# Китоби Мукаддас Ахди Нав

Институт перевода Библии, Бунёди «Калом»

## Китоби Мукаддас Ахди Нав: Матто


Китоби Муқаддас


Аҳди Нав


Тарҷумаи маънои ва оммафаҳм


Донишкадаи тарҷумаи Китоби Муқаддас


2021

## Сарсухан


Сарсухан

Хонандагони гиромӣ! Китобе, ки дар даст доред, яъне Аҳди Нави Китоби Муқаддас таърихи Исои Масеҳ ва имондорони аввалине мебошад, ки барои пайравӣ ба Исои Масеҳ ва таълимоти Ӯ якҷоя ҷамъ мешуданд. Ин воқеаҳо тақрибан ду ҳазор сол пеш дар Шарқи Наздик ва кишварҳои гирди баҳри Миёназамин (кишварҳои имрӯзаи Исроил, Фаластин, Урдун, Лубнон, Сурия, Туркия, Кипр, Юнон, Малта ва Италия) рӯй додаанд.


Пешгӯйиҳо дар бораи Исои Масеҳ

Исои Масеҳ тақрибан ду ҳазор сол пеш дар замини Исроил зиндагӣ кардааст. Ӯ аз насли ҳазрати Иброҳим, шоҳ Довуд ва дигар пайғамбарон буд. Таваллуд, ҳаёт ва хизмати Ӯ иҷрошавии чандин пешгӯйиҳои пайғамбарон буд. Китобҳои муқаддаси Таврот, Забур ва Китоби Пайғамбарон, ки чандин асрҳо пеш аз таваллуди Исои Масеҳ навишта шуда буданд, омадани Ӯро пешгӯйӣ кардаанд. Бояд гуфт, ки Масеҳ на насаби Исо, балки унвони Ӯ буд. «Масеҳ» аз калимаи ибрии מָשִׁיחַ Машиах гирифта шуда, маънояш «таъиншуда» ё «интихобшуда» аст. Ин унвон маънои онро дорад, ки Исо Интихобшудаи махсуси Худо буда, барои иҷро кардани хости Худо, қурбон шудан барои гуноҳҳои одамон ва ба назди Худо овардани онҳо омада буд.


Китобҳои Аҳди Нав

Аҳди Нави Китоби Муқаддас аз якчанд китобҳо иборат аст, ки муаллифони гуногун дорад, лекин ҳамзамон ҳамаашон бо якдигар ҳамфикр ҳастанд. Худо ба ҳар яке аз ин муаллифон илҳом бахшидааст, ки суханони Ӯро бинависанд. (2-юм Тимотиюс 3:16 «Тамоми навиштаҷот аз нафаси Худо баромадааст»).

Чор китоби аввал Матто, Марқус, Луқо ва Юҳанно дар бораи ҳаёт, таълимот ва азобҳои Исои Масеҳ аз нуқтаи назари шоҳидони аслӣ нақл мекунанд.

Китоби навбатӣ Корномаи Фиристодагон дар бораи он нақл мекунад, ки чӣ гуна одамон ба Масеҳ, яъне Таъйиншудаи Худо будани Исо имон оварданд, чӣ гуна онҳо якҷоя ҳамчун ҷамоати имондорон ҷамъ мешуданд ва чӣ гуна ҷамоати имондорон дар мамлакатҳои гуногун пайдо шуда, шуморааш меафзуд.

Баъд аз Корномаи Фиристодагон мактубҳо меоянд. Ин мактубҳоро баъзе аз фиристодагони Масеҳ ба ҷамоатҳои гуногуни имондорон ва шахсони алоҳида фиристодаанд. Аксарияти ин мактубҳоро Павлус навиштааст, лекин Петрус, Яъқуб, Юҳанно ва Яҳудо низ ба қатори мактубнависон дохил мешаванд. Мактубҳо дар бораи Худо, Исои Масеҳ, гуноҳи мо ва ба воситаи қурбонии Исо барқарор шудани муносибати одамон бо Худо таълимоти бисёр муҳимро дар бар мегиранд. Инчунин дар мактубҳо нишон дода шудааст, ки чӣ гуна шахс метавонад дар пеши Худо ҳаёти ахлоқӣ ва дуруст дошта бошад.

Китоби охирини Аҳди Нав китоби Ошкорсозӣ аст, ки дар бораи оянда мебошад. Ин китоб ба мо нақл мекунад, ки чӣ гуна Исои Масеҳ дар оянда бармегардад, чӣ тавр Худо одамони бадро ҷазои абадӣ медиҳад ва чӣ гуна онҳоеро, ки ба Исои Масеҳ имон оварданд, мукофоти абадӣ медиҳад ва чӣ гуна осмон ва замини нав меофарад.


Матнҳои қадими Аҳди Нав ва тарҷумаи мазкур ба забони тоҷикӣ

Матни аслии Аҳди Нав ба забони юнонӣ навишта шуда буд, ки забони байналмиллалии ҳамон давра ҳисоб мешуд. Китобҳои Аҳди Нав дар асри 1-ум навишта шуда буданд, яъне даҳ ё шаст сол баъд аз ҳаёти заминии Исои Масеҳ муаллифони аслӣ китобҳояшонро дар лӯлапечҳо дастнавис карда буданд. Бо гузашти вақт лӯлапечҳо нусхабардорӣ мешуданд. То имрӯз ҳазорҳо дастнависҳои онҳо дар осорхонаю китобхонаҳо ва донишгоҳҳои ҷаҳон нигаҳдорӣ мешаванд. Аз ин рӯ мо боварӣ дорем, ки ин дастнависҳо дар бораи Исои Масеҳ ва ҷамоати аввалини имондорон сабти дақиқ мебошанд. Тарҷумаи мазкур ба забони тоҷикӣ, ки дар дасти шумост, бо матнҳои қадими юнонӣ муқоиса ва тафтиш карда шудаанд. Ин тарҷумаро гурӯҳи нависандагон ва забоншиносони тоҷик, коршиносони байналмиллалии илоҳиётшиносӣ ва донандагони забони юнонӣ дар давоми тақрибан бист сол тарҷума кардаанд.

Дастаи тарҷумонони Аҳди Нави Китоби Муқаддас

## Оятҳои фоидабахш


Оятҳое, ки дар ҳаёти ҳаррӯза мадад мерасонанд


Дар хурсандӣ


Эфесусиён 5:19-20

дар вақти суҳбат бо якдигар сурудҳои Забурро хонед ва Худоро ҳамду сано гуфта, дар дилҳоятон таронаҳои парастиш барои Худованд хонед. Инчунин, ҳамеша Худоро, ки Падарамон аст, ба хотири Худованди мо Исои Масеҳ барои ҳама чиз шукргузорӣ кунед.


Ҳангоми бо хатар рӯ ба рӯ шудан


Румиён 8:35-39

Оё касе ё чизе ба монанди гуруснагиву бараҳнагӣ, ё ягон азобу уқубат, ё хатару пайгирӣ ва ё шамшер моро аз муҳаббати Масеҳ ҷудо карда метавонад? Чунон ки дар навиштаҷот омадааст:

«Ба хотири Ту мо тамоми рӯз бо хатари марг рӯ ба рӯ мешавем
ва моро чун гӯсфандони ба куштан бурдаистода меҳисобанд».

Вале мо бар ҳамаи ин чизҳо ба воситаи Ӯ, ки моро дӯст доштааст, комилан ғолиб меоем. Зеро ман боварии комил дорам, ки на марг, на зиндагӣ, на фариштагон, на қудратмандони осмонӣ, на замони ҳозираву оянда, на қувваҳо, на осмону замин ва на ягон мавҷудот моро аз муҳаббате, ки Худо дар Худовандамон Исои Масеҳ ба мо нишон додааст, ҷудо карда наметавонад.


Ҳангоми азобу душворӣ


Матто 11:28

Эй ҳамаи касоне, ки аз бори вазнин монда шудаед, ба назди Ман биёед ва Ман ба шумо оромӣ мебахшам.


Луқо 22:41-44

Худаш бошад, ба масофаи партофтани санге аз онҳо дур шуд ва ба зону истода дуо кард:

«Эй Падар! Илтимос мекунам, ин косаи азобро аз сари Ман дур кун. Аммо бигзор на хости Ман, балки хости Ту иҷро шавад!» Аз осмон фариштае зоҳир шуд ва ба Ӯ қувват бахшид. Исо аз дарду сӯзиши зиёд бо ҷидду ҷаҳди бештаре дуо мекард ва арақи баданаш аз Ӯ мисли қатраҳои хун ба замин мечакид.


Яъқуб 1:2-4

Бародарону хоҳаронам, вақте ки ҳар гуна душвориҳо ба саратон меоянд, онҳоро бо шодию хурсандӣ қабул кунед, зеро медонед, ки ҳангоми аз санҷиш гузаштани имонатон сабру тоқататон обутоб меёбад. Тоқати шумо бояд пурра обутоб ёбад, он вақт шумо шахси комил ва баркамол шуда, бароятон ҳеҷ чиз камӣ намекунад.


Румиён 12:12

Дар умед шодӣ кунед, дар азобҳо пуртоқат бошед ва дуогӯйиро давом диҳед.


2-юм Қуринтиён 12:9-10

Лекин Ӯ гуфт: «Файзу меҳрубонии Ман барои ту басанда аст, зеро қудрати Ман дар нотавонӣ комил мешавад». Аз ин рӯ, бештар аз нотавониам бо ҷону дил фахр мекунам, то ки қуввати Масеҳ дар вуҷудам бошад. Аз ин рӯ дар нотавониҳо, дар таҳқирҳо, дар мусибатҳо, дар дунболагирӣ ва мушкилиҳое, ки ба хотири Масеҳ дорам, шод ҳастам. Зеро, ҳангоме ки нотавон ҳастам, ҳамон вақт боқувватам!


Ҳангоми беморӣ


Марқус 1:40-41

Рӯзе ба назди Исо марде, ки бемории пӯст дошт, омад. Вай ба зону нишаста, зорӣ карда гуфт: «Агар хоҳӣ, метавонӣ маро пок созӣ». Дили Исо ба ҳоли мард сӯхт ва дасташро ба вай аз одамон берун кард расонда гуфт: «Албатта, мехоҳам! Пок шав!»


Яъқуб 5:14-15

Агар касе бемор бошад, бояд роҳбарони ҷамоати имондоронро даъват кунад, то ки барояш дуо кунанду бо номи Худованд бар бемор равған моланд. Он гоҳ дуои боимон беморро шифо мебахшад ва Худованд ӯро аз бистари беморӣ мехезонад. Агар ӯ гуноҳ карда бошад, гуноҳаш бахшида мешавад.


2-юм Қуринтиён 4:16-18

Барои ҳамин мо ҳаргиз рӯҳафтода намешавем. Ҳарчанд намуди зоҳирии мо, яъне баданҳоямон фарсуда шудан гирад ҳам, олами дарунии мо рӯз ба рӯз нав мешавад. Зеро ранҷу азоби ҳозираи мо ночиз ва зудгузар аст. Аммо он барои мо чунон шукӯҳу бузургие меорад, ки аз ранҷу азоб беҳад бузургтар аст ва абадӣ мемонад. Мо на ба чизҳое, ки мебинем, балки ба чизҳое, ки намебинем, чашм дӯхтаем. Зеро чизҳои заминӣ, ки дида мешаванд, муваққатӣ ҳастанд, вале чизҳои осмонӣ, ки дида намешаванд, абадианд.


Ҳангоми суст шудани имон


Ибриён 10:23

Биёед он умедамонро, ки эълон мекунем, бе дудилагӣ маҳкам нигоҳ дорем, чунки Худо ба ваъдаҳояш вафо мекунад.


Матто 8:23-27

Он гоҳ шогирдон Исоро пайравӣ карда, якҷоя бо Ӯ ба қаиқ савор шуданд. Ногаҳон дар баҳр тӯфони сахте бархост ва аз шиддати мавҷҳо қаиқ қариб ғарқ мешуд, лекин Исо дар хоб буд. Шогирдон Исоро бедор карда гуфтанд: «Хоҷа! Наҷот деҳ! Ҳалок мешавем!»

Исо гуфт: «Эй сустимонҳо, барои чӣ ин қадар метарсед?» Баъд Ӯ бархеста ба шамолу мавҷҳо фармон дод. Дарҳол дар ҳама ҷо оромии том ҳукмфармо шуд. Онҳо бошанд, ҳайрон монда мегуфтанд: «Ӯ чӣ гуна Шахсе аст, ки ҳатто шамолу баҳр ба Ӯ итоат мекунанд?»


Матто 14:25-31

Ҳанӯз чашми рӯз накафида, Исо рӯ-рӯйи об қадамзанон ба тарафи шогирдонаш равона шуд. Шогирдон Исоро диданд, ки дар рӯйи об қадам мезад. Онҳо «Ин арвоҳ! Арвоҳ!» гӯён аз тарсу ваҳм дод заданд. Аммо Ӯ зуд ба онҳо гуфт: «Далер бошед! Натарсед! Ин Манам».

Он гоҳ Петрус гуфт: «Хоҷа, агар дар ҳақиқат ин Ту бошӣ, ба ман амр намо, ки рӯ-рӯйи об қадамзанон назди Ту биёям». «Биё», – амр дод Ӯ. Инак, Петрус аз қаиқ баромада, дар рӯйи об қадамзанон ба Исо наздик шуд. Лекин сахт вазидани шамолро дида, тарсид ва қариб ғарқ шуда, фарёд зад: «Хоҷа, маро наҷот деҳ!» Исо зуд дасташро дароз карда, Петрусро дошта гирифт ва гуфт: «Ин қадар имонат суст аст? Чаро шубҳа кардӣ?»


