Author: Институт перевода Библии
Date: 2023-11-23T04:36:00.709487+00:00

Байбихьи

Байбихьи

1. Байбихьи

1. Картаби (Байбихьи)

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

Байбихьи

Байбихьи

1. ЦеберагӀи

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

ЦеберагӀи

Байбихьи

Муса аварагасул тӀоцебесеб тӀехь

Авар мацӀалде тарж ама

Гьаб тӀех ьал ъул хӀак ъал ъулъ нужерг о пикраби гьаб
адресалда ритӀе: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-167-5

© Институт перевода Библии, 2011

ЦеберагӀи

Хирияв цӀалдолев!

Дуца цӀализехъин буго магӀарул мацӀалде буссинабураб Библиялъул тӀоцебесеб тӀехь «Байбихьи». Библиялъул буго кӀиго бутӀа – «НекӀсияб къотӀи» ва «ЦӀияб къотӀи» («Инжил»). Гьеб гӀуцӀун буго гӀемерал гӀасрабазул заманалда хъвараб 60-ялдаса цӀикӀкӀун тӀехьалдаса. Гьезда бицунеб буго дуниял бижаралдаса нилъер эраялъул тӀоцересел гӀасрабазде щвезегӀан ккарал лъугьа-бахъиназул.

«НекӀсияб къотӀиялде» гьоркьобе уна «Таврат» (гьелда абула Мусал «Щуго ТӀехьиланги»), аварагзабазул тӀахьал, гӀакъиллъиялъул тӀахьал, тарихиял ва шигӀриял тӀахьал. «Тавраталда» буго Муса аварагасе ва гьесда нахърилълъаразе рещтӀараб Аллагьасул калам.

«Байбихьи» ккола «Тавраталъул» тӀоцебесеб тӀехь. Гьеб хъван букӀана жугьутӀ мацӀалда, тӀоцебе гьелда лъураб хасаб цӀарги букӀун батиларо. БатӀи-батӀиял мацӀазде гьеб буссинабулаго, гӀемерисез гьелда цӀар лъезе пайда босула тӀоцебе гьеб грек мацӀалде буссинабизе хӀалтӀизарурал «лъугьин», «бижи» магӀнаялъул рагӀабаздаса. ЖугьутӀаз гьелда цӀар лъун буго «Бищунго цебе» абун.

Гьаб тӀехьалъул буго 50 бетӀер. МагӀнаялъухъ балагьун гьел рикьизе бегьула кӀиго аслияб бутӀаялде. ТӀоцересеб 11 бетӀералда бицунеб буго Аллагьас жиндирго РагӀудалъун дуниял: зобал, ракь, гъветӀ-хер, рухӀчӀаголъаби ва тӀоцересел гӀадамал – Адамги ХӀаваги-рижиялъул хӀакъалъулъ. Адамицаги ХӀавацаги, Аллагьасул амруялъухъги гӀенеккичӀого, кванана гьез яшав гьабулеб Эдемалъул ахикь бижараб, лъикӀлъиги квешлъиги батӀа бахъизе лъаялъул гъотӀодаса пихъ. Гьелдалъун гьез дуниял мунагьалъукье ккезабуна. Хадубги бицунеб буго Адамил лъималазул – Къабилилги Гьабилилги-гӀумруялъул, НухӀи мунагьазул цӀураб дунялалде тӀаде Аллагьас тӀупан тӀеялъул хӀакъалъулъ. Гьеб тӀупаналдалъун кинабго рухӀ бугебщинаб жо паналъана, Аллагьасул амруялдалъун НухӀица жиндирго гамиде рачун рукӀарал хутӀун. Бабилалъул сиялъул къисаялда бицунеб буго, гьезул чӀухӀи-пахрулъи сабаблъун, Аллагьас тӀоцересел гӀадамазе тамихӀ кин гьабурабали.

«Байбихьи» тӀехьалъул кӀиабилеб бутӀаялда (12–50 бутӀрул) нужеца цӀалила жидер умматалъул эменлъун Ибрагьим авараг кколеб жугьутӀ халкъалъул умумузул хӀакъалъулъ. ГӀумруялъул ахиралде щвезегӀан Аллагьасе ритӀухъавлъун хутӀана Ибрагьим. Аллагьас хӀалбихьулеб мехалда, жив гьесие мутӀигӀав вукӀин бихьизабизе, жиндирго хирияв цохӀо вугев вас ИсхӀакъ къурбаналъе хъвезегицин разилъун вукӀана гьев. Гьелдаса хадув Аллагь гьедана: «Дица дуе баркат рещтӀинабила! Дица дуе наслаби кьела зодихъ цӀвабигӀан гӀемер, ралъдал рагӀалда салигӀан гӀемер. Ва дур наслабазда цере жалго рагьун ина тушбабазул каваби. Дуниялалъул киналго халкъазе баркатлъун лъугьина гьел, мун дихъ гӀенеккидал» (Байбихьи 22:17-18).

Ибрагьимил хӀакъалъулъ къисаялда бицунеб буго гӀараб халкъалъул эменлъун кколев гьесул цогидав васасул – ИсмагӀилил. Гьенибго бицунеб буго ИсхӀакъил ва гьесул чӀужу Ребекъал, жиндир наслуялдалъун жугьутӀ халкъалъул анцӀила кӀиго къавмалъе кьучӀ лъурав гьезул вас Якъубил. Гьез яшав гьабулеб букӀана КенагӀаналъул ракьалда. Гьел рихьизарун руго Аллагьас цӀакъго кӀудияб мурадалъе тӀаса рищарал, чӀахӀиял ишал гьаризе ритӀарал гӀадамаллъун. КенагӀаналъул ракьалда лъугьараб жугьутӀ халкъалъул эмен Якъуб рехсон вуго Исраил абураб цӀаралдалъунги. Ахирисел бутӀрузда гӀатӀидго бицунеб буго Якъубил гьитӀинав вас Юсупил къисматалъул. ГьитӀинго вацаз вичун, гьев Мисриялде ккана. ХӀехьезе ккарал гӀемерал захӀмалъабиги къезарун, Аллагьасул кумекалдалъун гьев вахуна тӀадегӀанаб даражаялде, лъугьуна Мисриялъул кверщелчилъун. Гьес ракъул соназда хвалдаса хвасар гьаруна жиндирго гӀагарал гӀадамал – исраилилал. Гьев аварагасул хӀакъалъулъ магӀарулазда лъала Юсупил ва Зулайхал къисаялдасанги.

«Байбихьи» тӀехьалъул гьеб бутӀаялда гьединго бихьизабулеб буго жугьутӀ халкъалъул умумул цоцазе гӀагарал гурелги, жидеда баркат лъураллъунги рукӀун ругеблъи. Аллагьас рещтӀинабун букӀана гьезде гьеб баркат, гьедин ирсалъе щолеб букӀана наслуялдаса наслуялде.

ТӀехь магӀарул мацӀалде буссинабун буго некӀсияб жугьутӀ мацӀалда бугеб тексталдаса.

Библия таржама гьабиялъул институталъ 2008 соналда магӀарул мацӀалда басмаялде бахъана «Инжил» («ЦӀияб къотӀи»). 2005 соналда бахъана «НекӀсияб къотӀиялъул» цо бутӀа – «Сулайман аварагасул гӀакъилал рагӀаби».

«Байбихьи» таржама гьабиялъул иш рагӀалде бахъана Библия таржама гьабиялъул институталъул хӀалтӀухъабазул ва Дагъистаналъул гӀалимзабазул гӀахьалаб хӀаракатчилъиялдалъун. Гьаниб баркала кьезе бокьун буго гьаб тӀехь магӀарул мацӀалде буссинабиялъе квербакъи гьабураб Россиялъул гӀелмабазул академиялъул Дагъистаналъул гӀелмияб централъул МацӀалъул, литератураялъул ва искусствоялъул институталъе.

ТӀехь басмаялде бахъаразул хьул буго гьаб таржамаялъ магӀарул халкъалъул рухӀияб ва маданияб гӀумруялда жаниб цо бегьулеб бакӀ кквелин.

Библия таржама гьабиялъул институт

БетӀер 1

Аллагьас дуниял бижана

1^1Бищунго цебе Аллагьас зобги ракьги бижана+. 2Ракь букӀана куц гьечӀеб ва низам гьечӀеб. НекӀсияб ралъадалда тӀад букӀана бецӀлъи. Аллагьасул рухӀги букӀана лъиназда тӀад парпадулеб.

3Аллагьас абуна:

– Бижа канлъи, – ян.

Ва канлъи бижана. 4Аллагьасда бихьана канлъиялъул лъикӀлъи. Гьес канлъиги бецӀлъиялдаса батӀа гьабуна. 5Канлъиялда цӀар «къойилан» лъуна, бецӀлъиялда цӀар «сордойилан» лъуна.

Сордо ана, къо бачӀана. Гьеб букӀана тӀоцебесеб къо.

6Аллагьас абуна:

– Лъинал кӀийиде рикьизе гьезда гьоркьоб къвакӀараб пардав бижа, – ян.

Гьедин ккезеги ккана. 7Аллагьас пардав бижана. Гьес пардавалда гъоркьеги тӀадеги – лъинал кӀийиде рикьана. 8Гьеб пардавалда цӀарги «зобилан» лъуна.

Сордо ана, къо бачӀана. Гьеб букӀана кӀиабилеб къо.

9Аллагьас абуна:

– Зобалда гъоркь бугеб кинабго лъим цо бакӀалде чвахе, ракъдаллъи къватӀибе бакка, – ян.

Гьедин ккезеги ккана. 10Ракъдаллъиялда цӀарги Аллагьас «ракьилан» лъуна, цоцазде данделъарал лъиназда цӀарги «ралъад» абун лъуна. Аллагьасда бихьана гьеб лъикӀ ккей.

11Аллагьас абуна:

– Ракьалъ бижизабе гъветӀ-хер: жидер хьонал ругел хурдул ва жиделъ хьон бугеб пихъ кьолел гъутӀби. Ракьалда тӀад гьезул щибаб букӀа жинди-жиндир тайпаялъул.

Гьедин ккезеги ккана. 12Ракьалъ бижизабуна гъветӀ-хер: жидер хьонал ругел хурдул (щибаб жинди-жиндир тайпаялъул) ва жиделъ хьон бугеб пихъ кьолел гъутӀби (щибаб жинди-жиндир тайпаялъул). Аллагьасда бихьана гьеб лъикӀ ккей.

13Сордо ана, къо бачӀана. Гьеб букӀана лъабабилеб къо.

14Аллагьас абуна:

– Зодил пардавалда рижа сордоги къоги батӀа гьабулел, батӀи-батӀиял байрамазул заман бихьизабулел, къоялги соналги рикӀкӀине бажарулел гвангъарал-кунчӀарал чирахъал. 15Ракьалъе канлъи кьезе кенчӀезе риччанте гьел гьеб зодил пардавалда.

Гьедин ккезеги ккана. 16Аллагьас кӀиго кӀудияб чирахъ бижана, гьезул цӀикӀкӀараб – къоязе ханлъи гьабизе, гьитӀинабаб – сардазе ханлъи гьабизе. Гьединго цӀвабиги рижана. 17Аллагьас гьел зодил пардавалда рекъезаруна: гьез ракь гвангъизабизе, 18къоязеги сардазеги ханлъи гьабизе ва канлъиги бецӀлъиги цоцаздаса тӀезабизе. Аллагьасда бихьана гьеб лъикӀ ккей.

19Сордо ана, къо бачӀана. Гьеб букӀана ункъабилеб къо.

20Аллагьас абуна:

– Лъиназ рижизаре цӀакъго гӀемерал рухӀчӀаголъаби. Зодил пардавалдасан хӀанчӀиги роржанхъе.

21Гьедин Аллагьас рижана ралъдал аздагьаби, лъадалъ журкъун рукӀунел киналго рухӀчӀаголъаби (щибаб жинди-жиндир тайпаялъул) ва зодихъ роржанхъулел киналго хӀанчӀи (щибаб жинди-жиндир тайпаялъул).

Аллагьасда бихьана гьеб лъикӀ ккей. 22Ва гьезда баркат лъегиянги абун, гьес амру гьабуна:

– Нужерго тӀинчӀ-къед цӀикӀкӀинабе, нужго гӀемерлъизе, ралъадазул лъинал кьабун цӀезаре. Риччанте ракьалда тӀад хӀанчӀиги гӀемерлъизе.

23Сордо ана, къо бачӀана. Гьеб букӀана щуабилеб къо.

24Аллагьас абуна:

– Ракьалъ рижизаре рухӀчӀаголъаби (щибаб жинди-жиндир тайпаялъул) – хӀайваналги, ракьалдасан шурулел жалги ва гӀалхул жанаваралги.

Гьедин ккезеги ккана. 25Аллагьас рижана гӀалхул жанаварал (щибаб жинди-жиндир тайпаялъул), хӀайванал (щибаб жинди-жиндир тайпаялъул) ва ракьалдасан шурулел жал (щибаб жинди-жиндир тайпаялъул). Аллагьасда бихьана гьеб лъикӀ ккей.

26Аллагьас абуна:

– Нижер сураталда ва нижер сипаталда рекъон инсан вижила нижеца – ралъдалъ ругел ччугӀбуздаги, зобалазда роржанхъулел хӀанчӀаздаги, хӀайваназдаги, тӀолабго ракьалда тӀад ва ракьалдасан шурулелщинал жалазда тӀадги ханлъи гьабизе.

27Гьедин Аллагьас инсан вижана жиндирго сураталда,

Жиндирго сураталда вижана Гьес гьев.

Рижана бихьинчиги чӀужугӀаданги+.

28Гьезда баркат лъезе Аллагьас гьадин абуна:

– Нужеца лъимал цӀикӀкӀун гьаре нужго гӀемерлъизе. Нужеца ракь цӀезабе ва нужеего мукӀурлъизабе. Ралъадазулъ ругел ччугӀбуздаги, зобалазда роржанхъулел хӀанчӀаздаги ва ракьалдасан хьвадулелщинал жалаздаги тӀад ханлъи гьабе.

29Аллагьас абуна:

– Гьале дица нужее нигӀматлъун кьуна ракьалда рижаралщинал жидер хьонал ругел хурдул ва жиделъ хьон бугеб пихъ кьолел гъутӀби. 30ГӀалхул жанаваразеги, хӀанчӀазеги, ракьалдасан шурулелщинал жалазеги – рухӀ бугебщиналъе кваназе дица киналго гӀурччинал хурдул кьолел руго.

Гьедин ккезеги ккана. 31Аллагь валагьана жинцаго бижанщиналъухъ – цӀакъ лъикӀ букӀана гьеб.

Сордо ана, къо бачӀана. Гьеб букӀана анлъабилеб къо.

БетӀер 2

2^1Гьедин рижана зобги ракьги ва гьениб бугебщинабги.

2Анкьабилеб къоялде Аллагьас
кинабго бижун лъугӀизабуна.

Анкьабилеб къоялде жиндирго хӀалтӀи лъугӀидал,

Гьес хӀалхьи гьабуна.
3Анкьабилеб къоялда баркат лъегиян абун,
Аллагьас гьеб хирияб къолъун гьабуна, –
кинабго бижун лъугӀизабун,
гьеб къоялъ гьес хӀухьбахъидал.

Адамги ХӀаваги

4Гьале гьадинаб буго зобги ракьги кин лъугьарабали ва кин бижарабали бицунеб къиса.

БетӀергьан Аллагьас ракьги зобги бижараб мехалда 5ракьалда жеги букӀинчӀо цо хъарахъ, цо харил сум – БетӀергьан Аллагьас ракьалде цӀад базабулеб букӀинчӀелъулха ва ракь хӀалтӀизабизе инсанги вукӀинчӀелъулха. 6ГӀицӀго ракьул чохьонисан чвахун бачӀунеб лъадаца лъалъалеб букӀана гьеб.

7БетӀергьан Аллагьас инсан гьавуна ракьул хӀуралдасан, гьесул магӀарзухъе пуна чӀаголъи кьолеб хӀухьел. Гьев рухӀ бугев чилъун лъугьана+.

8Эдемалда, бакъбаккуда, БетӀергьан Аллагьас ах гьабуна ва жинцаго вижарав инсан гьенив тана. 9БетӀергьан Аллагьас гьенир гӀезаруна кваназе лъикӀал пихъал тӀад рижулел ва рихьизе берцинал батӀи-батӀиял гъутӀби, ахил бакьулъ чӀаголъиялъул гъветӀги, лъикӀлъи ва квешлъи лъаялъул гъветӀги рижизаруна+.

10Ах лъалъазе гӀор чвахулеб буго Эдемалдаса. Цинги эхебегӀан чвахидал гьелъул лъугьуна ункъо гӀор. 11Гьезул цоялда цӀар буго Пишон, гьеб чвахула тӀолабго ХӀавила улкаялдасан – месед бугеб улкаялдасан+. 12(Гьениб лъикӀаб меседги буго, махӀгьуинал пицӀалги руго, шохам абулеб жавгьарги буго). 13КӀиабилеб гӀоралда цӀар буго ГихӀон, гьеб чвахула тӀолабго Куш улкаялдасан. 14Лъабабилеб гӀоралда цӀар буго Тигр, гьеб чвахула Ашшуралъул бакъбаккудехун. Ункъабилеб гӀор ккола Пурат+.

15Эдемалъул ахикь тана БетӀергьан Аллагьас инсан, гьеб ах хӀалтӀизабизе ва цӀунизе. 16БетӀергьан Аллагьас гьесда лъазабуна:

– Бокьараб гъотӀодаса пихъ кванай дуца, 17лъикӀлъиги квешлъиги лъаялъул гъотӀодаса хутӀизегӀан. Гьеб гъотӀодаса пихъ кванаге: гьеб дуца кванани, гьеб къоялъго холевха мун.

18БетӀергьан Аллагьас абуна:

– Живго цохӀо вукӀин инсанасе лъикӀ гьечӀо. Гьесие данде кколев кумекчи вижила дица.

19БетӀергьан Аллагьас ракьалдасан рижана киналго жанаваралги хӀанчӀиги ва гьел инсанасда аскӀоре рачана, гьезда гьес кинал цӀарал лъолелали хал гьабизе. Инсанас кинаб цӀар лъуниги – гьеб хутӀана гьезда. 20Киналго рукъалъул хӀайваназда, киналго хӀанчӀазда, киналго гӀалхул жанаваразда инсанас цӀарал лъуна – амма гьесда ватичӀо жиндие данде ккарав кумекчи. 21Гьебмехалда БетӀергьан Аллагьас инсан вигьунаредухъ кьижизавуна ва, гьесул цо хьабалахъагӀучӀги бахъун, гьеб букӀараб бакӀ гьанаца бацана+. 22Гьеб хьабалахъагӀучӀалдасан БетӀергьан Аллагьас чӀужугӀадан йижана ва гьей инсанасда аскӀое ячана. 23Инсанас абуна:

Гьеле гьеб буго дир ракьаялдасан ракьа,
дир черхалдасан черх,
чӀужугӀадан букӀина гьелда цӀар,
бихьинчиясдасан йосарай йигелъул[*].

24Гьединлъидал, эбел-эменги рехун тун, бихьинчи чӀела жиндирго чӀужуялда хурхун, ва гьел кӀиялго цолъун, цого лъугьина+.

25Гьел кӀиялго – бихьинчиги чӀужугӀаданги – гӀицӀго рукӀана, амма намуслъулароан.

БетӀер 3

Инсан мунагьалъукье ккана

3^1БетӀергьан Аллагьас рижарал киналго гӀалхул рухӀчӀаголъабаздаса бищунго сихӀираб букӀана борохь. Гьелъ чӀужугӀаданалда гьикъана:

– Гьаб ахикьа цониги гъотӀодаса пихъ кваназе биччалеб гьечӀин нужеда Аллагьасилан абураб жо битӀараб бугищ? – абун+.

2– Ахикь ругел гъутӀбуздаса пихъ кваназе нижее изну буго, – ян жаваб кьуна чӀужугӀаданалъ. – 3Амма ахил бакьулъ бугеб гъотӀол рахъалъ Аллагьас абуна гьелда тӀаса нужеца пихъ кванагейилан, гьелда кверцин хъвагейилан, гурони – ниж холилан+.

4– Холарелха! – ян абуна борхьица. – 5Аллагьасда лъала гьеб гъотӀол пихъ квараб мехалда нужер берал рагьулеблъи – Аллагьасда гӀадин лъикӀлъиги квешлъиги лъалел гӀадамаллъун нуж лъугьунеблъи.

6ЧӀужугӀаданалда ракӀалде ккана гьеб гъотӀол пихъ кваназе лъикӀабги, берцинабги бихьизе – гӀакъиллъи-цӀодорлъи кьолеб бугелъул жинде гъира кколебги бугилан. Гьелъ пихъ тӀуна, кванана ва гьелда аскӀов вукӀарав росасеги кьуна – гьесги кванана гьеб+. 7Гьезул берал рагьизаруна – жалго гӀицӀго рукӀин бихьана. Инжиралъул гъотӀол тӀанхазул гьабуна гьез жидерго кьан-квачӀ бацизе рачел.

8Гьогьомаб гьури пуна – гьезда рагӀана БетӀергьан Аллагь ахикьан вачӀунев. ГъутӀбузда нахъа рахчана гьел.

9– Мун кив вугев? – ан ахӀана БетӀергьан Аллагьас инсанасде.

10Гьес жаваб кьуна:

– Дида рагӀана мун ахикьан вачӀунев. Дун гӀицӀго вугелъул хӀинкъун, гьанив вахчана.

11Лъица дуда абураб мун гӀицӀго вугилан? – абун гьикъана БетӀергьан Аллагьас. – Дица дуда кванагеян абун букӀараб гъотӀодаса пихъ кванарабищ?

12Инсанас гьесие жаваб гьабуна:

– Дуца дие кьурай ва дида аскӀой тарай чӀужугӀадан гьечӀищ? Гьелъ кьуна дие гьеб гъотӀодаса пихъ – дицаги кванана.

13– Дуца гьабураб щиб? – ан гьикъана БетӀергьан Аллагьас гьей чӀужугӀаданалда.

Гьелъ жаваб кьуна:

– Борхьица гуккана дун, гьедин кванана дица гьеб.

14Цинги БетӀергьан Аллагьас борхьида абуна:

– Дуца гьабуралъухъ нагӀана дуе.
Жанавараздаги ва хӀайваназдаги гъорлъ
цохӀо мун букӀина нагӀанабатад.
ТӀолабго гӀумруялъ мун чахьалда хъурщила
ва хӀур чӀикӀулеб хутӀила.
15Мунги чӀужугӀаданги цоцазе
тушбабилъун гьарила дица,
тушманлъи букӀина дур тӀанчӀаздаги
ва гьелъул наслуялдаги гьоркьоб.
Гьалъул васас дур бетӀер чӀинтӀила,
дуцаги гьесул хӀатӀил агъалда хӀанчӀила+.

16Цинги БетӀергьан Аллагьас чӀужугӀаданалда абуна:

– Лъимадул хӀара чӀвараб мехалъ
гӀазаб цӀикӀкӀинабила дица дуе,
гӀазаб-гӀакъубаялда гьарила дуца лъимал.

Бугониги – росасда тӀад ханлъи гьабизе бокьила дуе,
амма рос вукӀина дур бетӀергьанлъун+.

17Цинги БетӀергьан Аллагьас инсанасда абуна:

– Кванагеян дуда лъазабун букӀараб гьеб пихъ,
чӀужугӀаданалъухъ гӀенеккун дуца кванайдал,
гьанже мун сабаблъун гьаб
ракьалъеги нагӀана кьолеб буго дица,
гӀазаб-гӀакъуба бихьун щвела дуе ракьалдаса нигӀматал.

18Зазил хъархъалги рижила гьелда тӀад дуе,
магъил хурдул кванан хутӀила мун,

19ва гӀетӀ бецӀцӀун гурони щвеларо дуе квинежо.

Ракьалдасан вижарав мун
ракьалде тӀадвуссина.

ХӀурлъун вукӀаравлъидал,
хӀуралдеги сверила!

20Инсанас – Адамица[*] жиндирго лъадиялда цӀар ХӀава[*] лъуна, ракьалда рижаралщиназул кӀодолъун лъугьиндалха гьей.

21Къохьол гьабураб ретӀел ретӀана БетӀергьан Аллагьас инсанасдаги гьесул лъадудаги. 22Цинги ТӀадегӀанав Аллагьас абуна:

– Гьале инсанги лъугьун вуго нилъеразул цояв гӀадин: лъикӀлъиги квешлъиги лъана гьесдаги. Доб чӀаголъиялъул гъотӀоде квер бегьун гьелъулги пихъ босизе ва кваназе биччазе бегьуларо гьесда – гьевги хвел гьечӀевлъун лъугьунелъулха!+

23Цинги БетӀергьан Аллагьас инсан Эдемалъул ахикьа къватӀиве гъуна, жиндасан гьев вижараб ракь хӀалтӀизабизе. 24Инсанги къватӀиве гъун, доба бакъбаккуда Эдемалъул ахикь чӀаголъиялъул гъотӀохъе унеб нух цӀунизе, кинабго рахъалде хьвагӀулеб цӀадул хвалченгун керувималги[*] тана хъаравулзабилъун.

БетӀер 4

Гьабилги Къабилги

4^1Адам жиндирго лъади ХӀавада аскӀов вегана. Гьелде лъимер ккана, Къабил[*] абурав вас гьавуна. Гьелъ абуна:

– Дие БетӀергьанасул кумекалдалъун инсан щвана, – ян.

2Хадув гьелъ гьавуна Къабилил вац Гьабил.

Гьабилица гӀи хьихьана, Къабилица хур бекьана. 3Цо заманаялдасан Къабилица БетӀергьанасе хурул бачӀиналдаса сайигъат кьуна. 4Гьабилицаги тӀоцебе гьабураб кьагӀрил кьарияб гьанал кескал къурбанлъун кьуна БетӀергьанасе. 5Гьабилил къурбан къабул гьабуна БетӀергьанас, Къабилилаб – къабул гьабичӀо. Ццидаца кьерхинабуна Къабилил гьумер.

6БетӀергьанас Къабилида гьикъана:

– Щай дур ццин бахъараб?

Щай дур гьумер кьерхараб?

7Дуца лъикӀлъи гьабуни – гьелдаса рази вукӀа,
дуца лъикӀлъи гьабичӀони – мунагь буго дур нуцӀихъ бахчун чӀун.

Дудехун гъира-шавкъ буго гьеб мунагьалъул,
мунагьалъе ханлъун лъугьине ккола мун+.

8Къабилица жиндирго вац Гьабилида абуна хурире рилълъайилан[*]. Гьел хурире ана. Гьенив Къабилица Гьабил тӀадречӀчӀун чӀван рехана.

9– Дур вац Гьабил кив вугев? – ан гьикъана БетӀергьанас.

– Дида лъаларо, – ян жаваб кьуна Къабилица. – Дун гьесда тӀад тарав хъаравулищ?

10– Дуца гьабун тараб жо щиб? – ан абуна БетӀергьанас. – Дур вацасул би буго ракьалде тӀун – гьелъ диде ахӀи балеб буго. 11НагӀана насиблъана дуе: дурго вацасул биялъ лъалъараб ракьалъ мугъ рехана гьанже дуде. 12КигӀан цӀикӀкӀун дуца ракь хӀалтӀизабуниги, тӀокӀав хьихьиларо гьелъ мун. Гьанжеялдаса хадув мун кисаго нахъе къотӀила ва ракьалда тирулев хутӀила.

13– Дида баччизе кӀолареб тамихӀ-жаза буго гьеб, – ан абуна Къабилица.

14Дуца ракьалдаса нахъе къотӀидал,
дудаса вахчун чӀела дун.

Нахъе къотӀун ракьалда тирулев хутӀарав дун
цеве ккарав чияс чӀван рехиларищ?

15Гьебмехалда БетӀергьанас абуна:

– ЧӀваларо! Къабил чӀварав чиясдаса анкьцӀулго къисас босизе буго.

Цинги БетӀергьанас Къабилида хасаб гӀуж гьабуна данде ккарал гӀадамаз гьев чӀвангутӀизе. 16Къабил БетӀергьанасда аскӀоса нахъе ана ва Эдемалдаса бакъбаккудехун бугеб Нод улкаялда чӀана.

17Къабил жиндирго чӀужуялда аскӀов вегана, гьей къинай яхъана ва гьесие гьелъ гьавуна вас ХӀанок. Къабилица гьеб заманалда шагьар балеб букӀана – гьеб шагьаралдаги лъуна гьес жиндирго васасул цӀар ХӀанок.

18ХӀанокие гьавуна вас ГӀирад, ГӀирадие гьавуна МехӀуяэл, МехӀуяэлие гьавуна Метушаэл, Метушаэлие гьавуна Лемек. 19Лемекица ячана кӀиго лъади: цоялда цӀар букӀана ГӀада, цогидалда – Цилла. 20ГӀадаца гьавуна вас Явал, гьесдасан лъугьана дол чадразухъ яшав гьабун боцӀи хьихьулел гӀадамал. 21Гьесул вац Юбалидасан лъугьана лираялда ва щвантӀихалда бакънал рачине лъалел чагӀи. 22Циллаца гьавуна вас Тубал-Къабил – мазгарул ва маххул тӀагӀелал гьарулев устар. Тубал-Къабилил яц йикӀана НагӀама.

23Лемекица жиндирго лъудбузда абуна:

– Дихъ гӀенеккея нуж, ГӀада ва Цилла!

Дица бицунелъухъ гӀинтӀаме, лъудби!

Бихьинчияс дун лъукъани, дица гьев чӀвала,

ГьитӀинав васас кьабуни, гьевги чӀван рехила!

24Къабил чӀварасдаса къисас анкьго нухалъ цӀикӀкӀун босула,

Амма Лемек чӀварасдаса къисас лъабкъоялда анцӀила анкьго нухалъ цӀикӀкӀун босила!

25Адам нахъеги чӀужуялда аскӀов вегана. Гьелъ вас гьавуна ва гьесда цӀарги Шис лъуна. Гьелъ абуна: «Къабилица чӀварав Гьабилил бакӀалда Аллагьас дие цоги лъимер кьуна»[*]. 26Шисил вукӀана Эношилан гьес цӀар лъурав вас.

Гьелдаса нахъе гӀадамаз байбихьана БетӀергьанасе гӀибадат гьабизе.

БетӀер 5

Адамидаса бахъараб НухӀиде щвезегӀан…

5^1Адамилги гьесул наслуялъулги къиса хъвараб тӀехь буго гьаб.

Аллагьас инсан вижараб мехалъ,

Аллагьасул сипаталда вижана Гьес гьев.

2Рижана бихьинчиги чӀужугӀаданги,
ва гьезда баркат лъуна.

Гьел рижараб мехалъ,
гьезда цӀарги «инсан» лъуна+.

3Адамица нусиялда лъеберго сон бараб мехалъ, жинда сипат-сурат релълъарав вас гьавуна гьесие+. 4Шис абун лъуна Адамица гьесда цӀар. Шис гьавун хадувги Адамица дунялалда бана микьнусго сон. Гьесул рукӀана цогидал васалги ясалги. 5Кинабниги ичӀнусиялда лъеберго сонги бан, Адам хвана.

6Шисица нусиялда щуго сон бараб мехалъ, гьесие гьавуна вас Энош. 7Энош гьавун хадубги Шисица дунялалда бана микьнусиялда анкьго сон. Гьесулги рукӀана цогидал васалги ясалги. 8Кинабниги ичӀнусиялда анцӀила кӀиго сонги бан, Шис хвана.

9Эношица ункъоялда анцӀго сон бараб мехалъ, гьесие гьавуна вас Къенан. 10Къенан гьавун хадубги Эношица дунялалда бана микьнусиялда анцӀила щуго сон. Гьесул рукӀана цогидал васалги ясалги. 11Кинабниги ичӀнусиялда щуго сонги бан, Энош хвана.

12Кенаница лъабкъоялда анцӀго сон бараб мехалъ, гьесие гьавуна вас Магьалалеэл. 13Магьалалеэл гьавун хадубги Къенаница дунялалда бана микьнусиялда кӀикъого сон. Гьесул рукӀана цогидал васалги ясалги. 14Кинабниги ичӀнусиялда анцӀго сонги бан, Къенан хвана.

15Магьалалеэлица лъабкъоялда щуго сон бараб мехалъ, гьесие гьавуна вас Еред. 16Еред гьавун хадубги Магьалалеэлица дуниялалда бана микьнусиялда лъеберго сон. Гьесул рукӀана цогидал васалги ясалги. 17Кинабниги микьнусиялда ункъоялда анцӀила щуго сонги бан, Магьалалеэл хвана.

18Ередица нусиялда лъабкъоялда кӀиго сон бараб мехалъ, гьесие гьавуна вас Идрис. 19Идрис гьавун хадубги Ередица дуниялалда бана микьнусго сон. Гьесул рукӀана цогидал васалги ясалги. 20Кинабниги ичӀнусиялда лъабкъоялда кӀиго сонги бан, Еред хвана.

21Идрисица лъабкъоялда щуго сон бараб мехалъ, гьесие гьавуна вас МетушелахӀ. 22МетушелахӀ гьавун хадубги Идрисица дуниялалда бана лъабнусго сон. Аллагьасул нухдасан хьвадана гьев. Гьесул рукӀана цогидал васалги ясалги. 23Кинабниги лъабнусиялда лъабкъоялда щуго сон бана Идрисица. 24Аллагьасул нухдасан хьвадана гьев. Цинги гьев тӀагӀана, Аллагьас гьев жиндихъего вачана+.

25МетушелахӀица нусиялда ункъоялда анкьго сон бараб мехалъ, гьесие гьавуна вас Лемек. 26Лемек гьавун хадубги МетушелахӀица дуниялалда бана анкьнусиялда ункъоялда кӀиго сон. Гьесул рукӀана цогидал васалги ясалги. 27Кинабниги ичӀнусиялда лъабкъоялда ичӀго сонги бан, МетушелахӀ хвана.

28Лемекица нусиялда ункъоялда кӀиго сон бараб мехалъ, гьесие вас гьавуна. 29Васасда НухӀилан цӀарги лъун, гьес абуна: «Нилъер ишазулъ ва БетӀергьанас нагӀана кьураб гьаб ракьалда гьарулел хӀалтӀабазулъ нилъер рекӀее хӀалхьи лъугьинабила гьас»+.

30НухӀ гьавун хадубги Лемекица дуниялалда бана щунусиялда ункъоялда анцӀила щуго сон. Гьесул рукӀана цогидал васалги ясалги. 31Кинабниги анкьнусиялда лъабкъоялда анцӀила анкьго сонги бан, Лемек хвана.

32НухӀица щунусго сон бараб мехалъ, гьесие гьаруна васал: Сам, Хам ва Япас.

БетӀер 6

ТӀупан

6^1Дунялалда гӀадамал гӀемерлъулелго гӀемерлъулел рукӀана. Гьезие ясал гьарулел рукӀана. 2ГӀадамил лъималаздасан лъугьарал ясазул берцинлъи бихьун, зобалазул рухӀаз гьел лъудбилъун рачунел рукӀана, рекӀее гӀура-гӀурайги тӀаса йищун.

3Цинги БетӀергьанас абуна:

– Инсанасулъ дир хӀухьел-рухӀ абадиялъго хутӀуларо. Гьев вуго гьанал черх, гьединлъидал гьесул гӀумруги нусиялда къого соналда къокълъизе ккола.

4Гьеб заманалдаги гьелдаса хадубги ракьалда тӀад рукӀана цӀакъго чӀахӀиял, залимал гӀадамал: зобалазул рухӀал хьвадулел рукӀиндалха гӀадамил лъималазул ясазухъе. Гьездасан лъималги кколел рукӀиндалха. Цебе заманалъул бахӀарзал рукӀана гьел, жидерго цӀар машгьурлъизабуна гьез.

5Цинги БетӀергьанасда бихьана ракьалда гӀадамаз гьабулеб квешлъи гӀемерлъун бугеблъи, гьезул киналго пикраби-къасдал гьоркьоса къотӀичӀого квешлъиялде унел ругеблъи+. 6Ракьалда инсан вижиялдаса ракӀбухӀана. РекӀекълъун+
7гьес абуна:

– Дицаго рижарал киналго гӀадамалги, гьездаго цадахъ хӀайваналги, жанаваралги, хӀанчӀиги ракьалдаса лъугӀизарила дица. Дир ракӀбухӀана гьел рижиялдаса.

8ГӀицӀго НухӀидаса разиго вукӀана БетӀергьан.

9НухӀил ва гьесул наслуялъул хӀакъалъулъ къиса.

Доб заманалъул гӀадамазда гьоркьов гӀицӀго НухӀ вукӀана Аллагьасда цеве вацӀцӀадав ва витӀарав чи. Аллагьасул нухда хьвадулев вукӀана гьев. 10НухӀил вукӀана лъабго вас: Сам, Хам ва Япас.

11Аллагьасда бихьана дунял пасалъун букӀин,
пасалъиялъги зулмуялъги тӀолабго ракь цӀун букӀин.

12Аллагьасда бихьана дунял пасалъун букӀин,
мекъаб-тӀекъаб нухдасан киналго унел рукӀин.

13Цинги Аллагьас НухӀида абуна:

– Ракьалда ругелщинал тӀагӀинаризе бокьун буго дие: пасалъи-зулмуялъул цӀезабун буго гьез дунял. Дица гьелги гьездаго цадахъ ракьги паналъизарила.

14Амма дуца дуего гьабе гофер абураб цӀулал гама ва жанисанги къватӀисанги гьелда хъил бахе. 15Гьелъул халалъиялда букӀине ккола лъабнусго натӀ, гӀеблъиялда – кӀикъоялда анцӀго ва борхалъиялда – лъеберго натӀ. 16Гамил рагӀаллъабаздаса цо натӀица борхалъуледухъ тӀохги гьабе, хьибилалда нуцӀаги гьабе. Гамида жанибги букӀине биччанте тӀоцебесебги, кӀиабилебги ва лъабабилебги тӀала.

17Дицайин абуни, ракь лъадалъ тӀерхьинабила ва зобалазда гъоркь рухӀ бугебщинаб жоги тӀагӀинабила. Ракьалда ругелщинал хвезе ккола.

18Амма дургун дица къотӀи гьабила. Дурго васалгун, лъадигун ва васазул лъудбигун цадахъ мун гамида жаниве лъугьина. 19Дуца цадахъ бачина киналго рухӀчӀагоябщиналъул цо бихьинабги цо цӀуябги. Дуда цадахъ чӀаго хутӀизе руго гьел. 20Щибаб хӀинчӀ-гъедуялъул, щибаб хӀайваналъул ва ракьалдасан шурулелщинал жалазулги кӀи-кӀияб лъугьинабе дудаго цадахъ гамида жанибе, гьел чӀаго хутӀизе. 21БатӀи-батӀияб кванил нигӀматалги росе цадахъ, дуеги гьезиеги гӀолеб къадаралда.

22Гьедин Аллагьас амру гьабунщинаб тӀубазабуна НухӀица.

БетӀер 7

7^1БетӀергьанас НухӀида абуна:

– Дурго хъизан-лъималги рачун, гамида жаниве лъугьа. Дида бихьулеб буго гьаб наслуялда гьоркьов дида цеве вацӀцӀадав чи цохӀо мун вугеблъи. 2Дуца цадахъ баче гьан хӀалалал хӀайваназул киналго тайпабаздаса анкьго бихьинабги анкьго цӀуябги, гьан хӀарамал хӀайваназул киналго тайпабаздасаги кӀиго бихьинабги кӀиго цӀуябги 3ва зобалазда роржанхъулел хӀанчӀаздасаги анкьго бихьинабги анкьго цӀуябги. Гьезул наслу ракьалда хутӀизе ккола.

4Анкьго къоялдасан дица ракьалде цӀад рещтӀинабила – кӀикъого сордо-къоялъ къотӀичӀого базе буго гьеб цӀад. Ва дицаго ракьалда рижаралщинал тӀагӀинарила дица дунялалдаса.

5Гьедин БетӀергьанас амру гьабунщинаб тӀубазабуна НухӀица.

6НухӀица анлънусго сон бараб мехалъ, лъадаца бацана ракь. 7Жиндирго васалгун, лъадигун ва васазул лъудбигун цадахъ гамида жаниве лъугьун вахчана гьев тӀупаналдаса. 8РацӀцӀадалги хъубалги хӀайваназул, гьединго хӀанчӀазул ва ракьалда букӀарабщинаб рухӀчӀаголъиялъул 9бихьинабги цӀуябги – кӀи-кӀи рекъон бачӀана гьесда аскӀобе гамиде, Аллагьас амру гьабун букӀараб куцалъ.

10Анкьго къо ана, ва ракь лъадаца бацана.

11НухӀил гӀумруялъул анлънусабилеб соналъ, гьеб лъагӀалил кӀиабилеб моцӀалъ, гьеб моцӀрол анцӀила анкьабилеб къоялъ –
кӀудияб тӀупаналъул къоялъ – ракьалда чӀахӀиял иццал раккизаруна,
зобалазул рагьаби кӀал-кӀалачӀван рачӀана,
12ракьалде цингиги чвахана цӀадал
кӀикъого сордоялъ, кӀикъого къоялъ.

13Гьеб къоялъ НухӀ жиндирго васал Самида, Хамида ва Япасида цадахъ, лъадуда ва лъабавго васасул лъудбузда цадахъ, гамида жаниве лъугьана. 14Гьесда цадахъ гьенире лъугьана жанаваразул ва хӀайваназул щибаб тайпа, ракьалдасан шурулел жалазул щибаб тайпа, киналго хӀанчӀазул ва роржунел жалазул щибаб тайпа. 15-16НухӀида Аллагьас амру гьабун букӀараб куцалъ, киналго гьел тайпаби гьесда аскӀоре гамида жанире кӀи-кӀиккун рачӀана рухӀбугебщиналъул бихьинабги цӀуябги.

