр’а гот: ‹Зу һәр’ә мәйдан у к’учед бажер, фәqира, qопа, сәqәта у кора т’оп кә бинә вьр›. 22Пәйр’а хӧлем готе: ‹Ахайе мьн, тә чаwа ә’мьр кьр, мьн ӧса жи кьр, ле диса щи һәйә›. 23У ахе хӧлемр’а гот: ‹Дәрк’әвә сәре р’е у дьрба, зоре ль һәр кәси бькә бинә вьр, кӧ мала мьн т’ьжи бә. 24Әз wәр’а дьбежьм, кӧ жь wан мәрьвед т’әглифкьри т’ӧ кәс жь шайийа мьн wе тьштәки тә’м нәкә›».


Чаwа бьбьнә шагьрте Иса


(Мәтта 10:37-38)

25[•]Пәй ве йәкер’а ә’лаләтәкә гьран т’әви Иса дьчу у Әw сәр wанда вәгәр’ийа у гот: 26«Һәгәр йәк пәй Мьн бе у Мьн жь де у баве хwә, жь жьн у зар’ед хwә, жь хушк у бьрайед хwә у ӧса жи жь хwә зә’фтьр һ’ьз нәкә, нькарә бьбә шагьрте Мьн[+]. 27У к’и кӧ хаче хwә һьлнәдә пәй Мьн нәйе, әw нькарә бьбә шагьрте Мьн[+]. 28Жь wә к’ижан ә, кӧ бьхwазә бьльндщикә нобәдара чекә, пешийе р’унәни нәдә бәр һ’әсеб, гәло qәwата wийе бьгьһиже бинә сери йан на? 29Нәбә кӧ һ’име wе дайнә у нькарьбә бинә сери, йед кӧ бьбиньн ле бьк’әньн 30у бежьн: ‹Әви мәрьви дәстпекьр чекә у нькарьбу банийа сери›. 31Йан жи к’ижан п’адша п’адшакир’а дәре шер’, пешийе р’унәни нәшеwьрә, гәло wе бькарьбә бь дәһә һ’әзара бәр йәки кӧ бь бист һ’әзари те сәр wи бькә шәр’? 32Һәгәр әw пе нькарә, гава һе дур ә wе qасьде хwә бьшинә, бона льһәвһатьне һиви же бькә. 33Аwа жь wә һәр кәс, к’и кӧ дәсте хwә жь т’әмамийа һәбуна хwә нәк’ьшинә, әw нькарә бьбә шагьрте Мьн.


Хwейа бе тә’м


(Мәтта 5:13; Марqос 9:50)

34Хwе тьштәки qәнщ ә. Ле һәгәр әw тә’ма хwә ӧнда кә, паше әwе бь чь тә’ме бьстинә[+]? 35Нә wе дәwса хwәлийе бьгьрә у нә жи дәwса п’әйн. Wе бавежьнә wеда. Гӧһе к’ейи бьһистьне һәйә бьра бьбьһе»[+].

### 15


Пәза ӧндабуйи


(Мәтта 18:12-14)

1[•]Аwа һ’әму хәрщгьр у гӧнәк’ар незики Wи дьбун, кӧ гӧһе хwә бьдана сәр готьнед Wи. 2Ле ферьси у qанунзана бина хwә тәнг дькьр у дьготьн: «Әва гӧнәк’ара qәбул дькә у т’әви wан нан дьхwә»[+]. 3У Иса әва мәсәла wанр’а гот: 4«Жь wә к’и йә әw мәри, кӧ сәд пәзед wи һәбьн у гава йәки жь wан ӧнда кә, нод нәһа чол у бәста нәһелә у пәй йа ӧндабуйи нәк’әвә, һ’әта кӧ wе бьбинә? 5У гава бьбинә, wе жь шабуна дайнә сәр мьле хwә, 6вәгәр’ә мале, гази дәр у щинара кә у wанр’а бежә: ‹Т’әви мьн ша бьн! Мьн пәза хwәйә ӧндабуйи дит›[+]. 7Әз wәр’а дьбежьм, ӧса жи ль ә’змен бона гӧнәк’арәки кӧ т’обә дькә, һе wе бьбә шабунәкә мәзьн, нә кӧ бона нод нәһед р’аст, к’ижанар’а т’обәкьрьн нә һ’әwщә йә[+].


Зиве ӧндабуйи

8Йан к’ижан ә әw к’ӧлфәта кӧ дәһә зивед wе һәбьн у гава йәки жь wан ӧнда кә, wе ч’ьре венәхә, мале гези нәкә у qәнщ ле нагәр’ә, һ’әта кӧ зиве хwә бьбинә? 9У чахе әw бьбинә, wе гази дәр у щинара кә у wанр’а бежә: ‹Т’әви мьн ша бьн! Мьн зиве хwәйи ӧндакьри дит›. 10Әз wәр’а дьбежьм, ӧса жи мьлйак’әтед Хwәде бона гӧнәк’арәки кӧ т’обә дькә, ша дьбьн».


Кӧр’е ӧндабуйи у бьре wи

11У Иса гот: «Дӧ кӧр’ед мәрьвәки һәбун. 12Йе бьч’ук готә баве хwә: ‹Баво, жь һәбука хwә чь кӧ п’ара мьн дьк’әвә, бьдә мьн›. У әwи wанар’а һәбук п’арәвәкьр[+]. 13Пәй чәнд р’ожар’а кӧр’е бьч’ук һәр тьште хwә т’оп кьр чу wәлатәки дур. Ль wьр әwи ә’мьре толтийе дәрбаз кьр, һ’әму һәбука хwә п’уч’ кьр. 14У гава тьштәк дестда нәма, wи wәлатида жи бу хәлайикә мәзьн у әw к’әтә һ’аләки гьран. 15Чу хwә ль бажарванәки wи wәлати гьрт у әwи әw шандә к’әwшен бәр бәраза. 16Әw һ’әwщә бу кӧ зьке хwә бь wан хьрнуфед[†] кӧ бәраза дьхwар т’ер бькьра, ле кәсәки әw жи нәдьда wи. 17Ле гава әw сәр һ’ьше хwәда һат, гот: ‹Чьqас п’алә мала баве мьнда һәнә, кӧ нан дьхwьн у бәр wан дьминә, ле әз вьра бьр’чина дьмьрьм. 18Әз р’абьм һәр’ьмә щәм баве хwә у wир’а бежьм: Баво, мьн бәр тә у ә’змен гӧнә кьр[+]. 19Әз иди нә һежайи кӧр’тийа тә мә. Т’әне мина п’аләки хwә мьн qәбул кә›. 20У р’абу һатә щәм баве хwә. Ле гава һе дурва баве әw дит, дьле wи сәр шәwьти, бәрбь wи бәзи, әw һ’әмез кьр у р’амуса. 21Кӧр’ жер’а гот: ‹Баво, мьн бәр тә у ә’змен гӧнә кьр. Әз иди нә һежайи кӧр’тийа тә мә›. 22Ле баве хӧламед хwәр’а гот: ‹Зу бькьн, чӧхе лапи р’ьнд биньн ле кьн, гӧстиле текьнә т’ьлийе у сола жи бькьнә ньга. 23Щанәгайе дәрмаликьри биньн, сәржекьн, әм бьхwьн у ша бьн. 24Чьмки әв кӧр’е мьн мьри бу, сах бу, ӧндабуйи бу, һатә дитьне›. У дәст бь шайийе кьрьн[+].

25Wи чахи кӧр’е wийи мәзьн ль к’әwшен бу. Гава һат незики мале бу, дәнге стьран у р’әqасе бьһист. 26Әwи гази жь хӧлама йәки кьр у же пьрси: ‹Әв чь һ’әwал ә?› 27Хӧлем wир’а гот: ‹Бьре тә һатийә, баве тә щанәгайе дәрмаликьри сәржекьрийә, чьмки әw сах у сьламәт вәгәр’ийайә›. 28Бьра һерс к’әт у нәхwәст кӧ һәр’ә һьндӧр’. Бав дәрк’әтә дәрва, лава wи кьр. 29Әwи ль баве хwә вәгәр’анд у гот: ‹Әва мӧхдаре чәнд сала нә кӧ әз тәр’а хӧламтийе дькьм у жь гӧр’а тә qәт дәрнәк’әтьмә, тә qәт карәк жи нәдайә мьн кӧ мьн т’әви һәвал-һогьред хwә к’еф бькьра. 30Ле гава әw кӧр’е тәйи кӧ һәбука тә бьр, т’әви qава[†] п’уч’ кьр һат, тә бона wи щанәгайе дәрмаликьри сәржекьр›[+]. 31Баве жер’а гот: ‹Лаwо, тӧ һәр гав т’әви мьн и у һ’әму һәбука мьн йа тә йә. 32Гәрәке әм әшq у ша буна, чьмки әв бьре тә мьри бу, сах бу у ӧндабуйи бу, һатә дитьне›».

### 16


Wәк’илхәрще[†] беамьн, ле сәрwахт

1Иса шагьртед Хwәр’а гот: «Мәрьвәки дәwләти һәбу, wәк’илхәрщәки wи һәбу. Р’ожәке гьли гьһиштә wи, йанчийә[†] wәк’илхәрще wи һәбука wи п’уч’ дькә. 2Әwи жи гази wи кьр у готе: ‹Әв чь йәк ә кӧ әз бона тә дьбьһем? Һәq-һ’әсабе wәк’илхәрщтийа хwә бьдә, чьмки иди тӧ нькари wәк’илхәрщтийе бьки›. 3Wәк’илхәрщ дьле хwәда гот: ‹Әз чь бькьм? Ахайе мьн жь wәк’илхәрщтийе мьн дәрдьхә, ә’рдк’олан ль мьн набә, жь п’арскьрьне жи шәрм дькьм. 4Әз заньм әзе ньһа чь бькьм, кӧ малед хwәда мьн qәбул кьн, гава әз жь wәк’илхәрщтийе дәрк’әвьм›. 5Әwи йәк-йәк гази дәйндаред ахайе хwә кьр у йе пешьнр’а гот: ‹Тӧ чьqаси дәйндаре ахайе мьн и?› 6Әwи гот: ‹Сәд к’уп[*] бьзьре зәйт’уне› у wир’а гот: ‹Һан ньвисара хwә һьлдә у зу р’уне бьньвисә пенщи›. 7Паше йе дьнр’а гот: ‹Тӧ чьqаси дәйндар и?› Әwи жи гот: ‹Сәд ч’ә’л[*] гәньм› у wир’а гот: ‹Һан ньвисара хwә һьлдә у бьньвисә һ’әйште›. 8У аха пәсьне wәк’илхәрще беамьн да, wәки әwи бь аqьли кьр. Аwа мәрьвед ве дьне һьндава хwәда жь мәрьвед р’онайе сәрwахттьр ьн[+]. 9Әз wәр’а дьбежьм, һун бь һәбука ве дьне һәвала хwәр’а дәст хьн у гава һәбук кем бә, wә бьн конед һ’әта-һ’әтайеда qәбул кьн. 10Әwе кӧ нава тьштед һьндькида амьн ә, нава тьштед гәләкида жи амьн ә, ле әwе кӧ нава тьштед һьндькида беамьн ә, нава тьштед гәләкида жи беамьн ә[+]. 11Һәгәр һун нава һәбука ве дьнеда беамьн бун, к’е wе һәбука р’аст бьдә wә[+]? 12Һәгәр һун нав тьште йе хәрибда амьн нибьн, йа wә к’е wе бьдә wә? 13Хӧламәк нькарә дӧ ахар’а хӧламтийе бькә, чьмки йан wе һ’иле wи жь йәки һәр’ә у йе дьне һ’ьз бькә, йан жи wе qәдьре йәки бьгьрә у йе дьне беһӧрмәт кә. Һун нькарьн һьн Хwәдер’а, һьн жи һәбукер’а хӧламтийе бькьн»[+].


Qанун у П’адшатийа Хwәде


(Мәтта 11:12-13; 5:31-32; Марqос 10:11-12)

14[•]Гава ферьсийа әв һ’әму тьшт бьһистьн, qәрфе хwә ль Иса дькьрьн, чьмки п’әрәһ’ьз бун[+]. 15Иса wанр’а гот: «Һун әw ьн йед кӧ хwә бәр мәрьва р’аст дьдьнә к’ьфше, ле Хwәде дьле wә занә. Бьзаньбьн кӧ әw тьште нав мәрьвада хwәйиqәдьр ә, әw ль бәр Хwәде һ’әрам[†] ә[+]. 16Зәмане Qанун у п’ехәмбәра һ’әта Йуһ’әнна к’ьшанд, жь wьр шунда П’адшатийа Хwәде те даннасинкьрьне у һәр кәс дьщә’динә бь qәwате бьк’әвә wьр[+]. 17Ле ә’рд у ә’змане һе р’ьһ’әт дәрбаз бьн, нә кӧ жь Qануне ноктәк ӧнда бә[+]. 18К’и кӧ жьна хwә бәр’дә у йәкә дьн бьстинә, зьнек’арийе дькә. У к’и кӧ йа мербәр’дайи дьстинә, зьнек’арийе дькә[+].


Мәрьве дәwләти у Лазаре фәqир

19Мәрьвәки дәwләти һәбу, кӧ к’ьнще р’әwш у назьк[*] ль хwә дькьр у һәр р’ож бь әшq-ша к’еф дькьр. 20Мәрьвәки фәqир жи һәбу, наве wи Лазар. Әw нава п’ьзькед п’исда бәр дәре йе дәwләти к’әти бу. 21У ч’ә’ве wи бәрмайийе сьфра дәwләтида дьма, кӧ дьхwәст кӧрме хwә пе бьшкенанда. Сә жи дьһатьн, бьринед wи даластьн. 22Р’ож һат фәqир мьр, мьлйак’әта әw бьрьнә щәм Бьраһим. Йе дәwләти жи мьр, дәфьн кьрьн[+]. 23Гава йе дәwләти дийаре мьрийада щәфа дьк’ьшанд, сәре хwә бьльнд кьр, жь дурва Бьраһим дит у Лазар һ’әмезеда[+]. 24Әwи дәнг дайе у готе: ‹Баве Бьраһим, ль мьн wәрә р’ә’ме. Лазар бьшинә, кӧ сәре т’ьлийа хwә аведа кә бинә заре мьн шьл кә, чьмки әз к’ура ви агьрида дьшәwьтьм›[+]. 25Ле Бьраһим готе: ‹Лаwо! Бинә бира хwә, кӧ тә qәнщийед п’ара хwә нав зәмане ә’мьре хwәда стандьнә, ле Лазар зәлули к’ьшандийә. Ньһа жи дьле wи ль вьр р’ьһ’әт ә, ле тӧ нава щәфада йи. 26У пештьри ве йәке жи, гәлики бебьни нава мә у wәда һәйә. Нә йе вьр дькарьн дәрбази щәм wә бьн, нә жи йе wьр дькарьн дәрбази щәм мә бьн›. 27Һьнге әwи готе: ‹Баво, wәки ӧса йә, әз һиви жь тә дькьм, тӧ әwи бьшинә мала баве мьн, 28чьмки пенщ бьрайед мьн жи һәнә, бьра һәр’ә т’әмийе бьдә wан, wәки әw жи нәйенә ви щийе щәфа›. 29Ле Бьраһим готе: ‹Муса у п’ехәмбәред wан һәнә. Бьра гӧһдарийа wан бькьн›[+]. 30Әwи жи гот: ‹На, баве Бьраһим, һәгәр жь мьрийа йәк һәр’ә щәм wан, wе жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн›. 31Һьнге Бьраһим wир’а гот: ‹Һәгәр гӧһдарийа Муса у п’ехәмбәра накьн, йәк жь мьрийа р’абә жи, диса әwана баwәр накьн›»[+].

### 17


Чәнд готьнед Иса дәрһәqа гӧнәкьрьне, бахшандьне, баwәркьрьне у борщдайинеда


(Мәтта 18:6-7, 21-22; Марqос 9:42)

1[•]Иса шагьртед Хwәр’а гот: «Набә кӧ сәбәбийа жьр’ек’әтьне т’ӧнәбә, ле wәй ль wи, кӧ бьбә сәбәбе ве йәке[+]. 2Wир’а һе qәнщ ә, кӧ бәрашәк стуйе wива бе гьредан у авитьне нава бә’ре, нә кӧ жь ванед бьч’ук йәки жь р’е дәрхә[+]. 3Һаш жь хwә һәбьн! Һәгәр бьре тә гӧна бькә, ле һьле, һәгәр сәр кьрьна хwә п’ошман бә, wи бьбахшинә[+]. 4У һәгәр нава р’ожеда һ’әфт щара нәһәqийе ль тә бькә у вәгәр’ә, тәр’а бежә: ‹Әз т’обә дькьм›, wи бьбахшинә»[+].

5Шандийа Хӧданр’а гот: «Баwәрийа мә зедә кә»[+]. 6Хӧдан гот: «Һәгәр баwәрийа wә wәкә һ’әбәкә т’охьме хәрдале һәбә у ве дара т’утер’а бежьн: ‹Жь вьр р’абә у бә’реда дач’ькә›, әwе йа wә бькә[+].

7Жь wә к’ижан ә, әwе кӧ хӧламәки wийи щотк’ар йан шьван һәбә, гава әw жь к’әwшен бе, wир’а бежә: ‹Бьләзинә к’әрәм кә сәр сьфре›? 8Wе пешийе жер’а нәбежә: ‹Шива мьн һазьр кә, пьшта хwә гьредә у бәрдәстийе мьнр’а бькә. Әз бьхwьм у вәхwьм, паше жи тӧ бьхwә у вәхwә›? 9Гәло бона әw тьштед кӧ хӧлемр’а һатьнә ә’мьркьрьне у wи кьрьнә, ахайе wи wе жер’а бежә: ‹Зә’ф р’ази мә›? 10Ӧса жи һун, гава әw һ’әму тьштед кӧ wәр’а һатьнә ә’мьркьрьне бькьн, бежьн: ‹Әм хӧламед бекер ьн. Чь кӧ ль мә дьк’әт, мә әw кьр›».


Qәнщкьрьна дәһә к’отийа

11Гава Иса бәрбь Оршәлиме дьчу, нава Самәрйайе у Щәлилер’а дәрбаз дьбу. 12Чахе Әw дьк’әтә гӧндәки, дәһә мәрьвед к’оти р’асти Wи һатьн дур сәкьнин[+] 13у бь дәнге бьльнд готьне: «Исайе мамоста, ль мә wәрә р’ә’ме». 14У гава Иса әw дитьн, wанр’а гот: «Һәр’ьн хwә нишани к’аһина кьн». У чахе әw һе дьчун, паqьж бун[+]. 15Ле гава жь wан йәки дит кӧ әw паqьж буйә, пашда вәгәр’ийа, бь дәнгәки бьльнд шькьри дьда Хwәде. 16Әwи хwә дәвәр’у авитә бәр ньгед Иса у р’азибун дьда Wи. Әw самәри бу[+]. 17Һьнге Иса гот: «Нә һәр дәһә жи паqьж бун, ле к’ане нә һәр нәһед дьн? 18Чьма пештьри әви мәрьве хәриб кәсәк жь wан вәнәгәр’ийа, кӧ бьһата шькьри бьда Хwәде?» 19У wир’а гот: «Р’абә һәр’ә. Баwәрийа тә тӧ qәнщ кьри»[+].


Һатьна П’адшатийа Хwәде


(Мәтта 24:23-28, 37-41)

20[•]Гава ферьсийа жь Иса пьрси, П’адшатийа Хwәде wе к’әнге бе, Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «П’адшатийа Хwәде ашкәрә найе[+]. 21Нә жи wе бежьн: ‹Ва йә вьр ә!› йан жи: ‹Wе дәра һан ә!› Чьмки П’адшатийа Хwәде нава wәда йә». 22У шагьртед Хwәр’а гот: «Wе р’оже бен, кӧ һуне һ’ьзрәта р’ожәкә Кӧр’е Мерьв бьн, ле набиньн[+]. 23У һәгәр wәр’а бежьн: ‹Ва йә вьр ә!› йан: ‹Дәра һан ә!› пәй нәк’әвьн нәчьн[+]. 24Чьмки чаwа бьруск жь алики ә’змен бьрq дьдә у т’әмамийа ә’змен р’онайи дькә, Кӧр’е Мерьв жи wе р’ожа хwәда ӧса бә. 25Ле пешийе гәрәке Әw гәләки щәфа бьк’ьшинә у жь ви мьләти бе т’әхсиркьрьне[+]. 26Чаwа р’ожед Нӧһда дьqәwьмин, ӧса жи wе р’ожед Кӧр’е Мерьвда бьqәwьмьн[+]. 27Һьнге дьхwарьн, вәдьхwарьн, дьзәwьщин у мер дькьрьн, һ’әта wе р’ожа кӧ Нӧһ к’әтә гәмийе, лейи р’абу qьр’а һ’әмуйа ани[*][+] . 28У ӧса жи чаwа р’ожед Лутда[†] бун, дьхwарьн, вәдьхwарьн, дьк’ьр’ин, дьфьротьн, дьр’әшандьн у чедькьрьн. 29Ле әw р’ожа кӧ Лут жь Содоме дәрк’әт, агьр у к’ьрк’ут[†] жь ә’змен бари, qьр’а һ’әмуйа ани[*][+] . 30Әw р’оже жи wе ӧса бә, гава Кӧр’е Мерьв к’ьфш бә.

31Wе р’оже к’и сәр хени йә у һәбука wи жи малда йә, бьра жорда нәйе, кӧ тьштәки һьлдә у әwе ль к’әwшен ә, бьра пашда вәнәгәр’ә[+]. 32Жьна Лут биньнә бира хwә[*][+] . 33К’и кӧ дьхwазә ә’мьре хwә хьлаз кә, wе ӧнда кә, ле к’и кӧ ә’мьре хwә ӧнда кә, wе хьлаз кә[+]. 34Әз wәр’а дьбежьм, wе шәве һәгәр дӧ мәри ньвинәкеда бьн, йәке бе һьлдане, йәке бе һьштьне. 35-36У һәгәр дӧ к’ӧлфәт сәр дәстар’әки бьн, йәке бе һьлдане у йа дьн бе һьштьне»[*] . 37Wана ле вәгәр’анд у готьн: «Хӧдан, әве ль к’идәре бьбә?» Әwи жь wанр’а гот: «Бәрәт’ә[†] ль к’ӧ һәбә, тәйре жи ль wьр бьщьвьн».

### 18


Мәсәла жьнәбийе у һ’акьм

1Иса мәсәләк бона wе йәке шагьртар’а гот, wәки һәр гав дӧа бькьн у ащьз нәбьн[+] 2у гот: «Бажарәкида һ’акьмәк һәбу, әw нә жь Хwәде дьтьрсийа у нә жи мьнәт жь мерьв дькьр. 3Wи бажарида жьнәбик жи һәбу, һәр гав дьһатә щәм wи у дьгот: ‹Һәqийе бькә, мьн жь дәсте нәйаре мьн хьлаз кә›. 4Һ’акьм гәләк wәхт гӧһ нәдьда wе, ле паше хwәха хwәр’а гот: ‹Әз жь Хwәде натьрсьм у жь мерьв жи мьнәте накьм, 5ле бона хатьре wе йәке, кӧ әва жьнәбийа те зә’мәте дьдә мьн, әзе һәqийе жер’а бькьм, кӧ һәр гав нәйе мьн ащьз нәкә›». 6У Хӧдан гот: «Бьбьһен кӧ һ’акьме нәр’аст чь гот. 7Гәло Хwәде жи бьжартийед Хwәр’а wе һәqийе нәкә, йед кӧ шәв у р’ож һәwара хwә Wи датиньн? Йан Әwе щаба wан дәрәнги бехә[+]? 8Әз wәр’а дьбежьм, wе дәстхwәда һәqийе бькә. Ле гава Кӧр’е Мерьв[†] бе, гәло сәр дьне wе баwәрийе бьбинә?»[+]


Мәсәла ферьси у хәрщгьр

9Әв мәсәлә жи wанр’а гот, йед кӧ хwәха хwәда гӧман бун, йанчийә әwә р’аст ьн у һ’әмуйед майин бәр тьштәки һ’әсаб нәдькьрьн[+]. 10«Дӧ мәри һьлк’ьшийанә п’арьстгәһе, кӧ дӧа бькьн. Йәк ферьси бу, йәк жи хәрщгьр[+]. 11Әwе ферьси т’әне сәкьнибу хwәда гӧман бь ви щур’әйи дӧа дькьр: ‹Хwәдейе мьн, шькьрдар ьм, кӧ әз нә мина wан мәрьва мә, йед кӧ т’аланийе, нәһәqийе, зьнек’арийе дькьн у нә жи мина ви хәрщгьри мә[+]. 12Ле әз һ’әфтийе дӧ щара р’ожи дьгьрьм у дәһәке жь һ’әму к’ара хwә жи дьдьм›[+]. 13Ле әwи хәрщгьр дур сәкьнибу, р’уйе wи нәдьгьрт ль ә’змен жи бьньһер’ийа, синге хwә дьхьст у дьгот: ‹Хwәде, ль мьн гӧнәк’ари wәрә р’ә’ме›[+]. 14Әз wәр’а дьбежьм, кӧ әв хәрщгьра р’астһ’әсаббуйи чу мала хwә, нә кӧ йе дьн. Аwа һәр кәсе кӧ хwә бьльнд кә, wе ньмьз бә, ле к’и кӧ хwә ньмьз кә, wе бьльнд бә»[+].


Иса дӧа зар’ока дькә


(Мәтта 19:13-15; Марqос 10:13-16)

15[•]Т’ьфал жи анинә щәм Иса, кӧ дәсте Хwә дайнә сәр wан. Гава шагьрта әв йәк дит, ль йед данин һьлатьн. 16Ле Иса гази зар’ока кьр у гот: «Бьра әw зар’ок бенә щәм Мьн, пешийа wан нәгьрьн, чьмки П’адшатийа Хwәде п’ара йед аһа йә. 17Әз wәр’а р’аст дьбежьм, к’и П’адшатийа Хwәде мина зар’окәке qәбул нәкә, әw т’ӧ щар нак’әвә нава wе»[+].


Сәрwерәки щьһуйайи дәwләти ль жийина һ’әта-һ’әтайе дьгәр’ә


(Мәтта 19:16-30; Марqос 10:17-31)

18[•]Сәрwерәки жь Wи пьрси у гот: «Дәрсдаре qәнщ, әз чь бькьм, wәки жийина һ’әта-һ’әтайе wар бьм?»[+] 19Иса wир’а гот: «Тӧ чьма Мьнр’а дьбежи qәнщ? Qәнщ т’әне Хwәде йә, пештьри Wи кәсәки дьн т’ӧнә[+]. 20Тӧ т’әмийа зани: ‹Зьнек’арийе нәкә, нәкӧжә, нәдьзә, шә’дәтийа дәрәw нәдә, qәдьре де у баве хwә бьгьрә›[*] »[+]. 21Әwи жи гот: «Әв һ’әму жи мьн жь щаһьлтийа хwәда хwәй кьрьнә»[+]. 22Гава Иса әв йәк бьһист, wир’а гот: «Тьштәки тә һе кем ә, һәр тьште хwә бьфьрошә, бәлайи фәqира кә, һьнге хьзна тә wе ль ә’змана һәбә. У пәй Мьн wәрә»[+]. 23Гава әwи әв йәк бьһист, әшqа wи шкәст, чьмки гәләки дәwләти бу. 24Иса дит кӧ бәшәра wи нәхwәш ә, гот: «Чьqаси зә’мәт ә бона йед хwәйиһәбук кӧ бьк’әвьнә П’адшатийа Хwәде[+]. 25Дәвә wе qӧла дәрзийер’а һе р’ьһ’әт дәрбаз бә, нә кӧ дәwләти бьк’әвә П’адшатийа Хwәде». 26Әwед кӧ дьбьһистьн, готьн: «Иди к’и дькарә хьлаз бә?» 27У Иса гот: «Әw тьште кӧ жь дәсте мерьв найе, Хwәде дькарә бькә»[+]. 28Пәтрус гот: «Аwа мә һәр тьштед хwә һьштьнә у пәй Тә һатьнә»[+]. 29Әwи wанр’а гот: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, һәр кәсе кӧ бона П’адшатийа Хwәде мал, йан жьн у зар’, йан хушк у бьра, йан де у бав һьштьбә,[+] 30wе ве дьне һе зедә бьстинә у дьнйа дьнда жи жийина һ’әта-һ’әтайе».


Иса щара сьсийа дәрһәqа мьрьна хwәда дьбежә


(Мәтта 20:17-19; Марqос 10:32-34)

31[•]Әwи һәр донздәһ данә алики у wанр’а гот: «Бьбьһен! Әм һәвраз дьчьнә Оршәлиме у һ’әму тьштед кӧ бь дәсте п’ехәмбәра бона Кӧр’е Мерьв һатьнә ньвисаре, wе бенә сери. 32Әwе бьк’әвә дәсте нәщьһуйа, wе qәрфе хwә ле бькьн, беһӧрмәт кьн, т’укьне, 33бьдьнә бәр qамчийа, Wи бькӧжьн. У р’ожа сьсийа wе жь мьрьне р’абә»[+]. 34Шагьрта т’ӧ тьшт жь ван хәбәра фә’м нәкьрьн. Әв йәк жь wан вәшарти бу у әв готьн сәре wанда р’унәдьньшт[+].


Иса п’арскьрәки кор бажаре Әриһайеда qәнщ дькә


(Мәтта 20:29-34; Марqос 10:46-52)

35[•]Гава Әw незики Әриһайе бу, йәки кор ль сәр р’е р’уньшти п’арс дькьр. 36У гава бьһист кӧ ә’лаләт бәр wир’а дәрбаз дьбә, пьрси: «Әв чь һ’әwал ә?» 37Wир’а готьн: «Исайе Ньсрәте дәрбаз дьбә». 38Һьнге әwи кьрә qир’ин у гот: «Иса, Кӧр’е Даwьд[†], ль мьн wәрә р’ә’ме!»[+] 39У йе кӧ пешийе дьчун, ль wи һьлатьн, кӧ дәнге хwә бьбьр’ә, ле әwи һе дькьрә qир’ин: «Кӧр’е Даwьд, ль мьн wәрә р’ә’ме!» 40Иса щида сәкьни у ә’мьр кьр, кӧ әwи биньнә щәм Wи. У гава кор незики Wи бу, жь wи пьрси у гот: 41«Тӧ чь жь Мьн дьхwази кӧ Әз бона тә бькьм?» Әwи гот: «Хӧдан, дьхwазьм ч’ә’вед мьн бьбиньн». 42У Иса wир’а гот: «Бьра бьбиньн, баwәрийа тә тӧ qәнщ кьри!»[+] 43У дәстхwәда ч’ә’вед wи дитьн, да пәй Иса чу у шькьри дьда Хwәде. Т’әмамийа wе щьмә’те кӧ әв йәк дит, пәсьне Хwәде дьдан.

### 19


Иса у хәрщгьр

1Иса к’әтә Әриһайе у wер’а дәрбаз дьбу. 2Ль wьр мәрьвәки дәwләти һәбу, сәрwере хәрщгьра, наве wи Зәхайо. 3Әwи дькьр кӧ Иса бьдита к’а Әw к’и йә, ле дәст ә’лаләте нькарьбу бьдита, чьмки бәжьнеда кьн бу. 4Әw пешда бәзи р’абу сәр дарәкә һежирейә стьрин, wәки Иса бьбинә, чьмки Әwе һәма ль wьрр’а дәрбаз бьбуйа. 5У чахе Иса һатә wи щийи, ль жор ньһер’и у готә wи: «Зәхайо! Зу бькә жь wьр wәрә хwаре, чьмки Әз гәрәке иро мала тәда бьминьм». 6Зәхайо ләзанд жорда һатә хwаре у бь әшq-ша Әw qәбул кьр. 7Һ’әмуйед кӧ әв йәк дитьн, бина хwә тәнг дькьрьн у дьготьн: «Әw бу меване мәрьвәки гӧнәк’ар»[+]. 8Ле Зәхайо пеш һ’әмуйава сәкьни у готә Хӧдан: «Хӧдан, әз ва ниве һәбука хwә дьдьмә фәqира у мьн нәһәqи к’е жи кьрьбә, әзе чар щар ле вәгәр’иньм»[+]. 9Иса wир’а гот: «Иро әв мал хьлаз бу, чьмки әва жи зар’а Бьраһим ә[+]. 10Бона ве йәке Кӧр’е Мерьв һат, wәки ль йед ӧндабуйи бьгәр’ә у хьлаз кә».


Мәсәла дәһә зер’а


(Мәтта 25:14-30)

11[•]У wана һе әв тьшт дьбьһистьн, Иса мәсәләкә дьн жи ани сәр wе йәке, кӧ Әw незики Оршәлиме дьбу у wана т’ьре П’адшатийа Хwәде wе зутьрәке к’ьфш бә[+]. 12Әwи гот: «Мәрьвәки ә’сьлзадә чу wәлатәки дур, кӧ п’адшатийа хwә бьстинә у вәгәр’ә. 13Гази дәһә хӧламед хwә кьр, дәһә зер’ данә wан у гот: ‹Ван бьдьнә хәбате, һ’әта кӧ әз вәгәр’ьм›. 14Ле бажарвана к’ина wи гьртьбу, qасьд ль пәй wи шандьн у готьн: ‹Әм нахwазьн әw п’адшатийе ль сәр мә бькә›[+]. 15У гава әwи п’адшатийа хwә станд вәгәр’ийа, гази wан хӧлама кьр, к’ижанед кӧ әwи п’әрә дабунә wан, wәки бьзаньбә к’а һәр йәки чьqас кьрийә к’ар. 16Йе пешьн һат у готе: ‹Әз хӧлам, зер’әки тә дәһә зер’ кьрә к’ар›. 17Ахайе wи жер’а гот: ‹Ә’фәрьм, хӧламе qәнщ! Тӧ нава wи тьште һьндькида амьн майи, сәрwертийе дәһә бажара бькә›[+]. 18Йе дӧда жи һат у гот: ‹Әз хӧлам, зер’әки тә пенщ зер’ кьрә к’ар›. 19Ахайе wи жер’а гот: ‹Тӧ жи сәр пенщ бажара бә›. 20Паше йәки дьн һат у гот: ‹Әз хӧлам, ва йә зер’е тә, мьн дәстмаледа п’еч’айи һьлдабу. 21Чьмки әз жь тә дьтьрсийам, мьн заньбу тӧ мәрьвәки һ’ьшк и, чь кӧ тә данәнийә, һьлдьди у чь кӧ тә нәчандийә, дьдьруйи›. 22У wи жер’а гот: ‹Әзе һәма бь дәве тә диwана тә бькьм, хӧламе хьраб! Һәгәр тә заньбу кӧ әз мәрьвәки һ’ьшк ьм, чь кӧ мьн данәнийә, һьлдьдьм у чь кӧ нәчандийә, дьдьрум, 23тә чьма п’әре мьн нәда к’аркьра, кӧ әз бьһатама мьн бь сәләф бьстанда?› 24У һазьрар’а гот: ‹Wи зер’и жь wи бьстиньн у бьдьнә әwе кӧ дәһә зер’ед wи һәнә›. 25Wир’а готьн: ‹Хӧдан, дәһә зер’ед wи һәнә›. 26Әwи гот: ‹Әз wәр’а дьбежьм, йе к’е кӧ һәйә, wир’а wе бе дайине, ле йе к’е кӧ т’ӧнә, чь һәйә жи wе же бе стандьне[+]. 27Ле бәле wан нәйаред мьн жи, к’ижана нәдьхwәст әз п’адшатийе ль сәр wан бькьм, биньнә вьр, бәр ч’ә’ве мьн wан бькӧжьн›»[+].


Иса бь р’умәт дьк’әвә Оршәлиме


(Мәтта 21:1-11; Марqос 11:1-11; Йуһ’әнна 12:12-19)

28[•]Иса пәй ве хәбәрданер’а пешда чу, wәки һәвраз һәр’ә Оршәлиме. 29У гава незики гӧндед Бәйтфаще у Бәйтанйайе бу, wи щийе кӧ жер’а дьготьн ч’ийайе Зәйт’уне[†], һьнге дӧ шагьртед Хwә шандьн[+] 30у гот: «Һәр’ьнә wи гӧнде пешбәри хwә, гава һун бьк’әвьне, һуне щә’шькәкә гьредайи бьбиньн кӧ һе кәсәк ле сийар нәбуйә. Әwе вәкьн у биньн. 31Һәгәр йәк жь wә бьпьрсә: ‹Һун чьма wе вәдькьн?› бежьн, кӧ Хӧданр’а лазьм ә». 32Әwед шанди чун, чаwа кӧ wанр’а һатьбу готьне, ӧса жи дитьн. 33У wана һе щә’шьк вәдькьр, хwәйед wе wанр’а готьн: «Һун чьма ве щә’шьке вәдькьн?» 34Шагьрта гот: «Хӧданр’а лазьм ә». 35У әw анинә щәм Иса, к’ьнщед хwә авитьнә сәр wе у Иса ле сийар кьрьн. 36Гава дьчу, щьмә’те к’ьнщед хwә сәр р’е р’адьхьстьн. 37У гава Әw незики п’ебәржере ч’ийайе Зәйт’уне бу, т’әмамийа к’ома шагьрта дәстпекьрьн ша дьбун у бь дәнге бьльнд бона һ’әму к’әрәмәтед кӧ дитьбун шькьри дьданә Хwәде 38у дьготьн: «Бьмбарәк ә әw П’адшайе кӧ бь наве Хӧдан те![*] Ә’дьлайи ль ә’змен у шькьри ль Йе Һәри Жорьн[*] !»[+] 39Ле жь нав ә’лаләте чәнд ферьсийа Исар’а гот: «Дәрсдар, ль шагьртед Хwә һьле»[+]. 40Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Әз wәр’а дьбежьм, һәгәр әвана дәнге хwә бьбьр’ьн, кәвьре бькьнә qир’ин».


Иса бона Оршәлиме дьгьри

41У гава незики Оршәлиме бу, ль бажер ньһер’и, сәрда гьрийа[+] 42у гот: «Хwәзи тә һәма иро бьзаньбуйа ә’дьлайийа тә чьва гьредайи йә! Ле ньһа жь бәр ч’ә’ве тә һатә вәшартьне[+]. 43Wе р’ож сәр тәда бен, кӧ дьжмьнед тәйе дора тә чәпәр’е гьредьн у жь һәр алийава һ’ьщуми сәр тә кьн. 44Wе тә у зар’ед тә нава тәда бькьн ах-хwәли у кәвьр ль сәр кәвьр наһельн. Чьмки wәхте кӧ Хwәде сәрик да тә, тӧ хwә нәһ’әсийайи»[+].


Иса п’арьстгәһеда


(Мәтта 21:12-17; Марqос 11:15-19; Йуһ’әнна 2:13-22)

45[•]У к’әтә п’арьстгәһе, дәстпекьр йед кӧ дьфьротьн дәрхьстьн 46у wанр’а гот: «Ньвисар ә: ‹Мала Мьн wе мала дӧа бә›[*] . Ле wә әw кьрийә ‹шкәфта qачаха›[*] ». 47У һәр р’ож п’арьстгәһеда һин дькьр, ле сәрәкед к’аһина, qанунзан у гьрәгьред щьмә’те пәй к’әтьбун, кӧ чаwа Wи бькӧжьн. 48Ле нькарьбун тьштәк бькьрана, чьмки т’әмамийа щьмә’те Wива гьредайи бу у гӧһдарийа Wи дькьр.

### 20


Пьрса дәрһәqа һ’ӧкӧме Исада


(Мәтта 21:23-27; Марqос 11:27-33)

1[•]У р’ожәкә жь wан р’ожада, гава Әwи п’арьстгәһеда хәлq һин дькьр у Мьзгини дьда, сәрәкед к’аһина у qанунзан т’әви р’успийа һатьнә щәм Wи 2у готьн: «Бежә мә, Тӧ бь чь һ’ӧкӧми ван кьра дьки? К’е әв һ’ӧкӧм дайә Тә?»[+] 3Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Әз жи тьштәки жь wә бьпьрсьм у һун Мьнр’а бежьн: 4Һ’ӧкӧме ньхӧмандьна Йуһ’әнна жь ә’змен бу йан жь мәрьва?»[+] 5Әwана нав һәвда шеwьрин у готьн: «Һәгәр әм бежьн: ‹Жь ә’змен бу›, Әwе бежә: ‹Ле wә чьма әw баwәр нәкьр?›[+] 6Ле һәгәр әм бежьн: ‹Жь мәрьва бу›, т’әмамийа щьмә’те wе мә бьдә бәр кәвьра, чьмки әw ә’сәйи баwәр дькьн, кӧ Йуһ’әнна п’ехәмбәр бу»[+]. 7Wана щаба Wи да у готьн: «Әм ньзаньн жь к’ӧ бу». 8Иса wанр’а гот: «Әз жи wәр’а набежьм, кӧ бь чь һ’ӧкӧми ван кьра дькьм».


Мәсәла р’әзе тьрийа у р’әзвана


(Мәтта 21:33-46; Марqос 12:1-12)

9[•]У Иса дәстпекьр әв мәсәлә щьмә’тер’а гот: «Мәрьвәки р’әзе тьрийа дани у әw бь к’ьре да р’әзвана, wәхтәки дьреж чу wәлатәки дьн[+]. 10У wәхтда хӧламәк шандә щәм р’әзвана, wәки жь wи р’әзи бәре п’ара wи wир’а бьшиньн, ле р’әзвана хӧламе wи к’ӧта у дәствала вәр’екьрьн. 11Ахе хӧламәки дьн жи шанд, wана әw жи к’ӧта, әw р’обәт кьрьн у дәствала вәр’екьрьн. 12Йе сьсийа жи шанд, вана әва жи бьриндар кьр у жь р’әз дәрхьстьн[+]. 13Хwәйе р’әз гот: ‹Әз чь бькьм? Кӧр’е хwәйи дәлал бьшиньм, һьлбәт wе жь wи шәрм бькьн›[+]. 14Ле гава р’әзван ч’ә’в wи к’әтьн, ль һәв шеwьрин у готьн: ‹Әв wаре wи йә! Wәрьн әм wи бькӧжьн, кӧ мират’а[†] wи мәр’а бьминә›[+]. 15У әw жь р’әз дәрхьстьнә дәр у кӧштьн. Аwа хwәйе р’әз wе чь бинә сәре wан[+]? 16Нә әwе бе qьр’а wан р’әзвана бинә у р’әз бьдә һьнәкед дьн». Гава әв йәк бьһистьн, готьн: «Хwәде нәкә»[+]. 17У Иса ль wан ньһер’и у гот: «Ле әw чь йә, кӧ ньвисар ә?

‹Әw кәвьре кӧ һоста т’әхсир кьр,
әw бу сәре ә’нишке[†]›[*][+] .

18Һәр кәсе кӧ бьк’әвә сәр wи кәвьри, wе һурдәхwәши бә у әw кәвьр бьк’әвә сәр к’е, wе wи бьһ’ьнщьр’инә». 19[•]Сәрәкед к’аһина у qанунзана wе дәме кьрьн кӧ Wи бьгьрьн, чьмки фә’м кьрьн, кӧ Әwи әв мәсәлә ани сәр wан, ле жь щьмә’те тьрсийан.


Пьрса хәрщдайин у нәдайине


(Мәтта 22:15-22; Марqос 12:13-17)

20У ч’ә’вед wан ль Иса бун, чәнд мәрьвед щә’сус шандьн, кӧ бь дӧр’ути хwә дәwса р’аста данибун, wәки Wи бь хәбәра бьгьрьн у бьдьнә дәсте һ’ӧкӧмәте у диwана wәли[+]. 21Wана жь Wи пьрси у готьне: «Дәрсдар, әм заньн кӧ Тӧ р’аст хәбәр дьди у һин дьки, нав мәрьвада фьрqийе жи данайни, ле р’ийа Хwәде р’аст һин дьки. 22Гәло р’аст ә кӧ әм хәрщ бьдьнә Qәйсәр йан на?»[+] 23Әwи кӧ фелбазийа wан заньбу wанар’а гот[*] :[+] 24«Зивәки нишани Мьн кьн. Әв наве ньвисар у сьфәт[†] йе к’е йә сәр?» 25Wана гот: «Йед Qәйсәр ьн». Әwи wанр’а гот: «Wәки ӧса йә, чь кӧ йед Qәйсәр ьн, бьдьнә Qәйсәр у чь йед Хwәде нә бьдьнә Хwәде»[+]. 26У нькарьбун бәр щьмә’те нава хәбәра Wида Әw бьгьртана, сәр щабдайина Wи зәндәгьрти дәнге хwә бьр’ин.


Пьрса р’абуна мьрийа


(Мәтта 22:23-33; Марqос 12:18-27)

27[•]Садуqи[†], кӧ дьбежьн р’абуна мьрийа т’ӧнә, һьнәкә жь wан һатьнә щәм Wи жь Wи пьрсин у готьн:[+] 28«Дәрсдар, Муса мәр’а ньвисийә: ‹Һәгәр бьре йәки бьзәwьщә у безӧр’әт бьмьрә, бьра бьре wи жьна wи бьстинә у wаре бьре хwә шин кә›[*][+] . 29Аwа һ’әфт бьра һәбун. Бьре мәзьн жьнәк станд, безӧр’әт мьр. 30Пәйр’а йе дӧда 31у паше йе сьсийа әw жьн станд, һәйнәсәр wан һәр һ’әфта жи әw жьн станд у зар’ пәй wан нәк’әтьн, мьрьн. 32Пәй гьшкар’а әw к’ӧлфәта жи мьр. 33Дә ижар wе Р’ожа Р’абуна мьрийа әw к’ӧлфәте бьбә жьна к’ижани? Чьмки һәр һ’әфта жи әw стандьбу». 34Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Мәрьве ве дьне дьзәwьщьн у мер дькьн. 35Ле әwед кӧ һежайи wе дьне бьн у бьгьһижьнә р’абуна мьрийа, нә wе бьзәwьщьн у нә жи мер кьн[+]. 36Әwе иди нькарьбьн бьмьрьн, әw wәкә мьлйак’әта нә. Әw зар’ед Хwәде нә, чьмки п’ара р’абуна мьрийа нә. 37Ле бона р’абуна мьрийа, Муса жи дайә к’ьфше. Әw сәрһатийа дара дьр’ийеда бона Хӧдан дьбежә: ‹Хwәдейе Бьраһим, Хwәдейе Исһаq, Хwәдейе Аqуб›[*][+] . 38Аwа Хwәде нә Хwәдейе мьрийа йә, ле йе зендийа йә, чьмки бона Wи һ’әму жи сах ьн». 39Жь qанунзана һьнәка ле вәгәр’анд у готьне: «Дәрсдар, Тә qәнщ гот». 40У иди кәсәки нәwерьбу кӧ тьштәки жи жь Wи бьпьрсә[+].


Мәсиһ кӧр’е к’е йә?


(Мәтта 22:41-46; Марqос 12:35-37)

41[•]У Иса wанар’а гот: «Чаwа дьбежьн кӧ Мәсиһ кӧр’е Даwьд ә[+]? 42Даwьд хwәха к’ьтеба Зәбурада[†] дьбежә:

‹Хӧдан готә Хӧдане мьн:
Ль мьле Мьни р’асте р’уне,[+]
43һ’әта кӧ дьжмьнед Тә бькьмә бьне п’ийед Тә›[*] .

44Аwа һәгәр Даwьд Wи ‹Хӧдан› һ’әсаб дькә, иди Әw чаwа дьбә кӧр’е Даwьд?»


Һ’әвза хwә жь qанунзана бькьн


(Мәтта 23:1-36; Марqос 12:38-40; Луqа 11:37-54)

45Һе т’әмамийа щьмә’те гӧһдари дькьр, Әwи шагьртед Хwәр’а гот: 46«Һ’әвза хwә жь wан qанунзана бькьн, йед кӧ һ’ьз дькьн бь чӧхед дьреж бьгәр’ьн, базарада сьлаве бьдьнә wан, к’ьништада к’ӧрсийед пешьн бьгьрьн у шайийада жи һәрәма[†] жорьн р’унен[+]. 47Әвана аликива малед жьнәбийа һ’уфи хwә дькьн, алийе дьнва жи бона хwәк’ьфшкьрьне дӧайе хwә дьреж дькьн. Диwана wане һе гьран бә».

### 21


Дийарийа жьнәбийа бәләнгаз


(Марqос 12:41-44)

1[•]Иса дина Хwә дайе у дит кӧ дәwләтийа һ’әдийед хwә давитьнә п’әрәданга[†] п’арьстгәһе[+]. 2Әwи бәләнгазәкә жьнәби жи дит кӧ дӧ пол авитә wьр 3у Иса гот: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, кӧ әве жьнәбийа бәләнгаз жь ван һ’әмуйа зә’фтьр авите. 4Чьмки wан һ’әмуйа жь бәрмайийед хwә авитьнә нава һ’әдийа, ле әве ве бәләнгазийа хwәда һ’әму тьште кӧ wе пе ә’буре хwә бькьра авите»[+].


Иса пешда дәрһәqа wеранбуна п’арьстгәһеда дьбежә


(Мәтта 24:1-2; Марqос 13:1-2)

5[•]У чахе һьнәка бона п’арьстгәһе дьготьн, кӧ бь кәвьре бәдәw у п’ешк’еша һатийә хәмьландьне, Әwи гот: 6«Ван һ’әму тьштед кӧ һун дьбиньн, р’оже бен кәвьре ль сәр кәвьр нәминә, һ’әмуйе жи wеран бьн!»[+]


Тәнгаси у зерандьн


(Мәтта 24:3-14; Марqос 13:3-13)

7У жь Wи пьрсин готьне: «Дәрсдар, әв тьшт wе к’әнге бьqәwьмьн? У чь нишане бьбә, гава әв йәк бьqәwьмьн?» 8Әwи гот: «Һаш жь хwә һәбьн, кӧ һун нәйенә хапандьне, чьмки гәләк wе пе наве Мьн бен у бежьн: ‹Әз ьм Мәсиһ› у: ‹Әw wәхт незик ә›, пәй wан нәчьн[+]. 9Гава һун бона шәр’ у дә’wа бьбьһен, нәтьрсьн, чьмки гәрәке пешийе әв тьшт бьqәwьмьн, ле ахьрийа дьне нә һьнге йә». 10Һьнге wанр’а гот: «Мьләте р’абә ль сәр мьләт, п’адшати ль сәр п’адшатийа,[+] 11щи-щийа ә’рдһ’әжед мәзьн, хәлайи-щәлайе у мина нәхwәшийа һ’ал wе бьбьн, ль ә’змен жи тьштед хоф у тьрс у нишанед мәзьн wе бьqәwьмьн[+]. 12Ле бәри ван һ’әму тьшта, wе дәст бавежьнә wә, wә бьзериньн, бьбьнә бәр диwана к’ьништа у бькьнә кәла. Бона наве Мьн wе wә бьбьнә бәр п’адша у wәлийа[+]. 13Әве wәр’а бьбә мә’ни, кӧ һун бона Мьн шә’дәтийе бьдьн. 14У аwа ве йәке бькьнә бира хwә, кӧ пешда хәм нәкьн һуне чь щаба хwә бьдьн. 15Чьмки Әзе зар-зьман у сәрwахтийе бьдьмә wә, кӧ дьжмьнед wәйе нькарьбьн ль бәр wә хәбәр дьн йан бьсәкьньн[+]. 16Де у бавед wә, бьра-пьсмам у достед wә wе wә бьдьнә гьртьне у жь wә һьнәка жи wе бькӧжьн. 17Бона наве Мьн һуне бәр ч’ә’ве һ’әмуйа р’әш бьн. 18Ле т’ӧ муке жь сәре wә кем нәбә[+]. 19Бь сәбьра хwә һуне р’ӧһ’е хwә хьлаз кьн.


Иса дәрһәqа wеранбуна Оршәлимеда хәбәр дьдә


(Мәтта 24:15-21; Марqос 13:14-19)

20[•]Ле гава һун бьбиньн кӧ ордийа дора Оршәлиме гьртийә, һьнге бьзаньбьн кӧ wеранбуна wе незик ә. 21Һьнге әwед кӧ Щьһустанеда нә, бьра бьр’әвьнә ч’ийа у әwед кӧ Оршәлимеда нә, бьра дәрен, әwед к’әwшенда нә, бьра нәк’әвьнә бажер. 22Чьмки әw р’ож, р’ожед һ’әйфһьлдане нә, wәки һәр чь кӧ һатийә ньвисаре бе сери. 23Ле wәй ль һ’әмла у дәстдәргуша wан р’ожада, чьмки тәнгасикә мәзьн wе бе сәре дьне у хәзәб әве щьмә’тер’а[+]. 24Әwе бь дәве шур бьк’әвьн у нав һ’әму мьләтада һесир бенә бьрьне. Оршәлиме жи бәр п’ийед мьләтед п’утп’арьст һәр’ә, һ’әта кӧ wәхте wан мьләта хьлаз бә[+].


Һатьна Кӧр’е Мерьв


(Мәтта 24:29-31; Марqос 13:24-27)

25[•]У сәр р’ойе, һиве у стәйрка нишане бьбьн. Ль сәр дьне жи мьләте жь дәст дәнге хӧшинийа пелед бә’ре бьбьздьн у хwә ӧнда кьн. 26Дьле мәрьва жи жь тьрса wе бьсәкьнә, бона әw тьштед кӧ wе бенә сәре т’әмамийа дьне, чьмки т’опед ә’змана wе жь р’ийед хwә дәрен[*] . 27У һьнге wе бьбиньн кӧ ‹Кӧр’е Мерьв ә’wрава бь qәwат у р’умәта мәзьн те›[*] . 28Гава әв тьшт дәстпебьбьн, һун р’абьн сәре хwә бьльнд кьн, чьмки азабуна wә иди незик ә».


Дәрса дара һежире


(Мәтта 24:32-35; Марqос 13:28-31)

29[•]У мәсәләк wанр’а гот: «Һун дина хwә бьдьнә дара һежире у һ’әму дара. 30Гава дьбьшкьвьн, һун бь wе йәке заньн кӧ һавин незик ә. 31Ӧса жи гава һун бьбиньн кӧ әв йәк дьqәwьмьн, бьзаньбьн кӧ П’адшатийа Хwәде незик ә. 32Әз р’аст wәр’а дьбежьм, кӧ әва ньсьла дәрбаз набә, һ’әта кӧ әв һ’әму тьшт нәqәwьмьн[+]. 33Ә’рд у ә’змане дәрбаз бьн, ле готьнед Мьн т’ӧ щар дәрбаз набьн[+].


Р’анәзен

34Мьqати хwә бьн, нәбә кӧ дьле wә п’ьр’хӧрийе, сәрхwәшийе у хәмед ве дьнйайева гьредайи бә, ньшкева әw Р’ож сәр wәда бе. 35Чьмки әw р’оже мина т’әле бе сәре һ’әму мәрьвед ль сәр дьне. 36Һ’ьшйар бьминьн у һәр гав дӧа бькьн, wәки һун бькарьбьн жь wан һ’әму тьштед кӧ wе бьqәwьмьн бьр’әвьн-хьлаз бьн у ль бәр Кӧр’е Мерьв р’успи бьсәкьньн»[+]. 37Иса р’оже п’арьстгәһеда һин дькьр, ле шәве дьчу сәре wи ч’ийайи дьма, кӧ жер’а дьготьн ч’ийайе Зәйт’уне[+]. 38У т’әмамийа щьмә’те сьбәһе зу дьчу п’арьстгәһе щәм Wи, кӧ хәбәред Wи бьбьһен.

### 22


Гьртьн, хачкьрьн[†] у р’абуна Иса


Шеwьра кӧштьна Иса


(Мәтта 26:1-5, 14, 16; Марqос 14:1-2, 10-11; Йуһ’әнна 11:45-53)

1[•]Щәжьна Нане Шкәва[†] незик бу, йа кӧ жер’а Щәжьна Дәрбазбуне[†] дьбежьн[+]. 2Сәрәкед к’аһина у qанунзана мәщаләке дьгәр’ийан кӧ Wи бькӧжьн, чьмки жь щьмә’те дьтьрсийан. 3Һьнге мирещьн к’әтә qәлпе дьле Щьһудайе[†] кӧ Исхәрйоти дьһатә готьне, әw йәк жь wан һәр донздәһа бу[+]. 4Әва р’абу чу т’әви сәрәкед к’аһина у сәрwеред нобәдаред п’арьстгәһе, wанр’а хәбәр да, wәки Иса бьдә дәсте wан. 5Әвана ша бун у wир’а qайл бун, кӧ п’әра бьдьнә wи. 6Щьһуда р’ази бу у һьлда сәр хwә, кӧ мәщале бьбинә Әwи бь дьзи щьмә’тева бьдә дәсте wан[+].


Т’ьвдарәкдитьна шива Щәжьна Дәрбазбуне


(Мәтта 26:17-25; Марqос 14:12-21; Йуһ’әнна 13:21-30)

7[•]Р’ожа Щәжьна Нане Шкәва һат, кӧ ә’дәт бу бәрхе qӧрбана Щәжьна Дәрбазбуне бьһата сәржекьрьне[+]. 8Иса Пәтрус у Йуһ’әнна шандьн у гот: «Һәр’ьн Шива Щәжьна Дәрбазбуне мәр’а һазьр кьн, wәки әм бьхwьн». 9Wана же пьрси: «Тӧ ль к’ӧ дьхwази кӧ әм һазьр кьн?» 10Әwи жи wанар’а гот: «Гава кӧ һун бьк’әвьнә бажер, ва мәрьвәке р’асти wә бе, щер’е аве ль сәр мьла. Пәй wи һәр’ьнә wе мала кӧ әw дьче, 11у хwәйе малер’а бежьн: ‹Дәрсдар тәр’а дьбежә: К’ане әw ода мевана, йа кӧ Әзе теда т’әви шагьртед Хwә шива Щәжьна Дәрбазбуне бьхwьм?› 12Һьнге әwе ль qате жорьн одәкә мәзьнә һәвдайи нишани wә кә у wьр жи һун һазьр кьн». 13Әwана чун, чаwа кӧ wанар’а готьбу ӧса жи дитьн у шива Щәжьна Дәрбазбуне һазьр кьрьн.


Шива Хӧдан


(Мәтта 26:26-30; Марqос 14:22-26; Корьнт’и I 11:23-25)

14[•]У гава wәхт пер’а гьһишт, Әw бь т’әви шандийа ль сәр сьфре р’уньшт 15у wанр’а гот: «Әз гәләки һ’ьзрәта ве Шива Щәжьна Дәрбазбуне бум, кӧ Мьн т’әви wә бәри щәфе Хwә бьхwара. 16Чьмки Әз wәр’а дьбежьм, Әз иди жь ве т’ӧ щар нахwьм, һ’әта кӧ П’адшатийа Хwәдеда бьбә»[+]. 17У к’ас һьлда, шькьрийа Хwә жь Хwәде ани у гот: «Һьлдьн әве у нав хwәда бәла кьн. 18Әз wәр’а дьбежьм, wәки Әз иди т’ӧ щар жь мәйа тьрийе вәнахwьм, һ’әта кӧ П’адшатийа Хwәде бе». 19У нан һьлда шькьри да, кәркьр да wан у гот: «Әва бәдәна Мьн ә, кӧ бона wә те дайине. Ве йәке бона биранина Мьн бькьн»[+].

20Ӧса жи к’ас пәй шивер’а һьлда у гот: «Әва к’аса пәймана ну йә, пе хуна Мьн гьредайи, кӧ бона wә те р’етьне[+]. 21Ле ва дәсте йе кӧ нәмамийа Мьн бькә, ль сәр ве сьфре т’әви Мьн ә[+]. 22Р’аст Кӧр’е Мерьв wе ӧса һәр’ә, чаwа кӧ бона Wи ньвисар ә, ле wәй ль wи мәрьви, кӧ wе нәмамийа Кӧр’е Мерьв бькә»[+]. 23У wана дәстпекьр нав һәвда жь һәв пьрсин: «Гәло к’и йә әwи нав мәда, кӧ ве йәке wе бькә?»


Дә’wа бона мәзьнайийе

24[•]У нав wанда дә’w пешда һат, кӧ жь нав wанда к’ижан wе йе һәри мәзьн бе һ’әсабе. 25Иса wанр’а гот: «П’адшайед мьләта щьмә’та хwә бьндәст дькьн у әwед сәр wан һ’ӧкӧм дькьн херхwазед wан тенә готьне. 26Ле һун ӧса нәбьн, йе нав wәдайи һәри мәзьн, бьра бьбә мина йе һәри бьч’ук у бьра йе сәрwертийе дькә жи бьбә мина йе хӧламтийе дькә[+]. 27Ньһа к’и йә мәзьн, йе ль сьфре р’уньшти йан бәрдәсти? Нә йе ль сьфре р’уньшти? У Әз нава wәда мина бәрдәстики мә[+].

28Һун ьн, йед кӧ нава щер’ьбандьнед Мьнда һ’әта ньһа т’әви Мьн манә[+]. 29У Әзе П’адшатийе бьдьмә wә, чаwа Баве Мьн әw да Мьн,[+] 30wәки һун П’адшатийа Мьнда жь сьфра Мьн бьхwьн у вәхwьн у сәр к’ӧрсийа р’унен, диwана донздәһ qәбилед Исраеле[†] бькьн[+].


Иса дәрһәqа инк’арийа Шьмһ’ун-Пәтрусда дьбежә


(Мәтта 26:31-35; Марqос 14:27-31; Йуһ’әнна 13:36-38)

31[•]Шьмһ’ун! Шьмһ’ун! Ва йә мирещьн хwәст wәки wә мина гәньм бежьнге хә. 32Ле Мьн бона тә дӧа кьр, wәки баwәрийа тә кем нәбә у гава тӧ вәгәр’и, дьл бьди бәр бьрайед хwә»[+]. 33У Пәтрус Wир’а гот: «Хӧдан, әз һазьр ьм т’әви Тә бемә гьртьне у кӧштьне жи»[+]. 34Иса wир’а гот: «Пәтрус! Әз тәр’а дьбежьм, иро һе бәри бангдана дик, те се щара бежи, wәки тӧ Мьн нас наки».


Дәрһәqа тәнгасийа мәзьнда

35У Иса wанр’а гот: «Гава Мьн һун бе к’иськ, турьк у чарьх шандьн, һун һ’әwще тьштәки бун?» Wана гот: «На»[+]. 36Һьнге гот: «Ле ньһа к’иське к’е һәйә бьра һьлдә у ӧса жи турьк. У йе кӧ бе шур ә, бьра к’ьнще хwә бьфьрошә у хwәр’а шурәки бьк’ьр’ә. 37Ле Әз wәр’а дьбежьм, кӧ гәрәке әва ньвисара сәр Мьн бе сери, кӧ: ‹Әw т’әви нәр’аста һатә һ’әсабе›[*] . У чь кӧ бона Мьн ньвисар ә, сәр qәwьмандьне йә». 38Шагьрта Wир’а гот: «Хӧдан, ва нә вьра дӧ шур һәнә». Әwи wанр’а гот: «Бәс ә».


Иса сәре ч’ийайе Зәйт’уне дӧа дькә


(Мәтта 26:36-46; Марqос 14:32-42)

39[•]У Иса ль гора ә’дәте Хwә р’абу чу ч’ийайе Зәйт’уне, шагьртед Wи жи ль пәй чун. 40У гава гьһиштә щи, wанр’а гот: «Дӧа бькьн, кӧ һун нәк’әвьнә нава щер’ьбандьне»[+]. 41У Хwәха qаси кәвьравитьнәке жь wан дур к’әт, чок да дӧа кьр 42у гот: «Баво, һәгәр ә’мьре Тә йә, әве к’асе жь Мьн дур хә. Ле бьра хwәстьна Тә бә, нә кӧ йа Мьн»[+]. 43У жь ә’змен мьлйак’әтәк Wива хӧйа бу у Әw qәwат кьр[+]. 44Әwи нава щәфе гьранда, һе бь дьле к’әл дӧа дькьр. Худана Wи мина дьлопед хунейә гьр дьр’ьжийанә ә’рде.[*] 45У жь дӧа р’абу, һатә щәм шагьртед Хwә, әwана к’әрба к’әдәре р’азайи дитьн. 46У wанр’а гот: «Һун чьма р’адьзен? Р’абьн дӧа бькьн, кӧ нәк’әвьнә нава щер’ьбандьне».


Гьртьна Иса


(Мәтта 26:47-56; Марqос 14:43-50; Йуһ’әнна 18:3-11)

47[•]Әwи һе хәбәр дьда, ньшкева ә’лаләтәке сәр Wида гьрт у йәки жь һәр донздәһа, наве wи Щьһуда, пешийа wан к’әтьбу у незики Wи бу кӧ Wи р’амусә[+]. 48Иса wир’а гот: «Щьһуда! Тӧ бь р’амусане Кӧр’е Мерьв дьди дәсте wан?» 49Гава әwед т’әви Wи дитьн кӧ wе чь бьqәwьмә, Wир’а готьн: «Хӧдан, әм бь шур ль wан хьн?»[+] 50У жь wан йәки бь шур ль хӧламе сәрәкк’аһин хьст у гӧһе wийи р’асте пәканд. 51Һьнге Иса гот: «Бәс ә, бьһельн». У дәст да гӧһе wи, qәнщ кьр. 52Паше Иса готә сәрәкед к’аһина, сәрwеред нобәдаред п’арьстгәһе у р’успийед кӧ һатьбунә сәр Wи: «Те бежи һун бь шур у дара һатьнә пешийа qачахәки? 53Нә Әз һәр гав т’әви wә п’арьстгәһеда бум, wә дәсте хwә нә дьда Мьн. Ле ньһа wәхте wә йә у һ’ӧкӧме тә’ристанийе йә»[+].


Пәтрус Иса инк’ар дькә


(Мәтта 26:57-58, 67-75; Марqос 14:53-54, 66-72; Йуһ’әнна 18:12-18, 25-27)

54[•]У Әw гьртьн, бьрьн кьрьнә мала сәрәкк’аһин. Пәтрус жи дурва п’е-п’е ль пәй Wи дьчу. 55Гава wана говәка һ’әwшеда агьр вехьст у доре р’уньштьн, Пәтрус жи ль wьр т’әви wан р’уньшт. 56У щарике әw ль бәр агьр р’уньшти дит, ль wи ньһер’и у гот: «Әва жи т’әви Wи бу». 57Ле Пәтрус инк’ар кьр у готе: «Әз Wи нас накьм, ә’вде!» 58Хеләке шунда йәки дьн әw дит у гот: «Тӧ жи жь wан и». Пәтрус wир’а гот: «Пьсмам, әз нә жь wан ьм». 59У wәкә сьһ’әтәке жи дәрбаз бу, йәки дьн жи дьда зора хwә у дьготе: «Һәбә-т’ӧнәбә әва мәрьва т’әви Wи бу, чьмки жь Щәлиле йә». 60Ле Пәтрус гот: «Фьлан кәс! Әз ньзаньм тӧ чь дьбежи». У хәбәр һе девда бу, дәстхwәда дик банг да. 61Хӧдан сәр Пәтрусда вәгәр’ийа ль wи ньһер’и, һьнге Пәтрус готьна Хӧдан ани бира хwә, кӧ wир’а готьбу: «Иро һе бәри бангдана дик, те се щара Мьн инк’ар ки»[+]. 62У Пәтрус дәрк’әтә дәрва к’әлә-к’әл гьрийа.


Иса дьбә пек’әни у те к’ӧтане

63[•]У әwед кӧ нобәдари ль Иса дькьрьн, qәрфе хwә ль Wи дькьрьн, дьк’ӧтан. 64Ч’ә’вед Wи гьредан у жь Wи дьпьрсин, дьготьн: «Дә п’ехәмбәртийе бькә, к’а к’и бу кӧ Тә хьст?» 65У бь гәләк готьнед майин жи Әw беһӧрмәт дькьрьн.


Иса ль бәр щьвина[†] гьрәгьра


(Мәтта 26:59-66; Марqос 14:55-64; Йуһ’әнна 18:19-24)

66[•]У гава сьбәһ зәлал бу, к’ома р’успийед щьмә’те, сәрәкед к’аһина у qанунзана щьвийан. Иса к’аши диwанхана хwә кьрьн 67у готьне: «Һәгәр Тӧ йи Мәсиһ, мәр’а бежә?» Иса wанр’а гот: «Һәгәр Әз wәр’а бежьм жи, йәк ә һун диса баwәр накьн. 68У һәгәр пьрсәке жи бьдьмә wә, һуне диса щаба Мьн надьн. 69Жь вьр шунда Кӧр’е Мерьв wе ль к’еләка Хwәдейе Һәри Зор, ль мьле Wийи р’асте р’уне»[*][+] . 70У һ’әмуйа бь һәвр’а гот: «Wәки ӧса йә Тӧ Кӧр’е Хwәде йи?» Әwи wанр’а гот: «Һун хwәха дьбежьн кӧ Әз Әw ьм». 71У wана гот: «Иди шә’дә чи мәр’а нә? Мә хwәха жь дәве Wи бьһист»[+].

### 23


Иса ль бәр Пилато


(Мәтта 27:1-2, 11-14; Марqос 15:1-5; Йуһ’әнна 18:28-38)

1[•]У т’әмамийа ә’лаләта wан р’абу, Иса бьрьнә щәм Пилато[+]. 2У дәст бь хәйбе кьрьн готьн: «Мә Әв мәрьва дит кӧ мьләте мә дьхальфинә у нә жи дьһелә кӧ хәрщ бьдьнә Qәйсәр. Бона Хwә жи дьбежә: ‹Әз Мәсиһ П’адша мә›»[+]. 3Пилато жь Wи пьрси у готе: «Тӧ йи п’адше щьһуйа[†]?» Әwи ле вәгәр’анд у готе: «Тә бь дәве хwә гот»[+]. 4Пилато сәрәкед к’аһина у ә’лаләтер’а гот: «Әз т’ӧ нәһәqийе Ви мәрьвида набиньм»[+]. 5Ле әwана сәр йа хwә ман у готьн: «Әви мәрьви нава т’әмамийа Щьһустане, жь Щәлиле дәстпекьри һ’әта вьра, щьмә’т бь һинкьрьна Хwәва т’әвиһәв кьрийә».


Иса ль бәр Һеродәс

6Гава Пилато бона Щәлиле бьһист, пьрси: «Әв мәрьва жь Щәлиле йә?» 7Гава пе һ’әсийа, кӧ Әw бьн һ’ӧкӧме Һеродәсда йә, Әw шандә щәм Һеродәс, кӧ әw жи wан р’ожада һатьбу Оршәлиме[+]. 8Гава Һеродәс ч’ә’в Иса к’әт, гәләки ша бу. Әwи һе зува дьхwәст кӧ Әw бьдита, чьмки әwи гәләк тьшт бона Wи бьһистьбун у һ’ьзрәта Wи бу, кӧ к’әрәмәтәке бь дәсте Wи бьбинә[+]. 9Һеродәс гәләк пьрс данә Wи, ле Иса щаба т’ӧ пьрсе нәда. 10Сәрәкед к’аһина у qанунзана жи сәкьнибун у гәләки давитьнә Wи. 11Һеродәс жи бь әскәред хwәва Әw беqәдьр кьр, пе к’әнийан, паше к’ьнще р’әwш да ле кьрьне, диса пашда шандә щәм Пилато. 12Wе р’оже Пилато у Һеродәс ль һәв һатьн, чьмки пешийе нава wанда дьжмьнати һәбу.


Диwанеда һ’ӧкӧме кӧштьне ль сәр Иса дәрдьхьн


(Мәтта 27:15-26; Марqос 15:6-15; Йуһ’әнна 18:39–19:16)

13[•]Пилато гази сәрәкед к’аһина, сәрwера у щьмә’те кьр, 14wанр’а гот: «Wә Әв мәрьва ани щәм мьн, чаwа Йәки щьмә’те дьхальфинә. Аwа мьн ль бәр wә һәр тьшт жь Wи пьрси, ле жь wан хьрабийед кӧ һун гьли дькьн, мьн т’ӧ тьшт ль сәр Ви мәрьви нәдит. 15У нә жи Һеродәс дит, ләма жи wи Әw ль сәр мәда вәгәр’анд. Әви тьштәки ӧса нәкьрийә кӧ бе кӧштьне. 16-17Әзе Wи бьдьмә бәр qамчийа у бәр’дьм»[*] . 18Ле т’әмамийа ә’лаләте бь һәвр’а кьрә qир’ин у гот: «Wи ль р’убари дьне нәһелә! Барабас бона мә бәр’дә!» 19Барабас йәки бона сәрһьлдане у меркӧштьна бажерда буйи һатьбу гьртьне. 20Пилато диса дәстпекьр хәбәр да, чьмки wи дьхwәст кӧ Иса бьда бәр’дане. 21Ле wана һе дькьрә qир’ин у дьгот: «Хач[†] кә! Әwи хач кә!» 22Әwи щара сьсийа wанр’а гот: «Әви чь хьраби кьрийә? Мьн ль сәр Ви нәһәqи нәдит кӧ Әw бе кӧштьне. Әз Wи бьдьмә бәр qамчийа у бәр’дьм». 23Ле әwана бь дәнге бьльнд сәр йа хwә бун у дьхwәстьн кӧ Әw бе хачкьрьне. Сәwта wан сәрк’әт. 24Пилато qьрара хwә да, кӧ бь хwәстьна wан бә. 25Анәгори хwәстьна wан, йе кӧ бона сәрһьлдане у меркӧштьне кәледа бу, бәр’да. Ле Иса һьштә сәр хwәстьна дьле wан.


Хачкьрьна Иса


(Мәтта 27:31-44; Марqос 15:21-32; Йуһ’әнна 19:17-27)

26[•]У гава әскәра Әw данә пешийа хwә бьрьн, йәки курени наве wи Шьмһ’ун, кӧ жь к’әwшен дьһат, әw гьртьн у хач данинә сәр мьле wи, кӧ ль пәй Иса бьбә. 27У ә’лаләтәкә щьмә’тейә гьран ль пәй Wи дьчу, ӧса жи к’ӧлфәтед кӧ шина Wи дькьрьн у дьгьрийан. 28Иса ль сәр wанда вәгәр’ийа у гот: «Qизед Оршәлиме! Сәр Мьнда нәгьрин, ле сәр хwә у зар’ед хwәда бьгьрин. 29Чьмки ва wе р’оже бен кӧ wе бежьн: ‹Хwәзи ль wан к’ӧлфәтед безӧр’әт, кӧ зар’ нәанинә у нәмежандьнә›[*][+] . 30Һьнге мәрьве дәстпекьн бежьн: ‹Ч’ийано! Ль сәр мәда бьк’әвьн. Гьрно! Мә вәшерьн›[*][+] . 31Һәгәр сәре дара Тәр’ аһа дькьн, ле һ’але дара һ’ьшк wе чаwа бә?»

32Дӧ мәрьвед нәһәq жи анин, кӧ Пер’а бенә кӧштьне. 33У гава гьһиштьнә wи щийе кӧ Qаф те готьн, ль wьр Әw хач кьрьн. У әwед нәһәq жи йәк ль мьле р’асте хач кьрьн у йәк жи ль мьле ч’әпе. 34Һьнге Иса гот: «Баво, бьбахшинә ван, чьмки ньзаньн чь дькьн». Сәр к’ьнщед Wи п’әшк авитьн wәки нава хwәда бәла кьн[*][+] . 35У щьмә’т сәкьнибу дьньһер’и. Сәрwера жи qәрфе хwә ль Wи дькьрьн у дьготьн: «Хәлq хьлаз кьрьн, дә бьра Хwә жи хьлаз кә, һәгәр Әw ә Мәсиһ, бьжартийе[†] Хwәде»[+]. 36Әскәр жи ль Wи дьк’әнийан, пешда дьһатьн, сьркә[†] дьдане 37у дьготьн: «Һәгәр Тӧ йи п’адшайе щьһуйа, дә Хwәха Хwә хьлаз кә». 38У феза сәре Wи жи ньвисар бу[*] , кӧ: «ӘВА П’АДШАЙЕ ЩЬҺУЙА ЙӘ».

39Жь wан нәһәqед дардакьри, йәки Иса беһӧрмәт дькьр у дьготе: «Тӧ нә Мәсиһ и? Дә мә хьлаз кә, Хwә жи пер’а». 40Ле һәвале wи ле һьлат у гот: «Тӧ жь Хwәде натьрси? Нә тӧ жи хут wи щәзайида йи? 41Әв һәqе мә йә, кӧ әз у тӧ анәгори ә’мәлед хwә дьк’ьшиньн, ле Әви т’ӧ хьраби нәкьрийә»[+]. 42У Исар’а гот: «Иса, мьн бир бини, гава П’адшатийа Хwәва бейи[*] ». 43Иса wир’а гот: «Әз р’аст тәр’а дьбежьм, иро те т’әви Мьн бӧһьштеда[†] би».


Мьрьна Иса


(Мәтта 27:45-56; Марqос 15:33-41; Йуһ’әнна 19:28-30)

44[•]Гава нивро сьһ’әт незики донздәһа бу, т’әмамийа ә’рде һ’әта сьһ’әта сьсийа бу тә’ри 45у р’уйе р’ойе һатә гьртьне. П’әр’да п’арьстгәһе нивида бу дӧ тиша[†][+]. 46У Иса бь дәнге бьльнд кьрә гази у гот: «Баво, р’ӧһ’е Хwә дьдьмә дәсте Тә»[*] . У гава әв йәк гот, р’ӧһ’е Хwә да[+]. 47Сәрсәд әв тьште буйи кӧ дит, шькьри да Хwәде у гот: «Р’асти Әва мәрьвәки р’аст бу». 48У т’әмамийа ә’лаләте, кӧ ль wьр бона т’әмаше щьвийайи бу, әв йәка дит, сингед хwә дьхьстьн, пашда вәдьгәр’ийанә малед хwә[+]. 49Һ’әму насед Wи жи у әw к’ӧлфәтед кӧ жь Щәлиле һатьбун, дур сәкьни бун у әв тьшт дьдитьн[+].


Дәфьнкьрьна[†] Иса


(Мәтта 27:57-61; Марqос 15:42-47; Йуһ’әнна 19:38-42)

50[•]Мәрьвәки qәнщи ширһ’әлал у әндәме щьвина гьрәгьра щьһуйа һәбу, наве wи Усьв[†]. 51Әва жь бажаре Аримәтйа Щьһустане бу у хwәха жи һивийа П’адшатийа Хwәде бу. Әw т’әви шеwьр у кьрьна щьвина wан нәбьбу. 52Әw р’абу чу щәм Пилато у щьнйазе Иса жь wи хwәст. 53Щьнйаз жь хаче ани хwаре, qәдәке к’ьтанида к’әфән[†] кьр у дани нав т’ьрба qәйеда к’олайи, кӧ т’ӧ щар wеда кәсәк нәһатьбу данине. 54У әw р’ожа т’ьвдарәккьрьнеда[†] бу у евара шәмийе дәстпедькьр. 55У әw к’ӧлфәтед кӧ жь Щәлиле т’әви Иса һатьбун, әw жи пәй wи чун у әw т’ьрба кӧ чаwа щьнйазе Wи теда һатә данине, дитьн. 56У пашда вәгәр’ийан, бьһарәт[†] у р’уне бинхwәш һазьр кьрьн у анәгори т’әмийа Qануне р’ожа шәмийе р’ьһ’әт бун[+].

### 24


Иса жь мьрьне р’адьбә


(Мәтта 28:1-10; Марqос 16:1-8; Йуһ’әнна 20:1-10)

1[•]Р’ожа йәкшәме сьбәһе зу, wан к’ӧлфәта бьһарәтед һазьркьри һьлдан чунә сәр т’ьрбе. 2Ле wана кәвьр жь бәр т’ьрбе һолкьри дит. 3Гава к’әтьнә һьндӧр’, щьнйазе Хӧдан Иса нәдитьн. 4Гава әwана һе бона ве йәке мәт’әлмайи мабун, ньшкева дӧ мәри бь к’ьнще нурани ль бәр wан сәкьнин[+]. 5У гава к’ӧлфәт жь тьрса к’әтьнә сәр р’уйе хwә, wан мәрьва wанр’а гот: «Һун чьма ль Йе сах нава мьрийада дьгәр’ьн? 6Әw нә ль вьр ә, Әw жь мьрьне р’абуйә. Биньнә бира хwә, кӧ чахе һе Щәлиледа бу, чь wәр’а гот: 7‹Гәрәке Кӧр’е Мерьв бьк’әвә дәсте мәрьвед нәр’аст, бе хачкьрьне у р’ожа сьсийа жь мьрьне р’абә›»[+]. 8У wана готьна Иса бир анин[+] 9у жь т’ьрбе вәгәр’ийан, әва йәка һәр йанздәһа у һ’әмуйед майинр’а готьн. 10Йед кӧ шандийар’а готьн, әвана бун: Мәрйәма Мәждәлани, Йоһана у Мәрйәма дийа Аqуб, бь т’әви һьнәкед майин[+]. 11Шандийава чаwа готьнәкә п’уч’ хӧйа бу у wана к’ӧлфәт баwәр нәкьрьн[+]. 12Ле Пәтрус р’абу бәрбь т’ьрбе бәзи, qуз бу ньһер’и, т’әне к’әфәне Wи wьр бу у мәт’әлмайи чу, дьфькьри гәло чаwа бу.


Ль сәр Р’ийа Әмwасе


(Марqос 16:12-13)

13[•]Wе р’оже дӧ шагьрт дьчунә гӧндәки, кӧ жь Оршәлиме донздәһ километьри дур бу, наве wи Әмwас бу. 14Wана бь һәвр’а бона һәр тьште qәwьми хәбәр дьдан. 15У гава әwана нав һәвда хәбәр дьдан у дьшеwьрин, Иса Хwәха жи незики wан бу, т’әви wан чу. 16Ле ч’ә’вед wан гьрти бун, кӧ Wи нас нәкьн[+]. 17Иса wанр’а гот: «Һун ве р’ейеда чь һәвр’а хәбәр дьдьн?» Әwана мә’дәкьри сәкьнин[*]. 18Йәки жь wан, кӧ наве wи Клепас бу, ле вәгәр’анд у гот: «Әw чаwа жь Оршәлиме т’әне Тә нәбьһистийә кӧ ван р’ожед пашьнда wьр чь qәwьмийә?»[+] 19Әwи жь wан пьрси у гот: «Чь буйә?» Wана ле вәгәр’анд готе: «Бона Исайе Ньсрәте, кӧ Әw бь ә’мәл у хәбәред Хwә ль бәр Хwәде у т’әмамийа мьләт п’ехәмбәрәки зор бу 20у чаwа сәрәкед к’аһина у сәрwеред мә нәмамийа кӧштьна Wи кьрьн, хач кьрьн[+]. 21Әм wе гӧмане бун кӧ Әwи wе Исраеле аза бькьра. Wәки дьн жи әва р’ожа сьсийа йә, кӧ әв тьшт бунә. 22Ле чәнд к’ӧлфәтед нав мәда жи әм ә’щебмайи кьрьн. Әwана сьбәһе зу чубунә сәр т’ьрбе 23у щьнйазе Wи ль wьр нәдитьбун, вәгәр’ийан һатьн мәр’а готьн, кӧ: ‹Мә мьлйак’әт дитьн, мәр’а готьн, кӧ Әw сах ә›. 24У жь мә һьнәк жи чунә сәр т’ьрбе, чаwа кӧ wан к’ӧлфәта готьбу, ӧса бу, ле Әw нәдитьн». 25Һьнге Әwи wанр’а гот: «Һәй инсанед бе фькьр, һун чьqаси гьран һ’әму готьнед п’ехәмбәра баwәр дькьн? 26Нә гәрәке Мәсиһ щәфа бьк’ьшанда у бьк’әта р’умәта Хwә?»[+] 27У Wи дәстпекьр жь Муса у һ’әму п’ехәмбәра, чь кӧ wан к’ьтебада бона Wи ньвисар бун, wанар’а шьровәкьрьн[+].

28Гава незики wи гӧнде кӧ дьчуне бун, Әwи ӧса да к’ьфше, йанчийә Әw дьчә щики дур. 29Ле wана зор ль Wи кьр у гот: «Ишәв ль щәм мә бьминә, чьмки евар ә, р’о чуйә ава». У Әw чу һьндӧр’, кӧ ль щәм wан бьминә. 30Ле гава Әw т’әви wан сәр сьфре р’уньшт, нан һьлда, шькьрийа Хwә жь Хwәде ани, кәркьр да wан[+]. 31Һьнге ч’ә’вед wан вәбун, Әw нас кьрьн у Әw бәр ч’ә’ве wан бәтавәбу. 32Wана һәвр’а гот: «Ләма, гава Әwи р’еда мәр’а хәбәр дьда у ньвисар мәр’а шьровәдькьрьн, агьр дьле мә дьк’әт». 33Әw wе гаве р’абун вәгәр’ийанә Оршәлиме у һәр йанздәһ т’әви йед майин щьвийайи дитьн, 34готьн: «Р’асти Хӧдан сах буйә у Шьмһ’унва хӧйа буйә!»[+] 35Паше wан һәр дӧйа гьли кьр, кӧ чаwа р’еда р’асти Wи һатьн у чахе Wи нан кәркьр, Әw нас кьрьн.


Иса Хwә нишани шагьртед Хwә дькә


(Мәтта 28:16-20; Марqос 16:14-18; Йуһ’әнна 20:19-23; К’аред Шандийа 1:6-8)

36[•]Wана һе бона ве йәке хәбәр дьда, Иса нава wанда сәкьни у wанр’а гот: «Ә’дьлайи wәр’а». 37Әwана жь тьрса бьздийан у wан т’ьре хәйаләки[†] дьбиньн[+]. 38Ле Әwи wанр’а гот: «Һун чьма шашмайи манә у дӧдьли нә? 39Аwа ль дәст у п’ийед Мьн бьньһер’ьн, кӧ Әз Хwәха мә. У дәсте хwә бьдьнә Мьн у бьбиньн, чьмки гошт у һәстуйед р’ӧһ’ т’ӧнәнә, чаwа кӧ һун дьбиньн йед Мьн һәнә»[+]. 40Гава әв йәк гот, дәст у п’ийед Хwә нишани wан кьрьн. 41У һе жь шабуна баwәр нәдькьрьн, һ’әйр-һ’ӧжмәк’ар мабун, Әwи wанр’а гот: «Qәт тьштәки хwарьне ль щәм wә һәйә?»[+] 42Wана чити мә’сийе пьжанди да Wи[*] . 43Әwи һьлда ль бәр ч’ә’ве wан хwар 44у wанар’а гот: «Әв бун әw готьнед кӧ гава Әз т’әви wә бум, Мьн wәр’а готьбун: ‹Гәрәке һәр тьштед кӧ бона Мьн Qануна Муса, ньвисаред п’ехәмбәра у Зәбурада ньвисар бун бьһатана сери›». 45Һьнге фә’ме wан вәкьр, кӧ ньвисара фә’м бькьн[+]. 46У wанр’а гот: «Аwа ньвисар ә, кӧ Мәсиһ гәрәке щәфа бьк’ьшинә у р’ожа сьсийа жь мьрьне р’абә[+] 47у жь Оршәлиме гьрти бь наве Wи т’обәйи у бахшандьна гӧна нав һ’әму мьләтада wе бе даннасинкьрьне. 48У һун ьн шә’дед ван һ’әму тьшта[+]. 49У ва Әзе созе Баве Хwә wәр’а бьшиньм. Оршәлимеда бьминьн, һ’әта һун qәwате жь жор бьстиньн»[+].


Жорһьлатьна Иса


(Марqос 16:19-20; К’аред Шандийа 1:9-11)

50[•]У әw һ’әта Бәйтанйайе бьрьн, дәсте Хwә бьльнд кьр, дӧа wан кьр[+]. 51У һе дӧа дькьр, жь wан qәтийа, бәрбь ә’змен һатә һьлатьне. 52Шагьрта жи сәре хwә бәр Wи дани, бь әшq у ша вәгәр’ийанә Оршәлиме[+]. 53У һәр гав п’арьстгәһеда бун, пәсьне Хwәде дьдан[+].

## ЙУҺ’ӘННА

### ЙУҺ’ӘННА

ЙУҺ’ӘННА


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]


МЬЗГИНИЙА ЛЬ ГОРА ЙУҺ’ӘННА


Пешготьн

Ль гора фькьра гәләк зана, ньвиск’аре ве к’ьтебе хьлазийа сәдсалийа пешьнда әва сәрһатийа ньвисийә. Ньвиск’ар хwәха наве хwә к’ьтебеда надә. Ле те фә’мкьрьне, кӧ ньвиск’ар йәк жь һәр донздәһ шагьртед Иса буйә, аwа готи Йуһ’әннайе кӧр’е Зәбәди. Иса һьнге гази wи кьр, гава әw һе мә’сигьр бу (Мәтта 4:21; Марqос 1:19; Луqа 5:10). Ӧса жи те фә’мкьрьне, кӧ Йуһ’әнна әw шагьрт бу, бона к’ижани кӧ аһа ньвисар ә: «Шагьрте кӧ Иса же һ’ьз дькьр» (Йуһ’әнна 13:23; 19:26; 20:2; 21:7, 20,[24]).

Йуһ’әнна сәр пьрса жийина һ’әта-һ’әтайе дьсәкьнә, к’ижани кӧ мәрьв дькарә бьстинә. Бәле Йуһ’әнна дьньвисә кӧ мәрәме ве ньвисаре әв ә, wәки хwәндәван баwәр бькә, кӧ Иса йә Хьлазкьре создайи, Кӧр’е Хwәде у пе ве баwәрийе жийина һ’әта-һ’әтайе бьстинә (20:31).

«Мьзгинийа ль гора Йуһ’әнна» һьндава һәр се Мьзгинийед майинда (йа Мәтта, Марqос у Луqа) тьһәрәки дьн бәрч’ә’в дьбә. Ве Мьзгинийеда хwәндәван р’асти чәнд qәwьмандьна тен, йед кӧ мьзгиндаред майин ньвисаред хwәда нәданә к’ьфше. Мәсәлә: дә’wата Qанайеда, хәбәрдана Исайә т’әви Никодемо, к’ӧлфәта самәри, qәнщбуна йе Бәйтһастайеда у йе жь зькмакийеда кор, ӧса жи сахкьрьна Лазаре мьри. Мьзгиндаред майин Мәтта, Марqос у Луqа гәләки ль сәр кьред Исайә Щәлиледа дьсәкьньн, ле Йуһ’әнна ль сәр кьред Оршәлимеда дьсәкьнә. Ӧса жи к’ьтебеда чәнд щара әв готьн һәнә: «Әз ьм фьлан тьшт йан беван тьшт» у гәләк жь wан готьна жи бь нишанед (к’әрәмәтед) Исава гьредайи нә. Мәсәлә, Әw дәрһәqа Хwәда аһа дьбежә: «Әз ьм нане жийине» (6:35), «Әз ьм р’онайа дьнйайе» (8:12), «Әз ьм дәре пез» (10:7), «Әз ьм шьване qәнщ» (10:11), «Әз ьм р’абун у жийин» (11:25), «Әз ьм р’е, р’асти у жийин» (14:6) у «Әз ьм к’ола тьрийейә р’аст» (15:1).

Мьзгиндаред майин һинкьрьна Иса бь мәсәла дьбежьн, ле Йуһ’әнна ашкәрә бона һәләqәтийа Исайә т’әви Баве Хwә Хwәде дьбежә. Ӧса жи Иса наве Хwәдетийе бона Хwә бь к’ар тинә: «ӘЗ ӘW ЬМ» (8:24, 28; 13:19) у «ӘЗ ҺӘМӘ» (8:58).

К’ьтеб бәлайи сәр чәнд п’ара дьбә. Пешготьна хwәда Йуһ’әнна дьньвисә кӧ Хәбәра Хwәдейә һ’әта-һ’әтайе у Иса йәк ьн.

П’ара к’ьтебейә пешьн жь сәре 2-а һ’әта 11-а бона гәләк к’әрәмәта дьбежә у әw һ’әму жи ә’йан дькьн кӧ Иса Мәсиһ ә, Әw Хьлазкьре создайи йә у Кӧр’е Хwәде йә. Әв п’ара к’ьтебе дәрһәqа wан мәрьвада дьбежә, йед кӧ баwәрийа хwә Иса анин бунә пәйчуйед Wи, ле һ’әрче майин мьqабьли Wи сәкьнин у нәхwәстьн Wи баwәр бькьн.

П’ара дӧда жь сәре 13-а һ’әта 17-а дьбежә, кӧ Иса бәри гьртьн у хачбуна Хwә т’әви шагьрта чаwа пьсмам хәбәр дьдә, кӧ wан бьшьдинә.

П’ара сьсийада жи жь сәре 18-а һ’әта 21-е дәрһәqа гьртьн, хачбун, мьрьн, жь мьрьн-р’абуне у жорһьлатьна Wида дьбежә.

К’ьтеба Мьзгинийа Йуһ’әнна дьдә к’ьфше кӧ Иса «Хәбәра Хwәде» йә, кӧ бь бәдәни һат нава мәда һеwьри. Әw ә Хьлазкьре дьнйайе (4:42), Р’онайийа кӧ һ’әму мәрьва р’онайи дькә (1:9), Әw Хwәха нишана һ’ьзкьрьна Хwәде йә, һьндава һ’әму мәрьвед дьнйайеда (3:16). Йуһ’әнна дина хwә дьдә сәр даннасини у фькьра Иса, бь к’ижана Хwәдетийа Иса у гәләк р’астийед дьн ә’йан дьбьн. Нава даннасинийед Исада фькьра мерьв дьчә сәр wан хәбәра, йед кӧ һәр р’ож тенә бьк’аранине, ле Иса әw чаwа нишанед сӧр’ нава р’астийа р’ӧһ’анида данә хәбате, кӧ йәк бькарьбә фә’м бькә. Аwа мәсәлә: нан, ав, р’онайи, шьван, пәз, бахчә у тьштед майин.

Пешготьн (1:1-18)
Йуһ’әннайе ньхӧмдар у шагьртед Исайә пешьн (1:19-51)
Шьхӧлед Исайә ль дор-бәре ч’әме Урдӧне у нав Щәлиле (2:1–12:50)
Иса хатьре Хwә жь шагьртед Хwә дьхwазә, дьл дьдә ль бәр wан у бона wан дӧа дькә (13:1–17:26)
Гьртьн, диwанкьрьн, хачкьрьн у дәфьнкьрьна Иса (18:1–19:42)
Р’абуна Исайә жь мьрьне у хӧйабуна Wи (20:1-31)
Пашготьн: Хӧйабунәкә дьн Щәлиледа (21:1-25)

### 1


Пешготьна Йуһ’әнна: Дәстпебунеда Хәбәр һәбу

1Дәстпебунеда Хәбәр һәбу. Хәбәр т’әви Хwәде бу у Хәбәр Хwәха Хwәде бу[+]. 2Әw дәстпебунеда т’әви Хwәде бу. 3Һәр тьшт бь Wи ә’фьрин у бейи Wи т’ӧ тьшт нәqәwьми, чь кӧ qәwьми[+]. 4Канийа жийине Әw бу у жийин жи р’онайа мәрьва[†] бу[+]. 5Р’онайи тә’ристанийеда шәwq дьдә у тә’ристанийе Пе нькарьбуйә.

6Мәрьвәки жь алийе Хwәдеда шанди һәбу, кӧ наве wи Йуһ’әнна[†] бу[+]. 7Әw бона шә’дәтийе һат, wәки бона Р’онайе шә’дәтийе бьдә, кӧ һ’әму пе wи баwәр бькьн[+]. 8Әw хwәха нә әw Р’онайи бу, ле әw һат кӧ шә’дәтийа Р’онайе бьдә. 9Р’онайа р’аст Әw ә, к’ижан кӧ те дьнйайе у һ’әму мәрьва р’онайи дькә[+]. 10Әw дьнйайеда бу у дьнйа пе Wи ә’фьри, ле дьнйайе Әw нас нәкьр. 11Әw һатә сәр wаре Хwә, ле щьмә’та Wи Әw qәбул нәкьр[+]. 12Ле әwед кӧ Әw qәбул кьрьн у баwәрийа[†] хwә наве Wи анин, Әwи да, кӧ һәqийа wан һәбә бьбьнә зар’ед Хwәде[+]. 13Әвана нә жь хуне, нә жь хwәстьна бәдәне у нә жи жь хwәстьна мәрьвайе бунә, ле әw жь Хwәде бунә[+].

14У Хәбәр бу хун у гошт, бь к’әрәм[†] у р’астийева т’ьжи нав мәда коне Хwә дани. Мә р’умәта Wи дит, әw р’умәта Кӧр’е Бавейи[†] тайе т’әне[+]. 15Йуһ’әнна бона Wи шә’дәти да у бь дәнгәки бьльнд гот: «Әва йә, бона К’ижани мьн готьбу: ‹Әwе кӧ пәй мьн те Әw сәр мьнр’а йә, чьмки Әw бәри мьн һәбу›»[+]. 16Мә һ’әмуйа жь т’ер-т’ьжийа Wи к’әрәм сәр к’әрәмеда станд[*] . 17Чьмки Qанун бь дәсте Муса[†] һатә дайине, к’әрәм у р’асти бь дәсте Иса[†] Мәсиһ[†][+]. 18Т’ӧ кәси т’ӧ щар Хwәде нәдитийә, ле Йе Тайе Т’әнейи кӧ хут Хwәде йә[*] у һ’әмеза Баведа йә, Әwи Әw да ә’йанкьрьне[+].


Шә’дәтийа Йуһ’әннайе ньхӧмдар[†]


(Мәтта 3:1-12; Марqос 1:1-8; Луqа 3:15-17)

19[•]Әв бу Шә’дәтийа Йуһ’әнна: Гава щьһуйа[†] жь Оршәлиме[†] к’аһин[†] у леwи[†] шандьн, wәки жь Йуһ’әнна бьпьрсьн, кӧ әw к’и йә, Йуһ’әнна һьлда сәр хwә, 20инк’ар[†] нәкьр у ашкәрә гот: «Әз нә Мәсиһ мә»[+]. 21Wана же пьрси: «Ле тӧ к’и йи? Елйас[†] и?»[*] Әwи гот: «На». «Әw п’ехәмбәре[†][*] создайи йи?» Щаб да: «На»[+]. 22Һьнге жер’а готьн: «Дә бежә, тӧ к’и йи, wәки әм щабәке wанр’а бьбьн, йед кӧ әм шандьнә. Тӧ бона хwә чь дьбежи?» 23Әwи гот: «Әз әw дәнг ьм кӧ бәр’ийеда[†] дькә гази: ‹Р’ийа Хӧдан[†] р’аст бькьн!›[*] чаwа кӧ Ишайа[†] п’ехәмбәр готийә». 24Әwед кӧ һатьбунә шандьне жь ферьсийа[†] бун. 25Wана же пьрси: «Ле иди чьма дьньхӧмини, һәгәр тӧ нә Мәсиһ и, нә Елйас у нә жи п’ехәмбәр?» 26Йуһ’әнна ль wан вәгәр’анд у гот: «Әз бь аве дьньхӧминьм, ле Йәк нав wәда һәйә, кӧ һун Wи нас накьн. 27Әw ә, Йе кӧ пәй мьн те, кӧ әз нә һежа мә, wәки бәне чарьхед Wи жи вәкьм». 28Әв һ’әму ль wи бәри Урдӧне, ль Бәйтанйайе, wи щийе кӧ Йуһ’әнна ль wьр дьньхӧманд qәwьмин.


Бәрхе Хwәде

29Р’ожа дьне Йуһ’әнна дит кӧ Иса бәрбь wи те, әwи гот: «Ва йә! Бәрхе Хwәде, Йе кӧ гӧнед дьнйайе һьлдьдә![+] 30Әв ә бона К’ижани мьн готьбу: ‹Пәй мьнр’а Йәке бе, кӧ сәр мьнр’а йә, чьмки Әw бәри мьн һәбу›. 31Мьн ньзаньбу Әw к’и йә, ле әз һатьмә бь аве дьньхӧминьм, wәки Wи Исраелева[†] бьдьмә ә’йанкьрьне»[+].

32Йуһ’әнна әва шә’дәтийа да у гот: «Мьн дит кӧ Р’ӧһ’ жь ә’змен мина кәвоткәке һат сәр Wи дани у ма[+]. 33Мьн ньзаньбу Әw к’и йә, ле Әwе кӧ әз шандьм, кӧ бь аве бьньхӧминьм, мьнр’а гот: ‹Тӧ к’ижани бьбини кӧ р’ӧһ’ те сәр датинә у дьминә, Әw ә кӧ бь Р’ӧһ’е Пироз[†] дьньхӧминә›[+]. 34Мьн жи дит у шә’дәти да кӧ Әв ә Кӧр’е Хwәде[†]».


Шагьртед[†] пешийе

35Р’ожа дьне Йуһ’әнна диса т’әви дӧ шагьртед[†] хwә сәкьни бу[+]. 36Дит кӧ Иса wьрар’а дәрбаз дьбә, гот: «Ва йә Бәрхе Хwәде!»[+] 37Әв йәк кӧ бьһистьн, һәр дӧ шагьрт пәй Иса чун. 38Иса ль пьшт Хwәва вәгәр’ийа у дит кӧ wана дайә пәй Wи тен, wанр’а гот: «Һун чь дьхwазьн?» Wана жер’а гот: «Р’абби», кӧ те фә’мкьрьне: «Дәрсдар[†]», «Тӧ ль к’ӧ дәре дьмини?»[+] 39Әwи wанр’а гот: «Wәрьн һуне бьбиньн». Wана чу у дит кӧ Әw ль к’ӧ дьминә. Иди сьһ’әт незики чара бу у wе р’оже әw ль щәм Wи ман.

40Жь wан һәр дӧйа, йед кӧ жь Йуһ’әнна бьһистьн у пәй Иса чун, йәк Әндраwьсе бьре Шьмһ’ун-Пәтрус бу[+]. 41Әwи пер’а-пер’а бьре хwә Шьмһ’ун[†] дит у жер’а гот: «Мә Мәсиһ[†] дит», кӧ те фә’мкьрьне: «Йе К’ьфшкьри»[*][+] . 42Wи әw ани щәм Иса. Иса ль Шьмһ’ун ньһер’и у готе: «Тӧ, Шьмһ’уне кӧр’е Йуһ’әнна, те Кифас бейи готьне» (аwа готи «Пәтрус[†]», кӧ те фә’мкьрьне: «Qәйа»)[+].


Иса гази Филипо у Натанйел дькә

43Р’ожа дьне Иса qьрар кьр кӧ һәр’ә Щәлиле. Wи Филипо дит у жер’а гот: «Пәй мьн wәрә!» 44Филипо жь Бәйтсайдайе бу, жь бажаре Әндраwьс у Пәтрус[+]. 45Филипо чу Натанйел дит у жер’а гот: «Мә Әw дит, бона к’ижани Муса Qанунеда у п’ехәмбәра жи ньвисаред хwәда сальхе Wи дабун, Исайе Кӧр’е Усьве[†] жь Ньсрәте»[+]. 46Натанйел же пьрси: «Qәт дьбә кӧ тьштәки п’ак жь Ньсрәте дәрк’әвә?» Филипо жер’а гот: «Wәрә у бьбинә!» 47Гава Иса дит кӧ Натанйел бәрбь Wи те, дәрһәqа wида гот: «Ва йә исраелики һәqи-һ’әлал кӧ дьле wида мьхәнәти т’ӧнә»[+]. 48Натанйел же пьрси: «Чаwа мьн нас дьки?» Иса ле вәгәр’анд у готе: «Һе Филипо гази тә нәкьрьбу, гава кӧ тӧ ль бьне дара һежире р’уньшти буйи, Мьн тӧ дити». 49Натанйел жер’а гот: «Дәрсдар, Тӧ Кӧр’е Хwәде йи! Тӧ П’адше Исраеле йи!»[+] 50Иса ле вәгәр’анд у готе: «Тӧ бона ве йәке баwәр дьки, wәки Мьн тәр’а гот: ‹Мьн тӧ ль бьне дара һежире дити?› Те тьштед жь ве мәстьр бьбини». 51У жер’а гот: «Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, һуне бьбиньн ә’зман вәбуйә у мьлйак’әтед[†] Хwәде чаwа жь сәр Кӧр’е Мерьв[†] һьлдьк’ьшьн, пәйа дьбьн»[*][+] .

### 2


Дә’wата ль гӧнде Qанайа Щәлиле

1Дӧ р’ожа шунда бажаре Qанайа Щәлиледа дә’wатәк һәбу. Дийа Иса жи ль wе дәре бу,[+] 2Иса у шагьртед Wи жи бона дә’wате һатьбунә т’әглифкьрьне. 3Гава кемаси к’әтә шәраве, дийа Иса жер’а гот: «Шәрава wан нәма». 4Иса ле вәгәр’анд у готе: «Ә’вде, чи тә Мьн к’әтийә? Һе нә wәхте Мьн ә»[+]. 5Дийа Wи бәрдәстийар’а гот: «Чь кӧ wәр’а бежә, бькьн». 6У шәш к’упед кәвьри һәбун, кӧ ль гора ә’дәтед щьһуйа бона шуштьн-вәшуштьна wана ль wьр данибун. Жь wана һәр йәки жь һ’әйште һ’әта сәд бист литьр ав һьлдьда[+]. 7Иса wанр’а гот: «Ван к’упа т’ьжи ав кьн». У wана жи левар’а дагьрт. 8Паше wанар’а гот: «Ньһа һьнәки дагьрьн, бьбьн бьдьнә сәрдә’wати». Әwана жи әw бьр. 9Гава сәрдә’wати жь wе ава кӧ бьбу шәрав тә’м кьр, wи те дәрнәхьст кӧ әw жь к’ӧ һат, ле бәрдәстийед кӧ ав к’ьшандьбун заньбун. Сәрдә’wати гази зә’ве кьр 10у жер’а гот: «Һәр кәс пешийе шәрава хwәйә р’ьнд датинә сәр т’әхтә у паше гава вәхwари нә, әw йа нәр’ьнд дәрдьхә. Ле тә шәрава р’ьнд һ’әта ньһа хwәй кьрийә».

11Әва нишана Исайә пешьн бу, кӧ Wи Qанайа Щәлиледа кьр. Бь ви аwайи Әwи р’умәта Хwә да хӧйакьрьне у шагьртед Wи баwәрийа хwә Wи анин.

12Пәй ве йәкер’а, Иса т’әви дийа Хwә, бьред Хwә у шагьртед Хwә чу Кәфәрнаһуме, ле гәләк р’ожа Әw ль wе дәре нәман[+].


Иса п’арьстгәһе[†] паqьж дькә


(Мәтта 21:12-13; Марqос 11:15-17; Луqа 19:45-46)

13[•]Щәжьна щьһуйайә Дәрбазбуне незик бу, Иса һәвраз чу Оршәлиме[+]. 14П’арьстгәһеда[†] Әwи йед кӧ дәwар, пәз у кәвотк дьфьротьн, ӧса жи йед п’әрәгӧһер’ р’уньшти дитьн. 15Дә ижар Wи жь бәна qамчик чекьр, һ’әму жь п’арьстгәһе пәз у дәwаред wанва дәрхьстьн, п’әред п’әрәгӧһер’а р’етьн у т’әхтед wан wәлгәр’андьн. 16Кәвоткфьрошар’а гот: «Вана жь ве дәре һьлдьн! Иди мала Баве Мьн нәкьнә базаргәһ!»[+] 17Һатә бира шагьртед Wи кӧ аһа һатийә ньвисаре: «Хирәта һьндава мала Тәда агьр Мьн дьхә»[*][+] . 18Һьнге щьһуйа же пьрси: «Те чь нишане нишани мә ки, кӧ һ’ӧкӧме Тә һәйә ван тьшта бьки?»[+] 19Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Ве п’арьстгәһе һьлшиньн, Әзе нава се р’ожада р’акьм»[+]. 20Һьнге щьһуйа жер’а гот: «Нава чьл шәш салада әва п’арьстгәһа һатийә чекьрьне. Чаwа Те wе нава се р’ожада р’аки?» 21Ле Иса дәрһәqа п’арьстгәһа бәдәна Хwәда хәбәр дьда. 22Пәйр’а гава Әw жь мьрьне р’абу, шагьрта әw готьна Wи ани бира хwә у wана әw ньвисар у готьна Иса баwәр кьрьн[+].


Дьле[†] һәр мәрьви Исава ә’йан ә

23Аwа гава кӧ Иса Щәжьна Дәрбазбунеда ль Оршәлиме бу, гәләка әw нишанед кӧ Wи дькьрьн дитьн, баwәрийа хwә наве Wи анин[+]. 24Ле Иса баwәрийа Хwә ль wан нәдани, чьмки дьле[†] һ’әму мәрьва Wива ә’йан бу. 25Нә һ’әwщә бу, кӧ йәки һьндава мәрьвәкида шә’дәти бьда, чьмки Wи дьле мәрьва заньбу.

### 3


Иса у Никодемо

1Жь ферьсийа мәрьвәк һәбу, наве wи Никодемо, кӧ сәрәкәки щьһуйа бу[+]. 2Әва шәв һатә щәм Иса у жер’а гот: «Мамоста, әм заньн кӧ Тӧ жь Хwәдеда чаwа дәрсдар һатийи, чьмки әw нишанед кӧ Тӧ дьки, һәгәр Хwәде нә пер’а бә, т’ӧ кәс нькарә бькә».

3Иса ле вәгәр’анд у готе: «Әз р’аст бе хельф тәр’а дьбежьм, һәгәр мәрьвәк диса ну нәбә[*] , әw нькарә П’адшатийа Хwәде[†] бьбинә». 4Никодемо же пьрси: «Мәрьв кӧ иди мәзьн буйә, әw чаwа дькарә диса ну бьбә? Qәт дьбә кӧ әw щарәкә дьн бьк’әвә зьке дийа хwә у жь дийа хwә диса бьбә?» 5Иса ле вәгәр’анд у готе: «Әз р’аст бе хельф тәр’а дьбежьм, һ’әта кӧ мәрьв жь аве у Р’ӧһ’ нәбә, әw нькарә бьк’әвә П’адшатийа Хwәде[+]. 6Йе кӧ жь бәдәне дьбә бәдән ә, йе кӧ жь Р’ӧһ’ дьбә р’ӧһ’ ә. 7Тӧ ә’щебмайи нәминә кӧ Мьн тәр’а гот: Гәрәке һун диса ну бьбьн[*] . 8Ба[*] ль к’ӧ дәре дьхwазә р’адьбә. Тӧ дәнге wи дьбьһейи, ле ньзани әw жь к’ӧ те у к’ӧда дьчә. Һәр кәсе кӧ жь Р’ӧһ’* дьбә жи ӧса йә».

9Никодемо же пьрси: «Әw чаwа дьбә?» 10Иса ле вәгәр’анд у готе: «Тӧ дәрсдаре Исраеле йи у һе ван йәка ньзани? 11Әз р’аст бе хельф тәр’а дьбежьм, тьште кӧ әм заньн wе дьбежьн, тьште кӧ мә дитийә шә’дәтийа wе дьдьн. Ле бәле һун шә’дәтийа мә qәбул накьн. 12Һәгәр Әз дәрһәqа тьштед ль ве дьнеда wәр’а дьбежьм һун баwәр накьн, ле wәки дәрһәqа тьштед ль ә’змана бежьм, һуне чаwа баwәр бькьн? 13Кәсәк һьлнәк’ьшийайә ә’змен, пештьри Әwи кӧ жь ә’змен пәйа бу, Кӧр’е Мерьв[+]. 14Чаwа кӧ Муса бәр’ийеда[†] мә’р бьльнд кьр, ӧса жи гәрәке Кӧр’е Мерьв бе бьльндкьрьне,[+] 15wәки һәр кәсе кӧ баwәрийа хwә Wи бинә, жийина wийә һ’әта-һ’әтайе һәбә.

16Чьмки Хwәде ӧса дьнйа һ’ьз кьр, кӧ Кӧр’е Хwәйи тайе т’әне бәрва да, wәки һәр кәсе кӧ баwәрийа хwә Wи бинә ӧнда нәбә, ле жийина wийә һ’әта-һ’әтайе һәбә[+]. 17Чьмки Хwәде Кӧр’е Хwә нәшандә дьнйайе, кӧ диwана дьне бькә, ле wәки дьнйа пе Wи хьлаз бә[+]. 18Йе кӧ баwәрийа хwә Wи бинә, диwана wи набә, ле әwе кӧ баwәрайи хwә Wи найнә, иди диwана wи буйә жи, чьмки әwи баwәрийа хwә наве Кӧр’е Хwәдейи тайе т’әне нәани[+]. 19Диwан бь ви аwайи дьбә: Р’онайи һатә дьнйайе, ле мәрьва тә’ристани жь р’онайе зедәтьр һ’ьз кьр, чьмки кьред wан хьраби бун[+]. 20Һәр кәсе кӧ хьрабийе дькә, р’онайи бәр ч’ә’ва р’әш ә. Әw хwә ль р’онайе нагьрә, wәки кьрьнед wи хӧйа нәбьн[+]. 21Ле әwе кӧ р’астийе дькә, әw хwә ль р’онайе дьгьрә, wәки ә’йан бә, кӧ кьред wи Хwәдеда һатьнә кьрьне».


Иса у Йуһ’әннайе ньхӧмдар[†]

22Пәй ве йәкер’а Иса у шагьртед Wи чунә qәза Щьһустане[†]. Иса ль wе дәре т’әви wан дьма у дьньхӧманд[+]. 23Йуһ’әнна жи ль Ә’йнона незики Салиме дьньхӧманд, чьмки ав ль wьр гәләк бу. Мәрьв дьһатьнә wе дәре у дьньхӧмин. 24Йуһ’әнна һе нәавитьбунә кәле[+].

25Һьнге нав шагьртед Йуһ’әнна у щьһукида ль сәр пьрса ә’дәтед шуштьн-вәшуштьне дә’w пешда һат[+]. 26Әw шагьрт чунә щәм Йуһ’әнна у жер’а готьн: «Дәрсдар, Әwи кӧ ль wи бәри ч’әме Урдӧне т’әви тә бу у тә бона Wи шә’дәти да, ва Әw Хwәха дьньхӧминә у һ’әму дьчьнә щәм Wи»[+].

27Йуһ’әнна щаб да у гот: «Мәрьвәк нькарә тьштәки һьлдә сәр хwә, һәгәр әw жь ә’змен жер’а нәһатьбә дайине[+]. 28Һун хwәха шә’дед мьн ьн, кӧ мьн готийә: ‹Әз нә Мәсиһ ьм, ле йе ль пешийа Wи шанди мә›[+]. 29Бук бона к’е бә зә’ва әw хwәха йә. Ле чаwа дәстәбьраке зә’ве сәкьни бона wи дьбьһе у бь дәнге wи ша дьбә, ӧса жи ньһа дьле мьн шабунева т’ьжи бу[+]. 30Әw гәрәке мәзьн бә, ле әз бьч’ук бьм.


Йе кӧ жь ә’змана те

31Әwе кӧ жь жор һатийә, Әw сәр һ’әмуйар’а йә. Әwе кӧ жь ве дьне йә, әw йе ве дьне йә у әw жь ве дьне хәбәр дьдә. Ле Әwе кӧ жь ә’змен һатийә, Әw сәр һ’әмуйар’а йә. 32Wи чь дит у чь бьһист бона wе йәке шә’дәтийе дьдә, ле т’ӧ кәс шә’дәтийа Wи qәбул накә. 33Йе кӧ шә’дәтийа Wи qәбул дькә, әw мак дькә кӧ Хwәде р’аст ә[+]. 34Әwе кӧ Хwәде шандийә Әw готьнед Хwәде дьбежә, чьмки Хwәде Р’ӧһ’ бе чап дьдә Wи. 35Бав Кӧр’ һ’ьз дькә у һәр тьшт дайә дәсте Wи[+]. 36Әwе кӧ баwәрийа хwә Кӧр’ тинә, жийина wийә һ’әта-һ’әтайе һәйә. Әwе кӧ гӧр’а Кӧр’ накә, әw жийине набинә, ле хәзәба Хwәде ль сәр wи дьминә»[+].

### 4


Ава жийина һ’әта-һ’әтайе[†] у һ’әбандьна бь р’ӧһ’ у р’астийе

1Ферьсийа бьһист кӧ Иса жь Йуһ’әнна зедәтьр шагьрта дьщьвинә у бь аве дьньхӧминә, 2ле р’аст Иса Хwәха нәдьньхӧманд, ле шагьртед Wи дьньхӧмандьн[+]. 3Һьнге Иса кӧ ве йәке пе һ’әсийа, Әwи Щьһустан һьшт у диса чу Щәлиле[+].

4Ӧса qәwьми кӧ гәрәке Әw Самәрйайер’а[†] дәрбаз бьбуйа[+]. 5Әw һатә бажарәки Самәрйайе кӧ наве wи Сухар бу. Әw дәр незики wи ә’рди бу, кӧ Аqуб[†] дабу кӧр’е хwә Усьв[†][+]. 6Бира Аqуб ль wе дәре бу. Иса ӧса жь р’еwитийе wәстийайи, ль к’еләка[†] бире р’уньшт. Иди р’ож нивро бу.

7К’ӧлфәтәкә самәри[†] һат кӧ аве бьк’ьшинә. Иса wер’а гот: «Авәке бьдә Мьн, Әз вәхwьм». 8Шагьртед Wи жи чубунә бажер, кӧ хӧрәк бьк’ьр’ьн. 9Wе к’ӧлфәта[†] самәри жер’а гот: «Тӧ щьһу йи у әз жи к’ӧлфәтәкә самәри мә. Тӧ чаwа жь мьн аве дьхwази?» Чьмки т’ӧ һәләqәтийа щьһуйа т’әви самәрийа т’ӧнәбу[*] . 10Иса ле вәгәр’анд у готе: «Һәгәр тә дайина Хwәде бьзаньбуйа у бьзаньби К’и йә кӧ тәр’а дьбежә: ‹Авәке бьдә Мьн Әз вәхwьм›, тәйе жь Wи ав бьхwәста у Әwи wе ава жийине бьда тә»[+]. 11К’ӧлфәте жер’а гот: «Әз хӧлам, тьштәки Тәйи кӧ Тӧ пе аве бьк’ьшини т’ӧнә у бир жи к’ур ә! Дә ижар Те ава жийине жь к’ӧ дәре бини? 12Чьма Тӧ жь баве мә Аqуб мәстьр и, йе кӧ әва бира дайә мә у жь ве әwи, зар’ед wи, пәз у дәwаред wи же вәхwарьнә?» 13Иса щаба wе да у готе: «Һәр кәсе кӧ жь ве аве вәхwә, әwе диса т’и бә. 14Ле әwе кӧ жь wе аве вәхwә, йа кӧ Әз бьдьме, әwе т’ӧ щар т’и нәбә. Бәле әw ава кӧ Әзе бьдьмә wи, wе дьле wида бьбә каникә аве, кӧ wе бона жийина һ’әта-һ’әтайе[†] бьлq бьдә»[+]. 15К’ӧлфәте жер’а гот: «Әз хӧлам, дә бьдә мьн wе аве, кӧ әз иди т’и нәбьм у нәйем жь вьр аве нәк’ьшиньм».

16Иса ле вәгәр’анд у готе: «Һәр’ә гази мере хwә кә у wәрә вьра». 17К’ӧлфәте щаба Wи да у гот: «Мере мьн т’ӧнә». Иса жер’а гот: «Тә р’аст гот: ‹Мере мьн т’ӧнә›, 18чьмки пенщ меред тә һәбунә у йе кӧ ньһа жи тӧ пер’а йи нә мере тә йә. Тә әв йәка р’аст гот». 19К’ӧлфәте жер’а гот: «Әз хӧлам, әз дьбиньм Тӧ п’ехәмбәр и[+]. 20Кал у бавед мә ль сәре ви ч’ийайи Хwәде һ’әбандьнә, ле һун дьбежьн щийе Хwәде һ’әбандьне гәрәке ль Оршәлиме бә»[+]. 21Иса жер’а гот: «Ә’вде, Мьн баwәр бькә, wәхте бе, кӧ һуне нә ль ви ч’ийайи у нә жи ль Оршәлиме Баве бьһ’әбиньн. 22Һун самәри Wи дьһ’әбиньн, К’ижани кӧ һун нас накьн, ле әм щьһу Wи дьһ’әбиньн, К’ижани әм нас дькьн, чьмки хьлазбун жь щьһуйа те[+]. 23Ле бәле wәхте бе, иди пер’а гьһиштийә жи, кӧ йед р’аст дьһ’әбиньн wе бь Р’ӧһ’ у Р’астийе Баве бьһ’әбиньн, чьмки Бав йед аһа дьһ’әбиньн дьгәр’ә[+]. 24Хwәде Р’ӧһ’ ә у йед кӧ Wи дьһ’әбиньн жи гәрәке бь Р’ӧһ’ у Р’астийе Wи бьһ’әбиньн»[+]. 25К’ӧлфәте жер’а гот: «Әз заньм кӧ Мәсиһе[†] бе», (аwа готи «Йе К’ьфшкьри»). «Гава Әw бе, Әwе дәрһәqа һәр тьштида мәр’а гьли кә»[+]. 26Иса жер’а гот: «ӘЗ ӘW ЬМ[*] , кӧ т’әви тә хәбәр дьдьм»[+].

27Сәр хәбәрдана wанда шагьртед Иса һатьн. Әw гәләки ә’щебмайи ман, кӧ Wи т’әви к’ӧлфәте хәбәр дьда, ле кәси нәготе: «Тӧ чь дьхwази?» йан «бона чь т’әви wе хәбәр дьди?» 28Һьнге к’ӧлфәте щер’е хwә һьшт, чу бажер у щьмә’тер’а гот: 29«Wәрьн Wи мәрьви бьбиньн, Йе кӧ һ’әму тьштед кӧ мьн бәре кьрьбун мьнр’а готьн. Гәло Әв ә Мәсиһ?» 30Әw жь бажер дәрк’әтьн у һатьнә щәм Wи.

31Wи wәхтида шагьртед Wи лава же дькьрьн у дьготьне: «Дәрсдар, тьштәки бьхwә!» 32Ле Әwи wанр’а гот: «Хӧрәке Мьни хwарьне һәйә, һун ньзаньн». 33Шагьрта жь һәвдӧ пьрси: «Гәло кәсәки жер’а хwарьн анийә?»

34Иса wанр’а гот: «Хwарьна Мьн әw ә, кӧ Әз хwәстьна Йе кӧ Әз шандьмә бькьм у шьхӧлед Wи биньмә сери[+]. 35Чьма һун хwәха набежьн: ‹Һ’әта нандьруне[†] һе чар мәһ һәнә›? Ва йә Әз wәр’а дьбежьм, ч’ә’вед хwә вәкьн у дина хwә бьдьнә зәвийа, әw чаwа зәр бунә, дьрутьнер’а һазьр ьн![+] 36Йе кӧ дьдьру һәqе хwә дьстинә у бона жийина һ’әта-һ’әтайе бәр т’оп дькә, wәки йе дьчинә у йе дьдьру бь һәвр’а ша бьн[+]. 37Вьра әв готьн р’аст ә, кӧ: ‹Йәк дьчинә у йәки дьн дьдьру›. 38Мьн һун шандьн кӧ һун wе бьдьрун, сәр к’ижане һун нәхәбьтинә, һьнәкед дьн хәбьтин у һун ль сәр хәбата wан р’уньштьн».


Щьмә’та самәрийе баwәрийа хwә Иса тиньн

39Гәләк самәрийед жь wи бажари баwәрийа хwә ль Wи анин, бона готьна wе к’ӧлфәте кӧ дьгот: «Һ’әму тьштед кӧ мьн кьрьбун, Әwи мьнр’а готьн». 40У гава самәри һатьнә щәм Wи, лава же кьрьн, кӧ Әw ль щәм wан бьминә. Әw жи дӧ р’ожа ль wе дәре ма. 41Гәләка бона wе хәбәрдана Wи баwәрийа хwә ль Wи анин 42у wе к’ӧлфәтер’а готьн: «Әм иди нә кӧ пе готьна тә баwәр дькьн, ле мә хwәха бьһист у әм заньн кӧ әв ә р’аст Хьлазкьре[†] дьнйайе»[+].


Иса кӧр’е qӧльхк’арәки qәнщ дькә


(Мәтта 8:5-13; Луqа 7:1-10)

43Пәй ван һәр дӧ р’ожар’а Иса жь wьр р’абу чу Щәлиле. 44Иса хwәха шә’дәти дабу, кӧ р’умәта п’ехәмбәр щи-мьск’әне wида т’ӧнә[+]. 45Гава кӧ Әw һатә Щәлиле, щәлилийа Әw qәбул кьр, чьмки әwана хwәха жи бона Щәжьна Дәрбазбуне чубунә Оршәлиме у тьштед кӧ Wи кьрьбун дитьбун[+].

46Иса диса чу Qанайа Щәлиле, к’идәре ав кьрьбу шәрав. Wе дәре qӧльхк’арәки qәсьре һәбу, кӧ кӧр’е wи ль Кәфәрнаһуме нәхwәш бу[+]. 47Гава әwи бьһист кӧ Иса жь Щьһустане һатийә Щәлиле, һатә щәм Wи у лава же кьр, кӧ һәр’ә Кәфәрнаһуме кӧр’е wийи бәртәләф qәнщ кә. 48Иса wир’а гот: «Һ’әта кӧ һун нишан у к’әрәмәта нәбиньн, һун т’ӧ щар баwәр накьн»[+]. 49Qӧльхк’аре qәсьре жер’а гот: «Әз хӧлам, wәрә әм һәр’ьн, һәла һе кӧр’е мьн нәмьрийә». 50Иса ле вәгәр’анд у готе: «Һәр’ә, кӧр’е тә сах-сьламәт ә». Wи мәрьви жи әw готьна Иса баwәр кьр у чу. 51Әw һе нәгьһиштьбуйе, хӧламед wи пешийа wида һатьн у жер’а готьн: «Кӧр’е тә сах-сьламәт ә». 52Әwи жь хӧламед хwә пьрси: «К’ижан сьһ’әтеда әw бәрбь qәнщбуне чу?» Wана готә wи: «Дӧһӧ пәй ниврор’а сьһ’әта йәке т’айе же бәр’да». 53Һьнге баве кӧр’ьк те дәрхьст, кӧ әw wе сьһ’әтеда бу, гава Иса жер’а гот: «Кӧр’е тә сах-сьламәт ә». Бь ви аwайи wи у т’әмамийа нәфәред мала wи баwәр кьрьн[+]. 54Әва нишана дӧда бу кӧ Иса кьр, гава Әw жь Щьһустане һатә Щәлиле[+].

### 5


Нәхwәше си у һ’әйшт сала qәнщ дьбә

1Пәй ве йәкер’а щәжьнәкә щьһуйа һат у Иса һәвраз чу Оршәлиме.

2Ль Оршәлиме, ль бәр дәргәһе Пез һ’әwзәк һәбу, кӧ бь ибрани[†] жер’а дьбежьн Бәйтзат’а, пенщ һеwангәһед wе һәбун. 3Wан һеwангәһада гәләк нәхwәш п’алдайи бун: Йед кор, шьлушә’т у к’ут. 4Әвана һивийа льһәвк’әтьна аве бун, чьмки щар-щара мьлйак’әтәки Хӧдан дьк’әтә аве у ль һәв дьхьст. У пәй льһәвк’әтьна авер’а, к’е бәри һ’әмуйа бьк’әта аве, әw жь нәхwәшийа хwә qәнщ дьбу[*] . 5Мәрьвәк ль wе дәре һәбу, кӧ нәхwәше си һ’әйшт сала бу. 6Иса гава әw ль wьр п’алдайи дит у заньбу жи кӧ әw зува нәхwәш ә, wир’а гот: «Тӧ дьхwази qәнщ би?» 7Йе нәхwәш ле вәгәр’анд у готе: «Әз хӧлам, кәсәки мьн т’ӧнә, wәки гава ав ль һәв дьк’әвә, мьн бавежә һ’әwз. Һ’әта әз һ’ьзи дьдьмә хwә хwә бавежьме, йәки дьн бәри мьн хwә давеже». 8Иса жер’а гот: «Р’абә бәр’а хwә һьлдә у бьгәр’ә»[+]. 9Пер’а-пер’а әw мәрьв qәнщ бу, бәр’а хwә һьлда у гәр’ийа.

Әw р’ожа шәмийе[†] бу. 10Һьнге щьһуйа wи мәрьве qәнщбуйир’а гот: «Иро шәми йә! Qанун изьне надә кӧ тӧ бәр’а хwә һьлди»[+]. 11Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «К’е әз qәнщ кьрьм Әwи мьнр’а гот: ‹Бәр’а хwә һьлдә у бьгәр’ә›». 12Wана же пьрси: «Әw к’и бу кӧ тәр’а гот: ‹Бәр’а хwә һьлдә у бьгәр’ә?›» 13Ле йе qәнщбуйи ньзаньбу Әw к’и бу, чьмки Иса Хwә нава ә’лаләта wьрда бәтавәкьр. 14Пәй ве йәкер’а Иса әw п’арьстгәһеда дит у жер’а гот: «Бьньһер’ә, тӧ qәнщ буйи! Иди гӧна нәкә, wәки тьштәки һе хьраб нәйе сәре тә».

15Wи мәрьви чу щьһуйар’а гьли кьр, Йе кӧ әw qәнщ кьрийә Иса йә. 16Бона ве йәке иди щьһу пәй Иса к’әтьн, чьмки Wи әв йәкана р’ожа шәмийеда дькьрьн[+]. 17Һьнге Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Баве Мьн һ’әта ньһа шьхӧле Хwә дькә, Әз жи дькьм». 18Бона ве йәке щьһуйа һе дькьр кӧ Wи бькӧжьн, чьмки Wи нә т’әне р’ожа шәмийе[†] т’әр’ьбандьбу, ле Хwәде кьрьбу Баве Хwә у Хwә һьмбәри Хwәде кьрьбу[+].


Хwәде һ’ӧкӧм дайә Кӧр’

19Ләма Иса wанр’а гот: «Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, кӧ Кӧр’ нькарә хwәсәрихwә тьштәки бькә, әw т’әне wан тьштед кӧ дьбинә Бав дькә, Әw жи дькә. Бав чь дькә Кӧр’ жи ӧса дькә. 20Чьмки Бав Кӧр’ һ’ьз дькә у һәр тьштед кӧ Хwәха дькә нишани Wи дькә. Әwе һе тьштед мәзьн нишани Wи бькә у һуне ә’щебмайи бьминьн[+]. 21Чаwа кӧ Бав дькарә мьрийа сах кә у жийине бьдә wан, ӧса жи Кӧр’ дькарә к’ижана Әw дьхwазә, жийине бьдә wан[+]. 22Сәрда жи Бав диwана т’ӧ кәси накә, ле һ’әму һ’ӧкӧме диwанкьрьне дайә Кӧр’,[+] 23wәки һ’әму qәдьре Кӧр’ бьзаньбьн, чаwа qәдьре Баве заньн. Йе кӧ qәдьре Кӧр’ ньзанә, әw qәдьре Баве кӧ Әw шандийә жи ньзанә[+].

24Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм: Һәр кәсе кӧ гӧһ бьдә готьнед Мьн у Wи баwәр бькә, Йе кӧ Әз шандьмә, жийина wийә һ’әта-һ’әтайе һәйә. Диwана wи найе кьрьне, ле әw жь мьрьне дәрбази жийине буйә[+]. 25Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, wәхт те у пер’а гьһиштийә жи, кӧ мьрийе дәнге Кӧр’е Хwәде бьбьһен у әwед кӧ бьбьһен wе бьжин[+]. 26Чьмки чаwа Бав канийа жийине йә, ӧса жи кьр wәки Кӧр’ Хwәха канийа жийине бә[+]. 27Әwи һ’ӧкӧме диwанкьрьне жи да Wи, чьмки Әw Кӧр’е Мерьв[†] ә. 28Ль ве йәке ә’щебмайи нәминьн, чьмки wәхт незик дьбә, кӧ һ’әмуйед т’ьрбада wе дәнге Wи бьбьһен[+] 29у дәрк’әвьн. Йед кӧ qәнщи кьрьнә wе бона жийине р’абьн, йед кӧ хьраби кьрьнә бона диwане.

30Әз Хwәха нькарьм тьштәки бькьм. Чаwа кӧ Әз дьбьһем, ӧса жи диwане дькьм. Диwанкьрьна Мьн р’аст ә, чьмки Әз нә кӧ ль хwәстьна Хwә дьгәр’ьм, ле хwәстьна Йе кӧ Әз шандьмә[+].


Шә’дәтийа бона Иса

31Һәгәр Әз бона Хwә шә’дәтийе бьдьм, шә’дәтийа Мьн нә р’аст ә[+]. 32Ле йәки дьн һәйә кӧ бона Мьн шә’дәтийе дьдә у Әз заньм әw шә’дәтийа кӧ Әw бона Мьн дьдә р’аст ә. 33Wә мәрьв шандьнә щәм Йуһ’әнна у wи шә’дәтийа р’астийе да[+]. 34Ле Әз нә һ’әwще шә’дәтийа мәрьва мә, Әз т’әне ван тьшта дьбежьм, wәки һун хьлаз бьн. 35Йуһ’әнна ч’ьрак бу кӧ дьшьхӧли у р’онайи дьда. Wә хwәст кӧ һьнәк wәхт бь р’онайа wи ша бьн[+]. 36Ле әw шә’дәтийа бона Мьн сәр шә’дәтийа Йуһ’әннар’а йә. Чьмки әw шьхӧлед кӧ Баве спартьнә[†] Мьн, wәки Әз wан биньмә сери, һәма әw шьхӧл ьн, йед кӧ Әз дькьм, шә’дәтийе бона Мьн дьдьн, кӧ Баве Әз шандьмә[+]. 37У Бав кӧ Әз шандьмә, Wи Хwәха бона Мьн шә’дәти дайә. Wә т’ӧ щар нә дәнге Wи бьһистийә, нә р’уйе Wи дитийә 38у нә жи готьна Wи дьле wәда дьминә, чьмки һун Әwи кӧ Wи шандийә баwәр накьн. 39Һун ньвисарада к’ур дьбьн, чьмки һун дьбежьн, жийина wәйә һ’әта-һ’әтайе wанда йә у һәма әw хwәха шә’дәтийа Мьн дьдьн[+]. 40Ле һун нахwазьн бенә щәм Мьн, wәки жийина wә һәбә.

41Әз нә һ’әwще шькьрдайина мәрьвайе мә,[+] 42ле Әз wә нас дькьм у заньм кӧ дьле[†] wәда һ’ьзкьрьна Хwәде т’ӧнә. 43Әз бь наве Баве Хwә һатьм у һун Мьн qәбул накьн. Ле һәгәр йәки дьн бь наве хwә бе, һуне wи qәбул кьн[+]. 44Һуне чаwа бькарьбьн Мьн баwәр бькьн, һәгәр һун нав һәвда р’умәта наве хwә дьгәр’ьн, ле әw р’умәта кӧ жь Хwәдейе бешьрики-беһәвалә нагәр’ьн[+]? 45Нәфькьрьн кӧ Әзе wә ль бәр Баве нәһәq кьм. Йәк һәйә, кӧ wә нәһәq дькә, һәма әw Муса йә кӧ wә гӧмана хwә данийә сәр wи. 46Һәгәр wә Муса баwәр бькьра, wәйе Әз жи баwәр бькьрама, чьмки әwи дәрһәqа Мьнда ньвисийә[+]. 47Ле һәгәр һун ньвисаред wи баwәр накьн, һуне чаwа готьнед Мьн баwәр бькьн?»

### 6


Иса пенщ һ’әзара т’ер дькә


(Мәтта 14:13-21; Марqос 6:30-44; Луqа 9:10-17)

1[•]Пәй ве йәкер’а Иса дәрбази wи бәри гола Щәлиле бу, кӧ жер’а Тәбәрийа дьбежьн. 2Ә’лаләтәкә гьран пәй Wи дьчу, чьмки wан әw нишанед к’әрәмәт дитьбун, йед кӧ Wи ль сәр нәхwәша кьрьбун. 3Иса р’абу сәре ч’ийе у ль wе дәре т’әви шагьртед Хwә р’уньшт. 4Щәжьна щьһуйайә Дәрбазбуне незик бу[+].

5Гава Иса ль дора Хwә ньһер’и, дит кӧ ә’лаләтәкә гьран бәрбь Wи те, готә Филипо: «Әме нен жь к’ӧ дәре бьк’ьр’ьн, wәки әв мәрьвана бьхwьн?»[+] 6Әwи әв йәк гот, кӧ wи бьщер’ьбинә, чьмки Хwәха заньбу кӧ wе чь бькьра. 7Филипо ле вәгәр’анд у готе: «Баһе дӧсьд зиви[†] нан жи т’ера ван накә, һәма wәки һәр йәкир’а пә’рик жи бьк’әвә!» 8Жь шагьрта йәки, Әндраwьсе бьре Шьмһ’ун-Пәтрус готә Wи:[+] 9«Вьр хортәк һәйә, кӧ пенщ нанед щәһ у дӧ мә’сийед wи һәнә. Ле бона һаqас мәрьва әв чь йә?»

10Иса гот: «Мәрьва ль ә’рде бьдьнә р’уньштандьне». Шинайийа wьр гәләк бу, әw меред кӧ р’уньштьн, wәкә пенщ һ’әзара бун. 11Һьнге Иса әw нан һьлдан шькьри да у бәлайи р’уньштийа кьр. Бь ви аwайи жи мә’си бәла кьрьн, чьqас кӧ хwәстьн[+]. 12У гава т’ер хwарьн, Әwи шагьртед Хwәр’а гот: «Wан һурькед бәрмайи бьдьнә һәв, wәки тьштәк п’уч’ нәбә». 13Шагьрта жи жь бәр әwед кӧ пенщ нанед щәһ хwарьбун, донздәһ сәлә жь һурькед бәрмайи т’ьжи бәрәв кьрьн.

14Гава ван мәрьва дит кӧ Иса әв нишан кьр, готьн: «Р’аст Әв ә әw п’ехәмбәре кӧ wе бьһата дьнйайе!»[+] 15Һьнге Иса пе һ’әсийа кӧ әwе бен у Wи бь зоре бьбьн бькьнә п’адша, диса Әw т’әне һьлк’ьшийа ч’ийе.


Иса п’ийа ль сәр авер’а дьчә


(Мәтта 14:22-27; Марqос 6:45-52)

16[•]Гава р’о чу ава, шагьртед Wи бәржери дәве голе бун. 17Әw к’әтьнә qәйькәке у р’е к’әтьн, wәки дәрбази Кәфәрнаһуме, wи бәри голе бьн. Иди тә’ри к’әтьбу ә’рде, ле Иса һе Хwә wанр’а нәгиһандьбу. 18Фьртонәкә[†] qайим р’абу, голе да бәр пела. 19Гава wан бер к’ьшандьн qаси пенщ-шәш километьра пешда чун, wан дит кӧ Иса пәйа сәр голер’а те незики qәйьке дьбә. Р’ьсасе әw гьртьн, 20ле Иса wанр’а гот: «Нәтьрсьн, Әз ьм!» 21Һьнге wан хwәст кӧ Әw һьлдана qәйьке. Qәйьк пер’а-пер’а гьһиштә wи алийе кӧ wан дьхwәст бьчунайе.


Мәрьв ль Иса дьгәр’ьн

22Р’ожа дьне әw ә’лаләта кӧ ль wи бәри голе мабу, заньбу кӧ ль wьр алийе wан т’әне qәйькәк һәбу, әw жи шагьртед Wи т’әне к’әтьбуне дәрбаз бьбун, ле Иса нәк’әтьбу wе qәйьке. 23Жь алийе Тәбәрийайе һьнәк qәйькед дьн һатьн незики wи щийи бун, к’идәре пәй шькьрдайина Хӧданр’а нан хwарьбун. 24Гава мәрьва дит кӧ нә Иса ль wьр ә у нә жи шагьртед Wи, һьнге әw хwәха жи к’әтьнә qәйька у чунә Кәфәрнаһуме, wәки ль Иса бьгәр’ьн.


Иса йә нане жийина һ’әта-һ’әтайе

25Гава wан Иса ль wи бәри голе дит, жер’а готьн: «Дәрсдар, Тӧ к’әнге һати ве дәре?» 26Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, һун ль Мьн дьгәр’ьн, нә кӧ бона wе йәке, кӧ wә нишан дитьнә, ле бона wе йәке, кӧ wә жь wи нани хwар у т’ер бун. 27Бона хwарьна п’уч’ нәхәбьтьн, ле бона wе хwарьне бьхәбьтьн, йа кӧ жийина һ’әта-һ’әтайеда дьминә, к’ижане Кӧр’е Мерьв wе бьдә wә, чьмки Бав Хwәде мора Хwә ль Wи хьстийә».

28У wан же пьрси: «Гәрәке әм чь бькьн, wәки wан шьхӧлед Хwәде биньнә сери?» 29Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Шьхӧле Хwәде әв ә, кӧ һун баwәрийа хwә Wи биньн, Йе кӧ Әwи шандийә»[+]. 30Wана сәр ве йәке жер’а гот: «Кӧ ӧса йә Те чь нишане бьки, wәки әм бьбиньн у Тә баwәр бькьн? Те чь шьхӧли бьки[+]? 31Кал у бавед мә бәр’ийеда мана[†] хwарьн, чаwа кӧ һатийә ньвисаре: ‹Wи жь ә’змен бона хwарьна wан нан да›[*] »[+].

32Иса wанр’а гот: «Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, әw нә кӧ Муса бу кӧ жь ә’змен нан да wә, ле Баве Мьн бу. Бәле Әw Баве Мьн ә, кӧ wи нане р’аст жь ә’змен дьдә wә! 33Чьмки әw нане Хwәде дьдә әw ә, кӧ жь ә’змен те хwаре у жийине дьдә дьнйайе». 34Wан ле вәгәр’анд у готьне: «Әм хӧлам, дә һәр гав ви нани бьдә мә»[+].

35Иса wанр’а гот: «Әз ьм нане жийине. Һәр кәсе кӧ бе щәм Мьн, әw qәт бьр’чи набә у һәр кәсе кӧ баwәрийа хwә Мьн бинә, т’ӧ щар т’и набә[+]. 36Ле чаwа кӧ Мьн wәр’а гот, wә Әз дитьм жи, ле һун һе баwәр накьн. 37Әw һ’әмуйед кӧ Бав дьдә Мьн, wе бенә щәм Мьн у һәр кәсе кӧ бе щәм Мьн, Әз т’ӧ щар бәри wи надьм[+]. 38Чьмки Әз жь ә’змен һатьмә хwаре, нә кӧ хwәстьна Хwә бькьм, ле хwәстьна Wи, Йе кӧ Әз шандьмә[+]. 39Хwәстьна Йе кӧ Әз шандьмә әв ә, wәки Әз жь һ’әмуйед кӧ Wи данә Мьн т’ӧ кәси ӧнда нәкьм, ле Р’ожа Ахрәтеда[†] жь мьрьне р’акьм[+]. 40Чьмки хwәстьна Баве Мьн әв ә, wәки һәр кәсе кӧ Кӧр’ бьбинә у баwәрийа хwә Wи бинә, жийина Wийә һ’әта-һ’әтайе һәбә. У Р’ожа Ахрәтеда жи Әзе wи жь мьрьне р’акьм»[+].

41Щьһуйа һьндава Wида бина хwә тәнг кьр, чьмки Wи гот: «Нане кӧ жь ә’змен һатә хwаре Әз ьм». 42У дьготьн: «Нә әва Исайе кӧр’е Усьв ә, кӧ әм де у баве Wи нас дькьн? Иди әва чаwа дьбежә: ‹Әз жь ә’змен һатьмә хwаре›?»[+]

43Иса щаб да у wанр’а гот: «Нав һәвда нәкьнә п’ьстә-п’ьст. 44Т’ӧ кәс нькарә бе щәм Мьн, һ’әта Баве кӧ Әз шандьмә, wи бәрбь Мьн нәк’ьшинә. У Р’ожа Ахрәте Әзе wи жь мьрьне р’акьм[+]. 45Ль алийе ньвисаред п’ехәмбәрада һатийә ньвисаре: ‹Һ’әмуйе жь алийе Хwәдеда бенә һинкьрьне›[*] . Һәр кәсе кӧ жь Бав бьбьһе у һин бә wе бе щәм Мьн. 46Бь ве йәке Әз набежьм, кӧ кәсәки Бав дитийә. Әwе кӧ жь Хwәде йә, т’әне Әwи Бав дитийә[+]. 47Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, әwе кӧ баwәр дькә жийина wийә һ’әта-һ’әтайе һәйә. 48Әз ьм нане жийине. 49Кал у бавед wә бәр’ийеда мана хwарьн у мьрьн. 50Ле әв ә әw нане кӧ жь ә’змен һатийә хwаре, wәки һәр кәсе кӧ же бьхwә нәмьрә. 51Әз ьм нане жийине кӧ жь ә’змен һатьмә хwаре. К’и кӧ жь Ви нани бьхwә, wе һ’әта-һ’әтайе бьжи. Әw нане кӧ Әзе бона жийина дьнйайе бьдьм, әw бәдәна Мьн ә»[+].

52Ль сәр ве йәке щьһу һәвр’а к’әтьнә дә’wе у готьн: «Әва чаwа дькарә бәдәна Хwә бьдә мә кӧ әм бьхwьн?» 53Һьнге Иса wанр’а гот: «Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, һ’әта кӧ һун бәдәна Кӧр’е Мерьв нәхwьн у хуна Wи вәнәхwьн, жийине нава wәда т’ӧнәбә[+]. 54Йе кӧ бәдәна Мьн бьхwә у хуна Мьн вәхwә, wе жийина wийә һ’әта-һ’әтайе һәбә у Әзе wи Р’ожа Ахрәте жь мьрьне р’акьм. 55Чьмки бәдәна Мьн хwарьна р’аст ә у Хуна Мьн жи вәхwарьна р’аст ә. 56Әwе кӧ бәдәна Мьн дьхwә у хуна Мьн вәдьхwә, әw нава Мьнда дьминә, Әз жи нава wида[+]. 57Чаwа Бав, канийа жийине[*] Әз шандьм у бь дәсте Баве Әз сах ьм, бь ви аwайи жи йе кӧ Мьн бьхwә, wе бь дәсте Мьн сах бьминә. 58Әв ә Әw нане кӧ жь ә’змен һатийә хwаре. Әв нә мина wи манайи йә, кӧ кал у бавед wә хwарьн, ле мьрьн. Әwе кӧ Ви нани бьхwә, wе һ’әта-һ’әтайе бьжи». 59Иса әв хәбәр к’ьништеда[†] готьн, гава Wи Кәфәрнаһумеда һин дькьр.


Хәбәред жийина һ’әта-һ’әтайе

60Жь шагьртед Wи гәләка гава әв хәбәр бьһистьн, готьн: «Әв чь хәбәрнә гьран ьн! К’и дькарә гӧһдарийа готьнед Wи бькә?» 61Ле Исава ә’йан бу кӧ шагьрт ль сәр ве йәке нава һәвда дькьнә п’ьстә-п’ьст, wанр’а гот: «Әв йәк wә п’ьшк дькә? 62Ле һьнге һуне чь бежьн, һәгәр бьбиньн Кӧр’е Мерьв р’адьбә wи щийе кӧ бәре ле бу[+]? 63Р’ӧһ’ жийине дьдә, бәдән бәрга тьштәки нагьрә. Әw хәбәред кӧ Мьн wәр’а готьн, Р’ӧһ’ у жийин ьн[+]. 64Ле нава wәда һьнәк һәнә баwәр накьн». Иса һе сәре серида заньбу кӧ к’и баwәр накә у к’и йә әwи кӧ wе нәмамийа[†] Wи бькә[+]. 65У Wи гот: «Бона ве йәке Мьн wәр’а гот: Кәсәк нькарә бе щәм Мьн һ’әта кӧ әw жь алийе Баведа жер’а нәһатьбә дайине».

66Бона ве йәке жь шагьртед Wи гәләк пашда чун у иди т’әви Wи нәдьгәр’ийан. 67Һьнге Иса жь һәр донздәһа пьрси: «Дьбә кӧ һун жи дьхwазьн һәр’ьн?» 68Шьмһ’ун-Пәтрус ле вәгәр’анд у готе: «Хӧдан, әме һәр’ьнә щәм к’е? Готьнед жийина һ’әта-һ’әтайе щәм Тә нә. 69У мә баwәр кьрийә у әм заньн кӧ Тӧ йи Пирозе Хwәде»[+]. 70Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Чьма Мьн һун һәр донздәһ нәбьжартьн? Ле бәле йәк жь wә щьн[†] ә»[+]. 71Wи әв йәк бона Щьһудайе[†] кӧр’е Шьмһ’уне Исхәрйоти дьгот, чьмки р’аст ә әw йәк жь һәр донздәһа бу, ле диса wе нәмамийа Иса бькьра[+].

### 7


Иса у бьред Хwәва

1Пәй ве йәкер’а Иса Щәлиледа дьгәр’ийа. Wи нәдьхwәст кӧ Щьһустанеда бьгәр’ийа, чьмки щьһу пәй к’әтьбун кӧ бькӧштана[+]. 2Гава Щәжьна щьһуйайә Һ’олькчекьрьне незик бу,[+] 3бьред Wи жер’а готьн: «Жь вьр р’абә һәр’ә Щьһустане, wәки шагьртед Тә әw кьред кӧ Тӧ дьки бьбиньн[+]. 4Чьмки мәрьве кӧ дьхwазә ашкәрә хwә бьдә наскьрьне, кьрьнед хwә вәнашерә. Һәгәр Тӧ хwәйе ван кьра йи, хwә дьнйайева ә’йан кә». 5Бьред Wи жи баwәрийа хwә же нәданин. 6Иса wанр’а гот: «Wәхте Мьн һе нәһатийә, ле һәр т’ьм wәхт дәсте wәда йә[+]. 7Дьнйа нькарә бьжәнә wә, ле дьжәнә Мьн, чьмки Әз шә’дәтийе дьдьм, кӧ кьред wе хьраб ьн[+]. 8Һун хwәха һәвраз һәр’ьнә ве щәжьне, ле Әз һәла һе[*] найеме, чьмки wәхте Мьн һе т’ам нәһатийә». 9Әw йәк wанр’а гот у ль Щәлиле ма.


Иса т’әви щәжьне дьбә

10Ле чахе бьред Wи һәвраз чунә щәжьне, Әw жи р’абу чу wьр, нә кӧ ашкәрә, ле бь дьзива. 11Wи чахи щьһу щәжьнеда ле дьгәр’ийан у дьготьн: «Әw к’ане йә?» 12Нав ә’лаләтеда бона Wи гәләк хәбәрдан дьчу. Һьнәка дьгот: «Әw мәрьвәки qәнщ ә», һьнәка жи дьгот: «На, Әw щьмә’те жь р’е дәрдьхә». 13Ле жь тьрса щьһуйа, кәси нәwерьбу ашкәрә бона Wи тьштәк бьгота[+].

14Ле ниве щәжьнеда Иса һәвраз чу к’әтә п’арьстгәһе у дәст бь һинкьрьне кьр. 15Щьһу ә’щебмайи дьман у дьготьн: «Әви нәхwәндийә, әw чаwа һаqас ньвисар занә?» 16Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Һинкьрьна Мьн нә жь Мьн ә, ле жь Wи йә, Йе кӧ Әз шандьмә[+]. 17Һәгәр мәрьвәк бьхwазә ә’мьре Wи бьqәдинә, wе һьнге бьзаньбә әв һинкьрьна Мьн гәло жь Хwәде йә, йан Әз хwәсәрихwә хәбәр дьдьм. 18Йе кӧ хwәсәрихwә хәбәр дьдә, әw ль наве хwә дьгәр’ә, ле Әwе кӧ ль наве Йе кӧ Әw шандийә дьгәр’ә, Әw йәки р’аст ә у ль щәм Wи qәлпи т’ӧнә[+]. 19Нә Муса Qанун да wә? У жь wә т’ӧ кәс жи Qануне наqәдинә. Һун чьма дьхwазьн Мьн бькӧжьн?»[+] 20Щьмә’те ле вәгәр’анд у готе: «Тӧ щьнак’әти[†] йи! К’и дьхwазә Тә бькӧжә?»[+] 21Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Мьн к’әрәмәтәк кьр, һун һ’әму жи ә’щебмайи манә. 22Муса сьнәткьрьн[†] да wә, (әw жи нә кӧ жь Муса һат, ле жь кал у бава) у һун р’ожа шәмийе мерьв сьнәт дькьн. 23Һәгәр һун р’ожа шәмийе зар’а сьнәт дькьн wәки Qануна Муса[†] нәт’әр’ьбә, иди чьма һун һерса хwә ль сәр Мьн р’адькьн, wәки Мьн р’ожа шәмийеда мәрьвәк сәрда-педа qәнщ кьр[+]? 24Ль анәгори дитьна ч’ә’вед хwә диwане нәкьн, ле ль анәгори р’астийе диwане бькьн»[+].


Шька сәр Иса

25Һьнге һьнәкә жь Оршәлиме готьн: «Әва нә әw ә, йе кӧ дьхwәстьн бькӧштана? 26У ва йә Әw ашкәрә хәбәр дьдә у т’ӧ кәс жи жер’а тьштәки набежә. Дьбә кӧ сәрwер пе һ’әсийанә, кӧ Әва Мәсиһ ә? 27Ле р’аст әм заньн кӧ әва жь к’ӧ йә. Ле гава кӧ Мәсиһ бе, кәсе ньзаньбә кӧ әw жь к’ӧ йә»[+].

28Һьнге Иса п’арьстгәһеда wәхте һинкьрьне дәнге Хwә бьльнд кьр у гот: «Һун Мьн нас дькьн у заньн кӧ Әз жь к’ӧ мә? Әз хwәсәрихwә нәһатьмә. Ле Йе кӧ Әз шандьмә, Әw сәр р’астийе йә, һун Wи нас накьн. 29Әз Wи нас дькьм, чьмки Әз жь Wи мә у Әwи Әз шандьмә»[+].

30Һьнге кьрьн кӧ Wи бьгьрьн, ле кәсәки нькарьбу Әw бьгьрта, чьмки һе wәхте Wи нәһатьбу[+]. 31Ле жь ә’лаләте гәләка баwәрийа хwә Wи ани у готьн: «Гава кӧ Мәсиһ бе, Әwе жь кьрьнед ви зедәтьр нишана бькә?»[+]


Бона гьртьна Иса нобәдар тенә шандьне

32Ферьсийа әw готә-гота дәрһәqа Wида жь нава щьмә’те бьһист у сәрәкед к’аһина нобәдар шандьн, wәки Wи бьгьрьн. 33Иса гот: «Әзе һьнәк wәхт жи т’әви wә бьминьм, паше Әзе һәр’ьмә щәм Wи, Йе кӧ Әз шандьмә[+]. 34Һуне ль Мьн бьгәр’ьн, ле Мьн набиньн. Щийе кӧ Әзе ле бьминьм, һун нькарьн бен»[+]. 35Һьнге щьһуйа һәвдӧр’а готьн: «Әв мәрьве к’ӧда һәр’ә, кӧ әме Wи нәбиньн? Qәй нета Wи һәйә һәр’ә щәм щьмә’та мәйә кӧ ль нав йунанада[†] бәла буйә у йунана һин кә? 36Әв чь хәбәрдан ә әw дькә: ‹Һуне ль Мьн бьгәр’ьн у Мьн нәбиньн, щийе кӧ Әзе ле бьминьм, һуне нькарьбьн бен›?»


Ч’әмед ава жийине

37Р’ожа хьлазийе, р’ожа щәжьнейә һәрә ә’зиз, Иса сәкьни у бь дәнгәки бьльнд гот: «Һәгәр йәк т’и йә, бьра бе щәм Мьн у вәхwә[+]. 38Әwе кӧ баwәрийа хwә Мьн бинә[*] , чаwа кӧ ньвисар дьбежә: ‹Wе жь нав-дьле wи ч’әмед ава жийине бьк’ьшьн›»[*][+] . 39Иса әв готьн бона wи Р’ӧһ’е Пироз гот, к’ижан кӧ баwәрмәндед Wи wе бьстандана. Р’ӧһ’е Пироз һе нәһатьбу дайине, чьмки Иса һе нәһатьбу р’умәткьрьне[+].


Дӧтирәтийа нав ә’лаләте

40Гава wана әв готьн бьһист, һьнәкед жь ә’лаләте готьн: «Р’асти жи әва әw п’ехәмбәр ә»[+]. 41Һьнәка жи гот: «Әва Мәсиһ ә», ле һьнәкед дьн жи готьн: «Чьма Мәсиһе жь Щәлиле бе? 42Нә ньвисар дьбежә, кӧ Мәсиһе жь зӧр’әта Даwьд[†] у жь гӧнде Даwьд wе бе, аwа готи жь Бәйтләһ’ме[†]?»[+] 43Бь ви аwайи нав ә’лаләтеда, ль сәр Wи дӧтирәти пешда һат[+]. 44Һьнәкед жь wан хwәстьн Әw бьгьртана, ле т’ӧ кәси дәст нәда Wи.


Нәбаwәрийа сәрwеред щьһуйа

45Һьнге нобәдар вәгәр’ийанә щәм ферьси у сәрәкед к’аһина. Wана жь нобәдара пьрси: «Wә чьма Әw нәани?» 46Нобәдара ль wан вәгәр’анд у готьн: «Т’ӧ кәси т’ӧ щара мина wи мәрьви хәбәр нәдайә!» 47Һьнге ферьсийа ль wан вәгәр’анд у готьн: «Иди әwи һун жи жь р’е дәрхьстьнә? 48Т’ӧ жь сәрwер у ферьсийа кәсәки баwәрийа хwә же анийә,[+] 49пештьри ве щьмә’та мә’рьм, кӧ Qануне ньзанә у ньфьр’ ле йә?» 50Никодемо, йе кӧ бәре чубу щәм Иса у жь ферьсийа бу, wанр’а гот:[+] 51«Гәло Qануна мә диwана мерьв дькә, һ’әта кӧ гӧһдарийа wи нәкә у ньзаньбә кӧ әw чь дькә?»[+] 52Ль wи вәгәр’андьн у готьн: «Дьбә кӧ тӧ жи жь Щәлиле йи? К’ур ә’нәнә кә, те бьбини кӧ жь Щәлиле т’ӧ п’ехәмбәр дәрнак’әвьн».


Жьна гӧнәк’ар[†] те бахшандьне

53У һәр кәс чу мала хwә,

### 8

1ле Иса чу ч’ийайе Зәйт’уне[†]. 2Сәре сьбәһе зу Әw диса вәгәр’ийа п’арьстгәһе, т’әмамийа щьмә’те һатә щәм Wи. Әw р’уньшт у дәстпекьр әw һин кьрьн. 3Qанунзан[†] у ферьсийа жьнәкә кӧ зьнек’арийеда һатьбу гьртьне анин у ль бәр һ’әмуйа данә сәкьнандьне. 4Wана жер’а гот: «Дәрсдар, әва жьна зьнек’арийеда һатә гьртьне. 5Qанунеда Муса т’әми дайә мә, кӧ әм йед аһа бьдьнә бәр кәвьра. Аwа Тӧ чь дьбежи?»[+] 6Бь ве готьне Әw дьщер’ьбандьн, wәки ньге wан щи бьгьрә, Wи нәһәq дәрхьн. Ле Иса Хwә qуз кьр у бь т’ьлийа Хwә ль сәр ә’рде ньвиси[+]. 7Ле гава wан сәрһәв-сәрһәв дьпьрсин, Әwи сәре Хwә бьльнд кьр у wанр’а гот: «Нава wәда к’и бегӧнә йә, бьра кәвьре пешьн әw бавежә wе»[+]. 8У диса Wи Хwә qуз кьр у бь т’ьлийа Хwә сәр ә’рде ньвиси. 9Wана кӧ әв йәк бьһист, жь мәзьна гьрти йәк-йәк дәрк’әтьн. Иса т’әне ма у к’ӧлфәт жи ль wьр сәкьни мабу. 10Иса сәре Хwә бьльнд кьр у wер’а гот: «Ә’вде, к’ане нә? Кәсәки тӧ нәһәq нәкьри?» 11Әwе готә Wи: «Т’ӧ кәс нәма, әз хӧлам!» У Иса готе: «Әз жи тә нәһәq накьм. Һәр’ә у иди жь вьр шунда гӧна нәкә»[*][+] .


Р’онайа дьнйайе

12Иса диса т’әви wан хәбәр да у гот: «Әз ьм р’онайа дьнйайе. Әwе кӧ пәй Мьн бе, wе т’ӧ щар тә’рийеда нәгәр’ә, ле wе р’онайа wийә жийине һәбә»[+]. 13Ферьсийа ле вәгәр’анд у готьне: «Тӧ шә’дәтийе бона Хwә дьди, шә’дәтийа Тә нә р’аст ә»[+]. 14Иса щаба wана да у гот: «Һәгәр Әз Хwәха бона Хwә шә’дәтийе дьдьм, шә’дәтийа Мьн р’аст ә, чьмки Әз заньм Әз жь к’ӧ һатьмә у к’ӧда дьчьм. Ле һун ньзаньн кӧ Әз жь к’ӧ тем, йан к’ӧда дьчьм[+]. 15Һун ль анәгори дитьна ч’ә’ва диwане дькьн, ле Әз диwана т’ӧ кәси накьм[+]. 16Ле һәгәр Әз диwане бькьм жи, диwанкьрьна Мьн р’аст ә, чьмки Әз нә т’әне мә, Әз у Бав әм һәвр’а нә, йе кӧ Әз шандьмә[+]. 17Qануна wәда жи ньвисар ә, кӧ шә’дәтийа дӧ мәрьва р’аст ә[*][+] . 18Әз бона Хwә шә’дәтийе дьдьм у Баве кӧ Әз шандьмә жи бона Мьн шә’дәтийе дьдә»[+].

19Һьнге wан же пьрси: «К’ане йә Баве Тә?» Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Һун нә Мьн нас дькьн, нә жи Баве Мьн. Һәгәр wә Әз нас бькьрама, wәйе Баве Мьн жи нас бькьра»[+]. 20Иса әв хәбәр п’арьстгәһеда wәхте һинкьрьна Хwә готьн, ль wе ода кӧ дийари теда дьһатә т’опкьрьне, ле кәси Әw нәгьрт, чьмки һе wәхте Wи нәһатьбу[+].


Иса нә жь ве дьне йә

21Wи диса wанр’а гот: «Әз дьчьм, һуне ль Мьн бьгәр’ьн у һуне нав гӧнед хwәда бьмьрьн. Һун нькарьн бенә wи щийе кӧ Әзе һәр’ьме»[+]. 22Сәр ве йәке щьһуйа гот: «Дьбә кӧ әве Хwә бькӧжә кӧ дьбежә: ‹Һун нькарьн бенә wи щийе кӧ Әзе һәр’ьме›?»

23Иса wанр’а гот: «Һун жь жере нә, Әз жь жоре мә, һун жь ве дьнйайе нә, ле Әз нә жь ве дьнйайе мә[+]. 24Бона ве йәке Мьн wәр’а гот, кӧ һуне нав гӧнед хwәда бьмьрьн. Һәгәр һун баwәр нәкьн кӧ ӘЗ ӘW ЬМ[*] , һуне нав гӧнед хwәда бьмьрьн». 25Һьнге же пьрсин: «Тӧ к’и йи?» Иса wанр’а гот: «Әз Әw ьм, Йе кӧ сәре серида wәр’а дьбежьм. 26Гәләк тьшт һәнә, кӧ Әз дәрһәqа wәда бежьм у диwана wә бькьм. Ле Йе кӧ Әз шандьмә сәр р’астийе йә у чь кӧ Мьн жь Wи бьһистийә, Әз дьнйайер’а wе дьбежьм»[+].

27Wана хәбәрдана Wи фә’м нәкьр, кӧ Wи ани сәр Баве. 28Һьнге Иса wанр’а гот: «К’әнге һун Кӧр’е Мерьв бьльнд кьн, һуне һьнге бьзаньбьн кӧ ӘЗ ӘW ЬМ[*] у Мьн qәт т’ӧ тьшт хwәсәрихwә нәкьрийә, ле Баве чаwа Әз һин кьрьмә, Әз ӧса хәбәр дьдьм[+]. 29У Йе кӧ Әз шандьмә т’әви Мьн ә у Wи Әз т’әне нәһьштьмә, чьмки Әз һәр гав кьрьнед кӧ Wи хwәш тен, дькьм»[+]. 30Гава Иса аһа хәбәр да, гәләк мәрьва баwәрийа хwә Wи ани[+].


Р’астийе wә аза кә

31Һьнге Иса готә wан щьһуйа, йед кӧ баwәрийа хwә Wи анин: «Һәгәр һун сәр һинкьрьна Мьн бьминьн, һуне р’аст шагьртед Мьн бьн. 32Һуне р’астийе нас кьн у р’астийе wә аза кә»[+]. 33Wана ле вәгәр’анд у готьне: «Әм жь зӧр’әта Бьраһим[†] ьн у т’ӧ щар мә хӧламти кәсир’а нәкьрийә. Тӧ чаwа дьбежи: ‹Һуне аза бьн›?»[+]

34Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, һәр кәсе кӧ гӧна дькә, әw хӧламе гӧна йә[+]. 35Хӧлам һ’әта-һ’әтайе маледа наминә, ле кӧр’ һ’әта-һ’әтайе дьминә[+]. 36Аwа һәгәр Кӧр’е Хwәде wә аза кә, һуне р’асти аза бьн. 37Әз заньм кӧ һун жь зӧр’әта Бьраһим ьн, ле һун дькьн кӧ Мьн бькӧжьн, чьмки хәбәред Мьн дьле wәда щи набьн[+]. 38Мьн чь кӧ щәм Баве Хwә дитийә, Әз wе дьбежьм, wә жи чь кӧ щәм баве хwә бьһистьнә wе йәке дькьн».


Зар’ед мирещьн

39Wана ле вәгәр’анд у готьне: «Баве мә Бьраһим ә». Иса wанр’а гот: «Һәгәр һун зар’ед Бьраһим буна, wәйе кьред Бьраһим бькьрана[+]. 40Ле ньһа һун дькьн кӧ Мьн бькӧжьн, йәки ӧса кӧ р’асти жь Хwәде бьһистийә, wәр’а дьбежә. Бьраһим тьштәки аһа нәкьр. 41Һун кьред баве хwә дькьн». Һьнге Wир’а готьн: «Әм р’ийа зьнек’арийеда дьне нәк’әтьнә! Бавәки мә һәйә, Әw жи Хwәде йә»[+]. 42Иса wанр’а гот: «Һәгәр Хwәде Баве wә буйа, wәйе Әз һ’ьз бькьрама, чьмки Әз жь щәм Хwәде р’абум һатьмә вьр. Әз нә кӧ хwәсәрихwә һатьмә, ле Әwи Әз шандьмә. 43Чьма һун тьштед кӧ Әз дьбежьм фә’м накьн? Чьмки һун нькарьн готьнед Мьн бьбьн. 44Һун баве хwәда жь мирещьн ьн у дьхwазьн хwәстьнед баве хwә биньнә сери. Әw жь сәре серида qәт’ьл бу у wи т’ӧ щар хwә р’астийе нәгьртийә[*] , чьмки нава wида р’асти т’ӧнә. Гава әw дәрәwа дькә, әw гора бьнйат’а хwә дькә, чьмки әw дәрәwин ә у баве дәрәwа йә[+]. 45Ле чьмки Әз р’астийе дьбежьм, һун Мьн баwәр накьн. 46Жь wә к’и дькарә избат кә, кӧ гӧне Мьн һәйә? Аwа һәгәр р’астийе дьбежьм, чьма һун Мьн баwәр накьн? 47Әwе кӧ жь Хwәде йә, готьнед Хwәде дьбьһе. Бона wе йәке һун готьнед Хwәде набьһен, чьмки һун нә жь Хwәде нә».


Иса у Бьраһим

48Щьһуйа ле вәгәр’анд у готьне: «Чьма әм р’аст набежьн, кӧ Тӧ самәри йи у щьна дьк’әви?»[+] 49Иса wанр’а гот: «Әз щьна нак’әвьм. Әз qәдьре Баве Хwә дьгьрьм, ле һун Мьн беһӧрмәт дькьн[+]. 50Әз р’умәта наве Хwә нагәр’ьм, ле йәк һәйә кӧ ле дьгәр’ә у сәрда дьньһер’ә[+]. 51Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, һәгәр йәк готьна Мьн хwәй кә, әw т’ӧ щар мьрьне набинә»[+]. 52Һьнге щьһуйа жер’а гот: «Иди әм заньн кӧ Тӧ щьна дьк’әви! Бьраһим жи мьр, п’ехәмбәр жи мьрьн у ньһа Тӧ дьбежи: ‹Һәгәр йәк готьна Мьн хwәй кә, т’ӧ щар намьрә›. 53Чьма Тӧ жь баве мә Бьраһим четьр и? Әw мьр, п’ехәмбәр жи мьрьн. Тӧ Хwә дәwса к’е датини?»

54Иса щаб да: «Һәгәр Әз хwәха р’умәта наве Хwә бьльнд кьм, р’умәта наве Мьн нә тьштәк ә. Әw, Баве Мьн ә, Йе кӧ р’умәта наве Мьн бьльнд дькә, к’ижанир’а һун дьбежьн: ‹Хwәдейе мә йә›[+]. 55Һун Wи qәт нас накьн, ле Әз Wи нас дькьм. Һәгәр Әз бежьм, Әз Wи нас накьм, Әзе жи мина wә дәрәw дәрем, ле Әз Wи нас дькьм у готьна Wи хwәй дькьм[+]. 56Баве wә Бьраһим һ’әйра wе р’ожа Мьнда бу, wи дит у ша бу»[+]. 57Бона ве йәке щьһуйа жер’а гот: «Тӧ һе пенщи сали т’ӧнә йи! Тә Бьраһим жи дитийә?» 58Иса wанр’а гот: «Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, һе бәри Бьраһим ӘЗ ҺӘМӘ»[*] . 59Һьнге wан кәвьр һьлдан кӧ бавежьнә Wи, ле Иса Хwә жь wан вәдьзи у жь п’арьстгәһе дәрк’әтә дәрва чу[+].

### 9


Вәбуна ч’ә’вед йәки зькмакийеда кор

1Гава кӧ Иса дәрбаз дьбу, Әwи мәрьвәки жь зькмакийеда кор дит. 2Шагьртед Wи же пьрсин: «Дәрсдар, гӧне к’е йә кӧ әв мәрьва кор жь дийа хwә буйә? Гӧне wи йә, йан йе де у баве wи йә?»[+] 3Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Нә гӧне wи йә, нә жи йе де у баве wи йә, ле әв йәк аһа буйә, wәки кьред Хwәде ль сәр wи бенә ә’йанкьрьне. 4Һ’әта кӧ р’ож һәйә, гәрәке әм кьред Wи бькьн, Йе кӧ Әз шандьмә. Шәв те, һьнге т’ӧ кәсе нькарьбә тьштәки бькә[+]. 5Һ’әта кӧ Әз дьнйайеда мә, р’онайа дьнйайе мә»[+].

6Әwи әв йәк кӧ гот, т’уйи ә’рде кьр, жь т’уке һ’әр’и чекьр, әw һ’әр’и ч’ә’ве wи мәрьви да[+] 7у жер’а гот: «Һәр’ә сәрч’ә’ве хwә һ’әwзе Силwамеда бьшо», (кӧ әв нав те фә’мкьрьн «Шанди»). Әwи жи чу сәрч’ә’ве хwә шушт у бь ч’ә’вед вәбуйи вәгәр’ийа[+].

8Щинаред Wи у әwед кӧ бәре әw дитьбун кӧ wи п’арс дькьр, дьготьн: «Әва әwи кор нинә, кӧ р’удьньшт у п’арс дькьр?» 9Һьнәка дьгот: «Әва әw ә», һьнәка жи дьгот: «На, нә әw ә, ле мина wи йә». Ле wи хwәха дьгот: «Әз әw ьм». 10Һьнге же пьрсин: «Кӧ ӧса йә ч’ә’вед тә чаwа вәбунә?» 11Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Әw мәрьве кӧ жер’а дьбежьн Иса, Әwи һ’әр’и чекьр у ль ч’ә’вед мьн дан у мьнр’а гот: ‹Һәр’ә һ’әwзе Силwаме у сәрч’ә’ве хwә бьшо›. Әз жи чум, мьн сәрч’ә’ве хwә шушт у ч’ә’вед мьн вәбун». 12Wана же пьрси: «К’а Әw к’ӧ йә?» Әwи гот: «Әз ньзаньм».


Ферьси гьлийа жь йе qәнщбуйи дьк’ьшиньн

13Wана әw мәрьве кӧ бәре кор бу, бьрьнә щәм ферьсийа. 14Әw р’ожа кӧ Иса һ’әр’и чекьр у ч’ә’вед wи вәкьрьн, шәми бу[+]. 15Ферьсийа жи же пьрси, к’а чаwа ч’ә’вед wи вәбунә? Әwи wанр’а гот: «Һ’әр’и ль ч’ә’вед мьн да, мьн сәрч’ә’ве хwә шушт у ньһа әз дьбиньм». 16Һьнге һьнәкә жь ферьсийа гот: «Әв мәрьва нә жь Хwәде йә, чьмки Әw р’ожа шәмийе хwәй накә». Ле һьнәка жи дьгот: «Мәрьвәки гӧнәк’ар чаwа дькарә ван к’әрәмәта бькә?» Бь ви аwайи нав wанда бу дӧтирәти[+]. 17Һьнге, диса готьнә йе кӧ кор бу: «Тӧ чь дьбежи бона Әwи кӧ ч’ә’вед тә вәкьрьн?» Әwи жи гот: «Әw п’ехәмбәр ә»[+].

18Ле щьһуйа баwәр нәдькьр кӧ әw кор буйә у ч’ә’вед wи вәбунә, һ’әта гази де у баве wи нәкьрьн 19у жь де у баве wи нәпьрсин: «Әв ә әw кӧр’е wәйи кӧ һун дьбежьн, жь зькмакийеда кор ә? Әва чаwа ньһа дьбинә?» 20Де у баве wи ль wан вәгәр’андьн у готьн: «Әм заньн кӧ әва кӧр’е мә йә у жь зькмакийеда кор ә. 21Ле ньһа әw чаwа дьбинә, әм ньзаньн, йан к’е ч’ә’вед wи вәкьрьнә, әм wе жи ньзаньн. Әw иди мәзьн ә, жь wи бьпьрсьн, бьра әw щаба хwә бьдә». 22Де у баве wи жь тьрса щьһуйа аһа готьн, чьмки щьһуйа пешда йа хwә кьрьбунә йәк: «Һәгәр к’и бежә Иса Мәсиһ ә, әwе жь к’ьниште бе дәрхьстьне»[+]. 23Ләма де у баве wи готьн: «Әw иди мәзьн ә, жь wи бьпьрсьн».

24Аwа щара дӧда wана гази wи мәрьве кӧ кор бу кьрьн у готьне: «Бәр Хwәде р’аст бежә![*] Әм заньн кӧ Әw Мәрьва гӧнәк’ар ә». 25Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Әз ньзаньм Әw гӧнәк’ар ә, йан на, ле әз т’әне тьштәки заньм кӧ әз кор бум у ньһа дьбиньм». 26Диса жь wи пьрсин: «Әwи чь тә кьр? Ч’ә’вед тә чаwа вәкьрьн?» 27Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Мьн һежа wәр’а гот, ле wә гӧһдари нәкьр. Чьма һун дьхwазьн диса бьбьһен? Дьбә кӧ һун жи дьхwазьн бьбьнә шагьртед Wи?» 28Wана әw беһӧрмәт кьр у готьн: «Тӧ йи шагьрте Wи, ле әм шагьртед Муса нә! 29Әм заньн кӧ Хwәде т’әви Муса хәбәр дайә, ле бона Ви әм ньзаньн кӧ Әw жь к’ӧ йә!»[+]

30Әви мәрьви ль wан вәгәр’анд у гот: «Һәма әв ә ә’щеба гьран, кӧ һун ньзаньн Әw жь к’ӧ йә, ле Wи ч’ә’вед мьн вәкьрьн. 31Әм заньн кӧ Хwәде дәнге гӧнәк’ара набьһе. Ле һәгәр мәрьвәк хwәденас ә у хwәстьна Wи дькә, Хwәде дәнге wи дьбьһе[+]. 32Һе бәреда т’ӧ щара qәт нәһатийә бьһистьне, кӧ йәки ч’ә’вед мәрьвәки зькмакийеда кор вәкьрьбьн. 33Һәгәр Әва Мәрьва жь Хwәдеда нибуйа Wи нькарьбу т’ӧ тьшт бькьра». 34Щаба wи дан у готьн: «Тӧ сәрда-педа нав гӧнада дьне к’әти йи у мә һин дьки?» У әw жь к’ьниште дәрхьстьнә дәр.


Корбуна р’ӧһ’ани

35Гава Иса бьһист кӧ әw дәрхьстьнә дәр, әw дит у жер’а гот: «Тӧ баwәрийа хwә Кӧр’е Мерьв тини?» 36Әwи пьрси у готе: «Әз хӧлам, Әw К’и йә, wәки әз баwәрийа хwә Wи биньм?» 37Иса жер’а гот: «Тә Әw дит у Әw ә Йе кӧ ньһа т’әви тә хәбәр дьдә»[+]. 38Әwи гот: «Хӧдан, әз баwәр дькьм!» у бәр Wи та бу. 39Иса гот: «Әз бона диwанкьрьне һатьмә ве дьнйайе, wәки йед кӧ набиньн бьбиньн у йед кӧ дьбиньн кор бьн».

40Һьнәкә жь ферьсийа ль wьр һазьр бун, гава әв йәк бьһистьн, жер’а готьн: «Чьма әм жи кор ьн?»[+] 41Иса готә wан: «Һәгәр һун кор буна, гӧнед wәйе т’ӧнәбуна. Ле ньһа һун кӧ дьбежьн: ‹Әм дьбиньн›, дьдьнә к’ьфше кӧ һун нава гӧнед хwәда дьминьн[+].

### 10


Шьван у пәзед wи

1Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, әwе кӧ дерир’а нак’әвә ахьле пез, ле щики дьнр’а дьк’әве, әw дьз у qачах ә. 2Ле әwе кӧ дерир’а дьк’әве, әw шьване пез ә. 3Дәргәһван дәри ль бәр вәдькә, пәз дәнге wи дьбьһе у әw бь нава гази пәзед хwә дькә у wан дәрдьхә дәрва. 4Гава әw пәзед хwә гьшки дәрдьхә, пешийе дьк’әвә у пәз жи пәй wи дьчә, чьмки дәнге wи нас дькьн. 5Әw т’ӧ щар пәй йәки хәриб начьн, ле жь wи дьр’әвьн, чьмки дәнге йе хәриб нас накьн».

6Иса әв мәсәлә wанр’а гот, ле wан фә’м нәкьр, кӧ Әw чь wанр’а дьбежә[+].


Шьване qәнщ

7Аwа Иса диса wанр’а гот: «Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, Әз ьм дәре пез. 8Әw һ’әмуйед кӧ бәри Мьн һатьнә дьз у qачах ьн, ле пез гӧһдарийа wан нәкьрийә. 9Әз ьм дәри. Йе кӧ бь дәсте Мьн бьк’әвә һьндӧр’, wе хьлаз бә. Әwе бьк’әвә һьндӧр’, дәрк’әвә у ч’ере бьбинә[+]. 10Дьз т’әне бона дьзийе, кӧштьне у qьр’кьрьне те. Ле Әз һатьмә кӧ жийина wан һәбә, жийина сәр жийине.

11Әз ьм шьване qәнщ. Шьване qәнщ ә’мьре Хwә бона пәзе Хwә дьдә[+]. 12Ле йе п’игар[†], кӧ нә шьван ә у пәз жи нә йе wи йә, гава дьбинә гӧр те, әw пез дьһелә у дьр’әвә. Гӧр жи дьк’әвә нава пез т’ур’-т’ур’и дькә[+]. 13П’игар дьр’әвә, чьмки әw п’игар ә у ль бәр пез нак’әвә. 14Әз ьм шьване qәнщ. Әз йед Хwә нас дькьм у йед Мьн жи Мьн нас дькьн, 15чаwа кӧ Бав Мьн нас дькә, Әз жи ӧса Wи нас дькьм у ә’мьре Хwә бона пәзед Хwә дьдьм[+]. 16Пәзед Мьнә дьн жи һәнә, йед кӧ нә ви ахлида нә. Гәрәке Әз wана жи биньм у әwе дәнге Мьн бьбьһен у бьбьнә кәрик бәр шьванәки[+]. 17Бона ве йәке Бав Мьн һ’ьз дькә, чьмки Әз ә’мьре Хwә дьдьм, wәки Әз wе диса бьстиньм[+]. 18Т’ӧ кәс wи ә’мьри жь Мьн настинә, ле Әз Хwәха wи дьдьм. Һ’ӧкӧме Мьн һәйә, Әз wи бьдьм у һ’ӧкӧме Мьн һәйә диса wи бьстиньм. Мьн әв т’әми жь Баве Хwә стандийә»[+].

19Бона ве хәбәрдане диса нава щьһуйада бу дӧтирәти[+]. 20Жь wан гәләка дьгот: «Әва щьнак’әти[†] йә у дин ә. Чьма һун гӧһдарийа Wи дькьн?»[+] 21Һьнәкед дьн жи дьготьн: «Әва хәбәрдана нә йа щьнак’әтийа йә. Qәт щьн дькарьн ч’ә’вед кора вәкьн?»[+]


Нәбаwәрийа щьһуйа

22Һьнге ль Оршәлиме Щәжьна Пирозкьрьна П’арьстгәһе[†][*] һат у зьвьстан бу. 23Иса ль п’арьстгәһе һеwангәһа Сьлеманда[†] дьгәр’ийа[+]. 24Щьһуйа ль дора Wи гьрт у же пьрсин: «Һ’әта к’әнге Те мә шькеда бьһели? Һәгәр Тӧ йи Мәсиһ, мәр’а ашкәрә бежә!»[+]

25Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Мьн wәр’а гот, ле wә баwәр нәкьр. Әw кьред кӧ Әз бь наве Баве Хwә дькьм, әw бона Мьн шә’дәтийе дьдьн,[+] 26ле һун баwәр накьн, чьмки һун нә жь пәзед Мьн ьн. 27Пәзед Мьн дәнге Мьн дьбьһен, Әз жи wан нас дькьм у әw пәй Мьн тен. 28Әз жийина һ’әта-һ’әтайе дьдьмә wан у әw т’ӧ щар ӧнда набьн у т’ӧ кәсе wан жь дәсте Мьн дәрнәхә[+]. 29Әwед кӧ Баве Мьн данә Мьн, сәр һәр тьштир’а нә[*] у т’ӧ кәс нькарә wан жь дәсте Баве Мьн дәрхә. 30Әз у Бав йәк ьн»[+].

31Ль wьр щьһуйа диса кәвьр һьлдан, кӧ Wи бьдьнә бәр кәвьра[+]. 32Иса wанр’а гот: «Мьн жь Баве гәләк кьред qәнщ нишани wә кьрьн. Һун бона к’ижан кьри Мьн дьдьнә бәр кәвьра?» 33Щьһуйа ле вәгәр’анд у готьне: «Әм бона кьред qәнщ Тә надьнә бәр кәвьра, ле чьмки Тӧ Хwәде беһӧрмәт дьки! Тӧ мәрьв и, ле Хwә дьки Хwәде»[+].

34Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Нә Qануна wәда ньвисар ә, кӧ Хwәде гот: ‹Һун Хwәде нә›[*][+] ? 35Һәгәр Әw wан ‹Хwәде› һ’әсаб дькә, к’ижанар’а хәбәра Хwәде һатийә дайине (у набә жи кӧ әw ньвисар бәтал бә), 36дә ижар һун Wир’а чаwа дьбежьн: ‹Тӧ Хwәде беһӧрмәт дьки›, Йе кӧ Баве пироз[†] кьр[*] у шандә дьнйайе, чьмки Мьн гот: ‹Әз Кӧр’е Хwәде мә›[+]. 37Һәгәр Әз кьред Баве Хwә накьм, Мьн баwәр нәкьн. 38Ле wәки дькьм, һәгәр һун Мьн баwәр накьн жи, һәма wан кьред кӧ Әз дькьм баwәр бькьн, wәки һун бьзаньбьн у фә’м кьн, кӧ Бав нава Мьнда йә у Әз нава Wида мә»[+]. 39Һьнге диса хwәстьн кӧ Wи бьгьрьн, ле Иса жь дәсте wан дәрк’әт[+].

40Иса диса дәрбази wи алийе ч’әме Урдӧне бу у ль wе дәре ма, wи щийе кӧ Йуһ’әнна пешда дьньхӧманд[+]. 41Гәләк мәрьв дьһатьнә щәм Wи у нав хwәда дьготьн: «Йуһ’әнна т’ӧ нишан нәкьр, ле чь тьштед кӧ Йуһ’әнна дәрһәqа Ви мәрьвида готьнә, һ’әму р’аст дәрк’әтьн»[+]. 42У ль wе дәре гәләка баwәрийа хwә Wи ани[+].

### 11


Мьрьна Лазар

1Мәрьвәк һәбу наве wи Лазар, әw нәхwәш к’әт. Әw жь Бәйтанйайе бу, жь wи гӧнде Мәрйәме[†] у хушка wе Мәрт’айе[+]. 2Әва әw Мәрйәма[†] бу, йа кӧ р’уне бинхwәш ль Хӧдан дабу у бь п’ор’е хwә ньгед Wи паqьж кьрьбун, әw Лазаре бьре wе бу нәхwәш[+]. 3Аwа һәр дӧ хушка Исар’а щаб шандьн у готьн: «Хӧдан, ва әwи кӧ Тӧ же һ’ьз дьки нәхwәш ә». 4Иса гава әв йәк бьһист, гот: «Әв нә нәхwәшийа мьрьне йә, ле бона р’умәта Хwәде йә, wәки бь wе йәке р’умәта Кӧр’е Хwәде бьльнд бә».

5Иса Мәрт’а, хушка wе у Лазаре бьре wан һ’ьз дькьрьн. 6Ле гава Wи бьһист кӧ Лазар нәхwәш ә, Әw дӧ р’ожед дьн жи ль wи щийи дәрәнги бу. 7Пәйр’а Wи шагьртед Хwәр’а гот: «Wәрьн әм диса һәр’ьнә Щьһустане». 8Шагьрта жер’а гот: «Дәрсдар, чәндәк пешда щьһуйа дькьр кӧ Тә бьдьнә бәр кәвьра, Тӧ диса дьчи wе дәре?»[+] 9Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Нә р’ож донздәһ сьһ’әт ә? Һәгәр йәк р’оже бьгәр’ә әw нальк’ӧмә, чьмки р’онайа ве дьнйайе дьбинә[+]. 10Ле һәгәр йәк шәве бьгәр’ә, әw дьльк’ӧмә, чьмки т’әви wи р’онайи т’ӧнә». 11Пәй ве хәбәрданер’а Әwи wанр’а гот: «Пьсмаме мә Лазар хәwр’а чуйә, ле Әзе һәр’ьм кӧ wи һ’ьшйар кьм»[+]. 12Шагьрта жер’а гот: «Хӧдан, һәгәр әw р’азайә, wе р’абә сәр хwә». 13Иса дәрһәqа мьрьна wида дьгот, ле wан т’ьре[†] кӧ Әw бона р’азана wи дьбежә. 14Һьнге Иса ашкәрә wанр’а гот: «Лазар мьр. 15У Әз ша мә кӧ нә ль wьра бум, чьмки әва йәка wе бона к’ара баwәрийа wә бә. Ле диса wәрьн әм һәр’ьнә щәм wи». 16Һьнге Т’умайе кӧ дьготьне «Һәвал-щеwи», шагьртед һәвалед хwәр’а гот: «Әм жи һәр’ьн, кӧ т’әви Wи бьмьрьн»[+].


Иса йә р’абуна мьрийа у жийин

17Гава Иса чу, Wи дит кӧ иди әw чар р’оже Лазар бу дәфьн кьрьбун. 18Бәйтанйа незики Оршәлиме бу, wәкә се километьра же дур бу. 19Гәләк щьһу һатьбунә сәрхwәшийа Мәрт’а у Мәрйәме, бона мьрьна бьре wан.

20Гава Мәрт’айе бьһист кӧ Иса те, әw пешийа Wида чу, ле Мәрйәм малда ма. 21Мәрт’айе готә Иса: «Хӧдан, һәгәр Тӧ вьр буйайи, бьре мьн нәдьмьр. 22Ле ньһа жи әз заньм Тӧ чь жь Хwәде бьхwази, Әwе бьдә Тә». 23Иса готә wе: «Бьре тәйе жь мьрьне р’абә». 24Мәрт’айе ле вәгәр’анд: «Әз заньм Р’ожа Ахрәте, Р’ожа Р’абуне[†] әwе р’абә»[+]. 25Иса готә wе: «Әз ьм р’абун у жийин! Әwе кӧ баwәрийа хwә Мьн бинә, һәгәр бьмьрә жи wе бьжи[+]. 26У әwе кӧ дьжи у баwәрийа хwә Мьн тинә, әw qәт намьрә. Тӧ ве йәке баwәр дьки?»[+] 27Мәрт’айе Wир’а гот: «Бәле Хӧдан, әз баwәр дькьм, кӧ Тӧ Мәсиһ и, Кӧр’е Хwәде, Йе кӧ wе бьһата дьнйайе»[+].


Иса дьгьри

28Пәй ве готьнер’а, чу гази хушка хwә Мәрйәме кьр у дьзива готе: «Дәрсдар һатийә у гази тә дькә». 29Гава кӧ wе бьһист, зу р’абу чу. 30Иса һе нәк’әтьбу гӧнд, ле ль wи щийи мабу, к’идәре Мәрт’а р’асти Wи һатьбу. 31Щьһуйед кӧ маледа т’әви wе бун у ль бәр дьле wеда дьһатьн, гава дитьн кӧ Мәрйәм зу р’абу дәрк’әтә дәрва, данә пәй wе чун. Wан т’ьре кӧ әw дьчә сәр т’ьрбе бьгьри. 32Гава Мәрйәм гьһиштә wи щийи кӧ Иса ле бу, Әw дит, хwә авитә бәр ньга у готе: «Хӧдан, һәгәр Тӧ ль ве дәре буйайи, бьре мьн нәдьмьр». 33Гава кӧ Иса ч’ә’в гьрийе wе у гьрийе щьһуйед кӧ пер’а һатьбун к’әт, к’әсәра к’ур һате у дьле Wи ешийа. 34У жь wан пьрси: «Wә әw ль к’ӧ дәфьн кьрийә?» Wир’а готьн: «Хӧдан, wәрә у бьбинә». 35Иса гьрийа[+]. 36Һьнге щьһуйа гот: «Дина хwә бьдьне, чьqас же һ’ьз дькьр!» 37Жь wан һьнәка жи гот: «Әви кӧ ч’ә’вед йе кор вәкьрьн, нькарьбу ӧса бькьра, кӧ әв мәрьва жи нәмьра?»[+]


Иса Лазаре мьри сах дькә

38Ль сәр ве йәке Иса диса к’ур к’әсәр к’ьшанд у чу сәр т’ьрбе. Әw т’ьрб шкәфтәк бу у кәвьрәк бәр дәве wе бу[+]. 39Иса гот: «Ви кәвьри wеда кьн». Хушка йе мьри, Мәрт’айе Wир’а гот: «Хӧдан, иди ньһа бин к’әтийе, иро чаре wи йә мьрийә». 40Иса готә wе: «Мьн тәр’а нәгот, һәгәр тӧ баwәр бьки, те р’умәта Хwәде бьбини?» 41Һьнге кәвьр wеда кьрьн. Иса сәре Хwә бьльнд кьр у гот: «Баво, Әз зә’ф р’ази мә кӧ Тә дәнге Мьн бьһист[+]. 42Әз заньм кӧ Тӧ һәр гав дәнге Мьн дьбьһейи, ле Мьн бона хатьре ве щьмә’та сәкьни гот, wәки баwәр бькьн кӧ Тә Әз шандьмә»[+].

43Пәй ве готьнер’а бь дәнгәки бьльнд кьрә гази: «Лазар, дәрк’әвә!»[+] 44Йе мьри жи дәст у п’ийед wи бь к’ьтан к’әфәнкьри[†] у сәрч’ә’ве wи бь дәстмаләке ньхамти дәрк’әтә дәрва. Иса wанр’а гот: «Wи вәкьн у бьһельн бьра һәр’ә»[+].


Шеwьра кӧштьна Иса


(Мәтта 26:1-5; Марqос 14:1-2; Луqа 22:1-2)

45[•]Һьнге гәләк щьһуйед кӧ һатьбунә щәм Мәрйәме, әв кьрьна Иса кӧ дитьн, баwәрийа хwә Wи анин[+]. 46Ле жь wан һьнәк жи чунә щәм ферьсийа у әв кьрьна Иса wанр’а готьн. 47У һьнге ферьси у сәрәкед к’аһина щьвина[†] гьрәгьра гиһандьнә һәв у готьн: «Әме чь бькьн? Әва мәрьва гәләк нишана дькә. 48Һәгәр әм Wи аһа бьһельн, һ’әму wе баwәрийа хwә Wи биньн у р’омайи жи wе бен, щийе мәйи пироз[†] wеран кьн у к’ока мьләте мә жи биньн».

49Йәки жь wан, Qәйафайе кӧ wе сале сәрәкк’аһин бу, wанр’а гот: «Һун qәт тьштәки фә’м накьн! 50Нә жи дьгьһижьнә гьлийа кӧ мәр’а һе дәст дьдә мәрьвәк бьмьрә бона щьмә’те, нә кӧ т’әмамийа мьләт ӧнда бә»[+]. 51Әв йәка әwи һ’әмде хwә нәгот, ле чьмки әw сәрәкк’аһине wе сале бу, п’ехәмбәрти[†] кьр, кӧ Исайе бәр мьләтва бьмьрә[+]. 52У нә кӧ т’әне бона мьләт, ле бона зар’ед Хwәдейә бәлабуйи жи, кӧ wан бьщьвинә у бькә йәк[+]. 53Аwа иди пәй wе р’ожер’а шеwьра кӧштьна Иса кьрьн[+].

54Бона ве йәке Иса иди ашкәрә нава щьһуйада нәдьгәр’ийа, ле жь wьр чу бәр’ийе щики незики бажаре кӧ жер’а Әфрайим дьготьн у т’әви шагьртед Хwә ль wе дәре ма.

55Щәжьна щьһуйайә Дәрбазбуне незик бу, гәләк мәрьвед жь дор-бәра бәри щәжьне һәвраз чунә Оршәлиме, wәки ль гора ә’дәт хwә бьшон-вәшон[+]. 56Һьнге әwана ль wе дәре Иса дьгәр’ийан у п’арьстгәһеда дьсәкьнин, жь һәвдӧ дьпьрсин: «Һун чь дьбежьн? Әwе ә’сә нәйе ве щәжьне?» 57Ферьси у сәрәкед к’аһина жи ә’мьр дәрхьстьбун, һәгәр кәсәк бьзаньбә Әw ль к’ӧ дәре йә, гәрәке гӧһе wан пе хьн, wәки әw Wи бьгьрьн[+].

### 12


Иса Бәйтанйайеда те р’ункьрьне[†]


(Мәтта 26:6-13; Марqос 14:3-9)

1[•]Шәш р’ож бәри Щәжьна Дәрбазбуне, Иса һатә Бәйтанйайе, wи щийе кӧ Лазар ле дьма, йе кӧ Иса әw жь нав мьрийа р’акьрьбу[+]. 2Ль wе дәре wана qәдьрәк жер’а кьрьн. Мәрт’айе хьзмәтк’ари дькьр, Лазар жи т’әви Иса нава wанда ль сәр сьфре р’уньшти бу[+]. 3Һьнге Мәрйәме литьрәки р’омайи[*] бь р’уне нардейи[†] сафи у бьһа һьлда, сәр ньгед Исада кьр у пе п’ор’е хwә ньгед Wи зьһа кьрьн. Бина р’уне нарде мал һьлда[+]. 4Ле жь шагьртед Wи йәки, Щьһудайе Исхәрйоти, йе кӧ wе паше нәмамийа Wи бькьра гот: 5«Чьма әв р’уне нарде сесьд зиви[*] нәһатә фьротане, кӧ ль бәләнгаза бьһата бәлакьрьне?» 6Әwи әв йәк дьгот, нә кӧ хәма wи бәләнгаз бун, ле чьмки әw дьз бу, к’иське п’әра щәм wи бу у чь кӧ дьк’әте, әwи же дьч’опанд[+].

7Һьнге Иса готә wи: «Жь wе к’ӧлфәте вәгәр’ә. Иди чьма ви р’уни һ’әта р’ожа дәфьнкьрьна[†] Мьн хwәй кә?[*] 8Фәqире һәр гав т’әви wә бьн, ле Әзе һәр гав т’әви wә нибьм»[+].


Шеwьра кӧштьна Лазар

9Жь щьһуйа гәләка бьһист кӧ Иса ль wе дәре йә һатьн. Әw нә кӧ т’әне бона Иса һатьн, ле wәки Лазаре кӧ жь нав мьрийа р’акьрийә жи бьбиньн[+]. 10Һьнге сәрәкед к’аһина шеwьрин кӧ Лазар жи бькӧжьн, 11чьмки р’уйе wида гәләк щьһу дьчун баwәрийа хwә Иса данин.


Иса бь р’умәт дьк’әвә Оршәлиме


(Мәтта 21:1-11; Марqос 11:1-11; Луqа 19:28-40)

12[•]Р’ожа дьне ә’лаләтәкә гьран кӧ һатьбу щәжьне, гава бьһист кӧ Иса те Оршәлиме, 13wана ч’ьqьлед хӧрме һьлдан чунә пешийа Wи у кьрьнә qир’ин:

«Һосанна[†]! Бьмбарәк ә Әwе кӧ бь наве Хӧдан те[*] , П’адше Исраеле!»[+]

14Иса щә’шькәк дит у ле сийар бу, чаwа ньвисар ә:

15«Нәтьрсә бажаре Сийоне[†][*] .
Ва йә П’адше тә те, ль щә’шька к’әре сийар буйи»[*][+] .

16Шагьртед Wи пешийе әва йәка фә’м нәкьрьн, ле гава Иса к’әтә р’умәта Хwә, һьнге һатә бира wан, кӧ әв йәк бона Wи һатьбу ньвисаре у бона Wи әва йәка кьрьн[+]. 17Әw щьмә’та кӧ һьнге т’әви Wи бу, гава Wи Лазар жь мьрьне р’акьр у ә’мьр кьр кӧ жь гор’е дәре, шә’дәтийа wе йәке дьда. 18Бона ве йәке щьмә’т пешийа Wида чу, чьмки wана бьһистьбу кӧ Әwи әва нишана кьрийә. 19Ферьсийа жи һәвр’а гот: «Һун дьбиньн әва йәка жь qәwата мә дәр ә. Ва т’әмамийа дьнйайе пәй Wи чу!»[+]


Һьнәк йунан ль Иса дьгәр’ьн

20Нав wанда чәнд йунан[†] жи һәбун, кӧ бона һ’әбандьне щәжьнеда һәвраз чубунә Оршәлиме. 21Әвана һатьнә щәм Филипойе жь бажаре Бәйтсайда Щәлиле һиви же кьрьн у готьне: «Әм хӧлам, әм дьхwазьн Иса бьбиньн»[+]. 22Филипо чу әва йәка Әндраwьср’а гот, Әндраwьс у Филипо жи чун Исар’а готьн. 23Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Әw сьһ’әта кӧ Кӧр’е Мерьв wе бе р’умәткьрьне пер’а гьһишт[+]. 24Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, һәгәр һ’әба геньм нәк’әвә ә’рде у нәмьрә, әwе т’әне бьминә, ле һәгәр әw бьмьрә, wе гәләк бәр бьдә[+]. 25Йе кӧ ә’мьре хwә һ’ьз дькә, әwе ӧнда кә, ле әwе кӧ ль ве дьнйайе дьжәнә ә’мьре хwә, әw wи бона жийина һ’әта-һ’әтайе хwәй дькә[+]. 26Әwе кӧ бьхwазә Мьнр’а хьзмәтк’арийе бькә, бьра пәй Мьн бе. Әз ль к’ӧ дәре бьм, хьзмәтк’аре Мьн жи wе ль wе дәре бә. Һәгәр йәк Мьнр’а хьзмәтк’арийе дькә, Бав жи wе qәдьре wи бьгьрә.


Иса мьрьна Хwә ә’лам дькә

27Ньһа агьр дьле Мьн к’әтийә. Әз чь бежьм? Бежьм: ‹Баво, Мьн жь ве сьһ’әте хьлаз кә›? Нә Әз бона ве сьһ’әте һатьмә[+]? 28Баво, наве Хwә бьльнд кә». Һьнге дәнгәк жь ә’змен һат: «Мьн бьльнд кьр у Әзе диса бьльнд кьм!»[+]

29Әw ә’лаләта кӧ ль wьр сәкьнибу дьбьһист гот: «Гӧр’инийа ә’змен бу». Һьнәка жи дьгот: «Мьлйак’әтәки т’әви Wи хәбәр да»[+]. 30Иса щаб да у гот: «Әва дәнга бона Мьн нәһат, ле бона wә[+]. 31Ньһа йә wәхте диwана ве дьнйайе, ньһа сәрwере ве дьнйайе wе бе авитьне дәрва[+]. 32Гава Әз жь ә’рде бәрбь жор бемә һьлдане, Әзе һ’әмуйа бәрбь Хwә бьк’ьшиньм»[+]. 33Әwи бь ве готьне дьда фә’мкьрьне, кӧ Әwе бь чь щур’әйи бьмьрә[+].

34Һьнге ә’лаләте ле вәгәр’анд у готе: «Мә жь Qануне бьһистийә кӧ Мәсиһе һ’әта-һ’әтайе бьминә. Иди Тӧ чаwа дьбежи: ‹Гәрәке Кӧр’е Мерьв бәрбь жор бе һьлдане›? К’и йә әw ‹Кӧр’е Мерьв›?»[+] 35Иса wанр’а гот: «Һьнәк wәхт жи р’онайи wе т’әви wә бә. Һ’әта кӧ р’онайи т’әви wә йә, бьмәшьн, нәбә кӧ тә’ри сәр wәда бе. Әwе кӧ тә’рийеда дьмәшә, әw ньзанә к’ӧда дьчә[+]. 36Һ’әта кӧ р’онайи т’әви wә йә, баwәрийа хwә р’онайе биньн, wәки һун бьбьнә зар’ед р’онайе».


Нәбаwәрийа щьһуйа

Гава Иса әв йәкана готьн чу у Хwә жь бәр wан вәшарт[+]. 37Сәр һаqас нишанар’а кӧ Wи ль бәр wан кьрьн, ле wана диса баwәрийа хwә ль Wи нәданин. 38Әв йәк аһа бу, wәки әw готьна Ишайа п’ехәмбәр бе сери:

«Хӧдан, к’е әw готьна кӧ мә гот баwәр кьр?
У зәнда Хӧдан к’ева ә’йан бу?»[*][+]

39Бона wе йәке wана нькарьбу баwәр бькьрана, чьмки Ишайа аһа жи готийә:

40«Хwәде ч’ә’вед wан кор кьрьн
у ава р’әш ани сәр һ’ьше wан,
wәки бь ч’ә’ва нәбиньн,
бь һ’ьша фә’м нәкьн
у вәнәгәр’ьн кӧ Әз wан qәнщ кьм»[*][+] .

41Ишайа аһа гот, чьмки wи р’умәта Иса дит у ль сәр Wи хәбәр да. 42Ле бәле диса жи жь сәрwера гәләка баwәрийа хwә Wи ани. Ле жь тьрса ферьсийа, ль хwә мӧкӧр’ нәдьһатьн, кӧ жь к’ьниште нәйенә дәрхьстьне[+]. 43Ль wан һе хwәш дьһат кӧ мәрьв пәсьне wан бьдьн, нә кӧ Хwәде[+].


Готьна Иса һ’акьме Р’ожа Ахрәте йә

44Һьнге Иса бь дәнгәки бьльнд гот: «Әwе кӧ баwәрийа хwә Мьн тинә, әw баwәрийа хwә Мьн найнә, ле Йе кӧ Әз шандьмә[+]. 45У әwе кӧ Мьн дьбинә, йе кӧ Әз шандьмә дьбинә[+]. 46Әз чаwа р’онайидар һатьмә дьнйайе, wәки һәр кәсе кӧ баwәрийа хwә Мьн бинә, тә’рийеда нәминә[+]. 47Һәгәр йәк готьна Мьн бьбьһе у нәqәдинә, Әз диwана wи накьм. Әз нәһатьмә кӧ диwана дьнйайе бькьм, ле wәки дьнйайе хьлаз кьм[+]. 48Әwе кӧ Мьн т’әхсир дькә у готьнед Мьн qәбул накә, йәк һәйә кӧ wе диwана wи бькә, аwа готи әw готьна кӧ Мьн готийә, әwе Р’ожа Ахрәте диwана wи бькә[+]. 49Чьмки Мьн хwәсәрихwә нәготьн, ле Баве кӧ Әз шандьмә, Әwи т’әми дайә Мьн кӧ Әз чь бежьм у чь хәбәр дьм. 50У Әз заньм кӧ т’әмийа Wи жийина һ’әта-һ’әтайе йә. Аwа чь кӧ Әз дьбежьм, чаwа Баве готийә Мьн Әз ӧса дьбежьм».

### 13


Т’әми у готьнед Исайә ахьрийе


Иса ньгед шагьрта дьшо

1Бәри Щәжьна Дәрбазбуне, Иса заньбу кӧ сьһ’әта Wи пер’а гьһиштийә кӧ жь ве дьнйайе дәре у һәр’ә щәм Баве. Әwи һ’әмуйед Хwәйә кӧ ве дьнйайеда һ’ьз кьрьбун, һ’әта дәрәща һәрә бьльнд жи әw һ’ьз кьрьн[*][+] . 2Wәхте шивхwарьне, мирещьн qәлпе хьраб авитә дьле Щьһудайе кӧр’е Шьмһ’уне Исхәрйоти, кӧ нәмамийа Иса бькә[+]. 3Иса заньбу кӧ Баве һәр тьшт дайә дәсте Wи, Әw жь щәм Хwәде һатийә у wе диса вәгәр’ә щәм Хwәде[+]. 4Һьнге Әw жь сәр шиве р’абу, п’оте Хwә дани алики у п’ешгирәк һьлда ль пьшта Хwә гьреда. 5Паше ав кьрә т’әште у дәстпекьр ньгед шагьртед Хwә шуштьн у бь п’ешгира гьредайи зьһа кьрьн[+]. 6Гава дор гьһиштә Шьмһ’ун-Пәтрус, әwи готе: «Хӧдан, Те ньгед мьн бьшойи?» 7Иса ле вәгәр’анд у готе: «Әз ньһа чь дькьм тӧ фә’м наки, ле паше те фә’м бьки». 8Пәтрус жер’а гот: «Т’ӧ щар Те ньгед мьн нәшойи!» Иса ле вәгәр’анд у готе: «Һәгәр Әз ньгед тә нәшом, п’ара тә wе т’әви Мьн т’ӧнәбә»[+]. 9Шьмһ’ун-Пәтрус Wир’а гот: «Хӧдан, кӧ ӧса йә нә т’әне ньгед мьн, ле дәст у сәре мьн жи бьшо!» 10Иса готе: «Әwе кӧ һатийә шуштьне, пештьри ньга, wәки майин нә һ’әwщә йә дәрәкә дьн бе шуштьне. Әw хwәха т’әмам-пева паqьж ә. Һун паqьж ьн, ле нә кӧ һ’әму»[+]. 11Чьмки Иса заньбу к’и wе нәмамийа Wи бькә, бона wе йәке гот: «Һун һ’әму нә паqьж ьн»[+].

12Гава ньгед wан шуштьн, п’оте Хwә авитә сәр Хwә у диса ль сәр сьфре р’уньшт. Жь wан пьрси: «Гәло һун заньн кӧ Мьн бона wә чь кьр? 13Һун Мьн Дәрсдар у Хӧдан һ’әсаб дькьн, һун р’аст дькьн, Әз һәма ӧса жи һәмә[+]. 14Аwа һәгәр Мьн бь ве Хӧдан у Дәрсдарийа Хwәва ньгед wә шуштьн, гәрәке һун жи ньгед һәвдӧ бьшон[+]. 15Мьн нәхшәк нишани wә кьр, wәки чаwа Мьн бона wә кьр, һун жи ӧса бькьн[+]. 16Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, хӧлам жь ахайе хwә нә мәстьр ә, нә жи йе кӧ һатийә шандьне жь йе кӧ әw шандийә мәстьр ә[+]. 17Һәгәр һун ве йәке заньн, һуне хwәзьли бьн һәгәр бьqәдиньн[+].


Иса гьртьна хwә дьдә ә’йанкьрьне


(Мәтта 26:20-25; Марqос 14:17-21; Луqа 22:21-23)

18[•]Әз бона wә һ’әмуйа набежьм, чьмки Әз заньм Мьн к’ижан бьжартьнә. Ле гәрәке ньвисар бе сери:

‹Йе кӧ нане Мьн хwар
п’әһ’ин авитә Мьн›[*][+] .

19Әз ньһава, һе бәри qәwьмандьне ван тьшта wәр’а дьбежьм, wәки, гава бьqәwьмьн һун баwәр бькьн, кӧ ӘЗ ӘW ЬМ[*][+] . 20Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, әwе кӧ wи qәбул кә, к’ижани кӧ Әз дьшиньм, әw Мьн qәбул дькә у әwе кӧ Мьн qәбул дькә, Йе кӧ Әз шандьмә qәбул дькә»[+].

21Иса гава әва йәка гот, р’ӧһ’да гәләки qьлqьли, Wи ашкәрә шә’дәти да у гот: «Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, йәки жь wә wе нәмамийа Мьн бькә»[+].

22Шагьрта шашмайи ль һәвдӧ ньһер’и, гәло әw бона к’е дьбежә. 23Йәки жь шагьртед Wи, йе кӧ Иса же һ’ьз дькьр, хwә авитьбу һ’әмеза Иса[+]. 24Шьмһ’ун-Пәтрус wир’а бь ч’ә’ва дькьр кӧ бьпьрсә: «К’а Әw бона к’е дьбежә». 25Әwи жи хwә да бәр синге Иса пьрси: «Хӧдан, әw к’и йә?»

26Иса щаб да у гот: «Әw ә, йе кӧ Әз ви пә’рийе нан хwарьнеда кьм бьдьме». У пә’рийе нан хwарьнеда кьр, да Щьһудайе кӧр’е Шьмһ’уне Исхәрйоти. 27Әwи һәма чаwа пә’ри жь дест гьрт, мирещьн к’әтә нава wи. Иса wир’а гот: «Те чь бьки зу бькә». 28Ле йед кӧ ль сәр сьфре р’уньштьбун, т’ӧ кәси фә’м нәкьр, кӧ Әwи чьма wир’а аһа гот. 29К’иське п’әра кӧ щәм Щьһуда бу, ләма һьнәка т’ьре, кӧ Иса wир’а дьбежә: «Тьштед кӧ щәжьнеда мәр’а лазьм ьн бьк’ьр’ә», йан жи «тьштәки бьдә бәләнгаза»[+]. 30Әwи жи гава әw пә’ри һьлда, пер’а-пер’а дәрк’әтә дәрва. Иди шәв бу.


Т’әмийа ну: Жь һәвдӧ һ’ьз бькьн

31Гава әw дәрк’әтә дәрва, Иса гот: «Ньһа Кӧр’е Мерьв һатә р’умәткьрьне у Хwәде жи бь Wи һатә р’умәткьрьне[+]. 32Һәгәр Хwәде пе Wи һатә р’умәткьрьне, Хwәде жи wе пе Хwә Wи р’умәт кә у зутьре wе Wи р’умәт кә[+]. 33Лаwно! Әз гәләк wәхт т’әви wә наминьм. Һуне ль Мьн бьгәр’ьн, ле ньһа Әз wәр’а дьбежьм, чаwа кӧ Мьн щьһуйар’а жи гот, һун нькарьн бенә wи щийе кӧ Әз дьчьме[+].

34Әз т’әмикә ну дьдьмә wә: Һәвдӧ һ’ьз бькьн. Чаwа кӧ Мьн һун һ’ьз кьрьн, һун жи ӧса һәвдӧ һ’ьз бькьн[+]. 35Бь ве йәке һ’әмуйе заньбьн һун шагьртед Мьн ьн, һәгәр һун һәвдӧ һ’ьз бькьн».


Иса дәрһәqа инк’арийа Пәтрусда дьбежә


(Мәтта 26:31-35; Марqос 14:27-31; Луqа 22:31-34)

36[•]Шьмһ’ун-Пәтрус готә Wи: «Хӧдан, Те к’ӧда һәр’и?» Иса ле вәгәр’анд у готе: «Wи щийе кӧ Әз дьчьме, тӧ ньһа нькари пәй Мьн бейи, ле паше те пәй Мьн бейи». 37Пәтрус готә Wи: «Хӧдан, чьма әз ньһа нькарьм пәй Тә бем? Әзе ә’мьре хwә жи бона Тә бьдьм»[+]. 38Иса ле вәгәр’анд у готе: «Те ә’мьре хwә бона Мьн бьди? Әз р’аст бе хельф тәр’а дьбежьм, һе бәри бангдана дик те се щара Мьн инк’ар ки[+].

### 14


Р’ийа кӧ дьбә бәрбь Баве

1Бьра дьле wә нәqьлqьлә. Баwәрийа хwә Хwәде биньн у баwәрийа хwә Мьн жи биньн[+]. 2Мала Баве Мьнда гәләк щийед майине һәнә, Әз ньһа дьчьм wәр’а щи һазьр кьм. Һәгәр ӧса нибуйа, Мьн wәр’а нәдьгот? 3Гава Әз һәр’ьм у wәр’а щи һазьр кьм, Әзе диса бем у wә бьбьмә щәм Хwә, wәки Әз ль к’ӧ бьм, һун жи ль wе дәре бьн[+]. 4Һун р’ийа wи щийе кӧ Әз дьчьме заньн».

5Т’ума жер’а гот: «Хӧдан, әм ньзаньн Тӧ к’ӧда дьчи, әме чаwа р’е бьзаньбьн?»[+] 6Иса wир’а гот: «Әз ьм, р’е, р’асти у жийин. Т’әне пе Мьн йәк дькарә бе щәм Баве[+]. 7Һәгәр wә Әз нас кьрьмә, һуне Баве Мьн жи нас бькьн[*] . Аwа жь вьр шунда һун Wи нас дькьн у wә Әw дитийә».

8Филипо жер’а гот: «Хӧдан, к’а Баве нишани мә кә, бәси мә йә!»[+] 9Иса жер’а гот: «Филипо! Һаqас wәхт Әз т’әви wә мә у һе тӧ Мьн нас наки? Йе кӧ Әз дитьмә, Бав дитийә. Тӧ чаwа дьбежи: ‹Баве нишани мә кә›[+]? 10Тӧ баwәр наки кӧ Әз нава Баведа мә у Бав нава Мьнда йә? Әв хәбәред кӧ Әз wәр’а дьбежьм, нә кӧ хwәсәрихwә дьбежьм, ле әw Баве кӧ нава Мьнда дьминә, Әw ә кӧ йа Хwә дькә[+]. 11Мьн баwәр бькьн, кӧ Әз нава Баведа мә у Бав жи нава Мьнда йә. Ле һәгәр на, һәма пе ван кьред Мьн баwәр бькьн[+]. 12Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, әwе кӧ баwәрийа хwә Мьн бинә, әw кьред кӧ Әз дькьм, әwе хwәха жи бькә. У жь ван кьра мәстьр жи wе бькә, чьмки Әз дьчьмә щәм Баве Хwә[+]. 13Пе наве Мьн һун чь бьхwазьн, Әзе бькьм, wәки Бав пе Кӧр’ бе р’умәткьрьне. 14Һәгәр һун пе наве Мьн тьштәки бьхwазьн Әзе бькьм[+].


Иса соз дьдә кӧ Р’ӧһ’е Пироз бьшинә

15Һәгәр һун Мьн һ’ьз дькьн, һуне т’әмийед Мьн хwәй кьн[+]. 16Әзе жи жь Баве һиви кьм у Әwе Пьштованәки дьн бьдә wә, wәки һ’әта-һ’әтайе т’әви wә бьминә[+]. 17Әw ә әw Р’ӧһ’е[*] кӧ р’астийе ә’лам дькә у дьнйа нькарә Wи qәбул кә, чьмки нә Wи дьбинә у нә жи Wи нас дькә. Ле һун Wи нас дькьн, чьмки Әw т’әви wә дьминә у wе нава wәда бә[+].

18Әз wә сеwи[†] наһельм, Әзе диса сәр wәда бем. 19Һьнәки шунда иди дьнйайе Мьн нәбинә, ле һуне Мьн бьбиньн. Чьмки Әз дьжим, һуне жи бьжин[+]. 20Wе р’оже һуне бьзаньбьн кӧ Әз нава Баве Хwәда мә, һун нава Мьнда нә у Әз жи нава wәда мә.

21Әwе кӧ т’әмийед Мьн qәбул дькә у wан хwәй дькә, әw ә йе кӧ Мьн һ’ьз дькә. У әwе кӧ Мьн һ’ьз дькә, әwе жь алийе Баве Мьнда бе һ’ьзкьрьне. Әзе жи wи һ’ьз бькьм у Хwә wива ә’йан кьм»[+].

22Щьһуда[†], нә йе Исхәрйоти готә Wи: «Хӧдан, әwе чаwа бә, кӧ Те Хwә мәва ә’йан ки, ле дьнйайева на?»[+]

23Иса ле вәгәр’анд у готе: «Һәр кәсе кӧ Мьн һ’ьз бькә, wе готьна Мьн хwәй кә, Баве Мьне жи wи һ’ьз бькә у Әме бенә щәм wи, т’әви wи бьминьн[+]. 24Әwе кӧ Мьн һ’ьз накә, әw готьнед Мьн хwәй накә. Әве готьна кӧ һун дьбьһен нә йа Мьн ә, ле йа Баве Мьн ә, кӧ Әз шандьмә. 25Һәла һе кӧ Әз ль щәм wә мә, Мьн әв йәкана wәр’а готьн. 26Ле Пьштован, аwа готи Р’ӧһ’е Пироз[†], кӧ Бав wе бь наве Мьн бьшинә, Әwе wә һини һ’әму тьшти кә у һәр тьштед кӧ Мьн wәр’а готьнә, wе бинә бира wә[+].

27Әз ә’дьлайийе wәр’а дьһельм, wе ә’дьлайийа Хwә дьдьмә wә. Әз ӧса надьм чаwа кӧ дьнйа дьдә wә. Бьра дьле wә нәqьлqьлә у нәтьрсьн![+] 28Wә бьһист кӧ Мьн wәр’а гот: ‹Әзе һәр’ьм, ле диса сәр wәда бем!› Һәгәр wә Әз һ’ьз бькьрама, һуне ша бьбуна кӧ Әз дьчьмә щәм Баве, чьмки Бав сәр Мьнр’а йә[+]. 29У ньһа әв йәкана Мьн бәри qәwьмандьне wәр’а готьн, wәки гава әw йәк бьqәwьмьн, һун баwәр бькьн[+]. 30Иди Әзе т’әви wә гәләки хәбәр нәдьм, чьмки ва йә сәрwере ве дьнйайе те. Һ’ӧкӧме wи qәт сәр Мьн т’ӧнә,[+] 31ле бьра дьнйа бьзаньбә wәки Әз Баве һ’ьз дькьм у Баве чаwа т’әми ль Мьн кьрийә Әз ӧса дькьм.

Р’абьн, әм жь вьр һәр’ьн.

### 15


К’ола тьрийейә р’аст

1Әз ьм к’ола тьрийейә р’аст, Баве Мьн жи р’әзван ә. 2Һәр ч’ьqьле Мьнва кӧ бәр надә әw дьбьр’ә. Ле әw ч’ьqьле кӧ бәр дьдә жь чьрпийа паqьж дькә, wәки һе гәләки бәр бьдә[+]. 3Һун иди паqьж ьн бь wе готьне йа кӧ Мьн wәр’а готийә[+]. 4Нав Мьнда бьминьн, Әз жи нав wәда. Чаwа ч’ьqьл хwәха нькарә бәр бьдә, һәгәр к’олева нәминә, ӧса жи һун нькарьн, һәгәр Мьнва нәминьн[+].

5Әз ьм к’ола тьрийе, һун жи ч’ьqьл ьн. Әwе кӧ Мьнва дьминә у Әз жи wива дьминьм, әwе гәләки бәр бьдә. Чьмки бейи Мьн һун нькарьн т’ӧ тьшти бькьн[+]. 6Һәгәр йәк Мьнва нәминә, әw мина ч’ьqьләки wеда авити йә, кӧ һ’ьшк дьбә. У т’оп дькьн давежьнә нава егьр дьшәwьтиньн[+]. 7Һәгәр һун нава Мьнда бьминьн у готьнед Мьн жи нава wәда бьминьн, һун чь дьхwазьн бьхwазьн, wе wәр’а бе дайине[+]. 8Бь ве йәке Баве Мьне бе р’умәткьрьне, гава һун пе гәләк бәрдайине бьдьнә к’ьфше, кӧ һун бунә шагьртед Мьн.

9Бав чаwа Мьн һ’ьз дькә, Әз жи ӧса wә һ’ьз дькьм. Һ’ьзкьрьна Мьнда бьминьн[+]. 10Һәгәр һун т’әмийед Мьн хwәй кьн, һуне һ’ьзкьрьна Мьнда бьминьн, чаwа кӧ Мьн т’әмийед Баве Хwә хwәй кьрьн у һ’ьзкьрьна Wида дьминьм. 11Мьн әв йәкана wәр’а готьн, wәки шабуна Мьн нава wәда бьминә у шабуна wә т’әмам бә[+]. 12Әв ә т’әмийа Мьн: Һәвдӧ һ’ьз бькьн, чаwа кӧ Мьн һун һ’ьз кьрьн[+]. 13Т’ӧ һ’ьзкьрьн сәр wе һ’ьзкьрьнер’а т’ӧнә, кӧ йәк ә’мьре хwә бәр достед хwәва бьдә[+]. 14Һун достед Мьн ьн, һәгәр һун wан т’әмийед кӧ Әз дьдьмә wә хwәй дькьн[+]. 15Жь вьр шунда Әз wә ‹хӧлам› һ’әсаб накьм, чьмки хӧлам һаш пе т’ӧнә кӧ ахайе wи чь дькә. Мьн һун дост һ’әсаб кьрьн, чьмки һәр тьштед кӧ Мьн жь Баве Хwә бьһистьн wәва данә ә’йанкьрьне[+]. 16Нә кӧ wә Әз бьжартьм, ле Мьн һун бьжартьн у к’ьфш кьрьн, wәки һун һәр’ьн бәр бьдьн у бәре wә бьминә. Һьнге һун чь кӧ пе наве Мьн жь Баве бьхwазьн, Әwе бьдә wә[+]. 17Әз т’әмийа ве йәке дьдьм, кӧ һун һәвдӧ һ’ьз бькьн[+].


Нәйартийа дьнйайе

18Һәгәр дьнйа бьжәнә wә, бьзаньбьн кӧ бәри wә жәнийайә Мьн[+]. 19Һәгәр һун п’ара дьнйайе буна, дьнйайе йед хwә һ’ьз бькьра. Ле Мьн һун жь дьнйайе бьжартьнә, һун нә п’ара дьнйайе нә, ләма дьнйа дьжәнә wә[+]. 20Wе хәбәра кӧ Мьн wәр’а готийә биньнә бира хwә, кӧ: ‹Хӧлам нә сәр ахайе хwәр’а йә›. Һәгәр Әз зерандьмә, wе wә жи бьзериньн. Һәгәр готьна Мьн хwәй кьрьнә, wе готьна wә жи хwәй кьн[+]. 21Ле ван һ’әму тьшта бона наве Мьн wе биньнә сәре wә, чьмки Wи нас накьн, Йе кӧ Әз шандьмә.

22Һәгәр Әз нәһатама у Мьн wанр’а хәбәр нәда, гӧнед wане т’ӧнәбуна. Ле әw ньһа нькарьн щаба гӧнед хwә бьдьн[+]. 23Әwе кӧ дьжәнә Мьн, әw дьжәнә Баве Мьн жи[+]. 24Һәгәр Мьн нав wанда нәкьрана, әw кьред кӧ т’ӧ кәси нәкьрьнә, гӧнед wане т’ӧнәбуна. Ле ньһа дитьн, һьн жәнийанә Мьн, һьн жи Баве Мьн[+]. 25Ле бәле әв йәк бу, wәки әw готьна кӧ Qануна wанда һатийә ньвисаре бе сери:

‹Щики бадиһәwа[†] жәнийанә Мьн›[*][+] .

26Гава әw Пьштован бе, к’ижани Әзе жь Баве wәр’а бьшиньм, әw Р’ӧһ’е кӧ wе р’астийе wәр’а гьли кә, Йе кӧ жь Баве дәрте, һьнге Әwе бона Мьн шә’дәтийе бьдә[+]. 27Һуне жи шә’дәтийе бьдьн, чьмки сәре серида һун т’әви Мьн бунә[+].

### 16

1Мьн әв йәкана wәр’а готьн, wәки һун п’ьшк нәбьн. 2Әwе wә жь к’ьништа дәрхьнә дәрва. Wәхте жи бе, wәки к’и кӧ wә бькӧжә жи, wе бьфькьрә йанчийә әw Хwәдер’а qӧльх дькә[+]. 3Wе ван тьшта бькьн, чьмки wана нә Бав нас кьр у нә жи Әз нас кьрьм[+]. 4Ле бәле Мьн әв йәкана wәр’а готьн, wәки гава әw wәхт бе, һун биньнә бира хwә кӧ Мьн әв йәкана wәр’а готьнә.


К’аре Р’ӧһ’е Пироз

Мьн сәре серида әв тьшт wәр’а нәготьн, чьмки Әз т’әви wә бум[+]. 5Ле ньһа Әз дьчьмә щәм Йе кӧ Әз шандьмә у жь wә т’ӧ кәс жь Мьн напьрсә: ‹Те к’ӧда һәр’и?›[+] 6Мьн кӧ әв йәкана wәр’а готьн, ләма дьле wә к’әсәрева т’ьжи буйә. 7Ле бәле Әз р’астийе wәр’а дьбежьм, бона wә һе р’ьнд ә кӧ Әз һәр’ьм. Һәгәр Әз нәчьм, Пьштован wе нәйе щәм wә, ле һәгәр Әз һәр’ьм, Әзе Wи бьшиньмә щәм wә[+]. 8Гава Әw бе, Әwе гӧнед мәрьвед дьне бьдә р’уйе wан, һәqи-нәһәqийе ль бәр wан вәкә у диwана Хwәде wанва ә’йан кә. 9Бона гӧна wе ә’йан кә, чьмки әwана баwәрийа хwә Мьн найньн[+]. 10Бона һәqи-нәһәqийе wе ә’йан кә, чьмки Әз дьчьмә щәм Баве Хwә у иди һуне Мьн нәбиньн. 11Бона диwана Хwәде wе ә’йан кә, чьмки диwана сәрwере ве дьнйайе буйә[+].

12Һе гәләк тьшт һәнә кӧ Әз wәр’а бежьм, ле ньһа һун нькарьн wан бьбьн. 13Ле гава әw Р’ӧһ’е Р’астийе бе, Әwе wә бәрбь т’әмамийа р’астийе бьбә. Чьмки Әwе нә кӧ хwәсәрихwә хәбәр дә, ле чь кӧ бьбьһе, Әwе wе йәке бежә у тьштед кӧ һе нәqәwьминә wе wәр’а гьли кә[+]. 14Әwе р’умәта наве Мьн бьльнд кә, чьмки Әwе жь Мьн бьстинә у wәр’а гьли кә. 15Һәр тьштед Баве кӧ һәнә әw йед Мьн ьн. Ләма Мьн гот, кӧ Р’ӧһ’е жь Мьн бьстинә у wәр’а гьли кә[+].


Бәрхwәк’әтьн у шабун

16Һьнәки шунда һуне Мьн нәбиньн у диса һьнәки шунда һуне Мьн бьбиньн»[+]. 17Һьнге шагьртед Wи һьнәка һәвдӧр’а готьн: «Әва чь готьн ә кӧ Әw мәр’а дьбежә? ‹Һьнәки шунда һуне Мьн нәбиньн› у диса ‹һьнәки шунда һуне Мьн бьбиньн›. Дьбежә жи: ‹Чьмки Әз дьчьмә щәм Баве Хwә›?» 18У wана дьгот: «Әв ‹һьнәк wәхт› кӧ дьбежә, әw чь йә? Әм фә’м накьн кӧ Әw чь дьхwазә бежә».

19Иса заньбу кӧ әw дьхwазьн же бьпьрсьн, һьнге wанр’а гот: «Һун бона ве готьна Мьн жь һәв дьпьрсьн, кӧ Мьн гот: ‹Һьнәки шунда һуне Мьн нәбиньн› у диса ‹һьнәки шунда һуне Мьн бьбиньн›? 20Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, һуне шин у гьри бьн, ле дьнйайе ша бә, һуне бәр хwә к’әвьн, ле бәрхwәк’әтьна wәйе бьбә шабун[+]. 21Гава жьнәк дьк’әвә бәр зар’е, щәфе дьк’ьшинә, чьмки сьһ’әта wе пер’а гьһиштийә. Ле гава зар’ жер’а дьбә, иди щәфа найе бире жь дәст wе шабуне, кӧ мәрик һатә дьне. 22Р’аст ә һун жи ньһа бәр хwә дьк’әвьн, ле Әзе wә диса бьбиньм у дьле wәйе бь әшq у шабунева т’ьжи бә у т’ӧ кәсе wе шабуне жь wә нәстинә[+]. 23Әwе р’оже һуне жь Мьн т’ӧ тьшти нәпьрсьн. Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, кӧ һун пе наве Мьн чь жь Баве бьхwазьн, Әwе бьдә wә[+]. 24Һ’әта ньһа wә пе наве Мьн т’ӧ тьшт нәхwәстийә. Бьхwазьн, һуне бьстиньн, ӧса wәки шабуна wә т’әмам бә[+].


Мьн дьнйа бьндәст кьр

25Мьн әв йәкана wәр’а бь мәсәла готьн. Wәхте бе Әзе иди бь мәсәла wәр’а хәбәр нәдьм, ле ашкәрә дәрһәqа Баведа wәр’а бежьм[+]. 26Wе р’оже һуне пе наве Мьн бьхwазьн. Әз wәр’а набежьм кӧ Әзе бона wә һиви жь Баве бькьм. 27Бав Хwәха wә һ’ьз дькә, чьмки wә Әз һ’ьз кьрьмә у баwәр кьрийә кӧ Әз жь щәм Хwәде һатьмә[+]. 28Әз жь Баве qәтийам у һатьмә дьнйайе. Диса Әз дьнйайе дьһельм у дьчьмә щәм Баве»[+].

29Шагьртед Wи готьне: «Ва йә Тӧ ньһа ашкәрә хәбәр дьди, нә кӧ пе мәсәла. 30Ньһа әм фә’м дькьн, кӧ Тӧ һәр тьшти зани у нә һ’әwщә йә кӧ жь Тә бьпьрсьн, Тӧ пешда щабе дьди. Бона ве йәке әм баwәр дькьн, кӧ Тӧ жь щәм Хwәде һатийи»[+].

31Иса wанр’а гот: «Ньһа һун баwәр дькьн? 32Ва wәхте бе у һатийә жи, кӧ һуне бәла-бәлайи бьн, һәр кәсе һәр’ә щийе хwә у Мьн т’әне бьһелә. Ле Әз нә т’әне мә, чьмки Бав т’әви Мьн ә[+]. 33Мьн әв йәкана wәр’а готьн, wәки пе Мьн һун хwәйе ә’дьлайийе бьн. Һуне дьнйайеда тәнгасийе[†] бьбиньн, ле мерхас бьн! Мьн дьнйа кьрә бьндәсте Хwә»[+].

### 17


Иса бона баwәрмәнда дӧа дькә

1Чахе Иса әв йәкана готьн, бәре Хwә ә’зменда кьр у гот: «Баво, wәхт пер’а гьһиштийә. Кӧр’е Хwә р’умәт кә, wәки Кӧр’ жи Тә р’умәт кә[+]. 2Тә һ’ӧкӧме ль сәр т’әмамийа мәрьвайе да Wи, wәки жийина һ’әта-һ’әтайе бьдә һ’әмуйед кӧ Тә данә Wи[+]. 3Әв ә жийина һ’әта-һ’әтайе, wәки әw Тә нас кьн, чаwа Хwәдейе р’асти бешьрики-беһәвал у ӧса жи Иса Мәсиһе кӧ Тә шандийә. 4Мьн Тӧ ль сәр р’уйе ә’рде р’умәт кьри, әw шьхӧле Тә дабу Мьн кӧ Әз бькьм Мьн ани сери. 5Баво, бь wе р’умәта Мьнә кӧ һе бәри ә’фьрандьна дьнйайе ль щәм Тә һәбу ньһа Мьн р’умәт кә ль бәр Хwә[+].

6Мьн Тӧ wан мәрьвава ә’йан кьри, йед кӧ Тә жь дьнйайе данә Мьн. Әw йед Тә бун, Тә әw данә Мьн у wана готьна Тә хwәй кьр. 7Ньһа әw иди заньн һәр тьштед кӧ Тә данә Мьн әw жь Тә нә. 8Әw хәбәред кӧ Тә данә Мьн, Мьн жи данә wан у wана әw qәбул кьр, әwе р’астийе пе һ’әсийан, кӧ Әз жь Тә һатьмә у баwәр кьрьн кӧ Тә Әз шандьмә[+].

9Әз бона wан һиви дькьм. Нә кӧ бона дьнйайе һиви дькьм, ле бона йед кӧ Тә данә Мьн, чьмки әw йед Тә нә[+]. 10Чь кӧ йед Мьн ьн, әw йед Тә нә, чь кӧ йед Тә нә, әw йед Мьн ьн. У Әз бь wан р’умәткьри мә[+]. 11Ньһа Әз темә щәм Тә, Әз иди нә дьнйайеда мә, ле әwана дьнйайеда нә. Йа Баве Пироз! Пе wи наве Хwәйи кӧ Тә дайә Мьн ван хwәй кә[*] , wәки бьбьн йәк, чаwа Әз у Тӧ йәк ьн[+]. 12Гава Әз т’әви wан бум, Мьн әw пе наве Тә хwәй дькьрьн, пе wи наве кӧ Тә дайә Мьн, Мьн хwәйити ль wан кьр. Жь wана т’ӧ кәс ӧнда нәбу, пештьри йе мьрьнер’а дайи, wәки ньвисар бе сери[+]. 13Ле ньһа Әз темә щәм Тә у ван йәка дьнйайеда дьбежьм, wәки шабуна Мьн дьле wанда т’әмам бә[+]. 14Мьн хәбәра Тә гиһандә wан у дьнйа жәнийа wан, чьмки әw нә жь дьнйайе нә, чаwа кӧ Әз нә жь дьнйайе мә[+]. 15Әз һиви накьм кӧ Тӧ wана жь дьнйайе һьлди, ле wәки Тӧ wан жь йе Хьраб хwәй ки[+]. 16Әw нә жь дьнйайе нә, чаwа кӧ Әз нә жь дьнйайе мә. 17Wан бь р’астийа Хwә бӧһӧрти-жьбарә кә. Хәбәра Тә р’асти йә[+]. 18Чаwа кӧ Тә Әз шандьмә дьнйайе, Мьн жи әw шандьнә дьнйайе[+]. 19Бона wан Әз Хwә бӧһӧрти-жьбарә дькьм, wәки әw жи бь р’астийе бӧһӧрти-жьбарә бьн.

20Әз нә т’әне бона wан һиви дькьм, ле бона wан жи, йед кӧ бь готьна wан wе баwәрийа хwә Мьн биньн, 21wәки һ’әму жи бьбьнә йәк. Баво, чаwа Тӧ нава Мьнда йи у Әз нава Тәда мә, ӧса жи бьра әw нава Мәда бьн[*] , бь ви аwайи дьнйайе баwәр бькә, кӧ Тә Әз шандьмә. 22Әw р’умәта кӧ Тә да Мьн, Мьн да wан, wәки әw бьбьн йәк, чаwа Әз у Тӧ йәк ьн:[+] 23Әз нава wанда, Тӧ жи нава Мьнда, wәки әw т’ьфаqеда[†] лап гьһишти бьн у дьнйа бьзаньбә кӧ Тә Әз шандьм у ӧса wан һ’ьз дьки, чаwа Мьн һ’ьз дьки.

24Йа Баво, Әз дьхwазьм wәки йед кӧ Тә данә Мьн, Әз ль к’ӧ бьм, әw жи т’әви Мьн бьн, wәки әw р’умәта кӧ Тә дайә Мьн бьбиньн, чьмки һе бәри ә’фьрандьна дьнйайе Тә Әз һ’ьз кьрьмә[+]. 25Йа Баве р’аст! Дьнйа Тә нас накә, ле Әз Тә нас дькьм у әвана жи заньн wәки Тә Әз шандьмә[+]. 26Мьн Тӧ wанва дайи ә’йанкьрьне у Әзе һе бьдьмә ә’йанкьрьне, wәки әw һ’ьзкьрьна кӧ Тә Әз пе һ’ьз кьрьмә нава wанда бә у Әз жи нава wанда бьм»[+].

### 18


Гьртьн, хачкьрьн[†] у р’абуна Иса


Гьртьна Иса


(Мәтта 26:47-56; Марqос 14:43-50; Луqа 22:47-53)

1[•]Пәй ве хәбәрданер’а Иса т’әви шагьртед Хwә дәрбази wи алийе нәwала Qьдроне бу. Ль wе дәре бахчәк һәбу, Иса шагьртед Хwәва к’әтьне[+]. 2Щьһуда жи йе кӧ wе нәмамийа Wи бькьра әw щи заньбу, чьмки Иса у шагьртед Хwәва гәләк щара ль wе дәре дьщьвийан[+]. 3Аwа Щьһуда к’омәкә әскәра у нобәдара хwәр’а жь алийе ферьси у сәрәкед к’аһинада һьлдабу, бь фәнәра, агьр у ч’әка һатә wи щийи[+]. 4Иса һәр тьшт заньбу кӧ wе чь бе сәре Wи, пешда чу у wанр’а гот: «Һун ль к’е дьгәр’ьн?»[+] 5Wана ле вәгәр’анд у готьне: «Ль Исайе Ньсрәте!» Иса готә wан: «ӘЗ ЬМ».

Щьһудайе кӧ нәмамийа Wи кьрьбу жи т’әви wан бу. 6Гава гот кӧ: «ӘЗ ЬМ[*] !» сәр пьште чун у к’әтьнә ә’рде. 7Һьнге Иса диса жь wан пьрси: «Һун ль к’е дьгәр’ьн?» Wан гот: «Исайе Ньсрәте».

8Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Мьн wәр’а гот, кӧ Әз ьм. Аwа һәгәр һун ль Мьн дьгәр’ьн, бьһельн бьра әвана һәр’ьн». 9Әв йәк бу wәки әw хәбәра wийә кӧ бәре готьбу р’аст дәре: «Әwед кӧ Тә данә Мьн, Мьн жь wан т’ӧ кәс ӧнда нәкьр»[*][+] .

10Һьнге Шьмһ’ун-Пәтрус әw шуре кӧ пер’а бу к’ьшанд у авитә хӧламе сәрәкк’аһин у гӧһе wийи р’асте пәканд. Наве wи хӧлами Малхо бу[+]. 11Иса Пәтруср’а гот: «Шур текә qаве[†]! Әзе чаwа wе к’аса кӧ Баве дайә Мьн вәнәхwьм?»[+]


Иса бәр сәрәкк’аһин


(Мәтта 26:57-58; Марqос 14:53-54; Луqа 22:54)

12[•]Пәй ве йәкер’а к’ома әскәра у сәрдаре wан у нобәдаред щьһуйа Иса гьртьн у гьредан. 13Пешийе Әw бьрьнә щәм Һәнане хәзуре Qәйафа. Qәйафа сәрәкк’аһине wе сале бу[+]. 14Әва әw Qәйафа бу, йе кӧ щьһу ширәт кьрьбун у готьбу: «Һе р’ьнд ә, бьра йәк бона щьмә’те бьмьрә»[+].


Пәтрус Иса инк’ар дькә


(Мәтта 26:69-70; Марqос 14:66-68; Луqа 22:55-57)

15Шьмһ’ун-Пәтрус у шагьртәки дьн пәй Иса дьчун. Әw шагьрт кӧ насе сәрәкк’аһин бу, т’әви Иса к’әтә һ’әwша сәрәкк’аһин, 16[•]ле Пәтрус дәрва ль бәр дери сәкьни. Паше әw шагьрте насе сәрәкк’аһин дәрк’әт у т’әви дәргәһване хәбәр да, Пәтрус бьрә һьндӧр’. 17Һьнге wе щарийа дәргәһван жь Пәтрус пьрси: «Дьбә кӧ тӧ жи жь шагьртед Ви мәрьви йи?» Пәтрус готе: «На, әз ниньм».

18Wи чахи, һәwа кӧ сар бу, хӧлам у нобәдара пе к’омьре агьр вехьстьбун, сәкьнибун у хwә гәрм дькьрьн. Пәтрус жи ль щәм wан сәкьнибу, хwә гәрм дькьр.


Пьрса сәрәкк’аһин


(Мәтта 26:59-66; Марqос 14:55-64; Луqа 22:66-71)

19[•]Һьнге сәрәкк’аһин жь Иса дәрһәqа шагьртед Wи у һинкьрьна Wида пьрси. 20Иса щаб да у гот: «Мьн дьнйайер’а ашкәрә хәбәр дайә, һәр гав к’ьништада ӧса жи п’арьстгәһеда, к’идәре кӧ һ’әму щьһу дьщьвийан һин дькьрьн. Мьн т’ӧ тьшт дьзива нәготийә[+]. 21Тӧ чьма жь Мьн дьпьрси? Жь йед кӧ бьһистьнә бьпьрсә, к’а Мьн wанр’а чь готийә. Әw заньн Мьн чь готийә».

22Гава Иса әв йәк гот, нобәдарәки ль wьр сәкьни шәмаqәк ль Wи хьст у гот: «Тӧ чаwа щаба сәрәкк’аһин дьди?»[+] 23Иса ле вәгәр’анд у готе: «Һәгәр Мьн хьраб хәбәр да, хьрабийа Мьн бежә. Ле һәгәр Әз р’аст дьбежьм, тӧ чьма Мьн дьхи?» 24Һьнге Һәнан Әw гьредайи шандә щәм Qәйафайе сәрәкк’аһин.


Пәтрус диса Иса инк’ар дькә


(Мәтта 26:71-75; Марqос 14:69-72; Луqа 22:58-62)

25Шьмһ’ун-Пәтрус һе ль wьр сәкьни хwә гәрм дькьр. Жь wи пьрсин: «Дьбә кӧ тӧ жи жь шагьртед Wи йи?» Әwи инк’ар кьр у гот: «На, әз ниньм». 26Хӧламәки сәрәкк’аһин, жь хwәхатийа wи, йе кӧ Пәтрус гӧһе wи пәкандьбу, же пьрси: «Нә бахчәда мьн тӧ т’әви Wи дити?»[+] 27Һьнге Пәтрус диса инк’ар кьр у wе дәме дик банг да[+].


Иса ль бәр Пилато[†]


(Мәтта 27:1-2, 11-14; Марqос 15:1-5; Луqа 23:1-5)

28[•]Wи чахи Иса жь щәм Qәйафа бьрьнә qәсьра wәли[†]. Сәре сьбәһе зу бу у щьһу нәк’әтьнә qәсьре, wәки хwә ль гора ә’дәтед шуштьн-вәшуштьне нәһ’әр’ьминьн, кӧ бькарьбьн хwарьна Щәжьна Дәрбазбуне[†] бьхwьн[+]. 29Һьнге Пилато[†] дәрк’әтә дәрва, һатә щәм wан у пьрси: «Һун Ви мәрьви чьда нәһәq дькьн?»[+]

30Wана ле вәгәр’анд у готьне: «Һәгәр Әw нә йәки зӧлмк’ар буйа, мә Әw нәдьда дәсте тә». 31Һьнге Пилато wанр’а гот: «Һане һун хwәха Ви бьбьн у ль анәгори qануна хwә диwана Wи бькьн». Щьһуйа ле вәгәр’анд у готьне: «Изьна мә т’ӧнә кӧ әм т’ӧ кәси бькӧжьн». 32Әв йәка бу, кӧ әw готьна Иса бе сери, кӧ дабу фә’мкьрьне, Әwе чаwа бьмьрә[+].

33Һьнге Пилато диса к’әтә qәсьра wәли, гази Иса кьр у же пьрси: «Тӧ йи П’адше щьһуйа?»[+] 34Иса ле вәгәр’анд у готе: «Тӧ ве йәке хwәха дьбежи, йан һьнәкед дьн бона Мьн тәр’а готьнә?»

35Пилато гот: «Чьма әз щьһу мә? Мьләте Тә у сәрәкед к’аһина Тӧ данә дәсте мьн. Тә чь кьрийә?» 36Иса щаб да у гот: «П’адшатийа Мьн нә жь ве дьнйайе йә. Һәгәр п’адшатийа Мьн жь ве дьнйайе буйа, бәрдәстийед Мьне шәр’ кьрана кӧ Әз нәк’әтама дәсте щьһуйа. Ле п’адшатийа Мьн нә жь ве дьнйайе йә»[+].

37Һьнге Пилато жер’а гот: «Wәки ӧса йә Тӧ п’адша йи?» Иса щаб да у гот: «Тӧ хwәха дьбежи Мьн кӧ: ‹Тӧ п’адша йи›. Әз бона ве йәке бумә у бона ве йәке һатьмә дьнйайе, wәки бона р’астийе шә’дәтийе бьдьм. Һәр кәсе кӧ жь алийе р’астийе йә, гӧһ дьдә дәнге Мьн»[+].

38Пилато же пьрси: «Р’асти чь йә?»


Диwанеда һ’ӧкӧме кӧштьне ль сәр Иса дәрдьхьн


(Мәтта 27:15-31; Марqос 15:6-20; Луqа 23:13-25)

Пәй ве пьрсер’а, Пилато диса дәрк’әтә дәрва щәм щьһуйа у wанр’а гот: «Әз т’ӧ нәһәqийе Вида набиньм[+]. 39Ле әв ә’дәте wә йә кӧ әз Щәжьна Дәрбазбунеда йәки гьрти бона wә бәр’дьм. Һун дьхwазьн кӧ әз бона wә П’адше щьһуйа бәр’дьм?»[+]

40Һьнге wан һе кьрә qир’ин, готьн: «Нә кӧ Ви мәрьви, ле Барабас бәр’дә!» Барабас жи qачахәк бу.

### 19

1[•]Һьнге Пилато Иса бьр у да бәр qамчийа. 2Әскәра жи т’ащәк жь стьрийа вәгьртьн у данә сәре Wи у чӧхәки ширк[†] ль Wи кьрьн. 3Ль бәр Wи дьсәкьнин у дьготьн: «Хwәш бә, П’адше щьһуйа!» У шәмаq ль Wи дьхьстьн.

4Пилато диса дәрк’әтә дәрва у wанр’а гот: «Ва йә ньһа әз Wи тиньмә дәрва щәм wә, wәки һун бьзаньбьн кӧ мьн т’ӧ сущ Wида нәдитийә»[+]. 5Һьнге Иса т’аще стьри ль сери у чӧхе ширк ле дәрк’әтә дәрва. Пилато wанр’а гот: «Ва йә Әw мәрьва!»

6Гава сәрәкед к’аһина у нобәдара Әw дит, кьрьнә qир’ин у готьн: «Wи хач[†] кә, Wи хач кә!» Пилато wанр’а гот: «Һун Wи бьбьн хач кьн. Әз хwәха т’ӧ сущи Wида набиньм».

7Щьһуйа ле вәгәр’анд у готьне: «Qанунәкә мә һәйә у анәгори wе qануне[*] гәрәке Әw бе кӧштьне, чьмки Wи Хwә Кӧр’е Хwәде һ’әсаб кьр»[+].

8Гава Пилато әв йәк бьһист, һе тьрс к’әтә сәр. 9Әw диса чу һьндӧр’е qәсьра wәли у Исар’а гот: «Тӧ жь к’ӧ йи?» Ле Иса щаба wи нәда[+]. 10Пилато готә Wи: «Тӧ т’әви мьн хәбәр нади? Тӧ ньзани кӧ һ’ӧкӧме мьн һәйә әз Тә бәр’дьм у һ’ӧкӧме мьн һәйә Тә бьдьмә хачкьрьне?»

11Иса ле вәгәр’анд у готе: «Һәгәр жь жор тәр’а нәһата дайине, т’ӧ һ’ӧкӧме тә wе ль сәр Мьн т’ӧнәбуйа. Ләма гӧне wи, йе кӧ Әз дамә дәсте тә һе мәзьн ә»[+].

12Пәй wе йәкер’а Пилато дькьр кӧ Иса бәр’да, ле щьһуйа кьрә qир’ин у готьн: «Һәгәр тӧ Ви мәрьви бәр’ди, тӧ нә досте Qәйсәр[†] и! Һәр кәсе кӧ хwә п’адша һ’әсаб дькә, әw нәйаре Qәйсәр ә!»[+]

13Гава Пилато әв йәк бьһист, Иса дәрхьстә дәрва у әw ль һәрәма[†] диwане р’уньшт, wи щийе кӧ жер’а дьготьн «Сәле Кәвьри», бь ибрани Габата. 14Р’ожа т’ьвдарәккьрьна Щәжьна Дәрбазбуне бу, нивро незики сьһ’әта донздәһа Пилато щьһуйар’а гот: «Ва йә П’адше wә!»

15Ле wана кьрә qир’ин: «Wи бьбә, Wи бьбә! Wи хач кә!» Пилато wанр’а гот: «П’адше wә хач кьм?» Сәрәкед к’аһина ле вәгәр’андьн: «Пештьри Qәйсәр п’адшаки дьн бона мә т’ӧнә!»[+] 16Һьнге әwи Иса да дәсте wан, wәки бе хачкьрьне.


Хачкьрьна Иса


(Мәтта 27:32-44; Марqос 15:21-32; Луqа 23:26-43)

Wан Иса һьлда бьрьн. 17[•]Иса Хwәха хаче Хwә һьлда у дәрк’әтә wи щийе кӧ жер’а дьбежьн «Щийе Qаф», бь ибрани «Голгота». 18Ль wе дәре Әw т’әви дӧ мәрьвед дьн хач кьрьн, һәр йәк ль к’еләкәке, Иса нава wанда бу. 19Пилато т’әхтәк жи ньвиси у феза хаче хьст, кӧ аһа ньвисар бу: «ИСАЙЕ НЬСРӘТЕ, П’АДШЕ ЩЬҺУЙА». 20Гәләк щьһуйа әв ньвисара сәр т’әхтә хwәндьн, чьмки әw щийе кӧ Иса ле һатьбу хачкьрьне незики бажер бу у бь ибрани, латини у йунани һатьбу ньвисаре[+]. 21Сәрәкед к’аһинед щьһуйа Пилатор’а готьн: «Нәньвисә ‹П’адше щьһуйа›! Ле бьньвисә кӧ ‹Wи гот: Әз П’адше щьһуйа мә›». 22Пилато гот: «Мьн чь ньвиси, ньвиси».

23Гава әскәра Иса хач кьрьн, к’ьнщед Wи һьлдан, кьрьнә чар п’ара, һәр йәкир’а п’арәк. Ле к’ьнща Wийә сәр жи һәбу, кӧ жь сери һ’әта бьни һунанди у бедьрун бу. 24Һьнге һәвдӧр’а готьн: «Wәрьн әм ви нәqәлешьн, әм п’әшк бавежьн, к’а wе к’ер’а бьк’әвә». Әв йәк бу, wәки ньвисар бе сери:

«К’ьнщед Мьн нав хwәда п’арәвәкьрьн
у сәр п’оте Мьн п’әшк авитьн»[*] .

Әскәра жи һәма әв йәк кьр[+].

25Ль бәр хаче Иса дийа Wи, хатийа Wи, Мәрйәма жьна Клопас у Мәрйәма Мәждәлани сәкьни бун[+]. 26Иса кӧ дийа Хwә у әw шагьрте кӧ Wи же һ’ьз дькьр ль wе дәре сәкьни дитьн, дийа Хwәр’а гот: «Ә’вде! Ва йә кӧр’е тә!»[+] 27Паше готә шагьрт: «Ва йә дийа тә!» Жь һьнгева әви шагьрти әw бьрә мала хwә.


Мьрьна Иса


(Мәтта 27:45-56; Марqос 15:33-41; Луqа 23:44-49)

28[•]Пәй ве йәкер’а Иса заньбу һәр тьштед кӧ wе бьбуна иди qәwьмин, һьнге Wи гот: «Әз т’и мә», wәки ньвисар бе сери[+]. 29Ль wьр фьраqәкә сьркева дагьрти һәбу. Wана луфька бә’ре[†] сьркеда кьр, сәре дарька зохева[†] данин у дьрежи бәр дәве Wи кьрьн. 30Гава кӧ Иса сьркә[†] вәхwар, гот: «Т’әмам qәwьми!» Сәре Хwә бәржер кьр у р’ӧһ’е Хwә да.


Готьна п’ехәмбәр те сери

31Әв йәк кӧ р’ожа т’ьвдарәккьрьнеда[†] qәwьми, щьһуйа нәдьхwәст wәки щьнйаз ль сәр хаче бьмана, чьмки әw шәми бона wана р’ожәкә гәләк ә’зиз бу. Wана жь Пилато һиви кьр, wәки һәстуйед р’ә’нед хачбуйийа бенә шкенандьне у жь wьр бенә һьлдане[+]. 32Һьнге әскәр һатьн, пешийе һәстуйед р’ә’нед йәки шкенандьн у пәйр’а р’ә’нед йе дьн, кӧ т’әви wи һатьбу хачкьрьне. 33Ле гава кӧ әw незики Иса бун у дитьн кӧ Әw иди мьрийә, wана һәстуйед р’ә’нед Wи нәшкенандьн. 34Ле диса жь әскәра йәки р’ьм нәк’са Wир’а кьр у пер’а-пер’а ав у хуне авит[+]. 35Йе кӧ әв йәк дит шә’дәти да, wәки һун жи баwәр бькьн. Шә’дәтийа wи р’аст ә у әw занә кӧ р’астийе дьбежә[+]. 36Әв йәка qәwьми, wәки әw ньвисар бе сери:

«Т’ӧ һәстуйе Wи wе нәйе шкенандьне»[*][+] .

