# Kurmancî

Институт перевода Библии

## Zebûr, Mesele


Peymana Kevin

## Zebûr Mesele


Zebûr Mesele


Înstîtûta Welger'andina K'itêba Pîroz


Moskva, 2016


Zebûr Mesele


Bi vê navnîşê binivîsin bişînin: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-207-8

© Институт перевода Библии, 2016


Pêşgotin

Xwendevanêd delal!

Ev cara pêşin e, ku ev her du k'itêb, «Zebûr» û «Mesele», bi zimanê k'urdîya kurmancîya welatêd kafkazê hatîye welger'andinê. Cihû, musulman û mesîhî van her du k'itêba qebûl dikin çawa k'itêbêd pîroz, ev her du k'itêb jî dik'evine nava p'arêd «K'itêba Pîroz». K'itêba Pîroz jî, awa gotî Bîblîya, k'itêba k'itêba ye, k'itêba here hêja ye û hineke ji p'arêd wê bi h'ezara zimanêd dinyayê hatine welger'andinê.

Her merivê ser t'opa dinyayê, k'îjan qulbêda ku dimîne, çi miletî yan xweyê çi h'ebandinê be, li wî dik'eve ku K'itêba Pîroz bi zimanê xwe bixûne. K'itêba Pîroz t'evayîya xweva şêst şeş k'itêb in, k'îjan ku bi destê gelek nivîsk'ara navbera gelek salada hatine nivîsarê. Ev k'itêbana derheqa serhatîyêd ji destpêbûna dinyayêda girtî h'eta sedsalîya yekêye pey bûyîna Îsa Mesîhr'a dibêjin. K'itêba Pîroz li ser du p'ara p'arevedibe: Peymana Kevin û Peymana Nû.

Ev k'itêbêd «Zebûra» û «Mesela» dik'evine nava p'arêd Peymana Kevin, awa gotî ew zemanekî berî bûyîna Îsa Mesîhda hatine nivîsarê. Ew her du k'itêb çawa k'itêbêd serwaxtî û hilbestî (şiêrî) têne h'esabê. Ew t'ijî zanebûn, aqil û bîlantî ne, şîretê didine yêd ku dixwazin r'îya r'astîyêda her'in, ne ku ser wê r'îya şaşe ku dibe berbi undabûnê. Usa jî ew dil didine ber yêd ku ji Xudan dûr k'etine û dixwazin veger'in, r'îya Wî bibînin.

Zebûr û Meselêd Silêman ji têk'sta îbranîye kevin, awa gotî ji têk'sta Masorêtî hatine welger'andinê. Belê têk'sta îbranî kanîya vê welger'andinê ye, lê bona vê welger'andinê çend welger'andinêd zimanêd mayîn, usa jî welger'andina Yûnanîye kevin hatine lênihêr'andinê.

Bona alîk'arîya xwendevana çend tişt hatine hazirkirinê:

1. Sernivîsarêd nûye p'ara.

Nava welger'andinêda, her zebûr û her p'areke Meselêd Silêman pê sernivîsarê destpêdibe. Mesele, Zebûra 1-ê bi sernivîsara «Du r'ê» destpêdibe, Zebûra 2-a bi «P'adşayê bijartîyê Xudan» destpêdibe û yêd mayîn. Ev sernivîsar kanîya têk'sta îbranîda t'unene, lê van axirîyada bona alîk'arîya xwendevana hatine hazirkirinê, wekî xwendevan zanibe, merem yan fikira her p'arê ser çi ye.

2. Sernivîsarêd kevine p'ara.

Gelek zebûr bi sernivîsareke kevine îbranî jî destpêdibin. Ev sernivîsar kanîya têk'sta îbranîda hene. Ew bi h'erfêd tewyayî hatine nivîsarê. Mesele, Zebûra 3-a bi sernivîsareke aha destpêdibe: «Zebûra Dawid, gava ew ji ber kur'ê xwe Abşalom r'evî», Zebûra 6-a jî aha destpêdibe: «Serwêrê sazbendar'a. Ser sazêd h'eyştt'êlî. Zebûra Dawid». Ji wan sernivîsara gelek be'sa têrmînêd kevine sazbendîyê û miqama dikin, mesele, Zebûra 6-a be'sa «sazêd h'eyştt'êlî» dike. Lê ji wan hinek têrmîn, me'na wan ne t'am e'yan e. Mesele, Zebûra 8-a be'sa «Ser Gît'ît'ê» dike, lê zaneyêd îroyîn nizanin heger «Gît'ît'» be'sa miqamekî dike (mesele, miqamekî ji bajarê Gat'ê) yan be'sa hacetekî mûzîkîyê dike (mesele, mîna saz yan bilûrê). Usa jî xebera «Sela» gelek cara nava r'êzêd zebûrada derbaz dibe, lê me'na wê bi îbranî ne e'yan e. Gelek zane bawer dikin ku ev jî têrmîneke miqamê ye. Binihêr'e Zebûr 3:2 û şirovekirina wê.

3. Şirovekirinêd jêrê.

Nava k'itêbêda li jêra r'ûp'ela şirovekirin hene. Heger nivîsarêda hûn ser xeberê steyrkê «*» bibînin, hingê şirovekirina jêrê bixûnin.

4. H'erfêd tewyayî.

Çend cara nava nivîsarêda h'erfêd tewyayî (kûrsîv) hatine nivîsarê. Ev xeberana li gora zimanê îbranî derbê distînin. Lema xwendevan gerekê xwendina xweda giranîyê bide ser wan xebera. (Mesele, binihêr'e: Zebûr 59:16.)

5. H'erfêd mezin.

Gava navek yan cînavek be'sa Xwedê yan Mesîhê Wî dike, ew pê h'erfa mezin alîyê welger'ada hatîye nivîsarê. (Mesele, bona Mesîh binihêr'e: Zebûr 2 û 110.)

Înstîtûta Welger'andina K'itêba Pîroz r'azîbûna xwe dide: welger'a, serr'astkira, usa jî h'emûyêd ku t'evî k'arê hazirkirin û xebata çapkirina her du k'itêba bûne.

Înstîtûta Welger'andina K'itêba Pîroz, Moskva

## Zebûr

### Zebûr

Zebûr


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]

[46]

[47]

[48]

[49]

[50]

[51]

[52]

[53]

[54]

[55]

[56]

[57]

[58]

[59]

[60]

[61]

[62]

[63]

[64]

[65]

[66]

[67]

[68]

[69]

[70]

[71]

[72]

[73]

[74]

[75]

[76]

[77]

[78]

[79]

[80]

[81]

[82]

[83]

[84]

[85]

[86]

[87]

[88]

[89]

[90]

[91]

[92]

[93]

[94]

[95]

[96]

[97]

[98]

[99]

[100]

[101]

[102]

[103]

[104]

[105]

[106]

[107]

[108]

[109]

[110]

[111]

[112]

[113]

[114]

[115]

[116]

[117]

[118]

[119]

[120]

[121]

[122]

[123]

[124]

[125]

[126]

[127]

[128]

[129]

[130]

[131]

[132]

[133]

[134]

[135]

[136]

[137]

[138]

[139]

[140]

[141]

[142]

[143]

[144]

[145]

[146]

[147]

[148]

[149]

[150]


Zebûr


Pêşgotina K'itêba Zebûra

«Zebûr», bi zimanê yûnanî «Psalmos» e, bi zimanê îbranî jî «Mezmûr» e. Zebûr stiranêd r'uh'anî ne, k'îjan ku bin miqamêd cûr'e-cûr'e hacetêd sazbendîyêda hatine stiranê.

Zebûr dinyayêda bîranîneke hilbestaye kevin e. Evana ji Îsraêlîya derk'etin bûne dengî, navbera h'ezarsalîya berî bûyîna Îsa Mesîhda. Evana hilbestêd r'uh'anîye xweyîşuret in: hineke ji van stiranêd pesindayîn û Xwedêh'ebandinê ne, duayêd bona alîk'arîyê, xweyîkirinê û xilazkirinê ne. Serda jî zebûrêd lavakirinêye bona baxşandinê, stiranêd şikirdarîyêye bona dayîn û alîk'arîya Xwedê, usa jî zebûrêd hewarîya cezakirina dijmina ne. Zebûr carna hindava şexsekîda têne gotinê, carna jî hindava cime'têda. Carna zebûrbêj kulêd dilê xwer'a dibêje, carna jî bona h'ewcedarîya t'evayîya cime'ta Xwedê. Zebûr k'itêbeke h'ewask'ar e, bona serwaxtîyê, zanebûn û bextewarbûnê.

Zebûr ji alîyê gelek nivîsk'arada, awa gotî ji alîyê Dawid P'êxember (ku p'adşekî cime'ta Xwedê bû), Asaf, malbeta Qorax û yêd mayînva hatine nivîsarê û wextekî dirêjda ew gîhandine hev.

K'itêb belayî ser pênc p'ara dibe: 1-41, 42-72, 73-89, 90-106, 107-150.

### 1


K'itêba Yekê (Zebûra 1-ê h'eta 41-ê)


Du r'ê

1Xwezî li wî bendeyî,
ku ber bayê nep'aka nak'eve,
xwe li r'îya gunek'ara nagire
û civata berzeqada r'ûnanî[+].
2Lê şabûna wî hînkirina Xudanda ye,
şev û r'oj ser wê hînkirinê k'ûr difikire[*][+].
3Ewî mîna wê dara devê ava ye,
ku we'dê xweda berê xwe dide,
belgê li ser naç'ilmise,
çi jî dixwaze mîyaser dibe.

4Lê nep'ake ne usa ne,
ewe mîna paç'a kayê ne,
ku ba lê dixe dajo dibe[+].
5Lema nep'akê ber dîwanê teyax neke,
neheqê jî civata r'astada nesekine.
6Çimkî ç'e'vê Xudan ser r'îya r'asta ye,
lê r'îya nep'aka wê ber wan unda be[+].

### 2


P'adşayê bijartîyê Xudan

1Çima p'ûtp'arist diqilqilin
û milet badîhewa t'ivdîrê dikin?[*][+]
2P'adşêd dinyayê hevr'a r'adibin,
serwêr t'evîhev dişêwirin,
davêjine Xudan û K'ifşkirîyê Wî, dibêjin:[+]
3«Qeyd-zincîrêd wan em bişkênin
û xwe ji destêd wan xilaz kin».

4Yê ser k'ursîya e'zmên wan dik'ene
û Xudan wan dike k'en û qerfane[+].
5Hingê bi hêrs li wan dike xeberdane
k'în-boxîyê wan dike nava sawane:
6«Min P'adşê Xwe t'estîq kirîye,
li wî ç'îyayê Xweyî pîroz, ku Sîyon e»[+].

7P'adşê got: «Ezê bikim qirare,
Xudan vekir Minr'a biryare:
‹Tu Kur'ê Min î,
îro Minr'a Tu bûyî[*][+].
8De bike Tu ji Min bixwaze,
mileta Ez Ter'a bikim ware,
her çar qulbe Ter'a mal û mik'an[*] e.
9Pê şiva h'esinî Tê wan bih'incir'înî
û mîna cêr' wan hûrdexweşî kî›»[*][+].

10De niha fe'm bikin, gelî p'adşa,
serwêrêd e'rdê werine ser h'işa!
11Bi xof xulamtîyê Xudanr'a bikin,
ji dest sawa Wî bilerizin,[+]
12Kur' r'amûsin[*] ku hêrs nek'eve,
ku r'êda ji we kes unda nebe,
gava hêrsa Wî nişkêva r'abe.

Xwezî li h'emûyêd xwe dispêrine Wî[*][+].

### 3


Duayê berbangêyî hewarê


Zebûra Dawid, gava ew ji ber kur'ê xwe Abşalom r'evî.

1Ya Xudan! Dijminêd min çiqas zêde bûn!
Gelek r'adibin miqabilî min.
2Gelek bona min aha dibêjin:
«Xilazbûna vî Xwedêda t'une». (Sela)[*][+]

3Lê Tu Xudano, mert'ala min î,
r'ûmet û bilindkirê serê min î[+].
4Min deng hilda, li Xudan kir gazî,
Ewî cab da ji ç'îyayê Xweyî pîrozî. (Sela)[+]

5Ez p'al didim, r'adizêm û r'adibim,
çimkî Xudan e xweykirê min[+].
6Ez natirsim ji p'ir'anîya wan meriva,
wekî dora min girtine her çar alîyava[+].

7R'abe Xudano! Min xilaz ke, Xwedêyê min!
Belê Tê sûretê h'emû neyarêd minda bidêyî
û diranêd nep'aka hûrdexweşî kî[+].
8Xilazbûn destê Xudanda ye.
Bira duayê Te ser miletê Te be. (Sela)[+]

### 4


Duayê yekî ku êvarê hewara xwe Xwedê tîne


Serwêrê sazbendar'a. Ser sazêd t'êlî. Zebûra Dawid.

1Gava ez dikim gazî, dengê min bibihê,
Tu, Xwedêyê r'astîya min!

Tengasîyêda Te ez derxistime fireyê,
li min bike vê r'e'mê, duayê min Tu bibihê.

2Hey însanno! H'eta k'engê hûnê bêhurmet kin r'ûmeta min?
H'eta k'engê hûnê boş-betalîyê h'iz bikin
û derewîyê biger'in? (Sela)
3Lê zanibin, Xudan aminê Xwe[*] pê ç'e'vekî din dinihêr'e.
Xudan dibihê, gava ez gazî Wî dikim[+].

4Bilerizin, guna nekin[*],
cî-nivînada bifikirin û deng nekin. (Sela)
5Qurbanêd r'astîyê hûn bidin
û gumana xwe bidine ser Xudan[+].

6Gelek hene aha dibêjin:
«K'î wê qencîyê nîşanî me ke?»
Xudano! R'onaya dîndara Xwe bide ser me[+].
7Te ji wê şabûna wan zêdetir kir dilê min,
yêd ku gava nan, şerava nûva ew xinê dibin.

8Ez r'ih'et p'al didim û r'adizêm,
çimkî Tu yî t'enê Xudano, ku min bêxof didebirînî[+].

### 5


Duayê k'omekxwestinê


Serwêrê sazbendar'a. Pê bilûra. Zebûra Dawid.

1Ya Xudan! Tu guh bide gotinêd min,
bira Teva e'yan be zarînîya min.
2Dîna Xwe bide hêwarza min,
ya P'adşê min û Xwedêyê min!
Çimkî hewara xwe Te datînim[+].
3Xudano! Berbangê Tu dibihêyî dengê min,
berbangê ezê bême ber Te, hîvîya Te bim[+].

4Tu yî Xwedêyê ku neheqîya naxwaze,
xirabê li cem Te nehêwire.
5Babaxê ber ç'e'vê Te nesekine
ku dijenî yêd xwe bêolîtîyê girtine[+].
6Tu derewîna unda dikî,
ji yêd qet'il û qelp aciz î Xudan[+].

7Lê ezê saya h'uba Teye p'ir',
bik'evime nava Xana Te
û ber P'aristgeha Teye pîroz,
bi xofa Te ezê ta bim[+].
8Xudano! Bi r'astîya Xwe,
Tu r'êberîyê min bike
û e'ynatî dijminêd minr'a,
Tu ber min r'ast ke r'îya Xwe.

9Çimkî zarê wanda r'astî t'une,
dilê wanda xirabkirin e,
gewrîya wane t'irba vekirî ye,
zimanê wanda h'ilek'arî ye[*][+].
10Xwedêyo! Dîwana wan Tu bike,
bira ew bik'evin pê şêwirêd xwe.
Bona gelek neqencîyêd wan,
Tu wan bavêj ji ber Xwe,
çimkî r'abûne himberî Te.

11Lê h'emûyêd xwe spartine Te bira şa bin,
h'eta-h'etayê eşqa bistirên, bin sîya destê Teda bin,
yêd navê Te h'iz dikin, bira pê Te beşerxweş bin.
12Çimkî dua Tu yê r'ast dikî, Xudano,
bi xêrxwazîyê dora wî digirî, çawa mîna dîwara[*][+].

### 6


Duayê oxirmêd giranda


Serwêrê sazbendar'a. Ser sazêd h'eyştt'êlî. Zebûra Dawid.

1Xudano! Bi k'ela Xwe min hilneyê
bi hêrsa Xwe, li min neke Tu şîretê[+].
2Xudano! Minr'a bike Tu r'e'mê
çimkî k'etime bêt'aqetîyê.
Xudano, Tu min bike h'ekîmtîyê,
çimkî hestûyada k'etime r'icafê.
3Ez bi xwe jî dir'icifim
û Tê Xudano... h'eta k'engê[+]?

4Veger'e Xudan! Tu nefsa min xilaz ke,
li gora xatirê wê h'uba Xwe, min azad ke.
5Çimkî t'irbêda k'î wê Te bîr bîne?
Dîyarê mirîyada k'ê şikirîyê bide Te[+]?

6Ji ne'lînîyê ez wastîya me,
her şev dişom doşeka xwe,
bi hêsira şil dikim nivîna xwe.
7Ç'e'vê min ji k'ederê hatin derên,
r'ûyê h'emû dijminada ew r'ijîyan[+].

8Ji min dûr k'evin, h'emûyêd neheqîyê dikin[*],
çimkî Xudan bihîst dengê girîyê min[+].
9Xudan bihîst lavayê min,
Xudanê qebûl ke duayê min.
10H'emû dijminêd min wê şermî bin, bir'icifin,
wê veger'in û nişkêva şermezar bin[+].

### 7


Duayê li gor heqî û neheqîyê


Dawid Xudanr'a stira û avîte K'ûşê ji r'ik'inyata Bênyamîn.

1Xudan, Xwedê min! Min xwe daye bin sîya Te.
Ji peyk'etîyêd min, min xilaz ke û azad ke[+].
2Yan na ewê mîna şêra min bidir'înin
û vejenin azadkirê minê t'une bin.

3Xudano, Xwedê min!
Heger min tiştek kirîye,
yan destê minda neheqî heye,
4yan min neheqî xêrxwazr'a kirîye,
cîyê heqî-neheq dijminê xwe şêlandîye,[+]
5bira dijmin pey min k'eve min bigire
û e'mirê min li ser dinê p'êpes ke,
r'ûmeta min jî ax-xalîyêda betal ke. (Sela)

6De r'abe Xudano, bi hêrsa Xwe,
ber gef-gur'îya dijminêd min bisene.
De h'işyar be hêna minda, Xudano!
Ne Te heqî e'mir kirîye?
7Bira civîna mileta dora Te bigire,
ser wanr'a Xwe bide hêlana jorin.
8Xudan ser miletada dinihêr'e.
Xudano, Tu heqîyê li min bike,
li gora wê r'astî û bêsûcîya min[+].
9Bira xirabîya nep'aka bit'er'ibe,
lê yêd sitqê dilê r'ast bişidîne,
Tu nêt û dilê min e'nene dikî,
Xwedêyê ku li ser r'astîyê yî![+]

10Mert'ala min Xudan e,
yê dilê r'ast xilaz dike[+].
11Xwedê h'akimê r'ast e,
her r'oj ser nep'aka hêrsk'etî ye.
12Heger ew nep'ak veneger'e,
Ewê şûrê Xwe bona wî tûj ke,
kevanê Xwe saz ke, nîşan bigire[+].
13Ç'ekêd kuştinê wîr'a hazir ke,
tîrêd Xwe jî wê bike yêd agirî[+].

14Va, yê neheq ji neheqîyê pê maye,
xirabîyêva h'emle ye, derewîyê tîne[+].
15Ç'e'lê dik'ole, ew k'ûr dike,
lê xwexa dik'eve wê t'elê[+].
16Xirabîya wî vediger'e serê wî,
zulmdarîya wî tê ser qafê wî.

17Bona r'astîya Wî, ezê şikirîyê bidime Xudan
û bistirêm eşqî navê Xudanê Herî Jorin[+].

### 8


Mezinayîya r'ûmeta Xwedê


Serwêrê sazbendar'a. Ser Gît'ît'ê. Zebûra Dawid.

1Ya Xudan, Xweyê me!
Ça h'eyran e navê Te,
li ser t'emamîya evî e'rdî!
R'ewşa Te fêza e'zmanar'a ye,[+][+]
2ku pê devê xişîm[*]
û şîrxura tê bilindkirinê.
E'ynatî dijminr'a Te qewat h'îm kir,
ku neyar û peyk'etîya dengbir'î kî.

3Gava ez dîna xwe didime li e'zmana,
kirêd t'ilî-pêç'îyêd Te, hîvê û steyrka,
k'îjan ku Te cî-war kirine,
4îdî çî ye însan ku Tu bîr tînî,
yan jî bendê vê dinê Tu lê dinihêr'î[+]?

5Te hinekî ji milyak'eta ew nimiztir kir,
r'ûmet û r'ewşêva ew xemiland.
6Te ser şixulê destê Xwe ew serwêr danî,
her tişt kire binê p'îyêd wî[*],[+]
7h'emû pez û dewar, h'eywanêd beyanî,
8teyredêd e'zmên, me'sîyêd be'rê
û her çi ku r'îyêd be'rêda diçin.

9Ya Xudan, Xweyê me!
Ça h'eyran e navê Te,
li ser t'emamîya evî e'rdî!

### 9


Şikirdarîya bona R'astîya Xwedê


Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid. E'lmût'-labên[*].

1Ezê bi t'emamîya dilê xwe
şikirîyê bidime Te, Xudan,
h'emû k'eremetêd Te bikim dengî[+].
2Ezê pê Te şa bim û gul dim
eşqî navê Te ezê bistirêm, Yê Herî Jorin[+].

3Gava neyarêd min paşda vediger'in,
ew dik'evin û ber ç'e'vê Te unda dibin.
4Çimkî Te ser dîwan û heqîya minda nihêr'î,
Tu ser k'ursîyê, çawa h'akimê ser r'astîyê r'ûniştî[+].

5Te p'ûtp'arist dengbir'î kirin,
k'ok li nep'aka Te anî,
navêd wana h'eta-h'etayê da hildan[+].
6Neyar îdî t'une ne,
ewe her t'im xirabe ne,
Te bajarêd wan wêran kirin,
bîranîna xweva ew unda bûn.

7Lê Xudanê h'eta-h'etayê p'adşatîyê bike,
Ewî k'ursîya Xwe bona dîwanê hazir kirîye[+].
8Ewê dîwana dinê bi heqîyê bike,
ser miletada bi r'astîyê binihêr'e[+].

9Xudanê qesira dero-dera be,
usa jî qesira yêd tengasîyada.
10Ewêd nas dikin navê Te,
gumana xwe didin ser Te,
ewêd ku li Te diger'in,
Tu jî pişt nadî wan Xudan[+].

11Bistirên eşqî Xudanê li Sîyonê,
bela kin kirêd Wî nava mileta.
12H'eyfhildayî xûna r'êtî bîr tîne,
zarînîya dero-dera bîr nake.

13Min were r'e'mê, Xudano,
dîna Xwe bide wan tengasîyêd min,
k'îjan destê peyk'etîyada min k'işandin,
Tu ku ji ber dergê mirinê min hildidî,[+]
14wekî t'emamîya r'ûmeta Te bikim dengî,
li ber dergehêd bajarê[*] Sîyonê,
bi dengê bilind şa bim bi xilazkirina Te.

15P'ûtp'arist k'etine ç'e'la xweye k'olayî,
nigêd wan xwexa k'ete t'ela wane veşartî[+].
16Xudan bi dîwankirinê Xwe da naskirinê,
nep'ak bi kirêd destê xwe dik'eve t'or'ê.
(Higgayon Sela)[*][+]

17De bira nep'ak veger'ine dîyarê mirîya,
h'emû ew miletêd ku Xwedê bîr kirine.
18Çimkî feqîrê h'eta xilazîyê neyê bîrkirinê,
gumana dero-dera h'eta-h'etayê unda nebe.

19R'abe Xudano, bira însan qewat negire,
bira dîwana p'ûtp'arista li ber Te bibe.
20Xudano, Tu tirsê bike li ser wan,
bira p'ûtp'arist zanibin, ku ew merî ne. (Sela)

### 10


Duayê gazinkirinê

1Xudano, çima Tu Xwe dûr digirî?
Tengasîyada Xwe vedişêrî[+]?
2Nep'ak bi k'ubarîya xwe pey feqîr k'etîye,
bira ew xwexa bik'eve t'ela xweye fikirî.

3Belê nep'ak bi nêtê dilê xwe difir'e
û yê tima Xwedê dik'ifire, bêhurmet dike[*].
4Yê nep'ak ji dest babaxîyê Xwedê nager'e,
t'emamîya fikira wîda Xwedê t'une[+].

5Her t'im r'îyêd wî jêr'a r'ast dibin,
qirarêd Te wîr'a bilind in, dûrî wî ne,
p'ifî ser h'emû dijminêd xwe dike.
6Dilê xweda dibêje: «Ezê nelik'umim,
qur'ne-qur'ne jî xirabîyê neyêne serê min»[+].
7Devê wîda t'ijî nifir', derew, gef-gur'î ye,
bin zimênda jî mixenetî û neheqî ye[*][+].

8Te'ldêd gundada xwe vedişêre,
yê amî-t'am bi dizîva ew dikuje
û ç'e'vê wî bi dizîva ser feqîr e[+].
9Ew qulç'ada xwe ditelîne,
mîna wî şêrê ne'la xweda.
Ew ditele çawa bike feqîr bigire,
feqîr digire û davêje t'or'a xwe[+].

10Xwe dike qoncik û p'al dide[*],
yê belengaz dik'evine nav lepê wî.
11Dilê xweda dibêje: «Xwedê bîr kirîye,
Ewî r'ûyê Xwe nixamtîye, ku Ew t'u car nebîne».

12R'abe, Xudan, Xwedêyo!
Bilind bike Destê Xwe û belengaza bîr neke.
13Çima yê nep'ak Xwedê bêhurmet ke,
dilê xweda bêje: «Xwedê serda nanihêr'e».

14Ne Tu wan belengaza dibînî?
Tu li ser te'lî-tengîyada dinihêr'î
ku bi destê Xwe heqê nep'ak bidî.
Belengazêd xwe li Te spartî,
piştovanê sêwîya ew Tu yî[+].

15P'er'ê nep'ak û xiraba Tu bişkênî,
gava xirabîya wan biger'î Tu nebînî[+].

16Xudan p'adşê h'eta-h'etayê ye,
p'ûtp'aristê betavebin ji e'rdê Wî[+].

17Tu xwestina belengaza dibihêyî, ya Xudan!
Dilê wan bişidîn û guh bide ser wan,
18ser dîwana sêwî û belengazda binihêr'e,
wekî merivê dinê îdî wî netirsîne[+].

### 11


Stirana gumana li ser Xudan


Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid.

1Min xwe daye bin sîya Xudan,
hûn ça minr'a dibêjin:
«Mîna ç'ivîka bifir'e,
her'e ç'îyayêd xwe?»[+]
2Va ye neheqa kevan saz kirine
û tîrêd xwe jî k'işandine,
ku te'rîyêda bavêjine yê dilê r'ast[+].
3Gava bingeh wêran be,
îdî yê r'ast wê çi bike[+]?

4Xudan P'aristgeha Xweye pîrozda ye,
k'ursîya Xudan li e'zmên e,
ç'e'vê Wî her kesî dibîne,
bijangê Wî benî-adem dicêr'ibîne[+].
5Xudan r'asta dicêr'ibîne,
lê dijene nep'ak û yê zulmê h'iz dike[+].
6Wê ser nep'aka şelê agir û k'irk'ûtê bibarîne,
bayê germî-şewatê jî p'ara k'asa wan bik'eve[+].
7Çimkî Xudan r'ast e, r'astîyê h'iz dike
û yê r'ast wê nûr-nedera Wî bibîne[+].

### 12


Duayê hewargazîyê


Serwêrê sazbendar'a. Ser sazê h'eyştt'êlî. Zebûra Dawid.

1Hewar Xudan, çimkî yêd r'ast neman,
amin ji nava meriva hatine hilatin.
2H'emû meriv hevr'a derewa dibêjin,
zarê h'ilek'ar û dilê qelp xeber didin[+].

3De bira Xudan zarê h'emû h'ilek'ara bibir'e,
usa jî zimanê yê mezin-mezin xeber dide.
4Ew dibêjin: «Emê bi zimanê xwe serk'evin,
zar-zimanêd me t'evî me ne
û h'ukumê k'ê wê ser me hebe?»

5«Bona xatirê feqîrêd şêlandî
û zarînîya belengaza,
Ezê niha r'abim» Xudan dibêje,
«wan bikime cîkî bêxof,
k'îjan demana wê yekê ne».

6Gotinêd Xudan, gotinêd xalis in,
mîna zîvê k'ûra axînda h'elandî ne
û h'eft cara ew paqijkirî ne[+].

7Xudano, Tê nobedarîya me bikî,
h'eta-h'etayê me ji vî nisilî xwey kî,
8ku dibin p'er'anî, ew diger'in,
bêarîya însênr'a ew maşoq in.

### 13


Duayê hewargazîyê


Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid.

1Xudano, h'eta k'engê Tê min lap bîr bikî?
H'eta k'engê Tê r'ûyê Xwe ji min veşêrî[+]?
2H'eta k'engê ezê bine'lim,
her r'oj dilda derd û kul bim?
H'eta k'engê ber neyar ezê nimiz bim?

3Binihêr', caba min bide,
Xudan, Xwedêyê min!
R'onayîyê bide ber ç'e'vê min,
ku nek'evime xewa mirinê[+]
4û dijmin nebêje: «Ez ser wî k'etim»,
xêrnexwaz şa nebe, gava ez bik'evim[+].

5Min xwe spartîye aminîya Te,
dilê minê şa be, bi xilazkirina Te[+].
6Ezê bistirêm eşqî Xudane,
bona qencîya ku li min kirîye.

### 14


Bêarî û bêbextîya neheqa


Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid.

1[•]Bêarê-bêfe'm dilê xweda dibêje: «Xwedê t'une».
Şûna r'eşva diçe, h'eramîyê dike,
kesek t'une ku qencîyê bike[+].

2Xudan jorda ser mêrivda dinihêr'e ku bibîne,
gelo wê hebe yekî serwaxt, ku li Xwedê diger'e[+].
3H'emû ji r'îya xwe derk'etî ne
û t'evayî pêva lewit'î ne,
yekî qencîyê bike t'une, t'u kes t'une![*]

4Gelo yêd neheqîyê dikin fe'm nakin,
ku cime'ta Min mîna nan dixwin
û ew gazî Xudan jî nakin[+]?

5Li wir xof û tirsê li wan bigire,
çimkî Xwedê nava k'oma r'astada ye.
6Hûn dikin t'ivdîrada feqîra bidine şermê,
lê belê Xudan sit'argeha wan e.

7Xwezî azadîya Îsraêlê ji Sîyonê bihata!
Gava Xudan çerxa cime'ta Xwe dîsa r'ast kira,
hingê Aqûbê eşq be, Îsraêlê jî şa be.

### 15


K'î dikare Xana Xwedêda be


Zebûra Dawid.

1Xudano! K'î dikare Konê[*] Teda bimîne?
K'î wê serê ç'îyayê[*] Teyî pîroz bihêwire[+]?

2Ewê ku bê lek'e dimeşe
û xwe r'îya heqîyê digire,
dilê xweda r'ast difikire,[+]
3bi zimanê xwe buxdana nake
û xirabîyê t'u kesî nake,
cînarê xwe bêhurmet nake[*][+].
4Merivê xirab ber ç'e'vê wî bêr'ûmet e
lê qedirê xwedêxofa bilind digire,
ew sond dixwe û sozê xwe diqedîne,
5p'erêd xwe bi selef nade,
ji ber bêsûcva r'uşetê hilnade.

K'î van dike, t'u car ewê nelik'ume[+].

### 16


Duayê gumana ser Xwedê


Zebûra[*] Dawid.

1Tu min xwey ke, Xwedêyo,
çimkî min xwe daye bin sîya Te.
2Ez dibêjime Xudan: «Tu yî Xweyê min,
pêştirî Te t'une xêrxwazekî minî din»[+].

3Ez demana pîrozêd Teye welatda me
û wan e'silzada me.

4Lê ewêd pey xwedêyêd mayîn dir'evin,
ew derd û kulêd xwe zêde dikin.
Ez t'evî xûna qurbanêd wan nabim
û navêd wan ser zarê xwe hilnadim[+].

5Xudan e p'ara mine jibare û r'isqê min,
destê Wîda ye axirî-aqûbeta min[+].
6Cî-warêd r'ind p'ara min k'etin
û li min xweş hat Ew milk'ê min.

7Pesinê Te ezê bidim, Xudanê şîretk'ar,
h'eta şev jî dil nav minda dibe dersdar.
8Xudan her t'im ber ç'e'vê min e,

Ew li milê minî r'astê ye,
nefsa minê nelik'ume[+].

9Lema dilê min şa dibe
û nefsa min eşq dibe,
bedena min jî bêxof dibe.
10Çimkî Tê dîyarê mirîyada min nehêlî,
ne jî bihêlî aminê Te gor'istên bibîne[*],[+]

11Tê r'îyêd e'mir minva e'yan kî.
Şabûneke mezin e li ber dîndara Te,
h'eta-h'etayê xêr û xweşî destê Teyî r'astêda ye[*][+].

### 17


Duayê hewargazîya yê amî-t'am


Duayê Dawid.

1Ser heqîyêda binihêr', ya Xudan,
dîna Xwe bide zarînîya min
û guh bide duayê min,
xêlif dernayê ji devê min[+].
2Bira r'ûspîtîya min ji dîndara Te be,
bira ç'e'vê Te ser r'astîyê be.

3Te dilê min cêr'iband, şev jî serîk li min da,
Te ez e'nene kirim, nedîtim tiştekî xirabda,
min ad kirîye, xirabî t'unebe devê minda[+].
4Weke gotinêd devê Te,
bona kirinêd merivayê,
h'evza xwe dikim ji zulmk'arîyê.
5Gavêd min şidîyayî ne şiver'îyêd Teda
û nigêd min neşimitîn ji nav wanda.

6Min Te kir gazî, Xwedêyo, Tê cabê bidî
û guh bidî min, gotinêd min bibihêyî.
7R'e'ma Xweye h'ujmek'ar e'yan bikî
û Tê bi destê Xweyî r'astê bikî,
ku spartîyêd Xwe ji neyar xilaz bikî[+].

8Mîna r'onayîya ç'e'va Tu min xwey ke,
bin sîya p'er'ê Xweda min binixême,[+]
9ji ber ç'e'vêd wan nep'akêd min dişêlînin,
ji wan xûnxurêd ku dora min digirin.
10Van bez girtîye, bê îsaf bûne[*],
bi devê xwe xeberada berzeq bûne[+].
11P'ê-p'ê pey min in, va ye dora min in,
ç'e'vê wan li ser min e, ku min e'rdê xin.
12Ewe mîna şêrê dike ku bidir'îne,
mîna cewrikê şêrayî ku xwe ditelîne[+].

13R'abe Xudan, pêşîya wan Tu bigire
û dever'ûya Tu wan bîne,
pê şûrê Xwe ji yêd nep'ak min xilaz ke,
14pê destê Xwe, Xudano, min ji meriva xilaz ke,
ji wan merivêd vê dinê, p'ara k'îjana ev e'mir e,
ku zikê wan xezebêd Xweva Tu dadigirî,
ku ç'e'v li wan dibijiqin û zar'êd wan pê t'êr in,
bermayî jî zar'ê zar'êd xwer'a dihêlin.

15Lê belê ezê r'ûkî r'ûspî dîndara Te binihêr'im,
gava h'işyar bim, nûr-nedera Te ezê t'êr bim.

### 18


Stirana Dawide serk'etinê


Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawidê e'vdê Xudan, k'îjanî xeberêd vê stiranê eşqî Xudan stira, li wê r'oja ku Xudan ew ji destê h'emû neyarêd wî û ji destê Şawûl xilaz kir. Ewî got:

1Ya Xudan, ez Te h'iz dikim, qewata min![+]

2Xudan e zinarê min, kela û xilazkirê min,
Xwedêyê min, qeyayê min,
ez xwe didime bin sîya Wî.
Ew e mert'al, stirûyê xilazbûnê û sit'argeha min[+].
3Hewara xwe Xudanê xweyîpesin tînim
û ji destê neyara ez xilaz dibim[+].

4Xumama mirinê ez girtim,
lêyîyêd wêranê ez r'oda birim[+].
5Zincîrêd gor'istên li min welîyan
û t'elekêd mirinê pêşîya min girtin[+].
6Tengasîya xweda min gazî Xudan kir,
hewar-gazîya xwe Xwedê xwe kir.
Ewî ji P'aristgeha Xwe bihîst dengê min,
gihîşte guhê Wî ew zarînîya min[+].

7Hingê e'rd lerizî û h'ejîya,
h'îmê ç'îya derizîn û leqîyan,
çimkî Xudan r'akiribû hêrsa Xwe[+].
8Ji bêvilêd Wî dû jê k'işîya,
ji devê Wî agir-alav,
k'ûrêd êgir ji Wî pekîyan[+].
9E'zman tewand Ew hat jorda,
e'wrê r'eş bû bin p'îyada[+].
10Xêrûb[*] sîyar bû û fir'î,
ser baskêd bê Ew sililî[*][+].
11Te'rîstan Xwer'a kire orxan,
avêd te'rî, t'ev e'wrêd e'zman
her çar alîyava Jêr'a bûn xan[+].
12Ji şewqa Wî, teyrok, birûsk
e'wrêd Wîva derbaz bûn çûn.
13Xudan e'zmênda birq veda,
bi teyrok û birûskê
Yê Herî Jorin deng veda[+].
14Tîrêd Xwe avîtin, neyar bela kirin,
birûsk şandin, ew t'evîhev kirin.
15Binê be'ra hatine dîtinê
û h'îmê dinyayê hate k'ifşê,
Xudano, ji wê hilatina Te,
gava derk'et bayê bêvila Te[+].

16Ewî jorda dest avîte min û ez girtim,
ji k'ûrayêd ava ez derxistim[+].
17Ez ji destê neyarê minî zor xilaz kirim,
ji yêd dijenîyane min, ku ji min zortir bûn[+].
18R'oja oxirmê giranda wan girt pêşîya min,
lê belê Xudan bû piştovanê min.
19Ez derxistime fireyê xilaz kirim,
çimkî Ewî ez begem kirim[+].

20Weke r'astîya min Xudan da min,
ez xelat kirim, weke paqijîya destê min.
21Çimkî r'îyêd Xudan min xwey kirin,
neheqî nekir, ji Xwedê xwe dûr nek'etim.
22Çimkî ber min bûn h'emû qirarêd Wî
û min xwe dûr nexist ji qanûnêd Wî.
23Ez li ber Wî bêlek'e bûm
neheqîyêda h'evzek'ar bûm[+].
24Lema Xudan da min, weke r'astîya min,
ku dîna xwe dide paqijîya destê min.

25Tu aminar'a amin î,
bêqusûrar'a bêqusûr î.
26Paqijar'a paqij î,
h'ilek'arar'a didî weke kirê wî.
27Çimkî tayê merivêd k'etî Tu yî,
lê ç'e'vê k'ubar-babax nimiz dikî[+].
28Belê, yê ç'ira min vêdixe Tu yî,
Xudan Xwedê şeva min dike r'onayî[+].
29Pê Te ez h'icûmî ser ordîyê dikim
û pê Xwedêyê xwe ser sûrar'a banzdidim.

30R'îya Xwedê k'amil e,
gotina Xudan xalis e,
Ew mert'al e bona her kesê Wîda sit'ar e[+].
31Belê k'î ye Xwedê, pêştirî Xudan?
Yan k'î ye Qeya, xêncî Xwedê me?
32Xwedê ye, Yê ku min qewat dike
û r'îya min bêxem dike[*].
33P'îyêd min dike, mîna p'îyêd kara xezalê
û min cîyêd bilind dide sekinandinê[+].
34Destê min hînî şer'kirinê dike
û zendêd min kevanê sifir ditewîne[+].
35Te mert'ala Xweye azadîyê da min,
milê Teyî r'astê girt pişta min,
berbihêrîya Te bû bilindbûna min.
36Fire didî avîtin Tu gavêd min,
ku nelik'umin nigêd bin min.
37Pey neyar k'etim, xwe wanr'a gîhand,
veneger'îyam h'eta k'oka wan qeland[+].
38Min e'rdê xistin û nikaribûn r'abin
û ew k'etine bin p'îyêd min.
39Te bona şêr' piştek min da girêdan,
ewêd ber min r'abûyî, ew kirine binê min.
40Te r'ev kire nav neyarêd min,
k'oka peyk'etîyêd xwe min anî[+].
41Wan kir hewar, hewarî nehat,
Xudan kirin hewar, lê Wî cab neda[+].
42Min ew hêran mîna t'oza ber bê,
mîna h'er'îya k'ûçê wêda avîtin.

43Ji şer'-de'wêd cime'tê Te ez xilaz kirim,
ser miletêd xerîb serwêr k'ifş kirim,
miletêd minva nenas, bûne xulamêd min.
44Ça bona min bihîstin,
wan guhdarî li min kir,
xerîb ber min xwe ta kir[+].
45Qudûmê çokê xerîb şkestin,
ji qesirêd xwe r'icaf derdik'etin.

46Xudan sax e, pesinê Qeyayê min bidin!
Bira bilind be Xwedêyê azadîya min.
47Ew e Xwedêyê ku hildide h'eyfa min,
milet jî kirine bin destê min,[+]
48ez ji neyar xilaz kirim,
ji xêrnexwazêd min bilindtir kirim
û ji destê zulmdara azad kirim.

49Bona vê yekê, Xudano!
Nav miletada ezê Te bilind kim,
eşqî navê Te ezê bistirêm[*][+].
50Tu serk'etinêd mezin didî p'adşê Xwe,
Tu amin î hindava k'ifşkirîyê Xwe,
Dawid û zur'eta wîr'a h'eta h'etayê[+].

### 19


R'ûmeta Xwedêye nava e'firîn û Qanûna Wîda


Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid.

1E'zman bona r'ûmeta Xwedê dibêjin,
e'rşê e'zmên şixulêd destê Wî k'ifş dikin[+].
2R'oj r'ojêr'a xeberê dibêje,
şev şevêr'a zanebûnê vedike.
3Ziman t'une, gotin t'une,
dengê wana nayê bihîstinê,
4lê şe'detîya[*] wan bela dibe t'emamîya e'rdê
û gotinêd wan digihîjine serê dinê[*].

Xwedê e'zmênda bona te'vê konek vegirt,[+]
5mîna ze'vayê ji bin p'er'dê ku dertê,
mîna mêrxasê ku pê r'eva xwe şa ye.
6Ew ji alîkî e'zmên dertê, diçe h'eta alîyê dinê
û ji germa wê t'u tişt nayê veşartinê.

7Hînkirina Xudan k'amil e,
mêriv ew nûyejîyîn dike.
T'emîyêd Xudan bêxêlif in,
sadeya ew serwaxt dikin[+].
8Qanûnêd Xudan r'ast in,
dilê mêriv şa dikin.
Fermanêd Xudan zelal in,
ç'e'vêd mêriv r'onayî dikin[+].
9Xofa Xudan xalis e,
h'eta-h'etayê dimîne.
Qirarêd Xudan heq in,
t'emamîya xweva ew r'ast in[+].
10Ewe hê havijî ne, ne ku zêr',
ne ku ew zêr'ê herî safî,
ji hingiv û hingivê şimê şîrintir in[+].
11Xulamê Te pê wan tê xweykirinê,
yê pêk tîne, xelata wî p'ir' mezin e.

12K'î dikare şaşîyêd xwe nas ke?
Ji guneyêd veşartî Tu min paqij ke,
13ji k'ubarîyê xulamê Xwe xwey ke,
bira ew h'ukumî li ser min nekin.

Hingê ezê bêlek'e bim,
ji neheqîyêd mezin ezê paqij bim[+].

14Bira gotinêd devê min
û ew fikirêd dilê min
li ber Te bêne qebûlkirin,
Xudanê Qeyayê min
û Azadkirê min[+].

### 20


Duayê bona serk'etinê


Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid.

1Bira oxirmê giranda Xudan guh bide te,
navê Xwedêyê Aqûb te xwey ke[+].
2Bira ji Cîyê Pîroz k'omekê ter'a bişîne
û ji Sîyonê piştovanîyê li te bike[+].
3Bira h'emû dîyarîyêd te Ew bîr bîne
û dîyarîyêd teye t'evayîşewatê qebûl ke. (Sela)
4Bira weke dilê te bide te
û nêt-meremêd te bîne sêrî[+].
5Pê serk'etina Te emê şa bin
û pê navê Xwedêyê xwe alê bilind kin.
Bira h'emû xwestinêd te Xudan bîne sêrî.

6Niha ez zanim, ku Xudan k'ifşkirîyê Xwe ser dixe,
ji e'zmanê Xweyî pîroz caba wî dide,
pê destê Xweyî r'astê serk'etinêd zor dide.
7Hinek pê e'reba, hinek pê hespa,
lê em pê navê Xwedêyê xwe difir'in[+].
8Ewana lik'umîn û k'etin,
lê em r'abûn û r'ast sekinîn.

9Xudano! Tu p'adşê ser xe!
Dengê me bibihê, gava em gazî Te dikin.

### 21


Şikirdayîna bona serk'etinê


Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid.

1Xudan! Pê qewata Te p'adşa şa dibe
û azadkirina Ter'a çiqasî gul dide[+].
2Te ya dilê wî da wî,
xwestina devê wî na-na nekir. (Sela)[+]

3Tu berek'eta qencva r'astî wî hatî
û t'acê zêr'ê safî danî serê wî.
4Ewî jîyîn ji Te xwest,
Te r'ojêd dirêje her-heyê danê[+].

5R'ûmeta wî mezin e, pê xilazkirina Te,
qedir û hurmet Te danî serê wî.
6Te duayê h'eta-h'etayê ser wîda barand,
dîndara Xweva Te ew eşq û şa kir.

7Çimkî p'adşayî Xudanda guman e,
saya h'uba Yê Herî Jorin wê nelik'ume[+].
8Destê Teyê bigihîje h'emû dijminêd Te,
destê Teyî r'astê bigihîje yêd dijenine Te.
9Gava Tu k'ifş bî, Tê wan bikî mîna k'ûra tendûrê,
Xudanê hêrsa Xweda wan unda ke
û agir-alavê wan h'ûfî xwe ke[+].
10Tê k'oka wan ji dinê bînî
û zur'eta wan ji nav merivayîyê.

11Wan xwest xirabîyê li Te bikin,
şêwir derxistin,
lê ev yek wanr'a li hev nehat.
12Tê r'evê wan xî,
tîrkevanê Xwe bik'işînî nav ç'e'vê wan[+].

13Xudano, qewata Xweva Tu bilind be,
emê bistirên, şikirîyê bidine zoraya Te.

### 22


Hewargazîya tengasîyêda û stirana pesindayînê


Serwêrê sazbendar'a. «Stirana kara xezalêye serê sibehê». Zebûra Dawid.

1Xwedêyê min! Xwedêyê min!
Te çima ez hiştime?[*]
Xwe ji xilazkirin û dengê hêwarza min dûr girtîye[+].
2Xwedêyo! Ez r'oj gazî Te dikim
lê Tu caba min nadî,
şevê jî dengê min nayê bir'în[+].

3Lê belê Tu Yê Pîroz î,
ser t'extê Xwe r'ûniştî yî,
pesindayîna Îsraêlê yî,
4Kal-bavêd me Teda guman bûn,
Teda guman bûn, Te ew azad kirin.
5Li Te kirin hewar, ew xilaz bûn
guman dan ser Te, şermî nebûn.

6Lê ez kurm im ne ku merî,
nav merivada bêhurmetkirî
nav cime'tada sosretbûyî.
7H'emûyêd ku min dibînin,
ew qerfê xwe li min dikin,
devê xwe li min xar dikin,
serê xwe dih'ejînin[*] û dibêjin:[+]
8«De bira xwe bispêre Xudan
û Ew wî xilaz ke,
de bira wî azad ke,
heger Ew ji wî r'azî ye»[*]

9Lê belê Tu yî, yê ez ji bet'inê derxistim,
ber bistanê dîya min, Te ez bêxof kirim[+].
10Ez ji bet'inêda spartî Te bûyî,
ji zikmakîyêda Tu Xwedêyê min î.
11Ji min dûr nek'eve,
çimkî tengasî nêzîk e
lê k'omekdarek t'une[+].

12Gelek canega dora min digirin,
boxêd Başanêye[*] zor ser minda digirin[+].
13Mîna şêrê devxûn mir'e-mir' dikin
û ew qîlêd xwe li ser min vedikin.

14Ez mîna avê tême r'êtinê,
hestûyêd min ji hev têne ber'danê,
dil nav minda dih'ele mîna şimê[+].
15Qewat li min ziha dibe,
mîna cêr'ê axîn hûr-hûrî dibe,
ziman demaxê minva diqemite,
Tu min dikî axa mirinê.

16Se-kûç'ika ez kirime nava xwe,
k'oma neheqa dora min girt,
dest û p'îyêd min qul kirin[*][+].
17H'emû hestûyêd min têne jimarê,
min t'emaşe dikin dîna xwe didinê[+].
18K'incêd min nava xweda bela dikin
û ser k'inca min p'eşk davêjin[*][+].

19Lê Tu Xudano, ji min dûr nek'eve!
Qewata min! Zû bike Xwe minr'a bigihîne.
20Nefsa min Tu ji şûr xilaz ke,
min tayî jî ji nav lepê se-kûç'ika[+].
21Min xilaz ke ji qîlê şêr
û azad ke ji stirûyêd gayêd beyanî[+].

22Ezê navê Te biratîya xwer'a salix kim,
nava civînêda pesinê Te bidim[*][+].
23Gelî xudanxofa! Pesinê Wî bidin!
Gelî zur'eta Aqûb! R'ûmetê bidin!
H'emû zar'êd Îsraêl! Ji Wî xof bikin![+]
24Çimkî Ewî pişt neda yê t'engezar,
belengazîya wî bêhurmet nekir,
r'ûyê Xwe Ewî ji wî veneşart,
gava wî hewar kir, Xwedê bihîst.

25Civîna mezinda ezê bidim pesinê Te,
li ber wan xofk'êşêd Te,
bînime sêrî ad-qirarêd xwe, bona wî xatirê Te[+].
26Belengazê bixwin û t'êr bin[*],
pesinê Xudan bidin yêd Wî diger'in.
Dilê we bira bijî h'eta-h'etayê!

27Her qulbê dinyayê wê bîr bînin
û berbi Xudan wê veger'in.
H'emû berekêd mileta,
wê serê xwe ber Te daynin[+].
28Çimkî p'adşatî ya Xudan e,
Ew serwêrtîyê mileta dike[+].

29H'emû k'up-k'upêd evê dinê,
ewê bixwin û ber ta bin
û her kesê p'ara xwelîyê,
ku firarî ye li ser e'rdê,
wê bik'eve ber li ser çokê.
30Nisilê xulamtîyê Wîr'a bikin,
navê Xwedê qur'na peyr'a wê qise kin[+].
31Wê bên û xilazkirina Wî
wan merivar'a bikin dengî,
k'îjanêd ku wê bêne dinê,
wê bêjin: «Xudan ev yek kirine»[+].

### 23


Xudan Şivanê min e


Zebûra Dawid.

1Xudan şivanê min e,
ez ne h'ewcê tiştekî me[+].
2Ew mêrg û çîmanada min dide mexel,
min dibe ser avêd nerme e'dil,[+]
3nefsa min Ew nûyejîyîn dike.
Şiver'îyêd r'astîyêda Ew min dibe,
bona xatirê wî navê Xwe[+].

4Heger ez gelîyê sîya mirinêda bim,
ji xirabîyê ezê t'u car netirsim,
çimkî Tu yî wir t'evî min,
şiv û berşivka Te dil didin ber min[+].

5Tu ber ç'e'vê dijminêd min,
sifirê datînî li ber min.
Tu r'ûn dikî ser serê min,
lêvar'a dadigirî k'asa min[+].
6T'emamîya r'ojêd e'mirê minda,
t'enê qencî û dilovanîyê bibin minr'a.
H'emû r'ojêd e'mirê xweda
ezê bimînim Xana Xudanda.

### 24


R'ûmeta P'adşayê E'firandar


Zebûra Dawid.

1E'rd xêr û xiznêva yê Xudan e,
usa jî dinya binelîyêd wêva[*][+].
2Çimkî Ewî h'îm avîte li ser be'ra,
ew da sekinandin li ser ç'ema[+].

3K'î dikare r'abe ç'îyayê Xudan,
k'î dikare bisene Cîyê Wîyî Pîroz?[*][+]
4Yê destê h'elal û sitqê dilê r'ast,
ku nak'eve pey derewîyê[*]
û derew jî sond naxwe[+].
5Ewê ji Xudan bistîne xêr-berek'etê,
ji xilazkir Xwedêyê xwe r'ûspîtîyê.
6Yêd aha ne, ku li Wî diger'in,
h'izreta dîtina Xwedêyê Aqûb in! (Sela)

7Gelî dergeha, serê xwe bilind kin!
Bilind kin, gelî dergehêd her-heyê,
wekî P'adşayê r'ûmetê bik'eve navê![+]
8K'î ye ew p'adşayê r'ûmetê?
Xudanê zor û qewatê,
Xudanê şêr'dayî qudretê[+].

9Gelî dergeha, serê xwe bilind kin!
Bilind kin, gelî dergehêd her-heyê,
wekî P'adşayê r'ûmetê bik'eve navê!
10K'î ye ew p'adşayê r'ûmetê?
Xudanê Ordîya, Ew e p'adşayê r'ûmetê! (Sela)

### 25


Duayê hewargazîyê


Zebûra Dawid.

1Xudano, ez canîya xwe berbir'î Te dikim[+].
2Xwedêyê min! Ez Teda guman im,
bira ez şermî nebim,
dijmin dilê xwe li min şa nekin.
3Bira yêd Teda guman şermî nebin,
bira ew şermî bin û r'ûr'eş bin,
ewêd bêamine nemamîyê dikin.

4Xudan, r'îyêd Xwe nîşanî min ke
û min hînî şiver'îyêd Xwe ke[+].
5Berê min bide r'astîya Xwe, hîn ke,
çimkî Tu yî ew Xwedêyê xilazkirê min
û her r'oj ez gumana xwe didime ser Te[+].

6Bîr bîn, Xudan, r'e'm û h'uba Xwe,
çimkî ewe h'eta-h'etayî ne[+].
7Guneyêd zar'otî û neheqîyêd min bîr neyne,
lê li gora h'uba Xwe min bîr bîne,
bona xatirê qencîya Xwe, Xudano![+]

8Qenc û r'ast e Xudan,
lema gunek'ara hînî r'ê dike.
9Ew berbi heqîyê milûka dibe
û r'îya Xwe milûka hîn dike.
10H'emû r'îyêd Xudan dilovan û amin in,
bona yêd peyman û t'emîyêd Wî xwey dikin.

11Xudano, bidî xatirê navê Xwe,
sûcê neheqîya min ku mezin e,
dîsa bidî xatirê baxşa Xwe[+].
12Ew merivê ku ji Xudan xof dike,
Ewê hîn ke ku k'îjan r'îyê bibijêre.
13Nefsa wîyê xêr-xweşîyêda bimîne
û zur'eta wîyê li e'rdê war be[+].
14Sir'a Xudan bona xofk'êşêd Wî ye
Ew peymana Xwe wanva e'yan dike.

15Ç'e'vê min t'imê li Xudan e,
çimkî Ewê nigê min ji t'elê derxe[+].

16Berê Xwe bide min û min were r'e'mê,
çimkî ezî bêkesî dero-der im.
17Kulê dilê min zêde dibin,
ji van derd-kula derxe Tu min.
18Dîna Xwe bide min me'rimî û r'ebenî,
bibaxşîne h'emû guneyêd mine kirî.

19Dîna Xwe bide p'ir'anîya neyarêd min,
çawa k'în û boxîyêva dijenine min.
20Nefsa min xwey ke û min xilaz ke,
şermî nebim, ku xwe daye bin sîya Te.
21H'elalî û r'astî bira min xwey kin,
çimkî ez bi guman hîvîya Te me.

22Xwedêyo, azad ke Îsraêlê,
ji ber her te'lî-tengîyê[*][+].

### 26


Duayê yê amî-t'am


Zebûra Dawid.

1Ya Xudan, li ser heqîya minda binihêr'e,
çimkî ez h'elalîya xweda mame.
Min gumana xwe danîye ser Xudan, ez naşih'itim[+].
2Min e'nene ke Xudan û min bicêr'ibîne,
nêt û dilê min Tu parzûn ke[+].
3Çimkî h'uba Te li ber ç'e'vê min e
û aminîya Te r'êberîya min dike[+].

4Ez t'evî derewîna r'ûnanîm
û t'evî dur'ûya r'ê naçim.
5Ez dijenime civata xiraba
û t'evî nep'aka r'ûnanîm[+].

6Ez bi bêsûcîyê destêd xwe dişom,
dora gorîgeha Te, Xudan, dizivir'im,[+]
7dengê şikirdarîyê didime bihîstinê,
h'emû h'ujmek'arîyêd Te salix dikim[+].

8Xudano! Ez h'iz dikim Xana Te,
ew cîyê mayîna r'ûmeta Te.
9Nefsa min t'evî gunek'ara unda neke,
e'mirê min jî t'evî xûnxura,[+]
10destê k'îjanada neheqî heye,
destê wanî r'astê r'uşetêva t'ijî ye[+].

11Lê belê ezê h'elalîya xweda bimînim.
Min azad ke û min were r'e'mê!
12Nigê min r'îya r'astda ye,
civatada ezê pesinê Xudan bidim.

### 27


Stirana pesindarîyê bona gumana ser Xwedê


Zebûra Dawid.

1Xudan e r'onaîya min û xilazbûna min!
Ezê ji k'ê bitirsim?
Xudan e qesira jîyana min!
Ezê ji k'ê bir'icifim?

2Gava xirab h'icûmî ser min dikin,
ku canîya min h'ûfî xwe kin,
hingê peyk'etî û neyarêd min,
xwexa dilik'umin û dik'evin.
3Heger ordîk r'abe ber min,
wê netirse qet dilê min.
Heger şêr'r'a bêne ser min,
wê dîsa unda nebe gumana min[+].

4Tiştekî ji Xudan ez dixwazim
û ez h'eyra vê yekêda me,
t'emamîya r'ojêd e'mirê xweda,
Xana Xudanda ez bimînim,
ji dîndara Wî ez t'êr nebim
û h'eyra P'aristgeha Wîda bim[+].

5Wê r'ojêd oxirmê giranda,
Ewê min veşêre çardaxa Xweda,
k'ûrayîya konda min binixême
û min bilind ke, bide ser qeyê.
6Lê niha serê minê bilind be,
ber wan neyarêd dora min girtine,
Konê Wîda ezê bi dengê eşqê qurbana bidim,
ezê bistirêm û miqama Xudanr'a lê xim[+].

7Xudano, bibihê dengê evê gazîya min,
r'e'mê bike û bide Tu vê caba min.
8Dilê min boy Te dibêje:
«De tu r'ûyê Wî biger'e».
Va ye Xudan, ez jî r'ûyê Te diger'im[+].
9R'ûyê Xwe Tu ji min veneşêre.

Bi hêrsê berî xulamê Xwe nede.
Piştovanê min Tu bûyî,
pişt nede min, min nehêle,
Xudan, Xilazkirê min!
10Heger dîya min û bavê min,
ew dest ji min bik'işînin,
lê Xudan wê qebûl ke min.

11R'îya Xwe Xudan, min hîn ke,
dijminêd minr'a e'ynat ke,
şiver'îya r'astda min xwey ke[+].
12Destê neyarva ber'nede min,
ku şe'dêd derew r'adibin ber min
û gef û gur'îyê hûyî min dikin[+].

13Lê ez bawer im, e'rdê zêndîyada
qencîya Xudan ezê bibînim.
14Xudanda guman be!
Serxwe û dilteyax be!
Xudanda guman be![+]

### 28


Duayê hewargazîyê û r'azîdarîyê


Zebûra Dawid.

1Ez hewara xwe Te datînim, Xudano!
Qeyayê min, hêna minda bêdeng nemîne!
Hindava minda Xwe ker' neke,
ku nebime mîna yê dik'evine gor'ê[+].
2Bibihê dengê zarînîya min,
gava ez hewara xwe Te datînim,
dest berbir'î P'aristgeha Te dikim[+].

3Min nede r'êza nep'aka,
neke t'evî wan neheqa,
ku zarxweş in hevalar'a,
lê xirab in dilê xweda[+].
4Weke kirêd wan bide wan,
anegorî wan xirabîyêd wan,
weke kirinêd bi destê wan,
ser bela xwe bira ew vebin.
5Çimkî ewan kirinêd Xudan,
ser kirê destê Wî nafikirin.
Ewê wan wêran ke, ava neke.

6Şikir ji Xudanr'a,
ku Ewî bihîst zarînîya min.
7Xudan qewat û mert'ala min e,
dilê min Wîda guman bûye,
hingê min stand jê k'omeke,
dilê min k'etê şabûne,
pesinê Wî bidim bi stirane[+].

8Xudan e qewata cime'ta Xwe,
sit'ara azadîya bijartîyê Xwe.
9De cime'ta Xwe xilaz ke
û warê Xwe bimbarek ke,
Tu şivantîyê li wan bike
û t'imê wan hilgire.

### 29


Pesindayîna dengê Xwedê


Zebûra Dawid.

1Bidine Xudan, heyînêd Xwedêye e'zmên,
bidine Xudan qedir û qudretê,[+]
2bidin şikirîyê navê Xudan,
xemila pîrozva bih'ebînin Xudan[*].

3Dengê Xudan li ser ava ye,
Xwedêyê xweyîr'ûmet birq vedaye,
Xudan li ser gelek ava ye.
4Dengê Xudan qewat e,
dengê Xudan xweyîşuret e.

5Dengê Xudan darêd erzê dişkêne,
Xudan erzêd Lubnanê hûr-hûrî dike[+]
6û wan mîna golika dide banzdanê,
Lubnan û Sîryonê[*] jî mîna gayê beyanî[+].

7Dengê Xudan tîrêd agirî alav dide.
8Dengê Xudan çol û besta dilerizîne,
Xudan çol û besta Qadêşê dilerizîne[+].
9Dengê Xudan karêd xezala dide zayînê,
daristana dide r'ûtkirinê
û P'aristgeha Wîda h'emû dikin dengî:
«R'ûmet wîr'a!»

10Xudan k'ursîya Xwe ser avêd e'zman danîye,
Xudanê ser k'ursîya Xwe h'eta-h'etayê p'adşa be[+].
11De bira Xudan qewatê bide cime'ta Xwe,
bira Xudan dua û xêr-xweşîyê bide cime'ta Xwe[+].

### 30


Stirana Pesindayînê


Zebûra Dawid. Stirana bimbarek-pîrozkirina P'aristgehê.

1Ezê te bilind kim, Xudano,
çimkî Te ez xilaz kirim,
dijmin li min nedan k'enandin[+].
2Ya Xudan, Xwedêyê min!
Min hewara xwe Te anî
û Te ez qenc kirim.
3Xudan! Ji dîyarê mirîya Te ez derxistim,
ku nek'evime gor'ê, Te ez sax hiştim[+].

4Eşqî Xudan hûn bistirên aminêd Wî,
şikirîyê bidinê û bîr bînin pîrozîya Wî.
5Hêrsa Wî, çawa ç'e'v bigirî-vekî,
lê şîrinaya Wî t'emamîya e'mir e,
êvarê şîn e û girî ye,
lê sibehê zû eşq û şayî ye[+].

6Ez fireyîya xweda fir'naq bûm,
fikirîm: «Ezê t'u car nek'evim»[+].
7Ya Xudan, Te bi xweşîya Xwe,
mîna ç'îyakî ez qewîn kirim.

Lê gava Te r'ûyê Xwe veşart,
hingê r'icafê ser minda girt.

8Xudan gazîya xwe Te datînim
û hewara xwe Xweyî tînim.
9Xûna minê çi k'arê bide,
heger ez bik'evim ax-berê sar?
Gelo xalîyê pesinê Te bide?
Yan r'astîya Te wê salix ke[+]?
10Bibihê Xudan, min were r'e'mê,
Xudan, bide min k'omekê.

11Te şîna min kire şayî,
k'urxê min jî jorda anî,
şabûnêva min dixemilînî.
12Canîya minê ker' nemîne,
ewê bistirê eşqî Te.
Xudan, Xwedêyê min,
ezê t'imê bidim pesinê Te.

### 31


Gumana ser Xwedê û duayê bona azadbûnê


Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid.

1[•]Xudano, min xwe daye bin sîya Te,
bira ez t'u car şermî nebim,
anegorî heqîya Xwe min xilaz ke.
2Guhê Xwe bide Tu ser min,
bike ku min zû xilaz kî.
Bona min bibe kela kevirî,
mala sit'arbûnê ku min azad kî[+].

3Çimkî Tu yî qeya û kela min,
Tu bona xatirê wî navê Xwe,
bibe r'êber û serwêrê min.
4Ji wê t'elê Tu derxe min,
ku dizîva danîbûn bona min,
çimkî Tu yî ew sit'ara min.
5R'uh'ê xwe didime destê Te[*],
belê Te ez xilaz kirim,
Xudan, Xwedêyê aminîyê[+].

6Ez dijenime yêd pey p'ûtêd p'ûç' k'etî,
lê gumana min ser Xudan e[+].
7Pê h'uba Te ezê eşq û şa bim,
çimkî ser me'rimîya minda Te nihêr'î
û te'lî-tengîya min pê h'esîyayî.
8Te ez nedam destê dijmin,
lê danîne fireyê nigêd min[+].

9Min were r'e'mê, Xudano,
çimkî ez nava tengasîyêda me,
ç'e'vê min, nefs û canîya min
ji dilêşîyê h'elîyan-maşîyan[+].
10E'mirê min derbaz bû zelûlîyê,
salêd min jî ne'le-ne'lê,
ji derd-kula qudûm k'etim
û hestûyada h'elîyam-maşîyam.

11Ber h'emû neyara bûm îtoyîn,
li ber cînarêd xwe ez îlahî,
sawa min dik'eve ser nasêd min,
yêd derva dibînin ji min dir'evin[+].
12Mîna mirîya ji dila hatime bîrkirinê,
bûme çawa derdaneke hûrdexweşî.
13Xeyba geleka ez dibihêm,
her alîyava saw min digire,
gava ew hevr'a himberî min dicivin,
dişêwirin ku bîna ber min bistînin.

14Lê ez Teda guman im, Xudano,
min got: «Tu yî Xwedêyê min».
15R'ojêd min destê Teda ne,
min ji destê dijmin
û peyk'etîya xilaz ke[+].
16Sifetê Xwe gul de ser e'vdê Xwe
bi h'uba Xweye amin min azad ke[+].
17Xudano! Bira ez şermî nebim,
çimkî ez gazî Te dikim,
bira nep'ak şermî bin
dîyarê mirîyada ker' bimînin.
18Devêd derewîn bira bên girtin,
ku hindava r'astada h'ir' dibêjin,
bi k'ubarîyê û mixenetîyê.

19Çiqas mezin e qencîya Te,
li ber h'emû merivayê,
xofk'êşêd Xwer'a xwey kirîye Te,
k'îjan xwe didine bin sîya Te.
20Dîndara Xweva wan xweyî dikî,
ji dest nemamîyêd merivayê,
Konê Xweda wan vedişêrî,
ji zordarîya zimanîyê.

21Şikir ji Xudanr'a,
ku h'uba Xweye h'eyre-h'ujmek'ar,
nava neyarêd dora minda nîşanî min kir![+]
22T'evhevbûna xweda min got:
«Ber ç'e'vê Te ez k'etime».
Lê Te dengê duayê min bihîst,
gava min Te kire gazî.

23Xudan h'iz kin, h'emû aminêd Wî,
Xudan şîrh'elala xwey dike,
lê yêd xwe babaxîyê girtine,
xezebê ser wanda dibarîne[+].
24Serxwe bin!
Bira dilê we bişidin,
h'emûyêd ku Xudanda guman in[+].

### 32


Şabûna bona guneafûbûnê


Maskîla[*] Dawid.

1Xwezî li wî bendeyî,
ku neheqîyêd wî hatine afûkirinê
û guneyêd wî hatine baxşandinê!
2Xwezî li wî merivî,
ku Xudan jêr'a neheqîyê h'esab nake
û dilê wîda qelpî t'une[*][+].

3Gava min guneyê xwe neda r'ûyê xwe,
hestûyêd min h'elîyan-maşîyan,
ji dest zarînîya mine t'emamîya r'ojê.
4Çimkî şev û r'oj destê Te ser min giran bû,
ter'ayîya min bû mîna zihaya havînê. (Sela)

5Hingê min guneyê xwe Teva e'yan kir
û neheqîya xwe veneşart,
min got: «Ezê şaşîya xwe
li ber Xudan bidime r'ûyê xwe».
Û Te neheqîya guneyê min baxşand. (Sela)[+]

6Bona vê yekê her kesê amin,
gava xwe nas ke, bi duakirinê wê berbi Te bê.
Hingê heger lêyîyêd ava jî li ser hevr'a derbaz bin,
ewê t'u car negihîjine wî.
7Sit'argeha min Tu yî,

ji tengasîyê Tu min xwey dikî,
bi stiranêd azadîyê Tu dora min digirî. (Sela)[+]

8«Ezê te aqil û serwaxt kim
û r'îya ku têda her'î ber te vekim,
ç'e'vê Minê li ser te be, te şîret kim.
9Mîna hesp û qant'ir'a nebine bêfe'm,
wan gem û t'emb dikin ku zeftî we bin»[+].

10Cefayêd nep'aka wê gelek bin,
lê h'uba amin wê bigire dora wan,
k'îjana gumana xwe dane ser Xudan.
11Bi Xudan eşq û şa bin,
gelî sitqê dilê r'ast,
dengê xwe hildin h'emûyêd dilada r'ast[+].

### 33


Stirana pesindayînê

1Bi Xudan eşq bin gelî amina,
li r'asta dik'eve pesindarî.
2Bi çengê zîs şikirîyê bidine Xudan,
bi sazê dehet'êlî Wîr'a bistirên[+].
3Stiraneke nû Wîr'a bistirên,
zor û xweş saz xin, dengê bilindî ziringîyê[+].

4Çimkî xebera Xudan r'ast e
û h'emû kirinêd Wî bi heq-h'elalîyê ne.
5Ew r'astîyê û heqîyê h'iz dike,
h'uba Xudanva dinya t'ijî ye[+].

6Bi xebera Xudan e'zman e'firîn,
bi bîna ber Wî h'emû e'rşêd wan[+].
7Be'ra mîna lodê t'op dike,
avêd bêbinîya dike e'mbara[+].

8T'emamîya e'rdê bira ji Xudan bitirse
û bira ji Wî bir'icife t'emamîya t'opa dinê.
9Çimkî Ewî got û qewimî,
Ewî e'mir kir û qedîm bû[+].

10Xudan şêwirêd p'ûtp'arista xirab dike
û fikirêd mileta betal dike.
11Şêwira Xudan qewîn û qedîm e,
fikira dilê Wî qur'ne-qur'ne ye[+].
12Xwezî li wî miletî, Xwedêyê k'îjanî Xudan e
û li wê cime'tê, k'îjan bijart kire warê Xwe[+].

13Xudan ji e'zmên jorda dinihêr'e,
t'emamîya merivayê dibîne[+].
14Ew ji k'ursîya Xwe dîna Xwe dide
t'emamîya binelîyêd dinyayê[+].
15Dilê wan h'emûya Ewî e'firandîye
û haş ji h'emû kirêd wan heye.

16P'adşa pê eskerêd ze'f xilaz nabe,
ne jî yê mêrxas pê qewata zor.
17Hesp derew e bona azadîyê,
pê qewata xweye zor nake xilazîyê[+].