Цинги Аллагьас НухӀида хадуб гамил нуцӀа къана.

17КӀикъого къоялъ гьоркьоса къотӀичӀо тӀупан. ТӀаде бачӀараб лъадаца гама кодохъ босана ва гьеб лъедон ана. 18Лъим эхеде бахунебго бахунеб букӀана, ракь лъадалъе тӀерхьунеб букӀана. Гамаги лъедон унеб букӀана. 19Гьедин лъим эхеде бахана, зобалда гъоркь ругел бищунго рорхатал мугӀрул гъорлъе щинкӀизегӀан. 20Гьездасаги анцӀила щуго натӀалъ эхеде бахана лъим, ва мугӀрулги лъадалъе тӀерхьана.

21Гьебмехалда ракьалда чӀаго букӀарабщинаб хвана: хӀанчӀиги, хӀайваналги, ракьалдасан шурулел жалги ва киналго гӀадамалги. 22МагӀарзухъан хӀухьел цӀалелщинал – ракъдаллъиялда рукӀаралщинал – паналъана. 23Киналго ракьалда рукӀаралщинал гӀадамалги, хӀайваналги, цогидал рухӀчӀаголъабиги – кина-щиналго ракьалдаса тӀагӀана. ЧӀаго хутӀана гӀицӀго НухӀги ва гьесда цадахъ гамида жанир рукӀаралги.

24Нусиялда кӀикъоялда анцӀго къоялъ гьоркьоса къотӀичӀо тӀупан.

БетӀер 8

8^1Цинги Аллагьасда ракӀалде щвана НухӀги ва НухӀида цадахъ гамида рукӀарал рукъалъул хӀайваналги гӀалхул жанаваралги. Аллагьас ракьалде гьури битӀана, ва лъим нахъе къана.

2ТӀупаналъул иццалги къун ана,
зобалазул рагьабиги къан ана,
цӀадги къотӀана.

3Цинги лъим дагьа-дагьабккун ракьалдаса нахъе ине лъугьана.

Нусиялда кӀикъоялда анцӀабилеб къоялъ лъим гӀодобе ккезе байбихьана. 4Анкьабилеб моцӀалъул анцӀила анкьабилеб къоялъ гама Арараталъул цо тӀогьалда аскӀоб чӀана+. 5ЛъагӀалил анцӀабилеб моцӀ байбихьилалде, лъим дагьа-дагьабккун нахъе унеб букӀана. АнцӀабилеб моцӀрол тӀоцебесеб къоялъ мугӀрузул тӀогьал рихьизе лъугьана.

6Гьелдаса хадубги кӀикъого къо ана. Жинцаго гьабураб гордуги рагьун, 7НухӀица чӀегӀергъедо къватӀибе биччана. Цин ун, цинги тӀад буссун, боржанхъулеб букӀана гьеб ракь бакъвазегӀан.

8Гьелдаго хадуб миккиги къватӀибе биччана НухӀица, ракьалдаса лъим лъугӀун бугищали лъазе. 9Амма миккиялда рещтӀине бакӀ батичӀо, ва гьеб тӀадбуссун бачӀана, жеги тӀолабго ракь лъадалъ тӀерхьун батидал. КъватӀибе квер бегьун гамида жанибе бачана НухӀица микки. 10Анкьго къоялдасан нахъеги къватӀибе биччана гьес микки. 11Къасиялдехун гьеб тӀадбуссун бачӀана. Гьале гьелъ кӀалдиб ккун буго зайтуналъул гъотӀол тӀамах. Цинги НухӀида бичӀчӀана ракьалдаса лъим лъугӀун букӀин. 12Анкьгоги къоялъ яхӀ гьабун, нахъеги боржине биччана гьес микки, – гьеб тӀокӀаб тӀадбуссун бачӀинчӀо.

13НухӀил гӀумруялъул анлънусиялда цоабилеб соналъ, лъагӀалил тӀоцебесеб моцӀалъул тӀоцебесеб къоялъ, гама рагьараб мехалъ, НухӀида бихьана лъим ракьалдаса нахъе ун букӀин.

14КӀиабилеб моцӀалъул анкьабилеб къоялъ, ракь тӀубанго бакъвараб мехалъ, 15Аллагьас НухӀида абуна:

16– Дурго лъадиги, васалги, васазул лъудбиги рачун, гамидаса къватӀиве лъугьа. 17КъватӀибе баче кинабго чӀагоябщинабги: хӀанчӀиги, хӀайваналги, ракьалдасан шурулел жалги. Биччанте гьез ракь цӀезабизе, биччанте гьезул тӀинчӀ-къед цӀикӀкӀине ва жалгоги гӀемерлъизе+.

18Цинги НухӀ васалгун, лъадигун ва васазул лъудбигун цадахъ гамидаса къватӀиве лъугьана, 19гьездаго хадур жанаварал, ракьалдасан шурулел жал ва хӀанчӀи – ракьалда рукӀанщинал киналго тайпаби – цоялда хадур цоял къватӀире рахъана.

20НухӀица бана БетӀергьанасе къурбаналъе бакӀ, киналго тайпабазул гьан хӀалалал хӀайваназдасанги хӀанчӀаздасанги цо-цо тӀубанго бухӀун къурбан гьабуна. 21Къурбаналъе рухӀарал хӀайваназул ва хӀанчӀазул ракӀ хӀайран гьабулеб гьуинаб махӀги сунтӀулаго, БетӀергьанас жиндаго абуна:

– ГӀадамал сабаблъун ракьалъе нагӀана кьеларо дица тӀокӀаб. ГӀолохъанлъудасаго гьезул пикраби квешлъиялде руссарал ругониги, кинабго чӀагоябщинаб тӀокӀаб тӀагӀинабиларо дица+. 22Дуниял паналъичӀого бугебгӀан заманалда гьоркьоса къотӀиларо:

рекьиги лъилъиги,
цӀоройги хинлъиги,
рииги хаселги,
къоги сордоги.

БетӀер 9

Аллагьас НухӀие гьабураб къотӀи

9^1НухӀидаги гьесул васаздаги баркат лъун, Аллагьас абуна:

– ТӀинчӀ-къед цӀикӀкӀинабун, гӀемерлъизабун, гьаб ракь цӀезабе нужеца+. 2Ракьалда ругел киналго жанаварал, зобалаздасан роржанхъулел киналго хӀанчӀи, киналго ракьалдасан шурулел жал, ралъадазда ругел киналго ччугӀби нужедаса хӀинкъизе ва нужеда цере сородизе риччанте: гьел нужер ихтияралде кьун руго. 3Цебе нужее квание хер-чӀахӀалъул гӀурччинлъи кьун букӀараб гӀадин, киналго хӀайваналги нужее квание кьолел руго Дица+. 4Амма жеги би гъорлъ бугеб гьан кванаге, – бидулъ буго гьелъул чӀаголъи+.

5Цинги нужер бидухъ – нужехъа гӀумру бахъаралъухъ – Дицаги рецӀел босила гьеб би гӀодобе тӀуралъухъ – гьеб жанавар букӀаниги, яги жиндирго вац чӀварав инсан вукӀаниги.

6Инсанасул би гӀодобе тӀуни,
бидуласул биги цогидас гӀодобе тӀела.
Инсан вижун вугелъулха Аллагьасул сураталда!+

7Лъимал цӀикӀкӀинарун, гӀемерлъизарун, гьаб ракь цӀезабе нужеца.

8Аллагьас НухӀидаги гьесул васаздаги абуна:

9-10– Дица нужее ва нужедаса лъугьине бугеб наслуялъе, ва гамидаса къватӀибе лъугьанщинаб рухӀчӀаголъиялъе: хӀанчӀазе, хӀайваназе ва жанаваразе – дуниялалъул киналго хӀайваназе – къотӀи гьабулеб буго. 11Нужее дица къотӀи гьабулеб буго:

гьанжеялдаса хадуб тӀупаналъул лъадалъ гъанкъун, тӀолабго чӀагоябщинаб хвезе гьечӀо,
тӀокӀаб киданиги тӀупаналъ ракь чӀунтизабиларо.

12Аллагьас абуна:

– Киналго наслабазе абадиялъего дица нужее ва кинабго чӀагоябщиналъеги гьабулеб бугеб къотӀиялъул гӀаламат гьале нужее: 13Дица накӀкӀазда гьоркьоб бана чӀорбутӀалъул бутӀ – нур. Гьеб букӀине буго дида ва тӀолабго гӀаламалда гьоркьоб ккараб къотӀиялъул гӀаламат.

14Ракьалда тӀад дица накӀкӀал данде ракӀарун, гьезда гьоркьоб нур лъугьанщинахъе 15дида ракӀалде щвела нужее ва тӀолабго чӀагоябщиналъеги гьабураб дирго къотӀи, – тӀолабго чӀагоябщинаб паналъулеб тӀупанги букӀине гьечӀо цинги. 16НакӀкӀазда гьоркьоб нур лъугьина – гьеб бихьарабго дида ракӀалде щвела дуниялалда кинабго чӀагоябщиналъулгун гьабураб дирго абадияб къотӀи.

17Аллагьас НухӀида абуна:

– Гьеб буго дуниялалда бугеб тӀолабго чӀагоябщиналъе дица гьабураб къотӀиялъул гӀаламат.

НухӀил васал

18Гамидаса къватӀире лъугьана НухӀил васал Сам, Хам ва Япас (Хам вуго КенагӀанил эмен). 19Лъабгоял рукӀана гьел, ва гьездасан лъугьана дуниялалъул киналго халкъал.

20НухӀица ракь хӀалтӀизабуна; гьев вукӀана тӀоцебе цӀибил гӀезабурав чи. 21Чагъирги гьекъон, НухӀ мехтана ва тӀад ретӀелги гьечӀого чадиралъув вегун вукӀана+. 22Гьедин гӀицӀго вихьана гьев Хамида (КенагӀанил инсуда) ва чадиралъуса къватӀиве вачӀун гьес вацазда бицана+. 23Гьебмехалда Самицаги Япасицаги гӀабаби мугъалде рехана ва нахъаса-нахъе ун, инсул чадиралда жанире лъугьана. ТӀаде гӀаба рехун бахчана гьез гьесул гӀицӀаб черх. Жалго дорехун руссун чӀана гьел, гьединлъидал инсул гӀицӀлъиги бихьичӀо. 24НухӀ мехталидасаги макьидасаги вигьана, жиндирго гьитӀинав васас гьабураб жо лъан, 25гьес абуна:

– КенагӀание нагӀана насиблъана!

Жиндирго вацазул лагъзадерилги лагълъун вукӀина гьев!

26Цоги гьес абуна:

– ЦӀоб гӀатӀидав вуго Самица гӀибадат гьабулев БетӀергьан Аллагь!

КенагӀан вукӀина вацазул лагълъун.

27Биччанте Аллагьас цӀикӀкӀинабизе Япасил мулк-ракь![*]

Япас вукӀине виччанте Самил чадразухъ!

КенагӀан вукӀина Япасил лагълъун.

28ТӀупаналдаса хадубги НухӀица бана жеги лъабнусиялда кӀикъоялда анцӀго сон. 29Кинабниги ичӀнусиялда кӀикъоялда анцӀго сон бараб мехалъ НухӀ хвана.

БетӀер 10

Халкъал лъугьараб куц

10^1Гьале НухӀил васазул – Самил, Хамил, Япасил – ва гьездасан лъугьараб наслуялъулги къиса.

ТӀупаналдаса хадуб Самие, Хамие ва Япасие лъимал гьаруна.

2Япасил васал:

Гомер, Магог, Мадай, Яван, Тубал, Мешек ва Тирас.

3Гомерил васал:

Ашкеназ, Рипат ва Тогарма.

4Яванил васал:

Элиша ва Таршиш, гьединго киттеялъул ва роданеялъул халкъал+

5(гьел чӀана ралъдал рагӀалда ругел ракьазда).

Гьединал рукӀана гьезул ракьалги, тухумалги ва къавмалги, ва гьезул щибалъул букӀана жиндирго мацӀ.

6Хамил васал:

Куш, Мисри, ПутӀ ва КенагӀан.

7Кушил васал: Себа, ХӀавила, Сабта, РагӀама ва Сабтека.

РагӀамал васал:

Шеба ва Дедан+.

8Кушил вукӀана вас Намруд – дуниялалда тӀоцевесев залим 9ва БетӀергьанасдасан гьунар щварав лъикӀав чанахъан. (Гьелдасан бачӀараб буго: «БетӀергьанасдасан гьунар щварав лъикӀав чанахъан Намруд гӀадин» абураб кициги.) 10ТӀоцебе гьесул ханлъиялда гьоркьобе унаан Бабил, Урук ва Аккад; гьел киналго рукӀана ШингӀар улкаялда. 11Гьеб улкаялдаса гьев ана Ашшур улкаялде. Гьениб гьес рана Нинувия, РехӀобот-ГӀир ва КалахӀ шагьарал,+
12гьединго Нинувиялдаги КалахӀалдаги гьоркьоб Ресен шагьарги (гьеб букӀана тахшагьар).

13Мисридасан лъугьана:

лудеял, гӀанамеял, легьабеял, наптухӀеял, патрусеял, 14каслухӀеял ва капториял (гьездасан лъугьана филистимал).

15КенагӀанидасан лъугьана: Сидон (тӀоцеве гьавурав вас) ва Хетт, 16гьединго евусеял, амореал, гиргашеял, 17хӀивеял, гӀаркъеял, синеял, 18арвадеял, цемареял ва хӀаматеял.

Хадуб кенагӀаназул къавмал киса-кирего тӀиритӀана: 19Сидоналдаса бахъараб Гараралъул рахъалдехун – Газаялде щвезегӀан ва Содомалъул, Гоморраялъул, Адмаялъул ва Цебоималъул рахъалдехун – ЛешагӀалде щвезегӀан – ракьал гьезухъ рукӀана.

20Гьединал руго Хамил наслуялъул гӀадамал, гьезул мацӀал, ракьал, тухумал ва къавмал.

21Самилги рукӀана лъимал. Гьев ккола Япасил кӀудияв вац ва ГӀеберил наслуялъул эмен.

22Самил васал: ГӀелам, Ашшур, Арпакшад, Луд ва Арам.

23Арамил васал: ГӀуц, ХӀул, Гетер ва Маш.

24Арпакшадил вас вукӀана СалихӀ, СалихӀил вас ккола ГӀебер. 25ГӀеберие гьавуна кӀиго вас: гьеб заманалда ракьал рикьун рукӀиндал цоясда цӀар лъуна Пелег[*], цогидасда – ЙокътӀан. 26ЙокътӀанил васал рукӀана: Алмодад, Шелеп, ХӀацармавет, ЯрахӀ, 27Гьадорам, Узал, Дикъла, 28ГӀобал, Абимаэл, Шеба, 29Опир, ХӀавила ва Йовав.

Гьел киналго руго ЙокътӀанил васал,+
30гьезул ракьалги руго Мешаялдаса бахъараб бакъбаккудехун Сепаралъул мугӀрузде щвезегӀан.

31Гьединал рукӀана Самидасан лъугьарал наслаби, гьезул мацӀал, ракьал, тухумал ва къавмал.

32Гьединаб буго НухӀил васазул хъизан-агьлу ва гьездасан лъугьарал халкъазул цӀаразул силсилаги (тӀупаналдаса хадуб гьездасан лъугьана дуниялалъул халкъал).

БетӀер 11

Бабилалъул си

11^1Доб заманаялда тӀолабго дуниялалда букӀана цого мацӀ, цого лугъат. 2Бакъбаккудасан рачӀун, гӀадамал щвана ШингӀар улкаялъул авлахъазде ва гьенир чӀана+.

3– ХӀарщул кирпичал гьарун, бакун цӀагун, гьел режила нилъеца, – ян абуна гьез цоцазда.

Цинги гьез байбихьана ганчӀил бакӀалда кирпич хӀалтӀизабизе, къадае хӀарщул бакӀалдаги нефталъул пицӀ хӀалтӀизабизе.

4– Зодиб цулеб сиги бугеб шагьар бала, – ян абуна гӀадамаз. – Гьедин нилъеца машгьурлъизабила нилъерго цӀар, ракьалда лъалкӀ хутӀичӀого дуниялалда рикьа-риххун инчӀого рукӀине.

5БетӀергьан гӀодове рещтӀана, гӀадамаз тӀаделъун балеб бугеб шагьар ва си бихьизе. 6Цинги БетӀергьанас абуна:

– Халкъ цо буго, киназулго мацӀги цо буго. Гьазул ишазул аваллъидалха гьаб. Сунда квер баниги – кинабго бажарулеб буго гьазухъа! 7РачӀа, гьезухъе ун, нижеца гьезул мацӀ хис-хисизабила, гьел цоцазда ричӀчӀичӀого рукӀине!

8Цинги БетӀергьанас гьел тӀолабго дунялалда рикь-рикьун ритӀана – гьедин жидерго шагьар бан лъугӀизабизеги кӀвечӀо гьезда. 9(Гьединлъидал гьеб шагьаралда цӀарги буго Бабил[*] – БетӀергьанас дуниялалъул киналго гӀадамазул мацӀ бикь-бикьун хис-хисизабуна гьениб ва гьениса гӀадамалги ритӀана тӀолабго ракьалъул батӀи-батӀиял бакӀазде.)

Самидаса бахъараб Ибрамиде щвезегӀан…

10Гьале Самил ва гьесдасан лъугьараб наслуялъул хӀакъалъулъ къиса.

ТӀупаналдаса хадуб кӀиго лъагӀел индал, Самица нусго сон бараб мехалда, гьесие гьавуна вас Арпакшад. 11Арпакшад гьавун хадубги Самица бана щунусго сон. Гьесул рукӀана цогидал васалги ясалги.

12Арпакшадица лъебералда щуго сон бараб мехалда, гьесие гьавуна вас СалихӀ. 13СалихӀ гьавун хадубги Арпакшадица бана ункънусиялда лъабго сон. Гьесул рукӀана цогидал васалги ясалги.

14СалихӀица лъеберго сон бараб мехалда, гьесие гьавуна вас ГӀебер. 15ГӀебер гьавун хадубги СалихӀица бана ункънусиялда лъабго сон. Гьесул рукӀана цогидал васалги ясалги.

16ГӀеберица лъебералда ункъо сон бараб мехалда, гьесие гьавуна вас Пелег. 17Пелег гьавун хадубги ГӀеберица бана ункънусиялда лъеберго сон. Гьесул рукӀана цогидал васалги ясалги.

18Пелегица лъеберго сон бараб мехалда, гьесие гьавуна вас РегӀу. 19РегӀу гьавун хадубги Пелегица бана кӀинусиялда ичӀго сон. Гьесул рукӀана цогидал васалги ясалги.

20РегӀуца лъебералда кӀиго сон бараб мехалда, гьесие гьавуна вас Серуг. 21Серуг гьавун хадубги РегӀуца бана кӀинусиялда анкьго сон. Гьесул рукӀана цогидал васалги ясалги.

22Серугица лъеберго сон бараб мехалда, гьесие гьавуна вас НахӀор. 23НахӀор гьавун хадубги Серугица бана кӀинусго сон. Гьесул рукӀана цогидал васалги ясалги.

24НахӀорица къоло ичӀго сон бараб мехалда, гьесие гьавуна вас ТерахӀ. 25ТерахӀ гьавун хадубги НахӀорица бана нусиялда анцӀила ичӀго сон. Гьесул рукӀана цогидал васалги ясалги.

26ТерахӀица лъабкъоялда анцӀго сон бараб мехалда, гьесие гьаруна васал Ибрам (Абрам), НахӀор ва Гьаран.

27Гьале ТерахӀил ва гьесдасан лъугьарал наслабазул къиса.

ТерахӀие гьаруна васал Ибрам, НахӀор ва Гьаран. Гьаранил вас вукӀана ЛутӀ. 28Гьаран хвана эмен ТерахӀ чӀаго вугеб мехалдаго, жиндирго ватӀаналда – халдеязул Ур абулеб бакӀалда. 29Ибрамицаги НахӀорицаги руччаби рачана: Ибрамица ячана Сарай, НахӀорица ячана Милка – Гьаранил яс. Гьаран ккола Милкалги Искалги эмен. 30Сарай йикӀана лъимер гьабуларей гӀадан.

31Халдеязул Ур рехун тун, жиндирго вас Ибрамги ва васасул вас (Гьаранил вас) ЛутӀги вачун, нус Сарайги – Ибрамил лъадиги – ячун, ТерахӀ КенагӀаналъул ракьалдехун ана. ХӀаран абулеб бакӀалде щведал, гьенир чӀана гьел. 32Гьенив, кӀинусиялда щуго соналъул гӀумруялде вахараб мехалда, ТерахӀ хвана.

БетӀер 12

Ибрам авараглъун гьавуна

12^1БетӀергьанас Ибрамида абуна:

– Дурго улкаги, гӀагарлъиги, инсул рукъги рехун тун, Дица бихьизабураб ракьалде а!+
2Дудасан дица лъугьинабила кӀудияб халкъ, дуде баркат рещтӀинабила ва дур цӀарги кӀодо гьабила: дудалъун гӀадамазе баркат щвела!

3Дуда баркат лъегиян абурасда дицаги баркат лъела!

Дуе нагӀана кьурасе дицаги нагӀана кьела!

Дудалъун баркат щвела дуниялалъул киналго халкъазе!+

4Цинги Ибрам, БетӀергьанасул амруялда рекъон, сапаралъ вахъана. ЛутӀги ана Ибрамида цадахъ. ХӀаран рехун тун араб мехалда, Ибрамица бан букӀана лъабкъоялда анцӀила щуго сон. 5Гьес цадахъ рачана жиндирго лъади Сарайги, вацасул вас ЛутӀги, жиндаго данделъун букӀараб боцӀи-бечелъиги ва ХӀараналда гьес росарал лагъзалги. Гьел киналгоги рачун гьев КенагӀаналде ана.

КенагӀаналде вачӀиндал, 6Ибрам ана Шекемалда аскӀоб бугеб Морэ абулеб миккил гъотӀохъе щвезегӀан. Доб заманалда гьеб ракьалда рукӀана КенагӀаналъул гӀадамал. 7Амма Ибрамие загьирлъун, БетӀергьанас абуна:

– Гьаб ракь дица дур наслабазе кьезе буго!

Цинги Ибрамица гьениб бана жиндие загьирлъарав БетӀергьанасе къурбаналъе бакӀ. 8Гьелдаса хадув гьев ана Бетелалдаса бакъбаккудехун ругел мугӀрузде, гьенир чадралги чӀван чӀана. Бетел букӀана гьесдаса бакътӀерхьудехун, ГӀай букӀана – бакъбаккудехун. Цинги гьениб къурбаналъе бакӀги бан, БетӀергьанасе гӀибадат гьабуна. 9Цинги Ибрам гьениса вахъун дагьа-дагьавккун Негебалъул рахъалдехун гочана.

Ибрам Мисриялде ана

10Улкаялда ракъи тӀибитӀана – цӀакъ кутакаб ракъи букӀана гьеб, гьединлъидал гьев чӀезе бакӀ балагьун Мисриялдехун ине ккана+. 11Мисриялде гӀагарлъараб мехалда, гьес Сарайида абуна:

– Дида лъала мун цӀакъ берцинай гӀадан йигейлъи. 12Мисриялъул гӀадамазда йихьарайго бичӀчӀила мун дир лъади йикӀин, цинги гьез мун чӀаго тела, дун чӀвала! 13Дуца гьезда абе мун дир яц йигилан, гьебмехалда, мун сабаблъун, гьел дидехун лъикӀ рукӀина ва дун чӀвачӀого тела!+

14Ибрам Мисриялде щвана, ва Мисриялъул гӀадамазда бихьана Сарайил берцинлъи-гьайбатлъи. 15Гьелъухъ ралагьун, рагьтӀателаз пиргӀавнасе беццана гьелъул берцинлъи-гьайбатлъи. Цинги гьез Сарай пиргӀавнасухъе кӀалгӀаялде ячун ана. 16Гьедин, Сарай сабаблъун Ибрамил иш лъикӀлъана: гьесие щвана гӀиги гӀачиги, бихьинхӀамулги цӀухӀамулги, лагъзалги гъаравашалги ва варанабиги. 17Амма БетӀергьанас пиргӀавнасдеги гьесул гӀагараздеги квешал унтаби рещтӀинаруна, Ибрамил лъади гьес жиндиего ячиндал. 18ПиргӀавнас Ибрам тӀаде ахӀана ва гьесда абуна:

– Дуца дие гьабураб щиб? 19Гьай дур лъади йикӀин щай балъго гьабураб? Гьай яц йигилан щай абураб? Гьедин абидал гурищ дица гьай лъадилъун ячарай!

– Гьале дур лъади, гьайги ячун, нахъе а! – ян абуна пиргӀавнас.

20Цинги пиргӀавнас амру гьабуна лъадиги ячун, жиндирго боцӀи-бечелъигун Ибрам гьениса нахъе вачахъейилан.

БетӀер 13

Ибрамги ЛутӀги цоцаздаса ратӀалъана

13^1Мисриялдаса тӀадвуссун, нахъеги Негебалде ана Ибрам, жиндирго лъадигун ва кинабго боцӀи-бечелъигун цадахъ. Гьесда цадахъ ана ЛутӀги. 2Гьанже Ибрам цӀакъ бечелъун вукӀана: гӀемераб боцӀиги, гӀарацги, меседги букӀана гьесул. 3Негебалдасаги дагьа-дагьавккун гочун, гьев тӀадвуссана Бетелалде. Бетелалдаги ГӀаялдаги гьоркьоб цебе жиндирго чадир чӀван букӀараб бакӀалде, 4кидаялиго цебе гьес, къурбаналъе бан букӀараб бакӀалде вачӀун, БетӀергьанасе гӀибадат гьабизе лъугьана.

5Ибрамида цадахъ гочарав ЛутӀилги рукӀана жиндирго боцӀиги жиндирго чадралги. 6Гьанже кӀиязего гьеб ракь гӀолеб букӀинчӀо: боцӀи-бечелъи гӀемерлъун, цадахъ чӀезе бакӀ къварилъана гьезие. 7Ибрамилги ЛутӀилги гӀухьбузул дагӀба-рагӀи кколеб букӀана (доб заманалда гьеб ракьалда рукӀана кенагӀаналги периззеялги). 8Цинги Ибрамица ЛутӀида абуна:

– РачӀа нилъеца гьабилин нилъеда гьоркьоб ва дурги дирги гӀухьбузда гьоркьоб кьал кколареб хӀал: нилъ гӀагарал чагӀилъидалха! 9Гьале кинабго ракь дуда цебе буго – рачӀа нилъ ратӀалъилин. Мун квегӀиса ани, дун квараниса ина. Мун квараниса ани, дун квегӀиса ина.

10ЛутӀида бихьана Иорданалъул Расалъи – тӀубанго ЦогӀаралде щвезегӀан, БетӀергьанасул ах гӀадаб, Мисриялъул ракь гӀадаб лъалъазе лъим гьарзаяб ракь бугеблъи (гьеб букӀана жеги БетӀергьанас Содомги Гоморраги чӀунтизабилалде заман)+. 11ЛутӀица тӀаса бищана Иорданалъул Расалъи ва бакъбаккудехун валагьун ана. Гьедин рикьана гьезул нухал: 12Ибрам КенагӀаналда чӀана, ЛутӀ Расалъиялъул шагьаразда аскӀове ана. Содомалда гӀагарлъухъ гочарулев вукӀана гьев. 13Содомалъул халкъ цӀакъ квешал гӀадамал рукӀана, БетӀергьанасда цере гӀемерал мунагьал гьарулел рукӀана гьез+.

14ЛутӀги Ибрамги ратӀалъараб мехалда, БетӀергьанас Ибрамида абуна:

– Гьеб бакӀалдасан бетӀер борхун валагье мун шималалъул рахъалде ва къиблаялъул рахъалде. Мун валагье бакъбаккул рахъалде ва бакътӀерхьул рахъалде. 15Гьеб дуда бихьулебщинаб ракь дица абадиялъего дуеги дур наслабазеги кьолеб буго. 16СалигӀанги гӀемерлъизарила дица дур наслаби:

ракьалда салул къатӀраби рикӀкӀине бажарулеб бугони,
дур наслуялъул гӀадамалги рикӀкӀине бажарила+.

17Гьанже а мун, дица дуего кьураб ракьалда тире, гӀеблъухъеги халалъухъеги ун, хал гьабе гьелъухъ.

18Цо бакӀалдаса цоги бакӀалде гочунаго, Ибрам щвана ХӀеброналда гӀагарлъухъ миккил гъутӀби ругеб Мамре абулеб бакӀалде ва гьенив чӀана. Гьениб бана БетӀергьанасе къурбаналъе бакӀги.

БетӀер 14

Ибрамица ЛутӀ хвасар гьавуна

14^1Гьеб заманалда ШингӀаралъул хан Амрапел, Элласаралъул хан Ариок, ГӀеламалъул хан КедорлагӀомер ва Гоималъул хан ТидгӀал 2рагъулел рукӀана Содомалъул хан БерагӀида, Гоморраялъул хан БиршагӀида, Адмаялъул хан Шинабида, Цебоималъул хан Шемеберида ва БелагӀалъул (ЦогӀар) ханасдаги данде. 3Сиддималъул расалъиялде (Хвараб ралъад) киналго боялги ракӀарун, доз гьазде гьужум гьабуна. 4АнцӀила кӀиго соналъ гьал рукӀана КедорлагӀомерил лагълъиялда гъоркь. АнцӀила лъабабилеб соналъ дандечӀей гьабизе байбихьана, 5анцӀила ункъабилеб соналъин абуни, жиндир рахъккурал ханзабигун цадахъ КедорлагӀомер гьазда тӀаде кӀанцӀана. ГӀаштерот-Карнаималда доз щущазаруна репаимал, Гьамалда – зузеял, Шава-Къирятаималда – эмеял 6ва мугӀрузда бугеб гьазул СегӀир улкаялда, Эл-Параналда гӀагарлъухъ, гӀицӀаб авлахъалъул рагӀалда – хӀореялги. 7Гьениса тӀадсверун дол рачӀана Эн-Мишпаталде (Къадеш) ва ХӀацецон-Тамаралда чӀарал гӀамалекъазулги амореязулги ракьал рахъана.

8Содомалъул ханги, Гоморраялъул ханги, Адмаялъул ханги, Цебоималъул ханги ва БелагӀалъул (ЦогӀар) ханги дозда данде рахъана ва Сиддималъул расалъиялда дозда данде 9– ГӀеламалъул хан КедорлагӀомерида, Гоималъул хан ТидгӀалида, ШингӀаралъул хан Амрапелида ва Элласаралъул хан Ариокида данде рагъде лъугьана. Ункъо хан вагъулев вукӀана щугоясда данде. 10Сиддималъул расалъиялда рукӀана тӀабигӀияб пицӀил цӀурал гӀемерал гвендал. Содомалъул ва Гоморраялъул ханзабазул рагъухъаби лъутун нахъе къалаго гьел гвендазулъ къан хутӀана. ЧӀаго хутӀаралал мугӀрузде лъутун ана. 11Бергьенлъи босаразе давлаялъе щвана Содомалъул ва Гоморраялъул тӀолабго бечелъи, тӀолабго гьезул хазина-нахърател, ва гьел нахъе ана. 12Гьез цадахъ вачун ана Содомалда яшав гьабун вукӀарав Ибрамил вацасул вас ЛутӀги ва гьесул кинабго боцӀи-бечелъиги бахъана.

13ЧӀаго хутӀараздасан цо чи вачӀана Мамре-аморейил миккил гъутӀби ругеб бакӀалда чӀун вукӀарав Ибрам-жугьутӀасухъе (Мамрел вацал Эшколилгун ва ГӀанерилгун Ибрамил букӀана къотӀи-къаялъулаб бухьен). 14Вацасул вас асирлъун вачун ун вукӀин лъайдал, Ибрамица данде ракӀарана жиндирго гӀадамал – гьарураб къоялдаса нахъего гьесул мулклъиялда вукӀарав лъабнусиялда анцӀила микьго рагъде вахъине ярагьунев чи, ва ЛутӀ хвасар гьавизе чабхъад рахъана. Даналда гӀагарлъухъ 15сардилъ гьес тушбаби сверун ккуна, гьел гъурана ва хутӀаразда хадув лъугьана Дамаскалдаса шималалдехун бугеб ХӀобаялде щвезегӀан. 16Гьес тушбабазухъа бахъана дозул кинабго давла, гьесул боцӀи-бечелъигун, руччабигун ва асирзабигун цадахъ ЛутӀги нахъе вачана.

17КедорлагӀомерида ва гьесул рахъккурал ханзабазда тӀад бергьенлъиги босун, Ибрам нахъвуссун вачӀунеб заманалда, Шаве расалъиялде (Ханасул расалъи) гьесда дандчӀвазе вачӀана Содомалъул хан+.

18БетӀергьан Аллагьасе гӀибадат гьабулев кашиш – Салималъул хан Малкицедекъги вачӀана чедги чагъирги босун. Цинги гьебги Ибрамихъе кьун, дуда баркат лъегиян абуна:

19Зобги ракьги бижарав

ТӀадегӀанав Аллагьасул баркат рещтӀаги Ибрамиде!

20Дур тушбаби дур хъатикье кьурав БетӀергьан Аллагь

ТӀадегӀанав вуго!

Ибрамица Малкицедекъие кьуна тӀолабго давлаялъул анцӀил бутӀа+.

21Содомалъул ханас Ибрамида абуна:

– Дир гӀадамал нахъе кье, давла дуего те, – ян.

22Ибрамица жаваб кьуна:

– Зобги ракьги бижарав, Аллагьасда – дир БетӀергьанасда – цере кверал ккун гьедулев вуго 23гьаб боцӀи-бечелъиялдасан щибниги – цо кун-кваргицин, хьитал рухьунеб чӀологицин – дица диего босиларилан. Дица бечелъизавунин Ибрамилан цо къоялъ дуца абизе бокьиларо. 24Дие щибниги хӀажат гьечӀо, дир гӀадамаз кванараб жо хутӀизегӀан. Дида цадахъ чабхъад рахъун рукӀарал ГӀанерица, Эшколица ва Мамреца босеян абе жидерго бутӀа.

БетӀер 15

Аллагьас Ибрамие къотӀи гьабуна

15^1Гьелдаса хадуб илгьам лъугьун, Ибрамида рагӀана БетӀергьанас гьадин абулеб:

– Мун хӀинкъуге, Ибрам,
Дун дуе хъалхъан вуго,
Дуе цӀакъго кӀудияб шапакъат щвела+.

2Ибрамица абуна:

– Я дир Къудратав БетӀергьан, щай дие дур шапакъаталги сайигъаталги, лъимерго лъугьинчӀого хвезе вугев чиясе? Дир ирсилав ккола гьав Дамаскалдаса ЭлигӀезер.

3Дуца дир наслу лъугьинабичӀелъул, дирго рукъалъул чи вукӀина дир ирсилавлъунги! – ян абуна Ибрамица.

4Цинги БетӀергьанас гьадин абулеб рагӀана Ибрамида:

– Гьев дур ирсилавлъун вукӀине гьечӀо:

дурго хьоналдасан лъугьина дуе ирсилав.

5КъватӀиве вачун, БетӀергьанас Ибрамида абуна:

– Зодихъе валагьун цӀваби рикӀкӀея:

гьел рикӀкӀине духъа бажариладай?

– Дур наслуялъул гӀадамал гьедигӀанги гӀемер рукӀина! – ян абуна БетӀергьанас+.

6Ибрам БетӀергьанасда божана, гьединлъидал БетӀергьанас гьевги жиндие ритӀухъав чилъун рикӀкӀана+.

7БетӀергьанас Ибрамида абуна:

– Дун вуго, гьаб ракь дур мулклъун дуе кьезе, халдеязул Уралдаса мун гьаниве вачарав БетӀергьан.

8– Я дир Къудратав Аллагь! – ан абуна Ибрамица. – Гьаб ракь хӀакълъунго дир букӀин ритӀухъ гьабулеб гӀаламат кибха бугеб+?

9Цинги БетӀергьанас абуна:

– Лъабго лъагӀараб гӀакаги, лъабго лъагӀараб цӀцӀеги, лъабго лъагӀараб куйги гьанире дида цере раче; рохьил миккиги миккидул тӀинчӀги раче гьанире.

10Гьел хӀайваналги гьенире рачун, кӀихӀи къотӀун, цояб ракьхъен цогидалда дандбитӀухъе лъуна Ибрамица. Амма хӀанчӀи кӀихӀи къотӀичӀо гьес. 11Чудкал роржун рачӀана, амма Ибрамица гьел нахъе къотӀана. 12Бакъ тӀерхьунеб букӀана. Ибрам вигьунаредухъ кьижун вукӀана, хӀинкъизарулеб кутакаб бецӀлъукье ккана гьев+.

13БетӀергьанас гьесда абуна:

– Дуда лъан букӀа: ункънусго соналъ дур наслуялъул гӀадамаз чияр ракьалда лагълъиялдаги зулмуялдаги гъоркь яшав гьабизе буго+. 14Амма гьел лагълъиялде ккезабураб халкъалъе дица диван къотӀила: дур наслуялъул гӀадамалги гьениса нахъе ина – гӀемераб бечелъи босун ина гьез гьениса+.

15Мунги парахатго ина дурго умумузда аскӀове,
хӀурмат-къадру бугеб херлъиялде вахиндал ина хабалъе.

16Дудасан лъугьараб наслуялъул ункъабилеб кьер бачӀина гьанибе, амореязул мунагьазул гьир жеги букӀине кколеб роцаде бахун гьечӀелъулха+.

17Бакъ тӀерхьана, бецӀлъи рещтӀана. Дол кӀихӀи къотӀарал хӀайваназул гьанада гьоркьосан рачӀана тӀорччода рекӀараб цӀадул кӀкӀуйдуца бацараб къоно ва канлъуе цӀа бакараб чӀорто рагӀалда жемараб тӀил.

18Гьеб къоялъ БетӀергьанас Ибрамие къотӀи гьабуна:

– Дур наслуялъе Дица кьолеб буго Мисриялъул гӀоралдаса бахъараб кӀудияб Пурат гӀурухъе щвезегӀан бугеб гьаб ракь+
19– кенеязул, къениззеязул, къадмонеязул, 20халдеязул, периззеязул, репаимазул, 21амореязул, кенагӀаназул, гиргашеязул ва евусеязул тӀолабго ракь.

БетӀер 16

ИсмагӀилги Гьажарги

16^1Ибрамил лъади Сарае лъимер гьабулароан. Гьажарилан цӀар бугей Мисриялдаса гъараваш йикӀана гьелъул. 2Сарайица Ибрамида абуна:

– БетӀергьанас дие лъимер кьолеб гьечӀо. Гьай дир гъараваш яче – гьалъ дие вас гьавизеги бегьула.

Ибрам Сарайихъ гӀенеккана. 3Гьелъ гьесухъе кьуна жиндирго гъараваш – Мисриялдаса Гьажар. Ибрам КенагӀаналда чӀун анцӀго сон араб заман букӀана гьеб. 4Ибрам Гьажарида аскӀов вегана, гьелъул ургьибе лъимер ккана. Гьебги лъан, жиндирго бетӀергьаналда цее гӀамалкӀодолъун лъугьана Гьажар.

5– Мун сабаблъун дун басралъулей йиго, – ян абуна Сарайица Ибрамида. – Дица дирго гъараваш дуда аскӀой егизе йитӀана, гьанже лъимер ургьибе ккедал, гьелъ дие гӀамалкӀодолъи гьабулеб буго. БетӀергьанас диван къотӀизе биччай нилъее+.

6– Дурго гъараваш дур ихтияралда йиго, – ян абуна Ибрамица. – Дуего бокьараб гьабе.

Цинги Сарайица Гьажар къварид гьаюлей йикӀана, ахирги гьелда аскӀоса лъутун иналде ккезаюна гьей. 7ГӀицӀаб авлахъалда, Шуралде унеб нухда цо иццухъ БетӀергьанасул малаикасда ятана Гьажар. 8Гьес гьикъана:

– Я Сарайил гъараваш Гьажар, мун киса ячӀуней йигей ва кие уней йигей? – абун.

Гьелъ жаваб кьуна:

– Дирго бетӀергьан Сарайида аскӀоса лъутун ячӀуней йиго дун.

9БетӀергьанасул малаикас абуна:

– Дурго бетӀергьаналда аскӀое тӀадйисса ва гьелъие мутӀигӀлъун чӀа.

10– Дица дур наслуялъул гӀадамал рикӀкӀун хӀал кӀоларебгӀан гӀемерлъизе гьарила, – ян абуна малаикас.

11– Дур ургьиб лъимер буго, – ян абуна БетӀергьанасул малаикас. – Дуе вас гьавила. ИсмагӀил[*] лъе дуца гьесда цӀар, дуде бачӀараб къварилъиялъул рахъалъ дур гьаракь БетӀергьанасда рагӀун бугелъул.

12– ГӀалхул хӀама гӀадав вас вукӀина дур,
гьев киназдаго тӀаделъила, киналго гьесдеги тӀаделъила.

Вацазулгун кьалда ина гьесул гӀумру.

13Жиндехун кӀалъарав гьев БетӀергьанасда Гьажарица лъуна «Мун – Эл-Рои[*]» абураб цӀар. Гьелъ абидал: «Дун йихьулев Аллагь дида вихьана».

14(Гьединлъидал доб гъуялда цӀар буго Беэр-ЛахӀай-Рои. Гьеб буго Къадешалдаги Бередалдаги гьоркьоб.)

15Гьажарица Ибрамие вас гьавуна. Гьажаридасан жиндие лъугьарав гьев васасда цӀар ИсмагӀил лъуна Ибрамица. 16Гьеб заманалда Ибрагьимица бан букӀана ункъоялда анлъго сон.

