# ЩӀэдзапӀэкӀэ

Институт перевода Библии

## ЩӀэдзапӀэкӀэ


## Пасэрей ЗэгурыӀуэныгъэ

### Пасэрей ЗэгурыӀуэныгъэ

Пасэрей ЗэгурыӀуэныгъэ


Руфэ

Сэфирэт и тхылъ

Гъэсэпэтхыдэхэр

ДжакӀуэ

Данил

Инус


### Руфэ

#### Руфэ

Руфэ


Хэзыгъэгъуазэ

[1]

[2]

[3]

[4]


Руфэ и хъыбар

#### Хэзыгъэгъуазэ


Хэзыгъэгъуазэ

Гузэвэгъуэшхуэ къытепсыхэу, иужьым куэду Тхьэм и нэфӀ къызыщыхуа, исрэӀил лъэпкъым щыщ зы унагъуэ теухуа хъыбарщ мыр, тхыдэм щыщу. Къыщыхъуар ИсрэӀилырщ, илъэс минищ хуэдэ и пэкӀэ. А зэманым исрэӀил лъэпкъым пащтыхь яӀэу щытакъым, къэралыр зезыгъакӀуэр хеящӀэрт. ХеящӀэм и къалэныр зэригъэзащӀэм къищынэмыщӀауэ, гъунэгъу лъэпкъхэр къащытеуэм деж ар дзэ паши хъурт. ЦӀыхубэратэкъым хеящӀэр тезыгъэувэр, атӀэ езы Тхьэм къыхихырт, абы къыхэкӀкӀэ, хеящӀэр къулыкъу лъагэт.

ИсрэӀил лъэпкъыр Тхьэм къыщыбгъэдэкӀа зэмани щыӀащ. Къагъэзэжын папщӀэ, абыхэм гъэунэхуныгъэ зэмылӀэужьыгъуэхэр, насыпыншагъэхэр къахуигъакӀуэрт Тхьэм, зауэ, гъаблэ сыт жыпӀэми. Руфэ теухуа тхылъыр къыбгурыӀуэн папщӀэ, абы щыгъуэ зекӀуа хабзэхэм, Мусэ бегъымбарым Теурэтым щитхыжахэм уащыгъуазэу щытын хуейщ. Мы тхылъым псом хуэмыдэу гулъытэшхуэ хуещӀ «щэхужакӀуэ» цӀыхум иӀа къалэнхэм. Пасэм ИсрэӀилым щэхужакӀуэ щыхъужыр Ӏыхьлы гъунэгъут, Теурэт ХабзэмкӀэ къалэн хэхахэр иӀэу. ЩэхужакӀуэм и Ӏыхьлым и лъапсэр къищэхужын хуейт, абы ар ӀэмалыншагъэкӀэ ищэн хуей хъумэ, икӀи и Ӏыхьлыр къищэхужын хуейт, ар пщылӀыпӀэ ихуамэ. И Ӏыхьлым илъ ищӀэжынуи абы къытехуэрт. Бын къыщӀэмынэу и Ӏыхьлыр дунейм ехыжмэ, щэхужакӀуэм абы и фыз къыщӀэнар щхьэгъусэ ищӀын хуейт. Абы щыгъуэ япэу къалъху къуэр дунейм ехыжам и къуэу ябжырт, икӀи абы къыщӀэна мылъкур, лъапсэр зэрыщыту сабийм къылъысырт. Дунейм ехыжар лъэужьыншэу мыкӀуэдыжу къанэрт апхуэдэ щӀыкӀэкӀэ.

НэгъуэщӀ хабзи ущрохьэлӀэ Руфэ теухуа тхылъым, тхьэмыщкӀэхэмрэ хэхэсхэмрэ къыщхьэщыжу. А хабзэм хуэмыщӀахэр хуит ищӀырт, гъавэр Ӏуахыжа нэужь, щхьэмыж кӀэрыхуахэр губгъуэм къыщащыпыну. Абы ипкъ иткӀэ гъавэр къэзыхыжхэм тхьэмыщкӀэхэм папщӀэ губгъуэм щхьэмыж къранэн хуейт.

Руфэ теухуа тхылъым наӀуэ ещӀ Тхьэм исрэӀил лъэпкъым зэрыпсэуну хабзэ яхуигъэуву, Тхьэм щыгугъыу икӀи и унафэм щӀэту псэухэм Абы и нэфӀ къащыхуэу зэрыщытар.

НэгъуэщӀ лъэпкъым щыщхэри Тхьэм къыхиха лъэпкъым щыщ зэрыхъуфынум, Тхьэм и жьауэ зэрыщӀэувэфынум и щапхъэ наӀуэщ Руфэ и хъыбарыр. Абы быдэу ди фӀэщ ещӀ фӀэщхъуныгъэ зиӀэ дэтхэнэри, зыщыщ лъэпкъым емылъытауэ, Тхьэм къызэрищтэр. Руфэ нэгъуэщӀ лъэпкъ къыхэкӀами, Тхьэм и лъэпкъым щыщ хъуащ. БоӀэз дэкӀуэри, абы къуэ игъуэтащ. Пащтыхьышхуэ Даут бегъымбарым и адэ Исий Руфэ и къуэрылъхущ.

#### 1


Елимэлэх и унагъуэр и гъусэу МоӀэбей зэрыӀэпхъуар

1ХеящӀэхэм я зэману ИсрэӀилым гъаблэ къыщыщыхъуам щыгъуэ Ехьудей хэкум ит Бэтлъэхъем жылэм щыщ зылӀ, и щхьэгъусэри и къуитӀри щӀыгъуу, МоӀэбей къэралым кӀуащ, пӀалъэкӀэ щыпсэуну. 2А лӀым зэреджэр Елимэлэхт, и щхьэгъусэм – НэӀумий, и къуитӀым – Мэхълэнрэ Къилиуэнрэ. Ахэр Бэтлъэхъем жылэм, Ехьудейм итым, дэс Ефрафэ лъэпкъым щыщт. Арати, ахэр МоӀэбей Ӏэпхъуауэ щыпсэурт.

3Куэд дэмыкӀыу, Елимэлэх, НэӀумий и лӀыр, дунейм ехыжри, ар и къуитӀым къабгъэдэнащ. 4Ауэрэ и къуитӀым моӀэб лъэпкъым щыщхэу щхьэгъусэ зрагъэгъуэтащ – зым Ӏурпэ, адрейм – Руфэ я цӀэу. ИлъэсипщӀ хуэдизкӀэ ахэр а щӀыпӀэм щыпсэуауэ, 5Мэхълэни Къилиуэни дунейм ехыжри, НэӀумий и щхьэгъусэри и къуитӀри имыӀэжу къэнащ.


НэӀумий Бэтлъэхъем зэригъэзэжар

6Зиусхьэну[*] Тхьэм и лъэпкъым закъыщӀигъакъуэу, гъавэ бэв къаритауэ МоӀэбей щагъэхъыбару зэхихри, НэӀумий и хэкужьым игъэзэжыну зигъэхьэзыращ, и ныситӀри и гъусэу. 7Ахэр щӀыгъуу, щыпсэуа щӀыпӀэр къигъанэри, Ехьудей щӀыналъэм кӀуэжыну гъуэгу теуващ НэӀумий.

8Куэд ямыкӀуауэ, НэӀумий и ныситӀым яжриӀащ: «Вгъэзэжи, щхьэж и дыщ фекӀуэлӀэж. Зиусхьэным гущӀэгъу къыфхуищӀ, си къуэ мыгъуэхэми сэри фыкъытхуэгумащӀэу зэрыщытам хуэдэу! 9ПӀэщхьагъ дахэ тӀуми Зиусхьэным фигъэгъуэтыж!» Апхуэдэу жиӀэу, НэӀумий и ныситӀым ӀэплӀэ, ба щахуищӀыжым, ахэр къыщиудри, захуэмыубыдыжу къэгъащ.

10«Хьэуэ, дэри уи гъусэу дынэкӀуэнущ уи хэкум», – жаӀащ абыхэм.

11«Хьэуэ, хьэуэ, вгъэзэж, сипхъу цӀыкӀухэ! – идакъым НэӀумий. – Сыт фэ си гъусэу фыныщӀэкӀуэнур? Сэ згъуэтыжыфыну фэ щхьэгъусэ фхуэхъун къуэ? 12Вгъэзэж, сипхъу цӀыкӀухэ, сэ жьы сыхъуащ, дэнэ сыщыдэкӀуэжын? Бын згъуэтыжыну сыгугъэми, ныжэбэ лӀы сригъусэу итӀанэ къуэхэр къэслъхуми, 13ахэр къэхъуху дауэ фежьэн? Апхуэдиз зэманкӀэ фыдэмыкӀуэжу дауэ фыдэсын? Хьэуэ, си тӀасэхэ! Фэ фи Ӏуэхум нэхърэ сэ си Ӏуэхур нэхъ хэплъэгъуэщ – сэ Зиусхьэным и ней къысщыхуэри си гъащӀэр дыдж ищӀащ!»

14Абдежым абыхэм аргуэру гъын кърагъэжьэжащ. Арати, Ӏурпэ и гуащэм ӀэплӀэ, ба хуищӀыжри, ежьэжащ, ауэ Руфэ НэӀумий имыутӀыпщу зыкӀэрикъузэрт.

15«Мес, уи нысэгъум и лъэпкъым, и тхьэхэм я деж егъэзэж, уэри абы и гъусэу гъэзэж», – жриӀащ НэӀумий Руфэ.

16АрщхьэкӀэ Руфэ жиӀащ:

1:16

«КхъыӀэ,
cыхыумыгъэзыхь укъэзгъэнэну,
си щӀыбыр ныпхуэзгъэзэну.
Уэ уздэкӀуэ сэри сыкӀуэнущ,
укъыщыувыӀи сыкъыщыувыӀэнущ.
Уи лъэпкъри си лъэпкъыу,
уи Тхьэри си Тхьэу щытынущ.
17Уэ ущылӀэ сэри сыщылӀэнущ,
абдежи сыщыщӀалъхьэжынущ.
Зиусхьэным и ней къысщыхуэ,
си псэр Ӏуту сэ укъэзгъанэмэ!»

18И гъусэу кӀуэну Руфэ мурад быдэ зэрищӀар къыщыгурыӀуэм, НэӀумий ар хигъэзыхьыжакъым.

19Арати, цӀыхубзитӀым гъуэгуанэ кӀыхьыр зэпачри, Бэтлъэхъем нэблэгъащ. Ахэр къыщалъэгъуам, жылэдэсхэм абыхэм фӀэкӀа Ӏуэху яӀэжтэкъым. ЦӀыхубзхэм ягъэщӀагъуэрт: «Ана, мор НэӀумий?» – жаӀэурэ.

20«АфӀэкӀа сэр щхьэкӀэ НэӀумий[*] жывмыӀэ, МарэкӀэ[*] фыкъызэджэ, – яжриӀащ НэӀумий абыхэм. – Ар щӀыжысӀэр Псори ЗылъэкӀым си гъащӀэр дыдж Ӏей ищӀащи аращ. 21Сэ мыбы зыри сыщымыщӀэу сыдэкӀащ, арщхьэкӀэ Зиусхьэным зыри симыӀэжу къызигъэгъэзэжащ. Сыт сэ НэӀумийкӀэ фыкъыщӀызэджэнур? Зиусхьэным хьэзабыр сигъэшэчащ, Псори ЗылъэкӀым насыпыншэ дыдэ сищӀащ».

22Апхуэдэ щӀыкӀэкӀэ НэӀумий МоӀэбей къикӀыжащ, и нысэр – моӀэб лъэпкъым щыщ Руфэ – щӀыгъуу. Ахэр Бэтлъэхъем къыщысыжам, хьэр къахыжын щӀадза къудейт.

#### 2


Руфэ БоӀэз зэрыхуэзар

1НэӀумий зы благъэ гъунэгъу иӀэт, и щхьэгъусэмкӀэ къыгухьэу – Елимэлэх и унэкъуэщ, къулейуэ икӀи пщӀэ зыхуащӀ цӀыхуу. Абы зэреджэр БоӀэзт.

2МоӀэбей щыщ Руфэ НэӀумий махуэ гуэрым жриӀащ: «Хуит сыпщӀамэ, губгъуэм сыдэкӀынти, гуапэу къызэплъ зыгуэрым и ужь ситу щхьэмыж кӀэрыхуахэр къэсщыпынт».

«КӀуэ, сипхъу цӀыкӀу», – хуигъэдэхащ НэӀумий.

3Губгъуэм дэкӀри, абы хьэр къэзыхыжхэм я ужь иту щыпэн щӀидзащ. Ар здэкӀуар Елимэлэх и унэкъуэщ БоӀэз и щӀапӀэу къыщӀэкӀащ.

4Езы БоӀэзи, Бэтлъэхъем къикӀри, абы ирихьэлӀэу и лэжьакӀуэхэм къахыхьащ. «Зиусхьэным къывдигъэпсынщӀэ!» – сэлам ярихащ абыхэм.

«Зиусхьэным и нэфӀ къыпщыхуэ!» – къратыжащ жэуап.

5«Хэтхэ ей хъуну мо цӀыхубз цӀыкӀур?» – жиӀэри БоӀэз и лэжьакӀуэхэм я нэхъыжьым еупщӀащ.

6Абы жэуап къритыжащ: «Ар НэӀумий МоӀэбей къыщикӀыжым и гъусэу къэкӀуа моӀэб цӀыхубзырщ. 7„КхъыӀэ, хъуну щытмэ, хьэр къэзыхыжхэм я ужь ситу кӀэрыхуа щхьэмыжхэр пхыр зэхуакухэм къыщызгъэщып“ жиӀэри къызэлъэӀуащ. Нышэдибэ лъандэм, губгъуэм къызэрыкӀуэрэ иджыри къэс, и щхьэр къимыӀэтауэ мэлажьэ, пщыӀэ лъабжьэм тӀэкӀу зэрыщетӀысэхар хыумыбжэмэ».

8БоӀэз Руфэ бгъэдыхьэри жриӀащ: «Мыдэ къызэдаӀуэт, ди шыпхъу, мыбдеж уӀукӀыу нэгъуэщӀ губгъуэ щыпакӀуэ умыкӀуэ. Си унэӀут цӀыхубзхэм я гъусэу мыбдеж къанэ. 9Си лӀыщӀэхэм дэнэ деж щыӀуахыжми уакӀэлъыплъурэ, си унэӀут цӀыхубзхэм якӀэлъыкӀуэ. Си лӀыщӀэхэм уи гугъу къамыщӀыну унафэ яхуэсщӀащ. Псы пхуэлӀэхуи си унэӀутхэм къахь кхъуэщынхэм ярытым щыщ ефэ».

10И щхьэр щӀым нэсу, Руфэ БоӀэз щхьэщэ хуищӀри, жиӀащ: «Сыт апхуэдизу уи нэфӀ къыщӀысщыхуар? Апхуэдиз гулъытэ сыт хамэ къэралым щыщым щӀыхуэпщӀыр?»

11БоӀэз жэуап къритыжащ: «Сэ зэхэсхащ, уи щхьэгъусэр дунейм ехыжа нэужь, уэ уи гуащэм хуэпщӀа псор – уи адэанэри уи хэкури къэбгъанэу, умыцӀыху лъэпкъым удэпсэуну укъызэрыкӀуар. 12ӀуэхуфӀу пщӀа псори Зиусхьэным бэгъуауэ къыпхуищӀэж! Зи жьауэм ущӀэтыну укъызыхуэкӀуа ИсрэӀилым и Тхьэу Зиусхьэным фӀыгъуэу щыӀэр къыпхуищӀэ!»

2:12

13«ДяпэкӀи апхуэдэу фӀыуэ Тхьэм укъысхущигъэт, зи пщӀэр лъагэ хъун, – жиӀащ абы. – Си гур фӀы схуэпщӀащ, сэ – уи пщылӀым – дахэ къызжепӀащ, уи унэӀутхэм я зым сримыуасэ пэт».

14Шэджагъуашхэр къыщысым, БоӀэз къеджащ абы: «КъакӀуи, къыддедзакъэ. ЩӀакхъуэ къащти, серчэм хэгъапщӀэ». Ар къакӀуэу лэжьакӀуэхэм къащыбгъэдэтӀысхьэм, БоӀэз абы хьэ гъэлыгъуа къритащ. Абы зыхуейм хуэдиз ишхри, къыдэхуащ. 15Ар къэтэджыжу адэкӀэ щыпэну ежьэжа нэужь, БоӀэз и лӀыщӀэхэм унафэ яхуищӀащ: «Пхырхэм деж щыщыпэми, абы и гугъу фымыщӀ. 16Фэ езым пхырхэм щыщ щхьэмыжхэр хузэвдзэкӀыурэ къыхуэвгъанэ, къищыпын щхьэкӀэ, икӀи евмыхъуэныж».

17Руфэ пщыхьэщхьэ хъуху губгъуэм щыщыпащ. Къищыпа хьэр иӀуэжри, ефэ[*] нэблагъэу къыщӀэкӀащ. 18Ар Руфэ жылэм къихьыжа нэужь, и гуащэм илъэгъуащ абы къищыпар зыхуэдизыр. Руфэ щагъэшхам къыдэхуар къызыкъуихри и гуащэм иритащ.

19И гуащэр къеупщӀащ абы: «Дэнэ нобэ ущыщыпар? Дэнэ ущылэжьар? Зиусхьэным и нэфӀ къыщыхуэ уэ гу къыплъызытам!»

Арати, Руфэ и гуащэм жриӀащ щылэжьар хэт дежми. «Нобэ сэ сыщыщыпа щӀапӀэр зейм зэреджэр БоӀэзщ», – жиӀащ абы.

20«Зиусхьэным и нэфӀ къыщыхуэ абы! – жриӀащ НэӀумий и нысэм. – Абы лӀахэри псэухэри и гущӀэгъум дыхинакъым». ИкӀи дыщӀигъужащ: «А лӀыр дэ ди благъэ дыдэщ, зи жьауэ дыщӀэзыгъэувэну къызытехуэ ди щэхужакӀуэхэм щыщщ».

21МоӀэбей щыщ Руфэ и псалъэм къыпищащ: «А лӀым сэ иджыри „Си лэжьакӀуэхэм яригъусэ, си гъавэр псори кърахьэлӀэжыху“ къызжиӀащ».

22НэӀумий и нысэ Руфэ жриӀащ: «Сыту фӀыт, сипхъу цӀыкӀу, абы и унэӀут цӀыхубзхэм уазэригъусэнур, нэгъуэщӀ гуэрым и губгъуэм лей къыщыптехьэнкӀи хъунт».

23Арати, Руфэ БоӀэз и унэӀут цӀыхубзхэм ягъусэурэ щыпащ, хьэри гуэдзри кърахьэлӀэжыху. Ар и гуащэм и гъусэу псэурт.

#### 3


Руфэрэ БоӀэзрэ хьэмым

1Руфэ и гуащэ НэӀумий къыжриӀащ зэгуэрым: «Уэ пӀэщхьагъ зэрозгъэгъуэтыжыным сегугъун хуейкъэ, сипхъу цӀыкӀу, уи насыпыр зэтеувэжын щхьэкӀэ? 2Зи унэӀут цӀыхубзхэм уаригъуса а БоӀэз дэ ди Ӏыхьлыкъэ? НтӀэ, къэдаӀуэ, ныщхьэбэ абы хьэмым хьэр щыщӀегъэпщ. 3Аращи, зыгъэкъабзэ, мэ гуакӀуэ къызыпих дагъэ зыщыхуэ, уи щыгъын нэхъыфӀхэр зыщытӀагъи, хьэмым кӀуэ. Ауэ абы зыкъомыгъэлъагъу, ефэнешхэн иухыху. 4Ар щыгъуэлъкӀэ кӀэлъыплъи, здэгъуэлъыр зэгъащӀэ. ИтӀанэ кӀуэи, и лъапэм деж къэӀэти, гъуэлъ. Абы къыбжиӀэнщ пщӀэнур».

5«Псори уэ зэрыжыпӀам хуэдэу сщӀэнщ», – жэуап къритыжащ Руфэ. 6Ар хьэмым кӀуэри, и гуащэм унафэ къызэрыхуищӀам тету псори ищӀащ.

7БоӀэз и ефэнешхэныр иухри, гукъыдэжыфӀ иӀэ хъуауэ, гъавэ самэм и къуагъым щыгъуэлъащ. Руфэ щэхуу къыбгъэдыхьэщ, и лъапэм деж къиӀэтри, гъуэлъащ.

8Жэщыбгым БоӀэз къыхэщтыкӀщ, зигъазэри, и лъапэм деж цӀыхубз щылъу къилъэгъуащ. 9«Ухэт уэ?» – щӀэупщӀащ ар.

3:9

«Сэ сы-Руфэщ, уи унэӀутырщ, – жиӀащ Руфэ. – Уи щыгъын кӀапэр къыстеубгъуэ[*], сыту жыпӀэмэ уэ ди щэхужакӀуэ Ӏыхьлы гъунэгъухэм уащыщщ».

10«Зиусхьэным и нэфӀыр къыпщыхуэ, ди шыпхъу, – жиӀащ БоӀэз. – Мы ӀуэхуфӀ уэ пщӀар уи гуащэм иджыри къэс хуэпщӀа псом нэхърэ нэхъыфӀыжщ, уэ щӀалэхэм, къулейуи тхьэмыщкӀэуи ирехъуи, къакӀэлъыбжыхьакъым. 11Иджы, ди шыпхъу, умышынэ. Сэ уэ узыщӀэлъэӀуа псор пхуэсщӀэнщ. Ди жылэм дэс псоми ящӀэ уэ цӀыхубзым пщӀэ зэрыпхуэфащэр[+]. 12Пэжщ, сэ сыщэхужакӀуэ гъунэгъущ, ауэ сэр нэхърэ нэхъ гъунэгъужи щыӀэщ. 13Мыбдеж нэху къыщекӀи, пщэдджыжь абы укъишэну хуеймэ, хъарзынэщ – апхуэдэу ирехъу. Ауэ ар хуэмеймэ, сэ укъызошэ. Ар пэжщ Зиусхьэныр зэрыщыӀэр зэрыпэжым хуэдэу. Мыбдеж щыжей, нэху щыху».

14Ар абы и лъапэм деж нэху къыщекӀащ, ауэ жьы дыдэу къэтэджащ, иджыри зы цӀыхур адрейм къимыцӀыхуфыну кӀыфӀу. «Зыми къремыщӀэ хьэмым цӀыхубз къызэрыкӀуар», – жиӀащ БоӀэз. 15Абы Руфэ жриӀащ: «Мыдэ къащтэт птеубгъуа уи ӀэлъэщӀыр». Руфэ и ӀэлъэщӀыр зытрихри, къыхуишиящ, БоӀэз абы хьэ пщалъих[*] трикӀутэри, дэӀэпыкъуурэ къригъэщтащ. БоӀэз жылэм игъэзэжащ абы и ужькӀэ.

16Руфэ и гуащэм деж къэкӀуэжа нэужь, НэӀумий къеупщӀащ: «Дауэ хъуа, сипхъу цӀыкӀу?»

Арати, Руфэ абы жриӀэжащ БоӀэз къыхуищӀа псор, 17икӀи къыпищащ: «Абы „Уи гуащэм деж ӀэнэщӀу умыгъэзэж“ жиӀэри, мы хьэ пщалъихыр къызитащ!»

18НэӀумий жиӀащ: «УмыпӀащӀэ, сипхъу цӀыкӀу, плъагъункъэ а Ӏуэхур зэриухынур. А лӀым и гур зэгъэнукъым, нобэ ар зэфӀимыгъэкӀауэ».

#### 4


БоӀэз Руфэ къызэришар

1Абы хэту, цӀыхур щызэхыхьэ хабзэ жылэ дыхьэпӀэм деж кӀуэри щытӀысащ БоӀэз. Арати, зи гугъу ищӀа и унэкъуэщ щэхужакӀуэр щыблэкӀым: «Къэгъази моуэ къэтӀыс, си къуэш», – жиӀэри еджащ. Абы къигъазэри тӀысащ.

2БоӀэз жылэ хасэм щыщу тхьэмадипщӀ къишэри, ахэри игъэтӀысащ.

3Абы и ужькӀэ и унэкъуэщ щэхужакӀуэм зыхуигъазэри жриӀащ: «НэӀумий, МоӀэбей къикӀыжам, ди къуэш Елимэлэх къыщӀэна и щӀапӀэр ещэж. 4Сэ къэслъытащ уэ абы щыгъуазэ усщӀыну си къалэну, икӀи мыбдеж щыт псори, лъэпкъым ди нэхъыжьыфӀхэри ди щыхьэту, ар къэпщэхуну ухуеймэ, бжесӀэну. Уэ къэпщэхужмэ, хъарзынэщ, ауэ плъэмыкӀынумэ, сщӀэн щхьэкӀэ, къызжеӀэ. Уэр фӀэкӀа ар къищэхужыну зыри хуиткъым, уэ къыпкӀэлъыкӀуэр сэращ».

«Сэ къэсщэхужынущ ар», – жиӀащ абы.

5Апхуэдэу щыхъум, БоӀэз жиӀащ: «НэӀумий деж ар къыщыпщэхуж махуэм щхьэгъусэу къэпшэн хуейщ фызабэ Руфэ, моӀэб лъэпкъым щыщыр, Мэхълэн мыгъуэм къыщӀэнар. Фэ къуэ вгъуэта нэужь, Мэхълэн мыгъуэм и къуэпсыр абы зэфӀигъэувэжын икӀи и мылъкури къыхуэнэн щхьэкӀэ».

6Ар унэкъуэщ щэхужакӀуэм идакъым: «Абы щыгъуэм сэ а щӀапӀэр къысхуэщэхужынукъым, сыхилъэфэнкӀэ сошынэри. Уэ езым къэщэхуж, сэ апхуэдэу схуэщӀэнукъым», – жиӀащ.

4:6

7(Япэм щыгъуэ ИсрэӀилым хабзэ яӀащ щӀапӀэр щащэжкъыщащэхужым деж лъэныкъуитӀым языхэзым и вакъэ лъэныкъуэр зылъихрэ адрейм ириту. Апхуэдэ щӀыкӀэкӀэ я зэгурыӀуэныгъэм къару игъуэтырт.)

8Арати, унэкъуэщ щэхужакӀуэм, БоӀэз «Уэ езым къэщэхуж» жриӀэри, и вакъэ лъэныкъуэр лъихащ.

9Апхуэдэу щыхъум, БоӀэз лъэпкъым и нэхъыжьхэми цӀыхубэми захуигъэзащ: «Нобэ фэ фыщыхьэтщ Елимэлэхи, Къилиуэни, Мэхълэни яйуэ щыта псори НэӀумий деж къызэрыщысщэхужым. 10КъищынэмыщӀауэ, Мэхълэн къыщӀэна фызабэ Руфэ, МоӀэбей щыщыр, щхьэгъусэу къызошэ: дунейм ехыжам и щӀэиныр езым и щӀэблэм къылъысыжу, и къуэпсыр лъэпкъым хэмыкӀуэдыкӀыжын, и цӀэри и Ӏыхьлыхэм ящымыгъупщэжу, жылэм и тхыдэм къыхэнэн щхьэкӀэ. А псом фэ нобэ фрищыхьэтщ!»

11Лъэпкъым и нэхъыжьхэми абдежым щызэхуэса псоми «дрищыхьэтщ» жаӀащ, икӀи БоӀэз къехъуэхъуащ мы псалъэхэмкӀэ:

«Уи унэ къихьэ цӀыхубз цӀыкӀур
ИсрэӀил и унагъуэр зыгъэбэгъуа
Рэхъелэрэ ЛеӀэрэ[*] хуэдэу,
Зиусхьэным быныфӀэ ищӀ!
Ефрафэ и деж къулей ущыхъуи,
Бэтлъэхъем уи цӀэр щрагъэлъапӀэ![+]
12А цӀыхубз цӀыкӀумкӀэ
уэ къыпщӀэхъуэну щӀэблэр
Тэмар[*] Ехьудэ къыхуилъхуа Пэрэз[*]
и лъэпкъым хуэдэ Зиусхьэным ищӀ!»


Даут бегъымбарым и лӀакъуэр

13Апхуэдэ щӀыкӀэкӀэ БоӀэз Руфэ къишэри, щхьэгъусэ хуэхъуащ. БоӀэз абы бгъэдыхьэри, Руфэ, Зиусхьэным и фӀыгъэкӀэ, уэндэгъу хъури, къуэ игъуэтащ. 14ЦӀыхубзхэм НэӀумий къыжраӀэрт:

«Зиусхьэным и шыкурщ!
Нобэ быныншэу укъигъэнакъым,
узыпӀыжыну къуэ уигъэгъуэтащ!
Уи щӀалэ цӀыкӀум и цӀэр
ИсрэӀилым лъапӀэ щрехъу!
15Абы уэ гъащӀэр ӀэфӀ пщищӀыжынущ,
уи жьыщхьэ узыхуей ухуигъэзэнущ!
Ар къэзылъхуар уи нысэ цӀыкӀуу
фӀыщэу укъэзылъагъурщ,
уэркӀэ къуибл нэхърэ нэхъыфӀырщ!»

16НэӀумий сабий цӀыкӀур къищтэри, ӀэплӀэкӀэ кърихьэкӀыу, и куэщӀым ису ипӀащ. 17Гъунэгъу фызхэм «НэӀумий къуэ къыхуалъхуащ» жаӀэрт. Абы цӀэуэ Ӏубэд фӀащащ. Ар Даут и адэ Исий и адэжырщ.

18Пэрэз и къуэпсыр мыращ:

Пэрэз и къуэщ Хъэцрэн,
19Хъэцрэн и къуэщ Рам,
Рам и къуэщ Ӏэминэдэб,
20Ӏэминэдэб и къуэщ Нэхъшун,
Нэхъшун и къуэщ Сэлмэний,
21Сэлмэний и къуэщ БоӀэз,
БоӀэз и къуэщ Ӏубэд,
22Ӏубэд и къуэщ Исий,
Исий и къуэщ Даут.

### Сэфирэт и тхылъ

#### Сэфирэт и тхылъ

Сэфирэт и тхылъ


Хэзыгъэгъуазэ

Пэублэ псалъэ

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]


#### Хэзыгъэгъуазэ


ХЭЗЫГЪЭГЪУАЗЭ


Ныбжьэгъу лъапӀэ!

ФӀыцӀагъэ ЛъапӀэм щыщ тхылъищ уи пащхьэ илъщ.

Илъэс миным щӀигъукӀэ ятхыжурэ зэхуахьэсыжа тхыгъэжьхэу адыгэхэр ТэурэткӀэ, бегъымбархэм я тхылъкӀэ, ЗабуркӀэ, ИнджылкӀэ зэджахэр ФӀыцӀагъэ ЛъапӀэм щыщщ. Ахэр зытеухуар Тхьэм цӀыхум къыхуиӀэ хущытыкӀэрщ, зытепсэлъыхьри и къэгъэщӀыгъэ псори Езым деж къезышэлӀэж гъуэгу захуэм тегъэува, фӀымрэ захуагъэмрэ щытепщэ дуней еншэ ухуа зэрыхъунум и хэкӀыпӀэхэрщ. ФӀыцӀагъэ ЛъапӀэми а гуращэ къабзэр зэрызащӀэр Хьисэ бегъымбарым и гъащӀэмрэ и псэр зэрита щӀыкӀэмрэ ӀэтащхьэӀулӀэж зыхуэхъуж журтхэм я тхыдэмкӀэ нахуэу икӀи ӀупщӀу къегъэлъагъуэр.

Зи гугъу тщӀы тхыгъэжьхэм ныбжьышхуэ яӀэ пэтми, я мыхьэнэр зы мащӀэкӀи кӀащхъэ хъуакъым. Зыщыщ лъэпкърэ зэрахьэ фӀэщхъуныгъэм емылъытауэ, цӀыхухэр абыхэм дихьэхыу нобэми йоджэ, итым зыщагъэгъуазэ, пщӀэ хуащӀ, Ӏущыгъи къыхах.

Мы къыдэкӀыгъуэм къызэщӀиубыда тхылъхэр щатхар ди лъэхъэнэр къихьэным и япэ илъэс минырщ. Ахэр зытеухуакӀи зэхуэдэкъым, зэрытха бзэкӀи зэщхькъым. «Гъэсэпэтхыдэхэр», псалъэм папщӀэ, щӀоупщӀэ цӀыхур ехъулӀэу дунейм тетын щхьэкӀэ ищӀэн хуейхэм. Тхылъаджэри и гур етауэ ущиехэмрэ гъэсэпэтхыдэхэмрэ щӀэдэӀуну, Ӏущыгъэрэ зэхэщӀыкӀ нэсрэ зригъэгъуэтыну къыхуреджэ.

Дунейм щекӀуэкӀ Ӏуэхугъуэхэм ящыщу гукъыдэж къезытымрэ игу зэщызыгъауэмрэ я щэхур къэтӀэщӀыным иужь итщ «ДжакӀуэр» зи Ӏэдакъэ къыщӀэкӀар. Пасэрей гупсысакӀуэр пщӀэ зыхуэщӀыпхъэмрэ насыпкӀэ узэджэ хъунумрэ зищӀысым я лъыхъуакӀуэ емышыжщ.

ТӀуми аркъудей ещхькъым «Сэфирэт и тхылъыр». Къэжэр (Перс) пащтыхьыгъуэм къыщыхута журтхэр зэрыхуа псэзэпылъхьэпӀэ бзаджэрщ ар зытепсэлъыхьыр, къызэрыгуэкӀ унагъуэ къыхэкӀыу пащтыхь гуащэ хъуа цӀыхубз цӀыкӀум и фӀыгъэкӀэ абыхэм лъапсэкӀуэдыр къахуэмыкӀуэу къызэрызэтенами и хъыбарырщ къиӀуэтэжыр. Тхылъым къыдгурегъаӀуэ журтхэм ехьэжьауэ ягъэмэхуэщӀ «Пуримым» къежьапӀэ хуэхъуар абы щыгъуэ екӀуэкӀа хъугъэ-щӀагъэхэр ару зэрыщытыр.

Зи цӀэ къитӀуа тхылъхэр лъэпкъ куэдым я бзэкӀэ зэдзэкӀауэ щыӀэщ. «Гъэсэпэтхыдэхэр» адыгэбзэкӀэ дунейм къыщытехьар 2017 гъэрщ. «ДжакӀуэр» 2020 гъэм къыдэкӀащ. «Сэфирэт и тхылъыр» адыгэхэм я бзэкӀэ къыщыдэкӀыр иджыщ.

Зытеухуамрэ къыщыӀэта Ӏуэхугъуэхэмрэ тхылъаджэм нэхъ гурыӀуэгъуэ щыхъун папщӀэ тхылъ къэс пэублэ псалъэ хуэтщӀащ. Ӏэрыхуэ хъун щхьэкӀэ псалъэ гурыӀуэгъуейхэм я псалъэгъэнахуэ кӀэщӀри тхылъым и кӀэм деж къыщыхьащ, гупсысэ нэхъыщхьэхэр къэзыӀуатэ псалъэхэм я цӀэгъэлъагъуэри апхуэдэ дыдэу кӀэлъытхьыжащ.

Адыгэхэм я анэдэлъхубзэмкӀэ ФӀыцӀагъэ ЛъапӀэм щыщ тхылъхэр ябгъэдэтлъхьэныр хуабжьу ди гуапэщ. Абы зи гуащӀэ хэзылъхьа зэдзэкӀакӀуэм, щӀэныгъэлэжьхэм, упщӀэжакӀуэхэм фӀыщӀэ ин яхудощӀ.

ФӀыцӀагъэ ЛъапӀэр зэдзэкӀынымкӀэ Институтыр


Сэфирэт и тхылъ

#### Пэублэ псалъэ


Пэублэ псалъэ

Хъыбару мы тхылъым къиӀуэтэжыр къыщыхъуар иджырей Иран хэгъэгум хиубыдэ Шушан къалэрщ, къэжэр пащтыхь Ахъийшурэщ щӀымахуэм зыдэсу щыта щыхьэр сэрейрщ. ЩӀэныгъэлэжьхэм нэхъыбэм зэрызэдащтамкӀэ, Ахъийшурэщыр алыджхэр Ксеркс ЕзанэкӀэ еджэу ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ 486/5-465 гъэхэм Къэжэр пащтыхьыгъуэм тетыгъуэр щызыӀыгъаращ. Къэжэр пащтыхьыгъуэм и хьэритэр тхылъым и кӀэм деж къыщыхьащ.

«Сэфирэт и тхылъыр» зытеухуари зытепсэлъыхьри Къэжэр пащтыхьыгъуэм хэпхъауэ щыпсэу журтхэр зыӀууауэ щыта шынагъуэмрэ абы а лъэпкъыр къызэрыгуэкӀ унагъуэм къыхэкӀа бзылъхугъэ цӀыкӀум и фӀыгъэкӀэ къыӀэщӀэха зэрыхъуамрэщ. Тхыдэм къызэрыхэщыжымкӀэ, ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ VӀ-нэ лӀэщӀыгъуэм журт куэд гъэру яубыдри, Бабылей хэгъэгум яхуауэ щытыгъащ. Бабылейр Къэжэрым къыщизэум, пащтыхь къытеувам журтхэр я хэку кӀуэжыну хуит ищӀащ. АрщхьэкӀэ абыхэм ящыщ куэдыр мыкӀуэжу лъапсэ щадза щӀыналъэм къыщынат.

Пащтыхьыгъуэр Ахъийшурэщ щыӀэщӀыхьэм журтхэм нэгъуэщӀ шынагъуэ къалъыкъуэкӀащ. Пащтыхьым а лъэпкъыр дунейм тезылъагъуэ мыхъу Аман лъытэныгъэшхуэ хуищӀу цӀыху цӀыкӀум яхеӀэтыкӀыр. Аман бзаджагъэ защӀэкӀэ пащтыхьыр къыдешэхыр, и арэзыныгъэм егъэгушхуэри, зэрыжурт лъэпкъыу игъэкӀуэдыну игу ирелъхьэ. Гухэлъ щӀэпхъаджэр Аман къызыхихар лъэпкъкӀэ журтхэм ящыщ Мардэхей абы лъапӀэныгъэ ирихыу щхьэщэ зэрыхуимыщӀара хуэдэу тхылъым къыщыгъэлъэгъуами, абы тхыдэ лъабжьэ иӀэщ.

ПсэзэпылъхьэпӀэм лъэпкъыр къишыным Мардэхеи, Сэфирэти я акъыли, я лӀыгъи ирахьэлӀэ икӀи бзаджэщӀагъэу Аман зэрихъахэм пэщӀохуэжри токӀуэдэж. И цӀэр къыхэмыщ пэтми, тхылъыр зытепсэлъыхь хъыбарым и къегъэкӀуэкӀыкӀэмкӀэ зэхыбощӀэ а псор Тхьэм и ухыгъэм тету къызэрыхъур, тхыдэ хъугъэ-щӀагъэхэри Абы гъуэгу захуэм зэрытришэр.

«Пурим»-кӀэ еджэу журтхэм ноби Ӏэтауэ ягъэмахуэщӀ махуэр къуэпскӀэ зэкӀуэлӀэжыр тхылъым зи гугъу ищӀ а къэхъукъащӀэхэрщ. Журтхэр ягъэкӀуэдыну щытраухуа пӀалъэр гузэвэгъуэм къыщыхэкӀа махуэу зызэридзэкӀащ. Журтхэм хабзэ яхуэхъуауэ «Сэфирэт и тхылъыр» мы махуэхэм щӀаджыкӀыныр къызыхэкӀри аращ.

Тхылъым къыщыӀуэта Ӏуэхугъуэхэм поджэж адыгэ ӀуэрыӀуатэм ноби хъума щыхъуа «Сэфирэт-гуащэ и хъыбарри». Хъыбарым къызэрыхэщымкӀэ, и дахагъэкӀи, и губзыгъагъэкӀи хуэдэ къэмыхъуауэ Сэфирэт-гуащэр цӀыхубз зэкӀужт икӀи цӀэрыӀуэт. Тхьэм къритауэ бгъэдэлъ Ӏущыгъэр Сэфирэт-гуащэм ирехьэлӀэри, зыщыщ лъэпкъыр игъэкӀуэдыну къахузэпещэ лӀы бзаджэм пэщӀоувэж, арыххэуи хъуагъэщагъэу къакӀэлъызэрихьахэми ар токӀуэдэж. Зи псэ емыблэжа бзылъхугъэ цӀыкӀур къызыхэкӀа лъэпкъым фӀылъагъуныгъэрэ лъытэныгъэкӀэ еӀэтыр, и псалъэ тӀэужыӀэ ямыщӀыуи ягъэзащӀэу хуожьэ. Нэхъыжьхэм къаӀуэтэжу щыта Нухь, Ибрэхьим, Мусэ, Данил, Щамел, Даут, Сэлмэн сымэ я хъыбархэм хуэдэуи, Сэфирэт-гуащэ и тхыдэр адыгэхэм зэрацӀыхур дин хъыбарущ. Абы къегъэлъагъуэ ар КъуэкӀыпӀэ Гъунэгъум къызэрикӀар, «Сэфирэт и тхылъым» къыхэщыж пащтыхь гуащэ Эстер, адыгэбзэкӀэ Сэфирэт-гуащэ жыхуаӀэм, и тхыдэм гуэх имыӀэуи зэрепхар.

#### ЯПЭ ӀЫХЬЭ


Къэжэр пащтыхь Ахъийшурэщ ефэ-ешхэ ищӀахэр

1Мы тхыдэ хъугъэ-щӀагъэр[†] къыщыхъуар Ахъийшурэщ[*] и тетыгъуэм щыгъуэщ – Хьинд[*] хэгъэгум[†] щегъэжьауэ Куш[*] нэсыхукӀэ дэлъ хэгъэгуищэрэ тӀощӀрэ блыр зи унафэ щӀэтыгъа Ахъийшурэщ и лъэхъэнэрщ[+]. 2Пащтыхь тахътэр абы щыгъуэ здэщыӀар Шушан[*] быдапӀэрт. 3Тахътэм зэрыдэкӀуейрэ илъэс ещанэр екӀуэкӀыу Ахъийшурэщ хэкум лӀакъуэлӀэшрэ[†] уэркъышхуэу исым ефэ-ешхэшхуэ ярищӀэкӀащ. Къэжэрымрэ[†] Мыдымрэ дзэпщу щыӀэр, пщырэ хэгъэгу пашэу[†] исыр къыщызэхуэсат абы. 4Махуищэрэ махуэ тӀощӀиплӀ енкӀэ и пащтыхьыгъуэ мылъкушхуэу илъымрэ щытхъурэ щхьэлъапӀэныгъэу езым къыхуагъэфащэмрэ зыхуэдэр яригъэлъэгъуат абы и хьэщӀэхэм.

5А махуэхэр зэрыдэкӀыу Шушан быдапӀэм цӀыхуу дэсым щхьэкӀэ, цӀыкӀуи ини кърихьэлӀэу, пащтыхьым и сэрей[†] пщӀантӀэшхуэм махуибл ефэ-ешхэ щызэхишащ. 6ПщӀантӀэр чэтэн[†] Ӏупхъуэ хужь-плъыжьыфэхэмкӀэ гъэщӀэрэщӀат. Ахэр чэтэныпс плъыжь-фӀыцӀафэ пӀащӀэхэмкӀэ мывэху пкъохэм хэщӀыхьа дыжьын хъурджанэхэми[†] епхыжат. Зи жыхафэгур мывэплърэ мывэхухэмкӀэ, мывэ щхъуэкӀэплъыкӀэхэмрэ налкъутналмэсхэмкӀэ япкӀа пщӀантӀэм дыщэмрэ дыжьынымрэ къыхэщӀыкӀа тахътэбанхэр къыщегъэувэкӀат. 7Зэщхьу тӀу зыхэмыт дыщэ фалъэхэмкӀэ санэр щымысхьыжу щызэрахьэрт, фадэ пӀащӀэри щыпэрыхьэтт. 8Щхьэж зыхуейм хуэдиз ирифыну хуитт, хэгъэзыхьи щыӀэтэкъым – дэтхэнэми зэрыфӀэфӀым хуэдэу яхуэӀуэхутхьэбзэщӀэну фадащхьэтетхэм пащтыхьым унафэ яхуищӀат.

9А махуэ дыдэхэм хуэзэу Уэштий-гуащи цӀыхубзхэм щхьэкӀэ Ахъийшурэщ зыдэс сэрейм ефэ-ешхэ щищӀащ.


Уэштий-гуащэм пащтыхь тахътэр зэрыфӀэкӀуэдар

10Санэм къигъэжэна пащтыхьым ебланэ махуэм и ӀуэхутхьэбзащӀиблым[*] – Мыхъумин, Безытэ, Хъэрбон, Беджытэ, Абэджытэ, Зэтар, Къарэкъас сымэ – унафэ яхуищӀащ[+] 11гуащэ пыӀэр щхьэрыгъыу Уэштий и пащхьэ кърашэну. Нэ фыгъуэ зытрамыгъаплъэм хуэдэу дахэ гуащэр цӀыхубэмрэ и блыгущӀэтхэмрэ яригъэлъагъумэ и гуапэт. 12ӀуэхутхьэбзащӀэхэм лъагъэӀэса унафэм Уэштий-гуащэ къедэӀуэн идакъым. Арыххэти, пащтыхьыр губжьым зэщӀищтэри, мафӀэм хуэдэу къызэщӀэнащ.

13Хабзэхэмрэ унафэу щыӀэхэмрэ хэзыщӀыкӀ цӀыху Ӏущхэм упщӀэж[†] ярихьэлӀэныр пащтыхьым и щэну щытти, Ӏуэхум щыгъуазэхэм чэнджэщ щхьэкӀэ захуигъэзащ. 14А лъэхъэнэм Ахъийшурэщ и дзыхь нэхъ зригъэзыр Къарэшынэ, Шэтар, Адмэт, Тэршыш, Мэрэс, Мэрсэн, Мэмухъан сымэт – Къэжэрымрэ Мыдымрэ щыщ лӀакъуэлӀэшиблырт. Пащтыхьым и пащхьэ щыхуейм деж ихьэфри, пащтыхьыгъуэм цӀыхуу исым нэхъ яхэӀэтыкӀари ахэрат.

15«ӀуэхутхьэбзащӀэхэм езгъэӀуэхуа унафэм Уэштий-гуащэ зэребэкъуам щхьэкӀэ, хабзэкӀэ узэрыдызекӀуэн хуейр дауэ?» – жиӀэри щӀэупщӀащ Ахъийшурэщ.

16Пащтыхьми, лӀакъуэлӀэшхэми захуигъазэу Мэмухъан къэуври жиӀащ: «Уэштий-гуащэр щымысэр[†] пащтыхь пащхьэм и закъуэкъым, атӀэ Ахъийшурэщ и ӀэмыщӀэ илъ щӀыналъэхэм лъэпкъыбэу щыпсэухэмрэ лӀакъуэлӀэшу исхэми екъуэншэкӀащ ар. 17Гуащэм ӀэщӀэщӀам и гугъур цӀыхубзхэм зэхахмэ, я щхьэгъусэхэм нэмыплъ ирату хуежьэнущ, „Езы пащтыхь Ахъийшурэщ, Уэштий-гуащэр къысхуэфшэ, жиӀэу, унафэ щищӀым, къыхущӀэкӀакъым“, – жаӀэурэ. 18Гуащэр зэрызекӀуа щӀыкӀэм и хъыбарыр Къэжэрымрэ Мыдымрэ тетыгъуэ щызиӀэхэм я бзылъхугъэхэм нобэ щалъэӀэскӀэ, щапхъэ трахынщи, мыужьыхыж зэщыхьэмрэ зэгурымыӀуэмрэ къыхэкӀынщ!

19Аращи, пащтыхьым игъуэджэ[†] щымыхъунумэ, и пащхьэ Уэштий абы фӀэкӀа къызэримыхьэнум и унафэр ирещӀи, игъащӀэкӀэ ирамытхъыкӀыжыну Къэжэрымрэ Мыдымрэ я хабзэ тхылъхэми ар хрырегъатхэ. Гуащэ цӀэм хуэфащэ пщӀэри ар къэзылэжь нэгъуэщӀ цӀыхубз гуэрым лърегъэс[+]. 20Ар пащтыхьым и унафэу пащтыхьыгъуэм и дэнэ лъэныкъуэкӀи щызэбграхкӀэ, цӀыхубзхэми я щхьэгъусэхэм, ар пщыуи ирехъу, унэӀутуи щрет, хуэщӀыпхъэ пщӀэми щӀачэнкъым».

21Чэнджэщыр Ахъийшурэщи, абы и блыгущӀэтхэми ягу ирихьащ, Мэмухъан и жыӀэм тещӀыхьа унафэри пащтыхьым къихьащ. 22«ЛӀыр и унэ щытепщэщ» жиӀэу иту щӀыналъэ къэс тхыбзэу илъымрэ лъэпкъыу исым я бзэкӀи тхауэ пащтыхьыгъуэм и дэнэ къуапи унафэр щызэбграгъэхащ.

#### ЕТӀУАНЭ ӀЫХЬЭ


Сэфирэт пащтыхь гуащэ зэрыхъуар

1ТӀэкӀу тещӀэу и губжьыр нэхъ щыщхьэщыум, Уэштий ищӀамрэ абы трищӀыхьыжа унафэмрэ пащтыхь Ахъийшурэщ егупсысыжащ[+]. 2«Пщащэ дахэхэм я лъыхъуакӀуэ хэгъыхьэ! – жаӀэу и Ӏуэхузехьэхэм къыщыхалъхьари абы щыгъуэщ. – 3Пащтыхьыгъуэм къиубыд хэгъэгу псоми лӀыкӀуэхэр яхуэщӀи, зи теплъэкӀэ гурыхь пщащэхэр Шушан быдапӀэм дэт цӀыхубз унэм къыщызэхуашэсыну унафэ щӀы. Уи ӀуэхутхьэбзащӀэхэм ящыщ Хъыджий, цӀыхубз унэм и кӀэлъыплъакӀуэм, ахэр и ӀэмыщӀэ илъхьи, загъэдэхэн щхьэкӀэ дыхумэ дахэхэр къызыпих щыхуэн дагъэ зэхуэмыдэхэр ирегъэт. 4Уигу ирихьын пщащэ абыхэм къахэкӀмэ, Уэштий и пӀэкӀэ гуащи ирехъу». А псалъэхэр игъуэу жыӀа хъуауэ пащтыхьым къилъытэри, абы тещӀыхьа унафи ищӀащ.

5Шушан быдапӀэм Бенамин и лӀакъуэм щыщу зы журт гуэр дэсащ, Мардэхей и цӀэу. Ар Къыш и къуэ Щэмей и къуэ ЙаӀир и къуэт. 6Бабылей[*] пащтыхь Нэбыхъунэщыр[*] журт пащтыхь Ехъуней Ӏэрыубыд щищӀам щыгъуэ Ерусэлим гъэру къыдашахэм яхэтащ абы и унагъуэр. 7Мардэхейщ и адэ къуэшым ипхъу ХьэтӀасэ, СэфирэткӀи[*] зэджэр, зыпӀыжар. Ади ани щхьэщымытыжу зеиншэ хъурейуэ къэнат ар. Хъыджэбз цӀыкӀур дахэт икӀи зэкӀужт. И адэ-анэр щыщхьэщыукӀуриикӀым, Мардэхей ар зришэлӀэжри бын-къан ищӀыгъат.

8Пащтыхь унафэр цӀыхубэм щахэӀуэм, Шушан быдапӀэм Хъыджий и нэӀэ щӀэтыну пщащэ куэд къыщызэхуашэсащ. Абы щыгъуэщ Сэфирэт сэрейм къашэу цӀыхубз унэм и тет Хъыджий и ӀэмыщӀэ щралъхьари. 9Хъыджэбзыр абы игу дыхьэри, и нэфӀи щыхуащ. Куэд дыди дэмыкӀыу дыхумэ дахэхэр къызыпих щыхуэн дагъэ зэхуэмыдэхэмрэ къэуат зыщӀэлъ шхын хэплъыхьахэмрэ кърит хъуащ. Пащтыхь сэрей унэшхуэм къриша унэӀут хъыджэбзиблыр и ӀуэхутхьэбзащӀэу къыбгъэдигъэувэри, цӀыхубз унэм и псэупӀэ нэхъыфӀ дыдэм Сэфирэти ахэри иригъэшащ.

10Сэфирэт къызыхэкӀа лъэпкъми зыщыщ лӀакъуэми теухуауэ зыми зыри яжриӀэртэкъым, сыту жыпӀэмэ ар ибзыщӀыну Мардэхей абы унафэ къыхуищӀыгъат. 11Мардэхеи махуэл димыхыу къакӀуэрти, цӀыхубз унэм и пщӀантӀэм и гупэкӀэ щызэхэзекӀуэрт, Сэфирэт щӀэупщӀэрти, и Ӏуэху зыӀутыр зригъащӀэрт.

12Пащтыхь Ахъийшурэщ и пащхьэ щихьэн хуей чэзур къэмыс щӀыкӀэ, бзылъхугъэм хуагъэува хабзэм тету, дэтхэнэ зы пщащэми мазэ пщыкӀутӀым и кӀуэцӀкӀэ зигъэдэхэн хуейт: ипэ мазихым мэ дахэхэр къызыпих мир дагъэр зыщихуэу, къыкӀэлъыкӀуэ мазихым дыхумэ зыщыу нэгъуэщӀ дагъэ зэмылӀэужьыгъуэхэр зрихьэлӀэу. 13Пщащэр пащтыхьым деж кӀуэну цӀыхубз унэм къыщикӀкӀэ, къызыщӀэлъэӀу псори иратырт. 14Пщыхьэщхьэм абы деж кӀуауэ пщэдджыжьым къэзыгъэзэжыр пащтыхьым и жэщгъуэлъ цӀыхубзхэр щыпсэу етӀуанэ унэм яшэрт. Ар зи нэӀэ щӀэтыр пащтыхьым и ӀуэхутхьэбзащӀэхэм ящыщу ШэӀэшгъэзт. Абдежым щегъэжьауэ хъыджэбзыр пащтыхьым деж щӀыхьэжыртэкъым, къыхуейуэ и цӀэкӀэ къемыджэ къудеймэ.

15Ауэрэ Сэфирэти – Мардэхей и адэ къуэш АбыхъурэӀил ипхъу бын-къану зришэлӀэжар – пащтыхьым деж щыщӀыхьэну и чэзур къэсащ. ЦӀыхубз унэм и тет Хъыджий кърита чэнджэщхэм теухуауэщ абы зызэригъэщӀэрэщӀари. Къэзылъагъу псоми я гур итхьэкъуу апхуэдэт Сэфирэт[+]. 16Пщащэр сэрейм щыдашар епщӀанэ мазэрщ, Тебэт мазэрщ, Ахъийшурэщ и тетыгъуэр илъэсибл щрикъурщ[*].

17Сэфирэт адрей цӀыхубзхэм нэхърэ нэхъыфӀу пащтыхьым илъэгъуащ, адрей пщащэхэми нэхърэ мыбы игу нэхъ кӀэрыпщӀащ. Гуащэ пыӀэр щхьэритӀагъэри, Уэштий и пӀэкӀэ пащтыхь гуащэ ищӀащ. 18Абы иужь лӀакъуэлӀэшрэ уэркъышхуэу щыӀэр кърихьэлӀэу Сэфирэт и цӀэкӀэ ефэ-ешхэшхуи ищӀащ. ЩӀыналъэхэм махуэщӀ махуэу ар щигъэуври[*], пащтыхьым узэрыхуэупсэн хуэдэ тыгъэ лъапӀэхэри иригъэгуэшащ.


Мардэхей пащтыхьыр ажалым къызэрыригъэлар

19Пщащэхэр етӀуанэу къыщыхашым, Мардэхей пащтыхьым и Ӏуэхузехьэхэм ящыщ зы хъуауэ сэрей куэбжэпэм деж и лэжьыгъэ Ӏыхьэр щрихьэкӀырт[*]. 20Япэми хуэдэу, Сэфирэт Мардэхей и жыӀэ емыбакъуэу лӀакъуэкӀэ зыщыщри лъэпкъкӀэ къызыхэкӀари ибзыщӀырт, къан гъэсэну Мардэхей и унэ щисым и псалъэ тӀэужыӀэ иримыгъэщӀу зэрыщытам ещхьуи, ар абы иджыри едаӀуэрт.

21Мардэхей и Ӏуэху щыпэт махуэхэм ящыщ зым сэрейм и бжэӀупэхъумэхэу Беджытэнрэ Тэрэшрэ гухьэ-гужь[†] хуащӀам къыхэкӀыу пащтыхь Ахъийшурэщ яукӀыну мурад ящӀащ. 22Ар Мардэхей къыщищӀэм Сэфирэт-гуащэм хуиӀуэтэжащ, абыи къыжраӀар Мардэхей и цӀэкӀэ пащтыхьым лъигъэӀэсыжащ. 23Ӏуэху ящӀу пэжыр къыщыщӀэщым, а нэрыбгитӀым я унафэр щхьэпылъэкӀэ ящӀащ[*]. А лъэхъэнэм и къэхъукъащӀэхэр зратхэ тхылъми а псор пащтыхьым и унафэкӀэ иратхэжащ[+].

#### ЕЩАНЭ ӀЫХЬЭ


Журтхэр игъэкӀуэдыну Аман мурад зэрищӀар

1Зы тэлай гуэр дэкӀауэ пащтыхь Ахъийшурэщ аджадж лъэпкъым щыщ Хьэмэдэт и къуэ Аман[*] хиӀэтыкӀри, лӀакъуэлӀэшхэми нэхърэ нэхъ лъагэу игъэуващ. 2Пащтыхьым и Ӏуэхузехьэ псоми Аман и пащхьэ лъэгуажьэмыщхьэ зыщрагъауэрт, пщӀэшхуэ хуащӀурэ – арат Ахъийшурэщ унафэу ищӀар. Ауэ Мардэхей и закъуэщ лъэгуажьэмыщхьэ абы зыхуизымыгъэуари, лъытэныгъэ зи цӀи хуэзымыщӀари.

3«Пащтыхь унафэм ущӀебакъуэр сыт?» – жаӀэурэ пащтыхьым и Ӏуэхузехьэхэр Мардэхей къехъурджауэрт. 4Зэпымыууэ апхуэдэу къыжраӀэ пэтми, зытетым ар яхутекӀыртэкъым, сэ сыжуртщ, жиӀэрти. Арати, мобыхэми Мардэхей и зекӀуэкӀэр къыхуэгъумэ зэрагъэщӀэн щхьэкӀэ, кӀуэри Аман бзэгу хуахьащ.

5Езы Амани Мардэхей лъэгуажьэмыщхьэу зэрыхуэмытӀысри, пщӀэ къызэрыхуимыщӀри щилъагъум, хуабжьу губжьащ. 6Зыщыщ лъэпкъыр хэтми къыщищӀэми, Мардэхей и закъуэ игъэкӀуэдыныр фӀэмащӀэ хъуащ; абы и лъэпкъэгъуу Ахъийшурэщ и пащтыхьыгъуэм и дэнэ къуапи щыпсэу журтхэм я лъапсэр зэригъэгъущыну Ӏэмалыр къиулъэпхъэщу хуежьащ.

7Ахъийшурэщ и тетыгъуэр илъэс пщыкӀутӀ щрикъум, Нисан зи цӀэ япэ мазэм[*], Аман и пащхьэ пхъэидзэ, «пур» жыхуаӀэр, щадзащ, журтхэр щызэтраукӀэну махуэмрэ мазэмрэ къагъэнэхуэн щхьэкӀэ. Пхъэидзэм къикӀар епщыкӀутӀанэ мазэрщ, Адар мазэрщ[*][+].

8«Пащтыхьыгъуэм и дэнэ къуапи загъэщхьэхуэу зы лъэпкъ гуэр щопсэу, – жиӀащ Аман Ахъийшурэщ зыхуигъазэри. – Абыхэм я хабзэхэр нэгъуэщӀ лъэпкъ хабзэхэми ещхькъым, уи унафэхэри ягъэзащӀэркъым. Сыт ахэр зыхуэпшэчыр?! 9ЖысӀэр къыздэпщтэмэ, ахэр зэтраукӀэну унафэ щӀы; сэри дыжьын къэп минипщӀ[*] уи Ӏуэхузехьэхэм къахуэсшэчынщи, хъарзынэщым[†] иралъхьэну къайстынщ».

10Абдежым пащтыхьым и мыхъур Ӏэлъыныр зыӀэрихри аджадж лъэпкъым щыщ, журтхэм я бий кӀэуфӀыцӀ Хьэмэдэт и къуэ Аман иритащ[+]. 11«Дыжьынри къызыхуэгъэнэж, а цӀыху лъэпкъым епщӀэну пфӀэигъуэмкӀи ухуитщ», – жриӀащ абы Аман.

12Япэ мазэм и епщыкӀущанэ махуэм[*] пащтыхь тхакӀуэхэр къраджащ. ЩӀыналъэ къэс тхыбзэу илъымрэ лъэпкъыу исым я бзэкӀи тхауэ пщыхэм, хэгъэгу пашэхэм, лъэпкъ зэхуэмыдэхэм ящыщ лӀакъуэлӀэшхэм Аман унафэу ищӀари хуатхащ. А унафэр къызэрыдэкӀар пащтыхь Ахъийшурэщ и цӀэкӀэт, абы и мыхъур Ӏэлъынри тегъэуэжат[+]. 13Журтхэм ящыщу жьыи щӀэи, цӀыхубзи сабии зы къэмынэу яукӀын, ягъэкӀуэдын, я лъапсэр ягъэгъущу мылъкуу яӀэр зэрапхъуэн хуейуэ къэзыгъэув а унафэр пащтыхьыгъуэм и дэнэ щӀыналъи щызэбгратыкӀыну шу лӀыкӀуэхэр яутӀыпщащ. ПӀалъэу ягъэувари епщыкӀутӀанэ мазэм и зы махуэт – Адар мазэм и епщыкӀущанэ махуэрт.[*][+] 14А махуэм хуэхьэзыру щытын щхьэкӀэ, пащтыхь унафэм хабзэ къару зэриӀэр щӀыналъэхэм щыгъэӀун икӀи ар лъэпкъыу хъуам зэлъащӀысын хуейт.

15Пащтыхь жыӀэм тету шу лӀыкӀуэхэр жэрыгъэкӀэ яутӀыпщащ. Унафэр Шушан быдапӀэм дэсхэми яхэӀуащ. Пащтыхьымрэ Аманрэ фадэ Ӏэнэм бгъэдэтӀысхьэжащ, ауэ гухэщӀ-гумэщӀышхуэм зэры-Шушан быдапӀэу зэщӀищтащ[+].

#### ЕПЛӀАНЭ ӀЫХЬЭ


Журтхэм къадэӀэпыкъуну Мардэхей Сэфирэт зэрелъэӀуар

1Къэхъуар къыщищӀэм, Мардэхей и щӀыӀутелъхэр зэхичатхъэщ, щыгъыныжьхэр зэщитӀагъэри, сахуэр и щхьэм къыхэщэщу, гъуэгрэ бжэуэ къалэм къыдыхьащ[*]. 2Щыгъыныжь зыщыгъ зыри адэкӀэ ягъакӀуэртэкъыми, сэрей куэбжэпэм нэсри къыщыувыӀащ. 3Пащтыхь унафэр зылъэӀэса щӀыналъэхэм щыпсэу журтхэми а гуауэ щӀыӀэр къатепсыхащ, нэщӀ ихьащ, гъыбзэмрэ гуӀэ тхьэусыхэшхуэмрэ ягъэшу хуежьащ; куэд дыдэми щыгъуэ щыгъыныжьхэмкӀэ зыхуапэри сахуэм хэгъуэлъхьащ[+].

4Мардэхей и хъыбарыр и унэӀут цӀыхубзхэмрэ ӀуэхутхьэбзащӀэхэмрэ[*] къыщыхуахьым, Сэфирэт-гуащэ хуабжьу къэгузэващ. Абы щыгъыныщӀэхэр Мардэхей хуригъэхьат, и щыгъыныжь чэтхъахуэхэр зыщригъэхыу ахэр зыщригъэтӀэгъэн щхьэкӀэ, ауэ мыдрейм ахэр яӀихын идакъым.

5Апхуэдэу щыхъум, Сэфирэт и ӀуэхутхьэбзащӀэу ягъэува унэӀутхэм ящыщ Хьэтэх къриджэри, Мардэхей деж игъэкӀуащ зыгъэгузавэмрэ апхуэдэу щӀищӀэмрэ жригъэӀэну. 6Хьэтэх сэрей куэбжэпэм и гупэ къит къалэ утым деж щыс Мардэхей бгъэдыхьащ. 7Мардэхей къыщыщӀа псори абы хуиӀуэтащ, журтхэр зэрызэтраукӀэнум пэкӀуэу Аман хъарзынэщыр дыжьынкӀэ иущэну[†] пащтыхьыр зэригъэгугъами и гугъу хуищӀащ[+]. 8Абы иужькӀэ, Сэфирэт хуихьу иригъэлъэгъун папщӀэ, Мардэхей Хьэтэх иритащ журтхэр ягъэкӀуэдын хуейуэ зыгъэув унафэу Шушан быдапӀэм щагъэхъыбарам тратхыкӀа тхылъымпӀэр. Мардэхей Хьэтэх елъэӀуащ Ӏуэхур зыӀутыр Сэфирэт гуригъэӀуэну икӀи езыр зыщыщ лъэпкъым щхьэкӀэ гущӀэгъу лъыхъуэу пащтыхьым деж кӀуэн зэрыхуейр жриӀэну[+].

9Хьэтэх кӀуэжри Мардэхей и псалъэхэр Сэфирэт хуиӀуэтэжащ. 10Асыхьэту Сэфирэт Хьэтэх иӀуэхуащ Мардэхей деж кӀуэуэ жриӀэну: 11«Пащтыхь къулыкъущӀэхэми, пащтыхьыгъуэм хэку-хэкукӀэрэ лъэпкъыу исми ящӀэ, ар ирецӀыхухъу, ар ирецӀыхубз, кърамыджауэ пащтыхьым и пщӀантӀэ кӀуэцӀ дыхьэм хабзэкӀэ къыпэщылъыр зыхуэдэр – абы и унафэр укӀщ. Псэууэ къелынури пащтыхьым и дыщэ башыр зыхуишийращ. Си гугъу пщӀымэ, мазэ мэхъу ар къызэрызэмыджэрэ»[+].

12Сэфирэт и псалъэхэр Мардэхей щызэхихым, 13мыпхуэдэ жэуап иригъэхьыжащ: «Сэрейм узэрыдэсым щхьэкӀэ журтхэм я щхьэ кърикӀуэнум уфӀэкӀын уимыгугъэ. 14Мыпхуэдэ зэман бзаджэм зыри жумыӀэу зыбущэхуми, журтхэр кӀуэдыпӀэ къизышын, къезыгъэлын нэгъуэщӀ гуэр къыкъуэкӀынщ, ауэ уэрэ уи адэжьхэмрэ фи лъапсэм псыр ирагъэжыхьыжынщ. ИтӀани, хэт ищӀэрэ, нобэ хуэдэ зы махуэуи къыщӀэкӀынщ пащтыхь гуащэ ущӀэхъуари?!»

15Апхуэдэу щыхъум мыр жэуапу Мардэхей иратыжыну Сэфирэт унафэ ищӀащ: 16«Хыхьи, Шушан дэс журтхэр къызэхуэшэси, сэр щхьэкӀэ фынэщӀ[*]. Жэщищ-махуищкӀэ фемышхэ икӀи фемыфэ. Сэри, си унэӀут цӀыхубзхэр си гъусэу, фэ фхуэдэ къабзэу сынэщӀынщ. КъекӀуэкӀ хабзэм себакъуэми, пащтыхьым деж сыкӀуэнщ. Си кӀуэдыр абы къыхэкӀынуми, срекӀуэд».

17Мардэхей ежьэри, Сэфирэт унафэу къыхуищӀар игъэзэщӀащ.

#### ЕТХУАНЭ ӀЫХЬЭ


Сэфирэт ефэ-ешхэм пащтыхьыр зэрыригъэблэгъар

1Ещанэ махуэм Сэфирэт гуащэ фащэхэр зыщитӀагъэщ аби, тахътэр зыщӀэт унэм и гупэкӀэ къиту сэрейм и пщӀантӀэкум къиуващ. Пащтыхьри, тахътэм тесу, сэрейм и къыдыхьэпӀэм хуэзанщӀэу щыст[+]. 2ПщӀантӀэкум ит Сэфирэт-гуащэр абы къыщилъагъум, нэ гуапэкӀэ къеплъащ, ӀэщӀэлъ дыщэ башри къыхуишиящ. Сэфирэти кӀуатэри, башыпэм щабэу теӀэбащ[+].

3«Сыт узыгъэгузавэр Сэфирэт-гуащэ? Сыт узыщӀэлъэӀур? – еупщӀащ абы пащтыхьыр. – ЖыпӀауэ пхуэзмыщӀэн мы дунейм теткъым»[+].

4«Игъуэу къэплъытэмэ, – жиӀащ Сэфирэт, – нобэ уэ щхьэкӀэ згъэхьэзыра ефэ-ешхэм Аман и гъусэу зыкърегъэхьэлӀэ».

5«ЩӀэхыу Аман къысхуэфшэ, – ищӀащ унафэ Ахъийшурэщ, – Сэфирэт къызыщӀэлъэӀуар хуэдмыщӀэу хъунукъым».

Арати, Аман гъусэ ищӀри, пащтыхьыр Сэфирэт игъэхьэзыра ефэ-ешхэм кӀуащ. 6Санэм ефэу здэщысым, пащтыхьыр Сэфирэт зыхуигъазэри еупщӀащ: «Сытыт узыхуейр? ЖыпӀэркъэ, къохъулӀэнущ ар уэ! Сыт хуэдэ лъэӀу къысхуиӀэр? ЖыпӀауэ пхуэзмыщӀэн мы дунейм теткъым».

7«Сызыхуейуэ сызыщӀэлъэӀур мыращ, – жиӀащ Сэфирэт. – 8Суримыжагъуэмэ, сызыхуей псори къысхуэпщӀэнур пэжмэ, сызыщӀэлъэӀури бгъэзэщӀэну пфӀэигъуэмэ, пщэдеи пхуэзгъэхьэзырыну ефэ-ешхэм Аман и гъусэу иджыри зэ къысхуеблагъэ. Мис абы щыгъуэ узыщӀэупщӀами жэуап нестынщ»[+].


Аман Мардэхей иукӀыну игу зэрырилъхьар

9Аман гуфӀэу, гунэдж[†] дахэ иӀэу къежьэжащ. Сэрей куэбжэпэм деж Мардэхей щрихьэлӀэм, къызэрыхуэмытэджам, и шынагъэ лъэӀэсу зэрыримыгъэлъэгъуам хуабжьу иригубжьащ[+]. 10Ауэ Аман зишыӀэри и унэ кӀуэжащ.

И ныбжьэгъухэмрэ и щхьэгъусэ Зэрэшрэ къриджэри,[+] 11мылъкуу бгъэдэлъым и инагъымкӀэ, къуэ бын унагъуэшхуэу зэрыщытымкӀэ, пащтыхьым пщӀэ къызэрыхуищӀымрэ лӀакъуэлӀэшхэмрэ уэркъышхуэхэмрэ зэрахиӀэтыкӀамкӀэ Аман зыщытхъужу хуежьащ[+]. 12«Абы щыфӀэкӀыжу, – къыпищащ адэкӀэ Аман, – Сэфирэт-гуащэ си закъуэщ иригъэблэгъар игъэхьэзыра ефэ-ешхэм пащтыхьым и гъусэу кӀуэну. Пщэдей гуэрми пащтыхьым сыщӀыгъуу сыкӀуэну къызэджащ. 13Ауэ журт Мардэхей сэрей куэбжэпэм деж сыщрихьэлӀэху а псор зыми щымыщу мэкӀуэдыж».

14И щхьэгъусэ Зэрэшрэ и ныбжьэгъухэмрэ жраӀащ абы итӀанэ: «ӀэфракӀэ щэныкъуэ[*] зи лъагагъ щхьэпылъапӀэр ягъэувыну унафэ щӀыи, пщэдджыжь пащтыхьым елъэӀу Мардэхей абдеж и щхьэр щыпалъэну. ИтӀанэ уи гур зэгъэжауэ пащтыхьым и гъусэу ефэ-ешхэм кӀуэ». Чэнджэщыр Аман игу ирихьри, щхьэпылъапӀэр ягъэувыну унафэ ищӀащ[+].

#### ЕХАНЭ ӀЫХЬЭ


Пащтыхьым Мардэхей зэригъэлъэпӀар

1А жэщым пащтыхьым и нэбдзыпэ зи хузэтелъхьэртэкъым. Арати унафэ ищӀащ пащтыхьыгъуэм щыхъуа къэхъукъащӀэхэр зратхэ тхылъыр къыхуахьу къыхуеджэну[+]. 2Абы къраджыкӀащ сэрейм и бжэӀупэхъумэхэу Беджытэнрэ Тэрэшрэ пащтыхь Ахъийшурэщ яукӀыну мурад ящӀауэ зэрыщытар Мардэхей къызэрыщӀигъэщыгъар[+].

3«Сыт хуэдэ пщӀэрэ щхьэлъапӀэныгъэрэ игъуэтыжа абы щхьэкӀэ Мардэхей?» – щӀэупщӀащ пащтыхьыр.

«ХуащӀа щыӀэкъым», – къратыжащ абы жэуап и ӀуэхутхьэбзащӀэхэм.

4«Хэт Ӏуэхузехьэхэм ящыщу пщӀантӀэм дэтыр?» – щӀэупщӀащ пащтыхьыр.

Аман сэрей щӀыб пщӀантӀэм дэтт. ЩхьэпылъапӀэ игъэувам Мардэхей зэрыщыпилъэнум и ӀуэхукӀэ пащтыхьым епсэлъэну къэкӀуауэ арат ар[+].

5«Аманщ иджыпсту пщӀантӀэм дэтыр», – жаӀащ ӀуэхутхьэбзащӀэхэм.

«КъыщӀрехьэт си деж», – ищӀащ пащтыхьым унафэ.

6Аман къыщыщӀыхьэм, пащтыхьыр абы еупщӀащ: «ЗгъэлъэпӀэну сызыхуей цӀыхум сыт хуэсщӀэмэ нэхъыфӀ?»

«Сэр нэмыщӀ пащтыхьым игъэлъэпӀэнур хэт?» – жиӀэри егупсысащ ар игукӀэ. 7«БгъэлъэпӀэну цӀыхум, – иритащ абы жэуап Ахъийшурэщ, – 8пщыгъа фащэр къыхуегъэхь, узытеса шыми уи дамыгъэхэр зытет бэракъыр теубгъуауэ[*] къыхуегъашэ. 9ИтӀанэ фащэмрэ шымрэ уи зы лӀакъуэлӀэш пажэм ет. Ирехуапэ абы а щыгъынхэмкӀэ згъэлъэпӀарэт жыхуэпӀэ цӀыхури, ирегъэшэс шым, „Мыращ пащтыхьым игъэлъэпӀа цӀыхум хуащӀэр!“ жиӀэурэ цӀыхуцӀэ зиӀэм зэхахыуи шы ӀумпӀэр иӀыгъыу къалэ утми къыщрырешэкӀ».

10«ЗанщӀэу кӀуэи, – жиӀащ пащтыхьым Аман унафэ хуищӀурэ, – фащэри къащтэ, шыри Ӏэдэж щӀыи, сэрей куэбжэпэм деж зи Ӏуэху Ӏыхьэр щезыхьэкӀ журт Мардэхей къызэрызжепӀам хуэдэ дыдэу дызекӀуэ. ЖыпӀам щыщуи бгъэзэщӀэну зыри зыщумыгъэгъупщэ».

11Аман щыгъынхэри ищтэщ, шыр Ӏэдэжу иришажьэри, Мардэхей ихуапэщ, игъэшэсщ, шы ӀумпӀэр иубыдыжри, цӀыхуцӀэ зиӀэм зэхахыу «Мыращ пащтыхьым игъэлъэпӀа цӀыхум хуащӀэр» жиӀэурэ къалэ утым къыщришэкӀащ.

12Абы иужь Мардэхей сэрей куэбжэпэм деж къигъэзэжащ. Аман укӀытарэ и щхьэр здихьынур имыщӀэу жэрыгъэкӀэ унэм къэкӀуэжри, 13къыщыщӀа щӀэщхъур и щхьэгъусэ Зэрэшрэ и ныбжьэгъухэмрэ яхуиӀуэтэжащ.

КъыжраӀащ абыхэм[*] итӀанэ Аман: «Мардэхей и лъэпкъкӀэ журтщ, апхуэдэу узыгъэикӀам упэлъэщынукъым, шэч хэлъкъым узэрыӀэщӀэкӀуэдэнуми»[+].

14Ар жраӀэн яухатэкъым пащтыхь ӀуэхутхьэбзащӀэхэр къэсу Сэфирэт игъэхьэзыра ефэ-ешхэм епӀэщӀэкӀыу Аман щашам.

#### ЕБЛАНЭ ӀЫХЬЭ


Аман и щхьэ кърикӀуар

1Пащтыхьыр, Аман и гъусэу, Сэфирэт-гуащэ деж ефэ-ешхэм кӀуащ[+]. 2Япэ махуэми хуэдэу, санэ ефэу здэщысым, пащтыхьыр аргуэру щӀэупщӀащ: «Сытыт узыхуейр, Сэфирэт-гуащэ? ЖыпӀэркъэ, къохъулӀэнущ ар уэ! Сыт хуэдэ лъэӀу къысхуиӀэр? ЖыпӀауэ пхуэзмыщӀэн мы дунейм теткъым».

3«Суримыжагъуэмэ, – жиӀащ Сэфирэт-гуащэр къэпсалъэри, – игъуэу къэплъытэмэ, сызыхуейр зыщ – си гъащӀэр сӀыумых. СыкъызыхэкӀа лъэпкъми гущӀэгъу къыхуэщӀ – аращ сызыщӀэлъэӀур[+]. 4Дащащ дэ – сэри, си лъэпкъри. ДаукӀыу, дагъэкӀуэду, ди лъапсэр ягъэгъущыну аращ. ПщылӀыпӀэ драшэну дащауэ щытатэмэ, зыри жысӀэнтэкъым, узгъэгумэщӀынтэкъым абы щхьэкӀэ[*]»[+].

5«Хэт ар? Мышынэу ар зигу къэкӀар дэнэ щыӀэ?» – еупщӀащ къызэщӀэнауэ Ахъийшурэщ Сэфирэт-гуащэм.

6«Жагъуэгъури бийри мис мы бзаджащӀэ Аманщ», – жиӀащ Сэфирэт. Абдежщ пащтыхьымрэ гуащэмрэ я шынагъэр Аман щызыхищӀар[+].

7Пащтыхьыр губжьауэ къыщылъэтщ, фадэ Ӏэнэр къигъанэщ аби, сэрейм дэт жыг хадэм хыхьащ. И псэм тегужьеикӀа Аман, пащтыхьым мураду къыхуищӀар зыхуэдэр къыщыгурыӀуэм, ажалым къыӀэщӀихынкӀэ Сэфирэт елъэӀуу зыкъринащ.

8Сэрейм дэт жыг хадэм къикӀыжу ефэ-ешхэу зыщӀэса унэм къыщигъэзэжым, Сэфирэт-гуащэр зытелъ тахътэбаным Аман зызэрытридзар пащтыхьым къилъэгъуащ. «Мыр дауэ? Сэр щхьэкӀи къимыгъанэу си пащхьэ гуащэр щыхигъэзыхьыну ара?» – жиӀэри Ахъийшурэщ къыхэгуоукӀащ.

Ар жиӀэн иухатэкъым Аман щапхъуэтам[*]. 9Абдежщ Хъэрбон, пащтыхьым и ӀуэхутхьэбзащӀэхэм ящыщ зым, щыжиӀар: «Ажалым укъезыгъэлыгъауэ щыта Мардэхей щыфӀилъэну ӀэфракӀэ щэныкъуэ зи лъагагъ щхьэпылъапӀэр Аман и унэ гупэм щыгъэувагъэххи...».

«Мис абдеж щыпыфлъэж-тӀэ!» – ищӀащ унафэ пащтыхьым[+]. 10Арати, Мардэхей хуигъэхьэзыра щхьэпылъапӀэм езы Аман щыфӀалъэжащ. Абы иужь пащтыхьым и губжьри ужьыхыжащ.

#### ЕЯНЭ ӀЫХЬЭ


Журтхэм захъумэжыну зэрыхуитымкӀэ пащтыхьым унафэ къызэрыдигъэкӀар

1А махуэ дыдэми пащтыхь Ахъийшурэщ журтхэм я бий фӀыцӀэ Аман и унэ-лъапсэр Сэфирэт-гуащэм иритащ[*]. Мардэхей къызэрыгухьэ щӀыкӀэр Сэфирэт пащтыхьым щыжриӀэм, ар къриджащ. 2Аман къыӀрихыжа и мыхъур Ӏэлъыныр пащтыхьым зыӀэрихри Мардэхей иритащ. Сэфирэтми Аман къыщӀэныжа унэ-лъапсэм и тету Мардэхей игъэуващ[+].

3Зыхуигъэзащ аргуэру Сэфирэт пащтыхьым, и пащхьэ зыщридзыхри гъуэгыу елъэӀуащ. Аджадж лъэпкъым щыщ Аман журтхэм яхуищӀа мурад фӀыцӀэр къызэпиудыну елъэӀут ар абы[+]. 4Пащтыхьми и дыщэ башыр Сэфирэт къыхуишийри, ар абы и пащхьэ къыщызэфӀэуващ[+].

5«Игъуэу къэплъытэрэ, – жиӀащ абы, – арэзы укъыстехъуэмэ, мы Ӏуэхури пфӀэзахуэрэ сэри суримыжагъуэмэ, пащтыхьыгъуэм и дэнэ щӀыналъи журту щыпсэум я лъапсэр ягъэгъущын хуейуэ иту аджадж лъэпкъым щыщ Хьэмэдэт и къуэ Аман яригъэтхыгъа тхылъхэм кърагъэгъэзэну унафэ щӀы. 6Армырмэ, сызыщыщ лъэпкъым и щхьэ кърикӀуэну тхьэмыщкӀагъэр сигу дауэ техуэн? Сеплъурэ си лъэпкъэгъухэр дауэрэ езгъэгъэкӀуэдын?»

7ЯжриӀащ итӀанэ пащтыхь Ахъийшурэщ Сэфирэт-гуащэмрэ журт Мардэхейрэ: «Журтхэм я ужьыр Аман екӀэ зэрызэрихуам пэзгъакӀуэу и уни, и лъапси Сэфирэт естащ, езыри щхьэпылъэ сщӀащ. 8Мыхъур Ӏэлъыныр тегъэуэжауэ пащтыхьым и цӀэкӀэ къыдэкӀа унафэр пкъутэж хъуркъым. Абы къыхэкӀыу, журтхэм теухуауэ фызыхуей унафэм хуэдэр вгъэхьэзыри, мыхъур Ӏэлъыныр тевгъэувэж»[+].

9Ещанэ мазэм, Сиуан мазэм, и тӀощӀрэ ещанэ махуэм[*], пащтыхь тхакӀуэхэр къызэхуашэсащ. Хьинд хэгъэгум щегъэжьауэ Куш нэсыхукӀэ дэлъ хэгъэгуищэрэ тӀощӀрэ блым журту, пщыуэ, хэгъэгу пашэу, лӀакъуэлӀэшу исым яхуэгъэзауэ Мардэхей унафэ къыдигъэкӀащ. А унафэри щӀыналъэ къэс тхыбзэу илъымрэ лъэпкъыу исым я бзэкӀэ, абы журтхэм я тхыбзэри бзэри хэтыжу, ятхащ[+]. 10Пащтыхь Ахъийшурэщ и цӀэкӀэ Мардэхей ар яригъэтхщ, тхыгъэм мыхъур Ӏэлъыныр тригъэуэжри, пащтыхьым къыхуагъэхъуа шы лъэпкъыгъуэхэм къыхашу шы жэр нэхъыфӀ дыдэхэм ягъэшэса шу лӀыкӀуэхэм ӀэщӀалъхьэри, зэбгрырагъэхащ[+].

11Пащтыхь унафэм дэнэ къали щыпсэу журтхэр зэхуэсу захъумэжыну хуит ищӀащ. Къатеуэр сыт хуэдэ лъэпкъ щымыщми, дэнэ щӀыпӀэ къимыкӀами, абы я цӀыхубзхэмрэ сабийхэмрэ зэрахэту, япэщӀэувэжу яукӀыну, ягъэкӀуэдыну, я лъапсэр ягъэгъущу мылъкуу яӀэр зэрапхъуэну журтхэр хуит ящӀат. 12Абы щхьэкӀэ пащтыхь Ахъийшурэщ и пащтыхьыгъуэм журту исым пӀалъэу хухахар епщыкӀутӀанэ мазэм, Адар мазэм, и епщыкӀущанэ махуэрт[*]. 13А махуэм ялъ зэращӀэжынум журтхэри хуэхьэзыру ирихьэлӀэн щхьэкӀэ, пащтыхь унафэм хабзэ къару зэриӀэр щӀыналъэхэм щыгъэӀун икӀи ар лъэпкъыу хъуам ялъэгъэӀэсын хуейт.

14Пащтыхьым иш жэрхэм ягъэшэса шу лӀыкӀуэхэр, унафэм хуэжыӀэщӀэу, епӀэщӀэкӀыу гъуэгу техьащ. Унафэр Шушан быдапӀэм дэсхэми зэлъащӀысащ[+].

15Пащтыхь щыгъын хужь-плъыжьыфэкӀэ зэщыхуэпыкӀауэ, дыщэ пыӀэр щхьэрыгъыу, чэтэн плъыжь-фӀыцӀафэ пӀащӀэм къыхэщӀыкӀа абэр тепхъуауэ Мардэхей Ахъийшурэщ и деж къыщӀэкӀыжащ. Шушан къалэри нэщхъыфӀэ къэхъужри гуфӀэгъуэшхуэм зэщӀищтащ[+]. 16А зэманым дунейр нэхугъэрэ гуфӀэгъуэкӀэ журтхэм къахуэупсам хуэдэт, лъытэныгъэшхуи цӀыхум къыхуащӀат. 17Журтхэр щыпсэууэ пащтыхь унафэр зылъэӀэса дэнэ щӀыналъи, дэнэ къали гуфӀэгъуэмрэ нэщхъыфӀагъэмрэ зыщиӀэтащ, дэни щыплъагъур ефэ-ешхэрэ джэгурэт. Абы щыгъуэщ журтхэм я шынагъэ зыхэзыщӀа куэдым журт диныр къыщащтари.

#### ЕБГЪУАНЭ ӀЫХЬЭ


Журтхэр я бийхэм зэрытекӀуар

1ЕпщыкӀутӀанэ мазэм, пащтыхь унафэр щызэщӀэн хуей Адар мазэм, и епщыкӀущанэ махуэр къэсащ. Бийр гугъат а махуэм журтхэр хигъэщӀэну, ауэ зыри зэрыщымыгугъауэ Ӏуэхур къыщӀидзыжри, я бий кӀэуфӀыцӀыр езы журтхэм лъэгуажьэмыщхьэу къагъэтӀысащ[+]. 2Пащтыхь Ахъийшурэщ и щӀыналъэхэм къалэу итым бзаджагъэ зигу къахуилъхэм езэуэну журтхэр къыщызэхуэсащ. Журтхэм я шынагъэр цӀыху лъэпкъ псоми зэралъэӀэсам къыхэкӀыу къапэщӀэувэжыну зыри тегушхуакъым. 3Мардэхей и шынагъэ зыхащӀам пщыи, хэгъэгу паши, лӀакъуэлӀэши, пащтыхь Ӏуэхузехьи къанэ щымыӀэу журтхэм къуигъэуващ. 4Мардэхей и пщӀэм нэхъри нэхъ лъагэу сэрейм зыщиубгъурт: кӀуэ пэтми нэхъ лъэщ хъурт, и цӀэри пащтыхьыгъуэм и дэнэ къуапи щыжаӀэрт.

5Журтхэм бийр джатэщхьэрыкӀуэ ящӀырт, яукӀырт, лъапсэкӀуэдыр къыхуагъакӀуэрт, жагъуэгъум ирамыщӀи щыӀэтэкъым. 6Шушан быдапӀэм и закъуэ журтхэм бийм щыщу цӀыху щитхум лъапсэкӀуэдыр къыщыхуагъэкӀуащ. 7-10Абыхэм яхэтащ журтхэм я бий фӀыцӀэ Хьэмэдэт и къуэ Аман и къуипщӀри: Пэршэндэт, Дэлфан, Аспэт, Пэурэт, Адэлей, Арудэт, Пэрэмшэт, Арысей, Арудей, Уейзэт сымэ. Ауэ хъунщӀэ зи цӀэ журтхэм зыщӀыпӀи къыщыхагъэкӀакъым.

11Шушан быдапӀэм укӀыгъэ щыхъуам и бжыгъэр а махуэ дыдэм пащтыхьым деж нагъэсащ. 12ЖриӀащ пащтыхьым Сэфирэт-гуащэм: «Шушан быдапӀэм журтхэм цӀыху щитху хуэдиз хъун, Аман и къуипщӀри яхэту, щаукӀащ. Пащтыхьыгъуэм хиубыдэ адрей щӀыналъэхэм щащӀар сыту пӀэрэ-тӀэ абы щыгъуэм? ЖыӀэ уэ, сыт иджыри узыхуейр? УзыщӀэлъэӀу псори пхуэсщӀэнущ»[+].

13«Игъуэу къэплъытэмэ, – къитыжащ жэуап Сэфирэт, – Шушан дэс журтхэр нобэ унафэр зэрагъэзэщӀам ещхьу пщэдеи зекӀуэну хуит щӀы, Аман и къуэхэм я хьэдэри щхьэпылъапӀэм къыпегъалъэ».

14Ар икӀэщӀыпӀэкӀэ ягъэзэщӀэну пащтыхьым ткӀийуэ и Ӏуэхузехьэхэм ятрикъузащ. Арати, Шушан быдапӀэм унафэ къыщыдагъэкӀри, Аман и къуипщӀым я хьэдэхэр щхьэпылъапӀэм фӀрагъэдзащ. 15Шушан дэс журтхэр Адар мазэм и епщыкӀуплӀанэ махуэми[*] зэхыхьэри, бийм щыщ цӀыху щищ хагъэщӀащ, ауэ хъунщӀэ зи цӀэ къыхагъэкӀакъым.

16-18Мыр къыщыхъуар Адар мазэм и епщыкӀущанэ, епщыкӀуплӀанэ махуэхэрщ, къыкӀэлъыкӀуэ епщыкӀутхуанэ махуэм загъэпсэхужри, ар ефэ-ешхэм хэту гуфӀэгъуэм и махуэщӀу ягъэнэхуащ.

Абы ирихьэлӀэу пащтыхьыгъуэм хиубыдэ адрей щӀыналъэхэм щыпсэу журтхэри, бийм икӀэм-икӀэжым зыкъыӀэщӀахыу зыщахъумэжын щхьэкӀэ, зэхуэсат, жагъуэгъухэм ящыщу цӀыху мин блыщӀрэ тху хуэдизым лъапсэкӀуэдыр къыхуагъэкӀуат. ХъунщӀэ зи цӀи къыхагъэкӀатэкъым. Мыр къыщыхъуар Адар мазэм и епщыкӀущанэ махуэрщ. КъыкӀэлъыкӀуэ махуэр зыгъэпсэхугъуэ махуэ ящӀри, ар ефэ-ешхэм хэту гуфӀэгъуэм и махуэщӀу ягъэнэхуащ. 19Аращ къуажэдэс журтхэм Адар мазэм и епщыкӀуплӀанэ махуэр гуфӀэу, ефэ-ешхэм хэту щӀагъэлъапӀэр, шхын тыгъи щӀызэхуащӀыр[*].


Пурим махуэщӀыр зэрыхаха щӀыкӀэр

20Мардэхей мы къэхъукъащӀэ псори итхыжри, Ахъийшурэщ и пащтыхьыгъуэм журту исым, жыжьэ щыӀи, гъунэгъуу щыси къимыгъанэу, тхыгъэу яхузэбгригъэхащ, 21илъэс къэс Адар мазэм и епщыкӀуплӀанэ, епщыкӀутхуанэ махуэхэр махуэщӀ махуэу ягъэлъэпӀэну иту. 22НэщхъыфӀэу, ефэ-ешхэ ящӀу, шхынкӀэ зыр зым етэу, тхьэмыщкӀэхэри ягъэгуфӀэу а махуэхэр ягъэкӀуэнуи яхуигъэуващ. Журтхэм нэплъэжыгъуэ щагъуэтар мы махуэхэращ. Бий фӀыцӀэм текӀуэу я гуӀэгъуэм гуфӀэгъуэкӀэ зыщызридзэкӀар, гъыбзэу ягъэшым махуэщӀкӀэ зыкъыщыдигъэзари мы мазэращ.

23МахуэщӀу ирагъэжьар иужьым журтхэм хабзэу зэдащтэжащ – арат Мардэхеи яхуитхауэ щытар абыхэм. 24Аджадж лъэпкъым щыщ Хьэмэдэт и къуэ Аман, зэрыжурту я бий кӀэуфӀыцӀым, игъэкӀуэдын неткӀэ абыхэм лъапсэрыхыр къащыхуигъэкӀуэну махуэр къыхихыну пхъэидзэ, «пур» жыхуаӀэр, идзыгъат[+]. 25Ауэ Сэфирэт пащтыхьым деж щыкӀуэм, абы унафэ къыдигъэкӀыгъат гухэлъ бзаджэу Аман журтхэм яхуищӀар къыпекӀуэкӀыжу – езыри и къуэхэри щхьэпылъапӀэм щыпалъэжыну. 26(Абдеж къыщежьэри «пур» псалъэм къытекӀа «Пурим» фӀэщыгъэцӀэмкӀэ а махуэхэм еджэ хъуащ).

Мардэхей ищӀа унафэм къыпкърыкӀыу, езыхэми я нэгу щӀэкӀамрэ я щхьэ кърикӀуами къыхэкӀыу 27журтхэм хабзэ къызэдащтащ, а зэрагъэувам тету щӀэблэу къащӀэхъуэнуми, я дин къихьэну цӀыхухэми илъэс къэс а махуитӀыр игъуэм фӀэкӀыпӀэншэу ягъэмэхуэщӀыну. 28ЛӀэужьу къэхъухэми, унагъуэхэми, щӀыналъэхэми, жылагъуэхэми ящымыгъупщэу ягу илъын хуейщ а махуэхэр. Пуримыр журтхэм ӀэщӀыб ящӀ хъунукъым, ар зищӀысыр щӀэблэм ӀэщӀэмыхужын щхьэкӀэ.

29Абы иужь АбыхъурэӀил ипхъу Сэфирэт-гуащэ, унафэу ӀэщӀэлъым хуэдизкӀэ, Мардэхей и гъусэу, Пурим махуэщӀхэм теухуауэ ипэкӀэ ящӀыгъауэ щыта унафэм иджыри зэ щыхьэт техъуэж тхылъ ятхащ[+]. 30Мамырыгъэрэ зэпэщыныгъэкӀэ ехъуэхъуу Ахъийшурэщ и пащтыхьыгъуэм хиубыдэ хэгъэгуищэрэ тӀощӀрэ блым щыпсэу журтхэм хузэбграгъэха а тхыгъэм,[+] 31Мардэхейрэ Сэфирэт-гуащэрэ зэрыхагъэунэхукӀам тету, Пуримыр игъуэм ягъэмэхуэщӀыну къигъэувырт. Езы журтхэми зэдащтэгъа икӀи щӀэблэу къащӀэхъуэм къыхуагъэна махуэ хэхахэм – нэщӀымрэ щыгъуэщӀымрэ – мыри хагъэхъуэжырт[+]. 32Пуримым теухуа унафэр Сэфирэт и тхыгъэм щигъэщыпкъэжащ, къэхъукъащӀэхэр зратхэ тхылъми иратхэжащ.

#### ЕПЩӀАНЭ ӀЫХЬЭ


Мардэхей зэрагъэлъэпӀа щӀыкӀэр

1Абы иужь пащтыхь Ахъийшурэщ зэрыпащтыхьыгъуэу, хы Ӏуфэм еуалӀэ щӀыпӀэ жыжьэхэри къыхыхьэу, хьэкъулэ ятрилъхьащ. 2Пащтыхьым игъэхъамрэ батэу игъэшамрэ, Мардэхей зэригъэлъэпӀам и хъыбар нэсри хэту, Къэжэрымрэ Мыдымрэ я пащтыхь тхыдэ тхылъхэм иратхауэ итщ[+]. 3Пащтыхь Ахъийшурэщ и ужькӀэ журт Мардэхейщ пащтыхьыгъуэм нэхъ фӀэлӀыкӀ зиӀэу исар. КъызэрымыкӀуэу ину ялъытащ ар журтхэм, Ӏулыджышхуи къыхуащӀащ и лъэпкъэгъухэм. Езыри еш имыщӀэу и лъэпкъым и къэкӀуэнум щӀэбэнащ, щӀэчэ имыӀэуи абы и щхьэщыжакӀуэу щытащ.

### Гъэсэпэтхыдэхэр

#### Гъэсэпэтхыдэхэр

Гъэсэпэтхыдэхэр


Пэублэ псалъэ

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]


Гъэсэпэтхыдэхэр


Сэлмэн бегъымбарым и ущие псалъэхэмрэ хъыбархэмрэ

#### Пэублэ псалъэ


Пэублэ псалъэ

ЦӀыхур фӀым хуэзыущий, екӀумрэ емыкӀумрэ, хъунумрэ мыхъунумрэ зэхезыгъэгъэкӀ хъыбархэрщ, тхыдэжьхэрщ, ущиехэрщ, кӀэщӀущыгъэхэрщ гъэсэпэтхыдэкӀэ зэджэр. ЗэхэщӀыкӀым зезыгъэужь, гупсысэкӀэм зезыгъэузэщӀ апхуэдэ щэнгъасэ псалъэхэм ижькӀэрэ цӀыхум гулъытэ лей хуащӀу къекӀуэкӀащ. Мы тхылъым щызэхуэхьэса гъэсэпэтхыдэхэми КъуэкӀыпӀэ Благъэм щыпсэу лъэпкъхэм пщӀэ хуащӀу, лъапӀэныгъэ ирахыу илъэсищэ Ӏэджэхэр къызэпачащ.

«Гъэсэпэтхыдэхэм» ущыхуэзэну ущие псалъэхэмрэ Ӏущыгъэхэмрэ я нэхъыбэр Даут бегъымбарым и къуэ Сэлмэн и цӀэм ирапх хабзэщ. Ар езыр ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ X лӀэщӀыгъуэм щыӀа ИсрэӀил къэралыгъуэм и пащтыхьу щытащ. ФӀыцӀагъэ ЛъапӀэм къызэрыхэщымкӀэ, Тхьэр Сэлмэн зыхуеймкӀэ щеупщӀым щыгъуэ, емрэ фӀымрэ зэхищӀыкӀыну, и лъэпкъ гъуэгу захуэм зэрытригъэувэн акъылрэ губзыгъагъэкӀэ къетэну щӀэлъэӀугъащ. Дунеягъэ Ӏуэхурэ мылъкукӀэ зыхуимыгъазэу апхуэдэ лъэӀукӀэ игу къызэрызэхуӀуихам папщӀэ, и Ӏущыгъэрэ губзыгъэгъэкӀэ япэкӀи щымыӀауэ, иужькӀи къэмыхъуауэ Сэлмэн цӀыху лъэпкъым яхиӀэтыкӀащ (3 Пащтыхьхэр 3:5-12 ).

ЦӀыхум и щыӀэныгъэкӀэ къыхуэщхьэпэну ущие куэд «Гъэсэпэтхыдэхэм» щызэхуэхьэсащ. Абыхэм уалъэӀэсын, нэсу къыбгурыӀуэн щхьэкӀэ зы щыпкъагъэ уигу имыхуу илъын хуейщ: Тхьэуэ Зиусхьэным уфӀэлӀыкӀыныр – зэхэщӀыкӀым и пэублэщ (Гъэс. 1:7). Тхылъым Ӏущыгъэу хэлъыр хилъагъуэрэ ар къыхэзыхыфыр гъуэгу махуэ теуващ (Гъэс. 3:13-18).

ГъащӀэм цӀыхур зыӀуигъэувэ сыт хуэдэ ӀэнатӀэми епхьэлӀэ хъуну псалъэ пэжу «Гъэсэпэтхыдэхэм» мащӀэкъым узыщрихьэлӀэр. Псалъэм папщӀэ, тхылъыр цӀыхур зыгъэпӀейтей Ӏуэхугъуэ куэдым я щхьэфэ йоӀэбэ: унагъуэм (11:29, 14:1, н.къ.), быным (10:1, 19:26, н.къ.), гъэсэныгъэм (13:24, 22:6, н.къ.), нэчыхьым (5:15-20, 18:22, н.къ.), лӀыгъуэ-фызыгъуэм (12:4, 21:9, н.къ.), жылагъуэ Ӏуэхухэм (11:10-11, 14:34, н.къ.), мылъкум (10:2, 11:28, н.къ.), лэжьыгъэм (6:6-11, 10:4, н.къ.), н.къ. ИкӀэщӀыпӀэкӀэ жыпӀэмэ, «Гъэсэпэтхыдэхэм» гупсысэу къыщыӀэтар, япэрауэ, Тхьэмрэ цӀыхумрэ, етӀуанэрауэ, езы цӀыхухэм я зэхуаку къыдэхъуэ зэхущытыкӀэхэр пэжым тегъэувэным, зэтес щӀыным теухуащ. УзытеплъэкъукӀ мыхъуну а зэхущытыкӀэхэр нэхъри щефӀэкӀуэнур, тхылъым къызэрыхэщщи, цӀыхур и дэтхэнэ зы Ӏуэхурэ зы псалъэкӀэ Тхьэм и Хабзэр и тегъэщӀапӀэу зекӀуэу щытмэщ.

«Гъэсэпэтхыдэхэм» усэбзэм и нэщэнэхэр яхыболъагъуэ. Псом хуэмыдэу ар щынэрылъагъущ сатыритӀ хъу усэпкъ кӀэщӀхэм деж. Апхуэдэ усэпкъхэм, зэрыхабзэщи, е сатыритӀыр щызэпэщытщ, е къаӀэт гупсысэхэм зыр зым тригъэчыныхьу гъэпсащ. КӀэщӀу икӀи купщӀафӀэу зэрызэхэухуэнам тхылъым къиӀуэтэну зыхуейр нэхъ зэхэщӀыкӀыгъуафӀэ ещӀ. Мы зэдзэкӀыгъэри зэрылъэкӀкӀэ зыхущӀэкъур аращ: пасэрей журт усэ гъэпсыкӀэм ит «Гъэсэпэтхыдэхэм» я фащэр къыщыднэжкӀэрэ абы адыгэбзэкӀэ зыщызыгъэгъуазэхэм ар еджэгъуафӀэ, гурыӀуэгъуафӀэ ящыщӀынырщ. Дыщогугъ тхылъым еджэнуми едэӀуэнуми абы зи гугъу ищӀыр зэхищӀыкӀыну икӀи зэхихыну.

#### ЯПЭ ӀЫХЬЭ


Гъэсэпэтхыдэхэм уахэзыгъэгъуазэ

1ИсрэӀилым и пащтыхь Даут и къуэ Сэлмэн и гъэсэпэтхыдэхэр[+].

2Ӏущыгъэрэ ущиер къыфхуахьынщ абыхэм,
акъылкӀэ гъэнщӀа псалъэхэр
къывгурыӀуэнкӀэ щхьэпэ къыфхуэхъунщ,
3щыпкъагъэм, захуагъэм, пэжыгъэм –
псэукӀэ нэсым хабзэу хэлъхэм –
фыхуаузэщӀынщ[+].
4ЖыӀэзыфӀэщхэм я зэхэщӀыкӀым зрагъэӀэтынщ,
щӀэныгъэрэ губзыгъагъэкӀи ныбжьыщӀэхэм
ядэгуэшэнщ;[+]
5щӀредэӀу а псалъэхэм цӀыху Ӏущхэри –
щӀэныгъэу ябгъэдэлъми хагъэхъуэнщ,
зи акъыл тӀысахэм чэнджэщ щхьэпи
къыхахынщ.

6ЗэхэфщӀыкӀынщ итӀанэ фэ псалъэжьхэр,
псалъэ хъуэрхэр,
цӀыху Ӏущ и Ӏущыжхэм я псэлъафэхэр,
щӀагъыбзэхэр.
7Тхьэуэ Зиусхьэным[*] уфӀэлӀыкӀыныр –
зэхэщӀыкӀым и пэублэщ,
Ӏущыгъэрэ ущием нэмыплъ езытыр –
акъылыншэщ[+].


ЩӀалэгъуалэм яхуэгъэза ущиехэр


БзаджэщӀагъэм ущызыгъащтэ псалъэ

8ЕдаӀуэ, си щӀалэ, уи адэ и ущие,
уи анэ и псалъи иригъуазэ,[+]
9къыпхалъхьэнщ абыхэм уэ щэн дахэ,
уи щӀыхьри лъагэу яӀэтынщ[*][+].
10Си щӀалэ, удашэхыну гуэныхьщӀакӀуэхэр
къыщихьэкӀэ уи ужь,
защыдзей абыхэм[+].
11«НыддэкӀуэ,
щхьэусыгъуэншэу лажьэншэхэм
дапэтӀысынщи, ялъ дгъэжэнщ,
12пэмыплъагъэххэу зи уахътыр къэсахэм ещхьу
абыхэм зэшэзэпӀэу кӀэр еттынщ[*];
13фӀыгъуэбэр къэтхъунщӀэнщи,
а къуентхъхэмкӀэ[†] ди унэхэр дыуфэнщ.
14Къытхыхьи, пхъэидзэр щытщӀкӀэ,
къыплъыс уи Ӏыхьэри хэпхынщ!» – щыжаӀэкӀи,
15умыщӀ апхуэдэхэр, си щӀалэ, уэ гъуэгуэгъу,
абы я лъагъуи утеувэну щыщтэ[+].
16Лей зехьэнырщ ахэр зыхущӀэкъур,
зыхуэпӀащӀэри лъыгъажэщ[+].
17Бзурэ пэт нахуэу ягъэува бзуущэм
иубыдынкъым[*],
18ауэ мы бзаджащӀэхэр аракъым –
зыпэтӀысыжурэ ягъажэр ялъщ,
я мащэри езыхэм я ӀэкӀэ ятӀыж.
19Аращ къапэплъэр щӀэпхъаджэ къуентхъ
щӀэнэцӀхэм, –
халъхьэнущ я щхьэр абы щӀэхъуэпсхэм[+].


Ӏущыгъэм и джэ макъ

20Ӏущыгъэр[*] уэрам-уэрамкӀэрэ къыщоджэ,
утыкухэми щеӀэт и макъ;[+]
21цӀыху зэблэкӀыпӀэхэм ар къыщогуо,
и псалъэхэр щегъэӀу къалэ дыхьэпӀэхэми:
22«ЦӀыху жыӀэзыфӀэщхэм зэхэфх псоми фигу
хагъахъуэу сыт хуэдизрэ екӀуэкӀыну?
ЩӀэнэкӀалэхэр[†] сыт хуэдизрэ щӀэнэкӀэнкӀэ
фыерыщыну,
акъылыншэхэми щӀэныгъэм сыт хуэдизрэ
зыпэӀувдзыну[+]?
23Си гие[†] псалъэ хуэфэщэн хуэдизкӀэ
фыкъыпэджэжатэмэ,
сыфхуэхъунтэкъэ фэ чэнджэщэгъу,
сывдэгуэшэнтэкъэ гущӀагъщӀэлъыбзэу
сщӀымкӀэ?!
24Сынывэджат – фи щӀыб къысхуэвгъэзащ,
зынэсшият – къыслъыфтакъым зыми гу.
25Си чэнджэщхэм фыщелъэпэуакӀэ,
сыныщӀывэгияр къыщывмыщтакӀэ,
26гукӀуэдыгъуэр къыщыфлъэӀэскӀэ,
фи гузэвэгъуэм сэри сыщӀэнэкӀэжынщ.
27Шынагъуэр дуней жьапщаеу
къыщыфлъэӀэскӀэ,
гузэвэгъуэр гъуэжькуийуэ
къыщыфтехуарзэкӀэ,
гуауэмрэ гуӀэмрэ лъэгуажьэмыщхьэу
фыкъыщагъэтӀыскӀэ,
28мис абы щыгъуэщ фыкъыщызэджэнур,
ауэ сыныфпэджэжынукъым,
мис абы щыгъуэщ сыкъыщыфлъыхъуэнур,
ауэ сывгъуэтыжынукъым.
29ЩӀэныгъэм гущыкӀ хуэзыщӀахэмрэ
Тхьэуэ Зиусхьэным фӀэлӀыкӀыным
хуэмеяхэмрэ,
30си чэнджэщ зымыщтахэмрэ си гие псалъэ
елъэпэуахэмрэ –
31гъуэгу къыхахам и дыджкӀэ пшынэжынущ,
гугъэу зэрахъами пэкӀуэж уасэри
ягъуэтыжынущ.
32ЖыӀэзыфӀэщыр зэрымыдаӀуэм
текӀуэдэжынущ,
акъылыншэри гу къаскӀэ зэримыӀэм
теунэхъуэнущ.
33КъызэдаӀуэр псэунщ шынагъэм пэӀэщӀэу,
бэлыхьлэжьаекӀи къыхэщт иӀэнкъым».

#### ЕТӀУАНЭ ӀЫХЬЭ


Ӏущыгъэм щхьэпагъэу пылъыр

1Си щӀалэ, си псалъэр пщтэрэ
унафэу пхуэсщӀыр уи гум иплъхьэмэ,[+]
2Ӏущыгъэм ухуэгъэзарэ
зэхэщӀыкӀым уигу етауэ,
3акъылым ухущӀэкъурэ уигу хузэӀухауэ
ар къыбгурыӀуэным уеблэу щытмэ,
4дыжьыныжьым хуэдэу абы улъыхъуэрэ
кӀадэ[†] гъэтӀылъыгъэу ущӀэхъуэпсмэ,[+]
5абдежщ къыщыпщӀэнур Тхьэуэ Зиусхьэным
фӀэлӀыкӀыным къикӀыр,
мис итӀанэщ Тхьэр къыщыпцӀыхунур[+].
6Ӏущыгъэр дэ къыдэзыпэсыр Тхьэуэ Зиусхьэнырщ,
Аращ къызыбгъэдэкӀри щӀэныгъэр,
зэхэщӀыкӀыр.
7ЦӀыху захуэхэм ехъулӀэныгъэ инхэр[*]
Тхьэрщ къезытыр,
гъуэгу пхэнж пэӀэщӀэ зыхуэзыщӀхэм
Ар я мэӀущ[†][+].
8Аращ захуащӀэхэм хъумакӀуэу яӀэр,
хуэпэжхэми я гъуэгур еузэщӀ.
9КъэпщӀэнщ итӀанэ щыпкъагъэм, захуагъэм,
пэжыгъэм –
дэтхэнэ зы гъуэгу занщӀи утетыным къикӀыр[+].
10Абдежым щегъэжьауэщ уигу Ӏущыгъэр
щитӀысхьэнур,
щӀэныгъэр уи псэми щехуэбылӀэнур.
11Акъыл гъэтӀысам укъихъумэнщ,
зэхэщӀыкӀми укъызэтринэнщ.

12Ӏущыгъэм уащехъумэ бзаджащӀэхэм я гъуэгум:
псалъэ пцӀыӀуэпцӀышэр зи бзэгупэ телъхэм,
13гъуэгу занщӀэм текӀыу
кӀыфӀыпцӀэ лъагъуэ теувахэм,
14гуфӀэ-гупсэм зэщӀищтауэ бзаджэ зыщӀэхэм,
щӀэпхъаджэуи ялэжьхэм щыгуфӀыкӀхэм,[+]
15зи гъуэгур нашэкъашэхэм,
пцӀы зэфэзэщ и лъагъуэ тетхэм[+].

16Ӏущыгъэм хамэ цӀыхубзым[*] ущехъумэ,
нэгъуэщӀым и щхьэгъусэ и псалъэпцӀ
къумалэм[†],[+]
17пӀэщхьагъ ищӀар хьэкъыншэу зыхъуэжам,
Тхьэм и пащхьэ щита нэчыхь псалъэр
зыкъутам.
18Ажалщ[*] а цӀыхубзым и унэр зи хэщӀапӀэр,
гъуэгупэуи екӀуалӀэм узыхуашэр хьэдрыхэщ[+].
19Хэт къыхуэмыкӀуэми абы, итщ кӀуэдыпӀэ, –
гъащӀэм и нэзми къыщыхутащ.

20Аращи, цӀыхуфӀ я гъуэгу щызэхэзекӀуэ,
захуащӀэхэм я кӀуапӀэр умыбгынэ.
21ЦӀыху захуэхэрщ мы щӀыгум щыпсэунур,
зигу къабзэхэрщ къинэнури абы;
22ауэ бзаджащӀэхэр мы щӀыгум трихыжынущ,
цӀыху гъэпцӀакӀуэхэм я лъабжьэри
ирихыжынущ[+].

#### ЕЩАНЭ ӀЫХЬЭ


Тхьэуэ Зиусхьэным егъэз уи дзыхь

1Ущиеу узыщӀэзгъэдэӀухэр, си щӀалэ,
зыщумыгъэгъупщэ,
унафэу пхуэсщӀхэри къренэ уигу:[+]
2абы уи гъащӀэр илъэс куэдкӀэ яшэщӀынущ,
ехъулӀэныгъи гупсэхугъуи[*]
къыпхуахьынущ[+].

3ФӀылъагъуныгъэмрэ пэжыгъэмрэ пэӀэщӀэ
уахуэмыхъукӀэ,
гъащӀэ гъуэмылэу ахэр зехьэ,
гущӀагъщӀэлъыбзэуи къехьэкӀ[*][+].
4КъыплъэӀэсынщ итӀанэ Тхьэм и нэфӀыр,
удыхьэнщ итӀанэ цӀыхухэм ягу.

5ГущӀэ лъащӀэ псомкӀи Тхьэуэ Зиусхьэным
дзыхь егъэз,
уи акъылым ущымыгугъыщэ;
6кӀуапӀэу хэпшхэми Тхьэр къыщылъыхъуэ,
уи гъуэгур занщӀэ мис Абы ищӀынщ[+].

7ЦӀыху Ӏущу зыкъыпфӀэщӀыжыным щыщтэ,
Тхьэуэ Зиусхьэным фӀэлӀыкӀ зэпыт,
бзаджэм зыпыӀудз:[+]
8ар уи Ӏэпкълъэпкъым хуэщхьэпэнщ,
уи гуащӀэми[†] къыхигъэхъуэнщ.

9Къыпхэхъуэм щыщкӀэ Тхьэуэ Зиусхьэным
фӀыщӀэ хуэщӀ,
гъаващхьэ тыхьри лъыгъэс[*];
10уи гуэн я лъащӀэ унэмыплъысыфу хъунщ,
санэхури санэщӀэхухэм[†]
къащхьэпрыжынщ.

11УемыпэгэкӀ, си щӀалэ, Тхьэуэ Зиусхьэным
ущиузэхужкӀэ,
Абы и гие псалъэри зоумыусыгъуэджэ[†]:
12зэрыхуэхъущӀэм ещхьу фӀыуэ илъагъу быным
адэр
Тхьэуэ Зиусхьэнри и щӀасэхэм йогие.


Ӏущыгъэм и гъуэгухэр

13Ежьащ гъуэгу махуэ Ӏущыгъэр къэзыгъуэтыр,
ехъулӀащ зиӀэр зэхэщӀыкӀ;
14Ӏущыгъэр йолъэпӀэкӀ дыжьыным,
дыщэ плъыжьым хуэмыдэуи и хэхъуэр инщ[+].
15Налкъутналмэсхэм нэхъри ар нэхъ лъапӀэщ,
уи гум фӀэӀэфӀхэм ящыщу абы пэхъуни зы
щымыӀэ[+].
16ГъащӀэ кӀыхькӀэ ар къыпхуэупсэнщ,
къыуэтэнущ мылъкурэ щӀыхькӀи[*][+].
17Абы и гъуэгухэр – гъуэгу гурыхьщ,
абы и гъуэгухэр – мамыр гъуэгущ.
18Иригъуазэ псомкӀи ар гъащӀэ жыгщ,
ар зыӀэщӀэзмыгъэкӀри ехъулӀащ[+].

19Мы дунеижьыр Тхьэуэ Зиусхьэным и Ӏущыгъэщ
къызэригъэщӀар,
и акъылщ уафэгури зэрыхуищӀыжар;[+]
20и щӀэныгъэщ щӀы къат лъащӀэншэхэр
къызэгуитхъыу псыхэр зыутӀыпщар[*],
уафэпшэхэми уэшхыпсыр къезыгъэхьыр.

21Акъыл жаныгъэр, зэхэщӀыкӀыр, щӀалэ,
умыбгынэ,
абыхэм зэикӀ уатемыплъэкъукӀ;
22уэр папщӀэ ахэр хъунщ гъащӀэ гъуэмылэ,
сыт щыгъуи ахэр уэ къыпщхьэпэжынщ[*].
23Шынагъуэншэ хъунщ итӀанэ гъуэгуу узытетыр,
урикӀуэнщ абы умылъэпэрапэу;[+]
24къыхэщт жыхуаӀэр пщӀэнкъым, угъуэлъамэ,
уи жеипэри пщӀыхь ӀэфӀхэм хэтуи ипхынщ.
25Ущымышынэ бэлыхь зэуэзэпсэм,
бзаджащӀэхэм я кӀуэдыр къызэрыкӀми
ущымыщтэ, –
26къэнэнущ Тхьэуэ Зиусхьэныр сыт щыгъуи
уи гугъапӀэу,
уи кӀуапӀэхэр кӀуэдыпӀэми хуишэнкъым.


Ӏущыгъэмрэ хабзэ-зэхэтыкӀэхэмрэ

27ФӀыр зыхуэфащэм епэс,
ар уи ӀэмыщӀэ илъмэ.
28ПхузэфӀэкӀыу щытмэ, къолъэӀуми хуэщӀэ,
«ИужькӀэ къакӀуэ, уэстынщ пщэдей!» –
жумыӀэ.