37Ньвисарәкә дьн жи аһа дьбежә:

«Әwе ль Wи бьньһер’ьн, нәк’са к’ижани qӧл кьрьн»[*] .


Дәфьнкьрьна Иса


(Мәтта 27:57-61; Марqос 15:42-47; Луqа 23:50-56)

38[•]Пәй ве йәкер’а, Усьве[†] жь Аримәтйайе кӧ шагьрте Иса бу, ле жь тьрса щьһуйа хwә ә’йан нәдькьр, һиви жь Пилато кьр кӧ щьнйазе Иса жь хаче пәйа кә у Пилато изьн дайе. Һьнге әw чу щьнйазе Иса жь хаче пәйа кьр[+]. 39Никодемо жи т’әви wи һат, йе кӧ пешда шәв һатьбу щәм Иса, незики си килограм[*] уд[†] у зьмьр[†] т’әвһәвкьри ани[+]. 40Щьнйазе Иса һьлдан, ль анәгори ә’дәте дәфьнкьрьна щьһуйа, бьһарәт[†] ле дан у Әw qәдәке к’ьтанида к’әфән кьрьн[+]. 41Ль wи щийе кӧ Иса ле һатьбу хачкьрьне бахчәк һәбу у wи бахчәйида жи т’ьрбәкә ну һәбу кӧ һе т’ӧ кәс теда нәһатьбу данине. 42Иса кьрьнә wе т’ьрбе, чьмки р’ожа т’ьвдарәккьрьна щьһуйа бу, т’ьрб жи незик бу.

### 20


Т’ьрба вала


(Мәтта 28:1-10; Марqос 16:1-8; Луqа 24:1-12)

1[•]Р’ожа йәкшәме[*] , qәрәбәрбанга сьбәһе зу, Мәрйәма Мәждәлани чу сәр т’ьрбе. Дина хwә дайе, wе кәвьр жь бәр дәре т’ьрбе wеда кьри йә[+]. 2Дәстхwәда р’әви чу щәм Шьмһ’ун-Пәтрус у wи шагьрте дьн, йе кӧ Иса же һ’ьз дькьр у wанр’а гот: «Хӧдан жь т’ьрбе дәрхьстьнә у әм ньзаньн кӧ Әw данинә к’ӧ дәре!»[+]

3Һәма һьнге Пәтрус у шагьрте дьн дәрк’әтьнә дәрва у бәрбь т’ьрбе чун. 4Һәр дӧ жи һәвр’а дьр’әвийан, ле шагьрте дьн жь Пәтрус зутьр дьр’әвийа у әw пешийа wи гьһиштә сәр т’ьрбе. 5Wи хwә qуз кьр у дина хwә дайе, wе к’әфән ль wьр ә, ле хwәха нәк’әтә һьндӧр’. 6Һьнге Шьмһ’ун-Пәтрус кӧ пәй wи дьһат гьһиште, к’әтә һьндӧр’е т’ьрбе, дина хwә дайе, wе к’әфән ль wьр ә 7у дәстмала сери нә т’әви к’әфән бу, ле qаткьри алики дани бу. 8Паше шагьрте дьн жи к’әтә һьндӧр’, йе кӧ пешийе гьһиштьбу сәр т’ьрбе. Әwи дит у баwәр кьр. 9Wан һе ньвисар фә’м нәкьрьбу, кӧ гәрәке Иса жь мьрьне р’абуйа[+]. 10Пәй ве йәкер’а шагьрт вәгәр’ийанә щийед хwә.


Иса Хwә нишани Мәрйәма Мәждәлани дькә


(Марqос 16:9-11)

11[•]Ле Мәрйәм жь т’ьрбе дәр сәкьнибу у дьгьрийа. Wе бь гьри хwә qуз кьр у ль һьндӧр’е т’ьрбе ньһер’и, 12һьнге дина хwә дайе, wе дӧ мьлйак’әтед к’ьнщсьпи, ль wи щийе кӧ щьнйазе Иса ле данибу р’уньштьнә, йәк бәрсәрийе у йе дьн бьнп’ийе[+]. 13Мьлйак’әта wер’а гот: «Ә’вде! Тӧ чьма дьгьрийи?» Мәрйәме гот: «Хӧдане мьн һьлданә у әз ньзаньм Әw данинә к’ӧ дәре». 14Гава әwе әв йәк гот, ль пьшт хwәва вәгәр’ийа у дит кӧ Иса ль wе дәре сәкьнийә, ле wе ньзаньбу кӧ әw Иса йә[+]. 15Иса готә wе: «Ә’вде, тӧ чьма дьгьрийи? Тӧ ль к’е дьгәр’и?» Мәрйәме т’ьре qәй әw р’әзван ә, әwе готе: «Әз хӧлам, һәгәр тә Әw һьлдайә, мьнр’а бежә тә Әw данийә к’ӧ дәре, wәки әз Wи жь wе дәре һьлдьм»[+]. 16Иса готе: «Мәрйәм!» Мәрйәме бәре хwә да Wи у бь ибрани готе: «Р’аббони!» кӧ те фә’мкьрьне: «Дәрсдар».

17Иса готә wе: «Мьн нәгьрә, чьмки Әз һе р’анәбумә щәм Баве. Ле һәр’ә щәм бьред Мьн у wанр’а бежә. ‹Әзе р’абьмә щәм Баве Хwә у щәм Баве wә, щәм Хwәдейе Хwә у щәм Хwәдейе wә›»[+]. 18Мәрйәма Мәждәлани чу щәм шагьрта у wанр’а гот: «Мьн Хӧдан дит» у тьштед кӧ Иса wер’а готьбу wанр’а гьли кьр.


Иса Хwә нишани шагьртед Хwә дькә


(Мәтта 28:16-20; Марqос 16:14-18; Луqа 24:36-49)

19[•]Хут wе еваре, р’ожа йәкшәме, гава шагьрт щьвийайи бун, жь тьрса щьһуйа жи дәри ль сәр wан дадайи бун, һьнге Иса һат нава wанда сәкьни у wанр’а гот: «Ә’дьлайи wәр’а». 20Әв тьшт гот, дәст у нәк’са Хwә нишани wан кьрьн. Һьнге шагьрт гәләки ша бун, гава кӧ Хӧдан дитьн. 21Паше Иса диса wанр’а гот: «Ә’дьлайи wәр’а. Чаwа кӧ Баве Әз шандьм, ӧса жи Әз wә дьшиньм»[+]. 22Әв йәк кӧ гот, п’ьфи сәр wан кьр у wанр’а гот: «Һане Р’ӧһ’е Пироз бьстиньн[+]. 23Һун гӧнед к’е бьбахшиньн, әwе бенә бахшандьне, гӧнед к’е нәбахшиньн, әwе нәйнә бахшандьне»[+].


Иса у Т’ума

24Т’умайе йәки жь һәр донздәһа, кӧ жер’а «Һәвал-щеwи» дьготьн, нә т’әви wан бу гава кӧ Иса һат[+]. 25Һьнге шагьртед майин wир’а готьн: «Мә Хӧдан дит». Әwи wанр’а гот: «Һ’әта кӧ әз дәwса мьха дәстед Wида нәбиньм, т’ьлийа хwә нәдьмә сәр дәwса мьха у дәсте хwә жи нәкьмә нәк’са Wи, әз т’ӧ щар баwәр накьм».

26Пәй һ’әйшт р’ожар’а, шагьртед Иса диса малда бун у Т’ума жи т’әви wан бу. Дәри дадайи бун, ле Иса һат, нава wанда сәкьни у гот: «Ә’дьлайи wәр’а». 27Паше Т’умар’а гот: «Т’ьлийа хwә бинә вьр у дәстед Мьн бьньһер’ә, дәсте хwә жи бинә у бькә нәк’са Мьн. Нәбаwәрийе нәкә, ле баwәр бькә!»

28Т’ума ле вәгәр’анд у готе: «Хӧдане мьн у Хwәдейе мьн!»[+] 29Иса готә wи: «Тә Әз дитьм ләма баwәр кьр? Хwәзи ль wан, йед кӧ нәдитьнә, ле баwәр дькьн!»[+]


Мәрәме ве к’ьтебе

30Иса ль бәр шагьртед Хwә һе гәләк нишанед дьн жи кьрьн, кӧ ве к’ьтебеда нәһатьнә ньвисаре[+]. 31Ле бәле әв һатьнә ньвисаре, wәки һун баwәр бькьн, кӧ Иса йә Мәсиһ, Кӧр’е Хwәде у бь ве баwәрийа пе наве Wи жийина wә һәбә[+].

### 21


Иса у гьртьна мә’сийа

1Пәй ве йәкер’а Иса диса Хwә ль дәве гола Тәбәрийайе нишани шагьртед Хwә кьр. Әw бь ви аwайи qәwьми:[+] 2Шьмһ’ун-Пәтрус, Т’умайе кӧ жер’а дьготьн «Һәвал-щеwи», Натанйеле жь Qанайа Щәлиле, кӧр’ед Зәбәди у дӧ шагьртед Исайә дьн һәвр’а бун[+]. 3Шьмһ’ун-Пәтрус wанр’а гот: «Әз дьчьм кӧ мә’сийа бьгьрьм». Wана wир’а гот: «Әм жи т’әви тә тен». Һьнге әw р’абун чун к’әтьнә qәйькәке, ле wе шәве т’ӧ тьшт нәгьртьн.

4Сьбәһ сафи бу, Иса ль дәве голе сәкьни, ле шагьрта ньзаньбу кӧ Әw Иса йә[+]. 5Һьнге Иса готә wан: «Лаwькно! Wә тьшт нәгьртийә?» Wана ле вәгәр’анд у готьне: «На»[+]. 6Әwи готә wан: «Т’ор’е бавежьнә алийе qәйькейи р’асте һуне бьгьрьн». Wана жи т’ор’ авите у жь дәст гәләкбуна мә’сийа нькарьбун кӧ т’ор’ бьк’ьшандана[+].

7Һьнге wи шагьрте кӧ Иса же һ’ьз дькьр Пәтруср’а гот: «Әw Хӧдан ә!» Гава Шьмһ’ун-Пәтрус бьһист кӧ әw Хӧдан ә, к’ьнща хwә авитә сәр хwә, чьмки әw тә’зи бу у хwә авитә голе[+]. 8Ле шагьртед майин т’ор’ мә’сийава к’ьшандьн у пе qәйьке гьһиштьнә бәже[†], чьмки әw нә дур бун, ле qаси сәд метьри дури бәже бун.


Иса т’әви шагьртед хwә нан дьхwә

9Гава әw дәрк’әтьнә бәже, wьр агьре жь к’омьре вехьсти дитьн, мә’си ль сәр у нан жи ль бәр. 10Иса wанр’а гот: «Һьнәк жь wан мә’сийед кӧ wә һежа гьртьнә биньн». 11Шьмһ’ун-Пәтрус жи к’әтә qәйьке у т’ор’ к’ьшандә бәже, йа кӧ сәд пенщи се мә’сийед гьр теда бун. Һаqас гәләк бун жи, ле диса т’ор’ нәqәльши.

12Иса wанр’а гот: «Wәрьн тә’ште бьхwьн». Жь шагьрта т’ӧ кәси жи тӧрӧш нәкьр кӧ же бьпьрсийа: «Тӧ к’и йи?» Чьмки wана заньбу кӧ Әw Хӧдан ә. 13Һьнге Иса незик бу, әw нан һьлда да wан у ӧса жи мә’си. 14Әва иди щара сьсийа бу кӧ Иса пәй мьрьн-р’абуна Хwәр’а шагьртед Хwәва хӧйа бу[+].


Иса у Пәтрус

15Гава wан тә’ште хwар, Иса жь Шьмһ’ун-Пәтрус пьрси: «Шьмһ’уне кӧр’е Йуһ’әнна, тӧ Мьн гәләки һ’ьз дьки, йан әw Мьн гәләки һ’ьз дькьн?[*] » Пәтрус жер’а гот: «Бәле Хӧдан, Тӧ зани кӧ әз Тә һ’ьз дькьм». Иса wир’а гот: «Бәрхед Мьн бьч’еринә».

16Иса щара дӧда wир’а гот: «Шьмһ’уне кӧр’е Йуһ’әнна, тӧ Мьн һ’ьз дьки?» Әwи гот: «Бәле Хӧдан, Тӧ зани әз Тә һ’ьз дькьм». Иса жер’а гот: «Шьвантийе пәзед Мьн бькә»[+].

17Иса щара сьсейа жь Пәтрус пьрси: «Шьмһ’уне кӧр’е Йуһ’әнна, тӧ Мьн һ’ьз дьки?» Һьнге дьле Пәтрус ешийа кӧ Wи се щара wир’а гот: «Тӧ Мьн һ’ьз дьки?» у гот: «Хӧдан, Тӧ һәр тьшти зани, Тӧ зани кӧ әз Тә һ’ьз дькьм». Иса wир’а гот: «Пәзед Мьн бьч’еринә. 18Әз р’аст бе хельф тәр’а дьбежьм, гава кӧ тӧ хорт буйи, тә хwәха qайиша хwә гьредьда у к’ӧда тә дьхwәст дьчуйи. Ле гава кӧ тӧ кал би, те дәстед хwә бьльнд ки у йәки дьне пьшта тә гьредә у тә бьбә wи щийе кӧ тӧ нахwази һәр’ейи». 19Wи әв йәк гот, да ә’йанкьрьне кӧ әwе бь чь щур’ә мьрьне р’умәте бьдә Хwәде. Пәй ве йәкер’а Wи Пәтруср’а гот: «Пәй Мьн wәрә»[+].


Иса у шагьрте һ’ьзкьри

20Пәтрус пьшт хwәва зьвьр’и, дит әw шагьрте кӧ Иса же һ’ьз дькә пәй wан те. Әва әw шагьрт бу, йе кӧ шива евареда хwә авитьбу һ’әмеза Иса у готьбу: «Хӧдан әw к’и йә, кӧ wе нәмамийа Тә бькә?»[+] 21Пәтрус гава әw дит, жь Иса пьрси: «Хӧдан, ле ижар әве чаwа бә?»

22Иса wир’а гот: «Һәгәр Әз бьхwазьм кӧ әw бьминә һ’әта Әз бем, чи тәр’а йә? Тӧ пәй Мьн wәрә!»[+]

23Әва готьна нава хушк-бьрада бәла бу, йане әw шагьрте нәмьрә. Ле бәле Иса бона wи нәготьбу, кӧ әw намьрә, ле готьбу: «Һәгәр Әз бьхwазьм кӧ әw бьминә һ’әта Әз бем, чи тәр’а йә?»

24Әва әw шагьрт ә, йе кӧ бона ван йәка шә’дәтийе дьдә, ӧса жи әв йәк ньвисин. Әм заньн кӧ шә’дәтийа wи р’аст ә[+].

25Һе гәләк кьред дьн жи һәнә, йед кӧ Иса кьрьнә. Һәгәр әw бь һур-гьли бьһатана ньвисаре, бь т’әхмина мьн, әw к’ьтебед ньвисар wе дьнйайеда щи нәбуна[+].

## К’АРЕД ШАНДИЙА

### К’АРЕД ШАНДИЙА

К’АРЕД ШАНДИЙА


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]


К’АРЕД ШАНДИЙА


Пешготьн

К’ьтеба «К’аред Шандийа» думайийа «Мьзгинийа Луqа» йә, йа кӧ бь дәсте Луqа һатийә ньвисаре. Мәрәме к’ьтебе әw ә, кӧ шьровәкә пәйчуйед Мәсиһ чаwа бь р’ебәрийа Р’ӧһ’е Пироз ль Оршәлиме, Щьһустане, Самәрйайе у wәлатед майинда бунә шә’дед Wи (1:8). Ӧса жи дьдә к’ьфше, кӧ щьвина ну бь чь зәлулийе у тә’ли-тәнгийе һ’име хwә гьрт у бь алик’арийа Р’ӧһ’е Пироз чаwа нава wан охьрмед гьранда пешда дьчу. Алики дьнва жи гава һе к’ур дьби, дьбини кӧ әва к’ьтеба т’ариха мәсиһийе йә, кӧ жь Фьльстине нава щьһуйа дәстпебу у паше бу баwәрикә т’әмамийа дьнйайе.

Әм дькарьн К’аре Шандийа сәр се п’ара п’арәвәкьн:

1. Бәлабуна мәсиһийе Оршәлимеда, пәй жорһьлатьна Исар’а (1:1–8:3)

2. Бәлабуна мәсиһийе жь Оршәлиме у Щьһустанеда гьрти һ’әта Самәрйайе, Шаме у щийед дьнә дор-бәред Фьльстине (8:4–12:25)

3. Бәлабуна мәсиһийе нава wәлатед дор-бәре Бә’ра Сьпи (Бә’ра Навбәре), һ’әта Р’омайе (13:1–28:31)

Жь wан qәwьмандьнед ве к’ьтебеда йәкә һәрә бәрбьч’ә’в бона кьред Р’ӧһ’е Пироз ньвисар ә, кӧ Р’ожа Пенщийә һ’әсабда ль Оршәлиме сәр баwәрмәндада чаwа qәwат бари у р’ебәрийа щьвине кьр, щьвин у сәрwеред wе нав хәбата wанда qәwат кьрьн. Һинкьрьнед мәсиһийед пешьн нава даннасинкьрьнада хӧйа дьбә. Аwа мәсәлә, нава даннасинийа Пәтрусе шандида пәй стандьна Р’ӧһ’е Пирозр’а (2:14-36), нава даннасинийа п’арьстгәһеда пәй qәнщбуна йе ньгсәqәтр’а (3:11-26), щабдайина Стәйфанда бәр щьвина гьрәгьред Оршәлиме (7:1-53) у готьнед Паwлосда (13:16-41; 17:22-31; 20:18-35; 22:1-21; 24:10-21; 26:2-23). Әw qәwьмандьнед к’ьтебеда кӧ тенә биранине дьдьнә к’ьфше, кӧ чаwа даннасинкьрьн у һинкьрьнед шандийа бь wе qӧдрәте тенә кьрьне, йа кӧ бь qәwата Р’ӧһ’е Пироз щьвинеда нава ә’мьре баwәрмәндада те к’ьфше у бь щьвине Мьзгинийа Иса Мәсиһ дьнйайеда бәла дьбә.

Һазьркьрьна шә’дәтийа шандийа (1:1-26)
1. Соз у т’әмийа Исайә хьлазийе (1:1-14)
2. Бьжартьна Матийо дәwса Щьһудайе Исхәрйот (1:15-26)
Шә’дәтийа Оршәлимеда (2:1–8:3)
Шә’дәтийа wәлатед Щьһустане у Самәрйайеда (8:4–12:25)
Qӧльхе Паwлос (13:1–28:31)
1. Р’еwитийа Паwлосе шандийә пешьн (13:1–14:28)
2. Шеwьра щьвина Оршәлимеда (15:1-35)
3. Р’еwитийа Паwлосе шандийә дӧда (15:36–18:22)
4. Р’еwитийа Паwлосе шандийә сьсийа (18:23–21:16)
5. Паwлосе гьрти Оршәлимеда, Qәйсәрийеда у р’еwитийа wийә һ’әта Р’омайе у ахьри (21:17–28:31)

### 1


Бона Р’ӧһ’е Пирози[†] создайи


(Луqа 24:49)

1Т’ейофилойе хwәйиqәдьр, мьн к’ьтеба хwәйә пешьнда[*] дәрһәqа wан һ’әму тьштада ньвиси, чь кӧ Иса кьр у һин кьр, жь серида[+] 2һ’әта wе р’ожа кӧ бәрбь ә’змен һатә һьлатьне. Ле һе бәри ә’змен һьлатьне Әwи бь Р’ӧһ’е Пироз[†] т’әми ль шандийед[†] Хwәйә бьжарти кьр. 3Пәй wан щәфайед Хwәр’а Әwи гәләк щара Хwә нишани wан дьда, р’аст дьда избаткьрьне кӧ Әw сах ә. Навбәра чьл р’ожида wанва хӧйа дьбу у дәрһәqа П’адшатийа Хwәдеда[†] wанар’а хәбәр дьда[+]. 4Щарәке гава Әwи т’әви wан нан дьхwар, т’әми да wан у гот: «Жь Оршәлиме[†] дәрнәк’әвьн, ле бәле һивийа созе Баве[†] бьсәкьньн, бона к’ижани wә жь Мьн бьһист[*][+] . 5Йуһ’әнна[†] бь аве ньхӧманд, ле һуне чәнд р’ожа шунда бь Р’ӧһ’е Пироз бенә ньхӧмандьне[†]»[*][+] .


Жорһьлатьна Иса


(Марqос 16:19-20; Луqа 24:50-53)

6Гава шагьрт[†] һәвр’а щики бун, жь Иса пьрсин у готьне: «Хӧдан[†], ви зәманида Те П’адшатийа Исраеле[†] ль wан вәгәр’ини?»[+] 7Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Әw нә ише wә йә кӧ һун wан wәхт у зәмана бьзаньбьн йед кӧ Баве бь һ’ӧкӧме Хwә к’ьфш кьрьнә[+]. 8Ле гава Р’ӧһ’е Пироз бе сәр wә, һуне qәwате бьстиньн у жь Оршәлимеда гьрти т’әмамийа Щьһустане[†], Самәрйайе[†] у һ’әта сәре дьне жи бьбьнә шә’дед Мьн»[*][+] . 9Гава әв йәк гот, бәр ч’ә’ве wан бәрбь ә’змен һатә һьлатьне у ә’wрәки жь бәр ч’ә’ве wан Әw вәшарт[*][+] .

10Әw һе зур’ бьбун ль чуйина Wийә ә’змен дьньһер’ин, ва дӧ мәрьвед[†] к’ьнщсьпи щәм wан сәкьнин[+] 11у готьн: «Гәли щәлилийа! Һун чьма ӧса сәкьни нә у ль ә’змен дьньһер’ьн? Әw Исайе кӧ жь нав wә һатә һьлатьне, wе ӧса жи бе, чаwа wә дит Әw чу ә’змен»[+].


Бьжартьна Матийо дәwса Щьһудайе[†] Исхәрйоти


(Мәтта 27:3-10)

12Һьнге әwана жь ч’ийайе Зәйт’уне[†] вәгәр’ийанә Оршәлиме, кӧ р’ийа р’ожәкә шәмийе[*] дури Оршәлиме бу. 13Гава һатьнә бажер, чунә ода мәзьнә жорьн, әw щийе кӧ Пәтрус[†] у Йуһ’әнна[†], Аqуб[†], Әндраwьс, Филипо, Т’ума, Бәртоломәйо, Мәтта, Аqубе[†] Һалфаwо, Шьмһ’уне wәлатп’арьст[†] у Щьһудайе[†] Аqуб теда дьман[*][+] . 14Ван һ’әмуйа һәр гав һәвр’а т’әви к’ӧлфәта[†] у Мәрйәма[†] дийа Иса у бьрайед Wи дӧа дькьрьн[+].

15Wан р’ожада Пәтрус нава баwәрмәндада р’абу, (кӧ ль wьр qаси сәд бист мәрьви бун) у гот: 16«Гәли бьра! Гәрәке әв ньвисара бьһата сери, чаwа кӧ бәри ве йәке Р’ӧһ’е Пироз бь дәве Даwьд[†] бона Щьһуда[†] готьбу, кӧ әw бу р’ебәре wан, йед кӧ Иса гьртьн[+]. 17Әw т’әви мә нав һ’әсабе мәда бу у п’ара wи жи нава ви qӧльхида[†] бу»[+].

18(Әwи бь һәqе кьре хwәйи нәһәq ә’рдәк станд у ль wьр сәр сери к’әт, зьк ле qәльши дьл-һ’ьнаве wи һ’әму р’ьжийан. 19Әва йәка һ’әму бьнәлийед[†] Оршәлимева ә’йан бу, һ’әта бь зьмане хwә жи wи ә’рдир’а Һәqьлдьма готьн, аwа готи «Ә’рде хуне».)[*][+]

20Пәтрус думайи кьр гот: «Чаwа к’ьтеба Зәбурада[†] жи ньвисар ә:

‹Дә бьра мала wи хьрабә бә, кәсәк теда нәминә›[*]

у:

‹Дә бьра qӧльхе wийи сәрwертийе йәки дьн бьстинә›[*][+] .

21Аwа гәрәке йәк жь wан мера бә, к’ижан кӧ т’әмамийа wи wәхти т’әви мә бунә гава Хӧдан Иса т’әви мә дьчу дьһат, 22жь ньхӧмандьна Йуһ’әннада гьрти һ’әта wе р’ожа кӧ Әw жь нав мә бәрбь ә’змен һатә һьлатьне. Әw гәрәке т’әви мә бьбә шә’де р’абуна Wийә жь мьрьне»[+].

23Дӧ мәри данә сәкьнандьне, йәк Усьве[†] кӧ жер’а Барсабо дьготьн (кӧ наве wи данибун Йусто) у йе дьн Матийо[+]. 24Дӧа кьрьн у готьн: «Хӧдан, Тӧ кӧ дьле[†] һәр кәси зани, жь ван һәр дӧйа к’ижани кӧ Тӧ дьбьжери бьдә к’ьфше,[+] 25wәки әви qӧльхе шандитийе бьстинә, жь к’ижани Щьһуда[†] же к’әт кӧ һәр’ә щийе хwә». 26П’әшк сәр wан авитьн, п’ара Матийо к’әт у әw сәр һ’әсабе йанздәһ шандийада зедә бу[+].

### 2


Һатьна Р’ӧһ’е Пироз Р’ожа Пенщийә һ’әсабда[†]

1Гава Р’ожа Пенщийә һ’әсаб һат[*] , һ’әму жи һәвр’а щики бун[+]. 2Ньшкева жь ә’змен мина дәнге байе qайим дәнгәк һат у т’әмамийа wе мала кӧ теда р’уньштьбун т’ьжи кьр. 3Һьнге зьманед мина алава егьр wанва хӧйа бун у ль сәр һәр йәки жь wан данин[+]. 4Һ’әму бь Р’ӧһ’е Пироз т’ьжи бун у дәстпекьрьн зьманед майин хәбәр дан, чаwа кӧ Р’ӧһ’е Пироз әw дьданә хәбәрдане[+].

5Wи чахи Оршәлимеда щьһуйед[†] хwәдехоф дьман, әw жь нав һ’әму мьләтед бьн п’әр’е ә’зменда һатьбун. 6Гава әw дәнг һат, щьмә’тәкә гьран щьвийа у т’әвиһәв бу, чьмки дьбьһистьн кӧ әwана бь зьманед wан һәр йәки хәбәр дьдан 7у һ’әйр-һ’ӧжмәк’ар, зәндәгьрти майи дьготьн: «Әв һ’әмуйед кӧ хәбәр дьдьн нә жь Щәлиле нә? 8Ле чаwа жь мә һәр йәк wи зьмани дьбьһе, йе кӧ әм навда дьне к’әтьнә? 9Партойи, мәди, ә’лами, бьнәлийед Мәсопотамйайе, Щьһустане, Кәпәдокйайе, Понтосе, Асйайе[*] , 10Фьригйайе, Памфилйайе, Мьсьре[†] у йед ль алийе Либйайа незики Курене у ӧса жи йед хәрибә жь Р’оме һати, 11щьһу[†] у нәщьһуйед[†] кӧ һатьнә сәр баwәрийа[†] щьһуйа, ӧса жи кьрети у ә’рәб. Әм дьбьһен кӧ әвана бь зьмане мә кьред Хwәдейә мәзьн дьбежьн»[+]. 12Һ’әмуйа һ’әйр-һ’ӧжмәк’ар шашмайи һәвдӧр’а дьготьн: «Әв чь һ’әwал ә?» 13Ле һьнәка жи qәрфе хwә дькьрьн у дьготьн: «Пе шәрава ну сәрхwәш бунә»[+].


Даннасинийа Пәтрусә пәй һатьна Р’ӧһ’е Пирозр’а

14Һьнге Пәтрус т’әви һәр йанздәһа р’абу дәнге хwә һьлда у щьмә’тер’а гот: «Гәли щьһуйа у һ’әмуйед кӧ Оршәлимеда дьминьн! Бьра әв йәка wәва ә’йан бә у гӧһ бьдьнә хәбәред мьн. 15Әвана нә сәрхwәш ьн, чаwа кӧ һун дьфькьрьн, һе сьбәһ зу сьһ’әт нәһә йә[*] . 16Ле әва әw йәк ә, чь кӧ Йоел п’ехәмбәр[†] готийә:

17‹Р’ожед ахьрийеда Хwәде дьбежә wе аһа бә:
Әзе жь Р’ӧһ’е Хwә сәр һ’әму мәрьвада бьбариньм,
кӧр’ у qизед wәйе п’ехәмбәртийе[†] бькьн,
щаһьлед wәйе дитьнока бьбиньн
у кал-пиред wәйе жи хәwна.
18Бәле, Әзе wан р’ожада Р’ӧһ’е Хwә сәр хӧлам у щарийед Хwәда жи бьбариньм
у wе п’ехәмбәртийе бькьн.
19Жор ль ә’змен
тьштед ә’щебмайи бьдьмә к’ьфше
у жер сәр ә’рде жи нишана,
хун у агьр, ду у духан[+].
20Р’ойе бьqарә
у һиве жи сор бә мина хуне,
һе бәри һатьна Р’ожа Хӧданә[†] мәзьн у навә нишан[+].
21У wе ӧса бә, һәр кәсе кӧ гази наве Хӧдан кә wе хьлаз бә›[*][+] .

22Гәли исраелийа, ван хәбәра бьбьһен! Исайе Ньсрәте, мәрьвәки кӧ жь алийе Хwәдеда к’ьфшкьри бу, Хwәде пе Wи нава wәда нишан, к’әрәмәт у кьред qәwат кьрьн, чаwа кӧ һун хwәха жи заньн[+]. 23Бона Wи Хwәде һе пешда qьрар кьрьбу у бь занәбуна Wи Әw к’әтә дәсте wә, wә жи бь дәсте нәр’аста дармьхе хьст кӧшт[*][+] . 24Ле Хwәде qәйдед мьрьнейә щәфе вәкьрьн, Әw жь мьрьне р’акьр, чьмки мьрьне нькарьбу һ’ӧкӧми сәр Wи бькьра[*][+] . 25Даwьд бона Wи дьбежә:

‹Мьн т’ьме Хӧдан пешийа хwә дьдит,
чьмки Әw ль алийе мьни р’асте йә, кӧ әз нәльк’ӧмьм[+].
26Бона wе йәке дьле мьн ша бу,
зьмане мьн жи жь әшqа нәсәкьни,
бәдәна мьнә мьри жи wе бь гӧман бьжи,
27чьмки Тӧ мьн дийаре мьрийада[†] наһели,
нә жи Те бьһели кӧ Пирозе Тә бьр’ьзә[+].
28Тә р’ийед ә’мьр мьнва ә’йан кьрьн
у Те шабуна диндара Хwәва мьн т’ьжи ки›[*][+] .

29Гәли бьра! Һ’әwщә йә кӧ әз ашкәрә бона Даwьде бавә’шир wәр’а бежьм, кӧ әw мьр дәфьн кьрьн, т’ьрба wи һ’әта р’ожа иро жи нава мәда йә[+]. 30Ле әw кӧ п’ехәмбәр бу, wи заньбу кӧ Хwәде бь сонд wир’а соз дайә, wе жь бәдәна wи Йәки дайнә сәр т’әхте wи[*][+] . 31Әwи әв йәк һе пешда дит у бона р’абуна Мәсиһ[†] гот, кӧ Әwе дийаре мьрийада нәминә, нә жи бәдәна Wийе бьр’ьзә[*][+] . 32Әва әw Иса бу, йе кӧ Хwәде Әw жь мьрьне р’акьр, кӧ әм һ’әму жи шә’дә нә. 33Хwәде Әw һьлк’ьшанд да к’еләка[†] Хwәйә р’асте, Әwи жи Р’ӧһ’е Пирози создайи жь Баве станд у жорда баранд, чаwа кӧ һун ньһа дьбиньн у дьбьһен[+]. 34Р’аст ә Даwьд нәчубу ә’змана, ле wи хwәха әв йәк гот:

‹Хӧдан готә Хӧдане мьн,
к’еләка Мьнә р’асте р’уне,[+]
35һ’әта кӧ Әз дьжмьнед Тә бькьмә бьне п’ийед Тә›[*] .

36Ньһа бьра т’әмамийа мала Исраел р’ьнд заньбә әw Исайе кӧ wә хач[†] кьр, Хwәде Әw һьн кьрә Хӧдан, һьн жи Мәсиһ».

37Щьмә’те әв йәк кӧ бьһист, мина тирәке дьле wан к’әт, Пәтрус у шандийед майинр’а готьн: «Әм чь бькьн, гәли бьра?»[+] 38Пәтрус wанр’а гот: «Т’обә кьн у бьра жь wә һәр йәк бь наве Иса Мәсиһ бона бахшандьна гӧна бе ньхӧмандьне[†] у һуне Р’ӧһ’е Пироз[†] п’ешк’еш[†] бьстиньн[+]. 39Әв соз бона wә у зар’ед wә йә, ӧса жи бона һ’әмуйед дур ә кӧ Хӧдан Хwәде мәйе гази wан кә»[+].

40Пәтрус бь гәләк хәбәред майин бь мә’рифәти т’әми да у һиви жь wан кьр у гот: «Хwә жь ви ньсьле[†] нәһәq хьлаз кьн». 41Әwед кӧ хәбәред wи qәбул кьрьн, пе аве һатьнә ньхӧмандьне[†] у wе р’оже wәкә се һ’әзара ль һәв зедә бун. 42Wан т’ьме хwә ль һинкьрьна шандийа дьгьрт, ль һәв дьщьвийан, нан кәрдькьрьн[*] у дӧа дькьрьн.


Ә’мьре баwәрмәнда

43Хоф у тьрс дьк’әтә сәр һәр кәси у бь дәсте шандийа гәләк к’әрәмәт у нишан дьбун. 44Һ’әму баwәрмәнд һәвр’а бун у һәр тьштед wан йәк бу[+]. 45Һәбук[†] у мьлк’е хwә жи дьфьротьн у бәлайи һ’әмуйед һ’әwщә дькьрьн. 46Һәр р’ож бь т’ьфаq[†] дьчунә п’арьстгәһе[†], малада нан кәрдькьрьн у әшq-ша бь дьле сах хwарьн дьхwарьн, 47шькьрийа хwә Хwәде данин у т’әмамийа щьмә’те ль wан хwәш бу. Хӧдан жи р’ож бь р’ож һ’әсабе хьлазбуйийа зедә дькьр.

### 3


Qәнщбуна йе ньгада сәqәт п’арьстгәһеда

1Щарәке Пәтрус у Йуһ’әнна wәхте дӧайе сьһ’әта сьсийа һьлдьк’ьшийанә п’арьстгәһе. 2Мәрьвәки жь зькмакийеда ньгада сәqәт һәбу, кӧ һәр р’ож данин бәр дәргәһе п’арьстгәһейи кӧ Бәдәw дьһатә готьне даданин, кӧ жь йед дьһатьнә п’арьстгәһе п’арс кьра[+]. 3Әви кӧ дит Пәтрус у Йуһ’әнна дьк’әвьнә п’арьстгәһе, лава wан кьр кӧ п’арсе бьдьне. 4Пәтрус т’әви Йуһ’әнна ль wи ньһер’и у готе: «Ль мә бьньһер’ә!» 5Әwи жи ль wан ньһер’и у ч’ә’ве wи ле бу, кӧ wе тьштәки жь wан бьстинә. 6Һьнге Пәтрус готе: «Зер’ у зиве мьн т’ӧнә, ле чи мьн һәйә әзе Wи бьдьмә тә. Бь наве Иса Мәсиһе Ньсрәте р’абә бьгәр’ә»[+]. 7Дәсте wийи р’асте гьрт р’акьр, пер’а-пер’а qӧдуме чока у гузәкед wи шьдийан[+]. 8Әwи банзда сәр хwә сәкьни, дәстпекьр гәр’ийа у т’әви wан к’әтә п’арьстгәһе дьгәр’ийа, банздьда у шькьри дьда Хwәде[+]. 9Гава т’әмамийа щьмә’те дит кӧ әw дьгәр’ә у шькьрийе дьдә Хwәде, 10нас кьрьн кӧ әw ә, йе кӧ бона п’арсе бәр дәргәһе п’арьстгәһейи Бәдәw р’удьньшт у бона тьште кӧ т’әви wи qәwьми зәндәгьрти мабун у дьһ’әйирин.


Пәтрус һеwангәһа Сьлеманда[†] даннасин дькә

11Әви кӧ Пәтрус у Йуһ’әнна бәр’нәдьдан, т’әмамийа щьмә’те ә’щебмайи бәрбьр’и wан бәзи, һ’әта wи щийе кӧ жер’а дьготьн һеwангәһа Сьлеман[+]. 12Пәтрус кӧ әв йәк дит, щьмә’тер’а гот: «Гәли исраелийа! Һун чьма бона ве йәке ә’щебмайи манә? Чьма тьһәрәки ль мә дьньһер’ьн? Те бежи qәй мә бь qәwат йан хwәдеп’арьстийа хwә әw да гәр’е? 13Хwәдейе Бьраһим[†], Исһаq[†], Аqуб у Хwәдейе кал-бавед мә, Бәрдәстийе Хwә Иса р’умәт кьр[*] . Wә нәмамийа[†] Wи кьр у бәр Пилато[†] т’әхсир кьр, гава әwи qьрар кьрьбу кӧ Wи бәр’дә[+]. 14Wә йе Пироз[†] у р’аст т’әхсир кьр у йе меркӧж хwәст кӧ wәр’а бе бәр’дане[*][+] . 15Wә Ч’ә’вканийе жийине кӧшт, ле Хwәде Әw жь мьрьне р’акьр у әм хwәха шә’дә нә. 16У qәwата наве Wи әва мәрьва qәнщ кьр, к’ижани кӧ һун дьбиньн у нас дькьн. Бәле wе баwәрийа[†] бь наве Wи әва бәр ч’ә’ве wә һ’әмуйа сах-сьламәт кьр.

17Ньһа гәли бьра, әз заньм кӧ wә жи мина сәрwеред хwә бь нәзанийа хwә кьрийә[+]. 18Ле Хwәде чаwа бәри ве йәке бь дәве һ’әму п’ехәмбәра бона щәфе Мәсиһе Хwә готьбу, ӧса жи кьр. 19Аwа т’обә кьн у бәрбь Хwәде вәгәр’ьн, кӧ гӧнед wә бенә р’әситкьрьне. 20Һьнге wәхтед жийиндарийе жь һ’ьзурийа Хӧдан wе бен у Әwе Иса бьшинә, wи Мәсиһе кӧ бәреда бона wә к’ьфш кьрийә. 21Лазьм ә Әw ль ә’змен бьминә, һ’әта кӧ Хwәде һәр тьшти ну чекә[*] , чаwа кӧ һе бәре пешда Хwәде бь дәве п’ехәмбәред Хwәйә пироз готьбу[+]. 22Бәле Муса[†] гот: ‹Хӧдан Хwәдейе wә wе жь нав бьрайед wәда П’ехәмбәрәки мина мьн wәр’а дәрхә. Һәр чь кӧ wәр’а бежә, гәрәке һун гӧһдарийа Wи бькьн[+]. 23Һәр к’и кӧ гӧһдарийа Wи п’ехәмбәри нәкә, жь нав щьмә’те wе бе qәтандьн у ӧндакьрьне›[*][+] . 24У һ’әму п’ехәмбәра жи, жь Самуел[†] гьрти у йед пәйр’а чь кӧ готьнә, бона ван р’ожа хәбәр данә. 25Һун мират’хӧред[†] п’ехәмбәра у wе пәймане[†] нә, йа кӧ Хwәде т’әви кал-бавед wә[*] гьреда. Әwи готә Бьраһим: ‹Бь зӧр’әта тә әзе дӧа һ’әму мьләтед дьнйайе бькьм›[*][+] . 26Хwәде Бәрдәстийе Хwә Иса мьләтр’а дәрхьст у пешийе шандә щәм wә, кӧ дӧа wә бькә у бь ви аwайи wә һәр кәси жь хьрабийед wә вәгәр’инә».

### 4


Пәтрус у Йуһ’әнна ль бәр щьвина[†] гьрәгьра

1Пәтрус у Йуһ’әнна һе щьмә’тер’а хәбәр дьдан, к’аһина[†] у сәрwере нобәдаред п’арьстгәһе т’әви садуqийа[†] сәр wанда гьртьн[+]. 2Әwана ащьз бьбун, чьмки wана щьмә’т һин дькьр, кӧ Иса жь мьрьне р’абуйә, избат дькьрьн кӧ мьрийе р’абьн. 3Әw гьртьн кьрьнә кәле һ’әта р’ожа дьне, чьмки иди евар бу[+]. 4Ле гәләкед кӧ хәбәр дьбьһистьн баwәр кьрьн, һ’әсабе wан гьһиштә пенщ һ’әзара.

5Р’ожа дьне сәрwер, р’успи[†] у qанунзан[†] щьвийанә Оршәлиме. 6Һәнане сәрәкк’аһин, Qәйафа, Йуһ’әнна, Скәндәр у һ’әмуйед майинә жь хун-qьнета сәрәкк’аһин жи ль wьр бун,[+] 7Пәтрус у Йуһ’әнна нава хwәда данә сәкьнандьне у пьрсин: «Wә бь чь qәwате йан бь чь нави әв йәка кьр?»[+] 8Wе дәме Пәтрус бь Р’ӧһ’е Пироз т’ьжи wанар’а гот: «Гәли сәрwеред щьмә’те у р’успийа![+] 9Һәгәр һун иро бона ве qәнщийа кӧ ви сәqәтир’а бу жь мә дьпьрсьн, кӧ әw чаwа qәнщ буйә,[+] 10бьра wә у т’әмамийа мьләте Исраелева ә’йан бә, кӧ әва бь сайа наве Иса Мәсиһе Ньсрәте ль бәр wә qәнщбуйи сәкьни йә, Әwе кӧ wә хач кьр у Хwәде жь мьрьне р’акьр. 11Әw ә ‹Әw кәвьре кӧ жь wә һоста һатә бер’умәткьрьне у бу сәре ә’нишке[†]›[*][+] . 12Бь кәсәки майин хьлазбун[†] т’ӧнә, чьмки бьн п’әр’е ә’зменда навәки дьн мәрьвар’а нәһатийә дайине, кӧ әм бькарьбьн бь wи хьлаз бьн»[+].

13Гава wана мерк’имийа Пәтрус у Йуһ’әнна дит у пе һ’әсийан кӧ әвана мәрьвнә нәхwәнди у нәзан ьн, ә’щебмайи ман у нас кьрьн, кӧ әвана т’әви Иса бунә. 14Ле әw мәрьве qәнщбуйи кӧ т’әви wан сәкьни дитьн у нькарьбун тьштәк бьготана[+]. 15Һьнге ә’мьри ль wан кьрьн, кӧ әw жь щьвина[†] гьрәгьра дәрен у һәвр’а шеwьрин, 16готьн: «Әм ван мәрьва чаwа бькьн? Чьмки һ’әму бьнәлийед Оршәлимева ә’йан ә кӧ бь дәсте ван к’әрәмәтәкә бәрбьч’ә’в бу у әм нькарьн инк’ар кьн. 17Ле wәки нава щьмә’теда һе бәла нәбә, әм гәфе ль wан бьхwьн, кӧ т’ӧ щар бь Wи Нави кәсир’а хәбәр нәдьн».

18Диса гази wан кьрьн, т’әми данә wан, кӧ т’ӧ щар бь наве Иса хәбәр нәдьн у һин нәкьн. 19Ле Пәтрус у Йуһ’әнна ль wан вәгәр’андьн у готьн: «К’а һун хwәха бьфькьрьн, гәло әв йәк бәр Хwәде р’аст ә кӧ әм гӧр’а wә бькьн, нә йа Хwәде[+]? 20Әм нькарьн бона wан тьштед кӧ мә хwәха дитьн у бьһистьн нәкьнә дәнги». 21Wана диса гәф ль wан хwар у бәр’дан. Бәр щьмә’те мә’ник сәр wан нәдитьн кӧ щәза бьдана wан, чьмки һ’әмуйа жи бона әw тьште qәwьми шькьри дьданә Хwәде[+]. 22Ә’мьре wи мәрьве кӧ әв к’әрәмәта qәнщбуне жер’а бу чьл сали жортьр бу.


Дӧайе баwәрмәнда

23Гава Пәтрус у Йуһ’әнна һатьнә бәр’дане, әw чунә щәм к’ома хwә у wанр’а һәр тьшт гьли кьрьн, чь кӧ сәрәкед к’аһин у р’успийа wанар’а готьбун. 24Wана жи гава бьһист, һәвр’а дәнге хwә һьлдан гази Хwәде кьрьн у готьн: «Йа Хwәйи, Ә’фьрандаре ә’рд у ә’змен, бә’ре у һ’әмуйед нав wанда[*] ,[+] 25Тә бь Р’ӧһ’е Пироз пе дәве баве мә, бәрдәстийе Хwә Даwьд гот:

‹Чьма нәщьһу qьлqьлин у мьләт жи бона тьштед п’уч’ фькьрин?
26П’адшед дьнйайе һазьр сәкьнин у сәрwер һәвр’а мьqабьли Хӧдан у Мәсиһе Wи щьвийан›[*][+] .

27Бәле р’аст ви бажарида сәр бәрдәстийе Тә Исайе пироз, Йе кӧ Тә бь р’ункьрьне[†] к’ьфш кьр, Һеродәс[†] у Пилатойе Понтийо т’әви нәщьһуйа у мьләте Исраеле щьвийан[*] ,[+] 28wәки wан тьшта бькьн, чь кӧ Тә һе бәреда анәгори qәwат у ә’мьре Хwә к’ьфш кьрьбу бьбьн. 29Ньһа йа Хӧдан, сәр гәф у гӧр’ийа wанда бьньһер’ә, к’әрәме хӧламед Хwәр’а бькә, wәки әм мерк’ими хәбәра Тә хәбәр дьн,[+] 30дәсте Хwә дьреж кә, wәки бь наве бәрдәстийе Тә Исайе пироз жь нәхwәшийа qәнщ бьн, нишан у к’әрәмәт бьqәwьмьн». 31Һәма чаwа wана дӧа хьлаз кьр, әw щийе кӧ әw щьвийайи бун һ’әжийа у һ’әму бь Р’ӧһ’е Пироз т’ьжи бун, хәбәра Хwәде мерк’ими хәбәр дьдан[+].


Һәр тьште баwәрмәнда йәк бу

32Дьл у р’ӧһ’е т’әмамийа щьмә’та баwәрмәнда йәк бу. Жь wана т’ӧ кәси һәбука хwәр’а нәдьгот кӧ: «Йа мьн ә», ле һәр тьштед wан йәк бу[+]. 33Шандийа бь qәwата зор шә’дәтийа мьрьн-р’абуна Хӧдан Иса дьдан у к’әрәмәкә[†] мәзьн сәр wан һ’әмуйа бу. 34Нава wанда т’ӧ кәс һ’әwще тьштәки нибу. Әwед кӧ хwәйе ә’рда йан мала бун, дьфьротьн у qимәте wан тьштед фьроти данин[+] 35бәр п’ийед шандийа даданин у wана жи к’ер’а чь лазьм буйа бәла дькьрьн. 36Аwа йәки леwи[†] жь Qӧбрьсе, наве wи Усьв[†], кӧ шандийа жер’а дьгот Барнабас[†], кӧ те фә’мкьрьне: «Йе Дьлдайине[*] »,[+] 37ә’рдәки wи һәбу фьрот, qимәте wи ани бәр п’ийед шандийа дани.

### 5


Гӧне Һананийа у Саферийайе

1Ле мәрьвәки наве wи Һананийа т’әви жьна хwә Саферийайе мьлк’әк фьрот, 2жь qимәте wе һьнәк вәшарт, кӧ жьн жи һаш пе һәбу, һьнәк жи ани ль бәр п’ийед шандийа дани. 3Һьнге Пәтрус wир’а гот: «Һананийа! Әв чаwа бу кӧ мирещьн[†] qәлпе хьраб кьрә дьле тә, кӧ тӧ Р’ӧһ’е Пирозр’а дәрәwа бьки у жь qимәте ә’рде һьнәки вәшери? 4Бәри фьротане нә әw йа тә бу? У пәй фьротанер’а жи qимәте wе дәсте тәда нибу? Тә чьма әв йәк кьрә дьле хwә? Тә нә кӧ мәрьвар’а дәрәw кьр, ле Хwәдер’а». 5Гава Һананийа әв хәбәр бьһистьн, к’әт р’ӧһ’е хwә да у тьрсәкә мәзьн һ’әмуйед кӧ бьһистьн гьрт. 6Хорт жи р’абун әw к’әфән[†] кьрьн у бьрьнә дәрва дәфьн кьрьн.

7Wәкә се сьһ’әта дәрбаз бу, жьна wи кӧ ньзаньбу чь qәwьмийә, к’әтә һьндӧр’. 8Пәтрус же пьрси гот: «Мьнр’а бежә, wә һәбука хwә һәма һаqаси фьрот?» Әwе гот: «Бәле, һәма һаqаси». 9Һьнге Пәтрус wер’а гот: «Һун чьма бунә йәк кӧ Р’ӧһ’е Хӧдан бьщер’ьбиньн? Ва нә дәнге ньгед wан мәрьвед кӧ мере тә дәфьн кьрьнә жь пьшт дери тен, wе тә жи дәрхьнә дәрва». 10Пер’а-пер’а әw к’ӧлфәт к’әтә бәр ньгед wи у р’ӧһ’е хwә да. Һьнге хорт к’әтьнә һьндӧр’, әwа мьрити дитьн, һьлдан бьрьн к’еләка мере wе дәфьн кьрьн. 11Тьрсәкә мәзьн к’әтә сәр т’әмамийа щьвине[†] у һ’әмуйед кӧ әв йәк бьһистьн.


К’әрәмәтед бь дәсте шандийа

12Бь дәсте шандийа гәләк нишан у к’әрәмәт нав щьмә’теда дьбун. (Һ’әму баwәрмәнд һәвр’а һеwангәһа Сьлеманда дьщьвийан[+]. 13Т’ӧ кәси жь йед майин нәwерьбу незики wан буйа, ле бәле щьмә’те жи qәдьре wан дьгьрт. 14Ле диса ә’лаләта жьна у мера һе-һе зедә дьбун, йед кӧ баwәрийа хwә Хӧдан данин.) 15Бона ве йәке хәлqе нәхwәш дәрдьхьстьнә сәре р’ийа, даданинә сәр дарбәста у бәр’а, wәки гава Пәтрус дәрбаз бә, т’әне сийа wи бьк’әвә сәр жь wан һьнәка[+]. 16Ә’лаләт жи жь бажаред дор-бәра дьһатьнә Оршәлиме, т’әви хwә нәхwәш у йед кӧ жь р’ӧһ’ед һ’әрам[†] щәфа дьк’ьшандьн данин у һ’әму жи qәнщ дьбун.


Зерандьна шандийа

17Сәрәкк’аһин[†] у һ’әмуйед т’әви wи, кӧ жь к’омәла садуqийа бун, һ’әвсудийева дагьрти р’абун[+] 18дәст авитьнә шандийа, авитьнә кәла[†] щьмә’тийе[+]. 19Ле мьлйак’әтәки[†] Хӧдан wе шәве дәргәһед кәле вәкьрьн, әw дәрхьстьнә дәрва у готә wан:[+] 20«Һәр’ьн п’арьстгәһеда бьсәкьньн у щьмә’тер’а ван һ’әму готьнед ве жийине бежьн». 21Wана жи гӧһдари кьр, сьбәһе зу к’әтьнә п’арьстгәһе, дәстпекьрьн һин кьрьн.

Һьнге сәрәкк’аһин к’ома хwәва һат, т’әви т’әмамийа к’ома р’успийед Исраеле, щьвина гьрәгьра щьванд у шандьнә кәле кӧ шандийа биньн. 22Ле гава бәрдәсти чун, әw кәледа нәдитьн, вәгәр’ийан һатьн у готьн: 23«Кәла жь һәр алийава дадайи бу у нобәдар жи ль бәр дәргәһа бун, ле гава мә вәкьр, мә һьндӧр’да т’ӧ кәс нәдит». 24Гава сәрwере нобәдаред п’арьстгәһе у сәрәкед к’аһина әв хәбәр бьһистьн, сәр wан ә’щебмайи ман дьготьн: «Гәло чь qәwьмийә?» 25Wе дәме йәки һат wанр’а гот: «Ва әw мәрьвед wә авитьбунә кәле, п’арьстгәһеда сәкьни нә у щьмә’те һин дькьн!» 26Wи чахи сәрwере нобәдара бәрдәстийава т’әвайи чун әw анин, ле нә бь зорбәтийе, чьмки жь щьмә’те дьтьрсийан, кӧ wан нәдьнә бәр кәвьра[+].

27Әw бьрьн бәр щьвина гьрәгьра данә сәкьнандьне, сәрәкк’аһин жь wан пьрси[+] 28у гот: «Мә һ’ьшк т’әми ль wә нәкьр, кӧ бь Wи Нави һин нәкьн? Ле ва wә Оршәлим бь һинкьрьна хwәва т’ьжи кьрийә, һун дьхwазьн щабдарийа хуна Wи Мәрьви бькьнә стуйе мә»[*][+] . 29Пәтрус у шандийед майинва щаб дан у готьн: «Әм гәрәке гӧр’а Хwәде бькьн, нә кӧ йа мәрьва[+]. 30Хwәдейе кал-бавед мә Иса жь мьрьне р’акьр, Әwе кӧ wә дарва дардакьр кӧшт. 31Хwәде Әw бьльнд кьр дани ль мьле Хwәйи р’асте, кӧ бьбә Р’ебәр у Хьлазкьр[†], wәки мәщала т’обәйе у бахшандьна гӧна бьдә Исраеле. 32Әм шә’де ван тьшта нә, ӧса жи Р’ӧһ’е Пироз, к’ижан Хwәде да wан, йед кӧ гӧр’а Wида нә»[+].

33Гава wана әв йәк бьһист, гәләки һерс к’әтьн у дьхwәстьн wан бькӧжьн[+]. 34Ле ферьсики[†] дәрсдаре[†] Qануне һәбу, наве wи Гамалйел у нава т’әмамийа щьмә’теда жи хwәйиqәдьр бу. Әва щьвина гьрәгьрада р’абу сәкьни ә’мьр кьр кӧ шандийа хеләке дәрхьнә дәрва[+] 35у wанр’а гот: «Гәли исраелийа! Һьндава ванда һаш жь хwә һәбьн кӧ һуне чь бькьн. 36Wәхтәке Т’әwдас пешда һат, кӧ хwә данибу дәwса йәки мәзьн у wәкә чарсьд мәрьви жи хwә ле гьртьбун, әw һатә кӧштьне, һ’әму пәйчуйед wи жи т’ур’-т’ур’и бун у кәс нәма. 37Пәй wир’а Щьһудайе Щәлиле жи р’ожед навньвисареда р’абу ә’лаләтәкә гьран ль пәй хwә бьр, ле әw һатә кӧштьне у һ’әмуйед пәй wи дьчун жи бәла-бәлайи бун[+]. 38У ньһа әз ви һ’алида wәр’а дьбежьм, жь ван мәрьва вәгәр’ьн у wан бәр’дьн. Һәгәр әw шеwьр йан шьхӧл мәрьвати бә, wе бәтал бә, 39ле һәгәр жь Хwәдеда йә, һун нькарьн бәтал кьн. Мьqати хwә бьн нәбә кӧ һун р’абьнә бәр Хwәде».

Щьвина гьрәгьра гӧр’а wи кьр, 40гази шандийа кьрьн, әw данә бәр qамчийа, ә’мьри сәр wан кьрьн, кӧ иди бь наве Иса хәбәр нәдьн у бәр’дан. 41Әвана жи жь щьвина гьрәгьра чун, ша дьбун кӧ бона наве Иса һежайи р’әзилкьрьне бунә[+]. 42Һәр р’ож ль п’арьстгәһе у малада т’ьме Мьзгини[†] дьдан у һин дькьрьн кӧ Мәсиһ, Иса йә.

### 6


Бьжартьна һ’әфт к’омәкдара

1Wан р’ожада гава шагьрт зедә дьбун, щьһуйед кӧ йунани[†] хәбәр дьдан һьндава щьһуйед ибранида[†][*] бина хwә тәнг дькьрьн, чьмки хӧрәке кӧ һәр р’ож дьһатә бәлакьрьне нәдьгьһиштә жьнәбийед wан[+]. 2Wи чахи һәр донздәһа гази к’ома шагьрта кьр у готьн: «Әв йәк нә р’аст ә кӧ әм даннасинийа хәбәра Хwәде бьһельн, хӧрәк бәлакьрьнева мьжул бьн. 3Ньһа гәли бьра, жь нава хwәда һ’әфт мәрьвед бь шә’дәтийа наве qәнщ бьбьжерьн, кӧ бь избати Р’ӧһ’е Пироз у сәрwахтийева[†] т’ьжи нә, wәки әм wан дайньнә сәр ви шьхӧли[+]. 4Ле әме хwә бьдьнә дӧа у даннасинийа хәбәре». 5Әва йәка һ’әму баwәрмәнда хwәш һат у әв мәрьвана бьжартьн: Стәйфан, мәрьвәки бь баwәри у Р’ӧһ’е Пирозва т’ьжи, Филипо, Прокоро, Никанор, Тимон, Парменас у Николойе жь Әнтакйайе, кӧ жь п’утп’арьстийе[†] һатьбу сәр баwәрийа щьһуйа[+]. 6Әвана бәр шандийа данә сәкьнандьне, шандийа жи дӧа кьрьн у дәстед хwә данә сәр wан[+]. 7У хәбәра Хwәде пешда дьчу, ә’лаләта шагьрта Оршәлимеда гәләки зедә дьбу у жь к’аһина жи гәләка баwәри qәбул дькьрьн[+].


Гьртьна Стәйфан

8Стәйфан, әw мәрьвәки бь к’әрәм у qәwата Хwәдева т’ьжи бу, нав щьмә’теда к’әрәмәт у нишанед мәзьн дькьрьн. 9Ле һьнәкед жь к’ьништа[†] кӧ Азайи[*] дьһатә готьне, щьһуйед жь Курене у Скәндәрйайе у ӧса жи щьһуйед жь qәзайед Киликйайе у Асйайе р’абун т’әви Стәйфан к’әтьнә дә’wе. 10Ле нькарьбун ль бәр wе сәрwахтийе у wи Р’ӧһ’е кӧ пе хәбәр дьда бьсәкьнийана[+]. 11Wи чахи дьзива сәре чәнд мәрийа т’ьжи кьрьн кӧ бежьн: «Мә бьһист кӧ әва тьштед мьqабьли Муса у Хwәде дьбежә»[+]. 12Бь ви аwайи щьмә’т, р’успи у qанунзан т’әвиһәв кьрьн, р’аһьштьнә Стәйфан, әw гьртьн у к’аши щьвина гьрәгьра кьрьн. 13Шә’дед дәрәw анин данә сәкьнандьне у wан гот: «Әва т’әрка хәбәрдана мьqабьли ви щийе пироз у Qануна Муса[†] накә[+]. 14Мә жь дәве wи бьһист кӧ гот: ‹Исайе Ньсрәте wе ве П’арьстгәһе һьлшинә у ә’дәтед кӧ Муса данә мә бьгӧһезә›»[+]. 15Һ’әмуйед щьвина гьрәгьрада р’уньшти гава ль wи ньһер’ин, дина хwә дане р’әнг-р’уйе wи мина р’әнг-р’уйе мьлйак’әта бу.

### 7


Щабдайина Стәйфан ль бәр щьвина гьрәгьра

1Һьнге сәрәкк’аһин Стәйфанр’а гот: «Әв йәк р’аст ьн?» 2Әwи гот: «Гәли бав у бьра, бьбьһен! Гава баве мә Бьраһим һе Мәсопотамйайеда дьма, кӧ һе нәчубу бажаре Һ’аране, Хwәдейе р’умәте wива хӧйа бу[+] 3у жер’а гот: ‹Жь wәлат у пьсмамед хwә бьqәтә у һәр’ә wи wәлате кӧ әзе нишани тә кьм›[*][+] . 4Һьнге Бьраһим жь wәлате к’ьлданийа дәрк’әт ль Һ’аране ма. Пәй мьрьна баве wир’а Хwәде әw wаргӧһастә ви wәлате кӧ һун ньһа теда дьминьн[+]. 5Ль ве дәре wаргәһ нәда wи, нә жи дәwса ньгәки, ле соз да кӧ ви wәлати чаwа мьлк’ бьдә wи у пәй wир’а жи бьдә зӧр’әта wи, гава кӧ һе зар’ед wи т’ӧнәбун[*][+] . 6Хwәде wир’а аһа гот: ‹Зӧр’әта тәйе wәлате хәлqеда хәрибийеда бә, wе wан бькьнә хӧлам у чарсьд сали бьдьнә щәфе[+]. 7Ле диwана wи мьләте кӧ wе жер’а бьбьнә хӧлам› Хwәде гот, ‹Әзе бькьм, пәй wе йәкер’а әwе дәрен, ль ви щийи Мьн бьһ’әбиньн›[*][+] . 8Паше сьнәт[†] чаwа нишана пәймане да Бьраһим. Аwа гава Исһаq жер’а бу, р’ожа һ’әйшта әw сьнәт кьр у Исһаq жи Аqуб ӧса кьр, Аqуб жи һәр донздәһ кӧр’ед хwәйә бавә’ширед мә ӧса кьрьн[*][+] .

9Бавә’шира жи жь һ’әвсудийе Усьв[†] чаwа хӧлам фьротьн, кӧ wи бьбьнә Мьсьре, ле Хwәде т’әви wи бу[*] ,[+] 10әw жь һ’әму тәнгасийед wи хьлаз кьр. Гава әw бәр Фьрәwьне[†] п’адше Мьсьре сәкьни, Хwәде к’әрәм у сәрwахти дайе, п’адше жи Усьв сәр Мьсьре у т’әмамийа мала хwә кьрә сәрwер[*][+] . 11Һьнге т’әмамийа wәлате Мьсьре у Кәнанеда[†] бу хәлайи у к’әтьнә охьрме гьран, кал-бавед мә нькарьбун хӧрәк дәстхьстана.[*] 12Аqуб кӧ бьһист ль Мьсьре гәньм дәст дьк’әвә, щара пешьн кал-бавед мә шандьн[+]. 13Щара дӧда Усьв хwә бьрайед хwәва да наскьрьне у ә’сьле wи Фьрәwьнва ә’йан бу[+]. 14Һьнге Усьв шанд гази баве хwә Аqуб у т’әмамийа мала wи кьр, кӧ сәрһәв һ’әфте пенщ нәфс бун[+]. 15Аqуб бәржери Мьсьре бу, әw у кал-бавед мә wьр мьрьн[+]. 16Щьнйазед wан бьрьнә Шәхәме кьрьнә wи мәзәле кӧ Бьраһим бь qимәтәки зива жь кӧр’ед Һаморе Шәхәме к’ьр’ибу[*][+] .

17Гава әw wәхте кӧ Хwәде бь сонд Бьраһимр’а соз дабу незик дьбу, щьмә’т Мьсьреда гәләки зедә бьбу[+]. 18Wи чахи п’адшаки дьн Мьсьреда р’абу, кӧ дәрһәqа Усьвда тьштәк ньзаньбу[*][+] . 19Әwи һ’ьләк’ари ль мьләте мә кьр у кал-бавед мә данә щәфе, п’ейи сәр wан кьр, кӧ әw зар’окед хwә бавежьнә дәрва, кӧ нәжин[*][+] . 20Wи чахи Муса жь дийа хwә бу, әw йәки гәләки бәдәw бу у се мәһа мала баве хwәда мәзьн бу.[*][+] 21Гава әw һатә авитьне, qиза Фьрәwьн әw һьлда бьр, чаwа кӧр’ хwәр’а мәзьн кьр[+]. 22Муса т’әмамийа сәрwахтийа мьсьрийа һин бу, хәбәрдан у шьхӧле хwәда жи зор бу.

23Гава чьл салийа wи т’әмам бу, дьле wир’а дәрбаз бу кӧ сәрики бьдә хушк-бьрайед хwә зар’ед Исраел. 24Әwи йәки исраели дит кӧ йәки мьсьри нәһәqи ле дькьр, чу пьшта wи, һ’әйф һьлда йе мьсьри кӧшт[+]. 25Муса т’ьре[†] хушк-бьрайед wийе фә’м бькьн, кӧ Хwәде wе бь дәсте wи хьлазбуне бьдә wан, ле фә’м нәкьрьн. 26Р’ожа дьне р’асти дӧ исраелийа һат кӧ шәр’ дькьрьн, хwәст кӧ wан ль һәв бинә у гот: ‹Ә’вдно! Һун бьра нә, чьма нәһәqийе ль һәвдӧ дькьн?› 27Ле әwе кӧ нәһәqи ль һәвале хwә дькьр, әw дә’ф да у готе: ‹К’е тӧ сәр мә сәрwер у һ’акьм к’ьфш кьри? 28Йан тӧ дьхwази мьн жи мина wи мьсьрийе дӧһӧ бькӧжи?›[*][+] 29Гава Муса әв йәк бьһист, р’әви wәлате Мьдйане хәрибийеда ма у ль wьр дӧ кӧр’ жер’а бун[*][+] .

30Пәй чьл салир’а бәр’ийеда ль ч’ийайе Синайе[†] мьлйак’әтәк нава алава агьре дьр’ийеда wива хӧйа бу.[*][+] 31Муса кӧ дит, ль сәр wе йәке ә’щебмайи ма. Гава незик дьбуйе кӧ бьбинә, дәнге Хӧдан бьһист: 32‹Әз Хwәдейе кал-бавед тә, Хwәдейе Бьраһим, Исһаq у Аqуб ьм›. Муса дьләрьзи у нәwерьбу бьньһер’ийа[+]. 33Һьнге Хӧдан готе: ‹Чарьхед ньгед хwә бехә, чьмки әw щийе кӧ тӧ ле сәкьни йи ә’рде пироз ә. 34Бәле Мьн щәфе щьмә’та Хwә Мьсьреда дит у заринийа wан бьһист, пәйа бум кӧ wан хьлаз кьм. Дә ньһа wәрә Әз тә бьшиньмә Мьсьре›[+].

35Әw Мусайе кӧ т’әхсир кьрьн у готьне: ‹К’е тӧ сәр мә сәрwер у һ’акьм к’ьфш кьри?› Хwәде бь дәсте wи мьлйак’әте кӧ нав дьр’ийеда wива хӧйа бу, әw чаwа сәрwер у хьлазкьр шанд[*][+] . 36Әwи әw жь Мьсьре дәрхьстьн, Мьсьре, бә’ра Сор у бәр’ийеда[†] чьл сали нишан у к’әрәмәт кьрьн[*][+] . 37Муса һәма әw бу, йе кӧ зар’ед Исраелр’а гот: ‹Хwәде wе жь нав бьрайед wәда п’ехәмбәрәки мина мьн бона wә р’акә›[*][+] . 38Муса әw бу, йе кӧ бәр’ийеда нава щьмә’те бу, ль сәре ч’ийайе Синайе жи т’әви wи мьлйак’әти бу, к’ижани т’әви wи кал-бавед мәр’а хәбәр дьда. Әва әw бу, йе кӧ әw хәбәред жийине һьлдьдан кӧ бьдә мә[*][+] .

39Ле кал-бавед мә нәхwәстьн гӧр’а wи бькьн, әw т’әхсир кьрьн, дьлед хwәда вәгәр’ийанә Мьсьре[+] 40у Һарунр’а[†] готьн: ‹Мәр’а хwәдейа чекә, кӧ пешийа мә к’әвьн, чьмки әw Мусайе кӧ әм жь wәлате Мьсьре дәрхьстьн, әм ньзаньн чь һатә сәре wи›[*][+] . 41Һәма wан р’ожада п’утәки мина голька чекьрьн, qӧрбан[†] wи п’утир’а дан у бона шьхӧле дәсте хwә к’еф кьрьн[*][+] . 42Һьнге Хwәде бәре Хwә жь wан гӧһаст у һьшт кӧ әw стәйркед ә’змен бьһ’әбиньн, чаwа к’ьтеба п’ехәмбәрада ньвисар ә:

‹Гәло чьл сали qӧрбан у һ’әди[†] wә бәр’ийеда Мьнр’а дан, Мала Исраел[+]?
43На, ле wә коне Молох хwәде у стәйрка Р’әмфан хwәдейе хwә һьлдьдан,
әв сурәт ьн, йед кӧ wә чекьрьн,
wәки һун wан бьһ’әбиньн.
Бона ве йәке Әзе wә бьгӧһезьмә wи алийе wәлате Бабилоне[†]›[*] .

44Коне Шә’дәтийе[†] бәр’ийеда т’әви кал-бавед мә бу. Әw ӧса һатә чекьрьне, чаwа Әwе кӧ Мусар’а хәбәр да, ә’мьр кьр кӧ мина wи шькьле кӧ дитьбу чекә[*][+] . 45Паше кал-бавед мә жи әw коне кӧ жь пешийа wанр’а мабу, һьлдан анинә ви wәлати, wи wәхте кӧ wан т’әви Йешу жь wан мьләта зәфт кьрьбун у Хwәде жь бәр кал-бавед мәва бәри wан мьләта дабу. Әw кон ль wьр ма һ’әта wәхте Даwьд[*] . 46Даwьд жи к’әрәм жь Хwәде станд, хwәст кӧ ханәке бона Хwәдейе Аqуб чекә[*][+] . 47Ле Сьлеман бона Wи ханәк чекьр[*] . 48Ле бәле Йе Һәри Жорьн малед бь дәста чекьрида наминә, чаwа п’ехәмбәр дьбежә:[+]

49‹Ә’зман к’ӧрсийа Мьн ә,
ә’рд жи бьне п’ийед Мьн ә.
Һуне чь мале Мьнр’а чекьн? Хӧдан дьбежә.
Йан жи чь щийи бона р’ьһ’әтийа Мьн?
50Нә дәстед Мьн әв һәр тьшт чекьрьнә?[*] ›

51Сәрһ’ьшкно! К’афьр у гӧһада кәр’но![*] Һун т’ьме мьqабьли Р’ӧһ’е Пироз дьсәкьньн, кал-бавед wә чаwа бунә, һун жи ӧса нә[*][+] . 52Кал-бавед wә жь п’ехәмбәра к’ижан нәзерандьн? Әwед кӧ һе бәреда бона һатьна Йе Р’аст дьготьн, дькӧштьн. У ва ньһа жи wә нәмамийа Wи кьр у кӧшт[+]. 53Wәр’а Qанун бь дәсте мьлйак’әта һатә дайине, ле wә хwәй нәкьр!»[+]


Кӧштьна Стәйфан

54Гава әв тьшт дьбьһистьн, һәwа wан дьк’әт у дьранед хwә сәр wи дьч’ьр’ькандьн[+]. 55Ле Стәйфан бь Р’ӧһ’е Пироз т’ьжи бәре хwә ә’зменда кьр, р’умәта Хwәде у Иса ль мьле Хwәдейи р’асте сәкьни дит[+] 56у гот: «Ва йә әз ә’змана вәбуйи дьбиньм у Кӧр’е Мерьв[†] ль мьле Хwәдейи р’асте сәкьни!»[+] 57Wи чахи wана кьрә qир’ин у гӧһед хwә гьртьн, һ’әму һәвр’а р’аһьштьнә wи, 58әw жь бажер дәрхьстьн, данә бәр кәвьра. Шә’да жи к’ьнщед хwә данинә бәр ньгед хортәки наве wи Шаwул[+]. 59Гава кәвьр давитьне, Стәйфан дӧа кьр у гот: «Хӧдан Иса, р’ӧһ’е мьн бьстинә»[+]. 60Һьнге wи чок да, бь дәнге бьльнд кьрә гази: «Хӧдан, ве йәке ванар’а гӧнә[†] һ’әсаб нәкә». Аһа кӧ гот, һеньжи[*][+] .

### 8

1Шаwул жи qайл бу, кӧ әw бе кӧштьне.


Шаwул пәй баwәрмәнда дьк’әвә

Әwе р’оже мьqабьли щьвина[†] Оршәлимеда зерандьнәкә гьран дәстпебу. Пештьри шандийа һ’әмуйед баwәрмәнд бәлайи т’опрахед Щьһустане у Самәрйайе бун[+]. 2Мәрьвед хwәдехоф Стәйфан дәфьн кьрьн у шинәкә гьран сәр кьрьн. 3Ле Шаwул гәләк зьрар дьда щьвине, мал-мал дьгәр’ийа жьн у мер к’аши дәрва дькьрьн давитьнә кәле[*][+] .


Филипо Самәрйайеда Мьзгинийе дьдә

4Әwед бәла-бәлайи бьбун дьгәр’ийан, Мьзгинийа хәбәре дьдан[+]. 5Филипо жи бәржери бажарәки Самәрйайе бу, wанр’а бона Мәсиһ даннасин дькьр[+]. 6Ә’лаләте бь дьл гӧһдарийа готьнед Филипо дькьр, гава дьбьһистьн у дьдитьн әw к’әрәмәтед кӧ wи дькьрьн. 7Жь гәләк щьнак’әтийа[†] р’ӧһ’ед һ’әрам бь дәнге бьльнд дькьрьнә qир’ин дәрдьк’әтьн у гәләк шьлушә’т, ньгада сәqәт qәнщ дьбун[+]. 8Һьнге шабунәкә мәзьн к’әтә wи бажари.

9Мәрьвәк wи бажарида һәбу наве wи Шьмһ’ун, әwи һе зува сербази[†] дькьр у самәри[†] ә’щебмайи дькьрьн у хwә жи данибу дәwса йәки мәзьн. 10Т’әмамийа щьмә’те жь бьч’ука һ’әта мәзьна бь дьл гӧһ дьданә wи у дьготьн: «Әв ә әw ‹Qәwата Хwәдейә мәзьн› кӧ дьбежьн». 11Бь дьл гӧһ дьданә wи, чьмки әwи зува бь сербазийед хwә әw ә’щебмайи кьрьбун. 12Ле гава әwи әw мьзгинийа Филипо баwәр кьр, йа кӧ бона П’адшатийа Хwәде у наве Иса Мәсиһ дьда, һьн мер һьн жьн, һ’әму жи пе аве һатьнә ньхӧмандьне. 13Шьмһ’ун хwәха жи баwәр кьр һатә ньхӧмандьне у т’ьме т’әви Филипо бу. У гава әw нишан у к’әрәмәтед зор кӧ дьбун дьдит, ә’щебмайи дьма[+].

14Шандийед Оршәлимеда гава бьһистьн, wәки Самәрйайе хәбәра Хwәде qәбул кьрийә, Пәтрус у Йуһ’әнна шандьнә щәм wан[+]. 15Әw кӧ бәржер бун, бона wан дӧа кьрьн кӧ Р’ӧһ’е Пироз бьстиньн,[+] 16чьмки һ’әта һьнге һе Р’ӧһ’е Пироз нәһатьбу сәр жь wан т’ӧ кәси, т’әне бь наве Хӧдан Иса һатьбунә ньхӧмандьне[+]. 17Һьнге Пәтрус у Йуһ’әнна дәстед хwә данинә сәр wан у wана Р’ӧһ’е Пироз станд[+].

18Гава Шьмһ’ун дит, wәки бь дәст данина шандийа Р’ӧһ’е Пироз дьстиньн, п’әрә дьрежи wан кьр 19у гот: «Әви һ’ӧкӧми бьдьнә мьн жи, кӧ әз дәсте хwә дайньмә сәр к’е, Р’ӧһ’е Пироз бьстинә». 20Ле Пәтрус wир’а гот: «Зиве тә бьра т’әви тә бьт’әр’ьбә! Тә т’ьре п’ешк’еша Хwәде п’әрәти те стандьне! 21П’ара тә ве йәкеда тьштәк т’ӧнә, чьмки дьле тә ль бәр Хwәде нә р’аст ә. 22Ньһа жь wе хьрабийа хwә вәгәр’ә, р’әща жь Хӧдан бькә, бәлки әв нета тәйә хьраб бе бахшандьне,[+] 23чьмки әз тә нава тә’лайийа зьрав у qәйдед нәһәqийеда дьбиньм». 24Шьмһ’ун ле вәгәр’анд у гот: «Һун бона мьн һиви жь Хӧдан бькьн, wәки жь әw готьнед wә т’ӧ тьшт нәйе сәре мьн»[+].

25Гава wана шә’дәти да у хәбәра Хӧдан хәбәр дан, пашда вәгәр’ийанә Оршәлиме у ль сәр р’ийа хwә гәләк гӧндед Самәрйайеда жи Мьзгини дьдан[+].


Филипо у нәмере[†] жь wәлате Әтйупийе

26Һьнге мьлйак’әтәки Хӧдан Филипор’а гот: «Р’абә һәр’ә алийе башуре[†], сәр wе р’ийа кӧ жь Оршәлиме бәржери Газзайе дьбә», кӧ чол-бәстәк бу[+]. 27Әw жи р’абу чу у дина хwә дайе, ва йә нәмерәки[†] жь Әтйупийе wәзире Кәндаке, аwа готи п’адша Әтйупийе, кӧ wәк’иле т’әмамийа хьзна wе бу, бона һ’әбандьне һатьбу Оршәлиме. 28Әw жь wьр вәдьгәр’ийа у ә’рәба хwәда к’ьтеба Ишайа[†] п’ехәмбәр дьхwәнд. 29Р’ӧһ’ Филипор’а гот: «Пешда һәр’ә у р’әх ә’рәбева һәрә»[+]. 30Филипо жи бәзи незик буйе, бьһист кӧ әw к’ьтеба Ишайа п’ехәмбәр дьхунә у же пьрси: «Чь кӧ тӧ дьхуни фә’м дьки?» 31Әwи готе: «Әзе чаwа бькарьбьм фә’м бькьм, һәгәр йәк мьнр’а шьровәнәкә?» У һиви жь Филипо кьр кӧ р’абә р’әх wи р’уне[+]. 32Әw щийе кӧ wи ньвисареда дьхwәнд әв бу:

«Мина пәза бона сәржекьрьне һатә бьрьне
у чаwа бәрха ль бәр qӧсесе хwә накә к’алин,
дәве Хwә вәнакә.
33Әw ньмьз кьрьн у һәqе Wи же стандьн.
Дәрһәqа зӧр’әта Wида к’е wе гьли кә?
Чьмки ә’мьре Wи жь р’убаре дьне һатә һьлдане»[*] .

34Нәмер жь Филипо пьрси у готе: «Әз һиви дькьм мьнр’а бежә, п’ехәмбәр ван тьшта бона к’е дьбежә? Бона хwә йан бона йәки майин?» 35Филипо р’абу wе ньвисареда дәстпекьр дәрһәqа Мьзгинийа Исада wир’а шьровәкьр[+].

36-37Гава р’ийа хwәда дьчун, әw гьһиштьнә авәке у нәмер гот: «Ва йә ав, иди чь наһелә кӧ әз бемә ньхӧмандьне?»[*] 38У нәмер ә’мьр кьр, кӧ ә’рәбе бьдьнә сәкьнандьне, һәр дӧ жи к’әтьнә аве у Филипо нәмер ньхӧманд. 39Гава әwана жь аве дәрк’әтьн, Р’ӧһ’е Хӧдан Филипо һьлда, иди нәмер Филипо нәдит, әw әшq у ша р’ийа хwәда чу. 40Ле Филипо Ашдодеда хӧйа бу у дьгәр’ийа, Мьзгини дьда һәр бажари, һ’әта Qәйсәрийе жи һат.

### 9


Чаwа Шаwул ль Иса вәдьгәр’ә


(К’аред Шандийа 22:6-16; 26:12-18)

1Шаwул жи һ’әта һьнге һе гәф ль шагьртед Хӧдан дьхwар кӧ wан бьдә кӧштьне. Әw чу щәм сәрәкк’аһин,[+] 2дәстурнә’мә сәр к’ьништед Шаме жь wи хwәстьн, wәки һ’ӧкӧме wи һәбә жьн у меред кӧ ль пәй ве Р’е дьчьн һәгәр бьбинә, wан бьгьрә гьредайи бинә Оршәлиме. 3Гава дьчу незики Шаме бу, ньшкева жь ә’змен р’онайике дора wи шәwq да[+]. 4Әw к’әтә ә’рде у дәнгәк бьһист кӧ wир’а дьгот: «Шаwул, Шаwул! Тӧ чьма Мьн дьзерини?» 5Әwи жи гот: «Тӧ к’и йи, Хӧдан?» Wи дәнги готе: «Әз әw Иса мә, Йе кӧ тӧ дьзерини[*] . 6Дә ньһа р’абә һәр’ә бажер, wе тәр’а бе готьне те чь бьки». 7Әw мәрьвед кӧ т’әви wи дьчун сар бун сәкьнин у зар-зьман к’әтьн. Wан әw дәнг дьбьһист, ле кәсәк нәдьдитьн. 8Шаwул жь ә’рде р’абу, ч’ә’вед wи вәкьри бун, ле тьшт нәдьдит. Һьнге дәсте wи гьртьн бьрьнә Шаме. 9Әw се р’ожа кор ма, нә хwар у нә жи вәхwар.

10Шамеда шагьртәки наве wи Һананийа һәбу, Хӧдан дитьнокеда һатә бәр ч’ә’ва у wир’а гот: «Һананийа!» Әwи гот: «Әз вьра мә, Хӧдан»[+]. 11Хӧдан wир’а гот: «Р’абә һәр’ә wе к’уча кӧ жер’а Р’аст дьбежьн, мала Щьһудада бона йәки жь Тарсусе наве wи Шаwул бьпьрсә, чьмки ва йә әw дӧа дькә,[+] 12дина хwә дайе, ва мәрик дитьнокеда һатә бәр ч’ә’ва, наве wи Һананийа, әw һат дәстед хwә данинә сәр wи, кӧ әw диса бьбинә». 13Һананийа ле вәгәр’анд у гот: «Хӧдан, бона ви мәрьви мьн жь гәләка бьһистийә, wәки Оршәлимеда wи чьqас хьраби ль щьмә’та Тә кьрийә. 14Вьр жи алийе сәрәкед к’аһинада һ’ӧкӧме wи һәйә, һ’әмуйед кӧ гази наве Тә дькьн бьгьрә». 15Ле Хӧдан жер’а гот: «Тӧ һәр’ә, чьмки Мьн әw чаwа һащәтәк бьжартийә, wәки наве Мьн нәщьһуйа, п’адша у зар’ед Исраелева бьдә наскьрьне[+]. 16Әзе Хwәха нишани wи кьм, кӧ чьqаси гәрәке бона наве Мьн щәфе бьк’ьшинә»[+].

17Һананийа жи чу к’әтә wе мале, дәсте хwә дани сәр wи у готе: «Шаwул бьра! Хӧдан әз шандьмә, әw Исайе р’ева р’асти тә һат, wәки тӧ диса бьбини у бь Р’ӧһ’е Пироз т’ьжи би»[+]. 18Дәстхwәда жь ч’ә’вед wи мина капәке тьшт же wарийан, дит, р’абу пе аве һатә ньхӧмандьне, 19хwарьн хwар у qәwата wи һатә щи.


Шаwул бажаре Шамеда Мьзгинийе дьдә

Чәнд р’ожа Шаwул щәм шагьртед Шамеда ма[+]. 20Дәстхwәда Шаwул дәстпекьр к’ьништада бона Иса даннасин кьр у гот кӧ: «Әw Кӧр’е Хwәде йә». 21Һ’әмуйед кӧ дьбьһистьн, ә’щебмайи дьман у дьготьн: «Әва әw нинә, кӧ Оршәлимеда йед кӧ гази Ви Нави дькьрьн дькӧштьн? У бона wе йәке һатийә вьр жи, wәки wан бьгьрә у бьбә бьдә дәсте сәрәкед к’аһина?»[+] 22Ле Шаwул һинкьрьнеда һе qәwат дьбу, избат дькьр кӧ Мәсиһ һәма Иса йә у дәнге һ’әму щьһуйед Шамеда дьда бьр’ине[+].

23Гава гәләк р’ож дәрбаз бун, щьһу шеwьрин кӧ wи бькӧжьн,[+] 24ле Шаwул нета wанә хьраб һ’әсийа. Әw шәв у р’ож бәр дәргәһед бажер бун кӧ wи бькӧжьн, 25ле шагьртед wи жи шәв әw бь зәмбиле диwерва дахьстьн[*][+] .


Шаwул Оршәлимеда

26Гава Шаwул һатә Оршәлиме, wи дькьр кӧ т’әви шагьрта бә, ле һ’әму жь wи дьтьрсийан, wан баwәр нәдькьрьн кӧ әw жи буйә шагьрт. 27Һьнге Барнабас әw һьлда бьрә щәм шандийа у wанр’а гьли кьр, кӧ әwи р’еда чаwа Хӧдан дитийә у т’әви wи хәбәр дайә, Шамеда жи чаwа мерк’ими наве Иса даннасин кьрийә[+]. 28Шаwул Оршәлимеда т’әви wан р’адьбу-р’удьньшт у бь наве Иса Хӧдан мерк’ими даннасин дькьр. 29Ӧса жи т’әви щьһуйед кӧ бь йунани[†] хәбәр дьдан бь хәбәрдане дьк’әтә дә’wе, wана жи дькьр кӧ әw бькӧшта[+]. 30Гава бьра ве йәке һ’әсийан, әw бәржер бьрьнә Qәйсәрийе у дәрбази Тарсусе кьрьн[+].

31Аwа щьвин ль т’әмамийа Щьһустане, Щәлиле у Самәрйайе дәмәке ә’дьлайийеда бу, р’ӧһ’анийеда ава дьбу, бь хофа Хӧдан у бь дьлдайина Р’ӧһ’е Пироз пешда дьчу, баwәрмәнд зедә дьбун.


Qәнщбуна Әйнейас

32Пәтрус жи һ’әму щийа дьгәр’ийа у бәржери щәм щьмә’та Хwәдейә Лидайе жи бу. 33Wьр мәрьвәк дит наве wи Әйнейас, кӧ һ’әйшт салед wи бун, шьлушә’т щи-ньвинада п’алдайи бу. 34Пәтрус wир’а гот: «Әйнейас! Иса Мәсиһ тә qәнщ дькә. Р’абә у ньвина хwә бьдә һәв». Әw пер’а-пер’а р’абу сәр хwә[+]. 35Һ’әму бьнәлийед Лидайе у дәшта Шароне әw дитьн у бәрбь Хӧдан вәгәр’ийан.


Сахбуна Табит’айе

36Йафайеда к’ӧлфәтәкә шагьрт һәбу, наве wе Табит’а, кӧ «Хәзал» те wәлгәр’андьне. Әва нава һ’әму qәнщи у херкьрьнада мабу[+]. 37Wан р’ожада әwа нәхwәш к’әт мьр у әw шуштьн ода жорьнда данин. 38Йафа незики Лидайе бу. Гава шагьрта бьһист кӧ Пәтрус ль wьр ә, дӧ мәри шандьн һиви кьрьн у готьн: «Дәрәнги нәбә зу wәрә щәм мә». 39Пәтрус жи р’абу т’әви wан һат. Гава гьһиштә wьр, әw бьрьнә ода жорьн, һ’әму жьнәбийа дора wи гьрт у бь гьри әw к’ьнщ у кьрасед кӧ сахийа хwәда Хәзале бона wан дьрутьбун, нишани wи дьдан. 40Һьнге Пәтрус һ’әму дәрхьстьнә дәрва, чок да дӧа кьр у сәр щьнйазда вәгәр’ийа гот: «Табит’а! Р’абә сәр хwә». Әwе ч’ә’вед хwә вәкьрьн, ль Пәтрус ньһер’и, р’абу р’уньшт[+]. 41Әwи дәсте хwә да wе р’акьрә п’ийа, паше гази щьмә’та Хwәде у жьнәбийа кьр, әw сах бәр wан да сәкьнандьне[+]. 42Әва йәка т’әмамийа Йафайеда бәла бу у гәләка баwәрийа хwә Хӧдан анин. 43Пәтрус гәләк р’ожа ль Йафайе мала Шьмһ’уне ч’әрмкәрда ма.

### 10


Кор’нелйойе нәщьһу[†] гази Пәтрус дькә у дитьнока Пәтрус

1Qәйсәрийеда мәрьвәки наве wи Кор’нелйо һәбу, р’әфа «Ордийа Италйайеда» сәрсәд[†] бу. 2Әw мала хwәва йәки хwәйиман у хwәдехоф бу, щьмә’та щьһуйар’а жи гәләк хер дькьрьн у һәр гав бәр Хwәде дӧа дькьр[+]. 3Әwи нивро незики сьһ’әта сьсийа дитьнокеда бәр ч’ә’ве хwә ашкәрә мьлйак’әтәки Хwәде дит кӧ һатә щәм wи у wир’а гот: «Кор’нелйо!»[+] 4Әwи кӧ ль wи ньһер’и, саw к’әтә сәр у гот: «Чь йә Хӧдан?» Мьлйак’әт готе: «Хwәде дӧа у херед тә qәбул кьрьн у әw бир накә[+]. 5Дә ньһа мәрийа бьшинә Йафайе, гази Шьмһ’ун[†] кә, йе кӧ жер’а Пәтрус дьбежьн. 6Әw чаwа меван мала Шьмһ’уне ч’әрмкәрда бәр бә’ре дьминә»[+]. 7Гава әw мьлйак’әте кӧ wир’а хәбәр дьда чу, әwи гази дӧ хӧламед мале у әскәрәки бәрдәстийи хwәйиман кьр 8у һәр тьшт wанр’а гьли кьр шандьнә Йафайе.

9Р’ожа дьне әwана һе дьчун у незики бажер дьбун, Пәтрус незики сьһ’әта донздәһа р’абу сәр хени кӧ дӧа бькә[+]. 10Әw бьр’чи бу хwәст кӧ нан бьхwә. Һе гава нан һазьр дькьрьн, мина сьһ’әтәке сәр wир’а дәрбаз бу. 11У wи дина хwә дайе, ва ә’зман вәбу, тьштәки мина дәстәхана мәзьн һәр чар гошава дардабу, дьһатә хwаре сәр ә’рде. 12Сәр wе һәр щур’ә һ’әйwанед чарп’е, шулькийед ә’рде у тәйрәдед ә’змен һәбун. 13Дәнг һатә wи: «Р’абә Пәтрус, сәржекә у бьхwә». 14Ле Пәтрус гот: «Һ’аша жь мьн Хӧдан, мьн т’ӧ щар тьштәки һ’әрам[†] йан п’ис нәхwарийә»[+]. 15Щара дӧда әw дәнг һатә wи: «Әw тьште кӧ Хwәде һ’әлал кьрийә тӧ һ’әрам һ’әсаб нәкә»[+]. 16Әва йәка се щара qәwьми у һьнге әw дәстәхан ә’зменва һатә һьлатьне.

17Пәтрус һе ә’щебмайи нав хwәда дьфькьри: «Әв чь дитьнок бу мьн дит?» ва әw мәрьвед кӧ Кор’нелйо шандьбун ль бәр дәргәһ сәкьнин у мала Шьмһ’ун пьрсин. 18Дәнг дан готьн: «Шьмһ’уне кӧ жер’а Пәтрус дьбежьн ль вьр меван ә?» 19Пәтрус һе сәр wе дитьноке дьфькьри, Р’ӧһ’ жер’а гот: «Ва нә се мәри ль тә дьгәр’ьн[+]. 20Дә иди р’абә һәр’ә хwаре у дӧдьли нәбә т’әви wан һәр’ә, чьмки Мьн әwана шандьнә». 21Пәтрус жи пәйа бу, чу щәм wан мәрьва у гот: «Әз ьм әwе кӧ һун ле дьгәр’ьн. Һун бона чь һатьнә?» 22Wан гот: «Кор’нелйойе сәрсәд әм шандьнә. Әw мәрьвәки р’аст, хwәдехоф у алийе т’әмамийа мьләте щьһуйада жи хwәйийе шә’дәтийа qәнщ ә. Әwи ә’мьр жь мьлйак’әтәки пироз станд, кӧ тә гази мала хwә кә у хәбәрдана тә бьбьһе»[+]. 23Һьнге Пәтрус әw т’әглифи мале кьрьн, щийе шәве да wан.

Р’ожа дьне Пәтрус р’абу т’әви wан чу, чәнд баwәрмәндед Йафайе жи т’әви wи чун. 24Р’ожа дьн гьһиштьнә Qәйсәрийе, Кор’нелйо жи гази хwәхати у достед хwә кьрьбу у һивийа wан бу. 25Гава Пәтрус дьк’әтә һьндӧр’, Кор’нелйо пешийа wида чу у к’әтә бәр ньга у бәр та бу[+]. 26Ле Пәтрус әw р’акьрә п’ийа у готе: «Р’абә бьсәкьнә, әз хwәха жи мәри мә»[+]. 27Wир’а бь хәбәрдане к’әтә һьндӧр’ у ль wьр гәләк щьвийайи дитьн. 28Әwи wанар’а гот: «Һун хwәха заньн кӧ нә ә’дәте мере щьһу йә, кӧ т’әви нәщьһуйа р’абә-р’уни, йан һәвва һәр’ьн-бен. Ле Хwәде бәр мьн вәкьр, wәки әз т’ӧ кәси п’ис йан һ’әрам һ’әсаб нәкьм[+]. 29Бона wе йәке жи гава гази мьн кьрьн, мьн на-на нәкьр р’абум һатьм. У әз ньһа дьпьрсьм, wә бона чь гази мьн кьрийә?»

30Кор’нелйо гот: «Бәри чар р’ожа, незики ви чахи мьн дӧайе сьһ’әта сьсийа мала хwәда дькьр[*] , ньшкева мәрьвәк бь к’ьнще чил-qәрqаш ль бәр мьн сәкьни 31у гот: ‹Кор’нелйо! Хwәде дӧайед тә бьһистьн у херед тәйә кьри жи бир анин. 32Ньһа мәрийа бьшинә Йафайе гази Шьмһ’ун кә, йе кӧ жер’а Пәтрус дьбежьн, әw чаwа меван ль мала Шьмһ’уне ч’әрмкәрда бәр бә’ре дьминә›[*] . 33Мьн жи пер’а-пер’а шандьнә щәм тә у тә жи qәнщ кьр кӧ тӧ һати. Ньһа әм һ’әму жи ль бәр Хwәде сәкьни нә, кӧ чь жь Хӧдан тәр’а һатийә ә’мьркьрьне бежи, әм жи бьбьһен».


Даннасинийа Пәтрус мала Кор’нелйода

34Пәтрус дәст бь хәбәрдане кьр у гот: «Әз ньһа фә’м дькьм, wәки Хwәде р’асти жи фьрqийе накә нава мьләта[*][+] . 35Ле жь нав һәр мьләтида, йе кӧ жь Wи хоф дькә у р’астийе дькә ль Wи qәбул ә[+]. 36Һун иди р’ьнд заньн кӧ Хwәде әва хәбәра зар’ед Исраелр’а шанд, бь Иса Мәсиһ Мьзгинийа ә’дьлайийе да, Йе кӧ Хӧдане һ’әмуйа йә. 37Ӧса жи заньн жь Щәлиле гьрти т’әмамийа Щьһустанеда чь qәwьми, пәй wе ньхӧмандьнер’а, йа кӧ Йуһ’әнна даннасин кьр,[+] 38чаwа Хwәде Исайе Ньсрәте бь Р’ӧһ’е Пироз у qәwате к’ьфш кьр, кӧ бь qәнщикьрьне гәр’ийа у һ’әмуйед кӧ бьн бьндәстийа мирещьнда бун qәнщ кьрьн, чьмки Хwәде т’әви Wи бу[+]. 39Әм хwәха шә’дед wан һ’әму тьшта нә, йед кӧ Әwи т’опрахед Щьһустане у Оршәлимеда кьрьн. Паше Әw дарва дардакьрьн у кӧштьн, 40ле Хwәде Әw р’ожа сьсийа жь мьрьне р’акьр, да ә’йанкьрьне, 41нә кӧ һ’әму щьмә’тер’а, ле wан шә’дар’а, йед кӧ пешийе жь алийе Хwәдеда һатьбунә бьжартьне, аwа готи мәр’а, йед кӧ пәй мьрьн-р’абуна Wир’а т’әви Wи хwарьн у вәхwарьн. 42У Әwи т’әми ль мә кьр, wәки әм щьмә’тер’а даннасин кьн у шә’дәтийе бьдьн кӧ Әw ә һ’акьме мьрийа у зендийа жь Хwәдеда к’ьфшкьри[+]. 43Һ’әму п’ехәмбәр шә’дәтийа Wи дьдьн, кӧ һ’әмуйед баwәрийа хwә Wи биньн, wе бь сайа наве Wи бахшандьна гӧна бьстиньн»[+].


Нәщьһу жи Р’ӧһ’е Пироз дьстиньн

44Пәтрус һе әв тьшт дьготьн, Р’ӧһ’е Пироз һатә сәр һ’әмуйед кӧ әв готьн дьбьһистьн. 45Баwәрмәндед ә’сьле хwәда щьһу[*] , йед кӧ т’әви Пәтрус һатьбун, зәндәгьрти ман, кӧ Р’ӧһ’е Пироз[†] чаwа п’ешк’еш сәр нәщьһуйада[*] жи бари, 46чьмки бьһистьн кӧ wана бь зьмана хәбәр дьдан у шькьри дьданә Хwәде. Һьнге Пәтрус гот:[+] 47«Иди к’и дькарә нәһелә кӧ әвана пе аве бенә ньхӧмандьне[†], йед кӧ мина мә Р’ӧһ’е Пироз жи стандьн?»[+] 48Wи чахи ә’мьр кьр кӧ бь наве Иса Мәсиһ бенә ньхӧмандьне. Паше wана һиви жь wи кьр кӧ чәнд р’ожа ль wьр бьминә[+].

### 11


Пәтрус щьвина Оршәлимер’а шьровәдькә кӧ чьма чубу мала йәки нәщьһу[†]

1Шандийа у баwәрмәндед алийе Щьһустанеда дьман, бьһистьн кӧ нәщьһуйа жи хәбәра Хwәде qәбул кьрьнә. 2Гава Пәтрус һәвраз чу Оршәлиме, баwәрмәндед ә’сьле хwәда щьһу әw нәһәq дькьрьн у[+] 3дьготьн: «Тӧ чуйи щәм мәрьвед нәсьнәткьри у тә т’әви wан нан хwарийә!»[+] 4Һьнге Пәтрус дәстпекьр бь һур-гьли wанр’а шьровәкьр у гот: 5«Мьн бажаре Йафайеда дӧа дькьр, мина сьһ’әтәке сәр мьнр’а дәрбаз бу. У мьн дитьнокеда ль бәр ч’ә’ве хwә дит, дәрданәкә мина дәстәхана мәзьн һәр чар гошава жь ә’змен дардабу һатә хwаре, ль бәр мьн сәкьни[+]. 6Әз һе зур’ бьбум мьн ле дьньһер’и, мьн дина хwә дайе, ва нә һ’әйwанед чарп’е, р’ә’wьр, шулькийед ә’рде у тәйрәдед ә’змен. 7Һьнге мьн дәнгәк бьһист кӧ мьнр’а гот: ‹Р’абә Пәтрус, сәржекә у бьхwә›. 8Ле мьн гот: ‹Һ’аша жь мьн, Хӧдан, т’ӧ щар тьштәки һ’әрам йан п’ис нәк’әтийә дәве мьн›. 9Щара дӧда әwи дәнги жь ә’змен ль мьн вәгәр’анд у гот: ‹Әw тьштед кӧ Хwәде һ’әлал кьрийә, тӧ һ’әрам һ’әсаб нәкә›[+]. 10Әва йәка се щара qәwьми у һәр тьшт пашда ә’зменва һатә к’ьшандьне. 11Һәма wи чахи се мәрийед кӧ жь Qәйсәрийе шандьбунә пәй мьн бәр мала кӧ әм теда дьман сәкьнин. 12Р’ӧһ’ мьнр’а гот: ‹Т’әви wан һәр’ә, дӧдьли нәбә›. Әв һәр шәш бьра жи т’әви мьн һатьн у әм чунә мала wи мәрьви[+]. 13Әwи мәр’а гот, кӧ чаwа мала хwәда мьлйак’әт дитийә, кӧ сәкьни йә wир’а готийә: ‹Мәрийа бьшинә Йафайе у гази Шьмһ’ун кә, йе кӧ жер’а Пәтрус дьбежьн[+]. 14Әwе тәр’а wан готьна бежә, бь к’ижана те у т’әмамийа нәфәред мала хwәва хьлаз би›. 15У мьн һәма дәст бь хәбәрдане кьр, Р’ӧһ’е Пироз һатә сәр wан, чаwа пешийе һатә сәр мә[+]. 16Wи чахи һатә бира мьн әw хәбәра кӧ Хӧдан готьбу: ‹Йуһ’әнна бь аве ньхӧманд, ле һуне бь Р’ӧһ’е Пироз бенә ньхӧмандьне›[*][+] . 17Аwа һәгәр Хwәде хут әw п’ешк’еш да wан, к’ижан да мә, гава мә баwәрийа хwә Хӧдан Иса Мәсиһ ани, әз к’и бум кӧ мьqабьли Хwәде бьсәкьнийама?»[+]

18Гава кӧ әв йәка бьһистьн, дәнге хwә бьр’ин, шькьри данә Хwәде у готьн: «Wәки ӧса йә Хwәде әва мәщала да нәщьһуйа жи, кӧ жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн у бьжин».


Баwәрмәндед бажаре Әнтакйайе

19Әwед кӧ жь дәст wе зерандьна пәй кӧштьна Стәйфанр’а бәла-бәлайи бьбун, гьһиштьнә һ’әта Финикйайе, Qӧбрьсе у Әнтакйайе у т’әне щьһуйар’а хәбәр даннасин дькьрьн[*][+] . 20Ле нава wанда һьнәк жь мәрьвед Qӧбрьсе у Курене һәбун, кӧ гава чун к’әтьнә Әнтакйайе, йунанар’а[†][*] жи хәбәр дьдан, Мьзгинийа Хӧдан Иса дьдан. 21Дәсте Хӧдан wанр’а бу, гәләка баwәр кьр, бәрбь Хӧдан вәгәр’ийан.

22Бона wан әв дәнг-бә’са гьһиштә щьвина[†] Оршәлиме, Барнабас шандьнә Әнтакйайе[+]. 23Гава гьһиште у к’әрәма Хwәде дит, ша бу у дьл дьда wан һ’әмуйа кӧ бь т’әмамийа дьле хwәва Хӧданр’а амьн бьминьн. 24Барнабас мәрьвәки qәнщ, Р’ӧһ’е Пироз у баwәрийева т’ьжи бу. Гәләк щьмә’т сәр баwәрмәндед Хӧданда зедә бу[+].

25Һьнге Барнабас дәрбази Тарсусе бу, кӧ ль Шаwул бьгәр’ә,[+] 26әw дит ани Әнтакйайе. Әwана һәвр’а т’әмамийа саләке т’әви щьвине[†] дьщьвийан у гәләк щьмә’т һин дькьрьн. Пешийе Әнтакйайеда шагьрт «мәсиһи[†]» һатьнә навкьрьне.

27Wан р’ожа жь Оршәлиме п’ехәмбәр бәржери Әнтакйайе бун[+]. 28Жь wан йәк, кӧ наве wи Һагабо бу, р’абу бь Р’ӧһ’ ә’лам кьр, кӧ wе т’әмамийа дьнйайеда бьбә хәлайикә гьран. У ӧса жи әва хәлайа һена Клаwдйо Qәйсәрда[†] бу[*][+] . 29Һьнге шагьртед Әнтакйайе qьрар кьрьн кӧ жь дәсте к’ева чьqас те алик’арийе бона баwәрмәндед Щьһустане бьшиньн. 30Ӧса жи кьрьн, бь дәсте Барнабас у Шаwул бәрпьрсийаред щьвинер’а шандьн.

### 12


Кӧштьна Аqуб[†] у гьртьна Пәтрус

1Wан чахада Һеродәс[†] п’адша дәсте хwә һьлда сәр һьнәкед жь щьвине кӧ wан бьдә щәфе, 2Аqубе[†] бьре Йуһ’әнна бь шур да кӧштьне[+]. 3Әwи дина хwә дайе, кӧ кьрьна wи ль щьһуйа хwәш һат, р’абу Пәтрус жи да гьртьне. Әв йәк р’ожед Щәжьна Нане Шкәвада[†] qәwьмин[+]. 4Гава Пәтрус гьрт, авитә кәле спартә чар т’ахьма, кӧ һәр т’ахьмәк чар-чар әскәр бун, wәки мьqати wи бьн. Нета wи әw бу кӧ пәй Щәжьна Дәрбазбунер’а wи дәрхә бәр щьмә’те, диwана wи бькә[+]. 5Иди Пәтрус кәледа гьрти бу, ле щьвине бона wи бь дьл у щан, бь дӧа һиви жь Хwәде дькьр[+].


Азабуна Пәтрус

6Wе шәве, кӧ сьбәтьре Һеродәс дьхwәст әw дәрхьста бәр щьмә’те, бона диwанкьрьне, Пәтрус бь дӧ зьнщира гьредайи нава дӧ әскәрада р’азайи бу, нобәдара жи бәр дери нобәдарийа кәле дькьр. 7Ньшкева мьлйак’әтәки[†] Хӧдан бәр сәкьни, р’онайе wи щийи шәwq да у ньч’андә к’еләка Пәтрус, әw һ’ьшйар кьр у готе: «Зу р’абә». Зьнщир жь дәстед wи к’әтьн[+]. 8Һьнге мьлйак’әт wир’а гот: «Пьшта хwә гьредә у чарьхед хwә сәр ньгед хwәва кә». Әwи жи ӧса кьр. Паше wир’а гот: «Qап’уте хwә бавежә сәр хwә у пәй мьн wәрә». 9Пәтрус жи дәрк’әт да пәй wи чу, ле ньзаньбу әw кьрьна мьлйак’әт р’аст ә, wи т’ьре хәwне дьбинә. 10Әwана жь нобәдаред пешьн у дӧда дәрбаз бун, һ’әта дәргәһе һ’әсьни һатьн, к’ижани дәрдьхьстә нав бажер. Дәргәһ хwәха ль бәр wан вәбу, жь wьр дәрк’әтьн к’учәке дәрбаз бун, ньшкева мьлйак’әт жь wи qәтийа[+].

11Һьнге Пәтрус сәр һ’ьше хwәда һат, гот: «Әз ньһа р’аст заньм кӧ Хӧдан мьлйак’әте Хwә шанд, әз жь дәсте Һеродәс у жь wан һ’әму тьштед кӧ щьһу һивийе бун хьлаз кьрьм»[+]. 12Гава әв йәк фә’м кьр, чу мала Мәрйәма дийа Йуһ’әннайе кӧ жер’а Марqос дьготьн, кӧ ль wьр гәләк щьвийабун дӧа дькьрьн[+]. 13Пәтрус дәргәһ хьст, щарикә наве wе Р’ода чу гӧһе хwә да сәр. 14Дәнге Пәтрус нас кьр, жь шабуна дәргәһ вәнәкьр, ле р’әви чу һьндӧр’ гот: «Пәтрус ль бәр дәргәһ сәкьни йә!» 15Wана wер’а гот: «Тә һ’ьше хwә ӧнда кьрийә?» Ле әwа сәр йа хwә бу, кӧ р’аст ә. Wана гот: «Qәй мьлйак’әте wи йә?»[+]

16Пәтрус жи сәрһәв-сәрһәв дәргәһ дьхьст. Гава вәкьрьн әw дитьн, һ’ьше сәре wан чу. 17Әwи дәсте хwә һ’әжанд кӧ кәр’ бьн у гьли кьр чаwа Хӧдан әw жь кәле дәрхьстийә, ӧса жи гот: «Ве йәке Аqуб[†] у хушк-бьрайед дьнр’а жи бежьн». Хwәха жи р’абу чу щики дьн[+].

18Сьбәһ кӧ сафи бу, әскәр гәләки т’әвиһәв бун, гәло чь һатә сәре Пәтрус? 19Гава Һеродәс ль wи гәр’ийа у әw нәдит, жь әскәра һәр тьшт пьрси у ә’мьр кьр кӧ бенә кӧштьне. Паше Һеродәс жь Щьһустане бәржери Qәйсәрийе бу у wьр ма.


Мьрьна Һеродәс П’адша

20Һеродәс ль мьләтед Сур у Сайдайе р’абьбу хәзәбе. Әвана жи һәвр’а р’абун һатьн, Бьласто wәк’иле мала Һеродәс анинә р’айе у һиви кьрьн кӧ ль һәв бен, чьмки бажаред wан жь wәлате wи п’адшайи хӧрәк дьстандьн. 21Р’ожәкә к’ьфшкьри Һеродәс к’ьнще п’адшатийе ле, ль һәрәма[†] диwане р’уньшт у бь щьмә’ти wанар’а хәбәр дьда. 22Ә’лаләте жи дькьрә qир’ин у дьгот: «Әва дәнге хwәдеки йә, нә йе мәрийа йә!» 23Дәстхwәда мьлйак’әтәки Хӧдан wи хьст, бона кӧ wи шькьри нәда Хwәде, кӧрми бу мьр[+]. 24Ле хәбәра Хwәде бәрфьрә у зедә дьбу[+].

25Барнабас у Шаwул гава qӧльхе хwә qәдандьн, жь Оршәлиме вәгәр’ийан, Йуһ’әннайе кӧ жер’а Марqос дьготьн жи т’әви хwә анин[+].

### 13


Р’еwитийа Паwлосә пешьн, т’әви Барнабас (13:1–14:28)


Р’ӧһ’е Пироз Паwлос у Барнабас дьшинә

1Щьвина Әнтакйайеда чәнд п’ехәмбәр у дәрсдар һәбун, Барнабас, Шьмһ’уне кӧ жер’а Нигер[*] дьготьн, Лукйойе жь Курене, Мәнайине кӧ т’әви Һеродәсе[†] сәрwер[*] мәзьн бьбу у Шаwул[+]. 2Әвана кӧ нава һ’әбандьна Хӧданда бун у р’ожи[†] дьгьртьн, Р’ӧһ’е Пироз[†] wанр’а гот: «Барнабас у Шаwул Мьнр’а бона wи шьхӧле кӧ Мьн гази wан кьрийә щӧдә кьн»[+]. 3Wи чахи р’ожи гьртьн, дӧа кьрьн, дәстед хwә данинә сәр wан у әw шандьн.


Шанди гьрава[†] Qӧбрьседа Мьзгинийе дьдьн

4Аwа әвана кӧ жь Р’ӧһ’е Пироз һатьнә шандьне, бәржери Селукйайе бун у жь wьр бь гәмийе дәрбази Qӧбрьсе бун. 5Гава гьһиштьнә Сәламисе, к’ьништед щьһуйада хәбәра Хwәде даннасин дькьрьн у Йуһ’әнна жи к’омәкдаре wан бу[+]. 6Әw т’әмамийа wе гьраве гәр’ийан, гьһиштьнә һ’әта Пафосе. Ль wьр п’ехәмбәрәки щьһуйайи дәрәw у сербаз дитьн кӧ наве wи Барйешу бу[+]. 7Әва йәки жь бәрдәстийед Сәргийо Паwлосе wәли[†] бу. Сәргийо Паwлос жи мәрьвәки аqьл бу, әви гази Барнабас у Шаwул кьр, кӧ хәбәра Хwәде бьбьһе. 8Ле Барйешуйе сербаз, аwа готи бь йунани Елумас, мьqабьли wан р’абу у дькьр кӧ wәли жь баwәрийе бьхальфинә. 9Һьнге Шаwуле кӧ жер’а Паwлос жи дьбежьн, бь Р’ӧһ’е Пироз т’ьжи ль wи сербази ньһер’и[+] 10у готе: «Һәй мьхәнәто у һ’әму фелбазийава т’ьжийо! Щәwрьке мирещьн! Дьжмьне т’әмамийа р’астийе! Те һ’әта к’әнге т’әрка хальфандьна р’ийед Хӧданә р’аст нәки? 11Ва дәсте Хӧдан ньһа wе сәр тә гьран бә, те кор би у дәмәке тә’ве нәбини». У дәстхwәда мьж у думан һатә сәр wи, вьрда-wеда дьк’әт р’ебәр дьхwәстьн. 12Wи чахи wәли кӧ әв йәк дит, баwәр кьр, сәр wе һинкьрьна бона Хӧдан ә’щебмайи ма.


Паwлос у Барнабас ль бажаре Әнтакйа qәза Пьсидйайе

13Һьнге Паwлос һәвалед хwәва бь гәмийе жь Пафосе р’ек’әтьн һатьнә Пәргейа Памфилйайе. Йуһ’әнна ль wьр жь wан qәтийа, вәгәр’ийа Оршәлиме[+]. 14Әwана жи жь Пәрге чунә Әнтакйа Пьсидйайе, р’ожа шәмийе[†] к’әтьнә к’ьниште р’уньштьн. 15Пәй хwәндьна Qанун у ньвисаред п’ехәмбәрар’а сәрwеред к’ьниште йәк шандьнә щәм wан у готьн: «Гәли бьра, һәгәр готьнәкә wә һәйә кӧ дьл бьдьнә щьмә’те, к’әрәм кьн бежьн»[+]. 16Паwлос р’абу, дәсте хwә һ’әжанд у гот:

«Гәли щьмә’та Исраеле у нәщьһуйед кӧ жь Хwәде дьтьрсьн гӧһдар бьн! 17Хwәдейе ви мьләте Исраеле кал-бавед мә бьжартьн у мьләт ль wәлате Мьсьре хәрибийеда зедә кьр. Бь дәсте зор әw жь wьр дәрхьстьн[*] ,[+] 18чьл сали бәр’ийеда[*] ль wан сәбьр кьр[*][+] . 19Wәлате Кәнанеда к’ока һ’әфт мьләта ани, ә’рде wан чаwа щи-wар да щьмә’та Хwә[*][+] . 20Һ’әта һьнге чарсьд пенщи сал дәрбаз бу. Жь wьр шунда һ’акьм данә wан һ’әта һена Самуел п’ехәмбәр[*] . 21Паше п’адша хwәстьн, Хwәде чьл сали йәки жь ә’шира Бьнйамин[†], Шаwуле кӧр’е Кис да wан[*] . 22Гава әw авит, Даwьд сәр wан кьрә п’адша, кӧ бона wи шә’дәти да у гот: ‹Мьн Даwьде Йеша[†] мәрик дьле Хwәр’а дит, wе хwәстьна Мьн гьшки бинә сери›[*][+] . 23Жь зӧр’әта wи Хwәде анәгори созе Хwә Исраелр’а Хьлазкьрәк р’акьр, һәма хут Иса. 24Бәри һатьна Wи, пешийе Йуһ’әнна т’әмамийа мьләте Исраелер’а даннасин кьр, кӧ жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн[†] у бенә ньхӧмандьне[*][+] . 25Гава Йуһ’әнна шьхӧле хwә сәр һәвда ани, гот: ‹Һун бона мьн чаwа дьфькьрьн, әз к’и мә? Әз нә Әw ьм, бона к’ижани һун дьфькьрьн. Ле ва йә Әw пәй мьн те, кӧ әз нә һежа мә бәне чарьхед ньгед Wи вәкьм›[*][+] .

26Гәли бьра, зар’ед хун-qьнета Бьраһим у нәщьһуйед нава wәдайә кӧ жь Хwәде дьтьрсьн, мәр’а әв хәбәра кӧ пе хьлаз дьбьн һатә шандьне. 27Бьнәлийед Оршәлиме у сәрwеред wан Иса чаwа Хьлазкьр нас нәкьрьн, ле гава диwана Wи кьрьн, готьнед п’ехәмбәрайә кӧ һәр шәми дьхуньн анинә сери[+]. 28Нәһәqийа бона кӧштьне жи сәр Wи нәдитьн, ле диса һиви жь Пилато кьрьн кӧ Wи бьдә кӧштьне[*][+] . 29Гава һәр тьштед кӧ бона Wи ньвисар бун анинә сери, жь дар анинә хwаре кьрьнә т’ьрбе[*][+] . 30Ле Хwәде Әw жь мьрьне р’акьр[+] 31у гәләк р’ожа Хwә wанва да хӧйакьрьне, к’ижан жь Щәлиле т’әви Wи һатьбунә Оршәлиме. Ньһа жи әw ль бәр щьмә’те шә’дед Wи нә[*][+] . 32У әм ве Мьзгинийе дьдьнә wә: Чь кӧ Хwәде кал-бавед мәр’а соз дабу,[+] 33Әwи бона мә кьр, аwа готи зар’ед wанр’а, гава Иса жь мьрьне р’акьр. Чаwа Зәбура дӧдада жи ньвисар ә:

‹Тӧ Кӧр’е Мьн и,
Тӧ иро Мьнр’а буйи›[*] .

34Бона ве йәке кӧ Әw жь мьрьне р’акьр у иди Әw т’ӧ щар нар’ьзә, Хwәде аһа готийә:

‹Әзе wан дӧа-дьрозгед пирозә амьн у Даwьдр’а создайи сәр wәда бьбариньм›[*][+] .

35Зәбурәкә дьнда жи дьбежә:

‹Тӧ наһели Пирозе Тә бьр’ьзә›[*][+] .

36Бәле Даwьд зәмане хwәда qьрара Хwәдер’а хӧламти кьр мьр у гьһиштә пешийед хwә, бәдәна wи р’ьзи[+]. 37Ле Әwе кӧ Хwәде жь мьрьне р’акьр нәр’ьзи. 38Ньһа бьра әв йәк wәва ә’йан бә, гәли бьра, кӧ бь сайа Иса wәр’а бона бахшандьна гӧна те даннасинкьрьне. У жь wан һәр тьштед кӧ һун бь Qануна Муса нькарьбун бесущ буна,[+] 39ньһа к’и кӧ баwәрийа хwә Иса бинә wе бесущ бә[+]. 40Һаш жь хwә һәбьн, нәбә әв тьште кӧ п’ехәмбәра готийә бе сәре wә:

41‹Бьньһер’ьн к’ӧбар-бабахно,
ә’щебмайи бьн у бәтавәбьн,
чьмки Әзе р’ожед wәда кьрәки бькьм,
кьрәки ӧса, кӧ йәк wәр’а бежә жи
һуне баwәр нәкьн›[*] ».

42Гава Барнабас у Паwлос жь wьр дәрк’әтьн, һиви жь wан кьрьн, кӧ шәмийа дьн жи бона wе йәке wанр’а хәбәр дьн. 43Гава щьвина к’ьниште бәла бу, гәләк щьһу у жь нәщьһуйед кӧ һатьбунә сәр баwәрийа щьһуйа пәй Паwлос у Барнабас дьчун. Wанар’а хәбәр дьдан у дьл дьданә wан, wәки т’ьме нава к’әрәма Хwәдеда бьминьн[+].

44Р’ожа шәмийа дьн незики т’әмамийа бажер щьвийа, кӧ хәбәра Хӧдан бьбьһе. 45Гава щьһуйа әw ә’лаләт дит, жь һ’әвсудийе мьqабьли готьнед Паwлос сәкьнин у әw беһӧрмәт кьрьн[+]. 46Һьнге Паwлос у Барнабас мерк’ими готьн: «Гәрәке пешийе хәбәра Хwәде wәр’а бьһата хәбәрдане, ле һун кӧ хәбәра Хwәде т’әхсир дькьн у хwә лайиqи жийина һ’әта-һ’әтайе[†] накьн, ва әм вәдьгәр’ьнә бәрбь нәщьһуйа[+]. 47Чьмки Хӧдан аһа ә’мьри мә кьр: ‹Мьн Тӧ кьри р’онайа нәщьһуйа, wәки һ’әта сәре дьнйайе бьби мәщала хьлазбуне›[*] »[+].

48Гава йед нәщьһу әв йәк бьһистьн, ша бун шькьри дьданә готьна Хӧдан. У әwед кӧ бона жийина һ’әта-һ’әтайе к’ьфшкьри бун, баwәр кьрьн.

49Хәбәра Хӧдан т’әмамийа wәлетда бәла бу. 50Ле щьһуйа һелан данә к’ӧлфәтед хwәдебаwәрә хwәйиqәдьр, т’әви гьрәгьред бажер, мьqабьли Паwлос у Барнабас р’акьрьн у жь синоред хwә дәрхьстьн[+]. 51Wана жи т’оза ньгед хwә сәр wанда даwшанд, чунә Qонйайе[*][+] 52у шагьрт бь шабуне у Р’ӧһ’е Пирозва т’ьжи бун[+].

### 14


Паwлос у Барнабас бажаре Qонйайеда

1Qонйайеда жи әв йәк мина һәр щар qәwьми: Паwлос у Барнабас к’әтьнә к’ьништа щьһуйа, ӧса хәбәр дан, wәки ә’лаләтәкә гьран жь щьһу у нәщьһуйа баwәр кьрьн[+]. 2Ле щьһуйед кӧ баwәр нәкьрьн дьле нәщьһуйа qьлqьландьн у р’акьрьнә мьqабьли бьра. 3Аwа әwана гәләк wәхт ль wьр ман, мерк’ими сәр Хӧдан хәбәр дьдан, Хӧдан жи хәбәра к’әрәма Хwә избат дькьр, бь дәстед wан нишан у к’әрәмәт дьданә кьрьне[+]. 4Ле дӧтирәти к’әтә бажер, һьнәк ль алийе щьһуйа бун, һьнәк жи ль алийе шандийа[+]. 5Һьнге һьнәкә жь нәщьһуйа у щьһуйа т’әви сәрwеред хwә qьрар кьрьн кӧ wан беһӧрмәт кьн у бьдьнә бәр кәвьра, 6ле әw пе һ’әсийан р’әвинә Листрайе у Дербе, бажаред Лукайонйа, ӧса жи дор-бәред wан[+]. 7У ль wан дәра Мьзгини дьдан.


Паwлос у Барнабас Листра у Дербеда

8Листрайеда йәки жь зькмакийеда ньгада шьлушә’т р’уньшти бу, кӧ т’ӧ щара нәгәр’ийабу[+]. 9Әwи жи гӧһдарийа Паwлос дькьр, Паwлос ль wи ньһер’и у гава дит баwәрийа wи бона qәнщбуне һәйә,[+] 10бь дәнге бьльнд готе: «Р’абә сәр ньгед хwә р’аст бьсәкьнә!» Әwи жи банзда сәр хwә, дәстпекьр гәр’ийа[+]. 11Ә’лаләте гава кьрьна Паwлос дит, дәнге хwә һьлдан бь лукайони готьн: «Хwәде дьлqе инсенда һатьнә хwаре щәм мә!»[+] 12Барнабаср’а Зәwс[†] готьн, Паwлоср’а жи Һәрмес[†], чьмки хәбәрданеда йе пеш әw бу. 13К’аһине Зәwсе кӧ п’арьстгәһа wи ль пешбәри бажер бу, га бь к’офийава[†] анинә бәр дәргәһ, хwәст кӧ т’әви ә’лаләте шандийар’а бькә qӧрбан. 14Ле гава шандийа, Барнабас у Паwлосва әв йәк бьһист, к’ьнщед хwә qәлаштьн у р’әвинә нава ә’лаләте, кьрьнә гази у готьн:[+] 15«Ә’вдно! Һун чьма ве йәке дькьн? Әм жи бьнйат’а хwәда мәринә мина wә нә, Мьзгинийе дьдьнә wә, кӧ һун жь wан тьштед п’уч’ вәгәр’ьн бәрбь Хwәдейе сах бен, Йе кӧ ә’рд у ә’зман, бә’р у һ’әмуйед нава wанда ә’фьрандийә[*][+] . 16Әwи зәмане бьһӧрида һьшт кӧ һәр мьләт р’ийа хwәда һәр’ә. 17Ле Хwәха Хwә бе шә’дәти нәһьшт, qәнщи wәр’а кьр, жь ә’змен баран баранд, р’әз[†] жи дәмсалада данә wә, бь хӧрәква һун т’ер кьрьн у шабун жи кьрә дьле wә»[+]. 18Бь ван готьна wана бь зорәке ә’лаләт зәфт кьр, кӧ qӧрбана бона wан нәдьн.

19Һьнге жь Әнтакйайе у Qонйайе щьһу һатьн, ә’лаләт данә алийе хwә, Паwлос данә бәр кәвьра, жь бажер к’аши дәр кьрьн, wан т’ьре мьрийә[+]. 20Ле гава шагьрта дора wи гьрт, әw р’абу к’әтә бажер у р’ожа дьне т’әви Барнабас р’абу чу Дербе.


Паwлос у Барнабас вәдьгәр’ьнә Әнтакйайа qәза Сурйайе

21Wана кӧ wи бажарида Мьзгини дан у гәләк кьрьнә шагьрт, вәгәр’ийанә Листрайе, Qонйайе у Әнтакйайе. 22Дьле шагьрта дьшьдандьн у дьл дьданә wан, кӧ баwәрийеда бьминьн у дьготьн: «Гәрәке әм бь гәләк щәфак’ьшандьне бьк’әвьнә П’адшатийа Хwәде»[+]. 23Wана бона һәр щьвинәке бәрпьрсийар к’ьфш кьрьн, бь р’ожи дӧа кьрьн у әw спартьнә wи Хӧдане кӧ баwәрийа хwә же анибун[+].

24Әw нава Пьсидйайер’а дәрбаз бун, паше һатьнә Памфилйайе. 25Пәргеда жи хәбәра Хwәде даннасин кьрьн, бәржер чунә Әнталйайе. 26Жь wьр жи бь гәмийе чунә Әнтакйайе, wи щийе кӧ спарти к’әрәма Хwәде бьбун бона wи шьхӧле кӧ сәр һәвда анин[+]. 27Гава һатьн, щьвин ль һәв щьвандьн у wанр’а гьли кьрьн, кӧ Хwәде т’әви wан чь тьшт кьрьнә у чаwа дәргәһе баwәрийе бәр нәщьһуйа жи вәкьр. 28Ль wьр гәләк wәхт т’әви шагьрта ман.

### 15


Шеwьра щьвина Оршәлимеда

1Һьнәк жь Щьһустане бәржери Әнтакйайе бьбун у бьра һин дькьрьн дьготьн: «Һәгәр һун ль гора ә’дәте Муса нәйенә сьнәткьрьне, һун хьлаз набьн»[*][+] . 2Нава wан у Паwлос, Барнабасда гәләк дә’w-доз пешда һат, һьнге бьра qьрар кьр кӧ бона ве пьрсе Паwлос у Барнабас, ӧса жи жь wан чәнд кәс һәвраз һәр’ьнә Оршәлиме, щәм шанди у бәрпьрсийара[+]. 3Щьвине кӧ әw вәр’екьрьн, әwана Финикйе у Самәрйайева дәрбаз бун у һ’әму баwәрмәндар’а бона вәгәр’андьна нәщьһуйа гьли дькьрьн, бь ве йәке әw гәләки ша кьрьн. 4Гава гьһиштьнә Оршәлиме, щьвине, шандийа у бәрпьрсийара әw qәбул кьрьн у чь кӧ Хwәде т’әви wан кьрьбу wанр’а гьли кьрьн. 5Ле һьнәк баwәрмәндед жь к’омәла ферьсийа р’абун готьн: «Гәрәке ван сьнәт кьн у wанар’а бежьн, кӧ Qануна Муса хwәй кьн».

6Шанди у бәрпьрсийар щьвийан, кӧ бона ве йәке бьшеwьрьн. 7Пәй гәләк дә’w-дозер’а Пәтрус р’абу сәр п’ийа у wанр’а гот: «Гәли бьра! Һун хwәха заньн кӧ Хwәде р’ожед пешьнда әз нав wәда бьжартьм, кӧ нәщьһу хәбәра Мьзгинийе жь дәве мьн бьбьһен у баwәр бькьн[*][+] . 8Хwәдейе кӧ дьла занә да избаткьрьне, кӧ нәщьһу жи Wива qәбул ьн, гава Р’ӧһ’е Пироз да wан жи, чаwа да мә[*][+] . 9Нава мә у wанда т’ӧ фьрqи данәни, бь баwәрийе дьле wан паqьж кьр[+]. 10Иди чьма һун Хwәде дьщер’ьбиньн, нирәки ӧса датиньнә сәр стуйе шагьрта, кӧ нә кал-бавед мә карьбунә бьбьн, нә жи мә[+]? 11Әв йәк аһа набә, ле әм баwәр дькьн, кӧ чаwа әм бь к’әрәма Хӧдан Иса хьлаз дьбьн, ӧса жи әw»[+].

12Һьнге т’әмамийа щьвате дәнге хwә бьр’и у гӧһе хwә данә сәр готьнед Барнабас у Паwлос кӧ Хwәде бь дәстед wан чьqас нишан у к’әрәмәт нава нәщьһуйада кьрьбун. 13Гава әwана кәр’ бун, Аqуб[†] дәнг һьлда у гот: «Гәли бьра! Гӧһ бьдьнә мьн[+]. 14Шьмһ’ун гьли кьр, кӧ чаwа пешийе Хwәде р’ә’ма Хwә ль нәщьһуйа кьрьбу, кӧ жь нава wан щьмә’тәке дәрхә, wәки наве Wи һьлдьнә сәр хwә. 15Ве йәкер’а готьнед п’ехәмбәра жи ль һәв дьгьрьн, чаwа ньвисар ә:

16‹Жь вьр шунда Әзе вәгәр’ьм,
коне Даwьди к’әти диса вәгьрьм,
чи wи жи кӧ хьраб буйә Әзе чекьм
у wи диса бьдьмә р’агьртьне,
17wәки һ’әрче мәрьвед майин
у һ’әму нәщьһуйед кӧ наве Мьн сәр wан ә,
ль Хӧдан бьгәр’ьн.
18Әw Хӧдане кӧ ван тьшта һе жь дәwред бәреда ә’йан кьрийә дьбежә›[*] .

19Бона ве йәке жи әз аһа р’е тер’а дьбиньм кӧ әм зә’мәте нәдьнә әwед кӧ жь нәщьһуйа бәрбь Хwәде тен, 20ле әм нә’мәке wанр’а бьньвисьн, кӧ һ’әвза хwә жь wан qӧрбанед кӧ п’утар’а тенә дайине бькьн, ӧса жи жь бенамусийе, гоште мьрар у хуне[*][+] . 21Фә’мдари йә кӧ һе qӧр’нед дәрбазбуйида Qануна Муса һәр бажарида те һинкьрьне у һ’әму р’ожед шәмийа к’ьништада wе дьхуньн».


Щабдайина щьвина Оршәлиме

22Һьнге ль шандийа, бәрпьрсийара у т’әмамийа щьвине хwәш һат, кӧ жь нава хwәда чәнд мәрьва бьбьжерьн у т’әви Паwлос у Барнабас бьшиньнә Әнтакйайе. Әв бун йед кӧ һатьнә шандьне: Щьһудайе кӧ жер’а дьготьн Барсабо у Силас. Нава баwәрмәндада әвана ә’йан бун[+]. 23Бь дәсте wан әв нә’мә шандьн аһа ньвисар:

«Әм бьрайед wәйә шанди у бәрпьрсийар сьлава ль wә бьрайед жь нәщьһуйайә Әнтакйайе, Сурйайе у Киликйайе дькьн.

24Мә бьһистийә кӧ жь нава мә һьнәк дәрк’әтьнә, кӧ мә хwәха т’әми нәданә wан, ле wан бь хәбәред хwә зә’мәт данә wә у фькьред wә т’әвиһәв кьрьнә[*][+] . 25Бона ве йәке ль т’әмамийа шеwьра щьвина мә хwәш һат, кӧ әм мәрьва бьбьжерьн т’әви бьрайед мәйә дәлал Барнабас у Паwлос бьшиньнә щәм wә, 26йед кӧ ә’мьре хwә данә наве Хӧдане мә Иса Мәсиһ. 27Аwа әм Щьһуда у Силас дьшиньн, wәки әw жи ван тьшта бь дәве хwә wәр’а бежьн. 28Ль Р’ӧһ’е Пироз хwәш һат, ӧса жи ль мә, кӧ т’ӧ бари нәдьнә сәр мьле wә, пештьри ван тьштед һ’әwщә:[+] 29Дури qӧрбанед п’ута, хуне, мьрарийе[†] у бенамусийе бьн. Һәгәр һун хwә жь ван тьшта хwәй кьн, qәнщ ә. Һун хwәш бьн, дә ма хатьре wә».

30Һьнге әw вәр’екьрьн, бәржер чунә Әнтакйайе щьмә’т щьвандьн, нә’мә данә wан. 31Гава хwәндьн, бона wе дьлдайине п’ьр’ ша бун. 32Щьһуда у Силас жи кӧ п’ехәмбәр бун, бь гәләк хәбәра дьл данә баwәрмәнда у әw шьдандьн[+]. 33-34Гәләк wәхт ль wьр ман, паше баwәрмәнда әw бь хер у сьламәт пашда шандьнә щәм wан, йед кӧ әw шандьбун.[*] 35Паwлос у Барнабас жи Әнтакйайеда дьман, т’әви гәләкед майин хәбәра Хӧдан һин дькьрьн у даннасин дькьрьн[+].


Р’еwитийа Паwлосә дӧда (15:36–18:22)


Паwлос у Барнабас жь һәвдӧ дьqәтьн

36Чәнд р’ожа шунда Паwлос готә Барнабас: «Wәрә әм вәгәр’ьн сәрики бьдьнә wан хушк-бьра, к’ижанар’а мә һ’әму бажарада хәбәра Хӧдан даннасин кьрийә, дина хwә бьдьне к’а һ’але wан чаwа йә». 37Барнабас дьхwәст Йуһ’әннайе кӧ жер’а Марqос дьготьн жи т’әви хwә бьбьрана,[+] 38ле Паwлос р’е тер’а нәдьдит, йе Памфилйайеда жь wан qәтийа у т’әви wан шьхӧл нәкьр т’әви хwә бьбьрана[*][+] . 39Һьнге йа wан ль һәв нәгьрт, әв бу мә’ни жь һәв qәтийан. Барнабас Марqос һьлда бь гәмийе чу Qӧбрьсе, 40Паwлос жи Силас бьжарт у жь бьра спарти к’әрәма Хӧдан бун, р’ек’әтьн чун[+]. 41Ль Сурйайе у Киликйайе дьгәр’ийан, щьвин дьшьдандьн.

### 16


Тимот’ейо һәвалтийе Паwлос у Силаср’а дькә

1Һьнге Паwлос һатә Дербе у Листрайе. Ль wьр шагьртәк һәбу наве wи Тимот’ейо, кӧр’е к’ӧлфәтәкә щьһуйә баwәрмәнд бу, ле баве wи йунан бу[+]. 2Баwәрмәндед Листрайе у Qонйайе һьндава wида qәнщ хәбәр дьдан. 3Паwлос хwәст wи т’әви хwә бьбә у бона wан щьһуйед wан дәра гьрт әw сьнәт кьр, чьмки һ’әмуйа жи заньбу кӧ баве wи йунан ә[+]. 4Гава бажарар’а дәрбаз дьбун, әw т’әмийед кӧ шандийа у бәрпьрсийаред Оршәлиме qьрар кьрьбун, дьданә баwәрмәнда кӧ хwәй кьн[+]. 5Аwа щьвин жи баwәрийеда дьшьдийан у р’ож бь р’ож һ’әсабе wан зедә дьбу[+].


Мәкәдони хәwнеда гази Паwлос дькьн

6Нава синоред Фьригйа у Галатйайеда гәр’ийан, чьмки Р’ӧһ’е Пироз[†] нәһьшт кӧ qәза Асйайеда хәбәра Хwәде бежьн[+]. 7Гава незики Мисйайе бун, кьрьн кӧ һәр’ьнә Битенйайе, ле Р’ӧһ’е Иса изьн нәда wан[+] 8у бәр Мисйайева дәрбаз бун бәржер чунә Тройайе[+]. 9Шәв Паwлос дитьнокеда бәр ч’ә’ве хwә дит, йәки мәкәдони сәкьни бу һиви жь wи дькьр у дьгот: «Wәрә Мәкәдонйайе али мә бькә». 10Гава wи әw дитьнок дит, мә[*] дәстхwәда хwәст кӧ һәр’ьнә Мәкәдонйайе. Мә фә’м кьр, кӧ Хwәде мә дьшинә wьр, wәки Мьзгинийе бьдьнә wан.


Филипйайеда Лидйа бәрбь Хӧдан вәдьгәр’ә

11Әм жь Тройайе бь гәмийе дәрк’әтьн р’аст чунә Самотрахе, р’ожа дьне Нейаполисе. 12Жь wьр жи чунә Филипйайе, бажарәки нә’йийа Мәкәдонйайейи ә’йан, ӧса жи кӧ бажарәки Р’омайе[*] йә. Wи бажарида әм чәнд р’ожа ман[+]. 13Р’ожа шәмийе әм жь дәргәһе бажер дәрк’әтьн чунә дәве ч’ем, әw дәр чаwа әм дьфькьрин, щийе дӧа бу. Мә р’уньшти т’әви к’ӧлфәтед щьвийайи хәбәр дьда, 14к’ӧлфәтәкә хwәдебаwәр жь бажаре Тийатирайе, наве wе Лидйа кӧ к’ьнщед ширк[†] дьфьротьн, гӧһдари дькьр. Хӧдан дьле wе вәкьр кӧ гӧһ бьдә готьнед Паwлос[+]. 15Гава әw нәфәред хwәва пе аве һатьнә ньхӧмандьне, һиви жь мә кьр у гот: «Һәгәр һун мьн баwәрмәнда Хӧдан һ’әсаб дькьн, к’әрәм кьнә мала мьн, ль wьр бьминьн». У зор ль мә кьр әм бьрьн[+].


Паwлос у Силас бажаре Филипйайеда тенә гьртьне

16Щарәке әм дьчунә щийе дӧакьрьне, щарик р’асти мә һат, кӧ р’ӧһ’е к’оч’әктийе пер’а бу, әве бь wе к’оч’әктийе хwәйед хwәр’а п’ьр’ к’ар дани. 17Әва пәй Паwлос у мә к’әтьбу, дькьрә qир’ин у дьгот: «Әв мәрьвана хӧламед Хwәдейе Һәри Жорьн ьн, кӧ wәр’а бона р’ийа хьлазбуне даннасин дькьн!» 18Әв йәка әwе гәләк р’ожа дькьр, һ’әта кӧ Паwлос ащьз бу, вәгәр’ийа у wи р’ӧһ’ир’а гот: «Бь наве Иса Мәсиһ ә’мьри тә дькьм жь wе дәре!» У пер’а-пер’а әw жь wе дәрк’әт[+]. 19Гава хwәйед wе дитьн кӧ гӧмана к’ара wан һатә бьр’ине, Паwлос у Силас гьртьн, к’аши мәйдана бажер щәм сәрwера кьрьн, 20әw бьрьнә бәр сәрдаред Р’омайе у готьн: «Әв мәрьвана щьһу нә у бажаре мә т’әвиһәв дькьн. 21Ә’дәте ӧса мә бажарванед Р’омайе[†] һин дькьн, кӧ нә мәр’а щайиз ә qәбул кьн, нә жи бькьн»[+]. 22Ә’лаләте һ’ьщуми сәр wан кьр, сәрдара жи к’ьнщед сәр wан qәлаштьн у ә’мьр кьрьн кӧ wан бьдьнә бәр шьва[+]. 23Пәй гәләк леданер’а авитьнә кәле у ә’мьри сәрwере кәле кьрьн, кӧ р’ьнд мьqатийе wан бькә. 24Әwи кӧ әв ә’мьр станд, әw авитьнә зьндане у ньгед wан qәйдада шьдандьн[+].

25Незики ниве шәве Паwлос у Силас дӧа дькьрьн у әшqи Хwәде дьстьран, гьртийа жи гӧһе хwә данибунә сәр wан[+]. 26Ньшкева ә’рд qайим һ’әжийа, һ’әта кӧ һ’имед кәле жи чун-һатьн, дәстхwәда һ’әму дәри вәбун, qәйд-зьнщиред һ’әмуйа һатьнә вәкьрьне[+]. 27Гава сәрwере кәле һ’ьшйар бу у дәред кәле вәкьри дитьн, шур к’ьшанд кӧ хwә бькӧжә, чьмки wи т’ьре гьрти р’әвинә[*][+] . 28Ле Паwлос бь дәнге бьльнд кьрә гази у гот: «Т’ӧ зийане нәдә ә’мьре хwә, әм һ’әму жи вьра нә!» 29Әwи ч’ьра хwәст, р’әви һьндӧр’, ләрьзи хwә авитә бәр Паwлос у Силас[+]. 30Әw дәрхьстьн у гот: «Әз хӧлам! Әз чь гәрәке бькьм кӧ хьлаз бьм?»[+] 31Wана жи гот: «Баwәрийа хwә Хӧдан Иса бинә, те нәфәред хwәва хьлаз би»[+]. 32Һьнге хәбәра Хӧдан wи у wан һ’әмуйар’а готьн, йед кӧ мала wида бун. 33Һәма wе шәве сәрwере кәле әw бьрьн, бьринед wан шуштьн у пер’а-пер’а әw нәфәред хwәва пе аве һатьнә ньхӧмандьне[+]. 34Әw анинә мала хwә, сьфрә ль бәр wан дани у т’әмамийа нәфәред хwәва ша бун, кӧ баwәрийа хwә Хwәде анин[+].

35Гава сьбәһ сафи бу, сәрдара запьдед хwә шандьн у готьн: «Wан мәрьва бәр’дә». 36Сәрwере кәле әв йәк Паwлоср’а гот: «Сәрдар мәри шандьнә wәки һун бенә бәр’дане. Ньһа р’абьн бь хер у сьламәт һәр’ьн». 37Ле Паwлос wанр’а гот: «Әм, бажарванед Р’омайе[†], бе диwан бь щьмә’ти данә бәр шьва авитьнә кәле! У ньһа дьхwазьн бь дьзива мә дәрхьн? На, әв йәк набә, бьра хwәха бен мә дәрхьн»[+]. 38Запьда әв хәбәрана гиһандьнә сәрдара. Гава кӧ бьһистьн әw бажарванед Р’омайе нә, тьрсийан 39һатьн хwә авитьнә wан, паше әw дәрхьстьн у һиви кьрьн кӧ жь бажаре wан һәр’ьн[+]. 40Әw жи жь кәле дәрк’әтьн чунә мала Лидйайе, ль wьр хушк-бьра дитьн, дьл данә wан у паше р’ек’әтьн чун[+].

### 17


Qалмә-qалма бажаре Т’есалоникеда

1Әwана Әмфиполис у Аполонйайева дәрбаз бун һатьнә Т’есалонике, wи щийе кӧ к’ьништа щьһуйа һәбу[+]. 2Паwлос жи мина ә’дәте хwә чу нава wан у се р’ожед шәмийе wанар’а дьк’әтә хәбәрдане, жь ньвисара[+] 3шьровәдькьр у wанр’а избат дькьр, кӧ гәрәке Мәсиһ щәфа бьк’ьшанда у жь мьрьне р’абуйа у дьгот: «Әв Исайе кӧ әз wәр’а даннасин дькьм, әw Мәсиһ ә»[+]. 4Һьнәкед жь wан баwәр кьрьн хwә ль Паwлос у Силас гьртьн, ӧса жи ә’лаләтәкә хwәдебаwәред йунан[†] у гәләк к’ӧлфәтед хwәйиqәдьр.

5Ле жь щьһуйа һьнәка жь һ’әвсудийе чәнд мәрьвед бекерә нәр’аст щьвандьн, кьрьнә qалмә-qалм, бажар т’әвиһәв кьрьн у һ’ьщуми сәр мала Йасон кьрьн, дьхwәстьн Паwлос у Силас банина бәр щьмә’те[+]. 6Гава әw нәдитьн, Йасон т’әви чәнд бьрава к’аши щәм сәрwеред бажер кьрьн, дькьрьнә qир’ин дьготьн: «Әwед дьнйа т’әвиһәв кьрьнә гьһиштьнә вьра жи 7у Йасон әw qәбул кьрьнә мала хwә! Әвана һ’әму жи мьqабьли ә’мьред Qәйсәр дьчьн у дьбежьн: ‹П’адшаки дьн һәйә, наве wи Иса йә›»[+]. 8Бь ван готьна ә’лаләт у сәрwеред бажер т’әвиһәв кьрьн. 9Һьнге жь Йасон у йед майин к’әфил[†] стандьн, әw бәр’дан.


Паwлос у Силас бажаре Бәройайеда

10Һәма чаwа тә’ри к’әтә ә’рде, бьра Паwлос у Силас шандьнә Бәройайе. Әw кӧ гьһиштьнә wьр, чунә к’ьништа щьһуйа. 11Әв щьһу жь йед Т’есалонике сәрwахттьр бун, хәбәра Хwәде бь дьл у щан qәбул кьрьн у һәр р’ож ньвисарада к’ур дьбун, к’а әв тьшт ӧса нә. 12Жь wана гәләка баwәр кьр, ӧса жи гәләк к’ӧлфәтед йунанә хwәйиqәдьр у мер жи нә кем бун. 13Гава щьһуйед Т’есалонике бьһистьн кӧ Паwлос хәбәра Хwәде Бәройайеда жи даннасин дькә, һатьн wьр жи һелан данә ә’лаләте у әw т’әвиһәв кьрьн. 14Wи чахи бьра Паwлос дәстхwәда шандьнә бәр бә’ре, ле Силас у Тимот’ейо Бәройайеда ман. 15Әwед кӧ Паwлос вәр’едькьрьн, әw һ’әта Ат’инайе бьрьн, паше жь Паwлос т’әми стандьн кӧ Силас у Тимот’ейо зу һәр’ьн бьгьһижьнә wи, хwәха жи пашда вәгәр’ийан.


Паwлос ль бажаре Ат’инайе

16Гава Ат’инайеда Паwлос һивийа wан бу, дьле wи нә р’ьһ’әт бу, чьмки дит бажар нава п’утп’арьстийеда бу[+]. 17Аwа әwи к’ьништеда щьһу у йунанед[†] хwәдебаwәрр’а у ль мәйдане бажерда жи һәр р’ож р’асти к’е дьһат wанр’а дьк’әтә хәбәрдане. 18Чәнд философед епикури[†] у стойхи[†] wир’а к’әтьнә һ’ӧщәте у һьнәка дьгот: «Әви дәвбәлайи бет’әwшә чь дьхwазә бежә?» Һьнәка жи дьгот: «Ӧса те к’ьфше, кӧ әва дәрһәqа хwәдейед хәрибда даннасин дькә». Аһа дьготьн, чьмки әwи бона Иса у р’абуна мьрийа даннасин дькьр. 19Wи чахи әw һьлдан бьрьнә бәр щьвина Арйопагойе[†] у готьн: «Әм дькарьн бона wе һинкьрьна нуйә кӧ тӧ даннасин дьки бьзаньбьн[+]? 20Тӧ тьштед хәриб мә дьди бьһистьне, ләма жи әм дьхwазьн мә’на wан бьзаньбьн». 21Һ’әму ат’ини у хәрибед кӧ wьр дьман, тьштәки майинва мьжул нәдьбун, пештьри тьштед ну готьне йан бьһистьне.

22Һьнге Паwлос бәр щьвина Арйопагойеда сәкьни у гот: «Гәли ат’инийа! Әз дина хwә дьдьме, кӧ һун жь һ’әму алийава гәләки һ’әбандьнева мьжул ьн. 23Чьмки гава әз гәр’ийам, мьн дина хwә да һ’әбандьнед wә, мьн горигәһәк[†] дит кӧ сәр wе ньвисар бу ‹ХWӘДЕЙЕ НӘНАСР’А›. Аwа Әwе кӧ һун нас накьн дьһ’әбиньн, әз бона Wи wәр’а даннасин дькьм. 24Хwәдейе кӧ әв дьнйа у һ’әмуйед нава wеда ә’фьрандийә, Әw Хӧдане ә’рд у ә’змен ә у п’арьстгәһед бь дәста чекьрида наминә[*] ,[+] 25нә жи ч’ә’ве Wи дәсте мәрьва йә кӧ хьзмәтк’арийа Wи бькьн, чаwа Йәки һ’әwще тьштәки, ле Әw хwәха ә’мьр, бине у һәр тьшти дьдә һ’әмуйа[+]. 26Һ’әму мьләтед дьнйайе жь хунәки хӧльqанд, кӧ сәр р’уйе т’әмамийа дьнйайе бьжин. Әwи зәман у синоред щи-мьск’әна wанр’а к’ьфш кьрьн[+]. 27Әwи әв йәкана кьрьн, wәки мәрьв ль Wи бьгәр’ьн, бәлки бьп’әлиньн бьбиньн. Ле Әw Хwәде жь мә һәр кәси нә дур ә жи, 28чьмки ‹әм бь Wи дьжин, дьмәшьн у һәнә›[*] . Чаwа чәнд шайиред wә жи готьнә: ‹Әм р’аст зар’ед Wи нә›[*][+] .

29Аwа кӧ әм жь Хwәде бунә, гәрәке әм Хwәде аһа нәшьбиньн мина зер’, зив, йан кәвьре кӧ бь һ’ьш у һостатийа мәрьва һатьнә к’оландьне. 30Хwәде дина Хwә нәдайә һ’әму зәманед кӧ мәрьвайийе Әw нас нәкьрийә, ле ньһа һәр дәра т’әми ль һ’әму мәрьва дькә, кӧ жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн[†][+]. 31Чьмки Әwи р’ожәк к’ьфш кьрийә, к’ижанеда wе диwана дьне р’аст бь дәсте Мәрьвәки бькә, Йе кӧ Әwи к’ьфш кьрийә. Хwәде әв йәкана һ’әмуйар’а данә избаткьрьне, гава Әw мәрьв жь мьрьне р’акьр»[+].

32Гава бона р’абуна мьрийа бьһистьн, һьнәк пе к’әнийан, ле һьнәка жи гот: «Бона wе йәке әме щарәкә дьн жь тә бьбьһен». 33У Паwлос жь нав щьвина wан дәрк’әт чу. 34Ле һьнәка хwә ль wи гьрт, баwәр кьрьн. Нава wанда бун Дийонисйойе әндәме Арйопагойе у к’ӧлфәтәкә наве wе Дамәрис, т’әви һьнәкед майин.

### 18


Паwлос бажаре Корьнт’еда

1Жь wьр шунда Паwлос жь Ат’ине р’ек’әт һатә Корьнт’е. 2Ль wьр йәки щьһу наве wи Акила дит, буйина хwәда жь Понтосе. Әва т’әви к’ӧлфәта хwә Прьскилайе ну жь Италйайе һатьбу, чьмки Qәйсәр Клаwдйо ә’мьр кьрьбу, кӧ һ’әму щьһу жь Р’оме дәрк’әвьн. Паwлос чу щәм wан,[+] 3щәм wан ма у т’әви wан хәбьти, чьмки п’еше wан йәк бу, кон чедькьрьн. 4Әw һ’әму р’ожед шәмийа к’ьништада щьһу у йунанар’а[†] дьк’әтә хәбәрдане, әw дьданә баwәркьрьне[+].

5Гава Силас у Тимот’ейо жь Мәкәдонйайе һатьн, Паwлос бь хирәт т’әмамийа wәхте хwә да һинкьрьна Хәбәре[*] у щьһуйар’а шә’дәти дьда кӧ Мәсиһ, Иса йә[+]. 6Гава әw мьqабьли wи р’абун у әw беһӧрмәт кьрьн, әwи к’ьнще хwә даwшанд у готә wан: «Хуна wә сәре wә бә, әз бесущ ьм. Жь вьр шунда әзе һәр’ьмә щәм нәщьһуйа»[+]. 7Әw һьнге жь wьр чу к’әтә мала йәки наве wи Тито Йусто. Әw мәрьвәки нәщьһу бу, ле хwәдебаwәр бу, мала wи к’еләка к’ьниште бу. 8Кьриспойе сәрwере к’ьниште жи нәфәред хwәва баwәрийа хwә Хӧдан ани у жь корьнт’ийа гәләка кӧ бьһистьн, баwәр кьрьн у пе аве һатьнә ньхӧмандьне[+].

9Шәвәке Хӧдан дитьнокеда һатә бәр ч’ә’ве Паwлос у готе: «Нәтьрсә, хәбәр дә у хwә кәр’ нәкә. 10Чьмки Әз т’әви тә мә у кәсәке бәр тә р’анәбә зийане нәдә тә, чьмки гәләк щьмә’та Мьн ви бажарида һәйә». 11Әw ль wе дәре саләке у шәш мәһа ма, әw һини хәбәра Хwәде дькьрьн.

12Һена wәлийе Галийойе Ахайайеда щьһу бунә йәк, һ’ьщуми сәр Паwлос кьрьн у бьрьнә бәр диwане 13готьн: «Әва щьмә’те һин дькә, кӧ нә ль гора qануне Хwәде бьһ’әбиньн». 14Гава Паwлос wе дәстпекьра хәбәр да, Галийо щьһуйар’а гот: «Һәгәр гьли бона нәһәqийе у хьрабийе буйа, щьһуно, дьбу кӧ мьн гӧһдарийа wә бькьра, 15ле һәгәр пьрс сәр хәбәра, нава у qануна wә йә, һун хwәха бьньһер’ьн. Әз нахwазьм бьбьмә һ’акьме ван тьшта»[+]. 16У әw жь диwанхане дәрхьстьн. 17Һьнге һ’әмуйа Состенисе сәрwере к’ьниште гьртьн, ль бәр диwанхане к’ӧтан, ле qәт хәма Галийо жи нибу.


Паwлос вәдьгәр’ә Әнтакйайе

18Паwлос гәләк р’ожа диса ль wьр ма, паше хатьре хwә жь баwәрмәнда хwәст, бь гәмийе чу алийе Сурйайе. Прьскила у Акила жи т’әви wи бун. Әwи Кәнхерйайеда п’ор’е хwә кӧр’ кьрьбу, чьмки ад-qьраркьри[*] бу[+]. 19Әw гьһиштьнә Әфәсе, Прьскила у Акила ль wьр һьштьн, хwәха к’әтә к’ьниште щьһуйар’а к’әтә хәбәрдане[+]. 20Wана һиви жь wи кьр, кӧ һьнәки дьреж ль wьр бьминә, әw qайл нәбу. 21Ле гава хатьре хwә жь wан хwәст, гот: «Әзе диса сәр wәда бем, һәгәр Хwәде һ’ьз бькә»[*] . Бь гәмийе жь Әфәсе чу[+]. 22Гава гьһиштә Qәйсәрийе, һәвраз чу Оршәлиме сьлав да щьвине, паше бәржер чу Әнтакйайе. 23Гава һьнәк wәхт ль wьр ма, р’абу бәрева к’әтә wәлате Галатйа у Фьригйа, һ’әму шагьрт баwәрийеда дьшьдандьн[+].


Аполо бажаре Әфәседа Мьзгинийе дьдә

24Щьһуки наве wи Аполо, буйина хwәда жь Скәндәрйайе, һатә Әфәсе. Әва готьнбежәки сәрхwә у ньвисаред[†] пирозда занәки зор бу[+]. 25Әw Р’ийа Хӧданда һинбуйи бу, агьре хирәте сери к’әтьбу[*] бона Иса р’аст хәбәр дьда у һин дькьр, ле т’әне ньхӧмандьна Йуһ’әнна заньбу[+]. 26Әви дәстпекьр к’ьништеда мерк’ими хәбәр да. Ле гава Прьскилайе у Акила хәбәрдана wи бьһистьн, әw бьрьнә щәм хwә, һе р’аст Р’ийа Хwәде wир’а шьровәкьрьн[+]. 27Аполо кӧ хwәст һәр’ә Ахайайе, бьра дьл данә бәр у шагьртар’а жи нә’мәк ньвисин кӧ wи qәбул кьн. Гава гьһиштә wьр, әw гәләки кери wан һат, йед кӧ бь к’әрәма Хwәде бьбунә баwәрмәнд[+]. 28Чьмки бь щьмә’ти хәбәрданеда йа wи ль сәр йа щьһуйа дьк’әт, бь ньвисаред пироз дьда избаткьрьне, кӧ Мәсиһ, Иса йә[+].

### 19


Р’еwитийа Паwлосә сьсийа (18:23; 19:1–21:16)


Паwлос Әфәседа

1Гава Аполо һе Корьнт’еда бу, Паwлос щийе жорьнр’а дәрбаз бу бәржери Әфәсе бу у ль wьр чәнд шагьрт дитьн[+] 2у жь wан пьрси: «Гава wә баwәр кьр, wә Р’ӧһ’е Пироз станд?» Wана гот: «Мә qәт нәбьһистийә жи кӧ Р’ӧһ’е Пироз һәйә». 3Әwи wанр’а гот: «Ле һун бь чь һатьнә ньхӧмандьне?» Wана гот: «Бь ньхӧмандьна Йуһ’әнна»[+]. 4Паwлос гот: «Йуһ’әнна бона гӧнәвәгәр’андьне ньхӧманд у щьмә’тер’а гот: ‹Йе кӧ пәй мьнр’а те баwәрийа хwә Wи биньн›, аwа готи Иса»[*][+] . 5Гава әв йәк бьһистьн, бь наве Хӧдан Иса һатьнә ньхӧмандьне[+]. 6У гава Паwлос дәстед хwә данинә сәр wан, Р’ӧһ’е Пироз һатә сәр wан, бь зьмана хәбәр дан у п’ехәмбәрти кьрьн[+]. 7Әвана wәкә донздәһ мәрийа бун.

8Паwлос к’әтә к’ьниште, се мәһа мерк’ими хәбәр дьда, бона П’адшатийа Хwәде wанр’а дьк’әтә хәбәрдане у әw дьданә баwәркьрьне[+]. 9Ле гава һьнәкә сәрһ’ьшк мьqабьл дәрк’әтьн у ль бәр щьмә’те Р’ийа Хӧдан беһӧрмәт дькьрьн, Паwлос жь wан qәтийа, шагьрт башqә кьрьн у һәр р’ож дәрсхана Тиранода wанр’а дьк’әтә хәбәрдане. 10Әве йәке дӧ сала к’ьшанд, һ’әта кӧ һ’әму щьһу у йунанед[†] кӧ qәза Асйайеда дьман, Хәбәра Хӧдан бьһистьн.


Һәр һ’әфт кӧр’ед Скеwа

11Хwәде бь дәсте Паwлос гәләк к’әрәмәтед зор дькьрьн, 12һ’әта кӧ әw дәстмал у шалькед кӧ Паwлос ле дьк’әтьн нәхwәшар’а дьбьрьн, әw qәнщ дьбун у р’ӧһ’ед хьраб дәрдьк’әтьн[+]. 13Чәнд щьһуйед гәр’ок һәбун кӧ хwә дабунә щьндәрхьстьне, wан дькьр кӧ сәр йед кӧ р’ӧһ’ед хьраб нава wанда һәбун, пе наве Хӧдан Иса бәри wан дьн у дьготьн: «Әм пе wи Исайе кӧ Паwлос даннасин дькә бәри wә дьдьн»[+]. 14Әва йәка һәр һ’әфт кӧр’ед Скеwайе сәрәкк’аһинәки щьһуйа дькьрьн. 15Щарәке р’ӧһ’е хьраб ль wан вәгәр’анд у гот: «Әз Иса нас дькьм, бона Паwлос жи заньм, ле һун к’и нә?»[+] 16Һьнге әw мәрьве кӧ р’ӧһ’е хьраб теда бу, банзда сәр wан, qәwата wи wан һ’әмуйада чу әw ӧса к’ӧтан, wәки әw жь wе мале тә’зи у бьриндар р’әвин. 17Бона ве йәке һ’әму щьһу у йунанед кӧ Әфәседа дьман пе һ’әсийан. Тьрс к’әтә сәр wан һ’әмуйа у наве Хӧдан Иса бьльнд дьбу. 18Гәләк баwәрмәнд жи дьһатьн гӧнед хwә дьданә р’уйе хwә у кьред хwә дьготьн[+]. 19Йед сербазийева жи кӧ мьжул дьбун, гәләка к’ьтебед хwә т’оп дькьрьнә щики у ль бәр һ’әмуйа дьшәwьтандьн. Qимәте wан һ’әсаб кьрьн, пенщи һ’әзар зив[†] дәрк’әт. 20Бь ви аwайи Хәбәра Хӧдан бь зорайи һе пешда дьчу у qәwат дьбу[+].


Шәр’-дә’wа Әфәседа

21Гава әв тьшт бун, Паwлос qьрар кьр[*] кӧ Мәкәдонйайе у Ахайайева дәрбаз бә һәр’ә Оршәлиме у гот: «Пәй чуйина wьрар’а гәрәке әз һәр’ьм Р’оме жи бьбиньм»[+]. 22Әwи дӧ к’омәкдаред хwә Тимот’ейо у Ерасто шандьнә Мәкәдонйайе у әw һьнәки жи ль qәза Асйайе ма[+].

23Wан чахада бона Р’ийа Хӧдан гәләки шәр’-дә’w пешда һат. 24Йәки зивкәр һәбу наве wи Димитрийо. Әви п’арьстгәһед хwәдейа наве wе Артәмис[†] щур’е йа ә’дәтида бь зив бьч’ук чедькьрьн у гәләк к’ар һостар’а дани. 25Әwи гази wан һ’әму һоста, ӧса жи йед мина хwәйийе ви п’ешәйи[†] кьрьн у гот: «Гәли һәвала! Һун заньн кӧ к’ара мә ви шьхӧлида йә. 26Һун жи дьбьһен у дьбиньн кӧ әви Паwлоси нә кӧ т’әне Әфәседа, ле баwәрийа wә һәбә т’әмамийа qәза Асйайеда жи сәре гәләк щьмә’та т’ьжи кьрийә жь р’е дәрхьстийә у дьбежә: ‹Әw хwәдейед кӧ бь дәста чекьри нә, әw нә хwәде нә›. 27Зийана wе нә т’әне әw ә кӧ п’еше мә те беһӧрмәткьрьне, ле п’арьстгәһа Артәмис хwәдейа мәзьн wе бәр тьштәки нәйе һ’әсабе у wе qәдьре мәзьнайийа wе бьк’әвә, йа кӧ һ’әму qәза Асйа у дьнйа дьһ’әбинә».

28Гава әв йәк бьһистьн, бь к’ин-бох т’ьжи бун, дькьрьнә qир’ин у дьготьн: «Артәмиса әфәсийа мәзьн ә!» 29Т’әмамийа бажер qьлqьли, р’аһьштә Гайос у Әристархойе мәкәдони, кӧ һәвал-р’ейед Паwлос бун, һәвр’а р’әвинә дитьндаре[†][+]. 30Паwлос жи хwәст кӧ бьк’әвә нава wе ә’лаләте, ле шагьрта нәһьшт. 31Жь һьнәк сәрwеред qәза Асйайе жи кӧ достед wи бун, мәри шандьнә щәм wи у һиви же кьрьн, кӧ нәчә дитьндаре. 32Һәма wи wәхтида һьнәка щур’әки, һьнәка жи щур’әки дьн дькьрьнә qир’ин, чьмки к’омбуна wан т’әвиһәвбуйи бу, гәләка жи ньзаньбу әw бона чь жи щьвийанә. 33Һьнәка жь ә’лаләте Скәндәр пешда бьрьн, чьмки щьһуйа әw пешда дә’ф дан. Скәндәр дәсте хwә бьльнд кьр, хwәст щаба хwә бьдә. 34Ле гава пе һ’әсийан кӧ әw щьһу йә, һ’әмуйа бь дәнгәки wәкә дӧ сьһ’әта кьрьнә qир’ин: «Артәмиса әфәсийа мәзьн ә!»

35Паше к’атьбе[†][*] бажер ә’лаләт сәqьр’анд у гот: «Гәли әфәсийа! К’и ньзанә кӧ бажаре Әфәсе хwәйитийе[*] п’арьстгәһа Артәмиса мәзьн дькә, йа кӧ кәвьре wейи пироз жь ә’змен һатийә хwаре? 36Чаwа ве йәкеда кӧ тьштәки хельф т’ӧнә, ләма жи гәрәке һун хwә р’ьһ’әт хwәй кьн у тьштәки бь бәрзәqийе нәкьн. 37Wә әв мәрьвана анинә вьра, әвана нә т’аланкьред п’арьстгәһе нә у нә жи хwәдейа мә беһӧрмәт кьрьнә. 38Аwа һәгәр шькийате Димитрийо у һостайед т’әви wи сәр йәки һәйә, бьра һәр’ьнә диwанхане, һ’акьм һәнә. Ль wьр әw дькарьн шькийате хwә һәвдӧ бькьн. 39Ле һәгәр хwәстьна wә бона тьштәки дьн ә, бьра щьватәкә ә’дәтида бе леньһер’андьне. 40Чьмки зийана мә жи ве йәкеда һәйә у бона шәр’е иройин әме бенә нәһәqкьрьне у мә’ник т’ӧнә, кӧ әм пе бькарьбьн бона ве к’омбуне щаба хwә бьдьн». 41Гава әв йәк гот, щьват бәла кьр.

### 20


Паwлос дьчә бәрбь Мәкәдонйайе у Йунаньстане[†]

1Гава qалмә-qалм сәqьр’и, Паwлос гази шагьрта кьр, дьл да wан у хатьре хwә жь wан хwәст, р’абу чу Мәкәдонйайе[+]. 2Ль wан алийа гәр’ийа, бь гәләк готьна дьл данә wан. Паше чу Йунаньстане[†], 3wәкә се мәһа ль wьр дәрбаз кьр. Гава к’аре хwә дькьр кӧ бьчуйа Сурйайе, щьһуйа бона wи шеwьрәкә мьхәнәтийе кьр, әw жи фькьри Мәкәдонйайева вәгәр’ә[+]. 4Т’әви wи жь Бәройайе Сопатройе кӧр’е Пиро, жь Т’есалонике Әристархо у Секундо, Гайосе жь Дербе у Тимот’ейо, жь qәза Асйайе Тьхико у Трофимо чун[+]. 5Әвана пешийа мә чунә Тройайе, ль wьр һивийа мә бун[+]. 6Әм жи пәй р’ожед Щәжьна Нане Шкәвар’а бь гәмийе жь Филипйайе чун, пенщ р’ожада гьһиштьнә Тройайе, щәм wан. Әм wьр һ’әфт р’ожа ман[+].


Сахбуна Әйтухо Тройайеда

7Р’ожа һ’әфтийейә пешьн әм бона нанкәркьрьне щьвийайи бун, Паwлос кӧ wе р’ожа дьн бьчуйа, wанар’а хәбәр дьда у һ’әта ниве шәве хәбәрдана хwә дьреж кьр[+]. 8Әw ода әм теда щьвийайи бун, гәләк ч’ьра теда һәбун. 9Хортәк жи наве wи Әйтухо, сәр п’әнщәре р’уньшти дьһеньжи у к’әтә хәwа к’ур. У гава Паwлос хәбәрдана хwә дьреж дькьр, әw хәwа к’урда жь qате сьсийа жорда к’әт у мьрити әw һьлдан. 10Паwлос пәйайи жере бу, хwә авитә сәр wи, да һ’әмеза хwә у гот: «Хwә ӧнда нәкьн, чьмки р’ӧһ’е wи wида йә». 11Паше һьлк’ьшийа һат, нан кәркьр хwар у һ’әта сьбәһе дьреж хәбәр да у р’абу чу. 12Хорт жи сах-сьламәт анинә мал, беһ’әсаб дьл һатә бәр wан.


Жь Тройайе бәрбь Миләтосе

13Әм чун к’әтьнә гәмийе р’ек’әтьн у бәрбь Асосе чун, кӧ жь wе дәре мә гәрәке Паwлос һьлда, чьмки әwи мәр’а готьбу: «Әзе пәйа бем». 14Гава ль Асосе р’асти мә һат, мә әw һьлда чунә Мьтулане. 15Жь wьр жи әм чун, р’ожа дьне гьһиштьнә пешбәри Хийайе, р’ожтьра дьн гьһиштьнә Самосе[*] , сьбәһтьра дьн жи гьһиштьнә Миләтосе. 16Паwлос нета хwә данибу бь гәмийе бәр Әфәсер’а дәрбаз буйа, кӧ нәбә wәхте хwә qәза Асйайеда ӧнда кә, чьмки дьләзанд кӧ һәгәр жер’а ль һәв бе, Р’ожа Пенщийә һ’әсаб әw ль Оршәлиме бә[+].


Паwлос хатьре хwә жь бәрпьрсийаред щьвина Әфәсе дьхwазә

17Жь Миләтосе мәри шандә Әфәсе у гази бәрпьрсийаред щьвине[†] кьрьн. 18Гава әw һатьнә щәм wи, wанр’а гот: «Һун хwәха заньн wе р’ожа пешьнда гава мьн ньге хwә авитә qәза Асйайе, һ’әта ньһа wәр’а чаwа бумә[+]. 19Мьн Хӧданр’а т’ам шкәсти бь гәләк һесьра, нава wан щер’ьбандьнада qӧльх кьрийә, к’ижан кӧ жь шеwьред щьһуйа дьһатьнә сәре мьн, 20Һун заньн кӧ мьн т’ӧ щар хwә жь тьштед керһатийә бона wә нәдайә паш, ле һ’әму wәр’а готьнә у ашкәрә мал бь мал һун һин кьрьнә. 21Мьн бь мә’рифәти һьн һиви жь щьһуйа, һьн жи жь нәщьһуйа кьр, кӧ вәгәр’ьнә бәрбь Хwәде у баwәрийа хwә Хӧдане мә Иса биньн. 22У ва әз бьн дәсте Р’ӧһ’е Пирозда дьчьмә Оршәлиме, wьр wе чь бе сәре мьн, әз ньзаньм. 23Т’әне Р’ӧһ’е Пироз һ’әму бажарида т’әмийе дьдә мьн у дьбежә кӧ: ‹Qәйд у тәнгаси[†] пешийа тә нә›[+]. 24Ле әз ә’мьре хwә лайиqи т’ӧ тьшти накьм, т’әне дькьм[*] бьгьһижьмә мәрәме хwә у wе qӧльха кӧ мьн жь Хӧдан Иса стандийә биньмә сери, аwа готи Мьзгинийа к’әрәма Хwәде бь мә’рифәти даннасин кьм[+].

25Ньһа әз заньм иди һун һ’әмуйед кӧ әз нав wәда гәр’ийамә у П’адшатийа Хwәде даннасин кьрийә р’уйе мьн набиньн. 26Бона ве йәке әз р’ожа иройин ль бәр wә шә’дәтийе дьдьм, кӧ щабдаре хуна wә т’ӧ кәси ниньм,[+] 27чьмки мьн хwә нәда паш, т’әмамийа qьрара Хwәде wәр’а гот. 28Ньһа мьqати хwә у т’әмамийа wи кәре пез бьн, кӧ Р’ӧһ’е Пироз һун сәр бәрпьрсийар[*] к’ьфш кьрьнә. Шьвантийе щьвина Хwәде бькьн, йа кӧ Wи бь хуна Хwә qазьнщ кьр[+]. 29Әз заньм пәй чуйина мьнр’а гӧред дәвхун wе бьк’әвьнә нава wә у һ’әйфа wан wе кери нәйе[+]. 30Жь нава wәда жи мәрьве дәрен у тьштед хельф wе хәбәр дьн, кӧ шагьрта пәй хwә бьбьн[+]. 31Бона ве йәке һ’ьшйар бьминьн у бир нәкьн, кӧ мьн һун һәр кәс, се сала шәв у р’ож бе р’ьһ’әти бь һесьра ширәт кьрьнә[+].

32Ньһа әз wә дьсперьмә Хwәде у Хәбәра к’әрәма Wи, кӧ дькарә wә р’ӧһ’анийеда ава кә у п’ара wә т’әви т’әмамийа щьмә’та Хwә кә[+]. 33Мьн һавьжийа хwә зер’, зив у к’ьнще т’ӧ кәси нәанийә[+]. 34Һун хwәха заньн әз у йед т’әви мьн әм һ’әwще чь жи бунә, әв дәстед мьн хәбьтинә[+]. 35Мьн пе һ’әму шьхӧлед хwә нишани wә кьрийә, кӧ чаwа гәрәке бьхәбьтьн к’омәке бьдьнә к’әтийа у хәбәра Хӧдан Иса бир биньн кӧ гот: ‹Хwәзи ль дайийа, нә кӧ ль стандийа›»[+].

36Гава әв йәк гот, т’әви һ’әмуйа чок да дӧа кьр[+]. 37Һ’әму жи гәләки гьрийан, хwә авитьнә стуйе Паwлос у р’амусан. 38Дьлед wан һе зедә бона wе хәбәра wи дьшәwьти кӧ гот: «Һун иди р’уйе мьн набиньн». Паше әw һ’әта гәмийе вәр’екьрьн.

### 21


Паwлос дьчә Оршәлиме

1Гава әм жь wан qәтийан, бь гәмийе р’ек’әтьн, р’аст чун гьһиштьнә Косе, р’ожа дьне Р’одосе у жь wьр Патарайе. 2Мә гәмик дит кӧ дьчу Финикйайе, әм к’әтьнә wе р’ек’әтьн. 3Гава Qӧбрьсе хӧйа кьр, мә әw мьле ч’әпева һьшт. Әм бәрбь qәза Сурйайе чун гьһиштьнә бажаре Суре, чьмки баре гәмийе wьр гәрәке бьһата валакьрьне. 4Мә шагьрт дитьн, әм һ’әфт р’ожа ль wьр ман. Wана бь Р’ӧһ’е Пироз дьготә Паwлос кӧ нәчә Оршәлиме[+]. 5Ле гава мә әw р’ож дәрбаз кьрьн, әм р’абун чун у һ’әмуйа жьна у зар’ава һ’әта бажер дәр әм вәр’екьрьн у дәве бә’ре мә чок да дӧа кьр[+]. 6Паше мә хатьре хwә жь һәв хwәст к’әтьнә гәмийе, әwана жи вәгәр’ийанә малед хwә.

7Мә р’еwити бь гәмийе жь Суре думайи кьр, әм гьһиштьнә Пьтолемайе, мә wьр хушк-бьра сьлав кьрьн, әм р’ожәке манә щәм wан. 8Р’ожа дьн әм жь wьр р’ек’әтьн чунә Qәйсәрийе мала Филипойе мьзгиндар[†], әw йәк жь wан һәр һ’әфт к’омәкдаред к’ьфшкьри бу[*] . Әм ль щәм wи ман[+]. 9Чар qизед wийә бьк’ьр[†] һәбун, кӧ п’ехәмбәрти дькьрьн[+]. 10Гава әм гәләк р’ожа ль wьр ман, жь Щьһустане п’ехәмбәрәки наве wи Һагабо бәржер бу[*][+] . 11Гава һатә щәм мә, qайиша пьшта Паwлос һьлда, дәст у п’ийед хwә гьреда у гот: «Р’ӧһ’е Пироз аһа дьбежә: ‹Әw мәрьве хwәйе ве qайише щьһуйе Оршәлимеда аһа wи гьредьн у бьдьнә дәсте нәщьһуйа›». 12Гава әв йәк мә бьһист, т’әви йед wьр мә лава кьр, кӧ әw һьлнәк’ьшә нәчә Оршәлиме[+]. 13Ле Паwлос щаб да у гот: «Һун чь дькьн? Чьма һун дьгьрин у дьле мьн дьшкеньн? Әз Оршәлимеда бона наве Хӧдан Иса нә кӧ т’әне бона гьредане, ле бона кӧштьне жи һазьр ьм»[+]. 14Гава мә нькарьбу әw банийа сәр йа хwә, мә дәнге хwә бьр’и у гот: «Бьра ә’мьре Хӧдан бә».

15Чәнд р’ожа шунда мә к’аре хwә кьр, әм һьлк’ьшийан чунә Оршәлиме. 16Т’әви мә чәнд шагьртед Qәйсәрийе жи һатьн, әм бьрьнә мала шагьртәки зува, кӧ наве wи Мьнасо бу, жь Qӧбрьсе, wәки әм ль wьр бьминьн,


Паwлос сәрики Аqуб у бәрпьрсийара дьхә

17Гава әм гьһиштьнә Оршәлиме, баwәрмәнда әм әшq у ша qәбул кьрьн. 18Р’ожа дьне Паwлос т’әви мә чу щәм Аqуб, һ’әму бәрпьрсийар жи һазьр бун[+]. 19Паwлос сьлав да wан, йәк-йәк чь кӧ Хwәде бь qӧльхе wи нава нәщьһуйада кьрьбу, wанар’а гьли кьр. 20Wана кӧ әв йәк бьһист, шькьри данә Хwәде у ӧса жи Паwлоср’а готьн: «Дина хwә бьде, чьqас һ’әзара щьһуйед баwәрмәнд һәнә у һ’әму жи хирәтк’ешед Qануне нә[+]. 21Аwа wана бона тә бьһистийә кӧ тӧ һ’әму щьһуйед нава нәщьһуйада һин дьки, кӧ дәст жь Qануна Муса бьк’ьшиньн у дьбежи кӧ әw кӧр’ед хwә сьнәт нәкьн у пәй ә’дәт жи нәчьн[+]. 22Ньһа әм чь бькьн? Wе ә’сә бьбьһен кӧ тӧ һатийи. 23Дә р’абә әм чь тәр’а дьбежьн бькә. Вьр щәм мә чар мәрьв һәнә кӧ ад-qьрар[*] кьрьнә[+]. 24Wан хwәр’а һьлдә, т’әви wан ль гора ә’дәт паqьж бә у хәрще wан һьлдә сәр хwә, кӧ п’ор’е сәре хwә кӧр’ кьн. Һьнге һәр кәсе заньбә әw тьштед кӧ бона тә бьһистьнә дәрәw ьн у тӧ хwәха жи пәй Qануна Муса дьчи[+]. 25Ле бона wан нәщьһуйед кӧ һатьнә сәр баwәрийе, мә wанр’а qьрара хwә ньвисийә шандийә, wәки әw һ’әвза хwә жь wан qӧрбанед п’утп’арьстийе, хуне, гоште мьрар у бенамусийе бькьн»[*][+] . 26Һьнге Паwлос әw мәри р’ожа дьне һьлдан, т’әви wан паqьж бу, к’әтә п’арьстгәһе у хьлазийа р’ожед паqьжбуне да ә’ламкьрьне, кӧ wе к’әнге бона wан һәр кәси һ’әди[*] бе дайине[+].


Паwлос п’арьстгәһеда те гьртьне

27Гава һәр һ’әфт р’ож сәр һәвда һатьн, жь щьһуйед qәза Асйайе Паwлос п’арьстгәһеда дитьн, т’әмамийа ә’лаләте т’әвр’акьрьн, дәст авитьне 28у кьрьнә qир’ин готьн: «Һәwар, исраелино! Алик’арийе бькьн! Әва әw мәрьв ә, йе кӧ ль һәр дәра һ’әмуйа мьqабьли щьмә’та мә, Qануна Муса у ви щийи һин дькә, һе сәрда жи йунан кьрьнә п’арьстгәһе, әв щийе пироз һ’әр’ьманд»[+]. 29Әв йәка готьн, чьмки пешийе бажерда Трофимойе жь Әфәсе т’әви wи дитьбун у wан т’ьре Паwлос әw кьрийә п’арьстгәһе[+].

30Т’әмамийа бажер һ’әжийа, ә’лаләт бь ләз к’ом бу, Паwлос гьртьн жь п’арьстгәһе к’аши дәрва кьрьн у дәред wе пер’а-пер’а һатьнә гьртьне. 31Гава wан дькьр кӧ wи бькӧжьн, щаб гьһиштә сәрһ’әзаре[†] р’әфа әскәра, wәки т’әмамийа Оршәлиме т’әвиһәв буйә. 32Әwи пер’а-пер’а әскәр у сәрсәд һьлдан, бь ләз чу сәр wан. Гава wана сәрһ’әзар әскәрава дитьн, дәст жь Паwлос к’ӧтане к’ьшандьн. 33Wи чахи сәрһ’әзар һатә незик, әw гьрт, ә’мьр кьр кӧ бь дӧ зьнщира wи гьредьн. Һьнге пьрси: «Әв к’и йә у чь кьрийә?»[+] 34Нава ә’лаләтеда бона wи һәр йәки щур’әки дькьрә qар’ә-qар’. Әwи гава жь дәст qалмә-qалма щьмә’те нькарьбу ә’сәйи бьзаньбуйа, ә’мьр кьр wи бьбьнә әскәрхане[+]. 35Гава Паwлос гьһиштә п’епәлинга, әскәра әw бьльндкьри бьрьн, чьмки ә’лаләте зор дьда wи, 36ль пәй wи дьчун, дькьрьнә qир’ин у дьготьн: «Wи бькӧжьн!»


Паwлос щаба хwә ль бәр ә’лаләте дьдә

37Иди Паwлос wе бьбьрана һьндӧр’е әскәрхане, әwи сәрһ’әзарр’а гот: «Изьна мьн һәйә т’әви тә хәбәр дьм?» Әwи гот: «Тӧ йунани жи зани? 38Кӧ ӧса йә тӧ нә әwи мьсьри йи, йе кӧ чәндәк пешда кьрә шәр’-дә’w, чар һ’әзар qачахед меркӧж дәрхьстьнә бәр’ийе». 39Паwлос гот: «Әз мәрьвәки щьһу мә, жь Тарсуса Киликйайе, нә бажарванәки бе нав-нишан ьм. Әз һиви жь тә дькьм, изьне бьдә кӧ әз ве щьмә’тер’а хәбәр дьм»[+]. 40Гава әwи изьн да, Паwлос сәр п’епәлинга сәкьни, дәсте хwә бьльнд кьр, щьмә’те кӧ дәнге хwә бьр’и, әwи бь зьмане ибрани хәбәр да у гот:

### 22

1«Гәли бав у бьра! Ньһа гӧһдарийа мьн бькьн, кӧ әз щаба хwә бьдьм». 2Гава бьһистьн кӧ әw wанар’а бь зьмане ибрани к’әтә хәбәрдане, кәр’ бун һе дәнге хwә бьр’ин. У wи гот: 3«Әз мәрьвәки щьһу мә, бажаре Тарсуса Киликйайеда жь дийа хwә бумә, ле ви бажарида бьн дәсте Гамалйелда чаwа шагьрт мәзьн бумә у һ’әму Qануна кал-бава жи бь фәсал-р’аст һин бумә, һьндава Хwәдеда жи хwәйихирәт бум, чаwа кӧ һун һ’әму иро[*][+] . 4Мьн һ’әта кӧштьне жи йед кӧ пәй ве Р’е дьчун, дьзерандьн у qьсьме жьн у мера гьредьдан давитьнә кәле[*] ,[+] 5чаwа сәрәкк’аһин у т’әмамийа щьвина р’успийа жи шә’де мьн ьн. Мьн сәр бьрайед щьһутийедайә Шаме нә’мә жь wан һьлдабун дьчум wәки йед wьр жи гьредайи биньмә Оршәлиме кӧ бьдьнә щәзайе[+].

6Гава әз һе р’е дьчум, незики Шаме бум, р’о нава р’оже ньшкева жь ә’змен дора мьн р’онайикә qайим шәwq да[+]. 7Әз к’әтьмә ә’рде у мьн дәнгәк бьһист кӧ мьнр’а гот: ‹Шаwул! Шаwул! Тӧ чьма Мьн дьзерини?› 8Мьн ле вәгәр’анд: ‹Тӧ к’и йи, Хӧдан?› Әwи мьнр’а гот: ‹Әз Исайе Ньсрәте мә, Йе кӧ тӧ дьзерини›. 9Әwед т’әви мьн жи р’онайи дитьн, ле дәнге кӧ мьнр’а хәбәр дьда нәдьбьһистьн. 10Һьнге мьн гот: ‹Әз чь бькьм, Хӧдан?› Хӧдан мьнр’а гот: ‹Р’абә һәр’ә Шаме у ль wьр һәр тьште кӧ бона тә к’ьфшкьри йә бьки, wе тәр’а бе готьне›. 11Мьн кӧ жь дәст шәwqа wе р’онайе нәдьдит, һьнге йед т’әви мьн дәсте мьн гьртьн, әз бьрьмә Шаме.

12Йәки наве wи Һананийа, анәгори Qануне хwәдехоф, нав щьһуйед Шамеда жи әw хwәйийе шә’дәтийа qәнщ бу,[+] 13әва һат щәм мьн сәкьни у гот: ‹Шаwул бьра, бьбинә!› Мьн дәстхwәда дит у ль wи ньһер’и. 14Әwи мьнр’а гот: ‹Хwәдейе кал-бавед мә тӧ к’ьфш кьри кӧ ә’мьре Wи бьзаньби у Йе Р’аст бьбини, хәбәра дәве Wи бьбьһейи, 15чьмки те бәр һ’әму мәрьва бона wан тьштед тә дитьн у бьһистьн бьби шә’де Wи[+]. 16Иди чьма дәрәнги дехи? Р’абә wәрә ньхӧмандьне, гази наве Wи кә жь гӧнед хwә wәрә шуштьне›[+].

17Гава әз вәгәр’ийамә Оршәлиме у п’арьстгәһеда дӧа дькьр, мина сьһ’әте сәр мьнр’а дәрбаз бу,[+] 18мьн Әw дит у Wи мьнр’а гот: ‹Бькә бьләзинә жь Оршәлиме дәре, чьмки әw шә’дәтийа кӧ те бона Мьн бьди әwе qәбул нәкьн›. 19Мьн гот: ‹Хӧдан, әw qәнщ заньн кӧ әз бум, әwи һ’әму к’ьништада йед баwәрийа хwә Тә данин, давитьнә кәле у әw дьк’ӧтан. 20Гава хуна Стәйфане шә’де Тә дьр’ьжийа, әз хwәха жи wьр һазьр у р’ази бум, мьн нобәдари к’ьнщед йед әw кӧштьн дькьр›[*][+] . 21Һьнге Әwи мьнр’а гот: ‹Һәр’ә, Әзе тә бьшиньмә дур щәм нәщьһуйа›».


Паwлос бажарвантийа хwәда р’омайи йә

22Һ’әта ван хәбәра ә’лаләте гӧһдарийа wи кьр, паше бь дәнге бьльнд готьн: «Р’убари дьне wи нәһелә! Йед мина wи гәрәке нәжин!» 23Wана дькьрьнә qир’ин, к’ьнще хwә дьqәлаштьн давитьн у хwәли дьр’әшандьнә һәwа. 24Сәрһ’әзар ә’мьр кьр, кӧ wи бьбьнә әскәрхане у гот: «Бьдьн бәр qамчийа же бьпьрсьн, бьзаньбьн к’а суще wи чь йә, wәки ӧса сәр wи дькьнә qар’ә-qар’». 25Гава бь qайишед ч’әрм гьредан, Паwлос сәрсәде сәкьнир’а гот: «Гәло әва щайиз ә кӧ һун ль бажарванәки Р’омайе хьн, йе кӧ һе диwана wи нәбуйә?»[+] 26Сәрсәд гава әв йәк бьһист, чу щәм сәрһ’әзар у гот: «Тӧ чь дьки? Әва мәрьва бажарване Р’омайе йә». 27Сәрһ’әзар незики Паwлос бу у wир’а гот: «Мьнр’а бежә, тӧ бажарване Р’омайе йи?» Әwи гот: «Бәле». 28Сәрһ’әзар ле вәгәр’анд у гот: «Мьн бь гәләк п’әра әw бажарванти стандийә». Паwлос гот: «Ле әз йәкр’ожийа хwәда бажарване wьр ьм». 29У дәстхwәда әwед кӧ wе лехьстана у гьли же бьк’ьшандана жь wи дур к’әтьн. Сәрһ’әзар хwәха жи тьрсийа, гава бьһист кӧ бажарване Р’омайе йә, чьмки әwи әw дабу гьредане.


Паwлос ль бәр щьвина гьрәгьра

30Сьбәтьра дьн сәрһ’әзар хwәст р’аст бьзаньбә к’а щьһу чьма шькийате Паwлос дькьн. Әw бәр’да у ә’мьр кьр, кӧ сәрәкед к’аһина щьвина гьрәгьрава бе. Һьнге Паwлос ани ль бәр wан да сәкьнандьне.

### 23

1Паwлос дина хwә да щьвина гьрәгьра у гот: «Гәли бьра! Мьн бь исафа р’ьһ’әт ль бәр Хwәде ә’мьре хwә һ’әта иро дәрбаз кьрийә»[+]. 2Һананийайе сәрәкк’аһин ә’мьри бәрдәстийед незики Паwлос кьрьн кӧ девда бьдьне[+]. 3Һьнге Паwлос wир’а гот: «Хwәдейе жи ль тә хә, диwаре сиwахкьри! Тӧ р’уньшти йи анәгори Qануне диwана мьн дьки у жь Qануне дәр ә’мьр дьки кӧ әw мьн хьн»[*][+] . 4Йед щәм Паwлос сәкьни готьн: «Тӧ сәрәкк’аһине Хwәде беһӧрмәт дьки?»[+] 5Паwлос гот: «Бьрано, мьн ньзаньбу кӧ әw сәрәкк’аһин ә. Чаwа ньвисар ә: ‹Һьндава сәрwере мьләте хwәда хьраб хәбәр нәдә›[*] »[+].

6Һьнге Паwлос пе һ’әсийа кӧ алики садуqи нә, алики жи ферьси, wе щьвинеда кьрә гази у гот: «Гәли бьра! Әз ферьси мә, кӧр’е ферьсийа! Бона гӧмана р’абуна мьрийа диwана мьн дькьн»[+]. 7Гава әв йәк гот, ферьси у садуqи һәвр’а к’әтьнә һ’ӧщәте у дӧтирәти к’әтә нава к’оме, 8(чьмки садуqи дьбежьн нә р’абуна мьрийа һәйә, нә мьлйак’әт, нә жи р’ӧһ’, ле ферьси һәрсека жи qәбул дькьн)[*][+] . 9Һьнге qалмә-qалма мәзьн һе пешда һат, жь qанунзанед алийе ферьсийа һьнәк р’абунә п’ийа у дәнг һьлдан мерк’ими готьн: «Әм ви мәрьвида т’ӧ хьрабийе набиньн. Бәлки р’ӧһ’әки йан мьлйак’әтәки вир’а хәбәр дайә?»[+] 10Гава шәр’-дә’w зедә бу, сәрһ’әзар тьрсийа кӧ әw Паwлос qәт-qәти кьн, ә’мьри әскәра кьр кӧ һәр’ьнә жере әwи жь нав wан бьгьрьн бьбьнә әскәрхане.

11Шәвтьра дьн Хӧдан ль бәр wи сәкьни у готе: «Сәрхwә бә, тә чаwа шә’дәтийа Мьн Оршәлимеда да, ӧса жи гәрәке Р’омеда шә’дәтийе бьди»[+].


Щьһу т’әләке бона кӧштьна Паwлос һазьр дькьн

12Сьбәһ кӧ зәлал бу, һьнәк щьһу бунә йәк у сонд хwарьн, кӧ һ’әта Паwлос нәкӧжьн, нә бьхwьн, нә жи вәхwьн. 13Әwед кӧ әw сонд хwарьн жь чьли зедәтьр бун. 14Әвана чунә щәм сәрәкед к’аһин у р’успийа готьн: «Мә сонд хwарийә, һ’әта кӧ әм Паwлос нәкӧжьн, тьштәки тә’м нәкьн. 15Аwа һун т’әви щьвина гьрәгьра бежьнә сәрһ’әзар кӧ әwи сьбе бинә щәм wә, йанчийә[†] һун дьхwазьн дәрһәqа wида һәр тьшти һе р’аст пе бьһ’әсьн, әме жи һе бәри һатьна wи һазьр бьн кӧ wи бькӧжьн».

16Ле харзийе Паwлос бона ве т’әләке бьһист, һат к’әтә әскәрхане Паwлоср’а гот. 17Паwлос жи гази сәрсәдәки кьр у готе: «Әви хорти бьбә щәм сәрһ’әзар, дьхwазә тьштәки wир’а бежә». 18Әwи жи хорт бьрә щәм сәрһ’әзар у готе: «Паwлосе гьрти гази мьн кьр, һиви кьр кӧ ви хорти биньмә щәм тә, тьштәки wийи готьне тәр’а һәйә». 19Сәрһ’әзар дәсте wи гьрт, бьрә алики у пьрси: «Тӧ чь дьхwази ә’лами мьн ки?» 20Әwи гот: «Щьһуйа qьрар кьрийә кӧ һиви жь тә бькьн, wәки сьбе Паwлос бьби щьвина гьрәгьра, йанчийә дьхwазьн дәрһәqа wида һәр тьшти һе р’аст бьзаньбьн. 21Ле wан баwәр нәкә, чьмки жь wан чьл мәрийа зедәтьр хwә вәшартьнә, һивийа wи нә. Wана сонд хwарийә, кӧ нә бьхwьн, нә жи вәхwьн һ’әта wи нәкӧжьн. Wана ньһа к’аре хwә кьрийә, һивийа qьрара тә нә». 22Wи чахи сәрһ’әзар хорт вәр’екьр у т’әми да wи: «Кәсир’а нәбежә, кӧ тә әв йәк мьнр’а готийә».


Паwлос дьшиньнә Qәйсәрийе щәм Фәликсе wәли

23Сәрһ’әзар гази дӧ сәрсәда кьр у гот: «Дӧсьд әскәри һазьр кьн, һ’әфте сийари, дӧсьд жи р’ьмдар, wәки шәв сьһ’әта нәһа һ’әта Qәйсәрийе һәр’ьн. 24Ӧса жи чәнд һәспа һазьр кьн, wәки Паwлос ле сийар кьн, кӧ бе qәдә бе бәла бьбьнә щәм Фәликсе wәли»[+]. 25Нә’мәк жи бь ве фькьре ньвиси:

26«Жь Клаwдйо Лусйо,

Сьлав Фәликсе wәлийе хwәйиqәдьрр’а!

27Әва мәрьва жь щьһуйа һатьбу гьртьне, wе бь дәсте wан бьһата кӧштьне, әз пе һ’әсийам кӧ р’омайи йә, бь әскәрава гьһиштьме у мьн әw хьлаз кьр[+]. 28Мьн хwәст кӧ бьзаньбьм к’а бона чь шькийате wи дькьн, мьн әw бьрә бәр щьвина гьрәгьред wан[+] 29у к’ьфш кьр, кӧ шькийате wан сәр пьрсед qануна wан ә, ле бона кӧштьне йан гьртьне хьрабийа wи т’ӧнәйә[+]. 30Гава щаб гьһиштә мьн, кӧ щьһуйа бона wи мәрьви т’әләкәк һазьр кьрийә, мьн дәстхwәда әw шандә щәм тә у ә’мьри ль шькийаткьра кьр, кӧ чи wани мьqабьли wи һәбә, ль бәр тә бежьн[*] »[+].

31Әскәра жи анәгори wи ә’мьре кӧ стандьн, Паwлос шәв һьлдан бьрьнә Әнтипәтрисе. 32Р’ожа дьне йед сийари Паwлоср’а данин кӧ т’әви wи һәр’ьн, ле йед пәйа хwәха вәгәр’ийанә әскәрхане. 33Әwед сийари гьһиштьнә Qәйсәрийе, нә’мә данә wәли, Паwлос жи данә дәсте wи. 34Әwи әw нә’мә хwәнд, пьрси жь к’ижан qәзайе йә, кӧ пе һ’әсийа жь Киликйайе йә,[+] 35гот: «Әзе һьнге гӧһдарийа тә бькьм, к’әнге шькийаткьред тә бен». У ә’мьр кьр, кӧ әw qәсьра Һеродәсда бе хwәйкьрьне.

### 24


Щьһу шькийате Паwлос дькьн

1Пенщ р’ожа шунда Һананийайе сәрәкк’аһин т’әви һьнәкә жь р’успийа у Тәртулойе занәбеж[†] бәржер бу һатә Qәйсәрийе. Вана бона Паwлос гьли-газьне хwә wәлир’а кьрьн[+]. 2-3Гава гази Паwлос кьрьн, Тәртуло дәст бь шькийата кьр у гот: «Әм т’ьме у һәр дәра wан кьрьнед тә дьшекьриньн, Фәликсе хwәйиqәдьр, кӧ сайа сәре тә әви мьләте мә гәләк ә’дьлайи дитийә у гәләки пешда чуйә. 4Ле wәки гәләки сәре тә нәешиньм, һиви дькьм жь к’әрәма хwә кьн гӧһдарийа мә бькә. 5Мә әв мәрьва дит, чаwа мина бәлаке к’әтийә нава һ’әму щьһуйед сәр дьне т’әвиһәв дькә у р’ебәре к’омәла ньсрәтийа[†] йә[+]. 6-7Әви кьр кӧ п’арьстгәһе жи бьһ’әр’ьминә, ле мә әw гьрт[*][+] . 8Һәгәр тӧ жь wи бьпьрси, те хwәха бькарьби жь wи һәр тьшти бьзаньби к’а бона чь әм шькийате wи дькьн». 9Щьһуйа жи готьна wи ә’сәйи кьрьн, готьн: «Бәле, әв йәк ӧса йә».


Паwлос щаба хwә ль бәр Фәликсе wәли дьдә

10Гава wәли пе сәрийа кьр кӧ әw хәбәр дә, Паwлос ле вәгәр’анд у готе: «Әз заньм кӧ гәләк сал ьн тӧ һ’акьме ви мьләти йи, әзе жи бь р’әзәдьли бона хwә щаба хwә бьдьм. 11Чаwа кӧ тӧ дькари бьзаньби, әва донздәһ р’ож т’ӧнә, кӧ әз бона һ’әбандьне һәвраз чубумә Оршәлиме. 12Әвана әз нәдитьмә кӧ п’арьстгәһеда т’әви йәки тек’әвьмә дә’wе, йан жи к’ьништада ӧса жи щики дьн бажерда ә’лаләте дора хwә т’оп кьм. 13У нә жи ньһа дькарьн готьнед хwә избат кьн, кӧ бона чь шькийате мьн дькьн. 14Ле әзе ашкәрә тәр’а бежьм, wәки ль гора wе Р’ийа кӧ әwана жер’а к’омәла шьһ’ьти[†] дьбежьн, әз һәма ӧса Хwәдейе кал-бавед хwә дьһ’әбиньм. У чь кӧ Qанун у ньвисаред п’ехәмбәрада жи ньвисар ә, баwәр дькьм. 15Әз Хwәдеда жи гӧман ьм, чаwа кӧ әw жи wе гӧмане нә, кӧ һ’әму һәq у нәһәqе жь мьрьне р’абьн[+]. 16Бона ве йәке чьqас жь мьн те, әз дьщә’диньм һ’әму wәхти бь исафа р’ьһ’әт ль бәр Хwәде у мәрьва бьм[+].

17Аwа пәй гәләк салар’а әз вәгәр’ийам һатьмә Оршәлиме, кӧ к’омәке бьдьмә мьләте хwә у һ’әдийа бьдьм[+]. 18Һьнге wи шьхӧлида әз п’арьстгәһеда паqьжбуйи дитьм ль гора ә’дәте мә. Әз нә т’әви ә’лаләте бум, нә жи шәр’уда[+]. 19Ле жь wан чәнд щьһуйед qәза Асйайе ль wьр бун. Һәгәр һьндава мьнда тьштәки wани готьне һәбуйа, әw гәрәке бьһатана бәр тә бьсәкьнийана шькийате мьн бькьрана. 20Йан жи бьра әвана бежьн, гава әз бәр щьвина гьрәгьра сәкьни бум, чь хьраби сәр мьн дитьн, 21пештьри ве йәке, кӧ мьн бь дәнге бьльнд нава wанда готийә: ‹Бона баwәрийа р’абуна мьрийа һун иро диwана мьн дькьн›»[*][+] .

22Фәликсва әw Р’е кӧ р’ьнд ә’йан бу, һьнге әwи шьхӧле wан пашда авит у гот: «К’әнге Лусйойе сәрһ’әзар бәржер бе, әзе һьнге бона шьхӧле wә qьрара хwә бьдьм». 23Әwи ә’мьри сәрсәд кьр, кӧ Паwлос п’ьр’и-һьндьки аза хwәй кьн у изьна һәвал-һогьред wи жи бьдьн, йе кӧ wе к’омәкдарийа wи бькьн.


Паwлос гьрти дьминә

24Чәнд р’ожа шунда Фәликс т’әви Дьрусила к’ӧлфәта хwәйә щьһу һат, гази Паwлос кьр у бона wе баwәрийа сәр Мәсиһ Иса жь wи бьһист. 25Паwлос һе бона р’астийе, хwәгьртьне у диwана Хwәдейә кӧ wе бе хәбәр дьда, Фәликс саw к’ьшанд у гот: «Тӧ ньһа һәр’ә. Гава wәхте мьн һәбә, әзе гази тә кьм»[+]. 26Ӧса жи әw wе гӧмане бу, кӧ жь Паwлос п’әрә бьстанда, бона wе йәке жи гәләк щара гази wи дькьр у т’әви wи хәбәр дьда.

27Гава дӧ сал дәрбаз бун, дәwса Фәликс Поркийо Фесто бу wәли. Фәликс жи кӧ дьхwәст qәнщи щьһуйар’а бькьра, Паwлос гьрти һьшт.

### 25


Паwлос дә’wа диwана Qәйсәр дькә

1Пәй се р’ожар’а, гава Фесто дәрбази сәр qӧльха хwә бу, әw жь Qәйсәрийе һәвраз чу Оршәлиме. 2Сәрәкед к’аһина у гьрәгьред щьһуйа бона Паwлос шькийате хwә ль wи кьрьн 3у һиви кьрьн кӧ бькә qәнщи wи бинә Оршәлиме, чьмки wана т’әләк чекьрьбу кӧ р’ева wи бькӧжьн[+]. 4Ле Фесто ль wан вәгәр’анд у гот: «Паwлос wе ль Qәйсәрийе гьрти бьминә у әзе хwәха жи зутьре һәр’ьмә wьр. 5Аwа бьра сәрwеред wә т’әви мьн бәржер бьн у һәгәр нәһәqикә wи мәрьви жи һәбә, бьра гӧнәк’арийа wи бежә».

6Wьр нәһә-дәһә р’ожа нав wанда ма, паше бәржер чу Qәйсәрийе, р’ожа дьн ль һәрәма диwане р’уньшт, ә’мьр кьр кӧ Паwлос биньн. 7Гава Паwлос һат, щьһуйед кӧ жь Оршәлиме бәржер һатьбун дора wи гьртьн у гәләк бӧхданед гьран ль wи дькьрьн, ле нькарьбун избат кьрьна. 8Паwлос щаба хwә да у гот: «Мьн һьндава Qануна щьһуйа йан п’арьстгәһе йан жи Qәйсәрда т’ӧ нәһәqи нәкьрийә».

9Фесто жи хwәст кӧ щьһуйар’а qәнщийе бькә, ль Паwлос вәгәр’анд у гот: «Тӧ дьхwази һәвраз һәр’и Оршәлиме, кӧ бона ван тьшта диwана тә бәр мьн wьр бе кьрьне?» 10Паwлос гот: «Әз ль бәр диwана Qәйсәр сәкьни мә, ль к’ӧ жи диwана мьн гәрәке бьбә. Мьн хьрабик ль щьһуйа нәкьрийә, чаwа тӧ хwәха жи qәнщ зани[+]. 11Аwа һәгәр әз нәһәq ьм у мьн тьштәки ӧса кьрийә кӧ гәрәке бемә кӧштьне, әз жь мьрьне вәнак’ьшьм, ле һәгәр нәһәqийа мьн ве йәкеда т’ӧнә, чаwа кӧ әwана шәр’а давежьнә мьн, кәс нькарә мьн бьдә дәсте wан. Әз дә’wа диwана Qәйсәр дькьм». 12Һьнге Фесто т’әви ширәтк’ара хәбәр да, паше ль wи вәгәр’анд у готе: «Тӧ дә’wа Qәйсәр дьки, гәрәке тӧ һәр’и щәм Qәйсәр»[+].


Паwлос ль бәр Әгрипа[†] у хушка wи Бәрньке

13Чәнд р’ож дәрбаз бун, Әгрипа п’адша у Бәрньке һатьнә Qәйсәрийе, кӧ Фесто сьлав кьн. 14Гава гәләк р’ож ль wьр дәрбаз кьрьн, Фесто бона Паwлос ә’лами п’адше кьр у гот: «Вьр мәрьвәк һәйә кӧ жь һена Фәликсда әw гьрти майә. 15Гава әз чумә Оршәлиме, сәрәкед к’аһина у р’успийед щьһуйа шькийате wи бәр мьн кьрьн у һиви кьрьн кӧ әз диwана wи бькьм. 16Мьн ль wан вәгәр’анд у гот, wәки нә ә’дәте р’омайийа йә кӧ мәрьвәки бехәда бьдьнә дәр, һ’әта мәщале нәдьнә йе гӧнәк’ар, кӧ ль бәр шькийаткьред хwә бьсәкьнә у р’у бь р’у бәр wан щаба хwә бьдә. 17Гава әwана һатьнә вьра, мьн дәрәнги нәехьст, р’ожа дьне әз ль һәрәма диwане р’уньштьм у мьн ә’мьр кьр, кӧ wи мәрьви биньн. 18Гава йед кӧ әw гӧнәк’ар дькьрьн р’абун кӧ хәбәр дьн, мьн бона чь хьрабийед кӧ шьк дьбьрә wи, т’ӧ кәси бона wан йәка тьштәк нәгот. 19Ле дә’wа wан т’әви wи бона пьрса һ’әбандьна wан бу у сәр Исаки мьри, кӧ Паwлос дьбежә Әw сах ә[+]. 20Һьнге мьн ньзаньбу кӧ чаwа әв пьрсана ә’сәйи бькьрана, мьн жь wи пьрси: ‹Тӧ дьхwази һәр’и Оршәлиме, кӧ бона ван тьшта бәр диwане бьсәкьни?› 21Ле чахе Паwлос хwәст кӧ шьхӧле wи һәр’ә бәр Qәйсәр у бе леньһер’андьне, мьн ә’мьр кьр кӧ әw гьрти бьминә, һ’әта кӧ әз wи бьшиньмә щәм Qәйсәр». 22Әгрипа Фестор’а гот: «Мьн жи дьхwәст хәбәрдана wи мәрьви бьбьһиста». Әwи жи гот: «Те сьбе wи бьбьһейи».

23Р’ожа дьне Әгрипа у Бәрньке бь р’әwша мәзьн т’әви сәрһ’әзар у гьрәгьред бажер һатьнә к’оч’ьксәре, Фесто ә’мьр кьр у Паwлос анин. 24Фесто гот: «Әгрипа п’адша у һ’әмуйед һазьр! Һун ви дьбиньн, т’әмамийа щьмә’та щьһуйа һьн Оршәлимеда, һьн жи вьра шькийате ви бәр мьн дькьрьн у дькьрьнә qир’ин дьготьн: ‹Әw гәрәке сах нәминә!›[+] 25Ле мьн к’ьфш кьр кӧ әви тьштәки ӧса нәкьрийә кӧ бе кӧштьне у хwәха жи дә’wа диwана Qәйсәр дькә, мьн qьрар кьр кӧ wи бьшиньм[+]. 26Ле бона ви тьштәки ә’сәйи т’ӧнә хwәйе хwәр’а бьньвисьм, бона ве йәке мьн әв ани бәр wә, илаһи[†] бәр тә Әгрипа п’адша, wәки әв йәк диса бе леньһер’андьне, һьнге тьштәки мьни ньвисаре wе һәбә. 27Чьмки тьштәки бе аqьли йә, һәгәр әз гьртики бьшиньм у бона суще wи тьштәки нәньвисьм».

### 26


Щабдарийа Паwлос ль бәр Әгрипа

1Һьнге Әгрипа Паwлоср’а гот: «Изьна тә һәйә кӧ тӧ бона хwә хәбәр ди». Wе дәме Паwлос дәсте хwә бьльнд кьр, щаба хwә да[+]. 2«Әгрипа п’адша, бона һ’әму шькийатед кӧ щьһу ль мьн дькьн, әз иро хwә бәхтәwар һ’әсаб дькьм кӧ бәр тә сәкьни мә щаба хwә дьдьм, 3илаһи ве пьрседа кӧ тӧ һаш жь һ’әму ә’дәт у пьрсед щьһуйа һәйи. Бона ве йәке әз жь тә һиви дькьм, бь сәбьр гӧһдарийа мьн бьки.

4Һ’әму щьһу заньн кӧ мьн чаwа ә’мьре хwә жь зар’отийа хwәда гьрти нава мьләте хwә у ль Оршәлимеда дәрбаз кьрийә[+]. 5Әwана зува мьн нас дькьн, һәгәр бьхwазьн, дькарьн шә’дәтийе бьдьн, wәки әз анәгори ә’дәте к’омәла дине мәйи һ’ьшк жи ферьси бумә[+]. 6У ньһа жи бона гӧмана wи созе кӧ Хwәде дайә кал-бавед мә диwана мьн те кьрьне, 7хут бона wи созе кӧ һәр донздәһ ә’ширед мә бь дьл у щан, шәв у р’ож Хwәде һ’әбандьнә, wәки бьгьһижьнә әwе йәке. Бәле бона ве гӧмане йә, кӧ щьһу шькийате мьн дькьн, п’адшайи хwәш бә[+]. 8Һун чьма нькарьн баwәр бькьн, кӧ Хwәде wе мьрийа жь мьрьне р’акә[+]?

9Мьн хwәха жи кьрьбу дәйне стуйе хwә, кӧ мьqабьли наве Исайе Ньсрәте гәләк тьшт бькьра[+] 10у мьн Оршәлимеда кьр жи. Мьн жь сәрәкед к’аһина һ’ӧкӧм станд у гәләкед жь щьмә’та Хwәде давитьнә кәле у гава дьһатьнә кӧштьне, мьн жи дәнге хwә дьда[+]. 11Һ’әму к’ьништада гәләк щара мьн әw дьданә щәзайе у дькьр кӧ зоре бьдьмә wан кӧ wе баwәрийа хwә инк’ар кьн. Мьн к’ина wан гьртьбу, һ’әта бажаред хәрибда жи әw дьзерандьн[*][+] .

12Аwа әз щарәке бь һ’ӧкӧм у ә’мьре сәрәкед к’аһина дьчумә Шаме[+]. 13Р’ож нивро бу, п’адшайи хwәш бә, р’ева мьн дит жь ә’змен р’онайикә жь р’онайийа тә’ве зортьр дора мьн у йед т’әви мьн дьһатьн шәwq да. 14Әм һ’әму к’әтьнә ә’рде, мьн дәнгәк бьһист кӧ бь зьмане ибрани мьнр’а гот: ‹Шаwул! Шаwул! Тӧ чьма Мьн дьзерини? Тӧ бь к’ӧлме нькари һәр’и дьреше[*] ›. 15Мьн гот: ‹Тӧ к’и йи, Хӧдан?› Хӧдан гот: ‹Әз әw Иса мә, Йе кӧ тӧ дьзерини. 16Ньһа р’абә сәр ньгед хwә, Әз бона wе йәке тәва хӧйа бум, кӧ тә бькьмә бәрдәстийе Хwә у шә’де wи тьште кӧ тә дит у wан тьштед кӧ Әзе паше бәр тә вәкьм. 17Әзе тә жь дәсте щьмә’та Исраеле у нәщьһуйа хьлаз кьм. Ва Әз тә дьшиньмә нава wан, 18wәки ч’ә’вед wан вәки, жь тә’ристанийе бәрбь р’онайе у жь һ’ӧкӧме мирещьн бәрбь Хwәде вәгәр’ини, wәки бь сайа wе баwәрийа сәр мьн, гӧнед wан бенә бахшандьне у т’әви п’ара щьмә’та Мьн бьн›[+].

19Аwа Әгрипа п’адша, әз мьqабьли wе дитьна ль бәрч’ә’вайә жь ә’змен нәсәкьним. 20Ле мьн пешийе йед Шаме, Оршәлиме у т’әмамийа т’опрахед Щьһустанер’а даннасин кьр, ӧса жи нәщьһуйар’а, кӧ т’обә кьн бәрбь Хwәде вәгәр’ьн у кьред qәнщ бькьн, wәки бе к’ьфше әw жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийанә[*][+] . 21Бона ве йәке щьһуйа әз п’арьстгәһеда гьртьм, хwәстьн мьн бькӧжьн[+]. 22Ле мьн жь Хwәде к’омәк станд у һ’әта иро әз мамә, шә’дәтийе дьдьмә бьч’ук у мәзьна. Тьштәки зедә жи жь wан тьштед кӧ п’ехәмбәра у Муса готьбун wе бьбьн, мьн нәготийә: 23Гәрәке Мәсиһ щәфа бьк’ьшанда, бьбуйа йе пешьн жь нава мьрийа р’абуйи у р’онайа хьлазбуне мьләтед щьһу у нәщьһуйар’а даннасин кьра»[*][+] .

24Гава Паwлос аһа щаба хwә да, Фесто бь дәнге бьльнд гот: «Тӧ хwә ӧнда дьки, Паwлос! П’ьр’хwәндьна тә тә ӧнда дькә». 25Паwлос готе: «Әз хwә ӧнда накьм Фестойе хwәйиqәдьр, ле хәбәред р’аст у че дьбежьм. 26П’адша һаш жь ван тьшта һәйә, ләма жи әз аза хәбәр дьдьм у баwәр накьм кӧ тьштәк жь wи вәшарти мабә, чьмки әв йәка qӧлч’әкида нәбуйә. 27Әгрипа п’адша, тӧ п’ехәмбәра баwәр дьки? Заньм кӧ тӧ баwәр дьки». 28Әгрипа Паwлоср’а гот: «Тә т’ьре тӧ ӧса зу дькари мьн бьки мәсиһи[†]?»[*] 29Паwлос гот: «Әз һиви жь Хwәде дькьм, зу-дәрәнг нә кӧ т’әне тӧ, ле һ’әмуйед кӧ иро гӧһдарийа мьн дькьн, ӧса бьн чаwа әз ьм, пештьри ван qәйда»[+].

30Һьнге п’адша р’абу п’ийа, wәли, Бәрньке у һ’әмуйед т’әви wи р’уньшти жи пер’а. 31Әw дәрк’әтьнә дәрва, һәвр’а хәбәр дан у готьн: «Әва мәрьва тьштәки ӧса накә кӧ бе кӧштьне йан гьртьне»[+]. 32Ле Әгрипа Фестор’а гот: «Мә дькарьбу әва мәрьва бәр’да, һәгәр әви дә’wа диwана Qәйсәр нәкьра»[+].

### 27


Р’еwитийа Паwлосә пашьн һ’әта Р’оме (27:1–28:16)


Паwлос бь гәмийе дьбьнә бажаре Р’оме

1Гава qьрар кьрьн кӧ әм бь гәмийе һәр’ьнә Италйайе, Паwлос у чәнд гьртийед дьн данә дәсте сәрсәдәки жь р’әфа әскәред Qәйсәр, наве wи Йулйо[+]. 2Әм к’әтьнә гәмикә жь Әдрәмите, кӧ wе гәмиwаргәһед qәза Асйайева бьчуйа у р’ек’әтьн. Әристархойе мәкәдони жи жь Т’есалонике мәр’а бу[+]. 3Р’ожа дьне әм Сайдайе пәйа бун, Йулйо qәнщи Паwлоср’а кьр, изьн да кӧ һәр’ә щәм достед хwә, wәки бона wи хәм бькьн. 4Жь wьр р’ек’әтьн, дәст байе пешийа мә, әм тә’лде Qӧбрьсер’а дәрбаз бун. 5Гава әм нава бә’ра пешбәри Киликйайе у Памфилйайева дәрбаз бун, гьһиштьнә Ликйайе, бажаре Мирайе. 6Wьр сәрсәд гәмикә Скәндәрйайе дит кӧ дьчу Италйайе, әм кьрьнә wе гәмийе[+]. 7Һеди-һеди гәләк р’ожада әм бь зорәке незики Кьнидйайе бун. Бе кӧ р’е нәдьда мә, әм бьнат’ара Кьретайе бәр Салмонер’а дәрбаз бун. 8Әм бь зорәке wьрр’а дәрбаз бун гьһиштьнә щики, кӧ жер’а дьбежьн Гәмиwаргәһед[†] Бәдәw, кӧ незики бажаре Ласәйайе бу.

9Гәләк wәхт кӧ ль wьр дәрбаз бу, р’еwитийа гәмийе жи бь qәзийава гьредайи бу, Р’ожа Р’ожийа[†][*] жи иди дәрбаз бьбу. Паwлос ширәт ль wан кьр у гот: 10«Гәли мәрьва! Әз дьбиньм кӧ әв р’еwитийа бь гәмийе гәләк зийане у щәфава гьредайи йә, нә кӧ т’әне бона бар у гәмийе, ле бона ә’мьре мә жи». 11Ле сәрсәд һе гӧр’а гәмиван[†] у хwәйе гәмийе дькьр, нә кӧ хәбәред Паwлос. 12Әw гәмиwаргәһ бона дәрбазкьрьна зьвьстане нә qәнщ бу, ләма жи гәләка жь wан qьрара хwә да кӧ жь wьр һәр’ьн, бәлки бькарьбьн бьгьһижьнә бажаре Финиксе у ль wьр зьвьстане дәрбаз кьн. Әва бажара гәмиwаргәһәкә гьрава Кьретайе йә, кӧ ль башур-р’оавайе у бакӧр[†]-р’оавайе дьньһер’ә.


Фьртона бә’ре

13Гава байе башурейи нәрм һат, wана т’ьре иди гьһиштьнә мәрәме хwә, ләнгәрә к’ьшандьн р’ек’әтьн у хwә ль һешийа[†] Кьретайе гьрти чун. 14Ле хеләке шунда фьртонәкә[†] qайим ль мә р’абу, кӧ жер’а дьбежьн Еврикьлон[*][+] . 15Фьртоне ль гәмийе хьст у гәми нькарьбу мьqабьли wе бьчуйа, дәст же к’ьшанди әм жь бе һатьнә ажотьне. 16Мә хwә да бәр тә’лде гьравәкә бьч’ук, наве wе Каwда, ль wьр бь зорәке qәйьк гьрт 17к’ьшандә жор у бь wәрьса гәми бьнива шьдандьн. Әwана тьрсийан кӧ нәбә гәми лила[†] Суртьседа р’уне, бап’еш[†] анинә хwаре у аһа жь бе дьһатьнә ажотьне. 18Жь дәст qайимийа фьртоне, баре гәмийе р’ожа дьн р’етьнә бә’ре[+]. 19Р’ожа сьсийа wана бь дәсте хwә һащәтед гәмийе авитьнә бә’ре. 20Әw чәнд р’ож бун тә’в у стәйрк нәдьһатьнә хӧйане, фьртонә жи нәдьсәкьни. Һәйнәсәр бона хьлазбуне гӧмана мә һ’әму һатә бьр’ине.

21Әw чәнд р’ож бун жи бьр’чи мабун, Паwлос нава wанда сәкьни у гот: «Гәрәке wә гӧр’а мьн бькьра ә’вдно, жь Кьретайе дәрнәк’әтана, һьнге wәйе әв зийан у щәфа нәк’ьшанда. 22Ньһа жи әз һиви дькьм, кӧ һун дьл бьдьнә бәр хwә, чьмки пештьри гәмийе зийане ль мә т’ӧ кәси нәбә. 23Чьмки һәма ве шәва дәрбазбуйи мьлйак’әтәки[†] wи Хwәдейе кӧ әз п’ара Wи мә у Wи дьһ’әбиньм, мьнва хӧйа бу[+] 24у гот: ‹Нәтьрсә, Паwлос! Гәрәке тӧ ль бәр Qәйсәр бьсәкьни. Ва Хwәде һ’әмуйед т’әви тә гәмийеда данә хатьре тә›[+]. 25Ньһа дьл бьдьнә бәр хwә ә’вдно, чьмки әз Хwәдеда баwәр ьм, кӧ чаwа мьнр’а һатә готьне, wе ӧса жи бьбә. 26Ле т’әне әме бенә ажотьне у бәжа гьравәке хьн»[+].

27Шәва чардәһа бу кӧ әм бә’ра Адрийатикеда жь бе дьһатьнә ажотьне. Ниве шәве гәмивана к’ьфш кьр, кӧ дьгьһиштьнә бәжәке[†], 28к’урпив авитьне, дитьн кӧ qаси чьл метьри бу, һьнәки жи пешда чун, диса авитьне дитьн кӧ qаси си метьри бу. 29Һьнге әм тьрсийан кӧ нәбә әм щики кәвьри хьн, пашийа гәмийева чар ләнгәрә авитьн у бь дӧа ч’ә’вньһер’ийа сьбәһе бун. 30Ле гәмивана хwәст кӧ жь гәмийе бьр’әвьн, qәйьк жь гәмийе пәйа кьрьн, бь wе мә’нийе йанчийә дьхwазьн пешийа гәмийева жи ләнгәра бавежьн, 31Паwлос сәрсәд у әскәрар’а гот: «Һәгәр әвана гәмийеда нәминьн, һун нькарьн хьлаз бьн». 32Һьнге әскәра капед qәйьке qәтандьн, бәр’дан кӧ wеда һәр’ә.

33Бәрбанга сьбәһе Паwлос һиви жь wан һ’әмуйа кьр кӧ нен бьхwьн у гот: «Әва чардәһ р’ож ә кӧ һун ч’ә’вньһер’и бьр’чи манә у wә т’ӧ тьшт нәхwарийә. 34Аwа әз һиви жь wә дькьм, нане хwә бьхwьн, кӧ әв жи бона хьлазбуна wә йә, т’еләки п’ор’е сәре wәйе ӧнда нәбә»[+]. 35У гава әв йәк гот, нан һьлда ль бәр һ’әмуйа шькьрийа хwә Хwәде ани, кәркьр у дәстпекьр хwар[+]. 36Wи чахи бин һатә бәр һ’әмуйа, wан жи нан хwар. 37Әм һ’әму һәвр’а гәмийеда дӧсьд һ’әфте шәш мәри бун. 38Гава нан хwарьн, т’ер бун, гәньм р’етьнә бә’ре гәми сьвьк кьрьн.


Qәзийа гәмийе

39Сьбәһ кӧ зәлал бу, ә’рд нас нәдькьрьн, ле дәлавәкә бә’ре р’ач’ә’в кьрьн, кӧ һешийа wе һәбу у дьхwәстьн бәлки бькарьбьн бьне гәмийе wьр ә’рде хьн. 40Ләнгәрә жь бьни qәтандьн, бә’реда һьштьн, һьнге жи wәрьсед фьтьлокед зьвьр’андьне кӧ дьгьртьн сьст кьрьн у бап’еша пеш данә бе, хwә ль wе һешийа бә’ре гьртьн. 41Ле ль гьрәки бьне аве хьстьн, лиледа р’уньшт, позе гәмийе теда ма у иди нәһ’әжийа, пьшта wе жи жь дәст qайимийа пела һурдәхwәши дьбу. 42Һьнге әскәра qьрар кьрьн кӧ гьртийа бькӧжьн, wәки собәк’арийе нәдьн нәр’әвьн. 43Ле сәрсәд кӧ дьхwәст Паwлос хьлаз кьра, нәһьшт кӧ әw шеwьра хwә биньнә сери. Һьнге ә’мьр кьр кӧ йед собәк’арийе заньн, пешийе хwә бавежьнә аве дәренә бәже,[+] 44ле йед майин, һьнәк сәр т’әхта, һьнәк жи сәр п’арч’ед гәмийе дәрен. У бь ви аwайи аһа һ’әму хьлаз бун, дәрк’әтьнә бәже.

### 28


Гьрава Малтайеда

1Гава әм хьлаз бун, һьнге әм пе һ’әсийан, кӧ наве wе гьраве Малта йә. 2Бьнәлийед wьр гәләк qәдьр-һӧрмәт[†] мәр’а кьрьн, агьр вехьстьн, жь бәр wе сәрмайе у барана кӧ дәстпекьр әм qәбул кьрьн. 3Һьнге Паwлос бәрмьлә qьрш бәрәв кьр дани сәр егьр, мә’рәк жь дәст гәрме дәрк’әт, дәв авитә дәсте wи гьрт. 4Бьнәлийа гава р’ә’wьре дәсте wива дардабуйи дит, һәвр’а готьн: «Әва р’асти меркӧж ә, жь бә’ре хьлаз бу, ле хӧдане Һәqийе нәһьшт кӧ әw бьжи». 5Ле Паwлос р’ә’wьре дәсте хwәва даwшандә нава егьр у зийан ль wи нәбу[+]. 6Әwана жи һивийа wе йәке бун кӧ wе бьwәрьмә йан ньшкева бьк’әвә бьмьрә, гава гәләки һивийе ман у дитьн кӧ т’ӧ тьшт ль wи нәһат, фькьре хwә гӧһастьн у готьн: «Әва хwәдек ә»[+].

7Ль wи щийе дор-бәред wан бәргед сәрwере wе гьраве һәбун, кӧ наве wи Поплийо бу. Әwи һӧрмәт мәр’а кьр, се р’ожа әм щәм хwә хwәй кьрьн. 8Баве Поплийо т’айеда бь зькешийе нәхwәш п’алдайи бу. Паwлос чу щәм wи, дӧа кьр, дәстед хwә данинә сәр wи у әw qәнщ кьр[+]. 9Гава әв йәка qәwьми, нәхwәшед майинә wе гьраведа жи дьһатьн qәнщ дьбун. 10Wана гәләк qәдьр-һӧрмәт мәр’а кьрьн у гава әм р’ек’әтьн, әw тьштед кӧ бона р’е wе кери мә бьһатана мәр’а дагьртьн.


Жь Малтайе һ’әта Р’оме

11Се мәһа шунда әм бь гәмийа Скәндәрйайе р’ек’әтьн, кӧ wе жи зьвьстан ль wе гьраведа дәрбаз кьрьбу, шькьле һәр дӧ хӧданед Һәвал-щеwи[*] жи сәр бу[+]. 12Әм гьһиштьнә Сирәкусе, се р’ожа wьр ман. 13Жь wьр жи әм чун гьһиштьнә Р’егийоме. Р’ожәке шунда байе башуре һат, әм дӧ р’ожада гьһиштьнә Потийоле. 14Wьр мә хушк-бьра дитьн у һиви жь мә кьрьн, кӧ әм һ’әфтеке wьр бьминьн. У бь ви аwайи әм гьһиштьнә Р’оме. 15Хушк-бьрайед wьр жи бона мә бьһистьбун, пешийа мәда һатьн һ’әта Мәйдана Әпийу у Се Меванхана. Паwлос кӧ әw дитьн, шькьри да Хwәде у дьле wи шьдийа.


Паwлос Р’омеда Мьзгинийе дьдә

16Гава әм гьһиштьнә Р’оме[*] , изьн данә Паwлос кӧ т’әне т’әви wи әскәре кӧ нобәдарийе wи дькә бьминә. 17Се р’ожа шунда Паwлос гази гьрәгьред щьһуйа кьр, гава әw һатьн, wанр’а гот: «Гәли бьра! Мьн тьштәки мьqабьли щьмә’те йан кал у бава нәкьрийә, ле Оршәлимеда әз гьртьм дамә дәсте р’омайийа. 18Гава әз анимә бәр диwане, хwәстьн мьн бәр’дьн, чьмки сәр мьн бона кӧштьне т’ӧ хьраби нәдитьн[+]. 19Ле гава щьһуйа мьqабьли wе йәке хәбәр дан, мьн иди беч’арийа хwә дә’wа Qәйсәр кьр, ле нә бона wе йәке, кӧ шькийате мьләте хwә бькьра[*] . 20Ләма жи мьн һиви кьр, кӧ wә бьбиньм у т’әви wә хәбәр дьм. Бәле әз бона гӧмана Исраеле ван qәйд-зьнщирада мә». 21Wана жи wир’а гот: «Мә бона тә жь Щьһустане нә нә’мә стандийә, нә жи жь бьрайед мә кәс һатийә бона хьрабийа тә гьли кьрийә йан хәбәр дайә. 22Ле әм дьхwазьн жь тә бьбьһен, к’а бир у баwәрийа тә чь йә, чьмки бона wе к’омәле мәва иди ә’йан ә кӧ һ’әму щийа мьqабьли wе хәбәр дьдьн».

23Аwа р’ожәк к’ьфшкьрьн у wе р’ожеда гәләк һатьнә wи щийе кӧ Паwлос теда дьма. Әwи сьбе һ’әта еваре wанар’а бона П’адшатийа Хwәде шьровәдькьр у бь мә’рифәти даннасин дькьр, дәрһәqа Исада жи бь Qануна Муса у ньвисаред п’ехәмбәра әw дьданә баwәркьрьне[+]. 24Һьнәка хwә ль готьнед wи гьртьн, һьнәка жи баwәр нәкьр. 25Аwа бәри чуйина wан нава wанда бу дӧтирәти гава Паwлос әв йәк гот: «Чаwа р’аст Р’ӧһ’е Пироз бь Ишайа п’ехәмбәр т’әви кал-бавед мә хәбәр да[+] 26у гот:

‹Һәр’ә щәм ве щьмә’те у бежә:
Һуне бьбьһен у гӧһ бьдьне, ле фә’м нәкьн,
һуне бьньһер’ьн у дина хwә бьдьне, ле нәбиньн.
27Чьмки әва щьмә’та сәрһ’ьшк ә,
бь гӧһа гьран дьбьһен
у ч’ә’вед хwә гьртьнә,
wәки бь ч’ә’ва нәбиньн,
бь гӧһа нәбьһен
у бь һ’ьш фә’м нәкьн, вәнәгәр’ьн,
кӧ Әз wан qәнщ кьм›[*][+] .

28-29Аwа бьра wәва ә’йан бә, wәки хьлазкьрьна Хwәде нәщьһуйар’а һатә шандьне у әwе гӧһдарийа Wи бькьн»[*][+] .

30Паwлос т’ам дӧ сала мала хwәйә к’ьрекьрида ма, к’и жи дьһатә щәм wи, һ’әму qәбул дькьрьн. 31Әwи П’адшатийа Хwәде бь мерк’ими бе пешигьртьн даннасин дькьр у дәрһәqа Хӧдан Иса Мәсиһда һин дькьр[+].

## Р’ОМАЙИ

### Р’ОМАЙИ

Р’ОМАЙИ


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]


НӘ’МА ПАWЛОС Р’ОМАЙИЙАР’А


Пешготьн

Пәй р’абуна Мәсиһә жь мьрьне, гава чәнд сал дәрбаз бун, мәсиһи гьһиштьнә Р’омайе жи, аwа готи п’айт’әхте Императорийа Р’омайе. Паwлосе кӧ qӧльхе шандитийе жь Хwәде стандьбу, wәки нава нәщьһуйада бьхәбьтә, хwәст һәр’ә Р’омайе у жь wьр жи һәр’ә һ’әта Спанйайе. Бәри wе р’еwитийе Паwлос баwәрмәндед Р’омайер’а әве нә’ме дьньвисә (15:24-28). Бь фькьра зана әwи әва нә’ма сала 56-а, 57-да бажаре Корьнт’еда ньвисийә. Нә’меда шьровәдькә, кӧ чаwа баwәри у к’әрәм ә’мьре баwәрмәндада щи дьгьрә у йа хwә дькә.

Паwлос аһа дәстпедькә. Әw пешийе щьвине сьлав дькә у паше бона баwәрмәнда дӧа дькә, пер’а-пер’а нет-мәрәме нә’ме ә’йан дькә у дьбежә: «Мьзгини дьдә к’ьфше, кӧ Хwәде чаwа мәрьва р’аст (бесущ) һ’әсаб дькә, дькә кьрасе хwә, әв йәк жь сери һ’әта бьни бь баwәрийе йә» (1:17).

Паwлос иди бь ве фькьре пешда дьчә бь һур-гьли дьньвисә: Т’әмамийа мәрьвайе, һәгәр щьһу бьн йан нәщьһу, һ’әwще wе йәке нә, кӧ ль бәр Хwәде р’аст бенә һ’әсабе, чьмки һ’әму жи бьн һ’ӧкӧме гӧнада дьминьн. Әм дьбиньн кӧ ль бәр Хwәде йе р’аст әw ә, к’и баwәрийа хwә Иса Мәсиһ тинә. Пәйр’а Паwлос дәрһәqа жийина нуда (ә’мьре т’әзәда) дьньвисә, йа кӧ мәрьв йәктийа Мәсиһда дьстинә. Баwәрмәнд жи т’әви Хwәде ә’дьл дьбә у сайа Р’ӧһ’е Пироз жь бьндәстийа нире гӧнә у мьрьне хьлаз дьбә. Жь сәре 5-да һ’әта 8-а жи Паwлос мәрәме Qануна Хwәде у qәwата Р’ӧһ’е Хwәдейи нава ә’мьре баwәрмәндада шьровәдькә. Ӧса жи Паwлос ә’нәнә дькә, кӧ щьһу у нәщьһу нава qьрара Хwәдеда чь щийи дьгьрьн. Әw те сәр wе фькьре кӧ т’әхсиркьрьна щьһуйа һьндава Мәсиһда, әw п’арәкә т’ьвдир у qьрара Хwәде йә, wәки бькарьбә т’әмамийа мәрьвайе бь сайа Иса Мәсиһ бьгьһинә к’әрәма Хwәде. Паwлос баwәр бу, кӧ щьһу wе т’ьме Иса т’әхсир нәкьн, зәмане бе кӧ әwе Иса qәбул кьн.

Паше Паwлос дьньвисә, кӧ гәрәке ә’мьре баwәрмәнда чаwа сәр һ’име һ’ьзкьрьне бә. Шанди пьрсед щур’ә-щур’ә ә’нәнә дькә, кӧ чаwа Хwәде бьһ’әбиньн у жер’а qӧльх кьн. Ӧса жи дәрһәqа борще баwәрмәндайә һьндава һ’ӧкӧмәте у һәвдӧда дьньвисә, пьрсед исафева гьредайи. Нә’ме бь сьлава, т’әмийа у шькьрдайине сәр һәвда тинә.

Пешготьн у фькьра сәрә (1:1-17)
Мәрьв һ’әwще хьлазбуне нә (1:18–3:20)
Соз-qьраред бона хьлазбуне (3:21–4:25)
Жийина нуйә йәктийа Мәсиһда (5:1–8:39)
Щьмә’та Исраеле нава qьрара Хwәдеда (9:1–11:36)
Р’абун-р’уньштьна баwәрмәнда (12:1–15:13)
Пашготьн у сьлавкьрьн (15:14–16:27)

Пәймана Нуда, илаһи нә’ма Р’омайийеда хәбәра «Qанун» бь һ’әрфа мәзьн һатийә ньвисаре гава бә’са Qануна Муса дькә, аwа готи Qануна Хwәде. Ле гава бә’са qанунед дьн дькә, хәбәра «qанун» бь һ’әрфа бьч’ук һатийә ньвисаре.

### 1


Сьлавкьрьн

1Жь Паwлос, хӧламе Мәсиһ[†] Иса, шандитийер’а[†] газикьри, бона бәлакьрьна wе Мьзгинийа[†] Хwәдейә к’ьфшкьри, 2йа кӧ Wи һе пешда ньвисаред[†] пирозда бь заре[†] п’ехәмбәред[†] Хwә соз дабу[+]. 3-4Әва Мьзгинийа бона Кӧр’е Wи, Хӧдане[†] мә Иса Мәсиһ ә, кӧ бь бәдәни жь зӧр’әта Даwьд[†] бу у бь Р’ӧһ’е Пирозийе[†], гава жь мьрьне р’абу, qӧдрәтеда чаwа Кӧр’е Хwәде[†] хӧйа бу[+]. 5Бь Wи мә к’әрәма[†] шандитийе станд, wәки бона наве Wи һ’әму мьләта һин кьн, кӧ баwәр бькьн у гӧһдар бьн[+]. 6Һун жи нава wанда һатьнә газикьрьне, кӧ бьбьнә п’ара Иса Мәсиһ.

7Жь wә һ’әмуйар’а, һ’ьзкьрийед Хwәдейә пирозбунер’а[†] газикьри, кӧ Р’омайеда дьминьн, к’әрәм[†] у ә’дьлайи бә, жь Хwәдейе Баве[†] мә у Хӧдан Иса Мәсиһ[+].


Паwлос һ’әйра баwәрмәндед Р’омайеда йә

8Бәре пешьн әз бь дәсте Иса Мәсиһ бона wә һ’әмуйа р’азибуне дьдьмә Хwәдейе хwә, чьмки баwәрийа[†] wә т’әмамийа дьнйайеда те готьне[+]. 9Хwәде шә’де мьн ә, әw Хwәдейе кӧ әз нава Мьзгинийа Кӧр’е Wида бь дьл у щан хӧламтийе дькьм, әз һәр гав wә бир тиньм[+] 10у т’ьме нава дӧайед хwәда һиви дькьм, кӧ бь ә’мьре Хwәде щарәке р’е бьк’әвә мьн, сәр wәда бем[+]. 11Чьмки әз гәләки һ’әйра дитьна wәда мә, wәки п’ешк’ешәкә[†] р’ӧһ’ани бьгьһиньмә wә, кӧ һун баwәрийеда бьшьдьн. 12Аwа готи әз жи т’әви wә, әм дьл бьдьнә бәр һәв, бь wе баwәрийа мьн у wәйә һәр дӧ алийава.

13Әз дьхwазьм кӧ һун заньбьн хушк-бьрано, wәки гәләк щара мьн хwәстийә бемә щәм wә, кӧ к’әда мьн нава wәда жи һәбә, чаwа нава нәщьһуйед[†] майинда, ле һ’әта ньһа р’е нәк’әтийә мьн[*][+] . 14Әз борщдаре һ’әму мьләта мә, һьн йе йунанед пешдачуйи у һьн жи йе мьләтед пашдамайи, дәйндаре сәрwахта у бефә’ма мә[+]. 15Аwа әз бь дьл у щан дьхwазьм Мьзгинийе бьдьмә wә жи, йед кӧ Р’омайеда дьминьн.

16Бәле әз Мьзгинийе шәрм һ’әсаб накьм, чьмки әw qәwата Хwәде йә, бона хьлазбуна[†] һ’әму баwәрмәнда, пешийе бона щьһуйа[†], паше нәщьһуйа[†][+]. 17Чьмки Мьзгини дьдә к’ьфше, кӧ Хwәде чаwа мәрьва[†] р’аст һ’әсаб дькә, дькә кьрасе хwә[*] , әв йәк жь сери һ’әта бьни бь баwәрийе йә, чаwа ньвисар ә: «Йе р’аст wе бьжи, чьмки баwәр дькә»[*][+] .


Һ’әму мәрьв гӧнәк’ар[†] ьн

18Хәзәба Хwәде жь ә’змен сәр һ’әму бехwәдети у нәһәqийа wан мәрьва хӧйа дьбә, к’ижан кӧ бь нәһәqийед хwә наһельн кӧ р’асти хӧйа бә[+]. 19Чьмки чь кӧ гәрәке бона Хwәде бьзаньбьн wанва ә’йан ә, чьмки Хwәде wанва ә’йан кьрийә[+]. 20Р’аст жь ә’фьрандьна дьнйайеда һ’ӧнӧред Wийә нәхӧйа, аwа готи qӧдрәта Wийә һ’әта-һ’әтайе у Хwәдетийа Wи бь ә’фьрина хӧйа дьбьн, зәлал тенә дитьне. Бь ви аwайи кәс нькарә щабе бьдә[+]. 21Бәле wан Хwәде нас дькьр, ле пәсьне Wи нәдан чаwа Хwәде, нә жи жь Wи р’ази бун, ле бәле әw нава фькьред хwәда п’уч’ бун у жь дәст бефә’мийе шуна р’әшва чун[+]. 22Wана гот: «Әмә сәрwахт ьн», ле бефә’м дәрк’әтьн[+] 23у р’умәта Хwәдейе нәмьри шькьле мәрьве п’уч’и-мьри, тәйрәда, чарп’е у шулькийар’а гӧһер’ин[*][+] .

24Ләма жи Хwәде әw бь хwәстьна дьле wан данә дәсте һ’әрамийе[†], кӧ бәдәна хwә нава һәвда бьһ’әр’ьминьн[+]. 25Wана р’астийа һьндава Хwәдеда дәрәwийер’а гӧһер’ин у сәре хwә ль бәр ә’фьрина данин, әw һ’әбандьн, нә кӧ Ә’фьрандаре һ’әта-һ’әтайе кӧ һежайи шькьрийе йә. Амин[†].

26Бона ве йәке Хwәде әw данә бенамусийе, һ’әта жьнед wан жи һ’әwщәтийа хwәйә ә’дәте дьне һ’әwщәтийа әк’сиә’дәтийер’а гӧһер’ин[+]. 27Ӧса жи мера һ’әwщәтийа жьнайә ә’дәти һьштьн, пе тәмед хwәйә хьраб бь һәвр’а шәwьтин, мера т’әви мера р’обәти дькьр у һәqе жьр’ек’әтьна хwәйә qазьнщкьри һьлдьданә сәр хwә[+]. 28У чаwа wана нәхwәст Хwәде занәбуна хwәда хwәйкьрана, Хwәде жи әw данә фькьред бет’әwшә, кӧ әwана тьштед нәщайиз бькьн. 29Әвана һәр нәһәqийе, нәqәнщийе[*] , тьмайийе, хьрабийава т’ьжи нә: Бь һ’әвсудийе, меркӧжийе, бәрзәqийе[†], мьхәнәтийе, хернәхwазийева[†] дагьрти, гьлигәр’о, 30бӧхданбеж, нәхwәдеһ’ьз, бешәрм, позбьльнд, к’ӧбар-бабах, йе хьрабийе чедькә, нә гӧр’а де-бавада, 31бефә’м, беамьн, беисаф, бер’ә’м[+]. 32Бәле әвана һаш жь qануна Хwәде һәнә, кӧ йед ван тьшта дькьн һежайи мьрьне нә, ле бәле нә кӧ т’әне ван тьшта дькьн, ле һавьжийа хwә жь кьрийа жи тиньн[+].

### 2


Диwана Хwәдейә һәq

1Аwа ә’вдо, дьхwази к’и би, гава лома дьки, тӧ нькари хwә бесущ ки. Чаwа лома хәлqе дьки, ӧса жи тӧ хwә ломәк’ар дьки, чьмки тӧ кӧ лома дьки, хут wан тьшта дьки[*][+] . 2Ле әм заньн кӧ диwана Хwәде wе бь р’астийе сәр wанда бе, йед кӧ тьштед ӧса дькьн. 3Аwа ә’вдо, тӧ кӧ лома хwәйе ван кьра дьки у тӧ хwәха жи wан тьшта дьки, тә т’ьре[†] те жь диwана Хwәде бьр’әви? 4Йан жи тӧ кӧ дәwләмәндтийа ширьнайи, бәрбьһери у сәбьра Wи беһӧрмәт дьки, тӧ ньзани кӧ ширьнайийа Хwәде тә дьбә бәрбь т’обәкьрьне[†][+]? 5Ле тӧ бь сәрһ’ьшки у дьлкәвьрийа хwә хәзәбе сәр хwәда дьщьвини, бона Р’ожа Хәзәбе, гава диwана Хwәдейә һәq хӧйа бә[+]. 6Әwе wәкә ә’мәле һәр кәси бинә пешийа wан[*][+] . 7Жийина һ’әта-һ’әтайе wе бьдә wан, йед кӧ т’ьме бь думька дьреж нава кьрьнед qәнщда нә, кӧ һӧрмәте, р’умәте у нәмьрийе дьхwазьн. 8Ле һерс у хәзәбе сәр wанда бә, йед кӧ к’ара хwә дьгәр’ьн, дәст жь р’астийе кьрьнә у хwә данә хьрабийе. 9Тәнгаси[†] у зӧлме сәр wан һ’әмуйада бе, йед хьрабийе дькьн, пешийе сәр щьһуйа[†], паше сәр нәщьһуйа[+]. 10Ле һӧрмәт, р’умәт у ә’дьлайи wе wан һ’әмуйар’а бә, йед кӧ qәнщийе дькьн, пешийе щьһур’а у паше нәщьһур’а[+]. 11Чьмки ль щәм Хwәде фьрqи т’ӧнә[*][+] .

12Әwед бейи Qануна Муса[†] кӧ гӧнә[†] дькьн, бейи Qанун жи wе ӧнда бьн, ле әwед хwәйиqанун кӧ гӧнә дькьн, бь Qануне жи wе диwана wан бьбә[+]. 13Чьмки нә кӧ әwед Qануне дьбьһен ль бәр Хwәде р’аст ьн, ле әwед кӧ Qануне дьqәдиньн wе р’аст бенә һ’әсабе[+]. 14Нәщьһуйед кӧ Qануна wан т’ӧнә, гава бе һ’әмде хwә хwәстьнед Qануне дьqәдиньн, бәле әwә бе Qанун ьн, хwәха бона хwә дьбьнә qанун. 15Чьмки әвана дьдьнә к’ьфше, кӧ хwәстьна Qануне дьле[†] wанда ньвисар ә. Исафа wан жи шә’дәтийа ве йәке дьдә у фькьред wан щарна ль wан нәһәq дькьн, щарна бесущ дькьн. 16Wе Р’оже wе ӧса бә, гава Хwәде бь дәсте Мәсиһ Иса диwана тьштед мәрьвайә дьзива бькә, анәгори Мьзгинийа кӧ әз даннасин дькьм.


Щьһу у Qанун

17Аwа тӧ щьһу тейи һ’әсабе, тә хwә спартийә Qануне у бь Хwәдейе хwә дьфьр’и,[+] 18хwәстьна Wи зани у жь Qануне һин буйи, qәнщи-хьрабийе жь һәв дәрдьхи. 19У тӧ сәр хwә гӧман и, кӧ р’ебәре кора йи, р’онайийа бәр йед тә’рийеда,[+] 20ширәтк’аре бефә’ма, дәрсдаре хьшима. Тӧ хwәда жи гӧман и, кӧ бь Qануне хут тӧ хwәйе т’әрзе занәбуне у р’астийе йи. 21Ле бәле аwа тӧ кӧ һәвале хwә һин дьки, хwәха хwә һин наки? Даннасин дьки, кӧ нәдьзьн, ле тӧ дьдьзи[+]? 22Дьбежи: «Зьнийе нәкә», ле зьнийе дьки? Жь п’ута зьвер и, ле п’арьстгәһед[†] wан т’алан дьки[*][+] ? 23Бь Qануне дьфьр’и, ле Qануне дьт’әр’ьбини, Хwәде беһӧрмәт дьки? 24Чаwа ньвисар ә: «Р’уйе wә щьһуйада наве Хwәде нава нәщьһуйада те беһӧрмәткьрьне»[*] .

25Бәле к’ара сьнәтийе[†] wе һәбә, һәгәр Qануне бьqәдини. Ле һәгәр тӧ Qануне дьт’әр’ьбини, сьнәтбуна тә дьбә бесьнәти[+]. 26Ӧса жи, һәгәр йе нәсьнәткьри т’әмийед Qануне бьqәдинә, нәсьнәтийа wи wе сьнәти нәйе һ’әсабе[+]? 27У йе бьнйат’а хwәда нәсьнәткьри кӧ Qануне дьqәдинә, wе диwана тә бькә, кӧ тӧ хwәйе ньвисар у сьнәтийе йи, ле Qануне дьт’әр’ьбини[+]. 28Чьмки щьһу нә әw ә, кӧ дәрвава йә у сьнәти нә әw ә, кӧ дәрвава сәр бәдәне йә[+]. 29Ле щьһу әw ә, йе кӧ дьле хwәда щьһу йә у сьнәтийа р’аст дьле сьнәтбуйи йә, бь Р’ӧһ’, нә бь Qануна ньвисар. Йе һа, нә кӧ мәрьв п’әйе wи дьдьн, ле Хwәде[*][+] .

### 3

1Иди щьһу чьва зедә йә? Йан жи чь фәйда сьнәтийе һәйә[+]? 2Гәләки, бь һәр алийава. Бәре пешьн wе йәкева, кӧ готьнед Хwәде ль wан һатьнә спартьне[+]. 3Аwа һәгәр жь wан һьнәк амьн нәман, дьбә кӧ жь дәст беамьнийа wан Хwәде wе беамьн дәре[+]? 4Т’ӧ щар! Дә бьра Хwәде р’аст бә у һ’әму мәрьв дәрәw, чаwа ньвисар ә:

«Wәки готьнед Хwәда Тӧ бесущ дәрейи
у диwана Хwәда Тӧ сәрк’әви»[*][+] .

5Ле һәгәр нәһәqийа мә һәqийа Хwәде дьдә к’ьфше, әм чь бежьн? Wәки ӧса йә Хwәде нәһәq ә, кӧ хәзәбе тинә сәре мә? (Бь мәрьвайи хәбәр дьдьм). 6Т’ӧ щар! Һәгәр нә ӧса бә, Хwәде wе чаwа диwана дьне бькә?

7Ле һәгәр р’астийа Хwәде, бона р’умәта Wи, бь дәрәwийа мьн һе к’ьфш дьбә, ле иди чьма wе диwана мьн мина гӧнәк’арәки бе кьрьне[+]? 8У гәло һәq ә кӧ әм аһа бежьн: «Хьрабийе бькьн, кӧ бьбә qәнщи», чаwа һьнәк шәр’а ль мә гьли дькьн, йане әм ӧса дьбежьн? Әw мәрьв wе р’аст сәр бәла хwә вәбьн[+].


Мәрьве р’аст т’ӧнә, һ’әму гӧнәк’ар ьн

9Аwа әм иди чь бежьн? Әм щьһу тьштәкива жь нәщьһуйа четьр ьн? На хер! Чьмки мә иди жор да к’ьфше, чаwа щьһу, ӧса жи нәщьһу, һ’әму жи бьн һ’ӧкӧме гӧнәда[†] нә[+]. 10Чаwа ньвисар ә:

«Йәки р’аст т’ӧнә, т’ӧ кәс т’ӧнә,
11кәсәк т’ӧнә, кӧ фә’м бькә,
кәсәк т’ӧнә, ль Хwәде бьгәр’ә.
12Һ’әму бәндә хальфи[†] нә,
бь һәвр’а т’әвайи бекер бунә,
йәки qәнщийе бькә т’ӧнә, т’ӧ кәс т’ӧнә.[*][+]
13Гәwрийа wанә т’ьрба вәкьри йә,
зьмане wанә дәрәwин ә[*] ,
жә’ра мә’ра бьн заре wан ә[*][+] .
14Дәве wана т’ьжи ньфьр’ у тә’ли йә[*] ,[+]
15ньге wанә хунр’етьнер’а дьләзинә.
16Р’ийа wанә qәдә у бәла нә.
17Р’ийа ә’дьлайийе наснәкьри нә,[*][+]
18тьрса Хwәде ль бәр ч’ә’ва qәт т’ӧни нә[*] »[+].

19Аwа әм заньн Qанун чь кӧ дьбежә, wанар’а дьбежә, йед кӧ бьн һ’ӧкӧме Qанунеда нә, wәки һ’әму дәв бенә гьредане у т’әмамийа дьнйайе ль бәр диwана Хwәде щабдар бә. 20Чьмки бь кьред Qануне т’ӧ qул-бәндә wе ль бәр Хwәде р’аст дәрнәйе, ле бь Qануне гӧнә те наскьрьне[+].


Инсан ль бәр Хwәде бь баwәрийе р’аст те һ’әсабе

21Ле ньһа бейи Qануне, р’астһ’әсабкьрьна Хwәде хӧйа буйә, бона к’ижане Qанун у п’ехәмбәр жи шә’дәтийе дьдьн[+]. 22Әв ә р’астһ’әсабкьрьна Хwәде: К’и баwәрийа хwә Иса Мәсиһ тинә, Хwәде wан һ’әмуйа ль бәр Хwә р’аст һ’әсаб дькә[*] . Фьрqи т’ӧнә, 23чьмки һ’әмуйа гӧнә[†] кьр у нәгьһиштьнә р’умәта[*] Хwәде[+]. 24Ле жь к’әрәма Wи, бь азакьрьна Мәсиһ Иса р’астһ’әсаббуне[†] п’ешк’еш дьстиньн[+]. 25Хwәде Әw к’ьфш кьрьбу, кӧ Әw бь хуна Хwә ль бәр гӧнед wан к’әвә, йед кӧ ве йәке баwәр бькьн. Хwәде әв йәка кьр, кӧ р’астһ’әсабкьрьна Хwә бьдә к’ьфше, чьмки Wи бь сәбьра Хwә гӧһ нәда wан гӧнед кӧ пешда һатьбунә кьрьне[+]. 26Аwа готи Хwәде бь Иса әв йәк кьр, wәки р’астһ’әсабкьрьна Хwә ви зәманида бьдә к’ьфше, кӧ Хwәха р’аст ә у һәр кәсе кӧ баwәрийа хwә Иса тинә, wан р’аст һ’әсаб дькә.

27Аwа иди чь майә кӧ әм пе бьфьр’ьн? Һ’әму п’уч’ бу чу. Чьма п’уч’ бу? Чьмки әм Qануне дьqәдиньн? На хер, ле чьмки әм баwәр дькьн[+]. 28Чьмки мәва фә’мдари йә, кӧ мәрьв бь баwәрийе р’аст һ’әсаб дьбә, бейи кьред Qануне[+]. 29Йан Хwәде т’әне Хwәде щьһуйа йә? Нә йе нәщьһуйа йә? Бәле, йе нәщьһуйа йә жи,[+] 30чьмки Хwәде йәк ә у әw йед сьнәтбуйи бь баwәрийе р’аст һ’әсаб дькә у нәсьнәтбуйийа жи диса бь wе баwәрийе[+]. 31Wәки ӧса йә әм бь баwәрийе Qануне бәтал дькьн? Т’ӧ щар, ле әм Qануне мак дькьн[+].

### 4


Бьраһим[†] бь баwәрийе р’аст һатә һ’әсабе

1Әм иди чь бежьн бона Бьраһиме[†] бавә’шире хwә, алийе бәдәнеда? Әwи чь дит? 2Һәгәр Бьраһим бь кьред хwә р’аст һ’әсаб бьбуйа, һьнге дькарьбу бь кьред хwә бьфьр’ийа, ле нә ль бәр Хwәде. 3Ле к’а ньвисар чь дьбежә? «Бьраһим Хwәде баwәр кьр у әw йәк жер’а р’асти һатә һ’әсабе»[*][+] . 4Аwа һәгәр йәк шьхӧләки дькә, маше wи жер’а найе дайин чаwа п’ешк’еш, ле чаwа дәйн. 5Ле һәгәр гӧмана йәки нә сәр шьхӧле wи йә, ле баwәрийа хwә Wи тинә, Йе кӧ нәп’ака бесущ дькә, бь ве баwәрийе әw р’аст һ’әсаб дьбә[+]. 6Даwьд жи аһа хwәзийа хwә ль wи мәрьви тинә, йе кӧ Хwәде бейи кьра wи р’аст һ’әсаб дькә[+].