18Belê ç'e'vê Xudan li ser xofk'êşêd Wî ne
û li ser wane ku hîvîya h'uba Wî ne,[+]
19Ew nefsa wan ji mirinê xilaz dike
û wextê xelayê jî wan t'êr dike.

20Nefsa me hîvîya Xudan e,
Ew alîk'ar û mert'ala me ye[+].
21Dilê me pê Wî şa dibe,
çimkî gumana me navê Wîyî pîroz e.
22Xudan, de bira Tu li ser me dilovan bî,
çawa ku em Teda guman in.

### 34


Pesindayîn bona qencîya Xudan


Zebûra Dawid, gava xwe li ber Abîmelex danî dewsa bêh'işa û berî wî dan, ewî hişt çû.

1Her gav pesinê Xudan ezê bidim,
şikirdayîn wê ji zarê min kêm nebe.
2Nefsa min pê Xudan difir'e,
bira yêd milûk bibihên û şa bin.
3T'evî min Xudan mezin kin,
em t'evayî navê Xudan bilind kin.

4Ez Xudan ger'îyam û Ewî caba min da,
ez ji h'emû xof-tirsa xilaz kirim[+].
5Yêd ku Wî dinihêr'in dibiriqin,
û r'ûyêd wanê şerma sor nebin.
6Evî feqîrî kire gazî, Xudan bihîst
û ew ji h'emû tengasîyêd wî xilaz kir[+].
7Milyak'etê Xudan t'evî xofk'êşêd Wî ye,
pişta wan digire û wan xilaz dike.

8Te'm kin û bizanibin ku Xudan ça qenc e![*]
Xwezî wî merivî, yê ku xwe daye bin sîya Wî[+].
9Ji Xudan bitirsin gelî pîrozêd Wî,
çimkî xofk'êşêd Wîyê h'ewcê tiştekî nîbin[+].
10Cewrikêd şêra bir'çî û muh'tac dibin,
lê ewêd li Xudan diger'in,
kêmasîya t'u qencîyê nabînin.

11Werin lawo, guh bidine min,
xofa Xudan ez we hîn kim.
12K'î dixwaze ku xweş bijî,
gelek r'oja ew bibîne[+]?
13Bira zimanê xwe ji xirabîyê xwey ke
zarê xwe jî ji derewîyê[+].
14Ji xirabîyê veger'e, qencîyê bike,
e'dilayê biger'e û li pey wê her'e[+].

15Ç'e'vê Xudan li ser r'asta ye
û guhê Wî li ser hewar-gazîya wan e[+].
16Berê Xudan miqabilî xiraba ye,
ku bîranîna wan ji dinê bide hildanê[*][+].
17Yêd r'ast gazî dikin, Xudan dibihê
û wan ji h'emû tengasîya xilaz dike.
18Xudan nêzîkî dilşkestîya ye
û me'rim-belengaza didebirîne[+].

19Tengasîyêd yê r'ast gelek in,
lê Xudan ji h'emûya xilaz dike[+].
20Xudan her hestûyêd wî xwey dike,
ku ji wan yek jî neşkê[*][+].
21Xirabîyê xiraba bikuje
û dîwana peyk'etîyêd r'asta wê bibe.
22Xudan nefsa xulamêd Xwe xilaz dike
û dîwana ewêd ku xwe dane bin sîya Wî nabe[*].

### 35


Duayê hewargazîyêyî ji neyara


Zebûra Dawid.

1Ya Xudan, miqabilî miqabilêd min be,
şer'kirêd minr'a şer' bike.
2Hilde zirih' û mert'alê,
r'abe were hewarê!
3R'im û şûr bavêj, pêşîya peyk'etîyêd min bigire,
bêje nefsa min: «Ez xilazkirê te me».

4Bira peyk'etîyêd min şermî bin, bibin r'obet,
bira veger'in bibin sosret,
ewêd ku dixwazin xirabîyê min bikin[+].
5Bira bibine mîna paç'a li ber bê,
milyak'etê Xudan berî wan de[+].
6Bira r'îya wana te'rî û şimşat be,
milyak'etê Xudan peyk'etîyê wan be[+].

7Bê sebeb t'or' bona min avîtine li ser ç'e'lê
ku bê sebeb k'olan bona nefsa min[+].
8Bira nişkêva xezeb li ser wanda bê,
t'or'a wane veşartî wan bigire,
bira ew qede-bela bê serê wan.

9Hingê ezê pê Xudan eşq bim,
bi azadkirina Wî ezê şa bim[+].
10H'emû hestûyêd minê bêjin:
«Xudan! K'î mîna Te xilaz dike,
yê sist ji destê zordarê wî,
feqîr û belengaz ji t'alankirê wî»[+].

11Şe'dêd derew r'adibin,
tiştêd ez haş pê t'une me dikine stûyê min.
12Ji ber qencîyêva xirabî min kirin,
ez nefsêda sêwî hiştim[+].
13Lê min nexweşîya wanda k'urx xwe dikir,
nefsa xwe jî bi r'ojîya dida cefê.
De bira ew duayê min li min veger'e[*][+].
14Ez t'evî wan usa bûm,
çawa t'evî pismam û birê xwe,
mîna yekî bona dîya xwe şînê bike,
ez bi k'ederê nimiz dibûm.

15Lê gava ez k'etim,
ewana civîyan li min k'enîyan,
qaçax civîyan miqabilî min,
lê min nizanibû çima ez dizêrandim,
nedisekinîn.
16Bêar li min k'enîyan, dane hêlana
diranêd xwe li min ç'ir'ikandin[+].

17Xweyê min! H'eta k'engê Tê dîna xwe bidêyî?
Nefsa min xilaz ke ji derbêd wan,
e'mirê min jî ji cewrikêd şêra[+].
18Hingê civata mezinda, ezê pesinê Te bidim,
nava mixulqeta mezinda Te bimbarek kim[+].

19Bira dilê xwe min şa nekin,
yêd bê sebeb bûne dijmin,
bira bi ç'e'va hevr'a nekin,
yêd cîyê amî-t'am dijenine min[*][+].
20Ew ser e'dilayê xeber nadin,
lê miqabilî merivêd dinêye milahîm,
şêwirêd h'ilek'ar difikirin.
21Devê xwe ser min mezin vedikin
û dibêjin: «Va ye! Va ye!
Ç'e'vê me dîtin».

22Ya Xudan, Te dît! Xwe ker' neke!
Xweyê min! Tu ji min dûr nek'eve[+].
23Hêna minda Tu h'işyar be,
li ser minda binihêr'e,
Xweyê min û Xwedêyê min[+].
24Anegorî r'astîya Xwe,
heqîyê li min bike,
Xudan Xwedêyê min,
ku ew li ser min nek'enin[+].
25Bira dilê xweda nebêjin:
«Meremê dilê me bû!»
û bira nebêjin «Me ew daqurtand!»[+]

26Bira şermî bin û h'emû bibine r'obet,
yêd ku dilê xwe min şa dikin.
Bira şermîyê û sosretîyê li xwe wergirin,
yêd ku ser minr'a xwe bilind digirin.

27Bira eşq û şa bin,
yêd ku r'ûspîtîya min dixwazin
û t'imê bira bêjin: «Xwedê mezin e,
ku xêr-xweşîya e'vdê Xwe dixwaze!»
28Zimanê minê heqîya Te salix ke
û t'emamîya r'ojê pesinê Te bide[+].

### 36


Xirabîya mêriv û heqîya Xwedê


Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawidê xulamê Xwedê.

1Neheqî çi ku e'mirî nep'aka dike,
ev yek e'yan e dilê minva:
Xofa Xwedê t'une li ber ç'e'vê wan[*],[+]
2çimkî h'ilek'arîyê li ber ç'e'vê xwe dikin,
ku neheqîya wan e'yan nebe û ji ber ç'e'va nek'evin.
3Xeberêd devê wan neheq û derew in,
fe'mê wan t'une ku qencîyê bikin.
4Nivînêd xweda şêwira neheqîyê dikin
û ser r'îyêd neqenc ew disekinin,
ji xirabîyê jî ew zivêr nabin[+].

5Ya Xudan! H'uba Te h'eta e'zmên e
û aminîya Te h'eta e'wra ye![+]
6Heqîya Te mîna çîyayê herî bilind e,
qirara Te mîna ava here k'ûr e!
Mêriv û h'eywên Tu xwey dikî, Xudano![+]

7H'uba Te çiqas bêhimber e, Xwedêyo!
Bendê dinê bin sîya p'er'ê Teda hêwirîne[+].
8Ewana ji xêr-berek'eta mala Te t'êr dibin
û ji ç'emê Xweyî begemkirî didî vexwarinê.
9Çimkî kanîya jîyanê li cem Te ye,
bi r'onaya Te em r'onayê dibînin[+].

10H'uba Xwe ji nasêd Xwe nebir'e
û heqîya Xwe ji yêd sitqê dilê r'ast[+].
11Bira p'e'yna k'ubara negihîje min
destê nep'ak jî min cî neh'ejîne.
12Hema ev e k'etina yêd neheqî dikirin,
ew e'rdê xistin îdî nikaribûn r'abûna[+].

### 37


Qedera heq û neheqa


Zebûra Dawid.

1Bîna xwe xiraba teng neke,
h'evsûdîyê bêola[*] neke[+].
2Çimkî ewê zûtirê mîna gîhê biç'ilmisin
û mîna gîhayê şîn wê h'işk bin[+].

3Gumana xwe bide ser Xudan û qencîyê bike,
welêtda bijî û aminîya xwe xwey ke.
4Bira Xudan şabûna te be,
Ewê xwestinêd dilê te bide te.

5R'îya xwe bide destê Xudan,
gumana xwe bide ser Wî û Ewê bîne sêrî[+].
6Wê mîna r'oyê r'ûspîtîya te derxe
û pirsa heqîya te jî mîna nîvro.

7Li ber Xudan berbihêr be û hîvîya Wî be,
bîna xwe wî merivî teng neke ku jêr'a li hev tê
û wî merivê ku digihîje meremê xirab.

8Hêrs nek'eve, neqilqile,
bînteng nebe ku xirabîyê bikî.
9Çimkî k'ok li xiraba wê bê,
lê yêd li Xudan sebir dikin,
ewê li e'rdê war bin[+].

10Belê hinekî şûnda nep'akê betavebe,
tê li cîyê wî biger'î û wî nebînî.
11Lê belê milûkê e'rdê war bin,
xêr-xweşîyêva wê xinê bin û şa bin[*][+].

12Nep'ak bona yê r'ast xirab dişêwire
û dirana ser wî diç'ir'ikîne[+].
13Xweyî ser wî dik'ene
çimkî axirîya wî dibîne[+].

14Gunek'ar şûr dik'işînin,
kevanêd xwe saz dikin,
ku yê feqîr û belengaz jorda bînin,
yêd r'îya r'astda diçin, wan bikujin.
15Şûrêd wanê bik'evine dilê wan,
kevanêd wanê hûrdexweşî bin.

16Hebûka r'astaye hindik,
ji hebûka nep'akaye p'ir' çêtir e[+].
17Çimkî qolanêd nep'aka wê bişkên,
lê stûna r'asta Xudan e[+].

18Xudan xemê h'alê bêlek'a dik'işîne
wartîya wanê h'eta-h'etayê bimîne[+].
19Oxirmêd giranda wê şermî nebin
û r'ojêd xelayêda wê t'êr bin[+].

20Lê nep'akê unda bin
û dijminêd Xudan
mîna gul-sosinêd çolê,
nava dûda wê betavebin[+].

21Nep'ak deyn hildide û nade,
lê yê r'ast destvekirî ye û dide.
22Xwedê dua k'îjana bike, ewê e'rdê war bin
û nifir'a k'îjana bike, ewê unda bin.

23Xudan gavêd wî merivî dişidîne
r'îya k'îjanî ew begem dike.
24Heger ew bilik'ume, wê nek'eve,
çimkî Xudanê destê wî bigire[+].

25Ez zar' bûme û niha jî mezin bûme,
min nedîtîye yê r'ast wêda avîtî,
yan jî zar'êd wî ku nên p'ars kin[+].
26Ew her t'im mer'd e û deyn dide,
dua jî ser zur'eta wî ye[+].

27Ji xirabîyê xwe dûr bigire,
qencîyê bike, tê bimînî h'eta-h'etê[+].
28Çimkî Xudan heqîyê h'iz dike
û pişt nade aminêd Xwe.

Ewê h'eta-h'etayê bêne xweykirinê,
lê zur'eta nep'aka wê unda be[+].
29R'astê li e'rdê war bin
û her-heyê wê ser bijîn.

30Ji devê r'asta gul-nûr dibarin
û zimanê wî heqîyê dibêje[+].
31Hînkirina Xwedê wî dilê wîda ye,
gavêd xweda ew nalik'ume[+].

32Nep'ak pey yê r'ast k'etîye,
dike ku çawa wî bikuje[+].
33Lê Xudan wî nade destê nep'ak
û gava wî bîne ber dîwanê,
nahêle ku wî gunek'ar ke.

34Xudan sebir ke û xwe r'îya wî bigire,
Ewê te bilind ke ku e'rdê war bî.
Tê bibînî undabûna nep'aka[+].

35Min dît nep'akek stirû derxistî,
mîna dara şîne ç'iqilava p'er'vedayî[*].
36Lê ew derbaz bû, k'a ew nema,
ez lê ger'îyam û min ew nedît.

37Yê bêlek'e binihêr'e
û dîna xwe bide ewêd r'ast,
çimkî axirîya merivê ha wê xêr be.
38Lê k'oka neheqa wê hevr'a bê,
axirîya nep'aka undabûn be[+].

39Xilazbûna r'asta ji Xudan e,
oxirmê giranda Ew piştovanê wan e[+].
40Xudanê alîk'arîyê wan bike, wan xilaz ke,
ji nep'aka wan azad ke û xilaz ke,
çimkî wan xwe daye bin sîya Wî[*][+].

### 38


Duayê merivê oxirmê giranda


Zebûra Dawide bona dîyarîya bîranînê.

1Xudano! Bi hêrsa Xwe min hilneyê
û bi k'ela Xwe min şîret neke[+][+].
2Çimkî tîrêd Te li min k'etine
û destê Te li ser min giran bûye[+].

3Ji alava hêrsa Te, cîkî minî sax nemaye,
dest guneyê min, hestûkî minî r'ih'et nemaye.
4Çimkî neheqîyêd min ji serê min bilindtir bûne,
mîna barê giran ew li ser min giran bûne.

5R'ûyê bêfe'mîya minda,
birînêd min bîn k'etinê dir'izin.
6Dever'ûya çûyî, qudûmk'etî,
her r'oj bi dilê kul diger'im,
7çimkî navdilê min kul-birînava t'ijî ne
û nav minda cîkî sax nemaye.
8Ez h'alk'etî û gelekî h'incir'î,
dikim zarîn ji axînîya dilê xwe.

9Xweyo, xwestina min Teva e'yan e,
k'esera dilê min ji Te veşartî nîne.
10Dilê min lê dixe, qudûm k'etime,
r'onaya ç'e'vê min jî li min birîya ye.
11H'izkirîyêd min û hevalêd min,
xwe dûr digirin ji birînêd min,
pismamêd min jî dûr sekinîn[+].
12Ewêd e'mirê min diger'in, t'ela datînin
û yêd xirabîya min dixwazin,
bona k'etina min xirab xeber didin
û her r'oj mixenetîyê difikirin.

13Lê ez mîna ker'a nabihêm
û mîna yê lal ku devê xwe venake.
14Ez bûme merivê çawa ku nabihê
û devê wîda cabek t'une.

15Ez xwe dispêrime Te, Xudano,
Tê cabê bidî, ya Xweyî, Xwedêyê min[+].
16Çimkî min got: «Bira ew dilê xwe min şa nekin
û fir'naq nebin gava bişimite nigê min».

17Va ye ez k'etina xwe dibînim,
her gav kula min ber bîna min e.
18Ez neheqîyêd xwe aşkere dibêjim,
bona guneyêd xwe xweda dişewitim[+].
19Lê neyarêd min sih'et û qewat in,
cîyê heqî-neheq xêrnexwazêd min zêde dibin.
20Yêd ber qencîyêva xirabîyê min dikin,
bona wê yekê miqabilî min r'adibin,
çimkî ez xwe qencîyê digirim[+].

21Min nehêle Xudano!
Xwedêyê min ji min Tu dûr nek'eve[+].
22Zû bike were hewara min,
ya Xudan, Xilazkirê min!

### 39


Boş-betalîya e'mir


Yidût'ûnê serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid.

1Min got: «Ezê miqatî r'îya xwe bim,
ku bi zimanê xwe guna nekim,
gemekê bavêjime ez devê xwe,
h'eta ku nep'ak li ber min e»[+].
2Min xwe ker' kir û deng nekir,
bona qencîyê jî qet tişt negot,
hingê êş li min t'evîhev bû.
3Dil nav minda qilqilî,
alavê da qafê min,
hingê derevebûm û min got:

4«Bêje Xudan Tu axirîya min,
çiqas in ew r'ojêd min
û r'êwîtîya min çend r'oj in»[+].
5Va pê bihusta Te r'oj dane min
û e'mirê min li ber Te ne t'u tişt e.
R'ast her merivê dinê k'etîye,
ew t'am weke hulmekê ye. (Sela)[+]
6R'ast mîna sîyê meriv tê-diçe.
R'ast badîhewa h'ece-h'ec dike,
ew t'op dike lê nizane ewê bibe r'isqê k'ê[+].

7Îdî niha ez hîvîya çi bim, Xweyo?
Gumana min li ser Te ye[+].
8Min ji h'emû neheqîyêd min xilaz ke,
min neke nava dev-diranê bêfe'ma.
9Ez xwe ker' dikim, devê xwe venakim,
çimkî Te kir, eva yeka.
10Derba Xwe Tu ji min dûr xe,
ez ji ber k'ulma Te betavedibim.

11Bona şîretê, neheqîya mêriv li ber bêvila derdixî,
mîna bizûzê Tu hebûka wî dihizhizînî
û jîyîn t'am weke hulmekê ye. (Sela)

12Ya Xudan, Tu bibihê duayê min
û guh bide hêwarza min,
Tu pişt nede hêsirêd min,
ez li ber Te çawa r'êwî,
mîna pêşîyêd xwe mêvanî[+].
13Mir'ûzê Xwe ji min dager'îne,
ku ez dîsa beşerxweş bim
h'eta ku neçûme, p'ûç' nebûme.

### 40


Stirana pesindayînê û k'omekxwestinê


Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid.

1Ez bi sebirê hîvîya Xudan mam,
Wî ser minda nihêr'î
û zarînîya min bihîst,
2ji wêrana ç'e'lê ez derxistim,
ji wê ç'im-ç'ima şile-h'er'î,
nigêd min danîne li ser qeyê
û gavêd min qedîm kirin[+].
3Stiraneke nû kire devê min,
zebûreke eşqî Xwedêyê me.
Gelekê bibînin û wê xof kin
û xwe bidine bin sîya Xudan[+].

4Xwezî li wî merivî,
ku xwe spartîye Xudan,
dîna xwe nade yê k'ubar
û yêd xwe dane p'ûtêd derew.
5Gelek in kirinêd Te, ya Xudan, Xwedêyê min,
ew k'eremet û fikirêd Teye li ser me,
t'u heyîn t'une mîna Te.
Minê ew salix kirana û bikira dengî,
lê bêh'esab in, nayêne gotin[+].

6Qurban û dîyarî Te begem nekir,
Te guhê min vekir,
t'evayîşewat û dîyarîya paqijbûnê Te nexwestin[+].
7Hingê min got: «Va me ez hatim,
k'itêba gulomatkda bona min nivîsar e.
8Ez dixwazim xwestina Te biqedînim, ya Xwedê
û va ye hînkirina Te dilê minda ye»[*][+].

9Min nava civîna giranda mizgînî da
heqîya azadkirina Te e'lam kir.
Va ye min lêvêd xwe nedan ser hev,
ya Xudan, Tu zanî!
10Min heqîya Te dilê xweda veneşart,
aminîya Te û xilazkirina Te min salix kir,
dilovanî û r'astîya Te min ji civîna giran veneşart.

11R'e'ma Xwe, ya Xudan, ji min dûr nexe,
bira dilovanî û aminîya Te her gav min xwey kin.
12Xirabîya bêh'esab dora min girt,
neheqîyêd min xwe minr'a gîhandin,
ew ji p'or'ê serê min ze'ftir in,
r'îya xwe jî nikarim bibînim,
dil jî minva îdî nemaye[+].
13Bike r'isqat[*], Xudano, min xilaz ke,
ya Xudan, zû bike hewara min were.
14Bira şermî bin û hevr'a t'evayî bibine r'obet,
yêd ku pey min k'etine
û mirina min dixwazin.
De bira şermî bin, paşda bir'evin,
yêd ku xirabîya min dixwazin[+].
15Bira şermîya xweda ew sûcdar bin,
yêd ku hûyî min dikin[+].

16H'emûyêd ku li Te diger'in,
bira pê Te eşq û şa bin
û yêd xilazkirina Te h'iz dikin,
«Xudan mezin e!» t'imê bêjin

17ezî şkestîyî belengaz im,
lê belê bona min Xudan xem dike.
Alîk'ar û xilazkirê min Tu yî!
Xwedêyê min derengî nek'eve[+].

### 41


Duayê merivê nexweş bona qencbûnê


Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid.

1Xwezî li wî ku xem dike bona yê k'esîb,
r'ojêd tengasîyêda Xudanê wî xilaz ke[+].
2Xudanê wî xwey ke û e'mir bidê,
ewê li ser dinê xwezilî be
û wê nede destê xwestina neyar[+].
3Xudanê nexweşîyêda cî-nivîna wî bê r'e'mê,
ji h'emû nexweşîya qenc ke û ji nivînê r'ake.

4Min got: «Ya Xudan, min were r'e'mê,
nefsa min qenc ke, çimkî min ber Te gune kir».
5Neyar xeyba min dikin û dibêjin:
«K'engê ewê bimire û navê wî unda be».
6Yek jî ku tê min bibîne,
tiştê h'al-qal dibêje,
dilê wî deng-be'sêd xirab t'op dike,
ku derê derva gilî ke[+].
7H'emû peyk'etîyêd min,
bona min hevr'a dikine p'iste-p'ist,
bona min tiştê xirab difikirin,
8dibêjin: «Xezebê eva girtîye,
ew k'etîye îdî r'anabe».
9H'eta pêşewitîyê min jî,
k'îjanîda ez serfinyaz bûm,
nanê min dixwar, p'e'yn avîte min[*][+].

10Lê belê, ya Xudan, Tu min were r'e'mê
û min bide sekinandinê ku ezê wan veger'înim.
11Ezê bi vê yekê zanibim ku Tu min begem dikî,
gava dengê serk'etina dijmin neyê bihîstin.
12Lê Tê min nava bêsûcîya minda xweyî kî
û h'eta-h'etayê min ber Xwe bidî sekinandinê.

13Şikir Xudan Xwedêyê Îsraêlr'a,
ji her-heyê h'eta h'eta-h'etayê.

Amîn û amîn[+].

### 42


K'itêba Duda (Zebûra 42-a h'eta 72-a)


Duayê sirgûnîyê û belengazîyêda


Serwêrê sazbendar'a. Maskîla malbeta Qorax.

1Çawa kara xezala h'eyra r'êç'ê ava ye,
usa jî r'uh'ê min h'eyra Teda ye, Xwedêyo![+]
2R'uh'ê min t'îyê Xwedê ye, Xwedêyê zêndî ye.
K'engê ezê bêm ber dîndara Xwedê hazir bim?
3Hêsirêd min şev û r'oj bûne xurê min,
ku her gav dibêjine min:
«K'anê ye Xwedêyê te?»[+]

4Ev yek ku tên bîra min,
agir-şewat min dik'eve,
çawa mixulqetêr'a min xwe digîhand,
bi wanr'a t'evayî bi dengê eşqê û şikirdarîyê,
k'oma cejinêva ez dik'etime Xana Xwedê.
5Çima nav minda dik'izk'izî r'uh'ê min,
çima nava minda ne r'ih'et î?
Gumana xwe li Xwedê bîne,
çimkî ezê dîsa pesinê Wî bidim,
xilazkirê xwe û Xwedêyê xwe[+].

6R'uh'ê min nav minda dik'izk'ize,
lema Te bîr tînim
ji e'rdê Ûrdunê û Hermonê,
ji ç'îyayê Mîtsarê[+].
7Li wir bêbinî deng dide bêbinîyê
bi dengê avşir'ikêd Te,
h'emû lêyî û pêlêd Te
li ser minr'a derbaz bûn.
8R'ojê Xudan h'uba Xwe dide e'yankirinê,
şevê jî stirana Wî t'evî min e,
duayê min jî ber bi Xwedêyê e'mirê min e[+].

9Ezê bêjime Xwedêyê Qeyayê xwe:
«Çima Te ez bîr kirime?
Çima bi dilê kul ez biger'im,
ji zêrandina destê dijmin?»[+]
10Dijmin usa te'na li min dixin,
tê bêjî hestûyêd min hûrxweşî dikin,
gava her r'oj dibêjine min:
«K'anê ye Xwedêyê te?»

11Çima nav minda dik'izk'izî r'uh'ê min,
çima nava minda ne r'ih'et î?
Gumana xwe li Xwedê bîne,
çimkî dîsa ezê pesinê Wî bidim,
xilazkirê xwe û Xwedêyê xwe.

### 43


Duayê k'omekxwestinê

1Tu ser îşê minda binihêr'e, ya Xwedê,
heqîya min xwey ke ji nava vî miletê bêxwedê,
ji merivêd derewîn û neheq azad ke[+].
2Çimkî Tu yî Xwedêyê kela min.
Çima Te ez wêda avîtim?
Çima ez bi dilê kul biger'im,
ji ber zêrandina neyara[+]?

3R'onayî û r'astîya Xwe bişîne,
bira ewana r'êberîya min bikin,
min bibine ç'îyayê Teyî pîroz û Xana Te[+].
4Ezê her'ime ber gorîgeha Xwedê,
li ber Xwedêyê şabûn û eşqa xwe,
ezê bi çeng pesinê Te bidim,
ya Xudan, Xwedêyê min!

5Çima nav minda dik'izk'izî r'uh'ê min,
çima nav minda ne r'ih'et î?

Gumana xwe li Xwedê bîne,
çimkî dîsa ezê pesinê Wî bidim,
xilazkirê xwe û Xwedêyê xwe[+].

### 44


Duayê k'omekdarîyê


Serwêrê sazbendar'a. Maskîla malbeta Qorax.

1Xwedêyo, me bi guhêd xwe bihîstin,
kal-bavêd me mer'a gotin,
bona wan kirêd Teye r'ojêd wanda,
nava wan r'ojêd berêda kirî[+].
2Te bi destê Xwe p'ûtp'arist r'aqetandin
û kal-bavêd me cî-war kirin,
qede-bela anî serê wan mileta
û pêşêd me derxistine firêqetîyê[+].
3Ne ku pê şûrê xwe ew e'rdê war bûn,
yan zendêd wan ew xilaz kirin,
lê destê Teyî r'astê,
zenda Te û nûr-nedera Te,
çimkî Te ew begem kirin[+].

4Tu yî P'adşê min, ya Xwedê!
Tu serk'etinê Aqûbr'a li hev bîne[+].
5Pê Te em neyarêd xwe e'rdê dixin,
yêd ku ber me r'adibin,
em pê navê Te wan p'êpes dikin.
6Çimkî kevanê xweda ez ne guman im
û ne jî şûrê minê min xilaz ke[+].
7Lê Te em ji neyara xilaz kirin
û peyk'etîyêd me dane şermê.
8Her r'oj em pê Xwedê difir'in
h'eta-h'etayê pesinê navê Te didin. (Sela)

9Te em kirine sosret wêda avîtî,
t'evî ordîyêd me dernak'evî[+].
10Te em ji ber dijmin dane r'evê,
peyk'etîya jî em t'alan kirin[+].
11Te em çawa pez dane xwarin,
nav miletada em bela kirin[+].
12Te cime'ta xwe bêqîmet firot
û bahê wê Te bilind nekir.

13Te em ber cînara kirine r'obet
û li ber yêd dor-berêd me nav û nûç'ik[+].
14Nav xelqêda Te em kirine dev-dirana,
nava miletada jî bûne mîna pêk'enîya[+].
15T'emamîya r'ojê sosretîyêda me,
şerma r'ûyê min min dinixême,
16r'ûyê dengê buxdanbêj û k'ifira,
usa jî r'ûyê h'eyfhildayê dijminda.

17Ev h'emû hatine serê me,
lê me Tu bîr nekirî
û peymana Te net'er'iband.
18Dilê me paşda veneger'îyan
û gavêd me ji r'îya Te dernek'etin.
19Lê Te em cîyê mişk û me'ra h'incir'andin
û bi sîya mirinê em nixamtin.

20Heger me navê Xwedêyê xwe bîr bikira,
yan destê xwe dirêjî xwedêkî xerîb kira,
21Xwedê wê ser vê yekêda nenihêr'îya?
Çimkî Ew sir'êd dilada zane[+].
22Lê bona Te em her r'oj ber mirinê ne,
mîna pezêd serjêkirinê h'esab dibin[*][+].

23R'abe Xweyo, çima r'aza yî?
H'işyar be me t'exsîr neke h'eta-h'etê[+].
24Çima r'ûyê Xwe ji me vedişêrî,
zelûlî û derd-kulêd me bîr dikî.

25Em usa dever'ûya çûne e'rdê,
h'eta zikê me e'rdêva qemitî.
26R'abe alî me bike û me xilaz ke,
bona xatirê h'uba Xweye amin[+].

### 45


Şayîya mala P'adşê û dergîstîya Wî


Serwêrê sazbendar'a. Pê miqamê: «Sosinî». Maskîla evîntîya malbeta Qorax.

1Ji dilê min xebera qenc bilq vedide,
hilbestêd min eşqî P'adşê ne,
zimanê min mîna qelema nivîsk'arê çê ye[+].


Bona P'adşê

2Tu ji h'emû însanetî bedewtir î,
ji lêvêd Te gul û nûr dibare,
lema Xwedê h'eta-h'etayê dua li Te kirîye.
3Şûrê Xwe li pişta Xwe girêde, E'gîto,
bi r'ewş û r'ûmeta Xwe[+].

4Bi qedirê Xwe pêşda her'e,
bona r'astî, milûktîyê û heqîyê, sîyaro,
bira destê Teyî r'astê
r'êberîya Te ber bi kirêd h'ujmek'ar bike.
5Tîrêd Te tûj in,
ew dik'evine dilêd dijminêd P'adşê,
miletê bik'evine binê p'îyêd Te.

6T'extê Te Xwedêyo[*], t'extê h'eta-h'etayê ye,
şiva p'adşatîya Te şiva heqîyê ye[+].
7Tu heqîyê h'iz dikî û dijenî neheqîyê,
lema jî Xwedê, Xwedêyê Te Tu bi r'ûnê şabûnê
ji hevalêd Te zêdetir k'ifşkirî[*].
8Ji h'emû k'incê Te bîna zimir, ûd û darçînê[*] dertê,
ji tam-taşêd hestûyêd fîlînda, pê dengêd saza Te şa dikin[+].
9Qîzêd p'adşaya nava xanim-xatûnêd Teda ne,
xanimp'adşa nav zêr'ê Ofîrda li milê Teyî r'astê sekinî ye[+].


Bona dergîstîya P'adşê

10Bibihê qîzik, dîna xwe bidê û guhê xwe veke,
tu bîr bike miletê xwe û mala bavê xwe
11û bira P'adşa maşoqê bedewîya teda be,
çimkî Ew e xweyê te, tu ber Wî ta be.
12Binelîyêd Sûrê[*] bi dîyarîya
û dewlemendêd cime'tê jî bi xizna
wê h'eyra dîndara teda bin.

13Dergîstîya P'adşê ew hindur'va xas û xewan e,
k'incê wê bi t'êlê zêr' hûnandî ye.
14Xemila neqişandîva wê dibine li ber P'adşê,
berbûk pey wê t'ev diçine li ber Wî.
15Ew têne birinê bi eşq û şayî
û dik'evine qesira P'adşê.


Bona P'adşê

16Dewsa kal-bavêd Teyê ewledêd Te bin,
Tê wan bikî serwêr ser t'emamîya e'rdê.
17Ezê navê Te qur'ne-qur'ne bidime bîranîn,
lema miletê pesinê Te bidin h'eta-h'etayê[*].

### 46


Xwedê sit'argeha û xilazkirê bajêr e


Serwêrê sazbendar'a. Stirana malbeta Qoraxe li ser Alamotê[*].

1Xwedê sit'argeh û qewata me ye,
k'omekdarê meyî tengasîyada herî nêzîk e[+].
2Lema jî em natirsin,
heger e'rd jî serobinîhev be,
ç'îya bik'evine k'ûraya be'rê,
3avêd wê fûr din, ew bikin xuşîn,
ç'îya bilerizin ji dest pêlêd wan. (Sela)[+]

4Ç'emek heye ku avêd wê bajarê Xwedê şa dikin,
wê Mala pîroze Yê Herî Jorin[+].
5Xwedê wî bajarîda ye, ew nah'eje,
Xwedêyê berbanga k'ûrda alî wî bike.
6Milet dikine qalme-qalm, h'ej dik'eve p'adşatîya,
Yê Jorin dike dengî û e'rd dih'ele[+].

7Xudanê Ordîya t'evî me ye,
Xwedêyê Aqûb kela me ye. (Sela)

8Werin bibînin kirêd Xudan,
çi k'eremet kir r'ûyê e'rdê[+].
9Şer'a dide sekinandinê, her çar qulbêd dinyayê,
tîr-kevana dişkêne, r'ima hûr-hûrî dike
û mert'ala bi êgir dişewitîne[+].
10Ker' bin û bizanibin, Ez im Xwedê,
Ezê nav miletada bilind bim
û li r'ûyê e'rdê bilind bim.

11Xudanê Ordîya t'evî me ye,
Xwedêyê Aqûb kela me ye. (Sela)

### 47


Mezinayîya Xwedê û tabûna mileta


Serwêrê sazbendar'a. Zebûra malbeta Qorax.

1Destêd xwe li hev xin h'emû miletno,
bi dengê şabûnê berbi Xwedê bikin qar'în[+].
2Çimkî Xudan, Yê Herî Jorin, saw e,
P'adşê Mezin e li ser t'emamîya e'rdê[+].
3Ew mileta ber me ta dike,
cime'ta dike bin p'îyêd me.
4Ewî milk'ê me mer'a bijart,
mezinayîya Aqûb, h'izkirîyê Xwe. (Sela)

5Xwedê Xwe da hêlana jorin qar'înîya şabûnêr'a,
Xudan r'abû ser t'extê Xwe bi dengê bor'îyêr'a.
6Bistirên Xwedêr'a, bistirên,
bistirên P'adşê mer'a, bistirên.
7Xwedê P'adşê t'emamîya e'rdê ye,
bi zebûra[*] bistirên hûn jêr'a[+].

8Xwedê p'adşatîyê h'emû mileta dike,
Xwedê r'ûdinî ser k'ursîya Xweye pîroz.
9E'silzadêd mileta civîyan
t'evî miletê Xwedêyê Îbrahîm.
Çimkî mert'alêd dinyayê yêd Xwedê ne,
Ew ser wanr'a ye[+].

### 48


Sîyon, bajarê Xwedêyê me ye


Stiran. Zebûra malbeta Qorax.

1Xudan mezin e, hêjayî gelek pesina ye,
bajarê Xwedêyê meda,
li ser ç'îyayê Xweyî pîroz,[+]
2bilindayîya bedew,
şabûna t'emamîya e'rdê,
ç'îyayê Sîyonê, t'apê Safonê[*],
bajarê P'adşê mezin[*].
3Qesirêd wêda Xwedê k'ifş e,
Ew çawa kela xuya dike.

4Va ye p'adşa, ewan civîyan,
h'emû hevr'a hatin ser şêr'[+].
5Gava dîtin, e'cêbmayî bûn,
t'evîhev bûn, paşda r'evîn.
6R'icafê li wir ew girtin,
mîna sancûyê jina ku dik'eve ber zar'ê
7û çawa bayê r'ohilatê
gemîyêd T'arşîşê hûrxweşî dike.

8Me çawa bihîstibû, usa jî me dît,
bajarê Xudanê Ordîyada,
bajarê Xwedêyê meda,
k'îjanî Xwedê qedîm dike h'eta-h'etayê. (Sela)

9Ya Xwedê, P'aristgeha Teda
em ser h'uba Teye bêhimber difikirin[+].
10Çawa navê Te, ya Xwedê,
usa jî pesinê Te h'eta serê dinê,
destê Teyî r'astê heqîyêva xinê[+].
11Bira şa be ç'îyayê Sîyonê
û eşq bin bajarêd Cihûda pê qirarêd Te[+].

12Dora Sîyonê bizivir'in
û dora wê hûn bigirin,
bilindcîyêd wê bijmirin,
13mêla we ser sûrêd wê be,
dîna xwe bidine qesirêd wê,
ku nisilê mayînr'a hûn salix kin,
14çimkî ev Xwedêya
Xwedêyê me ye h'eta-h'etayê,
Ewê r'êberê me be her-heyê.

### 49


Kêmaqilîya merivêd hebûka xweda guman


Serwêrê sazbendar'a. Zebûra malbeta Qorax.

1Bibihên vê yekê h'emû miletno,
guhdar bin h'emû binelîyêd dinê,
2belengaz û yê e'silzade,
dewletî û k'esîb hevr'a t'evayî.
3Devê minê serwaxtîyê bêje,
fikirêd dilê min zanistîyê.
4Ezê guhê xwe bidime ser mesela gotî,
pê çengê zîs vekim sir'a gotina xwe[+].

5Çima bitirsim ez r'ojêd xirabda,
gava neheqîya neyar dora min bigire,
6yê gumana wî li ser qewata wî ye
û pê hebûka xweye p'ir' difir'e[+]?
7Belê ew hebûk nikare wî xilaz ke
û ne jî berdêlê berva bide Xwedê[+].
8Çimkî biha ye qîmetê xilazbûna wan,
t'u car ev yek nabe ku bê dayîn,
9wekî bijî h'eta-h'etayê
û mirinê ew nebîne[+].

10Her kes dibîne ku serwaxt dimirin,
mîna axmax û bêfe'ma unda dibin,
hebûka xwe hineke dinr'a ew dihêlin[+].
11Qebirêd wan dibine tamêd h'eta-h'etayê,
ew cî-warêd wane qur'ne-qur'ne ne,
ev in ku navê xwe didane li ser cî-misk'ena.
12Meriv xêr-xweşîyêda dirêj namîne,
wê mîna h'eywên, ewê unda be her'e.

13Ev e r'îya axmaxa,
axirîya yêd e'mirê xwe r'azî ne. (Sela)
14Mîna pêz berbir'î dîyarê mirîya dibin,
mirin şivanê wan e,
ew r'ast berjêrî gor'ê dibin.
Qalibê wanê bir'ize her'e,
gor'istanê mala wan be.
15Lê Xudanê nefsa min ji destê dîyarê mirîya xilaz ke,
belê Ewê min hilde[*] cem xwe. (Sela)[+]

16Netirse, ku meriv dewletî dibe
û hebûka wê malê zêde dibe,
17çimkî gava ew dimire diçe,
nikare tiştekî t'evî xwe hilde,
ew hebûka wî t'evî wî naçe[+].
18Heger ew saxîya xweda xwe bextewar dibîne
û h'emû jî pesinê wî didin,
bona ku her tişt wîr'a li hev tê,
19yeke wê her'e bigihîje wan pêşîyêd xwe
û îdî t'u car ewê r'onayê nebîne.
20Meriv, ew xêr-xweşîyêda ye,
lê nizane wê mîna h'eywên unda be.

### 50


H'ebandina r'ast


Zebûra Asaf.

1Yê Zor, Xudan, Xwedê xeber dide,
ji r'ohilatê h'eta r'oavayê gazî dinyayê dike[+].
2Ji Sîyonê, bedewetîya Xwedêye k'amil dibiriqe[+].

3Xwedêyê me tê û Ew Xwe ker' nake,
agirê p'er'itandinê li pêşîya Wî ye
û dora Wî bobelîska mezin e[+].
4Ew jorda e'rd û e'zmên şe'de digire,
ku dîwana cime'ta Xwe bike[+].
5«Aminêd min cem Min t'op kin,
yêd ku bi qurbanê peyman t'ev Min girêdan».
6Hingê e'zman r'astîya Wî dikine dengî,
ku Xwedê Xwexa h'akim e. (Sela)[+]

7«Bibihê cime'ta Min û Ezê xeber dim,
hey Îsraêl, Ezê şe'dê miqabilî te bim,
Ez Xwedê me, Xwedêyê te[+].
8Ne ku bona qurbanêd te Ez te hiltêm,
t'evayîşewatêd te t'imê ber Min in[+].
9Ez ji mala te canega naxwazim,
ne jî nêrîya ji axilê te.
10Çimkî h'emû bînberê daristên ew yêd Min in,
usa jî h'eywanêd li ser h'ezara ç'îya.
11H'emû teyredêd ç'îya Ez nas dikim
û h'eywanêd çolê li ber ç'e'vê Min in.

12Heger Ez bir'çî bim, Ez ter'a nabêjim,
çimkî dinya xêr-xizna xweva ya Min e[+].
13Gelo Ez goştê canega dixwim,
yan jî xûna nêrîya vedixwim?
14Xwedêr'a qurbana r'azîdarîyê bide,
ad-qirarêd xwe t'ev Yê Herî Jorin bîne sêrî[+].
15Oxirmêd giranda tu Min bike gazî,
Ezê te xilaz kim, tê jî şikirîyê bidî Min»[+].

16Lê belê Xwedê gunek'arar'a dibêje:
«Çî ter'a ne, ku tu qeyde-qanûnêd Min salix dikî
û peymana Min didî li ser zarê xwe?
17Çimkî tu li şîretêd Min ne xweş î
û xebera Min davêjî pişt guhê xwe.
18Gava diz dibînî, didî pey diçî
û dibî hevalê zinêk'ara.

19Bona xirabîyê devê xwe vedikî
û zimanê te mixenetîyê dertîne[+].
20Tu r'ûdinî davêjî birê xwe
û xeyba kur'ê dîya xwe dikî.
21Te ev yek kirin û Min deng nekir,
te t'irê Ezî mîna te me.
Ezê te hilêm û kirêd te bidime ber ç'e'vê te.

22Vê yekê fe'm bikin, gelî Xwedêbîrkirîya,
ku nebe Ez we qet-qetî kim û azadkir t'une be[+].
23Yê qurbana r'azîdarîyê dide,
ew e yê ku qedirê Min digire
û ewê miqatî r'îya xwe dibe,
xilazkirina xwe Ezê nîşanî wî dim».

### 51


Zebûra t'obekirinê


Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid, gava p'êxember Nat'an hate cem wî, bona ku wî serê xwe Bat'-Şevayêr'a danîbû.

1Min were r'e'mê, Xwedê,
weke aminîya Xwe,
weke h'uba Xweye p'ir',
bêolîtîyêd min r'esît ke[+].
2Min lap bişo ji neheqîyêd min
û min paqij ke ji guneyêd min[+].

3Çimkî bêolîtîyêd xwe ez nas dikim
û guneyê min t'imê li ber min e[+].
4Li ber Te, t'enê himberî Te min gune kir
û xirabî li ber ç'e'vê Te kir,
usa ku Tu r'ast î qirara Xweda
û paqij î h'akimtîya Xweda[*][+].
5Belê ezî neheqîyêva dinê k'etime
ez ji zikmakîyêda gunek'ar bûme[+].

6Belê Tu r'astîyê dilê minda dixwazî.
Dilê min k'ûr hînî serwaxtîyê ke.
7Paqij ke min pê zoxê hûsopê, ezê paqij bim
û bişo min, ji berfê ezê qerqaştir bim.
8Dengê eşqê û şabûnê Tu bigihîne min,
bira şa bin hestûyêd ku Te şkênandin.
9Tu pişta Xwe bide guneyêd min
û r'esît ke h'emû neheqîyêd min.

10Xwedê, dilekî paqij nav minda bie'firîne
û r'uh'ekî r'ast nav minda ser hevda bîne[+].
11Tu min ji ber Xwe nevêje
û R'uh'ê Xweyî Pîroz ji min nestîne.
12Şabûna xilazkirina Xwe li min veger'îne
û bi r'uh'ekî r'azî min bingeh ke.

13R'îyêd Te ezê bêola hîn kim
û gunek'arê ser Teda veger'in.
14Min xilaz ke Xwedê ji xûnr'êtinê,
Tu Xwedêyê minî xilazbûnê,
zimanê minê bide pesinê heqîya Te.

15Xweyo, lêvêd min Tu ji hev veke
û devê minê r'ûmeta Te bilind ke.
16Çimkî Tu qurbana naxwazî,
yan na minê ew bidana,
t'evayîşewata jî begem nakî[+].
17Qurbana Xwedê xweş, r'uh'ê şkestî ye,
dilê milûk e, ku Xwedê t'exsîr nake[+].

18Bi r'ezedilîyê qencîyê Sîyonêr'a bike,
sûra Orşelîmê bide sekinandinê[+].
19Hingê qurbanêd r'astîyê wê Te xweş bên,
dîyarîyêd şewat û t'evayîşewatê
û ser gorîgeha Teyê canega bên dayînê[+].

### 52


Dîwana Xwedê û dilovanîya Wîye amin


Serwêrê sazbendar'a. Maskîla Dawid, gava Doêgê edomî hat gote Şawûl, ku Dawid k'ete mala Ah'îmelek'.

1Çima pê xirabîyê tu difir'î, hey mêrxaso?
Aminîya Xwedê ew her t'im heye.
2Zimanê te xirabîyê dertîne,
mîna dûzanê tûj h'ilek'arîyê dike[+].
3Tu xirabîyê hê gelekî h'iz dikî, ne ku qencîyê,
hê gelekî derewîyê, ne ku r'ast xeberdanê. (Sela)
4Tu h'iz dikî her xeberêd zîyank'ar,
hey zimanê har û me'r.

5Xwedê wê bela te bidê h'eta-h'etayê,
wê te bigire, te ji wargeh derxe,
k'oka te jî ji wî e'rdê jîyînê. (Sela)[+]
6R'astê bibînin û xof kin,
ser bik'enin û bêjin:[+]
7«Va ye ew merivê ku xwe nesparte Xwedê,
lê gumana xwe da ser hebûka p'ir'e bêkêr
û bi neheqîyêd xwe qewat hê girt»[+].

8Lê ez Xana Xwedêda mîna dara zeyt'ûnêye şîn im,
her t'im h'ub û aminîya Xwedêda ez guman im.
9Ezê t'imê bidim pesinê Te,
bona xatirê wê kirina Te,
ber aminêd Te bikim dengî navê Te,
çimkî ew nav qenc e û xweş e.

### 53


Hêwarza azadîyê ji h'alê xirabîya merivayîyê


Serwêrê sazbendar'a. Ser Mah'alatê. Maskîla Dawid.

1[•]Bêarê-bêfe'm dilê xweda dibêje: «Xwedê t'une».
Ew şûna r'eşva diçin û neheqîyê dikin,
kesek t'une ku qencîyê bike[+].

2Xwedê jorda li merivayê dinihêr'e,
ku bibîne gelo serwaxtek heye,
ku ew li Xwedê diger'e[+].
3Ew h'emû jî xalifîne,
t'evayîya xweva lewit'îne.
Yekî qencîyê bike t'une,
t'u kes t'une![*]

4Gelo ewêd neheqîyê dikin fe'm nakin,
dixwin ça nan cime'ta Min,
Xwedê jî nah'ebînin[+]?

5Hingê xof û tirsê wan bigire,
wê dera ku tirs t'une,
hestûyêd h'icûmkirêd te
Xwedê wê bela-belayî ke.
Ew hatine sosretkirin,
çimkî Xwedê ew wêda avîtin[+].

6Xwezî azadkirina Îsraêlê ji Sîyonê bihata!
Gava Xwedê çerxa cime'ta Xwe dîsa r'ast ke,
hingê Aqûbê eşq be, Îsraêlê jî şa be.

### 54


Duayê bona ji destê dijmin azadbûnê


Serwêrê sazbendar'a. Ser sazêd t'êlî. Maskîla Dawid, gava zîfî hatin gotine Şawûl, ku Dawid xwe li cem me veşartîye.

1Xwedêyo, bi navê Xwe min xilaz ke
bi qewata Xwe weke heqîya min bide min.
2Xwedêyo, bibihê duayê min
û guh bide ser gotinêd min.
3Çimkî xerîba ser minda girtine
û zulmk'ar pey e'mirê min k'etine,
Xwedê nadine ber ç'e'vê xwe. (Sela)[+]

4Lê belê Xwedê piştovanê min e,
Xweyî t'agêrê[*] e'mirê min e!
5Xirabîyê ser dijminda veger'îne,
ji dest aminîya xwe wan mina ke[+].

6Ezê Ter'a qurbanê bidim, bi dil û can
û şikirîyê bidime navê Teyî qenc, Xudan.
7Çimkî Te ji her tengasîya ez xilaz kirim,
k'etina neyara, min ber ç'e'vê xwe dît[+].

### 55


Hewara ji destê nemamîya heval xilazbûnê


Serwêrê sazbendar'a. Ser sazêd t'êlî. Maskîla Dawid.

1Xwedêyo, guh bide duayê min
û pişta Xwe nede r'ecayê min.
2Dîna Xwe bide min û caba min bide,
diltengîyêda ez şaşo-p'aş bûme û şînê dikim,[+]
3ji dest dengê neyar û tengasîya nep'ak.
Çimkî neheqîyê li ser minda dibarînin
û bi hêrsê min dizêrînin.

4Dil nav minda dilerize
û xofa mirinê ser minda girt.
5Tirs û lerizekê ez girtime
û r'isasê ez mina kirime[*].
6Min got: «Xwezî mîna kewa baskêd min hebûna
ku ez bifir'îyama û r'ih'et bûma.
7Ezê bir'evîyama dûr biçûma,
çol-bestada ezê bimama. (Sela)
8Minê bikira ji ber fizirdûmanê
û bobelîskê sit'arek xwer'a bidîta».

9Ya Xudan, zarê wan şaş ke,
zimanêd wan t'evîhev ke,
çimkî bajêrda zordarî ye,
hevk'etinê ez dibînim.
10Evana şev û r'oj her çar alîyava
li ser sûra wî diger'in,
bêolîtî û xirabî jî navda ye.
11Wêranbûn nava wîda ye,
derewî û zordarî ji meydanêd wî kêm nabin.

12Neyar nîne serê min dike,
min sebir kira,
yan peyk'etîyêd min
yê ku xwe ser minr'a digire,
min xwe jê veşarta.
13Lê belê tu hogirê min,
heval û pismamê min,
14ku me hevr'a şîrin-şîrin hevaltî dikir
û t'evî mixulqetê Xana Xwedêda diger'îyan[+].
15Bira mirin nişkêva ser wanda bigire
û saxe-sax ew bik'evine dîyarê mirîya,
çimkî nava wan û hêwargehêd wanda xirabî heye[+].

16Lê ezê hewara xwe Xwedê daynim
û Xudan wê min xilaz ke.
17Ezê sibeh, nîvro û êvar,
bikim zarîn hêwarze
û Ewê bibihê dengê min,
18bi e'dilayê min xilaz ke
ji wî şer'ê miqabilî min,
çimkî gelek in neyarêd min.
19Xwedê wê bibihê
û Yê Her-Heyêyî li ser k'ursîyê
wê dever'ûya wan bîne, (Sela)
çimkî ew nayêne guhastinê
û ji Xwedê natirsin[+].

20Destê xwe hilda ser hogirêd xwe
û peymana xwe t'er'iband[+].
21Ji devê wî gul û nûr dibarin,
lê şer' heye dilê wîda,
zarê wî ji melh'emê nermtir e,
lê xwexa şûrê k'aşkirî ye[+].

22Tu barê xwe bide Xudan
Ewê hilgire dewsa te.
Ewê t'u car nehêle,
wekî yê r'ast bilik'ume[+].

23Lê Tu Xwedêyo,
Tê wan bavêjî ç'e'la mirinê,
merivêd qet'il û mixenet
wê negihîjine nîvê r'ojêd xwe.
Lê ez Teda guman im[+].

### 56


Duayê gumana li ser Xudan


Serwêrê sazbendar'a. Pê miqamê: «Ser keweke lale dûrk'etî». Zebûra[*] Dawid, gava filistînîya ew Gat'êda girtibûn.

1Min were r'e'mê, Xwedêyo!
Merî zorê li min dikin,
t'evayîya r'ojê tengasîyê didine min.
2Neyar t'evayîya r'ojê zorê min dikin,
çimkî gelek in şer'k'arêd min!
Yê Herî Jorin!
3Gava ez tirsêda me,
ez Teda guman im.
4Pê Xwedê ezê pesinê xebera Wî bidim,
ez Xwedêda guman im, ez natirsim,
bendeyê çi li min bike[+]?

5T'evayîya r'ojê kula dikin dilê min,
h'emû şêwirêd wane ser min xirabî ne.
6Ew tele-tel bi dizîva,
dîna xwe didine gavêd min,
ku r'uh'ê min bistînin[+].
7Neheqîyêd wan Tu bîne serê wan,
Xwedêyo, pê hêrsê Tu mileta e'rdê xe.

8Tu dero-derbûnêd min dijmirî,
hêsirêd min Tu bike meşkê Xwe.
Gelo ew ne k'itêba Teda ne[+]?
9Neyarêd minê paşda her'in,
gava ez hewara xwe Te daynim.
Ez bi vê yekê pê dih'esim,
ku Xwedê t'evî min e.
10Pê Xwedê ezê pesinê xebera Wî bidim,
pê Xudan ezê pesinê xebera Wî bidim.
11Ez Xwedêda guman im, ez natirsim,
merivê çi li min bike?

12Ya Xudan, gere ez ad-qirarêd xwe bînime sêrî.
Qurbanêd r'azîdarîyê bidime Te[+].
13Çimkî nefsa min Te ji mirinê xilaz kir,
belê, nigêd min jî ji lik'umandinê,
wekî ez li ber Xwedê r'onaîya jîyînêda biger'im[+].

### 57


Duayê hewarê


Serwêrê sazbendar'a. Pê miqamê: «Wêran neke». Zebûra Dawid, gava ew ji ber Şawûl r'evî şkeftê.

1[•]Min were r'e'mê, Xwedêyo, min were r'e'mê,
nefsa min xwe daye bin sîya Te.
H'eta ku qezî ji ser minr'a derbaz bin,
ezê xwe bidime bin sîya p'er'ê Te[+][+].
2Ez gazî Xwedêyê Herî Jorin dikim,
Xwedêyê ku minr'a qencîyê dike.
3Wê ji e'zmên bişîne û min xilaz ke
û bêhurmetkirêd min bike r'obet. (Sela)
Xwedê wê h'ub û aminîya Xwe bişîne[+].

4Ez k'etime nava şêrêd devxûne merivxur,
diranêd k'îjana tîr û r'im in,
zimanêd wan jî şûrê tûj in[+].

5Xwedêyo li ser e'zmên bilind be,
bira r'ûmeta Te t'emamîya dinê bigire.

6T'or' avîtine ber nigêd min,
nefsa min xweda şkestî bû,
pêşîya min wana ç'e'l vedan,
lê ew xwexa k'etine wê. (Sela)[+]

7Ez dilda guman im,
Xwedêyo, ez dilda guman im.
Ezê bistirêm û miqamê lêdim[+].
8H'işyar be, hey nefsa min,
h'işyar bin, hey çeng û çengê zîs,
ezê r'ojê h'işyar kim.
9Ezê şikirîyê bidime Te, Xudan, nav miletada,
eşqî Te bistirêm nav cime'tada.
10Çimkî h'uba Te mezin e h'eta e'zmên,
aminîya Te jî h'eta e'wra[+].

11Xwedêyo, r'abe li ser e'zmên,
de bira r'ûmeta Te t'emamîya dinê bigire.

### 58


Duayê bela serê nep'aka


Serwêrê sazbendar'a. Pê miqamê: «Wêran neke». Zebûra Dawid.

1Gelo hûn r'ast qirar dikin, serwêrno?
Û bi heqîyê h'akimtîyê dikin, merivno[+]?
2Ne dilda hûn bêolîtîyê dikin,
bi destêd xwe zulmê e'rdê dir'eşînin.

3Nep'ak hema bet'inê dêda ji r'ê k'etî ne,
zikmakîyêda xalifîne derewîyêda[+].
4Je'ra wan mîna je'ra me'ra ye,
mîna tîreme'rê ku guhêd xwe dixitimîne,[+]
5ku dengê k'oç'eka nebihê,
sêrbazê me'rayî pispor jî.

6Xwedêyo! Dirana devê wanda hûrdexweşî ke,
qîlêd wan şêra bik'işîne, Xudano![+]
7Bira mîna avêd diç'ikin, her'in derbaz bin,
mîna gîhê bêne p'êpeskirin, h'işk bin her'in[*].
8Bira ew mîna zûrîya bin,
gava ew dik'işin dih'elin,
mîna zar'a ber k'ulfetê çûyî,
ku r'ûyê te'vê nabîne.
9Ew hê ser h'işada ne hatî
bira mîna stirîya bêne r'akirinê,
mîna k'ol-k'osa bêne k'işandinê[*].

10R'astê şa be gava h'eyfhildanê bibîne,
ewê xûna nep'akada nigêd xwe bişo[+].
11Merivê bêjin:
«R'astî jî xelata r'asta heye!
R'astî jî Xwedê heye,
Ew H'akimê ser dinê ye!»[+]

### 59


Duayê xilazbûna ji neyara


Serwêrê sazbendar'a. Pê miqamê: «Wêran neke». Zebûra Dawid, gava Şawûl şand gosqulaxîyê lê bikin ku wî bikujin.

1Min xilaz ke ji dijminêd min, Xwedêyê min!
Min xwey ke ji yêd miqabilî min[+][+].
2Min xilaz ke ji bêolkira,
min azad ke ji xûnxura.

3Çimkî va ye, xwe li min telandine,
zordar miqabilî min civîyane,
lê Xudan ne bona gune û xirabîyêd min,[+]
4cîyê heqî-neheq ser minda digirin, k'arê xwe dikin.

R'abe hewara min û dîna Xwe bidê.
5Tu Xudan, Xwedêyê Ordîya, Xwedêyê Îsraêl,
r'abe dîwana h'emû mileta bike,
yêd nep'ake xayîn neyê r'e'mê. (Sela)

6Êvarê ew vediger'in,
mîna kûç'ika dikine gir'e-mir'
û dor bajêr ew diger'in[+].
7Binihêr'e ew devê xwe çawa vedikin,
lêvêd wanda şûr hene,
«K'î wê bibihê?» ew dibêjin.

8Lê Tu Xudan, ser wan dik'enî,
h'emû p'ûtp'arista dikî pêk'enî[+].
9Ez dîna xwe didime Te, qewata min,
çimkî Xwedê ye kela min[+].
10Xwedêyê bi h'uba Xwe minr'a bigihîne,
Xwedê wê dilê min ser dijmin şa ke[+].

11Wan nekuje, ku cime'ta min bîr neke,
bi qewata Xwe wan bela-belayî ke, dever'ûya bavêje,
ya Xudan, mert'ala me[+].
12De bira ew bona guneyê devê xwe
û xebera lêvê xwe, k'ubarîya xweda bêne girtinê,
bona wan nifir'a û derewêd ku ew dikin[+].
13Wan gever ke Tu pê hêrsê,
wan gever ke, ku k'ok lê bên.
Bira t'emamîya dinê bizanibe,
ku Xwedê xweyîtîyê Aqûb dike. (Sela)

14Êvarê ew vediger'in,
mîna kûç'ika dikin mir'în
û dor bajêr ew diger'in[+].
15Bona xurek ew diger'in
ku nabînin, dikin kastîn.

16Lê belê ezê, pesinê qewata Te bidim
û sibehê eşqî h'uba Te bistirêm,
çimkî Te xweyîtî li min kir,
r'ojêd tengasîyêda minr'a bûyî sit'ar[+].
17Qewata min! Eşqî Te ezê bistirêm,
çimkî Xwedê ye kela min,
Xwedê ye xweyê h'uba amin.

### 60


Duayê milet ku şêr'da da der


Serwêrê sazbendar'a. Pê miqamê: «Sosina Peymanê». Zebûreke Dawide hînkirinê, gava t'evî aramîyêd ji Naharayîmê[*] û Sovayê[*] şer' kir, Yoab jî veger'îya ji edomîya donzdeh h'ezar kes Newala Xwêda kuştin.

1[•]Xwedê, Te em ji ber Xwe avîtin,
Tu li me hêrs k'etî, em qudûm xistin,
de berê Xwe li meda ke![+][+]
2Te e'rd h'ejand û tîş lê xist,
qeliştokêd wê bicebirîne,
çimkî ew dilerize.
3Te tengasî da cime'ta Xwe,
şerava deminandinê em dane vexwarinê.

4Te xofk'êşêd Xwer'a al[*] da bilindkirin,
nîşanek da ku ji tîra bir'evin, (Sela)
5bi destê Xweyî r'astê me ser xe û bibihê,
wekî h'izkirîyêd Te azad bin.

6Xwedê ji Cîyê Xweyî Pîroz xeber da:
«Ezê şa bim, Şexemê p'arevekim
newala Sûkotê bipîvim[+].
7Gîle'd ya Min e, Minaşe ya Min e,
Efrayîm zirih'ê serê Min e,
Cihûda jî qanûndarê Min e.
8Mowab derdana Mine şûştinê ye,
sola Xwe Ezê bavêjime ser Edomê,
dilê Xwe Ezê şa kim li Filistînê».

9K'î wê min bibe bajarê sûrkirî?
K'î wê r'êberîya min bike h'eta Edomê?
10Tu nînî Xwedê, ku Te em ji ber Xwe avîtin?
Tu t'evî ordîyêd me dernak'evî, Xwedêyo!
11Ji destê neyar me xilaz ke,
çimkî p'ûç' e alîk'arîya meriva[+].
12Emê pê Xwedê mêrxasîyê bikin,
t'enê Ewê dijminêd me p'êpes ke.

### 61


Duayê hewargazîyê


Serwêrê sazbendar'a. Ser sazêd t'êlî. Zebûra Dawid.

1Xwedêyo, zarînîya min bibihê,
guh bide duayê min!
2Ez ji serê dinê gazî Te dikim
gava dilê min sist dibe.

Berê min bide wî qeyayî,
k'îjanî ku nikarim bigihîjimê.
3Çimkî Tu sit'argeha min î,
kelake zor ji ber dijmin[+].

4De bira ez bijîm Konê Teda h'eta-h'etayê,
binê sîya p'er'ê Teda bihêwirim. (Sela)[+]
5Tu, Xwedêyo, ad-qirarêd min Te bihîstin
û war da wan, yêd ku ji navê Te ditirsin.

6R'oja zêde ke ser r'ojêd p'adşê,
salêd wî dirêj ke ser gelek nisila[+].
7Bira ew h'eta-h'etayê ber Xwedê ser t'ext be,
t'emîyê bide r'e'm û r'astîyê ku wî xwey kin.

8Awa ezê h'eta-h'etayê bistirêm eşqî navê Te
û her r'oj ad-qirarêd xwe bînime sêrî[+].

### 62


Gumana t'ame ser Xwedê


Yidût'ûnê serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid.

1Ez t'enê ker' û lal, hîvîya Xwedê me,
xilazbûna min ji Wî ye[+].
2T'enê Ew e qeyayê min,
xilazbûn û kela min,
ezê t'u car neh'ejim[+].

3H'eta k'engê hûnê h'icûmî ser mêriv kin,
mîna dîwarê xwar û sûra ji cî çûyî,
ku hûn h'emû dikin wî hilşînin?
4Ew t'enê dişêwirin ku wî ji cîyê jorin bavêjin.
Ew derewîyê h'iz dikin,
bi devê xwe dua lê dikin,
lê dilê xweda nifir'a. (Sela)[+]

5Ez t'enê ker' û lal hîvîya Xwedê me,
çimkî gumana min ji Wî ye.
6T'enê Ew e qeyayê min, xilazbûna min
û kela min, ezê neh'ejim.
7Azadbûn û r'ûmeta min Xwedêda ye,
qeyayê minî zor û sit'ara min Xwedê ye.

8Gelî cime'ta, t'imê Wîda guman bin,
hûn li Wîr'a dilê xwe vekin.
Sit'argeha me Xwedê ye. (Sela)

9Merivêd sade mîna hulmê ne,
merivêd gire-gir derew in,
heger wan bidine ser mêzînê,
h'emû ji hulmê siviktir in[+].
10Şêlandinêda guman nîbin,
xwe nespêrine t'alanîyê,
heger hebûk zêde be,
dilê xwe pêva girê nede[+].

11Carekê Xwedê got,
min du cara bihîst,
wekî qewat ya Xwedê ye[+].
12H'ub jî ya Te ye, Xudano!
Weke e'mela Tu didî[*][+].

### 63


H'eyr û demana Xwedêda


Zebûra Dawid, gava ew li ber'îya Cihûstanêda bû.

1Xwedêyo! Tu yî Xwedêyê min,
ez demana Teda me,
r'uh'ê min t'îyê Te ye,
canîya min h'eyra Teda ye,
çawa e'rdê t'î û ziha, dera ku av lê t'une[+].
2Belê, min Cîyê Pîrozda Tu dîtî,
dîna xwe da qewat û r'ûmeta Te.
3H'uba Te ji e'mir çêtir e,
lêvêd minê pesinê Te bidin[+].
4Belê h'eta xweş bim ezê pesinê Te bidim,
bi navê Te destêd xwe bilind kim[+].
5Ezê pê sifira t'ijî t'êr bim,
pê beşera xweş jî pesinê Te bidim.

6Gava nivîna xweda Te bîr tînim,
bedîlêd şevêda[*] ser Te difikirim,[+]
7çimkî Tu minr'a alîk'ar î.
Ezê bin sîya p'er'ê Teda şa bim[+].
8Nefsa min bûye maşoqê Te,
destê Teyî r'astê min xwey dike.

9Lê ewê dixwazin min unda kin,
wê xwexa bik'evine k'ûrayîya e'rdê[+].
10Wê bik'evine ber devê şûr
û wê bibine xurê çeqel[*].
11Lê belê p'adşayê pê Xwedê şa be.
H'emûyêd ku pê Wî sond dixwin,
wê fir'naq bin,
lê devê derewîna wê bê girtinê[+].

### 64


Duayê ji dijmin xweykirinê


Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid.

1Xwedêyo, gava ez gazinê xwe dikim
Tu bibihê dengê min,
e'mirê min xwey ke ji sawa dijmin[+].
2Min veşêre ji şêwirêd neheqa,
ji e'laleta xirabîkira,
3zimanê xwe ew tûj dikin mîna şûra
û gotinêd te'l hazir dikin mîna tîra,[+]
4ku dizîva bavêjine yê amî-t'am,
nişkêva davêjinê û natirsin[+].
5Fikirêd xweye xirabda qewîn dimînin,
difikirin ku bi dizîva t'eleka daynin,
«K'î wê van bibîne?» ew dibêjin[+].
6Ew t'ivdîra xirabîyê dikin û dibêjin:
«Me r'îya xweye neheqîyê dîtîye».
Fikirêd însên gelekî k'ûr in[*].

7Lê Xwedê wê tîrê bavêje wan,
nişkêva ewê birîndar bin[+].
8Zimanê wanê k'oka wan bîne,
her kesê ku wan bibîne,
wê serê xwe bih'ejîne[+].
9Her merivê bitirse,
kirinêd Xwedê wê bela ke
û guh bidine kirinêd Wî.

10R'astê pê Xudan şa bin,
bin sîya Wîda sit'ar bin,
h'emû dilr'astê pê bifir'in[+].

### 65


Pesindayîna Xwedê bona xêr-berek'etîyê


Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid. Stiran.

1Xwedêyo, Sîyonêda Tu hêjayî pesina yî,
emê ad-qirarêd Ter'a dayî bînin sêrî[+].
2Tu ku dua dibihêyî,
her merivê berbi Te bê[+].
3Kirêd bêolîtîyê li ser me giran bûne,
k'ewa neheqîyêd me Tu didêyî.
4Xwezî li wî ku Tu dibijêrî û nêzîkî Xwe dikî,
ku ew h'ewşêd Teda bimîne.

Emê ji xêr-berek'eta Mala Te,
ji P'aristgeha Teye pîroz t'êr bin[+].

5Tu bi kirêd saw me azad dikî,
Xwedêyê azadîya me, caba me didî,
gumana yêd h'emû qulba
û welatêd wî berî be'ra[+].
6Bi qewata Xwe ç'îya-banî ava kirine
û qudretêva wergirtî ye.
7Tu dengê be'ra, xuşînîya pêla
û qalme-qalma mileta diseqir'înî![+]
8Yêd serêd dinyayê ku dimînin
ji nîşanêd Te xof dikin,
r'ohilat û r'oavayê Tu şa dikî.

9Ç'e'vê Te ser e'rdê ye,
Tu wê av didî, dewlemend dikî.
Ç'emê Xwedê lêvar'a ye.
Tu genim mêrivr'a hazir dikî,
çimkî Te aha qirar kirîye[+].
10Tu cêrgêd wê av didî,
ç'e'l-ç'ûlêd wê r'ast dikî,
Tu pê barana wê nerm dikî
û dua şînaya wê dikî.
11Tu xêr-berek'eta xweva salê dixemilînî,
p'êgehêd Xweva xêr û xiznê dibarînî.
12Deştêd ber'îê k'im-k'imî ne
û çîya-banî şabûnêva xim-ximî ne.
13Mêrg û çîman ew kerîyava wergirtî ne,
deşt û newal ew gênimva nixamtî ne,
bi eşq û şa bi stiranî deng hilîne.

### 66


Stirana eşqî pesindayîna Xwedê bona qencîya hindava Îsraêlda


Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid.

1Hey t'emamîya dinyayê,
bi dilê şa Xwedêr'a dengê xwe hildin[+].
2De bistirên eşqî r'ûmeta navê Wî,
şikirîyê bidine r'ûmeta Wî.
3Bêjine Xwedê: «Çiqas xof in kirinêd Te!
Ji qewata Teye zor, neyar li ber Te diqurifin[+].
4Dinya pêva li ber Te ta dibe,
eşqî Te distirên,
eşqî navê Te distirên». (Sela)[+]

5Werin û bibînin kirêd Xwedê,
Ew bi kirêd Xwe xof e ser merivayê[+].
6Wî be'r kire zihabûn,
ç'emê avêr'a p'îya derbaz bûn,
li wir em pê Wî şa bûn[+].
7Bi qudreta Xwe h'eta-h'etayê serwêrîyê dike,
ç'e'vê Wî p'ûtp'arista dibîne,
de bira serhildayî fir'naq nebin. (Sela)

8Gelî mileta, pesinê Xwedê bidin
û dengê pesindayîna Wî bidine bihîstinê.
9Yê ku nefsa me sax dihêle
û nahêle ku nigê me bişimite.

10Xudan Te em e'nene kirin û h'elandin,
çawa ku zîv tê h'elandinê[+].
11Te em kirine t'or'ê,
barê giran da ser milê me.
12Te serê me kirine bin p'îyêd sîyara.
Em agir û avêr'a derbaz bûn,
lê belê Te em derxistine fireqetîyê.