29ЦӀыхум щхьэкӀэ къыумыгъэкӀ уи гум Ӏей,
гурыщхъуэншэу ар къыщыбдэпсэукӀэ.
30Щхьэусыгъуэншэу цӀыхум уфӀэмынэ,
фӀэгъэнапӀэ пщӀын къыщыуимыщӀакӀэ.

31Уемыфыгъуэ цӀыху мэхъаджэм[†],
ар зэрыкӀуэ зы гъуэгуи утемыувэ, –[+]
32Тхьэуэ Зиусхьэным хуищӀащ гущыкӀ цӀыху
тхьэгъэпцӀым,
Абы и дзыхь цӀыху захуэхэрщ зригъэзыр.

33БзаджащӀэхэм я унэм Тхьэуэ Зиусхьэным нэлат
ярех
захуащӀэхэм я унэм Ар нэфӀкӀэ йоплъ[+].
34ЦӀыху щӀэнэкӀалэхэм Тхьэр ящӀонакӀэри,
зыхуэзыгъэцӀыкӀухэми и фӀыгъэр йокӀ.
35Акъыл зыбгъэдэлъым щӀыхь игъуэтынурэ,
акъылыншэм и напэр текӀынущ.

#### ЕПЛӀАНЭ ӀЫХЬЭ


Ӏущыгъэр псом я щхьэщ

1ФыкъедаӀуэт, щӀалэхэ, фи адэ и ущие,
гупсэхуу фыщӀэдэӀут, акъыл хэфхыным
щхьэкӀэ –[+]
2сэ фэ вжесӀэнур гъэсэпэтхыдэжьщ,
фызыхуэзущийр фымыщӀ ӀэщӀыб.
3Си адэ и жьэгужь щӀалэжь цӀыкӀуу
сыщыдэсым,
си анэ и щӀалэ гъэфӀэн закъуэу
сыщыщытым,
4си адэ сиущийурэ къызжиӀэрт:
«Уигу иубыдэ псалъэу уэркӀэ хэсхыр,
унафэу пхуэсщӀым утемыкӀмэ, гъащӀэ уиӀэщ.
5Ӏущыгъэрэ акъылрэ зэгъэгъуэт;
псалъэу бжесӀахэр уигу иумыгъэхуж икӀи
умыбгынэ.
6умыщӀ ӀэщӀыб Ӏущыгъэр – абы укъихъумэнщ,
гурыщӀэ дахэ хуэщӀи, укъызэтринэнщ.
7ЩыӀэкъым Ӏущыгъэм и щхьэ кӀуэ,
зэбгъэгъуэтыну ар хущӀэкъу.
Сыт уи Ӏэ къимыхьэми, акъылыр япэ уэ игъэщ[*].
8Лъытэныгъэ хуэщӀи, уигъэлъэпӀэжынщ,
уи гур хузэӀупхмэ[*], щытхъуи къыпхуихьынщ.
9Къыпхилъхьэнщ абы уэ щэн дахэ,
уи щӀыхьри лъагэу иӀэтынщ[*]»[+].

10КъызэдаӀуи, щӀалэ, псалъэу пхухэсхахэр
къащтэ,
итӀанэ гъащӀэ кӀыхь ухъунщ[+].
11Узыхуэзущийр Ӏущыгъэм и гъуэгущ,
узытезгъэувэри абы и лъагъуэ захуэхэрщ.
12УщрикӀуэкӀэ – щӀэкӀынущ уи лъэр хуиту,
ущрижэкӀи – улъэпэрэпэнкъым[+].
13Си ущие быдэу иригъуазэ, ухуэмыбэлэрыгъ;
уи гъащӀэр абы хэлъщи, тегъэт уи нэӀэ[+].
14БзаджащӀэхэм я гъуэгу утемыувэ,
щӀэпхъаджэхэм я лъагъуэ думычых[+].
15Зыщыдзей а гъуэгум, уримыкӀуэ,
уи щӀыб хуэгъази, блэкӀ.
16ЯщӀэнукъым абыхэм еши псэхуи,
бзаджагъэ гуэр ямыщӀэу щытмэ,
жей жыхуаӀэри яӀэнукъым,
зыгуэрым зэраныгъэ ирамыхыу щытмэ.
17Ялэжьмэ мыхъумыщӀагъэ –
я мэжэщӀалӀэ ягъэнщӀым хуэдэщ,
я псыхуэлӀэ зэрырагъэкӀри лей
зэрахьэрщ[*].

18ЗахуащӀэхэм я гъуэгу пщэдджыжь пшэкӀэплъ
къэщӀыгъуэм ещхьщ,
дыгъэпсым зиӀэтыху нэхъ ину
къызэщӀэблэу[+].
19Ауэ бзаджащӀэхэм я гъуэгу мазэхэ жэщым
хуэдэщ;
я гущхьэ лъапсэм къэкӀкъым
зыгъэлъэпэрапэр сытми.

20Си щӀалэ, си жыӀэ уи нэӀэ тегъэт;
си псалъэхэми уигу теухуауэ едаӀуэ.
21Абыхэм зэикӀ уатемыплъэкъукӀ,
ахэр зэикӀ уигу иумыгъэху;
22къэзыгъуэтымкӀэ ахэр гъащӀэщ,
ӀэпкълъэпкъымкӀи – узыншагъэщ[+].
23Псом япэ уигу щыхъу-щыщӀэхэм хуэсакъ,
аращ уи гъащӀэ гъуэгур зыунэтӀыр[*].
24ПцӀым зыщыхъумэ,
уи бзэгупэ псалъэ пхэнж
къытумыгъыхьэ[+].
25УтемыплъэкъукӀыу япэкӀэ плъэ зэпыт,
щрет уи гур хуэгъэзауэ а лъэныкъуэм.
26Гъуэгу захуэм узэрытемыкӀынум егупсыси,
шынагъуэншэ хъунщ уи кӀуапӀэр.
27Думыдзых ижькӀи, сэмэгукӀи,
хуэщӀ уи лъэр ем пэӀэщӀэ.

#### ЕТХУАНЭ ӀЫХЬЭ


Нэчыхь хьэкъым епцӀыжыным ущызыгъащтэ псалъэхэр

1ЩӀэдэӀу гупсэхуу си Ӏущыгъэ, щӀалэ,
си акъыл зыкъытегъахуэ,[+]
2гупсысэу уиӀэр зэгъэзэхуа хъун щхьэкӀэ,
уи жьабзэ сыт щыгъуи губзыгъагъэкӀэ
гъэнщӀа хъун папщӀэ.
3Хамэ цӀыхубз[*] и псалъэ фо хьэкӀуэм хуэдэу
къыпӀуроӀэфӀэ,
абы и жыӀэ уедэӀуэнкӀэ къызэрымыкӀуэуи
дэхащӀэщ[†][*];[+]
4ауэ, икӀэм, хъунгъалӀэ дыджу зыкъызэредзэкӀ,
хэмыгъущхьэж уӀэгъи къыптредзэ[+].
5Ажалщ ар зыхуэпӀащӀэр,
узришалӀэри хьэдрыхэщ[+].
6ГъащӀэ гъуэгум ар егупсысыххэркъым,
лъагъуэу хишыр нашэкъашэщ,
гу лъитэркъым абыи.

7Аращи, си щӀалэ[*], къызэдаӀуэ,
си жыӀи утемыкӀ:
8-10емыкӀу къыптемыхуэным щхьэкӀэ[*],
уи гъащӀэм къэблэжьар щысхьырабгъу
зымыщӀэм ӀэщӀэмыкӀуэдэным щхьэкӀэ,
уи мылъкум хамэр Ӏэ щӀыӀэкӀэ хэӀэбэрэ
уи гуащӀэдэкӀым хамэ унэр иримыунэным
щхьэкӀэ,
зыхуэщӀ пэӀэщӀэ апхуэдэ цӀыхубз,
и унэ бжэщхьэӀуи уемыкӀуалӀэ.
11Армыхъумэ, уи фэр зэлъарэ уи къупщхьэр щауэ
уи гъащӀэ гъуэгуанэр къыщыпхьэскӀэ, –
уигъэщэӀужынщ.
12Мис итӀанэщ щыжыпӀэнур:
«Сызыхуаущияхэм гужьгъэжь щхьэ
хуэсщӀыгъа,
сыт щхьэкӀэ гие псалъэхэм селъэпэуа?
13СедэӀуакъым си егъэджакӀуэхэми,
си ущиякӀуэхэм я псалъи къизмыдза!
14Сыщхьэщытщ щыхупӀэ гъунэм,
шынагъуэщ цӀыхуцӀэ зиӀэми я пащхьэ
си напэр щытекӀынкӀи».


Нэчыхь хьэкъым хуэпэжын зэрыхуейм теухуауэ щӀалэгъуалэм хуэгъэза щӀагъыбзэ

15Уи псы хъумапӀэм къыщыщӀэгъэлъа псыщ
узэфэнур,
уи псыкъуиипскӀэщ уи псыхуэлӀэхэр
зэрибгъэкӀынур:
16иремылъадэ утым уи псынэпсхэр,
уэрамхэм ирумыгъажэ уи псы уэрхэр.
17Ахэр уи щхьэ хуэхъумэж:
Ӏыхьэгъу умыщӀ абыкӀэ хамэр.
18Уи псынащхьэ дахэепэс Тхьэм ищӀ,
щыгуфӀыкӀ уи щӀалэгъуэм пӀэщхьагъ
бдэзыщӀа щхьэгъусэм,
19бланэм и дахэм, къурш бжэн щӀэращӀэм.
Ирехъу абы и бгъафэр сыт щыгъуи уэркӀэ
гуӀэфӀщӀэгъэкӀ,
урегъэгъуэт абы и фӀылъагъуныгъэм чэф
темыуж.
20Сыт, щӀалэ, хамэ цӀыхубз зыщӀебгъэщӀынур чэф,
сыт нэгъуэщӀым и щхьэгъусэ ӀэплӀэ
щӀепшэкӀынур?

21ЦӀыхум и гъуэгур Тхьэуэ Зиусхьэным и нэ
плъэгъуэм щӀэтщ,
лъагъуэу хишхэми Ар сыт щыгъуи иризоплъэ.
22БзаджащӀэр зыӀэщӀэзубыдэр псэкӀуэдщӀагъэу[†]
ищӀэрщ,
гуэныхьу ӀэщӀэщӀахэращ зылъахъэр.
23МэкӀуэдыр ар, зыущиин имыӀэу,
и акъылыншагъэ инкӀэ гъуэгу захуэми
тощхьэрыукӀ.

#### ЕХАНЭ ӀЫХЬЭ


Щэнгъасэ псалъэ зэмылӀэужьыгъуэхэр

1Зыгуэрым и цӀэкӀэ шэсыпӀэ уиувамэ[†],
нэгъуэщӀым и щӀыхуэ птыжыну хьэкъ
зыщыпщӀыжамэ,
2псалъэр пӀэщӀэкӀагъэххэщи,
уи жыӀи теубыда ухъуащи,
3зи ӀэмыщӀэ уихуам, си щӀалэ,
зыкъыӀэщӀэпхын щхьэкӀэ пщӀэн хуейр мыращ:
еужьэрэкӀ, уи щхьэр хуэгъэтӀылъ,
елъэӀу, лъэгуажьэмыщхьэ зыхуигъауи,
4зумыгъыӀэ гупсэхугъуэ зи цӀэ,
уи напӀи зэтумылъхьэ!
5ЗыкъыӀэщӀэх а Ӏуэхум щакӀуэм ӀэщӀэкӀыжа
бланэм ещхьу,
бзуущэм и бзулъахъэ илъэтыкӀыжа бзум
хуэдэу.

6Еплъыт хъумпӀэцӀэджым, хуэмыху;
кӀэлъыплъыт абы игъэхъей лэжьыгъэм,
и Ӏущыгъэм щыщи къызыхэгъахуэт![+]
7ИӀэкъым абы унафэщӀи,
кӀэлъыплъакӀуи, Ӏэщхьэтети[†],
8ауэ гъэмахуэ псом зэрегъэпэщ гъуэмылэр,
и шхыни кърехьэлӀэ гъавэ хыжыгъуэр
икӀыхункӀэ[+].

9Куэдрэ ухэлъыну, хуэмыху?
Уи жей Ӏувыр сыт щыгъуэ щыптеунур[+]?
10МащӀэу укъыпыжеикӀынщ, мащӀэу ущхьэукъуэнщ,
уи Ӏэр уи щхьэ щӀэдзауэ тӀэкӀу ущылъынщи,
11къыптеуэнщ итӀанэ къулейсызыгъэр
хъунщӀакӀуэм[*] ещхьу,
къыплъэщӀыхьэнщ тхьэмыщкӀагъэри
хъырцыжьым[†] хуэдэу[+].

12МыхъумыщӀэ-бзаджащӀэр
псалъэпцӀыр кърихьэкӀыурэ мэзекӀуэ,[+]
13ӀупщӀэнапщӀэ ищӀ хуэдэурэ,
и Ӏэ и лъэхэр игъэджэгу хуэдэурэ,[+]
14игу илъ зэпытыр пцӀыщ,
гухэлъу ищӀыр бзаджэщ,
сыт щыгъуи зэныкъуэкъур къыхэзылъхьэр арщ.
15Зэгуэр апхуэдэм бэлыхьлажьаер тепсыхэнущ,
зы напӀэзыпӀэми и лъабжьэр ирихынущ –
къелыпӀи иӀэкъым абы.

16Ӏуэхугъуих и жагъуэщ Тхьэуэ Зиусхьэным,
хэбгъэзыхьмэ, блы ирокъу гущыкӀ зыхуищӀыр:[+]
17пагагъэ зыхэлъ плъэкӀэр,
бзэгу пцӀыӀуэпцӀышэр,
хейм[†] илъ зыгъажэ Ӏэр,[+]
18зи гущӀэ лъапсэм мурад мыгъуэр щызыхъумэр,
бзаджагъэ щӀэным хуэлъэр,[+]
19пцӀы зэфэзэщу зэӀылъ щыхьэт нэпцӀыр,
зэш быным я зэхуаку ныкъуакъуэ
къыдэзылъхьэр.


Нэчыхь хьэкъым епцӀыжыным ущызыгъащтэ нэгъуэщӀ псалъэхэр

20Щыхъумэ уигу, си щӀалэ, уи адэ и унафэхэр,
уи анэ и псалъи иумыгъэгъазэ[+].
21ГущӀагъщӀэлъыбзэу сыт щыгъуи ахэр зехьэ,
гъащӀэ гъуэмылэуи къехьэкӀ[*][+].
22УщежьэкӀэ – ахэрщ уезышажьэр,
жейм ущыхилъафэкӀэ, хъумакӀуэ пхуэхъури,
укъыщыхишыжкӀи, чэнджэщ къозытри
ахэрщ.
23А унафэхэр нэхунэ блэрщ, ущиер – нурщ,
узыгъэӀущ гиер – гъащӀэм ухуэзышэ
гъуэгущ,[+]
24цӀыхубз емыкӀущӀэм,
нэгъуэщӀым и щхьэгъусэм и бзэ ӀэфӀ
гъэпцӀакӀуэм уащихъумэу[+].
25Думыгъэшэх абы дахагъэу къуэлъым уи гур,
нэзкӀапэр игъэджэгуу ар къыщоплъкӀэ
зумыгъащтэ.
26ЦӀыхубз дэхуэхам и уасэр щӀакхъуэ Ӏыхьэщ[*], –
нэчыхь зиӀэ бзылъхугъэ зыпыпшакъэ –
щӀэптынур уи псэращ.
27Уи щыгъыныр пхимысыкӀыу уи гуфӀакӀэ мафӀэ
пхудэлъхьэн?
28ЛыцӀынэӀэнэуи уимысу дэп жьэражьэм
утеувэфын?
29Апхуэдэщ хамэм и щуӀэгъэ[†] дэгъуэлъым и
Ӏуэхури –
абы еӀуса дэтхэнэ зыми хуэфащэ хьэкъ
игъуэтыжынщ.

30Нэмыплъ ираткъым дыгъум[*], мэжэщӀэлӀагъэм
ирихулӀэу Ӏэбэм,
и ныбэ лажьэм кърихуэкӀырт ар.
31Яубыду щытми, пшынэнущ ар хуэдиблкӀэ,
и унэ фӀыгъуэу илъыр ита папщӀэ.
32Нэчыхь зиӀэ цӀыхубзыр гупэхэлъ къэзыщӀыр
акъылыншэщ,
апхуэдэу зекӀуэм и ӀэкӀэ зеукӀыж.
33Удынрэ хъуэну абы хуэфащэр игъуэтынщ,
укӀытэгъуэу зэрыхуами къикӀ иӀэнкъым;
34зи фызыр хамэм езыфыгъулӀэ[†] лӀыр мэгубжь,
гущӀэгъу жыхуаӀэри ищӀэнкъым илъ
щищӀэжкӀэ[+].
35Лъы уасэ зи цӀи къыӀихынкъым,
сыт хуэдэ тыгъэ хуумыщӀами,
къэувыӀэнкъым.

#### ЕБЛАНЭ ӀЫХЬЭ


Нэчыхь хьэкъым епцӀыжыным теухуауэ иджыри зэ

1Си щӀалэ, си псалъэм зэикӀ утемыкӀ,
иубыдэ уигу унафэу пхуэсщӀри[+].
2УзыщӀэзгъэдэӀухэр уэ гъэзащӀи, упсэунщ,
пхузощӀ узыхуэзущийхэр анэмэт[+].
3Ирехъу а псори уэркӀэ гурыгъуазэ,
гущӀагъщӀэлъыбзэуи къехьэкӀ[*][+].
4ЖепӀэркъэ Ӏущыгъэм: «Узишыпхъущ», –
Ӏыхьлы гъунэгъу пэлъыт акъылыр.
5Ущахъумэнщ абыхэм хамэ цӀыхубзым,
нэгъуэщӀым и щхьэгъусэ и псалъэпцӀ къумалэм[+].

6СыкъыӀуст зэгуэрым си унэ щхьэгъубжэ,
абы и хъарым сыкъыдэплъу,
7щӀалэ зэрызехьэу си нэр зытехуахэм
къахокӀ зы щӀалэ акъылыншэ[+].
8Зы цӀыхубз гуэр и унэ къуапэ блэкӀыу ирикӀуэрт
ар уэрамым,
и гъуэгупэ зыхуэунэтӀари арт,
9пшапэ зэхэуэгъуэт, хэкӀуэтат,
жэщыпцӀэ кӀыфӀми и зэщӀэщтэгъуэт.

10Арыххэу, къыпежьащ абы цӀыхубз,
емыкӀу щӀэращӀэу зэщыхуэпыкӀауэ,
бзаджагъэ щэхукӀэ и гур щӀэгъэнауэ.
11(Бзылъхугъэ бырсырщ ар, ерыщ бзаджэщ,
и унэ и лъэ щигъэувкъым –
12зэм – уэрамыщхьэтетщ ар, зэми – утыкуакӀуэщ,
плӀанэпэ къэси къыщыппотӀыс)[+].
13Зридзащ абы щӀалэщӀэм, ба хуищӀащ,
и нэгу мыджылуи жриӀащ:
14«ТхьэщӀауэ сиӀэр[†] нобэ згъэзэщӀакӀэщ,
къурмэн тыхь лъапӀэр ефэ-ешхэм хуэхьэзырщ.
15Сыкъежьат сэ уи лъыхъуакӀуэ;
сыныплъыхъури – укъэзгъуэтащ!
16Си гъуэлъыпӀэм мысыр алътес къуэлэныр и
пӀэтепхъуэщ,
17мэ гуакӀуэ къызыпих мир Ӏугъуэр,
удзӀэфӀ-удздыхухэр щӀэгъэуащ.
18НакӀуэ, пщэдджыжь пшэкӀэплъыр
къищӀыхункӀэ
си бгъафэ щабэм ущӀэлъынщ.
19Искъым унэм си щхьэгъусэр –
теувауэ тетщ гъуэгуанэ жыжьэ.
20Чысэ из дыжьын здищтащ абы,
мазэр из хъухункӀи къэсыжынкъым».
21ФӀэщтеубыдэ псалъэкӀэ дихьэхри,
псалъэ гупсэ куэдкӀэ дишэхащ[+].
22-23Иуващ иужь цӀыхубзым асыхьэту щӀалэр,
фӀэбзыпӀэ кӀуэ выгъашхэм ещхьу,
щакӀуэшэр зэгъэпща къапхъэным ис щыхь
бланэм ещхьу[*].
Бзуущэм хуепӀэщӀэкӀ бзу цӀыкӀум хуэдэщ ар,
имыщӀэу абдеж абы ажалыр къызэрыпэплъэр[+].

24Аращи, щӀалэхэ, фыкъызэдаӀуэ,
сыт нывжезмыӀэми, зэхэфх.
25Апхуэдэ цӀыхубз и кӀуапӀэхэм девмыгъэшэх
фэ фигу,
и лъагъуэ нэпцӀхэм зыщывдзей.
26КъызэрымыкӀуэу куэд ӀэщӀэкӀуэдащ абы,
ӀэщӀэунэхъуари нэхъыбэжщ.
27Абы и унэр хьэдрыхэ гъуэгум тетщ,
ажалщ абдеж фэ къыщыфпэплъэр[+].

#### ЕЯНЭ ӀЫХЬЭ


Ӏущыгъэм и джэ макъ

1ФыдаӀуэт, Ӏущыгъэм и мымакъыу пӀэрэ къэӀур?
Акъылыр армырауэ пӀэрэ зи джэ макъ
зэхэтхыр? –[+]
2Гъуэгубгъухэм узыщыхуэзэ бэтэгъэхэм[†],
гъуэгу зэхэкӀыпӀэхэм щызэхыбохыр ар;
3къалэ дыхьэпӀэхэм, жылэр
щызэхыхьэ-щызэхэкӀхэми
щегъэӀу и макъыр:
4«Уэ жылэ махуэ, фэращ сызэджэр,
си псалъэри цӀыхуцӀэ зиӀэм хуэгъэзащ.
5ЖыӀэзыфӀэщхэм фи зэхэщӀыкӀым
зевгъэӀэтыну,
акъыл хущыщӀэхэм гупсысэм
хэвгъэхъуэну игъуэ хъуакъэ[+]?
6ФыкъэдаӀуэт, купщӀэ зиӀэщ жысӀэр,
си псалъэхэри зы къэмынэу пэжщ.
7ГущыкӀ хуэсщӀащи пцӀыӀуэпцӀышэ псалъэм,
си бзэгупэ щыпкъэщ къыпыкӀынур.
8Си жыӀэ псори пэжщ –
уагъэгъуэщэнукъым абыхэм,
фэрыщӀыгъи хэлъкъым.
9Си псалъэхэр цӀыху акъылыфӀэхэмкӀэ
ӀупщӀщ,
щӀэныгъэ зиӀэхэм я дежкӀи захуэщ.
10Си ущие певмыдзых дыжьыныжьым,
щӀэныгъэри – дыщэм я нэхъ лъапӀэм
евмылъыт:[+]
11налкъутналмэсхэми йолъэпӀэкӀ Ӏущыгъэр,
уигу фӀэӀэфӀхэм щыщу абы пэхъуни зы
щымыӀэ[+].

12ӀущыгъэкӀэ зэджэр сэращ, акъылыфӀагъри
си псэгъущ,
акъыл тӀысар, щӀэныгъэр си Ӏэпэгъущ[*].
13Тхьэуэ Зиусхьэным фӀэлӀыкӀыным къокӀ
бзаджагъэр плъагъу мыхъуныр.
Си жагъуэзэрабгщ[†] пагагъэр, зызыхэзышыр,
мыхъумыщӀэ гъуэгур, пцӀы зэфэзэщыр[+].
14ЧэнджэщыфӀымрэ гъащӀэ Ӏущыгъэмрэ си дежщ
къыщежьэр,
акъылри сщӀыгъущ, скъуэлъщ къаруи[+].
15Пащтыхьхэм сэркӀэщ пащтыхьыгъуэр
зэраӀыгъыр,
унафэ захуэхэри тетхэм къызэращтэри
сэращ,
16пщыи пщы къуэдзи сэркӀэщ я Ӏуэху
зэрыдагъэкӀыр,
хеящӀэ[†] захуэу щыӀэми[*] я гъуазэри сэращ.
17ФӀыуэ сыкъэзылъагъу дэтхэнэри си щӀасэщ,
къыслъыхъу дэтхэнэми сыкъигъуэтынщ.
18Сэ сиӀэщ мылъкуи, щӀыхьи,
мыкӀуэдыжын хэхъуэри, ехъулӀэныгъэри[*] –
си тынщ[+].
19Дыщэм я нэхъ къабзэм йолъэпӀэкӀ си тыгъэр,
йофӀэкӀыр дыжьыныжьми си щхьэпэр,[+]
20щыпкъэм и гъуэгущ сыщызэхэзекӀуэр,
сызытетыр захуагъэм и лъагъуэщ,
21фӀыуэ сыкъэзылъагъухэм сетэурэ,
я хъугъуэфӀыгъуэхэми хызогъахъуэ.

22И ӀуэхущӀафэ псоми ипэ Тхьэуэ Зиусхьэным
сыкъигъэщӀыгъащ,
и Ӏуэхуфэ псом сриублапӀэщ;
23пэублэу сыщыӀэну къысхуиухащ,
мы дунеижьым срищыпэкъэхъущ.
24СыкъигъэщӀыгъат сэ хышхуэр къыщымыхъум,
псынэгъуагъуэхэр щыщымыӀам;
25сыкъигъэщӀыгъат къуршыбгхэр
щызэфӀэмыувам,
Ӏуащхьэбэхэр иджыри къыщыхэмыщам,
26щӀыгуи, губгъуи,
зы сабэ налъи къыщимыгъэщӀам.
27СыщыӀащ уафэгухэр Тхьэм къыщигъэувым,
щӀэплъыпӀэр хы гущӀыӀухэм
щахущӀишым,[+]
28пшэ зэфэзэщыр уэгум щригъэкӀум,
щӀы щӀагъ псынэпсхэр щиутӀыпщым,
29Абы и ухыгъэхэм псыр емыбэкъуэным папщӀэ
хыгу гъунапкъэр къыщищӀыхьым,
щӀыгу лъабжьэхэр къыщыхигъэкӀым –
30абы щыгъуэ сэркӀэщ КъэгъэщӀакӀуэм
дунеижьыр зэриухуэгъар[*];
сыхэтащ гухэхъуэ зэпымычым,
си гурыфӀ сыт щыгъуи щыушащ и
пащхьэ, –
31сигу хигъахъуэрт Абы и дунейм,
сащыгуфӀыкӀ зэпытт цӀыху цӀыкӀум.

32Аращи, щӀалэхэ, фыкъызэдаӀуэ;
теуващ гъуэгу махуэ си гъуэгупэ
иригъуазэр.
33Си ущие фыкъедаӀуи – Ӏущ фрихъу;
фымыбгынэ ар.
34Теуващ гъуэгу махуэ къызэдаӀуэр, –
си куэбжэпэ и жэщ-махуэхэр щизыхыр,
си бжэщхьэӀу и деж сэ къыщыспэплъэр.
35Сыкъэзыгъуэтым гъащӀэ иӀэщ,
Тхьэуэ Зиусхьэным и нэфӀи къыщыхуащ[+].
36СызыӀэщӀэзыгъэкӀым зегъэунэхъуж;
сызылъагъу мыхъу псоми ажалыр
къыхахащ».

#### ЕБГЪУАНЭ ӀЫХЬЭ


Ӏущыгъэм урегъэблагъэ

1Игъэуващ Ӏущыгъэм унэ,
пкъощӀэсибли хуищӀыжащ.
2И Ӏэщым щыщу фӀибзщ нэхъыфӀри,
удзыфӀкӀэ санэри зэхищӀэри,
и Ӏэнэри къиузэдащ.
3ЗэбгригъэкӀащ абы и унэӀут цӀыхубзхэр
къалэ лъагапӀэхэм къыщигъэджэну:[+]
4«ЖыӀэзыфӀэщ псори фыкъекӀуалӀэкъэ си деж! –
захуегъазэ абы акъылкӀэ хуэмыщӀахэм, –
5ФыкъакӀуи, зыӀувгъахуэ си шыгъу-пӀастэ,
удзыфӀкӀэ зэхэсщӀа си санэми фыкъефэ.
6Фи щӀыб хуэвгъазэмэ акъылыншагъэм –
фыпсэунщ;
акъыл и гъуэгукӀэ фызэхэзекӀуэ!»

7ЦӀыху щӀэнэкӀалэр зэ бгъэӀущмэ – лъэкъухь
къэпхьынщ[†],
бзаджащӀэр къыщӀэбгъэщмэ – уигъэикӀэнщ.
8ЩӀэнэкӀалэм уегиемэ, къыпхуэхъунщ жагъуэгъу;
уегиемэ цӀыху Ӏущым, щӀасэгъу уищӀынщ.
9Ӏущым еущии,
и зэхэщӀыкӀым нэхъри зиӀэтыну арщ;
захуащӀэми еущие –
и акъылым хигъэхъуэну арщ.

10Тхьэуэ Зиусхьэным уфӀэлӀыкӀыныр –
Ӏущыгъэм и пэублэщ,
Тхьэ ЛъапӀэр къэпцӀыхуныр –
акъылым ищхьэщ[+].
11Ӏущыгъэм гъащӀэ кӀыхь уищӀынщ,
иригъэкъунщ уи ныбжьри[+].
12УӀущыр пэжмэ, узыхуэӀущыр уи щхьэщ,
ущӀэнэкӀалэу щытмэ,
уэр-уэрурэ узэхуохъуж зэран.


Акъылыншагъэм урегъэблагъэ[*]

13Акъылыншагъэр хуэдэщ цӀыхубз бырсырым[*] –
зэхэщӀыкӀ жыхуаӀэр ищӀэркъым абы;[+]
14и унэ бжэщхьэӀу гупэм дежи щысу,
къалэ лъагапӀэм къытет тӀысыпӀэм тесуи
плъэгъунущ ар,
15абдеж къыблэкӀхэм,
щызэхэзекӀуэхэм ар йоджэ:
16«ЖыӀэзыфӀэщ псори фыкъекӀуалӀэкъэ си деж! –
захуегъазэ абы акъылкӀэ хуэмыщӀахэм, –
17Узрамыгъафэ псыр аракъэ ӀэфӀыр,
гъэпщкӀуауэ пшхыр аракъэ
къыпӀурыӀэфӀэр?»[+]
18Ар ажалым зэрилӀыкӀуэр къыхэхуэркъым абы
я пщӀыхь,
хьэщӀэу къыхуепсыхри зы къэмынэу зытетыр
хьэдрыхэ гъуэгущ.

#### ЕПЩӀАНЭ ӀЫХЬЭ


Тхылъ зэхуэмыдэхэм щызэхуэхьэсыжа псалъэ Ӏущхэр


Сэлмэн и псалъэ Ӏущхэр

1Сэлмэн и гъэсэпэтхыдэхэр:

Къуэ Ӏущыр – адэм и гухэхъуэщ,
къуэ акъылыншэр – анэм и гухэщӀщ[+].

2Мылъку хьэрэмым и фӀагъ къокӀынукъым,
захуагъэрщ укъыӀэщӀэзыхыр ажалым[+].

3ИщӀынкъым Тхьэуэ Зиусхьэным захуащӀэр
мэжэщӀалӀэ,
бзаджащӀэми къыдигъэхъункъым и гухэлъ Ӏейр[+].

4Щхьэхынэр зэӀусам къишэнур тхьэмыщкӀагъэщ,
елӀалӀэм ищӀэм фӀыгъуэщ къыпэкӀуэнур[+].

5Къуэ Ӏущщ гъэмахуэм зи лэжьыгъэр
къезыхьэлӀэр,
гъавэ хыжыгъуэр жейпырхъым хэту
блэзыгъэкӀыр къуэ мыхъумыщӀэщ.

6ЦӀыху захуащӀэхэм ирагъэлъагъур я щхьэ лъагэу,
гущӀэгъуншагъэкӀэ псыхьащ бзаджащӀэм и
дэтхэнэ псалъи.

7ЗахуащӀэм и цӀэр игъащӀэм ялъытэнущ,
кӀуэдыжыкӀейуэ хэкӀуэдыжынущ
бзаджащӀэм и лъэужьыр.

8ЦӀыху Ӏущым и гур хузэӀуех ущием,
цӀыху Ӏуэрбжэр[†] акъылыншэм зегъэунэхъуж.

9Шынагъуэ яӀэкъым гъуэгу пхэнж пэӀэщӀэ
зыхуэзыщӀхэм,
гъуэгу захуэм дэзыдзыххэр къыщӀэхуэнущ[+].

10Бэлыхьым ухидзэнщ бзаджащӀэу зи нэхэр
зыгъэупӀэрапӀэм,
цӀыху Ӏуэрбжэр акъылыншэм зегъэунэхъуж[+].

11ЗахуащӀэхэм я псалъэр псэхэлъхьэж псынэм хуэдэщ,
гущӀэгъуншагъэкӀэ псыхьащ бзаджащӀэм и
дэтхэнэ псалъи[+].

12Лъагъумыхъуныгъэрщ зэныкъуэкъу псори
къызэщӀэзыгъэстыр,
сыт хуэдэ щхьэкӀуэри[†] зыгъэгъур
лъагъуныгъэрщ.

13Губзыгъэм и бзэгупэ пылъыр псалъэ Ӏущщ,
акъылыншэм и фэ дахыжынщ фэлъырыр[†][+].

14ЦӀыху Ӏущщ щӀэныгъэр зыгъэтӀыгъуэр,
акъылыншэм и псалъэмакъщ щыхупӀэм
ущхьэщызышэр[+].

15ХуэщӀауэ псэум и мылъкур – быдапӀэ хуэдэщ,
тхьэмыщкӀэр зэкӀуэдылӀэр факъырагъэщ[+].

16ЗахуащӀэм и фӀыщӀапщӀэр – гъащӀэщ,
гуэныхьу къихьырщ бзаджащӀэм хэхъуэу иӀэр[+].

17Ущием щӀэдэӀур – гъащӀэ гъуэгум тетщ,
къегием емыдаӀуэр щхьэрыуащ[+].

18Лъагъумыхъуныгъэр щӀэзыуфэр цӀыху
пцӀыӀуэпцӀышэщ,
убэныр зи щэн цӀыхури акъылыншэщ.

19Псэлъалэр сытым щыгъуи гуэныхькъэхьщ,
зи бзэ хуитыр – цӀыху акъылыфӀэщ[+].

20ЗахуащӀэм и дэтхэнэ псалъи – дыжьыныжь
хэплъыхьам хуэдэщ,
бзаджащӀэм и зы гупсыси и уасэкъым щай
фӀыцӀи.

21ЗахуащӀэм и псалъэр бэм я гъуазэщ,
акъылыншэр зытекӀуадэр и акъылыншагъэщ.

22Тхьэуэ Зиусхьэным и нэфӀырщ хэхъуэ
къыуэзытыр –
Ӏуэху гугъусыгъу ухэткӀэ нэхъ лейуэ
зыуигъэузэщӀкъым[*].

23Акъылыншэр зыгъэгуфӀэр мыхъумыщӀэу
зэхищӀыхьырщ,
акъылыр зи Ӏэпэгъум гухэхъуэу иӀэр
Ӏущыгъэщ[+].

24БзаджащӀэр зыщыщтэрщ зыӀууэнур,
захуащӀэхэм хъуэпсапӀэу яӀэр
къайхъулӀэнущ.

25Уэкъуор[†] къызэрыкъуэхмэ, ихьыжынущ цӀыху
бзаджащӀэр,
лъэ быдэкӀэ игъащӀэми щытынущ цӀыху
захуащӀэр[+].

26Псыхуэшым[†] зэригъэшым хуэдэу дзэр,
нэм Ӏугъуэр зэрыщӀэуэм ещхьу, –
апхуэдэщ лӀыщӀэ щхьэхынэр зыгъэлӀыщӀэм
дежкӀэ[+].

27Тхьэуэ Зиусхьэным фӀэлӀыкӀым къыпищэнщ и
гъащӀэм,
бзаджащӀэм ейр хъунщ нэхъ кӀэщӀ[+].

28Гугъэурэ игъафӀэм захуащӀэр хуишэнщ
тхъэжыгъуэм,
бзаджащӀэм къехъулӀэнкъым зыщыгугъыр[+].

29Тхьэуэ Зиусхьэныр зигу къабзэхэм яхуохъу
щхьэегъэзыпӀэ,
ер зылэжьми уэхбзэхыр къахуегъакӀуэ.

30ЗахуащӀэхэр игъащӀэми кӀуэдынкъым,
къытенэнукъым мы щӀыгум зы бзаджащӀи[+].

31Псалъэ Ӏущщ къыпыкӀ зэпытыр цӀыху
захуащӀэм и бзэгупэ,
бзаджэрыӀуэм и бзэгу дакъэм Тхьэм и гыбзэ
телъщ[+].

32ЗахуащӀэм и дэтхэнэ псалъи щхьэпэщ,
бзаджащӀэхэм я псалъэ мыхъумыщӀэкӀэ
гъэнщӀащ.

#### ЕПЩЫКӀУЗАНЭ ӀЫХЬЭ

1ХуищӀакӀэщ гущыкӀ тэрэзэ нэпцӀхэм Тхьэуэ
Зиусхьэным,
еплъащ Ар нэфӀкӀэ шэчалъэ[†] пэжым[+].

2Пагагъэм итщ иужь емыкӀур,
цӀыху Ӏэсэми Ӏущыгъэр и Ӏэпэгъущ[+].

3ЗахуащӀэхэр я гу къабзагъэм еузэщӀыр,
цӀыху гъэпцӀакӀуэхэр бзаджагъэу ящӀэм
токӀуэдэжыр[+].

4Мылъкум Тхьэм и губжьым ущихъумэнукъым,
захуагъэрщ ажалым укъыӀэщӀэзыхынур[+].

5Зигу къабзэхэм я гъуэгур захуагъэм еузэщӀыр,
бзаджащӀэхэр я мыхъумыщӀагъэщ
зытекӀуэдэжыр[+].

6ЦӀыху пэжыр и захуагъэм кърегъэлыр,
гъэпцӀакӀуэр зыӀэщӀэзылъхьэр гухэлъ
бзаджэу зэрихъэрщ[+].

7БзаджащӀэр щылӀэкӀэ, гугъэу ихъахэри
мэкӀуэдыж,
зыщыгугъахэм щыщу зыгуэри
къыдэхъункъым[+].

8Бэлыхьлажьаем къыӀэщӀокӀ захуащӀэр,
бзаджащӀэращ абы пэщӀэхуэр[+].

9Тхьэр зыщӀэну хуэмейхэм я псалъэщ цӀыхур
зытекӀуадэр,
хэкӀыпӀэу яӀэр цӀыху захуащӀэхэм – акъылщ.

10ЗахуащӀэм и кӀэн къыщикӀкӀэ, жылэр щогуфӀыкӀ;
бзаджащӀэр къыщыхэщӀэкӀи,
зеӀэтыр гуфӀэ макъым[+].

11ЦӀыху захуэм и нэфӀ зыщыхуа жылэм зеузэщӀ,
бзаджащӀэм и псалъэщ а псор зэтезыкъутэр[+].

12АкъылкӀэ хуэмыщӀарщ цӀыхум псалъэкӀэ егуауэр,
зэхэщӀыкӀ зиӀэр хуосакъыр и бзэ.

13Хуэущэхункъым бзэгузехьэм кърагъэза дзыхьыр,
цӀыху пэжым щэхур и хьэдрыхэ псалъэщ[+].

14Зыгъэгъуэзэн щимыӀэм деж мэкӀуэдыр лъэпкъыр,
упщӀэжакӀуэр[†] и куэдмэ, ар мэунэ[+].

15Зыгуэрым и цӀэкӀэ шэсыпӀэ хэт иувэми,
зегъэунэхъуж,
шынагъэ иӀэкъым апхуэдэ пщэрылъ
зыщызыдзейм.

16ЦӀыхубз щӀыкӀафӀэр щытхъубэщ,
цӀыхухъу гущӀэгъуншэр мылъкум хуэлъэщ.

17ЦӀыху щабэр и щхьэщ зыхуэтэжыр,
гущӀэгъу зимыӀэрщ зи зэран зэкӀыжыр.

18БзаджащӀэр зытелажьэр нэкъыфӀэщӀу
кӀуэдыжынущ,
захуагъэм къыхуезыджэм и фӀыщӀэр
мыкӀуэдыжщ.

19Захуагъэм тетым гъащӀэ иӀэщ,
ажалщ къыпэплъэр ем иужь имыкӀыу итым[+].

20ХуищӀащ хьилэгум[†] гущыкӀ жагъуэр Тхьэуэ
Зиусхьэным,
зи гъуэгупэ къабзэми и нэфӀ щыхуащ.

21ЗэгъащӀэ: бзаджащӀэм хуэфащэ хьэкъ
игъуэтыжынущ,
захуащӀэм и телъхьэхэр[*] къелынущ[+].

22Сыт зэщхьыр цӀыхубз гуакӀуэу акъыл зимыӀэр? –
Дыщэ Ӏэлъыну кхъуэпэм фӀэлъырщ зыхуэдэр ар.

23ЦӀыху захуащӀэхэм гухэлъу ящӀым зыхуишэр
фӀыгъуэщ,
Тхьэм и губжьырщ къапэщылъыр цӀыху
бзаджащӀэм.

24Зыр – увыӀэ жыхуаӀэр имыщӀэу мэгуашэ,
щӀэчэ имыӀэуи къыхохъуэ;
зым – и нэпсеягъэм кӀэ имыӀэ,
итӀанэми тхьэмыщкӀэ мэхъур[+].

25Унэнущ цӀыху жумартыр,
псы хуэлӀэм и псыхуэлӀэр изыгъэкӀым
ищӀэнкъым зэикӀ ар зищӀысыр.

26Гъавэр зыубыдым телъщ цӀыхубэм и нэлат,
игъуэм сату абы хэзыщӀыкӀым цӀыхум и
нэфӀыр къилэжьащ.

27ФӀым щӀэкъуным фӀыщӀэ пылъщ,
ем хущӀэкъур ем ӀущӀэнщ[+].

28Мылъкум щыгугъыр дэхуэхынщ,
захуащӀэм и гъащӀэр гъатхэ пасэу
зэщӀэущкъулэнщ.

29Зи унагъуэр бэлыхь хэзыдзэр щӀы ӀэнэщӀ
къинэнщ,
акъыл зимыӀэр губзыгъэм и унэӀутынщ.

30ЗахуащӀэм и Ӏэужьыр гъащӀэ жыгым хуэдэщ,
цӀыху Ӏущым къыдехьэхыр жылэр[+].

31ЗахуащӀэм и пщӀэр дунеягъэкӀэ егъуэтыж, –
цӀыху гуэныхьыщӀэхэм, бзаджащӀэхэм сыт
яхужыпӀэн итӀанэ?!

#### ЕПЩЫКӀУТӀАНЭ ӀЫХЬЭ

1Ущиер зи гуапэм – щӀэныгъэри и жагъуэкъым,
гиер зи жагъуэр – хуэхейщ щӀэныгъэр
зи цӀэм[+].

2ФӀыр зылэжьым Тхьэуэ Зиусхьэным и нэфӀ
щыхуащ,
гухэлъ бзаджэр къезыхьэкӀым и хьэкумыр[†]
Абы ищӀэнщ.

3Лъэ быдэкӀэ увынкъым ер зи Ӏэпэгъур,
гъуэгу захуэм тетри зэикӀ пхуиудынкъым[+].

4ЩхьэгъусэфӀыр – лӀым и пыӀэ махуэщ,
фыз напэтехыр – къупщхьэ узым хуэдэщ[+].

5Пэж зыхэлъщ захуащӀэхэм гухэлъу ящӀыр,
бзаджащӀэхэм чэнджэщу ятыр – хьилагъэ
зэфэзэщщ.

6Бзаджэм и псалъэр – щыхупӀэ нэфщ,
захуащӀэм и жыӀэрщ абы укъыщхьэщызышыр[+].

7ЦӀыху бзаджащӀэхэр кӀуэдынущ лъэужьыншэу,
захуащӀэ унэр игъащӀэкӀэ щытынущ.

8Щытхъу-щӀыхьыр цӀыхум къызэрихьыр и
Ӏущыгъэщ,
нэмыплъ иратыр зи гупсысэр пхэнжым.

9ЩӀакхъуэ тыкъыр уи Ӏэгу имылъу цӀыхухэм
убейуэ закъыфӀэбгъэщӀ нэхърэ
лӀыщӀэ къыпхуэщтэу[*] цӀыху къызэрыгуэкӀыу
ущытмэ нэхъыфӀщ.

10ЦӀыху захуащӀэм зи бзэ мыпсалъэ Ӏэщми
гущӀэгъу хуещӀ,
бзаджащӀэм и гущӀэгъум хэлъкъым щабагъэ
зи цӀэ.

11Къыхуихуэнкъым мэжэщӀалӀагъэр зи щӀы Ӏыхьэ
зылэжьыжым,
гугъэ нэпцӀхэм кӀэлъыпхъэрхэр
акъылыншэщ[+].

12БзаджащӀэр езым хуэдэхэм ящогугъ,
захуащӀэм Ӏуэхуфэу ищӀэхэр къохъулӀэ[*].

13БзаджащӀэр псалъэпцӀу ӀэщӀэкӀам траубыдэж,
а тхьэмыщкӀагъэм цӀыху захуащӀэм
зыхуищӀынщ пэӀэщӀэ[+].

14Хъер зыпылъ псалъэу цӀыхум жиӀами
ӀущӀэжынщ,
и ӀэдакъэщӀэкӀ и шхыгъуи ихуэжынщ[†][+].

15Акъыл зимыӀэм, сыт имыщӀами, гъуэгу захуэ
тет къыфӀощӀ,
цӀыху Ӏущыр сыт щыгъуи чэнджэщ щӀэдэӀу
зэпытщ[+].

16Акъылыншэр губжьым псынщӀэу къызэщӀеӀэтэ,
губзыгъэр щхьэкӀуэу кърапэсым блокӀ[+].

17Щыхьэт захуэм пэжыр щӀимыуфэу иӀуэтэжынщ,
хэбгъуэтэнкъым зы пэжыгъи щыхьэт нэпцӀ и
псалъэ[+].

18Зи бзэ хуэмысакъым и псалъэ жыӀэпхъаджэщ –
укъеуӀэ,
цӀыху Ӏущ и псалъэр Ӏэзэгъуэ зыхэлъ
хущхъуэм хуэдэщ[+].

19Псалъэ пэжым кӀуэд иӀэнукъым игъащӀэм,
псалъэпцӀым напӀэзыпӀэщ и уахътыр[+].

20БзаджэщӀэплъхэм пцӀыщ щагъафӀэр гущӀэм,
гуфӀэгъуэщ мамырщӀэкъухэм къапэщылъыр.

21ЗахуащӀэм кърикӀуэнкъым и щхьэ
тхьэмыщкӀагъэ,
гугъуехьхэмыкӀщ бзаджащӀэм къигъэщӀ
гъащӀэр.

22ХуищӀащ гущыкӀ псалъэпцӀым Тхьэуэ
Зиусхьэным,
зи псалъэ темыкӀыу тетхэм щыхуащ Абы
и нэфӀ[+].

23ЕпӀэщӀэкӀкъым цӀыху губзыгъэр и щӀэныгъэр
игъэӀуну,
акъылыншэр и делагъэм кърехьэкӀ[+].

24Гумызагъэм игъуэтынщ тетыгъуэ,
хуэмыхур иувэнщ пщылӀыпӀэ.

25Зыкъузыр цӀыхум и гур гузэвэгъуэрщ,
гунэдж[†] къезытыр псалъэ гуапэрщ.

26ЗахуащӀэхэр цӀыхум яхуохъу гъуэгугъуазэ[*],
бзаджащӀэхэр гъуэгугъэщхьэрыуэщ.

27Щхьэхынагъым зэщӀиӀулӀам къиущэкӀуари
ипшэрыхьынкъым[†][*],
ӀуэхукӀэ гумызагъэм игъуэтынщ тыгъэфӀ[*].

28Захуагъэм и гъуэгу ирикӀуэхэм къапэплъэр
гъащӀэщ,
ар гъуэгупэфӀщ, абдеж щызэхэзекӀуэм ажал
жыхуаӀэр ицӀыхункъым[*].

#### ЕПЩЫКӀУЩАНЭ ӀЫХЬЭ

1ЩӀодэӀу къуэ Ӏущыр адэм и ущие,
зэхихкъым щӀэнэкӀалэм гиер[+].

2Псалъэ купщӀафӀэу жиӀам и хъер цӀыхур
ӀуощӀэжыр,
гъэпцӀакӀуэхэм хъуэпсапӀэу яӀэр
залымыгъэщ[+].

3Зи бзэ быдэр и псэм и къэрэгъул бжыхьщ,
зи бзэр тӀасхъэм – зегъэунэхъуж[+].

4Хуэмыху мэпабгъэри[†], хокӀыж,
къыдохъу цӀыху гумызагъэм и гухэлъхэр
псори[+].

5И жагъуэщ псалъэ пцӀыӀуэпцӀышэр цӀыху
захуащӀэм,
бзаджащӀэхэм я щэн-зекӀуэкӀэр укӀытэгъуэщ,
напэтехщ.

6Зигу къабзэ цӀыхур захуагъэщ къэзыхъумэр,
гуэныхьыщӀэр зытекӀуадэр и бзаджэщӀагъэщ[+].

7Зым бейуэ зегъэлъагъуэ, ӀэнэщӀ ӀэщӀ джафэ
пэтми,
зым тхьэмыщкӀафэ зытрегъауэ, къелыжу
мылъкум хэсрэ пэт[+].

8Хуэхъунщ щхьэщэхужыпщӀэ бейм и мылъкур,
тхьэмыщкӀэм къуэлъкъым щӀэшынэн гуэри[*].

9ЗахуащӀэм и дунейр нурышхуэу къаблэм хуэдэщ,
бзаджащӀэм и гъащӀэр уэздыгъэпс нэхунэу
зэуэ ункӀыфӀынущ.

10Пагагъэм къишэр зэныкъуэкъущ,
чэнджэщ щӀэдэӀур Ӏущщ[+].

11Мылъку къуейщӀейр уэсэпсу мэкӀуэдыж,
мащӀэ-мащӀэурэ зэхуэзыхьэсым хуэбэгъуэнщ.

12ГугъапӀэ жыжьэм гур ехуз,
гухэлъ зэщӀахэр гъащӀэ жыгыу зэщӀогъагъэ[+].

13Ущием епэгэкӀыр зыхуохъуж зэран,
унафэм пщӀэ хуэзыщӀыр ехъулӀащ.

14ЦӀыху Ӏущым и ущие псэхэлъхьэж псынэм
хуэдэщ,
ажалым и хъым ухуещӀ пэӀэщӀэ[+].

15Зи акъылыр тӀыса цӀыхум узыӀэпешэ,
гъуэгуейщ зытетыр цӀыху гъэпцӀакӀуэр[*].

16Губзыгъэр щӀэныгъэм тетурэ мэзекӀуэ,
акъыл зимыӀэм игъэлъагъуэр и делагъэщ[+].

17ЛӀыкӀуэ бзаджэм бэлыхьлажьаем зыхедзэж,
лӀыкӀуэ пэжым хъыбару къихьым хэлъщ
Ӏэзэгъуэ[+].

18Зи щӀыб ущием хуэзыгъазэм къыпэплъэр
тхьэмыщкӀагъэщ, напэтехщ,
гие псалъэм щӀэдэӀум игъуэтынущ пщӀэ[+].

19Гухэлъ зэщӀам гур егъэушэ,
акъылыншэм ем и щӀыб хуигъэзэныр и
жагъуэщ.

20Хъунщ Ӏущ – Ӏущхэр зи пэшэгъур,
бэлыхь хэхуэнщ акъылыншэм гъуэгуэгъу
хуэхъур.

21ГуэныхьыщӀэм насыпыншагъэр итщ и ужь
имыкӀыу,
захуащӀэм ехъулӀэныгъэр и хъуэхъупэ тынщ[†].

22ЦӀыхуфӀыр и бын я быныжхэм яхуогъэтӀылъэ,
захуащӀэхэрщ зыхузэтрахьэр гуэныхьыщӀэхэм
я мылъкур[+].

23КъытекӀынт тхьэмыщкӀэм и хьэсэ гъавэ бэвыр,
фӀамыгъэкӀуэдтэмэ ар абы захуагъэ
зыхэмылъ цӀыхухэм.

24Зи къуэ ткӀийуэ зыӀыгъ адэм иӀэщ лъагъуныгъэ,
тезыр телъхьэнкӀэ зиӀэм щысхь
лъагъумыхъуныгъэщ хуиӀэр быным[+].

25ЗахуащӀэр игъащӀэкӀэ шхынщӀэлӀэ хъункъым,
мыгъуэ-мылӀэу ихьынщ бзаджащӀэм гъащӀэр[+].

#### ЕПЩЫКӀУПЛӀАНЭ ӀЫХЬЭ

1Зыхуей хуегъазэ цӀыхубз Ӏущым и унагъуэ,
зи унагъуэбжэр и ӀэкӀэ зэхуэзыщӀыжыр
бзылъхугъэ акъылыншэрщ.

2Гъуэгу захуэм ирикӀуэрщ фӀэлӀыкӀыр Тхьэуэ
Зиусхьэным,
зи гъуэгупэ нашэкъашэрщ Абы нэмыплъ
езытыр[+].

3Къытехуэжынщ щӀопщ уэгъуэу акъылыншэм и
псалъэр[*],
цӀыху Ӏущхэр къэзыхъумэнури я жыӀэщ[+].

4Вы зэрымыт Ӏуэм и Ӏэшхылъэри нэщӀщ[*],
ауэ гъавэ бэв щыгугъыр щысхьынкъым вым
и Ӏусым.

5Щыхьэт захуэм пцӀы ӀэщӀэкӀынкъым,
зэӀылъщ пцӀы зэфэзэщу щыхьэт нэпцӀыр[+].

6ЩӀэнэкӀалэр Ӏущыгъэм сыт хуэдизрэ
мылъыхъуами, игъуэтынкъым,
акъыл зиӀэм щӀэныгъэр псынщӀэу епхъуатэ[+].

7Зыщыдзей акъылыншэм;
щыбгъуэтынкъым абы и деж игъащӀэкӀэ
Ӏущыгъэ гуэри.

8ЕщӀэ цӀыху губзыгъэм и гъуэгупэр дэнэ нэсми,
акъылыншэрщ зи щхьэ къэзыгъэпцӀэжыр.

9Тобэ къэзыхьыжам и тыхьыр акъыл зимыӀэм и
ауанщ,
цӀыху захуэм Тхьэм и нэфӀыр къыщыхуащ[*].

10ЙохъыкӀыр цӀыхум и гущӀэлъапсэм гуфӀэгъуи,
гуауи;
абыхэмкӀэ дэгуэшэфынкъым нэсу ар
нэгъуэщӀым.

11ЩӀапӀэщӀэкӀуадэ хъунущ бзаджащӀэм и
унагъуэр,
щыужьыхыжынкъым цӀыху захуэм и жьэгу
пащхьэ мафӀэр[+].

12ЩыӀэщ гъуэгу, къыщыхъуу цӀыхум захуэу, –
ауэ ажалыр и кӀэм къыщыпэплъэу[+].

13ЩыгуфӀэм дежи хэтынкӀэ хъунущ цӀыхупсэр
зэхэзещхъуэн,
гуфӀэ-гупсэми нэщхъеягъуэкӀэ
зыщызрихъуэкӀи къохъур[+].

14Щхьэрыуам игъуэтыжынщ хуэфащэ,
цӀыхуфӀри илэжьахэм хуэзэжынщ.

15ГъэпцӀэгъуафӀэм сытри и фӀэщ мэхъу,
губзыгъэм лъэбакъуэу ичым и нэӀэ
тригъэкӀкъым.

16Ӏущыр сакъщ, еми зыщедзей,
акъыл зимыӀэр зыщогугъыж, гъэӀэсэгъуейщ[†].

17Губжьыхыр акъылыншагъэм хуэлъэщ,
гухэлъ бзаджэ зезыхьэри ялъагъу хъуркъым.

18ЦӀыху жыӀэзыфӀэщхэм Ӏыхьэу къалъысыр
акъылыншагъэщ,
губзыгъэм и фащэр – щӀэныгъэщ.

19Къэхъунщ бзаджащӀэм щхьэщэ щыхуищӀын
цӀыхуфӀым,
мыхъумыщӀэми зыщридзыхынщ захуащӀэхэм
я пащхьэ.

20ТхьэмыщкӀэри гъунэгъурэ пэт я жагъуэщ,
щопэкӀу хуэщӀам и унэ ныбжьэгъубэр[+].

21Нэмыплъ езытым и гъунэгъу – елэжьыр
гуэныхьышхуэ,
тхьэмыщкӀэм зи гулъытэ хуэзыгъазэр –
теуващ гъуэгу махуэ[+].

22ТегъуэщыкӀакъэ-тӀэ гъуэгу захуэм гухэлъ
бзаджэр зыхъэхэр?
ФӀылъагъуныгъэрэ пэжыгъэщ къыпагъаплъэр
гухэлъ дахэр зэӀузыщэм.

23Дэтхэнэ зы лэжьыгъэ хьэлъэми хэхъуэ пылъщ,
псалъэ купщӀэншэм къишэр
тхьэмыщкӀагъэщ[+].

24ЦӀыху Ӏущым беигъэу бгъэдэлъыр и
фӀыщӀэтынщ,
акъылыншэм и Ӏыхьэр акъылыншагъэщ[*].

25Щыхьэт пэжым псэзэпылъхьэпӀэм укъреш,
щыхьэт нэпцӀыр уищэнкӀэ тӀэу
еплъынкъым.

26БыдапӀэм дэсым хуэдэщ Тхьэуэ Зиусхьэным
фӀэлӀыкӀхэр,
щӀэблэу къащӀэхъуэми яхуэхъунщ Ар
щхьэегъэзыпӀэ.

27Тхьэуэ Зиусхьэным уфӀэлӀыкӀыныр –
псэхэлъхьэж псынэм хуэдэщ;
ажалым и хъыми ухуещӀ пэӀэщӀэ[+].

28Ӏумэтыр[†] зи бэ пащтыхьым и щытхъури инщ, –
щхьэщытщ щыхупӀэ ар къызэмэщӀэкӀыр.

29ШыӀэ зыхэлъым акъылышхуэ къуэлъщ,
губжьыр зи щэным акъылыншагъэщ
игъэлъагъуэр[+].

30Гу зэпӀэзэрытыр Ӏэпкълъэпкъым и
хущхъуэгъуэщ,
фыгъуэр зи щэным щӀэх и къупщхьэр мэщ[+].

31Дэхуэхар тегушхуэгъуафӀэ зыщӀым егъэикӀэ
Тхьэуэ ар къэзыгъэщӀар,
тхьэмыщкӀэм зи гулъытэ хуэзыгъазэм
Тхьэуэ Зиусхьэныр егъэлъапӀэ[+].

32БзаджащӀэхэр щӀэпхъаджэу ящӀэм токӀуэдэж,
лӀэныгъэм и дыджыр щыхъукъым цӀыху
захуащӀэм ткӀыбжь[*].

33Губзыгъэм и гущӀэлъапсэр Ӏущыгъэм и
унапӀэщ:
цӀыху акъылыншэхэм я гущӀэми
къыщыпӀэжьажьэ щыӀэщ ар.

34Захуагъэм егъэин цӀыхубэр,
гуэныхьу ялэжьми напэтехщ къахуихьыр.

35БлыгущӀэт губзыгъэм нэфӀкӀэ йоплъ
пащтыхьыр,
хэт трихыу щытми пащтыхь напэр –
и губжьри лъэӀэсынщ.

#### ЕПЩЫКӀУТХУАНЭ ӀЫХЬЭ

1Жэуап Ӏэсэм губжьыр егъэужьых,
къызэщӀегъэстыр псалъэ гуауэм губжьыр.

2Ӏущыгъэр зи бзэгупэ телъым щӀэныгъэр
егъэлъапӀэ[*],
акъыл зимыӀэм и псалъитӀым щыщу зыр
делагъэщ[+].

3Тхьэуэ Зиусхьэныр маплъэри плъапӀэм итщ:
бзаджащӀэри, захуащӀэри елъагъу.

4ГуапэжыӀэр гъащӀэ жыгым хуэдэщ,
псалъэ жыӀэпхъаджэм лъэр щӀеуд[+].

5Адэм и ущие елъэпауэр акъылыншэщ,
абы и гие макъ щӀэдэӀури акъылыфӀэщ.

6ФӀыгъуэ инкӀэ къебгъэр захуащӀэм и унэр,
бзаджащӀэм хэхъуэ иӀэм къыхуихьыр
бэлыхьлажьэщ.

7Ӏущыр щӀэныгъэкӀэ мэгуашэ,
акъылыншэм сыт къыпыпхын?

8Тхьэуэ Зиусхьэным хуещӀ гущыкӀ бзаджащӀэм и
къурмэным,
цӀыху захуэм и тхьэлъэӀур Ӏех къабылу[+].

9ХуищӀащ гущыкӀ бзаджащӀэм пхриш гъуэгум
Тхьэуэ Зиусхьэным,
Абы фӀыуэ илъэгъуар захуагъэм иужь итхэрщ.

10Гъуэгу занщӀэм дэхыр пшынэнущ тезыр ткӀийкӀэ,
гиер зи жагъуэри кӀуэдынущ[+].

11Илъагъукъэ Тхьэуэ Зиусхьэным хьэдрыхэ
лъахэм щыщӀэр?
ЦӀыхугухэм щыхъэри[†] зэрищӀэм
хэлъкъым шэч![+]

12ЩӀэнэкӀалэм къегиер и жагъуэгъущ,
абы цӀыху Ӏущхэм запыӀуедз.

13И гур хэхъуэмэ, нэгуфӀэ мэхъур цӀыхур,
гухэщӀ-гукъеуэм и лъэр щӀегъэху[+].

14ЗэхэщӀыкӀ зиӀэм щӀэныгъэр къилъыхъуэ зэпытщ,
акъыл хуэхейм делагъэщ къиулъэпхъэщыр[+].

15Нэщхъейм и махуэхэм зы гунэдж гуэри хэлъкъым,
нэщхъыфӀэм махуэхэр егъакӀуэ гуфӀэ-гупсэу.

16Шынагъэри къыдыхэту мылъкушхуэ уиӀэ нэхърэ
убгъэдэлъыр мащӀэми, нэхъыфӀщ Тхьэуэ
Зиусхьэным уфӀэлӀыкӀмэ[+].

17Гужьгъэжьыр уяку зэхуилъу выхъу нышыр
зэдэпшх нэхърэ
хадэхэкӀ шхын фӀэкӀа уимыӀэми нэхъыфӀщ,
щытепщэмэ абдеж фӀылъагъуныгъэр[+].

18КъэлыбыгъуафӀэм къызэщӀегъэстыр
зэныкъуэкъур,
шыӀагъэ[†] зыхэлъым зэпэщӀэувэр
егъэужьыхыр[+].

19Хуэмыху и гъуэгу банапцӀэу зэщӀокӀэж,
лъэпощхьэпоуи[†] щыӀууэнкъым цӀыху захуэр
и гъуэгупэм[+].

20Къуэ Ӏущым адэр егъэгуфӀэ,
акъылыншэм ирет нэмыплъ и анэм[+].

21Делагъэрщ акъылыншэм гукъыдэж къезытыр,
гъуэгу захуэми темыкӀ зи зэхэщӀыкӀыр иныр[+].

22Чэнджэщ зыхэмылъ гухэлъ-гукъэкӀхэр мэщэщэж,
чэнджэщэгъухэр зи бэм сытри къехъулӀэнщ[+].

23Игъуэм ита жэуапым цӀыхур щогуфӀыкӀ,
сыту фӀы-тӀэ и чэзум жыӀа хъуа псалъэр![+]

24ПэӀэщӀэ зыхуащӀкӀэрэ хьэдрыхэ,
цӀыху Ӏущхэм я гъуэгупэр хуокӀуэр гъащӀэм.

25Щхьэхуещэм и унапӀэр ирихынущ Тхьэуэ
Зиусхьэным,
фызабэр зытес щӀы кӀапэри къихъумэнущ.

26Гухэлъ бзаджэхэм хуищӀащ гущыкӀ Тхьэуэ
Зиусхьэным,
гуапэжыӀэ псалъэхэрщ ищӀар Абы къабыл[+].

27И унагъуэр бэлыхь хэмыкӀыжым хедзэр
щӀэнэцӀым мылъку хьэрэм,
Ӏулъхьэм щыщтэ цӀыхум иӀэщ гъащӀэ[+].

28ЗахуащӀэм и жэуапыр сыт щыгъуи зэпешачэр,
бзаджащӀэм и жыӀэр гуемыӀуу[†] мэпыджэ[+].

29Пэжыжьэщ Тхьэуэ Зиусхьэныр цӀыху
бзаджащӀэм,
захуащӀэм и тхьэлъэӀущ Ар зыщӀэдэӀур.

30ГуфӀэ нэгум гур хегъахъуэ,
хъыбарыфӀми уегъэжан[+].

31Щхьэпагъ зыхэлъ гие псалъэхэм щӀэдэӀур
хъунщ цӀыху Ӏущхэм ящыщ зы.

32Ущием елъэпауэр и щхьэ йофыгъуэжыр,
акъыл хихынщ щӀэдэӀум гие псалъэ[+].

33Ӏущыгъэщ узыхуигъасэр Тхьэуэ Зиусхьэным
фӀэлӀыкӀыным,
Тхьэм зыхуэгъэлъэхъшэнми еӀэт уи щӀыхьыр[+].

#### ЕПЩЫКӀУХАНЭ ӀЫХЬЭ

1ЕщӀыр цӀыхум гугъэ куэдхэр, –
абыхэм щыщуи зэщӀэнур Тхьэуэ Зиусхьэным
иухахэрщ[*][+].

2Щхьэж илэжьымкӀэ зыфӀэзахуэщ, –
арщхьэкӀэ я гущӀагъщӀэлъ псор зэпэзышачэр
Тхьэуэ Зиусхьэнырщ[+].

3Хуэгъазэ Ӏуэхуу блэжьыр Тхьэуэ Зиусхьэнми –
гухэлъу уиӀэр къыбдэхъунщ.

4И къэгъэщӀыгъэ псоми Тхьэуэ Зиусхьэным гугъэ
щхьэхуэхэр яхуиӀэщ,
цӀыху бзаджащӀэри хуегъэхьэзыр пшыныж
махуэм[*].

5Тхьэуэ Зиусхьэным хуищӀащ гущыкӀ цӀыху
пагэм,
зэгъащӀэ: ягъуэтыжынщ абыхэм яхуэфащэ
хьэкъыр[+].

6ФӀылъагъуныгъэмрэ пэжыгъэмрэ ягъэгъу
гуэныхьыр,
Тхьэуэ Зиусхьэным фӀэлӀыкӀыным
ущехъумэ ем[+].

7ЦӀыхум гъуэгуу къыхихар фӀэзахуэу щытмэ
Тхьэуэ Зиусхьэным,
Абы и бий Ӏэлхэри[†] ирегъэкӀуж.

8Хьэрэм хэхъуэшхуэ нэхърэ
хьэлэл мащӀэр нэхъыфӀщ[+].

9Щхьэж и гущӀэм къыхихыну гъуэгур
щызэригъэзахуэ пэтми,
лъэбакъуэу ичыр зыунэтӀыр Тхьэуэ
Зиусхьэнращ[+].

10Пащтыхьыр Тхьэуэ Зиусхьэным и ӀэмыркӀэщ
зэрыпсалъэр, –
щыуагъэ гуэри и хей щӀэкӀэм къыхэхуэнкъым.

11Тэрэзэ пэжхэм я пщалъэр зыгъэувыр Тхьэуэ
Зиусхьэнырщ,
Ар тэрэзэ шэчалъэ захуэхэм я телъхьэщ[+].

12Ӏуэхуфэ бзаджэхэм хуащӀащ гущыкӀ пащтыхьхэм, –
Ӏуэху щыпкъэхэр аракъэ-тӀэ абыхэм я
тетыгъуэр зыщӀыр кӀыхь?![+]

13Я щӀасэщ пащтыхьхэм псалъэ захуэр,
пэж жызыӀэри абыхэм ягъэлъапӀэ[+].

14Пащтыхь губжьыр – ажалым и гъуощ,
зыхуэгъэужьыхыжри ар цӀыху Ӏущщ[+].

15Пащтыхьыр нэфӀэгуфӀэу щытмэ – уиӀэщ гъащӀэ,
и нэфӀри гъатхэ уэшхым хуэдэщ.

16Дыщэ Ӏэрылъхьэ нэхърэ нэхъыфӀщ Ӏущыгъэр,
акъылри нэхъыфӀщ дыжьыным пумыдзыхмэ[+].

17ЦӀыху захуэхэм я гъуэгущ ем пэӀэщӀэ
ухуэзыщӀыр;
абы хуэсакъым и псэри ехъумэ.

18Унэхъунум япэ щӀыкӀэ зыкъыфӀощӀыжри,
зи унагъуэбжэр хуэзыщӀыжынур пагэ мэхъу[+].

19Пагэм къуентхъ дэбгуэш нэхърэ
тхьэмыщкӀэм задебгъэкӀумэ нэхъыфӀщ.

20Ущием хуэнэбдзэгубдзаплъэм[*] и Ӏуэхур
ефӀэкӀуэнщ,
Тхьэр зи плъапӀэр теувэнщ гъуэгу махуэ[+].

21ЦӀыху Ӏущым щхьэкӀэ жаӀэ «иӀэщ зэхэщӀыкӀ»,
и псалъэ гуапэхэри мэхъу уи фӀэщ.

22Акъылыр – зиӀэм дежкӀэ псэхэлъхьэж псынэм
хуэдэщ,
акъылыншагъэр – акъыл зимыӀэм я тезырщ[+].

23Ӏущым и псалъэм купщӀэ кӀуэцӀылъщ,
и жыӀэ псори мэхъу уи фӀэщ.

24ГуапэдэгъэкӀыу жыӀа псалъэр ещхьщ фо хьэкӀуэм,
псэм фӀэӀэфӀщ, Ӏэпкълъэпкъым и
хущхъуэгъуэщ[+].

25ЩыӀэщ гъуэгу, къыщыхъуу цӀыхум захуэу, –
ауэ и кӀэм ажалыр къыщыпэплъэу[+].

26МэжэщӀалӀагъэрщ къыщӀэрыӀэр цӀыху
лэжьакӀуэм,
и ныбэ лажьэрщ къезыхуэкӀыр ар[+].

27МыхъумыщӀэр бзаджэщӀэным егупсыс зэпытщ,
къыхех и дэтхэнэ псалъи мафӀэ лыгъейр[+].

28ФэрыщӀым цӀыхухэр зэщегъэхьэ,
зэфӀегъэкӀуэд бзэгузехьэм зэныбжьэгъу
пэжхэр[+].

29Лейзехьэм цӀыхухэр зыӀэпишэурэ
гъуэгу бзаджэм трешэ[+].

30НащхьэӀущхьэр игъэджэгуу къыпхуэгуфӀэм
илъкъым и гум фӀы,
зи ӀупщӀакӀэр зэтезыкъузэми къыуищӀэнур
Ӏейщ.

31Тхъугъэр – жьыщхьэ махуэм и нэщэнэщ[*],
гъащӀэ щыпкъэм и дамыгъэщ[+].

32ЙофӀэкӀыр цӀыху бэшэчыр зауэлӀ хъыжьэм,
къалэр зыщтэм нэхъри нэхъ лъэщщ шыӀагъэ
зиӀэр[+].

33Пхъэидзэ сыт хуэдизрэ ямыщӀами,
къикӀынур Тхьэуэ Зиусхьэным и унафэрщ.

#### ЕПЩЫКӀУБЛАНЭ ӀЫХЬЭ

1УзэмыфӀу зэдэпшх выхъуныш нэхърэ
узэхуэӀэфӀу зэдэбугуэш щӀакхъуэ тыкъырри
нэхъыфӀщ[+].

2ЛӀыщӀэ губзыгъэр лӀыщхьэм и къуэ емыкӀухьым
и пӀэ иувэнщ,
зэш быным щӀэин Ӏыхьэгъуи яхуэхъунщ[+].

3Дыжьыныр ягъэджылри[†] япщэж[†],
дыщэри ягъэткӀури якӀыщтэ[†],
цӀыхугури зыпщытэр Тхьэуэ Зиусхьэнырщ[+].

4Лейзехьэр зыщӀэдэӀур бзаджащӀэм и псалъэщ;
пцӀыупсыр дэзыхьэхыр мыхъумыщӀэм и
жыӀэрщ.

5ТхьэмыщкӀэр джэгуалъэ зыщӀым егъэикӀэ
Тхьэуэ ар къэзыгъэщӀар,
дэхуэхар зи ауаным хуэфащэ хьэкъ
игъуэтыжынщ[+].

6Жьыщхьэ махуэщ бынырылъхухэр
зылъэгъуахэр[*],
иропагэ щӀэблэр адэ-анэм.

7Епэсакъым акъылыншэм псалъэ нэсыр,
пщӀэ зыхуащӀ цӀыхуми псалъэпцӀыр
къекӀукъым[+].

8Ӏулъхьэр зытым къыфӀощӀ ар дыщэ токъуу[†]:
дэнэкӀэ зимыгъазэми, сытри къохъулӀэ[+].

9Къраха щхьэкӀуэр зыгъэгъуфыр
фӀылъагъуныгъэм и лъыхъуакӀуэщ,
ар пщызмыгъэгъупщэм – Ӏуегъэщтыр
ныбжьэгъу пэжыр.

10ЦӀыху губзыгъэм гиер щӀэхыу зэхещӀыкӀыр,
фэлъырищэ епхми, акъыл зимыӀэм
гурыӀуэнкъым ар.

11БзаджащӀэр дапщэщи къайгъэщ зылъыхъуэр,
тезыр хьэлъэри Тхьэм абы къытрилъхьэнщ[*].

12Делагъэм къызэгуитхъ цӀыху акъылыншэм
уӀущӀэ нэхърэ
зи акъуш шырхэр зыфӀэкӀуэда мыщэбзым
урихьэлӀэмэ нэхъыфӀщ.

13ФӀым пэкӀуэу е зылэжь цӀыхум
и унэр е жыхуаӀэм ибгынэнкъым.

14Къэхъеймэ псалъэмакъыр – псыдзэу урехьэжьэ;
къызэтеувыӀэ, зэщыхьэм унэмысу[+].

15Къуаншэр зыгъэзахуэмрэ хейр зыгъэмысэмрэ
хуищӀащ гущыкӀ Тхьэуэ Зиусхьэным[+].

16Делэм акъыл кърищэхуну зыщыгугъ мылъкур
сыткӀэ щхьэпэ,
еджэн гухэлъ абы имыӀэу щытмэ?

17Ныбжьэгъур сыт щыгъуи фӀыкӀэ къыпхуоупсэ,
къуэшыр къыщӀыуитар гуауэр бдигуэшын
щхьэкӀэщ[+].

18НэгъуэщӀым щхьэкӀэ шэсыпӀэ ихьэу
щӀыхуэ зытыр акъылыншэщ.

19Гуэныхь щӀэныр зи щӀасэр къайгъэми и лъыхъущ,
и кӀуэдыжыпӀэ хъунурщ зылъыхъуэр цӀыху
щхьэщытхъур[*][+].

20Зигу хьэрэмыгъэ илъым фӀы гуэри
къыдэхъункъым,
бзэгу пцӀыӀуэпцӀышэри хэхуэнщ
бэлыхьлажьаем.

21Акъылыншэр – къэзылъхуам и мыгъуэ Ӏыхьэщ,
гунэдж жыхуаӀэр ищӀэркъым бын делэм я
адэм[+].

22Гухэхъуэр Ӏэпкълъэпкъым и хущхъуэгъуэщ,
гухэщӀ-гукъеуэм хэт зэпытым и къупщхьэр
мэщыр щӀэх[+].

23Хьэкумыр пэжым тришыным щхьэкӀэщ
бзаджащӀэм Ӏулъхьэр щэхуу къыщӀыӀырихыр[+].

24Губзыгъэм Ӏущыгъэм и гур теухуауэ щытщ,
акъылыншэм и щхьэр кърехьэкӀ жьуджалэм[†]
хуэдэу.

25Къуэ акъылыншэр адэм и гурыгъузщ,
къэзылъхуа и анэми и гуауэщ[+].

26ФӀыкъым цӀыху щыпкъэр бгъэпшынэныр,
я захуагъэ щхьэкӀэ цӀыху пэжми лей
кӀэлъызепхьэныр щӀагъуэкъым.

27ЩӀэныгъэ зиӀэм ещӀыр псалъэ хэплъыхь,
зи зэхэщӀыкӀыр лъагэр сыт щыгъуи цӀыху
зэтесщ[+].

28Акъылыншэри мыпсэлъэху Ӏущ къафӀощӀри,
и жьэр зэщӀихыхукӀэ акъылыфӀэу
къэплъытэнри хэлъщ.

#### ЕПЩЫКӀУИЯНЭ ӀЫХЬЭ

1ЦӀыхум зыщызыдзейм и щхьэ лажьэ нэхъ
къыфӀэӀуэхукъым,
чэнджэщ губзыгъэу кърахьэлӀэми еныкъуэкъу
зэпытщ.

2Акъылыншэр зэхэщӀыкӀ иӀэным зи щӀэхъуэпскъым,
къезытыр зыщ абы гухэхъуэ – и жыӀэ ар фӀэмыкӀ.

3МыхъумыщӀэм ирахынущ пу нэлат цӀыху цӀыкӀум,
зи напэр текӀми иӀэжынкъым щӀыхь.

4ЦӀыхум и псалъэр хышхуэ лъащӀэншэу куущ;
Ӏущыгъэри – псыежэх уэрым ещхьщ[+].

5Хьэкум пэжыр хейм пэбубыду
бзаджащӀэм и телъхьэ ухъуныр фӀыкъым[+].

6И жыӀэм хедзэр акъылыншэр бэлыхьлажьэ,
зи бзэ хуимытыжым къихьри удынщ[+].

7Акъылыншэр зытекӀуадэр и бзэщ,
и жыӀэ псори хъыщи – абы ар йокӀуэдэж[+].

8Бзэгузехьэм и псалъэр хуэдэщ шхын хэплъыхьам,
гущӀэ лъапсэми щызу зыщегъэзагъэ[+].

9Щхьэхынэри ящӀар зэтезыкъутэжри зэшщ.

10Чэщанэ быдэ хуэдэщ Тхьэуэ Зиусхьэныр,
дыхьакъэ абы захуащӀэр – ӀэщӀэкӀащ шынагъэм.

11ХуэщӀауэ псэум и мылъкур и быдапӀэщ,
къыфӀощӀ абы ар мывэкъалэ лъагэу[+].

12ЦӀыху унэхъунум зыкъыфӀощӀыж,
еӀэтыр щӀыхьыр Тхьэм зыхуэгъэлъэхъшэным[+].

13УемыдэӀуауэ икӀэм нэс жэуап птыжыныр –
акъылыншагъэщ, къыпхуихьри напэтехщ.

14Хъуапсэ зиӀэр ирищӀыкӀынкъым узым,
гугъэ-гунэдж зимыӀэр дауэ хъуну[+]?

15ЗэхэщӀыкӀ зиӀэм щӀэныгъэр дапщэщи къегъуэт,
абы цӀыху Ӏущми и тхьэкӀумэр тегъэхуа зэпытщ.

16ГуапэхуэщӀэ тыныр къыпхуохъур куэдкӀэ щхьэпэ, –
уахуещӀыр лӀыщхьэхэм пэблагъэ[+].

17Ӏуэхум япэу ущызыгъэгъуазэр захуэу къыпфӀощӀ,
нэгъуэщӀ къыкъуэкӀыу щӀэупщӀэн
иригъэжьэхукӀэ.

18Пхъэидзэм зэныкъуэкъур егъэужьых,
ныкъуэкъуэгъу лъэщхэми я дауэм кӀэ ирет.

19Гукъеуэ къыпхузиӀэ къуэшым и гур ещхьщ
быдапӀэ къэщӀыхьам:
дыхьэпӀэ иӀэкъым абы – уещӀыр зэпэӀэщӀэ
зэныкъуэкъум[*].

20ЖиӀам дэтхэнэ цӀыхури ӀущӀэжынущ –
и псалъэ пэкӀуэ хуэдизи игъуэтыжынущ[+].

21Пылъщ бзэгупэм гъащӀэри ажалри,
псэлъэнкӀэ зыхэмылъым шыӀэ – хуэфащэр
игъуэтынщ.

22ЕхъулӀащ цӀыхубзыфӀ къызыпэщӀэхуар,
Тхьэуэ Зиусхьэным и нэфӀи къыщыхуащ[+].

23ТхьэмыщкӀэр гущӀэгъу щӀэлъэӀу зэпытщ,
арщхьэкӀэ гуемыӀу псалъэщ кърипэсыжыр
бейм абы жэуапу.

24Яхэтщ ныбжьэгъуми кӀуэдыпӀэ уизышэн[*],
щыӀэщ щауэгъу[†] щыпкъи, къуэшым нэхърэ
нэхъ благъэ пхуэхъуу[+].

#### ЕПЩЫКӀУБГЪУАНЭ ӀЫХЬЭ

1ПсалъэпцӀкӀэ цӀыхур зезышэ акъылыншэм нэхърэ
гъуэгу пхэнж пэӀэщӀэ зыхуэзыщӀ
тхьэмыщкӀэри нэхъыфӀщ[+].

2УзыхущӀэкъу Ӏуэхум гупсысэ хэмылъмэ,
фӀым ухуишэнукъым,
изычхэри Ӏэжьэкъур щыуэнущ щыуэкӀейуэ[+].

3ЦӀыхур и акъылыншагъэщ зытекӀуэдэжыр,
ауэ Тхьэуэ Зиусхьэнращ зыхуищӀыр гухьэ-гужь[†][+].

4Бейм и унэ щопэкӀур ныбжьэгъубэр,
тхьэмыщкӀэр и щауэгъуми къебгынэ[+].

5Щыхьэт нэпцӀым хуэфащэ хьэкъ игъуэтыжынщ,
цӀыху пцӀыӀуэпцӀышэри хьэкумым
ӀэщӀэкӀынкъым[+].

6Куэдым я щэнщ зыхузэфӀэкӀхэр къащӀу
ӀупэфӀэгъу,
гуапэхуэщӀэ тынхэр зыщӀ зэпытым хэти и
ныбжьэгъущ[+].

7Ӏыхьлыхэми тхьэмыщкӀэм зыпыӀуадз,
ныбжьэгъухэращи зыщадзеипэ!
Сыт хуэдизрэ ар абыхэм кӀэлъымыджами,
къэӀукъым зы нэрыбгэми[†] и макъ[*][+].

8Ӏущыгъэм лъыхъуэр и псэм дощӀ,
акъылым текӀ имыӀэу тетым и Ӏуэхур
ефӀэкӀуэнщ[+].

9Щыхьэт нэпцӀым хуэфащэ хьэкъ
игъуэтыжынущ,
цӀыху пцӀыӀуэпцӀышэри кӀуэдынущ
кӀуэдыкӀейуэ.

10ЦӀыху акъылыншэр псэукӀафӀэмэ, игъуэджэщ[†],
унэӀутым и ӀэмыщӀэ пщыхэр ихуэу щытмэ,
нэхъыкӀэжкъэ[+]?

11Акъыл зиӀэм и губжьыр ирекъух,
икӀагъэу кърахари зыгъэгъум пщӀэ хуэфащэщ[+].

12Пащтыхь губжьыр аслъэным и гъуахъуэ макъым
хуэдэщ,
и нэфӀри пщэдджыжь уэсэпсым ещхьщ[+].

13Бын акъылыншэр – адэр зыхь гукъеуэщ,
фыз жьэмыгъэпсэхури шэчыгъуейщ[*][+].

14Адэжьхэрщ жьэгури лъапсэри уэсий щӀэину
къэзыгъанэр,
фыз губзыгъэкӀэ къетэр лӀыми –
Тхьэуэ Зиусхьэнращ[+].

15ПкъыщӀэлӀэ[†] уещӀыр щхьэхынагъым;
зыкъригъэщӀэнщ Ӏуэхуншэм щӀэх
мэжэщӀалӀагъэм[+].

16Ехъумэ и псэр унафэр зыгъэзащӀэм,
Ӏуэхуфэу ищӀэхэм емыгупсысри кӀуэдынщ[+].

17ТхьэмыщкӀэм гущӀэгъу хуэзыщӀым иритым
хуэдэщ щӀыхуэ Тхьэуэ Зиусхьэным, –
хуэфащэ фӀыщӀэтынкӀэ абы Ар
къыхуэупсэжынущ[+].

18ХэмытӀасэ щӀыкӀэ быным еущие:
умыхъу и жэуаптакӀуэ абы и кӀуэдыр
къызыхэкӀынум[*][+].

19Илэжьам пэкӀуэ тезырыр хуейщ телъхьэн
губжьыхым:
ущысхьу щытмэ, иджыри зэ тезырым
къытебгъэзэжынущ.

20ЩӀэдэӀу чэнджэщхэм, ущиери умыщӀ ӀэщӀыб,
урихъунщ иужькӀэ абыхэм уэ цӀыху Ӏущ.

21Гугъэу цӀыхум ищӀыр мэхъур куэд,
ауэ Тхьэуэ Зиусхьэным иухахэращ зэщӀэнур[+].

22Къыхуэпэжым уасэ хуещӀыр цӀыхум;
пцӀыӀуэпцӀышэм нэхърэ тхьэмыщкӀэри
нэхъыфӀщ.

23Тхьэуэ Зиусхьэным и фӀэлӀыкӀым узыхуишэр
гъащӀэщ,
ар зи щэным къыхэщт имыӀэу ирех
и жэщхэр,
бэлыхьлажьаеми пэӀэщӀэ хуохъур[+].

24Щхьэхынэм и Ӏэр шхыным щыхилъхьам и дежи
мэщхьэхыр Ӏэрэ жьэрэ зэхуихьыну[+].

25ЩӀэнэкӀалэм ех удыни – къихьэнщ акъыл
цӀыху жыӀэзыфӀэщым и щхьэ,
губзыгъэм егии – зэхищӀыкӀынщ уи псалъэ[+].

26ТезышащӀэр и Ӏэр и адэм,
дэзыхур и жьэгужь и анэр –
бын укӀытэншэщ, напэтехщ.

27Си щӀалэ, зыщыпыӀубдзым деж ущием
зыхубощӀ пэӀэщӀэ уэ щӀэныгъэм.

28Щыхьэт мыхъумыщӀэр захуагъэм щӀонакӀэ,
бзаджащӀэри ехуэлъэ-елынцӀщ.

29ЩӀэнэкӀалэхэм къапоплъэ я тезырыр,
удынри зрагъажьэр акъылыншэрщ[+].

#### ЕТӀОЩӀАНЭ ӀЫХЬЭ

1УещӀыр санэм хъыжьэ, фадэми уегъэбырсыр,
абыхэм зезыгъэгъапцӀэр Ӏущу
пхужыӀэнкъым[+].

2Пащтыхь губжьыр аслъэным и гъуахъуэ макъым
хуэдэщ,
хилъхьэнщ и гъащӀэр ар къизышым и пӀэ[+].

3Ныкъуакъуэм пэӀэщӀэ зыхуэзыщӀым пщӀэ
хуэфащэщ,
акъылкӀэ ныкъуэдыкъуэр зэныкъуэкъум
хуэлъэщ.

4Хуэмыхур игъуэм вакӀуэ дэкӀкъым,
гъавэ хыжыгъуэм деж ӀэнэщӀ ӀэщӀ джафэу
къонэ ар[+].

5Хышхуэ лъащӀэншэу куущ гухэлъу гум
зэрихъэр,
зиӀэм зэхэщӀыкӀ лъэкӀынщ ар къыщӀигъэлъэн[+].

6Ныбжьэгъу пэжу закъыщохъужыр куэдым,
апхуэдэу щытмэ, дзыхь зэбгъэз хъун цӀыхур
дэнэ щыӀэ?

7Захуагъэм тет зэпытущ цӀыху щыпкъащӀэр
зэрыпсэур,
теуващ гъуэгу махуэ абы къыщӀэнэ бынхэр.

8Хеяжьэ башыр[†] къыщищтэкӀэ пащтыхьым
зэ плъэгъуэкӀэ бзаджагъэр зэхихун лъэкӀынщ.

9Хэт жызыӀэфынур:
«Сигу итхьэщӀыкӀащ, сыкъабзэщ,
збгъэдэлъкъым псэкӀуэдщӀагъэ зи цӀэ»[+]?

10Тэрэзэ нэпцӀхэми, пщалъэ пхэнжхэми
хуищӀащ гущыкӀ Тхьэуэ Зиусхьэным[+].

11Сабийрэ пэт къацӀыху Ӏуэхуфэу илэжьамкӀэ,
«къезэгърэ ар, захуэ?» – жаӀэу.

12ТхьэкӀумэу зэхэзыхри, нэуэ зылъагъури –
Тхьэуэ Зиусхьэнырщ къэзыгъэщӀар.

13Умыжейнэд, ухъунщ тхьэмыщкӀэ,
къомыгъэкӀу жей жыхуаӀэр уи нэ,
ухъункъым мэжэщӀалӀэ[+].

14«ЩӀагъуэкъым, щӀагъуэкъым!» –
жиӀэурэ щэхуакӀуэр уасэм щӀоныкъуэкъу,
Ӏэрыхьэу щытмэ зыщӀэдэур – сату ищӀамкӀэ
зыщотхъуж.

15ЩыӀэщ дыщи, мывэ лъапӀейхэри куэдыкӀейщ,
арщхьэкӀэ псалъэ Ӏущырщ налкъутналмэсу
гъуэтыгъуейр.

16Хамэм шэс[†] хуэхъуам и щыгъын щӀыӀутелъыр
тхьэкъу,
шэсыпӀэ къинам ар уи шэс щӀыхуэм пэкӀуэу
фӀэубыд[+].

17ГъэпцӀагъэкӀэ зыӀэригъэхьа ерыскъыр
къыӀуроӀэфӀэ цӀыхум,
къыӀурыхужынщ иужькӀэ ар абы ятӀагъуэ
дыджу[+].

18УпщӀэж зэпхьэлӀа[†] гухэлъхэр къохъулӀэ,
зауэр щыбублэкӀи, псалъэ Ӏущ зи цӀэ
ублэмыдэӀукӀ[+].

19Хуэущэхункъым бзэгузехьэм кърагъэза
дзыхьыр –
цӀыху псэлъэрейм зыхуэщӀ пэӀэщӀэ[+].

20Адэ-анэм ебгыр
жэщыпцӀэ кӀыфӀым хэкӀуэдэж нэхунэу
кӀуэсэжынщ[+].

21ПӀэщӀэрыӀу-пӀэщӀэрыщӀэкӀэ зэрапхъуа
щӀэиным
икӀэм зыфӀ гуэри къыхэкӀынкъым[+].

22«Сыхъужынщ сэ пхуэфӀ!» – жумыӀэ,
щыгугъи Тхьэуэ Зиусхьэным, уи лъыр
ищӀэжынщ[+].

23ГущыкӀ хуищӀащ шэчалъэ пхэнжхэм Тхьэуэ
Зиусхьэным,
нэ жагъуэкӀи еплъащ Ар тэрэзэ нэпцӀхэм[+].

24Лъэбакъуэу цӀыхум ичыр зыунэтӀыр Тхьэуэ
Зиусхьэнырщ, –
и гъуэгупэр сытым хуэкӀуэми цӀыху цӀыкӀум
дауэ гурыӀуэн[+]?

25ЦӀыхур емыгупсысауэ Тхьэм и пащхьэ щищӀ
нузырым[†] зыӀэщӀеубыдэ,
сыт хуэдизрэ кӀэлъымыпхъуэжми – иӀэкъым
къэгъазэ[+].

26Пащтыхь Ӏущым цӀыху бзаджащӀэхэр
щӀегъэкӀыр шыбзэм,
мывэщхьэлым хуэдэу ахэр зэхехьэжэ.

27ЦӀыху напэр – Тхьэуэ Зиусхьэным къыбгъэдэкӀ
нэхунэщ,
и гущӀэ лъапсэр къызэщӀигъаблэу.

28ФӀылъэгъуныгъэмрэ пэжыгъэмрэщ пащтыхьыр
къэзыхъумэр,
и тетыгъуэри гущӀэгъукӀэ егъэбыдэ.

29Къарурщ щӀалэгъуэм и щытхъу фащэр,
тхъугъэри жьыгъэм и щӀыхь нэщэнэщ[+].

30Удыным бзаджащӀагъэр егъэкӀуэд,
ирелъэсыкӀ ар уэгъуэ къэси гущӀэ лъапсэм.

#### ТӀОЩӀРЭ ЕЗАНЭ ӀЫХЬЭ

1Пащтыхьым и гур Тхьэуэ Зиусхьэным и Ӏэ
илъщ –
псыежэхым ещхьу здыхуеймкӀэ ар Абы еунэтӀ.

2Щхьэж илэжькӀэ зыфӀэзахуэщ,
ауэ гум щыхъэ псори зэпэзышачэр Тхьэуэ
Зиусхьэнырщ[+].

3Къурмэн тыхь къыхуэзыщӀхэм нэхърэ
захуагъэм, щыпкъагъэм тетхэр нэхъ илъытащ
Тхьэуэ Зиусхьэным.

4ПлъэкӀэ пагэмрэ гу зыкъызыфӀэщӀыжамрэ –
бзаджащӀэм я нэхунэ хуэдэщ[*],
зэхуэдэу тӀури псэкӀуэдщӀагъэщ[+].

5Гумызагъэм гухэлъу ищӀым хэхъуэ къыпэкӀуэнщ,
пӀащӀэ-тхъытхъыу цӀыхум ищӀ Ӏуэхум
хихынур тхьэмыщкӀагъэщ[+].

6ПцӀы зэфэзэщкӀэ зэхуэхьэса мылъкур –
уэсэпсщи, кӀуэдыжынущ,
ажалым ихъщи, уриубыдэнущ[*][+].

7ЩыхуэмейкӀэ бзаджащӀэхэр захуагъэм и цӀэкӀэ
зекӀуэну,
текӀуэдэжынущ ахэр я гущӀэгъуншагъэм.

8Мысэм[†] и гъуэгур нашэкъашэщ,
хейм Ӏуэхуфэу ищӀэр захуэщӀэкъущ.

9Фыз жьэмыгъэпсэхум и гъусэу зы унэ ущӀэс нэхърэ
пкӀэунэм уисыныр нэхъыфӀщ[+].

10ЦӀыху бзаджащӀэр елъыхъущ:
щигъуэтынкъым зыми гущӀэгъу зи цӀэ
абы деж.

11ЩӀэнэкӀалэр бгъэпшынэмэ – жыӀэзыфӀэщыр
мэхъу нэхъ Ӏущ,
губзыгъэм уеущиемэ – и зэхэщӀыкӀым
нэхъри хохъуэ[+].

12Елъагъур Тхьэуэ ЗахуащӀэм[*] бзаджащӀэхэм я унэр,
бэлыхьлажьаеми хигъэувэнущ ахэр.

13ТхьэмыщкӀэм и гуӀэ макъыр зи тхьэкӀумэ
изымыгъыхьэр
зэгуэр езыри къэгуоужынщи, зыми
зэхихынкъым.

14Тыгъэ щэхум губжьыр егъэӀэсэ,
губжьыкӀейри егъэужьых гуфӀакӀэм къыдах
Ӏулъхьэм[+].

15Хьэкум пэжыр и щӀыӀу къыщыхъукӀэ,
захуащӀэхэр егъэгушхуэри, бзаджащӀэхэр
егъэгулэз.

16Акъылым и гъуэгу занщӀэм зэ текӀар
зыщепсыхынур хьэдрыхэ лъащӀэщ[*].

17Нэгузыужь защӀэу псэур хъунщ тхьэмыщкӀэ,
санэ хэплъыхьарэ щыхуэн лъапӀэкӀи
ерыщхэр хъункъым бей.

18Пшынэнур цӀыху захуащӀэракъым – бзаджагъэ
зылэжьарщ,
цӀыху пэжракъым – икърарыншэр[†] арщ[*][+].

19Жьэмыгъэпсэху фыз бзаджэр псэуэгъуу уиӀэ
нэхърэ
пшахъуэщӀыр уи псэупӀэмэ нэхъыфӀщ[+].

20Ӏущыр гъэтӀылъыгъэфӀкӀэ бэлэрыгъкъым,
акъылыншэм ар ӀэщӀошхыхьыж.

21ИӀэнущ гъащӀи, ехъулӀэныгъи, пщӀэи
захуагъэмрэ фӀылъагъуныгъэмрэ хущӀэкъум.

22Къыхуэщтэнщ цӀыху Ӏущым дзэшхуэр зыдэс
къалэр,
быдапӀэу ахэр зыщыгугъари
зэхикъутэфынщ[+].

23И бзэрэ и псалъэрэ хуэсакъым
бэлыхьлажьаем зыщехъумэ[+].

24ЩӀэнэкӀалэр – цӀыху пагэу
зыкъызыфӀэщӀыжарщ,
егъэлеяуэ къутыргъэныуи[†] зэхэзекӀуэрщ[+].

25ЗыщӀрегъэхри Ӏуэхум цӀыху щхьэхынэм –
и хъуапсэ мыщӀхэми йокӀуэдылӀэж[+].

26УкӀытэ зи цӀэ имыщӀэжу сытми ар
хуэнэхъуеиншэщ,
захуащӀэр цӀыху Ӏэгу-Ӏэпсэщ, итам
щӀэмыфыгъуэж.

27БзаджащӀэм и къурмэн тыхьыр гущыкӀыгъуэщ,
ар гухэлъ мыгъуэкӀэ къэхьамэ нэхъыкӀэжщ[+].

28Щыхьэт нэпцӀыр кӀуэдынущ кӀуэдыкӀейуэ,
цӀыху пэжми и щыхьэтыгъэр къыщӀэхуэнкъым[*][+].

29Зы щхьэкӀи джылкъым и нэгур цӀыху бзаджащӀэм,
захуащӀэр Ӏуэхуфэу къыпэщылъым егупсыс
зэпытщ[*].

30ЩыӀэнкъым Ӏущыгъэ зи цӀи, зэхэщӀыкӀи,
гупсысэ гуэри
Тхьэуэ Зиусхьэным пэщӀэувэфын.

31Сыт хуэдизрэ шыр хуумыгъэпсами зауэм,
Тхьэуэ Зиусхьэным дежщ къыздикӀыр
текӀуэныгъэр.

#### ТӀОЩӀРЭ ЕТӀУАНЭ ӀЫХЬЭ

1Дуней мылъку нэхърэ нэхъыфӀщ уи цӀэ фӀыкӀэ
къраӀуэныр,
дыщэрэ дыжьынрэ нэхърэ нэхъ лъапӀэщ
къэблэжьа щытхъури[+].

2ТхьэмыщкӀэри хуэщӀауэ псэури зыкӀэ зэщхьщ:
тӀури Тхьэуэ Зиусхьэным къигъэщӀащ[+].

3Къыпэщылъ шынагъуэр щилъагъукӀэ цӀыху
губзыгъэм – зыхуещӀ пэӀэщӀэ,
жыӀэзыфӀэщым и гъуэгу и занщӀэщ –
къекӀынщ абы и лажьэ бзаджэр[+].

4Тхьэуэ Зиусхьэным зыхуэгъэлъэхъшэным,
фӀэлӀыкӀыным пэкӀуэр –
мылъкущ, щӀыхьщ икӀи гъащӀэщ[+].

5ЦӀыху бзаджейм и гъуэгупэ шынагъэрэ
лъэпощхьэпор щыкуэдщ;
и псэ еблэжым захуищӀынщ абыхэм
пэжыжьэ[+].

6Сабийр гъуэгу захуэм хуэущии,
и жьыщхьи ар абы текӀынкъым.

7Бейр тхьэмыщкӀэм и гущӀыӀум итщ,
зи щӀыхуэ птелъми урипщылӀщ.

8Ем лъыхъур ем хуэзэжынщ,
и тетыгъуэ гущӀэгъуншэми кӀэ игъуэтынщ.

9Зи Ӏэгу зи Ӏэнэу тхьэмыщкӀэм хущыт цӀыху
хьэлэлыр
теувэнщ гъуэгу махуэ[+].

10ЦӀыху щӀэнэкӀалэр зыхэфхуи –
хьэргъэшыргъэм фыхуэхъунщ пэӀэщӀэ,
къайгъэи зэныкъуэкъуи фиӀэжынкъым[+].

11Зи гур къабзэм, зи псалъэр ӀэфӀым
хуэхъунщ пащтыхьыр ныбжьэгъу[*][+].

12Тхьэуэ Зиусхьэным и нэӀэ тет зэпытщ щӀэныгъэ
нэсым,
цӀыху тхьэгъэпцӀым и псалъэм иритынкъым
гъуэгу.

13Щхьэхынэрщ зи псэлъафэр:
«Аслъэнщ уэрамым къыдыхьауэ дэтыр!
СыдэкӀыу щытмэ – сытекӀуэдэнущ!»[+]

14ДэхащӀэ хуэдэурэ хамэ цӀыхубзым урешалӀэ
мащэ куум;
Тхьэуэ Зиусхьэным и ней зыщыхуар абы
ихуэнщ[+].

15Дехьэхыр делагъэм сабиигур –
изыхынур ар абы чы уэгъуэщ[+].

16Мылъкум щхьэкӀэ тхьэмыщкӀэр дэзыкъузэмрэ
цӀыху бейхэм кӀэ имыӀэу етэмрэ
кӀэщӀ дыдэу унэхъунущ[+].


ЦӀыху Ӏущхэм къащӀэна псалъэ щэщӀ

17ЦӀыху Ӏущхэм жаӀэм уэ щӀэдэӀу гупсэхуу,
щӀэныгъэу уэстми уи гур хузэӀух[+].
18Ибгъэлъмэ ахэр уигу,
темыкӀыу телъмэ ахэр уи бзэгупэ –
хъужынщ уи гуапэ.
19Тхьэуэ Зиусхьэным уи дзыхь телъыным щхьэкӀэщ
ущӀыхуэзущийр сэ нобэ уэ а псом.
20Ныпхуэстхыгъатэкъэ сэ уэ жыӀэгъуэ щэщӀ,
чэнджэщкӀэ узэдарэ щӀэныгъэ защӀэу,
21псалъэ пэжкӀэ зэджэм уасэу иӀэр пщӀэрэ,
лӀыкӀуэ узыщӀым жэуап нэсыр
къыхуэпхьыжыфу ухъун папщӀэ.


– 1 –

22«Дэхуэхащ» хужыпӀэу цӀыху тхьэмыщкӀэм лей
иумых,
дауафэу яӀэри умыщӀ ищӀагъ.
23Абыхэм я щхьэщыжакӀуэщ Тхьэуэ Зиусхьэныр,
тегушхуэгъуафӀэ хъуахэм я лъи ищӀэжынущ[+].


– 2 –

24Губжьыхым зыпумышэ,
умыщӀ псэлъэгъу цӀыху тэмакъкӀэщӀыр,
25армырамэ – уахуэхъунщ гъуэгуэгъуи,
уи ӀитӀкӀэ птӀыжа мащэм уихуэжынщ.


– 3 –

26УемыпӀэщӀэкӀ зыгуэрми ухуэхъуну шэс,
птыжыну хамэ щӀыхуи хьэкъ зыщумыщӀыж,
27къызыхэпхын щыуимыӀэм деж птыжынур,
тепӀэн-щӀэлъыну узытелъри
къыпщӀатхъынущ[+].


– 4 –

28Пасэрей гъунапкъэу адэжьхэм тур зытращӀар
умыгъэӀэпхъуэ[+].


– 5 –

29И Ӏуэху хуэӀэпэӀэсэ цӀыхур плъагъурэ?
Хуэхъунущ пащтыхьым ар блыгущӀэт,
ар япэ къэсым хуэлӀыщӀэнукъым.

#### ТӀОЩӀРЭ ЕЩАНЭ ӀЫХЬЭ


– 6 –

1Тетыгъуэ зиӀэм удэшхэну ущытӀыскӀэ,
умыщӀыкӀэншэ, зыхуэсакъыж,
2уцӀыху шхэкӀейуэ щытмэ,
шыӀагъэ зыхэгъэлъ.
3Шхын хэплъыхьауэ къралъхьэми уи пащхьэ
уемыхъуапсэ –
абы къуэлъ псори пщӀэркъым уэ зищӀысыр.


– 7 –

4Мылъку угъуеиным зыдебгъэхьэхыу зумыухыж,
къэувыӀэр пщӀэн хуэдизу зыхэгъэлъ Ӏущыгъэ[+].
5Мылъкур уэсэпсщ, напӀэдэхьеигъуэм кӀуэдыжынущ,
зищтэнурэ бгъэ хуарзэу уэгум ихьэжынущ[+].


– 8 –

6Быдэм и Ӏэнэ упэрымытӀысхьэ,
шхын хэплъыхьауэ кърилъхьэми уи пащхьэ
уемыхъуапсэ.
7КъыбжиӀэу щытми: «ефэ, ешхэ» –
къыпхузэӀухакъым абы и гур,
къыптригъэкӀуэдарщ ар зэгупсысыр[*].
8Уи гур къигъэкӀуэнщ пшха тӀэкӀуми,
фӀыщӀэгуапэу пщӀари кӀуэдыжынщ.


– 9 –

9УмыщӀ псэлъэгъу цӀыху акъылыншэр,
къыфӀэӀуэхункъым абы уи псалъэ Ӏущхэр.


– 10 –

10Пасэрей гъунапкъэу тур зытращӀар умыгъэӀэпхъуэ,
зеиншэхэм я хьэси уемыӀэб[+].
11Абыхэм ЩхьэщыжакӀуэу къащхьэщытыр лъэщщ,
къыппэщӀэувэнщи Ар, я Ӏуэхур зэфӀихынщ[+].


– 11 –

12Уи гур хузэӀух ущием,
щӀэныгъэ зыхэлъ псалъэми щӀэдэӀу.


– 12 –

13УтемыплъэкъукӀ сабий зэраным,
зы фэлъыр ихыгъуэм къришынщ кӀуэдыпӀэ ар[*][+].
14Ущымысхьи зы чы уэгъуэм –
щыпхъумащ ажалым ар.


– 13 –

15Си щӀалэ, Ӏущыгъэр уигу илъ зэпытмэ,
гушхуагъэ къысхэхъуэнущ сэри.
16ГуфӀэ-гупсэм зэщӀищтэнущ си псэр,
уи бзэгупэ псалъэ пэж къытекӀмэ.


– 14 –

17Гуэныхь зылэжьхэм уемыфыгъуэ,
сыт щыгъуи фӀэлӀыкӀ уэ Тхьэуэ Зиусхьэным:[+]
18уи зы пщэдей махуэ къыпищэнщ махуищэ,
гугъапӀэу пщӀыхэми яӀэнкъым кӀуэд[+].


– 15 –

19КъызэдаӀуэт, щӀалэ, акъылым хэгъахъуэ,
гъуэгу захуэми теухуэ уигу.
20Уахэмыхьэ фадэм дихьэххэм,
уемыблэ лыми:[+]
21фадафэмрэ ныбаблэмрэ хъунщ щӀэх тхьэмыщкӀэ,
ешхэ-ефэрэ жей Ӏувым хилъэфэж зэпытри
факъырэ фэнжейр иӀыгъыу хыхьэжынщ.


– 16 –

22Зипкъ укъикӀа уи адэм хуэжыӀэщӀэ,
жьы хъуа уи анэми нэмыплъ иумыт[+].
23Пэжыгъэр зэгъэгъуэти, зыӀэщӀумыгъэкӀ,
Ӏущыгъэм, ущием, акъылым лъыхъуэ зэпыт.
24Хэтщ гуфӀэгъуэ мыухыжым цӀыху захуащӀэм
и адэр,
зи бын Ӏущри мэгушхуэ.
25ИрегуфӀэ уи адэ-анэр,
ирегушхуэ укъэзылъхуа уи анэр!


– 17 –

26Къэгъазэт, щӀалэ, уи гур си дежкӀэ,
зоумыусыгъуэджэуи си гъащӀэм тех уэ щапхъэ.
27ЗэгъащӀэ: цӀыхубз дэхуэхар –
хуэдэщ мащэ куум,
хамэ цӀыхубзри псыкъуий щӀэншэм ещхьщ:[+]
28хъунщӀакӀуэм хуэдэу ар къыппотӀысри
цӀыхухъу гъэпцӀакӀуэхэр егъэбагъуэ[+].


– 18 –

29Хэт уэуэур зи махуэр?
Хэт уэуитӀыр зыгъэшыр?
Хэт къаугъэзэхэшэр?
Хэт тхьэусыхафэ шауэр?
Хэт щхьэусыгъуэншэу къаудыныхьар?
Хэт зи нэхэр иуэжар?
30Фадэ пӀащӀэр зи нэрыгъыу,
фомыл фадэм и лъыхъуакӀуэрщ.
31ЗумыгъэгъапцӀэ санэплъу сыхъэр къызыхихым,
уеплъамэ, уи гурыӀупсыр къэзыгъажэм![+]
32Ар блэм хуэдэу къодзэкъэж иужькӀэ,
блэ шэрэзым ещхьуи зыкъыпхеукӀэж.
33Уи нэкъыфӀэщӀхэр къызэщигъэунщ[*],
уи акъылри игъэутхъуэнущ.
34Узэрихьэнущ хым кърихьэкӀ кхъухьым илъым
хуэдэу,
кхъухь пкъоущхьэм щыжейм ещхьу.
35«Къызадзыгъат сэ удын бзаджэр, –
жыпӀэжынущ, –
арщхьэкӀэ узыр зыхэсщӀакъым!
Сыкъаудыныхьыгъат, ауэ ари хъымпӀар
сщӀакъым.
Зэ сыкъэушамэ, сежьэнт щхьэщӀыж!»

#### ТӀОЩӀРЭ ЕПЛӀАНЭ ӀЫХЬЭ


– 19 –

1Уемыхъуапсэ цӀыху бзаджащӀэм,
а гупым уахыхьэнуи ухущӀэмыкъу:[+]
2абыхэм я щхьэ илъыр лей зехьэнырщ,
я бзэгупэ псалъэу къытекӀри зы къэмынэу
щӀэпхъаджагъэщ.


– 20 –

3ӀущыгъэкӀэ яухуэри унэ лъапсэр,
акъылкӀэ ягъэув и лъабжьэр.
4ХъугъуэфӀыгъуэбэ лъапӀейхэмкӀэ
абы и жьэгур ещӀ щӀэныгъэм щыз[+].


– 21 –

5ЗауэлӀ Ӏущыр – лъэщщ,
зэхэщӀыкӀ зиӀэм и гуащӀэми къыхохъуэ[+].
6ЩебгъэкӀуэкӀкӀи зауэр, псалъэ Ӏущу
къыуахьэлӀэхэм щӀэдэӀу;
къыдихынщ ехъулӀэныгъэр чэнджэщэгъур
зи бэм[+].


– 22 –

7Пэжыжьэщ цӀыху акъылыншэр ӀущыгъэкӀэ зэджэм,
унафэу къаухэсхэм[†] щыӀэкъым хилъхьэн.


– 23 –

8Ем хущӀэкъум йоджэ цӀыху бзаджейкӀэ.
9Акъылыншэм къигупсыс псори гуэныхь
зыпылъщ,
цӀыхум гущыкӀ зыхуищӀри щӀэнэкӀалэрщ[+].


– 24 –

10Укъэдзыхамэ гузэвэгъуэ махуэм,
и уасэкъым лъэщагъэу пкъуэлъым щай.


– 25 –

11Ажалым лажьэншэу ирашалӀэхэр къегъэл,
укӀыпӀэм ирашэхэр къаӀэщӀэх.
12«ХэтщӀыкӀакъым дэ абы зыгуэри» –
жыпӀэнкӀи хъунщ,
ауэ къыпщыхъукъэ уи гум ихъыкӀ псоми
ПлъапӀэм Итыр щыгъуазэу?
Уи гъащӀэр Зи Ӏэ Илъым ар имыщӀэу пфӀэщӀрэ?
Щхьэж ищӀам пэкӀуэжыр зэритыжынур
хьэкъкъэ[+]?


– 26 –

13Къэпшхкъэ фор, си щӀалэ, ар икъукӀэ
гуакӀуэщ,
икӀи къыпӀурыӀэфӀэнщ фо хьэкӀуэр.
14ЗэгъащӀэ: Ӏущыгъэри псэм фӀэӀэфӀщ,
къэбгъуэтмэ ар – уиӀэщ гъащӀэ,
гугъапӀэу пщӀыхэми яӀэнкъым кӀуэд[+].


– 27 –

15ХъунщӀакӀуэм ещхьу захуащӀэм и унэ
тӀысыгъэ иумыщӀылӀэ,
и лъапсэри зэрумыпхъуэ.
16ЦӀыху захуащӀэр сыт хуэдизрэ мыджэлами[*],
къэтэджыжынущ,
зимыӀэ къикӀ кӀуэдыпӀэми бзаджащӀэхэр
ихуэнущ.


– 28 –

17Уи жагъуэгъу джэламэ, умыгуфӀэ,
ихуауэ щытми ар кӀуэдыпӀэм, уигу
тумыгъэпщахэ.
18Тхьэуэ Зиусхьэным ар щилъагъукӀэ,
къыщыхъунщ игъуэджи,
и губжьыр дэхуэхам щхьэщихынщ[+].


– 29 –

19Зумыгъэхь бзаджащӀэм и бампӀэм,
мыхъумыщӀэхэми уемыфыгъуэ:[+]
20пыбжыкӀагъэххэщ мыхъумыщӀэхэм я махуэр,
бзаджащӀэми и гъащӀэр уэздыгъэпс
нэхунэу зэуэ ункӀыфӀынущ[+].


– 30 –

21ЯфӀэлӀыкӀ, си щӀалэ, Зиусхьэну уи Тхьэмрэ
пащтыхьымрэ,
абы запэщӀэзысэхэр умыщӀ уэ пэщӀэщӀэгъу.
22Тхьэшхуэри пащтыхьри яхуэхъунщ абыхэм
напӀэзыпӀэм хуэфӀ,
хэти ищӀэн мыбы бэлыхьлажьаеу
къыхэкӀынур зыхуэдизыр?


ЦӀыху Ӏущхэм жаӀауэ иджыри зы псалъэ гуп

23ЦӀыху Ӏущхэщ мы псалъэхэри жызыӀар:

ЩӀагъуэкъым нэфӀ-ней зыхэлъ хьэкумыр[+].
24Къуаншэр хей зыщӀым
цӀыху цӀыкӀум я нэлатыр къилэжьащ,
лъэпкъыбэм я гыбзафэри хуагъэш[+].

25Мысэм и хьэкъыр езыгъэгъуэтыр ехъулӀэнщ,
хъуэхъубэхэри хуагъэшынщ.

26Жэуап щыпкъэр –
ныбжьэгъу пэжым къыуишэкӀа ӀэплӀэм
хуэдэщ[*].

27Уи губгъуэ хьэсэхэр зыхуей хуэгъази,
Ӏуэхуфэу илъыр ух,
мис итӀанэ унэ пщӀынуми ухуитщ.

28ЦӀыхум щыхьэтыпцӀу укъыхуэмыув,
псалъэ пцӀыӀуэпцӀышэм зыщыдзей[+].
29ЖумыӀэ: есщӀэжынущ къызищӀар,
къызипэсар еспэсыжынущ![+]

30СыблэкӀт зэгуэрым цӀыху щхьэхынэм и хьэсэм,
цӀыху акъылыншэм и жызум хадэм:
31соплъри, къуацэжь-пабжьэжьу зэщӀэкӀэжащ,
удзыжьми зэщӀищтэжащ,
и мывэкъалэхэри къэсэхыжащ.
32СызыщӀэгупсысыжащ а псор щыслъагъум,
сыщеплъыжыпэм – къыхэсхащ акъыл:
33мащӀэу укъыпыжеикӀынщ, мащӀэу ущхьэукъуэнщ,
уи Ӏэр уи щхьэ щӀэдзауэ тӀэкӀуи ущылъынщи,
34къыптеуэнщ итӀанэ къулейсызыгъэр
хъунщӀакӀуэм[*] ещхьу,
къыплъэщӀыхьэнщ тхьэмыщкӀагъэри
хъырцыжьым хуэдэу[+].

#### ТӀОЩӀРЭ ЕТХУАНЭ ӀЫХЬЭ


Иджыри Сэлмэн къыжиӀауэ нэгъуэщӀ зы псалъэ гуп

1Ехьудейм и пащтыхь ХъызэкӀахь[*] и цӀыхухэм зэхуахьэсыжа Сэлмэн и гъэсэпэтхыдэхэм ящыщщ мыхэри:[+]

2Тхьэм и лъапӀэныгъэр Ӏуэхуфэм щэхур
зэрыхилъхьэм хыболъагъуэ,
пащтыхьым и инагъыр а псор
къызэрихутэфымкӀэ къыбощӀэ.

3УафэщӀыр здынэсри, щӀы лъащӀэр здехри,
пащтыхьыр зэгупсысри – зэхэщӀыкӀыгъуейщ.

4Упщэжу щытмэ дыжьыныжьыр,
иӀэнщ дыщэкӀым дыжьын фалъи
къызыхищӀыкӀын;
5пэӀэщӀэ хуэпщӀу щытмэ пащтыхьым цӀыху
бзаджащӀэр,
захуагъэри лъэ быдэкӀэ и пщыгъуэ щыувынщ[+].

6ЗыкъыщыпфӀэмыщӀыж пащтыхьым и пащхьэ,
щыпхуэмыфащэм умыжьантӀэщӀэкъу;[+]
7уи напэр лӀыщхьэхэм я пащхьэ щытекӀ нэхърэ
нэхъыфӀщ къыбжаӀэмэ: «Къыдыхьэ,
къыдэкӀуэтей!»

Уи нитӀкӀэ плъагъупауэ щытми Ӏуэху
мыхъумыщӀэ,
8уемыпӀэщӀэкӀ хьэкумым хъыбар ептыну.
Ӏуэхур икӀэм нэсрэ,
уи гъунэгъум ар къихьэхурэ уигъэукӀытэжмэ,
сыт пщӀэжынур?

9Дауафэ хууиӀэу щытмэ уи гъунэгъум,
нэгъуэщӀым и щэхур умыӀуатэ.
10ЦӀыхум ар зэхахрэ уагъэукӀытэжым,
текӀынщ игъащӀэкӀэ уи напэр.