Марқус 9:21-24

Исо аз падари ӯ пурсид: «Ӯ кай боз ба ин дард гирифтор аст?» Ҷавоб дод: «Аз бачагиаш. Рӯҳи нопок борҳо ӯро ба обу оташ андохта, мехост ӯро нобуд кунад. Илтимос, агар ягон кор карда тавонӣ, ба мо раҳм кун ва мадад намо».

Исо ба мард гуфт: «Чаро „Агар тавонӣ“ мегӯйӣ? Ба касе, ки имон дорад, ҳама чиз имконпазир аст». Падари бача дарҳол нидо кард: «Бале, имон дорам, вале ёрӣ деҳ, ки имонам қавитар гардад».


Луқо 22:31-32

Исо гуфт: «Шимъун, Шимъун! Бидон, ки шайтон талаб кард, ки ҳамаи шуморо мисли гандум аз ғалбер гузаронад. Вале Ман барои ту дуо кардам, то ки имонатро аз даст надиҳӣ ва вақти тавба карда баргаштанат, бародарони худро устувор гардонӣ».


Юҳанно 14:27

Ман оромиро бо шумо мемонам, оромии Худамро ба шумо медиҳам. Ман онро ба шумо на ба он тавре медиҳам, ки ҷаҳон медиҳад. Ғаму ғуссаро аз дилҳоятон дур кунеду ҳаросон нашавед!


2-юм Тимотиюс 2:11-13

Дуруст гуфта шудааст, ки

агар бо Ӯ мурда бошем,
бо Ӯ зиндагӣ низ хоҳем кард.
Агар мо ба азобҳо тоқат кунем,
бо Ӯ ҳукмронӣ низ хоҳем кард.
Агар мо аз Ӯ рӯй гардонем,
Ӯ низ аз мо рӯй хоҳад гардонд.
Агар мо ба Ӯ бевафоӣ кунем,
Ӯ вафодор мемонад,
зеро Худашро рад карда наметавонад.


Ибриён 11:1-2, 6

Инак, имон доштан чӣ аст? Ин дилпур будан, ки умедамон ҳақиқатан, ҷомаи амал мепӯшад ва боварии қатъӣ доштан ба чизҳоест, ки мо ҳанӯз намебинем. Аз сабаби имонашон одамони гузашта ба таърифи Худо ноил гаштанд. Аммо бе имон дили Худоро ёфтан ғайриимкон аст. Зеро ҳар кӣ пеши Худо меояд, бояд бовар кунад, ки Ӯ вуҷуд дорад ва ба онҳое, ки Ӯро меҷӯянд, мукофот медиҳад.


Ибриён 12:2

Биёед ба Исо назар дӯзем, ки Ӯ пешво ва ба мақсад расонандаи имон аст. Ӯ ба хотири хурсандии дарпешистода ба шармандагӣ аҳамият надода марг дар салибро сабру тоқат намуд ва ҳоло аз тарафи рости тахти Худо нишастааст.


Ҳангоми хавотирӣ


Луқо 12:22-31

Исо ба шогирдонаш гуфт: «Бинобар ин ба шумо мегӯям, ки ғами зиндагиатонро нахӯред, ки чӣ мехӯред ва ғами бадани худро нахӯред, ки чӣ мепӯшед. Охир зиндагӣ фақат аз хӯрок ва бадан фақат аз пӯшок иборат нест. Ба зоғҳо нигоҳ кунед, онҳо на киштукор мекунанд, на ҳосил ҷамъ мекунанд, на анбор доранду на каҳдон, вале Худо онҳоро мехӯронад ва арзиши шумо нисбат ба парандаҳо чанд маротиба баландтар аст!

Кадоме аз шумо бо ғам хӯрдан умри худро ақаллан як соат дарозтар карда метавонад? Пас, агар шумо чунин як кори ночизро карда натавонед, чаро ғами чизҳои дигарро мехӯред?

Ба нашъунамои гулҳои савсан нигоҳ кунед: Онҳо на меҳнат мекунанду на ришта мересанд, лекин ба шумо мегӯям, ки ҳатто шоҳ Сулаймон бо тамоми ҳашамату дороиаш мисли яке аз онҳо либоси зебое напӯшидааст. Пас, агар Худо алафу гиёҳеро, ки имрӯз дар саҳро ҳасту пагоҳ ба танӯр партофта мешавад, чунин пӯшонад, шуморо низ, эй сустимонҳо, чанд маротиба беҳтар аз он пӯшонда метавонад! Ғам нахӯред ва аз пайи он нашавед, ки чӣ мехӯреду чӣ менӯшед, чунки халқҳои дигар аз пайи ҳамаи ин чизҳо мебошанд, вале Падари шумо медонад, ки шумо ба ин чизҳо эҳтиёҷ доред. Баръакс, Подшоҳии Ӯро биҷӯед ва Ӯ ин чизҳоро низ ба шумо медиҳад.


1-ум Петрус 5:6-7

Инак, ба қудрати бузурги Худо такя намуда, фурӯтан шавед ва Ӯ дар вақти муайян шуморо сарбаланд мекунад. Ҳамаи ғаму ташвишҳоятонро ба Худо супоред, чунки Ӯ ғамхори шумост.


Ҳангоме ки худро айбдор ҳис мекунед


1-ум Юҳанно 1:8-9

Лекин агар гӯем, ки мо гуноҳкор нестем, худро фиреб медиҳем ва нишон медиҳем, ки дар вуҷудамон ростӣ нест. Вале агар ба гуноҳҳои худ иқрор шавем, он гоҳ Худо, ки бовафо ва одил аст, гуноҳҳои моро мебахшад ва аз ҳар нодурустӣ моро пок месозад.


2-юм Қуринтиён 7:10

Ғаме, ки Худо медиҳад, шахсро ба тавба мебарад, ба тавбае, ки дар натиҷа наҷот мебахшаду дар он пушаймонӣ нест. Аммо ғами ин дунё шахсро ба марг мебарад.


Ҳангоме ки худро заиф ва беқувват ҳис мекунед


Румиён 8:26-27

Инчунин Рӯҳулқудс дар сустиҳоямон ба мо ёрӣ медиҳад, чунки мо намедонем, ки дар бораи чӣ дуо кунем. Худи Рӯҳулқудс бо оҳу нолаҳояш, ки бо сухан баён карданашон ғайриимкон аст, барои мо илтимос мекунад ва моро тарафгирӣ менамояд. Худо, ки дилҳои моро месанҷад, медонад, ки Рӯҳулқудс дар бораи чӣ илтимос мекунад, чунки илтимосҳои Рӯҳулқудс мувофиқи хости Худост.


2-юм Қуринтиён 4:7

Мо ки фақат ба монанди кӯзаҳои лойин ҳастем, ин дониши илоҳиро ҳамчун ганҷ дар худ нигоҳ медорем. Аз ин маълум мешавад, ки қуввати бузург на аз тарафи мо, балки аз тарафи Худо меояд.


2-юм Қуринтиён 12:9-10

Лекин Ӯ гуфт: «Файзу меҳрубонии Ман барои ту басанда аст, зеро қудрати Ман дар нотавонӣ комил мешавад». Аз ин рӯ, бештар аз нотавониам бо ҷону дил фахр мекунам, то ки қуввати Масеҳ дар вуҷудам бошад. Аз ин рӯ дар нотавониҳо, дар таҳқирҳо, дар мусибатҳо, дар дунболагирӣ ва мушкилиҳое, ки ба хотири Масеҳ дорам, шод ҳастам. Зеро, ҳангоме ки нотавон ҳастам, ҳамон вақт боқувватам!


Филиппиён 4:13

Ба воситаи Масеҳ, ки ба ман қувват мебахшад, дар ҳама гуна вазъият тоқат мекунам.


Ибриён 4:14-16

Пас биёед имони эълон мекардаамонро маҳкам нигоҳ дорем. Охир саркоҳине, ки мо дорем, он чунон бузург аст, ки аз қабатҳои осмон гузашта рост ба даргоҳи Худо дохил шудааст ва ин саркоҳин Писари Худо Исо аст. Саркоҳини мо аз ҷумлаи онҳое нест, ки сустии моро надонад, чунки Худаш аз ҳар ҷиҳат ба монанди мо ба васваса дучор шудааст, вале гуноҳ накардааст. Бинобар ин биёед, ба пеши тахти файзу меҳрубонии Худо боҷуръат оем, то Худо ба мо раҳм карда, дар вақти муҳтоҷӣ бароямон аз рӯйи файзу меҳрубониаш ёрӣ диҳад.


Ҳангоми ноумедӣ


Румиён 8:36-39

Чунон ки дар навиштаҷот омадааст:

«Ба хотири Ту мо тамоми рӯз бо хатари марг рӯ ба рӯ мешавем
ва моро чун гӯсфандони ба куштан бурдаистода меҳисобанд».

Вале мо бар ҳамаи ин чизҳо ба воситаи Ӯ, ки моро дӯст доштааст, комилан ғолиб меоем. Зеро ман боварии комил дорам, ки на марг, на зиндагӣ, на фариштагон, на қудратмандони осмонӣ, на замони ҳозираву оянда, на қувваҳо, на осмону замин ва на ягон мавҷудот моро аз муҳаббате, ки Худо дар Худовандамон Исои Масеҳ ба мо нишон додааст, ҷудо карда наметавонад.


Дар вақти ғаму андӯҳ


Ошкорсозӣ 21:4

Худо ҳар оби дидаро аз чашмони онҳо пок хоҳад кард. Маргу мусибат, дард ва доду фиғон дигар нахоҳад буд, чунки чизҳои пештара нест шуданд».


1-ум Тасолуникиён 4:13-14

Эй бародарону хоҳарон, намехоҳем, ки шумо дар бораи гузаштагон бехабар монда, ба монанди беимононе, ки умед надоранд, ғамгин бошед. Мо бовар мекунем, ки Исои Масеҳ мурда зинда шуд ва инчунин, бовар мекунем, ки Худо касонеро, ки ба Исои Масеҳ имон доштанду аз олам гузаштаанд, ба назди Ӯ ба осмон мебарад.


Ҳангоми ташнаи ҳақиқату адолат будан


Матто 5:6

Хушбахтанд касоне, ки гурусна ва ташнаи ростӣ ҳастанд, зеро онҳо сер хоҳанд шуд!


Ҳангоми қабул кардани ягон қарор


Румиён 12:1-2

Бинобар ин, эй бародарону хоҳарон, ба хотири меҳрубонии Худо аз шумо илтимос мекунам, ки баданҳои худро ба мисли қурбонии зинда, пок ва писандида ба Худо бахшед. Зеро парастиши ҳақиқии шумо чунин аст. Ба мисли одамони ин ҷаҳон зиндагӣ накунед, балки гузоред, ки Худо ба воситаи тағйир додани фикррониатон аз шумо одами нав созад. Он гоҳ шумо фаҳмида метавонед, ки хости нек ва писандидаву комили Худо чӣ будааст.


Ҳангоми ба тасаллӣ ва рӯҳбаландкунӣ ниёз доштан


Матто 5:4

Хушбахтанд касоне, ки ғаму андӯҳ доранд, зеро онҳо тасаллӣ меёбанд!


2-юм Қуринтиён 1:3-5

Ба Худо, ки Падари Худованди мо Исои Масеҳ ва Падари раҳмдил ва Худои ҳама гуна тасаллӣ аст, ҳамду сано бод! Ӯ моро дар ҳама гуна мусибатҳоямон тасаллӣ медиҳад, то ки мо низ бо ҳамон тасаллое, ки худамон аз Худо меёбем, дигаронро ҳам дар ҳама гуна мусибаташон дилбардорӣ намоем. Мо барои Масеҳ чӣ қадар бештар азоб кашем, ҳамон қадар зиёдтар Худо ба воситаи Масеҳ ба мо тасаллӣ медиҳад.


Ошкорсозӣ 21:3-4

Аз ҷониби тахт овози баландеро шунидам: «Бубин! Ин хаймаи Худо дар байни одамон аст. Ӯ бо онҳо зиндагӣ мекунад ва онҳо халқи Ӯ хоҳанд буд. Худи Худо бо онҳо ва Худои онҳо хоҳад буд. Худо ҳар оби дидаро аз чашмони онҳо пок хоҳад кард. Маргу мусибат, дард ва доду фиғон дигар нахоҳад буд, чунки чизҳои пештара нест шуданд».


Ҳангоме ки ба оянда умед бастан лозим аст


1-ум Петрус 1:3-9

Ҳамду сано ба Худо, ки Падари Худованди мо Исои Масеҳ аст! Ӯ Исои Масеҳро аз марг зинда карда, бо меҳрубонии бузурги Худ ба мо таваллуди нав ва умеди ҳаётбахш додааст. Ин чизҳоро Худо ба мо чун меросе додааст, ки ҳаргиз намепӯсад, куҳна ва ё вайрон намешавад. Ӯ ин меросро барои шумо дар осмон нигоҳ медорад. Худо бо қувваи Худ ва ба воситаи имонатон шуморо барои наҷот нигоҳ медорад, то вақте ки наҷоти Ӯ дар замони охир ба ҳама ошкор шавад.