БетӀер 17

КъотӀиялъул гӀаламатлъун букӀина сунат

17^1Ибрамица ункъоялда анцӀила ичӀго сон бараб мехалда, илгьам гьабун, БетӀергьанас гьесда абуна:

– Дун вуго Сундуего ХӀалкӀолев Аллагь. Дир нухда хьваде, витӀун хьваде! 2Дица дуе къотӀи гьабила ва дуе гӀемерал наслабиги сайигъат гьарулел руго.

3Ибрам гьенив кӀалагъоркье речӀчӀана, цинги Аллагьас абуна:

4– Дица дуе къотӀи гьабулеб буго: мун вукӀина гӀемерал халкъазул эменлъун. 5Дуда цӀарги Ибрам букӀинаро, Ибрагьим[*] букӀина, Дица мун гӀемерал халкъазул эменлъун гьавидал+.

6ГӀемерлъизабила дица дур наслу:

дудасан лъугьина тӀубарал халкъал,
дур наслу букӀина ханзабилъунги!

7Дица дуеги ва дур рукӀинесел наслабазеги къотӀи гьабила. Дур наслуялъул щибаб кьералъеги абадияб къотӀи букӀина гьеб: Дун вукӀина дур Аллагьлъун ва дур наслабазул Аллагьлъун. 8Дица дуе ва дур наслабазе кьезе буго мун гьанже апараглъун вугеб гьаб ракь – КенагӀаналъул тӀолабго ракь абадияб мулклъун кьезе буго дица гьезие ва дун гьезул Аллагьлъун вукӀина.

9Аллагьас Ибрагьимида абуна:

– Дуцаги тӀубазабе Дие гьабураб къотӀи, дудаса хадуб дур наслуялъул щибаб кьералъги тӀубазабе. 10Гьаб къотӀи тӀубазабе – биччанте дур киналго наслабазги гьеб тӀубазабизе: нужер киналго бихьиназул сунат гьабизе ккола, 11Дие гьабураб къотӀиялъул гӀаламатлъун букӀине гьабе гьеб сунат.

12Нужер чан кьер лъугьаниги, нужее гьавуравщинав васасе гьавун микьабилеб къоялъ сунат гьабизе тӀадаб буго. Дур рокъов гьавуравги, дур хьоналдасан лъугьинчӀев, амма цогидазухъа вичун восаравги батӀалъи гьечӀого – гьев кӀиявгоги – 13рокъов гьавуравги вичун восаравги – чара гьечӀого сунат гьабурав вукӀине ккола. Гьедин диргун гьабураб къотӀиялъул, абадияб къотӀиялъул мугьру-гӀаламат букӀина гьезул черхалда. 14Сунат гьабичӀевщинав – гӀавраталъул рагӀал къотӀун рехичӀевщинав бихьинчи жиндирго халкъалдаса ватӀалъизавизе вуго, – диргун гьабураб къотӀи гьес хвезабуралъухъ.

15Цоги гьадин абуна Аллагьас Ибрагьимида:

– Гьанжеялдаса нахъе дур лъадиялда цӀар Сарай гуреб, Саррат букӀине буго[*].

16Гьелда баркат лъун,
дица дуе кьелевха гьелдасан лъугьарав вас.

Гьелда баркат лъун,
гьелдаса лъугьинарила тӀубарал халкъал.

Ва гьелъул наслуялъул гӀадамал ханзабилъун рукӀина.

17Ибрагьим кӀалагъоркье речӀчӀана, амма жанисанго гьелъул пикру гьабун, велъанхъана гьев, нусго сон барав херав чиясдаса лъимер лъугьунебищилан, ункъоялда анцӀго сон барай Сарратица лъимер гьабулебищилан.

18Цинги гьес Аллагьасда гьарана:

– ИсмагӀилидагӀаги лъегиха дур баркат!

19Аллагьас абуна:

– Дур лъади Сарратица вас гьавила, дуца гьесие ИсхӀакъ абун цӀарги кьела. Дица гьесиеги гьесул наслабазеги къотӀи гьабила – абадияб къотӀи гьабила.

20ИсмагӀилил рахъалъ дур гьариги Дица къабул гьабуна: гьесда баркат лъела дица, гьесул наслуги тӀинчӀ-къед гӀемераблъун лъугьинабила, гьесие гӀемерал наслаби сайигъат гьарила. АнцӀила кӀиго цевехъан вахъина ИсмагӀилидасан: кӀудияб халкъалъул эменлъун лъугьина гьев.

21Амма къотӀи Дица гьабила цо лъагӀалидасан гьабго заманалда Сарратица дуе гьавизе вугев ИсхӀакъие.

22Ибрагьимида гьединги абун, Аллагь гьесда аскӀоса лъове ана.

23Гьебго къоялъ гӀавраталъул рагӀал къотӀун жиндирго вас ИсмагӀилиеги, жиндасан лъугьарал киналго бихьиназеги, ричун росарал киналго лагъзадериеги – къавулъ ругелщинал киналго бихьиназе – сунат гьабуна Ибрагьимица. Аллагьас жиндие амру гьабунщинаб тӀубазабуна гьес. 24Ибрагьимица ункъоялда анцӀила ичӀго сон бан букӀана жиндиего сунат гьабураб заманалда. 25Гьесул вас ИсмагӀилил букӀана анцӀила лъабго сон. 26ЦохӀо къоялъ сунат гьабуна Ибрагьимиеги, гьесул вас ИсмагӀилиеги, 27Ибрагьимил къавулъ рукӀаралщинал бихьиназеги – гьесдасан лъугьараб хъизамалъул васазеги, гьединго цогидал къавмаздаса ричун росарал лагъзадериеги.

БетӀер 18

Лъабго гьобол

18^1Бакъ гьелегьараб къалъул гӀужалда Мамрел миккил гъутӀби ругеб бакӀалда жиндирго чадиралъул рагьдухъ гӀодов чӀун вукӀарав Ибрагьимихъе вачӀана БетӀергьан. 2-3БетӀер борхун валагьидал, Ибрагьимида вихьана лъабго чи. Гьезда данде вортун, ракьалда кӀал цвизегӀан гӀодовеги къулун, гьес абуна:

– Я бетӀерчӀахъад, гурхӀа дида! Дур лагъасда рещтӀинчӀого унге. 4Нужер хӀатӀал чуризе лъимги хӀадурила. Гьаб гъотӀода гъоркь хӀухьбахъизе чӀа, 5дица нужее чедги кьела, сапаралда нужер хӀал дагьлъичӀого букӀине. Нужер лагълъун кколев дида тӀаде рачӀунлъидалха нуж ругел.

– ЛъикӀ буго, – ян абуна гьез гьесда. – Дуца абухъе гьабе.

6Чадиралда жаниве векерун ун, Ибрагьимица Сарратида абуна:

– Хехго гьанже къали-рикьи бищунго лъикӀаб ханждалги буцун, чед беже.

7Цинги гьев векерана жиндирго рехьед букӀараб бакӀалде, тӀаса бищун кьарияб бечеги бачун, лагъасда лъазабуна, хехго гьебги хъун, гьан хӀадуреян. 8Ибрагьимица живго лъугьун гьалбадерида цебе лъуна тӀорахьги, рахьги, бачил гьанги, ва гьел кванан рахъинегӀан гъотӀода гъоркь вахъун чӀана.

9– Дур лъади Саррат кий йигей? – ян гьикъана гьез Ибрагьимида.

– Гьаний чадиралъуй йиго, – ян жаваб кьуна гьес.

10– ИчӀго моцӀидасан тӀадвуссина дун гьаниве, – ян абуна гьоболас. – Гьебмехалда дур лъади Сарратил вас вукӀине вуго.

Чадиралъул кӀалтӀа, гьесда нахъа чӀун, гӀенеккун йикӀана Саррат+. 11Гьел кӀиялго – Ибрагьимги Сарратги – рукӀана церего гӀолохъанлъиялдаса арал, херал чагӀи. Руччабазул хӀайиз бачӀинги къотӀун букӀана Сарратил. 12Жийго жиндиего елъанхъилаго, гьелъ пикру гьабуна: «Доб заман тӀаса ана дидаса, бусадул лазаталги лъугӀана, дир бетӀергьанчиги херлъун вуго», – ян+. 13Амма БетӀергьанас Ибрагьимида абуна:

– Щай дур лъади елъанхъулей йигей, жинца, херай гӀадамалъ, лъимер кин гьабулебилан? 14БетӀергьанасда хӀалкӀолареб жо бугебищ? Дица абураб заманалда, ичӀго моцӀидасан, тӀадвуссина Дун духъе, гьебмехалда Сарратил вас вукӀине вуго+.

15– Дун елъанхъичӀо, – ян гьереси бицана хӀинкъарай Сарратица.

– Гьереси бицунге, – ян абуна гьес гьелда. – Мун елъанхъана.

Содомалда гурхӀайилан гьардана Ибрагьим

16Жидерго нухда ине тӀаде рахъана гьел гӀадамал. Цинги гъоре расалъуде, Содомалъул рахъалдехун ралагьун ана. Ибрагьим гьел тӀоритӀизе вахъараб мехалда, 17БетӀергьанас абуна:

– Дида ракӀалда бугеб жо Ибрагьимидаса балъго гьабилищ дица? 18Ибрагьимидасан лъугьине бугелъулха цӀакъго кӀудияб ва гучаб халкъ. Дуниялалъул киналго къавмазе баркатлъун лъугьине вугелъулха Ибрагьим+. 19БетӀергьанасул нухдасан айилан – ритӀухъго ва хӀалалго хьвадейилан жиндирго лъималазеги ва жиндасан лъугьарал наслабазеги васият гьабизе тӀаса вищана дица Ибрагьим. Гьебмехалда Дица – БетӀергьанас тӀубазабила Ибрагьимие рагӀи кьун букӀарабщинаб.

20-21– Цинги БетӀергьанас абуна:

– Содомалъул ва Гоморраялъул гӀадамазул хӀакъалъулъ кутакаб гьаракь рагӀулеб буго дида, чӀахӀиял мунагьал гьарулел ругилан гьезда гӀайиб чӀван. Гьенир ругелал киналго мунагьалъукье ккун ругищали хал гьабизе гьезухъе рещтӀина дун. Киналго ратичӀого рукӀинеги бегьулагури? Гьелъул хал гьабила+.

22Содомалъул рахъалдехун сверун ана гьел чагӀи. БетӀергьанасда цеве чӀовухъе хутӀана Ибрагьим. 23Цинги, гьесда аскӀовегӀан ун, Ибрагьимица абуна:

– Квешлъи гьабулезда цадахъго вализабиги паналъизарилелищха дуца? 24Нагагь гьеб шагьаралда ватани кӀикъоялда анцӀго вали, гьев кӀикъоялда анцӀгоясе гӀологӀаги гурхӀел-цӀоб гьабичӀого, гьеб шагьар пасалъизабилебищха дуца? 25Гьединаб жо дуца гьабуларелъулха! Квешлъи гьабулезда цадахъ вализабиги паналъизариларо, ритӀараздеги тӀекъаздеги цого жаза рещтӀинабиларо. Гьединаб жо букӀине рес гьечӀо! ТӀолабго дуниялалъул диванчияс ритӀухъаб диван къотӀиларищха+?

26Цинги БетӀергьанас жаваб кьуна:

– Содомалда дида кӀикъоялда анцӀго вали ватани, гьезие гӀоло дун гьеб шагьаралда гурхӀила.

27Гьебмехалда нахъеги Ибрагьимица абуна:

– Дун дуда цеве зарра вуго, хӀур вуго, бугониги дир Къудратасдехун вуссун абизе хӀинкъиларо: 28кӀикъоялда анцӀго гӀезе щуго камурав вали гьенив ватани, гьев щугояв камунилан дуца тӀубараб шагьар пасалъизабилебищха?

Цинги БетӀергьанас абуна:

– КӀикъоялда щуго вали гьенив ватани, дица гьеб пасалъизабиларо.

29Ибрагьимица нахъеги гьикъана:

– Нагагь кӀикъого гурони вали гьенив ватичӀони?

Цинги БетӀергьанас жаваб кьуна:

– КӀикъого ватаниги, пасалъизабиларо дица гьеб.

30Ибрагьимица абуна:

– Дица абуралда ццин бахъунгеха дир Къудратасул: нагагь гьенив лъеберго гурони вали ватичӀони?

Цинги БетӀергьанас жаваб кьуна:

– Гьенив лъеберго вали ватани, гьеб шагьаралда дун гурхӀила.

31Ибрагьимица абуна:

– Дир Къудратасда гьикъизе хӀинкъулев гьечӀо: гьенив къого гурони вали ватичӀони?

Цинги БетӀергьанас жаваб кьуна:

– Къогоясе гӀологи гурхӀила.

32Ибрагьимица абуна:

– Дир Къудратасул ццин бахъунгеха – ахирисеб суал кьолеб бугин: гьенив анцӀго гурони вали ватичӀони?

Цинги БетӀергьанас жаваб кьуна:

– АнцӀгоясе гӀологи гурхӀила.

33Гьединги абун, БетӀергьан гьесда аскӀоса ана. Ибрагьимги рокъове тӀадвуссана.

БетӀер 19

Содомги Гоморраги паналъизабуна

191-2КӀиго малаик вачӀана Содомалде. МаркӀачӀубер рукӀкӀунеб букӀана. Шагьаралъул кавудахъ годекӀанив гӀодов чӀун вукӀана ЛутӀ. Нухлулал рихьидал, тӀаде вахъун гьезда данде ана гьев ва, гӀодоб бетӀер цвизегӀан суждаги гьабун, абуна:

– Рилълъа, бетӀерчӀахъаял, дир бакӀалде. ЛъикӀаб гьоболлъи гьабила. ХӀатӀалги чурун, гьаниб сордоги бан, радал ине бегьила нужерго нухда.

– Рилълъинаро, – ян абуна гьез. – Гьанир къотӀнорго чӀун лъикӀ ниж къаси.

3Амма ЛутӀ тӀаса вичӀичӀелъул, гьел разилъана. Гьес гьел жиндирго рокъоре рачана, гьоболлъи гьабуна – панкъалги режун, кваназаруна. 4Гьел бусада регун рахъиналдего, шагьаралъул гӀадамаз – Содомалъул киналго бихьиназ, гӀисиназги чӀахӀиязги, – ункъабго рахъалдасан сверун ккуна ЛутӀил рукъ.

5– Духъе сордо базе рачӀарал гӀадамал кир ругел? – абун ахӀдана гьел. – Гьанире нижехъе кье гьел, гьездасан нижеца бусадул лазат босизе!

6ЛутӀ рагьде вачӀана, жиндаго хадуб нуцӀаги къан, 7абуна:

– Те, вацал, гьеб иш! Гьабуге гьеб хъублъи. 8Дир кӀиго яс йиго, кӀияйгоги ясгӀадан – гьел кьела дица нужехъе. Нужеего бокьараб гьабе гьезие, амма дир къавулъе рачӀун, дица цӀунизе кколезда хъваге!

9– ТӀагӀа цевеса! – ян абуна гьез гьесда. – Мун вуго чияр ракьалдаса вачӀарав апараг, дуцайищ нижеда малъилеб щиб гьабилебали? Гьезиеялдасаги квешаб гьабила нижеца дуе!

Гьел ЛутӀида тӀаделъана ва нуцӀа бекизе лъугьана, 10амма къватӀире раккун, ЛутӀил гьалбадерица гьев жанивехун вехъерхъана, цинги нуцӀаги рахана. 11Рагьдухъе ракӀарун рукӀаралщинал, гӀисиналги чӀахӀиялги, беццлъизаруна гьез – кигӀан балагьаниги рукъалъул рагьу батулеб букӀинчӀо гьезда+. 12Цинги гьалбадерица ЛутӀида абуна:

– Гьаб шагьаралда цоги щив вугев дур? Нус, васал, ясал – щивниги чи вугевищ? Киналго гьаниса нахъе раче: 13нижеца гьаб шагьар пасалъизабизехъин буго! Гьаб шагьаралъул гӀадамазул квешаб хъублъиялъул хӀакъалъулъ кутакаб гьаракь рагӀулеб буго БетӀергьанасда, ва БетӀергьанас ниж ритӀун руго гьаб пасалъизабизе!

14Жиндирго ясал абурал гӀолохъабазда аскӀове ун, ЛутӀица абуна:

– Хехго гьаб шагьаралдаса нахъе а! БетӀергьанас гьаб паналъизабизехъин буго!

Амма гьезда ккана ЛутӀил махсара батилилан.

15ХъахӀлъи балеб букӀана. Малаикзабаз ЛутӀ гӀедегӀизавуна:

– Хехго гьанже дурго лъадиги ясалги рачун нахъе а! Гьаб шагьаралъе жаза гьабулеб мехалъ мунгоги паналъизе гурин!

16Амма ЛутӀ гӀедегӀулев вукӀинчӀо. Гьебмехалда, квералги ккун рачун ЛутӀги, гьесул лъадиги ва кӀияйго ясги малаикзабаз шагьаралдаса къватӀире щвезаруна. БетӀергьанас ЛутӀида цӀоб лъедалха!

17– Нужго хвасарлъизе гӀамал гьабе! – ян абуна малаикас ЛутӀида. – Нахъехун ралагьуге! Гьаб Расалъиялдаги чӀоге – мугӀрузде лъута. Гурони – мунги пасалъила!

18– Бажаруларо, дир Къудратав! – ан жаваб гьабуна ЛутӀица. 19– Дие, дурго лагъасе, лъикӀлъи гьабулеб буго дуца! Дидехун дур гурхӀел-цӀобги кӀудияб буго! Дуца дир гӀумру хвасар гьабуна! Амма мугӀрузде лъутизе дихъа бажаруларо – балагь дида хадуб гӀунтӀила, дунги пасалъила. 20Доле доб гьитӀинаб шагьар гӀагардаго буго, дове щвезегӀан векеризе кӀвела дида. Дове векерила дун, доб гьитӀинаб шагьар буго. Дова хвасарлъила!

21– ЛъикӀ буго, – ян абуна малаикас. – Дуе гӀоло разилъулев вуго дун гьелда: дуца бицунеб бугеб гьеб гьитӀинаб шагьар дица паналъизабиларо. 22Гьа, гьанже хехго дове векере: мун дове щвезегӀан дица щибго байбихьизе бегьуларин.

(Гьединлъидалин гьеб шагьаралда цӀар ЦогӀар бугеб.)[*]

23Бакъ баккулеб гӀужалда ЛутӀ ЦогӀаралде щвана. 24Цинги БетӀергьанас Содомалдеги Гоморраялдеги цӀад гӀадин зобалаздасан, БетӀергьанасдасан чвахизабуна цӀа рекӀараб чӀабатӀ –+
25пасалъизабуна кӀиябго шагьарги, тӀолабго Расалъиги, киналго гӀадамалги, ракьалда бижанщинабги. 26ЛутӀил лъади нахъйиссун ялагьана – гьебсагӀатго цӀамул хӀубилъун лъугьана.

27Радал хехго вахъун Ибрагьим ана БетӀергьанасда цеве нолъ живго вахъун чӀун вукӀараб бакӀалде. 28Содомалдехунги, Гоморраялдехунги ва Расалъиялдехунги валагьидал, корохъ гӀадин кӀкӀуйдуца бацун бихьана ракь.

29Расалъиялъул шагьарал паналъизарулеб мехалъ,

БетӀергьанасда Ибрагьим ракӀалде щвана.

ЛутӀ вукӀарал шагьарал паналъизарулеб мехалъ,

Аллагьас ЛутӀ пасалъиялдаса ворчӀизавуна.

ЛутӀги гьесул ясалги

30ЦогӀаралдаса вахъун, кӀияйго ясги ячун, ЛутӀ мугӀрузде ана: ЦогӀаралда чӀезе хӀинкъун вукӀана гьев. Цо нохъода чӀана гьел.

31ЦӀикӀкӀарай ясалъ гьитӀиналда абуна:

– Эмен херлъулев вуго. ГӀадаталда рекъон нилъеда цадахъ рукӀине тӀокӀал бихьиналги гьечӀо ракьалда. 32Чагъир гьекъезе кьун, эменги мехтизавун, гьесда аскӀор регун лъикӀ нилъ. Нилъерго инсудасан ккараб бугониги, наслу нахъе хутӀила!

33Гьеб сордоялъ гьез эмен чогъроца мехтизавуна. ЦӀикӀкӀарай яс ячӀун гьесда аскӀой егана, амма гьесда щибго лъачӀо – кин гьей жинда аскӀой егараялиги, кин нахъе араялиги. 34Нахъисеб къоялъ гьелъ яцалда бицана:

– Нолъ дун инсуда аскӀой егана. Чагъирги гьекъезе кьун, гьевги мехтизавун, яхъун мунги ега гьесда аскӀой. Нилъерго инсудасан ккараб бугониги, наслу нахъе хутӀила!

35Цинги гьеб сордоялъги гьез инсуда чагъир гьекъезабуна. ЯчӀун гьитӀинай ясги егана гьесда аскӀой. Амма гьесда щибго лъачӀо – кин гьей жинда аскӀой егараялиги, кин нахъе араялиги.

36Гьедин ЛутӀил кӀияйго ясалъул ургьибе ккана жидерго инсудасан лъимер. 37ЦӀикӀкӀаралъе вас гьавуна, гьесда цӀарги Моаб лъуна. Гьев вуго гьанжесел моабиял жиндасан лъугьарав эмен. 38ГьитӀиналъеги вас гьавуна, гьесда цӀарги Бен-ГӀамми лъуна. Гьев вуго гьанжесел аммониял жиндасан лъугьарав эмен.

БетӀер 20

Ибрагьимги Абимелекги

20^1Гьеб ракьалдаса къиблаялъул рахъалдехун бугеб Негебалде валагьун ун, Ибрагьим яшав гьабун чӀана Къадешалдаги Шуралдаги гьоркьов, хадув гьев Гераралда чӀана. 2Саррат жиндир яц йигилан абуна гьес. Гьединлъидал Гераралъул хан Абимелекица Сарратида хадув чи витӀана ва гьей жиндиего ячана+. 3Амма къаси макьилъ вачӀун Аллагьас Абимелекида абуна:

– Гьей чӀужу дуего ячани, мун хвезе вуго. Росасул лъади йиго гьей.

4Абимелек жеги гьелда хъван вукӀинчӀо.

– Я дир Къудратав! – абун гьардана гьев. – Гьаб гӀайиб-хатӀа гьечӀеб халкъ пасалъизабилебищха дуца? 5Гьев чияс абуна дида гьай жиндир яц йигилан! Гьелъ жинцагоги абуна гьедин! Гьеб ишалъулъ дир намус бацӀцӀадаб буго, дир кверазги мунагь гьабичӀо!

6– БитӀараб буго, – ян абуна Аллагьас макьилъ. – Дида лъала дур намус бацӀцӀадаб букӀин. Гьединлъидалин дица мун гьелда хъвазе гьукъарав – Дида цебе дур мунагь ккечӀого букӀине. 7Амма гьанже дуца гьей гӀадан росасухъе нахъйиссинае. Гьев авараг вуго, гьес гьари-дугӀа гьабила мун чӀаго хутӀагийилан. Дуда лъайха: гьей росасухъе нахъе кьечӀони, мунги дур тӀолабго наслу-тухумги паналъизе буго!+

8Радал Абимелекица жиндирго чукъа-рахьан данде ахӀана ва гьезда бицана жиндаго рагӀарабщинаб. Гьел киналго цӀакъ хӀинкъана. 9Ибрагьимги жиндихъего ахӀун, Абимелекица гьесда абуна:

– Дуца нижее гьабулеб бугеб щиб? Дица мун сундалъун къварид гьавурав, гьединаб гӀасияб мунагьалде дунги дир тӀолабго ханлъиги тӀамизе ккани? Гьединаб жо гьабизе бегьуларо гури! 10Щай дуца гьедин гьабураб? – ан гьикъана Абимелекица Ибрагьимида.

11Ибрагьимица жаваб кьуна:

– Дида ракӀалде ккана гьаб ракьалда гӀадамал Аллагьасукьа хӀинкъулел ратиларин ва лъади сабаблъун дун чӀвалилан. 12Гьелда тӀадеги, хӀакъикъаталдаги дир яц ккола, дир инсуе цогидай эбелалъ гьаюрай яс йигелъул. Цинги гьей дир лъадилъун лъугьана, 13ва инсул рукъги рехун тун сапаралде вахъайилан Аллагьас дие амру гьабураб мехалъ, дица гьелда абуна: «Нилъ кире щваниги, дуца абе дун дур вац вугилан. Дун дуда божулелъулха!»

14Абимелекица Ибрагьимие сайигъат гьаруна гӀиги, гӀачиги, лагъзалги, гъаравашалги, ва Сарратги нахъе кьун, 15гьес абуна:

– Гьаб кинабго дир ракь дуда цебе буго: дуего бокьараб бакӀалда чӀа.

16Сарратида гьес абуна:

– Дица дур вацасе кьолеб буго гӀарцул азарго кесек. ГӀагаразда цебе дица дур ракӀ хвезабиялъухъ рецӀалие ва намусги бацӀцӀалъизе кьолеб буго гьеб.

17Ибрагьимица Аллагьасде гьари-дугӀа гьабуна, ва Аллагьас Абимелекги, гьесул лъадиги, гъаравашалги сахлъизаруна: нахъеги лъимал гьаризе байбихьана гьез+
18(Ибрагьимил лъади Саррат сабаблъун гьеб мехалдалъагӀан Абимелекил къавулъ ругел киналго руччаби лъимал гьарулареллъун лъугьинарун рукӀана БетӀергьанас).

БетӀер 21

Ибрагьимие ИсхӀакъ гьавуна

21^1Жинцаго рагӀи кьун букӀараб къагӀидаялъ, БетӀергьанас Сарратида баркат лъуна: жинцаго кьураб рагӀи БетӀергьанас тӀубазабуна.

2Сарратил ургьибе лъимер бачӀана, ва Аллагьас абураб болжал щварабго, херав Ибрагьимие гьелъ вас гьавуна. 3Гьанжего гьанже Сарратица гьавурав васасда цӀар ИсхӀакъ лъуна Ибрагьимица,+
4ва гьавун микьабилеб къоялъ, Аллагьас амру гьабун букӀараб къагӀидаялъ, сунат гьабуна гьесие+. 5ИсхӀакъ гьавураб мехалъ Ибрагьимица нусго сон бан букӀана. 6Гьебмехалда Сарратица абуна:

– Релъанхъизе бачӀунеб иш гьабуна дие Аллагьас:

дир рахъалъ хабар рагӀаравщинав чи велъанхъила[*].

7Цинги гьелъ абуна:

– Гьесул Сарратица керен кьун лъимер хахизабилилан Ибрагьимида лъицаха абилеб букӀараб? Гьале, хераб къоялъ, гьесие дица вас гьавуна!

Гьажарги ИсмагӀилги нахъе гъуна

8Лъимер кӀудияб гӀолеб букӀана. Гьев карандаса тӀураб къоялъ Ибрагьимица кӀудияб бертин гьабуна.

9Мисриялдаса Гьажарица Ибрагьимие гьавурав вас ИсхӀакъгун васандулев вихьидал,+
10Сарратица Ибрагьимида абуна:

– Гьагъай гъараваш дуца гьелъул васгун цадахъ нахъе ячахъе гьаниса! Дир вас ИсхӀакъида бащад дур ирсилавлъун вукӀине гьечӀо гьев гъаравашалъул вас!+

11Жиндирго васасул рахъалъ абурал гьел рагӀаби рекӀелъ хӀунсана Ибрагьимида, 12амма Аллагьас гьесда абуна:

– Я васасул, яги гъаравашалъул пикрабаз ракӀ къварилъуге дур. Сарратица абураб гьабе, дур наслу ИсхӀакъидасан лъугьинейин бугеб+. 13Амма гъаравашалъул васасдасанги дица тӀубараб халкъ лъугьинабила. Гьевги дур лъимерлъидалха!

14Нахъисеб къоялъ радал Ибрагьимица Гьажарихъе чедги лъадал цӀураб рахълъенги кьуна, гьелъул мугъзада гьебги лъун, гьес абуна васги вачун нахъе айилан. Гьажар яхъун ана ва Беэр-ШебагӀалъул гӀицӀаб авлахъалда свердулей хутӀана гьей. 15Рахълъеналъуб букӀараб лъимги лъугӀана. Лъимерги цо хъархъида гъоркь лъун, 16доегӀан ана гьей, гьев холев вихьизе бокьичӀого. ЧӀорбутӀалъ речӀчӀулеб чӀорил манзилалъ рикӀкӀаде ун, гӀодой чӀана ва гӀек-гӀекиялда гӀодана. 17Амма Аллагьасда рагӀана лъимер гӀодулеб, ва Аллагьасул малаикас зобалаздасан Гьажариде ахӀана:

– Дуе щиб, Гьажар? Мун хӀинкъуге! Дуца доба тараб лъимер гӀодулеб гьаракь рагӀана Аллагьасда. 18Яхъун гьанже дурго лъимада аскӀое а ва гьеб гӀодобиччазабе. КӀудияб халкъ лъугьинабила дица гьесдасан.

19Аллагьас Гьажарида бихьизабуна гъуй бугеб бакӀ. АскӀое ун гьелъ рахълъен цӀезабуна ва лъимадуе гьекъезе лъим кьуна.

20Гьелдаса нахъе Аллагьас гьев вас рехун течӀо. Гьев кӀудияв гӀуна, гӀицӀаб авлахъалда яшав гьабун чӀана, чӀорбутӀалъ чан гьабизе ругьунлъана. 21Паран абулеб авлахъалда гьев вугеб мехалъ, Мисриялдаса лъади ячана эбелалъ гьесие+.

Беэр-ШебагӀалда гьабураб къотӀи

22Гьеб заманалда жиндирго бодул цевехъан Пиколгун цадахъ вачӀун, Абимелекица Ибрагьимида абуна:

– Дур кинабго кверрагъариялъулъ Аллагьас кумек гьабулеб буго дуе. 23Гьанже мун гьеде, я дие, я дир лъималазе, я дир кинабго наслуялъе хиянат гьабиларилан, дуе дир рагӀи хвечӀеб гӀадин, дие ва мун къабул гьавураб дир улкаялъе дур рагӀиги хвеларилан!

24Ибрагьим гьедана. 25Амма гьес гӀарз гьабуна Абимелекил гӀадамаз жиндихъа гъуй нахъе бахъанилан.

26– Гьеб лъица гьабурабали дида лъаларо, – ян абуна Абимелекица. – Дуца гьелъул рахъалъ щибго бицинчӀогури. ТӀоцебе рагӀулеб буго дида гьеб.

27Цинги Ибрагьимица Абимелекие сайигъат гьаруна гӀиги гӀачиги, ва гьесулгун гьудуллъиялъул къотӀиги гьабуна. 28Гьес анкьго чахъу батӀа гьабидал, 29Абимелекица гьикъана:

– Гьеб анкьабго чахъу дуца батӀа гьабиялъе гӀилла щиб? – абун.

30– Гьаб гъуй дица бухъараб букӀиналда мун разилъизе, гьелги раче дуего, – ян жаваб кьуна Ибрагьимица.

31(Гьединлъидал гьез цоцазе гьа бараб къоялдаса нахъе гьеб бакӀалда цӀар лъуна Беэр-ШебагӀ абун.)[*]+

32Гьедин гьеб Беэр-ШебагӀалда гьез гьудуллъи-цолъиялъул къотӀи гьабуна, цинги Абимелекги гьесул бодул цевехъан Пиколги рокъоре – филистимазул ракьалде – тӀадруссун ана.

33Ибрагьимица Беэр-ШебагӀалда тамарискалъул гъветӀ чӀана ва Абадияв Аллагь – БетӀергьанасде гьардон, дугӀа гьабуна.

34Гьелдаса хадубги гӀезегӀан заманаялъ яшав гьабуна Ибрагьимица филистимазул ракьалда.

БетӀер 22

Аллагьас Ибрагьимил хӀалбихьана

22^1Цинги Аллагьас Ибрагьимил хӀалбихьана.

– Ибрагьим! – ан абуна гьес.

– Я! – йилан данде жаваб гьабуна Ибрагьимица+.

2Цинги Аллагьас абуна:

– Гьев дурго вас, цохӀо вугев дурго хирияв ИсхӀакъги вачун, Мория абулеб ракьалде а. Гьениб дица бихьизабураб магӀарда тӀубанго вухӀун дие къурбан гьаве дуца гьев.

3Нахъисеб къоялъ радал цудунго вахъун Ибрагьимица хӀама кьолона, кӀиго рагьтӀателги ИсхӀакъги цадахъ вачун, къурбаналъе тӀубанго гьев вухӀизе цӀулги бичӀун, къватӀиве вахъана – Аллагьас жинда абураб бакӀалдехун валагьун. 4Нухда вахъун лъабабилеб къоялъ рикӀкӀадасанго бихьана гьесда гьеб бакӀ.

5– Гьаб хӀамил тӀалаб гьабун гьанир чӀа нуж, – ан абуна гьес рагьтӀателазда. – Васги вачун дун Аллагьасе суждаялъе ина ва гьанире нахъруссина.

6Къурбаналъе тӀубанго вухӀизе хӀадурараб цӀул гьес босун ИсхӀакъил гъажилда лъуна. Цинги цӀагӀелги босана, нусги босана ва цевехун ана ИсхӀакъги вачун.

7– Дада! – ян ахӀана ИсхӀакъица Ибрагьимиде.

– Щиб, дир вас? – ан абуна Ибрагьимица.

Васас гьикъана:

– Нилъехъ цӀагӀелги буго, цӀулги буго, къурбаналъе тӀубанго бухӀизе кьегӀер кибха бугеб?

8– Аллагьас бихьизабила, дир вас, къурбаналъе тӀубанго бухӀизе кьегӀер киб бугебали! – ян абуна Ибрагьимица.

Жеги церехун ана гьел кӀиялго цадахъ.

9Аллагьас жинда абун букӀараб бакӀалде щведал, Ибрагьимица къурбаналъе бакӀ къачӀана, гьениб цӀул рекъезабуна. Гьес ИсхӀакъ вухьана ва къурбаналъе къачӀараб бакӀалда цӀулада тӀад гьевги лъун, 10нус кодобе босана – вас хъвезе. 11Гьебмехалда зобалаздасан БетӀергьанасул малаикас гьесде ахӀана:

– Ибрагьим! Ибрагьим! – абун.

– Я! – йилан жаваб кьуна гьес.

12– Гьесде квер борхуге дуца, – ян абуна малаикас. – Щибго гьабуге гьесие! Гьанже дида лъала мун Аллагьасукьа хӀинкъулевлъи. ЦохӀо вугев дурго вас гьесие кьезе барахщичӀо мун!

13Цинги бетӀер борхидал, Ибрагьимида бихьана гьениб хъархъазулъ лълъурдулги къан бугеб куй. АскӀове ун, гьес куй цебе бачана ва васасул бакӀалда къурбаналъе тӀолабго бухӀизе гьеб хъуна.

14Гьеб иш ккараб бакӀалда цӀар Ягьве-Ире абун лъуна Ибрагьимица.

(Гьелдасан бачӀараб буго: «БетӀергьанас магӀарда бихьизабила», – ян абиги[*].)

15Зобалаздасан кӀиабизеги БетӀергьанасул малаикас Ибрагьимиде ахӀана:

– БетӀергьанас абулеб буго:
16Дирго ЦӀаралдалъун гьедулев вуго –
дуца гьеб гьедин гьабидал,
цохӀо вугев вас кьезе барахщичӀелъул,
17дица дуде баркат рещтӀинабила!
Дица дуе наслаби кьела,
зодихъ цӀвабигӀан гӀемер,
ралъдал рагӀалда салигӀан гӀемер.
Ва дур наслабазда цере жалго рагьун ина
тушбабазул каваби+.

18Дуниялалъул киналго халкъазе баркатлъун лъугьина гьел, мун дихъ гӀенеккидал+.

19РагьтӀателал тун рукӀараб бакӀалде тӀадвуссана Ибрагьим ва гьезда цадахъ Беэр-ШебагӀалде ана – гьенив Беэр-ШебагӀалда яшав гьабун чӀана.

НахӀорил васал

20Цо заманаялдасан Ибрагьимида бицана гьесул вац НахӀорил лъади Милкаца васал гьарунин: 21ГӀуц (тӀоцевесев вас), гьесул вац Бузги, Къемуэлаги (гьев ккола Арамил эмен), 22Кеседги, ХӀазоги, Пилдашги, Идлапги ва Бетуэлги.

23Бетуэлие гьаюна яс Ребекъа.

Гьел руго Ибрагьимил вац НахӀорие Милкаца гьавурав микьавго вас+. 24Гьезда тӀадеги, Реума абун цӀар бугей НахӀорил гъаравашалъ гьесие гьаруна ТӀебахӀ, ГахӀам, ТахӀаш ва МагӀака.

БетӀер 23

Саррат хвана

23^1Сарратица дуниялалда бана нусиялда къоло анкьго сон. 2Гьей хвана Къирят-АрбагӀалда (ХӀеброн), кенагӀаназул ракьалда. Гьениве вачӀун Сарратихъ магӀу тӀуна Ибрагьимица, гьелъул жаназаялде къулун гӀек-гӀекиялда гӀодулаго. 3Цинги хварай лъадуда аскӀоса нахъе ун, гьес хеттазда абуна:

4– Дун гьаб ракьалъул чи гуро, гочун вачӀарав апараг вуго. Гьай хварай лъади юкъизе бакӀ кье дие.

5-6– Вай, бетӀерчӀахъад! Мун вуго къудратав, къо-асс бугев чи, – ян абуна хеттаз. – Нижер бищунго лъикӀал хабзалалъ юкъе дурго лъади: бокьарав чияс изну кьела дуе жиндирго тухумалъул хабзалалъ гьелъие бакӀ гьабизе.

7Гьеб ракьалъул гӀадамазе – хеттазе – бетӀерги къулун, 8Ибрагьимица абуна:

– Дир хварай лъади гьаний юкъизе нужер изну бугеб батани, дие лъикӀлъи гьабун, ЦохӀарил вас ГӀепронида гьаре 9гьесул Макпела хурул рагӀалда бугеб нохъо бичун кьейилан. Нужги нугӀзаллъун рукӀаго дица гьеб хабалазе босила, букӀине кколеб багьаялда гӀарацги кьун.

10Хеттазда гьоркьов гӀодов чӀун вукӀарав ГӀепроница гьадин абулеб рагӀана гьебмехалда шагьаралъул кавудухъе годекӀанире ракӀарарал хеттазда:

11– Бичун кьеларо, бетӀерчӀахъад. Дие лъикӀлъи гьабун, гьеб хурги нохъоги дуего сайигъаталъе босе дихъа. Гьал дир ракьцоязда цебесан дица гьеб хур дуе сайигъат гьабулеб буго гьений дурго хварай лъади юкъизе.

12Гьеб ракьалъул гӀадамазе бетӀерги къулун, 13Ибрагьимица киназдаго рагӀун жаваб кьуна ГӀепроние:

– Дие лъикӀлъи гьабун дуца гӀарац босе дир хварай лъади юкъизе кьолеб бугеб хурухъ.

14-15– ЛъикӀ буго, бетӀерчӀахъад! – ан абуна ГӀепроница. – Дие лъикӀлъи гьабун дуца босулеб бугеб гьеб хурул багьа буго гӀарцул ункънусго кесек. Гьеб кӀудияб багьайищха бугеб нилъеда гьоркьоб, хварай лъади юкъизе босулеб бугеб хурухъ?

16ГӀепроница абураб багьаялда рекъана Ибрагьим ва, хетталги нугӀлъиялъе чӀезарун, гьес бихьизабураб къадаралда базаргабазда гьоркьоб билълъанхъараб бакӀлъиялъул ункънусго кесек гӀарцул кьуна гьесие. 17-18Гьедин Мамреялда аскӀоб Макпела хурулги, гьелдаго цадахъ нохъодулги ва гьеб хурир ругелщинал гъутӀбузулги бетӀергьанлъун вахъана Ибрагьим. Гьелъие нугӀзаллъунги рукӀана шагьаралъул кавудухъе годекӀанире ракӀарарал хеттал.

19Цинги Ибрагьимица жиндирго лъади Саррат юкъана Мамреялда (гьанже гьелда ХӀебронилан абула) гӀагарлъухъ Макпелал хуриб бугеб нохъода, кенагӀаназул ракьалда. 20Гьеб хурги нохъоги хабзалазе тезе хеттазухъан Ибрагьимил бетӀергьанлъиялде бачӀана.

БетӀер 24

ИсхӀакъги Ребекъаги

24^1Ибрагьим гьанже цӀакъго херлъун вукӀана. Ва сундулъго БетӀергьанасул баркатги насиблъун букӀана гьесие.

2-3Цинги Ибрагьимица жиндирго кӀудияв лагъасда – рукъалъул ишги магӀишатги тӀадкъарав чиясда – абуна:

– Гьаб дир мачӀалда кверги лъун[*], зобалазул Аллагьлъун ва ракьалъул Аллагьлъун кколев БетӀергьанасул цӀар рехсон гьеде мун, дуца гьав дир васасе гьаб ракьалдаса яс – кенагӀаназул гӀадан – ячинарилан. 4Мун а дир улкаялде, дир гӀагарал чагӀазухъе ва гьениса яче ИсхӀакъие лъади.

5Лагъас гьикъана:

– Дида цадахъ гьание, гьаб ракьалде ячӀине дояса ясалъе бокьичӀони, щиб гьабилеб? Гьебмехалда дица дур вас доб мун нахъе гочараб улкаялде щвезавизе кколевищ? – ан.