11Дыщэ тхыпхъэр[*] зыхэлъ дыжьын фалъэм ещхьщ
игъуэу жыӀа хъуа псалъэр[+].

12Ӏущым и гие псалъэр абы и тхьэкӀумэ тегъэхуауэ
щӀэдэӀум зрилъытыр
дыщэ тхьэгъурэ дыщэ Ӏэлъынрэщ.

13Гъэмахуэ шылэм узыгъэщӀыӀэтыӀэ псы щӀыӀэм
хуэдэщ[*]
лӀыкӀуэ пэжыр ар зыӀуэхум дежкӀэ:
къыхуехьыр гупсэхугъуэ зыгъэкӀуам[+].

14Уэшхыншэ пшагъуэмрэ жьыбгъэм ещхьщ
имыщӀа тыгъэхэмкӀэ зыщытхъужыр.

15УнафэщӀыр шыӀагъэкӀэ къыдэпхьэхынщ,
зи бзэ ӀэфӀым къупщхьэми зыдегъэш.

16Ухуэзамэ уэ фо Ӏэгу – пщыкӀуэн хуэдиз хэшхыкӀ,
армырмэ уигу къигъэкӀуэнщ[+].
17Апхуэдэщ ныбжьэгъури: и унэ куэдрэ улъимыхьэ,
армыхъумэ – укъиужэгъунщи,
къыпхуищӀынщ гущыкӀ.

18Токъумакъыу яшэщӀырщ, сэшхуэу ягъабзэрщ
е шабзэшэу ягъэпсырщ зэщхьыр
нэгъуэщӀым щыхьэтыгъэ нэпцӀкӀэ тегушхуэр[+].

19Дзэуэ ӀущӀыкӀам, лъакъуэу къыдэмыбзым хуэдэщ
гузэвэгъуэ махуэм ущыгугъыныр цӀыху
тхьэгъэпцӀым.

20Махуэ щӀыӀэбжьым нэгъуэщӀым и щыгъын
щӀыӀутелъ щызыхым
е абы и уӀэгъэм псыхуэш тезыкӀэм хуэдэщ
гукъыдэж зимыӀэм уэрэд нэжэгужэ
къыхуизышыр.

21Уи бийр мэжалӀэмэ – гъашхэ,
псыхуэлӀэм иубыдамэ – псы егъафэ;
22укъекӀуэкӀмэ апхуэдэу – укӀытэм игъэсынщ абы
и напэр[*],
уэ Тхьэуэ Зиусхьэным и нэфӀри къыплъысынщ.

23Ищхъэрэжьым уэшхыдзэр къызэрихьым ещхьу
бзэгузехьэми къызэщегъэур губжьыр.

24Фыз жьэмыгъэпсэхум и гъусэу зы унэ ущӀэс нэхърэ
нэхъыфӀщ пкӀэунэм уисми[+].

25ПсыхуэлӀэм иубыдам дежкӀэ псы щӀыӀэтыӀэм
хуэдэщ
щӀыпӀэ жыжьэ къиӀукӀ хъыбарыфӀыр[+].

26Псынащхьэ утхъуам е псынэпс уфӀеям ещхьщ
захуащӀэу бзаджащӀэм зезыгъэгъапцӀэр.

27Фо бэшхыу[†] ущытыным хэлъкъым зыфӀ,
щӀэмычэу щытхъум упэплъэнри щӀагъуэкъым.

28Зи мывэчор зэтеуэжа къалэм ещхьщ
шыӀагъэ зыхэмылъ цӀыхур.

#### ТӀОЩӀРЭ ЕХАНЭ ӀЫХЬЭ

1Гъэмахуэ шылэм къеса уэсым, гъавэ хыжыгъуэм
къешха уэшхым хуэдэу
къемызэгъщ цӀыху акъылыншэм
ущытхъуныр[+].

2Бзу ӀубыбыкӀыжым, пцӀащхъуэ зэхэзелъатэм ещхьу
хейм траӀуа гыбзафэ бзаджэхэри техуэнукъым.

3ЩӀопщыр – шым, шхуэӀур – шыдым,
чы цӀынэр – акъылыншэм щхьэкӀэщ[+].

4Делэм и делагъэ упэмыджэж,
армыхъумэ укъызэрыкӀэрыху щымыӀэу ещхь
ухъунщ.

5Делэм и делагъэ пэджэж,
армыхъумэ нэхъ Ӏущ щымыӀэу
зыкъыфӀэщӀыжынщ.

6Езыр-езыру фэбжь бзаджэр зрехыж,
и ӀэкӀэ бэлыхьми зыхедзэж
акъылыншэм хъыбарегъащӀэу дзыхь хуэзыщӀым.

7Лъашэм и лъэр зэрызэрилъафэм ещхьущ
жыӀэгъуэ Ӏущхэр акъылыншэм
зэрызэригъэзахуэри.

8Мывэр мывэдзым[†] иупхкӀэ пхуэдзыну?!
Акъылыншэм пщӀэ хуэпщӀынри зэщхьыр арщ[+].

9БанапцӀэ къудамэр чэфым зэрыӀэщӀэлъым ещхьущ
жыӀэгъуэ Ӏущхэр акъылыншэм
зэрызэригъэзахуэри.

10Зэхэдз имыщӀу псори уӀэгъэ зыщӀ шабзауэм
ещхьщ
акъылыншэр е япэ къэсыр лӀыщӀэу зыщтэр[*].

11Хьэр и къэжьахуэ къызэрекӀуэлӀэжым ещхьу
делэми и делагъэ къытригъэзэж зэпытщ.

12Хуэдэ щымыӀэу Ӏущу зыкъызыфӀэщӀыжа цӀыхур
плъагъукъэ?! –
Абы нэхърэ акъылыншэм иджыри нэхъ
узыщегъэгугъ[+].

13Щхьэхынэм и псэлъафэщ:
«Аслъэныр гъуэгум тетщ!
Аслъэныр уэрамым щокӀукӀ!»[+]

14Бжэм бжэеӀулӀым къез-незурэ зыдегъазэ,
щхьэхынэри аращ: и пӀэм хэлъщ джэрэзу.

15Щхьэхынэм и Ӏэр шхыным хуехьри,
ар и жьэм ихьыжыну къохьэлъэкӀ[+].

16Гупсысэр зэрагъэзахуэу псалъэ цӀыхуибл нэхърэ
цӀыху щхьэхынэм нэхъ зыфӀэӀущщ.

17Хьэр тхьэкӀумакӀэкӀэ зезылъафэм ещхьщ
блэкӀрэ пэт и Ӏуэху зыхэмылъ ныкъуакъуэм
хэӀэбэр.

18И акъыл икӀауэ лыгъэ мафӀэр къызыхэлъэлъ
ажалышэр зыпхъым ещхьщ
19и гъунэгъур игъапцӀэрэ
иужькӀэ «СыгушыӀауэ арат!» жызыӀэжыр.

20Пхъэ темылъыжым мафӀэр мэужьыхыж,
бзэгу зыхэмылъ псалъэмакъри мэӀэсэж[+].

21ФӀамыщӀым дэпыр, пхъэм мафӀэр,
цӀыху бырсырым зэныкъуэкъур
къызэщӀагъаплъэ.

22Бзэгузехьэм и псалъэр хуэдэщ шхын хэплъыхьам,
гущӀэ лъапсэми щызу зыщегъэзагъэ[+].

23Дыжьыныпс егъэфа кхъуэщыныжьым хуэдэщ
гужьгъэжьыр псалъэ ӀэфӀкӀэ[*] щӀэзыуфэр.

24Бийр къыщопсалъэкӀэ фэрыщӀщ,
и гущӀэ лъапсэм щызэрихьэри бзаджагъэщ.
25ДэхащӀэу щытми абы и псалъэ – дзыхь хуумыщӀ,
бзаджэнаджиблым я тӀысыпӀэщ и гур.
26Ущэхуами лъагъумыхъуныгъэр фэрыщӀыгъэкӀэ,
къыщыщӀэщыжынущ зэм-зэм бзаджагъэр
цӀыху цӀыкӀум я пащхьэ.

27Мащэ зытӀ мащэ ихуэжынщ,
мывэр зыгъэжари мывэм хуэзэжынщ[+].

28ПцӀыупсым игъэгуӀэхэм гужьгъэжь яхуиӀэщ,
щытхъуакӀуэ нэпцӀми уигъэунэхъунущ.

#### ТӀОЩӀРЭ ЕБЛАНЭ ӀЫХЬЭ

1Пщэдейрей махуэхэмкӀэ узыщымытхъуж,
пщӀэркъым абы къыпхуахьыну псор зыхуэдэр[+].

2Узыщымытхъуж, умыхъу щытхъущхьэхуэӀуатэ,
нэгъуэщӀым уи цӀэр кърыреӀуэ,
ирехъу ар уи фӀыщӀэӀуатэ.

3ХьэлъафӀэщ мывэр,
псынщӀагъуэу щыткъым пшахъуэр,
ауэ акъылыншэм къуит бампӀэгъуэр нэхъ
хьэлъэжщ.

4ГущӀэгъу ищӀэркъым губжьам,
губжьыхри ӀэубыдыпӀэншэщ,
ауэ гурыщхъуэщӀыр псоми ятокӀуэж[+].

5Лъагъуныгъэ мыӀуатэм нэхърэ
гие нахуэр куэдкӀэ нэхъыфӀщ[+].

6Жагъуэгъум и фоупс псалъэу[*] узытхьэлэм нэхърэ
ныбжьэгъу пэж и псалъэ пхъашэхэр
нэхъыфӀщ, уауӀэу щытми.

7Ныбэизым фо хьэкӀуэри щыкӀуэркъым,
мэжэщӀалӀэм дыджри ӀэфӀ къыщохъу[+].

8Абгъуэхъуэж зыщӀа бзум хуэдэщ
и унэ зыбгына цӀыхур.

9Дыхумрэ щыхуэн дагъэ гуакӀуэмрэ гум
зэрыӀэпихым хуэдэу
гухэхъуэщ ныбжьэгъу и чэнджэщыфӀхэм
уедэӀуэнри.

10Уи щауэгъурэ уи адэ и ныбжьэгъужьрэ
умыбгынэ;
ущыгузавэми Ӏыхьлым я деж умыжэ,
къуэш жыжьэ нэхърэ ныбжьэгъу гъунэгъур
куэдкӀэ нэхъ къыпщхьэпэнущ[+].

11Тет дунейм цӀыху Ӏущу, щӀалэ, сигу хэгъахъуэ,
сщӀэнущ мис итӀанэ жесӀэнур сызижагъуэм.

12ЩилъагъукӀэ цӀыху губзыгъэм къыпэщылъ
шынагъуэр – зыхуещӀ пэӀэщӀэ,
жыӀэзыфӀэщым и гъуэгу и занщӀэщ –
къекӀынщ и лажьэ бзаджэр[+].

13Хамэм шэс хуэхъуам и щыгъын щӀыӀутелъыр
тхьэкъу,
шэсыпӀэ къинам ар уи шэс щӀыхуэм пэкӀуэу
фӀэубыд[+].

14Пщэдджыжь нэмэзым и макъ къызэрихькӀэ
и гъунэгъу фӀэхъускӀэ жьэхыхьэм
гыбзафэкӀэ щӀигъанэущ абы зэрилъытэнур.

15Уэшх къешхым и Ӏэуэлъауэ зэпымыужым хуэдэу
фыз жьэмыгъэпсэхури шэчыгъуейщ;[+]
16ар зыубыдыну иужь ихьэр – жьыбгъэр иубыдыну
е ӀэкӀэ дагъэр зыӀэщӀикъузэну елӀалӀэм хуэдэщ.

17ГъущӀыр гъущӀым егъэжан,
цӀыхури цӀыху щӀыжщ.

18Ахъуэ[†] жыг хадэр елӀалӀэу зыщӀэм и бэври
кърихьэлӀэжынщ,
зи унафэщӀ хуэмыбэлэрыгъми пщӀэ иӀэнщ.

19Псым хэплъэм и нэгур къызэрытещым хуэдэу
цӀыхум и гум еплъым ар зищӀысыр
къилъэгъунщ.

20Хьэдрыхэ лъахэм ищӀэкъым зыгъэнщӀ жыхуаӀэр,
цӀыхум и хъуапсэхэри икӀкъым[+].

21Дыжьыныр ягъэджылри япщэж,
дыщэри ягъэткӀури якӀыщтэ,
цӀыхури щытхъукӀэ ягъэунэху[+].

22Гуэдзым ещхьу делэр гухъукӀэ бгуми,
и делагъэр къыхэбгуфыкӀынукъым.

23Уи хъушэхэм кӀэлъыплъ зэпыт,
уи Ӏэщхэми уи нэӀэ ятегъэт:
24мылъкур уэсэпсым хуэдэщ, мэкӀуэдыж,
тетыгъуэри адэжь щӀэину игъащӀэкӀэ
зэӀэпахынкъым[+].
25Мэкъу Ӏэнэр ящтэжу удзыщӀэр
къыщызэщӀэрыуэжкӀэ,
мэкъупӀэхэм аргъынэр щыхадзэжкӀэ,
26укъахуэпэнщ уи щынэщӀылъхухэм[†],
бжэн хъушэри къыпхуэхъунщ уэ щӀапӀэ уасэ.
27Уи щхьэм щхьэкӀи, бынунэм папщӀи,
унэӀут цӀыхубзхэми Ӏыхьэ къахухэкӀыу
уиӀэнщ бжэнышэр мис итӀанэ уэ къолыжу.

#### ТӀОЩӀРЭ ЕЯНЭ ӀЫХЬЭ

1ЩӀэпхъуауэ мажэр цӀыху бзаджащӀэр,
зэхэзехуэн зыщӀа щымыӀэ пэтми,
аслъэным хуэдэу зэтелъщ игу-и щхьэ цӀыху
захуащӀэм.

2Хабзэншагъэр щыз хэгъэгум[†] кӀэ имыӀэу
Ӏэтащхьэм зыщызэблахъу,
унафэщӀ Ӏущыр щытепщэр лъэ быдэкӀэ мэув.

3ЦӀыху тхьэмыщкӀэу факъырэр дэзыкъузэр
гъавэр зыхьыж уэшхышхуэм хуэдэщ.

4Тхьэм и Хабзэр зыӀэщӀэхум бзаджащӀэхэм я
щытхъу еӀуатэ,
Хабзэм гурэ псэкӀэ бгъэдэтыр абыхэм япэщӀэтщ.

5Захуагъэр сыт ищӀысми ищӀэркъым бзаджащӀэм,
Тхьэуэ Зиусхьэным и гъуэгур
къэзылъыхъухэм ар зищӀысыр ягуроӀуэ нэсу.

6Гъуэгу пхэнж ирикӀуэ цӀыху хуэщӀахэм нэхърэ
зи гъуэгупэр захуэм хуэгъэза тхьэмыщкӀэри
нэхъыфӀщ[+].

7Тхьэм и Хабзэм емыбакъуэр – бын губзыгъэщ,
мыхъумыщӀэр зи пэшэгъур – адэм и напэтехщ.

8ХэхъуэшхуэкӀэ щӀыхуэ ятурэ ягъэбэгъуа мылъкур
зэгуэр тхьэмыщкӀэм гущӀэгъу хуэзыщӀым
къыхуэнэнщ[+].

9Тхьэм и Хабзэ едэӀуну зыщызыдзейм
и тхьэлъэӀури гущыкӀыгъуэщ[+].

10ЦӀыху захуэр ем и гъуэгу тезышэр
мащэу итӀым ихуэжынущ,
зи гур къабзэм фӀыгъуэшхуэр къыпагъаплъэ[+].

11Бейм Ӏущу зыкъыщохъуж,
ауэ акъыл зиӀэ цӀыху тхьэмыщкӀэм ар зэуэ
къыщӀегъэщ[+].

12ЗахуащӀэм текӀуэныгъэр къыщыдихкӀэ,
гуфӀэгъуэм инурэ зеӀэт,
бзаджащӀэм бжьыпэр щиубыдкӀэ,
цӀыху цӀыкӀум заудыгъу[+].

13Илэжьа гуэныхьыр щӀэзыхъумэм
къыдэхъункъым зыфӀ,
ар зыдэзыщӀэжу тобэ къэзыхьыжым
Тхьэм и нэфӀыр къыщыхуэнщ.

14Тхьэуэ Зиусхьэным фӀэлӀыкӀыр теуващ гъуэгу
махуэ,
ерыщ екӀуа цӀыху гурымыкъыр хуэзэнущ
тхьэмыщкӀагъэ.

15ЦӀыхубэм епхъэшэкӀ Ӏэтащхьэ ерур
ещхьщ аслъэн гъуахъуэм е мыщэ губжьам[+].

16Акъыл зимыӀэ Ӏэщхьэтетым цӀыхуцӀэ зиӀэр
егъэхыщӀэ,
мылъку хьэрэм зыщызыдзейр хъунущ гъащӀэ
кӀыхь.

17Лъы игъэжам игъэхыщӀэ цӀыхум
и дуней Ӏыхьэр иухыхукӀэ уэху жригъэӀэнкъым;
щӀэгъэкъуэн апхуэдэм хэти хуремыхъу![*]

18Шынагъуэ иӀэкъым захуагъэм тет зэпытым,
зи гъуэгур нашэкъашэр кӀуэдынущ зэуэзэпсэу[+].

19Къыхуихуэнкъым мэжэщӀалӀагъэр зи щӀы
Ӏыхьэр зылэжьыжым,
гугъэ нэпцӀхэм кӀэлъыпхъэрыр
тхьэмыщкӀагъэм игъэнщӀынщ[+].

20ӀуэхукӀэ щыпкъагъэ зыхэлъ цӀыхум и гухэлъ
псори къехъулӀэнщ,
мылъкушхуэ щӀэнэцӀыр гува-щӀэхами
ягъэпшынэнущ[+].

21ЩӀагъуэкъым нэфӀ-ней зепхьэну;
итӀаникӀ хьэлу Ӏыхьэ щхьэкӀэ мыхъумыщӀэ
зыщӀэфыни къахокӀ[+].

22Нэпсейр бей хъуным щӀэхъуэпс зэпытщ,
и гущхьэ лъапсэми къридзэркъым
тхьэмыщкӀагъэр къызэрыщӀыхьэнур[+].

23Къоубзэм нэхърэ
къогие цӀыхум иужькӀэ нэхъ фӀыщӀэ
хуэпщӀыжынущ[+].

24И адэ-анэм едыгъуэжрэ
ищӀа щымыӀэу къызыфӀэщӀыжыр –
сыткӀэ нэхъыфӀ лӀыукӀым нэхърэ?

25Нэпсейм къызэщӀегъэстыр зэныкъуэкъур,
унэнущ Тхьэуэ Зиусхьэным щыгугъ цӀыхур[+].

26Хэтми, зыщыгугъыжыр – акъылыншэщ,
Ӏущыгъэр зи Ӏэпэгъур шынагъэхэм
къелынущ.

27Дэхуэхахэм защӀэзыгъакъуэр хъункъым зэикӀ
тхьэмыщкӀэ,
хъатэ пэмыхьэ ахэр зыщӀым[†] гыбзафэр
и гущӀыӀу икӀынкъым[+].

28БзаджащӀэм бжьыпэр щаубыдкӀэ,
цӀыху цӀыкӀум заудыгъу,
къыщехуэхыжкӀи ахэр – захуащӀэхэр
нэхъыбэ мэхъу[+].

#### ТӀОЩӀРЭ ЕБГЪУАНЭ ӀЫХЬЭ

1Гиери зэхимыхыжу инат[†] хъум
напӀэдэхьеигъуэкӀэ и кӀуэдыр къэгъазэ
имыӀэжу къыхэкӀынщ[+].

2ЗахуащӀэхэр гуащӀафӀэмэ – мэгушхуэ цӀыхухэр,
бзаджащӀэхэр бжьыпакӀуэмэ – цӀыхубэр
егъэпыхьэ[+].

3Ӏущыгъэр фӀыуэ зылъагъу быным адэр егъэгуфӀэ,
цӀыхубз емыкӀущӀэр пэшэгъу зыщӀым
и мылъкур ирекъухьыр[+].

4Пащтыхьым къэралыгъуэм и лъабжьэр
захуагъэкӀэ егъэбыдэри,
нэпсейм ар Ӏулъхьэ защӀэкӀэ къегъэтӀасхъэ.

5Щытхъу нэпцӀкӀэ цӀыхур дэзышэхым
щыхупӀэм ахэр ирешалӀэ[+].

6И гуэныхьщӀагъэм и хъым йохуэжыр цӀыху
бзаджащӀэр,
захуащӀэр нэфӀэгуфӀэщ, иӀэщ гукъыдэж.

7ТхьэмыщкӀэм и дауафэр цӀыху захуащӀэм деж
ноӀусыр,
ауэ абы хуэдэгущ бзаджащӀэр.

8ЦӀыху щӀэнэкӀалэм къызэщӀегъэстыр жылэр,
Ӏущым ар егъэужьыхыж[+].

9Ӏущыр акъылыншэм щедауэ щӀыпӀэм
губжьымрэ щӀэнакӀэмрэ щыкуэдщ,
гупсэхугъуи щыӀэкъым абдеж.

10Лъыифым тралъагъуэ хъуркъым цӀыху
лажьэншэр мы дунейм,
захуащӀэхэрщ абы я щхьэщыжакӀуэр[*].

11Акъылыншэм и губжьыр кърекӀут,
губзыгъэм хэлъщ шыӀагъэ[+].

12Ӏэщхьэтетыр щыдишэхкӀэ пцӀым,
блыгущӀэту иӀэри бзаджащӀэ мэхъур.

13ТхьэмыщкӀэмрэ гъэпщылӀакӀуэмрэ зыкӀэ
зэщхьщ:
тӀуми Тхьэуэ Зиусхьэным гъащӀэ къаритащ[+].

14ТхьэмыщкӀэм и гукъеуэм пащтыхьыр захуэу
бгъэдыхьэмэ,
и тетыгъуэр ныбжьи[†] ужьыхынкъым[+].

15Фэлъырымрэ гиемрэщ Ӏущыгъэр къызыхэкӀыр,
бын мыгъэсам и укӀытэгъуэ хэтщ хэмыкӀыу
анэр[+].

16ЦӀыху бзаджащӀэм щаубыдкӀэ бжьыпэр,
хохъуэ хабзэншагъэм,
захуащӀэхэм я нэгу щӀэкӀынущ ахэр
зэрыкӀуэдыр.

17Уи бын еущие зэпыти,
гупсэхугъуэ къуитыжынщ,
уигъэлъагъунщ гухэхъуэ куэди[+].

18Уэхьий[†] къахуэмыкӀуауэ щытмэ,
ӀэубыдыпӀэншэ мэхъур цӀыхур,
Тхьэм и Хабзэ емыбакъуэр теуващ гъуэгу
махуэ.

19Псалъэ гъущэкӀэ пщылӀыр пхуэгъэсэнкъым:
гурыӀуэ щхьэкӀэ, даӀуэркъым.

20Зи гупсысэм япэ псалъэр изыгъэщ цӀыхур
плъагъурэ?!
Абы нэхърэ акъылыншэм иджыри нэхъ
узыщегъэгугъ[+].

21ПщылӀыр цӀыкӀу щӀыкӀэ щыбгъэкӀмэ,
уи шым къэкӀэсу уанэгур пфӀищтэжынкӀэ
тӀэу еплъынкъым[*].

22Акъылцыджым къызэщӀегъэстыр зэныкъуэкъур,
шыӀагъэ зыхэмылъри дапщэщи
гуэныхьщӀакӀуэщ[+].

23ИгъэикӀэнщ зэгуэр пагагъэм цӀыхур,
зызыгъэцӀыкӀури зэгуэр ялъытэжынщ[+].

24Дыгъум къуэтыр хуохъужыр и щхьэм
и жагъуэгъу,
гыбзафэр зэрыхуагъэшыр зэхихрэ пэт[*],
зеущэхур.

25ЦӀыхум щышынэм лъахъэ зрелъхьэжыр,
Тхьэуэ Зиусхьэным щыгугъыр хъунщ
шынагъэм пэӀэщӀэ[+].

26Куэдыр щогугъ и Ӏэщхьэтет и нэфӀым,
захуагъэр къыздикӀыр Тхьэуэ Зиусхьэным
дежкӀэ пэт[+].

27ЗахуащӀэхэм я жагъуэщ цӀыху мыхъумыщӀэр,
бзаджащӀэми я жагъуэщ цӀыху захуэр.

#### ЕЩЭЩӀАНЭ ӀЫХЬЭ


Агъур и псалъэхэр

1ЯкӀэхь и къуэ Агъур[*] къыхуэкӀуа псалъэхэр[*].
Мыращ абы ӀитрэӀилрэ Ӏухьэлрэ яжриӀар[*]:

2ЦӀыхуцӀэ зиӀэм сэ нэхъ акъмыкъ яхэткъым,
зэхэщӀыкӀ жыхуаӀэм щыщ збгъэдэлъкъым.
3Ӏущыгъэри зищӀысым сыхурагъэджакъым;
Тхьэуэ ЛъапӀэр къэпцӀыхуныр сытми
сщӀэркъым.
4Хэт уафэ къатиблым дэкӀыу къэзыгъэзэжар?
Хэт щыӀэ жьыбгъэр къиубыдыфауэ?
Хэт псыр уафэпшэхэм изыгъэзагъэр?
Хэт щӀыгу гъунэхэр зыгъэувар?
Хэт хъуну ар? Сыт и къуэм и цӀэр?
КъызжепӀэркъэ, зыгуэр хэпщӀыкӀыу щытмэ?

5Тхьэм и дэтхэнэ псалъи къабзэщ,
Абы щыгугъхэм Ар я пшапэӀудзщ[†][+].
6ЩӀумыгъу Абы и псалъэхэм зыгуэри:
зэ мыхъуми Ар уэ къогиинущ,
цӀыху пцӀыӀуэпцӀышэуи
укъыщӀидзыжынущ.

7СыпсэухукӀэ къысхуэпщӀэну, Тхьэшхуэ,
ӀуэхугъуитӀкӀэ сынолъэӀур Уэ:
8си бзэр тхьэрыӀуэпцӀымрэ пцӀы
зэфэзэщымрэ пэӀэщӀэ хуэщӀ,
беигъэкӀи къулейсызыгъэкӀи укъызэмытэу
ерыскъы ӀыхьэкӀэ Уэ къысхуэупсэ,
9уи пащхьэ ныбэизыгъэкӀэ сыщыудафэу
«Хэт Тхьэуэ Зиусхьэныр?» жызмыӀэным
щхьэкӀэ,
сыдэхуэхрэ дыгъуэныр щэн схуэхъуу
си Тхьэм уи цӀэр сымыгъэулъиин папщӀэ.

10Пщым и пащхьэ и пщылӀыр щумыщӀ
пцӀытелъхьэпӀэ,
и гыбзэр къыплъэӀэсынщи, хэпхынщ
лажьэ[+].

11ЩыӀэщ цӀыху, хуагъэшу адэхэм гыбзафэр,
къэзылъхуа анэхэми хуэфащэ пщӀэ
хуамыщӀу[+].
12ЩыӀэщ цӀыху, сыткӀи зафӀэкъабзэу,
фӀейм лъакъуащхьэкӀэ яутэу зэрыхэтыр
ямыщӀэжу[+].
13ЩыӀэщ цӀыху пагагъ яхэлъу плъэуэ,
я плъэкӀэми нэмыплъ къыуиту.
14ЩыӀэщ цӀыху я дзэпкъыр джатэм хуэдэу жану,
я дзэпэфӀанэхэри хуэдэу сэм:
тхьэмыщкӀэу тетри щӀы хъурейм,
цӀыху хуэмыщӀауэ щыӀэри яхуэшхынущ.

15ИӀэщ, жаӀэ, пхъуитӀ псыдыуэм.
«Иджыри! – жаӀэри мэкӀий. – Иджыри!»

ЩыӀэщ Ӏуэхугъуищ, игъащӀэм иримыкъуну,
хэбгъэзыхьмэ, мэхъур плӀы «ирикъунщ»
жызымыӀэнур:
16хьэдрыхэр,
лъхугъэ зыхэмыкӀ пкъыр,
псыкӀэ иримыкъуа щӀыгур,
«хъунщ!» жызымыӀэну мафӀэр.

17И адэ щӀэнакӀэу хуеплъэкӀым,
и анэ и жыӀэ елъэпауэм
вынд-къуалэм и нэр яуӀунщ,
бгъэжь шырхэми я Ӏус хъужынщ[+].

18ЩыӀэщ Ӏуэхугъуищ, сэркӀэ телъыджащэу,
хэбгъэзыхьмэ, къызгурыӀуэн слъэмыкӀхэр
мэхъур плӀы:[+]
19уэгум ит бгъэжьым и хуэрэзэкӀэр,
къырыгум ит блэм и зепщыпщэкӀэр,
хыгум тес кхъухьым и есыкӀэр,
хъулъхугъэр пщащэм зэрекӀуалӀэ щӀыкӀэр.

20Зинэ зыщӀэ цӀыхубзыр мыпхуэдэурэ мэзекӀуэ:
машхэри и Ӏупэ щилъэщӀыжкӀэ,
«Мыхъун гуэри сщӀакъым» жеӀэр.

21Ӏуэхугъуищым егъэзджыздж мы щӀыгур,
хэбгъэзыхьмэ, мэхъур плӀы ар зыгъэщэӀур:
22пащтыхь хъуа пщылӀыр,
ныбэизыгъэкӀэ щыкӀа цӀыху акъылыншэр,[+]
23ялъагъу мыхъу цӀыхубзу унагъуэ ихьар,
унэӀут бзылъхугъэу гуащэм и пӀэ иувар.

24ЩӀыгум тетхэм щыщу плӀыр халъытэ цӀыкӀухэм,
арщхьэкӀэ ахэр Ӏущым я Ӏущыжщ:
25псэущхьэ лъэщкъым хъумпӀэцӀэджыр,
арщхьэкӀэ гъэм и кӀуэцӀкӀэ щӀымахуэм
хуогъэтӀылъэ;[+]
26гуащӀэшхуэ иӀэу пхужыӀэнкъым къурш
дзыгъуэм,
арщхьэкӀэ и псэупӀэр къыр дзакӀэм
трещӀыхь;
27мацӀэми ямыӀэ пашэ[†],
арщхьэкӀэ зыуэ-зыпкъыу теуэ ящӀыр;
28къыпхуэубыдынущ ӀэкӀэ шындырхъуори,
арщхьэкӀэ ари пащтыхь сэрейхэм[†]
щызэхэзожэ.

29Щыщ зэрыхъур щӀым лъэ быдэкӀэ теувэр,
хэбгъэзыхьмэ, мэхъур плӀы зи кӀуэкӀэ
лъэщыр:
30псэущхьэу щыӀэм япщщ аслъэныр,
зыгуэрми худидзыхынукъым и гъуэгу абы;
31адакъэпщыр,
ажэ пашэр,
дзэр зезышэ дзэпщыр.

32ЗыкъыпфӀэщӀыжу делагъэ пӀэщӀэщӀамэ,
е мыхъун гуэр уигу къэкӀыгъауэ щытмэ, –
уубыдкъэ уи жьэр!?
33Шатэм уеуэм тхъущ къыщӀидзыр,
уӀурыуэмэ нэгум къыщеудыр лъыр,
губжьри зэщӀэбгъэстмэ, къыхэкӀыр
зэныкъуэкъущ.

#### ЩЭЩӀРЭ ЕЗАНЭ ӀЫХЬЭ


ЛэмрэӀил и псалъэхэр

1Анэм и ущиеу пащтыхь ЛэмрэӀил жиӀэжахэр[*]:

2Си кӀэтӀий кӀапэу уэ си щӀалэ,
си тхьэлъэӀухэм я жэуапу згъуэта си щӀалэ!
3Бзылъхугъэм ятумыухэ уи цӀыхухъу гуащӀэр,
пащтыхьхэр зэкӀуэдылӀэм уи къарур
иумыгъэкӀуэщӀ[+].

4БжызоӀэ, ЛэмрэӀил, пащтыхьхэм
зыдрагъэхьэхкъым санэм,
хъуркъым фадэ щхьэкӀэ Ӏэщхьэтетхэр
нэхъуеиншэ[+].
5Армыхъумэ игъэудэфэнщи, хабзэм
иригъэбэкъуэнщ,
тхьэмыщкӀэм я хуитыныгъэри иукъуэнщ.
6КӀуэдыпӀэ итхэм яхуэфший фи фадэр,
гуӀэгъуэр зыкӀуэцӀылъхэр фи санэми къевгъафэ.
7Къыхрефи фадэм, ящрегъупщэ тхьэмыщкӀагъэу
ябгъэдэлъыр,
абы къыщыфӀэкӀам къремыкӀыж я гум илъ
бэлыхьхэр.

8И щхьэ къыщыжыну зылъэмыкӀым и цӀэкӀэ
къэпсалъэ,
цӀыху дэхуэхахэми къэув я телъхьэу.
9Захуагъэм укъыщыжу псалъэ,
тхьэмыщкӀэхэмрэ хуэмыщӀахэмрэ я
хуитыныгъэми щӀэбэн.


ФызыфӀым и щытхъу[*]

10ФызыфӀыр дэнэ къипхын?
Налкъутналмэсхэм ар йолъэпӀэкӀ[+].
11АбыкӀэ лӀым игу-и щхьэ зэтелъщ:
ар и Ӏэпэгъуу къыщӀэхуэнкъым зэикӀ,
12и гъащӀэ ӀыхьэкӀи
щхьэгъусэм къыхуихьынур фӀыгъуэщ, екъым.

13Цымрэ чэтэнымрэ[†] зэрегъэгъуэтри,
игу етауэ ахэр ещӀэ.
14Кхъухь чыракӀуэм[†] ещхьщ ар,
и щӀакхъуэ Ӏыхьэр дэни къыщегъуэт.
15Нэхумыщым ар щӀотаджэ,
унагъуэм яхуопщафӀэ,
унэӀут цӀыхубзхэм Ӏуэхур ятрегуашэ[+].

16Гъавэ щӀапӀэм гупсэхуу йоплъри, ар къещэху,
и пщӀэнтӀэпс хьэлэлым къыщӀэкӀамкӀэ
егъэтӀысыр жызум хадэр.
17Сыт хуэдэ зы Ӏуэхуи гурэ псэкӀэ йоувалӀэр,
сытми и Ӏэхэр хуэлъэщщ.
18Ӏуэхуу ищӀэм хъер къызэрыдэкӀуэм ар щыгъуазэщ,
кӀуасэркъым жэщыбгми и уэздыгъэр.

19ИгъэтӀылъкъым и цыкӀуэкӀыр зэикӀ,
цыкӀуэкӀыкӀыр быдэуи иӀыгъщ,
20тхьэмыщкӀэмкӀэ и Ӏэгур и Ӏэнащхьэщ,
хуэмыщӀами хуохъу ар щӀэгъэкъуэн[+].
21ЩӀымахуэ хъуакъэ, ищӀэркъым къыхэщт:
щыгъын зэтелъ тӀуащӀэкӀэ бынунэр
ихуэпакӀэщ.

22И гъуэлъыпӀэм щащыху тепхъуэхэр къыхуещӀ,
чэтэн плъыжьыпцӀэ пӀащӀэкӀэ езыми
зыкъехуапэр.
23Хасэр зэхыхьамэ, цӀэрэ щхьэрэ щиӀэщ и лӀым –
ар хэку тхьэмадэхэм ящыщщ.
24Чэтэн щыгъынхэр ещӀри ещэ,
бгырыпххэр сатуущӀхэми ярещэр.

25ЩӀыхьрэ щэныфӀагъэрэщ[*] и фащэр,
пщэдейрей махуэхэм пожажьэр гуфӀкӀэ.
26И псалъэр узэдащ ӀущыгъэкӀэ,
ущиефӀхэр и бзэгупэ пылъ зэпытщ.
27Унагъуэ Ӏуэхухэм текӀкъым зэикӀ и нэӀэ,
Ӏуэхуншэ шум и щӀакхъуэ Ӏыхьи ишхкъым.

28ЗэщӀотаджэр бынри – щытхъуфэхэр хуагъэш,
и щхьэгъуси псалъэ дахэхэр къыжреӀэр:
29«Хэлъкъым шэч фызыфӀхэр зэрыщыӀэм,
ауэ уэ ппэхъун къэхъуакъым».

30НэпцӀщ гуакӀуагъэр, дахагъэри уэсэпсщ,
ауэ Тхьэуэ Зиусхьэным фӀэлӀыкӀ цӀыхубзым
щытхъу хуэфащэщ.
31Къилэжьа фӀыщӀэм ар хэвмыну ефпэсыж,
утыкухэм и щытхъуцӀэри щреӀу[+].

### ДжакӀуэ

#### ДжакӀуэ

ДжакӀуэ


Пэублэ псалъэ

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]


ДжакӀуэ


Пащтыхь Ӏущым и гупсысэхэр

#### Пэублэ псалъэ


Пэублэ псалъэ

Зэрытха пасэрей журтыбзэмкӀэ тхылъым зэреджэр «Кохелет»-щ. Апхуэдэущ абы къыхэӀукӀ макъыр зейр зэрызэджэжыр, а фӀэщыгъэми абы фӀэкӀа ФӀыцӀагъэ ЛъапӀэм зыщӀыпӀи ущрихьэлӀэжкъым. «Кохелет» фӀэщыгъэр «пэкӀу», «жылэ зэӀущӀэ» къызэрыкӀ «кахал» пасэрей журт псалъэм къытокӀ, «зэӀущӀэр зэхэзышэ», «цӀыхубэм щӀэныгъэр ялъэзыгъэӀэс», «щӀэныгъэм къыхуезыджэ» жиӀэущ къызэрыбгурыӀуэнури. «Кохелет»-р пасэрей урымыбзэкӀэ «экклезиастес» жиӀэу зэрадзэкӀащ. Ар езыр «кахал» псалъэм мыхьэнэкӀэ техуэ «экклезиа»-м къытокӀ. Тхылъыр нэхъыбэм зэрацӀыху «Экклезиаст» фӀэщыгъэцӀэр къуэпскӀэ зэкӀуэлӀэжри аращ. Тхылъыр адыгэбзэм къыщидгъэтӀасэм пасэрей фӀэщыгъэм хэлъ мыхьэнэ псори къызэщӀиубыдэу «ДжакӀуэ» жытӀэу фӀэтщыныр къызыхэкӀари аращ.

Тхылъым къызэрыхэщымкӀэ, ДжакӀуэр «Ерусэлим щыпащтыхь Даут и къуэщ» (1:1). Ар цӀыху Ӏущщ, гупсысакӀуэщ. Дунейм щекӀуэкӀыр зэригъэщӀэну, «мы уафэм и щӀагъым» (1:3, 1:9, 1:13, нэгъуэщӀхэри) къыщыхъу псори къихутэну, щыӀэныгъэм и мыхьэнэр, мыухыж насыпыр зищӀысыр зэхигъэкӀыну иужь итщ ДжакӀуэр. «Мы уафэм и щӀагъым цӀыхум гугъуехьыр пылъу щилэжьыр сытым и щхьэпэ?» (1:3) – щӀоупщӀэ ар. Езырами, нэгъуэщӀхэрами, дэтхэнэри гъащӀэм зыӀуигъауэ Ӏуэхугъуэхэм деж къыщрегъажьэри, псэухукӀэ хъуэпсапӀэу илъытэу цӀыхур зыхущӀэкъу псори къанэ щымыӀэу егъэунэхур – мылъкури, къулыкъури, тхъэгъуэри, нэгъуэщӀ куэдри. Гъэунэхуныгъэу ищӀахэми псори зэрыпщӀэншэм, дунейм щекӀуэкӀым къикӀ щӀагъуи зэрыщымыӀэм ирашалӀэ. ГъащӀэм игу зэрызэщигъэуари ДжакӀуэм мызэ-мытӀэу къызэриӀуатэ «хевел» пасэрей журтыбзэ псалъэм «Ӏу бахъэ», «жьы щабэ» жиӀэу аращ къикӀыр. Ауэ псалъэр тхылъым зэрыхэувэр «напӀэзыпӀэм блэкӀ», «зыми щымыщ», «пщӀэ зимыӀэ», «зэхэщӀыкӀыгъуей» жиӀэу иӀэ мыхьэнэ зэхьэкӀахэмкӀэщ.

Сыт-тӀэ апхуэдизу цӀыхум мыухыж насыпу илъытэм щӀылъэӀэсыгъуейр? Дунеижьым щекӀуэкӀ псом елъытауэ цӀыху гъащӀэр зыми зэрыщымыщыр ДжакӀуэм и фӀэщщ: пӀалъэ гуэр зэрыдэкӀыу жиӀари, ищӀари, къехъулӀари ящыгъупщэжынущ икӀи яӀэщӀэхужынущ. «ЛӀэужьхэр зэблокӀ: зыр къохъу, зыр малӀэ, дунеижьращ кӀуэдыж зимыӀэр», – щыжеӀэ тхылъым (1:4). ДжакӀуэм мызэ-мытӀэу къытригъэзэжурэ трегъэчыныхь мылъку бгъэдэлъу хуэщӀауэ псэуми, хуэмыщӀауэ зи гъащӀэр зыхьми, Ӏущми, Ӏулэми пӀалъэ зэраӀэр – дэтхэнэми ажалыр къапэщылъщ. Сыт къэмыхъуми, цӀыхум и Ӏэ илъ зэрыщымыӀэр, абы мащӀэ дыдэ зэрелъытар, сытми игъуэрэ и пӀалъэрэ зэриӀэр рену жиӀэ зэпытщ ДжакӀуэм. Дауи, щӀэныгъэ зэгъэгъуэтынри, захуагъэм тету псэунри фӀыщ, узыфӀэкӀи мыхъунщ, арщхьэкӀэ гъащӀэ кӀыхьрэ зыхуей псомкӀи зэгъэпэща хъуа щыӀэкӀэрэ абы къыпхуахьынкӀэ угугъэнри щхьэгъэпцӀэжщ. ГъащӀэм щэхуу хэлъыр апхуэдизкӀэ гурыӀуэгъуейщ, къэхъунури къэщӀэгъуейщи, ар ауэ сытми зэрымыщӀэкӀэ къэунэхуа гуэру загъуэрэ къыщыпфӀэщӀ щыӀэщ.

«Дауэ-тӀэ узэрыпсэунур?» жаӀэу щӀэупщӀэхэм ДжакӀуэр йоущие: кӀуэрабгъу зыхуамыгъуэтхэмрэ шэч къызытрахьэхэмрэ зрагъэзэгъыну, я Ӏэ зыри зэримылъми еувэлӀэну. И Ӏэнэ зэрыузэдам, ныбжьэгъуфӀхэр зэриӀэм, пӀэщхьагъ тынш зэригъуэтам, ищӀэнрэ ишхынрэ зэриӀэм щыгуфӀыкӀыфу, хъер хилъагъуэу цӀыхур дунейм тетын хуейщ. Апхуэдиз фӀыгъуэр къызыбгъэдэкӀыр Тхьэращ, зи тыгъэри Аращ. А псом хэтхъыкӀыфынри Тхьэм цӀыхум хуищӀа унафэхэм ящыщщ. Псом нэхърэ нэхъыщхьэр – Тхьэм уфӀэлӀыкӀыу, уи дзыхь ебгъэзу упсэунращ. Дунейр къэзыгъэщӀам и пащхьэ цӀыхур щихьэжкӀи, ищӀамрэ илэжьамкӀэ жэуап щитыжынущ.

#### Япэ Ӏыхьэ

1ДжакӀуэм[*], Ерусэлим щыпащтыхь Даут и къуэм, и джэпсалъэр[+].


ГъащӀэр пщӀэ зимыӀэщ

2Псори пщӀэншэщ[*], –
жеӀэр ДжакӀуэм, –
псори пщӀэншэщ,
зыми къикӀ щыӀэкъым[+].

3Мы уафэм и щӀагъым
цӀыхум гугъуехьыр пылъу щилэжьыр сытым и щхьэпэ[+]?
4ЛӀэужьхэр зэблокӀ: зыр къохъу, зыр малӀэ,
дунеижьращ кӀуэдыж зимыӀэр.
5Дыгъэр къыкъуокӀыр, къуохьэжыр,
къыщытэджа щӀыпӀэм щетӀысэхыжынуи хуопӀащӀэ.
6Жьыбгъэр ипщэкӀэ зэрохьыр,
ищхъэрэкӀи зэрохьэхыр –
кӀэ имыӀэу зопщэр, зопщэр,
зыщиубла щӀыпӀэми егъэзэжыр.
7Псыежэххэр хышхуэм хуожэ,
арщхьэкӀэ къыщхьэпрыжкъым абы зэикӀ.
Псыежэххэр мажэ зэпыт, ужьыхи ямыӀэ.
8Уатозашэр псоми – Ӏуэтэжыгъуейщ, уеплъкӀи зыбгъэнщӀкъым, уедэӀукӀи пхуэухкъым[+].
9ЗыкъеублэрэкӀыж блэкӀам,
къэхъукъащӀэуи щыӀахэм къагъэзэж.
Мы уафэм и щӀагъым щӀэткъым къытезымыгъэзэж![+]
10«Еплъыт, мыр сыт гъэщӀэгъуэн!» щыжаӀэ щыӀэщ,
арщхьэкӀэ ари блэкӀа лӀэщӀыгъуэхэм, дыкъэхъун ипэкӀэ, щыӀа гуэрщ.
11Ди япэ итахэр зыщӀэж щыӀэкъым,
дунейм иджыри къытемыхьахэр
абы къакӀэлъыкӀуэнухэми ягу къэкӀыжынукъым[+].


ЦӀыхум и Ӏэужьри, и Ӏущыгъэри пщӀэ зимыӀэщ

12Сы-ДжакӀуэщ, ИсрэӀилым срипащтыхьу Ерусэлим сыдэсащ. 13Мы уафэм и щӀагъ къыщыхъу псори къэсхутэну, ӀущыгъэкӀи згъэунэхуну зестащ. Тхьэм цӀыху цӀыкӀум пщэрылъ къыщищӀауэ Ӏуэху хьэлъэщ ар[+]. 14Мы уафэм и щӀагъ къыщыхъу псоми сыхэплъащи, зы къэмынэу пщӀэншэщ, зи щхьэпи щыӀэкъым[*].

15Пхуэузэхужынкъым гъэшар,
щымыӀэри къыпхуэмылъытэн[+].

16Сэр-сэрурэ сегупсысыжащи, Ӏущыгъэрэ щӀэныгъэу куэд зэзгъэгъуэтащ, Ерусэлим си япэ щыпащтыхьахэм а псомкӀи сащхьэпрыкӀыжащ[+]. 17Абы щыгъуэщ Ӏущыгъэр зищӀысыр, акъылыншагъэмрэ делагъэмрэ къызыхэкӀыр зэзгъэщӀэну зыщестар, арщхьэкӀэ ари зи щхьэпэ зэрыщымыӀэр къызгурыӀуащ.

18Ӏущыгъэр зи бэм нэщхъеягъуэр и бэщ,
щӀэныгъэр уи куэдыхукӀэ гухэщӀми ухэмыкӀ[+].

#### ЕтӀуанэ Ӏыхьэ


Гур хэзыгъахъуэхэми, дуней хъугъуэфӀыгъуэхэми пщӀэ яӀэкъым

1«ГурэпкӀырагъэ гуэр зесхьэнщи зызгъэунэхужынщ, фӀагъыу хэлъыр зыхуэдэр зэзгъэщӀэнщ», – жысӀэри сегупсысащ. АрщхьэкӀэ ари пщӀэншэу къыщӀэкӀащ. 2ДыхьэшхыкӀеиныр акъылыншагъэу къэслъытащ, гурэпкӀырэным къыпхуихь зэрыщымыӀэри зэхэсщӀыкӀащ[+]. 3Фадэр зэш теупӀэ сщӀыну тезубыдащ, акъылым и гъунэм симыкӀыу делагъэ зесхьэнуи тезухуащ: къыхуиуха гъащӀэ тӀэкӀур мы уафэм и щӀагъым щӀэту щезыхьэкӀ цӀыхум ифӀ зыхэлъыр къэсхутэну сыхуейт.

4Ӏуэхушхуэ зыбжанэ згъэхъащ: унэхэр сщӀащ, жызум хадэхэри згъэтӀысащ, 5пхъэщхьэмыщхьэу къапымыкӀэ щымыӀэу жыг хадэхэмрэ мэз тӀэкӀухэмрэ зезгъэукъуэдиящ. 6Хадэхэм къыщыкӀ жыгхэр псы щымыщӀэн щхьэкӀэ псыгуэнхэри изгъэувэжащ. 7Къэсщэхуащ пщылӀ цӀыхухъуи, пщылӀ цӀыхубзи, абыхэм къащӀэхъуэжа пщылӀхэри сиӀащ. Ӏэщ пӀащэуи, Ӏэщ цӀыкӀууи сиӀар ебэкӀырт тетыгъуэр Ерусэлим щызыӀыгъа дэтхэнэ зыми иӀам нэхърэ. 8Зэхуэсхьэсащ дыщи дыжьыни, къесхьэлӀащ пащтыхьыгъуэхэмрэ щӀыналъэхэмрэ мылъкуу ярылъри. УэрэджыӀакӀуэ цӀыхухъухэри, уэрэджыӀакӀуэ цӀыхубзхэри си куэдт, цӀыхухъугум и щӀасэу бгъафэ чэсейхэри[*] си мащӀэтэкъым.

9Щхьэ лъапӀэныгъэу къызахымкӀэ Ерусэлим си япэ щыпсэуа дэтхэнэ зыми сыфӀэкӀыжат, ауэ акъылыр ӀэщӀыб зэикӀ сщӀакъым[+]. 10Си нэр здэплъэм сыплъащ, си гум фӀэигъуэми сыпэрыуакъым. СщӀэ псоми сыщыгуфӀыкӀырт – си лэжьыгъэм къыпэкӀуэми ар я щхьэт. 11АрщхьэкӀэ си ӀэщӀагъэ сыхэплъэжщ, гугъуехьу сшэча псоми сегупсысыжри, къанэ щымыӀэу зэрыпщӀэншэри, зи щхьэпэ зэрыщымыӀэри къызгурыӀуащ, мы уафэм и щӀагъым сыт къыщымыхъуми, зэрыпсыхэкӀуадэри къэслъэгъуащ[+].


Ӏущыгъэри делагъэри пщӀэ зимыӀэщ

12Ӏущыгъэр зищӀысым, акъылыншагъэмрэ делагъэмрэ зыхуэдэм сегупсысу щӀэздзащ. Пэж дыдэу, пащтыхь тахътэм дэкӀуейм сыт ищӀэфынур, япэ итам и щапхъэм иримыгъуазэмэ?[*]

13Нэхур кӀыфӀым зэрытекӀуэм ещхьу
Ӏущыгъэр акъылыншагъэм зэрефӀэкӀыр къызгурыӀуащ.
14Ӏущым здэкӀуэр ӀупщӀу елъагъу,
Ӏулэр кӀыфӀым Ӏэбэрабэурэщ зэрыхэтыр.
Ауэ тӀуми а зы пӀалъэр къазэрыхуиухари зэхэсщӀыкӀащ[+].

15«Ӏулэм къыпэплъэр сэри къыспэщылъмэ, сыткӀэ сыхуэныкъуэ-тӀэ Ӏущыгъэм?» – сегупсысащ абы щыгъуэ.

«Мыр гуэрыри пщӀэншэщ», – жысӀащ сигукӀэ.

16Ӏущри Ӏулэри игъащӀэкӀэ яӀэщӀэмыхужу зигу илъын щыӀэу къыщӀэкӀынкъым:

игъуэр къэсмэ, тӀури ящыгъупщэжынущ.
Ӏулэм ещхьу, Ӏущри зэгуэр мэлӀэж![+]

17Мы уафэм и щӀагъым щыхъу-щыщӀэ псоми гур зэӀищӀэу къысщыхъуащ, арыххэуи хуэсщӀащ мы гъащӀэм гущыкӀ. Псори пщӀэншэщ, зи щхьэпи щыӀэкъым.


ГуащӀэдэкӀыр пщӀэ зимыӀэщ

18ПщӀэнтӀэпсыр къыспыжу къэзлэжьар си ужькӀэ къэкӀуэнум къызэрыхуэнэнум мы уафэм и щӀагъым щызгъэхъахэм лъагъумыхъуныгъэ яхузигъэщӀащ. 19Хэт зыщӀэр ар Ӏущу щытынуми, акъылыншэу къыщӀэкӀынуми? Мы уафэм и щӀагъым сыщӀэту пщӀэнтӀэпсрэ акъылкӀэ къыщызлэжьар псори аракъэ-тӀэ къызыхуэнэнур? Мыри пщӀэ зимыӀэщ.

20Сигу зэщагъэуащ мы уафэм и щӀагъым сыщӀэту гугъуехьыр пылъу къыщызлэжьа псоми: 21и Ӏущыгъи, и щӀэныгъи, и ӀэпэӀэсагъи ирихьэлӀэурэ цӀыхум къилэжьар къанэ щымыӀэу и Ӏуэху зи цӀэ зыхэмылъым къыхуигъэнэжын хуей мэхъу. Мыри пщӀэншэщ, жыпӀэнурамэ, захуагъэ зи цӀэ зыхэмылъщ. 22Сытыр и щхьэпэ мы уафэм и щӀагъым щӀэту цӀыхум гугъуехьыр пылъу щилэжьымрэ къиину щишэчымрэ? 23ӀуэхукӀэ гъэнщӀауэ игъакӀуэ и махуэхэр гухэщӀрэ гукъеуэ хэмыкӀ защӀэщ. Жэщ дыдэми гупсэхугъуэ иӀэкъым. Арыххэуи, мыри пщӀэншэщ.

24Ешхэрэ ефэу, и лэжьыгъэ щыгуфӀыкӀыу псэуным нэхъыфӀ цӀыхум дежкӀэ щыӀэкъым. КъызгурыӀуащ а псор Тхьэм зэритыгъэр[+]. 25Хэт Арыншэу ишхыр зыщыкӀуэнур, ищӀэми щыгуфӀыкӀыфынур?[*] 26Тхьэр зыхуэарэзы цӀыхум Ӏущыгъи, щӀэныгъи, насыпи ирет. Ауэ псэкӀуэдыщӀэм бэлыхь мыухыжыр трелъхьэ: мылъку зэхуэлъэфэсын нэхъ плъапӀэ имыӀэжу къегъанэ, Тхьэм и нэфӀыр зыщыхуам иужькӀэ ар иритын хуэдэу. Мыри пщӀэншэщ, зи щхьэпи щыӀэкъым[+].

#### Ещанэ Ӏыхьэ


Сыт ищӀысми пӀалъэ иӀэщ

1Сыт ищӀысри щиуха дыдэм къэхъунущ,
сыт хуэдэ Ӏуэхуми мы уафэм и щӀагъым езым и пӀалъэ щиӀэжщ:

2укъыщыхъунуми ущылӀэжынуми пӀалъэ яӀэщ,
хадэ щӀэнми къыхэхыжынми пӀалъэ яӀэщ,
3укӀынми узым еӀэзэнми пӀалъэ яӀэщ,
зэхэкъутэнми ухуэнми пӀалъэ яӀэщ,
4гъынми дыхьэшхынми пӀалъэ яӀэщ,
щыгъуэнми къэфэнми пӀалъэ яӀэщ,
5мывэр зэбгрыдзынми къэщыпыжынми пӀалъэ яӀэщ[*],
ӀэплӀэ ешэкӀынми ӀэплӀэм зыщыдзеинми пӀалъэ яӀэщ,
6къэлъыхъуэнми гъэкӀуэдынми пӀалъэ яӀэщ,
хъумэнми идзыжынми пӀалъэ яӀэщ,
7зэфӀэтхъынми зэгуэдэжынми пӀалъэ яӀэщ,
щымынми псэлъэнми пӀалъэ яӀэщ,
8фӀылъагъуныгъэми лъагъумыхъуныгъэми пӀалъэ яӀэщ,
зауэми мамырыгъэми пӀалъэ яӀэщ.

9ЦӀыхум Ӏуэхуу илэжьыр сыткӀэ къещхьэпэрэ[+]? 10Слъэгъуащ сэ цӀыху цӀыкӀум Тхьэм къытрилъхьа хьэлъэр зыхуэдэр[+]. 11КъэгъэщӀыгъэ псори зэрыщытын хуейм тету къигъэщӀащ Абы игъуэм. Пэублэри кӀэухри зимыӀэр зэрыщыӀэри цӀыхум зыхригъэщӀыкӀащ Абы. АрщхьэкӀэ Тхьэм ищӀэ псори ипэм щегъэжьауэ икӀэм щыщӀэкӀыжу цӀыхум зэӀубз ищӀыну лъэкӀ иритакъым[*][+]. 12ИкӀэм-икӀэжым, цӀыхур дунейм тетыху гуфӀэу, тхъэжу[*] псэуным нэхъыфӀ зэрыщымыӀэр зэхэсщӀыкӀащ[+]. 13Ешхэрэ ефэу, и лэжьыгъэ щыгуфӀыкӀыу цӀыхур псэумэ, Тхьэр къетауэ аращ[+].

14Адрейуэ Тхьэм и зы ӀэщӀагъи игъащӀэкӀэ зэрымыкӀуэдынур къызгурыӀуащ: мыбы хэплъхьэни хэпхыни зыри щыӀэкъым. Тхьэм а псор щӀищӀэр цӀыху цӀыкӀур къыфӀэлӀыкӀын щхьэкӀэщ.

15ЩыӀэри, иужькӀэ къэхъунури зэгуэр щыӀагъэххэщ,
блэкӀами кърегъэгъазэр Тхьэм![*][+]


Дунейм захуагъэ зи цӀэ щыӀэкъым

16Мы уафэм и щӀагъым мыри щыслъэгъуащ:

хей щащӀ щӀыпӀэрэ пэт – хабзэншагъэр щопэкӀу,
щыпкъагъэм и хэщӀапӀэрэ пэт – къуаншагъэр щызэрахьэ.

17Сегупсысащ абы щыгъуэм:

«Сыт хуэдэ Ӏуэхуми, сыт хуэдэ хъугъэ-щӀагъэми пӀалъэ яӀэщи,
захуащӀэмрэ бзаджащӀэмрэ яхуэфащэр гува-щӀэхами Тхьэм ялъигъэсынущ».

18«Тхьэм цӀыхур гъэунэхупӀэ щӀришэр псэущхьэм зэрещхьыр яригъэлъэгъун щхьэкӀэщ», – жысӀэри сегупсысащ итӀани. 19ЦӀыхуми псэущхьэми къапэплъэр зыщ: тӀуми хьэдэгъуэшэр ятегъэпсащ. ТӀури зэрыбауэр зы хьэуащ, цӀыхури псэущхьэм зэрефӀэкӀ щыӀэкъым. Арыххэуи, пщӀэ зыми иӀэкъым[+]. 20ИкӀэм-икӀэжым, къэгъэщӀыгъэ псори зыхуэкӀуэжыр зыщ: щӀым къыхэкӀащи, щӀым щыщ хъужынущ[+]. 21ЦӀыхупсэр уафэм ихьэжми, псэущхьэм и псэр щӀы щӀагъым ехыжми зыми ищӀэкъым.

22И лэжьыгъэ Ӏыхьэ щыгуфӀыкӀыу псэуным нэхъыфӀ цӀыхум дежкӀэ зэрыщымыӀэр хьэкъ сщыхъуащ. Аращ абы и насып зыхэлъыр. ИужькӀэ къэхъуну псори хэт иригъэлъэгъуфын абы[+]?

#### ЕплӀанэ Ӏыхьэ


Дэкъузэныгъэмрэ лэжьыгъэмрэ

1Къэслъэгъуащ итӀанэ зыр зым дикъузэн щхьэкӀэ, мы уафэм и щӀагъым щалэжь псори:

къэслъэгъуащ дэкъузахэм я нэпсыр,
щымыӀэ ахэр зыгъэудэӀун,
лъэщыгъэр дэзыкъузэм дежщ здэщыӀэр,
яхэмыт абыхэм щыжакӀуэ[+].
2Псэум еплъытмэ,
щымыӀэжым и махуагъэу къэслъытащ[+].
3Ауэ сыткӀи ехъулӀар
иджыри дунейм къытемыхьарщ,
мы уафэм и щӀагъым щалэжь ер
зи зымылъэгъуарщ[+].

4Къэслъэгъуащ гуащӀэдэкӀри, ехъулӀэныгъэри псори хьэрхуэрыгъэм къызэрыхэкӀыр[*]. Мыри пщӀэншэщ, зи щхьэпи щыӀэкъым.

5ПкъыщӀэлӀэ хъурэ пэт,
Ӏулэм и Ӏэхэр зэтелъу щысщ[+].
6Зи щхьэпи щымыӀэу ерагъмыгъуейкӀэ къэблэжь дзэкъэгъуитӀым нэхърэ,
гупсэхугъуэр зыщӀыгъу шхын Ӏулъхьэр нэхъыфӀщ[+].


Дзей гъусэ уиӀэным фӀагъыу хэлъыр

7Мы уафэм и щӀагъым щыслъэгъуащ пщӀэ зимыӀэ нэгъуэщӀ гуэри:

8и щхьэ закъуэ и лъакъуитӀу псэут цӀыхур, къыгуэувэну анэкъилъхуи лъхугъи зыри имыӀэу. Ӏуэхуу илэжьми кӀэ иӀэтэкъым, мылъкуу бгъэдэлъымкӀи зигъэнщӀыжыртэкъым. «Хэт мыпхуэдизу гугъу зыщӀезгъэхьыр, – йогупсыс ар, – мыпхуэдизу си псэри бэлыхь щӀыхэзгъэтыр сыт?» Мыри пщӀэ зимыӀэ Ӏуэхущ, зиунагъуэрэ, насыпкъэмыгъакӀуэщ![+]

9Зи щхьэ закъуэм нэхърэ, дзеегъу зэхуэхъуахэм я пхъэ нэхъ къокӀ: я лэжьыгъэ къыпэкӀуэр фӀыуэ нэхъыбэщ.

10Зыр укӀуриймэ, зым къегъэувыжыр.
Ауэ уанэ мыгъуэр тезылъхьар зи щхьэ закъуэращ,
укӀуриймэ, къэзыгъэувыжын иӀэнукъым.
11ТӀур зэдэгъуэлъмэ, зэрыгъэхуэбэнщ,
зи щхьэ закъуэм дауэ зигъэхуэбэжын?
12Закъуэм пэувыгъуафӀэ щхьэкӀэ,
тӀакъуэм зыкъагъэгъунэжыфынущ.
ӀуданищкӀэ зэӀуща кӀапсэр щӀэх зэпычынукъым.


Пащтыхьыгъуэ хабзэхэр пщӀэ зимыӀэщ

13УпщӀэжу ирахьэлӀэм щӀэмыдэӀужу жьы хъуа пащтыхь Ӏулэм нэхърэ, тхьэмыщкӀэми, щӀалэ Ӏущыр нэхъыфӀщ. 14Пащтыхьыгъуэм щыщ унагъуэ хуэмыщӀам къыхэкӀа пэтми, щӀалэр лъэхъуэщым къикӀыжри пащтыхь тахътэм дэкӀуеящ. 15Асыхьэтми мы уафэм и щӀагъым щӀэт дэтхэнэ зыми и щхьэ кърикӀуэр къэслъэгъуащ: а щӀалэми и пӀэ иувэну нэгъуэщӀ гуэр къыкъуэкӀынущ. 16Абы и лъэныкъуэ хъуну цӀыхум и бжыгъэри къыпхуэмылъытэным хуэдизщ. АрщхьэкӀэ нэхъ иужьыӀуэкӀэ дунейм къытехьэнухэм ари ядэжынукъым. Мыбыи пщӀэ иӀакъым, зи щхьэпи щыӀакъым.


ПсынщӀэетэу ящӀа тхьэлъанэхэр

17Тхьэм и Унэм ущыкӀуэкӀэ, зыхуэсакъыж. УдэӀуэн щхьэкӀэ абы уекӀуэлӀэныр нэхъыфӀщ бзаджагъэ зэралэжьым гу лъызымытэж акъылыншэхэм хуэдэу абдеж къурмэн щыпщӀыным нэхърэ[+].

#### Етхуанэ Ӏыхьэ

1Япэ щӀыкӀэ гупсыси, итӀанэ псалъэ. Тхьэм и пащхьэм псалъэ быдэр щыптынми уемыпӀэщӀэкӀ. Ар уафэм щыӀэщ, уэ щӀыгум утетщ – умыпсэлъакъуэ.

2ПщӀыхьэпӀэр гуныкъуэгъуэ куэдым къыхокӀ,
акъылыншэм и макъри псалъэ лейм еӀэт[+].

3Тхьэм и пащхьэ нузыр щыпщӀамэ, умыгъэгувэу зэрыбгъэзэщӀэнум хущӀэкъу. Акъылыншэр Тхьэм и жагъуэщ: тхьэлъанэ пщӀакъэ, зэрыбгъэзэщӀэнум хуепӀэщӀэкӀ. 4Нузырыр умыгъэзэщӀэнумэ, умыщӀыххэмэ нэхъыфӀщ[+]. 5Уи бзэм ухуэмысакъмэ, псэкӀуэдщӀапӀэ уихуэнущ. «Псалъэу стар щыуагъэ мыгъуэт» жыпӀэу абы иужь тхьэпщхэм къаӀуэхуа лӀыкӀуэми[*] жумыӀэж. Апхуэдэ псалъэкӀэ Тхьэм и нейр зыщыбгъахуэу пщӀамрэ блэжьамрэ щхьэ хэбгъэкӀуэдэн хуей? 6ПщӀыхьэпӀэ куэдым пэж хэлъкъым, псалъэ лейми пщӀэ иӀэкъым, ауэ Тхьэм фӀэлӀыкӀ![+]


Мылъкур пщӀэ зимыӀэщ

7Зы унафэщӀым зы унафэщӀыр и тетрэ, абыхэм Ӏэщхьэтет нэхъ иныр къазэрыщхьэщытыжыр пщӀэуэ, щӀыпӀэ гуэрым тхьэмыщкӀэр зэрыщыдакъузэр, хьэкум пэж зэрыщамыщӀэр, захуагъэ зэрыщызэрамыхьэр умыгъэщӀагъуэ[+]. 8ЩӀым хъугъуэфӀыгъуэу къыщӀэкӀыр зыӀэщӀалъхьащи, пащтыхьрэ пэт, губгъуэм кърах лэжьыгъэм хъер къыхех[*].

9Дыжьын зыфӀэфӀыр
дыжьын щыщӀэ зэпытщ,
мылъкур фӀыуэ зылъагъури
абыкӀэ къигъэхъаржэм ирикъукъым.
Зы къэмынэу пщӀэншэщ!
10Мылъкум хэхъуэху,
пщӀэншэрышхэхэри нэхъыбэ мэхъу:
еплъмэ зэрилъагъум щыфӀэкӀауэ,
ар зейм сыт щхьэпэу абы къыхихыр?

11Ишхар куэдми, мащӀэми
цӀыху лэжьакӀуэр ӀэфӀу мэжей.
Ауэ мылъкум къыщыкъеикӀар
зэмызэгъыжу зегъэджэрэзри пӀэм хэлъщ.

12Мы уафэм и щӀагъым нэгъуэщӀ зы тхьэмыщкӀагъэшхуи щыслъэгъуащ:

цӀыхум зэхуихьэса мылъкум и хъер илъэгъужакъым –[+]
13сатум хилъэфащ,
быным къыхуигъэнэни иӀэжкъым.
14ЦӀыхур дунейм пцӀанэу къытохьэ,
апхуэдэ дыдэу пцӀанэуи дунейм йохыж.
Зэхуихьэсам щыщу
зы мастэ хуэдизи хьэдрыхэ хуздэхьынукъым.

15Мыри тхьэмыщкӀагъэшхуэщ:

цӀыхур дунейм къызэрытехьам хуэдэ дыдэу токӀыж,
ищӀэми, илэжьми къыпэкӀуэ щымыӀэу жьым ихьыжмэ,
сытыр и щхьэпэ[+]?
16Хуабжьу щӀегъуэжауэ, гукъеуэр имыухыу, губжьым иӀыгъыу
и гъащӀэ псор мазэхэ жэщым хэтым ещхьу ехь.

17Ешхэрэ ефэу, мы уафэм и щӀагъым щӀэту гугъуехьыр пылъу къыщилэжьми щыгуфӀыкӀыу Тхьэм кърита гъащӀэ тӀэкӀур къипсэуным нэхъыфӀ цӀыхум дежкӀэ зэрыщымыӀэр итӀанэщ къыщызгурыӀуар. Аращ насыпуи Тхьэм абы къыхуигъэфэщар. 18Уеблэмэ, Тхьэм зыгуэрым беигъэр щыбгъэдилъхьэкӀэ, ар зэригъакӀуэу и Ӏыхьи къызэрыхихыжын Ӏэмал щригъэгъуэткӀэ, и лэжьыгъи щыгуфӀыкӀыжыну игъуэ щригъахуэкӀэ – Тхьэр къетауэ аращ[+]. 19Тхьэм зи гур апхуэдэ тхъэгъуэкӀэ щыз ищӀа цӀыхур игъакӀуэ гъащӀэм зэрегупсыс щыӀэкъым.

#### Еханэ Ӏыхьэ

1ЦӀыху цӀыкӀум хуабжьу къытехьэлъэу мы уафэм и щӀагъым нэгъуэщӀ зы тхьэмыщкӀагъи щыслъэгъуащ[+]. 2Тхьэм беигъэри, мылъкури, щытхъури цӀыхум къретыр, къанэ щӀагъуи щымыӀэу зыщӀэхъуэпс псори къыбгъэделъхьэ. АрщхьэкӀэ а псом ар щыгуфӀыкӀыну Тхьэм Ӏэмал къритыжкъым – нэгъуэщӀым къыхуегъанэ. Мыр пщӀэ зимыӀэ Ӏуэхущ, къызэрымыкӀуэуи тхьэмыщкӀагъэшхуэщ[+].

3ЦӀыхум сабиищэ къыщӀэхъуэнкӀи, гъащӀэ кӀыхь къигъэщӀынкӀи хъунущ, ауэ сыт хуэдиз къимыпсэуами, мылъкум хъер химылъэгъуамэ, екӀуу щӀамылъхьэжамэ, жысӀэпэнщи, щанэжар куэдкӀэ нэхъ насыпыфӀэщ абы нэхърэ –[+] 4и къэунэхуи и кӀуэдыжи зыми щыщкъым, кӀыфӀым хобзэхэж, и цӀэри яӀэщӀохуж. 5Дыгъэр и щхьэщыгу къимыплъами, дунейри зищӀысыр къимыщӀами, щанэжар нэхъ гупсэхущ мобы нэхърэ. 6Модрей цӀыхум илъэс минитӀ игъэщӀами, мылъкум насып зи цӀэ къыхуихьынтэкъым. ИкӀэм-икӀэжым, тӀури зы щӀыпӀэ щызэрихьэлӀэжынущ.

7И ныбэр из зэрищӀынуращ цӀыхур зэлӀалӀэр,
ауэ мэжэщӀалӀагъэм къигъазэ зэпытщ[+].
8Сыт-тӀэ Ӏущыр Ӏулэм нэхърэ зэрынэхъыфӀыр,
цӀыху хэтыкӀэ зыщӀэ тхьэмыщкӀэми сыт абы къыхуихьыр[+]?
9УимыӀэм ущӀэхъуэпсу ущыс нэхърэ,
уиӀэм ущыгуфӀыкӀмэ нэхъыфӀщ.
АрщхьэкӀэ а псори пщӀэншэщ,
зи щхьэпи щыӀэкъым.

10КъэгъэщӀыгъэ псоми цӀэ яӀэщ,
цӀыхур зыхуэдэри куэд щӀауэ нахуэщ.
Езым нэхърэ нэхъ Лъэщым[*]
зрипщытыфынукъым цӀыхум[+].
11Псалъэр нэхъыбэ хъуху
купщӀэр нэхъ мащӀэ мэхъу,
сыт абы цӀыхум и щхьэпэу хэлъыр[+]?

12Гу зэрылъытти щымыӀэу, пщӀэ зи цӀи имыӀэу блэкӀ цӀыху гъащӀэ мащӀэм фӀыуэ хэлъыр зыхуэдэр хэт зыщӀэр? Езым и ужькӀэ мы уафэм и щӀагъым къыщыхъуну псори хэти цӀыхум жриӀэжын лъэкӀын?

#### Ебланэ Ӏыхьэ


Ущие Ӏущхэр

1Дагъэ лъапӀэ къыпщахуэ нэхърэ,
уи цӀэ фӀыкӀэ къраӀуэныр нэхъыфӀщ,
дунейм укъыщытехьа махуэм нэхърэ,
ущытекӀыжри нэхъыфӀщ[+].
2Ешхэ-ефэ щызэхэт унэм укӀуэ нэхърэ,
гуӀэ нэпсыр щыщӀагъэкӀ унэм ущӀыхьэмэ нэхъыфӀщ:
ажалыр псоми къапэщылъщ, ирегупсыс абы псэ зыӀутыр.
3Дыхьэшхэным нэхърэ, нэщхъеягъуэм фӀы хэлъщ:
гуауэр къызэрыщ нэгур гум йощхьэпэ[+].
4Ӏущым и гур гуӀэ нэпсыр щыщӀагъэкӀ унэм щыӀэщ,
Ӏулэм и гур ефэ-ешхэр щызэхэт унэм къикӀкъым.
5Ӏулэм и уэрэдым уедаӀуэ нэхърэ,
Ӏущым и гие ущӀэдэӀуныр нэхъыфӀщ[+].
6Ӏулэм и дыхьэшх макъыр зэщхьыр мафӀэм цӀычэу пэрыбзахэ пхъэ гъурырщ.
Мыр пщӀэ зи цӀэ зимыӀэщ.

7Зыгуэрым и мылъкур ӀэщӀэгъэкӀыным Ӏущыр делэ ещӀ[*],
Ӏулъхьэми цӀыхур зэрегъэкӀуэкӀ[+].

8И ублапӀэм нэхърэ
сыт хуэдэ Ӏуэхуми и кӀэухыр нэхъыфӀщ,
пагагъэм нэхърэ шыӀагъэри нэхъыфӀщ[+].
9УхуэмыпӀащӀэ угубжьыну –
губжьым тӀысыпӀэ ищӀыр делэм игуращ.

10«БлэкӀар нобэрей махуэхэм нэхърэ сыткӀи нэхъыфӀтэкъэ?» жыпӀэу ущӀэмыупщӀэ, –
акъылым къыхэкӀ упщӀэкъым ар.

11Ӏущыгъэр адэжь щӀэиным хуэдэу фӀыщ[*],
псэ зыӀуту хъуами ар йощхьэпэ.
12Ӏущыгъэми дыжьыным хуэдэу укъехъумэ,
ауэ ар абы зыкӀэ йофӀэкӀ:
Ӏущыгъэм гъащӀэм хэлъ шынагъуэхэм пэӀэщӀэ уахуещӀ.

13Тхьэм и ӀэщӀагъэм еплъыт:
Абы игъэшар хэт хуэузэхужын[+]?
14МахуэфӀыр къихьакъэ, дэтхъэ,
гуауэр къыщыплъэӀэсам дежи зыщумыгъэгъупщэ:
иужькӀэ къэхъунур цӀыхум зэхимыщӀыкӀын щхьэкӀэщ
мори мыри Абы къыщӀигъэщӀар.


Ӏущыгъэмрэ щыпкъагъэмрэ

15ПщӀэ зи цӀэ имыӀэу блэкӀ си гъащӀэм куэд щыслъэгъуащ:
щыпкъагъэ зыхэлъ цӀыхур и щыпкъагъэ емылъытауэ мэкӀуэд,
бзаджащӀэри и бзаджэщӀагъэ емылъытауэ нэхъри хигъахъуэу мэпсэу[+].
16Уи щыпкъагъэм йумыгъэлей,
губзыгъащэуи зумыгъэлъагъуэ, –
уигу щӀызэщыун[*] щхьэусыгъуэ щхьэ ухуей?
17Бзаджэ щӀэным зыдумыгъэхьэх,
Ӏулагъэ зи цӀи зумыхьэ –
игъуэнэмыс зыщӀэпщӀыжын хуейр сыт[+]?
18Япэ ущием уригъуазэрэ
етӀуанэри уигу иумыгъэхуу илъмэ, фӀы хъунущ –
Тхьэм и шынагъэр зыхэзыщӀэр гузэвэгъуэ куэдым пэӀэщӀэ хуэхъунщ[*].

19Къалэ тетипщӀым нэхърэ,
Ӏущыр Ӏущыгъэм нэхъ лъэщ ещӀ[+].

20Захуагъэм тету псэу зэпыти,
псэкӀуэдщӀагъэ зимыӀи цӀыху дунейм теткъым[+].

21ЖаӀэ псоми уемыдаӀуэ,
армырамэ уи унэӀутыр къызэрыпхуэпсалъэр зэхэпхыжынущ[+].
22Зэм-зэм нэгъуэщӀхэм уазэрыхущӀэджэу щытар
уэр дыдэми зыдыбощӀэж.

23Мы псор ӀущыгъэкӀэ згъэунэхури,
«Ӏущ сыхъунщ!» жысӀэри быдагъи сщӀат,
арщхьэкӀэ сытым хуэдэу сыпэжыжьэу къыщӀэкӀа абы!
24ЕкӀуэкӀым лъэӀэсыгъуейщ, къызэрымыкӀуэуи гурыӀуэгъуейщ –
а псори хэт зэхихуфын?
25Ӏущыгъэмрэ зэхэщӀыкӀымрэ зыгурызгъэӀуэну, къэсхутэну,
ахэр зищӀысыр зэзгъэщӀэну сигу ислъхьащ,
бзаджэу узекӀуэнри, зэхэщӀыкӀыншэу ущытынри
акъылым къызэримытӀасэр зэхэзгъэкӀыну тезубыдащ[*][+].

26Хъым хуэдэу узыӀэщӀэзубыдэ бзылъхугъэр,
зи гур къэпхъэнрэ зи Ӏэр лъэхъум хуэдэр,
ажалым нэхърэ зэрынэхъ гуащӀэр зэхэсщӀыкӀащ.
Тхьэр зыхуэарэзы цӀыхур а хъым ихуэнкъым,
псэкӀуэдыщӀэри ӀэщӀэкӀынкъым[+].

27Зым иужьым иту зыр къэсхутэурэ, – жиӀащ ДжакӀуэм, – къызгурыӀуар мыращ:

28сылъыхъуэрт, ауэ згъуэтыртэкъым:
икӀэм, миным щыщу зылӀщ захуащӀэу сызыхуэзар,
зы бзылъхугъи «мыр захуащӀэщ» хужысӀэну срихьэлӀакъым[*].
29Мыращ сыкъызыхуэкӀуари:
Тхьэм цӀыхур захуащӀэу къигъэщӀащ,
арщхьэкӀэ гухэлъ зэхуэмыдэ куэдхэр зэрахъэ хъуащ.

#### Еянэ Ӏыхьэ

1Ӏущым хэт хуэдэн?
КъэхъукъащӀэ псори хэти зэӀубз ищӀын?
ЦӀыхум и нэгур Ӏущыгъэм нуру къегъэнэху,
и Ӏуплъэгъуэри зэлъыӀуех.


Пащтыхьым хуэжыӀэщӀэ

2Тхьэм и пащхьэ псалъэ щыптащи, пащтыхьым и унафэм ублэмыкӀ. 3УхуэмыпӀащӀэ уи щӀыб пащтыхьым хуэбгъэзэну, захуагъэ зыхэмылъ Ӏуэхугъуи кӀэлъыблэжьыну: абы сыт ищӀысри лъэкӀынущ[+]. 4Пащтыхьым и псалъэм куэд хузэфӀокӀ, «Блэжьыр сыт?» жиӀэу хэти пэувыфын[+]?

5Ихуэнкъым тхьэмыщкӀапӀэ абы и унафэм едаӀуэр –
Ӏущщи, игъуэмрэ щӀапхъэмрэ щыгъуазэщ.
6Сыт хуэдэ Ӏуэхуми и пӀалъэ, и щӀыкӀэ иӀэжщ,
ауэ цӀыхум и тхьэмыщкӀагъэм щыщщ
7и натӀэ къритхам зэрыщымыгъуазэр,
къэхъуну псор хэти жриӀэфын абы?
8Зыми жьыбгъэр иубыдын лъэкӀынукъым[*],
щылӀэжыну махуэми Ӏэмал хузиӀэ щыӀэкъым.
ЗауэлӀыр зэуапӀэм къыӀукӀыфынукъым,
бзаджащӀэми бзаджэщӀагъэкӀэ зихъумэжыфынкъым.

9Мы уафэм и щӀагъым щӀэт а дунейр акъылкӀэ щызэзгъэзахуэм лъэкӀ зиӀэ цӀыхум и ягъэр загъуэрэ нэгъуэщӀым зэрыригъэкӀыр[*] къэслъэгъуащ[+].


ЗахуащӀэхэмрэ бзаджащӀэхэмрэ

10Слъэгъуащ бзаджащӀэхэм я хьэдэр щӀыпӀэ лъапӀэм ирахыу зэрыщӀалъхьэр. Слъэгъуащ захуащӀэу къэпсэуа цӀыхухэри зыдэса къалэм щӀэх дыдэ зэраӀэщӀэгъупщыкӀыжыр[*]. Мыри пщӀэ зи цӀэ зыпымылъ Ӏуэхущ.

11ЩӀэпхъаджащӀэр илэжьамкӀэ щӀэхыу ямыгъэпшынэмэ, цӀыхугури бзаджэ щӀэным зыӀэпишэу хуожьэ. 12ПсэкӀуэдыщӀэм мыухыжу псэкӀуэдщӀагъэ ищӀэурэ кӀыхьу къэпсэуми, сощӀэ, Тхьэм и шынагъэр зыхэзыщӀэм икӀи фӀэлӀыкӀым и Ӏуэхур нэхъ щӀагъуэ зэрыхъунур. 13Тхьэм фӀэлӀыкӀкъыми, бзаджащӀэр ефӀэкӀуэнукъым, и гъащӀэри зыми щымыщу блэкӀынущ[+].

14Мы дунейм къыщохъу пщӀэ зимыӀэ нэгъуэщӀ зы Ӏуэхугъуи: бзаджащӀэм хуэфащэр захуащӀэм къылъысрэ захуащӀэм епэсар бзаджащӀэм еуалӀэу. Мыр пщӀэ зи цӀэ зыпымылъ Ӏуэхуу зэрыщытри жысӀащ абы щыгъуэм[+].

15Абы хэту гур хэзыгъахъуэ псоми щытхъу хузоӀэт! Ешхэрэ ефэу, гуфӀэу псэуным нэхъыфӀ мы уафэм и щӀагъым зыри щыӀэкъым. Тхьэм цӀыхум къыхуиуха гъащӀэм и кӀуэцӀкӀэ Ӏуэхуу щилэжьми а гуфӀэгъуэр хэлъу ихьынущ[+].

16Ӏущыгъэр къэсхутэну, жэщи махуи имыӀэу цӀыхум и нэбдзыпэ щӀызэтримылъхьэ лэжьыгъэри зыхуэдэр зэзгъэлъэгъуну сигу щислъхьэм, 17Тхьэм и ӀэщӀагъэ псори къэслъэгъуащ. Мы уафэм и щӀагъым къыщыхъухэр зыгуэрми зэхищӀыкӀынкӀэ Ӏэмал иӀэкъым. Сыт хуэдизу цӀыхум а къомыр зэхихуну иужь имытами, и лъащӀэм нэсын лъэкӀынукъым. ЦӀыху Ӏущ гуэрым ар ищӀэу жиӀэми, и пэжыпӀэращи, абыи зыри къыгурымыӀуауэ аращ[+].

#### Ебгъуанэ Ӏыхьэ


ЛӀэныгъэр псоми къапэщылъщ

1А псом сыкъегупсысри, сыкъызыхуэкӀуар аращи, захуащӀэри, Ӏущри, абыхэм я лэжьыгъэри Тхьэм и ӀэмыщӀэ илъщ. Къыпэплъэр зыщӀэ зыри щыӀэкъым: фӀылъагъуныгъэ хьэмэрэ лъагъумыхъуныгъэ. 2ЗахуащӀэми бзаджащӀэми, гущӀэгъу зыхэлъми гущӀэгъуншэми[*], къабзэми къабзагъэ зыбгъэдэмылъми, къурмэн зыщӀми зымыщӀми – дэтхэнэми къапэщылъыр а зыращ.

ПсапащӀэм и щхьэ сыт кърикӀуэми,
псэкӀуэдщӀагъэ зыщӀэми къыщыщӀынущ,
тхьэлъанэ зыщӀхэр сытым Ӏууэми,
тхьэрыӀуэ псалъэм щыщтэхэри хуэзэнущ[+].

3Мы уафэм и щӀагъым къыщыхъухэм щыщу мис ар тхьэмыщкӀагъэщ: а зыр дэтхэнэми къыпэщылъщ. Псэуху цӀыхум и гур бзаджагъэрэ акъылыншагъэкӀэ гъэнщӀауэ къогъуэгурыкӀуэри, япэ ищахэм я пащхьэ йохьэж.

4Псэ зыӀут псори мэгугъэ. Псэ зыӀумытыж аслъэным нэхърэ, псэ зыӀут хьэм и Ӏуэхур нэхъыфӀщ. 5Псэ зыӀутым кӀэ зэриӀэр ещӀэ. ЛӀам зыри ящӀэкъым, къетэни щыӀэкъым абыхэм, хэбгъэзыхьмэ я цӀэ дыдэри яӀэщӀэхужынущ. 6Я фӀылъагъуныгъи, я лъагъумыхъуныгъи, зрафыгъулӀэу щытаи – зы къэмынэу кӀуэдыжащ, мы уафэм и щӀагъым къыщыхъухэми къэгъазэ имыӀэу хэкӀыжащ.

7Аращи, уи щӀакхъуэри ӀэфӀу шхы, уи санэми гуфӀэм ухэту ефэ – Тхьэм ахэр фӀэгунэсщ[+]. 8Сыт щыгъуи уи щыгъыныфӀхэр зыщыгъагъ, уи щхьэцхэми мэ дахэ къызыхих дагъэр щыхуэ. 9Мы уафэм и щӀагъым щыбгъащӀэ Тхьэм къыуита махуэ пщӀэншэхэр фӀыуэ плъагъу уи щхьэгъусэм удэтхъэу гъакӀуэ – гъащӀэм узыӀуигъауэ гугъуехьхэм пэкӀуэу Тхьэм аращ къыпхуигъэфащэр. 10Хьэдрыхэ уздэкӀуэжынум Ӏуэхуи, гупсыси, щӀэныгъи, Ӏущыгъи щыӀэкъым, аращи плъэкӀыху пхузэфӀэкӀ къыумыгъанэу щӀэ.

11Иджыри нэгъуэщӀ зыгуэр щыслъэгъуащ сэ мы уафэм и щӀагъым:

жэрыр зэпымычу къатежкъым,
хахуэми сыт щыгъуи текӀуэныгъэр къыдихкъым,
Ӏущым щӀакхъуэ Ӏыхьэ щимыӀи къыхокӀ,
губзыгъэми мылъку щыбгъэдэмылъ къохъу,
щӀэныгъэ зиӀэхэми фӀыщӀэ хуащӀ зэпыткъым –
псоми игъуэрэ пӀалъэрэ яӀэщ.

12ЦӀыхум ищӀэкъым и пӀалъэр къыщысынур: бдзэжьейр хъым щиубыдынур, бзури бзуущэм къызэринэнур зэрамыщӀэм ещхьу, цӀыхури уащхъуэдэмыщхъуэу тхьэмыщкӀагъэм зыӀэщӀелъхьэ[+].


Ӏущыгъэмрэ делагъэмрэ теухуа гупсысэхэр

13Ӏущыгъэм и зы щапхъэ гъэщӀэгъуэн дыди щыслъэгъуащ сэ мы уафэм и щӀагъым.

14Дэс щӀагъуэ щымыӀэу зы къалэ цӀыкӀу щыӀэт. ЛъэкӀышхуэ зиӀэ пащтыхь гуэр къебгъэрыкӀуэщ абыи, къитӀысыхьри, къищтэн щхьэкӀэ хузэфӀэкӀи къигъэнакъым. 15Ауэ хуэмыщӀауэ псэууэ а къалэм зы цӀыху Ӏущ дэсти, и ӀущыгъэкӀэ къригъэлащ абы къалэр. АрщхьэкӀэ иужьым а цӀыху тхьэмыщкӀэр зыми ягу къэмыкӀыжу яӀэщӀэгъупщыкӀыжащ.

16«Лъэщагъ нэхърэ Ӏущыгъэр нэхъыфӀщ», – жысӀащ абы щыгъуэм. АрщхьэкӀэ тхьэмыщкӀэм къылъыкъуэкӀ Ӏущыгъэр ауи кърадзэркъым, и псалъэри хъатэ пэмыхьэ ящӀ[+].

17Ӏулэм я пашэм и кӀий-гуо макъым уедаӀуэ нэхърэ,
цӀыху Ӏущым щэхуу жиӀэр зэхэпхмэ нэхъыфӀщ.
18Ӏэщэ нэхърэ Ӏущыгъэр нэхъыфӀщ,
ауэ зы псэкӀуэдыщӀэм Ӏуэху щхьэпэ куэд дэкӀуэдынкӀэ хъунущ.

#### ЕпщӀанэ Ӏыхьэ

1Бадзэ лӀам мэ дахэр игъэкӀуэду мейр къызэришэм ещхьу,
акъылыншагъэ мащӀэми Ӏущыгъэмрэ щӀыхьымрэ егъэлъахъшэ.
2Ӏущым и гур ижьрабгъумкӀэ гъэзамэ,
Ӏулэм и гур сэмэгумкӀэ йобэ.
3Гъуэгум щрикӀуэ къудейми
делэм акъыл хурикъуркъым –
хэти елъагъу зэрыӀулэр.
4Пащтыхьым и губжьыр къыплъэӀэсамэ,
уи пӀэ уимыкӀ,
шыӀагъэ зыхэлъым сыт хуэдэ щыуагъэри зэригъэзэхуэжыфынущ[+].

5Мы уафэм и щӀагъым нэгъуэщӀ зы тхьэмыщкӀагъи щыслъэгъуащ,
ари Ӏэщхьэтетым щыуагъэу ӀэщӀэщӀэращ:
6акъыл зыбгъэдэмылъым ӀэнатӀэ лъагэхэр яхуигъэфащэрэ,
лъэпкъыфӀ къыхэкӀахэм ӀэнатӀэ цӀыкӀухэр яриту.
7Слъэгъуащ пщылӀыр шым тесу,
лӀакъуэлӀэшхэри, пщылӀ фӀэкӀа умыщӀэну, лъэсу зэхэзекӀуэу[+].

8Мащэ зытӀыр а мащэм ихуэжынкӀэ зэрыхъунур зыхуэӀуа щыӀэкъым,
мывэ сэрейр зыгъауэми блэр къеуэнкӀи хъунущ[+].
9Мывэхэхым фэбжь игъуэтынкӀэ хъунущ,
пхъэ зыкъутэми зиуӀэжыныр зыхуэӀуа щыӀэкъым.
10Джыдэр дзагуэмэ,
джыдэдзэр дэмылъамэ,
уи гуащӀэ епхьэлӀэнущ,
ауэ акъыл зиӀэм а псор ипэ къихуэу зэригъэзэхуэнут.

11Блэр имыпх щӀыкӀэ уамэ,
хьэпэщыпхэ зезыхьэм и ӀэщӀагъэм и фӀагъи къекӀыжкъым.

12Ӏущым и жыӀэ узыӀэпешэ,
Ӏулэр и жьэм йокӀуэдылӀэж[+].
13Иригъэжьакъэ и псалъэ – акъыл зи цӀэ хэлъкъым,
нихусакъэ и псалъэ – делагъэ зэфэзэщщ,
14акъылыншэм къипсэлъым гъуни нэзи иӀэкъым.

Къэхъуну псори цӀыхум ищӀэкъым,
хэти щигъэгъуэзэн ар иужькӀэ екӀуэкӀыну псом[+]?

15Ӏулэр лэжьыгъэм апхуэдизкӀэ егъэулэури,
унэм хуэзышэж гъуэгури къыхуэгъуэтыжкъым[*].

16Уэ хэку, къыппэплъэр тхьэмыщкӀагъэщ: уи пащтыхьыр сабий ныкъуэхъущ,
уи лӀакъуэлӀэшхэри жэщ-махуэ ямыӀэу ефэ-ешхэм хэтщ.
17Уэ хэку, уехъулӀащ: уи пащтыхьыр лъэпкъыфӀ къыхэкӀащ,
уи лӀакъуэлӀэшхэри ныбаблэкъым –
къызэщӀэужьэжхэу аращ, удафэхэркъым[+].

18ЦӀыхур щхьэхынэмэ, и унэ бгыкъур къызэфӀощӀэ,
и Ӏэхэм щысхьмэ, и унащхьэ псыи къыпхрокӀ.

19ГуфӀэгъуэщ Ӏэнэр зыхуаӀэтыр,
санэми гъащӀэр ӀэфӀ пщещӀ,
дыжьынми сытри хузэфӀокӀ[+].

20Пащтыхьыр екӀэ аркъудей уигу къыумыгъэкӀ,
уи лэгъунэ кӀуэцӀи екӀэ ущытемыпсэлъыхь цӀыху бейм,
жьуджалэрэ пэт, уи псалъэ ирихьэжьэнущ,
зэхэзелъатэурэ зимыӀуэхум деж нихьэсынущ[*].

#### ЕпщыкӀузанэ Ӏыхьэ


ЩӀэныгъэм гъунэ иӀэщ

1ФӀы щӀэи псым хэдзэ,
гува-щӀэхами ар уэ бгъуэтыжынщ[*].
2ХэтыкӀ зэпыт уи мылъкум,
хэгъэгум къыщыхъуну тхьэмыщкӀагъэ псор зыхуэдэр пщӀэкъым[*].

3Пшэхэм хъумэ псыр ярыз,
уэшхыр щӀылъэм кърекӀых.
ИпщэкӀэми, ищхъэрэкӀэми, жыгыр уамэ,
щыукӀуриям деж ар къыщонэж.

4Жьым кӀэлъыплъым жылэр ипхъкъым,
пшэм еплъакӀуэми ихыжкъым мэшыр.
5Жьым и кӀуапӀэ псори зэрумыщӀэм ещхьу,
сабийм и пкъыр анэм и гущӀэм зэрыщыжми узэрыщымыгъуазэм хуэдэу
сыт ищӀысри къэзыгъэщӀ Тхьэм и Ӏуэхухэри къыбгурыӀуэн плъэкӀынкъым.
6Пщэдджыжьым жылэр пхъы,
пщыхьэщхьэми умыщӀэ псэху жыхуаӀэр,
пщӀэкъым языхэзу къохъулӀэнур,
тӀури къыбдэхъуну щытми хэт ищӀэн?


УныбжьыщӀэху зыгъатхъэ, ауэ УкъэзыгъэщӀар зыщумыгъэгъупщэ

7ГъащӀэр ӀэфӀщ,
и щӀасэщ цӀыхум нэхури.
8Сыт хуэдиз гъащӀэ цӀыхум къыхуимыухами,
гуфӀэ-гупсэу ирепсэу.
Ауэ махуейхэр къызэрыщӀэзэрыхьынури,
ахэр зэрыкуэдынури щремыгъупщэ.
Сыт къэмыхъуми, псори пщӀэншэщ!

9УныбжьыщӀэху, щӀалэ, зыгъатхъэ,
ущӀалэхукӀи уи гум гуфӀэр иремыкӀ.
Уи гум жиӀэм тету псэу,
уи нэр здэплъэми ублэмыплъыкӀ,
ауэ зыщумыгъэгъупщэ, сыт умылэжьми,
Тхьэм и пащхьэ ущихьэжкӀэ, жэуап щыпхьынущ[+].
10Аращи, зыхуэщӀ пэӀэщӀэ гуныкъуэгъуэм,
гугъуехьхэм уипкъри щыхъумэ –
щӀалэгъуэр напӀэзыпӀэу блокӀ[*].

#### ЕпщыкӀутӀанэ Ӏыхьэ

1УкъэзыгъэщӀар ущӀалэху зыщумыгъэгъупщэ,
махуейхэр къыпкӀэщӀэмызэрыхь щӀыкӀи,
«тхъэгъуэ зи цӀэ яхэслъагъуэкъым» жыхуэпӀэну илъэсхэр къыптемыгуплӀэ щӀыкӀи уигу игъэлъ Ар,
2дыгъи, нэхуи, мази, вагъуи блэн щамыгъэт щӀыкӀи,
уэшх нэужьу пшэхэм къытрамыгъэзэж щӀыкӀи уигу игъэлъ Ар.
3Иубыдынущ итӀанэ унэхъумэхэр шынэ техьэгъуэм,
лӀы гуащӀэвхэри къызэфӀэщӀэнущ,
хьэжэхэри мащӀэ хъунурэ Ӏуэхуншэу къэнэнущ,
щхьэгъубжэмкӀэ дэплъхэми ямылъэгъуж хъунущ[*].
4Куэбжэпэри къагъэбыдэнущ,
мывэ щхьэлхэми я хьэжэ макъыр ужьыхынущ,
бзу цӀырэ-шырэ макъ пэтрэ цӀыхур къыдэушу хуежьэнущ,
уэрэд макъ псоми къэӀун щагъэтынущ[*].
5ЦӀыхур лъагапӀэми щышынэ хъунущ,
уэрамым къыдыхьэным щыщтэуи хуежьэнущ,
щӀыпцӀэщӀыдэми къэгъагъэ хужьхэр къищӀынущ[*],
пкӀауэри жьажьэ хъунущ,
щӀыгъатхъэри гъужынущ[*] –
мы махуэхэр къыпкӀэлъыщӀэмыхьэ щӀыкӀэ уигу игъэлъ Ар.
МэкӀуэж цӀыхур къыхуиуха унэм,
щыгъуакӀуэхэри ныкӀэлъокӀуатэ.
6Аращи, дыжьын Ӏуданэр зэпычыхункӀэ,
дыщэ фалъэри чэхункӀэ[*],
псыкъуийм деж щыт кхъуэщынри къутэхункӀэ,
кхъуауэми джэрэзын щигъэтыхункӀэ,
7щӀым къыхаха Ӏэпкълъэпкъыр щӀым щыщ хъужыхункӀэ,
Тхьэуэ къызыбгъэдэкӀам псэм хуигъэзэжыхункӀэ
УкъэзыгъэщӀар уигу игъэлъ[+].

8Псори пщӀэншэщ, – жеӀэр ДжакӀуэм, –
зыми къикӀ щымыӀэ[+].


Иужьрей псалъэ

9ДжакӀуэр Ӏущ къудейтэкъым, цӀыхубэм я ущиякӀуэт. Егупсысурэ, зэпишэчурэ псалъэ Ӏущыби итхыжащ[+]. 10ЖыӀэгъуэ дахэ куэд егугъуурэ къыхихащ ДжакӀуэм, пэжагъ зыхэлъ псалъэхэри зэрыщыт дыдэм хуэдэу итхыжащ.

11ЦӀыху Ӏущхэм я псалъэр мэлыхъуэ башым хуэдэу къыплъоӀэс, псалъэжьу зэхуахьэсахэри мэлыхъуэ башым и удыну къыптохуэ – пщыгъупщэжкъым[*]. Зы мэлыхъуэщ а псор къызыбгъэдэкӀыр.

12Абы щыфӀэкӀам, си щӀалэ, хуэсакъ: кӀэ имыӀэу тхылъи пхуэтхынщ, уемышыжу зэбгъащӀэми уи пкъыр щӀигъэлӀэнщ[+].

13ЖысӀапхъэ къыщымынакӀэ,
иужьрейуэ зы псалъэ пхузощӀыж:
Тхьэм фӀэлӀыкӀ, унафэу игъэувахэми уафӀэмыкӀ –
аращ цӀыхум пщэрылъу иӀэр[+].
14Дэтхэнэ зы ӀуэхуфэмкӀи,
ар ущэхуауэ щытми,
фӀыми Ӏейми,
Тхьэм и пащхьэ ущихьэжкӀэ,
жэуап щыптынущ[+].

### Данил

#### Данил

Данил


Хэзыгъэгъуазэ

Хэзыгъэгъуазэ

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]


#### Хэзыгъэгъуазэ


Ныбжьэгъу лъапӀэ!

Мы къыдэкӀыгъуэм щызэхуэхьэсащ Тхыгъэ ЛъапӀэм щыщ тхылъитӀ. Тхыгъэ ЛъапӀэр – Библиер – дуней псом нэхъ пщӀэ зыщыхуащӀ икӀи щадж тхылъхэм ящыщщ. Абы къыхэкӀкӀэ, дэтхэнэ цӀыхуми, ар къызыхэкӀа лъэпкъми, и динми, щыпсэу щӀыпӀэми емылъытауэ, и бзэкӀэ а тхылъым еджэну Ӏэмал игъуэтын хуейщ. Ӏэджэ щӀауэ цӀыхухэр зыгъэпӀейтейуэ къекӀуэкӀ упщӀэхэм жэуап ярет Тхыгъэ ЛъапӀэм: дэнэ дыкъыздикӀар, сыт дыщӀэпсэур, сыт апхуэдиз мыгъуагъэ дунейм щӀытетыр, цӀыхур лӀэмэ, къыщӀэлъыр сыт?

Тхыгъэ ЛъапӀэр Тхьэм и Псалъэу я фӀэщ мэхъу Хьисэ и Ӏумэтым итхэм, ауэ ар зыхуэгъэзар абыхэм я закъуэу зи гугъэхэр хуабжьу щоуэ. Муслъымэнхэми Тхыгъэ ЛъапӀэм щыщ Ӏыхьэ куэдым лъытэныгъэшхуэ хуащӀ – ахэр КъурӀэным зи гугъу ищӀ бегъымбархэм ятепсэлъыхь тхылъхэрщ. ЗэуӀу тщӀа тхылъитӀым я зыр Данил бегъымбарым теухуащ, адрейр – Даут бегъымбарым и адэжьхэм.

ТхылъитӀми хэзыгъэгъуазэ Ӏыхьэ яӀэщ. Абыхэм къыщыбощӀэ тхылъхэр зытеухуар, уи нэгу къыщӀагъэхьэ а псор къыщыхъуа зэманыр, щӀыпӀэр, къаӀуатэ Ӏуэхугъуэхэр щекӀуэкӀа хэкухэм а зэман жыжьэм я щытыкӀар.

«Руфэ и хъыбарыр» адыгэбзэкӀэ япэу къыщыдэкӀар 2009 гъэрщ. «Данил бегъымбарым и тхылъыр» адыгэбзэкӀэ иджыщ япэу дунейм къыщытехьэр.

Тхыгъэ лъапӀэм щыщ Ӏыхьэхэр адыгэхэм я анэдэлъхубзэкӀэ ябгъэдэтлъхьэныр ди гуапэщ. Мы тхылъыр къыдэкӀыным елэжьахэм: зэдзэкӀакӀуэм, щӀэныгъэлӀхэм, чэнджэщакӀуэхэм фӀыщӀэ ин яхудощӀ.

Тхыгъэ ЛъапӀэр зэдзэкӀынымкӀэ Институтыр


Данил бегъымбарым и тхылъ

#### Хэзыгъэгъуазэ


Хэзыгъэгъуазэ

Мы тхылъым къиӀуэтэж Ӏуэхугъуэхэр зытеухуар ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ 605 гъ. Бабылей хэкум гъэру яшахэм яхэтауэ щыта журт щӀалэ ахъырзэман ДанилкӀэ зэджэм и гъащӀэмрэ къэхъункъэщӀэну Тхьэм абы къыхузэӀуихауэ щытахэмрэщ. Данил, зэхэщӀыкӀрэ ӀущыгъэкӀэ Тхьэр куэду къыхуэупсати, абы и фӀыгъэкӀэ бабылей пащтыхьым и деж увыпӀэшхуэ щиӀыгъауэ щытащ икӀи, Къэжэр пащтыхьыгъуэм Бабылейр къизэуа нэужьи, и увыпӀэр фӀэмыкӀуэду, щӀыхьышхуэ иӀэу пащтыхь бжаблэм дэтащ, и ныбжьыр хэкӀуэтэху.

Данил и зэманым Бабылей пащтыхьыгъуэр псом ялейуэ лъэщ дыдэу щытащ. Иджырей Иракым и къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэмкӀэ къыщежьэу Мысырым и гъунапкъэхэм нэсыху зиубгъуауэ, абы лъэпкъ зэмылӀэужьыгъуэ куэд лъэгущӀэт ищӀат. ЗауэхуэӀэзэу зэрыщытам имызакъуэу, Бабылейр сыт и лъэныкъуэкӀи икъукӀэ къулейт: щэнхабзэ хьэлэмэти гъуазджэ телъыджи иӀэу; еджэныгъэми, щӀэныгъэми, ӀэщӀагъэми хуабжьу зыщаужьауэ. Хэкубзэу абы щызекӀуар арамеибзэрщ икӀи бабылей пщӀантӀэм къыщыхъуахэм теухуа Тхылъым и япэ Ӏыхьэхэр зэратхауэ щытар а бзэмкӀэщ.

Мажусий диныр здытепщэ хамэщӀым Данилрэ и ныбжьэгъуищымрэ я псэукӀам и хъыбархэр Тхылъым и япэ Ӏыхьэхэм (16) къаӀуэтэж. Хэдэн хуейуэ ахэр гъащӀэм ирихулӀэу зэрыщытар: я щхьэр яхъумэжын папщӀэ мажусий хабзэхэм зыдрагъэкӀуну, хьэмэрэ Тхьэ пэжым емыпцӀыжын щхьэкӀэ псэзэпылъхьэпӀэм иувэну. Тхьэм и лъэпкъыр гъэунэхуныгъэм щита а зэман бзаджэм дэӀэпыкъуэгъуншэу къызэримыгъэнари, хэкӀыпӀэншэу кӀуэдыпӀэ щихуэми, къригъэлу, къыхуэпэжу къызэрыщхьэщытари а Ӏыхьэхэм къыхощыр.

Тхьэр зыгъэлъапӀэ щапхъэхэу мыбы узыщрихьэлӀэхэр, псом хуэмыдэу Данил бегъымбарым пэжагъыу хэлъар, илъэс минитӀым щӀигъуауэ фӀым щӀэбэнхэм, пэжым и телъхьэхэм щӀэгъэкъуэн яхуохъу, ем пэщӀэтынымкӀэ, гъуэгу захуэм тетынымкӀэ. Тхьэр бгъэпэжыныр, фӀым ухущӀэкъуныр зэи шынагъуэншэу щытакъым. Ауэ, Данил бегъымбарым къигъэна лъэужь дахэр, зы лӀэщӀыгъуэм къикӀыурэ адрей лӀэщӀыгъуэм нэсу, щыхьэт тохъуэ Тхьэм уедэӀуэным, Абы уи дзыхь ебгъэзыным и фӀагъым.

АрщхьэкӀэ журтхэр Бабылейм зэрыщыпсэуам и хъыбархэм и закъуэкъым мы тхыгъэр зытеухуар. Тхылъым и ныкъуэм (712 Ӏыхьэхэм) Тхьэм Данил къыхуригъэха псалъэхэр, къэхъункъэщӀэну къригъэлъэгъуа телъыджэхэр къаӀуэтэж. Тхьэм и Пащтыхьыгъуэм пэщӀэувэну тепщэныгъэ псори зэрыкӀуэдыжынур абыхэм къыжаӀэр икӀи а Пащтыхьыгъуэм зэрызиужьыну щӀыкӀэр уагъэлъагъу, дунейпсо тхыдэм и къекӀуэкӀыкӀэнум упхрагъэплъыурэ. Ауэ ахэр хъуэрыбзэкӀэ тхауэ щытщ, а зэманым щыӀа дин тхыбзэмуазыбзэм тету дамыгъэхэр хэзу. Аращи, а Ӏуэхугъуэхэр зэпхьэлӀэнур дунейм къыщыхъуа хъугъуэщӀагъэ дэтхэнэрами зэхэгъэкӀыгъуейщ, мыр зэпхар блэкӀа Ӏуэху хьэмэрэ къэкӀуэнура жыуигъэӀэу. Абы щыхьэт тохъуэ иужьрей илъэс минитӀым и кӀыхьагъкӀэ дин щӀэныгъэлӀхэм мы Ӏуэхум еплъыкӀэ зэхуэмыдэхэр зэрыхуаӀэр.

Дауэ мыхъуми, Тхылъым и купщӀэ нэхьыщхьэр Данилрэ и ныбжьэгъухэмрэ ягъэлъапӀэ Тхьэм и тепщэныгъэрауэ зэрыщытымкӀэ псори зэакъылэгъущ. А Тхьэращ дуней псом я Тепщэ пэжыр, Ар къэкӀуэнум щыгъуазэщ, блэкӀар зэрищӀэм хуэдэ къабзэу. Абы и тепщэныгъэ мыкӀуэдыжынур зылъэмыӀэсын мы дунейм зыри къытенэнукъым.

#### 1


Данил сымэ бабылей пщӀантӀэм

1Ехьукъим[*] пащтыхьыр Ехьудейм зэрытетрэ илъэс ещанэр екӀуэкӀыу, Бабылейм[*] и пащтыхь Нэбыхъунэщыр[*] Ерусалим къекӀуалӀэри къитӀысыхьащ. 2Тхьэуэ Зиусхьэным и ӀэмыркӀэ, Ехьудейм и пащтыхь Ехьукъим Нэбыхъунэщыр и ӀэмыщӀэ ихуащ, Тхьэм и Унэм щӀэт хьэкъущыкъу лъапӀэхэм щыщи ӀэщӀыхьащ. А хьэкъущыкъу лъапӀэхэр абы Бабылей[*] щӀыналъэм ишэри и тхьэм и унэм щӀэт хъугъуэфӀыгъуалъэм ирилъхьащ.

3Пащтыхьым и блыгущӀэтхэм я нэхъыщхьэу щыт Ӏэшпеназ унафэ хуищӀащ исрэӀил лъэпкъым ныбжьыщӀэ зыбжанэ къыхишыну: пащтыхь унагъуэрэ лӀакъуэлӀэшхэмрэ къахэкӀахэу, 4зи Ӏэпкълъэпкъыр дертыншэрэ фафӀэхэу, сыт хуэдэ еджэныгъэми хуэгурыхуэрэ щӀэныгъэ зыбгъэдэлъхэу, зэхэщӀыкӀ зиӀэхэу. А щӀалэхэу, сэрей пщӀантӀэм пащтыхьым щыхуэлэжьэфын хуэдэхэм, бабылеибзэ ирагъащӀэн хуейт, бабылей[*] тхылъхэми щӀагъэджыкӀын хуейт. 5Пащтыхьым унафэ ищӀащ махуэ къэс езым и Ӏэнэм къытекӀ ерыскъыгъуэхэмрэ езыр зэфэ санэм хуэдэрэ абыхэм иратыну. ИлъэсищкӀэ ахэр ирагъэджа нэужь, пащтыхьым хуэлэжьэн щӀадзэн хуейт.

6Абыхэм яхэтт ныбжьыщӀэ зыбжанэ Ехьудэ и лӀакъуэм щыщхэу: Данил, Хьэнан, МышрэӀил, Уэзий сымэ. 7Пащтыхьым и блыгущӀэтхэм я нэхъыщхьэм абыхэм я цӀэр ихъуэжащ: Данил – Бэлътэщэр фӀищащ, Хьэнан – Шэдрахь, МышрэӀил – Мешэхь, Уэзий – ӀэведНэгу.

8АрщхьэкӀэ Данил, пащтыхь Ӏэнэм къытекӀ шхыныгъуэхэмкӀи пащтыхьыр зэфэ санэм хуэдэмкӀи зимыуфӀеину игу ирилъхьэри, пащтыхьым и блыгущӀэтхэм я нэхъыщхьэм елъэӀуащ, абыхэмкӀэ зимыуфӀеину хуит къищӀыну. 9Тхьэм и ӀэмыркӀэ ар Данил нэфӀкӀэ къеплъащ, 10ауэ и лъэӀур къыхуищӀэфакъым: «Фшхынми фызэфэнми унафэ тезыщӀыхьа си зиусхьэн пащтыхьым сыщошынэ. Фэ фи ныбжь адрей щӀалэхэм нэхърэ фынэхъ фагъуэу абы гу къыфлъитэмэ, итӀанэ фэр щхьэкӀэ си щхьэр фӀихынущ», – жиӀэри.

11Апхуэдэу щыхъум, Данил елъэӀуащ пащтыхьым и блыгущӀэтхэм я нэхъыщхьэм Данили, Хьэнани, МышрэӀили, Уэзии къахуигъэува кӀэлъыплъакӀуэм: 12«КхъыӀэ, уи пщылӀхэр махуипщӀкӀэ дыгъэунэху хадэхэкӀрэ дызэфэну псырэ фӀэкӀа нэгъуэщӀ зыри тшхыну къыдумыту, – жиӀэри. 13– ИтӀанэ ди теплъэмрэ пащтыхьым и шыгъупӀастэр зыӀухуэхэм я теплъэмрэ зэгъапщи, уи пщылӀхэм адэкӀэ сыт къыдэпщӀэнуми уэ езыр узэреплъыжщ».

14КӀэлъыплъакӀуэр арэзы хъури махуипщӀкӀэ ахэр игъэунэхуащ.

15МахуипщӀыр дэкӀа нэужь, абыхэм нэхъ узыншафи нэхъ фэфӀи ятетт пащтыхьым и шыгъупӀастэр зыӀухуэхэм нэхърэ. 16Апхуэдэу щыхъум, кӀэлъыплъакӀуэм щӀалэхэм хэплъыхьауэ къыхуашэ шхыныгъуэхэмрэ санэмрэ я пӀэкӀэ хадэхэкӀхэр къаритурэ екӀуэкӀащ.

17Тхьэм а ныбжьыщӀиплӀым сыт хуэдэ щӀэныгъэри къагурыӀуэфу зэхэщӀыкӀыныгъэшхуэ къаритащ. КъищынэмыщӀауэ, Данил, пщӀыхьэпӀэхэри сыт хуэдэ къэлъагъуэныгъэхэри зэхихуфу, зэчиишхуэ къыбгъэдилъхьащ.

18Пащтыхьым игъэува пӀалъэр дэкӀа нэужь, и блыгущӀэтхэм я нэхъыщхьэм щӀалэхэр абы и пащхьэ иришащ. 19Пащтыхьыр абыхэм епсэлъылӀэри, Данил, Хьэнан, МышрэӀил, Уэзий сымэ хуигъэдэн ирагъэджа гупым хэмыту къилъытащ. Апхуэдэу а плӀым пащтыхьым хуэлэжьэн щӀадзащ. 20Ӏущыгъэрэ зэхэщӀыкӀыныгъэрэ хуэныкъуэу сыт хуэдэ ӀуэхукӀэ пащтыхьыр абыхэм еупщӀми, и пащтыхьыгъуэ псом щыӀэ Ӏэзэгъуазэхэмрэ мэгъухэмрэ нэхърэ ахэр пщӀыкӀэ зэрынэхъыфӀыр илъагъурт.

1:20

21Данил абы щыӀащ, тетыгъуэр Кир пащтыхьым къыщыӀэщӀыхьа гъэм нэсыхукӀэ[*][+].

#### 2


Нэбыхъунэщыр и пщӀыхьэпӀэр

1Тахътэм зэрыдэкӀуейрэ илъэс етӀуанэр екӀуэкӀыу, Нэбыхъунэщыр пащтыхьым пщӀыхьэпӀэхэр илъагъури, абы и псэр игъэгузавэу и напӀэр зэхуимыхьыжыф хъуат. 2Пащтыхьым унафэ ищӀащ Ӏэзэгъуазэхэри, нэщыпхъуэхэри, удхэри, мэгъухэри къыхураджэну, илъэгъуа пщӀыхьэпӀэхэр зищӀысыр къыжраӀэн щхьэкӀэ. Ахэр къакӀуэу и пащхьэ къиува нэужь, 3пащтыхьым абыхэм яжриӀащ: «ПщӀыхьэпӀэ слъэгъуащи, сегъэгузавэ, ар зищӀысыр сщӀэну сыхуейщ».

4Мэгъухэм пащтыхьым жэуап къратыжащ: [адэкӀэ Ӏэрытхыр арамеибзэкӀэщ къызэрыкӀуэр][*] «Зи щӀыхьыр ин ди пащтыхь! УзэпщӀыхьар уи пщылӀхэм къытхуэӀуати, къикӀыр бжетӀэнщ»[+].

5Пащтыхьым мэгъухэм яжриӀащ: «Арамэ, си мурадыр зэвгъащӀэ: пщӀыхьэпӀэу слъэгъуамрэ абы къикӀымрэ къызжевмыӀэмэ, цӀыкӀуцӀыкӀуу фезгъэупщӀэтэнущ, фи унэхэри и лъабжьэм нэс зэтрезгъэкъутэнущ[+]. 6Ауэ сызэпщӀыхьар къысхуэфӀуатэрэ къикӀри къызжефӀэмэ, тыгъэхэри саугъэтхэри фэстынущ, пщӀэшхуи фэзгъэгъуэтынущ. Аращи, си пщӀыхьэпӀэр зыхуэдэри къикӀри къызжефӀэ»[+].

7Мэгъухэм аргуэру: «Уи пщылӀхэм уи пщӀыхьыр къытхуэпӀуэтатэмэ, къикӀыр зэхэдгъэкӀынт», – жаӀащ.

8-9«СощӀэр сэ зи ужь фитыр! – япидзыжащ пащтыхьым. – Зифлъэфыхьыурэ зэман къызэрыдэвгъэхуэным фещэу аращ! „СызэпщӀыхьар къысхуэвмыӀуатэмэ, псоми мыгъуэр фи махуэщ“ вжесӀащи. Си псалъэр зэрыбыдэр фощӀэри, сыкъэвгъэпцӀэну фызэгурыӀуауэ, жыфӀэр пцӀы зэфэзэщщ. Ӏуэхум зихъуэжыным фыщогугъ. АтӀэ, си пщӀыхьэпӀэр зыхуэдэр къысхуэфӀуати, сщӀэнщ абы къикӀри къызэрызжефӀэфынур»[+].