13Ezê bi dîyarîşewata bême Mala Te,
wan ad-qirarêd xwe bînime sêrî,[+]
14k'îjan lêvêd min soz dane
û tengasîyêda ji devê min derk'etine.
15Ezê dîyarîyêd k'ok p'êşk'êşî Te kim,
t'evî şewitandina bîna berana,
canega û nêrîya ezê qurban bînim. (Sela)

16Werin bibihên, h'emûyêd Xwedêxof,
ezê wer'a bêjim Ewî çi kir bona min[+].
17Min bi devê xwe gazî Wî kir,
pesindayîn ser zarê xwe kêm nekir.
18Heger neheqî min xweda xwey kira,
Xudan wê dengê min nebihîsta[+].
19Lê belê Xwedê bihîst
û guh da dengê duayê min.

20Şikir ji Xwedêr'a,
ku pişt nade duayê min
û h'uba Xwe ji min dûr nexist.

### 67


Stirana r'azîdarîyê


Serwêrê sazbendar'a. Ser sazêd t'êlî. Zebûr. Stiran.

1Xwedê li me were r'e'mê
û Tu dua li me bike,
bi dîndara Xwe me r'onayî ke, (Sela)[+]
2wekî r'îya Te dinyayêda bê naskirinê
û xilazkirina Te nava h'emû miletada[+].

3Bira milet pesinê Te bidin, Ya Xwedê!
Bira h'emû milet pesinê Te bidin.
4Bira cime't eşq û şa bin,
çimkî bi r'astîyê Tu ser mileta h'akimtîyê dikî
û li ser e'rdê Tu r'êberîya cime'ta dikî. (Sela)[+]
5Bira milet pesinê Te bidin, Xwedêyo,
bira h'emû milet pesinê Te bidin!

6Bira e'rd berê xwe bide.
Xwedê dua li me bike, Xwedêyê me[+].
7Bira Xwedê dua li me bike
û her çar qulbêd dinê ji Wî xof kin.

### 68


Stirana eşqî serk'etina Îsraêlê


Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid. Stiran.

1Bira Xwedê r'abe, neyarêd Wî bela bin,
peyk'etîyêd Wî ber ç'e'vê Wî bir'evin![+]
2Çawa dû bela dibe, usa Tu wan bela ke,
çawa şima li ber agir dih'ele,
bira nep'ak jî li ber Xudan unda bin[+].
3Lê yêd r'ast bira şa bin,
li ber Xwedê bira geş bin,
bi şabûnê bira eşq bin[+].

4K'ulamê hûn Xudanr'a bêjin,
eşqî navê Wî hûn bistirên,
bilind kin[*] Yê li e'wra sîyarbûyî tê,
navê Wî Xudan e, ber Wî şa bin.

5Bavê sêwîya, tayê jinebîya,
Xwedêyê Xana Xweye pîrozda[+].
6Xwedê bêkesa malda didebirîne,
r'ê dide li ber hêsîra,
lê şer'ûd wê cîyê dêmda[*] bimînin[+].

7Xwedêyo! Tu ku pêşîya cime'ta Xweva çûyî
û ber'îyêva derbaz bûyî, (Sela)[+]
8e'rd h'ejîya, e'zman ji dîndara Xwedê niqitî,
ji dîndara Xwedêyê Sînayê, Xwedêyê Îsraêlê[+].
9Barana xêr-berek'etîyê barand, Xwedêyo.
Warê Teyî westîyayî, Te qewat dayê,
10kerîyê pezê Te li wir hêwirî.
Te ji qencîya Xwe, Xwedêyo,
belengazar'a t'ivdarek dît.

11Xudan dike fermanî,
k'ulfet dibine mizgîndarêd p'ir'anî.
12Dir'evin p'adşêd ordîya dir'evin,
lê kevanîyêd malda t'alên bela dikin,[+]
13wan xişirêd dilqê kewê p'er'ê wane zîvkirî
û baskê wane zêr'ê xalisî.
Çima hineke ji we xwe paşda digirin
û tewlada xwe vedişêrin?[*]
14Gava Yê Herî Zor p'adşa li wir bela-belayî kirin,
ew cî bû mîna bagera ser ç'îyayê Salmonê.

15Hey ç'îyayê Başanê[*], ç'îyayê zor!
Hey ç'îyayê gelek serî, ç'îyayê Başanê!
16Hey ç'îyayê gelek serî,
tu çima usa bi h'evsûdîyê dîna xwe didêyî
li wî ç'îyayê k'îjan Xwedê begem kirîye lê bimîne?
Belê Xudanê h'eta-h'etayê lê bimîne[+].

17E'rebêd Xudan bi h'ezar-h'ezara ne,
Xudan ji Sînayê hate Cîyê Pîroz[*].
18Ew hilk'işîya çû jor,
hêsîr t'evî Xwe birin
û p'êşk'êş standin ji meriva,
h'eta ji wan jî ku nedixwestin,
Xudan Xwedê li wir bimîne[*][+].

19Şikir Xudanr'a, Xwedêyê xilazkirê mer'a
ku her r'oj barê me hildigire. (Sela)[+]
20Xwedê bona me Xwedêyê azadkir e,
Xudan Xweyî me ji mirinê xilaz dike.

21Belê Xwedêyê serêd dijminêd Xwe bih'incir'îne,
qafêd wane pir'ç'e ku nava bêolîtîyêda dimînin[+].
22Xweyî got: «Ezê neyara ji Başanê,
ji k'ûrayîya be'rê veger'înim,
23wekî hûn nigêd xwe xûnêda bişon,
zimanê seyêd we jî xûna neyara biçelpînin»[+].

24Derbazbûna Te dibînin, Xwedêyo,
derbazbûna Xwedêyê min,
P'adşayê minî çûyîna Cîyê Pîroz.
25Pêşîyêva dengbêj in, paşîyêva sazbend in,
navêda jî qîz defika dixin.
26«Civînada pesinê Xudan Xwedê bidin,
hûn h'emûyêd ku ji kanîya Îsraêl in!»
27Li wir pêşîya wan Bênyamîna biç'ûk diçe,
paşê serwêrêd Cihûdayê k'oma xweva,
serwêrêd Zebûlonê, serwêrêd Neftelîyêva.

28Xwedêyo, wê qewata Xwe nîşan ke,
bi k'îjanê Xwedêyo, Te alî me kir,[+]
29ji P'aristgeha Xweye Orşelîmê,
dera ku p'adşa Ter'a dîyarîya tînin.
30Li r'e'wirê nava qamîşa[*] hilê,
t'evî boxêd nava gar'anêd mileta,
h'eta ku dever'û bên û zîv dîyarî bînin.
De bela-belayî ke wan mileta,
k'îjanêd ku şêr' dixwazin[+].
31E'silzadeyê ji Misirê bên,
etyûpî wê destê xwe dirêjî Xwedê kin.

32Gelî p'adşatîyêd dinyayê, Xwedêr'a bistirên,
eşqî Xudan bistirên. (Sela)[+]
33Wîr'a ku li ser e'zmanêd qedîmî sîyarbûyî ye.
Va ye Ew dike dengî, bi dengê Xweyî zor[+].
34Qewata Xwedê e'lam kin!
R'ûmeta Wîye mezine li ser Îsraêlê
û qudreta Wîye nava e'wrada.
35Xwedêyo Tu xof î, wî Cîyê Xweyî Pîrozda.
Xwedêyê Îsraêlê, Ew qewatê û karînê dide cime'ta Xwe.

Pesinê Xwedê bidin![+]

### 69


Dua û hêwarza alîk'arîyê


Serwêrê sazbendar'a. Pê miqamê: «Sosinî». Zebûra Dawid.

1Min xilaz ke Xwedê,
av gihîştîye qir'ika min[+][+].
2Ez ç'im-ç'imêda[*] xurpişîme,
cîyê nigê xwe bavêjim t'une,
k'etime k'ûraya avê,
pêlêd ava ez r'oda birim[+].
3Ji hewar-gazîyê ez westîya me,
gewrî li min ziha bûye,
ç'e'vê min li r'îya Xwedê qer'imîye[+].

4Cîyê amî-t'am peyk'etîyêd min
ji p'or'ê serê min ze'ftir in[*].
Dijminêd mine derewîn,
xwe girtine ku min unda kin.
Tiştê ku min t'alan nekirîye,
dikin ku ez veger'înim[+].
5Xwedêyo! Bêh'işîya min Tu zanî
û guneyêd min ji Te veşartî nînin.

6Bira r'ûyê minda yêd Teda guman şermî nebin,
ya Xweyî, Xudanê Ordîya.
Bira r'ûyê minda yêd Te diger'in, r'ezîl nebin,
ya Xwedêyê Îsraêlê.
7Ez bona Te bêhurmetîyê sebir dikim
û şerm r'ûyê min dinixême.
8Biratîya xwer'a ez bûme xerîb,
kur'êd dîya xwer'a jî bûme nenas.

9Xîreta hindava Mala Teda agir min xist[*],
qarêd yêd qara li Te dikin têne serê min[*][+].
10Ez ku digirîm r'ojî digirim,
ev yek dibe qara serê min.
11Dewsa k'inca min k'urx xwe kir,
wanr'a bûme mesela gotî.
12Bûme gote-gota devê cime'tê
û stirana devê k'êfxweşa.

13Lê ez hewara xwe Te datînim, ya Xudan.
Dema xwestina Te, Xwedêyo,
bi h'uba Xweye mezin, caba min bide,
min xilaz ke, bide xatirê aminîya Xwe.
14Min ji h'er'îyê derxe
ku ez têda neçim,
ji peyk'etîyêd xwe
û avêd k'ûr xilaz bim[+].
15Bira pêlêd ava min r'oda nebin
û bêbinî bira min danequrtînin,
qunî[*] jî devê xwe ser min negirin.

16Min bibihê, Xudano, çimkî h'uba Te şîrin e,
anegorî dilşewatîya Xwe ser minda binihêr'e[+].
17Berê Xwe ji xulamê Xwe neguhêze,
ez tengasîyêda me, min zû guhdar be.
18Nêzîkî nefsa min be û wê xilaz ke,
e'ynatî neyarêd minr'a min azad ke.

19Tu zanî bêhurmetbûna min,
şerm û r'obetbûna min,
h'emû peyk'etîyêd min Teva e'yan in.
20Bêhurmetîyê dilê min şkênand,
kirime xweyê derd-kula,
hîvîya baristanîyê bûm, lê min nedît,
yek t'unebû dil bida ber min.
21Dewsa xwarinê je'r didan min,
dewsa avê jî sirke didan[*][+].

22De bira sifira wan li ber wan bibe t'elek
xêrxwazêd wanr'a jî bibe t'or'[+].
23Bira ava r'eş bê ser ç'e'vêd wan, nebînin
û pişta wan her t'im bike li ber wan[*][+].
24Xezeba Xwe li ser wanda bibarîne,
agirê hêrsa Te wan bigire.
25Hêwargehêd wan wêran bin
û konêd wanda kesek nemîne[*][+].
26Çimkî Te k'îjanî xistîye, ew pey wî k'etine,
ser êşa birîndarê Te gilî-gotina dikin.
27Neheqîyê ser neheqîya wanda zêde ke,
ku ew negihîjine heqîya Te.
28Bira navêd wan ji k'itêba jîyînê r'esît bin
û t'evî r'asta neyêne nivîsarê[*][+].

29Lê belê ezî şkestîyî dilê kul im,
Xwedêyo, bira azadîya Te minr'a bibe piştovan[+].

30Ezê pesinî navê Xwedê bistirêm,
Wî bilind kim, şikirîyê bidimê.
31Ev yekê hê Xudan xweş bê,
ne ku ga û canegayê xweyîstrûyî xweyîsim[+].
32T'engezarê[*] bibînin û şa bin.
Hey Xwedêh'eyra, dilê weyê jî serxweda bê.
33Çimkî Xudan belengaza guhdar dibe
û pişt nade cime'ta Xweye hêsîrtîyêda.

34Bira e'rd û e'zman pesinê Wî bidin,
be'r û h'emûyêd ku navda dimînin[+].
35Çimkî Xwedê wê Sîyonê xilaz ke,
bajarêd Cihûda dîsa ava ke,
wê li wir bihêwirin
û wêda jî cî-war bin[+].
36Zar'êd xulamêd Wî, wê li wir war bin
û h'izkirîyêd navê Wî wêda bimînin[+].

### 70


Hewara ji dijmin xilazbûnê


Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawide bona dîyarîya bîranînê.

1[•]Ya Xwedê, bike ku min xilaz kî,
Xudan, zû alîk'arîya min bikî[+].
2Bira şermî bin, bibin r'obet,
ewêd ku e'mirê min diger'in,
bira bibin sosret, paşda bir'evin,
ewêd xirabîya min dixwazin[+].
3Bira şermî bin û veger'in,
yêd ku hûyî min dikin[+].

4H'emûyêd ku li Te diger'in,
bira pê Te eşq û şa bin
û yêd azadkirina Te h'iz dikin,
«Xwedê mezin e!» t'imê bêjin.
5Lê ezî şkestîyî belengaz im,
Xwedêyo, Xwe zû minr'a bigihîne!
Tu yî piştovanê min û azadkirê min,
Ya Xudan, derengî nebe![+]

### 71


Duayê hewargazîya kalemêr

1[•]Xudano, min xwe daye bin sîya Te,
bira ez t'u car şermî nebim.
2Weke heqîya Xwe min xwey ke û azad ke,
guh bide min û min xilaz ke.
3Bibe qeyayê sit'argeha min,
kela zore azadîya min[*],
çimkî Tu yî zinarê min û kela min[+].

4Xwedê min! Min xilaz ke ji destê nep'ak,
ji destê neheq û zulmk'ar[+].
5Tu yî gumana min, Xudan Xweyo,
ji zar'otîyêda gumana min Tu yî.
6Ji bet'inêda min xwe spartîye Te,
ji zikmakîyêda Tu yî xweykirîyê min,
pesindayîna min t'imê bona Te ye[+].

7Bona geleka ez bûme e'cêbek,
lê Tu yî sit'argeha zor.
8Devê min pesindayîna Teva t'ijî ye,
t'evayîya r'ojê jî şikirdarîya Teva[+].
9Kaltîya minda Tu pişt nede min,
qudûmnekirinêda min ber'nede.
10Çimkî neyar miqabilî min xeber didin,
ewêd ç'e'vê wan e'mirê min e, hevr'a dişêwirin[+]
11û dibêjin: «Xwedê dest ji wî k'işandîye,
pey k'evin û wî bigirin,
çimkî kes t'une ku wî xilaz ke»[+].

12Xwedêyo, ji min dûr nek'eve,
Xwedêyê min, zû Xwe minr'a bigihîne!
13Bira şermî bin û biqelin şikîyatkirêd min,
bira r'obetîyê û bêhurmetîyêva binixumin,
ewêd ku xirabîya min dixwazin[+].
14Lê belê gumana minê t'imê Tu bî,
ezê pesindarî û şikirdarîyê Te zêde kim.
15Devê minê heqîya Te salix ke,
her r'oj xilazkirina Te,
h'esabê wan minva ne e'yan e[+].
16Ezê bêm kirêd Xweyî Xudane mezin gilî kim,
wan kirinêd Teye heq, t'enê bîr bînim.

17Xwedêyo! Ji zar'otîya minda Te ez hîn kirim
û h'eta niha k'eremetêd Te salix dikim.
18Kaltî û r'û-r'emantîya minda jî
min nehêlî, Xwedêyo,
h'eta qewata Te nisilê mayînr'a bêjim
û qudreta Te h'emû hatîyar'a.

19Xwedêyo, kirêd Teye heq h'eta e'zmên in,
Te gelek tiştêd mezin kirine.
Xwedêyo, k'î mîna Te ye[+]?
20Te ku ez gelek tengasî
û cefar'a derbaz kirim,
lê Tê dîsa bînê bidî ber min
û ji k'ûrayîya e'rdê dîsa min derxî.
21Tê min bilind kî û baristan kî.

22Ezê jî pesinê Te bidim Xwedêyo,
li ser çeng bona aminîya Te,
li ser çengê zîs bistirêm eşqî Te,
Pîrozê Îsraêlê![+]
23Lêvê minê şa bin,
gava Ter'a bistirêm,
nefsa min jî, k'îjan ku Te xilaz kir.
24Zimanê minê t'emamîya r'ojê
bona kirêd Teye heq bêje,
çimkî şermî bûn û bûne r'obet,
ewêd xirabîya min dixwestin.

### 72


Duayê bona k'omeka p'adşê


Zebûra Silêman.

1Xwedê, p'adşê hîn ke ku ç'e'v bide dîwana Te,
r'astîya Xwe jî kur'ê p'adşê[+].
2Bira bi r'astîyê dîwana cime'ta Te bike,
belengazêd Te jî bi heqîyê.
3Bira ç'îya xêr-berek'etîyê cime'têr'a bînin,
bira gir jî wanr'a r'astîyê.
4Bira pişta heqîya belengazêd milet bigire,
bira zar'êd k'esîba xilaz ke
lê zulmk'ara hûrdexweşî ke[+].

5Bira p'adşa bijî h'eta ku te'v p'enc dide,
usa jî h'eta ku hîv şewq dide[*][+].
6Bira jorda bê mîna barana ser mêrga dirûyî,
mîna te'vîya ku e'rdê av dide[+].
7Bira r'ojêd wîda r'astî gul de
û e'dilayî gelek be,
h'eta ku hîv betavebe[+].

8Bira h'ukum ke ji be'rê h'eta be'rê
û ji ç'emê Firatê h'eta serê dinê[+].
9Bira binelîyêd çolê ber wî dever'ûya bên
h'emû dijminêd wî t'ozê balêsin.
10Bira p'adşayêd T'arşîşê û girava xerc bidinê,
p'adşêd Şibayê û Sivayê xelata bînin[+].
11Bira h'emû p'adşa li ber wî ta bin,
h'emû milet jî xulamtîya wî bikin.

12Çimkî ew yê k'esîb xilaz dike, ku gazî dikê
û yê belengaz ku k'omekdarê wî t'une ye[+].
13Dilê wî li bêt'aqet û k'esîba dişewite
û nefsa belengaza xilaz dike.
14Ji zêrandinê û zordarîyê wan xilaz dike
û xûna wan ber ç'e'vê wî xweyîqîmet e[+].

15Bira ew xweş be
û zêr'ê Şibayê jêr'a bê dayîn,
bona wî her t'im dua bên kirin,
her r'oj bona wî xweşî bê xwestin.
16Bira genimê welêt bibe bir'-be'r,
deremetêd wî serê ç'îya bih'ejin,
berê wê jî mîna darêd Lubnanê be
û bajarvan jî hev zêde bin,
mîna şînaîya e'rdê.
17Bira navê wî h'eta-h'etayê bimîne,
h'eta ku te'v hebe, navê wî hebe.
Bira bi wî dua bê ser meriva,
h'emû milet xwezîya xwe wî bînin[+].

18Şikir ji Xudan Xwedêr'a,
Xwedêyê Îsraêlê, ku t'enê Ew e k'eremetkir![+]
19Her t'im pesinê navê Wîyî xweyîr'ûmet bidin.
Bira t'emamîya dinê r'ûmeta Wîva t'ijî be.
Amîn û amîn[+].

20Duayêd Dawidê kur'ê Yêşa ser hevda hatin.

### 73


K'itêba Sisîya (Zebûra 73-a h'eta 89-a)


Serk'etina heqîya Xwedê


Zebûra Asaf.

1R'astî çiqasî qenc e Xwedê hindava Îsraêlda,
hindava yêd xweyê sitqê dilê r'astda[+].
2Lê hindik mabû ez ji r'ê bik'etama
û mûk mabû gavêd min bişimitîyana,
3çimkî min dilê xwe kir maşoqê xwer'azîya,
gava min dîna xwe da açixîya[*] nep'aka[+].

4Çimkî ew nizanin êş çi ye h'eta mirinê,
ew li ser qewata xwe jî dimînin.
5Ew mîna yêd mayîn tengasîyê nabînin
û t'evî merivêd mayîn naçerçirin.
6Lema jî babaxî mîna t'oq stukura wanda ye
û zordarî mîna xişir xweva dikin.
7Ji k'okbûnê ç'e'vêd wan dibijiqin,
fikirêd dilê wan bê sînor in.
8Ew ser xelqê dik'enin,
mixenetî xeber didin
û jorda ew gefê dixwin,
9ber bi e'zmên devê xwe vedikin,
bi zimanêd xwe t'emamîya e'rdê li hev dixin.

10Lema jî cime'ta Wî xwe li wan digire,
bi devvekirî guhdarîya gotinêd wan dike[*].
11Dibêjin: «Xwedêyê çi bizanibe?
Gelo Yê Herî Jorin haş pê heye?»
12Awa ev in ewêd nep'ak,
ewe t'imê bê derd-kul in
û hebûkê zêde dikin.
13Ku usa ye badîhewa min xwe paqij xweyî kirîye
û destêd xwe pê bêsûcîyê şûştine[+].
14Ez her r'oj lêdayî me
û her sibeh k'ewandî[*] me.

15Heger min bigota:
«Ezê jî vî cûr'eyî xeber dim»,
hingê ezê bibûma xayînê cime'ta Te.
16Hingê ez fikirîm ku vê yekê fe'm bikim,
lê ev yek ser min giran r'ûnişt,
17h'eta ku k'etime pîrozgeha Xwedê,
hingê axirîya wana ez pê h'esîyam[+].

18R'astî Te nep'ak kirine r'îya şimşat,
berjêrê kendêlda wan dişînî[+].
19Çawa nişkêva ew t'ûr'-t'ûr'î bûn,
betavebûn û bi tirsê k'ok lê hatin.
20Gava Tu r'abî, Tê ji wan zivêr[*] bî,
çawa yek ji xewna xirab h'işyar dibe.

21Gava dilê min qilqilî
û navdilê min k'ir-k'irî,
22hingê ez bûm yekî bêfe'm û nezan,
li ber Te bûme mîna h'eywan.
23Lê ez t'imê t'evî Te me,
Tu destê minî r'astê digirî.
24Tu pê şîretêd Xwe r'ê nîşanî min dikî
û paşê jî bi r'ûmetê min qebûl dikî.
25K'î min heye li e'zmên?
Li ser e'rdê jî pêştirî Te
tiştekî din ez naxwazim[+].
26Heger beden û dilê min bih'elin,
lê belê Xwedê ye sik'ana dilê min
û h'eta-h'etayê p'ara min[+].

27R'astî ewêd Te dihêlin, unda dibin,
Tê k'oka wan h'emûya bînî,
yêd ku hindava Teda bêe'sil in.
28Lê bona min qenc e, nêzîkî Xwedê bim,
min gumana xwe daye li ser Xudan Xwedê,
wekî h'emû kirinêd Te bikime dengî[+].

### 74


Hewara xilazbûna ji dijminêd welat


Maskîla Asaf.

1Xwedêyo, Te çima em lap ji ber Xwe avîtin?
Çima hêrsa Te r'abû li ser pezê ber Te[+]?
2Bîr bîne wê k'oma Xwe ku Te zûva qazinc kir,
ew xilaz kir, ku bibe qebîla p'ara Te.
Bîr bîne ç'îyayê Sîyonê ku lê dimînî[+].
3Gavêd Xwe bavêje ber bi xirabeyêd her t'im,
wî Cîyê Pîrozî ku neyara wêran kir.

4Pîrozxana Teda peyk'etîyêd Te dikin qar'în,
alêd xwe çawa nîşan wir danîn.
5Al k'ifş dibe mîna yekî bivir hildayî
li ser darêd daristênr'a sekinî.
6Û aha her nexşêd têda şkênandin,
hevr'a bi bivir û çakûç'a xişirandin.
7Agir-alav avîtine Pîrozgeha Te,
h'er'imandin, kirin ax-xwelî Xana navê Te.
8Dilê xweda gotin: «Em van h'emûya hevr'a wêran kin».
H'emû civatxanêd Xwedê welêtda şewitandin[+].

9Em nîşanêd xwe nabînin,
îdî p'êxember t'unene,
kesek t'une t'evî me,
ku bizanibe h'eta k'engê evê aha be[+].
10Xwedê, h'eta k'engê neyarê qerfa bikin?
Peyk'etîyê her t'im navê Te bêhurmet kin?
11Çima Tu destê Xweyî r'astê paşda dik'işînî?
Çima ji p'aşila Xwe dernaxî wan unda nakî?

12Lê belê qur'nada p'adşê min Xwedê ye,
ku azadîyê dike li r'ûyê e'rdêye![+]
13Te bi qewata Xwe be'r qelaşt,
Te serê zîya avada h'incir'andin[+].
14Te serêd Lêwyat'an p'elaxtin,
ew kire xurê r'e'wirêd çolê.
15Te kanî û cew bijiqandin,
Te ç'emêd mezin miç'iqandin[+].
16R'oj ya Te ye, şev ya Te ye,
Te hîv û r'o xuliqandîye[+].
17Te h'emû sînorêd e'rdê danîn,
Te çêkirin zivistan û havîn[+].

18Lê bîr bîne, Xudan, ku neyar qerfa dikin
û navê Te, miletê bêar bêhurmet dikin.
19Tu canîya kewa Xwe nede r'e'wira,
civîna k'esîbêd Xwe qet bîr neke.

20Hela dîna Xwe bide peymana Xwe,
cîyêd e'rdêye te'rî,
malêd zordarîyêva bûne t'ijî[+].
21Bira yêd şkestî şermî nebin,
k'esîb û belengaz pesinê navê Te bidin.

22R'abe Xwedêyo, ser heqîya Xwe be,
ewan k'ifirîya Tu bîr bîne,
ku yê bêaqil her r'oj li Te tîne.
23Dengê neyarêd Xwe bîr neke,
qerebalixa yêd miqabilî Te
çiqas diçe zêde dibe[+].

### 75


Dîwana Xwedêye hindava nep'akada


Serwêrê sazbendar'a. Pê miqamê: «Wêran neke». Zebûra Asaf. Stiran.

1Em şikirîyê didine Te, Xwedêyo,
şikirîyê didine navê Teyî mezin,
k'eremetêd Te dikine dengî[*][+].

2Te got: «Gava bê we'de
Ezê bi r'astîyê dîwanê bikim.
3Heger e'rd binelîyava bih'eje,
Ezê stûnêd wî qewîn-qedîm kim. (Sela)
4Ez dibêjime k'ubara: ‹K'ubar nebin›
û nep'aka: ‹Strûya dernexin,
5strûyê xwe ber bi jor bilind nekin,
qur'be-qur'be xeber nedin›».

6Çimkî bilindbûn ne ji r'ohilatê ye,
ne ji r'oavayê ye, ne jî ji başûrê ye.
7Lê belê h'akim Xwedê ye,
hineka nimiz dike, hineka bilind dike.
8K'as destê Xudanda ye,
şerava hêrsê wêda t'evdayî dik'ele û jê dir'ije.
H'emû nep'akêd ser e'rdê wê nixalêva vexwin[+].

9Lê ezê her t'im bikim dengî,
bistirêm eşqî Xwedêyê Aqûb.
10H'emû strûyêd nep'aka ezê hûrdexweşî kim,
strûyêd r'asta wê bilind bin[+].

### 76


Serk'etina Xwedê


Serwêrê sazbendar'a. Ser sazêd t'êlî. Zebûra Asaf. Stiran.

1Cihûstanêda Xwedê e'yan e,
Îsraêlêda navê Wî mezin e.
2Xana Wî li Şelîmê[*] ye,
hêwargeha Wî li Sîyonê ye[+].
3Li wir tîrêd agirî Ewî şkênandin,
mert'al, şûr û ç'ekêd şêr'. (Sela)[+]

4Tu şemal î, mezin î,
ji ç'îyayêd h'eta-h'etayê zêdetir î[*].
5Yêd dilada şidîyayî t'alan çûn,
xewa mirinêda hênijîn,
t'u mêrxasî qewat nekir bi destê xwe.
6Ji hilatina Te, Xwedêyê Aqûb,
hesp sîyarîva xewr'a çûn[+].

7Xof Tu yî, Tu!
K'ê turiş ke ber Te bisene
gava Tu hêrs k'evî[+]?
8Te ji e'zmên dîwan e'lam kir,
e'rd tirsîya û xwe ker' kir,
9gava Xwedê r'abû dîwanê bike,
ku her bindestî xilaz bike. (Sela)
10Xezeba dîwana Teye ser meriva pesinê Te dide,
Tu t'emamîya hêrsa Xwe didî k'ifşê.

11Ad-qirar kin, Xudan Xwedê xwer'a biqedînin
û h'emûyêd dora Wî bira p'êşk'êş Yê xofr'a bînin[+].
12Ew r'uh'ê serwêra distîne,
xofa Wî ser h'emû p'adşêd e'rdê ye.

### 77


K'omekdarîya Xwedêyê h'eyr û h'ujmek'ar


Yidût'ûnê serwêrê sazbendar'a. Zebûra Asaf.

1Dengê min berbi Xwedê ye,
ez dikim gazî,
dengê min berbi Xwedê ye,
wekî Ew dengê min bibihê[+].
2Oxirmêd giranda ez li Xudan diger'im.
Destê min berbir'îkirî ye û sist nabe,
nefsa min naxwaze baristan be[+].
3Xudan bîr tînim axîn dikim,
difikirim r'uh'ê xweda dikim ne'lîn. (Sela)

4Te nehişt ç'e'vê min bêne ser hev,
dilê min kul e nikarim xeber dim.
5R'ojêd bihurî ez bîr tînim
û wan salêd wî zemanî[+].
6Şevê bîr tînim stirana xwe,
dilê xwer'a xeber didim
û k'ûr û dûr difikirim.
7Gelo Xudan îdî pişt daye?
Ewê îdî xweşîyê neke?
8Gelo h'uba Wî lap hatîye hildan?
Sozê Wî kêm bûye qur'ne-qur'ne?
9Gelo Xwedê bîr kir dilovanî?
Gelo bi hêrsê r'e'ma Xwe da bir'înê? (Sela)
10Lê belê dibêjim: «Eva kula min e,
Yê Herî Jorin pişt minda kirîye».

11Kirêd Xudan ezê bîr bînim,
belê k'eremetêd Teye berê bîr nakim[+].
12Ezê h'emû kirêd Teda k'ûr bibim
û li ser k'arêd Te bifikirim.
13Xwedêyo, r'îya Te pîroz e!
Mîna Xwedê, xwedêyê mezin k'î ye[+]?
14Tu yî Xwedêyê ku k'eremeta dikî,
qewata Xwe nava miletada Te da k'ifşê.
15Te cime'ta Xwe xilaz kir,
pê zenda Xwe zar'êd Aqûb û Ûsiv. (Sela)

16Ava Tu dîtin, Xwedêyo,
ava Tu dîtin, lerizîn
û r'icafê bêbinîya girt[+].
17E'wra av r'ijandin,
e'zmana jî deng derxistin
û tîrêd Te derbaz bûn çûn[+].
18Dengê qir'ç'înîyê nav bobelîskê,
birqvedana Te kir dinya r'onî,
e'rdê kire xirmîn û lerizî[+].
19R'îya Te be'rêda bû,
şiver'îyêd Te avêd mezinda,
lê p'êgeha Te nehate k'ifşê.
20Mîna kerê pêz r'êberîya cime'ta Xwe kir,
bi destê Mûsa û Harûn[+].

### 78


Çend dersêd ji t'arîxa Îsraêlê


Maskîla Asaf.

1Gelî cime'ta min, guh bidine hînkirina min,
li ber xeberêd devê min guhê xwe ta kin.
2Bi mesela ezê devê xwe vekim
û sir'êd berê ezê e'yan kim[*],[+]
3k'îjan ku me bihîstin û pê h'esîyan
û kal-bavêd me mer'a gotin[+].
4Em gerekê ji zar'êd wan veneşêrin
û nisilê mayînr'a gerekê bêjin,
kirêd Xudane xweyîr'ûmet, qudreta Wî
û k'eremetêd ku Wî kirine[+].

5Ewî qanûn nava Aqûbda qedîm kirin
û hînkirin danî nava Îsraêl,
e'mirî kal-bavêd me kir,
ku zar'êd xwe ew hîn kin,[+]
6wekî nisilê mayîn
û zar'êd ku bibin, bizanibin,
zar'êd xwer'a ew bêjin,[+]
7ku gumana xwe bidine ser Xwedê,
kirêd Xwedê bîr nekin
û t'emîyêd Wî ew xwey kin.
8Lê bira r'îya kal-bavada ew neçin
miletê serh'işk û miqabil ew nebin,
ku dilê wan r'êda ne şidîyayî be
û r'uh'ê wan Xwedêr'a amin nîbe[+].

9Ewledêd Efrayîm sîlih'kirî[*] bûn,
mîna kevanêd tîre li ser hazir,
lê r'oja şêr' ew paşda veger'îyan.
10Vana peymana Xwedê t'er'iband
û anegorî hînkirina Wî derbaz nekirin,
11k'eremet û kirinêd Wî bîr kirin
k'îjan ku Wî nîşanî wan kiribûn,[+]
12Ber ç'e'vê kal-bavêd wan e'cêb kirin,
li deşta Zoyanê welatê Misirêda[+].
13Be'r qelaşt dan derbazkirinê,
av mîna lodê dan sekinandinê[+].
14R'ojê pê e'wr r'êberîya wan kir
û t'emamîya şevê pê r'onayîya êgir[+].
15Qeya qelaştin nava ber'îyêda,
av dane vexwarinê, çawa bêbinîyêda[+].
16Cew ji qeyê derxistin,
av jî mîna ç'ema k'işîyan.

17Lê wana hê li ber Wî gune kirin,
ber'îyêda miqabilî Yê Herî Jorin bûn,
18dilê xweda Xwedê cêr'ibandin,
xwarina dilê xwe wan xwestin[+].
19Devê xwe ber Xwedê vekirin û gotin:
«Gelo Xwedê dikare ber'îyêda jî sifirê dayne?
20R'ast Wî qeyê xist, avê bilq da, cew her'ikî.
Lê gelo nên jî dikare bide?
Gelo goşt jî hazir dike boy cime'ta Xwe?»

21Awa gava Xudan bihîst, Ew hêrs k'et,
agir barî ser Aqûbda,
qilqilî ser Îsraêlda[+].
22Çimkî Xwedê bawer nekirin
û gumana xwe nedan ser azadîya Wî.
23Ewî jorda e'mir li e'wra kir,
derîyêd e'zmên vekirin,[+]
24bona xurek mana ser wanda barand
nanê e'zmên wanr'a şand[*][+].
25Mêriv nanê milyak'eta xwar,
xurekê weke t'êrbûna wan şand.
26E'zmênda bayê r'ohilatê r'akir,
bi qudreta Xwe bayê başûrê anî,
27mîna t'ozê goşt ser wanda barand,
mîna qûma be'rê jî h'eywanêd xweyîp'er',[+]
28nava zoma wan barand
û dora kona dane danîn.
29Wana xwar û t'êr bûn,
Ewî xwestina wan da wan[+].
30Hê kêmasîya xwestinêd xwe nedîtibûn,
hê xwarina wan devê wanda bû,
31hêrsa Xwedê li ser wan r'abû,
Ewî mêrxasêd wan kuştin
û cahilêd Îsraêlê e'rdê xistin[+].

32Pey haqas tiştr'a dîsa gune kirin
û bawerîya xwe k'eremetêd Wî neanîn[+].
33Awa pê boş-betalîyê r'ojêd wan xilaz kirin
û salêd wan jî pê saw û tirsê[+].
34Gava ew dikuştin, li Wî diger'îyan,
xwe mukur' dihatin
û destxweda xwe dîsa davîtine Xwedê.
35Dik'ete bîra wan ku Xwedê Qeyayê wan e
û Xwedêyê Herî Jorin xilazkirê wan e[+].
36Lê bi devê xwe h'ilek'arî dikirin
û bi zimanê xwe Wîr'a derew dikirin.
37Dilê wan li ber Wî r'ast nîbû
û peymana Wîda amin nîbûn.
38Lê Ew ku r'e'm e, guneyêd wana dibaxşîne
û qir'a wan Ew nayîne.
Hêrsêda gelek cara Xwe zeft dikir
û lap bîna Xwe teng nedikir[+].
39Çimkî bîr danî ku ew xûn-goşt in,
mîna bayê tê derbaz dibe paşda nayê[+].
40Çiqasî ber'îyêda ber Wî r'abûn
û çolêda hêrsa Wî r'akirin!
41Dîsa Xwedê dicêr'ibandin
û Pîrozê Îsraêlê bînteng dikirin.
42Destê Wî bîr neanîn,
ew r'oja ku ji dijmin xilaz kirin,
43gava nîşanêd Xwe Misirêda kirin,
deşta Zoyanda ew k'eremetêd Xwe[+].
44Ç'emêd wan Wî kire xûn,
usa jî cewêd wan ku nikaribin ew vexwin[+].
45Mêş-mor şandin Ewî ser wan, ku wan bixwin,
usa jî beq ku wan p'ûç' kin[+].
46Deremeta wan da zerikê[*]
û k'eda wan da kulîyê[*],[+]
47tirîyêd wan da ber teyrokê
hêjîr jî dane ber bûzê,[+]
48h'eywanêd wan dane teyrokê
kerîyêd wan dane birûskê[+].
49Xezeba Xwe anî serê wan,
bîntengî, hêrs, da tengasî
û qasidêd qet'ilê şandine ser wan[+].
50Ewî r'îya hêrsa Xwe vekir,
nefsa wan ji mirinê xwey nekir,
lê e'mirê wan da nexweşîya h'al[*].
51Her nixurî Misirêda kuşt,
berê bedenêyî pêş, konêd Hamda[*][+].

52Hingê cime'ta Xwe mîna pêz derxist
û mîna kerê pêz ber'îyêda ajot[+].
53Ew bê qezî birin, ew netirsîyan,
lê dijminêd wan be'rê nixamtin[+].
54Ew birin welatê Xweyî pîroz,
wî ç'îyayê ku destê Wîyî r'astê pêk anîbû[+].
55Berî miletê pêşîya wan da,
e'rdê wan çawa milk' wanr'a p'arevekir
û qebîlêd Îsraêlê konêd wanda cî-war kir[+].

56Lê wana Xwedê cêr'ibandin
miqabilî Yê Herî Jorin r'abûn,
qanûnêd Wî xweyî nekirin.
57Mîna kal-bavêd xwe veger'îyan û xalifîn,
mîna kevanêd qelp bêamin derk'etin.
58Dilê Wî pê ocaxêd xwe qilqilandin,
pê p'ûtêd xwe hê alav dane xezeba Wî[+].
59Gava Xwedê bihîst hêrs k'et
û lap pişt da Îsraêlê.
60Dest ji p'aristgeha Şîloyê k'işand,
ji wî Konê nava merivada dima.
61Qudreta Xwe hêsîr da
û r'ûmeta Xwe da destê dijmin.
62Cime'ta Xwe da devê şûr
û ser warê Xwe hêrs k'et.
63Xortêd wan êgir xwarin
û qîzêd wan jî bê bext man.
64K'ahînêd wan pê şûr k'etin
û jinebîyêd wan negirîyan.

65Lê Xudan h'işyar bû çawa ji xewê,
mîna mêrxasê k'êfxweş ser h'işê xweda hatî,[+]
66r'ev dijmin xist
qara h'eta-h'etayê anî serê wan.

67Konê Ûsiv t'exsîr kir
û qebîla Efrayîm begem nekir.
68Lê qebîla Cihûda begem kir
û ç'îyayê Sîyonê ku Wî h'iz kir[+].
69Pîrozgeha Xwe mîna e'zmên bilind çêkir,
çawa e'rdê ku h'eta-h'etayê h'îm kir.
70Xulamê Xwe Dawid bijart,
ew ji axilêd pêz derxist anî,
71ew ji ber mîya girt anî,
wekî şivantîyê cime'ta Wî Aqûb,
warê Wî Îsraêl bike.
72Ewî jî bi saxîya dilê xwe şivantîya wan kir,
bi deste'melîya xwe r'êberîya wan kir.

### 79


Lûrîna bona h'alê Orşelîmê


Zebûra Asaf.

1Xwedê! P'ûtp'arist k'etine cî-warê Te,
h'er'imandin P'aristgeha Teye pîroz,
Orşelîm kirine xirabe.
2Cinyazêd xulamêd Te kirine xurekê teyredêd e'zmên,
qalibêd aminêd Te dane r'e'wirêd e'rdê[+].
3Dora Orşelîmê xûna wan r'êtin mîna avê
û kes t'une bû ku defin kirana wê gavê.
4Em r'ûr'eş bûn ber cînarêd xwe,
r'obet û pêk'enî li ber dor-berêd xwe[+].

5H'eta k'engê Xudano, Tê t'imê hêrs k'evî?
Xezeba Teyê mîna agir alav bide[+]?
6Hêrsê li ser wan miletada bir'êje,
yêd ku Te nas nakin
û li ser wan p'adşatîya,
k'îjan ku gazî navê Te nakin[+].
7Çimkî wana Aqûb xwarin,
hêwargeha Wî kirine ax-xwelî[+].

8Neheqîyêd pêşîyêd me neke bîra Xwe,
bira r'e'ma Te zûtirekê bigihîje me,
çimkî em gelekî me'rim bûne.
9Bona xatirê navê Xwe alî me bike, Xwedêyê azadîya me.
Bona r'ûmeta navê Xwe me xilaz ke û guneyêd me afû ke[+].
10Çima p'ûtp'arist bêjin: «K'anê Xwedêyê wan?»
Bira h'eyfa xûna xulamêd Teye r'ijîyayî,
em bibînin ber ç'e'vê xwe, nav p'ûtp'aristada[+].

11Bira zarînîya wan hêsîra bigihîje Te,
bi qewata Xweye zor,
yêd mirinêr'a dayî xilaz ke[+].
12H'eft car li p'aşila cînarêd me veger'îne
wê bêhurmetîya wan,
bi k'îjanê Tu bêqedir kirin, Ya Xudan[+].
13Lê belê em cime'ta Te û pezê mêrga Te,
emê h'eta-h'etayê şikirîyê bidine Te
û qur'ne-qur'ne r'ûmeta Te salix kin bêjin[+].

### 80


Duayê bona xilazkirina Îsraêlê


Serwêrê sazbendar'a. Pê miqamê: «Sosina Peymanê». Zebûra Asaf.

1Şivanê Îsraêlê, guh bide,
Tu mîna kerê pêz r'êberîya Ûsiv dikî!
Yê ser xêrûba r'ûniştî, Tu gul didî,[+][+]
2bona Efrayîm, Benyamîn û Minaşe.
Qewata Xwe Tu k'ifş ke,
Xwe mer'a bigihîne me xilaz ke[+].

3Xwedêyo, çerxa me dîsa r'ast ke,
sifetê Xwe gul de, emê bijîn[+].

4Xudan Xwedêyê Ordîya,
h'eta k'engê Tê hêrs k'evî
li ser duayê cime'ta Xwe[+]?
5Nanê hêsira li wan didî xwarinê,
bê çap hêsira wan didî vexwarinê[+].
6Te em kirine benûştê devê cînara
û pêk'enîyêd nava neyara.

7Xwedêyê Ordîya! Çerxa me r'ast ke,
sifetê Xwe gul de, emê bijîn[+].

8K'oleke tirîyê Te ji Misirê cîguhastî kir,
milet r'akirin, ew k'ol daç'ikand[+].
9Te bona wê cî hazir kir,
r'awê wê şidand, ewê e'rd t'ijî kir.
10Ç'îya pê sîya wê hatine nixamtinê,
ç'iqilêd wê darêd erzêye bilind jî.
11Ç'iqilêd wê dirêj kir h'eta be'rê
û şîvêd wê h'eta ç'emê Firatê[+].
12Te çima xirab kir sûra wê,
ku her r'êwî diçine tirîyê wê,[+]
13berazêd daristên xirab dikin,
h'eywanêd çolê wan dixwin.

14Xwedêyê Ordîya, li me veger'e!
Dîna Xwe bidê û bibîne,
vê k'ola tirîyê Tu xwey ke,
15Te bi destê Xweyî r'astê daç'ikand
şîvê ku Te bona Xwe qewîn-qedîm kir.
16Agir pêk'etîye hatîye bir'înê,
ji dest wê hilatina Te unda dibe.
17Bira destê Te ser mêrê milê Teyî r'astê be,
ser wî merivê ku Te bona Xwe qewat kir.
18Emê îdî ji Te dûr nek'evin,
me sax ke û emê gazî navê Te kin.

19Xudan, Xwedêyê Ordîya!
Çerxa me dîsa r'ast ke,
sifetê Xwe gul de, emê bijîn![+]

### 81


Stirana eşqî cejina navê Xwedê


Serwêrê sazbendar'a. Ser Gît'ît'ê. Zebûra Asaf.

1Bistirên eşqî Xwedê, ku qewata me ye,
bi şabûnê Xwedêyê Aqûb bikin gazî[+].
2Miqam xin û defê xin,
çengê dengxweş t'evî çengê zîs.
3Yekr'ojîya Hîvêda bor'îyê xin,
usa jî dema hîv t'emambûnê,
li r'oja wê cejina meda[*][+].
4Çimkî ev yek qanûn e bona Îsraêl,
e'mirê Xwedêyê Aqûb e.
5Ewî ev yek bona Ûsiv kire qirar,
gava ew ji e'rdê Misirê derk'et.

Dengek min bihîst ku nas nedikir:[+]
6«Min milê te ji bin bar derxist
û destê te ji sepetê dane berdan[+].
7Tengasîyêda te gazî Min kir
û Min tu xilaz kirî,
ji bin qir'ç'înîya e'wra Min caba te da,
devê avêd Mêrîbahê tu cêr'ibandî. (Sela)[+]
8Bibihê cime'ta Min, Ez ter'a dibêjim,
Îsraêl, xwezî tu guhdarîya Min bikî![+]
9Gerekê xwedêyê xerîb nava teda t'une be
û xwedêyê xerîb neh'ebînî[+].
10Ez im Xudan Xwedêyê te,
ku tu ji welatê Misirê derxistî.
Devê xwe r'ind veke Ezê wî dagirim!

11Lê cime'ta Min dengê Min nebihîst
û Îsraêlê gur'a Min nekir.
12Min jî ew dane qelpê dilê wan,
ku ew bi fikirêd nav xweda bijîn.
13Heger cime'ta Min guhdarîya Min bike
û Îsraêl r'îya Minda her'e,[+]
14hingê Ezê dijminêd wan zû ta kim
û destê Xwe hildime ser zordarêd wan.
15Peyk'etîyêd Min wê li ber Min tabin
û ser belayê h'eta-h'etayê vebin.
16Lê Ezê genimê k'ir'ik te bidime xwarinê
û hingivê ji qeyê te bidime t'êrkirinê»[+].

### 82


Xwedêyê ser h'akima, tayê k'etîya


Zebûra Asaf.

1Xwedê dîwangeha xwedêyada[*] sekinî,
ser îşê xwedêyada nihêr'î:
2«H'eta k'engê hûnê bi ner'astîyê dîwanê bikin
û pişta nep'aka bigirin? (Sela)[+]
3Heqîyê li belengaz û sêwîya bikin,
hindava feqîr û k'esîbda ser r'astîyê bin[+].
4K'esîb û belengaza azad kin,
ji destê nep'aka xilaz kin»[+].

5Lê ew nizanin û fe'm nakin,
şûna r'eşva diçin
û h'emû h'îmêd dinê dih'ejin[+].

6Min got: «Hûn xwedê ne
û h'emû jî ewledêd Yê Herî Jorin in[*],[+]
7lê belê mîna merîya hûnê bimirin,
mîna serwêrekî hûnê bik'evin»[+].

8R'abe Xwedêyo, dîwana dinê bike,
çimkî h'emû milet jî warê Te ne.

### 83


Duayê ku neyar bide der


Stiran. Zebûra Asaf.

1Xwedêyo, Xwe ker' neke,
bêxem nebe, bêdeng nemîne. Xwedêyo![+]
2Va ye neyarêd Te dikin qar'în,
peyk'etîyêd Te serî hiltînin.
3Himberî cime'ta Te h'ilek'arîyê dikin,
li ser xweykirîyêd Te şêwira derdixin.
4Dibêjin: «Werin em van dinê hilînin,
ku milet îdî nemîne,
navê Îsraêl neyê bîranîn»[+].

5Bi dilekî şêwira xwe kirin,
miqabilî Te ya xwe kirin yek.
6Konêd Edom û îsmayîlîya,
Mowab û hacerîya,[+]
7Gebal, Amon, Amalêk
û filistînîya t'evî binelîyêd Sûrê,
8Aşûr jî gihîşte wan,
çûn pişta kur'êd Lût[*]. (Sela)

9Te hinda newala Qîşonê çi anî serê midyanîya[*],
Sîsira û Yavîn[*], usa jî bîne serê van,
10k'îjan ku E'yn-Dorêda gever bûn çûn,
bûne p'eynê bona e'rdê.
11Serwêrêd van bike r'oja Orêv û Zêv[*],
axa-begêd van r'oja Zebah' û Salmûna[*],
12k'îjana got: «Cî-warêd Xwedê
em zeftî xwe kin».

13Xwedêyê min, vana bike mîna t'oza bobelîskê
û mîna kaya li ber bê.
14Çawa agir daristên dik'eve
û çawa alav ç'îya dik'izirîne,
15aha jî Tu pey wan k'eve pê firtona Xwe,
wan bibizdîne pê bagera Xwe.
16R'ûyê wana Tu r'ûr'eş ke,
ku ew Te biger'in, Xudano!
17Bira t'imê şermîyê û sawêda bin,
bira bi r'ezîlî k'ok lê bên.
18Bira bizanibin t'enê Tu yî,
ku navê Te Xudan e,
Yê Herî Jorin î,
li ser t'emamîya e'rdê yî[+].

### 84


H'eyra Xana Xwedêda


Serwêrê sazbendar'a. Ser Gît'ît'ê. Zebûra malbeta Qorax.

1Çiqasî xweş in cî-warê Te, Xudanê Ordîya![+]
2Nefsa min h'eyr û demana h'ewşêd Xudanda ye,
dil û bedena min pê Xwedêyê zêndî eşq û şa ye[+].

3Ç'ivîkê jî mal dît,
dûvmeqeskê jî hêlûn danî,
ku cûcûkêd xwe wir dayne,
cem gorîgehêd Te, Xudanê Ordîya,
P'adşayê min û Xwedêyê min[+].
4Xwezî li wan ku Mala Teda dimînin,
ew her t'im pesinê Te didin. (Sela)[+]

5Xwezî li wan meriva, qewata k'îjana ji Te ye
û h'eyra r'îya h'eca ç'îyayê Sîyonê ye[+].
6Gava newala Bak'ayêye[*] zihar'a derbaz dibin,
ew der dibe cîyê kanîya,
ç'e'l-ç'ûl avava t'ijî dibin.
7Evana çiqas diçin hê qewat dibin,
Sîyonêda li ber Xwedê k'ifş dibin.

8Xudan Xwedêyê Ordîya, duayê min bibihê,
guh bide, ya Xwedêyê Aqûb! (Sela)
9Xwedê, berê Xwe bide mert'alê me
û r'ûyê k'ifşkirîyê Xwe binihêr'e[+].

10R'ast r'ojeke h'ewşa Teda,
ji h'ezar r'ojêd dereke çêtir e.
Qenc e ber şêmîka Xana Xwedêyê xwe bim,
ne ku malêd nep'akada ez bijîm.
11Çimkî Xudan Xwedê te'v û mert'al e.
Xudan k'erem û r'ûmetê dide,
Ew t'u qencîyê ji ser wan nabir'e,
k'îjan ku dijîn bêlek'e[+].
12Ya Xudanê Ordîya, xwezî li wî merivî,
ku gumana wî li ser Te ye[+].

### 85


Duayê ku Xwedê berê Xwe dîsa bide Îsraêlê


Serwêrê sazbendar'a. Zebûra malbeta Qorax.

1Ya Xudan, Te welatê Xwe zûva begem kiribû,
Aqûb ji sirgûnîyê veger'andibû.
2Neheqîya miletê Xwe baxşandibû
û h'emû guneyêd wan afû kiribû. (Sela)[+]
3Te h'emû xezeba Xwe dabû hildanê,
ji hêrsa Xweye zor paşda sekinîbûyî[+].

4De niha dîsa çerxa me r'ast ke, Xwedêyê azadîya me,
ji wê hêrsa Xweye ser me, paşda bisekine.
5Gelo Tê h'eta-h'etayê hêrsa Xwe li me r'akî
û Tê k'înê qur'ne-qur'ne mer'a bajoyî[+]?
6Gelo Tê dîsa jîyana nû nedî me,
ku cime'ta Te pê Te şa be?
7Tu h'uba amin nîşanî me ke,
Xudano, azadîya Xwe bide me.

8Hela ez bibihêm Xudan Xwedê çi dibêje.
Ewê xêr-xweşîyê bêje cime't û aminêd Xwe,
lê bira îdî nek'evine nava bêaqilîyê.
9R'ast azadîya Wî nêzîkî wan e
k'îjan ku ji Wî ditirsin,
ku e'rd r'ûmeta Wîva t'ijî be.

10H'ub û aminîyê r'astî hev bên,
r'astî û e'dilayîyê li hev r'amûsin.
11Aminîyê ji e'rdê jêr derk'eve
û r'astîyê ji e'zmên jorda binihêr'e.
12Xudanê qencîyê bike
û e'rdê meyê deremeta xwe bide[+].
13R'astî wê her'e pêşîya Wî
û r'ê r'ast ke bona Wî.

### 86


Duayê hewargazîyê


Duayê Dawid.

1Xudano, guh bide û caba min bide,
çimkî ez me'rim û belengaz im[+].
2E'mirê min xwey ke, çimkî ezî amin im,
xulamê Xwe xilaz ke Xudano, ku Teda guman im.
3Min were r'e'mê Xweyo,
ku t'emamîya r'ojê gazî Te dikim.
4Dilê xulamê Xwe şa ke, Xudano,
ku gumana min li ser Te ye[+].
5Çimkî Tu Xudano, qenc û afû kir î,
hindava h'emûyada xweyê h'uba mezin î,
k'îjan ku gazî Te dikin[+].
6Bibihê Xudano, duayê min
û dîna Xwe bide lavayêd min.
7Oxirmê giranda, Te dikim gazî,
Tu bona min dibî hewarî[+].

8Xudano, nava xwedêyada yekî mîna Te t'une,
ne jî mîna kirêd Te, kir hene[+].
9H'emû milet Te xuliqandin,
ewê bên ber Te ta bin, Xudano
û r'ûmetê bidine navê Te[*][+].
10Çimkî Tu mezin î k'eremetkir î,
Tu yî t'enê Xwedê[+].

11Xudan r'îya Xwe min hîn ke,
ku ez r'astîya Teda her'im,
bike ku dilê min ji navê Te xof bike[+].
12Bi t'emamîya dilê xwe ezê şikirîyê bidime Te,
Xudan Xwedêyê min
û h'eta-h'etayê r'ûmetê bidime navê Te.
13Çimkî h'uba Te mezin e hindava minda,
Te ez xilaz kirim ji k'ûraya dîyarê mirîya[+].

14Xudano, k'ubar-babax r'abûne ber min,
k'omeke zordara pey min k'etîye
û Te nadine li ber ç'e'vêd xwe[+].
15Lê Tu Xudan, Xwedêyê r'e'mê û dilşewatîyê,
xweyê sebir-sik'anê, h'ub û aminîyêda xinêyo[+].
16Dîna Xwe bide min û min were r'e'mê,
qewata Xwe bide qûlê Xwe,
xilaz ke kur'ê carîya Xwe[+].
17Nîşaneke qencîyê bona min bike,
ku peyk'etî bibînin û şermî bin,
çimkî Tu hatî Xudan hewara min
û ez baristan kirim.

### 87


R'ûmeta Orşelîmê


Stiran û zebûra malbeta Qorax.

1H'îmê bajêr li ser ç'îyayê pîroz hatîye avîtinê,
2Xudan dergehêd Sîyonê
ji tamêd Aqûbe mayîn zêdetir h'iz dike[+].
3Tiştêd r'ûmetî bona te têne gotinê,
hey bajarê Xwedê. (Sela)[+]

4Ezê yêd ku Min nas dikin, nav kim bêjim:
Heye Misir[*] û Babêlon,
usa jî Filistîn, Sûr, Etyûpa:
«Evanayê binelîyêd wir bên h'esab»[*].

5Bona Sîyonê jî wê bêjin:
«Filankes-bêvankes nava wêda bûyîne
û Yê Herî Jorin wê Xwexa wî qewîn ke»[+].
6Xudanê dema navnivîsara mileta wê binivîse:
«Eva li wir bûyîye». (Sela)

7Dengbêj û r'eqaskerê bêjin:
«H'emû ç'e'vkanîyêd me nava teda ne»[+].

### 88


Duayê hewarê


Stiran. Zebûra malbeta Qorax. Serwêrê sazbendar'a. Ser Mah'alat Lêhanotê. Maskîla Hêymanê ezrah'î.

1Xudan, Xwedêyê azadîya min,
ez şev û r'oj li ber Te dizarim[+].
2Bira duayê min bigihîje Te,
guhê Xwe bide ser gazîya min.

3Çimkî nefsa min kul-derdava t'ijî ye,
e'mirê min gihîşte li ber devê qebirê[+].
4Ez t'evî yêd dik'evine gor'ê hatime h'esabê,
bûme mîna merîyê bêt'aqet[+].
5Nava mirîyada avîtî me,
çawa kuştîyêd t'irbêda danî,
ku îdî Tu wan bîr naynî
û dest ji wan dik'işînî.
6Te ez avîtime ç'e'la here k'ûr,
te'rîstanîyê û bêbinîyê[+].
7Hêrsa Te li ser min giran e,
pê h'emû pêlêd Xwe min didî cefê. (Sela)[+]

8Tu min ji ber ç'e'vê nasa davêjî,
Te ez li ber wan kirime k'irêt,
ezî girtî me nikarim derêm[+].
9Ç'e'vê min şêlû bûne ji me'rim-belengazîyê,
t'emamîya r'ojê ez gazî Te dikim, ya Xudan,
ez destêd xwe berbir'î Te dikim.

10Gelo Tu k'eremetê ser mirîya dikî?
Gelo ji gor'ê r'adibin didine Te şikirî? (Sela)[+]
11Gelo t'irbêda h'uba Te tê gotin,
yan r'astîya Te warê dêrisda?
12Gelo wê te'rîstanîyêda k'eremetêd Teyê bêne naskirin,
yan xilazkirina Te welatê bîrkirinêda?

13Lê belê Xudano, ez hewara xwe Te datînim,
duayê min berbanga k'ûrda digihîje Te[+].
14Xudan Tu çima dest ji min dik'işînî?
Û berê Xwe ji min diguhêzî?
15Ez belengaz im û zar'otîyêda li ber hêşîya mirinê me,
sawa Te dik'işînim û xwe unda dikim.
16Hêrsa Te min dajo dibe,
xezeba Te min wêran dike,
17mîna avê t'emamîya r'ojê dora min digirin,
hevr'a t'evayî min dip'êç'in[+].
18Te ez ji ber ç'e'vê h'izkirî û xêrxwaza avîtim,
te'rîstanî jî hogirê min ne[+].

### 89


Stiraneke zemanê milet t'evhevbûnê


Maskîla Êt'anê ezrah'î.

1H'uba Te Xudan, ezê bistirêm h'eta-h'etayê,
aminîya Te bi devê xwe salix kim qur'ne-qur'ne[+].
2Ez e'lam dikim, ku h'uba Te t'imê qedîmî ye,
e'zmênda aminîya Te h'îmgirtî ye.

3Te got: «Min t'evî bijartîyê Xwe peyman girêda
û xulamê Xwe Dawidr'a sond xwar:
4‹Zur'eta te Ezê h'eta-h'etayê h'îmgirtî kim
û qur'ne-qur'ne t'extê te qedîm kim›*». (Sela)[*][+]

5Ya Xudan, e'zman pesinê k'eremetêd Te dide,
civîna milyak'eta jî pesinê aminîya Te[+].
6Çimkî e'zmênda k'î heye ku weke Xudan be?
Û nava mêr-milyak'etada[*] bibe mîna Xudan[+]?
7Xwedê gelekî xof e nav civîna milyak'etada
û sawa Wî ser yêd dor-berê Wî ne.

8Ya Xudan, Xwedêyê Ordîya,
k'î mîna Te xweyîqudret e?
Aminîya Te dora Te girtîye[+].
9Tu h'ukumî ser hêrsa be'rê dikî,
gava pêlêd wê r'adibin, Tu wan diseqir'înî[+].
10Te R'ahab[*] hêra mîna beret'a,
pê zenda Xweye qewat dijmin bela kir.
11E'zman yê Te ye, e'rd yê Te ye.
Te h'îmê dinîya xêr-berek'etêva danîye[+].
12Bakur û başûr Te xuliqandin,
Ç'îyayêd T'abor û Hermonê bi navê Te şa dibin[+].
13Zenda Te zor e, destê Te qewat e,
destê Teyî r'astê bilind e!
14R'astî û heqî ew bingehêd t'extê Te ne,
h'ub û aminî pêşîya Te diçin[+].

15Xwezî li wê cime'tê,
ku zane deng hilde cejinêr'a.
Xudano, ew bi r'onaya r'ûyê Te dimeşin[+].
16T'emamîya r'ojê bi navê Te şa dibin
û bi azadîya Te bilind dibin.
17Çimkî Tu r'ûmeta qewata me yî
û bi xweşîya Xwe strûyê me bilind dikî.
18Mert'ala me ji Xudan e,
Pîrozê Îsraêlê, P'adşayê me[+].


Xwedê soz dide Dawid

19Hingê dîtinokêda, Te aminêd Xwer'a got:
«Min alî mêrxasekî kir,
ji nav cime'tê yek bijart
û ew danî hêlana jorin[+].
20Min Xulamê Xwe Dawid dît,
r'ûnê Xweyî pîrozva ew r'ûn kir[*].
21Destê Minê t'evî wî be,
Zenda Minê wî qewat ke.
22Dijminê zorê nede wî,
nep'ak wê wî nimiz neke.
23Neyar ber wî Ezê hûr-hûrî kim
û usa jî peyk'etîyêd wî xim[+].
24Aminî û h'uba Minê t'evî wî bin,
pê navê Min strûyêd wîyê bilind bin.
25Ezê destê wî daynime ser be'ra,
destê wîyî r'astê ser ç'ema[+].
26Ewê gazî Min ke: ‹Tu Bavê min î,
Xwedêyê min û Qeyayê azadîya min›[+].
27Ezê wî bikime nixurîyê
ji her p'adşayêd dinê mestir[*].
28Ezê t'imê h'uba Xwe bona wî xwey kim
û peymana Minê hindava wîda qewîn be.
29Ezê dûmika zur'eta wî qedîm kim
û dûmika t'extê wî weke r'ojêd e'zmên.
30Heger zur'eta wî gur'a gotina Min nekin,
li gora qirarêd Min nemeşin,
31qeyde-qanûnêd Min bêqedir kin
û e'mirêd Min neqedînin,
32hingê Ezê pê şivê serîkî bidime neheqîyêd wan
û bi derba jî ceza bidime bêolîtîyêd wan.
33Lê h'uba Xwe Ezê ji wî nebir'im
û sozê Xwe net'er'ibînim.
34Peymana Xwe Ezê net'er'ibînim
û sozê ji devê Xwe derxistî, neguhêzim.
35Carekê Min pê pîrozîya Xwe sond xwarîye,
t'u car Dawidr'a xêlif nebêjim[+].
36Zur'eta wîyê h'eta-h'etayê bimîne,
t'extê wî jî weke r'oyê li ber Min.
37Mîna hîvê h'eta-h'etayê wê qedîm be,
e'zmanda jî mîna şe'dekî amin be». (Sela)


Şîna bona k'etina p'adşatîyê

38Lê Te ew ji ber Xwe avît
û bêhurmet kir,
ser k'ifşkirîyê Xwe hêrs k'etî,[+]
39peymana t'ev xulamê Xwe t'exsîr kir,
t'acê wî kire ax û xwelî.
40H'emû sûrêd wî xirab kir,
kelayêd wî kirin xirabe.
41Her kesê wirr'a derbaz dibe,
ewî wira t'alan dike,
ew bû pêk'enîyê cînarêd xwe.
42Te peyk'etî ser wî xistin,
h'emû dijminêd wî şa kirin.
43Te devê şûrê wî veger'and,
nava şêr'da pişt lê şkênand.
44R'ewşa wî Te jê stand,
t'ext e'rdê xist şkênand.
45R'ojêd cahiltîya wî kin kirin,
ew şermîyêva Te nixamt. (Sela)


Duayê alîk'arîyê

46H'eta k'engê, ya Xudan?
Gelo Tê t'imê Xwe veşêrî?
H'eta k'engê hêrsa Teyê alav de[+]?
47Bîr bîne dûmika e'mirê min,
gelo Te h'emû ewledêd însên
boş û betalîyêr'a xuliqandin?
48K'î dikare bijî û nemire,
xwe ji destê gor'istên xilaz ke? (Sela)[+]

49Ya Xudan, k'anê ye ew h'uba Teye berê,
ku Te pê aminîya Xwe Dawidr'a sond xwar?
50Ya Xudan, bîr bîne bêr'ûmetbûna xulamêd Xwe,
ku ji h'emû miletêd zor ser minda tên.
51Dijminêd Te wî bêhurmet dikin, ya Xudan,
gavêd k'ifşkirîyêd Te r'obet dikin.

52Şikir ji Xudanr'a,
h'eta-h'etayê amîn û amîn![+]

### 90


K'itêba Çara (Zebûra 90-î h'eta 106-a)


Xwedêyê nemirî û merivê mirî


Duayê Mûsayê merivê Xwedê.

1Ya Xudan, Tu sit'argeha me yî qur'ne-qur'ne[+][+].
2Berî bûyîna ç'îya, berî e'firandina e'rdê û t'opa dinê,
ji her-heyê h'eta-h'etayê, Tu Xwedê yî[+].

3Tu mêriv li xwelîyê vediger'înî û dibêjî:
«Veger'in, ewledêd merivayê»[+].
4H'ezar sal ber ç'e'vê Te mîna r'oja duhu ye,
ku dibihure, ew mîna bedîleke şevê ye[*][+].
5Tu wan r'oda ber'didî, ew dibin mîna xewna şeva,
mîna gîhayê ku sibehê zû şîn dibe[+].
6Ew sibehê zû gul dide û şîn dibe,
êvarê diç'ilmise û h'işk dibe.

7Belê ji dest hêrsa Te em dih'elin-dimaşin
û ji alava k'ela Te em t'evîhev dibin.
8Te neheqîyêd me danîne li ber Xwe,
gunêd meye veşartî ber nûra dîndara Xwe.

9H'emû r'ojêd me bi hêrsa Te dibihurin,
salêd me jî mîna k'eserekê derbaz dibin.
10R'ojêd e'mirê me h'eftê sal in,
heger bi sih'et-qewat h'eyştê sal bin,

dîsa r'ûmeta wan ze'met û k'eder e,
ew zû dibihurin, em jî difir'in diçin[+].

11K'î haş ji qewata hêrsa Te heye?
Xezeba Te weke ji Te xofkirinê ye.
12Me usa hîn ke em r'ojêd xwe bijmirin,
wekî em dilekî serwaxt dest bînin.

13Li me veger'e, Xudan! H'eta k'engê?
Li qûlêd Xwe were r'e'mê.
14Sibehê zû bi h'uba Xwe me t'êr ke,
ku em eşq bin nava h'emû r'ojêd xweda.
15Me weke wan r'oja şa ke,
çiqasîda Te dilê me êşandin,
weke wan sala, çiqasîda tengasî dît.
16Bira kirêd Te e'vdêd teva e'yan bin
û r'ûmeta Te ewledêd wanva.
17De bira Xudan Xwedêyê me, li me xweş be,
şixulê destê me nava meda qewîn ke,
belê, şixulê destê me qedîm ke[+].

### 91


Xwedê piştovan e

1Yê bin hêşîya Yê Herî Jorinda dimîne,
ew bin sîya Yê Herî Zorda r'ih'et dibe[+].
2Ezê bêjime Xudan: «Sit'argeha min û kela min,
Xwedêyê min, k'îjanîda ez guman im!»[+]
3Ewê te ji t'eleka nêç'îrvan xilaz ke,
ji nexweşîya mirinê[+].
4Ewê pê p'er'ê Xwe te binixême,
binê baskê Wîda tê bisit'irî,
r'astîya Wîyê ter'a bibe mert'al û sûr[+].
5Tê ji sawa şevê netirsî,
ne ji tîra ku r'ojê difir'e,[+]
6ne ji nexweşîya mirinêye,
ku te'rîstanîyêda diger'e,

ne jî ji wê derbê,
ku r'o nava r'ojêda gever dike.

7Heger h'ezar alîyê teyî ç'epêva bik'evin,
dehe h'ezar kes jî, alîyê teyî r'astêva,
lê belê derbekê negihîje te.
8T'enê tê bi ç'e'vê xwe t'emaşe kî
û belayê nep'aka bibînî[+].

9Te Xudan xwer'a kire sit'argeh,
Yê Herî Jorin hêwargeh,[+]
10lema t'u xirabîyê neyê serê te
û t'u qezîyê nêzîkî konê te nebe[+].
11Çimkî wê t'emîya te bide milyak'etêd Xwe,
ku h'emû r'ê-dirbêd teda te xwey kin.
12Ewê te ser desta hilgirin,
ku nigêd te kevir nek'evin[*][+].
13Tê şêr û me'rê teyar p'êpes kî
û cewrikêd wan bih'incir'înî[*][+].

14Xwedê dibêje: «Ew Min h'iz dike,
Ezê jî wî xilaz kim,
Ezê piştovanê wî bim,
çimkî navê Min nas dike[+].
15Ewê gazî Min ke, Ezê caba wî bidim,
tengasîyêda Ezê t'evî wî bim,
Ezê wî xilaz kim û bilind kim.
16Ezê wî r'ojêd dirêjva t'êr kim
û azadîya Xwe nîşanî wî kim»[+].

### 92


Stiraneke şikirdarîyê


Zebûr. Stirana bona r'oja şemîyê.

1Qenc e şikirîyê bidine Xudan
û eşqî navê Te bistirên, Yê Herî Jorin,[+]
2ku serê sibehê h'uba Te gilî kin
û êvarê jî aminîya Te,
3bi sazê dehe t'êlî
û bi miqamê çengê zîs.
4Çimkî Te, Xudan,
ez şa kirim bi kirinêd Xwe,
kirinêd destê Ter'a ez gul didim.

5Çawa mezin in, Xudano, kirêd Te!
Gelekî k'ûr in şêwirêd Te![+]
6Merivê bêfe'm vê nizane
û yê axmax fe'm nake,
7heger nep'ak mîna şînayê bigihîjin,
h'emûyêd neheqîyê dikin, gul din,
yek e ewê h'eta-h'etayê gever bin.
8Lê belê Tu Xudano, t'imê bilind î![+]
9Çimkî va neyarêd Te, Xudano,
va neyarêd Teyê gever bin,
h'emûyêd neheqîyê dikin bela bin.
10Lê Te strûyê min,
mîna strûyê gayê beyanî bilind kir
û ez pê r'ûnê nû r'ûn kirim[+].
11Ç'e'vê min k'etina neyarêd min dîtin,
guhê min derheqa wan xirabada bihîstin,
k'îjana ku h'icûmî li ser min kirin[+].

12R'astê mîna dara xurmê gul de,
mîna erza Lubnanê bilind be,[+]
13ew Xana Xudanda daç'ikandî ne,
h'ewşêd Xwedêyê meda gul dane[+].
14H'eta mezinayîya xweda jî wê ber bidin,
ter' û şîn wê bimînin,
15wekî salix kin, ku Xudan r'ast e,
Ew qeyayê min e, neheqî Wîda t'une[+].

### 93


Pesindayîna mezinayîya Xwedê

1Xudan p'adşa ye, mezinayî lê ye,
Xudan xweyîqudret e û piştgirêdayî ye,
belê dinya qedîm e û ji cî nah'eje[+].
2K'ursîya Te berê pêşda qewîn-qedîm e,
Tu h'eta-h'etayê yî[+].