6– Ворегиха щвезавуге! – ян жаваб кьуна гьесие Ибрагьимица. – Дир вас дове вачунге дуца! 7Дирго инсул рукъги рехун тун, дун чияр ракьалде вачарав БетӀергьан – Зобалазул Аллагь – дунгун кӀалъана ва гьев гьедана гьаб ракь дир наслуялъе кьелилан. Гьес жинцаго витӀила жиндирго малаик дуда цеве-цеве, дир васасе лъадиги ячун вачӀине дуе кумекалъе. 8Дуда цадахъ ячӀине ясалъе бокьичӀони, дур гьедиялдаса мун хвасарлъула, амма дир вас дуца дове вачунге!

9Жиндирго бетӀергьанасул мачӀалда кверги лъун, гьа гьедана гьев лагъас гьедин гьабилилан. 10Цинги жиндирго бетӀергьанасул варанабазда гьоркьоса анцӀго вараниги бачун, хири-хириял сайигъаталги росун гьев сапаралде вахъана Арам-Нагьараималде, НахӀор вугеб шагьаралде.

11МаркӀачӀубер рукӀкӀун букӀана шагьаралда гӀагарлъухъ гъуялда аскӀор гьес жиндирго варанаби чӀезарураб мехалда. Гьеб букӀана шагьаралдаса къватӀире рахъун ясал лъадаре рачӀунеб гӀуж. 12Цинги Ибрагьимил лагъас абуна:

– Я БетӀергьан – дир бетӀергьан Ибрагьимил Аллагь! Жакъа дуца дие икъбал насиб гьабе, дир бетӀергьанасе кьураб рагӀи тӀубазабе! 13Гьале дун гьанив гъуялда аскӀов, шагьаралдаса ясал лъадаре рачӀунеб бакӀалда, вахъун чӀун вуго. 14Дица ясалда абила дур гӀертӀиниса лъим гьекъезе кьейилан. Цинги гьелъ жаваб кьела: «Гьекъе. Дур варанабиги гьекъезарила дица». Гьелдалъун лъазабе дида дуца дурго лагъ ИсхӀакъие бахӀарай тӀаса йищараблъи. Гьебмехалда дида лъала дир бетӀергьанасе кьураб рагӀи дуца хвезабичӀолъи!

15Гьел рагӀаби кӀалдиса къватӀире рачӀиналде, гӀеретӀги гъажилда бан, аскӀое ячӀана Милкал ва Ибрагьимил вац НахӀорил васасул – Бетуэлил – яс Ребекъа. 16Гьей йикӀана цӀакъ берцинай ясгӀадан – бихьинчи жеги гьелда хъван вукӀинчӀо. Гъуялъуе лъугьун, гӀеретӀ цӀуна гьелъ. Гьей нахъйиссун унаго, 17хадув векерун, Ибрагьимил лагъас абуна:

– Дур гӀертӀиниса лъим гьекъезе кье! – ян.

18– Гьекъе, бетӀерчӀахъад, – ан жаваб кьуна гьелъ.

ГъобсагӀатго гъажилдаса гӀеретӀги бахъун, Ибрагьимил лагъасе лъим кьуна. 19Цинги гьелъ абуна:

– ГьабсагӀат дица дур варанабазеги баччила лъим, гӀорцӀизегӀан гьекъезе.

20БоцӀи гьекъезе лъураб росонибе хехго гӀеретӀги чӀехьон, нахъеги гъуялъухъе екерана гьей – гьедин лъим баччана киналго варанаби гӀорцӀизегӀан гьекъезе. 21ВуцӀцӀун чӀун гьелъухъ валагьун вукӀана лагъ, Аллагьас гьесул сапаралда баркат лъун букӀиналда ракӀчӀезегӀан. 22Варанаби гьекъон рахъараб мехалда, гьес гьелъие кьуна магӀарзукъалазда балеб, бащдаб шекелалъул[*] бакӀлъи бугеб меседил кӀиликӀги гӀарцул анцӀго кесекалъул бакӀлъи бугеб кӀиго курхьенги. 23Гьес гьелда гьикъана:

– Мун лъил яс кколей? Дур инсул къайи-свериялда нижее сордо базе бакӀ гьечӀебищ? – абун.

24Гьелъ жаваб кьуна:

– Милкалги НахӀорилги васасул – Бетуэлил – яс йиго дун.

25Цинги тӀаде жубана:

– Нижер гӀемераб наккуги буго варанаби тӀад регизе, гьезие кьезе кӀалцӀи-херги буго. Нужее сордо базе бакӀги букӀина.

26-27Цинги БетӀергьанасе сужда гьабун, Ибрагьимил лагъас абуна:

– ЦӀоб гӀатӀидав ва рагӀи холарев вуго дир бетӀергьанасул – Ибрагьимил – БетӀергьан Аллагь, гьес дир бетӀергьан рехун течӀо! БетӀергьанас дун битӀахъе вачана дир бетӀергьанасул гӀагарал чагӀазул рокъове!

28Рокъое екерун ун, Ребекъаца эбелалда ва рукъалъул агьлуялда бицана ккара-таралъул хӀакъалъулъ. 29-30Лабан абун цӀар бугев гьелъул вац гъуялъухъе векерана гьев нухлуласухъе. Яцалъул кӀиликӀги курхьабиги рихьидал ва гьес Ребекъада бицарабги рагӀидал, Лабание бокьана гьесда аскӀове ине. Лагъ жиндирго варанабигун жеги гъуялда аскӀовго чӀун вукӀана. 31Гьесда Лабаница абуна:

– ЛъикӀ щварав, дуда БетӀергьанасул баркат лъеяв! Гьанив вахъун чӀун щибулев мун? Доба дуе рукъги къачӀан буго, дур варанабазе бакӀги къачӀан буго.

32Ибрагьимил лагъ гьес абураб бакӀалде ана, Лабаница варанабаздаса къайи бахъана, гьезие наккуги кӀалцӀи-херги бачӀана. Гьесги цадахъ рукӀаразги хӀатӀал чуризе лъимги бачӀана. 33Ибрагьимил лагъасда цебеги квен лъуна, амма гьес абуна:

– Гьаниве щай витӀаравали бицун бахъинегӀан кваналаро дун.

– Бице, – ян абуна гьесда Лабаница.

34Гьанже гьас бицине байбихьана:

– Дун вуго Ибрагьимил лагъ. 35БетӀергьанас кӀудияб баркат лъун буго дир бетӀергьанасда ва гьесие кьун буго гӀемераб бечелъи: гӀиги, гӀачиги, гӀарацги, меседги, лагъзалги, гъаравашалги, варанабиги, хӀамулги. 36Дир бетӀергьанасул лъади Сарратица гьесие херлъараб мехалъ вас гьавуна. Жиндирго бугебщинаб хазина-бечелъи дир бетӀергьанас васасе кьуна. 37Дир бетӀергьанас дун гьедизавуна, дица гьесул васасе гьеб ракьалдаса яс, кенагӀаназул гӀадан ячинарилан 38ва гьесул ватӀаналде, гьесул гӀагарлъиялъухъе ун, гьениса гьесул васасе бахӀарайги ячун вачӀинилан.

39Дица дирго бетӀергьанасда гьикъана, гьениса яс дида цадахъ ячӀинчӀони щиб гьабилебан. 40Гьес дие жаваб кьуна: «Жиндир нухда дун хьвадулев БетӀергьанас жинцаго витӀила дуда цадахъ жиндирго малаик ва гьес дур сапаралдаги баркат лъезабила, дир тухумалдаса, дир инсул кьолбодаса ясги дир васасе ячун мун вачӀине. 41Мун дир гӀагарал чагӀазухъе щванани, ва гьез дуда цадахъ яс йитӀизе инкарги гьабунани, мун гьеб дурго гьаялдаса хвасарлъула».

42Цинги, жакъа гъуялда аскӀове щведал, дица абуна: «Я БетӀергьан, гьадав дир бетӀергьан Ибрагьимил Аллагь, дир гьаб сапаралда баркат лъезе дуе бокьун батани, 43гьале дун гьаб гъуялда аскӀов вахъун чӀун вуго. Лъадал гӀеретӀ цӀезе гьание яс ячӀараб мехалда, дица гьелда абила дур гӀертӀиниса лъим гьекъезе кьейилан. 44Гьелъ дие жаваб кьунани: и если она скажет мне: „Гьекъе. Дур варанабазеги баччила дица лъим“, – абун, гьелъул магӀна букӀина БетӀергьанас гьей яс тӀаса йищун йикӀин дир бетӀергьанасул васасе лъадилъун ячине».

45Гьединаб пикру гьабун бахъиналдего, гъажилда гӀеретӀги лъун ячӀана Ребекъа, гъуялъухъе рещтӀун, лъадал цӀолей йикӀана гьей. Гьекъезе лъим кьейилан гьарана дица гьелда. 46«Гьекъе, – ян абуна гьелъ гъобсагӀат гъажилдаса босун гӀеретӀги дихъе кьун. – Дур варанабазеги кьела дица лъим». Дица лъим гьекъана, цинги дир варанабазеги баччана гьелъ лъим. 47Мун лъил ясилан гьикъидал, гьелъ жаваб кьуна: «Милкалги НахӀорилги васасул – Бетуэлил – яс йиго», – ян. Гьебмехалда дица гьелъул магӀарзукъалазда кӀиликӀ бана ва кверазда курхьабиги ххуна. 48Цинги БетӀергьанасе дица сужда гьабуна. Ва БетӀергьанасе – дир бетӀергьан Ибрагьимил Алагьасе – рецц гьабуна, дир бетӀергьанасул васасе бахӀарайлъун дир бетӀергьанасул кьолбодаса яс ячине гьес дун битӀахъе гьаниве тӀовитӀидал. 49Гьанже нужеца щиб абилеб? Нужее бокьиларищ дир бетӀергьанасул гьари тӀубазабизе? Дица щиб гьабилебали лъазе жаваб кьеха гьанже нужеца.

50Лабаницаги Бетуэлицаги жаваб кьуна:

– БетӀергьанасул хӀалтӀи буго гьеб: я разиял ругилан, яги гьечӀилан абизе бакӀ гьечӀо нижее. 51Гьале Ребекъа – яче гьей дудаго цадахъ. БетӀергьанас хъвавухъе лъугьине биччанте гьеб иш ва дур бетӀергьанасул васас гьейги лъадилъун ячине йиччанте.

52Гьеб рагӀидал, Ибрагьимил лагъ БетӀергьанасда цеве кӀалагъоркье речӀчӀана. 53Цинги гьес къватӀире рахъана Ребекъае ритӀарал меседилги гӀарцулги тӀагӀелал, ретӀел-кун, гьединго гьелъул вацасеги эбелалъеги ритӀарал хириял сайигъатал. 54Гьелдаса хадуб гьевги гьесда цадахъ рукӀаралги кванана, гьекъана ва кьижизе регана. Радалго вахъун Ибрагьимил лагъас абуна:

– Дирго бетӀергьанасда аскӀове тӀадвуссине изну кье дие, – ян.

55Ребекъал вацасги эбелалъги абуна:

– Цоги анцӀго къоялъги гьей нижеда аскӀой те. Цинги а гьейги ячун.

56– Дун гьанив кватӀизавуге, – ян абуна Ибрагьимил лагъас. – БетӀергьанас дир сапаралда баркат лъун бугелъул, виччанте дун дирго бетӀергьанасухъе нахъвуссине!

57– Дой ахӀила, – ян абуна гьез. – Долъ жинцаго гьабизе те хӀукму.

58Гьение ахӀун, гьез Ребекъада гьикъана:

– Гьав чиясда цадахъ инейищ мун? – абун.

Инилан абуна гьелъ.

59Гьебмехалда Ребекъаеги, гьелъул рахьдал эбелалъеги, Ибрагьимил лагъасеги ва гьесда цадахъ рукӀаразеги къолъикӀ гьабулаго, 60Ребекъада баркат лъегиян гьадинал рагӀаби абуна гьез:

– Дур наслуялъул гӀадамал гӀемерлъаги, яцако,
аза-азар, анцӀаза-азар чи гӀеги гьезул!

Дур лъималазда цере жалго рагьун аги
тушбабазул каваби!

61Ребекъаги гьелъул гъаравашалги варанабазда рекӀана ва Ибрагьимил лагъасда хаду-хадур къватӀире рахъана. Гьедин Ребекъаги ячун рокъове къокъана гьев.

62ИсхӀакъ гьеб къоялъ Беэр-ЛахӀай-Роиялдаса (доб заманалда гьев Негебалда яшав гьабун вукӀана) тӀадвуссун вачӀун вукӀана. 63МаркӀачӀумехалъ гьев магъилъе ана, валагьарасда бихьана варанабазул къапила бачӀунеб. 64Ребекъадаги вихьана ИсхӀакъ. Вараниялдаса рещтӀун, 65гьелъ Ибрагьимил лагъасда гьикъана:

– Нилъеда данде вачӀунев вугев гьадав чи щив? – абун.

– Гьев дир бетӀергьан вуго, – ян абуна лагъас.

Гьебмехалда Ребекъаца босун чадраялъ гьумер бахчана.

66Жиндирго сапаралъул хӀакъалъулъ лагъас ИсхӀакъие хабар бицана. 67ИсхӀакъица Ребекъа ячана жиндирго эбел Сарратил букӀараб чадиралъуе ва Ребекъа гьесул лъадилъун лъугьана. ИсхӀакъие Ребекъа йокьана ва хварай эбелалъухъ рухӀел гӀодобцана.

БетӀер 25

Ибрагьим хвана

25^1Ибрагьимица цоги лъади ячана, КъетӀура абурай цӀияй лъадуца гьесие 2гьаруна васал Зимран, Йокъшан, Медан, Мадян, Ишбакъ ва ШуахӀ. 3Йокъшание гьаруна Шеба ва Дедан. Деданил наслуялъул ккола ашшураял, летӀушеял ва леуммеял. 4Мадянил васал ккола: ГӀепа, ГӀепер, ХӀанок, Абида ва ЭлдагӀа. Гьел киналго руго КъетӀурал наслуялъул.

5Жиндирго букӀанщинаб боцӀи-бечелъи Ибрагьимица ИсхӀакъие кьуна. 6Гъаравашаз гьарурал васал, бечедал сайигъаталги кьун, живго чӀаго вугеб мехалдаго Ибрагьимица бакъбаккудехун ругел ракьазде ритӀана, ИсхӀакъидаса рикӀкӀад гьарун.

7Ибрагьимица кинабниги нусиялда лъабкъоялда анцӀила щуго сон бана.

8ЦӀакъго херлъараб мехалда хвана гьев, гӀумруялъул соназдасаги гӀорцӀун, хвана ва жиндирго умумузда хадув ана.

9Васаз – ИсхӀакъицаги ИсмагӀилицаги – гьев вукъана Мамреялда гӀагарлъухъ ЦохӀарил вас ГӀепрон-хеттасул Макпела хуриб бугеб нохъода. 10Ибрагьимица хеттазухъа босун букӀана гьеб хур. Гьенир рукъун руго Ибрагьимги Сарратги+. 11Ибрагьим хвараб мехалда, гьесул вас ИсхӀакъида баркат лъуна БетӀергьанас. ИсхӀакъица яшав гьабулеб букӀана Беэр-ЛахӀай-Роиялда гӀагарлъухъ.

ИсмагӀилил васал

12Гьале Сарратил гъараваш – Мисриялдаса Гьажарица – Ибрагьимие гьавурав вас ИсмагӀилилги гьесул наслуялъулги къиса.

13ЦӀикӀкӀарасдасан байбихьун ИсмагӀилил васазул цӀарал: Небайот (ИсмагӀилие тӀоцеве гьавурав), Къедар, Адбеэл, Мибсам, 14МишмагӀ, Дума, Масса, 15ХӀадад, Тема, ЕтӀур, Напиш ва Къедма. 16Гьел руго ИсмагӀилил васал – анцӀила кӀиго къавмалъул анцӀила кӀиго бетӀер. ИсмагӀилил васазул цӀарал лъун руго гьел чӀун рукӀарал бакӀазда ва росабазда.

17Кинабниги нусиялда лъебералда анкьго сонги дуниялалда бан, ИсмагӀил хвана – хвана ва жиндирго умумузда хадув ана. 18Гьесдасан лъугьарал наслаби чӀана ХӀавилаялдаса бахъараб Шуралде щвезегӀан ругел ракьазда. Гьеб Шур буго Ашшуралдехун унаго нухда, Мисриялъул гӀорхъуда. Жидерго киналго вацазулгун тушманлъиялда рукӀана гьел+.

Якъубги ГӀисги

19Гьале Ибрагьимил вас ИсхӀакъилги гьесул наслабазулги къиса.

Ибрагьимие гьавуна вас ИсхӀакъ. 20ИсхӀакъица кӀикъого сон бараб мехалда, гьес лъадилъун ячана Паддан-Арамалдаса Батуэл-арамеясул яс Ребекъа. Гьей йикӀана Лабан-арамеясул яц. 21Жиндир лъадуда гурхӀаян гьардана ИсхӀакъ БетӀергьанасда (гьелъие лъимер гьабулеб букӀинчӀо). БетӀергьанас гьесул гьари-дугӀа къабул гьабуна: Ребекъа къинай яхъана. 22Амма васал гьелъул ургьирго цоцазулъ рагъизе лъугьана.

– ВахӀ, – ан абуна Ребекъаца. – Дида щиб бихьизедай хъван бугеб?

Цинги БетӀергьанасда гьардезе ана. 23БетӀергьанас гьелда абуна:

– КӀиго халкъ буго дур ургьиб,
кӀиго къавм бачӀина дур чохьониса къватӀибе.

Цоялъ цояб къезабила,
цӀикӀкӀаравги вукӀина гьитӀинасул лагълъун+.

24Лъимер гьабизе заман щведал, гьелъие кӀиго вас цадахъ гьавуна. 25ТӀоцеве дуниялалде вачӀана багӀараб расуца гӀалхул хӀайваналъул тӀом гӀадин, тӀубанго черх бацарав вас. Гьесда цӀар лъуна ГӀис[*]. 26ГӀисил хӀатӀил эгъеги квералъ ккун гьесдаго хадув цогидавги вачӀана. Гьесда цӀар лъуна Якъуб[*]. Гьел гьарураб мехалда, лъабкъого сон бан букӀана ИсхӀакъица.

27Васал кӀудиял гӀуна. ГӀис лъугьана гьунар бугев чанахъан, магъил чи. Якъуб вукӀана рокъоса къватӀиве вахъунарев, чадиралъул чи. 28Гьезул эмен ИсхӀакъие чанил гьан бокьулаан, гьединлъидал гьесие ГӀисги вокьулаан. Амма Ребекъае Якъуб вокьулаан.

29Цо нухалда Якъуб чурпа гьабулев вугеб мехалда, чанаса вуссун вачӀана свакарав ГӀис.

30– Дун сваканги вугин, вакъунги вугин, гьеле гьеб кье дие къулчӀизе, гьеб багӀарабаб кье, – ян абуна гьес Якъубида. (Гьединлъидалин гьесда Эдом абун тӀокӀцӀар лъураб.)[*]

31– ТӀоцеве гьавуравлъун дун рикӀкӀине разилъани, кьела, – ян абуна Якъубица.

32– ТӀоцеве гьавурав вукӀиналъул пайда щиб дие, дун вакъуца хвезехъин вуго, – ян абуна ГӀисица.

33– Цин гьедеха! – ян абуна Якъубица.

ГӀис гьедана, тӀоцеве гьавиялъул даража Якъубие кьунилан. 34Гьелъухъ гьесие щвана чедги тӀипалодал чурпаги. Гьев кванана, гьекъана, тӀаде вахъана ва нахъе ана – гьес тӀалабцин гьабичӀо тӀоцеве гьавурав вукӀиналъул+.

БетӀер 26

ИсхӀакъги Абимелекги

26^1Улкаялда гьанжеги ракъи баккана (цебе доб Ибрагьимил заманалдаго гӀадин). Филистимазул хан Абимелекихъе Гераралде ана ИсхӀакъ+. 2Гьесие загьирлъун, ИсхӀакъида БетӀергьанас абуна:

– Мун Мисриялде унге, дица дуда бихьизабураб улкаялда чӀа. 3Гьеб улкаялда мун лъикӀ вукӀина, Дица дуе кумек гьабула ва дуде баркатги рещтӀинабила. Гьал киналго ракьал дуеги дур наслабазеги кьелилан дур эмен Ибрагьимие гьедараб гьа Дица тӀубазабила+. 4Дица дур наслабазул гӀадамал зодихъ цӀвабигӀанги гӀемерлъизарила ва гьезие кьела гьал киналго ракьал. Дуниялалъул киналго халкъазе тӀалаб гьабила дудасан лъугьараб наслуялдалъун жидеего баркат щвезе,+
5– Ибрагьим дихъ гӀенеккидал ва дир амрабиги, рихьизариялги, къануналги ва хӀукмабиги гьес тӀуразаридал.

6ИсхӀакъ Гераралда чӀана. 7Гьеб бакӀалъул гӀадамаз Ребекъа щийилан гьикъидал, гьай дир яц йигилан абуна гьес. ЦӀакъго гьайбатай Ребекъа сабаблъун живго чӀвалилан, гьей жиндир лъади йигилан абизе хӀинкъана гьев+.

8Гьедин ана лъикӀаланго заман. Цо нухалда филистимазул хан Абимелекида гордухъан бихьана ИсхӀакъица Ребекъа еэдулей. 9АхӀун вачӀинавун, гьес ИсхӀакъида абуна:

– Дур лъадийищха гьай? Щай дуца гьей дур яц йигилан абураб?

ИсхӀакъица жаваб кьуна:

– Гьей сабаблъун чӀвалилан хӀинкъана дун.

10– Дуца нижее гьабулеб бугеб щиб? – ан абуна Абимелекица. – Нижер цонигияв дур лъадуда аскӀов вегаравани, щиб гьабилеб букӀараб? КӀудияб мунагьалде ккелароанищ ниж!

11Абимелекица жиндирго халкъалда лъазабуна:

– Гьав чиясда яги гьасул лъадуда хъварав чи чӀвазе ккола.

12Гьеб улкаялда чӀун, хурзал рекьизе байбихьана ИсхӀакъица. БетӀергьанас гьесда баркат лъуна: нусго нухалъ цӀикӀкӀараб бачӀин щвана гьесие гьеб соналъ. 13ИсхӀакъ бечелъулевго бечелъулев вукӀана. Унго-унгояв бечедав чи лъугьана гьев: 14гьанже гьесул рукӀана гӀиял рехъабиги, гӀачиязул рехьедалги ва цӀакъго гӀемерал рагьтӀателал-хъулухъчагӀиги. Филистимазул жахӀда кколеб хӀал лъугьана. 15Гьез рацизаруна Ибрагьимил заманалдаго гьесул лагъзадерица рухъун рукӀарал киналго гъуял+. 16Жиндихъего ахӀун, Абимелекицаги ИсхӀакъида лъазабуна:

– Нахъе а гьаниса. Нижеда дандеккун, гӀемерго къуватавлъун лъугьана мун гьанже.

17Гьениса вахъун ун, ИсхӀакъица Гераралъул расалъиялда чадрал чӀвана ва гьенив чӀана. 18Ибрагьимил заманалдаго рухъун рукӀарал ва Ибрагьим хун хадуб филистимаз ракь бан рацарал гъуял цӀидасан рухъизе лъугьана гьев. Кидаялиго цебе Ибрагьимица гьезда лъун рукӀарал цӀаралги цӀидасан лъуна гьес гьел гъуязда. 19Цо нухалда гьесул лагъзал рукӀана расалъиялда цо ицц букӀараб бакӀ бухъулел. 20ТӀаде рачӀун Гераралъул гӀухьби ИсхӀакъил гӀухьбигун дагӀбадизе лъугьана гьеб жидер лъим бугилан. Гьеб гъуй сабаблъун дагӀба ккедал, ДагӀба абун лъуна гьелда цӀар. 21Цоги гъуй бухъизабуна, гьеб сабаблъунги ккана питна ва гьелда цӀарги Тушманлъи лъуна. 22Гьебмехалда ИсхӀакъица дагьавги довегӀан ун цоги гъуй бухъизабуна, амма гьеб сабаблъун щибго дагӀба-къец ккечӀо. ИсхӀакъица гьеб гъуялда цӀар лъуна Тархъанлъи абун. Гьес абуна: «Гьаб ракьалда нилъ гӀемерлъизе, ахирги БетӀергьанас гӀатӀилъи кьуна нилъее», – ян.

23Цинги ИсхӀакъ Беэр-ШебагӀалде тӀадвуссана, 24ва гьениве щвараб сордоялъго загьирлъун, БетӀергьанас гьесда абуна:

– Дун вуго дур инсул – Ибрагьимил – Аллагь. Мун хӀинкъуге, дун дуда цадахъ вугевин. Дица дуда баркат лъела ва дур наслуги гӀемерлъизабила. Дир лагъ Ибрагьимие гӀоло гьабила Дица гьеб гьедин.

25Гьениб къурбаналъе бакӀги бан, Аллагьасе дугӀаги гьабун, ИсхӀакъица жиндирго чадрал чӀвана гьенир, гьесул лагъзалги гъуй бухъизе лъугьана. 26Гьеб заманалда ИсхӀакъихъе Абимелек вачӀана Гераралдаса, жиндирго вазир АхӀузатги ва бодул цевехъан Пиколги цадахъ рачун.

27– Нуж щай дихъе рачӀарал? – абун гьикъана ИсхӀакъица. – Нужее вокьичӀого, нахъе къотӀанагури дун нужеца!

28– Нижеда бихьулеб буго БетӀергьанас дуе кумек гьабулеб букӀин, – ан абуна гьез. – Гьединлъидал нижее бокьун буго гьаги гьедун хурхен щулалъизе. РачӀа къотӀи гьабизе! 29Мун гьеде нижее зарал-зиян гьабиларилан. Нижецаги дуе, лъикӀлъи гурони, щибго квешлъи гьабичӀогури. Паракъат нахъе ине изну кьуна дуе. Гьанжеялдаса хадубги БетӀергьанас дуде баркат рещтӀинабуна!+

30ИсхӀакъица гьезие квана-гьекъей гьабуна. 31Радал рахъун гьез цоцазе гьаял гьедана. ИсхӀакъица гьалбадерие къолъикӀ гьабуна, гьелги гьудулзабилъун лъугьун нахъруссун ана. 32Гьебго къоялъ гъуй бухъулел рукӀарал лагъзал рачӀун, ИсхӀакъида лъазабуна жидеда лъим батанилан.

33ИсхӀакъица гьеб гъуялда цӀар лъуна ШебагӀ абун. (Гьелдасан бачӀараб буго гьанже шагьаралъул цӀар Беэр-ШебагӀ.)

34ГӀисица кӀикъого сон бараб мехалда, гьес лъудбилъун рачана Беэри-хеттасул яс Иегьудит ва Элон-хеттасул яс Босмат+. 35ИсхӀакъиеги Ребекъаеги гьей кӀияйгоги нусалъ гӀемераб гӀакъуба-къварилъи гьабуна.

БетӀер 27

ГӀисие щвезе кколеб баркат Якъубие щвана

27^1Херлъунги беццлъунги вугев ИсхӀакъица цо къоялъ цӀикӀкӀарав вас жиндаго аскӀове ахӀана:

– Я, дир вас! – ан абуна гьес ГӀисида.

– Щиб, дада, дуе? – ян гьикъана гьес.

2ИсхӀакъица абуна:

– Дун гьанже херлъун вуго, хвезе чан къо хутӀун бугебалиги лъаларо. 3Дурго ярагъ – чӀорбутӀги чӀоралги росун чанаве а+. 4Чанил гьанги босун вачӀун, дие бокьулеб къагӀидаялъ беже. Гьебги кванан, дица дуе кьела БетӀергьанасдасан дилъ бугеб баркат[*].

5Ребекъада рагӀана ИсхӀакъица жиндирго вас ГӀисида абурал гьел рагӀаби. ГӀис чанаве аравго, 6гьелъ Якъубида абуна:

– Дида рагӀана дур инсуца ГӀисида абулеб, 7чанил гьанги босун вачӀун, жиндие бокьулеб къагӀидаялъ гьеб бежеян. Гьеб гьан кванан хадуб, инсуца живго хвелалде цебе ГӀисие кьезе буго БетӀергьанасдасан бугеб баркат. 8Гьанже, дир вас, мун гӀенекке, дуца щиб гьабизе кколебали малъилин. 9Рехъалъа тӀаса бищун кӀиго бурутӀги бачун вачӀа. Дица гьезул гьан дур инсуе бокьулеб къагӀидаялъ бежила. 10Гьебги босун мун инсухъе ина, кванан гьебгун, гьес дуе живго хвелалде цебе кьела гьесулъ бугеб баркат.

11– Дир вацасул черх тӀубанго расуца бацараб бугогури, – ян абуна Якъубица. – Дир тӀом цӀвак-цӀвакараб буго. 12Нагагь инсуца дида квер хъвани щиб гьабилеб? Дица гьев гуккулев вукӀин тӀатани, гьес дие баркат кьеларо, нагӀана кьела.

13Амма эбелалъ абуна:

– Гьеб нагӀана дие насиблъизе биччанте, дир вас. Мун дихъ гӀенекке. Дица малъараб гьабизе а.

14Якъубица буртӀал рачун рачӀана. Ребекъаца гьезул гьан ИсхӀакъие бокьулеб къагӀидаялъ бежана. 15Цинги гьелъ жиндирго цӀикӀкӀарав вас ГӀисил бищунго лъикӀаб ретӀел, къавулъ букӀарабщинаб тӀаса бищун, гьитӀинав вас Якъубида ретӀана. 16Гьесул квералги тӀад рас гьечӀеб габурги буртӀазул цӀакаца бацизабуна. 17Цинги бежараб гьанги чедги босун инсухъе витӀана.

18– Дада, – ян абуна, гьес инсуда тӀаде ун.

– Я, дир вас! – ан абуна ИсхӀакъица. – Мун кинав?

19– Дун ГӀис вуго, дуе тӀоцеве гьавурав, – ан жаваб кьуна Якъубица. – Дуца абурабщинаб гьабуна дица. ТӀаде ворхун, гӀодов чӀа, чанил гьан кваназе ва дие баркатги кьезе.

20ИсхӀакъица гьикъана:

– Я дир вас, гьедигӀан хехго чан кин духъе щвараб?

Гьес жаваб кьуна:

– БетӀергьанас – дур Аллагьас икъбал кьуна дие.

21– Гьаниве аскӀовегӀан вачӀа, дир вас, – ан абуна ИсхӀакъица. – ХӀакълъунго мун ГӀис вугищали цо квер кващилин дуда.

22Якъуб инсуда аскӀове ана, гьес гьасда кверги кващун абуна:

– Гьаракьни Якъубил гьаракь буго, кверални ГӀисил кверал руго, – ян.

23ГӀисилго гӀадин, Якъубил квералги расул цӀун ратидал, ИсхӀакъида гьев лъачӀо ва гьесие жиндирго баркат кьуна.

24– Мун дир вас ГӀисищха? – ян гьикъана гьес Якъубида.

– У, дир дада, – ян абуна гьас.

25ИсхӀакъица абуна:

– Дуца бачӀараб чанил гьан кье, дир вас, кваназе, дица дуего баркатги кьезе.

Якъубица инсуда цебе лъуна квенги чагъирги. Квана-гьекъон вахъараб мехалда, 26ИсхӀакъица абуна:

– АскӀове вачӀун, убач гьабе, дир вас, дида.

27Инсуда аскӀове ун, убач гьабуна Якъубица. Гьесул ратӀлидасан махӀ чӀван, ИсхӀакъица, гьесие баркат кьун, гьадин абуна:

– БетӀергьанас баркат лъураб
мегӀер-гӀалахалъул махӀ буго дир васасдасан.
28Аллагьас дуе гьарзаго кьеги
зобалаздасан рогьалил щубги, ракьалдасан нигӀматалги,
хурул бачӀин цӀикӀкӀаги, чагъирги гӀемерлъаги.

29Биччанте халкъаз дуй хъулухъ гьабизе,
къавмазги биччанте бетӀер къулизе.

Вацазда тӀадги мун хан вукӀина:

дур эбелалъул васаз сужда гьабила дуе.

Дуе нагӀана кьуразе нагӀана щвела,
дуда баркат лъегиян абуразда баркатги лъела.

30ИсхӀакъица Якъубие баркатги кьун, Якъуб ИсхӀакъида аскӀоса къватӀиве лъугьаравго, чанаса вуссун тӀаде щвана гьесул вац ГӀис. 31Инсуе бокьулеб квен гьабуна гьесги, ва гьебги босун ун, инсуда абуна:

– ТӀаде ворха, дир эмен, дица бачӀараб чанил гьан кваназе, ва дур баркатги кье дие.

32– Мун щив? – ан гьикъана ИсхӀакъица.

– Дун вуго дур вас, дуе тӀоцеве гьавурав вас ГӀис, – абун жаваб кьуна гьас.

33Гъаргъар щун, сородилаго ИсхӀакъица абуна:

– Чанил гьанги бежун, дун кваназавурав чи щивха, гьедин батани? Дица гьесие кьунагури дирго баркат, гьанже гьесда цадахъ букӀина дир баркат.

34Гьел рагӀаби рагӀидал, ракӀ хун, чӀчӀичӀчӀидизе лъугьана ГӀис. Цинги гьес инсуда гьарана:

– Дие баркат кье, дир эмен! – абун.

35– Дур вац вачӀун вукӀана дихъе, – ян абуна ИсхӀакъица – ХӀилла-макруялдалъун бахъун ана гьес дуе кьезе кколеб букӀараб баркат.

36ГӀисица абуна:

– ЧӀалгӀаде гуро досда Якъубилан абулеб – кӀицӀулго гуккана дос дун![*] Цо бугони – дос дихъа бахъун ана тӀоцеве гьавурав вукӀиналъул даража. Гьале гьанже дие щвезе кколеб букӀараб баркатги ана бахъун.

– Дие баркаталъул хутӀараб жого гьечӀебищ? – ан гьикъана ГӀисица инсуда+.

37ИсхӀакъица жаваб кьуна:

– Дуда тӀад ханлъун гьавуна дица дов, кинабго гӀагарлъиги досул лагъзаллъун гьаруна, хурул бачӀинги чагъирги досие насиблъизе гьабуна. Гьанже дица дуе щибха кьелеб, дир вас?

38– ЦохӀо баркатищха, дир эмен, дур букӀараб? Диеги кье, дада, баркат!

ГӀис гӀек-гӀекиялда гӀодана. 39ИсхӀакъица гьесда абуна:

– ЛъикӀаб тӀощел бижулел хурзабаздасаги
зодисан рещтӀунеб рогьалил щубалдасаги
рикӀкӀад рукӀина дуца яшав гьабулел бакӀал.

40Дур бетӀербахъиги букӀина хвалчадалъун дуе щваралдасан,
дурго вацасе хъулухъ гьабизе ккела дуца.

Цинги мун гьесда данде чӀела,
ва дурго гарбидаса бахъун рукь дуца нахъе рехила+.

Якъуб Лабанихъе лъутана

41Якъубида ццин бахъун вукӀана ГӀис, гьес инсул баркат жиндиего бахъидал. «Инсухъ чӀегӀер барал къоял рачӀиндал, чӀван рехила дица дирго вац Якъуб», – абун пикрабазда вукӀана гьев. 42Амма Ребекъада бицана гьелъул цӀикӀкӀарав васасул ракӀалда бугеб къасд. ГьитӀинав вас Якъубги аскӀове ахӀун, гьелъ абуна:

– Мунги чӀван, ракӀ гӀодобиччазабизе бокьун буго дур вац ГӀисие. 43Дица бицунелъухъ гӀенекке, дир вас. Дир вац Лабанихъе ХӀараналде лъута мун. 44Дур вацасул гӀасияб ццин гӀодобцинегӀан гьенив чӀа. 45Дуде бугеб гьесул ццин чучизегӀан ва дуца гьесие гьабураб хӀилла-макру гьесда кӀочон тезегӀан чӀа дова. Гьебмехалда дица дуда хадув чи витӀила ва доваса нахъе вачина. Дуца гьедин гьабичӀони, цого къоялъ кӀиявгоги васасдаса ятӀалъила дун.

46Ребекъаца ИсхӀакъида абуна:

– Гьал хеттазул ясаз – нусабаз – дуниял рихинабун буго дида. Гьаниса гьаздаго релълъарай хеттай Якъубицаги ячани, дуниялалда йикӀиналъул пайда гьечӀо дие+.

БетӀер 28

28^1ИсхӀакъица Якъуб жиндихъего ахӀана, гьесда баркат лъегиянги абун, гьадинаб насихӀат гьабуна:

– КенагӀаназул яс ячунге дуца. 2Дурго эбелалъул инсухъе – Бетуэлихъе – Паддан-Арамалде а ва гьелъул вац Лабанил ясаздасан цояй яче лъадилъун+. 3ХӀалкӀолев Аллагьасул баркат лъеги дуда. Гьес дур тухум лъугьинабеги тӀинчӀ-къед гӀемераблъун ва гӀадамалги цӀикӀкӀинареги, – дудасан гӀемерал халкъал лъугьине. 4Ибрагьимиде рещтӀинабун букӀараб баркат дудеги дур наслабаздеги рещтӀинабеги Аллагьас. Цинги дур мулклъун лъугьина апараглъун мун вугеб ракь – Аллагьас Ибрагьимие сайигъат гьабураб ракь.

5ИсхӀакъица васасда нух битӀагийилан абуна. Якъуб Паддан-Арамалде ана Бетуэл-арамеясул вас Лабанихъе. Лабан вукӀана Якъубилги ГӀисилги эбелалъул – Ребекъал вац.

6ГӀисида лъана, баркат лъегиянги гьарун, ИсхӀакъица Якъуб лъади ячине Паддан-Арамалде витӀаравлъи. Лъана, баркат лъеянги гьарун, гьес Якъубида лъазабураблъи кенагӀаназул яс лъадилъун ячунгейилан, 7ва Якъуб, инсуцаги эбелалъги малъараб гьабун, Паддан-Арамалде ун вукӀинги. 8Гьебмехалда, кенагӀаназдасан рачарал нусал инсуе рекӀее гӀолел гьечӀолъиги бичӀчӀун, 9ГӀис исмагӀилилазухъе ана ва гьениса жиндиего ячана МахӀалат абулей цоги лъади. Гьей йикӀана Ибрагьимил васасул – ИсмагӀилил – яс ва Небайотил яц+.

Якъубида макьу бихьана

10Беэр-ШебагӀалдаса вахъун Якъуб ХӀараналдехун валагьун къокъана. 11Цо пуланаб бакӀалде щвараб мехалда, сордо базе рещтӀана гьев ва къаданиб гамачӀги лъун, вегана. 12Макьилъ цо мали бихьана гьесда. Зодибги гӀодобги цун букӀана гьеб. Аллагьасул малаикзаби рукӀана гьенисан гъоркье рещтӀунелги тӀаде рахунелги. 13Гьеб малиялъул тӀогьив чӀун вугев БетӀергьанас Якъубида абуна:

– Дун вуго БетӀергьан – дур кӀудияв эмен Ибрагьимил Аллагь ва ИсхӀакъил Аллагь. Гьеб мун тӀад вегун вугеб ракь дуеги дур наслабазеги сайигъат гьабулеб буго дица. 14СалигӀан гӀемер рукӀине руго дур наслаби, ва гьел чӀезе руго бакътӀерхьудехунги бакъбаккудехунги, шималалдехунги ва къиблаялдехунги. Киналго халкъазе баркат лъела дудалъун ва дур наслуялдалъун+. 15Дица дуе кумек гьабила: мун киве аниги, Дица цӀунила мун. Ва гьаб ракьалде тӀадвуссинавила. Дица мун рехун теларо: дуе кьураб рагӀиги тӀубазабила.

16Макьидаса вигьиндал, Якъубица абуна:

– ХӀакълъунго БетӀергьан гьаб бакӀалда вукӀун вуго – дидани лъачӀо гьеб.

17– ЦӀакъ хӀинкъизе ккараб бакӀ буго гьаб! – ан абуна гьес кутакаб хӀинкъиги рекӀелъе лъугьун. – Аллагьасул рукъ – зобалазул каву бугогури гьаб бакӀ!

18Радал тӀаде вахъиндал, гьеб бакӀалда зоное чӀвана Якъубица къаси жиндирго къаданиб лъун букӀараб гамачӀ ва гьелда тӀаде зайтуналъул нах тӀуна+. 19Бетел абун лъуна гьес гьеб бакӀалда цӀар[*], – гьениб гӀагарлъухъ бугеб росдал цӀар Луз букӀаниги+.

20Цинги Якъуб Аллагьасда цеве гьедана:

– Нухда вахъарав дунги цӀунун, вакъани чед кьун, гӀицӀлъани ретӀел кьун, Аллагь дида цадахъ чӀани,+
21ва сах-саламатго дун дирго инсул рокъовеги вуссани, БетӀергьанасе – дир Аллагьасе – гӀибадат гьабила дица. 22Гьаб зоное чӀвараб гамачӀ бугеб бакӀги Аллагьасул Рукълъун лъугьина. Ва дуца дие кьунщиналъул анцӀил бутӀа дица дуеги кьела+.

БетӀер 29

Якъуб Паддан-Арамалде вачӀана

29^1Цинги Якъуб нухда вахъана. Машрикъалъул гӀадамазул ракьалде щведал, 2авлахъалда цо гъуй бихьана гьесда, гьелда аскӀоб лъабго гӀиял рехъенги бугоан (гьеб бугоан боцӀи гьекъолеб бакӀ). Гъуялъул картӀида тӀад кӀудияб гамачӀ лъун букӀана. 3Киналго рехъаби гьенире ракӀарараб мехалда гӀухьбуз гамачӀ нахъе хъурщизабулаан, гӀи гьекъезабулаан ва нахъеги гъуялъул кӀалтӀу бацулаан.