10Мэгъухэм пащтыхьым жэуап къратыжащ: «Узыхуейр зыхуэщӀэн цӀыху дунейм теткъым! Зы пащтыхьи, дапхуэдизу ар щэджащэу щымытами, зэи зы уди, зы Ӏэзэгъуази, зы мэгъуи апхуэдэ къалэн ящищӀакъым. 11Узыхуейр икъукӀэ гугъущ. Зыми а щэхур уэ къыпхузэӀуихыфынукъым тхьэхэм фӀэкӀа, ауэ ахэр цӀыхухэм я гъусэу псэуркъым».

12Абыхэм жаӀам апхуэдизу пащтыхьыр къигъэгубжьат, и пӀэм къришати, Бабылейм усэрэжу ис псори яукӀыну унафэ ищӀащ[+]. 13Усэрэжхэм тращӀыхьа унафэр къыдэкӀауэ, Данили, и ныбжьэгъухэр щӀыгъуу, къалъыхъуэрт, яукӀын щхьэкӀэ.

14Данил, губзыгъагъэ хэлъу, и дэтхэнэ зы псалъэри зэпишачэу, пащтыхьым и хъумакӀуэхэм я унафэщӀ Ӏэриуэх, Бабылейм ис усэрэжхэр зэтезыукӀэну ежьам зыхуигъэзащ: 15«Сыт пащтыхьым апхуэдэ унафэ ткӀий къыщӀыдигъэкӀар?» – жиӀэри. Ӏэриуэх Данил Ӏуэхур зытетыр къыжриӀащ. 16Абдежым Данил пащтыхьым и деж кӀуэри зэман къритыну елъэӀуащ, и пщӀыхьэпӀэм къикӀыр жриӀэн папщӀэ.

17ИтӀанэ ар и унэ кӀуэжри къэхъуар и ныбжьэгъухэм яхуиӀуэтэжащ – Хъэнании, МышрэӀили, Уэзии[+]. 18Данил абыхэм яжриӀащ уафэр зыӀэщӀэлъ Тхьэм елъэӀуну, гущӀэгъу къахуищӀу, а щэхур къахузэӀуихын папщӀэ, Бабылейм щыпсэу адрей усэрэжхэм ядэщӀыгъуу ахэр ямыукӀын щхьэкӀэ. 19-20Тхьэм а щэхур жэщым Данил къыхуигъэлъагъуэри къыхузэӀуихащ.

Данил уафэм щыӀэ Тхьэм щытхъу мы псалъэхэмкӀэ хуигъэшащ:

«Тхьэм и цӀэр лӀэщӀыгъуэ къэс ирагъэлъапӀэ!
Абы Ӏущыгъэшхуи лъэкӀыныгъэшхуи иӀэщи.
21Зэманхэри лъэхъэнэхэри Абы зэблегъэкӀ;
зы пащтыхьхэр тредзри, адрейхэр еӀэт.
Ӏущхэм зэхэщӀыкӀ, акъылыфӀэхэм щӀэныгъэ ярет[+].
22Куууэ щӀэхъума щэхухэр Абы къызэӀуех;
кӀыфӀыгъэм хэтым щыгъуазэщ, нэхури дэщӀыгъущ[+].
23ФӀыщӀэрэ щӀыхьрэ пхузощӀыр, си адэжьхэм я Тхьэм,
Ӏущыгъэрэ къарурэ Уэ къызэптащи,
дыныщӀолъэӀуар сыбгъэлъэгъуащи.
Пащтыхьым ищӀэну зыхуейр Уэ къэдбгъэщӀащ!»


Данил пщӀыхьэпӀэм къикӀыр къызэрыжиӀар

24Арати, Данил Бабылейм ис усэрэжхэр зэтриукӀэну пащтыхьым унафэ зыхуищӀа Ӏэриуэх деж кӀуэри, жриӀащ: «УмыукӀ Бабылейм ис усэрэжхэр. Пащтыхьым и деж сыши, абы и пщӀыхьэпӀэм къикӀыр сэ жесӀэнщ».

25Асыхьэтым Ӏэриуэх пащтыхьым деж Данил ишэри, жриӀащ: «Ехьудейм гъэру къипшахэм къахэзгъуэтащ уи пщӀыхьэпӀэм къикӀыр къыбжезыӀэфын цӀыху».

26Пащтыхьыр Данил (иджыри БэлътэщэркӀэ зэджэм) еупщӀащ: «Сэ сызэпщӀыхьар къэпӀуатэу, къикӀри къызжепӀэфынуи уэ?»

27Данил жэуап къритыжащ: «Зы усэрэжи, зы нэщыпхъуи, зы Ӏэзэгъуази, зы уди къызэӀуихыфынукъым узыщӀэупщӀэ щэхур, 28ауэ уафэм щыӀэщ Тхьэ, щэхухэр къызэӀузых. Мис Абы лъэхъэнэм и кӀэм къэхъунур уэ къуигъэлъэгъуащ. Уи пӀэщхьагъ уилъыжу, пщӀыхьэпӀэу къыпхуэлъэгъуар мыращ:[+]

29Уэ, ди пащтыхь лъапӀэ, къэкӀуэнум уегупсысу пӀэм уздыхэлъым, щэхухэр КъызэӀузыхым къэхъунур уигъэлъэгъуащ. 30А щэхур сэ къыщӀысхузэӀуахар адрей цӀыхухэм нэхърэ сынэхъ Ӏущу аракъым, атӀэ пащтыхьым илъэгъуам къикӀыр къыгурыӀуэн, и гупсысэ щэхухэр зэхищӀыкӀыжын щхьэкӀэщ.

31Моуэ уздэплъэм, ди пащтыхь лъапӀэ, сурэтышхуэ гъэжауэ уи пащхьэ къиту уолъагъу – инышхуэ Ӏейрэ, узримыгъэплъу зэщӀэлыдэу, и теплъэр узижэгъуэну шынагъуэу. 32Сурэт гъэжам и щхьэр дыщэзэрылэт, и бгъэмрэ и Ӏэхэмрэ дыжьыным къыхэщӀыкӀат, и ныбэмрэ и куэхэмрэ – гъуаплъэм, 33и лъэдийхэр гъущӀт, и лъапэхэр иныкъуэр гъущӀт, иныкъуэр ятӀэ гъэжат. 34Уи нитӀкӀэ плъагъуу, цӀыхуӀэ хэмыту, мывэ гуэр джабэм къыкӀэрыкӀри сурэт гъэжам и лъапэм, иныкъуэр гъущӀу иныкъуэр ятӀэ гъэжауэ щытым, еуэри зэхикъутащ. 2:34 35НапӀэзыпӀэм гъущӀри, ятӀэ гъэжари, гъуаплъэри, дыжьынри, дыщэри щыкъуейуэ зэтещащэри, гъавэ Ӏухыжыгъуэм хьэмым щыщӀэщэщ пыдзахуэм хуэдэу, жьым ирихьэжьэри, и лъэужь къимыгъанэу зэбгрихащ. Ауэ сурэт гъэжам еуа мывэр бгышхуэ хъури щӀылъэр зэрыщыту иубыдащ.

36Аращ пщӀыхьэпӀэр зыхуэдэр, иджы абы къикӀыр бжесӀэнщ. 37Уэ, ди пащтыхь лъапӀэ, пащтыхьхэм урапащтыхьыжщ. Уафэр зыӀэщӀэлъ Тхьэм тепщэныгъэшхуи, лъэщагъи, къаруи, щӀыхьи уигъэгъуэтащ; 38цӀыхухэри, щӀыгум тет хьэкӀэкхъуэкӀэхэри, уэгум ит къуалэбзухэри – псори, дэнэ щӀыпӀэ щыпсэухэри уи ӀэмыщӀэ ирилъхьащ. Дыщэм къыхэщӀыкӀа щхьэр уэращ.

39Уи ужькӀэ нэгъуэщӀ пащтыхьыгъуэ зыкъиӀэтынущ, ууейм нэхърэ нэхъ цӀыкӀуу. КъыкӀэлъыкӀуэу, ещанэ пащтыхьыгъуэу дуней псом тепщэнур гъуаплъэм хуэдэнущ. 40Ауэ еплӀанэ пащтыхьыгъуэр гъущӀым хуэдэу быдэнущ – гъущӀым псори зэрызэгуиуд, зэрикъутэм хуэдэу, абы адрейхэр зэхикъутэнурэ игъэщэщэнущ[+]. 41И лъапэхэмрэ и лъэпхъуамбэхэмрэ и ныкъуэр ятӀэ гъэжауэ и ныкъуэр гъущӀу зэрыплъэгъуам хуэдэу, а пащтыхьыгъуэм зигуэшынущ; ауэ абы гъущӀым и быдагъи хэлъынущ, гъущӀыр ятӀэ гъэжам хэзэрыхьауэ щӀэплъэгъуар аращ. 42И лъэпхъуамбэхэм и ныкъуэр ятӀэ гъэжам и ныкъуэр гъущӀым къыхэщӀыкӀауэ зэрыплъэгъуам хуэдэу, пащтыхьыгъуэр зылъэныкъуэкӀэ быдэу, зылъэныкъуэкӀи махэу щытынущ. 43ГъущӀыр ятӀэ гъэжам хэзэрыхьауэ зэрыплъэгъуам хуэдэу, абы лъэпкъхэр щызэхэзэрыхьынущ, ауэ зы хъунукъым, гъущӀымрэ ятӀэмрэ зэхэткӀухьу зэщыщ зэрымыхъуфынум хуэдэу[*].

44А пащтыхьыгъуэхэм я махуэхэм уафэр зыӀэщӀэлъ Тхьэм игъащӀэкӀи мыкъутэжыну, нэгъуэщӀ лъэпкъхэми яӀэщӀэмыхьэну пащтыхьыгъуэ иухуэнущ. Абы адрей пащтыхьыгъуэхэр зэхикъутэнурэ кӀэухыр къахуигъэкӀуэнущ, ауэ езыр игъащӀэкӀи щыӀэнущ. 45Аращ цӀыхуӀэ хэмыту джабэм зыкъыкӀэричу гъущӀри, гъуаплъэри, ятӀэ гъэжари, дыжьынри, дыщэри зыущыкъуея мывэм къикӀыр.

Тхьэуэ иным къуигъэлъэгъуащ къэкӀуэнум къэхъунухэр. Аращ шэчыншэу уэ узэпщӀыхьар, абы къикӀыу ныбжесӀари пэжщ».

46Абдежым Нэбыхъунэщыр пащтыхьым Данил и пащхьэ зыщридзыхри щхьэщэ хуищӀащ, икӀи тыхьхэр къыхуащӀу, мэ ӀэфӀ къызыпих сагъыз абы хуагъэсыну унафэ ищӀащ. 47Пащтыхьым Данил жриӀащ: «Уэ а щэхур сэтей къыщыпщӀыфакӀэ, шэч хэлъкъым, фи Тхьэр тхьэуэ щыӀэм зэраТхьэжым, пащтыхьхэм зэраТепщэм, щэхухэри къызэрызэӀуихыфым».

48Абы и ужькӀэ пащтыхьым Данил иӀэтащ, тыгъэ лъапӀэ Ӏэджи иритащ, Бабылей хэгъэгу псори и ӀэмыщӀэ ирилъхьащ, усэрэж псоми тхьэмадэ яхуищӀащ.

49Езы Данил пащтыхьым елъэӀуащ, Шэдрахь, Мешэхь, ӀэведНэгу сымэ и жьауэм къыщӀигъэувэу, Бабылей хэгъэгум и Ӏэтащхьэхэу тригъэувэну. Езыр сэрей пщӀантӀэм къыщынащ.

#### 3


Данил и ныбжьэгъуищыр хьэку жьэражьэм

1Нэбыхъунэщыр пащтыхьым сурэтышхуэ дыщэм къыхригъэщӀыкӀащ, и лъэгагъыр ӀэфракӀэ хыщӀрэ[*] и бгъуагъыр ӀэфракӀих[*] хуэдиз хъууэ. Пащтыхьым ар Бабылей хэгъэгум хиубыдэ Дур аузым щригъэгъэуващ. 2Абы иужькӀэ пщыхэми, лӀакъуэлӀэшхэми, хэгъэгу пашэхэми, и чэнджэщэгъухэми, ахъшащхьэм тетхэми, хеящӀэхэми, жылэхэм я тхьэмадэхэми, адрейуэ хэкум унафэщӀу ис псоми яхуиӀуэхуащ сурэтышхуэр щигъэлъэпӀэнум зыкърырагъэхьэлӀэну. 3Арати, а лӀыщхьэ псори[*] къызэхуэсри, Нэбыхъунэщыр игъэува сурэтышхуэм и пащхьэ къиуващ, ягъэлъэпӀэну.

4Гъуор гуоуащ: «Сыт хуэдэ лъэпкъ щыщри, сыт хуэдэбзэкӀэ псалъэри, цӀыхуцӀэ зиӀэ псори пащтыхьым и унафэм фыкъедаӀуэ: 5бжьакъуэ накъырэм, сыринэм, пхъэ пшынэм, пшынэ дыкъуакъуэм, шыкӀэпшынэм, бжьамийм я макъхэр нэгъуэщӀ пшыналъэхэм дэщӀыгъуу къызэрыӀуу, зевдзыхи, Нэбыхъунэщыр пащтыхьым игъэува дыщэ сурэтышхуэм щхьэщэ хуэфщӀ. 6Зридзыхыу щхьэщэ зымыщӀыр занщӀэу хьэку жьэражьэм ирадзэнущ».

7Арати, а пшыналъэхэм я макъхэр[*] къызэрыӀуу, лъэпкъ псоми, сыт хуэдэбзэкӀэ псалъэхэми, цӀыхуцӀэ зиӀэ псоми зрадзыхри Нэбыхъунэщыр пащтыхьым игъэува сурэтышхуэм щхьэщэ хуащӀащ.

8Абдежым бабылей цӀыхухэм ящыщ зыгуэрхэм, фӀы ягу имылъхэу, журтхэр хуабжьу ягъэкъуэншэн щӀадзащ[+]. 9Абыхэм пащтыхьым бзэгу хуахьащ: «Зи щӀыхьыр ин! 10Уэратэкъэ унафэ къыдэзыгъэкӀар, ди пащтыхь лъапӀэ, пшыналъэхэм я макъхэр зыхэзых дэтхэнэми зридзыхыу дыщэм къыхэщӀыкӀа сурэтышхуэм щхьэщэ хуищӀын хуейуэ, 11икӀи зридзыхыу щхьэщэ зымыщӀыр хьэку жьэражьэм ирадзэну? 12НтӀэ, журтхэу Шэдрахь, Мешэхь, ӀэведНэгу сымэ, Бабылей хэгъэгум и унафэщӀу тебгъэувахэр, уэ къодаӀуэркъым, ди пащтыхь лъапӀэ. Ахэр уи тхьэхэм хуэлажьэркъым икӀи дыщэм къыхэщӀыкӀауэ уэ бгъэува сурэтышхуэми щхьэщэ хуащӀыркъым». 3:12[+]

13Нэбыхъунэщыр Ӏейуэ къэгубжьри а журтхэр къыхуашэну жиӀащ. Ахэр пащтыхьым къыхуашэри,[+] 14Нэбыхъунэщыр абыхэм еупщӀащ: «Шэдрахь, Мешэхь, ӀэведНэгу, фэ си тхьэхэм фахуэмылажьэу икӀи сэ згъэува дыщэ сурэтышхуэми щхьэщэ хуэвмыщӀу жаӀэр пэж? 15ИджыпступцӀэ пшыналъэхэм я макъхэр зэрызэхэфхыу, зевдзыхрэ сэ згъэува сурэтышхуэм щхьэщэ хуэфщӀмэ, дэгъуэщ. Щхьэщэ хуэвмыщӀрэ – занщӀэу хьэку жьэражьэм фрезгъэдзэнущ. ИтӀанэ сыт хуэдэтхьэ си ӀэмыщӀэм фыкърихыу фыкъезыгъэлыфынур?»

16Абыхэм пащтыхьым жэуап иратыжащ: «Мы ӀуэхумкӀэ къытщхьэщыжын дыхуэныкъуэкъым. 17Дэ дызыхуэлажьэ Тхьэр щыӀэмэ, хьэку жьэражьэм драдзэми дыкъригъэлыфынущ[*], уи ӀэмыщӀи дыкърихынущ. 18Уеблэмэ, дыкъримыгъэлми, пщӀэну дыхуейщ, ди пащтыхь лъапӀэ, уи тхьэхэм дазэрыхуэмылэжьэнур, дыщэ сурэтышхуэу бгъэувами щхьэщэ зэрыхуэдмыщӀынур».

19Абдежым Нэбыхъунэщыр ӀэлфӀыцӀэу къызэкӀуэкӀри Шэдрахьи, Мешэхьи, ӀэведНэгуи нэщхъыдзэу яжьэхэплъащ. Абы хьэкур зэрыщытам нэхърэ блыкӀэ нэхъ пщтыру ягъэплъыну унафэ ищӀри,[+] 20и дзэм щыщ зауэлӀ нэхъ лъэрызехьэхэм Шэдрахьи, Мешэхьи, ӀэведНэгуи япхыу хьэку жьэражьэм ирадзэну яжриӀащ. 21Арыххэти, гъуэншэджхэри джанэхэри зэращыгъыу, пыӀэхэри зэращхьэрыгъыу – зэрыхуэпа дыдэм хуэдэу, щӀалэхэр япхри хьэку жьэражьэм ирадзащ. 22Пащтыхьым и унафэ ткӀийм ипкъ иткӀэ, хьэкум мафӀэлыгъей иращӀыхьати, ахэр абы изыдза зауэлӀхэр мафӀэ бзэгум ипхъуатэри исащ, 23щӀалищыр пхауэ хьэку жьэражьэм ихуащ.

24Пащтыхьыр къэуӀэбжьауэ къыщылъэтри, и чэнджэщэгъухэм еупщӀащ: «Ӏэпхлъэпх тщӀыуэ хьэкум иддзар лӀищтэкъэ?»

Абыхэм жэуап къратыжащ: «Пэж дыдэщ, ди пащтыхьыфӀ».

25Нэбыхъунэщыр жиӀащ: «АтӀэ мафӀэм къыщакӀухьу сэ лӀиплӀ солъагъури, мыпхарэ лажьихъати ямыӀэу, еплӀанэр тхьэм ещхьу!» 3:25

26Пащтыхьыр хьэку жьэражьэм и гъуанэм гъунэгъу зыхуищӀри джащ: «Шэдрахь, Мешэхь, ӀэведНэгу, Тхьэуэ я нэхъ Лъагэм и пщылӀхэ! ФыкъикӀыж мыдэ!»

Ахэр мафӀэм къыхэкӀыжащ. 27Пщыхэми, лӀакъуэлӀэшхэми, хэгъэгу пашэхэми, пащтыхьым и чэнджэщэгъухэми ахэр къаухъуреихьри къалъэгъуащ мафӀэм и зэран абыхэм зэремыкӀар: я зы щхьэцыпи пилыгъукӀатэкъым, я щыгъынхэри зэрыпсот, абы дэнэ къыщына, Ӏугъуэмэ къудей къакӀэрихыртэкъым.

28Абдежым Нэбыхъунэщыр жиӀащ: «Шэдрахь, Мешэхь, ӀэведНэгу сымэ я Тхьэм щытхъу хуэфащэщ, и мелыӀыч къигъакӀуэри и пщылӀхэр къригъэлащи! Абы щыгугъыурэ ахэр си псалъэм ебэкъуат, езыхэм я Тхьэм фӀэкӀа нэгъуэщӀ тхьэхэм хуэмылэжьэн щхьэкӀэ я гъащӀэр яфӀэкӀуэдынкӀэ зэрыхъунуми щымышынэу.

29Абы къыхэкӀкӀэ унафэ сощӀ: Шэдрахь, Мешэхь, ӀэведНэгу сымэ я Тхьэм псалъэ Ӏей хужызыӀэ цӀыхуцӀэ зиӀэ дэтхэнэри, сыт хуэдэ лъэпкъ щыщри, сыт хуэдэбзэкӀэ псалъэри, цӀыкӀуцӀыкӀуу яупщӀэтэну, и унэри зэхакъутэну, Абы хуэдэу укъезыгъэлыфын нэгъуэщӀ тхьэ щыӀэкъыми»[+].

30Пащтыхьым Шэдрахьи, Мешэхьи, ӀэведНэгуи игъэлъапӀэу Бабылей хэгъэгум къулыкъу нэхъ лъагэжхэр щаритащ.


Нэбыхъунэщыр и пщӀыхьэпӀэ етӀуанэр

31ЩӀылъэм лъэпкъыу тетым, сыт хуэдэбзэкӀэ псалъэхэми, цӀыхуцӀэ зиӀэ псоми Нэбыхъунэщыр пащтыхьым зыкъыфхуегъазэ: мамырыгъэрэ тыншыгъуэрэ фхуребагъуэ![+]

32Я нэхъ Лъагэм хьэлэмэтлажьэрэ фӀэщхъуныджэу къысщигъэщӀахэм я хъыбарыр фэзгъэщӀэну сыхуейщ.

33Сыту иныщэ Абы и нэщэнэхэр!
Сытуи лъэщ и Ӏуэху телъыджэхэр!
И пащтыхьыгъуэр мыкӀуэдыжынщ,
и тепщэныгъэми кӀэ иӀэнукъым![+]

#### 4

1Сэ тыншыгъуэ сиӀэу си сэрейм сытхъэжу сыщыпсэут. 2Ауэ зэгуэр пщӀыхьэпӀэ слъагъури сигъэшынащ; си гъуэлъыпӀэм силъу пщӀыхьым хэту къысхуэлъэгъуам гулэгущтэ сищӀащ[+]. 3Арати, Бабылейм усэрэжу исхэр къашэну унафэ сщӀащ, си пщӀыхьэпӀэм къикӀыр абыхэм жезгъэӀэн папщӀэ. 4Ӏэзэгъуазэхэри, нэщыпхъуэхэри, мэгъухэри, удхэри къакӀуэри си пщӀыхьэпӀэр яхуэсӀуэтащ, арщхьэкӀэ абы къикӀыр зыми къыхуэщӀакъым[+]. 5ИкӀэмикӀэжым Данил, си тхьэм и цӀэкӀэ иджыри БэлътэщэркӀэ зэджэр, тхьэ лъапӀэхэм я псэр[*] зыхэтыр, къакӀуэри си пщӀыхьэпӀэр хуэсӀуэтащ[+].

6Сэ жысӀащ: «Мэгъухэм я пашэу Бэлътэщэр, сэ сощӀэ тхьэ лъапӀэхэм я псэр зэрыпхэтыр, икӀи уэ къыщӀэбгъэщынкӀэ къогугъуэкӀын щэху зэрыщымыӀэр. КъедаӀуэ си пщӀыхьэпӀэр зыхуэдэми, къикӀыр къызжеӀэ. 7Мыращ сызэпщӀыхьар, си гъуэлъыпӀэм силъу:

ЩӀыгум и кум итт жыг лъагэшхуэ –
8уардэрэ лъэ быдэу,
и щхьэкӀэр уафэм нэсрэ,
щӀым и гъунэми щыплъагъуу;
9и тхьэмпэхэр Ӏуврэ, и пыкӀэр бэву,
псоми я шхын абы пыту;
и жьауэм хьэкӀэкхъуэкӀэхэр щӀэсрэ,
и къудамэхэр къуалэбзухэм я абгъуэу,
псэ зыӀут псоми ар я шхыныгъуэу.
10Си пӀэщхьагъ силъыжу адэкӀэ солъагъу –
ХъумакӀуэ лъапӀэр уафэм къехри,
11къыжиӀащ макъышхуэкӀэ мыпхуэдэу:
„ИвупщӀыкӀ жыгри, гуэвуд и къудамэхэр,
и тхьэмпэхэр ффыщӀи, пывгъэщэщ пыкӀэхэр,
и лъабжьэм щӀэс хьэкӀэкхъуэкӀэр зэбгрыреж,
и къудамэхэм тес къуалэбзухэри зэбгрелъэтыж.
12Жыг дакъэ закъуэр лъабжьэм и гъусэу
щӀым къыхэвнэ, губгъуэ удзхэм яхэту, жыррэ гъуаплъэкӀи зэщӀэлъэхъауэ.
Уафэм къех уэсэпсым ар игъэщӀытэу,
хьэкӀэкхъуэкӀэхэми ядэщӀыгъуу,
щӀыгу удзыпцӀэр егъэзыпӀэ хурехъу.
13ЦӀыху акъылым икӀынурэ ар,
хьэкӀэкхъуэкӀэ гупсысэм ихьэнущ,
апхуэдэуи илъэсибл[*] ней дэкӀынущ.
14А унафэр ХъумакӀуэхэм ейщ,
а хьэкумыр ЛъапӀэхэм я псалъэщ!
Псэ зыӀут псоми ящӀапхъэщ,
тепщэныгъэр зыхуейм ириту
Я нэхъ Лъагэм зэрыӀэщӀэлъыр, уеблэмэ,
ямылъытэхэри пащтыхьыпӀэм иришэу“.

15Мис аращ сэ сызэпщӀыхьа пщӀыхьэпӀэр зыхуэдэр, – жиӀащ Нэбыхъунэщыр пащтыхьым. – ИӀэ иджы, Бэлътэщэр, абы къикӀыр къызжеӀэ, си пащтыхьыгъуэм и зы усэрэжи ар лъэкӀакъым, ауэ уэ пхузэфӀэкӀынущ, тхьэ лъапӀэхэм я псэр пхэтщи».


Данил пщӀыхьэпӀэм къикӀыр къызэрыжиӀар

16БэлътэщэркӀэ зэджэ Данил абдежым заулкӀэ Ӏэнкуну щытащ, и гупсысэхэм хуабжьу игъэгузавэу.

Пащтыхьым жиӀащ: «Бэлътэщэр, а пщӀыхьэпӀэми абы къикӀми уримыгузавэ».

Бэлътэщэр жэуап къритыжащ: «Си зиусхьэн, а пщӀыхьэпӀэри абы къикӀри уи бийхэм ялъысам нэхъыфӀт! 17Уэ плъэгъуа жыгыр – уардэрэ лъэ быдэр, уафэм зи щхьэкӀэр нэсрэ, щӀым и гъунэми щыплъагъур; 18зи тхьэмпэхэр Ӏуврэ, зи пыкӀэр бэвыр, псоми я шхыныгъуэ зыпытыр, зи жьауэм хьэкӀэкхъуэкӀэхэр щӀэсрэ, зи къудамэхэр къуалэбзухэм зи абгъуэр – 19ар уэращ, ди пащтыхь лъапӀэ! Уэ щэджащэ, лъэщышхуэ ухъуащ; уи инагъыр уафэм нэсащ, уи пащтыхьыгъуэр щӀым и гъунэм нос.

20Уэ, ди пащтыхь, ХъумакӀуэ лъапӀэр уафэм къехыу плъэгъуащ, мыпхуэдэу жиӀэу: „ИвупщӀыкӀ жыгри вгъэкӀуэд, ауэ и лъабжьэм щӀыгъуу и дакъэр щӀым къыхэвнэ, жыррэ гъуаплъэкӀэ лъэхъауэ губгъуэ удзым хэту, уафэм къех уэсэпсым игъэщӀытэу, хьэкӀэкхъуэкӀэхэм ящӀыгъуу ар ирепсэу, илъэсибл ней дэкӀыхукӀэ“.

21Абы къикӀыращи, ди пащтыхь лъапӀэ, уэ уэхьэлӀауэ Я нэхъ Лъагэм и унафэр мыращ: 22цӀыхухэм укъыхахунурэ, хьэкӀэкхъуэкӀэхэм уахэту упсэунущ, Ӏэщым хуэдэу удз цӀынэр уи шхыныгъуэу, уэсэпсыр къыптехэу. Апхуэдэу илъэсибл дэкӀынурэ, итӀанэ уэ къыбгурыӀуэнущ – Я нэхъ Лъагэм цӀыхухэм я тепщэныгъэр зыхуейм ириту зэрыӀэщӀэлъыр.

23Жыг дакъэр лъабжьэм щӀыгъуу къагъэнэну ящӀа унафэм къокӀыр уи пащтыхьыгъуэр зэрыпфӀэмыкӀуэдынур, Уафэм и къарум псори зэрыщӀэтыр зэхэпщӀыкӀа нэужь ар къызэрыпӀэрыхьэжынур. 24Абы къыхэкӀкӀэ, ди пащтыхь лъапӀэ, си чэнджэщым ущӀэдэӀуамэ арат: уи гуэныхьхэм пыкӀи, захуагъэ лэжь; тхьэмыщкӀэхэм гущӀэгъу яхуэпщӀурэ уи хабзэншагъэм кӀэ ет; итӀанэ, хэт ищӀэрэ, уи махуэфӀхэм къыпащэнкӀи хъунщ»[+].


ПщӀыхьэпӀэр нэхуапӀэ зэрыхъуар

25А псори Нэбыхъунэщыр пащтыхьым къыщыщӀащ. 26Мазэ пщыкӀутӀ дэкӀауэ, абы Бабылейм ит и сэреишхуэм и унащхьэм тету къыздикӀухьым, 27мыпхуэдэу жиӀащ: «Сыту иныщэ мы Бабылейр! Си щӀыхьымрэ си пщӀэмрэ игъэбагъуэу, пащтыхь къалащхьэу сэ ар зэрызухуар си лъэщыгъэшхуэкӀэщ!»

28А псалъэхэр жиӀэн имыух щӀыкӀэ уафэм макъ къиӀукӀащ: «Мыращ, Нэбыхъунэщыр пащтыхьым, уи натӀэр: уи пащтыхьыгъуэр къыпӀэщӀахащ. 29ЦӀыхухэм укъыхахунурэ, хьэкӀэкхъуэкӀэхэм я гъусэу упсэунущ, Ӏэщми хуэдэу удз цӀынэ пшхынущ. Апхуэдэурэ илъэсибл дэкӀынурэ, итӀанэ уэ къыбгурыӀуэнущ: Я нэхъ Лъагэм цӀыхухэм я тепщэныгъэр зыхуейм ириту зэрыӀэщӀэлъыр».

30Нэбыхъунэщыр теухуауэ жаӀар асыхьэтым къэхъуащ. ЦӀыхухэм къыхахури, абы Ӏэщым хуэдэу удз ишхащ. Уэсэпсыр къытехэу псэуащ ар, и щхьэцыр бгъэм и къабзийхэм хуэдэу кӀыхьышхуэ, и лъэбжьанэхэр къуалэбзу лъэбжьанэм хуэдэ хъуху.

31АдэкӀэ къэхъуари къиӀуэтэжащ Нэбыхъунэщыр: «Зэман дэкӀщ, сэ уафэм сыдэплъейри, си акъылым сихьэжащ. Абдежым Я нэхъ Лъагэм фӀыщӀэ хуэсщӀащ; щытхъу хужысӀэурэ ИгъащӀэкӀэ Псэур згъэлъэпӀащ.

Абы и тепщэныгъэр мыкӀуэдыжынщ,
и пащтыхьыгъуэми кӀэ иӀэнукъым[+].
32ЩӀым щыпсэухэр зыри ищӀыскъым;
уафэм и дзэхэри щӀылъэм тетхэри
зэрегъакӀуэ Абы Езым и ӀэмыркӀэ.
Зыми лъэкӀынукъым Абы и Ӏэр иубыдыну
хьэмэрэ „Сыт Уэ пщӀар?“ жриӀэну.

4:32

33Си акъылым сызэрихьэжу, пащтыхьым и пщӀэри, и щӀыхьри, и лъапӀагъэри къысӀэрыхьэжащ. Си чэнджэщэгъухэми си блыгущӀэтхэми, си деж къагъэзэжри, аргуэру пащтыхьу салъытэ хъужащ, икӀи япэм нэхърэ ӀэджэкӀэ сынэхъ лъэщщ. 34Иджы сэ сыщотхъу, соӀэт, согъэлъапӀэ уафэм и Пащтыхьыр. Абы ищӀэ псори пэжыгъэщ икӀи захуагъэщ. Абы лъокӀ пагэхэр Ӏэсэ ищӀыну».

#### 5


Блыным тратха псалъэхэр

1Пащтыхь Бэлъщэцар[*] , и блыгущӀэтхэм ящыщ миным ефэешхэшхуэ яхузэхишауэ, абыхэм я гъусэу санэ ефэрт зэгуэрым[+]. 2Фадэр къыпкърыхьауэ, Бэлъщэцар унафэ ищӀащ дыжьынымрэ дыщэмрэ къыхэщӀыкӀа фалъэхэр, и адэжь[*] Нэбыхъунэщыр Тхьэм и Унэу Ерусалим дэтым къришауэ щытахэр, къахьыну: езыри, и блыгущӀэтхэри, и фызхэри, и жэщгъуэлъ цӀыхубзхэри абыхэмкӀэ ефэн папщӀэ[+]. 3Арати, Тхьэм и Унэу Ерусалим дэтым кърашауэ щыта фалъэхэр къахьри, абыхэмкӀэ ефэн щӀадзащ пащтыхьми, абы и блыгущӀэтхэми, и фызхэми, и жэщгъуэлъ цӀыхубзхэми. 4Санэ здефэм псоми я тхьэхэр ягъэлъапӀэрт – дыщэм, дыжьыным, гъуаплъэм, гъущӀым, пхъэм, мывэм къыхэщӀыкӀахэр.

5Асыхьэтым цӀыхуӀэм и Ӏэпэхэр къэхутэри пащтыхь сэрейм и блынджабэ джафэхум, уэздыгъэм и нэхур здытридзэм деж тетхыхьын щӀидзащ. Пащтыхьым цӀыхуӀэ тхэр къилъагъури 6и фэр пыкӀащ. Апхуэдизу шынагъэм зэщӀищтати, и лъэгуажьэхэр зэкӀэщӀэзызэри и лъакъуэхэр щӀэщӀащ.

7Пащтыхьыр ину кӀиящ, нэщыпхъуэхэри, мэгъухэри, удхэри къыхуашэну унафэ ищӀу. Ахэр – Бабылейм и усэрэжхэр – къызэрысу захуигъэзащ: «Мо тхыгъэм къысхуеджэу абы къикӀыр къызгурызыгъаӀуэр чэтэныплъ лъапӀэкӀэ езгъэхуэпэнурэ, дыщэ лэрыпси и пщэм ирезгъэлъхьэнущ, си пащтыхьыгъуэм и Ӏэтащхьэ ещанэуи згъэувынущ», – жиӀэри[+].

8Бэлъщэцар и усэрэжу хъуар къызэхуэса щхьэкӀэ, ахэр тхыгъэм къеджэфакъым, абы къикӀри пащтыхьым жраӀэфакъым. 9Абдежым Бэлъщэцар пащтыхьыр нэхъ Ӏеижу къэшынащ, и фэри шэхум хуэдэу пыкӀащ, и блыгущӀэтхэми ящӀэнур ямыщӀэжу къызэхэнащ.

10Абыхэм я зэрызехьэ макъыр пащтыхь гуащэм[*] зэхихри, ефэешхэр щекӀуэкӀ пэшым щӀыхьащ. «Зи щӀыхьыр ин ди пащтыхь! УщӀэгузэвэни уи фэр щӀыпыкӀыни щыӀэкъым! – жиӀащ абы[+]. 11– Уи пащтыхьыгъуэм исщ цӀыху, тхьэ лъапӀэхэм я псэр[*] зыхэт. Уи адэжьым и тетыгъуэм наӀуэ къэхъуауэ щытащ абы акъыл нэхуи зэхэщӀыкӀыныгъэшхуи зэриӀэр, тхьэхэм я Ӏущыгъэм хуэдэ Ӏущыгъи зэрыхэлъыр. Уи адэжь Нэбыхъунэщыр ар Ӏэзэгъуазэхэми, нэщыпхъуэхэми, мэгъухэми, удхэми тхьэмадэ яхуищӀауэ щытащ[+]. 12А Данил жыхуаӀэу, уи адэжьым Бэлътэщэр зыфӀищыгъар, и акъылыфӀагъымкӀэ, и щӀэныгъэмкӀэ, и зэхэщӀыкӀыныгъэшхуэмкӀэ, пщӀыхьэпӀэхэр зэрызэхихуфымкӀэ, щэхухэр сэтей къызэрищӀыфымкӀэ, Ӏуэху зэхэзэрыхьахэр зэрызэхихыжыфымкӀэ хуэбгъэдэн щымыӀэу цӀэрыӀуэ хъуат. Аращи, Данил къегъаши, абы псори гурыӀуэгъуэ пхуищӀынщ»[+].

13Данил къашэри, пащтыхьым абы жриӀащ: «Уэра Данил хъужыр, си адэжь пащтыхьым Ехьудейм къриша гъэрхэм ящыщыр? 14Сэ зэхэсхаи уэ тхьэхэм я псэр пхэту икӀи акъыл нэхуи зэхэщӀыкӀыныгъэшхуи уиӀэу, Ӏущыгъэшхуи ббгъэдэлъу. 15АтӀэ, сэ мо тхыгъэм къезгъаджэу къикӀри къезгъэӀуэтэну усэрэжхэри мэгъухэри къезгъэшати, абыхэм ар яхузэфӀэкӀакъым. 16Ауэ, уэ птеухуауэ сэ зэхэсхащ пщӀыхьэпӀэхэм къарыкӀыр къэпщӀэфу икӀи зэхэзэрыхьа Ӏуэхухэр зэхэпхыжыфу. Иджы, мо тхыгъэм укъысхуеджэрэ ар къызгурыбгъаӀуэмэ, чэтэныплъ лъапӀэкӀэ уезгъэхуэпэнурэ, дыщэ лэрыпси уи пщэм ирезгъэлъхьэнущ, си пащтыхьыгъуэм и Ӏэтащхьэ ещани усщӀынущ».

17Данил пащтыхьым жэуап иритыжащ: «Тыгъэхэр къызыхуэгъэнэж, саугъэтхэмкӀи нэгъуэщӀ зыгуэрым хуэупсэ. Арыншауи сэ уэ тхыгъэм сыкъыпхуеджэнщи, къикӀри бжесӀэнщ.

18Ди пащтыхь лъапӀэ, Тхьэуэ я нэхъ Лъагэм уи адэжь Нэбыхъунэщыр тепщэныгъи, лъэкӀыныгъи, щӀыхьышхуи, пщӀэшхуи къылъигъэсат. 19Тхьэм абы апхуэдиз лъэщыгъэшхуэ къритати, сыт хуэдэ лъэпкъым щыщри, сыт хуэдэбзэкӀэ псалъэри, цӀыхуцӀэ зиӀэ псори абы и пащхьэ щыкӀэзызу къыщышынэрт. Абы зыхуейр иукӀырт, зыхуейм гущӀэгъу хуищӀырт; зэрыхуейуэ хэти иӀэтырт, хэти тридзырт. 20Нэбыхъунэщыр пагагъэр къытекӀуэри зыкъыфӀэщӀыжащ, абы къыхэкӀыуи и тахътэм кърагъэщэтэхри и щӀыхьри фӀагъэкӀуэдащ[+]. 21Ар, цӀыхухэм къыхахури, хьэкӀэкхъуэкӀэхэм хуэдэу акъылыншэ хъуауэ, шыд Ӏэлхэм я гъусэу, Ӏэщым хуэдэу удзыр и шхыныгъуэу, уафэм къех уэсэпсыр и пкъым къытехэу псэуащ, Тхьэуэ я нэхъ Лъагэм цӀыхухэм я пащтыхьыгъуэр зыхуейм ириту зэрыӀэщӀэлъыр зэхищӀыкӀыху[+].

22Ауэ уэ, абы и къуэ[*] Бэлъщэцар, а псом ущыгъуазэ пэтрэ, Ӏэсэ зыпщӀакъым. 23Уэ зыбгъэлъагэри уафэм и Тепщэм упэщӀэуващ: Абы и Унэм къыщӀаха фалъэхэр къебгъэхьри, уэри, уи блыгущӀэтхэри, уи фызхэри, уи жэщгъуэлъ цӀыхубзхэри абыхэмкӀэ фефащ! Уэ дыщэм, дыжьыным, гъуаплъэм, гъущӀым, пхъэм, мывэм къыхэщӀыкӀа тхьэхэр, зыри зымылъагъурэ зыхэзымыхӀахэр, акъыли зимыӀэхэр бгъэлъэпӀащ, атӀэ уи гъащӀэри уи гъуэгу псори Зи ӀэмыщӀэ илъ Тхьэм лъытэныгъэ хуэпщӀакъым. 24Аращ мо тхыгъэр зытха цӀыхуӀэр Абы щӀыуигъэлъэгъуар.

25Мыбдежым тетым къызэреджэр мыпхуэдэущ: МЕНЕ, МЕНЕ, ТЕКЕЛ, УПАРСИН. 26А псалъэхэм къикӀыр мыращ:

МЕНЕ[*] – уи тетыгъуэм и махуэхэр Тхьэм ибжри кӀэ иритащ.
27ТЕКЕЛ[*] – уэ тэрэзэкӀэ уашэчати, упсынщӀэ Ӏейуэ укъыщӀэкӀащ.
28ПАРСИН[*] – уи пащтыхьыгъуэр ягуэшри мыдхэмрэ къэжэрхэмрэ[*] иратащ».

29Абдежым Бэлъщэцар и унафэкӀэ Данил чэтэныплъ щыгъынкӀэ къахуапэри, и пщэм дыщэ лэрыпси къралъхьащ, пащтыхьыгъуэм и Ӏэтащхьэ ещанэуи ягъэӀуащ.

30А жэщ дыдэм Бэлъщэцар, бабылейхэм я пащтыхьыр, яукӀри, 31абы и пӀэм иуващ мыд лъэпкъым щыщ Дарий. Ар абы щыгъуэ илъэс хыщӀрэ тӀурэ хъурт[+].

#### 6


Данил аслъэнхэр зэрыс мащэм

1Дарий фӀэигъуэу и пащтыхьыгъуэ псом пщыуэ щэрэ тӀощӀрэ тригъэувэри, 2ахэр Данил зыхэт Ӏэтащхьищым я ӀэмыщӀэ ирилъхьащ. Пщыхэм я къалэнт жэуаптакӀуэу абыхэм я пащхьэ итыну, пащтыхьым и Ӏуэхухэр тэрэзу зэщӀэн папщӀэ. 3ХьэлщэныфӀ дыдэ зэрыхэлъымкӀэ, Данил хуабжьу ефӀэкӀырт адрей Ӏэтащхьэхэми пщыхэми, икӀи пащтыхьым ар и пащтыхьыгъуэ псом и унафэщӀ ищӀыну и мурадт[+].

4Абы къыхэкӀыу, Ӏэтащхьэхэмрэ пщыхэмрэ Данил пащтыхьым и Ӏуэхухэр зэрызэрихьэ щӀыкӀэм кӀэлъыплъырт, ар зэрагъэкъуэншэн къалъыхъуэу, арщхьэкӀэ зыри къахуэгъуэтыртэкъым: Данил захуагъэ хэлъут псори зэрищӀэр, щыуагъи пцӀыи ӀэщӀэкӀыртэкъым. 5ИкӀэмикӀэжым, абыхэм къагурыӀуащ: «Данил зэрыдгъэкъуэншэн къытхуэгъуэтынукъым, езым и Тхьэм и унафэм зэрытетым фӀэкӀа», – жаӀащ абыхэм.

6Ӏэтащхьэхэри пщыхэри пащтыхьым и деж зэрыгъэӀущауэ зэрыхьри, жраӀащ: «Зи щӀыхьыр ин ди пащтыхь![+] 7Уи пащтыхьыгъуэм ис Ӏэтащхьэ псоми, лӀакъуэлӀэшхэми, пщыхэми, уи чэнджэщэгъухэми, хэгъэгу пашэхэми зэакъылэгъуу унафэ къыдэгъэкӀыпхъэу ялъытэ, ар хэту щытми, махуэ щэщӀым къриубыдэу, тхьэм е цӀыхухэм, уэр нэмыщӀ нэгъуэщӀым елъэӀур аслъэнхэр зэрыс мащэм ирадзэн хуейуэ. 8Аращи, ди пащтыхь лъапӀэ, уи цӀэкӀэ тхауэ, уи мыхъурыр тедзэжауэ, мыдхэмрэ къэжэрхэмрэ зэрахабзэу пкъутэж мыхъуну апхуэдэ унафэ къыдэгъэкӀ»[+].

9Дарий апхуэдэ унафэ къыдигъэкӀащ и мыхъурыр тедзэжауэ.

10Абы щыгъуазэу, Данил и унэ кӀуэжри, ищхьэ пэшым, зэрихабзэу, зи щхьэгъубжэ зэӀухар ЕрусалимкӀэ гъэзам, махуэм и кӀуэцӀкӀэ щэнейрэ лъэгуажьэмыщхьэу и Тхьэм щелъэӀуащ, игъэлъапӀэу. 11Модрей зэрыгъэӀуща гупыр абы и деж къакӀуэри, Данил и Тхьэм къыдэӀэпыкъуну зэрелъэӀур ялъэгъуащ. 12Абы фӀэкӀа хэмылъу, ахэр пащтыхьым и деж нэсыжри, къыдигъэкӀа унафэр игу къагъэкӀыжу еупщӀащ: «Уэ унафэ къыдэбгъэкӀатэкъэ, зи щӀыхьыр ин, махуэ щэщӀым и кӀыхьагъкӀэ хэт тхьэм е цӀыхухэм, уэр нэмыщӀ нэгъуэщӀым елъэӀур аслъэнхэр зэрыс мащэм идзэн хуейуэ?» – жаӀэри. «А унафэр быдэщ, – жиӀащ пащтыхьым, – мыдхэмрэ къэжэрхэмрэ я хабзэм тетщ, игъащӀэкӀи пхуэмыхъуэжыну». 6:12

13АдэкӀэ абыхэм Дарий жраӀащ: «АтӀэ, Данил, Ехьудейм гъэру кърашахэм ящыщыр, уэ къодаӀуэркъым, уи унафэри къыфӀэӀуэхукъым: япэми хуэдэу, щэнейрэ махуэм тхьэ йолъэӀу»[+].

14А псалъэхэр зэрызэхихыу, пащтыхьыр хуабжьу нэщхъей къэхъуащ; Данил къригъэлыну хуейуэ, дыгъэ къухьэжыгъуэм нэсыху ар зэрыхуэщӀэн Ӏэмал къилъыхъуэу, абы лъэкӀ къигъэнакъым.

15АрщхьэкӀэ, мо зэрыгъэӀуща гупым Дарий и деж къытрагъэзэжри къыжраӀащ: «Зыщомыгъэгъупщэ, зи щӀыхьыр ин, мыдхэмрэ къэжэрхэмрэ я хабзэм ипкъ иткӀэ пащтыхьым и зы унафи зэрамыхъуэжыр».

16Абдежым Дарий унафэ ищӀащ Данил къашэу аслъэнхэр зэрыс мащэм ирадзэну. Абы Данил жриӀащ: «УигукӀи уи псэкӀи узыхуэлажьэ уи Тхьэм укъригъэл!»

17Мывэ къахьри мащэ ихьэпӀэр зэхуащӀащ, пащтыхьым езым и мыхъурри и блыгущӀэтхэм я мыхъурри абы тригъэуащ, Данил тращӀыхьа унафэр зэщӀэн папщӀэ. 18ИтӀанэ и сэреишхуэм игъэзэжри, и джийм зы дзэкъэгъуэ иримыгъэхыу, зэштегъэу Ӏуэхухэми хэмыхьэу гъуэлъыжащ, икӀи жэщ псом и напӀэр хузэтелъхьакъым.

19Пщэдджыжьым, пшэкӀэплъ къищӀу зэрыхуежьэу, Дарий тэджри, епӀэщӀэкӀыу аслъэнхэр зэрыс мащэм деж кӀуащ. 20Мащэм гъунэгъу зыхуищӀри, гузавэ макъкӀэ ар Данил еджащ: «Тхьэ псэум и пщылӀ Данил, напэ хужькӀэ узыхуэлажьэ уи Тхьэм аслъэнхэм уакъригъэлыфа?»

21Данил и жэуап къэӀуащ: «Зи щӀыхьыр ин ди пащтыхь![+] 22Си Тхьэм и мелыӀыч къигъакӀуэри аслъэнхэм я жьэр зэхуищӀащ. Абыхэм зыри къызащӀэфакъым, Тхьэм и пащхьэ лажьихъати щызиӀэтэкъыми. Уэри, пащтыхь лъапӀэ, уи пащхьэ щӀэпхъаджагъэ лъэпкъ зэи щызлэжьакъым».

23Пащтыхьыр Данил щхьэкӀэ хуабжьу гуфӀащ, ар мащэм кърахыжынуи унафэ ищӀащ. Данил мащэм кърахыжа нэужь, наӀуэ хъуащ фэбжь лъэпкъ абы зэримыгъуэтар – и Тхьэм дзыхь хуищӀу зэрыщытам и фӀыгъэкӀэ[+]. 24Бзаджэнаджагъэ зезыхьэу Данил зыгъэкъуэншахэр пащтыхьым и унафэкӀэ къашэри аслъэнхэр зэрыс мащэм ирадзащ, я бынхэри я фызхэри ящӀыгъуу. Ахэр мащэм и лъащӀэм намыгъэсу, аслъэнхэм япхъуатэурэ цӀыкӀуцӀыкӀуу ячэтхъащ[+].

25А псом я ужькӀэ пащтыхь Дарий щӀылъэм щыпсэу сыт хуэдэ лъэпкъми, сыт хуэдэбзэкӀэ псалъэхэми, цӀыхуцӀэ зиӀэ псоми мыпхуэдэ тхыгъэ яхуигъэхьащ:

«Мамырыгъэрэ тыншыгъуэрэ фхуребагъуэ![+]

26Мыр си унафэщ: си пащтыхьыгъуэм и къуапэ дэтхэнэми щыпсэухэр Данил и Тхьэм щышынэу, кӀэзызу и пащхьэ ирырет.

Ар Тхьэ псэущ – игъащӀэкӀи щыӀэнущ;
и пащтыхьыгъуэри кӀуэдыжынукъым,
и тепщэныгъэми кӀэ иӀэнукъым[+].
27Абы укърегъэл, щхьэхуит уещӀыж.
Нэщэнэхэр, Ӏуэху телъыджэхэр
уафэми щӀылъэми къыщегъэхъу.
Абы Данил аслъэнхэм къригъэлащ!»[+]

28Данил ехъулӀэныгъэ иӀэу къекӀуэкӀащ Дарий и тетыгъуэми къэжэр лъэпкъым щыщ Кир и тетыгъуэми.

#### 7


Данил хьэкӀэкхъуэкӀиплӀым зэрепщӀыхьар

1Бабылейм и пащтыхь Бэлъщэцар тахътэм щыдэкӀуея гъэм[*], Данил и пӀэщхьагъ илъыжу, пщӀыхьэпӀэм хэту зыгуэр къыхуэлъэгъуауэ щытащ. Абы ар итхыжащ. Мис а хъыбарыр:[+]

2Сэ жэщым пщӀыхьэпӀэм сыхэту слъэгъуащ, щӀым и лъэныкъуиплӀымкӀи къикӀа жьым хышхуэр къызэригъэукъубеяр. 3ИтӀанэ зыр адрейм емыщхьу, абрагъуэу хьэкӀэкхъуэкӀиплӀ хым къыхэкӀащ.

4Япэр аслъэным ещхьт, ауэ бгъэм и дамэхэм хуэдэ тетт. Си нитӀкӀэ слъагъуу абы и дамэхэр трачщ, яӀэтри, цӀыхум хуэдэу, лъакъуитӀкӀэ ягъэуващ, цӀыху акъыли абы иратащ.

5ЕтӀуанэу къыхэкӀа хьэкӀэкхъуэкӀэр мыщэм ещхьт. Абы и кӀэбдз лъакъуитӀымкӀэ лъэбышэу зритӀат, и дзэпэфӀанэхэм дзажэналъищ дэлът, дэнауэ. Абы жраӀащ: «Тэджи, зыбгъэнщӀыху лы шхы!»

6ИтӀанэ сэ слъэгъуащ нэгъуэщӀ хьэкӀэкхъуэкӀэ, и теплъэкӀэ щомыщым ещхьу. Абы и щӀыбым дамиплӀ тетт, къуалэбзухэм ейм хуэдэу. А хьэкӀэкхъуэкӀэм щхьиплӀ фӀэтт, тетыгъуи абы иратащ.

7АдэкӀэ жэщ пщӀыхьым сыхэту сэ слъэгъуащ еплӀанэ хьэкӀэкхъуэкӀэр – шынагъуэ Ӏейрэ узижэгъуэну, хуабжьу къарууэ. Абы гъущӀыдзэ защӀэу дзэкъэбыжь домбейхэр Ӏутт; къыӀэщӀыхьэхэр зэтриукӀэурэ зэхишхыхьырт, къанэр лъакъуэкӀэ зэхиутэжырт. Ар япэрей хьэкӀэкхъуэкӀэхэм ещхьтэкъым, абы бжьакъуипщӀ тетт[*].

8А бжьакъуэхэм сыздеплъым сэ слъэгъуащ абыхэм я зэхуакум зы бжьакъуэ цӀыкӀу къызэрыдэкӀыкӀар, япэрей бжьакъуищым абы гъуэгу ират щӀыкӀэу, я лъабжьэхэр щӀыгъуу къызэрыхатхъар – мор къэкӀын и пэ. А бжьакъуэм нэ иӀэт, цӀыхухэм ейм хуэдэу, жьэи иӀэт, пагэу псалъэу[+].

9Мис, сэ къэслъэгъуар итӀанэ:

тахътэхэр ягъэувауэ щытт,
Зи Махуэхэр Жьы Дыдэр тахътэм тетӀысхьащ.
Абы и щыгъынхэр уэсым хуэдэу хужьт,
и щхьэцыр щынэц къабзабзэм хуэдэт.
И тахътэр мафӀэ бзийуэ лыдырт,
шэрхъыу щӀэтхэри мафӀэлыгъейт.
10Абы къиу мафӀэр уэру ежэхырт.
Мин Ӏэджэ Абы къыхуэлажьэрт,
и пащхьэ къитхэри бжыгъэншэт.
Хьэкумым щӀидзэри, тхылъхэр къызэӀуахащ.

11АдэкӀэ си нэр тедияуэ сыздэплъэм, бжьакъуэм пагэу къипсэлъхэм седаӀуэурэ, хьэкӀэкхъуэкӀэр яукӀауэ къэслъагъуху си нэр тезгъэкӀакъым. Абы и хьэдэр мафӀэм хадзэри ягъэсыжащ. 12Адрей хьэкӀэкхъуэкӀэхэм тепщэныгъэр къыӀэщӀахащ, ауэ зы зэманкӀэ псэууэ къагъэнащ я пӀалъэр къэсыху.

13А жэщым си нэгу щӀэкӀам сэ иджыри мыр щыслъэгъуащ: пшэм хэту зыгуэр къакӀуэрт, цӀыхум[*] ещхьу. Ар гъунэгъу къэхъури, Зи Махуэхэр Жьы Дыдэм бгъэдашащ. 14Абы тепщэныгъи, щӀыхьи, пащтыхьыгъуи иратащ, лъэпкъ псори, сыт хуэдэбзэкӀэ псалъэхэри, цӀыхуцӀэ зиӀэ псори къыхуэлэжьэн щхьэкӀэ. Абы и тепщэныгъэр – тепщэныгъэ мыкӀуэдыжщ, зэи кӀэух иӀэнукъым, и пащтыхьыгъуэри зэи къутэжынукъым[+].


ПщӀыхьэпӀэм къикӀыр

15Сэ си псэр гузавэрт, си нэгум щӀэкӀа къомым сагъэшынат[+]. 16Абдежым щытхэм я зым сыбгъэдыхьэри, а псом ипэжыпӀэкӀэ къикӀыр сыт жысӀэри, сеупщӀащ. ПщӀыхьэпӀэм къикӀыр абы къызжиӀащ: 17«А хьэкӀэкхъуэкӀэ абрагъуиплӀыр – щӀылъэм щыӀэну пащтыхьиплӀырщ. 18Ауэ, иужькӀэ, Я нэхъ Лъагэм хуэпэжхэм пащтыхьыгъуэр яӀэщӀыхьэнурэ, игъащӀэ псокӀэ кӀэ имыӀэу ахэр тепщэнущ».

19ИтӀанэ сэ адрей зыми емыщхь еплӀанэ хьэкӀэкхъуэкӀэр, шынагъуэ Ӏейрэ узижэгъуэныр, зи дзэхэр гъущӀрэ зи лъэбжьанэхэр гъуаплъэр, къыӀэщӀыхьэхэр зэтезыукӀэурэ зэхэзышхыхьыр, къанэр лъакъуэкӀэ зэхэзыутэжыр ипэжыпӀэкӀэ зищӀысыр къэсщӀэну сыхуеящ. 20Иджыри сэ сщӀэну сыхуейт абы и щхьэм тета бжьакъуипщӀым теухуауэ, итӀанэ гъуэгу кърат щӀыкӀэу, бжьакъуищыр къыхэхуу, абыхэм я пӀэм къыхэкӀа бжьакъуэми теухуауэ – нэи жьэи зиӀэу, пагэу псалъэу, адрейхэм нэхърэ нэхъ бэлыхьлажьэу къыпщыхъум теухуауэ. 21Сэ слъэгъуат а бжьакъуэм Тхьэм хуэпэжхэм зауэ ярищӀэкӀыурэ зэрыхигъэщӀар,[+] 22Зи Махуэхэр Жьы Дыдэр къакӀуэу, Езым къыхуэпэжхэр хьэкумым щимыгъэхеиху. ИтӀанэ игъуэ хъури, абыхэм пащтыхьыгъуэр яӀэщӀыхьащ.

23АдэкӀэ абы къызжиӀащ мыпхуэдэу: «ЕплӀанэ хьэкӀэкхъуэкӀэр зищӀысыр, адрей пащтыхьыгъуэхэм емыщхьу, щӀылъэм тетыну еплӀанэ пащтыхьыгъуэрщ; абы зэхиутэурэ икӀи зэтриукӀэурэ щӀылъэр зэрыщыту зэхишхыхьынущ[+]. 24БжьакъуипщӀым къагъэлъагъуэр а пащтыхьыгъуэм пащтыхьипщӀ къызэрыхэкӀынурщ. Абыхэм я ужькӀэ, япэрей зыми емыщхьу, нэгъуэщӀ пащтыхьым зыкъиӀэтынурэ адрейхэм ящыщу пащтыхьищ тридзынущ. 25Абы псалъэ Ӏейхэр Я нэхъ Лъагэм хужиӀэнущ, Тхьэм хуэпэжхэри хьэзабым хигъэтынущ; махуэ лъапӀэхэмрэ Тхьэм и унафэхэмрэ ихъуэжынуи иужь итынущ. Тхьэм хуэпэжхэр абы и ӀэмыщӀэм илъынущ илъэскӀи, илъэситӀкӀи, илъэс ныкъуэкӀи[*] .

26Ауэ хьэкум щыӀэнурэ, тепщэныгъэр абы къыӀэщӀахынущ, езыри игъащӀэкӀэ ягъэкӀуэдыжынущ. 27Лъэщыгъэри, тепщэныгъэри, уафэм и лъабжьэм щыӀэ пащтыхьыгъуэ псоми я лъапӀагъэри Я нэхъ Лъагэр зыгъэпэж лъэпкъым иратынущ. Абы и пащтыхьыгъуэр – пащтыхьыгъуэ мыкӀуэдыжщ, икӀи дэтхэнэ зыри Абы хуэжыӀэщӀэу хуэлэжьэнущ»[+].

28Абдежым щеух си хъыбарыр. А слъэгъуахэм сэ гупсысэгъейм сыхадзат, си фэри пагъэкӀат, ауэ зыми хуэзмыӀуатэу си гум щысхъумащ[+].

#### 8


ТӀымрэ ажэмрэ теухуауэ Данил къыхуэлъэгъуар

1Бэлъщэцар пащтыхьыр тахътэм зэрыдэкӀуейрэ илъэс ещанэр екӀуэкӀыу, сэ иджыри хьэлэмэт гуэр къысхуэлъэгъуащ, япэрейм нэмыщӀ[+]. 2Елам щӀыналъэм ит Шушан[*] быдапӀэм сыщыӀэ хуэдэт. Улай кӀэнауэм сыбгъэдэту зыслъагъужащ[+]. 3Зыкъэсплъыхьри, сэ гу лъыстащ кӀэнауэ Ӏуфэм деж тӀы щыту. Абы и бжьакъуитӀыр инт, ауэ зыр адрейм нэхърэ нэхъ лъагэт, иужькӀэ къызэрыкӀам емылъытауэ. 4КъухьэпӀэмкӀи, ищхъэрэкӀи, ипщэкӀи зигъазэурэ а тӀыр зэрыпыджэр сэ слъэгъуащ. Зы псэущхьи абы къыпэувыфыртэкъым, абы укъезыгъэлыни щыӀэтэкъым. ТӀым зыхуейр ищӀэрт, кӀуэ пэтми нэхъ лъэщ хъурт.

5Абы сеплъу сыздэщытым, асыхьэтым къухьэпӀэмкӀэ ажэ къыщыхутащ, и лъакъуэхэр щӀым лъэмыӀэс жыхуаӀэу, ущу щӀылъэ псом кърикӀуэу. А псэущхьэм и натӀэгум нэм къыщӀэуэу бжьакъуэшхуэ тетт. 6БжьакъуитӀ тету, кӀэнауэ Ӏуфэм Ӏуту слъэгъуа тӀым зыхуиунэтӀауэ, узижэгъуэну хъыжьэу хуэжэрт ар. 7Сэ слъэгъуащ а ажэр нэхъ ябгэж хъууэрэ тӀым гъунэгъу зэрыхуэхъуар, абы еуэу и бжьакъуитӀыр зэрытриудар. ТӀыр абы къыпэлъэщакъым; ажэм ар щӀым тридзэри зэхипӀытӀэжащ, ар къезыгъэлын зыри щыӀакъым[+]. 8Ажэр хуабжьу пагэ хъуащ, арщхьэкӀэ лъэщ дыдэ хъуащ иджы щыжыпӀэм и бжьакъуэшхуэр къутэри, абы и пӀэм бжьакъуэшхуиплӀ къытекӀащ, дунейм и лъэныкъуиплӀым зырызыххэу хуэгъэзауэ[+].

9А бжьакъуэхэм языхэзым нэгъуэщӀ бжьакъуэ къыхэкӀащ. ЯпэщӀыкӀэ ар цӀыкӀуу щытащ, ауэ иужькӀэ ипщэкӀи, къуэкӀыпӀэмкӀи, къэрал гъуэзэджэ жыхуаӀэмкӀи[*] хуабжьу зэкӀэщӀэкӀащ[+]. 10Ар лъэщ хъури, уафэм и дзэм зрипщытри, абы щыщ Ӏыхьи вагъуэхэм щыщ Ӏыхьи щӀылъэм къридзыхри зэхиутэжащ. 11Абдежми къыщымыувыӀэу, зыкъыфӀэщӀыжауэ зиӀэтурэ Уафэ Дзэпщым зыхуигъадэри, Абы махуэ къэс хуащӀ къурмэныр щригъэгъэтащ, Абы и псэупӀэ лъапӀэр здэщыт щӀыпӀэри игъэпудащ[+]. 12Къурмэным и гъусэу, Тхьэм и дзэри а бжьакъуэм и ӀэмыщӀэм иралъхьащ, и щӀэпхъаджагъэхэр илэжьыху. Дин пэжыр абы щӀым хиутэрт; и Ӏуэхухэр хуабжьу къехъулӀэрт[*].

13Абы и ужькӀэ мелыӀычитӀым я псалъэмакъ сэ зэхэсхащ. А тӀум языр щӀэупщӀат: «Дапхуэдиз зэманкӀэ зэрекӀуэкӀынур махуэ къэс ящӀ къурмэным ехьэлӀауэ къэлъэгъуар, псэупӀэ лъапӀэмрэ Тхьэм и дзэмрэ зыгъэпуду, лъапсэрыхыр абыхэм къахуэзыгъэкӀуэну щӀэпхъаджагъэм теухуар?» – жиӀэри[+].

14«Пщыхьэщхьэрэ пщэдджыжьу минитӀрэ щищрэ дэкӀмэ, итӀанэ псэупӀэ лъапӀэр къэщӀэрэщӀэжынущ», – жиӀэри, адрейм жэуап къитыжащ.


Данил къыхуэлъэгъуам къикӀыр

15А къысхуэлъэгъуар дауэ къызгурыӀуа хъунуми сегупсысу, моуэ лӀы теплъэ иӀэу зыгуэр си пащхьэ къихутащ. 16«ДжэбрэӀил, абы къыхуэлъэгъуар гурыӀуэгъуэ хуэщӀ» жиӀэу Улай кӀэнауэм и щхьэкӀэ къиӀукӀа макъыр сэ зэхэсхащ[+].

17Ар къакӀуэу къыщызбгъэдыхьэм, сэ сышынэри нэкӀукӀэ щӀым зыхэздзащ. «ЗэгъащӀэ, цӀыху, а къыпхуэлъэгъуар иужь зэманхэм зэрехьэлӀар», – къызжиӀащ абы.

18Апхуэдэу зыкъыщысхуигъазэм, сэ лӀам хуэдэу нэкӀукӀэ сыхэӀубауэ сыщылът, ауэ ар къызэӀусэри сызэрыщытам хуэдэу сыкъызэфӀигъэувэжащ[+].

19«Мыдэ къэдаӀуэ, – къэпсэлъащ ар, – сэ бжесӀэнущ губжь зэманым и кӀэухым къэхъунур, къыпхуэлъэгъуар зэхьэлӀар кӀэух лъэхъэнэрщ[+]. 20Уэ плъэгъуа бжьакъуитӀ зытет тӀыр мыдхэмрэ къэжэрхэмрэ я пащтыхьхэрщ. 21Ажэр – Алыдж пащтыхьыгъуэрщ, абы и натӀэгум тета бжьакъуэшхуэр алыджхэм япэу яӀэну пащтыхьырщ[+]. 22Япэ бжьакъуэр къута нэужь абы и пӀэм къыхэкӀыкӀа бжьакъуиплӀыр – ар а лъэпкъым къыхэкӀыну пащтыхьыгъуиплӀырщ, ауэ япэрейм хуэдэу ахэр лъэщынукъым.

23А пащтыхьыгъуэхэм я кӀэух махуэхэм, хабзэншагъэм и пщалъэр гъэнщӀа хъуа нэужь, гущӀэгъуншэ Ӏейрэ бзаджейуэ пащтыхь къэунэхунущ. 24Ар хуабжьу лъэрызехьэ хъунущ, ауэ езым и къарукӀэкъым. Зэи ямылъэгъуа мыгъуагъэ куэд абы илэжьынущ, сыт ищӀэми къехъулӀэнущ. Лъэщхэри Тхьэр зыгъэпэж лъэпкъри абы игъэкӀуэдыну пылъынущ[+]. 25Хьэгъэщагъэ хуекӀуэурэ, абы и мурад бзаджэхэр зригъэхъулӀэнущ, хуабжьуи зыкъыфӀэщӀыжынущ. Игъэбэлэрыгъыурэ, абы куэд игъэунэхъунущ, тепщэхэм я Тепщэжми пэщӀэувэнущ. ИкӀэмикӀэжым ар хагъэщӀэнущ, ауэ цӀыху къарукӀэкъым.

26Пщыхьэщхьэрэ пщэдджыжьу минитӀрэ щищым теухуауэ къыпхузэӀуахар пэжщ, ауэ ар ущэхуауэ хъумэ, къэхъун ипэ зэманышхуэ дэкӀын хуейщи»[+].

27Сэ сызэхэукӀауэ махуэ зыбжанэкӀэ сысымаджэу сыхэлъащ. ИужькӀэ сытэджри пащтыхьым и Ӏуэхухэм сыпэрыхьэжащ. Къысхуэлъэгъуам хуабжьу сыкъигъэуӀэбжьат икӀи ар къызгурыӀуэртэкъым.

#### 9


И лъэпкъым щхьэкӀэ Данил тхьэ зэрелъэӀуар

1Бабылей пащтыхьыгъуэм Ахъийшурэщ[*] и къуэ Дарий, мыд лъэпкъым щыщыр, пащтыхьу щытрагъэува гъэр екӀуэкӀырт[+]. 2Ар тахътэм щыдэкӀуея гъэм, сэ Тхыгъэ ЛъапӀэхэм седжэурэ, Зиусхьэным Ирмий бегъымбарым къыхуригъэха псалъэм ипкъ иткӀэ, Ерусалим илъэс блыщӀкӀэ зэхэкъутарэ бгынэжауэ щытын зэрыхуейр къызгурыӀуащ. 3Сэ нэщӀ сихьэри, щыгъуэ щыгъынхэр щыстӀэгъауэ, сахуэр си щхьэм тезгъэщащэурэ, си Тепщэу си Тхьэм хуабжьу селъэӀун щӀэздзащ[+].

4Зиусхьэну си Тхьэм селъэӀурт сэ, си лъэпкъым и гуэныхьхэмкӀэ зызумысыжыурэ: «Тепщэу си Тхьэ ин, телъыджэ! Уи лъэпкъым епщӀылӀа зэгурыӀуэныгъэр пхъумэу, фӀыуэ укъэзылъагъуу уи унафэхэр зыгъэзащӀэхэм Уэ уахуэпэжщ. 5Ауэ дэ гуэныхь къэтхьащ, щӀэпхъаджагъэ длэжьащ. Уи унафэхэмрэ уи хабзэхэмрэ ӀэщӀыб тщӀыри, бзаджащӀэ дыхъуауэ дыппэщӀэуващ. 6Ди пащтыхьхэми, ди Ӏэтащхьэхэми, ди адэжьхэми, ди хэкум лъэпкъыу ис псоми уи цӀэкӀэ зыкъытхуэзыгъазэу щыта уи бегъымбархэм дедэӀуакъым.

7Си Тепщэ, Уэ ущыпкъэщ – дэ нобэкӀэ дынапэтехщ. Уэ дызэрыпхуэмыпэжам къыхэкӀкӀэ, дэ псори – ехьудейхэри, Ерусалим дэсхэри, дызыхэбгуэша къэралхэм щыпсэухэу жыжьэуи гъунэгъууи щыӀэхэри – исрэӀил лъэпкъыр зэрыщыту дынапэтехщ. 8Зиусхьэн, дэ ди пащтыхьхэми, ди Ӏэтащхьэхэми, ди адэжьхэми емыкӀушхуэ къэтхьащ, уи пащхьэ гуэныхь зэрыщытщӀамкӀэ. 9Ди Тепщэу ди Тхьэ, Уэ угущӀэгъулыщи, ди гуэныхьхэр къытхуэбгъэгъуну ухьэзырщ, дыппэщӀэувами: 10Уэ, Зиусхьэну ди Тхьэм, дынодэӀуакъым, уи пщылӀ бегъымбархэм къыдебгъэта хабзэхэм дадызекӀуакъым. 11ИсрэӀил псор уи Унафэм ебакъуэри, я щӀыб къыпхуагъэзащ, къодэӀуэну хуэмейуэ. Абы кърикӀуэу, гыбзафэ щӀыӀэу Тхьэм и бегъымбар Мусэ и Хабзэм итхэр къыттехуащ, Уэ уи пащхьэ гуэныхь щыдлэжьати. 12Уэ нэлат псалъэу дэри ди Ӏэтащхьэхэми къытхужыпӀа псори къэбгъэхъуащ, насыпыншагъэшхуэ къытхуэбгъакӀуэри. Уафэм и лъабжьэм зэи къыщымыхъуар Ерусалим къыщыщӀащ. 13А насыпыншагъэ Ӏейр къыттепсыхащ Мусэ и Хабзэм зэритым хуэдэу, итӀани Уэ уи гущӀэгъу дылъыхъуакъым, ди гуэныхьхэр къэдмыгъанэурэ, уи псалъэр зэрыбгъэпэжыр къытфӀэмыӀуэхуурэ. 14Ди Тхьэ, Уэ уи Ӏуэху псомкӀи узахуэщ, дэ дынодэӀуатэкъыми, бэлыхьрэ бэӀутӀэӀуу тхуэбгъэхьэзырар къытхуэбгъэкӀуащ.

15Уэ, Тепщэу ди Тхьэ, уи къару иныр бгъэлъагъуэу уи лъэпкъыр Мысырым къипшыжри, абыкӀэ уи цӀэр цӀэрыӀуэ хъуауэ, нобэр къыздэсми ягъэлъапӀэ, ауэ дэ гуэныхь тщӀащ, къуаншагъэ длэжьащ. 16Иджы, ди гуэныхьхэмрэ ди адэжьхэм я хабзэншагъэмрэ къыхэкӀыу, Ерусалим къалэри уи лъэпкъри къэзыухъуреихь адрей щӀыналъэ псоми щӀэнакӀалъэ щыхъуащ. Ди Тепщэ, сыт щыгъуи уи лъэпкъым ухуэпэжу, къебгъэлу зэрыщытам и хьэтыркӀэ, уи губжь иныр Ерусалим, уи бгы лъапӀэм, щхьэщыхыж.

17Иджы, ди Тхьэ, уи пщылӀыр хуабжьу къызэролъэӀур зэхэх! Ди Тепщэ, уи псэупӀэ лъапӀэ зэхэкъутам нэфӀкӀэ къеплъыж – Уэ Езым уи хьэтыркӀэ. 18КъысщӀэдэӀуи, си Тхьэ, сызэхэх; уи нэр къызэтехи уи цӀэр зезыхьэ ди къалэр зэрызэхэкъутам къеплъ. Дэ ди захуагъэм и хьэтыр плъагъуну дынолъэӀуркъым, атӀэ уи гущӀэгъу инырщ дызыщыгугъыр. 19Си Тепщэ, сызэхэх! Си Тепщэ, къытхуэгъэгъу! Си Тепщэ, гулъытэ къытхуэщӀ, думыгъэщӀэхъу! Си Тхьэ, зумыӀэжьэ, Уэ Езым уи хьэтыркӀэ, уи цӀэр уи къалэми уи лъэпкъми зэрызэрахьэм къыхэкӀкӀэ»[+].


Блыурэ блыщӀым къикӀыр

20Апхуэдэу Зиусхьэну си Тхьэм селъэӀурт сэ, си гуэныхьхэмкӀи си исрэӀил лъэпкъым и гуэныхьхэмкӀи зызумысыжыурэ. СелъэӀурт Тхьэм и бгы лъапӀэм щхьэкӀи. 21ТхьэлъэӀум сыздыпэрытым, япэм къысхуэлъэгъуауэ щыта ДжэбрэӀил, псынщӀэу къэлъатэри, гъунэгъу зыкъысхуищӀащ. Ар къыщыхъуар пщыхьэщхьэ къурмэныр щащӀ зэманым ирихьэлӀэущ[+].

22«Данил, сэ сыкъыщӀэкӀуар зэхэщӀыкӀыныгъэ уэстын папщӀэщ, – къызжиӀащ абы, сиущийурэ. 23– Уэ Тхьэм уфӀэлъапӀэщи, елъэӀун зэрыщӀэбдзэу жэуап къуатыжащ. Ар ныбжесӀэн щхьэкӀэщ сэ сыкъыщӀэкӀуар. Аращи, быдэу къэдаӀуи, къыпхуеха псалъэр зыгурыгъаӀуэ:[+]

24Блыурэ[*] блыщӀ пӀалъэ уи лъэпкъми уи къалэ лъапӀэми хухахащ, щӀэпхъаджагъэмрэ гуэныхьхэмрэ кӀэ ирату, къуаншагъэр ягъэзэкӀуэжын щхьэкӀэ; захуагъэр игъащӀэкӀи хабзэу ягъэуву, бегъымбарӀуатэу къэлъэгъуам мыхъурыр традзэу, я нэхъ лъапӀэ дыдэ щӀыпӀэр[*] ягъэнэхун[*] папщӀэ.

25ЗэгъащӀэ икӀи зыгурыгъаӀуэ: Ерусалим зэфӀагъэувэжыну, дращӀеижыну унафэ къыщыдэкӀынум щыщӀэдзауэ Тхьэм къыхиха[*] Тепщэр[*] къэкӀуэху блыурэ блыи блыурэ хыщӀрэ тӀуи дэкӀынущ. Къалэр яухуэжынущ – утри къуэтӀыгъэхэри, ауэ зэман гугъуу щытынущ а лъэхъэнэр.

26Блыурэ хыщӀрэ тӀур дэкӀа нэужь, Тхьэм къыхихар ажалым иратынущ, псоми къагъэнауэ[*]. КъэкӀуэну пашэм и дзэм[*] къалэри псэупӀэ лъапӀэри зэхикъутэнущ; псыдзэр къызэрыкӀуэм хуэдэу зэшэзэпӀэу абыхэм кӀэухыр ягъуэтынущ; зауэр и кӀэм нэсыхукӀи лъапсэрыхыу щытынущ. 27Абы зы блым и кӀыхьагъкӀэ зэгурыӀуэныгъэ быдэ куэдым ирищӀылӀэнущ, а блым и кум хуэзэу къурмэнхэри тыгъэхэри щригъэгъэтынущ. ПсэупӀэ лъапӀэм лъапсэрыхыр къыхуэзыгъэкӀуэн гущыкӀ теплъэ зиӀэ щагъэувынущ, зэрыпхъуакӀуэм хуауха кӀэухыр имыгъуэтыху»[+].

#### 10


Данил Даджлат и Ӏуфэм къыщыхуэлъэгъуар

1Къэжэр пащтыхьыгъуэм Кир зэрытеувэрэ ещанэ гъэр екӀуэкӀыу[*], Данил, иджыри БэлътэщэркӀэ зэджэм, псалъэ къыхуехащ. Абы и хъыбарыр пэжщ, зытеухуар бэнэныгъэ инщ. Къыхуеха псалъэр абы зэхищӀыкӀащ – а къыхуэлъэгъуам къыщыгурыӀуащ[+].

2Абы щыгъуэ сэ тхьэмахуищ енкӀэ хуабжьу сынэщхъеят. 3А зэманым къриубыдэу, ерыскъы хэплъыхьаи, лыи, сани си жьэм хуэсхьатэкъым, мэ гуакӀуэ къызыпих дагъи зыщысхуатэкъым.

4Япэ мазэм и тӀощӀрэ еплӀанэ махуэм Даджлат псышхуэм и Ӏуфэм сыӀутт. 5Си напӀэр къэсӀэтрэ сыплъэмэ, къызолъагъу лӀы гуэр щыту: чэтэн щыгъынхэмкӀэ хуэпарэ и бгым дыщэзэрылэу[*] бгырыпх щӀэлъу. 6Абы и Ӏэпкълъэпкъыр мывэ лъапӀэм хуэдэу нурыбэт, и нэкӀур щыблэм хуэдэу лыдырт, и нитӀыр мафӀэ бзийм хуэдэу къаблэрт, и Ӏэхэмрэ и лъакъуэхэмрэ гъуаплъэ гъэцӀууам хуэдэу зэщӀэпщӀыпщӀэрт. Щыпсалъэм щыгъуэ и макъыр цӀыху куэдым я макъым хуэдэт.

7Сэ си закъуэщ ар къызыхуэлъэгъуар; си гъуса цӀыхухэм ар ялъэгъуакъым, ауэ ахэр апхуэдизкӀэ шынагъэм зэщӀищтати, зэбгрыжри загъэпщкӀуащ. 8Си закъуэ сыкъанэри, а къэлъэгъуа телъыджэм сеплъащ. Си къарур щӀэкӀауэ, жанагъ схэмылъыжу ерагъмыгъуейуэ сызэфӀэтт. 9Абы и макъыр зэрызэхэсхыу, сэ сыджалэри, лӀам хуэдэу, нэкӀукӀэ щӀым сыхэӀубауэ сыщылъащ[+]. 10Ауэ зыгуэр къызэӀусэри, сыкӀэзызурэ хьэлъакъуиплӀу сыкъигъэуващ.

11«Тхьэм фӀэлъапӀэу Данил! – зыкъысхуигъэзащ абы, – иджы сэ уэ сыкъыпхуагъэкӀуащи, къызэфӀэуви, ныбжесӀэну псалъэхэр зыгурыгъаӀуэ». Абы ар къызжиӀа нэужь, сэ сыкӀэзызурэ сыкъэтэджащ[+].

12ИтӀанэ абы адэкӀэ къыпищащ: «Умышынэ, Данил! ЗэхэщӀыкӀыныгъэ улъыхъуэу, Тхьэм и пащхьэ уи щхьэр бгъэлъахъшэн щыщӀэбдза махуэ дыдэм уи лъэӀур зэхахри, жэуапыр къыпхуэсхьыну сыкъагъэкӀуат,[+] 13ауэ Къэжэр пащтыхьыгъуэм и тепщэр[*] махуэ тӀощӀрэ зыкӀэ къыспэщӀэтащ. Апхуэдэу къэжэр пащтыхьхэм си закъуэ сакъыщыбгъэдэнэм, тепщэ нэхъ лъагэхэм яз МыхьэӀил къакӀуэри къыздэӀэпыкъуащ[+]. 14Иджы уи деж сыкъэкӀуащ, лъэхъэнэм и кӀэм уи лъэпкъым къыщыщӀынур ныбжесӀэн щхьэкӀэ, къыпхуэлъэгъуар зэхьэлӀар а махуэхэращи»[+].

15Абы ар апхуэдэу къыщызжиӀэм, си напӀэр есхьэхри, си бзэр иубыдащ. 16Абдежым цӀыху теплъэ зиӀэ гуэр си Ӏупэм къеӀусэщ, си бзэр къиутӀыпщыжри, си пащхьэ къитым зыхуэзгъэзащ: «Си зиусхьэн, – жысӀащ сэ, – мы къысхуэлъэгъуам апхуэдизу сызэхиукӀащи, зы къару къысхэнэжакъым. 17Дауэ сэ, уи пщылӀыр, сызэрынопсэлъэнур? Зы къару схэтыжкъым, ерагъкӀэщ сызэрыбауэр».

18Аргуэру а цӀыху теплъэ зиӀэр къыстеӀэбэри къару къысхильхьащ. 19«Умышынэ, Тхьэм фӀэлъапӀэ! Зыри къыпщыщӀынукъым. ЛӀыгъэ зыхэгъэлъ, уи гур гъэбыдэ!» къызжиӀащ абы. Абдежым, си гур къызэрыгъуэтыжри, «Къызэпсалъэ, си зиусхьэн, уэ къару къысхэплъхьэжащ» жесӀащ[+].

20ИтӀанэ ар къызэупщӀащ: «Сэ уи деж сыкъыщӀэкӀуар пщӀэрэ? – жиӀэри. – Дауи, куэд мыщӀэу сэ згъэзэжын хуейщ, Къэжэрым я тепщэм сезэуэн щхьэкӀэ, ар зэфӀэкӀмэ, Алыджым я тепщэр къэкӀуэнущ[+]. 21Ауэ япэщӀыкӀэ Пэжыгъэ Тхылъым итыр ныбжесӀэнущ. (Абыхэм сапэщӀэтыныр зыми къыздиӀыгъыркъым сэ, фи тепщэ МыхьэӀил фӀэкӀа.

#### 11

1Сэри мыд лъэпкъым щыщ Дарий и тетыгъуэ япэ илъэсым МыхьэӀил къарууэгъу сыхуэхъуу зыщӀэзгъэкъуауэ щытащ.)[+]


Ипщэ пащтыхьхэмрэ ищхъэрэ пащтыхьхэмрэ

2Аращи, сэ пэжыр ныбжесӀэнущ: Къэжэрым иджыри пащтыхьищым зыкъыщаӀэтынущ, иужькӀэ теувэну еплӀанэр япэрейхэм нэхърэ хуабжьу нэхъ бей хъунущ. МылъкукӀэ абы лъэкӀыныгъэ зригъэгъуэтынурэ, Алыдж пащтыхьыгъуэм псори пэщӀигъэувэнущ[+]. 3Абы щыгъуэ пащтыхьзауэлӀ къэунэхунурэ, ӀумпӀэр ткӀийуэ иӀыгъынущ, зыхуейри ищӀэнущ[+]. 4Ауэ лъэщ дыдэ хъуащ иджы щыжаӀэм, и пащтыхьыгъуэр зэтещэхэнурэ дунейм и лъэныкъуиплӀым хэгуэша хъунущ, езым и щӀэблэм ар лъысыжынукъым, езыр зэрытепща гуащӀэм хуэди къыхэнэжынукъым, уанэгур абы къыӀэщӀачынурэ хамэхэм ӀэщӀалъхьэнущи.

5Ипщэ пащтыхьыр[*] бланэ хъунущ, ауэ абы и дзэпщхэм языр лъэщыгъэкӀэ къытекӀуэнурэ, къаруушхуэкӀэ тепщэнущ. 6Илъэс зыбжанэ дэкӀынурэ ищхъэрэ пащтыхьымрэ ипщэ пащтыхьымрэ зэухылӀэныгъэ зэращӀылӀэнущ. Ипщэ пащтыхьым и пхъур ищхъэрэм дэкӀуэнущ, я зэухылӀэныгъэр быдэ ищӀын папщӀэ, арщхьэкӀэ а цӀыхубзым бжьыпэр хуэӀыгъынукъым, ар зратари уанэгум исыжыфынукъым. Зы зэман къэсынурэ, а цӀыхубзри, абы дэщӀыгъуахэри, и бынри, зыкъыщӀэзыгъакъуэу щытари ягъэкӀуэдынущ.

7Ауэ абы и лъабжьэм и зы къуэпс тахътэм дэкӀуеинущ. Ар ищхъэрэ пащтыхьым и дзэм ебгъэрыкӀуэнурэ и быдапӀэм дэзэрыгуэнущ, къыпэщӀэхуэр зэтриукӀэурэ текӀуэныгъэр къихьынущ. 8Дыжьынымрэ дыщэмрэ къыхэщӀыкӀа хьэпшып лъапӀэхэм дэщӀыгъуу, абыхэм я тхьэ нэпцӀхэм я сурэт гъэжахэр нэгъунэ зэщӀикъуэнурэ Мысырым ихьыжынущ. Илъэс заулкӀэ абы ищхъэрэ пащтыхьым и Ӏуэху зэрихуэнукъым. 9ИтӀанэ ищхъэрэ пащтыхьыр ипщэм и щӀыналъэм теуэнущ, арщхьэкӀэ и хэкум игъэзэжын хуей хъунущ. 10Абы и къуэхэм зауэм зыхуагъэхьэзыру дзэшхуэ зэхашэнущ икӀи псыдзэ къиуам хуэдэу зрачынурэ, бийм зыщигъэбыда щӀыпӀэм нэсынущ.

11Ипщэ пащтыхьыр губжьынурэ ищхъэрэм теуэнущ. Мыдрейм дзэшхуэ зэригъэпэщынущ, ауэ ахэр бийм ӀэщӀыхьэнущ[+]. 12А дзэ фӀыцӀэр зэригъэкӀуэдам ипщэ пащтыхьыр пагэ ирихъунущ. Абы мин куэд зэтриукӀэнущ, арщхьэкӀэ и тепщэныгъэр хуэхъумэжынукъым – 13ищхъэрэ пащтыхьым япэрейм нэхърэ нэхъ лъэщу нэгъуэщӀыдзэ зэхишэнущ икӀи илъэс зыбжанэ дэкӀа нэужь хуабжьу зэщӀэузэдауэ къытеуэжынущ.

14А зэманым ипщэ пащтыхьым куэд пэщӀэувэнущ. Къэлъэгъуар зэщӀэн папщӀэ, уи лъэпкъым щыщ Ӏэлхэми зыкъаӀэтынущ, ауэ абыхэм зыри къехъулӀэнукъым. 15Абы щыгъуэ ищхъэрэ пащтыхьыр къэкӀуэнущ, мывэ къалэр къызэритӀысыхьыну Ӏуащхьэ дрищӀеинурэ, ар иубыдынущ. Ипщэхэр ищхъэрэм пэщӀэтыфынукъым, хэплъыхьа я дзэри пэлъэщынукъым, я къарур яхурикъунукъыми. 16ЗэрыпхъуакӀуэм зыхуейр ищӀэнущ, зыри абы къытекӀуэнукъым. Хэку гъуэзэджэ жыхуаӀэм зыщигъэбыдэнурэ ар игъэкӀуэдынуи лъэкӀыныгъэ иӀэнущ[+]. 17Пащтыхьыгъуэ псори лъэгущӀэт ищӀыну[*] и мураду, абы и бийм зэгурыӀуэныгъэ ирищӀылӀэнурэ ипхъур абы щхьэгъусэу иритынущ, игъэунэхъун щхьэкӀэ, арщхьэкӀэ зыри къикӀынукъым, зыхуейр къехъулӀэнукъым. 18Апхуэдэу щыхъум, ищхъэрэ пащтыхьым хы Ӏуфэм къыбгъэдэлъ щӀыналъэхэм нэ щихуэнурэ, абыхэм ящыщ куэдыр къиубыдынущ, ауэ зы дзэ пашэ гуэр къыпэувынурэ, абы и шынагъэншагъэм кӀэ иритынущ, и напэншагъэри и щхьэм иригъэкӀуэжынущ. 19Ищхъэрэ пащтыхьыр икӀуэтыжынурэ, и хэкум ит и быдапӀэхэмкӀэ иунэтӀынущ, арщхьэкӀэ хагъэщӀэнурэ, и лъэужьи къэмынэу сэхыжынущ.

20Абы и пӀэм иувэнум хьэкъулэ хэзых и пащтыхьыгъуэм хиутӀыпщхьэнущ, пщӀэрэщӀыхьрэ зригъэгъуэтын папщӀэ. Заул дэкӀынурэ ари щыӀэжынукъым, ауэ зауэбанэкъым зыхэкӀуэдэнур.

21Иужьрейм и пӀэ цӀыху мыфэмыц иувэнущ, пащтыхь тахътэр хуэмыфэщауэ. Зэкъуэхуауэ иригъэхьэлӀэнурэ, абы щэхурыпхъуэу пащтыхьыгъуэр зыӀэригъэхьэнущ. 22Абы дзэшхуэхэр, псым трилъэсыкӀам хуэдэу, игъэбзэхынущ, дин лъапӀэм и Ӏэтащхьэм[*] щӀыгъуу ахэр игъэкӀуэдынущ. 23Абы зэухылӀэныгъэ иращӀылӀа нэужьи игъэпэжынукъым. И телъхьэхэр куэд мыхъунуми, къару игъуэтынущ. 24Уащхъуэдэмыщхъуэу щӀыналъэ бэвылъэхэм теуэурэ, и адэми и адэжьхэми яхузэфӀэмыкӀар ярищӀэнущ. Къуентхъхэр – мылъкурэ фӀыгъуэу къихъунщӀахэр и дамэщӀэтхэм яхуигуэшынущ, мывэ къалэхэр зэриубыдыным яужь итынущ, арщхьэкӀэ зы зэманым нэсыхукӀэщ. 25Къарууэ иӀэр зэщӀикъуэнурэ, дзэшхуэр щӀыгъуу ипщэ пащтыхьым хъыжьэу ебгъэрыкӀуэнущ. Ипщэ пащтыхьым зауэм дзэшхуэ лъэщ къришэлӀэнущ, арщхьэкӀэ Ӏуэху щэху хузэӀуащэнурэ къыхагъэщӀэнущ. 26И Ӏэнэгъуу щытахэм абы и унагъуэбжэр хурагъэщӀыжынущ, и дзэри, псыдзэм ихьам хуэдэу, ягъэбзэхынущ, зауэм куэд хэкӀуэдэнущ. 27ПащтыхьитӀми мурад мыгъуэ зэхуащӀауэ зы Ӏэнэ зэдэтӀысынурэ пцӀы зэхуаупсынущ, арщхьэкӀэ я Ӏуэху къехъулӀэнукъым, кӀэухыр къыщысын хуей зэманыр абы щыгъуэкъыми. 28Ищхъэрэ пащтыхьым мылъкушхуэ иӀыгъыу и лъахэмкӀэ иунэтӀыжауэ гъуэгуанэ здытетым, и гур дин лъапӀэр зыӀыгъ лъэпкъым хуэплъынурэ и мурад бзаджэр зригъэхъулӀэнущ. ИтӀанэщ и хэкум щигъэзэжынур.

29И пӀалъэр къызэрысу, ар аргуэру ипщэкӀэ зекӀуэ ежьэнущ, ауэ япэрей зэфӀэкӀыр иӀэжынукъым. 30Кыттим[*] щыщ кхъухьхэр къыпэувынурэ, и гур кӀуэдынущ. ИкӀуэтыжынурэ, и губжьыр дин лъапӀэр зыӀыгъхэм трикъутэнущ, ар ӀэщӀыб зыщӀахэми нэфӀкӀэ еплъынущ. 31Абы и зауэлӀхэм быдапӀэу Тхьэм и Унэр яуфӀеинурэ махуэ къэс ящӀ къурмэныр щрагъэгъэтынущ икӀи а щӀыпӀэм лъапсэрыхыр къыхуэзыгъэкӀуэн гущыкӀ теплъэ зиӀэ щагъэувынущ[+]. 32Дин лъапӀэр ӀэщӀыб зыщӀахэм бзэӀэфӀ захуищӀурэ, ахэр къигъэӀулэнущ, ауэ Тхьэм хуэпэжхэр абы быдэу къыпэщӀэтынущ.

33Уи лъэпкъым щыщ цӀыху Ӏущхэм куэд яущиинущ, ауэ ахэр зы зэманкӀэ ямыгъэпсэууэ щӀахуэнущ – джатэкӀэ яукӀынущ, мафӀэкӀэ ягъэсынущ, гъэр ящӀынущ, яхъунщӀэнущ[+]. 34Абы щыгъуэми ахэр дэӀэпыкъуэгъуншэ дыдэу къэнэнукъым, ауэ куэдыр фэрыщӀу абыхэм къагухьэнущ. 35Ӏущхэм ящыщ языныкъуэхэр псэдзыгъэу кӀуэдынущ. Апхуэдэ гъэунэхуныгъэхэм ахэр, дыщэр ягъэткӀуу зэракӀыщтэжым хуэдэу, нэхъ къабзэж ящӀынущ, иужь зэманыр къэсыхукӀэ – кӀэух сыхьэтыр иджыри къэсакъыми.

36Пащтыхьым зыхуейр ищӀэнущ. Хуабжьу зигъэпагэу, сыт хуэдэ тхьэми ефӀэкӀыу зыкъилъытэжынущ, зэи къызэрымыхъуауэ, нэмысыншэу, тхьэхэм я Тхьэжым жьэ бзаджэ хузэщӀихынущ. Тхьэм и губжьыр мытӀысыжыху, абы зыхуейр къехъулӀэнущ[*], Тхьэм иухар къэхъун хуейщи[+]. 37Абы сыт хуэдэ тхьэри къыфӀэӀуэхунукъым, и адэжьхэм я тхьэхэри цӀыхубзхэм фӀыуэ ялъагъу тхьэри зыуи къридзэнукъым, езым а псом нэхърэ нэхъ лъагэу зилъытэнущ. 38Абыхэм я пӀэкӀэ, и адэжьхэм ямыдэу щытам, быдапӀэхэм я тхьэм, пщӀэшхуэ хуищӀынущ, дыщэкӀи, дыжьынкӀи, налкъутналмэсхэмкӀи, дунейм тет фӀыгъуэхэмкӀи хуэупсэу игъэлъэпӀэнущ. 39Хамэтхьэм и дэӀэпыкъуныгъэкӀэ быдапӀэ нэхъ лъэщ дыдэхэр зэхикъутэнущ[*]. Езыр зылъытэхэм пщӀэшхуэ яхуищӀурэ, куэдым я Ӏэтащхьэу тригъэувэнущ, саугъэт папщӀэуи щӀыналъэхэр яхуигуэшынущ.

40КӀэух зэманхэм абы ипщэ пащтыхьым зауэ кърищӀылӀэнущ. АрщхьэкӀэ ищхъэрэ пащтыхьыр, борэным хуэдэу, шыгу жэрхэр, шухэр, кхъухь Ӏэджэр щӀыгъуу, ипщэм тезэрыгуэнущ. Къэрал зэмылӀэужьыгъуэхэми псыдзэм хуэдэу ар ирикӀуэнущ. 41ЩӀыналъэ гъуэзэджэми ар ихьэнущ, куэдыр хигъэщӀэнущ; абы къелынухэр Едомей, МоӀэбей хэкухэмрэ Амон лъэпкъым и нэхъыбапӀэмрэщ[*]. 42Абы и тепщэныгъэм къэрал зэмылӀэужьыгъуэхэм зыщригъэубгъунущ, Мысырри абы къелынукъым. 43Мысырым дыщэуи дыжьынуи яӀэр, я хъугъуэфӀыгъуэ псори, я къулеигъэри абы зыӀэщӀилъхьэнущ, ливий, куш[*] лъэпкъхэри лъэгущӀэт ищӀынущ. 44Ауэ къуэкӀыпӀэмрэ ищхъэрэкӀэ къикӀыну хъыбархэм ар ягъэгузэвэнурэ, и нэм щӀы имылъагъужу къагъэгубжьынущ икӀи куэдыр хьэлэчыпцӀэ зэтрищӀэну, лъапсэрыхыр къахуигъэкӀуэну ежьэнущ. 45Абы и пащтыхь шэтырхэр хымрэ бгы лъапӀэ гъуэзэджэмрэ я зэхуакум щигъэувынущ. АрщхьэкӀэ езым кӀэ игъуэтынущ, зыри абы къыдэӀэпыкъунукъым.

#### 12


Иужь зэманым къэхъунухэр

1А зэманым уи лъэпкъым къыщхьэщыт МыхьэӀил, тепщэ иныр, къэунэхунущ. Лъэпкъхэр зэрыщыӀэрэ зэи къэмыхъуауэ, гузэвэгъуэ зэман къэкӀуэнущ. Ауэ узыщыщыр къелынущ – зи цӀэр ГъащӀэм и Тхылъым иту къагъуэтыну дэтхэнэри[+].

2ЩӀым хэлъу жейхэм ящыщ куэдыр къызэщыужынущ:
языныкъуэхэр мыкӀуэдыж гъащӀэм къыхуэушыжынущ;
адрейхэр игъащӀэ псокӀи я напэр текӀыным къыхуэтэджыжынущ.
3Ӏущхэр дыгъэ бзийм хуэдэу къызэщӀэлыдэнущ,
захуагъэм цӀыху куэд хуэзыгъэсахэм
игъащӀэ псокӀи, вагъуэхэм хуэдэу, нурыр къащхьэщихынущ![+]

4Ауэ уэ, Данил, мы псалъэхэр дунейм къытумыгъэхьэ, тхылъми мыхъурыр тегъауи, апхуэдэу щрет иужь зэманхэр къэсыху. Куэдыр абы еджэнурэ[*] щӀэныгъэр бэгъуэнущ».

5АдэкӀэ сыплъэмэ, нэгъуэщӀитӀ къэхутауэ солъагъу, псым и ӀуфитӀымкӀэ зэпэщыту. 6А тӀум языр еупщӀащ чэтэн щыгъынкӀэ хуэпауэ псым щхьэщытым: «Дапщэщ а къэхъуну телъыджэхэр щиухынур?» – жиӀэри[+].

7Чэтэн щыгъынкӀэ хуэпауэ псым щхьэщытым и Ӏэ ижьри и Ӏэ сэмэгури уафэм дриӀэтейри, УахътыншэмкӀэ тхьэ иӀуащ, мыпхуэдэу жиӀэурэ: «Илъэси, илъэситӀи, илъэс ныкъуи дэкӀмэщ. Тхьэм и лъэпкъым и къарур зэхакъутэн щагъэта нэужь, а псори иухынущ».

8Сэ зэхэсхащ ар, ауэ къызгурыӀуакъым. Абы щыгъуэ «Си зиусхьэн, сыт абы и ужькӀэ къэхъунур?» жысӀэри, сеупщӀати, 9абы «КӀуэ, Данил! – къызжиӀащ. – Ар щэхущ икӀи мыхъурыр тегъэуауэ щытынущ иужь зэманхэм нэсыху. 10Дыщэр ягъэткӀуу зэракӀыщтэжым хуэдэу, а гъэунэхуныгъэхэм куэдыр нэхъ къабзэж ящӀынущ, ауэ бзаджащӀэхэм щӀэпхъаджагъэу ялэжьыр зэпагъэунукъым. МыхъумыщӀэ зыщӀэхэм ящыщ зыми мы Ӏуэхухэр къыгурыӀуэнукъым, ауэ Ӏущхэм зэхащӀыкӀынущ[+].

11Махуэ къэс ящӀ къурмэныр щагъэту, а щӀыпӀэм лъапсэрыхыр къыхуэзыгъэкӀуэн гущыкӀ теплъэ зиӀэ щагъэува нэужь, махуэ минрэ щитӀрэ бгъущӀрэ дэкӀынущ[+]. 12Гъуэгу махуэ теуващ махуэ минрэ щищрэ щэщӀрэ тхур щиухыным пэплъэу, ар къэсауэ зылъагъунур.

13Уэ, Данил, уи зекӀуэкӀэм тет, уи гъуэгуанэр пкӀуху. Уэ узэгъэжынурэ, иужь махуэм укъэтэджыжынущ, уи Ӏыхьэр къыпӀэрыхьэн щхьэкӀэ».

### Инус

#### Инус

Инус


Хэзыгъэгъуазэ

Хэзыгъэгъуазэ

[1]

[2]

[3]

[4]


#### Хэзыгъэгъуазэ


Ныбжьэгъу лъапӀэ!

Мы къыдэкӀыгъуэм щызэхуэхьэсащ Тхьэм и Псалъэм щыщ тхылъитӀ. Тхьэм и Псалъэр – Библиер – дуней псом нэхъ пщӀэ зыщыхуащӀ икӀи щадж тхылъхэм ящыщщ. Абы къыхэкӀкӀэ, дэтхэнэ цӀыхуми, ар къызыхэкӀа лъэпкъми, и динми, щыпсэу щӀыпӀэми емылъытауэ, и бзэкӀэ а тхылъым еджэну Ӏэмал игъуэтын хуейщ. Ӏэджэ щӀауэ цӀыхухэр зыгъэпӀейтейуэ къекӀуэкӀ упщӀэхэм жэуап ярет Библием: дэнэ дыкъыздикӀар, сыт дыщӀэпсэур, сыт апхуэдиз мыгъуагъэ дунейм щӀытетыр, цӀыхур лӀэмэ, къыщӀэлъыр сыт?

Библиер Хьисэ и Ӏумэтым итхэм я Тхыгъэ лъапӀэщ, ауэ ар зыхуэгъэзар абыхэм я закъуэу зи гугъэхэр щоуэ. Библием щыщ Ӏыхьэ куэд муслъымэнхэми ягъэлъапӀэ – ахэр КъурӀэным зи гугъу ищӀ бегъымбархэм ятепсэлъыхь тхылъхэрщ. ЗэуӀу тщӀа тхылъитӀым я зыр Даут бегъымбарым и адэжьхэм теухуащ, адрейр зытепсэлъыхьыр Инус бегъымбарырщ.

ТхылъитӀми хэзыгъэгъуазэ Ӏыхьэ яӀэщ. Абыхэм къыуагъащӀэ тхылъхэр зытеухуар, уи нэгу къыщӀагъэхьэ а псор къыщыхъуа зэманыр, щӀыпӀэр, къаӀуатэ Ӏуэхугъуэхэр щекӀуэкӀа хэкухэм а зэман жыжьэм я щытыкӀар.

Библиер зэдзэкӀынымкӀэ Институтым икъукӀэ и гуапэщ адыгэбзэкӀэ еджэхэм Библием щыщ Ӏыхьэхэр а бзэмкӀэ ябгъэдилъхьэныр. Мы тхылъхэр зэдзэкӀыным цӀыху куэд елэжьащ – зэдзэкӀакӀуэхэр, щӀэныгъэлӀхэр, редакторхэр. Абыхэм я лэжьыгъэм папщӀэ фӀыщӀэ ин яхудощӀ.

Библиер зэдзэкӀынымкӀэ Институт


Инус бегъымбарым и хъыбар

#### Хэзыгъэгъуазэ


Хэзыгъэгъуазэ

Инус Тхьэм и псалъэр къыщыхуехыу щиӀуэтар ди эрэр къэмыунэху щӀыкӀэ еянэ лӀэщӀыгъуэращ. А зэманым Израилым и къэрал гъунапкъэхэм фӀыуэ заубгъуат, куэд щӀауэ журтхэм къеныкъуэкъу Ассирием и лъэкӀыныгъэр къэтӀэсхъат. Ассирием и къалащхьэ Нинуй дэсхэм Зиусхьэну Тхьэшхуэм и тезырыр къазэрыхуэблэгъар кӀуэуэ яхуиӀуэтэныр и жагъуэ дыдэт Инус, и лъэпкъым куэд щӀауэ къебийхэм Тхьэр яхуэгумэщӀэнкӀэ шынэрти.

Тхьэм узэрыӀэщӀэкӀыфын Ӏэмал зэрыщымыӀэр, Абы и къарур зэрыиныр, итӀани Ар зэрыгущӀэгъулыр тхылъым къыдегъащӀэ. Езым къыхиха лъэпкъым щыщ бегъымбар ерыщым и закъуэкъым Тхьэр зыхуэгумащӀэр, зи гуэныхьхэр зыхуигъэгъур, атӀэ цӀыху мин куэд зыдэс мажусий къалэшхуэми игу щӀэгъуащ Тхьэм, къалэдэсхэм тобэ къызэрахьыжу, ящӀам зэрыхущӀегъуэжу.

Тхьэм и гур сыт хуэдэ цӀыхуми хуэхуабэу, хуэгумащӀэу зэрыщытыр, жагъуэгъухэм хуэгущӀэгъуншэу, щхьэхуещэу щыт Инусым зэремыщхьыр хъыбарым нэрылъагъу ещӀ.

#### 1


Инус Тхьэм и унафэр имыгъэзэщӀэну мурад зэрищӀар

1Амыт и къуэ Инус Зиусхьэным и псалъэ къыхуехащ:

2– Тэдж, Нинуй къалэшхуэм кӀуэи, абы дэс цӀыхухэм си тезыр къазэрытепсыхэнур яжеӀэ, сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ я щӀэпхъаджагъэхэм я хъыбар си деж къэсащ, – жиӀащ Тхьэм.

3Инус тэджщ, Зиусхьэным ӀэщӀэкӀыну мурад ищӀри, ТаршишкӀэ[*] зэджэ щӀыпӀэ пхыдзам кӀуэну ежьащ. Хы Ӏуфэм Ӏус Яфэ къалэм щынэсым, Таршиш кӀуэ кхъухь къигъуэтщ, гъуэгупщӀэ яритри итӀысхьащ. Апхуэдэу, Инус Зиусхьэным ӀэщӀэкӀыну мурад зэрищӀам тету, Таршиш кӀуэну ежьащ.

4Ауэ Зиусхьэным жьышхуэ къригъапщэщ, тенджызым и гущӀыӀум толъкъун лъагэхэм закъыщригъэӀэтри, кхъухьыр щӀилъэфэн гъунэгъу хъуащ. 5ХылӀхэр гужьеящи, щхьэж и тхьэ йолъэӀу, хьэпшып хьэлъэхэр ирадз, кхъухьыр нэхъ псынщӀагъуэ ящӀын щхьэкӀэ.

Инус кхъухьым и лъабжьэм ехауэ ӀэфӀу жейрт абы щыгъуэ.

6Кхъухьым и тетыр Инус деж ехщ, къигъэушри:

– Щхьэ ужейрэ? Тэджи, уи тхьэм елъэӀу; хэт ищӀэрэ, игу дыкъэкӀыжмэ, псым дримыгъэтхьэлэу дыкъригъэлынкӀэ хъунщ, – жриӀащ[+].

7ХылӀхэм жаӀащ:

– Пхъэидзэ дывгъэщӀи, мы дызыхэхуа гузэвэгъуэр зи лажьэр къэдывгъащӀэ.

Пхъэидзэ ящӀри, Инус и пхъэр къикӀащ.

8Апхуэдэу щыхъум, ахэр Инус еупщӀащ:

– Мы дызыхэт гузэвэгъуэр зи лажьэр хэтми къыджеӀэ. Уи ӀэщӀагъэр сыт? Дэнэ укъикӀрэ, дэнэ ущыщ, сыт хуэдэ лъэпкъ укъызыхэкӀар? – жаӀэри.

9– Сэ сыжуртщ, щӀылъэмрэ тенджызымрэ къэзыгъэщӀауэ, уафэм щыӀэ Тхьэуэ Зиусхьэныр зылъытэхэм сащыщщ, – жэуап яритыжащ абыхэм Инус.

10Инус Зиусхьэным ӀэщӀэкӀын мурад зэриӀэр кхъухьым исхэм щажриӀэм, я гур кӀуэдыпауэ къехъурджэуащ ахэр:

– Апхуэдэу щхьэ пщӀа? – жаӀэри.

11Толъкъунхэр нэхъ ябгэ хъууэ щалъагъум, ахэр Инус еупщӀащ:

– Тенджызыр сабырыжын щхьэкӀэ сыт уэтщӀэн хуейр? – жаӀэри.

12– Псым сыхэвдзи, сабырыжынущ. Сэ сощӀэ толъкъунхэр си зэранкӀэ къызэрыфтегуплӀар, – яритыжащ жэуап Инус.

13АрщхьэкӀэ цӀыхухэм кхъухьбэлагъхэмкӀэ нэхъ хуабжьыжу псыр щӀатхъун щӀадзащ, псы Ӏуфэм есылӀэн я гугъэу, ауэ къайхъулӀэртэкъым, толъкъунхэр нэхъ ябгэжу къэукъубияти. 14Зыри щымыхъужым, Зиусхьэным елъэӀуащ ахэр:

– ДынолъэӀу, Зиусхьэн, мы лӀым и псэм дызэреӀэм щхьэкӀэ думыгъэкӀуэд, псым зэрыхэддзэр гуэныхь тщумыщӀ, лажьэ имыӀэу къыщӀэкӀмэ. Зиусхьэныр Уэращ, узыхуейр къыбогъэхъу, – жаӀэри.

15Абдежым Инус псым хадзащ, зэрыхадзэуи, псыр сабырыжащ. 16ХылӀхэр хуабжьу щышынащ Зиусхьэным, къурмэн хуаукӀащ, псалъи ятащ Ар иджыри ягъэлъэпӀэну.

#### 2


Инус Тхьэм зэрелъэӀуар

1Зиусхьэным и ӀэмыркӀэ Инус бдзэжьеишхуэм иригъэлъэтэхри, абы и кӀуэцӀым жэщищрэ махуищкӀэ исащ.

2Бдзэжьейм и кӀуэцӀым здисым, Зиусхьэну и Тхьэм елъэӀуащ Инус:

3– Гузэвэгъуэшхуэм сыхэту сынолъэӀуати,
дэӀэпыкъуэгъуншэу сыкъэбгъэнакъым.
Хьэдрыхэм и гущӀэм силъу сыноджати сызэхэпхащ.

4Хым и кууупӀэм сыхэбдзэри,
псы уэрхэр къыстебгъэджэлат,
Уи толъкъун ябгэхэр си щхьэщыгум щызекӀуэт.
5СигукӀэ жысӀащ абы щыгъуэ:
«Уи щӀыб къысхуэбгъэзауэ гу къыслъыптэжкъым,
ИтӀанэми уи Унэ лъапӀэр иджыри слъагъунущ».

6Псым сыщӀилъафэри,
кууупӀэ щӀэншэм сыщӀэтӀысыкӀат,
псыхэкӀэ удзхэм си щхьэм зыкърашэкӀат.
7Бгым и лъабжьэм сыщӀэхуэри,
игъащӀэкӀэ сыкъыщӀэмыкӀыфыну
щӀым сыщӀихъумат.

Ауэ Уэ, Зиусхьэну си Тхьэ,
а псэзэпылъхьэпӀэм псэууэ сыкъыхэпшащ!
8Зиусхьэн, си псэр пыт къудейуэ,
сигу укъэкӀыжри,
зыныщыпхуэзгъазэм, си лъэӀур зэхэпхащ,
уи Унэ лъапӀэм нэсащ.

9Тхьэ нэпцӀхэр зыгъэлъапӀэхэм къыпхуаӀэн хуей пэжыгъэр ӀэщӀыб ящӀащ.
10Ауэ сэ, фӀыщӀэ пхуэсщӀыурэ,
къурмэн пхуэзукӀынущ,
узэрызгъэгугъар згъэзэщӀэнущ.
Зиусхьэныращ дыкъезыгъэлыр!

11Абы иужькӀэ, Зиусхьэным бдзэжьейр къигъэжьыкхъури, Инус ныджэм къытрыригъэдзэжащ.

#### 3


Инус Тхьэм и унафэр зэригъэзэщӀар

1Зиусхьэным и псалъэ етӀуанэу къыхуехащ Инус:

2– Тэдж, Нинуй къалэшхуэм кӀуэи, бжесӀар абы дэс цӀыхухэм яхуэӀуатэ[+].

3Инус тэджри Зиусхьэным къызэрыжриӀам тету Нинуй къалэ кӀуащ. Нинуй къалэр апхуэдизкӀэ инти, махуищ нэхъ мащӀэкӀэ пхузэпычынутэкъым. 4Арати, Инус къалэм дыхьащ. МахуэкӀэ кӀуа нэужь, къэувыӀэри, цӀыхухэм мыпхуэдэ псалъэкӀэ захуигъэзащ:

– Махуэ плӀыщӀ дэкӀмэ, Тхьэм Нинуй зэтрикъутэнущ, – жиӀэри.

5Нинуйдэсхэм ар щызэхахым, Тхьэм и псалъэр я фӀэщ хъуащ, нэщӀ ихьащ, цӀыкӀуи ини, зыри къэмынэу псоми чэтэн джанэ кӀыхь зыщатӀэгъащ[*].

6Нинуй къалэм и пащтыхьым деж а хъыбарыр щынэсым, и тахътэм къытекӀщ, и пащтыхь щыгъыныр зыщихщ, абы ипӀэкӀэ чэтэн джанэ зыщитӀагъэри, сахуэм хэтӀысхьащ. 7Пащтыхьым къыбгъэдэкӀыу къалэм мыпхуэдэу щагъэӀуащ:

– Пащтыхьымрэ и блыгущӀэтхэмрэ я унафэкӀэ цӀыхуми, Ӏэщ пӀащэми, Ӏэщ цӀыкӀуми зыри яшхи ирафи хъунукъыми, Ӏэщыр хъуакӀуэ дэвмыгъэкӀ. 8ЦӀыхум имызакъуэу Ӏэщми чэтэн щэкӀ тефпхъуи, Тхьэм фыхудэкъугъей, дэтхэнэ зыми щӀэпхъаджагъэ лэжьыныр, лей зехьэныр щырырегъэт. 9Хэт ищӀэрэ, Тхьэр хущӀегъуэжмэ, и губжьыр къыттримыкъутэу дыкъелынкӀэ хъунщ[+].

10Тхьэм къалэдэсхэм ящӀар, лей зехьэныр зэрыщагъэтар щилъагъум, хущӀегъуэжри, насыпыншагъэу къахуигъэкӀуэну жыхуиӀар къахуигъэкӀуакъым.

#### 4


Тхьэм и гущӀэгъум Инус къызэригъэгубжьар

1Инус хуабжьу и жагъуэ хъуащ ар икӀи къэгубжьащ. 2Зиусхьэным зыхуигъазэри жриӀащ:

– Зиусхьэн, Ӏуэхур апхуэдэу зэрыхъунур си унэ сыщӀэсу жысӀатэкъэ? СыщӀэпхъуэу Таршиш сыщӀежьари аращ. Уи гум цӀыхухэм фӀы зэрахуилъыр, гущӀэгъу зэрахууиӀэр, узэрытэмакъкӀыхьыр, уи гур цӀыхум яхуэхуабэ зэпыту зэрыщытыр, уи тезырым ухущӀегъуэжыну узэрыхьэзырыр сщӀэрт. 3Иджы, Зиусхьэн, си гъащӀэр сӀыхыж, сыпсэу нэхърэ сылӀэмэ нэхъыфӀщ.

4– Абы щхьэкӀэ укъэгубжь хъурэ-тӀэ? – жиӀэри, Зиусхьэныр Инус къеупщӀащ.

5Инус къалэм дэкӀри, абы и къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэмкӀэ къэтӀысащ. ПщыӀэ игъэуври, жьауапӀэм щӀэтӀысхьащ, къалэм къыщыщӀынур илъагъун щхьэкӀэ.

6Зиусхьэну Тхьэм къэкӀыгъэ къигъэкӀри Инус нэхърэ нэхъ лъагэу зригъэӀэтащ, абы и щӀагъ жьауэм щӀигъэсын, и гур дахэ хуищӀыжын щхьэкӀэ. Инус хуабжьу щыгуфӀыкӀащ къэкӀыгъэм.

7Тхьэм и ӀэмыркӀэ, етӀуанэ махуэм, нэхулъэ къищӀа къудейуэ, хьэпӀацӀэм къэкӀыгъэм и лъабжьэр щӀишхыкӀри, къэкӀыгъэр гъужащ. 8Дыгъэм зиӀэта нэужь, къуэкӀыпӀэмкӀэ къикӀыу жьы хуабей къригъэпщащ Тхьэм. Инус дыгъэ бзий гуащӀэм апхуэдизкӀэ къыхигъэзыхьат, и къарур щӀихати, ажал къыхуигъэкӀуэну елъэӀуащ.

– Сыпсэу нэхърэ сылӀэмэ нэхъыфӀщ, – жиӀэри.

9Тхьэр Инус еупщӀащ:

– КъэкӀыгъэр зэрыгъужам щхьэкӀэ угубжь хъурэ-тӀэ?

– Хъунущ, – жиӀащ Инус. – Сызэгуэудыным хуэдэущ сызэрыгубжьар!

10Зиусхьэным къыпищащ итӀанэ:

– Гугъу узыдемыхьа, къыумыгъэкӀа, жэщым къэкӀыу етӀуанэ махуэм гъужа къэкӀыгъэм уигу щӀэгъуащ уэ. 11АтӀэ Сэ дауэ сигу щӀэмыгъунрэ Ӏэ ижьымрэ сэмэгумрэ зэхэзмыгъэкӀыфу цӀыху минищэрэ тӀощӀым щӀигъу зыдэс Нинуй къалэшхуэм, абы я Ӏэщ хъушэхэм дауэ сащымысхьынрэ?

## Лукас

### Лукас

Лукас


Хэзыгъэгъуазэ

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]


### Хэзыгъэгъуазэ


Ӏинджыл


Хьисэ и хъыбарыр Лукас къызэриӀуэтэжамкӀэ


Библиер зэдзэкӀынымкӀэ Институт


Москва


2009


Хэзыгъэгъуазэ

Ныбжьэгъу лъапӀэхэ!