7«Хwәзи ль wан, кӧ нәһәqийед wан һатьнә бахшандьне
у гӧнед wан һатьнә ньхамтьне.
8Хwәзи ль wи бәндәйи, кӧ Хӧдан wир’а гӧнә һ’әсаб накә».[*][+]

9Гәло әва хwәзийа ль сьнәтбуйийа те дайине, йан нәсьнәтбуйийа? Чаwа мә гот, кӧ баwәрийа Бьраһим жер’а р’асти һатә һ’әсабе[*][+] . 10Ле бәле к’әнге һатә һ’әсабе? Пәй сьнәтбунер’а, йан бәри сьнәтбуне? Нә кӧ пәй сьнәтбунер’а, ле бәри сьнәтбуне. 11У паше әwи сьнәтбун нишан станд, чаwа мора р’астһ’әсаббуне, бь wе баwәрийа хwәйә бәри сьнәтбуне. Бь ви аwайи Бьраһим бу баве һ’әму баwәрмәндед нәсьнәтбуйи, wәки әw жи р’аст бенә һ’әсабе[*][+] 12у ӧса жи бу баве сьнәтбуйийа, нә кӧ т’әне йе сьнәтбуйийа, ле йе wан жи, к’ижан п’ега wе баwәрийеда дьчьн, йа кӧ Бьраһиме баве мә һе бәри сьнәтбуне баwәр кьр.


Хwәде созе хwә бь баwәрийе дьдә

13Әw созе Бьраһим у зӧр’әта wир’а һатә дайине кӧ дьнйайе wар бьн, нә кӧ бь кьред Qануне бу, ле бь wе йәке бу, кӧ wи баwәр кьр у р’аст һатә һ’әсабе[*][+] . 14Һәгәр т’әне әwед жь кьред Qануне бьбуна хwәйе wар, һьнге баwәри wе п’уч’ буйа у созе жи бәтал буйа[*][+] . 15Чьмки Qанун һерсе р’адькә. Дәра кӧ qанун т’ӧнә, qанунт’әр’ьбандьн жи т’ӧнә[+].

16Бь ви аwайи соз бь баwәрийе те стандьне, wәки соз бона һ’әму зӧр’әтед Бьраһим п’ешк’ешәкә әрекьри бә, нә кӧ т’әне бона wанә йед кӧ qануне дьqәдиньн, ле бона wан жи, йед кӧ мина Бьраһим баwәр дькьн. Чьмки Бьраһим баве мә һ’әмуйа йә[*] ,[+] 17чаwа ньвисар ә: «Мьн тӧ кьри баве гәләк мьләта»[*] . Әw баве мә йә, ль бәр wи Хwәдейе кӧ әwи баwәр кьр, wәки Әw мьрийа сах дькә у гази тьштед т’ӧнәнә дькә, чаwа кӧ һәнә[+]. 18Wи щийе кӧ гӧман нәмабу, Бьраһим бь гӧман баwәр кьр, кӧ әwе бьбә баве гәләк мьләта, чаwа һатьбу готьне: «Зӧр’әта тәйе жи wе һаqаса бә»[*][+] . 19У әw баwәрийеда сьст нәбу, нә һ’але qальбе хwәда ньһер’и, wәки иди мина мьрийа бу, (чьмки әw незики сәд сали бу) у нә жи бәт’ьна Сәрайейә мьри ньһер’и[*][+] . 20Ле баwәрийа хwә ль созе Хwәде ани у дӧдьли нәбу, бь баwәрийе сәр qәwата хwәда һат, шькьрийа хwә Хwәде ани 21у wе йәкеда баwәр бу, кӧ Йе соз дайә wе бинә сери жи. 22Бона ве баwәрийе «жер’а р’асти һатә һ’әсабе»[*][+] . 23Ле әв готьн нә т’әне бона Бьраһим һатә ньвисаре, кӧ Хwәде әw р’аст һ’әсаб кьр, 24ле бәле әw бона мә жи ньвисар ә. Р’астбуне мәр’а жи бе һ’әсабе, к’ижанед кӧ баwәрийа хwә Wи тиньн, Йе кӧ Хӧдане мә Иса жь мьрьне р’акьр[+]. 25Иса бона нәһәqийед мә һатә кӧштьне у жь мьрьне р’абу, кӧ әм р’аст бенә һ’әсабе[*][+] .

### 5


Бь Иса Мәсиһ әм т’әви Хwәде ль һәв һатьнә

1Аwа кӧ әм бь баwәрийе р’аст һатьнә һ’әсабе, ә’дьлайийа мә т’әви Хwәде һәйә бь сайа Хӧдане мә Иса Мәсиһ[+]. 2Пе Wи мә бь баwәрийе мәщал дит т’әви wе к’әрәме бьн, к’ижанеда әм сәкьнинә. У бь wе гӧмана кӧ әме т’әви р’умәта Хwәде бьн дьфьр’ьн[+]. 3У нә т’әне бь ве йәке, ле әм бь тәнгасийед хwә жи дьфьр’ьн, чьмки әм заньн кӧ тәнгаси сәбьре тинә,[+] 4сәбьр жи к’әтьн-р’абуне, к’әтьн-р’абун жи гӧмане. 5У гӧман жи мә р’ур’әш накә, чьмки һ’ьзкьрьна Хwәде сәр мәда бь wи Р’ӧһ’е Пироз барийә, Йе кӧ мәр’а һатийә дайине[+]. 6Чьмки гава әмә һе беч’арә[*] бун, Мәсиһ бона мә нәп’ака wәхтда мьр. 7Дәгмә бона мәрьвәки р’аст йәк бьмьрә, бәлки бона мәрьвәки qәнщ йәке бьwерә бьмьрә, 8ле бәле Хwәде һ’ьзкьрьна Хwә һьндава мәда һьнге да к’ьфше, гава әмә һе гӧнәк’ар бун, Мәсиһ бона мә мьр[+]. 9Ньһа әм кӧ бь хуна Wи ль бәр Хwәде р’аст һ’әсаб бунә, һе чьqас зедә әме бь Wи жь хәзәбе хьлаз бьн[+]. 10Һәгәр әм т’әви Хwәде бь мьрьна Кӧр’е Wи ль һәв һатьн, гава әмә нәйар бун, ле һе чьqас зедә пе wе льһәвһатьне әме бь жийина Wи хьлаз бьн[+]. 11У нә т’әне һаqас, ле бь Хwәде жи әм дьфьр’ьн, сайа Хӧдане хwә Иса Мәсиһ, бь К’ижани әм т’әви Хwәде ль һәв һатьнә.


Адәм[†] у Мәсиһ

12Аwа бь мәрьвәки гӧнә к’әтә дьне у жь гӧнә жи мьрьн һат. Бь ви аwайи мьрьн сәр һ’әму мәрьва бәла бу, чьмки һ’әмуйа жи гӧнә кьр[*][+] . 13Бәри Qануне, дьнйайеда гӧнә һәбу, ле дәра кӧ qанун т’ӧнә, гӧнә найе һ’әсабе[+]. 14Ле бәле мьрьне жь Адәм[†] гьрти һ’әта Муса һ’ӧкӧм кьр, һ’әта сәр wан жи, йед кӧ мина Адәм гӧр’а Хwәде дәрнәк’әтьн.

Адәм мина т’әрзәки Wи бу, Йе кӧ wе пәйр’а бьһата[+]. 15Ле п’ешк’еша Хwәде мина нәһәqийа Адәм нинә. Чьмки һәгәр бь нәһәqийа мәрьвәки гәләк мьрьн, һе чьqас зедә к’әрәма[†] Хwәде у дайина кӧ бь к’әрәма Мәрьвәки, йане йа Иса Мәсиһ сәр гәләка зедә бу[+]. 16У п’ешк’еш нә ӧса йә, чаwа һәqе гӧне йәки, чьмки диwане бь гӧнәки сущдари ани, ле п’ешк’еше жь гәләк нәһәqийа бесущ кьр. 17Чьмки һәгәр бь нәһәqийа мәрьвәки у р’уйе wида мьрьне һ’ӧкӧм кьр, чьqас зедә әwед кӧ к’әрәма Хwәдейә дәwләмәнд у р’астһ’әсаббуне п’ешк’еш дьстиньн wе жийинеда бь сайа Йәки, аwа готи Иса Мәсиһ п’адшатийе бькьн[+].

18Аwа бь ви аwайи пе нәһәqике диwана т’әмамийа мәрьвайе бу, ӧса жи бь кьрьнәкә р’аст һ’әму мәрьв wе р’аст бенә һ’әсабе у жийине бьстиньн[+]. 19Чаwа бь нәгӧһдарийа йәки гәләк бунә гӧнәк’ар, ӧса жи бь гӧһдарийа Йәки гәләк wе р’аст бенә һ’әсабе[+]. 20Ле бәле Qанун к’әтә наве, кӧ нәһәqи зедә бә, ле ль к’идәре гӧнә зедә бу, к’әрәм жи ль wьр һе зедә бу,[+] 21wәки чаwа гӧнә бь мьрьне һ’ӧкӧм кьр, ӧса жи к’әрәма Хwәде бь р’астһ’әсабкьрьне һ’ӧкӧм бькә, мә бьбә бәрбь жийина һ’әта-һ’әтайе[†] бь сайа Хӧдане мә Иса Мәсиһ[+].

### 6


Бона гӧна мьри, ле бона Мәсиһ сах

1Ле әм ньһа чь бежьн? Әм нава гӧнада бьминьн, кӧ к’әрәма[†] Хwәде сәр мәда зедә бә? 2Т’ӧ щар! Әм кӧ һьндава гӧнада мьрьн, чаwа дькарьн һе нава wанда бьжин[+]? 3Һун ньзаньн әм кӧ йәктийа Мәсиһ Исада һатьнә ньхӧмандьне[†], мьрьна Wида һатьнә ньхӧмандьне? 4Бь ньхӧмандьне әм иди т’әви мьрьна Wи бунә у т’әви Wи һатьнә дәфьнкьрьне[†], wәки чаwа Мәсиһ бь р’умәта Баве жь мьрьне р’абу, ӧса жи әме бькарьбьн жийина нуда бьжин[*][+] .

5Чьмки һәгәр әм мина мьрьна Wи мьрьн т’әви Wи бун, әме ӧса жи мина р’абуна Wи жь мьрьне р’абьн[+]. 6Әм ве йәке заньн кӧ бьнйат’а мәйә кәвьн т’әви Wи хач[†] бу, wәки qальбе гӧнәк’ар сәри һьлнәдә, кӧ жь вьр шунда әм нәбьнә хӧламед гӧнә[+]. 7Чьмки әwе кӧ мьрийә, әw жь гӧнә азабуйи йә[+]. 8Аwа һәгәр әм т’әви Мәсиһ мьрьнә, әм баwәр дькьн, кӧ әме т’әви Wи бьжин жи[+]. 9Чьмки әм заньн Мәсиһ кӧ жь мьрьне р’абуйә, иди намьрә, мьрьн сәр Wи иди һ’ӧкӧм накә[+]. 10Мьрьна Әw мьр, һьндава гӧнәда щарәке бона һәр т’ьм мьр, ле жийина кӧ ньһа дьжи, һьндава Хwәдеда дьжи[+]. 11Ӧса жи һун хwә һьндава гӧнәда мьри һ’әсаб кьн, ле һьндава Хwәдеда сах, бь сайа Мәсиһ Иса.

12Аwа бьра иди гӧнә һ’ӧкӧми сәр qальбе wәйи п’уч’и-мьри нәкә, кӧ һун гӧр’а хwәстьнед wи бькьн[+]. 13У әндәмед qальбе хwә нәдьнә гӧнә кӧ бьбьнә һащәтед нәһәqийе, ле бәле хwә бьдьнә дәсте Хwәде, чаwа йәки жь мьрьне р’абуйи, бьра әндәмед wә бьбьнә һащәтед һәqийе, бона Хwәде[+]. 14У гӧнә wе сәрwертийе ль wә нәкә, чьмки һун нә бьн qанунеда нә, ле бьн к’әрәмеда.


Хӧламед һәqийе

15Иди чь? Әм гӧна бькьн, чьмки нә бьн qанунеда нә, ле бьн к’әрәме? Т’ӧ щар! 16Һун һаqас тьшт ньзаньн кӧ һун бона хӧламтийе дәсте к’ева дьчьн у гӧр’а к’е дькьн, дьбьнә хӧламед wи? Һәгәр һун хӧламед гӧнә бьн, дьчьнә бәрбь мьрьне, ле һәгәр һун хӧламед Хwәде бьн, гӧр’а Wида бьн, дьчьнә бәрбь р’астһ’әсаббуне[†][+]. 17Ле шькьр жь Хwәде, һун кӧ wәхтәке хӧламед гӧнә бун, ле wә бь дьл у щан гӧра т’әрзе wе һинкьрьне кьр, йа кӧ wә хwә спарте. 18Һун жь гӧнә аза бун у бунә хӧламед һәqийе[+]. 19(Әз мина ә’дәте мәрьвайе дьбежьм, бона бьнйат’а wәйә мәрьвайийә бет’аqәт.) Wә чаwа wәхтәке әндәмед хwә данә нәһәqийе кӧ бьбьнә хӧламед һ’әрамийе у нәһәqийе, ӧса жи ньһа әндәмед хwә бьдьнә һ’әлалийе кӧ бьбьнә хӧламед һәqийе.

20Гава һун хӧламед гӧнә бун, жь һәqийе аза бун. 21Һьнге wә жь кьрьнед хwә чь бәр чьнин, бона к’ижана ньһа һун шәрм дькьн? Әw ахьрийе мерьв дьбьнә бәрбь мьрьне. 22Ле ньһа һун жь гӧнә кӧ аза бун у бунә хӧламед Хwәде, бәре һ’әлалийе дьчьньн у ахьрийа wан жи жийина һ’әта-һ’әтайе йә[+]. 23Чьмки маше гӧнә мьрьн ә, ле п’ешк’еша Хwәде жийина һ’әта-һ’әтайе йә, бь сайа Хӧдане мә Мәсиһ Иса[+].

### 7


Т’әрзәки qәнщ жь qануна һ’ал-зәwаще

1Һун р’ьнд фә’м дькьн хушк-бьрано, әзе ньһа дәрһәqа чьда wәр’а хәбәр дьм, чьмки әз т’әви wан хәбәр дьдьм, йед кӧ һаш жь qануне һәнә: Qанун сәр мерьв һаqас wәхт һ’ӧкӧм дькә, һ’әта кӧ мәрьв сах ә. 2Мәсәлә, жьна меркьри бь qануне мере хwәйи сахва гьредайи йә, ле һәгәр мер ле дьмьрә, әw һьнге жь wе qануна кӧ мерва гьредайи бу аза дьбә[+]. 3Аwа һәгәр мере wе һе сах бә әw бьбә жьна мерәки дьн, wе зьнек’ар бе һ’әсабе, ле һәгәр мер ле бьмьрә, әw жь wе qануне аза дьбә у зьнек’ар набә, һәгәр бьбә жьна мерәки дьн[+]. 4Ӧса жи һун хушк-бьрайед мьн, бь бәдәна Мәсиһ һьндава Qанунеда мьрьн, кӧ бьбьнә п’ара йәки дьн, Йе кӧ жь мьрьне р’абуйә, wәки һун Хwәдер’а бәр биньн[+]. 5Чьмки гава мә һе бь бьнйат’а мәрьвайе дьжит, тәме гӧна, кӧ жь Qануне сәри һьлдьдан, нава qальбед мәда йа хwә дькьрьн, кӧ әм бәре мьрьне бьдьн. 6Ле ньһа әм һьндава Qанунеда мьрьн, жь wе хьлаз бун, бь к’ижане әм гьрти бун, кӧ әм бь жийина нуйә р’ӧһ’ани хӧламтийе Хwәдер’а бькьн, нә кӧ бь р’ийа Qануна ньвисар[+].


Qанун у гӧнә

7Аwа әм чь бежьн? Гәло Qанун гӧнә йә? На хер! Ле бәле мьне гӧнә нас нәкьра, һәгәр Qануне нибуйа. Мәсәлә, дьлһавьжи жи мьне ньзаньбуйа гӧнә йә, һәгәр Qануне нәготьбуйа: «Дьлһавьжийе нәкә»[*][+] . 8Ле гӧнә жь т’әмийе мәщал станд, нава мьнда һәр щур’ә дьлһавьжи пешда анин. Чьмки бе qанун гӧнә мьри йә[+]. 9Әз хwәха wәхтәке бейи qанун сах бум, ле гава т’әми гьһиштә мьн, гӧнә сах бу 10у әз мьрьм. Әw т’әмийа кӧ wе жийин бьда мьн, һәма әw жи бу сәбәбе мьрьна мьн[+]. 11Чьмки гӧнә жь т’әмийе мәщал станд әз хапандьм у бь wе кӧштьм.

12Аwа Qанун пироз ә у т’әмийа wе пироз, р’аст у qәнщ ә[+]. 13Wәки ӧса йә йа qәнщ мьнр’а бу мьрьн? На хер! Ле әв кьре гӧнә бу, кӧ бь йа qәнщ мьрьн сәр мьнда ани. Әв йәк аһа бу, wәки һ’ӧнӧре гӧнә к’ьфш бә у бь т’әмийе һе гӧнәк’арийа гӧнә к’ьфш бә.


Шәр’е нәхӧйайи нава инсенда

14Бәле әм заньн кӧ Qанун р’ӧһ’ани йә, ле әз хун у гошт ьм, хӧламәки гӧнәр’а фьроти. 15Чьмки әз фә’м накьм чь дькьм. Нә кӧ wи тьшти дькьм, чь кӧ дьхwазьм, ле wи тьшти дькьм, чь кӧ бәр ч’ә’ве мьн р’әш ә[*][+] . 16Ле һәгәр әз тьште нә бь дьле хwә дькьм, Qанунер’а qайл ьм, кӧ әw qәнщ ә[+]. 17Ле аwа нә кӧ әз wе йәке дькьм, ле бәле гӧне кӧ нава мьнда дьминә дькә. 18Әз заньм кӧ нава мьнда, аwа готи бьнйат’а мьнда, т’ӧ тьште qәнщ наминә, чьмки хирәта мьн qәбул накә, ле әw йәк мьнр’а ль һәв найе[+]. 19Бәле wе qәнщийа кӧ дьхwазьм бькьм накьм, ле хьрабийа кӧ нахwазьм wе дькьм[+]. 20Һәгәр әз wи тьште нә бь дьле хwә дькьм, иди нә кӧ әз дькьм, ле әw гӧне кӧ нава мьнда дьминә, әw дькә.

21Аwа әз qанунәке дьбиньм: Гава дьхwазьм кӧ qәнщийе бькьм, бе һ’әмде мьн дьбә хьраби. 22Әз бь к’урайийа дьле хwә qануна Хwәде бәгәм дькьм,[+] 23ле qанунәкә дьн нава хwәда дьбиньм кӧ мьqабьли wе qануна һ’ьше мьн бәгәм кьрийә дькә шәр’ у мьн дькә һесире qануна гӧна, йа кӧ нава мьнда йә[+]. 24Әз чь мәрьвәки һесир-бәләнгаз ьм! К’и wе мьн жь дәсте ви qальбе п’уч’и-мьри хьлаз кә? 25(Шькьр жь Хwәдер’а, бь сайа Хӧдане мә Иса Мәсиһ!)

Бь ви аwайи әз хwәха бь һ’ьш-аqьле хwә хӧламтийе qануна Хwәдер’а дькьм у бь qальбе хwә хӧламтийе qануна гӧнар’а дькьм.

### 8


Жийина бь Р’ӧһ’е Хwәде

1Ньһа иди диwана wан набә, йед кӧ т’әви Мәсиһ Иса бунә йәк[*] . 2Чьмки qануна Р’ӧһ’е кӧ жийине дьдә, бь сайа Мәсиһ Иса әз жь qануна гӧна у мьрьне хьлаз кьрьм[+]. 3Бәле чь кӧ Qануне жь дәст бет’аqәтийа бьнйат’а мәрьвайе нькарьбу бькьра, Хwәде әw йәк кьр, Кӧр’е Хwә дьлqе бьнйат’а мәрьвайийә гӧнәк’арда бона гӧна шанд. У аһа Әwи wе бьнйат’еда диwана гӧнә кьр,[+] 4wәки р’астбуна т’әмийед Qануне нава мәда бе qәдандьне, әм кӧ бь бьнйат’а мәрьвайи нажин, ле бь Р’ӧһ’[+]. 5Йед кӧ ль гора бьнйат’а мәрьвайе дьжин, әw сәр тьштед бьнйат’а мәрьвайе дьфькьрьн, ле йед ль гора Р’ӧһ’ дьжин, әw сәр тьштед Р’ӧһ’ дьфькьрьн[+]. 6Ахьрийа фькьра бьнйат’а мәрьвайе мьрьн ә, ле ахьрийа фькьра Р’ӧһ’ жийин у ә’дьлайи йә. 7Чьмки фькьра бьнйат’а мәрьвайе дьжмьне Хwәде йә, әw бәр qануна Хwәде хwә нашкенә, нә жи дькарә[+]. 8Әwед бь бьнйат’а мәрьвайе дьжин, нькарьн ль Хwәде хwәш бен.

9Ле һун бь бьнйат’а мәрьвайи нажин, ле бь Р’ӧһ’ дьжин, һәгәр р’аст Р’ӧһ’е Хwәде нава wәда дьминә. Ле һәгәр Р’ӧһ’е Мәсиһ дьле йәкида т’ӧнә, әw нә п’ара Wи йә[+]. 10У һәгәр Мәсиһ дьле wәда йә, qальб мьри йә, чьмки wә гӧнә кьр, ле Р’ӧһ’ жийин ә бона wә, чьмки һун р’аст һатьнә һ’әсабе. 11У һәгәр әw Р’ӧһ’е кӧ Иса жь мьрьне р’акьр нава wәда дьжи, кӧ ӧса йә Әwе Мәсиһ жь мьрьне р’акьр, wе бь wи Р’ӧһ’е Хwәйи нава wәда, жийине бьдә qальбе wәйи п’уч’и-мьри жи[+].

12Бона ве йәке хушк-бьрано, әм дәйндар ьн, ле нә дәйндаред бьнйат’а мәрьвайе, кӧ ль гора wе бьжин. 13Чьмки һәгәр һун ль гора бьнйат’а мәрьвайе бьжин, һуне бьмьрьн, ле һәгәр һун бь Р’ӧһ’ кьред бьнйат’а мәрьвайе бькӧжьн, һуне бьжин[+].

14Әwед кӧ бь Р’ӧһ’е Хwәде тенә р’ебәрикьрьне, әw ьн лаwед Хwәде[+]. 15Чьмки wә р’ӧһ’әки ӧса нәстандийә, кӧ wә диса бькә хӧлам бьтьрсьн, ле wә әw Р’ӧһ’ стандийә, Йе кӧ wә дькә лаwед Хwәде, бь К’ижани гази Wи дькьн: «Абба[†]!» аwа готи «Баво!»[*][+] 16Һәма әw Р’ӧһ’ Хwәха т’әви р’ӧһ’е мә шә’дәтийе дьдә, кӧ әм зар’ед Хwәде нә[+]. 17У һәгәр зар’ ьн, ӧса жи хwәйиwар ьн, wаре Хwәде нә у т’әви wартийа Мәсиһ ьн. Бәле һәгәр әм т’әви щәфайе Мәсиһ бунә, әме т’әви р’умәта Wи бьн жи[+].


Р’умәта создайи

18Әз аһа т’әхмин дькьм, кӧ щәфе мәйи ви зәмани, ль бәр р’умәта wе мәва[*] ә’йан бә, нә т’ӧ тьшт ә[+]. 19Һ’әму ә’фьрин жи бе сәбьр ч’ә’вньһер’и хӧйабуна лаwед Хwәде нә. 20Бәле ә’фьрин жи бәр байе бәталийе к’әтьн, нә кӧ бь һ’әмде хwә, ле Хwәде әw данә ве йәке[*] . Ле бәле әw гӧман һәбу,[+] 21кӧ ә’фьрине хwәха жи жь wе хӧламтийа п’уч’ аза бьн у т’әви азайи у р’умәта зар’ед Хwәде бьн. 22Чьмки әм заньн кӧ һ’әму ә’фьрин һ’әта ньһа бь һәвр’а дькьнә зарә-зар у мина еша к’ӧлфәте[†] дьк’ьшиньн. 23У нә т’әне ә’фьрин, ле әм хwәха жи, кӧ мә чаwа бәре дәрәмәта пешьн[†][*] Р’ӧһ’е Пироз станд, нава хwәда зарә-зар ьн у wе һивийе нә, һ’әта әм һәqе лаwтийа Хwәде бьстиньн, аwа готи әм бьгьһижьнә азайийа qальбе хwә[*][+] . 24Бәле ве гӧманеда әм хьлаз бун. Ле әw гӧмана кӧ те дитьне, әw нә гӧман ә, чьмки йәк чаwа дькарә гӧмана wи тьшти бә, к’ижан ль бәр ч’ә’ва йә[+]? 25Ле һәгәр гӧмана мә ль тьште нәдити йә, әм бь сәбьре һивийе бьминьн.

26Ӧса жи Р’ӧһ’е Пироз[†] те һәwара бет’аqәтийа мә, чьмки әм ньзаньн гәрәке чаwа дӧа бькьн[*] , ле Р’ӧһ’е Пироз Хwәха бь готьнед к’әсәрә найенә сәр зар-зьмана, бона мә лава-навчетийе дькә. 27У Йе дьла ә’нәнә дькә занә фькьра Р’ӧһ’е Пироз чь йә, чьмки Әw wәкә qьрара Хwәде бона мәрьвед Хwәде лава-навчетийе дькә[+].

28Әм заньн кӧ һәр тьштида Хwәде дькә кӧ wанр’а бьбә qәнщи, йед кӧ Wи һ’ьз дькьн[*] у ль гора qаз-qӧдрәта Wи газикьри нә. 29Чьмки Хwәде к’ижан пешда бьжартьн, әw жи пешда к’ьфш кьрьн, кӧ бьбьнә мина Кӧр’е Wи, wәки Иса нава гәләк хушк-бьрада ньхӧри бә[+]. 30К’ижан пешда к’ьфш кьрьн, гази wан жи кьр у гази к’ижана кьр, әw жи бесущ кьрьн у к’ижан бесущ кьрьн, әw жи хwәйир’умәт кьрьн[+].


Һ’ьзкьрьна Хwәде: Һәгәр Иса йар ә, к’и wе нәйар бә?

31Аwа әм чь бежьн бона ван тьшта? Һәгәр Хwәде пьшта мә йә, к’и дькарә мьqабьли мә бә[+]? 32Әwе кӧ һ’әйфа Wи Кӧр’е Wи нәһат, ле бона мә һ’әмуйа да дәр, иди wе чаwа һәр тьшти т’әви Wи п’ешк’еши мә нәкә[+]? 33К’и дькарә бьжартийед Хwәде гӧнәк’ар кә? Хwәде йә, кӧ wан бесущ дькә[+]. 34К’и дькарә wан нәһәq кә? Мәсиһ Иса йә кӧ бона wан мьр, ле бәле жь мьрьне р’абу жи у к’еләка[†] Хwәдейә р’асте йә, бона мә лава-навчетийе дькә[+]. 35Чь wе бькарьбә мә жь wе һ’ьзкьрьна Мәсиһ бьqәтинә? Дәрд-кӧл, тә’ли-тәнги, зерандьн, хәлайи-щәлайи, бесьт’ари, qәдә-бәла йан шур? 36Чаwа ньвисар ә:

«Бона Тә әм һәр р’ож бәр мьрьне нә,
мина пәза сәржекьрьне һ’әсаб дьбьн»[*][+] .

37Ле әм нава ван һ’әму тьштада һе зедә сәрдьк’әвьн, бь сайа Әwи кӧ әм һ’ьз кьрьн[+]. 38Чьмки әз ә’сәйи заньм кӧ нә мьрьн, нә жийин, нә мьлйак’әт[†], нә шәхсәк, нә тьштед һазьр, нә тьштед wе бен, нә т’ӧ qәwат,[+] 39нә йед жорьн, нә йед жерьн[*] у нә жи ә’фьринәки майин дькарә мә жь һ’ьзкьрьна Хwәде бьqәтинә, йа кӧ бь дәсте Хӧдан Мәсиһ Иса п’ара мә к’әтийә.

### 9


Хwәде у мьләте wи щьһуйе бьжарти

1Әз бь Мәсиһ бе хельф р’аст дьбежьм у исафа[†] мьн жи бь сайа Р’ӧһ’е Пироз мьнр’а шә’дәтийе дьдә,[+] 2кӧ әз гәләки бәр хwә дьк’әвьм у кӧла дьле мьн жи к’ур ә. 3Чьмки мьн хwәха дьхwәст ньфьр’ ль мьн бьбуйа, т’ела мьн жь Мәсиһ бьqәтийа, бона мьләте мьни жь хун-гоште мьн,[+] 4кӧ исраели[†] нә. Ль wан дьк’әвә бьбьнә лаwед Хwәде, Хwәде р’умәта Хwә нишани wан да, пәйман[†] т’әви wан гьредан, qанунед Хwә данә wан у кьрьнә хwәйед һ’әбандьн у созед дайи[*] . 5Кал-бав жи жь wан ьн у Мәсиһ жи алийе хун у гоштда жь нав wан һат, кӧ сәр һ’әмуйар’а Хwәдейе һ’әта-һ’әтайейи һежайи шькьрийе йә. Амин.

6Ле бәле наqәwьмә кӧ созе Хwәде хельф дәре, чьмки нә кӧ әw һ’әму нә исраели, йед кӧ жь Исраел дьне к’әтьнә[+] 7у нә жи һ’әмуйед жь бәдәна Бьраһим бунә зар’ед wийә һәq-һ’әлал ьн, ле һатийә готьне: «Зӧр’әта тәйе Исһаqда[†] бе навкьрьне»[*][+] . 8Аwа готи зар’ед Хwәде нә әw ьн, йед кӧ жь бәдәна т’әбийәти нә, ле зар’ед создайи wе зӧр’әт бенә һ’әсабе[+]. 9Чьмки созе готи әв бу: «Саләкә дьн ви чахи әзе ль сәр тәда бем у кӧр’әке Сәрайер’а бьбә»[*][+] . 10Ле нә т’әне әв бу, Р’евека[†] жи бь дӧ кӧр’а жь бавәки һ’әмлә дәрк’әт, аwа готи жь баве мә Исһаq[+]. 11-12Гава кӧр’ьк һе нәбьбун, һе qәнщи-хьраби нәкьрьбун, Р’евекайер’а һатә готьне: «Йе мәзьн wе хӧламтийе ль йе бьч’ук бькә».[*] Әв йәк бу, wәки qьрара Хwәде wәкә бьжартьна Wи дәре, нә кӧ кьрава гьредайи бә, ле ль гора газийа Хwәде бә[+]. 13Чаwа ньвисар ә: «Мьн Аqуб[†] һ’ьз кьр, ле жь Әсаw[†] чум»[*] .

14Әм иди чь бежьн? Гәло нәһәqийа Хwәде һәйә? На хер![+] 15Чьмки Мусар’а дьбежә: «Әз к’ижани бемә р’ә’ме, Әзе бемә р’ә’ме у дьле Мьн сәр к’е бьшәwьтә, wе бьшәwьтә»[*][+] . 16Әв йәк иди нә жь хwәстьн йан хирәта мерьв ә, ле жь р’ә’ма Хwәде йә. 17Чьмки ньвисара пироз Фьрәwьнр’а[†] дьбежә: «Бона wе йәке Мьн тӧ кьри п’адша, wәки qәwата Хwә бь тә бьдьмә к’ьфше у наве Мьн т’әмамийа дьнйайеда бе готьне»[*][+] . 18Аwа Хwәде к’ижана дьхwазә те р’ә’ме у к’ижана дьхwазә wан сәрһ’ьшк дькә.


Һерс у р’ә’ма Хwәде

19Кӧ ӧса йә те мьнр’а бежи: «Ле иди чьма Хwәде мә нәһәq дькә? К’и дькарә ль бәр qьрара Wи р’абә?»[+] 20Ле тӧ к’и йи, ә’вдо, кӧ ль бәр готьна Хwәде р’адьби? Гәло щер’ дькарә щер’кәрр’а бежә: «Тә чьма әз аһа чекьрьмә?»[*] 21Чьма һ’ӧкӧме щер’кәр сәр ахе т’ӧнә кӧ жь wе һ’әр’ийа стьрайи һьн дәрданед[†] бона р’умәте чекә, һьн жи бона бер’умәте[+]? 22Ле чь ве йәкер’а һәйә, һәгәр Хwәде хwәст бәри к’ьфшкьрьна һерс у qәwата Хwә, бь думька дьреж гәләки сәбьра Хwә ль wан дәрданед һежайи һерсе бинә, йед кӧ ӧндабунер’а һазьр сәкьни нә?[*][+] 23Wи әв йәк кьр, wәки дәwләмәндтийа р’умәта Хwә wан дәрданар’а бьдә к’ьфше, йед кӧ бунә хwәйе ве р’ә’ме, к’ижан кӧ Wи пешда һазьр кьрьбун, wәки әw т’әви р’умәта Wи бьбуна. 24У әw дәрданед газикьри әм ьн, нә кӧ т’әне жь щьһуйа, ле жь нәщьһуйа жи,[+] 25чаwа к’ьтеба Һосейада Әw дьбежә:

«Щьмә’та кӧ нә щьмә’та Мьн ә, Әзе бежьме: ‹Щьмә’та Мьн›
у йа нә дәлал Әзе бежьме: ‹Дәлал›»[*][+] .
26У «wе дәра кӧ wанр’а һатә готьне: ‹Һун нә щьмә’та Мьн ьн›,
һәма ль wьр жи әwе лаwед Хwәдейе сах бенә готьне»[*] .

27Ишайа[†] жи бона Исраел дькә гази дьбежә:

«Һәгәр һ’әсабе зар’ед Исраел wәкә qума бә’ре бә, т’әне һьнәк wе же хьлаз бә.
28Чьмки Хӧдан wе кьн у кӧрт зутьре диwана дьне бькә».[*]

29У чаwа Ишайа бәри ве йәке гот: «Һәгәр Хӧдане Зор мәр’а зӧр’әт нәһьшта, әме бьк’әтана р’ожа Содоме у бьбуна мина Гоморайе»[*] [*] .


Исраел у Мьзгини

30Әм иди чь бежьн? Нәщьһуйед кӧ пәй р’астһ’әсаббуне нәдьчун, гьһиштьнә р’астһ’әсаббуне, wе р’астһ’әсаббуна жь баwәрийе,[+] 31ле Исраел кӧ пәй Qануне дьчу кӧ р’аст бе һ’әсабе, нәгьһиштә wе йәке[+]. 32Чьма? Чьмки әw нә кӧ бь баwәрийе бу, ле бь кьред хwә. У әw сәр кәвьре льк’ӧмандьнеда к’әт һол бу, 33чаwа ньвисар ә:

«Ва Әз кәвьрәки льк’ӧмандьне Сийонеда[†] датиньм,
зьнарәки же һолбуне
ле һәр кәсе кӧ баwәрийа хwә Wи бинә, wе шәрми нәбә»[*][+] .

### 10

1Хушк-бьрано! Дӧа у хwәстьна дьле мьн жь Хwәде бона хьлазбуна Исраеле йә. 2Әз шә’де wана мә, кӧ әw һьндава Хwәдеда хwәйихирәт ьн, ле әв йәк бе занәбун ә[+]. 3Wана фә’м нәкьр, кӧ Хwәде чаwа мерьв р’аст һ’әсаб дькә, хwәстьн бь щур’е хwә һ’име һәqийе дайньн у ль бәр һәqийа Хwәде та нәбун[+]. 4Чьмки бь Мәсиһ Qанун сәр һәвда һат, кӧ һәр баwәрмәнд бь wи р’аст бе һ’әсабе[+].


Һәр кәс дькарә хьлаз бә

5Бона wе р’астһ’әсаббуна жь Qануне Муса аһа дьньвисә: «Мәрьве кӧ Qануне бьqәдинә, бь wе жи әwе бьжи»[*][+] . 6Ле р’астһ’әсаббуна кӧ жь баwәрийе йә, аһа дьбежә: «Дьле хwәда нәбежә: К’е wе р’абә ә’змен?»[*] (аwа готи Мәсиһ жорда бинә),[+] 7йан: «К’е wе һәр’ә дийаре мьрийа?»[*] (аwа готи Мәсиһ жь нава мьрийа дәрхә)[+]. 8Ле бәле ньвисар чь дьбежә? «Хәбәра Хwәде ль щәм тә йә, ль сәр заре тә йә у дьле тәда йә»[*] , (аwа готи әw хәбәра баwәрийе, йа кӧ әм даннасин дькьн)[+]. 9Һәгәр тӧ бь дәве хwә иqрар бьки, кӧ Иса Хӧдан ә у дьле хwәда баwәр бьки, кӧ Хwәде Әw жь нава мьрийа р’акьрийә, те хьлаз би[+]. 10Чьмки бь дьл йәк баwәр дькә, р’аст те һ’әсабе у бь дәв иqрар дькә, хьлаз дьбә. 11Чаwа ньвисар дьбежә: «Һәр кәсе кӧ баwәрийа хwә Wи бинә, wе шәрми нәбә»[*][+] . 12Ль вьр фьрqи т’ӧнә нава щьһу у нәщьһуйада, чьмки Хӧдане һ’әмуйа йәк ә, һьндава wан һ’әмуйада жи мәр’д ә, к’ижанед гази Wи дькьн[+]. 13Чьмки ньвисар дьбежә: «К’и гази наве Хӧдан кә, wе хьлаз бә»[*][+] .


Qӧсура Исраеле

14Ле wе чаwа гази Wи кьн, һәгәр баwәрийа хwә Wи нәанинә? Йан wе чаwа баwәрийа хwә Wи биньн, һәгәр бона Wи нәбьһистьнә? Йан wе чаwа бьбьһен, һәгәр хәбәр даннасин нәбә[+]? 15Йан wе чаwа хәбәре даннасин кьн, һәгәр нәйенә шандьне? Чаwа ньвисар ә: «Чьqаси һ’әwас ьн гавед йед мьзгинийа хере дьдьн!»[*]

16Ле һ’әмуйа гӧр’а Мьзгинийе нәкьр, чьмки Ишайа дьбежә: «Хӧдан, к’е әw готьна кӧ мә гот баwәр кьр?»[*][+] 17Аwа баwәри жь бьһистьне те у бьһистьн жи жь готьнед бона Мәсиһ[+].

18Ле бәле әз дьпьрсьм: Гәло wана нә бьһист? Наqәwьмә. Чьмки ньвисар ә:

«Дәнге wан т’әмамийа ә’рде һьлда у хәбәра wан ль qӧлбед дьнйайе бәла бу»[*][+] .

19Әз диса дьпьрсьм: Гәло Исраел пе нәһ’әсийа? Пешийе Муса дьбежә:

«Әзе бь мьләте нә мьләт һелана бьдьмә wә
у бь мьләтәки бефә’м һерса wә р’акьм»[*][+] .

20У Ишайа мерк’ими дьбежә:

«Әз wанва дәрк’әтьм, к’ижан ль Мьн нәдьгәр’ийан
у Әз wанва ә’йан бум, к’ижана бона Мьн нәдьпьрсин»[*] .

21Ле бәле бона Исраеле дьбежә: «Т’әмамийа р’оже Мьн дәсте Хwә дьрежи мьләтәки сәрһ’ьшк у хwәсәрихwә кьр»[*] .

### 11


Р’ә’ма Хwәде һьндава мьләте Wи Исраеледа

1Аwа әз дьпьрсьм: Гәло Хwәде дәст жь щьмә’та Хwә кьр? На хер! Әз хwәха жи исраели мә, жь зӧр’әта Бьраһим ьм, жь qәбила Бьнйамин[†][*][+] . 2Хwәде дәст жь щьмә’та Хwә нәкьр, к’ижан пешда бьжартьбу. Йан һун ньзаньн сәрһатийа Елйасда[†] ньвисар чь дьбежә чаwа, wи шькийате Исраеле ль Хwәде дькьр дьгот[+]? 3«Хӧдан, п’ехәмбәред Тә кӧштьн, горигәһед[†] Тә хьраб кьрьн, т’әне әз мамә у пәй мьн жи к’әтьнә кӧ бькӧжьн»[*] . 4Ле щаба Хwәде чь бу? «Мьн Хwәр’а һ’әфт һ’әзар мәри хwәй кьрьнә, йед кӧ ль бәр Баә’л[†] чок нәданә»[*] . 5Ӧса жи ньһа ви зәманида һьнәкә бь к’әрәма Хwәде бьжарти манә[+]. 6У һәгәр бь к’әрәме йә, иди нә жь кьра йә, һәгәр ӧса буйа, к’әрәм иди нәдьбу к’әрәм.

7Иди чь? Исраел нәгьһиштә wе чь кӧ дьгәр’ийа, ле йед бьжарти гьһиштьне у йед майин кор бун,[+] 8чаwа ньвисар ә:

«Хwәде шәвәр’әша кора ани сәр wан,
кӧ бь ч’ә’ва нәбиньн у бь гӧһа нәбьһен, һ’әта р’ожа иройин»[*][+] .

9У Даwьд дьбежә:

«Дә бьра т’әхт-сьфьред wан ль wан бьбьнә т’ор’ у т’әләк,
qәдә-бәла жи һәqе wан бә.
10Бьра ава р’әш бе сәр ч’ә’вед wан, нәбиньн
у пьшта wан т’ьме тәwийайи бә».[*][+]

11Аwа әз дьпьрсьм: Гәло әw жь р’е дәрк’әтьн, кӧ ӧнда бьн? На хер! Ле нәһәqийа wан бу сәбәбе хьлазбуна нәщьһуйа, кӧ позе wан жи бьшәwьтә. 12Һәгәр нәһәqийа wан бу сәбәб кӧ дьнйа дәwләти бә у к’әтьна wан бу сәбәб кӧ нәщьһу дәwләти бьн, ле wе һе чьqас к’ар бә гава т’әмамийа wан хьлаз бә!


Хьлазбуна нәщьһуйа

13Ньһа әз wә нәщьһуйар’а дьбежьм: Бәле әз шандийе нәщьһуйа мә, qӧльхе хwә бьльнд дькьм,[+] 14бәлки бькарьбьм позе йед жь хун у гоште хwә бьдьмә шәwате у жь wан һьнәка жи хьлаз кьм. 15Чьмки һәгәр т’әхсирбуна wан бу сәбәбе льһәвһатьна дьнйайе т’әви Хwәде, иди ле qәбулбуна wане бьбә чь, һәгәр нә сахбуна мьрийа[+]?

16Һәгәр гьрька һәвир, чаwа бәре дәрәмәта пешьн[†] Хwәдер’а дайи һ’әлал ә, кӧ ӧса йә т’әмамийа шкәве пева һ’әлал ә[*] . У һәгәр р’аw пироз ьн, ч’ьqьл жи пер’а пироз ьн[+]. 17Һәгәр жь wан ч’ьqьла һьнәк шкәстьн, ле тӧ, нәщьһу дара зәйт’унейә бәйани буйи, дәwса wан һати сәрвакьрьне у т’әви qьнйата р’аwед зәйт’уне буйи,[+] 18тӧ дьле хwә ль wан ч’ьqьлед шкәсти ша нәкә. Ле һәгәр дьле хwә ша ки, бир бинә, wәки нә кӧ тә р’аw жор гьртьнә, ле р’аwа тӧ гьртийи. 19Иди те бежи: «Ч’ьqьл шкәстьн, wәки әз бемә сәрвакьрьне». 20Р’аст ә. Әwана жь дәст нәбаwәрийе шкәстьн у тә бь баwәрийе һ’им гьрт. К’ӧбар нәбә, ле бьтьрсә. 21Чьмки һәгәр һ’әйфа Хwәде ч’ьqьлед бьнйат’и нәһат, һ’әйфа Wи wе тә жи нәйе[+]. 22Аwа дина хwә бьдә ширьнайи у һ’ьшкийа Хwәде, Әw һ’ьшк ә һьндава жь р’ек’әтийада у ширьн ә һьндава тәда, һәгәр нава ширьнайийеда бьмини. Ле һәгәр на, те жи бейи бьр’ине. 23Ле һәгәр щьһу нава нәбаwәрийеда нәминьн, wе бенә сәрвакьрьне, чьмки Хwәде диса дькарә wан сәрвакә. 24Чьмки һәгәр тӧ, нәщьһу wәки бьнйат’а хwәда ч’ьqьле зәйт’уна бәйани буйи у һати бьр’ин, сәр wе зәйт’уна qәнщә нә жь бьнйат’а хwә һати сәрвакьрьне, ле һе чьqас р’ьһ’әт әwе кӧ ч’ьqьлед бьнйат’и нә, wе сәр зәйт’уна хwә бенә сәрвакьрьне.


Р’ә’ма Хwәдейә һьндава һ’әмуйада

25Әз нахwазьм хушк-бьрано, кӧ һун һаш жь ве сӧр’е т’ӧнәбьн, кӧ һун хwә дәwса зана данәйньн. П’арәкә мьләте Исраеле wе сәрһ’ьшк бьминә, һ’әта һ’әсабе wан нәщьһуйед кӧ wе хьлаз бьн т’әмам бә. 26Бь ви аwайи т’әмамийа Исраеле wе хьлаз бә, чаwа ньвисар ә:

«Азакьр wе жь Сийоне бе
у бехwәдетийе жь Аqуб дур хә.
27У әв ә пәймана Мьнә т’әви wан,
гава Әз гӧнед wан һьлдьм»[*] .

28Мьзгинийе кӧ дьньһер’и, әwана дьжмьн ьн бона хатьре wә, ле бьжартьне кӧ дьньһер’и, әwана һ’ьзкьри нә, бона хатьре кал-бавед wан[+]. 29Чьмки Хwәде к’ижана дьбьжерә у п’ешк’еша дьдә к’е, wе йәкеда нә п’ошман ә. 30Чаwа wә жи wәхтәке гӧһдарийа Хwәде нәдькьр, ле ньһа бь нәгӧһдарийа wана wә р’ә’м дит,[+] 31ӧса жи әwана ньһа бунә нәгӧһдар, wәки бь р’ә’мдитьна wә әw жи р’ә’ме бьбиньн. 32Чьмки Хwәде һ’әму кьрьнә гьртийед нәгӧһдарийе, wәки һ’әмуйа жи бе р’ә’ме.


Пәсьндайина занәбуна Хwәде

33Чьqаси к’ур ьн дәwләмәндти, сәрwахти[†] у занәбуна Хwәде! Qьраред Wи чьqаси жь һ’ьш-аqьла дур ьн у кәс сәрәдәрийе жь р’ийед Wи накә![*][+] 34Чаwа ньвисар ә:

«К’е нета Хӧдан пе һ’әсийа?
Йан к’е бу ширәтк’аре Wи?[*][+]
35Йан к’е пешда тьштәк дайә Wи,
wәки Әw диса ль wан вәгәр’инә?»[*]

36Чьмки һәр тьшт жь Wи, бь Wи у бона Wи нә. Шькьр жь Wир’а һ’әта-һ’әтайе. Амин[*][+] .

### 12


Qӧрбанед[†] сахә дӧрӧфкьри

1Аwа әз һиви жь wә дькьм хушк-бьрано, бона wе дьлшәwатийа Хwәде, qальбе хwә дийари Хwәде кьн, чаwа qӧрбанәкә[†] сахә дӧрӧфкьри, ль Wи qәбул, йа кӧ һ’әбандьна wәйә р’ӧһ’ани[*] йә[+]. 2У нәк’әвьнә кьрасе бәнде ве дьнйайе, ле бь нубуйина һ’ьше хwә wәрьнә гӧһастьне, wәки бьзаньбьн чь йә qьрара Хwәде, кӧ qәнщи, хwәши у к’амьли йә[+].

3Әз бь wе к’әрәма кӧ Хwәде да мьн, wә һәр кәсир’а дьбежьм: Чьqас жь wә дьк’әвә, жь wе зедәтьр нәфькьрьн, ле сәр хwә бьн, бьра һәр кәс wәкә wе баwәрийа кӧ Хwәде п’арәвәкьр, бьфькьрә[+]. 4Чаwа qальбе мәда гәләк әндәм һәнә у һ’әму әндәм кьрәки накьн,[*][+] 5ӧса жи әм гәләк ьн, ле йәктийа Мәсиһда әм бәдәнәк ьн у һәр кәс жь мә әндәмед һәв ьн[+]. 6Аwа анәгори wе к’әрәма мәр’а һатийә дайине, п’ешк’ешед хwәйә щур’ә-щур’ә бьдьнә хәбате. Һәгәр п’ешк’еша п’ехәмбәртийе[†] йә, бьра wәкә wе чапа баwәрийе бьдьнә хәбате,[+] 7һәгәр хьзмәтк’ари йә, бьра нава хьзмәтк’арийеда бьн, һәгәр һинкьрьн ә, бьра пәй һинкьрьне бьн,[+] 8йе дьл дьдә мерьв, бьра ль пәй wе йәке бә, әwе п’арәвәдькә, бьра бь мәр’дани бькә, әwе сәрwер ә, бьра хирәт бә, әwе qәнщийе дькә, бьра бь әшq у ша бькә[+].

9Һ’ьзкьрьна wә һ’ьләк’ари нибә, жь хьрабийе зьвер бьн, хwә ль qәнщийе бьгьрьн[+]. 10Һ’ьзкьрьнеда чаwа хушк-бьра сәр һәв шәwат бьн, qәдьркьрьнеда жь һәвдӧ дәрбазтьр бьн,[+] 11хирәтеда хwәр’анәдити нибьн, р’ӧһ’е хwәда[*] алав дьн, хьзмәтк’арийа Хӧдан бькьн, 12бь гӧмане ша бьн, тәнгасийада сәбьр кьн, һәр гав дӧа бькьн,[+] 13дәсте хwә дьрежи щьмә’та Хwәдейә дәсттәнг кьн, пәй меванһ’ьзийе бьн[+].

14Йе wә дьзериньн һун дӧа wан бькьн, бәле дӧа бькьн у ньфьр’а ль wан нәкьн[*][+] . 15Т’әви йед ша дьбьн ша бьн у т’әви йед дьгьрин бьгьрин[+]. 16Фькьра wә һәр кәси һьндава һәвда йәк бә, к’ӧбар-бабах нибьн, ле т’әви п’әришана ньмьз бьн, хwә дәwса зана данәйньн[*][+] .

17Жь бәр хьрабийева хьрабийе ль т’ӧ кәси нәкьн. Чь ль бәр ч’ә’ве һ’әму мәрьва qәнщ ә, wе бькьн[+]. 18Чьqас жь дәст wә те, т’әви һ’әму мәрьва ә’дьлайийеда бьн[+]. 19Һ’әйфе һьлнәдьн, дәлално, ле щи бьдьнә һерса Хwәде, чьмки ньвисар ә: «Һ’әйфһьлдан дәсте Мьн ә, Әзе һ’әйфе һьлиньм, Хӧдан дьбежә»[*][+] . 20Ле бәле әв жи һәйә: «Һәгәр дьжмьне тә бьр’чи йә, нен бьде у һәгәр т’и йә, аве бьде, чьмки тӧ бь ве йәке пьриске егьр сәр сәре wи т’оп дьки»[*][+] . 21Нәһелә хьраби сәр тә к’әвә, ле бь qәнщийе тӧ сәр хьрабийе к’әвә.

### 13


Һәләqәтийа баwәрмәнда т’әви сәрwер у һ’ӧкӧмәтед ве дьне

1Һәр мәрьвәк бьра гӧр’а wан һ’ӧкӧмәтийада бә, кӧ сәр wир’а нә, чьмки т’ӧ һ’ӧкӧмәти бейи дәстура Хwәде т’ӧнә у әwе кӧ һәнә жи, жь Хwәдеда нә[+]. 2Аwа к’и кӧ бәр һ’ӧкӧмәтийе р’адьбә, әw бәр ә’мьре Хwәде р’адьбә у әwе кӧ р’адьбьн, диwана Хwәде сәр хwәда тиньн. 3Чьмки сәрдар йед qәнщийе дькьн натьрсиньн, ле йед хьрабийе. Тӧ дьхwази жь һ’ӧкӧмәте нәтьрси? Хwә ль qәнщийе бьгьрә, те бьби ширьне wе. 4Чьмки әw хьзмәтк’аре Хwәде йә бона qәнщийед тә. Ле һәгәр хwә ль хьрабийе бьгьри, же бьтьрсә, чьмки wи бадиһәwа[†] шур гьренәдайә. Әw хьзмәтк’аре Хwәде йә, кӧ һерса Wи сәр wанда бьр’ежә, к’ижанед кӧ хьрабийе дькьн[+]. 5Ләма әм гәрәке гӧра һ’ӧкӧмәтада бьн, нә т’әне wәки әм ль бәр һерсе нәк’әвьн, ле бәле wәки исафа мә жи дьле мә р’ьһ’әт бьһелә.

6Бона ве йәке жи һун хәрщ жи дьдьн, чьмки әw хӧламед Хwәде нә, борщдаред хәрщстандьне нә[*] . 7Аwа к’ер’а чь дьк’әвә, ль wан вәгәр’иньн, к’ер’а хәрщ дьк’әвә, хәрщ бьдьне, к’ер’а сәләф дьк’әвьн, сәләфа бьдьне, жь к’е гәрәке бьтьрсьн, бьтьрсьн, к’ер’а qәдьр дьк’әвә, qәдьре wи бьгьрьн[+].


Һ’ьзкьрьна һьндава һәвда

8Т’ӧ тьштида дәйндаре т’ӧ кәси нәминьн, пештьри ль һәв һ’ьзкьрьне, чьмки к’и кӧ һәвале хwә һ’ьз дькә, т’әмамийа Qануне дьqәдинә[+]. 9Әв т’әмийед кӧ һәнә: «Зьнийе нәкә, нәкӧжә, нәдьзә, дьлһавьжийе нәкә»[*] у һәр чь т’әмийед кӧ һәнә, дьк’әвьнә нава ве готьне: «Һәвале хwә wәкә хwә һ’ьз бькә»[*][+] . 10Һ’ьзкьрьн хьрабийе ль һәвале хwә накә. Аwа һ’ьзкьрьн сәре Qануне дьгьрә[+].

11Ве йәке бькьн, чьмки һун заньн әв чь зәман ә. Ньһа иди wәхт ә һун жь хәwе һ’ьшйар бьн, чьмки ньһа хьлазбун һе незики мә йә, нә кӧ һьнге гава мә баwәр кьр[+]. 12Шәв гәләк чуйә, сьбәһ незик буйә, аwа кьред тә’ристанийе әм жь хwә дур хьн у ч’әкед р’онайийе сәр хwәва кьн[+]. 13Ӧса бьжин чаwа р’онайа р’оже, бе куч’ьксантийе, сәрхwәшийе, бенамусийе, һ’әрамийе, шәр’удийе у һ’әвсудийе[+]. 14Ле Хӧдан Иса Мәсиһ ль хwә бькьн мәрт’ал у гӧһ нәдьнә wан хwәстьнед бьнйат’а хwәйә мәрьвайи[+].

### 14


Лома ль бьрайе хwә нәкә

1Әwе кӧ баwәрийеда сьст ә, qәбул кьн, ле нә кӧ бона бир-баwәрийа wи жер’а бьк’әвьнә дә’wе[+]. 2Йәк баwәр дькә, кӧ һәр тьшти дькарә бьхwә, ле йе сьст ә, т’әне п’ьнщар’е дьхwә[+]. 3Әwе кӧ дьхwә, бьра йе нахwә беһӧрмәт нәкә у әwе кӧ нахwә, бьра лома йе дьхwә нәкә, чьмки Хwәде әw qәбул кьрийә[+]. 4Тӧ к’и йи кӧ лома хӧламе хәлqе дьки? Һәгәр сәкьни бә йан к’әти бә, әw ише Хwәйе wи йә. Ле wе бьсәкьнә, чьмки Хӧдан дькарә wи бьдә сәкьнандьне[+].

5Йәк р’ожәке сәр р’оже дьнр’а дьгьрә, йәк жи һ’әму р’ожа wәкә һәв дьгьрә. Бьра һәр кәс фә’мина хwәда баwәр бә[+]. 6К’е р’ожәке хwәр’а ә’зиз һ’әсаб дькә, бона Хӧдан ә’зиз һ’әсаб дькә, ӧса жи әwе дьхwә бона Хӧдан дьхwә, чьмки шькьрийе дьдә Хwәде. У йе нахwә жи бона Хӧдан нахwә у шькьрийе дьдә Хwәде[+]. 7Жь мә тӧ кәс бона хwә нажи у т’ӧ кәс жи бона хwә намьрә[+]. 8Һәгәр әм дьжин, бона Хӧдан дьжин у һәгәр әм дьмьрьн бона Хӧдан дьмьрьн. Аwа һәгәр әм бьжин йан бьмьрьн, п’ара Хӧдан ьн[+]. 9Бона ве йәке жи Мәсиһ мьр у сах бу, wәки һьн һ’ӧкӧми сәр мьрийа бькә, һьн жи сәр зендийа[+]. 10Иди тӧ чьма лома бьре хwә дьки? Йан тӧ чьма бьре хwә беһӧрмәт дьки? Әм һ’әмуйе жи ль бәр диwана Хwәде бьсәкьньн[*][+] . 11Чьмки ньвисар ә: «Әз сахийа Хwә кьм, Хӧдан дьбежә, кӧ һәр чок wе ль бәр Мьн бьтәwә у һәр кәсе бежә: ‹Тӧ йи Хwәде›»[*][+] . 12Аwа жь мә һәр кәсе бона хwә щабе ль бәр Хwәде бьдә[+].


Бьре хwә п’ьшк нәкә

13Дә иди әм лома һәвдӧ нәкьн, ле һун хwәр’а бьдьнә бәр һ’әсаба, чаwа бькьн кӧ ньг нәдьнә ль бәр бьра, кӧ нәльк’ӧмьн йан п’ьшк нәбьн[+]. 14Әз ве йәке заньм у Хӧдан Исада гӧман ьм, кӧ тьштәки жь хwә һ’әрам[†] т’ӧнә, ле бона wи һ’әрам ә, йе кӧ һ’әрам һ’әсаб дькә[+]. 15Һәгәр бь хwарьна хwә тӧ дьле бьре хwә жь хwә дьһели, иди жийина тә нә бь һ’ьзкьрьне йә. Бь хwарьна хwә wи ӧнда нәкә, бона к’ижани Мәсиһ мьр[+]. 16Бьра әw тьштед кӧ тӧ бона хwә qәнщ дьбини, нәбә мә’ни кӧ хьраби бе готьне. 17Чьмки П’адшатийа Хwәде[†] хwарьн у вәхwарьнеда нинә, ле һәqи, ә’дьлайи у шабунеда йә, кӧ дайина Р’ӧһ’е Пироз ьн[+]. 18К’е бь ван хӧламтийе Мәсиһр’а дькә, әw ль Хwәде хwәш те у дьбә ширьне мәрьва.

19Аwа әм һьндава һәвда сәр нета ә’дьлайийе у баwәри авакьрьне бьн[+]. 20Р’уйе хwарьнеда шьхӧле Хwәде хьраб нәкьн. Һәр тьшт һ’әлал ә, т’әне бона wи мәрьви нә р’аст ә, йе кӧ бь хwарьна хwә дьбә байисе к’әтьна хәлqе[+]. 21Qәнщ ә нә гошт бьхwи, нә шәраве вәхwи у нә жи тьштәки ӧса бьки, кӧ бьре тә бьк’әвә. 22Тӧ чаwа баwәр дьки, бьра нава тә у Хwәдеда бьминә. Хwәзи ль wи, йе кӧ бь ван тьштед кӧ фә’м дькә кӧ р’аст ьн, хwә гӧнәк’ар накә. 23Ле һәгәр йәк дьхwә дӧдьлийе дькә, диwане сәр хwәда тинә, чьмки бь баwәрийе нахwә. У һәр тьште кӧ нә бь баwәрийе йә, гӧнә йә.

### 15


Тӧ ль хәлqе хwәш wәрә, нә кӧ ль хwә

1Әм кӧ баwәрийеда qәwат ьн, гәрәке бьк’әвьнә бьн баре сьста, нә кӧ әм ль хwә хwәш бен[+]. 2Бьра жь мә һәр кәс алийе qәнщийеда ль һәвале хwә хwәш бе, кӧ баwәрийеда бьшьдә[+]. 3Чьмки Мәсиһ жи нә кӧ ль Хwә хwәш һат, ле чаwа ньвисар ә: «Әw qаред кӧ ль Тә дькьн, ль Мьн дькьн»[*][+] . 4Ле чь кӧ пешда к’ьтебада һатә ньвисаре, бона һинбуна мә һатә ньвисаре, wәки әм бь сәбьре у wан готьнед ньвисарада кӧ бине дьдьнә бәр мә, хwәйигӧман бьн[+]. 5Дә бьра Хwәдейе сәбьре у бина ль бәр һәр кәси бьдә wә, кӧ һун һьндава һәвда сәр нетәке бьн, wәкә нәхш-т’әрзе Мәсиһ Иса,[+] 6кӧ һун һ’әму бь дьл у зарәки шькьрийе бьдьнә Хwәдейе Баве Хӧдане мә Иса Мәсиһ.


Мьзгини бона нәщьһуйа

7Бона ве йәке бона шькьрийа Хwәде һәвдӧ qәбул кьн, чаwа Мәсиһ әм qәбул кьрьн. 8Чьмки әз wәр’а дьбежьм, кӧ Мәсиһ бу хьзмәтк’аре щьһуйа, бона амьнийа Хwәде ә’йан кә, wәки әw созе кал-бавар’а һатийә дайине, мак кә 9у нәщьһу бона р’ә’ма Wи шькьрийе бьдьнә Хwәде. Чаwа ньвисар ә:

«Бона ве йәке Әзе нав нәщьһуйада пәсьне Тә бьдьм
у әшqи наве Тә бьстьрем»[*][+] .

10У диса дьбежә:

«Гәли нәщьһуйа, ша бьн т’әви мьләте Wи!»[*][+]

11У диса дьбежә:

«Шькьрийе бьдьнә Хӧдан гәли нәщьһуйа
у пәсьне Wи бьдьн, һ’әму щьмә’тно»[*][+] .

12Ишайа жи дьбежә:

«Тамарәкә Йеша[†] wе дәре,
бьбә мире нәщьһуйа
у нәщьһу wе гӧмана хwә бьдьнә сәр Wи»[*] .

13Бьра Хwәдейе гӧмане дьле wә бь шабуне у ә’дьлайийева бьк’ьмк’ьминә, бона wе баwәрийа wә, wәки гӧмана wә бь qәwата Р’ӧһ’е Пироз зедә бә.


Хьзмәтк’арийа Паwлосә бона нәщьһуйа

14Әз хwәха wәда гӧман ьм хушк-бьрайед мьн, кӧ һун qәнщийада манә у занәбунева жи дагьрти нә, дькарьн һәвдӧ ширәт кьн. 15Ле аликива мьн тӧрӧш кьр wәр’а ньвиси, кӧ wан тьшта бькьмә бира wә, бона wе к’әрәма кӧ жь Хwәдеда мьнр’а һатийә дайине, 16wәки әз нава нәщьһуйада бьбьмә бәрдәстийе Мәсиһ Иса. Әз нава Мьзгинидайина Хwәдеда мина к’аһинәки[†] хьзмәтк’арийе дькьм, кӧ һ’әдибуна[†] нәщьһуйа qәбул бә, бь Р’ӧһ’е Пироз бӧһӧрти-жьбарә бә[+]. 17Аwа әз дькарьм бь сайа Мәсиһ Иса пе хьзмәтк’арийа хwәйә бона Хwәде бьфьр’ьм. 18Әз тӧрӧш накьм бона тьштәки ӧса хәбәр дьм, пештьри wан тьштед кӧ Мәсиһ бь дәсте мьн кьрьнә, бона гӧһдарийа нәщьһуйа, һәгәр бь хәбәра бә йан кьра бә, 19бь qәwата нишана у к’әрәмәта, бь qәwата Р’ӧһ’е Хwәде. У бь ви аwайи әз жь Оршәлиме[†] гьрти һ’әта Илиркуме гәр’ийам, Мьзгинийа Мәсиһва т’ьжи кьр[+]. 20Мьн дьщә’данд кӧ wан дәра Мьзгинийе даннасин кьм, к’идәред бона наве Мәсиһ нәһатьбу бьһистьне, wәки нәбә кӧ әз сәр һ’име һьнәкед дьн чекьм[+]. 21Ле бәле чаwа ньвисар ә:

«К’ижанар’а бона Wи нәһатийә готьне, wе бьбиньн
у к’ижана бона Wи нә бьһистийә, wе бьзаньбьн»[*] .


Т’ьвдира Паwлосә бона р’омайийа

22Ләма гәләк щара р’е нәдьк’әтә мьн сәр wәда бьһатама[+]. 23Ле ньһа иди ван алийа щийе ӧса т’ӧнә п’егәһ ле нәк’әтьбә у әв чәнд сал ә әз дькьм бемә щәм wә,[+] 24гава һәр’ьмә Спанйайе. Аwа гӧмана мьн һәйә, кӧ әзе сәр р’ийа хwә сәрики ль wә хьм у жь wьр һун мьн вәр’екьн әз һәр’ьмә Спанйайе, гава бина мьн һьнәки пе wә дәре. 25Ле ньһа әз дьчьмә Оршәлиме, кӧ бь к’омәкдайине хьзмәтк’арийа щьмә’та Хwәде бькьм[+]. 26Чьмки хушк-бьрайед Мәкәдонйайе у Ахайайе бь һәвр’а qайл бун, кӧ алик’арике бьдьнә щьмә’та Хwәдейә бәләнгаз, йед кӧ Оршәлимеда дьминьн[+]. 27Әw qайл бун у дәйндаре wан ьн жи. Чьмки нәщьһуйа алийе р’ӧһ’анида к’омәк жь щьһуйа стандьн, гәрәке әw жи алийе һәбука[†] дьнеда к’омәке бьдьнә wан[+]. 28Аwа пәй ве кьрьнер’а, гава к’омәка т’опкьри бьгьһиньмә щи, әзе бем щәм wә, жь wьр дәрбази Спанйайе бьм. 29Әз заньм гава бемә щәм wә, әзе бь дәwләмәндтийа дӧа-дьрозгед Мәсиһ[*] бем.

30Әз һиви жь wә дькьм хушк-бьрано, бь сайа Хӧдане мә Иса Мәсиһ у wе һ’ьзкьрьна жь Р’ӧһ’, wәки һун бь дӧайед хwәйә ль бәр Хwәде т’әви шәр’к’арийа мьн бьн. 31Дӧа бькьн, wәки әз жь дәсте wан хьлаз бьм, йед кӧ Щьһустанеда[†] нәбаwәр ьн у wәки хьзмәтк’арийа мьнә бона к’омәкдайине Оршәлимеда ль щьмә’та Хwәде хwәш бе[+]. 32У бь ви аwайи әзе бь ә’мьре Хwәде, бь дьләки ша бемә щәм wә у һьнәки т’әви wә һеса бьм[+]. 33Дә бьра Хwәдейе ә’дьлайийе т’әви wә һ’әмуйа бә. Амин[+].

### 16


Сьлавед Паwлосә ахьрийе

1Әз т’әмийа хушка Фойбе дьдьмә wә, йа кӧ бәрдәстийа щьвина Кәнхерйайе дькә[+]. 2Һун wе бь наве Хӧдан qәбул кьн, чаwа ль щьмә’та Хwәде дьк’әвә у гава дьбә һ’әwще тьштәки, дәсте хwә дьрежи wе кьн, чьмки әwе жи хwәйити гәләка кьрийә у ӧса жи мьн[+].

3Сьлаве бьдьнә Прьскилайе у Акила[*] , һәвал-хәбатед мьнә шьхӧле Мәсиһ Исада[+]. 4Wана бона мьн дәст жь ә’мьре хwә к’ьшанд, нә кӧ т’әне әз жь wан р’ази мә, ле т’әмамийа щьвинед жь нәщьһуйа жи. 5У ль щьвина мала wанда жи сьлав кьн.

Апенәтойе дәлале мьн жи сьлав кьн, кӧ Асйайеда баwәрмәнде Мәсиһи[†] пешьн ә[+]. 6Сьлаве бьдьнә Мәрйәме, кӧ бона wә гәләк худан р’етийә. 7Сьлаве бьдьнә Әндронико у Йунйасе пьсмам у һәвалед мьнә кәледа. Әw нава шандийада ә’йан ьн у бәри мьн баwәрийа хwә Мәсиһ анинә.

8Сьлаве бьдьнә Әмплийато, дәлале мьни жь Хӧдан. 9Сьлаве бьдьнә Урбано һәвал-хәбате мәйи шьхӧле Мәсиһда у Стахойе дәлале мьн. 10Сьлаве бьдьнә Апелис, кӧ бона Мәсиһ йәки к’әти-р’абуйи йә. Сьлаве бьдьнә мала Аристополо. 11Сьлаве бьдьнә Һеродийоне пьсмаме мьн. Сьлаве бьдьнә wан, йед кӧ жь мала Нәркисо нә, нав баwәрийа Хӧданда нә. 12Сьлаве бьдьнә Тьрифенайе у Тьрифосайе, к’ижан бона наве Хӧдан дьхәбьтьн. Сьлаве бьдьнә Пәрсисейа дәлал, кӧ гәләки худан р’етийә бона Хӧдан. 13Сьлаве бьдьнә Р’уфойе бьжартийе[*] Хӧдан у дийа wи у ӧса жи чаwа дийа мьн[+]. 14Сьлаве бьдьнә Асинкрито, Флегон, Һәрмес, Патробас, Һәрмас у хушк-бьрайед майинә т’әви wан. 15Сьлаве бьдьнә Филолого у Йулийа, Неройис у хушка wи, ӧса жи Олимпас у т’әмамийа щьмә’та Хwәдейә т’әви wан.

16Сьлаве бьдьнә һәв бь р’амусана шире һ’әлал. Һ’әму щьвинед Мәсиһ ль wә сьлав дькьн[+].


Т’әмийед ахьрийе

17Ньһа әз һиви жь wә дькьм хушк-бьрано, кӧ һун һ’әвза хwә жь wан бькьн, йед кӧ жь wе һинбуне дәр, йа кӧ һун һин бунә, щӧдәбуне пешда тиньн у хәлqе п’ьшк дькьн. Жь wан дур бьн[+]. 18Чьмки йед ӧса хӧламтийе ль Хӧдане мә, Мәсиһ накьн, ле зьке хwә дьч’ериньн. Бь заре хwәш у һ’ьләк’арийе, йед сахьке дьле хwә дьхапиньн[+]. 19Гӧһдарийа wә нав һ’әмуйада бь нав у дәнг ә у әз бона wә ша мә, ле дьхwазьм кӧ һун сәрwахт бьн һьндава qәнщийеда у дьлсах бьн һьндава хьрабийеда[+]. 20У Хwәдейе ә’дьлайийе зутьрәке wе сәре мирещьн[†] бьне ньгед wәда бьп’әлехә.

К’әрәма Хӧдане мә Иса Мәсиһ т’әви wә бә[+].

21Тимот’ейойе һәвал-хәбате мьн ль wә сьлав дькә, ӧса жи Лукйо, Йасон у Соспатройе пьсмамед мьн[+].

22Әз Тәртийо жи бь наве Хӧдан ль wә сьлав дькьм, йе кӧ әв нә’мә ньвиси.

23Гайос ль wә сьлав дькә, qонахе мьн у йе т’әмамийа щьвине. Ерастойе сәр хьзна бажер ль wә сьлав дькә у ӧса жи бьрайе Кьwарто[+]. 24К’әрәма Хӧдане мә Иса Мәсиһ т’әви wә һ’әмуйа бә. Амин[*] .


Дӧа у шькьрдайин

25Ньһа шькьр жь Wир’а, Йе кӧ дькарә wә баwәрийеда бьшьдинә, wәкә wе Мьзгинийа кӧ әз бона Иса Мәсиһ даннасин дькьм, wәкә ашкәрәбуна wе сӧр’а кӧ һе дәwред бәрейә бьһӧрида вәшарти мабу,[+] 26ле ньһа бь ньвисаред п’ехәмбәра ә’йан бу у бь ә’мьре Хwәдейе һ’әта-һ’әтайе һатә наскьрьне, wәки һ’әму мьләт баwәр бькьн у гӧһдар бьн[+]. 27Шькьр жь Хwәдейе т’әнейи сәрwахтр’а, бь сайа Иса Мәсиһ, һ’әта-һ’әтайе. Амин[*][+].

## КОРЬНТ’И I

### КОРЬНТ’И I

КОРЬНТ’И I


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]


НӘ’МА ПАWЛОСӘ ПЕШЬН КОРЬНТ’ИЙАР’А


Пешготьн

Корьнт’ бажарәки Йунаньстанейи ә’йан бу, әw п’айт’әхте qәза Ахайайейә Р’омайе бу. Бь дәсте Паwлос һ’име щьвина Мәсиһ ль wьр һатә данине, гава дәма р’еwитийа хwәйә дӧдада әw ль wьр 18 мәһа ма (К’аред Шандийа 18:11,[18]). Корьнт’ бажарәки гӧл у гәш у нави-дәнг бу, нә кӧ т’әне алийе т’ӧщарәтийеда, ле ӧса жи алийе р’абун-р’уньштьне, занәбун у һ’әбандьнеда, чьмки һәр мьләт ль wьр дьман. Ле бәле аликива жи бенамусийеда һ’әwла хwә дәwле авитьбун. У ве йәке гәләки һ’ӧкӧми сәр щьвина ну дькьр у һәр щур’ә зә’мәти пешда дани.

Аһа к’ьфш дьбә кӧ әва нә’ма незики сала 54-а Әфәседа корьнт’ийар’а һатийә ньвисаре, дәма р’еwитийа Паwлосә 3-а (Корьнт’и I 16:8; К’аред Шандийа 19:1). Шанди бь ве нә’ме сәр wан пьрса дьсәкьнә, к’ижан кӧ сәр ә’мьре щьвина ну бьбунә гьрани, ӧса жи сәр һәләqәтийа wан р’абун-р’уньштьн у чь кӧ баwәрийа баwәрмәндава гьредайи бу.

Хәме Паwлос дӧп’а бона дӧтирәтийа щьвине у ч’ә’вдәрийа wан бу (сәред 1-е һ’әта 6-а). Ӧса жи әw пьрсед һ’ал-зәwаще (сәре 7-а), исафе (сәред 8-а һ’әта 11:1), qәйдә-qанунед щьвине, п’ешк’ешед Р’ӧһ’е Пироз (сәред 11-а һ’әта 14-а) у фькьра р’абуна мьрийа (сәре 15-а) ә’нәнә дькә. У к’ур дьдә к’ьфше, кӧ Мьзгини чаwа ван пьрса дьньһер’ә у щаба wан дьдә.

Сәре 13-да дәрһәqа һ’ьзкьрьнеда хәбәр дьдә, кӧ әw жь Хwәдеда мерьвр’а п’ешк’ешәкә һәрә мәзьн ә. Бәлки әв сәри п’ара һәрә ә’йан ә, нава ве п’ареда.

Пешготьн (1:1-9)
Дӧтирәтийа нава щьвине (1:10–4:21)
Пьрса бона һ’ал-зәwаще (5:1–7:40)
Пьрса исафе у хwә дур хwәйкьрьна баwәрмәнда жь р’аw-р’ьзьмед мьләта (8:1–11:1)
Ә’мьр, һ’әбандьн у т’әрбәтийа щьвине (11:2–14:40)
Р’абуна Мәсиһ у баwәрмәнда жь мьрьне (15:1-58)
К’омәкт’опкьрьна баwәрмәнда бона щьвина Щьһустане (16:1-4)
Чәнд т’ьвдиред Паwлос у пашготьн (16:5-24)

### 1


Сьлавкьрьн

1Жь Паwлосе кӧ бь ә’мьре Хwәде шандитийа[†] Мәсиһ Исар’а газикьри, т’әви Состенисе бьра,

2щьвина[†] Хwәдейә Корьнт’ер’а, бӧһӧрти-жьбарәбуйийед йәктийа Мәсиһ Исада, йед пирозбунер’а[†] газикьри, т’әви wан һ’әмуйед кӧ һәр дәра гази наве Хӧдане[†] мә Иса Мәсиһ дькьн, Әw Хӧдане wан у мә йә:[+]

3Дә бьра к’әрәм[†] у ә’дьлайийа Хwәдейе Баве[†] мә у Хӧдан Иса Мәсиһ ль wә бә.


Шькьрдарийа Паwлос

4Әз һәр гав бона wә шькьрийе дьдьмә Хwәдейе хwә, бона wе к’әрәма[†] Wи, йа кӧ бь сайа Мәсиһ Иса wәр’а һатийә дайине. 5Бәле һун бь йәктийа Wи һәр тьштида дәwләти бун, һәр хәбәрдане у һәр занәбунеда[+]. 6Һинкьрьна дәрһәqа Мәсиһда нава wәда һ’име хwә ӧса гьртийә, 7кӧ һун кемасийа т’ӧ п’ешк’еше[†] нак’ьшиньн, гава һивийа хӧйабуна Хӧдане мә Иса Мәсиһ ьн[+]. 8Әwе wә һ’әта хьлазийе һ’имгьрти хwәй кә, кӧ һун Р’ожа һатьна Хӧдане мә Иса Мәсиһ беләк’ә бьн[+]. 9Амьн ә әw Хwәдейе кӧ гази wә кьр, wәки һун т’әви Кӧр’е Wи Иса Мәсиһе Хӧдане мә бьн[+].


Дӧтирәтийа щьвина Корьнт’еда

10Дә әз иди һиви жь wә дькьм хушк-бьрано, бь наве Хӧдане мә Иса Мәсиһ, бьра готьна wә һ’әмуйа йәк бә у дӧтирәти нава wәда т’ӧнәбьн, ле һ’әму жи бь һәвр’а бьн у сәр нет-мәрәмәки бьн[+]. 11Чьмки мьн сальхе wә жь мала Хьлойе һьлда хушк-бьрано, кӧ нава wәда дә’w-доз һәнә[+]. 12Аwа готи дьхwазьм бежьм, wәки нава wәда йәк дьбежә: «Әз Паwлоси мә», йәк дьбежә: «Әз Аполойи мә», йәк жи дьбежә: «Әз Пәтруси[†][*] мә» у йәки дьн жи дьбежә: «Әз Мәсиһи мә»[+]. 13Чьма Мәсиһ п’арәвәбуйи йә? Чьма Паwлос бона wә хач[†] буйә? Йан бь наве Паwлос һун пе аве һатьнә ньхӧмандьне[†][+]? 14Әз жь Хwәде р’ази мә, кӧ мьн жь wә т’ӧ кәс нәньхӧманд, пештьри Кьриспо у Гайос[+]. 15Ньһа т’ӧ кәс нькарә бежә, кӧ һун бь наве мьн һатьнә ньхӧмандьне. 16(Р’аст ә мьн мала Стәйфан жи ньхӧманд. Ле wәки майин найе бира мьн, кӧ мьн йәки дьн ньхӧмандьбә.)[+] 17Чьмки Мәсиһ әз ньхӧмандьнер’а нәшандьм, ле Мьзгинидайинер’а[†] у әз ве йәке надьмә зора хәбәрдана зьмен, кӧ нәбә qәwата хаче Мәсиһ бәр тьштәки нәйе һ’әсабе[+].


Мәсиһ qӧдрәта Хwәде у сәрwахтийа[†] Хwәде йә

18Р’аст ә һинкьрьна дәрһәqа хачда ӧндабуйийар’а беһ’ьши йә, ле мә хьлазбуйийар’а, qәwата Хwәде йә[+]. 19Чаwа ньвисар ә:

«Әзе сәрwахтийа[†] сәрwахта ӧнда кьм
у билантийа[†] билана бәтал кьм»[*] .

20К’анен сәрwахт? К’анен занә? К’анен аqьлмәндед ве дьнйайе? Нә сәрwахтийа ве дьнйайе Хwәде кьрә беһ’ьши[+]? 21Чьмки сәрwахтийа Хwәде нәһьшт кӧ дьнйа бь сәрwахтийа хwә Wи нас кә, ле ль Хwәде хwәш һат, бь wе һинкьрьна «беһ’ьши» йед кӧ баwәр дькьн хьлаз кә. 22Щьһу[†] к’әрәмәта дьхwазьн у йунан жи сәрwахтийе дьгәр’ьн[+]. 23Ле әм, Мәсиһе хачбуйи даннасин дькьн, щьһуйар’а п’ьшкбун[†] ә, нәщьһуйар’а[†] жи беһ’ьши,[+] 24ле бона йед кӧ Хwәде гази wан дькә, һәгәр щьһу бьн, һәгәр нәщьһу, әw хәбәр Мәсиһ ә, qәwата Хwәде у сәрwахтийа Хwәде[+]. 25Чьмки әw кьред Хwәдейә кӧ бәр ч’ә’ве мәрьва[†] беһ’ьши хӧйа дьбьн, әw жь сәрwахтийа мәрьвайе сәрwахттьр ьн у бәр ч’ә’ве мәрьва чьqас сьстийа Хwәде хӧйа дьбә, әw жь qәwата мәрьвайе qәwаттьр ә[*] .

26Дина хwә бьдьне хушк-бьрано, һун к’и бунә кӧ Хwәдеда һатьнә газикьрьне: Алийе дьнеда жь wә гәләк нә сәрwахт бунә, жь wә гәләк дьнеда нә зор бунә у нә жи жь wә гәләк малед р’әнгинда бунә. 27Ле Хwәде беһ’ьшед дьне бьжартьн, wәки сәрwахта бьдә шәрме у сьстед дьне бьжартьн, wәки йед qәwат бьдә шәрме 28у Хwәде йед дьнебехәбәрә бер’умәт у йед нә т’ӧ тьшт бьжартьн, кӧ һәйинед бәрбьч’ә’в р’әт кә һәр’ә,[+] 29wәки т’ӧ qул-бәндә ль бәр Хwәде пе хwә нәфьр’ә[+]. 30Әwи һун т’әви Мәсиһ Иса кьрьн у Мәсиһ бона мә кьрә сәрwахти. Әм бь Wи р’аст тенә һ’әсабе, пироз[†] у аза дьбьн[+]. 31Аwа чаwа ньвисар ә: «Йе кӧ дьфьр’ә, бьра бь Хӧдан бьфьр’ә»[*][+] .

### 2


Һинкьрьна дәрһәqа Исайе хачбуйида

1Әз жи гава һатьмә щәм wә хушк-бьрано, әз бь хәбәр йан сәрwахтийа к’әмалә гьран нәһатьм сӧр’а[*] Хwәде wәва ә’йан кьм[+]. 2Чьмки гава әз нава wәда бум, мьн нета хwәда данәни кӧ тьштәки дьн һин кьм[*] , пештьри Иса Мәсиһ у Әw жи Йе хачбуйи[+]. 3Әз хwәха һ’аләки сьстда, бь хоф у тьрс нава wәда бум[+]. 4У готьн у һинкьрьна мьн, нә кӧ бь хәбәред сәрwахтийа мәрьвайийә зархwәшийе бу, ле бь избатийа qәwата Р’ӧһ’е Пироз[†] бу[*][+] . 5Әв йәк аһа бу, wәки баwәрийа[†] wә бь сәрwахтийа мәрьвайе нибә, ле бь qәwата Хwәде бә[+].


Сәрwахтийа Хwәде

6Ле бәле дәрһәqа сәрwахтийеда әм йед р’ӧһ’анийә гьһиштир’а хәбәр дьдьн, ле нә сәрwахтийа ве дьне у нә жи йа сәрwеред ве дьне, кӧ һ’ӧкӧме wан бәтал дьбә[+]. 7Ле әм дәрһәqа сәрwахтийа Хwәдейә сӧр’ә вәшартида хәбәр дьдьн, йа кӧ Хwәде һе бәри ә’фьрандьна дьнйайе, бона р’умәта мә qьрар кьр[+]. 8Жь сәрwеред ве дьнйайе т’ӧ кәси әв сәрwахтийа фә’м нәкьр, чьмки һәгәр фә’м бькьрана, wе Хӧдане р’умәте хач нәкьрана[+]. 9Ле чаwа ньвисар ә:

«Әw тьштед кӧ ч’ә’ва нәдитьнә у гӧһа нәбьһистьнә,
дьле[†] мерьвр’а дәрбаз нәбунә,
Хwәде бона wан һазьр кьрьнә, йед кӧ Wи һ’ьз дькьн»[*] .

10Ле бәле Хwәде бь Р’ӧһ’е Хwә әв йәк ль бәр мә вәкьр. Чьмки Р’ӧһ’ һәр тьшти ә’нәнә дькә, һ’әта нет-мәрәмед Хwәдейә к’ур жи[+]. 11К’и һаш жь кел-мә’нийед мерьв һәйә, пештьри wи р’ӧһ’е нава wида? Ӧса жи кәс һаш жь йа Хwәде т’ӧнә, пештьри Р’ӧһ’е Хwәде[+]. 12Мә нә кӧ р’ӧһ’е ве дьнйайе стандийә, ле әw Р’ӧһ’е жь Хwәде, wәки әм wан тьштед жь Хwәдеда мәр’а дайи фә’м бькьн[+]. 13Әм бона ван тьшта бь готьнед жь сәрwахтийа мәрьвайе һинбуйи хәбәр надьн, ле бь готьнед һинкьрьна жь Р’ӧһ’е Хwәде хәбәр дьдьн, тьштед р’ӧһ’ани wанр’а шьровәдькьн, йед кӧ хwәйи-Р’ӧһ’е Хwәде нә[*][+] . 14Ле мәрьве нәхwәйи-Р’ӧһ’ wан тьштед Р’ӧһ’е Хwәде qәбул накә, бь йа wи әв йәкана беһ’ьши нә у нькарә жи фә’м бькә, чьмки һ’але wан тьшта бь р’ӧһ’ани тенә ә’нәнәкьрьне[+]. 15Ле йе хwәйи-Р’ӧһ’е Хwәде һәр тьшти ә’нәнә дькә, ле бәле хwәха жь кәсәки найе ә’нәнәкьрьне. 16Чаwа ньвисар ә: «К’е нет-фькьра Хӧдан пе һ’әсийа, кӧ ширәтәке бьдә Wи?»[*] Ле нет-фькьра Мәсиһ сәре мәда йә[+].

### 3


Qӧльхк’аред Хwәде

1Ле мьн хушк-бьрано, нькарьбу т’әви wә хәбәр да чаwа т’әви йед хwәйи-Р’ӧһ’е Хwәде, ле чаwа т’әви бәндед ве дьне, чаwа т’әви хьшимед баwәрийа Мәсиһда. 2Мьн шир да wә, ле нә кӧ хwарьна гьран, чьмки wә һе нькарьбу бьхwара. У һун ньһа жи нькарьн бьхwьн,[+] 3чьмки һун һәла һе мина бәндед ве дьне нә. Һ’әта кӧ нава wәда һ’әвсуди у һәвр’ьк’и[*] һәнә, гәло әв йәкана нә мәрьвайи нә? У һун мина бәндед ве дьне нажин[+]? 4Мәсәлә кӧ гава йәк дьбежә: «Әз Паwлоси мә» у йе дьн: «Әз Аполойи мә», һун нә мина бәндед ве дьне нә?

5Иди к’и йә Аполо? К’и йә Паwлос? Әw qӧльхк’аред Хwәде нә, бь к’ижана wә баwәр кьр. Хӧдан чьqас шьхӧл дайә wан һәр кәси, һаqаси жи дькьн[+]. 6Мьн дач’ьканд, Аполо авда, ле Хwәде гиһанд[*][+] . 7Аwа нә йе дач’ьканд тьштәк ә, нә жи йе авда, ле йе гиһанд, кӧ Хwәде йә[+]. 8Йе дач’ьканд у йе авда йәк ьн у һәр кәсе һәqе хwә бьстинә, wәкә хәбата хwә[+]. 9Чьмки әм т’әвайи бона Хwәде дьхәбьтьн, һун жи зәвийа Хwәде нә, авайийе Хwәде нә[+].

10Мьн жи wәкә wе к’әрәма кӧ Хwәде да мьн, мина чирәдәстәки сәрwахт һ’им авит, ле йәки дьн сәр чедькә. Ле бәле т’әне бьра һәр кәс һаш жь хwә һәбә, чаwа чедькә[+]. 11Чьмки һ’имәки дьн кәсәк нькарә бавежә, пештьри йе авити, кӧ Иса Мәсиһ ә[+]. 12Ль сәр ви һ’ими йәк дькарә бь зер’, зив, кәвьред qимәт, дар, гиһе, йан кайе чекә, 13ле бь чь тьшти жи чекә, шьхӧле һәр кәси wе ә’йан бә, чьмки әw Р’ож wе бьдә к’ьфше, әwе бь егьр ә’йан бә у кьре һәр кәси чь һ’алида бә, агьре бьщер’ьбинә[+]. 14Һәгәр шьхӧле йәки сәр ви һ’име чекьри бьминә, әwе һәq бьстинә, 15ле һәгәр шьхӧле йәки бьшәwьтә, әwе зийане бьк’ьшинә, ле хwәха wе хьлаз бә, чаwа йәки нава егьрр’а дәрбазбуйи.

16Чьма һун ньзаньн кӧ һун п’арьстгәһа[†] Хwәде нә у Р’ӧһ’е Хwәде нава wәда дьминә?[*][+] 17Һәгәр йәк п’арьстгәһа Хwәде wеран кә, Хwәде жи wе wи wеран кә, чьмки п’арьстгәһа Хwәде пироз ә у һун ьн әw п’арьстгәһ[+].

18Бьра т’ӧ кәс хwә нәхапинә. Һәгәр йәк жь wә ль гора qәйдед ве дьнйайе хwә сәрwахт дьбинә, бьра бьбә беһ’ьш, wәки бьбә сәрwахт. 19Чьмки сәрwахтийа ве дьнйайе ль бәр Хwәде беһ’ьши йә. Чаwа ньвисар ә: «Әw сәрwахта нава һ’ьләк’арийа wанда дьгьрә»[*][+] 20у диса: «Хӧдан занә кӧ шеwьред сәрwахта п’уч’ ьн»[*][+] . 21Дә бьра иди т’ӧ кәс пе мәрьва нәфьр’ә! Бәле һәр тьшт жи п’ара wә нә. 22Паwлос, Аполо, Пәтрус[*] , дьнйа, жийин, мьрьн, тьштед кӧ ньһа һәнә, йан йед wе бен, һәр тьшт п’ара wә нә, 23һун жи п’ара Мәсиһ ьн у Мәсиһ жи п’ара Хwәде йә![+]

### 4


Бәрдәстийед Мәсиһ

1Аwа гәрәке мәрьв мә ӧса һ’әсаб кьн, чаwа бәрдәстийед Мәсиһ у wәк’илед сӧр’ед Хwәде. 2Жь wәк’ил жи дьк’әвә кӧ әw амьн бә. 3Ле бона мьн әв йәк нә т’ӧ тьшт ә, кӧ фькьред wә йан йед диwана мәрьвайе сәр мьн чь нә, әз хwәха жи лома ль хwә накьм. 4Исафа мьн р’ьһ’әт ә, нә кӧ бь ве йәке әз хwә софи дькьм, ле һ’акьме мьн Хӧдан ә[+]. 5Аwа жь wәхт зутьр лома нәкьн, һ’әта һатьна Хӧдан. Әwе тьштед тә’рийеда вәшарти дәрхә р’онайе у шеwьред дьла[†] бьдә ә’йанкьрьне. У һьнге һәр кәсе qимәте хwә жь Хwәде бьстинә[+].

6Әв йәкана хушк-бьрано, мьн бона wә анинә сәр хwә у Аполо, wәки һун ве йәке жь мә һин бьн: «Жь ньвисаре дәрнәйен». Һьнге жь wә т’ӧ кәс wе йәк пе йәки нәфьр’ә[+]. 7К’и тә жь хәлqе фьрqи дькә? Чи тә һәйә, кӧ тә п’ешк’еш[†] нәстандийә? Ле wәки тә стандийә, чьма п’әйе хwә дьди чаwа тә нәстандьбә[+]?

8Һун иди т’ер бунә, иди һ’ьр’ бунә! Бейи мә иди бунә п’адша! Ах хwәзи һун бьбуна п’адша, әме жи т’әви wә бьбуна п’адша![+] 9Чьмки әз т’әхмин дькьм, кӧ Хwәде әм шанди авитьнә пашийа к’оч’а, чаwа жь мьрьнер’а дайи. Әм дьнеда бунә итойин[†], һьн ль бәр мьлйак’әта[†], һьн жи бәр мәрьва[+]. 10Әм беһ’ьш ьн бона Мәсиһ, ле һун сәрwахт ьн йәктийа Мәсиһда! Әмә сьст ьн, ле һунә qәwат! Һунә хwәйир’умәт ьн, ле әмә бер’умәт![+] 11Һ’әта ньһа жи әм бьр’чи дьминьн, т’и дьминьн, бе сьт’ар дьбьн, тенә к’ӧтане у дәро-дәр дьбьн[+]. 12Әм бь дәсте хwә дьхәбьтьн, бь худана хwә дьжин. Гава мә р’әзил дькьн, әм дӧа ль wан дькьн, гава мә дьзериньн, әм сәбьр дькьн,[+] 13гава наве мәр’а дьлизьн, әм ль бәр wан дадьхьн. Әм бунә гәмара ве дьнйайе, һ’әта ньһа жи һәр тьштида бунә хwәли!

14Әз ве йәке wәр’а дьньвисьм, нә кӧ wә бьдьмә шәрме, ле wәки wә мина зар’ед хwәйә дәлал ширәт кьм[+]. 15Һәгәр wе жийина wәйә т’әви Мәсиһда бь һ’әзара т’әрбәтдаред[†] wә һәбьн, ле т’әне бавәки wә һәйә, чьмки wе жийина wәйә т’әви Мәсиһ Исада һун жь мьн бь Мьзгинидайине дьне к’әтьн[+]. 16Аwа һиви жь wә дькьм, ч’ә’в бьдьнә мьн[*] .[*][+] 17Бона ве йәке мьн Тимот’ейо сәр wәда шанд, лаwе хwәйи дәлал у һьндава Хӧданда амьн. Әwе wан р’е-дьрбед мьнә Мәсиһ Исада гьрти бькә бира wә, кӧ әз чаwа ль һәр дәра, һ’әму щьвина һин дькьм[+].

18Һьнәк жь wә бабах бунә, wан т’ьре[†] әзе нәйемә щәм wә. 19Ле әзе зутьрәке сәр wәда бем, һәгәр Хӧдан һ’ьз бькә у әзе нә кӧ ль готьнед бабаха бьньһер’ьм, ле һ’ӧнӧред wан[+]. 20Чьмки П’адшатийа Хwәде[†] нә кӧ хәбәрданеда йә, ле һ’ӧнӧрда йә[+]. 21Һун чаwа дьхwазьн? Әз бь к’ӧлме сәр wәда бем, йан бь һ’ьзкьрьне у бәрбьһерийе[+]?

### 5


Зьрара бенамусийа щьвинеда

1Дәнг һәйә кӧ нава wәда бенамуси жи һәйә у әw жи бенамусикә ӧса, wәки нава п’утп’арьстада[†] жи т’ӧнә, кӧ йәк дәст давежә демар’ийа хwә[*][+] . 2У һун жь к’ӧбарийе һ’ьр’ бунә! Нә гәрәке wә шин бькьра у йе хwәйе ви кьри жь нава хwә дәрхьста? 3-4Ле бәле чаwа әз бәдәни нә нава wәда мә, ле р’ӧһ’е хwәда һазьр ьм у чаwа йәки һазьр, мьн иди бона йе ви тьшти дькә qьрара хwә бь наве Хӧдане мә Иса дайә. Гава һун щики дьщьвьн, р’ӧһ’е мьн жи т’әви wә, бь qәwата Хӧдане мә Иса[+] 5wи мәрьви бьдьнә дәсте мирещьн[†], кӧ qальбе wи ӧнда бә у р’ӧһ’е wи хьлаз бә Р’ожа Хӧданда[†][+].

6Нә qәнщ ә кӧ һун фьр’наq дьбьн! Гәло һун ньзаньн кӧ һьнәк һәвиртьр’шк[†] т’әмамийа шкәве һьлтинә[+]? 7Ви һәвиртьр’шке кәвьн жь хwә дур хьн, кӧ һун бьбьнә һәвире нуйи бе һәвиртьр’шк, чаwа һун ӧса нә жи. Чьмки Бәрхе мәйи Щәжьна Дәрбазбуне[†], аwа готи Мәсиһ бона мә һатә сәржекьрьне[+]. 8Дә әм ве щәжьне дәрбаз кьн, нә кӧ бь һәвиртьр’шке кәвьни нәһәqийе у хьрабийе, ле бь нане бе һәвиртьр’шк, бь нане һ’әлалийе у р’астийе.[*][+]

9Мьн wәр’а нә’меда ньвисибу, кӧ т’әви qава[†] нәбьн[+]. 10Нә кӧ готьна мьн дәрһәqа qава, тьмак’ара, т’аланкьр йан п’утп’арьстед ве дьнеда бу. Һәгәр ӧса буйа, гәрәке һун лап жь дьне дәрк’әтана. 11Ле бәле мьн wәр’а ньвиси, кӧ һун т’әви wи нәбьн, йе кӧ наве хwәденасийе сәр ә, ле qав ә, тьма йә, п’утп’арьст ә, бӧхданбеж ә, сәрхwәш ә, йан жи т’аланкьр ә. Т’әви йе ӧса һ’әта нен жи нәхwьн![+] 12-13Чи мьнр’а йә әз диwана йед жь щьвине дәр бькьм? Хwәде wе диwана wан бькә. Ле диwана йед щьвинеда дәстед wәда йә. Аwа чаwа ньвисар ә: «Мәрьве хьраб жь нава хwә дәрхьн».[*][+]

### 6


Пьрса дәрһәqа дә’w-доза нава баwәрмәндада

1Гәло әва к’аре кьрьне йә, гава йәк жь wә, нава wи у бьре wида дә’w-доз пешда те, тӧрӧш дькә ль бәр нәп’ака wе йәке дьдә сафикьрьне, нә кӧ ль бәр щьмә’та Хwәде[+]? 2Чьма һун ньзаньн кӧ щьмә’та Хwәде wе диwана дьне бькә? У һәгәр бь дәсте wә wе диwана дьнйайе бе кьрьне, гәло һун нькарьн ван пьрсед сьвьк жи сафи кьн[+]? 3Чьма һун ньзаньн кӧ әме диwана мьлйак’әта жи бькьн? Иди к’ӧ дьминә диwана пьрсед ве дьнйайе нәкьн? 4Аwа һәгәр нава wәда пьрсед ве дьнейә сафикьрьне һәбьн, һун чаwа дькарьн һ’акьмтийе бьдьнә дәсте йед ӧса, кӧ жь алийе щьвинеда нә т’ӧ тьшт ьн? 5Әз аһа дьбежьм, кӧ һун шәрм бькьн! Гәло нава wәда йәки сәрwахт т’ӧнә, кӧ бькарьбә нава бьрада сәрәдәрийе бькә[+]? 6Ле бьра бьрер’а дьк’әвә дә’w-дозе, әw жи ль бәр нәбаwәра!

7Wә р’асти ве йәкеда лап дайә дәр, кӧ һун һәвр’а дьк’әвьнә дәргәһ-диwана. Гәло һе qәнщ нинә, кӧ һун бенә нәһәqкьрьне? Гәло һе qәнщ нинә, кӧ һун бенә шеландьне[+]? 8Ле һун нәһәqийе дькьн у дьшелиньн, әw жи хушк-бьра! 9Чьма һун ньзаньн кӧ йед нәһәq wе П’адшатийа Хwәде wар нәбьн? Нәхапьн! Нә бенамус, нә п’утп’арьст, нә зьнек’ар, нә жьнед һәвр'а дьбьн р'обәт, нә меред һәвр'а дьбьн р'обәт,[*][+] 10нә дьз, нә тьмак’ар, нә сәрхwәш, нә бӧхданбеж, нә жи т’аланкьр П’адшатийа Хwәде wе wар нәбә[+]. 11У жь wә һьнәк ӧса бун. Ле һун жь гӧна һатьнә шуштьне, һун һатьнә бӧһӧрти-жьбарәкьрьне, һун р’аст һатьнә һ’әсабе бь наве Хӧдан Иса Мәсиһ у бь Р’ӧһ’е Хwәдейе мә[+].


Бьра бәдәнед wә Хwәдер’а хьзмәтк’арийе бькә

12Дьбежьн: «Һәр тьшт мьнр’а ә’дәт ә», бәле, ле һәр тьшт нә к’ар ә. «Һәр тьшт мьнр’а ә’дәт ә», ле т’ӧ тьшт гәрәке һ’ӧкӧми сәр мьн нәкә[+]. 13Дьбежьн: «Хwарьн бона зьк ә, зьк жи бона хwарьне йә», ле Хwәде һәр дӧйа жи wе ӧнда кә. Ле бәдән нә бона qавийе йә, ле бона хьзмәтк’арийа Хӧдан ә у Хӧдан жи бона бәдәне хәм дькә. 14У Хwәдейе кӧ Хӧдан жь мьрьне р’акьр, wе мә жи жь мьрьне р’акә бь qәwата Хwә. 15Чьма һун ньзаньн кӧ бәдәнед wә әндәмед Мәсиһ ьн? Әз әндәмед Мәсиһ һьлдьм т’әви qава кьм? Т’ӧ щар![+] 16Йан һун ньзаньн йе кӧ т’әви qава дьбә, т’әви wе дьбә бәдәнәк? Чаwа ньвисар дьбежә: «Һәр дӧ wе бьбьнә бәдәнәк»[*][+] . 17Ле әwе кӧ т’әви Хӧдан дьбә, дьбә р’ӧһ’әк[+].

18Жь qавийе бьр’әвьн! Һ’әму гӧнед майинә кӧ мәрьв дькә, жь бәдәне дәр ә, ле әwе кӧ qавийе дькә, мьqабьли бәдәна хwә гӧна дькә[+]. 19Чьма һун ньзаньн кӧ бәдәнед wә п’арьстгәһа Р’ӧһ’е Пироз[†] ьн, кӧ нава wәда йә, К’ижан wә жь Хwәде станд? Һун нә хwәйийе сәре хwә нә[*][+] . 20Һун бь qимәтәки бьһа һатьнә к’ьр’ине. Бона ве йәке бькьн кӧ пе бәдәна wә шькьри Хwәдер’а бе дайине[*][+] .

### 7


Пьрсед һ’ал-зәwаще

1Ле ньһа дәрһәqа wан пьрсед кӧ wә мьнр’а ньвисин: «Qәнщ ә wәки мер незики жьне нәбә?»[*] 2Ле бона кӧ пешийа һәр щур’ә qавийе бе гьртьне, бьра мер бе жьн нәбә у жьн жи бе мер. 3Мер бьра дәйне жьне бьде, жьн жи дәйне мер[+]. 4Жьн нә хwәйа qальбе хwә йә, ле мер, ӧса жи мер нә хwәйе qальбе хwә йә, ле жьн. 5Жь һәвдӧ на-на нәкьн, пештьри wе дәме, гава һун бь һәвр’а бона wәхтәке т’ьфаq[†] qьрар дькьн wәки хwә бьдьнә дӧакьрьне[*] , ле паше диса ль һәв вәгәр’ьн, кӧ мирещьн wә нәщер’ьбинә жь дәст бет’аwийа wә[+]. 6Әз ве йәке дьһельмә сәр әхтәрийа wә, нә кӧ ә’мьр дькьм[+]. 7Р’аст ә, мьн дьхwәст кӧ һ’әму мәрьв мина мьн буна, ле һәр мәрьвәкир’а дайинәкә жь Хwәде һәйә, йәк һа йә, йәк жи аһа йә[+].

8Ле йед бе жьн у жьнәбийар’а әз дьбежьм: Qәнщ ә кӧ әw мина мьн бьминьн. 9Ле һәгәр хwә зәфт накьн, бьра бьзәwьщьн-мер кьн, чьмки qәнщ ә кӧ әw бьзәwьщьн-мер кьн, нә кӧ хwәда бьшәwьтьн[+].

10Ле йед зәwьщи-меркьрир’а, нә кӧ әз ә’мьр дькьм, ле бәле Хӧдан: Бьра жьн жь мер нәqәтә[*] ,[+] 11һәгәр бьqәтә жи, бьра мер нәкә йан жи мере хwәр’а ль һәв бе. У мер жи бьра жьна хwә бәр’нәдә[+].

12Ле йед майинр’а әз дьбежьм, нә кӧ Хӧдан: Һәгәр жьна бьраки нәбаwәр бә у бьхwазә т’әви wи бьминә, бьра wе бәр’нәдә. 13У жьнәкә кӧ мере wе нәбаwәр бә у әw бьхwазә т’әви wе бьминә, бьра жь wи нәqәтә. 14Чьмки мере нәбаwәр бь жьна баwәрмәнд һ’әлал дьбә у жьна нәбаwәр жи бь мере баwәрмәнд һ’әлал дьбә. Һәгәр ӧса нибуйа, зар’ед wәйе һ’әрам[†] буна, ле ньһа һ’әлал ьн. 15Ле һәгәр нәбаwәр бьqәтә, бьра бьqәтә. Хушк йан бьра ве дәрәщеда аза йә. Бәле Хwәде гази wә ә’дьлайийе кьр. 16Тӧ чь зани к’ӧлфәте[†], бәлки те мере хwә хьлаз ки? Йан жи тӧ чь зани меро, бәлки те к’ӧлфәта хwә хьлаз ки[+]?


Баwәрмәнд гәрәке ль гора ә’мьре Хwәде бьжин

17Wәки дьн әз дьбежьм: Хӧдан чаwа п’ара һәр кәси да у чаwа Хwәде гази һәр кәси кьр, бьра wәкә wе йәке жи бьжи. Әв ә т’әмийа кӧ әз дьдьмә һ’әму щьвина. 18Һәгәр йәк сьнәткьри[†] бу гава һатә газикьрьне, бьра сьнәтбуна хwә иди нәгӧһезә. Һәгәр йәк нәсьнәткьри бу гава һатә газикьрьне, бьра иди сьнәт нәбә[+]. 19Нә сьнәтбун тьштәк ә у нә жи нәсьнәтбун, ле сәри т’әмийед Хwәде qәдандьн ә[+]. 20К’и чь һ’алида бу гава Хwәде гази кьре, бьра нава wеда жи бьминә. 21Хӧлам буйи гава һати газикьрьне? Хәм нәкә. Ле һәгәр дькари аза би, wе мәщале жь дәсте хwә нәкә. 22Чьмки әw хӧламе кӧ һатә газикьрьне, wәки бьбә п’ара Хӧдан, әw азайе Хӧдан ә, ӧса жи әwе кӧ аза бу гава һатә газикьрьне, әw хӧламе Мәсиһ ә[+]. 23Һун бь qимәтәки бьһа һатьнә к’ьр’ине, нәбьнә хӧламед мәрьва[+]. 24Хушк-бьрано, к’и чь һ’алида һатә газикьрьне, бьра нава wеда жи ль бәр Хwәде бьминә.


Пьрсед бона qиз у хорта

25Ле ньһа чь жь qиз у хорта[*] дьк’әвә, мьн дәрһәqа wанда ә’мьр жь Хӧдан нәстандийә, ле т’әне әз фькьра хwә дьбежьм, чаwа йәки жь Хӧдан р’ә’м станди кӧ һьндава Wида амьн ә[+]. 26Әз бона тәнгасийа[†] ньһа аһа р’е тер’а дьбиньм кӧ мәрьв чь дәрәщеда йә, бьра ӧса жи бьминә. 27Жьнева гьредайи йи? Нәкә кӧ же бьqәти. Бе жьн и? Жьне нәгәр’ә. 28Ле һәгәр бьзәwьщи, гӧнә[†] наки у һәгәр qиз мер кә, гӧнә накә. Ле йед ӧса wе р’асти охьрмед гьран бен, әз дьхwазьм wә жь wе йәке хwәй кьм.

29Әз wәр’а дьбежьм бьрано: Wәхт һьндьк майә. Жь вьр шунда әwе кӧ жьна wи һәйә бьра ӧса бә чаwа йе бе жьн, 30әwе кӧ дьгьри чаwа йе нагьри, әwе кӧ ша дьбә чаwа йе ша набә, әwе кӧ дьк’ьр’ә чаwа нә хwәйе wан тьшта бә,[+] 31у әwе кӧ шьхӧле дьнева мьжул дьбә чаwа йе пева мьжул набә, чьмки әв дьнйа ә’йан дәрбаз дьбә[+].

32Ле әз дьхwазьм кӧ һун жь хәма дур бьн. Йе нәзәwьщи шьхӧлед Хӧданва гиро йә, кӧ чаwа бькә ль Хӧдан хwәш бе[+]. 33Ле йе зәwьщи хәмед дьнева гиро йә, кӧ чаwа бькә ль жьна хwә хwәш бе 34у сәр дӧ р’ийа сәкьни йә. Жьна бемер йан qиз шьхӧлед Хӧданва гиро йә[*] . Мәрәме wе әw ә, кӧ әw р’ӧһ’ у qальбе хwәда бӧһӧрти-жьбарә бә, ле йа меркьри хәмед дьнева гиро йә, кӧ чаwа бькә ль мере хwә хwәш бе. 35Әз ван тьшта бона к’ара wә дьбежьм, нә кӧ бар дьдьмә сәр мьле wә, ле дьхwазьм wәки һун бь т’әрбәт у бь дьл у щан шьхӧлед Хӧданва гиро бьн.

36Ле һәгәр йәк фә’м дькә, wәки һьндава дәргистийа хwәда р’астийе накә, тәме wи жи хьраб буйә[*] кӧ гәрәке бьзәwьщә, бьра ӧса бькә чаwа дьхwазә, гӧнә накә, бьра һәвдӧ бьстиньн. 37Ле әwе кӧ гьрани сәр wи т’ӧнә, ле ль тәме хwә дькарә у дьле хwәда qьрар кьрийә кӧ дәргистийа хwә ӧса хwәй кә чаwа бәре, әw тьштәки qәнщ дькә. 38Аwа йе дәргистийа хwә дьстинә, qәнщ дькә, ле йе кӧ wе бьк’ьр дьһелә, һе qәнщ дькә.[*][+] 39Жьн нә хwәсәрихwә йә һ’әта кӧ мере wе сах ә, ле һәгәр мер ле бьмьрә, әw аза йә, т’әви к’е бьхwазә дькарә мер кә, т’әне баwәрмәнде Хӧдан бә[+]. 40Ле әwе һе хwәзьли бә, кӧ ӧса бьминә. Әв ә фькьра мьн у т’әхмина мьн Р’ӧһ’е Хwәде нава мьнда һәйә.

### 8


Пьрса хwарьна qӧрбанед[†] п’утп’арьстийе

1Ле ньһа чь кӧ жь пьрса qӧрбанед п’ута дьк’әвә: Фә’мдари йә кӧ занәбуна мә һәр кәси жи һәйә. Занәбун п’ьшька мерьв дьwәрьминә, ле һ’ьзкьрьн ава дькә[+]. 2Һәгәр йәк т’әхмин дькә, кӧ әw тьштәки занә, әw р’аст һе тьштәки ӧса ньзанә чаwа кӧ лазьм ә бьзаньбә[+]. 3Ле һәгәр йәк Хwәде һ’ьз дькә, әw жь алийе Wива наскьри йә[+].

4Аwа дәрһәqа wан qӧрбанед п’утайә кӧ мәри дьхwьн: Әм заньн кӧ п’ут һәйина хwәва п’уч’ ьн у Хwәдеки дьн т’ӧнә, пештьри йәки[*][+] . 5Һәгәр бь навед дьн жи хwәде һәбьн, йан ль ә’рде йан ль ә’змен, чаwа беһ’әсаб хwәде у беһ’әсаб хӧдан һәнә жи, 6ле бона мә т’әне Хwәдек һәйә, Бав, Ә’фьрандаре һәр тьшти, әм жи бона Wи һәнә у т’әне Хӧданәк һәйә, Иса Мәсиһ, бь К’ижани һәр тьшт хӧльqи нә у бь сайа Wи әм һәнә[+].

7Ле әв занәбун щәм һәр кәси т’ӧнә. Һ’әта ньһа һе дьле һьнәка пәй п’утп’арьстийе йә, кӧ гава wи гошти дьхwьн, һ’әсаб дькьн чаwа qӧрбанед п’ута у хwә дьһ’әр’ьминьн, чьмки исафа[†] хwәйә сьстда фькара дькә[+]. 8Ле бәле хwарьн мә ль бәр Хwәде надә сәкьнандьне. Һәгәр әм бьхwьн, тьштәки зедә накьн у һәгәр нәхwьн, тьштәки жи кем накьн[+].

9Ле һаш жь хwә һәбьн, нәбә кӧ әw азайа wә бьбә кәвьрәк ль бәр ньге сьста. 10Әм бежьн, һәгәр мәрьвәки кӧ исафа хwәйә сьстда фькара дькә тә бьбинә, wәки тӧ «хwәйизанәбун» и у ль сьфра п’арьстгәһа п’утда р’уньшти йи, нә әw кьре тә wе дьл бьдә wи, кӧ әw жи qӧрбанед п’утп’арьстийе бьхwә[+]? 11У жь дәст wе «занәбуна» тә, бьре тәйи сьст, бона к’ижани Мәсиһ мьр, wе ӧнда бә[+]. 12Бь ви аwайи, гава тӧ нәһәqийе ль хушк-бьред хwә дьки у исафа wанә сьст бьриндар дьки, ль бәр Мәсиһ нәһәqийе дьки. 13Аwа һәгәр хwарьн дьбә кәвьре ль бәр п’ийе бьре мьн, гәрәке иди т’ӧ щар әз гошт нәхwьм, wәки бьре хwә п’ьшк нәкьм[+].

### 9


Изьн у мәщалед шандийа

1Нә әз аза мә? Нә әз шанди мә? Нә мьн Хӧдане мә Иса бь ч’ә’ва дит? Нә һун пе худана мьн п’ара Хӧдан к’әтьн[+]? 2Һәгәр әз шандийе һьнәкед майин нибьм, ле бәле бе шьк шандийе wә мә! Чьмки мора шандитийа мьн һун ьн, кӧ п’ара Хӧдан к’әтьн.

3Щаба мьн бона йед кӧ дькьн жь мьн гьлийа бьк’ьшиньн әв ә: 4Гәло изьна мә т’ӧнә әм жь бәр хәбата хwәва бьхwьн у вәхwьн[+]? 5Гәло изьна мә т’ӧнә әм к’ӧлфәтәкә баwәрийеда т’әви хwә бьгәр’иньн, чаwа шандийед дьн, бьрайед Хӧдан у Пәтрус[*] дькьн[+]. 6Йан гәрәке әз у Барнабас[†] т’әне бьхәбьтьн сәре хwә хwәй кьн[+]? 7К’ижан әскәр жь к’исе хwә әскәрийе дькә? К’и р’әз[†] датинә у бәре wе нахwә йан йе ль бәр пез ә шире пез вәнахwә[+]? 8Әз ван тьшта бь мәрьвайи набежьм. Нә Qанун жи wе йәке дьбежә? 9Чаwа Qануна Мусада[†] ньвисар ә: «Дәве гайе бедәреда дьхәбьтә гьренәдә»[*] . Гәло хәма Хwәде бона га йә[+]? 10Йан wе йәке бона мә дьбежә? Бәле, әв йәк бона мә һатә ньвисаре, wәки әwе кӧ щоте хwә дькә, гәрәке бь гӧман щот кә у йе кам дькә, гәрәке гӧман бә, кӧ wе к’әда хwә бьхwә жи[+]. 11Һәгәр мә нава wәда тьштед р’ӧһ’ани чандьн, гәло тьштәки мәзьн ә, кӧ жь wә тьштед ве дьне бьдьрун[+]? 12Һәгәр изьна һьнәкед дьн һәйә к’аре жь wә бьбиньн, нә йа мә һе зедә һәйә?

Ле мә әв изьн пек нәани. Сәрда жи ль һәр тьшти сәбьр кьр, кӧ нәбьнә пешибьр’е Мьзгинийа[†] Мәсиһ. 13Һун ньзаньн әwед кӧ п’арьстгәһеда дьхәбьтьн жь п’арьстгәһе жи дьхwьн? У әwед хьзмәтк’арийа горигәһе[†] дькьн, жь горигәһе жи п’ара хwә дьстиньн[*][+] . 14Ӧса жи Хӧдан ә’мьр кьр, кӧ йед Мьзгинийе даннасин дькьн, жь Мьзгинийе бьжин[*][+] .

15Ле мьн жь ван изьна qәт йәк пек нәани, нә жи ньһа дьньвисьм кӧ ван изьна пек биньм. Дә бьра әз бьмьрьм, нә кӧ йәк р’успитийа мьн бәтал кә[+]. 16Бәле әз нькарьм п’әйа бьдьмә хwә һәгәр әз Мьзгинийе даннасин кьм, чьмки әв дәйне стуйе мьн ә. Wәй ль мьн һәгәр әз Мьзгинийе даннасин нәкьм![+] 17У һәгәр мьн әв йәка бь һ’әмде хwә бькьра, һьнге хәлата мьне һәбуйа, ле әз ве йәке нә бь һ’әмде хwә дькьм, чьмки әва qӧльхәк ә ль мьн һатийә спартьне[+]. 18Аwа иди чь йә хәлата мьн? Әв ә, кӧ әз даннасинийа хwәда Мьзгинийе бе һәq бьдьм, изьна хwә Мьзгинидайинеда бь зора хwә пек нәйньм[+].

19Р’аст ә әз жь һәр кәси аза мә, ле әз диса хwә дькьмә хӧламе һ’әмуйа, wәки һе гәләка qазьнщ кьм[+]. 20Бона щьһуйа, дьбьмә мина щьһуйа, wәки щьһуйа qазьнщ кьм. Аwа готи бона йед бьн Qануна Мусада, дьбьмә мина йед бьн Qануне, wәки йед бьн Qанунеда qазьнщ кьм, (ле нә кӧ әз бьн Qанунеда мә)[+]. 21Бона йед бе Qанун, дьбьмә мина йед бе Qанун, wәки йед бе Qанун жи qазьнщ кьм, (нә кӧ әз бе qануна Хwәде мә, ле әз бьн qануна Мәсиһда мә)[+]. 22Бона сьста дьбьмә мина сьста, wәки йед сьст qазьнщ кьм. Бона һ’әмуйа әз дьк’әвьмә һ’але һәр кәси, wәки һәр дәрәщада бькарьбьм һьнәка хьлаз кьм[+]. 23Ван һ’әму тьшта әз иди бона Мьзгинийе дькьм, wәки әз бьбьмә һәвал-п’аре дӧа-дьрозгед сәр wе.

24Һун ньзаньн йед ләщмәйданеда нә, һ’әму жи дьр’әвьн, ле т’әне йәк хәлате дьстинә? Ӧса бьр’әвьн, кӧ һун бьстиньн[+]. 25Әwед кӧ дьк’әвьнә ләще, хwә һини гәләк тьшти дькьн, wәки wе к’офийа[†] кӧ дьч’ьлмьсә бьстиньн, ле кьрьна мә бона к’офийа һ’әта-һ’әтайе йә[+]. 26Бона wе йәке әз ӧса нар’әвьм чаwа йед бемәрәм, йан жи бь к’ӧлма һәр’ьмә бе. 27Ле әз зордарийе qальбе хwә дькьм у wе зәфт дькьм, кӧ нәбә хәлqе гази ләще кьм, ле әw хwәха жь дәст мьн һәр’ә.

### 10


Хwәде нәщер’ьбиньн, чаwа щьмә’та Исраеле[†] щер’ьбанд

1Нахwазьм хушк-бьрано, кӧ һун ньзаньбьн wәки кал-бавед мә һ’әму жи бьн сийа ә’wрда бун у һ’әму жи Бә’ра Сорр’а дәрбаз бун[*][+] . 2Һ’әму жи т’әви Муса бунә йәк, ә’wр у бә’реда һатьнә ньхӧмандьне[†]. 3Һ’әмуйа жи хут әw хwарьна р’ӧһ’ани хwар[*][+] 4у һ’әмуйа жи хут әw вәхwарьна р’ӧһ’ани вәхwар, чьмки жь wи Qәйайе р’ӧһ’ани вәдьхwарьн, Йе кӧ т’әви wан дьчу у әw Qәйа Мәсиһ бу[*] . 5Ле Хwәде гәләкед жь wан бәгәм нәкьрьн, ләма щьнйазед wан бәр’ийеда[†] һәр дәра к’әти ман[*][+] .

6Иди әw тьшт бона мә бунә мәсәлед готи, wәки әм һавьжийа хwә жь тьштед хьраб нәйньн, чаwа wан дьлһавьжи кьр[*][+] . 7Нә жи бьбьн п’утп’арьст, чаwа жь wан һьнәк бун, бона к’ижана ньвисар ә: «Щьмә’те р’уньшт хwар, вәхwар у р’абун намуса һәвр’а листьн»[*][+] . 8Әм qавийе нәкьн, чаwа жь wан һьнәка qави кьр у р’ожәкеда бист се һ’әзар мәри к’әтьн qьр’ бун[*][+] . 9Мәсиһ[*] нәщер’ьбиньн, чаwа жь wан һьнәка щер’ьбанд у бь мә’ра һатьнә ледане мьрьн[*][+] . 10У бина хwә тәнг нәкьн, чаwа жь wан һьнәка бинтәнги кьрьн у бь дәсте мьлйак’әте мьрьне к’ока wан һат[*][+] .

11Әв һ’әму тьшт чаwа мәсәлед готи дьһатьнә сәре wан, ле бона мә кӧ әм ахьрийа ван дәwрада дьжин, чаwа ширәт һатьнә ньвисаре[+]. 12Аwа к’и дьфькьрә кӧ әw мьqәр’м сәкьни йә, бьра һаш жь хwә һәбә кӧ нәк’әвә[+]. 13Щер’ьбандьнед ӧса найенә сәре wә, пештьри wан щер’ьбандьнед кӧ тенә сәре мәрьвед майин. Ле Хwәде амьн ә, Әw наһелә кӧ һун жь qәwата хwә дәр бенә щер’ьбандьне. Әwе щер’ьбандьнеда дәлиләке жи бькә, кӧ һун бькарьбьн тәйах кьн[*][+] .

14Аwа дәлалед мьн, жь п’утп’арьстийе бьр’әвьн[+]. 15Әз чаwа т’әви сәрwахта хәбәр дьдьм. Һун хwәха бьдьнә бәр һ’әсаба, әз чь дьбежьм. 16Әw к’аса Шива Хӧдан, йа кӧ әм пе шькьрийе дьдьн, нә һәләqәтийа хуна Мәсиһ ә? Әw нане кӧ әм кәрдькьн, нә һәләqәтийа бәдәна Мәсиһ ә?[*][+] 17Нанәк һәйә, ләма әм һ’әму жи бәдәнәк ьн, чьмки әм һ’әму жи жь wи нани кәрдькьн[+].

18Дина хwә бьдьнә щьмә’та Исраеле: Әwед кӧ qӧрбана дьхwьн, т’әви wе п’ара горигәһе набьн?[*][+] 19Бәле әз чь бежьм? Гәло п’ут жь хwә тьштәк ә, йан qӧрбанед п’утар’а тенә дайине бәрга тьштәки дьгьрьн[+]? 20На хер! Ле готьна мьн әв ә, кӧ әw тьштед п’утп’арьст дькьнә qӧрбан, щьнар’а[†] дькьн, нә кӧ Хwәдер’а. У әз нахwазьм кӧ һәләqәтийа wә т’әви щьна һәбә[*][+] . 21Һун нькарьн һьн к’аса Хӧдан вәхwьн, һьн жи к’аса щьна. Һун нькарьн һьн жь сьфра Хӧдан бьхwьн, һьн жи жь сьфра щьна[+]. 22Йан әм бькьн кӧ хирәта Хӧдан qәбул нәкә?[*] Чьма әм жь Wи qәwаттьр ьн[+]?

23Дьбежьн: «Һәр тьшт ә’дәт ә», бәле, ле һәр тьшт нә к’ар ә. «Һәр тьшт ә’дәт ә», ле һәр тьшт ава накә[+]. 24Нәбә кӧ йәк к’ара хwә бьгәр’ә, ле йа һәвале хwә[+].

25Чь кӧ qәсабханада те фьротане бьхwьн, пәй пьрс-пьрсийара нәк’әвьн, бона фькаркьрьна исафе[+]. 26Чаwа ньвисар ә: «Дьнйа бь хер-хьзна хwәва йа Хӧдан ә»[*][+] . 27Һәгәр жь нәбаwәра йәк wә т’әглиф кә у һун бьхwазьн һәр’ьн, чь бьдьнә бәр wә бьхwьн, пәй пьрс-пьрсийара нәк’әвьн, бона фькаркьрьна исафе[+]. 28(Ле һәгәр йәк wәр’а бежә: «Әва qӧрбан ә», иди нәхwьн бона йе кӧ һун пе һ’әсандьн у бона фькаркьрьна исафе. 29Готьна мьн нә бона фькара исафа wә йә, ле йа һәвале wә.) Чьма гәрәке азайийа мьн бона фькара исафа йәки майин бе ломәк’аркьрьне? 30Һәгәр әз шькьрийе дьдьмә Хwәде дьхwьм, чьма бона wе йәке хәйба мьн дькьн, wәки әз шькьрийа хwә Хwәде тиньм[+]?

31Аwа һәгәр һун бьхwьн, вәхwьн, йан чь шьхӧли кӧ һун бькьн, һәр тьшти бона шькьрдайина Хwәде бькьн[+]. 32Нә ньг бавежьнә бәр щьһуйа, нә бәр нәщьһуйа, нә жи бәр щьвина Хwәде,[+] 33чаwа әз жи һәр алийава ль һ’әмуйа хwәш тем у к’ара хwә нагәр’ьм, ле йа гәләка, wәки хьлаз бьн[+].

### 11

1Ч’ә’в бьдьнә мьн, чаwа әз жи ч’ә’в дьдьмә Мәсиһ[*][+] .


Бона сәрньхамтьн у сәрqотийе дәма һ’әбандьнеда

2Әз п’әйе wә дьдьм, wәки һун һ’әму дәрәщада мьн бир тиньн у әw р’аw-р’ьзьмед[†] кӧ мьн данә wә пек тиньн. 3Ле әз дьхwазьм кӧ һун заньбьн wәки сәре һәр мери Мәсиһ ә, сәре жьне мер ә у сәре Мәсиһ Хwәде йә[+]. 4Һәр мере кӧ сәрньхамти дӧа йан п’ехәмбәртийе[†] дькә, әw сәре хwә беһӧрмәт дькә. 5У һәр к’ӧлфәта кӧ сәрqот дӧа йан п’ехәмбәртийе дькә, әw сәре хwә беһӧрмәт дькә. Әw дьбә мина йәкә п’ор’кӧр’кьри[+]. 6Аwа готи, һәгәр к’ӧлфәт сәре хwә нәньхемә, бьра п’ор’е хwә жи бьбьр’ә. Ле һәгәр к’ӧлфәтер’а ә’йб ә, кӧ п’ор’е хwә бьбьр’ә йан бьдә бәр дузан, кӧ ӧса йә бьра сәре хwә бьньхемә[+]. 7Нә щайиз ә мер сәре хwә бьньхемә, чьмки әw сурәт у р’умәта Хwәде йә, ле жьн р’умәта мер ә[+]. 8(Чьмки нә кӧ мер жь жьне йә, ле жьн жь мер ә[*][+] 9у мер бона жьне нәхӧльqи, ле жьн бона мер.)[+] 10Бона ве йәке гәрәке к’ӧлфәт сәре хwә бьньхемә, чаwа нишана бьн һ’ӧкӧмда, бона мьлйак’әтед кӧ дьбиньн[*] . 11Ле бәле йәктийа Хӧданда нә жьн бе мер дьбә, нә жи мер бе жьн[+]. 12Чьмки чаwа жьн жь мер ә, ӧса жи мер жь жьне йә, ле һ’әму жи жь Хwәде нә.

13Һун хwәха бьдьнә бәр һ’ьша, гәло жь к’ӧлфәте дьк’әвә, wәки сәрqот бәр Хwәде дӧа бькә? 14Нә т’әбийәт жи wә һин дькә, кӧ п’ор’е дьреж р’әwша мер давежә? 15Ле р’әwша жьне п’ор’е дьреж ә, чьмки әw п’ор’ жер’а бона ньхамтьне һатийә дайине[+]. 16Ле һәгәр йәк бьхwазә ве йәкер’а бьк’әвә дә’wе, ә’дәтәки мәйи дьн т’ӧнә у нә жи йе щьвинед Хwәде.


Шива Хӧдан


(Мәтта 26:26-29; Марqос 14:22-25; Луqа 22:14-20)

17Ле ве т’әмийеда әз п’әйе wә надьм, чьмки гава һун дьщьвьн, әw набә к’ара wә, ле зийана wә. 18Бәри һәр тьшти, әз дьбьһем, гава кӧ һун дьщьвьнә щьвине, нава wәда дьбә дӧтирәти у кем-зедә әз баwәр дькьм[+]. 19Бәле, ә’сәйи дӧтирәти wе бьк’әвә нава wә, wәки йед нава wәдайә жьбарә к’ьфш бьн[+]. 20Аwа һун кӧ дьщьвьнә щики, әва набә шива Хӧдан кӧ һун дьхwьн, 21чьмки гава һәр йәк жь wә дьхwә, һ’әщә-һ’әща wи йә сәр шиве дьк’әвә. Йәк бьр’чи дьминә у йе дьн к’ефхwәш дьбә. 22Чьма малед wә т’ӧнәнә, кӧ һун wанда бьхwьн у вәхwьн? Йан чьма щьвина Хwәде беһӧрмәт дькьн у дәсттәнга дьдьнә шәрме? Әз чь wәр’а бежьм? П’әйе wә бьдьм бона ве йәке? Әз ве йәке нькарьм![+]

23Мьн әв йәк жь Хӧдан станд у да wә, кӧ Хӧдан Иса wе шәва кӧ һатә нәмамкьрьне, нан һьлда[+] 24шькьри да, кәркьр у гот: «Әва бәдәна Мьн ә бона wә. Ве йәке бона биранина Мьн бькьн»[+]. 25Ӧса жи к’ас пәй шивер’а һьлда у гот: «Әва к’аса пәймана[†] ну йә, пе хуна Мьн гьредайи. Ве йәке бона биранина Мьн бькьн, чь щар гава һун же вәхwьн».[*][+] 26Һәр щар, гава һун ви нани бьхwьн у жь ве к’асе вәхwьн, мьрьна Хӧдан бькьнә дәнги, һ’әта һатьна Wи.

27Аwа к’и бь нәлайиqи нане Хӧдан бьхwә йан к’аса Wи вәхwә, wе дәйндаре бәдән у хуна Wи бә[+]. 28Ләма бьра мәрьв пешийе дьле хwә бьньһер’ә у паше жь wи нани бьхwә у жь wе к’асе вәхwә. 29Чьмки к’и бьхwә у вәхwә у фә’мина бәдәна Хӧдан[*] ньзаньбә, әw диwана хwә дьхwә у вәдьхwә. 30Ләма жи нава wәда гәләк нәхwәш у хwәйизәдә һәнә у һьнәк жи мьрьнә. 31Ле һәгәр мә диwана хwә бькьра, диwана мәйе нәһата кьрьне, 32ле гава диwана мә бьбә, әм жь Хӧдан тенә ширәткьрьне, wәки диwана мә т’әви дьнйайе нәбә[+].

33Аwа хушк-бьрайед мьн, гава бона шива Хӧдан бьщьвьн, һивийа һәвдӧ бьсәкьньн. 34Ле һәгәр йәк бьр’чи йә, бьра мала хwәда бьхwә, кӧ нәбә, гава һун бьщьвьн, диwане сәр хwәда биньн. Бона пьрсед майин, гава бем әзе һьнге сафи кьм.

### 12


П’ешк’ешед[†] Р’ӧһ’е Пироз[†]

1Ле ньһа чь жь п’ешк’ешед Р’ӧһ’ани дьк’әвә хушк-бьрано, әз нахwазьм кӧ һун нәзан бьн[+]. 2Wәва ә’йан ә гава һун п’утп’арьст бун, һун ӧса пәй п’утед кәр’ә лал к’әтьбун, һәр алийава к’әтьбунә бьн qолед wан[+]. 3Бона ве йәке жи әз wәр’а дьбежьм, т’ӧ кәс т’ӧнә кӧ бь р’ебәрийа Р’ӧһ’е Хwәде хәбәр дә у бежә: «Бьра ньфьр’ ль Иса бә». У кәсәк жи нькарә бежә: «Иса Хӧдан ә», һәгәр нә бь р’ебәрийа Р’ӧһ’е Пироз[+].

4Аwа щур’ә-щур’ә п’ешк’ешед Р’ӧһ’ани һәнә, ле хут дайина wи Р’ӧһ’и нә[*] ,[+] 5щур’ә-щур’ә qӧльх жи һәнә, ле һәма wи Хӧданир’а qӧльх дькьн,[+] 6ӧса жи щур’ә-щур’ә карин һәнә, ле хут әw Хwәде йә, кӧ ван дайинада карине дьдә һәр кәси[+]. 7Ле һәр кәсир’а Р’ӧһ’ бона к’ара һ’әмуйа хӧйа дьбә. 8Йәкир’а жь Р’ӧһ’ хәбәра сәрwахтийе те дайине, йәкир’а хәбәра занәбуне хут жь wи Р’ӧһ’и, 9йәки дьнр’а баwәри[†] хут жь wи Р’ӧһ’и, йәки дьнр’а п’ешк’ешед нәхwәшqәнщкьрьне хут жь wи Р’ӧһ’и,[+] 10йәки дьнр’а qәwат, wәки к’әрәмәта бькә, йәки дьнр’а п’ехәмбәрти[*] , йәки дьнр’а фә’мина кӧ р’ӧһ’а жь һәв дәрхә, йәки дьнр’а зьманед хәриб, йәкир’а жи шьровәкьрьна wан зьмана[+]. 11Әв һ’әму жи хут Хwәха әw Р’ӧһ’ дькә у һәр кәсир’а башqә-башqә п’арәвәдькә, чаwа кӧ дьхwазә.


Бәдән йәк ә, әндәм гәләк ьн

12Чаwа бәдән йәк ә у гәләк әндәмед wе һәнә, ле диса әw һ’әму һәвр’а бәдәнәк ьн, ӧса жи Мәсиһ ә[+]. 13Р’аст ӧса жи йәктийа Р’ӧһ’әкида әм һ’әму һатьнә ньхӧмандьне[†], кӧ бьбьнә бәдәнәк, һьн щьһу һьн нәщьһу, һьн хӧлам һьн аза у әм һ’әму жи жь wи Р’ӧһ’и данә вәхwарьне[+].

14Бәле бәдән нә т’әне әндәмәк ә, ле жь гәләка йә. 15Һәгәр ньг бежә: «Әз нә жь бәдәне мә, чьмки әз нә дәст ьм», гәло әва мә’ни йә, кӧ әw нә жь бәдәне йә? 16У һәгәр гӧһ бежә: «Әз нә жь бәдәне мә, чьмки әз нә ч’ә’в ьм», гәло әва мә’ни йә, кӧ әw нә жь бәдәне йә? 17Һәгәр т’әмамийа бәдәне ч’ә’в буйа, ле бьһистьне ль к’ӧ буйа? Һәгәр һ’әму бәдән гӧһ буйа, бинһьлдане ль кӧ буйа? 18Ле р’аст Хwәде әw әндәм йәко-йәко бәдәнәкеда щи кьрьн, чаwа Wи хwәст. 19Һәгәр һ’әму әндәмәк буна, бәдәне ль кӧ буйа? 20Ле р’аст ньһа әндәм гәләк ьн, ле бәдән йәк ә.

21Ч’ә’в нькарә бежә дәст: «Тӧ кери мьн найейи!» У нә жи сәри ньгар’а дькарә бежә: «Һун кери мьн найен!» 22Ле сәрда әw әндәмед бәдәнейә кӧ сьст к’ьфш дьбьн, әw һе фәрз ьн 23у әw әндәмед бәдәнейә беqәдьр тенә һ’әсабе, әм һе qәдьре wан заньн у йед ә’йбә нава wеда, әм һе бь т’әрбәт дьньхемьн, 24ле әндәмед мәйә беә’йб нә һ’әwще wе йәке нә. Ле Хwәде бәдән һәвва кьр, кӧ йе беqәдьр һе qәдьр бьстинә, 25wәки дӧтирәти нәк’әвә нава бәдәне, ле һ’әму әндәм жь һәвдӧр’а шәwат бьн. 26Ләма, гава әндәмәк еше дьк’ьшинә, һ’әму әндәм һәвр’а дешьн, ле гава әндәмәк те пәсьндайине, һ’әму әндәм т’әви wе ша дьбьн[+].

27Аwа һун бәдәна Мәсиһ ьн у һәр йәк жь wә әндәмәки бәдәна Wи йә[+]. 28У Хwәде пешийе һьнәк щьвинеда кьрьнә шанди, йа дӧда п’ехәмбәр[†], йа сьсийа дәрсдар, паше йед к’әрәмәткьр, пәйр’а йед хwәйийе п’ешк’ешед нәхwәшqәнщкьрьне, к’омәкдарийе, сә’витийе у йед зьманед хәриб[*][+] . 29Чьма һ’әму шанди нә? Чьма һ’әму п’ехәмбәр ьн? Чьма һ’әму дәрсдар ьн? Чьма һ’әму к’әрәмәта дькьн? 30Чьма һ’әму хwәйийе п’ешк’ешед нәхwәшqәнщкьрьне нә? Чьма һ’әму бь зьманед хәриб хәбәр дьдьн? Чьма һ’әму зьмана шьровәдькьн? 31Дә һун һ’әйра п’ешк’ешед һе мәзьнда бьн.

Ле әзе р’екә һәрә qәнщ жи нишани wә кьм[+].

### 13


Һ’ьзкьрьн

1Һәгәр әз бь зьманед мәрьва йан мьлйак’әта хәбәр дьм, ле дьле мьнда һ’ьзкьрьн т’ӧнәбә, әзе бьбьмә мина wи зәнгьле кӧ дькә зьнгин йан жи болмед сьфрә кӧ дькьнә шьнгин. 2Һәгәр п’ешк’еша п’ехәмбәртийе мьнр’а һәбә у сәр һ’әму сӧр’а вәбьм, һ’әму занәбуне фә’м бькьм у һәгәр баwәрийа мьн жи һаqас һәбә, һ’әта ч’ийа жи жь щи бьгӧһезьм, ле һ’ьзкьрьн дьле мьнда т’ӧнәбә, әз нә т’ӧ тьшт ьм[*][+] . 3У һәгәр һәбука хwә пева бәлайи бәләнгаза кьм у бәдәна хwә жи бьдьмә дәр бона шәwьтандьне, ле һ’ьзкьрьн дьле мьнда т’ӧнәбә, т’ӧ к’ар нагьһижә мьн.

4Һ’ьзкьрьн думькдьреж у ширьн ә, һ’ьзкьрьн һ’әвсудийе накә, һ’ьзкьрьн к’ӧбар набә, п’ьшька хwәда наwәрьмә, 5беп’әргал нинә, йа хwә нагәр’ә, зу һерс нак’әвә, к’ине нажо, 6дьле хwә ль нәһәqийе ша накә, ле р’астийер’а ша дьбә. 7Һ’ьзкьрьн һәр гав дадьхә, һәр гав баwәр дькә, һәр гав хwәйигӧман ә, һәр гав сәбьр дькә.

8Һ’ьзкьрьн т’ӧ щар к’ӧта набә. Һәгәр п’ехәмбәрти һәбьн, wе бәтал бьн, һәгәр зьманед хәриб һәбьн, wе дәнгед wан бенә бьр’ине, һәгәр занәбун һәбә, wе дәрбаз бә һәр’ә. 9Бәле әм жь п’ьр’и-һьндьки заньн у жь п’ьр’и-һьндьки п’ехәмбәртийе дькьн. 10Ле гава к’амьлти бе, һьнге нәк’амьлти wе дәрбаз бә һәр’ә.

11Гава әз зар’ бум, мьн мина зар’а хәбәр дьда, мина зар’а дьфькьрим, мина зар’а дьда бәр һ’әсеб. Гава әз мәзьн бум, әw тьштед зар’отийе мьн жь хwә дур хьстьн[+]. 12Ньһа әм чаwа qәрәт’уки нәйнькеда дьбиньн, ле һьнге әме р’у бь р’у бьбиньн. Ньһа әз жь п’ьр’и-һьндьки заньм, ле һьнге әзе т’ам нас бькьм, чаwа әз һатьмә наскьрьне[+].

13Аwа ньһа әв һәрсек дьминьн: Баwәри, гӧман у һ’ьзкьрьн. Ле һ’ьзкьрьн сәр wанр’а йә.

### 14


Бона п’ешк’ешед Р’ӧһ’е Пироз: П’ехәмбәрти у зьманед хәриб

1Дәмана һ’ьзкьрьнеда бьн у һ’әйра п’ешк’ешед р’ӧһ’анида бьн, илаһи п’ехәмбәртикьрьне[+]. 2Әwе кӧ бь зьмане хәриб хәбәр дьдә, әw нә кӧ мерьвр’а хәбәр дьдә, ле Хwәдер’а, чьмки кәсәк Wи фә’м накә. Әw бь qәwата Р’ӧһ’ сӧр’а дьбежә. 3Ле бәле йе кӧ п’ехәмбәртийе дькә, әw мерьвр’а хәбәр дьдә, баwәрийа wан ава дькә, дьл дьдә бәр wан у бәр дьле wанда те. 4Әwе кӧ бь зьманед хәриб хәбәр дьдә, т’әне баwәрийа хwә ава дькә, ле әwе кӧ п’ехәмбәртийе дькә, щьвине пева ава дькә. 5Әз дьхwазьм кӧ һун һ’әму жи бь зьманед хәриб хәбәр дьн, ле әз һе дьхwазьм кӧ һун п’ехәмбәртийе бькьн, чьмки йе п’ехәмбәртийе дькә, жь йед бь зьманед хәриб хәбәр дьдә четьр ә, пештьри wи wәхте кӧ те шьровәкьрьне, wәки щьвин бе авакьрьне[+].

6Аwа хушк-бьрано, һәгәр әз бемә щәм wә бь зьманед хәриб хәбәр дьм, әзе чь к’аре бьдьмә wә? Т’ӧ к’аре надьм һәгәр әз ә’йантийе, йан занәбуне, йан п’ехәмбәртийе, йан һинкьрьне wәр’а нәйньм? 7Һащәтед нәбинбәрә кӧ дәнг дәрдьхьн, әм бежьн бьлур бә, йан чәнг[†], һәгәр дәнге wан нәзәлал бә, wе чаwа заньбьн чь мьqам те лехьстьне? 8Йан жи, һәгәр бор’и дәнгәки нәнас дәрхә, к’е wе к’аре хwә ль шер’ бькә[+]? 9Ӧса жи һун, һәгәр бь зьмен хәбәрәкә фә’мдари нәбежьн, wе чаwа бьзаньбьн һун чь дьбежьн? Хәбәрдана wәйе мина байе сар бә. 10К’ьфш ә кӧ дьнйайеда чьqас щур’ә-щур’ә зьман һәнә, ле жь wан йәк жи бе фә’мин нинә. 11Ле, һәгәр әз зьманәки фә’м накьм, әз бона йе wи зьмани хәбәр дьдә хәриб ьм у йе хәбәр дьдә жи бона мьн хәриб ә. 12Ӧса жи һун кӧ һ’әйра п’ешк’ешед р’ӧһ’анида нә, нава wан п’ешк’ешада һе пешда һәр’ьн, к’ижан щьвине ава дькьн.

13Бона ве йәке әwе кӧ бь зьманед хәриб хәбәр дьдә, бьра дӧа бькә кӧ шьровәкә жи. 14Чьмки гава әз бь зьманед хәриб дӧа дькьм, әw р’ӧһ’е мьн дӧа дькә, ле һ’ьше мьнда тьшт р’унани. 15Әз чь бькьм? Әзе һьн бь р’ӧһ’е хwә дӧа бькьм, һьн жи бь һ’ьше хwә, һьн бь р’ӧһ’е хwә бьстьрем, һьн жи бь һ’ьше хwә[+]. 16Һәгәр тӧ бь р’ӧһ’е хwә шькьрийе бьди, әwе кӧ мина нәзана сәкьни йә, wе чаwа р’азидарийа тәр’а qайл бә бежә: «Амин[†]»? Әw qәт фә’м накә жи, тӧ чь дьбежи[+]. 17Бәле тӧ р’ьнд р’азибуне дьди, ле баwәрийа йе дьн найе авакьрьне.

18Әз жь Хwәдейе хwә р’ази мә, кӧ жь wә һ’әмуйа зә’фтьр бь зьманед хәриб хәбәр дьдьм. 19Ле бәле щьвинеда әз һе дьхwазьм пенщ хәбәред фә’мдари бежьм, wәки һьнәкед дьн жи һин бькьм, нә кӧ бь һ’әзара хәбәред хәриб.

20Хушк-бьрано, һ’ьше хwәда зар’ нибьн! Һьндава хьрабийеда мина зар’а бьн, ле һ’ьше хwәда гьһишти бьн[+]. 21Qанунеда ньвисар ә:

«Әзе бь мәрьвед хwәйе зьманед хәриб у заред[†] хәриба ве щьмә’тер’а хәбәр дьм,
ле бәле wе һьнге жи гӧһдарийа Мьн нәкьн, Хӧдан дьбежә»[*] .

22Аwа п’ешк’еша зьманед хәриб нишанәк ә, нә кӧ бона баwәрмәнда, ле бона нәбаwәра у п’ехәмбәрти жи нә кӧ бона нәбаwәра йә, ле бона баwәрмәнда[*][+] . 23Һәгәр т’әмамийа щьвине пева бьщьвә у һ’әму жи зьманед хәриб хәбәр дьн, һьнге һьнәкә нәзан йан нәбаwәр бьк’әвьнә һьндӧр’, wе нәбежьн: «Әвана дин бунә»[+]? 24Ле һәгәр һ’әму жи п’ехәмбәртийе бькьн, һьнге йәки нәбаwәр йан нәзан бьк’әвә һьндӧр’, wе жь һ’әму готьнед wан хwә мӧкӧр’ бе у бе гӧнәк’аркьрьне[†], 25сӧр’ед дьле wида жи wе бенә ә’йанкьрьне у дәвәр’у ль бәр Хwәде бьк’әвә, wи бьһ’әбинә у дәнг һьлдә бежә: «Р’асти жи Хwәде нав wәда йә!»


Ә’рф-ә’дәтед щьвине

26Әм иди чаwа бькьн гәли хушк-бьра? Гава һун дьщьвьнә щики, һәр кәсе жь wә чи wи һәбә, һәгәр к’ӧлам бә, һинкьрьн бә, ә’йанти бә, хәбәрдана зьманед хәриб бә, шьровәкьрьна зьманед хәриб бә, бьра һ’әму жи бона авабуна щьвине бьн[+]. 27Һәгәр йәк бь зьмане хәриб хәбәр дьдә, бьра дӧдӧ бьн, йан йа лапә зә’ф сьсе, ле бьра йәк пәй йәкир’а хәбәр дә у йәк жи шьровәкә. 28Ле һәгәр кәсәк т’ӧнә кӧ шьровәкә, бьра әw щьвинеда дәнге хwә нәкә, т’әне бәр хwәда Хwәдер’а хәбәр дә. 29У жь п’ехәмбәра жи бьра дӧдӧ бьн, йан йа лапә зә’ф сьсе хәбәр дьн у йед дьн бьра ә’нәнә кьн[+]. 30Ле һәгәр ль бәр йәки жь нава р’уньштийа жи тьштәк вәбә, иди бьра йе пешьн дәнге хwә бьбьр’ә. 31Чьмки һун һ’әму жи, йәк пәй йәкир’а дькарьн п’ехәмбәртийе бькьн, wәки һ’әму жи һин бьн у һ’әму жи дьл бьстиньн. 32У р’ӧһ’ед п’ехәмбәра бьн сә’витийа п’ехәмбәрада нә, 33чьмки Хwәде нә Хwәдейе беп’әргалийе йә, ле Йе ә’дьлайийе йә.

Чаwа нава һ’әму щьвинед щьмә’та Хwәдеда[*] , 34бьра жьнед wә щьвинеда хwә кәр’ кьн, чьмки изьна wан т’ӧнә хәбәр дьн, ле бьра гӧһдар бьн, чаwа Qанун жи дьбежә[+]. 35Ле һәгәр әw тьштәки дьхwазьн бьзаньбьн, бьра ль мале жь меред хwә бьпьрсьн, чьмки нә щайиз ә кӧ жьн щьвинеда хәбәр дә.

36Т’ӧ хәбәра Хwәде жь wә дәрк’әт? Йан т’әне гьһиштә wә? 37Һәгәр йәк дьфькьрә, кӧ хwәха п’ехәмбәр ә йан р’ӧһ’ани йә, бьра заньбә чь кӧ мьн wәр’а ньвисин, т’әмийа Хӧдан ә. 38Ле һәгәр йәк гӧһ надә ван тьшта, һун жи гӧһ нәдьнә wи.

39Аwа хушк-бьрано, һ’әйра п’ехәмбәртикьрьнеда бьн у дәнге йед бь зьманед хәриб хәбәр дьдьн нәдьнә бьр’ине[+]. 40Т’әне һәр тьшт бьра бь т’әрбәт, щи бь щи у маqули бә[+].

### 15


Р’абуна Мәсиһә жь мьрьне

1Әз wе Мьзгинийе[†] дьхwазьм биньмә бира wә хушк-бьрано, йа кӧ мьн wәр’а даннасин кьр у wә qәбул кьр, сәр wе жи сәкьнинә. 2Бь wе жи һун хьлаз дьбьн, һәгәр wе хәбәре, йа кӧ мьн wәр’а даннасин кьр, qәwин бьгьрьн. Һәгәр на, баwәрийа wәйе бадиһәwа[†] бә[+].

3Мьн әв йәка сәр һәр тьштир’а, чаwа станд, ӧса жи да wә, кӧ Мәсиһ бона гӧнед мә мьр, ль гора ньвисара[*][+] 4у һатә дәфьнкьрьне[†], р’ожа сьсийа Әw Хwәдеда жь мьрьне р’абу ль гора ньвисара[*] ,[+] 5Пәтрусва[*] хӧйа бу, пәйр’а һәр донздәһ шандийава[*][+] . 6Паше щарәкер’а пенсьд хушк-бьрайи зедәтьрва хӧйа бу, жь wан гәләк һ’әта ньһа сах ьн, ле һьнәк жи мьрьнә. 7Паше Аqубва[†] хӧйа бу, пәйр’а һ’әму шандийава[+].

8Ахьрийе, пәй һ’әмуйар’а мьнва хӧйа бу, чаwа йәки нә сәре хwә жь дийа хwә буйи[*][+] . 9Чьмки әз жь шандийа йе һәри паш ьм, кӧ нә лайиq ьм шанди жи бемә готьне, чьмки мьн щьвина Хwәде зеранд[*][+] . 10Ле әз бь к’әрәма Хwәде мә чь жи һәмә у к’әрәма Wи кӧ бь мьнр’а йә, бош-бәтал нибу. Ле сәрда әз жь wан һ’әму шандийа зә’фтьр хәбьтим у нә кӧ әз бум, ле к’әрәма Хwәдейә кӧ бь мьнр’а йә[+]. 11Аwа һәгәр әз бьм, йан әw бьн, әм һ’әму жи аһа даннасин дькьн у wә аһа жи баwәр кьрийә.


Р’абуна баwәрмәндайә жь мьрьне

12Аwа һәгәр әм даннасин дькьн, кӧ Мәсиһ жь мьрьне р’абуйә, чаwа жь wә һьнәк дьбежьн, кӧ р’абуна мьрийа т’ӧнә[+]? 13Һәгәр р’абуна мьрийа т’ӧнә, кӧ ӧса йә Мәсиһ жи жь мьрьне р’анәбуйә. 14У һәгәр Мәсиһ жь мьрьне р’анәбуйә, кӧ ӧса йә даннасинийа мә жи бош-бәтал ә у баwәрийа wә жи бош-бәтал ә. 15У әме жи бьбьнә шә’дед Хwәдейә дәрәw, чьмки мә бона Хwәде шә’дәти да, кӧ Әwи Мәсиһ жь мьрьне р’акьр, ле һәгәр мьрийе р’анәбьн, кӧ ӧса йә Әw жи жь мьрьне р’анәкьрийә. 16Чьмки һәгәр мьрийе р’анәбьн, кӧ ӧса йә Мәсиһ жи жь мьрьне р’анәбуйә. 17У һәгәр Мәсиһ жь мьрьне р’анәбуйә, wәки ӧса йә баwәрийа wә бадиһәwа йә, һәла һе һунә нава гӧнед хwәда нә[+] 18у әwед баwәрийа Мәсиһда жи мьрьнә ӧнда бунә[+]. 19Һәгәр т’әне әм бона ве жийине гӧмана хwә Мәсиһ тиньн, кӧ ӧса йә әм жь һ’әму мәрьва мә’рьмтьр ьн.

20Ле р’аст Мәсиһ жь мьрьне р’абуйә, чаwа бәре дәрәмәта пешьн[†] жь нава мьрийа р’абуйи[+]. 21Мьрьн р’уйе мәрьвәкида бу, бь мәрьвәки жи wе р’абуна мьрийа бьбә[+]. 22Чаwа һ’әмуйед жь Адәм[†] буйи дьмьрьн, ӧса жи һ’әмуйед жь Мәсиһ буйи wе сах бьн. 23Ле һәр кәс дора хwәда: Пешийе Мәсиһ чаwа бәре дәрәмәта пешьн, паше йед п’ара Мәсиһ, wәхте һатьна Wида[+]. 24Һьнге ахьри wе бе, гава к’ока һәр сәрwертийе, һ’ӧкӧмәтийе у qәwате бинә у п’адшатийе бьдә дәсте Бав Хwәде[+]. 25Чьмки Әw гәрәке п’адшатийе бькә, һ’әта кӧ Хwәде һ’әму дьжмьна бькә бьне п’ийед Wи[*][+] . 26Дьжмьне хьлазийе кӧ wе к’оке ле бинә, мьрьн хwәха йә, 27чьмки ньвисар дьбежә: «Хwәде һәр тьшт бьне п’ийада ельми Wи кьр». Ле гава те готьне «һәр тьшт» ельми Wи кьр, фә’мдари йә, пештьри Wи Хwәдейи, Йе кӧ һәр тьшт ельми Wи кьр[*][+] . 28У гава һәр тьшт ельми Wи бьн, һьнге Кӧр’ Хwәха жи wе ельми Wи Хwәдейи бә, Йе кӧ һәр тьшт ельми Wи кьр, wәки һәр тьштида Әw бьбә Хwәдейе һәр тьшти[+].

29Wәки дьн готи, әwед кӧ бона мьрийа тенә ньхӧмандьне wе чь бькьн? Һәгәр мьрийе т’ӧ щар р’анәбьн, иди чьма бона мьрийа тенә ньхӧмандьне? 30Чьма әм жи һәр гав хwә давежьнә сәр села сор[+]? 31Әw фьр’наqбуна мьн шә’дә йә, хушк-бьрано, йа кӧ әз пе wә фьр’наq дьбьм йәктийа Мәсиһ Исайе Хӧдане мәда, әз һәр р’ож дәст жь ә’мьре хwә дьк’ьшиньм[+]. 32Һәгәр мьн Әфәседа шәр’е хwә дәрәща мәрьвайеда т’әви «сә’ва» кьр, чь к’әтә к’исе мьн? Һәгәр р’абуна мьрийа wе т’ӧнәбә, дә иди «әм бьхwьн-вәхwьн, чьмки әме сьбе бьмьрьн»[*] , чаwа һьнәк дьбежьн. 33Нәхапьн! «Һәвалтийа хьраб мәрьве хwәйип’әргал хьраб дькә»[*] . 34Р’аст бьфькьрьн, сәр һ’ьше хwәда wәрьн, иди гӧна нәкьн, чьмки һьнәк жь wә һе Хwәде нас накьн, әз ве йәке дьбежьм, кӧ һун шәрм бькьн[+].


Qальбе нуйи пәй р’абуна мьрьнер’а

35Ле бәле йәке бежә: «Мьри чаwа дькарьн р’абьн у qальбе wане чаwа бә?» 36Сәре аqьл! Әw т’охьме кӧ тӧ дьчини, һ’әта «нәмьрә» жийинер’а шин набә[+]. 37У әw тьште кӧ тӧ дьчини, нә кӧ wи qальби дьчини, к’ижан кӧ wе бьгьһижә, ле һ’әбәкә садә йә, мәсәлә гәньм, йан жи жь т’охьмед майин. 38У Хwәде qальб дьдә wи т’охьми, чаwа кӧ дьхwазә у һәр т’охьмәк qальбе хwә дьстинә. 39Һ’әму qальб хун-гоштәк ниньн, qальбе мерьв башqә йә у qальбе һ’әйwен башqә, йе тәйрәда башqә йә, йе мә’сийа жи башqә. 40Qальбед ль ә’змен жи һәнә, qальбед ль дьне жи һәнә, ле р’әwша йед ә’змен башqә йә у йед дьне башqә. 41Р’әwша тә’ве башqә йә, р’әwша һиве башqә у р’әwша стәйрка жи башqә йә у һәр стәйркәк бь р’әwша хwә жь һәв тенә фьрqикьрьне. 42Бь ви аwайи жи р’абуна мьрийа йә: Qальбе дерьс те чандьне, йе нәдерьс wе р’абә[+]. 43Әw бер’әwш те чандьне, бь р’әwше wе р’абә, әw бет’аqәтийе те чандьне, бь qәwате wе р’абә. 44Qальбе бинбәр те чандьне у qальбе р’ӧһ’ани wе р’абә.

Чаwа кӧ qальбе бинбәр һәйә, ӧса жи qальбе р’ӧһ’ани һәйә. 45Аһа жи ньвисар ә: «Мәрьве пешьн Адәм[†], бу бинбәрәки сах»[*] , ле Адәме пашьн бу р’ӧһ’әки жийиндайине[+]. 46Ле бәле пешийе йе р’ӧһ’ани нәбу, ле йе бинбәр, паше йе р’ӧһ’ани. 47Мәрьве пешьн жь хwәлийа ә’рде бу, мәрьве дӧда жь ә’змен бу[+]. 48Чаwа йе жь хwәлийе бу, ӧса жи йед жь хwәлийе нә, чаwа йе жь ә’змен ә, ӧса жи йед жь ә’змен ьн. 49У мә чаwа кьрасе йе жь хwәлийе ль хwә кьрийә, әме ӧса жи кьрасе йе жь ә’змен ль хwә кьн[+].

50Готьна мьн әв ә хушк-бьрано, wәки хун у гошт ль П’адшатийа Хwәде нькарьн wар бьн, нә жи дерьсбун wе ль нәдерьсбуне wар бә. 51К’а бьбьһен, әз сӧр’әке wәр’а бежьм: Әм һ’әмуйе нәмьрьн, ле әм һ’әмуйе жи бенә гӧһастьне[*] ,[+] 52ньшкева, чаwа ч’ә’ве хwә бьгьри-вәки, дәма бор’ийа ахьрийе бе ледане. Чьмки гава бор’и бе ледане, мьри wе нәдерьсбуйи р’абьн, әме жи бенә гӧһастьне[+]. 53Чьмки гәрәке әви дерьс нәдерьсийе ль хwә wәргьрә у әви мьри нәмьрийе ль хwә wәргьрә[+]. 54Ле гава әви дерьс нәдерьсийе ль хwә wәргьрә у әви мьри нәмьрийе ль хwә wәргьрә, һьнге әw готьне бе сери, кӧ ньвисар ә:

«Сәрк’әтьне мьрьн һ’уфи хwә кьр»[*] .
55«Мьрьн, к’ане qиле жә’ра тә?
Мьрьн, к’ане сәрк’әтьна тә?»[*][+]

56Qиле мьрьне гӧнә йә у qәwата гӧна жь Qануне йә[+]. 57Ле шькьр жь Хwәде, кӧ әм бь дәсте Хӧдане мә Иса Мәсиһ сәр хьстьн[+].

58Аwа хушк-бьрайед мьнә дәлал, qәwин бьминьн, жь щийе хwә нәһ’әжьн, һәр гав шьхӧле Хӧданда пешда һәр’ьн, бьзаньбьн хәбата wә бош-бәтал нинә ль бәр Хӧдан.

### 16


Бона к’омәкт’опкьрьне

1Ле ньһа дәрһәqа к’омәкт’опкьрьна бона щьмә’та Хwәде, мьн чаwа т’әми да щьвинед Галатйайе, һун жи ӧса бькьн:[+] 2Һәр йәкшәм, дәсте жь wә һәр кәсива чьqас те, бьра тьштәки дәсте хwәр’а паш хә, нәбә кӧ гава әз бем, һьнге бе т’опкьрьне[+]. 3У гава әз бем, һун жи р’е к’ижанар’а дьбиньн, әзе пе дәсте wан, бь ньвисар п’ешк’ешед wә бьшиньмә Оршәлиме[†][+]. 4У һәгәр мьнр’а жи бьк’әвә, кӧ әз һәр’ьм, иди әwе т’әви мьн бен.


Т’ьвдиред Паwлос

5Пәй чуйина qәза Мәкәдонйайер’а, әзе сәрики ль wә хьм, чьмки әзе Мәкәдонйайер’а дәрбаз бьм[+]. 6Дьбә кӧ ль щәм wә бьминьм, йан жи зьвьстана хwә wьр дәрбаз кьм у һьнге һун дькарьн мьн вәр’екьн, әз к’ӧда кӧ һәр’ьм. 7Чьмки әз ньһа нахwазьм кӧ wә сәр р’ийа хwә бьбиньм һәр’ьм, ле әз гӧман ьм кӧ хеләке щәм wә бьминьм, һәгәр Хӧдан һ’ьз бькә. 8Ле ньһа әзе һ’әта Р’ожа Пенщийә һ’әсаб[†], ль Әфәсе бьминьм,[+] 9чьмки дәргәһәки херейи мәзьн ль бәр мьн вәбуйә у пәйк’әтийед мьн гәләк ьн.

10Һәгәр Тимот’ейо бе щәм wә, ӧса бькьн кӧ әw жь wә вәнәк’ьшә, чьмки әw жи бона Хӧдан дьхәбьтә, чаwа әз[+]. 11Ӧса бьра тӧ кәс wи беqәдьр нәкә. Wи бь хер-сьламәт вәр’екьн, wәки бе щәм мьн, чьмки әз һивийа wи у бьрайед т’әви wи мә.

12Ле дәрһәqа Аполойе бьрада, мьн гәләки лава же кьр, кӧ т’әви бьра сәр wәда бьһата, ле нета wи һатьне ньһа qәт т’ӧнәбу, ле wе бе, гава мәщал бьк’әве[+].


Готьнед ахьрийе

13Һ’ьшйар бьминьн, баwәрийеда һ’имгьрти бьн, ә’гит бьн, бьшьдьн,[+] 14бьра һәр кьрьнед wә бь һ’ьзкьрьне бьн[+].

15Ньһа һун заньн кӧ Стефанас мала хwәва баwәрмәндед qәза Ахайайейә пешьн ә у wан хwә данә хьзмәтк’арийа щьмә’та Хwәде. Иди әз һиви жь wә дькьм хушк-бьрано,[+] 16кӧ һун гӧр’а йед ӧсада бьн, ӧса жи гӧр’а wан һ’әмуйада, йед кӧ т’әви шьхӧле ве хәбате дьбьн[+].

17Әз бона һатьна Стефанас, Фортунато у Ахайико ша мә, баре дьле мьнда wана дәwса wә гьрт, 18бь wе йәке дьле мьн у wә жи р’ьһ’әт кьрьн. Qәдьре йед ӧса бьгьрьн.

19Щьвинед qәза Асйайеда ль wә сьлав дькьн. Акила у Прьскила т’әви щьвина мала хwәда гәләки йәктийа Хӧданда ль wә сьлав дькьн[+]. 20Һ’әму хушк-бьрайед вьр ль wә сьлав дькьн. Бь р’амусана шире һ’әлал ль һәвдӧ сьлав кьн[+].

21Әв сьлав, бь дәстньвисара мьн Паwлос ә[+]. 22Һәгәр йәк Хӧдан һ’ьз накә, бьра ньфьр’ ль wи бә. «Маранат’а[*]»[+]. 23К’әрәма Хӧдан Иса ль wә бә. 24Әз wә п’ара Мәсиһ Иса к’әтийа һ’ьз дькьм.

## КОРЬНТ’И II

### КОРЬНТ’И II

КОРЬНТ’И II


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]


НӘ’МА ПАWЛОСӘ ДӦДА КОРЬНТ’ИЙАР’А


Пешготьн

Хӧйа дьбә кӧ «Нә’ма Корьнт’ийайә Дӧда» жи мина нә’ма пешьн, Паwлос дәма р’еwитийа хwәйә 3-да ньвисийә, незики сала 56-а. Гава әwи ньвиси, һәләqәтийа wи у щьвина Корьнт’е һәвр’а һаqаси п’ак нибу. Хӧйа дьбә кӧ жь әндәмед щьвине һьнәк һьмбәри wи р’абьбун, әwи жи бәрк’ ль wан һьлатьбу, ле нә’ма хwәда сәбьр у һ’ьзкьрьна хwә һьндава wанда хwәй кьрийә у гӧмана хwә жи жь wан нәбьр’ийә, кӧ wе ахьрийе һәвр’а т’ьфаq бьн у мьqабьлбуне т’ӧнәбә.

Паwлос п’ара нә’мейә пешьнда һәләqәтийа хwә у щьвина Корьнт’е ә’нәнә дькә у шьровәдькә, кӧ чьма нә’ма бәреда ӧса һ’ьшк ль wан һьлатьбу, йед кӧ мьqабьли wи бун. Әw ньһа ве нә’меда шькьрдайина хwә ә’лам дькә, кӧ һьлатьна wийә һ’ьшк бу мә’ни, кӧ әw сәр кьрьна хwә п’ошман бун, вәгәр’ийан у готьнед wир’а qайл бун (сәред 1-е һ’әта 7-а).

Паше Паwлос р’е дьдә бәр баwәрмәнда, кӧ әw алийе п’ешк’ешед бона алик’арийа баwәрмәндед Щьһустанейә дәсттәнг мәр’д бьн (сәред 8-а һ’әта 9-а).

Сәред хьлазийеда жи Паwлос дәрһәqа qӧльхе шандити у р’абун-р’уньштьна хwәда дьбежә. Әw бона wан дьбежә, йед кӧ хwә чаwа шандийед р’аст һ’әсаб дькьрьн, ле Паwлос шандийе дәрәw (сәред 10-а һ’әта 13-а). Ле бәле ве нә’меда мәрәме Паwлос т’ӧ щар нә әw бу, кӧ әwи наве хwә бьльнд кьра, йан хwә бьльнд бьгьрта у п’әйе һинкьрьна хwә бьда. Ле әw пьштгьрийе qӧльхе шандитийа хwә дькә, wәки бькарьбә Мьзгинийа р’аст бьдә qәбулкьрьне, кӧ һ’әму жи Мәсиһ нас кьн у qәбул кьн чаwа Хӧдан.

Пешготьн (1:1-11)
Паwлос у щьвина Корьнт’е (1:12–7:16)
К’омәкдарийа бона баwәрмәндед Щьһустане (8:1–9:15)
Щабдайина Паwлос бона һ’ӧкӧме шандитийа хwә (10:1–13:10)
Пашготьн (13:11-13)

### 1


Сьлавкьрьн

1Жь Паwлосе бь ә’мьре Хwәде шандийе[†] Мәсиһ Иса у Тимот’ейойе бьрайе мә,

щьвина[†] Хwәдейә Корьнт’ер’а у wе т’әмамийа щьмә’та Хwәдер’а, йа кӧ т’әвайийа qәза Ахайайеда йә:[+]

2Дә бьра к’әрәм[†] у ә’дьлайийа Баве[†] мә Хwәде у Хӧдан[†] Иса Мәсиһ ль wә бә.


Паwлос шькьрийе дьдә Хwәде

3Шькьр Хwәдейе Баве Хӧдане мә Иса Мәсиһр’а, Баве дьлшәwатийе у Хwәдейе һ’әму бәрдьлийе[†][+]. 4Әw нава һ’әму тә’ли-тәнгийада дьл дьдә бәр мә, wәки әм жи бькарьбьн дьл бьдьнә бәр wан, йед кӧ нава һәр щур’ә тә’ли-тәнгийада нә, бь wе бәрдьлийе, пе к’ижане әм хwәха жь Хwәде тенә бәрдьликьрьне. 5Бәле чаwа әм т’әви wан щәфайед Мәсиһә гәләк дьбьн, ӧса жи гәләки бь дәсте Мәсиһ бәр дьле мәда те һатьне[+]. 6Һәгәр әм тә’ли-тәнгийада нә, әw бона бәрдьли у хьлазбуна[†] wә йә у һәгәр әм бәрдьликьри нә, әw бона wе бәрдьлийа wә йә, кӧ һун бькарьбьн бь сәбьре wан тә’ли-тәнгийа бьк’ьшиньн, к’ижана әм жи дьк’ьшиньн[+]. 7У әм wәда ә’сәйи гӧман ьн, чьмки әм заньн кӧ һун чаwа т’әви щәфайед мә нә, ӧса жи т’әви бәрдьлийа мә нә.

8Әм нахwазьн кӧ һун һаш жь wан тә’ли-тәнгийа т’ӧнәбьн хушк-бьрано, йед кӧ мә qәза Асйайеда к’ьшандьн. Әм жь qәwата хwә дәр һаqаси к’әтьнә бьн баред гьран, һ’әта кӧ мә дәсте хwә жь ә’мьре хwә жи к’ьшанд[+]. 9Бәле мә хwәр’а qьрара мьрьне һ’әсаб кьр, ле әв йәк бу wәки әм гӧмана хwә нәдьнә сәр хwә, ле сәр Хwәде, Йе кӧ мьрийа жь гор’а р’адькә[+]. 10Жь дәсте wе мьрьна тьрс у хоф Әwи әм хьлаз кьрьн у wе хьлаз кә жи. У гӧмана мә һәйә кӧ wе диса мә хьлаз кә,[+] 11бь алик’арийа wан дӧайед кӧ һун бона мә дькьн. Бь ви аwайи бь сайа дӧайед гәләка к’әрәм[†] wе мәр’а бе дайине у гәләке бона мә шькьрийе бьдьнә Хwәде[+].


Паwлос шьровәдькә чьма нәчуйә Корьнт’е

12Р’успитийа мә әв ә: Исафа мә шә’дәтийе дьдә, wәки мә бь дьле сах у вәкьри[*] жь Хwәдеда ль ве дьне ә’мьре хwә дәрбаз кьр, илаһи[†] һьндава wәда, нә кӧ бь сәрwахтийа[†] мәрьвайийе[†], ле бь к’әрәма Хwәде[+]. 13Әм тьштәки дьн wәр’а наньвисьн, пештьри wан тьштед кӧ һун дькарьн бьхуньн у фә’м бькьн у әз гӧман ьм кӧ һуне т’ам фә’м бькьн,[+] 14чаwа жь п’ьр’и-һьндьки wә әм фә’м кьрьнә, wәки һун бьгьһижьнә wе фә’мине кӧ әм р’успитийа wә нә, чаwа һун жи йа мә нә, Р’ожа һатьна Хӧдан Иса.

15Мьн бь ве гӧмане шеwьра хwә кьр, пешийе бьһатама щәм wә, кӧ wә дӧ щара к’әрәм бьстанда,[+] 16аwа готи сәрик бьда wә, жь щәм wә бьчума Мәкәдонйайе у жь Мәкәдонйайе жи диса сәр wәда вәгәр’ийама, кӧ wә жи әз ль алийе Щьһустанеда[†] вәр’екьрама[*][+] . 17Гава әз аһа дьшеwьрим, гәло мьн сьвькайи кьр? Йан шеwьра хwәда мина бәнде ве дьнйайе шеwьрим, кӧ «Бәле» у «На»-йа мьн сьбәһ-евар нәбә йәк? 18Ле Хwәде шә’дә йә, кӧ созе мә wәр’а нәбуйә «Бәле» у паше «На»[+]. 19Чьмки Кӧр’е Хwәде[†], Иса Мәсиһ кӧ пе мә wәр’а һатә даннасинкьрьне, (бь мьн, Силас[*] у Тимот’ейо), «Бәле» у «На» нәбу, ле нава Wида т’ьме «Бәле» йә[+]. 20Чьмки һ’әму созед Хwәде бь Иса Мәсиһ «Бәле» нә, ләма жи әм бь Wи «Амин[†]» дьбежьн, бона р’умәта Хwәде[+]. 21У Хwәде йә, йе кӧ әм wәва т’әвайи йәктийа Мәсиһда һ’имгьрти кьрьн. Хут Wи әм к’ьфш кьрьн 22у мора Хwә дани сәр мә, Р’ӧһ’е Пироз[†] кьрә дьле мә чаwа бьһе[†] жь бәр созе Хwәва[+].

23Ле сәр мьнр’а Хwәде шә’дә йә, кӧ мьн qемиши wә нәкьр, кӧ нәһатьмә Корьнт’е[+]. 24Әм һ’ӧкӧми сәр баwәрийа[†] wә накьн, чьмки һун баwәрийеда шьдийайи нә, ле әм т’әви wә дьхәбьтьн бона шабуна wә.

### 2

1Аwа мьн хwәха хwәр’а qьрар кьр кӧ диса нәйем дьле wә бешиньм. 2Чьмки һәгәр әз дьле wә бешиньм, иди к’е wе дьле мьн ша кә, пештьри әwед кӧ мьн дьле wан ешандьнә[+]? 3Мьн әw йәк нә’ма хwәда ньвисибу, кӧ нәбә гава әз бем, йед кӧ гәрәке мьн ша кьн, әw дьле мьн бешиньн. Чьмки әз wә һ’әмуйада гӧман ьм, кӧ шабуна мьн шабуна wә һ’әмуйа йә. 4Мьн бь гәләк һесьра, бь гәләк к’әдәр у к’әсәра дьле хwә wәр’а ньвиси, wәки һун нә кӧ ль бәр хwә к’әвьн, ле wәки wе к’урайийа һ’ьзкьрьна мьнә һьндава хwәда фә’м бькьн[+].


Бәрбьһерийа һьндава йе нәһәqда

5Аwа һәгәр йәки дьлеши кьр, нә кӧ т’әне дьле мьн ешанд, ле йе һьнәка жи, wәки гәләки зедә нәкьм, нәбежьм йе wә һ’әмуйа жи. 6Әw щәза бәси wи мәрьви йә, кӧ жь wә гәләка wир’а һатийә дайине[+]. 7Ле ньһа һун гәрәке бьбахшиньнә wи у ль бәр дьле wида бен, wәки к’әрби бәрхwәк’әтьне хwә ӧнда нәкә. 8Аwа әз һиви жь wә дькьм, һ’ьзкьрьна хwә һьндава wида мак кьн. 9Һәма бона wе йәке жи мьн ньвисийә, wәки wә бьщер’ьбиньм бьзаньбьм к’а һун һәр тьштида гӧһдар ьн. 10Һәгәр һун тьштәки дьбахшиньнә йәки, әз жи т’әви wә мә. У һәгәр тьштәки бахшандьне һәбә, бона wә ль бәр диндара Мәсиһ дьбахшиньм, 11wәки мирещьн[†] пьште ль мә нәшкенә, чьмки әм һаш жь һ’ӧнӧред wи һәнә[+].


Хәмгинийа Паwлосә ль Тройайе

12Гава әз бона Мьзгинидайина[†] Мәсиһ гьһиштьмә Тройайе, мьн дит кӧ Хӧдан дәрик ль бәр мьн вәкьрийә[+]. 13Ле дьле мьн нә р’ьһ’әт бу, чьмки мьн бьре хwә Тито ль wьр нәдит. Һьнге мьн хатьре хwә жь wан хwәст, чумә qәза Мәкәдонйайе[*][+] .


Сәрк’әтьна бь сайа Мәсиһ

14Ле шькьр жь Хwәде, кӧ т’ьме мә п’ега к’ома Мәсиһә сәрк’әтьнеда пешда дьбә[*] у бина наскьрьна хwә бь мә һәр дәра бәла дькә[+]. 15Чьмки әм бина Мәсиһә хwәш ьн ль бәр Хwәде, һьн нава хьлазбуйийада, һьн нава ӧндабуйийада[+]. 16Бона һьнәка әм бина мьрьне нә, кӧ wан бәрбь мьрьне дьбә у бона һьнәка жи бина жийине, кӧ wан бәрбь жийине дьбә. У к’и дькарә ви бари һьлдә? 17Әм нә мина һьнәка нә, йед кӧ хәбәра Хwәде к’ара хwәва гьредьдьн, ле бәле әм чаwа мәрьвнә жь Хwәдеда шанди, ль бәр Хwәде бь һәләqәтийа Мәсиһ пе сьтqе дьле р’аст хәбәр дьдьн.

### 3


Qӧльхк’аред Пәймана Ну

1Гәло әм диса вәдьгәр’ьн, хwәха пәсьне хwә бьдьн? Йан мина һьнәка мәр’а лазьм ә әм шә’дәнә’ма сәр wәда бьшиньн, йан жь wә бьстиньн[+]? 2Нә һун ьн шә’дәнә’мед мә дьле мәда ньвисар, алийе һәр мәрьвида наскьри у хwәнди? 3К’ьфш ә кӧ һун нә’ма Мәсиһ ьн бь хьзмәтк’арийа мә ньвисар, нә кӧ бь һ’ӧбьре, ле бь Р’ӧһ’е Хwәдейе сах, нә кӧ сәр сәлед кәвьри, ле сәр т’әхтед дьле хун у гошт[*][+] .

4Әм ве йәке Хwәдеда гӧман ьн бь сайа Мәсиһ. 5Нә кӧ әм жь хwә һ’әсаб дькьн кӧ әм лайиqи ве кьрьне нә, ле карина мә жь Хwәде йә. 6Әwи әw карин да мә, wәки әм бьбьнә qӧльхк’аред пәймана[†] ну, нә кӧ йе ньвисаре, ле йе Р’ӧһ’, чьмки qануна ньвисар дькӧжә, ле Р’ӧһ’ дьдә жийине[+].

7Аwа һәгәр әw qӧльхе кӧ сәр кәвьра бь һ’әрфа к’олайи бу у ахьрийе мьрьне пешда тинә һаqас хwәйир’умәт бу, wәки зар’ед Исраел[†] нькарьбун р’уйе Муса[†] бьньһер’ийана, жь дәст wе шәwqа р’уйе wийи кӧ диса wе дәрбаз буйа бьчуйа[*] ,[+] 8ле бәле qӧльхе Р’ӧһ’ wе һе чьqас хwәйир’умәт бә? 9Чьмки һәгәр әw qӧльхе кӧ ахьрийе диwан сәр мәрьвада дани, һаqас хwәйир’умәт бу, һе чьqас зедә wе хwәйир’умәт бә әw qӧльхе кӧ мәрьв пе бесущ дьбьн. 10Бәле йе кӧ хwәйир’умәт бу, әw бер’умәт дәрк’әт жь бәр wе р’умәта кӧ сәр wер’а бу. 11Һәгәр qӧльхе кӧ wе дәрбаз бьбуйа бьчуйа хwәйир’умәт бу, иди йе кӧ wе бьминә, һе чьqас хwәйир’умәт ә!

12Аwа әм хwәйе ве гӧмане нә, ләма хәбәрдана хwәда мерк’ими нә. 13Әм нә мина Муса нә, чаwа wи хели авитьбу сәр р’уйе хwә, wәки зар’ед Исраел һ’әта хьлазийе әw р’умәта wе дәрбаз буйа нәдитана[*] . 14Бәле әw сәwдайе хwәда фә’мәкори бун у һ’әта иро жи гава пәймана кәвьн дьхуньн, хут әw хели сәр фә’ме wан дьминә. Әw һьнге те һьлдане, гава әw дьбьнә п’ара Мәсиһ[+]. 15Бәле һ’әта иро жи, гава Qануна Муса[†] дьхуньн, хели сәр фә’ме wан дьминә, 16ле гава йәк ль Хӧдан вәгәр’ә, һьнге «әw хели те һьлдане»[*][+] . 17У әw Хӧдан Р’ӧһ’ ә у Р’ӧһ’е Хӧдан ль к’ӧ дәре бә, ль wе дәре жи азайи һәйә[+]. 18Аwа әм һ’әму жи р’уки бехеликьри мина нәйньке шәwqа р’умәта Хӧдан вәдьгәр’иньн[*] у әм бь дәрәщед р’умәт бь р’умәте тенә гӧһастьне, дьбьнә хут әw сурәте Wи, әв йәк бь алик’арийа Хӧдан ә, кӧ хwәха Р’ӧһ’ ә[+].

### 4


Хьзна р’ӧһ’анийә дәрданед[†] һ’әр’ида

1Бона ве йәке әм жь ви qӧльхи вәнак’ьшьн, йа кӧ мә бь р’ә’ма Хwәде стандийә[+]. 2Ле бәле әм жь тьштед ә’йбә дьзива дур ьн у фелбазийа накьн, хәбәра Хwәдеда qәлпийе накьн. Ле сәрда әм р’астийе ә’йан дькьн у бь ви аwайи хwә дийари исафа[†] һәр мәрьви дькьн ль бәр Хwәде[+]. 3Ле һәгәр әв Мьзгинийа кӧ әм дьдьн вәшарти йә жи, әw ль бәр ӧндабуйийа вәшарти йә[+]. 4Мире ве дьнйайейи нәһәq шәвәр’әша кора анийә сәр фә’ме нәбаwәра, wәки р’онайа Мьзгинийа р’умәта Мәсиһ нәдә сәр wан, Йе кӧ сурәте Хwәде йә[+]. 5Әм нә кӧ хwә даннасин дькьн, ле Иса Мәсиһ чаwа Хӧдан у хwә жи чаwа хӧламед wә, бона Иса[+]. 6Wи Хwәдейе кӧ гот: «Бьра жь тә’рийе р’онайи дәре»[*] , Wи хwәха дьле мәда шәwq да, wәки әм р’умәта Хwәде нас кьн, бь wе шәwqа кӧ жь р’уйе Мәсиһ дәрте[+].

7Ле әв хьзнә нава мә дәрданед һ’әр’ида һәйә, wәки бе к’ьфше кӧ зорайийа qәwате жь Хwәде йә, нә кӧ жь мә[+]. 8Әм һәр алийава тә’ли-тәнгийада нә, ле нав дәст-п’ийе тәнгасийада[†] начьн, дәрәще бегӧманда нә, ле бегӧман ниньн,[+] 9хwәйинәйар ьн, ле нә бейар ьн, ледайи-к’әти нә, ле нә ӧндабуйи нә[+]. 10Һәр гав әм мьрьна Иса бәдәнед хwәда дьбьн, wәки жийина Иса жи бәдәна мәда к’ьфш бә[+]. 11Чьмки әмә кӧ сах ьн, бона Иса мьрьнер’а тенә дайине, wәки жийина Иса жи qальбе мәйи мьрида к’ьфш бә[+]. 12Аwа мьрьн нава мәда йа хwә дькә, ле жийин нава wәда.

13Чаwа ньвисар ә: «Мьн баwәр кьр, ләма хәбәр да»[*] . Хут бь wи р’ӧһ’е баwәрийе әм жи баwәр дькьн у ләма хәбәр дьдьн[+]. 14Әм заньн Әwе кӧ Хӧдан Иса жь мьрьне р’акьр, wе мә жи т’әви Иса жь мьрьне р’акә у мә т’әви wә бәр хwә бьдә сәкьнандьне[+]. 15Бәле әв һ’әму бона wә йә, кӧ гава к’әрәм һе сәр гәләкада бьр’ьжә, шькьрдарийа р’умәта Хwәде жи һе зедә бә.

16Ләма әм жь ве йәке вәнак’ьшьн. Бәле әм жь дәрвава дерьс дьбьн дьчьн, ле дьлда р’ож бь р’ож нуйәжийин дьбьн[+]. 17Чьмки щәфед мәйә дәм-дәмә сьвьк мә дькьнә хwәйийе р’умәта гьранә һ’әта-һ’әтайейә бе һьмбәр[+]. 18Аwа әм дина хwә надьнә тьштед хӧйа дьбьн, ле йед нәхӧйа, чьмки тьштед хӧйа бона wәхтәки нә, ле йед нәхӧйа һ’әта-һ’әтайи нә[+].

### 5

1Чьмки әм заньн, һәгәр qальбе мәйи ахин мина коне фьрари хьраб бә, маләкә мәйә һ’әта-һ’әтайе ль ә’змана һәйә, йа кӧ бе дәст жь Хwәдеда чекьри йә. 2У бәле әм ви конида дьнә’льн, һ’әйра wе йәкеда нә, кӧ мала хwәйә ә’змани ль хwә wәргьрьн,[+] 3wәки, гава әм wе хwә wәргьрьн, бе сьт’ар к’ьфш нәбьн[+]. 4Бәле һ’әта кӧ әм ви конида дьминьн, бьн баре гьранда дьнә’льн, нә кӧ әм дьхwазьн ви жь хwә бехьн, ле йа ә’змани сәр хwә wәргьрьн, wәки йе хwәйимьрьн wе жийинеда бәтавәбә һәрә. 5Хwәде Хwәха әм ве йәкер’а һазьр кьрьнә у Р’ӧһ’е Хwә чаwа бьһе[†] жь бәр созе Хwәва да мә[+].

6Аwа әм һәр гав ве йәкеда ә’сәйи гӧман ьн. Әм заньн һ’әта әм ви qальбида дьминьн жь Хӧдан дур ьн, 7чьмки әм бь баwәрийе дьжин, нә кӧ бь дитьна ч’ә’ва[+]. 8У гӧмана мәйә ә’сәйи һәйә у һе дьхwазьн жь ви qальби дәрен ль щәм Хӧдан бьһеwьрьн. 9Бона ве йәке әм дьщә’диньн, кӧ һәгәр әм бьминьн йан дәрен, т’әне ль Wи хwәш бен[+]. 10Чьмки гәрәке әм һ’әму жи ль бәр диwана Мәсиһ бьсәкьньн, wәки һәр кәс wәкә wан ә’мәлед qальбе хwәда кьри бьстинә, чь кӧ кьрьбә, qәнщи йан хьраби[*][+] .


Qӧльхе шандитийе бона льһәванина т’әви Хwәде

11Аwа әм кӧ һаш жь хофа Хӧдан һәнә, дькьн кӧ мәрьва биньнә р’айе. У әм Хwәдева жи ә’йан ьн, гӧман һәйә, кӧ әм исафа wәва жи ә’йан ьн[+]. 12Нә кӧ әм бәр wә диса пәсьне хwә дьдьн, ле мәщале дьдьнә wә, кӧ һун бь мә бьфьр’ьн, wәки тьштәки wәйи готьне wанр’а һәбә, йед кӧ бь дитьна ч’ә’ва дьфьр’ьн, нә кӧ бь йа дьлада[+]. 13Һәгәр мә һ’ьше хwә ӧнда кьрийә, әw бона Хwәде йә, ле һәгәр әм сәр һ’ьше хwә нә, әw бона wә йә[+]. 14Һ’ьзкьрьна Мәсиһә һьндава мәда п’ейи сәр мә дькә, чьмки әм фә’м дькьн, кӧ йәк бона һ’әмуйа мьрийә, кӧ ӧса йә һ’әму жи мьрьнә[+]. 15Мәсиһ бона һ’әмуйа мьр, wәки әwед сах бона хwә сах нибьн, ле бона Wи, Йе кӧ бона wан мьр у жь мьрьне р’абу[+].

16Чь ль мә дьк’әвә, әм иди ньһа кәсәки бь тьһәре мәрьвайи наньһер’ьн. Р’аст ә wәхтәке мә бь тьһәре мәрьвайи Мәсиһ ньһер’и, ле ньһа иди әм ӧса наньһер’ьн. 17Аwа һәгәр йәк йәктийа Мәсиһда йә, әw ә’фьринәки ну йә, тьштед кәвьн дәрбаз бун чун у ва йед ну[*] һатьн[+]. 18Әв һәр тьшт жь Хwәдеда нә, кӧ әм бь Мәсиһ т’әви Хwә ль һәв анин у qӧльхе льһәванине да мә[+]. 19Аwа готи Хwәде бь Мәсиһ дьнйа т’әви Хwә ль һәв ани, нәһәqийед wан wанр’а нәһәqи һ’әсаб нәкьрьн у готьна льһәванине спартә мә[+]. 20Аwа әм жь алийе Мәсиһда qасьдийе дькьн, чаwа кӧ Хwәде бь мә һиви жь wә дькә: Әм алийе Мәсиһда р’әща жь wә дькьн, т’әви Хwәде ль һәв wәрьн![+] 21Әwи кӧ һәләqәтийа Wи т’әви гӧна т’ӧнәбу, Хwәде Әw бона мә кьрә һәвал-п’аре гӧна[*] , wәки әм йәктийа Wида бьбьнә һәвал-п’аред р’астийа[†] Хwәде[+].

### 6

1Әм жи чаwа һәвал-хәбатед Хwәде иди һиви жь wә дькьн, йед кӧ к’әрәма Хwәде стандьнә, нәһельн кӧ әw к’әрәм бефәйдә бә[+]. 2Чьмки Хwәде дьбежә:

«Дәма р’ә’м-к’әрәме Мьн дәнге тә бьһист
у р’ожа хьлазбунеда һатьмә һәwара тә»[*] .

Ва ньһа йә дәма р’ә’м-к’әрәме! Ва ньһа йә р’ожа хьлазбуне!

3Әм дькьн т’ӧ тьштида нәбьнә байисе к’әтьна т’ӧ кәси, wәки qӧльхе мә нәйе ломәк’аркьрьне. 4Ле һәр тьштида әм хwә бь сәбьра хwәйә мәзьн дьдьнә к’ьфше, чаwа qӧльхк’аред Хwәде: Тә’ли-тәнгийада, һесири-бәләнгазийа у дәрд-кӧлада,[+] 5леданада, кәлада[†] у һәр алийава һ’ьщумкьри, к’әсьри, бехәw, бьр’чи[*] , 6бь ньхта һ’әлал, бь занәбуне, бь дьле фьрә, бь ширьнайийе, бь Р’ӧһ’е Пироз у бь һ’ьзкьрьна беһ’ьләк’ари, 7бь готьна р’астийе у qәwата Хwәде. Әм бь дәсте ч’әп у р’асте жи р’астһ’әсабунева сильһ’кьри нә,[+] 8һӧрмәте у беһӧрмәтийеда, qәдьр у р’әзилийеда. Мә һ’әсаб дькьн чаwа йед дәрәwин, ле әм сәр р’астийе нә,[+] 9мә һ’әсаб дькьн чаwа йед нәнас, ле йед бь нав у дәнг ьн, чаwа йед мьри, ле ва йә әмә сах ьн, чаwа щәза станди, ле нәкӧшти нә,[+] 10әм чаwа йед зәлулийеда нә, ле әм һәр т’ьм ша нә, чаwа йед бәләнгаз, ле әм гәләка дәwләти дькьн, чаwа к’ьфш дьбә йане тьштәки мә т’ӧнә, ле һәр тьштед мә һәнә[+].

11Мә вәкьри wәр’а хәбәр дайә гәли корьнт’ийа, дьле мә жи һьндава wәда фьрә йә. 12Һун жь алийе мәда бинтәнг набьн, ле һун бина хwә ль хwә тәнг дькьн. 13Әз чаwа т’әви зар’ед хwә хәбәр дьдьм, һун жи wәкә wе йәке ль мә вәгәр’иньн у дьле хwә мәр’а вәкьн[+].


П’утп’арьстийева[†] гьредайи нибьн

14Т’әви нәбаwәра нәк’әвьнә бьне нирәки. Чь к’аре һәqийе т’әви нәһәqийе һәйә? Йан чь һәләqәтийа р’онайе т’әви тә’рийе[+]? 15У чь т’ьфаqийа[†] Мәсиһ т’әви щьн[†][*] һәйә? Йан чь п’ар нава баwәрмәнда у нәбаwәрада һәйә[+]? 16Йан жи чь һәвалтийа п’арьстгәһа[†] Хwәде т’әви йа п’ута һәйә? Чьмки әм п’арьстгәһа Хwәдейе сах ьн! Чаwа Хwәде гот:

«Әзе нава wанда бьминьм,
нава wанда бьмәшьм,
Хwәдейе wан бьм
у әwе жи щьмә’та Мьн бьн»[*][+] .
17Бона ве йәке «Хӧдан дьбежә:
Дә р’абьн жь нава wан дәрен, щӧдә бьн.
Ль тьштед һ’әрам[†] нәк’әвьн,
у Әзе wә qәбул кьм[*] ,
18Баве wә бьм,
һуне жи кӧр’ у qизед Мьн бьн,
Хӧдане Һ’әму Зорайийе дьбежә[*] ».

### 7

1Әм кӧ хwәйе ван соза нә дәлално, дә әм хwә жь һ’әму к’ьретийа[*] qальб у р’ӧһ’е хwә паqьж кьн у бь хофа Хwәде лап бӧһӧрти-жьбарә бьн[+].


Шабуна Паwлос

2Мә дьле хwәда щи кьн! Мә нәһәqи т’ӧ кәси нәкьрийә, зийан нәдайә т’ӧ кәси у кәсәк к’ара хwәр’а нәдайә хәбате[+]. 3Әз ве йәке набежьм кӧ wә нәһәq кьм, ле чаwа мьн пешда готийә, һун дьле мәда нә, һәгәр әм бьмьрьн йан бьжин әм т’әви wә нә[+]. 4Әз гәләки wәда гӧман ьм, гәләки пе wә фьр’наq дьбьм! Нава һ’әму тә’ли-тәнгийед мәда бәрдьлийа wә жь сәре мьн зедәтьр ә у шабунеда к’ьм-к’ьми мә[+].

5Бәле гава әм гьһиштьнә Мәкәдонйайе, мә qәт р’ьһ’әти нәдит, ле мә һ’әму алийава тә’ли-тәнги к’ьшандьн, дор-бәра шәр’-дә’w бун, дьлада жи хәм у дәрд бун[+]. 6Ле Хwәдейе кӧ бәр дьле шкәстийада те, бь һатьна Тито дьл да бәр мә[+] 7у нә кӧ т’әне пе һатьна wи, ле бь wе йәке жи, кӧ чаwа wә дьл дабу бәр wи. Әwи мәр’а гьли кьр, кӧ һун чьqаси дәмана мьнда нә, шин у гьри нә у хирәта мьн дьк’ьшиньн. Бь ве йәке дьле мьн һе шабун к’әте.

8Бәле һәгәр мьн пе wе нә’ме дьле wә ешанд, әз нә п’ошман ьм. Р’аст ә әз п’ошман бум, гава мьн дит кӧ wе нә’ме һьнәк wәхт дьле wә ешанд[+]. 9Ле ньһа әз ша мә, нә кӧ бона wе йәке кӧ һун бәр хwә к’әтьнә, ле чьмки һун бона т’обәкьрьне[†] бәр хwә к’әтьн. Һун ль гора хwәстьна Хwәде бәр хwә к’әтьн, ӧса кӧ wә т’ӧ зийан жь мә нәдит. 10Бәрхwәк’әтьна ль гора хwәстьна Хwәде мерьв бәрбь т’обәйийе дьбә кӧ хьлаз кә у п’ошмани теда т’ӧнә, ле бәрхwәк’әтьна жь ве дьнйайе бәрбь мьрьне дьбә[+]. 11Дә дина хwә бьдьнә wе бәрхwәк’әтьна ль гора хwәстьна Хwәде кӧ чьqас к’ар да wә: Wә чаwа щә’данд бь р’успити щаба хwә да! Чь һерс, чь хоф, чь һ’ьзрәт, чь хирәт, чь щәзадайина бона нәһәqийе! Wә һ’әму алийава хwә да к’ьфше, кӧ һун ван йәкада сәр ньхта һ’әлал ьн. 12Аwа әw нә’ма кӧ мьн wәр’а ньвиси, нә бона wи бу, йе кӧ нәһәqи кьр у нә бона йе һатә нәһәqкьрьне, ле бәле wәки әw дәмана wәйә һьндава мәда ль бәр Хwәде ә’йан бә[+]. 13Бона ве йәке дьл һатә бәр мә.

Пештьри wе бәрдьлһатьнеда, һе гәләки дьл һатә бәр мә бона шабуна Тито, чьмки wә һ’әмуйа дьле wи р’ьһ’әт кьрьбу. 14Ль бәр wи әз пе wә фьр’наq бум у әз р’ур’әш дәрнәк’әтьм. Ле чаwа һәр тьште кӧ мә wәр’а гот р’аст бу, ӧса жи әw фьр’наqийа мәйә бәр Тито р’аст дәрк’әт. 15У дьле wи һе сәр wә гәрм буйә, гава бона гӧһдарийа wә һ’әмуйа бир тинә, кӧ wә чаwа бь хоф у тьрс әw qәбул кьрийә. 16Әз ша мә, кӧ һәр тьштида wәда гӧман ьм.

### 8


Мәр’данийа баwәрмәнда

1Ижар хушк-бьрано, әм wе к’әрәма Хwәде wәва дьдьнә һ’әсандьне, йа кӧ щьвинед Мәкәдонйайер’а һатийә дайине[*] . 2Нава wе һесири-бәләнгазийа кӧ пе һатьнә щер’ьбандьне у нава к’әсибийа хwәйә гьранда жи, шабуна wан һе зедә бу у һе хwә данә мәр’данийе[+]. 3Әз шә’дә мә, кӧ wана wәкә qәwата хwә у жь qәwата хwә зедәтьр жи бь р’әзәдьли дьдан,[+] 4гәләки һиви жи дькьрьн, кӧ әм qәдьре wан бьгьрьн, бьһельн кӧ әw т’әви ве к’омәкдайина бона щьмә’та Хwәде бьн[+]. 5У нә һаqас чьqас кӧ гӧмана мә һәбу, ле щанийа хwә пева пешийе данә Хӧдан у паше мә, бь ә’мьре Хwәде. 6Иди һьнге мә жь Тито һиви кьр, кӧ әw wи шьхӧле qәнщи кӧ нава wәда дәстпекьр, хьлаз кә жи[+]. 7Чаwа һун һәр тьштида т’ерә-т’ьжи нә, баwәрийе, хәбәрдане, занәбуне, т’әмамийа хирәтеда у wе һ’ьзкьрьна хwәйә һьндава мәда, ӧса жи ви шьхӧле qәнщда т’ер-т’ьжи бьн[+].

8Әз ве хәбәрданеда ә’мьри сәр wә накьм, ле wәки һун ч’ә’в бьдьнә хирәта һьнәкед дьн бона к’омәкдайине, дьхwазьм wә бьщер’ьбиньм, к’а һун һ’ьзкьрьнеда чьqас ширһ’әлал ьн[+]. 9Чьмки һун к’әрәма Хӧдане мә Иса Мәсиһ заньн: Р’аст ә Әw йәки дәwләти бу, ле бона wә к’әсиб бу, wәки һун бь к’әсиббуна Wи дәwләти бьн[+].

10Әз ве йәкеда фькьра хwә wәр’а дьбежьм: Әв йәк бона к’ара wә йә, чьмки һе сала парва нә кӧ т’әне wә пешийе дәстпекьр wе йәке бькьн, ле ӧса жи һун пешийе wе йәкер’а р’ази бун[+]. 11Дә ижар ве кьрьна хwә биньнә сери, wәки р’әзәдьлийа хwәда чьqас хирәт дькьн, һаqас жи биньнә сери, wәкә qәwата хwә. 12Чьмки һәгәр һун бь р’әзәдьли к’омәке бьдьн, әw wәкә wе йәке qәбул ә, чьqас дәсте к’ева те, ле нә wәкә wе йәке, кӧ дестда т’ӧнә[+].

13Әз нә кӧ фьреqәтийа һьнәка дьхwазьм у тәнгасийа wә, ле wәки һәр тьшт wәкә һәв бә. 14Ньһа зедәйа wә дькарә кемасийа wан т’ьжи кә у р’ожәке жи зедәйа wане кемасийа wә т’ьжи кә. Бь ви аwайи wе wәкә һәв дәре,[+] 15чаwа ньвисар ә:

«К’е гәләк т’оп кьр, зедә нәбу
у к’е һьндьк т’оп кьр, кем нәбу»[*][+] .


Тито у һәвалед хwәва

16Шькьр жь Хwәде кӧ әw хирәт да Тито жи, кӧ али wә бькә. 17Әw нә кӧ т’әне һивикьрьна мәр’а р’ази бу, ле хирәта wи жи qәбул нәкьр, хwәст бь р’әзәдьли бе щәм wә. 18Т’әви wи әм wи бьрайи дьшиньн, йе кӧ һ’әму щьвинада бона Мьзгинидайине пәсьне wи дьдьн 19у нә кӧ т’әне һаqас, ле ӧса жи жь алийе щьвинада һатә бьжартьне, кӧ бьбә һәвале wе р’еwитийа кӧ әм к’омәкдайинер’а qӧльх дькьн, бона р’умәта Хӧдан у wәки әм дьлхwәстьна хwә жи ве йәкеда бьдьнә к’ьфше. 20Әм һ’әвза хwә жь ве йәке жи дькьн, кӧ нәбә йәк ви qӧльхе мәйи мәр’ддайинеда мә ломәк’ар кә. 21Чьмки әм дькьн р’аст дәрен, нә кӧ т’әне ль бәр Хӧдан, ле ль бәр мәрьва жи.

22Әм т’әви wан һәр дӧ бьра, бьраки хwәйи дьн жи дьшиньн, йе кӧ мә гәләк тьштида әw щер’ьбандийә у т’ьме жи хирәтк’еш дитийә у ньһа жи һе хирәтк’еш ә һьндава wәда, чьмки әw гәләки wәда гӧман ә. 23Һәгәр пьрс бе сәр Тито, әw һәвал у хәбатк’аре т’әви мьн ә бона wә. Ле һәгәр бе сәр wан һәр дӧ бьрайед мә, әwана жь алийе щьвинеда шанди нә, бона р’умәта Мәсиһ дьхәбьтьн. 24Аwа һ’ьзкьрьна хwә у әw пәсьне кӧ мә бона wә дайә, wанр’а бьдьнә избаткьрьне, wәки һ’әму щьвин wе йәке бьбиньн[+].

### 9

1Дәрһәqа к’омәкдайина щьмә’та Хwәдеда әв тьштәки зедә йә, кӧ әз wәр’а бьньвисьм[+]. 2Чьмки әз wе р’әзәдьлийа wә заньм у нава мәкәдонийада пе wә фьр’наq дьбьм дьбежьм, кӧ wә баwәрмәндед qәза Ахайайе һе сала парва к’аре хwә к’омәкдайине кьрийә у әв хирәтк’ешийа wә, гәләк жь нав wанда ләqандьнә. 3У әз жи wан бьрайед хwә дьшиньм, wәки фьр’наqийа мьнә һьндава wәда, wе йәкеда бәтал дәрнәйе, ле һун ӧса һазьр бьн, чаwа мьн wанр’а готийә,[+] 4кӧ нәбә һәгәр мәкәдони т’әви мьн бен у бьбиньн һун нә һазьр ьн, әм шәрми бьн (нахwазьм бежьм һун жи) wе гӧманеда, йа кӧ әм wәда гӧман бун. 5Ләма жи мьн р’е тер’а дит, һиви жь бьра кьр, кӧ бәри мьн бенә щәм wә у т’ьвдарәке wе п’ешк’еша[†] гӧмрә, йа кӧ wә соз дабу бьбиньн. Һьнге әwе бь р’әзәдьлийе һазьр бә, нә кӧ бь дәсте зоре.


Гӧмрәдайин у бәред wе

6Ве йәке бир нәкьн: Йе дәст дьдә бәр чандьне, wе һьндьки жи бьдьру, ле йе дәст надә бәр чандьне, wе гӧмрә жи бьдьру[+]. 7Дьле һәр кәсир’а чьqас дәрбаз дьбә, бьра һаqаси жи бьдә, нә кӧ бьдә ле дьле wи пәй бә йан бь борщдарийе бә, чьмки Хwәде йе бь дьл у әшq дьдә һ’ьз дькә[+]. 8Хwәде дькарә һ’әму алийава сәр wәда бьбаринә, wәки һәр алийада һәр гав һ’әму тьштед wәйә керһати һәбьн у зедә бә жи бона һәр кьрьнед qәнщ[+]. 9Чаwа ньвисар ә:

«Wи гӧмрә да бәләнгаза,
qәнщикьрьна Wи[*] һ’әта-һ’әтайе дьминә»[*][+] .

10Әwе кӧ т’охьм дьдә т’охьмр’әш[†] у нан жи бона хwарьне, wе т’охьм п’ешк’еши wә кә у зедә кә, бәред qәнщикьрьна wә[*] жи бьгьһинә[*] . 11Һуне һәр тьштива дәwләти бьн, wәки һәр алийава мәр’д бьн у әw qәнщийед һун бь дәсте мә дькьн, бьбьнә мә’ни кӧ шькьрийе бьдьнә Хwәде[+]. 12У гава һун ви qӧльхи дькьн, нә кӧ т’әне кемасийа щьмә’та Хwәде т’ьжи дькьн, ле әв йәк дькә кӧ Хwәдер’а һе шькьрдайин зедә бә. 13Әв кьрьна wә р’астийа баwәрийа wә избат дькә, бь ви аwайи шькьрийа хwә Хwәде тиньн бона гӧһдарикьрьна Мьзгинийа Мәсиһә кӧ һун иqрар дькьн у бона wе мәр’данийа wә, кӧ һун алик’арийа wан у һ’әмуйа дькьн[+]. 14У әwе бона wә дӧа бькьн, һ’әйра wәда бьн, бона wе к’әрәма Хwәдейә сәр к’әрәма, йа кӧ wәр’а һатийә дайине. 15Шькьр жь Хwәде бона wе дайина wийә кӧ найе готьн!

### 10


Щабдайина Паwлос бона һ’ӧкӧме шандитийа хwә

1Әз, Паwлос хwәха һиви жь wә дькьм, бь мьлукти у ширьнайийа Мәсиһ, чаwа те готьне кӧ әз р’у бь р’у нава wәда мина бәрхәки мә, ле дурва һьндава wәда мина шерәки мә[+]. 2Әз р’әща дькьм, ӧса нәкьн кӧ гава бем жи бьбьмә шер, чьмки әз ә’сәйи заньм кӧ әз дькарьм тӧрӧш кьм һьндава wанда жи һ’ьшк бьм, йед кӧ бона мә ӧса дьфькьрьн, йанчийә[†] әм бь мәрьвайи дькьн[+]. 3Бәле р’аст ә әм мәрьв ьн, ле бь мәрьвайи әскәрийе накьн. 4Ч’әкед әскәрийа мә, нә йе мәрьвайи нә, ле йед qәwатә жь Хwәде нә, бона wеранкьрьна т’ә’бийа[+]. 5Әм wан шеwьра у һ’әму бьльндщийед к’ӧбарийейә мьqабьли занәбуна Хwәде бәтал дькьн у һ’әму фькьра дькьнә һесир, ельми Мәсиһ дькьн. 6Әм һазьр ьн щәза бьдьнә һ’әму нәгӧһдара, гава гӧһдарийа wә т’ам бә.

7Һун р’әнг-р’уйа дьньһер’ьн. К’и хwәда гӧман ә, кӧ әw п’ара Мәсиһ ә? Бьра ве жи бьфькьрә, кӧ чаwа әw п’ара Мәсиһ ә, ӧса жи әм ьн[+]. 8Чьмки һәгәр әз һьнәки жи зедә дьфьр’ьм, бона wе һ’ӧкӧмдарийа кӧ Хӧдан да мә, тьштәки шәрмийе теда т’ӧнә, әw бона авабуна баwәрийа wә йә, нә кӧ хьраббуне[+]. 9Аwа әз дькьм кӧ ӧса к’ьфш нәбә, йане әз бь нә’мәйед хwә wә дьтьрсиньм. 10Чаwа һьнәк дьбежьн: «Нә’мәйед wи һ’ьшк ьн у бь qәwат ьн, ле әw диндара хwәва бәләнгазәк ә у хәбәрданеда жи йәки пенәбуйи йә»[+]. 11Йед ӧса бьра фә’м бькьн, әм дурва бь хәбәр у нә’мәйед хwәва чаwа нә, незик кьред хwәда жи ӧса нә.

12Р’аст әм нәwерьн, хwә сәр мезине бьк’ьшиньн у һьмбәри wан кьн, йед кӧ хwәха пәсьне хwә дьдьн. Әwана надьнә бәр һ’ьше хwә, гава нава хwәда хwә пе һәв чап дькьн у хwә дьдьнә бәр һәв. 13Ле чь жь п’әйдайина мә дьк’әвә, әм ньге хwә жь бәр’а хwә дьрежтьр накьн, ле wәкә wи синоре дайи, чьqас Хwәде кьрә п’ара мә, кӧ дьгьһижә һ’әта щәм wә. 14Әм жь синор дәр гавәкә хwә навежьн, чаwа һе нәгьһиштьбьнә щәм wә, чьмки гава р’астийе к’әвә әм бь Мьзгинидайина Мәсиһ иди гьһиштьнә һ’әта щәм wә. 15Әм жь синор дәрнайен у пе хәбата һьнәкед дьн нафьр’ьн. Ле әм wе гӧмане нә, кӧ баwәрийа wә бьгьһижә, wәкә wе дайина кӧ мә стандийә, хәбата мә жи нава wәда һе зедә бәрфьрә бә. 16Әм дьхwазьн кӧ жь wә wедатьр дәрбаз бьн, Мьзгинийе щийед дьн жи даннасин кьн, нә кӧ әм бь кьре йәки дьн бьфьр’ьн, йе кӧ синоре хwәда кьрийә. 17Ле чаwа ньвисар ә: «Йе кӧ дьфьр’ә, бьра пе Хӧдан бьфьр’ә»[*][+] . 18Чьмки нә кӧ әwе п’әйе хwә дьдә, ль Хӧдан qәбул ә, ле йе кӧ Хӧдан п’әйе wи дьдә[+].

### 11


Паwлос у шандийед дәрәw

1Әз дьхwазьм кӧ һун бькарьбьн һьнәки беһ’ьшийа мьн бьбьһерьн! Ле бькьн кӧ бьбьһерьн жи![+] 2Әз к’ӧмр’әшийе wә дькьм, бь wе к’ӧмр’әшийа Хwәде[†]. Чьмки мьн һун йәкир’а, аwа готи Мәсиһр’а нишан кьрьн, wәки wә мина qизәкә бьк’ьр[†] ль бәр Wи бьдьмә сәкьнандьне[+]. 3Ле т’әне әз дьтьрсьм, тӧwәрә чаwа мә’р бь фелбазийа хwә Һеwа хапанд, ӧса жи әw һ’ьше wә бьчәлqинә у һун дәсте хwә жь ширһ’әлали у дьлсахийа хwәйә һьндава Мәсиһда бькьн[*][+] . 4Гава йәк те у Исаки дьн даннасин дькә, к’ижан мә даннасин нәкьрийә, йан р’ӧһ’әки дьн һун дьстиньн, к’ижан wә жь мә нәстандийә, йан мьзгиникә дьн дьдә, кӧ мә нәдайә wә, һун ван тьшта р’ьнд дьбьн[+]. 5Ле бь т’әхмина мьн әз т’ӧ тьштива жь wан шандийед ә’йанә һа кемтьр ниньм![+] 6Дьбә әз хәбәрданеда нә сәр хwә мә, ле нә алийе занәбунеда. Мә әв йәк һ’әму алийава һәр тьштида нишани wә дайә[+].

7Гәло мьн гӧнә кьр, кӧ Мьзгинийа Хwәде бе һәq да wә, хwә жи бәр wә шкенанд, кӧ һун бьльнд бьн[+]? 8Мьн щьвинед майин т’алан кьрьн жь бәр һәqе хwәва, wәки хьзмәтк’арийе wәр’а бькьм. 9У гава әз ль щәм wә бумә һ’әwще тьштәки, мьн гьрани нәда жь wә т’ӧ кәси, чьмки әw баwәрмәндед кӧ жь Мәкәдонйайе һатьбун, чь кемасийед мьн һәбун, wана дәсте хwә дьрежи мьн кьр. Бәле мьн һәр алийава кьрийә кӧ гьранийе нәдьмә wә у дькьм кӧ нәдьм жи[*][+] . 10Бь wе р’астийа Мәсиһ, йа кӧ нава мьнда йә, р’успитийа мьн wе дор-бәред qәза Ахайайеда жи бәтал дәрнәйе[+]. 11Чьма әз аһа дькьм? Әз wә һ’ьз накьм? Wе йәке Хwәде занә! 12У әз чаwа дькьм, әзе ӧса жи бькьм, wәки р’е нәк’әвә wан, йед кӧ мә’нийа дьгәр’ьн, wәки п’әйе хwә бьдьн, йанчийә әw жи мина мә дьхәбьтьн.

13Ле на, йед ӧса шандийед дәрәw ьн, п’алед qәлп ьн, хwә дькьнә дьлqе шандийед Мәсиһә р’аст[+]. 14У әв йәк нә тьштәки ә’щебмайине йә! Мирещьн хwәха жи хwә дькә дьлqе мьлйак’әте[†] р’онайийе[+]. 15Һьлбәт нә тьштәки мәзьн ә, кӧ хьзмәтк’аред wи жи бьк’әвьнә дьлqе хьзмәтк’аред һәqийе. Ахьрийа wане wәкә ә’мәлед wан бә[+].


Паwлос п’әйе хwә тә’ли-тәнгийед хwәда дьдә

16Диса дьбежьм, бьра т’ӧ кәс мьн беһ’ьш һ’әсаб нәкә. Ле һәгәр һун дькьн жи, иди бьра мьн мина йәки беһ’ьш qәбул кьн, кӧ әз жи һьнәки п’әйа бемә хwә[+]. 17Чь кӧ дьбежьм, р’аст ә ль Хӧдан хwәш найе, ле чаwа йәки бе һ’әмди хwә, бәр байе наве хwә к’әти. 18Гәләк бь мәрьвайи п’әйе хwә дьдьн, әзе жи п’әйа бемә хwә[+]. 19Һун мәрьвнә сәрwахт ьн, ләма бь дьләки ша ль беһ’ьша сәбьр дькьн![+] 20Бәле, һун сәбьр дькьн, гава йәк wә дькә хӧлам, йан һәбука[†] wә дьхwә, йан wә к’ара хwәр’а дьдә хәбате, йан сәр wәр’а к’ӧбар дьбә, йан р’уйе wә дьхә[+]. 21Әз бь шәрмийе дьбежьм, кӧ әм wе йәкеда пенәбуйи бун!

Һәгәр йәк р’уйе wи дьгьрә бь тьштәки бьфьр’ә, р’уйе мьн жи дьгьрә, (әз ве йәке жь бефә’мийа хwә дьбежьм). 22Әwана ибрани[†] нә? Әз жи. Исраели нә? Әз жи. Жь р’ьк’ьнйата Бьраһим[†] ьн? Әз жи[+]. 23Qӧльхк’аред Мәсиһ ьн? (Беһ’ьши хәбәр дьдьм), әз һе жь wан зедәтьр ьм! Жь wан зә’фтьр хәбьтимә, жь wан зә’фтьр к’әтьмә кәла, жь wан зә’фтьр ледан хwарийә, гәләк щара һ’әта бәр дәре мьрьне жи чумә[+]. 24Бь дәсте щьһуйа[†] пенщ щара, жь чьли йәк кем, бь qамчийа һатьмә ледане[*] , 25се щара бь дәсте р’омийа бь шьва һатьмә ледане, щарәке әз дамә бәр кәвьра, се щара р’асти гәмиwәлгәр’андьне һатьмә, шәв у р’ожәке бә’реда мамә[*][+] . 26Гәләк р’еwитийед хwәда нава щур’ә-щур’ә qәдә-бәлада бумә: Жь ч’әма, жь р’ебьр’а, жь мьләте хwә, жь нәщьһуйа[†], бажерда, чол-бәстада, сәр бә’ре, жь бьрайед дәрәw[*][+] . 27Дьхәбьтим, дьчәрчьрим, гәләк щара хәwе шәва нәдькьр, т’и-бьр’чи, гәләк щара бе нан, сәрме у бесьт’арийеда бум[+]. 28Пештьри тьштед майин, хәмед һ’әму щьвинайә һәр р’ож жи сәр мьн т’оп дьбьн. 29Гава йәк сәр һ’але хwәда дьгьри, әз жи т’әви wи дьгьрим! Гава йәк жь р’е те дәрхьстьне, дьле мьн жи дьqьлqьлә![+]

30Һәгәр лазьм бә әз п’әйе хwә бьдьм, әзе сәр һ’алед хwәйә сьст п’әйа бемә хwә. 31Хwәдейе Баве Хӧдан Иса, кӧ һ’әта-һ’әтайе һежайи шькьрийе йә, занә кӧ әз дәрәwа накьм. 32Бажаре Шамеда wәлийе[†] бәрдәстийе Аретас п’адша, бона кӧ мьн бьгьрә, нобәдар дабунә бәр дәргәһед бажер[*] , 33әз пе сәпәте п’әнщәрәкер’а сурева дахьстьмә хwаре у жь дәсте wи р’әвим[+].

### 12


Дитьн у ә’йантийед Паwлосә ә’змани

1Мьн дьк’әвә әз п’әйа бьдьмә хwә, ле р’асти к’ара wе т’ӧнә. Ле бәле әзе ньһа дәрбази сәр wан дитьн у ә’йантийа бьм, йед кӧ Хӧдан нишани мьн данә[+]. 2Әз баwәрмәндәки Мәсиһ нас дькьм, чардәһ сал пешда, (ньзаньм qальбда бу, ньзаньм бе qальб бу, әw Хwәде занә), һ’әта ә’змане сьсийа[*] һатә һьлатьне. 3У әз заньм кӧ әв мәрьва, (qальбда бу, бе qальб бу, әз ньзаньм, wе йәке Хwәде занә), 4һ’әта бӧһьште[†] һатә һьлатьне у тьштед найенә готьне бьһистьн кӧ жь мерьв нак’әвә бона wан тьшта хәбәр дә жи. 5Әзе бона йе һа п’әйа бемә хwә, ле бона хwә п’әйа надьмә хwә, пештьри сәр һ’але сьстийед хwә. 6Ле һәгәр әз бьхwазьм жи п’әйе хwә бьдьм, әв нә беһ’ьши йә, чьмки әз р’астийе дьбежьм. Ле әз хwә дьгьрьм, кӧ нәбә йәк сәр мьн тьштәки зедә бьфькьрә, пештьри тьште кӧ жь мьн дьбьһе йан дьбинә.

7У wәки нәбә әз бона гәләк ә’йантийед нәбәрһ’ьша к’ӧбар бьм, бәлакә мина дәрзике qальбе мьнда мьнр’а һатә дайине, мьлйак’әтәки жь мирещьн, кӧ т’әпа бе мьн, wәки әз к’ӧбар нәбьм. 8Бона ве йәке мьн се щара һиви жь Хӧдан кьр, кӧ ве йәке жь мьн дур хә, 9ле Әwи мьнр’а гот: «К’әрәма Мьн бәси тә йә, чьмки qәwата Мьн сьстийада мийасәр дьбә». Аwа әзе бь дьләки ша һ’але сьстийед хwәда бьфьр’ьм, wәки qәwата Мәсиһ нава мьнда бә. 10Ләма жи әз бона наве Мәсиһ сьстийа, qара, һесири-бәләнгазийа, зерандьна у тә’ли-тәнгийа бәгәм дькьм, чьмки гава әз сьст дьбьм, һьнге qәwат дьбьм[+].


Хәмед Паwлос һьндава корьнт’ийада

11Р’асти мьн беһ’ьши кьр кӧ п’әйе хwә да, ле wә п’ейи сәр мьн кьр! Гәрәке wә п’әйе мьн бьда. Әз т’ӧ тьштива жь wан шандийед wәйә ә’йан кемтьр нимә, ле әз хwәха жи нә т’ӧ тьшт ьм[+]. 12Нишанед шандитийа р’аст, аwа готи нишан, к’әрәмәт у кьред qәwат, нава wәда бь т’әмамийа сәбьре һатьнә кьрьне[+]. 13Мьн чь тьштива qәдьре wә жь qәдьре щьвинед майин кемтьр гьртийә, пештьри wе йәке кӧ мьн гьрани нәда wә? Бьбахшиньнә мьн ве нәһәqийе![+]

14Әва се щар ә әз к’аре хwә дькьм, кӧ сәр wәда бем. У әз гьранийе надьмә wә. Ч’ә’ве мьн нә ль һәбука wә йә, ле ль wә йә! Чьмки нә кӧ гәрәке зар’ бона де-бава бькьн, ле де-бав бона зар’а[+]. 15Әзе бь дьләки ша, хwә жи у мал-һ’але хwә жи бона wә бьдьм. Һәгәр әз һе гәләки wә һ’ьз бькьм, гәло һуне мьн һьндьки һ’ьз бькьн[+]? 16Әм һа һьлдьн, кӧ мьн гьрани нәдайә wә, ле бь йа һьнәка әзи һ’ьләк’ар бумә у бь фелбазийа хwә һун авитьнә т’әләка хwә[+]. 17Гәло мьн бь дәсте әwед кӧ мьн сәр wәда шандьн, һун к’ара хwәр’а данә хәбате? 18Мьн һиви жь Тито кьр у әw бьра т’әви wи шанд. Гәло Тито һун к’ара хwәр’а данә хәбате? Мә бь р’ӧһ’әки нәдькьр? Әм р’екеда нәдьчун[+]?

19Дьбә кӧ һун т’әмамийа ви wәхтида дьфькьрьн, кӧ әм дьхwазьн хwә ль бәр wә р’успи кьн? На! Ле ль бәр Хwәде әм йәктийа Мәсиһда хәбәр дьдьн у һәр тьшти дәлално, бона к’ара wә дьбежьн[+]. 20Әз дьтьрсьм, гава әз бем, тӧwәрә wә ӧса нәбиньм, чаwа әз дьхwазьм у һун жи мьн ӧса нәбиньн, чаwа һун дьхwазьн. Дьтьрсьм кӧ һе нава wәда шәр’-дә’w һәбьн, һ’әвсуди, һерск’әтьн, һәвр’ьк’и[*] , хәйб, бӧхдан, к’ӧбар-бабахи у бет’әрбәти. 21Дьтьрсьм, кӧ гава әз диса сәр wәда бем, Хwәдейе мьн сәре мьн ль бәр wә бәржер кә у бона гәләка шине бькьм, к’ижана пешда гӧнә кьрьнә у жь кьред һ’әрамийе, бенамусийе у толтийе т’обә нәкьрьбьн[+].

### 13


Т’әми у сьлавед ахьрийе

1Әва щара сьсийа йә әзе сәр wәда бем. Чаwа ньвисар ә: «Гәрәке бь дәве дӧ йан се шә’да һәр тьшт бе ә’сәйикьрьне»[*][+]. 2Мьн бәре готийә у ньһа жи дьбежьм, чаwа щара дӧда нава wәда һазьр бум, ньһа жи диса дурва wанр’а дьньвисьм, йед кӧ пешда гӧнә кьрьнә у ӧса жи һ’әмуйар’а: Гава диса бем, иди әз надьмә хатьре т’ӧ кәси, 3чьмки һун к’әтьнә бьн ә’нәна, кӧ бьзаньбьн, гәло Мәсиһ пе мьн хәбәр дьдә. Әw һьндава wәда нә сьст ә, ле нава wәда qәwат ә. 4Р’аст ә Әw бь сьстийе һатә хачкьрьне[†], ле бь qәwата Хwәде сах ә. Әм йәктийа Wида сьст дьбьн, ле бь qәwата Хwәде һьндава wәда әме бьжин т’әви Wи[+].

5Һун дьле хwә бьщер’ьбиньн, к’а һун нава баwәрийеда нә? Хwә ә’нәнә кьн. Һун фә’м накьн, кӧ Иса Мәсиһ нава wәда йә, т’әне щер’ьбандьнеда һун пенәбуйи нибьн? 6Ле гӧман һәйә, кӧ һуне фә’м бькьн, кӧ әм нә пенәбуйи нә. 7Ле әм дӧа жь Хwәде дькьн, кӧ һун хьрабийе нәкьн, нә кӧ wәки әм щер’ьбандьнеда qәнщ к’ьфш бьн, ле wәки һун qәнщийе бькьн, һәгәр әм пенәбуйи жи к’ьфш бьн. 8Чьмки әм нькарьн тьштәки ль р’астийе бькьн, ле т’әне бона к’ара wе. 9Әм ша дьбьн, гава әм сьст дьбьн у һун qәwат дьбьн. У әм жи бона wә дӧа дькьн, wәки һун т’ам бьгьһижьн[+]. 10Бона ван йәка әз дурва wәр’а дьньвисьм, кӧ нәбә гава әз бем, һьндава wәда һ’ьшкийе бькьм бь wи һ’ӧкӧме кӧ Хӧдан дайә мьн, йа кӧ бона авакьрьне йә, нә бона хьрабкьрьне[+].

11Һәйнәсәр хушк-бьрано, хwәш бьн! Сәр хwәда wәрьн, дьл бьдьнә һәвдӧ, сәр нетәке бьн, ль пәй ә’дьлайийе бьн у Хwәдейе һ’ьзкьрьне у ә’дьлайийе wе т’әви wә бә[+].

12Сьлаве бьдьнә һәв бь р’амусана шире һ’әлал. Т’әмамийа щьмә’та Хwәде ль wә сьлав дькә[+].

13 К’әрәма Хӧдан Иса Мәсиһ, һ’ьзкьрьна Хwәде у һәләqәтийа Р’ӧһ’е Пироз т’әви wә һ’әмуйа бә.

## ГАЛАТИ

### ГАЛАТИ

ГАЛАТИ


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]


НӘ’МА ПАWЛОС ГАЛАТИЙАР’А


Пешготьн

Галатйа Асйа Бьч’укда qәзакә Р’омайе бу. Паwлос дәма р’еwитийа шандитийа хwәйә пешьнда бажаред Әнтакйа Пьсидйайе, Листра, Дербә, Qонйайеда һ’име щьвинед баwәрмәнда авитьн у ӧса жи щарәке йан дӧ щара чуйә wьр (К’аред Шандийа 13:13–14:26, 16:6; 18:23).

Ле бәле пәй Паwлоср’а, чаwа щийед дәрәкә, ӧса жи нава Галатйайеда даннасинкьред башqә һатьн у щьвина wан т’әвиһәв кьрьн.

Гава Мьзгинийа Мәсиһ бәла бу у нав мьләтада һатә qәбулкьрьне, әв пьрс жи пешда һат у готьн: «Әwе кӧ т’обә дькә гәрәке ль гора Qануна Муса бе сьнәткьрьне, кӧ бьбә мәсиһийе р’аст». Паwлос һе пешда шьровәкьрьбу, кӧ әw йәк т’ӧ щар нә ӧса йә. Чьмки әw р’ийа кӧ баwәрмәнда т’әви Мәсиһ дькә йәк, әw баwәри йә. Ле һьнәк һатьнә нава щьвинед Галатйайе, һьмбәри Паwлос р’абун у готьн: «Гәрәке Qануна Муса бе хwәйкьрьне, wәки бәр Хwәде р’аст бенә һ’әсабе».

Бь ве нә’ме Паwлос дьхwазә фькьред йед ӧса вәгәр’инә бәрбь баwәрийа р’аст, чьмки әw бь һинкьрьна нәр’аст жь баwәрийа хwә хальфи бун. Әw сәрһатийа хwә шьровәдькә, дьбежә чаwа әw у Барнабас чунә Оршәлиме у т’әви шандийед майин хәбәр дан у чаwа Аqуб, Пәтрус у Йуһ’әнна qӧльхе wан qәбул кьрьн у qайл бун, кӧ әw нава нәщьһуйа даннасин кьн. (Дьбә кӧ Паwлос бә’са wе чуйина хwәйә Оршәлиме дькә, йа кӧ К’аред Шандийа 15:1-4-да ньвисар ә).

Паwлос изьне дьдә хwә кӧ әw хwә шандийе Иса Мәсиһ һ’әсаб кә. Әw пьштгьрийе qӧльхе хwә дькә у дьбежә, кӧ әв qӧльхе wи нә жь алийе мәрьвада йә, ле дайина Хwәде йә у шандитийа wи бона мьләтед нәщьһу йә.

Әw мерк’ими дьбежә, кӧ мәрьв пе Qанун qәдандьне ль бәр Хwәде р’аст найе һ’әсабе, ле т’әне бь баwәркьрьне. Мәрьв т’ӧ щар нькарә wе хьлазбуна кӧ Хwәде дьдә бь кьред хwәйә qәнщ qазьнщ кә. Ахьрийе Паwлос дьбежә, кӧ ә’мьре баwәрмәнда гәрәке бь азайийе у һ’ьзкьрьне бә, к’ижан кӧ Р’ӧһ’е Пироз бь баwәркьрьна мәрьва п’ешк’еш дькә.

Пешготьн (1:1-10)
Һ’ӧкӧме Паwлос чаwа шанди (1:11–2:21)
Мьзгини к’әрәма Хwәде йә (3:1–4:31)
Щабдари у азайийа баwәрмәнда (5:1–6:10)
Пашготьн (6:11-18)

### 1


Сьлавкьрьн

1Әз Паwлосе шанди[†], нә кӧ жь алийе мәрьвада йан бь дәсте мәрьва к’ьфшбуйи мә, ле бь дәсте Иса Мәсиһ у Бав[†] Хwәде, Йе кӧ Әw жь мьрьне р’акьр,[+] 2әз бь һ’әму баwәрмәндава т’әвайи бәрбьр’и wә щьвинед[†] Галатйайеда дьбьм[+].

3Дә бьра к’әрәм[†] у ә’дьлайийа Хwәде Баве мә у Хӧдан[†] Иса Мәсиһ ль wә бә, 4Йе кӧ щанийа Хwә анәгори ә’мьре Баве мә Хwәде жь бәр гӧнед мәва да, wәки мә жь ви зәмане ньһайи хьраб хьлаз кә[+]. 5Шькьр жь Хwәдер’а һ’әта-һ’әтайе! Амин[†].


Р’асти т’әне Мьзгиникеда[†] йә

6Әз ә’щебмайи дьминьм, кӧ һун ӧса зу пьшта хwә дьдьнә Хwәдейе кӧ бь сайа к’әрәма[†] Мәсиһ гази wә кьр у бәре хwә дьдьнә мьзгиникә дьн[+]. 7Р’аст мьзгиникә дьн т’ӧнә, ле һьнәк һәнә wә т’әви һәв дькьн у дьхwазьн Мьзгинийа[†] Мәсиһ бьгӧһезьн[+]. 8Ле һәгәр әм йан мьлйак’әтәк[†] жи жь ә’змен бе, мьзгиникә ӧса бьдә wә, к’ижан кӧ нә мина wе Мьзгинийе йә, йа кӧ мә дайә wә, бьра ньфьр’ ль wи бә![+] 9Чаwа мә пешда гот, ньһа жи диса дьбежьм: Һәгәр йәк мьзгиникә нә мина wе Мьзгинийа кӧ wә qәбул кьр дьдә wә, бьра ньфьр’ ль wи бә!

10Чьма әз ньһа дькьм мәрьв жь мьн р’ази бьн, йан Хwәде? Йан гәло әз дькьм кӧ ль мәрьва хwәш бем? Һәгәр мьн һе бьхwәста әз ль мәрьва хwәш бьһатама, мьн нькарьбу әз бьбума хӧламе Мәсиһ[+].


Чаwа Хwәде Паwлос кьрә шанди

11Әз ве йәке ль wә дьдьмә һ’әсандьне хушк-бьрано, кӧ әw Мьзгинийа мьн даннасин кьр, нә йа мәрьвайи йә. 12Мьн әw жь мәрьва нәстанд, нә жи жь кәсәки һин бум, ле Иса Мәсиһ мьнва ә’йан кьр[+].

13Wә бона беп’әргалийа мьнә бәрейә нава щьһутийеда бьһистийә. Мьн беһ’әсаб щьвина Хwәде дьзеранд у дькьр кӧ wе хьраб кьм[+]. 14Әз нава щьһутийеда[†] жь гәләк һәвалед хwәйә щьһу пешдатьр чубум, алийе р’аw-р’ьзьма[†] кал-бавада жи гәләки хwәйихирәт бум[*][+] . 15Ле гава Хwәде хwәст, (Йе кӧ әз бьжартьм, чахе әз һе зьке дийа хwәда бум у бь к’әрәма Хwә әз к’ьфш кьрьм),[+] 16Кӧр’е Хwә мьнва ә’йан кьр, кӧ нава нәщьһуйада[†] Wи даннасин кьм, һьнге мьн шеwьра хwә т’ӧ кәси нәкьр[*] , 17нә жи р’абумә Оршәлиме, щәм әwед кӧ бәри мьн бьбунә шанди, ле әз пер’а-пер’а чумә Ә’рәбьстане у диса вәгәр’ийамә Шаме[+]. 18Паше се сала шунда р’абумә Оршәлиме, кӧ Пәтрус[†][*] бьбиньм у панздәһ р’ожа щәм wи мам[*][+] . 19Ле бәле жь шандийед майин мьн т’ӧ кәс нәдит, пештьри Аqубе[†] бьре Хӧдан[+]. 20Чь кӧ wәр’а дьньвисьм, әз бәр Хwәде бехельф дьбежьм[+]. 21Паше чумә алийед Сурйайе у Киликйайе. 22Ле щьвинед Мәсиһә Щьһустанеда[†] әз р’у бь р’у нас нәдькьрьм. 23Wана т’әне бьһистьбу кӧ: «Әwе wәхтәке әм дьзерандьн, ньһа хwәха wе баwәрийе[†] даннасин дькә, к’ижан wи wәхтәке дькьр кӧ хьраб кә»[+]. 24У бона мьн шькьри дьданә Хwәде.

### 2


Паwлос у шандийед майин

1Паше чардәһ сала шунда т’әви Барнабас[†] диса р’абумә Оршәлиме, Тито жи мьн т’әви хwә бьр[*][+] . 2Әз чум, чьмки Хwәде бәр мьн вәкьр, кӧ һәр’ьм. У мьн әw Мьзгини ль wан да һ’әсандьне, йа кӧ әз нава нәщьһуйада даннасин дькьм, ле әв йәк мьн йед сәрәкәр’а башqә дьгот. Мьн нәхwәст кӧ әз бадиһәwа[†] бьбәзьм йан бәзибьм[+]. 3Ле һ’әта Титойе т’әви мьн кӧ йунан бу, п’ейи сәр wи жи нәкьрьнә, кӧ бе сьнәткьрьне[†]. Әв пьрс пешда һат,[+] 4чьмки чәнд бьрайед дәрәw шулькинә нава мә, wәки щә’сусийе азайийа мә бькьн, йа кӧ бь сайа Мәсиһ Иса мә дәст анийә. Wана дьхwәст әм бькьрана бьндәст[+]. 5Ле мә qәт дәqәке жи гӧр’а wан нәкьр, кӧ р’астийа Мьзгинийе нава wәда һ’имгьрти бьминә.

6Ле бона wан жи, йед кӧ сәрәкә к’ьфш дьбун, (qәт хәма мьн нинә, кӧ әw бәре чь бунә, Хwәде фьрqийе накә нава мәрьва), wан сәрәка жи т’ӧ тьште ну мьнр’а нәготьн[+]. 7Ле сәрбара-сәрда дитьн кӧ ль мьн һатийә спартьне, wәки әз Мьзгинийе бьдьмә нәщьһуйа[*] , чаwа кӧ ль Пәтрус жи һатийә спартьне, wәки Мьзгинийе бьдә щьһуйа[†][*][+] . 8Чьмки Хwәдейе кӧ Пәтрус кьрә шандийе щьһуйа, һәма Wи жи әз кьрьмә шандийе нәщьһуйа. 9Гава Аqуб[†], Пәтрус[*] у Йуһ’әннайе[†] кӧ «Стун» дьһатьнә һ’әсабе, бона wе к’әрәма кӧ мьнр’а һатьбу дайине пе һ’әсийан, дәстед хwәйә р’асте чаwа нишана т’ьфаqийе[†] данә мьн у Барнабас. Әw qайл бун, кӧ әм һәр’ьнә нава нәщьһуйа у әw жи һәр’ьнә нава щьһуйа[+]. 10Т’әне wан һиви кьр, кӧ әм бәләнгаза бир нәкьн, йа кӧ әз хwәха жи дәмана wе йәкеда мә[+].


Паwлос шашийа Пәтрус һьлте

11Ле гава Пәтрус һатә Әнтакйайе, әз ашкәрә мьqабьли wи р’абум, чьмки әwи шаш бу[+]. 12Бәри һатьна чәнд мәрьвед кӧ Аqуб шандьбун, әwи т’әви нәщьһуйед баwәрмәнд нан дьхwар. Ле гава әwана һатьн, әwи хwә дьда алики у вәдьк’ьшийа, жь тьрса әwед кӧ дьготьн, гәрәке нәщьһу бенә сьнәткьрьне[+]. 13У щьһуйед баwәрмәндә майин жи т’әви wи дӧр’ути кьрьн, һ’әта кӧ Барнабас жи хальфи[†], к’әтә нава wе дӧр’утийа wан. 14Ле гава мьн дит кӧ әwана нава р’астийа Мьзгинийеда наминьн, һьнге ль бәр һ’әмуйа мьн готә Пәтрус: «Һәгәр тӧ щьһу йи, мина йәки нәщьһу дьжийи у нә мина щьһуйа, тӧ чаwа дьки сәр нәщьһуйа, кӧ бьбьнә мина щьһуйа?»[+]


Щьһу у нәщьһу һәр дӧ жи пе баwәрийе хьлаз дьбьн

15Әмә кӧ ә’сьле хwәда щьһу нә у нә жь «нәщьһуйед гӧнәк’ар[†]» ьн, 16заньн кӧ мәрьв бь кьред Qануне нькарә р’аст бе һ’әсабе, ле т’әне бь Иса Мәсиһ баwәркьрьне. Мә жи Мәсиһ Иса баwәр кьр, wәки бь Мәсиһ баwәркьрьне әм р’аст бенә һ’әсабе, нә кӧ бь кьред Qануне, чьмки т’ӧ qул-бәндә бь кьред Qануне нькарә р’аст бе һ’әсабе[*][+] . 17Аwа һәгәр әм дькьн бь Мәсиһ р’аст бенә һ’әсабе у wе гаве хӧйа бә, кӧ әм хwәха жи мина wан гӧнәк’ар ьн, һьнге Мәсиһ бу wәк’иле гӧна? Т’ӧ щар! 18Һәгәр әw тьштед мьн хьраб кьрьнә, диса дәстпедькьм чедькьм, әз нәһәqийа хwә дьдьмә избаткьрьне. 19Чьмки әз бь Qануни бона Qануне мьрьм, wәки бона Хwәде бьжим. Әз т’әви Мәсиһ хач[†] бум,[+] 20жь вьр шунда нә кӧ әз дьжим, ле Мәсиһ ә кӧ нава мьнда дьжи. У ньһа кӧ әз ви qальбида дьжим, бь Кӧр’е Хwәде[†] баwәркьрьне дьжим, Йе кӧ әз һ’ьз кьрьм у щанийа Хwә бона мьн да дәр[+]. 21Әз к’әрәма[†] Хwәде т’әхсир накьм, чьмки һәгәр р’астһ’әсаббун[†] бь Qануне буйа, кӧ ӧса йә Мәсиһ бадиһәwа мьр.

### 3


Qанун у баwәри

1Гәли галатийед беһ’ьш! К’е сәре wә т’ьжи кьр?[*] Нә ахьр Иса Мәсиһ ль бәр ч’ә’ве wә хачбуйи һатә дийаркьрьне? 2Әз т’әне ве йәке дьхwазьм жь wә бьзаньбьм: Wә Р’ӧһ’е Хwәде бь Qанун qәдандьне станд, йан бь Мьзгини бьһистьне у баwәрийа хwә же анине[+]? 3Чьма һун һаqас беһ’ьш ьн, кӧ wә бь Р’ӧһ’е Хwәде дәстпекьр у ньһа бь мәрьвайи хьлаз дькьн? 4Һаqас тьшт бадиһәwа һатьнә сәре wә? Наqәwьмә кӧ бадиһәwа бьн![+] 5Чьма әw Хwәдейе кӧ Р’ӧһ’е Хwә п’ешк’еши[†] wә дькә у нава wәда к’әрәмәта дькә, бона Qанун qәдандьна wә дькә, йан бона кӧ wә Мьзгини бьһист у баwәрийа хwә же ани[+]?

6Мәсәлә, бона Бьраһим[†] аһа ньвисар ә: «Бьраһим Хwәде баwәр кьр у әw йәк жер’а р’асти һатә һ’әсабе»[*][+] . 7Аwа заньбьн, йед кӧ баwәр дькьн әw ьн зар’ед Бьраһим[*] . 8Ньвисаре һе пешда дабу к’ьфше, кӧ Хwәде нәщьһу бь баwәрийе[†] wе р’аст һ’әсаб бькьрана у зува Мьзгини дабу Бьраһим кӧ: «Бь тә дӧайе һ’әму мьләта бьбә»[*][+] . 9Аwа әwед кӧ баwәр дькьн, т’әви Бьраһиме баwәрмәнд дӧа ль wан те кьрьне.

10Әwед кӧ хwә спартьнә[†] кьред Qануне, әw бьне ньфьр’еда нә, чьмки ньвисар ә: «Ньфьр’ ль һәр кәси йә, йе кӧ нава һ’әму ньвисаред к’ьтеба Qанунеда наминә у наqәдинә»[*][+] . 11Ә’йан ә т’ӧ кәс бь Qануне нькарә ль бәр Хwәде р’аст бе һ’әсабе, чьмки ньвисар ә: «Йе р’аст wе бьжи, чьмки баwәр дькә»[*][+] . 12Ле Qанун бь баwәрийе нинә, ле бәле чаwа ньвисар дьбежә: «К’и кӧ т’әмийед Qануне бьqәдинә бь wан wе бьжи»[*][+] . 13Мәсиһ әм жь wе ньфьр’а Qануне к’ьр’ин, әw дәwса мә к’әтә бьн wе ньфьр’е, чьмки ньвисар ә: «Ньфьр’ сәр йе дарва дардакьри йә»[*][+] . 14Әв йәк бу, wәки бь Мәсиһ Иса дӧайе Бьраһим бе сәр нәщьһуйа, кӧ бь баwәрийе әм Р’ӧһ’е создайи бьстиньн[+].


Созе Хwәде у Qанун

15Хушк-бьрано! Әз тиньмә сәр ә’дәте дьне. Һәгәр йәки wәсийәтәк[†] т’әстиq кьрьбә, т’ӧ кәс нькарә wе бәтал кә, йан жи тьштәки дьн сәрда зедә кә. 16Аwа әw соз Бьраһим у зӧр’әта wир’а һатьнә дайине. Ньвисареда найе готьне: «Зӧр’әтед тә» чаwа бона гәләка, ле бона йәки: «Зӧр’әта тә»[*] у әw зӧр’әт Мәсиһ ә[+]. 17Аwа готи әз ве йәке дьбежьм, әw wәсийәта кӧ пешда жь Хwәдеда һатьбу т’әстиqкьрьне, Qануна кӧ чарсьд си сали шунда дәрк’әт, нькарә ӧса бькә, wәки wәсийәта создайи qәwата хwә ӧнда кә[*][+] . 18Чьмки һәгәр wарти Qанунева гьредайи буйа, wе создайинева гьредайи нибуйа, ле Хwәде бь соз п’ешк’еши Бьраһим кьр[*][+] .

19Иди мәрәме Qануне чь бу? Qанун сәрда зедә бу кӧ нәһәqи бе наскьрьне у гәрәке әw бьма һ’әта һатьна Зӧр’әта wи, к’ижанир’а соз дабу. Qанун жь алийе мьлйак’әтада, бь дәсте навчетийа йәки[*] һатә дайине[*][+] . 20Бона wәсийәткьрьне навчети нә лазьм ә гава wәсийәт бь дәсте йәки те кьрьне у ль вьр әw йәк т’әне Хwәде йә[+].


Wар у хӧлам

21Аwа Qанун мьqабьли созед Хwәде йә? Т’ӧ щар! Бәле һәгәр qанунәк һәбуйа, кӧ бькарьбуйа жийин бьда, һьнге ә’сәйи р’астһ’әсаббун wе бь qануне бьбуйа. 22Ле ньвисар һ’әмуйа бьн һесиртийа гӧнәда[†] дьдә к’ьфше, wәки чь кӧ бь Иса Мәсиһ баwәркьрьне һатьбунә создайине, баwәрмәндар’а бенә дайине[+].

23Бәри һатьна баwәрийе, әм бьн дәсте Qанунеда чаwа гьрти дьһатьнә хwәйикьрьне, һ’әта хӧйабуна wе баwәрийе кӧ wе бьһата. 24Бь ви аwайи Qанун бу т’әрбәтдаре[†] мә у әм бәрбьр’и Мәсиһ анин[*] , кӧ әм бь баwәрийе р’аст бенә һ’әсабе[+]. 25Ле ньһа кӧ баwәри һат, әм иди нә бьн дәсте т’әрбәтдаре Qанунеда нә.

26Бь баwәрийе һун һ’әму йәктийа Мәсиһ Исада лаwед Хwәде нә[*][+] . 27Һун һ’әму кӧ йәктийа Мәсиһда һатьнә ньхӧмандьне[†], wә Мәсиһ сәр хwә wәргьртийә[+]. 28Иди фьрqи нә нава щьһу у нәщьһуйада һәйә, нә нава хӧлам у азайада, нә жи нава мера у жьнада, чьмки һун һ’әму жи йәк ьн йәктийа Мәсиһ Исада[+]. 29У һәгәр һун п’ара Мәсиһ ьн, wәки ӧса йә зӧр’әта Бьраһим ьн у wаред wи сози нә[*][+] .

### 4

1Аwа әз дьбежьм, wаре кӧ хwәйе һәр тьшти йә, ле һ’әта кӧ хьшим ә жь хӧлем найе фьрqикьрьне. 2Әw бьн дәсте хwәйкьрийа у хәмк’ешада йә, һ’әта wи wәхте кӧ баве к’ьфш кьрийә. 3Ӧса жи әм гава һе р’ӧһ’анида «хьшим» бун, мә хӧламти сьхьред[†] ве дьнйайер’а[*] дькьрьн. 4Ле гава wәхт пер’а гьһишт, Хwәде Кӧр’е Хwә шанд, кӧ жь к’ӧлфәте[†] бу у к’әтә бьн Qануне,[+] 5wәки йед бьн Qануне аза кә у әм жи һәqе лаwтийа Хwәде бьстиньн[*][+] . 6Аwа һун кӧ лаwед Wи нә, Хwәде Р’ӧһ’е Кӧр’е Хwә шандә нава дьле мә, кӧ гази Хwәде дькә: «Абба[†]!» аwа готи «Баво!» 7Бь ви аwайи иди тӧ нә хӧлам и, ле лаw и у һәгәр лаw и, ӧса жи Хwәде тӧ кьри wаре Хwә.


Хәмгинийа Паwлос бона галатийа

8Бәре, гава wә Хwәде нас нәдькьр, wә хӧламти йед ӧсар’а дькьрьн, кӧ р’аст нә хwәде бун. 9Ле ньһа кӧ wә Хwәде нас кьрийә, ле бәле Хwәде жи һун нас кьрьнә, һун чаwа диса вәдьгәр’ьнә сәр wан сьхьред ве дьнейә беqәwатә нә т’ӧ тьшт у диса дьхwазьн хӧламтийе wанр’а бькьн[+]? 10Һун гӧһ дьдьнә р’ожед һ’әсаб, мәһа, р’ожгар у сала[+]. 11Әз бона wә дьтьрсьм, кӧ әw шьхӧле мьн бона wә кьрийә дәйа һәр’ә[+].

12Әз һиви жь wә дькьм хушк-бьрано, бьбьнә мина мьн, чьмки әз жи мина wә бумә. Wә т’ӧ зийан нәдайә мьн. 13Һун заньн кӧ щара пешьн бесьһ’әтийа qальбе мьн бу мә’ни, мьн Мьзгини да wә[+]. 14У чь кӧ һатә сәре qальбе мьн, әw йәк бу щер’ьбандьнәк[†] бона wә, ле диса wә әз беһӧрмәт нәкьрьм йан пьшта хwә нәда мьн, ле wәкә мьлйак’әтәки Хwәде әз qәбул кьрьм у wәкә Мәсиһ Иса[+]. 15Әw шабуна wә чаwа бу? Әз wәкә шире хwә, һәгәр жь дәст wәва бьһата, wәйе ч’ә’ве хwә жи дәрхьста бьда мьн. 16Иди әз бумә дьжмьне wә, wәки мьн wәр’а р’аст хәбәр дайә?

17Әwед майинә кӧ к’әтьнә дәмана wә, әw хера wә нахwазьн, ле бәле әwана дьхwазьн wә жь мьн бьqәтиньн, wәки һун бьк’әвьнә дәмана wан. 18Qәнщ ә кӧ мәри дәмана qәнщийеда бә у нә кӧ т’әне гава әз нава wәда бьм, ле һәр гав. 19Лаwед мьн, әз ньһа диса бона wә мина еша к’ӧлфәта дьк’ьшиньм, һ’әта кӧ Мәсиһ нава wәда бьгьһижә. 20Хwәзи әз ньһа ль щәм wә бума у мьн тьһәре хәбәрдана хwә бьгӧһаста, чьмки әз бона wә нава мьталада мә!


Мәсәла Һащәр[†] у Сәрайе

21Жь мьнр’а бежьн, һун кӧ дьхwазьн бьн Qанунеда бьн, wә нәбьһистийә Qанун чь дьбежә? 22Ньвисар ә кӧ: «Дӧ кӧр’ед Бьраһим һәбун, йәк жь щарийе бу, йәк жи жь жьна аза»[*][+] . 23Әwе жь щарийе бу, әw бь бьнйат’а мәрьвайе бьбу, ле әwе жь жьна аза бу, әw ль гора созе Хwәде бу[+]. 24Әва йәка щур’әки майин те фә’мкьрьне, әв һәр дӧ жьн дӧ пәйман[†] ьн: Йәк жь ч’ийайе Синайе[†], бона хӧламтийе тинә, әw Һащәр[†] бу[*][+] . 25Һащәр Ә’рәбьстанеда те һ’әсабе ч’ийайе Синайе у һьмбәри Оршәлима ньһа дьбә, кӧ зар’ед хwәва хӧламтийе дькә. 26Ле йа аза, әw Оршәлима жорьн те һ’әсабе, кӧ әw дийа мә һ’әмуйа йә[*][+] . 27Чьмки ньвисар ә:

«Ша бә, безӧр’әта кӧ тә зар’ нәданин.
Бь әшq бьстьре, дәнг бьльнд кә,
кӧ еша зар’анине тә нәк’ьшанд.
Чьмки зар’ед тә мербәр’дайийе
wе жь зар’ед йа хwәйимер гәләктьр бьн»[*] .

28Аwа һун[*] хушк-бьрано, мина Исһаq[†] зар’ед wи сози нә[*][+] . 29Ле чаwа һьнге әwе жь мәрьвайе бьбу, йе жь алийе Р’ӧһ’да дьзеранд, ӧса жи ньһа[*][+] . 30Ле ньвисар чь дьбежә? «Әwе щарийе кӧр’е wева бәрде дәрхә, чьмки кӧр’е щарийе гәрәке т’әви кӧр’е жьна аза wар нәбә»[*][+] . 31Аwа хушк-бьрано, әм нә зар’ед щарийе нә, ле зар’ед йа аза нә.

### 5


Азайийа хwә хwәй кьн

1Бона азайийе Мәсиһ әм аза кьрьнә! Wе азайийе qәwин бьгьрьн у диса нәк’әвьнә бьн wи нире хӧламтийе[+].

2Бьбьһен, әз Паwлос wәр’а дьбежьм: Һәгәр һун бьһельн кӧ һун бенә сьнәткьрьне, Мәсиһ т’ӧ к’аре надә wә[+]. 3Әз һәр мәрьвәкир’а диса мерк’ими дьбежьм, йе кӧ изьне дьдә хwә кӧ әw бе сьнәткьрьне, әw дәйндар ә кӧ т’әмамийа Qануне бьqәдинә[+]. 4У һәгәр һун бь Qанун qәдандьне дьхwазьн р’аст һ’әсаб бьн, wәки ӧса йә һун жь Мәсиһ qәтийайи нә у жь к’әрәме к’әти нә[+]. 5Ле чь жь мә дьк’әвә, әм бь сайа Р’ӧһ’е Пироз у пе баwәрийе һ’әйра wе р’астһ’әсаббунеда нә, йа кӧ әм теда гӧман ьн[+]. 6Чьмки йәктийа Мәсиһ Исада, нә сьнәткьрьн тьштәк ә, нә жи нәсьнәткьрьн, ле сәри баwәри йә кӧ бь һ’ьзкьрьне йа хwә дькә[+].

7Һун р’ьнд пешда дьчун! К’е һун данә сәкьнандьне, кӧ ельми р’астийе нәбьн[+]? 8Әва һелана нә жь Wи йә, Йе кӧ гази wә кьрийә. 9«Һьнәк һәвиртьр’шк[†] т’әмамийа һәвир һьлтинә»[*][+] . 10Ле әз бь йәктийа мәйә Хӧданда wәда гӧман ьм, кӧ һуне тьштәки майин нәфькьрьн, ле әwе фькьред wә т’әви һәв дькә wе сәр бәла хwә вәбә, к’и жи һәбә[+].

11Ле әз хушк-бьрано, һәгәр һәла һе сьнәткьрьне даннасин дькьм, иди чьма темә зерандьне? Wәки ӧса йә гәрәке т’ӧ кәсе жь хаче Мәсиһ п’ьшк нәбуйа[+]. 12Хwәзи йед кӧ фькьред wә т’әви һәв дькьн, хwәха хwә к’океда жи бьбьр’ийана!

13Һун азайийер’а һатьнә газикьрьне хушк-бьрано, ле т’әне әw азайийа wә бьра нәбә мәщала хwәстьна бьнйат’а инсен. Дәwса wе бь һ’ьзкьрьне һәвдӧр’а хӧламтийе бькьн[+]. 14Чьмки т’әмамийа Qануне бь ве готьне те сери: «Һәвале хwә wәкә хwә һ’ьз бькә»[*][+] . 15Ле һәгәр һун дәв бавежьнә һәвдӧ, һәвдӧ бьхwьн, мьqати хwә бьн, кӧ к’ока һәвдӧ нәйньн.