4– Нуж киса, вацал? – абун гьикъана Якъубица гӀухьбузда.

ХӀараналдаса ругилан жаваб кьуна гьез.

5– НахӀорил васасул вас Лабан лъаларевищ нужеда? – ян гьикъана гьас.

Лъалилан жаваб кьуна гьез.

6– Гьев кинха вугев? – ан гьикъана Якъубица.

– ЛъикӀ вуго, – ян жаваб кьуна гьесие. Доле гьесул яс РахӀел ячӀуней йиго гӀи гьекъезе.

7– Бакъул лагьи гӀодобцун гьечӀо жеги, – ян абуна Якъубица гӀухьбузда. – ГӀи данде бакӀаризе заман щун гьечӀо. Гьекъезеги гьарун, нахъеги гӀалахалде раче гӀиял.

8Амма гьез абуна:

– Киналго рехъаби данделъичӀого гӀи гьекъезабун бажаруларо. Гьебмехалда нахъе хъурщизабила гъуялъул кӀалтӀа бугеб гамачӀ. Цинги нижеца гӀиги гьекъезабила.

9Гьедин гара-чӀварун гьел ругеб мехалда, РахӀел тӀаде щвана, инсул гӀиял рехъенги бачун. ГӀияе вехьлъи гьабулеб букӀана гьелъ. 10ИмгӀал Лабанил гӀиял рехъенги бачун РахӀел ячӀуней йихьидал, Якъуб гъуялъухъе ана, гамачӀги нахъе хъурщизабун, гьелъул гӀи гьекъезабуна. 11Цинги гьелда убачги гьабун, гӀек-гӀекиялда гӀодана Якъуб, 12жив дур инсул гӀагарав чи вугилан – Ребекъал вас вугилан. Гьеб инсуда бицине екерун ана РахӀел. 13Яцалъул вас жидехъе вачӀун вугилан рагӀидал, Лабан гьоболасда дандчӀвазе векерун ана, каранде къан гьесда къочардана ва рокъове вачана. Якъубица гьесда кинабго ккара-тараб бицана. 14Цинги Лабаница гьесда абуна:

– ХӀакълъунго мун дир гӀагарав чи ккола! – ян.

Леяги РахӀелги – Якъубил лъудби

Якъуб Лабанихъ рещтӀун тӀубараб моцӀ индал, 15Лабаница гьесда абуна:

– Мун дир гӀагарав чи чӀовогойищха дие хӀалтӀилев? Дуе кинаб ужра-мухь кьелебали абе дида.

16Лабанил йикӀана кӀиго яс: цӀикӀкӀаралда цӀар букӀана Лея, гьитӀиналда – РахӀел. 17Леял берал кунчӀарал рукӀинчӀо, РахӀелил лага-черхги гьумерги гьайбатаб букӀана. 18Якъубие РахӀел йокьана. Гьес Лабанида абуна:

– Дур гьитӀинай яс РахӀел дие кьуни, анкьго соналъ хӀалтӀила дуда цеве.

19– Кьезе ккелаха, – ян абуна Лабаница. – Чияе кьеялдаса дуе кьей лъикӀ. Гьанив чӀа дурго.

20РахӀел жиндиего щвезе, анкьго соналъ хӀалтӀана гьесда цеве Якъуб, амма гьеб анкьабго сон чанго къогӀанги хехго ана – гьей йокьулей йикӀиндалха гьесие. 21Гьале ахирги гьес Лабанида абуна:

– Кий йигей дир бахӀарай? Болжал лъугӀана, гьей дие кьезе заманги щвана.

22Лабаница, киналго мадугьалзабиги ахӀун, бертин гьабуна. 23Сардилъ гьес ячун Якъубихъе щвезаюна жиндирго яс Лея, ва Якъуб гьелда аскӀов вегана. ( 24Леяе хъулухъалъе Лабаница кьуна жиндирго гъараваш Зилпа.)

25Сордо рогьана – гьале Якъубида цее йиго Лея!

– Дуца дие гьабураб щиб? – ан абуна Якъубица Лабанида. – РахӀел ячине гурищ дун дуда цеве хӀалтӀарав? Щай дуца дун гуккарав?

26– ЦӀикӀкӀарайги рокъой тун, гьитӀинай яс росасе кьолеб гӀадат гьечӀо нижер рахъалда, – ян абуна Лабаница. – 27Гьаб бертадул анкь арабго, гьитӀинайги кьела нижеца дуе, амма гьелъухъ мун жеги анкьго соналъги хӀалтӀизе ккела дида цеве.

28Якъуб разилъана. Бертадул анкь арабго, Лабаница гьесие лъадилъун кьуна жиндирго яс РахӀел. 29Гьелъие хъулухъалъеги кьуна жиндирго гъараваш Билгьа. 30Якъуб РахӀелида аскӀов вегана. Леядаса цӀикӀкӀун йокьана гьесие гьей, ва гьелъухъ жеги анкьго соналъги Лабанида цеве хӀалтӀана.

Якъубие лъимал гьаруна

31Лея йокьулей гьечӀолъи бихьун, БетӀергьанас гьелъул ургьибе лъимер ккезе биччана, амма РахӀелил ургьибе лъимер ккезе биччачӀо+. 32Лея къинай яхъана, вас гьавуна ва гьесда цӀар Реубен лъуна.

– Дир пашманлъи БетӀергьанасда бихьана[*], – ян абуна гьелъ. – Гьанжени дун росасе йокьила.

33Гьелъул ургъибе нахъеги лъимер ккана – цоги вас гьавуна.

– Дун йокьулей гьечӀолъи рагӀана БетӀергьанасда, – ян абуна гьелъ. – Цоги вас кьуна дие!

Цинги гьев васасда цӀар ШимгӀон лъуна[*].

34Нахъеги лъимер ккана гьелъул ургьибе, гьабнухалъги вас гьавуна.

– Гьанжени рос дидаса вичӀиларо, – ян абуна гьелъ. – Дица гьесие лъабго вас гьавидалха!

Цинги гьев васасда цӀар Левий лъуна[*].

35Цоги нухалъ ккана гьелъул ургьибе лъимер – гьанжеги вас гьавуна.

– Гьанже дица БетӀергьанасе рецц гьабила, – ян абуна гьелъ ва васасда цӀар Ягьуда лъуна[*].

Гьелдаса хадуб тӀокӀаб лъимер гьабичӀо гьелъ.

БетӀер 30

30^1Якъубие лъимер гьабизе бажарулеб гьечӀолъи бихьун, яцалдехун жахӀдаялъ ракӀбецӀцӀулеб букӀана РахӀелил.

– Дие лъимал кье, яги дун хвела, – ян абулаан гьелъ Якъубида.

2Якъубица ццин бахъун жаваб кьолаан:

– Аллагьас дуе лъимал кьолел гьечӀолъи дир гӀайибищ бугеб? – абун.

3– Гьай дир гъараваш Билгьада аскӀов вега, дир накалда лъезе лъимер гьабизе биччанте гьелъ. Гьелдасан ккаралгӀаги лъимал рукӀина дир!

4Гьедин РахӀелица гьесие лъади гӀадин кьуна жиндирго гъараваш Билгьа. Якъуб гьейги ячун чӀана 5ва, къинай лъугьун, гьелъ вас гьавуна.

6– Аллагьас нилъее хӀукму къотӀана, – ян абуна РахӀелица. – Дир гьари-дугӀа рагӀун, вас кьуна дие.

Гьелъ васасда цӀар Дан лъуна[*].

7РахӀелил гъараваш Билгьал ургьибе нахъеги лъимер ккана ва Якъубие гьелъ цоги вас гьавуна.

8– Дирго яцалда данде кутакалда къеркьана дун ва гьей къезаюна, – ян абуна РахӀелица.

Гьелъ васасда цӀар Наптали лъуна[*].

9Гьеб заманалда, жиндир тӀокӀаб лъимер букӀунареблъи лъарай Леяца Якъубие лъади гӀадин кьуна жиндирго гъараваш Зилпа. 10Зилпаца Якъубие вас гьавуна.

11– Икъбал ккана! – ян абуна Леяца.

Гьелъ васасда цӀар Гад лъуна[*].

12Зилпаца Якъубие кӀиабилевги вас гьавуна.

13– ТалихӀ ккана! – ян абуна Леяца. – ТалихӀай йигилан абила дида руччабаз!

Гьелъ васасе кьуна Ашер абураб цӀар[*].

14Цо нухалда, ролъ лъилъулеб гӀужалда, Реубенида хуриб батана мандрагора абулеб хер[*] ва жиндирго эбел Леяе рокъобе босана. РахӀелица Леяда гьарана:

– Дур васасда батараб мандрагора дие кье, – ян.

15– Дир рос дуца кодоса вахъарав гӀун гьечӀищ дуе? – ян абуна Леяца. – Дир васасда батараб мандрагорагийищ дуе гьанже къваригӀун бугеб?

– Гьеб мандрагора дие кьуни, дица къаси рос дуда аскӀове виччала, – ян рагӀи кьуна гьелъие РахӀелица.

16Гьале сардилъ Якъуб рокъове вачӀунеб мехалда, гьесда данде яхъун, Леяца абуна:

– Гьаниве дихъе вачӀа. Дир васасда батараб мандрагораялъухъ хисун босана дица яцалъухъа къаси сордо.

Гьеб сордоялъ Якъуб Леяда аскӀов вегана. 17БетӀергьанасда рагӀана гьелъул гьари: гьанжеги ургьибе лъимер ккана ва Якъубие щуабилевги вас гьавуна.

18– Дирго росасе дица дирго гъараваш кьедал, Аллагьас дие шапакъат кьун буго, – ан абуна Леяца.

Гьелъ васасда цӀар Иссакар лъуна[*].

19Нахъеги ургьибе лъимер ккун, Леяца Якъубие анлъабилев васги гьавуна.

20– Аллагьас сахаватаб сайигъат гьабуна дие. Гьанжени росас кӀодо гьайила дун, дица гьесие анлъго вас гьавидалха! – ян абуна гьелъ.

Гьелъ васасда цӀар Зебулун лъуна[*].

21Гьелдаса хадуй Леяе яс гьаюна ва гьелда цӀарги Дина лъуна.

22РахӀелги ракӀалде щвана Аллагьасда, гьелъул гьари рагӀун, гьейги ургьибе лъимер кколейлъун гьаюна.

23Къинай яхъун, вас гьавидал, РахӀелица абуна:

– Аллагьас рогьоб-нич тӀаса босана дидаса.

24Гьелъ васасда цӀар Юсуп лъуна ва:

– БетӀергьанас дие цоги вас кьеги! – ян гьардана.

Якъубил боцӀи-бечелъи цӀикӀкӀана

25-26Юсуп гьавураб мехалда, Якъубица Лабанида абуна:

– Дирго лъималги ва жидее гӀоло дун дуда цеве хӀалтӀарал лъудбиги рачун, дирго рокъове, ватӀаналде тӀадвуссине изну кье дие. Дудаго лъалаха кигӀан гӀемер дун дуда цеве хӀалтӀаравали!

27– Бегьилеб батани, дихъ гӀенекке, – ян абуна Лабаница. – Дие загьирлъана мун сабаблъун дидаги БетӀергьанасул баркат лъолеб букӀин. 28Кинаб ужра-мухь дуе бокьилебали бице. Дица кьела дуе гьеб.

29Якъубица абуна:

– Дудаго лъала кин дун дуда цеве хӀалтӀаравали, дица хьихьун дур рехъаби кигӀан кӀодолъаралали? 30ГьедигӀан гӀемераб гӀи букӀинчӀо дур дун гьаниве вачӀараб мехалда. Гьанже кигӀан гӀемер ругелали валагье. Гьеле гьедин баркат лъуна дуда дун вачӀаралдаса нахъе. Дирго хъизан-лъималазе дун кида хӀалтӀизе вугев?

31– Гьа, кинаб ужра-мухьха дуе бокьун бугеб? – ан гьикъана Лабаница.

– Дудасан дие щибниги хӀажат гьечӀо, – ян жаваб кьуна Якъубица. – Гьадинаб къотӀиялда мун разилъани, дица гьанжеялдаса нахъеги хьихьила дур гӀи ва гьелъул тӀалабги гьабила. 32РачӀа жакъа нилъ рилълъинин рехъаби рихьизе. Дуца гьениса нахъе раче киналго тӀанкӀал ругелги, чаралги чахъаби ва чӀегӀерал кьагӀи, гьединго тӀанкӀал ругелги чаралги цӀцӀани. Хадубккун гьединал кьеразул гӀи-цӀцӀани дие мухьалъе кьезе ккела. 33Дир ракӀбацӀцӀалъи лъазе бигьа букӀина дуе: гьанжеялдаса хадуб дие мухьдахъ кьуразда гьоркьоб тӀанкӀал ругебги чарабги гурони цӀцӀе яги чӀегӀераб гурони кьегӀер батани, гьел дур рикъараллъун рикӀкӀине бегьила дуца.

34– Гьеб къотӀиялда рази вуго, – ян абуна Лабаница. – Дуца абухъе букӀине биччанте.

35Гьебго къоялъ Лабаница рехъалъа ратӀа гьаруна киналго тӀанкӀал ругел ва чарал дугӀби, киналго тӀанкӀал ругел ва чарал (ай хъахӀчарал) цӀцӀани, киналго чӀегӀерал кьагӀи. Рачун жиндирго лъималазухъе кьуна гьес гьел. 36Ва Якъубил къайи чӀвараб бакӀалдаса лъабго къойил нухалъ рикӀкӀадегӀан ана гьел. Лабанил цогидал гӀи-цӀцӀани хьихьун Якъубги хутӀана.

37Бигьародул, миндалалъул, чинаридул гъутӀбузул цӀикӀанцӀарал чӀорал къотӀулаан Якъубица, гьезда тӀад бугеб хъалалъул чӀалал рахъулаан, хъахӀаб цӀул цебе лъезегӀан. 38ТӀаса хъал бахъарал чӀоралги хъалалъул чӀалалги гьес лъолаан боцӀи гьекъолел бакӀазда, дагӀникье ине къачӀараб заманалда гьекъезе рачӀарал цӀцӀаназда гьел рихьулеб куцалда. 39ДагӀникье ине къачӀарал цӀцӀани гьел чӀоразухъ ралагьулаан ва гьез гьарурал буртӀалги рукӀунаан тӀанкӀал ругел ва чарал. 40Чахъаби Якъубица батӀаго чӀезарулаан ва гьел сверулаан Лабанил дол рехъабазул чараб ва чӀегӀераб гӀи бихьулеб бакӀалдехун.

Гьанже Якъубил жиндирго рехъаби гӀуна, ва гьес гьел хьихьулаан Лабанил рехъабаздаса батӀаго. 41Кьариял, чӀахӀиял чахъаби куйдукье унеб заманалда, Якъубица гьел чӀорал лъадалъ лъолаан гьезда рихьулеб бакӀалда, гьел чӀоразда аскӀоб куй чахъдаде кӀанцӀизе. 42ХӀалакъал-къадарал чахъабазде куй кӀанцӀулеб заманалда гьес чӀорал нахъе росулаан. Гьедин хӀалакъаб-къадараб гӀи Лабание унаан, кьарияб-чӀахӀияб гӀи Якъубие щолаан. 43ЦӀакъго бечедав чи лъугьана Якъуб, гьесул рукӀана гӀиялги цӀцӀаназулги рехъаби, гъаравашал ва лагъзал, варанаби ва хӀамул.

БетӀер 31

Якъуб Лабанида аскӀоса лъутана

31^1Жиндир хӀакъалъулъ Лабанил васаз гьадин абулеб букӀин лъана Якъубида:

– Якъубица нижер инсул букӀарабщинаб бахъана. Нижер инсул букӀараб буго досие щвараб тӀолабго бечелъи!

2Якъубида жиндагоги бихьулеб букӀана доб цебе гӀадаб гьуинлъи-гьоркьоблъи Лабанил гьечӀеблъи. 3Цинги БетӀергьанас Якъубида абуна:

– Дурго гӀагарал чагӀазухъе рокъове тӀадвусса. Дица дуе кумек гьабила.

4Якъубица РахӀелидаги Леядаги хадув чи витӀана рехъаби кваналел ругеб гӀалахалде рачӀайилан абизе. 5Цинги гьес гьезда абуна:

– Нужер эмен гьанже дихъ цеве гӀадин валагьулев гьечӀевлъи бихьулеб буго дида. Амма дие кумек гьабулеб буго дир инсул Аллагьас. 6Нужеда лъала рухӀги жанги кьун хӀалтӀана дун нужер инсуда цеве, 7амма гьес дун гуккана ва дие бихьизабураб мухьги кидаго хисизабулаан. ЦохӀо Аллагьас биччачӀо гьесда дие квешлъи гьабизе. 8Нужер инсуца дида абуни, тӀанкӀал ругел дуе мухьалъе кьелилан, кинабго тӀинчӀ тӀанкӀал ругеб лъугьунаан. Чаралщинал дуе мухьалъе кьелилан гьес абураб мехалда, кинабго тӀинчӀ чараб лъугьунаан. 9Гьеле гьедин, нужер инсухъаги рахъун, кьуна Аллагьас дие рехъаби.

10Цо нухалда куйги дегӀенги биччараб заманалда макьу бихьана дида: цӀцӀаналъе риччарал киналго дугӀби тӀанкӀал ругел яги чарал рукӀана. 11Якъубилан ахӀана макьилъ Аллагьасул малаикас диде. Яйилан жаваб кьуна дица. 12Цинги гьес дида абуна: «Рихьулищ, цӀцӀаназде кӀанцӀолел ругел киналго дугӀби руго я тӀанкӀал ругел, яги чарал. Дида бихьулеб буго Лабаница дуе гьабулеб бугебщинаб! 13Дун вуго, доба Бетелалда зоноде зайтуналъул нахги тӀун, мун дие гьедарав Аллагь. Гьанже вахъун гьаб улкаялдаса нахъе а мун, дурго гӀагараб ракьалде тӀадвусса»+.

14Гьадинаб жаваб кьуна РахӀелицаги Леяцаги Якъубие:

– Инсул рокъоб бугелдасан яги ирсалдасан нижее щвезе щибго жо хутӀичӀогури. 15Гьесда кколеб буго ниж чияралилан: гьес ниж ричана, ва ниж ричун щварабщинабги пасат гьабун хвезабуна. 16Гьединлъидал Аллагьас нижер инсухъа бахъарабщинаб боцӀи-бечелъиялъул бетӀергьаби руго нилъги нилъер васалги. Гьанже дуца Аллагьас дудаго бихьизабураб гьабе.

17Якъубица лъималги лъудбиги варанабазда рекӀинаруна ва, 18жиндирго буголъиги бакӀа-бахарун, Паддан-Арамалда щвараб боцӀиги бачун, жиндирго эмен ИсхӀакъида аскӀове КенагӀаналдехун валагьун къватӀиве вахъана. 19Лабан гӀи къунцӀизе араб заманалда, РахӀелица рикъана жиндирго инсул рукъалъул аллагьзаби. 20Якъубица гуккана Лабан-арамеяв: щибниги абичӀого вахъун ана гьев досда аскӀоса, 21жиндиего щвараб кинабго боцӀи-рикъзигун. Пурат гӀорги бахун, ГилгӀадалъул мугӀруздехун ана гьев.

Лабан Якъубида хадув гъуна

22Лъабабилеб къоялъ лъазабуна Лабанида Якъуб нахъе ун вугилан. 23Жиндирго гӀагарал чагӀиги рачун, Лабан Якъубида хадув ана. Анкьго къоялдасан ГилгӀадалъул мугӀрузда досда хадув гӀунтӀана. 24Гьеб сордоялъ макьилъ Аллагьас Лабан-арамейида абуна:

– Воре, дуца Якъубида я лъикӀаб, я квешаб щибниги абуге! – ян.

25Лабан гьанже цӀакъго гӀагарлъун вукӀана Якъубида аскӀове: Якъуб рещтӀун вукӀана ГилгӀадалъул мугӀрузда, гьенивго ГилгӀадалъул мугӀрузда жиндирго гӀагарал чагӀигун цадахъ чӀун вукӀана Лабанги. 26Лабаница Якъубиде ахӀана:

– Дуца гьабураб щиб? Дуца гукканагури дун! Рагъда асирлъуде росарал гӀадин, дир ясал хъамулел руго дуца. 27Дидаса балъго щай мун арав, сундулниги дида цӀарги бахъичӀого? Жергъен кьабун, пандур хъван, аваданал кучӀдулги ахӀулаго тӀовитӀилаан дица мун. 28КъолъикӀ гьабун ясаздаги ясазул лъималаздаги къочизе виччачӀо дуца дун. ГӀантаб жойин дуца гьабураб. 29Дица гьелъухъ лъикӀго рецӀел босилаан дудаса, амма нолъ нужер инсул Аллагьас абуна дида: «Воре, дуца Якъубие щибниги гьабуге!» – ян.

30– ЛъикӀ буго, – ян кӀалъана нахъеги Лабан. – Мун дида аскӀоса нахъе ана дурго инсул рокъобе ракӀщун букӀун. Дир аллагьзабиги щайха дуца рикъарал?

31– Дуца ясал нахъе рачинилан ракӀалде ккана дида, – ян жаваб кьуна Лабание Якъубица. – Дун хӀинкъана гьелдаса. 32Амма дур аллагьзаби кодор ратарав чи дица чӀаго теларо! НугӀлъиялъе гьел дурго гӀагарал чагӀиги чӀезарун, чӀухь бай дир гьаниб бугебщиналъул: мун бетӀергьанаб жо батани, нахъе босе!

(Якъубида лъалеб букӀинчӀо РахӀелица аллагьзаби рикъун рукӀин.)

33Лабаница чӀухь бана Якъубил, Леял, кӀияйго гъаравашалъул чадразухъ, амма щибниги батичӀо гьениб. Леял чадиралъуса къватӀиве вахъун, РахӀелил чадиралъухъе унев вукӀана гьев. 34Гьеб заманалда РахӀелица рукъалъул аллагьзаби варанидул кьолода жанир лъуна, жийгоги гьелда тӀад гӀодой чӀана. Инсуца гьелъул чадиралъуб чӀухь балеб букӀана, амма щибго батулеб букӀинчӀо. 35РахӀелица гьесда абуна:

– Дур дида ццин бахъунге, дир эмен. Дуда цее яхъун чӀезе бегьулеб хӀал гьечӀо дир: руччабазул букӀунеб гӀузру-хӀайиз лъугьун буго.

Лабаница кинабго бега-битӀана, амма аллагьзаби ратичӀо. 36Гьанже Якъубил ццин бахъана Лабанида ва гьесда гӀайиб чӀван гаргадизе лъугьана:

– Щай мун дида хадув лъугьарав: щиб гӀайиб букӀун, щиб такъсир букӀун? 37Дуца дир кинабго къайи бега-битӀана – мун бетӀергьанаб жо щибха дуда гьениб батараб? Бихьизабе дурго, дур гӀагарал чагӀаз нилъее диван къотӀизе.

38Къого соналъ хӀалтӀана дун дуда цеве. Цониги чахъдаца яги цӀцӀеца тӀинчӀ рехизе биччачӀого вехьлъи гьабуна. Дур рехъалъа куйдул хъун гьанги дица кваначӀо. 39Нагагь рехъалъ хъумур речӀчӀун чахъу-цӀцӀе чӀвани, гьебги босун дуда аскӀове вачӀинчӀо, дицаго бецӀана. Къад тӀагӀаралъухъги, къаси тӀагӀаралъухъги рецӀел бахъана дуца дидаса. 40Къад бакъуца воркьулаан, къаси квачалъ гӀазаб кьун, бер данде бачунароан. 41Къого сон ана гьедин дуда аскӀоб. АнцӀила ункъо соналъ хӀалтӀана дур ясазе хъалималъе, анлъго соналъ диего гӀи гӀезабизеги хӀалтӀана. АнцӀго нухалъ хис-хисизабуна дуца дие бихьизабураб мухьги. 42Дир инсул Аллагь – Ибрагьимил Аллагь ва ИсхӀакъ жиндикьа хӀинкъулев Аллагьас дие кумек гьабичӀебани, дуца дун щибниги кьечӀого витӀилаан нахъе. Амма Аллагьасда бихьана дица хӀехьараб къварилъиги ва дица баччараб захӀматги. Живго Аллагь вахъана нолъ дие хӀалае!

43Цинги Лабаница Якъубие жаваб кьуна:

– Гьел руго дир ясал, дир ясалъул лъимал, дир боцӀи. Гьаниб дуда бихьулебщинаб жо дир буго. Дирго ясал дица къварид гьарилищха? Дирго ясазул лъималги къварид гьарилищ? 44РачӀа, нилъеца къотӀи гьабизе, къотӀуе нугӀги букӀине биччай.

45Гьебмехалда Якъубица цо кӀудияб гамачӀ зоное бахъун чӀезабуна+
46ва ганчӀал ракӀареян абуна жиндирго гӀагарал чагӀазда.

Гьез ракӀарун ганчӀазул гохӀ лъугьинабуна ва гьелда аскӀоб кваназе гӀодор чӀезе бакӀги къачӀана. 47Лабаница гьеб гохӀалда цӀар лъуна Егар-Сахадута, Якъубица лъуна – Гал-Эд[*]. 48Лабаница абуна.

– Нилъер къотӀиялъул нугӀ буго гьаб гохӀ.

Гьединлъидал гьеб гохӀалда цӀар буго Гал-Эд. 49Цогидаб цӀар буго Мицпа[*] – гьениб Лабаница гьадин абидалха:

– Цоцазда рихьулареб куцалда ратӀалъараб мехалъ, биччанте БетӀергьанас нилъеда хадуб халкквезе. 50Дуца гьал дир ясал къварид гьаруни яги гьазда тӀаде лъудби рачани, дуда лъан букӀа: инсан гурев, Аллагь вукӀина нилъее нугӀлъун!

51Цинги Лабаница Якъубида абуна:

– Гьаб ганчӀазул гохӀалъухъги ва нилъеда гьоркьоб дица бахъун чӀезабураб зонохъги валагье, 52гьел руго нилъер къотӀиялъул нугӀзал. Квешаб къасдгун дун вачӀинаро гьаб гохӀил дур рахъалдехун, мунги квешаб къасдгун вачӀунге гьаб гохӀилги мукъадасаб ганчӀилги дир рахъалдехун. 53Ва нилъее диван къотӀизе биччай Ибрагьимилги НахӀорилги Аллагьас.

Цинги Якъуб гьедана жиндир эмен ИсхӀакъ жиндикьа хӀинкъулев АллагьасхӀайилан+. 54Хадуб Якъубица гьенибго магӀарда къурбан хъуна ва гӀагарал чагӀи кваназаруна. Квананги рахъун, сордо базе гьенир чӀана гьел. 55Радал вахъун Лабаница жиндирго ясаздаги ясазул лъималаздаги, гьезда баркат лъегиянги гьарун, убачал гьаруна ва рокъове нахъвуссун ана.

БетӀер 32

ГӀисида дандчӀвазе хӀадурлъана Якъуб

32^1Гьедин нухда унаго, Аллагьасул малаикзаби данде ккана Якъубида. 2Гьел рихьидал, Якъубица абуна:

– Гьаб буго Аллагьасул боялъ орду чӀвараб бакӀ. Цинги гьеб бакӀалда цӀар лъуна МахӀанаим абун[*].

3Жиндирго вац ГӀисихъе Эдомалъул улкаялде, СегӀиралъул ракьалде чапарзаби цере ритӀана Якъубица, 4дир бетӀергьан ГӀисида гьадин абейилан:

– Дур лагъ Якъубица гьадин абулеб буго: гӀемераб заман бана дица Лабанида аскӀоб ва гьанжелъагӀан гьенивги чӀана. 5Гьанже дир руго оцалги, хӀамулги, гӀиги, лагъзалги, гъаравашалги. Дица битӀулеб буго духъе, дирго бетӀергьанасухъе, гьаб ругьел ва дир хьул буго дидехун дур ракӀ лъикӀлъилилан.

6ТӀадруссун рачӀун, чапарзабаз Якъубида абуна:

– Ниж щвана дур вац ГӀисихъе. Ункънусго чиги вачун, дуда данде вачӀунев вуго дов.

7ХӀинкъиялъул гӀазабалъ къвал бана Якъубида. Гьес жиндирго гӀадамалги, гьединго гӀи-боцӀиги, варанабиги кӀиго батӀияб бакӀалда къайи чӀван чӀезаруна.

8«Цо къавуде ГӀис тӀаде кӀанцӀани, – ян пикру гьабуна Якъубица, – цогидаб къавуда ругелал лъутунгӀаги рорчӀила». 9Цинги Якъубица гьари-дугӀа гьабуна:

– Я, дир эмен Ибрагьимил Аллагь, дир эмен ИсхӀакъил Аллагь – рокъове гӀагарлъиялъухъе тӀадвуссайилан дие амру гьабурав ва дие хӀалае вахъине рагӀи кьурав БетӀергьан!+
10Нахъаса къотӀичӀого дуца диде – Дурго лагъасде – рещтӀинабураб гурхӀел-цӀобалъе ва рагӀуе ритӀухълъиялъеги мустахӀикъав гьечӀо дун. Гьаб Иордан гӀор бахараб мехалъ дир хъатикь гӀанса гурони букӀинчӀо, гьанже дир кӀиго къавуе гӀураб гӀи-боцӀи буго. 11Дир вац ГӀисидаса хвасар гьавеян гьарулеб буго Дуда! Дун хӀинкъун вуго вачӀун гьес ниж киналго, руччабигун лъималгун цадахъ, гъурилилан. 12Дуца дие рагӀи кьун букӀинчӀищ дун бечелъизавичӀого теларилан, ралъдал рагӀалда салигӀанги гӀемер наслаби дидасан лъугьинарилилан!+

13Якъубица гьениб сордо бана. Радал вахъун гьес жиндирго рехъабалъа тӀаса бищун батӀа гьабуна ГӀисие сайигъаталъе кьезе 14кӀинусго цӀцӀе, къого дегӀен, кӀинусго чахъу, къого куй, 15лъеберго бечӀчӀулеб варани ва гьезул тӀанчӀи, кӀикъого гӀака, анцӀго оц, къого цӀухӀама ва анцӀго бихьинхӀама. 16Гьес гьел лагъзадерида цере гъуна, щибаб рехъаде цо-цо вехь кколеб хӀалалъ, цинги гьезда абуна:

– Гьанже нуж цере-цере а, цоцазда гьоркьоб манзилги тун.

17– Дир вац ГӀис дандчӀвараб мехалъ, – ан абуна Якъубица бищунго цеве витӀулев вугев вехьасда, – дос дуда гьикъила: «Мун лъил лагъ? Киве унев чи? Гьаб дуда цебе бугеб боцӀи лъил?» – абун. 18Дуца жаваб кье: «Дур лагъ Якъубил боцӀи буго гьаб, жиндирго бетӀергьан ГӀисие сайигъаталъе битӀулеб. Живго Якъубги хаду-хадув вачӀунев вуго», – ян.

19ГӀисгун дандчӀвараб мехалъ гьелго рагӀаби абейин нужецаян амру гьабуна Якъубица рехъада хадув унев вукӀарав кӀиабилев вехьасеги, лъабабилесеги ва цогидазеги. 20Дур лагъ Якъуб хаду-хадув вачӀунев вугилан абичӀого тогейиланги лъазабуна. Гьедин цере ритӀарал сайигъатаз ГӀис жиндаго гурхӀизавилародаян хьул букӀана Якъубил. «Цинги дунго ина гьесда цеве чӀезе, – ян пикру гьабуна Якъубица. – Гьебмехалда лъикӀаб дандчӀвай гьабизеги бегьула гьес дида».

21Гьедин сайигъаталги цере ритӀун, Якъуб жиндирго къайи чӀвараб бакӀалда сордо базе чӀана.

Аллагьасул малаикгун гугарана Якъуб

22Амма гьеб сордоялъго тӀаде вахъун Якъубица кӀияйго лъадиги, кӀияйго гъаравашги, анцӀила цо васги тӀаде рахъинаруна ва гьелги рачун Яббокъ гӀор бахана. 23Гьел киналго гьес гӀурул добцояб рагӀалде ритӀана, жиндаго цадахъ букӀарабщинабги битӀана, 24живго гьенив чӀана.

Гьале цо щивалиго рогьинегӀан гугарана гьавгун. 25Якъуб къуркьизавизе кӀолев гьечӀолъи бихьун, гьес мачӀалзулъ кьабуна, ракьаялдаса щекӀ батӀалъулеб хӀалалъ. 26Цинги гьес Якъубида абуна:

– Дун виччанте, хъахӀлъи балеб бугин.

– Дида баркат лъегиян абичӀого виччаларо, – ян жаваб кьуна Якъубица.

27– Дуда цӀар щиб? – ан гьикъана гьес.

– Якъуб буго.

Цинги гьес абуна:

28– Гьанжеялдаса хадув мун Якъуб гуро, Исраил вуго. Аллагьгунги гӀадамалгунги гугарун бергьиндалха мун[*]+.

29– Дур цӀар бицани бокьилаан, – абун гьарана Якъубица.

– Дир цӀар гьикъун щай дуе? – ян жаваб кьуна гьес.

Цинги Якъубида баркат лъегиян абуна гьес гьениб.

30Гьеб иш ккараб бакӀалда цӀар Пениэл[*] лъуна Якъубица. «Гьанив дида гьумер дандбитӀун Аллагь вихьана ва чӀаго хутӀана», – ян абуна гьес+. 31Бакъ баккана. Якъуб Пениэлалдаса нахъе ана. МачӀ унтун, рекъдулев вукӀана гьев.

32(Гьединлъидал Исраилил наслабазул гӀадамаз мачӀалзул щекӀ кунаро, – мачӀалзул гьеб щекӀалда кьабидалха Якъубида дандияс.)

БетӀер 33

Якъубги ГӀисги дандчӀвана

33^1Хал гьабидал, Якъубида ГӀис вихьана жиндаго данде вачӀунев, ункънусго чиги вугоан гьесда цадахъ. Якъубица Леялги, РахӀелилги ва кӀияйго гъаравашалъулги лъималазда лъазабуна жидерго улбузда аскӀор рахъун чӀаян. 2Гьадин чӀезаруна гьес гьел: бищунго цере гъаравашалги гьезул лъималги, гьезда нахъа Леяги гьелъул лъималги, гьездаги нахъа РахӀелги Юсупги. 3Живго Якъуб цеве лъугьун ана ва вацасде гӀагарлъилалде анкьго нухалъ нодо гӀодоб цун сужда гьабуна гьесие. 4Амма ГӀис гьесда аскӀове кӀанцӀун вачӀана, къвалги бан, каранде къана, убач гьабуна. Цинги гьел гӀодана. 5Берал рорхун валагьидал, руччабиги лъималги рихьун, ГӀисица гьикъана:

– Гьал дуе щал кколел? – абун.

Якъубица жаваб кьуна:

– Дур лагъасе Аллагьас цӀоб лъун кьурал лъимал руго гьал.

6Гъаравашаз, жидерго лъималгун цадахъ цере рачӀун, ГӀисие сужда гьабуна. 7Цинги жиндирго лъималги рачун ячӀун Леяцаги гьабуна гьесие сужда. Хадуб РахӀелицаги Юсупицаги гьабуна.

8– Дида данде ккарал гьадал рехъаби цере ритӀиялъул магӀна щиб? – абун гьикъана ГӀисица.

– Мун гурхӀилародайилан ритӀун рукӀана, дир бетӀергьан, – абун жаваб кьуна Якъубица.

9– ГӀунги тӀокӀаб бечелъи буго, вац, дир, – ан абуна ГӀисица. – Дурго боцӀи дуего те.

10– Гьал дир сайигъатал нахъчӀвагейилан гьарулеб буго дица дуда, – ян абуна Якъубица. – Мун гьедин лъикӀ дандчӀвайдал, Аллагь вихьиялда бащалъана дие мун вихьи. 11Дир сайигъат босизе ккела дуца. Аллагьас цӀоб лъун дие гӀемераб боцӀи-рикъзи кьуна, сундего хӀажалъун тун гьечӀо дун.

Якъубица гьарун-цӀалун, ГӀис разилъана гьесул сайигъатал росизе.

12– Гьанже нухда рахъун лъикӀ, – ан абуна ГӀисица Якъубида. – Дун дуда цадахъ вилълъина.

13Амма Якъубица абуна:

– Дуда лъалаха, дир бетӀергьан, лъимал загӀипал жал ругеблъи. РечӀчӀулел чахъабиги гӀачиги руго нижеда цадахъ. Кьабун гьел рачани, гъоб къоялъго гӀодор ккун хвела. 14Мун, дир бетӀергьан, цеве ун лъикӀ, дун – дур лагъ, боцӀиги лъималги рачун бажарулеб хӀалалъ бигьа гьавун хадув вачӀина духъе – дир бетӀергьанасухъе СегӀиралде.

15– РачӀа дица дир гӀадамаздасан цо къокъа дуда цадахъ телин, – ан абуна ГӀисица.

Амма Якъубица жаваб гьабуна:

– Щай? Дир бетӀергьан дидехун лъикӀ вукӀинги гӀун буго дие.

16Цинги гьеб къоялъго ГӀис нахъвуссун СегӀиралде ана. 17Якъубги Суккоталдехун валагьун ана. Гьенир гьарун рукӀана гьас жиндиего рукъзалги боцӀуе тӀадхъелалги. (Гьединлъидал гьеб бакӀалда цӀар буго Суккот.)[*]

18Паддан-Арамалдаса тӀадвуссун Якъуб сах-саламатго щвана КенагӀаналда бугеб Шекем шагьаралде ва гьенив гӀагарлъухъ чӀана+. 19Живго чӀезе хур Якъубица, гӀарцул нусго кесекги кьун, босана ХӀаморил васазухъа. Гьев вукӀана Шекемил эмен. 20Гьениб гьес къурбаналъе бакӀ бана ва гьелда цӀарги Эл-Элогье-Исраил абун лъуна.

БетӀер 34

Якъубил васаз Шекем шагьар пасат гьабуна

34^1Леяца Якъубие гьаюрай яс Дина гьеб бакӀалъул руччабазда аскӀое ун йикӀана. 2Гьеб улкаялъул ханлъун вукӀарав хӀивеязул къавмалъул ХӀамор абулев чиясул вас Шекемида йихьана гьей ва, хъамун ячун, басра гьаюна. 3Якъубил яс Динахъ гьесул рокьи ккана, рекӀелъ йосана, хӀеренал рагӀаби абулаан гьелда. 4Гьес жиндирго инсуда – ХӀаморида – абуна:

– Гьай яс дие яче, – ян.

5Якъубида лъана жиндир яс Дина басра гьаюн йикӀин. Гьеб заманалда гьесул васал боцӀи хьихьун гӀалахалда рукӀана. Гьел рачӀинегӀан ахӀи-хӀур бахъинабичӀого чӀана Якъуб. 6Шекемил эмен ХӀамор Якъубихъе вачӀана гьесулгун гара-чӀвариялъе. 7Ккараб жо лъан, Якъубил васалги рокъоре рачӀана гьебмехалда. Ццидахун, гьалаглъун рукӀана гьел, Якъубил яс басра гьайи – цӀакъго кӀудияб рогьоб кколелъулха исраилилазе. Гьединаб жо гьабизе бегьилищ+?

8ХӀаморица абуна:

– Дир вас Шекем нужер ясалъ хӀайран гьавун вуго. Гьей гьесие кьейилан вачӀун вуго дун. 9Нилъеда гьоркьоб гӀагарлъиги лъугьина, нужер ясал нижер васазе кьела, нижер ясалги нужер васаз рачина. 10Нижеда аскӀор гьанир чӀа. Гьаб нижер улка нужеда цебе буго: эркенго яшав гьабе, даран-базаралде русса ва боцӀи-бечелъи цӀикӀкӀинабе.

11Шекемица Динал инсудаги вацаздаги абуна:

– Дидехун лъикӀ рукӀа, нужеца абураб жоги кьелин. 12Бищунго кӀудияб багьа чӀезабе ва бищунго чӀахӀиял сайигъаталги тӀалаб гьаре. Нужеца абураб жо кьела дица, яс дие кьунани+.

13Гьанже Шекемиеги гьесул эмен ХӀамориеги Якъубил васаз сихӀираб жаваб кьуна, Шекемица гьезул яц Дина басра гьаюн йигелъул:

14– Гьеб гьедин гьабизе кӀоларо нижеда, – ян абуна гьез. – Нижее рогьоб-нич буго сунат гьабичӀев чиясе нижер яц кьей. 15Цо шартӀ буго гьелда гьоркьоб, ниж разилъизе ккани: нужер киналго бихьиназги сунат гьабун, нижеда релълъине ккола нужги. 16Гьелдаса хадуб нижеца нижерго ясал нужер васазе кьела ва нужер ясалги нижее рачина. Цинги нижги нужеда аскӀор гьанир чӀела ва нужеда цадахъ цо халкълъун лъугьина. 17Амма нуж нижехъ гӀенеккичӀони ва сунатги гьабичӀони, нижерго яцги ячун нахъе ина гьаниса.

18ХӀаморидаги Шекемидаги лъикӀ бихьана гьеб. 19КватӀичӀого Шекемица жиндиего сунат гьабуна – гьедигӀанги цӀакъ йокьана гьесие Якъубил яс. Гьев Шекемги вукӀана инсул кьибилалда бищунго къадру-къимат бугев чи. 20Гьале шагьаралъул кавудухъ годекӀанирги чӀун, ХӀаморицаги Шекемицаги шагьаралъул халкъалде хитӀаб гьабуна:

21– Гьал руго ракълилал гӀадамал. Риччанте гьал нилъер ракьалда чӀезе ва эркенго магӀишат гьабизеги. Гьезие ракь гӀезегӀан буго гьаниб. Нилъеца гьезул ясал рачина, гьезие нилъерго ясал кьела. 22Амма нилъеда аскӀор чӀезе ва нилъеда цадахъ цого халкълъун лъугьине гьал разилъулел руго гьадинаб шартӀалда: гьезул бихьиналго гӀадин нилъер бихьиналги сунат гьабурал рукӀине ккола. 23Гьезул рехъаби, гьезул бечелъи, гьезул боцӀи – гьеб кинабго нилъер букӀинарищха. Гьезул шартӀ нилъеца къабул гьабуни, гьел нилъеда аскӀор чӀела!