Инро дониста шумо шоду хурсанд ҳастед, ҳатто агар аз санҷишҳои гуногуни зиндагӣ каме азоб кашед. Ин санҷишҳо ҳақиқӣ будани имонатонро исбот мекунанд. Имони шумо ба тиллое монанд аст, ки ҳангоми аз оташ гузаштан тозатар мешавад. Вале имонатон аз тиллое, ки нобуд мешавад, гаронбаҳотар аст. Агар имонатон устувор монад, шумо дар рӯзи ошкор шудани Исои Масеҳ сазовори таърифу эҳтиром мегардед. Гарчанде ки шумо Исоро надида будед, Ӯро дӯст медоред ва ҳоло ҳам Ӯро надида ба Ӯ имон доред. Аз ин шумо бениҳоят шоду хурсанд ҳастед, чунки ба мақсади имонатон, яъне ба наҷот ёфтани худ наздик шуда истодаед.


2-юм Қуринтиён 1:21-22

Худо Худаш мову шуморо дар ягонагӣ бо Масеҳ устувор намуда, барои Худ интихоб кардааст. Ӯ Рӯҳи Худ, яъне Рӯҳулқудсро ҳамчун муҳр дар диламон гузошта, нишон дод, ки мо аз они Ӯ ҳастем. Ҳамин Рӯҳ кафолати баракатҳоест, ки Худо бароямон медиҳад.


Филиппиён 1:6

Боварии комил дорам, Худое, ки ин кори некро дар дилҳои шумо оғоз намуд, то рӯзи баргаштани Исои Масеҳ онро анҷом медиҳад.


Ҳангоми мӯҳтоҷи хираду ҳикмат будан


Яъқуб 1:5

Аммо агар ба шумо хирад камӣ кунад, метавонед аз Худо онро талаб кунед ва Ӯ, ки ба ҳама бо дасти кушод ва бе таънаву миннат медиҳад, ба шумо низ хирад мебахшад.


Яъқуб 3:13-18

Агар касе аз байни шумо хирадманд ва бофаҳм бошад, бигзор инро бо зиндагии хуб ва амалҳое, ки бо хоксории хираду ҳикмат анҷом дода мешаванд, нишон диҳад. Аммо агар дар дилҳои шумо кинаву ҳасад ва худпарастӣ вуҷуд дошта бошад, худситоӣ накунед, ки таърифатон бар зидди ростӣ аст. Ин гуна ҳикмат аз ҷониби Худо нест, балки ҳикмати заминӣ, дунявӣ, яъне шайтонӣ мебошад. Зеро ҳар вақте ки дар байни шумо кинаву ҳасад ва худпарастӣ ҳаст, дар ҳамон ҷо бетартибӣ ва ҳар гуна фисқу фасод мебошад.

Аммо ҳикмате, ки аз ҷониби Худо меояд, пеш аз ҳама пок аст ва баъд сулҳпарвар, нармдил, равшанфикр, пур аз раҳму шафқат ва самараҳои нек, самимӣ ва бе рӯйбинӣ мебошад. Шахсони сулҳпарвар тухми сулҳро мекоранд ва ҳосилашро, ки росткорӣ аст, ба даст меоваранд.


Ҳангоми бо одатҳои бад мубориза бурдан


Ғалотиён 5:16, 22-23

Ман чӣ гуфтаниам? Бо роҳнамоии Рӯҳулқудс зиндагӣ кунед ва он вақт ҳавасҳои табиати гунаҳкори худро иҷро намекунед. Аммо самарае, ки Рӯҳулқудс дар зиндагии одамон меоварад, инҳоянд: меҳру муҳаббат, шодию хурсандӣ, сулҳу оромӣ, сабру тоқат, некӣ ва меҳрубонӣ, вафодорӣ, хоксорӣ ва нафси худро нигоҳ дошта. Ҳеҷ қонуне бар зидди ин хислатҳо мавҷуд нест.


Эфесусиён 4:22-24

медонед, ки бояд аз тарзи зиндагии пештара ва аз табиати куҳнаи худ, ки ба фиреби ҳавасҳои шаҳвонӣ гирифтор шуда, торафт нобуд мегашт, даст кашед. Шумо медонед, ки тарзи фикррониатон бояд пурра нав шавад ва он табиати наверо бояд дар бар кунед, ки ба Худо монанд офарида шудаасту хислатҳои ҳақиқии росткорӣ ва покиро дорад.


Ҳангоме ки васваса мешавед


1-ум Қуринтиён 10:13

Озмоишҳое, ки шумо ба онҳо рӯ ба рӯ мешавед, ба сари ҳар инсон меоянд. Аммо Худо вафодор аст ва намегузорад, ки шумо беш аз тавоноии худ санҷида шавед. Балки дар баробари озмоишҳо роҳи халосиро низ нишон медиҳад, то ки шумо онро паси сар карда тавонед.


Матто 4:1-11

Баъд аз ин воқеа, Рӯҳулқудс Исоро ба биёбон бурд, то ки шайтон Ӯро биозмояд.

Давоми чил шабонарӯз Исо рӯза дошт ва ниҳоят сахт гурусна монд. Он гоҳ шайтони васвасакор назди Ӯ омада гуфт: «Агар Ту Писари Худо бошӣ, ба ин сангҳо фармон деҳ, ки нон шаванд». Лекин Исо дар ҷавоб гуфт: «Не, зеро дар навиштаҷот гуфта шудааст, ки инсон на фақат бо хӯрдани нон зинда аст, балки бо ҳар сухане, ки Худо мегӯяд».

Сипас шайтон Исоро ба шаҳри муқаддаси Уршалим бурда, дар ҷойи баландтарини маъбади Худо гузошт ва ба Ӯ гуфт: «Агар Ту Писари Худо бошӣ, Худро аз ин ҷо ба пойин парто. Зеро дар навиштаҷот гуфта шудааст, ки

„Худо ба фариштагони Худ дар бораи Ту фармон хоҳад дод
ва онҳо Туро дар болои дастонашон хоҳанд бардошт,
то ки поят ба санге назанад“».

«Не! – ҷавоб дод Исо, – чунки дар навиштаҷот боз гуфта шудааст, ки „Худованд Худои худро насанҷед“».

Баъд аз ин, шайтон Исоро ба болои кӯҳи хеле баланд бурд ва ҳамаи мамлакатҳои ҷаҳонро бо тамоми шукӯҳу зебоияшон ба Ӯ нишон дода, гуфт: «Агар Худро ба замин партофта, ба ман саҷда намоӣ, ҳамаи инро ба Ту медиҳам».

Исо ба ӯ гуфт: «Дур шав, эй шайтон! Чунки дар навиштаҷот гуфта шудааст, ки „ба Худованд Худои худ саҷда намоед ва танҳо ба Ӯ хизмат кунед“».

Он гоҳ шайтон аз Исо дур шуд ва фариштагон омада, ба Ӯ хизмат карданд.


Яъқуб 1:12-15

Хушбахт он касест, ки дар вақти санҷишҳо сабру тоқат дорад, зеро ҳангоме ки аз ин гуна имтиҳони зиндагӣ мегузарад, тоҷи ҳаётро ба даст меорад. Ин тоҷро Худо ба дӯстдорони Худ ваъда додааст. Аммо вақте ки ба васваса меафтед, нагӯед, ки «Худо маро месанҷад», чунки Худо ба васваса намеафтад ва дигаронро низ ба васваса намеандозад. Балки ҳар шахс он вақт ба васваса меафтад, ки ҳаваси бад мекунаду баъд саргарми он ҳавас шуда, ба доми васваса меафтад. Сипас, ҳамин ки дили вай бо ин ҳавас ҳомиладор мешавад, гуноҳро таваллуд мекунад. Гуноҳ бошад, ба воя расида, маргро таваллуд мекунад.


Яъқуб 4:7

Пас, ба Худо пурра итоат кунеду ба шайтон зид бароед ва шайтон аз пешатон мегурезад.


1-ум Юҳанно 2:15-17

Ба ин дунё ва ба ҳар он чи, ки дар он аст, дил набандед. Касе, ки ба ин дунё дил мебандад, муҳаббати Худо дар вай нест. Чунки ҳар чизе, ки дар ин дунё ҳаст, яъне ҳавасҳои нафсонӣ, чашмгуруснагӣ ва бо молу мулк калонгирӣ кардан, ҳамаи ин на аз ҷониби Падари Осмонӣ, балки аз ин дунё мебошад. Ин дунё бо ҳавасҳояш гузарон аст, аммо онҳое, ки хости Худоро иҷро мекунанд, то абад зинда мемонанд.


Дар лаҳзаҳое, ки дил ором нест


Юҳанно 14:27

Ман оромиро бо шумо мемонам, оромии Худамро ба шумо медиҳам. Ман онро ба шумо на ба он тавре медиҳам, ки ҷаҳон медиҳад. Ғаму ғуссаро аз дилҳоятон дур кунеду ҳаросон нашавед!


Матто 6:25-34

Бинобар ин, ба шумо мегӯям, ки ғами зиндагиатонро нахӯред, ки чӣ мехӯреду чӣ менӯшед ва ғами бадани худро нахӯред, ки чӣ мепӯшед. Магар зиндагӣ фақат аз хӯрок ва бадан аз пӯшок иборат аст? Ба парандаҳо нигоҳ кунед: онҳо на киштукор мекунанду на ҳосил ҷамъ мекунанд ва на дар анборҳо ҳосил захира мекунанд. Лекин Падари осмониатон онҳоро мехӯронад. Магар арзиши шумо аз парандаҳо баландтар нест? Кадоме аз шумо бо ғам хӯрдан умри худро ақаллан як соат дарозтар карда метавонад? Барои сарулибос ҳам чӣ ғам мехӯред? Ба нашъунамои савсанҳои саҳро нигоҳ кунед: онҳо на меҳнат мекунанду на ришта мересанд, лекин ба шумо мегӯям, ки ҳатто шоҳ Сулаймон бо тамоми ҳашамату сарваташ мисли яке аз онҳо либоси зебое напӯшидааст. Пас, агар Худо гиёҳ ё алаферо, ки имрӯз дар саҳро ҳасту пагоҳ ба танӯр партофта мешавад, чунин пӯшонад, наход шуморо, эй сустимонҳо аз он чанд маротиба беҳтар пӯшонда натавонад?!

Барои ҳамин ғам хӯрданро бас кунед ва нагӯед, ки „Мо чӣ мехӯрда бошем?“ „чӣ менӯшида бошем?“ ё „чӣ мепӯшида бошем?“ Чунки халқҳои дигар аз пайи ҳамаи ин чизҳо мебошанд. Падари осмониатон бошад, медонад, ки шумо ба ҳамаи он эҳтиёҷ доред. Шумо аввал Подшоҳии Худо ва ростии Ӯро ҷӯед ва Ӯ ҳамаи ин чизҳоро низ ба шумо медиҳад. Аз ин рӯ, ғами рӯзи ояндаро нахӯред, фардо ташвишҳои худро дорад. Барои ҳар рӯз ташвиши худи ҳамон рӯз басанда аст».


Филиппиён 4:6-7

Ғами ҳеҷ чизро нахӯред, балки барои ҳама чиз ҳангоми дуо бо илтимосу миннатдорӣ хоҳишҳои худро ба Худо бигӯед. Он гоҳ осоиштагии Худо, ки аз ҳар хирад болотар аст, дилу андешаҳои шуморо дар ягонагӣ бо Исои Масеҳ нигоҳ медорад.


Вақте ки ҳама чиз хуб аст


1-ум Тасолуникиён 5:16-18

Ҳама вақт шод бошед, ҳамеша дуо гӯед, дар ҳар ҳолат Худоро шукр гӯед, зеро хости Худо барои шумо, ки ба Исои Масеҳ тааллуқ доред, ҳамин аст.


Вақте ки дар бораи пул фикр мекунед


Матто 6:24

Ҳеҷ кас ба ду хоҷа хизмат карда наметавонад, чунки ё якеашро дӯст медораду дигарашро бад мебинад ё ба яке вафодор мемонаду дигарашро писанд намекунад. Шумо низ наметавонед ҳам бандаи Худо бошеду ҳам бандаи пул.


Матто 19:16-30

Боре як мард пеши Исо омада, аз Ӯ пурсид: «Устод, барои ба даст овардани ҳаёти абадӣ чӣ некие бояд кунам?» Ба вай гуфт: «Чаро дар бораи некуӣ аз Ман мепурсӣ? Танҳо Худо нек аст. Агар хоҳӣ, ки ҳаёти абадӣ насибат гардад, фармудаҳоро риоя намо». «Кадом фармудаҳоро?» – пурсид мард.

Исо қонунҳои асосиро номбар кард: «Қатл накун, зино накун, дуздӣ накун, шаҳодати бардурӯғ надеҳ, падару модаратро ҳурмату эҳтиром намо ва дигаронро мисли худат дӯст бидор». Ҷавонмард ҷавоб дод: «То ба имрӯз ҳамаи ин фармоишҳоро риоя кардаам. Ғайр аз ин, боз чӣ кор карданам лозим аст?» Исо ба вай гуфт: «Агар хоҳӣ, ки комил бошӣ, рафта, тамоми молу мулкатро фурӯхта, пулашро ба камбағалон тақсим кун. Он гоҳ сарват дар осмон пайдо мекунӣ. Баъд омада, Маро пайравӣ намо».

Ҷавонмард хеле сарватманд буд, бинобар ин, аз шунидани ин суханон андӯҳгин гашта, аз он ҷо рафт.

Он гоҳ Исо ба шогирдонаш гуфт: «Ба ростӣ ба шумо мегӯям, ки ба Подшоҳии Худо даромадани шахси сарватманд бениҳоят душвор аст. Боз мегӯям, ки аз сӯрохии сӯзан гузаштани шутур осонтар аст аз он ки шахси сарватманд ба Подшоҳии Худо дарояд».