Бәред Р’ӧһ’е Пироз[†] у бьнйат’а мәрьвайе

16Аwа әз дьбежьм, бь сайа Р’ӧһ’е Пироз[†] бьмәшьн у һуне хwәстьнед бьнйат’а инсен нәкьн[+]. 17Чьмки хwәстьна бьнйат’а инсен мьqабьли Р’ӧһ’ ә, Р’ӧһ’ мьqабьли бьнйат’а инсен ә. Әв һәр дӧ ль һәв накьн, ләма һун нькарьн хwәстьнед хwә бькьн[*][+] . 18Ле һәгәр һун бь Р’ӧһ’ тенә р’ебәрикьрьне, һун нак’әвьнә бьн дәсте Qануне[+].

19Аwа кьред бьнйат’а инсен ә’йан ьн: Бенамуси, һ’әрами[†], толти,[+] 20п’утп’арьсти[†], пирәсерти, нәйарти, шәр’-дә’w, һ’әвсуди, һерск’әтьн, һәвр’ьк’и[*] , дӧтирәти, щӧдәти,[+] 21ч’ә’ве хьраб, меркӧжи[*] , сәрхwәш, куч’ьксанти у чь кӧ мина ван ьн. Әз ньһа wәр’а дьбежьм, чаwа кӧ мьн пешда жи wәр’а готьбу, кӧ йед ван тьшта дькьн, П’адшатийа Хwәде[†] wар набьн[+].

22Ле бәред Р’ӧһ’ әв ьн: Һ’ьзкьрьн, шабун, ә’дьлайи, сәбьркьрьн, ширьнайи, qәнщи, амьни,[+] 23мьлукти, хwәгьртьн. Һьндава ван тьштада qанун т’ӧнә[+]. 24У әwед кӧ п’ара Мәсиһ Иса нә, бьнйат’а хwә бь т’әви тәмед хьраб у һавьжийава сәр хач кӧштьнә[+]. 25Әм кӧ бь сайа Р’ӧһ’ дьжин, бь р’ебәрийа Р’ӧһ’ бьмәшьн. 26Әм к’ӧбар нәбьн, агьре һәв гӧр’ нәкьн у һ’әвсудийе ль һәвдӧ нәкьн[+].

### 6


Баред һәвдӧ һьлдьн

1Хушк-бьрано, һәгәр йәк нәһәqикеда бе гьртьне, һун кӧ р’ӧһ’ани нә, wи биньнә сәр р’ийа р’астийе, ле бь р’ӧһ’е мьлуктийе. Ле һаш жь хwә жи һәбьн, кӧ һун нәк’әвьнә щер’ьбандьне[+]. 2Баред һәвдӧ һьлдьн у бь ви аwайи һуне qануна Мәсиһ бьqәдиньн[+]. 3Һәгәр йәк хwә дәwса тьштәки датинә у хwәха нә т’ӧ тьшт ә, әw хwәха хwә дьхапинә[+]. 4Бьра һәр кәс кьрьнед хwә бьдә сәр мезине у паши һьнге жь хwә р’ази бә, нә кӧ хwә һьмбәри һәвале хwә кә. 5Чьмки һәр кәсе хӧрща хwә һьлгьрә[+].

6Әwе һини хәбәра Хwәде дьбә, гәрәке һәр тьштед qәнщ т’әви дәрсдаре хwә п’ар кә[+]. 7Нәхапьн, Хwәде набә пек’әни. Чьмки мәрьв чь дьчинә, wе жи дьчьнә[+]. 8К’и кӧ бона бьнйат’а хwә дьчинә, әwе жь wе бьнйат’е мьрьне бьчьнә, ле к’и кӧ бона Р’ӧһ’ бьчинә, wе жь Р’ӧһ’ жийина һ’әта-һ’әтайе[†] бьчьнә[+]. 9Жь qәнщикьрьне жи ащьз нәбьн, чьмки әме wәхтда бьчьньн һәгәр әм нәдьнә дәр[+]. 10Аwа һ’әта кӧ wәхт дәстед мәда йә, һ’әмуйар’а qәнщийе бькьн, илаһи[†] нәфәред мала Хwәдер’а[+].


Т’әми у сьлавед ахьрийе

11Дина хwә бьдьне, әз бь чь һ’әрфед гьр ньһа wәр’а дьньвисьм[+]. 12Әwед кӧ дьхwазьн жь дәрвава хwә бьдьнә к’ьфше, әw п’ейи сәр wә дькьн, кӧ һун бенә сьнәткьрьне. Ле әвана ве йәке дькьн, кӧ т’әне бона хаче Мәсиһ әw нәйенә зерандьне. 13Әwед хwәйисьнәт хwәха Qануне хwәй накьн, ле дьхwазьн кӧ һун бенә сьнәткьрьне, wәки әw бь нишана qальбе wәйи мәрьвайи бьфьр’ьн. 14Ле жь мьн нак’әвә кӧ әз бь тьштәки дьн бьфьр’ьм, пештьри бь хаче Хӧдане мә Иса Мәсиһ, бь к’ижани дьнйа бона мьн хачбуйи йә, әз жи бона дьнйайе[+]. 15Бәле нә сьнәткьрьн тьштәк ә, нә жи нәсьнәткьрьн, ле сәри әw ә, кӧ бьбьн ә’фьринәки ну[+]. 16Дә бьра ә’дьлайи у р’ә’м сәр wан һ’әмуйа бә, к’ижанед кӧ анәгори ве йәке дьжин у ӧса жи сәр Исраела[†][*] Хwәде бә[+].

17Жь вьр шунда бьра т’ӧ кәс зә’мәте нәдә мьн, чьмки мьн даха бьринед Иса һьлдайә сәр бәдәна хwә. 18Дә бьра к’әрәма Хӧдане мә Иса Мәсиһ т’әви р’ӧһ’е wә бә хушк-бьрано. Амин.

## ӘФӘСИ

### ӘФӘСИ

ӘФӘСИ


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]


НӘ’МА ПАWЛОС ӘФӘСИЙАР’А


Пешготьн

Әфәс qәза Асйа Р’омайеда бу. Әва бажаре һәри ә’йан бу, ӧса жи п’айт’әхте wе qәзайе бу. Т’әмамийа Императорийа Р’омайеда әw бажаре чара бу алийе мәзьнайийа хwәда. Әw бажарәки гәләки бәдәw у хwәш бу. Р’аст ә бь даннасинкьрьна Паwлос щьвин Әфәседа ченәбьбу, ле диса wәкә се сала ль wьр ма у әw һин кьрьн, дәма р’еwитийа хwәйә 3-а (К’аред Шандийа 19:1; 20:31). Әwи әв нә’ма хwә жь кәле баwәрмәндед Әфәсер’а ньвисийә (3:1; 4:1; 6:20). Нә т’әне әва нә’ма, ле ӧса жи нә’ма wийә Филипийа, Колосийа у Фьлимон кәледа һатьнә ньвисаре. Әвана «Нә’мәйед Кәле» тенә һ’әсабе.

Әва нә’ма чаwа qьрар у мәрәме Хwәдейи һ’әта-һ’әтайе ә’йан дькә, кӧ гава wәхт пер’а бьгьһижә, әw т’ьвдира Wи wе бе сери у һ’әму тьште «бьн сәрwертийа Мәсиһда гьредайи бьн, һьн һәр тьштед ль ә’рде, һьн жи ль ә’змен» (1:10). Ӧса жи гәрәке һ’әму мьләт, һьн щьһу, һьн жи нәщьһу бьбьнә мьләтәк йәктийа Иса Мәсиһда, пе Хwәде һәвва гьредайи. Шанди гази щьмә’та Хwәде ве йәке дькә, кӧ нава ве qьрара Хwәдеда бьминьн, бь йәктийа т’әви Мәсиһ, т’әви йәкбуна т’әмамийа мәрьвайе бьн.

Паwлос п’ара нә’мейә пешьнда нет-фькьра йәктийа т’әви Хwәде пешда дьк’ьшинә, дәрһәqа wан мәщалада дьбежә, кӧ Бав Хwәде чаwа щьмә’та Хwә бьжарт, чаwа гиһандә гӧнәафубуне у сайа Кӧр’е Хwә Иса Мәсиһ әw аза кьрьн. У ӧса жи дәрһәqа wи созе Хwәдейи мәзьнда дьбежә, аwа готи дәрһәqа Р’ӧһ’е Пирозда, кӧ әw чаwа бьһе бәр азабуна мәва те дайине (сәред 1-е һ’әта 3-а).

Ле п’ара дӧдада шанди хwәндәванар’а шьровәдькә, кӧ әw жийинәкә ӧсада бьжин, wәки әw йәктийа Мәсиһә нава wанда ӧса р’аст к’ьфш бә, чаwа һәйә. Ӧса жи щьвинеда, малда, һәвалтийеда у һьндава һәвда qәдьр-һӧрмәт бьн, бь мьлуктийе, һ’ьзкьрьне у хәмк’ешийе бәр һәв дахьн (сәред 4-а һ’әта 6-а).

Шанди ве нә’меда сәр се фькьред сурәти (символи) дьсәкьнә у бь ван сурәта йәктийа щьмә’та Хwәдейә т’әви Мәсиһ нишан дькә:

1. Щьвин мина бәдәнәке йә, сәре к’ижане Мәсиһ Хwәха йә.

2. Щьвин мина wи авайийи йә, кәвьре ә’нишка к’ижани Мәсиһ ә.

3. Щьвин мина к’ӧлфәтәке йә, малхе к’ижане Мәсиһ ә.

Паwлос ве нә’меда гәләк дәрб дьдә сәр к’әрәма Хwәдейә йәктийа Иса Мәсиһда. Әw һәр тьшти һ’ьзкьрьн, хwәдайин, бахшандьн, к’әрәм у р’онайа пирозийа Мәсиһва гьре дьдә.

Пешготьн (1:1-2)
Мәсиһ у щьвин (1:3–3:21)
Мәсиһда жийина ну (4:1–6:20)
Пашготьн (6:21-24)

### 1


Сьлавкьрьн

1Жь Паwлосе бь ә’мьре Хwәде шандийе[†] Мәсиһ Иса,

wан мәрьвед[†] Хwәдер’а, йед кӧ Әфәседа[*] дьминьн у йәктийа Мәсиһ Исада амьн ьн:

2Дә бьра к’әрәм[†] у ә’дьлайийа Хwәдейе Баве[†] мә у Хӧдан[†] Иса Мәсиһ ль wә бә.


Дӧа-дьрозгед р’ӧһ’анийә бь сайа Иса Мәсиһ бона щьһу[†] у нәщьһуйа[†]

3Шькьр жь Хwәдер’а, Баве Хӧдане мә Иса Мәсиһ,
кӧ пе һ’әму дӧа-дьрозгед р’ӧһ’анийә ль дийаре ә’змана йәктийа Мәсиһда дӧа ль мә кьрьн[+].
4Бәри ә’фьрандьна дьнйайе Хwәде йәктийа Wида әм бьжартьн,
wәки әм пироз[†] у беqӧсур бьн, ль бәр Wи һ’ьзкьрьнеда бьжин[+].
5Әwи әм пешда к’ьфш кьрьбун,
чаwа ль qьрара Wи хwәш һат,
кӧ мә бь дәсте Иса Мәсиһ бькә лаwед Хwә[*][+] .
6Дә wәрьн әм пәсьне Wи бьдьн, бона wе к’әрәма[†] Wийә хwәйир’умәт,
пе к’ижане йәктийа Һ’ьзкьрийе Хwәда qәнщи ль мә кьр.
7Йәктийа Wида әм аза бунә бь хуна Wи,
аwа готи афубуна[†] гӧна стандийә[*] .
Әва йәка жь дәwләмәндтийа к’әрәма Wи йә,[+]
8йа кӧ Wи бь мәр’дани сәр мәда баранд,
пе һ’әму сәрwахти у фә’мдарийе.
9Әwи сӧр’а хwәстьна Хwә мәва ә’йан кьр,
чаwа ль Wи хwәш һат, йа кӧ һе пешда qьрар кьрьбу,
wәки йәктийа Мәсиһда бинә сери,[+]
10кӧ гава wәхт пер’а бьгьһижә, әw т’ьвдир[*] мийасәр бә,
һ’әму тьшт бьн сәрwертийа Мәсиһда гьредайи бьн,
һьн һәр тьштед ль ә’рде, һьн жи ль ә’змана[+].

11Чаwа Хwәде qьрара Хwәда пешда к’ьфш кьрьбу,
кӧ һәр тьшт ль гора хwәстьн у ә’мьре Wи бә,
әм щьһу[†] йәктийа Мәсиһда п’ара Хwәде к’әтьнә,
12wәки әм пәсьне р’умәта Wи бьдьн
кӧ мә пешда гӧмана хwә данийә сәр Мәсиһ.
13Йәктийа Wида һун нәщьһу[†] жи бунә п’ара Хwәде,
гава wә хәбәра р’астийе, аwа готи Мьзгинийа хьлазбуна[†] хwә бьһист.
Wә баwәрийа[†] хwә Wи ани
у бь Р’ӧһ’е Пирози[†] создайи һатьнә моркьрьне[+].
14Р’ӧһ’е Пироз чаwа бьһе[†] һатийә дайине
һ’әта әм созе Хwәде wар бьн,
чахе Хwәде щьмә’та Хwә лап аза кә,
бона пәсьндайина р’умәта Хwә.


Дӧайе Паwлос

15Бона ве йәке мьн жь һьнгева кӧ бона баwәрийа wәйә сәр Хӧдан Иса у әw һ’ьзкьрьна wәйә һьндава т’әмамийа щьмә’та Хwәдеда бьһистийә,[+] 16бона wә мьн дәст жь шькьрдайине нәк’ьшандийә. Әз т’ьме нава дӧайед хwәда wә бир тиньм, 17wәки Хwәдейе Хӧдане мә Иса Мәсиһ, Баве хwәйир’умәт, Р’ӧһ’е сәрwахтийе у ә’йантийе бьдә wә, кӧ һун Wи т’ам нас бькьн. 18Бьра ч’ә’вед р’ӧһ’е wә вәбьн, wәки һун фә’м бькьн, чь йә әw гӧмана кӧ Wи гази wә кьрийә у чь йә әw дәwләмәндтийа р’умәта Wи, йа кӧ щьмә’та Wи wе wар бә[+] 19у чь йә әw qәwата Wийә мәзьнә беһьмбәр, йа кӧ нав мә баwәрмәндада дьхәбьтә. Әв ә әw qәwата Wийә зор, 20йа кӧ Хwәде сәр Мәсиһ да хәбате, гава Әw жь нава мьрийа р’акьр у ль дийаре ә’змана к’еләка[†] Хwәйә р’асте да р’уньштандьне[*] ,[+] 21Әw дани сәр һ’әму сәрwертийа, һ’ӧкӧмәтийа, qәwата, хӧдантийа у ӧса жи сәр һ’әму навед кӧ тенә һьлдане, нә кӧ т’әне ль ве дьне, ле wе дьне жи[+]. 22У Хwәде һәр тьшт кьрә бьн п’ийед Wи[*] у Әw бона щьвине[†] к’ьфш кьр чаwа сәрwере һәр тьшти[*][+] . 23Щьвин жи бәдәна Мәсиһ ә, т’әмамбуна Wи йә, кӧ Хwәха һәр тьшт ә, һәр тьшти т’әмам дькә[+].

### 2


Жь мьрьне бәрбь жийине

1Һун жь дәст нәһәqи у гӧнед хwә мьри бун[*] ,[+] 2гава һун пәй ә’дәтед ве дьне дьчун, ль гора хwәстьна мире сәрwертийа ве һәwе, wи р’ӧһ’е кӧ ньһа жи нава wан мәрьвада йа хwә дькә, йед кӧ нә гӧр’а Хwәдеда нә[+]. 3Әм һ’әму жи wәхтәке пәй wан тьшта дьчун, бь дьлһавьжийед бьнйат’а мәрьвайе дьжит у дьл у фькьред мәр’а чь дәрбаз дьбун мә әw дькьрьн у бьнйат’а хwәда жи һежайи хәзәба Хwәде бун, чаwа йед майин[+]. 4Ле Хwәдейе кӧ хwәйе р’ә’ма дәwләмәнд ә, бь һ’ьзкьрьна Хwәйә мәзьн, бь к’ижане әм һ’ьзкьрьн,[+] 5гава әм һе жь дәст нәһәqийед хwә мьри бун, Әwи т’әви Мәсиһ әм сах кьрьн. Бь к’әрәме[†] һун хьлазбуйи нә![+] 6Йәктийа Wида әм жь мьрьне р’акьрьн у т’әви Wи әм ль дийаре ә’змана данә р’уньштандьне, бь сайа Мәсиһ Иса[+]. 7Wи әв йәк кьр, wәки ль нава wан зәманед кӧ wе бен, дәwләмәндтийа к’әрәма Хwәйә беһьмбәр, һьндава мәда бь сайа Мәсиһ Иса, бь ширьнайи бьдә к’ьфше. 8Чьмки бь к’әрәме һун хьлазбуйи нә, пе баwәрийе у әв йәк нә жь wә йә, ле дайина Хwәде йә[+]. 9Әв йәк нә жь кьрьна йә, wәки йәк п’әйе хwә бьдә[+]. 10Бәле әм чекьрийед Wи нә, йәктийа Мәсиһ Исада хӧльqи, бона кьрьнед qәнщ, йа кӧ Хwәде пешда һазьр кьр, кӧ әм wанда бьминьн[+].


Һ’әму баwәрмәнд бь сайа Мәсиһ йәк ьн

11Һун кӧ ә’сьле хwәда нәщьһу нә у жь алийе щьһуйада «бе сьнәт[†]» дьһатьнә һ’әсабе, йед кӧ хwәха хwә «сьнәткьри» һ’әсаб дькьрьн, бь сьнәтийа qальбә бь дәста кьри, аwа бир биньн кӧ һун һьнге чь бун[+]. 12Һьнге һун бе Мәсиһ у хәриб бун һьндава бажарвантийа Исраелда[†] у жь пәймана[†] у созед wан дур бун у ве дьнеда жи бе гӧман у бе Хwәде бун[+]. 13Ле һун кӧ wәхтәке дури ван йәка бун, ньһа т’әви Мәсиһ Иса бунә, бь хуна Мәсиһ һун незик бунә[+]. 14Чьмки Әw ә ә’дьлайийа мә, кӧ һәр дӧ, щьһу у нәщьһу кьрьнә йәк. Әwи диwаре навбьр’ийе, аwа готи дьжмьнати бь бәдәна Хwә хьраб кьр[+] 15у т’әми у ә’мьред Qануна Мусада[†] бәтал кьрьн, wәки йәктийа Хwәда, жь һәр дӧйа щьһу у нәщьһу мәрьвәки ну бьхӧльqинә у бь ви аwайи бькә ә’дьлайи[*][+] . 16У Мәсиһ бәдәнәкеда һәр дӧ т’әви Хwәде бь хаче[†] Хwә ль һәв анин, чьмки бь wе кьрьне дьжмьнати к’окева р’акьр[*][+] . 17У һат Мьзгинийа ә’дьлайийе да wә нәщьһуйед дури Хwәде у щьһуйед незики Wи[*] . 18Чьмки бь сайа Wи, изьна мә һәр дӧйа жи һәйә, бь Р’ӧһ’әки незики Баве бьн.

19Аwа һун иди нә хәлq у хәриб ьн, ле бажарвантийа wә т’әви щьмә’та Хwәде йә у нәфәред мала Хwәде нә[+]. 20Һун сәр wи р’ьк’ьне шандийа у п’ехәмбәра авакьри нә, кәвьре ә’нишка[†] к’ижани Мәсиһ Иса Хwәха йә[+]. 21Бь Wи т’әмамийа авайи пева щи бь щи бона Хӧдан п’арьстгәһәкә[†] пироз бьльнд дьбә[+]. 22Бь Wи һун жи бь һәвр’а тенә авакьрьне, чаwа хана Хwәде бь Р’ӧһ’е Пироз[+].

### 3


Паwлос, шандийе нәщьһуйа

1Бона ве йәке әз Паwлос бона Мәсиһ Иса гьрти мә, бона wә нәщьһуйа[+]... 2Гәрәке wә бьһистьбә, кӧ әв wәк’илтийа к’әрәма Хwәде бона wә мьнр’а һатийә дайине[+]. 3Әв сӧр’а бь дайинәке ль бәр мьн һатә вәкьрьне. Мьн ль жоре кьн wәр’а ньвиси[+] 4у гава һун бьхуньн, һуне бькарьбьн бьзаньбьн кӧ әз чаwа сӧр’а Мәсиһ фә’м дькьм[*] . 5Әва сӧр’а дәwред бьһӧрида ль бәр бәндед дьне вәнәбуйә, чаwа ньһа бь Р’ӧһ’е Пироз ль бәр шанди у п’ехәмбәред Wийә пироз вәбуйә. 6Әва сӧр’а вәбу, wәки нәщьһу пе Мьзгинийе т’әви Исраеле wар бьн, бьбьнә бәдәнәк у хwәйип’аред созе Wи бьн, бь сайа Мәсиһ Иса[+].

7Әз бумә бәрдәстийе ве Мьзгинийе, анәгори дайина жь к’әрәма Хwәде, йа кӧ бь кьрьна qәwата Wи мьнр’а һатийә дайине[+]. 8Бәле әз кӧ жь нава щьмә’та Хwәдеда жь йе һәри бьч’ук кемтьр ьм, ле әв к’әрәм мьнр’а һатийә дайине, кӧ нава нәщьһуйада дәwләмәндтийа Мәсиһә нә ль бәр һ’ьша даннасин кьм[+] 9у ль бәр һ’әмуйа вәкьм, кӧ чаwа т’ьвдира сӧр’а Хwәде те хәбате, йа кӧ һе дәwред бәреда щәм Хwәдейе кӧ һәр тьшт ә’фьрандийә, вәшарти мабу[+]. 10Мәрәме Хwәде әв бу, wәки ньһа сәрwахтийа Хwәйә щур’ә-щур’ә, бь дәсте щьвине[†] ль сәрwерти у һ’ӧкӧмәтед дийаред ә’зманава ә’йан бькә,[+] 11анәгори qьрара Wийә һе дәwред бәреда, йа кӧ Wи бь дәсте Мәсиһ Иса, Хӧдане мә кьр. 12Йәктийа Мәсиһда у пе wе баwәрийа мәйә сәр Wи әм дькарьн бь мерк’ими у р’увәкьри незики Хwәде бьн[+]. 13Аwа әз жь wә һиви дькьм, кӧ һун бәр хwә нәк’әвьн, бона wан щәфайед кӧ әз бона wә дьк’ьшиньм. Әвана бона р’умәта wә нә[+].


Һ’ьзкьрьна Мәсиһ

14Бона ве йәке әз ль бәр Бав чок дьдьм, 15жь к’ижани һәр qәбиләкә ә’рд у ә’змана наве хwә дьстинә. 16Дә бьра Әw wәкә дәwләмәндтийа р’умәта Хwә qәwате бь сайа Р’ӧһ’е Хwә бьдә wә, кӧ һун к’урайийа дьле хwәда бьшьдьн,[+] 17бь баwәрийе Мәсиһ дьле wәда бьжи у һун һ’ьзкьрьнеда р’аw[†] у р’ьк’ьне хwә бавежьн,[+] 18кӧ т’әви т’әмамийа щьмә’та Хwәде бькарьбьн фә’м бькьн, кӧ бәрайи, дьрежайи, бьльндайи у к’урайийа һ’ьзкьрьна Мәсиһ чь йә. 19Бәле бьра һун һ’ьзкьрьна Мәсиһ нас кьн, йа кӧ жь һәр һ’ьш-аqьли зедәтьр ә, wәки һун т’әмамийа Хwәдева т’ьжи бьн[+].

20Аwа шькьр жь Wир’а бә, Йе кӧ дькарә һәр тьшти һе зедә кә, нә чаwа әм дьхwазьн йан дьфькьрьн, бь wе qәwата кӧ нава мәда дьхәбьтә,[+] 21шькьр жь Wир’а нава щьвинеда, бь сайа Мәсиһ Иса, һ’әму зәманида, һ’әта-һ’әтайе! Амин[†][+].

### 4


Әм һ’әму жи бәдәнәк ьн

1Аwа әзи гьртийе бона наве Хӧдан, һиви жь wә дькьм, кӧ һун ӧса бьжин, чаwа лайиqи wе газийе йә, к’ижанер’а һун һатьнә газикьрьне[+]. 2Һун бь т’әмамийа мьлуктийе у шкәсти, бь сәбьре һ’ьзкьрьнеда ль бәр һәв дахьн[*][+] . 3Бьщә’диньн, кӧ йәктийа Р’ӧһ’ пе һәвгьредана ә’дьлайийе хwәй кьн[+]. 4Чаwа бәдән йәк ә у Р’ӧһ’ йәк ә, һун жи гӧманәкер’а һатьнә газикьрьне[+]. 5Хӧдан йәк ә, баwәри[†] йәк ә, ньхӧмандьн[†] йәк ә,[+] 6Хwәде йәк ә, Әw Баве һ’әмуйа йә, кӧ сәр һ’әмуйар’а йә, бь һ’әмуйа йа Хwә дькә у нава һ’әмуйада йә[+].

7Бәле жь мә һәр кәсир’а жи к’әрәм һатийә дайине, чаwа Мәсиһ п’арәвәкьр[+]. 8Бона ве йәке те готьне:

«Гава һьлк’ьшийа чу жоре,
һесир т’әви Хwә бьрьн
у п’ешк’еш[†] данә мәрьва»[*][+] .

9Әв «һьлк’ьшийа» чь те һ’әсабе? Дьхwазә бежә, кӧ Әw пешда бәржери wе дьнйа жерьн бу[+]. 10Әwе кӧ бәржер бу, һәма Әw ә, Йе кӧ Хwә да феза һ’әму ә’змана, wәки һәр тьшти һ’ьзурийа Хwәва т’ьжи кә[+]. 11Әва Әw бу, Йе кӧ п’ешк’еш данә мәрьва, кӧ һьнәк бьбьнә шанди, һьнәк п’ехәмбәр, һьнәк мьзгиндар, һьнәк жи сә’ви у дәрсдар[+]. 12Әwи әв йәк кьр, wәки щьмә’та Хwәде шьхӧлед хьзмәтк’арийер’а һазьр бә, бона авабуна бәдәна Мәсиһ,[+] 13һ’әта кӧ әм һ’әму жи бьгьһижьнә wе йәке, кӧ баwәрийе у Кӧр’е Хwәде[†] наскьрьнеда т’ьфаq[†] бьн, бьбьнә мәрьвед гьһишти, т’ам wәкә бәжьн-бала Мәсиһ[+].

14Wәки ӧса йә жь вьр шунда әм нәбьнә мина зар’ока кӧ жь пела вьрда-wеда дьк’әвьн у бь дәрәwед мәрьва бәр байе һәр һинкьрьнәке дьк’әвьн, йед кӧ бь фелбазийа дьхапиньн у дьхальфиньн[+]. 15Ле р’астийе пе һ’ьзкьрьне бежьн[*] , һәр алийада бьгьһижьнә сери, кӧ Мәсиһ ә[+]. 16Жь Wи т’әмамийа бәдәне һәвва нә у һ’әму жи бь алик’арийа һәр севькәке һәвва гьредайи йә. У гава һәр п’арәкә бәдәне шьхӧле хwә дькә, һ’ьзкьрьнеда хwәха дьгьһижә у мәзьн дьбә[*] .


Жийина нуйә т’әви Мәсиһ чаwа әндәмед Бәдәна wи

17Аwа әз ве йәке мерк’ими дьбежьм у бь наве Хӧдан т’әми ль wә дькьм, кӧ һун иди т’ӧ щара wе р’еда нәчьн, чаwа п’утп’арьст[†] бь фькьред хwәйә п’уч’ дьчьн[+]. 18Әwана фә’мед хwәда шуна р’әшва чун у жь жийина Хwәде дур к’әтьнә, жь дәст нәзанийа нава хwә у сәрһ’ьшкийа хwә[+]. 19Шәрма р’уйе хwә ӧнда кьрьнә у ӧса хwә данә дохине, һ’әта кӧ һәр щур’ә кьрьнед һ’әрам[†] дькьн у т’ер набьн[+].

20Ле wә Мәсиһ ӧса нас нәкьр! 21Бәле wә бона Wи бьһистийә жи у чаwа йед п’ара Иса, һун wе р’астийа нава Wида һин бунә. 22Дә һун хәйсәте хwәйи бәре жь хwә дур хьн, wи мәрьве кәвьни кӧ бь һавьжийед һ’ьләк’арва дерьсбуйи йә[*][+] 23у бь р’ӧһ’ у фькьред хwәда нуйәжийин бьн,[+] 24мәрьве ну ль сәр хwә wәргьрьн, кӧ кьрасе Хwәдеда бь һәqи у һ’әлалийа бе qәлпи хӧльqи йә[*][+] .

25Аwа дәрәwа жь хwә дур хьн, жь wә һәр йәк һәвале хwәр’а р’аст хәбәр дә[*] , чьмки әм бь һәвр’а әндәмед Бәдәна Мәсиһ нә[+]. 26Һәгәр һун һерс к’әвьн, гӧна нәкьн[*] , бьра р’о сәр һерса wәр’а нәчә ава[+] 27у щи нәдьнә мирещьн[†][+]. 28Әwе кӧ дьзийе дькә, бьра иди нәдьзә, ле бь худана хwәйә һ’әлал бь дәстед хwә бьхәбьтә, кӧ бькарьбә дәст бавежә к’әтийа жи[+]. 29Бьра жь дәве wә qәт хәбәрәкә хьраб дәрнәйе, пештьри тьштед кӧ кери гӧһдара тен у к’аре дьдьнә wан[+]. 30У Р’ӧһ’е Хwәдейи Пироз нәешиньн, бь К’ижани һун бона Р’ожа Азайийе һатьнә моркьрьне[+]. 31Дә бьра һәр тә’лайи, һерс, бәрзәqи[†], qар’ә-qар’ у готьнед нәр’еда жь wә дур бьн т’әви һәр щур’ә к’ин-бохийева[+]. 32У һәвр’а ширьн у дьлшәwат бьн, ль һәв бьбахшиньн, чаwа Хwәде бь Мәсиһ бахшандә wә[+].

### 5


Чаwа ч’ә’в бьдьнә Хwәде

1Аwа ч’ә’в бьдьнә Хwәде, чаwа зар’ед һ’ьзкьри[+] 2у хwә ль һ’ьзкьрьне бьгьрьн, чаwа Мәсиһ жи әм һ’ьз кьрьн у жийина Хwә бона мә да, Хwәдер’а бу һ’әди[†] у qӧрбана[†] бинхwәш[+].

3Ле һ’әта наве qавийе[†] у һәр һ’әрамийе, йан тьмайе жи гәрәке нава wәда нәйе һьлдане, чаwа ль щьмә’та Хwәде нак’әвә[+]. 4Ӧса жи готьнед бемә’рифәти, йан бефә’ми, йан һ’әнәкед qәлпе хьраб, кӧ ль wә нак’әвьн, бьра жь дәве wә дәрнәйен, ле дәwсе шькьрдари[+]. 5Һун ве йәке заньбьн кӧ т’ӧ qав, йан һ’әрам, йан тьмак’ар (кӧ п’утп’арьст[†] ә) П’адшатийа Мәсиһ у Хwәдеда wар набә[+]. 6Бьра т’ӧ кәс бь хәбәред п’уч’ wә нәхапинә, чьмки бона ван тьшта һерса Хwәде ль wан мәрьвед нәгӧһдар р’адьбә[+]. 7Аwа һун т’әви йед ӧса нәбьн![+] 8Һун жи wәхтәке тә’ри бун, ле ньһа һун кӧ п’ара Хӧдан ьн, р’онайи нә. Аwа мина зар’ед р’онайе бьжин,[+] 9(чьмки бәре р’онайийе жь һәр qәнщийе, һәqийе у р’астийе дьбә) 10у бьзаньбьн кӧ чь ль Хӧдан хwәш те[+]. 11Т’әви wан кьред бебәрә тә’рийе нәбьн, ле wан сәр аве хьн,[+] 12чьмки бона wан тьштед кӧ әwана бь дьзива дькьн шәрм ә жи кӧ бе хәбәрдане. 13Ле гава һәр тьшт те бәр р’онайе, ашкәрә дьбә,[+] 14чьмки һәр тьште кӧ ашкәрә дьбә, дьбә р’онайи. Бона ве йәке һатийә готьне:

«Хәwьхийо, һ’ьшйар бә!
Жь нав мьрийа р’абә
у Мәсиһ wе тә р’онайи кә»[*][+] .

15Аwа бьньһер’ьн кӧ һун ньге хwә фәсал бавежьн, нәбьнә мина бефә’ма, ле мина сәрwахта[+]. 16Дәст бьдьнә бәр wәхт, чьмки зәмани хьраб ә[*] . 17Бона ве йәке бефә’м нибьн, ле бәле бьзаньбьн чь йә qьрара Хӧдан[+]. 18У бь шәраве сәрхwәш нәбьн, кӧ ә’мьре мерьв п’уч’ дькә, ле бь Р’ӧһ’е Пирозва т’ьжи бьн[+]. 19Зәбур у дьрозга, стьранед р’ӧһ’ани һәвдӧр’а бежьн, бьстьрен у дьле хwәда Хӧданр’а бьловиньн[*][+] . 20Һәр гав бона һәр тьшти р’азибуне бьдьнә Бав Хwәде, бь наве Хӧдане мә Иса Мәсиһ[+].


Борщдарийа жьн у мера

21[•]Бь хофа Мәсиһә нава хwәда ль бәр һәвдӧ хwә бьшкеньн.

22К’ӧлфәтно, ӧса хwә ль бәр меред хwә бьшкеньн, чаwа ль бәр Хӧдан[*] ,[+] 23чьмки мер сәре жьне йә, чаwа Мәсиһ жи сәре щьвине[†] йә у Хwәха Хьлазкьре[†] бәдәна Хwә йә[+]. 24У чаwа щьвин ль бәр Мәсиһ хwә дьшкенә, бьра ӧса жи жьн һәр тьштида бәр мере хwә шкәсти бә.

25Мерно, жьнед хwә һ’ьз бькьн, чаwа кӧ Мәсиһ щьвин һ’ьз кьр у жийина Хwә бәр wева да[*] ,[+] 26wәки wе бь хәбәре бӧһӧрти-жьбарә кә, пе аве бьшо[*] ,[+] 27кӧ щьвине ль бәр Хwә qәшәнг бьдә сәкьнандьне, кӧ т’ӧ ләк’ә йан qәрч’ьмок, йан тьштәки мина ван сәр т’ӧнәбә, ле паqьж у беqӧсур бә[+]. 28Ӧса жи гәрәке мер жьна хwә һ’ьз бькә, чаwа бәдәна хwә. Йе кӧ жьна хwә һ’ьз дькә, әw хwә һ’ьз дькә. 29Чьмки бәдәна т’ӧ кәси бәр ч’ә’ве wи нә р’әш ә, ле wе т’ер дькә у хwәй дькә, чаwа Мәсиһ жи щьвине, 30чьмки әм әндәмед бәдәна Wи нә[+]. 31Чаwа ньвисар ә:

«Бона ве йәке мер wе де у баве хwә бьһелә, хwә ль жьне бьгьрә у һәр дӧ wе бьбьнә бәдәнәк»[*][+] .

32Әва сӧр’а к’ур ә, ле әз готьна хwә тиньмә сәр Мәсиһ у щьвине. 33Бәле жь wә һәр кәс жи бьра жьна хwә һ’ьз бькә чаwа хwә у жьн жь мере хwә хоф бькә[+].

### 6


Т’әмийед бона зар’а у де-бава

1Зар’но, чаwа баwәрмәндед Хӧдан гӧр’а де у баве хwәда бьн, чьмки әв йәк р’аст ә[*][+] . 2«Qәдьре де у баве хwә бьгьрә» кӧ әв ә т’әмийа пешьн т’әви создайине, 3«wәки чәрха тә р’аст бә у сәр ә’рде ә’мьре тә дьреж бә»[*][+] . 4У һун бавно, зар’ед хwә һерс нәехьн, ле wан бь ширәт у һинкьрьна Хӧдан мәзьн кьн[*][+] .


Хӧлам у аха

5Хӧламно, бь хоф у тьрс, дьле сах гӧр’а хwәйийед хwәйә ве дьнеда бьн, чаwа гӧр’а Мәсиһда[*] ,[+] 6нә кӧ бь хӧламтийа ль бәр ч’ә’ва, кӧ ль мәрьва хwәш бен, ле чаwа хӧламед Мәсиһ бь дьл qьрара Хwәде бьqәдиньн[+]. 7Бь р’әзәдьли хӧламтийе бькьн, чаwа Хӧданр’а, нә кӧ мәрьвар’а. 8Һун заньн кӧ һәр кәс, һәгәр хӧлам бә, һәгәр аза, чь qәнщийе кӧ бькә, wәкә wе жи wе жь Хӧдан бьстинә[+].

9Һун жи хwәйино, һьндава wанда ӧса бьн. Дәст жь гәф-гӧр’ийе бькьн. Һун заньн кӧ Хwәйе wан жи, Йе wә жи ль ә’змана йә у щәм Wи т’ӧ фьрqи т’ӧнә[*][+] .


Ч’әкед Хwәде

10Һәйнәсәр, йәктийа Хӧданда qәwат бьн, бь зорайийа qәwата Wи. 11Һәр ч’әке Хwәде ль хwә кьн, кӧ һун бькарьбьн мьqабьли һ’ӧнӧред мирещьн[†] бьсәкьньн[+]. 12Чьмки шәр’е мә нә мьqабьли хун у гошт ә, ле мьqабьли сәрwерти у һ’ӧкӧмәтийа йә, мьqабьли миред ве дьнйа тә’ри йә у мьqабьли ордийед р’ӧһ’анийә хьрабә ль дийаре ә’змана нә[+]. 13Бона ве йәке ч’әкед Хwәде һьлдьн, кӧ һун бькарьбьн ль бәр р’ожа охьрме гьран бьсәкьньн у пьшти кьрьна һәр тьштир’а, щийе хwәда qәwин бьсәкьньн.

14Аwа щийе хwәда бьсәкьньн, р’астийе мина к’әмбәре ль пьшта хwә бьшьдиньн, һәqийе мина зьрьһ’е ль синге хwә wәргьрьн[*][+] 15у сол ньгед wәда, бона Мьзгинийа ә’дьлайийе һазьр сәкьни бьн[*][+] . 16Ль сәр һәр тьштир’а жи баwәрийе мина мәрт’але бьгьрьнә хwә, бь к’ижане һуне бькарьбьн һ’әму тиред агьрийә кӧ йе Хьраб давежә, бьтәмьриньн[+]. 17У хьлазбуне мина к’ӧмзьрьһ’е һьлдьн, мина шур жи хәбәра Хwәде, кӧ жь Р’ӧһ’е Пироз ә[*][+] . 18Бь һ’әму дӧа у р’әща һәр гав дӧа бькьн пе Р’ӧһ’е Пироз. Сәр ве йәке һ’ьшйар бьминьн у бона т’әмамийа щьмә’та Хwәде т’ьме дӧа бькьн[+]. 19У бона мьн жи дӧа бькьн, кӧ гава әз хәбәр дьм, готьнәк мьнр’а бе дайине, wәки мерк’ими сӧр’а Мьзгинийе ә’йан кьм,[+] 20бона К’ижане әз бь ван qәйде хwә qасьдийе дькьм. Дӧа бькьн, wәки әз бона Wе тӧрӧш кьм хәбәр дьм, чаwа лазьм ә[+].


Сьлавед ахьрийе

21[•]Wәки һун жи бона мьн бьзаньбьн, һаш жь һ’ал-һ’әwале мьн һәбьн, Тьхикойе бьрайе дәлал у qӧльхк’аре амьн йәктийа Хӧданда wе һәр тьшти wәр’а бежә[+]. 22Әз бона wе йәке wи сәр wәда дьшиньм, wәки һун һаш жь мә һәбьн у әw бь ве йәке дьл бьдә wә[+].

23Дә бьра ә’дьлайи у һ’ьзкьрьн баwәрийева т’әвайи жь Бав Хwәде у Хӧдан Иса Мәсиһ ль хушк-бьра бә. 24Бьра к’әрәм т’әви wан һ’әмуйа бә, йед кӧ бь һ’ьзкьрьна бе хьлази Хӧдане мә Иса Мәсиһ һ’ьз дькьн.

## ФИЛИПИ

### ФИЛИПИ

ФИЛИПИ


[1]

[2]

[3]

[4]


НӘ’МА ПАWЛОС ФИЛИПИЙАР’А


Пешготьн

Паwлосе шанди әва нә’ма жь кәле щьвина бажаре Филипйар’а ньвисийә. Әв щьвин, щьвина пешьн бу, йа кӧ аха Әwропайеда, qәза Мәкәдонйа бьн Императорийа Р’омайеда һ’име wе һатә авитьне. Әв нә’мә һьнге һатә ньвисаре, гава даннасинкьред мьqабьли Паwлос щьвинеда тьштед шашә мьqабьли һинкьрьна Мьзгинийе һин дькьрьн у Паwлос гәләки бәр хwә дьк’әт. Ле алийе дьнва жи әм ве нә’меда гӧман у әшqәкә мәзьн алийе Паwлосда дьбиньн, жь wе баwәрийа wийә сәр Иса Мәсиһ.

Сәбәбәкә дьн жи бона ньвисара ве нә’ме һәбу кӧ Паwлос бона баwәрмәндед Филипйайеда р’азибуне дьдә Хwәде, wәки нава тәнгасийед wида wана к’омәк дабунә wи (4:10-20). Ӧса жи хӧйа дьбә кӧ Паwлос хwәстийә ве мәщале бьдә хәбате, wәки баwәрмәнд хирәт у ә’гит бьн, тәнгасийа wи у хwә нәньһер’ьн. Әw һиви дькә, кӧ нава wанда т’ьфаq һәбә у мина Мәсиһ шкәсти бьн, нә к’ӧбар у бабах бьн. Әw бир тинә кӧ йәктийа Мәсиһда бь к’әрәма Хwәде жийине пе баwәрийе дьстиньн, нә кӧ пе qәдандьна Qануна Муса. Паwлос дәрһәqа wе әшq у шабунеда дьбежә, к’ижане кӧ Хwәде дьдә wан, йед кӧ йәктийа Иса Мәсиһда дьжин (сәре 2-а). Сәре 3-да, филипийа т’әглифи wе дәрәще дькә, кӧ әw бьщә’диньн бьгьһижьнә мәрәме жийина Мәсиһ, аwа готи п’ега Мәсиһда һәр’ьн.

Әва нә’ма әшq, гӧман, йәкти у сәбьра бона пешдачуйина жийина баwәрмәнда дьдә к’ьфше. Ӧса жи дьдә к’ьфше, кӧ Паwлосе шанди гәләки ве щьвине һ’ьз дькә у qәдьре wан дьгьрә.

Пешготьн (1:1-11)
Һ’але кӧ Паwлос теда йә (1:12-26)
Жийина Мәсиһда (1:27–2:18)
Шеwьра бона Тимот’ейо у Епафродито (2:19-30)
Һ’әвза хwә дьжмьна у qәзийа бькьн (3:1–4:9)
Паwлос у достед wийә Филипйайеда (4:10-20)
Пашготьн (4:21-23)

### 1


Сьлавкьрьн

1Жь Паwлос у Тимот’ейойе хӧламед Мәсиһ Иса,

т’әмамийа щьмә’та Хwәдер’а, йед кӧ п’ара Мәсиһ Иса нә у ль алийед Филипйайе дьминьн, т’әвайийа бәрпьрсийар у бәрдәстийед щьвинева[†]:[+]

2Дә бьра к’әрәм[†] у ә’дьлайийа Хwәдейе Баве[†] мә у Хӧдан[†] Иса Мәсиһ ль wә бә.


Дӧайе Паwлос

3Әз шькьрийа хwә Хwәдейе хwә тиньм гава һәр гав wә бир тиньм,[+] 4т’ьме нава һ’әму дӧайед хwәда, бона wә һ’әмуйа бь дьле ша дӧа дькьм, 5чьмки һун р’ожа пешьнда һ’әта иро т’әви шьхӧле Мьзгинидайине бунә[+]. 6У әз ве йәкеда гӧман ьм, Әwе кӧ дьле wәда дәст бь шьхӧле Хwәйи qәнщ кьрийә, wе һ’әта Р’ожа һатьна Мәсиһ Иса жи бьгьһинә сери[+]. 7Һун дьле мьнда нә у һәq ә жи кӧ әз бона wә һ’әмуйа аһа бьфькьрьм. Чьмки һун һ’әму жи т’әви wе к’әрәме[†] бунә, йа кӧ жь Хwәдеда мьнр’а һатийә дайине, чаwа әз ньһа qәйдада мә, ӧса жи бона Мьзгинийе сәкьни бум у мьн әw дьда маккьрьне[+]. 8Хwәде шә’де мьн ә, кӧ әз бь һ’ӧба Мәсиһ Иса чьqаси һ’әйра wә һ’әмуйада мә[+].

9У әз ве дӧайе дькьм, кӧ һ’ьзкьрьна wә һе-һе бь занәбун у сәрwахтийа[†] гьһиштива зедә бә,[+] 10wәки к’ижан һәрә qәнщ ә, һун wе бьбьжерьн. Һьнге һуне Р’ожа һатьна Мәсиһда ширһ’әлал у беләк’ә бьн 11у бь сайа Иса Мәсиһ бь бәред һәqийева т’ьжибуйи бьн, бона р’умәт у пәсьне Хwәде.


Жийин Мәсиһ ә

12Әз дьхwазьм кӧ һун бьзаньбьн хушк-бьрано, wәки чь кӧ һатә сәре мьн, әwе һе к’ар да пешдачуйина Мьзгинийе. 13Аwа т’әвайийа к’ома к’оч’ьксәрева, ӧса жи һ’әмуйед майинва ә’йан ә кӧ әз бона наве Мәсиһ нава ван qәйдада мә[+]. 14У дьле п’ьр’анийа баwәрмәнда жи бь ван qәйдед мьн йәктийа Хӧданда шьдийан, кӧ һе бь мерк’ими хәбәра Хwәде бе хоф у тьрс бежьн[+].

15Р’аст ә һьнәк жь һ’әвсудийе у мьхәнәтийе Мәсиһ даннасин дькьн, ле һьнәк жи жь нета qәнщийе[+]. 16Әвана жь һ’ьзкьрьне даннасин дькьн, чьмки әw заньн кӧ әз сәр ви qӧльхи[†] һатьмә данине, кӧ пьштгьрийе Мьзгинийе бькьм. 17Ле йед майин бона һәвр’ьк’ийе Мәсиһ даннасин дькьн, нә бь дьле р’аст. Әw дьфькьрьн, кӧ тәнгасийе[†] сәр qәйдед мьнда зедә кьн.

18Ле фьрqи т’ӧнә! Чаwа жи бьбә, һәгәр әwана бь qәлпийе йан бь р’астийе Мәсиһ даннасин дькьн, әз бь ве йәке ша мә. Бәле әзе ша бьм жи, 19чьмки әз заньм кӧ әв йәк wе ахьрийе ль бәр азабуна мьн к’әвә, бь дӧайед wә у алик’арийа Р’ӧһ’е Иса Мәсиһ[+]. 20Әз гӧман у ч’ә’вньһер’ийа ве йәке мә, кӧ т’ӧ тьштива әзе шәрми нәминьм, ле бәле һе мерк’ими бьм, чаwа һәр гав ӧса жи ньһа пәсьне Мәсиһ бь qальбе мьн бе дайине, һәгәр бь мьрьна мьн бә, йан жи бь жийина мьн бә[+]. 21Чьмки бона мьн жийин Мәсиһ ә у мьрьн жи к’ар ә. 22Һәгәр жийина ви qальбида һе к’аре дьдә шьхӧле мьн, әз ньзаньм к’ижани бьбьжерьм. 23К’әтьмә нава дӧ кәвьра: Әз һ’ьзрәт ьм кӧ жь ви qальби дәрем, һәр’ьмә щәм Мәсиһ, мьнр’а әва һе гәләки qәнщ ә,[+] 24ле майина мьнә ви qальбида һе бона к’ара wә йә. 25Әз ве йәке кӧ бе шьк баwәр дькьм, ләма жи заньм кӧ әзе бьминьм, т’әви wә һ’әмуйа бьм, wәки һун һе пешда һәр’ьн у баwәрийеда[†] ша бьн. 26Аwа гава әз диса бемә щәм wә, һун пе мьн бь сайа Мәсиһ Иса һе фьр’наq бьн.

27Ле т’әне чаwа лайиqи Мьзгинийа Мәсиһ ә, һун хwә ӧса хwәй кьн, кӧ һәгәр сәр wәда бем у wә бьбиньм йан дурва бьбьһем бьзаньбьм кӧ wә бь р’ӧһ’ у дьләки пьшт дайә пьшта һәв, бона шәр’к’арийа баwәрийа Мьзгинийе сәкьни нә[+]. 28Т’ӧ алийава жь пәйк’әтийед хwә вәнәк’ьшьн. Әв йәк нишанәкә ӧндабуна wан у хьлазбуна[†] wә йә у әв жи жь Хwәде йә. 29Әва к’әрәма Хwәде бона хатьре Мәсиһ дайә wә, wәки нә кӧ т’әне һун баwәрийа хwә Wи биньн, ле бона Wи щәфе жи бьк’ьшиньн[+]. 30Ньһа жи һун нава wи шәр’ида нә, к’ижан кӧ wә сәр мьн дит у ньһа бона мьн дьбьһен[*][+] .

### 2


Хwәньмьзкьрьна Мәсиһ у мәзьнайийа wи

1Аwа һәгәр т’әвбуна wәйә т’әви Мәсиһ бина бәр wә йә, һәгәр һ’ьзкьрьна Wи дьл дьдә бәр wә, һәгәр Р’ӧһ’е Пироз[†] wә дькә йәк[*] , һәгәр дьлшәwати у р’ә’ма wә һәйә, 2әшqа дьле мьн бь т’ьфаqа[†] хwә һун бьгьһиньнә сери: Бьра әw һ’ьзкьрьна нава wәда бә у сәр нет у фькьрәке бьн[+]. 3Тьштәки бь һәвр’ьк’ийе нәкьн у ль наве хwә нәгәр’ьн, ле жь wә һәр йәк бь мьлуктийе һәвале хwә сәр хwәр’а бьгьрә[+]. 4Т’әне ль к’ара хwә нәгәр’ьн, ле бьра һәр кәс ль к’ара һәвале хwә жи бьгәр’ә[+]. 5Мәсиһ Иса сәр чь нет-фькьре бу, жь wә һәр кәс жи ӧса бьфькьрә:

6Әw кӧ бьнйат’а Хwәда Хwәде бу,
пәй wе йәке нәк’әт, кӧ бьма wәкә Хwәде,[+]
7ле Хwәха Хwә шкенанд,
к’әтә бьнйат’а хӧламәки
у бу мина мәрьва[†],
к’әтә дьлqе инсен[+].
8Әwи Хwә ньмьз кьр,
һ’әта мьрьнер’а жи qайл бу,
әw жи мьрьна сәр хаче[†][+].
9Бона ве йәке Хwәде Әw һе бьльнд кьр
у навәки ӧса п’ешк’еши[†] Wи кьр,
кӧ жь һ’әму нава бьльндтьр ә,[+]
10wәки һәр чок ль бәр наве Иса бьтәwә,
һәгәр ль ә’змен бә,
һәгәр сәр дьне бә,
һәгәр ль дийаре мьрийа[†] бә[+]
11у һәр зар-зьман иqрар кә,
кӧ Иса Мәсиһ Хӧдан ә,
бона р’умәта Бав Хwәде[*] .


Дьнйайеда мина стәйрка бьч’ьрусьн

12Аwа дәлалийед мьнно, чаwа әз нава wәда бум һун т’ьме гӧһдар бун, ньһа һе гәләки гӧһдар бьн, гава нә нава wәда мә. Бона хьлазбуна хwә бь хоф у тьрс бьхәбьтьн, кӧ wе йәке бьгьһиньнә сери, 13чьмки Хwәде Хwәха ве йәке дькә дьле wә, кӧ һун дьхwазьн у дькьн, чаwа ль Wи хwәш те[+].

14Һәр тьшти бе бинтәнги у бе шәр’ у дә’w бькьн, 15wәки һун нава ви ньсьле[†] нәһәq у хальфида[†] беләк’ә у беqӧсур, зар’ед Хwәдейә бесущ бьн. Нава ванда шәwq бьдьн мина р’онайед ә’змана[*] ,[+] 16чаwа йед хәбәра жийине һьлгьрти. Әзе һьнге Р’ожа һатьна Мәсиһ р’успи бьм, кӧ бадиһәwа[†] нәбәзимә у бадиһәwа нәхәбьтимә[+]. 17Бәле һәгәр щи бе кӧ хуна мьн сәр wе баwәрийа wәда бе р’етьне, йа кӧ хьзмәтк’арийа wәда чаwа qӧрбан[†] Хwәдер’а те дайине, әзе ша бьм у т’әви әшqа wә бьм[+]. 18Ӧса жи һун ша бьн, т’әви әшqа мьн бьн.


Тимот’ейо у Епафродито

19Гӧмана мьн сәр Иса Хӧдан һәйә, кӧ әзе зутьрәке Тимот’ейо сәр wәда бьшиньм, кӧ дьле мьн р’ьһ’әт бә, гава әз һ’але wә пе бьһ’әсьм[+]. 20Әз дьле хwәр’а йәки мина wи набиньм, кӧ бона һ’але wә мина пешәwьтики хәм бьхwә. 21Чьмки йед майин һәр кәс ль пәй к’ара хwә к’әтийә, нә кӧ йа Иса Мәсиһ[+]. 22Ле һун хwәха заньн кӧ әw йәки чаwайи щер’ьбанди йә у хwәха т’әви мьн Мьзгинидайинер’а ӧса хьзмәти кьр, чаwа кӧр’ бавер’а[+]. 23Аwа нета мьн һәйә, кӧ әз әwи зу бьшиньмә щәм wә, гава әз һаш жь һ’ал-һ’әwале хwә һәбьм. 24У әз Хӧданда гӧман ьм, кӧ әзе хwәха жи зутьрәке сәр wәда бем.

25Ле мьн ӧса р’е тер’а дит, wәки әз wи бьрайе мә Епафродито бьшиньмә щәм wә, йе кӧ т’әви мьн хәбьти у шәр’е хwә кьр, к’ижан wә шандьбу кӧ к’омәк бьда мьн[+]. 26Әwи жи гәләки бира wә кьрийә у бәр хwә дьк’әвә, wәки wә бона нәхwәшийа wи бьһистийә. 27Р’асти жи әw нәхwәш к’әт, чу бәр дәре мьрьне. Ле Хwәде ль wи һатә р’ә’ме, нә кӧ т’әне ль wи, ле ӧса жи ль мьн, wәки сәр к’әдәре к’әдәр сәр мьнда нәйе. 28Бона ве йәке әз wи бь дьл дьшиньм, wәки һун wи бьбиньн, диса ша бьн у әз бәр хwә нәк’әвьм. 29Аwа бона хатьре наве Хӧдан әwи бь т’әмамийа әшqа дьле хwә qәбул кьн. Qәдьре йед мина wи гьран бьгьрьн,[+] 30чьмки әw бона шьхӧле Мәсиһ һ’әта бәр дәре мьрьне жи чу у дәсте хwә жь ә’мьре хwә жи к’ьшанд, wәки дәwса wе хьзмәтк’арийа кӧ wәйе мьнр’а бькьра әwи хwәха бькьра.

### 3


Р’ийа р’астә бона хьлазбуне

1Һәйнәсәр хушк-бьрайед мьн, бь Хӧдан ша бьн! Әз ащьз набьм кӧ диса wан тьшта wәр’а дьньвисьм, ле әw бона бехофийа wә йә[+]. 2Һ’әвза хwә жь «сә-куч’ька» бькьн, һ’әвза хwә жь п’алед хьраб бькьн, һ’әвза хwә жь wан бькьн, йед кӧ qальб дьбьр’ьн, сьнәт[†] дькьн[+]. 3Чьмки сьнәтийа р’аст йа мә йә, кӧ бь Р’ӧһ’е Хwәде әм дьһ’әбиньн[*] у бь Мәсиһ Иса дьфьр’ьн. Гӧмана мә нә сәр нав-нишанед qальб ә,[+] 4ле р’аст бежьм әз дькарьм гӧмана хwә бьдьмә сәр wан нав-нишанед qальб. Һәгәр йәк дьфькьрә, кӧ гӧмана wи сәр qальб һәйә, йа мьн һе зедә һәйә[+]. 5Р’ожа һ’әйшта сьнәт бумә, жь р’ьк’ьнйата Исраел[†] ьм, жь qәбила Бьнйамин[†], ибрани[†] мә у кӧр’е ибранийа, алийе Qанунеда ферьси[†][*] ,[+] 6мьн к’әрби хирәте щьвина Хwәде дьзеранд, һьндава wе р’астбуна кӧ жь Qануне те әз беләк’ә бум[*][+] . 7Ле чь кӧ к’ара мьн бу, мьн бона Мәсиһ зийан һ’әсаб кьрийә. 8У сәрда жи әз һәр тьшти зийан һ’әсаб дькьм у һьмбәри ве йәке накьм, кӧ Хӧдане хwә Мәсиһ Иса нас бькьм, кӧ к’ара сәр к’ара йә! Бона хатьре Wи әз жь һәр тьшти qәтийам у чаwа гәмар һ’әсаб дькьм, wәки Мәсиһ qазьнщ кьм 9у т’әви Wи бьбьмә йәк. Иди әв р’астийа[†] мьн, нә кӧ жь qанунqәдандьна мьн те, ле жь Хwәде йә, йа кӧ һ’име wе жь баwәрийа сәр Мәсиһ ә[+]. 10Әз дьхwазьм Wи у qәwата р’абуна Wийә жь мьрьне нас кьм у т’әви щәфайед Wи бьм, бьк’әвьмә һ’але мьрьна Wи,[+] 11кӧ бь аwайики бькарьбьм бьгьһижьмә р’абуна мьрийа.


Р’әвина бәрбь мәрәме хwә

12Әз набежьм кӧ әз иди гьһиштьмә мәрәме хwә йан жи иди к’амьл бумә, ле әз пәй к’әтьмә, кӧ wе хәлате qазьнщ кьм, бона к’ижане Мәсиһ Иса әз qазьнщ кьрьмә[+]. 13Хушк-бьрано, әз хwә һ’әсаб накьм, кӧ мьн әw йәк qазьнщ кьрийә, ле сәри әw ә, кӧ әз тьштед пьшт хwәва һьшти бир бькьм, хwә бавежьмә йед пешийа хwә, 14дьщә’диньм бьгьһижьмә мәрәме хwә, wе ләщхәлата жорчуйине, аwа готи газийа Хwәдейә бь сайа Мәсиһ Иса бьстиньм[+].

15Аwа жь мә һ’әмуйа, иди к’и «гьһишти» йә, гәрәке аһа бьфькьрә. Ле һәгәр тьштәки дьн жи дьле wәда һәбә, әwе йәке жи Хwәде wе бәр wә вәкә[+]. 16Ле т’әне әм гьһиштьнә чь дәрәще, анәгори wе йәке бьжин.

17Ч’ә’в бьдьнә мьн хушк-бьрано у дина хwә бьдьнә wан, йед кӧ ӧса хwә хwәй дькьн, чаwа кӧ мә бь р’абун-р’уньштьна хwә нишани wә кьрийә[*][+] . 18Чьмки гәләк жийина хwәда дьжмьнед хаче Мәсиһ ьн, бона к’ижана мьн гәләк щара wәр’а готийә, ньһа жи бь гьри дьбежьм. 19Ахьрийа wан ӧндабун ә, хwәдейе wан зьке wан ә у кьред wанә шәрми жи р’умәта wан ә. Әwана т’әне сәр тьштед ве дьне дьфькьрьн[+]. 20Ле wәлате мә ль ә’змана йә, жь к’ӧ әм ч’ә’вньһер’ийа Хьлазкьр[†], Хӧдан Иса Мәсиһ ьн[+]. 21Әwе qальбе мәйә т’әнгәзар бьгӧһезә у бькә мина qальбе Хwәйи хwәйир’умәт, бь wе qәwата кӧ дькарә һәр тьшти бькә бьндәсте Хwә[+].

### 4


Т’әмийед ахьрийе

1Ньһа хушк-бьрайед мьнә ширьн у һ’әйран, һун ьн шабун у к’офийа[†] сәре мьн дәлално, йәктийа Хӧданда аһа qәwин бьминьн.

2Әз һиви жь Әйодийайе дькьм у һиви жь Сьнтихайе дькьм, чаwа т’әви Хӧдан йәкбуйи бьра ль һәв бен[+]. 3Бәле әз һиви жь тә жи дькьм һәвалбаре мьни амьн, тӧ жи али wан к’ӧлфәта[†] бькә. Әвана т’әви мьн хәбата Мьзгинидайинеда худан р’етьнә, ӧса жи т’әви Клемес у һәвал-хәбатед мьнә майин, кӧ навед к’ижана к’ьтеба жийинеда ньвисар ьн[+].

4Т’ьме пе Хӧдан ша бьн, диса дьбежьм т’ьме ша бьн![+] 5Бьра бәрбьһерийа wә һ’әму мәрьвава ә’йан бә. Хӧдан незик ә[*][+] . 6Бона т’ӧ тьшти хәм нәкьн, ле хwәстьна wә бьра бь дӧа-дьрозга, р’азибунева т’әвайи, Хwәдева ә’йан бә[+]. 7У ә’дьлайийа Хwәде кӧ жь һәр һ’ьш-аqьли дәрбазтьр ә, wе дьл у фькьред wә йәктийа Мәсиһ Исада хwәй кә[+].

8Һәйнәсәр хушк-бьрано, чь кӧ бь р’астийе йә, чь кӧ бь маqултийе йә, чь кӧ бь һәqийе йә, чь кӧ бь һ’әлалийе йә, чь кӧ бь хwәшийе йә, чь кӧ бь фьрасәтийе йә у һәр тьштед кӧ ә’сьли у лайиqи qәнщготьне нә, сәр ван тьшта бьфькьрьн. 9Һун жь мьн чь һин бун, wә чь станд, чь бьһист у чь дит wе йәке бькьн у Хwәдейе ә’дьлайийе wе т’әви wә бә[+].


Р’азибуна Паwлос

10Әз бь сайа Хӧдан гәләки ша мә, кӧ wә пәй һаqас wәхтр’а әз бир аним, бона мьн хәм хwар. Бәле wә дькьр жи, ле мәщал нәдьк’әтә wә. 11Нә кӧ әз һ’әwще тьштәки мә кӧ ве йәке wәр’а дьбежьм. Әз һин бумә, кӧ һ’әму һ’алида р’ази бьм[+]. 12Т’ӧнәбуне заньм, һәбуне заньм, әз һәр алийида у һәр һ’алида сәр ве сӧр’е вәбумә у һин бумә кӧ р’ази бьм, һәгәр т’ер бьм, һәгәр бьр’чи, йан һәбунеда бьм йан жи т’ӧнәбунеда[+]. 13Әз һәр тьшти бь сайа Wи дькарьм, Йе кӧ qәwате дьдә мьн[+].

14Ле wә qәнщ кьр, кӧ тәнгасийа мьнда к’омәк да мьн[+]. 15У бәле һун жи заньн гәли филипийа, кӧ жь сәре даннасинийа Мьзгинийеда гава әз жь Мәкәдонйайе дәрк’әтьм, т’ӧ щьвине т’әвк’арийеда дәсте хwә дьрежи мьн нәкьр, пештьри wә. 16Чьмки щарәке-дӧда әw тьштед мьнр’а керһати wә һ’әта Т’есалоникийе жи шандьн[*][+] . 17Әз нә кӧ тьштәки п’ешк’еш дьхwазьм, ле дьхwазьм кӧ к’ар сәр һ’әсабе wәда зедә бә[+]. 18Мьн һәр тьшт стандийә у нава һәбунеда мә. Әw тьштед кӧ wә бь дәсте Епафродито мьнр’а шандьнә әw бәси мьн ьн. Әw дайина wә бинәкә хwәш ә, һ’әдийа[†] qәбул у ль Хwәде хwәш ә[+]. 19У Хwәдейе мьн wе һ’әму кемасийед wә пе wе хьзна Хwәйә р’умәтә жь Мәсиһ Иса т’ьжи кә[+]. 20Аwа шькьр жь Хwәде у Баве мә, һ’әта-һ’әтайе! Амин[†].


Сьлавед ахьрийе

21Т’әмамийа щьмә’та Хwәдейә п’ара Мәсиһ Иса сьлав кьн. Әw бьрайед кӧ т’әви мьн ьн ль wә сьлав дькьн[+]. 22Т’әмамийа щьмә’та Хwәде ль wә сьлав дькә, илаһи әwед кӧ жь мала Qәйсәр[†] ьн[+].

23К’әрәма Хӧдан Иса Мәсиһ т’әви р’ӧһ’е wә бә[*] .

## КОЛОСИ

### КОЛОСИ

КОЛОСИ


[1]

[2]

[3]

[4]


НӘ’МА ПАWЛОС КОЛОСИЙАР’А


Пешготьн

Паwлос бь ве нә’ме бәрбьр’и щьвина бажаре Колосйайеда дьбә. Колосйа нава Асйа Бьч’укда, бажарәки алийе р’оһьлата Әфәсе бу. Һ’име ве щьвине р’аст ә бь дәсте Паwлос нәһатьбу данине, ле жь алийе пьштгьре wи Епафрасе колосида. Ле Паwлос диса кьрьбу дәйне стуйе хwә, wәки бона щьвина Колосйайе бехәм нибә у жь Әфәсе һәвал-хәбатед хwә дьшандә wьр, нава к’ижанада Епафрас жи бу (1:7; 4:12-13). Паwлос заньбу кӧ Колосйайеда дәрсдаред шаш һәбун кӧ щьмә’т һин дькьрьн, wәки мьлйак’әта, хӧдантийа у һ’ӧкӧмәтийед жорьн бьһ’әбиньн (1:16; 2:18,[23]). Әв дәрсдаред шаш ӧса жи һин дькьрьн, кӧ гәрәке р’аw-р’ьзьмед ә’дәт хwәйи кьн, бенә сьнәткьрьне, һ’әрам нәхwьн, р’ожед һ’әсабә ә’зиз хwәй кьн, сәр ве йәкер’а дәрбаз нәбьн (2:6-23).

Мәрәме Паwлос нә’меда әв ә, кӧ р’ийа р’аст нишани баwәрмәнда кә у ве йәке бьгьһинә һ’әмуйа, кӧ т’әне Иса Мәсиһ хьлазбуна т’ам дьдә, ле әw һ’әму һ’әбандьн у баwәрийед майин баwәрмәнда жь wе хьлазбуне дур дьхьн. Хwәде бь дәсте Иса Мәсиһ дьнйа ә’фьранд у бь Wи жи мәрьвайе вәдьгәр’инә бәрбь Хwә. Иса сәр һ’әму һ’ӧкӧмәтийед ә’зманар’а йә у т’әне Әw ә сәре щьвине. Т’әне йәктийа Мәсиһда гӧмана хьлазбуна мәрьвайийе һәйә. Пәй ван ширәтар’а, wәки әw һаш жь хwә һәбьн у жь хальфандьн у һинкьрьнед шашә нәр’аст дур бьн, паше п’ара нә’мейә хьлазийеда Паwлос дәрһәqа жийина нуда дьдә к’ьфше, гәрәке һәләqәтийа баwәрмәндед Мәсиһ һьндава һәвда чаwа бьн.

Пешготьн (1:1-8)
Бьнйат’а Мәсиһ у кьред Wи (1:9–2:19)
Мәсиһда жийина ну (2:20–4:6)
Пашготьн (4:7-18)

### 1


Сьлавкьрьн

1Жь Паwлосе бь ә’мьре Хwәде шандийе[†] Мәсиһ Иса у жь Тимот’ейойе бьра,[+]

2щьмә’та Хwәдер’а, wан хушк-бьрайед амьнә йәктийа Мәсиһда кӧ Колосйайеда дьминьн:

Дә бьра к’әрәм[†] у ә’дьлайийа Хwәдейе Баве[†] мә[*] ль wә бә.


Дӧа у шькьрдайина Паwлос

3Әм т’ьме гава бона wә дӧа дькьн, шькьрийа хwә ль Хwәдейе Баве Хӧдане[†] хwә Иса Мәсиһ тиньн,[+] 4чьмки мә бона wе баwәрийа[†] wәйә сәр Мәсиһ Иса у wе һ’ьзкьрьна wәйә һьндава т’әмамийа щьмә’та Хwәдеда бьһистийә. 5Әв йәк жь ве гӧмане те, йа кӧ ә’зманада wәр’а те хwәйикьрьне, бона к’ижане wә бьһистийә, гава пешда хәбәра Мьзгинийейә р’аст[+] 6гьһиштә wә. У әw Мьзгини т’әмамийа дьнйайеда дьгьһижә у бәр дьдә, чаwа нава wәда жи жь wе р’ожеда, гава wә бьһист у к’әрәма[†] Хwәде т’әмамийа р’астийа wева нас кьр[+]. 7Һун ве йәке жь һәвалхӧламе мәйи һ’ьзкьри Епафрас һин бунә, кӧ һьндава мәда[*] бәрдәстики Мәсиһи[†] амьн ә[+]. 8Әwи бона wе һ’ьзкьрьна кӧ Р’ӧһ’ дайә wә[*] мәр’а гот.

9Бона wе йәке жи жь wе р’ожеда гьрти, гава мә бона wә бьһист, мә дәст жь дӧа у һивикьрьне нәк’ьшандийә, wәки һун занәбуна ә’мьре Хwәдеда гьһишти бьн, бь һ’әму сәрwахти[†] у занәбуна р’ӧһ’анива т’ьжи бьн,[+] 10wәки һун бькарьбьн хwә ӧса хwәй кьн, чаwа лайиqи Хӧдан ә, һәр алийава ль Wи хwәш бен, һәр qәнщикьрьнеда хwәйибәр бьн, бь занәбуна Хwәде бьгьһижьн[+]. 11Бьра һун анәгори т’әмамийа wе qәwата Wийә кӧ жь зорайийа Wийә хwәйир’умәт те qәwат бьн, кӧ һун һәр тьштида бь думька дьреж сәбьр бькьн. Бь әшq[+] 12шькьрийа хwә бьдьнә Баве[*] , кӧ һун[*] лайиqи ве йәке кьрьнә, wәки һун П’адшатийа р’онайеда т’әви щьмә’та Wи бьбьнә хwәйип’ар. 13Әwи әм жь һ’ӧкӧмәтийа тә’ристанийе хьлаз кьрьн у щи-гӧһасти П’адшатийа Кӧр’е Хwәйи һ’ьзкьри кьрьн,[+] 14пе к’ижани[*] әм аза бун, аwа готи мә бахшандьна гӧна станд[*][+] .


К’и йә Мәсиһ у шьхӧле Wи чь йә?

15Әw ә сурәте Хwәдейе кӧ хӧйа набә,
Әw Ньхӧрийе сәр һ’әму ә’фьринар’а[*][+].
16Чьмки бь дәсте Wи һәр тьштед ль ә’рд у ә’змана ә’фьринә,
чь кӧ хӧйа дьбьн, чь кӧ хӧйа набьн,
һәгәр к’ӧрси йан хӧданти бьн,
һәгәр сәрwерти йан һ’ӧкӧмәти бьн,
һәр тьшт бь дәсте Wи у бона Wи ә’фьринә[+].
17Әw бәри һәр тьшти һәбу
у һәр тьшт бь сайа сәре Wи щийе хwәда дьминьн.
18Әw ә сәре Бәдәне, аwа готи сәре щьвине[†],
дәстпебуна wе у ньхӧрийе жь нава мьрийа[*] ,
wәки һәр тьштида Әw бьбә Йе пеш[+].
19Чьмки ль Хwәде хwәш һат, кӧ т’әмамийа бьнйат’а хwәдетийе нава Wида бә[+]
20у бь Wи һәр тьшти т’әви Хwә ль һәв бинә,
һәгәр ль сәр ә’рде бә, йан жи ль ә’змана бә[*] ,
бь wе хуна Wийә сәр хаче[†] р’ьжийайи ә’дьлайийе бькә[+].

21Һун жи кӧ wәхтәке жь дәст фькьр у кьрьнед хwәйә хьраб, хәриб у нәйаред Хwәде бун,[+] 22ле ньһа Әwи бь мьрьна Мәсиһә бәдәни һун т’әви Хwә ль һәв анин, wәки wә ль бәр Хwә пироз[†], беләк’ә у бесущ бьдә сәкьнандьне[+]. 23Ле т’әне гәрәке һун баwәрийеда һ’имгьрти qәwин бьминьн у жь wе гӧмана Мьзгинийе нәк’әвьн, йа кӧ wә бьһист у wан һ’әмуйар’а, йед кӧ бьн п’әр’е ә’зменда дьминьн һатә даннасинкьрьне. У әз, Паwлос бумә бәрдәстийе wе[+].


Щәфайед Паwлосә бона щьвина Хwәде

24Әз ньһа ван щәфайед хwәда, к’ижана кӧ бона wә дьк’ьшиньм, ша мә у wан тәнгасийед[†] Мәсиһә майин бь щанийа хwә бона Бәдәна Wи, йа кӧ щьвин[†] ә, т’әмам дькьм[+]. 25Әз wе щьвинер’а бумә бәрдәсти, әв йәк алийе Хwәдеда чаwа дәйн к’әтә стуйе мьн, wәки готьна Хwәде т’әмамийе пева бьгьһиньмә wә,[+] 26әw сӧр’а кӧ жь дәwр у qӧр’нада вәшарти бу, ле ньһа щьмә’та Wива ә’йан бу[+]. 27Хwәде хwәст ль бәр щьмә’та Хwә вәкә, кӧ чь дәwләмәндтикә хwәйир’умәт ве сӧр’еда бона һ’әму мьләта һәйә. У әw сӧр’ әв ә, кӧ Мәсиһ нава wәда йә, аwа готи һун гӧмана wе йәке нә, кӧ п’ара р’умәте бьн[+]. 28Әм Wи даннасин дькьн, һәр кәси ширәт дькьн, һәр кәси бь һ’әму сәрwахтийе һин дькьн, wәки һәр кәси йәктийа Мәсиһда гьһишти ль бәр Хwәде бьдьнә сәкьнандьне. 29Бона wе йәке жи әз дьхәбьтьм у анәгори wе qәwата Wи шәр’е хwә дькьм, Йа кӧ нава мьнда бь зорайи йа Хwә дькә[+].

### 2

1Әз дьхwазьм һун заньбьн кӧ әз чь шәр’и дькьм бона wә, йед Лаwдькйайе у һ’әмуйед кӧ р’у бь р’у әз нәдитьмә[*] . 2Әз аһа дькьм, wәки дьлшьдийайи бьн, һ’ьзкьрьнеда бьбьн йәк у бьгьһижьнә т’әмамийа дәwләмәндтийа фә’мдарийе. Һьнге әwе сӧр’а Хwәде нас кьн, кӧ Мәсиһ ә[+]. 3Әw ә к’ьлита һ’әму хьзна занәбуне у сәрwахтийа вәшарти[+]. 4Әз ве йәке дьбежьм, wәки т’ӧ кәс wә бь заре ширьн нәхальфинә[+]. 5Р’аст ә әз бәдәна хwәда жь wә дур ьм, ле р’ӧһ’е хwәда т’әви wә мә у әз ша мә кӧ п’әргалийа wәйә т’ьфаq[†] у әw баwәрийа wәйә сәр Мәсиһ шьдийайи дьбиньм[+].


Жийина йәктийа Мәсиһда

6Аwа wә чаwа Хӧдан Мәсиһ Иса qәбул кьр, ӧса жи йәктийа Wида бьжин,[+] 7р’аw[†] авити, сәр Wи чекьри у баwәрийеда шьдийайи һ’имгьрти бьн, чаwа һун һатьнә һинкьрьне. У һәр гав бь дьле р’ази шькьрийе бьдьнә Wи[+].

8Һаш жь хwә һәбьн, нәбә кӧ йәк бь сәрwахтийа дәрәwә п’уч’ дьле wә бькә һесир. Әw жь ә’дәтед мәрьва[†] у сьхьред[†] ве дьнйайе[*] тен, нә жь Мәсиһ[+]. 9Чьмки т’әмамийа бьнйат’а Хwәдетийе нава Мәсиһе бәдәнида йә[+] 10у һун жи йәктийа Wида гьһишти нә, кӧ сәре һ’әму сәрwертийа у һ’ӧкӧмәтийа йә[+].

11Йәктийа Wида һун бь сьнәта бе дәст жь алийе Мәсиһда дьле хwәда һатьнә сьнәткьрьне[†], жь бьнйат’а хwәйә гӧнәк’ар[†] һатьнә бьр’ине[+]. 12Гава һун пе аве һатьнә ньхӧмандьне[†], т’әви Wи һатьнә дәфьнкьрьне[†] у бь wе ньхӧмандьне жи һун т’әви Wи жь мьрьне р’абун, чьмки wә баwәрийа хwә бь qәwата Wи Хwәдейи ани, Йе кӧ Мәсиһ жь мьрьне р’акьр[*][+] . 13У һун wәхтәке бь р’ӧһ’ани нава нәһәqийа у бьнйат’а хwәйә гӧнәк’арә нәсьнәткьрида мьри бун, ле Хwәде һун т’әви Мәсиһ сах кьрьн. Әwи һ’әму нәһәqийед мә бахшандьнә мә[*][+] 14у әw к’ахаза дәйнед мәйә кӧ бь qәйдә-qануни мьqабьли мә һатьбу ньвисаре р’әсит кьр, жь наве һьлда хачва мьх кьр[*][+] . 15Бь wи хачи Мәсиһ ч’әкед сәрwер у һ’ӧкӧмәтед тә’ристанийе да данине, әw чаwа һесир пәй Хwә бьрьн, нава к’ома Хwәйә сәрк’әтида кьрьнә сосрәт[+].

16Аwа гӧһ нәдьнә т’ӧ кәси, йед кӧ бона пьрса хwарьн, вәхwарьне йан жи бона пьрса щәжьна у щәжьнед һива ну ӧса жи р’ожед шәмийа, wә ломәк’ар дькьн[*][+] . 17Әв һ’әму сийа wан тьшта нә, йед кӧ wе бен, ле р’асти Мәсиһ ә[+]. 18Нәбә кӧ йәк дәсте wә жь ләщхәлате бькә, йе кӧ бь хwәньмьзкьрьна һ’ьләк’ари, мьлйак’әт[†]-һ’әбандьне у бь гиробуна дитьнед бәр ч’ә’ва мьжул ә. Йед ӧса бь фькьред п’уч’ә мәрьвайи п’ьшька хwәда дьwәрьмьн 19у хwә иди ль Сери нагьрьн, кӧ Мәсиһ ә. Бь Wи т’әмамийа бәдәне бь п’әвгьрек у севькава һәвва гьредайи те хwәйикьрьне у бь гиһандьна Хwәде дьгьһижә, ль гора хwәстьна Wи[*][+] .

20Аwа һәгәр һун т’әви Мәсиһ мьрьнә у жь сьхьред ве дьнйайе аза бунә, иди һун чьма мина бәре пәй ә’рф-ә’дәтед ве дьнйайе дьчьн? Һун чьма гӧһ дьдьнә т’әмийед аһа? Мәсәлә:[+] 21«Незик нәбә, тә’м нәкә, ле нәк’әвә»[+]. 22Әв һ’әму мьжули жи wе п’уч’ бьн һәр’ьн, әвана жь т’әми у һинкьрьнед мәрьва нә[+]. 23Фә’мдари йә кӧ әв ә’рф-ә’дәт чаwа сәрwахти хӧйа дьбьн, гава дькьнә стуйе хwә кӧ мьлйак’әта бьһ’әбиньн, хwә ньмьз кьн у бәдәна хwә бьдьнә щәфе, ле әв һ’әму мьqабьли бьнйат’а гӧнәк’ар т’ӧ тьшти накьн.

### 3


Жийина ну у жийина кәвьн

1Аwа кӧ һун т’әви Мәсиһ жь мьрьне р’абунә, кӧ ӧса йә ль тьштед жорьн бьгәр’ьн, wе дәра к’ӧ Мәсиһ ль мьле Хwәдейи р’асте р’уньшти йә[*][+] . 2Сәр тьштед жорьн бьфькьрьн, нә кӧ сәр тьштед ве дьнйайе. 3Чьмки һун мьрьнә у ә’мьре wә т’әви Мәсиһ щәм Хwәде вәшарти йә[+]. 4Гава Мәсиһ, кӧ ә’мьре wә йә хӧйа бә, һуне жи һьнге т’әви Wи бь р’умәта Wи хӧйа бьн[+].

5Аwа хwәстьнед дьле хwәйә ве дьне бькӧжьн: Бенамусийе, һ’әрамийе[†], тәме хьраб, дьлһавьжийа хьраб у тьмайе, кӧ п’утп’арьсти[†] йә[+]. 6Әв ьн сәбәб кӧ хәзәба Хwәде wе сәр wан мәрьвед кӧ нә гӧр’а Wида нә бе[+]. 7Wә жи wәхтәке әw тьшт дькьрьн, гава wә нава wан кьред хьрабда дьжит[+].

8Ле ньһа һун ван һ’әмуйа жь хwә дур хьн: Һерсе, бәрзәqийе[†], хьрабийе, тьштед нәбуйи у хәбәред нәщайиз жь дәве хwә[+]. 9Һәвдӧр’а дәрәwа нәкьн, чьмки wә мәрьве кәвьн кьред wива жь сәр хwә ехьстийә[*][+] 10у әwи ну ль хwә кьрийә. Әw мәрьве ну р’ож бь р’ож анәгори сурәте Ә’фьрандаре хwә те нукьрьне, wәки Хwәде т’ам нас кә[*][+] . 11Иди фьрqи нә нава щьһу[†] у нәщьһуйада[†][*] һәйә, нә нава сьнәткьри у нәсьнәткьрийада, нә барбар у бәйанийада[*] у нә жи хӧлам у азайада, ле сәри Мәсиһ ә у Мәсиһ ә нава һәр баwәрмәндида[+].

12Аwа чаwа щьмә’та Хwәдейә бьжартийә пироз у һ’ьзкьри, дьлшәwатийе, qәнщийе, мьлуктийе, бәрбьһерийе у сәбьре ль хwә wәргьрьн[*][+] . 13Ль һәв сәбьр кьн у ль һәв бьбахшиньн, һәгәр газьне йәки ль һьндава йәкида һәбә. Чаwа Хӧдан[*] бахшандә wә, һун жи ӧса бьбахшиньнә һәв[*][+] . 14У сәр ван һ’әмуйада һ’ьзкьрьне ль хwә кьн, йа кӧ ван һ’әмуйа бь йәктийа т’ам һәвва гьредьдә[+]. 15Бьра ә’дьлайийа Мәсиһ сәрwертийе нет-фькьред wә бькә. Бона wе ә’дьлайийе һун һатьнә газикьрьне, кӧ бьбьнә мина бәдәнәке. У шекьрдар бьн[+]. 16Бьра хәбәра Мәсиһ бь дәwләмәндтийа хwәва нава wәда бьминә. Бь һ’әму сәрwахтийе ль һәв һин кьн у ширәт кьн, зәбура у һәр щур’ә стьранед р’ӧһ’ани бь шькьрдари дьле хwәда бона Хwәде бьстьрен[*][+] . 17У чь жи кӧ һун бь хәбәра йан кьра бькьн, һәр тьшти бь сайа наве Хӧдан Иса бькьн, бь дәсте Wи шькьрийе бьдьнә Бав Хwәде[+].


Т’әмийед бона нәфәред малда

18[•]К’ӧлфәтно, гӧр’а меред хwәда бьн, чаwа кӧ ль йәктийа Хӧдан дьк’әвә[*][+] . 19Мерно, к’ӧлфәтед[†] хwә һ’ьз бькьн, дьле wан нәешиньн[*][+] . 20Зар’но, һәр тьштида гӧр’а де у баве хwәда бьн, чьмки әw йәк ль Хӧдан хwәш те[*][+] . 21Бавно, һерса зар’ед хwә р’анәкьн, wәки әw бәр хwә нәк’әвьн[*] .

22Хӧламно, һәр тьштида гӧр’а хwәйийед хwәйә ве дьнеда бьн, нә кӧ бь һ’ьләк’арийе хwә бькьнә дьле мәрьва кӧ бенә к’ьфше, ле бь дьле сах у хофа Хӧдан хӧламтийе бькьн[*][+] . 23У чь жи бькьн, бь дьл у щан бькьн, чаwа бона Хӧдан, нә кӧ бона мәрьва. 24Заньбьн кӧ һуне жь Хӧдан бенә хәлаткьрьне, wаре жорьн бьстиньн. Чьмки Хӧдан Мәсиһр’а һун хӧламтийе дькьн[+]. 25Ле йе нәһәq wе wәкә нәһәqийа хwә бьстинә, чьмки ль щәм Хwәде т’ӧ фьрqи т’ӧнә[*][+] .

### 4

1Хwәйино, хӧламед хwәр’а һәqийе у р’астийе бькьн. Бьзаньбьн кӧ Хwәйе wә жи ль ә’змен һәйә[*] .


Хирәта дӧакьрьне у сәрwахтийа һьндава нәбаwәрада

2Һәр гав хwә бьдьнә дӧа, дӧакьрьнеда һ’ьшйар бьминьн, шькьрийа хwә ль Хwәде биньн[+]. 3Бона мә жи дӧа бькьн, wәки Хwәде дәри бона хәбәрдане ль бәр мә вәкә, кӧ әм сӧр’а Мәсиһ ә’лам кьн, бона к’ижане жи әз ван qәйдада мә[+]. 4Дӧа бькьн, кӧ әз wе ӧса зәлал бьдьмә ә’йанкьрьне, чаwа борще мьн әw гәрәке бе готьне.

5Һьндава нәбаwәрада сәрwахт бьн у дәст бьдьнә бәр wәхт[*][+] . 6Бьра хәбәрдана wә т’ьме мә’рифәти у хwекьри бә у бьзаньбьн кӧ чаwа щайиз ә щаба һәр кәси бьдьн[+].


Сьлавед ахьрийе

7[•]Бона мьн Тьхико wе һәр тьшти wәр’а бежә. Әw бьраки дәлал ә, бәрдәстики амьн у һәвал-хӧламәки йәктийа Хӧданда йә[+]. 8Әз бона wе йәке wи сәр wәда дьшиньм, wәки һун һаш жь мә һәбьн у әw бь ве йәке дьл бьдә wә[+]. 9Әз wи т’әви бьрайе мәйи амьни дәлал Онисимо дьшиньм, кӧ әw жь wә йә жи. Әwана wәр’а wе бона һәр тьштед кӧ ль вьр дьqәwьмьн бежьн[*][+] .

10Әристархойе һәвале мьни кәледа ль wә сьлав дькә, ӧса жи Марqосе пьсмаме Барнабас[†]. (Бона wи wә т’әми стандийә. Гава бе щәм wә, wи qәбул кьн.)[+] 11У Исайе кӧ жер’а Йусто жи дьбежьн ль wә сьлав дькә. Әвана т’әне жь алийе баwәрмәндед щьһуйада[†] бона П’адшатийа Хwәде[†] т’әви шьхӧле мьн ьн у бина мьн бь wан дәрк’әтийә[+]. 12Сьлаве Епафрасе хӧламе Мәсиһ Иса жи ль wә һәнә, кӧ әw йәк жь wә йә. Әw һәр гав бь дьл у щан бона wә дӧа дькә, wәки һун гьһишти мьqәр’м сәкьни бьн, т’әмамийа ә’мьре Хwәдеда баwәр бьн[+]. 13Әз шә’дә мә, кӧ әw гәләки бона wә, ӧса жи бона йед Лаwдькйайе у Һираполиседа хирәт дькә. 14Луqайе дохторе дәлал ль wә сьлав дькә, ӧса жи Димас[+]. 15Сьлаве бьдьнә хушк-бьрайед Лаwдькйайе[*] , Нимфаса хушк у щьвина мала wеда[*][+] . 16Гава әва нә’ма нава wәда бе хwәндьне, ӧса бькьн кӧ щьвина Лаwдькйайеда жи бе хwәндьне у нә’ма лаwдькийар’а шанди жи һун бьхуньн[+]. 17У бежьнә Архипо: «Бона wи qӧльхе кӧ тә жь Хӧдан стандийә, мьqати хwә би, кӧ бини сери»[*][+].

18Әва сьлава мьн Паwлос ә, мьн бь дәсте хwә ньвиси. Qәйдед мьн бир нәкьн!

К’әрәма Хwәде wәр’а бә[+].

## Т’ЕСАЛОНИКИ I

### Т’ЕСАЛОНИКИ I

Т’ЕСАЛОНИКИ I


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


НӘ’МА ПАWЛОСӘ ПЕШЬН Т’ЕСАЛОНИКИЙАР’А


Пешготьн

Бажаре Т’есалонике әw п’айт’әхте qәза Мәкәдонйайейә Р’омайе бу. Паwлос ль wьр дьма у р’еwитийа хwәйә дӧдада һ’име щьвинәке жи авит, пәй Филипйайер’а (К’аред Шандийа 17:1). Ле пер’а-пер’а щьһу р’абунә мьqабьли Паwлос, ч’ә’внәбари дькьрьн, кӧ шьхӧле даннасинкьрьна wи пешда дьчу (К’аред Шандийа 17:5-9). Бона wе йәке Паwлос Т’есалонике һьшт чу Бәройайе. Паше чахе әw дәрбази Корьнт’е бьбу, жь Тимот’ейойе һәвал-хәбате хwә бона һ’але щьвина Т’есалонике у р’абун-р’уньштьна wан пе дьһ’әсә. Әв бу мә’ни, кӧ Паwлос нә’мә т’есалоникийар’а ньвиси, wәки дьл бьдә бәр wан у wан бьшьдинә. Һьнәк занәйед К’ьтеба Пироз һатьнә сәр wе фькьре, кӧ әва нә’ма нава Пәймана Нуда, ньвисара һәрә пешьн ә, сала 50-да.

Нә’меда Паwлос р’азибуна хwә Хwәде тинә бона һ’ьзкьрьн у баwәрийа wан. Бир тинә кӧ wи чаwа р’ожед хwә т’әви wан дәрбаз кьрьнә у нәхше хwә нишани wан дайә. Паше щаба гәләк пьрсед wан дьдә, к’ижан дәрһәqа мьрьн-р’абун у һатьна Исада бун: Мәсәлә, һәгәр баwәрмәндәк бәри һатьна Иса бьмьрә, wе бьгьһижә жийина һ’әта-һ’әтайе, йан на? У к’әнге Исайе бе? Хwәстьна Паwлос әw ә кӧ баwәрмәнд нава ә’дьлайи у сьламәтийеда бьжин, бь wе гӧмане һивийа һатьна Мәсиһ бьн.

Әва нә’ма ньһа жи щаба пьрса wан дьдә, йед кӧ жь мьрьне хофе дьк’ьшиньн, чьмки әw дьбежә нә һ’әwщә йә wәхт у сьһ’әта һатьна Wийә дӧда бьзаньбьн, ле бәле чаwа зар’ед р’онайе баwәрмәнд гәрәке һәр гав бона һатьна Wи һазьр бьн (5:1; 5:10).

Пешготьн (1:1)
Р’азибун у шькьрдайин (1:2–3:13)
Жийина кӧ ль Хwәде хwәш те (4:1-12)
Һинкьрьн бона һатьна Иса (4:13–5:11)
Т’әмийед ахьрийе (5:12-22)
Пашготьн (5:23-28)

### 1


Сьлавкьрьн

1Жь Паwлос, Силас[*] у Тимот’ейо,

щьвина[†] Т’есалоникийар’а, йа кӧ п’ара Бав[†] Хwәде у Хӧдан[†] Иса Мәсиһ ә:

Дә бьра к’әрәм[†] у ә’дьлайи[*] ль wә бә[+].


Жийин у баwәрийа[†] т’есалоникийа

2Әм һәр гав бона wә һ’әмуйа р’азибуна хwә дьдьнә Хwәде, нава дӧайед хwәда т’ьме wә бир тиньн[+]. 3Әм кьред баwәрийа[†] wә, хәбата wәйә жь һ’ьзкьрьне у сәбьра wе гӧмана wәйә сәр Хӧдане[†] мә Иса Мәсиһ тиньнә бира хwә ль бәр Хwәде, Баве мә. 4Әм заньн хушк-бьрано, кӧ һун Хwәдеда һ’ьзкьри у бьжарти нә,[+] 5чьмки Мьзгинидайина мә нә кӧ т’әне бь хәбәре wәр’а һатә дайине, ле ӧса жи бь qәwате, бь Р’ӧһ’е Пироз[†] у бе шькийе. Һун заньн әм бона wә нава wәда чаwа бунә[+]. 6У wә жи ч’ә’в да мә у Хӧдан, нава гәләк тәнгасийада[†] хәбәр qәбул кьр, бь әшqа Р’ӧһ’е Пироз ша бун[*][+] . 7Бь ви аwайи һун бона һ’әму баwәрмәндед Мәкәдонйайе у Ахайайе бунә нәхшәк. 8Чьмки әw хәбәра дәрһәqа Хӧданда жь wә дәрк’әт бәла бу, нә кӧ т’әне нава Мәкәдонйайе у Ахайайеда, ле бәле бона wе баwәрийа wәйә сәр Хwәде, һәр дәра бәла буйә, ӧса кӧ иди нә һ’әwщә йә кӧ әм тьштәки сәрда зедә кьн. 9Чьмки әwана бона мә дьбежьн, кӧ wә чаwа әм qәбул кьрьнә у чаwа һун жь п’ута ль Хwәде вәгәр’ийанә, кӧ хӧламтийе Хwәдейе сах у р’астр’а бькьн[+] 10у жь ә’змана һивийа һатьна Кӧр’е Wи бьн, к’ижан кӧ Wи жь нава мьрийа р’акьр, Исайе кӧ мә жь хәзәба те хьлаз дькә[+].

### 2


К’аре Паwлос ль Т’есалоникеда

1Һун хwәха жи заньн хушк-бьрано, кӧ әм бадиһәwа[†] нәһатьнә щәм wә. 2Мә пешийе Филипйайеда щәфа к’ьшандьбу у һатьбунә р’әзилкьрьне, чаwа һун заньн, паше мә бь qәwата Хwәдейе хwә диса тӧрӧш кьр, нава wе мьqабьлийа гьранда Мьзгинийа Хwәде wәр’а бежьн[*][+] . 3Ве һивикьрьна мәда нә тьштәки хельф һәйә, нә һ’әрами[†] у нә жи фелбази[+]. 4Ле чаwа Хwәде әм лайиqи ве йәке кьрьн у Мьзгинидайин спартә мә, әм ӧса хәбәр дьдьн. Әм ӧса накьн кӧ ль мәрьва[†] хwәш бен, ле ль Хwәде, Йе кӧ дьле мә ә’нәнә дькә[+]. 5Мә готьнед хwәда һ’ьләк’ари нәкьрьн, чаwа һун заньн, нә жи пәй тьмайа т’әркәльпаскьри[*] к’әтьн. Хwәде шә’дә йә![+] 6Нә жи әм наве хwә гәр’ийан, нә нава wәда, нә нава йед майинда,[+] 7бәле мә дькарьбу чаwа шандийед[†] Мәсиһ сәр wә бьбуна баргьрани. Ле бәле әм нава wәда р’унәрм бунә, чаwа кәваник кӧ зар’ед хwәр’а дьр’ьщьфә. 8Ӧса жи дьле мә сәр wә дьшәwьти, һ’әта кӧ мә дьхwәст нә кӧ т’әне Мьзгинийа Хwәде бьда wә, ле ә’мьре хwә жи, чьмки һун бьбунә дәлалийед мә[+]. 9Әw хәбат у щәфе мә те бира wә хушк-бьрано? Әм шәв у р’ож дьхәбьтин, кӧ сәр wә т’ӧ кәси нәбьнә баргьрани, гава мә Мьзгинийа Хwәде wәр’а даннасин кьр[+].

10Һун хwәха шә’дә нә, ӧса жи Хwәде, кӧ әм т’әви wә баwәрмәнда чаwа һ’әлал, р’аст у беqӧсур р’абун-р’уньштьн. 11Һун п’ак заньн әм һьндава wә һәр кәсида ӧса бунә, чаwа бав һьндава зар’ед хwәда[+]. 12Мә дьл дьда wә, ль бәр дьле wәда дьһатьн у лава жь wә дькьр, кӧ һун лайиqи Wи Хwәдейи бьмәшьн, Йе кӧ һун гази П’адшати у р’умәта Хwә кьрьнә[+].

13У бона ве йәке жи әм һәр гав р’азибуне дьдьнә Хwәде: Гава wә жь мә хәбәра Хwәде бьһист, wә нә кӧ чаwа хәбәра мәрьвайе, ле чаwа хәбәра Хwәде qәбул кьр, р’аст жи ӧса йә, кӧ нава wә баwәрмәндада Йа хwә дькә[+]. 14Чьмки һун жи хушк-бьрано, к’әтьнә һ’але wан щьвинед Хwәдейә п’ара Мәсиһ Иса, кӧ ль Щьһустане[†] нә, wә жи хут әw щәфа дәсте мьләте хwәда к’ьшандьн, чаwа wан жи дәсте wан щьһуйада[†][*] ,[+] 15йед кӧ һьн Хӧдан Иса, һьн жи п’ехәмбәр кӧштьн у әм жи зерандьн. Әвана ль Хwәде хwәш найен у мьqабьли дьне-ә’ламе нә![+] 16Вана дькьр, wәки әм нәщьһуйар’а[†] хәбәр нәдьн, кӧ әw хьлаз бьн. Бь ве йәке һәр гав к’аса хwәйә гӧна дадьгьртьн у һәйнәсәр хәзәб анинә сәре хwә[+].


Паwлос һ’әйра т’есалоникийада бу

17Ле әм хушк-бьрано, р’аст ә дәмәкә кьн р’у бь р’у жь һәв хәриб к’әтьн, (ле нә бь дьла), әм һе к’әтьнә дәмана дитьна р’уйе wә[+]. 18Мә хwәст әм бьһатана щәм wә, мьн Паwлос хwәха жи хwәст чәнд щара бем, ле мирещьн[†] р’е нәда мә[+]. 19Бәле к’и йә гӧмана мә, йан жи шабун, йан әw к’офийа[†] әм пе дьфьр’ьн, бәр Хӧдане мә Иса, wи зәмане һатьна Wида, һәгәр нә һун[+]? 20Р’аст һун ьн әw р’успити у шабуна мә.

### 3

1Һәйнәсәр, мә иди нькарьбу сәбьр бькьра. Әм шеwьрин, кӧ әм т’әне бьминьнә Ат’инайе[*][+] 2у Тимот’ейойе бьрайе мә, йе кӧ т’әви мә бона Хwәде[*] , Мьзгинийа Мәсиһда дьхәбьтә, сәр wәда бьшиньн, кӧ баwәрийа wә qәwин кә у дьл бьдә wә,[+] 3wәки ван тәнгасийада т’ӧ кәс жь wә нәльк’ӧмә. Чьмки һун хwәха заньн кӧ әв йәкана бона мә нә[+]. 4Бәле гава әм щәм wә бун, мә һе һьнгеда wәр’а дьгот, кӧ әме р’асти тәнгасийа бен у ӧса жи бу, чаwа һун заньн. 5Бона ве йәке мьн иди сәбьр нәкьр, Тимот’ейо шанд, wәки әз һаш жь баwәрийа wә һәбьм, кӧ нәбә Щер’ьбандкьр һун щер’ьбандьбьн у щәфе мә дәйа һәр’ә[+].

6Ле ньһа Тимот’ейо жь щәм wә сәр мәда вәгәр’ийа у мьзгинийа баwәри у һ’ьзкьрьна wә да мә. Wи гот, кӧ wә әм хwәш бира хwәда хwәй кьрьнә у һ’әйра мәда нә, чаwа әм жи йа wәда[*][+] . 7Аwа хушк-бьрано, нава һ’әму тә’ли у тәнгийед мәда бь әшqи wе баwәрийа wә бин һатә бәр мә, 8чьмки гава һун р’ийа Хӧданда мьqәр’м дьминьн, бин жи те бәр мә. 9Әм чь р’азибуне дькарьн бьдьнә Хwәде бона wә у wан һ’әму шабуна, кӧ әм бона wә ль бәр Хwәдейе хwә ша дьбьн? 10Әм шәв у р’ож бь дьл у щан р’әща дькьн, кӧ р’уйе wә бьбиньн у кемасийа баwәрийа wә т’ьжи кьн[+]. 11Дә бьра Хwәде, Баве мә хwәха у Хӧдане мә Иса р’ийа мә р’аст кә, әм бенә щәм wә[+]. 12Бьра Хӧдан һ’ьзкьрьна wә һьндава һәв у һ’әмуйед майинда бьгьһинә у зедә кә, чаwа йа мә жи һьндава wәда һәйә[+]. 13Дә бьра Әw дьле wә бьшьдинә, wәки һун пирозийеда[†] беqӧсур бьн, ль бәр Хwәде Баве мә, wәхте һатьна Хӧдане мә Иса, һ’әму пирозед Хwәва т’әвайи[+].

### 4


Жийина кӧ Хwәде хwәш те

1Һәйнәсәр хушк-бьрано, әм бь наве Хӧдан Иса һиви у р’әща жь wә дькьн, кӧ һун чаwа жь мә һин бун ӧса бьмәшьн, кӧ ль Хwәде хwәш бен, чаwа дьчьн жи у wе йәкеда һе пешда һәр’ьн[+]. 2Чьмки һун заньн мә бь сайа Хӧдан Иса чь т’әми данә wә. 3Хwәстьна Хwәде әw ә, кӧ һун һ’әлал бьн, жь qавийе[†] дур бьн[+]. 4Бьра жь wә һәр кәс жи заньбә qальбе хwә һ’әлал у бь намуси хwәй кә[*] , 5нә бь хwәстьна тәме хьраб, мина п’утп’арьста[†], йед кӧ Хwәде нас накьн[+]. 6Бьра нәбә кӧ йәк wе йәкеда жь ә’сьлтийе дәре у намуса хушк-бьрар’а бьлизә. Хӧдане бона ван һ’әму тьшта һ’әйфе жь мәрьва һьлдә, чаwа мә әв йәк пешда wәр’а гот у бь мә’рифәти т’әми ль wә кьр. 7Чьмки Хwәде гази мә ль һ’әрамийе нәкьрийә, ле ль һ’әлалийе[+]. 8Аwа к’и ве т’әмийа һ’әлалийе т’әхсир дькә әw мерьв т’әхсир накә, ле Хwәде, Йе кӧ Р’ӧһ’е Хwәйи Пироз жи дьдә wә.

9Ле бона һ’ьзкьрьна һьндава хушк-бьрада, тьштәки мә т’ӧнә wәр’а бьньвисьн, чьмки һун хwәха жь Хwәде һин бунә, кӧ һәв һ’ьз бькьн[+]. 10У һун иди wе һ’ьзкьрьне һьндава һ’әму хушк-бьрайед т’әмамийа Мәкәдонйайеда дьдьнә к’ьфше. Ле әм һиви жь wә дькьн хушк-бьрано, кӧ һун wе йәкеда һе пешда һәр’ьн. 11Бькьн кӧ һун гьран-сәqьр’и бьжин у жь wә һәр кәс шьхӧле хwәва мьжул бә у бь дәсте хwә бьхәбьтә, чаwа мә т’әми ль wә кьр,[+] 12wәки п’әргалийа wә т’әви йед дәрва мә’рифәти бә у һун һ’әwще тьштәки нәбьн[+].


Һатьна Хӧдан у р’абуна мьрийа

13Хушк-бьрано, әм дьхwазьн кӧ һун дәрһәqа мьрийада заньбьн, wәки бәр хwә нәк’әвьн, мина әwед бе гӧман[+]. 14Аwа һәгәр әм баwәр дькьн, кӧ Иса мьр у жь мьрьне р’абу, ӧса жи Хwәде wе мьрийед сәр баwәрийа Иса т’әви Wи вәгәр’инә[+]. 15Әм ве йәке бь готьна Хӧдан wәр’а дьбежьн: Әм кӧ һ’әта һатьна Хӧдан бьжин сах бьминьн, т’ӧ щар пешийа мьрийа нак’әвьн[*][+] . 16Хӧдане хwәха бь ә’ламәтикә фәрмани, бь дәнге сәрәкмьлйак’әт у лехьстьна бор’ийа Хwәде жь ә’змен бе хwаре у әw мьрийед кӧ баwәрийа хwә Мәсиһ анибун, wе пешийе жь мьрьне р’абьн,[+] 17паше, әм кӧ сах манә, т’әви wан ә’wрава бенә р’аһьштьне, һәwеда р’асти Хӧдан бен у бь ви аwайи әме һ’әта-һ’әтайе т’әви Хӧдан бьн[+]. 18Аwа бь ван хәбәра бәр дьле һәвда wәрьн.

### 5


Һатьна Хӧданда һазьр бьн

1Ле бона wәхт у зәмана хушк-бьрано, нә һ’әwщә йә әм тьштәки wәр’а бьньвисьн,[+] 2чьмки һун хwәха п’ак заньн кӧ Р’ожа Хӧдан[†] wе мина дьзе шәве бе[*][+] . 3Гава бежьн: «Дьне сәqьр’и у бехофи йә», һьнге хәзәбе ньшкева сәр wанда бе, мина еша к’ӧлфәта[†] һ’әмлә у wе нькарьбьн qәт же хьлаз бьн[+]. 4Ле һун хушк-бьрано, тә’рийеда ниньн кӧ әw Р’ож мина дьзәки сәр wәда бьгьрә[+]. 5Һун һ’әму жи зар’ед р’онайийе нә у зар’ед р’оже нә. Әм нә йед шәве нә, нә жи йед тә’рийе нә[+]. 6Аwа әм хәwеда нәминьн мина йед майин, ле һ’ьшйар у сәрхwә бьн[+]. 7Чьмки әwед кӧ р’адьзен, шәве р’адьзен у әwед кӧ сәрхwәш дьбьн, шәве сәрхwәш дьбьн. 8Ле әм кӧ йед р’оже нә, гәрәке сәрхwә бьн: Зьрьһ’а баwәрийе у һ’ьзкьрьне ль хwә wәргьрьн, к’ӧмзьрьһ’е гӧмана хьлазбуне жи бьдьнә сәре хwә[*][+] . 9Хwәде әм бона хәзәбе к’ьфш нәкьрьнә, ле wәки хьлазбуне бьстиньн, бь дәсте Хӧдане мә Иса Мәсиһ[+]. 10Әw бона мә мьр, wәки әм һәгәр сах бьн йан мьри бьн, т’әви Wи бьжин[+]. 11Бона ве йәке дьл бьдьнә һәв у алик’арийа һәвдӧ бькьн, чаwа һун дькьн жи.


Т’әми у сьлавед ахьрийе

12Әм һиви жь wә дькьн хушк-бьрано, qәдьре wан бьгьрьн, йед кӧ нава wәда дьхәбьтьн, жийина хwәденасийеда сә’витийе ль wә дькьн у wә ширәт дькьн[+]. 13Qәдьре wана бь һ’ьзкьрьне һе бьльнд бьгьрьн бона шьхӧле wан. Һәвр’а т’ьфаq[†] бьн[+]. 14Әм һиви жь wә дькьн хушк-бьрано,

йед беп’әргалә бехирәт ширәт кьн,
дьл бьдьнә бәр тьрсонәка,
кери к’әтийа wәрьн,
һьндава һ’әмуйада сәбьра wә һәбә[+].

15Һаш жь хwә һәбьн, нәбә кӧ йәк жь бәр хьрабийева хьрабийе бькә, ле һәр гав сәр нета qәнщийе бьн, һьн бона һәв, һьн жи бона һ’әмуйа[+].

16Һәр т’ьм ша бьн,[+]
17һәр гав дӧа бькьн,[+]
18һәр тьштида р’азибуне бьдьн, чьмки әв ә хwәстьна Хwәде бь сайа Мәсиһ Иса бона wә[+].
19Р’ӧһ’е Пироз нәтәмьриньн[+].
20П’ехәмбәртийа[†] бер’умәт нәкьн.
21Һәр тьшти бьщер’ьбиньн, тьштед qәнщ qәwин бьгьрьн[+].
22Жь һәр щур’ә хьрабийе дур к’әвьн.

23Дә бьра Хwәдейе кӧ ә’дьлайийе дьдә, Хwәха wә лап бӧһӧрти-жьбарә кә, т’әмамийа р’ӧһ’, ньфус у qальбе wә беqӧсур хwәй кә, һ’әта һатьна Хӧдане мә Иса Мәсиһ[+]. 24Амьн ә Әwи кӧ гази wә дькә, wе мийасәр кә жи[+].

25Хушк-бьрано, бона мә жи дӧа бькьн[+]. 26Сьлаве бьдьнә һ’әму хушк-бьра, бь р’амусана шире һ’әлал[+]. 27Әз ль бәр Хӧдан дькьмә дәйне стуйе wә, кӧ һун ве нә’ме бәр һ’әму хушк-бьра бьхуньн[+].

28К’әрәма Хӧдане мә Иса Мәсиһ wәр’а бә.

## Т’ЕСАЛОНИКИ II

### Т’ЕСАЛОНИКИ II

Т’ЕСАЛОНИКИ II


[1]

[2]

[3]


НӘ’МА ПАWЛОСӘ ДӦДА Т’ЕСАЛОНИКИЙАР’А


Пешготьн

Нава щьвина баwәрмәндед Т’есалоникеда дәрһәqа һатьна Мәсиһә дӧдада дәнг-бә’сед щур’ә-щур’ә пешда дьһатьн у әw т’әвиһәв дькьрьн. Паwлос нә’ма хwәйә дӧдада сәр пьрса wан дьсәкьнә, йед кӧ һин дькьрьн кӧ һатьна Мәсиһ иди буйә жи. Шанди wан тинә сәр р’астийе, шьровәдькә кӧ пешийа һатьна Мәсиһ гәрәке нәһәqи у хьраби бьгьһижьнә wе дәрәща хьрабийейә һәрә бьльнд, бь р’ебәрийа wи Мәрьве Нәһәqийе. Әwе һьнге к’ьфш бә у мьqабьли Мәсиһ р’абә (2:1-12). Паwлос сәр wан пьрсед фәрз дьсәкьнә, кӧ хwәндәван нава баwәрийа хwәда р’аст у һ’имгьрти бьсәкьньн, зерандьн, щәфа у дә’w-доза нәньһер’ьн (1:4, 6-7), хwәр’анәдити у беп’әргалә бехирәт нибьн у бь худана хwә бьжин (3:6-12), чаwа кӧ хwәха дькә, нава qәнщикьрьнеда бьн (3:13-15). Аwа готи баwәрийе нәкьн мә’ни, кӧ жь wан щабдарийа бьр’әвьн, к’ижан кӧ Хwәде данә баwәрмәнда, бона жийина хwәденасийейә һәр р’ож.

Пешготьн (1:1-2)
Р’азибун у пәсьндайин (1:3-12)
Һинкьрьн бона һатьна Иса (2:1-17)
Ширәтед бона баwәрмәнда (3:1-15)
Пашготьн (3:16-18)

### 1


Сьлавкьрьн

1Жь Паwлос, Силас[*] у Тимот’ейо,

щьвина Т’есалоникийар’а, йа кӧ п’ара Баве[†] мә Хwәде у Хӧдан[†] Иса Мәсиһ ә:[+]

2Дә бьра к’әрәм[†] у ә’дьлайийа Хwәде, Баве мә у Хӧдан Иса Мәсиһ ль wә бә.


Һатьна Хӧдан Исайә дӧда у Р’ожа Ахрәте[†]

3Әм дәйндар ьн, кӧ һәр гав бона wә р’азибуне бьдьнә Хwәде хушк-бьрано у әв йәк һәq ә жи, чьмки баwәрийа[†] wә р’ьнд дьгьһижә у һ’ьзкьрьна wә һьндава һәвда зедә дьбә[+]. 4Ләма әм хwәха жи нава щьвинед Хwәдеда пе wә дьфьр’ьн, бона сәбьр у баwәрийа wә, чьмки һун wан һ’әму зерандьн у тәнгасийа[†] дьк’ьшиньн, йед кӧ тенә сәре wә[+]. 5Әв йәк избат дькә, кӧ диwана Хwәде р’аст ә. У бь ви аwайи һуне һежайи П’адшатийа Хwәде[†] бьн, бона к’ижане жи һун wан тә’ли-тәнгийа дьбиньн[+]. 6Бәле әв ә һәqийа Хwәде: Йед тәнгасийе дьдьнә wә, Хwәде жи wе wан бьдә тәнгасийе[+] 7у йед жь wә тәнгасийеда нә, т’әви мә бьдә һесакьрьне. Әве аһа бә, гава Хӧдан Иса т’әви мьлйак’әтед[†] Хwәйә зор жь ә’зменва бь к’ура егьр хӧйа бә,[+] 8wәки һ’әйфе жь wан һьлдә, йед кӧ нахwазьн Хwәде нас кьн у гӧр’а Мьзгинийа Хӧдане мә Иса накьн[+]. 9Әwе бәла хwә жь wеранбуна һ’әта-һ’әтайе бьбиньн, жь һ’ьзура Хӧдан у р’умәта qәwата Wи бенә авитьне, 10гава wе Р’оже Әw бе, wәки нава щьмә’та Хwәда бе пәсьндайине у һ’әму баwәрмәнд wе һ’әйр-һ’ӧжмәк’ар бьн. Һуне жи нава wанда бьн, чьмки wә баwәрийа хwә шә’дәтийа мә ани[+].

11Бона ве йәке әм һәр гав бона wә дӧа дькьн, кӧ Хwәдейе мә, wә һежайи wе газийе кә у һ’әму нет-мәрәмед wәйә qәнщ у кьрьнед wәйә жь баwәрийе бь qәwате бинә сери[+]. 12Бь ви аwайи wе пәсьне наве Хӧдане мә Иса ль нава wәда бе дайине у һуне жи нава Wида бенә пәсьндайине, ль гора к’әрәма[†] Хwәдейе мә у Хӧдан Иса Мәсиһ.

### 2


К’ьфшбуна Мәрьве Нәһәqийе у һатьна Хӧдан Иса Мәсиһ

1Әм һиви жь wә дькьн хушк-бьрано, бона һатьна Хӧдане мә Иса Мәсиһ у т’опбуна мәйә щәм Wи[*] ,[+] 2һун фькьре хwәда зу шаш нәбьн у хwә ӧнда нәкьн, нә пе п’ехәмбәртийе[†], нә пе готьне, нә жи пе нә’ма йанчийә[†] мә ньвисибә: «Ва йә Р’ожа Хӧдан иди һатийә»[*] . 3Бьра т’ӧ кәс wә т’ӧ тьштива нәхапинә, чьмки әw Р’ож найе, һ’әта кӧ р’абәрибун пешда нәйе у әw Мәрьве Нәһәqийейи п’ара щә’ньме к’ьфш нәбә[+]. 4Әwе мьqабьли һәр тьштед кӧ хwәде тенә һ’әсабе йан тенә һ’әбандьне бьсәкьнә у хwә сәр һәр тьштир’а бьгьрә, һ’әта кӧ п’арьстгәһа[†] Хwәдеда жи wе р’уне у ә’лам кә, кӧ хwәха Хwәде йә[*] .

5Гәло найе бира wә, гава әзи һе щәм wә бум, мьн әв тьштана wәр’а дьготьн? 6У һун заньн кӧ ньһа чь наһелә әw хӧйа бә, wәки әw wәхте к’ьфшкьрида хӧйа бә. 7Чьмки Сӧр’а Нәһәqийе иди йа хwә дькә, ле әwе кӧ ньһа наһелә, wе нәһелә һ’әта кӧ хwәха жь наве бе һьлдане[+]. 8У паше Әwе Нәһәqийе wе к’ьфш бә, кӧ Хӧдан Исайе бь һӧлма дәве Хwә wи ӧнда кә у бь хӧйабуна шәwqа Хwәва wи к’ӧта кә[*][+] . 9Һатьна Йе Нәһәqийе wе бь qәwата мирещьн[†] бә, һ’әта һ’ӧнӧре wи һәбә wе нишан у к’әрәмәтед дәрәw бькә[*][+] 10у йед кӧ ӧнда дьбьн бь һәр щур’ә нәһәqийа бьхапинә. Әwана ӧнда дьбьн, чьмки wана р’асти һ’ьз нәкьр у qәбул нәкьр кӧ хьлаз бьн[+]. 11Ләма жи Хwәде хальфандьнәкә зор сәр wанда дьшинә, кӧ әw дәрәwийе баwәр бькьн, 12wәки диwана wан һәр кәси бьбә, йед кӧ р’асти баwәр нәкьрьнә, ле к’ефа wан нәһәqийер’а һат.


Хwәде бона хьлазбуне гази wә кьрийә

13Ле әм гәрәке һәр т’ьм бона wә жь Хwәде р’ази бьн, хушк-бьрайед жь алийе Хӧданда һ’ьзкьри. Чьмки Хwәде сәре-серида һун бьжартьн, wәки бь Р’ӧһ’ бенә бӧһӧрти-жьбарәкьрьне[*] , р’астийе баwәр бькьн у хьлаз бьн[+]. 14Wе йәкер’а Әwи бь Мьзгинидайина мә гази wә кьр, кӧ бь ви аwайи һун р’умәта Хӧдане мә Иса Мәсиһ бьстиньн[+]. 15Аwа хушк-бьрано, ньг бьдьн ә’рде у wан р’аw-р’ьзьма[†] qәwин бьгьрьн, йед кӧ һун һин бунә, һәгәр бь готьнед мә бә, йан бь нә’мед мә бә[+].

16Дә Хӧдане мә Иса Мәсиһ Хwәха у Баве мә Хwәде, Йе кӧ әм һ’ьз кьрьн у бь к’әрәме дьлдайинәкә һ’әта-һ’әтайе у гӧманәкә qәнщ да мә,[+] 17бьра дьл бьдә wә у wә нава һ’әму кьра у готьнед qәнщда бьшьдинә[+].

### 3


Бона мә дӧа бькьн

1Һәйнәсәр хушк-бьрано, бона мә дӧа бькьн, wәки хәбәра Хӧдан зу пешда һәр’ә у бе пәсьндайине, чаwа нава wәда бу[+]. 2Дӧа бькьн, wәки әм жь мәрьвед[†] нәһәq у хьраб хьлаз бьн, чьмки һәр кәс Мьзгинийеда амьн нинә[+]. 3Ле Хӧдан Хwәха амьн ә, wе wә бьшьдинә у жь йе Хьраб хwәй кә[+]. 4Әм бь сайа Хӧдан wәда гӧман ьн, кӧ мә чь т’әми данә wә, һун дьqәдиньн у һуне бьqәдиньн жи. 5Дә бьра Хӧдан мела wә бьдә сәр һ’ьзкьрьна Хwәде у сәбьра Мәсиһ[+].


Бона йед беп’әргалә бехирәт

6Әм т’әми ль wә дькьн хушк-бьрано, бь наве Хӧдане хwә Иса Мәсиһ, кӧ һун хwә жь һәр хушк-бьрайе беп’әргалә бехирәт дур бьгьрьн, йед кӧ wан р’аw-р’ьзьмед мә данә wә наqәдиньн[+]. 7Һун хwәха заньн кӧ гәрәке һун ч’ә’в бьдьнә мә, чьмки әм нава wәда беп’әргал-бехирәт нибунә,[+] 8нә жи нане т’ӧ кәси бе һәq хwарийә, ле бь худана ә’нийа хwә шәв у р’ож дьхәбьтин, дьчәрчьрин, wәки сәр wә т’ӧ кәси нәбьнә баргьрани[+]. 9Нә кӧ изьна мә т’ӧнәбу, ле мә нәхше хwә нишани wә кьр, кӧ һун ч’ә’в бьдьнә мә[+]. 10Чьмки гава әм һе щәм wә бун жи, мә әв йәк wәр’а дьгот: «К’и нахwазә бьхәбьтә, бьра нәхwә жи»[+]. 11Бәле әм дьбьһен кӧ нава wәда һьнәк беп’әргал-бехирәт дьжин, нә шьхӧлк’аре хwә нә, ле т’әви шьхӧле хәлqе дьбьн[+]. 12Әм бь наве Хӧдан Иса Мәсиһ т’әми у һиви жь йед ӧса дькьн, кӧ бь мә’рифәти бьхәбьтьн у нане хwә бьхwьн.

13Ле һун хушк-бьрано, жь qәнщикьрьне нәwәстьн[+]. 14Һәгәр йәк гӧһдарийа готьнед мәйә ве нә’меда нәкә, wи р’ач’ә’в кьн у һәвалтийе wир’а нәкьн, кӧ шәрм бькә. 15Ле нәбә кӧ бь ч’ә’ве хьраб ль wи бьньһер’ьн, ле мина бьра ширәт кьн[+].


Дӧа у сьлавед ахьрийе

16Дә бьра Хӧдане ә’дьлайийе хwәха, һәр гав, һәр алийива ә’дьлайийе бьдә wә. Хӧдан т’әви wә һ’әмуйа бә[+]. 17Әва сьлава бь дәсте мьн Паwлос ә, чаwа нишана һ’әму нә’мед мьн. Әз аһа дьньвисьм[+].

18К’әрәма Хӧдане мә Иса Мәсиһ т’әви wә һ’әмуйа бә.

## ТИМОТ’ЕЙО I

### ТИМОТ’ЕЙО I

ТИМОТ’ЕЙО I


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]


НӘ’МА ПАWЛОСӘ ПЕШЬН ТИМОТ’ЕЙОР’А


Пешготьн

Тимот’ейо хортәки баwәрмәнди жь Асйа Бьч’ук бу, дийа wи щьһу бу, ле баве wи йунан (К’аред Шандийа 16:1). Паwлос дәма шандитийа хwәйә дӧдада бажаре Листрайеда р’асти Тимот’ейо те. Пәйр’а Тимот’ейо дьбә һәвал-хәбате wийи пеш, һәвал-хәбатәки wийи гәләки незик, нава р’еwитийа wида. Бона wе йәке наве wи гәләк щара К’аред Шандийада у һ’әму нә’ме Паwлосда те биранине (Р’омайи 16:21; Корьнт’и I 4:17; Филипи 1:1; Т’есалоники I 1:1; 3:2, 5, 6; Т’есалоники II 1:1 у йед майин). Паwлос гәләк щара бона щьвинед ну амьнийа хwә wи ани, нава щур’ә-щур’ә пьрсед зә’мәтә гьранда.

Нә’ма Паwлосә пешьнда, йа кӧ Тимот’ейор’а дьшинә, се хәме wи һәнә:

1. Бона һинкьрьна шашә нава щьвинеда дьбежә, wәки мьqати хwә бьн у илаһи жь wе һинкьрьна шашә кӧ гьһиштийә щьвина Әфәсе (1:3). Әв һинкьрьна жь фә’ме щьһутийе у п’утп’арьстийе дьһат у сәр һ’име wе баwәрийе бу кӧ дьготьн: «Әва дьнйа бәрч’ә’вайә т’әбийәти хьраб ә». Иди ль гора фә’мкьрьна wан, мәрьв т’әне дькарьбу пе занәбун у сәрwахтикә сӧр’ә вәшарти хьлаз буйа, ӧса жи гәрәке хwә жь хwарьн-вәхwарьна у һ’ал-зәwаще дур бьгьртана. Әв һинкьрьн иро бь наве «Гьностик» те готьне (бь йунани «ГНОСЬС» те фә’мкьрьн «занәбун») у нава сәдсалийед пешьнда, илаһи сәдсалийа дӧда у сьсийада фьрә бәла бьбу.

2. Бона р’абун-р’уньштьн у qӧльхе щьвине дьбежә, ль к’ӧ бона хәйсәте сәрwер, бәрпьрсийар у бәрдәстийада жи дьбежә.

3. Ширәта дьдә Тимот’ейо. Тимот’ейо йәки щаһьл бу, дьбә ләма әw һьнәки жь wе борщдарийе вәдьк’ьшийа (Тимот’ейо II 1:7). Ширәта дьдә wи, кӧ әw щьвинеда гьран бә, бь р’абун-р’уньштьна хwә бьбә хӧламәки хwәйе нәхше qәнщ бона Мәсиһ у щабдарийа к’омед мәсиһийә щур’ә-щур’ә жи һьлдә сәр хwә.

Пешготьн (1:1-2)
Бона щьвине у хәбатк’аред wе (1:3–3:16)
Т’әмийед хәбатейә бона Тимот’ейо (4:1–6:21)

### 1


Сьлавкьрьн

1Жь Паwлос, шандийе[†] Мәсиһ Иса, бь ә’мьре Хwәдейе Хьлазкьре[†] мә у Мәсиһ Исайе гӧмана мә,[+]

2Тимот’ейойе лаwе хwәйи баwәрийедайи[†] һәq-һ’әлалр’а:

Дә бьра р’ә’м, к’әрәм[†] у ә’дьлайи жь Бав[†] Хwәде у Мәсиһ Исайе Хӧдане[†] мә ль тә бә[+].


Ширәтед дәрһәqа һинкьрьна дәрәwда

3Гава әз дьчумә Мәкәдонйайе, мьн һиви жь тә кьр, кӧ ль Әфәсе бьмини, wәки т’әмийе бьди чәнд кәса, кӧ һинкьрьна нәр’аст һин нәкьн 4у гӧһ нәдьнә ч’ьловискийа у р’әqәма сьлсьләта[†] кӧ хьлазийа wан т’ӧнә. Әв йәк һе шәр’-дә’wа т’әвр’адькә, нә кӧ т’ьвдира[*] Хwәдейә кӧ бь баwәрийе те наскьрьне[*] мийасәр дькә[+]. 5Сәре т’әмийе һ’ьзкьрьн ә, кӧ жь дьле сах, бь исафа[†] р’ьһ’әт у жь баwәрийа бедӧр’ути йә[+]. 6Һьнәк же дагәр’ийан у пәй готьнед п’уч’ к’әтьн[+]. 7Дьхwазьн бьбьнә дәрсдаред Qануне, ле әw хwәха жи ньзаньн чь дьбежьн, нә жи wан тьштед кӧ дьдьнә зора хwә фә’м дькьн.

8Әм заньн кӧ Qанун qәнщ ә, һәгәр йәк бь qануни wе бьqәдинә[+]. 9Бәле фә’мдари йә, кӧ qанун бона р’аста найе дайине, ле бона нәһәq у сәрһ’ьшка, бона нәп’ак у гӧнәк’ара[†], бона мьр’дар’ у һ’әрама[†], бона бавкӧж у декӧжа, бона меркӧжа,[+] 10бенамуса, к’она, дьзед мәрийа, дәрәwин у шә’дәдәрәwа йә у бона һәр кәсед дьнә кӧ тьштед мьqабьли һинкьрьна сахләм дькьн. 11Әв һинкьрьн ль Мьзгинийа хwәйир’умәтә Хwәдейе һежайи шькьрийе дьгьрә, к’ижан ль мьн һатийә спартьне[†][+].


Шекьрандьна һьндава р’ә’ма Хwәдеда

12Әз жь Мәсиһ Исайе Хӧдане мә р’ази мә, Йе кӧ qәwат да мьн, әз амьн һ’әсаб кьрьм, данимә сәр ве хьзмәтк’арийе[+]. 13Мьн жи бәре Әw беһӧрмәт дькьр, дьзеранд у нәйарти ль Wи дькьр, ле р’ә’м ль мьн бу, чьмки мьн нәбаwәрийеда бь нәзанийа хwә кьрьн[*][+] . 14К’әрәма[†] Хӧдане мә п’ьр’ сәр мьнда р’ьжийа, т’әви баwәри у һ’ьзкьрьна Мәсиһ Иса[+]. 15Ве готьнеда хельф т’ӧнә у лап һежайи qәбулкьрьне йә, кӧ: «Мәсиһ Иса һатә дьне, гӧнәк’ара хьлаз бькә», сәре к’ижана әз ьм[+]. 16Ле бона wе йәке р’ә’м ль мьн бу, wәки Мәсиһ Иса сәр мьн, чаwа сәре гӧнәк’ара т’әмамийа сәбьра Хwә бьдә к’ьфше, чаwа нәхшәк бона wан, йед кӧ wе баwәрийа хwә Wи биньн, жийина һ’әта-һ’әтайе[†] бьстиньн. 17Аwа бьра wи П’адшайе һ’әта-һ’әтайейи нәмьри у нәхӧйа, Хwәдейе бешьрики-беһәвалр’а һӧрмәт у р’умәт бә һ’әта-һ’әтайе! Амин[†].

18Ве т’әмийе әз дьдьмә тә, лаwе мьн Тимот’ейо, ль гора wан п’ехәмбәртийед[†] кӧ пешда бона тә бун, wәки тӧ бь wан шәр’е хwәйи qәнщ бьки,[+] 19дәст жь баwәрийе нәкә у исафа хwә р’ьһ’әт хwәй кә. Һьнәка әв йәк жь хwә дур хьстьнә, дәwра баwәрийа хwә wәлгәр’андьн. 20Жь wан бун, Һумәнайо у Скәндәр, йед кӧ мьн данә дәсте мирещьн[†], wәки әw һин бьн р’астийа Хwәде беһӧрмәт нәкьн[+].

### 2


Дәрһәqа дӧа у щьвинеда[†]

1Аwа әз һиви дькьм, бәри һәр тьшти бона һ’әму мәрьва[†] дӧа бькьн, р’әща кьн, лава кьн, р’азибуне бьдьн, 2ӧса жи бона п’адша у һ’әму сәрwера, wәки әм жийинәкә ә’дьл у сәqьр’и дәрбаз кьн, бь т’әмамийа хwәденасийе у маqулийе. 3Ль бәр Хwәдейе Хьлазкьре мә әв ә qәнщ у ль Wи хwәш,[+] 4кӧ дьхwазә һ’әму мәрьв хьлаз бьн у р’астийе нас кьн[*][+] . 5Чьмки Хwәдек һәйә у нава Хwәде у мәрьвада жи навчетик, Мәсиһ Исайе Мәрьв,[+] 6кӧ Хwә жь бәр к’ьр’ина гьшкава да. Әв йәк р’аст wәхтда бу избати, кӧ Хwәде дьхwазә һ’әму хьлаз бьн[+]. 7У бона ве йәке әз даннасинкьр у шанди һатьмә к’ьфшкьрьне, (әз р’аст дьбежьм, дәрәwа накьм), нәщьһуйар’а бумә дәрсдаре баwәрийе у р’астийе[+].

8Аwа әз дьхwазьм кӧ мер һәр дәра дәстед хwәйә һ’әлал бьльнд кьн, бе һерс у бе шәр’-дә’w[*] дӧа бькьн.

9Ӧса жи бьра к’ӧлфәт[†] бь к’ьнщед лайиq, шәрме у бәрбьһерийе хwә бьхәмьлиньн, нә кӧ бь гӧли-гӧжанга, йан зер’, йан бь дӧр’а[†], йан жи бь к’ьнщед бьһа[*] ,[+] 10ле бь кьред qәнщ, чаwа ль wан к’ӧлфәта дьк’әвә, йед кӧ наве хwәденасийе һьлданә сәр хwә. 11Бьра к’ӧлфәт кәр’ һин бә, бь т’әмамийа гӧһдарийе[+]. 12Әз изьне надьмә к’ӧлфәт, кӧ һин бькә, нә жи һ’ӧкӧми сәр мер бькә, ле бьра дәнг нәкә[+]. 13Чьмки пешийе Адәм[†] хӧльqи, паше Һеwа[*][+] 14у Адәм нәхапийа, ле жьн хапийа у нәһәqи кьр[+]. 15Ле жьн һ’але зар’анинеда жи wе хьлаз бә[*] , һәгәр бь бәрбьһерийе нава баwәрийе, һ’ьзкьрьне у паqьжайийеда бьминьн.

### 3


Бона сәрwеред щьвине

1Ве готьнеда хельф т’ӧнә: Һәгәр тәме йәки ль сәрwертийе һәйә, әw шьхӧләки qәнщ дьхwазә[+]. 2Аwа сәрwер гәрәке беqӧсур бә, мере жьнәке бә, хwәгьрти, аqьлда гьран, маqул, меванһ’ьз, һинкьрьнеда сәрхwә бә[*] ,[+] 3нә сәрхwәш, нә сьр’тук, ле бәрбьһер, нә шәр’уд, нә п’әрәһ’ьз[+]. 4Бьра малхетийе р’ьнд ль мала хwә бькә, зар’ед хwә гӧр’а хwәда һәр алийава маqулийеда мәзьн кә. 5(Чьмки һәгәр йәк ньзанә малхетийе ль мала хwә бькә, wе чаwа бькарьбә щьвина[†] Хwәде хwәй кә?) 6Бьра нә жи баwәрмәнде ну бә, кӧ нәбә к’ӧбар бә, диwана wи жи мина йа мирещьн бе кьрьне. 7Wәки дьн жи гәрәке qәдьре wи щәм йед жь щьвине дәр жи һәбә, кӧ нәбә бе р’әзилкьрьне у бьк’әвә т’әләка мирещьн[+].


Бона бәрдәстийед щьвине

8Ӧса жи бьра бәрдәсти гьран бьн, хәбәрданеда дӧр’утийе нәкьн, хwә нәдьнә шәраве, пәй к’әда һ’әрам нәк’әвьн[+]. 9Р’астийа баwәрийейә ә’йанбуйи[*] бь исафа р’ьһ’әт хwәй кьн. 10У әвана жи бьра пешда бенә щер’ьбандьне[†], һәгәр тьштәк сәр wан т’ӧнәбә, һьнге бьра бәрдәстийе бькьн. 11Ӧса жи бьра жьнед wан[*] гьран, нә бӧхданбеж, ле хwәгьрти, һәр тьштида амьн бьн[+]. 12Бәрдәсти гәрәке мере жьнәке бә, qәнщ малхетийе ль зар’ у мала хwә бькә. 13Әwед кӧ р’ьнд бәрдәстийе дькьн, хwәр’а дәрәщәкә бьльнд qазьнщ дькьн у сәрбәстикә[†] мәзьн дәст тиньн бона баwәрийа Мәсиһ Иса.


Сӧр’а хwәденасийе

14Әз кӧ ван тьшта тәр’а дьньвисьм, гӧман һәйә әзе зутьрәке сәр тәда бем. 15Ле һәгәр әз дәрәнги жи бьк’әвьм, те заньби гәрәке чаwа мала Хwәдеда р’абьн-р’унен, йа кӧ щьвина Хwәдейе сах ә, стун у һ’име р’астийе йә. 16Бе хәбәрдан, гәләки к’ур ә сӧр’а хwәдеп’арьстийа мә:

Әw бь бәдәни хӧйа бу,
бь Р’ӧһ’ р’астийа Wи һатә избаткьрьне,
мьлйак’әтава[†] һатә дитьне,
нав мьләта һатә даннасинкьрьне,
дьнйайеда һатә баwәркьрьне
у р’умәтер’а һатә һьлатьне[+].

### 4


Дәрсдаред дәрәw

1Р’ӧһ’ ашкәрә дьбежә, кӧ р’ожед ахьрийеда һьнәк wе жь баwәрийе бьк’әвьн, гӧһ бьдьнә р’ӧһ’ед дәрәwин у һинкьрьнед щьна[†][+]. 2Әw һинкьрьн бь дӧр’утийа дәрәwина дьбьн, исафа к’ижана к’ьзьри йә. 3Әw мәрьв һ’ал-зәwаще дьдьнә һьлдане, жь wан хwарьна пашда дьдьнә гьртьне, к’ижан Хwәде әw бона баwәрмәнд у р’астинаскьрийа ә’фьрандьнә, кӧ бь р’азибуне бьхwьн[+]. 4Һәр тьште кӧ Хwәде ә’фьрандийә qәнщ ә у тьштәки һ’әрам теда т’ӧнә, һәгәр бь р’азибун те qәбулкьрьне,[+] 5чьмки бь хәбәра Хwәде у дӧа qәбул дьбә[+].


Qӧльхк’аре Мәсиһ Исайи qәнщ

6Һәгәр тӧ ван ширәта бьди хушк-бьра, те бьби qӧльхк’аре Мәсиһ Исайи qәнщ, чаwа тӧ хwәха жи бь wан готьнед баwәрийе у һинбуна qәнщә кӧ тӧ пәй чуйи, qьнйат дьби. 7Хwә жь ч’ьловискийед пирайә һ’әрам дур хwәй кә. Хwә хwәденасийеда һиндар[†] кә[+]. 8Һиндарийа qальб кери һьндьк тьшти те, ле йа хwәденасийе кери һәр тьшти те, созе wе һьн ль ве дьне һәйә, һьн жи ль wе дьне. 9Ве готьнеда хельф т’ӧнә у лап һежайи qәбулкьрьне йә[+]. 10Бона ве йәке әм дьхәбьтьн у дьчәрчьрьн, чьмки әм гӧмана хwә ль Хwәдейе сах тиньн, кӧ Хьлазкьре һ’әму мәрьва йә, илаһи[†] Йе баwәрмәнда[+].

11Т’әмийа ван тьшта бьдә у һин кә. 12Нәбә кӧ йәк щаһьлтийа тә беһӧрмәт кә, ле тӧ баwәрмәндар’а бьбә нәхшәк, хәбәрданеда, р’абун-р’уньштьнеда, һ’ьзкьрьнеда, баwәрийе у һ’әлалийеда[+]. 13Һ’әта һатьна мьн хwә бьдә wе йәке, кӧ щьмә’тер’а ньвисаред[†] пироз бьхуни, ширәт ки, һин ки. 14Һьндава wе п’ешк’еша[†] хwәйә р’ӧһ’анида бе хәм нибә, йа кӧ бь п’ехәмбәртийе тәр’а һатийә дайине, гава бәрпьрсийара дәсте хwә данинә сәр тә[+]. 15Гӧһе тә сәр wан тьшта бә у нава wанда бьминә, wәки пешдачуйина тә һ’әмуйава ә’йан бә. 16Һаш жь хwә у һинкьрьна хwә һәбә. Һәр гав нава wанда бьминә, чьмки бь ви тьһәри те хwә жи хьлаз ки у wан жи, к’ижанед гӧһдарийа тә дькьн.

### 5


Щабдарийа бона ә’мьре мәзьн у бьч’ука

1Дьле каләмера нәешинә, ле дьл бьдә wан, чаwа баве хwә. Щаһьла чаwа бьрайед хwә һ’әсаб кә[*] ,[+] 2пира чаwа дийа хwә, к’ӧлфәтед щаһьл чаwа хушкед хwә, wәкә шире һ’әлал.


Жьнәбийед ә’дәти

3Qәдьре жьнәбийа бьгьрә, йед кӧ бь ә’дәти жьнәби нә. 4Ле һәгәр зар’ йан нәвийед жьнәбике һәбьн, бьра әw зар’ пешийе мала хwәда һин бьн чаwа хwәденасийа хwә бьдьнә к’ьфше у бь ви тьһәри дәйне де у баве хwә вәгәр’иньн, чьмки әв йәк ль Хwәде хwәш те[+]. 5Жьнәбийа ә’дәти әw ә, йа кӧ т’әне майә у гӧмана хwә данийә сәр Хwәде, шәв у р’ожед хwә бь дӧа у р’әща дәрбаз дькә. 6Ле йа кӧ к’ефа дьле хwәр’а йә, мьрийа нәч’ә’лкьри йә[+]. 7Ван тьшта т’әми кә, wәки беләк’ә бьн. 8Ле һәгәр мәрьвәк бона хwәхатийа хwә, илаһи бона мала хwә хәм накә, әwи баwәри инк’ар[†] кьрийә у жь нәбаwәра жи хьрабтьр ә.

9Бьра наве wе дәфт’әра жьнәбийада бе ньвисаре, к’ижан жь шест сали кемтьр нинә, щарәке жи меркьри буйә, 10бь кьрьнед qәнщва жи бәрбьч’ә’в ә: Мәсәлә, зар’ мәзьн кьрьбьн, меван qәбул кьрьбьн, ньгед баwәрмәнда шуштьбьн, дәст авитьбә к’әтийа у бона һәр шьхӧле qәнщ жи һазьр сәкьни йә[+].

11Ле жьнәбийед щаһьл qәбул нәкә, чьмки гава әвана тәме хwә хьраб дькьн, бәре хwә жь Мәсиһ дьгӧһезьн, дьхwазьн мер кьн 12у бь ви аwайи әви сущи һьлтиньнә сәр хwә, чьмки созе бәре данә алики.[*] 13Сәрда жи мал бь мал дьгәр’ьн, хwәр’анәдити һин дьбьн, нә т’әне хwәр’анәдити нә, ӧса жи гьлигәр’о, т’әви шьхӧле хәлqе дьбьн у тьштед нәщайиз хәбәр дьдьн[+]. 14Аwа әз дьхwазьм кӧ жьнәбийед щаһьл мер кьн, зар’а биньн у малкьр бьн, wәки зьмен нәкьнә дәве нәйара[+]. 15Чьмки иди һьнәк жьнәбийед щаһьл хальфин[†], пәй мирещьн чун. 16Һәгәр жьнәбийед баwәрмәндәке[*] һәбьн, бьра әw алик’арийа wан бькә у щьвине баргьран нәкә, wәки щьвин бькарьбә алик’арийа жьнәбийед ә’дәти бькә.


Бона бәрпьрсийара

17Әw бәрпьрсийаред кӧ сәрwертийе р’ьнд дькьн, бьра дӧбарә һежайи qәдьр бьн, илаһи әwед кӧ хәбәрдан у һинкьрьнеда дьхәбьтьн[+]. 18Чьмки ньвисар дьбежә: «Дәве гайе бедәреда дьхәбьтә гьренәдә»[*] у «П’алә һежайи һәqе хwә йә»[*][+] . 19Хәйба һьндава бәрпьрсийарда баwәр нәкә, һәгәр дӧ йан се шә’дә т’ӧнәбьн[*][+] . 20Бәрпьрсийаред кӧ нава гӧнада дьминьн, ль бәр һ’әмуйа ле һьле, wәки йед майин жи бьтьрсьн[+].

21Әз ль бәр Хwәде, Мәсиһ Иса у мьлйак’әтед бьжарти дькьмә дәйне стуйе тә, кӧ тӧ ван ширәта бе т’агери[†] хwәй ки, тьштәки бь фьрqийе нәки.

22Дәсте хwә зу данәйнә сәр йәки бона хьзмәтк’арийа Хӧдан, нә жи т’әви гӧнед йед майин би. Хwә паqьж хwәй кә[*][+] .

23Жь вьр шунда т’әне аве вәнәхwә, ле һьнәки жи шәраве т’әв кә, бона щийе мәһ’андьна хwарьне, кӧ зу-зу нәхwәш дьк’әви[+].

24Һьнәк һәнә, кӧ гӧнед wан к’ьфш ьн у р’аст wан дьбьнә бәр диwане, ле гӧнед һьнәка жи паше wе к’ьфш бьн. 25Ӧса жи кьрьнед qәнщ к’ьфш ьн у әw кьрьнед кӧ нә к’ьфш ьн, әw жи вәшарти наминьн.

### 6


Бона хӧлама

1Әwед кӧ бьн нире хӧламтийеда нә, бьра ахайед хwә һ’әсаб кьн чаwа һежайи qәдьре бьльнд, wәки наве Хwәде у һинкьрьна мә нәйе беһӧрмәткьрьне[+]. 2Ахайед к’ейә баwәрмәнд һәнә, бьра wан беһӧрмәт нәкьн, чьмки әw бьрайед һәв ьн. Ле бьра хӧлам һе р’ьнд хӧламтийе бькьн, чьмки йед кӧ к’аре жь хьзмәтк’арийа хӧлама дьстиньн, баwәрмәнд ьн у дәлал ьн.


Хьзна р’аст

Ван тьшта һин кә у ширәт кә[+]. 3Һәгәр йәк тьштәки дьн һин бькә у готьнед Хӧдане мә Иса Мәсиһә сахләм у һинкьрьна хwәдеп’арьстийа мә нә qайл ә,[+] 4әw йәки к’ӧбар ә у тьштәки ньзанә. Әw нәхwәшийа шәр’ у дә’wава гьрти йә, жь wе жи пешда тен: Һ’әвсуди, нәйарти, готьнед нәр’еда, шькед хьраб[+] 5у шәр’уди. Әв һ’әму тьшт жь нава мәрьвед qафсәqәт у жь р’астийе шуна р’әшва чуйи пешда тен. Әвана хwәденасийе һ’әсаб дькьн, чаwа канийа к’аре[+].

6Бәле хwәденаси к’ара сәр к’аре йә, һәгәр бь р’азибуне бә[+]. 7Мә т’ӧ тьшт нәанийә дьне у әме нькарьбьн т’ӧ тьшти жи бьбьн[*][+] . 8Ле к’ьнщ у хӧрәке мә һәбьн, бь wан әм р’ази бьн[*][+] . 9Ле әwед кӧ дьхwазьн дәwләти бьн, тенә щер’ьбандьне, дьк’әвьнә т’әләка у гәләк тәмед ахмах у зийанк’ар, к’ижан мерьв нӧqи мират’ийе у wеранбуне дькьн[*][+] . 10Чьмки п’әрәһ’ьзи каникә һәр щур’ә хьрабийе йә. Һьнәка хwә данә wе, жь баwәрийе хальфин у хwә кьрьнә хwәйе кӧл у дәрда[+].


Т’әмийед Паwлос бона Тимот’ейо

11Ле тӧ, мәрьве Хwәде жь ван тьшта бьр’әвә у пәй һәqийе, хwәденасийе, баwәрийе, һ’ьзкьрьне, сәбьре у мьлуктийе һәр’ә[+]. 12Ләща баwәрийеда qәнщ бьр’әвә, жийина һ’әта-һ’әтайе qазьнщ кә, к’ижанер’а тӧ һати газикьрьне у ль бәр гәләк шә’да тә әw иqрара qәнщ иqрар кьр[+]. 13Ль бәр Хwәдейе кӧ ә’мьр дьдә һ’әму ә’фьрина у ль бәр Мәсиһ Исайе кӧ ль бәр Пилатойе[†] Понтийо шә’дәтийа иqрара qәнщ да, әз т’әмийе дьдьм тә[*] ,[+] 14кӧ тӧ ве т’әмийе беләк’ә у беqӧсур хwәй ки, һ’әта хӧйабуна Хӧдане мә Иса Мәсиһ. 15Хӧйабуна Wи wе wәхте хwәда жь алийе Йе һежайи шькьрийе у Т’әнейи qәwат, П’адшайе п’адшайа у Хӧдане хӧданада ә’йан бә[+]. 16Т’әне Әwи нәмьри йә, нава р’онайийеда йә, кӧ т’ӧ кәс нькарә незик бе. Т’ӧ qул-бәнда Әw нәдитийә у нә жи дькарә бьбинә. Qәдьр у qӧдрәта һ’әта-һ’әтайе Wир’а бә! Амин[*] .


Т’әмийа бона дәwләтийа

17Т’әмийе бьдә дәwләтийед ве дьне, бьра бабах нәбьн у гӧмана хwә нәдьнә сәр һәбука[†] п’уч’ә дәрәw, ле ль сәр Хwәдейе кӧ һәр тьшти бь мәр’дани дьдә мә, wәки әм мьраз пе бькьн[*][+] . 18Бьра qәнщийа бькьн, бь кьрьнед qәнщ дәwләти бьн, мәр’д бьн у п’арәвәкьрьнер’а жи һазьр[+].

19Бь ви тьһәри әwе хwәр’а хьзнәке т’оп кьн, һ’имәки qәнщ бона ахрәте, wәки wе жийина кӧ р’асти жийин ә qазьнщ кьн.


Т’әмийед ахьрийе

20Тимот’ейо! Чь кӧ ль тә һатә спартьне хwәй кә. Жь готьнед п’уч’ә һ’әрам у шәр’-дә’wа дур бә, кӧ бь дәрәw наве «занәбун» данә сәр[+]. 21Һьнәка хwә данә ве йәке у бь ви аwайи жь баwәрийе хальфин.

К’әрәма Хwәде wәр’а бә[+].

## ТИМОТ’ЕЙО II

### ТИМОТ’ЕЙО II

ТИМОТ’ЕЙО II


[1]

[2]

[3]

[4]


НӘ’МА ПАWЛОСӘ ДӦДА ТИМОТ’ЕЙОР’А


Пешготьн

Әв нә’ма дӧда Паwлос жь кәле Тимот’ейор’а ньвисийә, гава әw Р’омеда гьрти бу, дәсте wи жь һәр тьшти qәтийайи бу (1:8,[16]) у әwи ӧса һ’әсаб дькьр, кӧ гәләка әw бир кьрийә. Ве нә’меда п’айе-п’ьр’е т’әми у ширәт ьн, кӧ дьдә һәвал-хәбате хwәйи щаһьл Тимот’ейо. Ль вьр фькьра мәзьн әw ә, кӧ даннасинкьред Мьзгинийе нава зерандьн у тәнгасийеда сәбьр кьн у тәйах кьн, ләма жи әw бәр дьле wида те, кӧ гәрәке әw бехоф-бетьрс бә у шәр’е хwәйи qәнщ р’ьнд бькә, чаwа әскәрәки Мәсиһи амьн. Шанди дьл дьдә Тимот’ейо кӧ сәрхwә бә, бетьрс бона Иса Мәсиһ шә’дәтийе бьдә, һинкьрьна р’астийа Мьзгинийе у Пәймана Кәвьн хwәй кә у борще хwә чаwа йәки дәрсдар у мьзгиндар бинә сери.

Шанди Тимот’ейор’а дьньвисә, кӧ әw һаш жь хwә һәбә, нәк’әвә нава wан дә’w-дозед п’уч’ә вала, кӧ әв йәкана кер найен, ле т’әне гӧһдара жь р’е дәрдьхьн, ащьз дькьн (2:16,[23]).

Хӧләсә, шанди нәхше ә’мьре хwә, нет-мәрәме шандитийа хwә, бона баwәри, сәбьр, һ’ьзкьрьн у зерандьна щәфед хwә тинә бира һәвал-хәбате хwә.

Әва нә’ма канийа бәрдьлийа ә’мьре һ’әму баwәрмәнда йә, илаһи әwед кӧ бьн баред qӧльхе Хӧданда нә, wәки әwана баwәрийеда бь сәбьре у һ’ьзкьрьне бе тьрс пешда һәр’ьн.

Пешготьн (1:1-2)
Р’азибун у ширәт (1:3–2:13)
Т’әми у һаш жь хwә һәбун (2:14–4:5)
Р’абун-р’уньштьна ә’мьре Паwлос (4:6-18)
Пашготьн (4:19-22)

### 1


Сьлавкьрьн

1Жь Паwлосе бь ә’мьре Хwәде шандийе[†] Мәсиһ Иса бона wи созе жийине, йа кӧ бь сайа Мәсиһ Иса йә,[+]

2Тимот’ейойе лаwе хwәйи дәлалр’а:

Дә бьра р’ә’м, к’әрәм[†] у ә’дьлайи жь Бав[†] Хwәде у Мәсиһ Исайе Хӧдане[†] мә ль тә бә[+].


Р’азибун у дьлшьдандьн

3Әз жь Хwәде р’ази мә, кӧ мина пешийед хwә бь исафа[†] р’ьһ’әт Wир’а хӧламтийе дькьм, һәр гав шәв у р’ож нава дӧайед хwәда тә бир тиньм[+]. 4Гава әз һесьред тә тиньмә бира хwә, дьк’әвьмә дәмана дитьна тә, wәки шабун бьк’әвә дьле мьн. 5Әз wе баwәрийа[†] тәйә дьле сах тиньмә бира хwә, йа кӧ бәре щәм пирька тә Лойисе у дийа тә Әйньке һәбу у әз баwәр ьм, кӧ йа тә жи һәйә[*][+] . 6Бона wе йәке әз дькьмә бира тә, кӧ тӧ агьре п’ешк’еша[†] Хwәде һе гӧр’ ки, йа кӧ бь дәстданина мьн тәр’а һатә дайине[+]. 7Чьмки Хwәде р’ӧһ’әки тьрсе нәда мә, ле Йе qәwате, һ’ьзкьрьне у хwәгьртьне[*][+] .

8Аwа шәрм нәкә, кӧ бона Хӧдане мә шә’дәтийе бьди, нә жи бона мьн шәрм бькә, кӧ әз бона наве Wи гьрти мә. Ле т’әви щәфайе Мьзгинийе бә, анәгори qәwата Хwәде[+].

9Хwәде әм хьлаз кьрьн,
пирозийер’а[†] гази кьрьн,
нә кӧ бона кьрьнед мә,
ле ль гора qьрар у к’әрәма[†] Хwә.
Әва к’әрәма бь сайа Мәсиһ Иса,
әw һе дәwред бәреда
мәр’а һатә дайине[+].
10Ле ньһа бь хӧйабуна Хьлазкьре[†] мә
Мәсиһ Иса ә’йан бу, кӧ мьрьн бәтал кьр
у жийина бе мьрьн, бь Мьзгинийе р’онайи кьр[+].

11Ве Мьзгинийер’а әз даннасинкьр, шанди у дәрсдар һатьмә к’ьфшкьрьне[+] 12у ләма әз ви щәфайи дьк’ьшиньм. Ле әз шәрм накьм, чьмки заньм мьн баwәрийа хwә К’е анийә у гӧман ьм жи, кӧ Әwи чь кӧ спартийә мьн[*] , wе һ’әта wе Р’оже жи хwәй кә[+]. 13Тӧ хwә ль wи нәхше һинкьрьна сахләм бьгьрә, йа кӧ тә жь мьн бьһист у нава wе баwәри у һ’ьзкьрьнеда бьминә, к’ижан жь Мәсиһ Иса п’ара мә к’әт. 14Әw тьштед qәнщә кӧ ль тә һатьнә спартьне бь wи Р’ӧһ’е Пирози[†] нава мәда хwәй кә[+].

15Тӧ зани әwед кӧ qәза Асйайеда бун пьшта хwә данә мьн, Фугәло у Һермохенис жи т’әви wан[+]. 16Бьра Хӧдан р’ә’ма хwә ль мала Онисифоро бькә, чьмки әwи гәләк щара дьле мьн р’ьһ’әт кьр, жь гьртьна мьн шәрм нәдькьр,[+] 17ле гава һатә Р’омайе, гәләки ль мьн гәр’ийа, һ’әта әз дитьм, 18(дә бьра Хӧдан бьде, кӧ әw wе Р’оже р’ә’ме жь Хӧдан бьбинә) у Әфәседа жи әwи чьqас мьнр’а хьзмәтк’ари кьр, тӧ р’ьнд зани.

### 2


Әскәре Мәсиһ Исайи qәнщ

1Аwа лаwе мьн, бь wе к’әрәма мәйә кӧ йәктийа Мәсиһ Исада йә qәwат бә. 2У әw тьштед кӧ тә ль бәр гәләк шә’да жь мьн бьһист, бьсперә[†] wан мәрьвед[†] амьн, йед кӧ wе бькарьбьн һьнәкед дьн һин кьн. 3Аwа т’әви щәфе мә бә, мина әскәре Мәсиһ Исайи qәнщ[+]. 4Т’ӧ әскәр шьхӧле бьнәлитийева[†] мьжул набә, wәки ль сәрәскәр хwәш бе. 5Ләщк’арәк[†] жи к’офийе[†] настинә, һәгәр ль гора qәйдә нәк’әвә ләще[+]. 6У щотк’ар, кӧ щәфе дьк’ьшинә, гәрәке әw пешьн жь бәред ә’рде тә’м кә[+]. 7Бьзаньбә әз чь дьбежьм, чьмки Хӧдан һәр тьштида һ’ьш-аqьл wе бьдә тә.

8Бир бинә wи Иса Мәсиһе жь мьрьне р’акьри, жь зӧр’әта Даwьд[†], ль гора wе Мьзгинийа әз даннасин дькьм[+]. 9Бона ве Мьзгинийе әз дьчәрчьрьм, һ’әта мина зӧлмк’арәки жи qәйдкьри мә, ле хәбәра Хwәде qәйдкьри нинә[+]. 10Ләма әз һәр тьшти тәйах дькьм, бона хатьре бьжартийа, кӧ әw жи wе хьлазбуна[†] кӧ бь сайа Мәсиһ Иса йә, бьстиньн, бь р’умәта һ’әта-һ’әтайева т’әвайи[+]. 11Ве готьнеда хельф т’ӧнә:

Һәгәр әм т’әви Wи мьрьн,
әме т’әви Wи бьжин жи[+].
12Һәгәр әм тәйах кьн,
әме п’адшатийе жи т’әви Wи бькьн.
Һәгәр әм Wи инк’ар[†] кьн,
Әwе жи мә инк’ар кә[*][+] .
13Һәгәр әм амьн нәминьн,
Әwе амьн бьминә,
чьмки Әw нькарә Хwә инк’ар кә[*][+] .


П’але к’әти-р’абуйи

14Ван тьшта бинә бира щьмә’те, ль бәр Хwәде бькә дәйне стуйе wан, кӧ сәр хәбәра һәвр’а нәк’әвьнә дә’wе. Әw кери т’ӧ кәси найе, т’әне мала гӧһдара хьраб дькә[+]. 15Бькә кӧ тӧ ль Хwәде хwәш бейи, п’аләки ӧса кӧ шәрм нәки, хәбәра р’астийе р’аст шьровәки. 16Ле жь хәбәрданед һ’әрамә п’уч’ хwә дур бьгьрә, чьмки әвед кӧ хwә данә ве йәке, wе һе нәп’акийеда пешда һәр’ьн[+] 17у хәбәред wан мина хьш-хьше п’әнщ дьдә. Һумәнайо у Фьлито жи жь wан ьн,[+] 18йед кӧ жь р’астийе хальфинә[†] у дьбежьн, кӧ р’абуна мьрийа иди буйә у баwәрийа һьнәка дәвәр’у дькьн[+]. 19Ле бәле һ’име кӧ Хwәде дани qәдим дьминә у әв мор сәр ә: «Хӧдан йед п’ара Хwә нас дькә»[*] у «Һәр кәсед кӧ наве Хӧдан һьлданә сәр хwә, бьра әw жь нәһәqийе дур бьн»[+].

20Маләкә мәзьнда нә кӧ т’әне дәрданед[†] зер’ у зив һәнә, ле йед жь дар у һ’әр’ийе жи һәнә, һьнәк бона дәрәщед бьльнд ьн, һьнәк жи бона дәрәщед ньмьз[+]. 21Аwа һәгәр йәк хwә жь wан тьштед нәщайиз[*] паqьж кә, әwе бьбә дәрданәкә дәрәща бьльнд, бӧһӧрти-жьбарә, кери хwәйе хwә һати, бона һәр дәрәщед qәнщда һазьр.

22Жь дьлхwәстьнед щаһьлтийе бьр’әвә, хwә ль һәqийе, баwәрийе, һ’ьзкьрьне, ә’дьлайийе бьгьрә, т’әви wан бә, йед кӧ бь дьле сах гази наве Хӧдан дькьн[+]. 23Тӧ хwә жь дә’w-дозед ахмахә бефә’м дур бьгьрә, чьмки тӧ зани кӧ шәр’ жь wан пешда тен[+]. 24Ль хӧламе Хӧдан нак’әвә, кӧ шәр’ бькә, ле һьндава һ’әмуйада бәрбьһер бә, бькарьбә һин кә у бинфьрә бә, 25бь ширьнайи йед мьqабьл ширәт кә, бәлки Хwәде мәщале бьдә wан, кӧ жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн[†] у р’астийе нас кьн[+]. 26Һьнге әwе сәр һ’ьше хwәда бен, жь т’әләка wи мирещьн[†] хьлаз бьн, к’ижани әw гьртьнә, кӧ ә’мьре wи бьqәдиньн[+].

### 3


Хьрабийед р’ожед ахьрийе

1Ле ве йәке заньбә кӧ р’ожед ахьрийеда зәманед хьраб wе бен[+]. 2Мәрьве бьбьнә хwәһ’ьз, п’әрәһ’ьз, к’ӧбар, бабах, бӧхданбеж, нә гӧр’а де-бавада, бешекьр, һ’әрам,[+] 3дьлсар, бер’ә’м, бӧхданбеж, тәмсьст, зӧлмк’ар, нәйаред qәнщийе,[+] 4нәмам, бәрзәq, хwәр’ази, р’ьһ’әтиһ’ьз, нә кӧ Хwәдеһ’ьз. 5П’ьшке хwәденасийе wе ль wан к’әвә, ле wе qәwата wе инк’ар кьн. Тӧ хwә жь йед аһа дур бьгьрә.

6Жь нава ванда йед ӧса һәнә, кӧ хwә вәдьдьзьнә мала, к’ӧлфәтед[†] сәр’айә бьн баред гӧнада шәwьти дькьнә һесир, йед кӧ бь щур’ә-щур’ә тәмед хьрабва тенә бьрьне. 7Әв к’ӧлфәтана һәр гав һин дьбьн, ле т’ӧ щар нькарьн р’астийе нас кьн. 8Чаwа Йанис у Йамбрис мьqабьли Муса[†] бун, ӧса жи әв мәрьвана мьqабьли р’астийе дьсәкьньн, мәрьвнә бь фькьред хwәда шуна р’әшва чуйи, баwәрийеда жи бекер ьн[*] . 9Ле гәләки wе пешда нәчьн, чьмки бефә’мийа wан wе һ’әмуйава ә’йан бә, чаwа йа wан һәр дӧйа бу[+].


Т’әмийед ахьрийе

10Ле тә насийа хwә дайә һинкьрьн, р’абун-р’уньштьн у нет-мәрәме мьн, баwәри, сәбьр у һ’ьзкьрьна мьн, бинфьрәйи, 11зерандьн у щәфайед мьн. Тӧ зани ль Әнтакйайе, Qонйайе, Листрайе чь һатьнә сәре мьн: Мьн чь зерандьн к’ьшандьн! Ле Хӧдан әз жь һ’әмуйа хьлаз кьрьм[*][+] . 12Бәле һәр кәсе кӧ дьхwазә йәктийа Мәсиһ Исада бь хwәденаси бьжи wе бе зерандьне[*][+] 13у мәрьвед хьрабә хwәйифел wе хьрабийеда пешда һәр’ьн, бьхальфиньн у бьхальфьн[+]. 14Ле тӧ, нава wан тьштада бьминә, чь кӧ һин буйи у wе баwәрийеда жи гӧман буйи. Тӧ зани жь к’ижана һин буйи, 15ӧса жи тӧ жь зар’отийа хwәда ньвисаред[†] пироз зани, йед кӧ дькарьн тә сәрwахт кьн, wәки бь баwәрийа сәр Мәсиһ Иса хьлаз би[+]. 16Т’әмамийа ньвисаре[*] жь бина бәр Хwәде йә[*] у керһати йә бона һинкьрьне, леһьлатьне, р’асткьрьне у ширәткьрьна жийина һәqийеда,[+] 17wәки мәрьве Хwәде бекемаси бә, бона һ’әму кьрьнед qәнщ һазьр сәкьни бә[+].

### 4

1Аwа ль бәр Хwәде у wи Мәсиһ Исайе кӧ wе диwана мьри у зендийа бькә, әз бь щамери дьбежьм, тӧ ль wе һатьн у П’адшатийа Wи ки:[+] 2Хәбәре даннасин кә, сәр wе нет-фькьре бә, һәгәр wәхтда бә, йан бе wәхт бә, ль шашийа һьле, пешийа нәһәqийе бьгьрә, дьл бьдә мәрьва, бь т’әмамийа сәбьре һин кә[+]. 3Чьмки зәмане бе, кӧ мәрьв wе гӧһ нәдьнә һинкьрьна сахләм, ле wе хwәстьнед дьле хwәр’а wан дәрсдара сәрһәв т’оп кьн, йед кӧ тьштед ль гӧһе wан хwәш те wе һин бькьн. 4Wе гӧһе хwә жь р’астийе дагәр’иньн у пәй ч’ьловискийа к’әвьн. 5Ле тӧ һәр тьштида сәрхwә бьминә, ль тәнгасийа[†] сәбьр кә, кьре мьзгиндар[†] бькә, qӧльхе хwә бьqәдинә[+]. 6Чьмки әз хwәха qӧрбанбунер’а[†] иди сәр р’ож-р’ожа мә у wәхте чуйина мьн пер’а гьһиштийә[+]. 7Ләщеда әз qәнщ р’әвим, мьн р’ийа хwә qәданд, баwәри хwәй кьр[+]. 8У ньһа мьнр’а дьминә к’офийа һәqийейә сәрк’әтьне, йа кӧ Хӧдан, Һ’акьме р’аст wе бьдә мьн wе р’оже у нә т’әне мьн, ле wан һ’әмуйа жи, йед кӧ бь һ’ьзкьрьне һ’әйра хӧйабуна Wида нә[+].


Сальх-сульх

9Бькә кӧ зу бейи щәм мьн. 10Димас кӧ дьнйа һ’ьз кьр әз һьштьм у чу Т’есалонике. Кьрәскис чу Галатйайе, Тито жи Далмәтйайе[+]. 11Т’әне Луqа щәм мьн майә. Марqос һьлдә т’әви хwә бинә, чьмки ви qӧльхида[†] әw кери мьн те[+]. 12Тьхико, мьн шандә Әфәсе[+]. 13Тӧ гава бейи, wи qап’уте кӧ мьн Тройайеда щәм Карпос һьшт, т’әви хwә бинә, ӧса жи к’ьтебед гӧломатк, илаһи[†] йед ч’әрм[+].

14Скәндәре һ’әдад гәләк хьраби ль мьн кьр. Хӧдан wе wәкә кьрьнед wи бинә пешийа wи[+]. 15Тӧ жи һ’әвза хwә жь wи бькә, чьмки гәләки ль бәр готьна мә р’абу.

16Щара пешьн, гава әз ль бәр диwане сәкьним, кәсәки пьшта мьн нәгьрт, һ’әмуйа әз һьштьм чун. Бьра әв йәк wанр’а гӧнә нәйе һ’әсабе! 17Ле Хӧдан т’әви мьн сәкьни у qәwат да мьн, wәки пе мьн Мьзгинидайин мийасәр бә у һ’әму нәщьһу[†] бьбьһен у әз жь дәве шер хьлаз бум[+]. 18Хӧдан wе мьн жь һәр кьред хьраб хьлаз кә у сах-сьламәт бьгьһинә П’адшатийа Хwәйә ә’змана. Шькьр жь Wир’а һ’әта-һ’әтайе. Амин[†].


Сьлавед ахьрийе

19Сьлаве бьдә Прьскилайе у Акила, ӧса жи мала Онисифоро,[+] 20Ерасто ль Корьнт’е ма, Трофимо жи, мьн ль Миләтосе нәхwәш һьшт[+]. 21Бькә кӧ бәри зьвьстане бейи. Әйбуло, Пудес, Линос, Клаwдийа у һ’әму хушк-бьра ль тә сьлав дькьн. 22Хӧдан т’әви р’ӧһ’е тә бә.

К’әрәма Хwәде wәр’а бә.

## ТИТО

### ТИТО

ТИТО


[1]

[2]

[3]


НӘ’МА ПАWЛОС ТИТОР’А


Пешготьн

Тито баwәрмәндәки йунан бу, әw һәвал-хәбатәки Паwлоси гәләки керһати бу, нава qӧльхе шандитийа wида (Корьнт’и II 2:13; 7:5-16; 8:6, 16, 23; 12:18; Галати 2:3; Тимот’ейо II 4:10). Паwлос ве нә’ме алик’аре хwәйи щаһьлр’а дьшинә, гава әw Кьретайеда мабу, кӧ сәрwертийе шьхӧле щьвине бькә.

Нә’меда се пьрсед мәзьн һәнә:

1. Паwлос тинә бира Тито, кӧ гәрәке сәрwеред щьвине чаwа бьн, илаһи нава кьретийада, кӧ р’абун-р’уньштьна wан нә qәнщ бу.

2. Т’әмийед бона Тито, кӧ әw һинкьрьна сахләм һ’әмуйа һин кә, аwа готи каләмер у пирәжьна, хорт у хӧлама. Пирәжьн жи гәрәке һьндава хwәда к’ӧлфәтед щаһьл һин кьн.

3. Т’әми бона р’абун-р’уньштьна баwәрмәнда, кӧ т’әви һ’әмуйа әw мьлук, дьлсах у ширьн бьн, жь к’ин у мьхәнәтийе дур бьн, нава дә’w-дозада нибьн у хwә жь щӧдәбунед щьвине дур бьгьрьн.

Пешготьн (1:1-4)
Сәрwеред щьвине у борще wан (1:5-16)
Борщед һәр баwәрмәнде нава щьвинеда (2:1-15)
Ширәт, т’әми у һинкьрьн (3:1-11)
Пашготьн (3:12-15)

### 1


Сьлавкьрьн

1Жь Паwлосе хӧламе Хwәде у шандийе[†] Иса Мәсиһ, бона пешдачуйина баwәрийа[†] бьжартийед Хwәде у занәбуна сәр р’астийе, анәгори хwәденасийе,[+] 2ӧса жи бона wе гӧмана жийина һ’әта-һ’әтайе[†] газикьри[*] . Бона wе жийине, Хwәдейе хwәйе готьна Хwә[*] , һе дәwред бәреда соз дайә 3у wәхте хwәда готьна Хwә бь даннасинийе да ә’йанкьрьне, йа кӧ ль мьн һатә спартьне[†], бь ә’мьре Хwәдейе Хьлазкьре[†] мә[+].

4Титор’а, лаwе хwәйи һәq-һ’әлали баwәрийа мәйә т’омәрида:

Дә бьра к’әрәм[†] у ә’дьлайийа Хwәдейе Бав[†] у Мәсиһ Иса Хьлазкьре[†] мә ль тә бә[+].


Шьхӧле Тито Кьретайеда

5Бона wе йәке мьн тӧ ль Кьретайе һьшти, wәки чь кемаси һәбьн бини сери у һәр бажарәкида бәрпьрсийара к’ьфш ки, чаwа мьн әв т’әми ль тә кьр:[+] 6Гәрәке бәрпьрсийар беләк’ә бә, мере жьнәке бә, зар’ед wи баwәрмәнд бьн, йед кӧ бона авитийе йан жи бона нәгӧһдарийе нәк’әтьнә нава дәв-дьрана[+]. 7Бәле сәрwер чаwа малкьре Хwәде, гәрәке беләк’ә бә: Нә сәрһ’ьшк, нә һерс, нә пәй шәраве к’әти, нә сьр’тук, нә пәй к’әда һ’әрам[†],[+] 8ле меванһ’ьз, херхwаз, аqьлда гьран, сәр һәqийе, Хwәдер’а дайи, хwәгьрти. 9Гәрәке wе готьна амьн qәwин бьгьрә, чаwа кӧ һин буйә, wәки бькарьбә бь һинкьрьна сахләм дьл бьдә йед майин у шашийед мьqабьла бьдә р’уйе wан.

10Йед хwәсәрихwә гәләк ьн, йед хәбәрп’уч’ у дәрәwин, илаһи[†] әwед кӧ жь нава щьһуйада[†][*] нә[+]. 11Гәрәке дәнге йед ӧса бьдьнә бьр’ине, чьмки әw мала лап хьраб дькьн, тьштед нәщайиз һин дькьн у ве йәке бона к’ара хwәйә һ’әрам дькьн[+]. 12Жь кьретийа һәма хут занәки[*] wан жи готийә:

«Кьрети т’ьме дәрәwин ьн,
әw р’ә’wьред хьраб ьн,
у п’ьр’хӧред бехирәт ьн».

13Әв шә’дәтикә р’аст ә, ләма һ’ьшк ль wан һьле, кӧ сахләм бьн баwәрийеда[+] 14у гӧһ нәдьнә ч’ьловискийед щьһуйа[†] у т’әмийед wан мәрьвед[†] кӧ жь р’астийе дагәр’ийанә[+]. 15Һәр тьшт һ’әлал ә бона һ’әлала, ле һ’әрам у нәбаwәрар’а тьштәки һ’әлал т’ӧнә, һ’әта аqьл у исафа[†] wан жи һ’әр’ьминә[+]. 16Әw дьбежьн, кӧ Хwәде нас дькьн, ле бь кьред хwә Wи инк’ар[†] дькьн, һ’әрам у хwәсәрихwә нә у һәр кьрьнәкә qәнщр’а бекер ьн[+].

### 2


Һинкьрьна сахләм

1Ле тӧ, чь ль һинкьрьна сахләм дьк’әвә, һин кә. 2Каләмер бьра хwәгьрти, гьран у маqул бьн, баwәрийе, һ’ьзкьрьне у сәбьреда сәрхwә бьн.

3Пирәжьн жи бьра ӧса п’әргал бьн, чаwа ль мәрьвед Хwәде дьк’әвә, нә бӧхданбеж, мела wан нә сәр вәхwарьне бә. Ле бьра хwәйед ширәтед qәнщ бьн,[+] 4wәки жьнед щаһьл һин кьн, кӧ мер у зар’ед хwә һ’ьз бькьн, 5аqьлда гьран бьн, нав-намус, малкьр, һ’әйф, гӧр’а мере хwәда бьн, wәки хәбәра Хwәде нәйе беһӧрмәткьрьне[+].

6Ӧса жи дьл бьдә хорта, кӧ аqьлда гьран бьн[+]. 7Һәр тьштида жи, тӧ хwәха бьбә т’әрзе кьрьнед qәнщ, нава һинкьрьнеда бедӧр’ути у маqул бә,[+] 8бь хәбәред сахләмә бе кемаси, wәки йе мьqабьл шәрми бьминә у һьндава мәда тьштәки wийи готьне т’ӧнәбә[+].

9Хӧлама ширәт кә, кӧ гӧр’а ахайед хwәда бьн у һәр тьштида ль wан хwәш бен, щаб-сабе wан нәдьн,[+] 10дәстдьрежайийе нәкьн, ле амьнийа qәнщә т’ам нишани wан кьн, wәки һинкьрьна бона Хьлазкьре мә Хwәде, һәр алийава бьхәмьлиньн.

11Чьмки к’әрәма[†] Хwәде бона хьлазбуна[†] һ’әму мәрьва хӧйа бу,[+] 12Әw мә һин дькә, кӧ әм нәп’акийе у дьлһавьжийед дьнйайе инк’ар кьн у аqьлда гьран, бь һәqийе у хwәденасийе бьжин ль ве дьне,[+] 13һивийа wе гӧмана хwәзьли, хӧйабуна р’умәта Хwәдейе мәзьн, Хьлазкьре мә Иса Мәсиһ бьн[+]. 14Әwи Хwә бона мә да дәр, кӧ мә жь һ’әму нәһәqийа хьлаз кә у паqьж кә, бькә щьмә’та Хwәйә хирәтк’ешед кьрьнед qәнщ[+].

15Ван тьшта һин кә, бь т’әмамийа һ’ӧкӧме хwә дьл бьдә wан у ль wан һьле. Бьра т’ӧ кәс тә беһӧрмәт нәкә[+].

### 3


Р’абун-р’уньштьна баwәрмәнда

1Бькә бира щьмә’те, кӧ гӧр’а сәрwер у һ’ӧкӧмәта бькьн, гӧһдар бьн у бона һ’әму кьрьнед qәнщ һазьр сәкьни бьн[+]. 2Һьндава т’ӧ кәсәкида хьраб хәбәр нәдьн, шәр’уд нибьн, ле мьлук бьн у ширьнайийа хwә һьндава һ’әму мәрьвада бьдьнә к’ьфше[+]. 3Чьмки әм жи wәхтәке бефә’м бун, хwәсәрихwә, хальфи[†] у хӧламед щур’ә-щур’ә тәмед хьраб у к’ефа дьле хwә бун, мә нава хьрабийе у һ’әвсудийеда дьжит, әм мина мә’ре р’әш, ль бәр ч’ә’ве һәв р’әш бун[+]. 4Ле гава ширьнайи у һ’ьзкьрьна Хwәде, Хьлазкьре мә хӧйа бу, 5Wи әм хьлаз кьрьн. Нә кӧ бона wан кьрьнед р’астә кӧ мә кьрьн, ле ль гора р’ә’ма Хwә әм хьлаз кьрьн, бь шуштьне әм ну дьне к’әтьн у бь Р’ӧһ’е Пироз[†] нуйәжийин бун[*][+] . 6Wи Хwәдейи әw Р’ӧһ’ бь мәр’дани сәр мәда баранд, бь дәсте Иса Мәсиһе Хьлазкьре мә,[+] 7wәки бь к’әрәма Wи әм р’аст бенә һ’әсабе у бь wе гӧмане жийина һ’әта-һ’әтайе wар бьн[+]. 8Ве готьнеда хельф т’ӧнә. У әз дьхwазьм кӧ тӧ ван тьшта ә’сәйи ки, wәки йед кӧ баwәрийа хwә Хwәде тиньн, хирәт кьн, тьштед qәнщ бькьн. Әвана мәрьвар’а qәнщ у к’ар ьн[+].

9Ле тӧ хwә жь дә’w-дозед ахмахти, р’әqәма сьлсьләта[†], һәвр’ьк’ийе у шәр’-дә’wед ль сәр Qануне дур бьгьрә, чьмки әw бекер у бек’ар ьн[+]. 10Жь йе кӧ бет’ьфаqийе дькә, щарәке-дӧда ширәт кә дур к’әвә[+]. 11Тӧ зани кӧ йе ӧса хальфи у гӧнәк’ар[†] ә, әw хwәха диwане сәр хwәда тинә.


Готьнед ахьрийе

12Гава Артәмас йан Тьхико әз бьшиньмә щәм тә, бькә кӧ бейи Никополисе, щәм мьн, чьмки мьн qьрар да зьвьстана хwә ль wьр дәрбаз кьм[+]. 13Зенасе qанунзан[†] у Аполо зу вәр’екә, ӧса бә кӧ әw р’ева кемасийа тьштәки нәбиньн[+]. 14Йед жь мә жи бьра һин бьн, пәй кьрьнед qәнщ бьн, wәки кери һ’әwщәтийа мәрьвайе бен у бе бәр нәбьн[+].

15Һ’әмуйед т’әви мьн ль тә сьлав дькьн. Сьлаве бьдә wан, йед кӧ баwәрийеда мә һ’ьз дькьн.

К’әрәма Хwәде wә һ’әмуйар’а бә.

## ФЬЛИМОН

### ФЬЛИМОН

ФЬЛИМОН


[1]


НӘ’МА ПАWЛОС ФЬЛИМОНР’А


Пешготьн

Фьлимоне баwәрмәнд йәки ә’йан бу, әw досте Паwлос бу, хӧйа дьбә кӧ әндәме щьвина Колосйайе бу. Хӧламәки wи жи һәбу наве wи Онисимо, әw жь щәм хwәйе хwә р’әвибу у гәрәке бона кьре хwә бьһата кӧштьне. Ле гава Паwлос кәледа бу, хӧйа дьбә кӧ Онисимо wи дьбинә, т’обә дькә, дьбә баwәрмәнде Иса. Бь ве нә’ме Паwлос һиви жь Фьлимон дькә, кӧ әw бьбахшинә Онисимо у wи qәбул кә, нә т’әне ӧса чаwа мәрьв дьбахшинә хӧламед хwә, ле ӧса бьбахшинә чаwа йәк дьбахшинә бьраки хwәйи баwәрмәнд.

Ве нә’ма кьнда дәрсәкә к’ур бона wе баwәри у һ’ьзкьрьна Мәсиһ к’ьфш дьбә, кӧ чаwа гәрәке нава баwәрмәндада һьндава һәвда һәбә.

Пешготьн (1-3)
Пәсьне Фьлимон дьдә (4-7)
Һивикьрьн бона Онисимо (8-22)
Пашготьн (23-25)

### 1


Сьлавкьрьн

1Жь Паwлос, бона Мәсиһ Иса гьрти у Тимот’ейойе бьра,

Фьлимоне һәвал-хәбат у дәлале хwәр’а,[+] 2Афийа хушкр’а у Архипойе һәваләскәре хwәр’а у ӧса жи wе щьвинер’а[†] кӧ мала тәда дьщьвә[*] :[+]

3Дә бьра к’әрәм[†] у ә’дьлайийа Хwәдейе Баве[†] мә у Хӧдан[†] Иса Мәсиһ ль wә бә.


Баwәри[†] у һ’ьзкьрьна Фьлимон

4Әз һәр гав жь Хwәдейе хwә р’ази мә, гава нава дӧайед хwәда тә бир тиньм бьрайе Фьлимон,[+] 5чьмки бона wе һ’ьзкьрьна тәйә һьндава т’әмамийа щьмә’та Хwәдеда у баwәрийа тәйә һьндава Хӧдан Исада дьбьһем. 6Әз дӧа дькьм, wәки һәләqәтийа тәйә т’әви мә, нава баwәрийеда[†] мә бьгьһинә wе занәбуна к’ур, йа кӧ һьндава һәр тьштед мәйә qәнщә т’әви Мәсиһ ә[+]. 7Бона wе һ’ьзкьрьна дьле тәда бьрайо, әз гәләки ша бум у бина мьн фьрә бу, кӧ дьле щьмә’та Хwәде пе тә р’ьһ’әт буйә.


Һивикьрьна Паwлос бона Онисимойе хӧламе Фьлимон

8Бона ве йәке бь Мәсиһ чаwа бьра, мьн дькарьбу тӧрӧш кьра, ә’мьри сәр тә бькьра, чь кӧ щайиз бу,[+] 9ле жь дәст һ’ьзкьрьне, һиви дькьм. Әз чаwа Паwлосәки кал у ньһа жи бона Мәсиһ Иса гьрти, 10бона лаwе хwә Онисимо һиви жь тә дькьм, йе кӧ qәйде мьнда чаwа кӧр’әк мьнр’а дьне к’әт[*][+] . 11Әw wәхтәке кери тә нәдьһат, ле ньһа һьн кери тә те, һьн жи кери мьн[*] .

12Әз wи пашда дьшиньмә щәм тә, әw щәгәра мьн ә. 13Мьн дьхwәст әw щәм хwә бьһьшта, кӧ дәwса тә бәр дәсте мьн буйа, һ’әта кӧ әз бона Мьзгинийе qәйдада мә. 14Ле бейи тә мьн нәхwәст тьштәки бькьм, кӧ qәнщийа тә ӧса нәбә, чаwа борщәк кьрьбьнә стуйе тә, ле бь р’әзәдьлийа тә бә. 15Бәлки бона ве йәке әw wәхтәке жь тә дур к’әт, кӧ әw һәр т’ьм бьбә п’ара тә, 16нә кӧ чаwа хӧлам, ле жь хӧламәки зедәтьр ә, чаwа бьраки дәлал! Бона мьн әw чьqаси дәлал ә, ле бона тә әwе һе зедә бә, һьн алийе хӧламтийеда, һьн жи алийе Хӧданда[+].

17Аwа һәгәр тӧ мьн чаwа һәвале хwә һ’әсаб дьки, wи ӧса qәбул кә, чаwа мьн. 18Һәгәр әwи нәһәqик жи ль тә кьрьбә, йан тьштәки дәйндаре тә бә, сәр мьн һ’әсаб кә. 19Әз Паwлос бь дәсте хwә дьньвисьм: Әзе ль тә вәгәр’иньм (ле әз бь ве йәке нахwазьм бежьмә тә, кӧ тӧ жийина хwәва дәйндаре мьн и.)[+] 20Ньһа, бьрайе мьни жь Хӧданда, ве qәнщийе бона мьн бькә, бона хатьре Мәсиһ дьле мьн р’ьһ’әт кә. 21Әз гӧһдарийа тәда гӧман бум, ләма жи мьн әв йәк тәр’а ньвиси, чьмки әз заньм те жь готьна мьн зедәтьр бьки.


Готьнед ахьрийе

22Пештьри ве йәке жи, мьнр’а щики майине һазьр кә, чьмки гӧмана мьн һәйә, кӧ Хwәдейе щаба дӧайед wә бьдә, мьн пашда бьдә wә.

23Епафрасе бона наве Мәсиһ Исайи т’әви мьн гьрти, тә сьлав дькә,[+] 24ӧса жи Марqос, Әристархо, Димас у Луqа, һәвал-хәбатед мьн[+].

25К’әрәма Хӧдан Иса Мәсиһ т’әви р’ӧһ’ед wә бә.

## ИБРАНИ

### ИБРАНИ

ИБРАНИ


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]


НӘ’МА ИБРАНИЙАР’А


Пешготьн

Наве ньвиск’аре ве нә’ме иро нә ә’йан ә. Гәләк занә шьке дьбьнә сәр Аполо (К’аред Шандийа 18:24; 19:1). Ӧса жи нә ә’йан ә, әви ньвиск’ари нә’ма хwә к’ижан щьвинер’а ньвисийә, ле бь ве нә’ма хwә бәрбьр’и к’омәкә баwәрмәнда дьбә, к’ижан кӧ гәрәке һеди-һеди пешда бьчуна, ле әw нава qәзи у охьрмед гьранда бун, һьндьк мабу кӧ дәсте хwә жь баwәрийа хwә бькьрана йан фькьре хwә һьндава Иса Мәсиһда бьгӧһастана.

Хӧдане нә’ме дьньвисә у дьл дьдә бәр wан, кӧ нава баwәрийа хwәда бьминьн, ӧса жи дьдә к’ьфше, кӧ Иса Мәсиһ р’аст мина һәйинтийа Хwәде йә у wәк’илтийа wийә хьлазийе йә. Әw сәр се пьрсед р’астийе дьсәкьнә:

1. Иса Кӧр’е Хwәдайи һ’әта-һ’әтайе йә, кӧ ельмийа Хwәйә һьндава Баведа бь щәфед Хwә да к’ьфше. Иса нә кӧ т’әне жь п’ехәмбәред Пәймана Кәвьн мәстьр ә, ле жь мьлйак’әта у Муса жи мәстьр ә.

2. Иса жь Хwәдеда чаwа к’аһине һ’әта-һ’әтайе к’ьфшкьри йә, әw жь к’аһинед Пәймана Кәвьн мәстьр ә. Wи бь щарәке бона һәр т’ьм бәдәна Хwә кьрә qӧрбан у иди әw qӧрбанед Пәймана Кәвьндайә беһ’әсаб бәрга тьштәки нәгьртьн.

3. Баwәрмәнд т’әне бь дәсте Иса дькарә жь гӧнә, тьрсе у мьрьне хьлаз бә. Иса жи чаwа сәрәкк’аһине р’аст хьлазбуна р’аст дьдә, кӧ әв йәк Пәймана Кәвьнда бь сурәти (символи) дьһатә кьрьне, аwа готи әw һ’әбандьн у qӧрбандайинед кӧ бәри һатьна Мәсиһ дькьрьн, шә’дәтийа Иса Мәсиһ дьдан.

Ньвиск’аре ве нә’ме жь т’ариха Исраеле, чаwа т’әрзед баwәрийе һьнәка бир тинә (сәре 11-а) у бь ве дьхwазә бежә хwәндәвана, кӧ һьндава Мьзгинийа Исада амьн бьминьн. Сәре 12-да бь дьләки шәwат дьбежә, кӧ ӧса һ’әта ахьрийе амьн бьминьн у ч’ә’ве хwә жь Мәсиһ нәбьр’ьн, ле нава һәр щур’ә тә’ли-тәнгийада у һесири-бәләнгазийада тәйах кьн. Нә’ме бь ширәта у сьлава хьлаз дькә.

Пешготьн: Мәсиһ ә’йанбуна Хwәдейә т’ам ә (1:1-3)
Мәсиһ сәр мьлйак’әтар’а йә (1:4–2:18)
Мәсиһ сәр Муса у Йешур’а йә (3:1–4:13)
К’аһинтийа Мәсиһ сәр һәр к’аһинтийер’а йә (4:14–7:28)
Пәймана Мәсиһ сәр һәр пәйманар’а йә (8:1–9:28)
Мәсиһ qӧрбана сәр qӧрбанар’а йә (10:1-39)
Баwәри (11:1–12:29)
Чаwа мәрьв ль Хwәде хwәш бе (13:1-19)
Дӧайе хьлазийе (13:20-21)
Пашготьн (13:22-25)

### 1


Хwәде бь Кӧр’е Хwә хәбәр дьдә у Кӧр’ жь мьлйак’әта мәстьр ә

1Гәләк щара у бь гәләк щур’а Хwәде пешда пе п’ехәмбәра кал-бавед мәр’а хәбәр дайә, 2ле ван р’ожед ахьрийеда пе Кӧр’е Хwә мәр’а хәбәр да, К’ижан кӧ к’ьфш кьр, wәки ахьрийе бьбә хwәйиwаре һәр тьшти у бь Wи жи ә’рд у ә’зман ә’фьранд[+]. 3Әw нура[*] р’умәта Хwәде йә, хут мина һәйинтийа Wи йә, Әw бь qәwата хәбәра Хwә һәр тьшти хwәй дькә. Гава Әwи мәщала шуштьна гӧнед мәрьва[†] һазьр кьр[*] , ль жор һәрәма[†] мәзьнайийа Хwәдейә р’асте р’уньшт[+]. 4Кӧр’ һаqаси жь мьлйак’әта[†] жортьр к’әт, чьqаси әw наве кӧ Wи станд жь навед wан мәстьр ә[+]. 5Чьмки Хwәде т’ӧ мьлйак’әтир’а аһа нәготийә:

«Тӧ Кӧр’е Мьн и,
Тӧ иро Мьнр’а буйи»[*]

у диса:

«Әзе баве Wи бьм,
Әwе жи Кӧр’е мьн бә»[*][+] .

6У гава Хwәде ньхӧрийе Хwә дьшинә дьнйайе, аһа жи дьбежә:

«Бьра һ’әму мьлйак’әтед Хwәде сәре хwә бәр Wи дайньн»[*][+] .

7Ле бона мьлйак’әта аһа дьбежә:

«Әw мьлйак’әтед Хwә дькә ба
у бәрдәстийед Хwә алава егьр»[*][+] .

8Ле бәле бона Кӧр’ Хwәде дьбежә:

«Т’әхте Тә Хwәдейо, т’әхте һ’әта-һ’әтайе йә,
шьва п’адшатийа Тә шьва һәqийе йә.
9Тӧ һәqийе һ’ьз дьки у дьжәни нәһәqийе,
ләма жи Хwәдейо, Хwәдейе Тә Тӧ бь р’уне шабуне р’ункьри,
жь һәвалед Тә зедәтьр»[*][+] .

10У аһа жи дьбежә:

«Йа Хӧдан[†], Тә пешийе һ’име дьнйайе дани
у ә’зман кьред дәстед Тә нә.
11Әwе wеран бьн һәр’ьн, ле Те бьмини,
һ’әмуйе мина щьла бьп’ьзьньн.
12Те wан һәв бьп’еч’и мина qап’ут,
мина к’ьнща wе бенә гӧһастьне.
Ле Тӧ диса Әw и
у салед Тә wе кем нәбьн»[*][+] .

13К’ижан мьлйак’әтир’а Хwәде готийә:

«К’еләка[†] Мьнә р’асте р’уне,
һ’әта Әз нәйаред Тә бькьмә бьне п’ийед Тә»?[*][+]

14Иди мьлйак’әт[†] чь нә? Әw һ’әму жи р’ӧһ’ед бәрдәсти нә, кӧ бона хьзмәтк’арийа wан тенә шандьне, йед кӧ хьлазбуне[†] wе wар бьн[+].

### 2


Мьqати хwә бьн, кӧ хьлазбуна мәзьн wар бьн

1Бона ве йәке гәрәке әм һе гәләки гӧһ бьдьнә wан тьштед мә бьһистьнә, wәки әм жь wан нәхальфьн. 2Чьмки һәгәр әw хәбәра пе мьлйак’әта һатә готьне һ’имгьрти ма у һ’әму нәһәqийе у беельмийе һәqе хwә р’аст стандьн, 3ле әме чаwа хwә хьлаз кьн һәгәр әм гӧһ нәдьнә wе хьлазбуна мәзьн? Бона ве хьлазбуне Хӧдан пешда даннасин кьр у йед кӧ дәнге Wи бьһистьн мәва ә’сәйи кьрьн. 4Сәрда жи Хwәде бь нишана, к’әрәмәта, щур’ә-щур’ә кьред qәwат у п’ешк’ешед[†] Р’ӧһ’е Пирозә[†] бәлакьри шә’дәти да, чаwа кӧ ә’мьре Wи бу[+].


Йе кӧ мә бәрбь хьлазбуне дьбә

5Хwәде нә кӧ мьлйак’әт кьрьнә сәрwеред wе дьнйа кӧ wе бе, сәр к’ижане әм хәбәр дьдьн[+]. 6Ле ньвисар щики шә’дәтийе дьдә у дьбежә:

«Йа Хwәде, инсан чь йә кӧ wи бир тини,
йан бәнде ве дьне[*] кӧ бона wи хәм дьки?
7Тә һьнәк wәхт[*] әw жь мьлйак’әта ньмьзтьр кьр,
бь р’умәт у һӧрмәте әw т’ащ кьр,
8һ’әму тьшт кьрьнә бьне ньгед wи»[*] .

Аwа Йе кӧ һәр тьшт кьрьнә бьне ньгед wи[*] , тьштәк нәһьшт кӧ нәкьрьбә бьне ньга. Ле ньһа әм һе һәр тьшти бьне ньгед инсенда набиньн[+]. 9Ле әм ньһа Иса бь р’умәт у һӧрмәт к’офи ль сери дьбиньн, Йе кӧ һьнәк wәхт бона щәфе мьрьне жь мьлйак’әта һатьбу ньмьзкьрьне, wәки бь к’әрәма[†] Хwәде бона һ’әмуйа мьрьн бьдита[+]. 10Бәле һежа бу кӧ Хwәде, Йе кӧ һәр тьшт бона Хwә ә’фьрандийә у бь дәсте Хwә хwәй дькә Р’ебәре хьлазбуна wан бь щәфа к’амьл бькьра[*] , wәки гәләк лаw т’әви р’умәта Иса бькьрана[+]. 11Әwе кӧ пироз[†] дькә у әwед кӧ пироз дьбьн, әв һ’әму жи жь Бавәки[†] нә. Ләма Әw ве йәкеда шәрмийе набинә, кӧ wан хушк-бьрайед Хwә һ’әсаб кә[+] 12у дьбежә:

«Дәрһәqа наве Тәда Әзе хушк-бьрайед Хwәр’а бежьм,
щьвинеда[†] Әзе әшqи Тә бьстрем»[*][+] .

13У аһа жи дьбежә:

«Әзе гӧмана Хwә бьдьмә сәр Хwәде»[*] .

У аһа жи:

«Ва мә Әз у әw зар’ед кӧ Хwәде данә Мьн»[*] .

14Чаwа кӧ зар’ хун у гошт ьн, Иса Хwәха жи бу мина wан, к’әтә бьнйат’а мәрьвайе[†], wәки бь ви аwайи пе мьрьна Хwә, йе кӧ һ’ӧкӧме wи сәр мьрьне һәйә ӧнда кә, аwа готи мирещьн[†][+] 15у йед кӧ т’әмамийа ә’мьре хwәда һесиред тьрса мьрьне бунә хьлаз кә. 16Бәле фә’мдари йә, кӧ Әw алик’арийа мьлйак’әта накә, ле алик’арийа зӧр’әта Бьраһим[†] дькә. 17Ләма жи Иса гәрәке бь һәр алийава бьбуйа мина хушк-бьра, кӧ бьбуйа сәрәкк’аһинәки[†] р’ә’м у амьн ль хьзмәтк’арийа бәр Хwәдеда, wәки гӧнед щьмә’те бьда к’әwандьне[*][+] . 18Чаwа Әwи щәфа к’ьшанд, һатә щер’ьбандьне[†], ӧса жи дькарә алик’арийа wан бькә, йед кӧ дьк’әвьнә нава щер’ьбандьне[+].

### 3


Иса жь Муса мәстьр ә

1Аwа хушк-бьрайед пироз, һун кӧ һәвал-п’аред wе газийа ә’змен ьн, ль Иса бьньһер’ьн, Wи шандийи[†] у Сәрәкк’аһине кӧ әм иqрар дькьн. 2Әw һьндава Хwәдеда амьн бу, Йе кӧ Әw бона ве йәке к’ьфш кьр, чаwа Муса[†] жи т’әмамийа мала Wида амьн бу[*][+] . 3Бәле Иса һаqаси жь Муса зедәтьр һежайи р’умәте бу, чьqаси qәдьре йе кӧ мале чедькә, жь qәдьре мале зедәтьр ә. 4(Фә’мдари йә, һәр маләк бь дәсте йәки те чекьрьне, ле йе һәр тьшт ә’фьрандийә, Хwәде йә.) 5Р’аст ә Муса т’әмамийа мала Wида хӧламәки амьн бу, бона шә’дәтийа wан тьштед кӧ Хwәде wе бьгота[+]. 6Ле Мәсиһ чаwа кӧр’ һьндава мала Хwәдеда амьн бу. У әw мала Wи әм ьн, һәгәр әм wе ә’гитийе у гӧмана кӧ әм пе дьфьр’ьн qәwин бьгьрьн.


Бона щьмә’та Хwәде р’ьһ’әтик һәйә

7Бона ве йәке чаwа Р’ӧһ’е Пироз дьбежә:

«Иро һәгәр һун дәнге Wи бьбьһен,
8мина кал-бавед хwә сәрһ’ьшк нибьн,
чаwа кӧ wана сәри һьлда, гава бәр’ийеда[†] һатьнә щер’ьбандьне,
9wе дәра кӧ кал-бавед wә бь qәлпе хьраб Әз щер’ьбандьм
у т’әмамийа чьл сали жи кьред Мьн дитьн.
10Ләма жи һ’иле Мьн жь wи ньсьли[†] чу
у Мьн гот: ‹Дьлада т’ьме әw хальфи[†] нә
у р’ийа Мьн нас нәкьрьнә›.
11Аwа Мьн жи жь һерса сонд хwар гот:
‹Т’ӧ щар әwе нәк’әвьнә р’ьһ’әтийа Мьн!›»[*][+]

12Һаш жь хwә һәбьн хушк-бьрано, нәбә кӧ нава wә йәкида дьләки хьраб у нәбаwәр һәбә, кӧ пьшта хwә бьдә Хwәдейе сах. 13Ле һәр р’ож дьл бьдьнә һәв, һ’әта кӧ ньвисареда бона мә «иро» һәйә, wәки жь wә т’ӧ кәс бь гӧна нәхапә, нәбә сәрһ’ьшк. 14Чьмки әм т’әви Мәсиһ бунә хwәйип’ар, һәгәр т’әне әм wе баwәрийе[†] жь сәрида һ’әта хьлазийе qәwин бьгьрьн. 15Аwа чаwа жор һатә готьне:

«Иро һәгәр һун дәнге Wи бьбьһен,
сәрһ’ьшк нибьн,
чаwа wәхте сәрһьлданеда»[*][+] .

16Әw к’и бун, йед кӧ бьһистьн у сәри һьлдан? Әw һ’әму нибун, йед кӧ бь дәсте Муса жь Мьсьре[†] дәрк’әтьбун[+]? 17Чьл сали һ’иле Хwәде жь к’е чу? Нә жь wан чу, йед кӧ гӧнә[†] кьрьн, щьнйазед wан бәр’ийеда ман[+]? 18У Хwәде бона к’е сонд хwар кӧ нәк’әвьнә р’ьһ’әтийа Wи, һәгәр нә бона нәельма[*] ?[*][+] 19Иди әм дьбиньн кӧ әвана жь дәст нәбаwәрийа хwә нькарьбун бьк’әтанайе[+].

### 4

1Аwа әw созе кӧ бона к’әтьна нава р’ьһ’әтийа Wи һе дьминә, ләма гәрәке әм һаш жь хwә һәбьн, кӧ жь wә т’ӧ кәс жь wе р’ьһ’әтийе нәминә[+]. 2Чьмки мәр’а жи әw Мьзгини һатә дайине, чаwа wанр’а. Ле бәле әw Мьзгинийа кӧ wан бьһист к’ар нәда wан, чьмки әw йәк баwәрийева гьре нәдан. 3Ле әм кӧ баwәр дькьн, әме бьк’әвьнә wе р’ьһ’әтийе. Әв йәк аһа йә, чаwа кӧ Хwәде гот:

«Аwа Мьн жь һерса сонд хwар гот:
‹Т’ӧ щар әwе нәк’әвьнә р’ьһ’әтийа Мьн!›»[*]

Ле Әwе кӧ әв йәк гот, шьхӧлед Wи жь wәхте ә’фьрандьна дьнйайеда хьлаз бьбун[+]. 4Щики бона р’ожа һ’әфта аһа һатийә готьне: «У Хwәде р’ожа һ’әфта жь һ’әму шьхӧлед Хwә р’ьһ’әт бу»[*][+] . 5У ль вьр диса дьбежә: «Т’ӧ щар әwе нәк’әвьнә р’ьһ’әтийа Мьн»[*][+] . 6Аwа һьнәке бьк’әвьнә wе р’ьһ’әтийе, ле әwе кӧ пешда мьзгини бьһистьбун жь дәст нәбаwәрийе[*] нәк’әтьне[+]. 7Бона ве йәке Хwәде р’ожәкә дьн к’ьфш дькә у дьбежә «иро», пәй гәләк wәхтар’а, чаwа бь заре[†] Даwьд[†] жор һатә готьне:

«Иро һәгәр һун дәнге Wи бьбьһен,
сәрһ’ьшк нибьн»[*][+] .

8Һәгәр Йешу р’ьһ’әти дабуйа wан, иди Хwәде wе пәй wе йәкер’а бона р’ожәкә дьн хәбәр нәда[+]. 9Аwа бона щьмә’та Хwәде һе р’ожәкә р’ьһ’әтийе мина р’ожа шәмийе һәйә. 10Бәле әwе кӧ дьк’әвә р’ьһ’әтийа Хwәде, әw иди жь шьхӧлед хwә р’ьһ’әт дьбә, чаwа Хwәде жи жь шьхӧлед Хwә[*] . 11Аwа әм бькьн кӧ бьк’әвьнә wе р’ьһ’әтийе, wәки т’ӧ кәс мина нәбаwәрийа[*] wан нәк’әвә р’ожа wан.

12Хәбәра Хwәде сах у зор ә у жь һәр шуре дӧдәви бьр’атьр ә, кӧ дәрбази һ’әта навбәра р’ӧһ’ у щан, һәсту у мәжу дьбә, нет у фькьред дьла жи ә’нәнә дькә[+]. 13У т’ӧ ә’фьрин жь Wи вәшарти нинә, ле һәр тьшт ль бәр ч’ә’ве Wи вәкьри у ашкәрә йә, кӧ ль бәр К’ижани әме һ’әсабе хwә бьдьн[+].


Иса сәрәкк’аһине сәр һ’әмуйар’а йә

14Аwа кӧ Сәрәкк’аһинәки мәйи мәзьн һәйә, кӧ ә’зманар’а дәрбаз буйә, Исайе Кӧр’е Хwәде[†], дә wәрьн әм wе баwәрийа кӧ иqрар дькьн qәwин бьгьрьн[+]. 15Сәрәкк’аһинәки[†] мәйи ӧса т’ӧнә, кӧ бет’аqәтийед мәда дьле Wи сәр мә нәшәwьтә, ле Әw жь һ’әму алийада щер’ьбанди йә мина мә, ле т’әне бегӧнә[+]. 16Дә иди әм мерк’ими незики т’әхте Хwәдейи к’әрәме бьн, wәки р’ә’ме бьстиньн у к’әрәме бьбиньн кӧ гава әм һ’әwщә бьн, алик’арийа мә бькә[+].

### 5

1Һәр сәрәкк’аһинәк жь нав мәрьва те бьжартьне у к’ьфшкьрьне, кӧ бона мәрьва ль бәр Хwәде бьсәкьнә, wәки һ’әди[†] у qӧрбана[†] бәр гӧна бьдә[+]. 2Әw чаwа инсан дькарә бь дьле шәwат к’омәка wанр’а бә, йед кӧ нәзан у хальфи нә, чьмки әw хwәха жи нава бет’аqәтийада йә[+]. 3Ләма гәрәке әw чаwа бона щьмә’те, ӧса жи бона хwә qӧрбана бона гӧна бьдә[*][+] . 4Кәсәк хwәсәрихwә ви qәдьри настинә, ле т’әне әwе кӧ жь Хwәдеда те газикьрьне, чаwа Һарун[†] бу[*][+] .

5Ӧса жи Мәсиһ, нә кӧ Хwәха Хwә бьльнд кьр кӧ бьбә сәрәкк’аһин, ле Хwәде Әw бьльнд кьр у Wир’а гот:

«Тӧ Кӧр’е Мьн и,
Тӧ иро Мьнр’а буйи»[*][+] .

6Чаwа щики дьн жи дьбежә:

«Тӧ һ’әта-һ’әтайе К’аһин и, мина Мәлк’и-Садьq[†]»[*][+] .

7Иса жийина Хwәйә ве дьнйайеда гәләки к’әсәр у бь һесьра лава у р’әща жь Wи дькьрьн, Йе кӧ дькарьбу Әw жь мьрьне хьлаз бькьра у бона мьлукти у ельмийа Wи һатә бьһистьне[*][+] . 8Р’аст ә Әw Кӧр’е Хwәде бу, ле диса бь wан щәфайед Хwә гӧһдарийе һин бу[+]. 9Гава wе йәкеда һатә к’амьлкьрьне, бона һ’әмуйед кӧ гӧһдарийа Wи дькьн, Әw бу канийа хьлазбуна һ’әта-һ’әтайе[+] 10у жь Хwәде һатә навкьрьне «Сәрәкк’аһине мина Мәлк’и-Садьq».


Һаш жь хwә һәбьн кӧ жь баwәрийе нәк’әвьн

11Бона ве йәке гәләк тьштед мәйә готьне һәнә, ле шьровәкьрьна ван зә’мәт ә, чьмки гӧһада һун гьран бунә[+]. 12Р’астийе к’әвә һ’әта ньһа гәрәке һун дәрсдар буна, ле һун һе һ’әwщә нә кӧ жь готьнед Хwәде дәрсед пешьнә садә һин бьн. Һун һәла һе һ’әwще шир ьн, нә кӧ хwарьна гьран[+]. 13Әwе кӧ ширхӧр ә, әw нькарә һинкьрьна һәqийе бьмәһ’инә, чьмки дәргуш ә. 14Ле хwарьна гьран бона мәрьвед гьһишти йә, йед кӧ сәwдайе хwәда к’әти-р’абуйи нә, qәнщи у хьрабийе жь һәв дәрдьхьн[+].

### 6

1Аwа әм һинбунед пешьнә сәр Мәсиһ алики бьһельн, бенә сәр һинбуна гьһишти. Әм диса һ’им нәвежьн нәйенә сәр вәгәр’андьна[†] жь wан кьрьнед кӧ дьбьнә бәрбь мьрьне, Хwәдебаwәркьрьне,[+] 2һинбуна сәр ньхӧмандьна[†], дәстданине, р’абуна мьрийа у диwана һ’әта-һ’әтайе[+]. 3Әме бь дәстура Хwәде һинбуна гьһиштида пешда һәр’ьн!

4Чьмки йед кӧ щарәке һатьнә р’онайикьрьне, п’ешк’еша ә’змен тә’м кьрьнә у Р’ӧһ’е Пироз п’ар стандьн,[+] 5ӧса жи хәбәра Хwәдейә qәнщ у qәwатед дьнйа wе бе тә’м кьрьнә, 6һәгәр әw жь wе баwәрийе бьк’әвьн, иди набә кӧ әwана диса вәгәр’ьн сәр хwәда бен, чьмки әwана щарәкә дьн Кӧр’е Хwәде нав хwәда[*] хач[†] дькьн у дькьнә сосрәт.

7Әw ә’рде кӧ гәләк щара баран сәрда дьбарә, ава хwә дьстинә у дәрәмәта к’ар дьдә wан, бона к’ижана те бещәркьрьне, дӧайе Хwәде те сәр wе. 8Ле әwе кӧ дьр’и у стьрийа дьгьһинә, бекер ә у һежайи ньфьр’е йә, ахьрийа wе жи шәwат ә[+].

9Р’аст ә әм аһа хәбәр дьдьн дәлално, ле әм wәда гӧман ьн, wәки һун сәр р’екә һе qәнщ ьн, кӧ wә дьбә бәрбь хьлазбуне. 10Хwәде сәр нәһәqийе нинә, wәки кьред wә у әw һ’ьзкьрьна кӧ wә бона наве Wи да к’ьфше бир бькә, йа кӧ wә щьмә’та Хwәдер’а хьзмәтк’ари кьр у дькьн жи[+]. 11Ле әм мӧһ’тащ ьн wәки жь wә һәр йәк һ’әта хьлазийе wе хирәте бьдә к’ьфше, кӧ гӧмана wә һ’имгьрти бьминә[+]. 12Әм нахwазьн кӧ һун хwәр’анәдити бьн, ле ч’ә’в бьдьнә wан, йед кӧ бь баwәрийе у сәбьре созед Хwәде wар дьбун[+].


Созе Хwәдейә ә’сәйи

13Гава Хwәде соз да Бьраһим, Әwи бь сәре Хwә сонд хwар, чьмки кәсәки жь Wи мәстьр т’ӧнәбу кӧ бь wи сонд бьхwара[+]. 14Һьнге гот: «Р’аст Әзе зӧр’әта тә гәләки бәрәк’әт кьм, Әзе тә п’ьр’ зедә кьм»[*][+] . 15У бь ви аwайи Бьраһим бь думька дьреж гьһиштә созе Хwәде. 16Р’аст ә мәрьв пе сәре йе жь хwә мәстьр сонд дьхwьн у сонд һ’әму шәр’-дә’wе нава wанда сафи дькә[+]. 17Бь ве йәке Хwәде хwәст wанар’а, йед кӧ wе соз же бьстандана һе бьда к’ьфше, кӧ әw qьрара Хwә нагӧһезә, иди созе Хwә бь сондхwарьне шьданд[+]. 18Аwа иди дӧ тьшт һәнә, соз у сонде Хwәдейә кӧ найенә гӧһастьне, к’ижанада набә кӧ әw дәрәw дәре. Ван һәр дӧ тьштада дьлдайинәкә мәйә ә’сәйи һәйә, кӧ әм ле сьт’ар бунә, ләма жи әм дькарьн хwә бавежьнә wе гӧмана пешийа хwә[*][+] . 19Әва гӧмана бона жийина мә дьбә ләнгәрәкә һ’имгьрти у амьн, кӧ п’әр’да пирозгәһа ә’зменр’а дәрбази һьндӧр’е Щийе Һәри Пироз дьбә,[+] 20wе дәра кӧ Иса чаwа пешик’еш бона мә к’әтийе. Әw буйә сәрәкк’аһине һ’әта-һ’әтайе мина Мәлк’и-Садьq[*][+] .

### 7


Мәлк’и-Садьqе к’аһин

1Мәлк’и-Садьq[*] п’адшайе Шәлиме бу, к’аһине Хwәдейе Һәри Жорьн. Гава Бьраһим жь п’адша qьр’кьрьне вәдьгәр’ийа, Мәлк’и-Садьq пешийа wида чу у дӧа ль wи кьр. 2Бьраһим жи жь һ’әму т’алане хwә дәһәк[†] да wи. (Пешийе наве Мәлк’и-Садьq шьровәдьбә: «П’адше Һәqийе» у алики дьнва жи әw «П’адше Шәлиме[*] » бу, аwа готи наве wи те фә’мкьрьне «П’адше Ә’дьлайийе».)[+] 3Әw бе бав, бе де у бе р’ьк’ьнйат бу, нә р’ожа буйина wи ә’йан бу, нә жи хьлазийа ә’мьре wи. Әw мина Кӧр’е Хwәде бу у т’ьме к’аһин дьминә.

4Аwа дина хwә бьдьне, кӧ әw йәки чаwайи мәзьн бу, кӧ Бьраһиме бавә’шир жи жь т’ален дәһәк дайе. 5У зӧр’әта Леwийә[†] кӧ дьбьнә к’аһин, бона wан т’әми Qанунеда һәйә кӧ жь щьмә’те дәһәке бьстиньн, аwа готи жь мьләте хwә, һәгәр әw бәдәна Бьраһим ьн жи[*][+] . 6Ле Мәлк’и-Садьq нә жь р’ьк’ьнйата Леwи бу, әwи жь Бьраһим жи дәһәк станд у дӧа ль wи кьр, йе кӧ жь Хwәде соз стандьбу[+]. 7Әва йәка фә’мдари йә, кӧ йе бьч’ук жь йе мәзьн дӧа-дьрозга дьстинә. 8Ви алийе к’аһинтийеда, мәрьвед кӧ дьмьрьн дәһәке дьстиньн, ле алийе Мәлк’и-Садьq, йе кӧ дәһәке дьстинә бона wи ньвисар дьбежә, кӧ әw сах ә. 9У һ’әта әм дькарьн ве йәке жи бежьн, Леwийе кӧ зӧр’әта wи дәһәке һьлдьдә, wи хwәха жи бь дәсте Бьраһим дәһәк да Мәлк’и-Садьq. 10Чьмки әw һе бәдәна баве хwәда бу, гава Мәлк’и-Садьq пешийа wида чу.


Иса чаwа сәрәкк’аһине һ’әта-һ’әтайе мина Мәлк’и-Садьq

11Аwа һәгәр к’амьлбун бь дәсте к’аһинтийа леwийа бьбуйа, (чаwа щьмә’та Исраеле сәр wи һ’ими Qанун стандьбу), иди чь лазьм бу кӧ к’аһинәки дьн мина Мәлк’и-Садьq р’абуйа у нә кӧ мина Һарун? 12Чьмки гава к’аһинти те гӧһастьне, гәрәке qанун жи бе гӧһастьне. 13У бона к’ижани кӧ әв йәк те готьне, әw жь qәбиләкә дьн бу, жь к’ижане т’ӧ кәси горигәһер’а[†] хьзмәтк’ари нәкьрийә. 14У чаwа ә’йан ә Хӧдане мә жь qәбила Щьһуда[†] бу у Муса дәрһәqа к’аһинтийа wе qәбиледа т’ӧ тьшт нәготийә[+].

15У әва һәла һе ә’йан ә, гава к’аһинәки дьн мина Мәлк’и-Садьq р’адьбә, 16йе кӧ нә алийе qәйдә-qануна пьрса зӧр’әтийеда бу к’аһин, ле алийе qәwата жийина кӧ хьлазийа wе т’ӧнә. 17Чьмки ньвисар шә’де ве готьне йә кӧ: «Тӧ һ’әта-һ’әтайе К’аһин и, мина Мәлк’и-Садьq»[*][+] . 18Аwа т’әмийа пешьн жь дәст сьсти у бекерийа wе һатә бәталкьрьне,[+] 19чьмки Qануна Муса т’ӧ тьшт к’амьл нәкьр, ле дәwса wе гӧманәкә һе qәнщ к’әтә наве, бь к’ижане әм незики Хwәде дьбьн[+].

20Сәрда жи Иса бе сонд нәбу к’аһин! Әwед дьн бе сонд бунә к’аһин, 21ле әва бь сонд, бь дәсте Хwәде бу к’аһин гава Wир’а гот: «Хӧдан сонд хwар у иди жь готьна Хwә вәнагәр’ә: Тӧ һ’әта-һ’әтайе К’аһин и»[*][+] . 22Дәст ве сонде жи Иса wәк’илтийе пәйманәкә[†] һе qәнщ дькә[*][+] .

23Ӧса жи гәләк к’аһин һәбунә, чьмки мьрьне нәһьштийә кӧ әwана т’ьме бьмана. 24Ле к’аһинтийа Әви хьлаз набә, чьмки Әw һ’әта-һ’әтайе дьминә. 25Бона ве йәке Әw һәр гав[*] дькарә wан хьлаз кә, йед кӧ бь дәсте Wи незики Хwәде дьбьн, чьмки Әw т’ьме сах ә, кӧ бона wан лава-навчетийе бькә[+].

26Аwа һәма мәр’а р’аст сәрәкк’аһинәки аһа лазьм бу, пироз, бесущ, беqӧсур, жь гӧнәк’ара[†] щӧдәбуйи у жь ә’змана жортьр чуйи[+]. 27Исар’а нә лазьм ә кӧ Әw һәр р’ож мина сәрәкк’аһинед майин пешийе бона гӧнед хwә у паше бона гӧнед щьмә’те qӧрбана бьдә. Әwи әв йәк щарәке бона һәр т’ьм кьр, чахе Хwә кьрә qӧрбан[*][+] . 28Qануна Муса мәрьве бет’аqәт дькә сәрәкк’аһин, ле сонда Хwәдейә кӧ пәй Qанунер’а һат Кӧр’ дькә сәрәкк’аһин, Йе кӧ һ’әта-һ’әтайе һатә к’амьлкьрьне[*][+] .

### 8


Иса сәрәкк’аһине мәйи мәзьн ә

1Фькьра wан тьштед мә пешда готьн әв ә: Сәрәкк’аһинәки мәйи ӧса һәйә кӧ ль ә’змана сәр т’әхте мәзьнайийа Хwәдейә р’асте р’уньштийә[+]. 2Әw чаwа сәрәкк’аһин пирозгәһеда бәрдәстийе дькә, аwа готи wи коне р’астда, к’ижан кӧ Хӧдан вәгьрт, нә кӧ мәрьва[+].

3Һәр сәрәкк’аһинәк бона qӧрбан у һ’әдидайине к’ьфшкьри йә, аwа гәрәке тьштәки ви жи һәбуйа кӧ бьда[+]. 4Һәгәр әва ль сәр дьне буйа, wе нәбуйа к’аһин жи, чьмки һәнә к’аһин кӧ анәгори Qануне һ’әдийа дьдьн. 5Әвана хьзмәтк’арийа хwә пирозгәһеда дькьн, йа кӧ мина си у сурәте wан тьштед ль ә’змен ә. Чаwа Мусар’а һатә ә’мьркьрьне, гава әwи wе Коне Шә’дәтийе[†] вәгьрта, wир’а һатә готьне: «Дина хwә бьде, кӧ һәр тьшти wи щур’әйи бьки, чаwа сәре ч’ийе мьн нишани тә кьр»[*][+] . 6Ле р’аст хьзмәтк’арикә һе бьльнд Исар’а һатә дайине, чаwа кӧ Әw навчетийе пәйманәкә һе qәнщ дькә, чьмки әв пәймана ль сәр созед һе qәнщ һ’имгьрти йә[+].

7Һәгәр пәймана пешьн бе кемаси буйа, иди йа дӧда wе һ’әwщә нибуйа[+]. 8Ле Хwәде щьмә’те нәһәq дькә у дьбежә:

«Ва р’оже бен, Хӧдан дьбежә,
Әзе т’әви мала Исраел у т’әви мала Щьһуда пәйманәкә ну гьредьм,[+]
9ле нә мина wе пәймана кӧ Мьн т’әви кал-бавед wан гьреда,
wе р’ожа кӧ Мьн дәсте wан гьрт, wәки жь Мьсьре дәрхьм.
Әwана нава пәймана Мьнда нәман,
Мьн жи дәсте Хwә жь wан к’ьшанд, Хӧдан дьбежә.
10Ле әв ә әw пәйман, йа кӧ Әзе т’әви мала Исраел гьредьм,
пәй wан р’ожар’а, Хӧдан дьбежә:
Әзе qанунед Хwә бькьмә һ’ьше wан
у дьле wанда жи wан бьньвисьм
у Әзе Хwәдейе wан бьм,
әwе жи щьмә’та Мьн бә[+].
11Һьнге т’ӧ кәс wе һәвале хwә йан бьрайе хwә һин нәкә
у нәбежә: ‹Хӧдан нас бькә›,
чьмки һ’әму жи wе Мьн нас бькьн,
жь бьч’укед wан һ’әта мәзьна.
12Әзе нәһәqийед wан бьбахшиньм
у гӧнед wан жи иди бир нәйньм»[*] .

13Гава Хwәде бона пәйманәкә «ну» гот, йа пешьн кәвьн кьр у чь кӧ кәвьн у пир дьбә, бәр ӧндабуне йә.

### 9


Һ’әбандьна ль ә’змен у сәр дьнйайе

1Р’аст ә qәйдә-qанунед һ’әбандьна пәймана пешьн жи һәбун у пирозгәһа ве дьнйайе жи[+]. 2Кон бь дӧ гоза вәгьрти бу: Йа дәрр’а «пирозгәһ» дьготьн, теда һәбун шәмдан, сьфрә у нане Хwәдер’а дайи[†][*][+] . 3Йа һьндӧр’да пьшта п’әр’де, жер’а «Щийе Һәри Пироз» дьготьн[*][+] . 4Теда бун горигәһа зер’ин бона шәwьтандьна бьхуре[†], Сьндоqа Пәймане[†], йа кӧ дәр у һьндӧр’ва зер’кьри бу. Wе сьндоqеда һәбун щер’е зер’ин бь манава[†] т’ьжи, шьвдара Һарунә кӧ гӧл да у сәлед кәвьрийә пәймане[*][+] . 5Сәр сьндоqе, херубед[†] р’умәта Хӧдан һәбун у сәр щийе кӧ гӧнә дьһатьнә бахшандьне, дькьрьнә си. Ньһа нә wәхт ә кӧ әм бона wан бь һур-гьли хәбәр дьн[*][+] .

6Әв тьшт аһа щикьри бун. К’аһин һәр гав дьк’әвьнә гоза дәр, хьзмәтк’арийа хwә дькьн[*] . 7Ле гоза һьндӧр’ сале щарәке т’әне сәрәкк’аһин дьк’әве, ле нә бе хун, йа кӧ жь бәр гӧнед хwә у щьмә’тева дьдә, к’ижан кӧ жь бефә’мийа хwә дькьрьн[*][+] . 8Бь ве йәке Р’ӧһ’е Пироз дьдә к’ьфше, кӧ р’ийа Щийе Һәри Пироз нәвәкьрийә, һ’әта кӧ гоза дәр һәйә[+]. 9Әв йәк сурәтәк ә бона зәмане ньһа. Әва дьдә к’ьфше, кӧ гава һ’әди у qӧрбан тенә дайине, әвана нькарьн исафа[†] йед кӧ дьһ’әбиньн паqьж кьн,[+] 10ле әв йәк т’әне хwарьн-вәхwарьне у щур’ә-щур’ә шуштьн-вәшуштьнед qәйдә-qанунева гьредайи нә. Әв qәйдә-qанунед дәрвайи нә, к’ижан кӧ һ’әта wи wәхте кӧ qануна ну те данине дьминьн[+].

11Ле гава Мәсиһ һат, чаwа Сәрәкк’аһине тьштед qәнщә һати, коне һе мәзьн у к’амьлр’а дәрбаз бу, йе кӧ нә бь дәста һатийә чекьрьне, аwа готи нә жь ве дьнйайе[+]. 12Әw нә кӧ пе хуна щанәга у нерийа, ле бь хуна Хwә щарәке бона һәр т’ьм к’әтә Щийе Һәри Пироз у азабуна һ’әта-һ’әтайе дәст ани. 13Һәгәр хуна щанәга, нерийа у к’озийа[†] ногьна кӧ дьр’әшандьн, йед кӧ ль гора ә’дәт һ’әр’ьми бун, дәрвава әw паqьж дькьрьн[*] ,[+] 14ле чьqас зедә хуна Мәсиһ, кӧ бь дәсте Р’ӧһ’е һ’әта-һ’әтайе Хwә чаwа qӧрбана беqӧсур да Хwәде, wе исафа мә жь кьред кӧ әм дьбьрьнә бәрбь мьрьне паqьж бькә, wәки әм хьзмәтк’арийе Хwәдейе Сахр’а бькьн[+]?

15Бона ве йәке Мәсиһ навчетийа пәймана ну дькә, wәки йед газикьри wи wаре һ’әта-һ’әтайе бьстиньн, к’ижан кӧ Хwәде соз дайә, чьмки мьрьна Wи бона азайийа жь нәһәqийед wан бу, йед кӧ дәма пәймана пешьнда кьрьбун[+].

16Аwа к’идәре wәсийат пәйманкьри йә, гәрәке ль wьр ә’сәйи wәсийатдар мьри бә. 17Чьмки wәсийат пәй мьрьна wәсийатдарр’а qәwат дькә. Һ’ӧкӧме wе т’ӧнә һ’әта кӧ wәсийатдар сах ә. 18Ләма пәймана пешьн жи бе хун нәһатә т’әстиqкьрьне. 19Гава Муса һ’әму т’әмийед Qануне готьнә щьмә’те, һьнге хуна щанәга у нерийа һьлда т’әви аве кьр, р’исе соре гәвәз ч’ьqьле зохева[†] кьр, пе wе р’әшандә сәр к’ьтеба Qануне у щьмә’те[*] ,[+] 20гот: «Әв ә хуна wе пәймане, йа кӧ Хwәде т’әми да wә»[*][+] . 21Ӧса жи әw хун р’әшандә сәр кон у һ’әму дәрданед[†] бона һ’әбандьне[*][+] . 22Бәле анәгори Qануне п’ьр’анийа һәр тьшти пе хуне паqьж дьбу у бейи хунр’етьн бахшандьн нәдьбу[*][+] .


Qӧрбанбуна Мәсиһ гӧна һьлдьдә

23Аwа гәрәке сурәтед тьштед ә’змана бь ван кьрьна паqьж буна, ле һәма хут йед ә’змана жи гәрәке бь qӧрбанед жь ван qәнщтьр паqьж буна[+]. 24Чьмки Мәсиһ нә кӧ к’әтә пирозгәһа пе дәста чекьри мина сурәте йа р’аст, ле һәма хут к’әтә ә’змен, wәки ньһа бона мә ль бәр Хwәде бьсәкьнә[+]. 25Нә жи бона кӧ гәләк щара Хwә бькьра qӧрбан дьк’әтә пирозгәһе, чаwа кӧ сәрәкк’аһин һәр сал нә бь хуна хwә дьк’әве. 26Һәгәр аһа буйа, Әwи гәрәке гәләк щара пәй ә’фьрандьна дьнйайер’а щәфа бьк’ьшанда. Ле ньһа ахьрийа дәwрада Әwи Хwә да к’ьфше у щарәке бона һәр т’ьм пе хwәqӧрбанкьрьне гӧнә һьлдан[+]. 27У чаwа бона мәрьва qьраркьри йә, щарәке бьмьрьн у паше бәр диwане бьсәкьньн[*] ,[+] 28ӧса жи Мәсиһ щарәке бона гӧнәһьлдана гәләка qӧрбан һатә дайине[*] . У Әwе щара дӧда нә кӧ бона гӧнәһьлдане к’ьфш бә, ле бона хьлазбуна wан, йед кӧ һивийа Wи нә[+].

### 10


Qӧрбанбуна Мәсиһ сәр qӧрбанед Qануна Мусар’а[†] йә

1Qанун сийа wан тьштед qәнщ ә, к’ижанә кӧ тен, ле нә хут мина wан йәка йә. Бона ве йәке Qанун пе wан qӧрбанед кӧ һәр сал пәйһәв-пәйһәв тенә дайине нькарә wан к’амьл бькә, йед кӧ бь qӧрбандайине незики Хwәде дьбьн[+]. 2Һәгәр паqьж буна, wана wе дәст жь qӧрбандайине бьк’ьшанда, чьмки бь щарәке йед хwәйиqӧрбан wе бьһатана паqьжкьрьне, жь wьр шунда бона гӧна исафа wан wе ль wан һьлнәһата. 3Ле әw qӧрбан һәр сал гӧнед wан тиньнә бира wан[+]. 4Чьмки хуна щанәга у нерийа т’ӧ щар нькарә гӧна р’әсит кә. 5Ләма жи, гава Мәсиһ wе бьһата ве дьне, гот:

«Тә qӧрбан у һ’әди нәхwәстьн,
ле Тә бона Мьн qальбәк һазьр кьр[+].
6Дийарийед т’әвайишәwате у qӧрбанед жь бәр гӧнава Тә хwәш нәһатьн.
7Һьнге Мьн гот: ‹Ва мә йа Хwәде, Әз һатьм
ә’мьре Тә биньмә сери,
чаwа бона Мьн к’ьтебеда ньвисар ә›»[*] .

8Пешийе дьбежә: «Qӧрбан у һ’әди, дийарийед т’әвайишәwате у qӧрбанед жь бәр гӧнава Тә нәхwәстьн у әw ль Тә хwәш нәһатьн» (ле әw анәгори Qануне тенә дайине). 9Паше дьбежә: «Ва мә йа Хwәде, Әз һатьм кӧ ә’мьре Тә биньмә сери». Йа пешьн, Мәсиһ wеда давежә, кӧ йа дӧда т’әстиq кә. 10Бь ви аwайи Иса Мәсиһ ә’мьре Хwәде ани сери, щарәке бона һәр т’ьм бәдәна Хwә кьрә qӧрбан, бь ве йәке әм паqьж кьрьн[+].

11Һәр к’аһинәк, һәр р’ож нава хьзмәтк’арийа хwәда йә у гәләк щара хут wан qӧрбана дьдә, к’ижанед кӧ т’ӧ щар нькарьн гӧна р’әсит кьн[+]. 12Ле Әви к’аһини т’әне щарәке бона гӧна qӧрбан да у пәйр’а һ’әта-һ’әтайе к’еләка Хwәдейә р’асте р’уньшт[*] [*][+] 13у жь wьр шунда һивийе йә, һ’әта кӧ дьжмьнед Wи бьн п’ийед Wида бенә данине[+]. 14Бь qӧрбанәке Әwи йед кӧ паqьж дьбьн һ’әта-һ’әтайе к’амьл кьрьн. 15Р’ӧһ’е Пироз жи шә’дәтийе дьдә мә. Пешийе дьбежә:

16«Әв ә әw пәйман, йа кӧ Әзе т’әви wан гьредьм,
пәй wан р’ожар’а, Хӧдан дьбежә.
Әзе qанунед Хwә бькьмә дьле wан
у һ’ьшед wанда wан бьньвисьм»[*] .

17Паше дьбежә: «Әзе гӧнә у нәһәqийед wан иди бир нәйньм»[*][+] . 18У әw дәра кӧ бахшандьн һәйә, иди бона гӧна һ’әди кер найе.


Дә бьра әм незики Хwәде бьн

19Аwа хушк-бьрано, бь сайа хуна Иса әм дькарьн мерк’ими бьк’әвьнә Щийе Һәри Пироз,[+] 20wе р’ийа нуйә сахр’а, йа кӧ Әwи бона мә нава wе п’әр’дер’а вәкьр, аwа готи бь бәдәна Хwә[+]. 21Аwа кӧ К’аһинәки мәйи мәзьн һәйә сәр мала Хwәде, 22әм дькарьн бь дьле р’аст незики Хwәде бьн, баwәрийева т’ьжи, исафа хwәда бь хунр’әшандьне жь хьрабийе паqьжбуйи у qальбе хwә жи пе ава зәлал шушти[*][+] . 23Дә әм wе гӧмана кӧ әм иqрар дькьн qәwин бьгьрьн у жь щи нәһ’әжьн, чьмки амьн ә, Әwе кӧ соз дайә[+]. 24У бьра әм бона һәвдӧ хәм бькьн, wәки һ’ьзкьрьне у qәнщикьрьнеда һелана бьдьнә һәв. 25Бьра әм дәст жь льһәвщьвине нәк’ьшиньн, чаwа кӧ һьнәка хwәр’а кьрийә хәйсәт, ле әм дьл бьдьнә һәв у һе зедә, чьмки һун дьбиньн кӧ Р’ожа Ахрәте незик дьбә[+].

26Чьмки һәгәр мә р’асти нас кьрийә qәбул кьрийә у пәйр’а бь һ’әмде хwә нава гӧнада бьминьн, иди жь вьр шунда бона бахшандьна гӧна qӧрбан бәрга т’ӧ тьшти нагьрә,[+] 27ле т’әне бь ләрьзәке дьминә һивийа диwане у к’ура агьр, кӧ wе йед мьqабьли Хwәде һ’уфи хwә кә[+]. 28Йәки һәгәр Qануна Муса[†] бьт’әр’ьбанда, гава дӧ йан се шә’дә һәбуна, бе р’ә’м дьһатә кӧштьне[*][+] . 29Ле т’әхмина wә, әwе һе чьqаси һежайи щәзайе гьран бә, йе кӧ Кӧр’е Хwәде дайә бьн п’ийед хwә у Хуна пәймане һ’әрам[†] һ’әсаб кьрийә, бь К’ижане әw паqьж бу у Р’ӧһ’е к’әрәмдайине беһӧрмәт кьрийә?[*][+] 30Бәле әм Wи нас дькьн, Йе кӧ гот: «Һ’әйфһьлдан йа Мьн ә, Әзе һьлиньм»[*] . У диса: «Хӧдан wе диwана щьмә’та Хwә бькә»[*][+] . 31Тьштәки тьрс у хоф ә, кӧ бьк’әвьнә дәсте Хwәдейе сах![+]

32Wан р’ожед пешьн бир биньн, гава һун һатьнә р’онайикьрьне, wә шәр’әки чаwайи гьран бь щәфава дьк’ьшанд. 33Щарна бь qара у зерандьна һун ашкәрә дьһатьнә р’әзилкьрьне, щарна жи т’әви һ’але wан дьбун, йед кӧ әw тьшт дьк’ьшандьн. 34Һун дьк’әтьнә һ’але гьртийа жи у гава һәбука[†] wә жи т’алан кьрьн, һун бь wе йәке әшq у ша бун, чьмки wә хwәха заньбу кӧ һәбука wәйә һе qәнщ у һәр т’ьм һәйә[+]. 35Аwа wе гӧмана хwә ӧнда нәкьн, йа кӧ һежайи һәqе мәзьн ә. 36Wәр’а сәбьр лазьм ә кӧ һун ә’мьре Хwәде биньнә сери у бьгьһижьнә созе Wи. 37Чаwа ньвисар ә:

«Пәй wәхтәки кьнр’а, Әwе кӧ wе бе,
wе бе у дәрәнги нәбә.
38Ле йе бәр Мьн р’аст, wе бь баwәрийе бьжи
у һәгәр әw пашда вәк’ьшә,
Әз wи бәгәм накьм»[*][+] .

39Ле әм нә жь wан ьн, кӧ пашда вәк’ьшьн у ӧнда бьн, ле әм әw ьн, кӧ баwәр дькьн, wәки р’ӧһ’ед мә хьлаз бьн.

### 11


Баwәри у йед хwәйибаwәри

1Баwәри[†] ә’сәйийа wан тьшта йә, кӧ әм теда гӧман ьн у избатийа wан тьшта йә, кӧ мәва нә хӧйа нә[+]. 2Бь баwәрийе пешийед мә ль Хwәде хwәш һатьн.

3Бь баwәрийе мәва ә’йан ә кӧ дьнйа бь хәбәра Хwәде ә’фьрийә у әw тьштед кӧ тенә дитьне жь wан тьштед кӧ найенә дитьне чебунә[*][+] .

4Бь баwәрийе Һабил[†] һ’әдикә жь һ’әдийа Qайин[†] четьр да Хwәде[*] . Бь wе баwәрийе әw һатә бәгәмкьрьне чаwа йәки р’аст, чьмки һ’әдийед wи ль Хwәде хwәш һатьн. Р’аст ә Һабил мьр, ле бь баwәрийа хwә һе хәбәр дьдә[+].

5Бь баwәрийе Һәнох[*] жь дьне һатә һьлатьне, кӧ мьрьне нәбинә. Әw т’ӧ щийи к’ьфш нәбу, чьмки Хwәде әw һьлдабу. Ньвисареда һатийә готьне, кӧ бәри һьлатьна wи, әw ль Хwәде хwәш һатьбу[+]. 6У бе баwәри т’ӧ щар набә кӧ инсан ль Хwәде хwәш бе, чьмки әwе кӧ незики Хwәде дьбә, гәрәке баwәр бькә, кӧ Хwәде һәйә у wе wан хәлат кә, к’ижан кӧ ль Wи дьгәр’ьн.

7Бь баwәрийе Нӧһ[†][*] бона тьштед кӧ һе нәдьһатьнә к’ьфше фәрман жь Хwәде станд у бь хофа Хwәде р’абу бона хьлазбуна мала хwә гәми чекьр. Нӧһ бь wе баwәрийе диwана дьне кьр у бу хwәйиwаре wе р’астһ’әсаббуне[†], йа кӧ жь баwәрийе те[+].

8Бь баwәрийе, гава Бьраһим[*] һатә газикьрьне, гӧһдари кьр, кӧ һәр’ә wи щийе кӧ wе чаwа wар бьстанда. У р’абу чу, ле ньзаньбу жи к’ӧда дьчә[+]. 9Бь баwәрийе чаwа фьрари wи wәлате хәрибда ма, йе кӧ Хwәде жер’а соз дабу. У чадьрада т’әви Исһаq у Аqуб[†] ма, кӧ әw жи хwәйийед wи wаре создайи бун[*][+] . 10Чьмки әw һивийа wи бажаре хwәйир’ьк’ьне мьqәр’м бу, ә’фьрандар у авакьре к’ижани Хwәде йә[+].

11Бь баwәрийе Бьраһим, кӧ заньбу Сәрайе зар’ нәдани, әwе qәwата бәре зька станд у wе мәзьнайийа wида зар’әк wир’а бу[*] . Чьмки баwәр кьр, кӧ Йе wир’а соз дайә амьн ә[*][+] . 12У жь wи йәки, йе кӧ иди бәр мьрьне бу, wәкә стәйркед ә’змен у qума дәве бә’ре беһ’әсаб мәри дьне к’әтьн[*][+] .

13Әв һ’әму жи кӧ баwәрийеда мьрьн, ле созед Хwәде нәстандьн. Әwана т’әне әw соз дурва дитьн, ша бун у хwә мӧкӧр’ һатьн, кӧ әw мәринә хәриб у фьрари нә ль сәр дьне[*][+] . 14Әwед кӧ тьштед аһа дьбежьн, дьдьнә к’ьфше кӧ әw ль wәлатәки бона хwә дьгәр’ьн. 15У һәгәр бона wи wәлати бир банина жь к’идәре кӧ әw дәрк’әтьбун, мәщала wан wе һәбуйа вәгәр’ийана wьр. 16Ле жь бәр wева дәмана wәлатәки һе qәнщда бун, аwа готи йе ә’змани. Ләма Хwәде ве йәкеда шәрмийе набинә, кӧ әw жер’а бежьн: «Хwәдейе мә», чьмки Әwи бона wан бажарәк һазьр кьрийә[+].

17Бь баwәрийе Бьраһим кӧ жь Хwәде һатә щер’ьбандьне, Исһаq кьрә qӧрбан[*] . Әwи соз стандьбун, ле диса кӧр’е хwәйи тайе т’әне дькьрә qӧрбан,[+] 18бона к’ижани Хwәде готьбуйе: «Зӧр’әта тәйе Исһаqда бе навкьрьне»[*] . 19Чьмки Бьраһим дьле хwәда дьгот, кӧ Хwәде дькарә Исһаq жь мьрьне жи р’акә у әwи бь сурәти чаwа жь мьрьне р’абуйи кӧр’е хwә пашда станд[+].

20Бь баwәрийе Исһаq[*] бона wан тьштед кӧ wе бьqәwьмийана, дӧа ль Аqуб у Әсаw[†] кьр[+].

21Бь баwәрийе Аqуб[*] бәр мьрьне дӧа ль һәр кӧр’әки Усьв[†] кьр у хwә авитә сәр шьва дәсте хwә, сәре хwә бәр Хwәде дани[+].

22Бь баwәрийе Усьв[*] бәр мьрьне бона дәрк’әтьна жь Мьсьре кьрә бира зар’ед Исраел у бона һәстуйед хwә т’әми да wан[+].

23Бь баwәрийе гава Муса жь дийа хwә бу, бь дәстед де у баве хwә се мәһа һатә вәшартьне. Wан дит кӧ кӧр’ьк бәдәw ә, жь фәрмана п’адше нәтьрсийан[*][+] .

24Бь баwәрийе Муса[*] гава мәзьн бу, нәхwәст кӧ «кӧр’е qиза Фьрәwьн» бе һ’әсабе[+]. 25Әw фькьри, кӧ һе qәнщ ә т’әви щьмә’та Хwәде бьчәрчьрә, нә кӧ wәхтәки кьн нава к’ефа гӧнада дәрбаз кә[+]. 26Әwи qара Мәсиһ һе һәбунәкә мәзьн һ’әсаб кьр, нә кӧ хьзнед Мьсьре, чьмки ч’ә’вньһер’и бу, кӧ һәqе хwә бьстанда[+].

27Бь баwәрийе Муса Мьсьр һьшт у жь һерса п’адше нәтьрсийа, чьмки Муса әwе кӧ нәдьһатә к’ьфше дьдит у сәр йа хwә ма[+]. 28Бь баwәрийе Муса щара пешьн Щәжьна Дәрбазбуне[†] т’әстиq кьр у хун шемика да р’әшандьне, wәки Мьлйак’әте Мьрьне ль ньхӧрийед wан нәк’әта[*][+] .

29Бь баwәрийе щьмә’та Исраеле бә’ра Сорр’а чаwа бәжер’а дәрбаз бу. Гава мьсьрийа жи кьр кӧ дәрбаз бьн, хәньqин[*][+] .

30Бь баwәрийе суред бажаре Әриһайе[*] к’әтьн, гава һ’әфт р’ожа дора wан зьвьр’ин. 31Бь баwәрийе Р’әхаба[†][*] ч’ә’вдәр кӧ щә’сус бь ә’дьлайи qәбулкьрьн, т’әви нәбаwәра[*] ӧнда нәбу[+].

32Әз иди чь бежьм? Wәхт т’ере накә, кӧ бона Гидәйон[†], Бараq[†], Шьмшон[†], Йефта[†], Даwьд, Самуел[†] у п’ехәмбәра гьли кьм, 33йед кӧ бь баwәрийе п’адшати бьндәст кьрьн, һәqи кьрьн, соз стандьн, дәве шера данә гьртьне[*] , 34к’ура агьр тәмьрандьн, жь дәве шур хьлаз бун, жь бет’аqәтийе qәwат гьртьн, нава шәр’да бунә мерхас, бәри ордийед хәриб дан. 35К’ӧлфәта мьрийед хwә сахбуйи стандьн. Һьнәка жи азайи нәхwәстьн у нава щәфада мьрьн, wәки жь мьрьне р’абьн бьгьһижьнә жийинәкә һе qәнщ[*] . 36Һьнәкед майин жи бәр qамчийа, нава qара, ӧса жи бь qәйд-зьнщира у кәлада[†] һатьнә зерандьне[*][+] . 37Әw данә бәр кәвьра, бь бьр’әка һатьнә бьр’ине, бь шура һатьнә кӧштьне, п’остед пез у бьзьнада гәр’ийан, хәлайи-щәлайи, тәнгаси у щәфа к’ьшандьн[*] . 38Дьнйа нә лайиqи wан бу! Әw ль бәр’и[†] у ч’ийа дьгәр’ийан, шкәфт у нә’лада дьман.

39Әв һ’әму баwәрийа хwәда бәрбьч’ә’в бун, ле созе Хwәде нәстандьн, 40чьмки Хwәде бона мә һе тьштәки qәнщ һазьр кьрийә, wәки әwана бейи мә нәгьһижьнә к’амьлтийе[+].

### 12


Дина хwә бьдьнә Иса Мәсиһ Пешик’еше баwәрийе

1Аwа кӧ һаqас ә’лаләта шә’дайә гьран дора мә гьртийә, дә wәрьн әм һ’әму гьранийе у wи гӧне кӧ р’ьһ’әт ль мә дьwәлә жь хwә дур хьн у бь тәйах ләщмәйдана пешийа хwәда бьр’әвьн[+]. 2Дә иди әм дина хwә бьдьнә Иса, wи Пешик’еши у К’амьлкьре баwәрийа мә, Йе кӧ бона wе шабуна пешийа Хwә хач һьлани, шәрм бәр тьштәки һ’әсаб нәкьр, паше к’еләка Хwәдейә р’асте сәр т’әхт р’уньшт[*][+] . 3Аwа сәр Wи бьфькьрьн, Йе кӧ ль бәр wан гӧнәк’аред мьqабьли Хwә тәйах кьр. Һьнге һуне нәwәстьн у жь илаще нәк’әвьн[+]. 4Wә һе һ’әта хунр’етьне мьqабьли гӧнә шәр’ нәкьрийә[+]. 5Гәло wә әw дьлдайина бир кьрийә, йа кӧ Хwәде wәр’а чаwа т’әви зар’ед Хwә хәбәр да?

«Лаwе Мьн, ширәта Хӧдан пьшт гӧһе хwәва нәвежә
у нә жи гава әw ль тә һьлте, ль бәр хwә к’әвә[+].
6Чьмки Хӧдан к’е һ’ьз дькә, wи ширәт дькә
у к’ижани чаwа лаw qәбул дькә, щәза дькә»[*] .

7Һун ширәте тәйах кьн, чьмки Хwәде т’әви wә р’адьбә-р’удьни чаwа т’әви зар’ед Хwә. Әw к’ижан зар’ ә, кӧ бав wи ширәт накә?[*][+] 8Ле һәгәр һун нәйенә ширәткьрьне чаwа һ’әму зар’ тенә ширәткьрьне, кӧ ӧса йә һун нә зар’ед һ’әлал ьн, ле йед жь зьнек’арийе нә. 9Һәгәр әм кӧ жь бавед хwәйә хун-гошт тенә ширәткьрьне вәдьк’ьшьн, һе чьqас зедә гәрәке әм гӧр’а Баве р’ӧһ’е хwәда бьн, wәки әм бьжин? 10Бавед мәйә хун-гошт wәхтәки кьн ль гора дьле хwә мә ширәт дькьн, ле Хwәде бона к’ара мә, wәки әм жи мина Wи бьбьн пироз[+]. 11Р’аст ә һәр ширәтәк wе дәме дьле мәрийа ша накә, ле дешинә, ле бәле паше йед кӧ бь wе һинбуйи нә, бәре ә’дьлайийе жь жийина р’аст дьчьньн[*] .


Һаш жь хwә һәбьн

12Аwа qолане мьлед хwәйә сьстбуйи у qӧдуме чокед хwәйә бе т’аqәт бьшьдиньн[*] 13у ньгед хwә р’ийа р’астда бавежьн, кӧ йе дькӧлә һол нәбә[*] , ле сәрда qәнщ бә[+].

14Бькьн кӧ т’әви һ’әмуйа ә’дьл бьн у жийина пироз дәрбаз кьн. Бейи пирозийе т’ӧ кәс wе Хӧдан нәбинә[+]. 15Һаш жь хwә һәбьн, нәбә кӧ жь wә йәк дәсте хwә жь к’әрәма Хwәде бькә у нәбә кӧ йәк нава wәда бьбә р’аwәки[†] тә’л тәнгасийе бьдә у гәләка жә’рдадайи кә[+]. 16Һаш жь хwә һәбьн, нәбә кӧ йәк ч’ә’вдәр йан дьнеһ’ьз бә мина Әсаw[*] , кӧ бона зькә нан ньхӧртийа хwә фьрот[+]. 17Аwа wәва ә’йан ә жи, паше гава әwи бь һесьра хwәст кӧ әw дӧайе ньхӧртийе ль wи жи бьбә, һатә т’әхсиркьрьне. Ч’арә дест нәк’әт, wәки әw тьште жь дәсте хwә кьрьбу пашда бьстанда[*][+] .

18Һун мина щьмә’та Исраеле незики wи ч’ийайе[*] бәр ч’ә’ва нәбунә, йе кӧ агьр пек’әтьбу, бь тә’ристанийе, мьж-думане у бобәлискева гьрти бу,[+] 19кӧ ль wьр бор’и ле дьк’әт у дәнге готьне дьһат. Гава йед кӧ әв дәнг дьбьһистьн, һиви дькьрьн, кӧ иди хәбәрәкә дьн wанр’а нәйе готьне,[+] 20чьмки ль wе фәрмане т’аw нәдькьрьн кӧ дьгот: «Һәгәр һ’әйwанәк жи незики ч’ийе бә, гәрәке бьдьнә бәр кәвьра»[*][+] . 21Әв дитьна бәр ч’ә’ва ӧса саw бу, һ’әта кӧ Муса жи гот: «Әз дьтьрсьм у дьләрьзьм»[*][+] .

22-23Ле һун незики ч’ийайе Сийоне[†] бунә, wи бажаре Хwәдейе сах, Оршәлима[†] ә’змана у незики wе к’омбуна р’әнгинә мьлйак’әтед беһ’әсаб бунә, wе щьвина ньхӧрийайә кӧ навед wан ль ә’змана ньвисар ә. Һун незики Хwәде бунә, кӧ һ’акьме һ’әмуйа йә у незики р’ӧһ’ед р’аста бунә, йед кӧ гьһиштьнә к’амьлтийе[+][+] 24у незики Исайе кӧ навчетийе пәймана ну дькә у хуна Wийә р’әшанди бунә, кӧ жь хуна Һабил qәнщтьр хәбәр дьдә[*][+] .

25Иди һаш жь хwә һәбьн, нәбә кӧ һун Әwи wәр’а хәбәр дьдә т’әхсир кьн. Һәгәр әwед кӧ ль сәр дьне Муса т’әхсир кьрьн, к’ижани кӧ т’әмийед Хwәде дьдан хьлаз нәбун, иди әме чаwа бькарьбьн хьлаз бьн һәгәр әм пьшта хwә бьдьнә Йе кӧ жь ә’змана мәр’а хәбәр дьдә?[*][+] 26Дәнге Wи һьнге ә’рд һ’әжанд, ле ньһа соз дайә у дьбежә: «Әзе щарәкә дьн жи бьһ’әжиньм, нә кӧ т’әне ә’рде, ле ә’змана жи»[*][+] . 27Хәбәра «щарәкә дьн» дьдә к’ьфше, кӧ тьштед ә’фьри wе бьһ’әжьн у бенә һьлдане, wәки йед наһ’әжьн щида бьминьн[+].

28Аwа әм ве йәке бьшекьриньн, кӧ әм п’адшатикә нәһ’әжийайи дьстиньн у бь ви аwайи бь хоф у тьрс Хwәде бьһ’әбиньн, чаwа кӧ ль Wи хwәш те,[+] 29чьмки Хwәдейе мә агьре п’әр’ьтандьне йә[*][+] .

### 13


Чаwа әм ль Хwәде хwәш бен

1Бьра һун т’ьме чаwа хушк-бьра һәвдӧ һ’ьз бькьн[+]. 2Меванһ’ьзийе бир нәкьн, чьмки һьнәка бь wе йәке мьлйак’әт qәбул кьрьн, ле пе нәһ’әсийан[*][+] . 3Гьртийа бир биньн, һ’әсаб кьн кӧ чаwа һун жи т’әви wан гьрти нә, ӧса жи щәфак’еша бир биньн, чаwа кӧ һун жи мина wан хун у гошт ьн[+].

4Һ’ал-зәwащ һ’әмуйар’а нав-намуси бә у щи-ньвин һ’әлал бә, чьмки Хwәде wе диwана ч’ә’вдәр у зьнек’ара бькә[+].

5П’әрәһ’ьзи бьра нава жийина wәда щи нәгьрә у дәстед wәда чьqас һәйә, р’ази бьн, чьмки Хwәде гот:

«Әзе т’ӧ щар жь тә нәчьм у т’ӧ щар тә бәр’надьм»[*][+] .

6Ләма жи р’уйе мә дьгьрә кӧ әм бежьн:

«Хӧдан пьштоване мьн ә
у әз натьрсьм.
Инсане чь ль мьн бькә?»[*][+]

7Р’ебәред хwә бир биньн, йед кӧ wәр’а хәбәра Хwәде готьнә. Дина хwә бьдьнә ахьрийа ә’мьре wан у ч’ә’в бьдьнә баwәрийа wан[+]. 8Иса Мәсиһ дӧһӧ, иро у һ’әта-һ’әтайе йәк ә[+]. 9Бәр байе щур’ә-щур’ә һинкьрьнед хәриб нәк’әвьн. Qәнщ ә кӧ дьл бь к’әрәма Хwәде бьшьдә, нә кӧ бь qәйдә-qанунед хwарьн-нәхwарьне. Әwед кӧ пәй тьштед аһа к’әтьн, т’ӧ кәси к’ар нәстанд[+]. 10Горигәһәкә мә һәйә, кӧ изьна т’ӧ кәси жь wан т’ӧнә жь wе бьхwьн, йед кӧ п’арьстгәһеда[*] хьзмәтк’арийе дькьн. 11Чаwа әw һ’әйwанед кӧ хуна wан бь дәсте сәрәкк’аһин бона бахшандьна гӧна дьһатә пирозгәһе у щәндәкед wан жь зоме дәр дьһатьнә шәwьтандьне[*] ,[+] 12ӧса жи Иса, кӧ щьмә’т бь хуна Хwә паqьж бькьра, жь дәргәһе бажер дәр щәфа к’ьшанд[+]. 13Аwа wәрьн, әм жь зоме дәрен һәр’ьнә щәм Wи у qара Wи һьлдьнә сәр хwә,[+] 14чьмки мәр’а ль вьр бажарәки һ’ими т’ӧнә, ле әм һ’ьзрәта wи бажари нә, йе кӧ wе бе. 15Дә wәрьн әм бь сайа Wи т’ьме qӧрбана пәсьндайине[*] бьдьнә Хwәде, аwа готи бәре зар-зьмане хwә, йед кӧ наве Wи иqрар дькьн[+]. 16Ӧса жи qәнщи у алиһәвкьрьне бир нәкьн, чьмки qӧрбанед ӧса ль Хwәде хwәш тен.

17Гӧһдарийа р’ебәред хwә бькьн у гӧр’а wанда бьн. Әwана бона р’ӧһ’е wә хәwе жь ч’ә’ве хwә дькьн, чьмки wе бона wә щабдар бьн. Бьра әw wи шьхӧле хwә әшq у ша бькьн, нә кӧ бь офә-офе, чьмки әw йәк к’аре надә wә.

18Бона мә дӧа бькьн. Әм ә’сәйи заньн кӧ исафа мә р’ьһ’әт ә у дьхwазьн кӧ һәр тьшти р’аст бькьн[+]. 19Ле илаһи[†] әз һиви дькьм кӧ дӧа бькьн, wәки әз зутьрәке вәгәр’ьмә щәм wә.


Дӧайе ахьрийе

20Аwа Хwәдейе ә’дьлайийе, кӧ Хӧдане мә Иса жь мьрьне р’акьр, Йе кӧ бь хуна пәймана һ’әта-һ’әтайе Сәрәкшьване пез ә,[+] 21бьра Әw wә һәр тьштед qәнщва һазьр кә, кӧ һун ә’мьре Wи бькьн у Әw нава мәда бь дәсте Иса Мәсиһ тьштед кӧ ль Wи хwәш тен бькә. Шькьр жь Wир’а бә, һ’әта-һ’әтайе! Амин[†].