24Кавудухъе годекӀанире рачӀун рукӀаралщинал ХӀаморидаги Шекемидаги разилъана, ва шагьаралъул киналго бихьиназ сунат гьабуна. 25Амма лъабабилеб къоялъ, гьел унтун бусада рукӀаго, Якъубил васал, Динал вацал – ШимгӀонги Левийги, рахъун хвалчабигун, щибго квекӀен гьечӀого, шагьаралда жанире лъугьана ва цо хутӀичӀого гьезул бихьинал гъурана. 26Хвалчаца къотӀ-къотӀана гьез ХӀаморги Шекемги, ва Шекемил рокъоса Динаги ячун, нахъе ана.

27Цинги гьеб чӀвай-хъвей ккараб бакӀалде тӀадруссун Якъубил васаз талавур гьабуна жидер яц басра гьаюраб гьеб шагьар. 28Гьез хъамуна гӀи, гӀачи, хӀамул, шагьаралдаги магъилъги батарабщинаб цадахъ босана, 29шагьаралъул гӀадамазул кинабго бечелъи бахъана, гьезул лъималги руччабиги нахъе рачун, гьезул рокъоб букӀарабщиналъул давла гьабуна.

30Якъубица ШимгӀонидаги Левийидаги абуна:

– Дир бетӀералде балагь бачана нужеца! Гьаб ракьалъул гӀадамазда – кенагӀаназда ва периззеязда дун рихинавуна нужеца. Дагьал гурони гӀадамал гьечӀо дир, гьелин абуни цолъила, цинги тӀаде кӀанцӀун, дун чӀвала ва дир тӀолабго кьибилги паналъила.

31Амма ШимгӀоницаги Левийицаги гьесие жаваб кьуна:

– ХъахӀба гӀадин, басра гьаюнлъидалха нижер яц йигей!

БетӀер 35

Якъуб Бетелалде тӀадвуссана

35^1Аллагьас Якъубида абуна:

– Вахъун гьанже мун Бетелалде а. Дова рещтӀа ва дурго вац ГӀисидаса лъутун мун унеб мехалъ духъе вачӀарав Аллагьасе къурбаналъе бакӀ бай+.

2Якъубица жиндир кинабго хъизамалда ва жиндир киналго гӀадамазда абуна:

– Нужехъ ругел киналго чияр аллагьзаби нахъе рехе, черхги чуре, ретӀелги хисе. 3Гьанже нилъ Бетелалде рилълъа. Дица доба базе ккола балагь бачӀараб мехалъ хӀалае ватарав ва сапаразда дие кумек гьабурав Аллагьасе къурбаналъе бакӀ.

4Гьез Якъубихъе кьуна жидехъго рукӀарал чияр аллагьзаби, гӀундуздаса рахъун кӀилкӀалги кьуна. Гьеб кинабго Якъубица букъана Шекемалъул миккил гъотӀокь.

5Гьанже гьал нухда рахъана. Якъубил васазда хадур рахъинчӀо сверухъ ругел шагьаразул гӀадамал, Аллагьас гьезде хӀинкъи тӀамидал.

6Жиндирго гӀадамалгун цадахъ Якъуб щвана кенагӀаназул ракьалда бугеб Луз (Бетел) шагьаралде 7ва гьениб къурбаналъе бакӀ бана. Гьес гьеб бакӀалда цӀар лъуна «Эл-Бетел» абун, вацасдаса лъутун вачӀунеб мехалъ гьенивлъидалха гьесие Аллагь загьирлъарав[*]+.

8Ребекъал рахьдал эбел Дебора хвана. Гьей юкъана Бетелалда гӀагарлъухъ миккил гъотӀода гъоркь. Цинги гьеб миккил гъотӀода цӀар лъуна Аллон-Бахут[*]+.

9Паддан-Арамалдаса Якъуб тӀадвуссараб мехалда, Аллагьас, нахъеги вачӀун ва баркат лъун, 10гьесда абуна:

– Дуда цӀар Якъуб буго, амма тӀокӀаб дуда Якъубилан абизе гьечӀо, гьанжеялдаса нахъе дуда цӀар Исраил буго!

Гьедин Аллагьас гьасие кьуна Исраил абураб цӀар+.

11Цинги Аллагьас гьесда абуна:

– Дун вуго ХӀалкӀолев Аллагь, биччанте лъимал гӀемерлъизе ва гӀадамал цӀикӀкӀине. Дудасан халкъ лъугьина, халкъазул тӀубараб читӀир лъугьина. Дудасан ханзаби лъугьина!+
12Дица Ибрагьимие ва ИсхӀакъие кьураб ракьги дуеги дур наслабазеги кьела.

13Аллагь Якъубида аскӀоса араб мехалъ, 14Якъубица зани чӀвана Аллагь жинда кӀалъараб бакӀалда ва гьесие къурбаналъе гьелда тӀаде тӀуна чагъирги зайтуналъул нахги+. 15Гьес гьеб бакӀалда цӀар лъуна Бетел+.

РахӀелги ИсхӀакъги хвана

16Бетелалдаса рахъун ун, Эпратаялде гӀагарлъидал, лъимер гьабизе хӀара чӀвана РахӀелида. Лъимер гьабизе цӀакъ захӀмалъулеб букӀана. 17ГӀазабалда гъоркь йикӀана гьей.

– ХӀинкъуге, – ян абуна гьелда чӀарахъаналъ. – Гьале дуе цоги вас гьавуна+.

18Холей йигей РахӀелица ахирисеб хӀухьел цӀалаго васасда цӀар лъуна Бен-Они абун. Амма инсуца гьесда цогидаб цӀар Бунямин лъуна[*].

19Гьедин хвана РахӀел. Эпратаялде унеб нухда (гьанже БетлехӀем абулеб бакӀалда) юкъана гьей+. 20Цинги Якъубица гьелъул хабада зани чӀвана. Гьанжеги буго гьениб гьеб РахӀелил хабатӀа чӀвараб зани.

21Исраилица гьенисаги сапар бухьана ва ГӀедер абулеб сиялда нахъа чӀана. 22Гьениб къайи чӀван чӀун ругеб заманалда Реубен жиндирго инсул гъараваш Билгьада аскӀов вегана. Инсудаги лъана гьеб.

Якъубил вукӀана анцӀила кӀиго вас+. 23Леял васал: Реубен (Якъубие тӀоцеве гьавурав), ШимгӀон, Левий, Ягьуда, Иссакар ва Зебулун. 24РахӀелил васал: Юсуп ва Бунямин. 25РахӀелил гъараваш Билгьал васал: Дан ва Наптали. 26Леял гъараваш Зилпал васал: Гад ва Ашер. Гьел руго Паддан-Арамалда гьарурал Якъубил васал.

27Къирят-АрбагӀалда (ХӀеброн) бугеб Мамреялде жиндирго эмен ИсхӀакъида аскӀове вачӀана Якъуб. Гьеб буго цевего Ибрагьим вукӀараб, хадув ИсхӀакъ вукӀараб бакӀ+.

28Нусиялда ункъого сон бана ИсхӀакъица. 29ГӀумруялъ гӀорцӀарав, цӀакъго херлъарав гьев хвана ва жиндирго умумузда хадув ана. Васаз – ГӀисицаги Якъубицаги – вукъана гьев+.

БетӀер 36

ГӀисил наслу

36^1Гьале ГӀисил – Эдомиланги абула гьесда – ва гьесул наслабазул къиса+.

2ГӀисица лъудбилъун рачана кӀиго кенагӀанай – ГӀада ва Огьолибама. ГӀадал эмен вукӀана хеттав Элон, Огьолибамал эбел йикӀана хӀивеяв ЦибгӀонил яс ГӀана. 3Гьес ячана Босматги. Гьей йикӀана ИсмагӀилил яс ва Небайотил яц+. 4ГӀисие ГӀадаца гьавуна Элипаз, Босматица гьавуна РегӀуэл, 5Огьолибамаца гьаруна ЕгӀуш, ЯгӀлам ва КъорахӀ. Гьел руго КенагӀаналда ГӀисие гьарурал васал.

6Жиндирго лъудбигун, васалгун, ясалгун, жиндирго киналго гӀадамалгун цадахъ, КенагӀаналда данделъараб кинабго боцӀи-бечелъигун, ГӀис цогидаб улкаялде ана Якъубида аскӀоса. 7Гьезда данделъун букӀана гӀемераб боцӀи ва цадахъ чӀезе бакӀ къварилъана гьезие: гьел чӀараб ракь гьанже гьел кӀиязего, гьезул гӀи-боцӀуе гӀолеб букӀинчӀо. 8Гьединлъидал ГӀис рещтӀана СегӀир магӀарда гӀагарлъухъ (гьев ГӀис ккола Эдом).

9Гьале СегӀиралъул гохӀдузул ракьалда вукӀарав ва эдомилазул зурияталъул бетӀерлъун лъугьарав ГӀисилги гьесул наслабазулги къиса.

10ГӀисил васал: Элипаз – ГӀисие ГӀадаца гьавурав вас ва РегӀуэл – ГӀисие Босматица гьавурав вас.

11Элипазил васал: Теман, Омар, Цепо, ГагӀтам ва Къеназ. 12Элипазил гъараваш ТимнагӀица гьесие гьавуна ГӀамалекъ. Гьел руго ГӀададасан лъугьарал ГӀисил наслаби.

13РегӀуэлил васал: НахӀат, ЗерахӀ, Шамма ва Мизза. Гьел руго ГӀисие Босматидасан лъугьарал наслаби.

14ЦибгӀонил ясалъул – ГӀанал – яс Огьолибамаца ГӀисие гьаруна ЕгӀуш, ЯгӀлам ва КъорахӀ.

15Гьеле ГӀисил тухумазул бутӀрул.

ГӀисие тӀоцеве гьавурав вас Элипазил наслаби: Теманил тухум, Омарил тухум, Цепол тухум, Къеназил тухум, 16КъорахӀил тухум, ГагӀтамил тухум ва ГӀамалекъил тухум. Гьел руго Элипазил тухумал, ГӀададасан лъугьарал наслаби. Гьез яшав гьабулеб буго Эдомалъул ракьалда. 17ГӀисил вас РегӀуэлил наслаби: НахӀатил тухум, ЗерахӀил тухум, Шаммал тухум ва Миззал тухум. Гьел руго РегӀуэлил тухумал – Босматидасан лъугьарал ГӀисил наслаби. Гьез яшав гьабулеб буго Эдомалъул ракьалда. 18Огьолибамадасан лъугьарал ГӀисил наслаби: ЕгӀушил тухум, ЯгӀламил тухум ва КъорахӀил тухум. Гьел руго ГӀанал яс, ГӀисил лъади Оголимавадасан лъугьарал тухумал. Гьединал руго 19ГӀисил (Эдом ккола гьев) наслаби ва гьезул тухумал.

20Гьеб улкаялда рукӀарал СегӀир-хӀореясул васал: ЛотӀан, Шобал, ЦибгӀон, ГӀана,+
21Дишон, Эцер ва Дишан. Гьел руго Эдомалъул ракьалда рукӀарал хӀореязул, СегӀирил наслабазул тухумал.

22ЛотӀанил васал: ХӀори ва Гьемам. ЛотӀанил яцалда цӀар букӀана ТимнагӀ.

23Шобалил васал: ГӀалван, МанахӀат, ГӀебал, Шепо ва Онам.

24ЦибгӀонил васал: Айя ва ГӀана (жиндирго эмен ЦибгӀонил хӀамул хьихьун вугеб мехалъ гӀицӀаб авлахъалда ицц батарав ГӀана вуго гьев).

25Анал лъимал: Дишон ва ГӀанал яс Огьолибама.

26Дишонил васал: ХӀемдан, Эшбан, Итран ва Керан.

27Эцерил васал: Билгьан, ЗагӀаван ва ГӀакъан.

28Дишанил васал: ГӀуц ва Аран.

29Гьадинал руго хӀореязул тухумал: ЛотӀанил тухум, Шобалил тухум. ЦибгӀонил тухум, ГӀанал тухум, 30Дишонил тухум, Эцерил тухум ва Дишанил тухум. СегӀиралъул ракьалда рукӀарал хӀореязул тухумазул сияхӀ буго гьеб.

Эдомалъул ханзаби

31Гьале исраилазул ханлъи лъугьиналдего Эдомалда кверщел гьабун рукӀарал ханзаби. 32Эдомалда тӀоцебе кверщел гьабуна БегӀорил вас БелагӀица, гьесул тахшагьаралда цӀар букӀана Дингьаба. 33БелагӀ хвараб мехалда, гьев хисана Боцраялдаса ЗерахӀил вас Йовавица. 34Йовав хун хадуб ханлъи гьабуна Теманил наслабазул улкаялдаса ХӀушамица+. 35ХӀушам хун хадуб ханлъи гьабуна Бедадил вас Гьададица (гьесин Моабалъул авлахъазда мадянал гъурарал). Гьесул тахшагьаралда цӀар букӀана ГӀавит. 36Гьадад хун хадуб ханлъи гьабуна Масрекъаялдаса Самлаца. 37Самла хун хадуб ханлъи гьабуна Пурат гӀурул рагӀалда бугеб РехӀоботалдаса Шаулица. 38Шаул хун хадуб ханлъи гьабуна Акборил вас БагӀал-ХӀананица. 39Акборил вас БагӀал-ХӀанан хун хадуб ханлъи гьабуна Гьадарица. Гьесул тахшагьаралда цӀар букӀана ПагӀу ва гьесул лъади йикӀана МегьетӀабеэл – Мезагьабил ясалъул – МатӀредил – яс.

40Гьале ГӀисидасан лъугьарал тухумал (гьел тухумазул бутӀрузул цӀарал кьун рукӀана гьезул кьибилазеги росабазеги): ТимнагӀил тухум, ГӀалвал тухум, Ететил тухум, 41Огьолибамал тухум, Элал тухум, Пинонил тухум, 42Къеназил тухум, Теманил тухум, Мибцарил тухум, 43Магдиэлил тухум ва ГӀирамил тухум.

Гьанир рехсон руго эдомилазул тухумалги гьезул букӀараб улкаялъул росабиги. Эдомилазул зурияталъул эмен ккола ГӀис.

БетӀер 37

Юсупида макьаби рихьана

37^1Цеве жиндирго эмен вукӀараб улкаялда – КенагӀаналда – чӀана Якъуб.

2Гьале Якъубилги гьесул наслабазулги къиса.

Юсуп вукӀана анцӀила анкьго сон барав гӀолохъанчи. Вацазда цадахъ гӀи хьихьун вукӀана гьев, Билгьал ва Зилпал васазе кумек гьабун. Юсупица гьездасан инсуде мацӀ гьабулаан. 3Юсуп вукӀана Якъубие херлъараб мехалъ гьавурав вас. Гьединлъидал цогидал васаздаса цӀикӀкӀун вокьулаан Якъубие гьев. БатӀи-батӀиял накъишал тӀад угьараб гурдегицин сайигъат гьабун букӀана гьесие. 4Инсуе Юсуп жидедасаго цӀикӀкӀун вокьулев вугевлъи бихьун, Юсуп вацазда рихун вукӀана. Берцинаб кӀалцин кӀалъалароан гьез гьасда.

5Цо нухалда Юсупида макьу бихьана. Жиндирго вацазда гьеб макьу бицаралдаса хадуб жеги цӀикӀкӀун рихана гьезие гьав.

6– ГӀенекке, – ян абуна гьес, – дида бихьараб макьу бицинин! 7Нилъ руго хурир гул къалел. Цинги дир гул бахъун чӀана, амма нужер гулаз, гьелда сверухъ чӀун, гьелъие сужда гьабуна!

8Вацаз абуна:

– Гьа, гьанже мун нижер ханлъун лъугьинехъинищха вугев? Нижер бищунго кӀудиявлъунищха мун вукӀинев?

Цинги жеги цӀикӀкӀана гьезулъ гьасде рокьукълъи – гьесул макьаби сабаблъунги, харбал сабаблъунги. 9Цинги нахъеги макьу бихьана Юсупида ва жиндирго вацазда бицана:

– Цоги макьу бихьана дида: бакъ-моцӀалъ ва анцӀила цо цӀваялъ дие сужда гьабуна!

10Гьеб макьу гьес инсудаги вацаздаги бициндал, эмен гьесде семана:

– Гьалго кинал макьаби дуда рихьулел ругел? Ниж киналго – дунги, дур эбелги, вацалги – рачӀун дур хӀатӀазда цере суждаялда чӀезейищ ругел?

11Вацазул жахӀда букӀана Юсупидехун. Инсуца ракӀалда чӀезаруна гьесул рагӀаби.

Вацаз Юсуп базаргабазе вичана

12Цо нухалда Юсупил вацал инсул гӀи кваназабизе ана Шекемалде гӀагарлъухъе.

13Исраилица Юсупида абуна:

– Дур вацал Шекемалда гӀагарлъухъ гӀи кваназабулел руго. РачӀа дица мунги витӀилин гьезда хадув.

– Инаха дун гьезда хадув, – ан абуна Юсупица инсуда+.

14– А, – ян абуна гьес. – Дозул щиб хӀал бугебали, гӀи кин бугебали халгьабе. Цинги тӀадвуссун вачӀун дида бице.

Инсуца Юсуп нухарегӀана. ХӀеброналъул расалъиги нахъа тун, гьев Шекемалде ана+. 15Гьенив гьесда цо чи дандчӀвана.

– Щиб дуца гьаниб балагьулеб бугеб? – ан гьикъана гьес авлахъалда тирулев ватарав Юсупида.

16– Дирго вацал ралагьулев вуго, – ян жаваб кьуна Юсупица. – Гьез гӀи киб кваназабулеб бугебали бице дида.

17– Гьел гьаниса ана, – ян абуна дос. – Дида рагӀана Дотаналдехун инилан гьез абулеб.

Юсуп вацазда хадув ана, ва Дотаналда ратана гьесда гьел+. 18РикӀкӀадасанго Юсуп вихьун, гьев аскӀове гӀагарлъилалде гьезул къотӀи ккана вац чӀвазе.

19– Доле нилъер макьаби рихьулев чи! – ян абуна гьез цоцазда. 20– ЧӀвазеги чӀван гьанив цо гвандиниве рехила нилъеца дов ва жанаваралъ чӀванилан абила. Гьебмехалда бихьила досул макьаби кин тӀуралелали!

21Гьеб рагӀидал, Реубеница Юсуп хвасар гьавуна.

– ЧӀвазе ккеларо дов, – ан абуна Реубеница. – 22Би гӀодобе тӀун щай нилъее? Квер хъвачӀого, доле доба гӀицӀаб авлахъалъул бакьулъ бугеб гвандиниве рехун лъикӀ гурищ?

(ХӀакъикъаталда гьесие бокьун букӀана Юсуп хвасар гьавизе ва гьев инсухъе нахъвуссинавизе.)

23Юсуп вацазда аскӀове щваравго, гьез гьасда тӀаса бахъана батӀи-батӀиял накъишал тӀад угьараб гурде, 24цинги кквезеги ккун гвандиниве рехана. Лъим бакӀаризе бухъараб гьеб гвенд чӀобого букӀана. 25Вацал кваназе гӀодор чӀун рахъиналде, ГилгӀадалъул рахъалдасан бачӀунеб бихьана Мисриялде унел исмагӀилилазул къапила – гьезул варанабазда тӀад букӀана махӀгьуинаб пицӀ, ладан ва бальзам.

26Ягьудаца жиндирго вацазда абуна:

– Гьев чӀваялдаса ва гӀодобе тӀураб би балъго гьабиялдаса щиб пайда нилъее бугеб? 27РачӀа нилъеца гьев исмагӀилилазе вичизе, ва нилъеда тӀад бидул хӀакъги букӀинаро. Бидул гӀагарлъи бугев вац кколелъулха гьев нилъее.

Вацал гьелда разилъана+. 28Мадяналъул базаргаби гӀагарде щвараб мехалда, вацаз, гвандинисаги вахъун, Юсуп исмагӀилилазе вичана гӀарцул къого кесекалъухъ, ва гьезги гьев Мисриялде вачун ана.

29Реубен тӀадвуссун вачӀана, гвандихъе ана – амма Юсуп гьенив ватичӀо! Гьесда хадуб ракӀ бухӀун жиндаго тӀад букӀараб ретӀел тӀутӀун бана Реубеница.

30Вацазда аскӀове вачӀун, Реубеница абуна:

– Вас дова гьечӀогури! Дица щиб гьабилеб, киве кӀанцӀилев?

31Вацаз Юсупил батӀи-батӀиял накъишал тӀад угьараб гурде, цо дегӀенги хъун, гьелъул бидул цӀезабуна. 32Цинги гьебги босун инсухъе рачӀун, гьез абуна:

– Балагье нижеда батараб жо! Дур васасул гурде бугищ гьабали халгьабе.

33Гьелъухъ валагьун, Якъубица абуна:

– Вай, дир васасул гурде! Жанаваралъ чӀван вуго дир вас! ЧӀвазеги чӀван, гьелъ тӀутӀун ван вуго Юсуп!

34Жиндаго тӀад букӀараб ретӀелги тӀутӀун бан, хъачӀаб ххамил цо кесекги кьан-квачӀалда тӀад тун, гӀемерал къояз тӀатӀала Юсупихъ магӀу тӀуна Якъубица. 35Киналго васалги киналго ясалги рачӀана инсуда аскӀоре, гьесул ракӀ батизабизе, амма Якъубие сундухъниги гӀенеккизе бокьичӀо.

– Те дун нужеца! Гьесда хадув гӀодилаго ина дирго васасухъе хваразул улкаялде! – ян абуна гьес.

Гьедин Юсупихъ гӀодилев хутӀана гьев.

36Гьеб заманалда мадяназ Юсуп Мисриялде вачана ва ПотӀипарие вичана. Гьав вукӀана пиргӀавн цӀунулел рагъухъабазул бетӀер.

БетӀер 38

Ягьудаги Тамарги

38^1Гьеб заманалда Ягьуда, вацалги рехун тун, ХӀира абун цӀар бугев ГӀадулламалдаса цо чиясда аскӀов чӀана. 2Гьений гьесда йихьана ШуагӀ абурав цо кенагӀаниясул яс. Ягьудаца гьей ячана, гьелда аскӀов вегана, 3гьей къинай яхъана ва вас гьавуна – Ягьудаца гьесда цӀар лъуна ГӀер. 4Лъадуда нахъеги лъимер ккана, кӀиабилев вас гьавуна ва гьесда цӀар лъуна Онан. 5Цинги хадуб гьелъ цоги вас гьавуна ва гьесда цӀар лъуна Шела (гьеб ккана Кезибалда). 6Жиндие тӀоцеве гьавурав вас ГӀерие Ягьудаца ячана Тамар абун цӀар бугей яс. 7Амма ГӀерил квешаб гӀамал сабаблъун БетӀергьанасда рихана гьев ва БетӀергьанас гьев хвезавуна. 8Ягьудаца Онанида абуна:

– Вацасул къоролай яче. Вацасул бакӀ ккве, гьесие наслу лъугьине.

9Амма Онанида лъалаан Тамарица гьарурал лъимал жиндир лъималлъун рикӀкӀунареблъи. Гьединлъидал гьелда аскӀов веганщинахъе жиндирго гӀавраталдасан бачӀунеб хьон гьес гӀодобе чвахизабулаан, вацасулилан рикӀкӀине ругел лъимал гьаричӀого рукӀине. 10Амма БетӀергьанасе рекӀее гӀечӀо гьесул гьеб гӀамал ва гьеб сабаблъун БетӀергьанас гьевги хвезавуна. 11Ягьудаца жиндирго нус Тамарида абуна:

– Дир вас Шела кӀудияв гӀезегӀан, дурго эбел-инсуда аскӀое ун, къороллъуда чӀа, – ян.

(ЦӀикӀкӀарал васалго гӀадин, гьитӀинавги хвелилан ракӀалде ккунин гьес гьедин абураб.)

Цинги Тамар жиндирго эбел-инсул рокъое нахъйиссана.

12ГӀемераб заман ана. ШуагӀил яс – Ягьудал лъади – хвана. Гьелда хадуб бараб чӀегӀер бахъидал, Ягьуда Тимнаялде ана гьесул гӀи къунцӀулел рукӀарал гӀадамазухъе. ГӀадулламалдаса жиндирго гьудул ХӀираги цадахъ вачана.

13Вакьад Тимнаялде гӀи къунцӀизе аравлъи лъайдал, 14Тамарица къоролалъул ретӀел тӀаса бахъана ва чадраялъ гьумерги бацун, Тимнаялде унеб нухда бугеб ГӀенаим шагьаралъул кавудухъ гӀодой чӀана. (Гьелда бихьулеб букӀиндалха, Шела кӀудияв гӀун вугониги, гьесие жий ячуней гьечӀолъи.)

15Тамарихъ валагьидал, Ягьудада ккана гьей хъахӀба ятилилан. Чадраялъ бахчун букӀиндалха гьелъул гьумер. 16Гьев гьелда аскӀове вачӀана. Нухлул рагӀалда гӀодой чӀун йигей гьелда Ягьудаца абуна, дун дуда аскӀов вегилилан. Гьесда лъалеб букӀинчӀелъулха гьей жиндирго нус йигейлъи! Гьелъ гьикъана:

– АскӀов вегаралъухъ дуца дие щиб кьелеб? – абун.

17– Дица дуе цо бурутӀ битӀила, – ян жаваб кьуна гьес.

– Гьеб битӀун бачӀинегӀан, гъоркьлъалие щибниги кьелебищ? – ан абуна гьелъ.

18– Гъоркьлъалие щиб дуе бокьилеб? – ан гьикъана Ягьудаца.

Гьелъ жаваб кьуна:

– Чалуялда бухьараб дур мугьруги дуда кодоб бугеб гӀансаги кье, – абун.

Гьелъ абурабги кьуна гьес гьелъие, гьелда аскӀовги вегана. Гьесдасан лъимер ккана Тамарида.

19Цинги гьей яхъун нахъе ана, гьурмадаса чадра нахъе рехана ва нахъеги къоролалъул ретӀел ретӀана.

20ГӀадулламалдаса дов жиндирго гьудул витӀана Ягьудаца гьелъие бурутӀги бачун, дол гъоркьлъалие лъурал жал нахъе росизе. Амма кигӀан ялагьаниги, гьесда гьей ятичӀо. 21Гьеб бакӀалъул гӀадамазда цӀехолдизе лъугьана гьев:

– ГӀенаималда нухда гӀодой чӀун йикӀарай хъахӀба кий йигей? – абун.

– Доя кинайгӀаги хъахӀба йикӀинчӀо, – ян жаваб кьуна гьез.

22ТӀадвуссун вачӀун, гьес Ягьудада абуна:

– Дида дой ятичӀо. Доб бакӀалъул гӀадамазги абуна доя хъахӀба йикӀинчӀилан.

23Ягьудаца абуна:

– Риччанте гьел жал долъухъ хутӀизе, нилъедаго тӀад гӀадамал релъанхъичӀого рукӀине. Дица мун гьелъие бурутӀги бачун витӀана, духъайин абуни гьей ялагьун бажаричӀо!

24Лъабго моцӀгӀан заман индал, Ягьудада абуна:

– Дур нус Тамарица зина гьабуна, гьеб зинаялдасан лъимерги ккун буго гьелда.

– Ехъерхъун ячун цӀадае рехе гьей, – ян буюрухъ кьуна Ягьудаца.

25ЧӀвазе ячун ячӀунеб мехалда, Тамарица гьарана жиндир вакьадасда гьадин абейилан: «Гьале гьазул бетӀергьанасдасан ккана дида лъимер. Дуда лъалищ гьаб чалуялда бухьараб мугьруги гьаб гӀансаги лъил кколебали?»

26Ягьудада лъана гьел жиндир рукӀин.

– Гьей йитӀарай йиго, дун мекъи вуго, – ян абуна гьес. – Гьеб кинабго ккана гьей дица дирго вас Шелае ячинчӀолъи сабаблъун.

ТӀокӀав гьелда аскӀов вегичӀо Ягьуда.

27Тамарица лъимер гьабизе мех щвана, кӀиго лъимер ккун батана гьелда. 28ХӀара чӀван гьей йигеб заманалда, цо квер къватӀибе баккана. ЧӀарахъаналъ гьелда багӀараб чӀоло бухьана: «Гьав цеве гьавуна», – янги абун. 29Амма гьеб лъимаца квер нахъбуссун жанибе босун ана ва гьесдаса цеве дуниялалде вачӀана гьесул вац. «ВахӀ, кин мун къватӀиве ворчӀарав?» – абун гьикъана чӀарахъаналъ. Цинги гьеб лъимада цӀар лъуна Перец[*]. 30Гьесдаго хадув дуниялалде вачӀана кверда багӀараб чӀоло бухьаравги. Гьесда цӀар лъуна ЗерахӀ.

БетӀер 39

Юсупги ПотӀипарил лъадиги

39^1Юсуп Мисриялде вачана, гьенив ПотӀипар абун цӀар бугев цо мисрияс – пиргӀавн цӀунарал рагъухъабазул бетӀерас – исмагӀилилазухъа вичун восана гьев+. 2БетӀергьан Аллагьас Юсупие кумек гьабуна ва жиндирго ишазулъ гьесие битӀ ккана. Жиндирго бетӀергьанасул рокъов вукӀана Юсуп, 3ва мисриясда бихьана БетӀергьан Юсупида цадахъ вугевлъи – Юсупица щиб гьабулеб бугониги, БетӀергьанас гьасие квербакъулеб букӀиндалха. 4Мисрияв гьесдаса разилъана, жиндирго кумекчилъун тӀамуна Юсуп. Хадуб бетӀергьанас гьесда тӀад къана рукъалъул ишал тӀуразе ва жиндирго бугебщинабги гьесул тӀалабчилъиялда гъоркье кьуна. 5Гьелдаса хадуб Юсуп сабаблъун БетӀергьанасул баркат лъуна гьев мисриясул кинабго буголъиялда – рокъоб бугелдаги, хуриб бугелдаги. 6Жиндирго бугебщинаб жо бетӀергьанас Юсупил кверщаликье кьуна – кванай-гьекъей гурони, тӀокӀаб иш гьечӀого рахӀаталда вукӀана гьанже мисрияв.

Юсуп вукӀана гьумерги берцинав лага-черхги чӀурканав чи. 7Жиндирго бетӀергьанасул лъадуца берал речӀчӀаризарулел рукӀана гьесде. Жинда аскӀов вегайилан абуна гьелъ. 8Амма, инкар гьабун, Юсупица абуна:

– Дир бетӀергьанас дир хъатикье кьуна жиндирго бугебщинаб, жинцаго гьес гьанже рукъалъул тӀалабго гьабуларо. 9Гьаб къавулъ гьесда бащадго амру-буюрухъ кьезе изнуги буго дие. Гьесул лъади йигелъул, мун хутӀизегӀан, цогидабщинаб дие хӀалалаб-бацӀцӀадаб буго гьаниб. Гьеб квешлъи кинха дица гьабилеб, Аллагьасда цебе мунагь ккеларищ?

10Къойидаса къойиде гьев мукӀур гьавизе тӀаделъана гьей, амма Юсуп гьелда аскӀов вегизе разилъулев вукӀинчӀо. 11Цо нухалда жиндирго къваригӀелалъ Юсуп бетӀергьанасул бакӀалде индал, рукъалъул агьлуялъул цониги чи гьечӀоан гьенив. 12Гьебмехалда долъ ретӀелги ккун чӀезавун, гьасда абуна жинда аскӀов вегайилан. Гьелъул хъатикь жиндирго ретӀелги тун, Юсуп къватӀиве кӀанцӀун ана ва нахъе лъутана.

13Юсуп лъутун унев вихьидал ва гьесул ретӀелги жинда кодоб хутӀидал, 14рагьтӀателалги ахӀун, гьелъ абуна:

– Бихьулищ, гьагъав жугьутӀав вачун вачӀана гьаниве, нилъ инжит-хӀакъир гьаризе! ВачӀун тӀадегун дун басра гьайизе бокьун лъугьана гъов. Дун ахӀдана. 15Дун ахӀдолей-чӀчӀичӀчӀидулей йихьун, ретӀелги дихъ тун, къватӀиве кӀанцӀун ана ва нахъе лъутана!

16Рос вачӀинегӀан жиндихъго тана гьелъ Юсупил ретӀел. 17Цинги росасдаги додинго гаргадана:

– Дида тӀаделъун вукӀана гьагъав жугьутӀ-лагъ. Нилъ инжит-хӀакъир гьаризе вачана дуца гъов гьаниве! 18Дун ахӀдезе-чӀчӀичӀчӀидизе лъугьараб мехалда, ретӀелги дихъ тун, тӀурун ана рокъоса къватӀиве!

19Дур лагъас жий инжит гьайизехъин йикӀанилан лъадуца гьеб хабар бициндал, Юсупил бетӀергьанасул ццин гьалаглъана. 20Ккун вачун Юсупги рехейин парччахӀасул туснахъал ругеб гвандинивейилан амру гьабуна гьес.

Гьедин Юсуп туснахъалъуве ккана. 21Амма БетӀергьанас гьесие кумек гьабуна ва гьесда цӀоб лъуна. Туснахъалъул хӀакимасе рекӀее гӀуна Юсуп+. 22Гвандинир ругел киналго туснахъал гьес Юсупил ихтияралде кьуна. Гьанже Юсупица кьезе кколаан сундулго жаваб, 23туснахъалъул хӀакимин абуни сундулго ургъел-пикру гьечӀого парахат вукӀана, – БетӀергьанас Юсупие кумек гьабулеб букӀиндалха ва гьесул киналго ишазулъ Гьес квербакъулебги букӀиндалха!

БетӀер 40

Юсупица туснахъалъур макьаби къотӀана

40^1Цо заманаялдасан Мисриялъул парччахӀасул чагъир тӀолев чиясулги чед бежулев чиясулги жидерго бетӀергьанасда цебе такъсир ккана. 2-3ПиргӀавнасул кутакалда ццин бахъана гьезда. Цинги амру гьабуна гьев цӀунулел хъаравулзабазул бетӀерасул рукъалда аскӀоб бугеб доб гвандинир тӀамейин гьел жиндирго цересел хъулухъчагӀи – бетӀерав чагъир тӀолев чиги бетӀерав чед бежулев чиги. Гьеб гвандинив вукӀана Юсупги. 4Хъаравулзабазул бетӀерас Юсуп тӀамуна гьезие хъулухъ гьабулев чилъун. ГӀемер заман иналдего, 5цо сордоялъ гьев кӀиявго туснахъасда – парччахӀасул чагъир тӀолев чиясда ва парччахӀасул чед бежулев чиясда – макьаби рихьана. Щивасда бихьана батӀи-батӀияб макьу, ва щибаб макьуялъул магӀнаги батӀи-батӀияб букӀана. 6Радал гьезда аскӀове вачӀараб мехалъ, гьел рихха-хочун ратана Юсупида.

7– Щай нуж пашманго ругел? – ан гьикъана Юсупица. Юсупида цадахъ гьесул бетӀергьанасул рокъор туснахъалда тӀамун ругел гьел пиргӀавнасул цересел хъулухъчагӀаз 8жаваб кьуна:

– Нижеда макьаби рихьана, амма гьел къотӀизе чи гьанив гьечӀо.

Юсупица абуна:

– Макьу къотӀи Аллагьасдасан гурищ букӀунеб? Дида рице нужер макьаби+.

9Цинги бетӀерав чагъир тӀолев чияс бицана:

– Дида макьилъ бихьана дида цебе цо цӀолбол гъабу бугеб гӀадин. 10Гьелда букӀана лъабго чӀор. Гьел халалъун рачӀана, тӀегьана, цӀолбол хьопал рижана ва цӀибил барщана. 11Дир хъатикь букӀана пиргӀавнасе чагъир тӀолеб щурун. Дица цӀолбол гарал тӀуна, гьел щурминире цӀцӀуна ва пиргӀавнасухъе босун ана.

12– Гьале гьеб макьуялъул магӀна, – ян абуна гьесда Юсупица. – Лъабго чӀор ккола лъабго къо. 13Лъабго къоялдасан пиргӀавнас мун нахъеги тӀадегӀан гьавила: дурго букӀараб ишалде тӀадвуссинавила ва цебего гӀадин нахъеги гьесие чогърол цӀураб щурунги босун хьвадила мун. 14Цо лъикӀлъи гьабе дие: талихӀалъ дуда къвал бараб къоялъ дун кӀочон тоге, пиргӀавнасулгун хабар ккараб бакӀалда дун ракӀалде щва, гьаниса къватӀиве ворчӀизаве дун. 15Дун вуго жугьутӀазул ракьалдаса хъамурав чи! Гвандиниве рехизегӀанасеб квешлъи гьанибги гьабичӀо дица!

16БетӀерав чед бежулев чиясдаги бихьана гьес макьу лъикӀалъе къотӀулеб букӀин. Гьес Юсупида абуна:

– Дида макьилъ бихьана дир бетӀералда тӀад лъабго чӀеп бугеб гӀадин. 17Бищун тӀаса бугеб чӀапиниб букӀана пиргӀавнасе бежулеб гӀадаб батӀи-батӀияб нигӀмат. Ва хӀанчӀи рукӀана гьеб чӀапинисан кваналел.

18– Гьале гьеб макьуялъул магӀна, – ян абуна Юсупица гьесда. – Лъабго чӀеп ккола лъабго къо. 19Лъабго къоялдасан пиргӀавнас мунги тӀадегӀан гьавила: гӀорода дализавила гьес мун ва дур черхги хӀанчӀаз тӀутӀун бала.

20Лъабго къоялдасан букӀана пиргӀавн гьавураб къо. Жиндирго рагьтӀателазе бертин-той гьабуна гьес. Киназдаго цеве гьес тӀадегӀан гьавуна дов кӀиявго: бетӀерав чагъир тӀолев чиги бетӀерав чед бежулев чиги+. 21БетӀерав чагъир тӀолев чи нахъеги жиндирго ишалде тӀамуна, чогърол цӀун щурун пиргӀавнасе кьезе. 22БетӀерав чед бежулев чи гьес гӀорода ван гъанкъана. Кинабго ккана Юсупица макьу къотӀараб къагӀидаялъ+.

23Амма бетӀерав чагъир тӀолев чиясда Юсупги гьесул гьариги кӀочон тана, ракӀалде щвечӀо.

БетӀер 41

ПиргӀавнасда макьаби рихьана

41^1Гьелдаса хадуб ана кӀиго сон. ПиргӀавнасда макьу бихьана. Нил гӀоралъул рагӀалда вахъун чӀарав гӀадин вуго гьев. 2Нил гӀурулъа къватӀибе бачӀана анкьго гӀака. Берцинал, кьариял гьел гӀачи лъугьана гьениб рагӀалда букӀараб хер кваназе. 3Гьездаго хадур Нил гӀурулъа къватӀибе бачӀана цӀакъго хӀалакъаб, сурукъаб анкьго гӀака. РачӀун дозда аскӀор Нил гӀурул рагӀалда чӀана гьел. 4Гьале хӀалакъал, сурукъал гӀачияз кӀкӀун рехулел руго дол берцинал, кьариял гӀачи. ПиргӀавн макьидаса вигьана. 5Нахъеги кьижун ккедал, батӀияб макьу бихьана гьесда: цо хӀобода буго мугь цӀубараб, лъикӀаб анкьго тӀор. 6Гьездаго хадуб ракьалдасан баккана бухӀараб гьороца бакъвазабураб, гьодораб анкьго тӀорги. 7Гьале гьел ракъварал тӀораз къулчӀун рехана дол мугь цӀубарал тӀорал! ПиргӀавн макьидаса вигьана. Гьеб кинабго макьу букӀун буго.

8Вихха-хочун лъугьарав гьес, радал тӀаде вахъун, Мисриялъул киналго сихӀручагӀи, макьу къотӀулел чагӀи ва гӀакъилал гӀадамал ракӀарун, гьезда бицана жиндирго макьу. Амма лъиданиги кӀвечӀо гьеб макьу къотӀизе+. 9Гьебмехалда бетӀерав чагъир тӀолев чияс пиргӀавнасда бицана:

– Дида ракӀалде щолеб буго дирго хатӀа! 10Цо къоялъ пиргӀавнасул ццин бахъана жиндирго лагъзадерида – ва дун дова хъаравулзабазул бетӀерасул бакӀалда жанив тӀамеян буюрана. Дида цадахъ жанив тӀамуна бетӀерав чед бежулев чиги. 11Цо сордоялъ ниж кӀияздаго макьаби рихьана, щивасда бихьана батӀи-батӀияб макьу, щибаб макьуялъулги батӀи-батӀияб магӀна букӀана. 12Нижее хъулухъалъе тун вукӀана цо жугьутӀав, хъаравулзабазул бетӀерасул лагъ. Гьесда рицана нижерго макьаби, ва гьес къотӀана гьел. Щивасда бицана макьил магӀна+. 13Гьес нижеда бицухъе ккезеги ккана: дун дирго цебе букӀараб ишалде тӀадвуссинавуна, дов цояв гӀорода ван гъанкъана.

14ПиргӀавнас Юсуп вачине чи витӀана. Хехго гвандиниса къватӀивеги вачун, мегеж-бетӀерги кӀкӀван, цӀияб ретӀелги ретӀун, пиргӀавнасда цеве чӀезавуна гьев. ПиргӀавнас Юсупида абуна:

15– Дида макьу бихьана, амма лъиданиги кӀолеб гьечӀо гьеб къотӀизе. Абулеб буго, бицараб сагӀаталъго макьу къотӀизе лъалин дудайилан.