3Av r'adibin, Xudano,
av dengê xwe bilind dikin,
av bilind dikin xuşînîya xwe.
4Xudan bilindayêda
ji dengê gelek ava zortir e
û pêlêd be'ra qewattir e[+].

5Qanûnêd Te e'seyî ne.
Pîrozî layîqî Xana Te ye,
Ya Xudan, h'eta-h'etayê.

### 94


Xudan h'akimê dinê ye h'eyfa r'asta hiltîne

1Ya Xudan, Xwedêyê h'eyfhildanê,
Şewq de birq vede, Xwedêyê h'eyfhildanê![+]
2R'abe h'akimê dinyayê,
bela babaxa bidê.
3Nep'akê h'eta k'engê, Xudano,
h'eta k'engê wê nep'akê fir'naq bin[+]?

4Ew gotinêd ji xwe mestir dibêjin,
h'emûyêd ku bêolîtîyê dikin k'ubar dibin.
5Xudan, evana cime'ta Te dih'incir'înin
û warê Te diçerçirînin.
6Ew jinebî û xerîba dikujin,
sêwîya jî qir' dikin
7û dibêjin: «Xudan nabîne,
Xwedêyê Aqûb nezan e».

8Bizanibin gelî bêfe'mêd meriva,
gelî bêh'işa, k'engê hûnê fe'm bikin?
9Gelo Yê guh çêkirîye nabihê
û Yê awaz[*] daye ç'e'v nabîne[+]?
10Yan Yê mileta şîret dike,
Yê zanistîyê dide meriva, wan hilnayê[+]?
11Xudan fikirêd mêriv zane, ku ewe p'ûç' in[*].

12Xwezî li wî bendeyî, Xudan, ku şîret dikî
û qanûna Xwe li wî hîn dikî,[+]
13wekî ji r'ojêd oxirmê giran wan xilaz kî,
h'eta ku bona nep'aka ç'e'l bê vedanê.
14Çimkî Xudan cime'ta Xwe ji ber Xwe navêje
û destê Xwe ji warê Xwe nak'işîne[*][+].
15Lê belê heqîyê pişta r'asta bigire,
h'emûyêd dilê r'ast wê li pey her'in.

16K'ê bona min li ber xiraba r'abe?
K'ê bona min miqabilî wan bisene,
yêd ku bêolîtîyê dikin?
17Heger Xudan piştovanê min nîbûya,
hindik mabû nefsa min dîyarê ker' û lalda bima[+].
18Hema min got: «Nigêd min dişimitin»,
h'uba Teye amin Xudan, ez qedîm kirim.
19Dema derd-kul dilê minda zêde dibin,
baristanîyêd Te nefsa min şa dikin.

20T'u heleqetîya h'akimêd ner'ast t'evî Te heye,
k'îjan ku neheqîyê dikine heqî?
21Miqabilî nefsa yê r'ast k'om dibin
û xûna bêsûc sûcdar dikin[+].
22Lê belê Xudan bûye kela min,
Xwedêyê min, e'sasê sit'argeha min[+].
23Ewê neheqîya wan bîne serê wan
û bona neheqîya wan qir'a wan bîne.
Xudan Xwedêyê meyê qir'a wan bîne.

### 95


Pesinê Xudan bidin û gur'a Wî bikin

1Werin em eşq û şa Xudanr'a bistirên,
gazîya xwe bikine Qeyayê azadîya xwe![+]
2Bi şikirdarîyê em bêne li ber dîndara Wî,
bi dengê bilind bistirên eşqî Wî.
3Çimkî Xudan, Xwedêyê mezin e
û P'adşê mezin, li ser h'emû xwedêya[+].
4K'ûrayêd e'rdê destêd Wîda ne,
bilindayêd ç'îya, yêd Wî ne.
5Be'r, ya Wî ye, Wî ew çêkir
û destê Wî bej awaz kirîye[+].

6Werin em ta bin, dever'ûya her'in,
ber Xudan E'firandarê xwe çok din.
7Çimkî Ew e Xwedêyê me,
em jî cime'ta mêrga Wî ne
û pezêd ber Wî ne.

Xwezî we îro dengê Wî bibihîsta![+]
8û serh'işkî nekira,
çawa Mêrîbahêda,
r'oja Massaha ber'îyêda[*],
9dera ku kal-bavêd we kirêd Min dîtin,
lê dîsa Ez cêr'ibandim û e'nene kirim.
10Çil salî h'îlê Min ji wî nisilî çû,
min got: «Eva cime'ta dilda xalifî ne
û r'îya Min nas nekirine.
11Lema jî Min ji hêrsa sond xwar û got[*]:
‹T'u car ewê nek'evine r'ih'etîya Min!›[*]»[+]

### 96


Bistirên eşqî Xudan p'adşê me

1Stiraneke nû bistirên eşqî Xudan,
bistirên eşqî Xudan t'emamîya e'rdê![+]
2Eşqî Xudan bistirên, pesinê navê Wî bidin,
r'oj bi r'oj xilazkirina Wî danasîn kin[+].
3Nava p'ûtp'aristada r'ûmeta Wî bikin dengî,
nava h'emû miletada k'eremetêd Wî[+].
4Xudan mezin e, hêjayî gelek pesina ye,
sawa Wî li ser h'emû xwedêya ye[+].
5Xwedêyêd h'emû mileta p'ût in,
lê Xudan e'zman çêkirin.
6R'ûmet û hurmet li pêşîya Wî ne,
qewat û h'ujmek'arî pîrozgeha Wîda ne.

7Bidine Xudan, gelî berekêd mileta,
bidine Xudan r'ûmet û qudret[+].
8Şikirîyê bidine r'ûmeta navê Xudan,
p'êşk'êşa bînin û bik'evine hêwangehêd Wî.
9Ber Xudan ta bin bi xemila pîroz,
ji dîndara Wî bitirsin, t'emamîya e'rdê![+]

10Bêjine Mileta: «Xudan e P'adşa!
Lema dinya qewîn-qedîm e û nah'eje.
Dîwana mileta Ewê bi r'astîyê bike»[+].
11Bira e'rd şa be û e'zman eşq be,
be'r bike xuşîn, bi t'êr û t'ijîya xweva[+].
12Bira eşq bin deşt û her tiştêd navda ne,
bira şa bin li ber Xudan, h'emû darêd daristên.
13Çimkî Ew tê, Ew tê ku dîwana e'rdê bike.
Ewê bi heqîyê dîwana dinê bike
û mileta bi r'astîya Xwe[+].

### 97


P'adşatîya Xudan ser p'adşatîyar'a ye

1Xudan e p'adşa, bira e'rd şa be,
bira eşq bin h'emû girav![+]
2E'wr û dûman li dora Wî ne,
r'astî û heqî jî bingehê k'ursîya Wî ne[+].
3Agir pêşîya Wîva diçe,
her çar alîya neyarêd Wî dişewitîne[+].
4Birûskêd Wî li dinyayê dikin r'onî,
e'rd dibîne, dilerizîne[+].
5Ç'îya mîna şimê ji dîndara Xudan dih'elin,
ji ber dîndara Xweyê t'emamîya e'rdê[+].
6E'zman r'astîya Wî dikin dengî
h'emû milet jî r'ûmeta Wî dibînin[+].

7Bira şermî bin h'emûyêd ku p'ûta dih'ebînin,
ku pê p'ûtêd p'ûç' difir'in.
H'emû xwedê li ber Xudan ta dibin[+].
8Sîyon dibihê û şa dibe,
bajarêd Cihûda beşerxweş dibin
qirarêd ter'a, Xudano[+].
9Çimkî Tu, Xudan, ser t'emamîya e'rdê Yê Herî Bilind î,
ji ser h'emû xwedêya gelekî bilindtir bûyî[+].

10Gelî Xudan h'izkirîya, bijenine xirabîyê!
Ew e'mirê aminêd Xwe xwey dike,
ji destê nep'aka xilaz dike[+].
11R'onayî dertê bona r'asta,
şabûn jî bona sitqê dilê r'ast[+].
12Pê Xudan şa bin, gelî r'asta,
ji navê Wîyî pîroz hûn r'azî bin[+].

### 98


Xudan e p'adşê dinê


Zebûr.

1Stiraneke nû bistirên eşqî Xudan,
bona ku Wî k'eremet kirin.
Destê Wîyî r'astê û zenda pîroz
azadî Wîr'a dest anîn[+].
2Xudan serk'etina Xwe da k'ifşkirinê,
li ber ç'e'vê mileta r'astîya Xwe da e'yankirinê.
3H'ub û aminîya Xweye bona mala Îsraêl xwey kir.
Her qulbêd dinyayê dîtin serk'etina Xwedêyê me.

4T'emamîya dinyayê, eşqî Xudan bikin qar'în,
eşq bin, şabin û bistirên[+].
5Pê çengê zîs eşqî Xudan hûn bistirên,
pê çengê zîs û bi dengê miqamê.
6Li ber Xudan P'adşa, bor'î û strû lêdin eşq û şa bin[+].

7Bira be'r bike xuşîn t'êr û t'ijîya xweva,
dinya û h'emûyêd nav wêda[+].
8Bira ber Xudan ç'em destêd xwe hev xin,
ç'îya-banî hevr'a Xudanr'a gul û geş bin,
9Çimkî Ew tê dîwana dinyayê bike,
Ewê dîwana dinê bi heqîyê bike,
ya cime'ta jî bi r'astîyê[+].

### 99


Xudan p'adşayê zorî ser heqîyê ye

1Xudan e p'adşa! Bira milet bilerizin!
Ew li ser xêrûba r'ûdinî, bira e'rd bih'eje[+].
2Xudan mezin e Sîyonêda,
Ew li ser h'emû miletar'a ye[+].
3Bira pesinê navê Teyî mezin û xof bidin.
Ew pîroz e!

4Qewata p'adşê heqî h'izkirin e.
Te r'astî t'estîq kir,
heqî û r'astî nava Aqûbda kir[+].
5Xudan Xwedêyê me bilind kin
û li ber nigêd Wî ta bin. Ew pîroz e!

6Mûsa û Harûn nava k'ahînêd Wîda bûn,
Samûêl jî nava gazîya navê Wîda,
gazî Xudan kirin û Ewî dengê wan bihîst[+].
7Ewî ji nava stûna e'wrîda wanr'a xeber dida,
wana t'emîyêd Wî xwey dikirin,
ew qanûnêd ku dabû wan[+].

8Xudano, Xwedê me! Te dengê wan bihîst,
Tu bona wan Xwedêyê baxşandinê bûyî,
lê belê weke e'melêd wan jî danî serê wan[+].
9Xudan Xwedêyê me bilind kin
li ser ç'îyayê Wîyî pîroz bih'ebînin,
çimkî Xudan, Xwedêyê me pîroz e[+].

### 100


Bira h'emû meriv pesinê Xwedê bidin


Zebûra şikirdarîyê.

1Ber bi Xudan dengê xwe hildin,
t'emamîya dinyayê![+]
2Bi şabûnê Xudan bih'ebînin,
dengê xwe hildin werine h'izûrê.

3Bizanibin ku Xudan e Xwedê,
Ewî em xuliqandin, em milk'ê Wî ne,
em cime'ta Wî û pezê mêrga Wî ne[+].

4Bi şikirdarîyê bik'evine dergehêd Wî
û bi pesindayînê h'ewşêd Wî.
Şikirdar bin û pesinê navê Wî bidin[+].

5Çimkî Xudan qenc e,
h'uba Wî h'eta-h'etayê ye
û aminîya Wî jî qur'ne-qur'ne ye[+].

### 101


P'adşa Xudanr'a soz dide


Zebûra Dawid.

1Eşqî aminî û heqîyê ezê bistirêm,
ya Xudan, zebûra Ter'a bêjim[+].
2Bi serwaxtîyê ezê r'îya bêlek'eda her'im.
K'engê Tê bêyî cem min?

Ezê mala xweda bi dilê r'ast r'abim-r'ûnîm,[+]
3tiştêd xirab ezê neynime ber ç'e'vê xwe,
kirêd neheqa li ber ç'e'vê min r'eş in,
ewê nêzîkî min nebin.
4Bira dilê qelp ji min dûr be,
naxwazim yê xirab ez nas kim.

5Ezê yê dizîva buxdan heval dike
r'ûbarî dinê nehêlim,
yê ç'e'vada k'ubar û dilda babax
ez nikarim sebir kim[+].

6Ç'e'vê min li ser aminêd e'rdê ne,
ku ew t'evî min bimînin,
ewê ku r'îya bêlek'eda diçin,
wê berdestîyê minr'a bikin.

7H'ilek'arê mala minda nemîne,
derewînê ber ç'e'vê min nesene.
8Berbanga k'ûrda ezê r'abim
qir'a nep'akêd welêt bînim,
wekî ji bajarê Xudan
k'oka h'emû bêqanûna bînim[+].

### 102


Duayê yekî te'lî-tengîyêda


Duayê belengaz, gava dil navda nasene, ew gazinê xwe li ber Xudan dir'êje.

1Ya Xudan! Dengê min bibihê,
bira zarînîya min bigihîje Te[+].
2R'oja oxirmêd giranda
berê Xwe ji min neguhêze,
guhê Xwe bide li ser min.
Wê r'oja ku gazî Te dikim
Tu zûtirê cabê bide min.

3R'ojêd min mîna dû betavedibin,
hestûyêd min çawa agirda bişewitin[+].
4Dil nava minda mîna gîhayê h'işkî k'etîye,
h'eta xwarina xwe jî bîr kirîye[+].
5Ji dest dengê zarînîya min,
ez bûm çawa ç'erm û hestû.
6Ez bûm mîna kundê ber'îyê,
wî bûmê korî xirabada.
7Mîna ç'ivîka li ser xanî,
ez bêxew mam t'enê mayî.
8T'emamîya r'ojê neyar te'na li min dixin,
yêd k'îna min girtine ez kirime gote-got.
9Xurê min k'ozî ye dewsa nan,
hêsir t'evî vexwarina xwe kirin,[+]
10ji dest hêrs û alava k'ela Te,
ku Te ez girtim wêda avîtim.
11E'mirê min mîna sîya êvarê ye
û ez mîna gîhê h'işkbûyî me[+].

12Lê belê Xudan, t'extê Te, t'extê her-heyê ye
û bîranîna Te qur'ne-qur'ne ye[+].
13Tê r'abî Sîyonê bêyî r'e'mê,
çimkî wexte ku dilovan bî,
we'de îdî pêr'a gihîştîye[+].
14Çimkî xulamêd Te kevirêd wê begem dikin
û h'eyfa wan t'oza wê jî tê.
15Miletê ji navê Xudan bitirsin,
h'emû p'adşayêd e'rdê ji r'ûmeta Wî.
16Xudanê Sîyonê ava ke,
bi r'ûmeta Xwe xuya be.
17Ewê bibihê duayê bêkesa
û duayêd wan wê bêqedir neke.

18Bira ev yek bê nivîsarê bona qur'na ku tê,
ku cime'ta nebûyî hê pesinê Xudan bidin,[+]
19ku Ew jorda ji Cîyê Xweyî Pîroz dinihêr'e,
Xudan ji e'zmên dîna Xwe dide li e'rdê,[+]
20bona ku zare-zara girtîya bibihê
û yêd mirinêr'a dayî xilaz ke,[+]
21wekî Sîyonêda navê Xudan bikin dengî
û pesinê Wî jî Orşelîmêda,[+]
22gava cime't t'evî p'adşê bicivin,
bona ku Xudan bih'ebînin.

23Ewî r'êda qudûmê min sist kirin,
r'ojêd min jî kin kirin.
24Min got: «Xwedêyê min!
Nîvê r'ojada hilnede min.
Salêd Te ji qur'ne h'eta qur'na ne».

25Pêşîyê Te h'îmê e'rdê danîye,
e'zman jî kirê destê Te ye.
26Ewê unda bin, lê Tê bimînî,
h'emûyê mîna k'inca bimaşin,
Tê mîna berşo wan biguhêzî
û ewê derbaz bin unda bin[+].
27Lê Tê neyêyî guhastin
û salêd Teyê xilaz nebin[*][+].
28Ewledêd xulamêd Te wê bijîn,
nisilê ç'e'vê Te ser wê qedîm bin[+].

### 103


Pesindayîna qencîya Xwedê


Zebûra Dawid.

1Pesinê Xudan bide, nefsa min
û her tiştê nava minda, navê Wîyî pîroz[+].
2Pesinê Xudan bide, nefsa min
û bîr neke h'emû qencîyêd Wî.
3Ew dibaxşîne h'emû guneyêd te
û qenc dike h'emû nexweşîyêd te,[+]
4e'mirê te ji t'irbê Ew azad dike
û h'ub û dilovanîyêva dixemilîne,[+]
5xwestina te berek'etîyêva t'ijî dike,
cahiltîya te mîna teyra nû dibe.

6Xudan bona h'emû belengaza
r'astîyê û heqîyê dike.
7Ewî r'îyêd Xwe nîşanî Mûsa kirin
û kirinêd Xwe jî ewledêd Îsraêl.
8Dilşewat û r'e'm e Xudan,
xweyê sebir-sik'anê û h'ubêda xinêyo[+].
9Ew h'eta xilazîyê hêrs nak'eve,
h'eta-h'etayê k'înê najo.
10Ew weke guneyêd me, serê me nake
û weke neheqîyêd me nade ber me.
11Lê çiqas e'zman ji e'rdê bilindtir e,
haqas jî h'uba Wî hindava xofk'êşêd Wîda mezin e[+].
12Çiqas r'ohilat ji r'oavayê dûrtir e,
haqasî jî guneyêd me ji me dûr xistî ne.
13Çawa dilê bavê li ser ewledê wî dişewite,
usa jî dilê Xudan li ser xofk'êşêd Wî dişewite.
14Çimkî Ew zane meya me
û bîr tîne ku em xalî ne[+].

15R'ojêd mêriv mîna gîhê ne,
mîna gula çolê ku gul dide,[+]
16Gava ba serr'a derbaz dibe, unda dibe
û cîyê wê îdî wê nas nake[+].
17H'uba Xudan ji her-heyê h'eta-h'etayê ye,
li ser xofk'êşêd Wî ye
û heqîya Wî t'evî kur'êd kur'a ye,[+]
18li ser wan e, ku xwey dikin peymana Wî
û bîr tînin wan t'emîyêd Wî û pêk tînin[+].

19Xudan t'extê xwe danîye li e'zmana,
p'adşatîya Wî h'ukumî li ser h'emûya dike[+].
20Pesinê Xudan bidin,
milyak'etêd Wîye xweyîqewat,
ku hûn diqedînin gotina Wî,
dikin guhdarîya dengê Wî[+].
21Pesinê Xudan bidin, gelî ordîyêd Wî,
h'emû qulixk'arêd Wî, ku e'mirê Wî diqedînin.
22Pesinê Xudan bidin, h'emû e'firînêd Wî,
wan h'emû cîyêd bin h'ukumetîya Wî.
Pesinê Xudan bide, nefsa min!

### 104


R'ûmeta Xwedêye nava e'firînada

1Pesinê Xudan bide, nefsa min!
Xudano, Xwedêyê min, Tu çiqasî mezin î!
Bedewetî û r'ûmetêva wergirtî yî,[+]
2r'onayî mîna k'inca li Xwe kirîye,
e'zman mîna kon vegirtîye.
3Te Xana Xwe jor ser ava çêkir,
e'wra dikî xwer'a e'rebe
û li ser baskê bê diçî[+].
4Bayê Xwer'a dikî qasid,
alava êgir jî qulixk'ar[*][+].

5Te e'rd danî li ser bingeh,
ku t'u car ji cî neh'eje[+].
6Ava bêbinî mîna k'incekê Te lê kirîye,
av li serê ç'îya k'etine.
7Ew ji hilatina Te dir'evin,
ji gur'înîya e'wrê Te vedik'işin[+].
8R'adibine li serê ç'îya,
dik'işin diçine newala,
ber bi wan cîyêd Te bona wan k'ifş kirine.
9Te sînor danî ku jê derbaz nebin
û veneger'in r'ûyê e'rdê nenixêmin[+].

10Tu kanîya newalada der tînî,
wan nava ç'îyada diher'ikînî,
11h'emû h'eywanêd çolê didine vexwarinê
û k'erêd beyanî pê wan têne avdanê.
12Teyredêd e'zmana li ber wan dimînin,
nava ç'iqilada ew deng didin.

13Tu ji mala Xweye jorin ç'îya av didî,
r'ûyê e'rdê pê mêwa kirêd Te t'êr dibe.
14Ew bona h'eywên gîhê şîn dike
û p'incar'ê bona k'ara însên,
ku xurek derxe ji e'rdê[+]
15û şeravê, ku şa dike dilê însên,
bizir ku beşera wan xweş dike,
nan ku dilê wan dişidîne[+].

16Darêd Xudan t'êr tên avdanê,
erzêd Lubnanê jî Wî daç'ikandine.
17Li wir teyreda hêlûna datînin,
malêd leglega jî li ser sipindara ne.
18Çîyayêd bilind warêd k'ûvîya ne,
qulç'êd zinara jî sit'argeha qotika ne.

19Te hîv e'firand bona demsalê,
r'o wextê xwe zane çawa diçe ava[+].
20Te'rîstan dikî û dibe şev,
h'emû r'e'wirêd daristên wêda diger'in.
21Cewrikêd şêra bona nêç'îrê dikin mir'în
û ji Xwedê xurekêd xwe dipirsîn.
22Gava r'o derdik'eve, paşda vedik'işin
û ne'lêd xweda r'adik'evin.
23Meriv dertê diçe k'arê xwe,
şixulê xweyî h'eta êvarê.

24Xudano, çiqasî gelek in kirêd Te!
Her tişt bi serwaxtîya Te çêbûye,
e'firînêd Teva e'rd t'ijî ye[+].
25Va ye ev be'ra mezin û ber,
bêh'esab şûlikî têda ne,
h'eywanêd biç'ûk t'evî mezina.
26Wêda gemî diger'in,
Lêwyat'anê Te e'firand,
ku ew têda bilîze.

27Evana h'emû hîvîya Te ne,
ku xurekêd wan we'deda bidî[+].
28Tu didî wan, ew t'op dibin,
Destê Xwe vedikî r'isqê xweva t'êr dibin[+].
29Berê Xwe li wan diguhêzî, ew ditirsin,
bîna wan didî girtin, ew dimirin
û li xwelîyê vediger'in[+].
30R'uh'ê Xwe dişînî ew die'firin
û jîyana nû didî r'ûyê e'rdê.

31De bira r'ûmeta Xudan h'eta-h'etayê be,
Xudan şa be bi kirinêd Xwe![+]
32Ser e'rdêda dinihêr'e ew dilerize,
ç'îya dik'eve ew dû dikin[+].

33Eşqî Xudan ezê bistirêm, bi t'emamîya e'mirê xwe,
ezê Xwedêyê xwer'a miqamê lê xim h'eta ku heme[+].
34Bira stirana min li Wî xweş bê,
ezê pê Xudan eşq û şa bim.
35De bira gunek'ar betavebin
û nep'ak ser dinê t'unebin.

Pesinê Xudan bide, nefsa min.

Halêlûya![*]

### 105


Aminîya Xwedêye hindava cime'ta Wîda

1Ji Xudan r'azî bin, navê Wî bidin,
kirêd Wî nava cime'tada bela kin.
2Eşqî Wî bistirên, miqamê Wîr'a lê xin,
h'emû k'eremetêd Wî salix kin.
3Pê navê Wîyî pîroz bifir'in,
bira dilê wan şa be, yêd Xudan diger'in.
4Xudan û qudreta Wî bixwazin,
her gav r'ûyê Wî biger'in[+].
5Bîr bînin k'eremetêd ku Wî kirin,
nîşanêd Wî û qirarêd devê Wî[+].
6Hey zur'eta Îbrahîmê xulamê Wî,
gelî ewledêd Aqûb, bijartîyêd Wî.

7Xudan e Xwedê me,
ser t'emamîya e'rdê qirarêd Wî ne.
8Ew peymana Xwe h'eta-h'etayê bîr tîne
û sozê Xweyî dayî jî h'eta h'ezar nisilî,[+]
9k'îjan ku da Îbrahîm
û sondê ku Îshaqr'a xwar[+].
10Aqûbr'a jî ew mak kir çawa qanûn
û Îsraêlr'a jî peymana h'eta-h'etayê.
11Got: «E'rdê Kenanê Ezê bidime te,
çawa p'ara wartîya we»[+].

12Gava ewe kêm bûn,
hindik û xerîb bûn nava wêda,[+]
13ji miletekî derbazî nav miletekî din dibûn,
ji p'adşatîkê derbazî nav cime'teke din,
14Ewî nehişt ku yek qedirê wan k'eve
û bona wan li p'adşa hilat,[+]
15got: «Qedirê k'ifşkirîyê Min nek'evin
û xirabîyê li p'êxemberêd Min nekin»[+].

16Gava xelayî anî ser e'rdê
û qinyatêd nanîn dane bir'înê,[+]
17hingê merîk pêşîya wan şand,
Ûsiv xulamtîyêr'a hate firotan[+].
18Nigêd wî qeydada şidandin
û xelaq avîtine stukura wî,
19h'eta wî wextê gotina wî hate sêrî,
xebera Xudan ew cêr'iband[+].
20P'adşa şand û ew da vekirin,
mîrê cime'ta ew azad kir[+].
21Li ser mala xwe ew kire malxê
û wek'îlê t'emamîya hebûka xwe,[+]
22wekî mîrêd wî gora dilê xwe şîret ke
û r'ûspî-giregirêd wî bîlan ke.

23Hingê Îsraêl hate Misirê,
Aqûb li welatê Hamê xerîbîyêda ma[+].
24Xudan cime'ta Xwe p'ir' zêde kir
û ew ji neyarêd wan qewattir kir[+].
25Dilê wan guhar't ku bijenine cime'ta Wî
û tengasîyê bidine xulamêd Wî[+].

26Xulamê Xwe Mûsa şand,
usa jî bijartîyê Xwe Harûn[+].
27Wana nava wanda nîşanêd Wî dane k'ifşê
û k'eremetêd Wî welatê Hamêda[+].
28Te'rîstan şand kire şever'eş
û Misirî miqabilî gotina Wî r'abûn[+].
29Avêd wan kire xûn
û me'sîyêd wan qir' kir[+].
30E'rdê wan beqava t'ijî kir,
h'eta gozêd p'adşaye r'azanê jî[+].
31Ewî got, mêş-mor û moz hatin
û derdorêd wan girtin[+].
32Dewsa baranê teyrok ser wanda barand
û birq-birûsk welatêd wanda[+].
33Tirî û hêjîrêd wan xist,
h'emû darêd dorberêd wan hûrdexweşî kir.
34Got û kulî hatin,
xisîla wane bêh'esab,[+]
35h'emû şînaîya welêt xwarin,
usa jî berêd e'rdê wan.
36Nixurîyêd t'emamîya welêt xist,
t'emamîya berêd wane pêş[+].

37Îsraêl bi zêr' û zîv ji wir derxist,
qebîlêd wanda bêt'aqetek t'unebû[+].
38Misir şa bû bi derk'etina wan,
çimkî sawa wan k'etibû ser wê[+].
39E'wr derxist bona nixamtinê,
agir jî bona r'onayîya şevê[+].
40Wana xwest Ewî sûsik anîn,
bi nanêd e'zmên ew t'êr kirin[+].
41Qeya qelaşt av her'ikî,
mîna ç'êm k'işîya ber'îyêda[+].
42Çimkî sozê Xweyî pîroz Wî bîr anî,
ku dabû Îbrahîmê xulamê Xwe[+].

43Cime't derxist bi dilê eşq
û bijartîyêd Xwe bi dengê şa[+].
44Welatêd mileta Ewî da wan
û k'eda xerîba kirin milk'ê xwe,
45wekî t'emîyêd Wî xwey kin
û qanûnêd Wî biqedînin.

Halêlûya!

### 106


Qencîya Xudane hindava cime'ta Wîda

1Halêlûya!

R'azî bin ji Xudan, çimkî Ew qenc e,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye.
2K'î wê salix ke kirêd Xudane mezin,
k'î wê e'lam ke h'emû pesinê Wî?
3Xwezî li wan ku heqîyê xwey dikin
û her gav xwe r'astîyê digirin![+]

4Min bîr bîne, ya Xudan,
gava qencîyê li cime'ta Xwe bikî.
Berê xwe bide min
gava Tu wan xilaz kî,
5wekî xweşîya bijartîyêd Te bibînim,
pê şabûna miletê Te şa bim
û pê warê Te bifir'im.

6Me kal û bavêd xweva gune kirin,
bêolîtî qedandin, nep'akî kirin.
7Kal û bavêd me Misirêda k'eremetêd Te fe'm nekirin,
h'uba Teye mezin bîr neanîn,
lê serî hildan li ber be'rê, ber Be'ra Sor[+].
8Lê Wî bona navê Xwe ew xilaz kirin,
wekî qewata Xweye mezin bide k'ifşê[+].
9Be'ra Sor hilat ew miç'iqî,
k'ûrayêva ew derbaz kirin, çawa bestêva[+].
10Ji destê p'eyk'etî xilaz kirin,
ew azad kirin ji destê neyar[+].
11Avê neyarêd wan nixamtin
û t'u kes ji wan nema[+].
12Hingê bawerîya xwe sozê Wî anîn
û eşqî navê Wî stiran[+].

13Lê belê zûtirê kirêd Wî bîr kirin,
ew hîvîya şîretêd Wî neman[+].
14Ber'îyêda gelekî temsistî kirin
û Xwedê cêr'ibandin li çol bestêda[+].
15Xwestinêd wan Ewî da wan,
nexweşî jî şande ser wan[+].

16Gava zomêda h'evsûdî kirin,
avîtine Mûsa û Harûn pîrozêd Xudan[+].
17E'rd vebû Dat'an daqurtand
û civata Avîram nixamt[+].
18Agir alav da civata wan,
alavê nep'ak şewitandin[+].

19Golik çêkirin H'orêbêda,
ber sûretê r'okirî serê xwe danîn[+].
20Xwedêyê r'ûmeta xwe
dilqê golikê gîhaxurr'a guhêr'în[+].
21Wan bîr kirin xilazkir Xwedêyê xwe,
ku kirêd mezin Misirêda kirine,[+]
22usa jî k'eremet welatê Hamda,
tiştêd nebûyî li devê Be'ra Sor.
23Hingê got ku Ew gerekê wan unda ke,
heger bijartîyê Wî Mûsa
nava wanda li ber Wî nesekinîya,
hêrsa Wî nedabûya danînê, ku qir'a wan neanîya[+].

24Wana welatê havijî bêr'ûmet kirin,
bawarîya xwe sozê Wî neanîn[+].
25Konada bîna xwe teng kirin,
guhdarîya dengê Xudan nekirin.
26Hingê Ewî bi sond destê Xwe bilind kir,
ku ber'îyêda wan unda ke.
27Zur'eta wan nav mileta bela ke,
welatada t'ûr'-t'ûr'î ke[+].

28Hingê wan xwe li Bae'l-P'ihor[*] girtin
û qurbanêd mirîyar'a dayî xwarin,[+]
29bi kirêd xwe Xudan hêrs xistin
û nexweşîya h'al gihîşte wan.
30Hingê Pînhas k'ete xîretê
û nexweşîya h'al sekinî[+].
31Ev yek wîr'a r'astî hate h'esabê,
qur'ne-qur'ne, h'eta-h'etayê[+].

32Wan Xudan hêrs xistin li ber avêd Mêrîbanê,
r'ûyê wanda serê Mûsa berjêr bû[+].
33Wana dilê wî êşandin
û wî bi devê xwe zêdezimanî kir[+].

34Miletêd mayîn qir' nekirin,
çawa ku Xudan gotibû wan,
35lê ew t'evî p'ûtp'arista bûn
û hînî kirêd wana bûn.
36Xulamtî p'ûtêd wanar'a kirin
û ew bûne bela serê wan[+].
37Kur' û qîzêd xwe kirine qurban cinar'a,[+]
38xûna bêsûc r'êtin,
xûna kur' û qîzêd xwe,
ku p'ûtêd Kenanar'a kirine qurban
û bi xûnê e'rd h'er'imandin[+].
39Bi şixulêd xwe lewit'în
û bi kirêd xwe qavî kirin.

40Awa hêrsa Xudan li cime'ta Wî r'abû
û ji warê Xwe Ew zivêr bû.
41Ew dane destê mileta,
neyara h'ukumî ser wan kir.
42Dijmina tengasî dane wan
û ew tewîyan bin destê wan.
43Gelek cara Xudan ew xilaz kirin,
lê ew r'aberî Wî dibûn,
ji dest neheqîyêd xwe ew bêr'ûmet bûn.
44Lê Ewî dîsa ser tengasîya wanda nihêr'î,
gava zarînîya wan Ewî bihîst.
45Û bîr anî peymana Xweye t'evî wan,
anegorî h'uba Xweye mezin li wan veger'îya[+].
46Xwedê kir ku hêsîrkirêd wan
dilovan bin hindava wan.

47Me xilaz ke, Xudano, Xwedêyê me
û ji nav mileta me t'op ke,
wekî şikirîyê bidine navê Teyî pîroz
û bi r'ûmeta Te em bifir'in.

48Şikir Xudan Xwedêyê Îsraêlr'a, h'eta-h'etayê!
Bira t'emamîya cime'tê bêje: «Amîn!»

Halêlûya![+]

### 107


K'itêba Pênca (Zebûra 107-a h'eta 150-î)


Pesindayîna qencîya Xwedê

1R'azî bin ji Xudan, çimkî Ew qenc e,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye[+].
2Bira aha bêjin azadbûyêd Xudan,
k'îjan azad kirin ji destê dijmin[+]
3û ew t'op kirin ji welata,
ji r'ohilat û r'oavayê
û ji bakur û başûrê.

4Hinek ber'îyêda xalifîn,
ewê r'îya xike-xwelîda,
bajarekî mayînê wir nedîtin.
5T'î û bir'çî bûn,
dil nava wanda xava diçû.
6Hingê tengasîya xweda hewara xwe Xudan anîn
û Wî ew xilaz kirin ji xemêd giran.
7R'îya r'astda Wî r'êberîya wan kir,
h'eta ku gihîştine bajarê mayînê.
8Bira şikirîyê bidine Xudan bona h'uba Wî
û kirinêd Wîye h'ujmek'ar bona merivayê!
9Çimkî Ew nefsa ç'ilabûyî av dike
û yê bir'çî qencîyêva xinê dike[+].

10Hinek te'rîyê û bin sîya mirinêda r'ûniştibûn,
derd-kula û qeydava girêdayî bûn.
11Çimkî ew li ber gotinêd Xwedê r'abûn
û şêwirêd Yê Jorin bêhurmet kirin[+].
12Ewî jî pê h'alê giran dilê wan ta kirin,
ew k'etin, kesek t'unebû dest bavîta wan[+].
13Hingê tengasîya xweda gazîya xwe Xudan anîn
û Wî ew azad kirin ji xemêd giran.
14Evana ji te'rîstanîyê û sîya mirinê derxistin
û qeydêd wan şkênandin.
15Bira şikirîyê bidine Xudan bona h'uba Wî
û kirinêd Wîye h'ujmek'ar bona merivayê!
16Çimkî dergehêd sifir hûrdexweşî kirin
û stûnêd h'esinî şkênandin.

17Hineke bêh'iş ji dest kirêd xweye xirab
û neheqîyêd xwe tengasîyê dibînin.
18Me'dê wan ji h'emû xwarinê li hev dik'eve
û diçin h'eta li ber derê mirinê[+].
19Tengasîya xweda gazîya xwe Xudan anîn
û Wî ew azad kirin ji xemêd giran.
20Xebera Xwe şand ew qenc kirin
û ew xilaz kirin ji gor'istên.
21Bira şikirîyê bidine Xudan bona h'uba Wî
û kirinêd Wîye h'ujmek'ar bona merivayê!
22Bira dîyarîyêd r'azîdarîyê bidin
û kirinêd Wî bi eşq salix kin![+]

23Hinekêd ku bi gemîya ser be'rêr'a diçin,
avêd mezinda şixul dikin,
24wana kirinêd Xudan dîtin,
usa jî k'eremetêd Wîye bêbinîyêda.
25Ewî e'mirî bê kir û firtone r'akir
û pêlêd wê bilind kirin[+].
26H'eta e'zmên bilind bûn,
h'eta bêbinîyê berjêr çûn,
ji wê belê gemîvan h'elîyan-maşîyan.
27Mîna serxweş li ser niga nesekinîn,
zanistîya wana neda wana t'u k'arîn.
28Tengasîya xweda hewara xwe Xudan anîn
û Wî ew xilaz kirin ji xemêd giran.
29Ewî firtone seqir'andin
û pêl dane sekinandin[+].
30Hingê ew şabûn gava pêl sekinîn
û ew birine gemîwargeha wan xwestî.
31Bira şikirîyê bidine Xudan bona h'uba Wî
û kirinêd Wîye h'ujmek'ar bona merivayê!
32Bira Wî bilind kin civîna cime'tada
û pesinê Wî bidin k'oma r'ûspîyada.


Boy xiraba

33Ew ç'ema dike çol û best
û ç'e'vkanîya e'rdê ziha.
34Welatê şên dike şor'ek'et,
bona xirabîya binelîyêd wir[+].


Boy qenca

35Ew çol û besta dike gola avê,
e'rdê ziha kanîya avê.
36Bir'çîya li wir cîwar dike,
ew bajarê mayînê ava dikin.
37E'rdê davêjin, tirîya datînin
û deremetê t'op dikin.
38Xudan dua li wan dike,
gelekî li hev ew zêde dibin
û h'eywanêd wan Ew kêm nake[+].


Boy xiraba

39Lê yêd neyar ew kêm dibin, nimiz dibin,
ji dest tengasîyê, xirabîyê û k'ederê.
40Ew bêr'ûmetîyê li ser mîrada dir'êjîne,
çol û besta, r'ê-dirbada dixalifîne.


Boy qenca

41Lê yê feqîr ji belengazîyê derdixe,
r'ik'inyata wan mîna kerê pêz zêde dike[+].
42R'astê bibînin evê yekê û şa bin,
lê h'emû neheqê devê xwe bigirin[+].

43K'î ye serwaxt ku van yeka bide ber h'işa
û h'uba Xudan ew fe'm bike.

### 108


Gumana li ser Xwedê


Stiran û zebûra Dawid.

1[•]Ez dilda guman im, Xwedêyo,
ezê bistirêm û miqamê lêdim r'ûmeta xweva[+].
2H'işyar bin, hey çeng û çengê zîs,
ezê r'ojê h'işyar kim.
3Ezê şikirîyê bidime Te, Xudan, nav miletada,
eşqî Te bistirêm nav cime'tada.
4Çimkî h'uba Te ji e'zman bilindtir e
û aminîya Te jî h'eta e'wra ye[+].

5Xwedêyo li ser e'zmên bilind be,
bira r'ûmeta Te t'emamîya dinê bigire.
6Bi destê Xweyî r'astê me ser xe û bibihê,
wekî h'izkirîyêd Te azad bin.

7Xwedê ji Cîyê Xweyî Pîroz xeber da:
«Ezê şa bim, Şexemê p'arevekim,
newala Sûkotê bipîvim[+].
8Gîle'd ya Min e, Minaşe ya Min e,
Efrayîm zirih'ê serê Min e,
Cihûda jî qanûndarê Min e.
9Mowab derdana Mine şûştinê ye,
sola Xwe Ezê bavêjime ser Edomê,
dilê Xwe Ezê şa kim li Filistînê».

10K'î wê min bibe bajarê sûrkirî?
K'î wê r'êberîya min bike h'eta Edomê?
11Tu nînî Xwedê, ku Te em ji ber Xwe avîtin?
Tu t'evî ordîyêd me dernak'evî, Xwedêyo!
12Ji destê neyar me xilaz ke,
çimkî p'ûç' e alîk'arîya meriva[+].
13Emê pê Xwedê mêrxasîyê bikin,
t'enê Ewê dijminêd me p'êpes ke.

### 109


Duayê gazinkirinê


Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid.

1Xwedêyê şikirdarîyê didim! Xwe ker' neke[+].
2Çimkî devê nep'ak û mixeneta ser min vebûne,
bi zimanê derew xeyba min dikin[+].
3Bi gotinêd jenandinê dora min digirin,
cîyê amî-t'am qir'ka min digirin[+].
4Ji ber h'izkirina minva şikîyatê min dikin,
lê ez bona wan dua dikim.
5Ji ber qencîyêva xirabîyê li min dikin,
ji ber h'izkirina minva ew dijenin[+].

6Nep'akekî ser wîr'a Tu k'ifş ke,
bira şikîyatkir[*] li milê wîyî r'astê bisene[+].
7Gava bê li ber dîwanê,
bira ew gunek'ar derê
û duayê wî jî gunekirin bê h'esabê[+].
8Bira r'ojêd wî kin bin
û qulixê wî yekî din bistîne[*][+].
9Bira zar'êd wî sêwî bimînin
û jina wî jî jinebî[+].
10De bira zar'êd wî dero-der bin û p'ars kin,
ji malêd wane xirabe berî wan din[*].
11Bira xweyê deyn t'emamîya hebûka wî jê bistîne
û yêd xerîb k'eda wî t'alan kin.
12Bira dilê kesekî li wî neşewite
û gunê kesekî li sêwîyêd wî neyê.
13Bira t'ûr'a wî bê bir'înê,
navê wî nisilê dinda bê hildanê[+].
14Bira bêolîtîya kal-bavêd wî li ber Xudan bê bîranînê
û guneyê dîya wî neyê r'esîtkirinê[+].
15Bira her t'im li ber ç'e'vê Xudan bin
û Ew bîranîna wan ji dinê bide hildanê[+].
16Çimkî nekire bîra xwe ku r'e'mê bike,
lê ew pey merivê belengaz, k'esîb
û xweyê dilê k'eser k'et ku wî bikuje.
17Ewî nifir' h'iz kir, bira nifir' ser wîda bê,
dua-dirozge nexwest, bira ew jê dûr k'eve.
18Nifir' mîna k'incekê li xwe kir,
de bira ew nifir' mîna avê her'e nav-dil
û mîna bizir bik'eve hestûyêd wî[+].
19Bira bibe mîna k'inca wîye xwekirinê
û mîna benpişta wîye ku her t'im girê dide.

20De bira ev be heqê şikîyatkirêd min alîyê Xudanda,
ku bona nefsa min xirab xeber didin!
21Lê belê Tu, Xweyî, Xudan,
bona xatirê navê Xwe alîk'arîyê li min bike
li gora qencî û aminîya Xwe min xilaz ke[+].
22Çimkî ez belengaz û feqîr im,
dilê xweda birîndar im[+].
23Ez mîna sîya êvarê derbaz bûm çûm,
mîna kulîya hatime dawşandinê[+].
24Ji dest r'ojîya ez qudûm k'etim
û qalibê min ji h'edemê xwe h'elîya maşîya.
25Ez bûme pêk'enîyê şikîyatkirêd xwe,
min dibînin serê xwe dih'ejînin[*].

26Alî min bike, Xudan, Xwedêyê min,
min xilaz ke anegorî h'uba Xweye amin.
27Bira bizanibin ku eva ji destê Te ye
û van yeka Tu, Xudan dikî.
28Evana bira nifir'a bikin, lê Tê dua li min bikî,
gava ew h'icûmî li ser min bikin, bira ew şermî bin,
lê xulamê Te bira şa be.
29Bira qarada bimînin şikîyatkirêd min
û r'obetîya wan mîna k'inca li ser wan be.

30Ezê gelekî bi devê xwe şikirîyê bidime Xudan
û nava gelekada ezê pesinê Wî bidim.
31Çimkî Ew li milê k'esîbîyî r'astê disene,
wekî wî ji lomek'ara xilaz ke[+].

### 110


Xudan û P'adşayê Wîyî bijartî


Zebûra Dawid.

1Xudan gote Xweyê min[*]:
«Li milê Minî r'astê r'ûnî,
h'eta neyarêd Te bikime binê p'îyêd Te»[*][+].

2Xudanê şiva qewata Te ji Sîyonê bişîne,
li nava neyarêd Xweda serwêrtîyê bike[+].
3R'oja her'î şêr', cime'ta Teyê bi r'ezedilî bê
û xortêd Teyê jî mîna qir'avîya berbangê bûyî bin,
ewê bêne cem Te ser ç'îyayêd pîroz.

4Xudan sond xwar û p'oşman nabe:
«Tu h'eta-h'etayê K'ahîn î, mîna Melk'î-Sadiq»[*][+].

5Xudan li milê Teyî r'astê ye,
wê r'oja ku hêrs k'eve Ewê p'adşa hûrdexweşî ke[+].
6Ewê nava miletada h'akimtîyê bike,
dor-bera mirîyava t'ijî ke,
gelek welatada serîya bişkêne[+].
7Ewê r'êva ji nixala vexwe,
bona vê yekê serê Xwe bilind ke[*].

### 111


Pesindayîna kir û k'eremetêd Xudan

1Halêlûya!

Ezê bi dil şikirîyê bidime Xudan,
nava civata r'asta û cime'têda[+].
2Kirêd Xudan çiqasî mezin in,
h'izkirîyêd wan, wanda k'ûr dibin[+].
3Kirêd Wî r'ewş û r'ûmet in,
r'astîya Wî dimîne h'eta-h'etayê[+].
4Bi k'eremeta, Xwe dide e'yankirinê,
Xudan r'e'm û dilşewat e[+].
5Xurek dide xofk'êşêd Xwe,
her t'im bîr tîne peymana Xwe[+].
6Qewata kirêd Xwe nîşanî cime'ta Xwe kir
wekî cî-warêd mileta bide wan.
7Kirêd destê Wî r'astî û heqî ne,
h'emû t'emîyêd Wî aminî ne.
8Ew h'eta-h'etayê h'îmgirtî ne,
ser r'astîyê û h'elalîyê pêşda hatî ne.
9Ewî cime'ta Xwer'a azadbûn şand,
peymana Xwe h'eta-h'etayê mak kir.
Pîroz û saw e navê Wî[+].
10Serê zanebûnê xofa Xudan e,
yê t'emîyêd Wî diqedîne, her yek bîlan e.
Pesindayîna Wî her-t'im dimîne[*][+].

### 112


Merivêd xwezilîye bextewar

1Halêlûya!

Xwezî li wî bendeyî,
ku ji Xudan xof dike
û t'emîyêd Wî gelekî begem dike[+].
2Zur'eta wîyê li ser e'rdê serxwe be,
duayê li bereka r'asta be[+].
3Mala wîyê hebûkêda xinê be,
r'astîya wîyê h'eta-h'etayê bimîne[+].
4Te'rîyêda r'onayî dertê ser r'asta,
ewana r'e'm, amin û dilşewat in[+].
5Merivê qenc r'e'mê dike û deyn dide,
h'emû k'arê xwe bi heqîyê mîyaser dike[+].
6Çimkî r'astê t'u car nalik'ume,
navê wîyê h'eta-h'etayê bimîne[+].
7Ew ji deng-be'sê xirab natirse,
dilê wî şidîyayî ye, Xudanda guman e[+].
8Dilda qewîn e, ew natirse,
yeke wê bela neyarêd xwe bibîne[+].
9Ew bela dike û dide feqîr-belengaza,
r'astîya wîyê bimîne h'eta-h'etayê[*],
strûyê wîyê bi r'ûmet bilind be[+].
10Nep'akê vê yekê bibîne û hêrs k'eve,
dirana biç'ir'ikîne û bih'ele,
meremê nep'aka wê bit'er'ibe[*].

### 113


Xwedê qenc û piştovanê k'etîya ye

1Halêlûya!

Pesinê Xudan bidin, gelî xulamêd Wî,
pesinê navê Xudan bidin.
2Şikirîyê bidine navê Xudan,
ji nihava h'eta-h'etayê[+].
3Ji r'ohilatê h'eta r'oavayê,
hêjayî pesina ye navê Xudan[+].
4Xudan ser h'emû miletar'a ye,
r'ûmeta Wî fêza e'zmana ye[+].

5K'î mîna Xudan Xwedêyê me ye,
ku jor bilindayêda dimîne,[+]
6Xwe qûz dike, dîna Xwe dide e'rd û e'zmana[+]?
7Ew feqîr ji ser xwelîyê r'adike
û belengaz ji ser k'ulîk bilind dike,[+]
8wekî k'êleka e'silzada bide r'ûniştandinê,
t'evî e'silzadêd miletê Xwe,
9k'ulfeta bêber malda didebirîne,
dike dayîka ewleda bi dilê şaye.

Halêlûya![+]

### 114


Bîranîna derk'etina ji Misirê

1Gava Îsraêl ji Misirê derk'et,
mala Aqûb ji nav cime'ta zimanê xerîb[+].
2Cihûda bû pîrozgeha Wî,
Îsraêl jî h'ukumetîya wî.

3Be'rê ev yek dît û r'evî,
Ûrdun şûnda veger'îya[+].
4Ç'îya mîna berana banzdan,
gir jî mîna berxa r'icifîn[+].

5Çi bû ter'a, hey be'rê, ku r'evîyî
û Ûrdunê ku tu şûnda veger'îyayî?
6Çima ç'îyano we mîna berana banzda,
hûn gir jî mîna berxa r'icifîn?

7E'rdo ji dîndara Xweyî bilerize,
ji dîndara Xwedêyê Aqûb,[+]
8ku Ew qeyê dike gola avê,
cîyê kevirî kanîya avê[+].

### 115


Xwedêyê bêşirîkî bêheval

1Ne ku me Xudan, ne ku me,
lê r'ûmetê bide navê Xwe,
bona h'ub û aminîya Xwe.

2Çima p'ûtp'arist bêjin:
«K'anê Xwedêyê wan?»[+]

3Xwedêyê me li e'zmên e,
Ew çi dixwaze wê jî dike[+].
4Lê p'ûtêd wan zêr' û zîv in,
kirêd destêd mêriv in[+].
5Devê wan hene nak'êlimin,
ç'e'vêd wan hene nabînin,[+]
6guhê wan hene nabihên,
pozê wan hene bînê hilnadin.
7Destêd wan hene nap'elînin,
nigêd wan hene ew nager'in
û ji gewrîya xwe deng dernaxin.
8Yêd wan çêdikin wê bibine mîna wan
û usa jî h'emûyêd ku wanda guman in.

9Gelî Îsraêlîya! Xudanda guman bin,
Ew e k'omekdar û mert'ala we.
10Mala Harûn! Xudanda guman be,
Ew e k'omekdar û mert'ala we[+].
11Gelî Xwedêxofa! Xudanda guman bin,
Ew e k'omekdar û mert'ala we.

12Xudan me bîr tîne û me pîroz dike,
wê mala Îsraêl pîroz ke,
wê mala Harûn pîroz ke,
13wê xwedêxofa pîroz ke,
biç'ûka jî t'evî mezina.

14Bira Xudan we zêde ke,
we û ewledêd weva.
15Dua li we be ji Xudan,
e'firandarê e'rd û e'zman.

16E'zman e'zmanêd Xudan in,
lê e'rd Wî da merivayê.
17Mirî pesinê Xudan nadin,
k'îjan ku li warê ker' û lal in[+].
18Lê emê pesinê Xudan bidin,
ji nihava h'eta-h'etayê.

Halêlûya![+]

### 116


Pesindayîna ji mirin azadbûnê

1Ez Xudan h'iz dikim,
Ewî dengê zarînîya min bihîst[+].
2Ewî guhê Xwe da ser min,
ezê t'emamîya r'ojêd xwe gazî Wî kim.
3Xumama mirinê ser minda girt,
derd-kulêd gor'istên ez dîtim,
te'lî tengî ser minda hat[+].
4Hingê min gazî navê Xudan kir:
«Xudano! E'mirê min xilaz ke».

5Xudan xêrxwaz û amin e,
Xwedêyê me dilşewat e[+].
6Xudan yêd sade xwey dike,
gava ez k'etim, ez xilaz kirim.
7Nefsa min were ser r'ih'etîya xwe,
çimkî Xudan ter'a qencî kir[+].

8Te nefsa min ji mirinê xilaz kir,
ç'e'vê min jî ji hêsira paqij kir,
nigê min jî lik'umandinê Te xwey kir[+].
9Ezê biger'im li ber Xudan warê zêndîyada[+].
10Gava ez h'alê giranda bûm,
min dîsa bawarîya xwe unda nekir[*][+].
11Min şaşîya xweda got:
«Her meriv derew e»[+].

12Ez çi bidime Xudan,
bona t'emamîya qencîya Wîye ser min?
13K'asa azadîyê hildim bir'êjim[*]
û gazî navê Xudan kim.
14Ad-qirarêd min ber Xudan kirî,
ezê li ber cime'ta Wî bînim sêrî[+].
15Mirina amina ber ç'e'vê Xudan biha ye[+].
16Xudano! Ez e'vdê Te me, ez e'vdê Te me
û kur'ê carîya Te me,
Te qeydêd min vekirin[+].
17Ezê dîyarîya r'azîdarîyê Ter'a bidim
û gazî navê Xudan kim[+].
18Ad-qirarêd min ber Xudan kirî,
ezê li ber cime'ta Wî bînim sêrî,
19h'ewşêd Xana Xudanda,
nava teda, Orşelîmê!

Halêlûya!

### 117


Pesindayîn

1Pesinê Xudan bidin, gelî mileta,
eşqî Wî bistirên gelî cime'ta[*][+].
2Çimkî h'uba Wî li ser me mezin e
û aminîya Xudan h'eta-h'etayê ye.
Pesinê Xudan bidin![+]

### 118


Stirana şikirdarîyêye serk'etinê

1Şikirîyê bidine Xudan, Ew qenc e
û h'uba Wî h'eta-h'etayê ye![+]

2De bira Îsraêl bêje:
«H'uba Wî h'eta-h'etayê ye».
3De bira mala Harûn bêje:
«H'uba Wî h'eta-h'etayê ye».
4De bira xudanxof bêjin:
«H'uba Wî h'eta-h'etayê ye».

5Tengasîyêda min gazî Xudan kir,
Xudan cab da, ez derxistime fireyê[+].
6Xudan t'evî min e, ez natirsim,
însanê çi li min bike?[*][+]
7Xudan k'omekdarê min e,
ezê axirîya neyarêd xwe bibînim[+].
8Ya p'ak e Xudanda guman bin,
ne ku xwe bispêrine benda[+].
9Ya p'ak e Xudanda guman bin,
ne ku xwe bispêrine mîr û bega.

10H'emû mileta ser minda girtin,
lê bi navê Xudan ez wan hûrdexweşî dikim[+].
11Her alîyava dora min girtin,
lê bi navê Xudan ez wan hûrdexweşî dikim.
12Mîna moza dora min girtin,
lê mîna agirê stirîya ew tefîyan,
bi navê Xudan ez wan hûrdexweşî dikim.
13Ez qewîn de'f dam ku bik'evim,
lê Xudan alî min kir.
14Xudan qewat û qudreta[*] min e,
Ew bona min xilazkir e[+].

15Dengê şabûn û serk'etinê ji konêd r'asta tê:
«Destê Xudanî r'astê qewatê dike[+].
16Destê Xudanî r'astê bilindkirî ye,
destê Xudanî r'astê qewatê dike».

17Ez namirim, ezê bijîm,
kirinêd Xudan ezê salix kim[+].
18Xudan gelekî serê min kir,
lê ez nedame destê mirinê.

19Dergehêd r'astîyê[*] minr'a vekin,
ku bik'evime nav wan
û şikirîyê bidime Xudan[+].
20Eva dergehê Xudan e,
r'astê wirr'a bik'evinê[+].

21Şikir ji Ter'a, Te dengê min bihîst
û minr'a bûyî xilazkir.
22Ew kevirê ku hosta t'exsîr kir,
ew bû serê e'nîşkê[+].
23Ev yek ji alîyê Xudanda qewimî
û li ber ç'e'vê me h'eyr-h'ujmek'ar e![*]
24Eva r'oja Xudan xuliqand,
werin em vêda eşq û şa bin.
25Hewar Xudan, me xilaz ke!
Hewar Xudan, mer'a li hev bîne.

26Bimbarek e ewê ku bi navê Xudan tê!
Em ji Xana Xudan we bimbarek-pîroz dikin[*][+].
27Xudan e Xwedê, Wî em r'onayî kirin.
Pê bena qurbana cejinê girêdin,
h'eta stirûyê gorîgehê bibin[+].

28Tu yî Xwedêyê min, ezê şikirîyê bidime Te,
Tu yî Xwedêyê min, ezê Te bilind kim.

29Şikirîyê bidine Xudan, Ew qenc e
û h'uba Wî h'eta-h'etayê ye![+]

### 119


Xwezî li h'izkirîyêd hînkirina Xudan


ALÊF

1Xwezî li yêd r'êdaye bêlek'e,
ku hînkirina Xudanda dijîn[+].
2Xwezî li yêd t'emîyêd Wî xwey dikin
û bi t'emamîya dilê xwe li Wî diger'in.
3Ewana neheqîyê nakin,
lê r'îyêd Wîda dimeşin[+].
4Te e'mir kir ku qanûnêd Te
bi guhdarî bêne qedandin.
5Xwezî r'îyêd min r'ast bûna,
min qanûnêd Te xweykirana.
6Ezê hingê t'u car şermî nebim,
gava ç'e'v bidim h'emû e'mirêd Te[+].
7Bi dilê r'ast ezê pesinê Te bidim,
gava qirarêd Teye heq ez hîn bim.
8Ezê xwey kim qanûnêd Te.
Tu lap dest ji min nek'işîne[+].


Cahil çawa bêlek'e be


BÊT'

9Cahil çawa dikare r'îya xwe paqij xwey ke?
Gava pê xebera Te miqatîyê li xwe bike[+].
10Ez bi dil û can Te diger'im.
Nehêle ku ez ji e'mirêd Te bixalifim.
11Sozê Te dilê xweda xwey dikim,
wekî li ber Te ez gune nekim[+].
12Xudano! Tu xweyîpesin î,
Qanûnêd Xwe Tê min hîn kî[+].
13Ez h'emû qirarêd devê Te
dikime dengî bi zarê xwe[+]
14Ez şa dibim r'îya t'emîyêd Teda,
çawa nava her xêr û xiznêda[+].
15K'ûr difikirim ser qanûnêd Te,
dîna xwe didime r'ê-dirbêd Te[+].
16Bi qanûnêd Te ez şa dibim,
xebera Te t'u car bîr nakim.


K'eremetêd hînkirina Xwedê


GÎMÊL

17Bike qencî xulamê Xwer'a,
ku ez bijîm xebera Ter'a.
18Li min veke Tu van ç'e'va,
wan k'eremetêd hînkirina Xwer'a.
19Ez r'êwî me li ser e'rdê,
e'mirêd Xwe neke pişt p'er'dê[+].
20Ez h'elîyame û maşîyame,
her gav demana qirarêd Te me[+].
21Tu k'ubarêd nifir'kirî hiltêyî,
yêd ku ji e'mirêd Te xalifîne[+].
22Nav-nûçikêd wan ji ser min hilde,
çimkî ez xwey dikim wan t'emîyêd Te.
23Serwêr r'ûdinîn miqabilî min dikin xeybe,
Lê qûlê Te ser qanûnêd Te k'ûr difikire[+].
24T'emîyêd Te şabûnêd min in
ew se'vî-şîretk'arêd min in.


Duayê guhdarîkirina qeyde-qanûnêd Xudan


DALÊT'

25Jîyîna min bûye ax-xwelî
anegorî xebera Xwe Tê min sax kî.
26R'îyêd xwe Teva kirine e'yan Te cab da,
Tu bîlan ke min wan qanûnêd Xweda.
27Ber min veke Tu wan r'îya qanûnêd Xwe,
ezê k'ûr bim li ser wan k'eremetêd Te.
28Ji k'eserê ez dih'elim-dimaşim,
gor gotina Xwe bike ku ez qewîn bim[+].
29R'îya derewîyê ji min dûr xe
û hînkirina Xwe p'êşk'êşî min ke.
30Min r'îya r'astîyê danî ber xwe
û qirarêd Te dane pêşîya xwe.
31Ez bûme maşoq t'emîyêd Ter'a,
Xudan, min nede qarê şermêr'a.
32Ezê bibezim r'îya e'mirêd Teda,
gava zêde kî min aqilda.


Duayê bona naskirina t'emîyêd Xwedê


HÊ

33R'îya qanûnêd Xwe min hîn ke, Xudan,
h'eta ez xweş bim ezê xwey kim wan.
34Min serwaxt ke, hînkirina Te ez xwey kim
û bi t'emamîya dilê xwe wê biqedînim[+].
35Min bike wê şiver'îya e'mirêd Xwe,
ku wanda deman û h'eyran im ez bi xwe.
36Dilê min qayl ke t'emîyêd Xwer'a,
ne ku hebûkêva bêm girêdanê[+].
37Ç'e'vê min xwey ke ji boş-betalîyê
û r'îya Xweda Tu min bide jîyanê.
38Qedîm ke sozê Xwe bona qûlê Xwe,
bona wî e'vdê ku ji Te xof dike.
39Ji wê qara jê ditirsim ser min hilde,
çimkî qenc in qeyd-qirarêd Te.
40Ezî h'eyra qeyd-qanûnêd Te me,
r'uh' bide ber min bi r'astîya Xwe.


Gumana ser xebera Xwedê


VAV

41Xudan, h'uba Te bira min bigire,
xilazkirina Te jî weke sozê Te.
42Hingê caba p'êk'enîyêd xwe ezê bidim,
çimkî xebera Teda ez guman im[+].
43Xebera r'astîyê ji devê min kêm neke,
çimkî nefsa min qirarêd Teda guman e.
44Hînkirina Te ezê xwey kim
ji her-heyê û her t'im.
45Firêqetîyêda ezê her'im,
çimkî qanûnêd Te ez diger'im.
46Pêş p'adşêva t'emîyêd Te ezê bêjim,
t'u car ezê qet venek'işim[+].
47E'mirêd Ter'a ezê şa bim,
k'îjana ku ez h'iz dikim[+].
48Destê xwe dirêjî e'mirêd Teye h'izkirî dikim
û li ser qanûnêd Te k'ûr difikirim.


Xebera Xudan kanîya guman û baristanîyê ye


ZAYN

49Bîr bîne sozê Te da qûlê xwe,
Te kir ku wê bikime gumana xwe.
50Tengîyêda ew e bîna ber min,
çimkî sozê Teye saxîya min.
51Gelekî dik'enin ser min k'ubar,
lê ji hînkirina Te ez naçim berwar.
52Xudano, qirarêd Teye her-t'im
ez bîr tînim baristan dibim.
53Boy nep'aka agir dide serê min,
ku dibînim hînkirina Te dihêlin.
54Qanûnêd Te minr'a bûne stiranî,
Li wî warê minî firarî[+].
55Şevê navê Te ez bîr tînim,
Xudano, hînkirina Te xwey dikim.
56Ew p'eşk k'ete p'ara min,
çimkî qanûnêd Te xwey dikim.


Maşoqê hînkirina Xudan


H'ÊT'

57Milk'ê p'ara min, Xudan e,
sozê min xebera Te kirin e[+].
58Bi dil dikim van r'eca ye,
bike r'e'mê gor soza ye.
59Ez fikirîm ser r'îyêd xwe
t'emîyêd Teda kir gavêd xwe.
60Dilezînim, derengî naxim,
ku e'mirêd Te biqedînim.
61T'or'ê nep'aka dor min girtin,
lê hînkirina Te bîr nekir min[+].
62Nîvê şevê ez r'adibim,
boy qirarêd Teye r'ast pesin didim[+].
63Ez hogirê xofk'êşêd Te me,
ku xwey dikin qanûnêd Te.
64T'ijî ye dinya h'uba Teva
Xudan minva veke qanûnêd Xwe[+].


Qîmetê hînkirina Xudan


TÊT'

65Te qencî kir li qûlê Xwe,
Xudan weke gotina Xwe.
66Zanebûn, serwaxtîya qenc min hîn ke,
çimkî bawerîya min ser e'mirêd Te ye.
67H'eta ser bela xwe ez venebûm dixalifîm,
lê niha xebera Te ez xwey dikim.
68Tu qenc î û qencî ji Te dibare,
qanûnêd Xwe Tu min hîn ke[+].
69K'ubar şer'a min dikin gilî,
lê ez şîretêd Te xwe dikim xweyî[+].
70Mejûyê wan mîna don qer'imî ye,
lê hînkirina Te minr'a eşq û şayî ye[+].
71Qenc bû ku ser bela xwe vebûm
û qanûnêd Te ez ser vebûm[+].
72Minr'a hînkirina ji devê Te
ji h'ezar zêr' û zîvî çêtir e[+].


Heqîya qanûna Xudan


YOD

73Destêd Te ez xuliqandim û çêkirim,
min serwaxt ke ku e'mirêd Te ez hîn bim.
74Xofk'êşêd Teyê min bibînin û şa bin,
bona wê yekê ku sozê Teye gumana min[+].
75Zanim Xudan, qirarêd Te bi r'astîyê ne,
weke aminîya Xwe ber bêvila min derxistine.
76Bira aminîya Te bibe minr'a baristanî,
weke wî sozê qûlê Xwer'a Te dayî.
77R'e'ma Te bira ser minda bê ez bijîm,
çimkî hînkirina Ter'a xweş bengizîm.
78Bira k'ubarêd buxdana min dikin şermî bin,
lê qanûnêd Teda nin k'ûr fikirêd min.
79Bira veger'in ser minda bên xofk'êşêd Te
û ew kesêd ku nas dikin wan t'emîyêd Te.
80Dilê min bira qanûnêd Teda bêlek'e be,
ku nefsa min wê yekêda şermî nebe[+].


Duayê t'îyê azadîyê


K'AF

81Ez dih'elim ji dest h'eyra azadîya Te,
min guman danîye li ser wê xebera Te.
82K'erbî xebera Te k'orda çûne ç'e'vê min
û dibêjim: «K'engê Tê bikî baristanîya min?»[+]
83Ez bûm mîna e'yarê nav dûda,
lê qanûnêd Te min ber'neda.
84Qûlê Teyê çiqasî hîvîya Te be?
Dîwana peyk'etîya wê k'engê ji Te be[+]?
85K'ubara bona min ç'e'l k'olaye,
ku ne li gora hînkirina Te ye[+].
86H'emû e'mirêd Te aminî ne,
hewar! Ew cîyê amî-t'am pey min k'etî ne!
87Hindik mabû ez ser dinê nehiştama
lê min qeyde-qanûnêd Te yek ber'neda.
88Weke h'uba Xwe min nûyejîyîn ke,
ezê jî xwey kim t'emîyêd devê Te.


Aminîya qanûna Xudan


LAMÊD

89Xudano, xebera Te h'eta-h'etayê ye,
ew e'zmênda qewîn-qedîm e.
90Aminîya Te qur'ne-qur'ne dimîne,
Te dinya ava kir, ew qewîn sekinîye[+].
91Weke qirara Te ew h'eta îro sekinîne,
çimkî ew h'emû jî xizmetk'arêd Te ne.
92Heger hînkirina Te şabûna min nîbûya,
ezê zûva me'rimîya xweda unda bûma.
93H'eta sax im ez bîr nakim qanûnêd Te,
çimkî bi wan Tu min didî jîyane.
94Ez p'ara Te me, min xilaz ke,
çimkî diger'im ez qanûnêd Te.
95Nep'ak hîvîyê ne min unda kin,
lê t'emîyêd Teda ez k'ûr dibim.
96Min dît ku axirîya her tiştî heye,
lê belê e'mirê Te bêaxirî ye.


H'izkirina hindava hînkirina Xudanda


MÊM

97Hînkirina Te çiqasî ez h'iz dikim!
T'emamîya r'ojê ez ser wê difikirim.
98E'mirêd Te min ji neyara serwaxttir dikin,
çimkî her t'im ew t'evî min in[+].
99Ez ji h'emû dersdarêd xwe bîlantir bûme,
çimkî fikirêd min ser t'emîyêd Te ne.
100Ji kalemêra aqiltir bûme,
çimkî xwey dikim qeyde-qanûnêd Te.
101Ez nigêd xwe ji r'îya xirab dûr dixim,
wekî xebera Te ez biqedînim[+].
102Ez ji qirarêd Te dûr nak'evim,
çimkî Tu yî dersdarê min.
103Xebera Te çiqas şîrin e gewrîya minda,
ew ji hingiv zêdetir e devê minda[+].
104Bi qanûnêd Te zanebûnê ez dest tînim,
lema ku ez her r'îya derew dijenim.


Xebera Xudan r'onayî ye


NÛN

105Xebera Te ç'ira gavêd min e
û r'onaya şiver'îyêd min e[+].
106Min sond xwarîye, ezê bînim sêrî,
ku qirarêd Teye r'ast bînime cî.
107Xudan min gelek tengasî k'işandin,
weke xebera Xwe r'uh' bide ber min.
108P'êşk'êşêd bi dil ji devê min qebûl ke
û qirarêd Xwe Tu li min hîn ke.
109Ez her gav ber hêşîya mirinê me,
lê hînkirina Te min bîr nekirîye.
110Nep'aka bona min t'elek danîne,
lê ez ji qeyde-qanûnêd Te nexalifîme[+].
111T'emîyêd Te warê minî h'eta-h'etayê ye,
çimkî ewe dilê minda weke şayîyê ye[+].
112Min qirar kir, qanûnêd Te xwey kim,
ji her-heyê h'eta xilazîyê.


Xebera Xudanda bêxofî ye


SAMÊX

113Yêd dudilî r'eş in ber ç'e'vê min
lê hînkirina Te ye h'uba dilê min.
114Tu yî sit'ar, mert'ala min,
xebera Te ye gumana min[+].
115Hey xirabno, ji min dûr k'evin,
ku e'mirêd Xwedêyê min bên xweykirin[+].
116Gor sozê Xwe stûn be minr'a, ezê bijîm,
neke ku ez gumanêda şermî bim.
117Piştovanê min be, ezê xweykirî bim
û her t'im qanûnêd Teda ezê agadar bim.
118Tu yêd ji qanûnêd Te dixalifin davêjî,
çimkî h'ilek'arîya wanda heye boş-betalî.
119Nep'akêd dinê bona Te h'emû mîna bîso ne,
lema t'emîyêd Te, ew bona min h'uba dila ne.
120Ji sawa Te ez ser hevda dilerizim,
ji qirarêd Te ez ditirsim.


Qedandina qanûna Xudan


E'YN

121Min heqî û r'astî kirin,
min nede destê zordarêd min.
122Sozê açixiyê bide qûlê Xwe,
ku yê k'ubar ew nikaribe zordar be.
123Ç'e'vê min qer'imîn hîvîya azadîya Te me,
hîvîya xebera r'astîya Te me[+].
124Qûlê xwer'a weke h'uba Xwe bike
û qanûnêd Xwe Tu min hîn ke.
125Ez xulamê Te me, aqil bide min,
ku t'emîyêd Te minva bên nas kirin.
126Îdî wextê kirina Xudan e,
çimkî hînkirina Te t'er'ibandine.
127Lê belê ew h'izkirina e'mirêd Te,
minr'a ji zêr' û ji zêr'ê xalis çêtir e[+].
128Lema ez r'ast xwe li h'emû qanûnêd Te digirim,
lê ji h'emû r'îyêd derew ez die'nirim[*].


Guhdarîkirina qanûna Xudan


P'Ê

129T'emîyêd Te h'eyre h'ujmek'ar in,
lema ez xwe wanr'a dikim h'eyran.
130E'yanbûna xebera Te r'onayî dike,
ew merivêd sade serwaxt dike[+].
131Devê xwe vedikim k'eser tê min,
e'mirêd Te ne bîna ber min.
132Dîna Xwe bide min, min were r'e'mê,
weke e'detê Xwe, boy maşoqêd navê Xwe.
133Xeberêd Xweda Tu gavêd min bişidîne,
h'ukumê xirabîyê bira li ser min nemîne.
134Min xilaz ke ji zordara,
ezê biqedînim qeyde-qanûna.
135Sifetê Xwe gul de ser qûlê Xwe,
min hîn bike qeyd-qanûnêd Xwe[+].
136Ç'emêd ava ji ç'e'vêd min dik'işin,
çimkî meriv hînkirina Te xwey nakin.