Ӏинджылыр Тхыгъэ ЛъапӀэм (Библием) и зы Ӏыхьэщ. Ӏинджылым нэмыщӀ, Тхыгъэ ЛъапӀэм хыхьащ Мусэ бегъымбарым итхыжа Теурэтыр, нэгъуэщӀ бегъымбархэм я тхылъхэр, икӀи Забурыр. Тхьэм цӀыху лъэпкъыр гуэныхьым къригъэлыну мурадышхуэ зэриӀэр а тхылъхэм къыдагъащӀэ. Ауэ а мурадышхуэр нэгъэсауэ белджылы къэзыщӀыр Ӏинджылырщ.

Адыгэхэм хьэрыпыбзэм къыхэтхауэ къэдгъэсэбэп «Ӏинджыл» псалъэр нэхъапэу алыджыбзэм (пасэрей грекыбзэм) къыхэкӀащ «Евангелион» и фӀэщыгъэцӀэу. «ХъыбарыфӀ» жиӀэу аращ абы къикӀыр. Езы Хьисэ Мэсихь и ущием фӀищыжауэ щытащ апхуэдэу. Ӏинджылыр топсэлъыхь Хьисэ и гъащӀэмрэ и лэжьыгъэмрэ, Абы цӀыхур зыхуригъэджамрэ зыхуиущиямрэ, и ӀуэхущӀафэ телъыджэхэм, Ар зэрылӀа щӀыкӀэмрэ лӀахэм къазэрыхэтэджыкӀыжамрэ.

Ӏинджылым тхылъ тӀощӀрэ блырэ щызэхуэхьэсащ. Япэ ит тхылъиплӀым Хьисэ Мэсихь и дуней гъащӀэр къаӀуэтэж. Ныбжьэгъу лъапӀэ, иджыпсту пӀэщӀэлъ тхылъыр а тхылъиплӀым ящыщ зыщ. Ар ди эрэм и япэ лӀэщӀыгъуэм и етӀуанэ Ӏыхьэм Лукас итхыжащ. ЩӀалэ ныбжьым щитам Лукас щӀэныгъэ куу игъуэтауэ щытащ, дохутыр ӀэщӀагъэм хуеджащ. Мажусий диныр ӀэщӀыб ищӀри, ар Хьисэ и Ӏумэтым иуващ, Хьисэ лӀыкӀуэ ищӀа Паул щӀыгъуу гъуэгуанэ куэд зэпичащ, абы пэжкӀэ бгъэдэтащ. Ӏинджылым и япэ сатырхэм Лукас щыжеӀэ нэхъапэм ятхауэ щыта хъыбархэмрэ зытепсэлъыхь Ӏуэхур зи нэгу щӀэкӀахэм я гукъэкӀыжхэмрэ къызэригъэсэбэпар.

Ди эрэм и япэ лӀэщӀыгъуэм Палестинэм щекӀуэкӀа Ӏуэхугъуэхэрщ Ӏинджылым купщӀэ хуэхъуар. А лъэхъэнэм Палестинэр рим императорхэм я ӀэмыщӀэ илъащ. Ауэ абы щыпсэуа журтхэм я диныр яхъумэжын яхузэфӀэкӀащ. А диным и лъабжьэр – Теурэт Хабзэр – абыхэм Тхьэм къахилъхьауэ щытащ, Мусэ бегъымбарыр лӀыкӀуэ къищӀри. Мусэ и ужькӀэ бегъымбар куэдым жаӀэу щытащ Мэсихьыр, Тхьэм и ЛӀыкӀуэр, дунейм къызэрытехьэнур, Абы цӀыхур гуэныхьымрэ лӀэныгъэмрэ я ӀэмыщӀэ къызэрырихынур. И пӀалъэр къэсри, Палестинэм щыщ Бэтлъэхьем къалэ цӀыкӀум къыщалъхуащ цӀыхур куэд щӀауэ зыпэплъэ Мэсихьыр – Иисус Христос. Ар дунейм къызэрытехьам и хъыбарыр дэтхэнэ цӀыхум дежкӀи хъыбар гуфӀэгъуэщ, ар дэнэ щыпсэуми, сыт хуэдэбзэкӀэ псалъэми. Ар зи фӀэщ зыщӀ цӀыхухэр гуэныхьымрэ ажалымрэ къригъэлыну Тхьэм къигъэкӀуар Аращ.

Ӏинджылыр дунейм къызэрытехьар алыджыбзэщ, сыту жыпӀэмэ а лъэхъэнэм Палестинэми абы пэгъунэгъу щӀыпӀэхэми а бзэр щацӀыхуу, ирипсалъэу щытащ. Хьисэ и дин лъапӀэр къызэрежьэ лъандэрэ блэкӀа лӀэщӀыгъуэ тӀощӀым ар бзэ куэдыкӀейкӀэ зэрадзэкӀащ.

Ӏинджылыр адыгэбзэкӀэ япэ дыдэ къыщыдэкӀар 1993 гъэрщ (Ӏинджыл псори щызэхуэхьэса «ХъыбарыфӀ» тхылъым иту). Ауэ нэхъри ебгъэфӀакӀуэ мыхъун щыӀэкъым. Илъэс пщыкӀуплӀ дэкӀри 2007 гъэм а тхылъым аргуэру хэплъэжщ, хэлэжьыхьыжри, гъэтэрэзауэ щӀэрыщӀэу къыдагъэкӀыжащ. Ӏинджылыр зэзыдзэкӀахэмрэ редакторхэмрэ куэд яхузэфӀэкӀащ абы и купщӀэр адыгэбзэкӀэ еджэхэм я деж нахьэсынымкӀэ. 1993 гъэм къыдагъэкӀа Ӏинджылми 2007 гъэм къыдэкӀами я текстыр нэхъри зэребгъэфӀэкӀуэфынум шэч хэлъкъым, ар адыгэхэм нэхъ благъэ, гурыӀуэгъуэ, зэхэщӀыкӀыгъуэ ящыхъун папщӀэ. Фи пащхьэ итлъхьэ тхылъым елэжьын щаублар 2002 гъэращ икӀи, къапщтэмэ, ар щӀэрыщӀэу зэрадзэкӀыжащ.

Хьисэ къыщалъхуари щапӀари къуэкӀыпӀэ хэкущ икӀи а щӀыпӀэм щызекӀуэу щыта хабзэхэм щӀапӀыкӀащ. Абы къыхэкӀкӀэ мы тхылъым и напэкӀуэцӀхэм къыщыгъэлъэгъуа хабзэхэр, а лъэхъэнэм псэуа цӀыхухэм я дуней еплъыкӀэр адыгэ тхылъеджэхэм благъэ, гурыӀуэгъуэ ящыхъун хуейщ. А лъэхъэнэм Палестинэм щекӀуэкӀа гъащӀэм, диным тхылъеджэ псори щымыгъуэзэнкӀэ хъунущи, псалъэ гугъухэм, псалъэ тӀорысэхэм я мыхьэнэм ухэзыгъэгъуазэ щапхъэхэр текст щӀагъхэм тедзауэ хэдгъэхьащ. * нагъыщэкӀэ къыхэгъэщхьэхукӀа псалъэхэр гурыӀуэгъуэ щыдощӀ тхылъым и кӀэм ит псалъалъэм. Абы къищынэмыщӀауэ, тхылъым и кӀэм Палестинэми, Ерусэлими, Тхьэм и Унэми я сурэтхэр щывгъуэтынущ.

Библиер зэдзэкӀынымкӀэ Институтым и гуапэ хъунущ, мы тхылъымкӀэ гу нэхъ зылъыфтахэмрэ фи чэнджэщхэмрэ.

Библиер зэдзэкӀынымкӀэ Институтым фӀыщӀэ яхуещӀ Лукас къиӀуэтэжа Ӏинджылыр зэзыдзэкӀахэмрэ текстым елэжьахэмрэ.

Библиер зэдзэкӀынымкӀэ Институт

### 1


ПэщӀэдзэ Ӏыхьэ

1Ди деж къыщыхъуа Ӏуэхугъуэхэм теухуа хъыбар кърагъэжьауэ куэдым ятхыж. 2А Ӏуэхугъуэхэм къызэрыщӀадзэрэ ахэр зи нэгу щӀэкӀауэ Тхьэм и Псалъэр цӀыхум яхэзылъхьэу щытахэм къыджаӀэжаращ а хъыбархэм лъабжьэ хуэхъуар. 3Арати, сэри а Ӏуэхугъуэхэм я щӀэдзапӀэ дыдэм щезгъажьэри, къанэ щымыӀэу псори щызэхэзгъэкӀым, зи пщӀэр лъагэ Теофил[*], хъыбарыр зэкӀэлъыкӀуэу ныпхуэстхыну мурад сщӀащ, 4узыхуаущия Ӏуэхум и пэжыпӀэр пщӀэн щхьэкӀэ.


Яхья бегъымбарыр къызэралъхунур мелыӀычымкъызэрыжиӀар

5Ехьудейм[†] и пащтыхь Хьирэд[†] и тетыгъуэ зэманым Зэчрей и цӀэу дин гъуазэ[†] гуэр псэуащ. Ар Абий къытехъукӀыжа дин гъуазэ[†] гупым яхэтащ. Абы и щхьэгъусэ Елисавэ Хьэрун къытехъукӀыжахэм ящыщт. 6Зиусхьэну[†] Тхьэм и пащхьэм цӀыху щыпкъэу итт тӀури, Абы и хабзэхэмрэ и унафэхэмрэ ядэбгъуэн щымыӀэу ягъэзащӀэу. 7Ауэ ахэр быныншэт, Елисавэ фызмылъхуэти, абы къищынэмыщӀауэ тӀуми я ныбжьыр фӀыуэ хэкӀуэтат.

8Зэчрей зыхэт дин гъуазэ гупым я чэзур къэсауэ, Тхьэм и Унэм[†] дин Ӏуэху щилэжьырт зэгуэрым. 9Дин гъуазэхэм я хабзэм тету пхъэидзэ щащӀым, Зиусхьэным[†] и Унэм щӀыхьэу, мэ дахэ къызыхих сагъыз Тхьэм папщӀэ игъэсын хуейуэ къылъысащ Зэчрей. 10Тхьэм и Унэр[†] зыдэт пщӀантӀэм цӀыхубэр тхьэ щелъэӀурт Зэчрей сагъызыр щигъэс сыхьэтым. 11Сагъыз гъэсыпӀэм ижьырабгъумкӀэ Зиусхьэным и мелыӀыч Зэчрей къыщыхуэхутащ. 12Ар щилъагъум, къащтэри, Зэчрей хуабжьу шынащ. 13Ауэ мелыӀычым къыжриӀащ:

– Умышынэ, Зэчрей. Уи лъэӀур Тхьэм зэхихащ. Уи щхьэгъусэ Елисавэ къуэ къыпхуилъхунущ, уэ абы фӀэпщынур Яхьящ. 14ГуфӀэгъуэрэ насыпрэ къыпхудэкӀуэнущ абы икӀи ар дунейм къызэрытехьам щхьэкӀэ цӀыху куэд гуфӀэнущ. 15Сыту жыпӀэмэ Зиусхьэным и пащхьэм цӀыху щэджащэу итынущ ар, сани нэгъуэщӀ фади ефэнукъым. И анэм и ныбэм щилъыну зэманым щыщӀэдзауэ, Тхьэм и Псэр[†] и гум хыхьауэ щытынущ ар[+]. 16Я Тхьэу Зиусхьэным и гъуэгум израил лъэпкъым щыщу куэд тришэжынущ. 17Тхьэм и Псэр[†] Иляс бегъымбарым[†] и гум илъу зэрыщытам хуэдэу, абыи и гум илъу икӀи Иляс иӀа лъэкӀыныгъэр иӀэу Зиусхьэным ипэ къихуэу цӀыхухэм къахыхьэнущ ар. Адэхэмрэ бынхэмрэ зэфӀ ищӀыжынущ, Тхьэм емыдаӀуэхэр цӀыху щыпкъэхэм я гъуэгум тришэнущ, израил лъэпкъыр Зиусхьэным и къэкӀуэгъуэм хуигъэхьэзырынущ.

18– Ар зэрыпэжыр дауэ сэ къызэрысщӀэнур? – жиӀэри еупщӀащ Зэчрей мелыӀычым. – Сэ лӀыжь сыхъуащ, си щхьэгъусэми и ныбжьыр хэкӀуэтащ.

19– Тхьэм и пащхьэ ит ДжэбрэӀилыр сэращ, а хъыбарыфӀыр къыпхузигъэхьащ Тхьэм, – жиӀащ мелыӀычым[+]. 20– Аращи, и чэзум къэхъун хуейуэ бжесӀар уи фӀэщ зэрымыхъуам щхьэкӀэ уи бзэр иубыдынурэ умыпсэлъэфу ущытынущ, а Ӏуэхур зэщӀэху.

21Зэчрей Тхьэм и Унэм зэрызыщиӀэжьэр ягъэщӀагъуэу, цӀыхубэр пщӀантӀэм къыщыпэплъэрт. 22Ар Тхьэм и Унэм къыщӀэкӀыжащ, ауэ цӀыхухэм епсэлъэфакъым. ИтӀанэ къагурыӀуащ Тхьэм и Унэм абы телъыджэ гуэр зэрыщилъэгъуар. Зэчрей псэлъэжыфыртэкъым, ӀэпэтэрмэшкӀэ цӀыхухэм зыгуэр яригъэлъагъу фӀэкӀа.

23Тхьэм и Унэм щылэжьэн щыхуей махуэхэр щиухым, Зэчрей и унэ кӀуэжащ. 24Абы и ужькӀэ куэд дэмыкӀыу, Зэчрей и фыз Елисавэ лъэщыджэ хъури, цӀыхухэм мазитхукӀэ защибзыщӀащ. 25Абы мыпхуэдэу жиӀэрт: «Ар къысхуэзыщӀар Зиусхьэнырщ, и нэфӀ къысщыхуэри, си напэр щӀытекӀ емыкӀур сщхьэщихащ иджы».


Мэрям мелыӀычыр къызэрыхуэкӀуар

26-27Елисавэ мазих пӀалъэм иту, Гэлилей хэкум[†] хыхьэ Нэзэрэт къуажэм дэс пщащэм, МэрямкӀэ зэджэм, деж Тхьэм ДжэбрэӀил мелыӀычыр къигъэкӀуащ. Исуф и цӀэу Даут бегъымбарым[†] къытехъукӀыжа лӀы гуэррэ Мэрямрэ зэрышэн хуейуэ зэгурыӀуауэ щытт[+]. 28Абы деж щӀыхьэри, мелыӀычым жиӀащ:

– Сэлам узох, Тхьэм и нэфӀыр зыщыхуа. Зиусхьэным и нэӀэ къыптет зэпытщ.

29МелыӀычым къыжриӀа псалъэм бзылъхугъэр хуабжьу игъэпӀейтеящ икӀи абы и сэламым игъэгупсысащ.

30– Умышынэ, Мэрям, – жиӀащ абы, – Тхьэм и нэфӀ къыпщыхуащ. 31Уэ лъэщыджэ ухъунурэ къуэ бгъуэтынущ, уэ Абы фӀэпщынур Хьисэщ[*]. 32Ар цӀыху щэджащэ хъунущ, Я Нэхъ Лъагэм и КъуэкӀэ еджэнущ Абы. И адэжь Даут и тахътэр Зиусхьэну Тхьэм къритынущ Абы. 33Екъуб[†] къытехъукӀа лъэпкъым я тепщэу игъащӀэкӀэ щытынущ, и тепщэныгъэми кӀэ иӀэнукъым[+].

34– Сыхъыджэбздэсу ар дауэ къызэрыхъунур? – еупщӀащ Мэрям мелыӀычым.

35– Тхьэм и Псэр къыпхуехынурэ Я Нэхъ Лъагэм и къарур къыпщхьэщыувэнущ. Абы къыхэкӀкӀэ, къэплъхуну сабийр Тхьэм ейуэ щытынущ икӀи Тхьэм и КъуэкӀэ еджэнущ Абы. 36Уи благъэ Елисавэ, сабий иӀэнукъым жыхуаӀэу щытари, и жьыщхьэ лъэщыджэ хъуауэ, мазэ еханэм итщ, щӀалэ цӀыкӀу поплъэ; 37Тхьэм лъэмыкӀын зыри щыӀэкъым.

38– Зиусхьэным и ӀэмыщӀэм силъщ, – жиӀащ Мэрям. – Уэ зэрыжыпӀам тету ирехъу псори.

Мэрям къигъанэри, мелыӀычыр щӀэкӀыжащ.


Мэрям Елисавэ деж зэрыкӀуар

39Абы и ужькӀэ куэд дэмыкӀыу, Мэрям зигъэхьэзырри, Ехьудей[†] хэкум и бгылъэ щӀыпӀэм ит къуажэм пӀащӀэу кӀуащ. 40Щынэсым, Зэчрей и унэм щӀыхьэри, абы Елисавэ сэлам ирихащ. 41Елисавэ Мэрям и сэламыр щызэхихым, абы и ныбэм илъ сабийм зигъэхъеящ икӀи Тхьэм и Псэр Елисавэ и гум хыхьащ. 42Макъ лъагэкӀэ къэпсалъэри, Елисавэ жиӀащ:

– ЦӀыхубз псоми я нэхъ лейуэ Тхьэр фӀыгъуэкӀэ къыпхуэупсащ! Къэплъхун хуей сабийм Тхьэм и нэфӀыр къыщыхуащ! 43Си Зиусхьэным и анэр си деж къэкӀуэну схуэфащэ сэ? 44Уи сэламыр щызэхэсхым, си ныбэм илъ сабийм гуфӀэгъуэшхуэр иӀэу зигъэхъеящ. 45Зиусхьэным къыжиӀар зэрызэщӀэнур уи фӀэщ хъуащи, гъуэгу махуэ утеуващ.

46Абы и ужькӀэ Мэрям жиӀащ:

– Си гущӀэм щӀыхьышхуэ къыщыхуоуш Зиусхьэным!
47Си Тхьэу си КъегъэлакӀуэм щогуфӀыкӀыр си псэр,
48пщӀэ зимыӀэ сэ, и унэӀутым, гу къыслъитащи.
Нобэ щыщӀэдзауэ къэхъуну щӀэблэ псоми сынасыпыфӀэу жаӀэнущ,[+]
49Тхьэ Лъэщым телъыджэлажьэ къысхуищӀащи.
ПхуэмыӀуэтэну лъапӀэщ Абы и цӀэр.
50Зы щӀэблэм адрей щӀэблэр кӀэлъыкӀуэу,
Тхьэр псоми яхуэгумащӀэщ Ар зылъытэхэм.
51Ӏуэху телъыджэ куэд и ӀэкӀэ зэфӀигъэкӀащ,
гупсысэ пагэ зигу илъхэм яхурикъуащ.
52Тепщэхэр я тахътэм къридзыхри,
пщӀэ зыхуамыщӀ цӀыхухэм я пщӀэр иӀэтащ.
53ХуэмыщӀауэ псэухэм фӀыгъуэкӀэ яхуэупсащ,
къулейхэр ӀэнэщӀу иутӀыпщыжащ.
54-55Ди адэжьхэр зэригъэгугъам тету,
и ӀуэхутхьэбзащӀэ Израилым дэӀэпыкъуэгъу хуэхъуащ,
Ибрэхьимрэ[†] абы къытехъукӀыжахэмрэ игъащӀэкӀэ яхуэгумэщӀэну псалъэ зэритар ищӀэжырти.

56Елисавэ деж мазищ хуэдизкӀэ щыхьэщӀа нэужь, Мэрям и унэ кӀуэжащ.


Яхья бегъымбарыр къызэралъхуар

57И пӀалъэр къэсри, Елисавэ къуэ къилъхуащ. 58Зиусхьэным абы апхуэдэ фӀыгъуэшхуэ къызэрыхуищӀар щызэхахым, и гуфӀэгъуэр даӀыгъын папщӀэ, и гъунэгъухэмрэ и благъэхэмрэ къызэхуэсащ. 59Махуэ еянэм, сабийр сунэт[*] ящӀыну цӀыхухэр щызэхуэсым, и адэм и цӀэр, Зэчрей, и къуэми фӀащыну мурад ящӀат. 60Ауэ сабийм и анэм яхуимыдэу къажриӀащ:

– Зэчрейкъым, атӀэ Яхьящ абы фӀэтщынур.

61– Апхуэдэу зэджэ уи Ӏыхьлыхэм яхэткъым, – къыжраӀащ абыхэм. 62ИтӀанэ ӀэпэтэрмэшкӀэ сабийм и адэм еупщӀащ цӀэуэ фӀищынумкӀэ.

63Зэчрей пхъэбгъу кӀапэ къригъэхьри, псоми яфӀэтелъыджэу, мыпхуэдэу тритхащ: «Абы фӀэтщынур Яхьящ». 64Абдеж дыдэм и бзэр къиутӀыпщыжщ, къэпсалъэри, Тхьэр игъэлъэпӀащ абы. 65Я гъунэгъу псори хуабжьу шынат икӀи Ехьудей хэкум и бгылъэ щӀыпӀэхэм а Ӏуэхум фӀэкӀа нэгъуэщӀ щагъэхъыбарыжтэкъым. 66А псори зэхэзыхахэм, а Ӏуэхум егупсысурэ, ягукӀэ мыпхуэдэу жаӀэрт: «Мы сабийм къыхэкӀынур хэту пӀэрэ?» Зиусхьэным и нэӀэр сабийм зэрытримыгъэкӀыр къагурыӀуати, арат абыхэм апхуэдэу щӀыжаӀэр.


Зэчрей Тхьэм и псалъэ къызэрыжиӀар

67Сабийм и адэм и гум Тхьэм и Псэр хыхьэри, мы псалъэхэр къыжиӀащ:

68– Ди Зиусхьэну Израилым ди Тхьэр дывгъэгъэлъапӀэ,
и лъэпкъым щӀэгъэкъуэн къытхуэхъуащи, щхьэхуитыныгъэ къыдитащи.
69-70Пасэ зэманым Тхьэм къыхихауэ щыта бегъымбархэм[†] я жьэкӀэ дыкъызэригъэгугъам тету,
и ӀуэхутхьэбзащӀэу щыта Даут бегъымбарым[†] къытехъукӀауэ,
КъегъэлакӀуэ лъэщ къытхуигъэкӀуащ.
71Абы ди бийхэмрэ дыкъэзылъагъу мыхъухэмрэ дакъригъэлынущ.
72Ди адэжьхэм яхуэгумэщӀэну икӀи и ЗэухылӀэныгъэ лъапӀэу[†] абыхэм ярищӀылӀар игу иригъэлъыну къигъэгугъащ ахэр.
73-74Тхьэм ди адэжь Ибрэхьим[†] псалъэ быдэ иритащ,
ди бийхэм дакъыӀэщӀихыжыну икӀи шынэ дымыщӀэу и гъуэгу дытригъэтыну,
75дыпсэуху гу къабзэрэ напэ хужькӀэ и пащхьэ дитын щхьэкӀэ.

76Ауэ уэ, си щӀалэ, Я Нэхъ Лъагэм и бегъымбаркӀэ къоджэнущ,
Зиусхьэным и гъуэгур хуэбгъэхьэзырыну, Абы япэ уиту цӀыхухэм уахыхьэнущи[+].
77Зиусхьэным и лъэпкъым я гуэныхьхэр къахуигъэгъуу къызэрыригъэлынур уэ абыхэм яхуэпӀуэтэнущ[+].
78Зигу дапщэщи къытхуэфӀ ди Тхьэм дыгъэ къыкъуэкӀым хуэдэу Нэхушхуэ уафэм къытхуригъэхынущ,
79ажалым и бжьыр зытелъхэмрэ кӀыфӀыгъэм хэту псэухэмрэ къыттепсэн
икӀи мамырыгъэм и гъуэгум дытришэн щхьэкӀэ.

80Сабийр хэхъуэрт, гукӀи псэкӀи зиужьырт. Тхьэм израил лъэпкъым яхуигъэкӀуэху, ар къумым щыпсэуащ[+].

### 2


Хьисэ къызэралъхуар

1А махуэхэм Рим къэралыгъуэшхуэм щыпсэу цӀыху псори ябжын хуейуэ къайсэр Август[*] унафэ къыдигъэкӀащ. 2Ар къыщыхъуар Курний Сирием и унафэщӀу щыщыта зэманырщ, абы щыгъуэщ цӀыхухэр япэ дыдэу щабжар. 3Арати, зрагъэбжын щхьэкӀэ, щхьэж и къуэпсыр къыщежьэ жылэм кӀуэжащ. 4Псоми хуэдэу, Исуфи Гэлилей хэкум[†] хиубыдэ Нэзэрэт къуажэм икӀри, Ехьудей[†] хэкум ит, Даут къыщалъхуа Бэтлъэхъем къуажэм кӀуащ, Исуф езыр Даут къытехъукӀыжахэм ящыщти[+].

5Зригъэбжыну щыкӀуэм, Исуф и къэшэн Мэрям лъэщыджэшхуэ хъуауэ щӀыгъут. 6ЗдэкӀуэм нэсауэ, Мэрям и лъхуэгъуэр къэсри, 7и щыпэлъхуу щӀалэ къилъхуащ. Хъыданжэрумэм кӀуэцӀишыхьри, жэмэщым щӀэт шхалъэм дилъхьащ, къуажэм къэкӀуа цӀыхур зэрыӀувым къыхэкӀкӀэ егъэзыпӀэ къалъысатэкъыми.


Мэлыхъуэхэм мелыӀыч къазэрыхуехар

8А щӀыпӀэм пэмыжыжьэу, мэлыхъуэ гуп губгъуэм ист, я мэл хъушэхэр жэщкӀэ яхъумэу.

9Зиусхьэным[†] и мелыӀыч я пащхьэм къихутэри, Зиусхьэным и нэхур абыхэм къатепсащ. Къащытепсэм, хуабжьу шынащ ахэр. 10Ауэ мелыӀычым къажриӀащ:

– Фымышынэ! ГуфӀэгъуэ иным и хъыбар зэрылъэпкъыу къыфхуэсхьащ. 11Фыкъезыгъэлынур Даут и къуажэм нобэ къыщалъхуащ. Зиусхьэныр, Мэсихь[†] хъужыр аращ. 12Мыпхуэдэущ ар къызэрыфцӀыхунур: жэмэщым щӀэт шхалъэм дэлъу, сабий къалъхуагъащӀэ хъыданжэрумэм кӀуэцӀышыхьауэ къэвгъуэтынущ.

13А мелыӀычым нэгъуэщӀ мелыӀыч гупышхуэ напӀэзыпӀэм гъусэ къыхуэхъури, Тхьэм щӀыхь хуащӀурэ, жаӀащ:

14– Уафэм щӀыхьыр Тхьэм щейщ!
ЩӀылъэми Тхьэр зыхуэарэзыхэм я гур гупсэхугъуэкӀэ гъэнщӀауэ щытщ![+]

15МелыӀычхэм уафэм заӀэтыжа нэужь, мэлыхъуэхэм жаӀащ: «ДывгъакӀуи, Бэтлъэхъем къыщыхъуауэ Зиусхьэным зи гугъу къытхуищӀа Ӏуэхум девгъэплъ». 16Арати, ахэр пӀащӀэу кӀуэри, Мэрями, Исуфи, шхалъэм дэлъ сабийри къагъуэтащ. 17Къыщагъуэтым, сабийм теухуауэ мелыӀычым къажриӀар Мэрямрэ Исуфрэ хуаӀуэтэжащ. 18Мэлыхъуэхэм я хъыбарыр зэхэзыха псоми ар ягъэщӀэгъуащ. 19Мэрям а псори игу ириубыдэрт икӀи егупсысырт[+]. 20Мэлыхъуэхэм зэхахамрэ ялъэгъуа псомрэ щхьэкӀэ Тхьэм щӀыхь хуащӀрэ щытхъу хужаӀэу ягъэзэжащ, мелыӀычым къазэрыжриӀам хуэдабзэу псори я нэкӀэ ялъэгъуати.


Исуфрэ Мэрямрэ Хьисэ цӀыкӀу Тхьэм и Унэм зэрахьар

21Махуий дэкӀауэ, сабийр сунэт ящӀын хуей щыхъум, Мэрям лъэщыджэ мыхъу щӀыкӀэ мелыӀычым къыжриӀам тету щӀалэ цӀыкӀум Хьисэ фӀащащ.

22Мусэ бегъымбарым къыхуеха Теурэт[†] Хабзэм и унафэм тету Исуфрэ Мэрямрэ зыщагъэкъэбзэжын хуей махуэхэр[*] блэкӀа нэужь, сабийр Ерусэлим яхьащ, Зиусхьэным и пащхьэм ирахьэн папщӀэ, 23сыту жыпӀэмэ Зиусхьэным и Хабзэм мыпхуэдэ унафэ итщ: «Щыпэлъхуу дунейм къытехьэ дэтхэнэ хъулъхугъэри Зиусхьэным ейуэ щытын хуейщ». 24Абы къищынэмыщӀауэ, Зиусхьэным и Хабзэм ипкъ иткӀэ, абыхэм «губгъуэ тхьэрыкъуитӀ е тхьэрыкъуэ шыритӀ» къурмэну яукӀын хуейт.

25Шемэн и цӀэу лӀы гуэр Ерусэлим щыпсэуащ а лъэхъэнэм. Ар езыр цӀыху щыпкъэт, Тхьэм и жыӀэ тӀу зымыщӀт, Тхьэм Израилым и гуныкъуэгъуэр игъэтӀысу и гур фӀы щищӀыжыну пӀалъэм пэплъэрт, Тхьэм и Псэр[†] и гъусэ зэпытт. 26Тхьэм и Псэм къригъэщӀауэ ар щыгъуазэт Зиусхьэным къигъэкӀуэн хуей Мэсихьыр[†] и нэкӀэ имылъэгъуауэ дунейм зэремыхыжынур. 27Арати, Шемэн Тхьэм и Псэм къришажьэри, Тхьэм и Унэм щӀишащ. Сабийм теухуауэ Теурэт[†] Хабзэм гъэзэщӀапхъэу къигъэув псори зэфӀагъэкӀыну Исуфрэ Мэрямрэ Хьисэ цӀыкӀу Тхьэм и Унэм щыщӀахьэм, 28Шемэн сабийр ӀэплӀэкӀэ къищтэщ, Тхьэм щӀыхь хуищӀри, жиӀащ:

29– Иджы, Зиусхьэн, уи унэӀуту щыт сэ си гур зэгъауэ сыбоутӀыпщыж, псалъэ жыпӀам тету;
30-31лъэпкъ псоми я пащхьэм щыбгъэхьэзыра уи КъегъэлакӀуэр си нэкӀэ слъэгъуащи.
32Абы Тхьэм и пэжыгъэм и нэхур мажусий[†] лъэпкъхэм къатригъэпсэнущ
икӀи уи лъэпкъыу уи израилым и щӀыхьыр иӀэтынущ.

33Хьисэ теухуауэ Шемэн жиӀар Исуфрэ Мэрямрэ яфӀэтелъыджэ хъуащ. 34Ар абыхэм Тхьэм и цӀэкӀэ яхуэхъуахъуэри, сабийм и анэ Мэрям мыпхуэдэу жриӀащ:

– Мы си ӀэплӀэм илъ щӀалэм Израилым и цӀыху куэд текӀуэдэнущ, куэди къригъэлынущ икӀи куэдым ямыдэн нэщэнэ Тхьэм ищӀынущ мыр. 35Апхуэдэу цӀыху куэдым я гурылъ щэхухэр нахуэ къэхъунущ. Уэ езым уи псэр, джатэм къиуӀам хуэдэу, гукъеяуэм къиуӀэнущ.

36Ашер[*] къытехъукӀыжа ФэнуӀил ипхъу Хъанэ, Тхьэм и бегъымбарыр, абы щыӀэт. И ныбжьыр фӀыуэ хэкӀуэтат абы. ДэкӀуэри, илъэсибл фӀэкӀа зэдэмыпсэуауэ, 37и лӀыр дунейм ехыжри, фызабэу къэнауэ псэурт ар. И ныбжьыр илъэс пщӀейрэ плӀырэ ирикъуат. А цӀыхубзым Тхьэм и Унэр[†] зэи ибгынэртэкъым. Тхьэр жэщи махуи игъэлъапӀэрт, елъэӀурт, нэщӀ ис зэпытт. 38Ар асыхьэтым абыхэм къабгъэдыхьэри, Тхьэм щытхъу хужиӀащ. Ерусэлим Тхьэм хуит щищӀыжынум пэплъэ псоми сабийм и хъыбар яхуиӀуатэу щӀидзащ итӀанэ.

39Зиусхьэным и Хабзэм тету псори ягъэзэщӀа нэужь, Мэрямрэ Исуфрэ Гэлилей хэкум ит я къуажэ Нэзэрэт ягъэзэжащ[+]. 40Сабийр хэхъуэрт, акъылрэ къарурэ зыхилъхьэрт, Тхьэм и нэфӀ къыщыхуэ зэпытт.


НыбжьыщӀэ Хьисэ Тхьэм и Унэм зэрыкӀуар

41Хьисэ и адэмрэ и анэмрэ гъэ къэс Ерусэлим кӀуэ я хабзэт, ӀутӀыж[†] щынэ щаукӀ махуэшхуэм хэтыну. 42Хьисэ и ныбжьыр илъэс пщыкӀутӀ щрикъум, я хабзэм тету, ахэр Ерусэлим кӀуащ, махуэшхуэм хэтыну. 43Абы и ужькӀэ ахэр къежьэжащ, ауэ Мэрямрэ Исуфрэ ямыщӀэу, Хьисэ Ерусэлим къыдэнащ. 44Гъуэгум къадытетхэм Ар яхэт я гугъэу, Мэрямрэ Исуфрэ зы махуэ гъуэгуанэ якӀуа нэужь, я благъэхэм, я цӀыхугъэхэм деж щӀалэр щалъыхъуэн щӀадзащ. 45Щамыгъуэтыжым, абы лъыхъуэурэ, Ерусэлим ягъэзэжащ. 46Махуищ дэкӀауэ, Хьисэ дин егъэджакӀуэхэм яхэсу икӀи абыхэм жаӀэм едаӀуэрэ еупщӀу Тхьэм и Унэр зыдэт пщӀантӀэм къыщагъуэтыжащ. 47КъедаӀуэ псоми яфӀэтелъыджэт Абы иӀэ зэхэщӀыкӀымрэ и жэуапхэмрэ. 48Хьисэ къыщалъагъум, Мэрямрэ Исуфрэ ягъэщӀэгъуащ.

– Си щӀалэ! Сыт къыдэпщӀар? – жиӀащ и анэм. – Уи адэмрэ сэрэ гузэвэгъуэр ди псэм телъу укъыдолъыхъуэ.

49– Сыт сыкъыщӀэфлъыхъуэр? – жиӀащ Хьисэ. – Си Адэр здэщыӀэм сэри сыщыӀэн зэрыхуейр фымыщӀэу ара?

50Ауэ абыхэм къагурыӀуакъым Хьисэ жиӀам къригъэкӀар[+]. 51Мэрямрэ Исуфрэ я гъусэу Хьисэ Нэзэрэт игъэзэжри, жыӀэщӀэ цӀыкӀуу къекӀуэкӀащ. ЩӀалэм дилъагъу Ӏуэхугъуэ псори зыщимыгъэгъупщэу, и анэм игу ириубыдэрт[+]. 52Ар хэхъуэрт, хэхъуэхуи и акъылым зиужьырт, Тхьэри цӀыхухэри къыхуэгуапэ зэпытт.

### 3


Яхья и ущиехэр

1Къайсэр Тиберий[*] и тетыгъуэм и епщыкӀутхуанэ илъэсым Понтий Пилат[†] Ехьудейм[†] и унафэщӀу щытащ. Хьирэд Гэлилей хэкум[†] и лӀыщхьэт; Хьирэд[†] и къуэш ФылыпӀ Итурей, Трэхъуэнит хэкухэм я тетт; Лисанэ Абилиней хэкум щытепщэт;[+] 2Хьэнэнрэ Къаифэсрэ дин гъуазэ нэхъыщхьэ дыдэт[†]. Зэчрей и къуэ Яхья, къумым щыпсэум, Тхьэм и псалъэ къыхуехащ абы щыгъуэ[+]. 3Яхья Иордан псым и Ӏэшэлъашэхэр къызэхикӀухьурэ, цӀыхухэм я гуэныхьыр Тхьэм къахуигъэгъун папщӀэ, тобэ къахьыжу зрагъэумэхъын[*] зэрыхуейр яжриӀэрт. 4А Ӏуэхум теухуауэ Ишаяхь бегъымбарым и тхылъым мыпхуэдэу итщ:

«Къумым джэ макъ къыщоӀу:
Зиусхьэным[†] и гъуэгур хуэвгъэхьэзыр,
и лъагъуэхэр захуэ хуэфщӀ.
5Дэтхэнэ къуэладжэри тафэ хъунущ,
дэтхэнэ бгыри Ӏуащхьэри лъахъшэ хъунущ.
Гъуэгу нэшэкъашэхэр занщӀэ хъунущ,
гъуэгу кумблӀэмбхэр джафэ хъунущ.
6Тхьэм и цӀыхухэр къызэрыригъэлыр псоми ялъагъунущ абы щыгъуэ».

7Зрагъэумэхъыну къакӀуэ цӀыхубэм мыпхуэдэу яжриӀэрт Яхья:

– Уий, блэщылъхухэ! Тхьэм и губжь къэкӀуэнум фыӀэщӀэкӀыфыну фи фӀэщ зыщӀар хэт? 8Тобэ къэфхьыжар пэжмэ, фи тобэм хуэфащэ Ӏуэху влэжь. Ауэ фигукӀэ жывмыӀэ «Ибрэхьимщ[†] ди адэр». НывжызоӀэ, мы мывэхэм Ибрэхьим бын къыхухигъэхъукӀын лъэкӀынущ Тхьэм[+]. 9Джыдэр жыгым тешэщӀа хьэзырщ. ПхъэщхьэмыщхьэфӀ къызыпымыкӀэ дэтхэнэ жыгри къраупщӀыкӀынурэ мафӀэм хадзэнущ[+].

10– АтӀэ сыт дэ тщӀэн хуейр? – къеупщӀащ цӀыхухэр Яхья.

11– ДжанитӀ зиӀэм зыри зимыӀэм ирырет, ерыскъы зиӀэр зимыӀэм дрегуашэ! – жиӀащ Яхья.

12Тезыр ахъшэ къыхэзыххэри[†] зрагъэумэхъыну къакӀуэри, Яхья къеупщӀащ:

– УщиякӀуэ, дэ сыт тщӀэн хуейр?

13– Къыхэфхын хуей ахъшэм нэхъыбэ къыхэвмых, – жиӀащ Яхья.

14– Дэ сыт тщӀэн хуейр? – къеупщӀащ зауэлӀхэр.

– Ахъшэ зыми залымыгъэкӀэ къытевмых, пцӀы зыми тевмылъхьэ, фи улахуэмкӀэ арэзыуэ фыщыт[+].

15– Яхья мы-Мэсихьу[†] пӀэрэ? – жаӀэурэ ягукӀэ зэупщӀыжырт Мэсихьыр къыщыкӀуэнум пэплъэ цӀыхухэр.

16– Сэ псыкӀэ фызоумэхъ, – яжриӀащ къедаӀуэхэм Яхья. – Ауэ сэ нэхърэ ӀэджэкӀэ нэхъ лъэщ си ужьым итщ. Абы и вакъэ лъэпсыр хуэстӀэтэну сэ схуэфащэкъым. Абы мафӀэкӀэ икӀи Тхьэм и ПсэмкӀэ фиумэхъынущ. 17И хьэмыр[*] иригъэкъэбзэн папщӀэ, Абы хьэнцэ ӀэщӀэлъщ, и гуэдзыр гуэным щигъэтӀылъынущ, хьэуазэр мыужьых мафӀэкӀэ игъэсынущ.

18НэгъуэщӀ куэдкӀи иущийурэ, Тхьэм и хъыбарыфӀыр цӀыхухэм яхуиӀуатэрт Яхья. 19ЛӀыщхьэ Хьирэд и къуэшыр псэууэ абы и фыз Хьирэдидэ къызэришэжам икӀи лейуэ зэрихьам щхьэкӀэ Яхья ар игъэкъуаншэрт. 20Лейуэ зэрихьа псом и щӀыӀужкӀэ Хьирэд Яхья лъэхъуэщым щӀригъэдзащ.


Яхья Хьисэ зэриумэхъар

21Яхья цӀыхухэр щиумэхъым, Хьиси абы зригъэумэхъащ. Хьисэ тхьэ зделъэӀум, уафэр зэкӀэщӀэкӀри, 22тхьэрыкъуэм и пкъым и теплъэ иӀэу Тхьэм и Псэр[†] къыхуехащ. Уафэм макъ къиӀукӀащ: «Уэращ фӀыуэ слъагъу си Къуэр, си гур хэзыгъахъуэр»[+].


Хьисэ и адэжьхэр

23Илъэс щэщӀым итми арат Хьисэ Тхьэм къыщӀигъэкӀуа Ӏуэхугъуэр илэжьын щиублам. ЦӀыхухэм ялъытэрт Хьисэ Исуф, Елий, 24Мэтфат, Лэуий, Мэлхъий, Ений, Исуф, 25Мэтаф, Ӏэмэс, Нэум, Хьесли, Нэгей, 26МэӀэт, Мэтаф, Шэмей, Есихь, Ехьудэ, 27Иухьэнан, Ресэ, Зурабэбыл, ШэлъфэӀил, Нер, 28Мелхий, Ӏэдий, Куэсэм, Елмэдим, Ӏэир, 29Ехъущ, ЕлиӀэзэр, Ӏэюрым, Мэтфат, Лэуий, 30Шемэн, Ехьудэ, Исуф, Ӏэюнэм, Елэкъим, 31Мэлий, Менэ, Мэтафэ, Нэтэн, Даут, 32Исий, Ӏубэд, БоӀэз, Сэлмэний,[†] Нэхъшун,[+] 33Ӏэминэдэб, Рам, Хъэцрэн, Пэрэз, Ехьудэ, 34Екъуб,[†] Исхьэкъ, Ибрэхьим, Терахъ, Нэхъур, 35Сэрыху, РэӀуу, Пэлэдж, Ебыр, Щэлихь, 36Къенан, Арпэхшад, Шем, Нухь, Ламэхь, 37Мэфущэлихь, Хъэнох, Ерэд, Мэхьэлэлил, Къенан, 38Енус, Сеф, Ӏэдэм сымэ къатехъукӀауэ. Езы Ӏэдэм Тхьэм ейт.

### 4


Ӏиблисым Хьисэ гуэныхь иригъэщӀэн и гугъэуи ужь къызэритар

1Тхьэм и Псэр[†] и гум хыхьауэ, Хьисэ Иорданыпсым къыӀукӀыжри, Тхьэм и Псэм Ар къумым ишащ. 2Хьисэ гуэныхь иригъэщӀэн и гугъэу, Ӏиблисыр[†] Абы и ужь махуэ плӀыщӀкӀэ къыщитащ а щӀыпӀэм. Хьисэ дзэкъэгъуэ Ӏухуакъым а махуэхэм, ауэ и кӀэм къэмэжэлӀащ. 3Арати, Ӏиблисым[†] Хьисэ къыжриӀащ:

– Уэ Тхьэм ури-Къуэмэ, псалъэ жыӀи, мы мывэр щӀакхъуэ гъэхъу.

4– Тхыгъэ ЛъапӀэм[†] итщ, – жиӀащ Хьисэ, – «ЩӀакхъуэ къудейкъым цӀыхур зэрыпсэунур».

5Ӏиблисым Хьисэ бгы лъагэ гуэрым дришейщ, дунейм тет пащтыхьыгъуэхэр напӀэзыпӀэм къригъэлъагъури, 6мыпхуэдэу къыжриӀащ:

– Мы пащтыхьыгъуэхэм я тепщэныгъэри я щӀыхьри Уэ уэстынщ, сыту жыпӀэмэ ахэр псори сэ си ӀэмыщӀэм илъщ икӀи сызыхуейм изот. 7Аращи, лъэгуажьэмыщхьэу ууврэ щхьэщэ къысхуэпщӀмэ, а псори Уэ ууей хъунущ.

8– Тхыгъэ ЛъапӀэм[†] итщ, – жиӀащ Хьисэ, – «Уи Тхьэу Зиусхьэным[†] и закъуэщ щхьэщэ зыхуэпщӀын икӀи бгъэлъэпӀэн хуейр».

9Абы и ужькӀэ Ӏиблисым Хьисэ Ерусэлим ишэщ, Тхьэм и Унэм и нэхъ лъагапӀэ дыдэм тригъэувэри жриӀащ:

– Уэ Тхьэм ури-Къуэмэ, мыбдежым зедзыхыт; 10сыту жыпӀэмэ Тхыгъэ ЛъапӀэм мыпхуэдэу итщ: «Тхьэм и мелыӀычхэм укъахъумэну унафэ яхуищӀынущ». 11Мыпхуэдэуи итщ: «Уи лъакъуэмкӀэ мывэм ужьэхэмыуэн щхьэкӀэ, мелыӀычхэм я ӀэхэмкӀэ уапхъуэтэнурэ уаӀыгъынущ».

12– Тхыгъэ ЛъапӀэм итщ, – къитыжащ жэуап Хьисэ, – «Уи Тхьэу Зиусхьэныр бгъэунэхуну ухэмыт!»

13Арати, Хьисэ гуэныхь зэрыригъэщӀэн Ӏэмал афӀэкӀ щимыгъуэтыжым, пӀалъэр къэсмэ, къигъэзэжыну, Ӏиблисым Ар къибгынащ.


Хьисэ и лэжьыгъэр Гэлилей хэкум зэрыщиублар

14Абы и ужькӀэ Хьисэ Тхьэм и Псэм къришажьэри, къару иригъэгъуэтауэ, Гэлилейм къишэжащ, икӀи и хъыбар а щӀыпӀэм дэнэкӀи щыӀуащ. 15Я тхьэлъэӀупӀэ унэхэм[†] цӀыхухэр Тхыгъэ ЛъапӀэм щыщӀигъэджыкӀырт Хьисэ, икӀи псоми щӀыхь къыхуащӀырт.

16Хьисэ щапӀа Нэзэрэт къэкӀуэжащ. Сыт щыгъуи хуэдэу, Ар тхьэлъэӀупӀэ унэм щӀыхьащ щэбэт махуэм[†]. ТхьэлъэӀупӀэм щӀэсхэм Тхыгъэ ЛъапӀэм къахуеджэну къэтэджащ Хьисэ[+]. 17Ишаяхь бегъымбарым и Тхыгъэр тхылъымпӀэ шыхьам тету къратащ. Хьисэ Тхыгъэр зэкӀуэцӀихщ, мыпхуэдэ псалъэхэр здит щӀыпӀэр къыщӀигъэщри, къеджащ:

18– «Зиусхьэным и Псэр си гум кърилъхьащ.
Ар щӀищӀар тхьэмыщкӀэхэм хъыбарыфӀ яхуэсӀуэтэн щхьэкӀэ сыкъыхихащи, аращ.
Щхьэхуит зэрыхъужынур гъэрхэм яжесӀэну,
я нэр къызэрыплъэжынур нэфхэм езгъэщӀэну,
гугъу ехьхэм хуитыныгъэ естыну,
19Зиусхьэным цӀыхухэм гущӀэгъу къащыхуищӀыну зэманыр къызэрысар яхуэсӀутэну
сакъыхуигъэкӀуащ Тхьэм».

20Хьисэ Тхыгъэр зэкӀуэцӀишыхьыжщ, тхьэлъэӀупӀэ унэм и лэжьакӀуэм иритыжри, етӀысэхыжащ. Абы щӀэс псори, я нэр трамыгъэкӀыу, Хьисэ еплъырт.

21Хьисэ къыпищащ итӀанэ:

– ВжесӀам федэӀуэху, сыкъызыфхуеджа псалъэр зэщӀащ.

22Хьисэ жиӀам псори арэзы техъуащ, и псалъэ телъыджэхэри гъэщӀэгъуэн ящыхъуащ, икӀи зэупщӀыжырт: «Мыр Исуф и къуэракъэ?» – жаӀэурэ.

23– Дауи, фэ иджыпсту мыпхуэдэ псалъэжь къызжефӀэнущ: «Дохутыр, уэ езыр зыгъэхъуж», е «Кэпэрнэум къуажэм щыблэжьауэ зэхэтха Ӏуэхугъуэхэм хуэдэ ущапӀа лъахэми щылэжь», – жыфӀэу. 24Пэжыр нывжызоӀэ, – къыпищащ Хьисэ и псалъэм, – бегъымбарыр щалъхуа щӀыпӀэм щыпсэухэм ядауэ зэи къэхъуакъым. 25Пэжыр нывжызоӀэ, Иляс бегъымбарым[†] и зэманым илъэсищрэ ныкъуэкӀэ уафэр гъэбыдарэ уэшх къемышхыу икӀи гъаблэшхуэ къэхъуауэ щыщытам, Израилым фызабэ куэд щыпсэуащ. 26АрщхьэкӀэ абыхэм ящыщу зым дежи игъэкӀуакъым Тхьэм Иляс. ЗдигъэкӀуар Сидон[*] къалэм пэгъунэгъу Сарептэ жылэм дэс фызабэм дежщ. 27Абы ещхьу, Елишэ бегъымбарым и зэманым щыгъуи уэшын уз зэфыкӀ цӀыху куэд Израилым щыпсэуащ, ауэ Елише абыхэм ящыщ зыри игъэхъужакъым, Сирием щыщ НэӀэмин фӀэкӀ.

28Ар щызэхахым, тхьэлъэӀупӀэ унэм щӀэс псори къызэрыгъэгубжьщ, 29къызэрыӀэтри, Хьисэ къуажэм къыдахуащ. Я къуажэр зытет Ӏуащхьэм Хьисэ драшеящ итӀанэ, кърадзыхын я гугъэу. 30Ауэ Хьисэ абыхэм я зэхуакум къыдэкӀри къыӀукӀыжащ.


Хьисэ лӀы гуэрым жин бзаджэ къызэрыхихужар

31Абы и ужькӀэ Хьисэ Гэлилейм хиубыдэ Кэпэрнэум къуажэм кӀуэри, цӀыхухэр щэбэт махуэхэм[†] Тхыгъэ ЛъапӀэм щӀигъэджыкӀын щӀидзащ. 32Псоми яфӀэтелъыджэт Хьисэ и ущиекӀэр, сыту жыпӀэмэ и псалъэхэм тепщэныгъэ яӀэт. 33Жин бзаджэм иӀыгъ цӀыхухъу гуэр щӀэст тхьэлъэӀупӀэ унэм. МакъышхуэкӀэ къэгуоури, мыр жиӀащ абы:

34– Ей, Нэзэрэт щыщ Хьисэ, сыт уи Ӏуэхуу къытхэлъыр? ДыбгъэкӀуэдыну укъэкӀуауэ ара? Ухэтми сощӀэ сэ. Уэ Тхьэм ури-ЛӀыкӀуэ лъапӀэщ![+]

35– Уи жьэр зэтепӀи, къыхэкӀыж а цӀыхум! – жриӀащ Хьисэ жиным. Жин бзаджэм а лӀыр псоми я пащхьэм щриудри, зыкӀи зэран хуэмыхъуу къыхэкӀыжащ[+]. 36Къэхъуар псоми яфӀэтелыджэу зэупщӀыжырт:

– Мыр зищӀысыр сыт? Тепщэныгъэрэ лъэкӀыныгъэшхуэрэ иӀэу жин бзаджэхэм унафэ яхуещӀри, ахэр цӀыхухэм къахокӀыж.

37Апхуэдэу Хьисэ и хъыбар а щӀыпӀэм дэнэкӀи щыӀуащ.


Хьисэ цӀыху куэд зэригъэхъужар

38ТхьэлъэӀупӀэ унэм къыщӀэкӀыжри, Симэн и унэм еблэгъащ Хьисэ. Симэн и щыкъу анэр плъыржьэр гуащӀэм хигъэзыхьауэ хэлъти, ар игъэхъужыну Хьисэ къелъэӀуащ. 39Хьисэ сымаджэм щхьэщыхьэри, плъыржьэрыр игъэувыӀащ, узри хэкӀыжащ. Арыххэти, Симэн и щыкъу анэр къэтэджри, хьэщӀэхэм Ӏэнэ къахуищтащ.

40Пшапэр щызэхэуэм, уз зэмылӀэужьыгъуэ зэфыкӀ сымаджэхэр Хьисэ къыхуашэу щӀадзащ. Хьисэ и Ӏэр ятрилъхьэурэ, ахэр игъэхъужырт. 41«Уэ Тхьэм ури-Къуэщ», – жаӀэурэ, жин бзаджэхэр цӀыху куэдым кӀийуэ къахэкӀыжырт. Ауэ Хьисэ абыхэм яхуидэртэкъым апхуэдэу жаӀэну, Ар Тхьэм зэри-Мэсихьыр[†] абыхэм ящӀэрти.

42Нэху зэрыщу, Хьисэ къуажэр ибгынэри, щӀыпӀэ пхыдза гуэрым кӀуащ. Абы цӀыху куэд кӀэлъежьащ, Ар къалъыхъуэу. Къыщагъуэтым, я щӀыпӀэр ирамыгъэбгынэн щхьэкӀэ, зэтраӀыгъэну хэтащ[+]. 43Ауэ Хьисэ абыхэм яжриӀащ:

– Тхьэм и Тепщэныгъэм[†] теухуа хъыбарыфӀыр нэгъуэщӀ жылэхэми щысӀуэтэн хуейщ Сэ. Аращ Сэ Тхьэм сыкъыщӀигъэкӀуар.

44Апхуэдэу, Хьисэ Ехьудей[†] хэкур къызэхикӀухьурэ, жылэхэм дэт тхьэлъэӀупӀэ унэхэм уаз щитырт.

### 5


Игъэсэн папщӀэ, Хьисэ япэу къыхиха цӀыхуищыр

1Зэгуэрым, Хьисэ Джэнисэр гуэлым здыӀутым, Тхьэм и псалъэм едэӀуэну къызэхуэса цӀыху гупышхуэр къытегуплӀэ хъуащ. 2Гуэл Ӏуфэм Ӏут кхъуафэжьеитӀ къилъэгъуащ Хьисэ. Бдзэжьеящэхэр кхъуафэжьейхэм къикӀауэ, яхъхэр ягъэкъэбзэжырт. 3Ар зы кхъуафэжьейм, Симэн ейм, иувэщ, псы Ӏуфэм мащӀэу ӀуигъэкӀыну елъэӀущ, етӀысэхри, цӀыхухэр иущиин щӀидзащ. 4Псэлъэн иуха нэужь, Симэн мыпхуэдэу жриӀащ:

– Кхъуафэжьейр кууупӀэмкӀэ ныхэгъэхьи, фихъхэр хэвдзэ, бдзэжьей къэвубыдын папщӀэ.

5– УщиякӀуэ, – жиӀащ Симэн, – дэ жэщ псом демытӀысэхыу бдзэжьей дещати, зыри къытхуэубыдакъым. Ауэ Уэ щыжыпӀэкӀэ, хэздзэнщ.

6Хъыхэр хадзащ. Щыхадзэм, апхуэдизкӀэ бдзэжьей куэд къаубыдати, яхъхэр зэгуэтхъырт. 7Адрей кхъуафэжьейм ис я ныбжьэгъухэм Ӏэ хуащӀащ, къакӀуэу къадэӀэпыкъуну. Ахэр къесылӀэри, бдзэжьейр кхъуафэжьеитӀми ярыз ящӀащ, щӀелъафэ иджы жыуигъэӀэу. 8Симэн Питрэс ар щилъагъум, Хьисэ и пащхьэм лъэгуажьэмыщхьэу иувэри жриӀащ:

– Зи щӀыхьыр ин, сыкъэбгынэ, сэ сыгуэныхьлыщ.

9-10Езы Симэни, адрей и гъусахэри, Зэвдей и къуэхэу Симэн и лэжьэгъу Екъуби[†] Яхьяи хуабжьу къэшынащ, апхуэдиз бдзэжьей щалъагъум. Хьисэ Симэн жриӀащ:

– Умышынэ! Бдзэжьей къэбубыду зэрыщытам хуэдэу, цӀыхухэр си Ӏумэтым къибгъэхьэнущ дяпэкӀэ.

11КхъуафэжьеитӀыр ныджэм къытралъэфэжщ, псори къагъанэри, ахэр Хьисэ и ужь иуващ.


Хьисэ уэшын уз зэфыкӀ лӀы гуэр зэригъэхъужар

12Хьисэ, жылэ гуэрым дэту, уэшын уз зэфыкӀ лӀы гуэр къыхуэзащ. Сымаджэм Ар щилъагъум, и щхьэр щӀым еӀусэу зридзыхри, къелъэӀуащ:

– Зи щӀыхьыр ин, ухуеймэ, сыбгъэхъужыфынущ, – жиӀэри.

13Хьисэ и Ӏэр ишийщ, абы теӀэбэри жиӀащ:

– Сыхуейщ, хъуж узыншэ.

Арыххэти, лӀым узыр хэкӀыжри, узыншэ хъужащ.

14Хьисэ абы жриӀащ:

– Къэхъуар зыми жумыӀэж, дин гъуазэм[†] деж кӀуэи, зэгъэплъ икӀи узэрыхъужам щхьэкӀэ, Мусэ бегъымбарым и унафэм тету, къурмэн укӀ. Ар узэрыхъужамкӀэ цӀыхухэм я пащхьэм щыхьэт щыхъунщ[+].

15КӀуэтэху, Хьисэ и хъыбарым нэхъ зиубгъурт, цӀыху нэхъыби къыхуэкӀуэрт и псалъэм едэӀуэну икӀи я узыфэхэр ирагъэхъужыну. 16Езы Хьисэ щӀыпӀэ пхыдза щӀэх-щӀэхыурэ кӀуэурэ, тхьэ елъэӀурт[+].


Хьисэ зи лъэр къыщӀэмыувэж лӀы гуэр зэригъэхъужар

17Махуэ гуэрым, Хьисэ цӀыхухэр здиущийм, Гэлилеймрэ Ехьудеймрэ[†] я жылагъуэхэми Ерусэлими къикӀауэ теурэт[†] егъэджакӀуэхэр, фарисейхэр[†] Абы едаӀуэу щыст. Зиусхьэным[†] и къаруушхуэу сымаджэхэр зыгъэхъужыр Хьисэ щӀыгъут[+]. 18Зи лъэр къыщӀэмыувэж лӀы гуэр цӀыхухэм арджэным телъу къахьащ, унэм щӀахьэу Хьисэ и пащхьэм иралъхьэн я мураду. 19Ауэ цӀыхур Ӏувти, щӀахьэфакъым. Апхуэдэу щыхъум, ахэр унащхьэм дэкӀуейщ, кхъуэщыныр къытрахри, сымаджэр, арджэным зэрытелъу, ирахьэхри, унэкум хуэзэу Хьисэ и пащхьэ иралъхьащ. 20Абыхэм я фӀэщхъуныгъэр щилъагъум, Хьисэ сымаджэм жриӀащ:

– Уи гуэныхьхэр къыпхуэгъуащ[+].

21Ар щызэхахым, теурэт егъэджакӀуэхэми фарисейхэми[†] ягукӀэ мыпхуэдэу жаӀащ: «Тхьэр зыгъэикӀэ мыр хэт хъуну? Тхьэм нэмыщӀ, хэт гуэныхьхэр зыгъэгъуну хуитыр?»

22Хьисэ ахэр зэгупсысыр ищӀэрти, захуигъазэри яжриӀащ:

– Апхуэдэ гупсысэхэр щхьэ фигу къэвгъэкӀрэ? 23Сыт нэхъ тыншыр: «Уи гуэныхьхэр къыпхуэгъуащ» жыпӀэныра, хьэмэрэ «Къэтэджи, зекӀуэ» жыпӀэныра? 24ЦӀыхум и Къуэм[†] гуэныхьхэр игъэгъуну мы дунейм тепщэныгъэ зэрыщиӀэр фщӀэн щхьэкӀэ, – жиӀэри, Хьисэ зи лъэр къыщӀэмыувэжым жриӀащ: – Уэ ныбжызоӀэ, къэтэдж, уи арджэныр къащти, уи унэм кӀуэж.

25Абыхэм ялъагъуу, лӀыр асыхьэтым къэтэджщ, зытелъа арджэныр къищтэри, Тхьэм фӀыщӀэ хуищӀурэ, и унэм кӀуэжащ. 26Ар псоми яфӀэтелъыджэ хъуауэ, Тхьэм щӀыхь хуащӀрэ хуабжьу шынауэ, жаӀэрт: «Дэ нобэ тлъэгъуар телъыджэлажьэщ».


Лэуий Хьисэ и гъэсэн зэрыхъуар

27Хьисэ жылэм къыдэкӀыжащ абы и ужькӀэ. Лэуий и цӀэу тезыр ахъшэ къыхэзых лӀы гуэр ахъшэ къыхэхыпӀэм деж щысу къилъагъури, Хьисэ абы жриӀащ:

– Си ужь къиувэ!

28Лэуий къэтэджщ, псори къигъанэри, Хьисэ и ужь иуващ.

29ИтӀанэ Лэуий и унэм Хьисэ Ӏэнэшхуэ къыщыхуигъэуващ. Тезыр ахъшэ къыхэзых гупышхуи нэгъуэщӀ цӀыху Ӏэджи пэрыст Ӏэнэм[+]. 30Ар щалъагъум, фарисейхэмрэ абыхэм я ӀупэфӀэгъу теурэт егъэджакӀуэхэмрэ, губгъэн хэлъу, Хьисэ и гъэсэнхэм мыпхуэдэу жраӀащ:

– Тезыр ахъшэ къыхэзыххэмрэ гуэныхьлыхэмрэ фащӀыдефэр, фащӀыдэшхэр сыт[+]?

31– Узыншэхэракъым дохутыр хуейр, атӀэ сымаджэхэрщ, – яжриӀащ абыхэм Хьисэ. 32– ЦӀыху щыпкъэхэракъым, атӀэ гуэныхьлыхэрщ тобэ къэхьыжыным къыхуезджэну сакъызыхуэкӀуар[+].


НэщӀым теухуауэ

33Хьисэ мыпхуэдэу къыжраӀащ абыхэм:

– Яхья и гъэсэнхэм нэщӀ ис я хабзэщ, тхьэ йолъэӀу. Фарисейхэм я гъэсэнхэми ар дыдэр ящӀэ, ауэ Уэ уи гъэсэнхэр машхэ, икӀи йофэ![+]

34– Щауэр я гъусэху, хьэгъуэлӀыгъуэм хэт хьэщӀэхэр пхуэгъэнэщӀыну? – еупщӀащ абыхэм Хьисэ. – 35Ауэ щауэр абыхэм къыщыхашыну махуэр къэкӀуэнущ. Мис абы щыгъуэ нэщӀ исынухэщ[+].

36Хьисэ абыхэм щӀагъыбзэ яжриӀащ итӀанэ:

– ЩыгъыныщӀэм щэкӀ кӀапэ къыпигъэжу щыгъыныжьым тридэркъым зыми, сыту жыпӀэмэ щыгъыныщӀэр зэӀигъэхьэнущ, щыгъыныжьми а щэкӀ кӀапэр кӀэрызэгъэнукъым. 37Абы ещхьу, санэщӀэр зыми фэнд тӀорысэм иригъахъуэркъым, сыту жыпӀэмэ санэщӀэм фэнд тӀорысэр къызэгуитхъынурэ санэр къижынущ, фэндри зэӀигъэхьэнущ. 38СанэщӀэр фэндыщӀэм игъэхъуэн хуейщ. 39Щыта санэ изыфам санэщӀэ ефэн идэнукъым, щыта санэр нэхъыфӀщ жиӀэнурэ.

### 6


Хьисэ щэбэтым и тепщэщ

1Зэгуэрым, щэбэт махуэу,[†] Хьисэ гуэдз хьэсэм хэту кӀуэрт. И гъэсэнхэм гуэдз щхьэмыжхэр къыпачурэ яшхырт, яӀуэтурэ. 2Фарисейхэм[†] ящыщ гуэрхэм ар щалъагъум, къыжраӀащ:

– Щэбэт махуэм пщӀэ мыхъунур[*] щӀэфщӀэр сыт? – жаӀэри.

3– Даут и гъусахэмрэ езымрэ къыщымэжэлӀам абы ищӀам фемыджауэ ара? – жиӀащ Хьисэ. – 4Даут Тхьэм и Шэтырым щӀыхьэщ, Тхьэм и пащхьэ иралъхьэ щӀакхъуэр къищтэри, ишхащ, и гъусэхэми яригъэшхащ, дин гъуазэхэм[†] нэмыщӀ, а щӀакхъуэр зыми яшх мыхъуну щыта пэтрэ. – 5Хьисэ ар жиӀэри, мыр къыпищащ: – ЦӀыхум и Къуэр[†] щэбэтым и тепщэщ.

6НэгъуэщӀ щэбэт махуэ гуэрым тхьэлъэӀупӀэ унэм щӀыхьэри, Хьисэ цӀыхухэр Тхыгъэ ЛъапӀэм[†] щӀигъэджыкӀын щӀидзащ. Зи Ӏэ ижьыр гъуа лӀы гуэр абы щӀэст. 7Теурэт[†] егъэджакӀуэхэмрэ фарисейхэмрэ Хьисэ кӀэлъыплъырт, а лӀыр щэбэт махуэм игъэхъужмэ, абыкӀэ ягъэкъуэншэн я мураду[+]. 8Хьисэ абыхэм я гум илъыр ищӀэрти, зи Ӏэр гъуа лӀым мыпхуэдэу жриӀащ:

– Къэтэджи, утыкум къиувэ.

ЛӀыр тэджри, утыкум иуващ.

9– Сэ фэ сынывоупщӀ, – яжриӀащ абыхэм Хьисэ. – ФӀы пщӀэныра хьэмэрэ Ӏей пщӀэныра къезэгъыр щэбэт махуэм? ЦӀыхур къебгъэлыныра хьэмэрэ бгъэкӀуэдыныра къезэгъыр[+]?

10Ар жиӀа нэужь, Хьисэ, псори къызэхиплъыхьри, зи Ӏэр гъуа лӀым жриӀащ:

– Уи Ӏэр къэший!

ЛӀым и Ӏэр ишийри, узыншэ хъужащ. 11Хьисэ и пэрыуэгъухэм ар щалъагъум, къызэрыгъэгубжьри, Хьисэ иращӀэнумкӀэ зэчэнджэщащ.


Хьисэ лӀыкӀуэ ищӀыну къыхихахэр

12А махуэхэм Хьисэ тхьэ елъэӀуну Ӏуащхьэм дэкӀуейри, жэщыр абы щигъэкӀуащ, тхьэ елъэӀуу. 13Нэху зэрыщу, и гъэсэнхэр ириджэщ, цӀыху пщыкӀутӀ абыхэм щыщу къыхихри, лӀыкӀуэ ищӀащ. 14Мис ахэр: Хьисэ Питрэс зыфӀищыжа Симэн, Питрэс и къуэш Индрис, Екъуб,[†] Яхья, ФылыпӀ, Бартэлим, 15МатӀэ, ТӀэмус, Алиф и къуэ Екъуб, зилотхэм[*] ящыщ Симэн, 16Екъуб и къуэ Ехьудэ икӀи Ехьудэ ИшкӀэриуэт (иужькӀэ Хьисэ епцӀыжар)[+].


Гъуэгу махуэ теувахэр

17Хьисэ абыхэм я гъусэу Ӏуащхьэм къехыжри, и гъэсэн куэд къыщыпэплъэ тафэм къытехьэжащ. Абыхэм нэмыщӀ, Ехьудей[†] псоми, Ерусэлими, хы Ӏуфэм Ӏут Тиррэ Сидонрэ пэгъунэгъу жылэхэми къикӀауэ цӀыху куэд къызэхуэсат. 18Хьисэ жиӀэм едэӀуэну икӀи я узхэр ирагъэхъужыну арат ахэр къыщӀэкӀуар. Жин бзаджэм иӀыгъхэри хъужырт. 19Сымаджэ псори зыгъэхъуж къару къызэрыпкърыкӀым щхьэкӀэ цӀыху псори Хьисэ еӀусэну щӀэкъут[+].

20И гъэсэнхэм яхэплъэри, Хьисэ жиӀащ:

– Гъуэгу махуэ фытеуващ тхьэмыщкӀэхэр,
сыту жыпӀэмэ Тхьэм и Тепщэныгъэм и жьауэ щӀэтхэр фэращ.
21Гъуэгу махуэ фытеуващ иджыпсту мэжалӀэхэр,
зывгъэнщӀыжынущи.
Гъуэгу махуэ фытеуващ иджыпсту гъыхэр,
фыгуфӀэжынущи[+].

22Гъуэгу махуэ фытеуващ, ЦӀыхум и Къуэм и гъуэгум фызэрытетым щхьэкӀэ цӀыхухэм фыкъалъагъу мыхъуу щытмэ, фыкъызыхахумэ, фхуэмыфащэ къывапэсмэ икӀи фи цӀэр ягъэикӀэмэ. 23ФыгуфӀэ а махуэм, фыгуфӀэ, фыдэлъей, сыту жыпӀэмэ уафэм саугъэт ин къыщыфпоплъэ. Апхуэдэ цӀыхухэм я адэжьхэм ар дыдэр пасэрей бегъымбархэми иращӀэу щытащ.

24Ауэ фэ, къулеижьхэр, гъуэгу мыгъуэ фытеуващ,
фи гум фӀэӀэфӀхэр зывгъэнщӀыху вгъуэтащи.
25Гъуэгу мыгъуэ фытеуващ иджыпсту зи ныбэ изхэр,
фымэжэлӀэжынущи.
Гъуэгу мыгъуэ фытеуващ иджыпсту дыхьэшххэр,
фыгъыжынущ, фыпыхьэжынущи[+].
26Гъуэгу мыгъуэ фытеуващ, цӀыху псори къыфщытхъумэ,
сыту жыпӀэмэ а къыфщытхъухэм я адэжьхэри бегъымбар нэпцӀхэм ящытхъуу щытащ.


ФӀылъагъуныгъэм теухуауэ

27– Ауэ Сэ къызэдаӀуэхэм нывжызоӀэ: Фи бийхэр фӀыуэ флъагъу, фыкъэзылъагъу мыхъухэм фӀы яхуэфщӀэ. 28Къывэбгхэм Тхьэм и нэфӀ къащыхуэну фахуелъэӀу, фи жагъуэ къэзыщӀхэми Тхьэр фӀыкӀэ къахуэупсэну фахуелъэӀу[+].

29Уи напэм къеуэм адрей напэ лъэныкъуэр хуэгъазэ. Уи щыгъын щӀыӀутелъыр птезыхым упэрымыуэу уи джанэри егъащтэ. 30КъолъэӀу дэтхэнэми къыщӀолъэӀур ет! Уи хьэпшып птезыхым къытепхыжыну и ужь уимыхьэ[+]. 31ЦӀыхухэм зыхуевгъэщӀэну фызыхуейр фэри яхуэфщӀэ.

32ФӀыуэ фыкъэзылъагъухэм фӀэкӀа адрейхэр фӀыуэ фымылъагъумэ, Тхьэр къыфщытхъуну фыщымыгугъ. Гуэныхьлыхэми фӀыуэ къэзылъагъухэр фӀыуэ ялъагъуж. 33ФӀы къыфхуэзыщӀэхэм фӀэкӀа адрейхэм фӀы яхуэвмыщӀэмэ, Тхьэр къыфщытхъуну фыщымыгугъ. Гуэныхьлыхэми ар дыдэр ящӀэркъэ? 34Къэзыпшыныжыну фызыщыгугъхэм фӀэкӀа нэгъуэщӀхэм щӀыхуэ евмытмэ, Тхьэр къыфщытхъуну фыщымыгугъ. Гуэныхьлыхэми езыхэм хуэдэ гуэныхьлыхэм щӀыхуэ ират, абы хуэдиз дыдэ къызэрыратыжынур ящӀэри. 35Ауэ фэ фи бийхэр фӀыуэ флъагъу, фӀы яхуэфщӀэ икӀи щӀыхуэ ефт, къыватыжыну фыщымыгугъми. Абы щыгъуэ саугъэтышхуэ къыфлъысынущ икӀи Я Нэхъ Лъагэм и бын фыхъунущ, Тхьэр фӀыщӀэ зымыщӀхэми цӀыху ябгэхэми яхуэжумартщи. 36Фи Адэ лъапӀэм хуэдэу гущӀэгъулыуэ фыщыт.


Хьэкум зыми тевмыщӀыхь

37– Хьэкум[*] зыми тевмыщӀыхьи, фэри къыфтращӀыхьынукъым. Зыри фымыгъэкъуанши, Тхьэм фэри фигъэкъуэншэнукъым. КъывэкъуэншэкӀхэм яхуэвгъэгъуи, Тхьэм фэри къыфхуигъэгъунущ. 38ЦӀыхухэм зыщӀэлъэӀур ефти, Тхьэм фэри къывитынущ. Пщалъэм изу, зэщыгуарэ зэщыубэжауэ Тхьэм къыфхуипщыжынущ. НэгъуэщӀу жыпӀэмэ, фэ зэрыфпщ пщалъэм хуэдэкӀэщ фэри къызэрыфхуапщынур.

39Ар жиӀэри, Хьисэ абыхэм ущие псалъэ яжриӀащ:

– Зы нэфыр нэгъуэщӀ нэфым гъуэгугъэлъагъуэ хуэхъун лъэкӀыну? ТӀури мащэм ихуэнукъэ? 40ЕджакӀуэр езыгъаджэм нэхърэ нэхъ инкъым, ауэ зыхуагъэӀущыр нэгъэсауэ зыдж дэтхэнэри абы хуэдэ мэхъу. 41Уи нэм щӀэлъ бжэгъур умылъагъуу, уи къуэшым и нэм щӀэлъ пхъэласкӀэр щхьэ плъагъурэ? 42Уэ езым уи нэм щӀэлъ бжэгъур умылъагъужу, уи къуэшым дауэ жепӀэфрэ: «Си къуэш, уи нэм щӀэлъ пхъэласкӀэр къыщӀэзгъэхыж», – жыпӀэу? БзитӀщхьитӀ! Уэ езым уи нэм щӀэлъ бжэгъур къыщӀэхыж япэщӀыкӀэ, итӀанэ къэпщӀэнущ уи къуэшым и нэм щӀэлъ пхъэласкӀэр къызэрыщӀэпхыжыну щӀыкӀэр.


Жыгыр зыхуэдэр къызэращӀэ щӀыкӀэр

43– ЖыгыфӀым пхъэщхьэмыщхьэ Ӏей къыпыкӀэркъым, жыг Ӏейми пхъэщхьэмыщхьэфӀ къыпыкӀэркъым. 44Дэтхэнэ жыгри зыхуэдэр къыпыкӀэмкӀэщ къызэращӀэр. Пыжьейм жызум къыпачыркъым, кхъуэбанэми хъурмэ къыпачыркъым. 45ЦӀыху угъурлым фӀыр щихъумэ и гум фӀы кърех. ЦӀыху ябгэм ер щихъумэ и гум е кърех. Сыту жыпӀэмэ цӀыхум и гум илъырщ и бзэм къипсэлъыр[+].


Унэ лъабжьэ нэсыр

46– Сэ вжесӀэр щывмыгъэзащӀэкӀэ, «Зи щӀыхьыр ин, Зи щӀыхьыр ин!» къыщӀызжефӀэр сыт? 47Си Ӏумэтым къихьэрэ, си псалъэм едаӀуэу, ар зыгъэзащӀэ дэтхэнэри зыхуэдэр вжесӀэнщ. 48Унэ щиухуэм щӀыр куууэ дэзытӀыкӀыу унэ лъабжьэр мывэм тезыщӀыхьа цӀыхум хуэдэщ ар. Псыр къиури, унэм тегуплӀащ, ауэ хуэгъэхъеякъым, унэр зэпэщу щӀа хъуати[+]. 49Ауэ си псалъэм едаӀуэу ар зымыгъэзащӀэр, зи унэр лъабжьэ имыӀэу щӀым и гущӀыӀум тезыщӀыхьа цӀыхум хуэдэщ. Псыр щытегуплӀэм, а унэр асыхьэтым къызэтеуэжащ, къутахуэ фӀэкӀа къэмынэу.

### 7


Римым и дзэзешэм и фӀэщхъуныгъэр

1ЦӀыхубэм яжриӀа псалъэр щиухым, Хьисэ Кэпэрнэум дыхьащ.

2Римым и дзэзешэ гуэрым фӀыуэ илъагъуу ӀуэхутхьэбзащӀэ иӀэт. Ауэ ар лӀэн гъунэгъу хъуауэ сымаджэт. 3Хьисэ и хъыбар а дзэзешэм щызэхихым, журтхэм я тхьэмадэхэм ящыщ гуэрхэр Абы деж игъэкӀуащ, Ар къакӀуэу и ӀуэхутхьэбзащӀэр къригъэлыну. 4Арати, ахэр Хьисэ деж къакӀуэри, хуабжьу къелъэӀуурэ мыпхуэдэу къыжраӀащ:

– Ар хуэпщӀэну хуэфащэщ абы, 5абы ди лъэпкъыр фӀыуэ елъагъу, тхьэлъэӀупӀэ уни тхуригъэщӀащ.

6Хьисэ абыхэм я гъусэу ежьащ. ЗдэкӀуэм щынэблагъэм, дзэзешэм и ныбжьэгъухэр Хьисэ къыпригъажьэри, мыпхуэдэу къыжрыригъэӀащ:

– Зи щӀыхьыр ин, гугъу зумыгъэхь, си унэ укъихьэну схуэфащэкъым сэ. 7Аращ сэ езыр уи деж сынэкӀуэну сыщӀытемыгушхуар, псалъэ жыӀи, си ӀуэхутхьэбзащӀэр хъужынущ. 8Сэ езыр унафэ сыщӀэтщ, сэри си унафэ зауэлӀхэр щӀэтщ. Зым «модэ кӀуэ» жесӀэмэ, макӀуэ. Адрейм «мыдэ къакӀуэ» жесӀэмэ, къокӀуэ. Си унэӀутым «мыр щӀэ» жесӀэмэ, ещӀэ.

9А псалъэхэр щызэхихым, Хьисэ ар игъэщӀэгъуащ икӀи зригъэзэкӀри, и ужь иту къакӀуэ цӀыху къомым мыпхуэдэу яжриӀащ:

– Пэжыр нывжызоӀэ, израил лъэпкъым къыхэкӀакъым апхуэдэ фӀэщхъуныгъэ Сэ зыдэслъэгъуа.

10Хьисэ деж лъэӀуакӀуэ къэкӀуахэм ягъэзэжу унэм нэсыжа нэужь, дзэзешэм и ӀуэхутхьэбзащӀэр хъужауэ ирихьэлӀэжащ.


Фызабэ гуэрым и къуэ лӀар Хьисэ къызэригъэпсэужар

11Хьисэ Наин къуажэм кӀуэну ежьащ абы и ужькӀэ. И гъэсэнхэри нэгъуэщӀ цӀыху Ӏэджи щӀыгъут. 12Къуажэ дыхьэпӀэм щынэблагъэм, хьэдэ къыдахыу ирихьэлӀащ. ЛӀар фызабэ гуэрым и къуэ закъуэт. Къуажэдэс куэди фызабэм щӀыгъуу къакӀуэрт. 13Зиусхьэным[†] фызабэр щилъагъум, и гур щӀэузри:

– Умыгъ, ди анэ! – жриӀащ. 14ИтӀанэ бгъэдыхьэри, кхъаблэм еӀусащ. Хьэдэр зыхьхэр къыщыувыӀэм, Хьисэ жиӀащ:

– НыбжьыщӀэ, уэращ зыжесӀэр, къэтэдж[+].

15ЛӀар къызэфӀэтӀысхьэри, псалъэу щӀидзащ. Хьисэ ар и анэм иритыжащ. 16Псори хуабжьу шынарэ Тхьэм щӀыхь хуащӀурэ, мыпхуэдэу жаӀэрт:

– Бегъымбарышхуэ къытхуэкӀуащ, Тхьэр и лъэпкъым щӀэгъэкъуэн къыхуэхъуащ.

17Арати, Хьисэ и хъыбар Ехьудей[†] псоми абы пэгъунэгъу щӀыпӀэхэми щызэхахащ.


Яхья бегъымбарым и гъэсэнхэр Хьисэ деж зэригъэкӀуар

18Яхья бегъымбарым и гъэсэнхэм а Ӏуэхугъуэ телъыджэхэм я хъыбар абы щыхуаӀуэтэжым, и гъэсэнхэм щыщу цӀыхуитӀ ириджэри, 19Зиусхьэным деж игъэкӀуащ, мыпхуэдэу иригъэупщӀыну: «Дунейм къытехьэн хуеяр Уэра, хьэмэрэ нэгъуэщӀым дыпэплъэн хуей?» 20Ахэр Хьисэ деж кӀуэри еупщӀащ:

– УмэхъакӀуэ Яхья дыноупщӀыну дыкъыпхуигъэкӀуащ: «Дунейм къытехьэн хуеяр Уэра, хьэмэрэ нэгъуэщӀым дыпэплъэн хуей?»

21Хьисэ зигу къыдэмыж, сымаджэ куэд игъэхъужырт а зэманым, жин бзаджэхэр цӀыхухэм къахихужырт, нэф куэдми я нэр къигъэплъэжырт.

22– Вгъэзэжи, – яжриӀащ Хьисэ къэкӀуахэм, – флъэгъуамрэ зэхэфхамрэ Яхья хуэфӀуэтэж: нэфхэм я нэр къоплъэж, щӀакъуэхэм я лъэр зэроубыдыж, уэшын уз зэфыкӀхэм я щӀыфэр къабзэ мэхъуж, дэгухэм я тхьэкӀумэр къеутӀыпщыж, лӀахэр къотэджыж, тхьэмыщкӀэхэм Тхьэм и хъыбарыфӀыр хуаӀуатэ. 23Гъуэгу махуэ теуващ СэркӀэ шэч къэзымыхьыр.

24Яхья къигъэкӀуахэм ягъэзэжа нэужь, абы и гугъу цӀыхубэм яхуищӀын щӀидзащ Хьисэ:

– Къумым фыщӀэкӀуар сытыт? Жьым игъэсыс къамылым хуэдэу таучэлмыщӀ цӀыху феплъыну арат фыщӀэкӀуар[+]? 25АтӀэ сыт фыщӀэкӀуар къумым? Щыгъын дахэкӀэ хуэпа цӀыху флъагъуну фи гугъауэ ара? Дахэу хуэпахэмрэ къулеижьхэмрэ зыщӀэсыр пащтыхь сэрейрщ. 26Хэт атӀэ флъагъуну фи гугъар? Бегъымбар? Пэжщ, бегъымбарщ флъэгъуар, ауэ нывжызоӀэ, ар бегъымбарым нэхърэ нэхъ инщ. 27Тхыгъэ ЛъапӀэм[†] мыпхуэдэу щыжиӀам, Яхьящ зи гугъу ищӀар:

«Мис, уяпэ иту си лӀыкӀуэр нызогъакӀуэ,
абы уи гъуэгур пхуигъэхьэзырынущ».

28НывжызоӀэ, фызхэм къалъхуахэм щыщу Яхья нэхърэ нэхъ ин мы дунейм къытехьакъым. Ауэ Тхьэм и Тепщэныгъэм и жьауэ щӀэтхэм я нэхъ цӀыкӀу дыдэр Яхья нэхърэ нэхъ инщ[+].

29Хьисэ и псалъэр щызэхахым, цӀыху къызэхуэсахэми, уеблэмэ тезыр ахъшэ къыхэзыххэми Тхьэм и мурадхэр захуэу ялъытащ, сыту жыпӀэмэ абыхэм Яхья зрагъэумэхъакӀэт[+]. 30Ауэ фарисейхэмрэ[†] теурэт[†] егъэджакӀуэхэмрэ Яхья зрагъэумэхъын хуейуэ къалъытатэкъым. Апхуэдэу абыхэм Тхьэм и Ӏэмырыр ягъэзэщӀэн ядауэ щытакъым.

31– Нобэрей цӀыхухэр сытым хуэзгъэдэн? – жиӀащ Хьисэ. – Хэт ахэр зэщхьыр? 32ЦӀыху зекӀуапӀэхэм деж щытӀысарэ мыр жаӀэурэ, зыр адрейм егуо сабийхэм хуэдэщ ахэр:

«Бжьамий дыфхуепщати, фыкъэфакъым,
гъыбзэ къыфхуитшати, фыгъакъым».

33Ар щӀыжысӀэращ, умэхъакӀуэ Яхья къэкӀуащи, санэ ефэркъым, щӀакхъуи ишхыркъым, итӀани «ар жин бзаджэм иӀыгъщ» жывоӀэ[+]. 34ЦӀыхум и Къуэр[†] къыфхуэкӀуащи, йофэ икӀи йошхэ, ауэ Абы щхьэкӀи «мис ныбаблэр, ефэрейр, тезыр ахъшэ къыхэзыххэмрэ гуэныхьлыхэмрэ я ныбжьэгъур» жывоӀэ[+]. 35Ауэ Тхьэм и Ӏущагъэр къабыл зыщӀа псори а Ӏущагъэр зэрыпэжым щыхьэт тохъуэ.


Хьисэ цӀыхубз гуэрым и гуэныхьхэр къызэрыхуигъэгъуар

36Фарисей гуэрым Хьисэ игъэхьэщӀэну иригъэблэгъат. Щригъэблагъэм, абы и унэм щӀыхьэри, Ар Ӏэнэм пэрытӀысхьащ. 37А жылэм гуэныхьщӀакӀуэу къыщацӀыху цӀыхубз гуэрым Хьисэ фарисейм и унэм зэреблэгъар къыщищӀэм, алавастрэкӀэ зэджэ мывэм къыхэщӀыкӀа бащирыбэм иту мэ дахэ къызыхих дагъэ лъапӀэ здищтэщ, фарисейм и унэм щӀыхьэри, 38Хьисэ и щӀыбагъымкӀэ къыдэуващ. ИтӀанэ и нэпсыр къыщиудри, Хьисэ и лъакъуэр псыф ищӀу теткӀуащ. ЩытеткӀуэм, и щхьэцымкӀэ хуилъэщӀыжри, ба хуищӀурэ, дагъэр хущихуащ. 39Хьисэ езыгъэблэгъа фарисейм ар щилъагъум, игукӀэ мыпхуэдэу жиӀащ: «Мыр бегъымбару щытатэмэ, къеӀусэ цӀыхубзыр зи щӀысыр, икӀи ар зэрыгуэныхьщӀакӀуэр ищӀэнт»[+]. 40Хьисэ лӀым жриӀащ:

– Симэн, Сэ зыгуэр бжесӀэну сыхуейщ.

– КъызжеӀэ, ущиякӀуэ, – жиӀащ Симэн.

41– ЛӀы гуэрым и щӀыхуэ цӀыхуитӀым ятелът. Зым дыжьын ахъшэ щитху, адрейм тхущӀ телът, – жиӀащ Хьисэ. – 42Ауэ щӀыхуэр щахуэмыпшыныжым, тӀуми яхуигъэгъуащ. АтӀэ къызжеӀэт, а тӀум дэтхэнэра щӀыхуэ къезытар нэхъыфӀу зылъагъунур?

43– СызэригугъэмкӀэ, нэхъыбэ зыхуигъэгъуаращ, – жиӀащ Симэн.

– Пэжу уогугъэ, – акъылэгъу хъуащ Хьисэ. 44Ар цӀыхубзым хуеплъэкӀри, Симэн жриӀащ итӀанэ: – Мы цӀыхубзыр плъагъурэ? Сэ уи унэ сыкъихьа пэтрэ си лъакъуэр зэрыстхьэщӀын псы къызэптакъым, ауэ мыбы и нэпсымкӀэ си лъакъуэр схуитхьэщӀри, и щхьэцымкӀэ схуилъэщӀыжащ. 45Уэ ӀэплӀэ къысхуэпщӀакъым, ауэ Сэ мыбы сызэрыщӀэс лъандэрэ мы цӀыхубзым увыӀэгъуэ имыӀэу си лъакъуэм ба къыхуещӀ. 46Уэ хьэщӀагъэ къызэпхакъым, си щхьэм дагъэ къыщыпхуэу, мы цӀыхубзым си лъакъуэм дагъэ лъапӀэ къысхущихуащ. 47Абы къыхэкӀкӀэ ныбжызоӀэ: и фӀылъагъуныгъэр инти, гуэныхь куэд къыхуэгъуащ. Ауэ мащӀэ къызыхуэгъуам и фӀылъагъуныгъэри мащӀэщ.

48Хьисэ цӀыхубзым зыхуигъазэри:

– Уи гуэныхьхэр къыпхуэгъуащ, – жриӀащ[+].

49Ар щызэхахым, адрей хьэщӀэхэм ягукӀэ жаӀащ: «Гуэныхь нэгъунэ зыгъэгъу мы лӀыр хэт хъуну?»

50Хьисэ цӀыхубзым жриӀащ:

– Уи фӀэщхъуныгъэм укъригъэлащ. Тхьэм гупсэхугъуэ къуит, кӀуэ иджы[+].

### 8


Хьисэ и Ӏумэтым ит бзылъхугъэхэр

1Тэлай дэкӀри, Тхьэм и Тепщэныгъэм теухуа хъыбарыфӀыр цӀыхухэм яхуиӀуатэурэ, Хьисэ къалэхэмрэ къуажэхэмрэ къызэхикӀухьын щӀидзащ, и гъэсэн пщыкӀутӀри и гъусэу[+]. 2Абыхэм нэмыщӀ, жин бзаджэ къызыхихужа икӀи игъэхъужа бзылъхугъэ зыбжани щӀыгъут Хьисэ. Абыхэм я цӀэр мыращ: Хьисэ жин бзаджибл къызыхихужа Мэрям, Магдалэ къуажэм щыщыр,[+] 3лӀыщхьэ Хьирэд[†] и мылъкузехьэ Хузэ и фыз Иухьанэ, Сусанэ, нэгъуэщӀхэри. Ахэр я мылъкумкӀэ Хьисэрэ и гъэсэнхэмрэ ядэӀэпыкъурт[+].


Жыласэм теухуа щӀагъыбзэ

4Жылэхэм къикӀауэ цӀыху куэд къыщызэхуэсым, Хьисэ щӀагъыбзэ зыщӀэлъ хъыбар къригъэжьащ:

5– Жыласэм жылэ трисэну дэкӀащ. Здытрисэм, жылэм щыщ гъуэгум телъэлъащ. ЦӀыхухэм ар щӀым хаутэри, къуалэбзухэм зэщӀащыпащ. 6Жылэм щыщ щӀы мывалъэми хэхуащ икӀи къуэпс идзащ, ауэ псы зэримыгъуэтым къыхэкӀкӀэ гъужащ. 7Жылэм щыщ банэми хэхуащ икӀи къэкӀащ, ауэ банэм абы и къуэпсым зригъэужьакъым. 8Жылэм щыщ щӀыфӀми хэхуащ, къэкӀащ икӀи трисар щэкӀэ бэгъуауэ къытрихыжащ.

Ар жиӀа нэужь, Хьисэ макъ лъагэкӀэ къыпищащ:

– ТхьэкӀумэ зиӀэм жысӀэр зэхрырех.


ЩӀагъыбзэм и мыхьэнэр

9А щӀагъыбзэм къикӀыр къагуригъэӀуэну къелъэӀуащ и гъэсэнхэр Хьисэ.

10– Тхьэм и Тепщэныгъэм и щэхухэр фщӀэну хуит фищӀащ фэ Тхьэм, – жиӀащ Хьисэ. – Ауэ адрей цӀыхухэм щӀагъыбзэущ ар зэрызэхахынур икӀи

«еплъ пэтми ялъагъунукъым,
зэхах пэтми къагурыӀуэнукъым».

11ЩӀагъыбзэ зэхэфхам къикӀыр мыращ: Жылэр Тхьэм и псалъэращ. 12Гъуэгум техуа жылэр Тхьэм и псалъэр зэхэзых цӀыхухэрщ, ауэ иужькӀэ Ӏиблисыр[†] абыхэм къахуокӀуэри, зэхаха псалъэр яфӀедыгъу, фӀэщхъуныгъэ ямыгъуэтын, къемылын щхьэкӀэ. 13ЩӀы мывалъэм хэхуа жылэр Тхьэм и псалъэр зэхэзыхыу ар гуфӀэгъуэкӀэ зыщтэ цӀыхухэрщ. Ауэ я фӀэщхъуныгъэм лъабжьэ зэримыӀэм къыхэкӀкӀэ, апхуэдэ цӀыхухэм Тхьэр тэлайкӀэщ я фӀэщ зэрыхъур, я фӀэщхъуныгъэр зыгъэунэху гугъуехьхэр къалъыкъуэкӀа нэужь, Тхьэм и гъуэгум тощхьэрыукӀыж ахэр. 14Банэм хэхуа жылэр Тхьэм и псалъэр зэхэзыххэрщ. Ауэ зэманыр и пӀэм иткъыми, апхуэдэ цӀыхухэр гъащӀэм пыщӀа гугъуехьхэм, мылъку къэлэжьыным, зыгъэтхъэжыным хущӀагъэхьэркъым. Ахэр зи къуэпсыр зымыдз къэкӀыгъэм хуэдэу къонэ. 15ЩӀыфӀым хэхуа жылэр Тхьэм и псалъэр гу хьэлэлым, гу пцӀанэм щызыхъумэу икӀи къэмыдзыхэу гъавэ бэв къезыхьэлӀэж цӀыхухэрщ.


Нахуэ къэмыхъужын щэхуи бзыщӀыгъи щыӀэкъым

16– Уэздыгъэ пигъанэу кумбыгъэкӀэ щӀиӀубэркъым зыми, е гъуэлъыпӀэ щӀагъым щӀигъэувэркъым, атӀэ уэздыгъэ тегъэувапӀэм трегъэувэ, къыщӀыхьэхэм яхуэнэхун папщӀэ[+]. 17Нахуэ къэмыхъужын щэхурэ къыщӀэмыщыжын, къамыщӀэжын бзыщӀыгъэрэ щыӀэкъым[+]. 18Аращи, фызэрыдаӀуэ щӀыкӀэм фыкӀэлъыплъ. Сыту жыпӀэмэ зиӀэ дэтхэнэми Тхьэм къыхущӀигъунущ, зимыӀэ дэтхэнэми иӀэу къыфӀэщӀри Тхьэм Ӏихыжынущ[+].


Хьисэ и анэмрэ и къуэшхэмрэ

19И анэмрэ и къуэшхэмрэ Хьисэ деж къэкӀуащ. Ауэ бгъэдыхьэфыртэкъым, цӀыхур Ӏувти. 20Хьисэ хъыбар ирагъэщӀащ:

– Уи анэмрэ уи къуэшхэмрэ укъалъагъуну къэкӀуауэ щӀыбым дэтщ, – жаӀэри.

21– Тхьэм и псалъэр зэхэзыххэу ар зыгъэзащӀэхэращ Сэ си анэ, си къуэш хъужхэр, – итыжащ Абы жэуап.


Хьисэ борэныр зэригъэсабырыжар

22Махуэ гуэрым Хьисэ, и гъэсэнхэр и гъусэу, кхъуафэжьейм итӀысхьэри, яжриӀащ:

– Девгъажьи, дызэпрывгъэкӀ гуэлым.

Арати, ежьахэщ. 23Кхъуафэжьейм ису здэкӀуэм, Ар щхьэукъуащ. Гуэлым борэн къыщыхъейри, кхъуафэжьейм псы къиуэу щӀидзащ. Я Ӏуэхур шынагъуэ хъуат. 24Апхуэдэу щыхъум, Абы и гъэсэнхэр къыбгъэдыхьэщ, къагъэушри, къыжраӀащ:

– УщиякӀуэ, ущиякӀуэ, детхьэлэ!

Хьисэ къэтэджри, борэнри толъкъунхэри игъэсабырыжащ, дунейри щым хъужащ.

25– Фи фӀэщхъуныгъэр дэнэ щыӀэ? – еупщӀащ Хьисэ абыхэм.

– Жьыми псыми унафэ яхуэзыщӀу зыгъэӀурыщӀэ мыр хэт хъуну? – жаӀэурэ зэупщӀыжырт гъэсэнхэр, шынарэ ялъэгъуар яфӀэтелъыджэ хъуауэ.


Жин бзаджэхэм яӀыгъ цӀыху гуэр Хьисэ зэригъэхъужар

26Джэрэсин лъэпкъым я хэкум, Гэлилейм къыпэщылъым, нэсащ ахэр. 27Хьисэ кхъуафэжьейм къыщикӀым, жылэм щыщ лӀы гуэр, жин бзаджэхэм яӀыгъыу, къыхуэзащ. Куэд щӀауэ щыгъын щымыгъыу къикӀухьырт абы, и унэ исыжтэкъым, щыпсэур кхъэрат. 28Хьисэ къызэрилъагъуу, и лъакъуэм кӀийуэ зыщӀидзэри, макъышхуэкӀэ жиӀащ абы:

– Я Нэхъ Лъагэм и Къуэ Хьисэ, сыт уи Ӏуэхуу къысхэлъыр? СынолъэӀу, гугъу сумыгъэхь![+]

29Абы апхуэдэу щӀыжиӀар Хьисэ абы хэс жин бзаджэр къыхэкӀыжыну унафэ хуищӀати, аращ. Жин бзаджэр а цӀыхум куэдрэ къыхыхьэурэ, гугъу иригъэхьырт. ГъущӀ кӀапсэкӀэ епхауэ яхъумэрт ар, арщхьэкӀэ кӀапсэр къызэпиудырти, жин бзаджэм ар къумым ихурт.

30– Уи цӀэр сыт? – еупщӀащ абы Хьисэ.

– Дзэщ сэ си цӀэр, – къритыжащ абы жэуап. А лӀым жин бзаджэ куэд и пкъым хыхьауэ хэсти, арат абы апхуэдэу щӀыжиӀэр.

31Жин бзаджэхэр Хьисэ хуабжьу къелъэӀуащ, кууупӀэ лъащӀэншэм имыгъэкӀуэну.

32А щӀыпӀэм кхъуэ хъушэ щыхъуакӀуэрт, Ӏуащхьэм тету. Кхъуэхэм яхыхьэну хуит ищӀыну къелъэӀуащ ахэр Хьисэ. КъыщелъэӀум, Абы ахэр хуит ищӀащ. 33Жинхэр цӀыхум къыхэкӀыжри, кхъуэхэм яхыхьащ. Арати, хъушэр зэрехьэжьэщ, нэпкъым елъэри, псым итхьэлащ.

34Къэхъуар зылъэгъуа кхъуахъуэхэр щӀэпхъуэжри, къалэми жылэхэми щаӀуэтэжащ ялъэгъуар. 35Къэхъуам еплъыну цӀыхухэр къыдэкӀщ, Хьисэ деж къакӀуэри, жин бзаджэр къызыхэкӀыжа цӀыхур хуэпарэ и акъылыр зэтеувэжауэ, Хьисэ и лъакъуэм пэгъунэгъуу щысу кърихьэлӀащ икӀи хуабжьу шынахэщ[+]. 36Къэхъуар зи нэгу щӀэкӀахэм Хьисэ а лӀым жин бзаджэхэр къызэрыхихужар яӀуэтэжащ. 37Джэрэсинхэр псори Хьисэ къелъэӀуащ я хэкур къибгынэну, сыту жыпӀэмэ псори хуабжьу шынат. Хьисэ кхъуафэжьейм итӀысхьэри ежьэжащ[+]. 38Жин бзаджэ къызыхихужа лӀыр Хьисэ къелъэӀуащ: «Гъусэ сыщӀ», – жиӀэри. Ауэ лӀым мыпхуэдэу жриӀэри, Абы ар иутӀыпщыжащ:

39– Уи унэ кӀуэжи, Тхьэм къыпхуищӀа фӀыгъуэшхуэр уи лъэпкъэгъухэм яхуэӀуэтэж.

ЛӀым къуажэм игъэзэжри, Хьисэ къыхуищӀар цӀыхухэм яхуиӀуэтэжащ.


Хьисэ ажалымрэ узымрэ зэрытекӀуар

40Хьисэ игъэзэжа нэужь, цӀыху куэд къыпежьащ, ахэр псори абы къыпэплъэрти. 41ТхьэлъэӀупӀэ унэм щылажьэхэм я нэхъыщхьэ гуэр, Яхьир и цӀэу, Хьисэ деж къакӀуэщ, и лъакъуэм зыщӀидзэри, къелъэӀуащ и унэм хуеблэгъэну[+]. 42Абы ипхъу закъуэр, илъэс пщыкӀутӀым нэблэгъар, лӀэн гъунэгъу хъуауэ сымаджэ хьэлъэу хэлът. Арати, Хьисэ къелъэӀуам и гъусэу ежьащ, цӀыхубэр къытегуплӀэу.

43Илъэс пщыкӀутӀ хъуауэ лъы зыщӀэкӀ цӀыхубз гуэр абдеж щытт цӀыхухэм яхэту. И мылъкур дохутырхэм ятригъэкӀуэда пэтрэ, зыми яхуэгъэхъужатэкъым ар. 44А цӀыхубзыр Хьисэ и щӀыбагъымкӀэ къыщыбгъэдыхьэри, и щыгъын кӀапэм къеӀусащ, лъыр асыхьэтуи увыӀащ.

45– Хэт къызэӀусар? – щӀэупщӀащ Хьисэ.

Зыми зыщимыумысыжым, Питрэс жиӀащ:

– УщиякӀуэ, цӀыху цӀыкӀур къопщӀауэ, лъэныкъуиплӀымкӀи къыщыптогуплӀэ.

46– Хьэуэ, сэ зыгуэр къызэӀусащ, – жиӀащ Хьисэ. – Сыту жыпӀэмэ къару зэрысщӀэкӀар зыхэсщӀащ[+].

47ЦӀыхубзым зибзыщӀыну Ӏэмал зэримыӀэжыр щилъагъум, кӀэзызу къыкъуэкӀщ, Хьисэ и лъабжьэм зыщӀидзэри, еӀусэн хуей щӀэхъуари асыхьэтым зэрыхъужари цӀыху псоми я пащхьэм щиӀуэтэжащ.

48– Ди шыпхъу, уи фӀэщхъуныгъэм уигъэхъужащ. Тхьэм гупсэхугъуэ къуит, кӀуэ иджы[+].

49Хьисэ и псалъэр нигъэсатэкъым, Яхьир и унэм щыхьэкӀуэ къикӀыу мыпхуэдэу къыщыжриӀам:

– Яхьир, уи пхъур щыӀэжкъым. Дин ущиякӀуэр лейуэ гугъу йоумыгъэхь.

50Ар щызэхихым, Хьисэ Яхьир жриӀащ:

– Умышынэ. Уи фӀэщ щӀы закъуи, къелынущ уи пхъур.

51Хьисэ Яхьир и унэм щынэсым, Питрэс, Яхья, Екъуб[†] икӀи хъыджэбз цӀыкӀу лӀам и адэмрэ и анэмрэ нэмыщӀ, унэм нэгъуэщӀ щӀыхьэну хуит ищӀакъым[+]. 52ЦӀыху псоми пыхьэрэ гъуэгыу хьэдагъэ ящӀырт. Хьисэ абыхэм яжриӀащ:

– Фымыгъей. Мыр лӀакъым, жейуэ аращ!

53ЦӀыхухэр Хьисэ къыщыдыхьэшхащ, хъыджэбз цӀыкӀур зэрылӀар ящӀэрти. 54Хьисэ абы и Ӏэр иубыдри мыпхуэдэу жиӀащ:

– Пщащэ цӀыкӀу, къэтэдж![+]

55Хъыджэбз цӀыкӀум и псэр къыхыхьэжри, асыхьэтым къызэфӀэуващ. Ар ягъэшхэну унафэ ищӀащ Хьисэ. 56Пщащэ цӀыкӀум и адэмрэ и анэмрэ телъыджащэ ящыхъуат ялъэгъуар, ауэ Хьисэ абыхэм унафэ яхуищӀащ къэхъуар зыми хуамыӀуэтэжыну.

### 9


Хьисэ и лӀыкӀуэ пщыкӀутӀым къару яриту зэрыригъэжьар

1Хьисэ и гъэсэн пщыкӀутӀыр ириджэри, къарурэ тепщэныгъэрэ яритащ, жин бзаджэхэм ятекӀуэн, узыфэхэр ягъэхъужын папщӀэ[+]. 2Арати, Тхьэм и Тепщэныгъэм и хъыбар ягъэӀуну, сымаджэхэр ягъэхъужыну иригъэжьащ Хьисэ ахэр.

3– Гъуэгуанэ фыщытехьэкӀэ, зыри здевмыхьэжьэ: баши, хъуржыни, щӀакхъуи, ахъши, щыгъын леи здэвмыщтэ, – яжриӀащ абыхэм Хьисэ. – 4Сыт хуэдэ жылэ фыдыхьэми, бысым хъуэж фымыщӀу зы унэм фыщыхьэщӀэ, жылэм фыкъыдэкӀыжыху. 5Фезымыгъэблагъэхэм я жылэм фыкъыщыдэкӀыжкӀэ фи лъакъуэм трихьа сабэр кӀэрывгъэщэщыж, къызэрывэкъуэншэкӀамкӀэ ар щыхьэт яхуэхъун папщӀэ.

6Арати, Хьисэ и гъэсэнхэм жылэхэр къызэхакӀухьын щӀадзащ, сымаджэхэр ягъэхъужрэ Тхьэм и хъыбарыфӀыр яӀуатэу.

7Хьисэ теухуауэ къекӀуэкӀ псалъэмакъыр лӀыщхьэ Хьирэд[†] щызэхихым, зыхуихьынур имыщӀэу хэгупсысыхьащ, Яхья бегъымбарыр къэтэджыжауэ жаӀэрти[+]. 8Языныкъуэхэм Иляс бегъымбарым[†] дунейм къигъэзэжауэ жаӀэрт. Пасэрей бегъымбархэм ящыщ гуэр къэтэджыжа хуэдэу зыгъэхъыбари щыӀэт. 9Езы Хьирэд мыпхуэдэу жиӀащ: «Яхья и щхьэр сэ пезгъэупщӀащ. АтӀэ мы зи хъыбар зэхэтхыр хэт хъуну?» Хьирэд езыр щӀэкъурт Хьисэ хуэзэну[+].


Хьисэ цӀыху минитху зэригъэшхар

10Хьисэ и лӀыкӀуэхэм къагъэзэжри, ящӀауэ хъуар яӀуэтэжащ. Ахэр гъусэ ищӀри, БэтсэидкӀэ зэджэ къуажэм кӀуащ Хьисэ, абы я закъуэу щыӀэну[+]. 11АрщхьэкӀэ цӀыхухэм ар къащӀэри, кӀэлъыкӀуащ. Щынэсым, Хьисэ ахэр иригъэблагъэри, Тхьэм и Тепщэныгъэм яхутепсэлъыхьащ, гъэхъужын хуейхэри игъэхъужащ. 12Махуэр щыхэкӀуатэм, и гъэсэн пщыкӀутӀыр къыбгъэдыхьэри, Хьисэ къыжраӀащ:

– ЦӀыхухэр жылэ гъунэгъухэм гъакӀуэ, жэщыр щрахын унэрэ яшхынрэ къагъуэтын папщӀэ, сыту жыпӀэмэ мыр щӀыпӀэ пхыдзащ.

13– Фэ езым вгъашхэ ахэр, – яжриӀащ Хьисэ абыхэм.

– Дэ щӀакхъуитхурэ бдзэжьеитӀрэ фӀэкӀ диӀэкъым, дыкӀуэу цӀыху псоми папщӀэ шхын къэдмыщэхумэ, – къатыжащ абыхэм жэуап. 14(ЦӀыхухъу къудейуэ минитхум нэблагъэрт ахэр.)

– ЦӀыхухэр щэ ныкъуэ хъу гуп-гупурэ евгъэтӀысэх, – яжриӀащ Хьисэ и гъэсэнхэм.

15Хьисэ зэрыжиӀам хуэдэу ящӀащ, цӀыхухэр ирагъэтӀысэхащ. 16Хьисэ щӀакхъуитхумрэ бдзэжьеитӀымрэ къищтэщ, уафэм дэплъейри, Тхьэм фӀыщӀэ хуищӀащ ерыскъым щхьэкӀэ. ЩӀакхъуэмрэ бдзэжьеймрэ зэпищӀыкӀри, и гъэсэнхэм яритащ, цӀыхухэм хуагуэшын папщӀэ. 17ЦӀыхухэр шхащ, псоми загъэнщӀащ икӀи къадэхуауэ матэ пщыкӀутӀ зэщӀакъуэжащ щӀакхъуэрэ бдзэжьейуэ.


Хьисэ зэры-Мэсихьыр Питрэс и фӀэщ зэрыхъуар

18Хьисэрэ и гъэсэнхэмрэ я закъуэу махуэ гуэрым тхьэ елъэӀуа нэужь, Хьисэ абыхэм еупщӀащ:

– ЦӀыхубэм Сэ сыхэту жаӀэрэ?

19– Языныкъуэхэм умэхъакӀуэ Яхья къэтэджыжауэ жаӀэ уэр щхьэкӀэ, нэгъуэщӀхэм у-Илясу жаӀэ, пасэрей бегъымбархэм ящыщ гуэр къэтэджыжауэ жызыӀи щыӀэщ[+].

20– АтӀэ фэ сыхэту жыфӀэрэ? – еупщӀащ Хьисэ абыхэм.

– Уэ Тхьэм ури-Мэсихьщ,[†] – жиӀащ Питрэс[+].

21Хьисэ абыхэм ткӀийуэ унафэ яхуищӀащ ар зэры-Мэсихьыр ямыгъэхъыбарыну, икӀи мыпхуэдэуи яжриӀащ:

22– ЦӀыхум и Къуэм хьэзабышхуэ ишэчын хуейщ. Лъэпкъ тхьэмадэхэми, дин гъуазэ нэхъыщхьэхэми[†], теурэт[†] егъэджакӀуэхэми ЦӀыхум и Къуэр[†] ямыдэу къызыхахунущ, яукӀынущ, ауэ ещанэ махуэм лӀахэм къахэтэджыкӀыжынущ Ар[+].

23Си ужь къиувэну хуейм езым и щхьэ Ӏуэхухэр зыщрегъэгъупщи, Сэр щхьэкӀэ гугъу зригъэхьыфу, уеблэмэ и гъащӀэр зэрытрахыну Ӏэщэр махуэ къэс ихьыфу щрет, итӀанэ си ужь къреувэ, – яжриӀащ псоми Хьисэ. –[+] 24Сыту жыпӀэмэ зи псэр зыхъумэжыну хуейм и псэр фӀэкӀуэдынущ, ауэ Сэр папщӀэ зи псэр зытым и псэр хъума хъунущ. 25ЦӀыхум дунейм тет фӀыгъуэр зыӀэригъэхьэрэ езыр жыхьэнмэлы хъумэ, е и псэм зэран хуэхъужмэ, сыт и сэбэп[+]? 26Си ущиемрэ Сэрэ къыттеукӀытыхь дэтхэнэми ЦӀыхум и Къуэри теукӀытыхьыжынущ, езым и щӀыхьри, и Адэм и щӀыхьри, мелыӀыч лъапӀэхэм я щӀыхьри бгъэдэлъу къыщигъэзэжкӀэ[+]. 27Пэжыр нывжызоӀэ, Тхьэм и Тепщэныгъэр[†] ямылъэгъуауэ дунейм емыхыжын мыбдежым щытхэм къыфхэтщ[+].


Хьисэ и щӀыхьыр и гъэсэнищым къазэрыригъэлъэгъуар

28А псалъэхэр жиӀа нэужь, махуий хуэдиз дэкӀауэ, Питрэс, Яхья, Екъуб[†] сымэ зыщӀигъури, Хьисэ тхьэ елъэӀуну Ӏуащхьэм дэкӀуеящ[+]. 29Тхьэ зделъэӀум, Абы и нэгум зихъуэжащ, и щыгъынри лыдыжу хужьыбзэ хъуащ[+]. 30-31Хьисэ цӀыхуитӀ напӀэзыпӀэм къыхуэхутэри, къепсэлъэн щӀадзащ. Ахэр бегъымбарышхуэу Мусэрэ Илясрэт, тӀуми нурыр къащхьэщихырт. Тхьэм и мурадыр игъэзэщӀэн щхьэкӀэ, Ар куэд мыщӀэу Ерусэлим щылӀэн зэрыхуейм тепсэлъыхьырт ахэр. 32Питрэс и гъуситӀымрэ езымрэ жей къатеуэри, Ӏурихащ, ауэ къыщызэщыужым, зи щӀыхьыр нэхушхуэм хуэдэу нэрылъагъу хъуа Хьисэрэ адрей тӀумрэ – Мусэрэ Илясрэ къалъэгъуащ. 33Мусэрэ Илясрэ Ар къыщабгынэм, Питрэс Хьисэ мыпхуэдэу жриӀащ:

– УщиякӀуэ, сыту гурыхь мыбдежым дыщытыну. ПщыӀищ дгъэувынщ, зыр Уэ, зыр Мусэ, зыр Иляс папщӀэ.

Питрэс жиӀэр езым ищӀэжыртэкъым. 34Ар щыжиӀэм, пшэ Ӏэрамэ къащхьэщыхьэри, щӀихъумащ, щыщӀихъумэм, ахэр къэщтащ. 35Пшэм макъ къыхэӀукӀащ: «Мыр си Къуэрщ, Къыхэсхаращ. Абы жиӀэм федаӀуэ»[+]. 36Макъыр увыӀэжа нэужь, Хьисэ зыри и гъусэжтэкъым, езым и закъуэт. Абы и гъэсэнхэм ялъэгъуар зыми жрамыӀэу а махуэхэм ябзыщӀащ.


Хьисэ щӀалэщӀэ гуэрым жин бзаджэ къызэрыхихужар

37ЕтӀуанэ махуэм ахэр Ӏуащхьэм къехыжа нэужь, Хьисэ цӀыху гупышхуэ къыпежьащ. 38А гупым лӀы гуэр къыхэгуоукӀри, мыпхуэдэу жиӀащ:

– УщиякӀуэ, кхъыӀэ, си къуэм схуеплъ, а зыращ сиӀэр. 39Жин бзаджэр къытоуэри, егъэкӀий, хуэш къыхегъэхьэри, и жьэм тхъурымбэ къыжьэдэкӀыу егъэкӀэзыз икӀи хуабжьу имыгъэхыщӀауэ кӀэрыкӀыркъым. 40Уи гъэсэнхэм селъэӀуат жиныр къыхахужыну, ауэ зыри яхуещӀакъым.

41– ФӀэщхъуныгъэншэу зэкӀуэкӀа щӀэблэ, – жиӀащ Хьисэ. – Сыт хуэдизрэ иджыри сыфхэтыну? Сыт хуэдизрэ иджыри фысшэчыну? Къашэ мыдэ уи щӀалэр.

42ЩӀалэр къыщыбгъэдыхьэм, жин бзаджэм ар ириудри игъэкӀэзызащ. Хьисэ жиныр игъэувыӀэщ, щӀалэр игъэхъужри, и адэм иритыжащ[+]. 43ЦӀыхухэм яфӀэтелъыджэ хъуащ Тхьэм и лъэкӀыныгъэм и инагъыр.

Хьисэ илэжьа Ӏуэхугъуэ псори ягъэщӀагъуэу цӀыхухэр здэщытым, езы Хьисэ и гъэсэнхэм мыр яжриӀащ:

44– Мы вжесӀэр фи гум ивубыдэ: ЦӀыхум и Къуэр цӀыхухэм ӀэщӀалъхьэнущ[+].

45Ауэ абыхэм къагурыӀуакъым Хьисэ жиӀам къикӀыр, а псалъэм и мыхьэнэр абыхэм щабзыщӀати. Езыхэри Хьисэ еупщӀыну тегушхуакъым[+].


Нэхъ иныр хэт?

46Хьисэ и гъэсэнхэм нэхъыщхьэ хъун хуейр яхузэхэмыгъэкӀыу зэдауэрт. 47Хьисэ ахэр зэгупсысыр ищӀэрти, сабий гуэр къищтэщ, зыбгъэдигъэувэри, мыпхуэдэу яжриӀащ:

48– Си хьэтыр зылъагъуу мы сабийр езыгъэблагъэм Сэри сригъэблэгъауэ мэхъу. Сэ сезыгъэблагъэм сыкъэзыгъэкӀуар иригъэблэгъауэ мэхъу. Нэхъ цӀыкӀу дыдэу къыфхэтырщ нэхъыщхьэр[+].


Пэрыуэгъу къыфхуэмыхъур фи телъхьэщ

49– УщиякӀуэ, дэ зыгуэр тлъэгъуащ жин бзаджэхэр цӀыхухэм уи цӀэкӀэ къахихужу, – жиӀащ Яхья. – ИкӀи пэдубыдащ апхуэдэу имыщӀэну, ди гъусэу зэрыщымытым щхьэкӀэ.

50– Пэвмыубыд. Фэ пэрыуэгъу къыфхуэмыхъур фи телъхьэщ, – жиӀащ Хьисэ[+].


Самарейхэм Хьисэ зэрамыдар

51Тхьэм Хьисэ уафэм щиӀэтыжыну махуэр къыщыблагъэм, Абы Ерусэлим кӀуэну мурад ищӀащ[+]. 52Арати, Хьисэ лӀыкӀуэу цӀыху зыбжанэ япэ иригъэщащ. Ахэр кӀуэри, Самарие[†] хэкум хиубыдэ жылэ гуэрым дыхьащ, Абы хэщӀапӀэ къыхуагъэхьэзырыну. 53Ауэ самарейхэм Ар жылэм дагъэхьэн ядакъым, Ерусэлим кӀуэрти. 54Абы и гъэсэнхэу Екъубрэ Яхьярэ ар щызэхахым, мыр жаӀащ:

– Зи щӀыхьыр ин, ахэр зысын мафӀэ уафэм къедгъэхынщ, ухуеймэ?

55Хьисэ абыхэм захуигъазэри щаригъэгъэтащ. 56Ахэр нэгъуэщӀ жылэ кӀуащ итӀанэ.