Готьнед ахьрийе

22Әз һиви жь wә дькьм хушк-бьрано, һун бь сәбьре гӧһ бьдьнә ван готьнед мьнә дьлдайини, чьмки мьн wәр’а кьн ньвиси. 23Заньбьн кӧ Тимот’ейойе бьре мә жь кәле дәрк’әтийә. Һәгәр әw зу бе, әзе т’әви wи бем wә бьбиньм[+].

24Сьлаве бьдьнә һ’әму р’ебәред хwә у щьмә’та Хwәде. Әwед кӧ жь Италйайе нә, wә сьлав дькьн. 25К’әрәма Хwәде т’әви wә һ’әмуйа бә.

## АQУБ

### АQУБ

АQУБ


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


НӘ’МА АQУБ


Пешготьн

Нә’ма Аqуб те бежи мина бәрәвокәке йә, йа кӧ бона wан әндәмед щьвина Хwәде йә, к’ижан кӧ т’әмамийа дьнйайеда бәлабуйи нә (1:1). Ль гора шә’дед сәдсалийед пешьнда хӧдане ве нә’ме Аqубе бьре Иса Мәсиһ ә (Мәтта 13:55; Марqос 6:3) у сәрwерәки щьвина Оршәлимеда бу (К’аред Шандийа 12:17; 15:13; 21:18; Корьнт’и I 15:7; Галати 1:19; 2:9). Әw бь хәбәред qәwат у мәсәлед бәдәw р’е дьдә бәр баwәрмәнда, wәки бькарьбьн бь сәрwахти нава ә’мьрәки р’астда бьжин. Әw сәр чәнд пьрса дьсәкьнә, аwа готи сәр дәwләтийе у фәqирийе, щер’ьбандьне, жийина пироз, фьрqикьрьне, баwәрийе у кьрьнед wе, ӧса жи дәрһәqа зедәзьманийе, сәрwахтийе, шәр’-дә’wа, к’ӧбарийе у мьлуктийе, хәйбе у ломәк’арийе, сәбьре у дӧа.

Ве нә’меда әw гьранийе дьдә сәр ве йәке, wәки жийина мәсиһийеда гәрәке һьн баwәри һәбә, һьн жи кьр. Дьл дьдә, wәки нава щәфа у тәнгасийада сәбьр кьн, qәwата дӧакьрьнеда баwәр бьн у бь р’ӧһ’ани али һәв бькьн.

Пешготьн (1:1)
Баwәри у сәрwахти (1:2-8)
Фәqири у дәwләти (1:9-11)
К’әтьн-р’абун (1:12-18)
Бьбьһен у бьqәдиньн (1:19-27)
Бона фьрqикьрьне (2:1-13)
Баwәри у кьрьн (2:14-26)
Баwәрмәнд у зьмане wи (3:1-18)
Баwәрмәнд у дьнйа (4:1–5:6)
Ширәтед щур’ә-щур’ә (5:7-20)

### 1


Сьлавкьрьн

1Жь Аqубе[†] хӧламе Хwәде у Хӧдан[†] Иса Мәсиһ:

Сьлав ль wә һәр донздәһ ә’ширед дьнйайеда[*] бәлабуйи бә[+].


Баwәри[†] у сәрwахти[†]

2Хушк-бьрайед мьн, шабунәкә мәзьн һ’әсаб кьн, гава һун бьк’әвьнә нава щур’ә-щур’ә щер’ьбандьна[+]. 3Фә’мдари йә, кӧ щер’ьбандьна баwәрийа[†] wә сәбьре пешда тинә[+]. 4У сәбьр жи, бьра бь думька дьреж бә, wәки һун к’амьл у гьһишти бьн, т’ӧ кемасикә wә т’ӧнәбә[+]. 5Һәгәр сәрwахтийа[†] йәки жь wә т’ера wи накә, бьра һиви жь Хwәде бькә у wе жь wир’а бе дайине. Әw бь мәр’дани дьдә һ’әмуйа у т’ӧ кәси беqәдьр накә[+]. 6Ле т’әне бьра бь баwәрийе[†] бьхwазә у дӧдьли нәбә, чьмки йе дӧдьли мина пелед бә’ре йә кӧ жь байе бьльнд дьбьн у датиньн[+]. 7Мәрьве[†] ӧса бьра нәфькьрә, кӧ wе тьштәки жь Хӧдан бьстинә[+]. 8Әw мәрьве кӧ сәр дӧ ньга дькӧлә, һ’әму гавед хwәда нә сәр йа хwә йә.


Фәqир у дәwләти

9Бьрайе бәләнгаз бьра сәр бьльндбуна хwә бьфьр’ә,[+] 10ле йе дәwләти сәр ньмьзбуна хwә, чьмки әwе мина гӧлед гиһе һ’ьшк бә һәр’ә[*] . 11Чаwа тә’в бь гәрмайийа хwәва дәрте гиһе һ’ьшк дькә, гӧл же дьwарьн у бәдәwәтийа диндара wе жи ӧнда дьбә, ӧса жи йе дәwләти wе ише хwәда бьч’ьлмьсә һәр’ә[+].


К’әтьн-р’абун

12Хwәзи ль wи мәрьви, кӧ щер’ьбандьнада тәйах дькә, чьмки гава бь щер’ьбандьне р’успи дәре, әwе т’аще жийине бьстинә, к’ижан кӧ Хwәде wанр’а соз дайә, йед кӧ Wи һ’ьз дькьн[+]. 13Бьра т’ӧ кәс, йе кӧ нава щер’ьбандьнеда йә, нәбежә: «Хwәде мьн бь хьрабийе дьщер’ьбинә», чьмки Хwәде хьрабийада найе щер’ьбандьне у нә жи йәки дьщер’ьбинә. 14Ле һәр кәс дьбә машоqе дьлһавьжийед хwә, дьхапә у те щер’ьбандьне. 15Һьнге дьлһавьжи кәле хwә дьстинә, гӧнә[†] же дьфьрькә у гӧнә жи кӧ мәзьн дьбә, мьрьн же дьбә[+].

16Нәхапьн хушк-бьрайед мьнә дәлал![+] 17Һәр дайина qәнщ у һәр п’ешк’еша[†] к’амьл жь жор ә, жь Бав[†], жь Ә’фьрандаре р’онайа те хwаре, Йе кӧ нә Хwәха те гӧһастьне, нә жи си бәр Wи дадьгәр’ә[+]. 18Әwи ль гора qьрара Хwә әм бь хәбәра р’астийе жь Хwә дьне хьстьн, wәки әм бьбьнә аwазәки бәред дәрәмәта пешьнә[†] ә’фьринед Wи[+].


Бьбьһен у бьqәдиньн

19Заньбьн[*] , хушк-бьрайед мьнә дәлал, бьра һәр мәрьв бьһистьнеда сәрхwә бә, ле хәбәрдан у һерск’әтьнеда гьран бә,[+] 20чьмки һерса мерьв һәqийа Хwәде найнә сери[*] . 21Ләма һ’әму мьр’дар’ийе у һәр хьрабийе жь хwә дур хьн, бь мьлуктийе wе хәбәра нава wәда чанди qәбул кьн, йа кӧ дькарә р’ӧһ’е wә хьлаз кә[+].

22Хәбәре бьqәдиньн, нә кӧ т’әне бьбьһен у ӧса хwә бьхапиньн[+]. 23Һәгәр йәк хәбәре т’әне дьбьһе у наqәдинә, әw мина wи мәрьви йә, йе кӧ нәйнькеда р’әнг-р’уйе хwә дьньһер’ә. 24Хwә дьбинә, дәрбаз дьбә дьчә у зу бир дькә, кӧ әw йәки чаwа бу. 25Ле әwе кӧ ч’ә’ве хwә жь qануна к’амьлә кӧ аза дькә набьр’ә у нава wеда дьминә, дьбьһе бир накә, ле дьqәдинә, әw wан кьрьнед хwәда хwәзьли йә[+].

26Һәгәр йәк хwә хwәденас һ’әсаб дькә у зьмане хwә нькарә, әw хwәха хwә дьхапинә, хwәденасийа wи п’уч’ ә[+]. 27Ль бәр Бав Хwәдейе мә хwәденасийа р’аст у беqӧсур әв ә: Тә’ли-тәнгийада дәст бавежьнә сеwийа[†] у жьнәбийа у һ’әвза хwә жи жь ләк’ед дьне бькә[+].

### 2


Фьрqийе нәкьнә нава мәрьва

1Хушк-бьрайед мьн! Һун кӧ баwәрмәндед Хӧдане мә Иса Мәсиһе хwәйир’умәт ьн, фьрqийе нәкьнә нава мәрьва[+]. 2Мәсәлә, гава йәки гӧстила зер’ т’ьлийеда у к’ьнщед р’әwш wәргьрти бе щьвина[†] wә, ӧса жи йәки бәләнгаз бь к’ьнщед п’ьзьнива бе 3у һун дина хwә бьдьнә йе хwәйе к’ьнщед р’әwш у бежьне: «К’әрәм кә ве жоре р’уне», ле йе бәләнгазр’а бежьн: «Сәр п’ийа бьсәкьнә» йан жи «ве жере р’уне», 4гәло һун нава хwәда фьрqийе данайньн у набьнә һ’акьмед фькьред хьраб?

5Бьбьһен хушк-бьрайед мьнә дәлал! Нә Хwәде бәләнгазед ве дьне бьжартьн, wәки бь баwәрийе дәwләти бьн у wаред wе П’адшатийе бьн, к’ижан кӧ Хwәде wанр’а соз дайә, йед кӧ Wи һ’ьз дькьн[+]? 6Ле һун бәләнгаза беһӧрмәт дькьн! Чьма әw йед дәwләти ниньн, кӧ зоре ль wә дькьн у wә к’аши бәр диwане дькьн? 7Чьма әw ниньн, йед кӧ wи наве qәнщ беһӧрмәт дькьн, к’ижан сәр wә йә?

8Һәгәр һун qануна П’адшатийе бьqәдиньн, ль гора ньвисара кӧ дьбежә: «Һәвале хwә wәкә хwә һ’ьз бькә»[*] , һун qәнщ дькьн[+]. 9Ле һәгәр һун фьрqийе дькьн, гӧна дькьн у һьндава Qанунеда дьбьнә йәки гӧнәк’ар[†][+]. 10Әwе кӧ т’әмамийа Qануне хwәй дькә, ле тьштәки же бәр’дьдә, әw дьбә дәйндаре т’әмамийа Qануне[+]. 11Чьмки Әwе кӧ гот: «Зьнийе нәкә»[*] ӧса жи гот: «Нәкӧжә»[*] . Аwа һәгәр зьнийе нәки, ле бькӧжи, диса Qануне дьт’әр’ьбини[+]. 12Хәбәрдан у кьрьнед хwәда ӧса бьн, чаwа йед диwана wане бь wе qануне бьбә, йа кӧ азайийе дьдә[+]. 13Чьмки бе р’ә’м wе диwана бер’ә’ма бьбә, ле р’ә’м ль бәр диwане р’успи дькә[*][+] .


Баwәри у кьрьн

14Чь фәйдә хушк-бьрайед мьн, һәгәр йәк бежә кӧ баwәрийа wи һәйә, ле кьред wи т’ӧнәбьн? Гәло әва баwәрийа дькарә wи хьлаз кә? 15Мәсәлә, һәгәр бьрак йан хушкәк сьт’ар ле т’ӧнәбә йан һ’әwще нане р’оже бә, 16жь wә йәк wанр’а бежә: «Бь хер у сьламәт һәр’ьн, гәрм у т’ер бьн», ле тьштед кӧ әw һ’әwщә бьн нәдә wан, чь фәйдә[+]? 17Ӧса жи баwәри, һәгәр кьред wе т’ӧнәбьн, бь т’әне мьри йә.

18Ле йәке бежә: «Баwәрийа тә һәйә, кьред мьн һәнә». Ле әзе бежьм: К’а баwәрийа хwә бе кьрьна нишани мьн кә, әзе жи баwәрийе бь кьрьнед хwәва нишани тә кьм[+]. 19Тӧ баwәр дьки, кӧ Хwәде йәк ә. Qәнщ ә! щьн[†] жи баwәр дькьн у дьбьздьн[+]. 20Ле тӧ дьхwази әв йәк бе избаткьрьне, мәрьве беһ’ьш, wәки баwәри бейи кьра мьри йә? 21Нә Бьраһиме[†] баве мә бь кьра р’аст һатә һ’әсабе, гава кӧр’е хwә Исһаq[†] дани сәр горигәһе[†], кӧ бькә qӧрбан[†]?[*][+] 22Тӧ дьбини кӧ баwәрийе т’әви кьред wи йа хwә кьр у бь wан кьра баwәри к’амьл бу[+]? 23У готьна ньвисаре һатә сери, кӧ дьбежә: «Бьраһим Хwәде баwәр кьр у әw жер’а р’асти һатә һ’әсабе»[*] у досте Хwәде һатә готьне[*][+] . 24Һун дьбиньн кӧ мәрьв бь кьра р’аст те һ’әсабе, нә кӧ т’әне бь баwәрийе?

25Нә ӧса жи Р’әхаба[†] ч’ә’вдәр[†] бь кьра р’аст һатә һ’әсабе, гава щә’сус qәбул кьрьн у әw р’екә дьнва вәр’екьрьн?[*] 26Аwа чаwа qальб бе р’ӧһ’ мьри йә, ӧса жи баwәри бейи кьра мьри йә.

### 3


Зьман

1Бьра гәләк жь wә, бьрайед мьн нәбьнә дәрсдар, чьмки һун заньн диwане сәр мә дәрсдара һе гьран бә[+]. 2Бәле әм һ’әму жи гәләки шашийа дькьн. Һәгәр йәк хәбәрданеда т’ӧ шашийе накә, әw йәки к’амьл ә, кӧ дькарә т’әмамийа qальбе хwә зәфт кә[+]. 3Әм гәме давежьнә дәве һәспе, wәки әw бе зәфте, кӧ әм сәрwертийе т’әмамийа һәспе пева бькьн[+]. 4Әм биньн сәр гәмийе жи. Әw чьqаси мәзьн ьн у жь бәр байе qайим тенә ажотьне, ле бь чәрхәкә гәләки бьч’ук тенә сәрwертикьрьне, дьле гәмиван[†] к’ийалида кӧ бьхwазә. 5Ӧса жи зьман әндәмәки бьч’ук ә, ле тьштед жь хwә мәстьр дьбежә. Дина хwә бьдьнә пьрискә агьр, чь дарьстанәкә мәзьн дькарә бьшәwьтинә! 6Зьман жи агьрәк ә, дьнйакә зӧлмк’ар ә нава әндәмед мәда. Әw т’әмамийа qальбе мә дьһ’әр’ьминә, агьр дәwра жийина мерьв дьхә у әw хwәха жь алава агьре доже пегьрти йә[+]. 7Һәр щур’ә р’ә’wьр, тәйрәдә, шульки у һ’әйwанед бә’ре тенә зәфте у зәфти мерьв дьбьн, 8ле т’ӧ qул-бәндә зьмен нькарә. Әw зӧлмк’арәки беар ә, жә’ра мә’рава дагьрти йә[+]. 9Әм бь wи шькьрийе дьдьнә Хӧдан у Бав, бь wи жи ньфьр’а мерьв дькьн, йед кӧ дьлqе Хwәдеда һатьнә хӧльqандьне[+]. 10Һәма жь wи дәви жи дӧа у ньфьр’ дәртен. Хушк-бьрайед мьн, әв йәк нә щайиз ә кӧ аһа бә. 11Гәло жь ч’ә’вканике ава хwәш у тә’л дьдә дәр? 12Гәло дьбә хушк-бьрайед мьн, wәки дара һежире бәре зәйт’уне бьдә, йан жи к’ола тьрийе һежире? Нә жи жь шор’айийе ава хwәш дәрте?


Сәрwахтийа дьнйайе у сәрwахтийа ә’змен

13Нава wәда к’и сәрwахт у аqьл ә? Бьра әw бь п’әргалийа хwәйә qәнщ, кьред хwә бь мьлуктийа сәрwахтийе бьдә к’ьфше[+]. 14Ле һәгәр дьле wәда һ’әвсудийа хьраб у ч’ә’внәбари һәнә, к’ӧбар нәбьн у р’астийе дәрәw дәрнәхьн. 15Әва «сәрwахтийа» нә дайина жорьн ә, ле жь дьне йә, йа мәрьвайи йә у жь щьна йә[+]. 16Чьмки ль к’идәре һ’әвсуди у ч’ә’внәбари һәнә, ль wьр бет’әрбәти у һәр кьрьнед хьраб жи һәнә. 17Ле сәрwахтийа жорьн, бәре пешьн паqьж ә, паше ә’дьл ә, мьлук у бәрбьһер ә, бь р’ә’ме у бәред qәнщийева т’ьжи йә, бе т’агер[†] у бе һ’ьләк’ари йә. 18У бәре һәqийе жь алийе йе кӧ бь ә’дьлайийе дьчинә те чьнине[*][+] .

### 4


Йаре дьне, нәйаре Хwәде

1Жь к’ӧ нә әw шәр’ у дә’wе нава wәда? Нә жь тәмед wә нә, кӧ нава дьле wәда шәр’е хwә дькьн[+]? 2Ч’ә’ве wә ль тьшта йә, ле нак’әвә дәсте wә, дькӧжьн у ч’ә’внәбарийе дькьн, ле нькарьн бьгьһижьнә мәрәме хwә, һьнге һун һәвр’а дьк’әвьнә һ’ӧщәте у шәр’ дькьн[*] . Һун дәст нахьн, чьмки һун һиви жь Хwәде накьн. 3У гава һиви дькьн, настиньн, чьмки сәр нета хьрабийе һиви дькьн, wәки к’ефед дьле хwә дәрбаз кьн[+]. 4Беә’сьлно! Һун ньзаньн к’е ве дьне һ’ьз дькә, әw нәйартийе ль Хwәде дькә? Аwа к’и дьхwазә бьбә йаре дьне, әw хwә дькә нәйаре Хwәде[+]. 5Йан т’әхмина wә бадиһәwа[†] ньвисар дьбежә, кӧ Хwәде дәмана wи р’ӧһ’е бәр мәда йә?[*][+] 6Ле бәле әw һе к’әрәме[†] дьдә мә. Ләма ньвисар дьбежә:

«Хwәде мьqабьли к’ӧбар-бабаха йә,
ле к’әрәме дьдә шкәстийа»[*][+] .

7Аwа бәр Хwәде шкәсти бьн. Мьqабьли мирещьн[†] бьсәкьньн у әwе жь wә бьр’әвә[+]. 8Хwә ль Хwәде бьгьрьн, Хwәде жи wе Хwә ль wә бьгьрә. Дәстед хwә бьшон, гӧнәк’арно, дьле хwә паqьж кьн, дӧдьлино[+]. 9Бьнә’льн, шин у гьри бьн, бьра к’әне wә бьбә шин у әшqа wә жи к’әдәр. 10Ль бәр Хӧдан хwә бьшкеньн у Әwе wә бьльнд кә.


Хәйба бьре хwә нәкә

11Хәйба һәвдӧ нәкьн хушк-бьрано. К’и хәйба бьре хwә дькә, йан лома бьре хwә дькә, әw хәйба Qануне дькә у лома Qануне дькә. Ле һәгәр тӧ лома Qануне дьки, иди тӧ Qануне наqәдини, ле һ’акьме wе йи[+]. 12Т’әне Qанундарәк у Һ’акьмәк һәйә, кӧ дькарә һьн хьлаз кә у һьн жи ӧнда кә. Ле тӧ к’и йи кӧ лома һәвале хwә дьки[+]?


Һ’әвза хwә жь к’ӧбарийе бькьн

13Ньһа һун гӧһдар бьн, йед кӧ дьбежьн: «Иро йан сьбе әме һәр’ьнә фьлан бажари у ль wе дәре саләке бьминьн, т’ӧщарәтийе[†] бькьн у qазьнщ кьн». 14Һун ньзаньн wе сьбе чь бе сәре wә. Ә’мьре wә чь йә? Һун мина мьже нә, һәw дьньһер’и һәйә, һәw дьньһер’и т’ӧнә.[*][+] 15Гәрәке һун аһа бежьн: «Һәгәр Хӧдан бьхwазә, әме бьжин у фьлан йан беван тьшти бькьн»[+]. 16Ле һун бь к’ӧбар-бабахийа хwә дьфьр’ьн. Һәр п’әйдайинәкә аһа хьраби йә. 17Аwа әwе кӧ занә qәнщийе бькә у накә, әw жер’а гӧнә йә[+].

### 5


Бона дәwләтийа

1Ньһа һун бьбьһен, дәwләтино! Бьгьрин у шине бькьн бона wе бәләнгазийа кӧ wе бе сәре wә[+]. 2Һәбука[†] wә р’ьзи йә, к’ьнщед wә жи бунә хӧре бьзузе.[*][+] 3Зер’ у зиве wә зәнг гьртьн ә у зәнга wане бьбә шә’де мьqабьли wә у мина алава егьр гоште wә һ’уфи хwә кә. Wә бона р’ожед ахьрийе хьзнә хwәр’а т’оп кьр![+] 4Wә әw һәqед п’алед кӧ ә’рде wә дьдьрутьн нәдане. Ва йә әw һәq дькьнә зарин. Шькийате wан п’ала гьһиштийә гӧһе Хӧдане Зор[*][+] . 5Wә ль сәр дьне ч’ә’ве хwә тьштәкида нәһьштийә, ль гора дьле хwә хwарийә-вәхwарийә, чаwа к’озикьри[†], бона р’ожа сәржекьрьне. 6Wә әw мәрьвед р’аст ломәк’ар кьрьн у кӧштьн, к’ижан кӧ мьqабьли wә р’анәбун.


Сәбьр у дӧа

7Аwа хушк-бьрано, сәбьр кьн һ’әта һатьна Хӧдан. Дина хwә бьдьне, щотк’ар һивийа бәре ә’рдейи бь qимәт ә, бона wе йәке сәбьр дькә һ’әта барана пешьн у пашьн ледә[+]. 8Һун жи сәбьр кьн, гӧмана хwә ӧнда нәкьн, чьмки һатьна Хӧдан незик ә[+]. 9Бина хwә жь һәвдӧ тәнг нәкьн хушк-бьрано, кӧ диwана wә нәбә. Ва йә һ’акьм пьшт дери сәкьни йә[+].

10Хушк-бьрано, алийе тә’ли-тәнгийа у сәбьреда ч’ә’в бьдьнә wан п’ехәмбәра, йед кӧ бь наве Хӧдан хәбәр данә[+]. 11Бәле әм хwәзийа хwә ль йед сәбьр дькьн тиньн. Wә бона сәбьра Ибо бьһистийә у wә дит, Хӧдан ахьрийа wи чаwа хер кьр, чьмки Хӧдан гәләки исаф[†] у р’ә’м ә![*][+]

12Бәри һәр тьшти хушк-бьрайед мьн, сонд нәхwьн, нә бь ә’змен, нә бь ә’рде, нә жи сондәкә майин. Бьра «Бәле»-йа wә бәле бә, «На»-йа wә на бә, wәки һун диwане сәр хwәда нәйньн[*][+] .

13Һәгәр йәк жь wә тә’ли-тәнгийеда йә, бьра дӧа бькә. Һәгәр йәк ша йә, бьра әшqи Хwәде бьстьре[+]. 14Һәгәр йәк жь wә нәхwәш ә, бьра гази бәрпьрсийаред щьвине кә, сәр wида бьра дӧа бькьн, бь наве Хӧдан бь р’ун р’ун кьн[*][+] . 15У дӧайе бь баwәрийе wе йе нәхwәш qәнщ кә у Хӧдан wе wи р’акә сәр п’ийа. У һәгәр гӧнәк жи кьрьбә, wе wи бе бахшандьне. 16Ләма бәр һәв гӧнед хwә бьдьнә р’уйе хwә у бона һәв дӧа бькьн, wәки һун qәнщ бьн. Дӧайе йе р’аст гәләки qәwат ә у һ’ӧкӧм дькә[+]. 17Елйас[†] хут мәрьвәки мина мә бу, бь дьл у щан дӧа кьр, кӧ баран нәбарә у се сал у нива сәр ә’рде баран нәбари[*][+] . 18У паше диса дӧа кьр, жь ә’змен баран бари у ә’рде бәре хwә да.

19Гәли хушк-бьрайед мьн! Һәгәр йәк жь wә жь р’ийа р’астийе бьк’әвә у йәки дьн wи вәгәр’инә,[+] 20бьра әw заньбә йе кӧ гӧнәк’ар жь р’ийа wийә хальфи[†] вәдьгәр’инә, әw р’ӧһ’әки жь мьрьне хьлаз дькә у гәләк гӧна р’әсит дькә[*][+].

## ПӘТРУС I

### ПӘТРУС I

ПӘТРУС I


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


НӘ’МА ПӘТРУСӘ ПЕШЬН


Пешготьн

Пәтрусе шанди бь ве нә’ма хwәйә пешьн бәрбьр’и щьмә’та Хwәдейә бьжарти дьбә, аwа готи wан баwәрмәнда, йед кӧ бәлайи бакӧра Асйа Бьч’ук бьбун, кӧ пенщ qәза дьк’әтьнә нава wе, бь һ’әсабе иройин Т’ьркйайеда нә. Һ’имед щьвинед ван qәза һьнәк бь худана Паwлос, һьнәк жи бь йа һәвал-хәбатед wи һатьбунә авитьне. Ль гора шә’дәтийа щьвина сәдсалийа дӧдада Пәтрус әва нә’ма Р’омайеда, бь навәки сӧр’ аwа готи «Бабилонеда» (5:13), бәри кӧштьна хwә сала 65-да ньвисийә, гава мәсиһи жь дәст Нероне Qәйсәре Императорийа Р’омайе дьһатьнә зерандьне.

Мәрәме ве нә’ме әw ә, кӧ дьл бьдә бәр wан хwәндәвана, к’ижан кӧ баwәрийа хwә Иса тиньн у нава тәнгаси у зерандьнада нә. Хӧдане нә’ме ве ньвисареда нәхше Иса дьдә к’ьфше кӧ чаwа щәфе Wи, мьрьн, р’абун у созе һатьна Wи wан баwәрмәндар’а гӧманәкә мәзьн пешда тинә. Бь ве дитьне гәрәке баwәрмәндед р’аст жи нава щәфада тәйах кьн, чьмки әва йәка дьдә к’ьфше, кӧ әw р’аст баwәрийеда п’ега Исада дьчьн. У әwед кӧ wе тәйах кьн, гава Иса Мәсиһ диса ә’йан бә, Әwе wан хәлат кә.

Ӧса жи хӧдане ве нә’ме һиви жь хwәндәвана дькә, кӧ әw һәр т’ьм һ’ьшйар у һазьр бьн, нава жийина пирозийеда, һ’ьзкьрьна wанә һьндава һәвда дӧр’ути нибә у бьбьнә п’арьстгәһед сах, ль сәр wи р’ьк’ьне наве Мәсиһ чекьри.

Пешготьн (1:1-2)
Биранина кьред Хwәдейә бона хьлазбуне (1:3-12)
Ширәтед баwәрмәндар’а, кӧ бь жийина пироз бьжин (1:13–2:10)
Борщед баwәрмәнда дәма щәфа у тә’ли-тәнгийада (2:11–4:19)
Хwәденасийа мьлук у хьзмәтк’арийа wан (5:1-11)
Пашготьн (5:12-14)

### 1


Сьлавкьрьн

1Жь Пәтрус[†], Шандийе Иса Мәсиһ,

щьмә’та Хwәдейә бьжартир’а, йа кӧ ль wәлатед Понтосе, Галатйайе, Кәпәдокйайе, Асйайе у Битенйайеда хәриб бәлабуйи йә[+]. 2Һун ль гора wе qьрара Бав[†] Хwәдейә пешда һатьнә бьжартьне у бь Р’ӧһ’е Пироз бӧһӧрти-жьбарә дьбьн, wәки гӧһдарийа Иса Мәсиһ бькьн у бь хуна Wийә р’ети бенә паqьжкьрьне:

Дә бьра к’әрәм[†] у ә’дьлайи һе ль wә зедә бә[+].


Р’азибун бона гӧмана сахийе

3Шькьр жь Хwәдер’а, Баве Хӧдане[†] мә Иса Мәсиһ, кӧ жь р’ә’ма Хwәйә п’ьр’, щарәкә дьн әм дьне хьстьн, бь р’абуна Иса Мәсиһә жь мьрийа, wәки бьбьнә хwәйе гӧмана сах[+] 4у wан соз-qьраред нәбәталә нәр’ьзи у нәч’ьлмьси wар бьн. Әвана ль ә’змана wәр’а хwәйкьри нә[+]. 5У qәwата Хwәде пе баwәрийа[†] wә, wә хwәй дькә, бона wе хьлазбуна[†] һазьркьри, йа кӧ ахьрийа зәменда wе хӧйа бә[+].

6Һун бь wе ша дьбьн, р’аст ә ньһа жи ӧса дьqәwьмә кӧ һун һьнәки мә’дәкьри нә, жь дәст щур’ә-щур’ә щер’ьбандьна[†][+]. 7Әв йәк дьбә сәбәб, wәки хальсийа баwәрийа wә һе бь qимәт к’ьфш бә, нә кӧ әw зер’е кӧ нава егьрда те щер’ьбандьне ле диса ӧнда дьбә у бь ви аwайи әw баwәрийа wә wе һежайи пәсьн, р’умәт у qәдьр бә, wәхте хӧйабуна Иса Мәсиһ[+]. 8Wә Әw нәдитийә, ле һун Wи һ’ьз дькьн, ньһа жи набиньн, ле баwәрийа хwә Wи тиньн у ша нә бь wе әшqа мәзьнә хwәйир’умәт, кӧ бь зара[†] найе готьне[+]. 9Чьмки һун хьлазкьрьна[†] р’ӧһ’е хwә дьстиньн, кӧ мәрәме баwәрийа wә йә.

10Бона ве хьлазбуне п’ехәмбәр ле гәр’ийан у к’әтьбунә бьн ә’нәна у бона wе к’әрәма[†] кӧ wе wәр’а бьбуйа п’ехәмбәрти[†] кьрьн[+]. 11Р’ӧһ’е Мәсиһи нава wанда һе пешда ль бәр wан вәдькьр, кӧ Мәсиһе щәфе бьк’ьшинә у пәйр’а бьк’әвә р’умәта Хwә. У wан дькьр кӧ бьзаньбьн к’а бона к’әнге у зәманәки чаwада әв йәке бьqәwьмьн[+]. 12Ль бәр wан вәбу, wәки әw нә кӧ бона хwә, ле бона wә хәбьтин, гава әw тьштед ньһа wәр’а бь дәсте wан һатьнә готьне, йед кӧ Мьзгини wәр’а даннасин кьрьн, бь Р’ӧһ’е Пирози[†] кӧ жь ә’змен һатә шандьне. Мьлйак’әт[†] жи дәмана wан тьштада нә, кӧ һәма бьбиньн[+].


Һ’ьшйар у пироз[†] бьн

13Бона wе йәке һун фькьред хwәда пьштгьредайи у һ’ьшйар бьн, т’ам гӧмана хwә бьдьнә сәр wе к’әрәме, йа кӧ wе wәр’а бе дайине, wәхте хӧйабуна Иса Мәсиһ[+]. 14Мина зар’ед гӧһдар бьн, нәбьнә мина wи wәхте дьлхwәстьнед хwәйә нәзанийа хwәда[+]. 15Ле мина wи Пирозе кӧ гази wә кьр, һун жи пироз бьн нава һ’әму р’абун-р’уньштьна хwәда[+]. 16Чаwа ньвисар ә: «Пироз бьн, чьмки Әзи пироз ьм»[*][+] .

17Һәгәр һун Wир’а Баво дьбежьн, Йе кӧ бе фьрqи диwана һәр кәси wәкә ә’мәлед wи дькә, кӧ ӧса йә ви wәхте хәриб-фьрарийа хwәйә ве дьне бь хофа Хwәде дәрбаз кьн[+]. 18Чьмки һун заньн wәки һун жь р’аw-р’ьзьмед[†] кал-бавайә бекер, пе wан тьштед кӧ ӧнда дьбьн, аwа готи зер’а йан зива нәһатьнә к’ьр’ине,[+] 19ле пе хуна Мәсиһә qимәт-гьран, кӧ әw чаwа бәрхәки беqӧсур у беләк’ә бу. 20Әw һе бәри дәстпебуна дьнйайе к’ьфшкьри бу, ле ван ахьрийада бона wә ә’йан бу[+]. 21Бь Wи wә баwәрийа хwә Wи Хwәдейи ани, Йе кӧ Әw жь нава мьрийа р’акьр у р’умәт да Wи, ләма баwәри у гӧмана wә сәр Хwәде йә. 22Аwа wә гӧһдарийа р’астийе кьр у бь ви аwайи хwә паqьж кьр, кӧ һ’ьзкьрьна wә һьндава хушк-бьрада бе һ’ьләк’ари бә, ньһа бь дьле сах һәвдӧ qайим һ’ьз бькьн[+]. 23Һун нә кӧ жь һавене п’уч’ диса дьне к’әтьнә, ле жь йе нәп’уч’, жь хәбәра Хwәдейә хwәйиә’мьрә һ’әта-һ’әтайе[+]. 24Чьмки

«Һ’әму мәрьв[†] мина гиһе нә
у т’әмамийа р’әwша wан мина гӧле гиһе.
Гиһа һ’ьшк дьбә у гӧлед wе же дьwарьн,
25ле хәбәра Хӧдан һ’әта-һ’әтайе дьминә».[*]

Әв әw хәбәр ә, кӧ бь Мьзгинийе wәр’а һатә дайине[+].

### 2


Кәвьре сах у мьләте пироз

1Дә һәр щур’ә хьрабийе, һ’ьләк’арийе, дӧр’утийе, һ’әвсудийе у бӧхданбежийе жь п’еша хwә даwшиньн[+]. 2Мина дәргушед ль бәр бьстен, һ’әйра шире сьпийи р’ӧһ’анида бьн, кӧ һун бь wи хьлазбунер’а мәзьн бьн[+]. 3Чьмки ньвисар ә: Wә «тә’ма ширьнайийа Хӧдан һьлдайә»[*][+] . 4Хwә ль Wи бьгьрьн, Wи кәвьре сахи кӧ жь мәрьва т’әхсиркьри йә, ле жь Хwәдеда бьжарти у хwәйиqәдьр ә[+]. 5Һун жи мина кәвьред сах, п’арьстгәһәкә р’ӧһ’ани wәрьнә чекьрьне, чаwа к’аһинед[†] пироз qӧрбанед[†] р’ӧһ’анийә ль Хwәде хwәш бь Иса Мәсиһ бьдьн[+]. 6Чьмки к’ьтебеда ньвисар ә:

«Ва Әз Сийонеда[†] кәвьрәки жьбарәйи у хwәйиqәдьр чаwа кәвьре ә’нишке[†] датиньм
у к’и баwәрийа хwә Wи бинә, т’ӧ щар wе шәрми нәминә»[*][+] .

7Аwа әw кәвьр бона wә баwәрмәнда хwәйир’умәт ә, ле бона нәбаwәра:

«Әw кәвьре кӧ һоста т’әхсир кьр, Әw бу сәре ә’нишке»[*] ,[+]
8«Кәвьре кӧ мәрьв сәрда дьльк’ӧмьн
у зьнаре кӧ же һол дьбьн»[*] .

Әw дьльк’ӧмьн, чьмки гӧһдарийа хәбәре накьн у чаwа wе йәкер’а жи к’ьфшкьри нә[+].

9Ле һун qәбиләкә жьбарә нә, к’аһинед п’адшатийе, мьләте бӧһӧрти, щьмә’та Хwәде, wәки к’әрәмәтед[*] Wи бькьнә дәнги, Йе кӧ һун жь тә’ристанийе гази р’онайа хwәйә һ’ӧжмәк’ар кьрьнә[*][+] . 10Wәхтәке һун нә т’ӧ щьмә’т бун, ле ньһа бунә щьмә’та Хwәде, һунә бе р’ә’ма Хwәде бун, ле ньһа wә р’ә’м дитийә[*][+] .


Хӧламед Хwәде

11Дәлално! Әз һиви жь wә дькьм, чаwа мәрьвед фьрари у хәрибә ве дьне, һ’әвза хwә жь дьлһавьжийед бәдәне бькьн, кӧ мьqабьли р’ӧһ’е wә шәр’ дькьн[+]. 12Нава п’утп’арьстада[†] һун хwә ӧса п’әргал хwәй кьн, wәки чь тьштида жи wә р’әзил бькьн чаwа хьраб, кьред wәйә qәнщ бьбиньн у шькьрийе бьдьнә Хwәде, wе Р’ожа кӧ сәрики бьдә дьне[+].

13Гӧр’а һәр сәрwертийед мәрьвайеда бьн, бона хатьре Хӧдан, гӧр’а п’адшеда бьн, чаwа сәрwере һәри бьльнд,[+] 14ӧса жи гӧр’а wәлийада[†] бьн, кӧ жь алийе п’адшеда шанди[†] нә, wәки щәзайе бьдьнә нәһәqа у пәсьн жи бьдьнә qәнща[+]. 15Чьмки әв ә qьрара Хwәде, кӧ һун бь qәнщикьрьне дәнге мәрьвед беһ’ьшә нәзан бьдьнә бьр’ине. 16Мина мәрьвед аза бьжин. Бьра азайийа wә нәбә хелийа хьрабикьрьне, ле бьжин чаwа хӧламед Хwәде[+]. 17Qәдьре һ’әмуйа бьгьрьн хушк-бьра һ’ьз бькьн, жь Хwәде бьтьрсьн, qәдьре п’адше бьгьрьн[+].


Һун жи р’ийа Мәсиһә щәфада һәр’ьн

18Хӧламно, бь хофк’ешикә мәзьн гӧр’а ахайед хwәда бьн, нә кӧ т’әне гӧр’а йед qәнщ у бәрбьһерада бьн, ле гӧр’а зӧлмк’арада жи[+]. 19Чьмки әва бәхтәwарик ә, һәгәр йәк бона хатьре Хwәде щики һәqи-нәһәq зәлулийе дьк’ьшинә у сәбьр дькә[+]. 20Ле чь фәйдә һәгәр һун бона гӧнәкьрьне бенә ледане у тәйах кьн? Ле һәгәр һун бона qәнщикьрьне щәфе бьбиньн у тәйах кьн, һун ль бәр Хwәде бәхтәwар ьн. 21Бәле һун ве йәкер’а һатьнә газикьрьне, чьмки Мәсиһ хwәха жи бона wә щәфа к’ьшанд у нәхшәк wәр’а һьшт, wәки һун п’егәһа Wида һәр’ьн[+]. 22Әwи гӧнә нәкьр у заре Wида һ’ьләк’ари т’ӧнәбу[*] . 23Гава дьһатә р’әзилкьрьне, жь бәрва кәс р’әзил нәдькьр, гава щәфа дьк’ьшанд, гәф ль кәсәки нәдьхwар, ле Хwә спартьбу һ’акьме сәр р’астийе[*][+] . 24Әwи гӧнед мә бәдәна Хwәда р’акьрьнә сәр дар, wәки әм һьндава гӧнада мьри[*] бьн у бона һәqийе бьжин: Бь дәхмед Wи һун qәнщ бун[*][+] . 25Чьмки һун мина пәзед хальфи[†] бун, ле ньһа һун ль Шьван у Сә’вийе р’ӧһ’е хwә вәгәр’ийанә[+].

### 3


Т’әмийа бона жьн у мер

1Ӧса жи к’ӧлфәтно[†], гӧр’а мере хwәда бьн, wәки жь wан һьнәк жи, һәгәр гӧһдарийа хәбәре накьн, бь п’әргалийа жьнед хwә, бе готьн жи бенә сәр баwәрийе[*][+] 2гава п’әргалийа wәйә хофә у навә-намус бьбиньн. 3Бьра хәмьла wә дәрвава бь гӧливәгьртьне у т’ор’ед зер’а, йан жи бь к’ьнща нибә[*] , 4ле йа мәрьве һьндӧр’е дьлда, р’ӧһ’әки мьлук у гьранә бәдәwәтийа нәбәтал ә, кӧ ль бәр Хwәде п’ьр’ бь qимәт ә[+]. 5Чьмки бәре бь ви тьһәри к’ӧлфәтед пирозә кӧ гӧмана хwә данибунә сәр Хwәде, хwә дьхәмьландьн, хәмьла wан әw бу кӧ гӧр’а мере хwә бькьрана, 6мина Сәрайе кӧ гӧр’а Бьраһимда[†] бу у дьготә wи: «Хwәйе мьн». Иди һун qизед wе дейе нә, һәгәр һун хwә ль qәнщийе дьгьрьн у жь т’ӧ тьшти натьрсьн[+].

7Ӧса жи мерно, бь фә’мдарийе ә’мьре хwә т’әви жьнед хwә дәрбаз кьн, чаwа qьсьме сьст qәдьре wан бьгьрьн, ӧса жи чаwа һәвалwаре wе жийина кӧ һуне п’ешк’еш[†] бьстиньн, wәки т’ӧ тьшт нәбьнә байисе дӧайед wә[*][+] .


Щәфе бона р’астикьрьне бьк’ьшиньн

8Һәйнәсәр һ’әму жи сәр нетәке бьн, сәр һәв шәwат бьн, һәв һ’ьз бькьн, р’ә’м у шкәсти бьн[+]. 9Жь бәр хьрабийева хьрабийе нәкьн, йан жь бәр беһӧрмәткьрьнева беһӧрмәткьрьне, ле жь бәр ванва дӧа-дьрозга ль wан бькьн, чьмки һун ве йәкер’а һатьнә газикьрьне, wәки дӧа-дьрозге создайи сәр wәда бе[+]. 10Чьмки ньвисар ә:

«К’и жийине бәгәм дькә
у дьхwазә р’ожед хwәш бьбинә,
бьра зьмане хwә жь хьрабийе хwәй кә
у заре хwә жи жь һ’ьләк’арийе.
11Бьра жь хьрабийе вәгәр’ә, qәнщийе бькә
у ә’дьлайийе бьгәр’ә, ль пәй wе һәр’ә.
12Чьмки ч’ә’ве Хӧдан ль сәр р’аста йә
у гӧһе Wи сәр дӧайе wан ә,
ле Хӧдан мьqабьли wан ә, йед кӧ хьрабийе дькьн».[*][+]

13К’и wе хьрабийе ль wә бькә, һәгәр һун дәмана qәнщикьрьнеда бьн? 14Ле һәгәр һун бона р’астикьрьне щәфе жи бьбиньн, һунә хwәзьли нә! Иди жь мәрьва нәтьрсьн у хwә ӧнда нәкьн[*][+] . 15Ле бәле Мәсиһ чаwа Хӧдане пироз дьле хwәда бьльнд бьгьрьн. Һәр гав һазьр бьн, щаба wан һ’әмуйа бьдьн, йед кӧ бона wе гӧмана нава wәда дьпьрсьн. Ле wе йәке бь хоф у мьлуктийе бькьн[*] ,[+] 16хwәйе исафа[†] р’ьһ’әт бьн, wәки, гава һун бенә р’әзилкьрьне, йед кӧ п’әргалийа wәйә qәнщә т’әви Мәсиһ беһӧрмәт дькьн, шәрми бьн[+]. 17Һе qәнщ ә, һәгәр qьрара Хwәде йә, әм бона qәнщийе щәфе бьк’ьшиньн, нә кӧ бона хьрабийе[+]. 18Чьмки Мәсиһ щарәке бона һәр т’ьм бона гӧна щәфа к’ьшанд[*] , Йе һәq бона нәһәqа, wәки мә незики Хwәде кә. Әw алийе бәдәнида һатә кӧштьне, ле алийе р’ӧһ’анида жийинер’а һатә вәгәр’андьне[+]. 19Бь р’ӧһ’ани чу нава wан р’ӧһ’ед кәледа даннасин кьр,[+] 20йед кӧ wәхтәке нә гӧһдар бун, гава Хwәде бь думька дьреж сәбьр дькьр, wи зәмане Нӧһда[†], гава гәми дьһатә чекьрьне. Wеда һьндьк, аwа готи һ’әйшт нәфс «нава аведа» хьлаз бун[*] . 21Әw ав сурәте ньхӧмандьне[†] бу, к’ижан ньһа wә хьлаз дькә. Әw ньхӧмандьн нә кӧ wә жь qьлера бәдәне дьшо, ле жь исафа р’ьһ’әт шә’дәтик ә ль бәр Хwәде[*] . Әw йәк бь р’абуна Иса Мәсиһә жь мьрийа wә хьлаз дькә,[+] 22Йе кӧ чуйә ә’змен, ль мьле Хwәдейи р’асте йә у мьлйак’әт, һ’ӧкӧмәт у qӧдрәтед р’ӧһ’ани бьн гӧр’а Wида нә[+].

### 4

1Аwа Мәсиһ кӧ бона мә бәдәни щәфа к’ьшанд, һун жи бь wе нет-фькьре сильһ’кьри бьн. Чьмки йе бь бәдәни щәфа к’ьшанд, wи дәст жь гӧна к’ьшандийә,[+] 2wәки иди һ’әта мьрьна хwә, нә кӧ ль гора дьлһавьжийед хwәйә мәрьвайи бьжин, ле ль гора qьрара Хwәде[+]. 3Бәси wә йә, кӧ wә wәхте жийина хwәйә бьһӧрида ль гора хwәстьна п’утп’арьста[†] дәрбаз кьрийә, һун пәй һ’әрамийе[†], тәмхwәстьнед хьраб, пәй-вәхwарьне, куч’ьксантийе, сәрхwәшийе у п’утп’арьстийа к’ьрет к’әтьбун. 4Әw п’утп’арьст ә’щебмайи жи дьминьн, wәки һун т’әви авитийа wанә бенамуси набьн у наве хьраб ль пәй wә дьхьн[+]. 5Ле әwе ль бәр Wи щабдар бьн, Йе кӧ һазьр ә диwана мьри у зендийа бькә[+]. 6Бона ве йәке жи wан мьрийар’а Мьзгини һатә дайине, йед кӧ бь бәдәни мина мәрьва диwана wан һатә кьрьне, wәки бь р’ӧһ’ани бьжин мина Хwәде.


П’ешк’ешед Хwәдейә бона щьвине[†]

7Ахьрийа һәр тьшти незик буйә. Аwа сәрwахт у сәр хwә бьн, кӧ бькарьбьн дӧа бькьн[+]. 8Бәри һәр тьшти, һ’ьзкьрьна wә һьндава һәвда бь дьл у щан бә, чьмки һ’ьзкьрьн гәләк гӧна дьньхемә[+]. 9Һьндава һәвда меванһ’ьз бьн, бина хwә тәнг нәкьн[*][+] . 10Жь wә к’е чь п’ешк’еш стандийә, бь wе жи һәвр’а хьзмәтк’арийе бькьн, чаwа wәк’илед qәнщә к’әрәма Хwәде[+]. 11Һәгәр йәк хәбәр дьдә, бьра готьнед Хwәде хәбәр дә, һәгәр йәк хьзмәтк’арийе дькә, бьра бь wе qәwате бькә, кӧ Хwәде дайе, wәки һәр тьштида наве Хwәде бе бьльндкьрьне бь Иса Мәсиһ, р’умәт у qӧдрәт жь Wир’а һ’әта-һ’әтайе. Амин[†][+].


Щәфа у тә’ли-тәнгийед бона наве Иса Мәсиһ

12Дәлално! Жь wе алава тәнгасийе[†] ә’щебмайи нәминьн, кӧ бона щер’ьбандьне те сәре wә у нәфькьрьн кӧ әв чь бәла бу ль wә qәwьми[+]. 13Ле ша бьн, кӧ һун т’әви щәфед Мәсиһ дьбьн, wәки wи wәхте хӧйабуна р’умәта Wи һуне жь шабуне гәш бьн[+]. 14Һәгәр һун бона наве Мәсиһ бенә р’әзилкьрьне, һунә хwәзьли нә, кӧ ӧса йә Р’ӧһ’е хwәйир’умәт, Р’ӧһ’е Хwәде сәр wә данийә[*][+] . 15Бьра жь wә т’ӧ кәс щәфе нәк’ьшинә, чаwа меркӧж, йан дьз, йан зӧлмк’ар, йан жи т’әви шьхӧле хәлqе буйи. 16Ле һәгәр щәфе бьк’ьшинә чаwа мәсиһи[†], бьра шәрм нәкә, ле шькьрийе бьдә Хwәде бона ви нави, кӧ сәр wи йә[+]. 17Иди wәхт пер’а гьһиштийә, wәки диwан жь мала Хwәдеда дәстпебә у һәгәр пешда жь мәда дәстпедьбә, ле ахьрийа wане чаwа бә, йед кӧ гӧр’а wе Мьзгинийа жь Хwәде накьн[+]? 18Ньвисар ә:

«Һәгәр йе р’аст wе бь зорәке хьлаз бә,
иди һ’але нәп’ак у гӧнәк’ара[†] wе чаwа бә?»[*][+]

19Аwа йед кӧ ль гора qьрара Хwәде щәфе дьк’ьшиньн, бьра хwә ль qәнщийе бьгьрьн, р’ӧһ’е хwә бьсперьнә Ә’фьрандаре хwәйи амьн[+].

### 5


Бона кәре пәзе Хwәде

1Әз һиви жь бәрпьрсийаред нава wәда дькьм, әз хwәха жи чаwа бәрпьрсийар у шә’де щәфед Мәсиһ у һәвал-п’аре wе р’умәте мә, йа кӧ wе хӧйа бә[+]. 2Шьвантийе wи кәрийе пәзе Хwәдейи ль бәр хwә бькьн[*] , нә кӧ бе дьл, ле бь дьл у щан ӧса хwәй кьн, чаwа Хwәде дьхwазә, нә кӧ бона к’ара хwә, ле бь р’әзәдьли[*] ,[+] 3нә кӧ ль сәр йед кӧ п’ара wә к’әтьнә һ’ӧкӧм кьн, ле нәхше qәнщ нишани кери кьн[+]. 4У гава Сәрәкшьван ә’йан бә, һуне wе т’аще р’умәте бьстиньн, кӧ ч’ьрусийа wе ӧнда набә[+].

5Ӧса жи щаһьлно, гӧр’а мәзьнада бьн. У һун һ’әму жи, ль бәр һәв шкәсти бьн, хӧламтийе һәвдӧр’а бькьн, чьмки ньвисар ә:

«Хwәде мьqабьли к’ӧбар-бабаха йә,
ле к’әрәме дьдә шкәстийа»[*][+] .

6Бьн дәсте Хwәдейи зор та бьн, кӧ Әw wәхтда wә бьльнд кә[*] 7у һ’әму хәмед хwә бавежьнә сәр Wи, чьмки Әw бона wә хәм дькә[+].

8Сәрwахт бьн, һ’ьшйар бьминьн! Мирещьне[†] нәйаре wә мина шер мьр’ә-мьр’а wи йә, дьгәр’ә к’а к’е һ’уфи хwә кә[+]. 9Баwәрийеда һ’имгьрти мьqабьли wи бьсәкьньн, чьмки һун заньн кӧ хушк-бьред wә жи т’әмамийа дьнйайеда хут wан щәфа дьк’ьшиньн[+]. 10Ле Хwәдейе т’әмамийа к’әрәме, Йе кӧ пе Мәсиһ һун гази р’умәта хwәйә һ’әта-һ’әтайе кьрьнә, пәй һьнәк щәфа дитьнер’а, wе Хwәха wә к’амьл кә, бьшьдинә, qәwат кә, хwәйибьнгәһ кә[+]. 11Qӧдрәт жь wир’а һ’әта-һ’әтайе. Амин[+].


Сьлавед ахьрийе

12Мьн бь дәсте Силас[*] , чаwа бьраки амьн әз wи һ’әсаб дькьм, кьн wәр’а ньвиси, дьл дьдьмә wә у шә’дәтийе дьдьм, кӧ әв ә к’әрәма Хwәдейә р’аст. Веда һун qәwин бьсәкьньн[+]. 13Щьвина[†] Бабилонеда[†][*] ль wә сьлав дькә, йа кӧ т’әви wә һатийә бьжартьне, ӧса жи лаwе мьн Марqос[+]. 14Бь р’амусана һ’ьзкьрьнейә дьле сах һәвдӧ сьлав кьн. Дә бьра ә’дьлайи ль wә һ’әмуйед п’ара Мәсиһ бә. Амин[+].

## ПӘТРУС II

### ПӘТРУС II

ПӘТРУС II


[1]

[2]

[3]


НӘ’МА ПӘТРУСӘ ДӦДА


Пешготьн

Пәтрусе шанди бь ве нә’ма хwәйә дӧда бәрбьр’и һ’әму баwәрмәнда дьбә. Мәрәме wийи мәзьн әw бу, кӧ пешийа һинкьрьна дәрсдаред шаш бьдә гьртьне у баwәрмәнд жь wе һинкьрьне нәхальфьн, йа кӧ бь дәсте wан мәрьва һатийә һинкьрьне, к’ижана бь ч’ә’ве хwә Иса дитьбун у бь гӧһе хwә готьнед Wи бьһистьбун. Әw бәрк’ давежә wан, йед кӧ дьбежьн Мәсиһ вәнагәр’ә у һинкьрьнед зәwал һин дькьрьн у р’абун-р’уньштьна хwәда жи нә р’ева бун. Әw сәрда зедә дькә кӧ дәрәнгик’әтьна Иса Мәсиһ жь сәбьра Хwәде йә, к’ара хьлазбуна р’ӧһ’е инсен ә, чьмки Хwәде нахwазә кӧ т’ӧ кәс ӧнда бә, ле әw дьхwазә wәки һ’әму жи жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн (3:9).

Пешготьн (1:1-2)
Гази у бьжартьна Хwәдейә һьндава мәсиһийада (1:3-21)
Дәрсдаред шашә дәрәw (2:1-22)
Һатьна Мәсиһә дӧда (3:1-18)

### 1


Сьлавкьрьн

1Жь Шьмһ’ун Пәтрусе[†] хӧлам у шандийе[†] Иса Мәсиһ,

wанр’а, йед кӧ бь һәqийа Хwәде Хьлазкьре[†] мә Иса Мәсиһ[*] әw баwәрийа[†] хwәйиqимәт стандьн, чаwа мә станд:[+]

2Дә бьра к’әрәм[†] у ә’дьлайи бь wе занәбуна Хwәде у Хӧдане[†] мә Иса ль сәр wә зедә бә[+].


Гази у бьжартьна Хwәде

3Qәwата хwәдетийа Wи һәр тьште кӧ ль жийина хwәденасийе дьк’әвә п’ешк’еши[†] мә кьр, бь wе занәбуна мәйә һьндава Wида, Йе кӧ бь сайа р’умәт у qәнщийа Хwә гази мә кьр. 4Бь ви аwайи Әwи созед һәрә мәзьнә qимәт данә мә, wәки әм бь wан т’әви бьнйат’а хwәдетийе бьн у жь wе бош-бәталийа кӧ жь дьлһавьжийед дьне пешда те бьр’әвьн[+].

5Һәма бона ве йәке һәр алийава хирәт кьн, сәр баwәрийа хwәда qәнщийе зедә кьн, сәр qәнщийеда занәбуне, 6сәр занәбуне хwәгьртьне, сәр хwәгьртьне сәбьре, сәр сәбьре хwәденасийе,[+] 7сәр хwәденасийе һ’ӧба хушк-бьра у сәр һ’ӧба хушк-бьра һ’ьзкьрьне[+]. 8Чьмки һәгәр әв шӧрәтана нава wәда һәнә у зедә дьбьн, һун бекер у бебәр наминьн нава wе занәбуна wәйә һьндава Хӧдане мә Иса Мәсиһда[+]. 9Ле ль щәм к’е әв шӧрәтана т’ӧнәнә, әw ч’ә’вада һаqас мә’рьм ә, wәки qәт набинә у бир кьрийә кӧ жь гӧнед хwәйә бәре паqьж буйә[+].

10Бона ве йәке хушк-бьрано, һе бькьн кӧ wе гази у жьбарәбуна хwә т’әстиq кьн. Һун кӧ ве йәке бькьн, т’ӧ щар нак’әвьн[+]. 11Бь ви аwайи дәргәһе ль бәр wә бь мәр’дани вәбә, кӧ бьк’әвьнә П’адшатийа һ’әта-һ’әтайейә Хӧдан у Хьлазкьре мә Иса Мәсиһ[+].

12Бона ве йәке әз һәр гав дьхwазьм кӧ ван тьшта бькьмә бира wә, чаwа һун заньн у сәр wе р’астийа кӧ гьһиштийә wә жи һ’имгьрти нә[+]. 13Әз ве йәке жи р’аст дьбиньм, wәки һ’әта ви qальбида мә биньмә бира wә. 14Чьмки заньм кӧ әзе зутьрәке ви qальби жь хwә бехьм, чаwа кӧ Хӧдане мә Иса Мәсиһ ә’лами мьн кьрийә[+]. 15Аwа әзе бькьм, кӧ пәй чуйина мьнр’а жи, һун һәр гав бькарьбьн ван тьшта биньнә бира хwә.


Йед кӧ бь ч’ә’ва р’умәта Иса Мәсиһ дитьн

16Әм нә кӧ пәй ч’ьловискийед һостатийә бәрхwәдәрхьсти к’әтьбун гава мә дәрһәqа qәwат у һатьна Хӧдане мә Иса Мәсиһда wәр’а гот, ле мә бь ч’ә’вед хwә мәзьнайийа диндара Wи дит[+]. 17Әwи жь Бав[†] Хwәде р’умәт у һӧрмәт станд, гава жь wе Р’умәта Qәшәнг дәнг һат у гот: «Әw ә Кӧр’е Мьни дәлал, жь к’ижани Әз р’ази мә»[*][+] . 18Мә хwәха әв дәнг бьһист, гава жь ә’змен һат, һьнге әм т’әви Wи сәре ч’ийайе бӧһӧрти бун.

19Аwа готьнед п’ехәмбәртийе[†] жи бона мә һе мак дьбьн. Qәнщ ә wәки һун дина хwә бьдьнә wан, чьмки әw мина ч’ьраке нә, кӧ тә’рийеда р’онайе дьдә, һ’әта сьбәһ зәлал бә у стәйрка бәрбьр’о дьле wәда дәре[+]. 20Ле пешийе ве йәке заньбьн кӧ т’ӧ кәс хwәсәрихwә нькарә п’ехәмбәртийед ньвисаре шьровәкә. 21Чьмки т’ӧ п’ехәмбәрти бь хwәстьна дьле мәрьва[†] нәһатийә дайине, ле мәрьва бь р’ебәрийа Р’ӧһ’е Пироз[†] жь Хwәдеда хәбәр данә[*][+] .

### 2


Дәрсдаред дәрәw

1П’ехәмбәред дәрәw жи нава щьмә’та Исраеледа[†] дәрк’әтьнә, чаwа ль нава wәда жи wе дәрсдаред дәрәw дәрен. Әwе һинкьрьнед зәwал[†] вәдьзьнә нава wә, wи Хwәйийе кӧ әw к’ьр’ин жи инк’ар[†] кьн у зутьрәке бәлайе биньнә сәре хwә[+]. 2Гәләк wе бәр байе бенамусийа wан к’әвьн, р’уйе wанда wе р’ийа р’астийе бе беһӧрмәткьрьне. 3Wе жь дәст тьмак’арийе бь заре хwәш wә бьхапиньн бона к’ара хwә. Диwана wане дәрәнги нәбә, бәла wан бәр шемике йә[+].

4Чьмки һ’әйфа Хwәде ль wан мьлйак’әтед[†] кӧ гӧнә[†] кьрьн нәһат, ле әw qәйдкьри авитьнә зьндана тә’ристанийе, Р’ожа Диwанер’а данә хwәйкьрьне[+]. 5У һ’әйфа Wи дьнйа пешьн жи нәһат, т’әне һ’әйшт нәфс, Нӧһе[†] кӧ һәqи даннасин дькьр, мала wива хьлаз кьр гава лейи[†] ани сәр дьнйа нәп’ака[*][+] . 6Диwана бажаред Содом у Гоморайе[†] жи кьр, әw кьрьн ах-хwәли, wеран кьр, бона нәп’акед пәй wанр’а дәрсәк һьшт.[*][+] 7Луте[†] р’аст жи, кӧ жь беп’әргалийа нәп’акайә бенамуси ащьз бьбу, хьлаз кьр[+]. 8Чьмки әwи р’аст, кӧ нава wанда дьма, кьред беолитийа[†] wан дьдитьн у дьбьһистьн, һәр р’ож р’ӧһ’е wийи р’аст хwәда дьшәwьти[+]. 9Хӧдан кӧ бь ви аwайи кьр, әw занә чаwа хwәденаса жи жь щер’ьбандьна[†] хьлаз кә у нәһәqа Р’ожа Диwанер’а хwәй кә, wәки щәзайе хwә бьстиньн,[+] 10илаһи[†] wан, йед кӧ пәй һ’әрамийа[†] хwәстьна qальб к’әтьнә, дьжәньнә сәрwертийе.

Әwә бәрзәq у хwәр’ази нә, хоф жи накьн, йед хwәйир’умәтә жорьн беһӧрмәт дькьн,[+] 11ле мьлйак’әт чьqаси пе qәwат у зорайийа хwә жь ван зедәтьр ьн, диса ль бәр Хӧдан бь беһӧрмәткьрьне шькийате wан накьн. 12Әв мәрьвана мина һ’әйwанед безарә-безьман ьн, бь qафе хwәйә вала тенә р’ебәрикьрьне, кӧ бона неч’ир у кӧштьне дьне к’әтьнә, wан тьшта беһӧрмәт дькьн кӧ ньзаньн әw чь нә, әве жи мина wан һ’әйwана ӧнда бьн һәр’ьн[+]. 13Хьрабийа wане ль wан вәгәр’ә. К’ефа дьле хwәр’а хьрабийа кӧ р’о-нава-р’оже дькьн хwәр’а шабун һ’әсаб дькьн. Әвана ләк’ә у һ’әрам ьн, т’әви wә дьхwьн-вәдьхwьн у һьнге нава р’ийед хwәйә дәрәwда к’еф дькьн. 14Ч’ә’вед wан ль зьнек’арийе йә, жь гӧнәкьрьне т’ер набьн, баwәрмәндед нәшьдийайи пәй хwә дьбьн, дьле wан т’әне һини тьмак’арийе буйә. Ньфьр’ сәр wан ә! 15Дәсте хwә жь р’ийа р’аст кьрьн, хальфин[†], р’ийа Бьламе[†] Бәурда чун, йе кӧ маше нәһәqийе һ’ьз кьр[*][+] . 16Ле ль нәһәqийа wи һатә һьлатьне[†] гава к’әра безарә-безьман бь зьмане мәрьвайе хәбәр да у пешийа беаqьлийа п’ехәмбәр гьрт[+].

17Әв мәрьвед һа канийед ч’ькийайи нә у ә’wред жь бәр бе ажоти нә. Шәвәр’әша тә’ристанийе бона wан хwәйкьри йә[+]. 18Йед һа готьнед п’уч’ә жь хwә мәстьр дьбежьн, бь тәмед мәрьвайейә хьраб wан дьхапиньн, йед кӧ чәндәк пешда жь әwед р’ийа хальфида дьчьн, р’әвибун[+]. 19Әвана йед аһар’а азайийе соз дьдьн, ле хwәха хӧламед п’уч’буне нә, чьмки мәрьв чь тьштида кӧ дьдә дәр, дьбә хӧламе wе йәке[+]. 20Һәгәр әwед кӧ пе занәбуна һьндава Хӧдан у Хьлазкьре мә Иса Мәсиһ щарәкер’а дәсте хwә жь һ’әрамийед дьне кьрьн, паше диса бьк’әвьнә нава wан һ’әрамийа, бьдьнә дәр, ахьрийа wане жь йа пешьн хьрабтьр бә[+]. 21Wанр’а һе qәнщ бу, кӧ qәт әв р’ийа һәqийе нас нәкьрана, нә кӧ пәй наскьрьнер’а жь wе т’әмийа пироз[†] дагәр’ийана, йа кӧ wанр’а һатә дайине[+]. 22Әв готьн р’аст те сәре wан:

«Сә вәдьгәр’ә сәр вәр’әшандьна хwә»[*] у
«Бәразе шушти диса хwә һ’әр’ийе вәдьдә»[+].

### 3


Созе һатьна Хӧдан

1Дәлално, әва иди нә’ма дӧда йә әз wәр’а дьньвисьм. Әз бь ван нә’ма дькьм кӧ фькьра wәйә сафи һ’ьшйар кьм, биньмә бира wә[+]. 2Дьхwазьм wәки һун готьнед п’ехәмбәред пироз, кӧ пешда готьбун у wе т’әмийа Хӧдан у Хьлазкьр, кӧ бь шандийа һатьнә готьне бир биньн[+]. 3Бәри һәр тьшти ве йәке заньбьн кӧ р’ожед ахьрийеда мәрьве дәрен, qәрфе хwә хwәденаса бькьн, әwе бь хwәстьна дьле хwә бьмәшьн[*] 4у wе бежьн: «К’а әw созе һатьна Wи? Бавед мә ә’мьре Хwәде щи анин чун, ле һәр тьшт һе жь wәхте ә’фьрандьна дьнйайеда ӧса манә». 5Йед аһа кӧ дьфькьрьн, ве йәке давежьнә пьшт гӧһе хwә, кӧ һе пешда бь хәбәра Хwәде ә’зман һәбун у ә’рд жь нава аве у бь аве п’әйда бу[*][+] . 6У бь аве жи дьнйа бәре нӧq бу, ӧнда бу[*][+] . 7Ле ә’рд у ә’зманед ньһа жи хут бь wе хәбәре тенә хwәйкьрьне, кӧ бь агьр ӧнда бьн. Әw бона Р’ожа Ахрәте[†] тенә һьштьне, к’ижанеда мәрьвед нәп’ак wе ӧнда бьн һәр’ьн.

8Ле бьра әв йәк wәва тә’ри нәминә, дәлално: Щәм Хӧдан р’ожәк мина һ’әзар сали йә у һ’әзар сал жи мина р’ожәке йә[*][+] . 9Хӧдан созе Хwә дәрәнги найехә, чаwа һьнәк дьфькьрьн. Әw бь думька дьреж ль wә сәбьр дькә, нахwазә т’ӧ кәс ӧнда бә, ле дьхwазә wәки һ’әму жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн[†][+].

10Ле Р’ожа һатьна Хӧдан wе мина дьзәки бе. Һьнге ә’змане бь qужинийа мәзьн бәтавәбьн у тьштед бьн п’әр’е wанда жи wе бьшәwьтьн[*] wеран бьн, дьнйа у һәр тьштед wеда жи wе ӧнда бьн[*] һәр’ьн[*][+] . 11Һәгәр әв һәр тьшт wе бь ви аwайи wеран бьн һәр’ьн, һун гәрәке мәрьвнә чаwа бьн? Гәрәке һун жийина һ’әлал у хwәденасийеда бьмәшьн,[+] 12һивийа Р’ожа Хwәде бьн у һатьна Wи ләз хьн. Wе р’оже ә’змане бьшәwьтьн, wеран бьн, агьре жи тьштед бьн п’әр’е wеда бьһ’әлинә[+]. 13Ле әм һивийа ә’рдәки ну у ә’зманед ну нә, ль гора созе Wи, к’ижанада һәqийе бьминә[+].

14Аwа дәлално, һун кӧ һивийа ван йәка нә, бькьн кӧ Әw wә беләк’ә у беqӧсур ә’дьлайийеда т’әви Хwә бьбинә[+]. 15Сәбьра Хӧдане мә хьлазбун[†] һ’әсаб кьн, чаwа Паwлосе бьре мәйи дәлал жи бь wе сәрwахтийа[†] кӧ жь Хwәдеда жер’а һатийә дайине, wәр’а ньвиси[+]. 16Һ’әму нә’мед хwәда жи әw бона ван тьшта хәбәр дьдә. Wанда чәнд тьшт һәнә кӧ зә’мәт тенә фә’мкьрьне, кӧ йед нәзанә бебьнгәһ шаш шьровәдькьн, ӧса жи ньвисаред[†] пирозә майин у хwәха дьбьнә байисе сәре хwә[+].

17Аwа дәлално, һе бәреда һун кӧ ве йәке заньн, һаш жь хwә һәбьн, кӧ нәбә һун бь хальфандьна мәрьвед беолитийе[†] жь р’е дәрк’әвьн у жь щийе хwәйи шьдийайи бьк’әвьн. 18Ле к’әрәм[†] у занәбуна Хӧдан у Хьлазкьре мә Иса Мәсиһда бьгьһижьн. Шькьр жь Wир’а, ньһа у һ’әта һ’әтайе! Амин[†][+].

## ЙУҺ’ӘННА I

### ЙУҺ’ӘННА I

ЙУҺ’ӘННА I


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


НӘ’МА ЙУҺ’ӘННАЙӘ ПЕШЬН


Пешготьн

Ньвиск’ар хwәха наве хwә нә’меда надә, ле ль гора wан шә’дед сәдсалийед пешьнда хӧдане ве нә’ме Йуһ’әнна йә, аwа готи хут әw Йуһ’әнна йә, йе кӧ «Мьзгинийа ль гора Йуһ’әнна» ньвисийә. Йуһ’әнна ве нә’меда сәр дӧ мәрәма сәкьнийә:

1. Дьл дьдә бәр хwәндәвана, кӧ йәктийа Хwәде у Кӧр’е Wи Иса Мәсиһда бьжин.

2. Хwәндәван мьqати хwә бьн, кӧ пәй һинкьрьнед шаш нәчьн, к’ижан йәктийа т’әв Хwәде хьраб дькьн.

Ль гора дитьна wан дәрсдаред шаш, һәр тьштед кӧ ве дьнеда бәрч’ә’ва нә, әw хьраб ьн, т’әне тьштед р’ӧһ’ани qәнщ ьн у тьштед физики у р’ӧһ’ани нькарьн бьгьһижьнә һәв кӧ бьбьн йәк. Ләма жи вана бь ве фькьра хwә нькарьбу баwәр бькьра, кӧ Исайе Кӧр’е Хwәде бь хун у гошт һатийә ве дьне, ӧса жи әw нькарьбу бьмьра. Сәрда жи wан дәрсдара һин дькьр, кӧ һьнге мәрьв дьгьһижә хьлазбуне, гава т’әwqе хwә жь дьне дьqәтинә. Wана баwәр дькьр, кӧ йед р’ӧһ’ани дькарьн һәр щур’ә бенамуси у к’ефед хwәш дәрбаз кьн, чьмки һәләqәтийа р’ӧһ’ т’әви qальб т’ӧнә у р’ӧһ’ наһ’әр’ьмә. Сәдсалийа йәке һ’әта сьсийада әв һинкьрьна «гьностикийе» дьһатә бәлакьрьне.

Шанди зәлал дьбежә кӧ Мәсиһ р’аст бу мәри. Әwе кӧ ве йәке qәбул накә, wәки Иса Мәсиһ бәдәна инсенда һатә дьне, әw жь Р’ӧһ’е Хwәде хәбәр надә, ле әw жь әк’симәсиһ ә (4:3). Зар’ед Хwәдейә р’аст һьндава һәвда р’астийе у һ’ьзкьрьнеда дьминьн, ле «йе кӧ һ’ьз накә әw Хwәде нас накә, чьмки Хwәде һ’ьзкьрьн ә» (4:8).

Пешготьн (1:1-4)
Р’онайи у тә’ри (1:5–2:29)
Зар’ед Хwәде у зар’ед мирещьн (3:1-24)
Р’асти у нәр’асти (4:1-6)
Борще һ’ьзкьрьне (4:7-21)
Баwәрийа сәрк’әти (5:1-21)

### 1


Хәбәра жийине

1Әм сәр wе йәке wәр’а дьбежьн, чь кӧ сәре серида һәбу, мә әw йәк бьһист, бь ч’ә’ве хwә дит, ль Wи ньһер’и у дәст данә Wи: Әw Хәбәра жийине йә[*][+] . 2Жийин ә’йан бу, мә әw дит, әм шә’дәтийе дьдьн у бона wе жийина һ’әта-һ’әтайе[†] wәр’а дьбежьн, йа кӧ щәм Баве[†] бу у мәва ә’йан бу[*][+] . 3Әw тьште кӧ мә дит у бьһист әм wәр’а жи дьбежьн, wәки һун жи мәва т’әвгьредайи бьн у әв т’әвгьредана мә жи т’әви Бав у Кӧр’е Wи Иса Мәсиһ ә[+]. 4Әм ван тьшта wәр’а дьньвисьн, wәки шабуна мә[*] т’әмам бә[+].


Хwәде р’онайи йә: Әм нава р’онайийа Wида һәр’ьн

5Әв ә әw готьна кӧ мә жь Wи бьһист у ә’лами wә дькьн, кӧ Хwәде р’онайи йә у т’ӧ тә’ри Wида т’ӧнә[+]. 6Һәгәр әм бежьн: «Әм Хwәдева т’әвгьредайи нә», ле тә’рийеда бьгәр’ьн, әм дәрәwа дькьн у р’астийе накьн[+]. 7Ле һәгәр әм р’онайеда бьгәр’ьн, чаwа кӧ Әw р’онайеда йә, әме һәвва т’әвгьредайи бьн у хуна Исайе Кӧр’е Wи wе мә жь һ’әму гӧна паqьж кә[+]. 8Һәгәр әм бежьн: «Гӧне мә т’ӧнә», әм хwәха хwә дьхапиньн у р’асти нава мәда т’ӧнә[+]. 9Ле һәгәр әм гӧнед хwә бьдьнә р’уйе хwә, Әw хwәйе созе Хwә йә у һәqийе дькә, wе гӧнед мә бьбахшинә у мә жь һ’әму нәһәqийа паqьж кә[+]. 10Һәгәр әм бежьн: «Мә гӧнә нәкьрийә», әм Wи дәрәwин дәрдьхьн у хәбәра Wи нава мәда т’ӧнә[+].

### 2


Иса Мәсиһ пьштгьре мә йә

1Зар’окед мьн, әз ве йәке wәр’а дьньвисьм, wәки һун гӧна нәкьн, ле һәгәр йәк гӧнә бькә, ль щәм Баве пьштгьре мә, Иса Мәсиһ, Йе Һәq һәйә[+]. 2Әw ә мәщала бахшандьна гӧнед мә у нә кӧ т’әне гӧнед мә, ле гӧнед т’әмамийа дьнйайе жи[+].

3Бь wе йәке әм заньн кӧ әм Wи нас дькьн, һәгәр әм т’әмийед Wи хwәй кьн[+]. 4Йе кӧ дьбежә: «Әз Wи нас дькьм», ле т’әмийед Wи наqәдинә, әw дәрәwин ә у р’асти нава wида т’ӧнәйә[+]. 5Ле йе кӧ готьна Wи дьqәдинә, һ’ьзкьрьна Хwәде р’аст нава wида т’әмам ә. Бь ве йәке әм заньн кӧ әм нава Wида нә:[+] 6Әwе кӧ дьбежә: «Әз нава Wида мә», гәрәке ӧса бьжи, чаwа Иса жит.


Т’әмийа ну

7Дәлално, нә кӧ т’әмикә ну әз wәр’а дьньвисьм, ле wе т’әмийа кәвьнә кӧ һун бәре пешда заньн. Т’әмийа кәвьн әw хәбәр ә, йа кӧ wә пешда бьһистийә[*][+] . 8Ле бәле т’әмикә ну әз wәр’а дьньвисьм, кӧ р’астийа wе йәке чаwа нава Wида хӧйа дьбә, ӧса жи нава wәда. Чьмки тә’ри дәрбаз дьбә у р’онайа р’аст иди р’онайе дьдә[+].

9Әwе кӧ дьбежә: «Әз нава р’онайеда мә», ле бьре wи бәр ч’ә’ва р’әш ә, әw һәла һе нава тә’рийеда йә[+]. 10Әwе кӧ бьре хwә һ’ьз дькә, нава р’онайеда дьминә у набә сәбәб, кӧ һьнәк жь р’е бьк’әвьн[*][+] . 11Ле әwе, кӧ бьре wи бәр ч’ә’ва р’әш ә, әw нава тә’рийеда йә, нава тә’рийеда дьгәр’ә у ньзанә к’ӧда дьчә, чьмки тә’рийе ч’ә’вед wи кор кьрьнә.

12Әз wәр’а дьньвисьм, зар’окно,
чьмки бь сайа наве Wи гӧнед wә афу[†] бунә[+].
13Әз wәр’а дьньвисьм, бавно,
чьмки һун Wи нас дькьн, Йе кӧ бәре пешда һәйә.
Әз wәр’а дьньвисьм, щаһьлно,
чьмки һун сәр йе Хьраб к’әтьн[+].
14Әз wәр’а дьньвисьм хьшимно,
чьмки һун Баве нас дькьн.
Әз wәр’а дьньвисьм, бавно,
чьмки һун Wи нас дькьн, Йе кӧ бәре пешда һәбу.
Әз wәр’а дьньвисьм, щаһьлно,
чьмки һун qәwат ьн
у хәбәра Хwәде нава wәда дьминә
у сәр йе Хьраб к’әтьнә.


Дьнйайе һ’ьз нәкьн

15Дьнйайе һ’ьз нәкьн, нә жи wан тьштед кӧ дьнйайеда нә. Һәгәр йәк дьнйайе һ’ьз дькә, һ’ьзкьрьна Баве нава wида т’ӧнә[+]. 16Чьмки һәр тьштед кӧ дьнйайеда нә, дьлһавьжи, ч’ә’вһавьжи у к’ӧбар-бабахийа ви ә’мьри йә, әw нә жь Баве нә, ле жь ве дьнйайе нә. 17Дьнйайе жи дәрбаз бә, һавьжийа wе жи, ле әwе кӧ ә’мьре Хwәде дьqәдинә wе һ’әта-һ’әтайе бьминә[+].


Һ’әвза хwә жь әк’симәсиһа бькьн

18Зар’но, ва wәхте ахьрийе йә. У чаwа wә бьһистийә кӧ әк’симәсиһ wе бе, иди гәләк әк’симәсиһ һатьнә. Жь wе йәке жи әм заньн кӧ wәхте ахьрийе йә[+]. 19Һьнәк жь нава мә дәрк’әтьн, ле әw нә жь мә бун. Һәгәр әw жь мә буна, wе т’әви мә бьмана. Ле әw жь нава мә дәрк’әтьн, кӧ ә’йан бә, әw һ’әму нә жь мә бун[+].

20Ле wә жь Мәсиһе[†] Пироз[†] Р’ӧһ’ п’ешк’еш[†] стандийә[*] у һун һ’әму[*] жи р’астийе заньн[+]. 21Әз wәр’а наньвисьм, чаwа кӧ һун р’астийе ньзаньн, ле чаwа кӧ һун wе йәке заньн, ӧса жи заньн кӧ һәр дәрәw нә жь р’астийе йә. 22К’и йә дәрәwин? Һәма әw ә, йе кӧ дьбежә: «Иса нә Мәсиһ ә». Әw ә әк’симәсиһ, йе кӧ Бав у Кӧр’ инк’ар[†] дькә[+]. 23Әwе кӧ Кӧр’ инк’ар дькә, һәләqәтийа wи т’әви Баве т’ӧнә. Ле йе кӧ Кӧр’ иqрар дькә, һәләqәтийа wи т’әви Баве һәйә[+].

24Аwа чь кӧ wә пешда бьһистийә, бьра әw нава wәда бьминә. Һәгәр әw тьште wә пешда бьһистийә нава wәда бьминә, һуне жи нава Кӧр’ у Баведа бьминьн[+]. 25У әв ә әw созе кӧ Wи да мә, әw жийина һ’әта-һ’әтайе йә.

26Әз ви тьшти дәрһәqа wанда wәр’а дьньвисьм, йед кӧ дьхwазьн wә бьхапиньн[+]. 27Ле чь дәрһәqа wәда йә, әw Р’ӧһ’е[*] кӧ wә жь Мәсиһ стандийә, нава wәда дьминә. Иди нә һ’әwщә йә, кӧ йәк wә һин кә, чьмки Р’ӧһ’ бона һәр тьшти wә һин дькә у чь кӧ һин дькә р’аст ә, нә дәрәw ә. Чаwа Әwи һун һинкьрьн, нав Мәсиһда ӧса бьминьн[+].


Зар’ед Хwәде

28Бәле зар’окно, нава Wида бьминьн, wәки чахе Әw ә’йан бә, әм жь һатьна Wи вәнәк’ьшьн, ль бәр Wи шәрми нәминьн[+]. 29Һәгәр һун заньн кӧ Әw р’аст ә, ӧса жи заньбьн һәр кәсе кӧ р’астийе дькә, әw жь Wи буйә[+].

### 3

1Бьньһер’ьн, Баве әм чаwа һ’ьз кьрьн, wәки әм зар’ед Хwәде бенә готьне у р’аст жи әм әw ьн. Ләма дьнйа мә нас накә, чьмки әw жи нас нәкьр[*][+] . 2Дәлално, ньһа әм зар’ед Хwәде нә у һәла һе нә ә’йан ә әме бьбьнә чь. Ле әм ве йәке заньн кӧ чахе Иса ә’йан бә, әме бьбьнә мина Wи, чьмки әме Wи ӧса бьбиньн, чаwа һәйә[+]. 3Һәр кәсе кӧ бона ве йәке гӧмана хwә данийә сәр Wи, әw хwә ӧса паqьж дькә, чаwа кӧ Мәсиһ паqьж ә[+].

4Һәр кәсе кӧ гӧнә дькә, әw Qануна Хwәде дьт’әр’ьбинә у гӧнә[†] хут qанунт’әр’ьбандьн ә. 5У һун заньн кӧ Мәсиһ бона wе йәке ә’йан бу, wәки гӧна һьлдә у нава Wида гӧнә т’ӧнә[*][+] . 6Һәр кәсе кӧ нава Wида дьминә, әw нава гӧнада наминә, ле һәр кәсе кӧ нава гӧнада дьминә, әwи нә Әw дитийә, нә жи нас кьрийә[+].

7Зар’окно, бьра т’ӧ кәс wә нәхапинә. Йе кӧ р’астийе дькә, әw йәки р’аст ә, чаwа Иса р’аст ә[+]. 8Йе нава гӧнада дьминә, әw жь мирещьн ә, чьмки мирещьн жь бәре пешда гӧнә дькә. Бона ве йәке Кӧр’е Хwәде ә’йан бу, wәки кьред мирещьн хьраб кә[+]. 9Һәр кәсе кӧ жь Хwәде буйә, нава гӧнада наминә, чьмки бьнйат’а Хwәде нава wида дьминә у әw нькарә нава гӧнада бьминә, чьмки жь Хwәде буйә[+]. 10Зар’ед Хwәде у зар’ед мирещьн бь ве йәке жь һәв тенә фьрqикьрьне: Әwе кӧ р’астийе накә, әw нә жь Хwәде йә у ӧса жи әwе кӧ бьре хwә һ’ьз накә[+].


Һәвдӧ һ’ьзкьрьн у р’успитийа ль бәр Хwәде

11Әв ә әw готьн, йа кӧ wә бәре пешда бьһистийә: Гәрәке әм һәвдӧ һ’ьз бькьн[*][+] . 12Мина Qайин[†] нибьн, кӧ жь йе Хьраб бу у бьре хwә кӧшт. У бона чь әw кӧшт? Чьмки кьред wи хьраб бун, ле йед бьре wи qәнщ[*][+] .

13Ә’щебмайи нәминьн гәли хушк-бьра, һәгәр һун бәр ч’ә’ве дьнйайе р’әш бьн[+]. 14Әм заньн кӧ әм жь мьрьне дәрбази жийине бунә, чьмки әм хушк-бьрайед хwә һ’ьз дькьн. Әwе кӧ һ’ьз накә, әw нава мьрьнеда дьминә[+]. 15Һәр кәсе кӧ бьре wи бәр ч’ә’ва р’әш ә, әw меркӧж ә у һун заньн кӧ нава т’ӧ меркӧжида жийина һ’әта-һ’әтайе т’ӧнә[+]. 16Әм бь ве йәке һ’ьзкьрьне һ’әсийан: Иса жийина Хwә бона мә да. Әм жи гәрәке жийина хwә бона хушк-бьрайед хwә бьдьн[+]. 17Ле һәгәр һәбука[†] йәки ве дьне һәбә у бьре хwә һ’әwще тьштәки дьбинә, дьле wи сәр нашәwьтә, һ’ьзкьрьна Хwәде чаwа дькарә дьле wида бьминә[+]? 18Зар’окно, нә кӧ әм бь хәбәр йан заре хwә һ’ьз бькьн, ле бь кьра у р’астийе[+].

19Бь ве йәке әме заньбьн кӧ әм жь р’астийе нә у бькарьбьн бь дьләки р’ьһ’әт бәр Хwәде бьсәкьньн. 20Ле һәгәр дьле мә диса мә нәһәq кә, Хwәде жь дьле мә мәстьр ә у һәр тьшти занә. 21Дәлално, һәгәр дьле мә мә нәһәq нәкә, әм дькарьн р’усьпи бәр Хwәде бьсәкьньн[+]. 22У чь кӧ бьхwазьн, әме жь Wи бьстиньн, чьмки әм т’әмийед Wи дьqәдиньн у әw тьштед кӧ ль Wи хwәш тен, әм wан дькьн[+]. 23У әв ә т’әмийа Wи, кӧ әм баwәрийа[†] хwә наве Кӧр’е Wи Иса Мәсиһ биньн у әм һәвдӧ һ’ьз бькьн, чаwа кӧ Әwи т’әми ль мә кьр[*][+] . 24У әwе кӧ т’әмийед Wи хwәй дькә, нава Хwәдеда дьминә у Хwәде жи нава wида. У әм жь ве йәке заньн кӧ Әw нава мәда дьминә, бь wи Р’ӧһ’е кӧ Әwи дайә мә[+].

### 4


Р’ӧһ’е р’аст у р’ӧһ’е дәрәw

1Дәлално, баwәрийа хwә һәр р’ӧһ’и нәйньн, ле wан р’ӧһ’а бьщер’ьбиньн, гәло әw жь Хwәде нә? Чьмки гәләк п’ехәмбәред дәрәw дәрк’әтьнә дьне[+]. 2Һун бь ве йәке дькарьн Р’ӧһ’е Хwәде нас бькьн: Һәр р’ӧһ’е кӧ Иса Мәсиһ бь хун у гошт һати иqрар дькә, әw жь Хwәде йә[+]. 3Ле һәр р’ӧһ’е кӧ Иса бь хун у гошт һати иqрар накә, әw нә жь Хwәде йә. Әв жь әк’симәсиһ ә, бона к’ижани wә бьһистьбу кӧ wе бе у иди әw ль дьнйайеда йә[+].

4Һун жь Хwәде нә, зар’окно у һун сәр п’ехәмбәред дәрәw к’әтьнә, чьмки Әw Р’ӧһ’е нава wәда жь wи р’ӧһ’е кӧ нава дьнйайеда йә мәстьр ә. 5Әw жь дьнйайе нә, ләма әw жь дьнйайе хәбәр дьдьн у дьнйа гӧһдарийа wан дькә[+]. 6Әм жь Хwәде нә. Йе кӧ Хwәде нас дькә, әw гӧһдарийа мә дькә. Йе кӧ нә жь Хwәде йә, әw гӧһдарийа мә накә. Бь ве йәке әм Р’ӧһ’е р’астийе у р’ӧһ’е нәр’астийе жь һәв дәрдьхьн[+].


Хwәде һ’ьзкьрьн ә

7Дәлално, дә әм һәвдӧ һ’ьз бькьн, чьмки һ’ьзкьрьн жь Хwәде йә у һәр кәсе кӧ һ’ьз дькә әw жь Хwәде буйә у Хwәде нас дькә[+]. 8Йе кӧ һ’ьз накә әw Хwәде нас накә, чьмки Хwәде һ’ьзкьрьн ә. 9Бь ве йәке һ’ьзкьрьна Хwәде һьндава мәда хӧйа бу, гава кӧ Әwи Кӧр’е Хwәйи Тайе Т’әне шандә дьнйайе, wәки әм бь Wи бьжин[+]. 10Һ’ьзкьрьн әв ә, нә кӧ мә Хwәде һ’ьз кьр, ле Әwи әм һ’ьз кьрьн у Кӧр’е Хwә шанд чаwа мәщала бахшандьна гӧнед мә[+]. 11Дәлално, һәгәр Хwәде аһа әм һ’ьз кьрьн, wәки ӧса йә гәрәке әм жи һәвдӧ һ’ьз бькьн. 12Т’ӧ кәси Хwәде т’ӧ щара нә дитийә. Һәгәр әм һәвдӧ һ’ьз дькьн, Хwәде нава мәда дьминә у һ’ьзкьрьна Wи дьле мәда гьһиштийә[*][+] .

13Бь ве йәке әм заньн кӧ әм нава Wида дьминьн у Әw жи нава мәда, чьмки Әwи жь wи Р’ӧһ’е Хwә дайә мә[+]. 14Мә дит у әм шә’дәтийе дьдьн, кӧ Баве Кӧр’е Хwә шанд, wәки бьбә Хьлазкьре[†] дьнйайе[+]. 15Һәгәр йәк иqрар дькә кӧ Иса Кӧр’е Хwәде йә, Хwәде нава wида дьминә у әw жи нава Хwәдеда[+]. 16Аwа әм wе һ’ьзкьрьна Хwәдейә һьндава хwәда нас дькьн у баwәр дькьн.

Хwәде һ’ьзкьрьн ә у йе кӧ нава һ’ьзкьрьнеда дьминә, әw нава Хwәдеда дьминә у Хwәде жи нава wида. 17Һ’ьзкьрьн аһа дьле мәда гьһиштийә, wәки Р’ожа Ахрәте[†] әм р’усьпи бьн, чьмки Мәсиһ ве дьнйайеда чаwа дәрбаз кьр, ӧса жи әм дәрбаз дькьн[*][+] . 18Һ’ьзкьрьнеда тьрс т’ӧнә, ле һ’ьзкьрьна гьһишти тьрсе дур дьхә, чьмки тьрс хwәйищәфа йә у әwе кӧ дьтьрсә, әw һ’ьзкьрьнеда һе нәгьһиштийә.

19Әм һ’ьз дькьн, чьмки Әwи пешда әм һ’ьзкьрьн. 20Һәгәр йәк бежә: «Әз Хwәде һ’ьз дькьм», ле бьре wи бәр ч’ә’ва р’әш ә, әw дәрәwа дькә. Һәгәр әwе бьре хwә кӧ дьбинә һ’ьз накә, әw нькарә Хwәде һ’ьз бькә кӧ набинә[+]. 21У Әwи әв т’әми дайә мә: Әwе кӧ Хwәде һ’ьз дькә, әw гәрәке бьре хwә жи һ’ьз бькә[+].

### 5


Бь баwәрийа сәр Иса Мәсиһ әм дьнйайе бьндәст дькьн

1Һәр кәсе кӧ баwәр дькә, Иса, Мәсиһ ә, әw жь Хwәде буйә у һәр кәсе кӧ Баве һ’ьз дькә, әw зар’а Wи жи һ’ьз дькә[+]. 2Бь ве йәке әм заньн кӧ әм зар’ед Хwәде һ’ьз дькьн, гава әм Хwәде һ’ьз дькьн у т’әмийед Wи дьqәдиньн[+]. 3Чьмки бь ве йәке әм һ’ьзкьрьна хwә һьндава Хwәдеда дьдьнә к’ьфше, гава әм т’әмийед Wи хwәй дькьн. У т’әмийед Wи нә гьран ьн[*] ,[+] 4чьмки һәр кәсе кӧ жь Хwәде буйә, дьнйайе бьндәст дькә. У бь ви аwайи әм дьнйайе бьндәст дькьн, аwа готи бь баwәрийа хwә[+]. 5У әw к’и йә, йе дьнйайе бьндәст дькә, пештьри әwе кӧ баwәр дькә, кӧ Иса Кӧр’е Хwәде йә[+].


Шә’дәтийа бона Иса Мәсиһ

6Әва йә, йе кӧ бь хун у аве һат, Иса Мәсиһ[*] , нә кӧ т’әне бь аве, ле бь хун у аве. У Р’ӧһ’ ә, йе кӧ шә’дәтийе дьдә, чьмки Р’ӧһ’ р’асти йә[+]. 7Чьмки әв һәрсек ьн, кӧ шә’дәтийе дьдьн: 8Р’ӧһ’, ав у хун. У шә’дәтийа ван һәрсека йәк ә[*] . 9Һәгәр әм шә’дәтийа мәрьва[†] qәбул дькьн, шә’дәтийа Хwәде һе зедә йә, чьмки әва шә’дәтийа Хwәде йә, кӧ бона Кӧр’е Хwә шә’дәти да[+]. 10Йе кӧ баwәрийа хwә Кӧр’е Хwәде тинә, нава wида әв шә’дәти һәйә. Йе кӧ баwәрийа хwә Хwәде найнә, әw Хwәде дәрәw дәрдьхә, чьмки баwәрийа хwә wе шә’дәтийе найнә, йа кӧ Хwәде бона Кӧр’е Хwә шә’дәти да[+]. 11У әв ә шә’дәти, кӧ Хwәде жийина һ’әта-һ’әтайе да мә у әв жийин нава Кӧр’е Wида йә[*][+] . 12Кӧр’ дьле к’еда йә, жийина wи һәйә, ле Кӧр’е Хwәде дьле к’еда т’ӧнә, жийина wи т’ӧнә.


Жийина һ’әта-һ’әтайе

13Әз ван тьшта wәр’а дьньвисьм, йед кӧ баwәрийа хwә наве Кӧр’е Хwәде тиньн, wәки һун бьзаньбьн жийина wәйә һ’әта-һ’әтайе һәйә[+]. 14Әм ль бәр Хwәде р’усьпи нә, чьмки әм заньн, һәгәр әм тьштәки ль гора хwәстьна Wи же бьхwазьн, Әw дәнге мә дьбьһе[+]. 15У һәгәр әм заньн кӧ әw һәр тьштед кӧ әм же дьхwазьн дьбьһе, ӧса жи әм заньн чь кӧ әм же дьхwазьн, әме бьстиньн.

16Һәгәр йәк бьбинә кӧ бьре wи гӧнәк кьрийә, ле набә бәрбь мьрьне[*], бьра бона wи дӧа бькә у Хwәде wе жийине бьдә wи. Әз ве йәке һьндава wанда дьбежьм, к’ижанед кӧ гӧне бәрбь мьрьне накьн. Гӧнә һәйә кӧ дьбә бәрбь мьрьне. Әз набежьм, кӧ бона ве йәке дӧа бькьн[+]. 17Һ’әму нәһәqи гӧнә йә, ле гӧнә һәйә кӧ набә бәрбь мьрьне.

18Әм заньн һәр зар’әкә Хwәде нав гӧнада наминә, ле Ньхӧрийе Хwәде wи хwәй дькә у йе Хьраб незики wи набә[+]. 19Әм заньн кӧ әм жь Хwәде нә у т’әмамийа дьнйайе бьн һ’ӧкӧме йе Хьрабда йә[+]. 20Ле әм ӧса жи заньн кӧ Кӧр’е Хwәде һат у фә’м да мә, wәки әм Йе Р’аст нас бькьн. Бәле әм нава Йе Р’астда нә, чьмки әм нава Кӧр’е Wи Иса Мәсиһда нә. Әв ә Хwәдейе р’аст у жийина һ’әта-һ’әтайе[+].

21Зар’окно, хwә жь п’утп’арьстийе[†] хwәй кьн[+].

## ЙУҺ’ӘННА II

### ЙУҺ’ӘННА II

ЙУҺ’ӘННА II


[1]


НӘ’МА ЙУҺ’ӘННАЙӘ ДӦДА


Пешготьн

Йуһ’әнна ве нә’ма хwәда хwә чаwа «бәрпьрсийаре щьвине» һ’әсаб дькә у ве нә’ме wе «ханьма бьжарти у зар’ед wер’а» дьньвисә, кӧ һьнәк фә’м дькьн чаwа щьвинәк у әндәмед wе.

Фькьра нә’мейә сәрәкә әw ә, кӧ баwәрмәнд нава р’астийеда бьминьн у һәвдӧ һ’ьз бькьн. Бона дәрсдаред шаш жи дьбежә, кӧ баwәрмәнд һ’әвза хwә жь wан бькьн, бона к’ижана нә’ма пешьнда бир анийә, йед кӧ һинкьрьнед шаш бәла дькьн.

Пешготьн (1-3)
Һ’ьзкьрьн сәр һәр т’әмийар’а бә (4-6)
Һ’әвза хwә жь дәрсдаред шашә дәрәw бькьн (7-11)
Пашготьн (12-13)

### 1


Сьлавкьрьн

1Жь бәрпьрсийаре щьвине[†],

Ханьма бьжарти у зар’ед wер’а, к’ижана кӧ әз бь р’астийе һ’ьз дькьм, нә кӧ т’әне әз, ле әw һ’әму жи, йед кӧ р’астийе нас дькьн,[+] 2чьмки әw р’асти нава мәда дьминә у һ’әта-һ’әтайе wе т’әви мә бә. 3Дә бьра р’ә’м, к’әрәм[†] у ә’дьлайи жь Бав[†] Хwәде у Иса Мәсиһе[*] Кӧр’е Баве, бь р’астийе у һ’ьзкьрьн мәр’а[*] бә[+].


Р’асти у һ’ьзкьрьн

4Әз п’ьр’ ша бум, кӧ мьн жь зар’ед тә һьнәк дитьн, йед кӧ нава р’астийеда дьжин, ль гора wе т’әмийа кӧ мә жь Баве стандийә[+]. 5Ньһа әз һиви жь тә дькьм, Ханьме, әз т’әмикә ну тәр’а наньвисьм, ле йа кӧ бәре пешда ль мә һәбу, кӧ әм һ’әму һәвдӧ һ’ьз бькьн[*][+] . 6Һ’ьзкьрьн әв ә, кӧ әм ль гора т’әмийед Wи бьжин. Т’әми әw ә, йа кӧ wә һе бәре пешда бьһистийә, wәки һун һ’ьзкьрьнеда бьжин[*][+] .

7Гәләкед кӧ хәлqе жь р’е дәрдьхьн һатьнә дьне, әw Иса Мәсиһ бь хун у гошт һати иqрар накьн. Йед аһа хәлqе жь р’е дәрдьхьн у әк’симәсиһ ьн[+]. 8Һун һаш жь хwә һәбьн, wәки һун к’әда хwә[*] ӧнда нәкьн, ле һәqе хwә т’әмам бьстиньн[*][+] . 9Һәр кәсе кӧ хwә пешда давежә у нава һинкьрьна Мәсиһда наминә, Хwәдейе wи т’ӧнә. Йе кӧ нава һинкьрьна Мәсиһда дьминә, бона wи Бав жи һәйә, Кӧр’ жи һәйә[+]. 10Һәгәр йәк бе щәм wә у ве һинкьрьне нәйнә, һун wи qәбул нәкьнә малед хwә у сьлаве нәдьнә wи[+]. 11Чьмки к’и сьлаве бьдә wи, әw т’әви кьред wийә хьраб дьбә.


Сьлавед ахьрийе

12Гәләк тьштед мьнә ньвисаре wәр’а һәнә, ле мьн нәхwәст сәр к’ахазе бь һ’ӧбьре бьньвисьм, чьмки гӧмана мьн һәйә әзе хwәха бемә щәм wә у р’у бь р’у т’әви wә хәбәр дьм, wәки әшqа мә т’әмам бә[+].

13Зар’ед хушка тәйә бьжарти ль тә сьлав дькьн.

## ЙУҺ’ӘННА III

### ЙУҺ’ӘННА III

ЙУҺ’ӘННА III


[1]


НӘ’МА ЙУҺ’ӘННАЙӘ СЬСИЙА


Пешготьн

Чаwа нә’ма дӧдада ӧса жи йа сьсийада Йуһ’әнна хwә «бәрпьрсийаре щьвине» һ’әсаб дькә. Әве нә’ме сәрwерәки щьвине, Гайоср’а дьшинә. Ньвиск’ар пәсьне Гайос дьдә, кӧ әwи чаwа алик’арийа бьратийе кьрийә у дьбеже кӧ әw һ’әвза хwә жь Дийотрәфис бькә, кӧ йәки мьqабьл у бӧхданбеж бу.

Бь нә’ме р’ӧһ’е меванһ’ьзийе дькә нава баwәрмәнда, кӧ һ’ьзкьрьн у баwәрийа р’аст дьдә к’ьфше.

Пешготьн (1-4)
Пәсьне Гайос те дайине (5-8)
Хьрабийа Дийотрәфис сәр аве дьхә (9-10)
Амьнийа хwә Димитрийо тинә (11-12)
Пашготьн (13-15)

### 1


Сьлавкьрьн

1Жь бәрпьрсийаре щьвине,

Гайосе дәлалр’а, к’ижани кӧ әз бь р’астийе һ’ьз дькьм[+].

2Дәлало, әз дӧа дькьм, кӧ һ’әму алийава чәрха тә ӧса р’аст бә у сьһ’әт-qәwат би, чаwа мьнва ә’йан ә кӧ р’ӧһ’е тә сьламәтийеда йә. 3Әз гәләки ша бум, чахе чәнд бьра һатьн у шә’дәти дан, кӧ тӧ нава р’астийеда амьн и, чаwа тә пешда р’астийеда дьжит жи. 4Шабуна мьнә жь ве мәстьр т’ӧнә, чахе дьбьһем кӧ зар’ед мьн нава р’астийеда дьжин[+].


Пәсьне Гайос те дайине

5Дәлало, тӧ шьхӧле хwәда амьн и, чь кӧ бона бьра дьки, һ’әта кӧ йед нәнаср’а жи[+]. 6Wана шә’дәтийа һ’ьзкьрьна тә бәр щьвина вьр да. Те тьштәки qәнщ бьки, һәгәр тӧ wан ӧса вәр’еки чаwа кӧ ль Хwәде хwәш те. 7Чьмки әwана бона наве Мәсиһ к’әтьнә р’е у т’ӧ тьшт жь нәбаwәра нәстандьнә. 8Аwа әм гәрәке йед ӧса qәбул кьн, кӧ әм т’әви шьхӧле р’астийе бьн[+].


Дийотрәфис у Димитрийо

9Мьн щьвинер’а ньвиси, ле Дийотрәфис кӧ һ’ьз дькә сәр һ’әмуйар’а бә, гӧһ надә мә. 10Бона ве йәке гава әз бем, әзе кьред wи гьли кьм, кӧ чаwа давежә мә, хәйба мә дькә. Бь ве йәке жи р’ази набә, нә кӧ т’әне бьра qәбул накә, ле йед кӧ дьхwазьн бьра qәбул кьн, бәр wан р’адьбә у wан жь щьвине жи дәрдьхә!

11Дәлало, ч’ә’в нәдә хьрабийе, ле qәнщийе. Әwе кӧ qәнщийе дькә, жь Хwәде йә, ле әwе кӧ хьрабийе дькә, әwи Хwәде нәдитийә[+]. 12Бона Димитрийо һ’әму жи шә’дәтийа qәнщ дьдьн, һ’әта кӧ р’асти жи. Әм жи шә’дәтийе дьдьн у тӧ зани кӧ шә’дәтийа мә р’аст ә[+].


Сьлавед ахьрийе

13Гәләк тьштед мьнә ньвисаре тәр’а һәбун, ле мьн нәхwәст сәр к’ахазе бь һ’ӧбьре бьньвисьм[+]. 14Чьмки әз бь wе гӧмане мә, кӧ әзе зутьрәке тә бьбиньм у әме р’у бь р’у хәбәр дьн. 15Ә’дьлайи ль тә бә. Һәвал-һогьр сьлава ль тә дькьн. Сьлава йәк-йәк һ’әму һәвал-һогьра бькә.

## ЩЬҺУДА

### ЩЬҺУДА

ЩЬҺУДА


[1]


НӘ’МА ЩЬҺУДА


Пешготьн

Щьһуда бь ве нә’ма кьн бәрбьр’и һ’әму баwәрмәндед Иса Мәсиһ дьбә. Ль гора шә’дед сәдсалийед пешьнда хӧдане ве нә’ме, Щьһудайе бьре Иса Мәсиһ ә (Мәтта 13:55; Марqос 6:3). Фә’мина ве нә’ме незики нә’ма Пәтрусә дӧда йә. Мәрәме ве нә’ма Щьһуда әw ә, wәки пешийа wан мәрьва бьдә гьртьне, йед кӧ Мьзгинийе т’әвиһәв дькьн у һинкьрьнед шашә зийанк’ар бәла дькьн, мерьв дьхальфиньн у ә’мьре нәр’аст һин дькьн. Хӧдане нә’ме һ’ьшк давежә wан, ле хwәндәвана дьшьдинә у дьньвисә кӧ баwәрмәнд «бона wе баwәрийа кӧ щарәке щьмә’та Хwәдер’а һатийә дайине» хирәт кьн. Нә’мә бь ширәт у р’азибунәкә һ’әwас хьлаз дьбә.

Пешготьн (1-2)
Хәйсәт у һ’ӧнӧред дәрсдаред дәрәw, һинкьрьн у к’әтьна wан (3-16)
Һаш жь хwә һәбьн баwәрийе чаwа хwәйи кьн (17-23)
Р’азибун (24-25)

### 1


Сьлавкьрьн

1Жь Щьһудайе хӧламе Иса Мәсиһ, бьрайе Аqуб[†],

wәр’а, йед кӧ газикьри нә, жь Бав[†] Хwәдеда һ’ьзкьри у хwәйкьрийед Иса Мәсиһ ьн:[+]

2Дә бьра р’ә’м, ә’дьлайи у һ’ьзкьрьн һе ль wә зедә бә[+].


Дәрсдаред дәрәw

3Дәлално! Гава мьн дьл кьр, кӧ әз бона ве хьлазбуна[†] мәйә т’омәри wәр’а бьньвисьм, һьнге мьн р’е тер’а дит бона ве йәке wәр’а бьньвисьм у дьл бьдьмә wә, wәки һун бона wе баwәрийа[†] кӧ щарәке бона һәр т’ьм щьмә’та Хwәдер’а һатийә дайине, шәр’е хwә бькьн[+]. 4Чьмки чәнд мәрьв[†] дьзива к’әтьнә нава wә, кӧ дәрһәqа диwана wанда һе пешда ньвисар бу. Әwед нәп’ак бьн наве к’әрәма[†] Хwәдейе мә хwә данә бенамусийе у Хӧдане[†] мә Иса Мәсиһ Хwәйики бешьрики-беһәвал инк’ар[†] кьрьнә[+].

5Ле әз дьхwазьм биньмә бира wә, чаwа һун ван һ’әму тьшта заньн жи, кӧ Хӧдан щьмә’та Хwә жь wәлате Мьсьре[†] хьлаз кьр, паше qьр’а йед кӧ баwәр нәкьрьн ани[*][+] . 6У әw мьлйак’әтед[†] кӧ һ’ӧкӧме хwә хwәй нәкьрьн, ле щийе хwә шьһ’ьтандьн, Хwәде wан бь qәйдед һ’әта-һ’әтайейә тә’ристанийеда хwәй дькә, бона wе Р’ожа һ’әсабә Диwане[+]. 7Ве жи бир нәкьн чаwа Содом, Гомора у бажаред дор-бәред wан, мина wан жь гӧр’а Хwәде дәрк’әтьн qави[†] кьрьн, ч’ә’в авитьнә бәдәна башqә[*] у диwана агьрийә һ’әта-һ’әтайе сәр хwәда анин. Әвана иди бона мә т’әрз у дәрс ьн[+].

8Ӧса жи әw мәрьв пәй хәwна дьк’әвьн, qальбе хwә дьһ’әр’ьминьн, дьжәньнә сәрwертийа у һәйинед хwәйир’умәтә жорьн беһӧрмәт дькьн[*][+] . 9Ле Мьхайиле сәрәке мьлйак’әта[†] әв йәк нәкьр. Гава бона щьнйазе Муса[†] р’абу мирещьнр’а[†] к’әтә һ’ӧщәте, тӧрӧш нәкьр кӧ бь готьнед беһӧрмәткьрьне[*] диwана wи бькьра, ле гот: «Бьра Хӧдан ль тә һьле!»[+] 10Ле әв мәрьвана сәрәдәрийе wан тьшта накьн, к’ижана кӧ беһӧрмәт дькьн, ле чь жи мина һ’әйwанед безарә-безьман бь бьнйат’и фә’м дькьн, бь wан жи ӧнда дьбьн[+].

11Wәй ль wан, кӧ р’ийа Qайинда[†] чун, мина Бьлам[†] хальфин[†], пәй к’ара хwә к’әтьнә у мина р’абәрибуна Qорах[†] wе бәла хwә бьбиньн[*][+] . 12Әвана мәсрәфед һ’ьзкьрьна[*] wәда ләк’ә нә, т’әви wә бе хоф дьхwьн-вәдьхwьн, т’әне зьке хwә дьч’ериньн. Йед һа, ә’wред беавә жь бәр бе чуйи нә, даред пайизейә бебәр ьн, р’аwава[†] р’акьри, дӧ щар һ’ьшк буйи,[+] 13пелед бә’рейә р’абуйи нә, кӧ чаwа ә’йба кьред wе мина к’әфе сәр дьк’әвә. Әw стәйркед хальфи нә, бона к’ижана духана тә’ристанийе һ’әта-һ’әтайе хwәйкьри йә.

14Һәнох жи кӧ пәй Адәмр’а[†] баве һ’әфта бу, бона ван мәрьва п’ехәмбәрти[†] кьр у гот: «Ва йә Хӧдан т’әви пирозед[†] Хwәйә беһ’әсаб те[*] ,[+] 15wәки диwана һ’әмуйа бькә у һ’әму нәп’ака нәһәq кә, бона һ’әму кьред wанә нәп’ак у бона wан һ’әму готьнед хьраб, кӧ нәп’акед гӧнәк’ар[†] һьндава Wида хәбәр дан». 16Әвана мәрьвнә бинтәнгә фьш-фьшко нә, пәй хwәстьнед дьле хwә дьчьн, жь хwә мәстьр хәбәр дьдьн у бона к’ара хwә һ’ьләк’арийа дькьн[+].


Ширәтед qәнщ

17Ле һун дәлално, wан готьнед кӧ шандийед[†] Хӧдане мә Иса Мәсиһ пешда готьнә бир биньн,[+] 18кӧ wәр’а дьготьн: «Р’ожед ахьрийеда мәрьвед qәрфкьр wе дәрен, пәй хwәстьнед дьле хwәйә нәп’ак һәр’ьн»[*] . 19Әв әw мәрьв ьн, йед кӧ дӧтирәтийе дькьн, йед кӧ бь мәрьвайи тенә р’ебәрикьрьне, нә кӧ бь Р’ӧһ’е Пироз[+]. 20Ле һун дәлално, хwә бьдьнә сәр авакьрьна баwәрийа хwәйә пироз, бь Р’ӧһ’е Пироз[†] дӧа бькьн,[+] 21хwә нава wе һ’ьзкьрьна Хwәдейә һьндава хwәда хwәй кьн, һивийа р’ә’ма Хӧдане мә Иса Мәсиһ бьн, кӧ жийина һ’әта-һ’әтайе[†] бьдә wә[+]. 22У һьндава дӧдьлийада р’ә’м бьн[*] . 23Һьнәка жи жь агьр бьр’әвиньн хьлаз кьн, дьле wә сәр йед майин жи бь тьрс бьшәwьтә, ле жийина wанә гӧнәк’арә мина к’ьнща ләwьт’и бәр ч’ә’ве wә р’әш бә[*][+] .


Шькьрдайин

24Wир’а, Йе кӧ дькарә wә жь к’әтьне хwәй кә у ль бәр р’умәта Хwә беqӧсур әшq бьдә сәкьнандьне,[+] 25Хwәдейе бешьрики-беһәвал, Хьлазкьре[†] мәр’а, бь дәсте Иса Мәсиһе Хӧдане мә, шькьр у мәзьнайи, qӧдрәт у һ’ӧкӧмәт бә, бәри һәр-һәйе у ньһа жи у һ’әта-һ’әтайе! Амин[†].

## Ә’ЙАНТИ

### Ә’ЙАНТИ

Ә’ЙАНТИ


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]


Ә’ЙАНТИЙА ЙУҺ’ӘННА


Пешготьн

Ль гора шә’дед сәдсалийед пешьнда хӧдане ве к’ьтебе Йуһ’әннайе шандийе Мәсиһ ә. Әва к’ьтеба бь дәсте wи, wәхте зерандьна баwәрмәнда, гьрава Патмоседа һатийә ньвисаре (1:9). Йуһ’әнна ве гьраведа жь алийе Императорийа Р’омайеда бона даннасинкьрьна Мьзгинийе һатьбу сьргункьрьне, чьмки һьнге һьндава мәсиһийада зерандьнәкә мәзьн дәстпебьбу. Наве ве к’ьтебе «Ә’йанти» те готьне, чьмки Иса Мәсиһ Йуһ’әннава хӧйа бу у wива ә’йан кьр, кӧ сәр дьне жь һьнгева гьрти һ’әта ахьрийа дьнйайе wе чь бьqәwьмьн.

Ве к’ьтебеда п’айе-п’ьр’е ә’йанти у дитьнок ьн, кӧ мина сӧр’әкә вәшарти нә, ле һьнге гәләк жь wан хәбәред сӧр’ийә символи баwәрмәндар’а фә’мдари бунә, хәлqер’а на.

Мәрәме ве ә’йантийе әw ә кӧ хwәндәвана бьшьдинә у щәм wан гӧмане пешда бинә, ӧса жи нава зерандьн у щер’ьбандьнада тәйах у амьн бьн. Р’аст ә фькьред ве к’ьтебе мәрьв щур’ә-щур’ә шьровәдькьн, ле диса фькьред сәрәкә зәлал ә’йан ьн: Иса Мәсиһ һежайи һәрәма һәрә жорьн ә. Гәләк навед Wи һәнә ве к’ьтебеда (мәсәлә Хӧдане хӧдана, П’адше п’адша...), ле һе зедә wир’а Бәрх те готьне, чьмки Әwи Хwә мәрьвайийер’а кьрийә qӧрбан. Әw у Йе сәр т’әхт р’уньшти (аwа готи Бав) сәр һәр тьштида дьньһер’ьн, һәр алийава һежайи һ’әбандьне у пәсьнстандьне нә. Пе дәсте Иса Мәсиһ Хwәде wе пешийа хьрабийа у нәр’астийа бьдә гьртьне, лап бьдә һьлдане, жь мирещьн гьрти wе һ’әму дьжмьна бьндәст кә у щьмә’та Хwә жи бь дӧа-дьрозгед ә’рд у ә’змане ну хәлат кә.

Мәрәме ве к’ьтебе нә әw ә кӧ баwәрмәнд нава тьрс у хофеда бьн, ле wәки бь һатьна Исайә дӧда у сәрк’әтьна Wи гӧмана wан һәбә, әшq у ша бьн у һәр алийава һәр гав һазьр бьн. «Әwи кӧ шә’дәтийа ван тьшта дьдә, дьбежә: ‹Бәле, әзе зутьре бем›. Амин! Wәрә, йа Хӧдан Иса. К’әрәма Хӧдан Иса ль wә һ’әмуйар’а бә».

Пешготьн (1:1-8)
Дитьнока пешьн у нә’мед һәр һ’әфт щьвинар’а (1:9–3:22)
К’ьтеба кӧ һ’әфт мора моркьри бу (4:1–8:1)
Һәр һ’әфт бор’и (8:2–11:19)
Зийа у һәр дӧ щә’нәwьр (12:1–13:18)
Дитьнокед дьн (14:1–15:8)
Һәр һ’әфт т’асед хәзәба Хwәде (16:1-21)
Wеранбуна Бабилоне, бьндәстбуна щә’нәwьр, п’ехәмбәре дәрәw у мирещьн (17:1–20:10)
Диwана хьлазийе (20:11-15)
Ә’рде ну, ә’змане ну у Оршәлима ну (21:1–22:5)
Пашготьн (22:6-21)

### 1


Пешготьна Йуһ’әнна

1Әва ә’йантийа Иса Мәсиһ ә, к’ижан Хwәде да Wи, wәки әw wан тьштед кӧ гәрәке зутьрәке бьqәwьмьн, нишани хӧламед Wи кә. Иса пе дәсте мьлйак’әте[†] Хwә шанд у ә’лами хӧламе Хwә Йуһ’әнна кьр[+]. 2Йуһ’әнна жи шә’дәтийа һәр тьштед кӧ wи дитьбун да, аwа готи шә’дәтийа готьна Хwәде, ӧса жи шә’дәтийа ә’ламәтийа Иса Мәсиһә р’аст[*][+] . 3Хwәзи ль wи, кӧ ве йәке бьхунә у хwәзи ль wан, йед кӧ ван хәбәред п’ехәмбәртийе[†] бьбьһен у тьштед кӧ веда һатьнә ньвисаре дьле хwәда хwәй кьн, чьмки wәхт незик ә[+].


Нә’мә һәр һ’әфт щьвинар’а[†], йед кӧ ль qәза Асйайе нә

4Жь Йуһ’әнна, һәр һ’әфт щьвинар’а[†], йед кӧ qәза Асйайеда нә:

К’әрәм[†] у ә’дьлайийа Wи ль wә бә, Йе кӧ һәйә, Йе кӧ һәбу, Йе кӧ wе бе у жь һәр һ’әфт р’ӧһ’ед кӧ ль бәр т’әхте Wи нә[*] ,[+] 5-6ӧса жи жь Иса Мәсиһе шә’де амьн, Ньхӧрийе жь нава мьрийа у сәрwере п’адшед ә’рде.

Дә бьра р’умәт у qӧдрәт Wир’а бә һ’әта-һ’әтайе, Йе кӧ мә һ’ьз дькә у әм пе хуна Хwә жь гӧнед мә аза кьрьн у әм кьрьн к’аһинед[†] п’адшатийе, wәки Баве[†] Wи Хwәдер’а әм хьзмәтк’арийе бькьн. Амин![*][+]

7Ва йә ә’wрава Әw те.
Һәр ч’ә’ве Wи бьбинә,
һ’әта әwед кӧ нәк’са Wи qӧл кьрьн жи.
Һ’әму мьләтед дьнйайе wе ль сәр Wи шин у к’әдәр бьн.

Бәле. Амин![*]

8«Әз Алфа у Омега[†] мә», Хӧдан Хwәдейе[†] Һ’әму Зорайийе дьбежә, Йе кӧ һәйә, Йе кӧ һәбу у Йе кӧ wе бе.


«Йәки мина инсан»

9Әз, Йуһ’әннайе бьре wә мә, йәктийа Исада һәвал-п’аре wе тәнгасийе[†], п’адшатийа Wи у сәбьра wә мә. Әз бона хәбәра Хwәде у шә’дәтийа бона Иса wе гьраведа[†] бум, кӧ жер’а Патмос дьбежьн[+]. 10Р’ожа Хӧданда[†][*] Р’ӧһ’е Пироз[†] һатә сәр мьн у мьн ль пьшт хwә дәнгәки бьльнди мина дәнге бор’ийе бьһист,[+] 11кӧ гот: «Чь тьште кӧ тӧ дьбини, к’ьтебеда бьньвисә у һәр һ’әфт щьвинар’а бьшинә, йед кӧ бажаред Әфәсе, Сьмирнайе, Пәргамайе, Тийатирайе, Сардәйсе, Фьладәлфйайе у Лаwдькйайеда нә».

12Әз сәр wи дәнгида вәгәр’ийам кӧ бьбиньм, к’а к’и йә мьнр’а хәбәр дьдә у чахе кӧ әз вәгәр’ийам, мьн һ’әфт шәмданед зер’ин дитьн[+]. 13Нава wан шәмданада «йәки мина Кӧр’е Мерьв[†]»[*] һәбу, к’ьнщәкә дьрежә һ’әта ньга ле бу у мәлахтәки зер’ин ль синге Wи бу[+]. 14П’ор’е сәре Wи мина һьрийа qәрqаш у мина бәрфе сьпи бу, ч’ә’вед Wи жи мина алава егьр[*][+] . 15Ньгед Wи мина сьфьре хаси жь к’ура агьр дәрхьсти, кӧ дьбьрьqә у дәнге Wи мина дәнге хӧлә-хӧла гәләк ава бу[*] . 16Дәсте Wийи р’астеда һ’әфт стәйрк һәбун у жь дәве Wи шурәки дӧдәвийи туж дәрдьк’әт. Р’уйе Wи мина р’ойе бу кӧ т’әмамийа qәwата хwәва шәwq дьдә[+]. 17Чахе кӧ мьн Әw дит, мина йәки мьри к’әтьмә бәр ньгед Wи. Әwи дәсте Хwәйи р’асте дани сәр мьн у готә мьн: «Нәтьрсә, Әз ьм Йе Пешьн у Пашьн[*][+] . 18Әз Йе сах ьм. Әз Йе мьри бум, ле ва йә әз сах ьм һ’әта-һ’әтайе. У Әз ьм хwәйе к’ьлитед Мьрьне у Дийаре Мьрийа[†][+]. 19Аwа бьньвисә чь кӧ тӧ дьбини, чь кӧ ньһа һәнә у чь wе паше бьбьн. 20Сӧр’а ван стәйрка, йед кӧ тә дәсте Мьни р’астеда дитьн, ӧса жи һәр һ’әфт шәмданед зер’ин әв ә: Әw һәр һ’әфт стәйрк, мьлйак’әтед һәр һ’әфт щьвина нә у әw һәр һ’әфт шәмдан, һәр һ’әфт щьвин ьн.

### 2


Т’әми у ширәтед бона щьвина бажаре Әфәсе

1Мьлйак’әте щьвина Әфәсер’а бьньвисә беже:

Әwи кӧ һ’әфт стәйрк дәсте Wийи р’астеда у нава һ’әфт шәмданед зер’инда дьгәр’ә, аһа дьбежә:[+] 2Әз һаш жь кьред тә, хәбата тә у сәбьра тә һәмә. Әз заньм кӧ тӧ нькари ль хьраба т’ә’мул ки. Тә әw жи щер’ьбандьн[†], йед кӧ хwә шанди[†] һ’әсаб дькьн, ле р’аст нә ӧса нә, тә дит кӧ әw дәрәwин ьн[+]. 3Сәбьра тә һәйә, бона наве Мьн тә щәфа к’ьшанд у нәwәстийайи. 4Ле газьнәкә Мьн ль тә һәйә, кӧ тӧ мина бәре Мьн һ’ьз наки. 5Аwа ньһа бинә бира хwә, кӧ тӧ жь к’ӧ дәре к’әтийи у жь гӧнәкьрьне вәгәр’ә, кьред хwәйә пешийе бькә. Һәгәр на, Әзе бемә щәм тә у шәмдана тә жь щийе wе һьлдьм. 6Ле тьштәки р’ьнд ль щәм тә һәйә, кӧ дьжәни wан кьред николойийа, чаwа кӧ Әз жи дьжәньме.

7Гӧһе к’е һәйә бьра бьбьһе, кӧ Р’ӧһ’ чь дьбежә щьвина. Әwе кӧ сәрк’әвә, Әзе изьне бьдьмә wи, wәки жь wе дара жийине бьхwә, йа кӧ бӧһьшта Хwәдеда йә[*][+] .


Т’әми у ширәтед бона щьвина бажаре Сьмирнайе

8Мьлйак’әте щьвина Сьмирнайер’а бьньвисә беже:

Әwи Пешьн у Пашьн, Йе кӧ мьр у жь нава мьрийа р’абу аһа дьбежә:[+] 9Әз һаш жь тәнгаси у бәләнгазийа тә һәмә, ле бәле тӧ дәwләти йи! Ӧса жи һаш жь бӧхданед wан һәмә, йед кӧ хwәр’а дьбежьн: ‹Әмә щьһу[†] нә›. Әw нә щьһу нә, ле әw жь к’ьништа[†] мирещьн[†] ьн[+]. 10Жь wан тәнгасийа нәтьрсә, к’ижане бенә сәре тә. Ва мирещьн wе жь wә һьнәка бавежә кәле, wәки һун бенә щер’ьбандьне у һуне дәһә р’ожа щәфе бьк’ьшиньн. Һ’әта мьрьне амьн бьминә, Әзе т’аще жийине бьдьмә тә[+].

11Гӧһе к’е һәйә бьра бьбьһе, кӧ Р’ӧһ’ чь дьбежә щьвина. Әwе кӧ сәрк’әвә жь мьрьна дӧда wе qәт зьраре нәбинә[+].


Т’әми у ширәтед бона щьвина бажаре Пәргамайе

12Мьлйак’әте щьвина Пәргамайер’а бьньвисә беже:

Әwе кӧ шуре Wийи дӧдәвийи туж һәйә аһа дьбежә:[+] 13Әз һаш жь тә һәмә кӧ тӧ ль к’ӧ дәре дьмини, аwа готи ль wи щийе кӧ т’әхте мирещьн ле йә. Тӧ наве Мьн qәwин дьгьри у тә баwәрийа[†] хwәйә һьндава Мьнда wан р’ожа жи инк’ар[†] нәкьр, гава шә’де Мьни амьн Антипас нава wәда һатә кӧштьне, wи щийе кӧ мирещьн ле дьминә. 14Ле газьнәкә Мьн ль тә һәйә, кӧ ль wе дәре һьнәк мәрьвед тә һәнә, кӧ пәй һинкьрьна wи Бьлами[†] дьчьн, йе кӧ Балаq һин кьр, кӧ зар’ед Исраел[†] жь р’е дәрхә, wәки әw qӧрбанед[†] п’ута бьхwьн у бенамусийе бькьн[*][+] . 15Ӧса жи һьнәк мәрьвед тә жи һәнә кӧ пәй һинкьрьна николойийа дьчьн[+]. 16Аwа жь гӧнәкьрьне вәгәр’ә, һәгәр на, Әзе зутьре бемә щәм тә у пе шуре дәве Хwә т’әви wан мәрьва шәр’ кьм[+].

17Гӧһе к’е һәйә бьра бьбьһе, кӧ Р’ӧһ’ чь дьбежә щьвина. Әwе кӧ сәрк’әвә Әзе жь wи манайе[†] вәшарти бьдьмә wи у ӧса жи кәвьрәки сьпи бьдьме, кӧ wе навәки ну ль сәр кевьр ньвисар бә у т’ӧ кәсе wи нави ньзаньбә, пештьри йе кӧ wи кәвьри бьстинә[*][+] .


Т’әми у ширәтед бона щьвина бажаре Тийатирайе

18Мьлйак’әте щьвина Тийатирайер’а бьньвисә беже:

Кӧр’е Хwәде[†] аһа дьбежә, Йе кӧ ч’ә’вед Wи мина алава егьр ьн у ньгед Wи мина wи сьфьре хаси кӧ дьбьрьqә:[+] 19Әз һаш жь кьред тә, һ’ьзкьрьна тә, баwәрийа тә, хьзмәтк’ари у сәбьра тә һәмә. Әз заньм кӧ кьред тәйә пашwәхтийе жь йед пешийе зедәтьр ьн. 20Ле газьнәкә Мьн ль тә һәйә, кӧ тӧ wе жьне, Изабеле сәбьр дьки, кӧ хwә п’ехәмбәр һ’әсаб дькә. Әwа пе һинкьрьна хwә хӧламед Мьн жь р’е дәрдьхә, wәки бенамусийе бькьн у qӧрбанед п’ута бьхwьн[+]. 21Мьн wәхт да wе, wәки әw жь гӧнәкьрьне вәгәр’ә, ле әw нахwазә дәсте хwә жь бенамусийа хwә бькә[+]. 22Ва Әзе wе бавежьмә нава щи-ньвине у йед кӧ т’әви wе бенамусийе жи дькьн, бькьмә һ’аләки гьран, һәгәр жь кьред хwә вәнәгәр’ьн. 23Әзе зар’ед wе хьм, бькӧжьм у һ’әму щьвине бьзаньбьн кӧ Әз ьм, Йе дьл у нета ә’нәнә дькә. Әзе ль анәгори кьрьнед wә һәр йәки бьдьмә wә[*][+] . 24Ле бәле Әз wә, йед майинр’а дьбежьм кӧ Тийатирайеда нә, ле пәй ве һинкьрьне нәк’әтьнә, әw ‹Сӧр’ед мирещьнә к’ур› ньзаньн чаwа кӧ әw дьбежьн. Әз барәки дьн надьмә сәр мьле wә, 25ле т’әне чи wә һәйә qәwин бьгьрьн, һ’әта кӧ Әз бем[+]. 26-27Әwе кӧ сәрк’әвә у һ’әта хьлазийе кьред ль гора дьле Мьн бькә, Әзе wи һ’ӧкӧме сәр мьләта бьдьмә wи, к’ижан Мьн жь Баве Хwә һьлдайә

у әwе пе шьвдара һ’әсьни шьвантийе ль wан бькә,
мина фьраqед ч’ьни wе бьп’ьшьринә.[*][+]

28У Әзе стәйрка сьбейә зу бьдьмә wи.

29Гӧһе к’е һәйә бьра бьбьһе, кӧ Р’ӧһ’ чь дьбежә щьвина[+].

### 3


Т’әми у ширәтед бона щьвина бажаре Сардәйсе

1Мьлйак’әте щьвина Сардәйсер’а бьньвисә беже:

Әwи кӧ һ’әфт р’ӧһ’ед Хwәде у һ’әфт стәйркед Wи һәнә, аһа дьбежә: Әз һаш жь кьред тә һәмә, наве тә һәйә йане тӧ сах и, ле р’аст тӧ мьри йи[+]. 2Һ’ьшйар бә у әwед кӧ манә ле ль бәр мьрьне нә, бькә бьра сәр хwәда бен, чьмки Мьн кьред тә ль бәр Хwәдейе Хwә гьһишти нәдитьн. 3Дә бинә бира хwә кӧ тә чь стандийә у бьһистийә, гӧр’а wан тьшта бькә у т’обә кә. Ле һәгәр тӧ һ’ьшйар нәби, Әзе мина дьзәки сәр тәда бьгьрьм у те qәт ньзаньби кӧ Әзе к’ижан сьһ’әтеда сәр тәда бьгьрьм[*][+] . 4Ле Сардәйседа чәнд кәсед тә һәнә кӧ wан к’ьнщед хwә нәләwьт’андьнә. Әwе бь к’ьнщед чилә-qәрqаш т’әви Мьн бьгәр’ьн, чьмки әwә һежа нә[+]. 5Әwе кӧ сәрк’әвә, әwе аһа к’ьнщед чилә-qәрqаш ль хwә wәргьрә. Әзе наве wи жь к’ьтеба жийине т’ӧ щар р’әсит нәкьм у наве wи ль бәр Баве Хwә у ль бәр мьлйак’әтед Wи ашкәрә кьм[*][+] .

6Гӧһе к’е һәйә бьра бьбьһе, кӧ Р’ӧһ’ чь дьбежә щьвина[+].


Т’әми у ширәтед бона щьвина бажаре Фьладәлфйайе

7Мьлйак’әте щьвина Фьладәлфйайер’а бьньвисә беже:

Әwи пироз[†], Әwи р’аст, аһа дьбежә, Йе кӧ хwәйе к’ьлита Даwьд[†] ә, кӧ вәдькә у т’ӧ кәс нькарә дадә у дадьдә т’ӧ кәс нькарә вәкә[*] : 8Әз һаш жь кьред тә һәмә. Ва Мьн дәрики вәкьри данийә бәр тә, кӧ т’ӧ кәс нькарә дадә. Әз заньм кӧ qәwата тә һьнәки һәйә у тә готьна Мьн хwәй кьр у наве Мьн инк’ар нәкьр. 9Бьньһер’ә, һьнәкә жь к’ьништа мирещьн һәнә, йед кӧ дьбежьн: ‹Әмә щьһу[†] нә›, ле р’аст нә щьһу нә, әw дәрәwа дькьн. Ва Әзе п’ейи сәр wан кьм, кӧ әw бен у ль бәр ньгед тә та бьн у бьзаньбьн Әз тә һ’ьз дькьм[+]. 10Тә кӧ т’әмийа Мьн хwәй кьр у сәбьр кьр, Әзе жи тә жь wи wәхте щер’ьбандьне хwәй кьм, йа кӧ wе бе сәр т’әмамийа дьнйайе, кӧ бьнәлийед[†] ль р’убари дьне бьщер’ьбинә[+]. 11Әзе зутьрәке бем, чи тә һәйә qәwин бьгьрә, wәки т’ӧ кәс т’аще тә нәстинә[+]. 12Әwе кӧ сәрк’әвә Әзе wи п’арьстгәһа[†] Хwәдейе Хwәда бькьмә стун у әwе иди дәрнәк’әвә дәрва. Әзе ль сәр wи наве Хwәдейе Хwә, ӧса жи наве бажаре Хwәдейе Хwә, аwа готи наве Оршәлима[†] ну бьньвисьм, йа кӧ жь Хwәдейе Мьн жь ә’змен wе бе хwаре у Әзе наве Хwәйи ну жи бьньвисьм[*][+] .

13Гӧһе к’е һәйә бьра бьбьһе, кӧ Р’ӧһ’ чь дьбежә щьвина[+].


Т’әми у ширәтед бона щьвина бажаре Лаwдькйайе

14Мьлйак’әте щьвина Лаwдькйайер’а бьньвисә беже:

‹Йе Амин[†]› аһа дьбежә, Әw шә’де р’аст у амьн, ч’ә’вканийа ә’фьрин у хӧльqийед Хwәде[*] :[+] 15Әз һаш жь кьред тә һәмә, тӧ нә сар и у нә жи гәрм и. Хwәзи тӧ йан сар буйайи йан жи гәрм. 16Ле чьмки тӧ голи йи, нә сар и у нә жи гәрм, Әзе тә жь дәве хwә бьр’ежьм. 17Тӧ дьбежи: ‹Әз дәwләти мә, wе йәкеда гәләк пешда чумә, qәт һ’әwще т’ӧ тьшти нимә›. Ле тӧ ньзани кӧ тӧ мә’рьм, р’әбән, бәләнгаз, кор у тә’зи йи[+]. 18Әз ве т’әмийе дьдьмә тә: Зер’е кӧ бь егьр һатийә сафикьрьне жь Мьн бьк’ьр’ә, wәки тӧ дәwләти би у к’ьнщед чилә-qәрqаш жь Мьн бьк’ьр’ә, кӧ ль хwә ки, wәки шәрма тә’зибуна тә бе ньхамтьне, ӧса жи дәрмане ч’ә’ва, кӧ ль ч’ә’вед хwә ди, wәки бьбини[+]. 19Әз к’ижана һ’ьз дькьм ль wан һьлтем у wан ширәт дькьм. Бона ве йәке хирәт кә у жь гӧнәкьрьне вәгәр’ә![*][+] 20Ва Әз ль бәр дәри сәкьни мә у ль дери дьхьм. Һәгәр йәк дәнге Мьн бьбьһе у дери ль Мьн вәкә, Әзе һәр’ьмә һьндӧр’, т’әви wи нан бьхwьм у әwе жи т’әви Мьн[+]. 21Әwе кӧ сәрк’әвә, Әзе дәстуре бьдьме кӧ т’әви Мьн сәр т’әхте Мьн р’уне, чаwа кӧ Әз сәрк’әтьм у т’әви Баве Хwә сәр т’әхте Wи р’уньштьм[+].

22Гӧһе к’е һәйә бьра бьбьһе, кӧ Р’ӧһ’ чь дьбежә щьвина»[+].

### 4


Т’әхте ә’зменда

1Пәй ван тьштар’а мьн дина хwә дайе, ва ә’зменда дәрик вәкьри йә. У әw дәнге кӧ мьн бәре мина дәнге бор’ийе бьһистьбу мьнр’а гот: «Р’абә wәрә ве жоре, Әзе wан тьштед кӧ гәрәке жь вьр шунда бьqәwьмьн, нишани тә кьм»[+]. 2Һәма һьнге Р’ӧһ’е Пироз һатә сәр мьн, мьн дина хwә дайе, wе т’әхтәк ль ә’змен һәбу у йәк ль сәр т’әхт р’уньшти бу[*][+] . 3У шәwqа диндара Йе р’уньшти мина йа кәвьре йаспис у сардийон бу. У к’әскәсоре жи дора т’әхт гьртьбу, мина ишьqа зьмруде[*] . 4Ль дора wи т’әхти бист чар к’ӧрси һәбун у ль сәр wан к’ӧрсийа бист чар р’успи[†] р’уньштьбун. К’ьнщед чилә-qәрqаш ль wан бун у т’ащед зер’ин жи ль сәре wан бун[+]. 5Жь т’әхт бьруск у дәнгед гӧр’инийа ә’wр-ә’змана дәрдьк’әтьн. Ль бәр т’әхт һ’әфт агьред алавпек’әти һәбун, кӧ әw һәр һ’әфт р’ӧһ’ед Хwәде нә[*][+] . 6Ль бәр т’әхт тьштәки мина бә’рәкә шушә һәбу, кӧ мина хьрустале зәлал бу.

Ль дора т’әхт, һәр алики чар р’ӧһ’бәр һәбун, кӧ пешийе у пашийева ч’ә’вава т’ьжи бун[+]. 7Р’ӧһ’бәре пешьн мина шер бу, р’ӧһ’бәре дӧда мина щанәга бу, р’ӧһ’бәре сьсийа р’уйе wи мина р’уйе мәрьва бу у р’ӧһ’бәре чара жи мина тәйре симьр’и кӧ дьфьр’ә. 8Һәр чар р’ӧһ’бәр жи шәш баски бун, сәр у бьнва ч’ә’вава хьт-хьти бун. У шәв у р’ож дәнге хwә нәдьбьр’ин дьготьн:

«Пироз, пироз, пироз,
Хӧдан Хwәдейе Һ’әму Зорайийе,
Йе кӧ һәбу, Йе кӧ һәйә у Йе кӧ wе бе»[*] .

9Гава wан һәр чар р’ӧһ’бәра, р’умәт, һӧрмәт у шькьри дьданә Йе кӧ ль сәр т’әхт р’уньштийә у һ’әта-һ’әтайе Сах ә, 10әw һәр бист чар р’успи бәр Йе кӧ ль сәр т’әхт р’уньшти дәвәр’уйа дьчун, сәре хwә бәр Wи даданин, Йе кӧ һ’әта-һ’әтайе Сах ә у т’ащед хwә давитьнә бәр т’әхт у дьготьн:

11«Йа Хӧдан Хwәдейе мә,
Тӧ һежа йи кӧ р’умәт, һӧрмәте у qәwате бьстини.
Чьмки Тә һәр тьшт ә’фьрандьн
у бь хwәстьна Тә әw ә’фьрин у һәнә»[+].

### 5


К’ьтеба гӧломатккьрийә моркьри

1Һьнге мьн дәсте Wийи р’астеда, Йе кӧ ль сәр т’әхт р’уньштьбу, к’ьтебәкә гӧломатккьри дит кӧ һәр дӧ алийава һатьбу ньвисаре у бь һ’әфт мора һатьбу моркьрьне[*][+] . 2Мьн дина хwә дайе, wе мьлйак’әтәки qәwат бь дәнгәки бьльнд дьгот: «К’и һежа йә кӧ моред ве к’ьтебе же р’акә у к’ьтебе вәкә?» 3Ле т’ӧ кәс т’ӧнәбу, нә ль ә’змен, нә ль сәр ә’рде у нә жи жь бьне ә’рде, кӧ бькарьбуйа әва к’ьтеба вәкьра ле бьньһер’ийа. 4Әз жи к’әлә-к’әл дьгьрийам, кӧ йәки һежа нәһатә дитьне, wәки әw к’ьтеба вәкьра ле бьньһер’ийа. 5Һьнге жь р’успийа йәки мьнр’а гот: «Нәгьри! Ва Шере жь qәбила Щьһуда[†], тамара Даwьд сәрк’әт у дькарә һәр һ’әфт моред wе к’ьтебе же р’акә у вәкә»[*][+] .

6Һьнге мьн дина хwә дайе, wе говәка wи т’әхтида, к’ижан һәр чар р’ӧһ’бәр у р’успийа доре гьртьбун, Бәрхәк сәкьни бу, чаwа кӧ сәржекьри бә. Һ’әфт стьруйед Wи у һ’әфт ч’ә’вед Wи һәбун, Әw һәр һ’әфт р’ӧһ’ед Хwәде нә, кӧ ль т’әмамийа дьнйайе һатьнә шандьне[*][+] . 7Әw һат у к’ьтеб жь дәсте Wийи р’асте, Йе кӧ ль сәр т’әхт р’уньштьбу һьлда. 8Чахе Wи әw һьлда, әw һәр чар р’ӧһ’бәр у һәр бист чар р’успи ль бәр wи Бәрхи дәвәр’уйа чун. Дәсте һәр йәкида чәнг[†] у т’асед зер’инә т’ьжи бьхур[†] һәбун. Әw бьхур дӧайед щьмә’та Хwәде нә[*][+] . 9У стьранәкә ну дьстьран дьготьн:

«Тӧ һежа йи, кӧ wе к’ьтебе һьлди
у моред wе же р’аки.
Чьмки Тӧ һати сәржекьрьне
у пе хуна хwә Тә мәрьв жь һәр бәрәке, жь һәр зьмани,
жь һәр щьмә’те у жь һәр мьләти к’ьр’ин бона Хwәде,[+]
10Тә әw кьрьн п’адшатийа к’аһина бона хьзмәтк’арийа Хwәде
у әwе ль сәр дьнйайе п’адшатийе бькьн»[*][+] .

11Һьнге мьн дина хwә дайе, мьн дәнге гәләк мьлйак’әта бьһист кӧ дора т’әхт, wан р’ӧһ’бәра у р’успийа гьртьбун. Р’әqәма wан дьгьһиштә бь һ’әзара у милийона[+]. 12Бь дәнгәки бьльнд дьстьран дьготьн:

«Әw Бәрхе сәржекьри һежа йә
кӧ qәwате, дәwләмәндтийе,
сәрwахтийе[†], карине,
һӧрмәте, р’умәте у пәсьне бьстинә»[*][+] .

13Мьн бьһист кӧ һәр ә’фьринед ль ә’змен, ль сәр ә’рде, йед бьн ә’рде, йед бә’реда у һ’әмуйед нава wанда, дьстьран:

«Бьра һ’әта-һ’әтайе пәсьн, һӧрмәт, р’умәт у qӧдрәт
ль Йе сәр т’әхт р’уньшти, ӧса жи ль wи Бәрхи бә!»[*][+]

14У wан һәр чар р’ӧһ’бәра дьготьн: «Амин!» у р’успи дәвәр’уйа чун, сәре хwә бәр Wи данин[+].

### 6


Һ’әфт мор чаwа тенә вәкьрьне?

1Һьнге мьн дина хwә дайе, wи Бәрхи морәкә жь wан һәр һ’әфт мора вәкьр у мьн жь wан һәр чар р’ӧһ’бәра дәнгәки мина дәнге гӧр’инийа ә’wра бьһист кӧ гот: «Wәрә»[+]. 2Мьн дина хwә дайе, ва һәспәки боз хӧйа бу, дәсте йе лесийарбуйида тиркәванәк һәбу, т’ащәк wир’а һатә дайине у әw чаwа ә’гит чу, wәки сәрк’әвә.

3Чахе Бәрх мора дӧда вәкьр, мьн бьһист кӧ р’ӧһ’бәре дӧда гот: «Wәрә». 4Һьнге һәспәки дьнейи р’әнге зәрда дәрк’әт[*] у сийаре wир’а изьн һатә дайине, кӧ ә’дьлайийе жь дьнйайе һьлдә, wәки мәрьв һәвдӧ бькӧжьн. Шурәки мәзьн wир’а һатә дайине[+].

5Чахе Wи мора сьсийа вәкьр, мьн бьһист кӧ р’ӧһ’бәре сьсийа гот: «Wәрә». Мьн дина хwә дайе, ва һәспәки р’әш у дәсте сийаре wида мезинәк һәбу. 6Һьнге те бежи мьн дәнгәк бьһист, жь нава һәр чар р’ӧһ’бәра һат у гот: «Чапәкә гәньмә бьч’ук пе зивәки[†] у се чапед бьч’ук щәһ пе зивәки[*] . Ле зьраре нәдә зәйт’е у шәраве»[+].

7Чахе Wи мора чара вәкьр, мьн дәнге р’ӧһ’бәре чара бьһист кӧ гот: «Wәрә». 8Мьн дина хwә дайе, ва һәспәки шиноqи, кӧ наве сийаре wи Мьрьн бу, Дийаре Мьрийа пәй wи дьһат. Һ’ӧкӧм wир’а һатә дайине сәр п’арәкә жь чар п’аред дьнйайе, wәки пе шур, хәлайийе, нәхwәшийа һ’ал у р’ә’wьред дьнйайе wан бькӧжә[+].

9Чахе Wи мора пенща вәкьр, мьн бьн горигәһеда[†] р’ӧһ’ед wан мәрьва дитьн, йед кӧ бона Хәбәра Хwәде у бона шә’дәтийа кӧ дабун һатьбунә кӧштьне[+]. 10Wан бь дәнгәки бьльнд кьрьнә гази у готьн: «Йа Хwәйи-Хӧдане пироз у р’аст! Те һ’әта к’әнге диwане нәки у һ’әйфа хуна мә жь бьнәлийед р’убари дьне һьлнәди?»[+] 11Һьнге жь wан һәр йәкир’а чӧхед чилә-qәрqаш һатьнә дайине у wанр’а һатә готьне, кӧ һьнәк wәхт жи һеса бьн, һ’әта кӧ һ’әсабе һәвал-хӧламед wан у хушк-бьред wанә кӧ wе мина wан бенә кӧштьне, т’әмам бә[+].

12Чахе Wи мора шәша вәкьр, мьн дина хwә дайе, ә’рд qайим һ’әжийа. Р’о мина к’ӧрхе[†] жь пьр’ч’е чекьри р’әш бу у һив сәрда-педа бу мина хуне[*][+] . 13Стәйркед ә’змен ӧса жорда к’әтьнә ә’рде, чаwа кӧ дара һежире жь бәр байе qайим дьһ’әжә у бәред wе[*] же дьwарьн[*] . 14Һьнге ә’зман бу мина к’ьтеба гӧломатккьри ль һәв һатә п’еч’ане, һьлк’ьшийа у һ’әму ч’ийа у гьрав жь щийед хwә һ’әжийан[+]. 15Wи чахи п’адшед дьнйайе, мәзьнед wе, сәрәскәред wе, дәwләтийед wе, ә’гитед wе у һ’әму мәрьвед хӧлам у аза хwә шкәфт у qәйед ч’ийада вәшартьн[*] , 16ч’ийа у qәйар’а дьготьн: «Сәр мәда бьк’әвьн у мә жь р’уйе Wи вәшерьн, Йе кӧ ль сәр т’әхт р’уньшти йә, ӧса жи жь хәзәба Бәрх[*][+] . 17Чьмки р’ожа хәзәба wанә мәзьн һат у к’и дькарә тәйах кә?»[*][+]

### 7


Жь зар’ед Исраел 144 000 кәс тенә моркьрьне

1Пәй ве йәкер’а мьн дина хwә дайе, wе чар мьлйак’әт ль һәр чар qӧлбед дьнйайе сәкьни нә у байед һәр чар qӧлбед дьнйайе һ’ьшк гьртьнә, wәки ль ә’рде, бә’ре у т’ӧ даре нәхьн[*] . 2Һьнге мьн мьлйак’әтәки дьн жи дит кӧ жь р’оһьлате дьһат у мора wийә жь Хwәдейе Сах һәбу. Әwи бь дәнгәки бьльнд ль wан һәр чар мьлйак’әта кьрә гази, йед кӧ wанр’а һатьбу дайине, кӧ зьраре бьдьнә ә’рде у бә’ре, wанр’а гот: 3«Зьраре нәдьнә ә’рде, бә’ре у дара, һ’әта кӧ әм море ль ә’нийа хӧламед Хwәдейе хwә нәхьн»[*][+] . 4Һьнге р’әqәма йед кӧ һатьбунә моркьрьне мьн бьһист: Жь һ’әму qәбилед зар’ед Исраел сәд чьл чар һ’әзар һатьбунә моркьрьне.

5Жь qәбила Щьһуда донздәһ һ’әзар,
жь qәбила Р’убен донздәһ һ’әзар,
жь qәбила Гад донздәһ һ’әзар,
6жь qәбила Ашер донздәһ һ’әзар,
жь qәбила Нәфтәли донздәһ һ’әзар,
жь qәбила Мьнашә донздәһ һ’әзар,
7жь qәбила Шьмһ’ун донздәһ һ’әзар,
жь qәбила Леwи[†] донздәһ һ’әзар,
жь qәбила Исахар донздәһ һ’әзар,
8жь qәбила Зәбулон донздәһ һ’әзар,
жь qәбила Усьв[†] донздәһ һ’әзар
у жь qәбила Бьнйамин[†] донздәһ һ’әзар һатьбунә моркьрьне.


Һ’әму мьләтед дьнйайе

9Пәй ве йәкер’а мьн дина хwә дайе, ва ә’лаләтәкә ӧса мәзьн, кӧ т’ӧ кәси нькарьбу бьжьмарта жь һәр мьләти, жь һәр бәрәке, жь һәр щьмә’те у жь һәр зьмани ль бәр т’әхт у wи Бәрхи сәкьни бун. Чӧхед чилә-qәрqаш ль wан бун у ч’ьqьлед хӧрма жи дәстед wанда бун,[+] 10бь дәнгәки бьльнд дькьрьнә гази дьготьн:

«Хьлазбун[†] жь дәсте Хwәдейе мә йә,
Йе кӧ ль сәр т’әхт р’уньшти йә
у жь дәсте wи Бәрхи йә»[+].

11Һьнге әw һ’әму мьлйак’әтед кӧ ль дора т’әхт, р’успийа у wан һәр чар р’ӧһ’бәра гьртьбун, бәр т’әхт дәвәр’уйа чунә ә’рде, сәре хwә бәр Хwәде данин[+] 12у готьн:

«Амин!
Пәсьн, р’умәт, сәрwахти,
шькьри, һӧрмәт, qәwат у зорайи
бьра һ’әта-һ’әтайе Хwәдейе мәр’а бә.
Амин!»[+]

13Һьнге жь wан р’успийа йәки мьнр’а гот: «Әвед кӧ чӧхед чилә-qәрqаш wәргьрти нә, әw к’и нә у жь к’ӧ дәре һатьнә?» 14Мьн wир’а гот: «Әз хӧлам, әз ньзаньм, тӧ зани». Һьнге әwи мьнр’а гот: «Әвана әw ьн, йед кӧ жь wе тәнгасийа мәзьн һатьнә, чӧхед хwә пе хуна wи Бәрхи шуштьнә, чил-qәрqаш кьрьнә[*][+] .

15Ләма әwә ль бәр т’әхте Хwәде нә,
п’арьстгәһа Wида шәв у р’ож Wи дьһ’әбиньн.
Йе ль сәр т’әхт р’уньшти, wе коне Хwә ль сәр wан вәгьрә.
16Әwе иди нә т’и бьн, нә бьр’чи бьн
у нә жи тә’в у гәрмайийе ль wан хә[*][+] .
17Чьмки әw Бәрхе кӧ говәка т’әхтда йә,
wе шьвантийе ль wан бькә,
wан бьбә сәр канийед ава жийине.
У Хwәде жи wе һ’әму һесьред ч’ә’вед wан паqьж кә»[*][+] .

### 8


Мора һ’әфта

1Чахе Әwи мора һ’әфта вәкьр, ә’зменда wәкә нив сьһ’әти һәр тьшт сәqьр’и[+]. 2Һьнге мьн әw һәр һ’әфт мьлйак’әтед кӧ ль бәр Хwәде сәкьнибун дитьн, wанр’а һ’әфт бор’и һатьнә дайине[+].

3Мьлйак’әтәки дьн бьхурданга зер’ин дестда һат, ль бәр горигәһа зер’ин сәкьни. Wир’а гәләк бьхур һатә дайине, wәки бь т’әви дӧайед щьмә’та Хwәде дайнә сәр горигәһа зер’инә ль бәр т’әхте Хwәде[*][+] . 4Дуйе wе бьхуре т’әви дӧайед щьмә’та Хwәде жь дәсте wи мьлйак’әти бәрбь Хwәде бьльнд бу[+]. 5Паше мьлйак’әт әw бьхурданг һьлда, жь агьре горигәһева дагьрт авитә сәр ә’рде. Бу гӧр’инийа дәнгед ә’wра бьруске бьрq вәда у ә’рд һ’әжийа[+].


Һәр чар бор’ийед пешьн

6Һьнге wан һәр һ’әфт мьлйак’әтед кӧ һ’әфт бор’ийед wан һәбун к’аре хwә кьрьн, кӧ ль бор’ийа хьн.

7Йе пешьн ль бор’ийе хьст, тәйрок у агьр хунева т’әвайи сәр ә’рдеда бари. У жь се п’ара п’арәкә ә’рде шәwьти, жь се п’ара п’арәкә дара шәwьти у һ’әму гиһайе шин шәwьти[*][+] .

8Мьлйак’әте дӧда ль бор’ийе хьст, тьштәки мәзьни мина ч’ийаки агьр пек’әти һатә авитьне нава бә’ре. У жь се п’ара п’арәкә бә’ре бу хун,[+] 9жь се п’ара п’арәкә һ’әйwанед бә’реда qьр’ бу у жь се п’ара п’арәкә гәмийа wеран бу.

10Мьлйак’әте сьсийа ль бор’ийе хьст у стәйркәкә мәзьнә мина qәндила алав пек’әти жь ә’змен к’әтә сәр п’арәкә жь се п’аред ч’әма у авед канийа[+]. 11Наве wе стәйрке Зьрич’к бу. Жь се п’ара п’арәкә ава бу зьрич’к у жь wе аве гәләк мәрьв мьрьн, чьмки әw ав тә’л бу.

12Мьлйак’әте чара ль бор’ийе хьст, жь се п’ара п’арәкә р’ойе, жь се п’ара п’арәкә һиве у жь се п’ара п’арәкә стәйрка дәрб стандьн, ӧса кӧ жь се п’ара п’арәкә wан qарийа у жь се п’ара п’арәкә р’оже р’онайи нәда, ӧса жи жь се п’ара п’арәкә шәве[*][+] .

13Һьнге мьн дина хwә дайе, wе тәйрәки симьр’ жор ә’зменда дьфьр’и у мьн бьһист кӧ wи бь дәнгәки бьльнд гот: «Wәй, wәй, wәй ль сәре бьнәлийед ль р’убари дьне, кӧ wе бәр дәнге wан бор’ийед һәр се мьлйак’әтед майин к’әвьн, йед кӧ wе ль бор’ийа хьн».

### 9


Бор’ийа пенща

1Мьлйак’әте пенща ль бор’ийе хьст у мьн дина хwә дайе, ва стәйркәк жь ә’змен к’әтә сәр р’уйе ә’рде у к’ьлита дәре гәлийе һәй-wайе[†] wе стәйркер’а һатә дайине[+]. 2Әwе дәре гәлийе һәй-wайе вәкьр, жь гәли ду-духан дәрк’әт мина дуйе к’ура мәзьн у р’уйе р’ойе у һәwе гьрт[*] . 3Жь wе ду-духане кӧли[†] дәрк’әтьнә сәр р’уйе ә’рде, wанр’а qәwата мина qәwата дуп’ьшкед ә’рде һатә дайине[*][+] . 4Wанр’а һатә готьне, кӧ зьраре нәдьнә гиһе ә’рде, нә жи т’ӧ шинайийе у даре, ле бьдьнә wан мәрьвед кӧ мора Хwәде ль сәр ә’нийа wан т’ӧнәйә[*][+] . 5Wанр’а һатә дайине, кӧ wан нәкӧжьн, ле пенщ мәһа бьдьнә щәфе. Еша wан мина еша лехьстьна дупьшка бу. 6Wан р’ожада мәрьве ль мьрьне бьгәр’ьн, ле wе qәт нәбиньн, әwе һ’әйра мьрьнеда бьн, ле мьрьне жь wан бьр’әвә[*] .

7Qьлхе wан кӧлийа мина wан һәспа бун, йе кӧ бона шер’ тенә һазьркьрьне. Ль сәр сәре wан тьштед мина т’ащед зер’ин һәбун у р’уйе wан мина р’уйе мәрьва бун[*] . 8П’ор’е сәре wан мина п’ор’е жьна бун у дьранед wан мина дьранед шера бун. 9Еләкзьрьһ’ед[†] wан һәбун, мина йед һ’әсьни, дәнге баскед wан мина дәнге wан ә’рәба бун, кӧ чаwа гәләк һәсп wан дьк’ьшиньн у дажонә нава шер’. 10Мина дуп’ьшка жи поч’ед wан һәбун у сәр поч’а жи дәрзи, к’ижанада qәwата wан һәбу кӧ пенщ мәһа мерьв бьдьнә щәфе. 11Мьлйак’әте гәлийе һәй-wайе ль сәр wан п’адша бу, кӧ наве wи бь ибрани[†] «Абадун» бу, бь йунани «Аполийон», кӧ те фә’мкьрьне: «Wеранкьр».

12Wәйа пешьн дәрбаз бу. Жь вьр шунда ва дӧ wәйе жи бен[+].


Бор’ийа шәша

13Мьлйак’әте шәша ль бор’ийе хьст у мьн дәнгәк жь һәр чар стьруйед горигәһа зер’инә ль бәр Хwәде бьһист,[+] 14кӧ готә wи мьлйак’әте шәша, йе кӧ бор’и дестда бу: «Wан һәр чар мьлйак’әтед кӧ ль бәр ч’әме Фьратейи мәзьн гьредайи нә вәкә»[+]. 15Һьнге әw һәр чар мьлйак’әт һатьнә бәр’дане, йед кӧ бона wе сьһ’әте, wе р’оже, wе мәһе у wе сале һатьбунә һазьркьрьне, wәки жь се п’ара п’арәкә мәрьвайе бькӧжьн. 16Мьн р’әqәма ордийед сийари бьһист кӧ дӧсьд милийон бу. 17Wе дитьнокеда һәсп у сийаред wан мьнва аһа хӧйа бун: Р’әнгед еләкзьрьһ’ед wан р’әнге сори мина егьр, ширки мина qалч’ич’әке, qич’ьки мина к’ьрк’утеда[†] бун. Сәре һәспед wан мина сәре шера бун у жь дәве wан агьр, ду у к’ьрк’ут дәрдьк’әт. 18Пе ван һәр се бәла, жь се п’ара п’арәкә мәрьвайе, пе агьр, ду у к’ьрк’ута кӧ жь дәве ван дәрдьк’әт һатьнә кӧштьне. 19Чьмки qәwата һәспа дәв у делед wанда бун. Делед wан мина мә’ра бун у сәре wан һәбун, кӧ пе wан зьрар дьдан.

20Әw мәрьвед майинә кӧ пе ван бәла нәһатьнә кӧштьне, жь wан п’утед кӧ бь дәстед хwә чекьрьбун вәнәгәр’ийан. Wана дәсте хwә жь щьнһ’әбандьне[†], жь wан п’утед зер’ә, зивә, сьфьрә, кәвьрә, дарә кӧ набиньн, набьһен у нагәр’ьн нәк’ьшандьн[*][+] . 21Ӧса жи жь кӧштьне, сербазийе[†], бенамусийе у дьзийа хwә вәнәгәр’ийан[+].

### 10


Мьлйак’әт у к’ьтеба бьч’укә гӧломатккьри

1Һьнге мьн мьлйак’әтәки дьнейи зор дит кӧ жь ә’змен дьһатә хwаре. Ә’wр ле wәргьрти бу у к’әскәсор ль сери бу, р’уйе wи мина р’ойе бу, ньгед wи жи мина стунед егьр бун[+]. 2Дәсте wида к’ьтебәкә бьч’укә вәкьри һәбу, ньге хwәйи р’асте дани сәр бә’ре, ньге хwәйи ч’әпе жи дани сәр бәже[†] 3у бь дәнге бьльнд мина мьр’инийа шер кьрә qар’ин. Чахе кӧ wи кьрә qар’ин, һәр һ’әфт гӧр’инийед ә’wра пе дәнгед хwә хәбәр дан. 4Гава wан һәр һ’әфт гӧр’инийед ә’wра хәбәр дан, мьн кьр кӧ бьньвисьм, ле жь ә’змен дәнгәк һат у гот: «Әw тьштед кӧ һәр һ’әфт гӧр’инийед ә’wра готьн, wан ә’йан нәкә, нәньвисә»[+].

5Һьнге әw мьлйак’әте кӧ мьн дитьбу, wәки wи ньгәк данибу сәр бә’ре у йәк жи сәр бәже, дәсте хwәйи р’асте бәрбь ә’змен бьльнд кьр 6у пе Әwи сонд хwар кӧ һ’әта-һ’әтайе Сах ә, аwа готи пе Wи Йе кӧ ә’зман, һ’әмуйед wеда, ә’рд, һ’әмуйед wеда у бә’р, һ’әмуйед wеда ә’фьрандьнә у гот: «Иди wәхте дәрәнги нәк’әвә. 7Ле гава мьлйак’әте һ’әфта дәнг ль бор’ийе хә, һьнге wе әw сӧр’а т’ьвдира Хwәде бе сери, йа кӧ Wи ә’лами хӧламед Хwә п’ехәмбәра кьрьбу»[+].

8Пәй ве йәкер’а wи дәнге кӧ мьн жь ә’змен бьһистьбу, диса т’әви мьн хәбәр да у гот: «Һәр’ә, wе к’ьтеба вәкьри жь дәсте wи мьлйак’әти һьлдә, йе кӧ ль сәр бә’ре у бәже сәкьни йә»[*] . 9Әз жи чумә щәм wи мьлйак’әти у мьн жер’а гот: «К’а wе к’ьтеба бьч’ук бьдә мьн». Әwи мьнр’а гот: «Һан ве һьлдә у бьхwә. Әве нав-дьле тәда тә’л бә, ле дәве тәда wе мина һьнгьв ширьн бә»[+]. 10Һьнге мьн к’ьтеба бьч’ук жь дәсте мьлйак’әт һьлда у хwар. Дәве мьнда мина һьнгьв ширьн бу, ле чахе мьн әw хwар, мьн нав-дьле хwәда тә’лайи к’ьфш кьр. 11Wи чахи мьнр’а һатә готьне: «Гәрәке тӧ диса ль сәр гәләк щьмә’та, мьләта, зьмана у п’адша п’ехәмбәртийе бьки».

### 11


Дӧ шә’дед кӧ п’ехәмбәртийе дькьн

1Һьнге qамишәки[†] мина шьва мьнр’а һатә дайине у һатә готьне: «Р’абә, п’арьстгәһа Хwәде у горигәһе чап кә у йед кӧ теда дьһ’әбиньн жи бьжмьрә[+]. 2Ле һ’әwша п’арьстгәһейә дәрва бьһелә у wе чап нәкә, чьмки әw п’утп’арьстар’а[†] һатә дайине. Әwе Бажаре Пироз чьл дӧ мәһа бьн п’ийада п’епәс кьн[*][+] . 3У Әзе т’әмийе бьдьмә дӧ шә’дед Хwә, әwе к’ӧрх хwәкьри һ’әзар дӧсьд шест р’ожи п’ехәмбәртийе бькьн». 4Әвана әw һәр дӧ даред зәйт’уне у һәр дӧ шәмдан ьн, йед кӧ ль бәр Хӧдане дьнйайе дьсәкьньн[*] . 5Һәгәр мәрьвәк кӧ бьхwазә зьраре бьдә wан, агьр жь дәве wан дәрдьк’әвә, дьжмьнед wан һ’уфи хwә дькә. У һәгәр мәрьвәк бьхwазә зьраре бьдә wан, гәрәке әw хwәха ӧса бе кӧштьне. 6Һ’ӧкӧме ван һәйә, кӧ р’ожед п’ехәмбәртийа хwәда ә’змен дадьн, wәки баран нәбарә. Ӧса жи һ’ӧкӧме wан ль сәр ава һәйә, кӧ wан бькьнә хун у к’әнге жи бьхwазьн, дькарьн һәр щур’ә бәла биньнә сәре дьне[*][+] .

7Гава әwана шә’дәтийа хwә сәр һәвда биньн, һьнге әw щә’нәwьре кӧ жь гәлийе һәй-wайе дәрдьк’әвә, wе т’әви wан шәр’ кә, wан бьндәст кә у бькӧжә[+]. 8Щьнйазед wан wе ль сәр мәйдана wи бажаре мәзьн авити бьн, ль wи щийе кӧ Хӧдане wан һәр дӧйа һатә хачкьрьне[†], кӧ бь мә’на р’ӧһ’ани жер’а «Содом» у «Мьсьр[†]» те готьне. 9Жь һ’әму щьмә’та, бәрәка, зьмана у мьләта wе се р’ож у нива ль щьнйазед wан бьньһер’ьн у нәһельн кӧ щьнйазед wан бькьнә т’ьрба[+]. 10Бьнәлийед ль р’убари дьне wе дьле хwә ль wан ша кьн у ша бьн, хәлата жи һәвдӧр’а бьшиньн, чьмки ван һәр дӧ п’ехәмбәра щәфа дьданә йед кӧ ль сәр р’уйе ә’рде дьман.

11Пәй се р’ож у нивар’а Хwәде р’ӧһ’е жийине бәр wанда ани, әw р’абунә сәр п’ийа у хофәкә мәзьн к’әтә сәр йед кӧ әw дитьн[+]. 12Һьнге wан һәр дӧйа дәнгәки бьльнд жь ә’змен бьһист кӧ wанр’а гот: «Wәрьнә ве жоре». У әwана бәр ч’ә’вед дьжмьнед хwә ә’wрава һьлк’ьшийанә ә’змен[+]. 13Wе сьһ’әте ә’рд qайим һ’әжийа, жь дәһә п’ара п’арәкә бажер һьлшийа у wе ә’рдһ’әжеда һ’әфт һ’әзар мәрьв мьрьн, йед майин жи ч’ә’втьрсийайи бун, шькьри дьданә Хwәдейе ә’змен[+].

14Wәйа дӧда дәрбаз бу. Ва йә, йа сьсийа wе зутьре бе[+].


Дәнге бор’ийа һ’әфта: Һ’әбандьна ль ә’змен

15Мьлйак’әте һ’әфта ль бор’ийе хьст у ә’зменда дәнгед бьльнд һатьн кӧ дьготьн:

«П’адшатийа дьнйайе бу йа Хӧдане мә у Мәсиһе Wи,
Әwе һ’әта-һ’әтайе п’адшатийе бькә»[*][+] .

16Әw һәр бист чар р’успийед кӧ ль бәр Хwәде сәр к’ӧрсийед хwә р’уньштьбун, хwә дәвәр’уйа авитьн, сәре хwә бәр Хwәде данин[+] 17у готьн:

«Йа Хӧдан Хwәдейе Һ’әму Зорайийе,
Йе һәйи у Йе һәбуйи,
әм шькьрийе дьдьнә Тә,
кӧ Тә qәwата Хwәйә мәзьн станд
у дәст бь һ’ӧкӧме Хwә кьр[*][+] .
18П’утп’арьст qьлqьлин, ле хәзәба Тә һат.
Wәхт пер’а гьһиштийә, кӧ диwана мьрийа бьки,
хәлата бьди хӧламед Хwә, п’ехәмбәра у щьмә’та Хwә
ӧса жи йед кӧ жь Тә дьтьрсьн, жь бьч’ука һ’әта мәзьна.
Wәхт һат, кӧ qьр’а wан бини, йед кӧ дьне хьраб дькьн»[*][+] .

19Пәй ве йәкер’а п’арьстгәһа Хwәдейә ә’змен вәбу у wеда Сьндоqа Пәймана Wи хӧйа бу. Бьруске бьрq дан, гӧр’инийа дәнгед ә’wра һатә бьһистьне, ә’рд һ’әжийа у тәйрок бари[+].

### 12


К’ӧлфәт у зийа[†]

1Һьнге нишанәкә мәзьн ә’зменда хӧйа бу: К’ӧлфәтәке р’о ль хwә wәргьртьбу, һив бьне п’ийада у т’ащәки жь донздәһ стәйрка жи ль сери бу[+]. 2Әw һ’әмлә бу у к’әтьбу бәр зар’е, еша хwә дьк’ьшанд у дькьрә qир’ин.

3Пәй ве йәкер’а нишанәкә дьн жи ә’зменда хӧйа бу. Мьн дина хwә дайе, ва зийаки[†] зәри мәзьн кӧ һ’әфт сәри у дәһә стьруйед wи һәбун у һ’әфт т’ащ жи ль сәред wи бун[*][+] . 4Поч’а wи жь се п’ара п’арәкә стәйркед ә’змен к’ьшанд у авитә сәр ә’рде. Әw зийа ль бәр wе к’ӧлфәта[†] кӧ к’әтьбу бәр зар’е сәкьни, кӧ һәма чаwа зар’ бьбә wе зар’е һ’уфи хwә кә. 5Wе к’ӧлфәте зар’әкә кӧр’ин ани, кӧ wе бь шьвдара һ’әсьни шьвантийе ль һ’әму мьләта бькә. Ле зар’а wе һатә р’аһьштьне, ль щәм Хwәде у бәр т’әхте Wи[*][+] . 6К’ӧлфәт жи р’әви бәр’ийе[†], ль wи щийе кӧ жь алийе Хwәдеда жер’а һатьбу һазьркьрьне, wәки әw ль wьр һ’әзар дӧсьд шест р’ожи бе хwәйкьрьне[+].

7Һьнге ль ә’змен шәр’ дәст пе бу. Мьхайил мьлйак’әтед хwәва т’әви зийе шәр’ кьр, зийе жи мьлйак’әтед хwәва т’әви wан шәр’ кьр[*][+] . 8Ле зийе да дәр, ә’зменда жи иди щи дәст wан нәк’әт, 9әw зийайе мәзьн жорда һатә авитьне. Әва әw мә’ре бәре бу, кӧ жер’а мирещьн у шәйт’ан дьбежьн, йе кӧ т’әмамийа дьне хальфандийә. Әw мьлйак’әтед хwәва жорда һатьнә авитьне сәр р’уйе ә’рде[*][+] .

10Һьнге мьн ль ә’змен дәнгәки бьльнд бьһист кӧ гот: «Ньһа йә wәхте хьлазкьрьн[†], qәwат у п’адшатийа Хwәдейе мә, ӧса жи һ’ӧкӧме Мәсиһе Wи. Чьмки Әw хәйбкьре хушк-бьред мә жорда һатә авитьне, йе кӧ шәв у р’ож бәр Хwәдейе мә хәйба wан дькьр[*] . 11Әwана пе хуна Бәрх у хәбәра шә’дәтийа хwә сәр wи к’әтьн, ә’мьре хwә һ’әта мьрьне һ’ьз нәкьрьн[+]. 12Аwа ша бьн, ә’зманно у йед кӧ wанда дьминьн. Ле wәй ль ә’рде у ль бә’ре, чьмки мирещьн жорда сәр wәда һатә авитьне у әw жь һерсе хwә дьхwә, кӧ занә wе һьндьки бьминә»[+].

13Гава зийе дит кӧ әw жорда һатә авитьне сәр ә’рде, пәй wе к’ӧлфәте к’әт, йа кӧ зар’а кӧр’ин анибу. 14Дӧ баскед тәйре симьр’ийә мәзьн wе к’ӧлфәтер’а һатьнә дайине, wәки бьфьр’ә һәр’ә бәр’ийе, wи щийе хwә, к’идәре жь зийе дур wе се сал у нива бьһата хwәйкьрьне[+]. 15Һьнге зийе жь дәве хwә мина ч’ем ав бәр’да пәй wе к’ӧлфәте, wәки wе пе лейе бьхәньqинә. 16Ле ә’рде алик’арийа wе к’ӧлфәте кьр, дәве хwә вәкьр у әw ч’әме кӧ зийе жь дәве хwә бәр’дабу даqӧртанд. 17Һьнге wи зийайи һерса хwә ль wе к’ӧлфәте р’акьр у чу, wәки шәр’е хwә т’әви wан зар’ед wейә майин бькә, йед кӧ т’әмийед Хwәде хwәй дькьн у шә’дәтийа бона Иса дьдьн[*][+] . 18 Зийа ль дәве бә’ре сәкьни.

### 13


Дӧ щә’нәwьр дәрдьк’әвьн

1Һьнге мьн дина хwә дайе, ва щә’нәwьрәк жь бә’ре дәрдьк’әт. Һ’әфт сәред wи у дәһә стьруйед wи һәбун, ль сәр стьруйед wи дәһә т’ащ бун у ль сәр һәр һ’әфт сәред wи жи навед к’ьфьри-зьфьрийа бун[+]. 2Әw щә’нәwьре кӧ мьн дит, мина пьльнг бу, ньгед wи мина ләпе һ’ьр’ч’а бун у дәве wи жи мина дәве шера бу. Ви зийайи qәwата хwә, т’әхте хwә у һ’ӧкӧме хwәйи мәзьн да wи щә’нәwьри[+]. 3Сәрики ви щә’нәwьри те бежи бьриндар ль бәр мьрьне бу, ле бьрина wи һатә qәнщкьрьне. У т’әмамийа дьнйайе сәр wи щә’нәwьри ә’щебмайи ма. 4Wан сәре хwә ль бәр зийе данин, кӧ wи һ’ӧкӧме хwә да wи щә’нәwьри. Ӧса жи сәре хwә ль бәр щә’нәwьр данин у готьн: «Гәло к’и мина ви щә’нәwьри йә? У к’и дькарә т’әви ви шәр’ кә?»

5Әви щә’нәwьрир’а изьн һатә дайине кӧ дәве хwә бемә’рифәт вәкә у к’ьфьрийа бькә, ӧса жи wир’а һатә дайине, кӧ чьл дӧ мәһа бь һ’ӧкӧме хwә бькә[*][+] . 6Әwи һьндава Хwәдеда дәве хwә хьраб вәкьр у наве Wи, коне Wи у йед кӧ ә’зменда дьминьн беһӧрмәт кьр. 7Изьн wир’а һатә дайине, кӧ т’әви щьмә’та Хwәде шәр’ кә у сәрк’әвә. Ӧса жи һ’ӧкӧме ль сәр һәр бәрәке, щьмә’те, зьмани у мьләти wир’а һатә дайине[+]. 8Һ’әму бьнәлийед ль р’убари дьне wе сәре хwә ль бәр wи дайньн, навед к’ижана жь wәхте ә’фьрандьна дьнйайеда к’ьтеба жийинейә Бәрхе сәржекьрида нәһатьнә ньвисаре[*][+] .

9Гӧһе к’е һәйә бьра бьбьһе:[+]
10Әwед кӧ йе дил к’әтьне нә, wе дил бьк’әвьн,
әwед кӧ йед бәр шур к’әтьне нә, әwе бәр шур к’әвьн[*] .

Ль вьр wе сәбьр у баwәрийа щьмә’та Хwәде кер бе[+].

11Һьнге мьн дина хwә дайе, ва щә’нәwьрәки дьн жь ә’рде дәрдьк’әт, дӧ стьруйе wийә мина йе бәрха һәбун у мина зийе хәбәр дьда. 12Әви т’әмамийа һ’ӧкӧме щә’нәwьре пешьн ль бәр wи хwәха дьда хәбате у п’ейи сәр ә’рде у бьнәлийед wе дькьр, wәки сәре хwә ль бәр wи щә’нәwьре пешьн дайньн, йе кӧ бьрина wийә кӧ бәрбь мьрьне дьбьр һатьбу qәнщкьрьне. 13Ви щә’нәwьри нишанед ӧса ә’щебә мәзьн дькьрьн, һ’әта кӧ агьр жи жь ә’змен ль бәр ч’ә’ве мәрьва давитә сәр ә’рде[+]. 14Әwи пе wан нишанед кӧ wир’а һатьбунә дайине, wәки ль бәр щә’нәwьре пешьн бькә, бьнәлийед ль р’убари дьне дьхальфандьн. Әwи wанр’а гот, кӧ һ’әйкәләки wи щә’нәwьри чекьн, йе кӧ бь шур һатьбу бьриндаркьрьне у диса сах бу[+]. 15Һ’ӧкӧм wир’а һатә дайине, wәки р’ӧһ’ бәр һ’әйкәле щә’нәwьрда бинә, кӧ һ’әйкәле щә’нәwьр хәбәр дә у бькарьбә әwед кӧ щә’нәwьр нәһ’әбиньн бьдә кӧштьне. 16Әwи п’ейи сәр һ’әмуйа кьр, аwа готи бьч’ук у мәзьна, дәwләти у бәләнгаза, аза у хӧлама кӧ нишане бьдьнә сәр дәсте хwәйи р’асте йан ә’нийа хwә, 17wәки т’ӧ кәс нькарьбә нә бьк’ьр’ә, нә жи бьфьрошә, пештьри wи, йе кӧ нишана щә’нәwьр, аwа готи наве wи йан һ’әсабе наве wи сәр ә.

18Ль вьр сәрwахти кер те: Һ’ьш-аqьле к’е һәйә, бьра һ’әсабе щә’нәwьр бьжмьрә, чьмки һ’әсабе мәрьвәки йә у һ’әсабе wи шәшсьд шест шәш ә.

### 14


Бәрх у йед хьлазбуйи

1Паше мьн дина хwә дайе, ва Бәрх ль сәре ч’ийайе Сийоне[†] сәкьни бу у сәд чьл чар һ’әзар мәрьв т’әви Wи бун, кӧ ль сәр ә’нийа wан наве Wи у наве Баве Wи ньвисар бун[+]. 2Мьн жь ә’змен дәнгәк бьһист, мина дәнге гәләк ава у мина дәнге гӧр’инийа ә’wрайә qайим. Әw дәнге кӧ һатә мьн, мина дәнге мьqаме чәнгвана бу, кӧ ль чәнгед[†] хwә дьхьн[+]. 3Wана ль бәр т’әхт у ль бәр wан һәр чар р’ӧһ’бәра у р’успийа стьранәкә ну дьстьра. Т’ӧ кәс нькарьбу wе стьране һин буйа, пештьри wан сәд чьл чар һ’әзаред кӧ жь дьнйайе һатьбунә к’ьр’ине[+]. 4Әвана әw ьн, йед кӧ сәре хwә жьнар’а данәнинә, әw йед бьк’ьр[†] ьн. Әвана пәй Бәрх дьчьн, к’ӧда кӧ әw дьчә. Әвана жь нава мәрьва һатьнә к’ьр’ине, чаwа бәре дәрәмәта пешьн[†] кӧ Хwәде у Бәрхр’а бенә дайине[+]. 5Дәрәw жь дәве wан дәрнәк’әтийә, әw беqӧсур ьн.


Се мьлйак’әт

6Һьнге мьн дина хwә дайе, ва мьлйак’әтәки дьн кӧ ә’зменда дьфьр’и у Мьзгинийа wийә һ’әта-һ’әтайе һәбу, wәки wе Мьзгинийе бьдә йед р’убари дьне, аwа готи һ’әму мьләта, бәрәка, зьмана у щьмә’та. 7Wи бь дәнгәки бьльнд дьгот: «Жь Хwәде бьтьрсьн у шькьрийе бьдьнә Wи, чьмки сьһ’әта диwанкьрьна Wи пер’а гьһишт. Сәре хwә бәр Wи дайньн, Йе кӧ ә’рд у ә’зман, бә’р у авед канийа ә’фьрандьнә».

8Һьнге мьлйак’әтәки дьн пәй wи һат у гот: «Һьлшийа, wеран бу! Әw Бабилона[†] мәзьн, йа кӧ әw шәрава qавийа[†] хwәйә һар һ’әму мьләт данә вәхwарьне»[*][+] .

9Пәй ве йәкер’а мьлйак’әтәки дьн жи пәй wан һат у бь дәнгәки бьльнд гот: «Әwе кӧ сәре хwә ль бәр щә’нәwьр у һ’әйкәле wи дайнә у нишана wи сәр ә’нийа хwә йан сәр дәсте хwә qәбул кә,[+] 10әwе жь wе шәрава һерса Хwәде вәхwә, йа кӧ ав т’әвнәкьри йә, к’аса Wийә хәзәбеда дагьрти йә. Әwе ль бәр мьлйак’әтед пироз у ль бәр Бәрх агьр у к’ьрк’утеда щәфе бьк’ьшинә[*][+] . 11Дуйе щәфе wан wе һ’әта-һ’әтайе бьк’ьшә у шәв у р’ож wе р’ьһ’әтийа wан т’ӧнәбә, йед кӧ сәре хwә бәр щә’нәwьр у һ’әйкәле wи датиньн у нишана wи ль сәр wан ә».

12Аwа ль вьр wе сәбьра щьмә’та Хwәде кер бе, йед кӧ т’әмийед Хwәде хwәй дькьн у һьндава Исада амьн ьн[+].

13Һьнге мьн жь ә’змен дәнгәк бьһист кӧ гот: «Бьньвисә: Жь вьр шунда хwәзьли нә әw мәрьв, йед кӧ бона баwәрийа сәр Хӧдан wе бьмьрьн». Р’ӧһ’ дьбежә: «Бәле! Әwе жь хәбата хwә р’ьһ’әт бьн, чьмки кьред wан т’әви wан дьчьн»[+].


Нандьруна[†] р’уйе ә’рде

14У мьн дина хwә дайе, ва ә’wрәки сьпи у «йәки мина кӧр’е мерьв[†]»[*] ль сәр wи ә’wри р’уньшти бу. Т’ащәки зер’ин ль сәре Wи бу у дә’сәкә туж жи дестда бу[*][+] . 15Һьнге мьлйак’әтәки дьн жь п’арьстгәһе дәрк’әт, бь дәнгәки бьльнд ль Әwи кӧ ль сәр ә’wр р’уньшти бу кьрә гази у готе: «Дә’са Хwә бавеже бьдьру, чьмки әw сьһ’әта нандьруне[†] һат, бәре ә’рде иди гьһиштийә»[*][+] . 16Әwи кӧ ль сәр ә’wр р’уньшти бу дә’са Хwә авитә р’уйе ә’рде у ә’рд һатә дьруне.

17Һьнге жь wе п’арьстгәһа ә’змен мьлйак’әтәки дьн дәрк’әт у дәсте wида жи дә’сәкә туж һәбу.

18Wе һьнге жь горигәһе мьлйак’әтәки дьн дәрк’әт, кӧ һ’ӧкӧме wи ль сәр егьр һәбу, әwи бь дәнгәки бьльнд ль йе хwәйе дә’са туж кьрә гази у готе: «Дә’са хwәйә туж бавежә гушийед тьрийед ә’рде у бьчьнә, чьмки тьрийед wе иди гьһиштьнә». 19Wи мьлйак’әти жи дә’са хwә авитә ә’рде, тьрийед ә’рде чьнин у бона һ’ьнщьр’андьне авитә wи һ’әwзе мәзьни хәзәба Хwәде[+]. 20Әw тьри wи һ’әwзида һатьнә һ’ьнщьр’андьне, кӧ жь бажер дәр бу у жь һ’әwз хун к’ьшийа, хуне авитә гәме һәспа, qаси һ’әзар шәшсьд мәйдани[*] гьрт.

### 15


Һ’әфт мьлйак’әт у һ’әфт бәла

1Һьнге мьн ль ә’змен нишанәкә дьнә мәзьн у әщеб дит, һ’әфт мьлйак’әтед хwәйе һ’әфт бәлайед ахьрийе пе к’ижана wе хәзәба Хwәде бьһата сери[+]. 2Wи чахи мьн тьштәки мина бә’рәкә шушә егьрва т’әвайи дит, ӧса жи әwед кӧ щә’нәwьр, һ’әйкәле wи у һ’әсабе наве wи бьндәст кьрьбун. Әвана сәр бә’ра шушә сәкьни бун, чәнгед кӧ Хwәде дабунә wан дәстед wанда бун[+] 3у стьрана Мусайе[†] хӧламе Хwәде у стьрана Бәрх дьстьран:

«Кьред Тә мәзьн у ә’щеб ьн
Хӧдан Хwәдейе Һ’әму Зорайийе!
Р’ийед Тә р’аст у сәр һәqийе нә,
йа П’адшайе мьләта[*][+] .
4Хӧдан, к’и жь Тә wе нәтьрсә
у р’умәте нәдә wи наве Тә?
Чьмки Тӧ т’әне Йе пироз и.
Һ’әму мьләте бәрбь Тә бен
у сәре хwә бәр Тә дайньн,
чьмки кьред Тәйә р’аст хӧйа бун»[*][+] .

5Пәй ван тьштар’а мьн дина хwә дайе, ва п’арьстгәһа ә’змен вәбу, аwа готи Коне Шә’дәтийе[†][+]. 6Әw һәр һ’әфт мьлйак’әтед хwәйе һәр һ’әфт бәла жь п’арьстгәһе дәрк’әтьн. К’ьтанед паqьжә бьрqок ль wан бун у мәлахтед зер’ин ль сингед wан бун[+]. 7Һьнге жь һәр чар р’ӧһ’бәра йәки һ’әфт т’асед зер’инә хәзәба wи Хwәдейива т’ьжи, Йе кӧ һ’әта-һ’әтайе Сах ә, данә wан һәр һ’әфт мьлйак’әта[+]. 8П’арьстгәһ дуйе р’умәта Хwәде у qәwата Wива т’ьжи бу у т’ӧ кәс нькарьбу бьк’әта п’арьстгәһе, һ’әта кӧ һәр һ’әфт мьлйак’әта, һәр һ’әфт бәла нәанина сери[*][+] .

### 16


Һ’әфт т’асед хәзәба Хwәде

1Һьнге мьн дәнгәки бьльнд жь п’арьстгәһе бьһист кӧ готә һәр һ’әфт мьлйак’әта: «Һәр’ьн, һәр һ’әфт т’асед хәзәба Хwәде бьр’ежьнә сәр ә’рде»[+].

2Мьлйак’әте пешьн чу т’аса хwә р’етә сәр ә’рде, п’ьзькед п’исә хьраб ль сәр wан мәрьва дәрк’әтьн, йед кӧ нишана щә’нәwьр ль сәр wан бу у сәре хwә ль бәр һ’әйкәле wи данибун[*][+] .

3Йе дӧда т’аса хwә р’етә сәр бә’ре, бә’р бу мина хуна мьрийа у һ’әму һ’әйwанед бә’реда qьр’ бун[+].

4Йе сьсийа т’аса хwә р’етә сәр ч’әма у авед канийа, әw бунә хун[*][+] . 5Wи чахи мьн дәнге мьлйак’әте ава бьһист кӧ гот:

«Тӧ сәр р’астийе йи,
Йе һәйи, Йе һәбуйи у Йе пироз и,
кӧ Тә диwанед бь ви аwайи кьрьн[*][+] .
6Чьмки wан хуна щьмә’та Хwәде у п’ехәмбәра р’ет
у Тә хун ль wан да вәхwарьне.
Р’аст әw хӧре ве йәке нә»[*][+] .

7Һьнге мьн дәнге горигәһе бьһист, кӧ аһа гот:

«Бәле, йа Хӧдан Хwәдейе Һ’әму Зорайийе[*] ,
диwанед Тә р’аст у һәq ьн»[+].

8Мьлйак’әте чара т’аса хwә р’етә сәр р’ойе у wер’а һатә дайине, кӧ мәрьвайе бь егьр бьqәлинә. 9Һьнге мәрьв жь дәст шәwата гәрмайийе һатьнә qәландьне у к’ьфьри наве Хwәде кьрьн, кӧ һ’ӧкӧме Wи ль сәр ван бәла һәйә. Ле әw жь кьред хwәйә хьраб вәнәгәр’ийан, wәки шькьри бьдана Wи[+].

10Мьлйак’әте пенща т’аса хwә р’етә сәр т’әхте щә’нәwьр у тә’ристани һатә сәр п’адшатийа wи, жь еше мәрьва зьмане хwә дьгәстьн[*][+] 11у жь дәст еша у п’ьзька к’ьфьри ль Хwәдейе ә’змен кьрьн, ле жь кьред хwәйә хьраб вәнәгәр’ийан.

12Мьлйак’әте шәша т’аса хwә р’етә сәр ч’әме Фьратейи мәзьн, ава ч’ем ч’ькийа, wәки р’е бона п’адшед р’оһьлате бе һазьркьрьне[*][+] . 13Һьнге мьн дина хwә дайе, ва се р’ӧһ’ед һ’әрамә[†] мина бәqа, жь дәве wи зийайи, жь дәве щә’нәwьр у жь дәве п’ехәмбәре дәрәw дәрдьк’әтьн[+]. 14Әвана әw р’ӧһ’ед щьна бун, йед кӧ нишанед ә’щеб дькьн. Әw дьчьнә щәм һ’әму п’адшед дьнйайе, wәки wан бьщьвиньн, бона шәр’е wе Р’ожа Мәзьнә Хwәдейе Һ’әму Зорайийе[+].

15«Ва йә Әзе мина дьза бем! Хwәзи ль wи, йе кӧ һ’ьшйар дьминә у к’ьнщед хwә хwәй дькә, wәки тә’зи нәгәр’ә у ә’йба wи хӧйа нәбә!»[+]

16Һьнге wан р’ӧһ’а әw п’адша щьвандьнә wи щийи кӧ бь ибрани жер’а «Һармәгәдон» те готьне.

17Мьлйак’әте һ’әфта т’аса хwә р’етә сәр һәwе у жь т’әхте п’арьстгәһе дәнгәки бьльнд дәрк’әт у гот: «Һатә сери!» 18Һьнге бьруске ле да, бу гӧр’инийа дәнге ә’wра у ә’рд ӧса qайим һ’әжийа, кӧ жь wе р’ожа инсан дьне к’әтийә һ’әта ньһа ә’рд аһа нәһ’әжийайә. Ә’рдһ’әж һаqас qайим бу![+] 19Бажаре мәзьн бу се п’ара у бажаред мьләта wеран бун. Бабилона мәзьн һатә бира Хwәде, wәки wе к’аса хwәйә шәрава хәзәба гьранва бьдә wе[+]. 20Һ’әму гьрав бәтавәбун у ч’ийа иди нәһатьнә хӧйане[+]. 21Жь ә’змен тәйрока гьрә wәкә пенщи килограме сәр мәрьвада бари. Мәрьва жь дәст ледана тәйроке к’ьфьри ль Хwәде кьрьн, чьмки әва бәла гәләки гьран бу[*][+] .

### 17


Мака qавийе

1Жь wан һәр һ’әфт мьлйак’әтед кӧ хwәйе һәр һ’әфт т’аса бун, йәки һат т’әви мьн хәбәр да у гот: «Wәрә ве дәре, әз диwана wе qава бь нав у дәнг нишани тә кьм, йа кӧ ль сәр гәләк ава р’уньшти йә[*][+] . 2П’адшед дьнйайе т’әви ве qави кьрьн у бьнәлийед р’убари дьне пе шәрава qавийа wе сәрхwәш бун»[+].

3Һьнге Р’ӧһ’е Пироз һатә сәр мьн, wи мьлйак’әти әз бьрьмә бәр’ике. Мьн дина хwә дайе, ва жьнәк ль сәр щә’нәwьрәки соре гәвәз сийар, кӧ сәрда-педа жь һәр алийава бь навед к’ьфьрийед һьндава Хwәдеда т’ьжи бун у һ’әфт сәред wи у дәһә стьруйед wи һәбун[+]. 4Әw к’ӧлфәта к’ьнща ширк[†] у соре гәвәзва wәргьрти бу, пе зер’, кәвьред qимәт, лал у дӧр’ва[†] хәмьли бу. К’асәкә зер’ин дәсте wеда бу, әw к’ас жи к’ьрети у мьр’дар’ийа qавийа wева дагьрти бу. 5Ль сәр ә’нийа wе навәки сӧр’ ньвисар бу: БАБИЛОНА МӘЗЬН, МАКА QАВА У К’ЬРЕТИЙЕД ДЬНЙАЙЕ. 6Мьн дина хwә дайе, wе әw к’ӧлфәта пе хуна щьмә’та Хwәде у пе хуна шә’дед Иса сәрхwәш буйә.

Гава кӧ мьн әw дит, әз гәләки ә’щебмайи мам[+]. 7Һьнге wи мьлйак’әти мьнр’а гот: «Тӧ чьма ә’щебмайи майи? Әзе сӧр’а wе к’ӧлфәте у сӧр’а wи щә’нәwьре кӧ әwа ле сийар ә, к’ижан кӧ һ’әфт сәред wи у дәһә стьруйед wи һәнә, тәр’а бежьм. 8Әw щә’нәwьре кӧ тә дит, wәхтәке һәбу, ле ньһа т’ӧнә. Әwе зутьре жь гәлийе һәй-wайе дәрк’әвә у һәр’ә ӧнда бә. Бьнәлийед р’убари дьнейә кӧ навед wан жь wәхте ә’фьрандьна дьнйайеда к’ьтеба жийинеда нәһатьнә ньвисаре, wе ә’щебмайи бьминьн, гава wи щә’нәwьри бьбиньн, йе кӧ һәбу у ньһа т’ӧнә, ле wе һәбә[+].

9Ль вьр һ’ьш-аqьл кер те. Әw һәр һ’әфт сәри, һ’әфт ч’ийа нә, сәр к’ижана әw к’ӧлфәт р’уньшти йә, ӧса жи һ’әфт п’адша нә. 10Жь wан пенщ к’әтьнә, йәк һәйә, йе дьн һе нәһатийә у гава бе, гәрәке һьнәк wәхт бьминә. 11Әw щә’нәwьре кӧ wәхтәке һәбу у ньһа т’ӧнә, әw хwәха жи п’адше һ’әйшта йә. Әw йәки жь wан һәр һ’әфта йә у wе һәр’ә ӧнда бә.

12Әw һәр дәһә стьруйед кӧ тә дитьнә, дәһә п’адша нә, кӧ һе п’адшати нәстандьнә, ле бәле wе һ’ӧкӧм бьстиньн, кӧ т’әви щә’нәwьр бона сьһ’әтәке п’адшатийе бькьн[*][+] . 13Мәрәме ван һәр дәһа йәк ә, әwе qәwат у һ’ӧкӧме хwә бьдьнә щә’нәwьр. 14Әвана wе т’әви Бәрх шәр’ бькьн, ле Бәрх т’әви йед газикьри, бьжарти у амьна wе ль сәр wан бькарьбә, чьмки әw Бәрх Хӧдане хӧдана у П’адше п’адша йә»[+].

15Һьнге мьлйак’әт мьнр’а гот: «Әw авед тә дитьн кӧ әwа qав ль сәр wан р’уньштийә, әw щьмә’т ьн, ә’лаләт ьн, мьләт у зьман ьн. 16Әw һәр дәһә стьруйед кӧ тә дитьн, ӧса жи щә’нәwьр wе һәвр’а бьжәньнә йа qав. Әwе дәсте wе жь һәр тьшти бькьн, wе тә’зи кьн у гоште wе бьхwьн, егьрда бьшәwьтиньн[+]. 17Чьмки Хwәде әв йәк кьрә дьле wан, кӧ хwәстьна Wи бькьн у сәр нетәке бьн, п’адшатийа хwә бьдьнә щә’нәwьр, һ’әта кӧ хәбәред Хwәде бенә сери. 18Әw жьна кӧ тә дит, әw бажаре мәзьн ә, йе кӧ п’адшатийе ль сәр п’адшед дьнйайе дькә».

### 18


Wеранбуна Бабилоне[†]

1Пәй ван тьштар’а мьн дина хwә дайе, wе мьлйак’әтәки дьн жь ә’змен дьһатә хwаре. Әw хwәйе һ’ӧкӧме мәзьн бу у жь диндара wи р’уйе ә’рде р’онайи бу. 2Әwи бь дәнгәки бьльнд кьрә гази у гот:

«Һьлшийа, wеран бу, Бабилона мәзьн!
Әw бу щи-wар, мьск’әне щьна
у сьт’ара һ’әму р’ӧһ’ед һ’әрам,
qәлетка һ’әму тәйрәдед нәп’акә мьр’дар’[*][+] .
3Чьмки жь wе шәрава qавийа wейә һар
һ’әму мьләта һьлда вәхwар,
п’адшед дьнйайе т’әви wе qави кьрьн,
базьрганед дьнйайе жь агьре дьле wе дәwләти бун»[*][+] .

4Ль вьр мьн жь ә’змен дәнгәки дьн бьһист кӧ гот:

«Жь нава wе дәрк’әвьн, щьмә’та Мьн,
wәки һун нәбьнә һәвал-п’аред гӧнед wе
у жь бәлайед wе п’аре нәстиньн[*] .
5Чьмки гӧнед wе сәр һәв щи бунә гьһиштьнә һ’әта ә’змен
у Хwәде нәр’астийед wе анинә бира Хwә[*][+] .
6Wе чь кьрьбә ӧса жи һун биньнә сәре wе
у ль анәгори кьред wе,
дӧ щар һаqаси ле вәгәр’иньн,
әw к’аса кӧ wе бона wә дагьрт,
һун дӧ щар тә’л ль wе бьдьнә вәхwарьне[*][+] .
7Чьqас р’умәта хwә бьльнд кьрийә
у к’ефа дьле хwә дәрбаз кьрийә,
һаqаси щәфа-шине сәрда биньн.
Чьмки дьле хwәда аһа дьбежә:
‹Әз чаwа п’адша р’уньшти мә,
у нә жьнәби мә,
т’ӧ щар әзе шине нәбиньм›[*] .
8Ләма жи нава р’ожәкеда wе бәлайед wе сәр wеда бен:
Нәхwәшийа һ’ал, шин у хәлайи у wе бьбә хӧре егьр.
Чьмки әw Хӧдан Хwәде qәwат ә, йе кӧ диwана wе дькә»[+].

9П’адшед дьнйайе, йед кӧ пер’а qави у к’еф кьрьнә, гава дуйе шәwата wе бьбиньн, wе бьгьрин у сәр wе шине бькьн. 10Жь тьрса щәфе wе, әwе ль дур бьсәкьньн у бежьн:

«Ах, ах бажаре мәзьн,
бажаре зор, Бабилон!
Диwана тә сьһ’әтәкеда сәр тәда һат»[*] .

11Базьрганед дьнйайе wе ль сәр wе бьгьрин у шине бькьн, чьмки иди т’ӧ кәсе тьштед wанә фьротане нәк’ьр’ә: 12Һур-муред зер’, зив, кәвьред qимәт, лал-дӧр’, к’ьтане qимәт, п’арч’ед ширк[†], һәвьрмьш, п’арч’ед соре гәвәз, һәр дара бинхwәш у һәр тьштед жь qилед фила, тьштед жь даред һәрә qимәт, жь сьфьр, һ’әсьн у мәрмәр, 13ӧса жи дарчин[†], бьһарәта бинхwәш, бьхур, р’уне бинхwәш, бьхуре[†] ә’рәби, шәрав, бьзьре зәйт’уне, аре хас, гәньм, дәwар, пәз, һәсп, ә’рәбә, хӧлам у р’ӧһ’ед инсен жи. 14Базьргане бежьн: «Әw тьштед дьле тәдайә ширьн жь дәсте тә чун у һ’әму тьштед р’әwшә бьрqок жь тә бьрийан, иди т’ӧ щар әw дәст тә нак’әвьн». 15Әw базьрганед ван тьшта, йед кӧ пе Бабилоне дәwләти бьбун, wе жь тьрса щәфе wе дур бьсәкьньн бьгьрин, бавежьнә сәр wе 16у бежьн:

«Ах, ах бажаре мәзьн,
кӧ тә к’ьтане qимәт, п’арч’е ширк у соре гәвәз ль хwә wәргьртьбу
у бь зер’, кәвьре qимәт, лал-дӧр’ва хәмьли буйи![*]
17Һаqас һәбук[†] сьһ’әтәкеда п’уч’ бу чу».

Һ’әму сәрдаред гәмийа у сийаред гәмийа, гәмивана[†] у һ’әмуйед кӧ пе хәбата сәр бә’ре ә’буре хwә дькьрьн, дур сәкьнин[*] 18у чахе дуйе шәwата wи дитьн, кьрьнә qир’ин у готьн: «Гәло бажарәки дьн мина ви бажаре мәзьн һәбу?» 19Хwәли ль сәре хwә кьрьн, бь шин у гьри кьрьнә qир’ин у готьн:

«Ах, ах бажаре мәзьн,
wәки һ’әмуйед бә’редайә хwәйигәми
пе һәбука wийә хьнебуйи дәwләти бьбун,
чаwа сьһ’әтәкеда wеран бу чу!»

20Ә’змано, щьмә’та Хwәде, шанди у п’ехәмбәрно!
Дьле хwә ша кьн ль wи бажари,
кӧ Хwәде һ’әйфа wә жь wи һьлда.

21Һьнге мьлйак’әтәки qәwат, кәвьрәк мина бәрашәки мәзьн һьлда, авитә бә’ре у гот:

«Бь ви аwайи жи бажаре мәзьн Бабилон wе qайим жорда бе авитьне
у иди т’ӧ щар wе хӧйа нәбә[*] .
22Wе иди дәнге чәнг, сазбәнд, бьлурван у бор’иван
нав тәда т’ӧ щар нәйе бьһистьне.
Wе иди һостаки т’ӧ п’ешәйи[†]
т’ӧ щар нав тәда хӧйа нәбә.
Wе иди дәнге бәраша жи
т’ӧ щар нав тәда нәйе бьһистьне[*] .
23Wе иди ч’ьрусийа ч’ьре жи
т’ӧ щар нав тәда хӧйа нәбә
Wе иди дәнге бук-зә’ве жи
т’ӧ щар нав тәда нәйе бьһистьне.
Базьрганед тә гьрәгьред дьнйайе бун
у һ’әму мьләт бь сербазийа тә жь р’е хальфин[†][*] .

24У хуна п’ехәмбәр у щьмә’та Хwәде к’әтә стуйе wи бажари, бәле хуна wан һ’әмуйа кӧ ль сәр р’уйе ә’рде һатьнә р’етьне»[+].

### 19


Шабуна ль ә’змен

1Пәй ван йәкар’а, мьн ль ә’змен дәнгәки бьльнд бьһист, мина дәнге ә’лаләтәкә гьран кӧ дьгот:

«Һалелуйа[†]!
Хьлазбун, р’умәт у qәwат йед Хwәдейе мә нә![+]
2Диwанед Wи р’аст у һәq ьн.
Әwи диwана wе qаве кьр
йа кӧ пе qавийа хwә дьне һ’әр’ьманд
у һ’әйфа хуна хӧламед Хwәде жь wе һьлда»[*][+] .

3Щара дӧда готьн:

«Һалелуйа!
Һ’әта-һ’әтайе дуйе жь wе бьк’ьшә»[*][+] .

4Һәр бист чар р’успи у һәр чар р’ӧһ’бәр дәвәр’уйа чун у сәре хwә ль бәр wи Хwәдейе ль сәр т’әхт р’уньшти данин у готьн:

«Амин, Һалелуйа!»[+]

5Һьнге дәнгәк жь т’әхт һат у гот:

«Һ’әму хӧламед Wийә кӧ жь Wи хоф дькьн,
бьч’ук у мәзьн пәсьне Хwәдейе мә бьдьн»[*][+] .

6Һьнге мьн дәнг бьһист, чаwа дәнге ә’лаләтәкә гьран, мина дәнге хӧлә-хӧла гәләк ава у мина дәнге гӧр’инийа ә’wрайә qайим кӧ дьготьн:

«Һалелуйа!
Чьмки Хӧдан Хwәдейе мәйи Һ’әму Зорайийе
дәст бь п’адшатийе кьр[*][+] .
7Әм Wир’а гӧл дьн у ша бьн
у шькьрийе бьдьнә Wи,
чьмки дә’wата Бәрх пер’а гьһишт
у дәргистийа Wи к’аре хwә кьрийә[+].
8Бона ль хwәкьрьне
к’ьтане бьрqоки паqьж жер’а һатә дайине».

(Әw к’ьтан нишана кьрьнед щьмә’та Хwәдейә р’аст ьн.)[*][+]

9Һьнге wи мьлйак’әти мьнр’а гот: «Бьньвисә: Хwәзи ль wан, кӧ бона шайийа дә’wата Бәрх һатьнә т’әглифкьрьне!» Сәрда зедә кьр гот: «Ай әв ьн хәбәред Хwәдейә р’аст»[*] .

10Wи чахи әз дәвәр’у чумә ньга, кӧ сәре хwә ль бәр wи дайньм, ле әwи мьнр’а гот: «Ве йәке нәкә! Әз жи һәвал-хӧламәки мина тә у wан хушк-бьред тә мә, к’ижан ә’ламәтийа Исайә р’аст хwәй дькьн[*] . Сәре хwә ль бәр Хwәде дайнә. Чьмки әw р’астийа кӧ Иса ә’лам кьр әw п’ехәмбәра дьдә хәбәрдане[*] »[+].


Һәспе боз у сийаре wи

11Һьнге мьн дина хwә дайе, ә’зман вәбу, ва йә һәспәки боз, кӧ сийаре Wир’а Амьн у Р’аст дьготьн. Әw диwанкьрьне у шәр’е Хwәда сәр р’астийе йә. 12Ч’ә’вед Wи мина алава егьр бун у гәләк т’ащ ль сәре Wи бун. Навәк сәр Wи ньвисар бу, кӧ пештьри Wи т’ӧ кәси ньзаньбу[+]. 13К’ьнщәкә хунеда кьри ле бу у наве Wи Хәбәра Хwәде бу[*][+] . 14Ордийед ә’змен жи ль һәспед бозә сийар к’ьтанед чил-qәрqашә паqьж ль wан пәй Wи дьчун. 15Жь дәве Wи шурәки туж дәрдьк’әт, wәки ль мьләта хә. Әwе пе шьвдара һ’әсьни шьвантийе ль wан бькә, wи һ’әwзе шәрава хәзәба Хwәдейе Һ’әму Зорайийеда wан бьһ’ьнщьр’инә[+]. 16Ль сәр к’ьнща Wи, сәр һета Wи навәк ньвисар бу: П’АДШЕ П’АДША У ХӦДАНЕ ХӦДАНА[+].

17Һьнге мьн мьлйак’әтәк дит, әw ль сәр р’ойе сәкьни бу, бь дәнгәки бьльнд кьрә гази у готә һ’әму тәйрәдед кӧ һәwеда дьфьр’ьн: «Wәрьн бьщьвьнә шайийа Хwәдейә мәзьн[*] , 18wәки һун щьнйазед п’адша, сәрдара, мерхаса у бәрәт’ед һәспа, ӧса жи щьнйазед сийаред wан у һ’әму мәрьва, аза у хӧлама, бьч’ук у мәзьна бьхwьн».

19Һьнге мьн әw щә’нәwьр у п’адшед дьнйайе ордийед wанва ль щики щьвийайи дитьн, wәки шәр’е хwә т’әви Wи сийаре һәспе боз у ордийа Wива бькьн[+]. 20Һьнге әw щә’нәwьр т’әви wи п’ехәмбәре дәрәw дил һатьнә гьртьне, йе кӧ ль бәр wи щә’нәwьри нишанед ә’щеб дькьрьн. Әwи бь wан кьра әw хальфандьн, йед кӧ нишана щә’нәwьр qәбул кьрьн у сәре хwә ль бәр һ’әйкәле wи данин. Щә’нәwьр у п’ехәмбәре дәрәw жи сахә-сах һатьнә авитьне нав гола агьре к’ьрк’утейи дьшьхӧлә[+]. 21Әwед майин жи пе wи шуре кӧ жь дәве Сийаре һәспе боз дәрдьк’әт, һатьнә кӧштьне у һ’әму тәйрәдә жь щьнйазед wан т’ер бун[+].

### 20


П’адшатийа һ’әзар сали

1Һьнге мьн дина хwә дайе, ва мьлйак’әтәк жь ә’змен дьһатә хwаре, к’ьлита гәлийе һәй-wайе у зьнщирәкә мәзьн дәсте wида бу[+]. 2Әwи әw зийа гьрт, аwа готи әw мә’ре бәре, кӧ хwәха мирещьн у шәйт’ан ә у һ’әзар сали гьреда[*][+] . 3Әwи әw авитә гәлийе һәй-wайе, сәр wи к’ьлит кьр у мор лехьст, wәки иди мьләта нәхальфинә, һ’әта һ’әзар сал т’әмам бә. Пәй wе йәкер’а әw гәрәке бона wәхтәки кьн бе бәр’дане[+].

4Һьнге мьн к’ӧрси дитьн кӧ әw ль сәр wан р’уньштьн, к’ижанар’а һатә дайине, wәки диwане бькьн. Ӧса жи мьн р’ӧһ’ед wан дитьн, сәре к’ижана бона шә’дәтийа Иса у бона хәбәра Хwәде һатьбунә лехьстьне, к’ижана сәре хwә ль бәр щә’нәwьр у һ’әйкәле wи данәнибун у нә жи нишана wи һьлдабунә сәр ә’ни йан дәсте хwә. Әвана диса сах бун у т’әви Мәсиһ һ’әзар сали п’адшати кьрьн[+]. 5(Ле әw мьрийед майин сах нәбун, һ’әта һ’әзар сал т’әмам бу.) Әв ә р’абуна мьрийайә пешьн. 6Хwәзьли у бӧһӧрти-жьбарә йә, әwе кӧ п’ара wи т’әви р’абуна мьрийайә пешьн һәйә. Мьрьна дӧда ль сәр wан һ’ӧкӧм накә, ле әwе бьбьнә к’аһинед Хwәде у Мәсиһ у wе т’әви Wи һ’әзар сали п’адшатийе бькьн[+].


Ахьрийа мирещьн

7Гава һ’әзар сал т’әмам бә, мирещьн wе жь зьндана хwә бе бәр’дане, 8әwе дәрк’әвә, wәки wан мьләтед һәр чар qӧлбед дьнеда, аwа готи Гог у Магоге бьхальфинә у wан бона шәр’ ль щики бьщьвинә. Р’әqәма wан wе мина qума дәве бә’ре бә[*][+] . 9Әвана wе т’әмамийа ә’рде бәла бьн у дора wаргәһе ордийа щьмә’та Хwәде у бажаре һ’ьзкьри бьгьрьн. Ле жь ә’змен агьре бьбарә, wан һ’уфи хwә кә[+]. 10Әw мирещьне кӧ әw хальфандьн, wе бе авитьне нава гола агьре к’ьрк’уте, wи щийе кӧ щә’нәwьр у п’ехәмбәре дәрәw теда нә. Ль wьр wе шәв у р’ож, һ’әта-һ’әтайе бьчәрчьрьн[+].


Диwана хьлазийе

11Һьнге мьн т’әхтәки мәзьни чили-qәрqаш дит у Йәк ль сәр р’уньштьбу. Ә’рд у ә’зман жь бәр Wи бәтавәбун у дәwса wан к’ьфш нәбу[+]. 12Wе һьнге мьн мьрийед бьч’ук у мәзьн дитьн кӧ ль бәр т’әхт сәкьни бун. К’ьтеб вәбун у к’ьтебәкә дьн жи вәбу, аwа готи к’ьтеба жийине. Диwана мьрийа анәгори wан кьред wанә к’ьтебада ньвисар һатә кьрьне[*][+] . 13Бә’ре мьрийед хwә дан, Мьрьне у Дийаре Мьрийа жи мьрийед хwә дан. Диwана һәр мәрьвәки жь wан анәгори кьрьнед wан һатә кьрьне[*][+] . 14Һьнге Мьрьн у Дийаре Мьрийа һатьнә авитьне нава гола егьр. Әв гола егьр мьрьна дӧда йә. 15У наве к’е ве к’ьтеба жийинеда ньвисар т’ӧнәбу, әw һатә авитьне нава гола егьр[+].

### 21


Ә’рд у ә’змане ну

1Һьнге мьн ә’рд у ә’зманәки ну дитьн, чьмки ә’рд у ә’змане бәре дәрбаз бун у иди бә’р т’ӧнәбу[*][+] . 2Мьн дина хwә дайе, ва жь ә’змен Бажаре Пироз, Оршәлима ну мина букәкә хеликьри бона дәргистийе хwә хәмьли жь Хwәдеда дьһатә хwаре[+]. 3Мьн жь т’әхт дәнгәки бьльнд бьһист кӧ гот: «Ва йә коне Хwәде нава мәрьвада! Әwе Хwәха нав wанда бьжи, әwана wе бьбьнә щьмә’та Wи у Хwәде Хwәха жи wе т’әви wан бьминә, чаwа Хwәдейе wан[*] .[*][+] 4Әwе жь ч’ә’вед wан һ’әму һесьред wан паqьж кә у иди мьрьне т’ӧнәбә, нә шин, нә гьри, нә еш-ешук, чьмки тьштед бәре дәрбаз бун»[*][+] .

5Һьнге Әwи ль сәр т’әхт р’уньшти гот: «Ва Әз һәр тьшти ну чедькьм». У мьнр’а гот: «Бьньвисә, чьмки әв хәбәрнә амьн у р’аст ьн»[+]. 6Ӧса жи готә мьн: «Һәр тьшт һатә сери. Әз ьм Алфа у Омега[†], Дәстпебун у Ахьри. Әзе йед т’и, жь канийа ава жийине беһәq бьдьмә вәхwарьне[+]. 7Әwе кӧ сәрк’әвә, һәр тьште п’ара wи бьк’әвьн, Әзе Хwәдейе wи бьм, әwе жи лаwе Мьн бә[*][+] . 8Ле п’ара тьрсонәка, беамьна, к’ьрет-һ’әрама[†], меркӧжа, бенамуса, сербаза, п’утп’арьста у һ’әму дәрәwина wе гола агьре кӧ к’ьрк’утева дьшәwьтә бьк’әвә. Әв ә мьрьна дӧда»[+].


Бажаре Оршәлима ну

9Мьлйак’әтәки жь wан һәр һ’әфт мьлйак’әта, йед кӧ һ’әфт т’асед wанә һ’әфт бәлайед хьлазийева т’ьжи һәбун, һат т’әви мьн хәбәр да у гот: «Wәрә ве дәре, әзе буке нишани тә кьм, дәргистийа Бәрх»[+]. 10Һьнге Р’ӧһ’е Пироз һатә сәр мьн, wи әз бьрьмә сәр ч’ийаки мәзьни бьльнд у Бажаре Пироз, Оршәлим нишани мьн да, кӧ жь ә’змен Хwәдеда дьһатә хwаре[*][+] . 11Р’умәта Хwәде нав wида шәwq дьда, әw р’онайи мина кәвьре qимәт бу, мина кәвьре йаспис, мина хьрустал бу[+]. 12Сура wи мәзьн у бьльнд бу, донздәһ дәргәһи бу у ль бәр дәргәһа донздәһ мьлйак’әт һәбун. Ль сәр дәргәһа навед һәр донздәһ qәбилед зар’ед Исраел ньвисар бун[*] . 13Жь алийе р’оһьлатева се дәргәһ, жь алийе бакӧрева се дәргәһ, жь алийе башурева[†] се дәргәһ у жь алийе р’оавайева се дәргәһ һәбун. 14Донздәһ һ’имед сура бажер һәбун, ль сәр wан һәр донздәһа навед һәр донздәһ шандийед Бәрх ньвисар бун[+].

15Дәсте wи мьлйак’әтида, йе кӧ т’әви мьн хәбәр дьда бона чапкьрьне qамишәки зер’ин һәбу, wәки бажер, дәргәһед wи у сура wи чап кә[+]. 16Бажар чар гошә бу, дьрежайийа бажер wәкә бәрайийе бу. Әwи бажар бь wи qамиши чап кьр, донздәһ һ’әзар мәйдан[*] дәрк’әт. Дьрежайи, бәрайи у бьльндайи wәкә һәв бун. 17Мьлйак’әт сура бажер пе чапкьрьна мәрьвайе чап кьр, бьльндайийа wе бу сәд чьл чар зәнд[*] . 18Әw сур жь кәвьре йаспис һатьбу чекьрьне у бажар хwәха жь зер’е хаси мина шушә зәлал бу[*] . 19Һ’имед сура бажер бь һәр щур’ә кәвьред хасә qимәт һатьбунә хәмьландьне.

Һ’име пешьн йасписе сьпи бу,
йе дӧда сафире шин,
йе сьсийа халкедоне к’әске вәкьри,
йе чара зьмруде к’әск,[+]
20йе пенща сардонуксе сор,
йе шәша сардийоне соре тә’ри,
йе һ’әфта кәвьре зер’ин,
йе һ’әйшта зьмруде шин,
йе нәһа топазе qич’ьк,
йе дәһа хьрисопрасе к’әск,
йе йанздәһа йаqуте ширк,
йе донздәһа аместисе ширке вәкьри[*] .

21Һәр донздәһ дәргәһ донздәһ дӧр’ бун, һәр дәрик жь дӧр’әки бу у мәйдана бажер жь зер’е хаси мина шуше зәлал бу.

22Мьн бажерда п’арьстгәһ нәдит, чьмки Хӧдан Хwәдейе Һ’әму Зорайийе у Бәрх п’арьстгәһа wи нә. 23Бажар нә һ’әwще тә’ве у һиве бу кӧ р’онайи бьдане, чьмки р’умәта Хwәде wи р’онайи дькә у Бәрх ч’ьра wи йә.[*][+] 24Мьләт wе р’онайа wида бьгәр’ьн у п’адшед дьнйайе wе р’әwш-р’умәта хwә биньнә нава wи.[*] 25Дәргәһед wи wе т’ӧ щар нәйенә гьртьне, чьмки ль wьр т’ьме wе р’ож бә, шәве т’ӧнәбә. 26Wе р’умәт у һӧрмәта мьләта биньнә нава wи. 27Qәт тьштәки һ’әрам wе нәк’әвә бажер, нә жи йед кӧ к’ьретийе у дәрәwа дькьн wе бьк’әвьне, т’әне әwед кӧ к’ьтеба Бәрхейә жийинеда һатьнә ньвисаре[*][+] .

### 22

1Паше wи мьлйак’әти ч’әмәки ава жийине, мина хьрустале зәлал нишани мьн кьр, кӧ жь т’әхте Хwәде у Бәрх дәрдьк’әт у нава мәйдана бажерва дьк’ьшийа. 2Ль һәр дӧ алийед ч’ем дара жийине[*] һәбу, кӧ донздәһ щур’ә бәр дани у һәр мәһ бәре хwә дьда. Бәлгед[†] wе даре бона qәнщбуна мьләта бун[*][+] . 3Иди тьште ньфьр’лебуйи ль wьр wе т’ӧнәбә.

Т’әхте Хwәде у йе Бәрх wе нав бажерда бә у хӧламед Wи wе жер’а хьзмәтк’арийе бькьн. 4Әwе р’уйе Wи бьбиньн у наве Wи wе ль сәр ә’нийа wан һәбә[+]. 5Иди шәве ль wьр т’ӧнәбә, wе р’онайа ч’ьре у р’ойе кер нәйен, чьмки Хӧдан Хwәде wе ль wан р’онайи кә у һ’әта-һ’әтайе п’адшатийе бькьн[*][+] .


Һатьна Иса Мәсиһ

6Wи мьлйак’әти мьнр’а гот: «Әв хәбәрнә амьн у р’аст ьн. Хӧдан Хwәдейе кӧ Р’ӧһ’е Хwә дьдә п’ехәмбәра[*] , мьлйак’әте Хwә шанд, wәки тьштед кӧ wе зутьре бьqәwьмьн нишани хӧламед Хwә кә»[+].

7Иса дьбежә: «Ва йә Әзе зутьре бем.

Хwәзи ль wи, йе кӧ хәбәред п’ехәмбәртийед ве к’ьтебеда хwәй дькә!»[+]

8Мьн Йуһ’әнна әв йәкана бьһистьн у дитьн. У чахе мьн әw бьһистьн у дитьн, дәвәр’у чумә ньге wи мьлйак’әти, йе кӧ әв тьшт нишани мьн кьрьн, wәки сәре хwә ль бәр wи дайньм[+]. 9Ле әwи мьнр’а гот: «Ве йәке нәкә! Әз жи һәвал-хӧламәки мина тә у wан бьред тә п’ехәмбәра у wан һ’әмуйа мә, йед кӧ хәбәред ве к’ьтебе хwәй дькьн. Сәре хwә ль бәр Хwәде дайнә».

10Сәрда жи мьнр’а гот: «Хәбәред п’ехәмбәртийейә ве к’ьтебеда вәнәшерә, чьмки wәхт незик ә[+]. 11Әwе кӧ нәһәqийе дькә, бьра һе нәһәqийе бькә, әwе кӧ к’ьрет ә, бьра һе к’ьретийе бькә, әwе кӧ р’аст ә, бьра һе р’астийе бькә у әwе кӧ пироз ә, бьра һе пироз бә»[+].

12Иса дьбежә: «Ва йә Әзе зутьре бем у хәлата Мьн дәсте Мьнда йә, wәки анәгори кьрьнед һәр йәки бьдьмә wи[*][+] . 13Әз ьм Алфа у Омега[†], Йе Пешьн у Йе Пашьн, Дәстпебун у Ахьри»[+].

14Хwәзи ль wан, йед кӧ чӧхед хwә шуштьнә[*] , wәки изьна wан һәбә, жь бәре дара жийине бьхwьн у дәргәһед бажерр’а бьк’әвьнә һьндӧр’![*][+] 15Ле сә-куч’ьк, сербаз, бенамус, меркӧж, п’утп’арьст у һәр кәсе кӧ дәрәwа һ’ьз дькә у дәрәwа дькә, әwе дәрва бьминә[+].

16«Мьн, Иса, мьлйак’әте Хwә шанд, wәки шә’дәтийа ван тьшта нава щьвинада бьдә. Әз Тамар у Р’ьк’ьнйата Даwьд[†] ьм у Әз Стәйрка Шәwqә Сьбәһе Зу мә»[*][+] .

17Р’ӧһ’ у бук дьбежьн: «Wәрә!» Әwе кӧ дьбьһе бьра бежә: «Wәрә!» Әwе кӧ т’и йә бьра бе, әwе кӧ ава жийине дьхwазә бьра беһәq бьстинә[*][+] .


Пашготьн

18Әз шә’дәтийе дьдьмә һәр кәсе кӧ хәбәред п’ехәмбәртийейә ве к’ьтебеда дьбьһе: Һәгәр йәк тьштәки сәр ванда зедә кә, Хwәде жи ван бәлайед кӧ ве к’ьтебеда ньвисар ьн wе сәр wида зедә кә[*][+] . 19У һәгәр йәк жь хәбәред п’ехәмбәртийейә ве к’ьтебеда тьштәки кем кә, Хwәде жи wе п’ара wи жь дара жийине у жь Бажаре Пироз кем кә, бона к’ижана ве к’ьтебеда ньвисар ьн.

20Әwи кӧ шә’дәтийа ван тьшта дьдә, дьбежә: «Бәле, Әзе зутьре бем». Амин! Wәрә, йа Хӧдан Иса[+].

21К’әрәма Хӧдан Иса һ’әмуйар’а[*] бә.

## ФӘРҺӘНГОК

### ФӘРҺӘНГОК

ФӘРҺӘНГОК


А

Б

В

Г

Д

Е

Ә

Ж

З

И

Й

К

Л

М

Н

О

П

Р

С

Т

У

Ф

Х

Һ

Ч

Ш

Щ

Q

W


ФӘРҺӘНГОК

Әва фәрһәнгока мина к’ьлитәке мәщале дьдә, кӧ фә’минед хәбәред гьран йан нәнас зу фә’м бькьн. Ве фәрһәнгокеда наве п’аред К’ьтеба Пироз бь жьмаред сәри у р’езава һатьнә ньвисаре, аwа готи һәр р’ез у сәри жьмаркьри нә. Т’әвайийа Пәймана Кәвьн 39 к’ьтеб ьн: Дәстпебун, Дәрк’әтьн, Qануна К’аһинтийе, Жьмар, Зәбур, К’ьтебед П’ехәмбәра у йед майин. Пәймана Ну 27 к’ьтеб ьн. (Әв һәр дӧ пәйман һәвр’а 66 к’ьтеб ьн.) Дәрһәqа шьровәкьрьнада һун дькарьн һәр 66 к’ьтебада бьхуньн, ле сәд һ’әйф кӧ ве к’ьтебеда т’әне к’ьтебед Пәймана Ну һәнә, йед Пәймана Кәвьн т’ӧнәнә, чьмки әw һе бь зарав у р’езьманийа кӧрманщийа wәлатед Кафказе нәһатьнә һазьркьрьне.

### Абба

Абба

– бь зьмане

арами

те фә’мкьрьне «

бав

».

Марqос 14:36;

Р’омайи 8:15;

Галати 4:6.

### Адәм

Адәм

– инсане пешьн бу, йе кӧ

Хwәде

хӧльqанд. Хwәде әw жь хwәлийа ә’рде хӧльqанд (Дәстпебун 2), паше Һеwа хӧльqанд. Адәм у жьна хwә Һеwава әw бун, йед кӧ паше гӧр’а Хwәде нәкьрьн у

гӧнә

кьрьн (Дәстпебун 3). Һьнгеда инсен гӧнә кьр.

Корьнт’и I 15:45-да

те готьне, кӧ

Иса Мәсиһ

«Адәме Ахьрийе» йә. Адәме пешьн баве т’әмамийа мәрьвайа йә у һәр кәс жийина qальби жь wи дьстинә. Иса Мәсиһ кӧ Адәме дӧда йә, жийина р’ӧһ’ани дьдә һәр кәсе кӧ баwәрийа хwә Wи тинә.

Луqа 3:38;

Р’омайи 5:12-15;

Корьнт’и I 15:22,

45-47;

Тимот’ейо I 2:13-14;

Щьһуда 14.

### Алфа у Омега

Алфа у Омега

– Алфа һ’әрфа әлифба йунанийә пешьн ә, Омега һ’әрфа әлифба йунанийә пашьн ә. «Алфа у Омега» чаwа навәк һьн Хwәдер’а, һьн жи

Иса

Мәсиһр’а те готьне.

Ә’йанти 1:8;

21:6;

22:13.

### Арйопаго

Арйопаго

– гьрәки бажаре Ат’инайе бу, Йунаньстанеда. Мәрьвед хwәйиqәдьрә гьрәгьр сәр wи гьри дьщьвийан. Щьвата wан жи һәма «Арйопаго» дьһатә готьне.

### Артәмис

Артәмис

– наве п’утәки йә, кӧ гәләк мәрьва Асйайеда әw дьһ’әбандьн (

К’аред Шандийа 19:24-35

).

### Архелайо

Архелайо

– кӧр’е Һеродәси Мәзьн бу у бьре

Һеродәс

-Антипас бу. Пәй мьрьна баве хwәр’а әw дәмәкә кьн бу сәрwере Щьһустане. Жь к’әрәма хwә ль бьн хәбәра «Һеродәс»-да жи бьхуньн.

### Ахайа

Ахайа

– п’арәкә мәзьнә wәлате Йунаньстане бу. П’ьр’анийа бажаред Йунаньстанейә ә’йан, һьнге дьк’әтьнә нава qәза Ахайайейә Р’омайе.

### Аqуб

Аqуб

– 1. Аqуб кӧр’е

Исһаq

бу, аwа готи нәвийе

Бьраһим

, Аqубр’а

Исраел

жи те готьне. Бьре wийи мәзьн Әсаw бу. Аqуб баве һәр донздәһ qәбилед мьләте Исраеле бу. К’ьтеба Пирозда чәнд щара Аqуб бона мьләте Исраеле жи те готьне. Жь к’әрәма хwә ль бьн хәбәра «

мала Аqуб

» у «

Әсаw

»-да бьхуньн.

2. Аqубе Һалфаwо у Аqубе Зәбәдийе бьре Йуһ’әнна, әвана дӧ шагьртед Иса Мәсиһ бун.

3. Ӧса жи Аqуб наве бьраки Иса бу (Мәтта 13:55; Марqос 6:3; Галати 1:19) у ль гора фькьра гәләка әw Аqуб ә, йе кӧ «Нә’ма Аqуб» ньвисийә.

### авзе (нәхwәшийа авзе)

авзе (нәхwәшийа авзе)

– ава зәр же дьчә.

### амин

амин

– жь зьмане

ибрани

йә, кӧ мә’на wе әв ә: «Р’аст ә», «Бәле», «Бьра ӧса бә», «Р’аст бе хельф», «Qайл ьм». Әw һьнге те готьне гава йәк готьнәке дьбежә йан

дӧа

дькә, йәки дьн готьна wи дьхwазә мак кә, qайлбуна хwә бь готьна «амин» нишан дькә. Ӧса жи

Ә’йанти 3:14-да

әв нава бона

Иса Мәсиһ

һатийә хәбате, бь фькьра «Әw р’аст ә», «Әw амьн ә».

Р’омайи 1:25;

9:5;

Корьнт’и I 14:16;

Корьнт’и II 1:20.

### анинә сери

анинә сери

– анинә щи, мийасәркьрьн, т’әмамкьрьн.

### анисо

анисо

– (анис, шәмит) щур’әки п’ьнщар’е йә.

Мәтта 23:23.

### арами

арами

– зьмане арами незики зьмане

ибрани

йә. Жь сала 600-и бәри буйина

Иса

әw нава сийасәте у к’ьр’ин-фьротана Асйа Р’оавайеда зьманәки навмьләтийейи мәзьни бу. Һена Иса Мәсиһда арами зьмане щьһуйед Фьльстинейи һәр дәм бу, ӧса жи ибрани у

йунани

дьһатьнә хәбәрдане. Пәймана Нуда чәнд щи һәнә, wәки ньвиск’аред Мьзгинийе хәбәред Иса бь зьмане арами ньвисинә у паше wәлгәр’андьнә йунани.

Мәтта 23:7;

Марqос 5:41;

7:34;

15:22;

К’аред Шандийа 4:36;

Галати 1:18.

### афу (афукьрьн, афубун)

афу (афукьрьн, афубун)

–

бахшандьн

.

### Бабилон

Бабилон

– 1. Бабилон наве бажарәки гәләки кәвьн ә. Wәхтәке п’адшайе Бабилоне гәләк wәлатед дьн бьндәст кьрьбун. Мьләте wи т’әви мьләте Исраеле шәр’ кьр у әw бьндәст кьрьн. Гәләк мәрьвед Исраеле чаwа хӧлам бьрьнә wәлате хwә. Мьләте Исраеле ль wьр һ’әфте сали ма.

Мәтта 1:11-12,

17;

К’аред Шандийа 7:43.

2. Бабилон Ә’йантийеда жи те ньвисаре, чаwа нишана мьләтед кӧ гӧр’а Хwәде накьн, чьмки мәрьвед бажаре Бабилоне ӧса бун. Ә’йанти 14:8; 17:5; сәре 18-а.

3. Пәтрус I 5:13-да һәйә кӧ «Бабилон» бә’са бажаре Р’омайе дькә.

### Бав (Баве Ә’змана)

Бав (Баве Ә’змана)

– әв нав Хwәдер’а те готьне. К’ьтеба Пирозда әw бь мә’на физики (щьсмани) найе фә’мкьрьне, ле бь мә’на р’ӧһ’ани. Әw Баве р’ӧһ’ед һ’әму мәрьвайийе йә.

Хwәде

бона мәрьва ӧса хәм дькә, чаwа бав

зар

’а хwәр’а у һе зедә. Ле һәләqәтийа Хwәде чаwа Баве т’әви

Иса Мәсиһ

щур’әки башqә йә. Жь к’әрәма хwә дәрһәqа ве йәкеда бьн хәбәра «

Кӧр’е Хwәде

»-да бьхуньн.

### Баә’л

Баә’л

– наве п’утәки кәнанийа бу, әw п’утәки зедәбуне аwа готи зайине бу, баwәрмәндед wи п’ути баwәр дькьрьн кӧ әwе һ’әйwанед wан, зәви у р’әзед wан бәрәк’әт кә. Мә’на Баә’л «хwәйи» йә. Мьләте Моwаб, мьләте Мьдйан у мьләте Сур у Сайда Баә’л хwәр’а Хwәде һ’әсаб дькьрьн. Гәләк п’утед wан мьләта һәбун, ле Баә’л жь һ’әмуйа мәстьр бу. Т’ариха мьләте Исраелда, чахе әw жь Хwәде дур дьк’әтьн, Баә’л дьһ’әбандьн у бь ви аwайи һерса Хwәде ль сәр хwәда данин. Ле нав мьләте Исраелда

мәрьв

һәбун, кӧ т’ӧ щара Баә’л qәбул нәкьрьнә, һәр wәхт заньбунә кӧ пештьри Ә’фьрандаре ә’рд у

ә’зман

т’ӧ

Хwәде

иди т’ӧнәйә.Һ’акьмти 2:13; 6:25, 31; П’адшати III 16:31; сәре 18-а; 22:53; П’адшати IV 3:2; 10:18-27; 11:18; Йерәмийа 2:8; 7:9; 11:17; 12:16; 19:5; 23:27;

Р’омайи 11:4.

### Бажаре Даwьд

Бажаре Даwьд

– Пәймана Кәвьнда «Бажаре

Даwьд

» wе п’ара Оршәлимер’а те готьне, к’ижан кӧ Даwьд п’адша жь дәсте йәбусийа станд (П’адшати II 5:6-9 ).

Луqа 2:11-да

ӧса жи Бәйтләһ’мер’а дьготьн бажаре Даwьд, ль к’ӧ мала баве Даwьд дьма. Wьр Даwьд жь дийа хwә дьне к’әтьбу у мәзьн бьбу (П’адшати I 17:12;

Луqа 2:4

). Ӧса жи ль гора готьнед п’ехәмбәра

Иса Мәсиһ

wьр жь Мәрйәме дьне к’әт (

Мәтта 2:1,

5-6

).

### Бараq

Бараq

– йәк жь сәрwеред мьләте Исраеле бу. Шер’да сәрwерти дькьр у дьжмьн бьндәст кьр. Һ’акьмти жь сәред 4-а һ’әта 5-а;

Ибрани 11:32.

### Барнабас

Барнабас

– мә’на наве «Барнабас» әв ә: «Кӧр’е Бәрдьлийе» аwа готи «Йе кӧ бәр дьлада те» (

К’аред Шандийа 4:36

). Әw йәки

леwи

бу жь Qӧбрьсе у нава баwәрмәндада сәрwерәк бу, йе кӧ Паwлос бьрә щәм шандийед Оршәлиме. Әw т’әви Паwлос р’еwитийа Паwлосә пешьнда чаwа qасьде

Иса

чу.

К’аред Шандийа 4:36-37;

9:27;

13:1–

14:28;

15:36-41;

Галати 2:9-14.

### Бет’-Ел

Бет’-Ел

– бажаре п’адшатийа Исраелейи бакӧре бу. Сесьд сали әw щики гәләки ә’йан бу бона һ’әбандьне.П’адшати III 12:28-30; П’адшати IV 23:15.

### Бәйтләһ’м

Бәйтләһ’м

– бажаре Щьһудайе (Щьһустане) йә, ль к’ӧ

Даwьд

п’адша дьне к’әт у мәзьн бу, паше жи

Иса

ль вьр һатә дьне (

Мәтта 2:1;

Луqа 2:4;

Йуһ’әнна 7:42

).

### Бәлзәбул

Бәлзәбул

– навәки бона

мирещьн

. Пешийе Бәлзәбул наве п’утәки фьльстинийа бу, мә’на «Хӧдане wаре бьльнд». Фьльстини незики мьләтед Исраеле дьман. Пәйр’а нав щьһуйада мә’никә дьн станд: «Хӧдане меша» йан «Хӧдане сәргина». Әw жи бу навәки сәрwерийа qәwатед щьнайә хьраб.

Мәтта 10:25;

12:24,

27;

Марqос 3:22;

Луqа 11:15,

18-19.

### Бьжарти (Йе Бьжарти)

Бьжарти (Йе Бьжарти)

– бона

Иса Мәсиһ

те готьне. Йе Бьжарти, Мәсиһе

Хwәде

йә, йе кӧ Хwәде к’ьфш кьрийә. Ишайа 42:1;

Мәтта 12:18;

Луqа 23:35;

Йуһ’әнна 1:41.

Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «

Мәсиһ

»-да бьхуньн.

### Бьлам

Бьлам

–

п’ехәмбәр

бу, йе кӧ Балаqе п’адше Моwабе жь wи һиви кьр, wәки әw ньфьр’а мьләте Исраеле бькә, чьмки Балаqе п’адша дьхwәст әw бьндәст кьрана. Балаq жь мьләте Исраеле дьтьрсийа, чахе һатьнә wәлате wи. Пешийе Бьлам п’ехәмбәр гот: «На, әз ньфьр’а мьләте Исраеле накьм», ле паше чу. Гава р’еда дьчу, ль пешийа wи мьлйак’әтәк сәкьни. Бьлам

мьлйак’әт

нәдит, ле к’әре Бьлам мьлйак’әт дит у пешда нәчу. Бьлам нькарьбу ньфьр’ мьләте Исраеле бькьра, чьмки

Хwәде

дӧа

wан кьрьбу. Пәймана Нуда

ньвисар

ә кӧ Бьлам п’әрәһ’ьз бу, ләма т’әви Балаqе п’адша qайл бу, йе кӧ дьжмьне мьләте Исраеле бу.Жьмар 22:4-35;

Пәтрус II 2:15-16;

Щьһуда 11;

Ә’йанти 2:14.

### Бьнйамин

Бьнйамин

– жь һәр донздәһ кӧр’ед

Аqуб

(аwа готи

Исраел

) йе һәри бьч’ук бу. Әw бавә’ширәки Исраеле бу.Дәстпебун 35:18;

К’аред Шандийа 13:21;

Р’омайи 11:1;

Филипи 3:5;

Ә’йанти 7:8.

### Бьраһим

Бьраһим

– бавә’шире щьмә’та

Хwәде

бу. Һе бәре пешда Хwәде Бьраһимр’а готьбу кӧ: «Әзе wәлатәки бьдьмә тә. Гәрәке тӧ жь wәлате хwә дәрейи у һәр’и wәлатәки ну». Бьраһим гӧр’а Хwәде кьр. Пәй гәләк салар’а әw wәлат дит. Әw wәлате

Исраел

ә. Хwәде

пәйман

т’әви Бьраһим гьреда, соз да кӧ әw у зӧр’әтед wи Хwәдер’а wе бьбьнә щьмә’тәкә башqә, һәгәр әw ль пәй Хwәде һәр’ьн. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «пәйман»-да бьхуньн.

Луqа 1:55;

3:8,

34.

### бадиһәwа

бадиһәwа

– вала, п’уч’.

### бажарванед Р’омайе

бажарванед Р’омайе

– жь һ’әму мәрьвед кӧ Императорийа Р’омайеда дьман, т’әне һьнәк чаwа бажарванед р’омайе дьһатьнә һ’әсабе. Әwед кӧ бажарван дьһатьнә һ’әсабе, һәq у азайийед wанә башqә һәбун, qәдьре wан һе бьльнд бу (

К’аред Шандийа 16:37

).

### бакӧр

бакӧр

– мьфрьq, шьмал.

### бап’еш

бап’еш

– (бап’еша гәмийе) щар, багьр.

### башур

башур

– мьшрьq, щә’нуб.

### баwәри

баwәри

– «Иман» хәбәрәк ә, кӧ жь зьмане семити (ә’рәби,

ибрани

, сурийани, ашури) те, кӧ бь

к’ӧрди

«баwәри» йә. Пенщ щур’ә хәбатед хәбәра «баwәри» һәнә:

1. Мәрьв баwәрийа хwә ль Хwәде йан йәки тинә, баwәр дькә кӧ әw амьн ә (Дәстпебун 15:6; Ишайа 7:9; Р’омайи 4:3; Галати 3:8).

2. Мәрьв дькарә баwәр бькә кӧ тьштәк йан кәсәк р’аст ә (Луqа 20:5).

3. Мәрьв ә’сәйи занә, аwа готи һ’ьшада р’удьни, кӧ тьштәк һәйә йан wе дәрбаз бә (Аqуб 1:6).

4. Пәймана Нуда, һинкьрьна шандийа бона Иса Мәсиһ те фә’мкьрьне. Әw баwәрийа мә йә нав пирозед Хwәдеда йә (Галати 1:23; Әфәси 4:5; Щьһуда 3).

5. Баwәрикә щур’әки башqә жи һәйә, чаwа дайинәкә жь Хwәде (Корьнт’и I 12:9).

### беолити

беолити

– беqанун, беә’дәт, беә’сьл у хwәсәрихwә.

### бәж

бәж

– зьһайи, ә’рд.

### бәйт’

бәйт’

– qәwл, һьзьнгьрт.

### бәлг

бәлг

– п’әле даре.

### бәрдьли

бәрдьли

– барьстани.

### бәре дәрәмәта пешьн

бәре дәрәмәта пешьн

– Зәмане Пәймана Кәвьнда, анәгори qьрара

Хwәде

, Исраеледа һәр тьштед пешьнә

ньхӧри

, һәгәр

зар

’а кӧр’ин буйа, йан һ’әйwана нерин буйа, йан бәре ә’рде у р’әзе дарайә пешьн буйа, әвана «бәред дәрәмәта пешьн» дьһатьнә һ’әсабе у Хwәдер’а дьһатьнә дайине. Бәред дәрәмәта пешьн Хwәдер’а

пироз

бун у әw р’аст п’ара Wи бун. Әв дайина бәре дәрәмәта пешьн дьдә к’ьфше, кӧ һәр тьшт п’ара Хwәде йә. Чахе бәре дәрәмәта пешьн дәрдьк’әт у дьдан, һьнге

мәрьв

wе йәкеда гӧман бун, кӧ һ’әму дәрәмәта wанә майинә пәй дәрәмәтдайина пешьнр’а wе бәрәк’әт бә. Бьньһер’ә: Дәрк’әтьн 13:12-15; 34:19, 26; Qануна К’аһинтийе 23:17; Жьмар 18:12; Готьнед Сьлеман 3:9-10. Пәймана Нуда әва хәбәра «бәре дәрәмәта пешьн» бь чәнд щур’а бь мә’на р’ӧһ’ани те бьк’аранине:

Р’омайи 8:23;

Корьнт’и I 15:20,

23;

Аqуб 1:18;

Ә’йанти 14:4.

### бәрәт’ә

бәрәт’ә

– лаше мьрийа йан һ’әйwен.

### бәрзәqи

бәрзәqи

– тӧрӧшкьрьн, щӧлә’тикьрьн, бешәрмикьрьн.

### бәр’и

бәр’и

– щийе бе ав, кәвьр-кӧч’ьк, чол у бәст.

### бәтавәбун

бәтавәбун

– ӧндабун.

### билан

билан

– занәбунеда сәрхwә.

### бӧһьшт

бӧһьшт

– щьнәт.

### бьвьр

бьвьр

– балт’ә.

### бьк’ьр

бьк’ьр

– кәч’ьк, qиза мернәкьри.

### бьнәли

бьнәли

– мәрьвед кӧ щикида дьминьн бьнәлийед wе дәре нә.

### бьхур

бьхур

– ширеза даре йә. Әw жь дара те һьлдане у һ’ьшккьрьне. Гава те шәwьтандьне, бинәкә гәләки хwәш же те. Дәма Пәймана Кәвьнда п’арьстгәһеда сәр горигәһа бьхуре Хwәдер’а дьһатә шәwьтандьне (Дәрк’әтьн 30). Щур’әки дарәкә бьхуре Ә’рәбьстанеда жи һәбу, кӧ гәләки qимәт бу. Стәйрнасед р’оһьлате жь wе дәре Исайе

зар

’окр’а

п’ешк’еш

анин (

Мәтта 2:11

).

Бьхуре ә’рәби

### бьһарәт

бьһарәт

–

пунг

,

дарчин

, мехьк у йед майинә бинхwәш.

### бьһе

бьһе

– п’арәкә qимәте, кӧ бәри к’ьр’ине те дайине (

Әфәси 1:14

).

### вәгәр’андьн (жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийан)

вәгәр’андьн (жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийан)

– (

т’обәкьрьн

) әw ә, кӧ йәк жь гӧнәкьрьне вәдьгәр’ә, хьраби у гӧнед хwә нас дькә, фә’м дькә кӧ әw хьраб ә, п’ошман дьбә у бь

дьл

у щан жь гӧнәкьрьне вәдьгәр’ә бәрбь

Хwәде

, wәки Хwәде бьбахшине.Һәзәкийел 14:6; Зәкәрийа 1:6;

Марqос 1:15;

К’аред Шандийа 3:19.

### Гидәйон

Гидәйон

– сәрwерәки щьмә’та Исраеле бу. Баwәрийа wи гәләк бу у

дӧа

кьр wәки

Хwәде

р’ебәрийа wи бькьра. Гава чу шәр’, әскәред wи һьндьк бун, ле Хwәде алик’арийа wи кьр сәрк’әт.Һ’акьмти 6:11– 8:27;

Ибрани 11:32.

### гәлийе һәй-wайе

гәлийе һәй-wайе

– щийе бебьни. Бь

йунани

АБУССОС ә. Ль гора һинкьрьнәкә щьһуйайә гәләки кәвьн, әв щи к’урайийа ә’рде бу у

щьн

ль wьр гьрти дьһатьнә хwәйикьрьне, һ’әта щәзакьрьна wанә ахьрийе.

Луqа 8:31;

Ә’йанти 9:1-2,

11;

11:7;

17:8;

20:1,

3.

### гәмиван

гәмиван

– (к’әштиван) хәбатк’аре гәмийе (к’әштийе).

### гәмиwаргәһ

гәмиwаргәһ

– лиман, бәндәр.

### гори

гори

–

qӧрбан

,

нәдьр

.

### горигәһ

горигәһ

– (мәзбәһ) т’әхте кӧ

qӧрбан

,

гори

,

һ’әди

у хер дьһатьнә дайине йан сәржекьрьне. Пешийе әw пе кәвьра дьһатә чекьрьне. Һена Мусада qӧрбан т’әне сәр горигәһа

Коне Шә’дәтийе

дьһатьнә сәржекьрьне у паше, гава

п’арьстгәһ

һатә чекьрьне, т’әне сәр горигәһа п’арьстгәһе дьһатә сәржекьрьне. П’арьстгәһеда горигәһ жь сьфьр чекьри бу. Т’әхтәки дьн жи һәбу, жь йе мәзьн бьч’уктьр у зер’кьри бу.

К’аһин

ль сәр ве сьфре

бьхур

дьшәwьтандьн. Вер’а дьготьн горигәһа бьхуре. Дәстпебун 12:7; 22:9;

Луqа 1:11;

Луqа 11:51.


Горигәһ

Горигәһа бьхуре

### гӧнә, гӧнәк’ар

гӧнә, гӧнәк’ар

– т’әр’ьбандьна qьрара

Хwәде

әw

гӧнә

те һ’әсабе (

Йуһ’әнна I 3:4

). Гӧнәк’ар әw

мәрьв

ә, йе кӧ жь р’ийа Хwәде к’әтийә у qьраред Wи хwәй накә. Ль гора

ньвисаред пироз

һ’әму мәрьв гӧнәк’ар ьн у жь р’ә’ма Хwәде к’әти нә (

Р’омайи 3:9-18,

23;

Йуһ’әнна I 1:8-10

).

### гӧр’а фьланкәсе кьрьн

гӧр’а фьланкәсе кьрьн

– бь йа фьланкәсе кьрьн, бь готьна фьланкәсе бу, гӧһдарийа фьланкәсе кьрьн.

### гьрав

гьрав

– (адә, щьзир) ә’рдәки нава бә’реда.

### Даwьд

Даwьд

– Дәма Пәймана Кәвьнда Даwьд п’адше Исраелейи һәри мәзьн бу. Жь к’әрәма хwә ль бьн хәбәра «мала Даwьд»-да бьхуньн.

### дарчин

дарчин

– бьһарәтәкә жь qальке даре йә. Бина wе гәләк ә у һена бәре гәләки бьһа бу. Мәрьва әва т’әви бьзьре зәйт’уне дькьр, wәки бина бьзьр хwәш бә. Щарна мәрьва ль хwә дьхьстьн у щарна жи бона дәфьнкьрьне дьһатә бьк’аранине (

Ә’йанти 18:13

).

### дәрдан

дәрдан

– фьраqа кӧ тьшта дькьне йан теда хwәй дькьн.

### дәрсдар

дәрсдар

– (феркар, мьә’льм, мамоста). Әwана жь к’ома мәрьвед хwәнди нә, ньвисаред

ибрани

гәләк заньбун. Нав у дәнге wан гәләк щара бьльнд дьбу жь дәст занәбуна wан, чьмки әзбәри готьнед дәрсдаред дьн дьготьн.

### дәфьнкьрьн

дәфьнкьрьн

– вәшартьн, ч’ә’лкьрьна мьрийа.

### дәһәк

дәһәк

– Нав кӧр’ед Исраелда кӧр’әк һәбу, наве wи

Леwи

. Зӧр’әта wи шьхӧле п’арьстгәһе дькьрьн. Ль гора

Qануна Муса

зӧр’әта Леwи ль сәр наве

Хwәде

дәһәк (жь дәһа п’арәкә) һәбуке, һасьл у дайина бәре ә’рде жь щьмә’та Исраеле хwәр’а дьстандьн (Qануна К’аһинтийе 27:30-32).

### дийаре мьрийа

дийаре мьрийа

– (дьнйа мьрийа, дьнйа тә’ри) Наве дийаре мьрийа бь зьмане

йунани

ҺАДИС ә у бь зьмане

ибрани

ШӘОЛ ә. Әw щики тә’рийи бона мьрийа йә (Ибо 10:21-22 ). Щарна К’ьтеба Пирозда хәбәра ҺАДИС бь мә’на дожә (

щә’ньмә

) те хәбате, әw щики хәзәбе йә. Ле Пәймана Нуда ҺАДИС п’ьр’анийа щара бь ве мә’нийе те хәбате, щики жь бона йед хьраб ә, бона дәмәке. Әw нә щийе хәзәбе йә, щийе хәзәба ахьрийе ГӘӘННА йә (аwа готи щә’ньмә).

### дийарийа т’әвайишәwате

дийарийа т’әвайишәwате

– Дийари у qӧрбанед щур’ә-щур’ә һәбун. Дийарийед т’әвайишәwате бьзьн, бәрх у щанәга бун. Әw р’оже дӧ щара бь һәвр’а сәр горигәһа п’арьстгәһеда дьһатьнә шәwьтандьне. Ле qӧрбанед дьн т’әне п’арч’ед wан дьһатьнә шәwьтандьне.Qануна К’аһинтийе 1:3-9;

Ибрани 13:11.

### дитьндар

дитьндар

– щийе тейатьре йан жи щийе мәщала щьвате кӧ дьһатә дәрбазкьрьне (

К’аред Шандийа 19:29,

[31]

).

### дожә

дожә

–

щә’ньмә

. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «щә’ньмә»-да бьхуньн.

### дӧр’

дӧр’

– кәвьре сьпийи qимәт ә, кӧ жь нав дьле щур’әки һ’әйwане бә’ре дәрдьхьн (

Мәтта 7:6

).

Т’ор’е дӧр’а

### дьл

дьл

– бь фькьра ибранийа, әw щи йә, кӧ

мәрьв

нава хwәда шеwьра хwә дькә у qьраред хwә дьдә.

### Елиша

Елиша

– п’ехәмбәрәки Исраеле бу, кӧ дәма Пәймана Кәвьнда гәләк к’әрәмәт бь дәсте wи дьһатьнә кьрьне (П’адшати IV 2:1– 8:15 ). Пе Елиша жи

Хwәде

«Нә’мане» сәрwере әскәре Сурйайе жь к’отибуна wи qәнщ кьр (П’адшати IV 5;

Луqа 4:27

).

### Елйас

Елйас

– п’ехәмбәрәки Хwәдейи мәзьн бу. Әwи ль п’адшаки хьраб һьлат, ӧса жи ль һ’әмуйед кӧ Исраеледа п’ут дьһ’әбандьн. Гәләк

щьһу

дьфькьрин кӧ Елйас wе диса бьһата, wәки бона һатьна

Мәсиһ

мьләт һазьр кьра. Йуһ’әннайе

Ньхӧмдар

гәләк алийава мина Елйас бу.

Мәтта 11:14;

Марqос 9:4;

Луqа 1:17;

Р’омайи 11:2-5;

Аqуб 5:17.

### еләкзьрьһ’

еләкзьрьһ’

– к’ьнщәкә әскәра йә, кӧ ль синг у пьшта хwә гьредьдан, wәки жь шур у тира бенә хwәйкьрьне. Әw жь һ’әсьн йан жи жь ч’әрме qальм чекьри бун.

Әфәси 6:14

(зьрьһ’);

Т’есалоники I 5:8

(к’ӧмзьрьһ’);

Ә’йанти 9:9,

17.

### ельми wи бун

ельми wи бун

– т’әсмили wи бун, бәр та бун, гӧһдарийа wи кьрьн.

### епикури

епикури

– шагьртед философе Епикурос бу. Епикурос сала 270 бәри буйина

Иса

мьр. Әwи һин дькьр, кӧ гәрәке мәрәме ә’мьре мәрьва шабун бә, жь еш у тьрсе дур бьн (

К’аред Шандийа 17:18

).

### Әгрипа

Әгрипа

– Әгрипайе дӧда кӧр’е

Һеродәс

-Әгрипа бу (кӧр’е Аристополойе Һеродәсе Мәзьн). Әгрипа п’адшаки Щьһустане бу. Паwлос ль бәр Әгрипа у хушка wи Бәрньке сәкьни у

Мьзгинийа Хwәде

дьда wан (

К’аред Шандийа 25:13–

26:32

).

### Әсаw

Әсаw

– Исһаqе кӧр’е Бьраһимр’а дӧ кӧр’ед һәвал-щеwи бун, Әсаw у

Аqуб

. Әсаw кӧ йе мәзьн бу, р’ожәке гава гәләки бьр’чи бу, әwи һәqе ньхӧртийа хwә да хwарьна зька, әw фьротә Аqубе бьре хwә.

Хwәде

зӧр’әта Аqуб чаwа щьмә’т хwәр’а бьжарт, нә кӧ йа Әсаw.Дәстпебун 25:21-26; 27:1-41; 32:3–33:16;

Р’омайи 9:10-13;

Ибрани 11:20;

12:16-17.

### ә’нишк (кәвьре сәре ә’нишке)

ә’нишк (кәвьре сәре ә’нишке)

– Пәймана Нуда әв хәбәр бь дӧ щур’а те фә’мкьрьне: 1. Әw кәвьре кӧ диwара һәвва гьредьдә, аwа готи «кәвьре сәре ә’нишке».

2. Кәвьре кӧ ль хьлазийа чекьрьна авайики сәр дәргәһ йан дәри дьһатә данине, чаwа «кәвьре к’ьлите» йә, wәки һ’әму кәвьред майин һәвва бьдә гьредане. Мәтта 21:42; Марqос 12:10; Луqа 20:17; Әфәси 2:20; Пәтрус I 2:6-7.

### жийина һ’әта-һ’әтайе

жийина һ’әта-һ’әтайе

– ә’мьре һ’әта-һ’әтайе, жийина һәрһәйе, һ’әйата әбәди.

### Зәwс

Зәwс

– п’уте йунанайи һәри мәзьн ә. «Йупитәр» жи жер’а дьһатә готьне. П’утәки дьн жи һәбу, кӧ наве wи

Һәрмес

бу, әw чаwа qасьде Зәwс һ’әсаб дькьрьн.