16– Дица гуро – Аллагьас къотӀила гьеб макьу пиргӀавнасе лъикӀалъе, – ян абуна Юсупица+.

17Цинги пиргӀавнас Юсупида бицана:

– Дида макьилъ бихьана, дун Нил гӀоралъул рагӀалда вахъун чӀун вугев гӀадин. 18Цинги Нил гӀурулъа къватӀибе бачӀана анкьго гӀака. Кьариял, берцинал гьел гӀачи лъугьана гьениб рагӀалда букӀараб хер кваназе. 19Гьездаго хадуб Нил гӀурулъа къватӀибе бачӀана рокьотӀа гьан бакъвараб, хӀалакъаб, къадараб анкьго гӀака. Мисриялда кирниги рихьичӀо дида гьединал квешал гӀачи. 20Гьел квешал, хӀалакъал гӀачияз кванана доб анкьабго кьарияб гӀака. 21Гьезул ургьире кӀкӀун ана дол, амма чахьал чӀахӀалъун рихьулел рукӀинчӀо. Церего рукӀарал гӀадал хӀалакъал жал хутӀана гьел гӀачи. Цинги дун вигьана. 22Гьелдаса хадуб дида цоги макьу бихьана: цо хӀобода бижана мугь цӀубараб, лъикӀаб анкьго тӀор. 23Гьездаго хадуб тӀаде баккун бачӀана тӀеренаб, гьодораб, бухӀараб гьороца бакъвазабураб анкьго тӀорги. 24Гьел тӀеренал тӀораз тӀубанго къулчӀана доб анкьабго лъикӀаб тӀор! Макьу къотӀулел чагӀазда рицана дица гьел дида рихьарал макьаби, амма гьел макьаби къотӀизе бажаричӀо гьезухъа.

25Цинги пиргӀавнасда Юсупица абуна:

– ПиргӀавнасул кӀиго макьу гуро гьеб, цого макьу буго. Аллагьас пиргӀавнасе рагьулеб буго жиндирго хӀукму. 26Анкьго кьарияб лъикӀаб гӀака ккола анкьго сон, анкьго лъикӀаб тӀорги ккола анкьго сон. Гьединлъидал гьеб буго цого макьу. 27Доздаго хадуб цун анкьго квешаб, хӀалакъаб гӀака бачӀиналъул магӀна ккола доздаго хадуб бачӀине бугеб анкьго сон. БухӀараб гьороца бакъвазабураб, гьодораб анкьго тӀоралъул магӀнаги гьединабго буго – гьел ккола анкьго ракъул сон. 28Цебеги абун букӀана дица гьедин: Аллагьас пиргӀавнасе рагьулеб буго жиндирго хӀукму.

29Мисриялъул тӀолабго ракьалда хуриса тӀощел гьарзаяб анкьго сон бачӀина, 30амма гьездаса хадуб анкьго ракъул сонги бачӀина. Цебе букӀараб гьарзалъиялъул лъалкӀцин нахъе хутӀиларо. Ракъиялъ чӀунтизабила улка+. 31ЦӀакъ кутакаб ракъи букӀина гьеб – цебесеб гьарзалъиялъул лъалкӀцин нахъе хутӀиларо. 32КӀиго нухалъ макьу бихьиялъул магӀна ккола Аллагьас хӀукму гьабун букӀин ва гьеб хехго тӀубазабизе букӀинги.

33Гьанже пиргӀавнас тӀаса вищизе ккела иш лъалев ва гӀакъилав чи. Гьесда тӀад къазе ккела Мисриялъе бетӀерлъи гьабизе. 34-35ТӀолабго улкаялда пиргӀавнас хъулухъчагӀи тӀамизе ккела тӀаде щолеб бугеб анкьабго соналъ хуриса бачӀараб тӀощалил щуйил бутӀа халкъалъухъа бакӀаризе ва, шагьаразде баччун, парччахӀасул цагърахъе базе. 36Гьебмехалда улкаялда лъугьина Мисриялда букӀине бугеб доб анкьабго ракъул соналъе гӀураб тӀощалил нахърател. Гьедин улкаги ракъул гӀазабалдаса борчӀила!

37ПиргӀавнасеги гьесул цересел хъулухъчагӀазеги рекӀее гӀуна Юсупил гьел рагӀаби.

38– Гьасдаса лъикӀав чи нилъее щвеларо, – ян абуна пиргӀавнас жиндирго чукъа-рахьаналда. – Гьасулъ Аллагьасул рухӀ буго!+

39Цинги гьев Юсупидехун вуссана:

– Аллагьас дуе гьеб кинабго рагьун бугелъул, дудаса гӀакъилавги бичӀчӀи бугевги чи гьечӀо. 40Гьанжеялдаса хадуб дуца кверщел гьабила дир ракьалда тӀад ва дир халкъги духъ гӀенеккизе буго. ПарччахӀлъиялъул даражаялъ гурони дудаса тӀадегӀанавлъун вукӀине гьечӀо дун+.

ТӀолабго Мисриялъул кверщелчилъун ккана Юсуп

41– ГӀенекке, – ян абуна пиргӀавнас Юсупида, – тӀолабго Мисриялъул кверщелчилъун гьавулев вуго дица мун!

42Бахъун гьес Юсупил килщида ххуна жиндирго мугьру тӀад бугеб баргъич. Гьес Юсупида тӀад ретӀана лъолъол кунал бессараб бищунго тӀеренаб ххамил ретӀел ва меседил рахасги бана гьесул гарбида+. 43Пачалихъалда кӀиабилеб даражаялъул чиясул чолгьокоги кьуна пиргӀавнас Юсупие: гьелда рекӀун къотӀносан унеб мехалъ Юсупида цере кӀанцӀун, гьесул гӀадамаз ахӀулаан: «Нух бацӀцӀад гьабе!» – ян. Гьедин пиргӀавнас Юсуп тӀолабго Мисриялъул кверщелчилъун гьавуна.

44– Гьеле дир амру – пиргӀавнасул амру, – ян абуна гьес Юсупида. – Гьанжеялдаса хадуб дур изну гьечӀого Мисриялъул тӀолабго ракьалдасан лъицаниги гали бахъизе гьечӀо ва лъицаниги квер багъаризе гьечӀо.

45ПиргӀавнас Юсупида цӀияб цӀар лъуна Цопнат-ПагӀнеахӀ абун. Он шагьаралъул кашиш ПотиперагӀил яс Аснатги ячана гьесие. Цинги Мисриялъул тӀолабго ракьалде сапар бухьана Юсупица+.

46Мисриялъул парччахӀас – пиргӀавнас – кьураб хъулухъалде гьев лъугьараб заманалда Юсупил гӀумруялъул букӀана лъеберго сон: гьедин пиргӀавнасда аскӀоса къватӀиве вахъун, Мисриялъул тӀолабго ракьалде щвезе сапар бухьана гьес.

47Хур цӀун бачӀараб анкьго соналъ цӀакъ гӀемераб тӀощел бакӀарана Мисриялъул ракьалдаса. 48Гьел соназда Мисриялда бакӀарараб тӀощел Юсупица шагьаразда гьоркьоб бикьана: щибаб шагьаралде баччулаан Юсупица гьенир сверухъ ругел хурзабахъа бакӀарараб тӀощел. 49Ралъдал салигӀан гӀемераб хӀалухъен бакӀарана гьес – гьеб борцине-цӀазе лъугьинчӀо гьев ахиралдехун – битӀахъе борцун-цӀан хӀал кӀолеб хӀал букӀинчӀо.

50Гьеб заманалда, жеги ракъи баккилалде, Он шагьаралъул кашиш ПотиперагӀил яс Аснатица Юсупие кӀиго вас гьавуна. 51ТӀоцеве гьавурасда Юсупица Манша лъуна. Гьес абуна: «Аллагьас дир пашманлъи-къварилъиги инсул рукъги кӀочон тезабуна дида» – ян[*]. 52КӀиабилесда цӀар Апраим лъуна. Гьес абуна: «Дие гӀазаб-гӀакъуба букӀараб ракьалда хур цӀун бачӀинабуна дие Аллагьас», – ан[*].

53Мисриялда хур цӀун бачӀараб анкьабго сон ана. 54Юсупица цебеккунго абун букӀараб анкьго ракъул сон тӀаде щвана. Гьеб ракъи тӀибитӀана киналго улкабазда, амма Мисриялда киса-кибго данде гьабун букӀана тӀощалил нахърател+. 55Мисриялда ракъи баккидал, тӀощел кьейилан гьарун гӀадамал пиргӀавнасухъе рачӀараб мехалъ, гьес абуна:

– Нуж Юсупида аскӀоре а ва гьес абураб гьабе, – ян.

56ТӀолабго ракьалда ракъи тӀибитӀана. Юсупица царгъал ричӀана ва мисриязе тӀощел бичизе байбихьана (Мисриялда ракъи цӀикӀкӀунебго цӀикӀкӀунеб букӀана). 57Мадугьалихъ ругел улкабаздасаги гӀадамал Мисриялде Юсупихъе рачӀана тӀощел босизе, тӀолабго ракьалда ракъи цӀикӀкӀиндалха!

БетӀер 42

Юсупил вацал Мисриялде рачӀана

42^1Мисриялда тӀощел бугеблъи лъан, Якъубица васазда абуна:

– Щай нуж ралагьун чӀарал?

2Цинги тӀаде жубана:

– Мисриялда тӀощел бугилан абулеб буго. Нилъ ракъуца хвелалде, гьениреги ун, тӀощелги босун рачӀа.

3Цинги Юсупил анцӀго вац Мисриялде тӀощел босизе ана. 4Юсупил тӀул бикьарав вац Бунямин Якъубица жиндаго аскӀоса виччачӀо: гьесдеги балагь бачӀинебилан хӀинкъана.

5ТӀощел гьарун Мисриялде рачӀарал гӀадамазул руккалилъе ккана Исраилил васалги – тӀолабго КенагӀаналдаги ракъул гӀазаб рещтӀун букӀиндалха. 6Гьел рачӀараб улкаялъул кверщелчилъун Юсуп вукӀана – киналго гӀадамазе тӀощел бичиялъул иш гьес тӀаде босун букӀана. РачӀун вацал кӀалагъоркье речӀчӀана гьесда цере+. 7Бер кӀутӀарабго лъана гьесда гьел, амма чияр чи гӀадин чӀана ва хъачӀго гьикъана:

– Киса рачӀарал чагӀи нуж? – абун.

– КенагӀаналдаса рачӀун руго тӀощел босизе, – ян жаваб кьуна гьез. 8(Юсупида вацал лъаниги, гьезда гьев лъачӀо!)

9Гьезул рахъалъ жиндаго рихьарал макьабиги ракӀалде щун, Юсупица абуна:

– Нуж руго балъгоял жасусал! Нижер улкаялъул загӀипал бакӀал кир ругелали балагьизе рачӀун руго нуж+.

10– Гуро, нижер бетӀергьан! – абун жаваб кьуна гьез. – Ниж руго тӀощел бичун босизе рачӀарал дур лагъзал. 11Ниж киналго вацал руго, цо инсул васал руго, рацӀцӀадал гӀадамал руго! Ниж руго дур лагъзал ва жасусаллъунги киданиги рукӀинчӀо.

12– Гьереси буго, – ян абуна Юсупица. – Нижер улкаялъул загӀипал бакӀал кир ругелали балагьизе рачӀун руго нуж.

13– Нижер, дур лагъзадерил, анцӀила кӀиго вац вукӀана, – ян жаваб кьуна гьез. – КенагӀаналдаса цо инсул лъимал руго ниж. ГьитӀинав вац инсуда аскӀов тана. Нижер цогидав вацги тӀагӀана.

14– Гьелеха, – ян абуна Юсупица. – Дица абичӀищ нуж жасусал ругилан. 15Нижеца халгьабила нуж щалали. ПиргӀавнасул гӀумруялхӀа, гьитӀинав вац гьаниве вачӀинчӀого, нуж гьаниса нахъе риччаларо. 16Нужер цояв витӀе гьесда хадув, хутӀарал гьанир рукӀина нижер хъаравуллъиялда гъоркь. Цинги балагьила нужер гьел харбал ритӀарал ругищали. БитӀараб бицунеб батичӀони, нуж жасусал ккола. ПиргӀавнасул гӀумруялхӀайилан гьедулев вуго дун нужее!

17Цинги Юсупица гьел лъабго къоялъ туснахъалъур тӀамуна.

18Лъабабилеб къоялъ гьес гьезда абуна:

– Дица абураб гьабуни, нуж чӀаго хутӀила, – дун Аллагьасукьа хӀинкъулелъулха! 19Нуж рацӀцӀадал гӀадамал ратани, нужер цояв гьанив туснахъалъув чӀа, хутӀарал нахъе а, нужер ракъун ругел хъизамазе тӀощелги босун. 20Цинги гьитӀинав вацги вачун тӀадрусса. Нужер гьел рагӀаби ритӀухълъани, нуж хвезариларо.

Гьел мукӀурлъана.

21– Вацасул хӀакъ речунеб буго нилъеда, – ян абуна гьез цоцазда. – Нилъеда бихьулеб букӀана досие бугеб гӀазаб-гӀакъуба, амма кигӀан дов гьарданиги, нилъ гурхӀичӀо. Гьединлъидалин нилъее гьаб гӀакъуба ккараб!

22Реубеница тӀаде жубана:

– Дица абичӀищ нужеда гьев васасе квешлъи гьабугеян. Нуж дихъ гӀенеккичӀо. Гьанже нилъеда речунеб буго гьесул бидул хӀакъ+.

23Вацазда лъалеб букӀинчӀо гьезул хабар Юсупида бичӀчӀулеб букӀин. Юсуп гьелгун кӀалъалев вукӀиндалха таржамачиясул кумекалдалъун. 24ДовегӀанги ун гӀодана Юсуп. Цинги аскӀове вачӀун, гьелгун кӀалъана, гьебмехалда вацазда гьоркьоса ШимгӀонги тӀаса вищун, гьелги ралагьун амру гьабуна гьев вухь-вухьейилан. 25Гьес буюрана гьезул гьирал тӀощалил цӀезарейилан, щивасул гьириниб гьесухъа босараб гӀарацги бахчейилан ва нухда хӀажалъулеб квен-тӀехги кьейилан. Гьедин гьабизеги гьабуна. 26Вацаз гьирал хӀамузда къана ва рокъоре тӀадруссун ана.

27Сордо базе чӀараб бакӀалда гьезул цояс гьирил кӀал бичана хӀамие кӀалцӀи базе. Гьале гьирил кӀалалдаго батана гьасул гӀарац.

28– Дир гӀарац нахъе щвана, – ян абуна гьес вацазда. – Гьале гьаниб тӀадго буго!

РакӀ тӀун араб гӀадин лъугьана гьел. ХӀинкъун сородилаго цоцазда гьикъулеб букӀана:

– Гьаб щиб Аллагьас нилъее гьабулеб бугеб жо! – ян.

29КенагӀаналде инсухъе тӀадруссараб мехалда, вацаз гьесда кинабго бицана жидеего лъугьараб-таралъул хӀакъалъулъ.

30– Доб ракьалъул кверщелчи нижедехун хъачӀго кӀалъана ва ниж жасусал ругилан ккана досда. 31Нижеца абуна, ниж жасусал гурин, рацӀцӀадал гӀадамал ругин, 32нижер анцӀила кӀиго вац вугин, цо инсул лъимал. Цо вац гьанже гьечӀин, цогидав бищунго гьитӀинав КенагӀаналда инсуда аскӀов танин. 33Амма доб ракьалъул кверщелчияс абуна, жинца хал гьабилилан нужеца битӀараб бицунеб бугищали. Нужер цо вац жинца гьанив чӀезавилила, хутӀарал нахъруссун айила, ракъун ругел нужер хъизамазе тӀощелги босун. 34Цинги бищунго гьитӀинав вацги вачун рачӀайила. Гьебмехалда лъалила жинда нуж жасусал гуреблъи, рацӀцӀадал гӀадамал рукӀин. Нужер вацги нахъе виччалила, жиндир тӀолабго ракьалда даран-базар гьабизе нужее изнуги кьелила.

35Гьирахъа къватӀибе къайи-цӀа бахъизе лъугьана гьел. Гьале щивасул гьириниб батана гӀарац лъураб киса. Гьеб бихьун вацалги эменги кутакалда хӀинкъана.

36– Дир киналго лъимал дихъа рахъулел руго нужеца, – ян абуна гьезул эмен Якъубица. – Юсуп гьечӀо. ШимгӀон гьечӀо. Буняминги вачинехъин вуго. Киналго балагьал рещтӀана диде!

37Реубеница инсуда абуна:

– Дир кӀиго вас чӀвазе кьела дица, Буняминги вачун дун тӀадвуссун вачӀинчӀони. Дида божилъи гьабун витӀе – дица гьев духъе тӀадвуссун вачина.

38– ВитӀиларо, – ян абуна Якъубица. – Дир вас нужеда цадахъ виччаларо дица. Гьесул вац хвана. ЦохӀо Бунямин хутӀун вуго дие. Нухда гьесие къварилъи ккани щиб гьабилеб? Нужер гӀайибалдалъун дун, рас хъахӀлъарав херав, гьесда хадуб ракӀбухӀун хваразул улкаялде ина!

БетӀер 43

Мисриялде кӀиабилеб сапар

43^1Амма ракъи цӀикӀкӀунебго цӀикӀкӀунеб букӀана. 2Мисриялдаса бачӀараб тӀощел лъугӀараб мехалъ, инсуца гьезда абуна:

– ЦодагьабгӀаги тӀощел босизе а, – ян.

3Амма Ягьудаца абуна:

– Дов чияс нижеда цӀакъ кьварун лъазабуна, гьитӀинав вац цадахъ вачинчӀого жинда рихьулеб бакӀалде къагейилан. 4Дуца гьев нижеда цадахъ виччани, дуе тӀощел босизе ина ниж. 5Дуца гьев виччачӀони, гьенире иналъул пайда гьечӀо, вац вачинчӀого жинда рихьулеб бакӀалде къагейилан лъазабун бугелъулха дов чияс.

6– Щайха нужеца гьеб балагь диде бачӀинабураб? – ан абуна Исраилица. – Нужер цоги вац вугилан щай бицараб?

7Гьез жаваб кьуна:

– Кинабго цӀехедалха дос: нижерго хӀакъалъулъги, нижер гӀагарлъиялъул хӀакъалъулъги. Эмен чӀаго вугищилан гьикъана, нижер цогиги вацал ругищилан гьикъана. Гьес цӀехедалин нижеца гьеб бицараб. Лъидаха лъалеб букӀараб, гьитӀинав вацги вачун рачӀайин жиндихъейилан, гьес амру гьабилеблъи?

8Цинги Ягьудаца жиндирго эмен Исраилида абуна:

– Виччай гьев нижеда цадахъ, гьевги вачун ина ниж. Гьебмехалда чӀаго хутӀила, ракъуца хвеялдаса хвасарлъила киналго: нижги, мунги, нижер лъималги. 9БетӀер къотӀизе кьела дица, гьев тӀадвуссинчӀони. Дица дидаго тӀаде босила гьелъул гӀайиб: дуда аскӀове гьев тӀадвуссун вачине бажаричӀони, хвезегӀан дуда цеве гӀайибиявлъун хутӀила дун. 10Гьадин квалквалал нилъецаго гьаричӀелани, некӀого кӀицӀулниги дореги щун тӀадруссинаан!

11– Гьедин ккезе хъван батани, – ян абуна Исраилица, – нужеца гьадинаб жо гьабе. Гьаб нилъер ракьалда бугеб бечелъиялъул: бальзамалъул, гьацӀул, ладаналъул, махӀгьуинал пицӀазул, фисташкабазул, миндалалъул гьирал цӀезаре дов чиясе сайигъаталъе росизе. 12ГӀарацги кӀиго нухалъ цӀикӀкӀун босе нужеца цадахъ, доб нужер гьиразухъ лъун батарабги нахъбуссинабизе. Доба дозул гъалатӀ ккараб гӀадаб жо буго, дир хӀисабалда. 13Нужерго вац Буняминги цадахъ вачун а нахъеги дов чиясда аскӀоре. 14ХӀалкӀолев Аллагьас гьев нужеда гурхӀизавилев ватилин! Дова тарав вацги Буняминги нахъе риччалел ратилин дос. Лъималаздаса махӀрумлъани – махӀрумлъун вукӀинаха!

15Вацаз сайигъатал къачӀана, цебе букӀаралдаса кӀиго нухалъ цӀикӀкӀун гӀарацги босана цадахъ. Цинги Мисриялде рачӀун, Юсупида цере чӀана – гьаб нухалда Буняминги вукӀана цадахъ. 16Гьезда цадахъ Бунямин вихьараб мехалда, Юсупица жиндирго хъулухъчиясда абуна:

– Гьал чагӀи дихъе рокъоре раче. Цо жоги хъун, квен къачӀай – жакъа къалъуда гьел дица гьоболлъухъ ахӀизе руго.

17Юсупил буюрухъ тӀубазабун, хъулухъчияс вацал гьесул бакӀалде рачана. 18Амма гьенире унаго нухда хӀинкъи рекӀелъе ккун, вацал цоцаздехун гаргадизе лъугьана:

– Доб мехалда нилъер гьиразухъ лъун батараб гӀарац сабаблъун рачунел ратила нилъ доре. ТӀаде кӀанцӀун, доз нилъ кквела ва лагъзаллъун гьанир чӀезарила, нилъер хӀамулги рахъила!

19Гьеб минаялъул рагьдухъе щвараб мехалда, хъулухъчиясда аскӀоре ун, гьез абуна:

20– Цо кӀалъазе изну кье, бетӀерчӀахъад! Цереги цо нухалъ гьанире тӀощел босизе рачӀун рукӀана ниж. 21Нахъруссун унаго, сордо базе рещтӀараб бакӀалда нижерго гьиразул кӀал бичана нижеца. Нижер щивасда гьирил кӀалалдаго, тӀаса камичӀого, батана жиндирго гӀарац. Нижеца гьеб нахъбуссун гьанибе босун буго. 22ТӀощалихъ кьезе тӀадеги гӀарацги босун буго. Доб мехалда нижер гьиразухъ гьеб гӀарац лъица лъурабалиги лъаларо нижеда.

23– Нуж гӀодоре риччай, хӀинкъуге – ян абуна гьезда хъулухъчияс. – Нужер Аллагьас – нужер инсул Аллагьас – балъго нужер гьиразухъ лъун батила гьеб. Доб мехалда нужеца кьураб гӀарац дихъе тӀубанго щвана!

Гьес гьазда аскӀове ШимгӀон вачун вачӀана, 24гьел киналго цадахъ Юсупил рокъоре гьоболлъухъ ахӀана, гьазул хӀатӀал чуризе лъим кьуна, хӀамузе кӀалцӀи бана. 25Вацаз жидерго сайигъатал цере рахъана, къалъул гӀужалда Юсупида дандчӀвазе ине: гьазда абун букӀана дора къаде кваназе ругин нужилан. 26Юсуп рокъове вачӀараб мехалда, гьаз гьесие сайигъатал кьуна ва гьесда цере кӀалагъоркье речӀчӀун сужда гьабуна. 27Гьезул сахлъиги цӀехон, Юсупица гьикъана:

– Жиндир хӀакъалъулъ нужеца дида бицун букӀарав нужер къадруяв инсул къо-мех кин бугеб? ЧӀаго вугищ гьев? – ан.

28– Нижер эмен, дур лагъ, чӀаго вуго, сах-саламат вуго, – ян жаваб кьуна вацаз ва, икрамги гьабун, гьесда цере ракьалда регана.

29ЛъикӀго халгьабидал, жиндирго эбел цояв вац Бунямин вихьана Юсупида.

– Гьавищ дов нужеца бицунеб букӀарав гьитӀинав вац? – ан гьикъана гьес.

Цинги абуна:

– Аллагьасул цӀоб лъеги, вас, дуда! – ян.

30Юсупил рекӀелъ вацасдехун хӀеренлъи-недегьлъиялъул карачел гьулчун бачӀана, гӀодизе бокьараб хӀал бачӀана гьесде. Хехго цояб рокъовеги лъугьун, дова гӀодана гьев. 31Цинги беркӀалги чурун, нахъеги гьалбадерида аскӀове ана ва, яхӀги гьабун, квен босейилан буюрана. 32Юсупие батӀаго, гьалбадерие батӀаго, мисриязе батӀаго лъуна квен (жугьутӀазда цадахъ кванани жалго хъублъулилан рикӀкӀуна мисрияз)+. 33ЦӀикӀкӀарасдаса гьитӀинасде щвезегӀан иргадал Юсупида цере гӀодор чӀезаруна вацал. ХӀикмалъун цоцахъ ралагьана гьел. 34Жиндирго тепсиялдаса квен битӀун бачӀунеб букӀана гьазие Юсупица, хасго Буняминие, цогидазеялдаса щуго нухалъ цӀикӀкӀинабулеб букӀана гьес. Гьедин Юсупида цадахъ гьал кванана, гьекъана, лъикӀго кеплъана.

БетӀер 44

Буняминил гьириниб гӀарцул щурун лъезабуна Юсупица

44^1Юсупица жиндирго хъулухъчиясда абуна:

– Гьазул гьирал цӀезаре, баччизе кӀолебгӀан тӀощелги бан. Щивасул гьирил кӀалалтӀаго лъе гьез кьураб гӀарацги. 2Бищун гьитӀинасул гьириниб гӀарцудаго цадахъ лъе дир гӀарцул щурун.

Юсупица абухъе, гьесул буюрухъ тӀубазабуна хъулухъчияс. 3ХъахӀлъи барабго, хӀамулги рачун, гьалбал рокъоре риччана. 4Вацал шагьаралдаса рикӀкӀалъилелдего, Юсупица хъулухъчиясда абуна:

– Хехго, дозда хадув а. Хадув гӀунтӀаравго, дуца абе лъикӀлъиялъухъ квешлъи щай гьабурабилан. 5Дир бетӀергьанас гьеб щуруналъусан чагъир гьекъолаанин ва гьелда жаниве валагьун палги тӀамулаанин абе. Квешаб жо гьабун бугин нужецаян абе.

6Хъулухъчи гьезда хадув гӀунтӀана ва, Юсупица жинда абухъе, гьездаги абуна. 7Вацаз жаваб кьуна:

– Щай, нижер бетӀергьан, дуца гьедин абулеб? Ниж, дур лагъзал, гьединаб жо гьабулел чагӀи гурелха! 8Нижер гьиразухъ батараб гӀарацгицин нижеца КенагӀаналдаса нахъбуссун босун букӀана. Дур бетӀергьанасул гӀарац яги месед бикъизе кӀвелин нижедайиланищ дуда ракӀалде кколеб? 9Нижер цонигиясухъ гьеб бикъараб жо батани, гьесие гьабе тамихӀ. Цогидал киналго нижин абуни, нижерго бетӀергьанасул лагъзаллъун хутӀила.

10– Нужеца абухъе букӀине биччанте, – ян абуна хъулухъчияс, – амма дир лагълъун хутӀила доб бикъарав чи, цогидал сах-саламатго рокъоре ина.

11Вацаз хехлъи гьабун гьирал хӀамуздаса рахъана ва гьиразул кӀал бичизе лъугьана. 12Хъулухъчияс киназухъго иргадал чӀухь бана, – цӀикӀкӀарасдаса бахъараб гьитӀинасде щвезегӀан. Щурун Буняминихъ батана. 13Пашманлъи-къварилъи загьир гьабун, вацаз тӀад букӀараб ретӀел тӀу-тӀун бана, цӀидасан хӀамузда гьиралги къан, шагьаралде тӀадруссана.

14Ягьудаги вацалги тӀаде щвараб мехалда, Юсуп жеги рокъов вукӀана. Гьал гьесда цере кӀалагъоркье речӀчӀана. 15Юсупица гьезда абуна:

– КингӀаги кӀвараб нужеда гьеб гьабизе? Унго, нужеда лъаларебищ дун гӀадинал чагӀазул пал тӀамизе гьунар букӀунеблъи?

16– Нижерго бетӀергьанасда абизе жо щибха нижер букӀинеб? – ан абуна Ягьудаца. – Сунда дагӀба балеб? Сундалъун рацӀцӀалъилел? Аллагьас тӀатинабуна нижер гӀайиб-хатӀа. Гьанжеялдаса нахъе ниж рукӀине руго нижер бетӀергьанасул лагъзаллъун, – щурун кодоб батаравги, ва цогидал киналгоги.

17– Дун гьединаб иш гьабулев чи гуревха! – ян абуна Юсупица. – Щурун кодоб батарав вукӀина дир лагълъун, цогидал сах-саламатго инсуда аскӀоре ина.

18Юсупида аскӀове ун, Ягьудаца абуна:

– Я, дир бетӀергьан! Дие, дурго лагъасе, изну кье дудехун кӀалъазе. Дурго лагъасда ццин бахъунге, дир бетӀергьан. Мунни пиргӀавн гӀадинав чи вуго!

19Дуца, дир бетӀергьан, нижеда, дурго лагъзадерида, гьикъана, нижер эмен вугищилан, нижер цоги вацал ругищилан. 20Нижеца дуе, нижер бетӀергьанасе, жаваб кьуна, нижер херав эмен вугин, нижер цоги бищунго гьитӀинав вацги вугин. Инсуе харадуниб гьабураб лъимер буго гьеб. Гьезул эбелалъ гьаруразул цохӀо гьев хутӀана чӀаго, – гьесул вац хвана. Инсуе гьев вокьула+. 21Цинги дуца нижее, дур лагъзадерие, амру гьабуна гьев гьаниве дида вихьизе вачейилан. 22Нижеца дуда, нижер бетӀергьанасда, абуна гьес эмен рехун тезе бегьуларилан: гьесдаса ватӀалъи инсуда хӀехьезе кӀоларилан. 23Амма дуца нижеда, дур лагъзадерида, абуна, гьитӀинав вацги цадахъ вачун гурони, ниж тӀокӀал мун вихьулеб бакӀалде къагеян.

24Ниж нижерго инсуда, дур лагъасда, аскӀоре тӀадруссараб мехалда, нижеца гьесда бицана дуца, нижер бетӀергьанас, абурабщинаб. 25Цинги цодагьабги тӀощел босизе айилан инсуца амру гьабураб мехалда, 26нижеца абуна, гьитӀинав вац цадахъ гьечӀого инарилан; гьев цадахъ гьечӀого мун вихьулеб бакӀалде къазе нижее изну гьечӀилан. 27Гьебмехалда нижер инсуца, дур лагъас, нижеда гьадин абуна: «Нужеда лъала дир лъадуца дие кӀиго вас гьавун вукӀаравлъи. 28Цояв тӀагӀана. Дица гьесул рахъалъ абуна, жанаваралъ чӀван, тӀу-тӀун ван ватилилан. ТӀокӀав дида вихьичӀо гьев. 29Гьанже нужеца кӀиабилевги вачун унев вуго. Гьесиеги къварилъи ккани щиб гьабилеб? Гьаб дир хъахӀаб бетӀералде балагь рещтӀинабун хваразул улкаялде тӀовитӀила нужеца дун!»

30– Гьединлъидал, дида кӀвелищ инсухъе, дур лагъасухъе, гьедигӀан досие хирияв васги вачинчӀого тӀадвуссине? – ян гьикъана Ягьудаца. 31– Вас нижеда цадахъ ватичӀони, эмен хвела. Ниж, дур лагъзал, сабаблъун инсул хъахӀаб бетӀералде балагь рещтӀина ва хваразул улкаялде ина гьев. 32Дица, дур лагъас, инсуда цебе дирго бетӀер къотӀизе лъезе разилъун, рагӀи кьуна вац тӀадвуссун вачинилан: гьев дица рокъове вачинчӀони, хвезегӀан инсуда цебе гӀайибги дида тӀад букӀинилан. 33Гьанже дун, дур лагъ, гьанив чӀезаве гьесул бакӀалда! Вацазда цадахъ гьев вас тӀадвуссине виччан те. 34Вацги вачинчӀого рокъове тӀадвуссине дида кӀоларо ва инсул пашманлъи-къварилъи хӀехьонги дихъа бажаруларо!

БетӀер 45

Юсупица вацазда бицана живго щивали

45^1Юсуп гьанже чияр гӀадамалги ругеб бакӀалда яхӀ гьабун чӀезе кӀолеб хӀалалдаса ана.

– Киналго къватӀире а! – ян ахӀана Юсупица. Гьезда аскӀов щивниги вукӀинчӀо живго щивали вацазда гьес рагьун бицараб мехалда. 2Цинги гьев гьаракь биччан гӀодана, мисриязда рагӀулеб хӀалалъ, гьесул гьаракь пиргӀавнасул рукъалъул агьлуялдагицин рагӀана.

3– Дун Юсуп вуго, – ян абуна гьес вацазда. – Унго, эмен чӀаго вугевищ?

Амма гьал гӀунун, цӀорон хутӀун, кӀалалъ рагӀи абизе кӀолеб хӀалалда рукӀинчӀо.

4– АскӀорегӀан рачӀа, – ян абуна Юсупица. Цинги вацал гьесда аскӀорегӀан ана.

– Дун вуго Юсуп, нужеца Мисриялде вичарав нужер вац, – ан абуна гьезда Юсупица. 5– Амма гьеб сабаблъун гьанже нужеего гӀазаб кьоге, гӀакъубаги гьабуге. Аллагьас дун гьаниве цеве витӀун вукӀун вуго гӀадамазул гӀумру хвасар гьабизе. 6Гьале кӀиябго лъагӀел ана ракъи-ракъдаллъи бачӀаралдаса. Жеги щугоги соналъ я рекьи, я лъилъи букӀине гьечӀо. 7Аллагьас дун гьаниве цеве витӀана гьаб ракьалда нилъер наслу цӀунун хутӀизе – цӀунун хутӀизе ва гӀемерлъизе. 8Нужеца гурев, Аллагьасин дун гьаниве витӀарав пиргӀавнасулгицин эмен гӀадинги лъугьине, гьесул бугебщиналда бетӀергьанлъиги гьабизе, Мисриялъул тӀолабго ракьалда кверщелги гьабизе.

9Гьанже хехго инсухъе ун, гьесда абе: «Гьадин абулеб буго дур вас Юсупица: Аллагьас дун тӀолабго Мисриялъул кверщелчилъун гьавуна. НахъбахъичӀого дида аскӀове вачӀа. 10Васалгун ва васазул лъималгун, дур кинабго гӀи-боцӀигун ва буголъигун цадахъ мун чӀела диде гӀагарлъухъ Гошеналъул ракьалда. 11Гьениб нужер лъикӀаб бетӀербахъи букӀинабила дица. Гурони – мунги, дур хъизанги, дур боцӀиги язихълъила. Жеги щуго соналъги ракъи букӀине бугелъулха».

12Нужеда ва дир вац Буняминида бихьулеб буго гьав нужедехун кӀалъалев чи дун вукӀин – Юсуп вукӀин. 13Инсуда бице Мисриялда кинаб цӀар-рецц дие бугебали, гьаниб нужеда бихьарабщинабги бице. Эменги ваче хехго гьаниве!

14Гьев жиндирго вац Буняминида къочана ва гӀодана, – гьесда къвалги бан, Буняминги гӀодана. 15Цинги гӀодулаго, Юсупица цогидал вацаздаги убачал гьаруна ва гара-чӀваризе лъугьана.

16Юсупихъе вацал рачӀун ругилан хабар пиргӀавнасул кӀалгӀаялдеги щвана. ПиргӀавнасеги гьесул цересел гӀадамазеги рекӀее гӀуна гьеб. 17Цинги пиргӀавнас Юсупида абуна:

– 18ХӀамузда гьиралги къайин ва эменги гьезул хъизамалги рачун рачӀине КенагӀаналде тӀадруссайилан абе вацазда. Мисриялда бугелъул бищунго лъикӀабщинаб кьела дица гьезие, – гьаб нилъер улкаялъул гьарзалъиялдаса лазат босеян абе! 19Дуца гьезда абе лъималги руччабиги рекӀине гьакал Мисриялдасаго рачейилан, эменги цадахъ вачейилан абе. 20Цогидаб буголъиялъул ургъел гьабизе ккеларо гьез: Мисриялда бугелъул бищунго лъикӀабщинаб чӀезабизе буго гьезие!

21Гьедин гьабизеги гьабуна Исраилил васаз. ПиргӀавнас амру гьабураб къагӀидаялда, гьакалги кьуна гьезие Юсупица, нухда квенги лъуна, 22гьезул щивасе цӀияб ретӀелги кьуна. Буняминие гьес гӀарцул лъабнусго кесекги кьуна, щуго цӀияб ретӀелги кьуна. 23Инсуе гьес анцӀго бихьинхӀамида къан битӀана Мисриялъул ракьалда бугеб лъикӀабщиналдасан къайи, анцӀго цӀухӀамида къараб тӀощел, чед ва цогидабги нухда кваназе жоги битӀана.

24– Гьанже цоцалъ дагӀбадичӀого а, – ян абуна къолъикӀ гьабулаго гьес вацазда.

25Гьел Мисриялдаса къватӀире рахъун ана ва КенагӀаналде инсуда аскӀоре тӀадруссана.

26– Юсуп чӀаго вуго, – ян абуна гьез Якъубида. – Гьанже гьесда кодоб буго кинабго Мисриялъул ракь.

Якъубил ракӀ чӀун хутӀанилан ккана: божизе кӀоларого вукӀана гьев. 27Амма васаз цебесан бицана гьесда Юсупица абурабщинаб. Гьесда жиндирго бераздаги бихьана жив вачине Юсупица ритӀун рачӀарал гьакал. Гьезул эмен Якъуб рухӀ-хӀал бачӀун лъугьана.

28– Гьеле гьебха дие къваригӀун букӀараб! – ан абуна Исраилица. – Дир вас Юсуп чӀаго вуго! Хвелалде цо гьев вихьизе ина дун!

БетӀер 46

Якъуб Мисриялде вачӀана

46^1Исраилица кинабго боцӀи-бечелъи данде бакӀарана ва нухда вахъана. Беэр-ШебагӀалде щвараб мехалда, жиндирго инсул – ИсхӀакъил – Аллагьасе къурбан хъуна+. 2Къаси макьилъ илгьам лъугьун Аллагьас гьесде ахӀана:

– Якъуб, Якъуб! – ан.

– Я, – йилан жаваб кьуна Исраилица.

3Аллагьас абуна:

– Дун вуго Аллагь, дур инсул Аллагь. Щибго хӀинкъичӀого, Мисриялде а: доба Дица дудасан лъугьинабила кӀудияб халкъ. 4Дица цӀунила мун Мисриялда. Дица бачина дур наслу добаса къватӀибеги. Юсупица жиндирго квералъ данде къала дур берал+.

5Цинги Якъуб Беэр-ШебагӀалдаса нахъе ана.

ПиргӀавнас гьезие кьурал гьаказда тӀад рекӀинарун рачунел рукӀана Исраилил васаз эменги, лъималги, руччабиги. 6Гьез жидедаго цере къотӀун рачунел рукӀана гӀи-боцӀул рехъаби, ва цадахъ баччун бачӀунеб букӀана КенагӀаналда данде гьабураб бечелъи, къайи. Гьедин жиндирго тӀолабго наслугун цадахъ Якъубица Мисриялде гьижра гьабуна: 7васалги, гьезул васалги, ясалги, гьезул ясалги – тӀолабго рукъалъул агьлу бачана гьес Мисриялде.

8Гьале Мисриялде гьижра гьабурал Исраилил васазул цӀарал.

Якъуб ва гьесул васал.

Якъубие тӀоцеве гьавурав Реубен. 9Реубенил васал: ХӀанок, Паллу, ХӀецрон ва Карми.

10ШимгӀонил васал:

Емуэл, Ямин, Огьад, Якин, ЦохӀар ва кенагӀаналдаселъе гьавурав вас Шаул.

11Левийил васал:

Гершон, Къогьат ва Мерари.

12Ягьудал васал:

ГӀер, Онан, Шела, Перец ва ЗерахӀ. ГӀер ва Онан КенагӀаналдаго хвана, Перецие гьаруна васал ХӀецронги ХӀамулги+.

13Иссакарил васал:

ТолагӀ, Пува, Йов ва Шимрон.

14Зебулунил васал:

Серед, Элон ва ЯхӀлеэл.

15Реубенги, ШимгӀонги, Левийги, Ягьудаги, Иссакарги, Зебулунги, гьезул яц Динаги ккола Якъубие Леяца Паддан-Арамалда гьарурал лъимал. Киналниги васалги ясалги – лъебералда лъабго чи вукӀана.

16Гадил васал:

Ципион, ХӀагги, Шуни, Эцбон, ГӀери, Ароди, Аръэли.

17Ашерил васал:

Имна, Ишва, Ишви ва БеригӀа. Гьезул яц – СерахӀ. БеригӀал васал: ХӀебер ва Малкиэл.

18Гьеб буго Лабаница жиндирго яс Леяе гъаравашлъун кьун йикӀарай Зилпадасан Якъубие лъугьараб наслу – анцӀила анлъго чи.

19Якъубие РахӀелица гьарурал васал:

Юсупги Буняминги.

20Он шагьаралъул кашиш ПотиперагӀил яс Аснатица Мисриялда Юсупие гьаруна васал Маншиги Апраимги+.

21Буняминил васал:

БелагӀ, Бекер, Ашбел, Гера, НагӀаман, ЭхӀи, Рош, Муппим, ХӀуппим ва Ард.

22Гьеб буго РахӀелидасан Якъубие лъугьараб наслу – анцӀила ункъо чи.

23Данил вас: ХӀушим.