Xudan û qanûna wî r'ast in


TSADÊ

137Tu ser r'astîyê yî, Ya Xudan
û qirarêd Te r'aste-r'ast in.
138T'emîyêd Teye Te t'emî kirine,
ew r'ast in û serê r'astîyê girtine.
139Xîreta min min dih'elîne,
çimkî neyar gotina Te bîr nayîne.
140Sozê Te gelekî amin e
û xulamê Te wî h'iz dike[+].
141Ez yekî nimizî bêqedir im,
lê qanûnêd Te ez bîr nakim.
142Heqîya Te heqîya her-heyî ye
û hînkirina Te r'astî ye[+].
143Derd û kul hatin serê min,
lê e'mirêd Te ne, şabûna min.
144Heqîya t'emîyêd Te h'eta-h'etayê ye,
Bona ku ez bijîm, min serwaxt ke.


Duayê hewarê


QOF

145Xudan, ez bi dil û can gazî dikim,
min bibihê ku qanûnêd Te biqedînim.
146Min xilaz ke hewar dikim,
ezê t'emîyêd Te biqedînim.
147Berbangê r'adibim dikim gazî,
min gumana xwe xebera Te anî[+].
148Bedîlêd şevê ç'e'vê xwe vedikim
û li ser sozê Te k'ûr difikirim.
149Min bibihê weke wê h'uba Xwe,
Xudano, weke e'detê Xwe min sax ke.
150Yêd xwe neheqîyê girtine nêzîk dibin,
wan ji hînkirina Te xwe dûr girtin.
151Lê Xudan Xwexa nêzîk e,
h'emû e'mirêd Wî r'astî ne[+].
152Hê berêda ez t'emîyêd Te hîn bûme,
h'eta-h'etayê Te ewana qedîm kirine.


Hewara k'omekdarîyê


R'ÊŞ

153H'alê minda binihêr'e, min xilaz ke,
çimkî bîr nakim ez hînkirina Te.
154Pişta heqîya min bigire, min azad ke,
weke xebera Xwe Tu min sax ke.
155Ji yê nep'ak xilazbûn dûr e,
çimkî qanûnêd Te ew nager'e.
156Ya Xudan, r'e'ma dilê Te gelek e,
weke heqîya Xwe min sax xwey ke.
157Gelek in neyar û p'eyk'etîyêd min,
lê t'emîyêd Te xwe dûr nexist min[+].
158Zivêr dibim ku dibînim r'êk'etîya
wan nikaribû xebera Te cî banîya[+].
159Binihêr'e çiqas ez h'iz dikim qanûnêd Te,
bike li gora wê h'uba Xwe,
min xwey ke.
160Xeberêd Te t'emamîya xweva r'astî ne,
h'emû qirarêd Teye heq,
h'eta-h'etayî ne[+].


Xwe dide hînkirina Xudan


ŞÎN

161Serwêr cîyê amî-t'am pey min k'etî ne,
lê dilê min xeberêd Teva xofî ye[+].
162Sozê Ter'a ez gul didim,
çawa ser xiznê ez vebibim.
163Dijenime derewîyê, jê zivêr im,
lê hînkirina Ter'a ez h'eyran im.
164R'ojê h'eft cara pesinê Te didim,
bona qirarêd Te ku r'ast dibînim,
165Ewêd xweyê hînkirina Te ne,
ji r'ê nak'evin, e'dilayêda ne.
166Ez xilazkirina Teda guman im,
Xudano, e'mirêd Te ez diqedînim[+].
167Ez t'emîyêd Te xwey dikim
û gelekî wan h'iz dikim.
168Ez xwey dikim t'emî û qanûnêd Te,
çimkî h'emû r'îyêd min ber ç'e'vê Te ne[+].


Duayê hewargazîyê


T'AV

169Xudan, bira hêwarza min bê cem Te,
weke xebera Xwe Tu min serwaxt ke.
170Bira r'ecayê min bê ber Te,
weke xebera Xwe min xilaz ke.
171Ji devê min der tên şikirdarî,
çimkî qanûnêd Xwe Tu min hîn dikî.
172Bira zimanê min xebera Te bike dengî,
çimkî h'emû e'mirêd Te ew in r'astî.
173Bira destê Te li min piştovan be,
çimkî min bijartin qeyde-qanûnêd Te.
174Xudano, ez h'eyra xilazkirina Te me,
şabûna min jî hînkirina Te ye.
175Bira ez sax bim, pesinê Te bidim
bira qirarêd Te alîk'arê min bin.
176Mîna peza undabûyî ez xalifîm,
qûlê Xwe biger'e, ez e'mirêd Te bîr nakim[*][+].

### 120


Duayê azadbûna ji derewîn û xeybkira


Stirana eşqî çûyîna h'ec.

1Te'lî-tengîya xweda,
min hewara xwe Xudan anî,
guhê Xwe Ewî ser min danî.
2Xudano! Min xilaz ke,
ji yê derewîn û zarda qelp e[+].

3Hey zarê vir'î-derew!
Wê çi bik'eve k'îsê te?
Wê çi bik'eve p'êşa te?
4Tîrêd tûje mêrxasa,
pirîskêd k'ûra kuç'ika![+]

5Mayîna nava wanda haqasî xirab e,
tê bêjî ez Meşexêda dimînim,
yan jî konêd Qêdarêda dijîm[*][+].
6Gelekî dirêj nav wanda mame,
t'evî yêd ku neyarê e'dilayîyê ne.
7Ez ku bona e'dilayîyê xeber didim,
lê ewana şer' dixwazin.

### 121


Xudan xweykirîyê me ye


Stirana eşqî çûyîna h'ec.

1Ez dîna xwe didime ç'îya.
Gelo k'omekê ji k'u bê minr'a[+]?
2K'omeka min ji Xudan e,
e'firandarê e'rd û e'zman e[+].

3Ew nahêle ku nigê te bişimite,
Xweykirîyê te nahênije[+].
4Xweykirîyê Îsraêlê
t'u car nahênije, r'anazê.

5Xudan xweykirîyê te ye,
Xudan sîya ser te ye,
li milê teyî r'astê ye[+].
6R'ojê te'vê te nexe,
ne jî hîvê şevê.

7Xudanê ji her xirabîyê te xwey ke,
Ewê xwey ke e'mirê te.
8Ç'e'vê Xudan wê ser k'etin-derk'etina te be,
ji îroda h'eta-h'etayê[+].

### 122


Duayê eşqî Orşelîmê


Stirana Dawide eşqî çûyîna h'ec.

1Ez şa bûm, gava minr'a gotin:
«Emê her'ine Xana Xwedê»[+].
2Nigêd me îdî dergehêd teda ne,
em gihîştin wan, hey Orşelîm!

3Orşelîm bajarê çêkirî ye,
t'emamî hevva cîkirî ye,
4Qebîl r'adibin wir, qebîlêd Xudan,
weke t'emîya bona Îsraêlê,
ku şikirîyê bidine navê Xudan[*][+].
5K'ursîyêd dîwanê wir danîne,
ew k'ursîyêd zur'eta Dawid in.

6Bona Orşelîmê e'dilayê bixwazin:
«Bira r'îya wan r'ast be, yêd te h'iz dikin.
7Bira e'dilayî be sûrêd teda
û açixî be qesirêd teda».
8Bona xatirê bira û hevalêd xwe,
ez dibêjim: «Orşelîmê, e'dilayî li te».
9Bona xatirê Xana Xudan, Xwedêyê me,
ez qencîyê ter'a dixwazim[+].

### 123


Duayê bona r'e'mkirinê


Stirana eşqî çûyîna h'ec.

1Yê li e'zmên r'ûniştî, ç'e'vê min li Te ye![+]
2Çawa ç'e'vê xulama destê xweyê wan e
û ç'e'vê carîya jî destê xanimêd wan e,
usa jî ç'e'vê meyê li Xudan, Xwedêyê me be,
h'eta Ew li me bê r'e'mê.

3Li me were r'e'mê, Xudano,
li me were r'e'mê.
Em t'êr bûne ji bêhurmetîyê,
4em ji qerfê xwer'azîya
û bêhurmetîya k'ubar-babaxa t'êr bûne.

### 124


Xwedê ye piştovanê cime'ta Xwe


Stirana Dawide eşqî çûyîna h'ec.

1«Heger Xudan t'evî me nîbûya»,
de bira Îsraêl niha bêje:[+]
2«Heger Xudan t'evî me nîbûya,
gava meriva ser meda girt,
3hingê wê saxe-sax em daqurtandana,
gava hêrsa wan li me r'abibû xwe dixwarin[+].
4Ava wê em nava xweda mina kirina,
lêyîyê ser mer'a derbaz bûya,[+]
5avêd r'abûyî wê ser mer'a derbaz bûna».

6Şikir ji Xudanr'a, ku em nedane
nêç'îra ber diranêd wan!
7Mîna ç'ivîka em ji t'eleka
nêç'îrvana xilaz bûn,
t'elek şkestin em jê xilaz bûn[+].
8K'omeka me ji navê Xudan e,
ku e'firandarê e'rd û e'zman e[+].

### 125


Cime'ta Xwedêye bêxofîyêda


Stirana eşqî çûyîna h'ec.

1Gumana k'îjana ser Xudan e,
ew mîna ç'îyayê Sîyonê ne,
ku ew ji cîyê xwe nah'eje
û h'eta-h'etayê dimîne[+].
2Ç'îya çawa dora Orşelîmê ne,
usa jî Xudan dora cime'ta Xwe ye,
ji îroda h'eta-h'etayê.

3Çimkî şivdara nep'aka
wê ser e'rdê r'astaye p'eşkavîtî nemîne,
nebe ku r'ast destêd xwe dirêjî neheqîyê kin.

4Xudano, qencîyê bike li qenca,
xweyêd sitqê dilê r'asta.
5Lê ewê r'îyêd xweye xarda xalifîne,
Xudanê r'îyêd wanda jî wan bişîne,
t'evî ewêd ku xwe neheqîyê girtine.

Bira xêr û xweşî li ser Îsraêlê be![+]

### 126


Azabûna ji hêsîrtîyê


Stirana eşqî çûyîna h'ec.

1Gava Xudan em hêsîr veger'andine Sîyonê[*],
ew mer'a bû mîna xewnekê[+].
2Hingê k'en li ber devê me k'et
û zimanê me jî r'eqisîn.
Nava miletada hingê hate gotin:
«Xudan bona wan tiştêd mezin kirin!»
3Xudan bona me tiştêd mezin kirin
û em gelekî eşq û şa bûn.

4Xudano, me dîsa bextewar ke,
mîna sêlafêd Negevê[*].

5Yêd ku pê hêsira dir'eşînin,
pê eşq û şabûnê wê bidirûn.
6Yêd pê girî tûrikê t'oxim dir'eşînin,
wê bi stirana eşq gur'zêd xwe bînin[+].

### 127


Her dayîna qenc ji Xwedê ye


Stirana Silêmane eşqî çûyîna h'ec.

1Heger Xudan malê çêneke,
badîhewa avakir dixebitin.
Heger Xudan bajêr xwey neke,
badîhewa nobedar bêxew dimîne[+].
2Badîhewa hûn zû ji xewê r'adibin
û dereng hûn p'al didin, r'adizên,
nanê xwe jî k'esirî dixwin.
Xewêda jî Xudan dide delalêd Xwe[*][+].

3Ewled p'êşk'êşêd Xudan in,
berê zika dayîna Wî ye[+].
4Çawa tîr destê mêrê mêrxasda,
usa jî zar' cahiltîya bavêda.
5Xwezî li wî merivî,
ku tîrdanga wî wan yekava t'ijî ye.
Gava li ber dergê dîwanê[*],
t'evî dijmin xeber de,
hingê ewê şermî nebe.

### 128


Dayîna Xwedêye bona Xwedêxofa


Stirana eşqî çûyîna h'ec.

1Xwezî li wan h'emûyêd
ku ji Xudan xof dikin
û r'îya Wîda dimeşin[+].

2Belê tê xebata destê xwe bixwî,
tê xwezilî bî û xêr-xweşîyêda bî![+]
3K'ulfeta teyê nav mala teda,
mîna k'ola tirîyê xweyîber be,
ewledêd teyê jî dora sifira te,
mîna ajer'ûyêd dara zeyt'ûnê bin[+].
4Awa ser wî merivîda wê aha bibare,
k'îjan ku ji Xudan xof dike.

5De bira Xudan ji Sîyonê dua li te bike
û t'emamîya e'mirê jîyana xweda,
xêr-berek'etîya Orşelîmê bibînî[+].
6De bira tu zar'êd zar'êd xwe bibînî.

Bira xêr û xweşî li ser Îsraêlê be![+]

### 129


Gazinê cime'ta Îsraêlê hindava neyarêd wêda


Stirana eşqî çûyîna h'ec.

1«Ji cahiltîya minda,
gelek tengasî dane min»,
de bira Îsraêl niha bêje:[+]
2«Ji cahiltîya minda,
gelek tengasî dane min,
lê zora min nebirine.
3Cotk'ara ser pişta min cot dikirin
û xetêd xwe dirêj dikirin.
4Xudan li ser r'astîyê ye,
Ewî kapêd nep'aka qetandin».

5H'emûyêd ku dijenine Sîyonê,
wê şermî bin paşda bir'evin[+].
6Bira ew bibine mîna gîhayê ser xênî,
ku hê negihîştî h'işk dibe,
7ew ne destê yê didirû t'ijî dike,
ne jî ber mila yê gur'z dike dadigire.
8Û yê ku derbaz dibin wê nebêjin:
«Bira duayê Xudan ser we be
û em bi navê Xudan dua li we dikin»[+].

### 130


Duayê hewargazîyê


Stirana eşqî çûyîna h'ec.

1Ji k'ûrayê ez hewara xwe Te datînim, Xudano[+].
2Xudan, dengê min bibihê!
Bira guhê Te ser dengê hêwarza min be.

3Xudan, heger dîna Xwe bidî guneyêd me,
k'î wê bikaribe ber Te bisene, Xweyo?
4Çimkî baxşandin destê Te ye,
wekî însan ji Te xof bike.

5Ez hîvîya Xudan im,
nefsa min hîvîyê ye,
gumana min ser sozê Wî ye.
6Nefsa min h'eyra Xweyî ye,
ji wan nobedara ze'ftir,
yêd ku h'eyra sibehê ne,
h'eyra sibehê ne.

7Îsraêl, gumana xwe bide ser Xudan,
çimkî h'uba Xudan p'ir' mezin e,
her xilazbûn ji destê Wî ye[+].
8Ewê Xwexa Îsraêlê
ji her neheqîyêd wan xilaz ke[+].

### 131


Duayê gumana yê şkestî


Stirana Dawide eşqî çûyîna h'ec.

1Xudan! Dilê minda babaxî t'une,
ç'e'vê min ne li bilindbûnê ye,
Ez nigêd xwe gire-girar'a navêjim,
xwe tiştêd ji xwe mestir dûr digirim[+].
2Nefsa xwe seqir'andîye û ker' kirîye,
mîna zar'a h'emêza dêda şîrevekirî ye
nefsa min mîna zar'a şîrevekirî ye.

3Îsraêl, de gumana xwe bide ser Xudan
ji nihada h'eta-h'etayê[+].

### 132


Ad û qirarêd nava Xudan û Dawidda


Stirana eşqî çûyîna h'ec.

1Xudan, Tu Dawid bîr bîne
t'evî h'emû cefayêd wî,[+]
2çawa wî Xudanr'a sond xwar
û Zorê Aqûbr'a ad-qirar kir.
3«Ezê nig nevêjime şêmîka xwe[*],
nak'evime nava cî-nivînê xwe,[+]
4xewê nekime ç'e'vê xwe,
neynim ser hev bijangêd xwe,
5h'eta nebînim cîkî Xudanr'a,
cî-warekî Zorê Aqûbr'a».

6Me bihîst bona Sindoqê Efrat'êda[*]
û me ew dît nava deşta Yaharêda.
7«Werin em bik'evin cî-warê Wî
û serê xwe daynin li ber nigêd Wî»[+].

8R'abe, Xudan, warê r'ih'etîya Xwe,
Tu û Sindoqa Zorayîya Xwe[+].
9K'ahînêd Te bira r'astîyê xwe kin
û aminêd Te bira eşq û şa bin.

10Bide xatirê Dawidê xulamê Xwe,
berê Xwe neguhêze ji k'ifşkirîyê Xwe.
11Xudan r'astî Dawidr'a sond xwar,
Ewê sondê Xwe înk'ar neke:

«Ezê yekî derxim ji bedena te,
bidime r'ûniştin ser k'ursîya te[*][+].
12Heger peyman û gotinêd Min
ewledêd te biqedînin,
k'îjana Ezê wana hîn kim,
hingê ewledêd wan jî ser k'ursîya te
h'eta-h'etayê wê r'ûnên».

13Çimkî Xudan Sîyon bijart,
xwest ku Xwer'a bike cî-war[+].
14«Ev e warê r'ih'etîya Mine h'eta-h'etê.
Ezê vir bim, çimkî eva Min begem kir.
15Xurekêd wê Ezê serda bir'êjim,
k'esîbêd wê Ezê pê nên t'êr kim[+].
16Ezê k'ahîna xilazbûnêva wergirim
û aminêd wê Ezê eşq û şa kim,
17Dawidr'a wir strûkî bidime derxistinê
û ç'irê saz kim bona k'ifşkirîyê Xwe[+].
18Ezê şermê li dijminêd wî wergirim,
lê t'acê li serê wî wê gul de û biç'irûse[*]».

### 133


Eşqî t'ifaqîya biratîyê


Stirana Dawide eşqî çûyîna h'ec.

1Çawa qenc e, çawa xweş e,
ku bira hevr'a yektîyêda ne![+]
2Ew mîna wî r'ûnê xalis e,
ku ji sêrî dir'ije ser r'ûdanê,
belê li ser r'ûdana Harûnda,
ku jorda h'eta bestûya wî dişiqite[+].
3Ew mîna qir'avîya ç'îyayê Hermonê ye,
ku li ser ç'îyayêd Sîyonê datîne.

Çimkî li wir Xudan xêr û xweşî
û jîyana h'eta-h'etayê soz daye[+].

### 134


Pesindayîna şev P'aristgehêda


Stirana eşqî çûyîna h'ec.

1Hey gelî xulamêd Xudan!
Şikirîyê bidine Xudan,
ku Xana Xudanda şev disekinin[+].
2Destêd xwe berbir'î Pîrozgehê kin
û pesinê Xudan hûn bidin[+].

3Bira Xudan ji Sîyonê dua te bike,
Ewî ku e'rd û e'zman e'firandine[+].

### 135


Stirana pesindayînê

1Halêlûya!

Pesinê navê Xudan bidin,
pesinê bidinê, gelî xulamêd Xudan,
2yêd ku Xana Xudanda disekinin,
h'ewşêd Xana Xwedêyê meda nin[+].
3Pesinê Xudan bidin,
çimkî Xudan qenc e,
eşqî navê Wî bistirên,
çimkî ev yek xweş e.
4Xudan Xwer'a Aqûb bijart,
Îsraêl çawa milk'ê Xwe[+].

5Ez zanim ku Xudan mezin e,
Xweyê me ser h'emû xwedêyar'a ye[+].
6Xudan ça dixwaze usa dike,
e'rd û e'zmênda, nava be'ra,
usa jî h'emû k'ûrayîyada[+].
7Ji her çar qulba, e'wra derdixe,
bona baranê birûskê çêdike,
ji e'mbarêd Xwe bayê r'adike.

8Ewî nixurîyêd Misirê kuştin,
ji meriva girtî, h'eta h'eywên[+].
9Nîşan û k'eremetêd e'cêb
anîn serê te, hey Misirê!
serê Firewin û xulamêd wî[+].
10Ewî gelek mileta xist
û p'adşêd zor qir'kirin:[+]
11Sîxon p'adşê emorîya,
Og p'adşê Başanê
û h'emû p'adşêd Kenanê[+].
12E'rdê wana wartî da,
warê cime'ta Xwe Îsraêlê[+].

13Xudano! Navê Teyê her t'im hebe,
Xudan, qur'ne-qur'ne Tê bêyî bîranînê[+].
14Çimkî Xudanê heqîyê cime'ta Xwe bike
û ç'e'vê r'e'mê xulamêd Xwe binihêr'e[+].

15P'ûtêd mileta ji zêr' û zîv in,
çêbûyêd pê destê însên in[+].
16Devê wan hene, xeber nadin,
ç'e'vê wan hene, ew nabînin[+].
17Guhê wan hene, ew nabihên
û bîn t'une ber bêvila wan.
18Yêd wana çêdikin
û wanda guman in,
ewê jî bibine mîna wan.

19Mala Îsraêl! Pesinê Xudan bidin.
Mala Harûn! Pesinê Xudan bidin.
20Mala Lêwî! Pesinê Xudan bidin.
Yêd ji Xudan ditirsin! Pesinê Xudan bidin[+]
21Bira ji Sîyonê Xudan bimbarek be,
Yê ku Orşelîmêda dimîne!

Halêlûya![+]

### 136


Pesindayîna k'eremetêd Xwedê

1Şikirîyê bidine Xudan,
çimkî Ew qenc e
û h'uba Wî h'eta-h'etayê ye[+].
2Şikirîyê bidine Xwedêyê xwedêya,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye[+].
3Şikirîyê bidine Xudanê xudana,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye.

4Yê ku t'enê k'eremetêd mezin dike,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye[+].
5Yê ku e'zman bi serwaxtîyê e'firand,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye[+].
6Yê ku h'îmê e'rdê ser ava avît,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye.
7Yê ku şewqdarêd mezin e'firandin,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye[+].
8Te'v, ku serwêrîyê r'ojê bike,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye.
9Hîv û steyrk, ku serwêrîyê şevê bikin,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye.

10Yê ku Misirî, nixurîyê wanva xist,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye[+].
11Yê Îsraêl ji nava wan derxist,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye[+].
12Bi destê zor û zenda dirêjkirî,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye.
13Yê Be'ra Sor kire du p'ara,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye[+].
14Yê Îsraêl nav wêr'a derbaz kir,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye.
15Yê Firewin, ordîya wîva avîte Be'ra Sor,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye[+].

16Yê Cime'ta Xwe ber'îyêva bir,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye[+].
17Yê ku p'adşêd mezin xistin,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye[+].
18Û Yê p'adşêd xweyîr'ûmet kuştin,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye.
19Sîxon p'adşê emorîya,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye[+].
20Og p'adşê başanîya,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye[+].
21Yê e'rdê wan wartî da,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye.
22Yê wartî da xulamê Xwe Îsraêl,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye.

23Yê belengazîya meda me bîr tîne,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye.
24Û em ji dijmina xilaz kirin,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye[+].
25Yê h'emû r'uh'berî nan dike,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye[+].

26Şikirîyê bidine Xwedêyê e'zmên,
çimkî h'uba Wî h'eta-h'etayê ye.

### 137


16Lûrîna hêsîrtîya Babîlonêda

1Li ber ç'emêd Babîlonê em r'ûdiniştin,
me Sîyon dikire bîra xwe û digirîyan.
2Me sazêd[*] xwe bîyêd wêva darda dikirin.
3Û yêd wire ku em hêsîr biribûn,
de'wa stirana ji me dikirin,
yêd em dizêrandin jî şayî dixwestin,
digotin: «Mer'a k'ulamêd Sîyonê bistirên».

4Em çawa bistirên k'ulama Xudan,
welatê xerîbda?
5Heger ez te bîr bikim, Orşelîmê,
bira destê minî r'astê bik'işe,
6zimanê min demaxê minva biqemite
ku ez ne saz xim, ne jî bistirêm,
heger ez te bîr bikim Orşelîmê
û te ser şabûna xweye mezinr'a negirim.

7Bîr bîne, Xudan, kirêd edomîya[*],
ewê r'oja ku Orşelîm k'et, çi digotin:
«Wêran kin, wêran kin h'etanî r'ik'ina».

8Tu Babîlona k'aw-k'ubara wêrankir!
Xwezî li wî, yê ku usa serê te bike,
çawa ku te li serê me kirîye[+].
9Xwezî li wî ku zar'êd te hilde zinara xe.

### 138


Duayê r'azîdarîyê


Zebûra Dawid.

1Xudan, ez dil û can şikirîyê didime Te,
li ber xwedêya distirêm eşqî navê Te[+].
2Ta dibim ber P'aristgeha Teye pîroz
û ez şikirîyê didime navê Te,
bona wê h'ub û aminîya Te,
ku Te nav û xebera Xwe
ser her tiştîr'a girtîye[+].
3R'oja ku min gazî Te kir,
hingê bihîst Te dengê min,
qewat kirim, qudûm da min.

4Xudan, h'emû p'adşayêd dinyayê
wê şikirîyê bidine Te,
çimkî bihîstin xeberêd devê Te,
5Xudan wê bistirên eşqî r'îyêd Te,
çimkî mezin e Xudan r'ûmeta Te.
6R'ast e Xudan bilind e,
lê yêd nimize belengaz dibîne,
k'ubara jî dûrva nas dike.

7Heger te'lî-tengîyar'a ez derbaz bim,
Tê ji ber hêrsa dijmin min xwey kî
û Tê destê Xwe dirêjî min kî,
destê Teyî r'astê min xilaz ke[+].
8Xudanê bona min pirsa safî ke,
Xudan, h'uba Te h'eta-h'etayê ye!
Dest ji kirêd destê Xwe neke[+].

### 139


Zanebûn û xemk'êşîya Xwedêye her der


Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid.

1Xudan! Te ez e'nene kirim û nas kirim.
2Tu zanî r'abûn û r'ûniştina min,
dûrva Teva e'yan e fikirêd min.
3Tu dibînî ger' û p'aldana min
û Teva e'yan e h'emû r'îyêd min[+].
4Hela hê xeber ne ser zarê min e,
Xudan, fikir îdî Teva e'yan e.
5Tu pêş û pişva xwey dikî min,
destê Te sî ye li ser serê min.
6Ev zanebûn ji h'işê min der e,
nikarim bigihîjimê, gelekî k'ûr e[+].

7Ezê ji R'uh'ê Te k'uda her'im,
yan ji ber Te k'uda bir'evim[+]?
8Heger r'abime e'zmên, Tu li wir î,
berjêr her'ime dîyarê mirîya, dîsa wir î.
9Heger p'encê r'oyê baskê min bin,
bifir'ime xilazîya be'rê, wir bimînim,
10wir jî destê Teyê r'êberîya min bike,
destê Teyî r'astê wê min xwey ke.
11Heger bêjim: «Te'rîstanê min veşêre,
r'onayîya dora min jî şev be»,
12dîsa şev bona Te ne te'rî ye,
şev mîna r'ojê r'onayî ye,
bona Te şev û r'oj weke hev e.

13Navdilê min Te çêkirine,
zikê dîya minda cebirandime.
14Pesin û şikirîyê didime Te,
ku ez e'cêbmayî çêkirî me.
Ev kirinêd Te h'ujmek'ar in,
minva ev yek t'am zelal in.
15Hestûyêd min ji Te veşartî neman,
gava cîyê veşartî hatime xuliqandin
û bet'inêda hatime cebirandin.
16Te ez dîtim hê ne hatibûm meyandin.
H'emû r'ojêd k'ifşkirîye bona min,
k'itêba Teda hatibûne nivîsandin,
berî wan r'ojêd ku ewe hê t'unebûn[+].
17Xwedêyo, fikirêd Te serê minda r'ûnanîn
û çiqasî mezin e r'eqema wan![+]
18Heger ez bikim bijmêrim wan,
wê ji qûmê ze'ftir be h'esabê wan.
Ez ku jimarê ser hevda bînim,
ezê t'ev Te dîsa h'ucetêda bim[*].

19Xwezî Te qir'a nep'aka banîya, Xwedêyo!
Ji min dûr k'evin, hey merivêd xûnxurno![+]
20Ew h'ilek'arî hindava Teda xeber didin,
neyarêd Te cîyê badîhewa navê Te didin.
21Xudan, ez ça nejenime yêd dijenine Te?
Ça zivêr nebim, ji r'aberêd himberî Te[+]?
22Ez wan ber ç'e'vê xwe lap davêjim,
ez wan xwer'a dijmin h'esab dikim.

23Min e'nene ke, Xudano, dilê min zanibe,
min bicêr'ibîne û fikirêd min bizanibe[+].
24Dîna xwe bidê, xa ez ne r'îya xirabda me,
r'îya h'eta-h'etayêda r'êberîya min bike.

### 140


Duayê ji dijmin azadbûnê


Serwêrê sazbendar'a. Zebûra Dawid.

1Ya Xudan, ji merivê xirab min xilaz ke
û ji yê zulmdar Tu min xwey ke[+].
2Ew dilê xweda xirabîyê dişêwirin
û her r'oj şer'a t'evr'adikin.
3Mîna me'ra zimanê xwe tûj dikin,
je'ra me'rê teyar bin lêvêd xweda xwey dikin[*]. (Sela)[+]

4Ya Xudan, h'evza min ji nep'aka bike
û ji yê zulmdar Tu min xwey ke,
ewê ku şêwir dikin, nig bavêjine ber min[+].
5K'ubara bona min qeyd û şirît veşartin,
t'or' r'axistine ser r'ê, t'ele danîn bona min. (Sela)

6Min gote Xudan: «Tu î Xwedê min»,
ya Xudan, dengê hêwarza min bibihê!
7Xudan Xweyo, qewata azadîya min!
Sîya serê min î, r'oja şêr'da.
8Ya Xudan, xwestinêd nep'aka neynî sêrî,
fikirêd wane xirab wanr'a li hev neynî,
ku ew nekin k'ubarî. (Sela)

9Bira neyarêd dora min ser nek'evin,
gef-gur'îya wan bê serê wan.
10Bira şelê agir ser wanda bibare,
wan bavêje bîrêd k'ûr, ku ew îdî r'anebin[+].
11Bira cîyê buxdanbêj dinyayêda t'une be,
bira xirabîya wî bibe t'or', wî unda ke.

12Zanim Xudan berê Xwe dide belengaza,
dîwanêda k'esîbar'a heqîyê dike[+].
13E'se bêsûcê şikirîyê bidine navê Te
û r'astê li ber ç'e'vê Te bidebirin.

### 141


Duayê k'omekdarîyê


Zebûra Dawid.

1Ya Xudan! Ez gazî Te dikim,
zû hewara min were,
guh bide dengê min, gava ez gazî Te dikim.
2Bira duayê min mîna bixûrê
li ber Te bê qebûlkirinê,
destê xwe jî ku bilind dikim,
bibe mîna dîyarîya êvarê[*][+].

3Ya Xudan, nobedar bide li ber devê min
û dergehê devê min Tu xwey ke[+].
4Nehêle dilê min pey xirabîyê k'eve,
wekî ez t'evî kirê neheqa nebim,
tiştêd xirab nekim,
xwarinêd wane xweş te'm nekim.

5Bira yê r'ast min şîret ke, ew yek şîrinayî ye,
bira min hilê, ew yek r'ûnê xas e
û bira serê min t'exsîr neke,
lê duayêd min, miqabilî kirê merivêd xirab e[+].
6Gava serwêrêd wan zinarada bik'evin,
hingê ewê gotinêd min fe'm bikin, ku xweş in.
7Çawa e'rdê r'akirîyî, r'êz-r'êz kirî qelaştî,
hestûyêd wanê jî ber devê gor'ê bela-belayî bin.

8Lê belê, Xudan Xweyo! Ç'e'vê min li Te ye,
Tu yî gumana min, min ji ber Xwe nevêje[+].
9Tu min ji wan t'elêd bona min hazirkirî
û qeydêd wane ku neheqîyê dikin xwey ke[+].
10Nep'akê xwexa bik'evine t'or'a xwe,
lê ezê derbaz bim her'im[+].

### 142


Duayê hewargazîyê


Maskîla Dawid, gava ew şkeftêda bû. Dua.

1Ez bi deng gazî Xudan dikim,
ez bi deng lava Xudan dikim[+].
2Derd-kulêd xwe dir'êjime ber Wî,
tengasîyêd xwe ez Wîr'a dibêjim[+].
3Gava r'uh'ê min minda p'ûç' dibe,
şiver'îyêd min Teva e'yan in.

Ew r'îya ku ezê têda biçûma,
bi dizîva bona min t'ele danîn[+].
4Ez dîna xwe didime alîyê r'astê,
kesek t'une guh bide min,
kesek minr'a nabe sit'ar,
kesek t'une bona min xem bike.

5Min hewara xwe Te anî, Xudano
dibêjime Te, Tu yî sit'ara min
û p'ara mine welatê zêndîyada[+].
6Dîna Xwe bide zarînîya min,
ku ez çiqasî t'engezar im.

Min ji p'eyk'etîya xilaz ke,
çimkî ewe ji min zortir in[+].
7Tu min ji zindanê derxe,
ku şikirîyê bidim navê Te,
gava Tu qencîyê min bikî,
r'astê her alîyava dora min bigirin.

### 143


Duayê ji dijmin azadbûnê


Zebûra Dawid.

1Ya Xudan, duayê min bibihê!
Guh bide hêwarza min,
bi heqî û aminîya Xwe caba min bide.
2Qûlê Xwer'a nek'eve de'wê,
çimkî t'u bendeyê ber Te r'ast derneyê[*][+].

3Dijmin pey min k'et,
e'mirê min p'êpes kir,
ez avîtime te'rîstanîyê,
ez bûme mîna yê zûva mirî[+].
4R'uh'ê min minda temirî,
dil nav minda r'icifî,

5R'ojêd bihurî ez bîr tînim,
ser h'emû kirinêd Te difikirim,
ser kirêd destê Te ez k'ûr dibim[+].
6Destê xwe dirêjî Te dikim,
çawa e'rdê ziha hîvîya avê ye,
nefsa min jî t'îyê Te ye. (Sela)[+]

7Caba min zû bide, Xudano,
r'uh'ê min tê serê pozê min,
r'ûyê Xwe ji min veneşêre,
ku nebime mîna yêd dik'evine gor'ê[+].
8Serê sibê h'uba Xwe min bide bihîstinê,
çimkî min gumana xwe danîye li ser Te.

R'îya ku ezê têda her'im, nîşanî min ke,
çimkî nefsa xwe ber bi Te bilind dikim[+].

9Xudano, min ji neyara xwey ke,
min e'mirê xwe spartîye Te.
10Min hîn ke, ku e'mirê Te biqedînim,
çimkî Tu Xwedêyê min î,
bira R'uh'ê Teyî qenc r'êberê min be
min bibe e'rdê mêrg û çîman.

11Bona xatirê navê Xwe,
e'mir bide min, Xudano,
bona xatirê heqîya Xwe,
min ji tengasîyê derxe.
12Bi h'uba Xwe neyarêd min gever ke
unda ke wan yêd tengasîyê didine min,
çimkî ez im xulamê Te[+].

### 144


Duayê r'azîdarîyêyî bona serk'etinê


Zebûra Dawid.

1Şikir ji Xudanr'a, qeyayê min,
ku destê min hînî şêr' dike,
t'ilîyêd min jî ç'ekr'a[+].
2Xêrxwazê min û kela min,
sit'ara min û xilazkirê min,
mert'ala min, ku xwe dispêrime Wî,
Cime't ku guh dide min, ew Tu dikî[+].

3Xudano! Însan çî ye Tu dîna Xwe didêyî,
benî-adem ku Tu bona wî xem dikî[+]?
4Însan mîna hulm-gulmê ye,
r'ojêd wî mîna sîyê derbaz bûye[+].

5Xudano! E'zmanêd Xwe bitewîne, peya be,
ç'îya k'eve, ku ew dû kin[+].
6Bi birûskê birq bide, wan bela-belayî ke,
tîrêd Xwe bişîne, wan şaşo-p'aşo ke[+].
7Jorda destê Xwe dirêj ke,
min azad ke û xilaz ke,
ji dest xerîba û gelek ava,[+]
8ji devê k'ê derew dertê,
destê ser dilê wan, yê derewîyê ye[+].

9Ya Xwedê, ezê stiraneke nû Ter'a bistirêm,
ser sazê dehet'êlî, miqama Ter'a lê xim[+].
10Yê azadîyê dide p'adşê
û qûlê xwe Dawid xilaz dike[+].
11Ji şûrê xirab min azad ke,
ji destê xerîba xilaz ke,
ji devê k'îjana betalî dertê,
destê wanî r'astê, destê derewîyê ye.

12Bira xortêd me, cahiltîya xweda
r'ind şîn bin mîna dara,
qîzêd me bibine mîna stûnêd e'nîşkê
ku qesirada têne neqişandinê[+].
13Bira e'mbarêd me dagirtî bin,
bi her xurekîva t'ijî bin
û pezêd me mêrgêd meda bi h'ezara,
bê h'esab li hev zêde bin,
14dewarêd me jî k'oke xurt bin.
Bira terk lê nek'evin, ber nevêjin,
qar'e-qar' jî li k'ûçêd me nek'evin.

15Xwezî li wî miletî, ku vî h'alîda ye.
Xwezî li wî miletî, ku Xudanê wan Xwedê ye[+].

### 145


Stirana qudret û k'erema Xwedê


Pesindayîna Dawid.

1Ezê Te bilind kim, ya Xudan, P'adşa
û pesinê navê Te bidim h'eta-h'etayê.
2Her gav ezê pesinê Te bidim,
p'ayê navê Te bidim h'eta-h'etayê.
3Xudan mezin e, hêjayî gelek pesina ye,
mezinayîya Wî ne li ber h'işa ye[+].

4Qur'ne-qur'ne wê pesinê kirêd Te bidin
û kirêd Teye mezin wê salix kin.
5Ezê ser bedewetîya r'ûmeta mezinayîya Te
û kirinêd Teye h'eyre-h'ujmek'ar bifikirim.
6Wê ser kirinêd Teye sawe-xof xeber din
û ezê mezinayîya Te salix kim[+].
7Wê bîranîna k'erema Teye mezin bela kin
û eşqî r'astîya Te bistirên.

8Dilşewat û r'e'm e Xudan,
xweyê sebir-sik'anê û h'ubêda xinêyo[+].
9Xudan bona h'emûya qenc e,
r'e'ma Wî ser h'emû e'firînêd Wî ye.

10Ya Xudan, h'emû kirinêd Teyê pesinê Te bidin
û h'emû aminêd Teyê jî şikirîyê.
11Wê r'ûmeta P'adşatîya Te e'yan kin
û qudretêd Te wê salix kin,
12wekî qudreta Te ewledêd merivayêva e'yan kin,
usa jî mezinayîya r'ûmeta P'adşatîya Te.
13P'adşatîya Te p'adşatîke h'eta-h'etayê ye
û serwêrtîya Te qur'ne-qur'ne ye[+].

14Xudan dest davêje h'emû k'etîya
û yê tewîyayî dide sekinandinê[+].
15Ç'e'vê gişka li destê Te ye
û Tu we'deda xurekê wan didî[+].
16Tu destê Xwe vedikî,
h'emû bînberî gora dilê wan t'êr dikî[+].

17Xudan r'ast e, nava h'emû r'ê-dirbêd Xweda
û amin e, nava h'emû şixulêd Xweda.
18Xudan nêzîkî wan h'emûya ye,
k'îjan ku gazî Wî dikin,
wan h'emûya ku dilê r'ast gazî dikin[+].
19Ew mirazê wan dike,
k'îjan ku ji Wî ditirsin,
zarînîya wan dibihê û wan xilaz dike[+].
20Xudan h'emû h'izkirîyêd Xwe xwey dike,
lê h'emû nep'aka wê unda ke.

21Devê min eşqî pesinê Xudan wê vebe
û her e'firînê h'eta-h'etayê
pesinê navê Wîyî pîroz bide[*].

### 146


Stirana eşqî gumana ser Xwedê

1Halêlûya!

Nefsa min pesinê Xudan bide[+].
2Pesinê Xudan ezê bidim, h'eta ku dijîm,
eşqî Xwedê xwe ezê bistirêm,
h'eta ku heme[+].

3Gumana xwe nedine li ser mîra,
li ser bendê ku nikare xilaz ke[+].
4R'uh'ê wî gava ji wî dertê,
diçe dibe dîsa xwelî,
ewê r'ojê şêwirêd wî dit'er'ibin[+].

5Xwezî li wî, ku piştovanê wî Xwedêyê Aqûb e,
gumana wî li ser Xudan,
Xwedê wî ye.
6Ewî xuliqand e'rd û e'zman,
be'r û h'emûyêd nava wanda,
aminîya xwe h'eta-h'etayê xwey dike[*].
7Hêsîr-belengazar'a heqîyê dike,
yêd bir'çî jî nan-av dike.

Xudan girtîya azad dike,[+]
8Xudan ç'e'vê kora vedike,
Xudan k'etîya r'adike,
Xudan r'asta h'iz dike[+].
9Xudan xerîba xwey dike,
alîk'arîya sêwî û jinebîya dike,
lê r'îya nep'aka ç'ep dike[+].

10Xudanê p'adşatîyê bike h'eta-h'etayê,
Xwedêyê te, hey Sîyon, qur'ne-qur'ne wê bike.

Halêlûya![+]

### 147


Stirana eşqî mezinayîya Xwedê

1Halêlûya!

Qenc e eşqî Xudan bistirên,
çimkî xweş û hêja ye pesindayîn[+].
2Xudan Orşelîmê ava dike,
sirgûnbûyêd Îsraêlê hev dide[+].
3Dilşkestîya qenc dike
û birînêd wan dip'êç'e[+].

4Ew h'esabê steyrka k'ifş dike,
bi her navekî wan gazî dike.
5Xudanê me mezin e,
xweyê qudreta p'ir' e,
zanebûna Wî bê sînor e.
6Xudan dest davêje belengaza,
lê nep'aka dever'ûya tîne dike xalî.

7Bi şikirdarîyê Xudanr'a bistirên,
ser çeng Xudanr'a miqamê lê xin.
8Ew e'zmên pê e'wra dinixême,
baranê bona e'rdê hazir dike,
serê ç'îya gîhê dide şînkirinê[+].
9Ew xurekê h'eywên dide wan,
usa jî yê cûcûkêd qar'qar'ê,
gava ew dikine qir'e-qir'.

10Xudan begem nake qewata hespê
ne jî r'eva çokêd însên,[+]
11lê Ew xofk'êşêd Xwe begem dike,
wanêd h'uba Wîda ku guman in[+].

12Hey Orşelîm, pesinê Xudan bide!
Şikirîyê bide Xwedê xwe, hey Sîyonê!
13Çimkî Ew zer'zêd dergehêd te dişidîne
û nava teda dua zar'êd te dike.
14Ew e'dilayê dide sînorêd te
û genimêd jibareva te t'êr dike[+].

15Ew e'mirê Xwe dişîne ser dinê
û xebera Wî zû bela dibe.
16Ew mîna hirîyê berfê dibarîne,
qişê mîna t'ozê dir'eşîne.
17Ew şelê bûzê dike teyrok dibarîne,
k'î dikare li ber serma Wî teyax ke.
18Ew xebera Xwe dişîne wan dih'elîne
û bayê Xwe r'adike, av diher'ike.

19Ew xebera Xwe Aqûbr'a dibêje,
qanûn û qirarêd Xwe jî Îsraêlr'a.
20Bona t'u miletî Xudan aha nekir,
wan qirarêd Wî nas nekirin.

Halêlûya![+]

### 148


Şikirîyê bidine Xudan, hey e'rşê e'zmên, e'rd û be'r

1Halêlûya!

Şikirîyê bidine Xudan, ji e'zmên,
şikirîyê bidine Wî, jor ji bilindayê[+].
2Şikirîyê bidine Wî, h'emû milyak'etêd Wî,
şikirîyê bidine Wî, h'emû ordîyêd Wî[+].

3Şikirîyê bidine Wî, hîv û r'o,
şikirîyê bidine Wî, h'emû steyrkêd birqok.
4Şikirîyê bidine Wî, e'zmanê e'zmana
û usa jî avêd fêza e'zmanada[+].

5Bira evana şikirîyê bidine navê Xudan,
çimkî Ewî e'mir kir û ew e'firîn[+].
6Evana h'eta-h'etayê dane t'estîq kirin,
qeyde-qanûn danîn, ku nayê t'er'ibandin[+].

7Şikirîyê bidine Xudan ji e'rdê,
h'emû zîyayêd be'rê û k'ûrayî,[+]
8agir û teyrok, berf û dûman,
bayê bobelîsk, ku gotina Wî dike,
9ç'îya û h'emû t'ap û gir,
darêd xweyîber û h'emû erz,
10de've û h'emû h'eywan,
şûlikî û h'emû teyrede,
11p'adşayêd dinyayê û h'emû milet,
serwêr û h'emû r'êberêd dinê,
12xort û qîz, ahil û cahil.

13Bira h'emû şikirîyê bidine navê Xudan,
çimkî her t'enê navê Wî bilind e,
r'ûmeta Wî ji e'rd û e'zmên bilindtir e[+].
14Ewî strûyê cime'ta Xwe bilind kir,
r'ûmeta h'emû aminêd Xwe,
lawêd Îsraêl û cime'ta Xweye delalî.

Halêlûya!

### 149


Stiraneke nûye pesindayînê

1Halêlûya!

Stiraneke nû Xudanr'a bistirên,
şikirîyê bidine Wî, civîna aminêd Wîda[+].
2Îsraêl bira şa be pê E'firandarê xwe,
ewledêd Sîyonê bira geş bin pê P'adşê xwe.
3Bira pê r'eqasê şikirîyê bidine navê Wî,
bi defê û çengê zîs miqama Wîr'a lê xin.
4Çimkî Xudan cime'ta Xwe begem dike,
milûka bi serk'etinê dixemilîne.
5Bira amin r'ûmetêda eşq û şa bin,
nava nivînêd xweda beşerxweş bin[+].
6Pesindayîna Xwedê ji devê wan kêm nebe
û şûrê dudevî ji destê wan nek'eve,
7wekî h'eyfê ji mileta hildin
û bela mixulqeta bidin.
8P'adşêd wan bi zincîra girêdin
û e'silzadêd wan bi qeydêd h'esinî,
9wekî qirara dîwanê bê serê wan.
Eva r'ûmeta h'emû aminêd Wîr'a be.

Halêlûya!

### 150


Şikirîyê bidine Xwedê

1Halêlûya!

Şikirîyê bidine Xwedê, Pîrozgeha Wîda,
şikirîyê bidine Wî, e'zmanê Wîyî qewatda[+].
2Şikirîyê bidine Wî, bona kirêd Wîye zor,
şikirîyê bidine Wî, bona r'ûmeta Wîye mezin.

3Şikirîyê bidine Wî, bi dengê bor'îyê,
şikirîyê bidine Wî, bi çeng û çengê zîs[+].
4Şikirîyê bidine Wî, bi def û r'eqasê,
şikirîyê bidine Wî, bi saz û bilûrê[+].
5Şikirîyê bidine Wî, bi şingînîya bolma,
şikirîyê bidine Wî, bi zingînîya zengila.
6Her bînber bira şikirîyê bide Xudan!

Halêlûya!

## Meselêd Silêman

### Meselêd Silêman

Meselêd Silêman


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]


Mesele


Pêşgotina K'itêba Mesela

Nava «Mesela da»gelek gotinêd bîlantîyê hene û ew şîret bona merivayê gelekî k'ar in.

Zaneyêd ji miletê Îsraêlê, zûva destpêkirin gotin û meselêd vê k'itêbê berev kirin. Xudanê p'ir'anîya van gotinêd bîlane vê k'itêbêda, Silêman tê h'esabê, awa gotî kur'ê Dawid p'adşa. Silêman jî p'adşê Îsraêlê bûye, nêzîkî h'ezar sal berî bûyîna Îsa Mesîh. Ew bibû bîlanekî bi nav û deng. Eva k'itêba t'imê navê Silêmanva girêdayî bûye.

K'itêba Pîroz dibêje ku çawa Xwedê Silêmanr'a soz da, ew çi bixwaze wê bidê (Binihêr'e: P'adşa III 3:5-15 ). Silêman jî ji Xwedê serwaxtîyê bona xwe dixwaze, wekî ew r'ast h'akimtîyê miletê Wî bike û qencî û xirabîyê ji hev derxe. Xwedê li Silêman vediger'îne: «Te ku ev tişt xwest û bona xwe e'mirê dirêj, hebûk, usa jî mirina neyarêd xwe nexwest, lê xwer'a serwaxtî xwest ku ser heqî-neheqîyêda binihêr'î, va Ezê weke xwestina te bikim. Ezê h'işê serwaxtîyê û fe'mkirinê bidime te, usa ku ne berî te mîna te hebûne, ne jî pey ter'a wê hebin». Silêman p'êxember ew serwaxtî ji Xwedê stand û ew ji h'emû merivêd hatîye ser dinê serwaxttir bû.

Pêştirî gotinêd Silêman p'adşa, çend gotin û meselêd vê k'itêbê ji alîyê nivîsk'arêd mayînva jî hatine berevkirinê, mesele: hin ji p'irt'ûka berevoka Agûr, hin jî ji p'irt'ûka berevoka Lemûêl p'adşa (binihêr'e: 30:1 û 31:1).

### 1


Meremê serwaxtîyê

1Ev in meselêd Silêman p'adşê Îsraêlêyî kur'ê Dawid[+].

2Bona ku serwaxtîyê û şîreta bizanibin,
gotinêd bîlana fe'm bikin,
3şîretêd serwaxtîyê,
r'astîyê, qirarê û heqîyê qebûl kin,[+]
4ku firasetê bidine dilsaxa,
zanebûnê û aqil bidine cahila,[+]
5wekî yê serwaxt bibihê hê zanebûna xwe zêde ke
û yê bîlan hê r'ê-dirba ji hev derxe,
6ku mesela û me'na têderxistinoka,
k'êlimêd zaneya û fikirêd wan fe'm bike.


Serê serwaxtîyê

7Serê serwaxtîyê xofa Xudan e,
t'enê yê bêh'iş qedirê bîlanîyê û şîretê nizane[+].


Şîreta bona cahila

8Lawê min, şîreta bavê xwe qebûl ke
û hînkirina dîya xwe p'êpes neke[+].
9Çimkî ewê çawa k'ofîya r'ewş-k'eremê li serê te bin
û morî-mircan stûyê teda[+].
10Lawê min! Gava yêd gunek'ar bixwazin te ji r'ê derxin,
tu guh nede wan[+].
11Heger bêjin: «T'evî me were em bona kuştinê te'lde
çêkin,
cîyê bêsebeb xwe li merivê bêsûc bitelînin,[+]
12mîna dîyarê mirîya em saxe-sax wan h'ûfî xwe kin,
mîna gor'istên ku çawa mirîya dadiqurtîne[+].
13Her cûr'e xêr-xizne em xwer'a bibin
û malê xwe bi t'alênva t'ijî kin,
14were tu jî p'eşka xwe bavêje nava me,
k'îsikê me h'emûya bibe yek».
15Lawê min! T'evî wan wê r'êyêda neçe,
nigêd xwe ji şiver'îyêd wan paşda bigire[+].
16Çimkî nigêd wan ber bi xirabîyê dibezin
û xûnr'êtinêr'a dilezînin[+].
17Lê belê badîhewa t'or' tê avîtinê
li ber ç'e'vê teyreda,
18lê evana dibine bayîsê xûna xwe,
bona kuştina xwe xwe ditelînin.
19Ev e r'îya wan merivêd ku ç'e'vê wan hebûka xelqê ye,
ev yek dibe r'uh'istînê wan[+].


Dengê serwaxtîyê

20Serwaxtî k'ûçada dike gazî,
meydanada dengê xwe bilind dike[+].
21Ew cîyê qalme-qalma civata mixulqetada dike dengî,
li ber dergehê bajêr gotina xwe dibêje:
22«Gelî bêh'işa, h'eta k'engê hûnê bêh'işîyê h'iz bikin?
H'eta k'engê qerfê li qerfkira xweş bê?
Û axmaxê bijenine zanistîyê[+]?
23Berê xwe bidine şîretêd min,
ezê r'uh'ê xwe li ser weda bir'êjim,
gotinêd xwe li we bidime fe'mkirinê.
24Ez gazî we dikim hûn nabihên,
destê xwe dirêjî we dikim kesekî guhdar t'une,
25lê şîretêd min davêjine pişt guhê xwe
û hilatina min qebûl nakin[+].
26Ezê jî li ser k'etina we bik'enim,
dilê xwe li we şa kim, gava tirs-xof li ser weda bê,[+]
27çaxê zarîn û tengasî bê serê we,
gava tirs-xof mîna te'vîya teyrokê we bînfişkî ke
û çawa firtone li ser weda bigire.
28Hingê wê gazî min kin lê ezê cabê nedim,
ewê demana minda bin, lê min nebînin.
29Çimkî vana jenande zanistîyê
û xofa Xudan xwer'a nebijartin,
30şîretêd min qebûl nekirin,
qerfê xwe h'emû hilatinêd min kirin.
31Lema jî ew gerekê berê e'melêd xwe bixwin
û pê şêwirêd xwe t'êr bibin.
32Çimkî ji r'êk'etina bêh'işa wan dikuje
û bêxemîya axmaxa wan unda dike.
33Lê yê guh dide min wê sax-silamet bijî
û ji sawa xirabîyê t'evhev nebe».

### 2


Xelata yê serwaxtîyê diger'e

1Lawê min! Heger tu gotinêd min qebûl kî
û t'emîyêd min cem xwe xwey kî,[+]
2usa ku guh bidî serwaxtîyê
û dilê xwe li ber bîlantîyê vekî,
3heger gazî aqil kî
û deng bidî bîlantîyê
4û tu wê biger'î çawa zîv
û peyk'evî bibînî mîna xiznê,[+]
5tê hingê xofa Xudan fe'm bikî
û xwedênaskirinê bizanibî[+].
6Çimkî Xudan e yê serwaxtîyê dide,
zanistî, bîlantî jî ji devê Wî dertên[+].
7Ew bona r'asta açixîyê xwey dike,
Ew mert'al e bona yêd r'êda bêlek'e ne[+].
8Ew miqatîyê r'îyêd r'astîyê dike
û şiver'îya aminêd Xwe xwey dike[+].


R'astînaskirin

9Hingê tê r'astîyê, qirarê, heqîyê, fe'm bikî
û serda jî her şiver'îyêd qenc[+].
10Gava serwaxtî bik'eve dilê te
û zanebûn li r'uh'ê te xweş bê,
11hingê firasetê te xwey ke
û aqilê miqatîyê li te bike,
12wekî te ji r'îya xirab
û wan merivêd mixenete derewîn xilaz ke,
13k'îjan ku ji r'îya r'ast derk'etine,
ku r'îyêd te'rîstanîyêda her'in,
14k'îjan ku xirabîyêd xwer'a şa dibin
û neheqîyêd xwer'a dir'eqisin,[+]
15r'îyêd k'îjana xaro-maro ne
û şiver'îyêd xweda dixalifin[+].
16Wekî te ji k'ulfeta xerîb xilaz ke,
ji k'ulfeta ner'êdaye xweyê zarê h'ilek'ar,[+]
17ji ya ku destê xwe ji h'elalê cahiltîya xwe kirîye
û peymana ber Xwedêyê xwe bîr kirîye.
18Mala wê berbi mirinê dibe
û şiver'îyêd wê jî alîyê mirîyada[+].
19Ewêd ku xwe li wê digirin, t'u car venager'in
û îdî nikarin bêne li ser r'îya jîyînê.


Xelat û ceza

20Bona vê yekê tu r'îya qencada her'e
û xwe li şiver'îyêd r'asta bigire,
21çimkî r'astê bijîn li ser e'rdê
û k'amilê li ser wê bimînin,[+]
22lê nep'akê ji ser r'ûyê e'rdê unda bin her'in
û k'oka bêamina wê bê hatinê[+].

### 3


K'ara ji guhdarîyê û serwaxtîyê

1Lawê min! Dersa min bîr neke
û dilê te bira t'emîyêd min xwey ke,[+]
2çimkî ewê r'ojêd dirêj, e'mirê dirêj
û xêr-xweşîyê bidine te[+].
3Bira dilşewatî û r'astî ji te dûr nek'evin,
van stûyê xweva girêde, li ser t'extê dilê xwe binivîse[+].
4Hingê tê li Xwedê û meriva
xweş bêyî û r'ûspî bî.
5Bi t'emamîya dilê xwe xwe bispêre Xudan,
gumana xwe nede li ser h'işê xwe[+].
6H'emû r'îyêd xweda tu Xwedê nas ke
û Ewê h'emû şiver'îyêd te r'ast-dûz ke[+].
7Tu li ber ç'e'vê xwe xwe serwaxt nebîne,
ji Xudan xof ke û ji xirabîyê dûr be[+].
8Ev yekê dermanê nefsa te be
û sih'et-qewata hestûyêd te be.
9Hebûka xweva qedirê Xudan bigire
bi h'emû berê deremetêd pêşinva,[+]
10hingê e'mbarêd teyê lêvar'a t'ijî bin
û ji h'ewzêd te jî meya nû bik'işe[+].
11Lawê min, şîreta Xudan pişt guhê xweva nevêje
û ne jî gava Ew li te hiltê, li ber xwe k'eve,[+]
12çimkî Xudan h'izkirîyê Xwe şîret dike,
çawa bavek ku kur'ê xwe h'iz dike[+].


Serwaxtî ji xiznê çêtir e

13Xwezî li wî merivî ku serwaxtîyê dibîne
û li wî merivî ku bîlantîyê distîne!
14Çimkî k'ara wê ji k'ara zîv zêdetir e
û qazinca wê ji zêr'ê xas[+].
15Ew ji kevirêd qîmet girantir e,
her tiştê ku dilê te dik'işînê weke wê nabin[+].
16Destê wêyî r'astêda r'ojêd dirêj in
û destê ç'epêda jî dewlet û r'ûmet[+].
17R'îyêd wê r'îyêd xweşîyê ne
û h'emû şiver'îyêd wê yêd e'dilayê ne.
18Ew bona yêd ku wê dest tînin dara jîyînê ye,
yêd ku wê qewîn digirin bextewar dibin![+]
19Xudan pê serwaxtîyê h'îmê dinyayê danî,
pê bîlantîyê e'zman qewîn-qedîm kir[+].
20Pê zanebûna Wî bêbinî derevebûne
û e'wr qir'avîyê diniqitînin[+].


R'îya yê serwaxt

21Lawê min! Evana bira ji ber ç'e'vê te neçin,
aqil û firasetê qewîn bigire,
22evê bibine e'mirê nefsa te
û xişirê stukura te.
23Hingê tê r'îya xweda bêxof her'î
û nigê teyê nelik'ume[+].
24Gava p'aldî, tê netirsî
û gava xewr'a her'î, xewa teyê şîrin be.
25Tê ji xofa nişkêva netirsî,
ne jî ji fizirdûmana nep'aka, gava li ser teda bê[+].
26Çimkî Xudanê gumana te be,
Ewê nigê te xwey ke, ku nek'eve t'elekê.


K'omekdarî

27Gava ji destê te tê, ku alîk'arîya desttenga bikî,
xwe ji vê yekê nede paş[+].
28Nebêje hevalê xwe:
«Her'e careke din were, ezê sibê bidime te»,
wekî cem te heye[+].
29Hindava hevalê xweda t'ivdîra xirab neke,
çimkî ew bi guman li cem te dimîne.
30Cîyê badîhewa qir'ika mêriv negire,
wekî wan xirabî li te nekirîye.
31H'evsûdîya merivê zordar neke,
t'u car xwe li r'êke wan negire[+].
32Çimkî merivê qelp, li ber ç'e'vê Xudan zivêr e,
lê belê Ew hevalê sitqê dilê r'ast e.
33Nifir'a Xudan li ser mala nep'aka ye,
lê Ew dua oda r'asta dike[+].
34Ew pêk'enîya dik'ene,
lê k'eremê dide şkestîya[+].
35Serwaxtê r'ûmetê war bin,
lê axmaxê bêr'ûmetîyê.

### 4


Şîreta bavêye bona serwaxtîyê

1Ewledno! Guh bidine şîretêd bavê
û dîna xwe bidinê, wekî aqil hûn hîn bin[+].
2Çimkî ezê dersêd qenc bidime we,
pişta xwe nedine hûn hînkirina min.
3Çaxê ku ez kur'ê bavê xwe bûm,
delalîyê dîya xweyî tayê t'enê bûm,
4ewî ez hîn dikirim û digot:
«Bira dilê te pey gotinêd min be,
t'emîyêd min xwey ke û tê bijîyî[+].
5Serwaxtîyê bistîne, aqil bistîne,
vê yekê bîr neke û ji gotinêd devê min daneger'e.
6Serwaxtîyê ber'nede û ewê te xwey ke,
tu wê h'iz bike, ewê piştovanê te be.
7Serî serwaxtî ye, serwaxtîyê bistîne
û bira aqil li ber dilê teda ji h'emû hebûka te şîrintir be.
8Tu qîmetê wê bizanibe, ewê te bilind ke,
heger tu wê h'emêz kî, ewê qedirê te bigire.
9Ewê k'ofîya r'ewş-k'eremê bide serê te,
pê t'acê bedewî r'ûspîtîyê te xelat ke»[+].


R'îya serwaxta û xiraba

10Bibihê, lawê min, gotinêd min bike serê
xwe û salêd e'mirê teyê dirêj bin[+].
11Ez r'îya serwaxtîyê nîşanî te dikim,
şiver'îyêd r'astîyêda ezê te bibim.
12Gava tu r'ê her'î, tiştê nek'eve ber nigê te
û gava tu bir'evî tê neşimitî nek'evî[+].
13Şîretê min qewîn bigire
û destê xwe ji wê neke,
tu wê xwey ke, çimkî ew e e'mirê te[+].
14Nede ser r'îya nep'aka
û r'îya xirabada neger'e,[+]
15h'evza xwe ji wê bike,
wê r'êyêda neçe, jê dûr k'eve wêda her'e.
16Çimkî evana h'eta xirabîyê nekin,
ew nikarin r'azên, xew ç'e'vê wan nak'eve
h'eta ku yekî neşimitînin nevêjin[+].
17Evana nanê xirabîyê dixwin
û şerava zordarîyê vedixwin.

18Lê belê r'îya r'asta mîna r'onayîya
berbangê ye, ku hêdî-hêdî dertê,
h'eta ku t'emamîya r'ojê r'onayî dibe[+].
19R'îya neheqa çawa şever'eşêda
ku ew nizanin wê çi p'elî k'evin[+].

20Lawê min! Dîna xwe bide xeberêd min
û guhê xwe bide ser gotinêd min,
21bira evana ji ber ç'e'vê te neçin,
dilê xweda tu van xwey ke.
22Çimkî evana e'mir in bona ewê ku dibîne
û derman in bona h'emû nefsa wî[+].
23Ji her tiştî zêdetir miqatî dilê xwe be,
çimkî kanîya e'mir ji wî dertê.
24Devê derewîn ji xwe dûr xe,
zarê h'ilek'ar dûrî te be[+].
25Bira ç'e'vêd te r'aste-r'ast binihêr'in
û dîna bijangêd te li pêşîya te bin.
26Şiver'îya gavêd xwe e'nene ke
û h'emû r'îyêd te şidîyayî bin[+].
27R'ast û ç'ep nexalife,
ji xirabîyê nigê xwe dûr xe[+].

### 5


Şîreta ku ji zinêk'arîyê dûr bin

1Lawê min! Dîna xwe bide serwaxtîya min
û guhê xwe bide ser bîlantîya min,[+]
2wekî firaseta te hebe
û lêvêd te zanebûnê xwey kin.
3Çimkî ji lêvêd jina xerîb,
çawa hingivê hêlûnê jê biniqite
û devê wê jî ji r'ûn nermtir e,[+]
4lê axirî te'l e mîna zirîç'kê
û bir'aye mîna şûrê dudevî.
5Nigêd wê berbi mirinê dibin
û gavêd wê digihînine dîyarê mirîya[+].
6R'îya jîyînêda ew t'u car naçe,
r'ê-dirbê wê sibe-êvarê ew ne yek in,
tu xwexa nizanî ew k'uda diçe[*].
7De niha lawno, guh bidine min,
ji gotinêd devê min dûr nek'evin.
8Ji wê k'ulfetê xwe dûr xwey kin
û nêzîkî derê mala wê nebin,
9wekî qewata xwe nedî hineke din
û salêd xwe nedî yekî zulmk'ar.
10Nebe ku hineke din pê qewate te t'êr bin
û k'eda te bik'eve mala xelqê
11û tu axirîyê axe-ax nekî,
gava goştê canê te bih'ele-bimaşe,
12hingê bêjî: «Min çima şîret qebûl nekir
û dilê min hilatin bêhurmet kir,
13min dengê şîretk'arêd xwe nebihîstin
û guhêd xwe nedane li ser dersdarêd xwe?
14Hindik mabû ez li ber ç'e'vê k'omê û cime'tê
bik'etama nava her xirabîyê».


H'alê zewacê

15Tu ava ji h'ewzê xwe vexwe
û ya ku ji bîra te derdik'eve.
16Bira kanîyêd te k'ûçêda bela nebin,
nixalêd avê meydanada neher'ikin.
17Bira ew t'enê yêd te bin,
ne ku yêd te û xerîba bin.
18Kanîya te bira bimbarek be
û pê jina xortanîya xwe şa be,[+]
19bira ew xezala h'izkirî be
û ew kara h'ewask'ar be,
sîng-berê wê her gav te t'êr kin
û her t'im maşoqê h'izkirina wê be.
20Çima lawê min, bibî maşoqê jina zinêk'ar
û sîng-berê jina xerîb tu h'emêz kî?
21Çimkî r'ê-dirbêd mêriv li ber ç'e'vê Xudan in
û Xudan haş ji h'emû gavêd wan heye[+].
22Xirabê pê e'melêd xweye xirab bê girtinê
û pê werisê gunêd xwe bê girêdanê.
23Ewê ji dest şîretqebûlnekirinê bimire
û ji dest gele axmaxtîya xwe wê unda be.

### 6


Haşxwehebûn

1Lawo! Gava te ji ber hevalê xweva wek'îltî kir
û ji ber yekîva deyn hilda stûyê xwe,
2tu pê gotina devê xwe k'etî t'elê,
te pê gotinêd devê xwe xwe da girtinê.
3Aha bike ku xilaz bî, lawê min,
çimkî tu k'etî destê hevalê xwe,
her'e xwe bavêje nigê hevalê xwe
û lavaya tu jê bike.
4Bira xew nek'eve ç'e'vê te
û bijangêd te neçine li ser hev.
5Xwe xilaz ke çawa xezal ji t'elê,
çawa teyrede ji destê nêç'îrvan[+].


Bêxîretî

6Bêxîreto! Her'e cem mûrîya,
dîna xwe bide r'ê-dirbêd wan û serwaxt be[+].
7Ne axê wan heye, ne zapidê wan
ne jî serwêr,
8lê belê xurekê xwe ew havînê didin ser hev,
xwarina xwe jî wextê nandirûnê t'op dikin[+].
9Bêxîreto, h'eta k'engê tê p'aldî?
Tê ji xewa xwe k'engê h'işyar bî[+]?
10H'eta hinekî r'azêyî, hinekî bip'onijî,
hinekî destêd xwe bidî li ser hev p'aldî,
11hingê k'esîbîya teyê mîna r'êwîkî diz li ser teda bigire,
desttengîya teyê jî mîna qaçaxekî[+].


Merivê nep'ak

12Merivê bêkêr, merivê nep'ak
bi devê derewîn diger'e,[+]
13ew ç'e'vê xwe diqurç'imîne,
bi nigêd xwe xeber dide
û bi t'ilîya tişta hîn dike,[+]
14mixenetî dilada heye,
ew t'imê li ser nêta xirabîyê ye
û ew xelqê berî hev dide.
15Bona vê yekê xezebê nişkêva ser wîda bê,
derbekêr'a wê bişkê û dû-dermanê lê nebe.


Tiştêd Xwedê jê aciz e

16Vane şeş tiştêd ku Xudan dijene wan,
hela h'eft in ku li ber Wî h'eram in:[+]
17Ç'e'vêd k'ubar, zimanê derewîn,
destêd ku xûna bêsûc dir'êjin,[+]
18dilê ku t'ivdîra xirab dertîne,
nigêd ku bona xirabîyê zû dir'eve,[+]
19şe'dê derew, ku derewa dike
û bira berî hev dide[+].


H'evza xwe ji zinêk'arîyê kirin

20Lawê min! T'emîya bavê xwe xwey ke
û hînkirina dîya xwe pişt guhê xweva nevêje[+].
21Evana her t'im bira ser dilê te girêdayî bin,
li stukura te walandî bin[+].
22Gava tu her'î, ewê r'êberîya te bikin.
Gava tu r'azêyî, ewê te xwey kin.
Gava h'işyar bî, ewê t'evî te xeber din.
23Çimkî t'emî ç'ira ye û hînkirin r'onayî,
hilatinêd şîretê r'îya jîyînê ye[+].
24Evê te ji jina xirab xwey ke,
ji zimanê jina xerîbe zarxweş[+].
25Dilê xweda nebe maşoqê bedewîya wê,
bira te neçelqîne pê birî-bijanga[+].
26Çimkî r'ûyê jina qavda, merî dibe h'ewcê parî nanê t'isî
û jina ç'e'vder, nêç'îrvanê nefsa maqûla ye.
27Dibe ku yek agir têke p'aşila xwe
û k'incêd wî neşewitin?
28Dibe ku yek li ser k'ûra êgir biger'e
û nigê wî neşewitin?
29Ev jî aha ya, yê ku nêzîkî jina xelqê dibe,
heger dest bavêje wê, ew bê bela namîne.
30Lome dizê bir'çî nayê kirinê,
gava dizî zikê xwe t'êr kir,
31lê belê gava bê girtinê, gerekê h'eft car lê veger'îne,
wê h'emû hebûka mala xwe bide[+].
32Lê yê ku zinêk'arîyê dike, h'işê wî t'une,
ewê aha dike nefsa xwe unda dike[+].
33Ewê lêdayî û bêr'ûmet be,
ji r'ûr'eşîyê xilaz nebe.
34Çimkî k'umr'eşî qalp'axê serê mêr r'adike
û r'oja h'eyfhildanê hewa pê dik'eve,[+]
35ji ber vê yekêva t'u tişt ber ç'e'va nayê,
çiqas tişt jî ji berva bidî, yeke dîsa wê ya xwe bike.

### 7

1Lawê min! Gotinêd min xwey ke
û t'emîyêd min çawa xizne veşêre[+].
2T'emîyêd min xwey ke ku e'mir kî
û her gotineke min mîna r'onaya ç'e'vê xwe[+].
3T'ilîyêd xweva wan girêde,
li ser t'extê dilê xwe binivîse[+].
4Serwaxtîyêr'a bêje: «Tu xûşka min î!»
û bîlantîyê nav ke: «Pismamê min»,
5ku te xwey kin ji jina xerîb,
ji jina xelqêye zarxweş[+].