Шунидани ин суханон шогирдонро ба ҳайрат оварду онҳо пурсиданд: «Пас кӣ наҷот ёфта метавонад?» Исо ба шогирдонаш бодиққат нигоҳ карда гуфт: «Барои одамизод ин кор ғайриимкон аст, вале барои Худо ҳама чиз имконпазир аст».

Он гоҳ Петрус гуфт: «Мо аз баҳри ҳама чиз гузашта, Туро пайравӣ кардем. Бо мо чӣ мешавад?» Исо ба онҳо ҷавоб дод: «Ба ростӣ ба шумо мегӯям, вақте ки дунё нав мешаваду Писари Одамизод бар тахти пуршукӯҳи Худ мешинад, дувоздаҳ нафари шумо низ ки Маро пайравӣ кардаед, бар тахтҳо нишаста, ба дувоздаҳ қабилаи Исроил ҳукмронӣ мекунед. Инчунин, ҳар касе ки барои Ман шуда, аз баҳри хонаҳо, бародарон ё хоҳарон, падар ё модар, фарзандон ё заминҳояш гузашта бошад, ҳамаи инро сад маротиба зиёдтар пайдо мекунад ва дар оянда ҳаёти абадӣ низ насибаш мегардад. Лекин бисёр аввалинҳо охирон мешаванд ва охиринҳо аввалин».


Луқо 12:15-21

Сипас, ба ҳама муроҷиат карда гуфт: «Аз ҳар гуна чашмгуруснагӣ ҳазар кунед, зеро ҳаёти одам аз бисёрии дороиаш иборат нест».

Баъд ба онҳо масалеро гуфт: «Замини як марди доро ҳосили фаровон дод. Вай ба худ фикр кард: „Чӣ кор бояд кунам, охир барои ҷамъ кардани ҳосили худ ҷое надорам?“ Баъд гуфт: „Ана чӣ кор мекунам – анборҳои худро вайрон карда, анборҳои калонтар месозам. Баъд тамоми ҳосилу сарватамро ба он ҷо бурда, ба худ мегӯям: Ту сарвати бисёре дорӣ, ки барои солҳои зиёде мерасад. Акнун роҳат кун, бихӯр, бинӯш ва кайфу сафо карда гард“. Вале Худо ба вай гуфт: „Эй беақл! Ҳамин шаб ҷонат аз ту гирифта мешавад. Пас, он чи захира кардаӣ, насиби кӣ мегардад?“

Ҳамин тавр бо ҳар касе мешавад, ки барои худ сарват ҷамъ мекунад, вале дар назари Худо доро нест».


Луқо 16:9-13

Пас, Ман ба шумо мегӯям: Пулу моли ин дунёро ба он сарф намоед, ки барои худ дӯстонро пайдо бикунед, то дар вақти тамом шудани дороиятон онҳо шуморо дар хонаҳои абадӣ қабул кунанд. Касе, ки дар кори майда вафодор бошад, дар кори калон ҳам вафодор мемонад. Ҳамчунин, касе, ки дар кори майда беинсоф бошад, дар кори муҳим ҳам беинсофӣ мекунад. Пас, агар ба шумо дороии ин дунёро бовар карда нашавад, кӣ ба шумо сарвати ҳақиқиро бовар мекунад? Ва агар ба шумо моли бегонаро бовар карда нашавад, кӣ моли худи шуморо, ба шумо медиҳад?

Ҳеҷ хизматгор ба ду хоҷа хизмат карда наметавонад, чунки ё якеашро дӯст медораду дигарашро бад мебинад, ё ба яке вафодор мемонаду дигарашро писанд намекунад. Шумо низ наметавонед ҳам бандаи Худо бошеду ҳам бандаи пул».


1-ум Тимотиюс 6:7-10, 17-19

Зеро мо ба ин дунё ҳеҷ чиз наовардаем ва ҳамроҳи худ ба он дунё чизе бурда наметавонем. Аз ин рӯ, агар ризқу рӯзӣ ва сарулибос дошта бошем, бояд қаноат кунем. Онҳое, ки сарватманд шудан мехоҳанд, ба васваса, дом ва бисёр ҳавасҳои аблаҳонаву зараровар гирифтор мешаванд, ки одамонро ба фалокат дучор намуда, несту нобуд мекунанд. Пулпарастӣ решаи ҳар намуди бадӣ мебошад. Баъзе одамон аз пайи он рафта аз имон дур шудаанд ва ба азобҳои бисёр дучор гардидаанд. Сарватмандони ин дунёро насиҳат бикун, ки ҳавобаланд нашаванд ва ба сарвати дурӯза умед набанданд, балки ба Худо умед банданд, ки ҳама чизро барои ҳаловати мо ба таври фаровон медиҳад. Ба онҳо фармон деҳ, ки пулашонро барои корҳои нек сарф кунанд. Онҳо бояд доимо корҳои нек кунанд ва саховатманду дасткушод бошанд. Ба ин восита онҳо бо корҳои некашон дар он дунё ганҷи рӯҳоние ҷамъ мекунанд, ки он мисли таҳкурсии бино мустаҳкам меистад. Бо ҳамин роҳ ҳаёти ҳақиқиро ба даст меоранд.


Вақте ки дар бораи коратон фикр мекунед


Эфесусиён 6:7-8

Хизмати шумо на ҳамчун ба инсон, балки ҳамчун ба Худованд бо майлу рағбат бошад. Фаромӯш накунед, ки ҳар кас, хоҳ ғулому хоҳ озод, барои ҳар кори некаш аз Худованд мукофот мегирад.


Эфесусиён 4:28

Дуздон, дигар дуздӣ накунед. Баръакс, бо дастони худ меҳнати фоиданок кунед, ки барои хайрияи муҳтоҷон чизе дошта бошед.


Эфесусиён 6:5-9

Ғуломон, ба хӯҷаинони хокии худ аз рӯйи иззату эҳтиром бо тарс ва самимона итоат кунед гӯё ба Масеҳ мекарда бошед. Мисли ғуломи хушомадгӯй, ки дар пеши соҳибаш нағз кор карда, дар набудани ӯ бо дили нохоҳам кор мекунад, хизмат накунед. Балки ҳамчун ғуломи Масеҳ хости Худоро бо ҷону дил иҷро намоед. Хизмати шумо на ҳамчун ба инсон, балки ҳамчун ба Худованд бо майлу рағбат бошад. Фаромӯш накунед, ки ҳар кас, хоҳ ғулому хоҳ озод, барои ҳар кори некаш аз Худованд мукофот мегирад.

Хӯҷаинон, шумо низ ҳамин муомиларо нисбати ғуломони худ кунед. Ба онҳо дӯғу пӯписа заданро бас намоед. Дар ёд дошта бошед, ки дар осмон як Хӯҷаин доред, ки Ӯ ҳам хӯҷаини шумову ҳам хӯҷаини ғуломонатон аст ва ба ҳама бо як чашм нигоҳ мекунад.

## Матто

### Матто

Матто


Пешгуфтор

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]


### Пешгуфтор


ХУШХАБАРИ


МАТТО


Пешгуфтор

Воқеаҳои ин китоб дар асри якуми милодӣ дар вилоятҳои Яҳудия, Сомария ва Ҷалил (Исроил ва Фаластини ҳозира) рӯй додаанд. Яҳудиён насли пайғамбар Иброҳим буданд ва чанд аср пеш аз ин онҳо давлати мустақил доштанд. Вале дар асри якум сарзамини Яҳудия дар зери итоати шоҳаншоҳии Рум буд. Дар он вақт яҳудиён аз рӯйи пешгӯйиҳои қадим интизори Масеҳ, яъне Таъиншудаи Худо буданд. Ӯ бояд аз насли шоҳ Довуд меомад. Онҳо умед доштанд, ки Масеҳ онҳоро аз зери итоати румиён раҳо мекунад.

Муаллифи ин китоб Матто, яке аз дувоздаҳ шогирдони Исои Масеҳ мебошад, ки ҳаёт ва фаъолияти устоди худро ҳамчун шоҳиди зинда рӯйи варақ овардааст. Ӯ аз Рӯҳи Худо илҳом гирифта, ин китобро дар нимаи дуюми асри якум навиштааст, то нишон диҳад, ки Исои Масеҳ, дар ҳақиқат, ҳамон Таъиншудаи Худо аст. Муаллиф аз китобҳои пайғамбарони гузашта чанд иқтибос оварда, исбот кардааст, ки дар ҳаёти Исои Масеҳ пешгӯйиҳо ба амал омадаанд.

Исои Масеҳ дар таълимоташ ибораи «Подшоҳии Худо»-ро бисёр истифода бурдааст. «Подшоҳии Худо» ин муносибат байни Худо ва халқи Ӯ мебошад ва дар он Худо ба шоҳ монанд карда шудааст. Зеро Ӯ халқашро муҳофизат мекунад ва ҳамаи эҳтиёҷоташонро бартараф намуда, онҳоро роҳнамоӣ мекунад. Халқи Подшоҳии Худо онҳое ҳастанд, ки ба Ӯ такя мекунанду гуфтаҳояшро иҷро менамоянд. Дар ҳар ҷое, ки одамон Худоро ҳамчун Подшоҳи худ мешиносанд, Подшоҳии Худо дар он ҷо аст.

Таълимоти Исо дар ҳамаи давру замонҳо на фақат ба яҳудиён, балки ба тамоми халқҳои дигар дахл дорад. Ӯ дар бораи бисёр мавзӯъҳои ҳаётӣ, масалан, ҷангу ҷидол, пул, талоқ, садақа ва рӯза сухан гуфтааст. Инчунин, Масеҳ муъҷизаҳо бузург нишон медод ва беморонро шифо мебахшид. Бобҳои охири китоби Матто марг ва аз мурдагон зинда шудани Масеҳро тасвир мекунанд. Ӯ Худ гуфтааст, ки мақсади асосии омадани Ӯ ин буд: «Ман омадаам, ки ба дигарон хизмат кунам ва барои нархи наҷоти бисёр одамонро супоридан ҷонамро фидо кунам» (20:28).

### 1


Аҷдодони Исои Масеҳ

1[•]Аҷдодони Исои Масеҳ,[†] ки аз насли шоҳ Довуд ва аз насли Иброҳим мебошад, инҳоянд:

2-11(2-6а) Аз замони Иброҳим то замони шоҳ Довуд инҳо гузаштаанд: Иброҳим, писараш Исҳоқ, писари Исҳоқ Яъқуб, писарони Яъқуб Яҳудо ва бародаронаш, писарони Яҳудо Порасу Зараҳ (модари онҳо Томор буд), писари Порас Ҳесрун, писари Ҳесрун Ром, писари Ром Амминодоб, писари Амминодоб Наҳшун, писари Наҳшун Салмун, писари Салмун Буаз (модари ӯ Роҳоб буд), писари Буаз Убид (модари ӯ Рут буд), писари Убид Ишой ва писари Ишой шоҳ Довуд.

(6б-11) Аз шоҳ Довуд то замони ба шаҳри Бобил асир шуда рафтани халқи Исроил инҳо гузаштаанд: Довуд, писараш Сулаймон (модари Сулаймон пештар зани Уриё буд), писари Сулаймон Раҳабъом, писари Раҳабъом Абиё, писари Абиё Осо, писари Осо Юшофот, писари Юшофот Юром, писари Юром Узиё, писари Узиё Ютом, писари Ютом Оҳоз, писари Оҳоз Ҳизқиё, писари Ҳизқиё Менашше, писари Менашше Омун, писари Омун Юшиё ва писарони Юшиё Якунёву бародаронаш. Дар ин вақт исроилиёнро[†] асир гирифта, ба сарзамини Бобил бурданд.

12-16Аз замони ба сарзамини Бобил асир шуда рафтани исроилиён то таваллуди Исо инҳо гузаштаанд: Якунё, писараш Шаалтиил, писари Шаалтиил Зарубобил, писари Зарубобил Абиҳуд, писари Абиҳуд Элёқим, писари Элёқим Озур, писари Озур Содӯқ, писари Содӯқ Ёкин, писари Ёкин Элиҳуд, писари Элиҳуд Элъозор, писари Элъозор Маттон, писари Маттон Яъқуб ва писари Яъқуб Юсуф, ки шавҳари Марям буд. Аз Марям Исо таваллуд ёфт, ки Масеҳ, яъне Таъиншудаи Худо[†] мебошад[+].

17Инак, аз Иброҳим то шоҳ Довуд ҳамагӣ чордаҳ насл ва аз шоҳ Довуд то замони ба Бобил асир шуда рафтани исроилиён чордаҳ насл ва аз замони асирӣ то Масеҳ чордаҳ насл гузаштааст.


Таваллуди Исои Масеҳ

18[•]Таваллуди Исои Масеҳ чунин буд: Марям, модари Исо, номзади Юсуф буд, аммо пеш аз хонадоршавӣ дар батни Марям аз қудрати Рӯҳулқудс,[†] яъне Рӯҳи Худо кӯдак пайдо шуд[+]. 19Азбаски Юсуф некукор буд, нахост, ки Марямро дар пеши мардум шарманда кунад. Барои ҳамин ӯ ба хулоса омад, ки пинҳонӣ аз вай ҷудо шавад. 20Ҳангоме ки ӯ дар чунин фикр буд, фариштаи Худованд дар хобаш аён шуда, ба ӯ гуфт: «Эй Юсуф, насли шоҳ Довуд! Аз оиладор шудан бо Марям натарс, чунки ин кӯдак дар батни ӯ аз қудрати Рӯҳулқудс пайдо шудааст. 21Ӯ Писар таваллуд мекунад ва ту бояд ба Ӯ Исо ном гузорӣ, чунки Ӯ халқи Худро аз гуноҳҳояшон наҷот хоҳад дод».[*][+]

22Ҳамаи ин воқеаҳо барои ба амал омадани гуфтаҳои Худованд, ки аллакай ба воситаи пайғамбар пешгӯйӣ шуда буданд, рӯй доданд:[+]

23«Духтаре ҳомиладор мешавад
ва писаре таваллуд мекунад,
ки ба Ӯ Имонуил, яъне „Худо ҳамроҳи мо“ ном медиҳанд».