К’аред Шандийа 14:12-13.

### занәбеж

занәбеж

– зьменда сәрхwә.

### зар

зар

– дәв.

### зәндәгьрти ман

зәндәгьрти ман

– ә’щебмайи ман, мәт’әлмайи ман.

### зәwал

зәwал

– нәһәqи, нәхwәши, зийан.

### зив

зив

– бь

йунани

жер’а дьготьн ДРАХМӘ йан ДИНАРИОН, кӧ зивәки бьч’ук бу. Әвана wәлатед Императорийа Р’омайеда дьһатьн хәбате. Әw wәкә р’ожхәбатәкә п’аләки бу.

Луqа 15:8-9.

### зийа

зийа

– (әждәһәр) һ’әйwанәк ә, кӧ щарна ч’ир’окада жи те готьне, гәләки qәwат ә, чаwа мә’рәки гәләки мәзьн хӧйа дьбә. Жер’а «мә’р» жи дьбежьн. Ә’йантийеда зийа чаwа нишана

мирещьн

, сәрwере р’ӧһ’ед хьраб ә.

Ә’йанти 12:3–

13:4;

16:13;

20:2.

### зох

зох

– (дарәкә гурьзе) дарәкә бьч’ук ә, чаwа луфьк бона ә’дәте дин дьһатә бьк’аранине. К’аһина хуна qӧрбанеда дькьрьн у дьр’әшандьнә сәр мәрьва, wәки әw

мәрьв

ль бәр

Хwәде

пироз

бьн. Дәрк’әтьн 12:22; Qануна К’аһинтийе 14:4; Жьмар 19:6, 18;

Йуһ’әнна 19:29;

Ибрани 9:19.

Зоха һусопе

### зьмьр

зьмьр

– р’унәки бинхwәш ә, жь дара те стандьне у qимәте wи бьһа бу. Һьнге зьмьр бона еше дьданә нәхwәша (

Марqос 15:23

), ӧса жи ль сәр щьнйазе мьрийада дькьрьн, wәки бона дәфьнкьрьне һазьр кьн (

Йуһ’әнна 19:39

).

Зьмьр

### Иса

Иса

– мә’на наве Иса бь

ибрани

әв ә: «

Хӧдан

хьлаз дькә», йан «

хьлазкьр

», йан жи «азабун» (

Мәтта 1:21

).

### Исраел

Исраел

– 1. Наве

мәрьв

ә. Чахе

Хwәде

Аqубе баве мьләте Исраеле бьмбарәк кьр, наве wи кьрә Исраел (Дәстпебун 32:27-28; 35:10). Чәнд нав зӧр’әта Исраелр’а те готьне: «Щьмә’та Исраел», «

Зар

’ед Исраел» у «

ибрани

».

Щьһу

жи чаwа мьләте Исраеле тенә һ’әсабе.

2. Наве wәлат жи те готьне: «Исраел». Зува жер’а дьготьн: «Кәнан» (К’аред Шандийа 7:11; 13:19). Навәки дьн жи жер’а «Wәлате Фьльстине» дьбежьн.

### Исһаq

Исһаq

– кӧр’е

Бьраһим

у Сәрайе бу. Мә’на наве wи «к’ән» ә, гава дийа wи Сәрайе щара пешьн бьһист кӧ

Хwәде

wе

зар

’ бьда wе, әw к’әнийа, чьмки әw ә’мьрда мәзьн бу. Дәстпебун 21:1-8;

К’аред Шандийа 7:8;

Р’омайи 9:7;

Ибрани 11:9

у йед майин.

### Ишайа

Ишайа

– п’ехәмбәрәки ә’йан бу, кӧ wәкә 700 сали бәри

Иса Мәсиһ

һәбу. Әwи дәрһәqа Исада гәләки

п’ехәмбәрти

кьрийә. К’ьтеба wи жи һәйә.

Мәтта 3:3;

К’аред Шандийа 8:30;

Р’омайи 9:27-29

у йед майин.

### ибрани

ибрани

– навәки кәвьн ә у щьмә’та Исраеле пе ви нави һатә навкьрьне. Ибрани ӧса жи зьман ә. Щьмә’та Исраеле бь зьмане ибрани хәбәр дьдан.

Пәймана Кәвьн

бь ви зьмани

ньвисар

ә. К’ьтебәкә

Пәймана Ну

жи бь ви нави һәйә (Нә’ма Ибранийар’а).

### илаһи

илаһи

– һе бона wе йәке, һе зедә.

### инк’ар

инк’ар

– йәк һаш жь тьштәки һәйә, ле хwә мӧкӧр’ найе кӧ занә.

### исаф

исаф

– wьщдан.

### итойин

итойин

– р’обәт, сосрәт.

### иqраркьрьн

иqраркьрьн

– әрейикьрьн, шекьрандьн.

### Йерәмийа

Йерәмийа

– п’ехәмбәрәки ә’йан бу, әw wәкә 500 сали бәри буйина

Иса Мәсиһ

һәбу. Wәхтәк һәбу, жь щьмә’та Исраеле гәләка гӧр’а

Хwәде

нәдькьрьн. Йерәмийа wанр’а дьгот, кӧ

жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн

. Гәләк тьшт жи әwи бона Иса Мәсиһ у мьләтед

нәщьһу

п’ехәмбәрти

кьр. К’ьтеба wи жи һәйә, «Йерәмийа».

Мәтта 2:17;

16:14;

27:9.

### Йефта

Йефта

– әскәрәки ә’йан бу. Әw жь сәрwеред щьмә’та Исраеле бу.Һ’акьмти 11:1– 12:7;

Ибрани 11:32.

### Йеша

Йеша

– баве Даwьд п’адша бу.

Иса Мәсиһ

жь р’ьк’ьнйата wи һатә дьне. Пәймана Кәвьнда

Ишайа

п’ехәмбәр

ньвиси кӧ Мәсиһе жь зӧр’әта Йеша у

Даwьд

бьбә. Р’ут’ 4:18-22 (17-21);П’адшати I 16:1-22; 17:12-14, 17;

Мәтта 1:5-6;

Луqа 3:32;

К’аред Шандийа 13:22;

Р’омайи 15:12.

### Йешуйе Нун

Йешуйе Нун

–

п’ехәмбәр

бу, ӧса жи пәй мьрьна Мусар’а сәрwерәки щьмә’та Исраеле бу. Әwи р’ебәрийа щьмә’та Исраеле кьр, һ’әта wәлате Кәнане, к’ижан кӧ

Хwәде

бь создайина Хwә да wан. Wана т’әви мьләте кӧ ль wьр дьман шәр’ дькьрьн у сәрк’әтьн. Пәйр’а Йешу әw wәлат п’арәвәкьр у һәр qәбиләкә Исраелер’а (пештьри qәбила

Леwи

кӧ

к’аһин

бун) п’арәк да. Әw сәрwерәки к’ьфш бу у дьхwәст кӧ щьмә’т бь дьләки пәй Хwәде бьчуйа. Ль сәр кьрьнед wи к’ьтеб жи һәйә.Дәрк’әтьн 17:8-13; Жьмар 13:1-17; Йешу 1-24;

К’аред Шандийа 7:45;

Ибрани 4:8.

### Йунаньстан

Йунаньстан

– wәлат ә, Ат’ина бажаре wейи сәрәкәйи мәзьн ә, чаwа һьнге ӧса жи иро. Корьнт’ жи бажаре Йунаньстанеда йә, чаwа һьнге ӧса жи иро. П’ьр’анийа бажаред Йунаньстанейә ә’йан һьнге дьк’әтьнә нава qәза Ахайайейә Р’омайе. Мьләте Йунаньстанейи кәвьн гәләк хwәнди бун у бона сәрwахтийа wан мьләтед дьн qәдьре wан дьгьртьн. Зьмане wан жь алийе һ’әму хwәндәванава дьһатә хәбәрдане, нә т’әне ль Йунаньстанеда, ле ль wәлатед дәр жи. Ль к’идәре кӧ әскәред йунана дьчуне, култура хwә ль wьр бәла дькьрьн. К’ьтебед

Пәймана Ну

пешийе бь зьмане

йунани

һатьнә ньвисаре.

### Йуһ’әнна

Йуһ’әнна

– Бь наве Йуһ’әнна чәнд мәри Пәймана Нуда һәнә, ле йед һәрә ә’йан әв ьн:

1. Йуһ’әннайе Зәбәди йәк жь һәр донздәһ шагьртед Иса бу. Әw шанди бу. Әwи «Мьзгинийа Йуһ’әнна» у се нә’мә ньвисинә у ль гора фькьра гәләка к’ьтеба «Ә’йанти» жи wи ньвисийә.

2. Йуһ’әннайе Ньхӧмдар, әw п’ехәмбәр у готьнбеже хәбәра Хwәде бу (Луqа 1:13-17; 7:26). Т’обәдар аведа дьньхӧмандьн у щьмә’та Исраеле бона Мәсиһ һазьр дькьрьн (Луqа 3:3-20; 7:27).

### йанчийә

йанчийә

– гӧва, гәло, кӧ, аwа готи.

### йунан

йунан

– 1. мьләте wәлате Йунаньстане.

2. Дәма Иса Мәсиһда, щьһуйа һ’әму мьләтед майинр’а «йунан» дьготьн, wәки бьдана к’ьфше, кӧ һ’әбандьн у култура wан йед йунана бун, нә кӧ йед щьһуйа (Марqос 7:26; К’аред Шандийа 17:4), ле һьнәкә жь wан баwәрийа хwә бь Хwәдейе Исраеле анин (К’аред Шандийа 17:4; бәлки Йуһ’әнна 12:20-да жи ӧса йә). Ве wәлгәр’андьнеда чәнд щи һәнә к’идәре хәбәра «нәщьһу» дәwса «йунан» һатийә хәбьтандьне (К’аред Шандийа 14:1; 20:21; Р’омайи 1:16; 2:9-10; 3:9; 10:12; Корьнт’и I 1:24; 10:32; 12:13 Галати 3:28; Колоси 3:11 у йед майин).

3. Чәнд щийа хәбәра «йунан» бә’са wан щьһуйа дькә, йед кӧ жь wәлате Исраеле дәр мәзьн бьбун у зьмане wан йунани бу, йан жи Исраеледа мәзьн бьбун ле зьмане йунани хәбәр дьдан, нә кӧ ибрани (К’аред Шандийа 6:1, 9:29 у 11:20 (ван р’езада бь ви аwайи һатийә бьк’аранине: «щьһуйед кӧ йунани хәбәр дьдан»); бәлки Йуһ’әнна 7:35).

### Кәнан

Кәнан

– наве wи wәлати йә, к’ижан кӧ

Хwәде

ль гора созе Хwә да мьләте Исраеле, wәки бьбә wәлате wан. Әв наве «Кәнан» һе бәри ль wьр майина мьләте Исраеле һәбу. Паше «

Исраел

» йан жи «Фьльстин» һатә готьне.

Мәтта 15:22;

К’аред Шандийа 7:11;

13:19.

### Коне Шә’дәтийе (Коне Щьвине)

Коне Шә’дәтийе (Коне Щьвине)

– Гава щьмә’та Исраеле жь Мьсьре дәрк’әт,

Хwәде

сәре

ч’ийайе Синайе

Мусар’а гот, чаwа гәрәке Коне Шә’дәтийе бе чекьрьне (Дәрк’әтьн 25). Гава чекьрьн, р’умәта Хwәде әw щи т’ьжи кьр у Хwәде бь р’умәта Хwә шә’дәти да у да хӧйакьрьне кӧ Әw т’әви wан ә (Дәрк’әтьн 38:21). Коне Шә’дәтийе у Коне Щьвине (Дәрк’әтьн 27:21) йәк бун. Щьмә’та Исраеле ль wьр дьщьвийан.

Сьлеман

жи Оршәлимеда

п’арьстгәһ

дәwса wеда чекьр. Коне Шә’дәтийеда (у ӧса жи п’арьстгәһеда) тьштед

пироз

жи һәбун, мәсәлә: Сьндоqа Пәймана

Хӧдан

(Qануна Дӧщари 10:8), аwа готи

Сьндоqа Шә’дәтийе

(Жьмар 4:5).

Коне Шә’дәтийе (Коне Щьвине)

### Кӧр’е Даwьд

Кӧр’е Даwьд

– навәки к’ьфш ә, кӧ мьләте

щьһу

бона

Мәсиһ

дьготьн, чьмки

Хwәде

соз дабу, кӧ Мәсиһ wе жь

р’ьк’ьнйата Даwьд

бе.

Мәтта 1:1,

6,

17,

20;

9:27;

15:22;

21:9;

22:42;

Марqос 10:47-48.

### Кӧр’е Мерьв (Кӧр’е Инсан)

Кӧр’е Мерьв (Кӧр’е Инсан)

– Чаwа жь к’ьтеба Данийел п’ехәмбәр (7:13-14 ) те хӧйакьрьне, бәри һатьна

Иса Мәсиһ

мьләте Исраеле баwәр дькьр кӧ

Хwәде

wе хьлазкьрәки бона щьмә’та Хwә бьшинә, wәки wан жь гӧнед wан хьлаз кә у наве Wи wе «Кӧр’е

Мәрьв

» бә. Пәймана Нуда гәләк щара Иса Мәсиһ Хwәха әв нав ль Хwә кьр. Әв хwәнавкьрьна

Иса

бь р’әнгәки ньхамти дьдә хӧйакьрьне, кӧ Иса әw ә бона к’ижани Хwәде готьбу, кӧ чаwа

Хьлазкьр

wе бе дьнйайе у Әw ә, Йе кӧ Хwәде п’адшатийед т’әмамийа дьнйайе данә дәсте Wи. Ль һәр чар Инщилада Иса дьбежә, Кӧр’е Мерьв Хwәха йә у һ’ӧкӧме Wи бона бахшандьне у диwанкьрьне һәйә (

Марqос 2:10;

Йуһ’әнна 5:27

) у ӧса жи Хwәха wе жийина Хwә бьдә, wәки йед дьн аза бьн (

Марqос 10:45

).

Мәтта 8:20;

Луqа 18:8;

Йуһ’әнна 1:51;

К’аред Шандийа 7:56

у йед майин.

### Кӧр’е Хwәде

Кӧр’е Хwәде

– Пәймана Нуда әв нав

Иса

Мәсиһр’а те готьне, ле әw бь мә’на физики (щьсмани) найе фә’мкьрьне. Пәймана Кәвьнда, «Кӧр’е

Хwәде

» навәки бона wи П’адшайи йә, йе кӧ Хwәде бьжарт, аwа готи бона

Мәсиһ

(йе бь р’ун к’ьфшкьри), кӧ Бәрдәстийе Хwәдейи

Пироз

у Амьн ә (Ишайа 42:1-8; 49:1-13; 50:4-11; 52:13-53:12; Зәбур 2:6-12). Әw нав «Кӧр’е Хwәде» незикийа һәләqәтийа нава Хwәде у Wида дьда к’ьфше. Аwа готи

Иса Мәсиһ

бь мә’на р’ӧһ’ани Кӧр’е Хwәде те навкьрьне. Пәймана Нуда һатийә ньвисаре, кӧ Кӧр’е Хwәде Хәбәра Хwәде йә (Пәйва Хwәде йә) у Хәбәра Хwәде жи Хwәха Хwәде йә. Кӧр’е Хwәде жь

Бав

(Хwәде) те. Әw нура р’умәта Хwәде йә у сурәте Хwәдейе кӧ хӧйа набә. Һе бәри ә’фьрандьна ә’рд у ә’змана Кӧр’ ль щәм Баве бу. Бав у Кӧр’ йәк ьн, хwәстьна wан жи йәк ә, һ’ӧкӧме Кӧр’ мина һ’ӧкӧме Баве йә у Кӧр’ Баве мәрьвава дьдә ашкәрәкьрьне у Кӧр’ бь һ’әму аwайи т’ам ашкәрәбуна Баве йә. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Бав»-да бьхуньн.

Мәтта 1:18-20;

Колоси 1:15-20;

Ибрани 1:1-4;

Йуһ’әнна 1:1-5;

3:16;

5:21-23;

10:30;

13:3;

14:9;

16:27-28;

Луqа 10:22;

Р’омайи 1:4.

### К’ьтеба Зәбура

К’ьтеба Зәбура

– к’ьтебәкә

Пәймана Кәвьн

ә. Зәбур хwәха к’ӧлам у стьранед шькьрдайине нә бона

Хwәде

. Ӧса жи мәрьва жь к’урайийа дьле хwә авитьнә сәр һ’але хwә, дьловандьнә у дәрд-кӧлед хwә Хwәдева ә’лам кьрьнә. П’айе-п’ьр’е

Даwьд

п’адша әв зәбур ньвисинә.

### К’ьтеба Пироз

К’ьтеба Пироз

– һьн Ньвисаред

Пәймана Ну

т’әви йед

Пәймана Кәвьн

һәвр’а дьбьнә т’әвайийа К’ьтеба

Пироз

, аwа готи «Библийа» кӧ те wәлгәр’андьне «К’ьтеба сәр к’ьтебар’а».

### кәла

кәла

– һ’әбс, зьндан, гьртигәһ.

### кәнани

кәнани

– мьләтәк бу кӧ ль Кәнане дьман, зӧр’әта кӧр’е Һам, кӧр’е

Нӧһ

(Дәстпебун 10:6).

### кӧли

кӧли

– һәспе гиһе, сийаре буке.

Кӧли

### к’атьб

к’атьб

– ньвиск’аре сәрwеред бажер (

К’аред Шандийа 19:35

).

### к’аһин

к’аһин

– жь зӧр’әта Һаруне бьре

Муса

бун. К’аһина әw горийед (qӧрбанед) кӧ мьләте Исраеле данин сәржедькьрьн. Әw бона мьләте Исраеле бәр

Хwәде

дьсәкьнин у

дӧа

дькьрьн, навчети дькьрьн у хwәстьна Хwәде щьмә’тер’а дьданә ә’йанкьрьне. Wана дәһәке (жь дәһа п’арәкә) һәбуке, һәгәр һасьл буйа, йан дайина бәре ә’рде буйа, йан чь к’ар qазьнщ кьрана жь щьмә’та Исраеле хwәр’а дьстандьн. Нав щьвата гьрәгьред щьһуйада сәрәкед к’аһина жи һәбун. Йәк жь wан сәрәкед к’аһина бона wәхтәке дьһатә бьжартьне кӧ бьбә

Сәрәкк’аһин

, әwи сәрwерийа т’әмамийа к’аһина у щьвата гьрәгьра дькьр. Сәрәкед к’аһина әw бун жи, йед кӧ иди щарәке дора хwәда бьбунә Сәрәкк’аһин, ӧса жи жь йед ә’йанә жь малед wан Сәрәкк’аһина бун. Qануна К’аһинтийе 6:8–10:20;

Мәтта 26:57;

Ибрани 6:20–

8:6

у йед майин.

### к’еләк

к’еләк

– тәньшт.

### к’емун

к’емун

– (к’имйон, зирә) т’охьме щур’әки п’ьнщар’а йә. Щьһуйа әw чаwа дәрман дьхwарьн пе qәнщ дьбун (

Мәтта 23:23

).

### к’әрәм

к’әрәм

– Пәймана Нуда гәләк щара чаwа п’ешк’ешәк йан дайинәк те фә’мкьрьне. К’әрәм хwәстьна дьле

Хwәде

йә, wәки тьштәки qәнщ,

илаһи

хьлазбуне бьдә мәрьвед кӧ нә һежайи п’ешк’ешед Wи нә. Әw беһәq дьдә мәрьва у ль һивийа тьштәки пашдастандьне нинә. Гәләк щара К’ьтеба Пирозда ньвиск’ара к’әрәма Хwәде чаwа

дӧа

-дьрозгә бона һәв хwәстьнә.

### к’әфән

к’әфән

– жь qәдәк (п’инә, п’ач’), мьри теда дьп’еч’ьн.

### к’әфил (стандьн)

к’әфил (стандьн)

– (гьрәw, к’әфаләт)

п’әрә

жь бәр мәрьвва те дайине, wәки бькарьбьн аза бьминьн һ’әта р’ожа диwанкьрьне.

### к’әwдайина гӧна (к’әwандьна гӧна)

к’әwдайина гӧна (к’әwандьна гӧна)

– р’әситкьрьна гӧна, бахшандьна гӧна. «К’әw» те фә’мкьрьне чаwа шәwьтандьн, р’әситкьрьн.

### к’ози

к’ози

– 1. хwәлийа шәwьти.

2. К’озикьри жи те фә’мкьрьне чаwа «дәрмаликьри».

### к’оти (к’отибун)

к’оти (к’отибун)

– нәхwәшик ә, кӧ сәр мерьв бьрин дәртен, әw бьрин к’ур дьбьн, кӧ т’ӧ щара qәнщ набьн. Ль гора Qануна К’аһинтийе жь сәре 13-а һ’әта 14-а зәмане бәре һәр щур’ә нәхwәшийа сәр ч’әрм жь к’отибунева гьрти һ’әта чәнд щур’ә п’ьзька, ӧса жи тьштед к’әфьки

һ’әрам

дьһатьнә һ’әсабе. Щьмә’те бәри нәхwәшед аһа дьдан жь гӧнд у бажара дәрдьхьстьнә дәр, ле һәгәр ньшкева йәк qәнщ буйа, гәрәке хwә нишани

к’аһин

бькьра у

һ’әди

бьда, wәки дәстур бьдане кӧ әw бьк’әта нава щьмә’те.

### к’офи

к’офи

– Һена бәре нава йунанада к’офи жь гӧла йан бәлга бун, гьловәр’ бона сәре мәрьва дьһунандьн. Wан мәрьва к’офи дьстанд, йед кӧ листькед спортеда сәрдьк’әтьн (алт’ дькьрьн) йан жи бона әскәред ә’гит бун кӧ дьжмьн бьндәст дькьрьн.

Корьнт’и I 9:25;

Ә’йанти 2:10;

3:11;

4:4,

[10]

у йед майин.

К’офи

### к’ӧлфәт

к’ӧлфәт

– жьн, пирәк.

### к’ӧмр’әшийа Хwәде

к’ӧмр’әшийа Хwәде

– р’ӧһ’ани те фә’мкьрьне. Пәймана Кәвьнда, гава щьмә’та

Хwәде

дәст жь Хwәде к’ьшанд у п’ут һ’әбандьн, әw ӧса дьһатә һ’әсабе, бемә’нә чаwа жьна йәки ч’ә’в бавежә мерәки дьн у мере wе к’ӧмр’әшийе бькә.Һосейа 2:2-13; Йерәмийа 3:6-10, 20;

Корьнт’и I 10:22;

Корьнт’и II 11:2.

### к’ӧрх

к’ӧрх

– к’ьнща зьвьр жь муйе бьзьне, чаwа нишана шине бәр

Хwәде

ль хwә дькьрьн (

Мәтта 11:21

).

### к’ьништ

к’ьништ

– бь

йунани

«СӦНАГОГ», щийе щьвата хwәденасед щьһуйа йә,

илаһи

р’ожа шәмийе

, кӧ

ньвисаред пироз

теда дьхуньн,

дӧа

дькьн у һин дькьн. Һәр әндәмәки к’ьниште дькарә һин бькә. Дәма Исада к’ьништ һ’әму бажаред щьһуйада һәбун.

Qӧрбан

ль wьр нәдьһатьнә сәржекьрьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «п’арьстгәһе»-да бьхуньн.

К’ьништ

### к’ьрк’ут

к’ьрк’ут

– (к’әwк’ӧрт’) кәвьрәки нәрм у зәр ә кӧ бь алавәкә р’әнге вәкьри шәwq дьшәwьтә у бина wе жи qәwат ә (туж ә).

Луqа 17:29;

Ә’йанти 9:17-18

у йед майин.

### Леwи

Леwи

– 1. Йәк жь һәр донздәһ кӧр’ед

Аqуб

бу. Зӧр’әта Леwи жи йәк жь wан һәр донздәһ

qәбилед Исраеле

бу.

Муса

п’ехәмбәр

у бьре wи

Һарун

, һәр дӧ жи жь ве qәбиле бун. Жь нава ве qәбиле

Хwәде

Һарун зӧр’әтева бона шьхӧле Хwәде п’арьстгәһеда, аwа готи к’аһинтийер’а бьжарт. Йед майин алик’арийа ван к’аһина дькьрьн. Дәрк’әтьн 6:16-25; 32:26-29; Жьмар 1:47-53;

Луqа 10:32;

Ибрани 7:5,

9-10;

Ә’йанти 7:7

у йед майин.

2. Леwийе кӧр’е Һалфаwо шагьртәки Иса бу, кӧ жер’а Мәтта жи дьготьн. Леwи у к’аһин

### Лут

Лут

– бьразийе

Бьраһим

бу. Гава Бьраһим чу бона wәлате кӧ

Хwәде

соз дабу, Лут т’әви wи чу. К’әтьн wи wәлати у Лут чу бажаре Содомеда ма.Дәстпебун 11:27, 31; 14:1-16; 19:1-38;

Луqа 17:28-32;

Пәтрус II 2:7.

### лейи

лейи

– тофан.

### ләщк’ар

ләщк’ар

– йе кӧ т’әви йәки дьн йан дьк’әвә ләще йан qоше.

### лил

лил

– хизгә, qум, чәмур’.

### ломәкьрьн

ломәкьрьн

– нәһәqкьрьн, диwанкьрьн, сущдаркьрьн.

### луфька бә’ре

луфька бә’ре

– лифька (кӧлаве) бә’ре.

### Мәлк’и-Садьq

Мәлк’и-Садьq

– П’адша у к’аһине бажаре Шәлиме бу. Щарәке дьжмьна бьразийе Бьраһим,

Лут

мала wива гьртьн. Бьраһим чу т’әв wан дьжмьна шәр’ кьр у сәрк’әт, Лут,

мал у мьлк’

е wива хьлаз кьр пашда ани. Гава Бьраһим вәгәр’ийа, йәки бь наве Мәлк’и-Садьq

р’асти

wи һат, нан у шәрав да

Бьраһим

у

дӧа

ль wи кьр. Бьраһим йәк жь дәһә п’аред һ’әму тьштед кӧ т’әви хwә жь шер’ анин п’ешк’еши wи кьр. Гәләк сал пәй ве йәкер’а ә’дәте щьмә’та Исраеле бу, wәки йәк жь дәһә п’аред бәр у тьштед дьн бьдана к’аһина.Дәстпебун 14:17-20;

Ибрани 5:6-10;

6:20;

7:1-17.

### Мәрйәм

Мәрйәм

– Чәнд

к’ӧлфәт

К’ьтеба Пирозда һәнә, наве wан Мәрйәм.

1. Дийа Иса.

2. Мәрйәма Мәждәлани (Мәтта 27:56; Марqос 16:9; Луqа 8:2; Йуһ’әнна 20:1-2, 11-18).

3. Мәрйәма хушка Мәрт’а у Лазар (Луqа 10:38-42; Йуһ’әнна 11:1-5; 12:1-7).

4. Мәрйәма дийа Аqуб у Усьв. Һьнәк дьфькьрьн кӧ әв Мәрйәм хут әw Мәрйәма жьна Клепас бу (Мәтта 27:56; Марqос 15:40; 16:1; Луqа 24:10).

5. Мәрйәма дийа Йуһ’әнна-Марqос. Мала wе Оршәлимеда һәбу, ль wьр шагьртед Иса дьщьвийан (К’аред Шандийа 12:12).

### Мәсиһ

Мәсиһ

– хәбәрәкә

ибрани

йә. Мә’на wе бь зьмане ибрани әв ә: «Йе бь р’ун к’ьфшкьри». Гава йәк дьбу п’адша, р’ун сәр сәре wида дькьрьн. Әв жи дьбу нишана кӧ фьланкәс бу п’адша.

Хwәде

соз дабу, wәки хьлазкьрәки щьмә’та Хwәр’а бьшинә, кӧ wан аза кә,

п’адшатийа Хwәде

бинә нава wан у бьбә п’адшайе т’әмамийа дьнйайе. Ләма гава

Иса

һат, әw бь наве «Мәсиһ» һатә готьне, wәки бьдә к’ьфше кӧ әw жь Хwәдеда

бьжарти

у к’ьфшкьри йә. Хәбәра «р’ункьри» бь зьмане

йунани

ХРИСТОС те готьне.

### Мирещьн

Мирещьн

– (

Щьн

, Иблис, Шәйт’ан) Бь

йунани

«ДИАБОЛОС» ә, кӧ те фә’мкьрьне «щьн», ӧса жи хәбәра «САТАНАС» те хәбате, кӧ әв хәбәр ә’сьле хwәда жь зьмане

ибрани

йә у т’әрщьмә дьбә «Йе мьqабьл, хәйбкьр, бӧхданбеж». Сәрда жи Пәймана Нуда гәләк навед wийә дьн һәнә. Мәсәлә: Сәрwере щьна (

Мәтта 9:34;

12:24

),

Бәлзәбул

(

Мәтта 12:24

), Щер’ьбандкьр (

Мәтта 4:3

), Мә’р у

Зийа

(

Ә’йанти 20:2

), Йе Хьраб (

Мәтта 5:37;

6:13

), Баве дәрәwа (

Йуһ’әнна 8:44

) у йед майин.

К’ьтеба Пироз

ә’йан дькә, кӧ мирещьн дьжмьне

Хwәде

у мәрьва йә. Әw бәр Хwәде шькийате мәрьва дькә. Әw хwә дькә дьлqе мьлйак’әте р’онайе (

Корьнт’и II 11:14

), мәрьва дьхапинә, жь р’ийа Хwәде дәрдьхә у тьштед майин дьдә һ’әбандьне, мәрьва дькә һесире гӧна. Ӧса жи К’ьтеба Пироз ә’йан дькә, кӧ

Иса Мәсиһ

һатә дьнйайе бь

мьрьн

у р’абуна Хwә мирещьн бьндәст кьр. Ахьрийа дьне (

Р’ожа Ахрәте

)

Иса

wәхте һатьна Хwәйә дӧда wе диwана мирещьн у мьлйак’әтед wи бь агьре һ’әта-һ’әтайе бькә (

Мәтта 25:41;

Ә’йанти 20:10

).

### Муса

Муса

– сәрwерәки щьмә’та Исраелейи ә’йан бу. Wәхте кӧ щьмә’та Исраеле һесир у хӧламед wәлате Мьсьре бун,

Хwәде

әw бьжарт у щьмә’та Исраеле бь дәсте wи хьлаз кьр. Хwәде пе дәсте Муса Qанун жи дайә щьмә’та Исраеле (Дәрк’әтьн сәре 1-е һ’әта сәре 20-и у йед майин).

Мәтта 8:4;

17:3-4;

Йуһ’әнна 5:45-46;

Ибрани 3:2-5,

[16]

у йед майин.

### Мьзгини (Мьзгинийа Хwәде)

Мьзгини (Мьзгинийа Хwәде)

– «Инщил» жь к’ока (р’аwа) хәбәра ӘӦАГГӘЛИОН бь зьмане

йунани

те. Мә’на wе бь кӧрманщи «

мьзгини

» йә. Мьзгини жи те фә’мкьрьне чаwа хәбәр йан дәнгәки хер сәр мәрьвда те.

### Мьсьр

Мьсьр

– wәлатәки незики Исраеле йә. Щьмә’та Исраеле ль wьр чарсьд сали бу һесир у хӧлам.

К’аред Шандийа 7:34-40;

Мәтта 2:13.

### мала Аqуб

мала Аqуб

– мьләте

Исраел

.

Аqуб

у Исраел йәк ьн. Һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб, аwа готи һәр донздәһ кӧр’ед Исраел, бунә донздәһ

qәбилед Исраеле

.

### мана

мана

– Гава Щьмә’та

Исраел

жь Мьсьре дәрк’әт, т’әви

Муса

чьл сали нава бәр’ийеда бу.

Бәр’и

щики хьки-хwәли (вьки-вала) бу, ль wьр һәр сьбәһ бона хwарьне

Хwәде

«мана» жь ә’змана дьбаранд у дьда wан, чьмки хwарьна wан т’ӧнәбу. Пештьри

р’ожа шәмийе

(сәбте), һәр сьбәһ щьмә’та Исраеле дәрдьк’әт дьчу, бона р’ожәке мана т’оп дькьрьн у дькьрьнә нан, дьхwарьн. Мана тьштәки wәкә льбед к’ьшмиша хӧйа дьбу. Льбед wи гьловәр’ у сьпи бун у тә’ма wи мина тә’ма нане шкәвайи һьнгьвкьри бу (Дәрк’әтьн 16; Жьмар 11:4-9). Һьнәк фә’м дькьн кӧ мана гәзо йә, ле на. Гәзойе кӧ дьк’әвә сәр бәлгед даред мә’зе у даред бәруйе, әва тьштәки дьн ә, нә мана йә.

### мәрьв

мәрьв

– мьров, инсан.

### мәсиһи

мәсиһи

– йе кӧ ль пәй

Иса Мәсиһ

дьчә у Wи баwәр дькә.

К’аред Шандийа 11:26;

26:28;

Пәтрус I 4:16.

### мират’

мират’

– һәбука баве, wар, wерьс.

### мьзгиндар

мьзгиндар

– йе кӧ Мьзгинийа

П’адшатийа Хwәде

дьдә, Инщиле дьдә наскьрьне (тә’риф дькә).

### мьлйак’әт

мьлйак’әт

– Зьмане

ибрани

у йунанида фә’мина wе «qасьд» ә, чьмки әвана qасьдед

Хwәде

нә. Әвана һәйинед р’ӧһ’ани нә, кӧ һ’ьзура Хwәдеда дьминьн. Найенә дитьне һ’әта хwәха хwә ә’йан нәкьн. Мьлйак’әт qьрара Хwәде ә’лам дькьн йан жи тиньнә сери. Әwана жь алийе Хwәдеда к’ьфшкьри нә, кӧ мәрьва хwәйи кьн у гӧһ бьдьнә wан (

К’аред Шандийа 12:6-11;

27:23;

Ибрани 1:14

). Щарна Хwәде мьлйак’әта дьшинә щәм мәрьва, wәки тьштәки wанр’а бежә. Мьлйак’әте сәрwере һ’әму мьлйак’әта Мьхайил ә (

Щьһуда 9

). Йәки дьн жи наве wи Щьбрайил ә (

Луqа 1:19,

[26]

).

### мьрари

мьрари

– (мурдар) Һ’әйwане кӧ найе сәржекьрьне, хун теда дьминә, һ’ьшк дьбә, әw мьрар те һ’әсабе.

### Нә’ман

Нә’ман

– сәрwере әскәред wәлате Сурйайе бу, йәки ә’йан бу, ле

к’оти

бу. Гава бона

Елиша

п’ехәмбәр

бьһист, чу щәм wи һиви же кьр кӧ wи qәнщ кә. Елиша готе «Һәр’ә ч’әме Урдӧне у һ’әфт щара нӧqи бьне аве бә дәре, те qәнщ би». Нә’ман гӧр’а wи кьр у

Хwәде

әw паqьж у qәнщ кьр.П’адшати IV 5:1-27;

Луqа 4:27.

### Нә’мәйед Кәле

Нә’мәйед Кәле

– Әфәси, Филипи, Колоси у Фьлимон. Әв нә’мә wәхте Паwлос кәледа бу һатьнә ньвисаре.

Әфәси 3:1;

4:1;

Филипи 1:7,

13;

Колоси 4:3,

18;

Фьлимон 1,

10.

### Нинәwа

Нинәwа

– наве бажар ә. Хwәде Уньс

п’ехәмбәр

шандә wьр wәки бежә щьмә’та wи бажари кӧ әwе бажаре wан wеран кә, чьмки гәләк хьраби дькьрьн. Гава wан хәбәред

Уньс

бьһистьн, бь гьри жь

гӧнәкьрьне вәгәр’ийан

.

Хwәде

бахшандә wан. Иро әв бажар дьк’әвә нава ә’рде Ираqе, к’идәре гәләк к’ӧрд дьминьн. К’ьтеба Уньс;

Мәтта 12:41;

Луqа 11:30,

32.

### Нӧһ

Нӧһ

– бавә’шир у

п’ехәмбәр

бу. Һена Нӧһда мәрьва кӧ гәләки хьраби дькьрьн,

Хwәде

гот: «Әзе тофана мәзьн р’акьм, wәки һәр тьштед дьнеда wеран бьн». Ле Нӧһ мәрьвәки баwәрмәнд бу у гӧр’а Хwәдеда бу. Чаwа кӧ Хwәде готә wи, ӧса жи әwи гәмикә мәзьн чекьр. Әw нәфәред хwәва у һ’әйwанед щур’ә-щур’ә жь аве хьлаз бун, ле һ’әму инсанед дьне хәньqин.Дәстпебун 6:9–10:32;

Мәтта 24:37-39;

Луqа 3:36;

17:26-27;

Ибрани 11:7;

Пәтрус I 3:20;

Пәтрус II 2:5.

### назьк

назьк

– бәдәw, хwәшьк.

### нандьрун

нандьрун

– п’аләти, п’аләйи.

### нане Хwәдер’а дайи

нане Хwәдер’а дайи

– (нане һ’ьзуре, нане пешбәрийе) нане

пироз

һена Мусада Коне Шә’дәтийеда (Коне Щьвинеда), ӧса жи пәйр’а п’арьстгәһеда һәбу. Әв нан ль сәр сьфра зер’ин «ль пешбәри Хӧдан» дьһатә р’езкьрьне. Һәр р’ожәкә шәмийе к’аһина донздәһ нане бе

һәвиртьр’шк

дьпә’тьн, ль сәр сьфра зер’ин даданин у йед кӧ һ’әфтийа дьнда дәwсе данин, к’аһина йе пешийе щийе пирозда дьхwарьн. Пештьри к’аһина изьна т’ӧ кәси т’ӧнәбу әв нан бьхwарана. Әв нан нишанәкә Пәймана

Хӧдан

бу, кӧ әw т’әви щьмә’та Исраеле бу.Qануна К’аһинтийе 24:5-9;

Мәтта 12:4;

Марqос 2:26;

Луqа 6:4.

### нард

нард

– р’унәки бинхwәш кӧ жь шинайикә Һьндьстане дьһатә чекьрьне.

Марqос 14:3;

Йуһ’әнна 12:3,

5.

Нард

### нәдьр

нәдьр

– (

гори

,

qӧрбан

) Ль гора

Qануна Муса

(Дәрк’әтьн 13) инсан у һ’әйwанед ньхӧрийә нер, әw нәдьред (горийед)

Хwәде

бун. Һ’әйwан дьһатьнә сәржекьрьне у жь бәр инсенва дьһатьнә дайине. Мә’на wе әв ә, кӧ һәр

ньхӧри

п’ара Хwәде бу,

пироз

, бӧһӧрти у т’айбәти, аwа готи Хwәдер’а щӧдәкьри бу (

Луqа 2:23

).

### нәзир

нәзир

– те фә’мкьрьне «Хwәдер’а дайи», аwа готи йәки кӧ Хwәдер’а бона хьзмәтк’арийе ад-qьрар дькьр (Жьмар 6:1-21). Се qәйдед һ’ими бона йед нәзир һәбун:

1. Һәгәр жьн буйа йан мер буйа, гәрәке шәрав-араq вәнәхwара, нә тьри, нә жи хӧрәкед жь меwа тьрийе бьхwара.

2. Гәрәке мәqәс йан дузан п’ор’е сери нәк’әта һ’әта wи wәхте адейи к’ьфшкьри хьлаз нәбуйа.

3. Гәрәке щьнйазе мьрийа нәк’әта, нә жи незик буйайе. Wәхте адкьрьнейи лапи һьндьк си р’ож бу, ле мәрьв жи һәбун бь т’әмамийа ә’мьре хwә Хwәдер’а ад-qьраркьри бун, аwа готи нәзир. Пәймана Кәвьнда бона чәнд мәрьвед нәзирә адкьри ньвисар ьн, мәсәлә: Самуел, йе кӧ дийа wи әw хwәха Хwәдер’а да (П’адшати I 1:11, 28 ) у Шьмшон (Һ’акьмти 13:2-5 ). Пәймана Нуда Йуһ’әннайе Ньхӧмдар (Луqа 1:15; 7:33) нәзире адкьри бу. Хӧйа дьбә кӧ Паwлос у чәнд мәрьвед майин (К’аред Шандийада 18:18; 21:23-24,[26]) бона дәмәкә кьн чаwа нәзир адкьри бун, wан ль гора qәйдә-qанунед нәзирийе хьлазийа wәхте адейи к’ьфшкьри п’ор’е хwә кӧр’ кьрьн у һ’әди дан (Жьмар 6:9, 18).

### нәмами

нәмами

– хайинти, бебәхти.

### нәмер

нәмер

– әв әw мер ьн, йед кӧ жь мертийе к’әти нә. Һьнәк жь зькмакийеда ӧса нә, һьнәк жи мәрьва әw ӧса кьрьнә, мәсәлә: Зәмане бәре п’адшед ве дьне гәләк хӧламед бьндәсте хwә нәмер дькьрьн, аwа готи дьхәсандьн, кӧ дәст нәавитана к’ӧлфәтед мале.

### нәщьһу (мьләтед майин)

нәщьһу (мьләтед майин)

– һ’әму мьләтед дьнйайе, кӧ ә’сьле хwәда нә

щьһу

нә. Һ’әму мьләтед нәщьһу

п’утп’арьст

бун, пештьри һьнәка, йед кӧ Хwәдейе щьһуйа, аwа готи

Хӧдан

т’әне баwәр дькьрьн. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «п’утп’арьст» у бьн хәбәра «

йунан

»-да бьхуньн.

### ньвисар (ньвисаред пироз)

ньвисар (ньвисаред пироз)

–

Пәймана Кәвьн

у Пәймана Ну. Ле гава ньвиск’аред Пәймана Ну к’ьтебед хwәда бә’са «ньвисар» йан «

ньвисаред пироз

» дькьрьн, фькьра wан сәр wан к’ьтебед ньһайә Пәймана Кәвьнда бу, чьмки к’ьтебед

Пәймана Ну

һьнге һәла һе чаwа к’ьтебәк нәһатьбунә бәрәвкьрьне (

Тимот’ейо II 3:16-да

).

### ньсрәти

ньсрәти

– мәрьвед жь бажаре Ньсрәте. Әв нав бона

Иса

һатә готьне (

Мәтта 2:23;

Марqос 14:67

) у пәйр’а жи бона мәсиһийа (

К’аред Шандийа 24:5

).

### ньсьл

ньсьл

– ньфш.

### ньхӧмандьн

ньхӧмандьн

– Пәймана Нуда

ньвисар

ә, кӧ Йуһ’әннайе

Ньхӧмдар

гәләк

мәрьв

ль ч’әме Урдӧнеда дьньхӧмандьн. Әwи гот, кӧ гәрәке

жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн

у паше бенә ньхӧмандьне. Бь ви аwайи Йуһ’әннайе Ньхӧмдар дьле мәрьва бона һатьна

Мәсиһ

һазьр дькьрьн. Ӧса жи

шанди

у баwәрмәндед Исайә пешьн жь qӧр’на пешьнда, йед кӧ дьбунә баwәрмәнд, пе аве дьньхӧмандьн. Әв йәк дьбу нишана

вәгәр’андьн

, паqьжбун у бахшандьна гӧнед wан. Ӧса жи ньхӧмандьна баwәрмәнда ве сӧр’е дьдә фә’мкьрьне, кӧ т’әви

Иса

мьрьн

, дәфьнбун у жь мьрьне р’абун.

Мәтта 28:19;

К’аред Шандийа 2:38,

41;

10:47-48;

Р’омайи 6:3-4;

Корьнт’и I 10:2;

12:13;

Галати 3:27;

Колоси 2:12;

Пәтрус I 3:21

у йед майин.

### ньхӧмдар

ньхӧмдар

– Йуһ’әннар’а дьготьн ньхӧмдар. Гава wи хәбәра

Хwәде

бәла дькьр, т’обәдар бь аве дьньхӧмандьн.

Луqа 1:5-25;

Мәтта 3:1.

### ньхӧри

ньхӧри

– К’ьтеба Пирозда, кӧр’е ньхӧри ль сәр һ’әму

зар

’ар’а бу у һәqе wи жь һәqе һ’әмуйа зедәтьр бу. Жь мьлк’е баве дӧбарә п’ара wи дьк’әт (Qануна Дӧщари 21:15-17, Ишайа 61:7 ), дӧайе бавейи һәри qәнщ әwи дьстанд (Дәстпебун 27), ӧса жи һ’ӧкӧме баве (Дәстпебун 27:29, 37; 37:21-22; П’адшати IV 2:9 ). Ле кӧр’әки дьн дькарьбу һәqед ньхӧртийа бьре хwә же бьстанда (Дәстпебун 25:34;

Ибрани 12:16

). Анәгори

Qануна Муса

, һәр ньхӧрийе нерини жь мерьв йан һ’әйwен, әw п’ара

Хӧдан

бу (Qануна К’аһинтийе 27:26, Жьмар 3:12-13). Бона ве йәке, п’ешк’еши

Хwәде

дькьрьн (аwа готи Хwәдер’а

нәдьр

дькьрьн) у дьданә П’арьстгәһе (де у

бав

кӧр’е хwәйи ньхӧри пашда дьк’ьр’ин (Жьмар 18:15, 3:40-51, Дәрк’әтьн 13:1 [2], 12 [13])). Хwәде һ’әму мьләт хӧльqандьн, ле

Исраел

бьжарт wәки бьбә мьләте Wийи ә’зиз, аwа готи т’әйбәти, ләма жер’а дьбежә «кӧр’е ньхӧри» (Дәрк’әтьн 4:22, Йерәмийа 31:9 ) ӧса жи «

бәре дәрәмәта пешьн

» (Йерәмийа 2:3 ).

Даwьд

п’адша у wаре wи

Мәсиһ

, әw һәр дӧ жи ньхӧрийе Хwәде тенә готьне. Qәwат у һ’ӧкӧме wан т’әйбәти бун (Зәбур 89:27 [28

ибрани

]). Пәймана Нуда, Мәсиһр’а дьбежьн «Ньхӧри» чьмки һ’ӧкӧм, сәрwерти у к’ӧрсийа Wи сәр һ’әмуйар’а йә (

Ибрани 1:6;

Колоси 1:15

) у Әw пешьн жь нава мьрийа р’абу (

Колоси 1:18;

Ә’йанти 1:5

).

Колоси 1:15-да

әв йәк те готьне кӧ Мәсиһ Ньхӧрийе һ’әму ә’фьрина йә, аwа готи, Ньхӧрийе Хwәдейи ль сәр һ’әму ә’фьринар’а йә. Һ’ӧкӧме Мәсиһ сәр һ’әму ә’фьрина һәйә у Әw Хwәха бәри wе йәке һәбу (бьхунә

Колоси 1:16-17

, ӧса жи

Филипи 2:6 у

Йуһ’әнна 17:5

). Баwәрмәндед

Иса Мәсиһ

жи «ньхӧри» тенә готьне (

Ибрани 12:23

), чьмки әw мәрьвед Хwәдейә т’айбәти нә, wар у мьлк’е Wи нә, кӧ гәрәке ә’мьре

пироз

, бӧһӧрти-жьбарә бьжин. Чаwа кӧ Мәсиһ ньхӧрийе жь нава мьрийа йә, әв йәк гӧмане дьдә баwәрмәнда кӧ әw жи т’әви wе р’умәта р’абуна жь мьрийа бьн.

### Оршәлим

Оршәлим

– иро жер’а «Qӧдса Шәриф» жи те готьне. Әw бажаре щьһуйайи һәри мәзьн у ә’йан бу, чаwа иро жи. П’арьстгәһа щьһуйа жи ль wьр бу. Бәри 3000 сала

Даwьд

п’адша Оршәлим жь дәсте йәбусийа станд. Пешийе әw бажаре П’адшатийа т’ьфаqийа Исраеле бу у паше бу бажаре п’адшатийа башуре, аwа готи

Щьһуда

. Һьнге Даwьд п’адшайе wе бу, һ’әсабе мәрьвед wе 2000 бу. Wәхте Пәймана Нуда һ’әсабе мәрьвед wе лапи кем 80_000 бу. Бона щьһуйа, Оршәлим бажаре һәри

пироз

ә.

### Пәймана Кәвьн

Пәймана Кәвьн

– Qьрара Кәвьн. К’ьтебед щьһуйайә пирозр’а, йед кӧ бәри

Иса

һәбун, wанар’а дьбежьн «Пәймана Кәвьн», чьмки wанда бона пәймана

Хwәде

т’әви щьмә’та Исраеле те готьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «

пәйман

»-да бьхуньн.

### Пәймана Ну

Пәймана Ну

– Qьрара Ну. Wан к’ьтебед пирозр’а дьбежьн Пәймана Ну, к’ижанада дәрһәqа

Иса Мәсиһ

у щьвина Wида

ньвисар

ьн, чьмки нава wанда дәрһәqа пәймана Хwәдейә нуда те готьне, йа кӧ т’әви мәрьва гьреда. Әва пәймана пе хуна Иса Мәсиһ бона бахшандьна гӧнед һ’әму мәрьва һатийә гьредане (

Марqос 14:24;

Корьнт’и I 11:25;

Әфәси 5:2;

Ибрани 7:26-28

). Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «

пәйман

»-да бьхуньн.

### Пәтрус

Пәтрус

– жер’а

Шьмһ’ун

у Кифас жи дьготьн. Әw йәк жь һәр донздәһ шагьртед

Иса

бу. Әw

шанди

бу. «Пәтрус» бь зьмане

йунани

у «Кифас» (аwа готи «кефа») бь зьмане

арами

тенә фә’мкьрьне «qәйа» йан «кәвьр» (

Йуһ’әнна 1:42

).

### Пилато

Пилато

– жь Qәйсәре Р’омайе к’ьфшкьри бу, әw wәлийе wәлатед Щьһустане, Самәрйайе у Идумәйайе бу. Маләкә wи ль Qәйсәрийе бәр бә’ре бу, ле маләк жи Оршәлимеда бу.

Мәтта 27:2,

11-26;

Луqа 23:1-25

у йед майин.

### П’адшатийа Хwәде, П’адшатийа Ә’змана

П’адшатийа Хwәде, П’адшатийа Ә’змана

– бона т’әвгьредана

Хwәде

у щьмә’та Wи те готьне. Чаwа п’адша щьмә’та хwә хwәй дькә у сәр wе п’адшатийе дькә, Хwәде жи ӧса йә. Һәр тьштед кӧ щьмә’т һ’әwщә дьбә дьдә wан у р’ебәрийа wан дькә. Щьмә’та Wи әw

мәрьв

ьн,

йед кӧ баwәрийа хwә Wи тиньн

у гӧр’а Wи дькьн. Гава

Иса Мәсиһ

щара пешьн һатә дьне, п’адшатийа Хwәде бь щур’әки ну хӧйа бу, чьмки

Иса

р’екә ну мәрьвар’а вәкьр, wәки т’әви Хwәде т’әвгьредайи бьн у бьжин. Бона ве йәке те готьне кӧ П’адшатийа Хwәде иди дәстпебуйә. Ле гава Иса Мәсиһ диса бе, wе һьнге п’адшатийа Хwәде т’әмам бьбә у һ’әму инсанар’а бь щур’әки ну бе ә’йанкьрьне (

Мәтта 6:33,

19:16-30;

Марqос 10:15

). Мә’на П’адшатийа Хwәде у П’адшатийа Ә’змана йәк ә. Мәтта хәбәра «

Ә’зман

» дәwса «Хwәде» да хәбате, чьмки хӧйа дьбә кӧ wи Мьзгинийа хwә ль гора зараве щьһуйа ньвиси у нә ә’дәте щьһуйа бу кӧ наве Хwәдейи

пироз

гәләк щара банина сәр заре хwә. Ләма щьһуйа гәләк щара «Ә’зман» щийе кӧ Хwәде дьминә, дәwса наве «Хwәде» дьданә хәбате. Дәред кӧ Мәтта «П’адшатийа Ә’змана» ньвисин, Марqос у Луqа «П’адшатийа Хwәде» ньвисин.

Мәтта 4:17,

5:10;

Марqос 1:15;

Луqа 6:20.

### пәйман

пәйман

– (аһда, ад у qьрар) нав дӧ мәрьвада, нав дӧ к’омада, йан жи нав

Хwәде

у мәрьвада те гьредане. Пәйманәк нава Хwәде у Нӧһда һәбу (Дәстпебун 9:8-17), нава Хwәде у Бьраһимда (Дәстпебун 15), нава Хwәде у Даwьдда (П’адшати II 7; Зәбур 89:1-37). Ль сәре

ч’ийайе Синайе

Хwәде пәйманәк т’әви щьмә’та Исраеле гьреда. Ль гора ве пәймане Хwәде соз да wәки Хwәха Хӧдане щьмә’та Исраеле бә у wан хwәй кә, ле гәрәке

Исраел

жи Qануна Хwәде бьqәдинә, йа кӧ Wи бь дәсте

Муса

да. Ле Исраеле гәләк щара пәйман, аwа готи

Qануна Муса

дьт’әр’ьбанд. К’ьтебед щьһуйайә пирозр’а, йед кӧ бәри

Иса

һәбун, wанар’а дьбежьн «

Пәймана Кәвьн

». Wеда

ньвисар

ә, кӧ Хwәде wе пәйманәкә ну т’әви щьмә’та Хwә гьредә (Йерәмийа 31:27-37 ). Хwәде әв

пәймана ну

пе дәсте

Иса Мәсиһ

бона һ’әму мьләта гьреда, пе хун у мьрьна Wи.

Марqос 14:24;

Луqа 22:20;

Р’омайи 3:21-26;

Корьнт’и I 11:25;

Ибрани 10:10-22.

### пироз

пироз

– (мьqәдәс, бьмбарәк, зийарәт, бӧһӧрти, хальс) Мә’на «пироз» ль гора

К’ьтеба Пироз

фькьра р’ӧһ’ани йә.

Хwәде

Хwәха пироз ә у пирозбуна Wи сәр һәр тьштир’а йә. Һащәт, мәри у тьштед майинә бона һ’әбандьне Хwәдер’а тенә башqәкьрьне, чаwа бӧһӧрти-жьбарәкьри (пирозкьри). Мәрьвед пироз әw ьн, йед кӧ бона хьзмәтк’арийа Хwәде у жийина бӧһӧрти башqәкьри нә (

Корьнт’и I 1:2

). Ве wәлгәр’андьнеда дәwса «Пирозед Хwәде» «Щьмә’та Хwәде» һатийә ньвисаре (

Корьнт’и II 1:1

). «Пирозе Хwәде» у «Йе Пироз» жи навед

Иса Мәсиһ

нә (Пирозе Хwәде:

Марqос 1:24;

Луqа 4:34;

Йуһ’әнна 6:69;

Йуһ’әнна I 2:20;

Ә’йанти 3:7

; Йе Пироз:

Луqа 1:35

).

### пол

пол

– п’әред сьфьр ьн, йед һәри бе qимәт ьн. Дӧ пол qаси qӧр’ушәки йә.

Марqос 12:42;

Луqа 12:59;

21:2.

Жь к’әрәма хwә ль навниша (таблиса) ль к’ӧтасийа фәрһәнгоке бьньһер’ьн.

### пунг

пунг

– нә’нә.

### п’арьстгәһ

п’арьстгәһ

– (ә’бубәтханә, ибадәтханә,

хана Хwәде

) авайийе щьһуйайи һәри бәрбьч’ә’в у ә’йан бу.

Сьлеман

п’адша щара пешьн п’арьстгәһ бажаре Оршәлимеда чекьр. Әw т’әне ль Оршәлиме һәбу. Мьләте Исраеле

дӧа

у һ’әбандьнед хwә wьр дькьрьн у горийед (qӧрбанед) хwә ль wьр сәржедькьрьн. П’арьстгәһ жь чар п’ара бу: Һ’әwш, Һьндӧр’, Пирозгәһ у Щийе Һәри Пироз. П’әр’дәкә мәзьн навбьр’и дьда Пирозгәһе у Щийе Һәри Пироз. Сале щарәке

Сәрәкк’аһин

дьчу Щийе Һәри

Пироз

. Әwи ль wьр һьн бәр гӧнед хwәва, һьн жи ль бәр гӧнед щьмә’тева

гори

сәржедькьрьн, дӧа дькьр у бахшандьна гӧна жь

Хwәде

дьхwәст. Гава

Иса

ль сәр

хач

мьр, әв п’әр’да пироз нивида бу дӧ тиша (

Луqа 23:45-46

). Сала 70-да пәй буйина Иса Мәсиһр’а, Титойе сәрәскәре Императорийа Р’омийе п’арьстгәһ wеран кьр. Жь һьнгева һ’әта р’ожа иройин п’арьстгәһ щарәкә дьн нәһатийә чекьрьне.

### п’ехәмбәр

п’ехәмбәр

– (нәби, qасьде

Хwәде

, qуле Хwәде, готьнбеже Хwәде) әw инсан бун. Хwәде wанр’а хәбәр дьда, кӧ әw готьна Wи бьгьһиньнә мәрьва.

### п’ехәмбәрти

п’ехәмбәрти

– К’ьтеба Пирозда хәбәра «п’ехәмбәрти» фьрә те фә’мкьрьне. Йе кӧ п’ехәмбәртийе дькә, әw бь р’ебәрийа

Р’ӧһ’е Пироз

готьнәкә жь

Хwәде

ә’лами мәрьва дькә. Чаwа Паwлос

Корьнт’и I 14:3-да

дьбежә, йе кӧ п’ехәмбәртийе дькә, баwәрийа мәрьва ава дькә,

дьл

дьдә бәр wан у бәр дьле wанда те. Иди п’ехәмбәрти нә т’әне бона тьштед кӧ һе нәqәwьми нә.

### п’еч’ьра

п’еч’ьра

– р’әфьк, малч’ьра, п’әлтька ч’ьре.

### п’ешә

п’ешә

– сьнә’т, һостати.

### п’ешк’еш

п’ешк’еш

– дийари, һ’әдийа.

### п’ешк’ешкьрьн

п’ешк’ешкьрьн

– (дийарикьрьн) бәр кәсәки хәлатәк данин (

п’ешк’еш

дане). Ль гора

Qануна Муса

зар

’ок п’ешк’еши

Хwәде

дькьрьн, wәки Хwәде әw

пироз

(бәрәк’әт) бькьрана.

### п’әйн

п’әйн

– сәргине һурбуйи, зьбьл, ә’дәба һ’әйwен.

### п’әрәданг

п’әрәданг

– сьндоqа (qӧт’ийа)

һ’әди

-дийари у хера. Хәлqе хер у хератед хwә дькьрьнә wьр.

### п’игар

п’игар

– йе кӧ бь һәqти һ’әйwен хwәй дькә.

### п’утп’арьст

п’утп’арьст

– мьләтед

нәщьһу

кӧ п’ут дьһ’әбандьн, дьһатьнә һ’әсабе п’утп’арьст чаwа иро жи дьһ’әбиньн. Мәсәлә, стәйрка, тә’ве, һиве, мьлйак’әта, һәйин у тьштед т’әбийәте, ӧса жи п’утед бь дәста чекьри. П’ут жи ӧса те фә’мкьрьне «сәнәм».

Артәмиса ханьм хwәде, п’ута бажаре Әфәсе (К’аред Шандийа 19:24 35)

### п’ьшкбун

п’ьшкбун

– дьле йәки жь хәбәра йе дьн дьминә у же дьчә.

### п’ьшккьрьн

п’ьшккьрьн

– жь р’е дәрхьстьн. Йәк тьштәки дькә, кӧ ль йе дьн хwәш найе у әw жь wи дьчә.

### Р’евека

Р’евека

– жьна Исһаqе кӧр’е

Бьраһим

бу. Дийа

Аqуб

у

Әсаw

(

Р’омайи 9:10-13

).

### Р’әхаб

Р’әхаб

– жьнәкә нә р’ийа хwәда бу, ле баwәрийа хwә

Хwәде

ани у алик’арийа щьмә’та Исраеле кьр.

Мәтта 1:5;

Ибрани 11:31;

Аqуб 2:25.

### Р’ожа Ахрәте

Р’ожа Ахрәте

– Р’ожа Диwане, р’ожа хьлазийа дьнйайе. Ӧса жи щарна к’ьтебеда ве р’ожер’а «

Р’ожа Хӧдан

» дьбежьн, аwа готи р’ожа һатьна

Иса

. Wе р’оже мьрийе жь мьрьне р’абьн у wе диwана һ’әму мәрьва бь дәсте

Хwәде

бьбә. Ишайа 13:6, 9;

Мәтта 10:15;

12:36;

Луqа 10:12,

14;

Йуһ’әнна 6:39-40;

6:44;

6:54;

11:24;

Пәтрус II 2:4,

9;

3:7,

10;

Йуһ’әнна I 4:17;

Ә’йанти 20:11-15

у йед майин.

### Р’ожа К’әwандьне

Р’ожа К’әwандьне

– бона щьмә’та Исраеле р’ожа һәрә ә’зиз у

пироз

бу (ЙОМ КЬППУР бь

ибрани

). Сале щарәке п’арьстгәһеда

Сәрәкк’аһин

дәwса (бәрделийа) гӧнед щьмә’те у хwәва бона паqьжбуна

п’арьстгәһ

у горигәһе хуна һ’әйwана

п’ешк’еш

дькьр у дьк’әтә Щийе Һәри Пироз (Дәрк’әтьн 30:10; Qануна К’аһинтийе 16:1-34; 23:27;

Ибрани 9:6-7

). Пәймана Нуда жи

Иса Мәсиһ

Хwә жь бәр инсанва кьрә

qӧрбан

, гава сәр

хач

хуна Хwә р’ет, һатә кӧштьне. Әw к’әтә Щийе Ә’зманайи Һәри Пироз, щәм Баве Хwә у хwәqӧрбанкьрьна Wи бона һ’әта-һ’әтайе йә (

Ибрани 9;

10:12

). Һ’әрчи баwәрийа хwә Wи тиньн, әw ль бәр бахша хуна

Иса

дьк’әвьн у жь гӧнед хwә хьлаз дьбьн.

Р’омайи 3:25-26;

Ибрани 2:17.

### Р’ожа Пенщийә һ’әсаб (Пентекост)

Р’ожа Пенщийә һ’әсаб (Пентекост)

– Бь зьмане

йунани

фә’мина ПӘНТЕКОСТЕ «пенщи» йә.

Хwәде

т’әми да щьмә’та Исраеле, кӧ р’ожа пашьнә пәй дәстпебуна Щәжьна Дәрбазбунер’а һ’әфт һ’әфтийа һ’әсаб кьн у Р’ожа Пенщи щәжьнәке жи бькьн. Ве щәжьнеда чь кӧ жь дәрәмәтед wан (дәхьлед wан) пешийе дьк’әтә бәр к’еләндийе, данин п’ешк’еши Хwәде дькьрьн (Qануна К’аһинтийе 23:15-21). Р’ожа Пенщир’а Щәжьна Нандьруне (Щәжьна Дәрәмәтед Ә’рде) жи те готьне, ӧса жи Щәжьна Һ’әфтийа. Р’ожа Щәжьна Пенщида

Р’ӧһ’е Пироз

щара пешьн чаwа

п’ешк’еш

баwәрмәндар’а һатийә дайине (

К’аред Шандийа 2:1-41

).

### Р’ожа Р’абуне

Р’ожа Р’абуне

– (Р’ожа Qийамәте) әw р’ож ә кӧ һ’әму мәрьвед qәнщ у хьраб wе жь мьрьне р’абьн у ль бәр

Хwәде

у

Иса Мәсиһ

щаба кьрьнед хwә бьдьн.

### Р’ожа Р’ожийа

Р’ожа Р’ожийа

– жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «

Р’ожа К’әwандьне

»-да бьхуньн.

### Р’ожа Хӧдан

Р’ожа Хӧдан

– 1. Пәймана Кәвьнда п’ьр’анийа щара те фә’мкьрьне, әw wәхт йан дәмед кӧ

Хwәде

диwана щьмә’та Хwә дькә, мәсәлә: Пе дәсте ордийед

мьләтед майин

, йан жи пе нәхwәшийа (Йоел 1:15; 2:1, 11; Амос 5:18, 20; Малахи 4:5 ).

2. Пәймана Нуда «Р’ожа Хӧдан» р’ожа һатьна Иса Мәсиһә дӧда бона диwана дьнйайе йә (Т’есалоники I 5:2; Т’есалоники II 2:2). Гәләк wе бона ве р’оже һазьр нибьн (Мәтта 24:42-44; Луqа 12:35-40; Пәтрус II сәре 3-а). Щарна те готьне: «Р’ожа Хӧдане мә Иса Мәсиһ» (Корьнт’и I 1:8) йан жи «wе Р’оже» (Т’есалоники II 1:10).

3. Т’әне Ә’йанти 1:10-да «Р’ожа Хӧдан» те фә’мкьрьне «р’ожа йәкшәме» (лә’де), чьмки Хӧдан Иса Мәсиһ йәкшәмеда жь мьрьне р’абу. Жь һьнгева әw р’ож бу р’ожа щьвина баwәрмәнда (К’аред Шандийа 20:7; Корьнт’и I 16:2).

### Р’ома

Р’ома

– иро п’айт’әхте wәлате Италйайе йә. Һена

Иса

Мәсиһда щьмә’та Р’омайе гәләк wәлат бьндәст кьрьбун, ӧса жи

Исраел

. Гәләк щьмә’та Исраеле дьжәнийанә П’адшайе Р’оме (

Qәйсәр

) у һ’ӧкӧмәтийа wи.

### Р’ӧһ’е Пироз

Р’ӧһ’е Пироз

– (Р’ӧһ’е

Хwәде

, Р’ӧһ’е Мьqәдәс, Р’ӧһ’е Бьмбарәк, Р’ӧһ’е Бӧһӧрти) Р’ӧһ’е

Пироз

Р’ӧһ’е Хwәде йә. Пәймана Кәвьнда Р’ӧһ’е Хwәде чаwа qәwата Хwәде хӧйа дьбә, к’ижани кӧ Хwәде

илаһи

дьда п’ехәмбәра. Бь зьманед

йунани

у

ибрани

хәбәра «ба» у «р’ӧһ’» йәк ьн (

Йуһ’әнна 3:8

). Пәймана Нуда Р’ӧһ’е Хwәде бь щур’әки ну һ’әму баwәрмәндед Исар’а те дайине (

К’аред Шандийа 2:38

), ӧса жи һе гәләки чаwа шәхсәк йан нәфсәкә Хwәде те фә’мкьрьне, аwа готи әw Хwәха Хwәде йә (

Мәтта 28:19

). Гава

Иса

чу щәм Баве, Р’ӧһ’е Пироз чаwа

дәрсдар

, пьштован у

п’ешк’еш

баwәрмәндар’а шанд (

Йуһ’әнна 14:26;

15:26;

К’аред Шандийа 10:45

). Әw алик’арийа мәрьва дькә, мәрьва бәрбь т’әмамийа р’астийе дьбә (

Йуһ’әнна 16:13;

Корьнт’и I 2:10-13

), щарна бона тьштед башqә р’ебәрийа мәрьва дькә (

К’аред Шандийа 13:2;

16:6-7

), ль бәр Хwәде бона баwәрмәнда лава-навчетийе дькә (

Р’омайи 8:26-27

) у qәwате дьдә баwәрмәнда, wәки хәбәра Хwәде бежьн у Хwәдер’а хӧламтийе бькьн (

Корьнт’и I 2:4-5;

Тимот’ейо II 1:7

). Мәрәме п’ешк’ешед Р’ӧһ’е Пироз әв ә, кӧ т’әмамийа щьвина баwәрмәнда бьшьдинә у ава кә (Корьнт’и I, сәред 12 һ’әта 14).

### р’астһ’әсаббун у р’астийа Хwәде

р’астһ’әсаббун у р’астийа Хwәде

– Ньвисаред пирозда хәбәра «р’астийа

Хwәде

» бь чәнд щур’а те фә’мкьрьне. Щарна

р’асти

чаwа «һәqийа Хwәде» те фә’мкьрьне, әw һ’ӧнӧрәки Wи йә. Ле щарна жи «р’астийа Хwәде» кьрьнәкә Wи йә, кӧ чаwа Әw мерьв бесущ дькә у р’аст һ’әсаб дькә, нә кӧ т’әне ве йәке, ле мерьв т’әви Хwә дькә йәк жи. Һьнге инсан бәр ч’ә’ве Wи мина Wи р’аст хӧйа дьбә. Пәймана Кәвьнда жи те фә’мкьрьне, кӧ мәрийе р’аст әw ә, йе кӧ гӧнед wи һатьнә бахшандьне (Зәбур 32;

Р’омайи 4:4-8

). Wәки дьн жи «р’астийа Хwәде» гәләк щара фькьра хьлазкьрьнева гьредайи йә: Хwәде р’аст ә, амьн ә у хwәйе созе Хwә йә у йе кӧ гази Wи дькә, ль гора созе Хwә wи хьлаз дькә (Зәбур 51:14; Ишайа 46:12-13 ).

### р’аw

р’аw

– р’а, р’айе даре.

### р’аw-р’ьзьм

р’аw-р’ьзьм

– ә’дәт, ширәт, һинкьрьн у qанунед пешийа.

### р’әз

р’әз

– 1. р’әзе тьрийа, бахе тьрийа, бахчә.

2. емиш, феки.

### р’ожа т’ьвдарәккьрьне

р’ожа т’ьвдарәккьрьне

– Щьһуйа р’ожа инийер’а дьготьн: «Р’ожа т’ьвдарәккьрьне», чьмки wе р’ожеда wан бона

р’ожа шәмийе

һазьрийа хwә дьдитьн. Р’ожа шәмийе р’ожа

пироз

бу, изьна wан т’ӧнәбу кӧ бьхәбьтийана. Бона щьһуйа инийе чаwа р’о дьчу ава, һьнге р’ожа шәмийе дәстпедькьр.

### р’ожа шәмийе

р’ожа шәмийе

– (р’ожа сәбте) бона щьмә’та Исраеле р’ожәкә ә’зиз (т’айбәти) у

пироз

ә (Дәрк’әтьн 16:23; 20:8, 11; 31:14-15). Бь

ибрани

ШАБАТ ә. Бь кӧрманщи «сәбт» жь шабате һатийә. Бона щьһуйа, шабат наве р’ожа һ’әфта йә у йа хьлазийа һ’әфтийе йә. Инийе еваре, гава р’ож дьчә ава, шабат дәстпедькә у һ’әта 24 сьһ’әта дьк’ьшинә. Ль гора Т’әwрате (Дәстпебун 2:2-3; Дәрк’әтьн 20:8-11; 35:2) р’ожа шабатеда к’ар у хәбат нә щайиз бу бькьрана, әв р’ож р’ожа р’ьһ’әтийе у һ’әбандьне йә (Дәстпебун 1; Qануна К’аһинтийе 23:1-3).

### р’ожи

р’ожи

– К’ьтеба Пирозда щур’ә-щур’ә һ’алед р’ожигьртьне һәнә. Һ’аләкида нан нә дьхwарьн (П’адшати I 12:16-21,

Мәтта 4:2,

Луqа 4:2

), һ’аләки дьнда нә дьхwарьн нә жи вәдьхwарьн (Дәрк’әтьн 34:28; Әзра 10:6;

К’аред Шандийа 23:12,

Уньс 3:5-8), һ’аләки дьнда жи нә гошт, нә шәрав, нә тьштед хwәшә-тә’м дьхwарьн-вәдьхwарьн (Данийел 10:2-3 ). Мәрәме р’ожийе К’ьтеба Пирозда әв бу, кӧ хwәйир’ожи

дӧа

бькә, нәфса хwә ль бәр

Хwәде

ньмьз кә, хwә бьшкенә, нә кӧ бона наве хwә кӧ бәр мәрьва бе к’ьфше, ле wәки т’әне Хwәдева ә’йан бә (

Мәтта 6:16-18;

Луqа 2:37;

Qануна Дӧщари 9:18; Данийел 9:20 ). Qануна Мусада т’әне р’ожәкә р’ожийейә ә’дәти һәбу (Qануна К’аһинтийе 23:26-32), ле һәгәр wәлат дьк’әтә охьрмед гьран, һьнге р’ожед дьн жи дьһатьнә к’ьфшкьрьне, wәки р’ожи бьгьртана (Йоел 1:14 ). Ә’дәте ферьсийа һәбу, кӧ һәр дӧшәме у пенщшәме р’ожи бьгьртана (

Луqа 18:12

). Гава

Иса

сәр дьне бу, шагьртед Иса р’ожи нәгьртьн (

Марqос 2:18-20

).

### р’ӧһ’ед һ’әрам

р’ӧһ’ед һ’әрам

– р’ӧһ’ед хьраб. Щьһуйа wан р’ӧһ’ед щьнар’а дьготьн «р’ӧһ’ед

һ’әрам

», йед кӧ

мәрьв

пе дьк’әтьн у йед

щьнак’әти

һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе. Изьна wан т’ӧнәбу, wәки тек’әтана нава щьмә’те йан жи щийед

пироз

.

### р’ӧшәткьрьн

р’ӧшәткьрьн

– бәртилкьрьн. Йәк п’әра йан тьштәки дьн дьдә һ’акьм йан йәки дьнейи хwәйиһ’ӧкӧм, wәки qанун бе т’әр’ьбандьне, кӧ йа дьле wи бьбә.

### р’ункьрьн

р’ункьрьн

– (һәтwанкьрьн, доһнкьрьн) 1. Ль гор ә’дәте щьһуйа, гава йәк дьбу п’адша, әw пе бьзьре зәйт’уне дьһатә р’ункьрьне. Әв жи дьбу нишан, кӧ әв кәса буйә п’адша. Иди р’ункьрийе

Хwәде

Әw ә, Йе кӧ Хwәде бьжарт у к’ьфш кьр, аwа готи

Мәсиһ

ә (

Луqа 4:18

). Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Мәсиһ»-да бьхуньн.

2. Хәлqе һьнге жи р’ун, мина р’уне бинхwәш чаwа нишана qәдьр дькьрьнә сәр меванед хwә (Луqа 7:46; Зәбур 23:5), щьнйазед мьрийед хwә жи р’ун дькьрьн (Луqа 23:56–24:1), чаwа дәрман бьринед нәхwәша дьхьстьн (Луqа 10:34), ӧса жи бь wи нәхwәш р’ун дькьрьн, чаwа символ wәки Хwәде qәнщ кә (Марqос 6:13; Аqуб 5:14).

### р’успи

р’успи

– бона сәрwеред мьләте Исраеле дьһатә готьне, ӧса жи бона сәрwеред дине wан. Пәймана Нуда әw жи әндәмед

щьвина гьрәгьра

бун. Ә’йантийеда бист чар р’успи һәнә, кӧ ә’зменда

Хwәде

дьһ’әбиньн у мә’на wан дьбә чаwа нишана т’әмамийа щьмә’та Хwәде.

### р’ьк’ьнйата Даwьд

р’ьк’ьнйата Даwьд

– Бәрәка

Даwьд

, мала Даwьд. Дәма Пәймана Кәвьнда Даwьд п’адше Исраелейи һәри мәзьн бу. Пәй wир’а кӧр’е wи

Сьлеман

бу п’адшайе Исраеле. Жь мал у зӧр’әта Даwьд гәләк п’адша р’абун.

Иса

жь зӧр’әта Даwьд бу.

Мәтта 1:1,

20;

Луqа 1:27,

69;

Р’омайи 1:3;

Тимот’ейо II 2:8;

Ә’йанти 5:5;

22:16.

### Самәрйа

Самәрйа

– һьн нә’йа нава Щәлиле у Щьһустанеда бу, һьн жи наве п’айт’әхте п’адшатийа бакӧре (мьфрьqе) бу, аwа готи

Исраел

. Мьләте Самәрйайе у

щьһу

гәләки дьжәнийанә һәв, чьмки гәләк ә’дәт у баwәрийед дин у сийасәта wан нә мина һәв бун, ӧса жи бона щийе һ’әбандьне һәвр’а qайл нибун (

Луqа 10:25-37

).

### Самуел

Самуел

– п’ехәмбәрәки ә’йан бу. Бь дәсте wи

Даwьд

п’адша һатә к’ьфшкьрьне.П’адшати I 1-7;

К’аред Шандийа 3:24;

13:20;

Ибрани 11:32.

### Сәрәкк’аһин

Сәрәкк’аһин

– мәзьне һ’әму к’аһина бу, ӧса жи сәрәке щьвата гьрәгьра. Сале щарәке ль

Р’ожа К’әwандьне

әw дьк’әтә Щийе П’арьстгәһейи Һәри

Пироз

, wәки п’ешк’еша хуне бона гӧнед хwә у йед щьмә’та Исраеле бьдә. К’ӧрсийа Сәрәкк’аһин wәхте навбәра

Пәймана Кәвьн

у Пәймана Нуда пешда һат. Салед 18-36 наве Сәрәкк’аһин Qәйафа бу.

### Сийон

Сийон

– әw ч’ийа йә, сәр к’ижани

п’арьстгәһ

һатә чекьрьне. Гава

Даwьд

п’адша

Оршәлим

жь дәсте йәбусийа станд, бажар бьч’ук бу, т’әне сәр ви ч’ийайи (гьри) бу. Сийон те фә’мкьрьне щарна әw ч’ийайе кӧ п’арьстгәһ ле бу, щарна т’әвайийа бажаре Оршәлиме (

Мәтта 21:5

), щарна һ’әму щьмә’та Исраеле, щарна щьмә’та

Хwәде

йан жи бажаре Хwәдейи дьнйа нуда (

Ибрани 12:22;

Ә’йанти 14:1

). «Qиза Сийоне» те фә’мкьрьне бажаре Оршәлиме, аwа готи бьнәлийед Оршәлиме (

Йуһ’әнна 12:15

).

Р’омайи 9:33;

11:26;

Пәтрус I 2:6.

### Синай (Ч’ийайе Синайе)

Синай (Ч’ийайе Синайе)

– әw ч’ийа йә, кӧ wьр

Хwәде

һәр дәһә т’әми данә

Муса

п’ехәмбәр

. Щарна жи сурәти (символи) у р’ӧһ’ани те фә’мкьрьне (

Галати 4:24

).

### Содом у Гомора

Содом у Гомора

– дәма Бьраһимда дӧ бажаред кәнанийа бун, кӧ незики Бә’ра Мьри бун. Мәрьвед һәр дӧ бажара бь гӧнәк’арийа хwә ӧса жь

Хwәде

дур к’әтьбун, кӧ Хwәде әw бь егьр у к’ьрк’уте шәwьтандьн у qьр’а wан ани (Дәстпебун 18:16–19:29).

### Сьлеман

Сьлеман

–

кӧр’е Даwьд

, п’адше Исраеле бу, ньвисаред wи жи Пәймана Кәвьнда һәнә (Готьнед Сьлеман 1:1; 10:1 у йед майин).

Хwәде

гәләк

сәрwахти

да wи, ӧса жи әw гәләки дәwләти бу.

П’арьстгәһ

пешда әwи да чекьрьне.П’адшати II 12:24-25; П’адшати III 1:1– 11:43;

Мәтта 1:6-7;

6:29;

12:42;

Луqа 11:31;

12:27;

К’аред Шандийа 7:47.

### Сьндоqа Пәймане (Сьндоqа Шә’дәтийе)

Сьндоqа Пәймане (Сьндоqа Шә’дәтийе)

– qӧт’икә

пироз

, жь дара дарщеwийе чекьри у зер’кьри бу. Әw сьндоq у чь кӧ теда бун (аwа готи һәр дӧ сәлед кәвьрийә кӧ һәр дәһә т’әмийед Хwәдейә мәзьн сәр

ньвисар

, шьвдара

Һарун

у дәрдана манайе), әвана нишанед пәймана Хwәдейә т’әви мьләте

Исраел

бун. Гава мьләте Исраеле р’е дьчу, йан дьчу шер’, әв сьндоq хwәр’а дьбьрьн. Гава щики дьсәкьнин, әв сьндоq Коне Шә’дәтийеда Щийе Һәри Пирозда дьма. (Дәрк’әтьн 25:10-21;

Ибрани 9:4;

Ә’йанти 11:19

).

### садуqи

садуqи

– әw нава щьһуйада партикә (к’омәләкә) диндар (олп’арьст) бу. Әв парти бьч’ук ле ә’йан бу. П’ьр’анийа әндәмед wе

к’аһин

бун. Wан баwәрийа хwә бь һәр пенщ к’ьтебед

Муса

(аwа готи

Т’әwрат

йан һәр пенщ к’ьтебед пешьнә

Пәймана Кәвьн

) данин, ле р’ӧһ’,

мьлйак’әт

у р’абуна мьрийа (qийамәти) баwәр нәдькьрьн.

К’аред Шандийа 4:1-2;

23:6-10;

23:8.

### самәри

самәри

– Чахе п’адшатийа Р’әһобоwам (кӧр’е

Сьлеман

, п’адшайе Щьһустане) у Йеробоwамда (п’адшайе Исраеле), мьләте Исраеле жь һәвдӧ qәтийан. Р’әһобоwам т’әви дӧ

qәбилед Исраеле

бажаре Оршәлиме у Щьһустанеда ма. Йеробоwам т’әви дәһә qәбилед Исраеле

Самәрйа

хwәр’а кьрә п’айт’әхт. Бь ви щур’әйи мьләте Исраеле бу дӧ п’ара у дьжмьнатийа һәв кьрьн. Пәй ве йәкер’а жи п’адшайе ашурийа гәләк мьләте Исраеле дор-бәред Самәрйайе щишьһ’ьти бажаред мәдийа у йед майин кьрьн (П’адшати IV 17:1-6 ) у

мьләтед майин

бь п’утед wанва анин, дәwса wанда щи-wар кьрьн (П’адшати IV 18:24-40). Бь ви аwайи мьләте самәрийа т’әви мьләтед п’утп’арьста жит, дан у

стандьн

, ә’сьл у баwәрийа хwә һ’әр’ьмандьн у хwә жь Т’әwрате дур хьстьн. Самәри әw ьн, йед кӧ жь Самәрйайе у дор-бәред wе бун.

### сербази

сербази

– к’оч’әкти.

### сеwи

сеwи

– ет’им.

### сәрбәсти

сәрбәсти

– азади, аза.

### сәрсәд

сәрсәд

– жь әскәре Р’омайе (Италйайе) бу, кӧ сәрwери ль сәд әскәри дькьр.

### сәрһ’әзар

сәрһ’әзар

– жь әскәре Р’омайе (Италйайе) бу, кӧ сәрwери ль һ’әзар әскәри дькьр.

### сәрwахти

сәрwахти

– шә’рәзайи.

### спартьн (бьсперә)

спартьн (бьсперә)

– т’әсмилкьрьн.

### стойхи

стойхи

– ль пәй һинкьрьна философе Зәно дьчун. Зәно qаси 265 сали бәри буйина

Иса Мәсиһ

мьр. Һинкьрьна wи әw бу, wәки

мәрьв

жийина хwә qәбул бькә, пе фькьре жийина хwә һ’ӧкӧм бькә, хwә бьгьрә у дина хwә нәдә шабун у еша (

К’аред Шандийа 17:18

).

### сьлсьләт

сьлсьләт

–

бав

, кал, кале кала у ӧса дьчә жор.

### сьнәт

сьнәт

– Ль щәм щьһуйа ль гора

Qануна Муса

гәрәке һәр

зар

’әкә кӧр’ин бьһата сьнәткьрьне. Ле һе бәри Qануне жи әв сьнәти жь һена Бьраһимда һәбу, әw чаwа нишана пәймана

Хwәде

т’әви

Бьраһим

у зӧр’әта wи бу (Дәстпебун 17:9-14). Бь ви аwайи сьнәткьрьн бу нишана мере

щьһу

у мьләте щьһур’а щарна дьһатә готьне: «Мьләте сьнәткьри». Гава Мьзгинийа

Иса Мәсиһ

пешийе һатә дайине у бәлакьрьне, жь нава щьһуйед

мәсиһи

һьнәк һәбун кӧ дьготьн, һәгәр мер дьхwазә бьбә мәсиһи, гәрәке пешийе бе сьнәткьрьне. Әва дьбу нишан кӧ буйә щьһу у ль пәй qануна Муса дьчә, wәки паше бькарьбуйа бьбуйа мәсиһи. Ле Паwлосе

шанди

әв һинкьрьна щьһуйа qәбул нәкьр. Әwи бона ве пьрсе нә’мә галатийар’а ӧса жи һьнәкед дьнр’а ньвисин. Әwи дьгот, кӧ т’әне тьштәк лазьм ә wәки

мәрьв

пе хьлаз бә, аwа готи баwәрийа хwә Иса Мәсиһ бинә.Дәстпебун 17:9-14; Дәрк’әтьн 4:25;

Йуһ’әнна 7:22;

Р’омайи 2:28-29;

Галати 5:6;

6:15;

Колоси 2:11.

### сьргунчуйина Бабилоне

сьргунчуйина Бабилоне

– Чахе Нәбукәднәсәр п’адше к’ьлданийа бу, wи щьмә’та Исраеле ажот у сьргуни Бабилоне кьр у щьмә’та Исраеле 70 сали ль wе дәре ма.

### сьркә

сьркә

– шәрава кәвьн у тьрш.

### сьфәт

сьфәт

– сурәт, шькьл.

### сьхьр

сьхьр

– qәwатед дьнйайеда нә, кӧ хӧданед wан к’ьфш накьн.

### Т’әwрат

Т’әwрат

–

Qануна Муса

йә, аwа готи һәр пенщ к’ьтебед пешьнә

Пәймана Кәвьн

ьн.

### тәнгаси

тәнгаси

– тәнгайи.

### тиш

тиш

– п’арч’ә, п’ар. Мәсәлә: К’ьнща мьн бу дӧ п’арч’а (тиша).

### т’агер

т’агер

– фьрqийе дькә нава мәрьва у пьшта йәки дьгьрә.

### т’әрбәтдар

т’әрбәтдар

– йе кӧ тьштед qәнщә маqули

зар

’отийеда гьрти һин дькә.

### т’әхсиркьрьн

т’әхсиркьрьн

– р’әдкьрьн.

### т’обәкьрьн

т’обәкьрьн

–

жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн

, вәгәр’ьн бәрбь

Хwәде

. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн»-да бьхуньн.

### т’охьмр’әш

т’охьмр’әш

– т’овр’әш.

### т’ӧщарәти

т’ӧщарәти

– к’ьр’ин-фьротан, алвери.

### т’ьре, (жь) кәси т’ьре

т’ьре, (жь) кәси т’ьре

– жь кәси wә йә.

### т’ьфаq (т’ьфаqбун, т’ьфаqи)

т’ьфаq (т’ьфаqбун, т’ьфаqи)

– йәкбун, йәкти.

### Уньс

Уньс

–

п’ехәмбәр

бу, к’ьтеба wи жи һәйә.

Хwәде

әw шандә бажаре Нинәwайе, ле Уньс нәхwәст гӧр’а Хwәде бькьра. Пе гәмийе чу щики дьн, ле Хwәде фьртонәкә мәзьн шанд. Щьмә’та сәр гәмийе Уньс авитә бә’ре, wәки жь һерса Хwәде хьлаз бьн. Мә’сийе мәзьн (һ’ут) Уньс һ’уфи хwә кьр у Уньс зьке мә’сида се р’ож у се шәва ма,

дӧа

кьр, һ’әта кӧ мә’си әw жь дәве хwә авитә дәве бә’ре. Пәйр’а Уньс гӧр’а Хwәде кьр у чу Нинәwайе, wәки хәбәра Хwәде бежә wан. К’ьтеба Уньс;

Мәтта 12:39-41;

16:4;

Луqа 11:29-32.

### Усьв

Усьв

– Чәнд мәри К’ьтеба Пирозда һәнә, наве wан Усьв:

1. Йәк жь һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб (Исраел) ә. Бьред wи һ’әвсуди ль wи дькьрьн, чьмки баве wан гәләки әw һ’ьз дькьр. Бьред wи әw чаwа хӧлам фьротьн, ле паше әw бу сәрwере wәлате Мьсьре. Бьред wи әw диса дитьн гава һатьнә Мьсьре кӧ нан бьк’ьр’ьн, чьмки wәлате wанда хәлайи бу. Дәстпебун 30:22-24; 37:5–50:26; Йешу 24:32; Зәбур 105:17-22; К’аред Шандийа 7:9-14, 18; Йуһ’әнна 4:5; Ибрани 11:21-22; Ә’йанти 7:8.

2. Усьве мере Мәрйәма дийа Иса. Мәтта 1:16, 18-20, 24; 2:13, 19.

3. Наве бьраки Иса жи Усьв бу. Мәтта 13:55; Марqос 6:3 (Йусес).

4. Усьве бьре Аqубе шанди (нә бьре Йуһ’әнна). Мәтта 27:56; Марqос 15:40,[47] (Йусес).

5. Усьве жь Аримәтйайе, мәрьвәки дәwләти, әндәме щьвина гьрәгьред щьһуйа. Әw мәрьвәки qәнщ бу у пәй Иса дьчу. Мәтта 27:57-60; Марqос 15:42-46; Луqа 23:50-53; Йуһ’әнна 19:38-42.

6. Усьве Барсабо, йәк жь йед кӧ һе пешда пәй Иса дьчун. К’аред Шандийа 1:23.

7. Усьв, наве wи кьрьн Барнабас. К’аред Шандийа 4:36.

### уд

уд

– шинайик ә, кӧ жь ава wе р’унәки бинхwәш те чекьрьне. Щьһуйа уд дькьрьнә сәр к’әфәне мьрийа, wәки дәфьнкьрьнер’а һазьр бьн (

Йуһ’әнна 19:39

).

### Фьрәwьн

Фьрәwьн

– наве п’адшед Мьсьре бу. Һәр йәк жь wан бь ви нави дьһатә готьне.

К’аред Шандийа 7:10,

13,

21;

Р’омайи 9:17;

Ибрани 11:24.

### фатьмок

фатьмок

– щур’әки кәвотка йә.

### ферьси

ферьси

– нав щьһуйада к’омәләкә динп’арьст бу. Әндәмед к’омәла ферьсийа

qануна Муса

qәнщ заньбун. Әw динп’арьстед сәрт бун. Wана баwәр дькьр, кӧ

мьлйак’әт

у р’ӧһ’ һәнә у мьри wе диса р’абьн. Гәләк жь ван р’ьзьм у ә’дәта, йед кӧ ферьсийа пек данин, нав щьһуйада һәбун. Жь ван р’ьзьм у ә’дәта гәләк жи нә жь Т’әwрате бун. Әw бь кьред хwә к’ӧбар-бабах дьбун. Дьхwәстьн чаwа мәрьвед qәнщ хӧйа бьн, ле гәләкед жь wан бь фькьред хwә хьраб бун. Гәләкед жь wан дьжәнийанә

Иса

у һәв шеwьрин Wи бькӧжьн.

### фьртонә

фьртонә

– баһоз, бобәлиск.

### фьтьлокед ажотьне

фьтьлокед ажотьне

– зьвьр’ок.

### Хана Хwәде

Хана Хwәде

– Әw щийе кӧ

Хwәде

бона Хwә дьбьжерә, Хана Хwәде дьһатә готьне. Һена Мусада конәк (

Коне Шә’дәтийе

) һәбу у пәйр’а дәwса wи кони ль Оршәлиме

п’арьстгәһ

һатә чекьрьне у әw бу Хана Хwәде. Әw щийе һ’әбандьна щьмә’та Исраеле бу (

Марqос 2:26

).

### Хӧдан

Хӧдан

– (Хwәйи, Р’әб) К’ьтеба Пирозда мә’на Хӧдан «хwәйи» йә. Хӧдан навәки

Хwәде

йә у навәк жь навед

Иса Мәсиһ

ә. «Р’әб» жь зьмане ә’рәби йә у әw жи те фә’мкьрьне «хwәйи».

### хальфи

хальфи

– шашбуйи, хапийайи, жьр’едәрк’әти.

### хач

хач

– Ә’дәте сәрwеред бажаре Р’оме һәбу, мәрьвед хьраб (qачах, меркӧж у йед майин) сәр хач дардадькьрьн, бона щәзакьрьне. Ль сәр хач

мәрьв

дьмьрьн. Хач жь дӧ qӧт дара чедькьрьн. Гәләк щара гәрәке qачах хwәха хаче хwә бьда сәр мьле хwә бьбьра щийе хачкьрьне. Ль wьр әскәра пе мьха йан пе wәрьса qачах хачва мьх дькьрьн йан гьредьдан. Паше хач р’аст дькьрьн у qачах wьр дардакьри дьма һ’әта дьмьр. Гәләк щәфа дьдит һ’әта мьрьне у ә’йбәкә гәләки гьран бу кӧ сәр хач бьһатана кӧштьне.

Иса

гот, кӧ к’е дьхwазә бьбә шагьрте Мьн гәрәке хаче хwә һьлдә у ль пәй Мьн бе. Мә’на wе әв ә, кӧ йед ль пәй Иса дьчьн гәрәке һазьр бьн бона Wи һ’әта мьрьне жи щәфе бьк’ьшиньн.

Мәтта 10:38;

16:24;

Марqос 8:34;

Луqа 9:23;

14:27.

### хернәхwаз

хернәхwаз

– йе кӧ к’ина йәки дьгьрә у хера wи нахwазә.

### херуб

херуб

– р’ӧһ’бәред хwәйибаск ьн, әв щур’әки мьлйак’әтед

Хwәде

нә у һ’әйкәлед wан сәр qалп’ахе

Сьндоqа Пәймане

бь баскава чекьри мина мьлйак’әта бун, кӧ р’умәт у диндара (һ’ьзурийа) Хwәде бәрч’ә’в дькьрьн (

Ибрани 9:5

).

### хәйал

хәйал

– һәйинед р’ӧһ’анийә кӧ бь дәста найенә гьртьне.

### хәрдал

хәрдал

– п’ьнщар’әк ә, кӧ т’охьме wе зә’ф һур ә, ле гава шин дьбә, гәләки мәзьн дьбә.

Мәтта 13:31-32;

17:20;

Марqос 4:31-32;

Луqа 13:19;

17:6.

Хәрдал

### хәрщгьр

хәрщгьр

– (бащгьр, вәргистан) йе кӧ п’әра жь щьмә’те дәwләтер’а дьстинә. Wәхте

Иса

Мәсиһда әв хәрщгьр бона Р’омайе дьхәбьтин. Әw хwәха

щьһу

бун, ле али Р’омайе дькьрьн, wәки мьләте щьһу

п’әрә

бона әскәред Р’омайе бьда. Р’омайи зӧлмк’ар бун у щьһу бьндәст кьрьбун, жь wе йәке щьһу гәләки дьжәнийанә хәрщгьра. Хәрщгьр жи гәләк щара пе дәрәwа у хапандьне п’әрә зедә дьстандьн, wәки wанр’а жи п’әрә бьма. Әw жи гӧнәк’аред мәзьн дьһатьнә һ’әсабе.

### хьлазбун (хьлазкьрьн)

хьлазбун (хьлазкьрьн)

– азабун (азакьрьн), р’ьзгарбун (р’ьзгаркьрьн). Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «

хьлазкьр

»-да бьхуньн.

### хьлазкьр

хьлазкьр

– йе кӧ йәки дьн жь тьштәки хьраб хьлаз дькә. К’ьтеба Пирозда хәбәред «хьлазкьр, хьлазкьрьн,

хьлазбун

, хьлази» пешийе те фә’мкьрьне чаwа хwәйкьрьн, хьлазкьрьн жь хьрабийе у жь бәла, йан жи qәнщкьрьна жь нәхwәшийа. Мәсәлә, Пәймана Кәвьнда Хwәде щьмә’та Хwәйә

Исраел

жь Мьсьре, ӧса жи жь Бабилоне хьлаз кьрийә. Пәймана Нуда Хwәде пе кьрьна

Иса Мәсиһ

р’е бона мәрьва вәкьр, wәки жь гӧна у хьрабийе хьлаз бьн. Бь ви аwайи һьн

Хwәде

, һьн жи

Иса

«Хьлазкьр» һ’әсаб дьбьн (бона Хwәде: Qануна Дӧщари 32:15; Зәбур 27:9;

Луqа 1:47;

Тито 1:3

; бона Иса:

Луqа 1:69;

Әфәси 5:23;

Тито 1:4;

Йуһ’әнна I 4:14

).

### хьрнуф

хьрнуф

– хӧрәке бәраза жь бәре даре, п’алуд.

### Һабил

Һабил

–

Qайин

у Һабил кӧр’ед

Адәм

бун. Һабил бьре бьч’ук бу у бьре wи Qайин әw кӧшт. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Qайин»-да бьхуньн.Дәстпебун 4:2-9, 25;

Мәтта 23:35;

Луqа 11:51;

Ибрани 11:4;

12:24.

### Һарун

Һарун

– жь зӧр’әта

Леwи

бу, Леwи жи йәк жь һәр донздәһ кӧр’ед

Аqуб

бу. Һарун бьре Мусайи мәзьн бу, ӧса жи к’аһине пешьн бу.

Хwәде

гот, кӧ к’аһинед щьмә’та Исраеле гәрәке жь зӧр’әта Һарун бенә бьжартьне. Һарун у

Муса

щьмә’та Исраелер’а Мьсьреда хӧламти дькьрьн. Һарун али Муса кьр, сәрwертийа щьмә’та Исраеле кьрьн у щьмә’та Исраеле бьн нире хӧламтийе дәрхьстьн.Дәрк’әтьн 4:14; 5:1; Жьмар 12; 17; 20;

Луqа 1:5;

К’аред Шандийа 7:40;

Ибрани 5:4;

7:11;

9:4.

### Һащәр

Һащәр

– щарийа Сәрайа жьна

Бьраһим

бу, дийа Исмайил. Ле Исмайил нә әw бу, к’ижан кӧ

Хwәде

Бьраһимр’а соз дабу. Зӧр’әта Исмайил чаwа зӧр’әта Бьраһим, чь кӧ Хwәде соз дабу нәстандьн. Паше кӧр’е Сәрайе жера бу у әw бу кӧр’е созе Хwәде (

Галати 4:21-31

).

### Һеродәс

Һеродәс

– Пәймана Нуда чар мәри һәнә кӧ пе наве «Һеродәс» тен готьне.

1. Һеродәсе Мәзьн: Гава Иса Мәсиһ һатә дьнйайе, Һеродәсе Мәзьн сәр Щьһустане, Щәлиле, Итурйайе у Трахонидайе п’адша бу (Мәтта 2:1-22; Луqа 1:5). Наве баве wи Антипатәр бу. Һеродәсе Мәзьн йәки гәләки зӧлмк’ар бу, wи жьнәкә хwә, се кӧр’ед хwә, хwәсийа хwә, апәки хwә у гәләкед дьн (пештьри зар’окед Бәйтләһ’ме) кӧштьн.

2. Һеродәс-Антипас: Гава Иса Мәсиһ у Йуһ’әннайе Ньхӧмдар дәст бь к’аред хwә кьрьн, Һеродәс-Антипас сәрwере Щәлиле бу (Луqа 3:1). Баве wи Һеродәсе Мәзьн бу у наве дийа wи Малтаке бу. Әwи сәре Йуһ’әннайе Ньхӧмдар да лехьстьне (Мәтта 14:1-12; Марqос 6:14-29; Луqа 9:9). Бәри хачкьрьна Иса, Иса бьрьнә бәр Һеродәс у wи Иса беһӧрмәт кьр, qәрфе хwә Wи кьр (Луqа 23:7-12).

3. Һеродәс-Әгрипа п’адша: К’аред Шандийа 12:1-24-да Һеродәс-Әгрипа Пәтрус у Аqуб гьртьн у Аqубе бьре Йуһ’әнна да кӧштьне. Мьлйак’әте Хӧдан Һеродәс-Әгрипа кӧшт (К’аред Шандийа 12:21-23). Баве Һеродәс-Әгрипа Аристополо бу, Аристополо жи кӧр’е Һеродәсе Мәзьн бу. Наве дийа Һеродәс-Әгрипа Бәрньке бу.

4. Кӧр’е Һеродәс-Әгрипа, Әгрипайе дӧда бу. Әгрипайе дӧда п’адшайе Щьһустане бу. Паwлос ль бәр Әгрипа у хушка wи Бәрньке (Бәрнькекә дьн) сәкьни у Мьзгинийа Хwәде дьда wан (К’аред Шандийа 25:13–26:32). Әгрипайе дӧда Паwлос шандә бажаре Р’омайе, wәки Qәйсәр диwана wи бькьра.

### Һәрмес

Һәрмес

– п’утәки йунана бу. Йунана дьготьн, кӧ әw qасьде п’утед дьн бу.

К’аред Шандийа 14:12.

### һалелуйа

һалелуйа

– Гава щьһуйа дьхwәст пәсьне

Хwәде

бьдана, дькьрьн qир’ин: «Һалелуйа». Жь зьмане

ибрани

йә, кӧ те фә’мкьрьне: «Пәсьне

Хӧдан

бьдьн» йан «Шькьр жь Хwәде».

Ә’йанти 19:1,

3-4,

6.

### һеши

һеши

– дәве бә’ре, к’әwшән.

### һәбук

һәбук

– мале дьне, дәwләмәндти,

п’әрә

.

### һәвиртьр’шк

һәвиртьр’шк

– (һавен) дькьнә нава һәвир у һәвир һьлте. Фькьра ве ль щәм щьһуйа бь р’ӧһ’ани хьраб дьһатә фә’мкьрьне, аwа готи сурәте (символа) һ’әрамийе, хәйсәте хьраб у ә’мьре һ’әр’ьми бу. Изьна щьмә’та Исраеле т’ӧнәбу, wәки һәвиртьр’шк бькьрана нава нане һ’әдийед хwә, к’ижан кӧ Хwәдер’а дьһатә дайине (Qануна К’аһинтийе 2:4), нә жи дькьрьнә нава

Щәжьна Нане Шкәва

чаwа ӧса жи те фә’мкьрьне, аwа готи «шкәва» (Дәрк’әтьн 12:15). К’ьтеба Пирозда һәвиртьр’шк чаwа нишана qәwатәкә вәшарти йә,

илаһи

бона qәwата

гӧнә

. Чаwа һәвиртьр’шк нава т’әмамийа шкәва һәвирда бәла дьбә йа хwә дькә, ӧса жи гӧнә дькарә нава щьмә’теда бәла бә у зийане бьдә щьмә’те.

Луqа 12:1-да

һәвиртьр’шк те фә’мкьрьне чаwа

дӧр’

ути,

Мәтта 16:6 у

12-да

һинкьрьна ферьсийа у садуqийа мина һәвиртьр’шк бу, кӧ мьqабьли

Иса

дьсәкьнин.

Марqос 8:15;

Корьнт’и I 5:6-7;

Галати 5:9.

### һәрәм

һәрәм

– диwанханә, щийе һәри жорьн.

### һивк’әти

һивк’әти

– (ә’дьройи, йа жорьн к’әти, һивгьрти) йе һиве дьк’әвьн, вәдьч’ьр’ькьн.

### һиндар

һиндар

– мәрьвәк нава

п’ешә

йан спортәкеда хwә һәр гав һин дькә.

### һосанна

һосанна

– хәбәрәкә сьлавдайине йә, бь зьмане

ибрани

, йәки хwәйиqәдьрр’а дьһатә готьне мина п’адша. Пешийе һосанна дӧак бу бь мә’на «Хьлаз бькә!», паше әw бу готьнәкә бь мә’на «Шькьр wир’а».

Мәтта 21:9,

15;

Марqос 11:9-10;

Йуһ’әнна 12:13.

### һьлатьн (ль йәки һьлатьн)

һьлатьн (ль йәки һьлатьн)

– дәнге хwә ле һьлдан, һьлмәйибун.

### һ’әди

һ’әди

– һ’әдийа,

п’ешк’еш

, хер, дийари.

### һ’әлал у һ’әрам

һ’әлал у һ’әрам

– 1. бона щьһуйа әв фә’мин бь хwарьн-вәхwарьне, шуштьн-вәшуштьне у р’абун-р’уньштьна ә’мьре мәрьвава гьредайи буйә. Ль гора

Qануна Муса

щур’ә-щур’ә һ’әйwан һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе: Мәсәлә чәнд щур’ә тәйрәдә, бәраз, чәнд һ’әйwанед бә’реда у һ’әму мә’рәгиск ӧса жи щьнйазе мьрийа, мәрьвед

к’оти

у йед бь нәхwәшийед ч’әрм (Qануна К’аһинтийе 11; Qануна Дӧщари 14:3-21). Һәгәр йәки дәсте хwә бьда мәрьвәки к’оти йан щьнйазәки бьк’әта, әw иди дьһ’әр’ьми, һ’әрам дьбу у нә щайиз бу, wәки әw

мәрьв

тек’әта нава щьмә’те йан жи щийед

пироз

. Кьн готи, гава йәки тьштәк жь qануна щьһуйа дәр бькьра, әw һ’әрам дьһатә һ’әсабе. Щур’ә-щур’ә ә’дәт бона һ’әлалбуна йәки һ’әрам һәбун. Мәсәлә, гәрәке

qӧрбан

бьда у бь аве бьһата шуштьне. Бона чәнд щур’әйед һ’әлалбуне гәрәке

к’аһин

жи ль мәрьве һ’әлалбуйи бьньһер’ийа у бьгота кӧ әw иди һ’әлал буйә йан на (Qануна К’аһинтийе 13).

Иса

гӧһ нәда ә’дәтед кал-бава һьндава ве пьрседа у чәнд тьшт мьqабьли фькьред

qанунзан

у ферьсийа дьгот (

Марqос 7:1-24

). Ӧса жи Иса дәсте Хwә да мәрьвед к’оти (кӧ һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе) у әw һьн qәнщ дькьрьн, һьн жи паqьж дькьрьн (

Мәтта 8:1-4

). У qәwата Wи сәр

р’ӧһ’ед һ’әрам

жи һәбу,

щьн

жь щьнак’әтийа (кӧ һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе) дәрдьхьстьн у qәнщ дькьрьн (

Луqа 4:30-36

).

2. Һ’әлал фьрә те фә’мкьрьне, чаwа кьрьнед пироз, бе qәлпи, бе дьзи, бе һ’ьләк’ари, бь к’әда һ’әлал, ӧса жи жьн-мер һ’әлале һәв тен готьне һәгәр әw һьндава һәвда һ’әлал ьн, нә ч’ә’вдәр ьн. Һ’әрами жи чаwа әк’се һ’әлалийе йә.

### һ’әрам

һ’әрам

– жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «

һ’әлал у һ’әрам

»-да бьхуньн.

### чәнг

чәнг

– һащәте мьqаме, бь гәләк т’ела, мина саз у гитаре,

Даwьд

п’адша ледьхьст. чирәдәст – һостайе кӧ р’ьк’ьне мала давежә, хәтниш дькә (

Корьнт’и I 3:10

).

Чәнг / Чәнге зис / Дәф / Болмед һәвхьстьне / Бор’ийа һ’әсьни / Щотбьлур / Бор’ийед жь стьруйа / Хьшхьшк / Бьлур

### ч’ежьк

ч’ежьк

– ч’ельк.

### ч’ә’вдәр

ч’ә’вдәр

– форq,

qав

, нәр’еда.

### ч’ийайе Зәйт’уне

ч’ийайе Зәйт’уне

– ч’ийаки незики Оршәлиме йә,

Иса

сәр wи ч’ийайи

дӧа

дькьр (

Луqа 19:29;

К’аред Шандийа 1:12

).

### Шьмһ’ун

Шьмһ’ун

– жер’а

Пәтрус

жи дьготьн. Әw йәк жь һәр донздәһ шагьртед

Иса

бу. Әw

шанди

бу.

### Шьмшон

Шьмшон

– мерхас у гәләки qәwат бу,

Хwәде

бь wи гәләк бәла анинә сәре фьльстинийед кӧ дьжмьнатийа Исраеле дькьрьн.Һ’акьмти 13:2– 16:31;

Ибрани 11:32.

### шагьрт

шагьрт

– йед кӧ һин дьбьн (дьә’льмьн). Гәләк шагьртед

Иса

һәбун. Донздәһ жь нав wан

бьжарти

бун. Әw

шанди

бун.

Мәтта 10:1-4;

Луqа 5:1

у йед майин.

### шанди

шанди

– (qасьд, р’әсул) бь зьмане

йунани

АПОСТОЛОС ә. Мә’на ве хәбәре бь Кӧрманщи «йе шанди» йә.

Иса Мәсиһ

жь нав шагьртед Хwә донздәһ шанди (р’әсул) бьжартьн у шандьн, wәки

Мьзгинийа Хwәде

бьдьнә мьләтед дьнйайе (

Мәтта 10:1-4;

Марqос 3:13-19;

Луqа 6:12-16

). Әвана т’әви

Иса

дьман у Иса әw һин дькьрьн. Пе ч’ә’вед хwә мьрьна Wи дитьн у паше жи Әw пәй р’абуна Wир’а дитьн. Иса Хwә Паwлосва жи ә’йан кьр у әw чаwа шанди к’ьфш кьр.

Барнабас

у һьнәкед дьн жи чаwа шанди дьһатьнә готьне, ле жь Иса дәма ә’мьре Wида нәһатьбунә к’ьфшкьрьне.

### ширк

ширк

– К’ьнщед р’әнге ширк йед һәри бьһа бун у р’әнге ширк нәхшәки п’адшатийе бу.

### шьвәр’е

шьвәр’е

– р’еч’ьк, р’ийа п’ега мәрьвәки йан р’ийа тәнг.

### шькийаткьрьн

шькийаткьрьн

– гьликьрьн, сущдаркьрьн, газьнкьрьн.

### шьһ’ьти

шьһ’ьти

– р’е дәрк’әти.

### Щәжьна Дәрбазбуне (Шива Дәрбазбуне)

Щәжьна Дәрбазбуне (Шива Дәрбазбуне)

– әв щәжьна (ә’йда) нав щьмә’та Исраеледа чардәһе мәһа Нисанеда те кьрьне (ль гора салнә’ма

ибрани

чардәһе Нисане ньһа 1-е Апреле йә). Әве щәжьне бона биранина wе йәке дькьн, кӧ

Хwәде

чаwа щьмә’та Исраеле жь бьндәстийа Мьсьрийа дәрхьст (Дәрк’әтьн 12:14-20). Һьнге Мьлйак’әте Мьрьне һ’әму ньхӧрийед Мьсьрийа, һьн инсан у һьн жи һ’әйwан кӧштьн, ле жь сәр малед щьмә’та Исраелер’а «дәрбаз бу» у дәст нәда жь wан т’ӧ кәси, нәкӧшт (Дәрк’әтьн 12:23-27). Бона ве йәке ве щәжьнер’а дьготьн Щәжьна Дәрбазбуне. Пер’а-пер’а пәй Щәжьна Дәрбазбунер’а

Щәжьна Нане Шкәва

бона һ’әфт р’ожа те дәрбазкьрьне. Нава һ’әфтийа Щәжьна Нане Шкәвада т’әне нане шкәва (бе

һәвиртьр’шк

) те хwарьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Щәжьна Нане Шкәва»-да бьхуньн.

Мәтта 26:2,

5,

18-19;

Корьнт’и I 5:7-8.

### Щәжьна Нане Шкәва

Щәжьна Нане Шкәва

– әв щәжьн (ә’йд) ль пәй Щәжьна Дәрбазбунер’а те у жь панздәһ һ’әта бист дӧдӧйе мәһа Нисане те кьрьне (ль гора салнә’ма иройин жь 2-а һ’әта 9-е Апреле те кьрьне). Әва щәжьна бона биранина хьлазкьрьна мьләте Исраеле те кьрьне, гава мьләте Исраеле жь бьндәстийа Мьсьрийа дәрк’әт у чу wи wәлате кӧ

Хwәде

дабу wан. Әве щәжьнеда һ’әфт р’ожа нане шкәва (бе

һәвиртьр’шк

) те хwарьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «һәвиртьр’шк»-да бьхуньн.Дәрк’әтьн 12:15;

Мәтта 26:17;

Марqос 14:1,

12;

Луqа 22:1,

7.

### Щәжьна Пирозкьрьна П’арьстгәһе

Щәжьна Пирозкьрьна П’арьстгәһе

– Wәкә 165 сала бәри буйина

Иса

, п’арьстгәһа Оршәлиме жь алийе мьләте сурийада һатьбу һ’әр’ьмандьне. Се сала шунда

п’арьстгәһ

у

щьһу

жь бьн дәсте сурийа бь дәсте

Щьһуда

Маккабийе сәрwер аза бун. Жь һьнгева Щәжьна Пирозкьрьна П’арьстгәһе дәрбаз кьрьн. Щәжьне 25-е мәһе (бь

ибрани

Кьсләве, аwа готи кем-зедә мәһа 12-да) дәстпедькьр у һ’әта һ’әйшт р’ожа дьк’ьшанд.

Йуһ’әнна 10:22;

[1]

Маккаби 4:36-59; 2 Маккаби 1:9, 18; 10:1-8 (1 Маккаби у 2 Маккаби к’ьтебед дәма Пәймана Кәвьнда һатьнә ньвисаре, ле нак’әвьнә нава 66 к’ьтебед

пироз

, аwа готи к’ьтебед нәqануни нә).

### Щәжьна Һ’олькчекьрьне

Щәжьна Һ’олькчекьрьне

– һәр сал пайизе жь 15-а һ’әта 21-е мәһа Тьшрийе йә (wәкә йәке мәһа 10-а, аwа готи йәке Октйабьре).

Щьһу

дьчун сәр р’әзед хwә, һ’ольк чедькьрьн у wанда һ’әфтеке дьман. Щьһуйа әв йәк дькьр, wәки бир банина, кӧ чаwа

Муса

П’ехәмбәр

мьләте Исраеле жь Мьсьре дәрхьст у әw чьл сали конада ман.

Йуһ’әнна 7:2;

Qануна К’аһинтийе 23:33-36, 39-42; Qануна Дӧщари 16:13-15; Нәһәмийа 8:13-18.

### Щәлилә

Щәлилә

– qәзакә бакӧра Исраеле йә. Бажаре Ньсрәте wьра йә.

Иса

ль wьр мәзьн бу у даннасин кьр.

### Щьһуда

Щьһуда

– 1. Донздәһ кӧр’ед

Исраел

һәбун, йәк жь wан Щьһуда бу. Һәр донздәһ кӧр’ед wи бунә донздәһ

qәбилед Исраеле

. Наве wәлате Щьһустане жь наве Щьһуда пешда һатийә, чьмки әw qәбил ль wьр дьма. Дәстпебун 29:35;

Мәтта 1:2-3;

Ибрани 7:14;

8:8;

Ә’йанти 5:5;

7:5.

2. Бь наве Щьһуда дӧ шагьртед Иса Мәсиһ һәбун. Жь wан Щьһудайе Исхәрйоти нәмамийа (хайинтийа) Иса кьр у да дәсте wан, йед кӧ дьхwәстьн Әw бькӧштана (Луqа 22:3). Щьһудайе дьн Йуһ’әнна 14:22-да ньвисар ә кӧ әw «нә йе Исхәрйоти» йә. Һьнәк дьфькьрьн әw Тәдайо йә (Мәтта 10:3; Марqос 3:18). Әw жи те готьне «Щьһудайе Аqуб» (Луqа 6:16; К’аред Шандийа 1:13).

3. Ӧса жи Щьһуда наве бьраки Иса бу (Мәтта 13:55; Марqос 6:3) у ль гора фькьра гәләка әw Щьһуда йә, йе кӧ «Нә’ма Щьһуда» ньвисийә.

### Щьһустан

Щьһустан

– qәза бажаре Оршәлиме бу, әw qәза башура Исраеле дьк’әт. Һена

Иса

Мәсиһда һьн Щьһустан, һьн

Самәрйа

, һьн жи

Щәлилә

qәза бун, ӧса жи Щьһустан п’арәкә qәза Сурйайейә р’омайи бу.

### щер’ьбандьн, дан щер’ьбандьне, һатьн щер’ьбандьне

щер’ьбандьн, дан щер’ьбандьне, һатьн щер’ьбандьне

– Щер’ьбандьн әw һ’аләки тәнгасийе йә, к’ижанеда баwәрийа мерьв жь тәмхwәстьнед wи йан жь

мирещьн

те щер’ьбандьне.Дәрк’әтьн 17:2, 7; Ишайа 7:12;

Мәтта 4:3,

7;

К’аред Шандийа 5:9;

15:10;

Корьнт’и I 7:5;

10:13;

Корьнт’и II 2:11;

Аqуб 1:13-14;

Пәтрус I 1:6,

7;

Пәтрус II 2:9.

### щә’ньмә (дожә)

щә’ньмә (дожә)

– бь

йунани

ГӘӘННА йә, бь

ибрани

ГӘҺЬННОМ ә. Әw хwәха щийе щәфе һ’әта-һ’әтайе йә, бона әwед кӧ wе

Р’ожа Ахрәте

диwана wан бьбә.

Дожә

әw һәма хут щә’ньмә йә, һәр дӧ хәбәр ве к’ьтебеда һатьнә хәбьтандьне. Щә’ньмә:

Мәтта 5:29-30;

10:28;

23:15;

Марqос 9:43,

45,

47;

Луqа 12:5.

Дожә:

Мәтта 5:22;

18:9;

23:33;

Аqуб 3:6.

### щә’т’ри

щә’т’ри

– тузьк.

### щьвин

щьвин

– 1. к’омбуна мәрьва.

2. к’омбуна баwәрмәнда (хwәденаса), йед кӧ бь наве Иса дьщьвьн. Щарна бона т’әмамийа баwәрмәндед дьне чаwа бона к’омәке те хәбате (Әфәси 1:22-23; 3:10; 5:23-32; Колоси 1:18,[24]), ле п’ьр’анийа щара бона к’омәкә баwәрмәндед щикида (щьвина Оршәлимеда, К’аред Шандийа 8:1; щьвина Әнтакйайеда, К’аред Шандийа 13:1; щьвина Әфәседа, К’аред Шандийа 20:16). Зәмане Пәймана Нуда баwәрмәнд малада дьщьвийан, дер һәла һе т’ӧнәбун. Һьнге мәзьнайийа мала кӧ теда дьщьвийан бона 30 йан лапи зә’ф һ’әта 50 мәрьви бу. Мәтта 16:18; 18:17; К’аред Шандийа 5:11; 11:22, 26; 20:17; Корьнт’и I 1:2; Ә’йанти 1:4.

### щьвина гьрәгьра (йа щьһуйа)

щьвина гьрәгьра (йа щьһуйа)

– әw щьвинәк (мьщлисәк) бу, кӧ теда гьрәгьред щьһуйа ль һәв дьщьвийан. 200 сали бәри

Иса Мәсиһ

гьрти һ’әта 200 сали пәй Иса Мәсиһр’а әw диwана щьһуйа бу. Щьвата гьрәгьред щьһуйа wәкә һ’әфте мәрьва бу, әw

к’аһин

,

р’успи

у qанунзанә бун. Әw ль һәв р’удьньштьн у бь һәв дьшеwьрин.

Сәрәкк’аһин

хwәха жи сәрәке Щьвина Гьрәгьра бу. Щьвина Гьрәгьра бәрпьрсийаре мьләте Исраеле бу. Әw щәзайед кӧ нә йед мьрьне бу шьхӧле wан бу. Ле щәзайед мьрьне данинә бәр диwана сәрwеред р’омайийа. Ләма Щьвина Гьрәгьра

Иса

шандьнә щәм wәлийе Р’омайи,

Пилато

.

Йуһ’әнна 11:47;

18:31;

Луqа 22:52,

66-71,

66. К’аред Шандийа 4:15;

5:21;

6:12;

22:30;

23:1

у йед майин.

Щьвина гьрәгьред щьһуйа

### щьн

щьн

– һьн мирещьнр’а те готьне, һьн жи wан р’ӧһ’ у мьлйак’әтед хьрабр’а, йед кӧ

мирещьн

дьшинә, кӧ хьрабийе һ’әму мәрьвар’а дькьн. Пәймана Нуда те ә’йанкьрьне, кӧ

п’утп’арьсти

жь щьна те (

Корьнт’и I 10:20-21;

Ә’йанти 9:20

).

### щьнак’әти

щьнак’әти

– (щьнгьрти, щьнойи, щьни, щьноки) йәки кӧ жь алийе

щьн

йан р’ӧһ’ед хьрабва те гьртьне, бьндәсткьрьне, жер’а щьнак’әти дьбежьн. Чахе

Иса

ль сәр дьне бу, әwи гәләк щьнак’әти аза дькьрьн, щьн жь нав wан дәрдьхьстьн (

Мәтта 9:32

).

### щьһу

щьһу

– жь зӧр’әта

Бьраһим

ьн. Хәбәра «щьһу» жь хәбәра «

Щьһуда

» те. Жь донздәһ

qәбилед Исраеле

, Щьһуда qәбила һәрә к’ьфш ә һена

Даwьд

у

Сьлеман

п’адшада. Пәй щӧдәбуна П’адшатийа т’ьфаqийер’а, т’әмамийа п’адшатийа башуре бь наве «Щьһуда» дьһатә готьне. Wәхте сьргункьрьна Бабилонеда у пәй wер’а жи, әв наве «щьһу» мә’на фьрә стандийә, аwа готи бона т’әмамийа мьләте Исраеле һатә хәбате.

### Qайин

Qайин

– кӧр’е Адәми мәзьн бу. Гәләки һ’әвсуди бьре хwәйи бьч’ук

Һабил

дькьр, чьмки

Хwәде

бәрхе Һабили qӧрбане qәбул кьрьбу, ле гәньме кӧ Qайин анибу qәбул нәкьрьбу, жь дәст сьтqе wийи нәр’аст. Һьнге Qайин Һабил кӧшт. Хwәде гот, кӧ гәрәке Qайин ль сәр ә’рде фьрари бә у жь мәрьвайе бе т’әхсиркьрьне.Дәстпебун 4:1-24;

Ибрани 11:4;

Йуһ’әнна I 3:12;

Щьһуда 11.

### Qануна Муса

Qануна Муса

– (Шәриә’та

Муса

)

Т’әwрат

ә. Т’әwрат жи пенщ к’ьтебед Муса нә: Дәстпебун, Дәрк’әтьн, Qануна К’аһинтийе, Жьмар, Qануна Дӧщари (Wәк’ьландьна Qануне). Ван пенщ к’ьтебада qанун, т’әми, дирок (т’арих) у сәрһати

ньвисар

ьн.

Хwәде

әв Qанун сәр

ч’ийайе Синайе

, нав ә’wрада Мусар’а гот. Щарна жи һ’әму к’ьтебед «

Пәймана Кәвьн

»-р’а дьбежьн Qанун.

### Qәйсәр

Qәйсәр

– навәки бона п’адшайе мьләтед Императорийа Р’омайе бу. Мьләте Р’омайе гәләк мьләтед дьн бьндәст дькьрьн у Qәйсәр п’адше wан һ’әмуйа бу. Һәр п’адшаки мьләте р’омайер’а дьготьн: «Qәйсәр».

Луqа 2:1;

3:1.

### Qорах

Qорах

– сәрwере wан бу, йед кӧ бәр

Муса

у

Һарун

р’абун. Хәзәба

Хwәде

һьндава Qорах у һәвалед wида хӧйа бу, ә’рд вәбу әw сахә-сах ә’рдеда чун.Жьмар 16:1-35;

Щьһуда 11.

### qав

qав

– qәһб, форq.

### qамиш

qамиш

– чит, мәйи.

### qанунзан

qанунзан

– (занәйе Шәриә’те,

к’атьб

, ньвиск’ар) Qанунзан нав щьмә’та Исраелда сәр

Qануна Муса

дьхәбьтин, Qанун qәнщ заньбун, бь дәста Qанун зедә дькьрьн у хәлq һин дькьрьн. Wан жийина хwә бона һинбун у һинкьрьна Qануне дьдан у к’ьтеб дьньвисин. П’ьр’анийа wан жь ферьсийа бун.

### qар’qар’

qар’qар’

– qьр’ьк, qаж.

### qәбилед Исраеле

qәбилед Исраеле

– (ә’ширед Исраеле, елед Исраеле) Донздәһ кӧр’ед

Аqуб

һәбун, кӧ wанр’а

Исраел

жи дьготьн. Һәр йәк жь wан бу qәбиләкә Исраел.Дәстпебун 35:23-26; 49:1-28.

### qәдьр-һӧрмәт

qәдьр-һӧрмәт

– р’умәт.

### qәрф

qәрф

– тьназ.

### qӧльхи

qӧльхи

– хьзмәтк’ари, шьхӧл, хӧламти.

### qӧрбан

qӧрбан

– (

гори

,

нәдьр

) бинбәрәк кӧ жь бәр йәки дьнва те дайине йан кӧштьне. Щур’ә-щур’ә qӧрбан у һ’әдийед щьмә’та Исраеле һәбун, мәсәлә, һ’әдийед мина һ’әйwанед бәрх, щанәга, ӧса жи йед гәньм у

бьһарәт

һәбун. Һ’әйwан дьһатьнә сәржекьрьне, паше һьнәк т’әмам пева дьһатьнә шәwьтандьне, һьнәк жи т’әне п’арәкә wан дьһатьнә шәwьтандьне. Һәр һ’әйwан гәрәке беqӧсур у беләк’ә буйа. Жь һена Мусада qӧрбан бь дәсте к’аһина дьһатә сәржекьрьне (изьна щьмә’те т’ӧнәбу, кӧ хwәсәрихwә сәржекьрана.) Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «

горигәһ

»-да бьхуньн.

### wәк’илхәрщ

wәк’илхәрщ

– малкьр, к’әдкьр.

### wәлатп’арьст

wәлатп’арьст

– наве партике кӧ бона wәлате хwә шәр’ дькьн. Wәхте Пәймана Нуда чәнд к’омед щьһуйа һәбун, дьхwәстьн жь бьндәстийа р’омайе дәрк’әтана.

### wәли

wәли

– (wали) сәрwере qәзакә wәлет.

### wәсийәт

wәсийәт

– к’ахаза шә’дәтийе, кӧ йәк бәри мьрьне теда бона мал-мьлк’ед хwә дьньвисә, кӧ пәй мьрьна wир’а әw бьгьһижә к’е.

## ХӘБӘРЕД К’ЬЛИТ

### ХӘБӘРЕД К’ЬЛИТ

ХӘБӘРЕД К’ЬЛИТ


Б

Г

Д

Ә

Ж

З

И

К

М

Н

П

Р

С

Т

Х

Һ

Ш

Щ

Q


НАВ-НИШАНЕД ХӘБӘРЕД К’ЬЛИТӘ СӘРӘКӘ

### Бахшандьн

Бахшандьн


Хwәде гӧнед мә дьбахшинә

Мәтта 26:28; Марqос 11:25-26; К’аред Шандийа 5:31; 10:43; 26:18; Әфәси 1:7; Колоси 1:13-14; 2:13-14; Ибрани 10:17-18; Йуһ’әнна I 1:8–2:2.


Гәрәке әм жи гӧнед йед дьн бьбахшиньн

Мәтта 6:12-15; 18:21-35; Марqос 11:25; Луqа 6:37; 17:3-4; Корьнт’и II 2:5-11; Әфәси 4:31-32; Колоси 3:13.

### Баwәри

Баwәри


бона хьлазбуне

Йуһ’әнна 1:12; 3:15-18; 3:36; 6:47; 14:6; 20:31; К’аред Шандийа 4:12; 16:30-31; Р’омайи 3:20-22; 10:9-10; Галати 2:16; Әфәси 2:8-9.


бона жийина мәсиһийе

Марqос 11:22-25; Луqа 17:5-6; Йуһ’әнна 14:1; Р’омайи 5:1-2; 14:22-23; Корьнт’и I 13:13; Корьнт’и II 5:6-7; Галати 5:6; Ибрани 11; Аqуб 1:2-8; 2:14-26; Пәтрус I 1:3-9.

### Гӧнә

Гӧнә


Гӧнә чь йә?

Р’омайи 1:18-32; 8:5-8; Галати 5:19-21; Әфәси 2:1-3; 5:3-5; Колоси 3:5-10; Аqуб 4:17; Пәтрус I 4:3; Йуһ’әнна I 3:4-5.


Һ’әму мәрьва гӧнә кьрийә

Йуһ’әнна 8:7-9; Р’омайи 3:9-20; 3:23; 5:12; Галати 3:22; Йуһ’әнна I 1:8-10.


Һ’әwщә йә кӧ мәрьв жь щәзайе гӧна хьлаз бьн

Мәтта 10:28; 13:41-42; Йуһ’әнна 3:18-20; 3:36; К’аред Шандийа 17:30-31; Р’омайи 1:18-19; 6:23; Галати 6:7-8; Колоси 3:5-6; Т’есалоники II 1:7-9; Ибрани 9:27; 10:26-31; Пәтрус I 1:17; 4:3-5; Щьһуда 7; Ә’йанти 20:11-15.

### Гӧр’а Хwәде бькьн

Гӧр’а Хwәде бькьн

Йуһ’әнна 14:15, 21, 23-24; 15:10-17; Р’омайи 13:8-10; Пәтрус I 1:14-16; Йуһ’әнна I 2:3-8; 3:22-24; Йуһ’әнна II 5-6.

### Дӧа

Дӧа


Һинкьрьн бона дӧа

Мәтта 6:5-13; 7:7-11; 18:19-20; Марqос 11:24-25; Луqа 11:1-13; 18:1-8; 21:36; Йуһ’әнна 14:13-14; 15:7; 16:23-26; Р’омайи 8:26-27; 12:12; Әфәси 2:18; 6:18; Филипи 4:6-7; Колоси 4:2; Т’есалоники I 5:17; Тимот’ейо I 2:1-4; 2:8; 4:4-5; Ибрани 4:16; 10:19-22; Аqуб 1:5-8; 4:2-3; 5:13-18; Пәтрус I 4:7; Йуһ’әнна I 3:21-22; 5:14-15.


Мәсәлед дӧакьрьне

Мәтта 11:25-26; 14:23; 19:13-15; Марqос 1:35; Луqа 5:16; 6:12; 22:32; 22:39-46; Йуһ’әнна 11:41-42; 17:1-26; К’аред Шандийа 4:24-31; 16:25; 20:36; 21:5; Р’омайи 1:9-10; 10:1-2; 15:30-33; Корьнт’и II 12:7-10; Әфәси 1:15-20; 3:14-21; 6:19-20; Филипи 1:3-5; 1:9-11; Колоси 1:9-12; 4:3-4; Т’есалоники I 3:9-13; Т’есалоники II 1:11-12; 3:1-5; Ибрани 5:7; 7:25.


Хәмкьрьна Хwәде

Мәтта 6:25-34; 10:29-31; К’аред Шандийа 14:15-17; Р’омайи 8:28; 11:36; Колоси 1:17; Ибрани 1:3; Аqуб 4:13-16.

### Ә’зман

Ә’зман

Луqа 12:32-34; Йуһ’әнна 14:1-3; Корьнт’и II 5:1-8; Филипи 1:23; Колоси 3:1; Пәтрус I 1:4-5; Ә’йанти 4:1-11; 21:1-4; 21:22–22:5; 22:14-15.

### Ә’фьрандьна дьнйайе

Ә’фьрандьна дьнйайе

Мәтта 19:4; Йуһ’әнна 1:3; К’аред Шандийа 14:15; 17:24-26; Корьнт’и I 8:6; Колоси 1:15-16; Ибрани 1:2; 11:3; Ә’йанти 4:11.

### Жийина маледа

Жийина маледа


бона жьн у мера

Мәтта 19:4-6; Корьнт’и I 7:1-16; Әфәси 5:21-33; Колоси 3:18-19; Тито 2:3-5; Ибрани 13:4; Пәтрус I 3:1-7.


бона зар’а

Мәтта 15:3-6; Луqа 2:51; Әфәси 6:1-3; Колоси 3:20; Тимот’ейо I 5:4, 8; Ибрани 12:7-11.


бона де у бава

Әфәси 6:4; Колоси 3:21; Тимот’ейо I 3:4-5.


бона жьнәбийа

К’аред Шандийа 6:1; Р’омайи 7:2-3; Корьнт’и I 7:39-40; Тимот’ейо I 5:3-16; Аqуб 1:27.

### Жийина һ’әта-һ’әтайе, йа кӧ Иса Мәсиһ дьдә wан, йед кӧ баwәрийа хwә wи тиньн

Жийина һ’әта-һ’әтайе, йа кӧ Иса Мәсиһ дьдә wан, йед кӧ баwәрийа хwә wи тиньн

Мәтта 19:16-30; Луqа 10:25-28; Йуһ’әнна 3:1-16; 5:19-29; 10:10; 11:25-26; 14:6; 17:2-3; 20:31; Р’омайи 5:21; 6:5-14; 8:10-17; Корьнт’и II 5:17; Галати 2:20; Әфәси 2:1-6; Колоси 2:13; 3:1-4; Тимот’ейо II 1:10; Тито 3:4-7; Пәтрус I 1:23; Йуһ’әнна I 5:11-13.

### Жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн

Жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн

Мәтта 4:17; Марqос 6:12; Луqа 13:1-5; 15:1-31; 24:45-47; К’аред Шандийа 2:37-40; 3:19-20; 17:29-31; 20:21; 26:19-20; Корьнт’и II 7:8-11; Пәтрус II 3:9; Ә’йанти 9:20-21.

### Жьнбәр’дан у жь мер дурк’әтьн

Жьнбәр’дан у жь мер дурк’әтьн

Мәтта 5:31-32; 19:3-9; Луqа 16:18; Р’омайи 7:2-3; Корьнт’и I 7:10-16.

### Зар’ед Хwәде

Зар’ед Хwәде

Йуһ’әнна 1:12-13; Р’омайи 8:14-17; Галати 4:6-7; Ибрани 12:5-11; Йуһ’әнна I 3:1-3.

### Зерандьн

Зерандьн

Мәтта 5:10-12; Марqос 13:9-13; Луqа 12:4-9; Йуһ’әнна 15:18-21; 16:1-4; К’аред Шандийа 5:41; Р’омайи 8:35-37; 12:12-14; 12:17-21; Корьнт’и I 4:11-13; Корьнт’и II 4:8-11; 12:10; Филипи 1:28-29; Т’есалоники II 1:4-8; 3:2-4; Тимот’ейо II 3:10-13; Ибрани 10:32-39; 12:3-4; Пәтрус I 3:13-17; 4:12-19; Ә’йанти 2:10.

### Зьнек’ари у qави

Зьнек’ари у qави

Мәтта 5:27-30; Йуһ’әнна 8:2-11; Р’омайи 13:8-10; Корьнт’и I 5:9-11; 6:9-20; Галати 5:19; Әфәси 5:3; Колоси 3:5-6; Т’есалоники I 4:1-8; Ибрани 13:4; Щьһуда 7.

### Иса Мәсиһ

Иса Мәсиһ


Иса Мәсиһ Кӧр’е Хwәде йә

Мәтта 11:27-30; 16:13-17; Луqа 1:35; Йуһ’әнна 1:1-18; 5:19-29; 6:35-40; 8:58; 11:25-27; 14:5-11; 17:1-5; 20:26-31; К’аред Шандийа 3:13-16; 4:10-12; Р’омайи 1:3-4; Корьнт’и I 1:9; Корьнт’и II 4:4-6; 5:21; Галати 4:4-5; Филипи 2:5-11; Колоси 1:15-20; 2:9-10; Ибрани 1:1-14; 7:26-28; Йуһ’әнна I 2:1-2; 5:20; Ә’йанти 1:12-18; 19:11-16.


Кӧр’е Хwәде чаwа мәрьв һатә дьне

Йуһ’әнна 1:14; Луqа 1:26-38; Мәтта 1:18-25; Луqа 2:1-20; Мәтта 2:1-23; Галати 4:4-5; Филипи 2:6-7; Ибрани 2:14-18.


Иса мәрьв һин дькьрьн у йед нәхwәш qәнщ дькьрьн

Мәтта 4:23-25; 7:28-29; 9:35-36; 11:1-6; Луqа 4:14-44; Йуһ’әнна 20:30-31; К’аред Шандийа 10:36-38.


Иса гәләк к’әрәмәт дькьрьн

Жь к’әрәма хwә ль Навниша К’әрәмәтед Иса Мәсиһ бьньһер’ьн.


Сәрwера Иса гьртьн у щәзайе мьрьне данә wи

Мәтта 26:47-68; 27:1-2; 27:11-31; Марqос 14:43-65; 15:1-20; Луqа 22:47-53; 22:63-71; 23:1-25; Йуһ’әнна 18:1-14; 18:19-24; 18:28–19:16.


Иса һатә хачкьрьне

Мәтта 27:32-56; Марqос 15:21-41; Луqа 23:26-49; Йуһ’әнна 19:17-37.


Иса һатә дәфьнкьрьне

Мәтта 27:57-66; Марqос 15:42-47; Луqа 23:50-56; Йуһ’әнна 19:38-42.


Иса жь мьрьне р’абу у хwә гәләкава ә’йан кьр

Мәтта 28:1-20; Марqос 16:1-8; Луqа 24:1-49; Йуһ’әнна 20:1–21:14; К’аред Шандийа 1:3-8; 2:24-32; 3:15; 4:10; 4:33; 10:39-43; 13:29-39; 17:2-3; 17:30-31; Р’омайи 1:4; 4:24-25; Корьнт’и I 15:3-8; 15:12-21; Ә’йанти 1:18.


Иса чу ә’змен

Луqа 24:50-51; К’аред Шандийа 1:9-11; 2:32-36; 5:30-31; Р’омайи 8:34; Әфәси 1:20-23; Филипи 2:9-11; Ибрани 1:3-11; 2:9; 4:14-16; 7:25-26; 10:12-14; Пәтрус I 3:22.


Иса wе диса вәгәр’ә

Мәтта 24:29-44; Йуһ’әнна 14:1-3; К’аред Шандийа 1:10-11; 3:19-21; Филипи 3:20-21; Колоси 3:4; Т’есалоники I 1:9-10; 3:13; 4:13–5:11; Т’есалоники II 1:6-10; 2:1-4; Тимот’ейо I 6:13-15; Тимот’ейо II 4:8; Ибрани 9:28; Пәтрус II 3:1-18; Йуһ’әнна I 3:1-3; Ә’йанти 1:7; 22:12-13.


Диwана Хwәде бь дәсте Иса Мәсиһ ә

Мәтта 7:21-23; 16:24-27; 25:31-46; Йуһ’әнна 3:18-21; 5:24-29; К’аред Шандийа 17:30-31; Р’омайи 2:1-11; 14:10-12; Корьнт’и I 3:10-15; 4:5; Корьнт’и II 5:9-10; Т’есалоники II 1:5-10; Ибрани 9:27-28; 10:26-31; Пәтрус I 1:17; 4:3-5; Ә’йанти 20:11-15.

### К’омәкдайин

К’омәкдайин

Мәтта 6:1-4; 7:12; 25:31-46; Луqа 3:10-11; 6:38; К’аред Шандийа 11:27-30; Корьнт’и I 10:24; Корьнт’и II 8:1-15; 9:1-15; Галати 6:9-10; Филипи 4:14-19; Ибрани 10:24; 13:1-3; 13:16; Аqуб 1:27; 2:15-16; Йуһ’әнна I 3:16-18.

### Мирещьн

Мирещьн

Мәтта 13:19; 25:41; Луqа 4:1-13; 22:3-4; Йуһ’әнна 8:42-44; Корьнт’и II 2:10-11; 4:4; 11:13-15; Әфәси 2:2; Т’есалоники I 2:18; Т’есалоники II 2:9-12; Пәтрус I 5:8-9; Йуһ’әнна I 3:8-10; Ә’йанти 12:7-12; 20:1-3; 20:10.

### Мьзгини

Мьзгини

Мәтта 24:14; К’аред Шандийа 16:10; 20:24; Р’омайи 1:2-4; 16-17; Корьнт’и I 1:17-25; 15:1-7; Галати 1:6-12; Әфәси 1:13; Филипи 1:27; Колоси 1:5-6; Т’есалоники I 1:5; Т’есалоники II 2:14; Тимот’ейо II 1:8-11; 2:8-10.

### Мьрьн

Мьрьн

Йуһ’әнна 6:39-40; 11:17-27; 14:1-4; Р’омайи 6:10-11; 8:38-39; 14:7-9; Корьнт’и I 15:12-58; Корьнт’и II 5:1-10; Филипи 1:20-24; Т’есалоники I 4:13-18; Ибрани 2:14-15; Ә’йанти 14:13; 21:1-4; 22:1-5.

### Нәхwәши у qәнщкьрьн

Нәхwәши у qәнщкьрьн

Мәтта 4:23-25; 9:35; 11:2-5; К’аред Шандийа 3:1-6; 8:4-8; 19:11-16; 28:8-9; Корьнт’и I 12:9; 12:29-30; Корьнт’и II 12:7-10; Тимот’ейо I 5:23; Тимот’ейо II 4:20; Аqуб 5:14-15.

### Ньвисаред пироз

Ньвисаред пироз

Мәтта 4:1-4; 5:17-20; 22:29; Йуһ’әнна 8:31-32; 20:31; К’аред Шандийа 20:32; Р’омайи 15:4; 16:26; Колоси 3:16; Т’есалоники I 2:13; Тимот’ейо I 4:13; Тимот’ейо II 3:14-17; Ибрани 4:12; Пәтрус I 1:22-25; Пәтрус II 1:19-21; Йуһ’әнна II 9-10; Ә’йанти 1:3.

### Ньхӧмандьна аве

Ньхӧмандьна аве

Мәтта 28:18-20; Йуһ’әнна 3:22; 4:1-2; К’аред Шандийа 2:37-42; 8:12; 8:36-38; 10:44-48; 16:14-15; 16:31-33; 19:1-7; 22:12-16; Р’омайи 6:1-4; Галати 3:26-27; Колоси 2:12; Пәтрус I 3:20-22.

### Паqьжкьрьна гӧна пе мьрьна Мәсиһ

Паqьжкьрьна гӧна пе мьрьна Мәсиһ

Мәтта 26:26-29; Р’омайи 3:25; 5:9-10; Әфәси 1:7; Ибрани 9:11-14; Йуһ’әнна I 1:6-7; Ә’йанти 7:14-17.

### П’әрә, һәбук, мал у мьлк’

П’әрә, һәбук, мал у мьлк’

Мәтта 6:19-21; 6:24-34; Луqа 12:13-21; 12:32-34; К’аред Шандийа 20:35; Тимот’ейо I 6:6-10; 6:17-19; Ибрани 13:5-6; Аqуб 2:1-9; 5:1-6.

### П’утп’арьсти, сербази у к’оч’әкти

П’утп’арьсти, сербази у к’оч’әкти

Мәтта 4:10; К’аред Шандийа 13:4-12; 17:22-31; 19:11-20; Корьнт’и I 5:11; 6:9-11; 8:1-13; 10:1-22; Корьнт’и II 6:14-18; Галати 5:19-21; Т’есалоники I 1:9-10; Йуһ’әнна I 5:21; Ә’йанти 21:8; 22:15.

### Р’астһ’әсаббун, р’асти (бесущбун)

Р’астһ’әсаббун, р’асти (бесущбун)

К’аред Шандийа 13:38-39; Р’омайи 1:16-17; 3:21-26; 5:1; 5:9-10; 5:18-19; Галати 2:16; 3:6-9; Тито 3:7.

### Р’ожи

Р’ожи

Мәтта 6:16-18; Марqос 2:18-20; К’аред Шандийа 13:1-3; 14:23.

### Р’ӧһ’е Пироз

Р’ӧһ’е Пироз

Мәтта 28:19; Марqос 1:9-11; 3:28-30; Луqа 1:35; 3:16; 4:1; 11:13; 12:12; Йуһ’әнна 1:32-34; 3:5-8; 7:37-39; 14:15-17; 14:26; 15:26; 16:7-15; 20:19-23; К’аред Шандийа 1:4-5; 1:8; 2:1-18; 2:38-39; 4:31; 5:3-5; 8:14-17; 10:44-48; 13:2-4; 15:28; 16:7-10; 19:1-7; Р’омайи 5:5; 8:9-16; 8:26-27; Корьнт’и I 2:4; 2:9-16; 3:16; 6:11; 6:19; 12:1-13; Корьнт’и II 1:21-22; 5:5; 13:13; Галати 3:2-5; 4:6; 5:16-18; 5:22-25; Әфәси 1:13-14; 1:17; 3:16; 4:3-4; 4:30; 5:18-20; 6:17-18; Т’есалоники I 1:5-6; 5:19; Т’есалоники II 2:13; Тито 3:5-6; Ибрани 2:4; 9:14; Пәтрус I 1:2; 1:11; Пәтрус II 1:20-21; Йуһ’әнна I 2:20; 3:24; 4:13; 5:6-8.

### Сәрк’әтьна (алт’кьрьна) сәр мирещьн у тә’ли-тәнгийа

Сәрк’әтьна (алт’кьрьна) сәр мирещьн у тә’ли-тәнгийа

Мәтта 4:1-11; 6:13; Луqа 22:31-32; Йуһ’әнна 17:14-19; Р’омайи 8:31-39; 12:12; 16:19-20; Корьнт’и I 10:12-13; 16:13; Корьнт’и II 12:7-10; Әфәси 3:20-21; 6:10-18; Филипи 4:13; Т’есалоники I 3:5-8; Т’есалоники II 3:3; Тимот’ейо II 1:7-8; Ибрани 2:18; 4:14-16; 12:1-2; Аqуб 4:7; Пәтрус I 1:5; 5:8-11; Йуһ’әнна I 4:4; 5:3-5; Ә’йанти 12:7-12.

### Сәрwеред щьвине

Сәрwеред щьвине


Хәйсәтед wан у чаwа тенә к’ьфшкьрьне (шьван, бәрпьрсийар, малхе)

К’аред Шандийа 6:1-6; 14:23; Тимот’ейо I 3:1-13; Тито 1:5-9.


Һинкьрьна бона сәрwеред щьвине

Мәтта 28:18-20; Луqа 22:24-27; К’аред Шандийа 20:17-35; Т’есалоники I 2:1-12; Тимот’ейо I 4:1-16; Тимот’ейо II 2:1-26; 3:10-17; 4:1-5; Тито 2:7-8; Пәтрус I 5:1-4.

### Т’ьфаqа хwәденаса

Т’ьфаqа хwәденаса

Мәтта 18:19-20; К’аред Шандийа 2:41-47; Р’омайи 12:4-8; Әфәси 1:22-23; 4:11-16; Колоси 3:15-17; Тимот’ейо I 4:13; Ибрани 10:24-25.

### Хәйсәте мәсиһийе

Хәйсәте мәсиһийе

Йуһ’әнна 13:34-35; 14:27; Р’омайи 12:9-13; Галати 5:22-26; Колоси 3:12-17; Т’есалоники I 5:16-18.

### Хьлазкьрьна мәрьва

Хьлазкьрьна мәрьва

Йуһ’әнна 3:16-17; К’аред Шандийа 2:37-39; 4:11-12; Р’омайи 5:1-11; 10:9-13; Әфәси 2:1-10; Тимот’ейо I 1:15-16; 2:3-7; Пәтрус I 1:3-5.

### Хwәде

Хwәде

Марqос 10:27; 12:29-30; Луqа 1:37; 6:35-36; Йуһ’әнна 4:24; К’аред Шандийа 14:14-17; 17:22-31; Р’омайи 1:18-23; 11:33-36; Корьнт’и I 8:4-6; Корьнт’и II 1:3; Тимот’ейо I 1:17; 6:15-16; Ибрани 4:13; 10:30-31; Аqуб 1:17; Пәтрус I 1:14-17; Йуһ’әнна I 1:5; 4:7-12; 4:16; Щьһуда 24-25; Ә’йанти 4:8-11; 15:3-4.

### Һ’ӧкӧмәтед мәрьвайейә ве дьнйайе

Һ’ӧкӧмәтед мәрьвайейә ве дьнйайе

Мәтта 22:15-22; К’аред Шандийа 5:27-29; Р’омайи 13:1-7; Тимот’ейо I 2:1-4; Тито 3:1; Пәтрус I 2:13-17.

### Һ’ьзкьрьн

Һ’ьзкьрьн


Хwәде мә һ’ьз дькә

Йуһ’әнна 3:16; Р’омайи 5:8; Әфәси 2:4-5; Йуһ’әнна I 4:9-10.


Гәрәке әм Хwәде һ’ьз бькьн

Мәтта 22:37-38; Марqос 12:28-30; Йуһ’әнна 14:21; Пәтрус I 1:8; Йуһ’әнна I 5:3.


Гәрәке әм һәвдӧ һ’ьз бькьн

Мәтта 5:43-48; 22:39; Йуһ’әнна 13:34-35; 15:12-17; Р’омайи 12:9-10; 13:8-10; Корьнт’и I 13:1-13; 16:14; Галати 5:13-14; Т’есалоники I 4:9-10; Пәтрус I 4:8; Йуһ’әнна I 2:9-11; 3:11-18; 4:7-21.

### Шәрав-араq

Шәрав-араq

Р’омайи 13:13; Корьнт’и I 5:11; 6:9-11; Галати 5:19-21; Әфәси 5:18; Тимот’ейо I 3:1-3; Тито 1:7; Пәтрус I 4:3-5.

### Шива Хӧдан

Шива Хӧдан

Мәтта 26:26-30; Марqос 14:22-26; Луqа 22:14-20; Корьнт’и I 10:14-22; 11:17-34.

### Шкәсти у мьлукти

Шкәсти у мьлукти

Мәтта 5:3-12; 18:1-5; Луqа 14:7-11; 18:9-14; Әфәси 4:2; Филипи 2:3-11; Колоси 3:12-13; Аqуб 4:5-10; Пәтрус I 5:5-7.

### Шькийат у бәр диwане

Шькийат у бәр диwане

Мәтта 5:25-26; 5:38-42; 18:15-17; Р’омайи 12:14-21; Корьнт’и I 6:1-8.

### Шькьрдари

Шькьрдари

Луqа 17:11-19; Йуһ’әнна 6:11; Р’омайи 1:21; Әфәси 5:20; Филипи 4:4-7; Колоси 2:7; 3:17; 4:2; Т’есалоники I 5:18; Тимот’ейо I 2:1; 4:4-5.

### Щәфадитьн

Щәфадитьн

Р’омайи 8:18-25; 8:28; Корьнт’и II 1:4; 4:16-18; Аqуб 1:2-4; Пәтрус I 1:6-9; 2:19-21; 5:8-10.

### Щә’ньмә (Дожә)

Щә’ньмә (Дожә)

Мәтта 10:28; 13:41-42; 13:47-50; 25:41-46; Луqа 16:23-26; Т’есалоники II 1:9; Ә’йанти 20:10-15; 21:8.

### Щьвина Иса Мәсиһ

Щьвина Иса Мәсиһ

Мәтта 16:13-20; К’аред Шандийа 2:41-42; Р’омайи 12:4-8; Корьнт’и I 12:12-30; Әфәси 1:22-23; 2:19-22; 4:1-16; Колоси 1:18; Ибрани 10:24-25; Пәтрус I 2:4-10; Ә’йанти 19:5-10.

### Qәдьре сәрwеред щьвине бьгьрьн

Qәдьре сәрwеред щьвине бьгьрьн

Корьнт’и I 9:14; Галати 6:6; Т’есалоники I 5:12-13; Тимот’ейо I 5:17-22; Ибрани 13:7; 13:17.

### Qӧрбан

Qӧрбан

Мәтта 9:13; Марqос 12:33; Р’омайи 12:1; Ибрани 9:7; 10:18.

## Навнишед Чапа у П’әра

### Навнишед Чапа у П’әра

Навнишед Чапа у П’әра


НАВНИШЕД ЧАПА У П’ӘРА


### НАВНИШЕД ЧАПА У П’ӘРА

НАВНИШЕД ЧАПА У П’ӘРА

П’ӘРЕД ДӘМА ИСА МӘСИҺДА

К’ӧрди

Йунани

Һ’ӘСАБЕД ДЬРЕЖАЙЕ

Һ’ӘСАБЕД ПИВАНЕ

## Навнишед Чапа у П’әра

### Навнишед Чапа у П’әра

Навнишед Чапа у П’әра


Йунани

К’ӧрди

П’ӘРЕД ДӘМА ИСА МӘСИҺДА

Һ’ӘСАБЕД ДЬРЕЖАЙЕ

Һ’ӘСАБЕД ПИВАНЕ


НАВНИШЕД ЧАПА У П’ӘРА

### Йунани

Йунани

1 ләптон | нив кодрантес (сьфьр)
2 ләптон | кодрантес (сьфьр)
4 qӧадранс | ассарион (сьфьр)
16 ассарион | динарион йан драхмә (зив)
4 динарион | статер (зив)
100 динарион | мна (зер’)
6000 динарион | талантон (зив)
180 000 динарион | талантон (зер’)

### К’ӧрди

К’ӧрди

2 пол | qӧр’ушәк
4 qӧр’уш | дьравәки чарqӧр’уше
64 qӧр’уш | зивәк
4 зив | наләки чарзиве
100 зив | зер’әк
6000 зив | тәлантәки зив
180 000 зив | тәлантәки* зер’

* Т’арихеда чәнд щур’ә тәлант һәбун, әw qӧр’нава гьредайи бун. Тәлантед зер’ин жи һәбун кӧ жь 180 000 зива qимәттьр бун.

### П’ӘРЕД ДӘМА ИСА МӘСИҺДА

П’ӘРЕД ДӘМА ИСА МӘСИҺДА

к’ӧрди | йунани | шә’дәтийа wан щийа
пол | ләптон | Марqос 12:42; Луqа 12:59; 21:2
qӧр’уш | кодрантес | Мәтта 5:26; Марqос 12:42.
дьраве чарqӧр’уше | ассарион | Мәтта 10:29; Луqа 12:6.
зив* | динарион | Мәтта 18:28
йан драхмә | Мәтта 17:24
нале дӧзиве | дьдрахмон | Мәтта 17:24
нале чарзиве | статер | Мәтта 17:27
зер’ | мна | Луqа 19:13
тәлант** | талантон | Мәтта 18:24; 25:15

* Зивәк qаси р’ожхәбатәкә п’аләки бу.

** Тәлантәк 44 килограм зив бу у qимәте wе һәqе п’аләки панздәһ сала зедәтьр бу.

### Һ’ӘСАБЕД ДЬРЕЖАЙЕ

Һ’ӘСАБЕД ДЬРЕЖАЙЕ

к’ӧрди | йунани | һ’әсабед дьрежайийе | шә’дәтийа wан щийа
зәнд | пихӧс | 45 санти йан wәкә нив метьр (жь сәре т’ьлийе һ’әта ә’нишке) | Ә’йанти 21:17
мил | мьлйон (р’омайи) | 1.5 километьр | Мәтта 5:41

### Һ’ӘСАБЕД ПИВАНЕ

Һ’ӘСАБЕД ПИВАНЕ

к’ӧрди | йунани | һ’әсабед пиване | шә’дәтийа wан щийа
код | сатон (арами) | дәрданәкә qаси 13 литьр ав һьлдьда | Мәтта 13:33; Луqа 13:21
к’уп | батос (ибрани) | дәрданәкә qаси 35 литьр ав һьлдьда | Луqа 16:6
ч’ә’л | корос (ибрани) | дәрданәкә qаси 390 литьр ав һьлдьда | Луqа 16:7

## Мәсәлед Иса Мәсиһ

### Мәсәлед Иса Мәсиһ

Мәсәлед Иса Мәсиһ


К’ӘРӘМӘТЕД ИСА МӘСИҺ

МӘСӘЛЕД ИСА МӘСИҺ


### К’ӘРӘМӘТЕД ИСА МӘСИҺ

К’ӘРӘМӘТЕД ИСА МӘСИҺ

К’әрәмәт | Мәтта | Марqос | Луqа | Йуһ’әнна
1. *К’әрәмәта дә’wата Qанайеда | – | – | – | 2:1-11
2. Иса кӧр’е qӧльхк’арәки qәнщ дькә | – | – | – | 4:46-54
3. Иса р’ӧһ’е һ’әрам дәрдьхә | – | 1:23-26 | 4:33-35 | –
4. Qәнщкьрьна хwәсийа Пәтрус у нәхwәшед дьн | 8:14-16 | 1:30-34 | 4:38-41 | –
5. *Гьртьна мә’сийа | – | – | 5:4-11 | –
6. Иса йәки жь к’отибуне паqьж дькә | 8:2-4 | 1:40-42 | 5:12-13 | –
7. Иса шьлушә’т дьбахшинә у qәнщ дькә | 9:2-7 | 2:3-12 | 5:18-25 | –
8. Нәхwәше си у һ’әйшт сала qәнщ дьбә | – | – | – | 5:1-9
9. Qәнщкьрьна мәрьве дәстк’ьшийайи | 12:10-13 | 3:1-5 | 6:6-10 | –
10. Иса хӧламе сәрсәдәки qәнщ дькә | 8:5-13 | – | 7:1-10 | –
11. **Сахбуна кӧр’е жьнәбийа Найине | – | – | 7:11-15 | –
12. Qәнщкьрьна йе кор у лал | 12:22 | – | 11:14 | –
13. *Иса фьртоне дьсәqьр’инә | 8:23-27 | 4:35-41 | 8:22-25 | –
14. Qәнщкьрьна дӧ щьнак’әтийе Гәрдарине | 8:28-34 | 5:1-20 | 8:26-39 | –
К’әрәмәт | Мәтта | Марqос | Луqа | Йуһ’әнна
15. **Qизька мьри у к’ӧлфәтәкә нәхwәш | 9:18-26 | 5:21-43 | 8:40-56 | –
16. Иса дӧ кора qәнщ дькә | 9:27-31 | – | – | –
17. Иса йе лал qәнщ дькә | 9:32-33 | – | – | –
18. *Иса пенщ һ’әзара т’ер дькә | 14:13-21 | 6:30-44 | 9:10-17 | 6:1-14
19. *Иса п’ийа ль сәр авер’а дьчә | 14:25-33 | 6:45-51 | – | 6:19-21
20. Баwәрийа к’ӧлфәта кәнани | 15:21-28 | 7:24-30 | – | –
21. Qәнщкьрьна гәләка | 15:29-31 | – | – | –
22. Qәнщкьрьна йе лал | – | 7:31-37 | – | –
23. *Иса чар һ’әзара т’ер дькә | 15:32-38 | 8:1-9 | – | –
24. Qәнщкьрьна коре Бәйтсайдайе | – | 8:22-26 | – | –
25. Qәнщкьрьна йе щьнак’әти | 17:14-18 | 9:17-29 | 9:38-43 | –
26. *Хәрще п’арьстгәһе зьке мә’сида | 17:24-27 | – | – | –
27. Вәкьрьна ч’ә’вед йәки зькмакийеда кор | – | – | – | 9:1-7
28. Qәнщкьрьна к’ӧлфәта qонщьки | – | – | 13:10-13 | –
29. Qәнщкьрьна мәрьве авзе | – | – | 14:1-4 | –
30. Qәнщкьрьна дәһә к’отийа | – | – | 17:11-19 | –
К’әрәмәт | Мәтта | Марqос | Луqа | Йуһ’әнна
31. **Иса Лазаре мьри сах дькә | – | – | – | 11:1-44
32. Qәнщкьрьна дӧ коре Әриһайе | 20:29-34 | 10:46-52 | 18:35-43 | –
33. *Дара һежирейә һ’ьшкбуйи | 21:18-22 | 11:12-14, 20-25 | – | –
34. Иса гӧһе хӧламе сәрәкк’аһин пева дькә | – | – | 22:50-51 | –
35. *Гьртьна мә’сийайә бь к’әрәмәт | – | – | – | 21:1-11

Р’езед бе стәйрк щийед к’әрәмәтед qәнщкьрьна мәрьва дьдьнә к’ьфше.

Р’езед йәк стәйрк (*) щийед wан к’әрәмәта дьдьнә к’ьфше, ль к’ӧ һ’ӧкӧме Иса сәр т’әбийәте хӧйа буйә.

Р’езед дӧ стәйрк (**) щийед к’әрәмәтед сахкьрьна мьрийа дьдьнә к’ьфше.

### МӘСӘЛЕД ИСА МӘСИҺ

МӘСӘЛЕД ИСА МӘСИҺ

Мәсәлә | Мәтта | Марqос | Луqа
1. Хwейа бе тә’м | 5:13 | 9:50 | 14:34-35
2. Ч’ьра сәр п’еч’ьре | 5:14-16 | 4:21-22 | 8:16-17, 11:33
3. Мала йе сәрwахт у мала йе бефә’м | 7:24-27 | – | 6:47-49
4. Кәсәк пе п’арч’е ну к’ьнща кәвьн п’инә накә | 9:16 | 2:21 | 5:36
5. Шәрава ну накьнә мәшкед кәвьн | 9:17 | 2:22 | 5:37-39
6. Мәсәла т’охьмр’әш | 13:3-8, 18-23 | 4:3-8, 14-20 | 8:5-8, 11-15
7. Мәсәла гәньм у зиwане | 13:24-30, 36-43 | – | –
8. Мәсәла дӧ дәйндара | – | – | 7:41-43
9. Т’охьме кӧ дьгьһижә | – | 4:26-29 | –
10. Һ’әба т’охьме хәрдале | 13:31-32 | 4:30-32 | 13:18-19
11. Һәвиртьр’шк | 13:33 | – | 13:20-21
12. Хьзна вәшарти | 13:44 | – | –
13. Дӧр’е qимәт | 13:45-46 | – | –
14. Т’ор’а авити | 13:47-50 | – | –
15. Р’астийед кәвьн у ну | 13:52 | – | –
16. Хӧламе кӧ набахшинә | 18:23-35 | – | –
17. Мәсәла самәрийе qәнщ | – | – | 10:30-37
18. Меване ниве шәве у се нан | – | – | 11:5-8
19. Дәwләтийе бе фә’м | – | – | 12:16-21
20. Хӧламе һ’ьшйар | – | 13:35-37 | 12:35-40
Мәсәлә | Мәтта | Марqос | Луqа
21. Хӧламе амьн у хӧламе беамьн | 24:45-51 | – | 12:42-48
22. Мәсәла дара һежирейә бе бәр | – | – | 13:6-9
23. Йед кӧ ль наве хwә дьгәр’ьн | – | – | 14:7-14
24. Мәсәла шайийа гьран | – | – | 14:16-24
25. Чаwа бьбьнә шагьрте Иса | – | – | 14:25-33
26. Пәза ӧндабуйи | 18:12-14 | – | 15:3-7
27. Зиве ӧндабуйи | – | – | 15:8-10
28. Кӧр’е ӧндабуйи у бьре wи | – | – | 15:11-32
29. Wәк’илхәрще беамьн, ле сәрwахт | – | – | 16:1-13
30. Мәрьве дәwләти у Лазаре фәqир | – | – | 16:19-31
31. Борщдарийа хӧламе амьн | – | – | 17:7-10
32. Мәсәла жьнәбийе у һ’акьм | – | – | 18:1-8
33. Мәсәла ферьси у хәрщгьр | – | – | 18:9-14
34. Мәсәла дәһә зер’а | (25:14-30) | – | 19:11-27
35. П’алед р’әзед тьрийа у һәqе wан | 20:1-16 | – | –
36. Мәсәла дӧ кӧр’а | 21:28-32 | – | –
37. Мәсәла р’әзе тьрийа у р’әзвана | 21:33-44 | 12:1-11 | 20:9-18
38. Мәсәла дә’wате | 22:1-14 | – | –
39. Дәрса дара һежире | 24:32-35 | 13:28-31 | 21:29-33
40. Р’ож у сьһ’әт нә ә’йан ә | – | 13:33-37 | –
41. Мәсәла дәһә qизед бьк’ьр | 25:1-13 | – | –
42. Мәсәла се хӧлама | 25:14-30 | – | (19:11-27)
43. Пәз у бьзьн | 25:31-46 | – | –

## Хәритә

### Хәритә

Хәритә


Императорийа Р'омайейә Зәмане Иса Мәсиһда

Р'еwитийа Паwлосә дӧда

Р'еwитийа Паwлосә пашьн һ'әта Р'оме

Р'еwитийа Паwлосә пешьн т'әви Барнабас

Р'еwитийа Паwлосә сьсийа

Хәрита Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита П'арьстгәһа Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәритә

Wәлате Фьльстине зәмане Иса Мәсиһда


### Императорийа Р'омайейә Зәмане Иса Мәсиһда

Императорийа Р'омайейә Зәмане Иса Мәсиһда

Императорийа Р'омайейә Зәмане Иса Мәсиһда

### Р'еwитийа Паwлосә дӧда

Р'еwитийа Паwлосә дӧда

Р'еwитийа Паwлосә дӧда

### Р'еwитийа Паwлосә пашьн һ'әта Р'оме

Р'еwитийа Паwлосә пашьн һ'әта Р'оме

Р'еwитийа Паwлосә пашьн һ'әта Р'оме

### Р'еwитийа Паwлосә пешьн т'әви Барнабас

Р'еwитийа Паwлосә пешьн т'әви Барнабас

Р'еwитийа Паwлосә пешьн т'әви Барнабас

### Р'еwитийа Паwлосә сьсийа

Р'еwитийа Паwлосә сьсийа

Р'еwитийа Паwлосә сьсийа

### Хәрита Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

### Хәрита П'арьстгәһа Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита П'арьстгәһа Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита П'арьстгәһа Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

### Хәритә

Хәритә

Императорийа Р'омайейә Зәмане Иса Мәсиһда

Wәлате Фьльстине зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита П'арьстгәһа Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Р'еwитийа Паwлосә пешьн т'әви Барнабас

Р'еwитийа Паwлосә дӧда

Р'еwитийа Паwлосә сьсийа

Р'еwитийа Паwлосә пашьн һ'әта Р'оме

### Wәлате Фьльстине зәмане Иса Мәсиһда

Wәлате Фьльстине зәмане Иса Мәсиһда

Wәлате Фьльстине зәмане Иса Мәсиһда

Абба – бь зьмане арами те фә’мкьрьне «бав».Марqос 14:36; Р’омайи 8:15; Галати 4:6.

Адәм – инсане пешьн бу, йе кӧ Хwәде хӧльqанд. Хwәде әw жь хwәлийа ә’рде хӧльqанд (Дәстпебун 2), паше Һеwа хӧльqанд. Адәм у жьна хwә Һеwава әw бун, йед кӧ паше гӧр’а Хwәде нәкьрьн у гӧнә кьрьн (Дәстпебун 3). Һьнгеда инсен гӧнә кьр. Корьнт’и I 15:45-да те готьне, кӧ Иса Мәсиһ «Адәме Ахьрийе» йә. Адәме пешьн баве т’әмамийа мәрьвайа йә у һәр кәс жийина qальби жь wи дьстинә. Иса Мәсиһ кӧ Адәме дӧда йә, жийина р’ӧһ’ани дьдә һәр кәсе кӧ баwәрийа хwә Wи тинә.Луqа 3:38; Р’омайи 5:12-15; Корьнт’и I 15:22, 45-47; Тимот’ейо I 2:13-14; Щьһуда 14.

Алфа у Омега – Алфа һ’әрфа әлифба йунанийә пешьн ә, Омега һ’әрфа әлифба йунанийә пашьн ә. «Алфа у Омега» чаwа навәк һьн Хwәдер’а, һьн жи Иса Мәсиһр’а те готьне.Ә’йанти 1:8; 21:6; 22:13.

Арйопаго – гьрәки бажаре Ат’инайе бу, Йунаньстанеда. Мәрьвед хwәйиqәдьрә гьрәгьр сәр wи гьри дьщьвийан. Щьвата wан жи һәма «Арйопаго» дьһатә готьне.

Артәмис – наве п’утәки йә, кӧ гәләк мәрьва Асйайеда әw дьһ’әбандьн (К’аред Шандийа 19:24-35).

Архелайо – кӧр’е Һеродәси Мәзьн бу у бьре Һеродәс-Антипас бу. Пәй мьрьна баве хwәр’а әw дәмәкә кьн бу сәрwере Щьһустане. Жь к’әрәма хwә ль бьн хәбәра «Һеродәс»-да жи бьхуньн.

Аqуб – 1. Аqуб кӧр’е Исһаq бу, аwа готи нәвийе Бьраһим, Аqубр’а Исраел жи те готьне. Бьре wийи мәзьн Әсаw бу. Аqуб баве һәр донздәһ qәбилед мьләте Исраеле бу. К’ьтеба Пирозда чәнд щара Аqуб бона мьләте Исраеле жи те готьне. Жь к’әрәма хwә ль бьн хәбәра «мала Аqуб» у «Әсаw»-да бьхуньн.

2. Аqубе Һалфаwо у Аqубе Зәбәдийе бьре Йуһ’әнна, әвана дӧ шагьртед Иса Мәсиһ бун.

3. Ӧса жи Аqуб наве бьраки Иса бу (Мәтта 13:55; Марqос 6:3; Галати 1:19) у ль гора фькьра гәләка әw Аqуб ә, йе кӧ «Нә’ма Аqуб» ньвисийә.

авзе (нәхwәшийа авзе) – ава зәр же дьчә.

амин – жь зьмане ибрани йә, кӧ мә’на wе әв ә: «Р’аст ә», «Бәле», «Бьра ӧса бә», «Р’аст бе хельф», «Qайл ьм». Әw һьнге те готьне гава йәк готьнәке дьбежә йан дӧа дькә, йәки дьн готьна wи дьхwазә мак кә, qайлбуна хwә бь готьна «амин» нишан дькә. Ӧса жи Ә’йанти 3:14-да әв нава бона Иса Мәсиһ һатийә хәбате, бь фькьра «Әw р’аст ә», «Әw амьн ә».Р’омайи 1:25; 9:5; Корьнт’и I 14:16; Корьнт’и II 1:20.

анисо – (анис, шәмит) щур’әки п’ьнщар’е йә.Мәтта 23:23.

афу (афукьрьн, афубун) – бахшандьн.

Бабилон – 1. Бабилон наве бажарәки гәләки кәвьн ә. Wәхтәке п’адшайе Бабилоне гәләк wәлатед дьн бьндәст кьрьбун. Мьләте wи т’әви мьләте Исраеле шәр’ кьр у әw бьндәст кьрьн. Гәләк мәрьвед Исраеле чаwа хӧлам бьрьнә wәлате хwә. Мьләте Исраеле ль wьр һ’әфте сали ма. Мәтта 1:11-12, 17; К’аред Шандийа 7:43.

2. Бабилон Ә’йантийеда жи те ньвисаре, чаwа нишана мьләтед кӧ гӧр’а Хwәде накьн, чьмки мәрьвед бажаре Бабилоне ӧса бун. Ә’йанти 14:8; 17:5; сәре 18-а.

3. Пәтрус I 5:13-да һәйә кӧ «Бабилон» бә’са бажаре Р’омайе дькә.

Бав (Баве Ә’змана) – әв нав Хwәдер’а те готьне. К’ьтеба Пирозда әw бь мә’на физики (щьсмани) найе фә’мкьрьне, ле бь мә’на р’ӧһ’ани. Әw Баве р’ӧһ’ед һ’әму мәрьвайийе йә. Хwәде бона мәрьва ӧса хәм дькә, чаwа бав зар’а хwәр’а у һе зедә. Ле һәләqәтийа Хwәде чаwа Баве т’әви Иса Мәсиһ щур’әки башqә йә. Жь к’әрәма хwә дәрһәqа ве йәкеда бьн хәбәра «Кӧр’е Хwәде»-да бьхуньн.

Баә’л – наве п’утәки кәнанийа бу, әw п’утәки зедәбуне аwа готи зайине бу, баwәрмәндед wи п’ути баwәр дькьрьн кӧ әwе һ’әйwанед wан, зәви у р’әзед wан бәрәк’әт кә. Мә’на Баә’л «хwәйи» йә. Мьләте Моwаб, мьләте Мьдйан у мьләте Сур у Сайда Баә’л хwәр’а Хwәде һ’әсаб дькьрьн. Гәләк п’утед wан мьләта һәбун, ле Баә’л жь һ’әмуйа мәстьр бу. Т’ариха мьләте Исраелда, чахе әw жь Хwәде дур дьк’әтьн, Баә’л дьһ’әбандьн у бь ви аwайи һерса Хwәде ль сәр хwәда данин. Ле нав мьләте Исраелда мәрьв һәбун, кӧ т’ӧ щара Баә’л qәбул нәкьрьнә, һәр wәхт заньбунә кӧ пештьри Ә’фьрандаре ә’рд у ә’зман т’ӧ Хwәде иди т’ӧнәйә.Һ’акьмти 2:13; 6:25, 31; П’адшати III 16:31; сәре 18-а; 22:53; П’адшати IV 3:2; 10:18-27; 11:18; Йерәмийа 2:8; 7:9; 11:17; 12:16; 19:5; 23:27; Р’омайи 11:4.

Бажаре Даwьд – Пәймана Кәвьнда «Бажаре Даwьд» wе п’ара Оршәлимер’а те готьне, к’ижан кӧ Даwьд п’адша жь дәсте йәбусийа станд (П’адшати II 5:6-9 ). Луqа 2:11-да ӧса жи Бәйтләһ’мер’а дьготьн бажаре Даwьд, ль к’ӧ мала баве Даwьд дьма. Wьр Даwьд жь дийа хwә дьне к’әтьбу у мәзьн бьбу (П’адшати I 17:12; Луqа 2:4). Ӧса жи ль гора готьнед п’ехәмбәра Иса Мәсиһ wьр жь Мәрйәме дьне к’әт (Мәтта 2:1, 5-6).

Бараq – йәк жь сәрwеред мьләте Исраеле бу. Шер’да сәрwерти дькьр у дьжмьн бьндәст кьр. Һ’акьмти жь сәред 4-а һ’әта 5-а;Ибрани 11:32.

Барнабас – мә’на наве «Барнабас» әв ә: «Кӧр’е Бәрдьлийе» аwа готи «Йе кӧ бәр дьлада те» (К’аред Шандийа 4:36). Әw йәки леwи бу жь Qӧбрьсе у нава баwәрмәндада сәрwерәк бу, йе кӧ Паwлос бьрә щәм шандийед Оршәлиме. Әw т’әви Паwлос р’еwитийа Паwлосә пешьнда чаwа qасьде Иса чу.К’аред Шандийа 4:36-37; 9:27; 13:1–14:28; 15:36-41; Галати 2:9-14.

Бәйтләһ’м – бажаре Щьһудайе (Щьһустане) йә, ль к’ӧ Даwьд п’адша дьне к’әт у мәзьн бу, паше жи Иса ль вьр һатә дьне (Мәтта 2:1; Луqа 2:4; Йуһ’әнна 7:42).

Бәлзәбул – навәки бона мирещьн. Пешийе Бәлзәбул наве п’утәки фьльстинийа бу, мә’на «Хӧдане wаре бьльнд». Фьльстини незики мьләтед Исраеле дьман. Пәйр’а нав щьһуйада мә’никә дьн станд: «Хӧдане меша» йан «Хӧдане сәргина». Әw жи бу навәки сәрwерийа qәwатед щьнайә хьраб.Мәтта 10:25; 12:24, 27; Марqос 3:22; Луqа 11:15, 18-19.

Бьжарти (Йе Бьжарти) – бона Иса Мәсиһ те готьне. Йе Бьжарти, Мәсиһе Хwәде йә, йе кӧ Хwәде к’ьфш кьрийә. Ишайа 42:1; Мәтта 12:18; Луqа 23:35; Йуһ’әнна 1:41. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Мәсиһ»-да бьхуньн.

Бьлам – п’ехәмбәр бу, йе кӧ Балаqе п’адше Моwабе жь wи һиви кьр, wәки әw ньфьр’а мьләте Исраеле бькә, чьмки Балаqе п’адша дьхwәст әw бьндәст кьрана. Балаq жь мьләте Исраеле дьтьрсийа, чахе һатьнә wәлате wи. Пешийе Бьлам п’ехәмбәр гот: «На, әз ньфьр’а мьләте Исраеле накьм», ле паше чу. Гава р’еда дьчу, ль пешийа wи мьлйак’әтәк сәкьни. Бьлам мьлйак’әт нәдит, ле к’әре Бьлам мьлйак’әт дит у пешда нәчу. Бьлам нькарьбу ньфьр’ мьләте Исраеле бькьра, чьмки Хwәде дӧа wан кьрьбу. Пәймана Нуда ньвисар ә кӧ Бьлам п’әрәһ’ьз бу, ләма т’әви Балаqе п’адша qайл бу, йе кӧ дьжмьне мьләте Исраеле бу.Жьмар 22:4-35; Пәтрус II 2:15-16; Щьһуда 11; Ә’йанти 2:14.

Бьнйамин – жь һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб (аwа готи Исраел) йе һәри бьч’ук бу. Әw бавә’ширәки Исраеле бу.Дәстпебун 35:18; К’аред Шандийа 13:21; Р’омайи 11:1; Филипи 3:5; Ә’йанти 7:8.

Бьраһим – бавә’шире щьмә’та Хwәде бу. Һе бәре пешда Хwәде Бьраһимр’а готьбу кӧ: «Әзе wәлатәки бьдьмә тә. Гәрәке тӧ жь wәлате хwә дәрейи у һәр’и wәлатәки ну». Бьраһим гӧр’а Хwәде кьр. Пәй гәләк салар’а әw wәлат дит. Әw wәлате Исраел ә. Хwәде пәйман т’әви Бьраһим гьреда, соз да кӧ әw у зӧр’әтед wи Хwәдер’а wе бьбьнә щьмә’тәкә башqә, һәгәр әw ль пәй Хwәде һәр’ьн. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «пәйман»-да бьхуньн.Луqа 1:55; 3:8, 34.

бадиһәwа – вала, п’уч’.

бажарванед Р’омайе – жь һ’әму мәрьвед кӧ Императорийа Р’омайеда дьман, т’әне һьнәк чаwа бажарванед р’омайе дьһатьнә һ’әсабе. Әwед кӧ бажарван дьһатьнә һ’әсабе, һәq у азайийед wанә башqә һәбун, qәдьре wан һе бьльнд бу (К’аред Шандийа 16:37).

бакӧр – мьфрьq, шьмал.

бап’еш – (бап’еша гәмийе) щар, багьр.

башур – мьшрьq, щә’нуб.

баwәри – «Иман» хәбәрәк ә, кӧ жь зьмане семити (ә’рәби, ибрани, сурийани, ашури) те, кӧ бь к’ӧрди «баwәри» йә. Пенщ щур’ә хәбатед хәбәра «баwәри» һәнә:

1. Мәрьв баwәрийа хwә ль Хwәде йан йәки тинә, баwәр дькә кӧ әw амьн ә (Дәстпебун 15:6; Ишайа 7:9; Р’омайи 4:3; Галати 3:8).

2. Мәрьв дькарә баwәр бькә кӧ тьштәк йан кәсәк р’аст ә (Луqа 20:5).

3. Мәрьв ә’сәйи занә, аwа готи һ’ьшада р’удьни, кӧ тьштәк һәйә йан wе дәрбаз бә (Аqуб 1:6).

4. Пәймана Нуда, һинкьрьна шандийа бона Иса Мәсиһ те фә’мкьрьне. Әw баwәрийа мә йә нав пирозед Хwәдеда йә (Галати 1:23; Әфәси 4:5; Щьһуда 3).

5. Баwәрикә щур’әки башqә жи һәйә, чаwа дайинәкә жь Хwәде (Корьнт’и I 12:9).

беолити – беqанун, беә’дәт, беә’сьл у хwәсәрихwә.

бәж – зьһайи, ә’рд.

бәлг – п’әле даре.

бәрдьли – барьстани.

бәре дәрәмәта пешьн – Зәмане Пәймана Кәвьнда, анәгори qьрара Хwәде, Исраеледа һәр тьштед пешьнә ньхӧри, һәгәр зар’а кӧр’ин буйа, йан һ’әйwана нерин буйа, йан бәре ә’рде у р’әзе дарайә пешьн буйа, әвана «бәред дәрәмәта пешьн» дьһатьнә һ’әсабе у Хwәдер’а дьһатьнә дайине. Бәред дәрәмәта пешьн Хwәдер’а пироз бун у әw р’аст п’ара Wи бун. Әв дайина бәре дәрәмәта пешьн дьдә к’ьфше, кӧ һәр тьшт п’ара Хwәде йә. Чахе бәре дәрәмәта пешьн дәрдьк’әт у дьдан, һьнге мәрьв wе йәкеда гӧман бун, кӧ һ’әму дәрәмәта wанә майинә пәй дәрәмәтдайина пешьнр’а wе бәрәк’әт бә. Бьньһер’ә: Дәрк’әтьн 13:12-15; 34:19, 26; Qануна К’аһинтийе 23:17; Жьмар 18:12; Готьнед Сьлеман 3:9-10. Пәймана Нуда әва хәбәра «бәре дәрәмәта пешьн» бь чәнд щур’а бь мә’на р’ӧһ’ани те бьк’аранине:Р’омайи 8:23; Корьнт’и I 15:20, 23; Аqуб 1:18; Ә’йанти 14:4.

бәрәт’ә – лаше мьрийа йан һ’әйwен.

бәрзәqи – тӧрӧшкьрьн, щӧлә’тикьрьн, бешәрмикьрьн.

бәр’и – щийе бе ав, кәвьр-кӧч’ьк, чол у бәст.

билан – занәбунеда сәрхwә.

бӧһьшт – щьнәт.

бьвьр – балт’ә.

бьк’ьр – кәч’ьк, qиза мернәкьри.

бьнәли – мәрьвед кӧ щикида дьминьн бьнәлийед wе дәре нә.

бьхур – ширеза даре йә. Әw жь дара те һьлдане у һ’ьшккьрьне. Гава те шәwьтандьне, бинәкә гәләки хwәш же те. Дәма Пәймана Кәвьнда п’арьстгәһеда сәр горигәһа бьхуре Хwәдер’а дьһатә шәwьтандьне (Дәрк’әтьн 30). Щур’әки дарәкә бьхуре Ә’рәбьстанеда жи һәбу, кӧ гәләки qимәт бу. Стәйрнасед р’оһьлате жь wе дәре Исайе зар’окр’а п’ешк’еш анин (Мәтта 2:11). Бьхуре ә’рәби

бьһарәт – пунг, дарчин, мехьк у йед майинә бинхwәш.

бьһе – п’арәкә qимәте, кӧ бәри к’ьр’ине те дайине (Әфәси 1:14).

вәгәр’андьн (жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийан) – (т’обәкьрьн) әw ә, кӧ йәк жь гӧнәкьрьне вәдьгәр’ә, хьраби у гӧнед хwә нас дькә, фә’м дькә кӧ әw хьраб ә, п’ошман дьбә у бь дьл у щан жь гӧнәкьрьне вәдьгәр’ә бәрбь Хwәде, wәки Хwәде бьбахшине.Һәзәкийел 14:6; Зәкәрийа 1:6; Марqос 1:15; К’аред Шандийа 3:19.

Гидәйон – сәрwерәки щьмә’та Исраеле бу. Баwәрийа wи гәләк бу у дӧа кьр wәки Хwәде р’ебәрийа wи бькьра. Гава чу шәр’, әскәред wи һьндьк бун, ле Хwәде алик’арийа wи кьр сәрк’әт.Һ’акьмти 6:11– 8:27; Ибрани 11:32.

гәлийе һәй-wайе – щийе бебьни. Бь йунани АБУССОС ә. Ль гора һинкьрьнәкә щьһуйайә гәләки кәвьн, әв щи к’урайийа ә’рде бу у щьн ль wьр гьрти дьһатьнә хwәйикьрьне, һ’әта щәзакьрьна wанә ахьрийе.Луqа 8:31; Ә’йанти 9:1-2, 11; 11:7; 17:8; 20:1, 3.

гәмиван – (к’әштиван) хәбатк’аре гәмийе (к’әштийе).

гәмиwаргәһ – лиман, бәндәр.

горигәһ – (мәзбәһ) т’әхте кӧ qӧрбан, гори, һ’әди у хер дьһатьнә дайине йан сәржекьрьне. Пешийе әw пе кәвьра дьһатә чекьрьне. Һена Мусада qӧрбан т’әне сәр горигәһа Коне Шә’дәтийе дьһатьнә сәржекьрьне у паше, гава п’арьстгәһ һатә чекьрьне, т’әне сәр горигәһа п’арьстгәһе дьһатә сәржекьрьне. П’арьстгәһеда горигәһ жь сьфьр чекьри бу. Т’әхтәки дьн жи һәбу, жь йе мәзьн бьч’уктьр у зер’кьри бу. К’аһин ль сәр ве сьфре бьхур дьшәwьтандьн. Вер’а дьготьн горигәһа бьхуре. Дәстпебун 12:7; 22:9; Луqа 1:11; Луqа 11:51. Горигәһ Горигәһа бьхуре

гӧнә, гӧнәк’ар – т’әр’ьбандьна qьрара Хwәде әw гӧнә те һ’әсабе (Йуһ’әнна I 3:4). Гӧнәк’ар әw мәрьв ә, йе кӧ жь р’ийа Хwәде к’әтийә у qьраред Wи хwәй накә. Ль гора ньвисаред пироз һ’әму мәрьв гӧнәк’ар ьн у жь р’ә’ма Хwәде к’әти нә (Р’омайи 3:9-18, 23; Йуһ’әнна I 1:8-10).

гьрав – (адә, щьзир) ә’рдәки нава бә’реда.

Даwьд – Дәма Пәймана Кәвьнда Даwьд п’адше Исраелейи һәри мәзьн бу. Жь к’әрәма хwә ль бьн хәбәра «мала Даwьд»-да бьхуньн.

дарчин – бьһарәтәкә жь qальке даре йә. Бина wе гәләк ә у һена бәре гәләки бьһа бу. Мәрьва әва т’әви бьзьре зәйт’уне дькьр, wәки бина бьзьр хwәш бә. Щарна мәрьва ль хwә дьхьстьн у щарна жи бона дәфьнкьрьне дьһатә бьк’аранине (Ә’йанти 18:13).

дәрдан – фьраqа кӧ тьшта дькьне йан теда хwәй дькьн.

дәрсдар – (феркар, мьә’льм, мамоста). Әwана жь к’ома мәрьвед хwәнди нә, ньвисаред ибрани гәләк заньбун. Нав у дәнге wан гәләк щара бьльнд дьбу жь дәст занәбуна wан, чьмки әзбәри готьнед дәрсдаред дьн дьготьн.

дәфьнкьрьн – вәшартьн, ч’ә’лкьрьна мьрийа.

дәһәк – Нав кӧр’ед Исраелда кӧр’әк һәбу, наве wи Леwи. Зӧр’әта wи шьхӧле п’арьстгәһе дькьрьн. Ль гора Qануна Муса зӧр’әта Леwи ль сәр наве Хwәде дәһәк (жь дәһа п’арәкә) һәбуке, һасьл у дайина бәре ә’рде жь щьмә’та Исраеле хwәр’а дьстандьн (Qануна К’аһинтийе 27:30-32).

дийаре мьрийа – (дьнйа мьрийа, дьнйа тә’ри) Наве дийаре мьрийа бь зьмане йунани ҺАДИС ә у бь зьмане ибрани ШӘОЛ ә. Әw щики тә’рийи бона мьрийа йә (Ибо 10:21-22 ). Щарна К’ьтеба Пирозда хәбәра ҺАДИС бь мә’на дожә (щә’ньмә) те хәбате, әw щики хәзәбе йә. Ле Пәймана Нуда ҺАДИС п’ьр’анийа щара бь ве мә’нийе те хәбате, щики жь бона йед хьраб ә, бона дәмәке. Әw нә щийе хәзәбе йә, щийе хәзәба ахьрийе ГӘӘННА йә (аwа готи щә’ньмә).

дитьндар – щийе тейатьре йан жи щийе мәщала щьвате кӧ дьһатә дәрбазкьрьне (К’аред Шандийа 19:29,[31]).

дӧр’ – кәвьре сьпийи qимәт ә, кӧ жь нав дьле щур’әки һ’әйwане бә’ре дәрдьхьн (Мәтта 7:6). Т’ор’е дӧр’а

дьл – бь фькьра ибранийа, әw щи йә, кӧ мәрьв нава хwәда шеwьра хwә дькә у qьраред хwә дьдә.

Елиша – п’ехәмбәрәки Исраеле бу, кӧ дәма Пәймана Кәвьнда гәләк к’әрәмәт бь дәсте wи дьһатьнә кьрьне (П’адшати IV 2:1– 8:15 ). Пе Елиша жи Хwәде «Нә’мане» сәрwере әскәре Сурйайе жь к’отибуна wи qәнщ кьр (П’адшати IV 5; Луqа 4:27).

Елйас – п’ехәмбәрәки Хwәдейи мәзьн бу. Әwи ль п’адшаки хьраб һьлат, ӧса жи ль һ’әмуйед кӧ Исраеледа п’ут дьһ’әбандьн. Гәләк щьһу дьфькьрин кӧ Елйас wе диса бьһата, wәки бона һатьна Мәсиһ мьләт һазьр кьра. Йуһ’әннайе Ньхӧмдар гәләк алийава мина Елйас бу.Мәтта 11:14; Марqос 9:4; Луqа 1:17; Р’омайи 11:2-5; Аqуб 5:17.

еләкзьрьһ’ – к’ьнщәкә әскәра йә, кӧ ль синг у пьшта хwә гьредьдан, wәки жь шур у тира бенә хwәйкьрьне. Әw жь һ’әсьн йан жи жь ч’әрме qальм чекьри бун. Әфәси 6:14 (зьрьһ’); Т’есалоники I 5:8 (к’ӧмзьрьһ’);Ә’йанти 9:9, 17.

епикури – шагьртед философе Епикурос бу. Епикурос сала 270 бәри буйина Иса мьр. Әwи һин дькьр, кӧ гәрәке мәрәме ә’мьре мәрьва шабун бә, жь еш у тьрсе дур бьн (К’аред Шандийа 17:18).

Әгрипа – Әгрипайе дӧда кӧр’е Һеродәс-Әгрипа бу (кӧр’е Аристополойе Һеродәсе Мәзьн). Әгрипа п’адшаки Щьһустане бу. Паwлос ль бәр Әгрипа у хушка wи Бәрньке сәкьни у Мьзгинийа Хwәде дьда wан (К’аред Шандийа 25:13–26:32).

Әсаw – Исһаqе кӧр’е Бьраһимр’а дӧ кӧр’ед һәвал-щеwи бун, Әсаw у Аqуб. Әсаw кӧ йе мәзьн бу, р’ожәке гава гәләки бьр’чи бу, әwи һәqе ньхӧртийа хwә да хwарьна зька, әw фьротә Аqубе бьре хwә. Хwәде зӧр’әта Аqуб чаwа щьмә’т хwәр’а бьжарт, нә кӧ йа Әсаw.Дәстпебун 25:21-26; 27:1-41; 32:3–33:16; Р’омайи 9:10-13; Ибрани 11:20; 12:16-17.

ә’нишк (кәвьре сәре ә’нишке) – Пәймана Нуда әв хәбәр бь дӧ щур’а те фә’мкьрьне: 1. Әw кәвьре кӧ диwара һәвва гьредьдә, аwа готи «кәвьре сәре ә’нишке».

2. Кәвьре кӧ ль хьлазийа чекьрьна авайики сәр дәргәһ йан дәри дьһатә данине, чаwа «кәвьре к’ьлите» йә, wәки һ’әму кәвьред майин һәвва бьдә гьредане. Мәтта 21:42; Марqос 12:10; Луqа 20:17; Әфәси 2:20; Пәтрус I 2:6-7.

Зәwс – п’уте йунанайи һәри мәзьн ә. «Йупитәр» жи жер’а дьһатә готьне. П’утәки дьн жи һәбу, кӧ наве wи Һәрмес бу, әw чаwа qасьде Зәwс һ’әсаб дькьрьн.К’аред Шандийа 14:12-13.

занәбеж – зьменда сәрхwә.

зар – дәв.

зәндәгьрти ман – ә’щебмайи ман, мәт’әлмайи ман.

зәwал – нәһәqи, нәхwәши, зийан.

зив – бь йунани жер’а дьготьн ДРАХМӘ йан ДИНАРИОН, кӧ зивәки бьч’ук бу. Әвана wәлатед Императорийа Р’омайеда дьһатьн хәбате. Әw wәкә р’ожхәбатәкә п’аләки бу.Луqа 15:8-9.

зийа – (әждәһәр) һ’әйwанәк ә, кӧ щарна ч’ир’окада жи те готьне, гәләки qәwат ә, чаwа мә’рәки гәләки мәзьн хӧйа дьбә. Жер’а «мә’р» жи дьбежьн. Ә’йантийеда зийа чаwа нишана мирещьн, сәрwере р’ӧһ’ед хьраб ә.Ә’йанти 12:3–13:4; 16:13; 20:2.

зох – (дарәкә гурьзе) дарәкә бьч’ук ә, чаwа луфьк бона ә’дәте дин дьһатә бьк’аранине. К’аһина хуна qӧрбанеда дькьрьн у дьр’әшандьнә сәр мәрьва, wәки әw мәрьв ль бәр Хwәде пироз бьн. Дәрк’әтьн 12:22; Qануна К’аһинтийе 14:4; Жьмар 19:6, 18; Йуһ’әнна 19:29; Ибрани 9:19. Зоха һусопе

зьмьр – р’унәки бинхwәш ә, жь дара те стандьне у qимәте wи бьһа бу. Һьнге зьмьр бона еше дьданә нәхwәша (Марqос 15:23), ӧса жи ль сәр щьнйазе мьрийада дькьрьн, wәки бона дәфьнкьрьне һазьр кьн (Йуһ’әнна 19:39). Зьмьр

Иса – мә’на наве Иса бь ибрани әв ә: «Хӧдан хьлаз дькә», йан «хьлазкьр», йан жи «азабун» (Мәтта 1:21).

Исраел – 1. Наве мәрьв ә. Чахе Хwәде Аqубе баве мьләте Исраеле бьмбарәк кьр, наве wи кьрә Исраел (Дәстпебун 32:27-28; 35:10). Чәнд нав зӧр’әта Исраелр’а те готьне: «Щьмә’та Исраел», «Зар’ед Исраел» у «ибрани». Щьһу жи чаwа мьләте Исраеле тенә һ’әсабе.

2. Наве wәлат жи те готьне: «Исраел». Зува жер’а дьготьн: «Кәнан» (К’аред Шандийа 7:11; 13:19). Навәки дьн жи жер’а «Wәлате Фьльстине» дьбежьн.

Исһаq – кӧр’е Бьраһим у Сәрайе бу. Мә’на наве wи «к’ән» ә, гава дийа wи Сәрайе щара пешьн бьһист кӧ Хwәде wе зар’ бьда wе, әw к’әнийа, чьмки әw ә’мьрда мәзьн бу. Дәстпебун 21:1-8; К’аред Шандийа 7:8; Р’омайи 9:7; Ибрани 11:9 у йед майин.

Ишайа – п’ехәмбәрәки ә’йан бу, кӧ wәкә 700 сали бәри Иса Мәсиһ һәбу. Әwи дәрһәqа Исада гәләки п’ехәмбәрти кьрийә. К’ьтеба wи жи һәйә. Мәтта 3:3; К’аред Шандийа 8:30; Р’омайи 9:27-29 у йед майин.

ибрани – навәки кәвьн ә у щьмә’та Исраеле пе ви нави һатә навкьрьне. Ибрани ӧса жи зьман ә. Щьмә’та Исраеле бь зьмане ибрани хәбәр дьдан. Пәймана Кәвьн бь ви зьмани ньвисар ә. К’ьтебәкә Пәймана Ну жи бь ви нави һәйә (Нә’ма Ибранийар’а).

илаһи – һе бона wе йәке, һе зедә.

инк’ар – йәк һаш жь тьштәки һәйә, ле хwә мӧкӧр’ найе кӧ занә.

исаф – wьщдан.

итойин – р’обәт, сосрәт.

Йерәмийа – п’ехәмбәрәки ә’йан бу, әw wәкә 500 сали бәри буйина Иса Мәсиһ һәбу. Wәхтәк һәбу, жь щьмә’та Исраеле гәләка гӧр’а Хwәде нәдькьрьн. Йерәмийа wанр’а дьгот, кӧ жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн. Гәләк тьшт жи әwи бона Иса Мәсиһ у мьләтед нәщьһу п’ехәмбәрти кьр. К’ьтеба wи жи һәйә, «Йерәмийа».Мәтта 2:17; 16:14; 27:9.

Йефта – әскәрәки ә’йан бу. Әw жь сәрwеред щьмә’та Исраеле бу.Һ’акьмти 11:1– 12:7; Ибрани 11:32.

Йеша – баве Даwьд п’адша бу. Иса Мәсиһ жь р’ьк’ьнйата wи һатә дьне. Пәймана Кәвьнда Ишайа п’ехәмбәр ньвиси кӧ Мәсиһе жь зӧр’әта Йеша у Даwьд бьбә. Р’ут’ 4:18-22 (17-21);П’адшати I 16:1-22; 17:12-14, 17; Мәтта 1:5-6; Луqа 3:32; К’аред Шандийа 13:22; Р’омайи 15:12.

Йунаньстан – wәлат ә, Ат’ина бажаре wейи сәрәкәйи мәзьн ә, чаwа һьнге ӧса жи иро. Корьнт’ жи бажаре Йунаньстанеда йә, чаwа һьнге ӧса жи иро. П’ьр’анийа бажаред Йунаньстанейә ә’йан һьнге дьк’әтьнә нава qәза Ахайайейә Р’омайе. Мьләте Йунаньстанейи кәвьн гәләк хwәнди бун у бона сәрwахтийа wан мьләтед дьн qәдьре wан дьгьртьн. Зьмане wан жь алийе һ’әму хwәндәванава дьһатә хәбәрдане, нә т’әне ль Йунаньстанеда, ле ль wәлатед дәр жи. Ль к’идәре кӧ әскәред йунана дьчуне, култура хwә ль wьр бәла дькьрьн. К’ьтебед Пәймана Ну пешийе бь зьмане йунани һатьнә ньвисаре.

Йуһ’әнна – Бь наве Йуһ’әнна чәнд мәри Пәймана Нуда һәнә, ле йед һәрә ә’йан әв ьн:

1. Йуһ’әннайе Зәбәди йәк жь һәр донздәһ шагьртед Иса бу. Әw шанди бу. Әwи «Мьзгинийа Йуһ’әнна» у се нә’мә ньвисинә у ль гора фькьра гәләка к’ьтеба «Ә’йанти» жи wи ньвисийә.

2. Йуһ’әннайе Ньхӧмдар, әw п’ехәмбәр у готьнбеже хәбәра Хwәде бу (Луqа 1:13-17; 7:26). Т’обәдар аведа дьньхӧмандьн у щьмә’та Исраеле бона Мәсиһ һазьр дькьрьн (Луqа 3:3-20; 7:27).

йанчийә – гӧва, гәло, кӧ, аwа готи.

йунан – 1. мьләте wәлате Йунаньстане.

2. Дәма Иса Мәсиһда, щьһуйа һ’әму мьләтед майинр’а «йунан» дьготьн, wәки бьдана к’ьфше, кӧ һ’әбандьн у култура wан йед йунана бун, нә кӧ йед щьһуйа (Марqос 7:26; К’аред Шандийа 17:4), ле һьнәкә жь wан баwәрийа хwә бь Хwәдейе Исраеле анин (К’аред Шандийа 17:4; бәлки Йуһ’әнна 12:20-да жи ӧса йә). Ве wәлгәр’андьнеда чәнд щи һәнә к’идәре хәбәра «нәщьһу» дәwса «йунан» һатийә хәбьтандьне (К’аред Шандийа 14:1; 20:21; Р’омайи 1:16; 2:9-10; 3:9; 10:12; Корьнт’и I 1:24; 10:32; 12:13 Галати 3:28; Колоси 3:11 у йед майин).

3. Чәнд щийа хәбәра «йунан» бә’са wан щьһуйа дькә, йед кӧ жь wәлате Исраеле дәр мәзьн бьбун у зьмане wан йунани бу, йан жи Исраеледа мәзьн бьбун ле зьмане йунани хәбәр дьдан, нә кӧ ибрани (К’аред Шандийа 6:1, 9:29 у 11:20 (ван р’езада бь ви аwайи һатийә бьк’аранине: «щьһуйед кӧ йунани хәбәр дьдан»); бәлки Йуһ’әнна 7:35).

Кәнан – наве wи wәлати йә, к’ижан кӧ Хwәде ль гора созе Хwә да мьләте Исраеле, wәки бьбә wәлате wан. Әв наве «Кәнан» һе бәри ль wьр майина мьләте Исраеле һәбу. Паше «Исраел» йан жи «Фьльстин» һатә готьне.Мәтта 15:22; К’аред Шандийа 7:11; 13:19.

Коне Шә’дәтийе (Коне Щьвине) – Гава щьмә’та Исраеле жь Мьсьре дәрк’әт, Хwәде сәре ч’ийайе Синайе Мусар’а гот, чаwа гәрәке Коне Шә’дәтийе бе чекьрьне (Дәрк’әтьн 25). Гава чекьрьн, р’умәта Хwәде әw щи т’ьжи кьр у Хwәде бь р’умәта Хwә шә’дәти да у да хӧйакьрьне кӧ Әw т’әви wан ә (Дәрк’әтьн 38:21). Коне Шә’дәтийе у Коне Щьвине (Дәрк’әтьн 27:21) йәк бун. Щьмә’та Исраеле ль wьр дьщьвийан. Сьлеман жи Оршәлимеда п’арьстгәһ дәwса wеда чекьр. Коне Шә’дәтийеда (у ӧса жи п’арьстгәһеда) тьштед пироз жи һәбун, мәсәлә: Сьндоqа Пәймана Хӧдан (Qануна Дӧщари 10:8), аwа готи Сьндоqа Шә’дәтийе (Жьмар 4:5). Коне Шә’дәтийе (Коне Щьвине)

Кӧр’е Даwьд – навәки к’ьфш ә, кӧ мьләте щьһу бона Мәсиһ дьготьн, чьмки Хwәде соз дабу, кӧ Мәсиһ wе жь р’ьк’ьнйата Даwьд бе.Мәтта 1:1, 6, 17, 20; 9:27; 15:22; 21:9; 22:42; Марqос 10:47-48.

Кӧр’е Мерьв (Кӧр’е Инсан) – Чаwа жь к’ьтеба Данийел п’ехәмбәр (7:13-14 ) те хӧйакьрьне, бәри һатьна Иса Мәсиһ мьләте Исраеле баwәр дькьр кӧ Хwәде wе хьлазкьрәки бона щьмә’та Хwә бьшинә, wәки wан жь гӧнед wан хьлаз кә у наве Wи wе «Кӧр’е Мәрьв» бә. Пәймана Нуда гәләк щара Иса Мәсиһ Хwәха әв нав ль Хwә кьр. Әв хwәнавкьрьна Иса бь р’әнгәки ньхамти дьдә хӧйакьрьне, кӧ Иса әw ә бона к’ижани Хwәде готьбу, кӧ чаwа Хьлазкьр wе бе дьнйайе у Әw ә, Йе кӧ Хwәде п’адшатийед т’әмамийа дьнйайе данә дәсте Wи. Ль һәр чар Инщилада Иса дьбежә, Кӧр’е Мерьв Хwәха йә у һ’ӧкӧме Wи бона бахшандьне у диwанкьрьне һәйә (Марqос 2:10; Йуһ’әнна 5:27) у ӧса жи Хwәха wе жийина Хwә бьдә, wәки йед дьн аза бьн (Марqос 10:45). Мәтта 8:20; Луqа 18:8; Йуһ’әнна 1:51; К’аред Шандийа 7:56 у йед майин.

Кӧр’е Хwәде – Пәймана Нуда әв нав Иса Мәсиһр’а те готьне, ле әw бь мә’на физики (щьсмани) найе фә’мкьрьне. Пәймана Кәвьнда, «Кӧр’е Хwәде» навәки бона wи П’адшайи йә, йе кӧ Хwәде бьжарт, аwа готи бона Мәсиһ (йе бь р’ун к’ьфшкьри), кӧ Бәрдәстийе Хwәдейи Пироз у Амьн ә (Ишайа 42:1-8; 49:1-13; 50:4-11; 52:13-53:12; Зәбур 2:6-12). Әw нав «Кӧр’е Хwәде» незикийа һәләqәтийа нава Хwәде у Wида дьда к’ьфше. Аwа готи Иса Мәсиһ бь мә’на р’ӧһ’ани Кӧр’е Хwәде те навкьрьне. Пәймана Нуда һатийә ньвисаре, кӧ Кӧр’е Хwәде Хәбәра Хwәде йә (Пәйва Хwәде йә) у Хәбәра Хwәде жи Хwәха Хwәде йә. Кӧр’е Хwәде жь Бав (Хwәде) те. Әw нура р’умәта Хwәде йә у сурәте Хwәдейе кӧ хӧйа набә. Һе бәри ә’фьрандьна ә’рд у ә’змана Кӧр’ ль щәм Баве бу. Бав у Кӧр’ йәк ьн, хwәстьна wан жи йәк ә, һ’ӧкӧме Кӧр’ мина һ’ӧкӧме Баве йә у Кӧр’ Баве мәрьвава дьдә ашкәрәкьрьне у Кӧр’ бь һ’әму аwайи т’ам ашкәрәбуна Баве йә. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Бав»-да бьхуньн.Мәтта 1:18-20; Колоси 1:15-20; Ибрани 1:1-4; Йуһ’әнна 1:1-5; 3:16; 5:21-23; 10:30; 13:3; 14:9; 16:27-28; Луqа 10:22; Р’омайи 1:4.

К’ьтеба Зәбура – к’ьтебәкә Пәймана Кәвьн ә. Зәбур хwәха к’ӧлам у стьранед шькьрдайине нә бона Хwәде. Ӧса жи мәрьва жь к’урайийа дьле хwә авитьнә сәр һ’але хwә, дьловандьнә у дәрд-кӧлед хwә Хwәдева ә’лам кьрьнә. П’айе-п’ьр’е Даwьд п’адша әв зәбур ньвисинә.

кәла – һ’әбс, зьндан, гьртигәһ.

кәнани – мьләтәк бу кӧ ль Кәнане дьман, зӧр’әта кӧр’е Һам, кӧр’е Нӧһ (Дәстпебун 10:6).

кӧли – һәспе гиһе, сийаре буке. Кӧли

к’атьб – ньвиск’аре сәрwеред бажер (К’аред Шандийа 19:35).

к’аһин – жь зӧр’әта Һаруне бьре Муса бун. К’аһина әw горийед (qӧрбанед) кӧ мьләте Исраеле данин сәржедькьрьн. Әw бона мьләте Исраеле бәр Хwәде дьсәкьнин у дӧа дькьрьн, навчети дькьрьн у хwәстьна Хwәде щьмә’тер’а дьданә ә’йанкьрьне. Wана дәһәке (жь дәһа п’арәкә) һәбуке, һәгәр һасьл буйа, йан дайина бәре ә’рде буйа, йан чь к’ар qазьнщ кьрана жь щьмә’та Исраеле хwәр’а дьстандьн. Нав щьвата гьрәгьред щьһуйада сәрәкед к’аһина жи һәбун. Йәк жь wан сәрәкед к’аһина бона wәхтәке дьһатә бьжартьне кӧ бьбә Сәрәкк’аһин, әwи сәрwерийа т’әмамийа к’аһина у щьвата гьрәгьра дькьр. Сәрәкед к’аһина әw бун жи, йед кӧ иди щарәке дора хwәда бьбунә Сәрәкк’аһин, ӧса жи жь йед ә’йанә жь малед wан Сәрәкк’аһина бун. Qануна К’аһинтийе 6:8–10:20; Мәтта 26:57; Ибрани 6:20–8:6 у йед майин.

к’еләк – тәньшт.

к’емун – (к’имйон, зирә) т’охьме щур’әки п’ьнщар’а йә. Щьһуйа әw чаwа дәрман дьхwарьн пе qәнщ дьбун (Мәтта 23:23).

к’әрәм – Пәймана Нуда гәләк щара чаwа п’ешк’ешәк йан дайинәк те фә’мкьрьне. К’әрәм хwәстьна дьле Хwәде йә, wәки тьштәки qәнщ, илаһи хьлазбуне бьдә мәрьвед кӧ нә һежайи п’ешк’ешед Wи нә. Әw беһәq дьдә мәрьва у ль һивийа тьштәки пашдастандьне нинә. Гәләк щара К’ьтеба Пирозда ньвиск’ара к’әрәма Хwәде чаwа дӧа-дьрозгә бона һәв хwәстьнә.

к’әфән – жь qәдәк (п’инә, п’ач’), мьри теда дьп’еч’ьн.

к’әфил (стандьн) – (гьрәw, к’әфаләт) п’әрә жь бәр мәрьвва те дайине, wәки бькарьбьн аза бьминьн һ’әта р’ожа диwанкьрьне.

к’ози – 1. хwәлийа шәwьти.

2. К’озикьри жи те фә’мкьрьне чаwа «дәрмаликьри».

к’оти (к’отибун) – нәхwәшик ә, кӧ сәр мерьв бьрин дәртен, әw бьрин к’ур дьбьн, кӧ т’ӧ щара qәнщ набьн. Ль гора Qануна К’аһинтийе жь сәре 13-а һ’әта 14-а зәмане бәре һәр щур’ә нәхwәшийа сәр ч’әрм жь к’отибунева гьрти һ’әта чәнд щур’ә п’ьзька, ӧса жи тьштед к’әфьки һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе. Щьмә’те бәри нәхwәшед аһа дьдан жь гӧнд у бажара дәрдьхьстьнә дәр, ле һәгәр ньшкева йәк qәнщ буйа, гәрәке хwә нишани к’аһин бькьра у һ’әди бьда, wәки дәстур бьдане кӧ әw бьк’әта нава щьмә’те.

к’офи – Һена бәре нава йунанада к’офи жь гӧла йан бәлга бун, гьловәр’ бона сәре мәрьва дьһунандьн. Wан мәрьва к’офи дьстанд, йед кӧ листькед спортеда сәрдьк’әтьн (алт’ дькьрьн) йан жи бона әскәред ә’гит бун кӧ дьжмьн бьндәст дькьрьн. Корьнт’и I 9:25; Ә’йанти 2:10; 3:11; 4:4,[10] у йед майин. К’офи

к’ӧлфәт – жьн, пирәк.

к’ӧмр’әшийа Хwәде – р’ӧһ’ани те фә’мкьрьне. Пәймана Кәвьнда, гава щьмә’та Хwәде дәст жь Хwәде к’ьшанд у п’ут һ’әбандьн, әw ӧса дьһатә һ’әсабе, бемә’нә чаwа жьна йәки ч’ә’в бавежә мерәки дьн у мере wе к’ӧмр’әшийе бькә.Һосейа 2:2-13; Йерәмийа 3:6-10, 20; Корьнт’и I 10:22; Корьнт’и II 11:2.

к’ӧрх – к’ьнща зьвьр жь муйе бьзьне, чаwа нишана шине бәр Хwәде ль хwә дькьрьн (Мәтта 11:21).

к’ьништ – бь йунани «СӦНАГОГ», щийе щьвата хwәденасед щьһуйа йә, илаһи р’ожа шәмийе, кӧ ньвисаред пироз теда дьхуньн, дӧа дькьн у һин дькьн. Һәр әндәмәки к’ьниште дькарә һин бькә. Дәма Исада к’ьништ һ’әму бажаред щьһуйада һәбун. Qӧрбан ль wьр нәдьһатьнә сәржекьрьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «п’арьстгәһе»-да бьхуньн. К’ьништ

к’ьрк’ут – (к’әwк’ӧрт’) кәвьрәки нәрм у зәр ә кӧ бь алавәкә р’әнге вәкьри шәwq дьшәwьтә у бина wе жи qәwат ә (туж ә). Луqа 17:29; Ә’йанти 9:17-18 у йед майин.

Леwи – 1. Йәк жь һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб бу. Зӧр’әта Леwи жи йәк жь wан һәр донздәһ qәбилед Исраеле бу. Муса п’ехәмбәр у бьре wи Һарун, һәр дӧ жи жь ве qәбиле бун. Жь нава ве qәбиле Хwәде Һарун зӧр’әтева бона шьхӧле Хwәде п’арьстгәһеда, аwа готи к’аһинтийер’а бьжарт. Йед майин алик’арийа ван к’аһина дькьрьн. Дәрк’әтьн 6:16-25; 32:26-29; Жьмар 1:47-53; Луqа 10:32; Ибрани 7:5, 9-10; Ә’йанти 7:7 у йед майин.

2. Леwийе кӧр’е Һалфаwо шагьртәки Иса бу, кӧ жер’а Мәтта жи дьготьн. Леwи у к’аһин

Лут – бьразийе Бьраһим бу. Гава Бьраһим чу бона wәлате кӧ Хwәде соз дабу, Лут т’әви wи чу. К’әтьн wи wәлати у Лут чу бажаре Содомеда ма.Дәстпебун 11:27, 31; 14:1-16; 19:1-38; Луqа 17:28-32; Пәтрус II 2:7.

лейи – тофан.

ләщк’ар – йе кӧ т’әви йәки дьн йан дьк’әвә ләще йан qоше.

лил – хизгә, qум, чәмур’.

ломәкьрьн – нәһәqкьрьн, диwанкьрьн, сущдаркьрьн.

луфька бә’ре – лифька (кӧлаве) бә’ре.

Мәлк’и-Садьq – П’адша у к’аһине бажаре Шәлиме бу. Щарәке дьжмьна бьразийе Бьраһим, Лут мала wива гьртьн. Бьраһим чу т’әв wан дьжмьна шәр’ кьр у сәрк’әт, Лут, мал у мьлк’е wива хьлаз кьр пашда ани. Гава Бьраһим вәгәр’ийа, йәки бь наве Мәлк’и-Садьq р’асти wи һат, нан у шәрав да Бьраһим у дӧа ль wи кьр. Бьраһим йәк жь дәһә п’аред һ’әму тьштед кӧ т’әви хwә жь шер’ анин п’ешк’еши wи кьр. Гәләк сал пәй ве йәкер’а ә’дәте щьмә’та Исраеле бу, wәки йәк жь дәһә п’аред бәр у тьштед дьн бьдана к’аһина.Дәстпебун 14:17-20; Ибрани 5:6-10; 6:20; 7:1-17.

Мәрйәм – Чәнд к’ӧлфәт К’ьтеба Пирозда һәнә, наве wан Мәрйәм.

1. Дийа Иса.

2. Мәрйәма Мәждәлани (Мәтта 27:56; Марqос 16:9; Луqа 8:2; Йуһ’әнна 20:1-2, 11-18).

3. Мәрйәма хушка Мәрт’а у Лазар (Луqа 10:38-42; Йуһ’әнна 11:1-5; 12:1-7).

4. Мәрйәма дийа Аqуб у Усьв. Һьнәк дьфькьрьн кӧ әв Мәрйәм хут әw Мәрйәма жьна Клепас бу (Мәтта 27:56; Марqос 15:40; 16:1; Луqа 24:10).

5. Мәрйәма дийа Йуһ’әнна-Марqос. Мала wе Оршәлимеда һәбу, ль wьр шагьртед Иса дьщьвийан (К’аред Шандийа 12:12).

Мәсиһ – хәбәрәкә ибрани йә. Мә’на wе бь зьмане ибрани әв ә: «Йе бь р’ун к’ьфшкьри». Гава йәк дьбу п’адша, р’ун сәр сәре wида дькьрьн. Әв жи дьбу нишана кӧ фьланкәс бу п’адша. Хwәде соз дабу, wәки хьлазкьрәки щьмә’та Хwәр’а бьшинә, кӧ wан аза кә, п’адшатийа Хwәде бинә нава wан у бьбә п’адшайе т’әмамийа дьнйайе. Ләма гава Иса һат, әw бь наве «Мәсиһ» һатә готьне, wәки бьдә к’ьфше кӧ әw жь Хwәдеда бьжарти у к’ьфшкьри йә. Хәбәра «р’ункьри» бь зьмане йунани ХРИСТОС те готьне.

Мирещьн – (Щьн, Иблис, Шәйт’ан) Бь йунани «ДИАБОЛОС» ә, кӧ те фә’мкьрьне «щьн», ӧса жи хәбәра «САТАНАС» те хәбате, кӧ әв хәбәр ә’сьле хwәда жь зьмане ибрани йә у т’әрщьмә дьбә «Йе мьqабьл, хәйбкьр, бӧхданбеж». Сәрда жи Пәймана Нуда гәләк навед wийә дьн һәнә. Мәсәлә: Сәрwере щьна (Мәтта 9:34; 12:24), Бәлзәбул (Мәтта 12:24), Щер’ьбандкьр (Мәтта 4:3), Мә’р у Зийа (Ә’йанти 20:2), Йе Хьраб (Мәтта 5:37; 6:13), Баве дәрәwа (Йуһ’әнна 8:44) у йед майин. К’ьтеба Пироз ә’йан дькә, кӧ мирещьн дьжмьне Хwәде у мәрьва йә. Әw бәр Хwәде шькийате мәрьва дькә. Әw хwә дькә дьлqе мьлйак’әте р’онайе (Корьнт’и II 11:14), мәрьва дьхапинә, жь р’ийа Хwәде дәрдьхә у тьштед майин дьдә һ’әбандьне, мәрьва дькә һесире гӧна. Ӧса жи К’ьтеба Пироз ә’йан дькә, кӧ Иса Мәсиһ һатә дьнйайе бь мьрьн у р’абуна Хwә мирещьн бьндәст кьр. Ахьрийа дьне (Р’ожа Ахрәте) Иса wәхте һатьна Хwәйә дӧда wе диwана мирещьн у мьлйак’әтед wи бь агьре һ’әта-һ’әтайе бькә (Мәтта 25:41; Ә’йанти 20:10).

Муса – сәрwерәки щьмә’та Исраелейи ә’йан бу. Wәхте кӧ щьмә’та Исраеле һесир у хӧламед wәлате Мьсьре бун, Хwәде әw бьжарт у щьмә’та Исраеле бь дәсте wи хьлаз кьр. Хwәде пе дәсте Муса Qанун жи дайә щьмә’та Исраеле (Дәрк’әтьн сәре 1-е һ’әта сәре 20-и у йед майин). Мәтта 8:4; 17:3-4; Йуһ’әнна 5:45-46; Ибрани 3:2-5,[16] у йед майин.

Мьзгини (Мьзгинийа Хwәде) – «Инщил» жь к’ока (р’аwа) хәбәра ӘӦАГГӘЛИОН бь зьмане йунани те. Мә’на wе бь кӧрманщи «мьзгини» йә. Мьзгини жи те фә’мкьрьне чаwа хәбәр йан дәнгәки хер сәр мәрьвда те.

Мьсьр – wәлатәки незики Исраеле йә. Щьмә’та Исраеле ль wьр чарсьд сали бу һесир у хӧлам.К’аред Шандийа 7:34-40; Мәтта 2:13.

мала Аqуб – мьләте Исраел. Аqуб у Исраел йәк ьн. Һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб, аwа готи һәр донздәһ кӧр’ед Исраел, бунә донздәһ qәбилед Исраеле.

мана – Гава Щьмә’та Исраел жь Мьсьре дәрк’әт, т’әви Муса чьл сали нава бәр’ийеда бу. Бәр’и щики хьки-хwәли (вьки-вала) бу, ль wьр һәр сьбәһ бона хwарьне Хwәде «мана» жь ә’змана дьбаранд у дьда wан, чьмки хwарьна wан т’ӧнәбу. Пештьри р’ожа шәмийе (сәбте), һәр сьбәһ щьмә’та Исраеле дәрдьк’әт дьчу, бона р’ожәке мана т’оп дькьрьн у дькьрьнә нан, дьхwарьн. Мана тьштәки wәкә льбед к’ьшмиша хӧйа дьбу. Льбед wи гьловәр’ у сьпи бун у тә’ма wи мина тә’ма нане шкәвайи һьнгьвкьри бу (Дәрк’әтьн 16; Жьмар 11:4-9). Һьнәк фә’м дькьн кӧ мана гәзо йә, ле на. Гәзойе кӧ дьк’әвә сәр бәлгед даред мә’зе у даред бәруйе, әва тьштәки дьн ә, нә мана йә.

мәрьв – мьров, инсан.

мәсиһи – йе кӧ ль пәй Иса Мәсиһ дьчә у Wи баwәр дькә.К’аред Шандийа 11:26; 26:28; Пәтрус I 4:16.

мират’ – һәбука баве, wар, wерьс.

мьзгиндар – йе кӧ Мьзгинийа П’адшатийа Хwәде дьдә, Инщиле дьдә наскьрьне (тә’риф дькә).

мьлйак’әт – Зьмане ибрани у йунанида фә’мина wе «qасьд» ә, чьмки әвана qасьдед Хwәде нә. Әвана һәйинед р’ӧһ’ани нә, кӧ һ’ьзура Хwәдеда дьминьн. Найенә дитьне һ’әта хwәха хwә ә’йан нәкьн. Мьлйак’әт qьрара Хwәде ә’лам дькьн йан жи тиньнә сери. Әwана жь алийе Хwәдеда к’ьфшкьри нә, кӧ мәрьва хwәйи кьн у гӧһ бьдьнә wан (К’аред Шандийа 12:6-11; 27:23; Ибрани 1:14). Щарна Хwәде мьлйак’әта дьшинә щәм мәрьва, wәки тьштәки wанр’а бежә. Мьлйак’әте сәрwере һ’әму мьлйак’әта Мьхайил ә (Щьһуда 9). Йәки дьн жи наве wи Щьбрайил ә (Луqа 1:19,[26]).

мьрари – (мурдар) Һ’әйwане кӧ найе сәржекьрьне, хун теда дьминә, һ’ьшк дьбә, әw мьрар те һ’әсабе.

Нә’ман – сәрwере әскәред wәлате Сурйайе бу, йәки ә’йан бу, ле к’оти бу. Гава бона Елиша п’ехәмбәр бьһист, чу щәм wи һиви же кьр кӧ wи qәнщ кә. Елиша готе «Һәр’ә ч’әме Урдӧне у һ’әфт щара нӧqи бьне аве бә дәре, те qәнщ би». Нә’ман гӧр’а wи кьр у Хwәде әw паqьж у qәнщ кьр.П’адшати IV 5:1-27; Луqа 4:27.

Нинәwа – наве бажар ә. Хwәде Уньс п’ехәмбәр шандә wьр wәки бежә щьмә’та wи бажари кӧ әwе бажаре wан wеран кә, чьмки гәләк хьраби дькьрьн. Гава wан хәбәред Уньс бьһистьн, бь гьри жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийан. Хwәде бахшандә wан. Иро әв бажар дьк’әвә нава ә’рде Ираqе, к’идәре гәләк к’ӧрд дьминьн. К’ьтеба Уньс;Мәтта 12:41; Луqа 11:30, 32.

Нӧһ – бавә’шир у п’ехәмбәр бу. Һена Нӧһда мәрьва кӧ гәләки хьраби дькьрьн, Хwәде гот: «Әзе тофана мәзьн р’акьм, wәки һәр тьштед дьнеда wеран бьн». Ле Нӧһ мәрьвәки баwәрмәнд бу у гӧр’а Хwәдеда бу. Чаwа кӧ Хwәде готә wи, ӧса жи әwи гәмикә мәзьн чекьр. Әw нәфәред хwәва у һ’әйwанед щур’ә-щур’ә жь аве хьлаз бун, ле һ’әму инсанед дьне хәньqин.Дәстпебун 6:9–10:32; Мәтта 24:37-39; Луqа 3:36; 17:26-27; Ибрани 11:7; Пәтрус I 3:20; Пәтрус II 2:5.

назьк – бәдәw, хwәшьк.

нандьрун – п’аләти, п’аләйи.

нане Хwәдер’а дайи – (нане һ’ьзуре, нане пешбәрийе) нане пироз һена Мусада Коне Шә’дәтийеда (Коне Щьвинеда), ӧса жи пәйр’а п’арьстгәһеда һәбу. Әв нан ль сәр сьфра зер’ин «ль пешбәри Хӧдан» дьһатә р’езкьрьне. Һәр р’ожәкә шәмийе к’аһина донздәһ нане бе һәвиртьр’шк дьпә’тьн, ль сәр сьфра зер’ин даданин у йед кӧ һ’әфтийа дьнда дәwсе данин, к’аһина йе пешийе щийе пирозда дьхwарьн. Пештьри к’аһина изьна т’ӧ кәси т’ӧнәбу әв нан бьхwарана. Әв нан нишанәкә Пәймана Хӧдан бу, кӧ әw т’әви щьмә’та Исраеле бу.Qануна К’аһинтийе 24:5-9; Мәтта 12:4; Марqос 2:26; Луqа 6:4.

нард – р’унәки бинхwәш кӧ жь шинайикә Һьндьстане дьһатә чекьрьне. Марqос 14:3; Йуһ’әнна 12:3, 5. Нард

нәдьр – (гори, qӧрбан) Ль гора Qануна Муса (Дәрк’әтьн 13) инсан у һ’әйwанед ньхӧрийә нер, әw нәдьред (горийед) Хwәде бун. Һ’әйwан дьһатьнә сәржекьрьне у жь бәр инсенва дьһатьнә дайине. Мә’на wе әв ә, кӧ һәр ньхӧри п’ара Хwәде бу, пироз, бӧһӧрти у т’айбәти, аwа готи Хwәдер’а щӧдәкьри бу (Луqа 2:23).

нәмами – хайинти, бебәхти.

нәмер – әв әw мер ьн, йед кӧ жь мертийе к’әти нә. Һьнәк жь зькмакийеда ӧса нә, һьнәк жи мәрьва әw ӧса кьрьнә, мәсәлә: Зәмане бәре п’адшед ве дьне гәләк хӧламед бьндәсте хwә нәмер дькьрьн, аwа готи дьхәсандьн, кӧ дәст нәавитана к’ӧлфәтед мале.

нәщьһу (мьләтед майин) – һ’әму мьләтед дьнйайе, кӧ ә’сьле хwәда нә щьһу нә. Һ’әму мьләтед нәщьһу п’утп’арьст бун, пештьри һьнәка, йед кӧ Хwәдейе щьһуйа, аwа готи Хӧдан т’әне баwәр дькьрьн. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «п’утп’арьст» у бьн хәбәра «йунан»-да бьхуньн.

ньвисар (ньвисаред пироз) – Пәймана Кәвьн у Пәймана Ну. Ле гава ньвиск’аред Пәймана Ну к’ьтебед хwәда бә’са «ньвисар» йан «ньвисаред пироз» дькьрьн, фькьра wан сәр wан к’ьтебед ньһайә Пәймана Кәвьнда бу, чьмки к’ьтебед Пәймана Ну һьнге һәла һе чаwа к’ьтебәк нәһатьбунә бәрәвкьрьне (Тимот’ейо II 3:16-да).

ньсрәти – мәрьвед жь бажаре Ньсрәте. Әв нав бона Иса һатә готьне (Мәтта 2:23; Марqос 14:67) у пәйр’а жи бона мәсиһийа (К’аред Шандийа 24:5).

ньсьл – ньфш.

ньхӧмандьн – Пәймана Нуда ньвисар ә, кӧ Йуһ’әннайе Ньхӧмдар гәләк мәрьв ль ч’әме Урдӧнеда дьньхӧмандьн. Әwи гот, кӧ гәрәке жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн у паше бенә ньхӧмандьне. Бь ви аwайи Йуһ’әннайе Ньхӧмдар дьле мәрьва бона һатьна Мәсиһ һазьр дькьрьн. Ӧса жи шанди у баwәрмәндед Исайә пешьн жь qӧр’на пешьнда, йед кӧ дьбунә баwәрмәнд, пе аве дьньхӧмандьн. Әв йәк дьбу нишана вәгәр’андьн, паqьжбун у бахшандьна гӧнед wан. Ӧса жи ньхӧмандьна баwәрмәнда ве сӧр’е дьдә фә’мкьрьне, кӧ т’әви Иса мьрьн, дәфьнбун у жь мьрьне р’абун. Мәтта 28:19; К’аред Шандийа 2:38, 41; 10:47-48; Р’омайи 6:3-4; Корьнт’и I 10:2; 12:13; Галати 3:27; Колоси 2:12; Пәтрус I 3:21 у йед майин.

ньхӧмдар – Йуһ’әннар’а дьготьн ньхӧмдар. Гава wи хәбәра Хwәде бәла дькьр, т’обәдар бь аве дьньхӧмандьн.Луqа 1:5-25; Мәтта 3:1.

Оршәлим – иро жер’а «Qӧдса Шәриф» жи те готьне. Әw бажаре щьһуйайи һәри мәзьн у ә’йан бу, чаwа иро жи. П’арьстгәһа щьһуйа жи ль wьр бу. Бәри 3000 сала Даwьд п’адша Оршәлим жь дәсте йәбусийа станд. Пешийе әw бажаре П’адшатийа т’ьфаqийа Исраеле бу у паше бу бажаре п’адшатийа башуре, аwа готи Щьһуда. Һьнге Даwьд п’адшайе wе бу, һ’әсабе мәрьвед wе 2000 бу. Wәхте Пәймана Нуда һ’әсабе мәрьвед wе лапи кем 80_000 бу. Бона щьһуйа, Оршәлим бажаре һәри пироз ә.

Пәтрус – жер’а Шьмһ’ун у Кифас жи дьготьн. Әw йәк жь һәр донздәһ шагьртед Иса бу. Әw шанди бу. «Пәтрус» бь зьмане йунани у «Кифас» (аwа готи «кефа») бь зьмане арами тенә фә’мкьрьне «qәйа» йан «кәвьр» (Йуһ’әнна 1:42).

Пилато – жь Qәйсәре Р’омайе к’ьфшкьри бу, әw wәлийе wәлатед Щьһустане, Самәрйайе у Идумәйайе бу. Маләкә wи ль Qәйсәрийе бәр бә’ре бу, ле маләк жи Оршәлимеда бу. Мәтта 27:2, 11-26; Луqа 23:1-25 у йед майин.

П’адшатийа Хwәде, П’адшатийа Ә’змана – бона т’әвгьредана Хwәде у щьмә’та Wи те готьне. Чаwа п’адша щьмә’та хwә хwәй дькә у сәр wе п’адшатийе дькә, Хwәде жи ӧса йә. Һәр тьштед кӧ щьмә’т һ’әwщә дьбә дьдә wан у р’ебәрийа wан дькә. Щьмә’та Wи әw мәрьв ьн, йед кӧ баwәрийа хwә Wи тиньн у гӧр’а Wи дькьн. Гава Иса Мәсиһ щара пешьн һатә дьне, п’адшатийа Хwәде бь щур’әки ну хӧйа бу, чьмки Иса р’екә ну мәрьвар’а вәкьр, wәки т’әви Хwәде т’әвгьредайи бьн у бьжин. Бона ве йәке те готьне кӧ П’адшатийа Хwәде иди дәстпебуйә. Ле гава Иса Мәсиһ диса бе, wе һьнге п’адшатийа Хwәде т’әмам бьбә у һ’әму инсанар’а бь щур’әки ну бе ә’йанкьрьне (Мәтта 6:33, 19:16-30; Марqос 10:15). Мә’на П’адшатийа Хwәде у П’адшатийа Ә’змана йәк ә. Мәтта хәбәра «Ә’зман» дәwса «Хwәде» да хәбате, чьмки хӧйа дьбә кӧ wи Мьзгинийа хwә ль гора зараве щьһуйа ньвиси у нә ә’дәте щьһуйа бу кӧ наве Хwәдейи пироз гәләк щара банина сәр заре хwә. Ләма щьһуйа гәләк щара «Ә’зман» щийе кӧ Хwәде дьминә, дәwса наве «Хwәде» дьданә хәбате. Дәред кӧ Мәтта «П’адшатийа Ә’змана» ньвисин, Марqос у Луqа «П’адшатийа Хwәде» ньвисин.Мәтта 4:17, 5:10; Марqос 1:15; Луqа 6:20.

пәйман – (аһда, ад у qьрар) нав дӧ мәрьвада, нав дӧ к’омада, йан жи нав Хwәде у мәрьвада те гьредане. Пәйманәк нава Хwәде у Нӧһда һәбу (Дәстпебун 9:8-17), нава Хwәде у Бьраһимда (Дәстпебун 15), нава Хwәде у Даwьдда (П’адшати II 7; Зәбур 89:1-37). Ль сәре ч’ийайе Синайе Хwәде пәйманәк т’әви щьмә’та Исраеле гьреда. Ль гора ве пәймане Хwәде соз да wәки Хwәха Хӧдане щьмә’та Исраеле бә у wан хwәй кә, ле гәрәке Исраел жи Qануна Хwәде бьqәдинә, йа кӧ Wи бь дәсте Муса да. Ле Исраеле гәләк щара пәйман, аwа готи Qануна Муса дьт’әр’ьбанд. К’ьтебед щьһуйайә пирозр’а, йед кӧ бәри Иса һәбун, wанар’а дьбежьн «Пәймана Кәвьн». Wеда ньвисар ә, кӧ Хwәде wе пәйманәкә ну т’әви щьмә’та Хwә гьредә (Йерәмийа 31:27-37 ). Хwәде әв пәймана ну пе дәсте Иса Мәсиһ бона һ’әму мьләта гьреда, пе хун у мьрьна Wи.Марqос 14:24; Луqа 22:20; Р’омайи 3:21-26; Корьнт’и I 11:25; Ибрани 10:10-22.

пироз – (мьqәдәс, бьмбарәк, зийарәт, бӧһӧрти, хальс) Мә’на «пироз» ль гора К’ьтеба Пироз фькьра р’ӧһ’ани йә. Хwәде Хwәха пироз ә у пирозбуна Wи сәр һәр тьштир’а йә. Һащәт, мәри у тьштед майинә бона һ’әбандьне Хwәдер’а тенә башqәкьрьне, чаwа бӧһӧрти-жьбарәкьри (пирозкьри). Мәрьвед пироз әw ьн, йед кӧ бона хьзмәтк’арийа Хwәде у жийина бӧһӧрти башqәкьри нә (Корьнт’и I 1:2). Ве wәлгәр’андьнеда дәwса «Пирозед Хwәде» «Щьмә’та Хwәде» һатийә ньвисаре (Корьнт’и II 1:1). «Пирозе Хwәде» у «Йе Пироз» жи навед Иса Мәсиһ нә (Пирозе Хwәде: Марqос 1:24; Луqа 4:34; Йуһ’әнна 6:69; Йуһ’әнна I 2:20; Ә’йанти 3:7; Йе Пироз: Луqа 1:35).

пол – п’әред сьфьр ьн, йед һәри бе qимәт ьн. Дӧ пол qаси qӧр’ушәки йә. Марqос 12:42; Луqа 12:59; 21:2. Жь к’әрәма хwә ль навниша (таблиса) ль к’ӧтасийа фәрһәнгоке бьньһер’ьн.

пунг – нә’нә.

п’арьстгәһ – (ә’бубәтханә, ибадәтханә, хана Хwәде) авайийе щьһуйайи һәри бәрбьч’ә’в у ә’йан бу. Сьлеман п’адша щара пешьн п’арьстгәһ бажаре Оршәлимеда чекьр. Әw т’әне ль Оршәлиме һәбу. Мьләте Исраеле дӧа у һ’әбандьнед хwә wьр дькьрьн у горийед (qӧрбанед) хwә ль wьр сәржедькьрьн. П’арьстгәһ жь чар п’ара бу: Һ’әwш, Һьндӧр’, Пирозгәһ у Щийе Һәри Пироз. П’әр’дәкә мәзьн навбьр’и дьда Пирозгәһе у Щийе Һәри Пироз. Сале щарәке Сәрәкк’аһин дьчу Щийе Һәри Пироз. Әwи ль wьр һьн бәр гӧнед хwәва, һьн жи ль бәр гӧнед щьмә’тева гори сәржедькьрьн, дӧа дькьр у бахшандьна гӧна жь Хwәде дьхwәст. Гава Иса ль сәр хач мьр, әв п’әр’да пироз нивида бу дӧ тиша (Луqа 23:45-46). Сала 70-да пәй буйина Иса Мәсиһр’а, Титойе сәрәскәре Императорийа Р’омийе п’арьстгәһ wеран кьр. Жь һьнгева һ’әта р’ожа иройин п’арьстгәһ щарәкә дьн нәһатийә чекьрьне.

п’ехәмбәр – (нәби, qасьде Хwәде, qуле Хwәде, готьнбеже Хwәде) әw инсан бун. Хwәде wанр’а хәбәр дьда, кӧ әw готьна Wи бьгьһиньнә мәрьва.

п’ехәмбәрти – К’ьтеба Пирозда хәбәра «п’ехәмбәрти» фьрә те фә’мкьрьне. Йе кӧ п’ехәмбәртийе дькә, әw бь р’ебәрийа Р’ӧһ’е Пироз готьнәкә жь Хwәде ә’лами мәрьва дькә. Чаwа Паwлос Корьнт’и I 14:3-да дьбежә, йе кӧ п’ехәмбәртийе дькә, баwәрийа мәрьва ава дькә, дьл дьдә бәр wан у бәр дьле wанда те. Иди п’ехәмбәрти нә т’әне бона тьштед кӧ һе нәqәwьми нә.

п’ешә – сьнә’т, һостати.

п’ешк’еш – дийари, һ’әдийа.

п’әйн – сәргине һурбуйи, зьбьл, ә’дәба һ’әйwен.

п’игар – йе кӧ бь һәqти һ’әйwен хwәй дькә.

п’утп’арьст – мьләтед нәщьһу кӧ п’ут дьһ’әбандьн, дьһатьнә һ’әсабе п’утп’арьст чаwа иро жи дьһ’әбиньн. Мәсәлә, стәйрка, тә’ве, һиве, мьлйак’әта, һәйин у тьштед т’әбийәте, ӧса жи п’утед бь дәста чекьри. П’ут жи ӧса те фә’мкьрьне «сәнәм». Артәмиса ханьм хwәде, п’ута бажаре Әфәсе (К’аред Шандийа 19:24 35)

п’ьшкбун – дьле йәки жь хәбәра йе дьн дьминә у же дьчә.

Р’евека – жьна Исһаqе кӧр’е Бьраһим бу. Дийа Аqуб у Әсаw (Р’омайи 9:10-13).

Р’әхаб – жьнәкә нә р’ийа хwәда бу, ле баwәрийа хwә Хwәде ани у алик’арийа щьмә’та Исраеле кьр.Мәтта 1:5; Ибрани 11:31; Аqуб 2:25.

Р’ожа Ахрәте – Р’ожа Диwане, р’ожа хьлазийа дьнйайе. Ӧса жи щарна к’ьтебеда ве р’ожер’а «Р’ожа Хӧдан» дьбежьн, аwа готи р’ожа һатьна Иса. Wе р’оже мьрийе жь мьрьне р’абьн у wе диwана һ’әму мәрьва бь дәсте Хwәде бьбә. Ишайа 13:6, 9; Мәтта 10:15; 12:36; Луqа 10:12, 14; Йуһ’әнна 6:39-40; 6:44; 6:54; 11:24; Пәтрус II 2:4, 9; 3:7, 10; Йуһ’әнна I 4:17; Ә’йанти 20:11-15 у йед майин.

Р’ожа Пенщийә һ’әсаб (Пентекост) – Бь зьмане йунани фә’мина ПӘНТЕКОСТЕ «пенщи» йә. Хwәде т’әми да щьмә’та Исраеле, кӧ р’ожа пашьнә пәй дәстпебуна Щәжьна Дәрбазбунер’а һ’әфт һ’әфтийа һ’әсаб кьн у Р’ожа Пенщи щәжьнәке жи бькьн. Ве щәжьнеда чь кӧ жь дәрәмәтед wан (дәхьлед wан) пешийе дьк’әтә бәр к’еләндийе, данин п’ешк’еши Хwәде дькьрьн (Qануна К’аһинтийе 23:15-21). Р’ожа Пенщир’а Щәжьна Нандьруне (Щәжьна Дәрәмәтед Ә’рде) жи те готьне, ӧса жи Щәжьна Һ’әфтийа. Р’ожа Щәжьна Пенщида Р’ӧһ’е Пироз щара пешьн чаwа п’ешк’еш баwәрмәндар’а һатийә дайине (К’аред Шандийа 2:1-41).

Р’ожа Р’абуне – (Р’ожа Qийамәте) әw р’ож ә кӧ һ’әму мәрьвед qәнщ у хьраб wе жь мьрьне р’абьн у ль бәр Хwәде у Иса Мәсиһ щаба кьрьнед хwә бьдьн.

Р’ожа Р’ожийа – жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Р’ожа К’әwандьне»-да бьхуньн.

Р’ожа Хӧдан – 1. Пәймана Кәвьнда п’ьр’анийа щара те фә’мкьрьне, әw wәхт йан дәмед кӧ Хwәде диwана щьмә’та Хwә дькә, мәсәлә: Пе дәсте ордийед мьләтед майин, йан жи пе нәхwәшийа (Йоел 1:15; 2:1, 11; Амос 5:18, 20; Малахи 4:5 ).

2. Пәймана Нуда «Р’ожа Хӧдан» р’ожа һатьна Иса Мәсиһә дӧда бона диwана дьнйайе йә (Т’есалоники I 5:2; Т’есалоники II 2:2). Гәләк wе бона ве р’оже һазьр нибьн (Мәтта 24:42-44; Луqа 12:35-40; Пәтрус II сәре 3-а). Щарна те готьне: «Р’ожа Хӧдане мә Иса Мәсиһ» (Корьнт’и I 1:8) йан жи «wе Р’оже» (Т’есалоники II 1:10).

3. Т’әне Ә’йанти 1:10-да «Р’ожа Хӧдан» те фә’мкьрьне «р’ожа йәкшәме» (лә’де), чьмки Хӧдан Иса Мәсиһ йәкшәмеда жь мьрьне р’абу. Жь һьнгева әw р’ож бу р’ожа щьвина баwәрмәнда (К’аред Шандийа 20:7; Корьнт’и I 16:2).

Р’ӧһ’е Пироз – (Р’ӧһ’е Хwәде, Р’ӧһ’е Мьqәдәс, Р’ӧһ’е Бьмбарәк, Р’ӧһ’е Бӧһӧрти) Р’ӧһ’е Пироз Р’ӧһ’е Хwәде йә. Пәймана Кәвьнда Р’ӧһ’е Хwәде чаwа qәwата Хwәде хӧйа дьбә, к’ижани кӧ Хwәде илаһи дьда п’ехәмбәра. Бь зьманед йунани у ибрани хәбәра «ба» у «р’ӧһ’» йәк ьн (Йуһ’әнна 3:8). Пәймана Нуда Р’ӧһ’е Хwәде бь щур’әки ну һ’әму баwәрмәндед Исар’а те дайине (К’аред Шандийа 2:38), ӧса жи һе гәләки чаwа шәхсәк йан нәфсәкә Хwәде те фә’мкьрьне, аwа готи әw Хwәха Хwәде йә (Мәтта 28:19). Гава Иса чу щәм Баве, Р’ӧһ’е Пироз чаwа дәрсдар, пьштован у п’ешк’еш баwәрмәндар’а шанд (Йуһ’әнна 14:26; 15:26; К’аред Шандийа 10:45). Әw алик’арийа мәрьва дькә, мәрьва бәрбь т’әмамийа р’астийе дьбә (Йуһ’әнна 16:13; Корьнт’и I 2:10-13), щарна бона тьштед башqә р’ебәрийа мәрьва дькә (К’аред Шандийа 13:2; 16:6-7), ль бәр Хwәде бона баwәрмәнда лава-навчетийе дькә (Р’омайи 8:26-27) у qәwате дьдә баwәрмәнда, wәки хәбәра Хwәде бежьн у Хwәдер’а хӧламтийе бькьн (Корьнт’и I 2:4-5; Тимот’ейо II 1:7). Мәрәме п’ешк’ешед Р’ӧһ’е Пироз әв ә, кӧ т’әмамийа щьвина баwәрмәнда бьшьдинә у ава кә (Корьнт’и I, сәред 12 һ’әта 14).

р’аw – р’а, р’айе даре.

р’аw-р’ьзьм – ә’дәт, ширәт, һинкьрьн у qанунед пешийа.

р’әз – 1. р’әзе тьрийа, бахе тьрийа, бахчә.

2. емиш, феки.

р’ожа т’ьвдарәккьрьне – Щьһуйа р’ожа инийер’а дьготьн: «Р’ожа т’ьвдарәккьрьне», чьмки wе р’ожеда wан бона р’ожа шәмийе һазьрийа хwә дьдитьн. Р’ожа шәмийе р’ожа пироз бу, изьна wан т’ӧнәбу кӧ бьхәбьтийана. Бона щьһуйа инийе чаwа р’о дьчу ава, һьнге р’ожа шәмийе дәстпедькьр.

р’ожа шәмийе – (р’ожа сәбте) бона щьмә’та Исраеле р’ожәкә ә’зиз (т’айбәти) у пироз ә (Дәрк’әтьн 16:23; 20:8, 11; 31:14-15). Бь ибрани ШАБАТ ә. Бь кӧрманщи «сәбт» жь шабате һатийә. Бона щьһуйа, шабат наве р’ожа һ’әфта йә у йа хьлазийа һ’әфтийе йә. Инийе еваре, гава р’ож дьчә ава, шабат дәстпедькә у һ’әта 24 сьһ’әта дьк’ьшинә. Ль гора Т’әwрате (Дәстпебун 2:2-3; Дәрк’әтьн 20:8-11; 35:2) р’ожа шабатеда к’ар у хәбат нә щайиз бу бькьрана, әв р’ож р’ожа р’ьһ’әтийе у һ’әбандьне йә (Дәстпебун 1; Qануна К’аһинтийе 23:1-3).

р’ожи – К’ьтеба Пирозда щур’ә-щур’ә һ’алед р’ожигьртьне һәнә. Һ’аләкида нан нә дьхwарьн (П’адшати I 12:16-21, Мәтта 4:2, Луqа 4:2), һ’аләки дьнда нә дьхwарьн нә жи вәдьхwарьн (Дәрк’әтьн 34:28; Әзра 10:6; К’аред Шандийа 23:12, Уньс 3:5-8), һ’аләки дьнда жи нә гошт, нә шәрав, нә тьштед хwәшә-тә’м дьхwарьн-вәдьхwарьн (Данийел 10:2-3 ). Мәрәме р’ожийе К’ьтеба Пирозда әв бу, кӧ хwәйир’ожи дӧа бькә, нәфса хwә ль бәр Хwәде ньмьз кә, хwә бьшкенә, нә кӧ бона наве хwә кӧ бәр мәрьва бе к’ьфше, ле wәки т’әне Хwәдева ә’йан бә (Мәтта 6:16-18; Луqа 2:37; Qануна Дӧщари 9:18; Данийел 9:20 ). Qануна Мусада т’әне р’ожәкә р’ожийейә ә’дәти һәбу (Qануна К’аһинтийе 23:26-32), ле һәгәр wәлат дьк’әтә охьрмед гьран, һьнге р’ожед дьн жи дьһатьнә к’ьфшкьрьне, wәки р’ожи бьгьртана (Йоел 1:14 ). Ә’дәте ферьсийа һәбу, кӧ һәр дӧшәме у пенщшәме р’ожи бьгьртана (Луqа 18:12). Гава Иса сәр дьне бу, шагьртед Иса р’ожи нәгьртьн (Марqос 2:18-20).

р’ӧһ’ед һ’әрам – р’ӧһ’ед хьраб. Щьһуйа wан р’ӧһ’ед щьнар’а дьготьн «р’ӧһ’ед һ’әрам», йед кӧ мәрьв пе дьк’әтьн у йед щьнак’әти һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе. Изьна wан т’ӧнәбу, wәки тек’әтана нава щьмә’те йан жи щийед пироз.

р’ӧшәткьрьн – бәртилкьрьн. Йәк п’әра йан тьштәки дьн дьдә һ’акьм йан йәки дьнейи хwәйиһ’ӧкӧм, wәки qанун бе т’әр’ьбандьне, кӧ йа дьле wи бьбә.

р’ункьрьн – (һәтwанкьрьн, доһнкьрьн) 1. Ль гор ә’дәте щьһуйа, гава йәк дьбу п’адша, әw пе бьзьре зәйт’уне дьһатә р’ункьрьне. Әв жи дьбу нишан, кӧ әв кәса буйә п’адша. Иди р’ункьрийе Хwәде Әw ә, Йе кӧ Хwәде бьжарт у к’ьфш кьр, аwа готи Мәсиһ ә (Луqа 4:18). Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Мәсиһ»-да бьхуньн.

2. Хәлqе һьнге жи р’ун, мина р’уне бинхwәш чаwа нишана qәдьр дькьрьнә сәр меванед хwә (Луqа 7:46; Зәбур 23:5), щьнйазед мьрийед хwә жи р’ун дькьрьн (Луqа 23:56–24:1), чаwа дәрман бьринед нәхwәша дьхьстьн (Луqа 10:34), ӧса жи бь wи нәхwәш р’ун дькьрьн, чаwа символ wәки Хwәде qәнщ кә (Марqос 6:13; Аqуб 5:14).

р’успи – бона сәрwеред мьләте Исраеле дьһатә готьне, ӧса жи бона сәрwеред дине wан. Пәймана Нуда әw жи әндәмед щьвина гьрәгьра бун. Ә’йантийеда бист чар р’успи һәнә, кӧ ә’зменда Хwәде дьһ’әбиньн у мә’на wан дьбә чаwа нишана т’әмамийа щьмә’та Хwәде.

р’ьк’ьнйата Даwьд – Бәрәка Даwьд, мала Даwьд. Дәма Пәймана Кәвьнда Даwьд п’адше Исраелейи һәри мәзьн бу. Пәй wир’а кӧр’е wи Сьлеман бу п’адшайе Исраеле. Жь мал у зӧр’әта Даwьд гәләк п’адша р’абун. Иса жь зӧр’әта Даwьд бу.Мәтта 1:1, 20; Луqа 1:27, 69; Р’омайи 1:3; Тимот’ейо II 2:8; Ә’йанти 5:5; 22:16.

Самәрйа – һьн нә’йа нава Щәлиле у Щьһустанеда бу, һьн жи наве п’айт’әхте п’адшатийа бакӧре (мьфрьqе) бу, аwа готи Исраел. Мьләте Самәрйайе у щьһу гәләки дьжәнийанә һәв, чьмки гәләк ә’дәт у баwәрийед дин у сийасәта wан нә мина һәв бун, ӧса жи бона щийе һ’әбандьне һәвр’а qайл нибун (Луqа 10:25-37).

Самуел – п’ехәмбәрәки ә’йан бу. Бь дәсте wи Даwьд п’адша һатә к’ьфшкьрьне.П’адшати I 1-7; К’аред Шандийа 3:24; 13:20; Ибрани 11:32.

Сәрәкк’аһин – мәзьне һ’әму к’аһина бу, ӧса жи сәрәке щьвата гьрәгьра. Сале щарәке ль Р’ожа К’әwандьне әw дьк’әтә Щийе П’арьстгәһейи Һәри Пироз, wәки п’ешк’еша хуне бона гӧнед хwә у йед щьмә’та Исраеле бьдә. К’ӧрсийа Сәрәкк’аһин wәхте навбәра Пәймана Кәвьн у Пәймана Нуда пешда һат. Салед 18-36 наве Сәрәкк’аһин Qәйафа бу.

Сийон – әw ч’ийа йә, сәр к’ижани п’арьстгәһ һатә чекьрьне. Гава Даwьд п’адша Оршәлим жь дәсте йәбусийа станд, бажар бьч’ук бу, т’әне сәр ви ч’ийайи (гьри) бу. Сийон те фә’мкьрьне щарна әw ч’ийайе кӧ п’арьстгәһ ле бу, щарна т’әвайийа бажаре Оршәлиме (Мәтта 21:5), щарна һ’әму щьмә’та Исраеле, щарна щьмә’та Хwәде йан жи бажаре Хwәдейи дьнйа нуда (Ибрани 12:22; Ә’йанти 14:1). «Qиза Сийоне» те фә’мкьрьне бажаре Оршәлиме, аwа готи бьнәлийед Оршәлиме (Йуһ’әнна 12:15).Р’омайи 9:33; 11:26; Пәтрус I 2:6.

Синай (Ч’ийайе Синайе) – әw ч’ийа йә, кӧ wьр Хwәде һәр дәһә т’әми данә Муса п’ехәмбәр. Щарна жи сурәти (символи) у р’ӧһ’ани те фә’мкьрьне (Галати 4:24).

Содом у Гомора – дәма Бьраһимда дӧ бажаред кәнанийа бун, кӧ незики Бә’ра Мьри бун. Мәрьвед һәр дӧ бажара бь гӧнәк’арийа хwә ӧса жь Хwәде дур к’әтьбун, кӧ Хwәде әw бь егьр у к’ьрк’уте шәwьтандьн у qьр’а wан ани (Дәстпебун 18:16–19:29).

Сьлеман – кӧр’е Даwьд, п’адше Исраеле бу, ньвисаред wи жи Пәймана Кәвьнда һәнә (Готьнед Сьлеман 1:1; 10:1 у йед майин). Хwәде гәләк сәрwахти да wи, ӧса жи әw гәләки дәwләти бу. П’арьстгәһ пешда әwи да чекьрьне.П’адшати II 12:24-25; П’адшати III 1:1– 11:43; Мәтта 1:6-7; 6:29; 12:42; Луqа 11:31; 12:27; К’аред Шандийа 7:47.

Сьндоqа Пәймане (Сьндоqа Шә’дәтийе) – qӧт’икә пироз, жь дара дарщеwийе чекьри у зер’кьри бу. Әw сьндоq у чь кӧ теда бун (аwа готи һәр дӧ сәлед кәвьрийә кӧ һәр дәһә т’әмийед Хwәдейә мәзьн сәр ньвисар, шьвдара Һарун у дәрдана манайе), әвана нишанед пәймана Хwәдейә т’әви мьләте Исраел бун. Гава мьләте Исраеле р’е дьчу, йан дьчу шер’, әв сьндоq хwәр’а дьбьрьн. Гава щики дьсәкьнин, әв сьндоq Коне Шә’дәтийеда Щийе Һәри Пирозда дьма. (Дәрк’әтьн 25:10-21; Ибрани 9:4; Ә’йанти 11:19).

садуqи – әw нава щьһуйада партикә (к’омәләкә) диндар (олп’арьст) бу. Әв парти бьч’ук ле ә’йан бу. П’ьр’анийа әндәмед wе к’аһин бун. Wан баwәрийа хwә бь һәр пенщ к’ьтебед Муса (аwа готи Т’әwрат йан һәр пенщ к’ьтебед пешьнә Пәймана Кәвьн) данин, ле р’ӧһ’, мьлйак’әт у р’абуна мьрийа (qийамәти) баwәр нәдькьрьн.К’аред Шандийа 4:1-2; 23:6-10; 23:8.