Jina ç'e'vder

6Carekê min mala xweda
p'encerêr'a dîna xwe dayê,
7va ye nava cahilêd saxikê dilê xweda,
ç'e'vê min xortekî bêfe'm k'et,[+]
8ku k'ûçêda nêzîkî e'nîşkê
xwe li r'îya mala wê girt,
9êvar bû, r'o çûbû ava,
şev bû, te'rî k'etibû e'rdê
10û va jineke k'incê qava lê,
bi dilê qancixî derk'ete pêşîya wî,[+]
11ew yeke şer'ûde bed bû
nigê wê mala wêda nediman.
12Te hew didît derva bû, hew meydanada
û her qulç'ekîda xwe diteland[+].
13Ewê ew xort girt r'amûsa
û bê şerma r'û gote wî:
14«Min dîyarîya heleqetîyê daye,
sozê xwe îro anîye sêrî,
15lema ez derk'etime pêşîya te,
ku r'ûyê te bibînim, va min tu dîtî.
16Min cî-nivîna xwe pê sipîç'ala
misirêye r'eng-r'engî xemilandîye.
17Min nivîna xwe zimir, ûd
û darçîn kirîye[+].
18Were emê xwer'a bik'evine k'êf-h'eneka h'eta sibê,
bi şabûnê t'ev derbaz kin.
19Çimkî mêrê min ne li male,
r'êke dûrda ewa çûye,
20k'îsikê p'era xwer'a birîye,
xilazîya mehê ewê bê malê».

21Pê zarxweşîya xwe ew kire maşoqê xwe
û zarê xweyî xweş, ser xwe bengî kir[+].
22Hingê ewî zû da pey wê çû,
çawa ga ku diçe qesabxanê
û mîna h'eywaneke kapstûkirî,
23h'eta ku tîr cegera wî bigire,
çawa ku ç'ivîk xwe t'elêr'a digihîne
û nizane ku ew r'uh'istînê wê ye.
24De niha gelî ewleda, dengê min bibihên
û guh bidine gotinêd devê min.
25Bira dilê te berbi r'îya wê nezivir'e
û şiver'îyêd wêda nexalife.
26Çimkî gelek bi destê wê birîndar bûne
û geleke mêrxas bi destê wê hatine kuştinê.
27Mala wê r'îya dîyarê mirîyada ye,
ya ku dibe jêr cî-warê mirîya[+].

### 8


Dengê serwaxtîyê û bîlantîyê

1Serwaxtî gazî dike
û bîlantî dike dengî![+]
2Ew li hêlanêd jorin devê r'îya
û nava şiver'îyada disekine.
3Ew li ber dergehê ku dik'evine bajêr,
li ber derîyê k'îjanîr'a derbaz dibin dike gazî:
4«Ez gazî we dikim gelî meriva
û deng didime ewledêd însên!
5Gelî bêh'işa, serwaxtîyê hîn bin,
gelî axmaxa h'iş bikine serê xwe[+].
6Bibihên, çimkî ezê tiştêd maqûlî bêjim
û devê xwe vekim bona tiştêd r'ast.
7Devê minê r'astîyê bêje,
çimkî nep'akî, zarê minr'a h'eramî ye.
8H'emû gotinêd devê min bi r'astîyê ne,
nava wanda tiştêd qelp û xar t'unene.
9Evana h'emû fe'mdarîne bona yê aqil
û evana r'ast in bona yêd zanistî standine.
10Dersê min hildin, ne ku zîv,
zanistîyê, ne ku zêr'ê xas[+].
11Çimkî serwaxtî ji lal û dur'a çêtir e
û her tiştêd dilê mêrivda biha, weke wê nabe[+].

12Ez, serwaxtî, firasetêda dimînim,
fe'mîna zanebûnê e'yan dikim.
13Xofa Xwedê xirabî jenandin e,
k'ubarî, babaxî û r'îya xirab
usa jî zarê mixenet ber ç'e'vê min r'eş in[+].
14Şêwir şêwira min e, firaset firaseta min e,
ez im bîlantî, qewat qewata min e.
15Pê min p'adşa p'adşatîyê dikin,
mîr qirarêd r'astîyê didin.
16Pê min serwêr serwêrîyê dikin,
usa jî e'silzade û h'emû h'akimêd r'ast.
17Ez h'izkirîyê xwe h'iz dikim,
yêd bi dil min diger'in min dibînin[+].
18Dewlet û r'ûmet cem min in,
xizna nep'ûç' û çerxa r'ast[+].
19Berê min ji zêr' çêtir e, ji zêr'ê zer jî,
feyda min jî ji zîvê jibare[+].
20Ez r'îya r'astîyêda diger'im
û nava şiver'îyêd heqîyêda,
21wekî hebûkê bidime h'izkirîyêd xwe
û xizindangêd wan ez dagirim.


Berî hebûna serwaxtîyê

22Dema destpêkirina şixulê Xudan, ez cem Wî bûm,
hê berî kirinêd Wîye pêş[+].
23Ez hê berî her-heyê hatime qedîmkirinê,
serê sêrîda, berî pêşdahatina dinyayê.
24Ez berî bêbinîya bûme,
hê berî kanîyêd avêd gur'.
25Hê ç'îya-banî cî-war nebûyî,
berî gira ez bûme[+].
26Gava Ewî hê ne e'rd, ne deşt e'firandibû
û ne jî hê axa dinyayê,
27gava Ewî e'zman çê dikirin ez li wir bûm.
Gava li ser r'ûyê ava bêbinî gilover'î k'işand,[+]
28gava Ewî e'zmanada e'wr didane sekinandinê,
kanîyêd bêbinîya qayîm-qedîm dikirin,[+]
29gava sînorê be'rê danî
ku av fermana Wî dernek'eve,
gava h'îmê dinê davît,[+]
30hingê ez li cem Wî çîredest bûm.
Ez şabûna Wîye her r'oj bûm,
her t'im li ber Wî şa dibûm,
31ez bi her tiştêd dinya Wîda şa dibûm
û eşqa min ewledêd însên bû.


Dengê serwaxtîyê

32Û niha, gelî zar'a, guhdarîya min bikin.
Xwezî li wan, yêd ku r'ê-dirbêd min xwey dikin![+]
33Guh bidine şîreta hûnê serwaxt bin,
pişt guhê xweva wan nevêjin.
34Xwezî li wî merivî ku min dibihê,
her r'oj ç'e'vê wî li ser dergehê min e
û dîna wî li derîyêd min e.
35Çimkî k'ê ez dîtime, jîyîn dîtîye
û ji Xudan wê k'eremê bistîne,[+]
36lê yê ku min ji destê xwe bike,
ew zirarê dide nefsa xwe
û h'emûyêd ku dijenine min,
ew mirinê h'iz dikin».

### 9


Gazîya serwaxtîyê

1Serwaxtîyê mala xwe ava kir,
h'eft stûn dane sekinandinê,
2h'eywana xwe serjêkir, şerava xwe
lihev danî û sifira xwe hazir kir,
3carîyêd xwe şandin,
ji bilindcîyêd bajêr ku bikin gazî:[+]
4«K'î bêh'iş e, bira bê vira!
Û bêjine kêmaqila:
5‹Werin bixwin nanê min
û hûn vexwin şerava mine lihevdayî[+].
6Dest ji bêh'işîyê bik'işînin, ku hûn bijîn
û xwe li r'îya bîlantîyê bigirin›».


Şîreta serwaxtîyê

7Ewê ku pêk'enî şîret dike,
ew bêhurmetîyê ser xweda tîne
û yê nep'ak hiltê, ew lek'a wî li xwe dixe.
8Pêk'enî şîret neke, ku nebe neyarê te,
lê yê serwaxt şîret ke, ewê te h'iz bike[+].
9Yê serwaxt şîret ke û ewê hê serwaxt be,
merivê r'ast hîn ke, zanebûna wîyê hê zêde be[+].
10Serê serwaxtîyê xofa Xudan e,
Yê Herî Pîroz naskirin bîlantî ye[+].
11Çimkî pê min r'ojêd teyê gelek bin
û salêd e'mirê teyê zêde bibin[+].
12Heger tu serwaxt î, ew k'ara te ye
û heger pêk'enî yî, tê zîyanê t'enê bik'işînî.


Gazîya axmaxtîyê

13Axmaxtî jineke qalme-qalm e,
bêh'iş û bêfe'm e[+].
14Ewa yan li ber derê mala xwe r'ûdinî,
yan jî ser t'extê bilindcîyêd bajêr,
15gazî yêd r'êda dike,
k'îjan ku r'îya xweda r'ast diçin:
16«K'î bêh'iş e, bira bê vira!»
Ewa dibêje kêmaqila:
17«Ava dizîyê şîrin e,
nanê dizîva tê xwarinê te'm e»[+].
18Lê ewê guh dide wê nizane ku li wir mirî ne,
mêvanêd wê gelîyê dîyarê mirîyada ne.

### 10


K'oma meselêd Silêmane e'wlin

1Meselêd Silêman:

Kur'ê serwaxt bavê xwe şa dike,
lê kur'ê axmax k'edera dîya xwe ye[+].
2K'ara xiznêd nep'akîyê t'une,
lê r'astî ji mirinê xilaz dike[+].
3Xudan nahêle ku yê r'ast bir'çî bimîne,
lê h'ûfe-h'ûfa nep'aka ç'e'vê wanda dihêle[+].
4Destê xwer'anedîtîya mêriv belengaz dike,
lê destê yê xîret dewletî dike[+].
5Ewê ku havînê dide li ser hev, kur'ê bîlan e,
kur'ê ku dema nandirûnê r'adizê, ew qara bavê ye.
6Dua ser serê r'asta heye,
lê devê neheqada zordarî veşartî ye.
7Dua ser bîranîna navê r'asta ye,
lê navê nep'aka dir'ize diçe[+].
8Yê xweyê dilê serwaxt, ew t'emîya qebûl dike,
lê yê xweyê zarê axmax wê sersêrî bê.
9Yê ku r'îya xweda bêlek'e ye, ew bêxof diçe,
lê yê ku r'îya xwe dit'er'ibîne, ew nedîtî namîne[+].
10Yê ku bi ç'e'va dike, dibe sebebê xirabîyê
û yê zimanê xwe nikare, wê sersêrî bê[+].
11Devê yê r'ast kanîya jîyînê ye,
lê devê neheqada zordarî veşartî ye[+].
12K'în-box şêr' t'evr'adike,
lê h'izkirin her xirabîyê dinixême[+].
13Serwaxtî li ser zarê bîlana ye,
lê şivdar bona pişta bêh'işa ye[+].
14Yêd serwaxt zanebûnê t'op dikin,
lê devê bêh'iş nêzîkî qeda-bela ye[+].
15Hebûka dewletîya bona wan, çawa bajarekî zor e,
lê p'erîşanîya feqîra belengazîya wan e[+].
16K'eda r'asta jîyîn e,
qazinckirina nep'aka gune[+].
17Şîretxweykirî nava r'îya jîyînêda ye,
lê yê hilatinê qebûl nake dixalife[+].
18K'î k'înê vedişêre ew derewî ne
û k'î xeybê dike ew bêh'iş e.
19Ze'fxeberdanêda gune hene,
lê yê zimanê xwe dikare ew aqil e[+].
20Zimanê merivê r'ast zîvê bijartî ye,
lê dilê nep'aka ne t'u tişt e.
21Devê r'asta geleka t'êr dikin,
lê axmax ji dest bêh'işîyê dimirin.
22Duayê Xudan hebûkê dide
û k'ederê serda zêde nake.
23Xirabîkirin bona axmaxa seyreng e,
serwaxtî jî li mêrê bîlan xweş e[+].
24Nep'ak ji çi ditirse tê serê wî,
lê xwestina yêd r'ast têne sêrî[+].
25Bobelîsk r'adibe nep'ak unda dibe,
lê yê r'ast ser h'îmê h'eta-h'etayê ye[+].
26Çawa sirke bona dirana û dû jî bona ç'e'va,
usa jî xwer'anedîtî, bona yê ku wî dişîne[+].
27Xofa Xudan e'mirê meriv dirêj dike,
lê salêd nep'aka wê kêm bin[+].
28Gumana r'asta şabûn e,
lê mirazê nep'aka wê ç'e'vê wanda bimîne[+].
29R'îya Xudan sûra dor bêlek'a ye,
lê bona neheqa wêrankirin e.
30R'astê t'u car nelik'ume,
lê nep'akê li ser dinê nemînin[+].
31Devê yê r'ast serwaxtîyê dertîne,
lê zimanê mixenet wê bê bir'înê[+].
32Zarêd r'asta tiştêd me'rîfet zanin,
lê devê nep'aka mixenetîyê.

### 11

1Mêzîna qelp li ber Xudan h'eramî ye,
lê mêzîna r'ast li Wî xweş tê[+].
2Gava k'ubarî tê, bêhurmetî jî tê,
lê serwaxtî t'evî şkestîya ye[+].
3H'elalîya r'asta wê r'êberîya wan bike,
lê h'ilek'arîya fêlbaza wê k'oka wan bîne[+].
4R'oja xezebê hebûk k'arê nade,
lê r'astî ji mirinê xilaz dike[+].
5R'astîya k'amila r'îya wan r'ast dike,
lê neheq pê neheqîyêd xwe dik'evin[+].
6R'astîya r'asta wê wan xilaz ke,
lê xayîn pê xayîntîya xwe tê girtinê[+].
7Gava merivê nep'ak dimire, gumana wan jî unda dibe
û meremê neheqa nayê sêrî[+].
8Yê r'ast wê ji tengasîyê xilaz be
û dewsa wî yê neheq dik'evê[+].
9Merivê bêxwedê pê devê xwe heval-hogira unda dike,
lê yêd r'ast bi zanistîyê xilaz dibin.
10Li ser açixîya r'asta bajar şa dibe
û ser k'etina xiraba dengê şayê tê[+].
11Bi duayê r'asta bajar gul dide,
lê bi devê nep'aka xirab dibe[+].
12Kêmaqil cînarê xwe bêhurmet dike,
lê merivê aqil xwe ker' dike.
13Gilîger'o sur'ê e'yan dike,
lê şîrh'elal wê yekê vedişêre[+].
14Ji bêse'vîtîyê cime't unda dibe,
lê bi k'oma şêwirkira xilaz dibe[+].
15Yê dibe wek'îlê deyndarîya yekî nenas,
ew xirabîyê li xwe dike,
lê yê ku xwe ji wek'îltîya deyndarîyê dûr digire,
ew bêxof e.
16Jina e'sil qedir distîne,
lê merivê zordar t'enê hebûkê.
17Merivê r'e'm qencîyê li xwe dike,
lê merivê bêr'e'm xirabîyê li xwe dike.
18Merivê nep'ak kirê p'ûç' dike,
lê yê r'astîyê dir'eşîne xweyê maşê xwe ye[+].
19Çawa yê r'astîyêda mayî diçe berbi jîyînê,
usa jî yê xwe li xirabîyê girtî berbi mirinê[+].
20Xweyê dilê xirab li ber Xudan h'eram in,
lê yê ku r'îya bêqusûrda diçin şîrinê Wî ne[+].
21T'u car neheq bê bela namîne
lê zur'eta r'asta wê xilaz be[+].
22K'ulfeta bedewe bêfe'm,
çawa xelaqa zêr'în finca berazda.
23Xwestina r'asta t'enê qencî ye,
lê meremê nep'aka xezebe.
24Hinek bi mer'danîyê zêde dikin,
hinek jî bi timayê kêm dikin[+].
25Nandarê sih'et û qewat be,
avdarr'a jî avê bê dayînê[+].
26K'î genim vedişêre nifir'a xelqê ser e,
lê yê ku difiroşe dua li ser e[+].
27Yê demana qencîyêda ye xatir distîne,
lê yê xirabîyê diger'e ew jî tê serê wî[+].
28Yê gumana xwe danîye li ser hebûka xwe wê bik'eve,
lê r'astê mîna ç'iqilê şîn guldin[+].
29Yê zirarê dide mala xwe, bayê bibe milk'ê wî
û yê axmax dibe xulamê yê serwaxt.
30Berê r'asta dara jîyînê ye
û yê serwaxt delalîyê xelqê ye[+].
31Heger ser dinê r'ast heqê xwe distînin,
nep'ak û xirabê hê bistînin[+].

### 12

1Yê şîreta h'iz dike, ew zanistîyê h'iz dike,
lê yê hilatinê h'iz nake, ew bêh'iş e[+].
2Merivê qenc Xudan xêrxwazê wî ye,
lê merivê mixenet Ew dîwana wî dike.
3Meriv bi nep'akîyê bingeh nagire,
lê r'awêd r'asta t'u car nah'ejin[+].
4Jina e'sil t'acê mêrê xwe ye,
lê ya xweyîqar mîna kurmê hestûyê wî ye[+].
5Fikirêd r'asta heq-h'elal in,
lê şêwirêd nep'aka mixenetî ne[+].
6Gotinêd nep'aka t'elekêd xûnr'êtinê ne,
lê devê r'asta mêriv xilaz dike[+].
7Nep'ak dever'û dibin û unda dibin,
lê malêd r'asta qewîn dimînin.
8Meriv weke fe'mê xwe xweyîqedir e,
lê yê xweyê dilê xirab bêr'ûmet dibe.
9Qenc e berbihêr bî û xweyîyê xulamekî,
ne ku p'aydar û merivê h'ewcê nan.
10Dilê yê r'ast ser h'eywanê wî dişewite,
lê yêd nep'ak bêîsaf in[+].
11Yê e'rdê xwe bêcer dike, wê nanê xwe t'êr bixwe,
lê yê dide pey tiştê p'ûç', ewa yekî bêh'iş e[+].
12Ç'e'vê nep'aka li t'alanê xiraba ye,
lê r'awê r'asta şidîyayî ne.
13Yê xirab bi devê xwe dik'eve êgir,
lê r'astê ji tengasîyê derk'eve[+].
14Meriv bi berê devê xwe xêr-xiznêva t'êr dibe
û weke kirêd desta ew p'ara xwe distîne[+].
15R'îya axmax li ber ç'e'va r'ast e,
lê yê serwaxt guh dide şîreta[+].
16Axmax pêr'a-pêr'a hêrsa xwe dide k'ifşê,
lê yê aqil şaşîyê vedişêre[+].
17Yê heq xeber dide, r'astîyê e'lam dike,
lê şe'dê derew, xapandinê[+].
18Hinek bi xebera mîna şûr mêriv birîndar dikin,
lê zimanê serwaxta dermanê dila ye[+].
19Devê r'astgotî ser ya xwe dimîne,
lê zimanê derewîn dem-demî ye[+].
20Dilê fikirxirabada mixenetî ne,
lê yê ser e'dilayê difikirin wê şa bin.
21T'u xirabî wê neyê serê r'asta,
lê nep'akê ji qede-bela ç'e'v venekin[+].
22Ji zarê derew Xudan zivêr e,
lê yê p'ergale amin Wî xweş tên[+].
23Merivê aqil zanebûna xwe vedişêre,
lê dilê axmaxa, axmaxtîya wî e'yan dike[+].
24Destê merivê xîret serwêrîyê dike,
lê xwer'anedîtî borcdar e.
25Kul-derd dilê mêriv wî dih'elîne,
lê gotineke qenc wî şa dike.
26Merivê r'ast r'ê nîşanî hevalê xwe dike,
lê r'îya nep'aka wan dixalifîne.
27Xwer'anedîtî nêç'îra xwe nak'elîne,
lê merivê xîret xweyîhebûk e.
28Şiver'îya r'astîyêda jîyîn heye
û r'îya wêda mirin t'une.

### 13

1Kur'ê serwaxt guh dide dersê bavê xwe,
lê yê pêk'enî guh nade hilatinê[+].
2Meriv bi berê devê xwe xweşîyê dixwe,
lê nefsa neamina zordarîyê dixwaze[+].
3Yê devê xwe dikare, ew xwe xwey dike,
lê yê devê xwe gelekî vedike, wê unda be[+].
4Nefsa xwer'anedîtî dixwaze, lê tiştekî wî t'une,
lê nefsa merivê xîret t'êr-t'ijî dibe[+].
5Merivê r'ast ji gotina derew zivêr dibe,
lê nep'ak xwe dike r'obet, şermî dibe.
6R'astî r'asta xwey dike,
lê nep'akî gunek'ar sersêrî tîne[+].
7Hene merî xwe k'ifş dikin ku dewletî ne, lê bê tişt in,
merî jî hene ew k'ifş dikin ku k'esîb in,
lê gelekî dewletî ne[+].
8Meriv ji ber nefsa xweva hebûka xwe dide,
lê xema yê belengaz nîne.
9Ç'ira merivêd r'ast wê şewq bide,
lê ç'ira yê nep'aka wê vêse.
10Ji k'ubarîyê t'enê şer'-de'w dertên,
lê serwaxtî cem şîrethildaya ye[+].
11Hebûka h'eramîyê hatî, h'eramîyê jî diçe,
lê bi xûdana h'elal k'edkirî wê zêde be.
12Gumana ku derengî dibe, dil dêşîne,
lê gihîştina merem, mîna dara jîyînê ye[+].
13Yê xeberê bêhurmet dike, ew zîyanê ser xweda tîne,
lê yê ji t'emîyê ditirse, wê maşê xwe bistîne.
14Hînkirina yê serwaxt kanîya jîyînê ye,
ku mêriv ji t'or'a mirinê dûr bigire[+].
15Fe'mê qenc me'rîfetîyê tîne,
lê r'îya yêd bêamin ze'met
16Her kesê aqil bi zanistîyê dike,
lê yê axmax, axmaxtîyê dide k'ifşê.
17Qasidê xirab xeta-bela ye,
lê yê amin derman e[+].
18Yê şîreta qebûl neke belengazî û qarê bên serê wî,
lê yê guh dide hilatinê, qedirê wîyê bilind be[+].
19Xwestina mêriv ku tê sêrî dil şa dibe,
lê yê axmax xwe ji xirabîyê paşdagirtinê zivêr e.
20Hevalê serwaxta serwaxt dertê,
hevalê axmaxa xirab dertê.
21Xirabî tê serê gunek'ara,
lê qencîyê r'astar'a bê dayînê.
22Merivê qenc milk' dihêle nevîyêd xwer'a,
lê hebûka gunek'ara bona r'asta tê t'opkirinê[+].
23E'rdê belengazada gelek r'isq heye,
lê ji dest neheqîyê dest wan diçe.
24Yê şiva şîretê nade xebatê, ew zar'a xwe h'iz nake,
lê yê h'iz dike, ew zar'otîyêda bi t'erbet şîret dike[+].
25Yê r'ast dixwe ç'e'vê wî xwarinêda namîne,
lê zikê yê nep'ak nizane t'êrbûn çî ye[+].

### 14

1K'ulfeta serwaxt mala xwe ava dike,
lê ya axmax pê destê xwe hildişîne.
2Yê r'îya r'astda diçe ew ji Xudan ditirse,
lê k'î r'îya xaro-maroda diçe, ew Wî bêhurmet dike[+].
3Devê axmax şiva ser pişta wî ye,
lê devê serwaxta xwe zeft dikin[+].
4K'îderê ga t'une, afir' vala ye,
lê piştî ga gelek deremet tê ser hev.
5Şe'dê amin derewa nake,
lê şe'dê derew, derew ji dêv diwarin[+].
6Pêk'enî serwaxtîyê diger'e, lê nabîne,
lê bona bîlana zanistî r'ih'et e[+].
7Ji merivê axmax dûr k'eve,
tu zanebûnê devê wîda nabînî.
8Serwaxtîya merivê aqil ev e, ku r'îya xwe zane,
lê axmaxtîya axmax xalifandine.
9Axmax ser gunekirinê dik'enin,
lê nava r'astada berbihêrî heye.
10Her dil derd û kulêd xwe zane
û kesek t'evî şabûna wî nabe.
11Malêd nep'aka wê wêran bin,
lê h'olikêd r'asta wê gul din[+].
12R'ê heye ku mêrivr'a r'ast xuya dike,
lê xilazîya wê r'îya mirinê ye[+].
13Car-cara devî k'en e, dilî kul e,
car-cara jî axirîya şabûnê şîn û girî ye[+].
14Merivê dilxirab ji berêd r'îya xwe t'êr dibe,
lê merivê qenc ji berê kirêd xwe.
15Merivê saxikê dilê xwe her gotinê bawer dike,
lê yê aqil dîna xwe dide gavêd xwe.
16Yê serwaxt ditirse û ji xirabîyê dûr dik'eve,
lê yê axmax diqilqile û cule't dibe.
17Yê zû hêrs dik'eve bêh'işîyê dike,
lê merivê serwaxt sebir dike.
18Yê bêh'iş wê axmaxtîyê qazinc kin,
lê yê aqil zanistîyêva tên k'ofîkirin.
19Xirabê li ber qenca dever'ûya bên,
nep'akê jî li ber derê r'asta[+].
20K'esîb h'eta li ber ç'e'vê hevalê xwe jî r'eş e,
lê dostêd dewletî gelek in[+].
21K'î qedirê yekî nagire, ew gune dike,
lê yê dest davêje k'esîb, xwezilî ye[+].
22Gelo yêd xirab difikirin naxalifin?
Lê yêd qenc difikirin, qencî û r'astîyê dibînin.
23Her şixulîda k'ar heye,
lê p'ûç'xeberdan dibe t'unebûnê[+].
24Hebûka serwaxta t'acê wan e,
lê k'ofîya axmaxa axmaxtîya wan e.
25Şe'dê amin mêriv xilaz dike,
lê yê qelp mixenetîyê dide der.
26Xofa Xudan gumaneke qewîn e
û bona zar'êd xofk'êş hêwargeh e.
27Xofa Xudan kanîya jîyînê ye,
ku mêriv ji t'or'a mirinê dûr bigire[+].
28Mixulqeta ze'f qedirê p'adşê ye,
lê mixulqeta kêm k'etina mîr-bega ye.
29Merivê xweyîsebir, yekî gelekî bîlan e,
lê yê zû quloz dibe, bêh'işîya xwe dide k'ifşê[+].
30Dilê r'ih'et jîyîna bedenê ye,
lê h'evsûdî kurmê hestûya ye[+].
31Ewê ku k'esîb dêşîne, ew qedirê Xuliqdarê wî dik'eve,
lê yê alîyê desttenga dike, ew qedirê Xwedê digire[+].
32Ji dest xirabîya xwe nep'ak dever'ûya tê,
lê h'eta ber mirinê jî gumana yê r'ast heye.
33Dilê merivê aqilda serwaxtî dimîne,
axmax jî zanin ew yek çîye.
34R'astî milet bilind dike,
lê gune milet r'ûr'eş dike.
35P'adşa li xulamê aqil xweş e,
lê hêrsa wî li ser yê ku r'ûr'eşîyê tîne.

### 15

1Caba nerm hêrsê datîne,
lê gotina h'işk hêrsê r'adike.
2Zimanê yê serwaxt zanistîyê xweş dike,
lê ji devê axmax axmaxtî dir'ije.
3Ç'e'vê Xudan li her dera ye,
Ew qenc û xiraba dibîne.
4Zarê şîrin dara jîyînê ye,
lê yê xalifî êşa dila ye[+].
5Axmax dersa bavê xwe bêhurmet dike,
lê yê guh dide hilatinê, firaseta wî zêde dibe.
6Malêd r'astada xizna mezin heye,
lê k'eda nep'akada kul û derd.
7Devê serwaxta zanistîyê bela dikin,
lê dilê axmaxa usa nake.
8Xudan ji qurbana nep'aka zivêr e,
lê duayê r'asta li ber dilê Wîda şîrin e[+].
9Xudan ji r'îya nep'aka zivêr e,
lê yêd li pey r'astîyê diçin h'iz dike.
10Yê ji r'ê dik'eve bê bela namîne
û yê hilatinê h'iz nake wê nemîne[+].
11Dîyarê mirîya û gelîyê hey-wayê li ber Xudan in,
îdî k'u ma dilê ewledêd mêriv[+].
12Yê ji xwe r'azî şîretk'arê xwe h'iz nake
û naçe cem serwaxta.
13Dilê şa beşera xweş e,
lê dilê kul h'inavzer e[+].
14Dilê bîlana zanistîyê diger'e,
lê devê axmax axmaxtîyêva t'ijî ye[+].
15Xweyê dilê kul her r'oj şînêda ye,
lê xweyê dilê şa her t'im şayêda ye.
16Qenc e hindik bi xofa Xudan,
ne ku xizna gelek bi şer' û de'w[+].
17Qenc e xwarina p'incar'ê bi h'izkirinê,
ne ku gayê dermalîkirî bi k'în-box[+].
18Merivê hêrs şêr' t'evr'adike,
lê yê berbihêr qalme-qalmê diseqir'îne[+].
19R'îya xwer'anedîtî mîna çîta stirî ye,
lê şiver'îya r'asta r'ast-dûz e[+].
20Kur'ê serwaxt bavê xwe şa dike,
lê merivê axmax qedirê dê nizane[+].
21Axmaxtî bona kêmaqil şabûn e,
lê yê aqil dide li ser r'îya r'ast[+].
22Bê şîret merem û t'ivdîr betal dibin,
lê bi saya gelek şîretk'ara ew têne sêrî[+].
23Meriv pê cabdayîna xweye r'ast şa dibe,
çiqas xweşe her xeber wextê xweda![+]
24R'îya jîyînê merivê aqil berbi jor dibe,
ku wan dûr xe ji dîyarê mirîyaye jêrin[+].
25Xudan malêd k'ubara dever'û dike,
lê sînorê jinebîya dişidîne[+].
26Xudan ji fikirê yê xirab zivêr e,
lê xeberêd yê bêxêlif li Wî xweş tên[+].
27Ç'e'vbir'çîtî şer'-de'w dike mala xwe,
lê yê r'uşeta h'iz nake wê bijî[+].
28Dilê yê r'ast li ser cabdayînê difikire,
lê ji devê nep'aka xirabî dir'ije[+].
29Xudan ji nep'aka dûr e,
lê duayê r'asta dibihê[+].
30R'onaîya ç'e'va dil şa dike,
mizgînîya xêr jî hestûya dişidîne[+].
31Yê ku guh dide hilatina jîyînê,
xwexa jî wê nav serwaxta bê jîyînê.
32Yê şîreta qebûl nake, ew xenîmê xwe ye,
lê k'î hilatinê qebûl dike, aqil t'op dike[+].
33Xofa Xudan serwaxtîyê hîn dike,
bi milûktîyê berbi r'ûmetê dibe[+].

### 16

1T'ivdîrêd dilê mêrivda yê wî ne,
lê cabdarîya zimên ji Xudan e[+].
2H'emû r'îyê mêriv li ber ç'e'vê wî paqij in,
lê Xudan r'uh'a dide li ser mêzînê[+].
3Şixulê xwe bide destê Xudan
û tê bigihîjî nêt-meremê xwe[+].
4Her tişt Xudan bi merem kirîye,
nep'ak jî bona r'oja oxirmê giran[+].
5Xudan ji h'emû k'ubar-babaxa zivêr e
û ew t'u car bê bela namînin[+].
6Bi dilşewatîyê û aminîyê gune têne k'ewandinê
û xofa Xudan mêriv ji xirabîyê dûr dixe.
7Gava Xudan r'îya yekî begem dike,
h'eta dijminê wî jî t'evî wî li hev tîne[+].
8Qence hindik bi r'astîyê,
ne ku malê p'ir' bi neheqîyê[+].
9Dilê mêriv r'îya dide li ber xwe,
lê Xudan gavê wî r'ast dike[+].
10H'ukumê Xwedê li ser devê p'adşê ye
û devê wî dîwanêda şaş nabe.
11T'erezî û mêzîn r'ast yê Xudan in,
kevirêd mêzînêye t'orpeda kirêd Wî ne[+].
12P'adşa ji xirabîkirinê zivêr in,
çimkî t'extêd wan bi r'astîyêva qedîm in[+].
13P'adşa li yê zarê bêxêlif xweş in,
ewana yê r'ast xeber dide h'iz dikin[+].
14Hêrsa p'adşê mîna r'uh'istîn e,
lê merivê serwaxt wê diseqir'îne[+].
15R'onaya r'ûyê p'adşê jîyîn e
û xêrxwezîya wî mîna e'wrê baranêyî biharê[+].
16Serwaxtî standin ji zêr' hêjatir e
û bîlantî destanîn ji zîv çêtir e[+].
17R'îya r'astaye sereke ji xirabîyê dûrk'etin e,
k'î miqatî r'îya xwe dibe, ew e'mirê xwe xwey dike.
18Berî wêranbûnê k'ubarî tê
û berî k'etinê r'uh'ê babaxîyê[+].
19Hê qenc e t'evî belengaza şkestî bin,
ne ku t'evî k'ubara t'alan p'arevekin.
20K'î şixulê xwe bi serwaxtîyê dike k'arê dik'eve
û yê ku xwe dispêre Xudan xwezilî ye[+].
21Merivê dilda serwaxt aqil h'esab dibe
û yê zarê şîrin zanistîyê zêde dike.
22H'iş, bona xweyîh'işa kanîya jîyînê ye,
lê bona bêh'işa şîret axmaxtî ye[+].
23Merivê dilda serwaxt serwaxtîyê dide zimên
û zanebûnê li zarê wî zêde dike.
24Xweşxeberdan mîna hingivê t'or'hêlûnê ye,
li r'uh' xweşe û li hestûya derman e[+].
25R'ê heye ku mêrivr'a r'ast xuya dike,
lê xilazîya wê r'îya mirinê ye[+].
26Merivêd xebatk'ar bona xwe dixebite,
çimkî devê wî p'êyî ser wî dike.
27Merivê neheq xirabîyê diger'e
û zarê wî alava agir e[+].
28Merivê mixenet şêr' t'evr'adike
û buxdanbêj pismama ji hev dûr dixe[+].
29Merivê zorbe hevalê xwe dixapîne
û dibe dike r'îya xirabîyê[+].
30Yê ku ç'e'vê xwe digire bona fikira xirab
û lêva xwe digeze, xirabîyê dike.
31R'û-gulîyê sipî k'ofîya r'ûmetê ye,
ku ew nava r'îya r'astîyêda ye[+].
32Merivê xweyîsebir ji mêrxas çêtir e
û yê xwegirtî ji yê bajar-hildayî[+].
33P'eşkavîtin ji t'ext û bext e,
lê her qirarê Xudan dide[+].

### 17

1Qenc e pe'rî nanê h'işk bi e'dilayê,
ne ku maleke t'êre-t'ijî bi şer'-de'w[+].
2Xulamê aqil h'ukumî li ser kur'ê r'obet dike
û nava biratîyêda p'ara xwe milk' distîne[+].
3Çawa fir'ne zîv dicêr'ibîne û k'ûre jî zêr',
lê Xudan dila dicêr'ibîne[+].
4Merivê xirab guh dide zarê neheq
û derewîn guh dide zimanê zîyank'ar.
5Yê ku li k'esîb dik'ene, ew qedirê Xuliqdarê wî dik'eve
û yê ku dilê xwe li çerxa ç'ep şa dike,
ew bê bela namîne[+].
6Nevî k'ofîya r'ûspîya ne,
bav r'ûspîtîya zar'a ne[+].
7Çawa xebera çê li merivê bêarî-ser'a nak'eve,
usa jî zarê derew li e'silzada nak'eve[+].
8R'uşet ç'e'vê dayîda çawa kevirê qîmet e,
ku berê xwe bide çi wê jêr'a li hev bê[+].
9Yê xirabîyê dinixême hevalk'ar e,
lê yê dike dengî hevalder e.
10Hilatinek hê li fe'mdar,
ne ku sed k'ulm li axmax.
11Merivê xirab ku t'enê serî hildide,
qasidê bêîsaf wê pêşîyêda bê şandinê.
12Qenc e meriv h'ir'ç'ekî ç'êjikê xwe undakirî biqeside,
ne ku di dema axmaxtîyêda axmaxekî.
13K'î ji ber qencîyêva xirabîyê bike,
xirabîyê ji mala wî dûr nek'eve[+].
14Destpêbûna şêr' mîna avber'danê ye,
hê şer' ku giran nebûye jê dûr k'eve[+].
15Yê nep'ak r'ast derdixe û yê r'ast gunek'ar derdixe,
her du jî li ber Xudan h'eram in[+].
16Qîmetê serwaxtîyê ku destê axmaxda ye kêrî çi tê?
Ku fe'm nake bik'ir'e.
17Heval her gav h'iz dike,
bira bûye bona r'oja oxirmê giran[+].
18Merivê kêmaqil deynê xelqê hildide stûyê xwe
û bona pismamê xwe dibe wek'îl.
19Yê şer' h'iz dike ew xirabîyê h'iz dike
û yê dergehê xwe bilind dike,
ew wêranbûna xwe diger'e[+].
20Merivê dilê xirab, xêrê nabîne
û yê zarê mixenet bela jêr'a tê.
21Yê axmax pey xwe dixe, mereza wî ye
û bavê yê bêar axîn-axînîya wî ye[+].
22Dilê şa mîna dermanê kêrhatî ye,
lê dilê xem û xeyal h'işkbûna hestûya ye[+].
23Yê nep'ak p'aşila xweda r'uşetê tîne,
wekî r'îya r'astîyê bit'er'ibîne[+].
24Serwaxtî li ber ç'e'vê fe'mdara ye,
lê ç'e'vêd axmaxa virda-wêda dinihêr'in.
25Kur'ê axmax k'esera bavê ye
û kula dilê ya pey xwe xistî ye[+].
26Ne qence yê r'ast bidine cezayê
û e'silzada xin bona heqîya wan.
27Yê zimanê xwe dikare zane ye
û yê berbihêr bîlan e[+].
28Axmax jî gava ku deng nake, serwaxt k'ifş dibe
û yê devê xwe venake, bîlan xuya dibe.

### 18

1Yê ji xwe r'azî xwestina dilê xwe diger'e
û miqabilî her şêwir û qirarê ye.
2Axmax bîlantîyê h'iz nake,
lê t'enê dike ku ya xwe bêje.
3Gava nep'akek tê, bêqedirî jî tê,
t'evî bêr'ûmetîyê bêhurmetî tê.
4Gotinêd devê mêriv avêd k'ûr in,
ji kanîya serwaxtîyê ç'em dik'işin[+].
5Ev ne r'ast e ku pişta nep'ak bigirin,
dîwanêda yê r'ast ner'ast derxin[+].
6Devê yê axmax şêr' t'evr'adike
û gotina wî gazî lêdanê dike[+].
7Devê axmax bela serê wî ye
û zarê wî t'ela nefsa wî ye[+].
8Gotinêd buxdanbêj mîna te'me-tîska ne
û ew h'eta k'ûraîya navdil diçin[+].
9Ewê ku şixulê xweda sist e,
ew birê merivê zîyank'ar e.
10Navê Xudan bilindcîke qayîm e,
r'astê ku xwe li wir digire, lê sit'ar dibe[+].
11Hebûka dewletî bona wî, çawa bajarekî zor e
û bi dîtina wî mîna sûreke bilind e[+].
12Berî k'etinê dilê mêriv k'ubar dibe,
lê xwe nimizkirinê r'ûspî dibe[+].
13Yê hê nebihîstî cabê dide,
ew bêh'iş û qara wî ye.
14R'uh'ê mêriv li nexweşîya sebir dike,
lê r'uh'ê birîndar k'î dikare teyax ke[+]?
15Dilê yê aqil zanistîyê dest tîne
û guhê yê serwaxt zanistîyê diger'e.
16Xelata mêriv r'ê li ber wî vedike,
h'eta li ber giregira jî wî dibe[+].
17Yê pêşîyê gotina xwe dibêje, ku ew r'ast derê,
lê gava de'wkirê wî bê, wê bê e'nenekirinê.
18P'eşk-avîtin şer'-de'wa dide sekinandinê
û yêd zor li hev dide r'ûniştandinê.
19Birakî xeyîdî mîna bajarekî sûrkirî ye
û şer'-de'w mîna zer'za qesirê ye.
20Zikê meriv ji berê devê wî t'ijî dibe
û ji deremeta zarê wî t'êr dibe[+].
21Mirin û jîyîn destê zimên in,
yê ku jê h'iz dikin ji berêd wî dixwin.
22K'î jinê dibîne, xêr û xiznê dibîne
û ji Xudan r'e'm-k'eremê distîne[+].
23K'esîb bi lava-dîleka dipirse,
lê dewletî h'işk cabê dide.
24Merivê xweyê gelek heval, bela serê wî ye,
lê heval jî hene ji birakî çêtir in[+].

### 19

1Qenc e belengazê ku r'îya xweye aminda diçe,
ne ku yekî devxalifîyî axmax[+].
2Merivê bê zanebûn xêr t'une,
yê lez dik'eve r'îya xwe unda dike[+].
3Axmaxtîya mêriv r'îya wî şaşo-p'aşo dike
û dilê wî hindava Xudanda bînteng dibe[+].
4Hebûk gelek dosta zêde dike,
lê yê k'esîb ji pismamtîya xwe diqete[+].
5Şe'dê derew wê bê bela nemîne
û yê derewîn wê nefilite[+].
6Gelek xwe li merivê mer'd digirin
û h'emû dibine pismamê merivê ku p'êşk'êş didin[+].
7Biratîya k'esîb h'emû jê diçin,
îdî k'u ma pismamê wî jê dûr nek'evin!
Û ew li wan dike gazî,
lê k'a ewe k'u ne[+]?
8Yê serwaxtîyê destîne, ew nefsa xwe h'iz dike,
yê bîlantîyê xwey dike, ew xêr û xweşîyê dibîne[+].
9Şe'dê derew wê bê bela nemîne
û derewînê r'ûbarî dinê nemîne[+].
10Çawa xêr û xweşî li axmax nake,
usa jî xulam, serwêrîyê li axa nake[+].
11Fe'mê qenc mêriv ji hêrsê paşda dêxe
û r'ûspîtîya wî qusûr-nenihêr'andin e[+].
12Hêrsa p'adşê mîna mir'înîya şêra ye,
lê xêrxwezîya wî mîna qir'avîya ser şînayê ye[+].
13Kur'ê axmax bela serê bavê ye,
şer'ê jinê jî mîna barana hûre-hûr[+].
14Mal û hebûk ji bava ne,
lê jina e'sil ji Xudan e[+].
15Xwer'anedîtin xewa k'ûr tîne
û yê bêxîret bir'çî dimîne[+].
16Yê t'emîyê xwey dike, ew xwe xwey dike,
lê yê guh nade r'îya xwe, ew mirina xwe dike[+].
17Yê ku alîk'arîya k'esîb dike, ew deyn dide Xudan
û Xudanê ji ber dayîna wîva, wî xelat ke[+].
18H'eta guman heye, kur'ê xwe şîret ke,
lê ne ku h'eta kuştina wî[+].
19Yê gelekî hêrs, gerekê bê cezakirinê,
heger tu bidî xatir, tê dîsa biwek'ilînî.
20Şîretê hilde û hînkirinê bibe yar e,
wekî axirîyê te bike dersdar e.
21Dilê mêrivda gelek merem hene,
lê t'enê xwestina Xudan tê sêrî[+].
22Qenc e meriv h'eyra qencîkirinêda be,
merivê k'esîb ji yê derewîn çêtir e.
23Xofa Xudan jîyîn e, merivî pê r'ih'et e,
t'u xirabî lê naqesid e[+].
24Xwer'anedîtî destê xwe dike t'asa xwe,
lê nikare bibe devê xwe[+].
25Pêk'enî xe, ku yê saxikê dilê xwe, h'iş t'opî serê xwe ke
û yê aqil hilê, serwaxtîyê wê qazinc ke[+].
26Yê ku bi k'ulmê diçe bavê xwe û berî dê dide,
ew kur'ê r'ûr'eşîyê û qara ye[+].
27Lawê min, heger tu xwe ji şîretê dûr digirî,
belê, tu xwe ji gotinêd zanistîyê dûr digirî.
28Şe'dê derew ser r'astîyê dik'ene
û devê nep'aka neheqîyê dadiqurtîne.
29Bona pêk'enîya ceza hazir e
û bona pişta axmaxa jî lêdan[+].

### 20

1Şerav k'entî ye û avce şer'tî ye,
yê xwe dide van, ne serwaxtî ye[+].
2Sawa p'adşê mîna mir'înîya şêr e,
yê wî dike hêrsê ye, ew xwe dike neheqîyê ye[+].
3H'evza xwe şer'kirinê, qedirê merîya ye,
lê her bêh'iş ser şêr' bengî ye.
4Xwer'anedîtî we'deda e'rdê r'anake,
nandirûnêda wê lê biger'e, lê p'eyda neke[+].
5Meremê dilê mêriv avêd k'ûr in,
lê merivêd bîlan wan hildiç'inin[+].
6Gelek merî qencîyêd xwe dikin dengîne,
lê merivêd amin k'î dikare bibîne?
7Yê bi heqîyê r'îya r'astda çûyî,
peyr'a wê bextewar bin zar'êd wîye bûyî.
8P'adşayê li ser t'extê dîwanê,
bi ç'e'va her xirabîyê dide hildanê.
9K'î dikare bêje: «Min dilê xwe paqij kir
û guneyêd xwe jî ji xwe dûr xist»[+]?
10Du kevirêd mêzînêye ne weke hev,
du pîvanê ne weke hev,
h'eramîne li ber Xudan her du weke hev[+].
11H'eta qencî yan xirabîya xeysetê zar'ê jî
bi kirêd wî k'ifş dibin.
12Guhê ku dibihê û ç'e'vê dibîne,
her du jî Xudan çêkirine[+].
13Xewê h'iz neke, ku k'esîb nebî,
ç'e'vê xwe veke, ku bi nan t'êr bî[+].
14Yê dik'ir'e dibêje: «Ne r'ind bû! Ne r'ind bû!»
lê gava diçe, hingê p'aydar bû.
15Zêr' û cewar gelek hene,
lê zarê bîlan hê xişirê biha ye.
16Yê bû wek'îlê xerîbekî, qap'ûtê wî hilde,
yê bû wek'îlê nenasekî, k'efîl ji wî hilde[+].
17Nanê derewîyê mêriv xweş tê,
lê paşê mîna parî gewrîyêda dimîne[+]
18Merem bi şêwirê tê e'seyîkirinê,
bi r'êdîtinê şer' bide kirinê[+].
19Yê gilîger'o sur'ê bela dike,
h'evza xwe ji yê devbela bike[+].
20Yê nifir'k'arê dê û bava be,
k'ûrayîya şevêda ç'ira wîyê vêse[+].
21Ew milk'ê ku pêşda bi lezo-bez hatîye destxistin,
wê axirîyêda duayê lê wê neyê kirin[+].
22Nebêje: «Ji ber xirabîyêva ezê xirabîyê bikim»
sebira Xudan bike û ewê te xilaz ke[+].
23Li ber Xudan du kevirêd mêzînêye
ne weke hev h'eramî ne
û mêzîna qelp neheqî ye[+].
24Gavê meriv ji Xudanda têne avîtinê,
îdî r'îya xwe çawa dikare ew fe'm bike[+]?
25Berî sozdayîna dîyarîya xwe, tu r'ind bide aqilê xwe,
ku p'oşman nebî û bik'evî t'ela xwe.
26P'adşê serwaxt bi kam nep'aka dide lêdanê
û çawa melh'eb wan ji bêderê dide hildanê.
27Îsafa mêriv ç'ira Xudan e,
k'ûrayîya dila e'nene dike[+].
28Dilşewatî û r'astî xweykirîyê p'adşê ne,
ew jî bi dilşewatîyê t'extê xwe dişidîne.
29R'ewşa cahila qewata wanda ye,
r'ûmeta mezina r'û-gulîyê sipî ye[+].
30Derbêd birînê xirabîyê dûr dixe, lêdan jî nav-dil paqij dike.

### 21

1Dilê p'adşê destê Xudanda mîna cewêd ava ne,
k'îyalîda ku dixwaze, Wî alîyîda dadiger'îne.
2R'îya her merivî li ber ç'e'vê wî r'ast k'ifş dibe,
lê Xudan dila dide li ser mêzînê[+].
3Ç'e'vê Xudanda r'astî û heqî kirin,
ji qurbandayînê çêtir in.
4Ç'e'vê k'ubar, dilê babax
awa gotî ç'ira r'îya nep'aka, gune ye[+].
5T'ivdîra merivê xîret e'se k'arê tîne,
lê her kesê lez k'etî e'se zirarê tîne[+].
6Bi zimanê derew xizna qazinckirî,
mîna hulm-gulma ku derbaz dibe, dike t'ela mirinê[+].
7Zordarîya nep'aka wan r'adiqetîne,
çimkî ew naxwazin pey r'astîyê bin.
8R'îya merivê neheq xaro-maro ye,
lê yê bêsûc r'ast diçe.
9Qenc e qulç'ekîda li ser xênî bijîn,
ne ku t'evî jina şer'ûd xanekêda[+].
10Nefsa merivê xirab xirabîyê dixwaze,
hevalê wî jî ç'e'vê wîda xêrê nabîne.
11Gava pêk'enî tê cezakirinê, dilsax serwaxt dibe
û gava yê serwaxt tê şîretkirinê, ew zanistîyê distîne[+].
12Yê ser r'astîyê dîna xwe dide mala nep'ak
û nep'ak ji dest xirabîyê ser-sêrî tê.
13K'î t'ilîya dike guhê xwe ku dengê k'esîb nebihê,
ewê jî têke gazî û dengê wî neyê bihîstinê[+].
14P'êşk'êşa dizîva hêrsê datîne,
xelata p'aşilêda, xezebê diseqir'îne[+].
15Heqîkirin şabûna r'asta ye,
lê bona yê neheq ew yek merez e.
16Merivê ku ji r'îya bîlantîyê dadiger'e,
ew dik'eve nava civata xeyala[+].
17Yê k'êfê h'iz dike, ewê k'esîbîyê bibîne,
ewê şeravê û bez h'iz dike, wê dewletê nabîne.
18Bona yê r'ast, nep'ak berva tê dayîn,
bona heqa jî, yê bêamin tê dayînê[+].
19Qenc e merî çol-bestada bijî,
ne ku t'evî jina şer'ûd û bed[+].
20Mala serwaxtda t'ijî r'ûn û xizne ye,
lê yê bêh'iş hebûka xwe qurta xweda dike.
21Yê nêta wî li ser r'astîyê û r'e'mê ye,
ewê e'mir, r'astîyê û r'ûmetê bibîne.
22Yê serwaxt hildik'işe bajarê mêrxasa,
kela wane ku ew têda guman in, hildişîne.
23Yê devê xwe û zimanê xwe dikare,
ew xwe ji qede-bela xwey dike[+].
24Merivê xwer'azîyî, ku kirêd wî bi k'ubarîyê û babaxîyê ne,
navê wî: «Pêk'enî» ye[+].
25Temê bêxîret wî dikuje,
çimkî destê wî xebatê naxwaze,[+]
26her r'oj ç'e'vê wî desta ye,
lê yê r'ast dide û ber nak'eve[+].
27Xudan ji qurbana nep'ak zivêr e,
îlahî gava bi nêta xirab dide[+].
28Şe'dê derew wê unda be,
lê yê guha bihîstî şe'detîya wî dimîne[+].
29Merivê nep'ak r'ûyê xwe dişidîne,
lê yê r'ast r'îya xwe qedîm dike.
30T'u serwaxtî, bîlantî û şêwir t'une
ku himberî Xudan bisekine[+].
31Hesp bona şêr' tê hazirkirinê,
lê serk'etin bi destê Xudan e[+].

### 22

1Navê qenc ji hebûka p'ir' qenctir e,
qedir ji zêr' û zîv çêtir e.
2K'esîb û dewletî r'astî hev tên,
ew her du jî Xudan xuliqandine[+].
3Yê aqil xirabîyê ku dibîne h'evza xwe dike,
lê yê dilsax pêşda diçin û zirarê dibîne[+].
4Berê milûktîyê û xofa Xudan
hebûk, qedir û jîyîn in[+].
5R'îya merivê ner'astda stirî û t'ele ne,
yê nefsa xwe xwey dike, ew ji wan dûr e[+].
6Zar'otîyêda r'îya r'ast hîn bike,
gava ew kal be, îdî ewê ji wê nek'eve[+].
7Dewletî k'esîba bindest dike,
deyndar dibe xulamê deyndayî.
8Yê xirabîyê dir'eşîne, wê tengasîyê bidirû
û şiva hêrsa wî wê bişkê[+].
9Duayê li mer'd bê kirinê,
çimkî ew nanê xwe belayî k'esîba dike[+].
10Berî pêk'enî de, şer'ê dûr k'eve,
qalme-qalm û bêhurmetkirinê biseqir'in[+].
11Yê dilê paqij h'iz dike, gul-nûr ji dêv dibare
û p'adşa li wî pismam e[+].
12Ç'e'vê Xudan zanistîyê xwey dikin,
lê gotinêd yê qelpî-mixenet wêran dike.
13Xwer'anedîtî dibêje: «Şêr derva heye!
K'ûçada ezê bême kuştinê»[+].
14Devê ç'e'vdera ç'e'la k'ûr e,
yê hêrsa Xudan ser, wirda dik'eve[+].
15Axmaxtî dilê zar'êva girêdayî ye,
lê şiva şîretê wê yekê ji wî dûr dixe[+].
16Yê ku k'esîb dêşîne, ku ew xwexa dewletî be,
yan jî yê dide dewletî, ew her duyê jî bik'evine t'unebûnê[+].


K'oma gotinêd serwaxta

17Guh bide û gotinêd serwaxta bibihê
û dilê xwe bide zanistîya min[+].
18Heger tu van dilê xweda xwey kî, evê te şa kin
û li ser zarê te bimînin.
19Awa ev yek, min îro tu dayî h'esandinê,
wekî gumana te li ser Xudan be.
20Gelo min bona te sî şêwir û şîret ne nivîsîne?
21Wekî fe'mîna gotinêd r'aste amin te hîn kim,
ku caba yêd ji te dipirsin tu r'ast bidî.

22K'esîb t'alan neke, ku ew belengaz e
û zorê li yê bêç'areyî li ber dîwanê neke,[+]
23çimkî Xudan piştovanê wan e,
Ewê jî e'mirê yê ku ew şêlandine bişêlîne[+].

24T'evî merivê hêrs hevaltîyê neke,
û t'evî merivê zû quloz dibe r'ê neçe,
25nebe ku tu r'ê-dirbêd wî hîn bî
û nefsa te bik'eve t'elê.

26Ji ber deynva nebe wek'îl
mîna ewê ku dest dide,
27gava t'unebe tu berva bidî,
çima nivîna bin te bibin[+]?

28Nîşana sînorê kal-bavêd te danîne,
ji cî neh'ejîne[+].

29Te ew merivê şixulk'arê xwe dîtîye?
Ew li ber p'adşa disekine,
ne ku li ber merivê bêkêr disene.

### 23

1Gava tu t'evî axakî r'ûnîyî nan bixwî,
r'ind dîna xwe bide pêşîya xwe.
2Heger tu xweyê zapa mezin î
k'êrê bide li ser qir'ika xwe.
3Bira temê te nek'işîne te'me-tîskêd wî,
çimkî ew xurekêd xapanok in.

4Nek'eve demana dewletîbûnê,
ji wê fikira xwe paşda bisekine[+].
5Ç'e'vê teyê li ser wî tiştê p'ûç' be,
lê ewê xwer'a baska çêke
û mîna teyra bifir'e e'zmên[+].

6Nanê merivê nemer'd nexwe
û temê te nek'işîne xwarina wî,
7çimkî ç'e'vê wîyê xwarina te be,
wê ter'a bêje: «Bixwe-vexwe»,
lê dilê wî ne t'evî te ye.
8Ew parîyê ku te xwaribe tê ver'eşî
û gotinêd xweye xweş tê unda kî.

9Guhê axmaxda tiştekî nebêje,
çimkî ewê zanistîya gotina te bêhurmet ke.

10Sînorê kevin cîguhastî neke
û nek'eve e'rdê jinebîya,[+]
11çimkî pismamê wanî nêzîk zor e,
ewê îşê wan t'evî te safî ke[+].

12Dilê te li ser şîreta be,
guhê te jî li ser gotinêd serwaxt be.

13Şîretkirinêda bêxatirîya zar'a bike,
pê şivê jî heger bik'utî, ew namire[+].
14Lê heger tu pê şivê jî wî dik'utî,
nefsa wî tu ji dîyarê mirîya xilaz dikî.

15Kur'ê min! Heger dilê te serwaxt e,
dilê min jî şa dibe.
16Gava ji devê te gotinêd r'ast derên,
ezê jî li nava xweda şa bibim.

17Bira dilê te h'evsûdîya gunek'ar neke,
lê her r'oj xofa Xudanda be[+].
18Çimkî e'seyî axirî heye
û gumana teyê unda nebe[+].
19Bibihê, kur'ê min û serwaxt be,
dilê xwe ber bi r'îya r'astda ke.
20Neçe nava vexwarîya,
ne jî nava p'ir'xurêd goşt[+].
21Çimkî yê vexwarî û p'ir'xurî belengaz dibin
û k'incêd p'onijîya dip'izinin.

22Gur'a bavê xwe bike, ku tu jê k'etîyî
û dîya xwe bêhurmet neke, gava pîr bibe[+].
23Heqîyê bik'ir'e,
serwaxtîyê, şîreta, bîlantîyê jî nefiroşe.
24Bavê yê r'ast eşq û şa ye,
yê serwaxt pey xwe dixe pê wî şa dibin.
25Bira dê bavê te pê te eşq bin,
bira şa be ya ku tu jê k'etî.

26Dilê xwe bide min, kur'ê min!
û ç'e'vê te bira ser r'îya min bin.
27Çimkî ya qav ç'e'la k'ûr e,
jina ç'e'vder bîra teng e[+].
28Ewa mîna qaçaxekî xwe ditelîne,
nava merivada bêamina zêde dike[+].

29Axîn ya k'ê ye? Waxîn ya k'ê ye?
Şer'-de'w yê k'ê ne? Xem û xiyal yê k'ê ne?
Birînêd bêsebeb yê k'ê ne?
Ç'e'vêd sorbûyî yê k'ê ne?
30Ew yê li ber şeravê ne,
yêd ku şerava t'evhevkirî diger'in.
31R'engê şeravêyî sor nenihêr'e,
çawa ew k'asêda bi ç'e'va dike
û r'îya xweda xweş-xweş diçe![+]
32Ew mîna me'ra paşê digeze
û mîna tîreme'r ew lê dide.
33Hingê qeret'ûyê bêne li ber ç'e'vêd te
û dilê te jî wê tiştêd bêt'ewşe bêje.
34Tê bibî mîna yekî be'rêda p'aldayî
û çawa yekî li ser serê bap'êşa gemîyê r'azayî.
35Tê bêjî: «Min xistine, ez ne êşîyame,
ez dame li ber de'fa, min xwe dernexistîye.
Ez k'engê ser h'işê xweda bim,
wekî dîsa wê yekê bikim?»

### 24

1H'evsûdîyê li merivêd xirab neke
û dilê te bira t'evî wan nîbe,[+]
2çimkî dilê wan li ser zordarîyê difikire
û devê wan li ser xirabîyê xeber dide[+].

3Bi serwaxtîyê mal tê çêkirinê
û bîlantîyê tê qedîmkirinê,
4pê zanistîyê hindur' bi her tiştêd biha
û xişirêd h'ewask'arva tê t'ijîkirinê[+].

5Merivê aqil zor dibe
û merivê zane zexim dibe,[+]
6çimkî şer'ê xwe ku dikî, didî ber h'esaba
û serk'etin bi gelek şîretk'ara tê[+].

7Serwaxtî bona axmax gelekî bilind e,
dergeh-dîwanêda ew nikare devê xwe veke.
8Ewê difikire xirabîyê bike,
wîr'a dibêjin: «Yê mixenet».
9Fikira axmaxtîyê gune ye
û pêk'enî li ber ç'e'vê meriv zivêr e[+].

10Heger tu tengasîyêda dilsist bî,
ku usa ye tu ne xurt î[+].

11Yêd mirinêr'a têne birinê xilaz ke
û xwe ji yêd kuştinêr'a dayî nede paş[+].
12Heger bêjî: «Belê me ev yek nizanibû»,
awa yê dila zane, ew haş pê heye,
yê ku ser teda dinihêr'e wê yekê zane
û wê her kesî weke e'melêd wan bide[+].

13Lawê min, hingiv bixwe çimkî xweş e
û hingivê hêlûnê ku şîrine bona demaxê te,[+]
14usa jî serwaxtî naskirinê li nefsa te şîrin be,
heger tu wê bibînî axirîya teyê xêr be,
bê guman nabî[+].

15Hey nep'ako! Xwe li mala r'astada netelîne
û hêwargeha wî wêran neke,[+]
16çimkî, heger yê r'ast h'eft cara bik'eve, wê dîsa r'abe,
lê nep'akê xirabîyêda sersêrî bên[+].

17Gava dijminê te bik'eve şa nebe
û gava nigê wî bilik'ume, dilê xwe wî şa neke,
18nebe ku Xudan vê yekê bibîne Wî xweş neyê
û Ew hêrsa Xwe li neyar dayne[+].

19Dilê xwe hindava xirabada t'ijî neke
û h'evsûdîyê nep'aka neke,[+]
20çimkî xêra axirîya yê xirab t'une,
ç'ira yê nep'ak wê vêse[+].

21Lawê min! Ji Xudan û p'adşê bitirse
û t'evî yêd serhildayî miqabilî wan nebe,[+]
22çimkî belayê nişkêva bê serê wan
û k'î zane ji Xudan û p'adşê wê çi bibe li wan.


Gotinêd serwaxte kêrhatî

23Ev jî gotinêd serwaxta ne:
Dîwanêda firqîkirin ne baş e[+].
24Ewê ku yê nep'akr'a bêje: «Tu r'ast î»,
êl-e'şîrê nifir'a wî bikin û miletê ewî bêhurmet kin,[+]
25lê yêd kirê wan bide r'ûyê wan, wê bextewar bin
û xêr û xweşîyê li ser wanda bibare.
26Caba r'ast,
çawa lêv r'amûsan.
27T'ivdarekê şixulê der bike
û e'rdê xwe li ser hevda bîne,
paşê mala xwe çê ke.
28Bê sebeb nebe şe'dê himberî hevalê xwe
û bi devê xwe nexapîne,[+]
29nebêje: «Evî çi serê min kir,
ezê jî usa serê wî bikim,
weke kirêd wî ezê lê veger'înim»[+].

30Ez li ber e'rdê xwer'anedîtî
û r'ezê tirîyê kêmaqilr'a derbaz bûm,
31va ye h'emû stirî derk'etibûn
û r'ûyê wan gez-gezekêva girtî bûn, sûrêd kevirî jî hilşîyayî bûn.
32Gava ez ç'e'v pêk'etim, min da h'işê xwe
û min dîna xwe dayê, xwer'a kire dersa xwe:
33H'eta hinekî r'azêyî, hinekî bip'onijî,
hinekî destêd xwe bidî li ser hev p'aldî,
34hingê k'esîbîya teyê mîna r'êwîkî diz li ser teda bigire,
desttengîya teyê jî mîna qaçaxekî[+].

### 25


K'oma meselêd Silêmane duda

1Ev in ew meselêd Silêman, k'îjan ku merivêd Hizqîya p'adşê Cihûdayê ji ber hildane:[+]

2Kirêd Xwedêye veşartî r'ûmeta wî ye,
lê r'ûmeta p'adşê kir e'yankirin e[+].
3Çawa bilindaya e'zmên û k'ûraya e'rdê,
usa jî dilê p'adşê nayê e'nenekirinê.
4T'orta zîv jê biqetîne,
ewê zîvkerr'a derdanekê derk'eve,
5nep'ak jî ji p'adşê biqetîne,
t'extê wîyê bi r'astîyê qedîm be[+].
6Li ber p'adşê p'ayê xwe nede,
li cîyê giregira nesekine,[+]
7qenc e ku ter'a bêjin: «K'erem ke vê jorê»,
ne ku li ber giregira te nimiz kin.
8Bi dîtina ç'e'va,
zû nek'eve nava şer' û de'wa,
wekî hevalê te, te nede şermê
û nizanibî axirîyê tê çi bikî.
9Pirsêd xwe t'evî hevalê xwe safî ke,
lê sur'a xelqêr'a veneke,
10wekî yê bibihê te bêhurmet neke
û ew navê xirab li ser te nemîne.
11Gotineke cîda
mîna sêva zêr'în e li ser zîv qaşkirî[+].
12Şîreta yê serwaxt, bona yê guhdar,
mîna guhar û xişirê zêr'în e[+].
13Çawa sir'a berfê dema nandirûnê,
usa jî qasidê amin bona şandîyê xwe,
ew sik'anê dide nefsa xweyîyê xwe[+].
14Yê p'êşk'êş soz dide û nake,
ew mîna bayê û e'wrê bê baran e[+].
15Bi sebirê dilê mîr û bega nerm dibe
û zarê şîrin hestûya hûrdexweşî dike.
16Gava te hingiv dît, weke me'dê xwe bixwe,
nebe ku tu jê t'êr bî û paşê ver'eşî[+].
17Her gav neçe mala cînar, ku ew ji te t'êr nebe
û paşê ew ji te aciz be.
18Yê şe'detîya derew himberî hevalê xwe dide,
ew mîna r'im, şûr û tîrê tûjkirî ye[+].
19Gumana li ser merivê bê amin,
r'oja tengasîyêda mîna diranê şkestî û nigê kulek e.
20Li ber merivê dilşkestî, stiran gotin,
mîna çawa yek r'oja sar k'incê xwe bêxe,
yan jî çawa xwê têkine li ser birînê.
21Heger dijminê te bir'çî ye, nên bidê
û heger t'î ye, avê bidê,[+]
22çimkî tu bi vê yekê
pirîskê êgir ser serê wî t'op dikî
û Xudanê li te veger'îne[+].
23Bayê bakurê baranê tîne,
zarê mixenet jî r'ûyê me'dekirî.
24Qenc e qulç'ekîda li ser xênî bijîn,
ne ku t'evî jina şer'ûd xanekêda[+].
25Mizgînîya ji welatekî dûr
mîna çawa ava sare bona zarê ç'ila[+].
26Merivê r'ast ku li ber nep'ak nimiz dibe,
ew mîna kanîya xitimî û sêlava şêlû ye.
27Çawa gelek hingiv-xwarin neqenc e,
usa jî yê li pey navê xwe k'etî ne nav e.
28Merivê ku nefsa xwe nikare,
ew mîna bajarekî xirabeyî bêsûr e.

### 26

1Çawa berf li havînê û baran li nandirûnê,
usa jî qediriaxmax nak'eve[+].
2Çawa ku ç'ivîk divir'vir'e û dûvmeqesk difir'e,
usa jî nifir'a badîhewa nayê sêrî[+].
3Qamçî bona hespa ye, qeyd bona k'era ye,
lê zoxal bona navmila axmaxa ye[+].
4Li axmax li gora axmaxtîya wî veneger'îne,
ku nebe bibî yekî mîna wî.
5Li axmax li gora axmaxtîya wî veger'îne,
wekî ew xwe dewsa zana daneyne[+].
6Yê bi destê axmax xeberê dişîne,
ew nigê xwe dibir'e û zirarê dik'işîne.
7Mesela devê axmaxa,
mîna lerizeka nigê seqeta.
8Yê qedir axmaxr'a dike,
mîna çawa kevirek kewkanîyêda biwale[+].
9Mesela devê axmaxa,
çawa ç'iqilê stirîyayî destê serxweşa.
10K'irêkirê axmaxa û r'êwîya,
ew zirarê dida h'emûya.
11Axmaxê ku axmaxtîya xwe diwek'ilîne,
ew mîna çawa se ku vediger'e
li ser ver'eşandina xwe[+].
12Te ew merivê ku xwe aqil dibîne dîtîye?
Ji yê axmax hê guman heye, ne ku ji wî[+].
13Xwer'anedîtî dibêje:
«Şêr li ser r'ê ye! Şêr li meydanê ye!»[+]
14Çawa derî li ser dergira xwe diçe-tê,
usa jî xwer'anedîtî li ser nivîna xwe.
15Xwer'anedîtî destê xwe dike t'asa xwe,
lê jêr'a ze'met e ku ew bibe devê xwe[+].
16Xwer'anedîtî hê xwe serwaxt dibîne
ne ku h'eft mêrêd ku cabêd aqil didin.
17R'êwîyê ku t'evî şer'-de'wê xelqê dibe,
mîna çawa yek dest bavêje guhê sekî.
18Dînî-harê ku pirîskê agir
û tîrê kuştinê davêje,
19mîna wî ye, yê ku yekî dixapîne
û paşê dibêje: «Min h'enek kir».
20Ser agir ku dar t'unebin, agirê vêse,
usa jî gava buxdanbêj t'unebin şer'ê bitemire[+].
21Çawa k'omir bona pirîska û dar bona agir e,
usa jî yê şer'ûd bona şer'-t'evr'akirinê ye.
22Gotinêd buxdanbêj mîna te'me-tîska ne
û ew h'eta k'ûraîya navdil diçin[+].
23Lêvêd alavîye t'evî dilê xirab
mîna çawa derdana axîne pê t'orta zîv kiraskirî[+].
24Neyar bi zarê xwe h'ilek'arîyê dike,
dilê xweda jî mixenetîyê xwey dike,
25heger ew zarê xweş jî xeber de, bawer neke,
çimkî h'eft h'eramî dilada hene.
26Ew k'îna xwe ku bi mixenetîyê veşêre,
yeke civatêda xirabîya wî wê derê.
27Yê ç'e'lê dik'ole ew xwexa dik'evê
û yê kevir hol dike, ew li ser wîda tê[+].
28Zimanê derew dijene derbdayê xwe
û devê h'ilek'ar mêriv ser-sêrî tîne.

### 27

1Pê r'oja sibê nefir'e,
çimkî tu nizanî ew r'ojê çi bîne[+].
2Bira xelq pesinê te bide, ne ku devê te,
yê xerîb, ne ku zarê te.
3Kevir giran e û qûm jî bar e,
lê hêlanê axmaxa ji her duya girantir e.
4Xezeb bêîsaf e û hêrs lêyî ye,
lê k'î dikare li ber k'umr'eşîyê bisekine[+].
5Hilatina aşkela,
ji h'izkirina veşartî çêtir e[+].
6Birînêd pêşewitîya amin in,
r'amûsanêd neyara p'ir' in[+].
7Zikê t'êr p'ê li hingivê hêlûnê dike,
lê bona zikê bir'çî her tiştê te'l şîrin e[+].
8Merivê cî-warê xwe hiştî,
çawa ç'ivîka hêlûna xwe hiştî.
9R'ûn û bixûr dil şa dikin,
şîrinaya hevaltîyê jî ji şîretêd qenc.
10Dest ji hevalê xwe û hevalê bavê xwe nek'işîne,
r'ojê xweye oxirmê giranda neçe derê birê xwe,
cînarê nêzîk ji birakî dûr çêtir e[+].
11Kur'ê min, serwaxt be û dilê min şa ke,
ku ez bikaribim caba qardarêd xwe bidim[+].
12Yê aqil xirabîyê ku dibîne h'evza xwe dike,
lê yê dilsax pêşda diçin û zirarê dibîne[+].
13Yê bû wek'îlê xerîbekî, qap'ûtê wî hilde,
yê bû wek'îlê jineke nenas, k'efîl ji wî hilde[+].
14Yek ku her sibeha zû r'abe
û bi deng bilind dua yekî bike,
ev yekê ber ç'e'vê wî merivî nifir' bê h'esabê.
15R'oja ç'ilke-ç'ilka baranê
û jina bede-şer'ûd mîna hev in,[+]
16yê ku bixwaze wê bigire, ew çawa bixwaze bayê bigire,
yan jî çawa k'ulma xweye r'astêda r'ûn xwey ke.
17Çawa h'esin bi h'esin tê tûjkirinê,
usa jî meriv h'esinê hevalê xwe ye.
18Yê ku dara hêjîrê xwey dike, berê wê dixwe
û yê ku axayê xwe xwey dike, tê qedirkirinê[+].
19Çawa avêda r'û li ber r'û ye,
usa jî dil mêriv, mêriv dide k'ifşê.
20Çawa dîyarê mirîya û gelîyê hey-wayê t'êr nabin,
usa jî ç'e'vêd mêriv t'êr nabin[+].
21Çawa fir'ne zîv dicêr'ibîne û k'ûre jî zêr',
usa jî meriv bi pesindayînê tê cêr'ibandinê[+].
22Heger axmax t'evî de'n bi mêrk'ut bik'utin,
yek e dîsa ew ji axmaxtîya xwe venager'e.
23Li ser h'alê pezê xweda r'ind binihêr'e
û dîna xwe bide kerîyêd xwe,
24çimkî dewlet her t'im namîne
û t'ac qur'ne-qur'ne namîne[+].
25Şînayî tê dirûnê, ç'êra nû dertê,
gîhayê serê ç'îya lod dikin,
26k'incêd te ji berxa tên
û nêrî jî bona heqê e'rdê ne.
27Şîrê bizinê besî xwarina te, xwarina mala te
û îdara carîyêd te ye.