24Напталил васал: ЯхӀцеэл, Гуни, Ецер ва Шиллем.

25Гьеб буго Лабаница жиндирго яс РахӀелие гъаравашлъун кьун йикӀарай Билгьадасан Якъубие лъугьараб наслу – анкьго чи.

26Якъубида цадахъ гьесул битӀухъегояб наслуялъул, нусал рикӀкӀинчӀого, Мисриялде рачӀана кинавниги лъабкъоялда анлъго чи. 27Гьелде щвезегӀанго Мисриялда Юсупие гьарун рукӀана кӀигоял. Якъубил кинабниги Мисриялде гочараб наслуялъул вукӀана лъабкъоялда анцӀго чи.

28Гьеб заманалда Якъубица Ягьуда Юсупихъе цеве витӀана, Гошеналде нух малъейилан гьесда абизе. Гьале гьал Гошеналде щвана. 29Жиндирго чолгьакида чуял райилан амру гьабуна Юсупица ва гьелдаги рекӀун Гошеналде ана жиндирго эмен Исраилида данде. Гьев инсуда цеве чӀана, къвал бана ва гьесул къвалакь гӀемераб мехалъ гӀодана. 30Цинги Исраилица Юсупида абуна:

– Гьанже, мун чӀаго вихьараб мехалда, хваниги ургъел гьечӀо дие.

31Юсупица жиндирго киналго вацаздаги ва тӀолабго инсул хъизан-агьлуялдаги абуна:

– Дун пиргӀавнасухъе инехъин вуго дихъе КенагӀаналдаса вацалги ва кинабго дир инсул хъизан-агьлуги бачӀун бугин абизе. 32Гьел гӀухьби ругин, гӀи хьихьулин, гӀи-боцӀиги ва кинабго жидерго буголъиги цадахъ бачӀун бугин абизе.

33Жиндихъего ахӀараб мехалъ, пиргӀавнас нужеда гьикъани сундуе махщел бугебилан, 34нужеца гьадин абе: «Ниж, дур лагъзал, нижерго умумул гӀадин, гьитӀинаб къоялдасаго гӀухьби руго». Гьебмехалда гьес нуж Гошеналъул ракьалда тела: гьаниб гӀи хьихьулелщинал гӀадамал мисрияз хъублъарал чагӀилъун рикӀкӀунелъулха+.

БетӀер 47

47^1ПиргӀавнасухъе вачӀун, Юсупица абуна:

– Дир эменги вацалги КенагӀаналдаса рачӀун руго гӀи-боцӀигун, жидерго буголъигун. Гьанже гьел Гошеналъул ракьалда руго.

2Юсупица, пиргӀавнасда аскӀоре рачун, вацазул щугояв гьесда вихьизавуна. 3ПиргӀавнас гьикъана нужер махщел-пиша щибилан. Гьезги жаваб кьуна:

– Нижеца, дур лагъзадерица, нижер умумузго гӀадин, гӀи хьихьула.

4Цоги гьез абуна:

– Ниж гьаб ракьалде рачӀун руго гочарал чагӀи гӀадин. Нижее, дур лагъзадерие, гӀи хьихьизе бакӀ гьечӀо гьаниб. КенагӀаналдаги кӀудияб ракъи буго. Дуца нижее, дур лагъзадерие, изну кье Гошеналъул ракьалда чӀезе.

5ПиргӀавнас Юсупида абуна:

– Духъе эменги вацалги рачӀун ругелъул, 6дуца гьел нилъер ракьалъул бищунго лъикӀал бакӀазда чӀезаре: тӀолабго Мисриялъул улка дур кверщаликь буго. Риччанте гьел Гошеналъул ракьалда чӀезеги. Гьезда гьоркьор махщел бугел чагӀи ратани, дир рехъабазул тӀалаб гьабизеги тӀадкъай гьезда.

7Цинги Юсупица пиргӀавнасда вихьизе вачана жиндирго эмен Якъуб. Якъубица пиргӀавнасда баркат лъегиян гьарана. 8Цинги дос гьикъана:

– Дур чан сонгӀаги бугеб? – ан.

9– Нусиялда лъеберго соналъул сапар гьабуна дица гьаб дуниялалда, – ян жаваб кьуна Якъубица. – ГӀемерал сонал гуро гьел. ЗахӀматални рукӀана! Дир цересел умумуз дуниялалда гьарурал сапаразул соназде рахунаро гьел дир сонал.

10Нахъеги пиргӀавнасда баркат лъегиянги абун, Якъуб нахъе ана.

11ПиргӀавнас амру гьабураб къагӀидаялъ, Юсупица эменги вацалги рачана Мисриялъул бищунго лъикӀаб ракьалде, РагӀемесес вилаяталде. Гьенир чӀезе гьезие ракьалги рихьизаруна. 12Юсупица инсуеги, вацазеги, инсул тӀолабго агьлу-тухумалъеги тӀощелги кьуна, щибаб хъизамалда ругел лъималазул хӀисаб гьабун.

Юсупица ракъул балагь гьукъана

13Гьеб заманалда гьениб гурони, тӀокӀаб кибниги квине чед букӀинчӀо – гьедигӀанги кутакаб букӀана Мисриялдаги КенагӀаналдаги тӀад балагьлъун рещтӀараб ракъи. 14ГӀадамазе тӀощел бичун Юсупица пиргӀавнасул хазинаялде бакӀарана Мисриялъул ракьалдаги КенагӀаналъул ракьалдаги букӀанщинаб гӀарац. 15Я Мисриялда, я КенагӀаналда тӀокӀаб гӀарац хутӀичӀеб мехалда, Юсупихъе рачӀун, киналго мисрияз абуна:

– Кье нижее тӀощел. Унго, дур берда цере ракъуца хвезе телелищха дуца ниж? Нижер гӀарацги лъугӀана.

16– ГӀарац лъугӀараб батани, – ян абуна Юсупица, – нужерго боцӀиги бачун рачӀа, боцӀухъ хисун кьела тӀощел.

17Гьез жидер рехъаби рачун рачӀана, Юсупицаги байбихьана боцӀухъ: чуязухъ, гӀияхъ, цӀцӀаназухъ, гӀачиязухъ, хӀамузухъ тӀощел хисизе. Гьеб соналъ гьас гьезие тӀощел боцӀухъ хисун кьуна, 18цинги хадусеб соналъги гьесухъе рачӀун, гьез гьадин абуна:

– Я, нижер бетӀергьан, битӀахъе бицани, нижер гӀарацги лъугӀана, нижер боцӀиги духъе щвана. Нижерго чурхдулги ва нижерго хурзалги гурони, дуе, нижер бетӀергьанасе, кьезе тӀокӀаб щибниги хутӀичӀо. 19Унго, дур берда цере хвезейищха ниж кколел, нижерго хурзалги нахъе тун. Дуца тӀощалихъ ричун росе нижги нижер хурзалги – цинги ниж рукӀина нижерго хурзалгун цадахъ пиргӀавнасул лагъзаллъун. Дуца нижее кье хьодуе тӀощел, нижги чӀаго хутӀизе, хурзалги чӀунтичӀого рукӀине.

20Гьедин Юсупица пиргӀавнасе росана Мисриялъул тӀолалго хурзал. Мисрияз цо хутӀичӀого жидерго хурзал ричана гьесие – гьедигӀанги кутакаб букӀана ракъи. Киналго хурзал пиргӀавнасул мулклъун лъугьана. 21Цо рагӀалдаса цогидаб рагӀалде щвезегӀан улкаялда ругелщинал мисриялги пиргӀавнасул лагъзаллъун лъугьинаруна Юсупица. 22ГӀицӀго кашишазул хурзал кӀвечӀо Юсупида ричун росизе – кашишазе пиргӀавнас харж чӀезабун букӀана, гьелдасан бетӀербахъиги гьабулаан. Гьединлъидал гьез жидерго хурзал ричизе кколел рукӀинчӀо.

23Юсупица мисриязда абуна:

– Гьанже, дица нужги нужер хурзалги пиргӀавнасе ричун росараб мехалда, босе нужеего хьодуе тӀощел ва хурзал рекье. 24Гьанжеялдаса хадуб хуриса бачӀаралъул щуго бутӀа гьабун цо бутӀа пиргӀавнасе кьезе ккола нужеца, гьелъул ункъо бутӀа те хьодуе ва нужееги, рокъосезеги, лъималазеги квание.

25– Дуца нижер гӀумру хвасар гьабуна! – ян абуна мисрияз. – Мун нижеда гурхӀана, нижер бетӀергьан. Гьанжеялдаса нахъе ниж пиргӀавнасул лагъзал руго.

26Юсупица доб мехалда Мисриялда чӀезабураб къанун гьабсагӀатги къуваталда буго: хуриса бачӀаралъул щуйил бутӀа пиргӀавнасе кьола. ГӀицӀго кашишазул рукӀарал хурзабазул бетӀергьанлъун вахъинчӀо пиргӀавн.

27Исраилилал Мисриялда, Гошеналъул ракьалда чӀана. Гьенир гьел лъугьана ракьазул бетӀергьабилъун, гьенир гьез гӀемерал лъимал гьаруна ва гьезул халкъги цӀикӀкӀана.

28АнцӀила анкьго сон бана Якъубица Мисриялда, кинабниги гьес бана нусиялда кӀикъоялда анкьго сон. 29Хвезе заман гӀагарлъидал, Юсупги аскӀове ахӀун, гьес абуна:

– Дуца дие цо лъикӀлъи гьабе, дир мачӀалда кверги лъун гьеде дуда дир гьари кӀочон теларилан ва гьеб тӀубазабилилан: Мисриялда вукъуге дун. 30Дирго умумузда хадув дун араб мехалда, Мисриялдаса восун, гьел умумузул хабалалъ вукъе дуца дун.

– Дуца абухъе гьабила, – ян жаваб кьуна Юсупица+.

31– Гьеде, – ян абуна Якъубица.

Юсуп гьедана, бусада вегун вукӀарав Якъубицаги бетӀер къулана+.

БетӀер 48

Апраимги Маншаги

48^1Цо заманаялдасан, эмен унтун вукӀин лъайдал, Юсупица гьесухъе рачана жиндирго васал Маншаги Апраимги. 2Дур вас Юсуп вачӀун вугилан абуна Якъубида. Чорхол рухӀ-жанги бакӀа-бахарун, гьев бусада гӀодов чӀана 3ва Юсупидехун хитӀаб гьабун кӀалъана:

– Цебего Лузалда, КенагӀаналъул ракьалда, Сундуего ХӀалкӀолев Аллагь вачӀана дихъе. Дида баркат лъегиянги абун, 4Гьес абуна: «Дица дур наслу цӀакъго лъимал гӀемераблъун ва халкъ цӀикӀкӀараблъун гьабила. Дудасан гӀемерал халкъал лъугьинарила, гьаб ракьги абадиялъего дур наслуялъе кьела»+.

5– Гьале, жакъа, – ян абуна Якъубица Юсупида, – дица дирго васаллъун гьарулел руго дун гьаниве вачӀиналдего Мисриялда дуе гьарурал дур васал. Гьанже, Реубенги ШимгӀонги гӀадин, Апраимги Маншаги дир рукӀина. 6Хадуса гьарурал васал дур рукӀина, гьелги рикӀкӀина жиндирго вацазул наслабазул чагӀилъун, гьезиеги щвела гьазул бутӀаялъул ирс.

7Падданалдаса тӀадвуссун вачӀунаго КенагӀаналда, Эпратаялда гӀагарлъухъ, дида рухӀелги бихьизабун, хвана дир РахӀел, – ан абуна Якъубица. – Доя – Эпратаялде (БетлехӀем) унеб нухда юкъана дица гьей+.

8Цинги Юсупил лъималазухъги валагьун, Исраилица гьикъана:

– Гьал щал? – абун.

9– Гьал руго Аллагьас дие гьанир кьурал дир васал, – абун жаваб кьуна Юсупица.

– Гьезда баркат лъегиян гьаризе, гьанире дида аскӀорегӀан раче гьел, – ан абуна Якъубица.

10Херлъиялъ берзул канлъи лъугӀун букӀана Исраилил – гьесда щибго бихьулароан. Юсупица лъимал гьесда аскӀорегӀан рачана. Исраилица гьезда убачал гьаруна, каранде къана, 11цинги Юсупида абуна:

– Мун вихьилингицин хьул букӀинчӀо дир, гьале Аллагьас дур лъималгицин рихьизаруна.

12Юсупица лъимал инсул накалдаса нахъе рачана ва гӀодоб бетӀер цвизегӀан гьесие сужда гьабуна.

13Жиндирго кваранаб рахъалда (Исраилил квегӀаб рахъалда) Апраим чӀезавуна гьес, квегӀаб рахъалда (Исраилил кваранаб рахъалда) Манша чӀезавуна – гьедин гьес гьел Исраилида аскӀорегӀан рачана. 14Амма Исраилица, кваранаб квер цебе битӀун, гьеб Апраимил – гьитӀинасул бетӀералда лъуна, квегӀаб квер гьес Маншал – кӀудиясул бетӀералда лъуна. Гьедин гьесул кверал хъанчил сураталда цоцазда тӀад лъун хутӀана. 15Цинги Юсупида баркат лъегиянги гьарун, гьес абуна:

– Дир умумуз – Ибрагьимицаги ИсхӀакъицаги – жиндир нух ккурав Аллагь дун хьихьулев вехь вуго тӀолабго гӀумруялъ ва гьанжеги. 16Щибаб квешлъиялдаса дун хвасарлъизавурав Малаикасул баркат лъеги гьал лъималазда! Дирги дир умумул Ибрагьимилги ИсхӀакъилги цӀар хутӀаги гьазулъ. Ракьалда гӀемерлъила гьазул тухум-зурият.

17Апраимил бетӀералда инсуца кваранаб квер лъун бихьидал, гьеб рекӀее гӀечӀого, Юсупица гьесул квер ккуна, Апраимил бетӀералдаса босун, гьеб Маншил бетӀералда лъезе.

18– Гьедин гуро, дада, – ян абуна Юсупица. – Гьале дие тӀоцеве гьавурав, гьасул бетӀералда лъе кваранаб квер.

19– Дида лъала, – ян абуна Исраилица, – дида лъала, дир вас. Гьесдасанги лъугьина кӀудияб халкъ. Амма гьитӀинав вац гьесдасаги цеве ккела, ва чанго халкъ жиндасан лъугьине аслулъунги ккела.

20Гьале доб къоялъ, гьезда баркат лъегиян гьарун, Исраилица абурал рагӀаби:

– Исраилил халкъалъе баркатлъун лъугьина нуж,
Гьез цоцазда абила, баркат лъегиян гьарун:
«Гьадав Апраимида ва досул вац Маншадаги

Релълъаравлъун лъугьине гьавеги Аллагьас мун!»

Гьедин Апраим Маншадаса тӀадегӀанлъизавуна гьес.

21Цинги Исраилица Юсупида абуна:

– КватӀичӀого дун хвела. Амма Аллагьас нуж цӀунила ва нуж нужерго умумузул ракьалде тӀадруссун рачина. 22Дица дуе кьолеб буго рорхатал щобал ругеб мегӀералъул гъвел: гьедин мун вацаздаса тӀадегӀан вукӀина. Дица гьеб амореязухъа бахъана, хвалчаца ва чӀораз вагъун.

БетӀер 49

Якъубица васазе баркат кьуна

49^1Якъубица жиндирго васал аскӀоре ахӀана:

– Киналго данделъе: дица нужее

Нахъа ккезе бугеб бицинин гьанже.

2Данделъе, гӀенекке, Якъубил васал!

Инсухъ – Исраилихъ – гӀенеккея нуж!

3Реубен, тӀоцевесев васги мун, дир гучги мун,

Гучаб бихьинчилъидул тӀоцебесеб пихъги мун.

Киназдасаго тӀокӀаб хӀалкӀолъи-къудратги мун.

4Лълъел чвахиялдагӀанги чангит базе кӀоларев,

ТӀоцевесевлъун гьанже тӀокӀав вукӀинаро мун:

Инсул чӀужуялъулгун бусен цолъизабидал,

Дун вегулеб гьеб бусен дуца хъублъизабидал!+

5ШимгӀонги Левийги – кӀиявгоги вац,

Гьезул хъатикь хвалчен – зулмудул ярагъ!+

6Дун гьезул ишазул гӀахьалчи гуро,

Гьезул къокъаялда гъорлъги дун гьечӀо.

Ццин бахъанщинахъе гӀадамал чӀвала,

Кепалъе оцазул щукӀдул къотӀула.

7НагӀана батаги гьезул ццидае,

ГӀасияб, вахӀшияб бугелъул гьеб ццин.

Якъубил наслабазулъ дица щущазарила,

Исраилил халкъазулъ рикь-рикьизе гьарила.

8Ягьуда, гьал вацаца дуе рецц-бакъ гьабила!

Тушбабазул гъванщида тӀад букӀина дур хъатги.

Дур инсул васал рачӀун дуе сужда гьабила.

9Ягьуда – гӀолохъанаб гъалбацӀалда релълъуна,

Давлагун мун чанаса вуссунев вуго, дир вас.

ГъалбацӀ гӀадин ракьалда вегун гъоркьчӀел гьабула,

ГъалбацӀалда хъатӀизе кӀолев чи щив вукӀунев+?

10Ягьудал кодоса тӀил кидаго бортиларо,

ПарччахӀлъиялъул гӀанса даим гьесухъ букӀина,

Ирсалъе гьеб щолев чи вачӀине мех щвезегӀан.

Киналгоги гьал халкъал гьесие мутӀигӀлъила.

11Гьес хӀама бухьунеб бакӀ – гъабудул чӀор буго,

ЦӀолбол гъабуялда гьес кӀуртул рухьине руго.

Жиндирго ретӀелги гьес чогъролъ чуризе буго,

ЦӀолбол «биялъ» хулила тӀад ретӀараб гӀабаги.

12ЧагъиргӀанги чӀегӀерал руго гӀаданир берал,

Рахьалдасаги хъахӀал руго кӀалдир цабиги.

13Зебулун вукӀина ралъдал рагӀалда,

РагӀаллъуда гуми чӀолеб бакӀалда.

Сидоналда буго гьесул гӀорхъиги.

14Иссакар – къуватаб хӀама вуго гьев,

ХӀамил гьиразда гъорлъ вегун вукӀунев,

15РахӀат-хӀалхьиялъул лазатги лъана,

Цинги гьаб ракьалъул гьайбатлъи лъана.

Гьирида гъоркье мугъ ккезе гьабидал,

Лагълъиялда ина гьесулни гӀумру.

16Дан вукӀина жиндирго халкъалъул бетӀерлъуда:

Исраилил наслудул цояб букӀина гьеб халкъ+.
17Дан вукӀина нухда дандчӀваразе борохьлъун,
Сапаралъ ругелазе загьруяб борохь гӀадин,
Чол бохалда хӀанчӀила –
18РекӀарав вортун ина.

(Хвасар гьаре, БетӀергьан! Дуде бугин нижер хьул!)

19Хъачагъал Гадида тӀаде кӀанцӀила –
Гьезул лъалкӀда хадув хехго воржун ун,
ГъарачагӀазе гьес гъара гьабила.
20Ашериени квен цӀакъ гьарзалъила,
Ханасул гӀадинаб тӀутӀ чӀезабила.
21Наптали – гьев вуго эркенаб жайран,
Жиндица гьайбатал тӀанчӀи гьарулеб.
22Юсуп – цӀолбол гъабу, цӀибил гӀемераб,
Иццда аскӀоб бижун цӀибил гӀемераб
Гьеб гъабул чӀораца къедго бацила.
23Гьесде гьужум гьабуна, тушманлъиги гьабуна,

ЧӀор речӀчӀизе лъалеца гьесулгун рагъ гьабуна.

24Гьесул чӀорбутӀалъулги бутӀ кидаго чучичӀо,

Гьесул кверазе къуват кьолеб кьучӀлъун букӀана –

Якъубил Къудратасул къвакӀарал дол квералги,

Исраилий кьурулъун чӀарав Вехьасул цӀарги!

25Гьев дур инсул Аллагьин, гьес дуе квербакъула,

Сундуего хӀалкӀолев гьес дуда баркат лъола.
Борхатаб зодил баркат,
Гъваридаб ралъдал баркат,
Каранзулгун тӀончӀорукъалъул баркат,
26Дурго инсудасан бачӀунеб баркат,
НекӀсиял мугӀрузул баркаталдаса,
Абадиял гохӀазул баркаталдаса борхатаб буго.
Биччазе гьеб чвахизе Юсупил бетӀералде,
Дурго вацаздаса мун тӀадегӀанлъун вугелъул.
27Бунямин – хъантӀараб бацӀ гӀадав вуго,
Радал чӀвараб чанил гьан хъарсун лъола,
Къаси щвараб давла тӀутӀун бала гьелъ.

28Гьединал руго Исраилил анцӀила кӀиябго наслуялъул къисаби, –

гьезда баркат лъегиян инсуца абурал рагӀабиги.

Щибаб наслуялъе батӀа-батӀаго гьарана гьелъие рекъараб баркат лъегиян.

Якъуб хвана

29Якъубица васазде васият гьабуна:

– КватӀичӀого дун дирго умумузда хадув ина. Нужеца дун вукъе дирго умумузда аскӀов, хеттав ГӀепронил хуриб бугеб нохъода. 30Гьеб нохъо буго КенагӀаналъул ракьалда, Мамреялда аскӀоб, Макпела хуриб, нохъогун цадахъ гьеб хур Ибрагьимица хеттав ГӀепронихъа босун букӀана хабзалазе тезе. 31Гьенир цоцазда аскӀор рукъун руго Ибрагьимги гьесул лъади Сарратги, ИсхӀакъги гьесул лъади Ребекъаги, цинги Леяги дица доя юкъана+. 32Доб хурги, хуриб бугеб нохъоги хеттазухъа росарал руго.

33Васазе гьединаб васиятги гьабун, Якъуб бусада вегана ва хвана, – жиндирго умумузда хадув ана гьев.

БетӀер 50

50^1Юсупица инсул жаназаялда къвал бана, гӀек-гӀекиялда гӀодулаго, гьесул гьурмада убачал гьаризе лъугьана. 2Жиндирго рагьтӀателазда-тохтурзабазда гьес лъазабуна махӀ бахъинаредухъ ва туриларедухъ дараби гьарун, Исраилил жаназа къачӀайилан. 3БукӀине кколеб къагӀидаялъ, кӀикъого къоялъ тохтурзабаз дараби риччан къачӀана жаназа. Лъабкъоялда анцӀго къоялъ мисриял гӀодана гьесда хадур. 4ЧӀегӀер баялъул болжал индал, Юсупица пиргӀавнасул цересел чагӀазда гьарана:

– Дие лъикӀлъи гьабун нужеца пиргӀавнасда абе, 5дир инсуца дун гьедизавун вугин, хвараб мехалда жив, КенагӀаналда, жиндиего цебеккун къачӀан ругел хабзалалъ вукъейилан. Дица гьарулеб бугин абе эмен вукъизе ине изну кьейилан – цинги дун тӀадвуссун вачӀина.

6ПиргӀавнас изну кьуна:

– Инеги ун дурго эмен вукъе. Гьедараб гьа тӀубазабе, – ян абуна гьес.

7Юсуп эмен вукъизе ине къватӀиве вахъана. Гьесда цадахъ ана пиргӀавнасул цересел гӀадамал, къо-асс бугел чӀухӀби-хӀакимзаби, киналго чӀахӀиял хъулухъчагӀи, киналго Мисриялъул вилаятазул наибзаби, 8Юсупил кинабго хъизан, гьесул киналго вацал, гьезул инсул кинабго хъизан-агьлу – Гошеналъул ракьалда хутӀана гьезул лъималги боцӀиги. 9Чолгьакалги рукӀана гьезда цадахъ, чол рекӀаралги рукӀана, цӀакъ гӀемераб халкъги букӀана.

10Иордан бахун цебехун бугеб Атадил ГьоцӀире щведал, гьениб гьез кутакалда гӀодун магӀу бахъана – анкьго къоялъ гӀодана гьел Юсупил инсуда хадур. 11Гьеб ракьалда рукӀарал кенагӀаназда рихьана Атадил ГьоцӀир гӀодулел ругел чагӀи.

– Мисриял цӀакъ гӀодулел ругеб куц бихьуларищ! – ан абуна гьез. (Гьединлъидалин Иордан бахун цебехун бугеб гьеб бакӀалда цӀарги Абел-Мицраимилан лъураб[*].)

12Васаз инсул васият тӀубазабуна: 13гьесул жаназа КенагӀаналде босана ва цебего Ибрагьимица жидерго хабзалазе хеттав ГӀепронихъа босун букӀараб, Мамреялда аскӀоб бугеб Макпела хуриб нохъода букъана+. 14Хвелги букъун, Юсупги, гьесул вацалги ва гьесул эмен вукъизе рачӀун рукӀаралщиналги, Мисриялде тӀадруссана.

Юсупица жиндирго вацал гӀодоре риччазаруна

15Гьанже, эмен хун хадуб, Юсупил вацаз пикру гьабуна: «Щиб лъалеб, Юсупил нилъеда жеги ццин бахъун батани ва нилъеца гьесда чӀезабураб гӀакъуба бецӀизе ракӀалда батани?» 16Цинги гьез Юсупиде хабар ккезабуна:

– Хвалда цебе инсуца васият гьабуна, 17нижеца дуда абейила, жинца дуда гьарулеб бугин, вацазул мунагьалдаса, гьезул гӀайиб-хатӀаялдаса – гьез дуе гьабураб квешлъиялдаса – тӀаса лъугьайилан. Гьединлъидал, ниж дур инсул Аллагьасул лагъзалги ругелъул, нижеда тӀаса лъугьа!

Гьеб ругьел бачӀиндал, гӀодана Юсуп.

18РачӀун вацаз, гьесда цере кӀалагъоркьеги речӀчӀун, абуна:

– Ниж дур лагъзал руго! – ян.

19– Нуж хӀинкъуге, – ян жаваб кьуна Юсупица. – Дун Аллагьищ вугев? 20Нужеца дие квешлъи ургъана, амма Аллагьасул къадаралдалъун гьеб лъикӀлъиялде сверун буго: гьеб сабаблъун чан чи хвасарлъарав! 21Гьанже нуж сункьаниги хӀинкъизе ккеларо. Дица тӀалаб гьабила нужерги нужер лъималазулги.

Гьел рагӀабаз вацал гӀодоре риччазаруна ва гьезул ракӀазе асар гьабуна.

Юсуп хвана

22Гьедин Юсуп Мисриялда чӀана жиндирго инсул агьлу-хъизангун цадахъ. Гьес бана нусиялда анцӀго сон. 23Гьесие хъван букӀун буго жиндирго васасул лъималазулги лъимал – Апраимил лъималазул лъимал – рихьизе ва Маншал вас Макирие гьарурал лъимал накалда гӀодор чӀезаризе.

24– Дун кватӀичӀого хвела, – ян абуна Юсупица вацазда. – Амма Аллагьасда нуж ракӀалде щвараб, хӀакълъунго гьев нужее кумекалъе лъугьараб ва Ибрагьимие, ИсхӀакъие, Якъубие кьелилан гьев гьедун вукӀараб ракьалде нуж гьаниса нахъе рачунеб къо бачӀине бугебха.

25Юсупица Исраилил васал гьедизаруна, Аллагьасда гьел ракӀалде щвараб ва гьезие кумекалъе лъугьараб мехалъ, гьесул жаназа жидедаго цадахъ Мисриялдаса нахъе босилилан.

26Юсуп хвана нусиялда анцӀго сон бараб мехалъ. Гьесул жаназа, махӀ бахъинаредухъ ва туриларедухъ дарабазги къачӀан, Мисриялда табуталъуб лъуна.

* 2:23 ЖугьутӀ мацӀалда цоцазда релълъарал руго «бихьинчи» ва «чӀужугӀадан» абурал рагӀаби.

* 3:20 ЖугьутӀ мацӀалда «Адам» абураб рагӀул магӀна буго «инсан» ва «инсаният».

* 3:20 «ХӀава» ва «гӀумру» абурал рагӀаби жугьутӀ мацӀалда цоцазда релълъарал руго.

* 3:24 Керувимал – Аллагьасул тахалда цере чӀарал ункъ-ункъ куркьби ругел малаикзаби.

* 4:1 «Къабил» ва «щварав» абурал рагӀаби жугьутӀ мацӀалда цоцазда релълъарал руго.

* 4:8 Къабилица Гьабилида абурал рагӀаби жугьутӀ мацӀалъул тексталда хутӀун гьечӀо, гьел ратула некӀсиял таржамабазда.

* 4:25 «Шис» ва «кьуна» рагӀаби жугьутӀ мацӀалда цоцазда релълъарал руго.

* 9:27 «Япас» ва «цӀикӀкӀин» рагӀаби жугьутӀ мацӀалда релълъарал руго.

* 10:25 «Пелег» ва «рикьизе» рагӀаби жугьутӀ мацӀалда релълъарал руго.

* 11:9 «Бабил» ва «хис-хисизабуна» рагӀаби жугьутӀ мацӀалда релълъарал руго.

* 16:11 ИсмагӀил – «Аллагьасда рагӀулеб буго».

* 16:13 Эл-Рои – «Аллагьасда дун йихьула».

* 17:5 Ибрагьим – «гӀемерал халкъазул эмен».

* 17:15 Саррат – «бика».

* 19:22 ЦогӀар – «гьитӀинаб».

* 21:6 ИсхӀакъ – «гьев велъанхъулев вуго».

* 21:31 Беэр-ШебагӀ – «гьаялъул гъуй».

* 22:14 Ягьве-Ире – «БетӀергьанас бихьизабила».

* 24:2-3 МачӀалда квер лъолаан гьа ритӀухъаб букӀин бихьизабизе.

* 24:22 Шекел – 11 грамм.

* 25:25 «ГӀис» абураб цӀар бухьараб буго жугьутӀ мацӀалъул «расуца бацараб» абураб калимаялда.

* 25:26 Якъуб – «гьес эгъе ккун буго».

* 25:30 Эдом – «багӀараб».

* 27:4 ТӀоцеве гьавурав васасухъе ИсхӀакъица хвалда цебе кьезе кколаан кинабго жиндир боцӀи-рикъзиялъул кверщел ва Аллагьасдасан щвараб баркат. Гьедин гьабураб васият хисизабизе рес букӀинчӀо.

* 27:36 «Якъуб» ва «гукки» рагӀаби жугьутӀ мацӀалда релълъарал руго.

* 28:19 Бетел – «Аллагьасул рукъ».

* 29:32 Реубен – «вас вихьана».

* 29:33 ШимгӀон – «гьесда рагӀана».

* 29:34 Левий – «вичӀиларо».

* 29:35 Ягьуда – «рецц».

* 30:6 Дан – «хӀукму».

* 30:8 Наптали – «къеркьей».

* 30:11 Гад – «икъбал».

* 30:13 Ашер – «талихӀ».

* 30:14 Мандрагора харил лъим балъго кьолаан жиндихъго рокьи ккезабизе. Гьеб гьекъезе кьолаан лъимер гьабуларей чӀужугӀаданалъеги.

* 30:18 Иссакар – «шапакъат».

* 30:20 Зебулун – «сайигъат».

* 31:47 Егар-Сахадута – арамеязул мацӀалда «ракӀалде щвеялъе ганчӀазул гохӀ», Гал-Эд – жугьутӀ мацӀалда гьебго магӀнаялъул цӀар.

* 31:49 Мицпа – «халкколеб бакӀ».

* 32:2 МахӀанаим – «кӀиго орду».

* 32:28 Исраил – «Аллагь къеркьана» яги «Аллагьгун къеркьана» абураб магӀна бугилан тола.

* 32:30 Пениэл – «Аллагьасда цеве чӀана».

* 33:17 Суккот – «чадирал».

* 35:7 Эл-Бетел – жугьутӀ мацӀалда гьелъул магӀна ккола «Бетелалда илгьам гьабураб Аллагь».

* 35:8 Аллон-Бахут – «гъоркь магӀу бахъараб миккигъветӀ».

* 35:18 Бен-Они – «дир пашманлъиялъул вас»; Бунямин – «дир кваранаб квералъул вас».

* 38:29 Перец – «къватӀиве ворчӀарав».

* 41:51 Манша – «кӀочон тезабизе».

* 41:52 Апраим – «бачӀин цӀикӀкӀинабулев».

* 50:11 Абел-Мицраим – «мисриял гӀодараб бакӀ».

+ 1:1 Ин. 1:1
+ 1:27 Мат. 19:4, Мар. 10:6
+ 2:7 1 Кор. 15:45

+ 2:9 Байб. 3:22, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:7, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:2

+ 2:11 1 Пач. 15:7
+ 2:14 Дан. 10:4, Байб. 10:11-12
+ 2:21 Байб. 15:12, 1 Пач. 26:12

+ 2:24 Мат. 19:5, Мар. 10:7, 1 Кор. 6:16, Эф. 5:31

+ 3:1 Мат. 10:16
+ 3:3 Байб. 2:17
+ 3:6 Рум. 5:12, 1 Кор. 15:21-22
+ 3:15 Рум. 16:20
+ 3:16 Эф. 5:21, Кол. 3:18

+ 3:22 Байб. 2:9, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:7, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 22:2

+ 4:7 Байб. 3:16
+ 5:2 Байб. 1:27
+ 5:3 1 Кор. 15:49
+ 5:24 4 Пач. 2:11, Жугь. 11:5
+ 5:29 Байб. 3:17
+ 6:5 ГӀакъилал рагӀаби 6:18, Мат. 12:34
+ 6:6 1 Пач. 15:10-11
+ 8:4 4 Пач. 19:37,
+ 8:17 Байб. 1:22
+ 8:21 Байб. 6:5
+ 9:1 Байб. 1:22
+ 9:3 Байб. 1:29
+ 9:4 Чап. 15:20, Чап. 15:29
+ 9:6 Байб. 1:26-27
+ 9:21 ГӀакъилал рагӀаби 20:1
+ 9:22 ГӀакъилал рагӀаби 30:17
+ 10:4 Юнус 1:3
+ 10:7 Байб. 2:11
+ 10:11 Байб. 2:14
+ 10:29 Байб. 2:11
+ 11:2 Байб. 10:10, Дан. 3:1
+ 12:1 Чап. 7:4

+ 12:3 Байб. 18:18, Байб. 22:18, Байб. 26:4, Байб. 28:14, Гал. 3:8

+ 12:10 Байб. 41:54
+ 12:13 Байб. 20:2, Байб. 20:12
+ 13:10 Байб. 2:10, Байб. 19:24
+ 13:13 Байб. 18:20
+ 13:16 3 Пач. 3:8
+ 14:17 2 Пач. 18:18
+ 14:20 Байб. 28:22, Жугь. 7:1-2
+ 15:1 2 Пач. 22:3,
+ 15:5 Байб. 22:17, Рум. 4:18
+ 15:6 Рум. 4:3, Гал. 3:6, Якъ. 2:23
+ 15:8 Лук. 1:18
+ 15:12 Байб. 2:21, 1 Пач. 26:12,
+ 15:13 Чап. 7:6
+ 15:14 Чап. 7:7
+ 15:16 3 Пач. 21:26
+ 15:18 3 Пач. 4:21,

+ 16:5 Байб. 18:25, Байб. 31:53, 1 Пач. 24:13, 1 Пач. 24:16,

+ 17:5 Рум. 4:17
+ 18:10 Рум. 9:19
+ 18:12 1 Пёт. 3:6
+ 18:14 Мат. 19:26, Лук. 1:37, 4 Пач. 4:16
+ 18:18 Байб. 12:3
+ 18:20 Байб. 13:13
+ 18:25 Байб. 16:5,
+ 19:11 4 Пач. 6:18
+ 19:24 Лук. 17:29
+ 20:2 Байб. 12:10-20
+ 20:7 Якъ. 5:16
+ 20:17 Якъ. 5:16
+ 21:3 Байб. 17:19
+ 21:4 Байб. 17:12-13
+ 21:9 Гал. 4:29
+ 21:10 Ин. 8:35, Гал. 4:30
+ 21:12 Рум. 9:7
+ 21:21 3 Пач. 11:18
+ 21:31 Байб. 26:33
+ 22:1 Чап. 9:10

+ 22:17 Байб. 15:5, 3 Пач. 4:20, Жугь. 6:13-14

+ 22:18 Байб. 12:3, Байб. 26:4, Чап. 3:25
+ 22:23 Байб. 24:24
+ 25:10 Байб. 23:16-20
+ 25:18 1 Пач. 15:7
+ 25:23 2 Пач. 8:14, Рум. 9:12
+ 25:34 Жугь. 12:16
+ 26:1 Байб. 12:10, Байб. 20:2
+ 26:3 Байб. 22:16-18,
+ 26:4 Байб. 12:3, Байб. 22:18, Чап. 3:25
+ 26:7 Байб. 12:13, Байб. 20:1-2
+ 26:15 Байб. 21:30
+ 26:29 ГӀакъилал рагӀаби 16:7
+ 26:34 Байб. 36:2-3
+ 27:3 Байб. 25:27-28
+ 27:36 Байб. 25:33
+ 27:40 2 Пач. 8:14, 4 Пач. 8:20-22
+ 27:46 Байб. 26:35
+ 28:2 Байб. 22:23, Байб. 24:29-30
+ 28:9 Байб. 25:13, Байб. 36:3

+ 28:14 Байб. 12:3, Байб. 13:16, Байб. 22:18, Байб. 26:4

+ 28:18 Байб. 35:14, 1 Пач. 7:12
+ 28:19 Байб. 35:6, Байб. 35:15, Байб. 48:3
+ 28:20 1 Пач. 1:11, 2 Пач. 15:8
+ 28:22 Байб. 14:20,
+ 29:31 1 Пач. 1:19-20
+ 31:13 Байб. 28:20-22
+ 31:45 Байб. 28:18, Байб. 35:14,
+ 31:53 Байб. 16:5
+ 32:9 Байб. 31:3
+ 32:12 Байб. 28:14-15
+ 32:28 Байб. 35:10
+ 32:30 Ин. 1:18
+ 33:18 Байб. 12:6
+ 34:7 2 Пач. 13:12
+ 34:12 1 Пач. 18:25
+ 35:1 Байб. 28:10-22
+ 35:7 Байб. 28:19
+ 35:8 Байб. 24:59
+ 35:10 Байб. 32:28
+ 35:11 Байб. 17:6
+ 35:14 Байб. 28:18, Байб. 31:45
+ 35:15 Байб. 28:19
+ 35:17 1 Пач. 4:20
+ 35:19 Рут 1:2,
+ 35:22 Байб. 49:4,
+ 35:27 Байб. 13:18, Байб. 23:2
+ 35:29 Байб. 25:8
+ 36:1 Байб. 25:30
+ 36:3 Байб. 26:34, Байб. 28:9
+ 36:20 Байб. 14:6,
+ 36:34 Байб. 36:15,
+ 37:13 Байб. 33:18
+ 37:14 1 Пач. 17:18
+ 37:17 4 Пач. 6:13
+ 37:27 Байб. 25:12-16
+ 39:1 Байб. 37:36
+ 39:21 Дан. 1:10
+ 40:8 Дан. 2:28
+ 40:20 Мар. 6:21
+ 40:22 Эстер 7:10
+ 41:8 Дан. 2:1-2
+ 41:12 Дан. 1:17
+ 41:16 Дан. 2:30
+ 41:30 4 Пач. 8:1
+ 41:38 Дан. 4:5, Дан. 5:11
+ 41:40 Эстер 10:3
+ 41:42 Эстер 3:10, Эстер 8:2
+ 41:45 Байб. 46:20,
+ 41:54 Байб. 12:10
+ 42:6 ГӀакъилал рагӀаби 11:26
+ 42:9 Байб. 37:5-11
+ 42:22 Байб. 37:21-22
+ 43:32 Байб. 46:34
+ 44:20 Байб. 37:3
+ 46:1 Байб. 26:33
+ 46:4 Байб. 50:13
+ 46:12 Байб. 38,
+ 46:20 Байб. 41:45,
+ 46:34 Байб. 43:32,
+ 47:30 Байб. 50:13
+ 47:31 3 Пач. 1:47
+ 48:4 Байб. 28:12-15, Байб. 35:9-12
+ 48:7 Байб. 35:19, Рут 1:2
+ 49:4 Байб. 35:22,
+ 49:5 Байб. 34:25-29

+ 49:9 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 5:5,

+ 49:16 Байб. 30:6
+ 49:31 Байб. 23:16-19, Байб. 35:29
+ 50:13 Байб. 23:16

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=AVR

Картаби (Байбихьи)

Картаби

«Байбихьи» тӀехьалда рехсарал бакӀал

Table of Contents

- Байбихьи

- Байбихьи

- ЦеберагӀи
- БетӀер 1
- БетӀер 2
- БетӀер 3
- БетӀер 4
- БетӀер 5
- БетӀер 6
- БетӀер 7
- БетӀер 8
- БетӀер 9
- БетӀер 10
- БетӀер 11
- БетӀер 12
- БетӀер 13
- БетӀер 14
- БетӀер 15
- БетӀер 16
- БетӀер 17
- БетӀер 18
- БетӀер 19
- БетӀер 20
- БетӀер 21
- БетӀер 22
- БетӀер 23
- БетӀер 24
- БетӀер 25
- БетӀер 26
- БетӀер 27
- БетӀер 28
- БетӀер 29
- БетӀер 30
- БетӀер 31
- БетӀер 32
- БетӀер 33
- БетӀер 34
- БетӀер 35
- БетӀер 36
- БетӀер 37
- БетӀер 38
- БетӀер 39
- БетӀер 40
- БетӀер 41
- БетӀер 42
- БетӀер 43
- БетӀер 44
- БетӀер 45
- БетӀер 46
- БетӀер 47
- БетӀер 48
- БетӀер 49
- БетӀер 50

- Картаби (Байбихьи)