Хьисэ и гъуэгум утетыныр зыхуэдэр

57Ахэр гъуэгу тету здэкӀуэм, Хьисэ зыгуэрым мыр къыжриӀащ:

– Зи щӀыхьыр ин, Уэ дэнэ укӀуэми, уи ужь ситу сынэкӀуэнщ.

58– Бажэм гъуэ иӀэщ, къуалэбзуми абгъуэ иӀэщ, ауэ ЦӀыхум и Къуэм и щхьэр щигъэтӀылъын пӀэщхьагъ иӀэкъым, – жиӀащ Хьисэ.

59– Си ужь къиувэ, – жриӀащ Абы нэгъуэщӀ зым.

– Зи щӀыхьыр ин, япэщӀыкӀэ си адэр щӀэзгъэлъхьэж, – къитащ абы жэуап.

60– ЛӀахэм я лӀахэр езым щӀрыралъхьэж, ауэ уэ кӀуэи, Тхьэм и Тепщэныгъэм и хъыбарыр цӀыхухэм яжеӀэ, – жриӀащ абы Хьисэ.

61НэгъуэщӀ гуэрми Хьисэ мыр къыжриӀащ:

– Зи щӀыхьыр ин, сэ уи ужь сиувэнщ, ауэ япэщӀыкӀэ си унэм исхэм сэлам езгъэхыж.

62– Зи Ӏэр пхъэӀэщэм тезылъхьэу къызэплъэкӀыжыр Тхьэм и Тепщэныгъэм и жьауэ щӀэтыну хуэфащэкъым, – итащ жэуап Хьисэ.

### 10


Хьисэ и гъэсэнхэр Тхьэм хуигъэлэжьэну зэрыригъэжьар

1Абы и ужькӀэ Зиусхьэным[†] и Ӏумэтым итхэм цӀыху блыщӀ аргуэру къыхихри, езыр здэкӀуэну здигугъэ жылэхэм, щӀыпӀэхэм тӀурытӀурэ игъэкӀуащ, езым япэ иту. 2Хьисэ абыхэм мыр яжриӀащ:

– Гъавэр бэв хъуащ, ауэ Ӏузыхыжынухэр мащӀэщ. Аращи, хьэсэр зейм фелъэӀу гъавэр Ӏузыхыжынухэр къигъэкӀуэну. 3ФыкӀуэ! Щынэм фыхуэдэу, дыгъужьхэм фахызогъэхьэ. 4Бохъши, хъуржыни, вакъи здевмыхьэжьэ, цӀыхухэм сэлам ефхын щхьэкӀи фыкъэмыувыӀэ, гъуэгуанэ фытету. 5Зыгуэрым и унэ фыщеблагъэкӀэ, япэрауэ, «Тхьэм тыншыгъуэ къывит» жыфӀэ. 6Тыншыгъуэ зыхуэфащэ цӀыху а унэм щӀэсу къыщӀэкӀмэ, фызэрыхуэупса тыншыгъуэр абы лъысынущ, щӀэмысмэ, тыншыгъуэм фи деж къигъэзэжынущ. 7Унэ фыздихьам фыщыхьэщӀэ, къыфхутрагъэувэр фшхы, фефэ, сыту жыпӀэмэ лэжьакӀуэм лэжьапщӀэ хуэфащэщ. Фыздыхьа жылэм фыдэтыху, унэ хъуэж фымыщӀ.

8Жылэ гуэрым фыдыхьауэ фрагъэблагъэмэ, фагъэшхыр фшхы. 9Сымаджэхэр вгъэхъуж, Тхьэм и Тепщэныгъэр[†] къазэрыхуэблэгъар яжефӀэ. 10Ауэ жылэ гуэрым фыдыхьауэ зыми фримыгъэблагъэмэ, я уэрамхэм фрикӀуэурэ мыр жыфӀэ: 11«Фи къуажэм дыдэтыху, ди лъакъуэм къытрихьа сабэр фхукӀэрыдогъэлъэлъыж; ауэ зэвгъащӀэ Тхьэм и Тепщэныгъэр къызэрыблэгъар». 12НывжызоӀэ, къемэтмахуэм Сэдом[*] къалэм щыпсэуа цӀыхухэм я Ӏуэхур нэхъ тынш хъунущ фезымыгъэблэгъа жылэм и Ӏуэхум нэхърэ.

13Гъуэгу мыгъуэ фытеуващ, Хуразин дэсхэ! Гъуэгу мыгъуэ фытеуващ, Бэтсэид дэсхэ! Сыту жыпӀэмэ фи уэрамхэм щызлэжьа Ӏуэху телъыджэхэр Тиррэ Сидонрэ[*] щызлэжьатэмэ, куэд щӀат а къалэхэм дэсхэр я гуэныхьхэм зэрыхущӀегъуэжрэ, щыгъуэ щыгъын ящыгъыу, сахуэ ятепхъауэ тобэ къызэрахьыжрэ. 14Ауэ къемэтмахуэм Тиррэ Сидонрэ я Ӏуэхур нэхъ тынш хъунущ фи Ӏуэхум нэхърэ. 15Уэри, Кэпэрнэум, уафэм удрахьеин уи гугъэу къыщӀэкӀынщ. Ущымыгугъ, жыхьэнмэм урадзыхынущ.

16ИтӀанэ Хьисэ и гъэсэнхэм захуигъазэри, жиӀащ:

– Фэ къывэдаӀуэр Сэ къызэдаӀуэу мэхъу, фэ фызымыдэм Сэри симыдэу мэхъу. Сэ сызымыдэм сыкъэзыгъэкӀуари имыдэу мэхъу.


Хьисэ иригъэжьа цӀыху блыщӀым къызэрагъэзэжар

17Хьисэ иригъэжьа цӀыху блыщӀым гуфӀэу къагъэзэжри жаӀащ:

– Зи щӀыхьыр ин, уеблэмэ жин бзаджэхэри къыдодаӀуэ уи цӀэр къыщитӀуэм деж!

18– УафэхъуэпскӀым ещхьу Ӏиблисыр[†] уафэм къызэрехуэхар Сэ слъэгъуащ, – жиӀащ Хьисэ. – 19Мис, Сэ тепщэныгъэ фэстащ блэхэми акърэбхэми[*] зэран къыфхуэмыхъуу фатеувэну, бийм и къару псоми фатекӀуэну. Зыри зэран къыфхуэхъуфынукъым. 20Ауэ фызыщыгуфӀыкӀын хуейр жин бзаджэхэр къызэрывэдаӀуэр аркъым, атӀэ фи цӀэхэр Тхьэм и тхылъым иритхауэ зэрыщытырщ.

21Асыхьэтым Тхьэм и Псэм Хьисэ и гур гуфӀэгъуэшхуэкӀэ игъэнщӀри, Хьисэ мыр жиӀащ:

– Уафэми щӀылъэми щы-Зиусхьэну си Адэ! ФӀыщӀэ пхузощӀ, Ӏущхэмрэ губзыгъэхэмрэ ящыббзыщӀа Ӏуэхухэр сабийхэм хуэдэу щыт къызэрыгуэкӀ цӀыхухэм гурыӀуэгъуэ ящыпщӀащи. Ей, си Адэ, уи ӀэмыркӀэ къэхъуа Ӏуэхущ ар!

22Си Адэм си ӀэмыщӀэ псори кърилъхьащ. Къуэр зыхуэдэр зыми ищӀэркъым Адэм фӀэкӀ. Ещхьыркъабзэу, Адэри зыхуэдэр зыми ищӀэркъым Къуэмрэ Къуэм Адэр зригъэцӀыхуну хуейхэмрэ фӀэкӀ.

23Ар жиӀа нэужь, Хьисэ и гъэсэнхэм захуигъазэри, адрейхэм зэхамыхыу, яжриӀащ:

– Гъуэгу махуэ теуващ фэ фи нэм илъагъур зылъэгъуа цӀыхухэр. 24Сыту жыпӀэмэ бегъымбар куэдми пащтыхь куэдми ялъагъуну хуеящ фэ флъагъур, ауэ ялъэгъуакъым, фэ зэхэфхри зэхахыну хуеящ, ауэ зэхахакъым.


ГущӀэгъулы нэсым теухуауэ

25Теурэт[†] егъэджакӀуэ гуэр къэуври, Хьисэ игъэунэхун и мураду къеупщӀащ:

– УщиякӀуэ, сыт сщӀэн хуейр, гъащӀэ уахътыншэ згъуэтын папщӀэ[+]?

26– Теурэт Хабзэм сыт итыр? – еупщӀащ абы Хьисэ. – Абы къибджыкӀыр сыт?

27– «Уи Тхьэу Зиусхьэныр гукӀи, псэкӀи, акъылкӀи, къарууэ уиӀэ псомкӀи фӀыуэ лъагъу». ИкӀи «Уи гъунэгъу цӀыхури фӀыуэ лъагъу, уи щхьэр зэрыплъагъум хуэдэу», – къитыжащ жэуап теурэт егъэджакӀуэм.

28– Пэжу жыпӀащ, – жиӀащ Хьисэ. – Мис ахэр гъэзащӀи, гъащӀэ уахътыншэ бгъуэтынущ.

29Ауэ теурэт егъэджакӀуэм и пщӀэр иримыгъэхуэхын щхьэкӀэ, Хьисэ еупщӀащ аргуэру:

– Хэт сэ си гъунэгъуу слъытэн хуейр?

30Хьисэ ущие хъыбар къригъэжьащ:

– ЛӀы гуэр Ерусэлим икӀауэ Ерихъуэ здэкӀуэм, хъунщӀакӀуэхэм яӀэщӀэхуащ. Абыхэм ар яупцӀэнщ, удын ирадзри, гъуэгум ныкъуэлӀэу къытранащ. 31Асыхьэтым, дин гъуазэ[†] гуэр а гъуэгумкӀэ кърикӀуэрт. Дин гъуазэм ар щилъагъум, гъуэгубгъум зритри блэкӀащ. 32Абы ещхьу, Лэуий[*] къытехъукӀа дин лэжьакӀуэ гуэр а щӀыпӀэм щынэсым, гъуэгубгъу зищӀри блэкӀащ, ар щилъагъум. 33Ауэ Самарием[†] щыщ лӀы гуэр гъуэгуанэ тету абыкӀэ блэкӀ пэтрэ, лей зылъысар къилъагъури, ар фӀэпсэкӀуэд хъуащ. 34Ар абы бгъэдыхьэщ, и уӀэгъэхэр санэкӀэ хуитхьэщӀщ, дагъэ хущихуэри, хуипхэжащ. ТхьэмыщкӀэр и шыдым тригъэгъуалъхьэщ, хьэщӀэщ гуэрым ишэри, зыхуей хуигъэзащ итӀанэ. 35ЕтӀуанэ махуэм дыжьын ахъшэ жьгъеитӀ кърихщ, хьэщӀэщыр зейм иритри, жриӀащ: «Мы лӀым схукӀэлъыплъ, уэстам нэхърэ нэхъыбэ тебгъэкӀуадэмэ, къыщызгъэзэжкӀэ уэстыжынщ».

36УзэреплъымкӀэ, хэт а цӀыхуищым щыщу лей зылъыса цӀыхум гъунэгъу хуэхъуар? – еупщӀащ Хьисэ абы.

37– ЗыфӀэпсэкӀуэд хъууэ дэӀэпыкъуар арщ, – къитыжащ жэуап теурэт егъэджакӀуэм.

– АтӀэ кӀуэи, уэри абы ещхьу щӀэ, – жриӀащ абы Хьисэ.


Мэрямрэ Мартэрэ

38АдэкӀэ кӀуэурэ, Хьисэ и гъэсэнхэр и гъусэу жылэ гуэрым дыхьащ. Щыдыхьэм, Мартэ и цӀэу цӀыхубз гуэрым иригъэблэгъащ. 39Мартэм Мэрям и цӀэу шыпхъу иӀэт. Арати, Мэрям Хьисэ и лъакъуэм пэгъунэгъуу етӀысэхри, Зиусхьэным жиӀэм едаӀуэу щӀидзащ[+]. 40Мартэ хьэщӀэхэр зэригъэхьэщӀэным пылът. Ар Хьисэ бгъэдэкӀуатэри, жриӀащ:

– Зи щӀыхьыр ин, си шыпхъум лэжьыгъэ псори си пщэ къызэрыдилъхьар къыпфӀэмыӀуэхуу ара? Ӏуэхур къыздигъэпсынщӀэну схужеӀэт.

41– Ей Мартэ, Мартэ! – жиӀащ Зиусхьэным. – Уэ куэдым уолӀалӀэ, куэдым уогугъу,[+] 42ауэ зыт узыхуэныкъуэр. Мэрям нэхъыфӀыр къыхихащи, ар абы зэи ӀэщӀахыфынукъым.

### 11


Хьисэ и гъэсэнхэм тхьэ елъэӀукӀэ зэраригъэщӀар

1ЩӀыпӀэ гуэрым щыӀэу, Хьисэ тхьэ елъэӀурт. Щиухым, и гъэсэнхэм ящыщ зы къелъэӀуащ:

– Зи щӀыхьыр ин, Яхья и гъэсэнхэм тхьэ елъэӀукӀэ зэраригъэщӀам хуэдэу дэри дыгъащӀэ, – жиӀэри.

2Хьисэ къажриӀащ:

– Тхьэ фыщелъэӀукӀэ, мыпхуэдэу жыфӀэ:

«Ди Адэ, уи цӀэр цӀыхухэм ялъытэу ирехъу,
Уи Тепщэныгъэр кърекӀуэ.
3Дызыхуей щӀакхъуэ Ӏыхьэм зы махуи дыщумыгъащӀэ[+].
4Ди гуэныхьхэр къытхуэгъэгъу,
сыту жыпӀэмэ дэри мыхъун къыдэзыщӀэу гуэныхь къэзыхьхэм яхудогъэгъу.
Гуэныхь къыдэзыгъэхь Ӏуэхугъуэхэм дащыхъумэ».

5Фэ фщыщ гуэрым ныбжьэгъу иӀэу жытӀэнщ, – къыпищащ Хьисэ. – Ар и ныбжьэгъум деж жэщыбгым макӀуэри жреӀэ: «КхъыӀэ, щӀакхъуищ щӀыхуэу къызэт. 6Гъуэгуанэ тету си ныбжьэгъу гуэр си унэ къихьащи, езгъэшхын сиӀэкъым». 7И унэ исыжыр унэм къыщӀопсэлъыкӀри, мыдрейм къыжреӀэ: «Сызумыхуэ, бжэр згъэбыдэжащ, зэрыунагъуэу дыгъуэлъыжакӀэщ, сыкъэтэджу уэстыфынукъым». 8Пэжыр нывжызоӀэ, я ныбжьэгъугъэм къыхэкӀыу иримытми, зэрыхуӀумыкӀыжым щхьэкӀэ къэтэджынурэ зыщӀэлъэӀур иритынущ.

9Апхуэдэу щыщыткӀэ, Сэри нывжызоӀэ, фелъэӀуи, Тхьэм къывитынущ; фылъыхъуи, Тхьэм къывигъэгъуэтынущ; бжэм фытеуӀуи, Тхьэм къыфхуӀуихынущ; 10сыту жыпӀэмэ Тхьэм хэт елъэӀуми, зыщӀэлъэӀур къритынущ, къэзылъыхъуэми къилъыхъуэр къригъэгъуэтынущ; бжэм теуӀуэми къыхуӀуихынущ[+]. 11И къуэр бдзэжьей жиӀэу къелъэӀумэ, абы блэ езытын фэ къыфхэт? 12Хьэмэрэ джэдыкӀэ жиӀэу къуэр адэм елъэӀумэ, адэм абы акърэб къыхуишиину? 13Аращи, фэ фызэрыбзаджэу фи бынхэм фӀы щахуэфщӀэфкӀэ, уафэр зи хэщӀапӀэ фи Адэ ЛъапӀэм и Псэр дауэ къахуримыгъэхынрэ Абы къелъэӀухэм?


Хьисэрэ БэӀэлзэбулрэ

14Хьисэ бзагуэ гуэрым и бзэр зыӀыгъ жин бзаджэр къыхихужат. Къыщыхихужым, цӀыхухэм яфӀэтелъыджэу, бзагуэм и бзэр къиутӀыпщыжащ. 15АрщхьэкӀэ языныкъуэхэм мыпхуэдэу жаӀащ:

– Жин бзаджэхэм я пашэ БэӀэлзэбул и къарукӀэщ Абы жинхэр цӀыхухэм къазэрыхихужыр.

16НэгъуэщӀ гуэрхэми, Хьисэ ягъэунэхун я мураду, уафэм нэщэнэ гъэщӀэгъуэн гуэр къахуригъэхыну къыхуагъэуващ.

17Абыхэм я гум илъыр ищӀэрти, Хьисэ мыр яжриӀащ:

– Зэмызэгъыу зызыгуэша дэтхэнэ къэралми лъапсэрыхыр къыхуэкӀуэнущ, зэмызэгъыу зызыгуэш унагъуэри къутэжынущ. 18Абы хуэдэу, Ӏиблисымрэ[†] и жинхэмрэ зэмызэгъыу загуэшмэ, абы и тепщэныгъэр дауэ къызэтенэн? Апхуэдэу щӀыжысӀар Сэ жинхэр цӀыхухэм БэӀэлзэбул и къарукӀэ къахэсхужу къыстыволъхьэри аращ. 19Нэхъри, Сэ БэӀэлзэбул и къарукӀэ жинхэр цӀыхухэм къахэсхужмэ, фэ фи гъэсэнхэми абы и къарукӀэ цӀыхухэм жинхэр къыхахужу мэхъу. Мис а фи цӀыхухэм фэ фызэрыщыуэр ӀупщӀ къащӀынущ[+]. 20Аращи, Сэ цӀыхухэм жинхэр къазэрыхэсхужыр Тхьэм и къарур армэ, абы щыгъуэ Тхьэм и Тепщэныгъэр[†] фи деж къэсащ.

21ӀэщэкӀэ узэдауэ зи пщӀантӀэр зыхъумэ цӀыху лъэрызехьэм и мылъкур къыщымыщӀӀауэ къызэтенэнущ. 22Ауэ езым нэхърэ нэхъ лъэщ къытеуэрэ къытекӀуэмэ, зыщыгугъа Ӏэщэр трихынурэ, къыӀэрыхьа мылъкур и цӀыхухэм яхуигуэшынущ.

23Сэ си мыгъусэр си пэрыуэгъущ, си гъусэу къэзмыугъуейр зэран къысхуохъу[+].


ЦӀыхум къыхахужа жин бзаджэм къыщигъэзэж щыӀэщ

24– Жин бзаджэр цӀыхум къыхэкӀыжа нэужь, псыншэ щӀыпӀэхэм къыщекӀухь, тыншыпӀэ лъыхъуэу. Апхуэдэ тыншыпӀэ щимыгъуэтым, мыр жеӀэ: «СыкъызыхэкӀа цӀыхум деж згъэзэжынщ». 25ИкӀи егъэзэжри, и псэупӀэу щытар зэщӀэпхъэнкӀарэ зэлъыӀухауэ ирохьэлӀэж. 26Абы щыгъуэ ар макӀуэ, езым нэхърэ нэхъ бзаджэжу жин бзаджибл гъусэ ещӀри, цӀыхум и пкъым хохьэж. Апхуэдэ цӀыхум и иужьрей щытыкӀэр и япэрей щытыкӀэм нэхърэ нэхъыкӀэ мэхъу.

27А псалъэхэр Хьисэ щыжиӀэм, цӀыхубэм зы бзылъхугъэ гуэр къыхэпсэлъыкӀри, Хьисэ къыжриӀащ:

– Уэ зи ныбэ уилъамрэ зи быдзышэ узэфамрэ насыпыфӀэщ![+]

28– Тхьэм и псалъэм едаӀуэу ар зыгъэзащӀэхэрщ насыпыфӀэр! – къитыжащ Хьисэ жэуап.


Хьисэ нэщэнэщӀэкъухэм жэуап зэраритар

29ЦӀыхубэр къыщызэхуэсым, Хьисэ мыпхуэдэу жиӀащ:

– Мы щӀэблэр зэкӀуэкӀа щӀэблэщ. Нэщэнэ къалъыхъуэ, ауэ абыхэм нэщэнэ кърагъэлъагъунукъым Инус бегъымбарым и нэщэнэм фӀэкӀ. 30Инус Нинуй къалэм дэс цӀыхухэм нэщэнэ зэрахуэхъуам хуэдэу, ЦӀыхум и Къуэри[†] мы щӀэблэм нэщэнэ яхуэхъунущ. 31ИпщэкӀэ щыӀа пащтыхьыгъуэм и пащтыхь гуащэр къемэтмахуэм къэтэджыжынурэ, мы щӀэблэр игъэкъуэншэнущ, сыту жыпӀэмэ а пащтыхь гуащэр щӀым и гъунэм къикӀри, Израилым къэкӀуауэ щытащ, Сэлмэн[†] и ущие Ӏущхэм едэӀуэн папщӀэ. Ауэ мыбдежым къыфхэтым и пщӀэр Сэлмэн[†] и пщӀэм йобэкӀ. 32Нинуй къалэм а зэманым щыпсэуа цӀыхухэр къемэтмахуэм къэтэджыжынурэ нобэрей щӀэблэр ягъэкъуэншэнущ, сыту жыпӀэмэ абы щыгъуэ Нинуй дэсахэм тобэ къахьыжауэ щытащ, Инус и уазым едаӀуэри. Ауэ мыбдежым къыфхэтым и пщӀэр Инус и пщӀэм йобэкӀ[+].


ГущӀэм къыщыблэн хуей уэздыгъэр

33– Уэздыгъэр пигъанэу къуэгъэнапӀэм къуигъэувэркъым зыми, е Ӏубауэ щыт кумбыгъэм щӀигъэувэркъым, атӀэ тегъэувапӀэм трегъэувэ, къыщӀыхьэхэм къахуэнэхун папщӀэ[+]. 34Ӏэпкълъэпкъым и уэздыгъэр цӀыхум и нитӀырщ. Нэр узыншэмэ, цӀыхум и Ӏэпкълъэпкъри зэрыщыту нэхукӀэ гъэнщӀауэ щытынущ. Нэр мыузыншэмэ, Ӏэпкълъэпкъыр кӀыфӀыгъэм зэщӀищтауэ щытынущ. 35Уэ пхэлъ нэхур кӀыфӀыгъэ зэрымыхъуным хуэсакъ. 36Аращи, уи Ӏэпкълъэпкъыр зэрыщыту нэхукӀэ гъэнщӀарэ кӀыфӀыгъэ лъэпкъ хэмылъу щытмэ, уипкъри нэхуу щытынущ, уэздыгъэ нэхум укъызэригъэнэхум хуэдэу.


Хьисэ фарисейхэмрэ теурэт егъэджакӀуэхэмрэ сэтей къызэрищӀар

37[•]Хьисэ псэлъэн иуха нэужь, Ар фарисей[†] гуэрым и унэ иригъэблэгъащ игъэхьэщӀэну. Унэм щӀыхьэри, Хьисэ Ӏэнэм пэрытӀысхьащ. 38Журтхэм я хабзэм тету, Абы и Ӏэр имытхьэщӀу Ӏэнэм зэрыпэрытӀысхьар щилъагъум, фарисейм игъэщӀэгъуащ.

39– Фэ, фарисейхэм, фи кхъуэщынхэм, фи фалъэхэм я ӀуплъапӀэр вгъэкъабзэ щхьэкӀэ, фи кӀуэцӀыр нэпсеягъэрэ бзаджагъэкӀэ гъэнщӀауэ щытщ, – жиӀащ Зиусхьэным.[†] 40– Акъылыншэхэ! ӀуплъапӀэр къэзыгъэщӀа Тхьэр аракъэ кӀуэцӀри къэзыгъэщӀар. 41Фи кхъуэщынхэм, фи фалъэхэм ярылъыр псапэу вгуэши, фиӀэ псори къабзэ хъунущ.

42Ауэ фэ, фарисейхэр, гъуэгу мыгъуэ фытеуващ! Фи хадэм къытекӀ шхынхэлъхьэ удзхэри къэвмыгъанэу я Ӏыхьэ пщӀанэр Тхьэм и Унэм фохь, ауэ захуагъэмрэ Тхьэм хувиӀэн хуей фӀылъагъуныгъэмрэ гулъытэншэу къэвгъэнащ. Захуагъэрэ фӀылъагъуныгъэрэ зыхэлъ Ӏуэхухэрат япэрауэ влэжьын хуейр, Ӏыхьэ пщӀанэри тын зэрыхуейр зыщывмыгъэгъупщэу[+].

43Гъуэгу мыгъуэ фытеуващ фарисейхэр, сыту жыпӀэмэ тхьэлъэӀупӀэ унэм фыщыщӀыхьэкӀэ жьантӀэмкӀэ фоунэтӀ, цӀыху зэхуэсыпӀэхэм деж пщӀэ лей къыщыволъыхъуэ[+].

44Гъуэгу мыгъуэ фытеуващ фэ, цӀыхухэр зытеувэр ямыщӀэххэу зи гущӀыӀу яутэ кхъащхьэ хэкӀуэдэжахэм фахуэдэщи[+].

45Теурэт[†] егъэджакӀуэхэм ящыщ зым Хьисэ къыжриӀащ абы щыгъуэ:

– УщиякӀуэ, а уи псалъэхэмкӀэ дэри ди жагъуэ къыбощӀ.

46– Теурэт егъэджакӀуэхэри гъуэгу мыгъуэ фытеуващ, – жиӀащ Хьисэ. – ЦӀыхухэм яхуэмыхьын хьэлъэ ятыволъхьэри, а ятефлъхьа хьэлъэр ядэвгъэпсынщӀэн щхьэкӀэ, зыри фщӀэркъым.

47Гъуэгу мыгъуэ фытеуващ, фи адэжьхэм яукӀа бегъымбархэм фэ кхъэлэгъунэ яхувогъэуври. 48Фи адэжьхэм зэрахьа лейр зэрадэфӀыгъыр абыкӀэ къывогъэлъагъуэ: абыхэм бегъымбархэр[†] яукӀыу щытащ, фэ а бегъымбархэм кхъэлэгъунэ яхувощӀ. 49Мис аращ Тхьэ Ӏущым мыпхуэдэу къыщӀыжиӀар: «Си бегъымбархэри си лӀыкӀуэхэри абыхэм я деж згъэкӀуэнущ. Ауэ языныкъуэхэр яукӀынущ, адрейхэр гугъу ирагъэхьынущ. 50Дунейр къызэрыхъурэ бегъымбархэм ялъу щӀэблэ псоми ягъэжар мы щӀэблэм япшыныжынущ. 51Ӏэбил деж къыщыщӀэдзауэ, къурмэн телъхьэпӀэмрэ Тхьэм и Унэмрэ я зэхуакум даукӀыхьа Зэчрей бегъымбарым деж щиухыжу, бегъымбар псоми я лъыр мы щӀэблэм япшыныжынущ». Сэри щыхьэт сытохъуэ абыхэм я лъыр мы щӀэблэм зэрырагъэпшыныжынумкӀэ.

52Гъуэгу мыгъуэ фытеуващ теурэт егъэджакӀуэхэр, сыту жыпӀэмэ щӀэныгъэр щыгъэтӀылъа гъэтӀылъыпӀэм и ӀункӀыбзэӀухыр зыӀэщӀэфлъхьащи, фэри абы фыщӀыхьэркъым, щӀыхьэну хуейхэри щӀэвгъэхьэркъым.

53Хьисэ абы къыщӀэкӀыжа нэужь, теурэт егъэджакӀуэхэмрэ фарисейхэмрэ губжьауэ упщӀэ гугъу куэд Хьисэ ирату щӀадзащ, 54щагъауэу зэрагъэкъуэншэжын псалъэ къыжьэдашын я гугъэу[+].

### 12


ФэрыщӀагъэм зыщыфхъумэ

1ЦӀыхубэр мин бжыгъэкӀэ къызэхуэсауэ зэжьэхэуэ-зэрыпӀытӀ щыхъум, Хьисэ и гъэсэнхэм мыпхуэдэу яжриӀащ япэщӀыкӀэ:

– Тхьэвым пщагъэ зэрыхэлъым хуэдэу, фарисейхэм[†] фэрыщӀагъэр яхэлъщи, абы зыщыфхъумэ. 2Нахуэ къэмыхъужын щэхурэ къыщӀэмыщыжын бзыщӀыгъэрэ щыӀэкъым[+]. 3КӀыфӀу жыфӀа псалъэр цӀыхухэм нэхуу зэхахыжынущ, пэшым щэхуу щыжыфӀар унащхьэм тету къаӀуэтэжынущ.


ЦӀыхухэм фащымышынэу, Тхьэм фыщышыни, нэхъыфӀщ

4– Си ныбжьэгъухэм нывжызоӀэ, фаукӀын нэхъыбэ нэгъуэщӀ зыри къывэзымыщӀэфынухэм фащымышынэ[+]. 5Сэ вжесӀэнщ фызыщышынэн хуейр: фиукӀа нэужь, жыхьэнмэм фыхидзэну къару зиӀэр арщ фызыщышынэн хуейр. Мис Абы фыщышынэ. 6Бзу цӀыкӀуитхур ахъшэ жьгъеитӀ къудейщ зэращэр. Апхуэдэу щыт пэтми, абыхэм языхэзи зыщигъэгъупщэркъым Тхьэм. 7Фэ фи щхьэц налъэ нэгъунэ Тхьэм ибжауэ щытщ. Фымышынэ! Бзу Ӏэджэ нэхърэ фынэхъ лъапӀэщ фэ.


Хьисэ зылъытэр Тхьэм илъытэнущ

8– НывжызоӀэ, си Ӏумэтым зэритыр цӀыхухэм щимыбзыщӀу къыжызыӀэ дэтхэнэри Тхьэм и мелыӀычхэм я пащхьэм щилъытэжынущ ЦӀыхум и Къуэм. 9Ауэ цӀыхухэм я пащхьэ иувэрэ къысхуэмейуэ, симыдэу къыжызыӀэм Сэри сызэрыхуэмейр, зэрызмыдар Тхьэм и мелыӀычхэм я пащхьэ къыщыжысӀэнущ. 10ЦӀыхум и Къуэм щхьэкӀэ псалъэ мыхъумыщӀэ жызыӀэм Тхьэм къыхуигъэгъунущ. Ауэ Тхьэм и Псэм мыхъумыщӀэ хужызыӀэм Тхьэм къыхуигъэгъунукъым. 11ТхьэлъэӀупӀэ унэм щызэхуэсахэм я пащхьэ фагъэкъуэншэну фыщрашэкӀи, унафэщӀхэм е лӀыщхьэхэм я пащхьэм фыщрагъэувэкӀи зызэрывгъэхеину щӀыкӀэм фемыгугъу, 12а дакъикъэм жыфӀэнур Тхьэм и Псэм фи гум кърилъхьэнущ[+].


Къулей акъылыншэм теухуауэ

13ЦӀыхубэм здыхэтым, Хьисэ лӀы гуэр къелъэӀуащ:

– УщиякӀуэ, си къуэшыр ди адэм къыщӀэнамкӀэ къыздэгуэшэну схужеӀэ, – жиӀэри.

14– Апхуэдэ Ӏуэхухэр зэхэзгъэкӀыну хьэмэрэ щӀэингуэшу сыщытыну сэ зыми сигъэувакъым, – иритыжащ Хьисэ абы жэуап. 15Хьисэ цӀыхухэм яжриӀащ итӀанэ:

– Фысакъ! Щхьэхуещагъэм зыщыфхъумэ, сыту жыпӀэмэ цӀыхум сыт хуэдэ мылъку бгъэдэлъами, цӀыху гъащӀэр мылъку къудейкӀэ къапщытэркъым.

16Ар жиӀэри, щӀагъыбзэ зыщӀэлъ хъыбар къригъэжьащ:

– ЦӀыху къулей гуэрым и щӀым гъавэ бэв къытекӀат. 17«СщӀэнур сыт? – жиӀащ абы игукӀэ. – Гъавэр здыщӀэслъхьэн сиӀэкъым». 18ИтӀанэ жиӀащ: «Мыращ сщӀэнур: си гуэнхэр къезгъэгъэуэжынщи, нэхъ Ӏэхуитлъэхуиту щӀэрыщӀэу езгъэщӀынщ. Гъавэу къытесхар абы ирезгъэлъхьэнщ, си хъугъуэфӀыгъуэхэри абы щызгъэтӀылъынщ. 19ИтӀанэ сигукӀэ жысӀэнщ: Илъэс ӀэджэкӀэ узрикъун хъугъуэфӀыгъуэ уиӀэщ. Зыгъэпсэху, ефэ, ешхэ, уи нэгу зегъэужь». 20Ауэ Тхьэм абы къыжриӀащ: «Акъылыншэ! Ныжэбэ уи псэр хезгъэхынущ. Хэт зылъысынур уэ зэхуэпхьэса мылъкур?»[+] 21Тхьэм и гур хэзыгъахъуэ ӀуэхухэмкӀэ къулей зимыщӀу, зи щхьэр къулей зыщӀыж дэтхэнэми аращ къыщыщӀынур, – къыщӀигъуащ Хьисэ.


Ерыскъым нэхърэ гъащӀэр нэхъапэщ

22– Абы къыхэкӀкӀэ нывжызоӀэ, – яжриӀащ Хьисэ и гъэсэнхэм, – «Сыт тшхынур?» жыфӀэу фызэрыпсэуным фытемыгузэвыхь, е «Сыт щыттӀэгъэнур?» жыфӀэу фи Ӏэпкълъэпкъым щхьэкӀэ фымыгузавэ. 23Ерыскъым нэхърэ гъащӀэр нэхъапэкъэ, щыгъыным нэхърэ Ӏэпкълъэпкъыр нэхъапэкъэ? 24Феплъыт къуаргъхэм. Абыхэм жылэ трасэркъым, гъави Ӏуахыжыркъым, гуэни гъавэ гъэтӀылъыпӀи яӀэкъым, итӀани ахэр Тхьэм егъашхэ. АтӀэ фэ фынэхъ лъапӀэкъэ а къуалэбзухэм нэхърэ? 25А Ӏуэхухэм тегузэвыхь пэтми, хэт фэ фщыщу зы сыхьэткӀэ нэхъ мыхъуми зи гъащӀэм хэзыгъэхъуэн зылъэкӀынур? 26АтӀэ а мащӀэ тӀэкӀур щыфхузэфӀэмыкӀкӀэ, нэгъуэщӀым сыт фыщӀытегузэвыхьыр?

27Удз гъагъэхэм феплъыт: ахэр гугъу ехьыркъым, цыи яджыркъым. Ауэ нывжызоӀэ, апхуэдизу зызыгъэщӀэращӀэу щыта пащтыхь Сэлмэн[†] а цӀыкӀухэм щыщ дэтхэнэри зэрыхуэпам хуэдэу зихуапэу щытакъым. 28АтӀэ нобэ гъагъэ пэтми, пщэдей хьэкум ирадзэну удзыр Тхьэм апхуэдизу щихуапэкӀэ, фэ абыхэм нэхърэ ӀэджэкӀэ нэхъыфӀу фихуэпэнукъэ, фӀэщхъуныгъэ зи мащӀэхэ? 29Фшхынымрэ фызэфэнымрэ щхьэкӀэ фымыгузавэ икӀи фемылӀалӀэ. 30Мажусийхэм[†] аращ къызыкӀэлъажыхьыр. Фи Адэр фызыхуэныкъуэ псоми зэрыщыгъуазэр фигу ивгъэлъ. 31Тхьэм и Тепщэныгъэр[†] къэфлъыхъуи, адрей фызыхуэныкъуэ псори Тхьэм къывитынущ.

32Фымышынэ, гуартэ мащӀэ. Фи Адэм и Тепщэныгъэр къывитыну хуейщ[+]. 33Фи мылъкур фщэжи, къыщӀэкӀар къулейсызхэм яхуэвгуэш. Жьы мыхъун бохъшэ зыӀэрывгъэхьэ, зыхэмыщӀын мылъку уафэм щызэвгъэгъуэт, абы дыгъу дэкӀуеифынукъым, хъуным зыри щыхуэшхынукъым[+]. 34Сыту жыпӀэмэ фи мылъкур здэщыӀэм фигури щыӀэнущ.


Мэсихь къыщигъэзэжкӀэ фызэрыхуэзэнымхуэхьэзыру фыщыт

35– Зи бгыр щӀэкъузарэ зи уэздыгъэр къаблэ цӀыхум хуэдэу фыпсэу. 36Зи тхьэмадэр хьэгъуэлӀыгъуэм къикӀыжыным пэплъэрэ, къэсыжа нэужь, бжэм къызэрытеуӀуэу къыщӀэзыгъэхьэжыну хьэзыр ӀуэхутхьэбзащӀэм хуэдэу фыщыт. 37Тхьэмадэм къигъэзэжа нэужь, мыжеяуэ зрихьэлӀэж ӀуэхутхьэбзащӀэр гъуэгу махуэ теуващ. Пэжыр нывжызоӀэ, тхьэмадэм и бгыр щӀипхэнурэ, ӀуэхутхьэбзащӀэхэр иригъэфэу-иригъашхэу езыр ящхьэщытынущ. 38Ар жэщ ныкъуэуи нэхущуи щрет, тхьэмадэр сыт хуэдэ зэманым къэкӀуэжми, мыжеяуэ зрихьэлӀэж ӀуэхутхьэбзащӀэхэр гъуэгу махуэ теуващ. 39Мыр зэвгъащӀэ: дыгъуакӀуэр къыщыкӀуэну сыхьэтыр унэр зейм ищӀатэмэ, ар абы унэм къыщӀигъэхьэнутэкъым. 40Фэри хуэхьэзыру фыщыт, сыту жыпӀэмэ фыщыпэмыплъэ сыхьэтым къигъэзэжынущ ЦӀыхум и Къуэм.

41– Зи щӀыхьыр ин, – жиӀащ Питрэс, – къыжыпӀа щӀагъыбзэр зыхуэгъэзар уи гъэсэнхэм ди закъуэ, хьэмэрэ цӀыху псоми яхуэгъэзауэ щыт?

42– Тхьэмадэм адрей ӀуэхутхьэбзащӀэхэр зи ӀэмыщӀэ ирилъхьэу игъуэу псори игъэшхэн хуейуэ дзыхь зыхуищӀа цӀыху пэжым, губзыгъэм хуэдэу фыщыт, – итыжащ жэуап Хьисэ. 43– Тхьэмадэм къыщигъэзэжкӀэ, унафэ ищӀам темыкӀауэ зрихьэлӀэж ӀуэхутхьэбзащӀэр гъуэгу махуэ теуващ. 44Пэжыр нывжызоӀэ, тхьэмадэм и мылъку псори а ӀуэхутхьэбзащӀэм дзыхь хуищӀынущ. 45Ауэ а ӀуэхутхьэбзащӀэм игукӀэ «Си тхьэмадэм щӀэх къигъэзэжынукъым» жиӀэрэ, цӀыхухъуи цӀыхубзи къимыгъанэу ӀуэхутхьэбзащӀэ псори иубэрэжьу, ефэ-ешхэу, фадэкӀэ иригъэлейуэ щытмэ, 46щыпэмыплъэ махуэм, щимыгугъэ сыхьэтым тхьэмадэм къигъэзэжынурэ, а ӀуэхутхьэбзащӀэр тӀууэ зэгуиупщӀыкӀынущ икӀи Тхьэр зымылъытэ цӀыху псоми къалъысыну Ӏыхьэр абыи лъигъэсынущ.

47И тхьэмадэм и унафэм щыгъуазэу щыта пэтрэ зызымыгъэхьэзыра, е и тхьэмадэр зыхуейр зымыгъэзэщӀа ӀуэхутхьэбзащӀэм удын куэд къытехуэнущ. 48Ауэ и тхьэмадэм и унафэм щымыгъуазэу удын къызыпэкӀуэ Ӏуэху зылэжьа ӀуэхутхьэбзащӀэм удыну къытехуэнур мащӀэщ. Тхьэм куэд зритам куэдкӀэ еупщӀыжынущ, куэд дзыхь зыхуищӀам нэхъыбэж къритыжыну хуигъэувынущ.


Зы унэ ис цӀыхухэм я акъыл зэтемыхуэж хъунущ

49– ЩӀылъэм мафӀэ ездзыну аращ Сэ сыкъыщӀэкӀуар. ИкӀи сытым хуэдэу сыхуейт Сэ ар иджы къызэщӀэнэну. 50Ауэ хьэзаб куэд сшэчын хуейуэ Сэ иджыри къыспэщылъщ, икӀи ар щызэфӀэкӀынум пэплъэ си псэр хуабжьу гугъу йохь. 51ЩӀылъэм тет цӀыхухэм зэгурыӀуэныгъэ къахуэсхьыну сыкъэкӀуа фи гугъэу къыщӀэкӀынщ фэ. НывжызоӀэ, аракъым сыкъыщӀэкӀуар. АтӀэ цӀыхухэр зэхэзгъэкӀыну аращ сыкъыщӀэкӀуар. 52ДяпэкӀэ, зы унэ ис цӀыхуитхум я акъыл зэтемыхуэж хъунущ: цӀыхуищым адрей тӀум жаӀэр ямыдэу, цӀыхуитӀми мыдрей щым жаӀэр ямыдэу хъунущ.

53Адэм жиӀэр къуэм имыдэу,
къуэм жиӀэр адэм имыдэу;
анэм жиӀэр пхъум имыдэу,
пхъум жиӀэр анэм имыдэу;
гуащэм жиӀэр нысэм имыдэу,
нысэм жиӀэр гуащэм имыдэу хъунущ.


Дызэрыт зэманыр щӀэн зэрыхуейр

54– КъухьэпӀэмкӀэ къыщежьауэ къакӀуэу пшэ щыфлъагъукӀэ, «Уэшх къешхынущ» жывоӀэ асыхьэтым икӀи апхуэдэуи мэхъу, – яжриӀащ Хьисэ цӀыхубэм. 55– ИпщэкӀэ къикӀыу жьы къыщепщэм деж «Хуабей хъунущ» жывоӀэ икӀи апхуэдэуи мэхъу. 56ФэрыщӀхэ! УэфӀ хъунуми уэлбанэ хъунуми уафэм и теплъэмкӀэ къывощӀэф, атӀэ иджы дызэрыт зэманыр щхьэ къыфхуэмыщӀэрэ?


Уи дэуэгъум узэрекӀужыным и ужь ит

57– Тэмэмыр фэ езым щхьэ зэхэвмыгъэкӀрэ? 58Псалъэм папщӀэ, уи дэуэгъур уи гъусэу хеящӀэм[*] деж ущыкӀуэкӀэ, гъуэгу удытетыху, узэрекӀужыным и ужь ит. Армыхъумэ, уи дэуэгъум хеящӀэм уритынущ, хеящӀэм лъэхъуэщтетым уӀэщӀилъхьэнущ, лъэхъуэщтетым лъэхъуэщым ущӀидзэнущ[+]. 59НыбжызоӀэ, къанэ щымыӀэу уи щӀыхуэр умыпшынауэ, укъаутӀыпщынукъым.

### 13


Хьисэ цӀыхухэр тобэ къэхьыжыным къызэрыхуриджар

1Тхьэм къурмэн хуащӀыну Гэлилейм къикӀа цӀыхухэм я къурмэнхэр щыфӀагъэжым, Пилат ахэр укӀыкӀейуэ зэрыригъэукӀар Хьисэ къедаӀуэу щыт гуэрхэм къыжраӀэжащ[+]. 2Ар щызэхихым, Хьисэ абыхэм мыпхуэдэу яжриӀащ:

– Ахэр адрей я лъэпкъэгъухэм нэхърэ нэхъ гуэныхьщӀакӀуэу щыта фи гугъэу ара апхуэдэ лей къащӀылъысар? 3Аракъым нывжызоӀэ! Ауэ тобэ къэвмыхьыжмэ, псори абыхэм хуэдэу фыхэкӀуэдэнущ. 4Хьэмэрэ СилэумкӀэ зэджэу щыта чэщанэжьыр къыщыуам, абы щӀипӀытӀауэ щыта цӀыху пщыкӀуийр Ерусэлим дэс адрейхэм нэхърэ нэхъ къуаншэт? 5Нэхъ къуаншэтэкъым! Ауэ тобэ къэвмыхьыжмэ, псори абыхэм хуэдэу фыхэкӀуэдэнущ.


Жыг гъуам теухуа щӀагъыбзэ

6Хьисэ щӀагъыбзэ къригъэжьащ итӀанэ:

– Зыгуэрым и жызум хадэм хъурмей къыщыкӀырт. Жыгым къыпыкӀаӀамэ еплъыну хадэр зейр щыкӀуэм, жыгым къыпыкӀаӀауэ игъуэтакъым. 7Апхуэдэу щыхъум, хадэр зейм жызумгъэкӀым мыпхуэдэу жриӀащ: «Илъэсищ хъуауэ мы жыгым зыгуэр къыпыкӀэӀамэ сеплъыну сыкъокӀуэ, ауэ зыри пызгъуэтыркъым. КъиупщӀыкӀ адэ, щӀыр щхьэ игъэхьэулеин хуей абы?»[+] 8ЖызумгъэкӀыр хадэр зейм елъэӀуащ: «Зи щӀыхьыр ин, иджыри зы илъэскӀэ игъэт. Жыгыр къэстӀыхьынщи, вэнывей щӀэслъхьэнщ, 9хэт ищӀэрэ, етӀанэгъэ къыпыкӀэнкӀэ хъунущ. КъыпымыкӀэмэ, къибупщӀыкӀыжынщ» жиӀэри.


Фыз ныкъуэдыкъуэ гуэр Хьисэ щэбэтмахуэм зэригъэхъужар

10Щэбэт махуэу[†] Хьисэ тхьэлъэӀупӀэ унэ гуэрым цӀыхухэр Тхыгъэ ЛъапӀэм[†] щыщӀигъэджыкӀырт. 11Илъэс пщыкӀуий лъандэрэ и тхыр къэгъэшарэ жин бзаджэм зыкъримыгъэузэхужу бзылъхугъэ гуэр абы щӀэтт. 12Хьисэ ар щилъагъум, къриджэри жриӀащ:

– ЦӀыхубз, уи узыр пхэкӀыжащ.

13Ар жиӀэщ, и Ӏэр трилъхьэри, цӀыхубзым асыхьэтым зыкъиузэхужащ. ЦӀыхубзым Тхьэм фӀыщӀэшхуэ хуищӀащ. 14Хьисэ щэбэт махуэу ар зэригъэхъужам щхьэкӀэ тхьэлъэӀупӀэ унэм и тетыр къэгубжьри, цӀыхухэм мыпхуэдэу яжриӀащ:

– Тхьэмахуэ махуиблым щыщу махуихыр лэжьыгъэм хухахауэ щытщи, мис а махуихым фыкъакӀуэурэ зывгъэхъуж, щэбэтым фыкъыщӀэкӀуэн щыӀэкъым[+].

15– ФэрыщӀхэ! – жриӀащ Зиусхьэным[†] абы. – Фивхэр, фи шыдхэр щэбэт махуэм къыкӀэрыфтӀэтыкӀыу псафэ фшэркъэ дэтхэнэ зыми[+]? 16Апхуэдэу щыщыткӀэ, Ӏиблисым[†] илъэхъауэ илъэс пщыкӀуий лъандэрэ иӀыгъ мы цӀыхубзыр, Ибрэхьим[†] къытехъукӀахэм ящыщыр, Ӏиблисым и бжьым дауэ къыщӀэзмышыжынрэ щэбэт махуэм?!

17Хьисэ ар щыжиӀэм, и пэрыуэгъу псори укӀытэжащ, ауэ адрей цӀыхухэр Хьисэ илэжь Ӏуэху телъыджэхэм щыгуфӀыкӀащ.


Тхьэм и Тепщэныгъэр зэщхьыр сыт?

18– Тхьэм и Тепщэныгъэр[†] зэщхьыр сыт? – жиӀащ Хьисэ. – Сытым хуэзгъэдэну ар? 19Ар андэгурэдэгум[*] и жылэ цӀыкӀум хуэдэщ. ЦӀыху гуэрым а жылэр къищтэри, и хадэм щыхисащ. Щыхисэм, жыгым хуэдэу къэкӀри, къудамэ щӀагъхэм къуалэбзухэм абгъуэ щӀащӀыхьащ[+].

20АтӀэ сытым хуэзгъэдэну Тхьэм и Тепщэныгъэр? – къыпищащ Хьисэ. – 21Ар пщагъэм хуэдэщ. Бзылъхугъэ гуэрым пщагъэ къищтэщ, хьэжыгъэ Ӏэнлъищрэ пщагъэмрэ зэхипщэри игъэувыжащ, тхьэвыр тэджыху.


ЩӀыбым фыкъызэрыдэмынэным и ужь фит

22Хьисэ Ерусэлим здэкӀуэм, къалэхэм, жылэхэм дыхьэурэ, цӀыхухэр иущийрт. 23Абы зыгуэр къеупщӀащ:

– Зи щӀыхьыр ин, къемэтмахуэм цӀыху мащӀэ тӀэкӀу фӀэкӀа къемылыну ара?

24– Куэбжэ зэвымкӀэ фызэрыдыхьэным и ужь фит Ӏэмал зэриӀэкӀэ, – итыжащ Хьисэ жэуап, – сыту жыпӀэмэ, нывжызоӀэ, цӀыху куэд дыхьэну хэтынущ, ауэ дыхьэфынукъым. 25Унэр зейр къэтэджрэ куэбжэр къигъэбыдэжа нэужь, «Зи щӀыхьыр ин, куэбжэр къытхуӀух» жыфӀэрэ куэбжэм фытеуӀуэу щӀыбым фыкъыдэнэнущ. Ауэ унэр зейм мыпхуэдэу къывжиӀэнущ: «Фыхэтми, дэнэ фыкъикӀами, сщӀэркъым». 26Фэ мыпхуэдэу жыфӀэнущ абы щыгъуэ: «Дэ уи гъусэу дефэу, дешхэу, ди уэрамхэм дыщыбущийуэ щытакъэ?» 27Ауэ абы мыпхуэдэу жэуап къывитыжынущ: «Фыхэтми, дэнэ фыкъикӀами, сщӀэркъым. Си пащхьэм фикӀ, бзаджащӀэхэ!» 28Ибрэхьим, Исхьэкъ, Екъуб[†] сымэ, бегъымбархэри[†] я гъусэу, Тхьэр щытепщэ щӀыпӀэм хэщӀапӀэ къащылъысауэ, ауэ фэ фыкъыӀуахужу щыфлъагъукӀэ, фыпыхьэнущ, фи ӀэфракӀэм федзэкъэжынущ. 29ЦӀыхухэр къуэкӀыпӀэмкӀи, къухьэпӀэмкӀи, ищхъэрэкӀи, ипщэкӀи къикӀынурэ, Тхьэр щытепщэ щӀыпӀэм къыщаӀэтыну гуфӀэгъуэшхуэм хэтынущ. 30Иджыпсту я ужь итхэр я пэ иувэнущ, я пэ итхэр я ужь къинэнущ абы щыгъуэ.


Еууей, Ерусэлим, Ерусэлим!

31Абы хэту фарисей[†] гуэрхэр къакӀуэри, Хьисэ къыжраӀащ:

– Мы щӀыпӀэр къыубгынэмэ, нэхъыфӀщ, Хьирэд[†] уригъэукӀыну хэтщ[+].

32– ФыкӀуи, а бажэм мыпхуэдэу схужефӀэж, – яжриӀащ абыхэм Хьисэ, – «Сэ ноби пщэдеи цӀыхухэм жинхэр къахэсхужу икӀи згъэхъужу сахэтынущ, ауэ махуэ ещанэм си Ӏуэхур сыухынущ». 33Сэ ноби, пщэдеи, пщэдеймыщкӀи сыкъэмыувыӀэу сыздэкӀуэм сыкӀуэн хуейщ, сыту жыпӀэмэ бегъымбарыр Ерусэлим фӀэкӀа нэгъуэщӀ щӀыпӀэ щаукӀынкӀэ Ӏэмал зимыӀэщ.

34Еууей, Ерусэлим, Ерусэлим! Тхьэм и бегъымбархэр зэтезыукӀэу, Тхьэм и лӀыкӀуэхэр зи уэрамхэм мывэкӀэ щаукӀ. Къуалэбзум и шыр цӀыкӀухэр и дамэ щӀагъым щызэрызэхуишэсым хуэдэу, сэри сыт хуэдизрэ уи бынхэр зэкъуэт сщӀыуэ зэхуэсшэсыну сыхэта, ауэ фэ вдакъым[+]. 35Иджы фи Унэр нэщӀ хъуауэ фэ къыфхуонэж. НывжызоӀэ, «Зиусхьэным и цӀэкӀэ къытхуэкӀуэращ щӀыхьыр зейр» жыфӀэху, сыкъэфлъагъужынукъым[+].

### 14


Бэг уз зэфыкӀ лӀы гуэр Хьисэ зэригъэхъужар

1Щэбэт махуэу,[†] фарисейхэм[†] я унафэщӀ лӀы гуэрым Хьисэ иригъэблагъэри, Ӏэнэ къыхуищтащ. ХьэщӀэхэм я нэр Абы трамыгъэкӀыу кӀэлъыплъырт[+]. 2ЦӀыхур зыгъэбэг уз ефыкӀыу лӀы гуэр Хьисэ и пащхьэм къиуващ. 3Хьисэ теурэт[†] егъэджакӀуэхэмрэ фарисейхэмрэ захуигъазэри, мыпхуэдэу еупщӀащ:

– Щэбэт махуэм цӀыхур бгъэхъуж хъуну, хьэмэрэ мыхъуну? – жиӀэри.

4Зыри жаӀэртэкъым. ЩыжамыӀэм, Хьисэ сымаджэм теӀэбэщ, игъэхъужри иутӀыпщыжащ. 5Мыдрейхэм яжриӀащ итӀанэ:

– Зыгуэрым фи къуэр е фи выр псым хэхуэмэ, асыхьэтым къыхэфхыжынукъэ, ар щэбэт махуэу щыт пэтми[+]?

6Зыри къыжраӀэфакъым абыхэм.


Зызыгъэлъагэм и пщӀэр ехуэхынущ, зызыгъэлъахъшэм и пщӀэр Тхьэм иӀэтынущ

7ХьэщӀэхэм тӀысыпӀэ хэплъыхь ящӀу щилъагъум, Хьисэ абыхэм мыпхуэдэу яжриӀащ:[+]

8– ГуфӀэгъуэ зиӀэ гуэрым уригъэблагъэмэ, жьантӀэм умыкӀуэ, уэ нэхърэ зи пщӀэр нэхъ лъагэ гуэр кърагъэблэгъауэ къыщӀэкӀмэ,[+] 9уезыгъэблэгъа бысымым мыпхуэдэу къыбжиӀэнущ: «Мыр а уздэщысым деж гъэтӀысыт». Уи напэр текӀауэ ӀэнэкӀэм укъыпытӀысхьэжын хуей хъунущ абы щыгъуэ. 10Ауэ уэ ущрагъэблагъэкӀэ, кӀуэи, Ӏэнэм и кӀэ дыдэм деж щетӀысэх, уезыгъэблэгъам мыпхуэдэу къыбжиӀэн щхьэкӀэ: «Ныбжьэгъу, мыдэ къыдэкӀуэтейт». Ӏэнэм къыбдыщыс псоми ялъагъуу уи пщӀэр лъагэ хъунущ абы щыгъуэ. 11Аращи, зызыгъэлъагэм и пщӀэр ехуэхынущ, зызыгъэлъахъшэм и пщӀэр Тхьэм иӀэтынущ[+].

12Хьисэ езыгъэблэгъа бысымым мыпхуэдэу жриӀащ итӀанэ:

– Шэджагъуэм е пщыхьэщхьэм Ӏэнэ къыщыпщтэкӀэ, уи ныбжьэгъуи, уи къуэши, уи Ӏыхьлыи, уи гъунэгъу къулейхэми уемыджэ, сыту жыпӀэмэ абыхэм уэри урагъэблэгъэжынурэ яхуэпщӀар къыпхуащӀэжа хуэдэу хъунущ. 13Ауэ уэ Ӏэнэ къыщыпщтэкӀэ, факъырэхэр, ныкъуэдыкъуэхэр, щӀакъуэхэр, нэфхэр егъэблагъэ. 14Мис абы щыгъуэ гъуэгу махуэ утеуващ, абыхэм яхуэпщӀар къыпхуащӀэжыфынукъыми. Ауэ уэ Тхьэм къыпхуищӀэжынущ цӀыху щыпкъэ лӀахэр къыщытэджыжыну махуэм.


Тхьэр къыщоджэм деж жыӀэщӀэу щыт

15Ӏэнэм къыдыщыс гуэрым ар щызэхихым, Хьисэ къыжриӀащ:

– Тхьэм и Тепщэныгъэр[†] нахуэу къэлъэгъуа нэужь, абы къыщаӀэтыну гуфӀэгъуэм хэтынур гъуэгу махуэ теуващ.

16– ЛӀы гуэрым Ӏэнэшхуэ къигъэуври, цӀыху куэдым еджащ, – жиӀащ Хьисэ. 17– Ӏэнэм пэрытӀысхьэн щыхуей сыхьэтыр къыщысым, и унэӀутыр зэджахэм я деж игъакӀуэри, Ӏэнэр зэрыхьэзырыр яжрыригъэӀащ. 18Ауэ зэгурыӀуа нэхъей псори къелъэӀужащ зэрыхуемыблэгъэфым щхьэкӀэ губгъэн яхуимыщӀыну. Зым мыпхуэдэу къиӀуэхуащ: «Сэ щӀы Ӏыхьэ къэсщэхуащи, сыкӀуэу семыплъу хъунукъым, кхъыӀэ, губгъэн къысхуумыщӀ». 19Адрейми мыпхуэдэу къиӀуэхуащ: «ТанипщӀ къэсщэхуащи, я щытыкӀэм сеплъыну сокӀуэри, кхъыӀэ, емыкӀу къысхуумыщӀ». 20Ещанэми мыпхуэдэу жиӀащ: «Фыз къэсшащи, сынэкӀуэфынукъым». 21Арати, унэӀутым къигъэзэжри, къыжраӀар и тхьэмадэм хуиӀуэтэжащ. Апхуэдэу щыхъум, Ӏэнэ къызэтезыгъэувар къэгубжьри, и унэӀутым жриӀащ: «Къалэм и уэрамышхуэхэми уэрам зэвхэми псынщӀэу ирикӀуи, факъырэхэр, ныкъуэдыкъуэхэр, нэфхэр, щӀакъуэхэр си унэ къишэ». 22УнэӀутым къыщигъэзэжым, и тхьэмадэм жриӀащ: «Зи щӀыхьыр ин, уи унафэр згъэзэщӀащ, ауэ иджыри тӀысыпӀэ нэщӀ Ӏэнэм иӀэщ». 23Тхьэмадэм унэӀутым жреӀэ абы щыгъуэ: «Къалэм дэкӀи, губгъуэ гъуэгухэм техьэ, бжыхь лъабжьэхэр щӀэщыкӀ икӀи къыпхуэзэу хъуар си деж къэкӀуэну къытегъэхьэ, си унэм цӀыхур щӀэз хъун щхьэкӀэ. 24НывжызоӀэ, хъыбар зэзгъащӀэу къэмыкӀуахэм щыщу зыри си Ӏэнэ къэтӀысынукъым».


Хьисэ и Ӏумэтым уитыныр Ӏуэху тыншкъым

25Хьисэ и гъусэу цӀыху куэд кӀуэрт. Абыхэм захуигъазэри яжриӀащ:

26– Си Ӏумэтым итхэм я адэ-анэхэм, я фызхэм, я бынхэм, я къуэшхэм, я шыпхъухэм, уеблэмэ я псэм нэхърэ нэхъыфӀу сыкъамылъагъумэ, си гъэсэн хъунукъым. 27Си ужь къиувэу Сэр щхьэкӀэ гугъу зезымыгъэхьыфыр, уеблэмэ и гъащӀэр итыну мыхьэзырыр си гъэсэн хъунукъым[+]. 28Фэ фщыщ гуэрым чэщанэ иухуэну мурад ищӀмэ, тӀысу текӀуэдэнур къипщытэнукъэ япэщӀыкӀэ, лэжьыгъэр и кӀэм нигъэсыфынрэ нимыгъэсыфынрэ ищӀэн щхьэкӀэ? 29Армырамэ, лъабжьэр игъэувауэ, чэщанэр хунэмыгъэсыжмэ, ар зылъагъухэм ауан къащӀынущ, 30мыпхуэдэу жаӀэурэ: «Мы лӀым чэщанэ иухуэну щӀидзат, ауэ хунэгъэсыфакъым».

31Хьэмэрэ мыпхуэдэ жытӀэнщ: нэгъуэщӀ пащтыхьым езэуэну зызыгъэхьэзыр пащтыхьыр тӀысу япэщӀыкӀэ егупсысынукъэ минипщӀ фӀэкӀа мыхъу и дзэмкӀэ мин тӀощӀ хъууэ къыхуэкӀуэ дзэм езэуэфынрэ емызэуэфынрэ? 32Емызэуэфынумэ, бийр жыжьэ щӀыкӀэ и лӀыкӀуэхэр игъэкӀуэнурэ, зэгурыӀуэныгъэ къарищӀылӀэну иригъэлъэӀунущ.

33Абы ещхьу, фэ фщыщ дэтхэнэ зыми и гур и мылъкум къыбгъэдимыгъэкӀмэ, си гъэсэн хъунукъым.


Шыгъур мышыугъэмэ, сыт и сэбэп?

34– ЗэрыфщӀэщи, шыгъур фӀыщ. Ауэ шыгъум и шыугъэр щӀэкӀмэ, ар зыкӀи шыугъэ пхуэщӀыжынукъым. 35Ар зыкӀи къыпхуэгъэсэбэпынукъым итӀанэ, уеблэмэ щӀым хэбдзэми, щӀыр абыкӀэ пхуэгъэпшэрынукъым. Апхуэдэ шыгъур, зыкӀи щымыгугъыжу, хыфӀадзэж. ТхьэкӀумэ зиӀэм жысӀэр зэхрырех[+].

### 15


Мэл кӀуэдам теухуа щӀагъыбзэ

1Тезыр ахъшэ къыхэзыххэмрэ гуэныхьлыуэ ялъытэхэмрэ Хьисэ жиӀэм едэӀуэну къекӀуалӀэрт. 2Фарисейхэмрэ[†] теурэт[†] егъэджакӀуэхэмрэ ар яфӀэмыфӀу, мыпхуэдэу жаӀащ:

– Мыбы гуэныхьлыхэр зрегъэгъусэ, абыхэм ядошхэ[+].

3Хьисэ щӀагъыбзэ къригъэжьащ абы щыгъуэ:

4– Фэ фщыщ гуэрым мэлищэ иӀэу жытӀэнщ. АтӀэ а мэлхэм щыщ зы абы фӀэкӀуэдмэ, ежьэу мэл кӀуэдар къигъуэтыжыху къилъыхъуэнукъэ, мэл бгъущӀрэ бгъур губгъуэм къринэу? 5Къигъуэтыжа нэужь, и дамэм гуфӀэу трилъхьэнурэ, 6и унэм кӀуэжынущ, и ныбжьэгъухэмрэ и гъунэгъухэмрэ къриджэнурэ, мыпхуэдэу яжриӀэнущ: «Си мэл кӀуэдар къэзгъуэтыжащи, фыкъакӀуи, фыкъыздэгуфӀэ!» 7НывжызоӀэ, ещхьыркъабзэу, тобэ къыщӀахьыжын щхьэусыгъуэ зимыӀэ цӀыху щыпкъэ бгъущӀрэ бгъум елъытауэ, тобэ къэзыхьыж зы гуэныхьщӀакӀуэ закъуэм щхьэкӀэ уафэм щыӀэну гуфӀэгъуэр нэхъ инщ[+].


Дыжьын кӀуэдам теухуа щӀагъыбзэ

8– Е цӀыхубз гуэрым дыжьын жьгъеипщӀ иӀэу жытӀэнщ. АтӀэ а дыжьынипщӀым щыщу абы зы фӀэкӀуэдмэ, уэздыгъэр пигъанэу набдзэгубдзаплъэу унэр къипхъэнкӀыурэ лъыхъуэнукъэ, дыжьыныр къигъуэтыжыху? 9Къигъуэтыжа нэужь, и ныбжьэгъухэмрэ и гъунэгъухэмрэ къриджэнурэ, мыпхуэдэу яжриӀэнущ: «СфӀэкӀуэдауэ щыта си дыжьыныр къэзгъуэтыжащи, фыкъакӀуи, фыкъыздэгуфӀэ!» 10НывжызоӀэ, ещхьыркъабзэу, Тхьэм и мелыӀычхэри мэгуфӀэ тобэ къэзыхьыж зы гуэныхьщӀакӀуэм щхьэкӀи.


Къуэ щхьэрыуам теухуа щӀагъыбзэ

11– ЛӀы гуэрым къуитӀ иӀэт, – жиӀащ Хьисэ. – 12НэхъыщӀэм адэм мыпхуэдэу жриӀащ: «Ди адэ, уи щӀэиным щыщу къыслъысын хуейр къызэт». Апхуэдэу щыхъум, адэм мылъкур зэшхэм яхуигуэшащ. 13Куэди дигъэкӀакъым, къылъысар зэщӀикъуэри, къуэ нэхъыщӀэр щӀыпӀэ жыжьэ гуэрым кӀуащ. А щӀыпӀэм щыӀэху, мыхъумыщӀэ псэукӀэм зритри, и мылъкур Ӏисраф ищӀащ абы. 14И мылъкум щыщу зыри къуэмылъыжу къыщынэм, а щӀыпӀэм гъаблэшхуэ къыщыхъури, ар къулейсыз дыдэ хъуащ. 15Апхуэдэу щыхъум, щӀалэр а щӀыпӀэм щыщ лӀы гуэрым деж кӀуэри, хуэлӀыщӀэну гурыӀуащ. ЛӀым ар и губгъуэм игъэкӀуащ, и кхъуэ хъушэр иригъэгъэхъуну. 16Кхъуэм ирагъэшх Ӏусыр ишхыну ехъуапсэ хъуат щӀалэр, ауэ кхъуэ Ӏуси зыми къритыртэкъым. 17ЩӀалэр зыщӀэгупсысыжри, мыпхуэдэу жиӀащ: «Си адэм сыт хуэдиз лӀыщӀэ иӀэми, псоми яшхын пэрыхьэту ягъуэт, сэ мыбы шхын щхьэкӀэ сыщолӀэ. 18Си адэм деж сыкӀуэжынщи, мыпхуэдэу жесӀэнщ: Си адэ, Тхьэми уэри сынывэкъуэншэкӀащ, 19сыуикъуэу жысӀэнуи схуэфащэкъым, лӀыщӀэу сыкъащтэ». 20Ар жиӀэщ, тэджри, и адэм деж кӀуэжыну ежьащ.

Адэм и къуэр къэкӀуэжу жыжьэу щилъагъум, и гур щӀэузащ, итӀанэ пежажьэщ, зридзри, ӀэплӀэ, ба хуищӀащ. 21ЩӀалэм и адэм жриӀащ: «Си адэ, Тхьэми уэри сынывэкъуэншэкӀащ, сыуикъуэу жысӀэнуи схуэфащэкъым». 22Ауэ адэм унэӀутхэм мыпхуэдэу яжреӀэ: «Щыгъын нэхъыфӀ дыдэр псынщӀэу къыхущӀэфхи, къыщыфтӀагъэ, и Ӏэм Ӏэлъын Ӏэрыфлъхьэ, и лъакъуэми вакъэ лъыфтӀагъэ. 23Танэ гъэшха къыщӀэфши, фӀэвгъэж, дыгуфӀэнщ, танэр тшхынщ. 24Си къуэр лӀати, къэпсэужащ, кӀуэдати, къэдгъуэтыжащ!» Арати, гуфӀэгъуэр яублащ.

25Адэм и щӀалэ нэхъыжьыр губгъуэм щыӀэт абы щыгъуэ. КъыщыкӀуэжым, унэм къэблэгъэжауэ, макъамэ макърэ Ӏэгуауэ макърэ пщӀантӀэм къыдэӀукӀыу зэхихащ. 26Щызэхихым, унэӀутхэм ящыщ зы ириджэри, гуфӀэгъуэр къыщӀаӀэтам и щхьэусыгъуэм щӀэупщӀащ. 27«Уи къуэшыр къекӀуэлӀэжащ, – жиӀащ унэӀутым. – Уи адэм ар псэууэ, узыншэу къызэрыӀэрыхьэжам щхьэкӀэ танэ гъэшха фӀыдигъэгъэжащ». 28Къуэ нэхъыжьым ар щызэхихым, къэгубжьри, дыхьэжын идакъым. Ауэ адэр къыдэкӀри, къеубзэу къелъэӀуащ: «Ныдыхьэж, си къуэ», – жиӀэри. 29Къуэ нэхъыжьым адэм мыпхуэдэу жриӀащ: «Сэ илъэс дапщэ хъуауэ сыпхуэлажьэми, зэи уи унафэ сыщӀэкӀакъым. ИтӀани зы чыцӀ къызэпту си ныбжьэгъухэмрэ сэрэ ди нэгу зедбгъэгъэужьакъым. 30Ауэ уи мылъкур куэпэчхэм ятезыгъэкӀуэда уи къуэр къекӀуэлӀэжати, танэ гъэшха хуэбукӀащ»[+]. 31Адэм мыпхуэдэу жиӀащ абы щыгъуэ: «Си щӀалэ! Уэ сыт щыгъуи узигъусэщ, сиӀэ псори ууейщ. 32Дымынэщхъейуэ дынэщхъыфӀэн, дыгуфӀэн хуейт иджыпсту, уи къуэшыр лӀати, къэпсэужащ, кӀуэдати, къэдгъуэтыжащ».

### 16


Гуэнтет хьэрэмыгум теухуа щӀагъыбзэ

1Хьисэ и гъэсэнхэм яжриӀащ итӀанэ:

– ЦӀыху къулей гуэрым гуэнтет иӀэт. Гуэнтетым уи мылъкур Ӏисраф пфӀещӀ, жаӀэри къулейм бзэгу хуахьащ. 2Арати, абы гуэнтетыр ириджэри, къеупщӀащ: «Уэр щхьэкӀэ жаӀэу зэхэсхыр сыт? Си мылъкур зэрызепхьэмкӀэ жэуап тэмэму къызэтыт, уэ си мылъкур афӀэкӀ пӀэщӀэлъыжынукъым».

3«Сыт иджы сщӀэнур? – жиӀащ гуэнтетым игукӀэ. – Си тхьэмадэм си лэжьыгъэр стрехыж. ЩӀы къысхуэтӀынукъым, факъырэӀус сыщӀэлъэӀуну си дзэр мэш. 4Си лэжьыгъэр стрихыжмэ, цӀыхухэм я унэ сыщӀагъэхьэн щхьэкӀэ, сщӀэнур къэсщӀащ». 5Арати, гуэнтетым и тхьэмадэм и щӀыхуэ зытелъ цӀыхухэр зырызурэ къриджэу щӀидзащ. «Си тхьэмадэм ептыжын хуейуэ дапщэ птелъыр?» – еупщӀащ гуэнтетыр зым. 6«Дагъэ фэндырищэ стелъщ», – жиӀащ абы. «Мис уи щӀыхуэ тхылъыр, тӀыси, щэм и пӀэкӀэ псынщӀэу щэ ныкъуэ итхэ». 7Гуэнтетыр къыкӀэлъыкӀуэм еупщӀащ: «Уэ дапщэ птелъыр?» «Гуэдз къэпищэ стелъщ», – жиӀащ абыи. «Уи щӀыхуэ тхылъыр къащти, пщӀей итхэ», – жиӀащ гуэнтетым.

8Тхьэмадэр гуэнтет хьэрэмыгум щытхъуащ губзыгъэу къызэрыщӀэкӀам щхьэкӀэ; сыту жыпӀэмэ Тхьэм и бынхэм елъытауэ, мы дуней нэпцӀым и бынхэр нэхъ губзыгъэу къыщӀокӀ, езыхэм ещхь гуэрхэм Ӏуэху щыдащӀэкӀэ. 9НывжызоӀэ, мы дуней нэпцӀым щывиӀэ мылъкумкӀэ ныбжьэгъу зэвгъэгъуэт, фи мылъкур фыуха нэужь, мыкӀуэдыжын псэупӀэхэм абыхэм фрагъэблэгъэн щхьэкӀэ.

10МащӀэмкӀэ пэж цӀыхур куэдымкӀи пэжу щытынущ. МащӀэмкӀэ пэжу щымытыр куэдымкӀи пэжу щытынукъым[+]. 11Мы дуней нэпцӀым пыщӀа мылъкур дзыхь зыхуащӀ хъун цӀыхуу фыщымытмэ, хэт фэ мылъку нэсыр фи ӀэмыщӀэм изылъхьэнур[+]? 12Хьэмэрэ хамэ мылъкур дзыхь зыхуащӀ хъун цӀыхуу фыщымытмэ, фэ езым фыфей хъун мылъку хэт къывэзытынур? 13Зы лӀыщӀэр тхьэмадитӀым зэуэ хуэлӀыщӀэн лъэкӀынукъым; сыту жыпӀэмэ зыр фӀыуэ имылъагъуу, адрейр илъагъуу щытынущ; зым хуэпэжу, адрейм нэмыплъ ириту щытынущ. Тхьэми мылъкуми зэхуэдэу фыхуэлэжьэн флъэкӀынукъым.

14Ахъшэ фӀыуэ зылъагъу фарисейхэм[†] ар щызэхахым, Хьисэ ауан къащӀащ. 15Ауэ Хьисэ абыхэм яжриӀащ:

– ЦӀыху щыпкъэу адрейхэм закъыщывгъэхъу щхьэкӀэ, фи гум илъыр Тхьэм ещӀэ. ЦӀыхухэм пщӀэ зыхуащӀ Ӏуэхугъуэхэр Тхьэм дежкӀэ гущыкӀыгъуэщ[+].


Тхьэм и Хабзэр зэи кӀуэдыжынукъым

16– Теурэтымрэ[†] бегъымбархэм я тхылъхэмрэщ щыӀар, Яхья къэкӀуэху. Иджы Тхьэм и Тепщэныгъэм и хъыбарыр яӀуатэу щӀадзащ икӀи абы и жьауэм щӀэувэну хэти хуабжьу щӀокъу[+]. 17Уафэри щӀылъэри нэхъ кӀуэдыжыгъуафӀэ хъунущ Теурэт Хабзэм зы хьэрф хэкӀуэдыкӀыным нэхърэ.


Фыз игъэкӀыжыным теухуауэ

18– Зи фыз изыгъэкӀыжу нэгъуэщӀ фыз къэзышэжым зинэ ищӀауэ мэхъу. Абы хуэдэу, кърагъэкӀыжа фыз къэзышэми зинэ ещӀэ.


Къулеижьымрэ Лазыррэ

19– Къулеижь гуэр псэурт, – къыпищащ Хьисэ. – Абы зыкърихыу зихуапэрт, махуэ къэс ефэу, ешхэу, и нэгу зригъэужьу псэурт. 20Къулеижьым и куэбжэм деж зы факъырэ Ӏулът, Лазыр и цӀэу. Лазырым и щӀыфэр бэгум зэщӀищтат. 21Къулеижьым и Ӏэнэм къехуэх кӀэрыхубжьэрыхухэмкӀэ и ныбэм из ищӀыну хъуапсэрт ар. Хьэхэр къыбгъэдэлъадэурэ, и щӀыфэм тет бэгухэм къебзейрт. 22Арати, факъырэр лӀащ икӀи мелыӀычхэм ар Ибрэхьим[†] деж яхьри бгъэдагъэтӀысхьащ. 23Къулеижьри лӀэри щӀалъхьэжащ. Жыхьэнмэм щыӀэу и псэм хьэзабыр телъу, и нэр иӀэтщ, дэплъейри, жыжьэу Ибрэхьим илъэгъуащ, Лазыри абы бгъэдэсу. 24Щилъагъум, джащ: «Ди адэ Ибрэхьим, гущӀэгъу къысхуэщӀ. Лазыр къысхуэгъакӀуи, и Ӏэпэр псым хищӀэурэ си бзэгур схуегъэгъэупщӀыӀу, сыту жыпӀэмэ мы мафӀэ сызыхэтым хуабжьу гугъу сыщохь»[+].

25«Си щӀалэ, – жиӀащ Ибрэхьим, – уигу къэгъэкӀыж дунейм ущытетам уэ фӀыгъуэ ущымыщӀэу, Лазыр гугъу ехьу зэрыщытар. Иджы ар мыбы щотынш, уэ абы гугъу ущохь. 26Абы къищынэмыщӀауэ, фэрэ дэрэ дякум щыхупӀэ куу дэлъщ, мыбы никӀыу абы нэкӀуэну хуейр нэмыкӀуэфын икӀи абы къикӀыу мыбы къэкӀуэну хуейр къэмыкӀуэфын щхьэкӀэ».

27«АтӀэ ди адэ, – жиӀащ къулейуэ щытам, – сынолъэӀу, си адэм и унэм Лазыр схуэбгъэкӀуэну. 28Къуэшитху сиӀэщи, ахэри мы хьэзаб шэчыпӀэм къэмыкӀуэн щхьэкӀэ, сакъыну схужрегъэӀэж».

29«Абыхэм Мусэрэ бегъымбархэмрэ я тхылъхэр яӀэщ, а тхылъхэм ярытым тету ирепсэу», – жиӀащ Ибрэхьим.

30«Хьэуэ, ди адэ Ибрэхьим, – жиӀащ къулеижьу щытам, – лӀахэм я лӀыкӀуэу зыгуэр яхуэкӀуэмэ, тобэ къахьыжынущ».

31«Мусэрэ бегъымбархэмрэ я тхылъхэм ярытым тету мыпсэумэ, лӀахэм зыгуэр къахэтэджыкӀыжми, я фӀэщ хъунукъым», – къитыжащ жэуап Ибрэхьим.

### 17


Хьисэ и гъэсэнхэр зэриущияр

1– ЦӀыхур гуэныхьым тезыгъэгушхуэ гуэр сыт щыгъуи щыӀэнущ. Ауэ гъуэгу мыгъуэ теуващ цӀыхур гуэныхь щӀэным тезыгъэгушхуэр, – яжриӀащ Хьисэ и гъэсэнхэм[+]. 2– Апхуэдэ цӀыхум дежкӀэ и пщэм щхьэл мывэ иращӀэрэ хым хадзэмэ, нэхъыфӀщ мы къызэрыгуэкӀ цӀыхухэм ящыщ зы гуэныхь щӀэным тригъэгушхуэ нэхърэ. 3Аращи, фысакъ! Уи къуэшым гуэныхь зыпылъ Ӏуэху илэжьмэ, гуэныхь къызэрихьар жеӀи, тобэ къихьыжмэ, хуэгъэгъу. 4Уеблэмэ зы махуэм къриубыдэу блэнейрэ къокъуэншэкӀрэ гуэныхь къихьмэ, хуэгъэгъу, къигъэзэжрэ, «сыхущӀегъуэжащ» къыбжиӀэху.

5– Ди фӀэщхъуныгъэр нэхъ ин тхуэщӀ, – къелъэӀуащ Зиусхьэным[†] и лӀыкӀуэ пщыкӀутӀыр.

6– Андэгурэдэгум и жылэм хуэдиз хъун фӀэщхъуныгъэ фиӀэу мы жыгым «Уи лъабжьэ дыдэм деж зыкъыщыхэтхъи, хым зыщыхэсэ» жефӀэмэ, къывэдэӀуэнущ, – жиӀащ Зиусхьэным[+].

7– Фэ фщыщ гуэрым и унэӀутым щӀы ивэу е мэл игъэхъуу жытӀэнщ. АтӀэ унэӀутыр губгъуэм къикӀыжа нэужь, «ПсынщӀэу къакӀуи, Ӏэнэм къэтӀыс» жепӀэну абы? 8Си гугъэкъым жепӀэну. Абы и пӀэкӀэ: «Пщыхьэщхьэшхэ къысхуэгъэхьэзыр икӀи уи бгыр щӀэпхи, сышхэху, сефэху къысщхьэщыт, итӀанэ уэ езыр шхэ икӀи ефэ» жыпӀэнукъэ? 9Уи унафэр зэригъэзащӀэм щхьэкӀэ фӀыщӀэ хуэпщӀыну уи унэӀутым? Си гугъэкъым хуэпщӀыну. 10Фэри вгъэзэщӀэн хуей къалэныр щывгъэзащӀэкӀэ, мыпхуэдэу жыфӀэ: «Мыхьэнэ зимыӀэ дыунэӀутщ дэ, длэжьын хуейр длэжьауэ аркъудейщ».


Уэшын уз зэфыкӀ лӀипщӀ Хьисэ зэригъэхъужар

11Ерусэлим щыкӀуэм, Хьисэ Самариемрэ[†] Гэлилеймрэ я кум дэту кӀуэцӀрыкӀащ. 12Жылэ гуэрым щыдыхьэм, уэшын уз зэфыкӀ лӀипщӀ къыӀущӀащ. Хьисэ пэӀэщӀэу къэувыӀэри,[+] 13макъышхуэкӀэ къэджащ ахэр:

– Хьисэ! УщиякӀуэ! ГущӀэгъу къытхуэщӀ.

14Хьисэ ахэр щилъагъум, мыпхуэдэу яжриӀащ:

– ФыкӀуи, дин гъуазэхэр[†] зэвгъэплъ.

Сымаджэхэр ежьэри, гъуэгу тетыхукӀэ узыр япкърыкӀыжащ[+]. 15Сымаджэу щыта лӀипщӀым ящыщ зым зэрыхъужар щилъагъум, Тхьэм макъышхуэкӀэ щӀыхь хуищӀурэ къигъэзэжщ, 16и нэкӀумкӀэ щӀым еӀусэу Хьисэ и лъабжьэм зыщӀидзэри, фӀыщӀэшхуэ хуищӀащ. А лӀыр езыр Самарие хэкум щыщт, хамэт[+].

17– Псори фыхъужатэкъэ? – жиӀащ Хьисэ. – АтӀэ адрей бгъур дэнэ здэщыӀэр? 18Къигъэзэжу Тхьэм щӀыхь хуэзыщӀын къахэмыкӀауэ ара абыхэм, мы хамэ цӀыхум фӀэкӀа? – 19Хьисэ а цӀыхум мыпхуэдэу жриӀащ итӀанэ: – Уи фӀэщхъуныгъэм уигъэхъужащ, тэджи, кӀуэж[+].


Тхьэм и Тепщэныгъэр къыщысыну пӀалъэм фарисейхэр щӀоупщӀэ

20– Тхьэм и Тепщэныгъэр[†] къыщысынур дапщэщ? – жаӀэу фарисейхэр[†] Хьисэ щеупщӀым, мыпхуэдэу къажриӀащ:

– Тхьэм и Тепщэныгъэр нэрылъагъуу къэкӀуэнукъым,[+] 21икӀи «Мес е мис ар» жаӀэнукъым, сыту жыпӀэмэ Тхьэм и Тепщэныгъэр фэ езым къыфхэтщ.

22Хьисэ и гъэсэнхэм мыр яжриӀащ итӀанэ:

– ЦӀыхум и Къуэм и махуэхэм щыщ зы «тлъагъужарэт» щыжыфӀэну зэман къэкӀуэнущ, ауэ флъагъужынукъым[+]. 23«Мыдэ щыӀэщ ар», е «модэ щыӀэщ» къывжаӀэнущ, ауэ факӀэлъемыжьэ апхуэдэу жызыӀэхэм, фи пӀэ фисыж,[+] 24сыту жыпӀэмэ уафэм и зы гъунэм къыщыщӀэдзауэ адрей гъунэм нэсыху уафэхъуэпскӀым уэгур къызэригъэнэхум хуэдэу, ЦӀыхум и Къуэри[†] къэлъэгъуэнущ, мы дунейм къыщигъэзэжкӀэ. 25Ауэ япэщӀыкӀэ гугъуехь куэд игъэвын икӀи мы щӀэблэм ямыдэу зыхахун хуейщ ар[+].

26ЦӀыхум и Къуэм и къэгъэзэжыгъуэм и пэ къихуэу дунейм и щытыкӀэнур Нухь и зэманым дунейм и щытыкӀам ещхьыркъабзэу щытынущ. 27Нухь и зэманым цӀыхухэр ефэу, ешхэу, фыз къашэу, лӀы дэкӀуэу щытащ, Нухь кхъухьым щитӀысхьа махуэм нэсыху. ИтӀанэ псыдзэр къащӀэуэри псори хэкӀуэдащ. 28ЛутӀ и зэманми дунейр апхуэдэу щытащ: цӀыхухэр ефэу, ешхэу, зыгуэр къащэхуу, ящэу, гъавэ ягъэкӀыу, унэ яухуэу. 29Ауэ ЛутӀ Сэдом къалэм къыщыдэкӀа махуэм мафӀэрэ тхъуэбзащхъуэрэ къалэм къытехэри, псори зэтрисхьащ.

30ЦӀыхум и Къуэр цӀыхухэм къащыхуэлъэгъуэну махуэми дунейр апхуэдэу щытынущ. 31А махуэм унащхьэм тетыр къремых унэм щӀэлъ и щыгъыныр къищтэну, губгъуэм итми и унэм иремыгъэзэж. 32ЛутӀ и фызым къыщыщӀар[*] фигу къэвгъэкӀыж. 33Зи псэр зыхъумэжыну хуейм и псэр фӀэкӀуэдынущ, зи псэр зытым и псэр хъума хъунущ. 34НывжызоӀэ, а жэщым цӀыхуитӀ зы пӀэм хэлъу щытынущ, ауэ мелыӀычхэм зыр къагъэнэнурэ адрейр здащтэнущ. 35ЦӀыхубзитӀ зэгъусэу хьэжэнущ, ауэ мелыӀычхэм зыр къагъэнэнурэ адрейр здащтэнущ. 36ЦӀыхуитӀ губгъуэм итынущ, ауэ мелыӀычхэм зыр къагъэнэнурэ адрейр здащтэнущ.

37– Зи щӀыхьыр ин, дэнэ ар къыщыхъунур? – еупщӀащ цӀыхухэр Хьисэ.

– Хьэдэ здэщыӀэм хьэдэ зышх бгъэжьхэр къыщетӀысэхынущ, – къаритыжащ жэуап Хьисэ.

### 18


Фызабэмрэ хеящӀэмрэ ятеухуа щӀагъыбзэ

1Хьисэ и гъэсэнхэр тхьэ елъэӀу зэпыту щытын щхьэкӀэ икӀи я гур зэи мыкӀуэду дунейм тетын папщӀэ, щӀагъыбзэ зыщӀэлъ хъыбар яжриӀащ:[+]

2– Къалэ гуэрым зы хеящӀэ дэст, Тхьэми щымышынэу, цӀыхухэми ящымыукӀытэу. 3А къалэм фызабэ гуэри дэст. Фызабэр хеящӀэм къыкӀэлъикӀухьурэ елъэӀурт: «Си дэуэгъум лей къыскӀэлъызэримыхьэн щхьэкӀэ, къысщхьэщыж», – жиӀэурэ. 4Фызабэр зыщӀэлъэӀур хеящӀэм къыхуимыщӀэурэ зэманыфӀ дэкӀауэ, игукӀэ мыпхуэдэу жиӀащ: «Тхьэм сыщымышынэми, цӀыхухэм сащымыукӀытэми, 5мы фызабэр си ужь икӀын папщӀэ, сыкъыщхьэщыжынщ, къыскӀэлъижыхьурэ си щхьэр симыгъэужэгъун щхьэкӀэ».

6ЦӀыху щыпкъэу щымыт пэтми, а хеящӀэм жиӀэм феплъыт, – къыпищащ Зиусхьэным.[†] – 7АтӀэ Тхьэм къыхихахэу жэщи махуи абы елъэӀу цӀыхухэм ар дауэ къащхьэщымыжынрэ? Дауэ зыпигъэплъэн ахэр, лей къатехьэху? 8НывжызоӀэ, щӀэх дыдэ къащхьэщыжынущ. Ауэ ЦӀыхум и Къуэм къигъэзэжа нэужь, мы дунейм Абы фӀэщхъуныгъэ щигъуэтыжыну пӀэрэ?


Фарисеймрэ тезыр ахъшэ къыхэзыхымрэятеухуа щӀагъыбзэ

9Езыхэм цӀыху щыпкъэу забжыжрэ адрейхэр зыгъэикӀэхэм Хьисэ щӀагъыбзэ зыщӀэлъ хъыбар яжриӀащ:[+]

10– Тхьэ елъэӀуну Тхьэм и Унэм цӀыхуитӀ щӀыхьат. ТӀум я зыр фарисейт,[†] адрейр тезыр ахъшэ къыхэзыххэм ящыщт. 11Фарисейр увауэ, Тхьэм гукӀэ елъэӀурт: «Ди Тхьэ, цӀыху хъунщӀакӀуэхэм, бзаджащӀэхэм, зинэ зыщӀэхэм, е мыбдежым щыт тезыр ахъшэ къыхэзыхым сызэремыщхьым щхьэкӀэ фӀыщӀэ пхузощӀ. 12Тхьэмахуэм къриубыдэу тӀэунейрэ сонэщӀ, къысхэхъуэу хъуам щыщу Ӏыхьэ пщӀанэр уи Унэм сохь»[+]. 13Тезыр ахъшэ къыхэзыхыр нэхъ пыӀукӀуэтауэ и бгъэгум иуэжу щытт, и нэр къиӀэту уафэм дэплъеин темыгушхуэу. Ар мыпхуэдэут тхьэ зэрелъэӀур: «Ди Тхьэ, сыгуэныхьлыщ, гущӀэгъу къысхуэщӀ»[+]. 14НывжызоӀэ, фарисейракъым Тхьэм игъэхеижауэ Тхьэм и Унэм къыщӀэкӀыжар, атӀэ тезыр ахъшэ къыхэзыхыращ. Сыту жыпӀэмэ зызыгъэлъагэм и пщӀэр ехуэхынущ, зызыгъэлъахъшэм и пщӀэр Тхьэм иӀэтынущ[+].


Фапэрымыуэу, сабийхэр си деж къэвгъакӀуэ

15Хьисэ сабий цӀыкӀухэр къыхуашэрт, и ӀэмкӀэ трагъэӀэбэну. И гъэсэнхэм ар щалъагъум, Хьисэ зыри бгъэдамыгъэхьэ хъуащ. 16Ауэ Хьисэ сабийхэр зыбгъэдишэри, мыпхуэдэу жиӀащ:

– Сабийхэм фапэрымыуэу, си деж къэвгъакӀуэ, сыту жыпӀэмэ абыхэм хуэдэщ Тхьэм и Тепщэныгъэм и жьауэ щӀэтхэр. 17Пэжыр нывжызоӀэ, сабийм хуэдэу Тхьэм и Тепщэныгъэм и жьауэ щӀэмыувэм абы егъэзыпӀэ къыщылъысынукъым.


Къулеигъэм теухуа ущие

18УнафэщӀ гуэр Хьисэ къеупщӀащ:

– Зи гур фӀыкӀэ гъэнщӀа ущиякӀуэ, гъащӀэ уахътыншэ къыслъысын папщӀэ, сыт сщӀэн хуейр? – жиӀэри[+].

19– Зи гур фӀыкӀэ гъэнщӀа ущиякӀуэкӀэ укъыщӀызэджэр сыт? – жиӀащ Хьисэ. – Тхьэм и закъуэщ зи гур фӀыкӀэ гъэнщӀар. 20Теурэтым[†] ит унафэхэр пщӀэркъэ: зинэ умыщӀэ, цӀыху умыукӀ, умыдыгъуэ, щыхьэт нэпцӀу утыку уимыхьэ, уи адэмрэ уи анэмрэ пщӀэ яхуэщӀ.

21– А псори си щӀалэгъуэ лъандэрэ согъэзащӀэ, – жиӀащ унафэщӀым.

22Ар щызэхихым, Хьисэ унафэщӀым мыпхуэдэу жриӀащ:

– Зыщ уэ узыхуэныкъуэу къэнар. УиӀэу хъуар щэжи, къыщӀэкӀыр факъырэхэм яхуэгуэш. Уафэм мылъкушхуэ щыбгъуэтынущ абы щыгъуэ. Си ужь къиувэ итӀанэ[+].

23Хьисэ и псалъэр щызэхихым, унафэщӀым и гум щӀыхьащ ар, хуабжьу къулейти. 24Ар абы и гум зэрыщӀыхьар щилъагъум, Хьисэ мыпхуэдэу жиӀащ:

– Къулейхэр Тхьэм и Тепщэныгъэм и жьауэ щӀэувэн жыхуэпӀэр хуабжьу гугъущ. 25Махъшэр мастэнэм нэхъ тыншу икӀынущ, къулейр Тхьэм и Тепщэныгъэм и жьауэ щӀэмыувэурэ.

26– АтӀэ хэт абы щыгъуэ къелыфынур? – къедаӀуэхэр къеупщӀащ Хьисэ.

27– ЦӀыхум ялъэмыкӀыр Тхьэм лъокӀ, – къитыжащ Хьисэ жэуап.

28– Дэ диӀа псори къэдгъанэри, уи ужь диуващ, – жиӀащ Питрэс[+].

29– Пэжыр нывжызоӀэ, – жиӀащ Хьисэ, – зи унэр, е зи фызыр, е зи къуэшыр, е зи адэ-анэр, е зи быныр Тхьэм и Тепщэныгъэм папщӀэ къэзыгъанэм[+] 30мы дунейм ӀэджэкӀэ нэхъыбэ щигъуэтыжынущ, къэкӀуэну дунейми гъащӀэ уахътыншэ щиӀэ хъунущ.


Хьисэ зэраукӀынур икӀи лӀахэм къазэрыхэтэджыкӀыжынурещанэу къызэрыжиӀар

31И гъэсэн пщыкӀутӀыр лъэныкъуэкӀэ Ӏуишри, Хьисэ мыпхуэдэу яжриӀащ:

– Мис, Ерусэлим докӀуэ. ЦӀыхум и Къуэм теухуауэ бегъымбархэм ятхауэ щыта псори абы щызэщӀэнущ. 32Ар мажусийхэм[†] ӀэщӀалъхьэнущ, абыхэм Ар ауан ящӀынущ, ягъэпудынущ, еубжьытхынущ, 33щӀопщкӀэ еуэнущ икӀи яукӀынущ, ауэ махуищ дэкӀынурэ, лӀахэм къахэтэджыкӀыжынущ[+].

34Ауэ Хьисэ зи гугъу ищӀар абыхэм къагурыӀуакъым. А псалъэм и мыхьэнэр абыхэм дежкӀэ щӀэхъумати, зыри зэхащӀыкӀакъым[+].


Хьисэ нэф гуэрым и нэр къызэригъэплъэжар

35Хьисэ Ерихъуэ къалэм гъунэгъу щыхуэхъуам, нэф гуэр гъуэгу Ӏуфэм Ӏуст, факъырэӀус къыхихыу. 36ЦӀыху гупышхуэ блэкӀыу щызэхихым, нэфыр щӀэупщӀащ: «Къэхъуар сыт?» – жиӀэри. 37«Нэзэрэт щыщ Хьисэ блокӀ», – жаӀэу къыщыжраӀэм, 38ар макъышхуэкӀэ джащ:

– Хьисэ, Даут и Къуэ[*], гущӀэгъу къысхуэщӀ! – жиӀэри[+].

39Япэ иту кӀуэ цӀыхухэм нэфым и жьэр зэтрипӀэну унафэ хуащӀащ. АрщхьэкӀэ нэфыр нэхъ иныжу кӀийрт:

– Даут и Къуэ, гущӀэгъу къысхуэщӀ! – жиӀэурэ.

40КъэувыӀэри, нэфыр къыбгъэдашэну унафэ ищӀащ Хьисэ. Нэфыр гъунэгъу къыщыхуэхъум, Хьисэ абы еупщӀащ:

41– Сыт пхуэсщӀэну узыхуейр? – жиӀэри.

– Зи щӀыхьыр ин, си нитӀыр къысхуэгъэплъэж, – лъэӀуащ нэфыр.

42– Ирехъу апхуэдэу, къреплъэж, – жиӀащ Хьисэ. – Уи фӀэщхъуныгъэм уигъэхъужащ[+].

43Нэфым и нитӀыр асыхьэтым къэплъэжри, Тхьэм фӀыщӀэ хуищӀурэ, Хьисэ и ужь иуващ. Къэхъуар зылъэгъуа псоми Тхьэм щӀыхь хуащӀащ.

### 19


Зэхей и гъащӀэм зэрызихъуэжар

1Хьисэ Ерихъуэ къалэм дыхьэри кӀуэцӀрыкӀащ. 2Зэхей и цӀэу цӀыху къулей гуэр дэст а къалэм, тезыр ахъшэ къыхэзыххэм я нэхъыщхьэу. 3Хьисэ зригъэлъагъуну хуейт Зэхей, ауэ езыр зэрылӀы цӀыкӀум щхьэкӀэ мо цӀыху гупышхуэм къахухэлъагъукӀыртэкъым Ар. 4Хьисэ зригъэлъагъун папщӀэ, цӀыхухэм я пэ илъадэри, Зэхей тут жыгым дэпщеящ, Хьисэ абыкӀэ блэкӀын хуейти. 5А жыгым гъунэгъу щыхуэхъум, Хьисэ Зэхей худэплъейри, мыпхуэдэу жриӀащ:

– Зэхей, псынщӀэу къех жыгым, нобэ уи унэ сынихьэн хуейщ.

6Жыгым псынщӀэу къехыжри, гуфӀэгъуэр иӀэу, Зэхей Хьисэ иригъэблэгъащ. 7Хьисэ абы и унэм зэреблэгъар цӀыхухэм щалъагъум, ар яфӀэмыфӀ хъуауэ, псоми жаӀащ:

– ЦӀыху гуэныхьщӀакӀуэм и унэ щхьэ еблэгъа Ар[+]?

8Зэхей къэтэджри, Зиусхьэным[†] мыпхуэдэу жриӀащ:

– Зи щӀыхьыр ин, си мылъкум и ныкъуэр тхьэмыщкӀэхэм яхуэзгуэшынщ, зыгуэр къэзгъэпцӀамэ, къызэрызгъэпцӀам хуэдиплӀ естыжынщ[+].

9– Нобэ мы унэм щӀэсхэри Тхьэм къригъэлащ, – жриӀащ Хьисэ Зэхей. – Мы лӀыри Ибрэхьим[†] къытехъукӀахэм ящыщщ[+]. 10КӀуэдыпӀэм ихуа цӀыхухэр къигъуэтыжу къригъэлын щхьэкӀэщ ЦӀыхум и Къуэр[†] мы дунейм къыщӀэкӀуар.


УнэӀутипщӀым ятеухуа щӀагъыбзэ

11ЦӀыхухэр Хьисэ къедаӀуэу здэщытым, щӀагъыбзэ яжриӀащ. Хьисэ Ерусэлим пэгъунэгъу хъуати, Тхьэм и Тепщэныгъэр[†] асыхьэт дыдэм къэлъэгъуэну я гугъэт цӀыхухэм[+].

12Ауэ щыхъум, Хьисэ къригъэжьащ:

– Пщы гуэр щӀыпӀэ жыжьэ ежьэну зигъэхьэзырат, езыр зи унафэ щӀэтым тепщэныгъэ къриӀыхыу къигъэзэжыну. 13Ауэ япэщӀыкӀэ и унэӀутхэм ящыщу пщӀыр ириджэщ, ахъшэ зыдэлъ бохъшэ зырыз къаритри, къажриӀащ: «Сыкъэтыху, ахъшэр Ӏуэху гуэрым хэфлъхьи, вгъэлажьэ». 14Езы пщыр и лъэпкъэгъухэм ялъагъу хъуртэкъыми, «Ар ди тепщэ хъуну дыхуейкъым» жрырагъэӀэн папщӀэ, пщыр здэкӀуам деж абыхэми лӀыкӀуэ ягъэкӀуащ.

15ЯгъэкӀуа пэтми, пщым тепщэныгъэ зыӀэригъэхьэри, къигъэзэжащ. Къигъэзэжа нэужь, ахъшэ зрита унэӀутипщӀыр ириджэри, ахъшэм къыхагъэхъуарэ къыхамыгъэхъуарэ еупщӀащ. 16Зыр къакӀуэри мыпхуэдэу жиӀащ: «Зи щӀыхьыр ин, уи ахъшэ къызэптам хуэдипщӀ къыхэзгъэхъуащ». 17«Дэгъуэщ, уунэӀутыфӀщ, – жиӀащ пщым. – Ӏуэху мащӀэ дзыхь зыхуащӀ хъун цӀыхуу укъызэрыщӀэкӀам щхьэкӀэ къалипщӀым я унафэщӀу узогъэув»[+]. 18ЕтӀуанэ унэӀутри къакӀуэри, жиӀащ: «Зи щӀыхьыр ин, уи ахъшэм хуэдитху къезгъэлэжьащ». 19«Уэри къалитхум я тет узощӀ», – жриӀащ пщым абыи.

20КъыкӀэлъыкӀуэ унэӀутри къакӀуэри, жиӀащ: «Зи щӀыхьыр ин, мис уи ахъшэр, хъыданым кӀуэцӀылъу щызгъэлъащ. 21ЦӀыху гущӀэгъуншэу узэрыщытым щхьэкӀэ сыпщышынащ, щумыгъэтӀылъам къыщыбощтэ, тумысар Ӏубохыжри». 22«Уэ езым къыбжьэдэкӀа псалъэмкӀэ узгъэкъуэншэнущ, унэӀут мыхъумыщӀэ, – жриӀащ пщым абы. – ЦӀыху гущӀэгъуншэу сызэрыщытри, щызмыгъэтӀылъам къызэрыщысщтэри, тезмысар зэрыӀусхыжри щыпщӀэкӀэ, 23си ахъшэр щхьэ Ӏуэху гуэрым хыумылъхьарэ, сыкъэкӀуэжа нэужь, хэхъуэ сиӀэн щхьэкӀэ?»

24Апхуэдэу щыхъум, пщым къыбгъэдэтхэм яжриӀащ: «Мыбы иӀыгъ ахъшэр къеӀыфхи, пщӀы зиӀэм ефт». 25«Зи щӀыхьыр ин, абы пщӀы иӀэкъэ?» – жаӀащ абыхэм. 26«НывжызоӀэ, зиӀэм иджыри къратынущ, зимыӀэм иӀэри къытрахынущ, – жиӀащ пщым. – 27Тепщэ сахуэхъуну хуэмея си бийхэри мыдэ къафши, си пащхьэм щывукӀ»[+].


Хьисэ Ерусэлим зэрыдыхьар

28Ар жиӀэри, Хьисэ ЕрусэлимкӀэ иунэтӀащ. 29ЗейтункӀэ[*] зэджэ Ӏуащхьэм къетӀысэкӀауэ къыӀус жылэхэу Бэтфагрэ БэтэӀинрэ щынэблагъэм, Хьисэ и гъэсэнхэм щыщ цӀыхуитӀ абы игъэкӀуащ, 30мыпхуэдэу яжриӀэри:

– Къыфпэщылъ жылэм фыкӀуи, жылэм фыщыдыхьэкӀэ, цӀыху зэи темысауэ шыд шыщӀэ епхауэ фрихьэлӀэнущи, къыкӀэрыфтӀэтыкӀи, къафшэ. 31«Щхьэ къыкӀэрыфтӀэтыкӀрэ?» жиӀэу зыгуэр къывэупщӀмэ, «Зиусхьэныр абы хуэныкъуэщ» жыфӀэ.

32Арати, ахэр кӀуэри, Хьисэ къазэрыжриӀам тету шыд шыщӀэр къагъуэтащ. 33Шыд шыщӀэр къыщыкӀэратӀэтыкӀым, ар зейхэр къеупщӀащ:

– Щхьэ къыкӀэрыфтӀэтыкӀрэ? – жаӀэри.

34– Зиусхьэныр абы хуэныкъуэщ, – ятащ абыхэм жэуап.

35Шыд шыщӀэр Хьисэ деж къашэщ, я щыгъынхэр траубгъуэри, Хьисэ трагъэтӀысхьащ. 36Ар шыд шыщӀэм тесу здэкӀуэм, цӀыхухэм я щыгъыныр гъуэгум хутраубгъуэрт, пщӀэ зэрыхуащӀыр абыкӀэ къагъэлъагъуэу. 37Гъуэгум Зейтун Ӏуащхьэм зыкъыщригъэзыхым деж Хьисэ щынэсым, и гъэсэн къомым гуфӀэгъуэр яӀэу Тхьэм макъышхуэкӀэ щытхъу хужаӀэу щӀадзащ, Ӏуэху телъыджащэхэр зэралъэгъуам щхьэкӀэ. 38Абыхэм мыпхуэдэу жаӀэрт:

«Зиусхьэным и цӀэкӀэ къытхуэкӀуэ пащтыхьыращ щӀыхьыр зейр!
Уафэм мамырыгъэ щреӀэ!
Уафэр зи хэщӀапӀэ Тхьэшхуэм псоми щӀыхь хуращӀ!»

39ЦӀыхубэм яхэт фарисейхэм[†] ящыщ гуэрхэм Хьисэ зыкъыхуагъазэри къыжраӀащ:

– УщиякӀуэ, уи гъэсэнхэм я жьэр зэтрапӀэну яжеӀэ.

40– НывжызоӀэ, – жиӀащ Хьисэ, – абыхэм я жьэр зэтрапӀэмэ, мывэхэр макъышхуэкӀэ джэнущ.

41Хьисэ Ерусэлим нэхъ пэгъунэгъу хъуауэ, къалэр щилъагъум, и гур къызэфӀэзэрыхьарэ и нэпсым къызэпижыхьауэ, жиӀащ:

42– Мамырыгъэм ухуэзышэ гъуэгур уэ, Ерусэлим, нобэ къэплъэгъуатэмэ, сыгуфӀэнут. Ауэ уэ ар иджыпсту къыбгурыӀуэркъым. 43Уи бийхэм щӀы зэтетхъуакӀэ укъыщаухъуреихьыну махуэхэр къыпхуэкӀуэнущ. Укъаувыхьынурэ, лъэныкъуиплӀымкӀи къыщобгъэрыкӀуэнущ. 44Уэри уи цӀыхухэри щӀым щыщ фащӀыжынущ, мывитӀ зэтелъу къызэтранэнукъым, Тхьэм укъыщригъэлыну пӀалъэр къызэрысар къызэрыбгурымыӀуам щхьэкӀэ[+].


Хьисэ сатуущӀэхэр Тхьэм и Унэм къызэрыщӀихужар

45Хьисэ Тхьэм и Унэм щӀыхьэри, сатуущӀэхэр къыщӀихун щӀидзащ, 46мыпхуэдэуи яжриӀащ:

– Тхыгъэ ЛъапӀэм[†] и напэкӀуэцӀхэм Тхьэм мыпхуэдэу къыщыжеӀэ: «Си Унэр тхьэлъэӀупӀэ унэ хъунущ», фэ ар хъунщӀакӀуэ тӀысыпӀэ фщӀащ.

47Хьисэ цӀыхухэр Тхьэм и Унэм щиущийрт махуэ къэс. Ауэ дин гъуазэ нэхъыщхьэхэри,[†] теурэт[†] егъэджакӀуэхэри, лъэпкъ тхьэмадэхэри Хьисэ зэрагъэкӀуэдыным и ужь итт. 48АрщхьэкӀэ зэрагъэкӀуэдын Ӏэмал къахуэгъуэтыртэкъым, Хьисэ цӀыхур Ӏуву епщӀауэ едаӀуэрти.

### 20


Лъэпкъ тхьэмадэхэр Хьисэ къызэреупщӀар

1Махуэ гуэрым, Хьисэ Тхьэм и Унэм цӀыхухэр щиущийрэ, Тхьэм и хъыбарыфӀыр иӀуатэу здэщытым, дин гъуазэ нэхъыщхьэхэр,[†] теурэт[†] егъэджакӀуэхэр, лъэпкъ тхьэмадэхэр къыбгъэдыхьэри, къеупщӀащ:

2– ПщӀэ псори пщӀэну тепщэныгъэ къозытар къыджеӀэт. Хэт хуит узыщӀар?

3– Сэри зы упщӀэ фэстынущи, жэуап къызэфт, – жиӀащ Хьисэ. – 4ЦӀыхухэр иумэхъыну Яхья къэзыгъэкӀуар хэт? Тхьэра хьэмэрэ цӀыхухэра[+]?

5– «Тхьэращ къэзыгъэкӀуар» жытӀэмэ, «атӀэ Яхья жиӀар щхьэ фи фӀэщ фымыщӀарэ?» къыджиӀэнущ, – жаӀащ абыхэм, зэчэнджэщри. –[+] 6«ЦӀыхухэращ къэзыгъэкӀуар» жытӀэмэ, цӀыхубэр мывэкӀэ къыдэуэурэ даукӀынущ, Яхья бегъымбару ялъытэри. –[+] 7Арати, Яхья къэзыгъэкӀуар ямыщӀэу жаӀащ абыхэм.

8– Абы щыгъуэ Сэри вжесӀэнукъым сщӀэр сщӀэну хуит сызыщӀар хэтми, – жиӀащ Хьисэ.


ЖызумгъэкӀ бзаджэхэм теухуа щӀагъыбзэ

9Хьисэ цӀыхухэм щӀагъыбзэ яжриӀащ итӀанэ:

– ЛӀы гуэрым жызум хадэ игъэтӀысри, жызумгъэкӀхэм пӀалъэкӀэ яритащ. Яритри, езыр зыкъомрэ къэтыну ежьащ. 10Жызумыр къыщыпачыж зэманыр къыщысым, и жызум Ӏыхьэр къригъэхьыну и унэӀутхэм ящыщ зы жызумгъэкӀхэм деж игъэкӀуащ. Абыхэм унэӀутыр яубэрэжьри, ӀэнэщӀу къаутӀыпщыжащ. 11Апхуэдэу къыщращӀэм, зы унэӀут игъэкӀуащ аргуэру. АрщхьэкӀэ ари къаубэрэжьщ, лей кърахри, ӀэнэщӀу къаутӀыпщыжащ. 12Ещанэуи зы унэӀут игъэкӀуащ, ауэ ари къауӀэри, хадэм кърадзыжащ[+]. 13Апхуэдэу щыхъум, жызум хадэр зейм мыпхуэдэу жиӀащ: «Сыт сщӀэн? ФӀыуэ слъагъу си къуэр згъэкӀуэнщ, хэт ищӀэрэ, абы пщӀэ къыхуащӀынкӀэ мэхъу». 14АрщхьэкӀэ жызумгъэкӀхэм хадэр зейм и къуэр щалъагъум, зэчэнджэщри жаӀащ: «Жызум хадэр зейм и мылъку псори къызыхуэнэнур мыращи, ар дывгъэукӀи, мылъкур дыдей хъунущ». 15Арати, щӀалэр хадэм кърадзыжри яукӀащ.

– Жызум хадэр зейм сыт абыхэм ярищӀэнур? – щӀэупщӀащ Хьисэ. – 16ЯрищӀэнуращ: къигъэзэжынурэ, жызумгъэкӀхэр зэтриукӀэнущ, жызум хадэр нэгъуэщӀхэм яритынущ.

– Тхьэм къимыгъэхъукӀэ апхуэдэ! – жаӀащ цӀыхухэм, ар щызэхахым.

17Хьисэ абыхэм яхэплъэри, къыпищащ:

– Тхыгъэ ЛъапӀэм[†] ит мы псалъэхэм къикӀыр сыт:

«УхуакӀуэхэм зрамыпэсу хыфӀадзэжа мывэр
унэ лъабжьэм и къуапэр зэрагъэбыдэ мывэ нэхъыщхьэ хъуащ»?

18А мывэм теджалэ дэтхэнэри зэгуиудынущ, езы мывэр зытехуэ дэтхэнэри щӀипӀытӀэнущ.

19А щӀагъыбзэр теурэт егъэджакӀуэхэмрэ дин гъуазэ[†] нэхъыщхьэхэмрэ яхуэгъэзауэ зэрыщытыр къащыгурыӀуэм, Хьисэ абдеж дыдэм щаубыдыну хэтащ ахэр, ауэ цӀыхубэм ящышынэрти, и гугъу ящӀын тегушхуакъым.


Тезыр ахъшэм теухуауэ

20Арати, теурэт егъэджакӀуэхэмрэ дин гъуазэ нэхъыщхьэхэмрэ Хьисэ кӀэлъыплъу щӀадзащ. Абы къищынэмыщӀауэ, щыпкъафэ зэтрагъэуауэ цӀыху зыбжанэ кӀэщӀаутӀыпщхьащ, Хьисэ зэрагъэкъуэншэн псалъэ гуэркӀэ къаубыду, Римым къигъэкӀуа унафэщӀым ирырагъэубыдын я гугъэу[+]. 21Ахэр Хьисэ къеупщӀащ:

– УщиякӀуэ, уи псалъэхэр зэрыпэжри, цӀыхухэр пэжыгъэм тету зэрыбущийри, зэхэгъэж зэрумыщӀри, Тхьэм и гъуэгур цӀыхухэм пэжу зэребгъащӀэри дощӀэ. 22АтӀэ, дэ къайсэрым тезыр ахъшэ етт хъунрэ мыхъунрэ къыджеӀэт.

23Хьисэ абыхэм я бзаджагъэм гу щылъитэм, мыпхуэдэу яжриӀащ:[+]

24– Зы динар[*] сывгъэлъагъут. Хэт и сурэт абы тедзар? Хэт и цӀэ абы тетыр?

– Къайсэрым и сурэтырщ, – жаӀащ абыхэм.

25– АтӀэ апхуэдэу щыщыткӀэ, къайсэрым ефтын хуейр къайсэрым ефт, Тхьэм ефтын хуейр Тхьэм ефт, – жиӀащ Хьисэ.

26Арати, цӀыхухэм ялъагъуу къахуэубыдакъым Хьисэ абыхэм, уеблэмэ и жэуапыр яфӀэтелъыджэ хъуауэ сабырыжащ.


ЛӀахэр къызэрытэджыжынур Хьисэ къызэрыжиӀар

27ЛӀахэр къызэрытэджыжынур зи фӀэщ мыхъу садукейхэм[*] ящыщ зыбжанэ Хьисэ къыбгъэдыхьэри къеупщӀащ:

28– УщиякӀуэ, Мусэ и Теурэтым итщ зыгуэрым и къуэшыр дунейм ехыжрэ и фызыр быныншэ фызабэу къанэмэ, лӀар щӀэблэншэ мыхъун щхьэкӀэ, лӀам и къуэшым фызабэр къишэжын хуейуэ. 29Зэшибл псэурт. Нэхъыжьым фыз къишэри, сабий имыгъуэтауэ, дунейм ехыжащ. 30Абы и ужькӀэ етӀуанэм и фызащ а цӀыхубзыр, 31итӀанэ ещанэми и фызащ. Апхуэдэу зэшиблми я фызу щытащ ар, ауэ зэшиблри лӀэжащ, сабий къащӀэмынэу. 32Заул дэкӀри, езы фызри дунейм ехыжащ. 33АтӀэ зэшиблми я фызу щыта цӀыхубзыр хэт зылъысынур лӀахэр къыщытэджыжкӀэ?

34– Мы дунейм тет цӀыхухэм зэрышэ я хабзэщ, – жиӀащ Хьисэ. – 35Ауэ лӀахэм къахэтэджыкӀыжу, къэкӀуэну дунейм щыпсэуну зыхуагъэфэщэнухэр дэкӀуэу, фыз къашэу щытынукъым. 36ИкӀи зэи лӀэжынукъым, атӀэ мелыӀычхэм хуэдэу щытынущ. Ахэр Тхьэм и бынщ, Тхьэм лӀахэм къахигъэтэджыкӀыжащи. 37Ауэ лӀахэр къызэрытэджыжынур фщӀэну фыхуеймэ, а Ӏуэхум и пэжыпӀэр пыжьей чыцэм теухуа хъыбарым, Теурэтым итым, Мусэ нахуэу къыщегъэлъагъуэ. Мусэ Зиусхьэным[†] абдежым зэреджэр Ибрэхьим,[†] Исхьэкъ, Екъуб[†] сымэ я Тхьэущ. 38Тхьэр лӀахэр аркъым зи Тхьэр, атӀэ псэухэрщ, Тхьэм дежкӀэ псори псэущ.

39Хьисэ ар щыжиӀэм, теурэт егъэджакӀуэ языныкъуэхэм мыпхуэдэу жаӀащ:

– Дэгъуэу жыпӀащ, ущиякӀуэ.

40Арати, тегушхуэу, Хьисэ нэгъуэщӀ гуэркӀэ еупщӀын къахэкӀакъым абыхэм афӀэкӀ.


Мэсихьыр зи къуэр хэт?

41Хьисэ аргуэру абыхэм еупщӀащ:

– Мэсихьыр[†] Даут и къуэу цӀыхухэм щхьэ жаӀэрэ[+]? 42-43Езы Даут Забурым[†] и напэкӀуэцӀхэм мыпхуэдэу къыщыжеӀэ а Ӏуэхум теухуауэ:

«Зиусхьэным си Зиусхьэным къыжриӀащ:
Уи бийхэр лъэгущӀэтын пхуэсщӀыху,
си ижьырабгъумкӀэ къыщыс».

44Аращи, езы Даут Мэсихьым ЗиусхьэнкӀэ йоджэ. Апхуэдэу щыщыткӀэ, Мэсихьыр Даут и къуэу дауэ зэрубжынур?


ФэрыщӀагъэм зыщыфхъумэ

45ЦӀыхубэр къедаӀуэу здэщытым, Хьисэ и гъэсэнхэм мыпхуэдэу яжриӀащ:

46– Щыгъын кӀыхь зыщыгъыу къэзыкӀухьын зыфӀэфӀхэу, цӀыху зэхуэсыпӀэхэм деж сэлам къыщрахкӀэ зи гур зыгъэфӀ теурэт егъэджакӀуэхэм фахуэсакъ. Абыхэм тхьэлъэӀупӀэ унэхэми Ӏэнэ къыщаӀэт щӀыпӀэхэми тхьэмадэ тӀысыпӀэр щаубыдыну яфӀэфӀщ[+]. 47Фызабэхэм я мылъкур фӀашх абыхэм, ауэ тхьэ щелъэӀукӀэ, цӀыхухэм зыкърагъэлъагъун щхьэкӀэ, я лъэӀур кӀыхьу яукъуэдий я хабзэщ. Апхуэдэхэм тезыр ткӀий къапоплъэ.