самәри – Чахе п’адшатийа Р’әһобоwам (кӧр’е Сьлеман, п’адшайе Щьһустане) у Йеробоwамда (п’адшайе Исраеле), мьләте Исраеле жь һәвдӧ qәтийан. Р’әһобоwам т’әви дӧ qәбилед Исраеле бажаре Оршәлиме у Щьһустанеда ма. Йеробоwам т’әви дәһә qәбилед Исраеле Самәрйа хwәр’а кьрә п’айт’әхт. Бь ви щур’әйи мьләте Исраеле бу дӧ п’ара у дьжмьнатийа һәв кьрьн. Пәй ве йәкер’а жи п’адшайе ашурийа гәләк мьләте Исраеле дор-бәред Самәрйайе щишьһ’ьти бажаред мәдийа у йед майин кьрьн (П’адшати IV 17:1-6 ) у мьләтед майин бь п’утед wанва анин, дәwса wанда щи-wар кьрьн (П’адшати IV 18:24-40). Бь ви аwайи мьләте самәрийа т’әви мьләтед п’утп’арьста жит, дан у стандьн, ә’сьл у баwәрийа хwә һ’әр’ьмандьн у хwә жь Т’әwрате дур хьстьн. Самәри әw ьн, йед кӧ жь Самәрйайе у дор-бәред wе бун.

сербази – к’оч’әкти.

сеwи – ет’им.

сәрбәсти – азади, аза.

сәрсәд – жь әскәре Р’омайе (Италйайе) бу, кӧ сәрwери ль сәд әскәри дькьр.

сәрһ’әзар – жь әскәре Р’омайе (Италйайе) бу, кӧ сәрwери ль һ’әзар әскәри дькьр.

сәрwахти – шә’рәзайи.

спартьн (бьсперә) – т’әсмилкьрьн.

стойхи – ль пәй һинкьрьна философе Зәно дьчун. Зәно qаси 265 сали бәри буйина Иса Мәсиһ мьр. Һинкьрьна wи әw бу, wәки мәрьв жийина хwә qәбул бькә, пе фькьре жийина хwә һ’ӧкӧм бькә, хwә бьгьрә у дина хwә нәдә шабун у еша (К’аред Шандийа 17:18).

сьлсьләт – бав, кал, кале кала у ӧса дьчә жор.

сьнәт – Ль щәм щьһуйа ль гора Qануна Муса гәрәке һәр зар’әкә кӧр’ин бьһата сьнәткьрьне. Ле һе бәри Qануне жи әв сьнәти жь һена Бьраһимда һәбу, әw чаwа нишана пәймана Хwәде т’әви Бьраһим у зӧр’әта wи бу (Дәстпебун 17:9-14). Бь ви аwайи сьнәткьрьн бу нишана мере щьһу у мьләте щьһур’а щарна дьһатә готьне: «Мьләте сьнәткьри». Гава Мьзгинийа Иса Мәсиһ пешийе һатә дайине у бәлакьрьне, жь нава щьһуйед мәсиһи һьнәк һәбун кӧ дьготьн, һәгәр мер дьхwазә бьбә мәсиһи, гәрәке пешийе бе сьнәткьрьне. Әва дьбу нишан кӧ буйә щьһу у ль пәй qануна Муса дьчә, wәки паше бькарьбуйа бьбуйа мәсиһи. Ле Паwлосе шанди әв һинкьрьна щьһуйа qәбул нәкьр. Әwи бона ве пьрсе нә’мә галатийар’а ӧса жи һьнәкед дьнр’а ньвисин. Әwи дьгот, кӧ т’әне тьштәк лазьм ә wәки мәрьв пе хьлаз бә, аwа готи баwәрийа хwә Иса Мәсиһ бинә.Дәстпебун 17:9-14; Дәрк’әтьн 4:25; Йуһ’әнна 7:22; Р’омайи 2:28-29; Галати 5:6; 6:15; Колоси 2:11.

сьркә – шәрава кәвьн у тьрш.

сьфәт – сурәт, шькьл.

сьхьр – qәwатед дьнйайеда нә, кӧ хӧданед wан к’ьфш накьн.

тәнгаси – тәнгайи.

тиш – п’арч’ә, п’ар. Мәсәлә: К’ьнща мьн бу дӧ п’арч’а (тиша).

т’агер – фьрqийе дькә нава мәрьва у пьшта йәки дьгьрә.

т’әрбәтдар – йе кӧ тьштед qәнщә маqули зар’отийеда гьрти һин дькә.

т’әхсиркьрьн – р’әдкьрьн.

т’обәкьрьн – жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн, вәгәр’ьн бәрбь Хwәде. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн»-да бьхуньн.

т’охьмр’әш – т’овр’әш.

т’ӧщарәти – к’ьр’ин-фьротан, алвери.

т’ьре, (жь) кәси т’ьре – жь кәси wә йә.

т’ьфаq (т’ьфаqбун, т’ьфаqи) – йәкбун, йәкти.

Уньс – п’ехәмбәр бу, к’ьтеба wи жи һәйә. Хwәде әw шандә бажаре Нинәwайе, ле Уньс нәхwәст гӧр’а Хwәде бькьра. Пе гәмийе чу щики дьн, ле Хwәде фьртонәкә мәзьн шанд. Щьмә’та сәр гәмийе Уньс авитә бә’ре, wәки жь һерса Хwәде хьлаз бьн. Мә’сийе мәзьн (һ’ут) Уньс һ’уфи хwә кьр у Уньс зьке мә’сида се р’ож у се шәва ма, дӧа кьр, һ’әта кӧ мә’си әw жь дәве хwә авитә дәве бә’ре. Пәйр’а Уньс гӧр’а Хwәде кьр у чу Нинәwайе, wәки хәбәра Хwәде бежә wан. К’ьтеба Уньс;Мәтта 12:39-41; 16:4; Луqа 11:29-32.

Усьв – Чәнд мәри К’ьтеба Пирозда һәнә, наве wан Усьв:

1. Йәк жь һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб (Исраел) ә. Бьред wи һ’әвсуди ль wи дькьрьн, чьмки баве wан гәләки әw һ’ьз дькьр. Бьред wи әw чаwа хӧлам фьротьн, ле паше әw бу сәрwере wәлате Мьсьре. Бьред wи әw диса дитьн гава һатьнә Мьсьре кӧ нан бьк’ьр’ьн, чьмки wәлате wанда хәлайи бу. Дәстпебун 30:22-24; 37:5–50:26; Йешу 24:32; Зәбур 105:17-22; К’аред Шандийа 7:9-14, 18; Йуһ’әнна 4:5; Ибрани 11:21-22; Ә’йанти 7:8.

2. Усьве мере Мәрйәма дийа Иса. Мәтта 1:16, 18-20, 24; 2:13, 19.

3. Наве бьраки Иса жи Усьв бу. Мәтта 13:55; Марqос 6:3 (Йусес).

4. Усьве бьре Аqубе шанди (нә бьре Йуһ’әнна). Мәтта 27:56; Марqос 15:40,[47] (Йусес).

5. Усьве жь Аримәтйайе, мәрьвәки дәwләти, әндәме щьвина гьрәгьред щьһуйа. Әw мәрьвәки qәнщ бу у пәй Иса дьчу. Мәтта 27:57-60; Марqос 15:42-46; Луqа 23:50-53; Йуһ’әнна 19:38-42.

6. Усьве Барсабо, йәк жь йед кӧ һе пешда пәй Иса дьчун. К’аред Шандийа 1:23.

7. Усьв, наве wи кьрьн Барнабас. К’аред Шандийа 4:36.

уд – шинайик ә, кӧ жь ава wе р’унәки бинхwәш те чекьрьне. Щьһуйа уд дькьрьнә сәр к’әфәне мьрийа, wәки дәфьнкьрьнер’а һазьр бьн (Йуһ’әнна 19:39).

Фьрәwьн – наве п’адшед Мьсьре бу. Һәр йәк жь wан бь ви нави дьһатә готьне.К’аред Шандийа 7:10, 13, 21; Р’омайи 9:17; Ибрани 11:24.

фатьмок – щур’әки кәвотка йә.

ферьси – нав щьһуйада к’омәләкә динп’арьст бу. Әндәмед к’омәла ферьсийа qануна Муса qәнщ заньбун. Әw динп’арьстед сәрт бун. Wана баwәр дькьр, кӧ мьлйак’әт у р’ӧһ’ һәнә у мьри wе диса р’абьн. Гәләк жь ван р’ьзьм у ә’дәта, йед кӧ ферьсийа пек данин, нав щьһуйада һәбун. Жь ван р’ьзьм у ә’дәта гәләк жи нә жь Т’әwрате бун. Әw бь кьред хwә к’ӧбар-бабах дьбун. Дьхwәстьн чаwа мәрьвед qәнщ хӧйа бьн, ле гәләкед жь wан бь фькьред хwә хьраб бун. Гәләкед жь wан дьжәнийанә Иса у һәв шеwьрин Wи бькӧжьн.

фьртонә – баһоз, бобәлиск.

Хана Хwәде – Әw щийе кӧ Хwәде бона Хwә дьбьжерә, Хана Хwәде дьһатә готьне. Һена Мусада конәк (Коне Шә’дәтийе) һәбу у пәйр’а дәwса wи кони ль Оршәлиме п’арьстгәһ һатә чекьрьне у әw бу Хана Хwәде. Әw щийе һ’әбандьна щьмә’та Исраеле бу (Марqос 2:26).

Хӧдан – (Хwәйи, Р’әб) К’ьтеба Пирозда мә’на Хӧдан «хwәйи» йә. Хӧдан навәки Хwәде йә у навәк жь навед Иса Мәсиһ ә. «Р’әб» жь зьмане ә’рәби йә у әw жи те фә’мкьрьне «хwәйи».

хальфи – шашбуйи, хапийайи, жьр’едәрк’әти.

хач – Ә’дәте сәрwеред бажаре Р’оме һәбу, мәрьвед хьраб (qачах, меркӧж у йед майин) сәр хач дардадькьрьн, бона щәзакьрьне. Ль сәр хач мәрьв дьмьрьн. Хач жь дӧ qӧт дара чедькьрьн. Гәләк щара гәрәке qачах хwәха хаче хwә бьда сәр мьле хwә бьбьра щийе хачкьрьне. Ль wьр әскәра пе мьха йан пе wәрьса qачах хачва мьх дькьрьн йан гьредьдан. Паше хач р’аст дькьрьн у qачах wьр дардакьри дьма һ’әта дьмьр. Гәләк щәфа дьдит һ’әта мьрьне у ә’йбәкә гәләки гьран бу кӧ сәр хач бьһатана кӧштьне. Иса гот, кӧ к’е дьхwазә бьбә шагьрте Мьн гәрәке хаче хwә һьлдә у ль пәй Мьн бе. Мә’на wе әв ә, кӧ йед ль пәй Иса дьчьн гәрәке һазьр бьн бона Wи һ’әта мьрьне жи щәфе бьк’ьшиньн.Мәтта 10:38; 16:24; Марqос 8:34; Луqа 9:23; 14:27.

хернәхwаз – йе кӧ к’ина йәки дьгьрә у хера wи нахwазә.

херуб – р’ӧһ’бәред хwәйибаск ьн, әв щур’әки мьлйак’әтед Хwәде нә у һ’әйкәлед wан сәр qалп’ахе Сьндоqа Пәймане бь баскава чекьри мина мьлйак’әта бун, кӧ р’умәт у диндара (һ’ьзурийа) Хwәде бәрч’ә’в дькьрьн (Ибрани 9:5).

хәйал – һәйинед р’ӧһ’анийә кӧ бь дәста найенә гьртьне.

хәрдал – п’ьнщар’әк ә, кӧ т’охьме wе зә’ф һур ә, ле гава шин дьбә, гәләки мәзьн дьбә. Мәтта 13:31-32; 17:20; Марqос 4:31-32; Луqа 13:19; 17:6. Хәрдал

хәрщгьр – (бащгьр, вәргистан) йе кӧ п’әра жь щьмә’те дәwләтер’а дьстинә. Wәхте Иса Мәсиһда әв хәрщгьр бона Р’омайе дьхәбьтин. Әw хwәха щьһу бун, ле али Р’омайе дькьрьн, wәки мьләте щьһу п’әрә бона әскәред Р’омайе бьда. Р’омайи зӧлмк’ар бун у щьһу бьндәст кьрьбун, жь wе йәке щьһу гәләки дьжәнийанә хәрщгьра. Хәрщгьр жи гәләк щара пе дәрәwа у хапандьне п’әрә зедә дьстандьн, wәки wанр’а жи п’әрә бьма. Әw жи гӧнәк’аред мәзьн дьһатьнә һ’әсабе.

хьлазбун (хьлазкьрьн) – азабун (азакьрьн), р’ьзгарбун (р’ьзгаркьрьн). Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «хьлазкьр»-да бьхуньн.

хьлазкьр – йе кӧ йәки дьн жь тьштәки хьраб хьлаз дькә. К’ьтеба Пирозда хәбәред «хьлазкьр, хьлазкьрьн, хьлазбун, хьлази» пешийе те фә’мкьрьне чаwа хwәйкьрьн, хьлазкьрьн жь хьрабийе у жь бәла, йан жи qәнщкьрьна жь нәхwәшийа. Мәсәлә, Пәймана Кәвьнда Хwәде щьмә’та Хwәйә Исраел жь Мьсьре, ӧса жи жь Бабилоне хьлаз кьрийә. Пәймана Нуда Хwәде пе кьрьна Иса Мәсиһ р’е бона мәрьва вәкьр, wәки жь гӧна у хьрабийе хьлаз бьн. Бь ви аwайи һьн Хwәде, һьн жи Иса «Хьлазкьр» һ’әсаб дьбьн (бона Хwәде: Qануна Дӧщари 32:15; Зәбур 27:9; Луqа 1:47; Тито 1:3; бона Иса: Луqа 1:69; Әфәси 5:23; Тито 1:4; Йуһ’әнна I 4:14).

хьрнуф – хӧрәке бәраза жь бәре даре, п’алуд.

Һабил – Qайин у Һабил кӧр’ед Адәм бун. Һабил бьре бьч’ук бу у бьре wи Qайин әw кӧшт. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Qайин»-да бьхуньн.Дәстпебун 4:2-9, 25; Мәтта 23:35; Луqа 11:51; Ибрани 11:4; 12:24.

Һарун – жь зӧр’әта Леwи бу, Леwи жи йәк жь һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб бу. Һарун бьре Мусайи мәзьн бу, ӧса жи к’аһине пешьн бу. Хwәде гот, кӧ к’аһинед щьмә’та Исраеле гәрәке жь зӧр’әта Һарун бенә бьжартьне. Һарун у Муса щьмә’та Исраелер’а Мьсьреда хӧламти дькьрьн. Һарун али Муса кьр, сәрwертийа щьмә’та Исраеле кьрьн у щьмә’та Исраеле бьн нире хӧламтийе дәрхьстьн.Дәрк’әтьн 4:14; 5:1; Жьмар 12; 17; 20; Луqа 1:5; К’аред Шандийа 7:40; Ибрани 5:4; 7:11; 9:4.

Һащәр – щарийа Сәрайа жьна Бьраһим бу, дийа Исмайил. Ле Исмайил нә әw бу, к’ижан кӧ Хwәде Бьраһимр’а соз дабу. Зӧр’әта Исмайил чаwа зӧр’әта Бьраһим, чь кӧ Хwәде соз дабу нәстандьн. Паше кӧр’е Сәрайе жера бу у әw бу кӧр’е созе Хwәде (Галати 4:21-31).

Һеродәс – Пәймана Нуда чар мәри һәнә кӧ пе наве «Һеродәс» тен готьне.

1. Һеродәсе Мәзьн: Гава Иса Мәсиһ һатә дьнйайе, Һеродәсе Мәзьн сәр Щьһустане, Щәлиле, Итурйайе у Трахонидайе п’адша бу (Мәтта 2:1-22; Луqа 1:5). Наве баве wи Антипатәр бу. Һеродәсе Мәзьн йәки гәләки зӧлмк’ар бу, wи жьнәкә хwә, се кӧр’ед хwә, хwәсийа хwә, апәки хwә у гәләкед дьн (пештьри зар’окед Бәйтләһ’ме) кӧштьн.

2. Һеродәс-Антипас: Гава Иса Мәсиһ у Йуһ’әннайе Ньхӧмдар дәст бь к’аред хwә кьрьн, Һеродәс-Антипас сәрwере Щәлиле бу (Луqа 3:1). Баве wи Һеродәсе Мәзьн бу у наве дийа wи Малтаке бу. Әwи сәре Йуһ’әннайе Ньхӧмдар да лехьстьне (Мәтта 14:1-12; Марqос 6:14-29; Луqа 9:9). Бәри хачкьрьна Иса, Иса бьрьнә бәр Һеродәс у wи Иса беһӧрмәт кьр, qәрфе хwә Wи кьр (Луqа 23:7-12).

3. Һеродәс-Әгрипа п’адша: К’аред Шандийа 12:1-24-да Һеродәс-Әгрипа Пәтрус у Аqуб гьртьн у Аqубе бьре Йуһ’әнна да кӧштьне. Мьлйак’әте Хӧдан Һеродәс-Әгрипа кӧшт (К’аред Шандийа 12:21-23). Баве Һеродәс-Әгрипа Аристополо бу, Аристополо жи кӧр’е Һеродәсе Мәзьн бу. Наве дийа Һеродәс-Әгрипа Бәрньке бу.

4. Кӧр’е Һеродәс-Әгрипа, Әгрипайе дӧда бу. Әгрипайе дӧда п’адшайе Щьһустане бу. Паwлос ль бәр Әгрипа у хушка wи Бәрньке (Бәрнькекә дьн) сәкьни у Мьзгинийа Хwәде дьда wан (К’аред Шандийа 25:13–26:32). Әгрипайе дӧда Паwлос шандә бажаре Р’омайе, wәки Qәйсәр диwана wи бькьра.

Һәрмес – п’утәки йунана бу. Йунана дьготьн, кӧ әw qасьде п’утед дьн бу.К’аред Шандийа 14:12.

һалелуйа – Гава щьһуйа дьхwәст пәсьне Хwәде бьдана, дькьрьн qир’ин: «Һалелуйа». Жь зьмане ибрани йә, кӧ те фә’мкьрьне: «Пәсьне Хӧдан бьдьн» йан «Шькьр жь Хwәде».Ә’йанти 19:1, 3-4, 6.

һеши – дәве бә’ре, к’әwшән.

һәвиртьр’шк – (һавен) дькьнә нава һәвир у һәвир һьлте. Фькьра ве ль щәм щьһуйа бь р’ӧһ’ани хьраб дьһатә фә’мкьрьне, аwа готи сурәте (символа) һ’әрамийе, хәйсәте хьраб у ә’мьре һ’әр’ьми бу. Изьна щьмә’та Исраеле т’ӧнәбу, wәки һәвиртьр’шк бькьрана нава нане һ’әдийед хwә, к’ижан кӧ Хwәдер’а дьһатә дайине (Qануна К’аһинтийе 2:4), нә жи дькьрьнә нава Щәжьна Нане Шкәва чаwа ӧса жи те фә’мкьрьне, аwа готи «шкәва» (Дәрк’әтьн 12:15). К’ьтеба Пирозда һәвиртьр’шк чаwа нишана qәwатәкә вәшарти йә, илаһи бона qәwата гӧнә. Чаwа һәвиртьр’шк нава т’әмамийа шкәва һәвирда бәла дьбә йа хwә дькә, ӧса жи гӧнә дькарә нава щьмә’теда бәла бә у зийане бьдә щьмә’те. Луqа 12:1-да һәвиртьр’шк те фә’мкьрьне чаwа дӧр’ути, Мәтта 16:6 у 12-да һинкьрьна ферьсийа у садуqийа мина һәвиртьр’шк бу, кӧ мьqабьли Иса дьсәкьнин.Марqос 8:15; Корьнт’и I 5:6-7; Галати 5:9.

һәрәм – диwанханә, щийе һәри жорьн.

һивк’әти – (ә’дьройи, йа жорьн к’әти, һивгьрти) йе һиве дьк’әвьн, вәдьч’ьр’ькьн.

һиндар – мәрьвәк нава п’ешә йан спортәкеда хwә һәр гав һин дькә.

һосанна – хәбәрәкә сьлавдайине йә, бь зьмане ибрани, йәки хwәйиqәдьрр’а дьһатә готьне мина п’адша. Пешийе һосанна дӧак бу бь мә’на «Хьлаз бькә!», паше әw бу готьнәкә бь мә’на «Шькьр wир’а».Мәтта 21:9, 15; Марqос 11:9-10; Йуһ’әнна 12:13.

һьлатьн (ль йәки һьлатьн) – дәнге хwә ле һьлдан, һьлмәйибун.

һ’әди – һ’әдийа, п’ешк’еш, хер, дийари.

һ’әрам – жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «һ’әлал у һ’әрам»-да бьхуньн.

чәнг – һащәте мьqаме, бь гәләк т’ела, мина саз у гитаре, Даwьд п’адша ледьхьст. чирәдәст – һостайе кӧ р’ьк’ьне мала давежә, хәтниш дькә (Корьнт’и I 3:10). Чәнг / Чәнге зис / Дәф / Болмед һәвхьстьне / Бор’ийа һ’әсьни / Щотбьлур / Бор’ийед жь стьруйа / Хьшхьшк / Бьлур

ч’ежьк – ч’ельк.

ч’ә’вдәр – форq, qав, нәр’еда.

ч’ийайе Зәйт’уне – ч’ийаки незики Оршәлиме йә, Иса сәр wи ч’ийайи дӧа дькьр (Луqа 19:29; К’аред Шандийа 1:12).

Шьмһ’ун – жер’а Пәтрус жи дьготьн. Әw йәк жь һәр донздәһ шагьртед Иса бу. Әw шанди бу.

Шьмшон – мерхас у гәләки qәwат бу, Хwәде бь wи гәләк бәла анинә сәре фьльстинийед кӧ дьжмьнатийа Исраеле дькьрьн.Һ’акьмти 13:2– 16:31; Ибрани 11:32.

шагьрт – йед кӧ һин дьбьн (дьә’льмьн). Гәләк шагьртед Иса һәбун. Донздәһ жь нав wан бьжарти бун. Әw шанди бун. Мәтта 10:1-4; Луqа 5:1 у йед майин.

шанди – (qасьд, р’әсул) бь зьмане йунани АПОСТОЛОС ә. Мә’на ве хәбәре бь Кӧрманщи «йе шанди» йә. Иса Мәсиһ жь нав шагьртед Хwә донздәһ шанди (р’әсул) бьжартьн у шандьн, wәки Мьзгинийа Хwәде бьдьнә мьләтед дьнйайе (Мәтта 10:1-4; Марqос 3:13-19; Луqа 6:12-16). Әвана т’әви Иса дьман у Иса әw һин дькьрьн. Пе ч’ә’вед хwә мьрьна Wи дитьн у паше жи Әw пәй р’абуна Wир’а дитьн. Иса Хwә Паwлосва жи ә’йан кьр у әw чаwа шанди к’ьфш кьр. Барнабас у һьнәкед дьн жи чаwа шанди дьһатьнә готьне, ле жь Иса дәма ә’мьре Wида нәһатьбунә к’ьфшкьрьне.

ширк – К’ьнщед р’әнге ширк йед һәри бьһа бун у р’әнге ширк нәхшәки п’адшатийе бу.

шьһ’ьти – р’е дәрк’әти.

Щәжьна Дәрбазбуне (Шива Дәрбазбуне) – әв щәжьна (ә’йда) нав щьмә’та Исраеледа чардәһе мәһа Нисанеда те кьрьне (ль гора салнә’ма ибрани чардәһе Нисане ньһа 1-е Апреле йә). Әве щәжьне бона биранина wе йәке дькьн, кӧ Хwәде чаwа щьмә’та Исраеле жь бьндәстийа Мьсьрийа дәрхьст (Дәрк’әтьн 12:14-20). Һьнге Мьлйак’әте Мьрьне һ’әму ньхӧрийед Мьсьрийа, һьн инсан у һьн жи һ’әйwан кӧштьн, ле жь сәр малед щьмә’та Исраелер’а «дәрбаз бу» у дәст нәда жь wан т’ӧ кәси, нәкӧшт (Дәрк’әтьн 12:23-27). Бона ве йәке ве щәжьнер’а дьготьн Щәжьна Дәрбазбуне. Пер’а-пер’а пәй Щәжьна Дәрбазбунер’а Щәжьна Нане Шкәва бона һ’әфт р’ожа те дәрбазкьрьне. Нава һ’әфтийа Щәжьна Нане Шкәвада т’әне нане шкәва (бе һәвиртьр’шк) те хwарьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Щәжьна Нане Шкәва»-да бьхуньн.Мәтта 26:2, 5, 18-19; Корьнт’и I 5:7-8.

Щәжьна Нане Шкәва – әв щәжьн (ә’йд) ль пәй Щәжьна Дәрбазбунер’а те у жь панздәһ һ’әта бист дӧдӧйе мәһа Нисане те кьрьне (ль гора салнә’ма иройин жь 2-а һ’әта 9-е Апреле те кьрьне). Әва щәжьна бона биранина хьлазкьрьна мьләте Исраеле те кьрьне, гава мьләте Исраеле жь бьндәстийа Мьсьрийа дәрк’әт у чу wи wәлате кӧ Хwәде дабу wан. Әве щәжьнеда һ’әфт р’ожа нане шкәва (бе һәвиртьр’шк) те хwарьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «һәвиртьр’шк»-да бьхуньн.Дәрк’әтьн 12:15; Мәтта 26:17; Марqос 14:1, 12; Луqа 22:1, 7.

Щәжьна Пирозкьрьна П’арьстгәһе – Wәкә 165 сала бәри буйина Иса, п’арьстгәһа Оршәлиме жь алийе мьләте сурийада һатьбу һ’әр’ьмандьне. Се сала шунда п’арьстгәһ у щьһу жь бьн дәсте сурийа бь дәсте Щьһуда Маккабийе сәрwер аза бун. Жь һьнгева Щәжьна Пирозкьрьна П’арьстгәһе дәрбаз кьрьн. Щәжьне 25-е мәһе (бь ибрани Кьсләве, аwа готи кем-зедә мәһа 12-да) дәстпедькьр у һ’әта һ’әйшт р’ожа дьк’ьшанд. Йуһ’әнна 10:22;[1] Маккаби 4:36-59; 2 Маккаби 1:9, 18; 10:1-8 (1 Маккаби у 2 Маккаби к’ьтебед дәма Пәймана Кәвьнда һатьнә ньвисаре, ле нак’әвьнә нава 66 к’ьтебед пироз, аwа готи к’ьтебед нәqануни нә).

Щьһуда – 1. Донздәһ кӧр’ед Исраел һәбун, йәк жь wан Щьһуда бу. Һәр донздәһ кӧр’ед wи бунә донздәһ qәбилед Исраеле. Наве wәлате Щьһустане жь наве Щьһуда пешда һатийә, чьмки әw qәбил ль wьр дьма. Дәстпебун 29:35; Мәтта 1:2-3; Ибрани 7:14; 8:8; Ә’йанти 5:5; 7:5.

2. Бь наве Щьһуда дӧ шагьртед Иса Мәсиһ һәбун. Жь wан Щьһудайе Исхәрйоти нәмамийа (хайинтийа) Иса кьр у да дәсте wан, йед кӧ дьхwәстьн Әw бькӧштана (Луqа 22:3). Щьһудайе дьн Йуһ’әнна 14:22-да ньвисар ә кӧ әw «нә йе Исхәрйоти» йә. Һьнәк дьфькьрьн әw Тәдайо йә (Мәтта 10:3; Марqос 3:18). Әw жи те готьне «Щьһудайе Аqуб» (Луqа 6:16; К’аред Шандийа 1:13).

3. Ӧса жи Щьһуда наве бьраки Иса бу (Мәтта 13:55; Марqос 6:3) у ль гора фькьра гәләка әw Щьһуда йә, йе кӧ «Нә’ма Щьһуда» ньвисийә.

Щьһустан – qәза бажаре Оршәлиме бу, әw qәза башура Исраеле дьк’әт. Һена Иса Мәсиһда һьн Щьһустан, һьн Самәрйа, һьн жи Щәлилә qәза бун, ӧса жи Щьһустан п’арәкә qәза Сурйайейә р’омайи бу.

щер’ьбандьн, дан щер’ьбандьне, һатьн щер’ьбандьне – Щер’ьбандьн әw һ’аләки тәнгасийе йә, к’ижанеда баwәрийа мерьв жь тәмхwәстьнед wи йан жь мирещьн те щер’ьбандьне.Дәрк’әтьн 17:2, 7; Ишайа 7:12; Мәтта 4:3, 7; К’аред Шандийа 5:9; 15:10; Корьнт’и I 7:5; 10:13; Корьнт’и II 2:11; Аqуб 1:13-14; Пәтрус I 1:6, 7; Пәтрус II 2:9.

щә’т’ри – тузьк.

щьвин – 1. к’омбуна мәрьва.

2. к’омбуна баwәрмәнда (хwәденаса), йед кӧ бь наве Иса дьщьвьн. Щарна бона т’әмамийа баwәрмәндед дьне чаwа бона к’омәке те хәбате (Әфәси 1:22-23; 3:10; 5:23-32; Колоси 1:18,[24]), ле п’ьр’анийа щара бона к’омәкә баwәрмәндед щикида (щьвина Оршәлимеда, К’аред Шандийа 8:1; щьвина Әнтакйайеда, К’аред Шандийа 13:1; щьвина Әфәседа, К’аред Шандийа 20:16). Зәмане Пәймана Нуда баwәрмәнд малада дьщьвийан, дер һәла һе т’ӧнәбун. Һьнге мәзьнайийа мала кӧ теда дьщьвийан бона 30 йан лапи зә’ф һ’әта 50 мәрьви бу. Мәтта 16:18; 18:17; К’аред Шандийа 5:11; 11:22, 26; 20:17; Корьнт’и I 1:2; Ә’йанти 1:4.

щьн – һьн мирещьнр’а те готьне, һьн жи wан р’ӧһ’ у мьлйак’әтед хьрабр’а, йед кӧ мирещьн дьшинә, кӧ хьрабийе һ’әму мәрьвар’а дькьн. Пәймана Нуда те ә’йанкьрьне, кӧ п’утп’арьсти жь щьна те (Корьнт’и I 10:20-21; Ә’йанти 9:20).

щьнак’әти – (щьнгьрти, щьнойи, щьни, щьноки) йәки кӧ жь алийе щьн йан р’ӧһ’ед хьрабва те гьртьне, бьндәсткьрьне, жер’а щьнак’әти дьбежьн. Чахе Иса ль сәр дьне бу, әwи гәләк щьнак’әти аза дькьрьн, щьн жь нав wан дәрдьхьстьн (Мәтта 9:32).

щьһу – жь зӧр’әта Бьраһим ьн. Хәбәра «щьһу» жь хәбәра «Щьһуда» те. Жь донздәһ qәбилед Исраеле, Щьһуда qәбила һәрә к’ьфш ә һена Даwьд у Сьлеман п’адшада. Пәй щӧдәбуна П’адшатийа т’ьфаqийер’а, т’әмамийа п’адшатийа башуре бь наве «Щьһуда» дьһатә готьне. Wәхте сьргункьрьна Бабилонеда у пәй wер’а жи, әв наве «щьһу» мә’на фьрә стандийә, аwа готи бона т’әмамийа мьләте Исраеле һатә хәбате.

Qайин – кӧр’е Адәми мәзьн бу. Гәләки һ’әвсуди бьре хwәйи бьч’ук Һабил дькьр, чьмки Хwәде бәрхе Һабили qӧрбане qәбул кьрьбу, ле гәньме кӧ Qайин анибу qәбул нәкьрьбу, жь дәст сьтqе wийи нәр’аст. Һьнге Qайин Һабил кӧшт. Хwәде гот, кӧ гәрәке Qайин ль сәр ә’рде фьрари бә у жь мәрьвайе бе т’әхсиркьрьне.Дәстпебун 4:1-24; Ибрани 11:4; Йуһ’әнна I 3:12; Щьһуда 11.

Qануна Муса – (Шәриә’та Муса) Т’әwрат ә. Т’әwрат жи пенщ к’ьтебед Муса нә: Дәстпебун, Дәрк’әтьн, Qануна К’аһинтийе, Жьмар, Qануна Дӧщари (Wәк’ьландьна Qануне). Ван пенщ к’ьтебада qанун, т’әми, дирок (т’арих) у сәрһати ньвисар ьн. Хwәде әв Qанун сәр ч’ийайе Синайе, нав ә’wрада Мусар’а гот. Щарна жи һ’әму к’ьтебед «Пәймана Кәвьн»-р’а дьбежьн Qанун.

Qәйсәр – навәки бона п’адшайе мьләтед Императорийа Р’омайе бу. Мьләте Р’омайе гәләк мьләтед дьн бьндәст дькьрьн у Qәйсәр п’адше wан һ’әмуйа бу. Һәр п’адшаки мьләте р’омайер’а дьготьн: «Qәйсәр».Луqа 2:1; 3:1.

Qорах – сәрwере wан бу, йед кӧ бәр Муса у Һарун р’абун. Хәзәба Хwәде һьндава Qорах у һәвалед wида хӧйа бу, ә’рд вәбу әw сахә-сах ә’рдеда чун.Жьмар 16:1-35; Щьһуда 11.

qав – qәһб, форq.

qамиш – чит, мәйи.

qанунзан – (занәйе Шәриә’те, к’атьб, ньвиск’ар) Qанунзан нав щьмә’та Исраелда сәр Qануна Муса дьхәбьтин, Qанун qәнщ заньбун, бь дәста Qанун зедә дькьрьн у хәлq һин дькьрьн. Wан жийина хwә бона һинбун у һинкьрьна Qануне дьдан у к’ьтеб дьньвисин. П’ьр’анийа wан жь ферьсийа бун.

qар’qар’ – qьр’ьк, qаж.

qәбилед Исраеле – (ә’ширед Исраеле, елед Исраеле) Донздәһ кӧр’ед Аqуб һәбун, кӧ wанр’а Исраел жи дьготьн. Һәр йәк жь wан бу qәбиләкә Исраел.Дәстпебун 35:23-26; 49:1-28.

qәдьр-һӧрмәт – р’умәт.

qәрф – тьназ.

qӧльхи – хьзмәтк’ари, шьхӧл, хӧламти.

qӧрбан – (гори, нәдьр) бинбәрәк кӧ жь бәр йәки дьнва те дайине йан кӧштьне. Щур’ә-щур’ә qӧрбан у һ’әдийед щьмә’та Исраеле һәбун, мәсәлә, һ’әдийед мина һ’әйwанед бәрх, щанәга, ӧса жи йед гәньм у бьһарәт һәбун. Һ’әйwан дьһатьнә сәржекьрьне, паше һьнәк т’әмам пева дьһатьнә шәwьтандьне, һьнәк жи т’әне п’арәкә wан дьһатьнә шәwьтандьне. Һәр һ’әйwан гәрәке беqӧсур у беләк’ә буйа. Жь һена Мусада qӧрбан бь дәсте к’аһина дьһатә сәржекьрьне (изьна щьмә’те т’ӧнәбу, кӧ хwәсәрихwә сәржекьрана.) Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «горигәһ»-да бьхуньн.

wәк’илхәрщ – малкьр, к’әдкьр.

wәлатп’арьст – наве партике кӧ бона wәлате хwә шәр’ дькьн. Wәхте Пәймана Нуда чәнд к’омед щьһуйа һәбун, дьхwәстьн жь бьндәстийа р’омайе дәрк’әтана.

wәли – (wали) сәрwере qәзакә wәлет.

wәсийәт – к’ахаза шә’дәтийе, кӧ йәк бәри мьрьне теда бона мал-мьлк’ед хwә дьньвисә, кӧ пәй мьрьна wир’а әw бьгьһижә к’е.

Жийина һ’әта-һ’әтайе, йа кӧ Иса Мәсиһ дьдә wан, йед кӧ баwәрийа хwә wи тиньн - Мәтта 19:16-30; Луqа 10:25-28; Йуһ’әнна 3:1-16; 5:19-29; 10:10; 11:25-26; 14:6; 17:2-3; 20:31; Р’омайи 5:21; 6:5-14; 8:10-17; Корьнт’и II 5:17; Галати 2:20; Әфәси 2:1-6; Колоси 2:13; 3:1-4; Тимот’ейо II 1:10; Тито 3:4-7; Пәтрус I 1:23; Йуһ’әнна I 5:11-13.

Жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн - Мәтта 4:17; Марqос 6:12; Луqа 13:1-5; 15:1-31; 24:45-47; К’аред Шандийа 2:37-40; 3:19-20; 17:29-31; 20:21; 26:19-20; Корьнт’и II 7:8-11; Пәтрус II 3:9; Ә’йанти 9:20-21.

П’әрә, һәбук, мал у мьлк’ - Мәтта 6:19-21; 6:24-34; Луqа 12:13-21; 12:32-34; К’аред Шандийа 20:35; Тимот’ейо I 6:6-10; 6:17-19; Ибрани 13:5-6; Аqуб 2:1-9; 5:1-6.

П’утп’арьсти, сербази у к’оч’әкти - Мәтта 4:10; К’аред Шандийа 13:4-12; 17:22-31; 19:11-20; Корьнт’и I 5:11; 6:9-11; 8:1-13; 10:1-22; Корьнт’и II 6:14-18; Галати 5:19-21; Т’есалоники I 1:9-10; Йуһ’әнна I 5:21; Ә’йанти 21:8; 22:15.

Р’астһ’әсаббун, р’асти (бесущбун) - К’аред Шандийа 13:38-39; Р’омайи 1:16-17; 3:21-26; 5:1; 5:9-10; 5:18-19; Галати 2:16; 3:6-9; Тито 3:7.

Хwәде - Марqос 10:27; 12:29-30; Луqа 1:37; 6:35-36; Йуһ’әнна 4:24; К’аред Шандийа 14:14-17; 17:22-31; Р’омайи 1:18-23; 11:33-36; Корьнт’и I 8:4-6; Корьнт’и II 1:3; Тимот’ейо I 1:17; 6:15-16; Ибрани 4:13; 10:30-31; Аqуб 1:17; Пәтрус I 1:14-17; Йуһ’әнна I 1:5; 4:7-12; 4:16; Щьһуда 24-25; Ә’йанти 4:8-11; 15:3-4.

Йунани -

1 ләптон | нив кодрантес (сьфьр)
2 ләптон | кодрантес (сьфьр)
4 qӧадранс | ассарион (сьфьр)
16 ассарион | динарион йан драхмә (зив)
4 динарион | статер (зив)
100 динарион | мна (зер’)
6000 динарион | талантон (зив)
180 000 динарион | талантон (зер’)

[1] Тһә Грәәк Нәw Тәстамәнт – жь алийе Ӧньтәд Бьблә Сощьәтьәс-да нәшьркьри йә, р’едакторийа 4-а, 1993, Штутгарт, Германйа.

[2] Пәймана Нуда хәбәра «Qанун» бь һ’әрфа мәзьн һатийә ньвисаре гава бә’са Qануна Муса дькә, аwа готи Qануна Хwәде. Ле гава бә’са qанунед дьн дькә, хәбәра «qанун» бь һ’әрфа бьч’ук һатийә ньвисаре.

• 1:1 Луqа 3:23-28

+ 1:1 Дәстпебун 22:18,

+ 1:2 Дәстпебун 21:3, Дәстпебун 25:6, Дәстпебун 29:35

* 1:3 Нав дәстньвисаред һьнәкада дәwса «Р’ам» «Арам» һәйә.

+ 1:3 Дәстпебун 38, Жьмар 26:21,

+ 1:4 Рʼутʼ 4:18-22

* 1:7 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «Асаф» «Аса» һәйә.

+ 1:16 Луqа 1:27

• 1:18 Луqа 2:1-7

+ 1:18 Луqа 1:27, Луqа 1:35

+ 1:19 Q. Дӧщари 22:23-24, Q. Дӧщари 24:1

* 1:21 «Иса» бь зьмане ибрани аһа те фә’мкьрьне: «Хӧдан хьлаз дькә», йан «хьлазкьр», йан жи «азабун».

+ 1:21 Луqа 1:31, К’аред Шандийа 4:12, К’аред Шандийа 13:38

+ 1:22 Мәтта 2:14, Мәтта 4:14, Мәтта 21:4, Мәтта 26:56, Марqос 14:49, Йуһ’әнна 19:36,

* 1:23 Ишайа 7:14.

* 1:23# Ишайа 8:8, 10.

* 1:25 Нав һьнәк дәстньвисарада «кӧр’е wейи ньхӧри» һәйә.

+ 2:1 Луqа 1:5, Луqа 2:4-7, Йуһ’әнна 7:42

+ 2:2 Жьмар 24:17

* 2:6 Миха 5:2.

+ 2:11 Дәрк’әтьн 30:23, Йуһ’әнна 19:39

+ 2:12 Дәстпебун 20:6

* 2:15 Һосейа 11:1.

+ 2:15 Мәтта 1:22

+ 2:17 Мәтта 27:9

* 2:18 Йерәмийа 31:15.

+ 2:23 Луqа 1:26, Луqа 2:39, Йуһ’әнна 1:45

• 3:1 Марqос 1:1-8, Луqа 3:1-9, Луqа 3:15-17, Йуһ’әнна 1:19-28

+ 3:1 Луqа 1:80, Йуһ’әнна 1:6

+ 3:2 Марqос 1:15

* 3:3 Ишайа 40:3.

+ 3:4 Q. К’аһинтийе 11:22,

+ 3:6 К’аред Шандийа 19:18

+ 3:7 Мәтта 12:34, Мәтта 23:33, Р’омайи 5:9, Т’есалоники I 1:10

+ 3:9 Йуһ’әнна 8:33

+ 3:10 Мәтта 7:19

+ 3:11 Йуһ’әнна 1:15, К’аред Шандийа 2:3

+ 3:12 Мәтта 13:30, Ибрани 6:8

• 3:13 Марqос 1:9-11, Луqа 3:21-22

+ 3:16 К’аред Шандийа 7:56, Йуһ’әнна 1:32-33

+ 3:17 Марqос 9:7, Йуһ’әнна 12:28, Мәтта 17:5, Пәтрус II 1:17

• 4:1 Марqос 1:12-13, Луqа 4:1-13

+ 4:2 Q. Дӧщари 9:9, Мәтта 21:18

+ 4:3 Т’есалоники I 3:5

* 4:4 Qануна Дӧщари 8:3.

+ 4:4 Q. Дӧщари 8:3

* 4:6 Зәбур 91:11-12.

+ 4:6 Зәбур 91:11-12, Йуһ’әнна 7:4

* 4:7 Qануна Дӧщари 6:16.

+ 4:7 Q. Дӧщари 6:16

* 4:10 Qануна Дӧщари 6:13.

+ 4:10 Мәтта 16:23, Q. Дӧщари 6:13

+ 4:11 Луqа 22:43

• 4:12 Марqос 1:14-15, Луqа 4:14-15

+ 4:12 Мәтта 14:3

+ 4:13 Мәтта 2:23, Марqос 1:21

+ 4:14 Мәтта 1:23

* 4:15-16 Ишайа 9:1-2.

• 4:18 Марqос 1:16-20, Луqа 5:1-11

+ 4:18 Йуһ’әнна 1:40-42

+ 4:19 Мәтта 13:47

+ 4:20 Мәтта 19:27

• 4:23 Луqа 6:17-19

+ 4:23 Марqос 1:39

+ 4:24 Луqа 2:2

* 4:25 «Декаполис» бь зьмане йунани те фә’мкьрьне: «Дәһә Бажар», чьмки әва qәза бәреда бь йәктийа дәһә бажара һатийә чекьрьн.

+ 4:25 Марqос 5:20, Марqос 7:31

• 5:3 Луqа 6:20-23

* 5:3 Бь готьнәкә дьн: «Р’ӧһ’к’әсиба», аwа готи р’ӧһ’е wан һ’әwще Хwәде йә, бәр Хwәде шкәсти нә.

+ 5:4 Корьнт’и II 7:10, Ә’йанти 21:4

+ 5:5 Зәбур 37:11, Мәсәлә 2:21

+ 5:6 Зәбур 42:1, Йуһ’әнна 7:37

+ 5:7 Мәсәлә 19:17, Луqа 6:36

+ 5:8 Зәбур 24:4, Зәбур 51:10, Йуһ’әнна I 3:2, Ибрани 12:14, Ә’йанти 22:4

+ 5:9 Аqуб 3:18, Тимот’ейо II 2:22, Йуһ’әнна 1:12, Йуһ’әнна I 3:1, Йуһ’әнна I 5:1, Р’омайи 8:14

+ 5:11 Аqуб 1:2, Пәтрус I 4:14

+ 5:12 К’аред Шандийа 5:41, Аqуб 1:2, Р’омайи 5:3, Корьнт’и II 12:10, Ибрани 10:34

• 5:13 Марqос 9:50, Луqа 14:34-35

+ 5:14 Әфәси 5:8

+ 5:15 Марqос 4:21, Луqа 8:16, Луqа 11:33

+ 5:16 Пәтрус I 2:12, Корьнт’и II 9:13

+ 5:17 Р’омайи 3:31, Р’омайи 10:4

+ 5:18 Луqа 16:17

+ 5:19 Мәтта 11:11, Мәтта 18:4

+ 5:20 Йуһ’әнна 3:5

* 5:21 Дәрк’әтьн 20:13; Qануна Дӧщари 5:17.

+ 5:21 Дәрк’әтьн 20:13

* 5:22 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «К’и кӧ щики бе сәбәб сәр бьре хwәда һерс к’әвә».

+ 5:22 Йуһ’әнна I 3:15

+ 5:25 Мәсәлә 25:8, Луqа 12:58-59

* 5:26 «Пол» п’әре һәри һур ә.

* 5:27 Дәрк’әтьн 20:14; Qануна Дӧщари 5:18.

+ 5:27 Дәрк’әтьн 20:14

+ 5:28 Мәсәлә 6:25

+ 5:30 Мәтта 18:8-9, Марqос 9:43-44

• 5:31 Мәтта 19:9, Марqос 10:11-12, Луqа 16:18

* 5:31 Qануна Дӧщари 24:1-4.

+ 5:31 Q. Дӧщари 24:1-3

* 5:32 Әв хәбәра «һәгәр диса әw мер кә» йунанида т’ӧнә. Әвана мә’на зьнек’арийе шьровәдькьн, чьмки ә’дәте щьһуйада изьна жьна мербәр’дайи т’ӧнәбу диса мер кьра, һ’әта мере wе сах буйа.

+ 5:32 Р’омайи 7:3, Корьнт’и I 7:10-11

* 5:33 Qануна К’аһинтийе 19:12; Жьмар 30:2.

+ 5:33 Жьмар 30:2, Q. Дӧщари 23:21

+ 5:34 К’аред Шандийа 7:49

+ 5:35 Зәбур 99:5, Зәбур 48:2

* 5:37 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Жь йе хьраб ә».

+ 5:37 Аqуб 5:12

• 5:38 Луqа 6:27-36

* 5:38 Дәрк’әтьн 21:24; Qануна К’аһинтийе 24:20; Qануна Дӧщари 19:21.

+ 5:38 Дәрк’әтьн 21:23-25, Q. К’аһинтийе 24:19-20, Q. Дӧщари 19:21

+ 5:39 Пәтрус I 2:23, Р’омайи 12:17, Корьнт’и I 6:7

* 5:41 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Миләк». Мила Р’оме (Италйа) 1 478.5 метьр бу.

+ 5:42 Q. Дӧщари 15:7-8, Мәсәлә 21:26

* 5:43 Әв р’ез «Һәвале хwә һ’ьз бькә» жь Qануна К’аһинтийе 19:18 йә.

+ 5:43 Q. К’аһинтийе 19:18

* 5:44 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «...бона йед кӧ ньфьр’а wә дькьн, дӧа бькьн у хернәхwазед хwәр’а qәнщийе бькьн».

+ 5:44 Р’омайи 12:20, Луqа 23:34, К’аред Шандийа 7:60, Пәтрус I 3:9, Р’омайи 12:14

+ 5:45 К’аред Шандийа 14:17

+ 5:48 Q. К’аһинтийе 19:2, Q. Дӧщари 18:13, Q. Дӧщари 32:4, Зәбур 18:30, Мәтта 19:21, Аqуб 1:4, Әфәси 5:1, Колоси 1:28

+ 6:1 Йуһ’әнна I 2:29

+ 6:2 Луqа 6:24

• 6:5 Луqа 11:2-4

+ 6:5 Луqа 18:11

* 6:9 Бь готьнәкә дьн: «Бьра инсан qәдьре наве Тәйи пироз бьгьрә».

+ 6:10 Мәтта 26:42

+ 6:11 Мәсәлә 30:8

* 6:13 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Жь мирещьн».

* 6:13# Нав дәстньвисаред һәрә qәнщда әв йәк т’ӧнә: «Чьмки п’адшати, qәwат у р’умәт йед тә нә, һ’әта-һ’әтайе. Амин».

+ 6:13 Мәтта 26:41, Йуһ’әнна 17:15, Т’есалоники II 3:3

+ 6:14 Марqос 11:25-26, Әфәси 4:32, Колоси 3:13

+ 6:15 Мәтта 18:35, Аqуб 2:13

* 6:17 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Сәре хwә р’ун кә», чаwа нишана шайийе.

• 6:19 Луqа 11:34-36, Луqа 12:22-34

+ 6:19 Мәсәлә 23:4, Тимот’ейо I 3:3, Тимот’ейо I 6:9, Ибрани 13:5, Аqуб 5:2-3

+ 6:20 Мәтта 19:21, Пәтрус I 1:4

* 6:24 Хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Мамон». Мә’на ве әв ә: Мале дьне, п’әрә, дәwләтийа ве дьне.

+ 6:24 Луqа 16:13

+ 6:25 Филипи 4:6, Пәтрус I 5:7

+ 6:26 Мәтта 10:31, Мәтта 12:12

* 6:27 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бьһӧстәке ль сәр бәжьна хwә дьреж кә».

+ 6:30 Мәтта 8:26, Мәтта 14:31, Мәтта 16:8

+ 6:33 Зәбур 37:4

• 7:1 Луqа 6:37-38, Луqа 6:41-42

+ 7:1 Р’омайи 14:10, Корьнт’и I 4:5, Аqуб 4:12

+ 7:2 Марqос 4:24, Р’омайи 2:1

+ 7:6 Мәтта 15:26

• 7:7 Луqа 11:9-13

+ 7:8 Мәсәлә 8:17, Мәтта 18:19, Мәтта 21:22, Марqос 11:24, Йуһ’әнна 14:13-14, Йуһ’әнна I 3:22, Йуһ’әнна I 5:14

+ 7:11 Дәстпебун 6:5, Мәтта 12:34

+ 7:12 Луqа 6:31, Мәтта 22:40, Галати 5:14

• 7:13 Луqа 13:24

+ 7:14 Зәбур 16:11

• 7:15 Луqа 6:43-44, Луqа 13:25-27

+ 7:15 Q. Дӧщари 13:1-3, Мәтта 24:11, Марqос 13:22, К’аред Шандийа 13:6, Пәтрус II 2:1, Йуһ’әнна I 4:1, К’аред Шандийа 20:29

+ 7:16 Аqуб 2:18

+ 7:17 Мәтта 12:33-35

+ 7:19 Мәтта 3:10

+ 7:22 Мәтта 25:11, Луqа 6:46, Йуһ’әнна 13:13, Марqос 9:38, Луqа 9:49

+ 7:23 Зәбур 6:8, Мәтта 25:41

• 7:24 Луqа 6:47-49

+ 7:27 Мәсәлә 10:25

+ 7:29 Марqос 1:22, Луqа 4:32

• 8:1 Марqос 1:40-45, Луqа 5:12-16

* 8:2 Ль гора Qануна Муса мәрьвед к’оти һ’әрам бун. Дәрһәqа мәрьвед к’отида ван сәрийа бьхуньн: Qануна К’аһинтийе 13-14.

+ 8:2 Q. К’аһинтийе 13:3, Жьмар 12:10, Марqос 9:22

+ 8:4 Мәтта 9:30, Мәтта 17:9, Марqос 1:34, Q. К’аһинтийе 14:1-32, Луqа 17:14

• 8:5 Луqа 7:1-10

+ 8:8 Зәбур 107:20

+ 8:10 К’аред Шандийа 10:2

+ 8:11 Луqа 13:29, Луqа 16:23, Әфәси 3:6

+ 8:12 Мәтта 13:42, Мәтта 22:13, Мәтта 22:30, Мәтта 24:51, Мәтта 25:13, Луqа 13:28

+ 8:13 Мәтта 9:29, Йуһ’әнна 4:53

• 8:14 Марqос 1:29-34, Луqа 4:38-41

+ 8:14 Корьнт’и I 9:5

+ 8:15 Марqос 5:41, Марqос 9:27, К’аред Шандийа 3:7, К’аред Шандийа 9:41

* 8:17 Ишайа 53:4.

• 8:18 Луqа 9:57-62

+ 8:18 Марqос 4:35, Луqа 8:22

• 8:23 Марqос 4:35-41, Луqа 8:22-25

+ 8:26 Мәтта 6:30, Зәбур 65:7, Зәбур 89:9, Зәбур 104:7

• 8:28 Марqос 5:1-20, Луqа 8:26-39

+ 8:29 Марqос 1:23-24, Луqа 4:34

+ 8:34 Луqа 5:8, К’аред Шандийа 16:39

• 9:1 Марqос 2:1-12, Луqа 5:17-26

* 9:1 Ль гора Мәтта 4:13, бажаре Wи Кәфәрнаһум бу.

+ 9:1 Мәтта 4:13

+ 9:2 Марqос 6:55, Мәтта 8:10, Марqос 10:52, Луqа 7:48

* 9:3 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Әва к’ьфьрийа дькә» йан «Әва наве Хwәде беһӧрмәт дькә».

+ 9:3 Q. К’аһинтийе 24:16, Мәтта 26:65, Йуһ’әнна 10:33

• 9:9 Марqос 2:13-17, Луqа 5:27-32

+ 9:11 Мәтта 11:19, Луqа 15:2

* 9:13 Һосейа 6:6.

+ 9:13 Луqа 15:7, Тимот’ейо I 1:15

• 9:14 Марqос 2:18-22, Луqа 5:33-39

+ 9:14 Мәтта 11:2, Мәтта 14:12, Луqа 11:1, Йуһ’әнна 1:35, Луqа 18:12

+ 9:15 Мәтта 25:1-13, Йуһ’әнна 3:29, Ә’йанти 19:7, Ә’йанти 21:2, Марqос 14:7, Луqа 17:22, Йуһ’әнна 16:20

• 9:18 Марqос 5:21-43, Луqа 8:40-56

+ 9:20 Q. К’аһинтийе 15:25

+ 9:21 Марqос 3:10

+ 9:22 Марqос 10:52, Луqа 7:50, Әфәси 2:8

+ 9:24 Йуһ’әнна 11:11

+ 9:25 К’аред Шандийа 9:40, Марqос 1:31, Марqос 9:27, К’аред Шандийа 3:7, К’аред Шандийа 9:41

+ 9:27 Мәтта 22:42, Луqа 1:32, Мәтта 20:29-34

+ 9:29 Мәтта 8:13

+ 9:30 Мәтта 8:4, Мәтта 12:16, Мәтта 17:9, Марqос 1:44

+ 9:31 Марqос 1:45, Марqос 7:36

+ 9:34 Мәтта 10:25, Мәтта 12:24

+ 9:36 Марqос 8:2, Жьмар 27:17, Марqос 6:34

+ 9:38 Луqа 10:2, Йуһ’әнна 4:35

• 10:1 Марqос 3:13-19, Марqос 6:7-13, Луqа 6:12-16, Луqа 9:1-6, Луqа 10:1-12

* 10:3 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «Тәдайо» «Леwи» һәйә, йан жи «Леwи кӧ Тәдайо һатә бәрнавкьрьне».

* 10:4 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Шьмһ’уне жь Qанане».

+ 10:6 Зәбур 119:176, Мәтта 15:24, Пәтрус I 2:25

+ 10:7 Мәтта 3:2, Мәтта 4:17

+ 10:8 Q. К’аһинтийе 13:3, Мәтта 8:2, К’аред Шандийа 20:35

+ 10:10 Тимот’ейо I 5:18

+ 10:14 К’аред Шандийа 13:51

+ 10:15 Дәстпебун 18:20, Дәстпебун 19:24,

• 10:16 Марqос 13:9-13, Луqа 12:2-12, Луqа 21:12-17

+ 10:16 Луqа 10:3, Дәстпебун 3:1

+ 10:18 К’аред Шандийа 17:6, К’аред Шандийа 18:12, К’аред Шандийа 24:1, К’аред Шандийа 25:6, Зәбур 119:46

+ 10:20 Мәсәлә 16:1

+ 10:21 Мәтта 24:10

+ 10:22 Мәтта 24:9, Йуһ’әнна 15:18, Аqуб 5:11, Галати 6:9, Ә’йанти 2:10

+ 10:23 К’аред Шандийа 8:1, К’аред Шандийа 14:6

+ 10:24 Луqа 6:40, Йуһ’әнна 13:16

+ 10:25 Мәтта 9:34, Мәтта 12:24

+ 10:26 Марqос 4:21, Луqа 8:17, Луqа 12:2

+ 10:28 Зәбур 56:4, Зәбур 118:6, Мәсәлә 29:25,

+ 10:31 Мәтта 6:26, Мәтта 12:12

+ 10:32 Р’омайи 10:9, Ә’йанти 3:5

+ 10:33 Мәтта 25:12, Йуһ’әнна I 2:23, Тимот’ейо II 2:12

• 10:34 Луqа 12:51-53, Луqа 14:26-27

+ 10:34 К’аред Шандийа 14:4

* 10:35-36 Миха 7:6.

+ 10:38 Мәтта 16:24-25, Марqос 8:34-35, Луqа 9:23

+ 10:39 Йуһ’әнна 12:25

+ 10:40 Мәтта 25:40, Луqа 10:16, Йуһ’әнна 12:44, Йуһ’әнна 13:20, Галати 4:14

+ 10:42 Марqос 9:41, Ибрани 6:10

• 11:1 Луqа 7:18-35

* 11:2 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «чәнд шагьрт» «дӧ шагьрт» һәйә.

+ 11:2 Мәтта 14:3, Луqа 3:19-20, Йуһ’әнна 3:24, Йуһ’әнна 4:25, Йуһ’әнна 6:14, Йуһ’әнна 11:27

+ 11:6 Йуһ’әнна 6:61, Йуһ’әнна 16:1

+ 11:7 Мәтта 3:1

+ 11:9 Мәтта 14:5, Мәтта 21:26

* 11:10 Малахи 3:1.

+ 11:10 Дәрк’әтьн 23:20, Марqос 1:2

+ 11:11 Луqа 1:15

* 11:12 Аһа жи те фә’мкьрьне: «П’адшатийа Ә’змана бь qәwате пешда дьчә у йед зорбә дәст дьхьн».

+ 11:12 Луqа 16:16

* 11:13 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Чьмки һ’әму п’ехәмбәра у Qануне һ’әта Йуһ’әнна п’ехәмбәрти кьрьн».

* 11:14 Малахи 4:5.

+ 11:14 Мәтта 17:12-13, Луqа 1:17

+ 11:15 Ә’йанти 2:7

+ 11:18 Мәтта 3:4, Луqа 1:15

* 11:19 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «ә’мәл» «зар’» һәйә.

+ 11:19 Йуһ’әнна 2:1, Йуһ’әнна 12:2, Мәтта 9:10-11

• 11:20 Луqа 10:13-15

+ 11:21 Марqос 6:45, Марqос 8:21, Марqос 3:7

+ 11:22 Мәтта 15:21

• 11:25 Луqа 10:21-22

+ 11:27 Йуһ’әнна 13:3, Йуһ’әнна 17:2, Йуһ’әнна 6:46, Йуһ’әнна 7:29, Йуһ’әнна 8:19, Йуһ’әнна 10:15

+ 11:28 Зәбур 55:22, Зәбур 68:19, Йуһ’әнна 7:37

+ 11:30 Йуһ’әнна I 5:3

• 12:1 Марqос 2:23-28, Луqа 6:1-5

+ 12:1 Q. Дӧщари 23:25

+ 12:2 Дәрк’әтьн 20:8-10, Жьмар 15:32-36

* 12:4 Qануна К’аһинтийе 24:9; П’адшати I 21:1-6.

+ 12:4 Дәрк’әтьн 25:30, Q. К’аһинтийе 24:5-9

+ 12:5 Жьмар 28:9

+ 12:6 Мәтта 12:41

* 12:7 Һосейа 6:6.

• 12:9 Марqос 3:1-6, Луqа 6:6-11

+ 12:10 Луqа 11:54, Луqа 20:20

+ 12:12 Мәтта 6:26, Мәтта 10:31

+ 12:16 Мәтта 8:4, Мәтта 9:30

* 12:18-21 Ишайа 42:1-4.

• 12:22 Марqос 3:20-30, Луqа 11:14-23

+ 12:23 Мәтта 9:27

+ 12:24 Мәтта 9:34, Мәтта 10:25

+ 12:27 Марqос 9:38, К’аред Шандийа 19:13

+ 12:30 Марqос 9:40

+ 12:31 Марqос 3:29, Луqа 12:10

+ 12:33 Мәтта 7:17-20, Луqа 6:43-45

+ 12:34 Мәтта 3:7, Мәтта 23:33, Дәстпебун 6:5, Мәтта 7:11, Мәтта 15:18, Аqуб 3:6

+ 12:35 Мәсәлә 12:5

+ 12:36 Мәсәлә 10:19, Р’омайи 14:12

+ 12:37 Мәтта 5:22, Аqуб 3:2-12

• 12:38 Марqос 8:11-12, Луqа 11:29-32

+ 12:38 Корьнт’и I 1:22

+ 12:39 Мәтта 16:4

* 12:40 Уньс 2:1.

+ 12:40 Уньс 2:1

+ 12:41 Р’омайи 2:27, Уньс 3:5, Мәтта 12:6

* 12:42 П’адшать III 10:1-13. Әw п’адша жь Шәба Ә’рәбьстане һатә щәм Сьлеман п’адша.

• 12:43 Луqа 11:24-26

+ 12:45 Пәтрус II 2:20

• 12:46 Марqос 3:31-35, Луqа 8:19-21

+ 12:46 Мәтта 13:55, Йуһ’әнна 2:12, Йуһ’әнна 7:3, К’аред Шандийа 1:14, Корьнт’и I 9:5, Галати 1:19

+ 12:50 Йуһ’әнна 15:14, Ибрани 2:11

• 13:1 Марqос 4:1-9, Луqа 8:4-8

+ 13:9 Мәтта 11:15

• 13:10 Марqос 4:10-12, Луqа 8:9-10

+ 13:11 Мәтта 19:11

+ 13:12 Мәсәлә 9:9, Мәтта 25:29

* 13:15 Ишайа 6:9-10.

+ 13:15 Йуһ’әнна 12:40, К’аред Шандийа 28:26-27

+ 13:16 Луqа 10:23-24

+ 13:17 Ибрани 11:13, Пәтрус I 1:10-12

• 13:18 Марqос 4:13-20, Луqа 8:11-15

* 13:19 Бь готьнәкә дьн: «Мирещьн».

+ 13:21 Галати 1:6, Ибрани 6:4

+ 13:22 Мәтта 6:25, Марqос 10:23, Тимот’ейо I 6:10

+ 13:23 Йуһ’әнна 15:5

+ 13:30 Мәтта 3:12

• 13:31 Марqос 4:30-34, Луqа 13:18-21

+ 13:32 Мәтта 17:20, Луqа 17:6,

* 13:33 Се кодед щьһуйа дькьр qаси 25 килограма.

+ 13:33 Корьнт’и I 5:6, Галати 5:9

* 13:35 Зәбур 78:2.

+ 13:35 Зәбур 78:2

+ 13:38 Йуһ’әнна 8:44

+ 13:39 Ә’йанти 14:15-16

+ 13:41 Мәтта 24:31

+ 13:42 Йуһ’әнна 15:6, Ә’йанти 20:15, Мәтта 8:12

+ 13:43 Мәсәлә 4:18, Мәтта 11:15

+ 13:47 Мәтта 4:19

+ 13:48 Йуһ’әнна 21:11

+ 13:49 Мәтта 25:32

+ 13:50 Мәтта 8:12

• 13:53 Марqос 6:1-6, Луqа 4:16-30

+ 13:54 Мәтта 2:23, Луqа 2:39, Луqа 4:23, Марqос 1:21

+ 13:55 Йуһ’әнна 6:42, Мәтта 12:46

+ 13:57 Мәтта 11:6, Йуһ’әнна 4:44

• 14:1 Марqос 6:14-29, Луqа 9:7-9

+ 14:2 Мәтта 16:14

+ 14:3 Мәтта 4:12, Мәтта 11:2, Луqа 3:19-20, Йуһ’әнна 3:24

+ 14:4 Q. К’аһинтийе 18:16, Q. К’аһинтийе 20:21

+ 14:5 Мәтта 11:9, Мәтта 21:26

+ 14:7 Әстәр 5:3, Әстәр 7:2

+ 14:12 Мәтта 9:14

• 14:13 Марqос 6:30-44, Луqа 9:10-17, Йуһ’әнна 6:1-14

+ 14:21 Мәтта 15:38

• 14:22 Марqос 6:45-56, Йуһ’әнна 6:15-21

+ 14:23 Марqос 1:35, Луqа 4:42, Луqа 5:16

+ 14:26 Луqа 24:37

+ 14:31 Мәтта 6:30

+ 14:33 Зәбур 2:7, Луqа 1:35

+ 14:34 Жьмар 34:11, Марqос 6:53, Луqа 5:1

• 15:1 Марqос 7:1-23

+ 15:2 Луqа 11:38

+ 15:3 Галати 1:14

* 15:4 Дәрк’әтьн 20:12; Qануна Дӧщари 5:16.

* 15:4# Дәрк’әтьн 21:17; Qануна К’аһинтийе 20:9.

+ 15:4 Дәрк’әтьн 20:12, Дәрк’әтьн 21:17

+ 15:7 Мәтта 23:13, К’аред Шандийа 28:25

* 15:9 Ишайа 29:13.

+ 15:9 Колоси 2:22

+ 15:11 К’аред Шандийа 10:15

+ 15:13 Щьһуда 1:12

+ 15:14 Мәтта 23:16, Луqа 6:39

+ 15:18 Мәтта 12:34, Аqуб 3:6

+ 15:19 Галати 5:19-21, Корьнт’и I 6:9-10

• 15:21 Марqос 7:24-30

+ 15:22 Мәтта 9:27, Луqа 1:32

+ 15:24 Зәбур 119:176, Мәтта 10:6, Пәтрус I 2:25

+ 15:26 Мәтта 7:6

• 15:29 Марqос 7:31

+ 15:32 Мәтта 9:36

+ 15:38 Мәтта 14:21

• 16:1 Марqос 8:11-13, Луqа 12:54-56

+ 16:1 Мәтта 3:7, Корьнт’и I 1:22

* 16:3 Нав һьнәк дәстньвисарада жь р’еза 2-а һ’әта йа 3-а т’ӧнәйә.

+ 16:4 Уньс 2:1, Мәтта 12:39

• 16:5 Марqос 8:14-21

+ 16:6 Луqа 12:1, Корьнт’и I 5:7-8

+ 16:8 Мәтта 6:30

+ 16:9 Мәтта 14:13-21

+ 16:10 Мәтта 15:36-37

• 16:13 Марqос 8:27-30, Луqа 9:18-21

+ 16:14 Мәтта 14:2,

+ 16:16 Зәбур 2:7

* 16:17 Бь йунани хәбәр бь хәбәр «кӧр’е Йона» ньвисар ә. Бь зьмане арами «Йона» кӧрткьрьна наве «Йуһ’әнна» у «Уньс» ә.

+ 16:17 Корьнт’и I 2:13

* 16:18 «Пәтрус» бь зьмане йунани те фә’мкьрьне: «Qәйа» йан «кәвьр».

+ 16:18 Марqос 3:16, Йуһ’әнна 1:42, Әфәси 2:20

+ 16:20 Мәтта 9:30

• 16:21 Марqос 8:31, Луqа 9:22-27

+ 16:21 Луqа 17:25, Марqос 9:31, Марqос 10:34, Йуһ’әнна 2:19

+ 16:23 Мәтта 4:10, Филипи 3:19

+ 16:24 Мәтта 10:38-39

+ 16:25 Мәтта 19:29

+ 16:26 Зәбур 49:7

* 16:27 Зәбур 62:12.

+ 16:27 Q. Дӧщари 33:2, Мәтта 24:30, Мәтта 25:31, Т’есалоники I 4:16, Ә’йанти 2:23

+ 16:28 Мәтта 24:34, Йуһ’әнна 21:22

• 17:1 Марqос 9:2-13, Луqа 9:28-36

+ 17:1 Марqос 5:37, Марqос 14:33

+ 17:2 Ә’йанти 1:16

+ 17:5 Мәтта 3:17, Q. Дӧщари 18:15, Пәтрус II 1:17

+ 17:9 Мәтта 8:4, Мәтта 9:30, Марqос 1:44

* 17:10 Малахи 4:5.

+ 17:13 Мәтта 11:14, Луqа 1:17

• 17:14 Марqос 9:14-29, Луqа 9:37-43

+ 17:18 Марqос 1:26, К’аред Шандийа 8:7

+ 17:20 Мәтта 13:31, Луqа 17:6, Марqос 11:23

* 17:21 Нав дәстньвисаред һәрә qәнщда р’еза 21-е т’ӧнә.

• 17:22 Марqос 9:30-32, Луqа 9:43-45

+ 17:23 Мәтта 16:21, Мәтта 20:19

* 17:24 Ль гора Qануна Муса наләки «дӧзиве» чаwа хәрщ бона п’арьстгәһе дьдан (Дәрк’әтьн 30:13).

+ 17:24 Марqос 9:33, Дәрк’әтьн 30:13, Дәрк’әтьн 38:26, Мәтта 22:17

+ 17:27 Р’омайи 13:7

• 18:1 Марqос 9:33-37, Марqос 9:42-48, Луqа 9:46-48, Луqа 17:1-2

+ 18:3 Корьнт’и I 14:20, Мәтта 19:16

+ 18:5 Мәтта 10:40, Луqа 10:16, Йуһ’әнна 13:20

+ 18:7 Мәтта 26:24

+ 18:8 Мәтта 5:30, Мәтта 25:41, Ә’йанти 20:10

+ 18:9 Мәтта 5:29

• 18:10 Луqа 15:3-7

* 18:11 Нав дәстньвисаред һәрә qәнщда р’еза 11-а т’ӧнә.

* 18:14 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «wә» «Мьн» һәйә.

+ 18:14 Йуһ’әнна 6:39

• 18:15 Луqа 17:3

* 18:15 Нав һьнәк дәстньвисарада «ль тә» т’ӧнә.

+ 18:15 Q. К’аһинтийе 19:17, Аqуб 5:19, Галати 6:1

* 18:16 Qануна Дӧщари 19:15.

+ 18:16 Q. Дӧщари 19:15, Корьнт’и II 13:1

+ 18:17 Мәтта 5:46-47, Тито 3:10

+ 18:19 Мәтта 7:7-8

+ 18:21 Луqа 17:4

* 18:22 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Һ’әфте у һ’әфт».

* 18:24 Qимәте тәлантәки һәqе п’аләки панздәһ сала зедәтьр бу.

+ 18:25 Q. К’аһинтийе 25:39-41,

* 18:28 Qимәте зивәки wәкә р’ожхәбатәкә п’ала бу.

+ 18:30 Мәсәлә 28:3

+ 18:35 Мәтта 6:15, Аqуб 2:13

• 19:1 Марqос 10:1-12

* 19:4 Дәстпебун 1:27; 5:1-2.

+ 19:4 Дәстпебун 1:27

* 19:5 Дәстпебун 2:24.

+ 19:5 Дәстпебун 2:24, Әфәси 5:31

+ 19:6 Корьнт’и I 6:16, Корьнт’и I 7:10

* 19:7 Qануна Дӧщари 24:1-4.

+ 19:7 Q. Дӧщари 24:1

* 19:9 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «У к’и кӧ йа бәр’дайи бьстинә зьнек’арийе дькә».

+ 19:9 Мәтта 5:32, Корьнт’и I 7:10

+ 19:11 Марqос 4:11, Корьнт’и I 7:7, Тимот’ейо I 5:14

• 19:13 Марqос 10:13-16, Луqа 18:15-17

+ 19:14 Мәтта 18:3

• 19:16 Марqос 10:17-31, Луqа 18:18-30

+ 19:16 Луqа 10:25

* 19:17 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Тӧ чьма Мьнр’а qәнщ дьбежи?»

+ 19:17 Зәбур 106:1, Зәбур 119:68, Q. К’аһинтийе 18:5, Р’омайи 10:5, Галати 3:12

* 19:19 Дәрк’әтьн 20:12-16; Qануна Дӧщари 5:16-20.

* 19:19# Qануна К’аһинтийе 19:18.

+ 19:19 Дәрк’әтьн 20:12-16, Q. К’аһинтийе 19:18

+ 19:20 Филипи 3:6

+ 19:21 Мәтта 5:48, Луqа 12:33, Мәтта 6:20, Пәтрус I 1:4

+ 19:23 Зәбур 49:6-7

+ 19:26 Дәстпебун 18:14, Марqос 14:36

+ 19:27 Мәтта 4:20-22

+ 19:28 Мәтта 16:27, Мәтта 25:31, Луqа 22:30, Корьнт’и I 6:2, Ә’йанти 3:21

* 19:29 Нав гәләк дәстньвисаред һәрә qәнщда «йан жьна хwә» т’ӧнә.

+ 19:29 Мәтта 16:25

+ 19:30 Мәтта 20:16, Луqа 13:30

* 20:3 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Сьһ’әта сьсийа». Ле wи чахи ль гора ә’дәте щьһуйа сьһ’әта сьсийа бь сьһ’әта иройин сьһ’әта нәһайә сьбәһе зу йә. Бона щьһуйа, һьнге сьһ’әт дәрк’әтьна р’ожева дәстпедьбу. Ӧса жи әв шьровәкьрьн бона р’еза 4-а һ’әта 9-а йә.

+ 20:8 Q. К’аһинтийе 19:13, Q. Дӧщари 24:15

* 20:16 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Чьмки газикьри гәләк ьн, ле бьжарти һьндьк ьн».

+ 20:16 Мәтта 19:30, Луqа 13:30

• 20:17 Марqос 10:32-34, Луqа 18:31-34

+ 20:19 Мәтта 16:21, Мәтта 17:23

• 20:20 Марqос 10:35-45

+ 20:20 Мәтта 10:2, Марqос 1:19

+ 20:21 Мәтта 19:28

* 20:22 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Йан бь wе ньхӧмандьне бенә ньхӧмандьне, кӧ Әзе бемә ньхӧмандьне?»

+ 20:22 Мәтта 26:39, Йуһ’әнна 18:11

+ 20:26 Пәтрус I 5:3, Мәтта 23:11, Марqос 9:35

+ 20:28 Йуһ’әнна 13:4-5, Йуһ’әнна 11:51, Пәтрус I 1:18-19, Р’омайи 4:25, Галати 1:4, Тимот’ейо I 2:6, Тито 2:14

• 20:29 Марqос 10:46-52, Луqа 18:35-43

* 20:30 Нав һьнәк дәстньвисарада «Хӧдан» т’ӧнә.

+ 20:30 Мәтта 9:27-31

+ 20:34 Луqа 7:13

• 21:1 Марqос 11:1-11, Луqа 19:28-38, Йуһ’әнна 12:12-19

+ 21:1 К’аред Шандийа 1:12

+ 21:4 Йуһ’әнна 12:15, Мәтта 1:23, Мәтта 26:56, Йуһ’әнна 19:36

* 21:5 Зәкәрийа 9:9; Ишайа 62:11.

* 21:9 Зәбур 118:25-26.

* 21:9# Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Һосанна бьльндайийеда». «Бьльндайи» бә’са щийе Хwәде дькә.

+ 21:9 Мәтта 9:27, Зәбур 118:25-26, Зәбур 148:1, Мәтта 23:39

+ 21:11 Луqа 7:16

• 21:12 Марqос 11:15-19, Луqа 19:45-48, Йуһ’әнна 2:13-22

+ 21:12 Q. К’аһинтийе 1:14, Q. К’аһинтийе 5:7, Q. К’аһинтийе 12:8, Луqа 2:24

* 21:13 Ишайа 56:7.

* 21:13# Йерәмийа 7:11.

+ 21:15 Мәтта 9:27

* 21:16 Зәбур 8:2.

+ 21:16 Луqа 19:39, Зәбур 8:1-2

+ 21:17 Луqа 19:29, Луqа 24:50, Йуһ’әнна 11:18

• 21:18 Марqос 11:12-14, Марqос 11:20-24

+ 21:18 Мәтта 4:2

+ 21:19 Мәтта 24:32, Луqа 13:6

+ 21:21 Мәтта 17:20, Аqуб 1:6, Корьнт’и I 13:2

+ 21:22 Мәтта 7:8, Мәтта 17:20, Корьнт’и I 13:2

• 21:23 Марqос 11:27-33, Луqа 20:1-8

+ 21:23 К’аред Шандийа 4:7

+ 21:25 Мәтта 3:6, Луqа 7:30

+ 21:26 Мәтта 11:9, Мәтта 14:5

+ 21:32 Луqа 7:29

• 21:33 Марqос 12:1-12, Луqа 20:9-19

+ 21:33 Зәбур 80:8, Марqос 13:34

+ 21:35 Мәтта 22:6, Мәтта 23:34, Ибрани 11:36-37

+ 21:37 Мәтта 3:17, Ибрани 1:1

+ 21:38 Ибрани 1:2

+ 21:39 Ибрани 13:12

+ 21:41 К’аред Шандийа 13:46

* 21:42 Зәбур 118:22-23.

+ 21:42 Зәбур 118:22-23, К’аред Шандийа 4:11, Пәтрус I 2:7

* 21:44 Нав һьнәк дәстньвисарада р’еза 44-а т’ӧнә.

+ 21:46 Марqос 11:18, Марqос 11:32

• 22:1 Луqа 14:15-24

+ 22:1 Мәтта 13:34

+ 22:2 Мәтта 25:10, Ә’йанти 19:7, Ә’йанти 21:2

+ 22:6 Мәтта 21:35, Мәтта 23:34, Ибрани 11:36-37

+ 22:7 Мәтта 21:41

+ 22:8 Мәтта 10:11, К’аред Шандийа 13:46, Ә’йанти 3:4

+ 22:13 Мәтта 8:12

• 22:15 Марqос 12:13-17, Луqа 20:20-26

+ 22:15 Луqа 11:54

+ 22:16 Q. Дӧщари 10:17, Колоси 3:25

+ 22:17 Мәтта 17:24-25

+ 22:18 Марqос 7:6, Луqа 12:1

+ 22:21 Р’омайи 13:7

• 22:23 Марqос 12:18-27, Луqа 20:27-40

+ 22:23 К’аред Шандийа 4:1, К’аред Шандийа 23:8

* 22:24 Qануна Дӧщари 25:5.

+ 22:24 Дәстпебун 38:8, Q. Дӧщари 25:5

* 22:30 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Мьлйак’әтед Хwәде».

* 22:32 Дәрк’әтьн 3:6.

+ 22:32 Дәрк’әтьн 3:2, Дәрк’әтьн 3:6

• 22:34 Марqос 12:28-34, Луqа 10:25-28

* 22:37 Qануна Дӧщари 6:5.

+ 22:37 Q. Дӧщари 6:5, Q. Дӧщари 11:13,

* 22:39 Qануна К’аһинтийе 19:18.

+ 22:39 Q. К’аһинтийе 19:18, Мәтта 19:19

+ 22:40 Мәтта 7:12, Галати 5:14

• 22:41 Марqос 12:35-37, Луqа 20:41-44

+ 22:42 Мәтта 9:27

* 22:44 Зәбур 110:1.

+ 22:44 Зәбур 110:1, К’аред Шандийа 2:34-35

+ 22:46 Луqа 20:40

• 23:1 Марqос 12:38-40, Луqа 11:37-52, Луqа 20:45-47

+ 23:3 Р’омайи 2:17-23

* 23:5 Чаwа кӧ Qануна Дӧщари 6:8-да ньвисар ә, щьһуйа к’иськед мьл у ә’нийед хwәда ньвисаред сәрәкә у т’әмийед Хwәдейә жь Пәймана Кәвьн хwәй дькьрьн. Әв ьн әw ньвисаред жь к’ьтебед Муса кӧ гәләки дькьрьнә к’иська: Дәрк’әтьн 13:1-10; 13:11-16; Qануна Дӧщари 6:4-9; 11:13-21.

* 23:5# «Р’ишийед к’ьнщед хwә дьреж дькьн», wәки бьдьнә к’ьфше, кӧ әw жь алийе Хwәдеда Хwәдер’а дайи у амьн ьн (Жьмар 15:37-41; Qануна Дӧщари 22:12).

+ 23:5 Дәрк’әтьн 13:9, Q. Дӧщари 6:8, Q. Дӧщари 11:18, Жьмар 15:38

+ 23:6 Луqа 14:7-8

* 23:7 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Р’абби». «Р’абби» бь зьмане арами те фә’мкьрьне: «Дәрсдар».

* 23:8 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Әw Мәсиһ ә».

+ 23:8 Аqуб 3:1, Луqа 22:32, Фьлимон 1:16

+ 23:9 Дәрк’әтьн 4:22,

+ 23:11 Мәтта 20:26, Марqос 9:35, Марqос 10:43

+ 23:12 Луqа 14:11, Луqа 18:14

+ 23:13 Мәтта 15:7

* 23:14 Нав дәстньвисаред һәрә qәнщда р’еза 14-а т’ӧнә.

+ 23:16 Мәтта 15:14

+ 23:17 Дәрк’әтьн 30:29

* 23:19 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Һәй беһ’ьш у корно».

+ 23:19 Дәрк’әтьн 29:37

+ 23:21 Зәбур 26:8, Зәбур 132:14

+ 23:23 Q. Дӧщари 14:22, Зәбур 33:5,

* 23:25 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Ле һьндӧр’ва бь тьштед зӧлме у ч’ә’вбьр’чийе qазьнщкьрива т’ьжи нә».

+ 23:27 К’аред Шандийа 23:1, Мәсәлә 26:23

+ 23:30 К’аред Шандийа 7:52

+ 23:33 Мәтта 3:7, Мәтта 12:34

+ 23:34 Мәтта 21:35, Мәтта 22:6, Ибрани 11:36-37, Мәтта 10:17, Марqос 13:9, Луqа 21:12

+ 23:35 Дәстпебун 4:8, Йуһ’әнна I 3:12, Ибрани 11:4, Ә’йанти 18:24

• 23:37 Луqа 13:34-35

+ 23:37 К’аред Шандийа 7:52, Q. Дӧщари 32:11-12, Рʼутʼ 2:12, Зәбур 147:2

* 23:39 Зәбур 118:26.

+ 23:39 Зәбур 118:26, Мәтта 21:9

• 24:1 Марqос 13:1-13, Луqа 21:5-19

+ 24:2 Луqа 19:44

+ 24:4 Йуһ’әнна I 3:7, Колоси 2:8, Т’есалоники II 2:3

+ 24:7 Ә’йанти 6:4, К’аред Шандийа 11:28, Ә’йанти 6:8, Ә’йанти 6:12

+ 24:9 Мәтта 10:22, Йуһ’әнна 15:18

+ 24:10 Мәтта 10:21

+ 24:11 Мәтта 7:15

+ 24:13 Аqуб 5:11, Ә’йанти 2:10

+ 24:14 Мәтта 28:19, Р’омайи 10:18, Колоси 1:6, Колоси 1:23

• 24:15 Марqос 13:14-23, Луqа 21:20-24

* 24:15 Данийел 9:27; 11:31; 12:11.

+ 24:17 Луqа 17:31

+ 24:19 Луqа 23:29

+ 24:21 Ә’йанти 16:18

+ 24:22 Луqа 18:7

+ 24:23 Луqа 17:23

+ 24:24 Q. Дӧщари 13:1, Т’есалоники II 2:9, Ә’йанти 13:13, Ә’йанти 16:14

+ 24:25 Йуһ’әнна 13:19, Йуһ’әнна 14:29

+ 24:27 Луqа 17:24

+ 24:28 Луqа 17:37

• 24:29 Марqос 13:24-27, Луqа 21:25-28

* 24:29 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Qәwатед ә’змана wе бьһ’әжьн».

+ 24:29 К’аред Шандийа 2:20, Ә’йанти 6:13

* 24:30 Ишайа 13:10; 34:4; Данийел 7:13. (Бьхуньн: Ә’йанти 1:7.)

+ 24:30 Мәтта 16:27,

+ 24:31 Корьнт’и I 15:52, Т’есалоники I 4:16, Ә’йанти 11:15, Мәтта 13:41, Т’есалоники II 2:1

• 24:32 Марqос 13:28-31, Луqа 21:29-33

* 24:33 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Әw, аwа готи Мәсиһ незик ә, ль бәр шемике йә».

+ 24:34 Мәтта 16:28

+ 24:35 Зәбур 102:25-26, Пәтрус II 3:10

• 24:36 Марqос 13:32-37, Луqа 12:38-40, Луqа 17:26-30, Луqа 17:34-36

* 24:36 Нав һьнәк дәстньвисарада «нә жи Кӧр’» т’ӧнә.

+ 24:37 Дәстпебун 6:5

* 24:38 Дәстпебун 6-8.

+ 24:39 Дәстпебун 7:21

+ 24:42 Мәтта 25:13

+ 24:43 Пәтрус II 3:10, Т’есалоники I 5:2

+ 24:44 Ә’йанти 3:3, Ә’йанти 16:15

• 24:45 Луqа 12:42-48

+ 24:46 Мәтта 25:21, Йуһ’әнна 13:17

+ 24:48 Мәтта 25:5

+ 24:51 Мәтта 8:12

+ 25:1 Мәтта 9:15, Йуһ’әнна 3:29, Ә’йанти 19:7, Ә’йанти 21:2

+ 25:5 Мәтта 24:48

+ 25:10 Мәтта 22:2

+ 25:11 Мәтта 7:22, Луqа 6:46, Луqа 13:25

+ 25:12 Мәтта 10:33

+ 25:13 Корьнт’и I 16:13, Мәтта 24:36, Мәтта 24:42

• 25:14 Луqа 19:12-27

* 25:15 Qимәте тәлантәки һәqе п’аләки панздәһ сала зедәтьр бу.

+ 25:19 Р’омайи 14:12

+ 25:21 Луqа 16:10, Ибрани 12:2

+ 25:26 Мәсәлә 20:4

+ 25:29 Мәтта 13:12

+ 25:30 Мәтта 8:12

+ 25:31 Мәтта 16:27, Мәтта 19:28

+ 25:32 Корьнт’и II 5:10, Мәтта 13:49

+ 25:34 Ә’йанти 21:7

+ 25:35 Луqа 3:11, Аqуб 2:15-16

+ 25:36 Тимот’ейо II 1:16-18

+ 25:40 Мәтта 10:40

* 25:41 Ә’йанти 20:10.

+ 25:41 Зәбур 6:8, Мәтта 7:23, Марqос 9:43-44, Щьһуда 1:7, Ә’йанти 20:10

+ 25:45 Луqа 10:16

• 26:1 Марqос 14:1-2, Луqа 22:1-2, Йуһ’әнна 11:45-53

+ 26:2 Дәрк’әтьн 12:1-30

• 26:6 Марqос 14:3-9, Луqа 7:36-50, Йуһ’әнна 12:1-8

+ 26:6 Мәтта 21:17, Йуһ’әнна 11:1, Йуһ’әнна 11:18, Q. К’аһинтийе 13:3

+ 26:11 Q. Дӧщари 15:11, Мәтта 9:15, Йуһ’әнна 7:33

+ 26:12 Йуһ’әнна 19:40

+ 26:13 Мәтта 24:14

• 26:14 Марqос 14:10-11, Луqа 22:3-6

+ 26:14 Йуһ’әнна 13:2, К’аред Шандийа 1:16

+ 26:15 Дәрк’әтьн 21:32,

• 26:17 Марqос 14:12-21, Луqа 22:7-14, Луqа 22:21-23, Йуһ’әнна 13:21-30

+ 26:21 Зәбур 41:9, Йуһ’әнна 13:18

+ 26:24 Мәтта 18:7

• 26:26 Марqос 14:22-26, Луqа 22:15-20, Корьнт’и I 11:23-25

+ 26:26 Йуһ’әнна 6:51, Корьнт’и I 10:16, Ибрани 10:10

* 26:28 Нав һьнәк дәстньвисарада «пәймана ну» һәйә.

+ 26:28 Дәрк’әтьн 24:8

+ 26:30 Луqа 22:39

• 26:31 Марqос 14:27-31, Луqа 22:31-34, Йуһ’әнна 13:36-38

* 26:31 Зәкәрийа 13:7.

+ 26:31 Йуһ’әнна 16:32

+ 26:32 Мәтта 28:7

+ 26:35 Йуһ’әнна 11:16, Йуһ’әнна 21:19

• 26:36 Марqос 14:32-42, Луqа 22:39-46

+ 26:37 Марqос 5:37, Марqос 9:2

+ 26:38 Йуһ’әнна 12:27

+ 26:39 Ибрани 5:7, Марqос 10:38, Йуһ’әнна 18:11, Йуһ’әнна 5:30, Йуһ’әнна 6:38, Галати 1:4

+ 26:41 Мәтта 6:13, Пәтрус I 4:7

+ 26:42 Мәтта 6:10

+ 26:45 Йуһ’әнна 2:4, Мәтта 16:21, Мәтта 17:22, Мәтта 20:18

• 26:47 Марqос 14:43-50, Луqа 22:47-53, Йуһ’әнна 18:3-12

+ 26:47 К’аред Шандийа 1:16

* 26:50 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Һәвал, тӧ бона чь һати?»

+ 26:51 Луqа 22:38

+ 26:52 Ә’йанти 13:10

+ 26:55 Мәтта 21:23, Луqа 21:37

+ 26:56 Мәтта 1:22-23, Мәтта 21:4, Йуһ’әнна 19:36, Мәтта 26:31, Йуһ’әнна 16:32

• 26:57 Марqос 14:53-65, Луqа 22:54-55, Луqа 22:63-71, Йуһ’әнна 18:13-14, Йуһ’әнна 18:19-24

+ 26:60 Зәбур 27:12, Зәбур 35:11

+ 26:61 Марqос 15:29, Йуһ’әнна 2:19

+ 26:62 Мәтта 27:13

+ 26:63 Зәбур 2:7

* 26:64 Зәбур 110:1; Данийел 7:13.

+ 26:64 Зәбур 110:1, Мәтта 16:27, Мәтта 24:30, Ибрани 1:13

+ 26:65 Жьмар 14:6, К’аред Шандийа 14:14, Мәтта 9:3, Йуһ’әнна 10:36

+ 26:66 Q. К’аһинтийе 24:16

• 26:69 Марqос 14:66-72, Луqа 22:56-62, Йуһ’әнна 18:15-18, Йуһ’әнна 18:25-27

+ 26:75 Мәтта 26:34

• 27:1 Марqос 15:1, Луqа 23:1-2, Йуһ’әнна 18:28-32

+ 27:2 Луqа 3:1, Луqа 13:1, К’аред Шандийа 3:13, Тимот’ейо I 6:13

• 27:3 К’аред Шандийа 1:18-19

+ 27:6 Марqос 12:41, Йуһ’әнна 8:20

+ 27:9 Мәтта 2:17

* 27:10 Зәкәрийа 11:12-13; Йерәмийа 32:6-9.

• 27:11 Марqос 15:2-5, Луqа 23:3-5, Йуһ’әнна 18:33-38

+ 27:11 Мәтта 2:2

+ 27:13 Мәтта 26:62

• 27:15 Марqос 15:6-15, Луqа 23:13-25, Йуһ’әнна 18:39

+ 27:18 Йуһ’әнна 12:19

+ 27:20 К’аред Шандийа 3:14

+ 27:23 Луqа 23:41, Ибрани 4:15

+ 27:24 Q. Дӧщари 21:6, Зәбур 26:6, Зәбур 73:13

+ 27:25 Т’есалоники I 2:16

+ 27:26 Мәтта 20:19

• 27:27 Марqос 15:16-20, Йуһ’әнна 19:2-3

+ 27:30 Мәтта 20:19

• 27:32 Марqос 15:21-32, Луqа 23:26-43, Йуһ’әнна 19:17-27

+ 27:34 Зәбур 69:21

* 27:35 Нав дәстньвисаред пашwәхтийеда әв жи һәйә: «Кӧ готьна п’ехәмбәр бе сери: ‹К’ьнщед Мьн ль нав һәвда бәла кьрьн у сәр чӧхе Мьн п’әшк авитьн›» (Зәбур 22:18).

+ 27:35 Зәбур 22:18

+ 27:39 Зәбур 22:6, Зәбур 109:25

+ 27:40 Марqос 14:58, Йуһ’әнна 2:19, Мәтта 4:3-6

+ 27:42 Йуһ’әнна 10:18, Йуһ’әнна 1:49, Йуһ’әнна 12:13, Йуһ’әнна 20:29

• 27:45 Марqос 15:33-41, Луqа 23:44-49, Йуһ’әнна 19:28-30

* 27:46 Зәбур 22:1.

+ 27:46 К’аред Шандийа 3:1, Зәбур 22:1

+ 27:48 Зәбур 69:21

+ 27:51 Дәрк’әтьн 26:33, Q. К’аһинтийе 16:2

+ 27:52 Йуһ’әнна 5:21, Йуһ’әнна 5:25

+ 27:56 Луqа 8:2, Мәтта 20:20

• 27:57 Марqос 15:42-47, Луqа 23:50-56, Йуһ’әнна 19:38-42

* 27:60 Т’ьрба Иса мьхарәк бу. Щьһуйа һьнге дәсте к’ева бьһата мьрийед хwә дькьрьнә мьхара. Әw йан шкәфт бун йан жи qәйада дьк’олан.

* 27:62 «Р’ожа т’ьвдарәккьрьне» р’ожа инийе бу.

+ 27:63 Мәтта 16:21, Мәтта 17:23, Мәтта 20:19

+ 27:66 Ә’йанти 20:3

• 28:1 Марqос 16:1-8, Луqа 24:1-12, Йуһ’әнна 20:1-10

* 28:1 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Р’ожа һ’әфтийейә пешьн», чьмки бона щьһуйа, р’ожа һ’әфтийейә пешьн йәкшәм бу, аwа готи «лә’д».

+ 28:1 Луqа 8:2, Мәтта 27:61

+ 28:2 Мәтта 27:60

+ 28:3 Марqос 9:3, К’аред Шандийа 1:10

+ 28:4 Ә’йанти 1:17

* 28:6 Нав һьнәк дәстньвисарада «Хӧдан» һәйә.

+ 28:7 Мәтта 26:32

+ 28:9 Йуһ’әнна 20:19, Йуһ’әнна 20:21, Мәтта 28:17, Луqа 24:52

+ 28:10 Мәтта 12:50, Йуһ’әнна 20:17, Р’омайи 8:29, Ибрани 2:11

• 28:16 Марqос 16:14-18, Луqа 24:36-49, Йуһ’әнна 20:19-23

+ 28:17 Йуһ’әнна 20:25

+ 28:18 Мәтта 11:27, Йуһ’әнна 17:2

+ 28:19 Корьнт’и II 13:13, Йуһ’әнна 4:1-2, К’аред Шандийа 8:13, Колоси 1:23

+ 28:20 Йуһ’әнна 14:15, Мәтта 13:39

• 1:1 Мәтта 3:1-12, Луqа 3:1-9, Йуһ’әнна 1:19-28

+ 1:1 Зәбур 2:7

* 1:2 Малахи 3:1.

+ 1:2 Дәрк’әтьн 23:20, Мәтта 11:10, Луqа 7:27

* 1:3 Ишайа 40:3.

+ 1:4 Луqа 1:80, Йуһ’әнна 1:6

+ 1:5 К’аред Шандийа 19:18

+ 1:6 Q. К’аһинтийе 11:22,

• 1:9 Мәтта 3:13, Луqа 3:21-22, Луqа 4:1-13

+ 1:9 Мәтта 2:23, Луqа 2:39

+ 1:10 К’аред Шандийа 7:56, Йуһ’әнна 1:32-33

+ 1:11 Марqос 9:7, Йуһ’әнна 12:28, Марqос 9:7, Пәтрус II 1:17

+ 1:13 Т’есалоники I 3:5, Луqа 22:43

• 1:14 Мәтта 4:18-22, Луqа 5:1-11

+ 1:15 Галати 4:4, Мәтта 3:2

+ 1:16 Жьмар 34:11, Мәтта 14:34, Марqос 6:53, Йуһ’әнна 1:40-42

+ 1:17 Мәтта 13:47

+ 1:18 Марqос 10:28

• 1:21 Луqа 4:31-41

+ 1:21 Мәтта 4:13

+ 1:22 Мәтта 7:28-29

+ 1:24 Марqос 5:7, К’аред Шандийа 19:15, Йуһ’әнна 6:69

+ 1:26 Марqос 9:20, К’аред Шандийа 8:7

+ 1:27 К’аред Шандийа 17:19

+ 1:30 Корьнт’и I 9:5

+ 1:31 Марqос 5:41, Марqос 9:27, К’аред Шандийа 3:7, К’аред Шандийа 9:41

+ 1:34 Мәтта 12:16, Марqос 3:12

• 1:35 Луqа 4:42-44

+ 1:35 Мәтта 14:23, Луqа 5:16

• 1:40 Мәтта 8:1-4, Луqа 5:12-16

+ 1:40 Q. К’аһинтийе 13:3, Жьмар 12:10, Марqос 9:22

+ 1:42 Луqа 17:14

+ 1:43 Мәтта 9:30

+ 1:44 Q. К’аһинтийе 14:1-32, Луqа 17:14

+ 1:45 Марqос 7:36

• 2:1 Мәтта 9:1-8, Луqа 5:17-26

+ 2:1 Мәтта 4:13, Марqос 1:21

+ 2:4 Марqос 6:55

+ 2:5 Мәтта 8:10, Марqос 10:52, Луqа 7:48

+ 2:7 Марqос 14:64, Зәбур 32:5,

• 2:13 Мәтта 9:9-13, Луqа 5:27-32

+ 2:16 Луqа 15:2

+ 2:17 Луqа 15:7, Тимот’ейо I 1:15

• 2:18 Мәтта 9:14-17, Мәтта 12:1-8, Луqа 5:33

+ 2:18 Мәтта 11:2, Луqа 11:1, Йуһ’әнна 1:35, Луqа 18:12

+ 2:19 Мәтта 25:1-13, Йуһ’әнна 3:29, Ә’йанти 19:7, Ә’йанти 21:2

+ 2:20 Марqос 14:7, Луqа 17:22

+ 2:23 Q. Дӧщари 23:25

+ 2:24 Дәрк’әтьн 20:8-10, Жьмар 15:32-36

* 2:26 Qануна К’аһинтийе 24:9; П’адшати I 21:1-6.

+ 2:26 Дәрк’әтьн 25:30, Q. К’аһинтийе 24:5-9

+ 2:27 Дәрк’әтьн 23:12, Q. Дӧщари 5:14

• 3:1 Мәтта 12:9-14, Луqа 6:6-11

+ 3:1 Марqос 1:21

+ 3:2 Луqа 14:1, Луqа 20:20

+ 3:4 Луqа 14:3

+ 3:5 Әфәси 4:18,

+ 3:7 Мәтта 11:21

+ 3:10 Марqос 5:28

+ 3:11 Мәтта 14:33, Марqос 1:24

+ 3:12 Мәтта 12:16, Марqос 1:34

• 3:13 Мәтта 10:1-4, Луqа 6:12-16

+ 3:16 Мәтта 16:18, Йуһ’әнна 1:42

+ 3:17 Марqос 1:19

+ 3:18 Мәтта 9:9

+ 3:19 Марqос 14:10, Марqос 14:44

• 3:20 Мәтта 12:22-32, Луqа 11:14-23, Луqа 12:10

+ 3:20 Марqос 6:31

+ 3:21 Корьнт’и II 5:13

+ 3:22 Мәтта 9:34, Мәтта 10:25

+ 3:29 Луqа 12:10, Йуһ’әнна I 5:16, Ибрани 10:26, Ибрани 10:29

• 3:31 Мәтта 12:46-50, Луqа 8:19-21

+ 3:31 Марqос 6:3, Йуһ’әнна 2:12, Йуһ’әнна 7:3, К’аред Шандийа 1:14, Корьнт’и I 9:5, Галати 1:19

+ 3:35 Йуһ’әнна 15:14, Ибрани 2:11

• 4:1 Мәтта 13:1-23, Луqа 8:4-15

+ 4:9 Мәтта 11:15, Ә’йанти 2:7

• 4:10 Мәтта 13:18-23, Луqа 8:11-15

+ 4:11 Мәтта 19:11, Корьнт’и I 5:12-13

* 4:12 Ишайа 6:9-10.

+ 4:12 Йуһ’әнна 12:40, К’аред Шандийа 28:26-27

+ 4:14 К’аред Шандийа 8:4

+ 4:17 Галати 1:6, Ибрани 6:4

+ 4:19 Мәтта 6:25, Марqос 10:23, Тимот’ейо I 6:10

+ 4:20 Йуһ’әнна 15:5

• 4:21 Луqа 8:16-18

+ 4:21 Мәтта 5:15, Луqа 11:33

+ 4:22 Мәтта 10:26, Луqа 12:2

+ 4:23 Мәтта 11:15, Марqос 4:9

+ 4:24 Мәтта 7:2

+ 4:25 Мәсәлә 9:9

+ 4:29 Мәтта 13:38, Ә’йанти 14:15

• 4:30 Мәтта 13:31-35, Луqа 13:18-19

+ 4:31 Мәтта 17:20, Луqа 17:6

• 4:35 Мәтта 8:23-27, Луqа 8:22-25

+ 4:35 Мәтта 8:18, Луqа 8:22

+ 4:37 К’аред Шандийа 27:14

+ 4:39 Зәбур 65:7, Зәбур 89:9, Зәбур 104:7

• 5:1 Мәтта 8:28-34, Луqа 8:26-39

+ 5:7 Марqос 1:24

+ 5:17 Луqа 5:8, К’аред Шандийа 16:39

+ 5:19 Зәбур 66:16

* 5:20 «Декаполис» бь зьмане йунани те фә’мкьрьне: «Дәһә Бажар», чьмки әва qәза бәреда бь йәктийа дәһә бажара һатийә чекьрьн.

+ 5:20 Мәтта 4:25, Марqос 7:31

• 5:21 Мәтта 9:18-26, Луqа 8:40-56

+ 5:22 Луqа 13:14, К’аред Шандийа 13:15, К’аред Шандийа 18:8

+ 5:25 Q. К’аһинтийе 15:25

+ 5:28 Марqос 3:10

+ 5:30 Луqа 5:17, Луqа 6:19

+ 5:34 Марqос 10:52

+ 5:37 Марqос 9:2, Марqос 14:33

+ 5:39 Йуһ’әнна 11:11

+ 5:41 Марqос 1:31, Марqос 9:27, К’аред Шандийа 3:7, К’аред Шандийа 9:41, Луqа 7:14

+ 5:43 Марqос 1:44, Марqос 9:9

• 6:1 Мәтта 13:53-58, Луqа 4:16-30

+ 6:1 Мәтта 2:23, Луqа 2:39, Луqа 4:23

+ 6:2 Марqос 1:21

+ 6:3 Мәтта 11:6

+ 6:4 Йуһ’әнна 4:44

• 6:7 Мәтта 10:1, Мәтта 10:5-15, Луqа 9:1-6

+ 6:7 Марqос 3:13-18

+ 6:11 К’аред Шандийа 13:51

+ 6:12 Марqос 1:15

+ 6:13 Аqуб 5:14

• 6:14 Мәтта 14:1-12, Луqа 9:7-9

+ 6:14 Марqос 8:28

+ 6:15 Мәтта 21:11

+ 6:17 Q. К’аһинтийе 18:16, Q. К’аһинтийе 20:21, Мәтта 11:2, Луqа 3:19-20, Йуһ’әнна 3:24

* 6:20 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «сәре wи т’әвиһәв дьбу» аһа йә: «Wи гәләк тьшт дькьр».

+ 6:21 Дәстпебун 40:20, Әстәр 1:3

+ 6:23 Әстәр 5:3, Әстәр 7:2

+ 6:29 Марqос 2:18

• 6:30 Мәтта 14:13-21, Луqа 9:10-17, Йуһ’әнна 6:1-14

+ 6:30 Марqос 6:7

+ 6:31 Марqос 3:20

+ 6:34 Жьмар 27:17, Мәтта 9:36

• 6:45 Мәтта 14:22-36, Йуһ’әнна 6:15-21

+ 6:45 Мәтта 11:21, Марqос 8:22

+ 6:46 Луqа 6:12, Луqа 9:28

+ 6:49 Луqа 24:37

+ 6:52 Марqос 6:41, Марqос 8:17, Йуһ’әнна 12:40, Корьнт’и II 3:14

+ 6:53 Жьмар 34:11, Мәтта 14:34, Луqа 5:1

+ 6:55 Марqос 2:4, К’аред Шандийа 5:15

+ 6:56 Марqос 5:27

• 7:1 Мәтта 15:1-20

+ 7:3 Галати 1:14

* 7:4 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «У жь базаре жи тен, һ’әта аве сәр хwәда нәкьн, нен нахwьн».

* 7:4# Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Ӧса жи щи-ньвина».

+ 7:4 Ибрани 9:10

* 7:5 Нав дәстньвисаред qәнщда дәwса «бь дәстед һ’әрам» «дәстqьлер» һәйә.

+ 7:5 Луqа 11:38

+ 7:6 Мәтта 23:13

* 7:7 Ишайа 29:13.

+ 7:7 Колоси 2:22

* 7:10 Дәрк’әтьн 20:12; Qануна Дӧщари 5:16.

* 7:10# Дәрк’әтьн 21:17; Qануна К’аһинтийе 20:9.

+ 7:10 Дәрк’әтьн 20:12, Дәрк’әтьн 21:17

+ 7:15 К’аред Шандийа 10:15, Тито 1:15

* 7:16 Нав дәстньвисаред һәрә qәнщда р’еза 16-а т’ӧнә.

+ 7:19 К’аред Шандийа 10:15, К’аред Шандийа 11:9, Тито 1:15

+ 7:20 Мәтта 12:34, Аqуб 3:6

+ 7:21 Галати 5:19-21, Корьнт’и I 6:9-10

• 7:24 Мәтта 15:21-28

+ 7:26 К’аред Шандийа 21:2-3

+ 7:27 Мәтта 7:6

+ 7:31 Марqос 8:24, Марqос 5:20, Марqос 1:9

+ 7:33 Марqос 8:23, Йуһ’әнна 9:6

+ 7:36 Марqос 1:44-45

• 8:1 Мәтта 15:32-39

+ 8:2 Мәтта 9:36

• 8:11 Мәтта 16:1-4

+ 8:11 Луqа 11:16, Корьнт’и I 1:22

• 8:14 Мәтта 16:5-12

* 8:15 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «Һеродәс» «Һеродәсийа» һәйә.

+ 8:15 Луqа 12:1, Корьнт’и I 5:7-8

+ 8:17 Марqос 6:52, Марqос 7:18

* 8:18 Йерәмийа 5:21; Һәзәкийел 12:2.

+ 8:19 Марqос 6:41-43

+ 8:20 Марqос 8:8

+ 8:22 Марqос 6:45

+ 8:23 Марqос 7:33, Йуһ’әнна 9:6

* 8:26 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Гӧндда кәсәкир’а тьштәки нәбежи».

• 8:27 Мәтта 16:13-20, Луqа 9:18-21

+ 8:28 Марqос 6:14,

+ 8:29 Марqос 14:61-62, Йуһ’әнна 11:27

+ 8:30 Мәтта 9:30

• 8:31 Мәтта 16:21-28, Луqа 9:22-27

+ 8:31 Луqа 17:25, Марqос 9:31, Марqос 10:34, Йуһ’әнна 2:19

+ 8:32 Йуһ’әнна 16:25

+ 8:33 Мәтта 4:10, Филипи 3:19

+ 8:34 Мәтта 10:38-39

+ 8:35 Марqос 10:29

+ 8:36 Луqа 12:20

+ 8:37 Зәбур 49:7-8

+ 8:38 Р’омайи 1:16, Тимот’ейо II 1:8, Q. Дӧщари 33:2,

+ 9:1 Марqос 13:30, Йуһ’әнна 21:22

• 9:2 Мәтта 17:1-13, Луqа 9:28-36

+ 9:2 Марqос 5:37, Марqос 14:33

+ 9:7 Q. Дӧщари 18:15, Пәтрус II 1:17

+ 9:9 Марqос 1:44, Марqос 5:43

* 9:11 Малахи 4:5.

+ 9:13 Мәтта 11:14, Луqа 1:17

• 9:14 Мәтта 17:14-20, Луqа 9:37-43

+ 9:17 Луqа 11:14

+ 9:20 Марqос 1:26

+ 9:22 Марqос 1:40

+ 9:23 Мәтта 17:20-21

+ 9:26 Марqос 1:26

+ 9:27 Марqос 1:31, Марqос 5:41, К’аред Шандийа 3:7, К’аред Шандийа 9:41

* 9:29 Нав дәстньвисаред пашwәхтийеда аһа йә: «Пештьри бь дӧа у р’ожийе».

• 9:30 Мәтта 17:22-23, Луqа 9:43-45

+ 9:31 Марqос 8:31, Марqос 10:32-34

+ 9:32 Марqос 6:52

• 9:33 Мәтта 18:1-9, Луqа 9:46-50, Луqа 22:24-30

+ 9:33 Мәтта 17:24

+ 9:35 Марqос 10:43-44

+ 9:36 Марqос 10:16

+ 9:37 Мәтта 10:40, Луqа 10:16, Йуһ’әнна 13:20

+ 9:38 Мәтта 7:22, Мәтта 12:27, К’аред Шандийа 19:13, Жьмар 11:28

+ 9:40 Мәтта 12:30, Луqа 11:23

+ 9:41 Мәтта 10:42

+ 9:42 Луqа 17:2

* 9:43-44, 45-46 Нав һьнәк дәстньвисарада, р’еза 48-а хьлазийа р’еза 44 у 46-ада те wәк’ьландьне: «Wе дәре әwе жь кӧрме нәмьри бенә котьне у агьре жи нәтәмьрә».

+ 9:43 Мәтта 5:30, Мәтта 25:41, Ә’йанти 20:10

* 9:48 Ишайа 66:24.

* 9:49 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «У һәр qӧрбане бь хwе бе хwекьрьне». Һьнәк аһа фә’м дькьн: «Чьмки һәр мәрьвәке бь егьр бе сафикьрьне, чаwа кӧ һәр qӧрбан бь хwе те хwекьрьне». Qануна К’аһинтийе 2:13.

+ 9:50 Мәтта 5:13, Луqа 14:34, Р’омайи 12:18, Корьнт’и II 13:11, Т’есалоники I 5:13

• 10:1 Мәтта 19:1-12

* 10:4 Qануна Дӧщари 24:1-3.

+ 10:4 Q. Дӧщари 24:1-3

* 10:6 Дәстпебун 1:27; 5:2.

+ 10:6 Дәстпебун 1:27

+ 10:7 Дәстпебун 2:24, Корьнт’и I 6:16, Әфәси 5:31, Корьнт’и I 6:16

* 10:8 Дәстпебун 2:24.

+ 10:9 Корьнт’и I 7:10

+ 10:12 Мәтта 5:32

• 10:13 Мәтта 19:13-15, Луqа 18:15-17

+ 10:15 Мәтта 18:3

+ 10:16 Марqос 9:36

• 10:17 Мәтта 19:16-30, Луqа 18:18-30

+ 10:17 Луqа 10:25

+ 10:18 Зәбур 106:1, Зәбур 119:68

* 10:19 Дәрк’әтьн 20:12-16; Qануна Дӧщари 5:16-20.

+ 10:19 Дәрк’әтьн 20:12-16, Q. Дӧщари 24:14, Корьнт’и I 6:8

+ 10:20 Филипи 3:6

* 10:21 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «У хаче хwә һьлдә, пәй Мьн wәрә».

+ 10:21 Луqа 12:33

+ 10:23 Зәбур 49:6-7, Марqос 4:19

* 10:24 Нав һьнәк дәстньвисарада «йед кӧ гӧмана хwә данинә сәр дәwләта хwә» т’ӧнә.

+ 10:27 Дәстпебун 18:14, Марqос 14:36, Луqа 1:37

+ 10:28 Марqос 1:18-20

+ 10:29 Марqос 8:35, Луqа 14:26

+ 10:30 Корьнт’и II 12:10

+ 10:31 Мәтта 20:16, Луqа 13:30

• 10:32 Мәтта 20:17-19, Луqа 18:31-34

+ 10:34 Марqос 8:31, Марqос 9:31

• 10:35 Мәтта 20:20-28

+ 10:35 Марqос 1:19

+ 10:37 Мәтта 19:28

+ 10:38 Марqос 14:36, Йуһ’әнна 18:11, Луqа 12:50

+ 10:39 К’аред Шандийа 12:2, Ә’йанти 1:9

+ 10:43 Пәтрус I 5:3, Мәтта 23:11, Марqос 9:35

+ 10:45 Йуһ’әнна 13:4-5, Йуһ’әнна 11:51, Р’омайи 4:25, Галати 1:4, Тимот’ейо I 2:6, Тито 2:14, Пәтрус I 1:18-19

• 10:46 Мәтта 20:29-34, Луqа 18:35-43

* 10:46 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бар-Тимәйо», аwа готи «Кӧр’е-Тимәйо». «Бар» бь зьмане арами «кӧр’» ә.

+ 10:47 Луqа 1:32

+ 10:52 Марqос 5:34, Луqа 7:50, Луqа 17:19

• 11:1 Мәтта 21:1-11, Луqа 19:28-40, Йуһ’әнна 12:12-19

+ 11:1 К’аред Шандийа 1:12, Мәтта 21:17, Луqа 24:50, Йуһ’әнна 11:18

* 11:9-10 Зәбур 118:25-26; Луqа 1:32-33.

* 11:10 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Һосанна бьльндайийеда». «Бьльндайи» бә’са щийе Хwәде дькә.

+ 11:10 Зәбур 118:25-26, Зәбур 148:1, Мәтта 23:39

• 11:12 Мәтта 21:18-19

+ 11:12 Мәтта 4:2

+ 11:13 Марqос 13:28, Луqа 13:6

• 11:15 Мәтта 21:12-17, Луqа 19:45-48, Йуһ’әнна 2:13-22

+ 11:15 Q. К’аһинтийе 1:14, Q. К’аһинтийе 5:7, Q. К’аһинтийе 12:8, Луqа 2:24

* 11:17 Ишайа 56:7.

* 11:17# Йерәмийа 7:11.

+ 11:18 Мәтта 21:46

+ 11:19 Луqа 21:37

• 11:20 Мәтта 21:19-22

+ 11:23 Мәтта 7:7, Мәтта 17:20, Корьнт’и I 13:2

+ 11:24 Мәтта 7:7, Аqуб 1:6

+ 11:25 Мәтта 6:14, Колоси 3:13

* 11:26 Нав дәстньвисаред qәнщда р’еза 26-а т’ӧнә.

• 11:27 Мәтта 21:23-27, Луqа 20:1-8

+ 11:28 К’аред Шандийа 4:7

+ 11:30 Марqос 1:4

+ 11:31 Луqа 7:30

+ 11:32 Мәтта 11:9, Мәтта 14:5

• 12:1 Мәтта 21:33-46, Луqа 20:9-19

+ 12:1 Зәбур 80:8, Марqос 13:34

+ 12:5 Мәтта 22:6, Мәтта 23:34, Ибрани 11:36-37, Ибрани 11:36-37

+ 12:6 Мәтта 3:17, Ибрани 1:1

+ 12:7 Ибрани 1:2,

+ 12:8 Ибрани 13:12

+ 12:9 К’аред Шандийа 13:46

* 12:11 Зәбур 118:22-23.

+ 12:11 Зәбур 118:22-23, К’аред Шандийа 4:11, Пәтрус I 2:7

+ 12:12 Марqос 11:18, Марqос 11:32

• 12:13 Мәтта 22:15-22, Луqа 20:20-26

+ 12:13 Луqа 11:54

+ 12:14 Мәтта 17:24-25

+ 12:15 Марqос 7:6, Луqа 12:1

+ 12:17 Р’омайи 13:7

• 12:18 Мәтта 22:23-33, Луqа 20:27-40

+ 12:18 Мәтта 3:7, К’аред Шандийа 23:8

* 12:19 Qануна Дӧщари 25:5.

+ 12:19 Дәстпебун 38:8, Q. Дӧщари 25:5-6

* 12:26 «К’ьтеба Муса» те фә’мкьрьне: «Һәр пенщ к’ьтебед пешьнә Пәймана Кәвьн».

* 12:26# Дәрк’әтьн 3:6.

+ 12:26 Дәрк’әтьн 3:2, Дәрк’әтьн 3:6

• 12:28 Мәтта 22:34-40, Луqа 10:25-28

* 12:29 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Хӧдан Хwәдейе мә, т’әне Әw ә Хӧдан».

* 12:30 Qануна Дӧщари 6:4-5.

+ 12:30 Q. Дӧщари 6:4-5, Q. Дӧщари 11:13,

* 12:31 Qануна К’аһинтийе 19:18.

+ 12:31 Q. К’аһинтийе 19:18, Мәтта 19:19

* 12:32 Qануна Дӧщари 6:4; 4:35; Ишайа 45:21.

+ 12:32 Q. Дӧщари 4:35, Q. Дӧщари 6:4

* 12:33 Qануна Дӧщари 6:5; Qануна К’аһинтийе 19:18; П’адшати I 15:22; Һосейа 6:6.

+ 12:34 Луqа 20:40

• 12:35 Мәтта 22:41-46, Луqа 20:41-44

+ 12:35 Марqос 10:47, Луqа 1:32

* 12:36 Зәбур 110:1.

+ 12:36 Зәбур 110:1, К’аред Шандийа 2:34-35

+ 12:37 Марqос 6:20

• 12:38 Мәтта 23:1-36, Луqа 20:45-47

+ 12:39 Луqа 11:43

• 12:41 Луqа 21:1-4

+ 12:41 Мәтта 27:6

+ 12:44 Корьнт’и II 8:1-3, Корьнт’и II 8:12

• 13:1 Мәтта 24:1-14, Луqа 21:5-19

+ 13:2 Луqа 19:44

+ 13:5 Йуһ’әнна I 3:7, Колоси 2:8, Т’есалоники II 2:3

+ 13:8 Ә’йанти 6:4, К’аред Шандийа 11:28, Ә’йанти 6:8, Ә’йанти 6:12

+ 13:9 Зәбур 119:46, К’аред Шандийа 17:6, К’аред Шандийа 18:12, К’аред Шандийа 24:1, К’аред Шандийа 25:6

+ 13:10 Мәтта 28:19, Р’омайи 10:18, Колоси 1:6

+ 13:11 К’аред Шандийа 4:8

+ 13:12 Мәтта 10:35-36

+ 13:13 Мәтта 10:22, Йуһ’әнна 15:18, Аqуб 5:11, Ә’йанти 2:10

• 13:14 Мәтта 24:15-28, Луqа 21:20-24

* 13:14 Данийел 9:27; 11:31; 12:11.

+ 13:15 Луqа 17:31

+ 13:17 Луqа 23:29

+ 13:19 Ә’йанти 16:18

+ 13:20 Луqа 18:7

+ 13:21 Луqа 17:23

+ 13:22 Q. Дӧщари 13:1, Т’есалоники II 2:9, Ә’йанти 13:13, Ә’йанти 16:14

+ 13:23 Йуһ’әнна 13:19, Йуһ’әнна 14:29

• 13:24 Мәтта 24:29-31, Луqа 21:25-28

* 13:25 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Qәwатед ә’змана wе бьһ’әжьн».

* 13:25# Ишайа 13:10; 34:4; Йоел 2:10, 31; 3:15.

+ 13:25 К’аред Шандийа 2:20, Ә’йанти 6:13

* 13:26 Данийел 7:13. (Бьхуньн: Ә’йанти 1:7.)

+ 13:26 Мәтта 16:27

+ 13:27 Мәтта 13:41

• 13:28 Мәтта 24:32-35, Луqа 21:29-33

+ 13:30 Марqос 9:1

+ 13:31 Зәбур 102:25-26, Пәтрус II 3:10

• 13:32 Мәтта 24:36-44, Луqа 17:26-30, Луqа 17:34-36

* 13:33 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «У дӧа бькьн».

+ 13:33 Әфәси 6:18, Т’есалоники I 5:6, Мәтта 25:13

+ 13:34 Марqос 12:1

+ 13:35 Мәтта 25:13, Пәтрус II 3:10, Т’есалоники I 5:2

+ 13:36 Мәтта 25:1-13

• 14:1 Мәтта 26:1-5, Луqа 22:1-2, Йуһ’әнна 11:45-53

+ 14:1 Дәрк’әтьн 12:1-30, Йуһ’әнна 11:53

• 14:3 Мәтта 26:6-13, Луqа 7:36-50, Йуһ’әнна 12:1-8

+ 14:3 Мәтта 21:17, Йуһ’әнна 11:1, Йуһ’әнна 11:18, Q. К’аһинтийе 13:3

+ 14:7 Q. Дӧщари 15:11, Марqос 2:20, Йуһ’әнна 7:33

+ 14:8 Йуһ’әнна 19:40

+ 14:9 Мәтта 24:14

• 14:10 Мәтта 26:14-16, Луqа 22:3-6

+ 14:10 Йуһ’әнна 13:2, К’аред Шандийа 1:16

• 14:12 Мәтта 26:17-30, Луqа 22:7-23, Йуһ’әнна 13:21-30

+ 14:12 Дәрк’әтьн 12:6, Корьнт’и I 5:7

+ 14:18 Зәбур 41:9, Йуһ’әнна 13:18

+ 14:21 Мәтта 18:7

• 14:22 Мәтта 26:26-30, Луqа 22:15-20, Корьнт’и I 11:23-25

+ 14:22 Йуһ’әнна 6:51, Корьнт’и I 10:16

* 14:24 Нав һьнәк дәстньвисарада «пәймана ну» һәйә.

+ 14:24 Дәрк’әтьн 24:8

+ 14:26 Луqа 22:39

• 14:27 Мәтта 26:31-35, Луqа 22:31-34, Йуһ’әнна 13:36-38

* 14:27 Зәкәрийа 13:7.

+ 14:27 Йуһ’әнна 16:32

+ 14:28 Марqос 16:7

• 14:32 Мәтта 26:36-46, Луqа 22:39-46

+ 14:33 Марqос 5:37, Марqос 9:2

+ 14:34 Йуһ’әнна 12:27

+ 14:35 Ибрани 5:7

+ 14:36 Марqос 10:27, Марqос 10:38, Йуһ’әнна 18:11, Йуһ’әнна 5:30, Йуһ’әнна 6:38

+ 14:38 Мәтта 6:13, Пәтрус I 4:7

+ 14:41 Йуһ’әнна 2:4, Марqос 9:31, Марqос 10:33

• 14:43 Мәтта 26:47-56, Луqа 22:47-53, Йуһ’әнна 18:3-12

+ 14:43 К’аред Шандийа 1:16

* 14:45 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Р’абби». «Р’абби» бь зьмане арами те фә’мкьрьне: «Дәрсдар».

+ 14:47 Луqа 22:38

+ 14:49 Марqос 11:27, Мәтта 1:22-23, Мәтта 21:4, Йуһ’әнна 19:36

+ 14:50 Марqос 14:27, Йуһ’әнна 16:32

• 14:53 Мәтта 26:57-68, Луqа 22:54-55, Луqа 22:63-71, Йуһ’әнна 18:13-14, Йуһ’әнна 18:19-24

+ 14:56 Зәбур 27:12, Зәбур 35:11, Q. Дӧщари 17:6, Q. Дӧщари 19:15

+ 14:58 Корьнт’и II 5:1, Марqос 15:29, Йуһ’әнна 2:19

+ 14:60 Марqос 15:4-5

+ 14:61 Зәбур 2:7

* 14:62 Зәбур 110:1; Данийел 7:13.

+ 14:62 Зәбур 110:1, Мәтта 16:27, Мәтта 24:30, Ибрани 1:13

+ 14:63 Жьмар 14:6, К’аред Шандийа 14:14

+ 14:64 Марqос 2:7, Йуһ’әнна 10:36, Q. К’аһинтийе 24:16

+ 14:65 Марqос 10:34

• 14:66 Мәтта 26:69-75, Луqа 22:56-62, Йуһ’әнна 18:15-18, Йуһ’әнна 18:25-27

* 14:70 Нав дәстньвисаред һәрә qәнщда әв йәк т’ӧнә: «У хәбәрдана тә жи тә дьфьрошә».

+ 14:72 Марqос 14:30

• 15:1 Мәтта 27:1-2, Мәтта 27:11-14, Луqа 23:1-5, Йуһ’әнна 18:28-38

+ 15:1 Луqа 3:1, Луqа 13:1, К’аред Шандийа 3:13, К’аред Шандийа 4:27, Тимот’ейо I 6:13

+ 15:2 Мәтта 2:2

+ 15:4 Марqос 14:60-61

• 15:6 Мәтта 27:15-26, Луqа 23:13-25, Йуһ’әнна 18:39

+ 15:10 Йуһ’әнна 12:19, К’аред Шандийа 5:17

+ 15:11 К’аред Шандийа 3:14

+ 15:14 Луqа 23:41, Ибрани 4:15

+ 15:15 Марqос 10:34

• 15:16 Мәтта 27:27-31, Йуһ’әнна 19:2-3

+ 15:19 Марqос 10:34, Марqос 14:65

• 15:21 Мәтта 27:32-44, Луqа 23:26-43, Йуһ’әнна 19:17-27

+ 15:21 Р’омайи 16:13

* 15:23 Һьнге «зьмьр» бәр ешева дьданә нәхwәш.

* 15:24 Зәбур 22:18.

+ 15:24 Зәбур 22:18

* 15:28 Нав дәстньвисаред һәрә qәнщда р’еза 28-а т’ӧнә.

+ 15:29 Зәбур 22:6, Зәбур 109:25, Марqос 14:58, Йуһ’әнна 2:19

+ 15:31 Йуһ’әнна 10:18

+ 15:32 Йуһ’әнна 1:49, Йуһ’әнна 12:13, Йуһ’әнна 20:29

• 15:33 Мәтта 27:45-56, Луqа 23:44-49, Йуһ’әнна 19:28-30

* 15:34 Зәбур 22:1.

+ 15:34 Зәбур 22:1

+ 15:36 Зәбур 69:21

+ 15:38 Дәрк’әтьн 26:33, Q. К’аһинтийе 16:2

* 15:39 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «кьрә qар’ин у р’ӧһ’е Хwә да».

+ 15:40 Луqа 8:2

• 15:42 Мәтта 27:57-61, Луqа 23:50-56, Йуһ’әнна 19:38-42

• 16:1 Мәтта 28:1-8, Луqа 24:1-12, Йуһ’әнна 20:1-10

+ 16:1 Марqос 15:40

+ 16:3 Марqос 15:46

+ 16:7 Марqос 14:28

• 16:9 Мәтта 28:9-10, Мәтта 28:16-20, Луqа 24:13-49, Йуһ’әнна 20:11-23

* 16:9 Нав һьнәк дәстньвисар у wәлгәр’андьнед кәвьнда жь р’еза 9-а һ’әта йа 20-и т’ӧнәйә.

+ 16:9 Луqа 8:2

+ 16:11 Луqа 24:11

+ 16:15 К’аред Шандийа 1:8, Колоси 1:23

+ 16:16 К’аред Шандийа 16:31, Р’омайи 10:9, Пәтрус I 3:21, Йуһ’әнна 3:18

+ 16:17 Луqа 10:17, К’аред Шандийа 5:16, К’аред Шандийа 8:7, К’аред Шандийа 16:18, К’аред Шандийа 19:12, К’аред Шандийа 2:4, К’аред Шандийа 10:46, Корьнт’и I 12:10, Корьнт’и I 14:2

+ 16:18 Зәбур 91:13, Луqа 10:19, К’аред Шандийа 28:3-5, К’аред Шандийа 9:12, К’аред Шандийа 28:8

+ 16:19 Луqа 24:51, К’аред Шандийа 1:9, Тимот’ейо I 3:16, Зәбур 110:1, К’аред Шандийа 7:55-56, Пәтрус I 3:22, Р’омайи 8:34, Әфәси 1:20, Колоси 3:1, Ибрани 1:3, Ибрани 8:1, Ибрани 12:2, Ә’йанти 3:21

+ 16:20 К’аред Шандийа 5:12

+ 1:3 К’аред Шандийа 1:1

+ 1:5 Мәтта 2:1, Дәрк’әтьн 28:1

+ 1:6 Филипи 3:6

+ 1:9 Дәрк’әтьн 30:7-8

+ 1:10 Зәбур 141:2

+ 1:11 Дәрк’әтьн 30:1-10

+ 1:13 К’аред Шандийа 10:4

* 1:15 Әва зар’а, аwа готи Йуһ’әннайе ньхӧмдар йәки «нәзир» дьһатә һ’әсабе. Бона щур’ә-щур’ә qәйдә-qанунед нәзир Жьмар 6:1-21-да бьхуньн.

+ 1:15 Луqа 7:28, Жьмар 6:2-3, Луqа 7:33, Галати 1:15

* 1:17 Малахи 4:5-6.

+ 1:17 Мәтта 11:14, Мәтта 17:12-13, Марqос 1:2

* 1:18 Дәстпебун 18:11.

+ 1:18 Дәстпебун 15:8,

* 1:19 Данийел 8:16; 9:21.

+ 1:25 Дәстпебун 30:23

+ 1:26 Мәтта 2:23, Йуһ’әнна 1:45, Мәтта 1:16

* 1:28 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Тӧ нав к’ӧлфәтада бьмбарәк и».

+ 1:31 Мәтта 1:20

+ 1:32 Зәбур 89:3, Марqос 11:10

+ 1:33 Корьнт’и I 15:24, Ә’йанти 11:15

+ 1:35 Мәтта 18:20, Зәбур 2:7, Мәтта 14:33

+ 1:37 Дәстпебун 18:14, Марqос 10:27

* 1:46-55 П’адшати I 2:1-10.

+ 1:47 Зәбур 35:9,

+ 1:48 Луqа 11:27

+ 1:49 Зәбур 99:3, Зәбур 111:9

+ 1:50 Q. Дӧщари 5:10, Q. Дӧщари 7:9

* 1:52 Ибо 12:19; 5:11.

+ 1:52 Зәбур 147:6,

+ 1:53 Зәбур 107:9

+ 1:54 Дәстпебун 17:19, Р’омайи 4:13, Галати 3:16, Ибрани 2:16

* 1:55 Миха 7:20; Дәстпебун 17:7.

+ 1:59 Дәстпебун 17:12, Q. К’аһинтийе 12:3

* 1:68 Зәбур 41:13; 111:9.

+ 1:68 Зәбур 111:9, Зәбур 130:8

* 1:69 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Стьруки хьлазкьрьне». Стьру гәләк щара чаwа нишана qәwате йә.

+ 1:69 К’аред Шандийа 3:21, Р’омайи 1:2, Тито 1:1-2

* 1:71 Зәбур 106:10.

+ 1:71 Зәбур 106:10

+ 1:72 Q. К’аһинтийе 26:42, Зәбур 105:8

* 1:73 Зәбур 106:45-46; Зәбур 105:8-9; Дәстпебун 17:7.

+ 1:73 Дәстпебун 22:16-18, Дәстпебун 26:3, Ибрани 6:13,

* 1:76 Ишайа 40:3; Малахи 3:1.

+ 1:76 Луqа 7:26, Луqа 20:6, Мәтта 3:3, Марqос 1:2-3

+ 1:77 Луqа 3:3

+ 1:78 Зәбур 84:11,

* 1:79 Малахи 4:2; Ишайа 9:2; 58:8; 60:1-2.

+ 1:79 Зәбур 107:10, Мәтта 4:16

+ 1:80 Луqа 3:2

• 2:1 Мәтта 1:18-25

+ 2:1 Жьмар 1:2, К’аред Шандийа 5:37

+ 2:4 Луqа 1:26-27,

+ 2:9 К’аред Шандийа 12:7

+ 2:11 Мәтта 1:21,

+ 2:13 Ә’йанти 5:11

* 2:14 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Ль сәр дьне ә’дьлайи, нав мәрьвада хwәшити».

+ 2:14 Зәбур 148:1, Луqа 19:38

+ 2:19 Луqа 2:51

+ 2:21 Дәстпебун 17:12-13, Q. К’аһинтийе 12:3

* 2:22 Qануна К’аһинтийе 12:3, 6.

+ 2:22 Q. К’аһинтийе 12:4

* 2:23 Дәрк’әтьн 13:2, 12, 15.

+ 2:23 Дәрк’әтьн 13:2

* 2:24 Qануна К’аһинтийе 12:8.

+ 2:24 Q. К’аһинтийе 12:8

* 2:25 Бь готьнәкә дьн: «Барьстанийа Исраеле, бона хьлазкьрьн йан азабуна Исраеле».

+ 2:30 Йуһ’әнна 8:12

* 2:31 Ишайа 40:5; 52:10.

* 2:32 Ишайа 42:6; 49:6; 52:10.

+ 2:35 Йуһ’әнна 19:25

* 2:37 Аһа те фә’мкьрьне, йан: «Ә’мьре wе һ’әйште чар сали бу» йан жи: «Һ’әйштечар сала жьнәби мабу».

+ 2:37 К’аред Шандийа 13:2, К’аред Шандийа 14:23

+ 2:39 Мәтта 2:23, Луqа 1:26-27

+ 2:41 Q. Дӧщари 16:1

+ 2:43 Q. К’аһинтийе 23:8

+ 2:50 Луqа 9:45, Луqа 18:34

+ 2:51 Луqа 2:19

• 3:1 Мәтта 3:1-12, Марqос 1:1-8, Йуһ’әнна 1:19-28

+ 3:1 Луqа 13:1, Луqа 23:1, Луqа 9:7

+ 3:2 Мәтта 26:3, Йуһ’әнна 11:49, Луqа 1:63, Луqа 1:80, Йуһ’әнна 1:6-7

* 3:6 Ишайа 40:3-5.

+ 3:7 Мәтта 12:34, Мәтта 23:33

+ 3:8 Луqа 16:24, Йуһ’әнна 8:33

+ 3:9 Луqа 13:9, Мәтта 7:19

+ 3:10 К’аред Шандийа 2:37, К’аред Шандийа 16:30

+ 3:11 Мәтта 25:35, Аqуб 2:15-16

+ 3:14 Луqа 19:8

+ 3:15 Йуһ’әнна 1:19-20

+ 3:17 Мәтта 13:30

+ 3:20 Мәтта 11:2, Мәтта 14:1-12, Марqос 6:17-18, Йуһ’әнна 3:24

• 3:21 Мәтта 3:13-17, Марqос 1:9-11

+ 3:21 К’аред Шандийа 7:56

+ 3:22 Йуһ’әнна 1:32-33, Марqос 9:7, Йуһ’әнна 12:28, Луqа 9:35, Пәтрус II 1:17

• 3:23 Мәтта 1:1-17

+ 3:23 Жьмар 4:3

+ 3:32 Рʼутʼ 4:18-22

+ 3:33 Дәстпебун 38, Жьмар 26:21

+ 3:38 Дәстпебун 5

• 4:1 Мәтта 4:1-11, Марqос 1:12-13

+ 4:2 Т’есалоники I 3:5, Q. Дӧщари 9:9, Мәтта 21:18

* 4:4 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Нә кӧ т’әне инсан бь нен дьжи, ле бь һәр хәбәрәкә Хwәде».

* 4:4# Qануна Дӧщари 8:3.

+ 4:4 Q. Дӧщари 8:3

+ 4:6 Йуһ’әнна I 5:19, Ә’йанти 13:2

* 4:8 Qануна Дӧщари 6:13.

+ 4:8 Q. Дӧщари 6:13

+ 4:10 Зәбур 91:11-12

* 4:11 Зәбур 91:11-12.

* 4:12 Qануна Дӧщари 6:16.

+ 4:12 Q. Дӧщари 6:16

• 4:14 Мәтта 13:53-58, Марqос 6:1-6

+ 4:15 Марqос 1:21

+ 4:16 Мәтта 2:23, Луqа 2:39

+ 4:18 Q. К’аһинтийе 25:10,

* 4:19 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Сала qәбулкьрьна Хӧдан».

* 4:18-19# Ишайа 61:1-2.

+ 4:23 Мәтта 11:23, Марqос 2:1-12, Йуһ’әнна 4:46-53

+ 4:24 Йуһ’әнна 4:44

+ 4:25 Аqуб 5:17

* 4:25-26 П’адшати III 17:8-16.

* 4:27 П’адшати IV 5:1-14.

+ 4:27 Q. К’аһинтийе 13:3, Жьмар 12:10,

+ 4:30 Йуһ’әнна 8:59, Йуһ’әнна 10:39

• 4:31 Марqос 1:21-28

+ 4:31 Мәтта 4:13

+ 4:32 Мәтта 7:28-29

+ 4:34 Мәтта 8:29, Марqос 1:23-24, Луqа 8:28, К’аред Шандийа 19:15

+ 4:35 Луqа 9:42, К’аред Шандийа 8:7

• 4:38 Мәтта 8:14-17, Марqос 1:29-34

+ 4:38 Корьнт’и I 9:5

+ 4:41 Зәбур 2:7, Мәтта 12:16, Марqос 3:12

• 4:42 Марqос 1:35-39

+ 4:42 Луqа 5:16

* 4:44 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Щәлиледа».

• 5:1 Мәтта 4:18-22, Марqос 1:16-20

+ 5:1 Жьмар 34:11, Мәтта 14:34, Марqос 6:53

+ 5:4 Йуһ’әнна 21:6

+ 5:10 Мәтта 13:47

• 5:12 Мәтта 8:1-4, Марqос 1:40-45

+ 5:12 Q. К’аһинтийе 13:3, Жьмар 12:10, Марqос 9:22

+ 5:14 Мәтта 9:30, Мәтта 17:9, Марqос 1:34, Q. К’аһинтийе 14:1-32, Луqа 17:14

+ 5:16 Мәтта 14:23, Луqа 4:42

• 5:17 Мәтта 9:1-8, Марqос 2:1-12

+ 5:17 Луqа 6:19, Луqа 8:46

+ 5:20 Мәтта 8:10, Марqос 10:52, Луqа 7:48

+ 5:21 Мәтта 26:65, Зәбур 32:5,

• 5:27 Мәтта 9:9-17, Марqос 2:13-22

+ 5:29 Луqа 19:6

+ 5:30 Луqа 15:2

+ 5:32 Луqа 15:7, Тимот’ейо I 1:15

• 5:33 Мәтта 9:14-17, Марqос 2:18-22

+ 5:33 Мәтта 11:2, Луqа 11:1, Йуһ’әнна 1:35, Луqа 18:12

+ 5:34 Мәтта 25:1-13, Йуһ’әнна 3:29, Ә’йанти 19:7, Ә’йанти 21:2

+ 5:35 Марqос 14:7, Луqа 17:22

* 5:38 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Кӧ һәр дӧ жи бенә хwәйкьрьне».

• 6:1 Мәтта 12:1-14, Марqос 2:23

+ 6:1 Q. Дӧщари 23:25

+ 6:2 Дәрк’әтьн 20:8-10, Жьмар 15:32-36

* 6:4 Qануна К’аһинтийе 24:9; П’адшати I 21:1-6.

+ 6:4 Дәрк’әтьн 25:30, Q. К’аһинтийе 24:5-9

+ 6:6 Марqос 1:21

+ 6:7 Луqа 14:1, Луqа 20:20

+ 6:9 Луqа 14:3

• 6:12 Мәтта 10:1-4, Марqос 3:13-19

+ 6:14 Мәтта 16:18, Йуһ’әнна 1:42

+ 6:15 Мәтта 9:9

+ 6:16 Луqа 22:47

• 6:17 Мәтта 4:23

+ 6:19 Луqа 5:17, Луqа 8:46

+ 6:21 Зәбур 42:1, Йуһ’әнна 7:37, Корьнт’и II 7:10

+ 6:22 Пәтрус I 4:14

+ 6:23 К’аред Шандийа 5:41, Аqуб 1:2, Корьнт’и II 12:10

+ 6:24 Мәтта 6:2, Аqуб 5:1

+ 6:25 Мәсәлә 14:13,

• 6:27 Мәтта 5:38-48

+ 6:28 Луqа 23:34, К’аред Шандийа 7:60, Пәтрус I 3:9

+ 6:29 Пәтрус I 2:23, Корьнт’и I 6:7

+ 6:30 Q. Дӧщари 15:7-8, Мәсәлә 21:26

+ 6:31 Мәтта 7:12

+ 6:35 Зәбур 37:26

+ 6:36 Мәтта 5:7

• 6:37 Мәтта 7:1-5

+ 6:37 Р’омайи 14:10, Корьнт’и I 4:5, Р’омайи 2:1, Р’омайи 14:10, Аqуб 2:13

+ 6:38 Корьнт’и II 9:6, Марqос 4:24, Р’омайи 2:1

+ 6:39 Мәтта 15:14

+ 6:40 Мәтта 10:24, Йуһ’әнна 13:16

• 6:43 Мәтта 7:17-20, Мәтта 12:33-35

+ 6:45 Мәсәлә 12:5, Мәтта 15:18, Аqуб 3:6

• 6:46 Мәтта 7:24-27

+ 6:46 Мәтта 7:22, Мәтта 25:11, Йуһ’әнна 13:13

+ 6:48 Мәсәлә 10:25, Мәсәлә 12:3

• 7:1 Мәтта 8:5-13

+ 7:4 К’аред Шандийа 10:2

+ 7:7 Зәбур 107:20

+ 7:13 Мәтта 20:34

+ 7:14 Луqа 8:54

+ 7:16 Q. Дӧщари 18:15, Мәтта 21:11

• 7:18 Мәтта 11:2-19

+ 7:19 Йуһ’әнна 4:25, Йуһ’әнна 6:14, Йуһ’әнна 11:27

+ 7:23 Йуһ’әнна 6:61, Йуһ’әнна 16:1

+ 7:24 Луqа 3:2

+ 7:26 Мәтта 14:5, Мәтта 21:26

* 7:27 Малахи 3:1.

+ 7:27 Дәрк’әтьн 23:20, Марqос 1:2

+ 7:28 Луqа 1:15

+ 7:29 Луqа 3:12

* 7:33 Йуһ’әннайе ньхӧмдар йәки «нәзир» дьһатә һ’әсабе.

+ 7:33 Мәтта 3:4, Луqа 1:15

+ 7:34 Йуһ’әнна 2:1, Йуһ’әнна 12:2, Луqа 5:30

* 7:35 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Сәрwахти жь һ’әму зар’ед хwә р’аст к’ьфш дьбә». Һьнәк жи аһа фә’м дькьн: «Сәрwахти жь һ’әму ә’мәлед хwә к’ьфш дьбә кӧ әw р’аст ә».

• 7:36 Мәтта 26:6-13, Марqос 14:3-9, Йуһ’әнна 12:1-8

+ 7:39 Луqа 15:2

+ 7:41 Мәтта 18:28

+ 7:42 Мәтта 6:14, Марqос 11:25-26, Әфәси 4:32, Колоси 3:13

+ 7:46 Зәбур 23:5

+ 7:48 Луqа 5:20

+ 7:50 Луqа 8:48, Луqа 17:19, Луqа 18:42, Әфәси 2:8

+ 8:1 Луqа 4:43

+ 8:2 Луqа 23:49, Мәтта 27:56, Марqос 16:9, Луqа 24:10, Йуһ’әнна 19:25

+ 8:3 Луqа 24:10

• 8:4 Мәтта 13:1-9, Марqос 4:1-9

+ 8:8 Мәтта 11:15, Ә’йанти 2:7

• 8:9 Мәтта 13:10-23, Марqос 4:10-25

* 8:10 Ишайа 6:9.

+ 8:10 Мәтта 19:11,

+ 8:11 К’аред Шандийа 8:4

+ 8:13 Галати 1:6, Ибрани 6:4

+ 8:14 Мәтта 6:25, Марqос 10:23, Тимот’ейо I 6:10

+ 8:15 Йуһ’әнна 15:5

+ 8:16 Мәтта 5:15, Луqа 11:33

+ 8:17 Мәтта 10:26, Луqа 12:2

+ 8:18 Мәсәлә 9:9

• 8:19 Мәтта 12:46-50, Марqос 3:31-35

+ 8:19 Марqос 6:3, Йуһ’әнна 2:12, Йуһ’әнна 7:3, К’аред Шандийа 1:14, Корьнт’и I 9:5, Галати 1:19

+ 8:21 Йуһ’әнна 15:14, Ибрани 2:11

• 8:22 Мәтта 8:23-27, Марqос 4:35-41

+ 8:22 Мәтта 8:18, Марqос 4:35

+ 8:24 Зәбур 65:7, Зәбур 89:9, Зәбур 104:7

• 8:26 Мәтта 8:28-34, Марqос 5:1-20

+ 8:28 Луqа 4:34

* 8:30 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Легейон», аwа готи «к’омәкә щьнайә беһ’әсаб».

+ 8:35 Луqа 10:39

+ 8:37 Луqа 5:8, К’аред Шандийа 16:39

+ 8:39 Зәбур 66:16

• 8:40 Мәтта 9:18-26, Марqос 5:21-43

+ 8:41 Луqа 13:14, К’аред Шандийа 13:15, К’аред Шандийа 18:8

* 8:43 Анәгори Qануна Муса к’ӧлфәта сәр хуне вәбуйи һ’әр’ьми дьһатә һ’әсабе. Һәр кәсе кӧ wе дьк’әт дьһ’әр’ьми (нәпаqьж дьһатә һ’әсабе). Изьна wе т’ӧнәбу кӧ незики тьштәки пироз буйә. Бьхуньн: Qануна К’аһинтийе 15:19-31.

+ 8:43 Q. К’аһинтийе 15:25

+ 8:44 Марqос 3:10

* 8:45 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «У йед пер’а».

* 8:45# Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «У Тӧ дьбежи, к’и бу, ль Мьн к’әт?»

+ 8:46 Луqа 5:17, Луqа 6:19

* 8:48 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Сәрхwә бә!»

+ 8:48 Луqа 7:50, Әфәси 2:8

+ 8:51 Марqос 14:33, Луqа 9:28

+ 8:52 Йуһ’әнна 11:11

* 8:54 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Иса һ’әму дәрхьстьнә дәрва...»

+ 8:54 Марqос 1:31, Марqос 9:27, К’аред Шандийа 3:7, К’аред Шандийа 9:41, Луqа 7:14

+ 8:56 Марqос 1:44, Марqос 9:9

• 9:1 Мәтта 10:5-15, Марqос 6:7-13

+ 9:1 Луqа 6:12-16

+ 9:5 К’аред Шандийа 13:51

+ 9:6 Марqос 1:15

• 9:7 Мәтта 14:1-12, Марqос 6:14-29

+ 9:7 Луqа 3:1, Луqа 9:19

+ 9:9 Луqа 3:19-20, Луqа 23:8

• 9:10 Мәтта 14:13-21, Марqос 6:30-44, Йуһ’әнна 6:1-14

+ 9:10 Луqа 9:2

• 9:18 Мәтта 16:13-19, Марqос 8:27-29

+ 9:19 Луqа 9:7,

+ 9:20 Луqа 22:67, Йуһ’әнна 11:27

• 9:21 Мәтта 16:20-28, Марqос 8:30

+ 9:22 Луqа 17:25, Луqа 18:33, Луqа 24:7, Йуһ’әнна 2:19

+ 9:23 Мәтта 10:38-39, Луqа 14:27

+ 9:25 Луqа 12:20

+ 9:26 Р’омайи 1:16, Тимот’ейо II 1:8, Q. Дӧщари 33:2,

+ 9:27 Луqа 21:32, Йуһ’әнна 21:22

• 9:28 Мәтта 17:1-8, Марqос 9:2-8

+ 9:28 Марqос 14:33, Луqа 8:51

* 9:35 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «бьжарти» «дәлали» һәйә. Ль гора Ишайа 42:1 Мәсиһ бьжартийе Хwәде йә.

+ 9:35 Луqа 23:35, Q. Дӧщари 18:15, Пәтрус II 1:17

• 9:37 Мәтта 17:14-18, Марqос 9:14-27

+ 9:42 Луqа 4:35

• 9:43 Мәтта 17:22-23, Марqос 9:30-32

+ 9:44 Луqа 9:22, Луqа 18:32-33

+ 9:45 Луqа 2:50, Луqа 18:34

• 9:46 Мәтта 18:1-5, Марqос 9:33-40

+ 9:48 Мәтта 10:40, Луqа 10:16, Йуһ’әнна 13:20

+ 9:49 Мәтта 7:22, Мәтта 12:27, К’аред Шандийа 19:13, Жьмар 11:28

+ 9:50 Луqа 11:23

+ 9:51 Луqа 24:51, К’аред Шандийа 1:9

+ 9:52 Мәтта 10:5

* 9:54 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Чаwа Елйас кьр».

* 9:54# П’адшати IV 1:9-16.

+ 9:54 Ә’йанти 13:13

* 9:55 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «У гот: ‹Һун ньзаньн хwәйе чь р’ӧһ’и нә. Чьмки Кӧр’е Мерьв нәһат, кӧ р’ӧһ’е мәрьва ӧнда кә, ле хьлаз кә›».

• 9:57 Мәтта 8:19-22

• 10:1 Мәтта 10:7-16

* 10:1 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Һ’әфте».

+ 10:2 Мәтта 9:37-38, Йуһ’әнна 4:35

+ 10:3 Мәтта 10:16

* 10:4 Аһа те фә’мкьрьне: «Р’ева нәсәкьньн, wәки бь сьлавдайине wәхте хwә ӧнда нәкьн».

+ 10:7 Галати 6:6, Тимот’ейо I 5:18

+ 10:8 Корьнт’и I 10:27

+ 10:9 Марqос 1:15

+ 10:11 К’аред Шандийа 13:51

* 10:12 Дәстпебун 19.

+ 10:12 Дәстпебун 18:20, Дәстпебун 19:24,

• 10:13 Мәтта 11:20-24

* 10:13 Хоразин у Бәйтсайда бажаред щьһуйа бун, ле Сур у Сайда әw бажаред нәщьһуйа бун, аwа готи п’утп’арьст бун.

+ 10:13 Марqос 6:45, Марqос 8:21, Марqос 3:7

+ 10:16 Мәтта 10:40, Мәтта 25:45, Йуһ’әнна 13:20, Галати 4:14

+ 10:17 Марqос 16:17, К’аред Шандийа 5:16, К’аред Шандийа 8:7, К’аред Шандийа 16:18, К’аред Шандийа 19:12

+ 10:18 Ә’йанти 9:1, Ә’йанти 12:8-9

+ 10:19 Зәбур 91:13, Марqос 16:18, К’аред Шандийа 28:3-5

+ 10:20 Дәрк’әтьн 32:32, Зәбур 69:28, Ибрани 12:23, Ә’йанти 3:5

• 10:21 Мәтта 11:25-27, Мәтта 13:16-17

+ 10:22 Йуһ’әнна 6:46, Йуһ’әнна 7:29, Йуһ’әнна 8:19, Йуһ’әнна 10:15

+ 10:23 Мәтта 13:16-17

+ 10:24 Ибрани 11:13, Пәтрус I 1:10-12

+ 10:25 Луqа 18:18

* 10:27 Qануна Дӧщари 6:5.

* 10:27# Qануна К’аһинтийе 19:18.

+ 10:27 Q. Дӧщари 6:5, Q. Дӧщари 11:13, Q. К’аһинтийе 19:18, Мәтта 22:37, Марqос 12:30

+ 10:28 Q. К’аһинтийе 18:5, Р’омайи 10:5, Галати 3:12

+ 10:32 Жьмар 8:19

+ 10:33 Йуһ’әнна 4:9, Йуһ’әнна 8:48

+ 10:38 Йуһ’әнна 11:1, Йуһ’әнна 12:2

+ 10:39 Луqа 8:35

+ 10:41 Луqа 12:25

+ 10:42 Зәбур 16:5

• 11:1 Мәтта 6:9-15, Мәтта 7:7-11

+ 11:1 Мәтта 11:2, Марqос 2:18, Йуһ’әнна 1:35

* 11:2 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Баве мәйи ә’змана».

* 11:2# Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Ә’мьре Тә бә, чаwа ль ә’змен ӧса жи ль сәр ә’рде».

+ 11:3 Мәсәлә 30:8

* 11:4 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Ле мә жь йе хьраб хьлаз кә».

+ 11:4 Мәтта 26:41

+ 11:10 Мәсәлә 8:17, Мәтта 18:19, Мәтта 21:22, Марqос 11:24, Йуһ’әнна 14:13-14, Йуһ’әнна I 3:22, Йуһ’әнна I 5:14

* 11:11 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Кӧр’е wи нан же бьхwазә, кәвьр бьде?»

+ 11:13 Дәстпебун 6:5, Мәтта 12:34, К’аред Шандийа 2:38

• 11:14 Мәтта 12:22-30, Мәтта 12:43-45, Марqос 3:20-27

+ 11:15 Мәтта 9:34, Мәтта 10:25

+ 11:16 Марqос 8:11, Корьнт’и I 1:22

* 11:19 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Зар’ед wә».

+ 11:19 Луqа 9:49, К’аред Шандийа 19:13

+ 11:23 Луqа 9:50

+ 11:26 Пәтрус II 2:20

+ 11:27 Луqа 1:48

+ 11:28 Йуһ’әнна 13:17, Аqуб 1:22, Р’омайи 2:13

• 11:29 Мәтта 12:38-42, Мәтта 16:1-4, Марqос 8:11-13

* 11:30 Уньс 3.

* 11:31 П’адшати III 10:1-13.

+ 11:31 Мәтта 12:6

+ 11:32 Уньс 3:5

• 11:33 Мәтта 6:22-23

+ 11:33 Мәтта 5:15, Марqос 4:21, Луqа 8:16

• 11:37 Мәтта 23:1-36, Марqос 12:38-40, Луqа 20:45-47

+ 11:38 Марqос 7:3-5

+ 11:42 Луqа 18:12

+ 11:43 Луqа 14:7, Луqа 20:46

+ 11:44 Мәсәлә 26:23

+ 11:48 К’аред Шандийа 7:51-52

+ 11:49 Мәтта 21:35

+ 11:50 Ә’йанти 18:24, Дәстпебун 4:8, Йуһ’әнна I 3:12, Ибрани 11:4,

+ 11:54 Луqа 20:20

+ 12:1 Мәтта 16:6, Марqос 8:15, Корьнт’и I 5:7-8

+ 12:2 Мәтта 10:26, Марqос 4:22, Луqа 8:17

• 12:4 Мәтта 10:17-20, Мәтта 10:28-33

+ 12:4 Зәбур 56:4, Зәбур 118:6, Мәсәлә 29:25,

+ 12:5 Ибрани 10:31

+ 12:7 Мәтта 6:26, Мәтта 12:12

+ 12:8 Р’омайи 10:9, Ә’йанти 3:5

+ 12:9 Мәтта 25:12, Йуһ’әнна I 2:23, Тимот’ейо II 2:12

+ 12:10 Мәтта 12:31-32, Марqос 3:29

+ 12:12 Мәсәлә 16:1

• 12:13 Мәтта 6:19-21, Мәтта 6:25-34

+ 12:15 Тимот’ейо I 6:6-10, Дәрк’әтьн 20:17, Зәбур 62:10

+ 12:20 Зәбур 39:6,

+ 12:21 Тимот’ейо I 6:18

+ 12:22 Филипи 4:6, Пәтрус I 5:7

+ 12:24 Мәтта 10:31, Мәтта 12:12

* 12:25 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бьһӧстәке ль сәр бәжьна хwә дьреж кә».

+ 12:28 Мәтта 8:26, Мәтта 14:31, Мәтта 16:8

+ 12:31 Зәбур 37:4

+ 12:32 Йуһ’әнна 10:16, Луqа 22:29

+ 12:33 Мәтта 19:21, Луqа 18:22

• 12:35 Мәтта 24:45-51

+ 12:36 Ә’йанти 3:20

+ 12:39 Пәтрус II 3:10, Т’есалоники I 5:2

+ 12:43 Мәтта 25:21, Йуһ’әнна 13:17

+ 12:45 Мәтта 25:5

+ 12:48 Q. К’аһинтийе 5:17

• 12:49 Мәтта 10:34-36

+ 12:50 Марqос 10:38

+ 12:51 К’аред Шандийа 14:4

• 12:54 Мәтта 5:25-26, Мәтта 16:2-3

+ 12:58 Мәсәлә 25:8

+ 13:1 Луqа 3:1, Луqа 23:1

+ 13:4 Йуһ’әнна 9:7, Йуһ’әнна 9:11

+ 13:6 Мәтта 21:19, Марqос 11:13

+ 13:7 Мәтта 7:19, Луqа 3:9

+ 13:10 Мәтта 4:23, Марqос 6:2

+ 13:13 Зәбур 145:14, Зәбур 146:8

+ 13:14 Луqа 8:41, К’аред Шандийа 13:15, К’аред Шандийа 18:8, Дәрк’әтьн 20:9

+ 13:15 Луqа 14:5

+ 13:17 Пәтрус I 3:16

• 13:18 Мәтта 13:31-33, Марqос 4:30-32

+ 13:19 Мәтта 17:20, Луqа 17:6,

* 13:21 Се кодед щьһуйа дькьр qаси 25 килограма.

+ 13:21 Корьнт’и I 5:6, Галати 5:9

• 13:22 Мәтта 7:13-14, Мәтта 7:21-23

+ 13:25 Мәтта 25:11-12

+ 13:27 Зәбур 6:8

+ 13:28 Мәтта 8:12

+ 13:29 Мәтта 8:11, Әфәси 3:6

+ 13:30 Мәтта 19:30, Мәтта 20:16, Марqос 10:31

• 13:31 Мәтта 23:37-39

+ 13:31 Луqа 3:1, Луqа 9:7

+ 13:34 К’аред Шандийа 7:52, Q. Дӧщари 32:11-12, Рʼутʼ 2:12, Зәбур 147:2

* 13:35 Зәбур 118:26.

+ 13:35 Зәбур 118:26, Луqа 19:38

+ 14:1 Луqа 6:7, Луqа 20:20

+ 14:3 Мәтта 12:10, Марqос 3:4

* 14:5 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «кӧр’» «к’әр» һәйә.

+ 14:5 Луqа 13:15

+ 14:7 Луqа 11:43

+ 14:8 Мәсәлә 25:6-7

+ 14:11 Мәтта 23:12, Луqа 18:14

+ 14:14 Корьнт’и I 15:23, Т’есалоники I 4:16

• 14:15 Мәтта 22:1-10

+ 14:15 Ә’йанти 19:9

+ 14:20 Q. Дӧщари 24:5

• 14:25 Мәтта 10:37-38

+ 14:26 Йуһ’әнна 12:25

+ 14:27 Мәтта 16:24, Луqа 9:23

+ 14:34 Мәтта 5:13, Марqос 9:50

+ 14:35 Мәтта 11:15, Луqа 8:8, Ә’йанти 2:7

• 15:1 Мәтта 18:12-14

+ 15:2 Луqа 5:30, Луqа 19:7

+ 15:6 Пәтрус I 2:25

+ 15:7 Луqа 5:31-32

+ 15:12 Q. Дӧщари 21:17

+ 15:18 Дәрк’әтьн 10:16

+ 15:24 Р’омайи 11:15, Әфәси 2:1, Әфәси 2:5, Колоси 2:13

+ 15:30 Мәсәлә 29:3

* 16:6 К’упәки щьһуйа qаси 35 литьр ав һьлдьда.

* 16:7 Ч’ә’ләкә щьһуйа qаси һ’әwзәки 390 литьри бу.

+ 16:8 Йуһ’әнна 12:36, Т’есалоники I 5:5

+ 16:10 Мәтта 25:21, Луqа 19:17

+ 16:11 Мәсәлә 24:4

+ 16:13 Мәтта 6:24

• 16:14 Мәтта 11:12-13

+ 16:14 Тимот’ейо I 6:10

+ 16:15 Мәсәлә 21:2,

+ 16:16 Мәтта 3:2, Луqа 4:43, Мәтта 11:12-13

+ 16:17 Мәтта 5:18

+ 16:18 Мәтта 5:32, Мәтта 19:19

* 16:19 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «К’ьнще ширк у к’ьтане хас», кӧ һьнге гәләки бьһа бун.

+ 16:22 Мәтта 18:10, К’аред Шандийа 12:15

+ 16:23 Мәтта 11:23, Мәтта 8:11

+ 16:24 Луqа 3:8

+ 16:29 К’аред Шандийа 26:22, К’аред Шандийа 28:23

+ 16:31 Мәтта 28:11-15, Йуһ’әнна 12:10-11

• 17:1 Мәтта 18:6-7, Мәтта 18:21-22

+ 17:1 Луqа 22:22

+ 17:2 Марqос 9:42

+ 17:3 Q. К’аһинтийе 19:17, Мәтта 18:15

+ 17:4 Мәтта 6:14

+ 17:5 Марqос 9:24

+ 17:6 Мәтта 17:20, Луqа 13:19

+ 17:12 Q. К’аһинтийе 13:3, Луqа 5:11, Q. К’аһинтийе 13:46

+ 17:14 Q. К’аһинтийе 14:1-32, Мәтта 8:4, Марqос 1:44, Луqа 5:14

+ 17:16 Луqа 5:12, Йуһ’әнна 4:9

+ 17:19 Марqос 10:52, Луqа 7:50, Әфәси 2:8

• 17:20 Мәтта 24:23-28, Мәтта 24:37-41

+ 17:20 Луqа 19:11, К’аред Шандийа 1:6

+ 17:22 Луqа 5:35, Йуһ’әнна 8:56

+ 17:23 Марqос 13:21, Луqа 21:28

+ 17:25 Луqа 9:22

+ 17:26 Дәстпебун 6:5

* 17:27 Дәстпебун 6-8.

+ 17:27 Дәстпебун 6:14, Дәстпебун 7:21

* 17:29 Дәстпебун 19.

+ 17:29 Дәстпебун 19:16, Дәстпебун 19:24, Пәтрус II 2:6-8

+ 17:31 Марqос 13:15

* 17:32 Дәстпебун 19:23-26.

+ 17:32 Дәстпебун 19:26

+ 17:33 Мәтта 10:39

* 17:35 Нав һьнәк дәстньвисарада р’еза 36-а жи һәйә: «У һәгәр дӧ мәрьв ль к’әwшен бьн, йәке бе һьлдане у йе дьне бе һьштьне».

+ 18:1 Луqа 21:36, Р’омайи 12:12, Әфәси 6:18, Колоси 4:2, Т’есалоники I 5:17

+ 18:7 Зәбур 22:2, Зәбур 88:1, Ә’йанти 6:10, Марqос 13:20, Р’омайи 8:33, Колоси 3:12, Тито 1:1

+ 18:8 Ибрани 10:37

+ 18:9 Луqа 16:15

+ 18:10 К’аред Шандийа 3:1

+ 18:11 Мәтта 6:5

+ 18:12 Луqа 5:33, Луqа 11:42

+ 18:13 Зәбур 79:9,

+ 18:14 Мәтта 23:12, Луqа 14:11

• 18:15 Мәтта 19:13-15, Марqос 10:13-16

+ 18:17 Мәтта 18:3

• 18:18 Мәтта 19:16-30, Марqос 10:17-31

+ 18:18 Луqа 10:25

+ 18:19 Зәбур 106:1, Зәбур 119:68

* 18:20 Дәрк’әтьн 20:12-16; Qануна Дӧщари 5:16-20.

+ 18:20 Дәрк’әтьн 20:12-16

+ 18:21 Филипи 3:6

+ 18:22 Луqа 12:33

+ 18:24 Зәбур 49:6-7

+ 18:27 Дәстпебун 18:14, Марqос 14:36

+ 18:28 Луqа 5:11

+ 18:29 Луqа 14:26

• 18:31 Мәтта 20:17-19, Марqос 10:32-34

+ 18:33 Луqа 9:22, Луqа 24:7, Йуһ’әнна 2:19

+ 18:34 Луqа 2:50, Луqа 9:45

• 18:35 Мәтта 20:29-34, Марqос 10:46-52

+ 18:38 Мәтта 22:42, Луqа 1:32

+ 18:42 Луqа 7:50, Әфәси 2:8

+ 19:7 Луqа 5:30, Луqа 15:2

+ 19:8 Дәрк’әтьн 22:1, Луqа 3:14

+ 19:9 Луqа 3:8, Йуһ’әнна 8:33, Йуһ’әнна 8:39

• 19:11 Мәтта 25:14-30

+ 19:11 Луqа 17:20, К’аред Шандийа 1:6

+ 19:14 Йуһ’әнна 15:8

+ 19:17 Луqа 16:10

+ 19:26 Мәтта 13:12

+ 19:27 Мәтта 22:7, Луqа 20:16

• 19:28 Мәтта 21:1-11, Марqос 11:1-11, Йуһ’әнна 12:12-19

+ 19:29 К’аред Шандийа 1:12

* 19:38 Зәбур 118:26.

* 19:38# Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Шькьри бьльндайийеда». «Бьльндайи» бә’са щийе Хwәде дькә.

+ 19:38 Зәбур 118:25-26, Зәбур 148:1

+ 19:39 Мәтта 21:15-16

+ 19:41 Йуһ’әнна 11:35

+ 19:42 Зәбур 81:13,

+ 19:44 Зәбур 137:9, Луqа 21:6

• 19:45 Мәтта 21:12-17, Марqос 11:15-19, Йуһ’әнна 2:13-22

* 19:46 Ишайа 56:7.

* 19:46# Йерәмийа 7:11.

• 20:1 Мәтта 21:23-27, Марqос 11:27-33

+ 20:2 К’аред Шандийа 4:7

+ 20:4 Луqа 3:3

+ 20:5 Луqа 7:30

+ 20:6 Луqа 7:26, Луqа 9:8

• 20:9 Мәтта 21:33-46, Марqос 12:1-12

+ 20:9 Зәбур 80:8, Марqос 13:34

+ 20:12 Луqа 11:48-49

+ 20:13 Мәтта 3:17, Ибрани 1:1

+ 20:14 Ибрани 1:2

+ 20:15 Ибрани 13:12

+ 20:16 К’аред Шандийа 13:46

* 20:17 Зәбур 118:22.

+ 20:17 Зәбур 118:22

• 20:19 Мәтта 22:15-22, Марqос 12:13-17

+ 20:20 Луqа 6:7, Луqа 14:1, Луqа 11:54

+ 20:22 Мәтта 17:24-25

* 20:23 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Һун чьма Мьн дьщер’ьбиньн?»

+ 20:23 Марqос 7:6, Луqа 12:1

+ 20:25 Р’омайи 13:7

• 20:27 Мәтта 22:23-33, Марqос 12:18-27

+ 20:27 К’аред Шандийа 23:8

* 20:28 Qануна Дӧщари 25:5.

+ 20:28 Q. Дӧщари 25:5

+ 20:35 Т’есалоники II 1:5

* 20:37 Дәрк’әтьн 3:6.

+ 20:37 Дәрк’әтьн 3:2, Дәрк’әтьн 3:6

+ 20:40 Мәтта 22:46

• 20:41 Мәтта 22:41-46, Марqос 12:35-40

+ 20:41 Луqа 1:32, Луqа 18:38

+ 20:42 Зәбур 110:1, К’аред Шандийа 2:34-35

* 20:43 Зәбур 110:1.

+ 20:46 Луqа 11:43

• 21:1 Марqос 12:41-44

+ 21:1 Мәтта 27:6, Йуһ’әнна 8:20

+ 21:4 Корьнт’и II 8:1-3, Корьнт’и II 8:12

• 21:5 Мәтта 24:1-14, Марqос 13:1-13

+ 21:6 Луqа 19:44

+ 21:8 Йуһ’әнна I 3:7, Колоси 2:8, Т’есалоники II 2:3,

+ 21:10 Ә’йанти 6:4

+ 21:11 К’аред Шандийа 11:28, Ә’йанти 6:8, Ә’йанти 6:12

+ 21:12 К’аред Шандийа 4:3, К’аред Шандийа 17:6, К’аред Шандийа 18:12, К’аред Шандийа 24:1, К’аред Шандийа 25:6

+ 21:15 К’аред Шандийа 6:10

+ 21:18 К’аред Шандийа 27:34

• 21:20 Мәтта 24:15-21, Марqос 13:14-19

+ 21:23 Мәтта 27:25, Т’есалоники I 2:16

+ 21:24 Ә’йанти 11:2

• 21:25 Мәтта 24:29-31, Марqос 13:24-27

* 21:26 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Qәwатед ә’змана wе бьһ’әжьн».

* 21:27 Данийел 7:13. (Бьхуньн: Ә’йанти 1:7.)

• 21:29 Мәтта 24:32-35, Марqос 13:28-31

+ 21:32 Луqа 9:27

+ 21:33 Зәбур 102:25-26, Пәтрус II 3:10

+ 21:36 Мәтта 25:13, Т’есалоники I 5:6, Луqа 18:1, Р’омайи 12:12, Әфәси 6:18, Колоси 4:2, Т’есалоники I 5:17

+ 21:37 Мәтта 21:23, Мәтта 26:55

• 22:1 Мәтта 26:1-5, Мәтта 26:14-16, Марqос 14:1-2, Марqос 14:10-11, Йуһ’әнна 11:45-53

+ 22:1 Дәрк’әтьн 12:1-30

+ 22:3 Йуһ’әнна 13:2

+ 22:6 К’аред Шандийа 1:16

• 22:7 Мәтта 26:17-25, Марqос 14:12-21, Йуһ’әнна 13:21-30

+ 22:7 Дәрк’әтьн 12:6, Корьнт’и I 5:7

• 22:14 Мәтта 26:26-30, Марqос 14:22-26, Корьнт’и I 11:23-25

+ 22:16 Ә’йанти 19:9

+ 22:19 Йуһ’әнна 6:51, Корьнт’и I 10:16, Корьнт’и I 11:24

+ 22:20 Дәрк’әтьн 24:8,

+ 22:21 Зәбур 41:9, Йуһ’әнна 13:18

+ 22:22 К’аред Шандийа 2:23

• 22:24 Мәтта 18:1-5, Марqос 9:33-37, Луqа 9:46-50

+ 22:26 Мәтта 20:26, Марqос 10:43-44

+ 22:27 Мәтта 20:28, Йуһ’әнна 13:4-5

+ 22:28 Ибрани 2:18

+ 22:29 Луqа 12:32

+ 22:30 Мәтта 19:28, Ә’йанти 3:21

• 22:31 Мәтта 26:31-35, Марqос 14:27-31, Йуһ’әнна 13:36-38

+ 22:32 Йуһ’әнна 17:9

+ 22:33 Йуһ’әнна 21:19, К’аред Шандийа 12:4

+ 22:35 Луqа 9:3, Луqа 10:4

* 22:37 Ишайа 53:12.

• 22:39 Мәтта 26:36-46, Марqос 14:32-42

+ 22:40 Мәтта 6:13

+ 22:42 Марqос 10:38, Йуһ’әнна 18:11, Ибрани 5:7, Мәтта 6:10

+ 22:43 Мәтта 4:11, Марqос 1:13

* 22:43-44 Нав һьнәк дәстньвисарада жь р’еза 43-а һ’әта йа 44-а т’ӧнәйә.

• 22:47 Мәтта 26:47-56, Марqос 14:43-50, Йуһ’әнна 18:3-11

+ 22:47 К’аред Шандийа 1:16

+ 22:49 Луqа 22:38

+ 22:53 Луqа 20:1, Әфәси 6:12

• 22:54 Мәтта 26:57-58, Мәтта 26:69-75, Марqос 14:53-54, Марqос 14:66-72, Йуһ’әнна 18:12-18, Йуһ’әнна 18:25-27

+ 22:61 Луqа 22:34

• 22:63 Мәтта 26:67-68, Марqос 14:65

• 22:66 Мәтта 26:59-66, Марqос 14:55-64, Йуһ’әнна 18:19-24

* 22:69 Зәбур 110:1.

+ 22:69 Зәбур 110:1, Марqос 16:19, К’аред Шандийа 7:56, Ибрани 1:3

+ 22:71 Мәтта 9:3, Йуһ’әнна 10:36

• 23:1 Мәтта 27:1-2, Мәтта 27:11-14, Марqос 15:1-5, Йуһ’әнна 18:28-30

+ 23:1 Луqа 3:1, Луqа 13:1, К’аред Шандийа 3:13, К’аред Шандийа 4:27, Тимот’ейо I 6:13

+ 23:2 К’аред Шандийа 17:7, Луqа 20:25

+ 23:3 Мәтта 2:2

+ 23:4 Йуһ’әнна 18:38, Йуһ’әнна 19:4, Ибрани 4:15

+ 23:7 Луqа 3:1, Луqа 9:7

+ 23:8 Луqа 9:9

• 23:13 Мәтта 27:15-26, Марqос 15:6-15, Йуһ’әнна 18:39

* 23:16 Нав һьнәк дәстньвисарада р’еза 17-а жи һәйә: «Аwа ә’сәйи лазьм бу Пилато щәжьнеда гьртик wанр’а бәр’да».

• 23:26 Мәтта 27:32-44, Марqос 15:21-32, Йуһ’әнна 19:17-27

* 23:29 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Хwәзи ль wан к’ӧлфәтед безӧр’әт у wан бәт’ьна кӧ зар’ нәанинә у wан бьстана кӧ нәмежандьнә».

+ 23:29 Марqос 13:17, Луqа 21:23

* 23:30 Һосейа 10:8.

+ 23:30 Ә’йанти 6:16

* 23:34 Зәбур 22:18.

+ 23:34 К’аред Шандийа 7:60, Зәбур 22:18

+ 23:35 Луqа 9:35, Йуһ’әнна 10:18

* 23:38 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «У феза сәре Wи бь йунани, латини у ибрани ньвисар бу».

+ 23:41 Луqа 23:4, Ибрани 4:15

* 23:42 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Гава Тӧ бьгьһижи П’адшатийа Хwә».

• 23:44 Мәтта 27:45-56, Марqос 15:33-41, Йуһ’әнна 19:28-30

+ 23:45 Дәрк’әтьн 26:33, Q. К’аһинтийе 16:2

* 23:46 Зәбур 31:5.

+ 23:46 Зәбур 31:5, К’аред Шандийа 7:59

+ 23:48 Луqа 18:13

+ 23:49 Луqа 8:2

• 23:50 Мәтта 27:57-61, Марqос 15:42-47, Йуһ’әнна 19:38-42

+ 23:56 Дәрк’әтьн 20:10, Q. Дӧщари 5:14

• 24:1 Мәтта 28:1-10, Марqос 16:1-8, Йуһ’әнна 20:1-10

+ 24:4 Йуһ’әнна 20:12

+ 24:7 Луqа 9:22, Луqа 18:33, Йуһ’әнна 2:19

+ 24:8 Йуһ’әнна 2:22

+ 24:10 Марqос 15:40, Луqа 8:2-3

+ 24:11 Марqос 16:11

• 24:13 Марqос 16:12-13

+ 24:16 Йуһ’әнна 20:14

* 24:17 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Һун ве р’ейеда чь һәвр’а хәбәр дьдьн у мә’дәкьри нә?»

+ 24:18 Йуһ’әнна 19:25

+ 24:20 К’аред Шандийа 2:23

+ 24:26 Пәтрус I 1:11

+ 24:27 Дәстпебун 3:15, Дәстпебун 12:3, Дәстпебун 22:8, Жьмар 21:9, Жьмар 24:17, Q. Дӧщари 18:15, Зәбур 16:10, К’аред Шандийа 8:35

+ 24:30 Луqа 9:16

+ 24:34 Корьнт’и I 15:5

• 24:36 Мәтта 28:16-20, Марqос 16:14-18, Йуһ’әнна 20:19-23, К’аред Шандийа 1:6-8

+ 24:37 Мәтта 14:26, Марqос 6:49

+ 24:39 Йуһ’әнна I 1:1

+ 24:41 Йуһ’әнна 21:5

* 24:42 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «У мьрт’оха һьнгьв».

+ 24:45 К’аред Шандийа 16:14

+ 24:46 Луqа 24:27

+ 24:48 К’аред Шандийа 1:8

+ 24:49 Йуһ’әнна 14:26, К’аред Шандийа 1:8, К’аред Шандийа 1:4, К’аред Шандийа 2:4

• 24:50 Марqос 16:19-20, К’аред Шандийа 1:9-11

+ 24:50 Мәтта 21:17, Луqа 19:29, Йуһ’әнна 11:18, К’аред Шандийа 1:9

+ 24:52 Мәтта 28:9

+ 24:53 К’аред Шандийа 2:46, К’аред Шандийа 3:1, К’аред Шандийа 5:21

+ 1:1 Дәстпебун 1:1, Ә’йанти 19:13, Йуһ’әнна 20:28, Йуһ’әнна I 5:20, Филипи 2:6

+ 1:3 Зәбур 33:6, Корьнт’и I 8:6, Колоси 1:16, Ибрани 1:2

+ 1:4 Йуһ’әнна 5:26, Йуһ’әнна 11:25, Йуһ’әнна I 1:2, Йуһ’әнна I 5:11, Йуһ’әнна 8:12, Йуһ’әнна 9:5, Йуһ’әнна 12:46

+ 1:6 Мәтта 3:1, Марqос 1:4, Луqа 1:80, Луqа 3:2

+ 1:7 Йуһ’әнна 3:26, Йуһ’әнна 5:33, Йуһ’әнна 10:41, Йуһ’әнна 20:31, К’аред Шандийа 19:4

+ 1:9 Зәбур 36:9, Пәтрус I 2:9

+ 1:11 Йуһ’әнна 5:43

+ 1:12 Мәтта 5:9, Йуһ’әнна I 3:1, Йуһ’әнна I 5:1, Р’омайи 8:14

+ 1:13 Йуһ’әнна 3:3, Аqуб 1:18

+ 1:14 Йуһ’әнна I 4:2, Йуһ’әнна II 1:7, Тимот’ейо I 3:16, Ибрани 2:14

+ 1:15 Мәтта 3:11

* 1:16 Аһа жи те фә’мкьрьне: «К’әрәм жь бәр к’әрәмева станд», аwа готи к’әрәма Пәймана Нуйә Иса Мәсиһ щийе к’әрәма Пәймана Кәвьнә ч’ийайе Синайе гьртийә. Һьнәк жи фә’м дькьн, кӧ жь к’әрәма Иса, к’әрәм ә’мьре баwәрмәндада һәйә у һе зедә дьбә.

+ 1:17 Q. Дӧщари 33:4, Йуһ’әнна 7:19, Йуһ’әнна 14:6

* 1:18 Нав дәстньвисаред һәрә qәнщда аһа йә: «Йе Бешьрики-Беһәвал кӧ һ’әмеза Баведа йә». Нав һьнәк дәстньвисаред дьнда жи аһа йә: «Кӧр’е Бешьрики-Беһәвал кӧ һ’әмеза Баведа йә».

+ 1:18 Дәрк’әтьн 33:20, Йуһ’әнна 6:46, Йуһ’әнна I 4:12, Колоси 1:15, Тимот’ейо I 6:16

• 1:19 Мәтта 3:1-12, Марqос 1:2-8, Луqа 3:15-17

+ 1:20 К’аред Шандийа 13:25

* 1:21 Малахи 4:5.

* 1:21# Гәләк щьһу ль һивийа п’ехәмбәрәки бун, йәки мина Муса йан жи йәки жь wи qәwаттьр, кӧ wе бьһата wәхте һатьна Мәсиһ ә’лам бькьра (Qануна Дӧщари 18:15, 18; Йуһ’әнна 6:14; 7:40).

+ 1:21 Мәтта 17:12-13, Луqа 1:17, Q. Дӧщари 18:15, Q. Дӧщари 18:18-19

* 1:23 Ишайа 40:3.

+ 1:29 Дәрк’әтьн 12:3, Q. К’аһинтийе 1:10, Пәтрус I 1:19, Йуһ’әнна I 2:2, Йуһ’әнна I 4:10

+ 1:31 Луqа 1:17

+ 1:32 Мәтта 3:16, Марqос 1:10, Луqа 3:22

+ 1:33 К’аред Шандийа 1:5

+ 1:35 Мәтта 11:2, Марqос 2:18, Луqа 11:1

+ 1:36 Йуһ’әнна 1:29

+ 1:38 Йуһ’әнна 18:4, Йуһ’әнна 18:7

+ 1:40 Мәтта 4:18-20, Марqос 1:16-20, Луqа 5:2-11

* 1:41 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «ХРИСТОС». «ХРИСТОС» бь зьмане йунани те фә’мкьрьне: «Йе К’ьфшкьри», «Йе Бьжарти» у «Йе Р’ункьри».

+ 1:41 Йуһ’әнна 4:25

+ 1:42 Мәтта 16:18, Марqос 3:16, Галати 1:18, Корьнт’и I 1:12

+ 1:44 Йуһ’әнна 12:21

+ 1:45 Йуһ’әнна 21:2, Q. Дӧщари 18:15, Луqа 24:27, Мәтта 2:23, Луqа 2:39

+ 1:47 Зәбур 32:2, Р’омайи 9:6

+ 1:49 Зәбур 2:7, Мәтта 27:11, Мәтта 27:42, Йуһ’әнна 11:27

* 1:51 Дәстпебун 28:12.

+ 1:51 Дәстпебун 28:12,

+ 2:1 Йуһ’әнна 4:46, Йуһ’әнна 21:2

+ 2:4 Марqос 14:41, Йуһ’әнна 7:6, Йуһ’әнна 7:30, Йуһ’әнна 8:20, Йуһ’әнна 13:1

+ 2:6 Йуһ’әнна 3:25

+ 2:12 Марqос 3:31, Марqос 6:3, Йуһ’әнна 7:3, К’аред Шандийа 1:14, Корьнт’и I 9:5, Галати 1:19

• 2:13 Мәтта 21:12-13, Марqос 11:15-17, Луqа 19:45-46

+ 2:13 Q. Дӧщари 16:1, Q. Дӧщари 16:16, Йуһ’әнна 6:4, Йуһ’әнна 11:55

+ 2:16 Луqа 2:49

* 2:17 Зәбур 69:9.

+ 2:17 Зәбур 69:9

+ 2:18 Йуһ’әнна 4:48, Йуһ’әнна 6:30, Корьнт’и I 1:22

+ 2:19 Марqос 8:31, Марqос 14:58, Марqос 15:29, Йуһ’әнна 10:18

+ 2:22 Луqа 24:8, Йуһ’әнна 12:16

+ 2:23 Йуһ’әнна 11:45

+ 3:1 Йуһ’әнна 7:50, Йуһ’әнна 19:39

* 3:3 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Һәгәр мәрьвәк жь жор нәбә».

+ 3:5 Марqос 16:16, К’аред Шандийа 2:38, Мәтта 5:20, Корьнт’и I 15:50

* 3:7 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Гәрәке һун жь жор бьбьн».

* 3:8 Бь зьманед йунани у ибрани хәбәра «Ба» у «Р’ӧһ’» йәк ьн.

+ 3:13 Мәсәлә 30:4, Йуһ’әнна 6:38, Корьнт’и I 15:47, Әфәси 4:9

+ 3:14 Жьмар 21:9, Йуһ’әнна 8:28, Йуһ’әнна 12:32

+ 3:16 Р’омайи 5:8, Әфәси 2:4, Йуһ’әнна I 3:1, Йуһ’әнна I 4:10

+ 3:17 Йуһ’әнна 8:15, Йуһ’әнна 12:47

+ 3:18 Марqос 16:16

+ 3:19 Йуһ’әнна 1:4, Йуһ’әнна 8:12, Йуһ’әнна 7:7

+ 3:20 Әфәси 5:13

+ 3:22 Йуһ’әнна 4:1-2

+ 3:24 Мәтта 11:2, Марqос 6:17-18, Луqа 3:19-20

+ 3:25 Йуһ’әнна 2:6

+ 3:26 Йуһ’әнна 1:7, Йуһ’әнна 5:33

+ 3:27 Корьнт’и I 4:7

+ 3:28 Марqос 1:2, Йуһ’әнна 1:20

+ 3:29 Мәтта 9:15, Мәтта 25:1-13, Ә’йанти 19:7, Ә’йанти 21:2, Мәтта 9:15, Марqос 2:19

+ 3:33 Йуһ’әнна 8:26

+ 3:35 Мәтта 3:17, Мәтта 17:5, Йуһ’әнна 5:20

+ 3:36 Йуһ’әнна 5:24, Йуһ’әнна 6:40, Йуһ’әнна I 5:12-13

+ 4:2 Йуһ’әнна 3:22

+ 4:3 Йуһ’әнна 2:11-12

+ 4:4 Луqа 9:52-53

+ 4:5 Дәстпебун 33:19, Дәстпебун 48:22

* 4:9 Аһа те фә’мкьрьне, әw дәрданед кӧ самәрийа дьданә хәбате щьһуйа әw һ’әрам һ’әсаб дькьрьн.

+ 4:10 Зәбур 36:9,

+ 4:14 Йуһ’әнна 7:38

+ 4:19 Йуһ’әнна 9:20

+ 4:20 Дәстпебун 12:6-7, Дәстпебун 33:18, Q. Дӧщари 11:29, Q. Дӧщари 27:12, Q. Дӧщари 12:5

+ 4:22 Зәбур 147:19-20, К’аред Шандийа 13:23, Р’омайи 3:1-2

+ 4:23 Р’омайи 8:15, Әфәси 6:18, Зәбур 145:18

+ 4:24 Корьнт’и II 3:17

+ 4:25 Йуһ’әнна 1:41, Мәтта 11:2, Q. Дӧщари 18:18

* 4:26 Аһа жи те фә’мкьрьне: «ӘЗ ҺӘМӘ, кӧ т’әви тә хәбәр дьдьм». Пәймана Кәвьнда «ӘЗ ҺӘМӘ» навәки Хwәде йә (Дәрк’әтьн 3:13-14). Шьровәкьрьна ве бьн р’еза Йуһ’әнна 8:58-да бьхуньн.

+ 4:26 Йуһ’әнна 9:37

+ 4:34 Q. Дӧщари 8:3, Йуһ’әнна 5:30, Йуһ’әнна 6:38, Йуһ’әнна 9:4, Йуһ’әнна 14:31

+ 4:35 Мәтта 9:38, Луqа 10:2

+ 4:36 Корьнт’и I 3:6-9

+ 4:42 Йуһ’әнна 1:29, Йуһ’әнна I 4:14

+ 4:44 Мәтта 13:57, Марqос 6:4, Луqа 4:24

+ 4:45 Йуһ’әнна 2:23

+ 4:46 Йуһ’әнна 2:1, Йуһ’әнна 21:2, Йуһ’әнна 2:12

+ 4:48 Йуһ’әнна 2:18, Йуһ’әнна 6:30, Корьнт’и I 1:22

+ 4:53 Мәтта 8:13, К’аред Шандийа 16:34, К’аред Шандийа 18:8

+ 4:54 Йуһ’әнна 2:11

* 5:4 Нав дәстньвисаред һәрә qәнщда р’еза 4-а т’ӧнә.

+ 5:8 Мәтта 9:6-7, Марqос 2:11, Луqа 5:24

+ 5:10 Дәрк’әтьн 20:10,

+ 5:16 Йуһ’әнна 15:20

+ 5:18 Йуһ’әнна 7:1, Филипи 2:6

+ 5:20 Мәтта 3:17, Мәтта 17:5, Йуһ’әнна 3:35, Йуһ’әнна 10:17, Йуһ’әнна 15:9, Йуһ’әнна 17:26

+ 5:21 Р’омайи 8:11, Корьнт’и I 15:45

+ 5:22 Йуһ’әнна 17:2, К’аред Шандийа 10:42

+ 5:23 Мәтта 10:40, Луqа 10:16, Йуһ’әнна 13:20, Йуһ’әнна 15:23

+ 5:24 Йуһ’әнна 3:36, Йуһ’әнна 6:40, Йуһ’әнна 20:31, Йуһ’әнна I 5:9-13, Йуһ’әнна I 3:14

+ 5:25 Мәтта 27:52-53, Әфәси 2:1, Әфәси 2:5

+ 5:26 Йуһ’әнна 1:4, Йуһ’әнна 11:25, Йуһ’әнна I 1:2, Йуһ’әнна I 5:11

+ 5:28 Йуһ’әнна 11:25, Йуһ’әнна 11:43

+ 5:30 Марqос 14:36, Йуһ’әнна 6:38, Йуһ’әнна 8:16

+ 5:31 Йуһ’әнна 8:13

+ 5:33 Йуһ’әнна 1:7, Йуһ’әнна 3:26, Йуһ’әнна 10:41

+ 5:35 Мәтта 5:16, Пәтрус II 1:19

+ 5:36 Йуһ’әнна 8:18, Йуһ’әнна 10:25, Йуһ’әнна I 5:9

+ 5:39 Луqа 24:27

+ 5:41 Т’есалоники I 2:6

+ 5:43 Йуһ’әнна 10:25, Йуһ’әнна 12:12, Йуһ’әнна 1:11, Йуһ’әнна 3:11-12

+ 5:44 Йуһ’әнна 12:43

+ 5:46 Жьмар 21:9, Q. Дӧщари 28:15

• 6:1 Мәтта 14:13-21, Марqос 6:30-44, Луqа 9:10-17

+ 6:4 Дәрк’әтьн 12:1-30, Q. Дӧщари 16:1, Q. Дӧщари 16:16, Йуһ’әнна 2:13, Йуһ’әнна 11:55

+ 6:5 Йуһ’әнна 1:44,

+ 6:8 Йуһ’әнна 1:40, Йуһ’әнна 1:44

+ 6:11 Мәтта 15:36

+ 6:14 Мәтта 11:2-3, Йуһ’әнна 4:25, Йуһ’әнна 11:27

• 6:16 Мәтта 14:22-27, Марqос 6:45-52

+ 6:29 Йуһ’әнна I 3:23

+ 6:30 Мәтта 12:38, Йуһ’әнна 2:18, Йуһ’әнна 4:48, Корьнт’и I 1:22

* 6:31 Дәрк’әтьн 16:4; Зәбур 78:24.

+ 6:31 Дәрк’әтьн 16:15, Жьмар 11:7-9, Зәбур 78:24

+ 6:34 Йуһ’әнна 4:15

+ 6:35 Йуһ’әнна 4:14, Йуһ’әнна 7:37

+ 6:37 Йуһ’әнна 17:6

+ 6:38 Йуһ’әнна 3:13, Корьнт’и I 15:47, Марqос 14:36, Йуһ’әнна 5:30

+ 6:39 Мәтта 18:14, Йуһ’әнна 10:28-29

+ 6:40 Йуһ’әнна 3:35, Йуһ’әнна 5:24, Йуһ’әнна I 5:12-13

+ 6:42 Мәтта 13:55

+ 6:44 Йуһ’әнна 12:32

* 6:45 Ишайа 54:13.

+ 6:46 Дәрк’әтьн 33:20, Мәтта 11:27, Йуһ’әнна 1:18

+ 6:51 Йуһ’әнна 3:13, Мәтта 26:26-28

+ 6:53 Марqос 14:22-24, Корьнт’и I 10:16, Корьнт’и I 11:27

+ 6:56 Йуһ’әнна 15:4-5, Йуһ’әнна I 3:24

* 6:57 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Баве сах» кӧ те фә’мкьрьне, жийин жь wи дәрте.

+ 6:62 Марqос 16:19, Луqа 24:51, К’аред Шандийа 1:9

+ 6:63 Корьнт’и II 3:6

+ 6:64 Йуһ’әнна 13:11

+ 6:69 Марqос 1:24

+ 6:70 Йуһ’әнна 13:2, Йуһ’әнна 13:27

+ 6:71 Йуһ’әнна 18:2-3

+ 7:1 Йуһ’әнна 5:18, Йуһ’әнна 8:37, Йуһ’әнна 11:53

+ 7:2 Q. К’аһинтийе 23:34, Q. Дӧщари 16:13-15

+ 7:3 Марqос 3:31, Марqос 6:3, Йуһ’әнна 2:12, К’аред Шандийа 1:14, Корьнт’и I 9:5, Галати 1:19

+ 7:6 Марqос 14:41, Йуһ’әнна 2:4, Йуһ’әнна 8:20, Йуһ’әнна 13:1

+ 7:7 Йуһ’әнна 15:18, Йуһ’әнна 3:19

* 7:8 Нав дәстньвисаред qәнщда «һәла һе» т’ӧнә.

+ 7:13 Йуһ’әнна 19:38

+ 7:16 Йуһ’әнна 8:28, Йуһ’әнна 12:49, Йуһ’әнна 14:10

+ 7:18 Йуһ’әнна 5:41, Йуһ’әнна 8:50

+ 7:19 Q. Дӧщари 33:4, Йуһ’әнна 1:17

+ 7:20 Марqос 3:22, Йуһ’әнна 8:48, Йуһ’әнна 10:20

+ 7:23 Мәтта 12:2, Йуһ’әнна 5:16

+ 7:24 Йуһ’әнна 8:15

+ 7:27 Йуһ’әнна 8:14, Йуһ’әнна 9:29, Йуһ’әнна 19:9

+ 7:29 Мәтта 11:27, Йуһ’әнна 8:55

+ 7:30 Йуһ’әнна 10:39, Марqос 14:41, Йуһ’әнна 2:4, Йуһ’әнна 7:6, Йуһ’әнна 8:20, Йуһ’әнна 13:1

+ 7:31 Йуһ’әнна 8:30

+ 7:33 Марqос 14:7, Йуһ’әнна 14:19, Йуһ’әнна 16:5

+ 7:34 Йуһ’әнна 8:21-22, Йуһ’әнна 13:33

+ 7:37 Q. К’аһинтийе 23:36, Жьмар 29:35, Мәтта 11:28, Зәбур 42:1, Мәтта 5:6, Йуһ’әнна 4:14, Йуһ’әнна 6:35

* 7:38 Хьлазийа р’еза 37-а у сәре р’еза 38-а аһа жи те фә’мкьрьне: «Һәгәр йәк т’и йә, бьра бе щәм мьн у әwе кӧ Мьн баwәр бькә, бьра вәхwә».

* 7:38# Исайа 58:11; Һәзәкийел 47:1; Зәкәрийа 14:8.

+ 7:38 Зәбур 36:9,

+ 7:39 К’аред Шандийа 2:4

+ 7:40 Q. Дӧщари 18:15, Q. Дӧщари 18:18-19, Йуһ’әнна 1:21

+ 7:42 Мәтта 2:1, Луqа 2:4-7

+ 7:43 Йуһ’әнна 9:16, Йуһ’әнна 10:19

+ 7:48 Корьнт’и I 1:20, Корьнт’и I 2:8

+ 7:50 Йуһ’әнна 3:1, Йуһ’әнна 19:39

+ 7:51 Жьмар 35:30, Q. Дӧщари 17:6, Q. Дӧщари 19:15

+ 8:5 Q. К’аһинтийе 20:10, Q. Дӧщари 22:22-24,

+ 8:6 Луqа 11:54, Луqа 20:20

+ 8:7 Q. Дӧщари 17:7, Р’омайи 2:1, Р’омайи 2:22

* 8:11 Нав дәстньвисаред һәрә qәнщда жь 7:53-а һ’әта 8:11-а т’ӧнәйә.

+ 8:11 Йуһ’әнна 5:14

+ 8:12 Луqа 2:30, Йуһ’әнна 1:4, Йуһ’әнна 1:9, Йуһ’әнна 12:35

+ 8:13 Йуһ’әнна 5:31

+ 8:14 Йуһ’әнна 13:3, Йуһ’әнна 16:28, Йуһ’әнна 7:27

+ 8:15 Йуһ’әнна 3:17, Йуһ’әнна 7:24, Йуһ’әнна 12:47

+ 8:16 Йуһ’әнна 5:30, Йуһ’әнна 16:32

* 8:17 Qануна Дӧщари 19:15.

+ 8:17 Жьмар 35:30, Q. Дӧщари 17:6, Q. Дӧщари 19:15

+ 8:18 Йуһ’әнна 5:36, Йуһ’әнна I 5:9

+ 8:19 Мәтта 11:27, Йуһ’әнна 16:3

+ 8:20 Марqос 14:41, Йуһ’әнна 2:4, Йуһ’әнна 7:6, Йуһ’әнна 13:1

+ 8:21 Йуһ’әнна 7:34-35, Йуһ’әнна 13:33

+ 8:23 Йуһ’әнна I 4:5, Йуһ’әнна 17:14

* 8:24 Шьровәкьрьне бьн р’еза Йуһ’әнна 8:58-да бьхуньн.

+ 8:26 Йуһ’әнна 15:15, Йуһ’әнна 3:33

* 8:28 Шьровәкьрьне бьн р’еза Йуһ’әнна 8:58-да бьхуньн.

+ 8:28 Жьмар 21:9, Йуһ’әнна 3:14, Йуһ’әнна 12:32, Йуһ’әнна 5:30, Йуһ’әнна 7:16

+ 8:29 Йуһ’әнна 4:34, Йуһ’әнна 6:38

+ 8:30 Йуһ’әнна 7:31

+ 8:32 Аqуб 2:12, Пәтрус I 2:16, Р’омайи 6:18, Корьнт’и I 7:22, Корьнт’и II 3:17, Галати 5:1

+ 8:33 Мәтта 3:9

+ 8:34 Пәтрус II 2:19, Р’омайи 6:16-20, Тито 3:3

+ 8:35 Дәстпебун 21:10, Галати 4:30

+ 8:37 Йуһ’әнна 5:18, Йуһ’әнна 7:1, Йуһ’әнна 11:53

+ 8:39 Луqа 19:9

+ 8:41 Q. Дӧщари 32:6,

* 8:44 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Әw т’ӧ щар нәбу алийе р’астийе».

+ 8:44 Йуһ’әнна I 3:8, Йуһ’әнна I 3:10, Йуһ’әнна I 3:12, Дәстпебун 3:4, Корьнт’и II 11:3, Ә’йанти 12:9

+ 8:48 Марqос 3:22, Йуһ’әнна 7:20

+ 8:49 Йуһ’әнна 5:23

+ 8:50 Йуһ’әнна 5:41, Йуһ’әнна 7:18

+ 8:51 Йуһ’әнна 5:24, Йуһ’әнна 11:26

+ 8:54 Ибрани 5:5, Йуһ’әнна 17:1, К’аред Шандийа 3:13, Пәтрус II 1:17

+ 8:55 Йуһ’әнна 7:28-29

+ 8:56 Мәтта 13:17, Луqа 17:22

* 8:58 Дәрк’әтьн 3:13-14.

+ 8:59 Йуһ’әнна 10:31

+ 9:2 Дәрк’әтьн 20:5,

+ 9:4 Йуһ’әнна 4:34, Йуһ’әнна 11:9, Йуһ’әнна 12:35

+ 9:5 Йуһ’әнна 1:4, Йуһ’әнна 8:12, Йуһ’әнна 12:46

+ 9:6 Марqос 7:33, Марqос 8:23

+ 9:7 Луqа 13:4

+ 9:14 Йуһ’әнна 5:9

+ 9:16 Дәрк’әтьн 20:8-10, Жьмар 15:32-36, Йуһ’әнна 7:43, Йуһ’әнна 10:19

+ 9:17 Йуһ’әнна 4:19, Йуһ’әнна 6:14

+ 9:22 Йуһ’әнна 7:13, Йуһ’әнна 12:42, Йуһ’әнна 16:2

* 9:24 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Шькьрийе бьдә Хwәде», чаwа wи бьдьнә сонде (Йешу 7:19 ).

+ 9:29 Йуһ’әнна 7:27, Йуһ’әнна 8:14

+ 9:31 Зәбур 66:18, Мәсәлә 15:8, Мәсәлә 28:9,

+ 9:37 Йуһ’әнна 4:26

+ 9:40 Р’омайи 2:19

+ 9:41 Йуһ’әнна 15:22, Аqуб 4:17

+ 10:6 Марqос 6:52, Марqос 8:17

+ 10:9 Зәбур 23:2,

+ 10:11 Зәбур 23:1, Зәбур 80:1, Ибрани 13:20, Йуһ’әнна 15:13, Йуһ’әнна I 3:16

+ 10:12 Мәтта 7:15, К’аред Шандийа 20:29

+ 10:15 Мәтта 11:27

+ 10:16 Йуһ’әнна 11:52, Луqа 12:32

+ 10:17 Мәтта 3:17, Йуһ’әнна 5:20

+ 10:18 Йуһ’әнна 2:19

+ 10:19 Йуһ’әнна 7:43, Йуһ’әнна 9:16

+ 10:20 Марqос 3:22, Йуһ’әнна 7:20, Йуһ’әнна 8:48,

+ 10:21 Дәрк’әтьн 4:11, Зәбур 146:8

* 10:22 Бь готьнәкә дьн: «Бӧһӧрти-жьбарәкьрьна П’арьстгәһе».

+ 10:23 К’аред Шандийа 3:11, К’аред Шандийа 5:12

+ 10:24 Мәтта 26:63, Йуһ’әнна 1:24-25, Йуһ’әнна 1:41

+ 10:25 Йуһ’әнна 5:36

+ 10:28 Йуһ’әнна 3:16, Йуһ’әнна 17:12

* 10:29 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Баве Мьни кӧ әw данә Мьн, сәр һ’әмуйар’а йә».

+ 10:30 Йуһ’әнна 17:11

+ 10:31 Йуһ’әнна 8:59

+ 10:33 Q. К’аһинтийе 24:16, Мәтта 9:3

* 10:34 Зәбур 82:6.

+ 10:34 Зәбур 82:6

* 10:36 Бь готьнәкә дьн: «Бӧһӧрти-жьбарә кьр, башqә кьр».

+ 10:36 Йуһ’әнна 3:17, Зәбур 2:7, Марqос 2:7, Марqос 14:64

+ 10:38 Йуһ’әнна 14:10

+ 10:39 Луqа 4:30, Йуһ’әнна 7:30

+ 10:40 Йуһ’әнна 1:28

+ 10:41 Йуһ’әнна 1:7, Йуһ’әнна 3:26, Йуһ’әнна 5:33

+ 10:42 Йуһ’әнна 7:31

+ 11:1 Луqа 10:38-39

+ 11:2 Йуһ’әнна 12:3

+ 11:8 Йуһ’әнна 8:59, Йуһ’әнна 10:31

+ 11:9 Йуһ’әнна 9:4, Йуһ’әнна 12:35

+ 11:11 Мәтта 9:24, Марqос 5:39,

+ 11:16 Мәтта 10:3, Марqос 3:18, Луqа 6:15, Йуһ’әнна 14:5, Йуһ’әнна 20:24, Йуһ’әнна 21:2, К’аред Шандийа 1:13, Йуһ’әнна 13:37

+ 11:24 Луqа 14:14, Йуһ’әнна 5:29, Йуһ’әнна 6:39

+ 11:25 Йуһ’әнна 1:4, Йуһ’әнна 5:26, Йуһ’әнна I 1:2, Йуһ’әнна I 5:11

+ 11:26 Йуһ’әнна 5:24, Йуһ’әнна 8:51

+ 11:27 Зәбур 2:7, Мәтта 11:2, Йуһ’әнна 1:49, Мәтта 16:16, Марqос 8:29

+ 11:35 Луqа 19:41

+ 11:37 Йуһ’әнна 9:6-7

+ 11:38 Мәтта 27:60

+ 11:41 Йуһ’әнна 17:1

+ 11:42 Йуһ’әнна 3:17

+ 11:43 Йуһ’әнна 5:28

+ 11:44 Йуһ’әнна 5:28

• 11:45 Мәтта 26:1-5, Марqос 14:1-22, Луqа 22:1-2

+ 11:45 Йуһ’әнна 2:23

+ 11:50 Йуһ’әнна 18:14

+ 11:51 Марqос 10:45

+ 11:52 Йуһ’әнна 10:16, Йуһ’әнна I 2:2

+ 11:53 Марqос 14:1, Йуһ’әнна 5:18, Йуһ’әнна 7:1, Йуһ’әнна 8:37

+ 11:55 Дәрк’әтьн 12:1-30, Q. Дӧщари 16:1, Q. Дӧщари 16:16, Йуһ’әнна 2:13, Йуһ’әнна 6:4,

+ 11:57 Йуһ’әнна 7:11

• 12:1 Мәтта 26:6-13, Марqос 14:3-9, Луqа 7:36-50

+ 12:1 Дәрк’әтьн 12:1-30, Йуһ’әнна 11:55, Мәтта 21:17, Йуһ’әнна 11:1, Йуһ’әнна 11:18

+ 12:2 Луqа 10:38

* 12:3 «Литьрәки р’омайи» һьнге wәкә 325 гьраме ньһа бу.

+ 12:3 Йуһ’әнна 11:2

* 12:5 «Сесьд зив» һьнге wәкә хәбата п’аләки т’әмамийа сале бу.

+ 12:6 Йуһ’әнна 13:29

* 12:7 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бьра ви р’уни бона р’ожа дәфьнкьрьна Мьн хwәй кә».

+ 12:8 Q. Дӧщари 15:11

+ 12:9 Йуһ’әнна 11:44

• 12:12 Мәтта 21:4-9, Марqос 11:7-10, Луqа 19:35-38

* 12:13 Зәбур 118:25-26.

+ 12:13 Зәбур 118:25-26

* 12:15 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Qиза Сийоне».

* 12:15# Зәкәрийа 9:9.

+ 12:15 Мәтта 21:4-5

+ 12:16 Йуһ’әнна 2:22

+ 12:19 Йуһ’әнна 11:47-48

+ 12:21 Йуһ’әнна 1:44

+ 12:23 Йуһ’әнна 2:4, Йуһ’әнна 17:1

+ 12:24 Корьнт’и I 15:36

+ 12:25 Мәтта 10:39, Луqа 14:26

+ 12:27 Марqос 14:34, Йуһ’әнна 13:21

+ 12:28 Марqос 1:11, Марqос 9:7

+ 12:29 К’аред Шандийа 23:9

+ 12:30 Йуһ’әнна 11:42

+ 12:31 Йуһ’әнна 16:11, Корьнт’и II 4:4, Колоси 2:15

+ 12:32 Жьмар 21:9, Йуһ’әнна 3:14, Йуһ’әнна 8:28, Йуһ’әнна 6:44

+ 12:33 Йуһ’әнна 18:32

+ 12:34 Зәбур 89:4, Зәбур 110:4,

+ 12:35 Йуһ’әнна 1:4, Йуһ’әнна 8:12, Әфәси 5:8, Мәсәлә 4:19, Йуһ’әнна 9:4, Йуһ’әнна 11:9, Йуһ’әнна I 1:6

+ 12:36 Луqа 16:8, Т’есалоники I 5:5

* 12:38 Ишайа 53:1.

+ 12:38 Р’омайи 10:16

* 12:40 Ишайа 6:10.

+ 12:40 Мәтта 13:15, Марqос 4:12, К’аред Шандийа 28:27

+ 12:42 Йуһ’әнна 3:1, Йуһ’әнна 9:22, Йуһ’әнна 16:2

+ 12:43 Йуһ’әнна 5:44

+ 12:44 Мәтта 10:40, Йуһ’әнна 13:20, Йуһ’әнна 14:1

+ 12:45 Йуһ’әнна 14:9

+ 12:46 Йуһ’әнна 1:4, Йуһ’әнна 8:12, Йуһ’әнна 9:5

+ 12:47 Йуһ’әнна 3:17, Йуһ’әнна 4:42, Йуһ’әнна 8:15

+ 12:48 Q. Дӧщари 18:19

* 13:1 Аһа жи те фә’мкьрьне: «У һ’әта хьлазийе жи әw һ’ьз кьрьн».

+ 13:1 Дәрк’әтьн 12:1-30, Йуһ’әнна 12:1, Марqос 14:41, Йуһ’әнна 2:4, Йуһ’әнна 7:6, Йуһ’әнна 8:20

+ 13:2 Йуһ’әнна 6:70

+ 13:3 Мәтта 11:27, Йуһ’әнна 17:2, Йуһ’әнна 8:14, Йуһ’әнна 16:28

+ 13:5 Мәтта 20:28, Луqа 22:27

+ 13:8 Корьнт’и I 6:11, Әфәси 5:26, Тито 3:5, Ибрани 10:22

+ 13:10 Йуһ’әнна 15:3

+ 13:11 Йуһ’әнна 6:64, Йуһ’әнна 18:2

+ 13:13 Мәтта 7:22, Мәтта 23:8, Луqа 6:46, Филипи 2:11

+ 13:14 Тимот’ейо I 5:10

+ 13:15 Пәтрус I 2:21

+ 13:16 Луqа 6:40, Йуһ’әнна 15:20

+ 13:17 Мәтта 24:46, Луqа 11:28, Аqуб 1:22, Р’омайи 2:13

• 13:18 Мәтта 26:21-25, Марqос 14:18-21, Луqа 22:21-23

* 13:18 Зәбур 41:9.

+ 13:18 Йуһ’әнна 6:70, Зәбур 41:9

* 13:19 Шьровәкьрьне бьн р’еза Йуһ’әнна 8:58-да бьхуньн.

+ 13:19 Марqос 13:23, Йуһ’әнна 14:29, Йуһ’әнна 16:4

+ 13:20 Мәтта 10:40, Луqа 10:16, Йуһ’әнна 12:44

+ 13:21 Марqос 14:34, Йуһ’әнна 12:27

+ 13:23 Йуһ’әнна 19:26, Йуһ’әнна 20:2, Йуһ’әнна 21:7, Йуһ’әнна 21:20

+ 13:29 Йуһ’әнна 12:6

+ 13:31 Пәтрус I 4:11

+ 13:32 Йуһ’әнна 17:1, Йуһ’әнна 17:5

+ 13:33 Йуһ’әнна 7:34, Йуһ’әнна 8:21

+ 13:34 Йуһ’әнна I 2:7-8, Йуһ’әнна I 3:11, Йуһ’әнна II 1:5, Q. К’аһинтийе 19:18, Йуһ’әнна 15:12

• 13:36 Мәтта 26:31-35, Марqос 14:27-31, Луqа 22:31-34

+ 13:37 Йуһ’әнна 11:16, Йуһ’әнна 21:19

+ 13:38 Йуһ’әнна 18:27

+ 14:1 Йуһ’әнна 12:44

+ 14:3 Йуһ’әнна 14:1, Т’есалоники I 4:17

+ 14:5 Йуһ’әнна 11:16

+ 14:6 Йуһ’әнна 1:17, Йуһ’әнна 11:25, Ибрани 10:20

* 14:7 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Һәгәр wә Әз нас бькьрама, wәйе Баве Мьн жи нас бькьра».

+ 14:8 Йуһ’әнна 1:43, Йуһ’әнна 12:21

+ 14:9 Йуһ’әнна 12:45

+ 14:10 Йуһ’әнна 10:38

+ 14:11 Йуһ’әнна 5:36

+ 14:12 Йуһ’әнна 8:14, Йуһ’әнна 13:3, Йуһ’әнна 16:28

+ 14:14 Мәтта 7:7-8, Марqос 11:24, Йуһ’әнна 15:16, Йуһ’әнна 16:23, Йуһ’әнна I 3:22

+ 14:15 Мәтта 28:20, Йуһ’әнна I 5:3, Йуһ’әнна II 1:6, Р’омайи 13:10

+ 14:16 Йуһ’әнна 15:26, Йуһ’әнна 16:13

* 14:17 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Р’ӧһ’е Р’астийе кӧ дьнйа нькарә Wи qәбул кә».

+ 14:17 Корьнт’и I 2:14, К’аред Шандийа 2:4

+ 14:19 Йуһ’әнна 7:33

+ 14:21 Мәсәлә 8:17, Йуһ’әнна 16:27

+ 14:22 Луqа 6:16, К’аред Шандийа 1:13

+ 14:23 Ә’йанти 3:20

+ 14:26 Йуһ’әнна 15:26, Йуһ’әнна 16:13, Корьнт’и I 2:10, Йуһ’әнна I 2:20, Луqа 24:49

+ 14:27 Филипи 4:7, Колоси 3:15

+ 14:28 Йуһ’әнна 14:1-2, Корьнт’и I 11:3, Корьнт’и I 15:24

+ 14:29 Марqос 13:23, Йуһ’әнна 13:19

+ 14:30 Йуһ’әнна 12:31, Әфәси 2:2

+ 15:2 Мәтта 3:10, Мәтта 7:19

+ 15:3 Йуһ’әнна 13:10

+ 15:4 Йуһ’әнна I 2:6

+ 15:5 Р’омайи 11:17, Йуһ’әнна 6:56, Йуһ’әнна I 3:24, Марqос 4:20

+ 15:6 Мәтта 13:42

+ 15:7 Йуһ’әнна 14:14

+ 15:9 Мәтта 3:17, Йуһ’әнна 5:20

+ 15:11 Йуһ’әнна 3:29, Йуһ’әнна 16:24, Йуһ’әнна 17:13, Йуһ’әнна I 1:4, Йуһ’әнна II 1:12

+ 15:12 Йуһ’әнна 13:34

+ 15:13 Йуһ’әнна 10:11, Йуһ’әнна I 3:16, Р’омайи 5:7-8, Әфәси 5:2

+ 15:14 Марqос 3:35

+ 15:15 Йуһ’әнна 3:32, Йуһ’әнна 8:26

+ 15:16 Мәтта 7:7-8, Марqос 11:24, Йуһ’әнна 14:14, Йуһ’әнна 16:23

+ 15:17 Йуһ’әнна I 2:7, Йуһ’әнна I 3:11, Йуһ’әнна II 1:5

+ 15:18 Марqос 13:13, Йуһ’әнна 7:7, Йуһ’әнна I 3:13

+ 15:19 Йуһ’әнна 8:23, Йуһ’әнна 17:14

+ 15:20 Мәтта 10:24, Луqа 6:40, Йуһ’әнна 13:16, Йуһ’әнна 5:16, Корьнт’и I 4:12, Корьнт’и II 4:9, Т’есалоники I 2:15, Тимот’ейо II 3:12

+ 15:22 Йуһ’әнна 9:41

+ 15:23 Йуһ’әнна 5:23

+ 15:24 Йуһ’әнна 7:31, Йуһ’әнна 10:37

* 15:25 Зәбур 35:19; 69:4.

+ 15:25 Зәбур 35:19, Зәбур 69:4

+ 15:26 Йуһ’әнна 14:17, Йуһ’әнна 16:13, К’аред Шандийа 5:32, Йуһ’әнна I 5:6-8

+ 15:27 Луqа 24:48, Йуһ’әнна 19:35, К’аред Шандийа 1:8

+ 16:2 Йуһ’әнна 9:22, Йуһ’әнна 12:42, К’аред Шандийа 8:1, К’аред Шандийа 9:1, К’аред Шандийа 26:9

+ 16:3 Йуһ’әнна 18:19

+ 16:4 Марqос 13:23, Йуһ’әнна 13:19, Йуһ’әнна 14:29

+ 16:5 Йуһ’әнна 7:33, Йуһ’әнна 14:12

+ 16:7 Йуһ’әнна 15:26

+ 16:9 Йуһ’әнна 8:24

+ 16:11 Йуһ’әнна 12:31, Колоси 2:15

+ 16:13 Йуһ’әнна 14:17, Йуһ’әнна 15:26, Йуһ’әнна I 2:20, Корьнт’и I 2:10

+ 16:15 Йуһ’әнна 17:10

+ 16:16 Йуһ’әнна 7:33

+ 16:20 Мәтта 9:15

+ 16:22 Корьнт’и II 6:10

+ 16:23 Мәтта 7:7-8, Марqос 11:24, Йуһ’әнна 14:14, Йуһ’әнна 15:16

+ 16:24 Йуһ’әнна 3:29, Йуһ’әнна 15:11, Йуһ’әнна 17:13, Йуһ’әнна II 1:12

+ 16:25 Марqос 8:32

+ 16:27 Йуһ’әнна 14:21

+ 16:28 Йуһ’әнна 8:14, Йуһ’әнна 13:3

+ 16:30 Йуһ’әнна 2:24-25

+ 16:32 Мәтта 26:31, Марqос 14:27, Йуһ’әнна 8:16

+ 16:33 Йуһ’әнна 14:27, Колоси 3:15, Р’омайи 8:37, Ә’йанти 3:21

+ 17:1 Йуһ’әнна 11:41, Йуһ’әнна 2:4, Йуһ’әнна 12:23, Йуһ’әнна 8:54, Йуһ’әнна 13:32

+ 17:2 Мәтта 28:18, Йуһ’әнна 5:22, Йуһ’әнна 13:3

+ 17:5 Йуһ’әнна 1:1-2

+ 17:8 Йуһ’әнна 6:69

+ 17:9 Луqа 22:32

+ 17:10 Йуһ’әнна 16:15,

* 17:11 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Пе наве Хwә ван хwәй кә, йед кӧ Тә данә Мьн».

+ 17:11 Йуһ’әнна 10:30

+ 17:12 Т’есалоники II 3:3, Йуһ’әнна 13:2, Йуһ’әнна 10:28

+ 17:13 Йуһ’әнна 3:29, Йуһ’әнна 15:11, Йуһ’әнна 16:24, Йуһ’әнна II 1:12

+ 17:14 Йуһ’әнна 8:23, Йуһ’әнна 15:19

+ 17:15 Мәтта 6:13

+ 17:17 Зәбур 119:160

+ 17:18 Йуһ’әнна 20:21

* 17:21 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «ӧса жи бьра әw нава Мәда бьн» аһа йә: «ӧса жи бьра әw т’әви Мә бьбьнә йәк».

+ 17:22 Р’омайи 8:30

+ 17:24 Йуһ’әнна 14:3

+ 17:25 Йуһ’әнна 8:55, Йуһ’әнна 10:15

+ 17:26 Мәтта 3:17, Йуһ’әнна 5:20

• 18:1 Мәтта 26:47-56, Марqос 14:43-50, Луqа 22:47-53

+ 18:1 Мәтта 26:36

+ 18:2 Луqа 22:39

+ 18:3 К’аред Шандийа 1:16

+ 18:4 Йуһ’әнна 13:1, Йуһ’әнна 1:38, Йуһ’әнна 20:15

* 18:6 Шьровәкьрьне бьн р’еза Йуһ’әнна 8:58-да бьхуньн.

* 18:9 Йуһ’әнна 6:39.

+ 18:9 Йуһ’әнна 17:12

+ 18:10 Луqа 22:38

+ 18:11 Марqос 10:38, Марqос 14:36

• 18:12 Мәтта 26:57-58, Марqос 14:53-54, Луqа 22:54

+ 18:13 Луqа 3:2, К’аред Шандийа 4:6

+ 18:14 Йуһ’әнна 11:50

• 18:16 Мәтта 26:69-70, Марqос 14:66-68, Луqа 22:55-57

• 18:19 Мәтта 26:59-66, Марqос 14:55-64, Луqа 22:66-71

+ 18:20 Йуһ’әнна 7:26

+ 18:22 К’аред Шандийа 23:2, К’аред Шандийа 23:4

+ 18:26 Йуһ’әнна 18:10

+ 18:27 Мәтта 26:64, Марqос 14:72, Луqа 22:60, Йуһ’әнна 13:38

• 18:28 Мәтта 27:1-2, Мәтта 27:11-14, Марqос 15:1-5, Луqа 23:1-5

+ 18:28 К’аред Шандийа 10:28, Q. Дӧщари 16:1

+ 18:29 Луqа 3:1, Луqа 13:1, К’аред Шандийа 3:13, К’аред Шандийа 4:27, Тимот’ейо I 6:13

+ 18:32 Марqос 10:33, Йуһ’әнна 12:33

+ 18:33 Мәтта 2:2

+ 18:36 Йуһ’әнна 8:23, Йуһ’әнна 17:14

+ 18:37 Йуһ’әнна 3:11, Йуһ’әнна I 4:6

+ 18:38 Луqа 23:41, Ибрани 4:15

+ 18:39 Марqос 15:6-7

• 19:1 Мәтта 27:15-31, Марqос 15:6-20, Луqа 23:13-25

+ 19:4 Луqа 23:41, Ибрани 4:15

* 19:7 Qануна К’аһинтийе 24:16.

+ 19:7 Йуһ’әнна 10:36, Q. К’аһинтийе 24:16

+ 19:9 К’аред Шандийа 8:32-33

+ 19:11 Йуһ’әнна 18:2, Йуһ’әнна 18:14

+ 19:12 К’аред Шандийа 3:13

+ 19:15 Зәбур 93:1

• 19:17 Мәтта 27:32-44, Марqос 15:21-32, Луqа 23:26-43

+ 19:20 Ибрани 13:12

* 19:24 Зәбур 22:18.

+ 19:24 Зәбур 22:18

+ 19:25 Луqа 24:18, Луqа 8:2

+ 19:26 Йуһ’әнна 13:23

• 19:28 Мәтта 27:45-56, Марqос 15:33-41, Луqа 23:44-49

+ 19:28 Зәбур 69:21

+ 19:31 Q. Дӧщари 21:23,

+ 19:34 Йуһ’әнна I 5:6

+ 19:35 Йуһ’әнна 15:27, К’аред Шандийа 1:8, Йуһ’әнна I 1:1-3, Ә’йанти 1:2

* 19:36 Дәрк’әтьн 12:46; Жьмар 9:12; Зәбур 34:20.

+ 19:36 Дәрк’әтьн 12:46, Жьмар 9:12, Зәбур 34:20, Мәтта 1:23, Мәтта 21:4, Мәтта 26:56

* 19:37 Зәкәрийа 12:10.

• 19:38 Мәтта 27:57-61, Марqос 15:42-47, Луqа 23:50-56

+ 19:38 Йуһ’әнна 7:13

* 19:39 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Сәд литьр». Сәд литьред р’омайийайә һьнге qаси си килограмед иройин ә.

+ 19:39 Йуһ’әнна 3:1, Йуһ’әнна 7:50, Мәтта 2:11

+ 19:40 Йуһ’әнна 11:44

• 20:1 Мәтта 28:1-10, Марqос 16:1-8, Луqа 24:1-12

* 20:1 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Р’ожа һ’әфтийейә пешьн», чьмки бона щьһуйа р’ожа һ’әфтийейә пешьн йәкшәм бу, аwа готи «лә’д».

+ 20:1 Луqа 8:2

+ 20:2 Йуһ’әнна 13:23

+ 20:9 Зәбур 16:10, Луqа 24:27

• 20:11 Марqос 16:9-11

+ 20:12 Луqа 24:4, К’аред Шандийа 1:10

+ 20:14 Луqа 24:16, Луqа 24:31, Йуһ’әнна 21:4

+ 20:15 Йуһ’әнна 1:38, Йуһ’әнна 18:4

+ 20:17 Мәтта 28:10, Р’омайи 8:29, Ибрани 2:11

• 20:19 Мәтта 28:16-20, Марqос 16:14-18, Луqа 24:36-49

+ 20:21 Йуһ’әнна 17:18

+ 20:22 Дәстпебун 2:7

+ 20:23 Мәтта 16:19, Мәтта 18:18

+ 20:24 Йуһ’әнна 11:16

+ 20:28 Йуһ’әнна 1:1, Йуһ’әнна I 5:20, Филипи 2:6

+ 20:29 Марqос 15:32, Пәтрус I 1:8

+ 20:30 Йуһ’әнна 21:25

+ 20:31 Зәбур 2:7, Мәтта 14:33, Луqа 1:35, Йуһ’әнна 1:7, К’аред Шандийа 19:4, Йуһ’әнна 3:14-15, Йуһ’әнна I 5:13

+ 21:1 Йуһ’әнна 6:1

+ 21:2 Йуһ’әнна 11:16, Йуһ’әнна 14:5, Йуһ’әнна 20:24, Йуһ’әнна 1:45, Йуһ’әнна 2:1, Мәтта 4:21, Луqа 5:10

+ 21:4 Луqа 24:16, Луqа 24:31, Йуһ’әнна 20:14

+ 21:5 Луqа 24:41

+ 21:6 Луqа 5:4

+ 21:7 Йуһ’әнна 13:23

+ 21:14 Йуһ’әнна 20:19, Йуһ’әнна 20:26

* 21:15 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Тӧ Мьн жь wан зә’фтьр һ’ьз дьки?»

+ 21:16 К’аред Шандийа 20:28, Пәтрус I 5:1

+ 21:19 Йуһ’әнна 13:37, Пәтрус II 1:14

+ 21:20 Йуһ’әнна 13:23, Йуһ’әнна 13:25

+ 21:22 Мәтта 16:27, Марqос 9:1

+ 21:24 Йуһ’әнна 15:27, Йуһ’әнна III 1:12

+ 21:25 Йуһ’әнна 20:30

* 1:1 Луqа 1:1-4.

+ 1:1 Луqа 1:3, Марqос 16:19, Луqа 24:51

+ 1:3 Мәтта 28:17, Марqос 16:14, Луqа 24:15-49, Йуһ’әнна 20:19-29, Корьнт’и I 15:5-7

* 1:4 Луqа 24:49.

+ 1:4 Луqа 24:49

* 1:5 Мәтта 3:11; Марqос 1:8; Луqа 3:16; Йуһ’әнна 1:33.

+ 1:5 Луqа 3:3,

+ 1:6 Луqа 17:20, Луqа 19:11

+ 1:7 Т’есалоники I 5:1

* 1:8 Мәтта 28:19; Марqос 16:15; Луqа 24:47-48.

+ 1:8 К’аред Шандийа 8:1, К’аред Шандийа 8:14, Луqа 24:48-49, Марqос 16:15

* 1:9 Марqос 16:19; Луqа 24:50-51.

+ 1:9 Марqос 16:19

+ 1:10 Марqос 9:3, Йуһ’әнна 20:12

+ 1:11 Мәтта 16:27

* 1:12 Бь готьнәкә дьн: «Километьрәке».

* 1:13 Мәтта 10:2-4; Марqос 3:16-19; Луqа 6:14-16.

+ 1:13 Мәтта 10:2-4, Марqос 3:17-18, Луqа 6:14-16

+ 1:14 Марqос 3:31, Марqос 6:3, Йуһ’әнна 2:12, Йуһ’әнна 7:3, Корьнт’и I 9:5, Галати 1:19

+ 1:16 Луqа 22:47, Луqа 22:37, Луqа 24:44

+ 1:17 Йуһ’әнна 6:71, Йуһ’әнна 13:21

* 1:19 Мәтта 27:3-8.

+ 1:19 Мәтта 27:8

* 1:20 Зәбур 69:25.

* 1:20# Зәбур 109:8.

+ 1:20 Зәбур 69:25, Зәбур 109:8

+ 1:22 Луqа 3:3, Луqа 24:48

+ 1:23 К’аред Шандийа 18:7, Колоси 4:11

+ 1:24 К’аред Шандийа 15:8

+ 1:26 Мәсәлә 16:33

* 2:1 Qануна К’аһинтийе 23:15-21; Qануна Дӧщари 16:9-11.

+ 2:1 Дәрк’әтьн 23:16, Дәрк’әтьн 34:22, Q. К’аһинтийе 23:15, Q. Дӧщари 16:9, К’аред Шандийа 20:16

+ 2:3 Мәтта 3:11

+ 2:4 К’аред Шандийа 4:31, К’аред Шандийа 13:52, Луqа 24:49, К’аред Шандийа 1:4-5

* 2:9 Wи чахи «Асйа» кем у зедә wәкә Т’ьркйа иройин нас дькьрьн.

+ 2:11 К’аред Шандийа 6:5, К’аред Шандийа 13:43

+ 2:13 Корьнт’и I 14:23

* 2:15 Щьһуйа ль гора ә’дәте хwә сәре сьбе нан нәдьхwарьн һ’әта сьһ’әта нәһа пәй дӧар’а.

+ 2:19 Мәтта 24:30, Луqа 21:11, Ә’йанти 8:7

+ 2:20 Ә’йанти 6:12

* 2:21 Йоел 2:28-32.

+ 2:21 Р’омайи 10:13

+ 2:22 Йуһ’әнна 3:2

* 2:23 Мәтта 27:35; Марqос 15:24; Луqа 23:33; Йуһ’әнна 19:18.

+ 2:23 Луqа 22:22, Луqа 23:33

* 2:24 Мәтта 28:5-6; Марqос 16:6; Луqа 24:5.

+ 2:24 Луqа 24:5-6, Р’омайи 8:11

+ 2:25 Зәбур 16:8-11

+ 2:27 Зәбур 30:3, Зәбур 49:15, Зәбур 86:13,

* 2:28 Зәбур 16:8-11.

+ 2:28 Мәтта 7:14, Зәбур 16:8-11, К’аред Шандийа 13:35

+ 2:29 К’аред Шандийа 13:36

* 2:30 П’адшати IV 7:12-13; Зәбур 132:11.

+ 2:30 Зәбур 132:11

* 2:31 Зәбур 16:10.

+ 2:31 Зәбур 16:10

+ 2:33 Зәбур 110:1, Марqос 16:19, К’аред Шандийа 7:55-56, Р’омайи 8:34, Ибрани 1:3

+ 2:34 Зәбур 110:1, Луqа 20:42-43

* 2:35 Зәбур 110:1.

+ 2:37 Луqа 3:10, К’аред Шандийа 16:30

+ 2:38 Марqос 1:4, К’аред Шандийа 10:48, Луqа 11:13, К’аред Шандийа 8:15

+ 2:39 Әфәси 2:13

* 2:42 Ль ве дәре те фә’мкьрьне, кӧ баwәрмәнда пешийе нан дьхwар, паше Шива Хӧдан дәрбаз дькьрьн.

+ 2:44 К’аред Шандийа 4:32-37

+ 3:2 К’аред Шандийа 14:8

+ 3:6 Корьнт’и II 6:10

+ 3:7 Марqос 1:31, Марqос 5:41, Марqос 9:27, К’аред Шандийа 9:41

+ 3:8 К’аред Шандийа 14:10

+ 3:11 Йуһ’әнна 10:23, К’аред Шандийа 5:12

* 3:13 Дәрк’әтьн 3:14-15.

+ 3:13 Дәрк’әтьн 3:6, Йуһ’әнна 8:54, Йуһ’әнна 17:1, Пәтрус II 1:17, Луqа 23:14, Йуһ’әнна 19:12

* 3:14 Луqа 23:13-23.

+ 3:14 Луqа 23:18

+ 3:17 К’аред Шандийа 13:27, Тимот’ейо I 1:13

* 3:21 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Һ’әта кӧ Хwәде һәр тьшти бинә сери», аwа готи һәр тьштед кӧ бь дәве п’ехәмбәра дәрһәqа Иса Мәсиһда һатьнә готьне.

+ 3:21 Луqа 1:69-70, Р’омайи 1:2

+ 3:22 Q. Дӧщари 18:15-16, Мәтта 17:5, К’аред Шандийа 7:37

* 3:23 Qануна Дӧщари 18:15, 18, 19.

+ 3:23 Q. К’аһинтийе 23:29, Q. Дӧщари 18:19

* 3:25 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «wә» «мә» һәйә.

* 3:25# Дәстпебун 22:18; 26:4.

+ 3:25 Дәстпебун 22:18, Дәстпебун 26:4

+ 4:1 Мәтта 22:23, К’аред Шандийа 23:8

+ 4:3 Луqа 21:12

+ 4:6 Мәтта 26:3, Луqа 3:2, Йуһ’әнна 18:13

+ 4:7 Луqа 20:2

+ 4:8 Марqос 13:11, К’аред Шандийа 6:10, К’аред Шандийа 13:9

+ 4:9 К’аред Шандийа 3:6-8

* 4:11 Зәбур 118:22.

+ 4:11 Зәбур 118:22, Луqа 20:17, Пәтрус I 2:7

+ 4:12 Мәтта 1:21

+ 4:14 К’аред Шандийа 3:11

+ 4:19 К’аред Шандийа 5:29

+ 4:21 Луqа 20:6, Луqа 22:2, К’аред Шандийа 5:26

* 4:24 Дәрк’әтьн 20:11; Нәһәмийа 9:6; Зәбур 146:6.

+ 4:24 Дәрк’әтьн 20:11

* 4:26 Зәбур 2:1-2.

+ 4:26 Зәбур 2:1-2

* 4:27 Мәтта 27:1-2; Марqос 15:1; Луqа 23:1-11; Йуһ’әнна 18:28-29.

+ 4:27 Луqа 23:1, Луqа 23:11, К’аред Шандийа 3:13

+ 4:29 Әфәси 6:19

+ 4:31 К’аред Шандийа 2:4, К’аред Шандийа 13:52

+ 4:32 К’аред Шандийа 2:44

+ 4:34 Корьнт’и II 8:14

* 4:36 Наве «Барнабас» бь зьмане арами хәбәр бь хәбәр: «Кӧр’е Дьлдайине». Аһа те фә’мкьрьне: «Йе кӧ дьл дьда бәр инсен».

+ 4:36 К’аред Шандийа 9:27, К’аред Шандийа 13:2, К’аред Шандийа 15:36, Галати 2:9

+ 5:12 Марqос 16:20, Йуһ’әнна 10:23, К’аред Шандийа 3:11

+ 5:15 Марqос 6:55, К’аред Шандийа 19:11-12

+ 5:17 К’аред Шандийа 4:1, К’аред Шандийа 23:8, Марqос 15:10, К’аред Шандийа 13:45

+ 5:18 Луqа 21:12, К’аред Шандийа 4:3

+ 5:19 К’аред Шандийа 12:7-10, К’аред Шандийа 16:26

+ 5:26 Луqа 20:6, Луqа 22:2, К’аред Шандийа 4:21

+ 5:27 Мәтта 10:17, Мәтта 26:59

* 5:28 Мәтта 27:25.

+ 5:28 К’аред Шандийа 4:17-18, Мәтта 27:25

+ 5:29 К’аред Шандийа 4:19

+ 5:32 Луqа 24:48, Йуһ’әнна 15:26

+ 5:33 К’аред Шандийа 7:54

+ 5:34 К’аред Шандийа 22:3,

+ 5:37 Жьмар 1:2, Луqа 2:2

+ 5:41 Мәтта 5:12, Пәтрус I 4:13-14, Корьнт’и II 12:10

* 6:1 «Щьһуйед ибрани» әw бун кӧ ль wәлате хwәда мәзьн бьбун зьмане Ибрани йан Арами хәбәр дьдан.

+ 6:1 К’аред Шандийа 9:29

+ 6:3 Тимот’ейо I 3:8

+ 6:5 К’аред Шандийа 8:5, К’аред Шандийа 21:8, К’аред Шандийа 2:11, К’аред Шандийа 13:43

+ 6:6 Тимот’ейо I 4:14, Тимот’ейо I 5:22, Тимот’ейо II 1:6

+ 6:7 К’аред Шандийа 12:24, К’аред Шандийа 19:20

* 6:9 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Льбәртин», кӧ те фә’мкьрьне: «Азайийа хӧлама».

+ 6:10 К’аред Шандийа 4:8, Луqа 21:15

+ 6:11 Мәтта 26:59

+ 6:13 К’аред Шандийа 21:28

+ 6:14 Мәтта 26:61, Йуһ’әнна 2:19-22, Мәтта 5:17

+ 7:2 Дәстпебун 11:31, Дәстпебун 12:4

* 7:3 Дәстпебун 12:1.

+ 7:3 Дәстпебун 12:1

+ 7:4 Дәстпебун 11:32

* 7:5 Дәстпебун 17:8; 48:8.

+ 7:5 Дәстпебун 15:3, Дәстпебун 18:10, Дәстпебун 12:7, Дәстпебун 13:15, Дәстпебун 15:18

+ 7:6 Дәстпебун 15:13, Дәрк’әтьн 12:40

* 7:7 Дәстпебун 15:13-14; Дәрк’әтьн 3:12.

+ 7:7 Дәстпебун 15:14, Дәрк’әтьн 3:12

* 7:8 Дәстпебун 17:10-14.

+ 7:8 Дәстпебун 17:9-14, Дәстпебун 21:2-4, Дәстпебун 25:26, Дәстпебун 29:31-35, Дәстпебун 30:5-24

* 7:9 Дәстпебун 37:11-28; 39:2, 21.

+ 7:9 Дәстпебун 37:11, Дәстпебун 37:28, Дәстпебун 39:2

* 7:10 Дәстпебун 37:1-36; 39:1–41:46.

+ 7:10 Дәстпебун 41:37-43

* 7:11-15 Дәстпебун 41:53–47:31; 49:33.

+ 7:12 Дәстпебун 42:1-5

+ 7:13 Дәстпебун 43:1-15, Дәстпебун 45:1-4

+ 7:14 Дәстпебун 45:9-10, Дәстпебун 46:27

+ 7:15 Дәстпебун 46:5, Дәстпебун 46:28, Дәстпебун 49:33, Дәрк’әтьн 1:6

* 7:16 Йешу 24:32.

+ 7:16 Дәстпебун 50:25,

+ 7:17 Дәрк’әтьн 1:7, Дәрк’әтьн 1:12

* 7:18 Дәрк’әтьн 1:7-8.

+ 7:18 Дәрк’әтьн 1:8

* 7:19 Дәрк’әтьн 1:10-11, 22.

+ 7:19 Дәрк’әтьн 1:10-11, Дәрк’әтьн 1:16

* 7:20-22 Дәрк’әтьн 2:1-10.

+ 7:20 Дәрк’әтьн 2:2-3, Ибрани 11:23

+ 7:21 Дәрк’әтьн 2:3-10

+ 7:24 Дәрк’әтьн 2:11-12

* 7:28 Дәрк’әтьн 2:14.

+ 7:28 Дәрк’әтьн 2:13-14

* 7:29 Дәрк’әтьн 2:11-22; 18:3-4.

+ 7:29 Дәрк’әтьн 2:15, Дәрк’әтьн 2:22, Дәрк’әтьн 18:3-5

* 7:30-34 Дәрк’әтьн 3:1-10.

+ 7:30 Дәрк’әтьн 3:2

+ 7:32 Дәрк’әтьн 3:6

+ 7:34 Дәрк’әтьн 3:5, Дәрк’әтьн 3:8-10

* 7:35 Дәрк’әтьн 2:14; 3:2.

+ 7:35 Дәрк’әтьн 2:14

* 7:36 Дәрк’әтьн 7:3; 14:21; Жьмар 14:33.

+ 7:36 Дәрк’әтьн 14:27-31, Q. Дӧщари 1:3, Q. Дӧщари 8:2

* 7:37 Qануна Дӧщари 18:15.

+ 7:37 Q. Дӧщари 18:15, К’аред Шандийа 3:22

* 7:38 Дәрк’әтьн 19:1–20:17; Qануна Дӧщари 5.

+ 7:38 Дәрк’әтьн 19:3, Q. Дӧщари 5:27

+ 7:39 Дәрк’әтьн 16:3, Жьмар 11:4-6

* 7:40 Дәрк’әтьн 32:1.

+ 7:40 Дәрк’әтьн 32:1, Дәрк’әтьн 32:23

* 7:41 Дәрк’әтьн 32:2-6.

+ 7:41 Дәрк’әтьн 32:4-6,

+ 7:42 Q. Дӧщари 4:19, Зәбур 81:12

* 7:43 Амос 5:25-27.

* 7:44 Дәрк’әтьн 25:8-9, 40.

+ 7:44 Дәрк’әтьн 38:21, Ә’йанти 15:5, Дәрк’әтьн 25:40

* 7:45 Йешу 3:14-17.

* 7:46 П’адшати II 7:1-16; Дирок I 17:1-14.

+ 7:46 Зәбур 89:19-20,

* 7:47 П’адшати III 6; Дирок II 3:1-17.

+ 7:48 К’аред Шандийа 17:24

* 7:50 Ишайа 66:1-2.

* 7:51 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Дьл у гӧһада бе сьнәтно».

* 7:51# Ишайа 63:10.

+ 7:51 Дәрк’әтьн 32:9, Q. Дӧщари 10:16, Q. Дӧщари 10:16,

+ 7:52 Мәтта 23:37

+ 7:53 Q. Дӧщари 33:2, Галати 3:19, Ибрани 2:2

+ 7:54 К’аред Шандийа 5:33

+ 7:55 Дәрк’әтьн 24:16, Зәбур 110:1, Марqос 16:19

+ 7:56 Марqос 1:10, Зәбур 110:1, Марqос 16:19, К’аред Шандийа 7:56, Ибрани 1:3

+ 7:58 Q. К’аһинтийе 24:14-16, Жьмар 15:35-36, К’аред Шандийа 8:1, К’аред Шандийа 22:20

+ 7:59 Зәбур 31:5, Луqа 23:46

* 7:60 Бь заравәки дьн: «К’әтә хәwе». Аһа те фә’мкьрьне: «Р’ӧһ’е хwә да, мьр».

+ 7:60 Луqа 22:41, Луqа 23:34

+ 8:1 К’аред Шандийа 22:20, Йуһ’әнна 16:2, Мәтта 10:23

* 8:3 К’аред Шандийа 22:4-5; 26:9-11.

+ 8:3 Галати 1:13, Корьнт’и I 15:9, Филипи 3:6

+ 8:4 Марqос 4:14, К’аред Шандийа 11:19

+ 8:5 К’аред Шандийа 6:5, К’аред Шандийа 21:8

+ 8:7 Луqа 4:35, Марqос 16:17-18

+ 8:13 Мәтта 28:19, К’аред Шандийа 16:33, К’аред Шандийа 18:8

+ 8:14 К’аред Шандийа 1:8

+ 8:15 К’аред Шандийа 2:38

+ 8:16 Мәтта 28:19, К’аред Шандийа 19:5, К’аред Шандийа 10:44, К’аред Шандийа 11:15

+ 8:17 К’аред Шандийа 9:17, К’аред Шандийа 19:6

+ 8:22 Тимот’ейо II 2:25

+ 8:24 Дәрк’әтьн 8:8

+ 8:25 Йуһ’әнна 4:39

+ 8:26 К’аред Шандийа 5:19, К’аред Шандийа 10:4, К’аред Шандийа 11:13, К’аред Шандийа 12:7, К’аред Шандийа 27:23

+ 8:29 К’аред Шандийа 10:19

+ 8:31 Р’омайи 10:14

* 8:33 Ишайа 53:7-8.

+ 8:35 Луqа 24:27

* 8:36-37 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Филипо wир’а гот: ‹Һәгәр тӧ бь т’әмамийа дьле хwә баwәр дьки, дькари›. Әwи ле вәгәр’анд у гот: ‹Әз баwәр дькьм, кӧ Иса Мәсиһ Кӧр’е Хwәде йә›».

+ 9:1 К’аред Шандийа 8:3, Йуһ’әнна 16:2

+ 9:3 К’аред Шандийа 22:6-11, К’аред Шандийа 26:12-18

* 9:5 Нав һьнәк wәлгәр’андьнед кәвьнда әв жи һәйә: «‹Тӧ чьфта хwә нькари бавежи шьва сәртуж›. Әw жи ләрьзи у шашмайи гот: ‹Хӧдан, Тӧ чь дьхwази әз бькьм?› У Хӧдан wир’а гот».

+ 9:10 К’аред Шандийа 22:12, Дәстпебун 22:1

+ 9:11 К’аред Шандийа 21:39, К’аред Шандийа 22:3

+ 9:15 Р’омайи 1:5, Галати 1:15-16, Тимот’ейо I 2:7,

+ 9:16 К’аред Шандийа 20:23, Т’есалоники I 3:3

+ 9:17 К’аред Шандийа 8:17, К’аред Шандийа 19:6

+ 9:19 Галати 1:17

+ 9:21 Галати 1:13, Галати 1:23

+ 9:22 Тимот’ейо I 1:12, К’аред Шандийа 18:28

+ 9:23 К’аред Шандийа 20:3, К’аред Шандийа 23:30

* 9:25 Корьнт’и II 11:32-33.

+ 9:25 Корьнт’и II 11:33

+ 9:27 К’аред Шандийа 4:36, К’аред Шандийа 13:2, К’аред Шандийа 15:36, Галати 2:9, Корьнт’и I 9:6, Галати 1:18-19

+ 9:29 К’аред Шандийа 6:1

+ 9:30 К’аред Шандийа 11:25

+ 9:34 К’аред Шандийа 3:6

+ 9:36 Йуһ’әнна 13:14, Тимот’ейо I 2:10, Тимот’ейо I 5:10

+ 9:40 Мәтта 9:25, К’аред Шандийа 28:8, Аqуб 5:16

+ 9:41 Марqос 1:31, Марqос 5:41, Марqос 9:27, К’аред Шандийа 3:7

+ 10:2 Мәтта 8:10, Луqа 7:4-5

+ 10:3 К’аред Шандийа 3:1

+ 10:4 К’аред Шандийа 8:26, Ә’йанти 8:4

+ 10:6 К’аред Шандийа 9:43

+ 10:9 К’аред Шандийа 11:5-14

+ 10:14 Q. К’аһинтийе 11:2, Q. Дӧщари 14:3,

+ 10:15 Марqос 7:15-16, Р’омайи 14:14, Тимот’ейо I 4:4, Тито 1:15

+ 10:19 К’аред Шандийа 8:29

+ 10:22 Луqа 7:4-5

+ 10:25 К’аред Шандийа 16:29

+ 10:26 Ә’йанти 19:10, Ә’йанти 22:8-9

+ 10:28 Йуһ’әнна 4:9, Йуһ’әнна 18:28

* 10:30 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Бәри чар р’ожа, һ’әта ви чахи мьн р’ожи дьгьрт у дӧайе сьһ’әта сьсийа мала хwәда дькьр».

* 10:32 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Әwе бе тәр’а хәбәр дә».

* 10:34 Qануна Дӧщари 10:17.

+ 10:34 Q. Дӧщари 10:17, Р’омайи 2:11, Р’омайи 10:12

+ 10:35 Р’омайи 10:12

+ 10:37 Марqос 1:14

+ 10:38 Мәтта 3:16, Йуһ’әнна 1:32-33, Мәтта 4:24, Луqа 13:16

+ 10:42 Йуһ’әнна 5:22, К’аред Шандийа 17:31, Пәтрус I 4:5, Тимот’ейо II 4:1

+ 10:43 Луqа 24:27, Р’омайи 3:21

* 10:45 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Сьнәткьри».

* 10:45# Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Нәсьнәткьрийада».

+ 10:46 Марqос 16:17, Корьнт’и I 12:10

+ 10:47 К’аред Шандийа 2:4

+ 10:48 К’аред Шандийа 2:38

+ 11:2 К’аред Шандийа 15:1, Галати 2:12

+ 11:3 Луqа 15:2, Галати 2:12

+ 11:5 К’аред Шандийа 10:9-32

+ 11:9 Марqос 7:19, К’аред Шандийа 10:15

+ 11:12 К’аред Шандийа 15:9

+ 11:13 К’аред Шандийа 8:26

+ 11:15 К’аред Шандийа 10:44

* 11:16 К’аред Шандийа 1:5.

+ 11:16 К’аред Шандийа 1:5

+ 11:17 К’аред Шандийа 2:38

* 11:19 К’аред Шандийа 8:1-4.

+ 11:19 К’аред Шандийа 8:1

* 11:20 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Мәрьвед жь wәлатед майинә кӧ йунани хәбәр дьдан».

+ 11:22 К’аред Шандийа 4:36, К’аред Шандийа 9:27, К’аред Шандийа 13:1

+ 11:24 К’аред Шандийа 6:5

+ 11:25 К’аред Шандийа 9:30

+ 11:27 К’аред Шандийа 13:1, К’аред Шандийа 15:32

* 11:28 К’аред Шандийа 21:10.

+ 11:28 К’аред Шандийа 21:10, Мәтта 24:7, К’аред Шандийа 18:2

+ 12:2 Луqа 5:10, Марqос 10:39

+ 12:3 Дәрк’әтьн 12:15

+ 12:4 Луqа 22:33

+ 12:5 Корьнт’и II 1:11, Әфәси 6:18

+ 12:7 К’аред Шандийа 8:26, К’аред Шандийа 16:26

+ 12:10 К’аред Шандийа 5:19, К’аред Шандийа 16:26

+ 12:11 Зәбур 34:6, Зәбур 91:11, Корьнт’и II 1:10

+ 12:12 К’аред Шандийа 13:5, К’аред Шандийа 15:37, Пәтрус I 5:13, Колоси 4:10, Тимот’ейо II 4:11, Фьлимон 1:24

+ 12:15 Мәтта 18:10-11, Ибрани 1:14

+ 12:17 К’аред Шандийа 15:13, К’аред Шандийа 21:18, Аqуб 1:1, Галати 1:19, Галати 2:9

+ 12:23 Ә’йанти 16:9,

+ 12:24 К’аред Шандийа 6:7, К’аред Шандийа 19:20

+ 12:25 К’аред Шандийа 11:29-30, К’аред Шандийа 12:12

* 13:1 «Нигер» жи чаwа «мәрьве ч’әрме р’әш» те фә’мкьрьне.

* 13:1# Әва Һеродәса, аwа готи Һеродәс-Антипас, сәрwере Щәлиле бу (Луqа 3:1).

+ 13:1 К’аред Шандийа 11:27, К’аред Шандийа 4:36, К’аред Шандийа 11:22, Луqа 3:1

+ 13:2 Луqа 2:37, Р’омайи 1:1, Галати 1:15

+ 13:5 К’аред Шандийа 12:12, К’аред Шандийа 15:37, Колоси 4:10

+ 13:6 Мәтта 7:15

+ 13:9 К’аред Шандийа 4:8, К’аред Шандийа 6:10

+ 13:13 К’аред Шандийа 15:38

+ 13:15 Луqа 8:41, К’аред Шандийа 18:8

* 13:17 Дәрк’әтьн 1:7; 12:51.

+ 13:17 Дәрк’әтьн 1:7, Дәрк’әтьн 12:51

* 13:18 Жьмар 14:34.

* 13:18# Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «ль wан сәбьр кьр» «әw хwәй кьрьн» һәйә.

+ 13:18 Дәрк’әтьн 16:35, Зәбур 95:10, Q. Дӧщари 9:7

* 13:19 Qануна Дӧщари 7:1; Йешу 14-19.

+ 13:19 Q. Дӧщари 7:1,

* 13:20 Һ’акьмти 2:16; П’адшати I 3:20.

* 13:21 П’адшати I 8:5; 10:21.

* 13:22 П’адшати I 13:14.

+ 13:22 Зәбур 89:19-20,

* 13:24 Луqа 3:3.

+ 13:24 Луqа 3:3

* 13:25 Луqа 3:16.

+ 13:25 Луqа 3:16, Йуһ’әнна 1:20, Йуһ’әнна 1:27

+ 13:27 К’аред Шандийа 3:17, Луqа 24:26-27

* 13:28 Луqа 23:21-23.

+ 13:28 Луqа 23:23

* 13:29 Луqа 23:50-56.

+ 13:29 Луqа 23:53

+ 13:30 Луqа 24:6

* 13:31 К’аред Шандийа 1:3.

+ 13:31 К’аред Шандийа 1:3, Луqа 24:48

+ 13:32 Зәбур 2:7, Ибрани 1:5, Ибрани 5:5

* 13:33 Зәбур 2:7.

* 13:34 Ишайа 55:3.

+ 13:34 Р’омайи 6:9,

* 13:35 Зәбур 16:10.

+ 13:35 Зәбур 16:10, К’аред Шандийа 2:27

+ 13:36 К’аред Шандийа 2:29

+ 13:38 Мәтта 1:21, Йуһ’әнна I 2:12

+ 13:39 Р’омайи 3:20, Галати 2:16, Галати 3:11, Р’омайи 3:28

* 13:41 Һәбаqуq 1:5.

+ 13:43 К’аред Шандийа 2:11, К’аред Шандийа 6:5

+ 13:45 К’аред Шандийа 5:17

+ 13:46 К’аред Шандийа 4:30, Әфәси 6:19, Мәтта 10:11, Мәтта 22:8, Ә’йанти 3:4, Марqос 12:9, К’аред Шандийа 18:6

* 13:47 Ишайа 49:6.

+ 13:47 К’аред Шандийа 26:23

+ 13:50 Т’есалоники I 2:15

* 13:51 Луqа 9:5.

+ 13:51 Мәтта 10:14, Марqос 6:11, Луqа 9:5

+ 13:52 К’аред Шандийа 2:4, К’аред Шандийа 4:31

+ 14:1 К’аред Шандийа 13:5

+ 14:3 К’аред Шандийа 4:30, Әфәси 6:19

+ 14:4 Мәтта 10:34, Луqа 12:51

+ 14:6 Мәтта 10:23

+ 14:8 К’аред Шандийа 3:2

+ 14:9 Мәтта 9:2

+ 14:10 К’аред Шандийа 3:8

+ 14:11 К’аред Шандийа 28:6

+ 14:14 Жьмар 14:6, Марqос 14:63

* 14:15 Дәрк’әтьн 20:11; Зәбур 146:6.

+ 14:15 Дәрк’әтьн 20:11, Т’есалоники I 1:9

+ 14:17 Q. К’аһинтийе 26:4, Мәтта 5:45, Зәбур 104:15

+ 14:19 Корьнт’и II 11:25

+ 14:22 Колоси 1:23, Йуһ’әнна 15:20, Пәтрус I 2:21, Пәтрус I 5:9, Т’есалоники I 3:3, Тимот’ейо II 3:12

+ 14:23 К’аред Шандийа 13:2, К’аред Шандийа 20:32

+ 14:26 К’аред Шандийа 13:3

* 15:1 Qануна К’аһинтийе 12:3.

+ 15:1 Q. К’аһинтийе 12:3

+ 15:2 Галати 5:2

* 15:7 К’аред Шандийа 10.

+ 15:7 К’аред Шандийа 10:20

* 15:8 К’аред Шандийа 10:44; 2:4.

+ 15:8 К’аред Шандийа 1:24, К’аред Шандийа 10:44, К’аред Шандийа 10:47

+ 15:9 К’аред Шандийа 11:12, Зәбур 51:10

+ 15:10 Галати 5:1

+ 15:11 Әфәси 2:8, Тито 2:11, Тито 3:7

+ 15:13 К’аред Шандийа 12:17, Аqуб 1:1, Галати 1:19, Галати 2:9

* 15:18 Амос 9:11-12 у Ишайа 45:21.

* 15:20 Дәрк’әтьн 34:15-17; Qануна К’аһинтийе 18:6-23; 17:10-16.

+ 15:20 Корьнт’и I 8:1, Корьнт’и I 10:19-20, Ә’йанти 2:14, Q. К’аһинтийе 3:17, Q. К’аһинтийе 17:14, Q. Дӧщари 12:23-24

+ 15:22 Пәтрус I 5:12, Корьнт’и II 1:19, Т’есалоники II 1:1

* 15:24 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Дьбежьн: ‹Гәрәке һун бенә сьнәткьрьне у Qануна Муса хwәй кьн›».

+ 15:24 Галати 1:7, Галати 5:10

+ 15:28 К’аред Шандийа 15:20

+ 15:32 К’аред Шандийа 11:27

* 15:33-34 Нав һьнәк дәстньвисар у wәлгәр’андьнед кәвьнда әв жи һәйә: «Ле ль Силас хwәш һат, ль wьр бьминә».

+ 15:35 К’аред Шандийа 13:1

+ 15:37 К’аред Шандийа 12:12, К’аред Шандийа 13:5, Колоси 4:10

* 15:38 К’аред Шандийа 13:13.