24Юсуф аз хоб бедор шуда, фармони фариштаи Худовандро ба ҷо овард. Ӯ Марямро ба занӣ гирифт, 25вале то вақти таваллуд шудани Писар бо Марям ҳамбистар нашуд. Вақте ки Писар таваллуд шуд, Юсуф Ӯро Исо номид.

### 2


Аз шарқ омадани ситорашиносон

1Исо дар замони ҳукмронии подшоҳ Ҳиродус, дар деҳаи Байтлаҳми сарзамини Яҳудия ба дунё омад. Баъд аз таваллуди Ӯ якчанд ситорашинос аз сарзамини шарқ ба шаҳри Уршалим омада,[+] 2пурсиданд: «Куҷост он кӯдаки навзоде, ки Шоҳи Яҳудиён[†] аст? Мо ситораи Ӯро дар шарқ дидем ва омадем, то ки ба Ӯ саҷда кунем».

3Вақте ки ин сухан ба гӯши шоҳ Ҳиродус расид, ӯ ва тамоми сокинони Уршалим ба ташвиш афтоданд. 4Ҳиродус ҳамаи коҳинони калон[†] ва устодони шариатро[†] наздаш хонда, аз онҳо пурсид: «Масеҳ[†] дар куҷо бояд таваллуд шавад?» 5Онҳо дар ҷавоб гуфтанд: «Дар Байтлаҳми сарзамини Яҳудия, чунки дар яке аз китобҳои пайғамбарон чунин навишта шудааст:

6„Эй Байтлаҳм, ки дар сарзамини Яҳудо ҳастӣ,
ту аз дигар шаҳрҳои бузурги Яҳудо ҳеҷ камӣ надорӣ,
зеро аз ту сарваре мебарояд
ва Ӯ халқи Ман – Исроилро чӯпонӣ мекунад“».

7Сипас Ҳиродус ситорашиносонро пинҳонӣ даъват намуда, ҳангоми суҳбат аз онҳо вақти аниқи пайдошавии он ситораро пурсида гирифт. 8Баъд онҳоро ба деҳаи Байтлаҳм равона карда гуфт: «Равед ва дар бораи он кӯдак дурустакак пурсуҷӯ кунед. Ҳамин ки Ӯро ёфтед, ба ман хабар диҳед, то ки ман ҳам рафта, ба Ӯ саҷда кунам».

9Баъд аз суҳбат бо шоҳ, ситорашиносон ба роҳ баромаданд. Ситорае, ки онро дар шарқ дида буданд, пешопеши онҳо рафта, дар болои он ҷое, ки кӯдак буд, истод. 10Онҳо аз дидани ситора беҳад хурсанд шуданд.

11Ситорашиносон ба хона даромада, кӯдакро ҳамроҳи модараш Марям диданд ва зону зада, саҷда карданд. Онҳо туҳфаҳои пурарзишро, ки аз тилло, хушбӯйӣ барои дуд кардан ва аз атри қиматбаҳои мурри моеъ иборат буд, аз сандуқҳои худ гирифта ба Ӯ ҳадя намуданд[+].

12Дар хобашон Худо онҳоро огоҳ кард, ки назди Ҳиродус барнагарданд, аз ин рӯ ситорашиносон бо дигар роҳ ба ватани худ баргаштанд.


Фирор ба Миср

13Баъд аз рафтани ситорашиносон фариштаи Худованд дар хоби Юсуф аён шуда, ба ӯ гуфт: «Бархезу кӯдак ва модарашро гирифта, ба Миср гурез. То вақте ки ба ту баро нагӯям, дар он ҷо исто. Чунки Ҳиродус бо нияти куштан кӯдакро ҷустуҷӯ мекунад».

14Юсуф аз хоб бедор шуда, зану кӯдакашро гирифта, шабонгоҳ ба Миср раҳсипор шуд. 15Онҳо дар он ҷо то вафоти Ҳиродус монданд. Худованд пештар ба воситаи пайғамбар гуфта буд, ки «Ман аз Миср Писарамро ҷеғ задам». Барои иҷро шудани ин гуфтаҳои Худованд ҳамаи ин ҳодиса рӯй дод[+].


Куштори кӯдакон

16Вақте ки подшоҳ Ҳиродус фаҳмид, ки ситорашиносон ӯро фиреб додаанд, бисёр хашмгин шуд. Ӯ фармон дод, ки дар Байтлаҳм ва атрофи он ҳамаи писаракони то дусоларо кушанд, чунки аз ситорашиносон вақти пайдошавии ситораро дониста буд.

17Ҳамин тавр пешгӯйии Ирмиё пайғамбар ба амал омад:[+]

18«Дар шаҳри Ромо овозе ба гӯш мерасад,
ки садои гиря ва фиғону нола аст.
Роҳел барои фарзандонаш гиря мекунад
ва тасаллӣ ёфта наметавонад,
чунки онҳо мурдаанд».


Бозгашт аз Миср

19Пас аз марги Ҳиродус, фариштаи Худованд дар Миср ба хоби Юсуф даромада 20гуфт: «Бархез, кӯдак ва модарашро гирифта, ба сарзамини Исроил баргард, зеро касоне, ки Ӯро куштанӣ буданд, мурданд».

21Инак, Юсуф бархеста, зану кӯдакашро гирифт ва ба сарзамини Исроил баргашт. 22Лекин ӯ шунид, ки дар сарзамини Яҳудия Аркилоус ба ҷойи падараш Ҳиродус подшоҳӣ мекунад ва тарсид, ки ба он ҷо биравад. Баъд дар хобаш аён шуд, ки он ҷо наравад, бинобар ин, онҳо ба вилояти Ҷалил рафтанд. 23Пайғамбарон аллакай дар бораи Масеҳ пешгӯйӣ карда, гуфта буданд, ки «Ӯро Носирӣ хоҳанд номид». Юсуф бо оилааш дар шаҳри Носира сокин шуд ва ҳамин тавр гуфтаҳои пайғамбарон ба амал омад[+].

### 3


Насиҳати Яҳё дар биёбон

1[•]Пас аз чанд сол марде бо номи Яҳёи Таъмиддиҳанда[†] ба биёбони Яҳудия рафта, мардумро насиҳат карда, мегуфт:[+] 2«Тавба кунед ва аз гуноҳ даст кашед, зеро Подшоҳии Худо[†] наздик аст»[+].

3Яҳё ҳамонест, ки Ишаъё пайғамбар дар борааш гуфта буд:

«Касе дар биёбон фарёд зада мегӯяд:
„Барои Худованд роҳро тайёр кунед ва онро рост намоед!“»

4Либоси Яҳё аз пашми шутур, камарбанди ӯ аз чарм ва хӯрокаш малаху асали саҳроӣ буд.

5Мардум аз шаҳри Уршалиму саросари сарзамини Яҳудия ва аз тамоми гирду атрофи дарёи Урдун назди Яҳё меомаданд. 6Онҳо ба гуноҳҳои худ иқрор мешуданд ва Яҳё онҳоро ҳамчун рамзи шуста шудани гуноҳҳо дар оби дарёи Урдун таъмид медод[+].

7Инчунин бисёр намояндагони равияҳои фарисӣ ва саддуқӣ барои таъмид гирифтан назди Яҳё омаданд. Яҳё онҳоро дида гуфт: «Эй морзодагон! Кӣ шуморо огоҳ кард, ки аз ҷазои дарпешистодаи Худо гурехта метавонед?![+] 8-9Ҳатто фикр накунед, ки ба сабаби аз насли Иброҳим буданатон ҷазо намебинед. Зеро ба шумо мегӯям, ки Худо аз ин сангҳо барои Иброҳим насл ба вуҷуд оварда метавонад. Пас тавба кунед ва самаре оваред, ки тавбаи шуморо нишон диҳад![+] 10Табар аллакай бар решаи дарахтон гузошта шудааст ва ҳар дарахте, ки самари хуб намеоварад, бурида ба оташ партофта мешавад[+]. 11Ман шуморо ҳамчун шаҳодати он ки тавба кардаед, бо об таъмид медиҳам, аммо Касе, ки баъд аз ман меояд, шуморо бо Рӯҳулқудс[†] ва бо оташ таъмид медиҳад. Ӯ аз ман басо тавонотар аст ва ман ҳатто сазовори он нестам, ки пойафзори Ӯро бардорам[+]. 12Дар дасти Ӯ барои бод додани гандум сешоха тайёр аст. Ӯ хирманашро тоза карда, гандуми Худро дар анбор ҷамъ мекунад, вале каҳро дар оташи хомӯшнашаванда месӯзонад»[+].


Таъмид гирифтани Исо

13[•]Дар ин вақт Исо аз вилояти Ҷалил назди дарёи Урдун омад, то ки аз Яҳё таъмид гирад. 14Лекин Яҳё Ӯро аз ин кор боздоштанӣ шуда, гуфт: «Ман бояд аз Ту таъмид бигирам, Ту бошӣ, назди ман омадӣ!» 15Исо ба вай ҷавоб дод: «Бигзор чунин бошад, зеро мо бояд ҳама корҳои дурустро ба амал биорем». Баъд Яҳё розӣ шуд.

16Ҳамин ки Исо таъмид гирифта аз об баромад, дарҳол осмон ба Ӯ кушода шуд. Яҳё Рӯҳи Худоро дид, ки мисли кабӯтар фаромада, дар болои Ӯ қарор гирифт ва[+] 17аз осмон овозе омад: «Ин Писари азизи Ман аст ва Ман аз Ӯ хеле хушнудам»[+].

### 4


Аз озмоиш гузаштани Исо

1[•]Баъд аз ин воқеа, Рӯҳулқудс[†] Исоро ба биёбон бурд, то ки шайтон Ӯро биозмояд.

2Давоми чил шабонарӯз Исо рӯза дошт ва ниҳоят сахт гурусна монд[+]. 3Он гоҳ шайтони васвасакор назди Ӯ омада гуфт: «Агар Ту Писари Худо[†] бошӣ, ба ин сангҳо фармон деҳ, ки нон шаванд»[+]. 4Лекин Исо дар ҷавоб гуфт: «Не, зеро дар навиштаҷот[†] гуфта шудааст, ки инсон на фақат бо хӯрдани нон зинда аст, балки бо ҳар сухане, ки Худо мегӯяд».

5Сипас шайтон Исоро ба шаҳри муқаддаси Уршалим бурда, дар ҷойи баландтарини маъбади Худо[†] гузошт 6ва ба Ӯ гуфт: «Агар Ту Писари Худо бошӣ, Худро аз ин ҷо ба пойин парто. Зеро дар навиштаҷот гуфта шудааст, ки

„Худо ба фариштагони Худ дар бораи Ту фармон хоҳад дод
ва онҳо Туро дар болои дастонашон хоҳанд бардошт,
то ки поят ба санге назанад“».[+]

7«Не! – ҷавоб дод Исо, – чунки дар навиштаҷот боз гуфта шудааст, ки „Худованд Худои худро насанҷед“».

8Баъд аз ин, шайтон Исоро ба болои кӯҳи хеле баланд бурд ва ҳамаи мамлакатҳои ҷаҳонро бо тамоми шукӯҳу зебоияшон ба Ӯ нишон дода, 9гуфт: «Агар Худро ба замин партофта, ба ман саҷда намоӣ, ҳамаи инро ба Ту медиҳам».

10Исо ба ӯ гуфт: «Дур шав, эй шайтон! Чунки дар навиштаҷот гуфта шудааст, ки „ба Худованд Худои худ саҷда намоед ва танҳо ба Ӯ хизмат кунед“»[+].

11Он гоҳ шайтон аз Исо дур шуд ва фариштагон омада, ба Ӯ хизмат карданд[+].


Исо хизмати Худро дар Ҷалил оғоз мекунад

12[•]Дертар Яҳёро дастгир карданд ва ин хабар ба гӯши Исо расид. Сипас, Ӯ ба шаҳри Носираи вилояти Ҷалил баргашт[+]. 13Баъд Исо барои истиқомат кардан аз шаҳри Носира ба шаҳри Кафарнаҳум рафт. Кафарнаҳум дар назди баҳри Ҷалил ва дар ноҳияҳои Забулуну Нафтолӣ ҷойгир шудааст[+]. 14Ҳамин тавр пешгӯйии Ишаъё пайғамбар ба амал омад, ки гуфта буд:[+]

15«Эй ноҳияи Забулун ва Нафтолӣ, ки дар он тарафи рӯд (дарё)-и Урдун, дар роҳи канори баҳр ҷойгир ҳастед!
Эй ноҳияи Забулун ва Нафтолӣ, ки вилояти Ҷалили ғайрияҳудиён[†] ҳастед!
16Мардуме, ки дар торикии гуноҳ зиндагӣ мекарданд, нури дурахшонро диданд
ва бар онҳое, ки ба маконашон сояи марг афтода буд, нур дурахшид».

17Аз ҳамин вақт Исо ба эълон кардани пайғоми Худ оғоз намуд: «Тавба кунед ва аз гуноҳҳоятон рӯй гардонед, чунки Подшоҳии Худо[†] наздик аст!»