### 28

1R'ev dik'eve nep'ak, bêyî ku yek pey k'eve,
lê yê r'ast mîna şêra minetê nak'işînin[+].
2Gava welat serh'işk dibe, gelek serwêr jî zêde dibin,
lê bi saya merivekî aqil û zane dirêj dimîne.
3Merivê me'rimî ku tengasîyê dide k'esîba,
mîna te'vîya baranêye ku zevîyê dişo dibe[+].
4Yêd ku guh nadine qanûnê, pesinê nep'aka didin,
lê yêd ku qanûnê xwey dikin, himberî wan disenin.
5Merivê xirab heqîyê fe'm nakin,
lê yê Xudan diger'in, t'am fe'm dikin.
6Qenc e belengazê ku r'îya xweye aminda diçe,
ne ku dewletîkî xalifî[+].
7Yê qanûnê xwey dike kur'ekî aqil e,
lê yê dibe hevalê p'ir'xure-p'ûç',
bavê xwe dide şermê.
8Yê ku hebûka xwe bi k'ar û selefa zêde dike,
ew bona yê ku dest davêje k'esîba t'op dike[+].
9Ewê ku t'ilîya dike guhê xwe ku qanûnê nebihê,
duayê wî jî h'eta zivêr e[+].
10Ewê ku yê r'ast berbi r'îya xirabîyê dibe,
ewê xwexa bik'eve ç'e'la xweye k'olayî.
Lê yê bêlek'e wê xêr-xweşîyê war bin[+].
11Merivê dewletî li ber ç'e'vê xwe serwaxt k'ifş dibe,
lê k'esîbê aqil gilîya jê dik'işîne[+].
12Gava r'ast eşq û şa dibin, r'ûmeta mezin e,
lê gava nep'ak h'ir' dibin, meriv xwe vedişêrin[+].
13Ewê ku neheqîya xwe vedişêre xêrê nabîne,
lê yê ku xwe mukur' tê û dihêle, wê r'e'mê bibîne[+].
14Merivê her gav xwedêxof, xwezilî ye,
lê yê dilê xwe dike kevir, çerxa wî ç'ep dibe.
15Nep'akê ku serwêrîya miletê belengaz dike,
mîna şêrê mir'e-mir'e û h'ir'ç'ê bir'çî ye[+].
16Serwêrê sersax gelekî tengasîyê dide,
lê yê hebûka h'eram h'iz nake, e'mirê xwe dirêj dike.
17Merivê xûna însên ser stûyê wî, h'eta gor'ê dir'eve,
bira t'u kes wî negire[+].
18Merivê r'êdayî bêlek'e, ewê her'e bêzede,
lê yê li r'îyêd xaro-marda zû dik'eve[+].
19Yê e'rdê xwe bêcer dike, wê nanê xwe t'êr bixwe,
lê yê dide pey tiştê p'ûç', dibe hêsîr-k'esîbek[+].
20Ew meriv amin e, xweyê xêr û berek'et e,
lê yê dilezîne dewletî be, bê bela namîne[+].
21Dur'ûtîkirin nebaş e,
lê meriv bona parî nan dikare xwe gunek'ar ke[+].
22Merivê ç'e'vbir'çî dike ku dewletî be,
lê nizane ku belengazîyê serda bê[+].
23Kirê mêriv bidine r'ûyê wî axirî hê xêr e,
ne ku bi zimên h'ilek'arîyê bikin[+].
24Ewê ku dizîya dê û bavê xwe dike û dibêje:
«Eva ne gune ye», ew hevalê diz-qaçaxa ye[+].
25Xweyê dilê tima şêr' t'evr'a dike,
lê yê xwe dispêre Xudan gul dide[+].
26Yê xweda guman e, ew axmax e,
lê yê serwaxtîyêda dijî wê azad be.
27Alîk'arê belengaza ew nabîne te'lî-tengîya,
lê ewê ku pişt dide wî, ew nifir'a tîne li ser xwe[+].
28Gava nep'ak h'ir' dibin, xelq xwe vedişêre,
lê gava ew dik'evin, merivê r'ast zêde dibin[+].

### 29

1Merivê li ber şîreta, gava serh'işk dimîne
derbekêr'a wê bişkê û dû-derman nebîne[+].
2Gava yê r'ast zêde dibin, cime't wanr'a şa dibe,
lê gava nep'ak dibe serwêr,
cime't axîn zare-zar dike[+].
3Merivê serwaxtîyê h'iz dike, ew bavê xwe şa dike,
lê yê pey qava diçe, ew hebûka xwe p'ûç' dike[+].
4P'adşayê li ser r'astîyê welat şên dike,
lê ç'e'vê yê li xerc e, welat xirab dike.
5Yê h'ilek'arîyê li hevalê xwe dike,
ew t'or'ê davêje li ber nigê wî[+].
6Gunek'arîya merivê xirabda t'ele heye,
lê yê r'ast eşqê û şayêda ye[+].
7Merivê r'ast dik'eve h'alê destûra belengaza,
lê yê xirab h'işê wan nagihîje h'alê wan[+].
8Merivêd pêk'enî bajêr t'evîhev dikin,
lê yê serwaxt qerebalixê diseqir'înin[+].
9Gava serwaxt t'evî axmax bik'eve dergeh-dîwanê,
hêrs k'eve yan bik'ene, yeke p'anca wî danayne.
10Merivêd qet'il davêjine k'amila,
lê yêd r'ast h'alê wî dipirsin[+].
11Axmax h'emû hêrsa xwe dide der,
lê yê serwaxt xweda zeft dike[+].
12Serwêrê ku guh dide gotinêd derew,
h'emû berdestîyêd wî xirab dertên.
13Belengaz û zordar r'astî hev tên,
Xudane îşiqê dide ç'e'vê her duya[+].
14P'adşayê ku bi r'astîyê li ser îşê belengazada dinihêr'e,
k'ursîya wîyê h'eta-h'etayê bimîne[+].
15Şiva şîretê serwaxtîyê dide,
lê ewledê xweserêxwe hiştî r'ûr'eşîya dê ye[+].
16Gava nep'ak zêde dibin, neheqî jî zêde dibe,
lê r'ast wê k'etina wan bibînin[+].
17Dilê kur'ê xwe bêşîne, ewê r'ih'etîyê bide te
û wê bibe baristanîya r'uh'ê te[+].
18Bê e'lametîya jorin, merî bêserî dibe,
lê yê qanûnê xwey dike, xwezilî ye[+].
19Xulam bi gotina nayê şîretkirinê
wekî fe'm dike lê naqedîne.
20Te ew merivê ku gotina xweda lez dik'eve dîtîye?
Ji yê axmax hê guman heye, ne ku ji wî[+].
21Yê ku biç'ûktîyêda xulamê xwe nazik xwey ke,
axirîyêda ewê bibe mîrat'xurê wî.
22Merivê hêrs şêr' t'evr'adike
û yê vegur'ipî gele gune dike[+].
23K'ubarîya meriv wî nimiz dike,
lê yê milûk xweyîr'ûmet dibe[+].
24Yê t'evî diz e, ew dijminê e'mirê xwe ye,
çimkî ew nifir'ê[*] dibihê, lê nake dengî[+].
25Tirsa mêriv bona mêriv t'ele ye,
lê Xudan bona yê Wîda guman sit'ar e[+].
26Gelek dikin ku r'ûyê wan r'ûyê serwêr k'eve,
lê heqîya mêriv ji Xudan e[+].
27Yê r'ast ji yê ner'ast zivêr e,
nep'ak jî ji yê r'êda r'ast diçin zivêr e.

### 30


Gotinêd Agûr

1Ev in gotinêd dayî, k'îjan ku Agûrê kur'ê Yaqehê gote Ît'îyêl û Ûk'al:

2R'ast ez ji her merivî bêh'iştir im
û h'işê mêriv serê minda t'une,
3ez serwaxtîyê hîn nebûm
û Yê Herî Pîroz ez nas nakim.
4K'î r'abû e'zmên û ji wir hat?
K'ê k'ulma Xweda ba t'op kir?
K'ê pêşa Xweda av gol kirin?
K'ê h'emû qulbêd dinyayê danîn?
Navê Wî çî ye? Navê kur'ê Wî çî ye?
Gelo tu zanî[+]?
5H'emû gotinêd Xwedê paqij in,
bona yêd xwe spartine Wî, Ew mert'al e[+].
6Tiştekî li ser gotinêd Wî zêde nekî,
ku Ew te hilê û tu derew derêyî[+].

7Ez ji Te du tişta dixwazim,
na-na neke h'eta ku ez nemirime:
8Boş-betalîyê û derewîyê ji min dûr xe,
ne min belengaz ke, ne jî dewletî ke,
pê nanê r'ojê Tu min t'êr ke[+].
9Nebe ku ez t'êr bim, Te înk'ar kim
û bêjim: «Xudan k'î ye?»
Ne jî k'esîb bim dizîyê bikim
û navê Xwedê xwe bêhurmet kim[+].

10Xeyba xulam li ber axayê wî neke,
ku ew nifir'a li te neke û bela neyê serê te.

11Meriv hene ku nifir'a bavê xwe dikin
û dua dîya xwe nakin[+].
12Meriv hene ku li ber ç'e'vê xwe paqij k'ifş dibin,
lê ji gemara xwe nehatine şûştinê[+].
13Meriv hene ç'e'v li ser sêrî dir'eqisin
û birî-bijangêd wî bilind in[+].
14Meriv hene diranêd wan mîna şûra ne,
çengîyêd wan jî mîna k'êra ne,
wekî k'esîba ji ser dinê daqurtînin
û belengaza jî ji nava meriva[+].

15Du qîzêd t'êrnebûyê hene,
ku dibêjin: «Bide, bide!»
Sê tişt hene ku t'êr nabin
û çar tişt hene ku nabêjin: «Bes e!»
16Dîyarê mirîya, jina bêber,
e'rdê ku t'êr avê venaxwe
û agir ku nabêje: «Bes e!»

17Ewê ku qerfa bavê xwe dike
û guhdarîya dîya xwe nake,
qar'qar'êd newala û cûcûkêd teyra
wê ç'e'vêd wî derxin û daqurtînin[+].

18Sê tişt hene ku ez tê hilnayêm
û çar tişt ku ez wan fe'm nakim:[+]
19R'îya teyraye hewêda,
r'îya me'raye qeyada,
r'îya gemîyaye nava be'rada
û r'îya mêraye berbi qîza.

20R'îya jina ç'e'vder aha ye,
dixwe û devê xwe paqij dike û dibêje:
«Min t'u xirabî nekirîye».

21Sê tişt hene ku dinya bin wanda dilerize
û çar tişt hene ku ew nikare wan bibe:
22Xulamê ku dibe p'adşa,
axmaxê ku bi nên t'êr dibe,[+]
23k'ulfeta nexûnşîrin ku mêr dike
û carîya ku dibe mîrat'xurê xanima xwe.

24Li r'ûyê e'rdê çar tiştê biç'ûk hene,
lê ew yê here serwaxt in:
25Mûrî, ku ne e'firînekî qewat e,
lê xurekê xwe havînê dide li ser hev[+].
26Qotik, ku bînbereke bêqewat e,
lê qulêd xwe ew qeyada çê dikin.
27Kulî, ku p'adşê wan t'une,
lê k'om bi k'om bi hevr'a difir'in.
28Me'regîskê lepikî, ku bi çeç'ikêd xwe dîwêrva dizeliqe,
lê ew qesirêd p'adşada dimînin.

29Sê bînber in ku r'êvaçûyîna wan h'ewas in
û çar bînber in ku r'êvaçûyîna wan bedew in:
30Şêr, ku e'gîtê h'eywana ye,
ew ji ber t'u tiştî nar'eve,
31dîkê h'işir û nêrî,
usa jî p'adşê pêşîya cime'ta xwe.

32Heger te ji dest k'ubarîyê bêfe'mî kir,
yan jî xirabî fikirî yî,
destê xwe bide li ser devê xwe.
33Çimkî çawa dêw dik'ilên r'ûn derdik'eve
û pozda didinê xûn jê diçe,
usa jî hêlanêd hêrs, şer' çê dibe.

### 31


Gotinêd Lemûêl p'adşa

1Ev in gotinêd Lemûêl p'adşa, ew şîretêd ku dîya wî dabûne wî:

2Çi bêjime te lawê* min? Çi bêjime te kur'ê navdilê min?
Çi bêjime te kur'ê ad-qirarêd min?
3Qewata xwe nede jina,
ne jî bide ewêd ku p'adşa jorda tînin[+].
4Li p'adşa nak'eve Lemûêlo!
li p'adşa nak'eve, ku şeravê vexwe
û mîr-bega ku dixwazin avcê vexwin[+].
5Nebe ku vexwin qanûnê bîr bikin
û heqê bêç'are bit'er'ibînin.
6Avcê bidine yê li ber r'uh'
û şeravê bidine yê xwey derd-kul[+].
7Bira ew vexwin t'unebûna xwe bîr bikin
û me'rimîya xwe îdî nekin bîra xwe.
8Devê xwe veke bona yê bê zar-ziman
û bona piştgirtina yê bêk'omek.
9Devê xwe veke û bi r'astîyê h'akimtîyê bike
û ser îşê feqîr û belengazda binihêr'e[+].


K'ulfeta e'sile jêhatî

10Kî dikare k'ulfeta e'sil bibîne?
Qîmetê wê ji lal-dur' jortir e[+].
11Dilê malxê wê wêda guman e
û ew t'u kêmasîyê nabîne.
12T'emamîya e'mirê xweda
ewê qencîyê wîr'a bike, ne ku xirabîyê.
13Hirî û k'itanê p'eyda dike,
bi dil û can bi destê xwe xebat dike.
14Ew mîna gemîya t'ucaretê,
ku nanê wê ji cîyê dûr tê.
15Ew hê şevda zû r'adibe, neferêd xwe nan-av dike
û şixul dide li ber carîya[+].
16Dîna xwe dide e'rdekî û dik'ir'e,
bi k'eda destê xwe tirîya datîne.
17Ew pişta xwe dişidîne,
zendada qewat dibe.
18Ew k'ifş dike k'ir'în-firotan jêr'a qenc e
û şevê jî ç'ira wê vênasê.
19Dest davêje ew t'eşîya xwe,
bi k'efa dêst dizivir'îne.
20Dest davêje ew k'esîba
û dest dirêjî belengaz dike[+].
21Bona nefera ew ji berfê natirse,
çimkî nefere du dest k'ince xwekirî ne.
22Ew r'ûbera xwer'a çê dike,
k'incêd wê ji k'itanê xas û şîrk[*] e.
23Malxê wê nav û deng e nav dergehada,
gava nava r'ûspîyêd welatda r'ûdinî.
24Ew k'incêd k'itanî çê dike difiroşe
û pişteka dide bazirgana.
25Qewat û xweyîr'ûmet in k'incêd wê
û axirîya wê, wê xêr-xweşî be.
26Ew devê xwe bi serwaxtîyê vedike,
li ser zimanê wê hînkirina amin heye.
27Ew miqatîyê mala xwe dike
û nanê xwer'anedîtîyê ew naxwe.
28Zar'êd wê r'adibin xwezîya xwe wê tînin
û malxê wê jî pesinê wê dide:
29«Gelek qîzêd e'sil hebûne,
lê tu bûyî li ser wanr'a».
30Derew e delaltî û p'ûç' e bedewetî,
k'ulfeta ji Xudan ditirse ewe xwezîtî.
31Ji berê destê wê bidine wê,
dergehada wê kirêd wê pesinê wê bidin[*][+].

+ 1:1 Mesele 1:15, Mesele 4:14, Mesele 24:1, Zebûr 26:4-5, Mesele 3:34, Mesele 21:24

* 1:2 «K'ûr difikire» aha jî tê fe'mkirinê: «Dixûne» yan «ezberî dike».

+ 1:2 Zebûr 119:47-48, Zebûr 119:97

+ 1:4 Zebûr 35:5

+ 1:6 Zebûr 37:18

* 2:1 K'arêd Şandîya 4:25-26.

+ 2:1 K’arêd Şandîya 4:25-26

+ 2:2 Zebûr 18:50, Zebûr 20:6, Zebûr 89:19-20

+ 2:4 Zebûr 11:4, Zebûr 37:13, Zebûr 59:8, Mesele 1:26

+ 2:6 Zebûr 110:2, E’yantî 14:1

* 2:7 K'arêd Şandîya 13:33; Îbranî 1:5; 5:5.

+ 2:7 K’arêd Şandîya 13:33, Îbranî 1:5, Îbranî 5:5,

* 2:8 Awa gotî «cî-war, cîyê mayînê».

* 2:9 E'yantî 2:26-27; 12:5; 19:15.

+ 2:9 E’yantî 2:27, E’yantî 12:5, E’yantî 19:15,

+ 2:11 Îbranî 12:28, Fîlîpî 4:4

* 2:12 Fe'mîna îbranî ne t'am e'yan e, lê «Kur' r'amûsin» eva fe'mînek e, fe'mîna duda jî ev e: «Bi sitqê dilê r'ast bih'ebînin».

* * 2:1-12 Bi fikira gelek zana, eva zebûra bona qewîn-qedîmkirina t'extê p'adşêd Îsraêlê dihate gotinê. Lê peyr'a, gelek ser k'etin, ku eva zebûra p'êxembertîyê bona Mesîh hatîye gotinê (Mesîh tê fe'mkirinê: «Yê bi r'ûn k'ifşkirî» yan «P'adşê bijartî»). Bona vê yekê, vê welger'andinêda h'erfa mezin bona vî p'adşayî hatîye nivîsarê (mesele «P'adşa» û «Wî»).

+ 2:12 Zebûr 34:7

* 3:2 Me'na xebera «Sela» bi zimanê îbranî ne e'yan e. Gelek zane bawer dikin ku ev têrmîneke miqamê ye. Lê welger'andina Yûnanîye kevinda ev tê fe'mkirinê çawa deng sekinandin û dûmayîkirina miqamê.

+ 3:2 Zebûr 71:11

+ 3:3 Destpêbûn 15:1, Zebûr 27:6

+ 3:4 Zebûr 2:6, Zebûr 34:3

+ 3:5 Zebûr 4:7

+ 3:6 Zebûr 27:3

+ 3:7 Zebûr 58:6

+ 3:8 Zebûr 37:39, Ûnis 2:10

* 4:3 «Aminê Xwe» aha jî tê fe'mkirinê: «Pîrozê Xwe».

+ 4:3 Derk’etin 11:7

* 4:4 Aha jî tê fe'mkirinê: «Heger hêrs dik'evin, guna nekin».

+ 4:5 Q. Ducarî 33:19, Zebûr 51:19

+ 4:6 Jimar 6:25, Zebûr 31:16, Zebûr 44:3, Zebûr 67:1

+ 4:8 Zebûr 3:5

+ 5:2 Zebûr 84:3

+ 5:3 Zebûr 88:9, Zebûr 119:147

+ 5:5 Zebûr 11:5

+ 5:6 Zebûr 55:23

+ 5:7 Zebûr 11:4

* 5:9 R'omayî 3:13.

+ 5:9 Zebûr 12:1, R’omayî 3:13

* 5:12 Têk'sta îbranî xeberekê bi k'ar tîne, ku aha tê fe'mkirinê: «Mert'aleke mezin e, ku t'emamîya bedenê digire».

+ 5:12 Zebûr 115:13-14, Zebûr 103:4

+ 6:1 Zebûr 38:1

+ 6:3 Zebûr 90:13

+ 6:5 Zebûr 30:9, Zebûr 88:10, Zebûr 115:17,

+ 6:7 Zebûr 31:9

* 6:8 Metta 7:23; Lûqa 13:27.

+ 6:8 Zebûr 119:115, Metta 7:23

+ 6:10 Zebûr 40:12

+ 7:1 Zebûr 11:1, Zebûr 64:10, Zebûr 31:15

+ 7:4 Zebûr 55:20,

+ 7:8 Zebûr 26:1, Zebûr 35:24, Zebûr 43:1

+ 7:9 Zebûr 11:5

+ 7:10 Destpêbûn 15:1

+ 7:12 Q. Ducarî 32:41, Q. Ducarî 32:23

+ 7:13 Zebûr 21:12, Zebûr 64:7

+ 7:14 Aqûb 1:15

+ 7:15 Ester 7:9, Mesele 11:5, Mesele 26:27, Mesele 28:10,

+ 7:17 Zebûr 9:2

+ 8:1 Zebûr 81:1, Zebûr 84:1

+ 8:1 Zebûr 148:13, Zebûr 113:4, Metta 21:16

* 8:2 Metta 21:16.

+ 8:4 Zebûr 144:3, Îbranî 2:6-8

* 8:4-6 Bona «her tişt kire binê p'îyêd wî» binihêr'e: Korint'î I 15:27; Efesî 1:22. Bona r'ezêd 4-6 binihêr'e: Îbranî 2:8.

+ 8:6 Destpêbûn 1:26, Destpêbûn 1:28, Zebûr 110:1, Korint’î I 15:27, Efesî 1:22

* 9:0 Me'na «E'lmût'-labên» bi îbranî ne e'yan e.

+ 9:1 Zebûr 26:7, Zebûr 40:5, Zebûr 96:3

+ 9:2 Zebûr 7:17

+ 9:4 Zebûr 140:12, Zebûr 29:10

+ 9:5 Q. Ducarî 9:14, Q. Ducarî 29:20

+ 9:7 Zebûr 102:12, Zebûr 145:13,

+ 9:8 Zebûr 58:11, Zebûr 67:4, Zebûr 96:13, Zebûr 98:9, Zebûr 110:6,

+ 9:10 Zebûr 91:14

+ 9:13 Zebûr 107:18

* 9:14 «Bajar» bi îbranî xeber bi xeber «qîz» e. Bi îbranî xebera «qîz» gelek cara bi me'na «bajar» yan jî «binelîyêd bajêr» tê xebatê.

+ 9:15 Zebûr 7:15, Mesele 29:5, Mesele 29:6

* 9:16 Hinek zane fe'm dikin, ku «Higgayon Sela» be'sa miqamekî nerm dike, ku navbera stiranêda tê lêdanê.

+ 9:16 Derk’etin 7:5, Derk’etin 14:4

+ 10:1 Zebûr 22:1

* 10:3 Aha jî tê fe'mkirinê: «Û yê tima xwezîya xwe li xwe tîne».

+ 10:4 Zebûr 14:1, Zebûr 53:1

+ 10:6 Zebûr 30:6

* 10:7 R'omayî 3:14.

+ 10:7 R’omayî 3:14,

+ 10:8 Zebûr 17:11, Zebûr 37:32, Mesele 24:15

+ 10:9 Zebûr 59:3,

* 10:10 Aha jî tê fe'mkirinê: «Yê bêxeda qoncikî dibe tê p'elaxtin».

+ 10:14 Q. Ducarî 10:18,

+ 10:15 Zebûr 37:17

+ 10:16 Derk’etin 15:18, Zebûr 29:10, Zebûr 146:10

+ 10:18 Zebûr 82:3

+ 11:1 Zebûr 7:1

+ 11:2 Zebûr 64:3

+ 11:3 Zebûr 82:5

+ 11:4 Ûnis 2:8, Zebûr 2:4,

+ 11:5 Destpêbûn 22:1

+ 11:6 Destpêbûn 19:24, Zebûr 75:8

+ 11:7 Zebûr 33:5, Zebûr 62:7, Zebûr 99:4

+ 12:2 Zebûr 5:9, Zebûr 41:5, Zebûr 144:8

+ 12:6 Zebûr 18:30, Zebûr 119:140, Mesele 30:5

+ 13:1 Zebûr 89:46,

+ 13:3 Zebûr 19:8

+ 13:4 Q. Ducarî 32:27

+ 13:5 Zebûr 116:7

• 14:1 Zebûr 53

+ 14:1 Zebûr 10:4, R’omayî 3:10-12

+ 14:2 Destpêbûn 11:5, Q. Ducarî 26:15, Zebûr 33:14, Zebûr 102:18

* 14:1-3 R'omayî 3:10-12.

+ 14:4 Mesele 30:14,

* 15:1 Awa gotî «Konê Şe'detîyê». Ew kon h'eta çêkirina p'aristgeha Silêman hebû. Binihêr'e: Derk'etin 26:1.

* * 15:1 Awa gotî «Ç'îyayê Sîyonê», ku Orşelîmêda ye.

+ 15:1 Zebûr 24:3-4,

+ 15:2 Zebûr 106:3

* 15:3 Aha jî tê fe'mkirinê: «Û ji cînêr şermî nabe».

+ 15:3 Q. K’ahîntîyê 19:16

+ 15:5 Q. K’ahîntîyê 25:36, Derk’etin 23:5

* 16:0 Vê zebûrêda, usa jî ji zebûra 56-a h'eta 60-î xebera îbranî «mîxtam» çawa «zebûr» hatîye welger'andinê. Lê me'na wê xebera îbranî ne e'yan e.

+ 16:2 Zebûr 73:25

+ 16:4 Derk’etin 23:13,

+ 16:5 Jimar 18:20,

+ 16:8 Zebûr 109:31, K’arêd Şandîya 2:25-28

* 16:10 K'arêd Şandîya 13:35.

+ 16:10 Zebûr 30:3, Zebûr 49:15, Zebûr 86:13, K’arêd Şandîya 2:27

* 16:8-11 K'arêd Şandîya 2:25-28.

+ 16:11 Metta 7:14

+ 17:1 Zebûr 86:1, Zebûr 142:1

+ 17:3 Zebûr 66:10

+ 17:7 Zebûr 31:21

+ 17:8 Q. Ducarî 32:10, Rʼûtʼ 2:12, Zebûr 36:7, Zebûr 57:1, Zebûr 63:7, Zebûr 91:4

* 17:10 Bi îbranî xeber bi xeber aha ye: «Evana bezê xweda mewicîne», ku tê fe'mkirinê «ew bê îsaf bûne» yan «ew miqabil in».

+ 17:10 Zebûr 119:70

+ 17:12 Zebûr 10:8

+ 18:1 Q. Ducarî 6:5, Zebûr 116:1

+ 18:2 Zebûr 19:14, Zebûr 31:2-3, Zebûr 71:3, Zebûr 91:2, Zebûr 144:2, Destpêbûn 15:1

+ 18:3 Zebûr 48:1, Zebûr 96:4, Zebûr 145:3

+ 18:4 Zebûr 42:6, Zebûr 93:4, Ûnis 2:4

+ 18:5 Zebûr 116:3

+ 18:6 Ûnis 2:8

+ 18:7 Zebûr 77:17, Zebûr 97:4

+ 18:8 Zebûr 21:8,

+ 18:9 Zebûr 144:5,

* 18:10 «Xêrûb» cûr'ekî milyak'etayî sereke ye.

* * 18:10 Me'na «sililî» ev e: «Mîna tîra ber'dayîye hewava diçe».

+ 18:10 Zebûr 104:3

+ 18:11 Derk’etin 20:21, Zebûr 97:2

+ 18:13 Zebûr 68:33, Zebûr 77:17-18

+ 18:15 Derk’etin 15:8, Zebûr 106:9

+ 18:16 Zebûr 144:7

+ 18:17 Zebûr 142:6

+ 18:19 Zebûr 31:7, Zebûr 118:5

+ 18:23 Destpêbûn 6:9,

+ 18:27 Zebûr 101:5

+ 18:28 Zebûr 132:17

+ 18:30 Q. Ducarî 32:4, Metta 5:48, Zebûr 12:6, Mesele 30:5, Destpêbûn 15:1

* 18:32 Aha jî tê fe'mkirinê: «Û r'îya min k'amil dike».

+ 18:33 Q. Ducarî 32:13,

+ 18:34 Zebûr 144:1

+ 18:37 Derk’etin 23:27

+ 18:40 Derk’etin 23:27

+ 18:41 Mesele 15:29

+ 18:44 Q. Ducarî 33:29

+ 18:47 Zebûr 47:2

* 18:49 R'omayî 15:9.

+ 18:49 R’omayî 15:9

+ 18:50 Zebûr 144:10,

+ 19:1 Zebûr 50:6, Zebûr 89:5, Zebûr 97:6

* 19:4 Bi îbranî xeber bi xeber aha ye: «T'êla t'erezûyê», lê welger'andina yûnanîye kevinda «deng» e.

* * 19:4 R'omayî 10:18.

+ 19:4 R’omayî 10:18

+ 19:7 Q. Ducarî 4:7, Zebûr 23:3, Zebûr 119:130

+ 19:8 R’omayî 7:12, Zebûr 13:3

+ 19:9 Zebûr 119:142, Zebûr 119:151, Zebûr 119:160

+ 19:10 Mesele 3:14, Mesele 8:10, Mesele 24:13

+ 19:13 Jimar 15:30, R’omayî 6:12, R’omayî 6:14

+ 19:14 Zebûr 18:2

+ 20:1 Zebûr 69:29, Mesele 18:10

+ 20:2 Zebûr 128:5, Zebûr 134:3

+ 20:4 Zebûr 21:2

+ 20:7 Zebûr 33:17, Mesele 21:31

+ 21:1 Zebûr 28:7

+ 21:2 Zebûr 20:4

+ 21:4 Zebûr 61:5, Zebûr 91:16

+ 21:7 Zebûr 16:8

+ 21:9 Zebûr 18:8, Zebûr 97:3, Îbranî 10:27

+ 21:12 Zebûr 18:14

* 22:1 Metta 27:46; Marqos 15:34.

+ 22:1 Metta 27:46, Marqos 15:34, Zebûr 10:1,

+ 22:2 Zebûr 88:1

* 22:7 Metta 27:39; Marqos 15:29; Lûqa 23:35.

+ 22:7 Zebûr 91:14, Metta 27:39-43, Marqos 15:29-32, Lûqa 23:35-37

* 22:8 Metta 27:43.

+ 22:9 Zebûr 72:6

+ 22:11 Zebûr 107:12

* 22:12 Başan dik'ete r'ohilata ç'emê Ûrdunê û dewarêd wan ber ç'e've nav û deng bûn. Binihêr'e: Hezekîyêl 39:18; Amos 4:1.

+ 22:12 Zebûr 118:10-12,

+ 22:14 Zebûr 119:28

* 22:16 Eva têk'sta ji welger'andina yûnanîye kevin tê. Fe'mîna îbranî ne zelal e, lê hinek zane aha fe'm dikin: «Mîna şêr dest û p'îyêd min (didir'înin)».

+ 22:16 Zebûr 59:6

+ 22:17 Lûqa 23:35

* 22:18 Metta 27:35; Marqos 15:24; Lûqa 23:34; Yûh'enna 19:24.

+ 22:18 Yûh’enna 19:24

+ 22:20 Zebûr 35:17, Fîlîpî 3:2

+ 22:21 Tîmot’êyo II 4:17

* 22:22 Îbranî 2:12.

+ 22:22 Îbranî 2:12

+ 22:23 Zebûr 135:20

+ 22:25 Zebûr 35:18, Q. K’ahîntîyê 7:16

* 22:26 Firaza «bînime sêrî ad-qirarêd xwe» û firaza «belengazê bixwin û t'êr bin» hevr'a girêdayî ne. Anegorî r'aw-r'izimê cime'ta Îsraêlê, gava yek tiştek ji Xudan dixwest û li ber Wî ad-qirar dikir û Xudan caba wî dida, hingê ewî merivî qurban didane Xudan û ji wî goştî p'arek digihîşte belengaza. Lema li vê r'êzêda dibêje wekî belengazê bixwin û t'êr bin.

+ 22:27 Zebûr 96:7,

+ 22:28 Lûqa 1:33, Korint’î I 15:24, E’yantî 11:15

+ 22:30 Zebûr 102:18

+ 22:31 Zebûr 78:6, Zebûr 102:18

+ 23:1 Zebûr 80:1, Yûh’enna 10:11, Fîlîpî 4:19

+ 23:2 Yûh’enna 10:9

+ 23:3 Zebûr 19:7, Mesele 4:11, Mesele 8:20

+ 23:4 Zebûr 138:7, Mesele 10:9,

+ 23:5 Zebûr 92:10, Mesele 27:9, Lûqa 7:46

* 24:1 Korint'î I 10:26.

+ 24:1 Derk’etin 9:29, Zebûr 50:12, Zebûr 89:10

+ 24:2 Zebûr 102:25, Zebûr 104:5, Mesele 8:29

* 24:3 Awa gotî «Ç'îyayê Sîyon» û «P'aristgeh», ku Orşelîmêda bû.

+ 24:3 Zebûr 15,

* 24:4 Aha jî tê fe'mkirinê: «Ku pey p'ûtsenemîyê naçe».

+ 24:4 Zebûr 51:10, Metta 5:8

+ 24:7 Zebûr 118:19-20,

+ 24:8 Derk’etin 15:3

+ 25:1 Zebûr 86:4, Zebûr 143:8

+ 25:4 Zebûr 27:11, Zebûr 86:11

+ 25:5 Zebûr 26:3

+ 25:6 Zebûr 103:17

+ 25:7 Zebûr 119:9, Zebûr 51:1

+ 25:11 Zebûr 79:9,

+ 25:13 Zebûr 37:22, Mesele 2:21,

+ 25:15 Zebûr 123:1-2, Zebûr 141:8

* 25:1-22 Eva zebûreke «akrostîk» e, awa gotî anegorî elîfbeya h'erfêd îbranî çêkirî ye.

+ 25:22 Zebûr 44:26, Zebûr 130:8

+ 26:1 Zebûr 7:8

+ 26:2 Zebûr 139:23, Mesele 17:3,

+ 26:3 Zebûr 25:5

+ 26:5 Zebûr 1:1, Zebûr 139:21

+ 26:6 Q. Ducarî 21:6, Zebûr 73:13, Metta 27:24

+ 26:7 Zebûr 9:1

+ 26:9 Zebûr 28:3

+ 26:10 Derk’etin 23:8

+ 27:3 Zebûr 3:6, Zebûr 23:4

+ 27:4 Zebûr 23:6, Zebûr 61:4, Zebûr 65:4

+ 27:6 Zebûr 3:3, Efesî 5:19

+ 27:8 Zebûr 105:4

+ 27:11 Zebûr 25:4

+ 27:12 Zebûr 41:2, Derk’etin 20:16, Mesele 6:19

+ 27:14 Zebûr 31:24,

+ 28:1 Zebûr 83:1, Zebûr 109:1, Zebûr 88:4, Zebûr 143:7, Mesele 1:12

+ 28:2 Zebûr 134:2

+ 28:3 Mesele 26:23, Zebûr 26:9

+ 28:7 Destpêbûn 15:1, Zebûr 21:1

+ 29:1 Destpêbûn 6:2, Zebûr 89:6, Zebûr 96:7

* 29:2 Aha jî tê fe'mkirinê: «Cîyê Pîrozî xemilandî».

+ 29:5 Zebûr 104:16,

* 29:6 «Sîryon» bi zimanê fînîkî navê ç'îyayî Hermonê ye, ku ji be'rê nêzîkî 2800 mêtir bilindtir e.

+ 29:6 Q. Ducarî 3:9, Zebûr 114:4, Zebûr 114:6

+ 29:8 Jimar 13:26

+ 29:10 Destpêbûn 6:17, Derk’etin 15:18, Zebûr 9:4, Zebûr 10:16

+ 29:11 Zebûr 68:35

+ 30:1 Zebûr 35:19

+ 30:3 Zebûr 16:10, Zebûr 49:15, Zebûr 86:13,

+ 30:5 Zebûr 126:5

+ 30:6 Zebûr 10:5

+ 30:9 Zebûr 6:5,

• 31:1 Zebûr 71:1-3

+ 31:2 Zebûr 18:2

* 31:5 Lûqa 23:46.

+ 31:5 Lûqa 23:46

+ 31:6 Q. Ducarî 32:21

+ 31:8 Zebûr 18:19

+ 31:9 Zebûr 6:7

+ 31:11 Zebûr 31:11, Zebûr 38:10, Zebûr 69:8, Zebûr 88:8

+ 31:15 Zebûr 7:1

+ 31:16 Jimar 6:25, Zebûr 4:6

+ 31:21 Zebûr 17:7

+ 31:23 Zebûr 97:10

+ 31:24 Zebûr 27:14

* 32:0 Me'na xebera «Maskîl» bi îbranî ne e'yan e. Gelek zane bawer dikin, ku ev têrmîneke hilbestê ye. K'oka vê xeberê diçe ser k'ûr fikirandinê û serwaxtîyê.

* 32:1-2 R'omayî 4:7-8.

+ 32:2 Yûh’enna 1:47, R’omayî 4:7-8

+ 32:5 Zebûr 38:18, Zebûr 51:3, Yûh’enna I 1:9

+ 32:7 Zebûr 119:114

+ 32:9 Mesele 26:3, Aqûb 3:3

+ 32:11 Zebûr 68:3

+ 33:2 Zebûr 71:22

+ 33:3 Zebûr 40:3, Zebûr 96:1, Zebûr 98:1, Zebûr 144:9, Zebûr 149:1, E’yantî 5:9

+ 33:5 Zebûr 33:5, Zebûr 62:7, Zebûr 119:64

+ 33:6 Destpêbûn 1:6-7, Zebûr 148:5, Yûh’enna 1:3, Îbranî 11:3

+ 33:7 Destpêbûn 1:9, Zebûr 104:9,

+ 33:9 Destpêbûn 1:3

+ 33:11 Mesele 19:21,

+ 33:12 Q. Ducarî 7:6, Zebûr 144:15

+ 33:13 Zebûr 11:4

+ 33:14 Q. Ducarî 26:15,

+ 33:17 Zebûr 20:7, Mesele 21:31

+ 33:18 Zebûr 147:11

+ 33:20 Destpêbûn 15:1, Q. Ducarî 33:29

+ 34:4 Zebûr 3:4

+ 34:6 Zebûr 18:1

* 34:8 Petrûs I 2:3.

+ 34:8 Petrûs I 2:3, Zebûr 2:12

+ 34:9 Zebûr 37:25, Mesele 10:3

+ 34:12 Petrûs I 3:10-12

+ 34:13 Mesele 13:3

+ 34:14 Zebûr 37:27, Yûh’enna III 1:11

+ 34:15 Mesele 15:29

* 34:12-16 Petrûs I 3:10-12.

+ 34:16 Mesele 10:7

+ 34:18 Zebûr 51:17

+ 34:19 Tîmot’êyo II 3:11

* 34:20 Yûh'enna 19:36.

+ 34:20 Yûh’enna 19:36

* 34:1-22 Eva zebûreke «akrostîk» e, awa gotî anegorî elîfbeya h'erfêd îbranî çêkirî ye.

+ 35:4 Zebûr 40:14, Zebûr 69:22-25, Zebûr 109:6-15

+ 35:5 Zebûr 1:4

+ 35:6 Zebûr 73:18,

+ 35:7 Zebûr 57:6, Zebûr 119:85,

+ 35:9 Lûqa 1:47

+ 35:10 Derk’etin 15:11, Zebûr 71:19, Zebûr 86:8, Zebûr 89:6-8, Zebûr 113:5,

+ 35:12 Zebûr 38:19, Zebûr 109:5, Mesele 17:13,

* 35:13 Aha jî tê fe'mkirinê: «Lê duayê min p'aşila minda veger'îya».

+ 35:13 Jimar 29:7

+ 35:16 Zebûr 37:12

+ 35:17 Zebûr 22:20

+ 35:18 Zebûr 22:25

* 35:19 Yûh'enna 15:25.

+ 35:19 Zebûr 69:4, Yûh’enna 15:25, Zebûr 30:1

+ 35:22 Zebûr 10:1, Zebûr 38:21

+ 35:23 Zebûr 44:23, Zebûr 78:65

+ 35:24 Zebûr 7:8

+ 35:25 Zebûr 40:15, Zebûr 70:3,

+ 35:28 Zebûr 71:8

* 36:1 R'omayî 3:18.

+ 36:1 R’omayî 3:18

+ 36:4 Mesele 4:16,

+ 36:5 Zebûr 57:10, Zebûr 71:19, Zebûr 108:4,

+ 36:6 R’omayî 11:33, Zebûr 104:14, Zebûr 145:16

+ 36:7 Zebûr 63:3, Zebûr 17:8

+ 36:9 Mesele 10:11, Mesele 13:14, Yûh’enna 4:10, Yûh’enna 1:9, Petrûs I 2:9, E’yantî 22:5

+ 36:10 Galatî 4:9

+ 36:12 Zebûr 1:5

* 37:1 Awa gotî «bêqanûn, nep'ak».

+ 37:1 Mesele 3:31, Mesele 23:17, Mesele 24:19

+ 37:2 Zebûr 90:5-6

+ 37:5 Mesele 3:5, Mesele 16:3

+ 37:9 Zebûr 25:13

* 37:11 Metta 5:5.

+ 37:11 Mesele 2:21, Metta 5:5

+ 37:12 Zebûr 35:16

+ 37:13 Zebûr 2:4

+ 37:16 Mesele 16:8

+ 37:17 Zebûr 10:15

+ 37:18 Zebûr 1:6

+ 37:19 Zebûr 33:19

+ 37:20 Zebûr 68:2, Zebûr 102:3,

+ 37:24 Mesele 24:16,

+ 37:25 Zebûr 34:9-10, Mesele 10:3

+ 37:26 Q. Ducarî 15:8, Zebûr 112:5

+ 37:27 Zebûr 34:14

+ 37:28 Zebûr 97:10,

+ 37:30 Mesele 10:31, Mesele 15:28

+ 37:31 Q. Ducarî 6:6, Zebûr 40:8, Zebûr 119:11,

+ 37:32 Zebûr 10:8

+ 37:34 Zebûr 91:8, Zebûr 92:11, Mesele 29:16

* 37:35 Bi îbranî r'êza duda ne t'am zelal e, lê welger'andina yûnanîye kevinda aha ye: «Mîna darê erzêyî Lubnanêda bilind dibe».

+ 37:38 Zebûr 73:17

+ 37:39 Zebûr 3:8, Ûnis 2:10

* 37:1-40 Eva zebûreke «akrostîk» e, awa gotî anegorî elîfbeya h'erfêd îbranî çêkirî ye.

+ 37:40 Zebûr 11:1

+ 38:1 Zebûr 70:1

+ 38:1 Zebûr 6:1

+ 38:2 Q. Ducarî 32:23,

+ 38:11 Zebûr 88:17

+ 38:15 Zebûr 39:7

+ 38:18 Zebûr 32:5

+ 38:20 Zebûr 35:12, Mesele 17:13,

+ 38:21 Zebûr 10:1, Zebûr 35:22

+ 39:1 Zebûr 62:1, Zebûr 77:1

+ 39:4 Zebûr 90:12

+ 39:5 Zebûr 89:47, Zebûr 91:5, Zebûr 62:9, Zebûr 94:10-11, Zebûr 144:4,

+ 39:6 Zebûr 49:10,

+ 39:7 Zebûr 38:15

+ 39:12 Zebûr 56:8, Zebûr 119:19, Zebûr 119:54

+ 40:2 Zebûr 69:2,

+ 40:3 Zebûr 33:3, Zebûr 52:6

+ 40:5 Zebûr 9:1, Zebûr 71:16

+ 40:6 Zebûr 51:16, Îbranî 10:5-7

* 40:6-8 Îbranî 10:5-7.

+ 40:8 Zebûr 37:31, Zebûr 119:11

+ 40:12 Zebûr 69:3

* 40:13 Awa gotî «bira xwestina Te be».

+ 40:14 Zebûr 35:4, Zebûr 6:10

+ 40:15 Zebûr 35:25

+ 40:17 Zebûr 86:1, Zebûr 109:22

+ 41:1 Mesele 14:21, Mesele 29:7, Zebûr 37:18

+ 41:2 Zebûr 27:12

+ 41:6 Zebûr 12:2

* 41:9 Metta 26:23; Marqos 14:18; Lûqa 22:21; Yûh'enna 13:18.

+ 41:9 Yûh’enna 13:18

+ 41:13 Zebûr 72:18, Zebûr 89:52, Zebûr 106:48

+ 42:1 Zebûr 63:1, Zebûr 84:1

+ 42:3 Zebûr 79:10, Zebûr 115:2, Zebûr 80:5, Zebûr 102:9,

+ 42:5 Zebûr 43:5

+ 42:6 Q. Ducarî 3:9, Zebûr 18:4, Zebûr 88:7, Ûnis 2:4

+ 42:8 Zebûr 63:6, K’arêd Şandîya 16:25

+ 42:9 Zebûr 18:2, Zebûr 43:2

+ 43:1 Zebûr 7:8

+ 43:2 Zebûr 44:9, Zebûr 42:9

+ 43:3 Zebûr 2:6

+ 43:5 Zebûr 42:5

+ 44:1 Jimar 23:23, Q. Ducarî 32:7, Zebûr 78:3

+ 44:2 Q. Ducarî 7:1

+ 44:3 Jimar 6:25, Zebûr 4:6

+ 44:4 Zebûr 74:12

+ 44:6 Zebûr 33:16-17

+ 44:9 Zebûr 43:2, Zebûr 89:38

+ 44:10 Q. K’ahîntîyê 26:17, Q. Ducarî 28:25,

+ 44:11 Q. K’ahîntîyê 26:33

+ 44:13 Zebûr 79:4,

+ 44:14 Q. Ducarî 28:37

+ 44:21 Mesele 15:11, K’arêd Şandîya 1:24

* 44:22 R'omayî 8:36.

+ 44:22 R’omayî 8:36

+ 44:23 Zebûr 35:23, Zebûr 78:65

+ 44:26 Zebûr 25:20

+ 45:1 Zebûr 69:1

+ 45:3 Derk’etin 32:27,

* 45:6 «T'extê Te Xwedêyo» bi îbranî aha jî tê fe'mkirinê: «T'extê Teyî ku Xwedê da Te». Zemanê berê, p'adşa çawa xwedêk dihatine h'esabê û wana weke h'ukumê xwedêtîya xwe p'adşatî dikir. Lê cihûya gotinêd vê zebûrê fe'm dikirin, çawa gotinêd li ser Mesîh hatîye sêrî.

+ 45:6 Îbranî 1:8-9

* 45:6-7 Îbranî 1:8-9.

* 45:8 Cûr'ekî biharetêye ku bi îbranî ne e'yan e. Gelek welger'andinada jêr'a dibêjin «kasîya».

+ 45:8 Mesele 7:17

+ 45:9 Destpêbûn 10:29,

* 45:12 Bi îbranî xeber bi xeber aha ye: «Qîza Sûrê». Bi îbranî xebera «qîz» gelek cara bi me'na «bajar» yan «binelîyêd bajêr» tê xebatê.

* 45:1-17 Ev zebûra evîntîyê bona de'wata p'adşakî Îsraêl û dergîstîya wîye ji welatder e. Peyr'a, gelek ser k'etin ku ev zebûr bi Mesîh ser hevda tê (mesele, welger'andineke aramîye kevinda r'êza 2a navê «Mesîh» bona p'adşa bi k'ar anîye). Bona vê yekê, vê welger'andinêda h'erfa mezin bona vî p'adşayî hatîye nivîsarê (mesele, «P'adşa» û «Wî»).

* 46:0 «Alamot» têrmîneke miqamêye ne e'yan e. Zane dibêjin, ku eva dide k'ifşê çawa dengê ziravî k'ulfeta cahil, yan jî dengê zur'nê.

+ 46:1 Zebûr 7:1, Q. Ducarî 4:7,

+ 46:3 Zebûr 93:3

+ 46:4 Zebûr 65:9

+ 46:6 Zebûr 2:1,

+ 46:8 Zebûr 66:5

+ 46:9 Zebûr 76:3,

+ 47:1 Zebûr 95:1

+ 47:2 Q. Ducarî 7:21, Zebûr 66:3, Zebûr 76:11,

* 47:7 Bi îbranî xeber bi xeber «maskîl» e. Bona «maskîl» şirovekirina Zebûr 32 binihêr'e.

+ 47:7 Lûqa 1:33, Korint’î I 15:24, E’yantî 11:15

+ 47:9 Zebûr 89:18

+ 48:1 Zebûr 18:3

* 48:2 Bi îbranî çend fe'mînêd «Safonê» hene: (1) Ew navekî K'enanîyayî bona wî ç'îyayî bû, ku «misk'enê pîroz» dihate h'esabê; (2) usa jî «bakur» tê gotinê.

* * 48:2 Metta 5:35.

+ 48:4 Destpêbûn 14:1,

+ 48:9 Zebûr 26:3

+ 48:10 Zebûr 113:3

+ 48:11 Zebûr 97:8

+ 49:4 Zebûr 78:2

+ 49:6 Mesele 11:28

+ 49:7 Metta 16:26, Marqos 8:37

+ 49:9 Zebûr 89:48

+ 49:10 Zebûr 39:6,

* 49:15 Binihêr'e: Destpêbûn 5:24.

+ 49:15 Zebûr 16:10, Zebûr 30:3

+ 49:17 Tîmot’êyo I 6:7

+ 50:1 Q. Ducarî 10:17, Zebûr 113:3

+ 50:2 Q. Ducarî 33:2, Zebûr 80:1, Zebûr 94:1

+ 50:3 Derk’etin 19:16, Q. K’ahîntîyê 10:2, Jimar 16:35,

+ 50:4 Q. Ducarî 4:26, Q. Ducarî 32:1,

+ 50:6 Zebûr 19:1, Zebûr 97:6, Zebûr 58:11

+ 50:7 Zebûr 81:8

+ 50:8 Zebûr 40:6

+ 50:12 Derk’etin 9:29, Zebûr 24:1, K’arêd Şandîya 17:25

+ 50:14 Zebûr 107:22, Îbranî 13:15, Jimar 30:2, Ûnis 2:10

+ 50:15 Zebûr 81:7

+ 50:19 Zebûr 52:2

+ 50:22 Zebûr 9:17

+ 51:1 Zebûr 25:7,

+ 51:2 Q. K’ahîntîyê 16:30, Yûh’enna I 1:7, Yûh’enna I 1:9

+ 51:3 Zebûr 32:5, R’omayî 7:18

* 51:4 R'omayî 3:4.

+ 51:4 R’omayî 3:4

+ 51:5 Zebûr 58:3

+ 51:10 Metta 5:12,

+ 51:16 Zebûr 40:6

+ 51:17 Zebûr 34:18

+ 51:18 Zebûr 69:35, Zebûr 147:2

+ 51:19 Zebûr 4:5

+ 52:2 Zebûr 50:19

+ 52:5 Zebûr 27:13

+ 52:6 Zebûr 40:2,

+ 52:7 Zebûr 49:6

• 53:1 Zebûr 14

+ 53:1 Zebûr 10:4, R’omayî 3:10-12

+ 53:2 Destpêbûn 11:5, Q. Ducarî 26:15, Zebûr 33:14, Zebûr 102:18

* 53:1-3 R'omayî 3:10-12.

+ 53:4 Mesele 30:14,

+ 53:5 Q. K’ahîntîyê 26:17, Mesele 28:1

+ 54:3 Zebûr 86:14

* 54:4 Awa gotî «alîk'ar».

+ 54:5 Zebûr 143:12

+ 54:7 Zebûr 59:9, Zebûr 92:11, Zebûr 112:8, Zebûr 118:7

+ 55:2 Zebûr 64:1

* 55:5 Awa gotî «unda kirime, t'une kirime».

+ 55:14 Zebûr 42:4

+ 55:15 Jimar 16:30-33, Zebûr 124:3, Mesele 1:12

+ 55:19 Q. Ducarî 33:27, Zebûr 90:2, Zebûr 93:2,

+ 55:20 Zebûr 7:4

+ 55:21 Mesele 5:3

+ 55:22 Zebûr 37:5, Metta 11:28-30

+ 55:23 E’yantî 20:3, Zebûr 5:6, Mesele 10:27

* 56:0 Ji zebûra 56-a h'eta 60-î xebera îbranî «mîxtam» çawa «zebûr» hatîye welger'andinê. Lê me'na wê xebera îbranî ne e'yan e.

+ 56:4 Zebûr 118:6, Metta 10:28

+ 56:6 Zebûr 71:10

+ 56:8 Zebûr 39:12, Derk’etin 32:32, Zebûr 69:28, Zebûr 139:16,

+ 56:12 Q. K’ahîntîyê 5:4, Jimar 30:2, Q. Ducarî 23:21, Zebûr 50:14, Zebûr 116:17

+ 56:13 Zebûr 116:8,

• 57:1 Zebûr 108:1-5

+ 57:1 Zebûr 58:1, Zebûr 59:1, Zebûr 75:1, Zebûr 142:1

+ 57:1 Rʼûtʼ 2:12, Zebûr 17:8

+ 57:3 Zebûr 144:5-7

+ 57:4 Zebûr 58:6, Mesele 12:18, Mesele 30:14

+ 57:6 Zebûr 7:15

+ 57:7 Zebûr 112:7-8

+ 57:10 Zebûr 36:4

+ 58:1 Zebûr 57:1, Zebûr 59:1, Zebûr 75:1

+ 58:3 Zebûr 51:5

+ 58:4 Q. Ducarî 32:33, Zebûr 140:3,

+ 58:6 Zebûr 3:7, Zebûr 57:4

* 58:7 Fe'mîna p'ara r'êzêye duda îbranîda ne zelal e.

* 58:9 Fe'mîna vê r'êzê bi îbranî ne zelal e.

+ 58:10 Zebûr 68:23

+ 58:11 Zebûr 9:8

+ 59:1 Zebûr 57:1, Zebûr 58:1, Zebûr 75:1,

+ 59:1 Zebûr 20:1

+ 59:3 Zebûr 10:9,

+ 59:6 Zebûr 22:16

+ 59:8 Zebûr 2:4, Zebûr 37:13

+ 59:9 Zebûr 9:9

+ 59:10 Zebûr 21:3, Zebûr 54:7

+ 59:11 Destpêbûn 15:1

+ 59:12 Mesele 12:13

+ 59:14 Zebûr 22:16

+ 59:16 Zebûr 18:2

* 60:0 Awa gotî «Aramîyêd Bakur R'oavaya Mesopotamyayêda».

* * 60:0 Awa gotî «Aramîyêd goveka Sûryayêda».

• 60:1 Zebûr 108:6-13

+ 60:1 Zebûr 80:1

+ 60:1 Zebûr 80:2

* 60:4 Awa gotî «beyraq».

+ 60:6 Destpêbûn 12:6, Destpêbûn 33:18, Destpêbûn 33:17

+ 60:11 Zebûr 146:3,

+ 61:3 Mesele 18:10

+ 61:4 Zebûr 15:1, Rʼûtʼ 2:12, Zebûr 17:8

+ 61:6 Zebûr 21:4

+ 61:8 Jimar 30:2, Ûnis 2:10

+ 62:1 Zebûr 39:1, Zebûr 77:1

+ 62:2 Zebûr 18:2, Zebûr 30:6

+ 62:4 Mesele 26:23,

+ 62:9 Zebûr 39:5, Zebûr 144:4,

+ 62:10 Lûqa 12:15

+ 62:11 E’yantî 19:1

* 62:12 Metta 16:27; R'omayî 2:6; E'yantî 2:23.

+ 62:12 Derk’etin 34:6, Zebûr 86:5, Mesele 24:12

+ 63:1 Zebûr 42:1, Zebûr 143:6

+ 63:3 Zebûr 36:7

+ 63:4 Zebûr 104:33

* 63:6 Awa gotî «demêd şevê, p'arêd şevê».

+ 63:6 Zebûr 42:8, Zebûr 149:5, K’arêd Şandîya 16:25

+ 63:7 Rʼûtʼ 2:12, Zebûr 17:8

+ 63:9 Jimar 16:32-33

* 63:10 Awa gotî «wawîk, torî», ku cisinekî seyê beyanî ye.

+ 63:11 Q. Ducarî 6:13, Zebûr 107:42

+ 64:1 Zebûr 55:2-3

+ 64:3 Zebûr 11:2, Zebûr 57:3, Mesele 12:18, Mesele 30:14

+ 64:4 Mesele 1:11,

+ 64:5 Zebûr 73:11

* 64:6 Eva r'êza têk'sta îbranîda ne zelal e.

+ 64:7 Zebûr 7:12-13, Zebûr 18:14

+ 64:8 Mesele 12:13, Mesele 18:7,

+ 64:10 Zebûr 7:1, Zebûr 11:1

+ 65:1 Jimar 30:2, Ûnis 2:10

+ 65:2 Zebûr 86:9

+ 65:4 Zebûr 24:4, Zebûr 27:4

+ 65:5 Zebûr 22:27

+ 65:7 Zebûr 89:9, Zebûr 107:29, Ûnis 1:15, Metta 8:26,

+ 65:9 Q. K’ahîntîyê 26:4, Zebûr 46:4

+ 66:1 Zebûr 98:4, Zebûr 100:1

+ 66:3 Zebûr 47:2, Q. Ducarî 33:29

+ 66:4 Zebûr 86:9

+ 66:5 Zebûr 46:8

+ 66:6 Derk’etin 14:21-22,

+ 66:10 Petrûs I 1:7

+ 66:13 Jimar 30:2, Ûnis 2:10

+ 66:16 Marqos 5:19

+ 66:18 Mesele 15:8, Mesele 28:9,

+ 67:1 Jimar 6:25, Zebûr 4:5

+ 67:2 Tîto 2:11

+ 67:4 Zebûr 9:8

+ 67:6 Q. K’ahîntîyê 26:4, Zebûr 85:12

+ 68:1 Jimar 10:35, Jimar 10:35

+ 68:2 Zebûr 37:20, Zebûr 97:5,

+ 68:3 Zebûr 32:11

* 68:4 Welger'andina Yûnanîye kevinda aha ye: «R'êkê Wîr'a hazir ke».

+ 68:5 Q. Ducarî 10:18

* 68:6 Awa gotî «cîyê bê av».

+ 68:6 Zebûr 113:9,

+ 68:7 Derk’etin 13:21

+ 68:8 Derk’etin 19:18,

+ 68:12 Zebûr 110:5

* 68:13 Fe'mîna îbranî ne zelal e.

* 68:15 T'opraxa Başanê dik'ete alîyê r'ohilata ç'emê Ûrdunê. Bi fikira gelek zana, Başan be'sa ç'îyayê Hermonê dike, ku ji be'rê nêzîkî 2800 mêtir bilindtir e. Xwedê ev ç'îyayê bilind nebijart bona P'aristgeha Xwe, lê ç'îyayê Sîyonêyî li Orşelîmê, ku ji be'rê 750 mêtir bilindtir e.

+ 68:16 Derk’etin 19:18, Zebûr 132:13-14

* 68:17 Awa jî tê fe'mkirinê: «Xudan nava wanda ye, Xwedêyê Sînayê, li Cîyê Pîroz».

* 68:18 Efesî 4:8.

+ 68:18 Efesî 4:8

+ 68:19 Zebûr 55:22, Metta 11:28

+ 68:21 Zebûr 110:6

+ 68:23 Zebûr 58:10

+ 68:28 Zebûr 76:11

* 68:30 Bi fikira zana «r'e'wirê qamîşa» be'sa Hespê Nîl dike, ku sîmvola Misirê bû.

+ 68:30 Zebûr 22:12

+ 68:32 Zebûr 102:21-22

+ 68:33 Zebûr 18:10, Zebûr 104:3, Zebûr 18:13, Zebûr 29:3

+ 68:35 Zebûr 29:11

+ 69:1 Zebûr 45:1

+ 69:1 Ûnis 2:4, Ûnis 2:6

* 69:2 «Ç'im-ç'ime» e'rdê binav e, ku merî dikare bixurpişê, nuq be.

+ 69:2 Zebûr 18:4, Zebûr 40:2, Zebûr 42:6

+ 69:3 Zebûr 119:82,

* 69:4 Yûh'enna 15:25.

+ 69:4 Zebûr 35:19, Yûh’enna 15:25, Zebûr 40:12

* 69:9 Yûh'enna 2:17.

* * 69:9 R'omayî 15:3.

+ 69:9 Yûh’enna 2:17, R’omayî 15:3

+ 69:14 Zebûr 144:7

* 69:15 Xebera «qunî», ew ç'e'leke avêye bêbinî ye. Bi îbranî ev xeber navek bona «dîyarê mirîya» ye.

+ 69:16 Zebûr 63:3, Zebûr 109:21

* 69:21 Metta 27:34, 48; Marqos 15:36; Lûqa 23:36; Yûh'enna 19:28-29.

+ 69:21 Metta 27:34, Yûh’enna 19:28-29

+ 69:22 Zebûr 35:4-8, Zebûr 109:6-15

* 69:22-23 R'omayî 11:9-10.

+ 69:23 R’omayî 11:9-10

* 69:25 K'arêd Şandîya 1:20.

+ 69:25 K’arêd Şandîya 1:20

* 69:28 E'yantî 3:5; 13:8; 17:8.

+ 69:28 Derk’etin 32:32, Zebûr 56:8, E’yantî 3:5

+ 69:29 Zebûr 20:1

+ 69:31 Zebûr 50:13

* 69:32 «T'engezar» yê ku tengasîyêda dike zarîn.

+ 69:34 Zebûr 96:11

+ 69:35 Zebûr 69:35, Zebûr 147:2

+ 69:36 Zebûr 102:28

• 70:1 Zebûr 40:12-16

+ 70:1 Zebûr 38:1

+ 70:2 Zebûr 35:4, Zebûr 6:10

+ 70:3 Zebûr 35:25

+ 70:5 Zebûr 86:1, Zebûr 109:22

• 71:1 Zebûr 31:1-3

* 71:3 Eva têk'sta ji welger'andina yûnanîye kevin tê, lê bi îbranî aha ye: «Bibe qeyayê sit'argeha min ku t'imê ez bir'evimê. Te e'mir kir ku min xilaz kî».

+ 71:3 Zebûr 18:2

+ 71:4 Zebûr 140:1, Zebûr 140:4

+ 71:6 Zebûr 22:9-10

+ 71:8 Zebûr 35:28

+ 71:10 Zebûr 56:6

+ 71:11 Zebûr 3:2

+ 71:13 Zebûr 35:4, Zebûr 40:14,

+ 71:15 Zebûr 40:5

+ 71:19 Zebûr 36:5, Derk’etin 15:11, Zebûr 35:10

+ 71:22 Zebûr 33:2

+ 72:1 Zebûr 127:1,

+ 72:4 Mesele 29:14

* 72:5 Eva têk'sta ji welger'andina yûnanîye kevin tê, lê têk'sta îbranî aha tê fe'mkirinê: «Wê ji Te bitirsin nisil bi nisil, h'eta te'v û hîv hebin».

+ 72:5 Zebûr 89:36-37

+ 72:6 Q. Ducarî 32:2

+ 72:7 Zebûr 92:12

+ 72:8 Derk’etin 23:31, Zebûr 89:25,

+ 72:10 Destpêbûn 10:4, Ûnis 1:3,

+ 72:12 Mesele 31:8

+ 72:14 Zebûr 116:15

+ 72:17 Zebûr 104:31, Destpêbûn 12:3

+ 72:18 Zebûr 136:4

+ 72:19 Jimar 14:21, Zebûr 41:13

+ 73:1 Zebûr 32:2, Yûh’enna 1:47

* 73:3 Awa gotî «xêr-xweşîyêda pêşdaçûyîn».

+ 73:3 Zebûr 37:1, Mesele 3:31

* 73:10 Me'na têk'sta îbranî ne zelal e.

+ 73:13 Q. Ducarî 21:6, Zebûr 26:6

* 73:14 Du me'nêd «k'ewandin» hene, (me'na duda vê r'êzêda cîda ye): 1. Afûbûn, awa gotî k'ewandina guna. 2. Lêdan, awa gotî filankesê k'ewa bêvankesê da.

+ 73:17 Zebûr 37:38

+ 73:18 Zebûr 35:6,

* 73:20 «Zivêr» bîzokî ku me'dê yekî naçe tiştekî.

+ 73:25 Zebûr 16:2

+ 73:26 Zebûr 16:5,

+ 73:28 Aqûb 4:8, Zebûr 118:17

+ 74:1 Zebûr 79:13, Zebûr 95:7, Zebûr 100:3,

+ 74:2 Derk’etin 3:1-2, Derk’etin 19:18

+ 74:8 Zebûr 83:4

+ 74:9 Mesele 29:18,

+ 74:12 Zebûr 44:4

+ 74:13 Zebûr 104:26,

+ 74:15 Derk’etin 17:5-6, Jimar 20:11,

+ 74:16 Zebûr 104:19,

+ 74:17 Destpêbûn 8:22

+ 74:20 Q. K’ahîntîyê 26:44, Zebûr 106:45

+ 74:23 Zebûr 65:6

* 75:1 Eva têk'sta ji welger'andina yûnanîye kevin tê, lê hinek zane têk'sta îbranî aha fe'm dikin: «H'izûrîya Te nêzîk e, ew k'eremetêd Te salix dikin».

+ 75:1 Zebûr 57:1, Zebûr 58:1, Zebûr 59:1

+ 75:8 E’yantî 14:10

+ 75:10 Zebûr 101:8

* 76:2 Awa gotî «Orşelîm».

+ 76:2 Zebûr 48:2-3

+ 76:3 Zebûr 46:9,

* 76:4 Eva têk'sta ji welger'andina yûnanîye kevin tê, lê bi îbranî aha tê fe'mkirinê: «Tu şemal î û mezin î, ji ç'îyayê nêç'îrê têyî xarê».

+ 76:6 Derk’etin 15:1, Derk’etin 15:21

+ 76:7 E’yantî 6:17

+ 76:11 Jimar 30:2, Ûnis 2:10, Zebûr 47:1-2, Zebûr 68:28,

+ 77:1 Zebûr 39:1, Zebûr 62:1

+ 77:2 Zebûr 86:7

+ 77:5 Q. Ducarî 32:7, Zebûr 143:5

+ 77:11 Zebûr 105:5-6

+ 77:13 Derk’etin 15:11

+ 77:16 Zebûr 114:3,

+ 77:17 Zebûr 18:13, Zebûr 144:6

+ 77:18 Zebûr 97:4

+ 77:20 Derk’etin 12:50-51,

* 78:2 Metta 13:35.

+ 78:2 Zebûr 49:4, Metta 13:35

+ 78:3 Jimar 23:23, Q. Ducarî 32:7, Zebûr 44:1

+ 78:4 Q. Ducarî 4:9, Q. Ducarî 6:7, Q. Ducarî 11:19, Q. Ducarî 32:46

+ 78:5 Q. Ducarî 31:12-13

+ 78:6 Zebûr 102:18

+ 78:8 Derk’etin 32:9,

* 78:9 Awa gotî «ç'ekkirî».

+ 78:11 Q. Ducarî 8:14, Zebûr 106:13,

+ 78:12 Jimar 13:22, Derk’etin 7,

+ 78:13 Derk’etin 14:21-22, Derk’etin 15:8

+ 78:14 Derk’etin 13:21-22

+ 78:15 Derk’etin 17:6, Jimar 20:11

+ 78:18 Derk’etin 17:7, Jimar 20:13, Jimar 11:4-6

+ 78:21 Jimar 11:1

+ 78:23 Destpêbûn 7:11

* 78:24 Yûh'enna 6:31.

+ 78:24 Derk’etin 16:4, Derk’etin 16:14-31

+ 78:27 Derk’etin 16:13, Jimar 11:31

+ 78:29 Jimar 11:20

+ 78:31 Jimar 11:33-34

+ 78:32 Jimar 14:11

+ 78:33 Zebûr 39:5

+ 78:35 Q. Ducarî 32:4

+ 78:38 Derk’etin 34:6, Jimar 14:20

+ 78:39 Destpêbûn 6:3

+ 78:43 Derk’etin 7:3, Zebûr 105:27-36

+ 78:44 Derk’etin 7:17-24

+ 78:45 Derk’etin 8:2-14, Derk’etin 8:21-24

* 78:46 «Zerik» kurmê ku şînayê dêris dike.

* * 78:46 Awa gotî «hespê gîhê, sîyarê bûkê».

+ 78:46 Derk’etin 10:12-15

+ 78:47 Derk’etin 9:23-25

+ 78:48 Derk’etin 9:19-21

+ 78:49 Derk’etin 12:13, Derk’etin 12:23

* 78:50 «Nexweşîya h'al» nexweşîke ji hev hildanê ye û ç'are pê nabe.

* 78:51 «Ham» kur'ekî Nuh bû. Binihêr'e: Destpêbûn 10:6.

+ 78:51 Derk’etin 12:29, Zebûr 135:8

+ 78:52 Zebûr 77:20

+ 78:53 Derk’etin 14:27-28, Derk’etin 15:10

+ 78:54 Derk’etin 15:17

+ 78:55 Zebûr 135:12

+ 78:58 Q. Ducarî 31:29, Q. Ducarî 32:16

+ 78:65 Zebûr 35:23, Zebûr 44:23,

+ 78:68 Destpêbûn 49:8, Zebûr 87:2

+ 79:2 Q. Ducarî 28:26

+ 79:4 Zebûr 44:13,

+ 79:5 Zebûr 85:5, Zebûr 89:46

+ 79:6 E’yantî 16:1

+ 79:7 Zebûr 14:4

+ 79:9 Zebûr 25:11, Lûqa 18:13

+ 79:10 Zebûr 42:3, Zebûr 115:2, Q. Ducarî 32:43

+ 79:11 Zebûr 102:20

+ 79:12 Destpêbûn 4:15, Q. K’ahîntîyê 26:21

+ 79:13 Zebûr 74:1,

+ 80:1 Zebûr 60:1

+ 80:1 Zebûr 77:20, Zebûr 99:1, Q. Ducarî 33:2, Zebûr 50:2

+ 80:2 Jimar 2:18-24

+ 80:3 Zebûr 60:1, Jimar 6:25

+ 80:4 Zebûr 89:46,

+ 80:5 Zebûr 42:3, Zebûr 102:9

+ 80:7 Jimar 6:25

+ 80:8 Metta 21:33, Q. Ducarî 7:1

+ 80:11 Zebûr 72:8

+ 80:12 Zebûr 89:40,

+ 80:19 Jimar 6:25

+ 81:1 Zebûr 8:1, Zebûr 84:1

* 81:3 Cejina Yekr'ojîya Hîvê, destpêbûna mehada dihate kirinê. Lê Cejina H'olikçêkirinê 15-ê meh 7-a dihata derbazkirinê, awa gotî gava hîv t'emam dibû. Binihêr'e: Jimar 10:10; 29:1.

+ 81:3 Q. K’ahîntîyê 23:24, Jimar 10:10

+ 81:5 Derk’etin 11:4, Q. Ducarî 28:49,

+ 81:6 Derk’etin 1:11

+ 81:7 Zebûr 50:15, Derk’etin 17:1-7, Jimar 20:2-13

+ 81:8 Zebûr 50:7

+ 81:9 Derk’etin 20:2-3

+ 81:13 Q. Ducarî 5:29,

+ 81:16 Q. Ducarî 32:13-14

* 82:1 Gelek zane difikirin, ku eva r'êza diçe ser h'akim û r'êberêd Îsraêlê, k'îjan ku r'ast dîwanê nakin. Usa jî binihêr'e: Eyûb 1:6; 22.

+ 82:2 Q. K’ahîntîyê 19:15, Q. Ducarî 1:17, Mesele 18:5

+ 82:3 Zebûr 10:18,

+ 82:4 Mesele 24:11

+ 82:5 Zebûr 11:3

* 82:6 Yûh'enna 10:34.