### 21


Фызабэм и жумартыгъэр

1Хьисэ плъэри, Тхьэм и Унэр[†] зыдэт пщӀантӀэм щаӀыгъ ахъшалъэм къулеижь гуэрхэм ахъшэ ирадзэу къилъэгъуащ. 2ЩакӀэлъыплъым, гу лъитащ фызабэ тхьэмыщкӀэ гуэрми гъуаплъэ ахъшэ жьгъеитӀ ахъшалъэм зэрыридзэм.

3– Пэжыр нывжызоӀэ, – жиӀащ Хьисэ, – мы фызабэ тхьэмыщкӀэм псоми нэхърэ нэхъыбэ иридзащ; 4сыту жыпӀэмэ мы къулеижьхэм къадэхуэм щыщщ Тхьэм тыгъэ хуащӀыр, ауэ мы фызабэм иӀэу хъуар иридзащ ахъшалъэм, къулейсыз пэтрэ.


Тхьэм и Унэм къыщыщӀынур Хьисэ къызэрыжиӀар

5Тхьэм и Унэр мывэ дахэкӀэ, цӀыхухэм къахьа тыгъэхэмкӀэ гъэщӀэрэщӀауэ зэрыщытым цӀыхухэр зэрытепсэлъыхьыр щызэхихым, Хьисэ мыпхуэдэу жиӀащ:

6– Мы флъагъум щыщу мывитӀ къызэтрамынэу щызэтракъутэну махуэхэр къэсынущ[+].

7– УщиякӀуэ, а зи гугъу пщӀы зэманыр къыщысынур дапщэщ? Дауэ ар къызэрысар къызэрытщӀэнур? Сыт хуэдэ нэщэнэ къыдэкӀуэнур? – упщӀэ къратащ Хьисэ.

8– Фысакъ, зыми зыкъевмыгъэгъапцӀэ, – жиӀащ Хьисэ. – Сыту жыпӀэмэ си цӀэр зыфӀащурэ куэд къыфхуэкӀуэнущ, «Мэсихьыр[†] сэращ!», «Зэманыр къэсащ» жаӀэурэ. Абыхэм я ужь фимыувэ. 9Зауэхэм, зэрыхьзэрийхэм я хъыбар зэхэфхмэ, фымышынэ. А тхьэмыщкӀагъэхэр къэхъун хуейщ япэщӀыкӀэ, ауэ абы щыгъуэкъым дунейм и къэкъутэжыгъуэр.

10Зы лъэпкъыр нэгъуэщӀ лъэпкъым езэуэну къызэщӀэтэджэнущ, зы къэралыр нэгъуэщӀ къэралым езэуэну зыкъаӀэтынущ. 11ЩӀыпӀэ-щӀыпӀэкӀэрэ щӀыр ину щыхъеинущ, уз зэрыцӀалэхэм зыщаубгъунущ, гъаблэ къыщыхъунущ. Уафэм нэщэнэ инхэр къыщылъэгъуэнущ, къэхъукъащӀэ шынагъуэхэр къэхъунущ. 12Ауэ а Ӏуэхугъуэхэр къэхъуным и пэ къихуэу, цӀыхухэм фаубыдурэ гугъу фрагъэхьынущ си Ӏумэтым фызэритым щхьэкӀэ. ТхьэлъэӀупӀэ унэхэм хьэкум къыщыфтращӀыхьынущ, лъэхъуэщхэм фыщӀадзэнущ, пащтыхьхэм, унафэщӀхэм я пащхьэм фрашэнущ. 13Мис абы щыгъуэ щыхьэт фыкъыстехъуэну Ӏэмал вгъуэтынущ.

14Ауэ апхуэдэу къытщыщӀынущ жыфӀэу, зэрызывгъэхеину Ӏэмал къэвмыгупсыс. Ар фи гум быдэу ивубыдэ. 15Фи жагъуэгъухэр къывэмыныкъуэкъуфын, къыфпэрымыуэфын папщӀэ, Сэ губзыгъагъэ фхэслъхьэнущ, псалъэ Ӏущ фӀурыслъхьэнущ. 16Фыкъэзылъхуа фи адэ-анэхэр, фи къуэшхэр, фи Ӏыхьлыхэр, фи ныбжьэгъухэр къывэпцӀыжынурэ, тепщэхэм фыӀэщӀагъэхьэнущ икӀи языныкъуэхэр а тепщэхэм фаукӀынущ. 17Си цӀэр зэрывгъэлъапӀэм щхьэкӀэ псори къыфтеплъэ мыхъуу щытынущ. 18Ауэ зы налъэ фи щхьэцым хэкӀуэдыкӀынукъым. 19ШыӀэныгъэ зизыгъэӀэм и псэр къригъэлынущ.


Хьисэ Ерусэлим къыщыщӀынур къызэрыжиӀар

20– Ерусэлим дзэхэм къаухъуреихьауэ флъагъумэ, абы лъапсэрыхыр къыщыхуэкӀуэну зэманыр къызэрыблэгъар зэвгъащӀэ. 21Ехьудей[†] хэкум ис цӀыхухэм бгы щӀыпӀэхэм зыщрагъэпщкӀу абы щыгъуэ, Ерусэлим дэсхэр къалэм дрекӀ, губгъуэм итхэр къалэм дремыхьэ. 22Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ Тхьэм мы лъэпкъым хуэфащэр ирищӀэнущ а махуэхэм, Тхыгъэ ЛъапӀэм[†] ит псори къэхъун щхьэкӀэ.

23Фыз лъэщыджэхэми сабий быдзафэ зиӀэхэми я дунейр мыгъуэ хъунущ а махуэхэм. Мы щӀыпӀэм ис цӀыхухэм тхьэмыщкӀагъэшхуэ къатепсыхэнущ икӀи Тхьэм и ней къащыхуэнущ. 24Языныкъуэхэр джатэкӀэ яукӀынущ, адрейхэр мажусий[†] къэралхэм гъэру яхунущ. Ерусэлим и уэрамхэр мажусийхэм яутэу щытынущ, я пӀалъэр икӀыху.


Хьисэ къызэригъэзэжыным зэрытепсэлъыхьар

25– Дунейм тет лъэпкъхэр тенджызым и толъкъун ябгэ къэукъубияхэм я макъ шынагъуэхэм икӀи дыгъэм, мазэм, вагъуэхэм къыщылъэгъуэну нэщэнэхэм ягъэгужьеярэ ящӀэнур ямыщӀэу къагъэнэнущ. 26Дунейм къыщхьэщыхьэну тхьэмыщкӀагъэм пэплъэ цӀыхухэм шынэ къащтарэ пӀейтеигъэм игъэмэхыу щытынущ, уафэм щыӀэ къарухэр зэщӀэсысэнущи. 27ЦӀыхум и Къуэм и къарур бгъэдэлърэ и щӀыхьыр Ӏэтауэ пшэм хэту къакӀуэу ялъагъунущ абы щыгъуэ[+]. 28Аращи, а Ӏуэхугъуэхэр къэхъуу флъагъумэ, фи гур къызэрывгъэгъуэтыжи, фи щхьэр фӀэт, Тхьэм щхьэхуит фыщищӀыжыну зэманыр къэблэгъащи.

29ЩӀагъыбзэ къригъэжьащ Хьисэ итӀанэ:

– Хъурмейм феплъ, адрей жыгхэми феплъ. 30Жыгыр къэтӀэпӀу щыфлъагъум деж гъэмахуэр къызэрыблэгъар зыми къывжимыӀэуи фощӀэ. 31Абы ещхьу, зи гугъу фхуэсщӀа Ӏуэхугъуэхэр къэхъуу флъагъумэ, Тхьэм и Тепщэныгъэр[†] къызэрыблэгъар зэвгъащӀэ. 32Пэжыр нывжызоӀэ, мы щӀэблэр кӀуэдыжынукъым, а псори къэмыхъуауэ[+]. 33Уафэмрэ щӀылъэмрэ кӀуэдыжынущ, ауэ си псалъэр кӀуэдыжынукъым.


Мы дунейм епха Ӏуэхугъуэхэм фи псэр евмыгъэтхьэкъу

34– Ефэ-ешхэным, фадэм, мы дунейм епха Ӏуэхугъуэхэм фи псэр евмыгъэтхьэкъу, а махуэр уащхъуэдэмыщхъуэу къыфтемыпсыхэн щхьэкӀэ. 35Сыту жыпӀэмэ а махуэр дунейм тету хъуам къапхъэн яхуэхъунущ. 36Фи гумрэ фи псэмрэ жеипӀэ евмыт, сыт щыгъуи тхьэ фелъэӀу, а къэхъуну псоми фыкъызэрелын икӀи ЦӀыхум и Къуэм и пащхьэм фызэрихьэфын къару фиӀэн щхьэкӀэ[+].

37Хьисэ Тхьэм и Унэм цӀыхухэр щиущийрт махуэкӀэ, ауэ пщыхьэщхьэ зэрыхъуу къалэм дэкӀырти, Зейтун Ӏуащхьэм жэщыр щигъакӀуэрт. 38ЦӀыхубэр жьыуэ къызэщӀэтаджэрти, Тхьэм и Унэм къекӀуалӀэрт, Хьисэ жиӀэм едэӀуэн папщӀэ.

### 22


Лъэпкъ Хасэм хэтхэм Хьисэ зэраукӀынӀэмал къызэралъыхъуар

1Пщагъэ зыхэмылъ щӀакхъуэ щагъажьэ махуэ лъапӀэхэу[*] ӀутӀыжкӀэ[†] зэджэр къэблэгъат. 2Дин гъуазэ[†] нэхъыщхьэхэмрэ теурэт[†] егъэджакӀуэхэмрэ Хьисэ щэхуу зэраукӀын Ӏэмал къалъыхъуэрт, нахуэу зыгуэр иращӀэну цӀыхубэм щышынэрти.

3Хьисэ и гъэсэн пщыкӀутӀым ящыщ Ехьудэ ИшкӀэриуэт и гур Ӏиблисым[†] итхьэкъуащ абы щыгъуэ. 4Ар дин гъуазэ нэхъыщхьэхэм, Тхьэм и Унэр[†] зыхъумэхэм я унафэщӀхэм деж кӀуэри, Хьисэ абыхэм зэраӀэщӀигъэхьэну щӀыкӀэр ядиубзыхуащ. 5Абыхэм ар я гуапэ дыдэ хъуащ, ахъши къратыну къагъэгугъащ. 6Ехьудэ абыхэм акъылэгъу ядэхъури, цӀыхухэм ямыщӀэу Хьисэ абыхэм зэраӀэщӀигъэхьэн Ӏэмал лъыхъуэн щӀидзащ.


Хьисэ и гъэсэнхэм ӀутӀыж щынэр зэрадишхар

7Пщагъэ зыхэмылъ щӀакхъуэ щагъажьэ махуэ лъапӀэхэм щыгъуэ ӀутӀыж щынэр щаукӀ махуэри къэсащ. 8Хьисэ Питрэсрэ Яхьярэ иригъэжьащ, мыпхуэдэу яжриӀэри:

– ФыкӀуи, ӀутӀыж щынэр тшхын папщӀэ, Ӏэнэ къытхузэтевгъэувэ.

9– Дэнэ къыщызэтедгъэувэну узыхуейр? – къеупщӀащ ахэр Хьисэ.

10– Къалэм фыдыхьа нэужь, кхъуэщынкӀэ псы ихьу цӀыхухъу гуэр фыӀущӀэнущ, – жиӀащ Хьисэ. – Абы и ужь фиуви, ар зыдыхьэ пщӀантӀэм фэри фыдыхьэ. 11Унэр зейм мыпхуэдэу жефӀэ: «УщиякӀуэр къоупщӀыжащ: „Сэрэ си гъэсэнхэмрэ ӀутӀыж щынэр дэнэ щытшх хъунур“, жиӀэри». 12Абы фигъэлъагъунущ етӀуанэ къатым тещӀыхьа пэш Ӏэхуитлъэхуит зэлъыӀухауэ. Мис а пэшым Ӏэнэ къыщытхузэтевгъэувэ.

13Арати, ахэр кӀуэри, Хьисэ къазэрыжриӀа дыдэм хуэдэу псори къагъуэтащ. ӀутӀыж щынэр абы щагъэхьэзыращ.

14Зэманыр къыщысым, Хьисэ къыхиха лӀыкӀуэ пщыкӀутӀыр и гъусэу Ӏэнэм пэрытӀысхьащ.

15– Згъэвын хуейуэ къыспэщылъ хьэзабым и пэ къихуэу мы ӀутӀыж щынэр вдэсшхыну хуабжьу сыхуеящ, – яжриӀащ абыхэм Хьисэ. – 16НывжызоӀэ, Тхьэм и Тепщэныгъэр[†] къэсрэ ӀутӀыжым и мыхьэнэ нэсыр зэщӀа мыхъуауэ, Сэ ар афӀэкӀ сшхынукъым.

17Хьисэ фалъэр къищтэщ, Тхьэм фӀыщӀэ хуищӀри, жиӀащ:

– Мы фалъэр къафщти, мыбы итым чэзууэ фефэ. 18НывжызоӀэ, Тхьэм и Тепщэныгъэр къэсыху, Сэ санэ афӀэкӀ сефэжынукъым.

19Хьисэ щӀакхъуэр къищтэщ, Тхьэм фӀыщӀэ хуищӀщ, щӀакхъуэр зэгуищӀыкӀри, и гъэсэнхэм яритащ, мыпхуэдэуи яжриӀащ:

– Мы щӀакхъуэр фэр папщӀэ сты си пкъыращ. Фигу сыкъэвгъэкӀыжын папщӀэ, мы щӀакхъуэр щыфшх махуэхэр хабзэу зивгъэӀэ.

20Шха нэужь, щӀакхъуэ къызэрищтам хуэдэу, санэ зэрыт фалъэр къищтэри, и гъэсэнхэм мыпхуэдэу яжриӀащ Хьисэ:

– Мы фалъэм итыр си лъырщ, фэр щхьэкӀэ сщӀэкӀырщ. Апхуэдэ щӀыкӀэкӀэ ЗэухылӀэныгъэщӀэ Тхьэм цӀыхухэм ярещӀылӀэ. 21АрщхьэкӀэ си бийхэм саӀэщӀэзыгъэхьэнур си гъусэу Ӏэнэм пэрысщ. 22Пэжщ, Тхьэм иухауэ ЦӀыхум и Къуэм къыщыщӀын хуейр къыщыщӀынущ, ауэ унэхъуащ ар тепщэхэм яӀэщӀэзыгъэхьэнур.

23Хьисэ ар щыжиӀэм, и гъэсэнхэр зэупщӀыжащ, ар зыщӀэфынур къахуэмыщӀэу.


Нэхъыщхьэу къыфхэтыр ӀуэхутхьэбзащӀэ ирехъу

24[•]Нэхъ ин дыдэу ябжын хуейм щхьэкӀэ зэдауэрт а пщыхьэщхьэм Хьисэ и гъэсэнхэр.

25– Мы дунейм тет пащтыхьхэр я цӀыхухэм йопэгэкӀ. Къэрал лӀыщхьэхэр «ПсапащӀэкӀэ» зоджэж, – къригъэжьащ Хьисэ. 26– Ауэ апхуэдэ зэхущытыкӀэ фэ фяку дремылъ. ПщӀэшхуэ зыхуащӀу фэ къыфхэтыр пщӀэ зимыӀэм хуэдэу щрет. Нэхъыщхьэу къыфхэтыр ӀуэхутхьэбзащӀэ ирехъу. 27Хэт нэхъыщхьэр: Ӏэнэм пэрысыра, хьэмэрэ щхьэгъэрытыра? Ӏэнэм пэрысыракъэ? АтӀэ Сэ щхьэгъэрытым хуэдэу фэ сыфхэтщ.

28Сыт хуэдэ гугъуехь згъэвами, фэращ си гъусар. 29Си Адэм тепщэныгъэ къызэрызитам хуэдэу, фэри фызот,[+] 30си Тепщэныгъэр къэса нэужь, абы къыщаӀэтыну гуфӀэгъуэм фыхэту фыкъыздефэу, фыкъыздэшхэу си Ӏэнэм фыпэрысын щхьэкӀэ. Тахътэхэм фытесу, израил лъэпкъым и къуэпс пщыкӀутӀым хьэкум ятефщӀыхьынущ.


Симэн къыщыщӀынур Хьисэ къызэрыжиӀар

31– Симэн, Симэн, – жиӀащ Хьисэ. – МэкъумэшыщӀэм гуэдзыр щӀигъэпщурэ хьэуазэм къызэрыхигъэщхьэхукӀым хуэдэу, фигъэунэхуну хуит къищӀын щхьэкӀэ Ӏиблисыр Тхьэм елъэӀуащ. 32Ауэ Сэ тхьэ сыпхуелъэӀуащ уи фӀэщхъуныгъэр пфӀэмыкӀуэдыну. Си гъуэгум укъытехьэжа нэужь, уи къуэшхэр гъэгушхуэ.

33– Зи щӀыхьыр ин, уи гъусэу лъэхъуэщым сынэкӀуэнуи си псэр стынуи сыхьэзырщ, – жиӀащ Питрэс.

34– Питрэс, ныбжызоӀэ, пщэдджыжь адакъэ Ӏуэху сыкъыумыцӀыхуу щэнейрэ жыпӀэнущ.

ИтӀанэ и гъэсэнхэм еупщӀащ Хьисэ:

35– Бохъшэншэу, хъуржыныншэу, вакъэншэу фыщезгъэжьам фэ зыгуэр фыщыщӀа?

– ДыщыщӀакъым, – жаӀащ абыхэм[+].

36– АтӀэ дяпэкӀэ ахъшэ зиӀэм ахъшэ здрещтэ, хъуржын зиӀэм хъуржын здрещтэ. Джатэ зимыӀэм и щыгъын щӀыӀутелъыр ирещэжи, джатэ кърырещэху. 37НывжызоӀэ, сэ стеухуауэ Тхыгъэ ЛъапӀэм[†] ит мы псалъэхэр къэхъун хуейщ: «ЩӀэпхъаджащӀэхэм хабжащ». Сэ стеухуауэ бегъымбархэм жаӀа псори куэд мыщӀэу къэхъунущ.

38– Зи щӀыхьыр ин, мис, джатитӀ диӀэщ, – жаӀащ абыхэм.

– Куэдщ а тӀур.


Зейтун Ӏуащхьэм тету, Хьисэ и Адэм зэрелъэӀуар

39Хьисэ къалэм къыдэкӀри, зэрихабзэу, Зейтун Ӏуащхьэм дэкӀащ. И гъэсэнхэри кӀэлъыдэкӀащ. 40ЗдэкӀуэм щынэсым, Хьисэ и гъэсэнхэм мыпхуэдэу яжриӀащ:

– Гуэныхьым фимытхьэкъун щхьэкӀэ, тхьэ фелъэӀу.

41Езыр лъэбакъуэ щэ ныкъуэ хуэдизкӀэ ӀукӀщ, лъэгуажьэмыщхьэу уври, тхьэ елъэӀун щӀидзащ:

42– Си Адэ, ухуеймэ, къыспэщылъ хьэзабым сыкъыӀэщӀэх. Ауэ Сэ сызэрыхуейуэ мыхъуу, Уэ узэрыхуейуэ ирехъу.

43Хьисэ зы мелыӀыч уафэм къыхуехащ тригъэгушхуэну. 44Хьисэ, и псэм телъ гузэвэгъуэшхуэм игъэхыщӀэу, нэхъ гуащӀэжу тхьэ елъэӀурт. И пщӀэнтӀэпсыр лъым хуэдэу щӀым теткӀуэрт. 45Тхьэ елъэӀуа нэужь, Хьисэ и гъэсэнхэм къабгъэдыхьэжащ. Къащыбгъэдыхьэжым, гупсысейм игъэжеяуэ къарихьэлӀэжащ.

46– Щхьэ фыжейрэ? – жиӀащ Хьисэ. – Фыкъэтэджи, тхьэ фелъэӀу, гуэныхьым фимытхьэкъун щхьэкӀэ.


Хьисэ зэраубыдар

47Хьисэ псалъэу щытт иджыри, и гъэсэнхэм ящыщ зы, Ехьудэ зи цӀэр, я пашэу цӀыху гупышхуэ къыщыкӀуам. Ехьудэ Хьисэ къыбгъэдыхьащ, ба къыхуищӀын и мураду.

48– Ехьудэ, ЦӀыхум и Къуэр[†] и бийхэм бакӀэ яӀэщӀэбгъэхьэу ара? – жиӀащ Хьисэ.

49Хьисэ къеувэкӀауэ щыт и гъэсэнхэм къэхъунур щалъагъум, мыпхуэдэу жаӀащ:

– Зи щӀыхьыр ин, джатэкӀэ дахэуэн[+]?

50Хьисэ и гъэсэнхэм ящыщ зыр дин гъуазэ нэхъыщхьэ дыдэм[†] и унэӀутым еуэри, и тхьэкӀумэ ижьыр къыгуиупщӀыкӀащ.

51– Щывгъэт! ФувыӀэ! – яжриӀащ абыхэм Хьисэ. Ар унэӀутым и тхьэкӀумэм теӀэбэри, игъэхъужащ. 52Зубыдыну къэкӀуа дин гъуазэ нэхъыщхьэхэм, Тхьэм и Унэр зыхъумэхэм я унафэщӀхэм, лъэпкъ тхьэмадэхэм мыпхуэдэу яжриӀащ итӀанэ:

– ХъунщӀакӀуэ фубыдыну фыкӀуэ нэхъей фыкъысхуэкӀуаи, джатэрэ башрэ фӀыгъыу. 53Тхьэм и Унэм фи гъусэу махуэ къэс сыщыщӀэтым, сывубыдакъым. Иджы фи пӀалъэр къэсащ. Ӏиблисыр хуит хъуащ[+].


Питрэс Хьисэ имыцӀыхуу зэрыжиӀар

54Арати, Хьисэ яубыдри, дин гъуазэ нэхъыщхьэ дыдэм и унэм яшащ. Питрэс абыхэм жыжьэу якӀэлъыкӀуэрт. 55ПщӀантӀэкум мафӀэ иращӀыхьу цӀыхухэр щызэхэтӀысхьэм, Питрэси абыхэм яхэтӀысхьащ. 56МафӀэм и нэхур къытридзэу здэщысым, унэӀут фыз гуэр набдзэгубдзаплъэу Питрэс къеплъри, жиӀащ:

– Мыри Хьисэ и гъусащ.

57– Сэ Ар сцӀыхуркъым, цӀыхубз, – жиӀащ Питрэс.

58Куэд дэмыкӀыу нэгъуэщӀ гуэрми гу къылъитэри, мыпхуэдэу къыжриӀащ Питрэс:

– Уэри абыхэм уащыщщ.

– Хьэуэ, сащыщкъым, – идакъым Питрэс.

59Зы сыхьэт хуэдиз дэкӀауэ, аргуэру зыгуэрым къыхигъэзыхьу къыжриӀащ:

– Пэж дыдэу, мыри Абы и гъусащ, Гэлилейм щыщщи.

60– КъэдаӀуэ зэ, – жиӀащ Питрэс, – уэ зи гугъу пщӀыр сэ къызгурыӀуэркъым. – Питрэс ар щыжиӀэм ирихьэлӀэу адакъэ Ӏуащ. 61Зиусхьэным[†] зыкъригъэзэкӀри, Питрэс къеплъащ. Къыщеплъым, Питрэс Хьисэ къыжриӀауэ щыта мы псалъэхэр игу къэкӀыжащ: «Пщэдджыжь адакъэ Ӏуэху, сыкъыумыцӀыхуу щэнейрэ жыпӀэнущ»[+].

62Апхуэдэу щыхъум, Питрэс пщӀантӀэм къыдэкӀри, гухэщӀу гъащ.


Хьисэ зыхъумэхэм зэрагъэпудар

63Хьисэ зыхъумэхэр къыщыдыхьэшхырт, къеуэрт. 64И нэр щапхыкӀауэ къеупщӀырт:

– Убегъымбармэ, къоуар хэтми къыджеӀэ, – жаӀэурэ.

65НэгъуэщӀ мыхъумыщӀагъэ Ӏэджи ирапэсащ абыхэм Хьисэ.


Хьисэ Лъэпкъ Хасэм хэтхэм я пащхьэм зэрырагъэувар

66Лъэпкъ Хасэм[†] хэт тхьэмадэхэри, дин гъуазэ нэхъыщхьэхэри,[†] теурэт егъэджакӀуэхэри пщэдджыжьым жьыуэ зэхуэсащ. Щызэхуэсым, Хьисэ яшэри, абыхэм я пащхьэ ирагъэуващ.

67– Мэсихьыр[†] уэрамэ, къыджеӀэ, – къыпаубыдащ абыхэм Хьисэ.

– ВжесӀэми, фи фӀэщ хъунукъым, 68сынывэупщӀми, жэуап къызэфтынукъым, – жиӀащ Хьисэ. – 69Ауэ ЦӀыхум и Къуэр Тхьэшхуэу зи къарур иным ижьырабгъумкӀэ къыщысынущ дяпэкӀэ.

70– АтӀэ Тхьэм ури-Къуэу жыбоӀэ? – къеупщӀащ Хьисэ ахэр.

– Фэри жыфӀакъэ Тхьэм сри-Къуэу, – яритыжащ жэуап Хьисэ.

71– Сыт хуэдэ щыхьэт дэ иджыри дызыхуейр? – жаӀащ абыхэм. – Езым и жьэкӀэ псори къыджиӀащ!

### 23


Хьисэ унафэщӀ Пилат деж зэрашар

1Псори къызэщӀэтаджэри, Хьисэ Пилат деж яшащ итӀанэ[+]. 2Абыхэм Хьисэ мыпхуэдэу ягъэкъуаншэрт:

– Мыбы ди лъэпкъыр егъэщхьэрыуэ. Къайсэрым еттын хуей тезыр ахъшэр «евмыт» яжреӀэ цӀыхухэм, Мэсихьу,[†] пащтыхьу зигъэӀуу дубыдащ[+].

3– Уэ журтхэм урапащтыхьу ара? – еупщӀащ абы Пилат.

– Уэращ жызыӀэр, – жиӀащ Хьисэ.

4– Мы цӀыхум къуаншагъэ кӀэрыслъагъуэркъым, – яжриӀащ Пилат дин гъуазэ[†] нэхъыщхьэхэмрэ цӀыху зэхэтхэмрэ.

5– Ехьудейм[†] дэнэкӀи лъэпкъыр щызэӀещӀэ и ущиехэмкӀэ. Гэлилейм къыщыщӀидзэри, мыбы къэсащ, – жаӀэурэ, хагъэзыхьырт абыхэм Пилат.


Хьисэ лӀыщхьэ Хьирэд деж зэрашар

6Пилат «Гэлилей» псалъэр щызэхихым, мыпхуэдэу жиӀащ:

– Мыр Гэлилейм щыщу ара?

7Хьирэд[†] щытепщэ щӀыпӀэм Хьисэ зэрыщыщыр Пилат къыщищӀэм, Ар Хьирэд деж иригъэшащ, Хьирэд а махуэхэм Ерусэлим къэкӀуауэ щыӀэти[+]. 8Хьисэ щилъагъум, Хьирэд хуабжьу гуфӀащ, Абы и хъыбар зэхиххэм щхьэкӀэ илъагъуну куэд щӀауэ хуейти. Хьисэ и нэщэнэ телъыджэхэм щыщ илъагъунырт нэхъри и нэ къызыхуикӀыр[+]. 9УпщӀэ куэд иритащ абы Хьисэ, ауэ Хьисэ жэуап къритыжакъым. 10Дин гъуазэ нэхъыщхьэхэмрэ теурэт[†] егъэджакӀуэхэмрэ Хьисэ хуабжьу ягъэкъуаншэрт. 11Хьирэдрэ абы и зауэлӀхэмрэ Хьисэ къыщыдыхьэшхщ, ауан къащӀщ, Хьирэд Ар щыгъын лъапӀэкӀэ къихуапэри, Пилат деж къригъэшэжащ. 12Хьирэдрэ Пилатрэ зэбийуэ щытат, ауэ а махуэм зэфӀ хъужащ.


Хьисэ укӀ зэрытралъхьар

13Пилат дин гъуазэ нэхъыщхьэхэри,[†] лъэпкъ унафэщӀхэри, цӀыхубэри зэхуишэсри, 14мыпхуэдэу яжриӀащ:

– Мы цӀыхум лъэпкъыр зэӀищӀэу жыфӀэри, си деж къэфшащ. Сэ Абы фи пащхьэм сыщеупщӀащ, ауэ фэ Ар зэрывгъэкъуаншэ щӀэпхъаджагъэхэр сэ Абы дэслъагъуркъым. 15Хьирэди Абы къуаншагъэ дилъэгъуакъым, аращ къыщӀригъэшэжари. Зэрыфлъагъущи, мы лӀым укӀ щӀытетлъхьэн къуаншагъэ ищӀакъым. 16Аращи, удын трезгъэдзэнщи, сутӀыпщыжынщ.

17(Хабзэ хъуауэ, ӀутӀыж[†] махуэшхуэм ирихьэлӀэу, Пилат лъэхъуэщым щӀэсхэм ящыщ зы журтхэм къахуиутӀыпщыжын хуейт.)

18ЦӀыхухэр зэрыгъэкӀиящ:

– Хьисэ укӀ телъхьи, Бэрыбэ къытхуэутӀыпщыж! – жаӀэри. 19Къалэдэсхэр къызэрызэщӀиӀэтам икӀи цӀыху зэриукӀам щхьэкӀэ лъэхъуэщым щӀадзауэ щӀэст Бэрыбэр.

20Пилат цӀыхухэм захуигъэзащ аргуэру, Хьисэ иутӀыпщыжын и мураду. 21АрщхьэкӀэ абыхэм хьэргъэшыргъэ къаӀэтауэ:

– Жорым еӀулӀ ар! Жорым еӀулӀ! – жаӀэрт.

22– Сыт хуэдэ щӀэпхъаджагъэ Мыбы илэжьар? – жиӀэри Пилат цӀыхухэм ещанэу еупщӀащ. – УкӀ щӀытеслъхьэн къуаншагъэ сэ Мыбы кӀэрылъу слъагъуркъым. Удын трезгъэдзэнщи, сутӀыпщыжынщ.

23Ауэ цӀыхухэр нэхъ иныжу зэрыгъэкӀийурэ, Пилатыр къыхагъэзыхьырт Хьисэ жорым ирырагъэӀулӀыну. 24Щымыхъужым, Пилат цӀыхухэр зыхуейр игъэзэщӀэну мурад ищӀащ. 25ЦӀыхубэр къызэщӀэзыӀэтэу цӀыху зыукӀар лъэхъуэщым къахущӀигъэкӀыжри – арат икӀи цӀыхухэр зыщӀэлъэӀур – къызэхуэсахэр зыхуейр Хьисэ ирищӀэну триубыдащ.


Хьисэ жорым зэрыраӀулӀар

26Хьисэ укӀыпӀэм щашэм, Курэн къалэм щыщ лӀы гуэр, Симэн и цӀэу, зауэлӀхэм яубыдщ, жорыр и плӀэм иралъхьэри, Хьисэ и ужьым иту ихьыну ирахулӀащ. Симэн губгъуэм къикӀыжу арат. 27Хьисэ и ужьым иту цӀыху куэд кӀуэрт. ЦӀыхухэм бзылъхугъи яхэтт, пыхьэрэ Ар ягъейуэ. 28Хьисэ, абыхэм захуригъэзэкӀри, жиӀащ:

– Еууей, Ерусэлим ипхъухэ, Сэ сывмыгъейуэ, фи бынхэмрэ фи щхьэмрэ вгъеямэ, нэхъыфӀт; 29сыту жыпӀэмэ «Фыз мылъхуэхэр, сабий зимыӀахэр, быдзышэкӀэ сабий зымыгъэшхахэр насыпыфӀэщ» щыжаӀэну махуэхэр къыфхуэкӀуэнущ[+]. 30ЦӀыхухэр бгыхэм елъэӀунущ абы щыгъуэ: «Фыкъыттеджалэ!» – жаӀэурэ, Ӏуащхьэхэм елъэӀунущ: «ДыщӀэвуфэ!» – жаӀэурэ. 31Сыту жыпӀэмэ псыкӀэ гъэнщӀа жыгым мыпхуэдэу щращӀэкӀэ, жыг гъуар дауэ къелын?

32Хьисэ и гъусэу жорым ираӀулӀыну бзаджащӀитӀ яшэрт. 33Ахэр ЩхьэкъупщхьэкӀэ зэджэ щӀыпӀэм нэсри, Хьисэ жорым ираӀулӀащ. БзаджащӀитӀри, зыр ижьырабгъумкӀэ, адрейр сэмэгурабгъумкӀэ къыщыту, ираӀулӀащ.

34– Си Адэ, мыбыхэм ящӀэр къагурыӀуэркъыми, къахуэбгъэгъуну сынолъэӀу, – жиӀащ Хьисэ.

ЗауэлӀхэм пхъэидзэ ящӀри, Хьисэ и щыгъыныр зэхуагуэшащ. 35ЦӀыхубэр Хьисэ еплъу зэхэтт. Лъэпкъ унафэщӀхэм мыпхуэдэу жаӀэрт, Хьисэ ауан ящӀурэ:

– НэгъуэщӀ цӀыхухэр къригъэлу щытащ, иджы Езым зыкърырегъэлыф, Ар Тхьэм къыхиха Мэсихьу щытмэ[+].

36ЗауэлӀхэми Хьисэ ауан ящӀырт. Бгъэдыхьэрти, гуащӀэ хъуа санэ и Ӏупэм ирахьэлӀэрт, 37мыпхуэдэу жаӀэурэ:

– Журтхэм урапащтыхьыр пэжмэ, зыкъегъэлыфыт.

38Хьисэ и щхьэщыгум хуэзэу пхъэбгъу пӀащӀэ кӀапэ кӀэраукӀащ, «Мыр журтхэм я пащтыхьщ» жиӀэу тетхауэ.

39Хьисэ и гъусэу ираӀулӀа бзаджащӀитӀым я зыр Абы къехъурджауэрт:

– Мэсихьыр Уэракъэ? Уэрамэ, дыкъегъэл, Уэри зыкъегъэл! – жиӀэурэ.

40Ауэ адрей бзаджащӀэр мыдрейм и жьэр зэтригъэпӀэну хэтт:

– Тхьэм ущышынэркъэ? Абы тралъхьар уэри птелъкъэ? 41Дэ ттелъыр захуэу къыттралъхьащ икӀи тщӀам хуэфащэр дагъэпшыныж. Мыр пщӀэ мыхъун лъэпкъ имыщӀауэ жорым ираӀулӀауэ кӀэрылъщ, – жиӀэурэ[+].

42А бзаджащӀэр Хьисэ къелъэӀуащ итӀанэ:

– Хьисэ, пащтыхь ухъуауэ къыщыбгъэзэжкӀэ, уигу сыкъэгъэкӀыж.

43– Пэжыр ныбжызоӀэ, – жриӀащ абы Хьисэ. – Нобэ си гъусэу жэнэтым ущыӀэнущ.


Хьисэ зэрылӀар

44-45Шэджагъуэ щыхъум, дыгъэр иубыдри, а щӀыпӀэр дэнэкӀи кӀыфӀыгъэм щӀиуфащ, сыхьэтищ хъуху. Тхьэм и Унэм и кӀуэцӀым фӀэлъ Ӏупхъуэшхуэр тӀууэ зэгуэтхъащ. 46И макъым ину зригъэӀэтри:

– Си Адэ, си псэр пӀэщӀызолъхьэ, – жиӀащ Хьисэ. Ар жиӀэри, и псэр хэкӀащ.

47А псори щилъагъум, Тхьэм щӀыхь хуищӀри, зауэлӀхэм я пашэм мыпхуэдэу жиӀащ:

– Мы лӀыр, пэж дыдэу, цӀыху щыпкъэу щытащ.

48Хьисэ жорым зэрыраӀулӀым еплъыну къызэхуэса цӀыхубэм къэхъуар щалъагъум, гуауэ ящыхъуарэ я бгъэгум иуэжу зэбгрыкӀыжащ[+]. 49Хьисэ зыцӀыхухэр нэхъ пыӀукӀуэтауэ къаплъэу зэхэтт, Хьисэ и гъусэу Гэлилейм къикӀа бзылъхугъэхэри абыхэм ящӀыгъуу[+].


Хьисэ и хьэдэр кхъэлэгъунэм зэрыщӀалъхьар

50Исуф и цӀэу лӀы гуэр Лъэпкъ Хасэм[†] хэтт. Ар цӀыхуфӀт, цӀыху щыпкъэт. 51Лъэпкъ Хасэм Хьисэ укӀ хуигъэфащэу унафэ къыщищтам, Исуф а унафэр Хасэм ядищтатэкъым. Ар езыр Ехьудейм хиубыдэ Хьэримэтей жылэм щыщт, Тхьэм и Тепщэныгъэр[†] къыщыкӀуэнум пэплъэрт. 52Арати, ар Пилат деж кӀуэри, Хьисэ и хьэдэр къаритыжыну елъэӀуащ. 53ИтӀанэ Хьисэ и хьэдэр жорым къыкӀэрихыжщ, джэбын къришэкӀри, къыр бгъуэщӀым къыхэӀущӀыкӀа кхъэлэгъунэм щӀилъхьащ. А кхъэлэгъунэм зэи хьэдэ щӀэлъатэкъым. 54Мэрем пщыхьэщхьэт, щэбэтыр къэблэгъат.

55Хьисэ и гъусэу Гэлилейм къикӀа бзылъхугъэхэр Исуф и ужьым иту кӀуэри, кхъэлэгъунэр здэщытыр зрагъэщӀащ, хьэдэр зэрыщӀалъхьэми еплъащ. 56ИтӀанэ къагъэзэжри, мэ дахэ къызыхих дагъэрэ щӀыфэщыхуэрэ къагъэхьэзыращ, хьэдэм щахуэну. Теурэт хабзэм зэрыжиӀэмкӀэ, щэбэт махуэм[†] зыри ящӀэ хъунутэкъыми, а махуэм загъэпсэхуащ.

### 24


Хьисэ лӀахэм къазэрыхэтэджыкӀыжар

1Тхьэмахуэ махуиблым и япэ махуэм[*], нэхулъэ къищӀа къудейуэ, бзылъхугъэхэр кхъэлэгъунэм кӀуащ, ягъэхьэзырауэ щыта дагъэхэр яӀыгъыу. 2Щынэсым, кхъэлэгъунэм ӀугъэукӀурияуэ Ӏулъа мывэшхуэр Ӏумылъыжу ирихьэлӀащ. 3Кхъэлэгъунэм щыщӀыхьэм, Зиусхьэн[†] Хьисэ и хьэдэр абы щӀэлъу ягъуэтакъым. 4Къэхъуар къагурымыӀуэу здэщытым, я пащхьэм цӀыхухъуитӀ напӀэзыпэм къиуващ, зэщӀэлыдэ щыгъынкӀэ хуэпауэ. 5Бзылъхугъэхэр шынауэ, я щхьэхэр щрагъэзыхым, цӀыхухъуитӀым мыпхуэдэу жаӀащ:

– Сыт псэур лӀахэм я деж къыщӀыщыфлъыхъуэр? 6Ар мыбы щӀэлъыжкъым, лӀахэм къахэтэджыкӀыжащ. Гэлилейм щыщыӀам Абы къывжиӀауэ щытакъэ 7ЦӀыхум и Къуэр[†] гуэныхьлыхэм ӀэщӀалъхьэн, жорым ираӀулӀын зэрыхуейр икӀи ещанэ махуэм лӀахэм къазэрыхэтэджыкӀыжынур[+]?

8Хьисэ апхуэдэу жиӀауэ зэрыщытар абыхэм ягу къэкӀыжащ. 9Арати, абыхэм ягъэзэжри, Хьисэ и гъэсэн пщыкӀузми абыхэм я гъусэхэми псори хуаӀуэтэжащ. 10А бзылъхугъэхэм я цӀэхэр мыращ: Магдалэ жылэм щыщ Мэрям, Иухьанэ, Екъуб[†] и анэ Мэрям, нэгъуэщӀхэри. Ахэращ Хьисэ и лӀыкӀуэхэм къэхъуар яхуэзыӀуэтэжар[+]. 11АрщхьэкӀэ абыхэм я псалъэм къикӀ щымыӀэу къалъытащ мыдрейхэм, я фӀэщи хъуакъым. 12Ауэ Питрэс къэтэджри, кхъэлэгъунэм жащ. Зригъэзыхыу щыщӀэплъэм, джэбын фӀэкӀа зыри илъэгъуакъым. ИтӀанэ къэхъуар игъэщӀагъуэу, къыӀукӀыжащ.


Хьисэ и гъэсэнитӀым къазэрыӀущӀар

13Хьисэ и гъэсэнхэм ящыщ цӀыхуитӀ Ерусэлим километр пщыкӀузкӀэ пэжыжьэ Емэус жылэм кӀуэрт а махуэм. 14Иужьрей махуэ зыбжанэм я нэгу щӀэкӀарат зытепсэлъыхьыр ахэр. 15Зэпсалъэрэ зэдауэу здэкӀуэм, Хьисэ абыхэм ябгъэдыхьэри гъусэ захуищӀащ. 16АрщхьэкӀэ абыхэм Хьисэ къацӀыхужакъым, я нэхэм тепхъуэ телъ хуэдэти.

17– Гъуэгуанэ фытету фызытепсэлъыхьыр сыт? – еупщӀащ абыхэм Хьисэ.

ТӀуми я нэгур зэхэуауэ, къэувыӀащ.

18– Ерусэлим къэкӀуахэм уэ зым уи закъуэу къыщӀэкӀынщ мы махуэхэм абы къыщыхъуар зымыщӀэр, – жиӀащ зым, Клеопэ зи цӀэм.

19– АтӀэ сыт Ерусэлим къыщыхъуауэ жыхуэфӀэр? – еупщӀащ абы Хьисэ.

– Нэзэрэт щыщ Хьисэ иращӀаращ зи гугъу тщӀыр, – жаӀащ абыхэм. – Ар и ӀуэхущӀафэкӀи и ущиекӀи бегъымбар лъэщу Тхьэми цӀыхухэми я пащхьэм итащ. 20Ауэ Абы дин гъуазэ[†] нэхъыщхьэхэмрэ ди лъэпкъ унафэщӀхэмрэ укӀ тралъхьэри, жорым ирырагъэӀулӀащ. 21Ара ди гугъэрт израил лъэпкъыр щхьэхуит дызыщӀыжынур. АрщхьэкӀэ нобэ махуищ мэхъу Ар зэраукӀрэ. 22Ауэ дэ къытхэт бзылъхугъэхэм Ӏуэху телъыджэ къыджаӀащ. Ахэр нышэдибэ жьыуэ кхъэлэгъунэм кӀуат, 23ауэ Хьисэ и хьэдэр ямыгъуэту къагъэзэжри, мелыӀычитӀ ялъэгъуауэ къыджаӀащ. МелыӀычхэм Хьисэ псэууэ жаӀащ. 24Дэ тщыщ гуэрхэри кӀуати, бзылъхугъэхэм зэрыжаӀам хуэдабзэу ирихьэлӀащ. Ауэ езы Хьисэ ялъэгъуакъым.

25– Сыту жьажьэ фи акъылыр, – жиӀащ Хьисэ. – Бегъымбархэм жаӀар фи фӀэщ фхуэмыщӀу ара? 26Мэсихьым,[†] щӀыхьышхуэ игъуэтын и пэ къихуэу, а псори игъэвын хуейуэ щытакъэ?

27Хьисэ Мусэрэ бегъымбархэмрэ я тхылъхэм щригъажьэри, Езым теухуауэ Тхыгъэ ЛъапӀэм[†] иту хъуар ягуригъэӀуащ итӀанэ[+].

28ЗдэкӀуэ жылэм пэгъунэгъу щыхъум, Хьисэ къэмыувыӀэу и гъуэгу адэкӀэ пищэну мурад зэриӀэр яригъэщӀащ. 29Ауэ мыдрей тӀур Хьисэ хуабжьу къелъэӀуащ:

– Ди гъусэу къанэ. Махуэр егъэзыхыгъуэ хъуащ, пшапэ зэхэуэгъуэщ, – жаӀэри.

КъыщелъэӀум, Хьисэ акъылэгъу хъури, абыхэм я гъусэу къэнащ.

30Хьисэ абыхэм Ӏэнэм ядэтӀысри, щӀакхъуэ къищтащ. Тхьэм фӀыщӀэ хуищӀщ, щӀакхъуэр зэгуищӀыкӀри, мо тӀум яхуишиящ[+]. 31Абдежым абыхэм я нэр къэплъэжри, Хьисэ къацӀыхужащ, ауэ езы Хьисэ бзэхыжащ.

32– Гъуэгум къыщыдэпсалъэу, Тхыгъэ ЛъапӀэр щытхузэпкърихым, ди гур хигъахъуэртэкъэ, дигъэгушхуэртэкъэ Абы? – ягъэщӀэгъуащ абыхэм.

33Арати, ахэр занщӀэу къэтэджри, Ерусэлим ягъэзэжащ. Щынэсыжым, Хьисэ и гъэсэн пщыкӀузым, нэгъуэщӀхэри я гъусэу зэхэсу, ярихьэлӀэжащ.

34– Зиусхьэныр, пэж дыдэу, лӀахэм къахэтэджыкӀыжащ, Ар Симэн къыхуэкӀуащ! – жаӀащ зрихьэлӀэжахэм.

35Мыдрей тӀуми Хьисэ гъуэгу къазэрыдытетари щӀакхъуэ зэгуищӀыкӀа нэужь къызэрацӀыхужари яӀуэтэжащ.


Хьисэ и гъэсэнхэм къазэрыхуэкӀуар

36Ар щаӀуэтэж дыдэм, Хьисэ езыр абыхэм къахыхьэри:

– Тхьэм и сэлам фызох, – жиӀащ.

37Мыдрейхэм хьэдрыхэпсэ ялъагъу къафӀэщӀри, хуабжьу къэщтащ, гужьеящ.

38– Щхьэ фыгужьея? – жиӀэри еупщӀащ абыхэм Хьисэ. – Щхьэ шэч къэфхьрэ? 39Си Ӏэми си лъакъуэми фыкъеплъ – ар Сэращ! ФыкъызэӀуси, феплъ, хьэдрыхэпсэм Сэ сызэрыту флъагъу Ӏэпкълъэпкъым хуэдэ иӀэкъым.

40Ар жиӀэри, и Ӏэмрэ и лъакъуэмрэ яригъэлъэгъуащ. 41Ахэр апхуэдизкӀэ къэгуфӀати, ар зэры-Хьисэр я фӀэщ яхуэмыщӀу ягъэщӀагъуэрт. Хьисэ абыхэм еупщӀащ:

– Шхыныгъуэ гуэр мыбдежым фыщиӀэ? – жиӀэри.

42Зы бдзэжьей Ӏыхьэ гъэжьауэ хуашиящ. 43Щыхуашийм, къаӀихри, я пащхьэм щишхащ.

44ИтӀанэ захуигъазэри, мыпхуэдэу яжриӀащ:

– Сыщывигъусам вжесӀауэ щытатэкъэ Мусэ и Теурэтми,[†] бегъымбархэм я тхылъхэми, Забурми[†] Сэ стеухуауэ ит псори къэхъун зэрыхуейр.

45Хьисэ ар жиӀэщ, и гъэсэнхэм Тхыгъэ ЛъапӀэр къагурыӀуэн папщӀэ, зэхэщӀыкӀыныгъэ яритри, 46къыпищащ:

– Мэсихьым хьэзаб зэришэчынури, зэрылӀэнури, махуэ ещанэм лӀахэм къазэрыхэтэджыкӀыжынури Тхыгъэ ЛъапӀэм итщ[+]. 47Мыпхуэдэуи итщ: Ерусэлим щыщӀэдзауэ дунейм цӀыхуу тету хъуам я гуэныхьхэр Тхьэм къахуигъэгъун папщӀэ, псоми Мэсихь и цӀэкӀэ тобэ къахьыжын зэрыхуейр дэнэкӀи щагъэӀунущ. 48Фэ а Ӏуэхугъуэ псоми щыхьэт фытехъуэнущ. 49Си Адэм къывитыну фыкъызэригъэгугъар Сэ къыфхуэзгъэкӀуэнщ, ауэ къалэм зэкӀэ фыдэмыкӀ, уафэм къикӀыу къару къыфхуемыхауэ.


Хьисэ уафэм зэрыдэкӀуеижар

50Хьисэ ахэр къалэм къыдишри, БэтэӀин жылэм нэс здишащ. И ӀитӀыр иӀэтри, и гъэсэнхэм Тхьэм и цӀэкӀэ яхуэхъуэхъуащ[+]. 51Здэхъуахъуэм, и гъэсэнхэм нэхъ я пэӀэщӀэ хъуурэ, уафэм дэкӀуеижащ. 52И гъэсэнхэм я щхьэр щӀым еӀусэу, Абы щхьэщэ хуащӀщ, гуфӀэгъуэшхуэр яӀэу Ерусэлим ягъэзэжри, 53Тхьэм и Унэм Тхьэм щӀыхь щыхуащӀ зэпыту щытащ.

## Псалъэ гурыӀуэгъуейхэм я псалъалъэ

### Псалъэ гурыӀуэгъуейхэм я псалъалъэ

Псалъэ гурыӀуэгъуейхэм я псалъалъэ


Гъэсэпэтхыдэхэр • ДжакІуэ • Сэфирэт и тхылъ


А

Б

Г

ГУ

ГЪ

Д

ДЗ

Е

Ж

ЖЬ

З

И

К

КЪ

КЪУ

КХЪУ

ЛЪ

ЛӀ

М

Н

П

И

П

С

Т

У

Ф

Х

ХУ

ХЬ

ХЪ

ХЪУ

Ч

Ш

И

Ш

Щ

ЩӀ

Ӏ

ӀУ


Псалъэ гурыӀуэгъуейхэм я псалъалъэ

### Ахъуэ

Ахъуэ – и теплъэкӀэ хъурей-баринэу щыт жыг щхъуэ-фӀыцӀафэ, «инжир» жыхуаӀэращ.

### Бэтэгъэ

Бэтэгъэ – лъагапӀэ, зыплъыхьыпӀэ.

### Блэр пхын

Блэр пхын – мыуэ щӀыкӀэ блэм ебжурэ и пкъыр убыдын, зэщӀэмыкӀыжу щӀын.

### Гие

Гие – цӀыхум мыхъумыщӀагъэ ӀэщӀэщӀам хущӀрагъэгъуэжын щхьэкӀэ зэреущие псэлъэкӀэ.

### ГуащӀэ

ГуащӀэ – къару, зэфӀэкӀыныгъэ; лъэщагъ, бланагъэ; пхъашэ, ябгэ; щхьэмыгъазэ; къикӀуэт зымыщӀэ.

### ГуемыӀу псалъэ

ГуемыӀу псалъэ – жыӀэпхъаджэ, укӀытэгъуэ зыпылъ, жьэм къемыкӀу, гум еуэ псалъэ; псалъэ хъуэн.

### Гунэдж

Гунэдж – гукъыдэж; нэжэгужагъэ, нэщхъыфӀагъэ.

### Гухьэ-гужь

Гухьэ-гужь – гужьгъэжь, лъагъумыхъуныгъэ; гуращэ бзаджэ.

### Гъэджылын

Гъэджылын – гъущӀыкӀэм игъуэтыну щэн-щытыкӀэм теухуауэ гъэунэхун.

### ГъэӀэсэгъуей

ГъэӀэсэгъуей – жыӀэмыщӀэ, къэгъэдэӀуэгъуей.

### ДэхащӀэ

ДэхащӀэ – ӀэфӀагъ, гуапагъ зыхэлъ псалъэ.

### Дыщэ токъу

Дыщэ токъу – дыщэ гъэжа; цӀыхур зыгъэӀуэщхъу, зыӀэпызышэ мэгъу мывэ (зэхь.).

### Дзеегъу

Дзеегъу – Ӏуэху зыпэрытыр, лэжьыгъэ кърахьэлӀэр щӀэх зэфӀэха хъун щхьэкӀэ зиш, зив, къинэмыщӀхэр зэдзылӀауэ зэдэлажьэ; дзей гъусэ.

### ЕфыгъулӀэн

ЕфыгъулӀэн – зыр зым нэхъыфӀу хущыту къалъытэу зэгуэпын; еижын.

### Жагъуэзэрабг

Жагъуэзэрабг – гурымыхь, гущыкӀыгъуэ, жагъуэ.

### Жьуджалэ

Жьуджалэ – илъэситӀкӀэ къэкӀ, банэ зытет удз хъурей лӀэужьыгъуэ.

### Зэусыгъуэджэн

Зэусыгъуэджэн – зэмыпэсын, зыхуэмыгъэфэщэн.

### Игъуэджэ

Игъуэджэ – емыкӀу, емызэгъ, укӀытэгъуэ зыпылъ; къэхъун хуэмей Ӏуэху.

### Игъуэнэмыс хъун

Игъуэнэмыс хъун – и ныбжь нэмысу дунейм ехыжын.

### Икърарыншэ

Икърарыншэ – пцӀыупс, пцӀыӀуэпцӀылэ, зи псалъэ темытыж; тхьэгъэпцӀ.

### Инат

Инат – ерыщ, ерыпӀынэ; зи жыӀэрэ зи щӀэнрэ яхутемыкӀ.

### КӀадэ

КӀадэ – гъэтӀылъыгъэ.

### КӀыщтэн

КӀыщтэн – зы кумбыгъэм ит гъущӀыкӀэ плъар нэгъуэщӀ кумбыгъэм ипкӀэурэ гъэупщӀыӀун.

### Къэгъэхъаржэн

Къэгъэхъаржэн – хэхъуэ щӀын, зэгъэгъуэтын, къызыӀэрыгъэхьэн.

### Къэжэр

Къэжэр – 1. Перс щӀыналъэ. 2. Перс лъэпкъым щыщ.

### Къуентхъ

Къуентхъ – зауэ, теуэ, зекӀуэ хуэдэхэм деж бийм къыӀэщӀах мылъку, Ӏэщэ-фащэ.

### Къумалэ

Къумалэ – бзэӀэфӀагъ, гуапагъэ.

### Къутыргъэн

Къутыргъэн – пагэ; зыхэзыӀэтыкӀ, зыкъызыфӀэщӀыж; пагагъэ.

### Кхъуауэ

Кхъуауэ – кӀапсэ пыщӀауэ псыкъуийм псыр кърырахыу джэрэзу щхьэщыт пкъожьей.

### Лъэкъухь къэхьын

Лъэкъухь къэхьын – емыкӀу къэхьын, Ӏуэху игъуэджэ хэхуэн; икӀэу къыщӀидзын.

### Лъэпощхьэпо

Лъэпощхьэпо – Ӏуэхум и кӀуэрабгъур къызыхэхыгъуей, кӀуапӀэ къозымыт щытыкӀэ.

### ЛӀакъуэлӀэш

ЛӀакъуэлӀэш – и лъэщагъкӀэ, тетыгъуэ иӀэкӀэ пщым къыкӀэлъыкӀуэу щыта уэркъ лъэпкъ; текстым зэрыхэтымкӀэ – ӀэнатӀэ лъагэ зиӀэ цӀыху лъэрызехьэ, тепщэныгъэ зиӀэ, куэд зыхузэфӀэкӀ.

### Мэхъаджэ

Мэхъаджэ – гущӀэгъу зыхэмылъ, еру; бзаджэнаджэ; хъийм икӀа; шынагъуэ.

### МэӀу

МэӀу – бжы, сэшхуэ хуэдэхэм пэщӀадзу зэрызрахъумэ гъущӀ пӀащӀэ е пхъэ хъурей (е плӀимэ); пшапэӀудз.

### Мывэдз

Мывэдз – мывэ зэрадз Ӏэмэпсымэ.

### Мывэ сэрей

Мывэ сэрей – хадэ, пщӀантӀэ, щӀыхьэпӀэ сыт хуэдэхэр къызэрыхухьа мывэ блын.

### Мысэ

Мысэ – къуаншагъэ зыбгъэдэлъ цӀыху.

### Нэрыбгэ

Нэрыбгэ – цӀыху.

### Нузыр

Нузыр – Тхьэм и цӀэкӀэ цӀыхум игъэзэщӀэну ит псалъэ, гухэлъ, гуращэ.

### Ныбжьи

Ныбжьи – игъащӀэкӀэ, псэухукӀэ, дунейр щыӀэхукӀэ.

### Пашэ

Пашэ – Ӏэтащхьэ; унафэщӀ, нэхъыщхьэ, Ӏэщхьэтет, тет.

### Пэбгъэн (мэпабгъэ)

Пэбгъэн (мэпабгъэ) – зыгурым хущӀэкъун, щӀэхъуэпсын.

### ПкӀауэ

ПкӀауэ – цӀыр-цӀыр макъхэр игъэӀуу, пкӀэуэ къэзыкӀухь псэущхьэ цӀыкӀу.

### ПкъыщӀэлӀэ хъун

ПкъыщӀэлӀэ хъун – ешын, пщын, гугъуехьым къыхэкӀыу пкъыр щӀэлӀэн.

### ПсэкӀуэдщӀагъэ

ПсэкӀуэдщӀагъэ – Тхьэм и хабзэрэ и псалъэрэ емызэгъ ӀуэхущӀафэ; гуэныхь.

### Псыгуэн

Псыгуэн – жыг хадэхэм, къэкӀыгъэхэм псы щӀагъэлъадэр щаӀыгъ е зэрыт псы ӀыгъыпӀэ.

### ПсынщӀэетэ тхьэлъанэ

ПсынщӀэетэ тхьэлъанэ – емыгупсысауэ, зэмыгъэзэхуауэ, зэпэмылъытауэ ящӀ псалъэ, тхьэрыӀуэ.

### Псыхуэш

Псыхуэш – псыфӀэӀу, «уксус» жыхуаӀэращ.

### И пхъэ къикӀын

И пхъэ къикӀын – ехъулӀэн, унэн, фӀы къеуэлӀэн.

### ПшапэӀудз

ПшапэӀудз – мэӀу; шынагъуэм (цӀыхуейм, бзаджэнаджэм, щхъуэм, н.къ.) пэӀэщӀэ зызэрыхуэпщӀ Ӏуэхуфэ е псэлъафэ (зэхь.).

### Пшэрыхьын

Пшэрыхьын – къэущэкӀуар зэӀыхын, пщэфӀын.

### Пщэжын

Пщэжын – гъущӀыкӀэ плъам щымыщу хэлъыр хэгъэкъэбзыкӀын.

### СанэщӀэху

СанэщӀэху – жызумым и псыр къызэрыщӀаху Ӏэмэпсымэ.

### Сэрей

Сэрей – пащтыхьыр, хъаныр, пщыр зыщыпсэууэ щыта уардэ унэ.

### Тхьэпщ

Тхьэпщ – дин хуэӀухуэщӀэхэр зезыхьэ цӀыху, дин лэжьакӀуэ.

### ТхьэщӀа иӀэн

ТхьэщӀа иӀэн – тхьэрыӀуэ; тхьэлъанэ зыхэлъ Ӏуэху.

### Уанэ мыгъуэр телъхьэн

Уанэ мыгъуэр телъхьэн – гузэвэгъуэ хэхуэн.

### Уэкъуо

Уэкъуо – жьапщае, жьышхуэ; жьыкӀурий.

### Уэхьий

Уэхьий – бегъымбархэм къахуех Тхьэм и псалъэр е и унафэр.

### УпщӀэж ехьэлӀэн

УпщӀэж ехьэлӀэн – Ӏуэхум чэнджэщ къыхегъэлъхьэн; зыгуэрым ечэнджэщын.

### УпщӀэжакӀуэ

УпщӀэжакӀуэ – упщӀэжэгъу, чэнджэщэгъу; чэнджэщакӀуэ.

### Ухэсын

Ухэсын – зы Ӏуэхугъуэм пыухыкӀауэ теубыдэн; унафэ къэщтэн.

### Ущэн

Ущэн – зыщӀыпӀэ зыгуэр илъхьэн, зыгуэр из щӀын.

### Фэлъыр дэхын

Фэлъыр дэхын – зыгуэрым ткӀийуэ ешхыдэн; удын ехын.

### Фо бэшх

Фо бэшх – фо куэд зышх; ӀэфӀышх.

### Хэгъэгу

Хэгъэгу – хэку, лъахэ, щӀыпӀэ, щӀыналъэ.

### Хей

Хей – къуаншагъэ зыбгъэдэмылъ цӀыху.

### Хеяжьэ баш

Хеяжьэ баш – хеящӀэм хейщӀэгъуэр зэрызригъакӀуэ баш. Къуаншагъэ зыбгъэдэлъыр щызэхигъэкӀкӀэ, хеящӀэм хейуэ къигъэлъэгъуар здэщыт лъэныкъуэмкӀэ башыр ирихьэкӀмэ, абы мысагъэ зэрыбгъэдэмылъыр цӀыхум яригъащӀэрт.

### ХеящӀэ

ХеящӀэ – хеяжьэ; къуаншагъэ зыбгъэдэлъыр зэхэзыгъэкӀ цӀыху.

### ХущӀэджэн

ХущӀэджэн – зыгуэрым хуэпсэлъэн, и Ӏей жыӀэн, хуэмыфащэ епэсын; хущӀэбжэн, ебгын.

### Хьэкум

Хьэкум – цӀыху зэныкъуэкъухэм я Ӏуэхур зэхэзыгъэкӀ, щӀэпхъаджэ зылэжьам хуэфащэ тезыр тезылъхьэ щӀыпӀэ е ӀуэхущӀапӀэ; хеящӀэ.

### Хьилэгу

Хьилэгу – бзаджэ; щӀэкӀыпӀэ зи куэд, ӀэмалкӀэ Ӏэзэ; хьилэшы.

### Хъарзынэщ

Хъарзынэщ – хъугъуэфӀыгъуэхэр щахъумэ, щагъэтӀылъ, щызэрахьэ щӀыпӀэ; хъумапӀэ.

### Хъатэ пэмыхьэ щӀын

Хъатэ пэмыхьэ щӀын – къыпфӀэмыӀуэхун, зыгуэрым уасэ емытын; зыгуэрым фӀэмылӀыкӀын.

### Хъырцыжь

Хъырцыжь – хъунщӀакӀуэ, техакӀуэ.

### Хъуэхъупэ тын

Хъуэхъупэ тын – фӀыщӀэгуапэ псалъэ.

### Хъугъэ-щӀагъэ

Хъугъэ-щӀагъэ – къэхъугъэ, Ӏуэхугъуэ блэкӀа.

### Хъурджанэ

Хъурджанэ – зыгуэр ирикӀэращӀэу пкъощӀэсэм хэщӀыхьа епхыпӀэ.

### Чэтэн

Чэтэн – щэкӀ Ӏув лъэпкъыгъуэ, пхъашэу зэӀущауэ.

### ЧыракӀуэ

ЧыракӀуэ – чырэм хэт цӀыху; чырэкӀэ зыгуэр къешэкӀын, зехьэн.

### Шэс

Шэс – зыгуэр бгъэзэщӀэну е бгъэпэжыну пщэрылъ зыщыпщӀыжкӀэрэ узэрыхуэ щытыкӀэ.

### ШэсыпӀэ иувэн

ШэсыпӀэ иувэн – шэс хьэкъ; шэс папщӀэу зыгуэрым и цӀэкӀэ увын.

### Шэчалъэ

Шэчалъэ – тэрэзэ, гырэ.

### (И ӀэдакъэщӀэкӀ) и шхыгъуи ихуэн

(И ӀэдакъэщӀэкӀ) и шхыгъуи ихуэн – цӀыхум ищӀам, илэжьам пэкӀуэ игъуэтыжын, фӀыщӀэгуапэ щӀыгъуэ ихуэн.

### ШыӀагъэ

ШыӀагъэ – шыӀэныгъэ.

### Щауэгъу

Щауэгъу – ныбжэгъу.

### ЩуӀэгъэ

ЩуӀэгъэ – нысащӀэ; бзылъхугъэ щхьэгъусэ.

### ЩхьэкӀуэ

ЩхьэкӀуэ – хъыбар гуауэ, хъыбар Ӏей; жагъуэ, губгъэн (зэхь.).

### ЩыжакӀуэ

ЩыжакӀуэ – зыгуэрым къыщхьэщыж, зыгуэрым къыдэщӀ; щхьэщыжакӀуэ.

### ЩынэщӀылъху

ЩынэщӀылъху – щӀымахуэм халъхуа щынэ.

### Щыхъэн

Щыхъэн – щекӀуэкӀын, къыщыхъун.

### ЩӀэнэкӀалэ

ЩӀэнэкӀалэ – цӀыхум щӀэнакӀэр; ауаныщӀ.

### Ӏэл

Ӏэл – бзаджэ; ерыщ, еру; зэгъыгъуей, сампӀэимыхьэ.

### Ӏэщхьэтет

Ӏэщхьэтет – унафэщӀ, нэхъыщхьэ, тет, Ӏэтащхьэ.

### Ӏуэрбжэр

Ӏуэрбжэр – псэлъэрей; мыхъумыщӀэ куэд жызыӀэ.

### Ӏулэ

Ӏулэ – акъылыншэ, мыгубзыгъэ, делэ.

### Ӏумэт

Ӏумэт – пащтыхьым пэжу хущыт, щыпкъэу бгъэдэт; зы дин зылэжь, а диным ит цӀыху гуп.

## Псалъалъэ

### Псалъалъэ

Псалъалъэ


Лукас


Б

Г

Д

Е

З

И

ЛЪ

М

П

С

Т

У

Ф

ХЬ

ЦӀ

Щ

Ӏ

ӀУ

П

Е

ХЪ


Псалъалъэ

### Бегъымбархэр

Бегъымбархэр

– Тхьэм и псалъэхэр зэхэзыхыу ар цӀыхухэм яхуэзыӀуэтэжу щыта цӀыхухэрщ. Тобэ къахьыжыным, Тхьэм и Ӏумэтым иувэжыным, фӀылъагъуныгъэм, къабзагъэм цӀыхухэр къыхураджэ зэпыту щытащ бегъымбархэр. Тхьэм къажриӀэ псалъэхэр ятхыжырт абыхэм. Бегъымбархэм ятхыжа тхылъхэм пщӀэшхуэ хуащӀырт журтхэм.

### Гэлилей хэку

Гэлилей хэку

– Палестинэм и зы куейщ.

### Даут бегъымбар

Даут бегъымбар

– Пасэрей Израилым и пащтыхьхэм я нэхъ цӀэрыӀуэ дыдэр Даутщ. И лъэпкъэгъухэм фӀыуэ къалъагъуу икӀи Тхьэм и бегъымбару дунейм тетащ ар. Тхыгъэ ЛъапӀэм хыхьэ Забурыр зытхар аращ. Даут мамырыгъэм, захуагъэм сыт щыгъуи щӀэкъуу, Тхьэм и жыӀэр тӀу имыщӀу псэуащ. Даут Тхьэм хуэпэжу зэрыщытам щхьэкӀэ, абы къытехъукӀыну щӀэблэр Израилым и тепщэу игъащӀэкӀэ щигъэтыну Тхьэм ар къигъэгугъауэ щытащ. Дунейм къытехьэн хуейуэ бегъымбархэм зи гугъу ящӀауэ щыта Мэсихьыр Даут къытехъукӀыну жаӀат абыхэм.

### Дин гъуазэ

Дин гъуазэ

– Тхьэм и Унэм дин Ӏуэху щызылэжьу щыта цӀыхурщ. ЦӀыхухэм Тхьэм тыхь хуащӀ къурмэныпхъэхэр укӀынырт дин гъуазэхэм я къалэн нэхъыщхьэр. Теурэтым ипкъ иткӀэ, Мусэ бегъымбарым и къуэш Хьэрун къытехъукӀыжа цӀыхухэм нэмыщӀ, адрей журт лӀакъуэхэм къыхэкӀахэр дин гъуазэу хахыну хуиттэкъым.

### Дин гъуазэ нэхъыщхьэ дыдэ

Дин гъуазэ нэхъыщхьэ дыдэ

– Дин ӀуэхухэмкӀэ нэхъыщхьэ дыдэм журтхэр зэреджэр аращ. Дин гъуазэ нэхъыщхьэ дыдэр Лъэпкъ Хасэм и тхьэмадэу, къэрал Ӏуэху илъэныкъуэкӀи къаруушхуэ иӀэу щытащ абы щыгъуэ.

### Дин гъуазэ нэхъыщхьэхэр

Дин гъуазэ нэхъыщхьэхэр

– Нэхъ пщӀэшхуэ зиӀэу щыта дин гъуазэхэм еджэрт апхуэдэу. Дин Ӏуэхухэм къыщымынэу, политикэ Ӏуэхухэми жыджэру хэтт ахэр. Дин гъуазэ нэхъыщхьэ куэд Лъэпкъ Хасэм хэту щытащ. Хьисэ и зэманым щыӀа дин гъуазэ нэхъыщхьэхэм я нэхъыбэр лӀакъуэ цӀэрыӀуэхэм, къулейхэм къыхэкӀат.

### Екъуб

Екъуб

– Исхьэкъ и къуэщ, Исхьэкъ и адэ Ибрэхьим и къуэрылъхущ. Журт лъэпкъыр Екъуб и къуэ пщыкӀутӀым къатехъукӀыжащ. Аращ Тхьэм Екъуб цӀэщӀэ – Израил (ХьэзрэӀил) щӀыфӀищар.

### Ехьудей

Ехьудей

– Ехьудей псалъэм мыхьэнитӀ иӀэщ. Иныкъуэм деж абы ПалестинэкӀэ зэджэ щӀыпӀэ псор ирапх, Гэлилейри Самариери абы хиубыдэу. Иныкъуэм а псалъэр Палестинэм ипщэкӀэ щыӀа щӀыпӀэм и хэкуцӀэу къагъэсэбэп, Екъуб бегъымбарым и къуэ Ехьудэ къытехъукӀахэм я лъахэу хухахауэ щытщи.

### Забур

Забур

– Уэрэдищэрэ щэ ныкъуэрэ хъууэ Тхыгъэ ЛъапӀэм щхьэхуэу щызэхуэхьэсащ. ТхьэщӀыхькӀэ, щытхъукӀэ, тхьэлъэӀукӀэ, фӀыщӀэкӀэ гъэнщӀащ а уэрэдхэр. Забурым и нэхъыбапӀэр зыусар Даут бегъымбарырщ.

### ЗэухылӀэныгъэ лъапӀэ

ЗэухылӀэныгъэ лъапӀэ

– Теурэтым къызэрыхэщымкӀэ, Тхьэмрэ Ибрэхьимрэ яку зэхущытыкӀэ хэха дэлъащ икӀи зэухылӀэныгъэ, е нэгъуэщӀу жыпӀэмэ, зэгурыӀуэныгъэ ирищӀылӀауэ щытащ абы Тхьэм. И бынхэми езыми и нэфӀ къащыхуэну къигъэгугъат ар Тхьэм.

### Зиусхьэн

Зиусхьэн

– ЖуртыбзэкӀэ «Яхве». А псалъэмкӀэ Тхьэм Мусэ бегъымбарми журтхэми закъригъэцӀыхуауэ щытащ. «Яхве» – аращ пасэрей журтыбзэкӀэ къызэрапсэлъыр, къикӀыр «ЩыӀэр», «Псэур» жиӀэу арщ. Пасэ зэманым журтхэм нэмыщӀ, адрей лъэпкъхэм ягъэлъапӀэу щыта тхьэ нэпцӀхэр дыщэм, дыжьыным, мывэм, пхъэм къыхащӀыкӀыу щытащ, цӀыху теплъэ, псэущхьэ зэмылӀэужьыгъуэхэм я теплъэ яӀэу. А тхьэ щымыӀэхэм, тхьэ псэншэхэм, тхьэ нэпцӀхэм хуэмыдэу Ар езыр зэрыщыӀэр, зэрыпсэур цӀыхум къаригъэщӀэну арагъэнщ «Яхве» зыщӀыфӀищар ди Тхьэшхуэу Закъуэм. Журтхэр а псалъэм апхуэдизкӀэ фӀэлӀыкӀырти, къапсэлъын шынэрт. Абы къыхэкӀкӀэ, а псалъэм и пӀэкӀэ журтхэм «Адонай» псалъэр къагъэсэбэп хъуащ. «Си Зиусхьэн» жиӀэу аращ абы къикӀыр. Лукас мы тхылъыр грекыбзэкӀэ щитхым, «Адонайм» и пӀэкӀэ грекыбзэм щыщ «Куриос» псалъэр къигъэсэбэпащ, абыи «Зиусхьэн» жиӀэу къикӀырти.

### Ибрэхьим

Ибрэхьим

– Журтхэр Ибрэхьим бегъымбарым адэкӀэ йоджэ, журт лъэпкъыр къызытехъукӀыжа Екъуби Екъуб и адэ Исхьэкъи къэзылъхужар Ибрэхьимщи. Ибрэхьим нэгъуэщӀ лъэпкъхэри къытехъукӀащ.

### Иляс бегъымбар

Иляс бегъымбар

– Тхьэм лӀыкӀуэ къищӀа бегъымбар нэхъ цӀэрыӀуэ дыдэхэм ящыщщ. Хьисэ къамылъху щӀыкӀэ илъэс щибгъукӀэ узэӀэбэкӀыжмэ, псэуащ Иляс бегъымбарыр. Абы Тхьэм пищӀ щыӀакъым. Тхьэм и унафэм текӀа цӀыхухэм я къуаншагъэр къехьэкӀ-нехьэкӀ лъэпкъ хэмыту иӀуатэрт, уеблэмэ пащтыхьми щымышынэу и къуаншагъэр и пащхьэм щиӀуэтэфащ икӀи Ӏуэхугъуэ телъыджэ куэд Тхьэм и ӀэмыркӀэ илэжьащ абы. Малхий бегъымбарым и тхылъым къызэрыхэщымкӀэ, Иляс иджыри зэ дунейм къытехьэн хуейуэ щытащ.

### Лъэпкъ Хасэ

Лъэпкъ Хасэ (ГрекыбзэкӀэ синедрион)

– журтхэм я зэхуэс нэхъыщхьэ. Лъэпкъ Хасэм цӀыху 70 хыхьэрт, абыхэм я нэхъыбэр диным пыщӀа цӀыхут. Лъэпкъ Хасэм хэтхэм политикэ Ӏуэху зехуэным и мызакъуэу, щӀэпхъаджагъэ зылэжьахэм хьэкум тращӀыхьыну икӀи тезыр тралъхьэну хуиту щытащ. Хьисэ и зэманым Лъэпкъ Хасэм къищта унафэм къару игъуэту щытакъым, Римым Израилым къигъакӀуэу щыта унафэщӀыр арэзы мыхъуауэ. Ауэ, зэрыхабзэти, Хасэмрэ унафэщӀымрэ акъылэгъу зэдэхъурт нэхъыбэм.

### Мажусий

Мажусий

– Тхьэ закъуэр зымыщӀэу, тхьэ нэпцӀхэр зыгъэлъапӀэу щыта цӀыхухэрщ, лъэпкъхэрщ.

### Мэсихь

Мэсихь

– ЖуртыбзэкӀэ а псалъэм «Тхьэм къыхиха цӀыху» жиӀэу аращ. Мэсихьыр дунейм къытемыхьэ щӀыкӀэ бегъымбархэм абы теухуауэ куэд ятхащ. Мэсихьыр дунейм къытехьэн зэрыхуеям къыщымынэу, ар къызэралъхуну щӀыкӀэми, игъэхъэнуми, и лӀэкӀэ хъунуми бегъымбархэр зэпкърыхауэ тетхыхьащ. Тхьэм игъэува зэманыр къыщысым, Мэсихьыр дунейм къытехьащ. А цӀэ лъапӀэр зыфӀэзыщу Мэсихь хъуар Хьисэщ. Илъэс минитӀ дэкӀащ ар къызэрыхъурэ. Хьисэ МэсихькӀэ йоджэ абы лъандэрэ. А зэманым журтхэм Мэсихьым и къэкӀуэгъуэр къызэрыблэгъар къагурыӀуэрт. Мэсихьыр къэкӀуа нэужь, ар пащтыхьышхуэ хъуну, журт лъэпкъыр Римым и бжьым къыщӀишыжу, Израилыр къэралыгъуэ лъэщ ищӀыну цӀыхухэм я гугъэт. Ауэ Тхьэм Хьисэ дунейм къыщӀытригъэхьар аракъым, цӀыху псори гуэныхьым и бжьым къыщӀишыжу щхьэхуит ищӀыжын хуейуэ арат Абы и къалэнри, ар игъэзэщӀащ.

### Понтий Пилат

Понтий Пилат

– Ди эрэм и 26-нэ гъэм щыщӀэдзауэ 36 гъэм нэсыху Ехьудейм и унафэщӀу щытащ, Римым и лӀыкӀуэу.

### Самарие

Самарие

– Палестинэм и зы куейщ. Гэлилеймрэ Ехьудеймрэ я кум дэлъащ. Самарием щыпсэуа цӀыхухэм Хьисэ и зэманым самарейкӀэ еджэу щытащ. Самарейхэм журтхэм я адэжьхэм къатехъукӀыжауэ забжырт, Теурэтри ялъытэрт, абы къыхэкӀкӀэ журтхэмрэ абыхэмрэ зэныкъуэкъу зэпытт, зыр зым епэгэкӀырт.

### Сэлмэн

Сэлмэн

– Даут бегъымбарым и къуэщ. Израилым и нэхъ щэджащэ пащтыхьхэм ящыщщ. Сэлмэн и Ӏущыгъэмрэ и къулеигъэмрэ я хъыбар дэнэ щӀыпӀэкӀи щаӀуатэу, щӀыхьышхуэ иӀэу, цӀэрыӀуэу щытащ а лъэхъэнэм.

### Тезыр ахъшэ къыхэзыххэр

Тезыр ахъшэ къыхэзыххэр

– Римым Израилыр къизэуа нэужь, журтхэм тралъхьа тезырыр къыхэзыхыу щыта цӀыхухэм зэреджэр арт. Журтхэм тезыр ахъшэ къыхахыу лажьэ я лъэпкъэгъухэр ялъагъу хъуртэкъым, япэрауэ, ахэр мажусий диным ит цӀыхухэм куэдрэ яхыхьэурэ, дин илъэныкъуэкӀэ фӀей хъурти, етӀуанэрауэ, Израилыр зыӀэщӀиубыдауэ журтхэр зымыгъэбауэ Римым тезыр къыхэхынкӀэ дэӀэпыкъурти. Абы къищынэмыщӀауэ, ахъшэ къыхэзыххэр нэпсейт, къыхахын хуей ахъшэм нэхърэ нэхъыбэ къыхахырти, я жып иралъхьэрт.

### Теурэт

Теурэт

– Тхыгъэ ЛъапӀэм и япэ тхылъитхуращ. Тхьэм дунейр къызэригъэхъуам, Тхьэм хуэпэжу щыта пасэрей цӀыхухэм, журт лъэпкъыр къызэрыунэхуа щӀыкӀэм, журтхэр Мысырым къызэрикӀыжам, Тхьэм абыхэм Палестинэр лъахэу зэраритам теухуащ а тхылъитхур. Абы къищынэмыщӀауэ, Тхьэм журтхэм ярита унафэхэр, Тхьэм и Хабзэ жыхуаӀэр, зэрытыр Теурэтыращ. Пасэрей журтхэр а Хабзэм ткӀийуэ тетащ, сыт щыгъуи ягъэзащӀэу. А тхыгъэхэр Мусэ бегъымбарым и Ӏэдакъэ къызэрыщӀэкӀам щхьэкӀэ журтхэр Теурэтым «Мусэ и ХабзэкӀэ» еджэуи щытащ.

### Тхыгъэ ЛъапӀэ

Тхыгъэ ЛъапӀэ

– Журтхэм ягъэлъапӀэ дин тхылъхэрщ. Абыхэм ящыщщ Теурэтыр, бегъымбархэм ятха тхыгъэхэр, Забурыр.

### ТхьэлъэӀупӀэ унэхэр

ТхьэлъэӀупӀэ унэхэр (ГрекыбзэкӀэ – синагогэ)

– журтхэр щэбэт махуэхэм щызэхуэсрэ тхьэ щелъэӀу, Тхыгъэ ЛъапӀэхэр щыщӀаджыкӀ унэщ. Хьисэ и зэманым апхуэдэ унэхэр жылэ къэс дэту щытащ. Дин зэӀущӀэ щекӀуэкӀым деж, тхьэлъэӀупӀэ унэм щӀэсхэм щыщ къагъэтэджурэ Тхыгъэ ЛъапӀэм и зы пычыгъуэ-пычыгъуитӀ кърагъаджэу щытащ.

### Тхьэм и Псэр

Тхьэм и Псэр

– Тхыгъэ ЛъапӀэм къызэрыдигъащӀэмкӀэ, Тхьэм цӀыхухэм гъащӀэ, къару, щӀэныгъэ зэраритыр, зэриущийр и Псэ (Дух) ЛъапӀэм и къарукӀэщ. Пасэрей бегъымбархэм яӀуатэу ятхыжа псори я гум къизылъхьар Тхьэм и Псэращ. Хьисэ дунейм къытемыхьэ щӀыкӀэ, Тхьэм и Псэм Израилым и лӀыщхьэхэм, бегъымбархэм языныкъуэхэм Ӏуэхугъуэ щхьэхуэхэр яригъэлэжьу щытащ. Ауэ Хьисэ лӀахэм къахэтэджыкӀыжу уафэм зэрыдэкӀуеижрэ, Тхьэм и Псэр гъэщӀэгъуэныщэу Хьисэ и Ӏумэтым иту хъуам я гум кърилъхьэ, я гъащӀэм къыхигъэхьэ хъуащ, нэгъуэщӀу жыпӀэмэ, нэхъ благъэ къахуищӀащ.

### Тхьэм и Тепщэныгъэр

Тхьэм и Тепщэныгъэр

– Тхьэмрэ Ар Пащтыхьу зылъытэ, Абы хуэлажьэ цӀыхухэмрэ я зэхущытыкӀэрщ Тхьэм и ТепщэныгъэкӀэ зэджэр. Апхуэдэ Тепщэныгъэр дунейм нэгъэсауэ щыщыувынур дяпэкӀэщ: Тхьэм и лъэпкъым и бийхэм кӀэ ягъуэтынущ абы щыгъуэ, дунеижьыр кӀуэдыжынурэ абы и пӀэ дунеищӀэ къихъуэнущ, фӀыгъуэрэ зэгурыӀуэныгъэкӀэ гъэнщӀарэ залымыгъэм хуэхейуэ. Тхьэм и Тепщэныгъэр къэкӀуэну зэманым и закъуэкъым зыщытлъагъунур, ар ноби щызыхыдощӀэ цӀыхухэр фӀыуэ щызэрылъагъу, Тхьэм и унафэхэр щагъэзащӀэ дэнэ щӀыпӀи. Тхьэм и Тепщэныгъэр Хьисэ и ущиехэм я купщӀэ нэхъыщхьэщ.

### Тхьэм и Унэр

Тхьэм и Унэр

– Храм жыхуаӀэращ. Пасэ зэманым Ерусэлим дэта Унэ лъапӀэщ. ЦӀыхухэр Тхьэм и Унэм махуэ лъапӀэхэм щызэхуэсырт, къурмэн щаукӀырт. Тхьэм Унэ лъапӀэ япэ дыдэу хуезыгъэщӀар щӀыхьышхуэ зиӀэу щыта журт пащтыхь Сэлмэнщ. Абы и ужькӀэ илъэсищэ зыбжанэ дэкӀауэ, Бабыл пащтыхьыгъуэшхуэм (нобэрей Иракым и щӀыналъэм ита къэралыгъуэщ) и пащтыхь щэджащэ Нэбухуэднэцер Израилым къытеуэри, журт лъэпкъыр гъэрыпӀэ иригъэувауэ щытащ, Тхьэм и Унэри зэтрыригъэкъутащ. Хьисэ и зэманым Ерусэлим дэта Унэ лъапӀэр езыгъэщӀыжар пащтыхьышхуэ Хьирэдщ. Тхьэм и Унэр аргуэру зэрызэтракъутэнур Хьисэ жиӀа нэужь, илъэс плӀыщӀ фӀэкӀа дэмыкӀыу, Римым и дзэр Израилым къытеуэри, Тхьэм и Унэр зэтракъутащ, журтхэм я къэралыгъуэми кӀэ иратауэ щытащ. Тхьэм и Унэр нобэр къыздэсым зэфӀагъэувэжакъым.

### Умэхъын

Умэхъын

– «Псым зыщӀэгъэуэн» жиӀэу аращ. ЦӀыхум тобэ къихьыжа нэужь, псым хыхьэрти, зыщӀигъауэрт, афӀэкӀ гуэныхь зэрытемылъыжыр, къабзэ зэрыхъужар абыкӀэ къигъэлъагъуэу. ЦӀыхум и мызакъуэу, дин ӀуэхукӀэ къагъэсэбэпу щыта хьэпшыпхэри яумэхъ я хабзэт журтхэм. Хьисэ и зэманым Яхья бегъымбарым цӀыхухэр иумэхъыу щытащ, абыхэм тобэ къызэрахьыжам, я гуэныхьхэм зэрыхущӀегъуэжам я нэщэнэу. Хьисэ и Ӏумэтым иужькӀэ ихьа цӀыхухэм хабзэ яхуэхъуащ зегъэумэхъыныр.

### Фарисей

Фарисей

– Хьисэ и зэманым зэрыщӀэу, зэрыӀыгъыу щыта динщӀэкъу гупщ. Фарисейхэм Теурэт Хабзэм ит псори ткӀийуэ ягъэзащӀэу, я адэжьхэм къащӀэна хабзэхэр ялъытэу, хьэрэм зыпылъу хъуам зыщадзейуэ щытащ.

### Хьирэд

Хьирэд

– Мы тхылъым ХьирэдитӀ я хъыбар дыщрохьэлӀэ. Зыр, Хьирэд Щэджащэр, ди эрэм ипэ къихуэу 40-4 гъэхэм, Хьисэ къыщалъхуа лъэхъэнэм, Ехьудейм и пащтыхьу щытащ. Адрейр, АнтипэкӀэ зэджэр, абы и къуэщ, Хьисэ Тхьэм къыщӀигъэкӀуа Ӏуэхур щилэжь зэманым Гэлилеймрэ Пиреймрэ я тепщэу щытащ.

### ЦӀыхум и Къуэр

ЦӀыхум и Къуэр

– Абы журтыбзэкӀэ нэхъапэм «цӀыху» мыхьэнэщ къикӀыу щытар. Дэнил бегъымбарыр апхуэдэу йоджэ Тхьэм лъэпкъ псоми я унафэр зи ӀэмыщӀэ игъащӀэкӀэ ирилъхьэну Пащтыхьым. Хьисэ Езыри абыкӀэ щызэджэжу куэдрэ ущрохьэлӀэ Ӏинджылым.

### Щэбэт махуэ

Щэбэт махуэ

– Журтхэм я махуэ лъапӀэщ. Теурэтым ипкъ иткӀэ, журтхэр а махуэм лэжьэну хуиттэкъым, дэтхэнэ цӀыхуми и гур Тхьэм тегъэпсыхьауэ а махуэр игъэкӀуэн хуейуэ и къалэнт. Хьисэ и зэманым щэбэт махуэм блэжь хъунумрэ мыхъунумрэ дин ущиякӀуэхэм яубзыхуауэ щытт.

### Ӏиблис

Ӏиблис

– Жин бзаджэхэм я пашэщ, шейтӀанкӀи йоджэ абы.

### ӀутӀыж

ӀутӀыж

– Журтхэм нэхъ Ӏэтауэ ягъэлъапӀэу щыта махуэшхуэщ. Журтхэр Мысырым къришыжу, Тхьэм щхьэхуит зэрищӀыжам теухуащ ӀутӀыж махуэр. Журтхэм илъэс къэс мэлыжьыхь (апрель) мазэм ягъэлъапӀэу щытащ ӀутӀыжыр. А махуэшхуэм ирихьэлӀэу ӀутӀыж щынэри яукӀыу щытащ.

### Палестинэр Хъисэ лунйм щытета ээманым

Палестинэр Хъисэ лунйм щытета ээманым

### Ерусэлим Хъисэ лунйм щытета ээманым

Ерусэлим Хъисэ лунйм щытета ээманым

### Хъисэ и ээманым Ерусэлим лэта Тхъэм и Унэр

Хъисэ и ээманым Ерусэлим лэта Тхъэм и Унэр

## «Гъэсэпэтхыдэхэр» ЦӀэгъэлъагъуэ


«Гъэсэпэтхыдэхэр» тхылъым къыщыкӀуэ гупсысэ нэхъыщхьэхэм я цӀэгъэлъагъуэ

Акъылыншагъэ

1:7; 1:32; 6:32; 9:6; 9:13-18; 10:1; 10:13; 10:14; 10:18; 10:21; 10:23; 12:11; 12:16; 12:23; 13:16; 13:19; 13:20; 14:1; 14:3; 14:7; 14:8; 14:17; 14:18; 14:24; 14:29; 14:33; 15:2; 15:5; 15:7; 15:14; 15:20; 15:21; 16:22; 17:7; 17:12; 17:18; 17:21; 17:24; 17:25; 17:28; 18:2; 18:6; 18:7; 18:13; 19:1; 19:3; 19:10; 19:13; 19:29; 21:20; 23:9; 24:7; 24:9; 26:1; 26:3; 26:6; 26:7; 26:8; 26:9; 26:10; 26:11; 27:3; 27:22; 28:26; 29:9; 29:11; 29:20

Акъыл-Ӏущыгъэ

1:1-2; 1:7; 1:20-33; 2:1-6; 3:13-18; 4:5-9; 8:1-36; 9:1-6; 9:10-12; 10:23; 11:9; 12:8; 13:20; 14:6; 14:33; 15:33; 16:16; 16:21; 16:22; 16:23; 17:24; 18:4; 18:15; 19:8; 21:22; 23:23; 24:3-4; 24:5; 24:14; 28:26

Бэлыхь

10:10; 11:8; 11:29; 12:21; 13:17; 13:20; 13:21; 14:1; 15:6; 15:27; 17:20; 21:12; 21:23

БзэӀеягъэ

10:18; 11:13; 16:28; 18:8; 20:19; 25:23; 26:20-21; 26:22; 30:10

Губжь

12:16; 14:17; 14:29; 14:35; 15:1; 15:18; 16:14; 19:11; 19:19; 20:2; 21:14; 22:24-25; 27:4; 29:8; 29:11; 29:22; 30:33

Гугъэ-гухэлъ

3:26; 10:3; 10:24; 10:28; 11:6; 11:7; 11:23; 12:2; 12:5; 12:11; 13:2; 13:4; 13:12; 13:19; 14:17; 14:22; 15:22; 15:26; 16:1; 16:3; 18:14; 19:21; 20:5; 20:18; 21:5; 21:25; 23:17-18; 24:14; 28:19; 28:20

Гузэвэгъуэ-нэщхъеягъэ

10:1; 10:12; 12:16; 12:25; 14:10; 14:13; 15:13; 15:15; 17:9; 17:22; 18:19; 19:11; 24:10; 25:20

Гу-псэ

2:10; 3:1; 3:3; 4:4; 4:23; 6:14; 6:18; 6:21; 7:3; 7:25; 11:20; 12:20; 12:25; 13:12; 14:10; 14:13; 14:30; 14:33; 15:11; 15:13; 15:15; 15:30; 16:9; 16:24; 17:3; 17:20; 17:22; 20:5; 20:9; 21:1; 21:2; 22:15; 23:19; 24:12; 24:13-14; 24:17; 25:20; 26:23; 26:24-25; 27:9; 27:19

ГуфӀэгъуэ

10:1; 10:23; 11:10; 12:20; 12:25; 14:10; 14:13; 15:13; 15:15; 15:23; 15:30; 16:15; 17:22; 23:24-25; 24:17-18; 29:6

ГущӀэгъу-гулъытэ

11:17; 12:10; 14:21; 14:31; 19:17; 20:28; 21:10; 25:21-22; 28:27

ГъащӀэ

3:1-2; 3:16; 3:18; 3:21-22; 4:4; 4:10; 4:13; 4:20-22; 4:23; 6:23; 8:35; 9:11; 10:16; 10:17; 10:27; 11:19; 11:28; 11:30; 12:28; 13:9; 15:24; 15:27; 16:17; 19:23; 21:21; 22:4; 24:14

Гъэсэныгъэ

13:24; 19:18; 20:30; 22:6; 22:15; 23:13-14; 29:15; 29:17; 29:19; 29:21

Гъуэгу

1:29-31; 2:7-9; 2:12-15; 2:20; 3:5-6; 3:13; 3:17; 3:26; 3:31-32; 4:11-12; 4:14-15; 4:18-19; 4:23; 4:26-27; 5:21; 6:23; 7:25-27; 8:32; 9:6; 10:9; 10:17; 11:5; 11:20; 12:3; 12:15; 12:26; 12:28; 13:15; 14:2; 14:8; 14:12; 14:21; 14:22; 15:9; 15:10; 15:19; 15:21; 15:24; 16:7; 16:9; 16:17; 16:20; 16:25; 16:29; 19:1; 20:7; 20:24; 21:8; 21:16; 22:5; 22:6; 22:9; 23:19; 28:6; 28:10; 28:14; 28:18; 29:18

Жумартыгъэ

11:24-26; 19:6; 21:26; 22:9; 31:20

Захуагъэ

2:7-9; 2:20-21; 3:32; 3:33; 4:18; 4:26; 8:15-16; 9:9; 10:2; 10:3; 10:6; 10:7; 10:11; 10:16; 10:20; 10:21; 10:24; 10:25; 10:28; 10:30; 10:31; 10:32; 11:1; 11:3; 11:4; 11:5; 11:6; 11:8; 11:10; 11:11; 11:18; 11:19; 11:21; 11:23; 11:28; 11:30; 11:31; 12:3; 12:5; 12:6; 12:7; 12:10; 12:12; 12:13; 12:21; 12:26; 12:28; 13:5; 13:6; 13:9; 13:21; 13:25; 14:2; 14:9; 14:11; 14:32; 14:34; 15:6; 15:8; 15:9; 15:19; 15:28; 15:29; 16:8; 16:11; 16:12; 16:17; 18:10; 20:7; 21:3; 21:8; 21:15; 21:21; 21:26; 21:29; 23:24; 24:16; 25:5; 25:26; 28:1; 28:5; 28:6; 28:12; 28:18; 29:2; 29:4; 29:6; 29:7; 29:10; 29:14; 29:26; 29:27; 31:8-9

Захуагъэншагъэ

10:2; 11:1; 13:23; 14:34; 15:25; 15:27; 16:8; 16:19; 17:15; 17:23; 17:26; 18:5; 20:10; 20:17; 20:23; 22:22-23; 22:28; 23:10-11; 24:11-12; 24:15-16; 24:23-24; 28:21; 29:4

Зэныкъуэкъуныгъэ

3:30; 10:12; 13:10; 15:18; 16:28; 17:1; 17:11; 17:14; 17:19; 18:18; 18:19; 20:3; 22:10; 26:17; 26:21; 28:25; 29:8; 29:9; 29:22; 30:33

Зинэ зыщӀэхэр

2:16-19; 5:3-23; 6:23-35; 7:4-27; 9:13-18; 22:14; 23:27-28; 29:3; 30:20; 31:3

КӀуэдыпӀэ

1:32; 2:18-19; 3:25-26; 5:3-5; 5:22-23; 7:25-27; 8:36; 9:17-18; 10:2; 10:7; 10:8; 10:10; 10:14; 10:15; 10:21; 11:3; 11:4; 11:5; 11:7; 11:9; 11:14; 11:15; 11:19; 12:6; 12:7; 12:28; 13:3; 13:6; 13:9; 13:14; 14:11; 14:12; 14:27; 14:28; 14:32; 15:10; 15:11; 15:24; 16:18; 16:25; 17:19; 18:7; 18:12; 18:24; 19:3; 19:9; 19:16; 19:18; 20:20; 21:6; 21:7; 21:16; 21:25; 21:28; 23:13-14; 24:11; 24:16; 26:28; 27:20; 28:18; 29:1; 29:5; 29:16; 31:3

Лэжьыгъэ

6:6-11; 10:4; 10:5; 10:26; 11:18; 12:11; 12:14; 12:24; 12:27; 13:4; 13:11; 14:4; 14:23; 15:19; 16:3; 16:26; 18:9; 19:15; 19:24; 20:4; 20:13; 21:5; 21:25; 22:13; 22:29; 24:30-34; 26:10; 26:13; 26:14; 26:15; 27:18; 27:23-27; 28:19

Лъагъумыхъуныгъэ

10:12; 10:18; 13:24; 15:17

Лъагъуныгъэ

3:3-4; 10:12; 13:24; 14:22; 15:17; 16:6; 17:1; 17:9; 20:28; 21:21; 27:5

Лъытэныгъэ

1:8-9; 3:16; 3:35; 4:7-9; 8:18; 10:6; 10:7; 11:16; 11:26; 12:8; 13:18; 14:19; 14:28; 15:33; 16:31; 17:6; 18:12; 19:11; 20:3; 20:29; 21:21; 22:1; 22:4; 25:6-7; 25:27; 26:1; 26:8; 27:21; 29:23; 31:30-31

ЛъыщӀэж

20:22; 24:29

Мылъку-беягъэ

3:9-10; 3:16; 8:18; 10:2; 10:4; 10:15; 10:22; 11:4; 11:16; 11:18; 11:24; 11:25; 11:28; 12:9; 13:7; 13:8; 13:11; 13:22; 14:20; 14:24; 15:6; 15:16; 15:27; 16:8; 16:16; 16:19; 17:8; 17:23; 18:11; 18:16; 18:23; 19:4; 19:6; 19:10; 19:14; 20:21; 21:6; 21:20; 22:1; 22:2; 22:4; 22:7; 22:16; 23:4-5; 27:23-27; 28:6; 28:8; 28:11; 28:16; 28:20; 28:22; 30:8-9

МыхъумыщӀагъэ

1:10-19; 2:12-15; 2:21-22; 3:29; 3:33; 3:34; 4:14-17; 4:19; 5:22-23; 6:12-15; 9:7-8; 9:12; 10:3; 10:7; 10:10; 10:16; 10:19; 10:24; 10:27; 10:28; 10:29; 10:30; 10:32; 11:3; 11:5; 11:6; 11:7; 11:8; 11:10; 11:18; 11:19; 11:20; 11:21; 11:23; 11:27; 11:31; 12:2; 12:3; 12:5; 12:7; 12:20; 12:21; 12:26; 13:1; 13:2; 13:5; 13:6; 13:9; 13:15; 13:21; 13:22; 13:25; 14:6; 14:9; 14:11; 14:17; 14:19; 14:21; 14:22; 14:32; 14:34; 15:6; 15:8; 15:9; 15:12; 15:26; 15:28; 15:29; 16:4; 16:6; 16:27; 16:29; 16:30; 17:4; 17:5; 17:11; 17:19; 17:20; 19:25; 19:28; 19:29; 20:9; 21:4; 21:7; 21:10; 21:11; 21:12; 21:18; 21:24; 21:27; 22:5; 22:8; 22:10; 22:12; 24:1-2; 24:9; 24:16; 24:19-20; 26:23; 26:24-26; 28:1; 28:12; 28:13; 28:28; 29:2; 29:6; 29:8; 29:16; 29:22; 29:27

Напэ

3:35; 12:4; 13:5; 13:18; 14:34; 14:35; 18:3; 19:26; 20:27; 25:6-7; 25:9-10; 25:21-22; 28:7

Нэпсеягъэ

11:24; 11:26; 15:27; 21:26; 23:6-8; 27:20; 28:8; 28:20; 28:22; 28:25; 30:15

...нэхърэ ...нэхъыфӀщ

12:9; 15:16; 15:17; 16:8; 16:16; 16:19; 17:1; 17:12; 19:1; 19:22; 21:9; 21:19; 22:1; 25:24; 27:5; 27:6; 28:6

Нэчыхь

5:15-20; 11:16; 12:4; 14:1; 18:22; 19:13; 19:14; 21:9; 21:19; 25:24; 27:15-16; 31:10-31

Ныбжьэгъугъэ

13:20; 14:20; 17:9; 17:17; 18:24; 19:4; 19:6; 20:6; 22:24-25; 25:16-17; 27:6; 27:9; 27:10

Пагагъэ

3:7-8; 6:16-17; 8:13; 11:2; 13:10; 13:13; 16:5; 16:18; 16:19; 17:19; 18:12; 21:4; 21:24; 25:6-7; 26:12; 27:1-2; 28:11; 29:23; 30:32

Пэжыгъэ

3:3-4; 8:6-8; 11:1; 11:13; 12:5; 12:17; 12:19; 12:22; 13:17; 14:5; 14:22; 14:25; 16:6; 16:13; 19:22; 20:28; 23:23; 24:26; 25:13; 28:20

Псалъэ-бзэ

2:12; 2:16; 5:3-4; 8:6-9; 10:6; 10:8; 10:10; 10:11; 10:13; 10:14; 10:19; 10:20; 10:21; 10:31; 10:32; 11:9; 11:11; 11:12; 12:6; 12:13; 12:14; 12:18; 12:19; 12:22; 12:25; 13:2; 13:3; 13:5; 14:3; 14:23; 15:1; 15:2; 15:4; 15:7; 15:23; 15:26; 15:28; 16:21; 16:23; 16:24; 16:27; 17:4; 17:7; 17:27; 17:28; 18:2; 18:4; 18:6; 18:7; 18:13; 18:20; 18:21; 19:13; 20:15; 20:19; 21:9; 21:19; 21:23; 22:11; 22:14; 24:26; 25:11; 25:15; 26:7; 26:9; 28:23; 29:5; 29:19; 29:20

ПцӀы

2:12; 2:16; 3:32; 4:24; 6:16-19; 6:24; 7:5; 8:7; 8:13; 10:18; 11:3; 11:20; 12:13; 12:17; 12:19; 12:20; 12:22; 13:5; 13:15; 14:5; 14:25; 17:4; 17:7; 17:20; 19:1; 19:5; 19:9; 19:22; 20:17; 21:6; 22:12; 24:28; 25:19; 26:18-19; 26:28; 29:12; 30:8

Сакъ

4:23; 4:25-27; 14:15; 14:16; 19:2; 19:16; 20:25; 21:20; 21:29; 22:3; 22:5; 23:1-3; 27:12

Тезыр

10:13; 11:21; 13:24; 15:10; 16:5; 17:5; 17:10; 17:11; 19:5; 19:19; 19:25; 19:29; 20:22; 20:30; 21:11; 26:3

Тепщэныгъэ

8:15-16; 11:14; 12:24; 14:28; 14:35; 16:10; 16:12; 16:13; 16:14; 16:15; 19:10; 19:12; 20:2; 20:8; 20:26; 20:28; 21:1; 22:8; 22:11; 24:21-22; 25:2; 25:3; 25:4-5; 28:2; 28:15; 28:16; 28:28; 29:2; 29:4; 29:12; 29:14; 29:16; 29:26; 31:3-5; 31:8-9

ТхьэлъэӀу

14:9; 15:8; 15:29; 20:25; 21:3; 21:27; 28:9

Тхьэм и губжь

3:32; 6:16-19; 11:1; 11:4; 11:20; 11:23; 12:2; 12:22; 14:2; 15:8; 15:9; 15:26; 16:5; 17:15; 20:10; 20:23; 24:18

Тхьэм и лъэкӀыныгъэ

5:21; 8:22-31; 15:3; 15:11; 16:1; 16:2; 16:4; 16:9; 16:10; 16:33; 17:3; 19:21; 20:12; 20:24; 21:1; 21:2; 21:12; 21:30; 21:31; 24:11-12

Тхьэм и нэфӀ

2:7; 3:1-2; 3:13-18; 3:33-34; 8:18; 8:32; 8:34; 10:22; 10:24; 11:1; 11:20; 11:28; 12:2; 12:22; 12:24; 13:4; 13:13; 13:21; 14:9; 14:21; 15:6; 15:8; 15:9; 15:22; 15:26; 16:3; 16:20; 17:8; 18:22; 19:8; 20:7; 21:3; 21:21; 22:9; 25:21-22; 28:13; 28:14; 28:20; 29:18

Тхьэм и нэӀэ

2:7-8; 3:25-26; 10:3; 10:29; 14:26; 14:27; 15:25; 16:6; 18:10; 19:23; 22:12; 22:22-23; 23:10-11; 30:5

Тхьэм фӀэлӀыкӀыныр

1:7; 9:10; 10:27; 16:6; 14:2; 14:26; 14:27; 15:16; 15:33; 19:23; 22:4; 23:17-18; 24:21-22; 28:14; 31:30

Тхьэм щыгугъыныр

3:5-6; 16:20; 20:22; 28:25; 29:25; 29:26; 30:5

ТхьэмыщкӀагъэ

6:10-11; 10:3; 10:4; 10:15; 11:24; 12:9; 12:11; 13:7; 13:8; 13:18; 13:23; 13:25; 14:20; 14:23; 14:31; 18:23; 19:1; 19:4; 19:7; 19:17; 19:22; 20:13; 21:5; 21:13; 21:17; 22:2; 22:7; 22:22-23; 23:20-21; 28:3; 28:6; 28:11; 28:19; 28:22; 28:27; 29:7; 29:13; 29:14; 30:8-9; 30:14; 31:8-9

Унагъуэ-бын

10:1; 10:5; 11:29; 12:4; 13:1; 13:22; 13:24; 14:1; 14:11; 14:26; 15:20; 17:6; 17:21; 17:25; 18:22; 19:13; 19:14; 19:26; 20:7; 20:11; 20:20; 21:9; 21:19; 22:6; 22:15; 23:13-14; 23:22-25; 25:24; 27:8; 27:11; 27:15-16; 28:7; 28:24; 29:3; 29:15; 29:17; 30:11; 30:17; 31:10-31

Ущие-гие

1:7; 1:8-9; 3:1-2; 3:11-12; 4:1-2; 4:13; 5:12; 6:20-24; 7:1-3; 8:10; 8:33; 9:7-9; 10:8; 10:17; 12:1; 13:1; 13:13; 13:14; 13:18; 15:5; 15:10; 15:12; 15:31; 15:32; 16:20; 17:10; 19:20; 19:25; 19:27; 21:11; 23:12; 23:23; 25:12; 27:5; 27:6; 28:23; 29:1

Фадэ

20:1; 23:20-21; 23:29-35; 31:4-7

Фыгъуэ

3:31; 14:30; 23:17; 24:1; 24:19; 27:4

ХъыбарегъащӀэ

13:17; 25:13; 25:25; 26:6

ЦӀыхур ищӀам хуэзэжыныр

11:27; 11:31; 12:14; 13:2; 14:3; 14:14; 18:20; 18:21; 21:13; 22:8; 24:12; 26:27; 27:18; 28:10

Чэнджэщ

1:5; 8:14; 11:14; 12:5; 12:15; 13:10; 15:22; 18:1; 19:20; 20:18; 24:6; 27:9

ШэсыпӀэ ихьэныр

6:1-5; 11:15; 17:18; 20:16; 22:26-27; 27:13

ШыӀагъэ

12:16; 14:29; 15:18; 16:32; 17:27; 18:21; 19:11; 20:3; 25:15; 25:28; 29:11; 29:22

ЩхьэгъэпцӀэж

12:11; 12:15; 14:12; 16:2; 16:25; 18:11; 18:17; 20:6; 21:2; 30:12

ЩхьэзыфӀэфӀагъ

1:24-32; 10:17; 12:1; 12:15; 13:1; 13:13; 14:16; 15:5; 15:10; 15:32; 18:1; 18:2; 19:27; 28:9; 28:14; 29:1

Щхьэщытхъуагъ

17:19; 25:14; 27:1; 27:2

Щыхьэтыгъэ

12:17; 14:5; 14:25; 19:5; 19:9; 19:28; 21:28; 24:28; 25:18

ЩӀэныгъэ

1:4-5; 2:6; 2:10; 8:9; 8:10; 8:12; 10:14; 12:1; 12:23; 13:16; 14:6; 14:18; 15:2; 15:7; 15:14; 17:27; 18:15; 19:27; 22:12; 22:17; 22:20; 23:12; 24:4

Ӏулъхьэ

15:27; 17:8; 17:23; 21:14; 28:21; 29:4

## «ДжакӀуэ» ЦӀэгъэлъагъуэ


«ДжакӀуэ» тхылъым къыщыкӀуэ гупсысэ нэхъыщхьэхэм я цӀэгъэлъагъуэ

Гухэхъуэр

2:1-11; 2:24-26; 3:12-13; 3:22; 5:17-19; 6:9; 8:15; 9:7-9; 11:7-10

Дэзыкъузэхэмрэ захуагъэ зезымыхьэхэмрэ

3:16; 4:1-3; 5:7-8; 8:9

ЕхъулӀэныгъэмрэ мылъкумрэ

2:4-11; 2:26; 4:8; 5:9-14; 5:18; 6:1-6; 7:7; 11:1-2

Къытезымыгъэзэж зэрыщымыӀэр

1:4-11; 3:15; 4:13-16

Лэжьыгъэр

1:3; 2:11; 2:18-23; 2:24; 3:9-13; 3:22; 4:5-6; 4:8; 5:15-16; 5:17; 6:7-9

ЛӀэныгъэр

2:14-16; 3:19-21; 7:2; 9:1-6; 12:5-7

Псалъэр

5:1-6; 6:11; 10:12-14

ПщӀэ зимыӀэр

1:2; 1:14; 1:17; 2:1; 2:11; 2:15-17; 2:18-23; 2:26; 3:19; 4:4; 4:7-8; 4:16; 5:9; 5:15; 6:2; 6:9; 7:6; 8:10; 8:14; 11:8; 12:8

ПӀалъэр

3:1-8; 8:6; 9:11-12

Тепщэныгъэр

4:14-16; 5:7-8; 8:2-5; 10:4; 10:5-7; 10:16-17; 10:20

Тхьэм фӀэлӀыкӀыныр

3:14; 4:17; 5:1-6; 8:12-13; 11:9; 12:1-7; 12:13-14

ЦӀыхум и зэхэщӀыкӀыр

3:11; 3:22; 6:10-12; 7:13-14; 7:24; 8:6-8; 8:16-17; 9:1; 9:12; 10:14; 11:5-6

ШыӀагъэр

7:8-9; 10:4

Щыпкъагъэмрэ бзаджащӀагъэмрэ

3:17; 7:15-18; 7:20; 7:25-29; 8:10-14; 9:1-2

Ӏущыгъэмрэ делагъэмрэ

1:17-18; 2:12-16; 4:5; 6:8; 7:4-12; 7:19; 7:23-25; 8:1; 9:13-18; 10:1-3; 10:12-15; 12:11

## Бабылей пащтыхъыгъуэ


Бабылей пащтыхъыгъуэ

## Къэжэр пащтыхъыгъуэ


Къэжэр пащтыхъыгъуэ

Ахъуэ – и теплъэкӀэ хъурей-баринэу щыт жыг щхъуэ-фӀыцӀафэ, «инжир» жыхуаӀэращ.

Бэтэгъэ – лъагапӀэ, зыплъыхьыпӀэ.

Гие – цӀыхум мыхъумыщӀагъэ ӀэщӀэщӀам хущӀрагъэгъуэжын щхьэкӀэ зэреущие псэлъэкӀэ.

ГуащӀэ – къару, зэфӀэкӀыныгъэ; лъэщагъ, бланагъэ; пхъашэ, ябгэ; щхьэмыгъазэ; къикӀуэт зымыщӀэ.

ГуемыӀу псалъэ – жыӀэпхъаджэ, укӀытэгъуэ зыпылъ, жьэм къемыкӀу, гум еуэ псалъэ; псалъэ хъуэн.

Гунэдж – гукъыдэж; нэжэгужагъэ, нэщхъыфӀагъэ.

Гухьэ-гужь – гужьгъэжь, лъагъумыхъуныгъэ; гуращэ бзаджэ.

Гъэджылын – гъущӀыкӀэм игъуэтыну щэн-щытыкӀэм теухуауэ гъэунэхун.

ГъэӀэсэгъуей – жыӀэмыщӀэ, къэгъэдэӀуэгъуей.

ДэхащӀэ – ӀэфӀагъ, гуапагъ зыхэлъ псалъэ.

Дыщэ токъу – дыщэ гъэжа; цӀыхур зыгъэӀуэщхъу, зыӀэпызышэ мэгъу мывэ (зэхь.).

ЕфыгъулӀэн – зыр зым нэхъыфӀу хущыту къалъытэу зэгуэпын; еижын.

Жагъуэзэрабг – гурымыхь, гущыкӀыгъуэ, жагъуэ.

Жьуджалэ – илъэситӀкӀэ къэкӀ, банэ зытет удз хъурей лӀэужьыгъуэ.

Зэусыгъуэджэн – зэмыпэсын, зыхуэмыгъэфэщэн.

Игъуэджэ – емыкӀу, емызэгъ, укӀытэгъуэ зыпылъ; къэхъун хуэмей Ӏуэху.

Икърарыншэ – пцӀыупс, пцӀыӀуэпцӀылэ, зи псалъэ темытыж; тхьэгъэпцӀ.

Инат – ерыщ, ерыпӀынэ; зи жыӀэрэ зи щӀэнрэ яхутемыкӀ.

КӀадэ – гъэтӀылъыгъэ.

КӀыщтэн – зы кумбыгъэм ит гъущӀыкӀэ плъар нэгъуэщӀ кумбыгъэм ипкӀэурэ гъэупщӀыӀун.

Къэжэр – 1. Перс щӀыналъэ. 2. Перс лъэпкъым щыщ.

Къуентхъ – зауэ, теуэ, зекӀуэ хуэдэхэм деж бийм къыӀэщӀах мылъку, Ӏэщэ-фащэ.

Къумалэ – бзэӀэфӀагъ, гуапагъэ.

Къутыргъэн – пагэ; зыхэзыӀэтыкӀ, зыкъызыфӀэщӀыж; пагагъэ.

Лъэкъухь къэхьын – емыкӀу къэхьын, Ӏуэху игъуэджэ хэхуэн; икӀэу къыщӀидзын.

Лъэпощхьэпо – Ӏуэхум и кӀуэрабгъур къызыхэхыгъуей, кӀуапӀэ къозымыт щытыкӀэ.

ЛӀакъуэлӀэш – и лъэщагъкӀэ, тетыгъуэ иӀэкӀэ пщым къыкӀэлъыкӀуэу щыта уэркъ лъэпкъ; текстым зэрыхэтымкӀэ – ӀэнатӀэ лъагэ зиӀэ цӀыху лъэрызехьэ, тепщэныгъэ зиӀэ, куэд зыхузэфӀэкӀ.

Мэхъаджэ – гущӀэгъу зыхэмылъ, еру; бзаджэнаджэ; хъийм икӀа; шынагъуэ.

МэӀу – бжы, сэшхуэ хуэдэхэм пэщӀадзу зэрызрахъумэ гъущӀ пӀащӀэ е пхъэ хъурей (е плӀимэ); пшапэӀудз.

Мывэдз – мывэ зэрадз Ӏэмэпсымэ.

Мысэ – къуаншагъэ зыбгъэдэлъ цӀыху.

Нэрыбгэ – цӀыху.

Нузыр – Тхьэм и цӀэкӀэ цӀыхум игъэзэщӀэну ит псалъэ, гухэлъ, гуращэ.

Ныбжьи – игъащӀэкӀэ, псэухукӀэ, дунейр щыӀэхукӀэ.

Пашэ – Ӏэтащхьэ; унафэщӀ, нэхъыщхьэ, Ӏэщхьэтет, тет.

Пэбгъэн (мэпабгъэ) – зыгурым хущӀэкъун, щӀэхъуэпсын.

ПкъыщӀэлӀэ хъун – ешын, пщын, гугъуехьым къыхэкӀыу пкъыр щӀэлӀэн.

ПсэкӀуэдщӀагъэ – Тхьэм и хабзэрэ и псалъэрэ емызэгъ ӀуэхущӀафэ; гуэныхь.

Псыхуэш – псыфӀэӀу, «уксус» жыхуаӀэращ.

ПшапэӀудз – мэӀу; шынагъуэм (цӀыхуейм, бзаджэнаджэм, щхъуэм, н.къ.) пэӀэщӀэ зызэрыхуэпщӀ Ӏуэхуфэ е псэлъафэ (зэхь.).

Пшэрыхьын – къэущэкӀуар зэӀыхын, пщэфӀын.

Пщэжын – гъущӀыкӀэ плъам щымыщу хэлъыр хэгъэкъэбзыкӀын.

СанэщӀэху – жызумым и псыр къызэрыщӀаху Ӏэмэпсымэ.

Сэрей – пащтыхьыр, хъаныр, пщыр зыщыпсэууэ щыта уардэ унэ.

ТхьэщӀа иӀэн – тхьэрыӀуэ; тхьэлъанэ зыхэлъ Ӏуэху.

Уэкъуо – жьапщае, жьышхуэ; жьыкӀурий.

Уэхьий – бегъымбархэм къахуех Тхьэм и псалъэр е и унафэр.

УпщӀэж ехьэлӀэн – Ӏуэхум чэнджэщ къыхегъэлъхьэн; зыгуэрым ечэнджэщын.

УпщӀэжакӀуэ – упщӀэжэгъу, чэнджэщэгъу; чэнджэщакӀуэ.

Ухэсын – зы Ӏуэхугъуэм пыухыкӀауэ теубыдэн; унафэ къэщтэн.

Ущэн – зыщӀыпӀэ зыгуэр илъхьэн, зыгуэр из щӀын.

Фэлъыр дэхын – зыгуэрым ткӀийуэ ешхыдэн; удын ехын.

Фо бэшх – фо куэд зышх; ӀэфӀышх.

Хэгъэгу – хэку, лъахэ, щӀыпӀэ, щӀыналъэ.

Хей – къуаншагъэ зыбгъэдэмылъ цӀыху.

Хеяжьэ баш – хеящӀэм хейщӀэгъуэр зэрызригъакӀуэ баш. Къуаншагъэ зыбгъэдэлъыр щызэхигъэкӀкӀэ, хеящӀэм хейуэ къигъэлъэгъуар здэщыт лъэныкъуэмкӀэ башыр ирихьэкӀмэ, абы мысагъэ зэрыбгъэдэмылъыр цӀыхум яригъащӀэрт.

ХеящӀэ – хеяжьэ; къуаншагъэ зыбгъэдэлъыр зэхэзыгъэкӀ цӀыху.