Шогирдони аввалини Исо

18[•]Ҳангоме ки Исо дар соҳили баҳри Ҷалил роҳ мерафт, ду бародареро дид, ки моҳигир буданд. Онҳо ба баҳр тӯр меандохтанд. Номи яке Шимъун, ки ӯро ҳамчунин, Петрус меномиданд ва номи дигаре Андриёс буд[+]. 19Исо ба онҳо гуфт: «Маро пайравӣ кунед, то ба ҷойи моҳӣ ҷамъ кардани мардумро ба шумо омӯзам»[+]. 20Онҳо тӯрҳои худро дарҳол партофта, Ӯро пайравӣ карданд[+].

21Исо роҳи Худро давом медод, ки ду бародари дигар, Яъқуб ва Юҳанноро дид. Онҳо бо падарашон Забдой дар қаиқ нишаста, тӯрҳои худро дуруст мекарданд. Исо онҳоро низ даъват кард 22ва онҳо зуд қаиқ ва падарашонро гузошта, Ӯро пайравӣ карданд.


Исо халқро таълим медиҳаду шифо мебахшад

23[•]Исо дар саросари вилояти Ҷалил мегашт, дар ҷамоатхонаҳо мардумро таълим медод, дар бораи Подшоҳии Худо хабари хушро эълон мекард ва ҳар дарду бемории одамонро шифо мебахшид[+]. 24Аз ин сабаб, овозаи Ӯ дар тамоми сарзамини Сурия низ паҳн мешуд ва мардум ба наздаш ҳамаи дардмандонро, ки ҳар гуна беморӣ доштанд, меоварданд. Дар байни онҳо ҷинзадагон, гирифторони бемории саръ, яъне онҳое, ки аз ҳуш рафта, шах мешуданд ва шалҳо низ буданд ва Исо онҳоро шифо мебахшид[+]. 25Бинобар ин, мардуми бисёре аз Ҷалилу Даҳшаҳр, аз Уршалиму Яҳудия ва аз сарзамини он тарафи дарёи Урдун омада, аз пайи Исо мерафтанд[+].

### 5


Баракат ёфтани пайравони Исо

1Исо ин тӯдаи одамонро дида, ба болои кӯҳе баромад ва дар ҳамон ҷо нишаст. Ҳангоме ки шогирдонаш дар гирди Ӯ ҷамъ омаданд, 2Ӯ ба таълим додан оғоз кард:

3[•]«Хушбахтанд касоне, ки муҳтоҷи Худо буданашонро медонанд, чунки Подшоҳии Худо[†] аз они онҳост!

4Хушбахтанд касоне, ки ғаму андӯҳ доранд, зеро онҳо тасаллӣ меёбанд![+]

5Хушбахтанд касоне, ки хоксор ҳастанд, зеро онҳо дар рӯйи замин ҳукм меронанд!

6Хушбахтанд касоне, ки гурусна ва ташнаи ростӣ ҳастанд, зеро онҳо сер хоҳанд шуд![+]

7Хушбахтанд касоне, ки раҳму шафқат доранд, зеро Худо ба онҳо раҳму шафқат хоҳад кард![+]

8Хушбахтанд касоне, ки покдил ҳастанд, зеро онҳо Худоро хоҳанд дид![+]

9Хушбахтанд касоне, ки сулҳҷӯ ҳастанд, зеро Худо онҳоро фарзандони Худ хоҳад хонд![+]

10Хушбахтанд касоне, ки дар роҳи ростӣ азоб мекашанд, чунки Подшоҳии Худо аз они онҳост!

11Хушбахтед шумо, вақте ки мардум ба хотири Ман шуморо дашному азоб медиҳанд ва дар ҳаққатон туҳмат карда, ҳар гуна сухани бад мегӯянд[+]. 12Шоду хуррам бошед, зеро Худо дар осмон бароятон мукофоти калон дорад. Одамон пайғамбаронро низ, ки пеш аз шумо буданд, ҳамин тавр азоб медоданд[+].


Нур ва намак

13[•]Шумо барои одамони ҷаҳон ҳамчун намак ҳастед. Вале агар намак сифаташро гум кунад, магар онро боз шӯр карда мешавад? Не, аз вай дигар фоидае нест. Онро фақат мепартоянд ва он зери по мешавад.

14Шумо ҳамчун нур барои одамони ҷаҳон намоён ҳастед. Шаҳре, ки дар болои кӯҳ бино шудааст, ноаён буда наметавонад[+]. 15Инчунин, ҳеҷ кас чароғро даргиронда, онро бо зарфе намепӯшонад, баръакс онро ба чароғпоя мемонад, то ба ҳар касе, ки дар хона аст, равшанӣ диҳад[+]. 16Пас, бигзор нури шумо ҳам ба одамон рӯшноӣ диҳад, то ки онҳо корҳои неки шуморо дида, ба Падаратон, ки дар осмон аст, ҳамду сано гӯянд[+].


Дар бораи аҳамияти шариати Мусо

17Фикр накунед, ки Ман барои вайрон кардани шариати[†] Мусо ва таълимоти пайғамбарон омадаам. Ман на барои вайрон кардан, балки барои иҷро кардани онҳо омадаам[+]. 18Зеро ба ростӣ ба шумо мегӯям, ҳанӯз ки замину осмон ҳаст, то шариат пурра амалӣ нагардад, ягон ҳарф ё нуқтаи он нест намешавад[+].

19Инак, ҳар касе, ки хурдтарин фармони шариатро вайрон кунаду ба дигарон низ ҳаминро таълим диҳад, дар Подшоҳии Худо хурдтарин шумурда хоҳад шуд. Ва баръакс, ҳар касе, ки шариатро иҷро кунаду ба дигарон онро таълим диҳад, дар Подшоҳии Худо бузург шумурда хоҳад шуд[+]. 20Зеро ба шумо мегӯям, ки агар ҳатто аз устодони шариату фарисиён[†] дида бештар росткор набошед, ҳаргиз ба Подшоҳии Худо намедароед[+].


Дар бораи хашму ғазаб

21Шумо шунидаед, ки ба гузаштагон гуфта шуда буд, ки „қатл накунанд“, инчунин „ҳар касе, ки қатл мекунад, ба ҷавобгарӣ кашида мешавад“. 22Аммо Ман мегӯям, ки агар шумо ба касе қаҳру ғазаб кунед, ба ҷавобгарӣ кашида мешавед. Агар ба касе „бефаҳм“ гӯед, дар назди додгоҳи болотар ҷавоб медиҳед. Агар „аҳмақ“ гӯед, сазовори оташи дӯзах мегардед[+].

23Барои ҳамин, вақте ки шумо ба қурбонгоҳ қурбонӣ меореду дар он ҷо ба ёдатон меояд, ки касе аз шумо норозӣ аст, бояд 24қурбониатонро дар он ҷо гузошта, дарҳол назди ҳамон шахс равед ва бо ӯ оштӣ шавед. Баъд аз ин, омада қурбонӣ кунед.

25Агар касе аз шумо даъво кунад, пеш аз додгоҳ зуд бо вай оштӣ шавед. Чунки агар кор ба додгоҳ рафта расад, даъвогаратон метавонад шуморо ба дасти қозӣ супорад, қозӣ бошад ба дасти сарбоз ва шумо ба зиндон партофта мешавед[+]. 26Ба ростӣ мегӯям, то охирин тангаатонро надиҳед, аз ҳабс намебароед.


Дар бораи зино

27Шумо чунин гуфтаҳоро шунидаед „Зино накун“. 28Аммо Ман мегӯям, ҳар кас ки ба зане бо чашми шаҳватомез нигоҳ кунад, аллакай дар дили худ чунин гуноҳ мекунад. 29Пас, агар чашми ростатон шуморо ба гуноҳ кардан водор созад, онро канда партоед! Назар ба он ки тамоми баданатон ба дӯзах партофта шавад, беҳтар аст, ки аз ягон узви бадан маҳрум шавед. 30Инчунин, агар дасти ростатон шуморо ба гуноҳ кардан водор созад, онро канда партоед! Назар ба он ки тамоми баданатон ба дӯзах партофта шавад, беҳтар аст, ки аз ягон узви бадан маҳрум шавед[+].


Дар бораи талоқ

31[•]Ҳамчунин гуфта шудааст, ки „Ҳар марде, ки аз занаш ҷудо мешавад, бояд ба ӯ талоқнома навишта диҳад“. 32Лекин Ман ба шумо мегӯям, ки агар мард аз зани худ ба ягон сабаб, ғайр аз зино, ҷудо шаваду занаш ба дигар кас ба шавҳар барояд, ин мард барои зино кардани занаш айбдор мешавад. Марде, ки бо зани ҷудошуда хонадор шудааст, зинокор аст[+].


Дар бораи қавлу қасам

33Шумо боз шунидаед, ки ба гузаштагон гуфта шуда буд, ки „қасами бардурӯғ нахӯранд, аммо ба ҳар он чизе ки дар назди Худованд қасам хӯрдаанд, иҷро намоянд“. 34Лекин Ман ба шумо мегӯям, ки тамоман қасам нахӯред, на ба осмон, зеро он тахти Худост,[+] 35на ба замин, чунки он пойандози Ӯст, на ба шаҳри Уршалим, чунки он шаҳри Шоҳи бузург, яъне Худо аст. 36Ба сари худ ҳам қасам нахӯред, зеро як тори мӯятонро ҳатто сафед ё сиёҳ карда наметавонед. 37Бигзор „бале“ гуфтани шумо дар ҳақиқат „бале“ бошад ва „не“ гуфтани шумо „не“ бошад, вале он чи зиёдатӣ мегӯед, аз шайтон бармеояд[+].


Дар бораи қасос

38[•]Шумо шунидаед, ки чунин гуфта шудааст: „Чашм бар ивази чашм медиҳеду дандон бар ивази дандон“. 39Лекин Ман ба шумо мегӯям, ки ба каси бад муқобилат накунед. Баръакс, агар касе ба тарафи рости рӯятон занад, тарафи чапи рӯятонро ҳам ба ӯ гардонед[+]. 40Агар касе ба шумо даъво карда, куртаатонро гирифтанӣ бошад, ҷомаатонро ҳам ба ӯ диҳед. 41Агар касе шуморо маҷбур кунад, ки бо ӯ як километр роҳ равед, ду километр роҳ равед. 42Ҳар кӣ аз шумо чизе талаб кунад, онро ба ӯ диҳед ва аз шумо қарз гирифтанӣ шавад, не нагӯед.


Дар бораи дӯст доштани душманон

43Шумо чунин гуфтаҳоро шунидаед: „Дигаронро дӯст дор ва душманатро бад бин“. 44Лекин Ман ба шумо мегӯям, ки душманонатонро дӯст бидоред ва барои онҳое, ки шуморо азоб медиҳанд, дуои хайр гӯед,[+] 45то нишон диҳед, ки фарзандони Падари осмониатон ҳастед. Чунки Ӯ ба офтоб амр медиҳад, ки ҳам ба бадкорон ва ҳам ба некукорон равшанӣ кунад, инчунин, боронро ҳам ба некукорон ва ҳам ба бадкорон мефиристад[+]. 46Пас агар шумо фақат касонеро дӯст доред, ки шуморо дӯст медоранд, чӣ мукофоте хоҳед гирифт? Магар андозгирони беинсоф низ ҳамин тавр рафтор намекунанд? 47Агар фақат ба дӯстони худ салом диҳед, аз дигарон дида чӣ кори бузургтаре мекунед? Беимонон низ ҳамин тавр рафтор мекунанд. 48Бинобар ин, ҳамон тавре ки Падари осмониатон беайбу нуқсон аст, шумо низ беайбу нуқсон бошед»[+].

### 6


Дар бораи садақа

1Исо суханонашро давом дода гуфт: «Дар назди мардум намоишкорона корҳои нек накунед. Вагарна аз Падари осмониатон мукофот намегиред[+].

2Вақте ки садақа медиҳед, ба монанди одамони дурӯя ба ҳама овоза накунед. Онҳо дар ҷамоатхонаҳо ва дар сари кӯчаҳо садақа доданашонро эълон менамоянд, то ки мардум онҳоро таъриф кунанд. Ба ростӣ ба шумо мегӯям, онҳо аллакай мукофоти худро гирифтаанд[+]. 3Аммо, ҳангоме ки шумо садақа медиҳед, бигзор дасти ростатон аз кори дасти чапатон огоҳ нашавад, 4то ки садақаи шумо пинҳон монад. Он гоҳ Падари шумо, ки чизҳои пинҳониро мебинад, ба шумо мукофот медиҳад.


Дар бораи дуо

5[•]Вақте ки дуо мекунед, ба одамони дурӯя монанд нашавед! Онҳо дар ҷамоатхонаю сари кӯчаҳо истода дуо хонданро дӯст медоранд, то ки ҳама онҳоро бинанд. Ба ростӣ ба шумо мегӯям, онҳо аллакай мукофоти худро гирифтаанд[+]. 6Аммо ҳангоме ки шумо дуо мехонед, ба хонаатон даромада, дарро пӯшед ва ба Падаратон, ки нонамоён аст, дуо кунед. Он гоҳ Падаратон, ки ҳеҷ чиз аз назари Ӯ пинҳон нест, ба шумо мукофот медиҳад.