+ 82:6 Yûh’enna 10:34

+ 82:7 Zebûr 49:12,

+ 83:1 Zebûr 28:1

+ 83:4 Zebûr 74:8,

+ 83:6 Destpêbûn 25:12-16,

* 83:8 Ev h'emû nav be'sa wan mileta dikin, k'îjan ku nêzîkî cime'ta Îsraêlê diman. Zar'êd Lût be'sa cime'ta mowabî û amonî dike.

* 83:9 R'êber 7:25.

* * 83:9 R'êber 4:6-24.

* 83:11 R'êber 7:24-25.

* * 83:11 R'êber 8:21.

+ 83:18 Derk’etin 6:3

+ 84:1 Zebûr 8:1, Zebûr 81:1

+ 84:2 Zebûr 42:1, Zebûr 63:1

+ 84:3 Zebûr 5:2

+ 84:4 Zebûr 23:6, Zebûr 65:4

+ 84:5 Zebûr 122:1

* 84:6 «Bak'a» bi îbranî cûr'e-cûr'e tê fe'mkirinê: «girî», «cîyê dêm», usa jî navê cûr'ekî dara ye.

+ 84:9 Destpêbûn 15:1

+ 84:11 Destpêbûn 15:1, Lûqa 1:78

+ 84:12 Mesele 16:20

+ 85:2 Zebûr 32:1

+ 85:3 Derk’etin 32:12

+ 85:5 Zebûr 79:5

+ 85:12 Q. K’ahîntîyê 26:4, Zebûr 67:5

+ 86:1 Zebûr 17:1, Zebûr 142:1, Zebûr 40:17

+ 86:4 Zebûr 25:1

+ 86:5 Derk’etin 34:6, Zebûr 145:8

+ 86:7 Zebûr 77:2

+ 86:8 Derk’etin 15:11, Zebûr 35:10, Zebûr 96:4, Zebûr 97:9,

* 86:9 E'yantî 15:4.

+ 86:9 Zebûr 66:4, E’yantî 15:4

+ 86:10 Q. Ducarî 6:4,

+ 86:11 Zebûr 25:4

+ 86:13 Zebûr 16:10,

+ 86:14 Zebûr 54:3

+ 86:15 Derk’etin 34:6

+ 86:16 Zebûr 116:16

+ 87:2 Zebûr 48:1, Zebûr 78:68

+ 87:3 Zebûr 46:4-5

* 87:4 Bi îbranî xeber bi xeber «R'ahab» e, ku navekî Misirê ye.

* * 87:4 Bi îbranî xeber bi xeber aha ye: «Eva li wir dinê k'etîye».

+ 87:5 Zebûr 48:8

+ 87:7 Zebûr 36:8,

+ 88:1 Zebûr 22:2, Lûqa 18:7

+ 88:3 Zebûr 16:10

+ 88:4 Zebûr 28:1, Zebûr 143:7, Mesele 1:12

+ 88:6 Zebûr 143:3,

+ 88:7 Zebûr 42:6-7

+ 88:8 Zebûr 31:11,

+ 88:10 Zebûr 6:5,

+ 88:13 Zebûr 5:3

+ 88:17 Zebûr 22:16

+ 88:18 Zebûr 38:11

+ 89:1 Zebûr 101:1

* 89:4 K'arêd Şandîya 2:30.

+ 89:4 Zebûr 132:11-12

+ 89:5 Zebûr 19:1,

* 89:6 «Mêr-milyak'et» bi îbranî xeber bi xeber «ewledêd xwedêya», ku li vir tê fe'mkirin milyak'et û heyînêd e'zmanaye r'uh'anî.

+ 89:6 Derk’etin 15:11, Destpêbûn 6:2,

+ 89:8 Zebûr 35:10

+ 89:9 Zebûr 65:7, Ûnis 1:15

* 89:10 «R'ahab» navekî h'ûtekî be'rê ye, ku nîşana k'ubar-babaxîyê ye. Usa jî navekî sîmvolî bona Misirê tê gotinê. Binihêr'e: Zebûr 87:4.

+ 89:11 Zebûr 24:1

+ 89:12 Q. Ducarî 3:9,

+ 89:14 Zebûr 97:2

+ 89:15 Jimar 6:25, Zebûr 4:6

+ 89:18 Zebûr 47:9

+ 89:19 K’arêd Şandîya 13:22

* 89:20 K'arêd Şandîya 13:22.

+ 89:23 Zebûr 2:9

+ 89:25 Zebûr 72:8

+ 89:26 Q. Ducarî 32:15, Zebûr 95:1

* 89:27 E'yantî 1:5.

+ 89:35 Îbranî 6:17-18

+ 89:38 Zebûr 44:9

+ 89:46 Zebûr 13:1, Zebûr 79:5, Zebûr 13:1, Zebûr 79:5

+ 89:48 Zebûr 49:9

+ 89:52 Zebûr 41:13

+ 90:1 Zebûr 34:1,

+ 90:1 Q. Ducarî 33:27

+ 90:2 Mesele 8:25, Q. Ducarî 33:27, Zebûr 93:2,

+ 90:3 Destpêbûn 3:19, Zebûr 103:14,

* 90:4 Petrûs II 3:8.

+ 90:4 Petrûs II 3:8, Zebûr 39:5

+ 90:5 Zebûr 37:2,

+ 90:10 Destpêbûn 6:3, Destpêbûn 47:9

+ 90:17 Zebûr 128:2

+ 91:1 Zebûr 32:7, Zebûr 121:5

+ 91:2 Zebûr 18:2

+ 91:3 Zebûr 124:7, Mesele 6:5

+ 91:4 Zebûr 17:8, Zebûr 36:4

+ 91:5 Mesele 3:23, Mesele 3:25

+ 91:8 Zebûr 37:34, Zebûr 92:11, Mesele 29:16

+ 91:9 Q. Ducarî 33:27, Zebûr 18:2

+ 91:10 Mesele 12:21

* 91:11-12 Metta 4:6; Lûqa 4:10-11.

+ 91:12 Mesele 3:23, Metta 4:6, Lûqa 4:10-11

* 91:13 Lûqa 10:19.

+ 91:13 Marqos 16:18, Lûqa 10:19

+ 91:14 Zebûr 22:7-8, Mesele 8:17, Zebûr 9:10

+ 91:16 Zebûr 21:4

+ 92:1 Zebûr 147:1

+ 92:5 Zebûr 111:2, E’yantî 15:3

+ 92:8 Zebûr 93:4

+ 92:10 Zebûr 23:5, Mesele 27:9,

+ 92:11 Zebûr 37:34, Zebûr 60:8, Zebûr 91:8, Mesele 29:16

+ 92:12 Zebûr 72:7, Mesele 11:28, Mesele 11:28

+ 92:13 Zebûr 135:2

+ 92:15 Zebûr 18:1, Destpêbûn 18:25,

+ 93:1 Zebûr 96:10, Zebûr 97:1, Zebûr 99:1, Zebûr 104:1

+ 93:2 Q. Ducarî 33:27, Zebûr 55:19, Zebûr 90:2,

+ 93:4 Zebûr 92:8

+ 94:1 Q. Ducarî 32:35, Q. Ducarî 32:43, Q. Ducarî 33:2, Zebûr 50:2

+ 94:3 E’yantî 6:10

* 94:9 Awa gotî «cûr'e».

+ 94:9 Mesele 20:12

+ 94:10 Zebûr 39:5, Korint’î I 3:20

* 94:11 Korint'î I 3:20.

+ 94:12 Mesele 3:11-12

* 94:14 R'omayî 11:1-2.

+ 94:14 R’omayî 11:2

+ 94:17 Zebûr 124:1-3

+ 94:21 Derk’etin 23:7, Mesele 17:15,

+ 94:22 Zebûr 18:2

+ 95:1 Q. Ducarî 32:15, Zebûr 89:26

+ 95:3 Zebûr 86:8, Zebûr 135:5

+ 95:5 Destpêbûn 1:9-10

+ 95:7 Zebûr 74:1, Îbranî 3:7-11

* 95:8 Binihêr'e: Derk'etin 17:7; Jimar 20:2-13.

* * 95:11 Jimar 14:20-23; Şirovekirina Qanûnê 1:34-36, 12:9-10; Îbranî 4:3-5.

* 95:7-11 Îbranî 3:7-11, 15, 18; 4:1, 3, 5, 7.

+ 95:11 Jimar 14:22-23, Q. Ducarî 1:35, Q. Ducarî 12:9,

+ 96:1 Zebûr 33:3,

+ 96:2 Zebûr 100:4

+ 96:3 Zebûr 9:1

+ 96:4 Zebûr 18:3, Zebûr 145:3, Derk’etin 18:11

+ 96:7 Zebûr 29:1

+ 96:9 Zebûr 114:7

+ 96:10 Zebûr 93:1, Zebûr 97:1, Zebûr 99:1

+ 96:11 Zebûr 98:7

+ 96:13 Zebûr 9:8

+ 97:1 Zebûr 93:1, Zebûr 96:10, Zebûr 99:1

+ 97:2 Derk’etin 19:9, Derk’etin 20:21, Zebûr 18:11, Zebûr 89:14

+ 97:3 Zebûr 21:9

+ 97:4 Zebûr 77:18

+ 97:5 Zebûr 68:2,

+ 97:6 Zebûr 19:1, Zebûr 50:6

+ 97:7 Îbranî 1:6

+ 97:8 Zebûr 48:11

+ 97:9 Zebûr 86:8

+ 97:10 Mesele 8:13, R’omayî 12:9, Zebûr 31:23, Zebûr 37:28

+ 97:11 Zebûr 27:1, Zebûr 112:4, Mesele 4:18,

+ 97:12 Zebûr 32:11

+ 98:1 Zebûr 33:3,

+ 98:4 Zebûr 66:1, Zebûr 100:1

+ 98:6 Jimar 10:10

+ 98:7 Zebûr 96:11

+ 98:9 Zebûr 96:13, Zebûr 110:6,

+ 99:1 Zebûr 93:1, Zebûr 96:10, Zebûr 97:1, Zebûr 80:1

+ 99:2 Zebûr 113:4

+ 99:4 Zebûr 11:7

+ 99:6 Derk’etin 32:11-14, Jimar 16:48,

+ 99:7 Derk’etin 33:9

+ 99:8 Jimar 14:20, Jimar 20:12

+ 99:9 Zebûr 2:6

+ 100:1 Zebûr 66:1, Zebûr 98:4

+ 100:3 Zebûr 74:1,

+ 100:4 Zebûr 96:2

+ 100:5 Zebûr 106:1

+ 101:1 Zebûr 89:1

+ 101:2 Zebûr 119:1,

+ 101:5 Derk’etin 20:16, Mesele 19:5, Mesele 6:17, Mesele 30:13

+ 101:8 Zebûr 75:10

+ 102:1 Zebûr 142:2

+ 102:3 Zebûr 37:20,

+ 102:4 Zebûr 37:2, Zebûr 107:18

+ 102:9 Zebûr 42:3, Zebûr 80:5

+ 102:11 Zebûr 109:23, Zebûr 144:4

+ 102:12 Zebûr 9:7, Zebûr 135:13

+ 102:13 Jimar 10:35,

+ 102:18 Zebûr 22:30, Zebûr 78:6

+ 102:19 Destpêbûn 11:5, Q. Ducarî 26:15, Zebûr 14:2

+ 102:20 Zebûr 79:11

+ 102:21 Zebûr 68:32

+ 102:26 E’yantî 20:11

* 102:25-27 Îbranî 1:10-12.

+ 102:27 Îbranî 1:10-12, Îbranî 13:8

+ 102:28 Zebûr 69:36, Zebûr 112:2

+ 103:1 Zebûr 104:1, Zebûr 146:1

+ 103:3 Derk’etin 15:26, Derk’etin 34:7

+ 103:4 Zebûr 5:12

+ 103:8 Derk’etin 34:6

+ 103:11 Zebûr 36:5,

+ 103:14 Destpêbûn 2:7

+ 103:15 Zebûr 90:5-6

+ 103:16 Zebûr 37:10

+ 103:17 Zebûr 25:6

+ 103:18 Derk’etin 20:6, Q. Ducarî 7:9

+ 103:19 Zebûr 11:4, Zebûr 93:2

+ 103:20 Zebûr 148:2

+ 104:1 Zebûr 103:1, Zebûr 93:1

+ 104:3 Zebûr 18:10

* 104:4 Îbranî 1:7.

+ 104:4 Îbranî 1:7

+ 104:5 Zebûr 24:2, Mesele 8:29, Zebûr 119:90,

+ 104:7 Zebûr 18:15,

+ 104:9 Destpêbûn 1:9, Zebûr 33:7,

+ 104:14 Q. Ducarî 11:14-15, Zebûr 147:8-9

+ 104:15 Mesele 31:6, K’arêd Şandîya 14:17

+ 104:19 Destpêbûn 1:14, Zebûr 74:16,

+ 104:24 Mesele 3:19

+ 104:27 Zebûr 136:25

+ 104:28 Zebûr 145:16

+ 104:29 Destpêbûn 3:19, Zebûr 90:3, Zebûr 146:4,

+ 104:31 Zebûr 72:17

+ 104:32 Zebûr 144:5

+ 104:33 Zebûr 63:4, Zebûr 146:2

* 104:35 «Halêlûya» forma kin e, ku ji zimanê îbranî tê, ku tê fe'mkirinê: «Pesinê Xudan bidin» yan «Şikir ji Xwedêr'a».

+ 105:4 Zebûr 24:6, Zebûr 27:8

+ 105:5 Zebûr 77:11-12

+ 105:8 Q. Ducarî 7:9, Q. K’ahîntîyê 26:42

+ 105:9 Destpêbûn 17:2, Destpêbûn 26:3

+ 105:11 Destpêbûn 35:11-12

+ 105:12 Q. Ducarî 7:7, Q. Ducarî 26:5

+ 105:14 Destpêbûn 12:17, Destpêbûn 20:3

+ 105:15 Destpêbûn 20:7

+ 105:16 Destpêbûn 41:54

+ 105:17 Destpêbûn 37:28, Destpêbûn 45:5

+ 105:19 Destpêbûn 37:7, Destpêbûn 41:54

+ 105:20 Destpêbûn 41:14

+ 105:21 Destpêbûn 41:40

+ 105:23 Destpêbûn 46:6

+ 105:24 Derk’etin 1:7, Q. Ducarî 26:5

+ 105:25 Derk’etin 9:12

+ 105:26 Derk’etin 3:10, Derk’etin 4:14

+ 105:27 Derk’etin 7:3, Zebûr 78:43-51

+ 105:28 Derk’etin 10:21-23

+ 105:29 Derk’etin 7:17-24

+ 105:30 Derk’etin 8:2-14

+ 105:31 Derk’etin 8:16-24

+ 105:32 Derk’etin 9:23-25

+ 105:34 Derk’etin 10:12-15

+ 105:36 Derk’etin 12:29

+ 105:37 Derk’etin 12:35-36

+ 105:38 Derk’etin 12:33

+ 105:39 Derk’etin 13:21-22

+ 105:40 Derk’etin 16:4, Derk’etin 16:14-31

+ 105:41 Derk’etin 17:6, Jimar 20:11

+ 105:42 Destpêbûn 15:14

+ 105:43 Destpêbûn 15

+ 106:3 Zebûr 15:2

+ 106:7 Derk’etin 14:11

+ 106:8 Derk’etin 9:16, Derk’etin 14:18

+ 106:9 Derk’etin 15:8, Zebûr 18:15, Derk’etin 14:21-22

+ 106:10 Lûqa 1:71

+ 106:11 Derk’etin 14:28

+ 106:12 Derk’etin 14:31

+ 106:13 Q. Ducarî 8:14, Zebûr 78:11,

+ 106:14 Jimar 11:4

+ 106:15 Jimar 11:20, Zebûr 78:29

+ 106:16 Jimar 16:1-3

+ 106:17 Jimar 16:31-32, Jimar 11:6

+ 106:18 Jimar 16:35

+ 106:19 Derk’etin 32:4, Q. Ducarî 9:8

+ 106:20 R’omayî 1:23

+ 106:21 Q. Ducarî 8:12-14, Zebûr 78:11, Mesele 3:12,

+ 106:23 Derk’etin 32:10, Q. Ducarî 9:14

+ 106:24 Jimar 14:2-4

+ 106:27 Jimar 14:30

* 106:28 «P'ihor» ew ç'îyakî Mowabê bû, ku dik'ete alîyê r'ohilata Ûrdunê. Bae'l-P'ihor jî p'ûtê cime'ta Mowabê bû.

+ 106:28 Jimar 25:1-5,

+ 106:30 Jimar 25:7-8

+ 106:31 Destpêbûn 15:6, Jimar 25:10-13

+ 106:32 Derk’etin 17:7, Jimar 20:13

+ 106:33 Jimar 20:10

+ 106:36 Derk’etin 23:33,

+ 106:37 Q. Ducarî 32:17

+ 106:38 Jimar 35:33

+ 106:45 Q. K’ahîntîyê 26:42, Zebûr 74:20,

+ 106:48 Zebûr 41:13

+ 107:1 Zebûr 106:1

+ 107:2 Zebûr 106:10, Q. Ducarî 30:3,

+ 107:9 Lûqa 1:53

+ 107:11 Mesele 1:25

+ 107:12 Zebûr 22:11

+ 107:18 Zebûr 9:13

+ 107:22 Zebûr 50:14, Îbranî 13:15

+ 107:25 Ûnis 1:4

+ 107:29 Zebûr 65:7, Zebûr 89:9, Ûnis 1:15, Metta 8:26

+ 107:34 Destpêbûn 19:24-28,

+ 107:38 Destpêbûn 12:2, Derk’etin 1:7,

+ 107:41 Zebûr 113:7

+ 107:42 Zebûr 119:74, Zebûr 63:11

• 108:1 Zebûr 57:7-11, Zebûr 60:5-12

+ 108:1 Zebûr 112:7-8

+ 108:4 Zebûr 36:4

+ 108:7 Destpêbûn 12:6, Destpêbûn 33:18, Destpêbûn 33:17

+ 108:12 Zebûr 146:3,

+ 109:1 Zebûr 28:1

+ 109:2 Zebûr 52:2

+ 109:3 Zebûr 35:19

+ 109:5 Zebûr 35:12, Mesele 17:13,

* 109:6 «Satan» xebereke îbranî ye, ku tê fe'mkirinê «şikîyatkir». Dîwanêd vê dinêda yan dîwana Xwedêda şikîyatkir hene.

+ 109:6 Zebûr 35:4-8, Zebûr 69:22-25

+ 109:7 Mesele 28:10

* 109:8 K'arêd Şandîya 1:20.

+ 109:8 K’arêd Şandîya 1:20

+ 109:9 Derk’etin 22:24

* 109:10 Têk'st anegorî welger'andina Yûnanîye kevin e, lê bi îbranî xeber bi xeber aha ye: «Ji xirabêd xwe derk'evin, nan bixwazin».

+ 109:13 Zebûr 21:10

+ 109:14 Derk’etin 20:5

+ 109:15 Mesele 10:7

+ 109:18 Jimar 5:22

+ 109:21 Zebûr 69:16

+ 109:22 Zebûr 40:7

+ 109:23 Zebûr 102:11, Derk’etin 10:19

* 109:25 Metta 27:39.

+ 109:31 Zebûr 16:8

* 110:1 Bi îbranî xeber bi xeber aha ye: «Yahwê gote Adon-ê min». «Yahwê» navê Xwedêyî pîroz e û «Adon» tê fe'mkirinê «xweyî». Welger'andina yûnanîye kevinda, her du «Kûryos» in, ku tê fe'mkirinê «xweyî» yan «xudan».

* * 110:1 Metta 22:44; Marqos 12:36; Lûqa 20:42-43; K'arêd Şandîya 2:34-35; Korint'î I 15:25; Efesî 1:20-22; Kolosî 3:1; Îbranî 1:13; 8:1; 10:12-13.

+ 110:1 Metta 22:44, Marqos 12:36, Lûqa 20:42-43, K’arêd Şandîya 2:34-35, Zebûr 8:6, Marqos 16:19, Îbranî 1:13, Îbranî 10:13

+ 110:2 Zebûr 2:6, Zebûr 72:8

* 110:4 Îbranî 5:6; 6:20; 7:17, 21.

+ 110:4 Îbranî 6:17-18, Destpêbûn 14:18-20, Îbranî 5:6, Îbranî 7:17, Îbranî 7:21

+ 110:5 Zebûr 68:12

+ 110:6 Zebûr 9:8, Zebûr 68:21

* 110:1-7 Bi fikira gelek zana, eva zebûra bona qewîn-qedîmkirina t'extê p'adşêd Îsraêlêye ji zur'eta Dawid dihate gotinê. Du gotinêd Xudane bi devê p'êxember vêda hene, ya pêşin r'êza 1-da ye û ya duda r'êza 4-da ye, her du nava van «...» kevanada ne. Gava p'adşakî nû ji zur'eta Dawid ser t'extê xwe r'ûdinişt, hingê eva zebûra bona wî dihate gotinê. Îlahî ev zebûra bona Mesîh hatîye gotinê, çimkî Ew jî ji zur'eta Dawid dihate h'esabê (Lûqa 1:31-32; Metta 1:6, 17; 15:22; 21:9). Îsa Mesîh r'êza yekêye vê zebûrê hilda ser Xwe. Binihêr'e: Metta 22:44, Marqos 12:36, Lûqa 20:42, K'arêd Şandîyada 2:34.

+ 111:1 Zebûr 149:1, Zebûr 138:1

+ 111:2 Zebûr 92:5

+ 111:3 Zebûr 112:3

+ 111:4 Derk’etin 34:6

+ 111:5 Zebûr 105:8

+ 111:9 Lûqa 1:68, Zebûr 99:3, Lûqa 1:49

* 111:1-10 Eva zebûreke «akrostîk» e, awa gotî anegorî elîfbeya h'erfêd îbranî çêkirî ye.

+ 111:10 Mesele 1:7, Mesele 9:10, Q. Ducarî 4:6

+ 112:1 Zebûr 1:2, Zebûr 128:1

+ 112:2 Mesele 11:21

+ 112:3 Zebûr 111:3

+ 112:4 Zebûr 27:1, Zebûr 97:11,

+ 112:5 Zebûr 37:26

+ 112:6 Mesele 10:7

+ 112:7 Zebûr 57:7, Zebûr 108:1

+ 112:8 Zebûr 54:7

* 112:9 Korint'î II 9:9.

+ 112:9 Mesele 11:24-25, Q. Ducarî 24:13, Korint’î II 9:9

* 112:1-10 Eva zebûreke «akrostîk» e, awa gotî anegorî elîfbeya h'erfêd îbranî çêkirî ye.

+ 113:2 Zebûr 115:18

+ 113:3 Zebûr 48:10, Zebûr 50:1,

+ 113:4 Zebûr 99:2, Zebûr 148:13, Zebûr 8:1

+ 113:5 Zebûr 35:10

+ 113:6 Zebûr 11:4

+ 113:7 Zebûr 107:41

+ 113:9 Zebûr 68:6

+ 114:1 Derk’etin 12:37

+ 114:3 Derk’etin 14:21-22, Zebûr 77:16,

+ 114:4 Zebûr 29:6

+ 114:7 Zebûr 96:9

+ 114:8 Derk’etin 17:6, Jimar 20:11, Zebûr 78:15

+ 115:2 Zebûr 42:3, Zebûr 79:10,

+ 115:3 Zebûr 2:4, Zebûr 11:4, Zebûr 135:6

+ 115:4 Zebûr 135:15-18

+ 115:5 Q. Ducarî 4:28

+ 115:10 Destpêbûn 15:1

+ 115:17 Zebûr 6:5,

+ 115:18 Zebûr 113:2

+ 116:1 Q. Ducarî 6:5, Zebûr 18:1

+ 116:3 Zebûr 18:4-5

+ 116:5 Derk’etin 34:6

+ 116:7 Zebûr 13:5

+ 116:8 Zebûr 56:13

+ 116:9 Zebûr 27:13

* 116:10 Korint'î II 4:13.

+ 116:10 Korint’î II 4:13

+ 116:11 Zebûr 62:7

* 116:13 Ew dîyarîya şeravê bona şikirdayîna navê Xudan ser gorîgehêda dihate r'êtinê.

+ 116:14 Jimar 30:2, Zebûr 50:14, Ûnis 2:10

+ 116:15 Zebûr 72:14

+ 116:16 Zebûr 86:16

+ 116:17 Zebûr 50:14, Zebûr 56:12

* 117:1 R'omayî 15:11.

+ 117:1 R’omayî 15:11

+ 117:2 Zebûr 36:5,

+ 118:1 Zebûr 106:1

+ 118:5 Zebûr 18:19, Zebûr 31:7

* 118:6 Îbranî 13:6.

+ 118:6 Zebûr 56:4, Zebûr 56:11, Îbranî 13:6

+ 118:7 Zebûr 54:7

+ 118:8 Zebûr 146:3,

+ 118:10 Zebûr 22:12

* 118:14 Xebera «qudret» bi îbranî usa jî tê fe'mkirinê: «zebûr» yan «stiran».

+ 118:14 Derk’etin 15:2,

+ 118:15 Derk’etin 15:6

+ 118:17 Zebûr 73:28, Zebûr 107:22

* 118:19 «Dergehêd r'astîyê» tê fe'mkirinê hin çawa «dergehêd serk'etinê», hin jî «dergehêd xwe r'astîyê girtinê», awa gotî «dergehêd P'aristgehê».

+ 118:19 Zebûr 24:7,

+ 118:20 E’yantî 21:27

+ 118:22 Metta 21:42, Marqos 12:10, Lûqa 20:17, K’arêd Şandîya 4:11, Efesî 2:20, Petrûs I 2:7

* 118:22-23 Metta 21:42; Marqos 12:10-11; Lûqa 20:17; K'arêd Şandîya 4:11; Petrûs I 2:4, 7.

* 118:25-26 Metta 21:9; 23:39; Marqos 11:9; Lûqa 13:35; 19:38; Yûh'enna 12:13.

+ 118:26 Metta 21:9, Metta 23:39, Marqos 11:9, Lûqa 13:35, Lûqa 19:38

+ 118:27 Zebûr 18:28

+ 118:29 Zebûr 106:1

+ 119:1 Zebûr 101:2, Zebûr 101:6

+ 119:3 Yûh’enna I 3:9, Yûh’enna I 5:18

+ 119:6 Zebûr 119:80

+ 119:8 Zebûr 38:21

+ 119:9 Zebûr 25:7,

+ 119:11 Zebûr 37:3, Zebûr 40:8

+ 119:12 Zebûr 27:11

+ 119:13 Q. Ducarî 6:7

+ 119:14 Mesele 3:14-15

+ 119:15 Zebûr 25:4

+ 119:19 Zebûr 39:12

+ 119:20 Zebûr 42:1

+ 119:21 Q. Ducarî 27:26,

+ 119:23 Zebûr 119:161,

+ 119:28 Zebûr 22:14

+ 119:34 Zebûr 119:69

+ 119:36 Mesele 23:4

+ 119:42 Mesele 27:11

+ 119:46 Metta 10:18, K’arêd Şandîya 26:1

+ 119:47 Zebûr 1:2

+ 119:54 Zebûr 39:12

+ 119:57 Zebûr 16:5

+ 119:61 Zebûr 140:5,

+ 119:62 Zebûr 42:8, K’arêd Şandîya 16:25

+ 119:64 Zebûr 33:5

+ 119:68 Zebûr 106:1, Marqos 10:18

+ 119:69 Zebûr 119:34

+ 119:70 Zebûr 17:10

+ 119:71 R’omayî 8:28

+ 119:72 Zebûr 19:10

+ 119:74 Zebûr 107:42

+ 119:80 Zebûr 119:6

+ 119:82 Zebûr 69:3,

+ 119:84 E’yantî 6:10

+ 119:85 Zebûr 7:15,

+ 119:90 Zebûr 104:5,

+ 119:98 Q. Ducarî 4:6

+ 119:101 Mesele 1:15

+ 119:103 Zebûr 19:9, E’yantî 10:9-10

+ 119:105 Mesele 6:23, Petrûs II 1:19

+ 119:110 Zebûr 140:5,

+ 119:111 Q. Ducarî 33:4,

+ 119:114 Zebûr 32:7, Destpêbûn 15:1

+ 119:115 Zebûr 6:8, Metta 7:23

+ 119:123 Zebûr 119:82,

+ 119:127 Zebûr 19:10, Mesele 8:10

* 119:128 Awa gotî «acizbûn, jêçûyîn, ji ber ç'e'va r'eş».

+ 119:130 Zebûr 19:7

+ 119:135 Jimar 6:25

+ 119:140 Zebûr 12:6, Zebûr 18:30, Mesele 30:5

+ 119:142 Zebûr 19:9

+ 119:147 Zebûr 5:4

+ 119:151 Q. Ducarî 4:7, Zebûr 145:18

+ 119:157 Zebûr 3:1

+ 119:158 Zebûr 139:20

+ 119:160 Yûh’enna 17:17

+ 119:161 Zebûr 119:23

+ 119:166 Destpêbûn 49:18

+ 119:168 Zebûr 139:3, Mesele 5:21, Îbranî 4:13

* 119:1-176 Eva zebûreke «akrostîk» e, awa gotî anegorî elîfbeya h'erfêd îbranî çêkirî ye.

+ 119:176 Petrûs I 2:25

+ 120:2 Mesele 6:17

+ 120:4 Zebûr 140:10, Mesele 25:22

* 120:5 Meşex dik'ete nêzîkî Be'ra R'eş. Qêdar e'şîrek bû, ku nava qûmistanêda dima, ya ku nava Sûrîya û E'rebistanêda bû. Meşex û Qêdar ji Orşelîmê dûr bûn û binelîyêd wan dera mîna yêd beyanî dihatine h'esabê. Dibek cihû jî nava wanda hebûn. Belkî zebûrbêj bona wan cihûyêd ku ji Orşelîmê dûr diman stiraye.

+ 120:5 Destpêbûn 10:2,

+ 121:1 Zebûr 120:1

+ 121:2 Zebûr 124:8

+ 121:3 Mesele 3:23, Mesele 3:26

+ 121:5 Zebûr 91:1

+ 121:8 Jimar 6:24, Q. Ducarî 28:6

+ 122:1 Zebûr 120:1,

* 122:4 Binihêr'e: Şirovekirina Qanûnê 16:16-17.

+ 122:4 Q. Ducarî 16:16, Zebûr 120:1

+ 122:9 Ester 10:3

+ 123:1 Zebûr 120:1, Zebûr 11:4, Zebûr 25:15

+ 124:1 Zebûr 120:1, Zebûr 129:1, Zebûr 94:17

+ 124:3 Jimar 16:30-33, Zebûr 55:15, Mesele 1:12

+ 124:4 Zebûr 69:2

+ 124:7 Zebûr 91:3

+ 124:8 Zebûr 121:2

+ 125:1 Zebûr 120:1

+ 125:5 Mesele 2:15, Zebûr 128:5, Galatî 6:16

* 126:1 Aha jî tê fe'mkirinê: «Gava Xudan dîsa Sîyon bextewar kir».

+ 126:1 Zebûr 120:1

* 126:4 Negevê tê fe'mkirinê: «Başûr». Ew dereke bêav e û dik'eve başûra Cihûda. Û nişkêva ji baranê gelîyêd wan t'ijî dibin û gul didin.

+ 126:6 Zebûr 30:5

+ 127:1 Zebûr 120:1, Zebûr 72:1

* 127:2 Welger'andina Yûnanîye kevinda aha ye: «Xudan xewê dide delalêd Xwe».

+ 127:2 Destpêbûn 3:17

+ 127:3 Destpêbûn 33:5

* 127:5 Bi îbranî xeber bi xeber «dergeh» e. Li ber dergehê bajêr herema dîwanê bû. Binihêr'e: R'ût' 4:1-2; Eyûb 29:7-17.

+ 128:1 Zebûr 120:1, Zebûr 112:1

+ 128:2 Zebûr 90:17

+ 128:3 Zebûr 144:12

+ 128:5 Zebûr 20:2, Zebûr 134:3

+ 128:6 Zebûr 125:5, Galatî 6:16

+ 129:1 Zebûr 120:1, Zebûr 129:1

+ 129:5 Zebûr 35:4

+ 129:8 Rʼûtʼ 2:4, Zebûr 118:26

+ 130:1 Zebûr 120:1,

+ 130:7 Zebûr 131:3

+ 130:8 Zebûr 25:22

+ 131:1 Zebûr 120:1

+ 131:3 Zebûr 130:7

+ 132:1 Zebûr 120:1

* 132:3 Bi îbranî xeber bi xeber aha ye: «Ezê nek'evime kon, mala xwe».

+ 132:3 K’arêd Şandîya 7:46

* 132:6 Bi gotina hinek zana «Efrat'» «Bêt'leh'm» e yan «Bêt'-Êl» e. Aha jî tê fe'mkirinê: «Bona Sindoqê me li Efrat'ê bihîst».

+ 132:7 Zebûr 99:5

+ 132:8 Zebûr 78:61,

* 132:11 K'arêd Şandîya 2:30.

+ 132:11 Zebûr 89:33-34, Zebûr 110:4,

+ 132:13 Derk’etin 19:18, Zebûr 68:16, Zebûr 78:68

+ 132:15 Zebûr 147:14, Rʼûtʼ 1:6

+ 132:17 Zebûr 18:28

* 132:18 Têk'sta îbranîda xebera «yatsîts» tê fe'mkirin hin «wê gul de» hin jî «biç'irûse».

+ 133:1 Zebûr 120:1, Destpêbûn 13:8

+ 133:2 Derk’etin 29:7, Q. K’ahîntîyê 8:12

+ 133:3 Q. Ducarî 3:9, Q. K’ahîntîyê 25:21, Q. Ducarî 28:8

+ 134:1 Zebûr 120:1,

+ 134:2 Zebûr 28:2

+ 134:3 Jimar 6:24, Zebûr 20:2, Zebûr 128:5

+ 135:2 Zebûr 92:13

+ 135:4 Derk’etin 19:5, Q. Ducarî 7:6

+ 135:5 Zebûr 86:8, Zebûr 95:3

+ 135:6 Zebûr 115:3

+ 135:8 Derk’etin 12:29, Zebûr 78:51

+ 135:9 Q. Ducarî 6:22

+ 135:10 Zebûr 136:17-20

+ 135:11 Jimar 21:21-35,

+ 135:12 Q. Ducarî 29:8, Zebûr 78:55

+ 135:13 Zebûr 102:12

+ 135:14 Q. Ducarî 32:36

+ 135:15 Zebûr 115:4-8

+ 135:16 Q. Ducarî 4:28

+ 135:20 Zebûr 22:23

+ 135:21 Zebûr 132:13

+ 136:1 Zebûr 106:1

+ 136:2 Q. Ducarî 10:17

+ 136:4 Zebûr 72:18

+ 136:5 Mesele 3:19,

+ 136:7 Destpêbûn 1:16-18

+ 136:10 Derk’etin 12:29, Zebûr 78:51

+ 136:11 Derk’etin 12:51

+ 136:13 Derk’etin 14:21-22, Zebûr 78:13

+ 136:15 Derk’etin 14:27

+ 136:16 Derk’etin 15:22

+ 136:17 Zebûr 135:10-12

+ 136:19 Jimar 21:21-26

+ 136:20 Jimar 21:33-35

+ 136:24 Zebûr 106:10

+ 136:25 Zebûr 104:27

* 137:2 Bi îbranî xeber bi xeber «çeng» e.

* 137:7 Edom pismam û cînarê Îsraêlê bû û ji r'ik'inyata Esawê Aqûbê Îshaqê Îbrahîm bû. Gava Babîlonê h'icûmî ser Orşelîmê kir, Edom alîk'arî da Babîlonê. Binihêr'e: Hezekîyêl 25:12-14, 35:5-9; Obadîya 1:10-14.

+ 137:8 E’yantî 18:6

+ 138:1 Zebûr 111:1, Zebûr 86:8

+ 138:2 Zebûr 28:2

+ 138:7 Zebûr 71:20

+ 138:8 Zebûr 106:1

+ 139:3 Mesele 5:21, Îbranî 4:13

+ 139:6 R’omayî 11:33

+ 139:7 Ûnis 1:3

+ 139:16 Derk’etin 32:32, Zebûr 56:8,

+ 139:17 Zebûr 92:5

* 139:18 Bi îbranî xeber bi xeber aha ye: «Ez ku h'işyar dibim, ez hela hê t'ev Te me».

+ 139:19 T’êsalonîkî II 2:8

+ 139:21 Zebûr 26:5, Zebûr 119:158

+ 139:23 Zebûr 26:2

+ 140:1 Zebûr 71:4

* 140:3 R'omayî 3:13.

+ 140:3 Zebûr 58:4-5, R’omayî 3:13

+ 140:4 Zebûr 141:9

+ 140:10 Zebûr 11:6, Zebûr 120:4, Mesele 25:22

+ 140:12 Zebûr 9:4

* 141:2 Binihêr'e: Derk'etin 29:39-41; Zebûr 28:2; E'yantî 5:8.

+ 141:2 Derk’etin 30:7, E’yantî 5:8, E’yantî 8:3-4, Derk’etin 29:41

+ 141:3 Zebûr 34:12, Mesele 13:3,

+ 141:5 Mesele 25:12, Mesele 27:6

+ 141:8 Zebûr 25:15, Zebûr 123:1-2

+ 141:9 Zebûr 140:4

+ 141:10 Zebûr 7:15

+ 142:1 Zebûr 57:1

+ 142:2 Zebûr 102:1

+ 142:3 Zebûr 143:4, Zebûr 140:5

+ 142:5 Zebûr 27:13

+ 142:6 Zebûr 18:17

* 143:2 R'omayî 3:20; Galatî 2:16.

+ 143:2 R’omayî 3:20, Galatî 2:16

+ 143:3 Zebûr 88:6,

+ 143:5 Q. Ducarî 32:7, Zebûr 77:5

+ 143:6 Zebûr 42:1, Zebûr 63:1

+ 143:7 Zebûr 28:1, Mesele 1:12

+ 143:8 Zebûr 25:1

+ 143:12 Zebûr 54:5

+ 144:1 Zebûr 18:2, Zebûr 18:34

+ 144:2 Destpêbûn 15:1, Zebûr 18:2

+ 144:3 Zebûr 8:4

+ 144:4 Zebûr 39:5-6, Zebûr 62:9, Zebûr 102:11

+ 144:5 Zebûr 18:9, Zebûr 104:32

+ 144:6 Zebûr 77:17

+ 144:7 Zebûr 69:14

+ 144:8 Zebûr 12:2

+ 144:9 Zebûr 33:3,

+ 144:10 Zebûr 18:50

+ 144:12 Zebûr 128:3

+ 144:15 Zebûr 33:12

+ 145:3 Zebûr 18:3, Zebûr 48:1,

+ 145:6 Zebûr 78:4

+ 145:8 Derk’etin 34:6, Zebûr 86:5

+ 145:13 Zebûr 10:16, Zebûr 102:12,

+ 145:14 Zebûr 146:8, Lûqa 13:11-13

+ 145:15 Zebûr 104:27

+ 145:16 Zebûr 104:14, Zebûr 104:28

+ 145:18 Q. Ducarî 4:7

+ 145:19 Mesele 10:24

* 145:21 Eva zebûreke «akrostîk» e, awa gotî anegorî elîfbeya h'erfêd îbranî çêkirî ye.

+ 146:1 Zebûr 103:1, Zebûr 104:1

+ 146:2 Zebûr 104:33

+ 146:3 Zebûr 118:8,

+ 146:4 Zebûr 104:29,

* 146:6 K'arêd Şandîya 4:24; 14:15.

+ 146:7 Zebûr 103:6, Zebûr 107:9,

+ 146:8 Metta 9:28-30, Zebûr 145:14, Lûqa 13:11-13

+ 146:9 Derk’etin 22:21, Q. Ducarî 10:18

+ 146:10 Derk’etin 15:18, Zebûr 10:14

+ 147:1 Zebûr 92:1

+ 147:2 Zebûr 51:18, Zebûr 69:35, Q. Ducarî 30:3,

+ 147:3 Q. Ducarî 32:39

+ 147:8 Q. Ducarî 11:14,

+ 147:10 Zebûr 33:17

+ 147:11 Zebûr 33:18

+ 147:14 Zebûr 132:15

+ 147:20 Q. Ducarî 7:6, Q. Ducarî 4:8

+ 148:1 Metta 21:9, Lûqa 2:14, Lûqa 19:38

+ 148:2 Zebûr 103:20

+ 148:4 Q. Ducarî 10:14, Destpêbûn 1:7

+ 148:5 Zebûr 33:6, Îbranî 11:3

+ 148:6 Zebûr 104:9

+ 148:7 Destpêbûn 1:21

+ 148:13 Zebûr 8:1-2, Zebûr 113:4

+ 149:1 Zebûr 33:3, Zebûr 111:1

+ 149:5 Zebûr 63:6

+ 150:1 Destpêbûn 1:6-8

+ 150:3 Zebûr 98:6, Zebûr 33:2, Zebûr 71:22

+ 150:4 Derk’etin 15:20

+ 1:1 Mesele 10:1, Mesele 25:1,

+ 1:3 Mesele 2:9

+ 1:4 Mesele 8:5

+ 1:7 Zebûr 111:10, Mesele 8:13, Mesele 9:10, Mesele 16:6

+ 1:8 Mesele 6:20

+ 1:9 Mesele 4:9

+ 1:10 Q. Ducarî 13:8, Mesele 16:29

+ 1:11 Zebûr 10:9, Zebûr 64:4,

+ 1:12 Jimar 16:32-33, Zebûr 124:3, Zebûr 28:1

+ 1:15 Zebûr 1:1, Mesele 4:14, Mesele 24:1

+ 1:16 Mesele 6:18, R’omayî 3:15

+ 1:19 Mesele 15:27

+ 1:20 Mesele 8:1, Mesele 9:3

+ 1:22 Mesele 8:5, Zebûr 1:1, Mesele 21:24

+ 1:25 Zebûr 107:11

+ 1:26 Zebûr 2:4

+ 2:1 Mesele 1:8

+ 2:4 Mesele 3:14

+ 2:5 Mesele 1:7

+ 2:6 Aqûb 1:5

+ 2:7 Mesele 30:5

+ 2:8 Zebûr 91:11

+ 2:9 Mesele 1:3

+ 2:14 Mesele 10:23, Mesele 15:21,

+ 2:15 Zebûr 125:5, Mesele 14:2

+ 2:16 Mesele 6:24, Mesele 7:5, Mesele 23:27

+ 2:18 Mesele 5:5, Mesele 7:27

+ 2:21 Zebûr 37:11, Metta 5:5

+ 2:22 Mesele 10:30

+ 3:1 Mesele 1:8

+ 3:2 Mesele 3:16, Mesele 4:10, Mesele 9:11, Mesele 10:27

+ 3:3 Mesele 6:21, Mesele 7:3

+ 3:5 Zebûr 37:5

+ 3:6 Mesele 11:5

+ 3:7 Mesele 12:15,

+ 3:9 Derk’etin 23:19, Derk’etin 34:26, Q. Ducarî 26:2

+ 3:10 Q. Ducarî 28:8,

+ 3:11 Zebûr 94:12,

+ 3:12 Q. Ducarî 8:5, Korint’î I 11:32, Îbranî 12:6, E’yantî 3:19

+ 3:14 Mesele 8:19, Mesele 16:16

+ 3:15 Mesele 8:11

+ 3:16 Mesele 3:2, Mesele 4:10, Mesele 9:11, Mesele 10:27, Mesele 8:18, Mesele 22:4

+ 3:18 Destpêbûn 2:9, Destpêbûn 3:22, Mesele 11:30, Mesele 13:12, Mesele 15:4

+ 3:19 Zebûr 104:24, Mesele 8:27, Zebûr 136:5

+ 3:20 Destpêbûn 7:11,

+ 3:23 Mesele 10:9, Zebûr 91:12, Mesele 4:12

+ 3:25 Zebûr 91:5

+ 3:27 Galatî 6:10

+ 3:28 Q. K’ahîntîyê 19:13, Q. Ducarî 24:14-15

+ 3:31 Zebûr 37:1, Mesele 23:17, Mesele 24:1, Mesele 24:19

+ 3:33 Mesele 14:11

+ 3:34 Zebûr 1:1, Aqûb 4:6, Petrûs I 5:5

+ 4:1 Mesele 1:8

+ 4:4 Q. K’ahîntîyê 18:5,

+ 4:9 Mesele 1:9

+ 4:10 Mesele 3:2, Mesele 3:16, Mesele 9:11, Mesele 10:27

+ 4:12 Mesele 3:23

+ 4:13 Mesele 3:18

+ 4:14 Zebûr 1:1, Mesele 1:15

+ 4:16 Zebûr 36:4,

+ 4:18 Zebûr 97:11, Metta 13:43

+ 4:19 Yûh’enna 12:35

+ 4:22 Mesele 14:30

+ 4:24 Mesele 6:12

+ 4:26 Îbranî 12:13

+ 4:27 Q. Ducarî 5:32, Q. Ducarî 28:14

+ 5:1 Mesele 4:20

+ 5:3 Mesele 2:16, Zebûr 55:21

+ 5:5 Mesele 2:18, Mesele 7:27

* 5:6 Aha jî tê fe'mkirinê: «Ew xwexa jî nizane k'uda diçe».

+ 5:18 Q. Ducarî 24:5

+ 5:21 Zebûr 139:3, Zebûr 119:168,

+ 6:5 Zebûr 91:3

+ 6:6 Mesele 10:26, Mesele 18:9

+ 6:8 Mesele 30:25

+ 6:9 Mesele 19:15

+ 6:11 Mesele 13:4, Mesele 24:33-34,

+ 6:12 Mesele 16:27

+ 6:13 Mesele 10:19

+ 6:16 Mesele 30:18

+ 6:17 Zebûr 101:5, Mesele 16:5, Mesele 21:4, Mesele 12:22, Mesele 17:7, Zebûr 120:2, Q. Ducarî 19:10

+ 6:18 Destpêbûn 6:5, Mesele 15:26, Mesele 1:16, R’omayî 3:15

+ 6:19 Derk’etin 20:16, Zebûr 27:12

+ 6:20 Mesele 1:8

+ 6:21 Mesele 3:3

+ 6:23 Zebûr 119:105, Mesele 10:17

+ 6:24 Mesele 2:16

+ 6:25 Metta 5:28

+ 6:31 Derk’etin 22:4

+ 6:32 Derk’etin 20:14

+ 6:34 Mesele 27:4,

+ 7:1 Mesele 2:1

+ 7:2 Q. K’ahîntîyê 18:5, Mesele 4:4

+ 7:3 Mesele 3:3

+ 7:5 Mesele 2:16

+ 7:7 Mesele 1:4

+ 7:10 Destpêbûn 38:14-15

+ 7:12 Mesele 23:28

+ 7:17 Zebûr 45:8

+ 7:21 Mesele 5:3, Mesele 6:24

+ 7:27 Mesele 2:18, Mesele 5:5

+ 8:1 Mesele 1:20-21, Mesele 9:3

+ 8:5 Mesele 1:4, Mesele 1:22

+ 8:10 Zebûr 19:10, Zebûr 119:127, Mesele 3:14

+ 8:11 Mesele 3:15

+ 8:13 Mesele 1:7, Mesele 9:10, Mesele 16:6, Zebûr 97:10, Mesele 4:24, Mesele 6:17

+ 8:17 Zebûr 91:14, Yûh’enna 14:21, Metta 7:8

+ 8:18 Mesele 3:16, Mesele 22:4

+ 8:19 Mesele 3:14, Mesele 16:16

+ 8:22 E’yantî 3:14

+ 8:25 Zebûr 90:2

+ 8:27 Mesele 3:19

+ 8:28 Destpêbûn 1:6

+ 8:29 Destpêbûn 1:9, Destpêbûn 1:10, Zebûr 24:2, Zebûr 102:25, Zebûr 104:5

+ 8:32 Zebûr 119:1, Zebûr 128:1

+ 8:35 Mesele 3:18, Mesele 4:22, Mesele 18:22

+ 9:3 Mesele 1:20, Mesele 8:1

+ 9:5 Yûh’enna 7:37

+ 9:8 Zebûr 141:5

+ 9:9 Metta 13:12, Marqos 4:25

+ 9:10 Zebûr 111:10, Mesele 1:7

+ 9:11 Mesele 3:2, Mesele 3:16, Mesele 4:10, Mesele 10:27

+ 9:13 Mesele 7:11

+ 9:17 Mesele 5:15, Mesele 20:17

+ 10:1 Mesele 1:1, Mesele 25:1, Mesele 15:20, Mesele 29:3, Mesele 17:21, Mesele 17:25

+ 10:2 Mesele 11:4, Mesele 11:6

+ 10:3 Zebûr 34:9-10, Zebûr 37:25, Mesele 13:25

+ 10:4 Mesele 21:5

+ 10:7 Zebûr 34:16

+ 10:9 Zebûr 23:4, Mesele 3:23, Mesele 28:18

+ 10:10 Mesele 6:13

+ 10:11 Zebûr 36:9, Mesele 13:14, Mesele 14:27, Mesele 16:22

+ 10:12 Aqûb 5:20, Petrûs I 4:8

+ 10:13 Mesele 19:29, Mesele 26:3

+ 10:14 Mesele 18:7

+ 10:15 Mesele 18:11

+ 10:16 Mesele 11:19

+ 10:17 Mesele 6:23

+ 10:19 Metta 12:36, Mesele 17:27,

+ 10:23 Mesele 2:14,

+ 10:24 Zebûr 145:19

+ 10:25 Metta 7:27, Mesele 12:3

+ 10:26 Mesele 6:6

+ 10:27 Mesele 3:2, Mesele 3:16, Mesele 4:10, Mesele 9:11, Zebûr 55:23

+ 10:28 Mesele 11:7

+ 10:30 Mesele 2:21-22

+ 10:31 Zebûr 37:30, Mesele 15:28

+ 11:1 Q. K’ahîntîyê 19:36, Q. Ducarî 25:13, Mesele 16:11, Mesele 20:10, Mesele 20:23,

+ 11:2 Mesele 16:18, Mesele 18:12, Mesele 29:23

+ 11:3 Mesele 13:6

+ 11:4 Mesele 10:2

+ 11:5 Mesele 3:6, Ester 7:9, Zebûr 7:15,

+ 11:6 Mesele 13:6

+ 11:7 Mesele 10:28

+ 11:8 Mesele 21:18

+ 11:10 Ester 8:15, Mesele 29:2

+ 11:11 Mesele 29:8

+ 11:13 Mesele 20:19

+ 11:14 Mesele 15:22, Mesele 20:18, Mesele 24:6

+ 11:18 Galatî 6:8

+ 11:19 Mesele 10:16

+ 11:20 Zebûr 119:1

+ 11:21 Mesele 16:5, Zebûr 112:2

+ 11:24 Mesele 13:7, Korint’î II 9:6

+ 11:25 Zebûr 112:9

+ 11:26 Destpêbûn 42:6

+ 11:27 Ester 7:9, Zebûr 7:15, Mesele 26:27,

+ 11:28 Zebûr 49:6, Zebûr 92:12

+ 11:30 Destpêbûn 2:9, Destpêbûn 3:22, Mesele 3:18, Mesele 13:12, Mesele 15:4

+ 11:31 Petrûs I 4:18

+ 12:1 Mesele 15:10

+ 12:3 Mesele 10:25

+ 12:4 Rʼûtʼ 3:11, Mesele 18:22, Mesele 31:10, Mesele 14:30

+ 12:5 Metta 12:35

+ 12:6 Zebûr 10:9, Zebûr 64:4, Mesele 14:3

+ 12:10 Q. Ducarî 25:4

+ 12:11 Mesele 28:19

+ 12:13 Zebûr 59:12, Mesele 18:7, Mesele 21:23

+ 12:14 Mesele 13:2, Mesele 18:20,

+ 12:15 Mesele 3:7

+ 12:16 Mesele 29:11

+ 12:17 Mesele 14:5

+ 12:18 Zebûr 57:4, Mesele 4:22

+ 12:19 Mesele 19:9

+ 12:21 Zebûr 91:10

+ 12:22 Mesele 6:17

+ 12:23 Mesele 13:16

+ 13:1 Mesele 1:22, Zebûr 1:1

+ 13:2 Mesele 12:14, Mesele 18:20

+ 13:3 Mesele 12:13, Mesele 21:23

+ 13:4 Mesele 6:9-11, Mesele 21:25

+ 13:6 Mesele 11:6, Mesele 11:3, Mesele 19:3

+ 13:7 Mesele 11:24

+ 13:10 Mesele 28:25

+ 13:12 Destpêbûn 2:9, Destpêbûn 3:22, Mesele 3:18, Mesele 11:30, Mesele 15:4

+ 13:14 Zebûr 36:9, Mesele 10:11

+ 13:17 Mesele 25:13

+ 13:18 Mesele 15:31-32,

+ 13:22 Mesele 28:8

+ 13:24 Mesele 19:18, Mesele 22:15, Mesele 23:13, Mesele 29:17

+ 13:25 Mesele 10:3

+ 14:2 Mesele 2:15

+ 14:3 Mesele 12:6

+ 14:5 Derk’etin 23:1, Mesele 12:17

+ 14:6 Mesele 15:14

+ 14:11 Mesele 3:33

+ 14:12 Mesele 16:25

+ 14:13 Lûqa 6:25

+ 14:19 Destpêbûn 42:6,

+ 14:20 Mesele 19:7, Mesele 19:4

+ 14:21 Zebûr 41:1, Mesele 29:7

+ 14:23 Mesele 21:5

+ 14:27 Zebûr 36:9, Mesele 10:11, Mesele 13:14

+ 14:29 Mesele 15:18, Mesele 16:32, Mesele 19:11,

+ 14:30 Mesele 4:22, Mesele 12:4

+ 14:31 Mesele 17:5

+ 15:4 Destpêbûn 2:9, Destpêbûn 3:22, Mesele 3:18, Mesele 11:30, Mesele 13:12

+ 15:8 Mesele 21:27, Mesele 28:9,

+ 15:10 Mesele 12:1

+ 15:11 Mesele 27:20, Zebûr 44:19, K’arêd Şandîya 1:24

+ 15:13 Mesele 17:22, Mesele 18:14

+ 15:14 Mesele 14:6

+ 15:16 Mesele 16:8,

+ 15:17 Mesele 17:1

+ 15:18 Mesele 28:25, Mesele 29:22, Mesele 14:29

+ 15:19 Mesele 19:24, Mesele 22:5, Mesele 22:13

+ 15:20 Mesele 10:1, Mesele 29:3

+ 15:21 Mesele 2:14, Mesele 10:23,

+ 15:22 Mesele 11:14, Mesele 20:18, Mesele 24:6

+ 15:23 Mesele 25:11

+ 15:24 Kolosî 3:1-2

+ 15:25 Zebûr 68:5

+ 15:26 Mesele 6:18, Mesele 16:24

+ 15:27 Mesele 1:19, Mesele 23:4, Tîmot’êyo I 6:9, Mesele 17:23

+ 15:28 Zebûr 37:30, Mesele 10:31

+ 15:29 Zebûr 18:41, Zebûr 34:15

+ 15:30 Mesele 25:25

+ 15:32 Mesele 13:18,

+ 15:33 Mesele 18:12, Mesele 29:23

+ 16:1 Mesele 16:9, Mesele 19:21, Metta 10:19, Lûqa 12:12

+ 16:2 Mesele 21:2, Mesele 24:12

+ 16:3 Zebûr 37:5

+ 16:4 R’omayî 9:22

+ 16:5 Mesele 6:17, Mesele 11:21, Mesele 28:20

+ 16:7 Destpêbûn 26:28

+ 16:8 Zebûr 37:16, Mesele 15:16

+ 16:9 Mesele 16:1, Mesele 19:21, Mesele 20:24

+ 16:11 Q. K’ahîntîyê 19:36, Q. Ducarî 25:13, Mesele 11:1, Mesele 20:10, Mesele 20:23,

+ 16:12 Mesele 25:5, Mesele 29:14

+ 16:13 Mesele 22:11

+ 16:14 Mesele 19:12, Mesele 20:2

+ 16:15 Zebûr 72:6

+ 16:16 Mesele 3:14, Mesele 8:19

+ 16:18 Mesele 11:2, Mesele 18:12, Mesele 29:23

+ 16:20 Mesele 19:8, Zebûr 84:12

+ 16:22 Zebûr 36:9, Mesele 10:11, Mesele 13:14, Mesele 14:27

+ 16:24 Mesele 15:26

+ 16:25 Mesele 14:12

+ 16:27 Mesele 6:12, Aqûb 3:6

+ 16:28 Mesele 26:20

+ 16:29 Mesele 1:10

+ 16:31 Mesele 20:29

+ 16:32 Mesele 14:29

+ 16:33 K’arêd Şandîya 1:26

+ 17:1 Mesele 15:17

+ 17:2 Mesele 19:26

+ 17:3 Mesele 27:21, Zebûr 26:2,

+ 17:5 Mesele 14:31, Mesele 24:18

+ 17:6 Zebûr 128:6

+ 17:7 Mesele 6:17

+ 17:8 Q. Ducarî 16:19, Mesele 18:16, Mesele 21:14

+ 17:13 Zebûr 35:12,

+ 17:14 Mesele 20:3, Mesele 25:8, T’êsalonîkî I 4:11

+ 17:15 Derk’etin 23:7, Mesele 24:24, Zebûr 94:21

+ 17:17 Mesele 18:24, Mesele 27:10

+ 17:19 Mesele 29:23

+ 17:21 Mesele 10:1, Mesele 19:13

+ 17:22 Mesele 15:13

+ 17:23 Mesele 15:27,

+ 17:25 Mesele 10:1

+ 17:27 Mesele 10:19,

+ 18:4 Mesele 20:5

+ 18:5 Mesele 24:24, Q. Ducarî 1:17

+ 18:6 Mesele 10:13, Mesele 19:29, Mesele 26:3

+ 18:7 Mesele 10:14, Zebûr 64:7, Mesele 12:13,

+ 18:8 Mesele 26:22

+ 18:10 Derk’etin 34:5-7, Zebûr 20:1, Zebûr 61:3

+ 18:11 Mesele 10:15

+ 18:12 Mesele 11:2, Mesele 16:18, Mesele 15:33, Mesele 29:23

+ 18:14 Mesele 15:13

+ 18:16 Mesele 17:8

+ 18:20 Mesele 12:14, Mesele 13:2

+ 18:22 Mesele 12:4, Mesele 19:14, Mesele 8:35

+ 18:24 Mesele 17:17

+ 19:1 Mesele 28:6

+ 19:2 Mesele 21:5, Mesele 28:20

+ 19:3 Mesele 13:6

+ 19:4 Mesele 14:20

+ 19:5 Derk’etin 20:16, Q. Ducarî 19:19, Mesele 21:28, Mesele 24:28, Mesele 25:18

+ 19:6 Mesele 29:26

+ 19:7 Mesele 14:20

+ 19:8 Mesele 16:20

+ 19:9 Derk’etin 20:16

+ 19:10 Mesele 26:1,

+ 19:11 Mesele 14:29

+ 19:12 Mesele 16:14, Mesele 20:2, Mesele 28:15

+ 19:13 Mesele 17:21, Mesele 21:9, Mesele 27:15

+ 19:14 Mesele 12:4, Mesele 18:22

+ 19:15 Mesele 6:9, Mesele 20:4, Mesele 20:13

+ 19:16 Mesele 13:13

+ 19:17 Q. Ducarî 15:7-8, Mesele 22:9, Mesele 28:27, Metta 5:7

+ 19:18 Mesele 13:24

+ 19:21 Mesele 16:1, Mesele 16:9,

+ 19:23 Mesele 10:16, Mesele 11:19

+ 19:24 Mesele 15:19, Mesele 22:13, Mesele 26:15

+ 19:25 Mesele 21:11

+ 19:26 Derk’etin 20:12

+ 19:29 Mesele 10:13, Mesele 18:6, Mesele 26:3

+ 20:1 Destpêbûn 9:21, Mesele 23:29-32, Mesele 31:4, Efesî 5:18

+ 20:2 Mesele 16:14, Mesele 19:12

+ 20:4 Mesele 19:15

+ 20:5 Mesele 18:4

+ 20:9 Aqûb 1:21, Yûh’enna I 1:8-10, R’omayî 3:23

+ 20:10 Q. K’ahîntîyê 19:36, Q. Ducarî 25:13, Mesele 11:1, Mesele 16:11, Mesele 20:23,

+ 20:12 Derk’etin 4:11, Zebûr 94:9

+ 20:13 Mesele 19:15

+ 20:16 Mesele 22:26-27, Mesele 27:13

+ 20:17 Mesele 9:17

+ 20:18 Mesele 11:14, Mesele 15:22, Mesele 24:6

+ 20:19 Mesele 11:13

+ 20:20 Derk’etin 21:17, Mesele 30:11, Mesele 30:17

+ 20:21 Mesele 13:11

+ 20:22 Q. K’ahîntîyê 19:18, Mesele 24:29, R’omayî 12:19, Zebûr 27:14

+ 20:23 Q. K’ahîntîyê 19:36, Q. Ducarî 25:13, Mesele 11:1, Mesele 16:11, Mesele 20:10,

+ 20:24 Mesele 16:1, Mesele 16:9, Mesele 19:21

+ 20:27 Korint’î I 2:11

+ 20:29 Q. K’ahîntîyê 19:32, Mesele 16:31

+ 21:2 Mesele 16:2, Mesele 24:12, Lûqa 16:15

+ 21:4 Mesele 6:17

+ 21:5 Mesele 14:23, Mesele 10:4

+ 21:6 Mesele 20:21

+ 21:9 Mesele 19:13, Mesele 21:9, Mesele 25:24, Mesele 27:15

+ 21:11 Mesele 19:25

+ 21:13 Yûh’enna I 3:17

+ 21:14 Mesele 17:8

+ 21:16 Zebûr 49:13-14

+ 21:18 Mesele 11:8

+ 21:19 Mesele 19:13, Mesele 25:24, Mesele 27:15

+ 21:23 Mesele 12:13, Mesele 13:3

+ 21:24 Zebûr 1:1, Mesele 1:22

+ 21:25 Mesele 13:4

+ 21:26 Q. Ducarî 15:7-8, Metta 5:42

+ 21:27 Mesele 15:8,

+ 21:28 Derk’etin 20:16, Mesele 19:5

+ 21:30 Korint’î I 1:20, Korint’î I 3:19

+ 21:31 Zebûr 20:6-7, Zebûr 33:17,

+ 22:2 Mesele 29:13

+ 22:3 Mesele 27:12

+ 22:4 Mesele 3:16, Mesele 8:18

+ 22:5 Mesele 15:19

+ 22:6 Efesî 6:4

+ 22:8 Galatî 6:7

+ 22:9 Mesele 19:17

+ 22:10 Mesele 26:20

+ 22:11 Mesele 16:13

+ 22:13 Mesele 15:19, Mesele 19:24, Mesele 26:13

+ 22:14 Mesele 2:16, Mesele 23:27,

+ 22:15 Mesele 13:24

+ 22:16 Mesele 28:22

+ 22:17 Mesele 5:1, Mesele 24:23

+ 22:22 Derk’etin 23:6,

+ 22:23 Mesele 23:11

+ 22:27 Mesele 20:16

+ 22:28 Q. Ducarî 19:14, Mesele 23:10

+ 23:4 Mesele 28:20, Metta 6:19, Tîmot’êyo I 6:9-10, Îbranî 13:5

+ 23:5 Mesele 27:24, Tîmot’êyo I 6:17

+ 23:10 Q. Ducarî 19:14, Mesele 22:28

+ 23:11 Mesele 19:25, Mesele 22:23

+ 23:13 Mesele 13:24, Mesele 19:18, Mesele 22:15

+ 23:17 Zebûr 37:1, Mesele 3:31, Mesele 24:1

+ 23:18 Mesele 24:14

+ 23:20 Mesele 20:1, Efesî 5:18

+ 23:22 Derk’etin 20:12, Mesele 1:8

+ 23:27 Mesele 22:14, Mesele 2:16,

+ 23:28 Mesele 7:12

+ 23:31 Mesele 20:1

+ 24:1 Zebûr 1:1, Zebûr 37:1, Mesele 1:15, Mesele 3:31, Mesele 4:14, Mesele 23:17, Mesele 24:19

+ 24:2 Zebûr 10:7

+ 24:4 Lûqa 16:11

+ 24:5 Mesele 21:22

+ 24:6 Mesele 11:14, Mesele 15:22, Mesele 20:18

+ 24:9 Zebûr 1:1, Mesele 3:34, Mesele 21:24

+ 24:10 Îbranî 12:3

+ 24:11 Zebûr 82:4,

+ 24:12 Mesele 16:2, Mesele 21:2, Zebûr 62:12, R’omayî 2:6

+ 24:13 Zebûr 19:10

+ 24:14 Mesele 23:18

+ 24:15 Zebûr 10:8

+ 24:16 Zebûr 37:24

+ 24:18 Mesele 17:5

+ 24:19 Zebûr 37:1, Mesele 23:17, Mesele 24:1

+ 24:20 Mesele 13:9

+ 24:21 Petrûs I 2:17

+ 24:23 Q. K’ahîntîyê 19:15, Q. Ducarî 1:17, Q. Ducarî 16:19, Mesele 18:5, Mesele 28:21

+ 24:24 Derk’etin 23:7, Mesele 17:15,

+ 24:28 Derk’etin 20:16, Mesele 19:5, Mesele 25:18

+ 24:29 Mesele 20:22

+ 24:34 Mesele 6:10-11,

+ 25:1 Mesele 1:1, Mesele 10:1,

+ 25:2 Q. Ducarî 29:29

+ 25:5 Mesele 16:12

+ 25:6 Lûqa 14:8-11

+ 25:11 Mesele 15:23

+ 25:12 Zebûr 141:5

+ 25:13 Mesele 13:17

+ 25:14 Cihûda 1:12

+ 25:16 Mesele 27:7

+ 25:18 Derk’etin 20:16, Mesele 12:18, Mesele 19:5, Mesele 24:28

+ 25:21 Metta 5:44

+ 25:22 Zebûr 140:10, R’omayî 12:20

+ 25:24 Mesele 19:13, Mesele 21:9, Mesele 21:19

+ 25:25 Mesele 15:30

+ 26:1 Mesele 17:7, Mesele 19:10, Mesele 26:8

+ 26:2 Jimar 23:8, Q. Ducarî 23:5

+ 26:3 Zebûr 32:9, Zebûr 32:9, Mesele 10:13, Mesele 19:29

+ 26:5 Metta 21:24-27

+ 26:8 Mesele 26:1

+ 26:11 Petrûs II 2:22

+ 26:12 Mesele 28:11, Mesele 29:20

+ 26:13 Mesele 22:13

+ 26:15 Mesele 15:19, Mesele 19:24

+ 26:20 Mesele 16:28, Mesele 22:10

+ 26:22 Mesele 18:8

+ 26:23 Zebûr 29:3, Metta 23:27

+ 26:27 Ester 7:9, Zebûr 7:15,

+ 27:1 Lûqa 12:19-20, Aqûb 4:13-14

+ 27:4 Mesele 6:34

+ 27:5 Mesele 28:23

+ 27:6 Zebûr 141:5

+ 27:7 Mesele 25:16

+ 27:10 Mesele 17:17

+ 27:11 Zebûr 119:42

+ 27:12 Mesele 22:3

+ 27:13 Mesele 20:16

+ 27:15 Mesele 19:13, Mesele 21:9, Mesele 25:24

+ 27:18 Korint’î I 9:7

+ 27:20 Mesele 15:11,

+ 27:21 Mesele 17:3

+ 27:24 Mesele 23:5, Tîmot’êyo I 6:17

+ 28:1 Q. K’ahîntîyê 26:17, Q. K’ahîntîyê 26:8,

+ 28:3 Metta 18:30

+ 28:6 Mesele 19:1

+ 28:8 Derk’etin 22:25, Mesele 13:22

+ 28:9 Zebûr 66:18, Mesele 15:8

+ 28:10 Zebûr 7:15, Mesele 26:27

+ 28:11 Mesele 26:12

+ 28:12 Mesele 11:10, Mesele 28:28, Mesele 29:2

+ 28:13 Yûh’enna I 1:9

+ 28:15 Mesele 19:12

+ 28:17 Destpêbûn 4:12, Destpêbûn 9:6

+ 28:18 Mesele 10:9

+ 28:19 Mesele 12:11

+ 28:20 Mesele 19:2, Mesele 21:5, Mesele 23:4

+ 28:21 Mesele 18:5, Mesele 24:23,

+ 28:22 Mesele 22:16

+ 28:23 Mesele 29:5, Mesele 27:5

+ 28:24 Derk’etin 20:12

+ 28:25 Mesele 13:10, Mesele 15:18

+ 28:27 Q. Ducarî 15:7-8, Mesele 19:17

+ 28:28 Mesele 28:12

+ 29:1 Mesele 1:25, Mesele 6:15

+ 29:2 Mesele 11:10, Mesele 28:12, Mesele 28:28

+ 29:3 Mesele 10:1, Mesele 15:20, Lûqa 15:13, Lûqa 15:30

+ 29:5 Mesele 28:23

+ 29:6 Zebûr 9:15

+ 29:7 Zebûr 41:1

+ 29:8 Mesele 11:11

+ 29:10 Destpêbûn 4:5, Destpêbûn 4:8

+ 29:11 Mesele 12:16

+ 29:13 Mesele 22:2

+ 29:14 Zebûr 72:4, Mesele 16:12

+ 29:15 Mesele 10:1, Mesele 17:25

+ 29:16 Zebûr 37:34, Zebûr 91:8, Zebûr 92:11

+ 29:17 Mesele 13:24

+ 29:18 Zebûr 74:9, Derk’etin 32:25

+ 29:20 Mesele 26:12

+ 29:22 Mesele 15:18

+ 29:23 Mesele 11:2, Mesele 16:18, Mesele 18:12, Mesele 15:33, Mesele 18:12

* 29:24 Qanûna K'ahîntîyê 5:1.

+ 29:24 Q. K’ahîntîyê 5:1,

+ 29:25 Lûqa 12:4

+ 29:26 Mesele 19:6

+ 30:4 Yûh’enna 3:13,

+ 30:5 Zebûr 12:6, Zebûr 18:30, Zebûr 3:2, Mesele 2:7

+ 30:6 Q. Ducarî 4:2, Q. Ducarî 12:32, E’yantî 22:18

+ 30:8 Metta 6:11, Tîmot’êyo I 6:8

+ 30:9 Q. Ducarî 8:12-14, Q. Ducarî 31:20, Zebûr 78:11, Zebûr 106:21,

+ 30:11 Derk’etin 21:17, Mesele 20:20

+ 30:12 Mesele 16:2

+ 30:13 Zebûr 101:5

+ 30:14 Zebûr 14:4

+ 30:17 Destpêbûn 9:22, Mesele 20:20

+ 30:18 Mesele 6:16

+ 30:22 Mesele 19:10

+ 30:25 Mesele 6:6-8

+ 31:3 Q. Ducarî 17:17, Mesele 7:26

+ 31:4 Mesele 20:1, Efesî 5:18

+ 31:6 Zebûr 104:15

+ 31:9 Q. K’ahîntîyê 19:15, Q. Ducarî 1:16, Q. Ducarî 16:18-19

+ 31:10 Rʼûtʼ 3:11, Mesele 12:4, Mesele 3:15

+ 31:15 Mesele 20:13

+ 31:20 Q. Ducarî 15:7-8, Mesele 22:9

* 31:22 R'engê «şîrk» gelekî biha bû.

* 31:10-31 Ji r'êza 10-a h'eta xilazîyê hilbesteke «akrostîk» e, awa gotî anegorî elîfbeya h'erfêd îbranî çêkirî ye.

+ 31:31 Mesele 11:16