Хьэкум – цӀыху зэныкъуэкъухэм я Ӏуэхур зэхэзыгъэкӀ, щӀэпхъаджэ зылэжьам хуэфащэ тезыр тезылъхьэ щӀыпӀэ е ӀуэхущӀапӀэ; хеящӀэ.

Хьилэгу – бзаджэ; щӀэкӀыпӀэ зи куэд, ӀэмалкӀэ Ӏэзэ; хьилэшы.

Хъарзынэщ – хъугъуэфӀыгъуэхэр щахъумэ, щагъэтӀылъ, щызэрахьэ щӀыпӀэ; хъумапӀэ.

Хъатэ пэмыхьэ щӀын – къыпфӀэмыӀуэхун, зыгуэрым уасэ емытын; зыгуэрым фӀэмылӀыкӀын.

Хъырцыжь – хъунщӀакӀуэ, техакӀуэ.

Хъуэхъупэ тын – фӀыщӀэгуапэ псалъэ.

Хъугъэ-щӀагъэ – къэхъугъэ, Ӏуэхугъуэ блэкӀа.

Хъурджанэ – зыгуэр ирикӀэращӀэу пкъощӀэсэм хэщӀыхьа епхыпӀэ.

Чэтэн – щэкӀ Ӏув лъэпкъыгъуэ, пхъашэу зэӀущауэ.

ЧыракӀуэ – чырэм хэт цӀыху; чырэкӀэ зыгуэр къешэкӀын, зехьэн.

Шэс – зыгуэр бгъэзэщӀэну е бгъэпэжыну пщэрылъ зыщыпщӀыжкӀэрэ узэрыхуэ щытыкӀэ.

ШэсыпӀэ иувэн – шэс хьэкъ; шэс папщӀэу зыгуэрым и цӀэкӀэ увын.

Шэчалъэ – тэрэзэ, гырэ.

(И ӀэдакъэщӀэкӀ) и шхыгъуи ихуэн – цӀыхум ищӀам, илэжьам пэкӀуэ игъуэтыжын, фӀыщӀэгуапэ щӀыгъуэ ихуэн.

ШыӀагъэ – шыӀэныгъэ.

Щауэгъу – ныбжэгъу.

ЩуӀэгъэ – нысащӀэ; бзылъхугъэ щхьэгъусэ.

ЩхьэкӀуэ – хъыбар гуауэ, хъыбар Ӏей; жагъуэ, губгъэн (зэхь.).

ЩынэщӀылъху – щӀымахуэм халъхуа щынэ.

Щыхъэн – щекӀуэкӀын, къыщыхъун.

ЩӀэнэкӀалэ – цӀыхум щӀэнакӀэр; ауаныщӀ.

Ӏэл – бзаджэ; ерыщ, еру; зэгъыгъуей, сампӀэимыхьэ.

Ӏэщхьэтет – унафэщӀ, нэхъыщхьэ, тет, Ӏэтащхьэ.

Ӏуэрбжэр – псэлъэрей; мыхъумыщӀэ куэд жызыӀэ.

Ӏумэт – пащтыхьым пэжу хущыт, щыпкъэу бгъэдэт; зы дин зылэжь, а диным ит цӀыху гуп.

Бегъымбархэр – Тхьэм и псалъэхэр зэхэзыхыу ар цӀыхухэм яхуэзыӀуэтэжу щыта цӀыхухэрщ. Тобэ къахьыжыным, Тхьэм и Ӏумэтым иувэжыным, фӀылъагъуныгъэм, къабзагъэм цӀыхухэр къыхураджэ зэпыту щытащ бегъымбархэр. Тхьэм къажриӀэ псалъэхэр ятхыжырт абыхэм. Бегъымбархэм ятхыжа тхылъхэм пщӀэшхуэ хуащӀырт журтхэм.

Гэлилей хэку – Палестинэм и зы куейщ.

Даут бегъымбар – Пасэрей Израилым и пащтыхьхэм я нэхъ цӀэрыӀуэ дыдэр Даутщ. И лъэпкъэгъухэм фӀыуэ къалъагъуу икӀи Тхьэм и бегъымбару дунейм тетащ ар. Тхыгъэ ЛъапӀэм хыхьэ Забурыр зытхар аращ. Даут мамырыгъэм, захуагъэм сыт щыгъуи щӀэкъуу, Тхьэм и жыӀэр тӀу имыщӀу псэуащ. Даут Тхьэм хуэпэжу зэрыщытам щхьэкӀэ, абы къытехъукӀыну щӀэблэр Израилым и тепщэу игъащӀэкӀэ щигъэтыну Тхьэм ар къигъэгугъауэ щытащ. Дунейм къытехьэн хуейуэ бегъымбархэм зи гугъу ящӀауэ щыта Мэсихьыр Даут къытехъукӀыну жаӀат абыхэм.

Дин гъуазэ – Тхьэм и Унэм дин Ӏуэху щызылэжьу щыта цӀыхурщ. ЦӀыхухэм Тхьэм тыхь хуащӀ къурмэныпхъэхэр укӀынырт дин гъуазэхэм я къалэн нэхъыщхьэр. Теурэтым ипкъ иткӀэ, Мусэ бегъымбарым и къуэш Хьэрун къытехъукӀыжа цӀыхухэм нэмыщӀ, адрей журт лӀакъуэхэм къыхэкӀахэр дин гъуазэу хахыну хуиттэкъым.

Дин гъуазэ нэхъыщхьэ дыдэ – Дин ӀуэхухэмкӀэ нэхъыщхьэ дыдэм журтхэр зэреджэр аращ. Дин гъуазэ нэхъыщхьэ дыдэр Лъэпкъ Хасэм и тхьэмадэу, къэрал Ӏуэху илъэныкъуэкӀи къаруушхуэ иӀэу щытащ абы щыгъуэ.

Дин гъуазэ нэхъыщхьэхэр – Нэхъ пщӀэшхуэ зиӀэу щыта дин гъуазэхэм еджэрт апхуэдэу. Дин Ӏуэхухэм къыщымынэу, политикэ Ӏуэхухэми жыджэру хэтт ахэр. Дин гъуазэ нэхъыщхьэ куэд Лъэпкъ Хасэм хэту щытащ. Хьисэ и зэманым щыӀа дин гъуазэ нэхъыщхьэхэм я нэхъыбэр лӀакъуэ цӀэрыӀуэхэм, къулейхэм къыхэкӀат.

Екъуб – Исхьэкъ и къуэщ, Исхьэкъ и адэ Ибрэхьим и къуэрылъхущ. Журт лъэпкъыр Екъуб и къуэ пщыкӀутӀым къатехъукӀыжащ. Аращ Тхьэм Екъуб цӀэщӀэ – Израил (ХьэзрэӀил) щӀыфӀищар.

Ехьудей – Ехьудей псалъэм мыхьэнитӀ иӀэщ. Иныкъуэм деж абы ПалестинэкӀэ зэджэ щӀыпӀэ псор ирапх, Гэлилейри Самариери абы хиубыдэу. Иныкъуэм а псалъэр Палестинэм ипщэкӀэ щыӀа щӀыпӀэм и хэкуцӀэу къагъэсэбэп, Екъуб бегъымбарым и къуэ Ехьудэ къытехъукӀахэм я лъахэу хухахауэ щытщи.

Забур – Уэрэдищэрэ щэ ныкъуэрэ хъууэ Тхыгъэ ЛъапӀэм щхьэхуэу щызэхуэхьэсащ. ТхьэщӀыхькӀэ, щытхъукӀэ, тхьэлъэӀукӀэ, фӀыщӀэкӀэ гъэнщӀащ а уэрэдхэр. Забурым и нэхъыбапӀэр зыусар Даут бегъымбарырщ.

ЗэухылӀэныгъэ лъапӀэ – Теурэтым къызэрыхэщымкӀэ, Тхьэмрэ Ибрэхьимрэ яку зэхущытыкӀэ хэха дэлъащ икӀи зэухылӀэныгъэ, е нэгъуэщӀу жыпӀэмэ, зэгурыӀуэныгъэ ирищӀылӀауэ щытащ абы Тхьэм. И бынхэми езыми и нэфӀ къащыхуэну къигъэгугъат ар Тхьэм.

Зиусхьэн – ЖуртыбзэкӀэ «Яхве». А псалъэмкӀэ Тхьэм Мусэ бегъымбарми журтхэми закъригъэцӀыхуауэ щытащ. «Яхве» – аращ пасэрей журтыбзэкӀэ къызэрапсэлъыр, къикӀыр «ЩыӀэр», «Псэур» жиӀэу арщ. Пасэ зэманым журтхэм нэмыщӀ, адрей лъэпкъхэм ягъэлъапӀэу щыта тхьэ нэпцӀхэр дыщэм, дыжьыным, мывэм, пхъэм къыхащӀыкӀыу щытащ, цӀыху теплъэ, псэущхьэ зэмылӀэужьыгъуэхэм я теплъэ яӀэу. А тхьэ щымыӀэхэм, тхьэ псэншэхэм, тхьэ нэпцӀхэм хуэмыдэу Ар езыр зэрыщыӀэр, зэрыпсэур цӀыхум къаригъэщӀэну арагъэнщ «Яхве» зыщӀыфӀищар ди Тхьэшхуэу Закъуэм. Журтхэр а псалъэм апхуэдизкӀэ фӀэлӀыкӀырти, къапсэлъын шынэрт. Абы къыхэкӀкӀэ, а псалъэм и пӀэкӀэ журтхэм «Адонай» псалъэр къагъэсэбэп хъуащ. «Си Зиусхьэн» жиӀэу аращ абы къикӀыр. Лукас мы тхылъыр грекыбзэкӀэ щитхым, «Адонайм» и пӀэкӀэ грекыбзэм щыщ «Куриос» псалъэр къигъэсэбэпащ, абыи «Зиусхьэн» жиӀэу къикӀырти.

Ибрэхьим – Журтхэр Ибрэхьим бегъымбарым адэкӀэ йоджэ, журт лъэпкъыр къызытехъукӀыжа Екъуби Екъуб и адэ Исхьэкъи къэзылъхужар Ибрэхьимщи. Ибрэхьим нэгъуэщӀ лъэпкъхэри къытехъукӀащ.

Иляс бегъымбар – Тхьэм лӀыкӀуэ къищӀа бегъымбар нэхъ цӀэрыӀуэ дыдэхэм ящыщщ. Хьисэ къамылъху щӀыкӀэ илъэс щибгъукӀэ узэӀэбэкӀыжмэ, псэуащ Иляс бегъымбарыр. Абы Тхьэм пищӀ щыӀакъым. Тхьэм и унафэм текӀа цӀыхухэм я къуаншагъэр къехьэкӀ-нехьэкӀ лъэпкъ хэмыту иӀуатэрт, уеблэмэ пащтыхьми щымышынэу и къуаншагъэр и пащхьэм щиӀуэтэфащ икӀи Ӏуэхугъуэ телъыджэ куэд Тхьэм и ӀэмыркӀэ илэжьащ абы. Малхий бегъымбарым и тхылъым къызэрыхэщымкӀэ, Иляс иджыри зэ дунейм къытехьэн хуейуэ щытащ.

Лъэпкъ Хасэ (ГрекыбзэкӀэ синедрион)

– журтхэм я зэхуэс нэхъыщхьэ. Лъэпкъ Хасэм цӀыху 70 хыхьэрт, абыхэм я нэхъыбэр диным пыщӀа цӀыхут. Лъэпкъ Хасэм хэтхэм политикэ Ӏуэху зехуэным и мызакъуэу, щӀэпхъаджагъэ зылэжьахэм хьэкум тращӀыхьыну икӀи тезыр тралъхьэну хуиту щытащ. Хьисэ и зэманым Лъэпкъ Хасэм къищта унафэм къару игъуэту щытакъым, Римым Израилым къигъакӀуэу щыта унафэщӀыр арэзы мыхъуауэ. Ауэ, зэрыхабзэти, Хасэмрэ унафэщӀымрэ акъылэгъу зэдэхъурт нэхъыбэм.

Мажусий – Тхьэ закъуэр зымыщӀэу, тхьэ нэпцӀхэр зыгъэлъапӀэу щыта цӀыхухэрщ, лъэпкъхэрщ.

Мэсихь – ЖуртыбзэкӀэ а псалъэм «Тхьэм къыхиха цӀыху» жиӀэу аращ. Мэсихьыр дунейм къытемыхьэ щӀыкӀэ бегъымбархэм абы теухуауэ куэд ятхащ. Мэсихьыр дунейм къытехьэн зэрыхуеям къыщымынэу, ар къызэралъхуну щӀыкӀэми, игъэхъэнуми, и лӀэкӀэ хъунуми бегъымбархэр зэпкърыхауэ тетхыхьащ. Тхьэм игъэува зэманыр къыщысым, Мэсихьыр дунейм къытехьащ. А цӀэ лъапӀэр зыфӀэзыщу Мэсихь хъуар Хьисэщ. Илъэс минитӀ дэкӀащ ар къызэрыхъурэ. Хьисэ МэсихькӀэ йоджэ абы лъандэрэ. А зэманым журтхэм Мэсихьым и къэкӀуэгъуэр къызэрыблэгъар къагурыӀуэрт. Мэсихьыр къэкӀуа нэужь, ар пащтыхьышхуэ хъуну, журт лъэпкъыр Римым и бжьым къыщӀишыжу, Израилыр къэралыгъуэ лъэщ ищӀыну цӀыхухэм я гугъэт. Ауэ Тхьэм Хьисэ дунейм къыщӀытригъэхьар аракъым, цӀыху псори гуэныхьым и бжьым къыщӀишыжу щхьэхуит ищӀыжын хуейуэ арат Абы и къалэнри, ар игъэзэщӀащ.

Понтий Пилат – Ди эрэм и 26-нэ гъэм щыщӀэдзауэ 36 гъэм нэсыху Ехьудейм и унафэщӀу щытащ, Римым и лӀыкӀуэу.

Самарие – Палестинэм и зы куейщ. Гэлилеймрэ Ехьудеймрэ я кум дэлъащ. Самарием щыпсэуа цӀыхухэм Хьисэ и зэманым самарейкӀэ еджэу щытащ. Самарейхэм журтхэм я адэжьхэм къатехъукӀыжауэ забжырт, Теурэтри ялъытэрт, абы къыхэкӀкӀэ журтхэмрэ абыхэмрэ зэныкъуэкъу зэпытт, зыр зым епэгэкӀырт.

Сэлмэн – Даут бегъымбарым и къуэщ. Израилым и нэхъ щэджащэ пащтыхьхэм ящыщщ. Сэлмэн и Ӏущыгъэмрэ и къулеигъэмрэ я хъыбар дэнэ щӀыпӀэкӀи щаӀуатэу, щӀыхьышхуэ иӀэу, цӀэрыӀуэу щытащ а лъэхъэнэм.

Тезыр ахъшэ къыхэзыххэр – Римым Израилыр къизэуа нэужь, журтхэм тралъхьа тезырыр къыхэзыхыу щыта цӀыхухэм зэреджэр арт. Журтхэм тезыр ахъшэ къыхахыу лажьэ я лъэпкъэгъухэр ялъагъу хъуртэкъым, япэрауэ, ахэр мажусий диным ит цӀыхухэм куэдрэ яхыхьэурэ, дин илъэныкъуэкӀэ фӀей хъурти, етӀуанэрауэ, Израилыр зыӀэщӀиубыдауэ журтхэр зымыгъэбауэ Римым тезыр къыхэхынкӀэ дэӀэпыкъурти. Абы къищынэмыщӀауэ, ахъшэ къыхэзыххэр нэпсейт, къыхахын хуей ахъшэм нэхърэ нэхъыбэ къыхахырти, я жып иралъхьэрт.

Теурэт – Тхыгъэ ЛъапӀэм и япэ тхылъитхуращ. Тхьэм дунейр къызэригъэхъуам, Тхьэм хуэпэжу щыта пасэрей цӀыхухэм, журт лъэпкъыр къызэрыунэхуа щӀыкӀэм, журтхэр Мысырым къызэрикӀыжам, Тхьэм абыхэм Палестинэр лъахэу зэраритам теухуащ а тхылъитхур. Абы къищынэмыщӀауэ, Тхьэм журтхэм ярита унафэхэр, Тхьэм и Хабзэ жыхуаӀэр, зэрытыр Теурэтыращ. Пасэрей журтхэр а Хабзэм ткӀийуэ тетащ, сыт щыгъуи ягъэзащӀэу. А тхыгъэхэр Мусэ бегъымбарым и Ӏэдакъэ къызэрыщӀэкӀам щхьэкӀэ журтхэр Теурэтым «Мусэ и ХабзэкӀэ» еджэуи щытащ.

Тхыгъэ ЛъапӀэ – Журтхэм ягъэлъапӀэ дин тхылъхэрщ. Абыхэм ящыщщ Теурэтыр, бегъымбархэм ятха тхыгъэхэр, Забурыр.

ТхьэлъэӀупӀэ унэхэр (ГрекыбзэкӀэ – синагогэ)

– журтхэр щэбэт махуэхэм щызэхуэсрэ тхьэ щелъэӀу, Тхыгъэ ЛъапӀэхэр щыщӀаджыкӀ унэщ. Хьисэ и зэманым апхуэдэ унэхэр жылэ къэс дэту щытащ. Дин зэӀущӀэ щекӀуэкӀым деж, тхьэлъэӀупӀэ унэм щӀэсхэм щыщ къагъэтэджурэ Тхыгъэ ЛъапӀэм и зы пычыгъуэ-пычыгъуитӀ кърагъаджэу щытащ.

Тхьэм и Псэр – Тхыгъэ ЛъапӀэм къызэрыдигъащӀэмкӀэ, Тхьэм цӀыхухэм гъащӀэ, къару, щӀэныгъэ зэраритыр, зэриущийр и Псэ (Дух) ЛъапӀэм и къарукӀэщ. Пасэрей бегъымбархэм яӀуатэу ятхыжа псори я гум къизылъхьар Тхьэм и Псэращ. Хьисэ дунейм къытемыхьэ щӀыкӀэ, Тхьэм и Псэм Израилым и лӀыщхьэхэм, бегъымбархэм языныкъуэхэм Ӏуэхугъуэ щхьэхуэхэр яригъэлэжьу щытащ. Ауэ Хьисэ лӀахэм къахэтэджыкӀыжу уафэм зэрыдэкӀуеижрэ, Тхьэм и Псэр гъэщӀэгъуэныщэу Хьисэ и Ӏумэтым иту хъуам я гум кърилъхьэ, я гъащӀэм къыхигъэхьэ хъуащ, нэгъуэщӀу жыпӀэмэ, нэхъ благъэ къахуищӀащ.

Тхьэм и Тепщэныгъэр – Тхьэмрэ Ар Пащтыхьу зылъытэ, Абы хуэлажьэ цӀыхухэмрэ я зэхущытыкӀэрщ Тхьэм и ТепщэныгъэкӀэ зэджэр. Апхуэдэ Тепщэныгъэр дунейм нэгъэсауэ щыщыувынур дяпэкӀэщ: Тхьэм и лъэпкъым и бийхэм кӀэ ягъуэтынущ абы щыгъуэ, дунеижьыр кӀуэдыжынурэ абы и пӀэ дунеищӀэ къихъуэнущ, фӀыгъуэрэ зэгурыӀуэныгъэкӀэ гъэнщӀарэ залымыгъэм хуэхейуэ. Тхьэм и Тепщэныгъэр къэкӀуэну зэманым и закъуэкъым зыщытлъагъунур, ар ноби щызыхыдощӀэ цӀыхухэр фӀыуэ щызэрылъагъу, Тхьэм и унафэхэр щагъэзащӀэ дэнэ щӀыпӀи. Тхьэм и Тепщэныгъэр Хьисэ и ущиехэм я купщӀэ нэхъыщхьэщ.

Тхьэм и Унэр – Храм жыхуаӀэращ. Пасэ зэманым Ерусэлим дэта Унэ лъапӀэщ. ЦӀыхухэр Тхьэм и Унэм махуэ лъапӀэхэм щызэхуэсырт, къурмэн щаукӀырт. Тхьэм Унэ лъапӀэ япэ дыдэу хуезыгъэщӀар щӀыхьышхуэ зиӀэу щыта журт пащтыхь Сэлмэнщ. Абы и ужькӀэ илъэсищэ зыбжанэ дэкӀауэ, Бабыл пащтыхьыгъуэшхуэм (нобэрей Иракым и щӀыналъэм ита къэралыгъуэщ) и пащтыхь щэджащэ Нэбухуэднэцер Израилым къытеуэри, журт лъэпкъыр гъэрыпӀэ иригъэувауэ щытащ, Тхьэм и Унэри зэтрыригъэкъутащ. Хьисэ и зэманым Ерусэлим дэта Унэ лъапӀэр езыгъэщӀыжар пащтыхьышхуэ Хьирэдщ. Тхьэм и Унэр аргуэру зэрызэтракъутэнур Хьисэ жиӀа нэужь, илъэс плӀыщӀ фӀэкӀа дэмыкӀыу, Римым и дзэр Израилым къытеуэри, Тхьэм и Унэр зэтракъутащ, журтхэм я къэралыгъуэми кӀэ иратауэ щытащ. Тхьэм и Унэр нобэр къыздэсым зэфӀагъэувэжакъым.

Фарисей – Хьисэ и зэманым зэрыщӀэу, зэрыӀыгъыу щыта динщӀэкъу гупщ. Фарисейхэм Теурэт Хабзэм ит псори ткӀийуэ ягъэзащӀэу, я адэжьхэм къащӀэна хабзэхэр ялъытэу, хьэрэм зыпылъу хъуам зыщадзейуэ щытащ.

Хьирэд – Мы тхылъым ХьирэдитӀ я хъыбар дыщрохьэлӀэ. Зыр, Хьирэд Щэджащэр, ди эрэм ипэ къихуэу 40-4 гъэхэм, Хьисэ къыщалъхуа лъэхъэнэм, Ехьудейм и пащтыхьу щытащ. Адрейр, АнтипэкӀэ зэджэр, абы и къуэщ, Хьисэ Тхьэм къыщӀигъэкӀуа Ӏуэхур щилэжь зэманым Гэлилеймрэ Пиреймрэ я тепщэу щытащ.

ЦӀыхум и Къуэр – Абы журтыбзэкӀэ нэхъапэм «цӀыху» мыхьэнэщ къикӀыу щытар. Дэнил бегъымбарыр апхуэдэу йоджэ Тхьэм лъэпкъ псоми я унафэр зи ӀэмыщӀэ игъащӀэкӀэ ирилъхьэну Пащтыхьым. Хьисэ Езыри абыкӀэ щызэджэжу куэдрэ ущрохьэлӀэ Ӏинджылым.

Щэбэт махуэ – Журтхэм я махуэ лъапӀэщ. Теурэтым ипкъ иткӀэ, журтхэр а махуэм лэжьэну хуиттэкъым, дэтхэнэ цӀыхуми и гур Тхьэм тегъэпсыхьауэ а махуэр игъэкӀуэн хуейуэ и къалэнт. Хьисэ и зэманым щэбэт махуэм блэжь хъунумрэ мыхъунумрэ дин ущиякӀуэхэм яубзыхуауэ щытт.

Ӏиблис – Жин бзаджэхэм я пашэщ, шейтӀанкӀи йоджэ абы.

ӀутӀыж – Журтхэм нэхъ Ӏэтауэ ягъэлъапӀэу щыта махуэшхуэщ. Журтхэр Мысырым къришыжу, Тхьэм щхьэхуит зэрищӀыжам теухуащ ӀутӀыж махуэр. Журтхэм илъэс къэс мэлыжьыхь (апрель) мазэм ягъэлъапӀэу щытащ ӀутӀыжыр. А махуэшхуэм ирихьэлӀэу ӀутӀыж щынэри яукӀыу щытащ.

* 1:6 Зиусхьэну – ЖуртыбзэкӀэ «Яхве». А псалъэмкӀэ Тхьэм Мусэ бегъымбарми журтхэми закъригъэцӀыхуауэ щытащ. «Яхве» жиӀэмэ, «ЩыӀэр», «Псэур» жиӀэу аращ. Журтхэр а псалъэм апхуэдизкӀэ фӀэлӀыкӀырти, къапсэлъын шынэрт. Абы къыхэкӀкӀэ, а псалъэм и пӀэкӀэ журтхэм «Адонай» псалъэр къагъэсэбэп хъуащ. «Си Зиусхьэн» жиӀэу аращ абы къикӀыр.

* 1:20 «НэӀумий» жиӀэмэ журтыбзэкӀэ «Гурыхь» къикӀыу аращ.

* 1:20 «Марэ» жиӀэмэ журтыбзэкӀэ «Дыдж» къикӀыу аращ.

* 2:17 Ефэ – килограмм пщыкӀущ хуэдиз мэхъу.

* 3:9 Уи щыгъын кӀапэр къыстеубгъуэ – щхьэгъусэ къыхуэхъуну къызэрелъэӀур къызэрыкӀ псалъэхэщ (журтыбзэкӀэ).

+ 3:11 Гъэс. 31:10

* 3:15 Пщалъих – килограмм щэщӀ хуэдиз мэхъу.

* 4:11 Рэхъелэрэ ЛеӀэрэ Ибрэхьим бегъымбарым и къуэрылъху Екъуб и щхьэгъусэхэу щытащ. Екъуб ИсрэӀил цӀэр Тхьэм къыфӀищащ. Аращ абы къытехъукӀыжахэм исрэӀил лъэпкъкӀэ еджэ щӀэхъуар.

+ 4:11 Руфэ 1:2

* 4:12 Тэмар, Руфэ хуэдэу, хамэ лъэпкъщ къызыхэкӀар.

* 4:12 Пэрэз и адэр Ехьудэщ, Ехьудэ и адэр Екъубщ. Екъуб и къуэхэм Ехьудэ я нэхъыжьу щымыта пэтми, абы и лӀакъуэр икъукӀэ бэгъуащ и къуэш дэтхэнэми ейм хуэмыдэу.

* 1:1 ЩӀэныгъэлэжьхэм я нэхъыбэм зэрызэдащтамкӀэ, текстым зи цӀэр къыхэщ Ахъийшурэщыр Къэжэр пащтыхьыгъуэр ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ 486/5 гъэм щегъэжьауэ 465 гъэм нэс зи ӀэмыщӀэ илъа Ксеркс Езанэрщ.

* 1:1 Индие щӀыналъэр.

* 1:1 СуданыщӀым и зэхуэдитӀымрэ Мысыр щӀыналъэм и ипщэ лъэныкъуэмкӀэ щыӀэ щӀыгухэмрэ зыхыхьэ хэкум аращ зэреджэу щытар.

+ 1:1 Сэфирэт 8:9, Сэфирэт 9:30

* 1:2 Иджырей Иран хэгъэгум и къухьэпӀэмкӀэ щыӀэ къалэщ. Пасэм щыгъуэ Къэжэр пащтыхьыгъуэм и щыхьэрищым языхэзу щытащ; хэгъэгу Ӏэщхьэтетхэр щӀымахуэм зыдэсу щыта сэрейри здэщыӀар мыбдежщ.

* 1:10 Тхылъым и кӀуэцӀкӀэ зыбжанэрэ ущрихьэлӀэ «ӀуэхутхьэбзащӀэ» псалъэмкӀэ къэдгъэлъагъуэр сэрейм Ӏуэхуу дэлъым кӀэлъыплъ хьэдымхэращ, е, нэгъуэщӀу жыпӀэмэ, зи хъулъхугъащхьэр зыӀэщӀаха цӀыхухъухэращ. Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытххэм къыщыкӀуэ «сарис» псалъэм нэхъыбэм кърахыр а мыхьэнэрауэ щыт пэтми, пащтыхьым къулыкъу хуэзыщӀэ цӀыхуми ар щыхуахь къыхокӀ. Тхыгъэ ЛъапӀэр зэрыщыту къапщтэмэ, «сарис» псалъэм пащтыхьым и блыгущӀэтхэри, упщӀэжакӀуэхэри, дзэпщхэри, Ӏуэхузехьэхэри, ӀуэхутхьэбзащӀэхэри, н.къ. къигъэлъагъуэу куэдрэ ущыхуэзэ щыӀэщ. КъикӀ дыдэр зэрагъэнахуэри контекстым теухуауэщ.

+ 1:10 Сэфирэт 7:9

+ 1:19 Сэфирэт 8:8, Данил 6:8

+ 2:1 Сэфирэт 1:19-20

* 2:6 Вавилон.

* 2:6 Текстым зи цӀэ къыхэщ Нэбыхъунэщырыр Бабылей пащтыхьыгъуэр ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ 605 гъэм щегъэжьауэ 562 гъэм нэс зи ӀэмыщӀэ илъа Навуходоносор ЕтӀуанэрщ. Аращ ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ 597 гъэм ебгъэрыкӀуэу Ерусэлим къэзызэуар, мин бжыгъэкӀэ цӀыхухэр гъэру иубыду Бабылей зыхуари. Ӏэрыубыд ящӀахэм яхэтащ Ехьудейм и пащтыхь Ехъунеи.

* 2:7 Журт. «Эстер». ХамэщӀ къина журтхэм я лъэпкъыцӀэри мажусиицӀэри зэгъусэу зэрахьэу зэрыщытар Сэфирэт и щапхъэм къегъэлъагъуэ. ХьэтӀасэр (журт. Хадасса) хъыджэбзым и цӀэ дыдэщ, «мерэт» жыхуиӀэщ. Сэфирэтыр, пасэрей журтыбзэкӀэ «Эстер» хъур, хъыджэбзым къыфӀаща мажусиицӀэращ. Пасэрей къэжэрыбзэм хэта «вагъуэ» псалъэм къытекӀауэ хуэзыгъэфащэхэри, бабылей тхьэгуащэу Иштар и цӀэм къытекӀауэ къэзылъытэхэри щыӀэщ.

+ 2:15 Сэфирэт 9:29

* 2:16 Ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ 479-478 гъ. щӀымахуэпэ мазэм.

* 2:18 Е «ЩӀыналъэхэм хьэкъулэр ящхьэщихри». Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэм къикӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэу щыткъым.

* 2:19 Мардэхей...и лэжьыгъэ Ӏыхьэр щрихьэкӀырт – Журт. «Мардэхей сэрей куэбжэпэм деж щыст». Пащтыхьым къыхуищӀ пщэрылъхэр игъэзащӀэу, жыхуиӀэщ. Сэрей куэбжэпэм дежщ пащтыхь ӀуэхущӀэхэм я лэжьыгъэр щрахьэкӀыу щытар. Еплъ: 2:21; 3:2-3.

* 2:23 Е «а нэрыбгитӀыр бжэгъум фӀагъэтӀысхьащ».

+ 2:23 Сэфирэт 6:2, Сэфирэт 10:2

* 3:1 ЩӀэныгъэлэжьхэм я нэхъыбэм зэралъытэмкӀэ, Аман амэлычхэм я пащтыхьу щыта Аджадж и щӀэблэщ. Мысырым къикӀыж исрэӀилхэм амэлычхэр зэратеуэрэ лъэпкъитӀыр зэбийуэ къэгъуэгурыкӀуащ. ИсрэӀил хэгъэгум и япэ пащтыхь, Мардэхей и адэжь ТӀалутӀ амэлычхэр зэтриукӀэн хуейуэ Тхьэм унафэ къыщӀыхуищӀауэ щытари аращ. А ныбжьрей лъагъумыхъуныгъэу амэлычхэмрэ журтхэмрэ я зэхуаку илъам къыбгурегъаӀуэ Мардэхей Аман лъытэныгъэ хуищӀыну щӀыхуэмеяри, Аман зэрыжурт лъэпкъыу я лъапсэ игъэгъущыну щӀытегушхуари.

* 3:7 Ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ 474 гъ. и гъатхэпэ мазэм.

* 3:7 Ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ 473 гъ. и щӀымахуэкӀэ мазэм.

+ 3:7 Сэфирэт 9:24, Сэфирэт 9:26,

* 3:9 Журт. «дыжьын талант 10,000» – ар дыжьын тонн 300 хуэдиз мэхъу.

+ 3:10 Сэфирэт 8:2

* 3:12 Ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ 474 гъ. и гъатхэку мазэм и 17-нэ махуэм.

+ 3:12 Сэфирэт 8:9

* 3:13 Ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ 473 гъ. и гъатхэпэ мазэм и 7-нэ махуэм.

+ 3:13 Сэфирэт 8:10,

+ 3:15 Сэфирэт 8:14

* 4:1 КъуэкӀыпӀэ Гъунэгъум щыпсэу лъэпкъхэм гуауэ къащытепсыхэкӀэ, я щыгъын щӀыӀутелъхэр зэхачатхъэрэ щыгъуэ щыгъынхэр къызэщатӀагъэу, сахуэр я щхьэм драпхъейрэ ину гъуэгрэ бжэуэ хабзэ яхэлъащ.

+ 4:3 Данил 9:3

* 4:4 Еплъ. 1:10.

+ 4:7 Сэфирэт 3:9

+ 4:8 Сэфирэт 3:14

+ 4:11 Данил 2:9

* 4:16 Гузэвэгъуэ щихуэкӀэ е гуауэ къащылъэӀэскӀэ журтхэр нэщӀ ихьэрти, гущӀэгъу къахуищӀу гъуазэ яхуэхъуну Тхьэм елъэӀуу щытащ.

+ 5:1 Сэфирэт 4:16

+ 5:2 Сэфирэт 4:11

+ 5:3 Сэфирэт 7:2,

+ 5:8 Сэфирэт 7:3

+ 5:9 Сэфирэт 3:1

+ 5:10 Сэфирэт 6:13

+ 5:11 Сэфирэт 9:7-10, Сэфирэт 3:1

* 5:14 Метр 25-м нэблагъэ.

+ 5:14 Сэфирэт 6:4, Сэфирэт 7:9-10

+ 6:1 Сэфирэт 2:23, Сэфирэт 10:2

+ 6:2 Сэфирэт 2:21-22

+ 6:4 Сэфирэт 5:14, Сэфирэт 7:9-10

* 6:8 Пасэрей журтыбзэкӀэ тха текстым къызэрыхэщымкӀэ, пащтыхь дамыгъэхэмкӀэ гъэщӀэрэщӀар шыщхьэрат.

* 6:13 Журт. «и упщӀэжакӀуэхэмрэ и щхьэгъусэ Зэрэшрэ». Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытххэр мыбдеж зэтемыхуэу къыщыхэкӀ щыӀэщ. Языныкъуэ тхыгъэжьхэм «упщӀэжакӀуэу» ущрохьэлӀэ, нэгъуэщӀ Ӏэрытххэми «ныбжьэгъуу» къыщыгъэлъэгъуащ.

+ 6:13 Сэфирэт 5:10

+ 7:1 Сэфирэт 5:3,

+ 7:3 Сэфирэт 5:8

* 7:4 узгъэгумэщӀынтэкъым абы щхьэкӀэ – Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 7:4 Сэфирэт 3:9

+ 7:6 Сэфирэт 3:10

* 7:8 Журт. «Аман и нэгур [тепхъуэкӀэ] щӀауфащ». Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэу щыткъым, ауэ, зэрыхуэбгъэфэщэнкӀэ, Аман кӀэ зэрыратар къигъэлъагъуэу аращ.

+ 7:9 Сэфирэт 1:10, Сэфирэт 5:14, Сэфирэт 6:4, Гъэс. 11:5, Данил 6:24

* 8:1 ЕпцӀыжакӀуэхэмрэ щӀэпхъаджащӀэхэмрэ я мылъкур хэгъэгу хъарзынэщым щыщ хъуныр Бабылей пащтыхьыгъуэм илъа хабзэхэм ящыщ зыт.

+ 8:2 Сэфирэт 3:10

+ 8:3 Сэфирэт 3:1

+ 8:4 Сэфирэт 5:2

+ 8:8 Сэфирэт 3:12

* 8:9 Ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ 474 гъ. и гъэмахуэпэ мазэм и 25-нэ махуэм.

+ 8:9 Сэфирэт 1:1, Сэфирэт 3:12, Сэфирэт 1:22

+ 8:10 Сэфирэт 3:10, Сэфирэт 3:13

* 8:12 Ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ 473 гъ. и гъатхэпэ мазэм и 7-нэ махуэм.

+ 8:14 Сэфирэт 3:15

+ 8:15 Гъэс. 11:10

+ 9:1 Сэфирэт 3:13

+ 9:12 Сэфирэт 5:6, Сэфирэт 7:2

* 9:15 Ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ 473 гъ. и гъатхэпэ мазэм и 8-нэ махуэм.

* 9:19 МахуэщӀ махуэхэм деж шхыныгъуэ зэмылӀэужьыгъуэхэмкӀэ зыр зым етэурэ зэщыгуфӀыкӀыныр журтхэм хабзэу яхэлъащ.

+ 9:24 Сэфирэт 3:7

+ 9:29 Сэфирэт 2:15

+ 9:30 Сэфирэт 1:1, Сэфирэт 8:9

+ 9:31 Сэфирэт 4:3

+ 10:2 Сэфирэт 2:23, Сэфирэт 6:1-2

+ 1:1 Гъэс. 10:1, Гъэс. 25:1, ДжакӀуэ 12:9

+ 1:3 Гъэс. 2:9

+ 1:4 Гъэс. 8:5

* 1:7 Журт. «Яхве». Тхьэм Мусэ бегъымбарми журтхэми закъызэрыригъэцӀыхуауэ щытар апхуэдэущ. «Яхве» жиӀэмэ, «ЩыӀэр», «Псэур» жиӀэу аращ. Журтхэр а цӀэм апхуэдизкӀэ фӀэлӀыкӀырт, къапсэлъыну щышынэрти, Тхыгъэ ЛъапӀэми макъкӀэ щеджэкӀэ, а цӀэр къамыпсэлъу абы и пӀэкӀэ «Адонай» жаӀэу хуежьащ. «Си Зиусхьэн» жиӀэу аращ абы къикӀыр.

+ 1:7 Гъэс. 8:13, Гъэс. 9:10, Гъэс. 16:6

+ 1:8 Гъэс. 6:20

* 1:9 Журт. «къыпщхьэратӀэгъэнщ абыхэм уэ къэгъагъэ блэрыр, зэпэлыдыж щыгъэри къыппщӀэхалъхьэнщ». КъикӀым теухуауэ зэддзэкӀауэ аращ.

+ 1:9 Гъэс. 4:9

+ 1:10 Гъэс. 16:29

* 1:12 Журт. «хьэдрыхэ дунейм зэрызыӀэщӀилъхьэжым хуэдэу псэууэ ахэр едгъэндырэхынщи, мащэм ихуам ещхьуи зыӀэщӀэтлъхьэнщ». КъикӀым теухуауэ зэддзэкӀауэ аращ.

+ 1:15 Гъэс. 4:14, Гъэс. 24:1

+ 1:16 Гъэс. 6:18,

* 1:17 ЗэрызэдзэкӀам къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 1:19 Гъэс. 15:27

* 1:20 «Гъэсэпэтхыдэхэм» Ӏущыгъэр бзылъхугъэу къыщыгъэлъэгъуащ.

+ 1:20 Гъэс. 8:1, Гъэс. 9:3

+ 1:22 Гъэс. 8:5, Гъэс. 21:24

+ 2:1 Гъэс. 1:8

+ 2:4 Гъэс. 3:14

+ 2:5 Гъэс. 1:7

* 2:7 ЖуртыбзэкӀэ псалъэм къикӀынкӀэ хъунум щыщу зы мыхьэнэращ зэддзэкӀар. «Чэнджэщхэр», «текӀуэныгъэ», «Ӏущыгъэ щхьэпэ» мыхьэнэхэри иӀэщ.

+ 2:7 Гъэс. 30:5

+ 2:9 Гъэс. 1:3

+ 2:14 Гъэс. 10:23, Гъэс. 15:21,

+ 2:15 Гъэс. 14:2

* 2:16 Мы псалъэм мыхьэнищ иӀэнкӀэ хъунущ: 1. нэгъуэщӀ лъэпкъ щыщ бзылъхугъэ; 2. хамэ цӀыхухъу и щхьэгъусэ; 3. зи пщӀэ зыгъэкӀуэда цӀыхубз хэтакӀуэ.

+ 2:16 Гъэс. 6:24, Гъэс. 7:5, Гъэс. 23:27

* 2:18Журт. «ныбжьыкъухэм дежщ», нэгъуэщӀу жыпӀэмэ – лӀахэм я деж.

+ 2:18 Гъэс. 5:5, Гъэс. 7:27

+ 2:22 Гъэс. 10:30

+ 3:1 Гъэс. 1:8

* 3:2 ЖуртыбзэкӀэ мыхьэнэ куэд къызэрыкӀ «шалом» псалъэращ. «Мамырыгъэ», «ехъулӀэныгъэ», «псэуныгъэ», «узыншагъэ» мыхьэнэхэри иӀэщ.

+ 3:2 Гъэс. 3:16, Гъэс. 4:10, Гъэс. 9:11, Гъэс. 10:27

* 3:3 Журт. «уи пщэм къешэкӀи, уи гущхьэм тетхэ». КъикӀым теухуауэ зэддзэкӀауэ аращ.

+ 3:3 Гъэс. 6:21, Гъэс. 7:3

+ 3:6 Гъэс. 11:5

+ 3:7 Гъэс. 12:15,

* 3:9 Тэурэт Хабзэм ипкъ иткӀэ, япэу кърахьэлӀэ гъавэр Тхьэм ейщ, журтхэми ар Абы фӀыщӀэепэс тыгъэу къыхуахьынуи пщэрылъ яӀэщ.

+ 3:14 Гъэс. 8:19, Гъэс. 16:16

+ 3:15 Гъэс. 8:11

* 3:16 Журт. «ГъащӀэ кӀыхьыр и Ӏэ ижьым илъщ, мылъкумрэ щӀыхьымрэ и Ӏэ сэмэгум илъщ». КъикӀым теухуауэ зэддзэкӀауэ аращ.

+ 3:16 Гъэс. 3:2, Гъэс. 4:10, Гъэс. 9:11, Гъэс. 10:27, Гъэс. 8:18, Гъэс. 22:4

+ 3:18 Гъэс. 11:30, Гъэс. 13:12, Гъэс. 15:4

+ 3:19 Гъэс. 8:27,

* 3:20 Журт. «щӀы щӀагъхэр зэгуэзыгъэкӀар». Зи гугъу ищӀыр е дунейр къищыгъэщӀым щыгъуэщ, е Нухь бегъымбарым и лъэхъэнэу дунейр псыкӀэ Тхьэм щикъутэжам щыгъуэщ.

* 3:22 Журт. е «пхуэхъунщ ахэр пщэрыдзэ лъапӀэ», е «пхуэхъунщ ахэр дыуэ». КъикӀым теухуауэ зэддзэкӀауэ аращ.

+ 3:23 Гъэс. 10:9, Гъэс. 4:12

+ 3:31 Гъэс. 23:17, Гъэс. 24:1, Гъэс. 24:19

+ 3:33 Гъэс. 14:11

+ 4:1 Гъэс. 1:8

* 4:7 Е «Сыт убгъэдэмылъами, акъыл абыкӀэ зэгъэгъуэт».

* 4:8 Журт. «ӀэплӀэ епшэкӀмэ».

* 4:9 Журт. «къыпщхьэратӀэгъэнщ абыхэм уэ къэгъагъэ блэрыр, щӀыхь пыӀэм я нэхъ лъапӀэмкӀи къотэнщ». КъикӀым теухуауэ зэддзэкӀауэ аращ.

+ 4:9 Гъэс. 1:9

+ 4:10 Гъэс. 3:2, Гъэс. 3:16, Гъэс. 9:11, Гъэс. 10:27

+ 4:12 Гъэс. 3:23

+ 4:13 Гъэс. 3:18

+ 4:14 Гъэс. 1:15

* 4:17 Журт. «Хабзэншагъэм и щӀакхъуэр яшхри, щӀэпхъаджагъэм и санэр ираф». КъикӀым теухуауэ зэддзэкӀауэ аращ.

+ 4:18 Данил 12:3,

+ 4:22 Гъэс. 14:30

* 4:23 Журт. «гъащӀэр къыщежьэр абдежщ». КъикӀым теухуауэ зэддзэкӀауэ аращ.

+ 4:24 Гъэс. 6:12

+ 5:1 Гъэс. 4:20

* 5:3 Мы псалъэм мыхьэнищ иӀэнкӀэ хъунущ: 1. нэгъуэщӀ лъэпкъ щыщ бзылъхугъэ; 2. хамэ цӀыхухъу и щхьэгъусэ; 3. зи пщӀэ зыгъэкӀуэда цӀыхубз хэтакӀуэ.

* 5:3 Журт. «и псалъэри зейтун дагъэм нэхърэ нэхъ гуакӀуэщ». КъикӀым теухуауэ зэддзэкӀауэ аращ.

+ 5:3 Гъэс. 2:16,

+ 5:4 ДжакӀуэ 7:26

+ 5:5 Гъэс. 2:18, Гъэс. 7:27

* 5:7 Журт. «си щӀалэхэр». 8-нэ усэм щегъэжьауэ зэрызэхуагъазэ псалъэу хъуар закъуэ бжыгъэм итщ.

* 5:8-10 Е «уи цӀыхухъу гуащӀэр нэгъуэщӀым тумыгъэкӀуэдэн щхьэкӀэ».

+ 6:6 Гъэс. 10:26, Гъэс. 18:9

+ 6:8 Гъэс. 30:25

+ 6:9 Гъэс. 19:15

* 6:11 Е «хьэулейм».

+ 6:11 Гъэс. 13:4, Гъэс. 24:33-34, ДжакӀуэ 4:5

+ 6:12 Гъэс. 16:27

+ 6:13 Гъэс. 10:19

+ 6:16 Гъэс. 30:18

+ 6:17 Гъэс. 16:5, Гъэс. 21:4, Гъэс. 12:22, Гъэс. 17:7,

+ 6:18 Гъэс. 15:26, Гъэс. 1:16,

+ 6:20 Гъэс. 1:8

* 6:21 Журт. «ИгъащӀэкӀэ ахэр къэмытӀэтэжыну уи гум къепхэкӀи, ахэр уи пщэми къешэкӀ». КъикӀым теухуауэ зэддзэкӀауэ аращ.

+ 6:21 Гъэс. 3:3

+ 6:23 Гъэс. 10:17

+ 6:24 Гъэс. 2:16

* 6:26 Е «ЦӀыхубз дэхуэхам и ягъэкӀэ щӀакхъуэ тыкъыр щхьэкӀэ лъаӀуэу хыхьэжаи щыӀэщ».

* 6:30 Е «Нэмыплъ ираткъэ дыгъум».

+ 6:34 Гъэс. 27:4,

+ 7:1 Гъэс. 2:1

+ 7:2 Гъэс. 4:4

* 7:3 Журт. «КъешэкӀ ахэр уи Ӏэпэхэми, уи гущхьэми тетхэ». КъикӀым теухуауэ зэддзэкӀауэ аращ.

+ 7:3 Гъэс. 3:3

+ 7:5 Гъэс. 2:16

+ 7:7 Гъэс. 1:4

+ 7:12 Гъэс. 23:28

+ 7:21 Гъэс. 5:3, Гъэс. 6:24

* 7:22-23 Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 7:22 ДжакӀуэ 9:12

+ 7:27 Гъэс. 2:18, Гъэс. 5:5

+ 8:1 Гъэс. 1:20-21, Гъэс. 9:3

+ 8:5 Гъэс. 1:4, Гъэс. 1:22

+ 8:10 Гъэс. 3:14

+ 8:11 Гъэс. 3:15

* 8:12 Е «къызогъуэт», е «къызэрызгъуэтынур сощӀэ».

+ 8:13 Гъэс. 1:7, Гъэс. 9:10, Гъэс. 16:6, Гъэс. 4:24, Гъэс. 6:17

+ 8:14 ДжакӀуэ 7:19

* 8:16 Е «мы дунейм хеящӀэу тетхэми». Пасэрей Ӏэрытххэр мы щӀыпӀэм деж щызэтемыхуэ къыхокӀ.

* 8:18 Е «захуагъэри».

+ 8:18 Гъэс. 3:16, Гъэс. 22:4

+ 8:19 Гъэс. 3:14, Гъэс. 16:16

+ 8:27 Гъэс. 3:19

* 8:30 Е «сыщӀыгъуащ Абы сэ ӀэщӀагъэлӀ Ӏэзэу». КъикӀым теухуауэ зэддзэкӀауэ аращ.

+ 8:35 Гъэс. 3:18, Гъэс. 4:22, Гъэс. 18:22

+ 9:3 Гъэс. 1:20, Гъэс. 8:1

+ 9:10 Гъэс. 1:7

+ 9:11 Гъэс. 3:2, Гъэс. 3:16, Гъэс. 4:10, Гъэс. 10:27

* 9:13-18 Ӏущыгъэм хуэдэу акъылыншагъэри бзылъхугъэ сэфэтым итущ «Гъэсэпэтхыдэхэм» къызэрыщыгъэлъэгъуар.

* 9:13 Е «Бырсырщ акъыл зыбгъэдэмылъ цӀыхубзыр».

+ 9:13 Гъэс. 7:11

+ 9:17 Гъэс. 5:15, Гъэс. 20:17

+ 10:1 Гъэс. 1:1, Гъэс. 25:1, Гъэс. 15:20, Гъэс. 29:3, Гъэс. 17:21, Гъэс. 17:25

+ 10:2 Гъэс. 11:4, Гъэс. 11:6

+ 10:3 Гъэс. 13:25

+ 10:4 Гъэс. 21:5

+ 10:9 Гъэс. 3:23, Гъэс. 28:18

+ 10:10 Гъэс. 6:13

+ 10:11 Гъэс. 13:14, Гъэс. 14:27, Гъэс. 16:22

+ 10:13 Гъэс. 19:29, Гъэс. 26:3

+ 10:14 Гъэс. 18:7

+ 10:15 Гъэс. 18:11

+ 10:16 Гъэс. 11:19

+ 10:17 Гъэс. 6:23

+ 10:19 Гъэс. 17:27, ДжакӀуэ 5:2

* 10:22 Е «абы хэлъкъым нэщхъеягъуэ зи цӀэ».

+ 10:23 Гъэс. 2:14,

+ 10:25 Гъэс. 12:3

+ 10:26 Гъэс. 6:6

+ 10:27 Гъэс. 3:2, Гъэс. 3:16, Гъэс. 4:10, Гъэс. 9:11,

+ 10:28 Гъэс. 11:7

+ 10:30 Гъэс. 2:21-22

+ 10:31 Гъэс. 15:28

+ 11:1 Гъэс. 16:11, Гъэс. 20:10, Гъэс. 20:23,

+ 11:2 Гъэс. 16:18, Гъэс. 18:12, Гъэс. 29:23

+ 11:3 Гъэс. 13:6

+ 11:4 Гъэс. 10:2

+ 11:5 Гъэс. 3:6, Сэфирэт 7:9, Данил 6:24

+ 11:6 Гъэс. 13:6

+ 11:7 Гъэс. 10:28

+ 11:8 Гъэс. 21:18

+ 11:10 Сэфирэт 8:15, Гъэс. 29:2

+ 11:11 Гъэс. 29:8

+ 11:13 Гъэс. 20:19

+ 11:14 Гъэс. 15:22, Гъэс. 20:18, Гъэс. 24:6

+ 11:19 Гъэс. 10:16

* 11:21 Е «щӀэблэр», «къытехъукӀахэр».

+ 11:21 Гъэс. 16:5,

+ 11:24 Гъэс. 13:7,

+ 11:27 Сэфирэт 7:9, Гъэс. 26:27, Данил 6:24

+ 11:30 Гъэс. 3:18, Гъэс. 13:12, Гъэс. 15:4

+ 12:1 Гъэс. 15:10

+ 12:3 Гъэс. 10:25

+ 12:4 Руфэ 3:11, Гъэс. 18:22, Гъэс. 31:10, Гъэс. 14:30

+ 12:6 Гъэс. 14:3

* 12:9 Е «ущхьэхуэлажьэу».

+ 12:11 Гъэс. 28:19

* 12:12 Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 12:13 Гъэс. 18:7, Гъэс. 21:23

+ 12:14 Гъэс. 13:2, Гъэс. 18:20,

+ 12:15 Гъэс. 3:7

+ 12:16 Гъэс. 29:11

+ 12:17 Гъэс. 14:5

+ 12:18 Гъэс. 4:22

+ 12:19 Гъэс. 19:9

+ 12:22 Гъэс. 6:17

+ 12:23 Гъэс. 13:16

* 12:26 Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

* 12:27 Е «зыри къыхуэущэкӀункъым».

* 12:27 Е «гумызагъэм и мылъкум хуещӀыр пщӀэ», е «цӀыху гумызагъэр фӀыгъуэ лъапӀэщ».

* 12:28 Е «нэгъуэщӀ гъуэгум ажалщ узыхуишэнур». Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 13:1 Гъэс. 1:22,

+ 13:2 Гъэс. 12:14, Гъэс. 18:20

+ 13:3 Гъэс. 12:13, Гъэс. 21:23

+ 13:4 Гъэс. 6:9-11, Гъэс. 21:25

+ 13:6 Гъэс. 11:6, Гъэс. 11:3, Гъэс. 19:3

+ 13:7 Гъэс. 11:24

* 13:8 Журт. «къызэрегиер зэхихкъым». Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 13:10 Гъэс. 28:25

+ 13:12 Гъэс. 3:18, Гъэс. 11:30, Гъэс. 15:4

+ 13:14 Гъэс. 10:11

* 13:15 Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 13:16 ДжакӀуэ 10:3

+ 13:17 Гъэс. 25:13

+ 13:18 Гъэс. 15:31-32, ДжакӀуэ 7:5

+ 13:22 Гъэс. 28:8

+ 13:24 Гъэс. 19:18, Гъэс. 22:15, Гъэс. 23:13, Гъэс. 29:17

+ 13:25 Гъэс. 10:3

+ 14:2 Гъэс. 2:15

* 14:3 Журт. «Акъылыншэм и псалъэр пагагъэм и щӀопщщ». Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 14:3 Гъэс. 12:6

* 14:4 Е «и Ӏэшхылъэри къабзэщ».

+ 14:5 Гъэс. 12:17

+ 14:6 Гъэс. 15:14

* 14:9 Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 14:11 Гъэс. 3:33

+ 14:12 Гъэс. 16:25

+ 14:13 ДжакӀуэ 2:2, Лк. 6:25

+ 14:20 Гъэс. 19:7, Гъэс. 19:4

+ 14:21 Гъэс. 29:7

+ 14:23 Гъэс. 21:5

* 14:24 Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 14:27 Гъэс. 10:11, Гъэс. 13:14

+ 14:29 Гъэс. 15:18, Гъэс. 16:32, Гъэс. 19:11, ДжакӀуэ 7:8-9

+ 14:30 Гъэс. 4:22, Гъэс. 12:4

+ 14:31 Гъэс. 17:5

* 14:32 Е «захуащӀэхэм я захуагъэр яхуэхъунщ щхьэегъэзыпӀэ».

* 15:2 Е «зрегъэубгъу», «яхехьэ».

+ 15:2 ДжакӀуэ 10:13-14

+ 15:4 Гъэс. 3:18, Гъэс. 11:30, Гъэс. 13:12

+ 15:8 Гъэс. 21:27, Гъэс. 28:9, ДжакӀуэ 4:17

+ 15:10 Гъэс. 12:1

+ 15:11 Гъэс. 27:20,

+ 15:13 Гъэс. 17:22, Гъэс. 18:14

+ 15:14 Гъэс. 14:6

+ 15:16 Гъэс. 16:8, ДжакӀуэ 4:6

+ 15:17 Гъэс. 17:1

+ 15:18 Гъэс. 28:25, Гъэс. 29:22, Гъэс. 14:29

+ 15:19 Гъэс. 19:24, Гъэс. 22:5, Гъэс. 22:13

+ 15:20 Гъэс. 10:1, Гъэс. 29:3

+ 15:21 Гъэс. 2:14, Гъэс. 10:23,

+ 15:22 Гъэс. 11:14, Гъэс. 20:18, Гъэс. 24:6

+ 15:23 Гъэс. 25:11

+ 15:26 Гъэс. 6:18, Гъэс. 16:24

+ 15:27 Гъэс. 1:19, Гъэс. 23:4, Гъэс. 17:23

+ 15:28 Гъэс. 10:31

+ 15:30 Гъэс. 25:25

+ 15:32 Гъэс. 13:18, ДжакӀуэ 7:5

+ 15:33 Гъэс. 18:12, Гъэс. 29:23

* 16:1 Е «ЦӀыхум жиӀэнур зэрегъэзахуэ, арщхьэкӀэ Тхьэуэ Зиусхьэнращ ар зэпызыгъахуэр».

+ 16:1 Гъэс. 16:9, Гъэс. 19:21, Лк. 12:12

+ 16:2 Гъэс. 21:2, Гъэс. 24:12

* 16:4 Е «цӀыху бзаджащӀэ пэтрэ къыхуигъэщӀащ пшыныж махуэм».

+ 16:5 Гъэс. 6:17, Гъэс. 11:21, Гъэс. 28:20

+ 16:6 Данил 4:24

+ 16:8 Гъэс. 15:16

+ 16:9 Гъэс. 16:1, Гъэс. 19:21, Гъэс. 20:24

+ 16:11 Гъэс. 11:1, Гъэс. 20:10, Гъэс. 20:23,

+ 16:12 Гъэс. 25:5, Гъэс. 29:14

+ 16:13 Гъэс. 22:11

+ 16:14 Гъэс. 19:12, Гъэс. 20:2

+ 16:16 Гъэс. 3:14, Гъэс. 8:19

+ 16:18 Гъэс. 11:2, Гъэс. 18:12, Гъэс. 29:23

* 16:20 Е «Ӏуэхур губзыгъэу зезыхьэм».

+ 16:20 Гъэс. 19:8,

+ 16:22 Гъэс. 10:11, Гъэс. 13:14, Гъэс. 14:27

+ 16:24 Гъэс. 15:26

+ 16:25 Гъэс. 14:12

+ 16:26 ДжакӀуэ 6:7

+ 16:27 Гъэс. 6:12,

+ 16:28 Гъэс. 26:20

+ 16:29 Гъэс. 1:10

* 16:31 Журт. «щӀыхьым и къэгъагъэ блэрщ».

+ 16:31 Гъэс. 20:29

+ 16:32 Гъэс. 14:29

+ 17:1 Гъэс. 15:17

+ 17:2 Гъэс. 19:26

+ 17:3 Гъэс. 27:21,

+ 17:5 Гъэс. 14:31, Гъэс. 24:18

* 17:6 Журт. «Къуэрылъху-пхъурылъхухэр лӀыжь-фызыжьхэм я къэгъагъэ блэрщ».

+ 17:7 Гъэс. 6:17

+ 17:8 Гъэс. 18:16, Гъэс. 21:14

* 17:11 Журт. «гущӀэгъу зи цӀэ зыхэмылъыр лӀыкӀуэ къыхуащӀынщ», е «мелыӀыч гущӀэгъуншэр къыхуагъэкӀуэнщ».

+ 17:14 Гъэс. 20:3, Гъэс. 25:8,

+ 17:15 Гъэс. 24:24,

+ 17:17 Гъэс. 18:24, Гъэс. 27:10

* 17:19 Журт. «зи куэбжэ лъагэу зыгъэувыр». ЗэрызэдзэкӀам къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 17:19 Гъэс. 29:23

+ 17:21 Гъэс. 10:1, Гъэс. 19:13

+ 17:22 Гъэс. 15:13

+ 17:23 Гъэс. 15:27,

+ 17:25 Гъэс. 10:1

+ 17:27 Гъэс. 10:19, ДжакӀуэ 5:2

+ 18:4 Гъэс. 20:5

+ 18:5 Гъэс. 24:24,

+ 18:6 Гъэс. 10:13, Гъэс. 19:29, Гъэс. 26:3

+ 18:7 Гъэс. 10:14, Гъэс. 12:13, ДжакӀуэ 10:12

+ 18:8 Гъэс. 26:22

+ 18:11 Гъэс. 10:15

+ 18:12 Гъэс. 11:2, Гъэс. 16:18, Гъэс. 15:33, Гъэс. 29:23

+ 18:14 Гъэс. 15:13

+ 18:16 Гъэс. 17:8

* 18:19 Журт. «зэныкъуэкъур мывэ сэхым хуэдэщ».

+ 18:20 Гъэс. 12:14, Гъэс. 13:2

+ 18:22 Гъэс. 12:4, Гъэс. 19:14, Гъэс. 8:35

* 18:24 Е «Ныбжьэгъур зи куэдым фӀы хихынкъым», е «Щауэгъухэми яхэтщ ныбжьэгъуу зыкъыпфӀэзыгъэщӀ».

+ 18:24 Гъэс. 17:17

+ 19:1 Гъэс. 28:6

+ 19:2 Гъэс. 21:5, Гъэс. 28:20

+ 19:3 Гъэс. 13:6

+ 19:4 Гъэс. 14:20

+ 19:5 Гъэс. 21:28, Гъэс. 24:28, Гъэс. 25:18

+ 19:6 Гъэс. 29:26

* 19:7 Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 19:7 Гъэс. 14:20

+ 19:8 Гъэс. 16:20

+ 19:10 Гъэс. 26:1, ДжакӀуэ 10:7

+ 19:11 Гъэс. 14:29

+ 19:12 Гъэс. 16:14, Гъэс. 20:2, Гъэс. 28:15

* 19:13 Журт. «зэпымыууэ къыпыткӀу ткӀуэпсщ».

+ 19:13 Гъэс. 17:21, Гъэс. 21:9, Гъэс. 27:15

+ 19:14 Гъэс. 12:4, Гъэс. 18:22

+ 19:15 Гъэс. 6:9, Гъэс. 20:4, Гъэс. 20:13

+ 19:16 Гъэс. 13:13

+ 19:17 Гъэс. 22:9, Гъэс. 28:27, ДжакӀуэ 11:1,

* 19:18 Е «укъызыщӀэмыплъэ пӀэщӀэукӀэн хуэдизу ар».

+ 19:18 Гъэс. 13:24

+ 19:21 Гъэс. 16:1, Гъэс. 16:9,

+ 19:23 Гъэс. 10:16, Гъэс. 11:19

+ 19:24 Гъэс. 15:19, Гъэс. 22:13, Гъэс. 26:15

+ 19:25 Гъэс. 21:11

+ 19:29 Гъэс. 10:13, Гъэс. 18:6, Гъэс. 26:3

+ 20:1 Гъэс. 23:29-32, Гъэс. 31:4,

+ 20:2 Гъэс. 16:14, Гъэс. 19:12

+ 20:4 Гъэс. 19:15

+ 20:5 Гъэс. 18:4

+ 20:9 ДжакӀуэ 7:20,

+ 20:10 Гъэс. 11:1, Гъэс. 16:11, Гъэс. 20:23,

+ 20:13 Гъэс. 19:15

+ 20:16 Гъэс. 22:26-27, Гъэс. 27:13

+ 20:17 Гъэс. 9:17

+ 20:18 Гъэс. 11:14, Гъэс. 15:22, Гъэс. 24:6

+ 20:19 Гъэс. 11:13

+ 20:20 Гъэс. 30:11, Гъэс. 30:17

+ 20:21 Гъэс. 13:11

+ 20:22 Гъэс. 24:29,

+ 20:23 Гъэс. 11:1, Гъэс. 16:11, Гъэс. 20:10,

+ 20:24 Гъэс. 16:1, Гъэс. 16:9, Гъэс. 19:21

+ 20:25 ДжакӀуэ 5:4

+ 20:29 Гъэс. 16:31

+ 21:2 Гъэс. 16:2, Гъэс. 24:12, Лк. 16:15

* 21:4 Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 21:4 Гъэс. 6:17

+ 21:5 Гъэс. 14:23, Гъэс. 10:4

* 21:6 Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 21:6 Гъэс. 20:21

+ 21:9 Гъэс. 19:13, Гъэс. 21:9, Гъэс. 25:24, Гъэс. 27:15

+ 21:11 Гъэс. 19:25

* 21:12 Е «захуащӀэм».

+ 21:14 Гъэс. 17:8

* 21:16 Журт. «ныбжьыкъухэм яхэзэгъэжынущ», нэгъуэщӀу жыпӀэмэ, лӀахэм ящыщ хъужынущ.

* 21:18 Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 21:18 Гъэс. 11:8

+ 21:19 Гъэс. 19:13, Гъэс. 25:24, Гъэс. 27:15

+ 21:22 ДжакӀуэ 7:19, ДжакӀуэ 9:16, ДжакӀуэ 9:18

+ 21:23 Гъэс. 12:13, Гъэс. 13:3

+ 21:24 Гъэс. 1:22

+ 21:25 Гъэс. 13:4

+ 21:27 Гъэс. 15:8,

* 21:28 Журт. «зэхихар зыӀуэтэжым и псалъэ Ӏэпахыркъым». ЗэрызэдзэкӀам къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 21:28 Гъэс. 19:5

* 21:29 Е «и гъуэгу гушхуауэ ар ирокӀуэ».

+ 22:1 ДжакӀуэ 7:1

+ 22:2 Гъэс. 29:13

+ 22:3 Гъэс. 27:12

+ 22:4 Гъэс. 3:16, Гъэс. 8:18

+ 22:5 Гъэс. 15:19

+ 22:9 Гъэс. 19:17

+ 22:10 Гъэс. 26:20

* 22:11 Е «Зи гур къабзэм и псалъэр ӀэфӀщ икӀи абы хуэхъунщ ныбжьэгъу пащтыхьыр».

+ 22:11 Гъэс. 16:13

+ 22:13 Гъэс. 15:19, Гъэс. 19:24, Гъэс. 26:13

+ 22:14 Гъэс. 2:16, Гъэс. 23:27, ДжакӀуэ 7:26

+ 22:15 Гъэс. 13:24

+ 22:16 Гъэс. 28:22

+ 22:17 Гъэс. 5:1, Гъэс. 24:23

+ 22:23 Гъэс. 23:11

+ 22:27 Гъэс. 20:16

+ 22:28 Гъэс. 23:10

+ 23:4 Гъэс. 28:20,

+ 23:5 Гъэс. 27:24,

* 23:7 Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 23:10 Гъэс. 22:28

+ 23:11 Гъэс. 19:25, Гъэс. 22:23

* 23:13 Е «фэлъыр ихыгъуэм иукӀынкъым ар».

+ 23:13 Гъэс. 13:24, Гъэс. 19:18, Гъэс. 22:15

+ 23:17 Гъэс. 3:31, Гъэс. 24:1

+ 23:18 Гъэс. 24:14

+ 23:20 Гъэс. 20:1,

+ 23:22 Гъэс. 1:8

+ 23:27 Гъэс. 22:14, Гъэс. 2:16, ДжакӀуэ 7:26

+ 23:28 Гъэс. 7:12

+ 23:31 Гъэс. 20:1

* 23:33 Е «Хамэ цӀыхубзхэм къыщӀигъэхьэнущ уи нэгу».

+ 24:1 Гъэс. 1:15, Гъэс. 3:31, Гъэс. 4:14, Гъэс. 23:17, Гъэс. 24:19

+ 24:4 Лк. 16:11

+ 24:5 Гъэс. 21:22

+ 24:6 Гъэс. 11:14, Гъэс. 15:22, Гъэс. 20:18

+ 24:9 Гъэс. 3:34, Гъэс. 21:24

+ 24:12 Гъэс. 16:2, Гъэс. 21:2,

+ 24:14 Гъэс. 23:18

* 24:16 Журт. «блэней джэлами», «блэгъуэгуэгъуэ джэлами». «Блы» бжыгъэр Ӏуэхур нэсу зэрызэфӀэхьар, ирикъуу зэрызэфӀэхар, щыз зэрыхъуар къэзыгъэлъагъуэ дамыгъэу зэрыщытым и щапхъэхэм куэдрэ журтыбзэм ущрохьэлӀэ.

+ 24:18 Гъэс. 17:5

+ 24:19 Гъэс. 23:17, Гъэс. 24:1

+ 24:20 Гъэс. 13:9

+ 24:23 Гъэс. 18:5, Гъэс. 28:21

+ 24:24 Гъэс. 17:15,

* 24:26 Журт. «къыпхуищӀа бам хуэдэщ».

+ 24:28 Гъэс. 19:5, Гъэс. 25:18

+ 24:29 Гъэс. 20:22

* 24:34 Е «хьэулейм».

+ 24:34 Гъэс. 6:10-11, ДжакӀуэ 4:5

* 25:1 Ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ хуэгъэфэщауэ 715-686 гъэхэм Ехьудей щӀыналъэм и Ӏэщхьэтету щытащ.

+ 25:1 Гъэс. 1:1, Гъэс. 10:1,

+ 25:5 Гъэс. 16:12

+ 25:6 Лк. 14:8-11

* 25:11 Е «мыӀэрысэхэр».

+ 25:11 Гъэс. 15:23

* 25:13 Журт. «уэс къесым хуэдэщ».

+ 25:13 Гъэс. 13:17

+ 25:16 Гъэс. 27:7

+ 25:18 Гъэс. 12:18, Гъэс. 19:5, Гъэс. 24:28

* 25:22 Журт. «и щхьэфэ игъэсынщ дэп пщтырым».

+ 25:24 Гъэс. 19:13, Гъэс. 21:9, Гъэс. 21:19

+ 25:25 Гъэс. 15:30

+ 26:1 Гъэс. 17:7, Гъэс. 19:10, Гъэс. 26:8

+ 26:3 Гъэс. 10:13, Гъэс. 19:29

+ 26:8 Гъэс. 26:1

* 26:10 Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 26:12 Гъэс. 28:11, Гъэс. 29:20

+ 26:13 Гъэс. 22:13

+ 26:15 Гъэс. 15:19, Гъэс. 19:24

+ 26:20 Гъэс. 16:28, Гъэс. 22:10

+ 26:22 Гъэс. 18:8

* 26:23 Е «гущӀэ псалъэкӀэ».

+ 26:27 Сэфирэт 7:9, ДжакӀуэ 10:8, Данил 6:24

+ 27:1 Лк. 12:19-20,

+ 27:4 Гъэс. 6:34

+ 27:5 Гъэс. 28:23

* 27:6 Журт. «и ба пщтырхэу».

+ 27:7 Гъэс. 25:16

+ 27:10 Гъэс. 17:17

+ 27:12 Гъэс. 22:3

+ 27:13 Гъэс. 20:16

+ 27:15 Гъэс. 19:13, Гъэс. 21:9, Гъэс. 25:24

+ 27:20 Гъэс. 15:11, ДжакӀуэ 1:8, ДжакӀуэ 4:8

+ 27:21 Гъэс. 17:3

+ 27:24 Гъэс. 23:5,

+ 28:6 Гъэс. 19:1

+ 28:8 Гъэс. 13:22

+ 28:9 Гъэс. 15:8

+ 28:10 Гъэс. 26:27

+ 28:11 Гъэс. 26:12

+ 28:12 Гъэс. 11:10, Гъэс. 28:28, Гъэс. 29:2

+ 28:15 Гъэс. 19:12

* 28:17 Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 28:18 Гъэс. 10:9

+ 28:19 Гъэс. 12:11

+ 28:20 Гъэс. 19:2, Гъэс. 21:5, Гъэс. 23:4

+ 28:21 Гъэс. 18:5, Гъэс. 24:23,

+ 28:22 Гъэс. 22:16

+ 28:23 Гъэс. 29:5, Гъэс. 27:5

+ 28:25 Гъэс. 13:10, Гъэс. 15:18

+ 28:27 Гъэс. 19:17

+ 28:28 Гъэс. 28:12

+ 29:1 Гъэс. 1:25, Гъэс. 6:15

+ 29:2 Гъэс. 11:10, Гъэс. 28:12, Гъэс. 28:28

+ 29:3 Гъэс. 10:1, Гъэс. 15:20, Лк. 15:13, Лк. 15:30

+ 29:5 Гъэс. 28:23

+ 29:8 Гъэс. 11:11

* 29:10 Е «захуащӀэхэми я псэр ягъэныну ахэр хэтщ».

+ 29:11 Гъэс. 12:16

+ 29:13 Гъэс. 22:2

+ 29:14 Гъэс. 16:12

+ 29:15 Гъэс. 10:1, Гъэс. 17:25

+ 29:17 Гъэс. 13:24

+ 29:20 Гъэс. 26:12

* 29:21 Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэу щымыт пэтми, Ӏуэхур дахэкӀэ зэримыухынур нахуэу къыхощ.

+ 29:22 Гъэс. 15:18

+ 29:23 Гъэс. 11:2, Гъэс. 16:18, Гъэс. 18:12, Гъэс. 15:33, Гъэс. 18:12

* 29:24 Тэурэт Хабзэм ипкъ иткӀэ, щӀэпхъаджагъэр щӀэзыуфэ щыхьэтым гыбзэр хуагъэшырт, Тхьэми цӀыхухэми я нэлатыр зэрытелъыр кърагъэлъагъуэу.

+ 29:25 Лк. 12:4

+ 29:26 Гъэс. 19:6

* 30:1 Зыщыщми къызыхэкӀами теухуауэ хъыбар зыри щыӀэкъым. НэгъуэщӀыпӀэ дежи и цӀэм ущрихьэлӀэжкъым.

* 30:1 Е «мэсей лъэпкъым щыщ ЯкӀэхь и къуэ Агъур и псалъэхэр».

* 30:1 Е «ЖиӀащ а цӀыхум: – Сешащ, си Тхьэ, сешащ, си Тхьэ. СхулъэкӀыжкъым».

+ 30:5 Гъэс. 2:7

+ 30:10 ДжакӀуэ 7:21

+ 30:11 Гъэс. 20:20

+ 30:12 Гъэс. 16:2

+ 30:17 Гъэс. 20:20

+ 30:18 Гъэс. 6:16

+ 30:22 Гъэс. 19:10

+ 30:25 Гъэс. 6:6-8

* 31:1 Е «мэсей пащтыхь ЛэмрэӀил жиӀэжахэр».

+ 31:3 Гъэс. 7:26

+ 31:4 Гъэс. 20:1, ДжакӀуэ 10:17,

* 31:10-31 Ӏэрытхым мы пычыгъуэр акроусыгъэкӀэ зэджэ усэ гъэпсыкӀэм тету ухуащ: журт алыфбейм хэт хьэрфхэм я зэкӀэлъыкӀуэкӀэм техуэу дэтхэнэ зы едзыгъуэри кърегъажьэ.

+ 31:10 Руфэ 3:11, Гъэс. 12:4, Гъэс. 3:15

+ 31:15 Гъэс. 20:13

+ 31:20 Гъэс. 22:9

* 31:25 Журт. «ГуащӀэрэ щӀыхьрэщ».

+ 31:31 Гъэс. 11:16

* 1:1 Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ «кохелет» псалъэм «зэӀущӀэр зэхэзышэ», «цӀыхубэм щӀэныгъэр ялъэзыгъэӀэс», «щӀэныгъэм къыхуезыджэ» жиӀэу аращ къикӀыр.

+ 1:1 ДжакӀуэ 1:12, ДжакӀуэ 7:27, ДжакӀуэ 12:8-10

* 1:2 Пасэрей Ӏэрытхым куэдрэ къыщыкӀуэ мы псалъэм «Ӏу бахъэ», «жьы щабэ» жиӀэу аращ къикӀыр. Ауэ псалъэр текстым зэрыхэтыр «напӀэзыпӀэм блэкӀ», «зыми щымыщ», «пщӀэ зимыӀэ», «зэхэщӀыкӀыгъуей» жиӀэу иӀэ мыхьэнэ зэхьэкӀахэмкӀэщ.

+ 1:2 ДжакӀуэ 8:8,

+ 1:3 ДжакӀуэ 2:11, ДжакӀуэ 3:9, ДжакӀуэ 5:15

+ 1:8 Гъэс. 27:20

+ 1:9 ДжакӀуэ 3:15

+ 1:11 ДжакӀуэ 2:16

+ 1:13 ДжакӀуэ 2:26, ДжакӀуэ 3:10

* 1:14 Зи щхьэпи щыӀэкъым – Журт. «жьыбгъэми укӀэлъыжэ хуэдэщ». Еплъ 1:17; 2:11; 2:17; 2:26; 4:4; 4:6; 4:16; 6:9.

+ 1:15 ДжакӀуэ 7:13

+ 1:16 ДжакӀуэ 2:9

+ 1:18 ДжакӀуэ 12:12

+ 2:2 Гъэс. 14:13

* 2:8 Бгъафэ чэсейхэри – Пасэрей Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ. ФӀыцӀагъэ ЛъапӀэм къызэрыхэщымкӀэ, Сэлмэн бегъымбарым щхьэгъусэ щиблрэ щӀасэ бзылъхугъэ щищрэ иӀащ.

+ 2:9 ДжакӀуэ 1:16

+ 2:11 ДжакӀуэ 1:3, ДжакӀуэ 3:9, ДжакӀуэ 5:15

* 2:12 Пасэрей Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым.

+ 2:14 ДжакӀуэ 3:19, ДжакӀуэ 9:2

+ 2:16 ДжакӀуэ 1:11

+ 2:24 ДжакӀуэ 3:12-13, ДжакӀуэ 5:18, ДжакӀуэ 8:15, ДжакӀуэ 5:18

* 2:25 Е «Сэр нэмыщӀ ишхым щыгуфӀыкӀыу хэт шхар?»

+ 2:26 ДжакӀуэ 1:13

* 3:5 Пасэрей журтхэм щӀыр явэн ипэ, мывэу хэлъыр къыхащыпыкӀыу щытащ, апхуэдэ дыдэуи бийм и щӀыгулъ нэхъыфӀхэр мывэкӀэ ясейрт. НэгъуэщӀ гъэнэхуэкӀи щыхуащӀ щыӀэщ.

+ 3:9 ДжакӀуэ 1:3, ДжакӀуэ 2:11, ДжакӀуэ 5:15

+ 3:10 ДжакӀуэ 1:13, ДжакӀуэ 2:26

* 3:11 Пэублэри...иритакъым – Е «АрщхьэкӀэ Тхьэм и Ӏуэху псори ипэм щегъэжьауэ икӀэм нэсыхункӀэ цӀыхум зэхищӀыкӀыну иухакъым, игуми мыщӀэныгъэр ирилъхьащ». Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым.

+ 3:11 ДжакӀуэ 8:17

* 3:12 Тхъэжу – Е «фӀы ищӀэу».

+ 3:12 ДжакӀуэ 2:24

+ 3:13 ДжакӀуэ 2:24, ДжакӀуэ 5:19

* 3:15 БлэкӀами кърегъэгъазэр Тхьэм! – Пасэрей Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым.

+ 3:15 ДжакӀуэ 1:9

+ 3:19 ДжакӀуэ 2:14, ДжакӀуэ 9:2

+ 3:20 ДжакӀуэ 12:7

+ 3:22 ДжакӀуэ 2:24

+ 4:1 ДжакӀуэ 9:11, ДжакӀуэ 5:7

+ 4:2 ДжакӀуэ 7:1

+ 4:3 ДжакӀуэ 6:3

* 4:4 Е «Къэслъэгъуащ гуащӀэдэкӀми ехъулӀэныгъэми цӀыхухэм я зэхуакум фыгъуэ-ижэр къызэрыдилъхьэр».

+ 4:5 Гъэс. 6:10-11, Гъэс. 24:33-34

+ 4:6 Гъэс. 15:16

+ 4:8 ДжакӀуэ 1:8

+ 4:17 Гъэс. 15:8

+ 5:2 Гъэс. 10:19

+ 5:4 Гъэс. 20:25

* 5:5 Тхьэпщхэм къаӀуэхуа лӀыкӀуэми – Пасэрей Ӏэрытххэм «лӀыкӀуэ» псалъэм и закъуэщ къыщыкӀуэр. «МелыӀыч» жиӀэу къыбгурыӀуи хъунущ.

+ 5:6 ДжакӀуэ 12:13

+ 5:7 ДжакӀуэ 3:16, ДжакӀуэ 4:1

* 5:8 Пасэрей Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым.

+ 5:12 ДжакӀуэ 6:1

+ 5:15 ДжакӀуэ 1:3, ДжакӀуэ 2:11, ДжакӀуэ 3:9

+ 5:18 ДжакӀуэ 2:24

+ 6:1 ДжакӀуэ 5:12

+ 6:2 Лк. 12:20

+ 6:3 ДжакӀуэ 4:3

+ 6:7 Гъэс. 16:26

+ 6:8 ДжакӀуэ 2:15

* 6:10 Е «нэхъ лъэщым».

+ 6:10 ДжакӀуэ 1:10, ДжакӀуэ 3:15,

+ 6:11 ДжакӀуэ 5:2

+ 7:1 Гъэс. 22:1, ДжакӀуэ 4:2

+ 7:3 Лк. 6:21,

+ 7:5 Гъэс. 15:31-32

* 7:7 Пасэрей Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым.

+ 7:7 Гъэс. 17:8

+ 7:8 Гъэс. 14:29

* 7:11 Е «Ӏущыгъэр щӀэиным щӀыгъумэ фӀыщ».

+ 7:13 ДжакӀуэ 1:15

+ 7:15 ДжакӀуэ 8:14

* 7:16 Е «зыщӀытебгъэкӀуэдэжын».

+ 7:17 Гъэс. 10:27

* 7:18 Гузэвэгъуэ куэдым пэӀэщӀэ хуэхъунщ – Е «ущиитӀми иригъуэзэнщ», е «ущиитӀри зэригъэзэщӀэнум иужь итынщ».

+ 7:19 Гъэс. 21:22, ДжакӀуэ 9:16, ДжакӀуэ 9:18

+ 7:20 Гъэс. 20:9,

+ 7:21 Гъэс. 30:10

* 7:25 Бзаджэу... тезубыдащ – е «мыхъумыщӀагъэр зэрымыщӀагъуэри, акъылыншагъэм кӀуэцӀылъ зэрыщымыӀэри зэхэзгъэкӀыну тезубыдащ».

+ 7:25 ДжакӀуэ 1:17

+ 7:26 Гъэс. 5:4, Гъэс. 22:14, Гъэс. 23:27

* 7:28 Журт. «миным зылӀ закъуэщ яхэзгъуэтар, зы бзылъхугъи яхэслъэгъуакъым». ЗэрызэдзэкӀам къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 8:3 ДжакӀуэ 10:4

+ 8:4 Данил 4:32

* 8:8 Е «И псэм хуит щыӀэкъым».

* 8:9 Е «езым зэрекӀыжыр».

+ 8:9 ДжакӀуэ 3:16, ДжакӀуэ 4:1

* 8:10 Е «Слъэгъуащ бзаджащӀэхэр, зэгуэрым Тхьэм и Унэм къакӀуэу щытыгъахэр, зэрыщӀалъхьэри, ер щилэжьу зыдэса къалэми зэраӀэщӀэгъупщыкӀыжри». Пасэрей Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 8:13 ДжакӀуэ 6:12

+ 8:14 ДжакӀуэ 7:15

+ 8:15 ДжакӀуэ 2:24

+ 8:17 ДжакӀуэ 3:11

* 9:2 Пасэрей Ӏэрытхым «гущӀэгъуншэ» псалъэр хэткъым.

+ 9:2 ДжакӀуэ 2:14, ДжакӀуэ 3:19,

+ 9:7 ДжакӀуэ 2:24

+ 9:12 Гъэс. 7:23

+ 9:16 ДжакӀуэ 7:19

+ 10:4 ДжакӀуэ 8:3

+ 10:7 Гъэс. 19:10

+ 10:8 Гъэс. 26:27

+ 10:12 Гъэс. 18:7

+ 10:14 Гъэс. 15:2

* 10:15 Е «Ӏулэр лэжьыгъэм апхуэдизкӀэ егъэулэури, къалэм хуэзышэ гъуэгури къыхуэгъуэткъым», е «Къалэм нэса зэрыхъуну щӀыкӀэр ищӀэкъыми, Ӏулэр лэжьыгъэм егъэулэу». Пасэрей Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым.

+ 10:17 Гъэс. 31:4

+ 10:19 ДжакӀуэ 7:12

* 10:20 Журт. «бзурэ пэт, уи псалъэр ирихьэжьэнущ, быбатэурэ жыпӀар зэбгрихынущ».

* 11:1 Е «Хы Ӏуэхум уи мылъку хэлъхьи, хэхъуэншэ ухъункъым». Пасэрей Ӏэрытхым къыщыкӀуэр мыращ: «Уи щӀакхъуэ Ӏыхьэр псым хэдзи, махуэ бжыгъэ дэкӀми, бгъуэтыжынщ». Псалъэжьым къикӀыр ӀупщӀ дыдэкъым.

* 11:2 Мы усэр зэхуэмыдэу къыбгурыӀуэуи хъунущ: 1. уи мылъкур Ӏуэху зыбжанэм хэлъхьи, вакъэ зэв ущихуэ къыпщхьэпэжынщ; 2. тхьэмыщкӀэм дэӀэпыкъуи, вакъэ зэв ущихуэ абыхэми зыкъыпщӀагъэкъуэжынщ.

+ 11:9 ДжакӀуэ 2:10, ДжакӀуэ 9:7, ДжакӀуэ 12:14,

* 11:10 НапӀэзыпӀэу блокӀ – еплъ 1:2 и еӀуэлӀапхъэм.

* 12:3 2-6-нэ едзыгъуэхэм щӀагъыбзэ гъэпсыкӀэ яӀэщ, зытеухуари жьыгъэращ. «Хьэжэхэмрэ» «плъакӀуэхэмрэ», уегупсыс зэрыхъунумкӀэ, дзэмрэ нэмрэ хуэпхь хъунущ, «унэхъумэхэмрэ» «лӀы гуащӀэвхэмрэ», нэхъыбэм зэралъытэмкӀэ, Ӏэмрэ лъакъуэмрэ ехьэлӀащ.

* 12:4 Мы щӀыпӀэм къикӀыр пасэрей Ӏэрытхым нахуэу къыхэщкъым. Зи гугъу ищӀыр жьы хъуам къыхуэкӀуэ жэщмыжеймрэ тхьэкӀумэ жьажьэ зэрыхъумрэ арагъэнущ.

* 12:5 ЩӀыпцӀэщӀыдэм къыпидзэ къэгъагъэ хужьхэр, зэралъытэмкӀэ, зэхьэлӀар тхъугъэращ.

* 12:5 ЩӀыгъатхъэр хъуэпсашэм и хущхъуэгъуэу зэрахьэу щыта удз лӀэужьыгъуэщ. Гуащэгъатхъэ жызыӀи щыӀэ. Зи гугъу ищӀыр жьы хъуам хуэмыгъашэ хъуапсэрауэ къыщӀэкӀынущ.

* 12:6 Хуэбгъэфащэ зэрыхъунумкӀэ, зи гугъу ищӀыр дыжьын Ӏуданэм пыщӀауэ шэху уэздыгъэр зэрыт фалъэращ.

+ 12:7 ДжакӀуэ 3:20,

+ 12:8 ДжакӀуэ 1:2

+ 12:9 Гъэс. 1:1

* 12:11 Мэлыхъуэ башым и удыну къыптохуэ – пщыгъупщэжкъым – журт. «Ӏунэ хаукӀам хуэдэщ». ЗэрызэдзэкӀам къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэращ.

+ 12:12 ДжакӀуэ 1:18

+ 12:13 ДжакӀуэ 5:6

+ 12:14 ДжакӀуэ 11:9,

* 1:1 Ехьукъим – Ехьукъим Ехьудей хэкур и ӀэмыщӀэ илъащ ди лъэхъэнэр къимыхьэ щӀыкӀэ 609 гъэм щыщӀэдзауэ 598 гъэм нэсыху.

* 1:1 Бабылейм – Вавилон. «Бабылей» псалъэм «Бабылейм и къалащхьэ» е «Бабылей хэкур зэрыщыту» жиӀэу къикӀынкӀи мэхъу.

* 1:1 Нэбыхъунэщыр – Ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ 605 гъэм щегъэжьауэ 562 гъэм нэс Бабылей пащтыхьыгъуэр зи ӀэмыщӀэ илъа Навуходоносор ЕтӀуанэрщ.

* 1:2 Бабылей – ЖуртыбзэкӀэ: «Шинар».

* 1:4 бабылеибзэ... бабылей – ЖуртыбзэкӀэ: «халдеибзэ», «халдей». Халдейхэр Бабылей хэкум и ипщэ лъэныкъуэм щыпсэуа лъэпкъщ, Нэбыхъунэщыр и унагъуэр зыщыщар арщ. Ауэ Тхыгъэ ЛъапӀэм куэдрэ апхуэдэ фӀэщыгъэцӀэкӀэ Бабылей хэкум щыпсэуа лъэпкъ псоми я гугъу ещӀ.

* 1:21 Къэжэр пащтыхь Кир ЕтӀуанэм Бабылейр къизэуащ ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ 539 гъэм.

+ 1:21 Данил 6:28, Данил 10:1

* 2:4 Мыбдежым щыщӀэдзауэ 7-нэ Ӏыхьэм и кӀэухым нэсыху пасэрей тхыгъэр журтыбзэкъым зэрытхар, атӀэ арамеибзэщ.

+ 2:4 Данил 3:9, Данил 5:10, Данил 6:6, Данил 6:21

+ 2:5 Данил 3:29

+ 2:6 Данил 5:7, Данил 5:16

+ 2:9 Сэфирэт 4:11

+ 2:12 Данил 3:13, Данил 3:19

+ 2:17 Данил 1:6

+ 2:21 Данил 5:20

+ 2:22 ДжакӀуэ 12:14,

+ 2:28 Данил 10:14

+ 2:40 Данил 7:7, Данил 7:23

* 2:31-43 Мы къэлъэгъуар зэрагъэнахуэ хабзэмкӀэ, сурэт гъэжам и щхьэ дыщэм къыхэщӀыкӀам къигъэлъагъуэр Нэбыхъунэщырщ, нэхъ тэмэму жытӀэнщи, Бабылей пащтыхьыгъуэр зэрыщытущ, и бгъэмрэ и Ӏэхэмрэ – мыдхэмрэ къэжэрхэмрэщ, и ныбэмрэ и куэхэмрэ – Алыдж пащтыхьыгъуэрщ, и лъэдийхэмрэ и лъапэхэмрэ – Урым пащтыхьыгъуэрщ. И лъапэхэм къагъэлъагъуэр Урым пащтыхьыгъуэм иужькӀэ къэхъуа къэралыгъуэхэрауэ зылъыти щыӀэщ. НэгъуэщӀуи зэрагъэнахуэм ипкъ иткӀэ: етӀуанэ пащтыхьыгъуэр – ар мыдхэрщ, ещанэмрэ еплӀанэмрэ – къэжэрымрэ алыджхэмрэщ.

* 3:1 ӀэфракӀэ хыщӀрэ – Метр 30-м ноблагъэ.

* 3:1 ӀэфракӀих – Метрищым ноблагъэ.

* 3:3 а лӀыщхьэ псори – АрамеибзэкӀэ: «пщыхэри, лӀакъуэлӀэшхэри, хэгъэгу пашэхэри, чэнджэщэгъухэри, ахъшащхьэм тетхэри, хеящӀэхэри, жылэхэм я тхьэмадэхэри, адрейуэ хэкум унафэщӀу ис псори».

* 3:7 а пшыналъэхэм я макъхэр – АрамеибзэкӀэ: «бжьакъуэ накъырэм, сыринэм, пхъэ пшынэм, пшынэ дыкъуакъуэм, шыкӀэпшынэм я макъхэр нэгъуэщӀ пшыналъэхэм дэщӀыгъуу»; 10-нэ, 15-нэ пычыгъуэхэми ущрохьэлӀэ.

+ 3:8 Данил 6:12-13

+ 3:12 Данил 2:49

+ 3:13 Данил 2:12

* 3:17 Дэ дызыхуэлажьэ Тхьэр щыӀэмэ, хьэку жьэражьэм драдзэми дыкъригъэлыфынущ – Е «Хьэку жьэражьэм драдзэми, дэ дызыхуэлажьэ Тхьэм дыкъригъэлыфынущ», е «Дэ дызыхуэлажьэ Тхьэм хьэку жьэражьэм дыкъригъэлыфыну щытмэ, дыкъригъэлынущ». АрамеибзэкӀэ тха псалъэухам и мыхьэнэр зэмылӀэужьыгъуэу къыбгурыӀуэ мэхъу.

+ 3:19 Данил 2:12

+ 3:29 Данил 2:5

+ 3:31 Данил 6:25,

+ 3:33 Данил 2:44

+ 4:2 Данил 2:1, Данил 7:15

+ 4:4 Данил 2:2, Данил 2:10-11

* 4:5 тхьэ лъапӀэхэм я псэр – Е «Тхьэ лъапӀэм и псэр»; апхуэдэуи еплъ пычыгъуэ 6-нэм, 15-нэм.

+ 4:5 Данил 1:7, Данил 5:11, Данил 5:14

* 4:13 илъэсибл – Хьэрфхэм къарыкӀыр: «зэманибл»; апхуэдэуи еплъ пычыгъуэ 20-нэм, 22-нэм, 29-нэм. «Блы» бжыгъэр «нэгъэсам, зыри зыхуэмычэмым» и дамыгъэу къагъэсэбэпу куэдрэ ущрохьэлӀэ журтхэм я хабзэм.

+ 4:24 Гъэс. 16:6,

+ 4:31 Данил 2:44, Данил 6:26

* 5:1 Пащтыхь Бэлъщэцар – НэгъуэщӀ тхыдэхэм къызэрагъэлъагъуэмкӀэ Бабылейм иужьрей пащтыхьу яӀар Набонидщ. Ауэ Набонид куэдрэ щыӀэтэкъыми, абы и къуэ Бэлъщэцар пащтыхьыпӀэр иӀыгъыу щытащ и адэр къэтыху.

+ 5:1 Данил 7:1, Данил 8:1, Сэфирэт 1:3, Сэфирэт 2:18,

* 5:2 адэжь – АрамеибзэкӀэ «адэ», ауэ а псалъэм нэгъуэщӀ мыхьэнэхэр къикӀынкӀи мэхъу «адэжь» е «зи пӀэм уиува» жиӀэу. Апхуэдэуи еплъ 11-нэ, 13-нэ, 18-нэ пычыгъуэхэм. Бэлъщэцар Нэбыхъунэщыр и хэту щытами ехьэлӀауэ щӀэныгъэлӀхэр зэгурыӀуэу щыткъым.

+ 5:2 Данил 1:2

+ 5:7 Данил 2:2, Данил 4:6

* 5:10 пащтыхь гуащэм – Зи гугъу ищӀыр пащтыхьым и анэрауэ къыщӀэкӀынщ.

+ 5:10 Данил 2:4

* 5:11 тхьэ лъапӀэхэм я псэр – Е «Тхьэ лъапӀэм и псэр»; апхуэдэуи еплъ пычыгъуэ 14-нэм.

+ 5:11 Данил 4:5, Данил 2:48

+ 5:12 Данил 1:7, Данил 4:5, Данил 1:17

+ 5:20 Данил 4:27-30

+ 5:21 Данил 4:31

* 5:22 и къуэ – Арамеибзэ псалъэм «и щӀэблэ» е «и пӀэм иува» жиӀэу къикӀынкӀи мэхъу.

* 5:26 МЕНЕ – Арамеибзэ псалъэм къикӀыр «ябжащ».

* 5:27 ТЕКЕЛ – Арамеибзэ псалъэм къикӀыр «яшэчащ».

* 5:28 ПАРСИН – АрамеибзэкӀэ: «перес»; «парсин» псалъэр куэд бжыгъэм итщ. Псалъэм и лъабжьэм «гуэшын» жиӀэу къокӀ, ауэ «персы» жиӀэу къыпщыхъункӀи мэхъу (я къэпсэлъыкӀэкӀэ зэтохуэри).

* 5:28 къэжэрхэмрэ – Персие щӀыналъэм щыпсэуа лъэпкъщ.

+ 5:31 Данил 9:1

+ 6:3 Сэфирэт 10:3

+ 6:6 Данил 2:4

+ 6:8 Сэфирэт 1:19, Сэфирэт 8:8

+ 6:13 Данил 3:8

+ 6:21 Данил 2:4

+ 6:23 Данил 3:25

+ 6:24 Сэфирэт 7:9, Гъэс. 11:5

+ 6:25 Данил 3:31

+ 6:26 Данил 4:31

+ 6:27 Данил 3:33

* 7:1 Бэлъщэцар тахътэм щыдэкӀуея гъэм – ЗэралъытэмкӀэ ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ 553 гъэрщ. 7-8-нэ Ӏыхьэхэм къаӀуатэр 5-нэ Ӏыхьэм къиӀуатэм и нэхъапэ къэхъуащ.

+ 7:1 Данил 5:1, Данил 8:1

* 7:2-7 Мы къэлъэгъуар зэрагъэнахуэ хабзэмкӀэ, аслъэным къигъэлъагъуэр – Бабылей пащтыхьыгъуэрщ, мыщэм – мыдхэмрэ къэжэрхэмрэ я пащтыхьыгъуэрщ, щомыщым – Алыджырщ, еплӀанэ хьэкӀэкхъуэкӀэр – Урым пащтыхьыгъуэрщ. НэгъуэщӀуи зэрагъэнахуэм ипкъ иткӀэ: мыщэр – Мыд пащтыхьыгъуэрщ, щомыщыр – Къэжэрырщ, еплӀанэ хьэкӀэкхъуэкӀэр – Алыджырщ.

+ 7:8 Данил 8:9,

* 7:13цӀыхум – Мы псалъэр арамеибзэкӀэ зэрытхар «цӀыхум и къуэщ».

+ 7:14 Данил 7:27, Лк. 1:33,

+ 7:15 Данил 4:2

+ 7:21 Данил 8:24,

+ 7:23 Данил 2:43

* 7:25 илъэскӀи, илъэситӀкӀи, илъэс ныкъуэкӀи – Арамеибзэ хьэрфхэм къарыкӀыр: «зы зэманкӀэ (пӀалъэкӀэ), зэманитӀкӀэ, зэман ныкъуэкӀэ».

+ 7:27 Данил 7:14

+ 7:28 Лк. 2:19, Лк. 2:51

+ 8:1 Данил 5:1, Данил 7:1

* 8:2 Шушан – Иджырей Иран хэгъэгум ехьэлӀауэ къухьэпӀэмкӀэ щыӀэ къалэщ.

+ 8:2 Сэфирэт 1:2

+ 8:7 Данил 11:11

+ 8:8 Данил 7:3

* 8:9 къэрал гъуэзэджэ жыхуаӀэмкӀи – Зи гугъу ищӀыр ИсрэӀилырщ.

+ 8:9 Данил 7:8

+ 8:11 Данил 11:31, Данил 12:11

* 8:12 Къурмэным... къехъулӀэрт. – Журтыбзэ текстым къикӀыр нахуэкъым.

+ 8:13 Данил 12:6

+ 8:16 Данил 9:21, Лк. 1:19, Лк. 1:26

+ 8:18 Данил 10:9,

+ 8:19 Данил 11:36

+ 8:21 Данил 11:3

+ 8:24 Данил 7:21,

+ 8:26 Данил 10:14

* 9:1 Ахъийшурэщ – Зи гугъу ищӀыр Сэфирэт и Тхылъыр зытепсэлъыхь Ахъийшурэщ пащтыхьыркъым; зи цӀэ къриӀуэр хэтми нахуэкъым.

+ 9:1 Данил 5:31, Данил 6:1, Данил 11:1

+ 9:3 Сэфирэт 4:3

+ 9:19 Лк. 18:13,

+ 9:21 Данил 8:16, Лк. 1:19, Лк. 1:26,

+ 9:23 Данил 10:11, Данил 10:19

* 9:24 Блыурэ – Е «тхьэмахуэурэ». Апхуэдэуи еплъ 25-нэ, 26-нэ пычыгъуэхэм.

* 9:24 я нэхъ лъапӀэ дыдэ щӀыпӀэр – Е «я нэхъ лъапӀэр».

* 9:24 ягъэнэхун – ЖуртыбзэкӀэ: «(дагъэ) щыхуэн».

* 9:25 Тхьэм къыхиха – ЖуртыбзэкӀэ: «Машиах», «дагъэ зыщыхуа» къызэрыкӀщ.

* 9:25 Тепщэр – Е «тепщэр».

* 9:26 псоми къагъэнауэ – Журтыбзэ текстым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр нахуэкъым.

* 9:26 дзэм – Е «лъэпкъым».

+ 9:27 Данил 11:31, Данил 12:11,

* 10:1 Ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ 536 гъэрщ; абы щыгъуэм, Данил илъэс 80-м щӀигъут.

+ 10:1 Данил 1:7, Данил 4:5

* 10:5 дыщэзэрылэу – Е «Уфаз къыщыщӀаха дыщэм къыхэщӀыкӀауэ».

+ 10:9 Данил 8:18,

+ 10:11 Данил 9:23, Данил 10:19

+ 10:12 Данил 9:23

* 10:13 тепщэр – Зи гугъу ищӀыр мелыӀыч е мелыӀычхэм хуэдэ гуэр къыщӀэкӀынщ.

+ 10:13 Данил 10:21, Данил 12:1,

+ 10:14 Данил 2:28, Данил 8:26,

+ 10:19 Данил 9:23, Данил 10:11

+ 10:20 Данил 12:1

+ 11:1 Данил 5:31, Данил 6:1, Данил 9:1

+ 11:2 Данил 10:21

+ 11:3 Данил 7:6, Данил 8:5, Данил 8:21

* 11:5-45 Ипщэ пащтыхьхэр жыхуаӀэр мысыр пащтыхьхэу Птолемей и лъэпкъым къыхэкӀахэрщ, ищхъэрэ пащтыхьхэр – Селевкид и лъэпкъым къыхэкӀа пащтыхьхэу Азием и къухьэпӀэ Ӏыхьэр зи ӀэмыщӀэ илъахэрщ.

+ 11:11 Данил 8:7

+ 11:16 Данил 8:9

* 11:17 Пащтыхьыгъуэ псори лъэгущӀэт ищӀыну – Е «И пащтыхьыгъуэм къарууэ иӀэр щӀыгъуу зэуэну».

* 11:22 дин лъапӀэм и Ӏэтащхьэм – ЖуртыбзэкӀэ: «ЗэгурыӀуэныгъэм и Ӏэтащхьэм». ЗэгурыӀуэныгъэ жыхуиӀэр Тхьэм езымрэ исрэӀил лъэпкъымрэ я кум дилъхьа зэгурыӀуэныгъэрауэ къыщӀэкӀынщ.

* 11:30 Кыттим – Ехьудей хэкум и къухьэпӀэ лъэныкъуэмкӀэ Хыщхъуэ зэуалӀэ щӀыналъэхэм щыпсэу лъэпкъхэрщ. Зи гугъу ищӀыр Урымым и дзэу къыщӀэкӀынщ.

+ 11:31 Данил 8:11, Данил 9:27,

+ 11:33 Данил 12:3, Данил 12:10

* 11:36 Тхьэм и губжьыр мытӀысыжыху – ЖуртыбзэкӀэ: «губжьым кӀэух имыгъуэтыху».

+ 11:36 Данил 2:47, Данил 8:19

* 11:39 Е «Хамэтхьэм хуэпщылӀ зауэлӀхэмкӀэ и быдапӀэхэр лъэщ ищӀынущ».

* 11:41 нэхъыбапӀэмрэщ – Е «пэрытхэмрэщ».

* 11:43 куш – СуданыщӀым и зэхуэдитӀымрэ Мысыр щӀыналъэм и ипщэ лъэныкъуэм щыӀэ щӀыгухэмрэщ.

+ 12:1 Данил 10:13, Данил 10:21,

+ 12:3 Данил 11:33, Данил 12:10, Гъэс. 4:18,

* 12:4 Куэдыр абы еджэнурэ – ЖуртыбзэкӀэ тха хьэрфхэм къарыкӀыр: «Куэдыр адэкӀэмыдэкӀэ зэхэзежэнурэ». КъикӀыр нахуэкъым.

+ 12:6 Данил 10:5, Данил 8:13

+ 12:10 Данил 11:35, Данил 11:33, Данил 12:3,

+ 12:11 Данил 8:11, Данил 9:27, Данил 11:31

* 1:3 Нинуй къалэр нобэрей Иракым итащ, Таршишыр, щӀэныгъэлӀхэм зэралъытэмкӀэ нобэрей Испанием и щӀыналъэм хиубыдэу щытащ. НэгъуэщӀу жыпӀэмэ, а щӀыпӀитӀыр лъэныкъуэ зырызкӀэ зэпэщӀэхауэ, зэпэжыжьэу щытащ.

+ 1:6 Инус 3:9

+ 3:2 Инус 1:1-2

* 3:5 Пасэ зэманым КъуэкӀыпӀэ Гъунэгъум щыпсэуа цӀыхухэм тобэ къызэрахьыжам икӀи гуауэшхуэ зэраӀэм и нэщэнэу чэтэн пхъашэм къыхэщӀыкӀа джанэ кӀыхь зыщатӀагъэу щытащ.

+ 3:9 Инус 1:6

* 1:3 Теофил – Лукас мы тхылъыр зыхуитхыращ.

+ 1:15 Лк. 7:28, Лк. 7:33,

+ 1:19 Данил 8:16, Данил 9:21

+ 1:26 Данил 8:16, Данил 9:21,

* 1:31 Хьисэ – журтыбзэкӀэ «Зиусхьэным дыкърегъэл» жиӀэу аращ.

+ 1:33 Данил 7:14, Данил 7:27,

+ 1:48 Лк. 11:27

* 1:59 Сунэт – хъулъхугъэ сабийм и лы кӀапэр паупщӀын хуейуэ къэзыгъэув хабзэм зэреджэ фӀэщыгъэцӀэщ.

+ 1:76 Лк. 7:26, Лк. 20:6,

+ 1:77 Лк. 3:3

+ 1:80 Лк. 3:2

* 2:1 Къайсэр Август – ди эрэм ипэ къихуэу 31-нэ гъэм щыщӀэдзауэ, ди эрэм и 14-нэ гъэм нэсыху Рим къэралыгъуэшхуэм и тепщэу щытащ.

+ 2:4 Лк. 1:26-27,

+ 2:14 Лк. 19:38

+ 2:19 Данил 7:28, Лк. 2:51

* 2:22 Зыщагъэкъэбзэжын хуей махуэхэр – Теурэтым ипкъ иткӀэ, бзылъхугъэм щӀалэ цӀыкӀу къилъхуа нэужь, ар махуэ 40-кӀэ мыкъабзэу ябжырт. А пӀалъэм и кӀуэцӀкӀэ бзылъхугъэр Тхьэм и Унэ щӀыхьэну хуиттэкъым.

* 2:36 Ашер – Ибрэхьим и къуэрылъху Екъуб и къуэ пщыкӀутӀым я зырщ.

+ 2:39 Лк. 1:26-27

+ 2:50 Лк. 9:45, Лк. 18:34

+ 2:51 Данил 7:28, Лк. 2:19

* 3:1 Къайсэр Тиберий – ди эрэм и 14-нэ гъэм щыщӀэдзауэ, 37-нэ гъэм нэсыху Рим къэралыгъуэшхуэм и тепщэу щытащ.

+ 3:1 Лк. 13:1, Лк. 23:1, Лк. 9:7

+ 3:2 Лк. 1:63, Лк. 1:80,

* 3:3 Зрагъэумэхъын – «псым зыщӀэгъэуэн» жиӀэу аращ. Пасэрей журт хабзэщ.

+ 3:8 Лк. 16:24,

+ 3:9 Лк. 13:9,

+ 3:14 Лк. 19:8

* 3:17 Хьэм – хьэцэпэцэр, п.п. гуэдзыр щаӀуэ.

+ 3:22 Лк. 9:35,

+ 3:32 Руфэ 4:18-22

+ 4:16 Лк. 2:39

* 4:26 Сидон – пасэрей Финикием ита мажусий къалэщ.

+ 4:34 Лк. 8:28,

+ 4:35 Лк. 9:42,

+ 4:42 Лк. 5:16

+ 5:14 Лк. 17:14

+ 5:16 Лк. 4:42

+ 5:17 Лк. 6:19, Лк. 8:46

+ 5:20 Лк. 7:48

+ 5:29 Лк. 19:6

+ 5:30 Лк. 15:2

+ 5:32 Лк. 15:7,

+ 5:33 Лк. 11:1, Лк. 18:12

+ 5:35 Лк. 17:22

* 6:2 ПщӀэ мыхъунур – Теурэт Хабзэм къызэригъэувымкӀэ, щэбэт махуэм хьэцэпэцэ Ӏухыжыныр Ӏуэху къемызэгъыу щытащ.

+ 6:7 Лк. 14:1, Лк. 20:20

+ 6:9 Лк. 14:3

* 6:15 Зилотхэр – журт диным нэгъуэщӀ динхэм яжь къыщӀимыхун, къамыуцӀэпӀын папщӀэ, хамэ динхэм, культурэхэм ерыщу пэщӀэту щыта журтхэм апхуэдэу еджэу щытащ. Зилотхэм Римым и бжьыр зытрадзыжын папщӀэ куэдрэ зыкъаӀэту щытащ.

+ 6:16 Лк. 22:47

+ 6:19 Лк. 5:17, Лк. 8:46

+ 6:21 ДжакӀуэ 7:3,

+ 6:25 Гъэс. 14:13,

+ 6:28 Лк. 23:34,

+ 6:30 Гъэс. 21:26

* 6:37 Хьэкум – суд.

+ 6:45 Гъэс. 12:5,

+ 6:48 Гъэс. 10:25, Гъэс. 12:3

+ 7:14 Лк. 8:54

+ 7:24 Лк. 3:2

+ 7:28 Лк. 1:15

+ 7:29 Лк. 3:12

+ 7:33 Лк. 1:15

+ 7:34 Лк. 5:30

+ 7:39 Лк. 15:2

+ 7:48 Лк. 5:20

+ 7:50 Лк. 8:48, Лк. 17:19, Лк. 18:42,

+ 8:1 Лк. 4:43

+ 8:2 Лк. 23:49, Лк. 24:10,

+ 8:3 Лк. 24:10

+ 8:16 Лк. 11:33

+ 8:17 Лк. 12:2

+ 8:18 Гъэс. 9:9

+ 8:28 Лк. 4:34

+ 8:35 Лк. 10:39

+ 8:37 Лк. 5:8,

+ 8:41 Лк. 13:14,

+ 8:46 Лк. 5:17, Лк. 6:19

+ 8:48 Лк. 7:50,

+ 8:51 Лк. 9:28

+ 8:54 Лк. 7:14

+ 9:1 Лк. 6:12-16

+ 9:7 Лк. 3:1, Лк. 9:19

+ 9:9 Лк. 3:19-20, Лк. 23:8

+ 9:10 Лк. 9:2

+ 9:19 Лк. 9:7,

+ 9:20 Лк. 22:67,

+ 9:22 Лк. 17:25, Лк. 18:33, Лк. 24:7,

+ 9:23 Лк. 14:27

+ 9:25 Лк. 12:20

+ 9:26 Данил 7:13,

+ 9:27 Лк. 21:32,

+ 9:28 Лк. 8:51

+ 9:29 Данил 7:9

+ 9:35 Лк. 23:35,

+ 9:42 Лк. 4:35

+ 9:44 Лк. 9:22, Лк. 18:32-33

+ 9:45 Лк. 2:50, Лк. 18:34

+ 9:48 Лк. 10:16,

+ 9:50 Лк. 11:23

+ 9:51 Лк. 24:51,

* 10:12 Сэдом – Теурэтым къызэрыхэщымкӀэ, а къалэм дэсауэ хъуар Тхьэм игъэкӀуэдауэ щытащ, цӀыхухэр хуабжьу гуэныхьым дихьэхати.

* 10:13 Тиррэ Сидонрэ – пасэрей Финикием ита мажусий къалэхэщ.

* 10:19 Акърэб – скорпион.

+ 10:25 Лк. 18:18

* 10:32 Лэуий – Израилым и къуэпс пщыкӀутӀым я зыр къызытехъукӀыжар Лэуийщ. Тхьэм и унафэкӀэ Лэуий къытехъукӀахэр дин гъуазэхэм я дэӀэпыкъуэгъуу щытащ.

+ 10:39 Лк. 8:35

+ 10:41 Лк. 12:25

+ 11:3 Гъэс. 30:8

+ 11:10 Гъэс. 8:17,

+ 11:19 Лк. 9:49,

+ 11:23 Лк. 9:50

+ 11:27 Лк. 1:48

+ 11:32 Инус 3:5

+ 11:33 Лк. 8:16

• 11:37 Лк. 20:45-47

+ 11:42 Лк. 18:12

+ 11:43 Лк. 14:7, Лк. 20:46

+ 11:44 Гъэс. 26:23

+ 11:54 Лк. 20:20

+ 12:2 Лк. 8:17

+ 12:4 Гъэс. 29:25,

+ 12:12 Гъэс. 16:1

+ 12:20 ДжакӀуэ 2:18, ДжакӀуэ 6:2

+ 12:32 Лк. 22:29

+ 12:33 Лк. 18:22

* 12:58 – судыщӀэ.

+ 12:58 Гъэс. 25:8

+ 13:1 Лк. 3:1, Лк. 23:1

+ 13:7 Лк. 3:9

+ 13:14 Лк. 8:41,

+ 13:15 Лк. 14:5

* 13:19 Андэгурэдэгу – горчицэ фӀыцӀэ жыхуаӀэращ. Журтхэм хабзэ яхуэхъуауэ, Ӏуэхугъуэ цӀыкӀухэм щытепсэлъыхькӀэ, зытепсэлъыхьыр андэгурэдэгум хуагъадэу щытащ, и жылэр зэрыжьгъейм щхьэкӀэ.

+ 13:19 Лк. 17:6, Данил 4:9

+ 13:31 Лк. 3:1, Лк. 9:7

+ 13:34 Руфэ 2:12,

+ 13:35 Лк. 19:38

+ 14:1 Лк. 6:7, Лк. 20:20

+ 14:5 Лк. 13:15

+ 14:7 Лк. 11:43

+ 14:8 Гъэс. 25:6-7

+ 14:11 Лк. 18:14

+ 14:27 Лк. 9:23

+ 14:35 Лк. 8:8,

+ 15:2 Лк. 5:30, Лк. 19:7

+ 15:7 Лк. 5:31-32

+ 15:30 Гъэс. 29:3

+ 16:10 Лк. 19:17

+ 16:11 Гъэс. 24:4

+ 16:15 Гъэс. 21:2,

+ 16:16 Лк. 4:43,

+ 16:24 Лк. 3:8

+ 17:1 Лк. 22:22

+ 17:6 Лк. 13:19

+ 17:12 Лк. 5:11,

+ 17:14 Лк. 5:14

+ 17:16 Лк. 5:12,

+ 17:19 Лк. 7:50,

+ 17:20 Лк. 19:11,

+ 17:22 Лк. 5:35,

+ 17:23 Лк. 21:28

+ 17:25 Лк. 9:22

* 17:32 ЛутӀ и фызым къыщыщӀар – ЛутӀ и фызыр Сэдом къалэм мафӀэ къытемыхэ щӀыкӀэ къыдаша пэтми, и гур а къалэм къыдина мылъкумкӀэ плъэрти, хэкӀуэдауэ щытащ.

+ 18:1 Лк. 21:36,

+ 18:9 Лк. 16:15

+ 18:12 Лк. 5:33, Лк. 11:42

+ 18:13 Данил 9:19

+ 18:14 Лк. 14:11

+ 18:18 Лк. 10:25

+ 18:22 Лк. 12:33

+ 18:28 Лк. 5:11

+ 18:29 Лк. 14:26

+ 18:33 Лк. 9:22, Лк. 24:7,

+ 18:34 Лк. 2:50, Лк. 9:45

* 18:38 Даут и Къуэ – журтхэр Мэсихьым апхуэдэу еджэу щытащ, Мэсихьыр Даут бегъымбарым къытехъукӀын хуейуэ зэрыщытыр ящӀэрти.

+ 18:38 Лк. 1:32

+ 18:42 Лк. 7:50,

+ 19:7 Лк. 5:30, Лк. 15:2

+ 19:8 Лк. 3:14

+ 19:9 Лк. 3:8,

+ 19:11 Лк. 17:20,

+ 19:17 Лк. 16:10

+ 19:27 Лк. 20:16

* 19:29 Зейтун – жыг лъэпкъщ, и пхъэщхьэмыщхьэхэм дагъэ къыщӀапӀытӀыкӀ; а Ӏуащхьэм апхуэдэ жыг хадэ къыщыкӀт.

+ 19:44 Лк. 21:6

+ 20:4 Лк. 3:3

+ 20:5 Лк. 7:30

+ 20:6 Лк. 7:26, Лк. 9:8

+ 20:12 Лк. 11:48-49

+ 20:20 Лк. 6:7, Лк. 14:1, Лк. 11:54

+ 20:23 Лк. 12:1

* 20:24 Динар – Рим къэралым щызекӀуэу щыта дыжьын ахъшэщ.

* 20:27 Садукейхэр – Хьисэ и зэманым зэрыщӀэу, зэфӀэкӀышхуэ зиӀэу щыта динлы гупщ. Садукейхэм щыщ куэд Лъэпкъ Хасэм хыхьэу щытащ.

+ 20:41 Лк. 1:32, Лк. 18:38

+ 20:46 Лк. 11:43

+ 21:6 Лк. 19:44

+ 21:27 Данил 7:13

+ 21:32 Лк. 9:27

+ 21:36 Лк. 18:1,

* 22:1 Пщагъэ зыхэмылъ щӀакхъуэ щагъажьэ махуэ лъапӀэхэр – журтхэм ӀутӀыж махуэшхуэм кӀэлъыкӀуэу махуиблкӀэ ягъэлъапӀэу щыта махуэхэрщ. ЦӀыхухэм а махуиблым пщагъэ зыхэлъ щӀакхъуэ яшхыну хуиттэкъым.

• 22:24 Лк. 9:46-50

+ 22:29 Лк. 12:32

+ 22:35 Лк. 9:3, Лк. 10:4

+ 22:49 Лк. 22:38

+ 22:53 Лк. 20:1,

+ 22:61 Лк. 22:34

+ 23:1 Лк. 3:1, Лк. 13:1,

+ 23:2 Лк. 20:25

+ 23:7 Лк. 3:1, Лк. 9:7

+ 23:8 Лк. 9:9

+ 23:29 Лк. 21:23

+ 23:35 Лк. 9:35,

+ 23:41 Лк. 23:4,

+ 23:48 Лк. 18:13

+ 23:49 Лк. 8:2

* 24:1 Тхьэмахуэ махуиблым и япэ махуэм – ди нобэрей тхьэмахуэ махуэрщ.

+ 24:7 Лк. 9:22, Лк. 18:33,

+ 24:10 Лк. 8:2-3

+ 24:27 Данил 7:13, Данил 9:24-27,

+ 24:30 Лк. 9:16

+ 24:46 Лк. 24:27

+ 24:50 Лк. 19:29,