7Дар вақти дуохонӣ низ мисли ғайрияҳудиён[†] рафтор накунед. Онҳо дар дуо бисёр гапҳои беҳуда мегӯянд, чун фикр мекунанд, ки агар дурудароз дуо кунанд, дуояшон шунида мешавад. 8Ба монанди онҳо дуо нагӯед, зеро Падари шумо эҳтиёҷоти шуморо, пеш аз он ки талаб кунед, медонад. 9Пас шумо ин тавр дуо кунед:

Эй Падари мо, ки дар осмонӣ,
Номи Ту муқаддас бод.
10Бигзор Подшоҳии Ту биёяд.
Хости Ту, ки дар осмон иҷро мешавад, дар замин низ иҷро шавад[+].
11Ризқу рӯзии имрӯзаамонро ба мо бидеҳ
12ва корҳои бади моро бубахш,
чи тавре ки мо низ онҳоеро,
ки ба мо бадӣ мекунанд, мебахшем.
13Моро ба озмоиш дучор накун,
балки аз шайтон раҳоӣ деҳ[+].

14Агар шумо одамонеро, ки дар ҳаққатон бадӣ мекунанд, бубахшед, Падари осмониатон ҳам шуморо мебахшад[+]. 15Вале агар дигаронро набахшед, Падаратон ҳам шуморо намебахшад[+].


Дар бораи рӯзадорӣ

16Боз вақте ки рӯза мегиред, монанди одамони дурӯя рӯятонро ҷиддӣ вонамуд накунед. Зеро дурӯяҳо намуди зоҳириашонро ғамзада нишон медиҳанд, то дигарон бинанд, ки онҳо рӯзадор ҳастанд. Ба ростӣ ба шумо мегӯям, ки онҳо аллакай мукофоти худро гирифтаанд. 17Лекин, вақте ки шумо рӯза мегиред, дасту рӯятонро шуста, мӯйҳоятонро шона кунед, 18то ба ғайр аз Падаратон, ки нонамоён аст, дигар ҳеҷ кас рӯза гирифтани шуморо нафаҳмад. Он гоҳ Падаратон, ки ниҳонбин аст, ба шумо мукофот хоҳад дод.


Дар осмон ҷамъ кардани сарват

19[•]Дар замин барои худ сарват ҷамъ накунед, ки дар ин ҷо куяву занг мезанад ва дуздон даромада, онро медузданд[+]. 20Баръакс, дар осмон сарват ҷамъ кунед. Чунин сарватро куяву занг намезанад ва дуздон даромада, онро намедузданд[+]. 21Зеро ҳар ҷое ки бойигарӣ доред, фикру хаёли шумо низ дар он ҷо хоҳад буд.


Чароғи бадан

22Чашм чароғи бадан аст. Пас агар чашматон солим бошад, тамоми баданатонро равшанӣ пур мекунад, 23аммо агар чашматон солим набошад, тамоми баданатонро торикӣ пур мекунад. Дар ин сурат, агар равшанӣ дар даруни шумо дар асл торикӣ бошад, пас он чӣ хел торикии зулмот аст!


Худо ва пул

24Ҳеҷ кас ба ду хоҷа хизмат карда наметавонад, чунки ё якеашро дӯст медораду дигарашро бад мебинад ё ба яке вафодор мемонаду дигарашро писанд намекунад. Шумо низ наметавонед ҳам бандаи Худо бошеду ҳам бандаи пул[+].


Ғам нахӯрдан

25Бинобар ин, ба шумо мегӯям, ки ғами зиндагиатонро нахӯред, ки чӣ мехӯреду чӣ менӯшед ва ғами бадани худро нахӯред, ки чӣ мепӯшед. Магар зиндагӣ фақат аз хӯрок ва бадан аз пӯшок иборат аст[+]? 26Ба парандаҳо нигоҳ кунед: онҳо на киштукор мекунанду на ҳосил ҷамъ мекунанд ва на дар анборҳо ҳосил захира мекунанд. Лекин Падари осмониатон онҳоро мехӯронад. Магар арзиши шумо аз парандаҳо баландтар нест[+]? 27Кадоме аз шумо бо ғам хӯрдан умри худро ақаллан як соат дарозтар карда метавонад? 28Барои сарулибос ҳам чӣ ғам мехӯред? Ба нашъунамои савсанҳои саҳро нигоҳ кунед: онҳо на меҳнат мекунанду на ришта мересанд, 29лекин ба шумо мегӯям, ки ҳатто шоҳ Сулаймон бо тамоми ҳашамату сарваташ мисли яке аз онҳо либоси зебое напӯшидааст. 30Пас, агар Худо гиёҳ ё алаферо, ки имрӯз дар саҳро ҳасту пагоҳ ба танӯр партофта мешавад, чунин пӯшонад, наход шуморо, эй сустимонҳо аз он чанд маротиба беҳтар пӯшонда натавонад?![+]

31Барои ҳамин ғам хӯрданро бас кунед ва нагӯед, ки „Мо чӣ мехӯрда бошем?“ „чӣ менӯшида бошем?“ ё „чӣ мепӯшида бошем?“ 32Чунки халқҳои дигар аз пайи ҳамаи ин чизҳо мебошанд. Падари осмониатон бошад, медонад, ки шумо ба ҳамаи он эҳтиёҷ доред. 33Шумо аввал Подшоҳии Худо[†] ва ростии Ӯро ҷӯед ва Ӯ ҳамаи ин чизҳоро низ ба шумо медиҳад. 34Аз ин рӯ, ғами рӯзи ояндаро нахӯред, фардо ташвишҳои худро дорад. Барои ҳар рӯз ташвиши худи ҳамон рӯз басанда аст».

### 7


Айбдор кардани дигарон

1[•]Исо давом дода гуфт: «Дигаронро айбдор накунед, то ки худ айбдор ҳисоб нашавед[+]. 2Зеро чи хеле ки дигаронро айбдор кунед, ҳамон тавр шумо низ айбдор ҳисоб мешавед ва бо кадом санги тарозу, ки баркашед, бо ҳамон санг барои шумо бармекашанд[+]. 3Чаро шумо хасро дар чашми бародари худ мебинеду кундаро, ки дар чашми худатон ҳаст, намебинед? 4Чӣ хел ҷуръат карда ба бародаратон мегӯед, ки „Иҷозат деҳ хасро аз чашмат барорам“, ҳол он ки дар чашми худатон кунда доред? 5Эй дурӯяҳо! Аввал кундаро аз чашми худатон бароред, он гоҳ дурусттар дида метавонед, ки чӣ хел хасро аз чашми бародаратон бароред.

6Он чи муқаддас аст, ба сагон надиҳед ва марвориди худро пеши хукон напартоед, то ки марворидро поймол карда, шуморо надаранд[+].


Натиҷаи дуо кардан

7[•]Талаб кунед ва ба шумо дода мешавад, биҷӯед ва пайдо мекунед, дарро бикӯбед ва он ба рӯятон кушода мешавад. 8Чун ҳар кӣ талаб мекунад, ба даст меорад, ҳар кӣ меҷӯяд, пайдо мекунад ва ҳар кас ки дарро мекӯбад, он ба рӯяш кушода мешавад[+]. 9Оё дар байни шумо падаре ҳаст, ки агар писараш нон талаб кунад, ба вай санг диҳад? 10Ё агар моҳӣ талаб кунад, ба вай мор медиҳад? 11Агар шумо бо вуҷуди дилсиёҳиатон ба фарзандони худ додани чизҳои хубро донед, чӣ қадар Падари осмонии шумо тайёр аст чизҳои хубро ба онҳое диҳад, ки аз Ӯ металабанд[+].

12Ҳар рафтореро, ки аз дигарон нисбати худ дидан хоҳед, ҳамон тавр аввал худи шумо нисбати дигарон рафтор кунед. Зеро асоси шариати[†] Мусо ва гуфтаҳои пайғамбарон дар ҳамин аст[+].


Дарвозаи танг

13[•]Аз дарвозаи танг дароед, чунки дарвозаи васеъ ва роҳи осонгузар шуморо ба ҳалокат меоварад ва касоне, ки аз он мегузаранд, бисёр ҳастанд. 14Лекин ба ҳаёти абадӣ шуморо дарвозаи басо тангу роҳи мушкилгузар меоварад ва кам касон онро меёбанд.


Фарқ кардани пайғамбарони бардурӯғ

15[•]Аз пайғамбарони бардурӯғ эҳтиёт шавед, онҳо ба назди шумо дар намуди гӯсфандон меоянд, аммо дар ботин онҳо гургони даранда ҳастанд[+]. 16Шумо онҳоро аз рӯйи амалашон мешиносед. Оё аз буттаи хор ангур ё анҷир мечинанд[+]? 17-18Ҳар дарахти солим меваи хуб медиҳад ва меваи бад дода наметавонад, вале дарахти бад меваи бад медиҳад ва меваи хуб дода наметавонад[+]. 19Ҳамаи дарахтоне, ки меваи хуб намеоваранд, бурида ба оташ партофта мешаванд[+].

20Хуллас, пайғамбарони бардурӯғро низ шумо аз амалашон мешиносед.


Исо киро «намешиносам» мегӯяд

21На ҳама касоне, ки Маро доимо Хоҷаи худ меноманд, ба Подшоҳии Худо[†] медароянд. Фақат онҳое, ки хости Падари Маро, ки дар осмон аст, иҷро мекунанд, ба Подшоҳии Худо медароянд. 22Ҳангоме ки рӯзи қиёмат фаро мерасад, мардуми зиёд ба Ман мегӯянд: „Эй Хоҷа! Магар мо ба номи Ту пайғоми Худоро ба одамон эълон намекардем? Магар ба номи Ту ҷинҳоро ронда, муъҷизаҳои зиёд нишон намедодем?“[+] 23Он гоҳ Ман ба рӯяшон мегӯям: „Эй бадкорон! Ман шуморо ҳеҷ гоҳ намешинохтам. Дур шавед аз наздам!“[+]


Бинокори дурандешу бинокори беақл

24[•]Пас ҳар касе, ки ин гуфтаҳои Маро мешунаваду онҳоро иҷро мекунад, монанди марди дурандешест, ки хонаашро дар болои санг сохта буд. 25Баъд борон бориду обхезӣ шуд ва шамоли сахт хеста, бошиддат бар он хона вазид, лекин хона фурӯ нарафт, чунки дар болои санг сохта шуда буд. 26Вале ҳар касе, ки ин гуфтаҳои Маро мешунаваду онро иҷро намекунад, монанди марди беақлест, ки хонаашро дар болои рег сохта буд. 27Баъд борон бориду обхезӣ шуд ва шамоли сахт хеста, бошиддат бар он хона вазид ва хона фурӯ рафта, ба замин яксон шуд».

28Вақте ки Исо суханони Худро ба охир расонд, мардум аз таълимоти Ӯ дар ҳайрат монданд, 29зеро Ӯ на ба монанди устодони шариат, балки чун шахси соҳибқудрат онҳоро таълим медод[+].

### 8


Шифо ёфтани марде, ки гирифтори бемории пӯст буд

1[•]Вақте ки Исо аз болои кӯҳ пойин фаромад, одамон тӯда-тӯда шуда, аз пайи Ӯ рафтанд. 2Дар ин вақт марде, ки гирифтори бемории пӯст[†] буд, назди Исо омада, зону зада ба Ӯ гуфт: «Хоҷа, агар хоҳӣ, метавонӣ маро пок созӣ»[+]. 3Он гоҳ Исо дасташро ба ӯ расонда гуфт: «Албатта, мехоҳам, пок шав!» ва он мард дарҳол аз бемориаш пок гашт. 4Исо ба ӯ гуфт: «Дар ин бора ба ҳеҷ кас нагӯй, балки рост назди коҳин[†] рафта, худро нишон деҳ. Баъд, чӣ тавре ки Мусо фармудааст, қурбонӣ бикун, то ба мардум шаҳодате гардад»[+].


Шифо ёфтани хизматгор

5[•]Вақте ки Исо ба шаҳри Кафарнаҳум ворид шуд, ба наздаш як сардори лашкар омад ва ба зорию илтиҷо даромада 6гуфт: «Хоҷаам, хизматгори ман аз ҳаракат монда, дар хона рӯйи ҷогаҳ хобидааст. Аз дард сахт азоб мекашад». 7«Ман рафта ӯро сиҳат мекунам», – гуфт Исо. 8Аммо сардор ҷавоб дод: «Хоҷа! Ман сазовори он нестам, ки Ту аз дари ман дароӣ. Ту танҳо як амр бидеҳ ва хизматгорам шифо меёбад. 9Зеро ман як фармонбардор ҳастам ва дар зери итоати худ низ сарбозонро дорам. Вақте ки ба яке „бирав“ мегӯям, меравад, ба дигаре „биё“ мегӯям, меояд ва агар ба хизматгорам „фалон корро бикун“ гӯям, ӯ албатта он корро иҷро мекунад».

10Аз шунидани ин суханон Исо ҳайрон шуд ва ба мардуме, ки аз пасаш меомад, гуфт: «Ба ростӣ ба шумо мегӯям, ки ҳатто дар байни исроилиён[†] касеро надидам, ки чунин имони қавӣ дошта бошад[+]. 11Ба шумо мегӯям, бисёр одамон аз ҳар гӯшаву канори дунё омада, дар Подшоҳии Худо[†] бо Иброҳиму Исҳоқу Яъқуб дар сари як дастархон мешинанд[+]. 12Аммо онҳое, ки бояд ба Подшоҳии Худо ворид мешуданд, ба торикии берун партофта мешаванд, ки дар он ҷо одамон аз дард дандон ба дандон зада гиря мекунанд»[+].

13Баъд ба он сардор гуфт: «Рав! Чи тавре ки имон доштӣ, ҳамон тавр мешавад». Ҳамон замон хизматгор шифо ёфт[+].