+ 15:38 К’аред Шандийа 13:13

+ 15:40 К’аред Шандийа 15:32

+ 16:1 Р’омайи 16:21, Корьнт’и I 4:17, Филипи 2:19, Колоси 1:1, Т’есалоники I 3:2, Т’есалоники II 1:1, Тимот’ейо I 1:2, Тимот’ейо II 1:2

+ 16:3 Корьнт’и I 9:20, Галати 2:3

+ 16:4 К’аред Шандийа 15:28-29

+ 16:5 К’аред Шандийа 6:7

+ 16:6 К’аред Шандийа 18:23

+ 16:7 Филипи 1:19

+ 16:8 К’аред Шандийа 20:5, Корьнт’и II 2:12, Тимот’ейо II 4:13

* 16:10 Луqайе ньвиск’аре ве к’ьтебе wи чахи щәм Паwлос бу, ләма жи дьбежә «мә».

* 16:12 Филипйа Мәкәдонйайеда бу, нә сәр ә’рде Италйайе бу, ле диса «бажарәки Р’омайе» дьһатә һ’әсабе (бь йунани хәбәр бь хәбәр дьбежә, кӧ әw «Колонийа Р’омайе» йә). Һәqе бажарванед Филипйайе wәкә һәqе һәр бажарванәки жь бажаред Италйайейә майин бу, мәсәлә, хwәсәрихwә диwана хwә дькьрьн, хәрщ нәдьданә Р’оме. Ләма р’езед 16:21-да мәрьвед бажер хwә һ’әсаб дькьн чаwа бажарванед Р’омайе.

+ 16:12 Филипи 1:1

+ 16:14 Луqа 24:45

+ 16:15 К’аред Шандийа 11:14, К’аред Шандийа 16:33-34

+ 16:18 Марqос 9:38

+ 16:21 Әстәр 3:8

+ 16:22 Корьнт’и II 6:4-5, Корьнт’и II 11:23-25

+ 16:24 Т’есалоники I 2:2

+ 16:25 Зәбур 42:8, Зәбур 119:62

+ 16:26 К’аред Шандийа 4:31, К’аред Шандийа 5:19, К’аред Шандийа 12:7, К’аред Шандийа 12:10

* 16:27 Wи чахи гава гьртик жь кәле бьр’әвийа, һьнге чь щәза кӧ дьгьһиштә гьрти, гәрәке сәрwере кәле дәwса wи бьк’ьшанда. Аwа готи, һәгәр йәки һежайи мьрьне бьр’әвийа, һьнге гәрәке сәрwере кәле дәwса wи бьһата кӧштьне.

+ 16:27 К’аред Шандийа 12:19

+ 16:29 К’аред Шандийа 10:25

+ 16:30 Луqа 3:10, К’аред Шандийа 2:37

+ 16:31 Марqос 16:16, Р’омайи 10:9

+ 16:33 К’аред Шандийа 11:14, К’аред Шандийа 16:15

+ 16:34 Йуһ’әнна 4:53, К’аред Шандийа 18:8

+ 16:37 К’аред Шандийа 22:25

+ 16:39 Мәтта 8:34

+ 16:40 К’аред Шандийа 16:14

+ 17:1 Филипи 4:16

+ 17:2 К’аред Шандийа 13:5, К’аред Шандийа 14:1

+ 17:3 Луqа 24:26-27

+ 17:5 Т’есалоники I 2:14-16

+ 17:7 Луqа 23:2

+ 17:16 Пәтрус II 2:8

+ 17:19 Марqос 1:27

* 17:24 П’адшати III 8:27.

+ 17:24 Мәтта 11:25, К’аред Шандийа 7:48

+ 17:25 Зәбур 50:8-12, Дәстпебун 2:7,

+ 17:26 Дәстпебун 3:20, Q. Дӧщари 32:8

* 17:28 Әва готьна жь занәки бь наве Әпименидәс бу. Әw йәки шайир бу у жь бажаре Кьнососе гьрава Кьретийе бу. Әw qаси 600 сали бәри Иса Мәсиһ бьбу.

* 17:28# Әва готьна жь ньвисарәкә Аратус шайир ә, кӧ бона хwәдеки хwә ньвисийә, к’ижани йунана дьһ’әбанд. Аратус шайир жь qәза Киликйайе бу, qаси 300 сали бәри Иса Мәсиһ бьбу. Паwлос хwәха жи жь qәза Киликйайе бу.

+ 17:28 Жьмар 16:22,

+ 17:30 Пәтрус I 1:14, Р’омайи 3:25-26, Әфәси 4:18

+ 17:31 Мәтта 12:36, Йуһ’әнна 5:22, К’аред Шандийа 10:42, Пәтрус I 4:5

+ 18:2 Р’омайи 16:3, Корьнт’и I 16:19, Тимот’ейо II 4:19, К’аред Шандийа 11:28

+ 18:4 К’аред Шандийа 13:5

* 18:5 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «Хәбәр» «Р’ӧһ’ва» һәйә, кӧ һьн аһа фә’м дькьн: «Бь алава Р’ӧһ’ва гьредайи».

+ 18:5 Т’есалоники I 3:6

+ 18:6 К’аред Шандийа 13:46

+ 18:8 Луqа 8:41, К’аред Шандийа 13:15, Корьнт’и I 1:14, Йуһ’әнна 4:53, К’аред Шандийа 16:34

+ 18:15 К’аред Шандийа 23:29

* 18:18 Wе ад-qьрарер’а «нәзир» дьбежьн. Дәрһәqа qәйдә-qанунед нәзирда Жьмар 6:1-21-да бьхуньн.

+ 18:18 К’аред Шандийа 18:2, Р’омайи 16:1, Жьмар 6:5, Жьмар 6:9

+ 18:19 К’аред Шандийа 19:1, К’аред Шандийа 20:16

* 18:21 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Әз гәрәке ә’сә әве щәжьна кӧ те Оршәлимеда дәрбаз кьм. Ле әзе диса сәр wәда бем, һәгәр Хwәде һ’ьз бькә».

+ 18:21 Аqуб 4:15

+ 18:23 К’аред Шандийа 16:6

+ 18:24 К’аред Шандийа 19:1, Корьнт’и I 1:12, Корьнт’и I 3:5, Корьнт’и I 4:6, Корьнт’и I 16:12, Тито 3:13

* 18:25 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бь алава Р’ӧһ’е Хwәде».

+ 18:25 Луqа 3:3, К’аред Шандийа 19:3

+ 18:26 К’аред Шандийа 4:30, Әфәси 6:19

+ 18:27 Корьнт’и I 16:3, Корьнт’и II 3:1

+ 18:28 К’аред Шандийа 9:22

+ 19:1 К’аред Шандийа 18:21

+ 19:3 К’аред Шандийа 18:25

* 19:4 Луqа 3:1-18.

+ 19:4 Луqа 3:3, Йуһ’әнна 1:7

+ 19:5 Мәтта 28:19, К’аред Шандийа 8:16

+ 19:6 К’аред Шандийа 8:17, К’аред Шандийа 9:17, К’аред Шандийа 10:46

+ 19:8 К’аред Шандийа 4:30, Әфәси 6:19

+ 19:12 К’аред Шандийа 5:15

+ 19:13 Мәтта 12:27, Марqос 9:38, Луqа 9:49

+ 19:15 Луqа 4:34, Аqуб 2:19

+ 19:18 Марqос 1:5, Аqуб 5:16

+ 19:20 К’аред Шандийа 6:7, К’аред Шандийа 12:24

* 19:21 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Паwлос бь р’ебәрийа Р’ӧһ’ qьрар кьр».

+ 19:21 Р’омайи 15:26, Корьнт’и I 16:5, Р’омайи 15:23-24

+ 19:22 К’аред Шандийа 16:1

+ 19:29 К’аред Шандийа 19:29, Колоси 4:10, Фьлимон 1:24

* 19:35 К’атьбе бажер жь нава к’ома гьрәгьред бажерда йәки ә’йан бу. Хәбатәкә wи жи әw бу, wәки qьраред щьвина бажарвана бьньвисә у ә’лам бькә.

* 19:35# Бь готьнәкә дьн: «Мьщеwьр у бажаре wе п’уте нә».

+ 20:1 К’аред Шандийа 19:21

+ 20:3 К’аред Шандийа 9:23, К’аред Шандийа 23:30

+ 20:4 К’аред Шандийа 19:29, Әфәси 6:21, Колоси 4:7, Тимот’ейо II 4:12, Тимот’ейо II 4:20, Тито 3:12

+ 20:5 К’аред Шандийа 16:8

+ 20:6 Дәрк’әтьн 12:15, К’аред Шандийа 12:3

+ 20:7 Корьнт’и I 16:2, Ә’йанти 1:10

* 20:15 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Шәв манә Тригилйайе».

+ 20:16 Дәрк’әтьн 23:16, Дәрк’әтьн 34:22, Q. К’аһинтийе 23:15, Q. Дӧщари 16:9, К’аред Шандийа 2:1

+ 20:18 К’аред Шандийа 18:19, Т’есалоники I 1:5

+ 20:23 К’аред Шандийа 9:16, К’аред Шандийа 21:33

* 20:24 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «бь әшq у ша».

+ 20:24 Тимот’ейо II 4:7

+ 20:26 Q. Дӧщари 8:19

* 20:28 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Сәрwер».

+ 20:28 Йуһ’әнна 21:16-17, Пәтрус I 5:2, Пәтрус I 1:18-19

+ 20:29 Мәтта 7:15, Йуһ’әнна 10:12

+ 20:30 Пәтрус II 2:1, Корьнт’и II 11:13, Тимот’ейо I 4:1

+ 20:31 Марqос 14:38

+ 20:32 К’аред Шандийа 14:23, Пәтрус I 1:4

+ 20:33 Корьнт’и II 7:2

+ 20:34 К’аред Шандийа 18:3

+ 20:35 Мәтта 10:8

+ 20:36 К’аред Шандийа 21:5

+ 21:4 К’аред Шандийа 20:23

+ 21:5 К’аред Шандийа 20:36

* 21:8 К’аред Шандийа 6:1-6; 8:5.

+ 21:8 К’аред Шандийа 6:5, К’аред Шандийа 8:5

+ 21:9 Луqа 2:36, К’аред Шандийа 2:17-18

* 21:10 К’аред Шандийа 11:28.

+ 21:10 К’аред Шандийа 11:28

+ 21:12 Мәтта 16:21-23

+ 21:13 К’аред Шандийа 20:24, Филипи 2:17

+ 21:18 К’аред Шандийа 12:17, Аqуб 1:1

+ 21:20 Р’омайи 10:2

+ 21:21 Р’омайи 2:28-29, Корьнт’и I 7:19

* 21:23 Wе ад-qьрарер’а «нәзир» дьбежьн. Дәрһәqа qәйдә-qанунед нәзирда Жьмар 6:13-21-да бьхуньн.

+ 21:23 Жьмар 6:2-5, Жьмар 6:13

+ 21:24 К’аред Шандийа 18:18

* 21:25 К’аред Шандийа 15:29.

+ 21:25 К’аред Шандийа 15:29

* 21:26 Бона щьһуйед кӧ хwә паqьж дькьрьн, чаwа һ’әлал буйи, wанр’а qӧрбан дьһатә дайине.

+ 21:26 Жьмар 6:9-12

+ 21:28 К’аред Шандийа 6:13,

+ 21:29 К’аред Шандийа 20:4

+ 21:33 К’аред Шандийа 20:23, К’аред Шандийа 21:11

+ 21:34 К’аред Шандийа 19:32

+ 21:39 К’аред Шандийа 9:11, К’аред Шандийа 22:3

* 22:3 К’аред Шандийа 5:34-39.

+ 22:3 К’аред Шандийа 9:11, К’аред Шандийа 21:39, К’аред Шандийа 5:34, Филипи 3:6

* 22:4 К’аред Шандийа 8:3; 26:9-11.

+ 22:4 К’аред Шандийа 8:3

+ 22:5 К’аред Шандийа 9:1-2

+ 22:6 К’аред Шандийа 9:3-6, К’аред Шандийа 26:12-18

+ 22:12 К’аред Шандийа 9:17

+ 22:15 К’аред Шандийа 9:15

+ 22:16 К’аред Шандийа 9:18

+ 22:17 К’аред Шандийа 9:26

* 22:20 К’аред Шандийа 7:58.

+ 22:20 К’аред Шандийа 7:58

+ 22:25 К’аред Шандийа 16:37

+ 23:1 Корьнт’и I 4:4, Корьнт’и II 1:12, Тимот’ейо II 1:3, Ибрани 13:18

+ 23:2 К’аред Шандийа 24:1,

* 23:3 Мәтта 23:27-28.

+ 23:3 Q. Дӧщари 25:1-2

+ 23:4 Йуһ’әнна 18:22

* 23:5 Дәрк’әтьн 22:28.

+ 23:5 Дәрк’әтьн 22:28

+ 23:6 К’аред Шандийа 4:1, Филипи 3:5, Корьнт’и I 15:13

* 23:8 Мәтта 22:23; Марqос 12:18; Луqа 20:27.

+ 23:8 Мәтта 22:23, Луqа 20:27

+ 23:9 Йуһ’әнна 12:29

+ 23:11 К’аред Шандийа 27:23

+ 23:24 К’аред Шандийа 24:3, К’аред Шандийа 25:14

+ 23:27 К’аред Шандийа 21:32-33, К’аред Шандийа 22:27

+ 23:28 К’аред Шандийа 22:30

+ 23:29 К’аред Шандийа 18:15

* 23:30 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Сахийа тә дьхwазьм».

+ 23:30 К’аред Шандийа 9:23, К’аред Шандийа 20:3

+ 23:34 К’аред Шандийа 21:39

+ 24:1 К’аред Шандийа 23:2

+ 24:5 Луqа 23:2

* 24:6 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Мә дьхwәст кӧ әм диwана wи анәгори qануна хwә бькьн, (р’еза 7) ле Лусйойе сәрһ’әзар сәр мәда гьрт, бь зоре жь дәсте мә станд у ә’мьр кьр, кӧ шькийаткьре wи бенә щәм тә».

+ 24:6 К’аред Шандийа 21:27-29

+ 24:15 Ә’йанти 20:6, Ә’йанти 20:13

+ 24:16 К’аред Шандийа 23:1, Ибрани 13:18

+ 24:17 Р’омайи 15:25-28, Корьнт’и I 16:1, Галати 2:10

+ 24:18 К’аред Шандийа 21:26

* 24:21 К’аред Шандийа 23:6.

+ 24:21 К’аред Шандийа 23:6

+ 24:25 К’аред Шандийа 17:32

+ 25:3 К’аред Шандийа 23:12

+ 25:10 Р’омайи 13:1

+ 25:12 К’аред Шандийа 23:11

+ 25:19 К’аред Шандийа 18:15, К’аред Шандийа 23:29

+ 25:24 К’аред Шандийа 22:22

+ 25:25 Луqа 23:14, К’аред Шандийа 23:29

+ 26:1 Зәбур 119:46, Мәтта 10:18, К’аред Шандийа 9:15

+ 26:4 Галати 1:13

+ 26:5 К’аред Шандийа 23:6, Филипи 3:5

+ 26:7 Мәтта 19:28, Аqуб 1:1

+ 26:8 Корьнт’и I 5:12

+ 26:9 Йуһ’әнна 16:2, Тимот’ейо I 1:13

+ 26:10 К’аред Шандийа 8:3

* 26:11 К’аред Шандийа 8:3; 22:4-5.

+ 26:11 К’аред Шандийа 9:1

+ 26:12 К’аред Шандийа 9:3-6, К’аред Шандийа 22:6-11

* 26:14 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Тӧ чьфта нькари бавежи шьва сәртуж».

+ 26:18 Ибрани 2:14-15

* 26:20 К’аред Шандийа 9:20-29.

+ 26:20 К’аред Шандийа 9:20

+ 26:21 К’аред Шандийа 21:27, К’аред Шандийа 21:30

* 26:23 Корьнт’и I 15:20; Ишайа 42:6; 49:6.

+ 26:23 Корьнт’и I 15:20, Колоси 1:18, Ә’йанти 1:5, К’аред Шандийа 13:47

* 26:28 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Һьндьк ма кӧ тӧ мьн жи бьки мәсиһи».

+ 26:29 К’аред Шандийа 21:33

+ 26:31 К’аред Шандийа 23:29

+ 26:32 К’аред Шандийа 25:12

+ 27:1 К’аред Шандийа 25:12

+ 27:2 К’аред Шандийа 19:29

+ 27:6 К’аред Шандийа 28:11

* 27:9 Бь готьнәкә дьн: «Р’ожийа Р’ожа К’әwандьне» (Qануна К’аһинтийе 16:29; 23:26-32). Р’ожа ве щәжьне һәр сал һәв нагьрә, щарна дьк’әвә мәһа нәһа, щарна жи йа дәһа. Һәгәр әв сәрһати сала 59-да qәwьмибә чаwа һьнәк занә баwәр дькьн, һьнге әв qәwьмандьн дьк’әвә 5-е мәһа дәһа һ’әсабе ньһа.

* 27:14 «Еврикьлон» бь зьмане йунани аһа те фә’мкьрьне: «Байе кӧ жь бакӧр-р’оһьлате те».

+ 27:14 Марqос 4:37

+ 27:18 Уньс 1:5

+ 27:23 К’аред Шандийа 8:26

+ 27:24 К’аред Шандийа 23:11

+ 27:26 К’аред Шандийа 28:1

+ 27:34 Луqа 21:18

+ 27:35 Мәтта 15:36

+ 27:43 К’аред Шандийа 27:3

+ 28:5 Зәбур 91:13, Марqос 16:18, Луqа 10:19

+ 28:6 К’аред Шандийа 14:11

+ 28:8 К’аред Шандийа 9:40, Аqуб 5:16

* 28:11 Ӧса те фә’мкьрьне кӧ шькьле «хӧданед Һәвал-щеwи» сәр позе гәмийе дарда к’олайи бун, йан жи «хӧданед Һәвал-щеwи» наве гәмийе бу. «Хӧданед Һәвал-щеwи» әw хwәха хwәдейед йунанайә һәвал-щеwи бун, кӧр’ед Зәwс, наве йәки Кастор, наве йе дьн жи Полукс бу. Гәмивана әw дьһ’әбандьн, бь йунани жи wанр’а дьготьн: «Дийоскуро».

+ 28:11 К’аред Шандийа 27:6

* 28:16 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Сәрсәд гьрти спартьнә сәрәскәр».

+ 28:18 К’аред Шандийа 23:29, К’аред Шандийа 26:31-32

* 28:19 К’аред Шандийа 25:11.

+ 28:23 Луqа 24:27

+ 28:25 Мәтта 15:7

* 28:27 Ишайа 6:9-10.

+ 28:27 Мәтта 13:15, Марqос 4:12, Йуһ’әнна 12:40

* 28:28 Нав һьнәк дәстньвисарада р’еза 29-а жи һәйә: «У гава әв йәк гот, щьһу дәрк’әтьнә дәрва у qьр’ька һәв дьгьртьн».

+ 28:28 Луqа 3:6

+ 28:31 К’аред Шандийа 4:29, Әфәси 6:19

+ 1:2 Луqа 1:69-70, Тито 1:1-2

+ 1:3 Мәтта 1:1

+ 1:5 К’аред Шандийа 9:15

+ 1:7 Корьнт’и I 1:2

+ 1:8 Р’омайи 16:19, Филипи 1:3, Тимот’ейо II 1:3, Фьлимон 1:4

+ 1:9 Р’омайи 9:1, Корьнт’и II 1:23, Филипи 1:8, Т’есалоники I 2:5

+ 1:10 Р’омайи 15:32

* 1:13 К’аред Шандийа 19:21.

+ 1:13 Р’омайи 15:22-23, Т’есалоники I 2:18, Филипи 4:17

+ 1:14 Корьнт’и I 9:16

+ 1:16 Марqос 8:38, Филипи 1:20, Р’омайи 2:9-10, Корьнт’и I 1:18

* 1:17 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Wеда (Мьзгинийеда) р’астийа Хwәде ә’йан дьбә». Ньвисаред пирозда «р’астийа Хwәде» бь чәнд щур’а те фә’мкьрьне. Щарна р’асти чаwа «һәqийа Хwәде» те фә’мкьрьне, әw һ’ӧнӧрәки Wи йә, йане Хwәде Хwәха сәр р’астийе йә чаwа Һ’акьме һәq. Ле щарна жи «р’астийа Хwәде» те фә’мкьрьне чаwа кьрьнәкә Wи йә, кӧ чаwа Әw мерьв бесущ дькә у р’аст һ’әсаб дькә, нә кӧ т’әне ве йәке, ле мерьв т’әви Хwә дькә йәк жи, аwа готи Хwәде wи «дькә кьрасе Хwә». Һьнге инсан бәр ч’ә’ве Wи мина Wи р’аст хӧйа дьбә. Ве нә’ма Паwлосда әw гәләк щара бь ви аwайи те фә’мкьрьне. Пәймана Кәвьнда жи те һинкьрьне, кӧ мәрийе р’аст әw ә, гӧнед к’ижани һатьнә бахшандьне (Зәбур 32; Р’омайи 4:4-8). Wәки дьн жи «р’астийа Хwәде» гәләк щара фькьра хьлазкьрьнева гьредайи йә: Хwәде р’аст ә, амьн ә у хwәйе созе Хwә йә у йе кӧ гази Wи дькә, гора созе Хwә хьлаз дькә (Зәбур 51:14; Ишайа 46:12-13 ).

* 1:17# Аһа жи те фә’мкьрьне: «Йе бь баwәрийе р’астһ’әсаббуйи wе бьжи». Һәбаqуq 2:4.

+ 1:17 Р’омайи 3:21, Галати 3:11, Ибрани 10:38

+ 1:18 Әфәси 5:6, Колоси 3:6

+ 1:19 К’аред Шандийа 14:17, К’аред Шандийа 17:24-27

+ 1:20 Зәбур 19:1-4

+ 1:21 Әфәси 4:17-18

+ 1:22 Мәсәлә 21:30, Корьнт’и I 1:20, Корьнт’и I 3:19

* 1:23 Qануна Дӧщари 4:15-18.

+ 1:23 Дәрк’әтьн 20:4-5, Q. Дӧщари 4:16-18, Зәбур 106:20,

+ 1:24 Зәбур 81:12,

+ 1:26 Колоси 3:5

+ 1:27 Q. К’аһинтийе 18:22, Q. К’аһинтийе 20:13

* 1:29 Нав һьнәк дәстньвисарада «qави» жи һәйә.

+ 1:31 Тимот’ейо II 3:2-4

+ 1:32 Р’омайи 6:21

* 2:1 Мәтта 7:1-2.

+ 2:1 Мәтта 7:2, Луqа 6:37, Йуһ’әнна 8:7

+ 2:4 Пәтрус II 3:9, Пәтрус II 3:15, Ә’йанти 2:21

+ 2:5 Аqуб 5:3

* 2:6 Зәбур 62:12; Готьнед Сьлеман 24:12.

+ 2:6 Мәсәлә 24:12

+ 2:9 Пәтрус I 4:17, Р’омайи 1:16,

+ 2:10 Пәтрус I 1:7

* 2:11 Qануна Дӧщари 10:17.

+ 2:11 Q. Дӧщари 10:17, Мәтта 22:16, Луqа 20:21, К’аред Шандийа 10:34

+ 2:12 Корьнт’и I 9:21

+ 2:13 Луqа 11:28, Аqуб 1:22-23

+ 2:17 Р’омайи 3:27, Р’омайи 9:4-5

+ 2:19 Йуһ’әнна 9:40

+ 2:21 Дәрк’әтьн 20:15, Мәтта 23:3

* 2:22 Аһа жи те фә’мкьрьне: «П’арьстгәһе дьһ’әр’ьмини».

+ 2:22 Дәрк’әтьн 20:14

* 2:24 Ишайа 52:5.

+ 2:25 Галати 5:3

+ 2:26 Әфәси 2:11

+ 2:27 Корьнт’и II 3:6, Мәтта 12:41

+ 2:28 Р’омайи 9:6-8, Корьнт’и I 7:19

* 2:29 Qануна Дӧщари 30:6.

+ 2:29 Q. Дӧщари 10:16, Q. Дӧщари 30:6, Әфәси 2:11, Филипи 3:3, Колоси 2:11, Корьнт’и II 10:18

+ 3:1 Йуһ’әнна 4:22

+ 3:2 Q. Дӧщари 4:8, Зәбур 147:20

+ 3:3 Р’омайи 9:6, Тимот’ейо II 2:13

* 3:4 Зәбур 51:4.

+ 3:4 Зәбур 51:4

+ 3:7 Р’омайи 9:19

+ 3:8 Р’омайи 6:1, Р’омайи 6:15, Корьнт’и II 6:8

+ 3:9 Р’омайи 5:12, Галати 3:22, Р’омайи 1:18-32, Р’омайи 2

* 3:10-12 Зәбур 14:1-3; 53:1-3; Занәбеж 7:20.

+ 3:12 Зәбур 14:1-3,

* 3:13 Зәбур 5:9.

* 3:13# Зәбур 140:3.

+ 3:13 Зәбур 5:9, Зәбур 140:3

* 3:14 Зәбур 10:7.

+ 3:14 Зәбур 10:7

* 3:15-17 Ишайа 59:7-8.

+ 3:17 Мәсәлә 1:16,

* 3:18 Зәбур 36:1.

+ 3:18 Зәбур 36:1

+ 3:20 Зәбур 143:2, К’аред Шандийа 13:39, Галати 2:16, Галати 3:11, Р’омайи 7:7

+ 3:21 Р’омайи 1:17, Галати 2:16, Луqа 24:27, К’аред Шандийа 10:43

* 3:22 Галати 2:16.

* 3:23 Хwәде мәрьв дьлqе Хwәда хӧльqанд у әв ә’фьрине Wи qәнщ бу, ле мерьв нәһәqи кьр у нәгьһиштә wе р’умәт у к’амьлтийе кӧ Хwәде бона wи һазьр кьрьбу. Дәрһәqа р’умәта Хwәдеда, йа кӧ баwәрмәнде бьстиньн ван р’еза бьхуньн: Р’омайи 8:18, 21, 29, 30; Филипи 3:21; Дәстпебун 1:26-27; Ә’йанти 21:9-11.

+ 3:23 Зәбур 143:2, Мәсәлә 20:9, Йуһ’әнна I 1:8-10

+ 3:24 Тито 3:7

+ 3:25 Йуһ’әнна 1:29, Йуһ’әнна I 2:2, К’аред Шандийа 17:30, Р’омайи 2:4

+ 3:27 Р’омайи 2:17, Корьнт’и I 1:29, Әфәси 2:9

+ 3:28 К’аред Шандийа 13:39

+ 3:29 Р’омайи 9:24, Р’омайи 10:12

+ 3:30 Q. Дӧщари 6:4-5, Галати 3:20, Галати 3:8

+ 3:31 Мәтта 5:17

* 4:3 Дәстпебун 15:6; Галати 3:6.

+ 4:3 Дәстпебун 15:6, Аqуб 2:23, Галати 3:6

+ 4:5 Р’омайи 3:22

+ 4:6 Зәбур 32:1-2

* 4:7-8 Зәбур 32:1-2.

+ 4:8 Корьнт’и II 5:19

* 4:9 Дәстпебун 15:6.

+ 4:9 Р’омайи 3:30

* 4:11 Дәстпебун 17:10.

+ 4:11 Дәстпебун 15:6, Дәстпебун 17:10

* 4:13 Дәстпебун 17:4-6; Галати 3:29.

+ 4:13 Дәстпебун 17:4-6, Галати 3:16, Ибрани 7:6

* 4:14 Галати 3:18.

+ 4:14 Галати 3:17-18

+ 4:15 Корьнт’и I 15:56, Галати 3:10, Р’омайи 7:7

* 4:16 Галати 3:7.

+ 4:16 Галати 3:22

* 4:17 Дәстпебун 17:5.

+ 4:17 Дәстпебун 17:5, Йуһ’әнна 5:21

* 4:18 Дәстпебун 15:5.

+ 4:18 Дәстпебун 15:5

* 4:19 Дәстпебун 17:17.

+ 4:19 Дәстпебун 17:17, Ибрани 11:12, Дәстпебун 18:11

* 4:22 Дәстпебун 15:6.

+ 4:22 Дәстпебун 15:6

+ 4:24 Корьнт’и I 9:9-10, Р’омайи 10:9

* 4:25 Ишайа 53:4-5.

+ 4:25 Мәтта 20:28, Галати 1:4, Корьнт’и II 5:21

+ 5:1 Галати 3:28

+ 5:2 Р’омайи 8:17, Әфәси 3:16, Филипи 3:21

+ 5:3 Мәтта 5:11-12, Корьнт’и II 12:10, Аqуб 1:3-4

+ 5:5 К’аред Шандийа 2:17, Тито 3:6

* 5:6 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бет’аqәт».

+ 5:8 Йуһ’әнна 3:16, Йуһ’әнна I 4:10

+ 5:9 Р’омайи 3:25, Мәтта 3:7, Т’есалоники I 1:10

+ 5:10 Корьнт’и II 5:18-20, Әфәси 2:16, Колоси 1:20-21

* 5:12 Дәстпебун 3:6.

+ 5:12 Дәстпебун 3:6, Аqуб 1:15, Р’омайи 6:23, Р’омайи 3:9, Әфәси 2:3

+ 5:13 Р’омайи 3:20

+ 5:14 Корьнт’и I 15:45

+ 5:15 Корьнт’и I 15:21, Корьнт’и II 5:14

+ 5:17 Ә’йанти 22:5

+ 5:18 Йуһ’әнна 12:32

+ 5:19 Ибрани 5:8

+ 5:20 Галати 3:19

+ 5:21 Йуһ’әнна 1:17

+ 6:2 Пәтрус I 2:24, Галати 2:19, Галати 5:24, Колоси 2:20, Колоси 3:3

* 6:4 Колоси 2:12.

+ 6:4 Пәтрус I 3:21, Галати 3:27, Корьнт’и II 5:17, Әфәси 4:24, Колоси 2:12, Колоси 3:10

+ 6:5 Корьнт’и II 4:10, Филипи 3:10

+ 6:6 Галати 2:19-20, Галати 5:24, Галати 6:14

+ 6:7 Пәтрус I 4:1

+ 6:8 Тимот’ейо II 2:11, Ә’йанти 20:4

+ 6:9 Р’омайи 14:9, Ә’йанти 1:18

+ 6:10 Ибрани 7:27

+ 6:12 Зәбур 19:13

+ 6:13 Колоси 3:5, Р’омайи 12:1

+ 6:16 Йуһ’әнна 8:34

+ 6:18 Йуһ’әнна 8:32, Йуһ’әнна 8:34, Аqуб 2:12, Пәтрус I 2:16, Корьнт’и I 7:22, Корьнт’и II 3:17, Галати 5:1

+ 6:22 Корьнт’и I 7:22

+ 6:23 Аqуб 1:15, Р’омайи 5:12

+ 7:2 Корьнт’и I 7:39

+ 7:3 Мәтта 5:32

+ 7:4 Галати 5:22, Әфәси 5:19, Галати 2:19, Галати 5:18, Әфәси 2:15, Колоси 2:14

+ 7:6 Р’омайи 6:4

* 7:7 Дәрк’әтьн 20:17; Qануна Дӧщари 5:21.

+ 7:7 Р’омайи 3:20, Р’омайи 4:15, Дәрк’әтьн 20:17

+ 7:8 Корьнт’и I 15:56

+ 7:10 Q. К’аһинтийе 18:5

+ 7:12 Q. Дӧщари 4:8, Зәбур 19:7-8

* 7:15 Галати 5:17.

+ 7:15 Галати 5:17

+ 7:16 Тимот’ейо I 1:8

+ 7:18 Дәстпебун 6:5, Зәбур 51:3

+ 7:19 Галати 5:17

+ 7:22 Зәбур 1:2

+ 7:23 Пәтрус I 2:11, Галати 5:17

* 8:1 Нав дәстньвисаред пашwәхтийеда әв жи һәйә: «Бь бьнйат’а мәрьвайи нажин, ле бь Р’ӧһ’» (8:4 бьньһер’ьн).

+ 8:2 Корьнт’и I 15:45

+ 8:3 Ибрани 7:18, Филипи 2:7, Q. К’аһинтийе 16:5, Корьнт’и II 5:21

+ 8:4 Галати 5:16, Галати 5:25

+ 8:5 Галати 5:19-25

+ 8:7 Аqуб 4:4, Корьнт’и I 2:14

+ 8:9 Корьнт’и I 3:16, Корьнт’и I 6:19, Корьнт’и II 6:16, Йуһ’әнна I 3:24, Пәтрус I 1:11, Щьһуда 1:19

+ 8:11 Йуһ’әнна 5:21, К’аред Шандийа 2:24

+ 8:13 Колоси 3:5, Q. К’аһинтийе 18:5

+ 8:14 Q. Дӧщари 14:1, Мәтта 5:9, Йуһ’әнна 1:12, Йуһ’әнна I 3:1, Йуһ’әнна I 5:1

* 8:15-17 Галати 4:5-7.

+ 8:15 Тимот’ейо II 1:7, Корьнт’и I 2:12

+ 8:16 Йуһ’әнна I 3:2, Галати 3:26, Әфәси 1:5, Йуһ’әнна I 3:24, Корьнт’и II 1:22, Әфәси 1:13

+ 8:17 Галати 3:29, Галати 4:7, Әфәси 3:6, Тито 3:7, Корьнт’и II 1:5, Филипи 3:10, Колоси 1:24, Пәтрус I 5:1, Р’омайи 5:2, Әфәси 3:16, Филипи 3:21

* 8:18 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Нава мәда».

+ 8:18 Корьнт’и II 4:17

* 8:20 Дәстпебун 3:17.

+ 8:20 Дәстпебун 3:17-19,

* 8:23 Аһа те фә’мкьрьне: «Хwәде чаwа п’ешк’еша пешьн Р’ӧһ’е Пироз дьдә» йан жи: «Р’ӧһ’е Пироз чаwа бәре дәрәмәта Хwәдейә пешьнә кӧ Хwәде дьдә баwәрмәнд дьстиньн».

* 8:23# Корьнт’и II 5:1-4.

+ 8:23 Корьнт’и II 5:2, Галати 5:5

+ 8:24 Корьнт’и II 4:18, Ибрани 11:1

* 8:26 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бона чь дӧа бькьн».

+ 8:27 Мәсәлә 21:2,

* 8:28 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Әм заньн кӧ һәр тьшт wанр’а дьбьнә qәнщи йед кӧ Хwәде һ’ьз дькьн».

+ 8:29 Мәтта 28:10, Йуһ’әнна 20:17, Колоси 1:15, Ибрани 2:11, Йуһ’әнна I 3:2, Корьнт’и II 3:18, Филипи 3:21

+ 8:30 Йуһ’әнна 17:22

+ 8:31 Жьмар 14:9, Зәбур 118:6

+ 8:32 Йуһ’әнна 3:16

+ 8:33 Марqос 13:20, Луqа 18:7, Колоси 3:12, Тито 1:1,

+ 8:34 Зәбур 110:1, Марqос 16:19, К’аред Шандийа 7:55-56, Йуһ’әнна I 2:1, Р’омайи 8:34, Ибрани 7:25

* 8:36 Зәбур 44:22.

+ 8:36 Зәбур 44:22, Корьнт’и I 4:9

+ 8:37 Йуһ’әнна 16:33, Корьнт’и I 15:57

+ 8:38 Пәтрус I 3:22, Корьнт’и I 15:24, Әфәси 1:21

* 8:39 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Нә бьльндайи, нә к’урайи».

+ 9:1 Корьнт’и II 11:10, Тимот’ейо I 2:7, Р’омайи 1:9, Филипи 1:8

+ 9:3 Корьнт’и I 16:22, Галати 1:8

* 9:4 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Ль wан дьк’әвә бьбьнә зар’ед Хwәде, хwәйед р’умәт, пәймана, Qануна дайи, һ’әбандьн у созед дайи».

+ 9:6 Р’омайи 3:3, Йуһ’әнна 1:47, Р’омайи 2:28

* 9:7 Дәстпебун 21:12.

+ 9:7 Дәстпебун 21:12, Ибрани 11:17

+ 9:8 Галати 4:23, Галати 4:28

* 9:9 Дәстпебун 18:10, 14.

+ 9:9 Дәстпебун 18:10

+ 9:10 Дәстпебун 25:21

* 9:11-12 Дәстпебун 25:23.

+ 9:11 Дәстпебун 25:23

* 9:13 Малахи 1:2-3.

+ 9:14 Q. Дӧщари 32:4,

* 9:15 Дәрк’әтьн 33:19.

+ 9:15 Дәрк’әтьн 33:19

* 9:17 Дәрк’әтьн 9:16.

+ 9:17 Дәрк’әтьн 9:16

+ 9:19 Р’омайи 3:7

* 9:20 Ишайа 29:16; 45:9.

+ 9:21 Тимот’ейо II 2:20

* 9:22 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Ле чь ве йәкер’а һәйә, һәгәр Хwәде бь думька дьреж ль wан дәрдана сәбьр дькә, к’ижан һежайи wе һерсе нә у ӧндабунер’а һазьр сәкьни нә, чьмки Wи хwәст һерса Хwә бьдә к’ьфше у qәwата Хwә wанва ә’йан кә?»

+ 9:22 Мәсәлә 16:4

+ 9:24 Р’омайи 3:29

* 9:25 Һосәйа 2:23.

+ 9:25 Пәтрус I 2:10

* 9:26 Һосәйа 1:10.

* 9:27-28 Ишайа 10:22-23.

* 9:29 Ишайа 1:9.

* 9:29# Дәстпебун 19.

+ 9:30 Галати 2:16, Галати 3:24

+ 9:31 Галати 5:4, Р’омайи 11:7, Филипи 3:9

* 9:33 Ишайа 8:14; 28:16.

+ 9:33 Пәтрус I 2:6-8, Р’омайи 10:11

+ 10:2 К’аред Шандийа 21:20

+ 10:3 Р’омайи 1:17, Р’омайи 3:21

+ 10:4 Мәтта 5:17, Галати 3:24

* 10:5 Qануна К’аһинтийе 18:5.

+ 10:5 Q. К’аһинтийе 18:5, Галати 3:12, Филипи 3:9

* 10:6 Qануна Дӧщари 30:12.

+ 10:6 Q. Дӧщари 9:4, Q. Дӧщари 30:12

* 10:7 Qануна Дӧщари 30:13.

+ 10:7 Ә’йанти 9:1

* 10:8 Qануна Дӧщари 30:14.

+ 10:8 Q. Дӧщари 30:12-14

+ 10:9 Мәтта 10:32, Луqа 12:8, Марqос 16:16, К’аред Шандийа 16:31

* 10:11 Ишайа 28:16.

+ 10:11 Пәтрус I 2:6, Р’омайи 9:33

+ 10:12 К’аред Шандийа 10:34-36, Р’омайи 3:29

* 10:13 Йоел 2:32.

+ 10:13 К’аред Шандийа 2:21

+ 10:14 К’аред Шандийа 8:31

* 10:15 Ишайа 52:7.

* 10:16 Ишайа 53:1.

+ 10:16 Йуһ’әнна 12:38

+ 10:17 Галати 3:2

* 10:18 Зәбур 19:4.

+ 10:18 Зәбур 19:4

* 10:19 Qануна Дӧщари 32:21.

+ 10:19 Q. Дӧщари 32:21

* 10:20 Ишайа 65:1.

* 10:21 Ишайа 65:2.

* 11:1 Филипи 3:5.

+ 11:1 Корьнт’и II 11:22, Филипи 3:5

+ 11:2 Зәбур 94:4

* 11:3 П’адшати III 19:10, 14.

* 11:4 П’адшати III 19:18.

+ 11:5 Р’омайи 9:27

+ 11:7 Р’омайи 9:31

* 11:8 Qануна Дӧщари 29:4; Ишайа 29:10.

+ 11:8 Q. Дӧщари 29:4

* 11:9-10 Зәбур 69:22-23.

+ 11:10 Зәбур 69:22-23

+ 11:13 К’аред Шандийа 9:15, Р’омайи 15:16

+ 11:15 Луqа 15:24, Әфәси 2:1, Әфәси 2:5, Колоси 2:13, Ә’йанти 3:1

* 11:16 Жьмар 15:19, 20.

+ 11:16 Жьмар 15:18-21,

+ 11:17 Йуһ’әнна 15:5

+ 11:21 Корьнт’и I 10:12

* 11:27 Ишайа 59:20-21; 27:9.

+ 11:28 Q. Дӧщари 10:15

+ 11:30 Әфәси 2:2, Колоси 1:21, Тито 3:3

* 11:33 Ишайа 55:8-9.

+ 11:33 Колоси 2:3, Зәбур 36:6, Зәбур 139:6

* 11:34 Ишайа 40:13; Йерәмийа 23:18.

+ 11:34 Корьнт’и I 2:16

* 11:35 Ибо 41:11.

* 11:36 Корьнт’и I 8:6.

+ 11:36 Корьнт’и I 8:6, Колоси 1:16, Ибрани 2:10, Пәтрус II 3:18, Әфәси 3:21

* 12:1 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Һ’әбандьна wәйә р’аст», йан «Һ’әбандьна wәйә т’әбийәти».

+ 12:1 Р’омайи 6:13

+ 12:2 Әфәси 5:17, Т’есалоники I 4:3, Корьнт’и II 4:16, Әфәси 4:23

+ 12:3 Әфәси 3:2,

* 12:4-8 Корьнт’и I 12:4-12.

+ 12:4 Корьнт’и I 12:12-14, Әфәси 4:16

+ 12:5 Корьнт’и I 10:17, Корьнт’и I 12:27, Әфәси 4:25

+ 12:6 Пәтрус I 4:10, Корьнт’и I 12:4

+ 12:7 Корьнт’и I 12:5

+ 12:8 Тимот’ейо I 5:17, Корьнт’и II 9:7

+ 12:9 Пәтрус I 1:22, Тимот’ейо I 1:5, Зәбур 97:10,

+ 12:10 Йуһ’әнна 13:34, Пәтрус I 1:22, Пәтрус II 1:7, Т’есалоники I 4:9, Ибрани 13:1, Филипи 2:3

* 12:11 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бь Р’ӧһ’е Хwәде алав дьн».

+ 12:12 Луqа 18:1, Луqа 21:36, Әфәси 6:18, Колоси 4:2, Т’есалоники I 5:17

+ 12:13 Р’омайи 15:25, Корьнт’и I 16:1, Тимот’ейо I 6:18

* 12:14 Мәтта 5:44.

+ 12:14 Мәтта 5:44, Пәтрус I 3:9

+ 12:15 Корьнт’и I 12:26

* 12:16 Готьнед Сьлеман 3:7.

+ 12:16 Пәтрус I 3:8, Филипи 2:2

+ 12:17 Q. К’аһинтийе 19:18, Пәтрус I 3:9, Т’есалоники I 5:15

+ 12:18 Марqос 9:50, Корьнт’и II 13:11, Т’есалоники I 5:13

* 12:19 Qануна Дӧщари 32:35.

+ 12:19 Мәсәлә 20:22, Q. Дӧщари 32:35, Ибрани 10:30

* 12:20 Готьнед Сьлеман 25:21, 22.

+ 12:20 Мәсәлә 25:21-22, Мәтта 5:44, Мәсәлә 25:21-22

+ 13:1 Пәтрус I 2:13, Тито 3:1

+ 13:4 Пәтрус I 2:14,

* 13:6 Мәтта 22:21.

+ 13:7 Пәтрус I 2:17, Мәтта 17:27, Мәтта 22:21, Марqос 12:17

+ 13:8 Q. К’аһинтийе 19:13, Йуһ’әнна 13:34

* 13:9 Дәрк’әтьн 20:13-15, 17; Qануна Дӧщари 5:17-19, 21.

* 13:9# Qануна К’аһинтийе 19:18.

+ 13:9 Дәрк’әтьн 20:13-17, Q. К’аһинтийе 19:18

+ 13:10 Йуһ’әнна 14:15

+ 13:11 Әфәси 5:14

+ 13:12 Йуһ’әнна 1:9, Йуһ’әнна 8:12, Йуһ’әнна I 2:8, Әфәси 5:8, Т’есалоники I 5:5, Әфәси 5:11, Әфәси 6:11, Т’есалоники I 5:8

+ 13:13 Т’есалоники I 4:12

+ 13:14 Галати 3:27, Аqуб 4:1, Пәтрус I 2:11, Р’омайи 7:23, Галати 5:16, Галати 5:24

+ 14:1 Р’омайи 15:1, Корьнт’и I 8:9-11, Корьнт’и I 9:22

+ 14:2 Тимот’ейо I 4:3

+ 14:3 Колоси 2:16

+ 14:4 Мәтта 7:1, Аqуб 4:11

+ 14:5 Галати 4:10, Колоси 2:16

+ 14:6 Мәтта 15:36, Корьнт’и I 10:30-31

+ 14:7 Р’омайи 6:2, Р’омайи 6:7, Галати 5:24, Колоси 3:3

+ 14:8 Пәтрус I 4:2, Галати 2:20, Корьнт’и II 5:15, Филипи 1:20

+ 14:9 Т’есалоники I 5:10

* 14:10 Корьнт’и II 5:10.

+ 14:10 Мәтта 7:1, Луqа 6:37, Корьнт’и II 5:10

* 14:11 Ишайа 49:18; 45:23.

+ 14:11 Филипи 2:10-11

+ 14:12 Мәтта 12:36, Мәтта 25:19, Галати 6:5

+ 14:13 Мәтта 7:1

+ 14:14 Q. К’аһинтийе 11:2, Q. Дӧщари 14:3, Марqос 7:15-16, К’аред Шандийа 10:15, Корьнт’и I 8:8

+ 14:15 Корьнт’и I 8:11

+ 14:17 Колоси 2:16, Ибрани 9:10, Галати 5:22

+ 14:19 Тимот’ейо II 2:22

+ 14:20 Тито 1:15, Корьнт’и I 8:9-13

+ 15:1 Р’омайи 14:1, Галати 6:2

+ 15:2 Филипи 2:4-5

* 15:3 Зәбур 69:9.

+ 15:3 Филипи 2:5, Филипи 2:8, Зәбур 69:9

+ 15:4 Р’омайи 4:23-24

+ 15:5 Р’омайи 12:16

* 15:9 Зәбур 18:49.

+ 15:9 Р’омайи 3:29, Зәбур 18:49

* 15:10 Qануна Дӧщари 32:43.

+ 15:10 Q. Дӧщари 32:43

* 15:11 Зәбур 117:1.

+ 15:11 Зәбур 117:1

* 15:12 Ишайа 11:10.

+ 15:16 К’аред Шандийа 9:15, Р’омайи 11:13

+ 15:19 К’аред Шандийа 15:12, Корьнт’и II 12:12

+ 15:20 Корьнт’и I 3:10-11

* 15:21 Ишайа 52:15.

+ 15:22 Р’омайи 1:13, Т’есалоники I 2:18

+ 15:23 К’аред Шандийа 19:21

+ 15:25 К’аред Шандийа 24:17, Корьнт’и I 16:3, Корьнт’и II 9:1

+ 15:26 К’аред Шандийа 19:21, Корьнт’и II 8:4

+ 15:27 Корьнт’и I 9:11

* 15:29 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Бь дәwләмәндтийа дӧа-дьрозгед Мьзгинийа Мәсиһ».

+ 15:31 Корьнт’и II 1:10-11, Т’есалоники II 3:2

+ 15:32 Р’омайи 1:10

+ 15:33 Корьнт’и II 13:11, Филипи 4:9, Т’есалоники I 5:23, Т’есалоники II 3:16, Ибрани 13:20

+ 16:1 К’аред Шандийа 18:18

+ 16:2 Филипи 2:29

* 16:3 К’аред Шандийа 18.

+ 16:3 К’аред Шандийа 18:2, Корьнт’и I 16:19, Тимот’ейо II 4:19

+ 16:5 Колоси 4:15

* 16:13 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Р’уфойе нав шьхӧле Хӧданда ә’йан».

+ 16:13 Марqос 15:21

+ 16:16 Пәтрус I 5:14, Корьнт’и I 16:20, Корьнт’и II 13:12, Т’есалоники I 5:26

+ 16:17 Тимот’ейо I 6:3, Йуһ’әнна II 1:10

+ 16:18 Пәтрус II 2:3, Колоси 2:4

+ 16:19 Р’омайи 1:8

+ 16:20 Р’омайи 15:33, Дәстпебун 3:15

+ 16:21 К’аред Шандийа 16:1

+ 16:23 Корьнт’и I 1:14

* 16:24 Нав дәстньвисаред һәрә qәнщда р’еза 24-а т’ӧнә.

+ 16:25 Әфәси 1:9, Колоси 1:26

+ 16:26 Колоси 4:3-4

* 16:27 Нав һьнәк дәстньвисарада р’еза 25 һ’әта 27-а т’ӧнәнә.

+ 16:27 Щьһуда 1:24-25

+ 1:2 К’аред Шандийа 18:1-17, Р’омайи 1:7

+ 1:5 Корьнт’и II 8:7, Корьнт’и II 9:11

+ 1:7 Луqа 17:30, Т’есалоники I 3:13, Т’есалоники I 4:16-18, Филипи 3:20

+ 1:8 Филипи 1:6

+ 1:9 Йуһ’әнна 17:21, Йуһ’әнна I 1:3, Т’есалоники I 5:24, Т’есалоники II 3:3, Ибрани 10:23

+ 1:10 Корьнт’и I 11:18

+ 1:11 Корьнт’и I 3:3

* 1:12 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Кифас». «Кифас» бь зьмане арами те фә’мкьрьне: «Пәтрус».

+ 1:12 К’аред Шандийа 18:24, К’аред Шандийа 19:1, Корьнт’и I 3:4-5, Корьнт’и I 4:6, Корьнт’и I 6:12, Тито 3:13, Йуһ’әнна 1:42

+ 1:13 Әфәси 4:4-5

+ 1:14 К’аред Шандийа 18:8, Р’омайи 16:23

+ 1:16 Корьнт’и I 16:15

+ 1:17 Корьнт’и II 10:10

+ 1:18 Корьнт’и I 2:1, Корьнт’и II 2:15, Р’омайи 1:16

* 1:19 Ишайа 29:14.

+ 1:20 Мәсәлә 21:30, Р’омайи 1:22, Корьнт’и I 3:19

+ 1:22 Мәтта 12:38, Марqос 8:11, Йуһ’әнна 2:18, Йуһ’әнна 4:48, Йуһ’әнна 6:30

+ 1:23 Галати 5:11

+ 1:24 Корьнт’и I 2:7, Колоси 2:3

* 1:25 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Чьмки беһ’ьшийа Хwәде жь (сәрwахтийа) мәрьва сәрwахттьр ә у сьстийа Хwәде жь (qәwата) мәрьвайе qәwаттьр ә».

+ 1:28 Аqуб 2:5

+ 1:29 Р’омайи 3:27, Әфәси 2:9

+ 1:30 Әфәси 1:7, Филипи 3:9

* 1:31 Йерәмийа 9:24.

+ 1:31 Корьнт’и II 10:17

* 2:1 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Шә’дәти» (чаwа «һинкьрьн»).

+ 2:1 Корьнт’и I 1:18, Корьнт’и II 2:15

* 2:2 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Заньбьм». Аwа готи Паwлос нәхwәст пештьри Иса тьштәки дьн чаwа занәбун һин бькьра.

+ 2:2 Галати 6:14

+ 2:3 Корьнт’и II 11:30, Корьнт’и II 12:5, Галати 4:13

* 2:4 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Ле әв йәк хӧйабуна qәwата Р’ӧһ’е Пироз бу».

+ 2:4 Корьнт’и I 4:20

+ 2:5 Корьнт’и II 4:7, Корьнт’и II 6:7

+ 2:6 Филипи 3:15

+ 2:7 Колоси 2:3

+ 2:8 Йуһ’әнна 7:48, К’аред Шандийа 13:27

* 2:9 Ишайа 64:4.

+ 2:10 Мәтта 16:17, Йуһ’әнна I 2:20

+ 2:11 Мәсәлә 20:27

+ 2:12 Р’омайи 8:15

* 2:13 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Тьштед р’ӧһ’ани, бь р’ӧһ’ани шьровәдькьн».

+ 2:13 Корьнт’и II 1:12, Йуһ’әнна 6:45

+ 2:14 Йуһ’әнна 14:17, Р’омайи 8:7

* 2:16 Ишайа 40:13.

+ 2:16 Р’омайи 11:34

+ 3:2 Пәтрус I 2:2, Ибрани 5:13

* 3:3 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Дӧтирәти».

+ 3:3 Корьнт’и I 1:10-11, Галати 5:19-20

+ 3:5 К’аред Шандийа 18:24, К’аред Шандийа 19:1, Корьнт’и I 1:12, Корьнт’и I 4:6, Корьнт’и I 16:12, Әфәси 3:7, Колоси 1:25

* 3:6 К’аред Шандийа 18:4-11; 18:24-28.

+ 3:6 К’аред Шандийа 18:4-11, К’аред Шандийа 18:27-28, Йуһ’әнна 4:36-38

+ 3:7 Галати 6:3

+ 3:8 Мәтта 16:27, Йуһ’әнна II 1:8

+ 3:9 Корьнт’и II 6:1, Әфәси 2:20-22

+ 3:10 Р’омайи 15:20

+ 3:11 Әфәси 2:20, Колоси 2:7, Ә’йанти 21:14

+ 3:13 Корьнт’и I 1:7, Корьнт’и I 4:5, Пәтрус I 1:7

* 3:16 Корьнт’и I 6:19; Корьнт’и II 6:16.

+ 3:16 Р’омайи 8:9, Корьнт’и I 6:19, Корьнт’и II 6:16

+ 3:17 Әфәси 2:21

* 3:19 Ибо 5:13.

+ 3:19 Мәсәлә 21:30, Корьнт’и I 1:20,

* 3:20 Зәбур 94:11.

+ 3:20 Зәбур 94:10-11

* 3:22 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Кифас».

+ 3:23 Корьнт’и II 10:7, Галати 3:29

+ 4:4 К’аред Шандийа 23:1,

+ 4:5 Мәтта 7:1, Р’омайи 2:1, Корьнт’и II 10:18

+ 4:6 К’аред Шандийа 18:24, К’аред Шандийа 19:1, Корьнт’и I 1:12, Корьнт’и I 3:5

+ 4:7 Йуһ’әнна 3:27

+ 4:8 Ә’йанти 3:17

+ 4:9 Р’омайи 8:36

+ 4:10 Корьнт’и II 11:19, Корьнт’и II 13:9

+ 4:11 Корьнт’и II 11:27, Филипи 4:12

+ 4:12 К’аред Шандийа 18:3, Мәтта 5:44, Пәтрус I 3:9, Р’омайи 12:14

+ 4:14 Корьнт’и II 6:13

+ 4:15 Фьлимон 1:10

* 4:16 Корьнт’и I 11:1; Филипи 3:17.

* 4:16# Нав һьнәк дәстньвисаред пашwәхтийеда әв жи һәйә: «Чаwа мьн жи ч’ә’в да Иса».

+ 4:16 Корьнт’и I 11:1, Т’есалоники I 3:7, Т’есалоники II 3:7

+ 4:17 К’аред Шандийа 16:1, Корьнт’и I 16:10, Тимот’ейо I 1:2

+ 4:19 Корьнт’и I 11:34, Корьнт’и I 16:5, Корьнт’и II 1:15-16

+ 4:20 Корьнт’и I 2:4

+ 4:21 Корьнт’и II 10:2, Корьнт’и II 13:2

* 5:1 Qануна Дӧщари 22:30.

+ 5:1 Корьнт’и II 12:21, Q. К’аһинтийе 18:8, Q. Дӧщари 22:30, Q. Дӧщари 27:20,

+ 5:3 Колоси 2:5

+ 5:5 Корьнт’и II 2:6, Тимот’ейо I 1:20, Мәсәлә 23:14

+ 5:6 Мәтта 13:33, Луqа 13:21, Галати 5:9

+ 5:7 Дәрк’әтьн 12:15, Q. Дӧщари 16:3

* 5:7-8 Дәрк’әтьн 12; 13:7.

+ 5:8 Марqос 8:15, Луqа 12:1

+ 5:9 Әфәси 5:11, Т’есалоники II 3:14

+ 5:11 Т’есалоники II 3:6

* 5:12-13 Qануна Дӧщари 17:7; 19:19; 22:21, 24; 24:7.

+ 5:12 Марqос 4:11, Q. Дӧщари 17:7

+ 6:1 Мәтта 18:17

+ 6:2 Мәтта 19:28

+ 6:5 Корьнт’и I 15:34

+ 6:7 Мәтта 5:39-40

* 6:9 Бьньһер'ә: Р'омайи 1:26-27.

+ 6:9 Галати 5:21, Әфәси 5:5, Дәрк’әтьн 20:14, Ибрани 13:4

+ 6:10 Марqос 7:21-23, Галати 5:19-21

+ 6:11 Әфәси 2:2, Йуһ’әнна 13:8, Әфәси 5:26, Тито 3:5, Ибрани 10:22

+ 6:12 Корьнт’и I 10:23

+ 6:15 Әфәси 5:30

* 6:16 Дәстпебун 2:24.

+ 6:16 Дәстпебун 2:24, Марqос 10:7-8, Әфәси 5:31

+ 6:17 Әфәси 4:4

+ 6:18 Галати 5:19, Әфәси 5:3, Т’есалоники I 4:3

* 6:19 Корьнт’и I 3:16; Корьнт’и II 6:16.

+ 6:19 Р’омайи 14:7

* 6:20 Нав һьнәк дәстньвисаред пашwәхтийеда аһа йә: «Бона ве йәке пе бәдән у р’ӧһ’е хwә Хwәдер’а шькьрийе бьдьнә дайине, йед кӧ п’ара Хwәде нә».

+ 6:20 Пәтрус II 2:1, Корьнт’и I 7:23

* 7:1 Дәрһәqа «Qәнщ ә wәки мер незики жьне нәбә?» һьнәк фә’м дькьн кӧ әва щаба Паwлос ә, һьнәкед майин жи дьбежьн кӧ әва пьрса корьнт’ийа йә йан жи бир-баwәрийа wан ә.

+ 7:3 Дәрк’әтьн 21:10

* 7:5 Нав һьнәк дәстньвисаред пашwәхтийеда әв жи һәйә: «р’ожи».

+ 7:5 Дәрк’әтьн 19:15, Мәтта 4:3, Т’есалоники I 3:5

+ 7:6 Корьнт’и II 8:8

+ 7:7 Мәтта 19:11-12, Корьнт’и I 12:4, Пәтрус I 4:10

+ 7:9 Тимот’ейо I 5:14

* 7:10 Мәтта 5:32; 19:9; Луqа 16:18.

+ 7:10 Марqос 10:9

+ 7:11 Марqос 10:11

+ 7:16 Пәтрус I 3:1

+ 7:18 К’аред Шандийа 15:1-2, Галати 5:2

+ 7:19 Р’омайи 2:28-29, Галати 3:28, Галати 5:6, Колоси 3:11

+ 7:22 Йуһ’әнна 8:32, Аqуб 2:12, Пәтрус I 2:16, Р’омайи 6:18, Корьнт’и II 3:17, Галати 5:1, Фьлимон 1:16, Р’омайи 6:22

+ 7:23 Корьнт’и I 6:20, Q. К’аһинтийе 25:42, Q. К’аһинтийе 25:55

* 7:25 Бь йунани хәбәр бь хәбәр, дәwса «qиз у хорта» «бьк’ьра» һәйә.

+ 7:25 Корьнт’и II 8:10-11

+ 7:30 Корьнт’и II 6:10

+ 7:31 Пәтрус I 4:7, Йуһ’әнна I 2:17

+ 7:32 Мәтта 6:25, Луqа 10:41

* 7:34 Нав һьнәк дәстньвисарада р’еза 34-а аһа дәстпедьбә: «Нава йа меркьри у нәмеркьрида фьрqи һәйә, йа нәмеркьри шьхӧлед Хӧданва гиро йә».

* 7:36 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Ә’мьре wе дәрбаз дьбә».

* 7:36-38 Һьнәк занә дьбежьн, кӧ ль гора ә’дәте йунана хорт дькарьбу дәргистийа хwә бьк’ьр хwәй бькьра, һ’әта кӧ дьле wи дьхwәст. Һьнәкед дьн жи ван р’еза аһа фә’м дькьн: «(Р’еза 36) Ле һәгәр йәк фә’м дькә, wәки һьндава qиза хwәда р’астийе накә, чьмки ә’мьре wе дәрбаз дьбә, бьра ӧса бькә чаwа дьхwазә, гӧнә накә, бьра бьдә мер. (Р’еза 37) Ле әwе кӧ гьранийе сәр хwә к’ьфш накә, ле сәр йа хwә йә у дьле хwәда жи qьрар кьрийә кӧ qиза хwә нәдә мер, әw тьштәки qәнщ дькә. (Р’еза 38) Аwа йе qиза хwә дьдә мер qәнщ дькә, ле йе бьк’ьр дьһелә һе qәнщ дькә».

+ 7:38 Ибрани 13:4

+ 7:39 Р’омайи 7:2

+ 8:1 К’аред Шандийа 15:20, К’аред Шандийа 15:29, Корьнт’и I 13:4-13

+ 8:2 Галати 6:3

+ 8:3 Галати 4:9

* 8:4 Qануна Дӧщари 6:4.

+ 8:4 Q. Дӧщари 4:35, Q. Дӧщари 6:4-5,

+ 8:6 Әфәси 4:6, Йуһ’әнна 1:3, Р’омайи 11:36, Колоси 1:16, Ибрани 1:2

+ 8:7 Корьнт’и I 10:28-29

+ 8:8 Марqос 7:19, К’аред Шандийа 10:12-15, Р’омайи 14:14

+ 8:10 Р’омайи 14:1, К’аред Шандийа 15:29, Корьнт’и I 10:19, Ә’йанти 2:14

+ 8:11 Р’омайи 14:15

+ 8:13 Р’омайи 14:21

+ 9:1 Т’есалоники I 2:6-7, Фьлимон 1:8, К’аред Шандийа 9:3-6

+ 9:4 Т’есалоники II 3:8-9

* 9:5 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Кифас».

+ 9:5 Марqос 6:3, Йуһ’әнна 2:12, Йуһ’әнна 7:3, К’аред Шандийа 1:14, Корьнт’и I 9:5, Галати 1:19, Марqос 1:30

+ 9:6 К’аред Шандийа 4:36, К’аред Шандийа 13:2, К’аред Шандийа 15:36, Галати 2:9

+ 9:7 Корьнт’и II 10:4, Тимот’ейо II 2:3, Мәсәлә 27:18

* 9:9 Qануна Дӧщари 25:4.

+ 9:9 Q. Дӧщари 25:4, Тимот’ейо I 5:18

+ 9:10 Р’омайи 4:23-24, Тимот’ейо II 2:6

+ 9:11 Р’омайи 15:27, Галати 6:6

* 9:13 Qануна Дӧщари 18:1.

+ 9:13 Q. К’аһинтийе 6:16, Q. К’аһинтийе 6:26

* 9:14 Луqа 10:7-8.

+ 9:14 Луqа 10:7, Тимот’ейо I 5:18

+ 9:15 К’аред Шандийа 18:3

+ 9:16 Р’омайи 1:14

+ 9:17 Галати 2:7

+ 9:18 Корьнт’и II 11:7, Корьнт’и II 11:9

+ 9:19 Корьнт’и II 4:5

+ 9:20 К’аред Шандийа 16:3, К’аред Шандийа 21:23-26

+ 9:21 Р’омайи 2:12, Р’омайи 2:14, Галати 2:3

+ 9:22 Корьнт’и II 11:29, Корьнт’и I 10:33

+ 9:24 Галати 5:7

+ 9:25 Пәтрус I 5:4, Филипи 3:14, Тимот’ейо II 2:5

* 10:1 Дәрк’әтьн 13:21-22; 14:22-29.

+ 10:1 Дәрк’әтьн 13:21, Дәрк’әтьн 14:22

* 10:3 Дәрк’әтьн 16:35.

+ 10:3 Дәрк’әтьн 16:15, Дәрк’әтьн 16:35, Q. Дӧщари 8:3

* 10:4 Дәрк’әтьн 17:6; Жьмар 20:11.

* 10:5 Жьмар 14:29-30.

+ 10:5 Жьмар 14:29, Жьмар 14:36-37

* 10:6 Жьмар 11:4.

+ 10:6 Жьмар 11:4-6, Зәбур 78:18

* 10:7 Дәрк’әтьн 32:6.

+ 10:7 Дәрк’әтьн 32:6

* 10:8 Жьмар 25:1-18.

+ 10:8 Жьмар 25:1-9

* 10:9 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Хӧдан».

* 10:9# Жьмар 21:5-6.

+ 10:9 Зәбур 95:9, Жьмар 21:5-6

* 10:10 Жьмар 16:41-49.

+ 10:10 Жьмар 14:29-37

+ 10:11 Р’омайи 4:23

+ 10:12 Р’омайи 11:20-21

* 10:13 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Хwәде wе бькә кӧ һун тәйах кьн у бь ви аwайи һуне бькарьбьн жь wе йәке хьлаз бьн».

+ 10:13 Корьнт’и I 1:9, Зәбур 34:19, Пәтрус II 2:9

+ 10:14 Йуһ’әнна I 5:21

* 10:16 Мәтта 26:26-28.

+ 10:16 Марqос 14:22-23, Йуһ’әнна 6:51, Корьнт’и I 11:23-26

+ 10:17 Р’омайи 12:5, Корьнт’и I 12:12-13, Әфәси 4:25

* 10:18 Qануна К’аһинтийе 7:6.

+ 10:18 Q. К’аһинтийе 3:3, Q. К’аһинтийе 7:15

+ 10:19 К’аред Шандийа 15:29, Корьнт’и I 8:4, Ә’йанти 2:14

* 10:20 Qануна Дӧщари 32:17.

+ 10:20 Q. Дӧщари 32:17, Зәбур 106:37

+ 10:21 Корьнт’и II 6:15

* 10:22 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Йан әм бькьн кӧ һелане бьдьнә к’ӧмр’әшийа Хӧдан». К’ӧмр’әшийа Хӧдан р’ӧһ’ани те фә’мкьрьне. Пәймана Кәвьнда, гава щьмә’та Хwәде дәст жь Хwәде к’ьшанд у п’ут һ’әбандьн, әw ӧса дьһатә һ’әсабе чаwа жьна йәки ч’ә’в бавежә мерәки дьн. Һосәйа 2:2-13; Йерәмийа 3:6-10, 20.

+ 10:22 Q. Дӧщари 32:21,

+ 10:23 Корьнт’и I 6:12

+ 10:24 Корьнт’и I 13:5, Филипи 2:21

+ 10:25 Корьнт’и I 8:7

* 10:26 Зәбур 24:1; 50:12; 89:11.

+ 10:26 Зәбур 24:1

+ 10:27 Луqа 10:8

+ 10:30 Р’омайи 14:6

+ 10:31 Колоси 3:17

+ 10:32 Корьнт’и I 8:13, Р’омайи 14:13

+ 10:33 Корьнт’и I 9:22, Корьнт’и II 12:14

* 11:1 Корьнт’и I 4:16; Филипи 3:17.

+ 11:1 Корьнт’и I 4:16, Т’есалоники I 1:6, Т’есалоники II 3:7

+ 11:3 Әфәси 1:22, Әфәси 4:15, Дәстпебун 3:16, Әфәси 5:23, Йуһ’әнна 14:28, Корьнт’и I 15:24

+ 11:5 Луqа 2:36, К’аред Шандийа 21:9

+ 11:6 Q. Дӧщари 21:12

+ 11:7 Дәстпебун 1:26

* 11:8 Дәстпебун 2:18-23.

+ 11:8 Дәстпебун 2:21-23

+ 11:9 Дәстпебун 2:18

* 11:10 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бона ве йәке у бона мьлйак’әтед кӧ дьбиньн, гәрәке к’ӧлфәт сәргьредайи бә, чаwа нишана кӧ һ’ӧкӧме wе һәйә дӧа у п’ехәмбәртийе бькә».

+ 11:11 Галати 3:28

+ 11:15 Жьмар 5:18

+ 11:18 Корьнт’и I 1:10-12

+ 11:19 Йуһ’әнна I 2:19

+ 11:22 Мәсәлә 17:5

+ 11:23 Галати 1:12

+ 11:24 Луqа 22:19

* 11:24-25 Луqа 22:18-19.

+ 11:25 Луqа 22:20

+ 11:27 Йуһ’әнна 6:53-56

* 11:29 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «бәдәна Хӧдан» т’әне «бәдән» һәйә.

+ 11:32 Мәсәлә 3:12

+ 12:1 Корьнт’и I 14:1

+ 12:2 Әфәси 2:12

+ 12:3 Йуһ’әнна I 4:2-3

* 12:4-12 Р’омайи 12:4-8.

+ 12:4 Р’омайи 12:6, Әфәси 4:4-6

+ 12:5 Р’омайи 12:7

+ 12:6 Филипи 2:13

+ 12:9 Мәтта 17:20, Корьнт’и I 13:2

* 12:10 К’ьтеба Пирозда у илаһи нава ве нә’ма Паwлосда, хәбәра «п’ехәмбәрти» фьрә те фә’мкьрьне. Йе кӧ п’ехәмбәртийе дькә, әw бь р’ебәрийа Р’ӧһ’е Пироз готьнәкә жь Хwәде ә’лами мәрьва дькә. Чаwа Паwлос Корьнт’и I 14:3-да дьбежә, йе кӧ п’ехәмбәртийе дькә, баwәрийа мәрьва ава дькә, дьл дьдә бәр wан у бәр дьле wанда те. Иди п’ехәмбәрти нә т’әне бона тьштед кӧ һе нәqәwьми йә.

+ 12:10 Марqос 16:17, К’аред Шандийа 2:4, К’аред Шандийа 10:46, Корьнт’и I 14:2

+ 12:12 Р’омайи 12:5, Корьнт’и I 10:17, Әфәси 4:25

+ 12:13 Галати 5:6, Әфәси 2:14, Колоси 3:11

+ 12:26 Р’омайи 12:15

+ 12:27 Р’омайи 12:5, Әфәси 1:23, Әфәси 4:12, Колоси 1:18, Колоси 1:24

* 12:28 Әфәси 4:11.

+ 12:28 К’аред Шандийа 11:27, Әфәси 4:11

+ 12:31 Корьнт’и I 14:1, Корьнт’и I 14:39

* 13:2 Мәтта 17:20; 21:21.

+ 13:2 К’аред Шандийа 2:18, Мәтта 17:20, Марqос 11:23, Корьнт’и I 12:9

+ 13:11 Әфәси 4:14

+ 13:12 Мәтта 5:8, Йуһ’әнна I 3:2, Корьнт’и I 8:3, Галати 4:9

+ 14:1 Корьнт’и I 16:14, Корьнт’и I 12:1

+ 14:5 Жьмар 11:29

+ 14:8 Жьмар 10:9

+ 14:15 Аqуб 5:13, Әфәси 5:19

+ 14:16 Корьнт’и II 1:20, Ә’йанти 3:14

+ 14:20 Әфәси 4:14, Мәтта 18:3, Корьнт’и I 2:6

* 14:21 Ишайа 28:11-12; Qануна Дӧщари 28:49.

* 14:22 Хәбәра «нишан» ль вьр бь дӧ щур’а те фә’мкьрьне, к’ар у зьрар. П’ехәмбәрти нишанәкә к’ар ә бона баwәрмәнда, чьмки пе wе баwәрийа wан те шьдандьне, к’аре дьк’әвьн. Ле хәбәрдана бь зьманед хәриб бона нәбаwәра нишанәкә зьрар ә, чьмки фә’м накьн, к’аре нак’әвьн.

+ 14:22 К’аред Шандийа 2:6

+ 14:23 К’аред Шандийа 2:13

+ 14:26 Корьнт’и II 12:19, Корьнт’и II 13:10

+ 14:29 Йуһ’әнна I 4:1, Т’есалоники I 5:20-21

* 14:33 Аһа жи те фә’мкьрьне кӧ әв хәбәр «чаwа нава һ’әму щьвинед щьмә’та Хwәдеда» р’еза 33-ва гьредайи йә, нә кӧ р’еза 34-ва. Аwа готи әв те фә’мкьрьне чаwа фькьрәкә хwәсәрихwә йә: «Нава һ’әму щьвинед щьмә’та Хwәдеда аһа йә».

+ 14:34 Тимот’ейо I 2:11-12, Дәстпебун 3:16, Пәтрус I 3:1, Әфәси 5:22, Колоси 3:18

+ 14:39 Корьнт’и I 12:31, Корьнт’и I 14:1

+ 14:40 Колоси 2:5

+ 15:2 Галати 3:4

* 15:3 Ишайа 53:5-12.

+ 15:3 Луqа 24:27

* 15:4 Зәбура 16:8-10.

+ 15:4 Зәбур 16:10,

* 15:5 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Кифас».

* 15:5# Луqа 24:34-36; Мәтта 28:16-17; Марqос 16:14; Йуһ’әнна 20:19.

+ 15:5 Луqа 24:34, Луqа 24:36

+ 15:7 К’аред Шандийа 12:17, Луqа 24:50, К’аред Шандийа 1:3-4

* 15:8 К’аред Шандийа 9:3-6.

+ 15:8 Корьнт’и II 12:11

* 15:9 К’аред Шандийа 8:3.

+ 15:9 Әфәси 3:7-8, К’аред Шандийа 8:3

+ 15:10 Корьнт’и II 11:23, Колоси 1:29

+ 15:12 К’аред Шандийа 23:8, Тимот’ейо II 2:18

+ 15:17 Р’омайи 4:25

+ 15:18 Т’есалоники I 4:16, Ә’йанти 14:13

+ 15:20 Т’есалоники I 4:14, Тимот’ейо II 2:8, К’аред Шандийа 26:23, Колоси 1:18, Ә’йанти 1:5

+ 15:21 Р’омайи 5:12-18

+ 15:23 Т’есалоники I 4:16

+ 15:24 Пәтрус I 3:22, Р’омайи 8:38, Әфәси 1:21, Луqа 1:33, Ә’йанти 11:15

* 15:25 Зәбур 110:1.

+ 15:25 Зәбур 110:1, Ибрани 2:8

* 15:27 Зәбур 8:6.

+ 15:27 Зәбур 8:6, Әфәси 1:22

+ 15:28 Йуһ’әнна 14:28, Әфәси 1:23, Колоси 3:11

+ 15:30 Корьнт’и II 11:26

+ 15:31 Т’есалоники I 2:19

* 15:32 Ишайа 22:13; 56:12.

* 15:33 Әва готьнәкә йәки йунан ә, наве wи «Мәнандәр», бәри Иса жь сала 342-а һ’әта сала 291-а һәбу.

+ 15:34 Корьнт’и I 6:5

+ 15:36 Йуһ’әнна 12:24

+ 15:42 Филипи 3:21, Колоси 3:1

* 15:45 Дәстпебун 2:7.

+ 15:45 Дәстпебун 2:7

+ 15:47 Дәстпебун 2:7, Йуһ’әнна 3:13, Йуһ’әнна 6:38

+ 15:49 Дәстпебун 5:3

* 15:51-52 Т’есалоники I 4:14-17.

+ 15:51 Филипи 3:21

+ 15:52 Мәтта 24:31, Т’есалоники I 4:16, Ә’йанти 11:15, Т’есалоники I 4:15, Филипи 3:21

+ 15:53 Корьнт’и II 5:2-4

* 15:54 Ишайа 25:8.

* 15:55 Һосәйа 13:14.

+ 15:55 Тимот’ейо II 1:10, Ибрани 2:14-15

+ 15:56 Р’омайи 4:15, Р’омайи 7:8

+ 15:57 Р’омайи 8:37

+ 16:1 К’аред Шандийа 24:17, Р’омайи 15:25-28, Галати 2:10

+ 16:2 К’аред Шандийа 20:7, Ә’йанти 1:10, Корьнт’и II 8:3, Корьнт’и II 9:3

+ 16:3 К’аред Шандийа 18:27, Корьнт’и II 3:1, К’аред Шандийа 24:17, Р’омайи 15:25-28

+ 16:5 К’аред Шандийа 19:21, Корьнт’и II 1:16

+ 16:8 Дәрк’әтьн 23:16, Дәрк’әтьн 34:22, Q. К’аһинтийе 23:15, Q. Дӧщари 16:9, К’аред Шандийа 2:1

+ 16:10 К’аред Шандийа 16:1, Корьнт’и I 4:17

+ 16:12 К’аред Шандийа 18:24, К’аред Шандийа 19:1, Корьнт’и I 1:12, Корьнт’и I 3:5, Корьнт’и I 4:6

+ 16:13 Мәтта 25:13, Т’есалоники II 2:15

+ 16:14 Корьнт’и I 14:1

+ 16:15 Корьнт’и I 1:16

+ 16:16 Филипи 2:29, Т’есалоники I 5:12-13, Тимот’ейо I 5:17

+ 16:19 К’аред Шандийа 18:2, Р’омайи 16:3, Тимот’ейо II 4:19

+ 16:20 Р’омайи 16:16

+ 16:21 Галати 6:11, Колоси 4:18, Т’есалоники II 3:17, Фьлимон 1:19

* 16:22 «Маранат’а» бь зьмане арами те фә’мкьрьне: «Йа Хӧдан wәрә».

+ 16:22 Р’омайи 9:3, Галати 1:8, Ә’йанти 22:20

+ 1:1 К’аред Шандийа 18:1-17

+ 1:3 Пәтрус I 1:3, Әфәси 1:3

+ 1:5 Р’омайи 8:17, Филипи 3:10, Колоси 1:24

+ 1:6 Тимот’ейо II 2:10

+ 1:8 К’аред Шандийа 19:23, Корьнт’и I 15:32

+ 1:9 Корьнт’и II 4:14

+ 1:10 К’аред Шандийа 12:11, К’аред Шандийа 14:19-20, К’аред Шандийа 21:32-33, К’аред Шандийа 27:44

+ 1:11 Р’омайи 15:31, Т’есалоники II 3:2, К’аред Шандийа 12:5, Әфәси 6:18

* 1:12 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Бь дьлсахийе у һ’әлалийе».

+ 1:12 К’аред Шандийа 23:1, Тимот’ейо II 1:3, Корьнт’и I 2:4, Корьнт’и I 2:13

+ 1:13 Корьнт’и I 1:8, Т’есалоники I 4:16-18, Т’есалоники I 2:19-20

+ 1:15 Корьнт’и I 4:19

* 1:16 К’аред Шандийа 19:21.

+ 1:16 К’аред Шандийа 19:21, Корьнт’и I 16:5

+ 1:18 Корьнт’и I 1:9

* 1:19 Бь йунани «Силвано» ньвисар ә, кӧ щур’әки наве «Силас» ә.

+ 1:19 К’аред Шандийа 15:22, К’аред Шандийа 16:1

+ 1:20 Корьнт’и I 14:16, Ә’йанти 3:14

+ 1:22 Корьнт’и II 5:5, Ибрани 6:11, Әфәси 1:13

+ 1:23 Р’омайи 1:9, Галати 1:20, Филипи 1:8, Т’есалоники I 2:5

+ 2:2 Корьнт’и II 7:8

+ 2:4 Корьнт’и II 7:12

+ 2:6 Корьнт’и I 5:4-5

+ 2:11 Пәтрус I 5:8

+ 2:12 К’аред Шандийа 16:8, К’аред Шандийа 20:6

* 2:13 К’аред Шандийа 20:1.

+ 2:13 Корьнт’и II 7:6, Корьнт’и II 8:6, Корьнт’и II 12:18

* 2:14 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Кӧ т’ьме мә бь Мәсиһ сәр дьхә».

+ 2:14 Колоси 2:15

+ 2:15 Корьнт’и I 1:18, Дәстпебун 8:21, Дәрк’әтьн 29:18, Әфәси 5:2, Филипи 4:18

+ 3:1 К’аред Шандийа 18:27, Корьнт’и I 16:3

* 3:3 Дәрк’әтьн 24:12; Йерәмийа 31:33; Һәзәкийел 11:19; 36:26.

+ 3:3 Дәрк’әтьн 24:12, Дәрк’әтьн 31:18, Q. Дӧщари 6:6,

+ 3:6 Луqа 22:20, Әфәси 3:7, Колоси 1:23, Р’омайи 2:27, Йуһ’әнна 6:63

* 3:7 Дәрк’әтьн 34:29.

+ 3:7 Дәрк’әтьн 34:29-35

* 3:13 Дәрк’әтьн 34:33.

+ 3:14 Марqос 6:52, К’аред Шандийа 15:21

* 3:16 Дәрк’әтьн 34:34.

+ 3:16 Дәрк’әтьн 34:34

+ 3:17 Йуһ’әнна 4:24, Йуһ’әнна 8:32, Аqуб 2:12, Пәтрус I 2:16, Р’омайи 6:18, Корьнт’и I 7:22, Галати 5:1

* 3:18 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Әм һ’әму жи р’уки бехеликьри р’умәта Хӧдан дьбиньн».

+ 3:18 Йуһ’әнна I 3:2, Р’омайи 8:29, Филипи 3:21

+ 4:1 Корьнт’и II 3:6

+ 4:2 Корьнт’и II 2:17, Т’есалоники I 2:3

+ 4:3 Корьнт’и II 3:14, Корьнт’и II 2:15

+ 4:4 Йуһ’әнна 12:31, Колоси 1:15, Ибрани 1:3

+ 4:5 Марqос 10:43, Корьнт’и I 9:19

* 4:6 Дәстпебун 1:3.

+ 4:6 Дәстпебун 1:3

+ 4:7 Р’омайи 9:21-22, Корьнт’и I 2:5

+ 4:8 Корьнт’и II 7:5

+ 4:9 Йуһ’әнна 15:20

+ 4:10 Р’омайи 6:5

+ 4:11 Корьнт’и II 6:9

* 4:13 Зәбур 116:10.

+ 4:13 Зәбур 116:10

+ 4:14 Т’есалоники I 4:14

+ 4:16 Р’омайи 12:2, Әфәси 4:23

+ 4:17 Р’омайи 8:18

+ 4:18 Р’омайи 8:24, Ибрани 11:1

+ 5:2 Р’омайи 8:23

+ 5:3 Корьнт’и I 15:53

+ 5:5 Корьнт’и II 1:22, Әфәси 1:14

+ 5:7 Корьнт’и II 4:18

+ 5:9 Колоси 1:10

* 5:10 Р’омайи 14:10.

+ 5:10 Мәтта 25:31-32, К’аред Шандийа 10:42, Р’омайи 14:10

+ 5:11 Корьнт’и II 4:2

+ 5:12 Корьнт’и II 3:1, Корьнт’и II 11:16, Корьнт’и II 12:1

+ 5:13 Марqос 3:21, Корьнт’и II 11:1

+ 5:14 Р’омайи 5:15

+ 5:15 Пәтрус I 4:2, Р’омайи 14:7-8

* 5:17 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «У ва һәр тьшт ну буйә».

+ 5:17 Р’омайи 6:4, Ә’йанти 21:5

+ 5:18 Р’омайи 5:10-11, Колоси 1:20

+ 5:19 Зәбур 32:1-2, Р’омайи 4:8

+ 5:20 Әфәси 6:20

* 5:21 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Хwәде Әw бона мә кьрә qӧрбан бона гӧна».

+ 5:21 Йуһ’әнна 8:46, Пәтрус I 2:22, Йуһ’әнна I 3:5, Ибрани 4:15, Р’омайи 8:3, Р’омайи 1:17, Р’омайи 4:25, Корьнт’и I 1:30

+ 6:1 Корьнт’и I 3:9

* 6:2 Ишайа 49:8.

+ 6:4 К’аред Шандийа 9:16, К’аред Шандийа 16:23, К’аред Шандийа 17:5, Корьнт’и II 11:23-27

* 6:5 К’аред Шандийа 16:22-23; 17:1-10.

+ 6:7 Корьнт’и II 10:4, Әфәси 6:11-17

+ 6:8 Р’омайи 3:8

+ 6:9 Корьнт’и II 4:11

+ 6:10 Йуһ’әнна 16:22, К’аред Шандийа 3:6

+ 6:13 Корьнт’и I 4:14

+ 6:14 Q. Дӧщари 7:3, Әфәси 5:7, Йуһ’әнна I 1:6

* 6:15 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Бәлиар». «Бәлиар» навәки щьн ә.

+ 6:15 Корьнт’и I 10:21

* 6:16 Qануна К’аһинтийе 26:12; Йерәмийа 32:38; Һәзәкийел 37:27.

+ 6:16 Әфәси 2:21, Корьнт’и I 3:16-17, Q. К’аһинтийе 26:11-12,

* 6:17 Ишайа 52:11; Һәзәкийел 20:34, 41.

* 6:18 П’адшати II. 7:8, 14.

* 7:1 Бь готьнәкә дьн: «П’ис, мьр’дар’».

+ 7:1 Йуһ’әнна I 3:3

+ 7:2 К’аред Шандийа 20:33

+ 7:3 Филипи 1:7

+ 7:4 Колоси 1:24

+ 7:5 Корьнт’и II 2:13, Корьнт’и II 4:8

+ 7:6 Корьнт’и II 1:4, Корьнт’и II 2:13, Корьнт’и II 8:6, Корьнт’и II 12:18

+ 7:8 Корьнт’и II 2:2-4

+ 7:10 Мәтта 5:4,

+ 7:12 Корьнт’и I 5:1-2, Корьнт’и II 2:4

* 8:1 Р’омайи 15:26.

+ 8:2 Марqос 12:44

+ 8:3 Корьнт’и I 16:2

+ 8:4 Р’омайи 15:26

+ 8:6 Корьнт’и II 2:13, Корьнт’и II 7:6

+ 8:7 Корьнт’и I 1:5

+ 8:8 Корьнт’и I 7:6

+ 8:9 Аqуб 2:5, Филипи 2:6-7

+ 8:10 Корьнт’и I 7:25

+ 8:12 Марqос 12:43-44, Луqа 21:3

+ 8:14 К’аред Шандийа 4:34

* 8:15 Дәрк’әтьн 16:18.

+ 8:15 Дәрк’әтьн 16:18

+ 8:24 Корьнт’и II 7:4

+ 9:1 Р’омайи 15:25

+ 9:3 Корьнт’и II 8:6, Корьнт’и I 16:2

+ 9:6 Мәсәлә 11:24-25, Луqа 6:38, Галати 6:7

+ 9:7 Q. Дӧщари 15:10, Дәрк’әтьн 25:2

+ 9:8 Филипи 4:19

* 9:9 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Һәqийа Wи».

* 9:9# Зәбур 112:9 (111:9).

+ 9:9 Зәбур 112:9

* 9:10 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бәред һәqийа wә».

* 9:10# Ишайа 55:10.

+ 9:11 Корьнт’и I 1:5

+ 9:13 Мәтта 5:16, Пәтрус I 2:12

+ 10:1 Мәтта 11:29

+ 10:2 Корьнт’и I 4:21, Корьнт’и II 13:2, Корьнт’и II 13:10

+ 10:4 Корьнт’и II 6:7, Әфәси 6:11

+ 10:7 Корьнт’и I 3:23, Галати 3:29

+ 10:8 Корьнт’и II 13:10

+ 10:10 Корьнт’и I 1:17

* 10:17 Йерәмийа 9:24.

+ 10:17 Корьнт’и I 1:31

+ 10:18 Р’омайи 2:29, Корьнт’и I 4:5

+ 11:1 Корьнт’и II 5:13

+ 11:2 Әфәси 5:27, Ә’йанти 14:4

* 11:3 Дәстпебун 3:1-6, 13.

+ 11:3 Дәстпебун 3:1, Дәстпебун 3:4, Йуһ’әнна 8:44, Тимот’ейо I 2:14

+ 11:4 Галати 1:6

+ 11:5 Корьнт’и II 12:11

+ 11:6 Корьнт’и I 1:17, Корьнт’и II 10:10

+ 11:7 Корьнт’и I 9:18

* 11:9 Филипи 4:15-18.

+ 11:9 Корьнт’и II 12:13, Филипи 4:15

+ 11:10 Р’омайи 9:1, Тимот’ейо I 2:7

+ 11:13 Филипи 1:15, К’аред Шандийа 20:30, Пәтрус II 2:1, Ә’йанти 2:2

+ 11:14 Галати 1:8

+ 11:15 Филипи 3:19

+ 11:16 Корьнт’и II 5:12

+ 11:18 Филипи 3:3-4

+ 11:19 Корьнт’и I 4:10

+ 11:20 Галати 2:4, Галати 4:3

+ 11:22 Р’омайи 11:1, Филипи 3:5

+ 11:23 Корьнт’и I 15:10, Корьнт’и II 6:4-5

* 11:24 Qануна Дӧщари 25:3.

* 11:25 К’аред Шандийа 16:22; 14:19.

+ 11:25 К’аред Шандийа 16:22-23, К’аред Шандийа 14:19, К’аред Шандийа 27:41-44

* 11:26 К’аред Шандийа 9:23-25; 14:5.

+ 11:26 Галати 2:4

+ 11:27 К’аред Шандийа 18:3, Т’есалоники I 2:9, Т’есалоники II 3:8, Корьнт’и I 4:11

+ 11:29 Корьнт’и I 9:22

* 11:32 К’аред Шандийа 9:23-25.

+ 11:33 К’аред Шандийа 9:24-25

+ 12:1 Корьнт’и II 5:12, Корьнт’и II 11:16, Галати 1:12, Галати 2:2, Әфәси 3:3

* 12:2 Һьнәк дьфькьрьн, кӧ дәма Паwлосда «ә’змане сьсийа» йе һәри жорьн бу.

+ 12:10 Марqос 10:30, Мәтта 5:11-12, Р’омайи 5:3

+ 12:11 Корьнт’и I 15:8-9, Корьнт’и II 11:5

+ 12:12 К’аред Шандийа 15:12, Р’омайи 15:19

+ 12:13 Корьнт’и II 11:9

+ 12:14 Корьнт’и II 13:1, Корьнт’и I 10:33

+ 12:15 Филипи 2:17, Колоси 1:24, Т’есалоники I 2:8

+ 12:16 Корьнт’и II 11:9

+ 12:18 Корьнт’и II 8:6, Корьнт’и II 8:18

+ 12:19 Р’омайи 1:9, Р’омайи 9:1, Корьнт’и I 14:26

* 12:20 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Т’әне хwәр’а».

+ 12:21 Корьнт’и I 5:1, Корьнт’и I 6:18

* 13:1 Qануна Дӧщари 19:15.

+ 13:1 Корьнт’и II 12:14, Q. Дӧщари 19:15, Мәтта 18:16

+ 13:4 Р’омайи 6:4

+ 13:9 Корьнт’и I 4:10

+ 13:10 Корьнт’и II 10:8

+ 13:11 Марqос 9:50, Р’омайи 12:18, Т’есалоники I 5:13, Р’омайи 15:33, Р’омайи 16:16

+ 13:12 Р’омайи 16:16, Филипи 4:22

+ 1:1 Галати 1:11-12

+ 1:2 Филипи 4:21, К’аред Шандийа 16:6, К’аред Шандийа 18:23

+ 1:4 Мәтта 20:28, Р’омайи 4:25, Марqос 14:36

+ 1:6 Марqос 4:17, Ибрани 6:4, Корьнт’и II 11:4

+ 1:7 К’аред Шандийа 15:24, Галати 5:10

+ 1:8 Корьнт’и II 11:14, Р’омайи 9:3, Корьнт’и I 16:22

+ 1:10 Т’есалоники I 2:4

+ 1:12 К’аред Шандийа 9:6, К’аред Шандийа 26:16, Корьнт’и I 11:23

+ 1:13 К’аред Шандийа 26:5, К’аред Шандийа 8:3, Филипи 3:6

* 1:14 К’аред Шандийа 8:3; 22:3-5.

+ 1:14 Мәтта 15:2, Марqос 7:3

+ 1:15 Луqа 1:15, К’аред Шандийа 9:15, Р’омайи 1:5, Тимот’ейо I 2:7

* 1:16 К’аред Шандийа 9:3-6.

+ 1:17 К’аред Шандийа 9:19

* 1:18 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Кифас». «Кифас» бь зьмане арами те фә’мкьрьне: «Пәтрус».

* 1:18# К’аред Шандийа 9:26-30.

+ 1:18 Йуһ’әнна 1:42, К’аред Шандийа 9:26-27

+ 1:19 К’аред Шандийа 12:17, К’аред Шандийа 15:13, Аqуб 1:1

+ 1:20 Р’омайи 1:9, Р’омайи 9:1, Корьнт’и II 1:23

+ 1:23 К’аред Шандийа 9:21

* 2:1 К’аред Шандийа 11:30; 15:2.

+ 2:1 К’аред Шандийа 4:36, Корьнт’и II 2:13, Тимот’ейо II 4:10

+ 2:2 Галати 1:12, Әфәси 3:3, Филипи 2:16

+ 2:3 К’аред Шандийа 16:3

+ 2:4 К’аред Шандийа 15:24, Корьнт’и II 11:26, Корьнт’и II 11:20, Галати 4:3, Галати 4:25

+ 2:6 Q. Дӧщари 10:17

* 2:7 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Нәсьнәткьрийа».

* 2:7# Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Сьнәткьрийа».

+ 2:7 К’аред Шандийа 9:15, Корьнт’и I 9:17

* 2:9 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Кифас».

+ 2:9 К’аред Шандийа 4:36, К’аред Шандийа 9:27, К’аред Шандийа 13:2, К’аред Шандийа 15:36, Корьнт’и I 9:6

+ 2:10 К’аред Шандийа 24:17, Р’омайи 15:25-28, Корьнт’и I 16:1

+ 2:11 К’аред Шандийа 11:20

+ 2:12 К’аред Шандийа 11:3, К’аред Шандийа 11:2, К’аред Шандийа 15:1

+ 2:14 Тимот’ейо I 5:20

* 2:16 Р’омайи 3:20-22.

+ 2:16 Галати 3:11, К’аред Шандийа 13:39, Р’омайи 3:21, Галати 3:11, Зәбур 143:2, Р’омайи 3:20

+ 2:19 Р’омайи 14:8, Р’омайи 6:6, Галати 6:14

+ 2:20 Йуһ’әнна 17:23

* 3:1 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Кӧ һун гӧр’а р’астийе нәкьн».

+ 3:2 Р’омайи 10:17

+ 3:4 Корьнт’и I 15:2

+ 3:5 Корьнт’и I 12:10

* 3:6 Дәстпебун 15:6; Р’омайи 4:3.

+ 3:6 Дәстпебун 15:6, Аqуб 2:23, Р’омайи 4:3

* 3:7 Р’омайи 4:16.

* 3:8 Дәстпебун 12:3; 18:18; 22:18.

+ 3:8 Р’омайи 3:30, Дәстпебун 12:3

* 3:10 Qануна Дӧщари 27:26.

+ 3:10 Р’омайи 4:15, Q. Дӧщари 27:26

* 3:11 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Йе бь баwәрийе р’астһ’әсаббуйи wе бьжи». Һәбаqуq 2:4.

+ 3:11 К’аред Шандийа 13:39, Р’омайи 3:20, Галати 2:16, Р’омайи 1:17, Ибрани 10:38

* 3:12 Qануна К’аһинтийе 18:5.

+ 3:12 Q. К’аһинтийе 18:5, Р’омайи 10:5

* 3:13 Qануна Дӧщари 21:23.

+ 3:13 Q. Дӧщари 21:23

+ 3:14 К’аред Шандийа 1:5, К’аред Шандийа 2:33

* 3:16 Дәстпебун 12:7; 13:15; 24:7.

+ 3:16 Р’омайи 4:13, Ибрани 7:6, Дәстпебун 12:7, Дәстпебун 17:19

* 3:17 Дәрк’әтьн 12:40.

+ 3:17 Дәрк’әтьн 12:40-41

* 3:18 Р’омайи 4:14.

+ 3:18 Р’омайи 4:14

* 3:19 Әw йәк Муса бу.

* 3:19# Qануна Дӧщари 33:1-3; Ибрани 2:2; К’аред Шандийа 7:38, 52.

+ 3:19 Р’омайи 4:13, Р’омайи 5:20, Q. Дӧщари 33:2, К’аред Шандийа 7:53

+ 3:20 Тимот’ейо I 2:5, Ибрани 8:6, Q. Дӧщари 6:4-5, Р’омайи 3:30

+ 3:22 Р’омайи 3:9, Р’омайи 4:16

* 3:24 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Qанун бу т’әрбәтдар һ’әта һатьна Мәсиһ».

+ 3:24 Р’омайи 10:4

* 3:26 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Һун һ’әму жи кӧ баwәрийа хwә Мәсиһ Иса тиньн, лаwед Хwәде нә».

+ 3:26 Йуһ’әнна I 3:2, Р’омайи 8:15-16, Әфәси 1:5

+ 3:27 Р’омайи 6:3-4, Р’омайи 13:14

+ 3:28 Корьнт’и I 12:13, Әфәси 6:6, Корьнт’и I 11:11

* 3:29 Р’омайи 4:13.

+ 3:29 Корьнт’и I 3:23, Корьнт’и II 10:7, Р’омайи 8:17, Әфәси 3:6

* 4:3 Бь готьнәкә дьн: «Qәwат йан һ’ӧнӧред р’ӧһ’ед ве т’әбийәтеда, йан жи р’аw-р’ьзьм у qәйдә-qанунед ве дьнйайе».

+ 4:4 Марqос 1:15, Луqа 2:7, Луqа 2:27

* 4:5-7 Р’омайи 8:15-17.

+ 4:5 Галати 3:13

+ 4:9 Зәбур 36:10, Корьнт’и I 8:3, Колоси 2:8, Колоси 2:20, Ибрани 7:18

+ 4:10 Р’омайи 14:5, Колоси 2:16

+ 4:11 Т’есалоники I 3:5

+ 4:13 Корьнт’и I 2:3

+ 4:14 Луqа 10:16, Т’есалоники I 2:13

* 4:22 Дәстпебун 16:15; 21:2.

+ 4:22 Дәстпебун 16:5, Дәстпебун 21:2

+ 4:23 Дәстпебун 16:3-4, Дәстпебун 17:16

* 4:24 Дәстпебун 16.

+ 4:24 Дәрк’әтьн 19:1-2

* 4:26 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Ле Оршәлима жорьн аза йә, әw дийа мә йә».

+ 4:26 Ибрани 12:22, Ә’йанти 21:2

* 4:27 Ишайа 54:1.

* 4:28 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «һун» «әм» һәйә.

* 4:28# Дәстпебун 17:18-22.

+ 4:28 Р’омайи 9:8

* 4:29 Дәстпебун 21:9.

+ 4:29 Дәстпебун 21:9

* 4:30 Дәстпебун 21:10.

+ 4:30 Дәстпебун 21:10

+ 5:1 Йуһ’әнна 8:32, Аqуб 2:12, Пәтрус I 2:16, Р’омайи 6:18, Корьнт’и I 7:22, Корьнт’и II 3:17, Галати 2:4, Галати 5:13, К’аред Шандийа 15:10

+ 5:2 К’аред Шандийа 15:1-2, Корьнт’и I 7:18

+ 5:3 Р’омайи 2:25

+ 5:4 Р’омайи 9:31

+ 5:5 Р’омайи 8:23

+ 5:6 Корьнт’и I 7:19, Корьнт’и I 12:13, Галати 6:15, Әфәси 2:14, Колоси 3:11, Аqуб 2:18

+ 5:7 Корьнт’и I 9:24

* 5:9 Корьнт’и I 5:6.

+ 5:9 Мәтта 13:33, Луqа 13:21, Корьнт’и I 5:6

+ 5:10 К’аред Шандийа 15:24, Галати 1:7

+ 5:11 К’аред Шандийа 16:3, Корьнт’и I 1:23

+ 5:13 Пәтрус I 2:16, Пәтрус II 2:19, Корьнт’и I 9:19

* 5:14 Qануна К’аһинтийе 19:18.

+ 5:14 Мәтта 7:12, Мәтта 22:40, Q. К’аһинтийе 19:18

+ 5:16 Р’омайи 8:4, Р’омайи 13:14, Әфәси 2:3

* 5:17 Р’омайи 7:15-23.

+ 5:17 Р’омайи 7:15, Р’омайи 7:19, Р’омайи 7:23

+ 5:18 Р’омайи 7:4, Әфәси 2:15, Колоси 2:14

+ 5:19 Марqос 7:21-23, Корьнт’и I 3:3, Корьнт’и I 6:9-10, Корьнт’и I 6:18, Әфәси 5:3

* 5:20 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Т’әне хwәр’а».

+ 5:20 Корьнт’и I 11:19

* 5:21 Нав һьнәк дәстньвисарада «меркӧжи» т’ӧнә.

+ 5:21 Корьнт’и I 6:9-10, Әфәси 5:5

+ 5:22 Әфәси 5:9

+ 5:23 Тимот’ейо I 1:9

+ 5:24 Аqуб 4:1, Пәтрус I 2:11, Р’омайи 7:23, Р’омайи 13:14, Р’омайи 6:2, Р’омайи 6:6, Галати 2:19, Колоси 2:20, Колоси 3:3

+ 5:26 Филипи 2:3

+ 6:1 Корьнт’и I 2:15, Аqуб 5:19, Тимот’ейо II 2:25, Т’есалоники I 5:14

+ 6:2 Р’омайи 15:1, Йуһ’әнна I 4:21

+ 6:3 Корьнт’и I 3:7, Корьнт’и I 8:2

+ 6:5 Р’омайи 14:12

+ 6:6 Луqа 10:7, Корьнт’и I 9:11, Тимот’ейо I 5:18

+ 6:7 Мәсәлә 22:7, Корьнт’и II 9:6

+ 6:8 Мәсәлә 11:19, Аqуб 3:18

+ 6:9 Т’есалоники II 3:13, Мәтта 10:22

+ 6:10 Мәсәлә 3:27, Йуһ’әнна III 1:5, Ибрани 13:1

+ 6:11 Корьнт’и I 16:21, Т’есалоники II 3:17, Фьлимон 1:19

+ 6:14 Корьнт’и I 2:2, Галати 2:19, Р’омайи 6:6

+ 6:15 Корьнт’и I 7:19, Корьнт’и I 12:13, Галати 5:6, Әфәси 2:14, Колоси 3:11

* 6:16 «Исраел» р’ӧһ’ани те фә’мкьрьне (Р’омайи 3:28-29; 9:6-29; Галати 3:28-29).

+ 6:16 Зәбур 125:5, Зәбур 128:5

* 1:1 Нав һьнәк дәстньвисарада «Әфәседа» т’ӧнә.

+ 1:3 Пәтрус I 1:3, Корьнт’и II 1:3

+ 1:4 Щьһуда 1:24, Колоси 1:22, Т’есалоники I 4:7

* 1:5 Бь готьнәкә дьн: «Һәqе лаwтийа Хwәде бьстиньн».

+ 1:5 Йуһ’әнна I 3:2, Р’омайи 8:15-16, Галати 3:26

* 1:7 Колоси 1:14.

+ 1:7 Колоси 1:14

+ 1:9 Р’омайи 16:24, Әфәси 3:3-5, Әфәси 6:19

* 1:10 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Wәк’илти».

+ 1:10 Әфәси 2:14, Колоси 1:20

+ 1:13 Әстәр 8:8, Корьнт’и II 1:22, Әфәси 4:30

+ 1:15 Колоси 1:3-4

+ 1:18 Колоси 1:27

* 1:20 Зәбур 110:1.

+ 1:20 Зәбур 110:1, К’аред Шандийа 7:55-56, Р’омайи 8:34, Әфәси 2:6, Колоси 3:1

+ 1:21 Пәтрус I 3:22, Р’омайи 8:38, Корьнт’и I 15:24, Колоси 2:10, Ибрани 1:4

* 1:22 Зәбур 8:6.

* 1:22# Колоси 1:18.

+ 1:22 Зәбур 8:6, Зәбур 110:1, Корьнт’и I 15:27, Корьнт’и I 11:3, Әфәси 5:23

+ 1:23 Әфәси 4:12, Әфәси 5:23, Әфәси 5:30, Колоси 1:18, Корьнт’и I 15:28, Колоси 3:11

* 2:1 Колоси 2:13.

+ 2:1 Луqа 15:24, Р’омайи 11:15, Колоси 1:21, Колоси 2:13

+ 2:2 Йуһ’әнна 12:31, Йуһ’әнна 14:30, Колоси 3:7

+ 2:3 Галати 5:16

+ 2:4 Йуһ’әнна 3:16, Йуһ’әнна I 3:1, Р’омайи 5:8

+ 2:5 Колоси 2:13, Тито 3:5

+ 2:6 Әфәси 1:20

+ 2:8 Луqа 7:50, Луqа 8:48, К’аред Шандийа 15:11, Пәтрус I 1:5, Тито 2:11, Тито 3:5

+ 2:9 Р’омайи 3:27, Тито 3:5, Р’омайи 3:27, Корьнт’и I 1:29

+ 2:10 Тито 2:14, Тито 3:8

+ 2:11 Р’омайи 2:26, Р’омайи 2:28, Колоси 2:11

+ 2:12 Колоси 1:21, Р’омайи 9:4

+ 2:13 К’аред Шандийа 2:39

+ 2:14 Әфәси 1:10, Колоси 1:22

* 2:15 Колоси 2:14.

+ 2:15 Р’омайи 7:4, Колоси 2:14

* 2:16 Колоси 1:20.

+ 2:16 Р’омайи 5:10, Колоси 1:20, Колоси 3:15

* 2:17 Ишайа 57:19.

+ 2:19 Филипи 3:20

+ 2:20 Колоси 2:7, Ә’йанти 21:14, Зәбур 118:22,

+ 2:21 Корьнт’и I 3:16-17

+ 2:22 Пәтрус I 2:5

+ 3:1 Филипи 1:7, Фьлимон 1:1, Тимот’ейо II 2:9

+ 3:2 Әфәси 4:7, Колоси 1:25

+ 3:3 Галати 1:12, Галати 2:2

* 3:4-6 Колоси 1:26-27.

+ 3:6 Галати 3:29, Әфәси 2:16, Мәтта 8:11, Луqа 13:29

+ 3:7 Колоси 1:23

+ 3:8 Корьнт’и I 15:9

+ 3:9 Колоси 1:26

+ 3:10 Әфәси 1:21

+ 3:12 Ибрани 4:16, Ибрани 10:19

+ 3:13 Тимот’ейо II 2:10

+ 3:16 Әфәси 1:18, Колоси 1:27, Колоси 1:11

+ 3:17 Колоси 2:7

+ 3:19 Филипи 4:7, Колоси 2:10

+ 3:20 Щьһуда 1:24, Р’омайи 16:24

+ 3:21 Р’омайи 11:36

+ 4:1 Әфәси 3:1, Филипи 1:27, Колоси 1:10

* 4:2 Колоси 3:12-13.

+ 4:2 Филипи 2:3, Колоси 3:13

+ 4:3 Колоси 3:14

+ 4:4 Әфәси 2:16, Корьнт’и I 6:17

+ 4:5 Корьнт’и I 1:13

+ 4:6 Корьнт’и I 12:6

+ 4:7 Р’омайи 12:3, Әфәси 3:2

* 4:8 Зәбур 68:18.

+ 4:8 Зәбур 68:18

+ 4:9 Йуһ’әнна 3:13

+ 4:10 Ибрани 4:14, Ибрани 7:26

+ 4:11 Корьнт’и I 12:28

+ 4:12 Корьнт’и I 12:27, Әфәси 1:23, Колоси 1:18

+ 4:13 Ибрани 5:12-13, Ибрани 6:1

+ 4:14 Корьнт’и I 13:11, Корьнт’и I 14:20

* 4:15 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бь һ’ьзкьрьне пәй р’астийе бьн».

+ 4:15 Пәтрус II 3:18, Колоси 1:10, Колоси 2:19

* 4:16 Колоси 2:19.

+ 4:17 Пәтрус I 4:3-4, Колоси 3:7

+ 4:18 Р’омайи 1:21, Марqос 3:5

+ 4:19 Пәтрус I 1:14, Р’омайи 1:24-28

* 4:22 Колоси 3:9; Р’омайи 6:6.

+ 4:22 Колоси 3:8-9

+ 4:23 Р’омайи 12:2, Корьнт’и II 4:16

* 4:24 Колоси 3:10.

+ 4:24 Дәстпебун 1:26, Р’омайи 6:4, Колоси 3:10

* 4:25 Зәкәрийа 8:16.

+ 4:25 Q. К’аһинтийе 19:11, Колоси 3:9, Р’омайи 12:5

* 4:26 Зәбур 4:4.

+ 4:26 Зәбур 4:4

+ 4:27 Аqуб 4:7

+ 4:28 Дәрк’әтьн 20:15, Т’есалоники I 4:11, Т’есалоники II 3:8, Т’есалоники II 3:10, Тимот’ейо I 6:18

+ 4:29 Колоси 3:8

+ 4:30 Т’есалоники I 5:19, Әфәси 1:13

+ 4:31 Пәтрус I 3:8, Колоси 3:8

+ 4:32 Мәтта 6:14, Марqос 11:25-26, Луqа 7:41-42, Пәтрус I 3:8, Колоси 3:12-13

+ 5:1 Мәтта 5:48

+ 5:2 Йуһ’әнна 10:11, Йуһ’әнна 15:13, Йуһ’әнна I 3:16, Р’омайи 5:7-8, Ибрани 8:3, Корьнт’и I 13:1, Колоси 3:14

+ 5:3 Корьнт’и I 6:18, Галати 5:19, Т’есалоники I 4:3

+ 5:4 Әфәси 4:29

+ 5:5 Колоси 3:5, Корьнт’и I 6:9-10, Галати 5:21

+ 5:6 Марqос 13:5, Колоси 2:8, Т’есалоники II 2:3, Йуһ’әнна I 3:7, Р’омайи 1:18, Колоси 3:6

+ 5:7 Корьнт’и II 6:14

+ 5:8 Әфәси 2:1-2, Мәтта 5:14, Йуһ’әнна 12:35, Йуһ’әнна I 2:8, Р’омайи 13:12, Филипи 2:15, Т’есалоники I 5:5

+ 5:10 Т’есалоники I 2:4

+ 5:11 Р’омайи 13:12

+ 5:13 Йуһ’әнна 3:20-21

* 5:14 Ишайа 26:19; 60:1.

+ 5:14 Р’омайи 13:11, Луqа 1:78-79

+ 5:15 Колоси 4:5

* 5:16 Колоси 4:5.

+ 5:17 Р’омайи 12:2, Т’есалоники I 5:18

+ 5:18 Мәсәлә 20:1, Мәсәлә 23:20, Мәсәлә 31:4, Тимот’ейо I 5:23

* 5:19 Колоси 3:16-17.

+ 5:19 К’аред Шандийа 16:25, Аqуб 5:13, Корьнт’и I 14:15, Зәбур 27:6, Колоси 3:16

+ 5:20 Колоси 2:7, Т’есалоники II 1:3, Т’есалоники II 2:13

• 5:21 Колоси 3:17

* 5:22 Колоси 3:18; Пәтрус I 3:1.

+ 5:22 Дәстпебун 3:16, Пәтрус I 3:1

+ 5:23 Әфәси 1:22-23, Корьнт’и I 11:3

* 5:25 Колоси 3:19; Пәтрус I 3:7.

+ 5:25 Пәтрус I 3:7

* 5:26 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Wәки wе бь хәбәре һ’әлал кә, пе ава һ’әwз бьшо».

+ 5:26 Йуһ’әнна 13:8, Корьнт’и I 6:11, Тито 3:5, Ибрани 10:22

+ 5:27 Корьнт’и II 11:2, Ә’йанти 14:4

+ 5:30 Корьнт’и I 6:15, Әфәси 1:23, Колоси 1:18

* 5:31 Дәстпебун 2:24.

+ 5:31 Дәстпебун 2:24, Мәтта 19:5, Марqос 10:7-8, Корьнт’и I 6:16

+ 5:33 Әстәр 1:20, Пәтрус I 3:1-6

* 6:1 Колоси 3:20.

+ 6:1 Дәрк’әтьн 20:12, Мәсәлә 1:8, Мәсәлә 6:20, Мәсәлә 23:22

* 6:3 Qануна Дӧщари 5:16; Дәрк’әтьн 20:12.

+ 6:3 Q. Дӧщари 5:16

* 6:4 Колоси 3:21.

+ 6:4 Q. Дӧщари 4:9, Q. Дӧщари 6:7, Мәсәлә 13:24, Мәсәлә 19:18, Мәсәлә 22:6

* 6:5-8 Колоси 3:22-25.

+ 6:5 Пәтрус I 2:18, Колоси 3:22, Тимот’ейо I 6:1, Тито 2:9

+ 6:6 Галати 3:28

+ 6:8 Колоси 3:24

* 6:9 Колоси 4:1; Qануна Дӧщари 10:17.

+ 6:9 Q. К’аһинтийе 25:43, Q. Дӧщари 10:17

+ 6:11 Корьнт’и II 6:7, Корьнт’и II 10:4, Пәтрус I 5:8, Йуһ’әнна I 2:13

+ 6:12 Луqа 22:53, Колоси 1:13, Әфәси 1:21

* 6:14 Ишайа 59:17.

+ 6:14 Т’есалоники I 5:8

* 6:15 Ишайа 52:7.

+ 6:15 Р’омайи 10:15

+ 6:16 Йуһ’әнна I 5:4

* 6:17 Ишайа 59:17.

+ 6:17 Ибрани 4:12

+ 6:18 Луqа 18:1, Луqа 21:36, Щьһуда 1:20, Р’омайи 12:12, Колоси 4:2, Т’есалоники I 5:17, Марqос 13:33

+ 6:19 К’аред Шандийа 4:29, Колоси 4:3, Т’есалоники I 5:25, Т’есалоники II 3:1

+ 6:20 К’аред Шандийа 21:33, К’аред Шандийа 28:20, Корьнт’и II 5:20

• 6:21 Колоси 4:7-8

+ 6:21 К’аред Шандийа 20:4

+ 6:22 Колоси 2:2

+ 1:1 К’аред Шандийа 16:1

+ 1:3 Р’омайи 1:8, Фьлимон 1:4, Тимот’ейо II 1:3

+ 1:5 К’аред Шандийа 16:12-40

+ 1:6 Корьнт’и I 1:8

+ 1:7 Корьнт’и II 7:3, Әфәси 3:1, Колоси 4:18, Тимот’ейо II 2:9, Фьлимон 1:1, Филипи 4:14

+ 1:8 Р’омайи 1:9, Р’омайи 9:1

+ 1:9 Колоси 1:9, Т’есалоники I 3:12-13, Фьлимон 1:6

+ 1:13 К’аред Шандийа 28:30

+ 1:14 К’аред Шандийа 4:31

+ 1:15 Корьнт’и II 11:13

+ 1:19 К’аред Шандийа 16:7

+ 1:20 Марqос 8:38, Р’омайи 1:16, Р’омайи 14:8, Корьнт’и II 5:15

+ 1:23 Тимот’ейо II 4:6

+ 1:27 Әфәси 4:1

+ 1:29 Мәтта 5:11-12

* 1:30 К’аред Шандийа 16:19-40.

+ 1:30 Колоси 1:29, Тимот’ейо I 4:10

* 2:1 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Һәгәр Р’ӧһ’е Пироз wә т’әви Хwә дькә йәк».

+ 2:2 Филипи 4:2, Пәтрус I 3:8, Р’омайи 12:16

+ 2:3 Галати 5:26, Р’омайи 12:10, Әфәси 4:2

+ 2:4 Р’омайи 15:2-3

+ 2:6 Йуһ’әнна 1:1, Йуһ’әнна 5:18, Йуһ’әнна 10:33

+ 2:7 Мәтта 20:28, Р’омайи 8:3, Корьнт’и II 8:9

+ 2:8 Марqос 14:36, Ибрани 5:8

+ 2:9 Мәтта 28:18, Әфәси 1:21, Ибрани 1:4

+ 2:10 Р’омайи 14:11

* 2:11 Ишайа 45:23.

+ 2:13 Корьнт’и I 12:6

* 2:15 Qануна Дӧщари 32:5.

+ 2:15 Щьһуда 1:24, Мәтта 5:14, Әфәси 5:8

+ 2:16 Галати 2:2

+ 2:17 К’аред Шандийа 21:13, Тимот’ейо II 4:6

+ 2:19 К’аред Шандийа 16:1, Т’есалоники I 3:2

+ 2:21 Корьнт’и I 10:24, Корьнт’и I 13:5

+ 2:22 Корьнт’и I 14:7, Тимот’ейо I 1:2, Тимот’ейо II 1:2

+ 2:25 Филипи 4:18

+ 2:29 Р’омайи 16:2, Корьнт’и I 16:18, Т’есалоники I 5:12-13, Тимот’ейо I 5:17

+ 3:1 Филипи 4:4

+ 3:2 Зәбур 22:16, Зәбур 22:20

* 3:3 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Әм Хwәде бь Р’ӧһ’ дьһ’әбиньн».

+ 3:3 Р’омайи 2:29, Әфәси 2:11, Колоси 2:11

+ 3:4 Корьнт’и II 11:18

* 3:5 Р’омайи 11:1; К’аред Шандийа 23:6; 26:5.

+ 3:5 Дәстпебун 17:12, Q. К’аһинтийе 12:3, Р’омайи 11:1, К’аред Шандийа 23:6, К’аред Шандийа 26:5

* 3:6 К’аред Шандийа 8:3; 22:4; 26:9-11.

+ 3:6 К’аред Шандийа 8:3, Галати 1:13, Марqос 10:20, Луqа 1:6, К’аред Шандийа 22:3, К’аред Шандийа 26:5

+ 3:9 Р’омайи 9:30-31, Р’омайи 10:5

+ 3:10 Р’омайи 8:17, Корьнт’и II 1:5, Колоси 1:24, Пәтрус I 4:13, Р’омайи 6:5

+ 3:12 Ибрани 11:40

+ 3:14 Пәтрус I 5:4, Корьнт’и I 9:24-25, Тимот’ейо II 2:5

+ 3:15 Корьнт’и I 2:6

* 3:17 Корьнт’и I 4:16; 11:1.

+ 3:17 Пәтрус I 5:3, Т’есалоники II 3:9, Тимот’ейо I 4:12, Тито 2:7

+ 3:19 Корьнт’и II 11:15, Т’есалоники I 5:3, Марqос 8:33

+ 3:20 Әфәси 2:19, К’аред Шандийа 1:11, Корьнт’и I 1:7

+ 3:21 Корьнт’и I 15:35-52, Йуһ’әнна I 3:2, Р’омайи 8:29, Корьнт’и II 3:18, Колоси 3:1

+ 4:2 Филипи 2:2

+ 4:3 Дәрк’әтьн 32:32, Зәбур 69:28, Ә’йанти 3:5

+ 4:4 Филипи 3:1, Т’есалоники I 5:16

* 4:5 «Хӧдан незик ә» бь дӧ щур’а те фә’мкьрьне: «Һатьна Хӧдан незик ә» йан жи: «Хӧдан незики мә йә».

+ 4:5 Аqуб 5:8

+ 4:6 Мәтта 6:25, Пәтрус I 5:7

+ 4:7 Йуһ’әнна 14:27, Филипи 4:7, Колоси 3:15

+ 4:9 Р’омайи 15:33, Т’есалоники II 3:16

+ 4:11 Тимот’ейо I 6:6, Тимот’ейо I 6:8

+ 4:12 Корьнт’и I 4:11, Корьнт’и II 11:27

+ 4:13 Тимот’ейо I 1:12

+ 4:14 Филипи 1:7

* 4:16 К’аред Шандийа 17:1-9; Корьнт’и II 11:9.

+ 4:16 К’аред Шандийа 17:1

+ 4:17 Р’омайи 1:13

+ 4:18 Филипи 2:25, Дәстпебун 8:21, Дәрк’әтьн 29:18

+ 4:19 Зәбур 23:1, Корьнт’и II 9:8

+ 4:21 Галати 1:2

+ 4:22 Корьнт’и II 13:12

* 4:23 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «К’әрәма Хӧдане мә Иса Мәсиһ т’әви wә һ’әмуйа бә. Амин».

+ 1:1 К’аред Шандийа 16:1

* 1:2 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «У Хӧдане мә Иса Мәсиһ».

+ 1:3 Әфәси 1:15-16

+ 1:5 Мәтта 6:20, Пәтрус I 1:4

+ 1:6 Мәтта 24:14, Мәтта 28:19, Р’омайи 10:18, Колоси 1:6

* 1:7 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «һьндава мәда» «һьндава wәда» һәйә.

+ 1:7 Колоси 4:12, Фьлимон 1:23

* 1:8 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Һ’ьзкьрьна нава Р’ӧһ’да».

+ 1:9 Т’есалоники II 1:11, Филипи 1:9, Фьлимон 1:6

+ 1:10 Корьнт’и II 5:9, Әфәси 4:1, Филипи 1:27, Пәтрус II 3:18, Әфәси 4:15

+ 1:11 Әфәси 3:16

* 1:12 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Бав Хwәде».

* 1:12# Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «һун» «әм» һәйә.

+ 1:13 К’аред Шандийа 26:18, Әфәси 6:12, Пәтрус II 1:11

* 1:14 Нав һьнәк дәстньвисаред пашwәхтийеда аһа йә: «Бь хуна Кӧр’е Wи».

* 1:14# Әфәси 1:7.

+ 1:14 Әфәси 1:7

* 1:15 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Ньхӧрийе һ’әму ә’фьрина йә». «Ньхӧри» те фә’мкьрьне, кӧ әw бәри һ’әму ә’фьрина һәбуйә у сәр wанр’а йә. Әв бә’са һәләqәтийа Исайә т’әк т’әнейә т’әви Хwәде дькә, кӧ әw нә йәки ә’фьри йан хӧльqи йә, ле әв һәләqәти чаwа һәләqәтийа кӧр’ у баве йә. Аwа готи бәри ә’фьрандьна дьне Кӧр’ һәбу. Бьхуньн: Филипи 2:6; Йуһ’әнна 17:5.

+ 1:15 Корьнт’и II 4:4, Ибрани 1:3, Мәсәлә 8:22, Р’омайи 8:29, Ә’йанти 3:14

+ 1:16 Зәбур 33:6, Йуһ’әнна 1:3, Р’омайи 11:36, Корьнт’и I 8:6, Ибрани 1:2, Ибрани 2:10

* 1:18 Әфәси 1:22-23.

+ 1:18 Әфәси 1:22-23, К’аред Шандийа 26:23, Корьнт’и I 15:20, Ә’йанти 1:4-5, Ә’йанти 3:14

+ 1:19 Колоси 2:9

* 1:20 Әфәси 2:16.

+ 1:20 Корьнт’и II 5:18, Әфәси 1:10, Әфәси 2:14

+ 1:21 Әфәси 2:1-2, Әфәси 2:12

+ 1:22 Щьһуда 1:24, Әфәси 1:4, Т’есалоники I 4:7

+ 1:23 К’аред Шандийа 14:22, Марqос 16:15, Әфәси 3:7

+ 1:24 Корьнт’и II 7:4, Корьнт’и II 12:15, Корьнт’и II 1:5, Филипи 3:10

+ 1:25 Әфәси 3:2

+ 1:26 Р’омайи 16:24, Әфәси 3:9

+ 1:27 Әфәси 1:18, Әфәси 3:16, Колоси 2:2, Р’омайи 5:2, Р’омайи 8:17, Тимот’ейо I 1:1

+ 1:29 Корьнт’и I 15:10, Филипи 1:30, Тимот’ейо I 4:10

* 2:1 Ә’йанти 1:11; 3:14.

+ 2:2 Колоси 1:27, Әфәси 6:22, Колоси 4:8

+ 2:3 Р’омайи 11:33, Корьнт’и I 1:24, Корьнт’и I 2:7

+ 2:4 Р’омайи 16:18

+ 2:5 Корьнт’и I 5:3, Корьнт’и I 14:40

+ 2:6 Т’есалоники I 4:1

+ 2:7 Корьнт’и I 3:11, Әфәси 2:20, Әфәси 3:17, Ә’йанти 21:14, Әфәси 5:20, Т’есалоники II 1:3, Т’есалоники II 2:13

* 2:8 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Шәхсед р’ӧһ’анийә кӧ һ’ӧкӧми сәр ве дьнйайе дькьн».

+ 2:8 Марqос 7:3, Галати 1:14, Галати 4:9, Марqос 13:5, Йуһ’әнна I 3:7, Әфәси 5:6, Т’есалоники II 2:3

+ 2:9 Йуһ’әнна 1:14, Колоси 1:19

+ 2:10 Әфәси 1:21-22, Әфәси 3:19

+ 2:11 Әфәси 2:11, Р’омайи 2:29, Колоси 3:9

* 2:12 Р’омайи 6:4.

+ 2:12 Р’омайи 6:4

* 2:13 Әфәси 2:1-5.

+ 2:13 Әфәси 2:1, Әфәси 2:5, К’аред Шандийа 3:19

* 2:14 Әфәси 2:15.

+ 2:14 Зәбур 51:1, Р’омайи 7:4

+ 2:15 Корьнт’и II 2:14, Йуһ’әнна 12:31, Йуһ’әнна 16:11

* 2:16 Р’омайи 14:1-6.

+ 2:16 Жьмар 28:9-15, Р’омайи 14:5, Галати 4:10, Р’омайи 14:3, Р’омайи 14:17, Ибрани 9:10

+ 2:17 Ибрани 8:5, Ибрани 10:1

* 2:19 Әфәси 4:16.

+ 2:19 Пәтрус II 3:18, Әфәси 4:15-16, Колоси 1:10

+ 2:20 Р’омайи 6:2, Колоси 3:3, Галати 4:9

+ 2:21 Тимот’ейо I 4:3

+ 2:22 Мәтта 15:9, Марqос 7:7

* 3:1 Зәбур 110:1.

+ 3:1 Колоси 2:12, Зәбур 110:1, К’аред Шандийа 7:55-56, Р’омайи 8:34, Әфәси 1:20, Мәсәлә 15:24

+ 3:3 Р’омайи 6:2, Р’омайи 6:7, Галати 5:24, Колоси 2:20

+ 3:4 Йуһ’әнна 11:25

+ 3:5 Әфәси 5:5, Р’омайи 8:13

+ 3:6 Р’омайи 1:18, Әфәси 5:6

+ 3:7 Әфәси 2:2, Әфәси 4:17

+ 3:8 Аqуб 1:21, Пәтрус I 1:21, Әфәси 4:22, Әфәси 4:31

* 3:9 Әфәси 4:22.

+ 3:9 Q. К’аһинтийе 19:11, Әфәси 4:25, Колоси 2:11

* 3:10 Әфәси 4:24; Дәстпебун 1:26.

+ 3:10 Дәстпебун 1:26, Әфәси 4:24

* 3:11 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Йунан» кӧ ль вьр те фә’мкьрьне: «Нәщьһу».

* 3:11# Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Скути». Әw ә’ширәкә ч’ә’вед йунанада һәрә пашдамайи бу.

+ 3:11 Р’омайи 2:28-29, Корьнт’и I 7:19, Галати 3:28, Галати 5:6, Корьнт’и I 12:13, Галати 5:6, Әфәси 2:14, Корьнт’и I 15:28, Әфәси 1:23

* 3:12-13 Әфәси 4:2.

+ 3:12 Луqа 18:7, Р’омайи 8:33, Тито 1:1

* 3:13 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Мәсиһ» йан жи «Хwәде бь дәсте Мәсиһ».

* 3:13# Әфәси 4:32.

+ 3:13 Әфәси 4:2, Мәтта 6:14-15, Марqос 11:25-26, Луqа 7:41-42, Әфәси 4:32

+ 3:14 Корьнт’и I 13:1, Әфәси 4:3, Әфәси 5:2

+ 3:15 Йуһ’әнна 14:27, Йуһ’әнна 16:33, Филипи 4:7, Әфәси 2:16

* 3:16-17 Әфәси 5:19-20.

+ 3:16 Йуһ’әнна 15:3, Зәбур 27:6, Әфәси 5:19

+ 3:17 Корьнт’и I 10:31

• 3:18 Әфәси 5:22

* 3:18 Әфәси 5:22; Пәтрус I 3:1.

+ 3:18 Дәстпебун 3:16, Пәтрус I 3:1

* 3:19 Әфәси 5:25; Пәтрус I 3:7.

+ 3:19 Пәтрус I 3:7

* 3:20 Әфәси 6:1.

+ 3:20 Дәрк’әтьн 20:12, Мәсәлә 1:8, Мәсәлә 6:20, Мәсәлә 23:22

* 3:21 Әфәси 6:4.

* 3:22-25 Әфәси 6:5-8.

+ 3:22 Пәтрус I 2:18, Тимот’ейо I 6:1, Тито 2:9

+ 3:24 Әфәси 6:8

* 3:25 Qануна Дӧщари 10:17; Әфәси 6:9.

+ 3:25 Q. Дӧщари 10:17, Мәтта 22:16

* 4:1 Әфәси 6:9.

+ 4:2 Луqа 18:1, Луqа 21:36, Р’омайи 12:12, Әфәси 6:18, Т’есалоники I 5:17

+ 4:3 К’аред Шандийа 4:29, Р’омайи 16:24, Әфәси 6:19-20, Филипи 1:7, Фьлимон 1:1

* 4:5 Әфәси 5:16.

+ 4:5 Әфәси 5:15-16

+ 4:6 Пәтрус I 3:15

• 4:7 Әфәси 6:21-22

+ 4:7 К’аред Шандийа 20:4

+ 4:8 Колоси 2:2

* 4:9 Фьлимон 1:10-12.

+ 4:9 Фьлимон 1:10, Фьлимон 1:16

+ 4:10 К’аред Шандийа 19:29, Фьлимон 1:24, К’аред Шандийа 12:12, К’аред Шандийа 15:37-38

+ 4:11 К’аред Шандийа 1:23, К’аред Шандийа 18:7

+ 4:12 Колоси 1:7, Фьлимон 1:23

+ 4:14 Тимот’ейо II 4:10-11, Фьлимон 1:24

* 4:15-16 Ә’йанти 1:11; 3:14.

* 4:15# Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «Нимфаса хушк у щьвина мала wеда» «Нимфасе (бьра) у щьвина мала wида» һәйә.

+ 4:15 Р’омайи 16:5

+ 4:16 Т’есалоники I 5:27

* 4:17 Фьлимон 1:2.

+ 4:17 Фьлимон 1:2

+ 4:18 Корьнт’и I 16:21, Галати 6:11, Т’есалоники II 3:17, Фьлимон 1:19

* 1:1 Бь йунани «Силвано» ньвисар ә, кӧ щур’әки наве «Силас» ә.

* 1:1# Нав дәстньвисаред пашwәхтийеда әв жи һәйә: «Ә’дьлайийа Бав Хwәдейе мә у Хӧдан Иса Мәсиһ».

+ 1:1 К’аред Шандийа 15:22, Пәтрус I 5:12, Т’есалоники II 1:1, К’аред Шандийа 17:1, Филипи 4:16

+ 1:2 Әфәси 5:20, Т’есалоники II 1:3, Т’есалоники II 2:13

+ 1:4 Пәтрус II 1:10

+ 1:5 К’аред Шандийа 20:18

* 1:6 К’аред Шандийа 17:5-9.

+ 1:6 Корьнт’и I 4:16, Корьнт’и I 11:1, Т’есалоники II 3:7, К’аред Шандийа 17:5-10, К’аред Шандийа 13:52

+ 1:9 К’аред Шандийа 14:15

+ 1:10 Корьнт’и I 1:7, Т’есалоники II 1:10, Мәтта 3:7, Р’омайи 5:9, Т’есалоники I 2:16, Т’есалоники I 5:9

* 2:2 К’аред Шандийа 16:19-24; 17:1-9.

+ 2:2 К’аред Шандийа 16:22-24

+ 2:3 Корьнт’и II 4:2

+ 2:4 Галати 2:7, Галати 1:10, Әфәси 5:10

* 2:5 Бь готьнәкә дьн: «Кьраскьри, вәшарти».

+ 2:5 Р’омайи 1:9, Р’омайи 9:1, Филипи 1:8

+ 2:6 Корьнт’и I 9:4-5, Т’есалоники II 3:9, Фьлимон 1:8

+ 2:8 Корьнт’и II 12:15

+ 2:9 К’аред Шандийа 18:3, Корьнт’и II 11:27, Т’есалоники II 3:8

+ 2:11 Корьнт’и I 4:14-15

+ 2:12 Т’есалоники II 2:14

+ 2:13 Галати 4:14

* 2:14 К’аред Шандийа 17:5.

+ 2:14 Т’есалоники I 1:6, К’аред Шандийа 17:5, Т’есалоники II 1:4-5

+ 2:15 Мәтта 23:34, Йуһ’әнна 15:20, К’аред Шандийа 13:50, К’аред Шандийа 17:5

+ 2:16 К’аред Шандийа 13:45, К’аред Шандийа 14:2, Мәтта 27:25, Луqа 21:23, Т’есалоники I 1:10

+ 2:17 Корьнт’и I 5:3, Колоси 2:5

+ 2:18 Р’омайи 1:13, Р’омайи 15:22

+ 2:19 Корьнт’и I 15:31, Т’есалоники II 1:4

* 3:1 К’аред Шандийа 17:15.

+ 3:1 К’аред Шандийа 17:15-16

* 3:2 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Һәвал-хәбате Хwәде». Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Qӧльхк’ар у һәвал-хәбате Хwәде» у нав һьнәк дәстньвисаред пашwәхтийеда аһа йә: «Qӧльхк’аре Хwәде у һәвал-хәбате мә».

+ 3:2 К’аред Шандийа 16:1, Филипи 2:19

+ 3:3 К’аред Шандийа 9:16, К’аред Шандийа 14:22, Пәтрус I 5:9

+ 3:5 Мәтта 4:3, Корьнт’и I 7:5, Галати 4:11

* 3:6 К’аред Шандийа 18:5.

+ 3:6 К’аред Шандийа 18:5

+ 3:10 Тимот’ейо II 1:3

+ 3:11 Т’есалоники II 3:5

+ 3:12 Филипи 1:9-10, Т’есалоники II 1:3

+ 3:13 Щьһуда 1:14, Т’есалоники II 2:17

+ 4:1 Колоси 1:10, Колоси 2:6

+ 4:3 Корьнт’и I 6:18, Галати 5:19, Әфәси 5:3

* 4:4 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бьра жь wә һәр кәс заньбә чаwа һ’әлал у бь намуси т’әви жьна хwә бьжи».

+ 4:5 Пәтрус I 4:3-4, Р’омайи 1:26, Әфәси 4:17-19

+ 4:7 Пәтрус I 1:15, Щьһуда 1:24, Әфәси 1:4, Колоси 1:22

+ 4:9 Ибрани 13:1, Йуһ’әнна 6:45

+ 4:11 Мәсәлә 17:14, К’аред Шандийа 18:3, Әфәси 4:28, Т’есалоники II 3:8, Т’есалоники II 3:10

+ 4:12 Р’омайи 13:13

+ 4:13 Әфәси 2:12

+ 4:14 Корьнт’и I 15:20, Корьнт’и II 4:14

* 4:15-17 Корьнт’и I 15:51-52.

+ 4:15 Корьнт’и I 15:51-52

+ 4:16 Щьһуда 1:9, Ә’йанти 12:7, Мәтта 24:31, Корьнт’и I 15:52, Мәтта 16:27, Корьнт’и I 15:23

+ 4:17 К’аред Шандийа 1:9, Ә’йанти 11:12, Йуһ’әнна 14:3

+ 5:1 К’аред Шандийа 1:7

* 5:2 Мәтта 24:43; Луqа 12:39; Пәтрус II 3:10.

+ 5:2 Мәтта 24:43, Пәтрус II 3:10

+ 5:3 Луqа 21:34, Филипи 3:19

+ 5:4 Йуһ’әнна I 2:8

+ 5:5 Луqа 16:8, Йуһ’әнна 12:36, Р’омайи 13:12

+ 5:6 Марqос 13:33-36, Пәтрус I 1:13, Әфәси 6:18

* 5:8 Ишайа 59:17; Әфәси 6:13-17.

+ 5:8 Әфәси 6:14, Әфәси 6:17

+ 5:9 Т’есалоники I 1:10

+ 5:10 Р’омайи 14:9

+ 5:12 Корьнт’и I 16:16, Корьнт’и I 16:18, Филипи 2:29, Тимот’ейо I 5:17

+ 5:13 Марqос 9:50, Р’омайи 12:18, Корьнт’и II 13:11

+ 5:14 Т’есалоники II 3:6-10, Галати 6:1

+ 5:15 Q. К’аһинтийе 19:18, Пәтрус I 3:9, Р’омайи 12:17

+ 5:16 Филипи 4:4

+ 5:17 Луqа 18:1, Луqа 21:36, Р’омайи 12:12, Әфәси 6:18, Колоси 4:2

+ 5:18 Р’омайи 12:2, Әфәси 5:17, Әфәси 5:20

+ 5:19 Әфәси 4:30

+ 5:21 Йуһ’әнна I 4:1, Корьнт’и I 14:29

+ 5:23 Р’омайи 15:33, Филипи 4:9, Т’есалоники II 3:16

+ 5:24 Корьнт’и I 1:9, Т’есалоники II 3:3, Ибрани 10:23

+ 5:25 Әфәси 6:19, Т’есалоники II 3:1, Ибрани 13:18

+ 5:26 Пәтрус I 5:14, Р’омайи 16:16

+ 5:27 Колоси 4:16

* 1:1 Бь йунани «Силвано» ньвисар ә, кӧ щур’әки наве «Силас» ә.

+ 1:1 К’аред Шандийа 15:22, Пәтрус I 5:12, Т’есалоники I 1:1, К’аред Шандийа 16:1

+ 1:3 Әфәси 5:20, Т’есалоники I 1:2, Т’есалоники II 2:13

+ 1:4 Т’есалоники I 2:19

+ 1:5 Луqа 20:35

+ 1:6 Ә’йанти 6:10

+ 1:7 Щьһуда 1:14

+ 1:8 Пәтрус II 3:7,

+ 1:10 Корьнт’и I 3:13, Т’есалоники I 1:10

+ 1:11 Колоси 1:9

* 2:1 Т’есалоники I 4:15-17.

+ 2:1 Мәтта 24:31, Т’есалоники I 4:15-17

* 2:2 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Йанчийә мә бь р’ӧһ’е п’ехәмбәртийе йан дәва йан жи бь нә’ма готьбә: ‹Ва йә Р’ожа Хӧдан иди һатийә...›»

+ 2:3 Марqос 13:5, Колоси 2:8, Йуһ’әнна I 3:7, Әфәси 5:6, Ә’йанти 13:4-5

* 2:4 Һәзәкийел 28:2; Данийел 11:36.

+ 2:7 Йуһ’әнна I 2:18, Йуһ’әнна I 4:3

* 2:8 Ишайа 11:4.

+ 2:8 Ә’йанти 2:16

* 2:9 Мәтта 24:24.

+ 2:9 Мәтта 24:24, Марqос 13:22, Ә’йанти 13:14

+ 2:10 Корьнт’и I 1:18

* 2:13 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Чьмки Хwәде һун бьжартьн, wәки пешийе һун бь Р’ӧһ’ бенә бӧһӧрти-жьбарәкьрьне».

+ 2:13 Әфәси 5:20, Т’есалоники II 1:3, Аqуб 1:18, Ә’йанти 14:4

+ 2:14 Т’есалоники I 2:12

+ 2:15 Корьнт’и I 16:13

+ 2:16 Пәтрус I 1:3

+ 2:17 Т’есалоники I 3:13

+ 3:1 Т’есалоники I 5:25

+ 3:2 Р’омайи 15:31, Корьнт’и II 1:10-11

+ 3:3 Корьнт’и I 1:9, Т’есалоники I 5:24, Ибрани 10:23, Мәтта 16:13, Йуһ’әнна 17:12

+ 3:5 Т’есалоники I 3:11

+ 3:6 Мәсәлә 6:6

+ 3:7 Корьнт’и I 4:16, Корьнт’и I 11:1, Т’есалоники I 1:6

+ 3:8 К’аред Шандийа 18:3, Т’есалоники I 2:9-10

+ 3:9 Корьнт’и I 9:4-5, Т’есалоники I 2:6, Фьлимон 1:8, Пәтрус I 5:3, Филипи 3:17, Тимот’ейо I 4:12, Тито 2:7

+ 3:10 Әфәси 4:28, Т’есалоники I 4:11, Т’есалоники I 5:14

+ 3:11 Тимот’ейо I 5:13

+ 3:13 Галати 6:9

+ 3:15 Мәтта 18:15

+ 3:16 Р’омайи 15:33, Филипи 4:9, Т’есалоники I 5:23

+ 3:17 Корьнт’и I 16:21, Галати 6:11, Колоси 4:18, Фьлимон 1:19

+ 1:1 Колоси 1:27

+ 1:2 К’аред Шандийа 16:1, Филипи 2:22, Тимот’ейо II 1:2, Йуһ’әнна II 1:3

* 1:4 «Т’ьвдира Хwәде» аһа жи те фә’мкьрьне: «Wәк’илтийа Хwәде, йа кӧ да дәсте щьмә’та Хwә».

* 1:4# Аһа жи те фә’мкьрьне: «Т’ьвдира Хwәдейә кӧ бь баwәрийе тинә сери».

+ 1:4 Тимот’ейо I 4:7, Тимот’ейо II 4:4, Тито 1:14, Тито 3:9

+ 1:5 Р’омайи 12:9, Тимот’ейо II 2:22

+ 1:6 Тимот’ейо I 6:21, Тито 1:10

+ 1:8 Р’омайи 7:16

+ 1:9 Галати 5:23

+ 1:11 Тито 1:3

+ 1:12 К’аред Шандийа 9:22, Филипи 4:13

* 1:13 К’аред Шандийа 8:3; 9:4-5.

+ 1:13 К’аред Шандийа 8:3, К’аред Шандийа 3:17

+ 1:14 Р’омайи 5:20

+ 1:15 Тимот’ейо I 3:1, Тимот’ейо I 4:9, Тимот’ейо II 2:11, Тито 3:8, Мәтта 9:13, Марqос 2:17

+ 1:18 Тимот’ейо I 4:14, Корьнт’и II 10:4, Тимот’ейо II 2:2-4

+ 1:20 Тимот’ейо II 2:17, Тимот’ейо II 4:14, Корьнт’и I 5:5

+ 2:3 Тимот’ейо I 5:4

* 2:4 Һәзәкийел 18:23.

+ 2:4 Пәтрус II 3:9, Тито 1:2, Тито 2:11

+ 2:5 Галати 3:20

+ 2:6 Мәтта 20:28, Тито 1:3

+ 2:7 К’аред Шандийа 9:15, Р’омайи 1:5, Галати 1:15-16, Әфәси 3:7-8, Тимот’ейо II 1:11, Р’омайи 9:1, Корьнт’и II 11:10

* 2:8 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бе дӧдьли».

* 2:9 Пәтрус I 3:3.

+ 2:9 Пәтрус I 3:3-4

+ 2:11 Тито 2:5

+ 2:12 Корьнт’и I 14:34

* 2:13 Дәстпебун 2:7; 2:21-22; 3:1-6.

+ 2:13 Дәстпебун 2:7, Дәстпебун 2:22

+ 2:14 Дәстпебун 3:6, Дәстпебун 3:13, Корьнт’и II 11:13

* 2:15 Мә’на ве р’езе зә’мәт ә. Дәwса «һ’але зар’анинеда жи» йунани аһа жи те фә’мкьрьне: «бь зар’анине». К’ьтеба Пироз һин дькә, кӧ зар’ дайин у бәрәк’әтийа Хӧдан ә, кӧ де у бавар’а тенә дайине (Зәбур 127, 128). К’ьтеба Пироз һин накә кӧ зар’анин шәрте мәщала хьлазбуна к’ӧлфәта йә. Нә жи әв р’ез соз дьдә кӧ зар’анина к’ӧлфәтед хwәденас wе бе еш у щәфа бә йан к’ӧлфәт сах бьминә. Хӧйа дьбә кӧ Паwлос мьqабьли дәрсдаред дәрәwин дьчә у һин дькә кӧ зар’анин нә гӧнә йә, ле бәле һәгәр к’ӧлфәт мер кә у зар’а бинә, әв йәк тьштәки qәнщ ә. Һьнге һьнәка һин дькьр у нәдьһьштьн кӧ мәрьв бьзәwьщьн йан мер кьн (Тимот’ейо I 4:3). Жь сәдсалийа йәке һ’әта сьсийа һинкьрьна «гьностикийе» фьрә бәла дьбу у дьгот, кӧ п’еше кәвантийе у зар’анине гӧнә йә.

+ 3:1 Тимот’ейо I 1:15, Тимот’ейо II 2:11, Тито 3:8

* 3:2-7 Тито 1:6-9.

+ 3:2 Тито 1:6-9

+ 3:3 Тито 3:2, Мәтта 6:19, Тимот’ейо I 6:9, Ибрани 13:5

+ 3:7 Тимот’ейо II 2:26

+ 3:8 К’аред Шандийа 6:3, Пәтрус I 5:2, Тито 1:7

* 3:9 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Сӧр’а баwәрийе». Әв те фә’мкьрьне кӧ сӧр’а вәшарти ә’йан бу.

* 3:11 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Жьнед бәрдәсти».

+ 3:11 Тито 2:3

+ 3:16 Йуһ’әнна 1:14, Йуһ’әнна I 4:2, Йуһ’әнна II 1:7, Ибрани 2:14, Марqос 16:19, Луqа 24:51, К’аред Шандийа 1:9

+ 4:1 Йуһ’әнна I 2:18, Тимот’ейо II 3:1, Йуһ’әнна I 4:6, Аqуб 3:15, Пәтрус II 2:1, Ә’йанти 2:24

+ 4:3 Р’омайи 14:2, Колоси 2:16, Колоси 2:21

+ 4:4 Дәстпебун 1:31, Марqос 7:15-16, К’аред Шандийа 10:15, Тито 1:15

+ 4:5 Дәстпебун 1:25

+ 4:7 Тимот’ейо I 1:4, Тимот’ейо II 2:16

+ 4:9 Тимот’ейо I 1:15, Тимот’ейо II 2:11, Тито 3:8

+ 4:10 Филипи 1:30, Колоси 1:29

+ 4:12 Тито 2:15, Пәтрус I 5:3, Филипи 3:17, Т’есалоники II 3:9, Тито 2:7

+ 4:14 Тимот’ейо I 1:18, К’аред Шандийа 6:6, Тимот’ейо I 5:22, Тимот’ейо II 1:6

* 5:1 Qануна К’аһинтийе 19:32.

+ 5:1 Тито 2:6

+ 5:4 Тимот’ейо I 2:3

+ 5:6 Ә’йанти 3:1

+ 5:10 Йуһ’әнна 13:14, К’аред Шандийа 9:36

* 5:11-12 Һьнәк аһа фә’м дькьн: Жьнәбийед щьвинеда навед хwә бона хьзмәткьрьне дәфт’әра щьвинеда дьданә ньвисаре, ләма те готьне, кӧ жьнәбийед щаһьл qәбул нәкә, чьмки бь wе qьраре навед хwә дьданә ньвисаре, wәки диса мер нәкьн, ле т’әне щьвинер’а хьзмәтийе бькьн. Ле гава дьхwәстьн мер бькьрана, соз-qьраре хwә дьт’әр’ьбандьн.

+ 5:13 Т’есалоники II 3:11

+ 5:14 Корьнт’и I 7:9, Тито 2:8

* 5:16 Нав дәстньвисаред qәнщда «баwәрмәнд» qьсьме жьне те фә’мкьрьне, ле дәстньвисаред һьнәкада «баwәрмәнд» те фә’мкьрьне һьн qьсьме жьне, һьн жи мер, ӧса жи һьнәк дәстньвисарада т’әне мер те фә’мкьрьне.

+ 5:17 Р’омайи 12:8, Т’есалоники I 5:12

* 5:18 Qануна Дӧщари 25:4.

* 5:18# Луqа 10:7; Мәтта 10:10.

+ 5:18 Q. Дӧщари 25:4, Корьнт’и I 9:9, Луqа 10:7

* 5:19 Qануна Дӧщари 17:5-7; 19:15; Мәтта 18:16.

+ 5:19 Q. Дӧщари 19:15

+ 5:20 Q. Дӧщари 13:11, Галати 2:14, Тимот’ейо II 4:2, Тито 1:13, Тито 2:15

* 5:22 Тимот’ейо I 4:14; К’аред Шандийа 6:6; 13:1; Тимот’ейо II 1:6.

+ 5:22 К’аред Шандийа 6:6, Тимот’ейо I 4:14, Тимот’ейо II 1:6, Пәтрус II 3:14, Йуһ’әнна I 5:18, Йуһ’әнна II 1:10, Тимот’ейо I 5:22

+ 5:23 Мәсәлә 20:1, Мәсәлә 23:20, Мәсәлә 31:4, Әфәси 5:18

+ 6:1 Пәтрус I 2:18, Әфәси 6:5, Колоси 3:22, Тито 2:9

+ 6:2 Фьлимон 1:16

+ 6:3 Р’омайи 16:17

+ 6:4 Тимот’ейо II 2:14, Тимот’ейо II 2:23, Тито 3:9

+ 6:5 Пәтрус II 2:3, Тито 1:11

+ 6:6 Филипи 4:11

* 6:7 Ибо 1:21.

+ 6:7 Зәбур 49:17,

* 6:8 Готьнед Сьлеман 30:8.

+ 6:8 Мәсәлә 30:8

* 6:9 Готьнед Сьлеман 23:4; 28:22.

+ 6:9 Мәсәлә 15:27, Мәсәлә 23:4, Мәтта 6:19, Луqа 12:15, Ибрани 13:5

+ 6:10 Дәрк’әтьн 23:8, Q. Дӧщари 16:19

+ 6:11 Q. Дӧщари 33:1, Тимот’ейо II 3:17

+ 6:12 Тимот’ейо II 4:7, Щьһуда 1:3

* 6:13 Йуһ’әнна 18:37.

+ 6:13 Луqа 3:1, Луqа 23:1, К’аред Шандийа 3:13

+ 6:15 Q. Дӧщари 10:17, Ә’йанти 17:14, Ә’йанти 19:16, Дәрк’әтьн 33:20, Йуһ’әнна 1:18

* 6:16 Дәрк’әтьн 33:20.

* 6:17 Зәбур 62:10.

+ 6:17 Мәсәлә 23:5, Мәсәлә 27:24

+ 6:18 Луqа 12:21, Р’омайи 12:13, Әфәси 4:28

+ 6:20 Тимот’ейо II 1:12, Тимот’ейо II 2:16

+ 6:21 Тимот’ейо I 1:6

+ 1:1 Тито 1:2, Ибрани 9:15

+ 1:2 К’аред Шандийа 16:1, Филипи 2:22, Тимот’ейо I 1:2, Йуһ’әнна II 1:3

+ 1:3 Т’есалоники I 3:10, К’аред Шандийа 23:1, Корьнт’и II 1:12, Р’омайи 1:8, Фьлимон 1:4

* 1:5 К’аред Шандийа 16:1.

+ 1:5 К’аред Шандийа 16:1

+ 1:6 К’аред Шандийа 6:6, Тимот’ейо I 4:14, Тимот’ейо I 5:22

* 1:7 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Сәрхwәбуне».

+ 1:7 Р’омайи 8:15

+ 1:8 Марqос 8:38, Р’омайи 1:16, Тимот’ейо II 2:3, Тимот’ейо II 4:5

+ 1:9 Р’омайи 3:27, Әфәси 2:4, Әфәси 2:8, Тито 3:5

+ 1:10 Корьнт’и I 15:54-55, Р’омайи 16:24

+ 1:11 Тимот’ейо I 2:7

* 1:12 «Чь кӧ спартийә мьн» те фә’мкьрьне йан qӧльхе Паwлос, йан жи Мьзгини. Ле әв р’ез аһа жи те фә’мкьрьне: «Әw тьште чь кӧ мьн спартийә Wи, бона Р’ожа Ахрәте wе хwәй кә», мәсәлә, жийина Паwлос йан жи йед кӧ бь даннасинийа wи бунә баwәрмәнд.

+ 1:12 Тимот’ейо II 2:9, Марqос 8:38, Р’омайи 1:16, Тимот’ейо I 6:20

+ 1:14 Р’омайи 8:9

+ 1:15 К’аред Шандийа 19:10

+ 1:16 Тимот’ейо II 4:19, К’аред Шандийа 21:33, К’аред Шандийа 28:20, Мәтта 25:36

+ 2:3 Тимот’ейо I 1:18, Тимот’ейо II 1:8, Тимот’ейо II 4:5

+ 2:5 Корьнт’и I 9:25

+ 2:6 Корьнт’и I 9:10

+ 2:8 Корьнт’и I 15:20, Мәтта 1:1

+ 2:9 Әфәси 3:1, Филипи 1:7

+ 2:10 Пәтрус I 5:10, Әфәси 3:13, Корьнт’и II 1:6

+ 2:11 Тимот’ейо I 1:15, Тито 3:8, Р’омайи 6:8, Ә’йанти 20:4

* 2:12 Мәтта 10:33.

+ 2:12 Мәтта 10:33

* 2:13 Жьмар 23:19.

+ 2:13 Р’омайи 3:3, Жьмар 23:19

+ 2:14 Тимот’ейо I 6:4, Тито 3:9

+ 2:16 Тимот’ейо I 4:7, Тимот’ейо I 6:20, Тито 3:9

+ 2:17 Тимот’ейо I 1:20

+ 2:18 Корьнт’и I 15:12

* 2:19 Жьмар 16:5.

+ 2:19 Жьмар 16:5, Жьмар 16:26

+ 2:20 Р’омайи 9:21

* 2:21 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Жь wан мәрьва».

+ 2:22 Мәтта 5:9, Р’омайи 14:19, Тимот’ейо I 1:5

+ 2:23 Тимот’ейо I 6:4

+ 2:25 Галати 6:1, К’аред Шандийа 8:22

+ 2:26 Тимот’ейо I 3:7

+ 3:1 Йуһ’әнна I 2:18, Тимот’ейо I 4:1

+ 3:2 Луqа 16:14, Тимот’ейо I 6:10

+ 3:3 Р’омайи 1:28-31

* 3:8 Дәрк’әтьн 7:11, 22; 8:3.

+ 3:9 Дәрк’әтьн 7:12, Дәрк’әтьн 8:18, Дәрк’әтьн 9:11

* 3:11 К’аред Шандийа 13:14–14:22; Зәбур 34:19.

+ 3:11 К’аред Шандийа 13:50, К’аред Шандийа 14:5, К’аред Шандийа 14:19, Зәбур 34:19

* 3:12 Йуһ’әнна 15:20.

+ 3:12 Йуһ’әнна 15:20, К’аред Шандийа 14:22, Т’есалоники I 3:3

+ 3:13 Ә’йанти 22:11

+ 3:15 К’аред Шандийа 16:1

* 3:16 Аһа те фә’мкьрьне: «Ньвисаред пироз» аwа готи «К’ьтеба Пироз».

* 3:16# Аһа жи те фә’мкьрьне: «Т’әмамийа ньвисареда бина бәр Хwәде һәйә».

+ 3:16 Пәтрус II 1:20-21

+ 3:17 Q. Дӧщари 33:1, Тимот’ейо I 6:11

+ 4:1 Йуһ’әнна 5:22, К’аред Шандийа 10:42, К’аред Шандийа 17:31, Пәтрус I 4:5

+ 4:2 Тимот’ейо I 5:20, Тито 1:13, Тито 2:15

+ 4:5 Марqос 13:33-34, Пәтрус I 1:13, Әфәси 6:18, Т’есалоники I 5:6, Тимот’ейо II 1:8, Тимот’ейо II 2:3

+ 4:6 К’аред Шандийа 21:13, Филипи 2:17, Пәтрус II 1:14, Филипи 1:23

+ 4:7 Тимот’ейо I 6:12, Щьһуда 1:3, К’аред Шандийа 20:24

+ 4:8 Аqуб 1:12

+ 4:10 Колоси 4:14, Фьлимон 1:24, Марqос 4:19, Корьнт’и II 2:13, Галати 2:1, Колоси 4:14, Фьлимон 1:24

+ 4:11 К’аред Шандийа 12:12, К’аред Шандийа 15:37-38, Колоси 4:10

+ 4:12 К’аред Шандийа 20:4, Тито 3:12

+ 4:13 К’аред Шандийа 16:8

+ 4:14 Тимот’ейо I 1:20, Зәбур 62:12, Мәсәлә 24:12

+ 4:17 Зәбур 22:21

+ 4:19 К’аред Шандийа 18:2, Р’омайи 16:3, Корьнт’и I 16:19, Тимот’ейо II 1:16

+ 4:20 К’аред Шандийа 20:4, К’аред Шандийа 21:29

+ 1:1 Марqос 13:20, Луqа 18:7, Р’омайи 8:33, Колоси 3:12, Тимот’ейо I 2:4, Луqа 1:69-70, Р’омайи 1:2, Жьмар 23:19,

* 1:1-2 Аһа жи те фә’мкьрьне: «газикьрийе бона пешдачуйина баwәрийа бьжартийед Хwәде у занәбуна сәр р’астийе, анәгори хwәденасийе, кӧ жь wе р’астийе йә гӧмана жийина һ’әта-һ’әтайе».

* 1:2# Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Хwәдейе кӧ дәрәwа накә».

+ 1:3 Тимот’ейо I 2:6, Тимот’ейо I 6:15, Тимот’ейо I 1:11

+ 1:4 Тимот’ейо I 1:2, Тимот’ейо II 1:2

+ 1:5 К’аред Шандийа 14:23

+ 1:6 Тимот’ейо I 3:2-4

+ 1:7 Пәтрус I 5:2, Тимот’ейо I 3:8

* 1:10 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Йед жь сьнәтийе нә».

+ 1:10 Тимот’ейо I 1:6, К’аред Шандийа 11:2, Галати 2:12

+ 1:11 Пәтрус II 2:3, Тимот’ейо I 6:5

* 1:12 Бь йунани хәбәр бь хәбәр «п’ехәмбәрәки wан» ньвисар ә. Ль гора һьнәка, наве ви занәйи Әпименидәс бу, жь бажаре Кьнососе у шайир бу. Әw qаси 600 сали бәри Иса Мәсиһ бьбу.

+ 1:13 Тимот’ейо I 5:20, Тимот’ейо II 4:2, Тито 2:15

+ 1:14 Тимот’ейо I 1:4

+ 1:15 Марqос 7:15-16, К’аред Шандийа 10:15, Р’омайи 14:20, Тимот’ейо I 4:3-4

+ 1:16 Йуһ’әнна I 2:4

+ 2:3 Тимот’ейо I 3:11

+ 2:5 Дәстпебун 3:16, Пәтрус I 3:1-2, Әфәси 5:22, Тимот’ейо I 2:11

+ 2:6 Тимот’ейо I 5:1

+ 2:7 Пәтрус I 5:3, Филипи 3:17, Т’есалоники II 3:9, Тимот’ейо I 4:12

+ 2:8 Тимот’ейо I 5:14

+ 2:9 Пәтрус I 2:18, Әфәси 6:5, Колоси 3:22, Тимот’ейо I 6:1

+ 2:11 Тимот’ейо I 2:4

+ 2:12 Пәтрус I 4:2

+ 2:13 Пәтрус II 1:1, Ибрани 9:28

+ 2:14 Әфәси 2:10, Тито 3:8, Мәтта 20:28

+ 2:15 Тито 1:13, Тимот’ейо I 4:12

+ 3:1 Пәтрус I 2:13, Р’омайи 13:1

+ 3:2 Тимот’ейо I 3:3

+ 3:3 Йуһ’әнна 8:34, Пәтрус II 2:19, Р’омайи 6:16-20

* 3:5 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Хwәде әм хьлаз кьрьн, бь шуштьна Р’ӧһ’е Пироз ну дьне хьстьн у нуйәжийин кьрьн».

+ 3:5 Р’омайи 3:27, Әфәси 2:4, Әфәси 2:8, Тимот’ейо II 1:9, Йуһ’әнна 13:8, Корьнт’и I 6:11, Әфәси 5:26, Ибрани 10:22, Йуһ’әнна 3:3, Пәтрус I 1:3, Әфәси 2:5

+ 3:6 К’аред Шандийа 2:33, К’аред Шандийа 10:45, Р’омайи 5:5

+ 3:7 К’аред Шандийа 15:11, Р’омайи 3:24, Әфәси 2:8, Тито 2:11, Р’омайи 8:17

+ 3:8 Тимот’ейо I 1:15, Тимот’ейо II 2:11, Әфәси 2:10, Тито 2:14

+ 3:9 Тимот’ейо I 1:4, Тимот’ейо II 2:14, Тимот’ейо II 2:16

+ 3:10 Мәтта 18:15-17

+ 3:12 К’аред Шандийа 20:4, Тимот’ейо II 4:12

+ 3:13 К’аред Шандийа 18:24, Корьнт’и I 1:12

+ 3:14 Пәтрус II 1:8

+ 1:1 Әфәси 3:1, Филипи 1:7, К’аред Шандийа 16:1

* 1:2 Колоси 4:17.

+ 1:2 Колоси 4:17

+ 1:4 Р’омайи 1:8-9

+ 1:6 Филипи 1:9, Колоси 1:9

+ 1:8 Т’есалоники I 2:6-7

* 1:10 Колоси 4:9.

+ 1:10 Корьнт’и I 4:15, Колоси 4:9

* 1:11 «Онисимо» бь зьмане йунани те фә’мкьрьне: «Керһати».

+ 1:16 Мәтта 23:8, Корьнт’и I 7:22, Колоси 4:9

+ 1:19 Корьнт’и I 16:21, Галати 6:11, Колоси 4:18, Т’есалоники II 3:17

+ 1:23 Колоси 1:7, Колоси 4:12

+ 1:24 К’аред Шандийа 27:2, Колоси 4:10, Колоси 4:14, Тимот’ейо II 4:10

+ 1:2 Пәтрус I 1:20, Марqос 12:7, Йуһ’әнна 1:3, Корьнт’и I 8:6, Колоси 1:16

* 1:3 Бь готьнәкә дьн: «Р’онайи».

* 1:3# Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Гава Әwи әм жь гӧнед мә шуштьн».

+ 1:3 Корьнт’и II 4:4, Колоси 1:15, Зәбур 110:1, Марqос 16:19, К’аред Шандийа 7:55-56, Р’омайи 8:34

+ 1:4 Әфәси 1:21, Филипи 2:9

* 1:5 Зәбур 2:7.

* 1:5# П’адшати II 7:14.

+ 1:5 Зәбур 2:7, К’аред Шандийа 13:32-33, Ибрани 5:5,

* 1:6 Qануна Дӧщари 32:43; Зәбур 97:7 (wәлгәр’андьна Пәймана Кәвьнә йунани).

+ 1:6 Зәбур 97:7

* 1:7 Зәбур 104:4 (wәлгәр’андьна Пәймана Кәвьнә йунани).

+ 1:7 Зәбур 104:4

* 1:9 Зәбур 45:6-7.

+ 1:9 Зәбур 45:6-7

* 1:12 Зәбур 102:25-27.

+ 1:12 Зәбур 102:25-27

* 1:13 Зәбур 110:1.

+ 1:13 Зәбур 110:1, Ибрани 10:13

+ 1:14 Дәстпебун 19:16

+ 2:4 К’аред Шандийа 2:22, К’аред Шандийа 2:43

+ 2:5 Ибрани 1:6

* 2:6 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Кӧр’е мерьв».

* 2:7 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Тә әw һьнәки жь мьлйак’әта ньмьзтьр кьр», ӧса жи р’еза 9-да.

* 2:8 Зәбур 8:4-6.

* 2:8# «Wи» те фә’мкьрьне «бәндед дьне» йан жи «Иса».

+ 2:8 Зәбур 8:4-6, Корьнт’и I 15:25

+ 2:9 Йуһ’әнна 8:54, Йуһ’әнна 17:1, Пәтрус I 1:21, Пәтрус II 1:17

* 2:10 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бь щәфа бьгьһишта», аwа готи «мәзьн буйа».

+ 2:10 Р’омайи 11:36, Ибрани 5:9

+ 2:11 Ибрани 13:12, Мәтта 28:10, Марqос 3:35, Йуһ’әнна 20:17, Р’омайи 8:29

* 2:12 Зәбур 22:22.

+ 2:12 Зәбур 22:22

* 2:13 Ишайа 8:17.

* 2:13# Ишайа 8:18.

+ 2:14 Йуһ’әнна 1:14, Йуһ’әнна I 4:2, Йуһ’әнна II 1:7, Тимот’ейо I 3:16, Йуһ’әнна I 3:8, Корьнт’и I 15:54-55

* 2:17 Бь готьнәкә дьн: «Афукьрьне» йан «бахшандьне».

+ 2:17 Филипи 2:7

+ 2:18 Луqа 22:28

* 3:2 Жьмар 12:7.

+ 3:2 Жьмар 12:7

+ 3:5 Жьмар 12:7, Q. Дӧщари 18:15, Q. Дӧщари 18:18

* 3:11 Зәбур 95:7-11. Ван р’еза жи бьхуньн: Дәрк’әтьн 17:1-7; Жьмар 20:1-13.

+ 3:11 Зәбур 95:7-11

* 3:15 Зәбур 95:7-8.

+ 3:15 Зәбур 95:7-8

+ 3:16 Жьмар 14:2

+ 3:17 Зәбур 95:10, Жьмар 14:29

* 3:18 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Нәбаwәра».

* 3:16-18# Жьмар 14:1-35.

+ 3:18 Q. Дӧщари 1:34-36

+ 3:19 Зәбур 106:24

+ 4:1 Ибрани 12:15

* 4:3 Зәбур 95:11.

+ 4:3 Зәбур 95:11, Ибрани 3:11

* 4:4 Дәстпебун 2:2.

+ 4:4 Дәстпебун 2:2

* 4:5 Зәбур 95:11.

+ 4:5 Зәбур 95:11

* 4:6 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Нәельмийе».

+ 4:6 Ибрани 3:19

* 4:7 Зәбур 95:7-8.

+ 4:7 Зәбур 95:7-8

+ 4:8 Q. Дӧщари 31:7

* 4:10 Дәстпебун 2:2.

* 4:11 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Нәельмийе».

+ 4:12 Әфәси 6:17, Ә’йанти 1:16

+ 4:13 Зәбур 90:8, Зәбур 139:2-3

+ 4:14 Ибрани 2:17-18, Әфәси 4:10, Ибрани 7:26

+ 4:15 Луqа 23:41, Йуһ’әнна 8:46, Пәтрус I 2:22, Йуһ’әнна I 3:5, Корьнт’и II 5:21

+ 4:16 Әфәси 3:12, Ибрани 10:19

+ 5:1 Ибрани 8:3

+ 5:2 Ибрани 7:28

* 5:3 Qануна К’аһинтийе 9:7.

+ 5:3 Ибрани 7:27

* 5:4 Дәрк’әтьн 28:1.

+ 5:4 Жьмар 16:5, Жьмар 18:7

* 5:5 Зәбур 2:7.

+ 5:5 Йуһ’әнна 8:54, Зәбур 2:7, К’аред Шандийа 13:32-33, Ибрани 1:5

* 5:6 Зәбур 110:4.

+ 5:6 Зәбур 110:4, Ибрани 7:17, Ибрани 7:21

* 5:7 Мәтта 26:36-46; Марqос 14:32-42; Луqа 22:39-46.

+ 5:7 Мәтта 26:39, Марqос 14:35, Луqа 22:41, Зәбур 22:24

+ 5:8 Р’омайи 5:19, Филипи 2:8

+ 5:9 Ибрани 2:10

+ 5:11 Пәтрус II 3:16

+ 5:12 Пәтрус I 2:2, Корьнт’и I 3:1-2

+ 5:14 Әфәси 4:13

+ 6:1 Ибрани 9:14

+ 6:2 К’аред Шандийа 8:17, К’аред Шандийа 19:4-5, К’аред Шандийа 10:42, К’аред Шандийа 17:31

+ 6:4 Ибрани 10:29

* 6:6 «Нав хwәда» аһа жи те фә’мкьрьне: «Хwәха» йан «бь һ’әмде хwә».

+ 6:8 Мәтта 13:7, Мәтта 3:12

+ 6:10 Мәтта 10:42

+ 6:11 Р’омайи 5:2-5, Корьнт’и II 1:22, Корьнт’и II 5:5, Әфәси 1:14

+ 6:12 Ибрани 13:7

+ 6:13 Луqа 1:73-75

* 6:14 Дәстпебун 22:16-17.

+ 6:14 Дәстпебун 22:17

+ 6:16 Дәрк’әтьн 22:11

+ 6:17 Зәбур 110:4

* 6:18 Жьмар 23:19.

+ 6:18 Жьмар 23:19,

+ 6:19 Q. К’аһинтийе 16:2, Q. К’аһинтийе 16:15, Ибрани 9:7

* 6:20 Зәбур 110:4.

+ 6:20 Ибрани 4:14, Ибрани 8:1, Ибрани 9:24-25

* 7:1 Дәстпебун 14:17-20.

* 7:2 «Шәлим» бь зьмане ибрани те фә’мкьрьне «ә’дьлайи». Шәлим хwәха наве бажаре Оршәлимейи кәвьн ә.

+ 7:2 Дәстпебун 14:17-20

* 7:5 Жьмар 18:21.

+ 7:5 Q. К’аһинтийе 27:30-31, Жьмар 18:21, Q. Дӧщари 14:22

+ 7:6 Дәстпебун 12:2-3, Р’омайи 4:3, Галати 3:16

+ 7:14 Мәтта 1:3, Луqа 3:3

* 7:17 Зәбур 110:4.

+ 7:17 Зәбур 110:4, Ибрани 5:6

+ 7:18 Р’омайи 8:3, Галати 4:9

+ 7:19 Ибрани 9:9, Ибрани 10:1

* 7:21 Зәбур 110:4.

+ 7:21 Зәбур 110:4, Ибрани 5:6

* 7:22 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Иса гарантийа пәйманәкә һе qәнщ ә».

+ 7:22 Ибрани 6:11

* 7:25 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Әw дькарә wан лап хьлаз кә».

+ 7:25 Йуһ’әнна I 2:1, Р’омайи 8:34

+ 7:26 Әфәси 4:10, Ибрани 4:14

* 7:27 Qануна К’аһинтийе 9:7.

+ 7:27 Ибрани 5:3, Ибрани 9:12, Ибрани 10:10

* 7:28 Аһа жи те фә’мкьрьне: «һатә гиһандьне», чаwа гьһишти. Ибрани 2:10; 5:8-9.

+ 7:28 Ибрани 5:2

+ 8:1 Зәбур 110:1, Марqос 16:19, Ибрани 1:3

+ 8:2 Ибрани 9:24

+ 8:3 Ибрани 5:1, Әфәси 5:2

* 8:5 Дәрк’әтьн 25:40.

+ 8:5 Колоси 2:17, Ибрани 10:1, Дәрк’әтьн 25:40

+ 8:6 Корьнт’и II 3:6, Ибрани 9:15

+ 8:7 Ибрани 7:11

+ 8:8 Ибрани 10:16-17, Луqа 22:20, Корьнт’и II 3:6

+ 8:10 Q. Дӧщари 6:6, Q. К’аһинтийе 26:12

* 8:12 Йерәмийа 31:31-34.

+ 9:1 Дәрк’әтьн 25:8

* 9:2 Дәрк’әтьн 25:31-40; Дәрк’әтьн 25:25-30.

+ 9:2 Дәрк’әтьн 26:1, Дәрк’әтьн 25:30-31

* 9:3 Дәрк’әтьн 26:31-33.

+ 9:3 Дәрк’әтьн 26:31-33, Q. К’аһинтийе 16:2

* 9:4 Дәрк’әтьн 30:1-6; Дәрк’әтьн 25:10-16; Дәрк’әтьн 16:33; Жьмар 17:8-10; Дәрк’әтьн 25:16.

+ 9:4 Дәрк’әтьн 25:10, Дәрк’әтьн 30:1, Дәрк’әтьн 16:33-34, Жьмар 17:8-10,

* 9:5 Дәрк’әтьн 25, 26; Жьмар 17:1-10.

+ 9:5 Q. К’аһинтийе 16:14, Дәрк’әтьн 25:19-20

* 9:6 Жьмар 18:2-6.

* 9:7 Qануна К’аһинтийе 16.

+ 9:7 Q. К’аһинтийе 16:2, Q. К’аһинтийе 16:15, Ибрани 6:19

+ 9:8 Ибрани 10:20

+ 9:9 Ибрани 7:19, Ибрани 10:1

+ 9:10 Q. К’аһинтийе 11:2, Марqос 7:4

+ 9:11 Ибрани 7:27, Ибрани 10:10

* 9:13 Qануна К’аһинтийе 16:15-16; Жьмар 19:9, 17-19.

+ 9:13 Q. К’аһинтийе 16:14-16

+ 9:14 Пәтрус I 1:18-19, Ибрани 6:1, Ә’йанти 7:14, Йуһ’әнна I 1:7, Әфәси 5:26

+ 9:15 Ибрани 8:6, Тимот’ейо II 1:1, Тито 1:2

* 9:19 Дәрк’әтьн 24:3-8.

+ 9:19 Дәрк’әтьн 12:22, Q. К’аһинтийе 14:4-7, Жьмар 19:6, Жьмар 19:17, Зәбур 51:7

* 9:20 Дәрк’әтьн 24:8.

+ 9:20 Дәрк’әтьн 24:8

* 9:21 Qануна К’аһинтийе 8:15.

+ 9:21 Дәрк’әтьн 29:12, Дәрк’әтьн 29:36, Q. К’аһинтийе 8:15, Q. К’аһинтийе 8:19

* 9:22 Qануна К’аһинтийе 17:11.

+ 9:22 Q. К’аһинтийе 17:11

+ 9:23 Дәрк’әтьн 25:40, Ибрани 8:5

+ 9:24 Ибрани 8:2

+ 9:26 Йуһ’әнна I 3:5, Пәтрус I 3:18

* 9:27 Дәстпебун 3:19.

+ 9:27 Мәтта 16:27

* 9:28 Ишайа 53:12.

+ 9:28 Пәтрус I 2:24, Пәтрус I 3:18, Тито 2:13, К’аред Шандийа 1:11, Т’есалоники I 4:16-18

+ 10:1 Колоси 2:17, Ибрани 8:5, Ибрани 7:19, Ибрани 9:9

+ 10:3 Q. К’аһинтийе 16:21

+ 10:5 Зәбур 40:6-8, Зәбур 51:16

* 10:7 Зәбур 40:6-8.

+ 10:10 Мәтта 26:26, Корьнт’и I 11:24, Ибрани 7:27, Ибрани 9:9

+ 10:11 Жьмар 28:3

* 10:12 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Ле әви т’әне щарәке qӧрбанәкә һ’әта-һ’әтайе бона гӧна да у пәйр’а к’еләка Хwәдейә р’асте р’уньшт».

* 10:12# Зәбур 110:1.

+ 10:12 Зәбур 110:1, Марqос 16:19, Ибрани 1:3

+ 10:13 Зәбур 110:1, Ибрани 1:13

* 10:16 Йерәмийа 31:33.

* 10:17 Йерәмийа 31:34.

+ 10:17 Ибрани 8:10-12

+ 10:19 Әфәси 3:12, Ибрани 4:16

+ 10:20 Ибрани 9:8, Йуһ’әнна 14:6

* 10:22 Qануна К’аһинтийе 8:30; Һәзәкийел 36:25.

+ 10:22 Йуһ’әнна 13:8, Корьнт’и I 6:11, Әфәси 5:26, Тито 3:5

+ 10:23 Ибрани 4:14, Корьнт’и I 1:9, Т’есалоники I 5:24, Т’есалоники II 3:3

+ 10:25 К’аред Шандийа 2:42, Р’омайи 13:11, Корьнт’и I 3:13

+ 10:26 Жьмар 15:30, Марqос 3:29, Йуһ’әнна I 5:16

+ 10:27 Зәбур 21:9, Зәбур 79:5,

* 10:28 Qануна Дӧщари 17:6.

+ 10:28 Q. Дӧщари 19:15

* 10:29 Дәрк’әтьн 24:8.

+ 10:29 Ибрани 6:4-6

* 10:30 Qануна Дӧщари 32:35.

* 10:30# Qануна Дӧщари 32:36; Зәбур 135:14.

+ 10:30 Q. Дӧщари 32:35-36, Р’омайи 12:19

+ 10:31 Луqа 12:5

+ 10:34 Мәтта 25:36, Мәтта 5:12, Мәтта 6:20, Мәтта 19:21, Пәтрус I 1:4, Колоси 1:5

* 10:38 Һәбаqуq 2:3-4.

+ 10:38 Р’омайи 1:17, Галати 3:11

+ 11:1 Р’омайи 8:24, Корьнт’и II 4:18

* 11:3 Дәстпебун 1:1; Зәбур 33:6-9.

+ 11:3 Дәстпебун 1:6-7, Зәбур 33:6, Пәтрус II 3:5

* 11:4 Дәстпебун 4:3-10.

+ 11:4 Дәстпебун 4:3-8, Мәтта 23:35, Йуһ’әнна I 3:12

* 11:5 Дәстпебун 5:21-24 (wәлгәр’андьна Пәймана Кәвьнә йунани).

+ 11:5 Дәстпебун 5:22-24

* 11:7 Дәстпебун 6, 7, 8.

+ 11:7 Дәстпебун 6:9-22

* 11:8 Дәстпебун 12:1-5.

+ 11:8 Дәстпебун 12:1-4

* 11:9 Дәстпебун 23:4; 26:3; 35:12, 27.

+ 11:9 Дәстпебун 12:8, Дәстпебун 13:3, Дәстпебун 18:1

+ 11:10 Ибрани 12:22, Ә’йанти 21:2

* 11:11 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Бь баwәрийе Сәрайе хwәха жи кӧ бе зар’ бу, qәwат бона бәре зька станд у wе мәзьнайийа хwәда зар’ ани».

* 11:11# Дәстпебун 18:1-15; 21:2.

+ 11:11 Дәстпебун 21:2

* 11:12 Дәстпебун 15:5-6; 22:17; Дәрк’әтьн 32:13.

+ 11:12 Р’омайи 4:19, Дәстпебун 22:17

* 11:13 Дирок I 29:15.

+ 11:13 Мәтта 13:17, Луqа 10:24, Дәстпебун 23:4

+ 11:16 Дәстпебун 26:24, Дәстпебун 28:13

* 11:17 Дәстпебун 22:1-14.

+ 11:17 Дәстпебун 22:1-10, Дәстпебун 21:12, Р’омайи 9:7

* 11:18 Дәстпебун 21:12.

+ 11:19 Р’омайи 4:17-19

* 11:20 Дәстпебун 27:27-29, 39-40.

+ 11:20 Дәстпебун 27:27-29, Дәстпебун 27:39-40

* 11:21 Дәстпебун 47:31; 48:1-20.

+ 11:21 Дәстпебун 47:31, Дәстпебун 48:17-19

* 11:22 Дәстпебун 50:24-25; Дәрк’әтьн 13:19.

+ 11:22 Дәстпебун 50:24-25

* 11:23 Дәрк’әтьн 2:2.

+ 11:23 Дәрк’әтьн 2:2-3, К’аред Шандийа 7:20

* 11:24 Дәрк’әтьн 2:10-12.

+ 11:24 Дәрк’әтьн 2:10-11

+ 11:25 Йуһ’әнна I 2:17

+ 11:26 Ибрани 13:13

+ 11:27 Дәрк’әтьн 12:37, Дәрк’әтьн 13:18

* 11:28 Дәрк’әтьн 12.

+ 11:28 Дәрк’әтьн 12:21-30

* 11:29 Дәрк’әтьн 14:21-31.

+ 11:29 Дәрк’әтьн 14:21-30

* 11:30 Йешу 6:12-21.

* 11:31 Йешу 2:1-21; 6:22-25.

* 11:31# Аһа жи те фә’мкьрьне: «Нәельма».

+ 11:31 Мәтта 1:5, Аqуб 2:25

* 11:33 Данийел 6.

* 11:35 П’адшати IV 4:25-37.

* 11:36 П’адшати III 22:26-28; Йерәмийа 20:1-2; 37:15; 38:6.

+ 11:36 Дәстпебун 39:20, Мәтта 21:35, Марqос 16:18

* 11:37 Дирок II 24:20-21.

+ 11:40 Филипи 3:12, Ибрани 12:23

+ 12:1 Корьнт’и I 9:24

* 12:2 Зәбур 110:1.

+ 12:2 Ибрани 2:10, Луqа 24:26, Филипи 2:8, Зәбур 110:1, Марqос 16:19, Ибрани 1:3

+ 12:3 Мәсәлә 24:10

+ 12:4 Тимот’ейо I 4:10

+ 12:5 Мәсәлә 3:11-12, Зәбур 94:12,

* 12:6 Готьнед Сьлеман 3:11-12.

* 12:7 Qануна Дӧщари 8:5.

+ 12:7 Q. Дӧщари 8:5, Ә’йанти 3:19

+ 12:10 Q. К’аһинтийе 11:44

* 12:11 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бәред ә’дьлайийе у һәqийе дьстиньн».

* 12:12 Ишайа 35:3.

* 12:13# Аһа жи те фә’мкьрьне: «кӧ ньге wәйи бьриндар сәqәт нәбә».

+ 12:13 Мәсәлә 4:26

+ 12:14 Мәтта 5:8

+ 12:15 Ибрани 4:1, Q. Дӧщари 29:18

* 12:16 Дәстпебун 25:29-34; 27:30-40.

+ 12:16 Ибрани 13:4, Дәстпебун 25:29-34

* 12:17 Дәстпебун 27:30-40.

+ 12:17 Дәстпебун 27:34-38

* 12:18 Аwа готи «ч’ийайе Синайе», wи щийе кӧ щьмә’та Исраеле т’әви Муса бун, гава Хwәде Qанун да Муса (Дәрк’әтьн 19:10-25; 20:1-21).

+ 12:18 Дәрк’әтьн 19:16-18, Дәрк’әтьн 20:18, Q. Дӧщари 4:11, Q. Дӧщари 5:22

+ 12:19 Дәрк’әтьн 19:16, Дәрк’әтьн 20:19, Q. Дӧщари 5:27

* 12:20 Дәрк’әтьн 19:12-13.

+ 12:20 Дәрк’әтьн 19:12-13

* 12:21 Qануна Дӧщари 9:19.

+ 12:21 Q. Дӧщари 9:19

+ 12:22 Галати 4:26, Ә’йанти 14:1, Ә’йанти 21:2, Q. Дӧщари 33:2, Щьһуда 1:14

+ 12:23 Луqа 10:20, Филипи 3:12, Ибрани 11:40

* 12:24 Дәстпебун 4:3-10.

+ 12:24 Ибрани 8:6, Ибрани 9:15, Пәтрус I 1:2, Дәстпебун 4:10

* 12:25 Дәрк’әтьн 20:22.

+ 12:25 Ибрани 2:3

* 12:26 Һагай 2:6 (wәлгәр’андьна Пәймана Кәвьнә йунани).

+ 12:26 Дәрк’әтьн 19:18,

+ 12:27 Зәбур 102:26

+ 12:28 Зәбур 2:11

* 12:29 Qануна Дӧщари 4:24.

+ 12:29 Q. Дӧщари 4:24

+ 13:1 Йуһ’әнна 13:34, Пәтрус I 1:22, Пәтрус II 1:7, Р’омайи 12:10, Т’есалоники I 4:9

* 13:2 Дәстпебун 18:1-8; 19:1-3.

+ 13:2 Пәтрус I 4:9, Дәстпебун 18:3, Дәстпебун 19:2

+ 13:3 Мәтта 25:36, Ибрани 10:34

+ 13:4 Корьнт’и I 7:38, Дәрк’әтьн 20:14, Корьнт’и I 6:9

* 13:5 Qануна Дӧщари 31:6.

+ 13:5 Мәсәлә 23:4, Мәтта 6:19, Мәтта 6:25, Тимот’ейо I 3:1, Тимот’ейо I 6:7-9,

* 13:6 Зәбур 118:6.

+ 13:6 Зәбур 118:6

+ 13:7 Ибрани 6:12

+ 13:8 Зәбур 102:27

+ 13:9 Колоси 2:16

* 13:10 «П’арьстгәһ» бь йунани хәбәр бь хәбәр «кон» ә, кӧ ль вьр фькьра Коне Шә’дәтийе, Пәймана Кәвьн у һ’әбандьна щьһуйайә сәр ве дьне бир тинә.

* 13:11 Qануна К’аһинтийе 16:27.

+ 13:11 Дәрк’әтьн 29:14, Q. К’аһинтийе 16:27

+ 13:12 Мәтта 21:39, Марqос 12:8

+ 13:13 Пәтрус I 4:14, Ибрани 11:26

* 13:15 Зәбур 50:14.

+ 13:15 Зәбур 50:14, Зәбур 107:22,

+ 13:18 Әфәси 6:19, Т’есалоники I 5:25, Т’есалоники II 3:1, К’аред Шандийа 23:1, К’аред Шандийа 24:16

+ 13:20 Р’омайи 15:33, Зәбур 23:1, Зәбур 80:1, Йуһ’әнна 10:11, Пәтрус I 5:4, Дәрк’әтьн 24:8,

+ 13:23 К’аред Шандийа 16:1

* 1:1 Бь готьнәкә дьн: «Донздәһ ә’ширед Исраеле».

+ 1:1 Мәтта 13:55, К’аред Шандийа 12:17, К’аред Шандийа 15:13, К’аред Шандийа 21:18, Галати 1:19, Галати 2:9, Луqа 22:30, Йуһ’әнна 7:35, К’аред Шандийа 26:7, Пәтрус I 1:1

+ 1:2 Мәтта 5:11-12, Пәтрус I 1:6-7

+ 1:3 Р’омайи 5:3

+ 1:4 Пәтрус II 1:6, Мәтта 5:48

+ 1:5 Мәсәлә 2:3-6

+ 1:6 Мәтта 21:21, Марqос 11:24

+ 1:7 Аqуб 4:8

+ 1:9 Корьнт’и I 1:31, Корьнт’и II 10:17

* 1:10 Ишайа 40:6-7.

+ 1:11 Пәтрус I 1:24

+ 1:12 Мәтта 10:22, Марqос 13:13, Аqуб 5:11, Тимот’ейо II 4:8, Ә’йанти 2:10

+ 1:15 Зәбур 7:14, Р’омайи 5:12, Р’омайи 6:23

+ 1:16 Марqос 13:5, Йуһ’әнна I 3:7, Колоси 2:8, Т’есалоники II 2:3

+ 1:17 Дәстпебун 1:16, Йуһ’әнна I 1:5

+ 1:18 Т’есалоники II 2:13, Ә’йанти 14:4, Йуһ’әнна 1:13

* 1:19 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «заньбьн» хәбәра «аwа» һәйә.

+ 1:19 Мәсәлә 10:19, Мәсәлә 14:29,

* 1:20 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Чьмки һерса мерьв наһелә кӧ мәрьв ль бәр Хwәде р’аст бьжи».

+ 1:21 Колоси 3:8

+ 1:22 Луqа 11:28, Йуһ’әнна 13:17, Йуһ’әнна I 3:18, Р’омайи 2:13

+ 1:25 Аqуб 2:12, Луqа 11:28

+ 1:26 Зәбур 39:1, Аqуб 3:2-3

+ 1:27 Мәтта 25:36, Пәтрус II 3:14, Йуһ’әнна I 5:18, Тимот’ейо I 5:22

+ 2:1 Q. Дӧщари 1:17, Q. Дӧщари 16:19, Мәтта 22:16, Луqа 20:21, Р’омайи 2:11

+ 2:5 Корьнт’и I 1:27-28, Корьнт’и II 8:9, Ә’йанти 2:9

* 2:8 Qануна К’аһинтийе 19:18.

+ 2:8 Q. К’аһинтийе 19:18

+ 2:9 Дәрк’әтьн 23:2-3, Q. К’аһинтийе 19:15, Q. Дӧщари 1:17

+ 2:10 Мәтта 5:19, Галати 3:10

* 2:11 Дәрк’әтьн 20:14; Qануна Дӧщари 5:18.

* 2:11# Дәрк’әтьн 20:13; Qануна Дӧщари 5:17.

+ 2:11 Дәрк’әтьн 20:13-14

+ 2:12 Аqуб 1:25

* 2:13 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Р’ә’м сәр диwане дьк’әвә».

+ 2:13 Мәтта 6:15, Мәтта 18:35, Луqа 6:37

+ 2:16 Q. Дӧщари 15:7, Мәсәлә 21:13, Мәтта 25:35, Луqа 3:11, Йуһ’әнна I 3:17-18

+ 2:18 Мәтта 7:16, Галати 5:6

+ 2:19 Q. Дӧщари 6:4, Мәтта 8:29, Марqос 1:24, Марqос 5:7, К’аред Шандийа 16:17, К’аред Шандийа 19:15

* 2:21 Дәстпебун 22:1-14.

+ 2:21 Дәстпебун 22

+ 2:22 Ибрани 11:17-18

* 2:23 Дәстпебун 15:6.

* 2:23# Р’омайи 4:3; Галати 3:6.

+ 2:23 Дәстпебун 15:6, Р’омайи 4:3, Галати 3:6,

* 2:25 Йешу 2:1-21; 6:22-25.

+ 3:1 Мәтта 23:8

+ 3:2 Мәсәлә 20:9, Йуһ’әнна I 1:8-10, Р’омайи 3:23, Зәбур 39:1, Аqуб 1:26

+ 3:3 Зәбур 32:9, Мәсәлә 26:3

+ 3:6 Мәтта 12:34, Мәтта 15:18, Мәсәлә 16:27

+ 3:8 Зәбур 120:2, Зәбур 140:3

+ 3:9 Дәстпебун 1:26

+ 3:13 Аqуб 2:18

+ 3:15 Тимот’ейо I 4:1, Ә’йанти 2:24

* 3:18 Аһа жи те фә’мкьрьне: «У һәqи әw бәр ә, кӧ йе ә’дьл т’охьме ә’дьлайийе дьчинә».

+ 3:18 Мәтта 5:9, Галати 6:8

+ 4:1 Пәтрус I 2:11

* 4:2 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Ч’ә’ве wә ль тьшта йә, ле нак’әвә дәсте wә у дьбьнә меркӧж. Һун ч’ә’внәбарийе дькьн, ле нькарьн бьгьһижьнә мәрәме хwә, һьнге дьк’әвьнә һ’ӧщәте у шәр’ дькьн».

+ 4:3 Мәсәлә 10:3

+ 4:4 Йуһ’әнна 15:19, Йуһ’әнна I 2:15, Р’омайи 8:7

* 4:5 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Кӧ әw р’ӧһ’е бәр бина мә ч’ә’внәбарийеда йә».

+ 4:5 Корьнт’и I 6:19

* 4:6 Готьнед Сьлеман 3:34.

+ 4:6 Мәсәлә 3:34, Пәтрус I 5:5

+ 4:7 Пәтрус I 5:8-9, Әфәси 4:27

+ 4:8 Зәбур 73:28, Аqуб 1:7-8, Зәбур 51:2,

+ 4:11 Р’омайи 14:4, Р’омайи 14:10

+ 4:12 Аqуб 5:9, Луqа 12:5, Мәтта 7:1

* 4:14 Готьнед Сьлеман 27:1.

+ 4:14 Мәсәлә 27:1, Луqа 12:18-20, Зәбур 102:3

+ 4:15 К’аред Шандийа 18:21

+ 4:17 Йуһ’әнна 9:41

+ 5:1 Луqа 6:24

* 5:2-3 Мәтта 6:19.

+ 5:2 Мәтта 6:19-20

+ 5:3 Р’омайи 2:5

* 5:4 Qануна Дӧщари 24:14-15.

+ 5:4 Q. К’аһинтийе 19:13, Q. Дӧщари 24:14-15, Q. Дӧщари 24:15,

+ 5:7 Q. Дӧщари 11:14

+ 5:8 Пәтрус I 4:7

+ 5:9 Мәтта 7:1, Аqуб 4:12

+ 5:10 Мәтта 5:12, Мәтта 23:34, К’аред Шандийа 7:52, Ибрани 11:32-38

* 5:11 Ибо 1:1-22; 2:10; 42:10-17; Зәбур 103:8.

+ 5:11 Мәтта 10:22, Марqос 13:13, Аqуб 1:12, Ә’йанти 2:10, Дәрк’әтьн 34:6

* 5:12 Мәтта 5:34-37.

+ 5:12 Мәтта 5:34-37

+ 5:13 Корьнт’и I 14:15, Әфәси 5:19

* 5:14 Марqос 6:13.

+ 5:14 Марqос 6:13

+ 5:16 Марqос 1:5, К’аред Шандийа 19:18, Дәстпебун 20:17, Жьмар 11:2, К’аред Шандийа 9:40, К’аред Шандийа 28:8

* 5:17 П’адшати III 17:1; 18:1; 18:41-45.

+ 5:17 Луqа 4:25

+ 5:19 Галати 6:1

* 5:20 Пәтрус I 4:8.

+ 5:20 Мәсәлә 10:12, Пәтрус I 4:8

+ 1:1 Мәтта 4:18-21, Йуһ’әнна 1:40-42, Аqуб 1:1

+ 1:2 Ибрани 12:24, Пәтрус II 1:2, Щьһуда 1:2

+ 1:3 Корьнт’и II 1:3, Әфәси 1:3, Пәтрус I 3:21, Йуһ’әнна 3:3, Тито 3:5

+ 1:4 Мәтта 6:20, Мәтта 19:21, Колоси 1:5

+ 1:5 Әфәси 2:8

+ 1:6 Мәтта 5:11-12, Аqуб 1:2-3

+ 1:7 Зәбур 66:10, Корьнт’и I 3:13, Р’омайи 2:10

+ 1:8 Йуһ’әнна 20:29

+ 1:10 Пәтрус II 1:19

+ 1:11 Р’омайи 8:9, Луqа 24:26

+ 1:12 К’аред Шандийа 2:2-4

+ 1:13 Марqос 13:33-34, Әфәси 6:18, Т’есалоники I 5:6

+ 1:14 К’аред Шандийа 17:30, Әфәси 4:18-19, Р’омайи 12:2, Тито 3:3

+ 1:15 Йуһ’әнна I 3:3, Пәтрус II 3:11

* 1:16 Qануна К’аһинтийе 11:44-45; 19:2; 20:7.

+ 1:16 Q. К’аһинтийе 11:44, Q. К’аһинтийе 19:2

+ 1:17 Q. Дӧщари 10:17, Дәрк’әтьн 4:22, Корьнт’и II 6:18

+ 1:18 Дәрк’әтьн 12:3, Q. К’аһинтийе 1:10, Йуһ’әнна 1:29, К’аред Шандийа 20:28, Ибрани 9:14

+ 1:20 Ибрани 1:2

+ 1:22 Йуһ’әнна 13:34, Р’омайи 12:9, Ибрани 13:1

+ 1:23 Йуһ’әнна 1:13, Ибрани 4:12

* 1:24-25 Ишайа 40:6-8.

+ 1:25 Аqуб 1:10-11

+ 2:1 Әфәси 4:31, Колоси 3:8

+ 2:2 Мәтта 18:3, Корьнт’и I 3:2, Ибрани 5:13

* 2:3 Зәбур 34:8.

+ 2:3 Зәбур 34:8

+ 2:4 Корьнт’и I 10:4

+ 2:5 Әфәси 2:20-22, Дәрк’әтьн 19:6

* 2:6 Ишайа 28:16.

+ 2:6 Р’омайи 9:33, Р’омайи 10:11

* 2:7 Зәбур 118:22.

+ 2:7 Зәбур 118:22, Марqос 12:11, К’аред Шандийа 4:11

* 2:8 Ишайа 8:14.

+ 2:8 Р’омайи 9:33

* 2:9 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Т’ор’ьнтийа Wи».

* 2:9# Ишайа 43:20-21; Дәрк’әтьн 19:5-6.

+ 2:9 Q. Дӧщари 10:15, Дәрк’әтьн 19:6, Q. Дӧщари 7:6, Ә’йанти 1:6, Ә’йанти 5:10, Зәбур 36:9, Йуһ’әнна 1:9

* 2:10 Һосейа 2:23.

+ 2:10 Р’омайи 9:25

+ 2:11 Q. К’аһинтийе 25:23, Аqуб 4:1, Р’омайи 7:23, Р’омайи 13:14, Галати 5:24

+ 2:12 Мәтта 5:16, Корьнт’и II 9:13, Галати 1:24

+ 2:13 Р’омайи 13:1, Тито 3:1

+ 2:14 Р’омайи 13:3-4

+ 2:16 Йуһ’әнна 8:32, Аqуб 1:25, Аqуб 2:12, Р’омайи 6:18, Корьнт’и I 7:22, Корьнт’и II 3:17, Галати 5:1, Галати 5:13, Корьнт’и I 7:22

+ 2:17 Мәсәлә 24:21, Р’омайи 13:7

+ 2:18 Әфәси 6:5, Колоси 3:22, Тимот’ейо I 6:1, Тито 2:9

+ 2:19 Пәтрус I 3:14, Пәтрус I 3:17, Пәтрус I 4:16

+ 2:21 К’аред Шандийа 14:22, Йуһ’әнна 13:15

* 2:22 Ишайа 53:9.

* 2:23 Ишайа 53:7.

+ 2:23 Мәтта 5:39, Луqа 23:46

* 2:24 Бь готьнәкә дьн: «Жь гӧна дур» йан «аза».

* 2:24# Ишайа 53:5-6.

+ 2:24 Р’омайи 6:2, Галати 2:19, Галати 5:24,

+ 2:25 Зәбур 119:176, Луqа 15:6

* 3:1 Әфәси 5:22; Колоси 3:18.

+ 3:1 Дәстпебун 3:16, Корьнт’и I 14:34, Әфәси 5:22, Колоси 3:18, Тито 2:5

* 3:3 Тимот’ейо I 2:9.

+ 3:4 Тимот’ейо I 2:9

+ 3:6 Дәстпебун 18:12

* 3:7 Әфәси 5:25; Колоси 3:19.

+ 3:7 Әфәси 5:25, Колоси 3:19

+ 3:8 Р’омайи 12:16

+ 3:9 Q. К’аһинтийе 19:18, Т’есалоники I 5:15, Р’омайи 12:17, Мәтта 5:44, Р’омайи 12:14, Корьнт’и I 4:12

* 3:10-12 Зәбур 34:12-16.

+ 3:12 Зәбур 34:12-16

* 3:14 Мәтта 5:10.

+ 3:14 Мәтта 5:10, Пәтрус I 2:19-20, Пәтрус I 4:14-16,

* 3:15 Ишайа 8:12-13.

+ 3:15 Колоси 4:6

+ 3:16 Пәтрус I 2:12, Луqа 13:17

+ 3:17 Пәтрус I 2:20

* 3:18 Аһа жи те фә’мкьрьне: Дәwса «щәфа к’ьшанд» «мьр».

+ 3:18 Пәтрус I 2:21, Пәтрус I 4:1, Ибрани 9:26-28

+ 3:19 Дәстпебун 6:3-14, Дәстпебун 7:17, Пәтрус II 2:5

* 3:20 Дәстпебун 6:9–8:22.

* 3:21 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Ле ньхӧмандьн бона исафа qәнщ шә’дәти йә ль бәр Хwәде». Дәwса хәбәра «шә’дәти» һьнәк «дәлиләк» фә’м дькьн.

+ 3:21 Р’омайи 6:4, Марqос 16:16, Пәтрус I 1:3

+ 3:22 Луqа 24:51, К’аред Шандийа 1:9, Зәбур 110:1, Марqос 16:19, Р’омайи 8:34, Р’омайи 8:38, Корьнт’и I 15:24, Әфәси 1:21

+ 4:1 Пәтрус I 3:18, Р’омайи 6:2, Р’омайи 6:7, Галати 5:24, Колоси 3:3

+ 4:2 Р’омайи 6:14, Р’омайи 14:7-8, Корьнт’и II 5:15, Тито 2:12

+ 4:4 Әфәси 4:17-19, Пәтрус I 2:12, Пәтрус I 3:16

+ 4:5 Йуһ’әнна 5:22, К’аред Шандийа 10:42, Пәтрус I 4:5

+ 4:7 Аqуб 5:8, Корьнт’и I 7:29, Корьнт’и I 7:31, Марqос 14:38

+ 4:8 Мәсәлә 10:12, Аqуб 5:20

* 4:9 Аqуб 5:20; Готьнед Сьлеман 10:12.

+ 4:9 Ибрани 13:2

+ 4:10 Р’омайи 12:6-8, Корьнт’и I 7:7, Луqа 12:42-43

+ 4:11 Йуһ’әнна 13:31, Корьнт’и I 10:31, Щьһуда 1:24-25, Ә’йанти 1:6, Ә’йанти 5:13

+ 4:12 Пәтрус I 1:7

+ 4:13 К’аред Шандийа 5:41, Филипи 3:11

* 4:14 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Жь алийе wанва Әw те беһӧрмәткьрьне, ле жь алийе wәва те бьльндкьрьне».

+ 4:14 Зәбур 89:50-51, Мәтта 5:11

+ 4:16 Пәтрус I 2:19-20

+ 4:17 Р’омайи 2:9,

* 4:18 Готьнед Сьлеман 11:31.

+ 4:18 Мәсәлә 11:31

+ 4:19 Зәбур 31:5, Луqа 23:46

+ 5:1 Луqа 24:48, Р’омайи 8:17

* 5:2 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Чаwа сә’ви».

* 5:2# Йуһ’әнна 21:15-17.

+ 5:2 Йуһ’әнна 21:16-17, К’аред Шандийа 20:28, Тимот’ейо I 3:8, Тито 1:7

+ 5:3 Мәтта 20:25-26, Филипи 3:17, Т’есалоники II 3:9, Тимот’ейо I 4:12, Тито 2:7

+ 5:4 Зәбур 23:1, Зәбур 80:1, Йуһ’әнна 10:11, Ибрани 13:20, Корьнт’и I 9:25

* 5:5 Готьнед Сьлеман 3:34.

+ 5:5 Мәсәлә 3:34, Аqуб 4:6

* 5:6 Мәтта 23:12; Луqа 14:11; 18:14.

+ 5:7 Зәбур 37:5, Мәтта 6:25, Филипи 4:6

+ 5:8 Марqос 13:33-34, Пәтрус I 5:8, Әфәси 6:18, Т’есалоники I 5:6, Корьнт’и II 2:11, Әфәси 6:11

+ 5:9 Аqуб 4:7, К’аред Шандийа 14:22, Т’есалоники I 3:3

+ 5:10 Тимот’ейо II 2:10

+ 5:11 Пәтрус I 4:11

* 5:12 Бь йунани «Силвано» ньвисар ә, кӧ щур’әки наве «Силас» ә.

+ 5:12 К’аред Шандийа 15:22, К’аред Шандийа 15:40, Т’есалоники I 1:1, Т’есалоники II 1:1

* 5:13 Бь фькьра һьнәка һьнге баwәрмәнда бажаре Р’ома Италйайер’а дьготьн «Бабилон».

+ 5:13 К’аред Шандийа 12:12, К’аред Шандийа 13:5, К’аред Шандийа 15:37

+ 5:14 Р’омайи 16:16

* 1:1 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Хwәде у Хьлазкьре мә Иса Мәсиһ».

+ 1:1 Мәтта 4:18-21, Йуһ’әнна 1:40-42, Тито 2:13

+ 1:2 Пәтрус I 1:2, Щьһуда 1:2

+ 1:4 Пәтрус II 2:18

+ 1:6 Аqуб 1:3-4

+ 1:7 Йуһ’әнна I 4:16, Корьнт’и I 13:13, Ибрани 13:1

+ 1:8 Тито 3:14

+ 1:9 Йуһ’әнна I 1:7, Әфәси 5:26, Ибрани 9:14

+ 1:10 Т’есалоники I 1:4

+ 1:11 Колоси 1:13

+ 1:12 Щьһуда 1:5

+ 1:14 Йуһ’әнна 21:18-19, Тимот’ейо II 4:6

+ 1:16 Т’есалоники I 2:19, Т’есалоники I 4:16, Луqа 9:32, Йуһ’әнна 1:14

* 1:17 Мәтта 17:1-5.

+ 1:17 Мәтта 3:17, Мәтта 17:5, Марqос 1:11, Марqос 9:7, Луqа 9:35, Йуһ’әнна 8:54, Йуһ’әнна 17:1, К’аред Шандийа 3:13

+ 1:19 Пәтрус I 1:10, Зәбур 119:105, Йуһ’әнна 5:35, Корьнт’и II 4:6

* 1:21 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Ле мәрьвед Хwәдейә пироз бь р’ебәрийа Р’ӧһ’е Пироз хәбәр данә».

+ 1:21 Тимот’ейо II 3:16,

+ 2:1 Q. Дӧщари 13:1-3, Мәтта 7:15, К’аред Шандийа 20:30, Корьнт’и II 11:13, Тимот’ейо I 4:1, Щьһуда 1:4, Корьнт’и I 6:20, Корьнт’и I 7:23

+ 2:3 Р’омайи 16:18, Колоси 2:4

+ 2:4 Щьһуда 1:6

* 2:5 Дәстпебун 6:18; 7:13.

+ 2:5 Дәстпебун 7:17, Пәтрус I 3:19-20, Дәстпебун 7:23

* 2:6-7 Дәстпебун 19.

+ 2:6 Дәстпебун 19:24

+ 2:7 Дәстпебун 19:16

+ 2:8 Зәбур 119:136, К’аред Шандийа 17:16

+ 2:9 Корьнт’и I 10:13, Ә’йанти 3:10

+ 2:10 Щьһуда 1:16, Щьһуда 1:8-9

+ 2:12 Щьһуда 1:10

* 2:15 Жьмар 22.

+ 2:15 Жьмар 22:5, Жьмар 25:1-2, Жьмар 31:16, Q. Дӧщари 23:3-6, Щьһуда 1:11, Ә’йанти 2:14

+ 2:16 Жьмар 22:21-30

+ 2:17 Щьһуда 1:12-13

+ 2:18 Пәтрус II 1:4

+ 2:19 Галати 5:13, Йуһ’әнна 8:34, Р’омайи 6:16-20, Тито 3:3

+ 2:20 Мәтта 12:45, Луqа 11:26

+ 2:21 Р’омайи 7:12

* 2:22 Готьнед Сьлеман 26:11.

+ 2:22 Мәсәлә 26:11

+ 3:1 Пәтрус II 1:13

+ 3:2 Щьһуда 1:17-18

* 3:3 Щьһуда 1:18.

* 3:5 Дәстпебун 1:6-7.

+ 3:5 Дәстпебун 1:9, Зәбур 24:2, Зәбур 136:6

* 3:6 Дәстпебун 7:11.

+ 3:6 Дәстпебун 7:11, Дәстпебун 7:21

* 3:8 Зәбур 90:4.

+ 3:8 Зәбур 90:4

+ 3:9 Р’омайи 2:4, Тимот’ейо I 2:4, Тимот’ейо I 2:6

* 3:10 Ве р’езеда, ӧса жи р’еза 12-да аһа жи те фә’мкьрьне: «Т’опед ә’змана (һив, р’о, стәйрк у йед майин) бьн п’әр’е wанда жи wе бьшәwьтьн».

* 3:10# Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Дьнйа у һәр кьред нава wеда wе хӧйа бьн» йан «бьшәwьтьн».

* 3:10## Мәтта 24:43; Т’есалоники I 5:2.

+ 3:10 Мәтта 24:43, Луqа 12:39, Т’есалоники I 5:2, Зәбур 102:25-26, Марqос 13:31

+ 3:11 Пәтрус I 1:15

+ 3:12 Щьһуда 1:21

+ 3:13 Ә’йанти 21:1, Ә’йанти 21:27

+ 3:14 Аqуб 1:27, Йуһ’әнна I 5:18, Тимот’ейо I 5:22

+ 3:15 Р’омайи 2:4, Ә’йанти 2:21

+ 3:16 Ибрани 5:10

+ 3:18 Әфәси 4:15, Колоси 1:10, Колоси 2:19, Р’омайи 11:36

* 1:1 Йуһ’әнна 1:1.

+ 1:1 Луqа 24:39, Йуһ’әнна 1:14, Йуһ’әнна 20:27, Пәтрус II 1:16

* 1:2 Йуһ’әнна 1:14.

+ 1:2 Йуһ’әнна 1:4, Йуһ’әнна 5:26, Йуһ’әнна 11:25, Йуһ’әнна I 5:11, Йуһ’әнна 15:27, Йуһ’әнна 1:1, Йуһ’әнна 1:18

+ 1:3 Йуһ’әнна 17:21, Корьнт’и I 1:9

* 1:4 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «мә» «wә» һәйә.

+ 1:4 Йуһ’әнна 15:11

+ 1:5 Йуһ’әнна 1:4, Йуһ’әнна 8:12, Аqуб 1:17

+ 1:6 Йуһ’әнна 12:35, Корьнт’и II 6:16

+ 1:7 Әфәси 1:7, Ибрани 9:14

+ 1:8 Мәсәлә 20:9, Аqуб 3:2, Р’омайи 3:23

+ 1:9 Зәбур 32:5, Зәбур 51:2, Мәсәлә 28:13

+ 1:10 Йуһ’әнна I 5:10, Йуһ’әнна 5:38, Йуһ’әнна 8:37

+ 2:1 Йуһ’әнна 14:26, Р’омайи 8:34, Ибрани 7:25

+ 2:2 Йуһ’әнна 1:29, Йуһ’әнна 11:52, Йуһ’әнна I 4:10, Р’омайи 3:25-26

+ 2:3 Йуһ’әнна 14:15, Йуһ’әнна 15:10, Йуһ’әнна I 5:3

+ 2:4 Тито 1:16

+ 2:5 Йуһ’әнна I 4:12

* 2:7 Йуһ’әнна 13:34.

+ 2:7 Йуһ’әнна 13:34, Q. К’аһинтийе 19:18, Йуһ’әнна II 1:5

+ 2:8 Йуһ’әнна 13:34, Йуһ’әнна 1:9, Йуһ’әнна 8:12, Р’омайи 13:12, Әфәси 5:8, Т’есалоники I 5:5

+ 2:9 Йуһ’әнна I 4:20

* 2:10 Аһа жи те фә’мкьрьне: «У набә сәбәб, кӧ әw жь р’е бьк’әвә».

+ 2:10 Йуһ’әнна 11:10

+ 2:12 К’аред Шандийа 10:43, К’аред Шандийа 13:38

+ 2:13 Әфәси 6:11, Йуһ’әнна 14:7

+ 2:15 Аqуб 4:4

+ 2:17 Корьнт’и I 7:31

+ 2:18 Мәтта 24:5, Йуһ’әнна I 4:3, Йуһ’әнна II 1:7, Тимот’ейо I 4:1, Тимот’ейо II 3:1

+ 2:19 Q. Дӧщари 13:13, К’аред Шандийа 20:30, Корьнт’и I 11:19

* 2:20 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Ле һун жь Әwи Пироз һатьнә р’ункьрьне».

* 2:20# Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Һун һәр тьшти (һ’әмуйа) заньн».

+ 2:20 Йуһ’әнна 14:26, Йуһ’әнна 16:13, Корьнт’и I 2:10

+ 2:22 Йуһ’әнна I 4:3

+ 2:23 Мәтта 10:33

+ 2:24 Йуһ’әнна I 3:11

+ 2:26 Марqос 13:5, Йуһ’әнна I 3:7, Колоси 2:8, Т’есалоники II 2:3

* 2:27 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Р’ункьрьн».

+ 2:27 Ибрани 8:11

+ 2:28 Йуһ’әнна I 3:2, Т’есалоники I 2:19

+ 2:29 Мәтта 6:1, Йуһ’әнна III 1:11

* 3:1 Йуһ’әнна 1:12.

+ 3:1 Йуһ’әнна 3:16, Р’омайи 5:8, Әфәси 2:4, Мәтта 5:9, Йуһ’әнна 1:12, Йуһ’әнна I 5:1, Р’омайи 8:14, Йуһ’әнна 16:3, Йуһ’әнна 17:25

+ 3:2 Р’омайи 8:15-16, Галати 3:26, Әфәси 1:5, Р’омайи 8:29, Корьнт’и II 3:18, Филипи 3:21, Зәбур 17:15, Корьнт’и I 13:12, Ә’йанти 22:4

+ 3:3 Корьнт’и II 7:1

* 3:5 Йуһ’әнна 1:29.

+ 3:5 Йуһ’әнна 1:29, Ибрани 9:26, Пәтрус I 2:22, Корьнт’и II 5:21, Ибрани 4:15

+ 3:6 Йуһ’әнна III 1:11

+ 3:7 Марqос 13:5, Йуһ’әнна I 2:26, Колоси 2:8, Т’есалоники II 2:3

+ 3:8 Йуһ’әнна 8:44, Ибрани 2:14

+ 3:9 Зәбур 119:3, Йуһ’әнна I 5:18

+ 3:10 Йуһ’әнна I 4:8, Йуһ’әнна I 4:20

* 3:11 Йуһ’әнна 13:34.

+ 3:11 Q. К’аһинтийе 19:18, Йуһ’әнна 13:34, Йуһ’әнна I 1:5, Йуһ’әнна I 2:24, Йуһ’әнна II 1:5

* 3:12 Дәстпебун 4.

+ 3:12 Йуһ’әнна 8:44, Дәстпебун 4:3-8, Щьһуда 1:11, Ибрани 11:4

+ 3:13 Марqос 13:13, Йуһ’әнна 7:7, Йуһ’әнна 15:18

+ 3:14 Йуһ’әнна 5:24

+ 3:15 Мәтта 5:22, Ә’йанти 21:8

+ 3:16 Йуһ’әнна 10:11, Йуһ’әнна 15:13

+ 3:17 Q. Дӧщари 15:7, Мәсәлә 21:13, Аqуб 2:15-16

+ 3:18 Аqуб 1:22, Р’омайи 2:13

+ 3:21 Йуһ’әнна I 2:28

+ 3:22 Мәтта 7:7-8, Йуһ’әнна 14:13-14

* 3:23 Йуһ’әнна 13:34; 15:12, 17.

+ 3:23 Йуһ’әнна 6:29

+ 3:24 Йуһ’әнна 6:56, Йуһ’әнна 15:4-5, Р’омайи 8:9, Р’омайи 8:16

+ 4:1 Корьнт’и I 14:29, Т’есалоники I 5:20-21, Ә’йанти 2:2, Q. Дӧщари 13:1-3, Мәтта 7:15, Марqос 13:22, Пәтрус II 2:1

+ 4:2 Йуһ’әнна 1:14, Тимот’ейо I 3:16, Ибрани 2:14, Корьнт’и I 12:3

+ 4:3 Йуһ’әнна I 2:18, Йуһ’әнна I 2:22, Йуһ’әнна II 1:7

+ 4:5 Йуһ’әнна 3:31, Йуһ’әнна 8:23, Йуһ’әнна 15:19

+ 4:6 Йуһ’әнна 18:37, Йуһ’әнна 14:17, Тимот’ейо I 4:1

+ 4:7 Корьнт’и I 13, Йуһ’әнна I 3:10-11

+ 4:9 Йуһ’әнна 3:16

+ 4:10 Йуһ’әнна 1:29, Йуһ’әнна I 4:10, Йуһ’әнна 3:16, Р’омайи 5:8

* 4:12 Йуһ’әнна 1:18.

+ 4:12 Дәрк’әтьн 33:20, Йуһ’әнна 1:18, Тимот’ейо I 6:16, Йуһ’әнна I 2:5

+ 4:13 Йуһ’әнна I 3:24

+ 4:14 Йуһ’әнна 3:17

+ 4:15 Мәтта 14:33, Йуһ’әнна I 5:5

* 4:17 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Чьмки һәләqәтийа Мәсиһ чаwа т’әви Баве Wи һәйә, ӧса жи йа мә».

+ 4:17 Йуһ’әнна I 2:28, Йуһ’әнна I 3:21

+ 4:20 Йуһ’әнна I 2:9, Йуһ’әнна I 3:10

+ 4:21 Q. К’аһинтийе 19:18, Мәтта 19:19, Мәтта 22:39, Марqос 12:31

+ 5:1 Йуһ’әнна 1:12

+ 5:2 Йуһ’әнна I 2:5, Йуһ’әнна I 3:24, Йуһ’әнна I 4:13

* 5:3 Йуһ’әнна 14:15.

+ 5:3 Йуһ’әнна 14:15, Йуһ’әнна II 1:6, Мәтта 11:30

+ 5:4 Йуһ’әнна 16:33, Әфәси 6:16

+ 5:5 Мәтта 14:33, Йуһ’әнна I 4:15

* 5:6 Гәләк ве р’езе аһа фә’м дькьн: «Әва йә, Йе кӧ бь хуна мьрьна Хwә у ава ньхӧмандьна Хwә, Хwә да ә’йанкьрьне чаwа Мәсиһ». Ль гора һинкьрьна гьностикийе Иса чаwа мәри дькарьбу бьмьра, ле Мәсиһ аwа готи Кӧр’е Хwәде чаwа йәки р’ӧһ’ани нькарьбу бьмьра. Әw дәрсдаред хальфи т’әне ньхӧмандьна Wийә пе аве qәбул дькьрьн. Йуһ’әнна ве дәре мьqабьли wе һинкьрьне ньвисийә.

+ 5:6 Йуһ’әнна 14:17, Йуһ’әнна 15:26

* 5:8 Нав дәстньвисаред пашwәхтийеда аһа жи һәйә: «Сьсе ә’зменда шә’дәтийе дьдьн: Бав, Хәбәр у Р’ӧһ’е Пироз, әw һәрсек йәк ьн. Ӧса жи сьсе сәр ә’рде шә’дәтийе дьдьн: Р’ӧһ’, ав у хун». Ле нава дәстньвисаред кәвьнда әв йәк т’ӧнә.

+ 5:9 Йуһ’әнна 5:36

+ 5:10 Йуһ’әнна I 1:10, Мәтта 3:17

* 5:11 Йуһ’әнна 1:4; 3:36.

+ 5:11 Йуһ’әнна 1:4, Йуһ’әнна 5:26, Йуһ’әнна 11:25, Йуһ’әнна I 1:2

+ 5:13 Йуһ’әнна 20:31

+ 5:14 Мәтта 7:7-8, Йуһ’әнна 14:13-14, Йуһ’әнна I 3:22

* 5:16 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Гӧнәки кӧ накӧжә кьрийә».

+ 5:16 Мәтта 12:31-32, Марqос 3:29, Ибрани 6:4-6, Ибрани 10:26

+ 5:18 Зәбур 119:3, Йуһ’әнна I 3:9

+ 5:19 Луqа 4:6, Галати 1:4

+ 5:20 Йуһ’әнна 1:1, Йуһ’әнна 20:28

+ 5:21 Корьнт’и I 10:7, Корьнт’и I 10:14

+ 1:1 Йуһ’әнна I 3:1, Йуһ’әнна 8:32

* 1:3 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Хӧдан Иса Мәсиһ».

* 1:3# Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «мәр’а» «wәр’а» һәйә.

+ 1:3 Тимот’ейо I 1:2, Тимот’ейо II 1:2

+ 1:4 Йуһ’әнна III 1:4

* 1:5 Йуһ’әнна 13:34; 15:12, 17.

+ 1:5 Q. К’аһинтийе 19:18, Йуһ’әнна 13:34, Йуһ’әнна 15:12, Йуһ’әнна I 3:11

* 1:6 Йуһ’әнна I 5:3.

+ 1:6 Йуһ’әнна 14:15, Йуһ’әнна I 5:3

+ 1:7 Йуһ’әнна 1:14, Йуһ’әнна I 4:2, Тимот’ейо I 3:16, Ибрани 2:14, Йуһ’әнна I 2:18, Йуһ’әнна I 4:3

* 1:8 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «хwә» «мә» һәйә.

* 1:8# Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «ле һәqе хwә т’әмам бьстиньн» «ле әм һәqе хwә т’әмам бьстиньн» һәйә.

+ 1:8 Корьнт’и I 3:8

+ 1:9 Йуһ’әнна I 2:23

+ 1:10 Р’омайи 16:17, Т’есалоники I 5:22

+ 1:12 Йуһ’әнна 15:11, Йуһ’әнна 16:24, Йуһ’әнна 17:13, Йуһ’әнна III 1:13-15

+ 1:1 Йуһ’әнна I 3:18, Йуһ’әнна II 1:1

+ 1:4 Йуһ’әнна II 1:4

+ 1:5 Галати 6:10, Ибрани 13:1

+ 1:8 Тимот’ейо I 5:18

+ 1:11 Зәбур 34:14, Зәбур 37:27, Йуһ’әнна I 2:29, Йуһ’әнна I 3:6

+ 1:12 Йуһ’әнна 21:24

+ 1:13 Йуһ’әнна II 1:12

+ 1:1 К’аред Шандийа 12:17, Аqуб 1:1, Мәтта 13:55

+ 1:2 Пәтрус I 1:2, Пәтрус II 1:2

+ 1:3 Тимот’ейо I 6:12, Тимот’ейо II 4:7

+ 1:4 Пәтрус II 2:1

* 1:5 Дәрк’әтьн 12:51; Жьмар 14:29-30.

+ 1:5 Жьмар 14:36-37, Жьмар 26:64, Пәтрус II 1:12, Ибрани 3:17

+ 1:6 Пәтрус II 2:4

* 1:7 «Бәдәна башqә» ль гора Дәстпебун 19:1-8 те фә’мкьрьне, кӧ мера дәст давитьнә мера у ӧса жи мьлйак’әта.

+ 1:7 Пәтрус II 2:6, Дәстпебун 18:20, Дәстпебун 19:24, Q. Дӧщари 29:23, Мәтта 25:41

* 1:8 «Беһӧрмәт дькьн» аһа жи те фә’мкьрьне: «Дьк’ьфьрьн».

+ 1:8 Пәтрус II 2:10

* 1:9 «Бь готьнед беһӧрмәткьрьне» аһа жи те фә’мкьрьне: «бь к’ьфьрийа».

+ 1:9 Т’есалоники I 4:16, Ә’йанти 12:7, Q. Дӧщари 34:6,

+ 1:10 Пәтрус II 2:12

* 1:11 Qайин: Дәстпебун 4:3-8; Бьлам: Жьмар 22; Qорах: Жьмар 16.

+ 1:11 Дәстпебун 4:3-8, Йуһ’әнна I 3:12, Ибрани 11:4, Жьмар 22:5, Жьмар 25:1-2, Жьмар 31:16, Q. Дӧщари 23:3-6, Пәтрус II 2:15, Жьмар 16:31-35

* 1:12 «Мәсрәфед һ’ьзкьрьне» аһа те фә’мкьрьне, кӧ бь һәвр’а нан дьхwарьн у шива Хӧдан дәрбаз дькьрьн (К’аред Шандийа 2:46; 20:7,[11]).

+ 1:12 Пәтрус II 2:17, Мәтта 15:13

* 1:14 Дәстпебун 5:18-24.

+ 1:14 Дәстпебун 5:21-24, Q. Дӧщари 33:2, К’аред Шандийа 7:53, Галати 3:19, Т’есалоники I 3:13, Ибрани 12:22

+ 1:16 Пәтрус II 2:10

+ 1:17 Пәтрус II 3:2-3

* 1:18 Пәтрус II 3:3.

+ 1:19 Р’омайи 8:9

+ 1:20 Әфәси 6:18

+ 1:21 Пәтрус II 3:12

* 1:22 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Дӧдьлийа бьшьдиньн».

* 1:23 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Һ’әйфа wә wи кьрасе жь бәдәна wан ләwьт’и нәйе».

+ 1:23 Ә’йанти 3:4

+ 1:24 Филипи 2:15, Колоси 1:22, Пәтрус I 4:11, Р’омайи 11:36, Ә’йанти 1:6, Ә’йанти 5:13

+ 1:1 Ә’йанти 22:6

* 1:2 Әва хәбәра «шә’дәтийа ә’ламәтийа Иса Мәсиһ» аһа те фә’мкьрьне: «Әw тьштед кӧ Иса Йуһ’әннар’а ә’лам кьрьнә, Йуһ’әнна жи шә’дәтийа wан йәка дьдә». Ле бь йунани әв хәбәр аһа жи те фә’мкьрьне: «Шә’дәтийа бона Иса Мәсиһ», аwа готи әw тьштед кӧ Йуһ’әнна дитьбун у бона Мәсиһ дьбежә.

+ 1:2 Йуһ’әнна 19:35

+ 1:3 Ә’йанти 22:7, Ә’йанти 22:10

* 1:4 Дәрк’әтьн 3:14.

+ 1:4 Дәрк’әтьн 3:14, Ә’йанти 3:1, Ә’йанти 4:5, Ә’йанти 5:6, Йуһ’әнна 3:11, Тимот’ейо I 6:13, К’аред Шандийа 26:23, Корьнт’и I 15:20, Колоси 1:18, Пәтрус I 1:18-19

* 1:5-6 Дәрк’әтьн 19:6.

+ 1:6 Дәрк’әтьн 19:6, Пәтрус I 2:9, Ә’йанти 5:10, Ә’йанти 20:6, Пәтрус I 4:11, Щьһуда 1:24-25, Ә’йанти 5:13

* 1:7 Данийел 7:13; Мәтта 24:30; Т’есалоники I 4:17; Зәкәрийа 12:10-14; Йуһ’әнна 19:34.

+ 1:9 Марqос 10:39

* 1:10 «Р’ожа Хӧдан» т’әне ве дәре Пәймана Нуда те фә’мкьрьне «р’ожа лә’де», чьмки wе р’ожеда Хӧдан Иса жь нава мьрийа р’абу.

+ 1:10 Ә’йанти 4:2

+ 1:12 Дәрк’әтьн 25:1, Дәрк’әтьн 25:37,

* 1:13 «Йәки мина Кӧр’е Мерьв» аһа жи те фә’мкьрьне, кӧ әw мәрьвәк бу. Әва хәбәра Данийел 7:13 бир тинә. Wәки дьн Иса Мәсиһ жи гәләк щара наве «Кӧр’е Мәрьв» дьда сәр Хwә.

+ 1:13 Ә’йанти 15:6

* 1:14 Данийел 7:9, 13; 10:6.

+ 1:14 Ә’йанти 2:18, Ә’йанти 19:12

* 1:15 Һәзәкийел 1:24.

+ 1:16 Ибрани 4:12, Ә’йанти 19:15, Мәтта 17:2

* 1:17 Ишайа 44:6.

+ 1:17 Мәтта 28:4, Ә’йанти 2:8, Ә’йанти 22:13

+ 1:18 Р’омайи 6:9, Р’омайи 14:9, Ә’йанти 9:1, Ә’йанти 20:1

+ 2:1 Ә’йанти 1:13, Ә’йанти 1:16

+ 2:2 Корьнт’и II 11:13, Йуһ’әнна I 4:1

* 2:7 Дәстпебун 2:9.

+ 2:7 Мәтта 11:15, Марqос 4:9, Луqа 8:8, Ә’йанти 3:6, Ә’йанти 3:13, Ә’йанти 3:22, Ә’йанти 13:9, Ә’йанти 3:5, Ә’йанти 21:7, Луqа 23:43, Корьнт’и II 12:4, Дәстпебун 2:9, Дәстпебун 3:22, Ә’йанти 22:2

+ 2:8 Ә’йанти 1:17-18

+ 2:9 Аqуб 2:5, Корьнт’и II 8:9, Ә’йанти 3:9

+ 2:10 Ә’йанти 12:11, Аqуб 1:12, Ә’йанти 3:11

+ 2:11 Ә’йанти 2:7, Ә’йанти 20:6, Ә’йанти 21:8

+ 2:12 Ә’йанти 1:16

* 2:14 Жьмар 31:16; 25:1-3.

+ 2:14 Жьмар 22:5, Жьмар 25:1-2, Жьмар 31:16, Пәтрус II 2:15, К’аред Шандийа 15:29, Корьнт’и I 8:10, Корьнт’и I 10:19

+ 2:15 Ә’йанти 2:6

+ 2:16 Т’есалоники II 2:8

* 2:17 Дәрк’әтьн 16:14-14.

+ 2:17 Ә’йанти 2:7, Дәрк’әтьн 16:31, Йуһ’әнна 6:48-50, Ә’йанти 3:12, Ә’йанти 19:12

+ 2:18 Ә’йанти 1:14-15

+ 2:20 Ә’йанти 2:14

+ 2:21 Пәтрус II 3:9, Пәтрус II 3:15

* 2:23 Готьнед Сьлеман 24:12.

+ 2:23 Мәтта 16:27

+ 2:25 Ә’йанти 3:11

* 2:26-27 Зәбур 2:8-9.

+ 2:26 Зәбур 2:9, Ә’йанти 12:5, Ә’йанти 19:15, Жьмар 24:17, Ә’йанти 22:16

+ 2:29 Ә’йанти 2:7

+ 3:1 Ә’йанти 1:4-5, Ә’йанти 1:16, Р’омайи 1:15, Әфәси 2:1, Әфәси 2:5, Колоси 2:13, Тимот’ейо I 5:6

* 3:3 Мәтта 24:34-44.

+ 3:3 Мәтта 24:43-44, Пәтрус II 3:10, Т’есалоники I 5:2, Ә’йанти 16:15

+ 3:4 Щьһуда 1:23, Ә’йанти 6:11, Ә’йанти 7:9, Мәтта 10:11, Мәтта 22:8, К’аред Шандийа 13:46

* 3:5 Дәрк’әтьн 32:33.

+ 3:5 Ә’йанти 2:7, Ә’йанти 21:7, Дәрк’әтьн 32:32, Зәбур 56:8, Зәбур 69:28, Луqа 10:19, Мәтта 10:32

+ 3:6 Ә’йанти 2:7

* 3:7 Ишайа 22:22.

+ 3:9 Ә’йанти 2:9

+ 3:10 Пәтрус II 2:9, Корьнт’и I 10:13

+ 3:11 Ә’йанти 22:7, Ә’йанти 22:12, Ә’йанти 22:20, Ә’йанти 2:25

* 3:12 Ишайа 62:2.

+ 3:12 Ә’йанти 2:7, Зәбур 23:6, Ә’йанти 2:17

+ 3:13 Ә’йанти 2:7

* 3:14 Колоси 2:1; 4:13-16.

+ 3:14 Мәсәлә 8:22, Колоси 1:15, Колоси 1:18, Корьнт’и I 14:16, Корьнт’и II 1:20

+ 3:17 Корьнт’и I 4:8, Йуһ’әнна 9:39-41

+ 3:18 Ә’йанти 16:15

* 3:19 Готьнед Сьлеман 3:11-12.

+ 3:19 Мәсәлә 3:12, Ибрани 12:5-6

+ 3:20 Луqа 12:36, Йуһ’әнна 14:23

+ 3:21 Йуһ’әнна 16:33, Зәбур 110:1, Марqос 16:19, Мәтта 19:28, Луqа 22:30

+ 3:22 Ә’йанти 2:7

+ 4:1 Ә’йанти 1:10

* 4:2-8 Һәзәкийел 1:5-28.

+ 4:2 Ә’йанти 1:10,

* 4:3 «Йаспис» бь заравәки дьн «йешим» ә, «сардийон» бь заравәки дьн «әqиq» у «зьмруд» жи р’әнге к’әскда йә. Әвана һ’әму кәвьред бьрqокә qимәт ьн. Чь кӧ иро кәвьрнас жер’а дьбежьн «йаспис» нә зәлал ә. Дьбә кӧ наве «йаспис» һьнге бона «лал» бу, аwа готи «брилйант», кӧ кәвьре сьпи йә (Ә’йанти 21:11, 18,[19]).

+ 4:4 Ә’йанти 3:4

* 4:5 Дәрк’әтьн 19:16.

+ 4:5 Ә’йанти 8:5, Ә’йанти 11:19, Ә’йанти 16:18, Ә’йанти 1:4-5,

+ 4:6 Ә’йанти 15:2,

* 4:8 Ишайа 6:3; Амос 4:13; Ишайа 41:4.

+ 4:11 Ә’йанти 5:12, Зәбур 33:9-11

* 5:1 Һәзәкийел 2:9-10.

+ 5:1 Ә’йанти 10:4, Ә’йанти 22:10

* 5:5 Дәстпебун 49:9; Ишайа 11:1.

+ 5:5 Ә’йанти 22:16, Дәстпебун 49:9

* 5:6 Ишайа 53:7.

+ 5:6 Йуһ’әнна 1:29, Йуһ’әнна 1:36, Пәтрус I 1:19, К’аред Шандийа 8:32-33, Ә’йанти 1:4-5

* 5:8 Зәбур 141:2.

+ 5:8 Зәбур 141:2, Ә’йанти 8:3-4

+ 5:9 Зәбур 33:3, Ә’йанти 14:3, Ә’йанти 7:9, Ә’йанти 11:9, Ә’йанти 14:6, Ә’йанти 14:3-4

* 5:10 Дәрк’әтьн 19:6; Ишайа 61:6.

+ 5:10 Дәрк’әтьн 19:6, Пәтрус I 2:9, Ә’йанти 1:6

+ 5:11 Луqа 2:13

* 5:12 Дирок I 29:11; Ишайа 53:7.

+ 5:12 Ә’йанти 4:11

* 5:13 Зәбур 47:8; Ишайа 6:1.

+ 5:13 Зәбур 145:16, Зәбур 150:6, Пәтрус I 4:11, Щьһуда 1:24-25, Ә’йанти 1:6, Ә’йанти 7:12

+ 5:14 Ә’йанти 4:10

+ 6:1 Ә’йанти 5:1, Ә’йанти 4:7, Ә’йанти 14:2, Ә’йанти 19:6

* 6:4 Бь йунани аһа те фә’мкьрьне: «Р’әнге егьрда».

+ 6:4 Марqос 13:8

* 6:6 Һьнге зивәк һәqе хәбата р’ожәкә п’аләки бу.

+ 6:6 Ә’йанти 7:3

+ 6:8 Q. К’аһинтийе 26:22, Q. Дӧщари 32:24,

+ 6:9 Ә’йанти 20:4

+ 6:10 Q. Дӧщари 32:43, Зәбур 79:10, Зәбур 94:3, Зәбур 119:84, Луqа 18:7, Т’есалоники II 1:6, Ә’йанти 19:2

+ 6:11 Ә’йанти 3:4

* 6:12 Ишайа 13:10; Йоел 2:10, 31; 3:5 Мәтта 24:29.

+ 6:12 Марqос 13:8, Ә’йанти 11:13,

* 6:13 Һьнәк фә’м дькьн кӧ һежир нәгьһишти нә, ле һьнәк жи фә’м дькьн кӧ гьһишти нә.

* 6:13-14# Ишайа 34:4.

+ 6:14 Ә’йанти 16:20

* 6:15 Ишайа 2:19-21.

* 6:16 Һосейа 10:8.

+ 6:16 Луqа 23:30

* 6:17 Йоел 2:11; Малахи 3:2.

+ 6:17 Зәбур 76:7,

* 7:1 Данийел 7:2.

* 7:3 Һәзәкийел 9:4-6.

+ 7:3 Ә’йанти 14:1, Ә’йанти 22:4

+ 7:9 Ә’йанти 3:4

+ 7:10 Ә’йанти 12:10, Ә’йанти 19:1

+ 7:11 Ә’йанти 4:6

+ 7:12 Ә’йанти 5:13-14

* 7:14 Данийел 12:1; Мәтта 24:21.

+ 7:14 Мәтта 24:21, Ибрани 9:14, Ә’йанти 19:8, Ә’йанти 22:14

* 7:16 Ишайа 49:10.

+ 7:16 Зәбур 121:6,

* 7:17 Зәбур 23:1-2; Ишайа 25:8; 49:10.

+ 7:17 Зәбур 23:1, Йуһ’әнна 10:11, Ә’йанти 21:4

+ 8:1 Ә’йанти 5:1

+ 8:2 Мәтта 18:10-11

* 8:3 Дәрк’әтьн 30:1-3.

+ 8:3 Дәрк’әтьн 30:7, Жьмар 16:46, Зәбур 141:2, Ә’йанти 5:8

+ 8:4 К’аред Шандийа 10:4

+ 8:5 Q. К’аһинтийе 16:12, Ә’йанти 4:5

* 8:7 Дәрк’әтьн 9:23-25; Һәзәкийел 38:22.

+ 8:7 Дәрк’әтьн 9:23-24,

+ 8:8 Дәрк’әтьн 7:17, Дәрк’әтьн 7:19, Ә’йанти 11:6

+ 8:10 Ә’йанти 9:1

* 8:12 Ишайа 13:10; Һәзәкийел 32:7; Йоел 2:10, 31; 3:15.

+ 8:12 Дәрк’әтьн 10:21-23,

+ 9:1 Луqа 10:18, Ә’йанти 8:10, Ә’йанти 12:8-9, Ә’йанти 1:18

* 9:2 Дәстпебун 19:28.

* 9:3 Дәрк’әтьн 10:12-15.

+ 9:3 Дәрк’әтьн 10:4

* 9:4 Һәзәкийел 9:4.

+ 9:4 Ә’йанти 7:2-4

* 9:6 Йерәмийа 8:3.

* 9:7 Йоел 2:4.

+ 9:12 Ә’йанти 11:14

+ 9:13 Дәрк’әтьн 27:2, Дәрк’әтьн 30:2

+ 9:14 Ә’йанти 16:12

* 9:20 Зәбур 115:4-7.

+ 9:20 Корьнт’и I 10:20, Зәбур 135:15-18,

+ 9:21 Ә’йанти 21:8, Ә’йанти 22:15

+ 10:1 Ә’йанти 4:3, Ә’йанти 1:15-16

+ 10:4 Ә’йанти 5:1, Ә’йанти 22:10

+ 10:7 Ә’йанти 11:15

* 10:8-10 Һәзәкийел 2:8– 3:3.

+ 10:9 Зәбур 119:103,

+ 11:1 Ә’йанти 21:15

* 11:2 Луqа 21:24.

+ 11:2 Луqа 21:24, Ә’йанти 12:6, Ә’йанти 13:5

* 11:4 Зәкәрийа 4:3, 11-14.

* 11:6 П’адшати III 17:1; Дәрк’әтьн 7:17-19.

+ 11:6 Дәрк’әтьн 7:17, Дәрк’әтьн 7:19, Ә’йанти 8:8

+ 11:7 Ә’йанти 9:1,

+ 11:9 Зәбур 79:2-3

+ 11:11 Дәстпебун 2:7,

+ 11:12 Ә’йанти 4:1, Т’есалоники I 4:17

+ 11:13 Ә’йанти 6:12

+ 11:14 Ә’йанти 8:13, Ә’йанти 9:12

* 11:15 Дәрк’әтьн 15:18; Зәбура 10:16; Данийел 2:44.

+ 11:15 Мәтта 24:31, Ә’йанти 10:7, Дәрк’әтьн 15:18, Луqа 1:33, Корьнт’и I 15:24

+ 11:16 Ә’йанти 4:4

* 11:17 Амос 3:13; Дәрк’әтьн 3:14.

+ 11:17 Ә’йанти 1:4, Ә’йанти 16:5

* 11:18 Зәбур 2:1; Данийел 9:6; Амос 3:7; Зәбур 115:13.

+ 11:18 Зәбур 2:1, Ә’йанти 20:12

+ 11:19 Ә’йанти 15:5, Дәрк’әтьн 9:23, Ә’йанти 16:21

+ 12:1 Дәстпебун 37:9

* 12:3-4 Данийел 7:7; 8:10.

+ 12:3 Ә’йанти 12:18-Ә’йанти 13:1, Ә’йанти 17:3, Ә’йанти 17:12

* 12:5 Зәбур 2:9.

+ 12:5 Зәбур 2:9, Ә’йанти 2:27, Ә’йанти 19:15

+ 12:6 Ә’йанти 11:3, Ә’йанти 13:5

* 12:7 Данийел 10:13, 21; 12:1.

+ 12:7 Щьһуда 1:9

* 12:9 Дәстпебун 3.

+ 12:9 Дәстпебун 3:1, Ә’йанти 20:2, Луqа 10:18, Йуһ’әнна 12:31

* 12:10 Ибо 1:9-11; Зәкәрийа 3:1.

+ 12:11 Ә’йанти 15:2, Луqа 14:26, Йуһ’әнна 12:25, Ә’йанти 2:10

+ 12:12 Зәбур 96:11,

+ 12:14 Дәрк’әтьн 19:4, Q. Дӧщари 32:11, Ә’йанти 13:5

* 12:17 Аһа жи те фә’мкьрьне: «У шә’дәтийа ә’ламәтийа Иса хwәй дькьн».

+ 12:17 Дәстпебун 3:15

+ 13:1 Ә’йанти 12:3

+ 13:2 Луqа 4:6

* 13:5-7 Данийел 7:8, 21, 25.

+ 13:5 Ә’йанти 11:2, Ә’йанти 12:6

+ 13:7 Ә’йанти 11:7, Ә’йанти 12:17

* 13:8 Зәбур 69:28.

+ 13:8 Ә’йанти 3:5

+ 13:9 Ә’йанти 2:7

* 13:10 Йерәмийа 15:2; 43:11. Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Әwе кӧ пе шур дькӧжьн, әwе жи пе шур һәр’ьн» (Бьхуньн: Мәтта 26:52).

+ 13:10 Ә’йанти 14:12

+ 13:13 Q. Дӧщари 13:1-3, Марqос 13:22, Ә’йанти 16:13, Ә’йанти 19:20, Луqа 9:54

+ 13:14 Мәтта 24:24, Марqос 13:22, Т’есалоники II 2:9

+ 14:1 Зәбур 2:6, Зәбур 9:11, Ибрани 12:22, Ә’йанти 3:12, Ә’йанти 7:3-4

+ 14:2 Ә’йанти 1:15, Ә’йанти 6:1

+ 14:3 Зәбур 33:3, Ә’йанти 5:9

+ 14:4 Корьнт’и II 11:2, Аqуб 1:18, Т’есалоники II 2:13

* 14:8 Ишайа 21:9; Йерәмийа 51:8.

+ 14:8 Ә’йанти 18:2

+ 14:9 Ә’йанти 13:15

* 14:10 Дәстпебун 19:24; Һәзәкийел 38:22.

+ 14:10 Зәбур 75:7, Ә’йанти 14:10, Ә’йанти 20:10

+ 14:12 Ә’йанти 13:10

+ 14:13 Ә’йанти 20:6

* 14:14 Шьровәкьрьна хәбәра «йәки мина кӧр’е мерьв» бьн р’еза Ә’йанти 1:13-да бьхуньн.

* 14:14# Данийел 7:13.

+ 14:14 Ә’йанти 1:13

* 14:15 Йоел 3:13.

+ 14:15 Марqос 4:29

+ 14:19 Ә’йанти 19:15

* 14:20 «Һ’әзар шәсьд мәйдан» бь һ’әсабе ньһа дькә сесьд километьр.

+ 15:1 Ә’йанти 16:1, Ә’йанти 17:1, Ә’йанти 21:9

+ 15:2 Ә’йанти 4:6, Ә’йанти 12:11, Ә’йанти 13:17

* 15:3 Qануна Дӧщари 32:4; Зәбур 145:17; Йерәмийа 10:10.

+ 15:3 Дәрк’әтьн 15:1, Q. Дӧщари 31:30, Зәбур 92:5

* 15:4 Йерәмийа 10:6-7; Зәбур 86:9; Малахи 1:11.

+ 15:4 Зәбур 86:9

+ 15:5 Дәрк’әтьн 38:21, Ә’йанти 11:19

+ 15:6 Ә’йанти 1:13

+ 15:7 Ә’йанти 4:6

* 15:8 Дәрк’әтьн 40:34; П’адшати III 8:10-11; Ишайа 6:1-4.

+ 15:8 Дәрк’әтьн 40:34-35,

+ 16:1 Ә’йанти 15:1, Зәбур 79:6,

* 16:2 Дәрк’әтьн 9:10.

+ 16:2 Ә’йанти 13:16, Дәрк’әтьн 9:9-11

+ 16:3 Ә’йанти 8:8-9

* 16:4 Дәрк’әтьн 7:17-21.

+ 16:4 Дәрк’әтьн 7:17-20

* 16:5 Дәрк’әтьн 3:14; Зәбур 145:17.

+ 16:5 Ә’йанти 1:4, Ә’йанти 11:17,

* 16:6 Зәбур 79:3; Ишайа 49:26.

+ 16:6 Мәтта 23:35, Ә’йанти 18:24,

* 16:7 Зәбур 19:9; 119:37.

+ 16:7 Ә’йанти 6:9

+ 16:9 К’аред Шандийа 12:23

* 16:10 Дәрк’әтьн 10:21.

+ 16:10 Ә’йанти 13:2, Дәрк’әтьн 10:21-22

* 16:12 Ишайа 11:15.

+ 16:12 Ә’йанти 9:14,

+ 16:13 Ә’йанти 12:3, Ә’йанти 13:11

+ 16:14 Марqос 13:22, Ә’йанти 13:13

+ 16:15 Мәтта 24:43-44, Пәтрус II 3:10, Т’есалоники I 5:2, Ә’йанти 3:3, Ә’йанти 3:18

+ 16:18 Марqос 13:19

+ 16:19 Ә’йанти 14:10

+ 16:20 Ә’йанти 6:14

* 16:21 Дәрк’әтьн 9:23.

+ 16:21 Дәрк’әтьн 9:23-25, Ә’йанти 11:19

* 17:1 Йерәмийа 51:12-13.

+ 17:1 Ә’йанти 15:1, Ә’йанти 21:9,

+ 17:2 Ә’йанти 14:8

+ 17:3 Ә’йанти 12:3

+ 17:6 Ә’йанти 16:6

+ 17:8 Ә’йанти 9:1, Ә’йанти 11:7

* 17:12 Данийел 7:24.

+ 17:12 Ә’йанти 12:3

+ 17:14 Q. Дӧщари 10:17, Тимот’ейо I 6:15, Ә’йанти 19:16,

+ 17:16 Ә’йанти 18:8

* 18:2 Ишайа 21:9; 13:21; Йерәмийа 50:39.

+ 18:2 Ә’йанти 14:8,

* 18:3 Ишайа 23:17; Йерәмийа 51:7.

+ 18:3 Ә’йанти 17:2,

* 18:4 Ишайа 52:11; Йерәмийа 50:8; 51:6.

* 18:5 Дәстпебун 18:20-21; Йерәмийа 51:9.

+ 18:5 Уньс 1:2

* 18:6 Зәбур 137:8; Йерәмийа 50:15.

+ 18:6 Зәбур 137:8,

* 18:7-8 Ишайа 47:7-9.

+ 18:8 Ә’йанти 17:16

* 18:10 Һәзәкийел 26:17.

* 18:16 Һәзәкийел 28:13.

* 18:17 Һәзәкийел 27:26-34; Ишайа 23:14.

* 18:21 Йерәмийа 51:63-64; Һәзәкийел 26:21.

* 18:22 Ишайа 24:8; Һәзәкийел 26:13.

* 18:23 Йерәмийа 25:10.

+ 18:24 Мәтта 23:35, Ә’йанти 16:6, Ә’йанти 17:6

+ 19:1 Зәбур 62:11, Ә’йанти 7:10

* 19:2 Зәбур 19:9; 119:37; Qануна Дӧщари 32:43; Зәбур 79:10.

+ 19:2 Q. Дӧщари 32:43, Ә’йанти 6:10

* 19:3 Ишайа 34:10.

+ 19:3 Ә’йанти 14:11, Ә’йанти 18:9

+ 19:4 Ә’йанти 4:4

* 19:5 Зәбур 22:23; 134:1; 115:13.

+ 19:5 Зәбур 134:1, Зәбур 135:1

* 19:6 Дәрк’әтьн 15:18; Зәбур 22:28; Данийел 7:14.

+ 19:6 Ә’йанти 1:15, Ә’йанти 6:1, Зәбур 93:1

+ 19:7 Мәтта 22:2, Мәтта 25:10, Ә’йанти 21:2

* 19:8 Ишайа 61:10.

+ 19:8 Ә’йанти 7:14

* 19:9 Мәтта 22:2-14.

* 19:10 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Шә’дәтийе бона Иса дьдьн».

* 19:10# Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Чьмки шә’дәтийа Иса әw р’ӧһ’е п’ехәмбәртийе йә». «Шә’дәтийа Иса» аһа жи те фә’мкьрьне: «Шә’дәти бона Иса». Һьн жи ве щӧмла пашьн фә’м дькьн чаwа хәбәра мьлйак’әт ә, нә кӧ йа Йуһ’әнна.

+ 19:10 К’аред Шандийа 10:25-26, Ә’йанти 22:8-9

+ 19:12 Ә’йанти 1:14, Ә’йанти 2:17

* 19:13 Йуһ’әнна 1:1.

+ 19:13 Йуһ’әнна 1:1

+ 19:15 Ә’йанти 1:16, Зәбур 2:9, Ә’йанти 2:27, Ә’йанти 12:5, Ә’йанти 14:19-20

+ 19:16 Q. Дӧщари 10:17

* 19:17-18 Һәзәкийел 39:17-20.

+ 19:19 Ә’йанти 16:16

+ 19:20 Ә’йанти 13:11-15, Ә’йанти 16:13,

+ 19:21 Ә’йанти 1:16

+ 20:1 Ә’йанти 9:1

* 20:2 Дәстпебун 3.

+ 20:2 Дәстпебун 3:1, Ә’йанти 12:9

+ 20:3 Зәбур 55:23,

+ 20:4 Мәтта 19:28, Ә’йанти 6:9, Ә’йанти 13:12-16,

+ 20:6 Ә’йанти 2:11, Ә’йанти 14:13, Ә’йанти 21:8, Дәрк’әтьн 19:6, Ә’йанти 1:6

* 20:8 Һәзәкийел 38.

+ 20:8 Ә’йанти 16:14

+ 20:9 Ә’йанти 11:5

+ 20:10 Ә’йанти 19:20

+ 20:11 Зәбур 102:26

* 20:12 Данийел 7:10.

+ 20:12 Дәрк’әтьн 32:32, Дәрк’әтьн 32:33, Мәтта 16:27

* 20:13 Зәбур 62:12.

+ 20:13 К’аред Шандийа 24:15

+ 20:15 Мәтта 13:42, Мәтта 13:50

* 21:1 Ишайа 65:17; Пәтрус II 3:13.

+ 21:1 Пәтрус II 3:13, Ә’йанти 20:11

+ 21:2 Галати 4:26, Ибрани 12:22, Ә’йанти 19:7

* 21:3 «Чаwа Хwәдейе wан» бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «У бьбә Хwәдейе wан». Ле нав һьнәк дәстньвисарада әв т’ӧнә.

* 21:3# Qануна К’аһинтийе 26:11; Һәзәкийел 37:28.

+ 21:3 Q. К’аһинтийе 26:11-12,

* 21:4 Ишайа 25:8.

+ 21:4 Ә’йанти 7:17,

+ 21:5 Корьнт’и II 5:17

+ 21:6 Ә’йанти 1:6, Ә’йанти 22:13, Йуһ’әнна 4:10, Йуһ’әнна 7:37

* 21:7 Зәбур 89:26-27.

+ 21:7 Ә’йанти 2:7, Ә’йанти 3:5, Мәтта 25:34, Корьнт’и II 6:18

+ 21:8 Корьнт’и I 6:9-10, Галати 5:19-21, Ә’йанти 22:15, Ә’йанти 2:11, Ә’йанти 20:6

+ 21:9 Ә’йанти 15:1, Ә’йанти 17:1

* 21:10 Һәзәкийел 40:2.

+ 21:10 Ә’йанти 17:3

+ 21:11 Дәрк’әтьн 40:34

* 21:12-13 Һәзәкийел 48:30-35.

+ 21:14 Әфәси 2:20

+ 21:15 Ә’йанти 11:1

* 21:16 «Донздәһ һ’әзар мәйдан» һ’әсабе ньһа дькә дӧ һ’әзар дӧсьд километьр.

* 21:17 «Сәд чьл чар зәнд» бь һ’әсабе ньһа дькә шест пенщ метьр. Зәнд wе дәме 45 санти бун, аwа готи незики нив метьри.

* 21:18-21 Ишайа 54:11-12.

+ 21:19 Дәрк’әтьн 28:17-20,

* 21:20 Жь ван кәвьра к’ижан р’ожа иройин нәнас ьн, навед wан жь йунани һатьнә ньвисаре. Мәсәлә: Халкедон, сардонукс, хьрисопрас, сардийон. Бона халкедон у сардийон бь заравед дьн һьнәк баwәр дькьн кӧ әв щур’ә-щур’ә әqиq ьн. Һьнәк шьк сәр р’әнгед чәнд кәвьра һәйә.

* 21:23 Ишайа 60:19-20.

+ 21:23 Ә’йанти 22:5

* 21:24-25 Ишайа 60:3, 11.

* 21:27 Һәзәкийел 44:9.

+ 21:27 Зәбур 118:20

* 22:2 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Даред жийине».

* 22:2# Дәстпебун 2:9; Һәзәкийел 47:12.

+ 22:2 Дәстпебун 2:9, Дәстпебун 3:22, Ә’йанти 2:7

+ 22:4 Зәбур 17:15, Мәтта 5:8, Йуһ’әнна I 3:2, Ибрани 12:14, Ә’йанти 7:3-4

* 22:5 Ишайа 60:19; Данийел 7:18.

+ 22:5 Зәбур 36:9, Ә’йанти 21:23

* 22:6 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Хӧдан Хwәдейе р’ӧһ’е п’ехәмбәра».

+ 22:6 Ә’йанти 1:1

+ 22:7 Ә’йанти 3:11, Ә’йанти 1:3

+ 22:8 Ә’йанти 19:10

+ 22:10 Ә’йанти 10:4, Ә’йанти 1:3

+ 22:11 Тимот’ейо II 3:13

* 22:12 Ишайа 62:11; Йерәмийа 17:10.

+ 22:12 Мәтта 16:27

+ 22:13 Ә’йанти 1:8, Ә’йанти 21:6

* 22:14 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «чӧхед хwә шуштьнә» «т’әмийед Wи дьqәдиньн» һәйә.

* 22:14# Дәстпебун 2:9.

+ 22:14 Ә’йанти 7:14

+ 22:15 Мәсәлә 12:22, Корьнт’и I 6:9-10, Галати 5:19-21, Ә’йанти 21:8

* 22:16 Жьмар 24:17.

+ 22:16 Ә’йанти 5:5, Жьмар 24:17, Ә’йанти 2:26

* 22:17 Ишайа 55:1.

+ 22:17 Ә’йанти 21:2, Ә’йанти 21:9, Йуһ’әнна 7:37, Ә’йанти 21:6

* 22:18 Qануна Дӧщари 12:32.

+ 22:18 Q. Дӧщари 4:2, Q. Дӧщари 12:32, Мәсәлә 30:6

+ 22:20 Корьнт’и I 16:22

* 22:21 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «һ’әмуйар’а» «щьмә’та Хwәдер’а» йан жи «һ’әму щьмә’та Хwәдер’а» һәйә.