Шифо ёфтани бисёр одамон

14[•]Вақте ки Исо ба хонаи Петрус даромад, хушдомани Петрусро бо таби баланд дар рӯйи ҷойгаҳ хобида дид[+]. 15Исо ба дасти вай даст расонд ва таби зан паст шуд. Ӯ аз ҷояш хеста, ба меҳмоннавозии Исо машғул шуд[+].

16Он бегоҳ одамон бисёр ҷинзадагонро назди Исо оварданд ва Исо амр дода, рӯҳҳои нопокро аз онҳо берун ронд ва ҳамаи беморонро низ шифо бахшид. 17Ҳамин тавр, пешгӯйии Ишаъё пайғамбар ба амал омад, ки пештар гуфта буд: «Дарду бемориҳои моро Ӯ бардоштааст».


Шарту шароити пайрави Исо шудан

18[•]Боре Исо дар гирдаш ҷамъ шудани одамони зиёдро дида, ба шогирдонаш амр дода гуфт, ки ба дигар тарафи баҳр гузаранд[+]. 19Дар ҳамин вақт як устоди шариат[†] наздаш омада гуфт: «Устод, ман дар ҳама ҷо Туро пайравӣ мекунам». 20Исо ба ӯ ҷавоб дод: «Рӯбоҳон хона ва парандагони ҳаво лона доранд, аммо Ман, Писари Одамизод[†] ҷое надорам, ки сарамро монам». 21Дигаре аз шогирдонаш гуфт: «Хоҷаам! Иҷозат деҳ аввал рафта, падарамро ба хок супорам». 22Лекин Исо ба вай гуфт: «Аз паси Ман биё ва бимон, ки мурдагон мурдагони худро ба хок супоранд».


Ором кардани тӯфон

23[•]Он гоҳ шогирдон Исоро пайравӣ карда, якҷоя бо Ӯ ба қаиқ савор шуданд. 24Ногаҳон дар баҳр тӯфони сахте бархост ва аз шиддати мавҷҳо қаиқ қариб ғарқ мешуд, лекин Исо дар хоб буд. 25Шогирдон Исоро бедор карда гуфтанд: «Хоҷа! Наҷот деҳ! Ҳалок мешавем!»

26Исо гуфт: «Эй сустимонҳо, барои чӣ ин қадар метарсед?» Баъд Ӯ бархеста ба шамолу мавҷҳо фармон дод. Дарҳол дар ҳама ҷо оромии том ҳукмфармо шуд[+]. 27Онҳо бошанд, ҳайрон монда мегуфтанд: «Ӯ чӣ гуна Шахсе аст, ки ҳатто шамолу баҳр ба Ӯ итоат мекунанд?»


Шифо ёфтани ду ҷинзада

28[•]Ҳангоме ки Исо ба тарафи дигари баҳр, ба сарзамини ҷадариён расид, ду ҷинзадае аз қабристон берун баромада, бо Исо рӯ ба рӯ шуданд. Онҳо чунон бадхашм буданд, ки касе ҷуръати аз он роҳ гузаштанро надошт. 29Онҳо Исоро дида, дод заданд: «Эй Писари Худо,[†] Ту ба мо чӣ кор дорӣ? Ту омадӣ, ки моро пеш аз муҳлат азоб диҳӣ?»[+]

30Аз онҳо дуртар галаи калони хукон мечарид. 31Сипас, ҷинҳо Исоро тавалло карда гуфтанд: «Агар моро берун карданӣ бошӣ, ба он галаи хукон бифирист». 32Исо ба онҳо «Равед» гуфт ва ҷинҳо аз он одамон берун баромада, ба галаи хукон даромаданд. Сипас тамоми гала дав-давон худро аз теппа ба баҳр партофта, дар об ғарқ шуд.

33Хукбонон бошанд, аз он ҷо ба шаҳр гурехта, ин воқеа ва ҳам воқеаи бо ду ҷинзада рӯйдодаро ба ҳама нақл карданд. 34Сипас ҳамаи одамони шаҳр ба пеши Исо омада, зориву тавалло карданд, ки Ӯ аз сарзаминашон равад[+].

### 9


Шифо ёфтани марди шал

1[•]Исо ба қаиқ савор шуда, аз баҳр гузашт ва ба шаҳри Худ баргашт[+]. 2Ҳамон лаҳза чанд нафар ба наздаш шалеро бо ҷойгаҳаш бардошта оварданд. Исо имони онҳоро дида, ба шал гуфт: «Писарам, натарс! Гуноҳҳоят бахшида шуданд»[+].

3Дар айни ҳол якчанд устоди шариат[†] аз дил гузаронданд: «Ин одам суханони куфр мегӯяд»[+]. 4Исо фикри онҳоро фаҳмида гуфт: «Чаро дар дили худ фикри бад мекунед? 5Кадомаш осонтар аст: гуфтани он ки „гуноҳҳои ту бахшида шуданд“ ё гуфтани он ки „бархез ва роҳ гард“? 6Пас Ман ба шумо исбот мекунам, ки Писари Одамизод[†] дар рӯйи замин ҳаққи бахшидани гуноҳҳоро дорад». Сипас ба шал гуфт: «Бархез, ҷойгаҳатро бардошта ба хонаат рав!»

7Он мард аз ҷояш хеста ба хонааш равона шуд. 8Мардум аз дидани ин ҳодиса ба тарс афтода, Худоро, ки ба одамон чунин қудрат додааст, ситоиш карданд.


Даъват шудани Матто

9[•]Вақте ки Исо аз он ҷо ба роҳ даромад, Матто ном мардеро дид, ки дар ҷойи ҷамъоварии андоз менишаст. Исо ба вай гуфт: «Аз паси Ман биё». Матто бархесту аз паси Ӯ равона шуд.

10Вақте ки Исо ва шогирдонаш ба сари дастархон нишастанд, бисёр андозгирон ва дигар одамоне, ки гунаҳкор ҳисоб мешуданд, низ ба он хона даромада, ба онҳо ҳамроҳ шуданд. 11Баъзе аз фарисиён[†] инро дида, ба шогирдони Исо гуфтанд: «Чаро Устоди шумо бо андозгирону гунаҳкорон хӯрок мехӯрад?»[+]

12Исо ин суханонро шунида, ҷавоб дод: «Ба табиб на одамони солим, балки беморон муҳтоҷанд. 13Рафта фаҳмед, ки ин гуфтаҳо чӣ маъно доранд: „Ман мехоҳам, ки одамон раҳму шафқат нишон диҳанд, на қурбониҳо кунанд“. Хуллас, Ман ҳам барои он омадаам, ки на некукоронро, балки гунаҳкоронро даъват намоям»[+].


Савол дар бораи рӯзадорӣ

14[•]Сипас, баъзе аз шогирдони Яҳёи Таъмиддиҳанда[†] ба Исо наздик шуда гуфтанд: «Чаро мо ва фарисиён одатан рӯза медорему шогирдони Ту не?»[+] 15Исо ба онҳо ҷавоб дод: «Оё дӯстони домод дар тӯйи арӯсӣ, ҳангоме ки домод бо онҳост, ғамгин мешаванд? Вале вақте мерасад, ки домод аз байнашон гирифта мешавад ва он гоҳ онҳо низ рӯза мегиранд[+]. 16Охир ҳеҷ кас аз матои нав ба либоси кӯҳна дарбеҳ ё поргӣ намекунад, чунки дарбеҳ ё поргӣ ҷудо шуда медарад ва ҷойи даридаи либос боз ҳам бадтар мешавад. 17Инчунин, шароби навтайёршударо ба халтаи чармини куҳна намерезанд, чунки аз туруш шудани шароб халта медарад ва шароб мерезаду халта низ аз кор мебарояд. Баръакс, шароби навтайёршударо ба халтаи нав мерезанд, он гоҳ на шароб барбод мераваду на халта».


Шифо ёфтани зан ва зиндашавии духтар

18[•]Ҳанӯз Исо суханонашро давом медод, ки сардоре омада, ба Ӯ таъзим карда гуфт: «Духтари ман ҳозир вафот кард, аммо агар омада ба вай даст гузорӣ, вай зинда мешавад». 19Исо аз ҷояш хеста, бо шогирдонаш ҳамроҳи ӯ рафт.

20-21Зане, ки дувоздаҳ сол боз бемории хунравӣ дошт, аз дилаш гузаронда буд, ки ақаллан ба ҷомаи Исо даст расонад, шифо меёбад. Бо ҳамин ният, ӯ аз қафо ба Исо наздик шуду ба домани ҷомааш даст расонд[+]. 22Исо ба қафо рӯй гардонда, занро дида, гуфт: «Эй духтарам, натарс! Туро имонат шифо дод». Худи ҳамон лаҳза зан шифо ёфт[+].

23Баъд Исо ба хонаи сардор омада, найнавозон ва мардуми гирёнро дида, 24гуфт: «Ҳамаатон аз ин ҷо равед! Духтар намурдааст, фақат хобидааст». Онҳо бошанд, ба гапи Исо хандиданд[+]. 25Аммо баъд аз он ки мардум берун баромаданд, Исо ба хонае, ки духтарак он ҷо буд, даромада, дасти ӯро гирифт ва духтарак бархест[+]. 26Ин хабар дар тамоми он сарзамин паҳн гашт.


Шифо ёфтани ду марди нобино

27Ҳангоме ки Исо аз он ҷой рафт, ду марди нобино аз дунболи Ӯ равон шуда фарёд заданд: «Эй насли Довуд, ба мо раҳм кун!»[+]

28Вақте ки Исо ба хона даромад, он ду нобино ҳам ба наздаш омаданд. Исо аз онҳо пурсид: «Боварӣ доред, ки Ман шуморо шифо дода метавонам?» «Бале, Хоҷа!» – ҷавоб доданд онҳо.

29Он гоҳ Исо ба чашмони онҳо даст расонда гуфт: «Аз рӯйи имонатон ҳамин тавр шавад»[+] 30ва чашмони онҳо бино гашт. Исо онҳоро огоҳ кард, ки дар бораи ин ҳодиса ба касе нагӯянд[+]. 31Аммо онҳо аз он ҷо баромада рафтанду дар тамоми он сарзамин дар бораи Ӯ нақл карданд[+].


Шифо ёфтани марди гунг

32Ҳанӯз он ду мард дур нарафта, якчанд кас ба пеши Исо мардеро оварданд, ки аз сабаби ҷин доштанаш гунг буд. 33Лекин, вақте ки Исо аз он мард ҷинро берун кард, мард ба гап даромад ва мардум бо ҳайрат хитоб мекарданд: «Ҳаргиз чунин ҳодисаеро дар Исроил надида будем!»

34Аммо фарисиён мегуфтанд, ки Исо ҷинҳоро бо қудрати худи сардори ҷинҳо берун мекунад[+].


Ба мардум раҳм кардани Исо

35Исо бошад, ба ҳамаи шаҳру деҳот рафта, дар ҷамоатхонаҳо халқро таълим медод, хабари хушро дар бораи Подшоҳии Худо[†] эълон мекард ва ҳар дарду бемории одамонро шифо мебахшид. 36Вақте ки Исо ба мардум нигоҳ мекард, ба ҳоли онҳо раҳмаш меомад, чунки онҳо монанди гӯсфандони бечӯпон, сарсону саргардон ва ночору нотавон буданд[+]. 37Он гоҳ Исо ба шогирдонаш гуфт: «Ҳосил бисёр аст, вале коргарон кам. 38Аз ин рӯ, аз Соҳиби ҳосил илтимос кунед, ки барои ғундоштани ҳосилаш коргаронро фиристад»[+].

### 10


Дувоздаҳ фиристодаи Исо

1[•]Исо ба наздаш дувоздаҳ шогирдашро даъват карда, ба онҳо қудрат дод, ки рӯҳҳои нопокро аз одамон берун кунанд ва ҳар дарду бемории одамонро шифо диҳанд. 2Номҳои он дувоздаҳ фиристода[†] чунинанд: аввалин Шимъун, ки ӯро ҳамчунин Петрус меноманд, бародари Шимъун Андриёс, баъд бародарон Яъқуб ва Юҳанно, ки писарони Забдой буданд, 3Филиппус ва Барталмо, Тумо ва Матто (оне ки андоз ҷамъ мекард), Яъқуби писари Ҳалфой, Таддо, 4Шимъуни Ватандӯст ва Яҳудои Исқарютӣ, ки баъдтар ба Исо хиёнат мекунад.


Вазифаи дувоздаҳ фиристода

5Исо ба ин дувоздаҳ нафар вазифа дода, онҳоро барои иҷро намудани он фиристод. Ӯ ин тавр гуфт: «Ба назди халқҳои ғайрияҳудӣ наравед ва ба шаҳрҳои сомариён[†] надароед, 6балки назди халқи Исроил, ки монанди гӯсфандони гумроҳшуда ҳастанд, рафта[+] 7эълон кунед, ки Подшоҳии Худо[†] наздик аст[+]. 8Беморонро шифо диҳед, мурдагонро зинда кунед, одамонеро, ки гирифтори бемории пӯст[†] ҳастанд, пок созед ва ҷинҳоро берун кунед. Ин қудрат ба шумо ройгон дода шудааст, пас шумо низ ин корро ройгон кунед[+]. 9Вақте ки ба сафар мебароед, дар камарбандатон тангаҳои тиллоӣ, нуқрагӣ ва мисин нагиред. 10Инчунин, борхалта, асо ва либоси иловагию пойафзор нагиред, чунки меҳнаткаш сазовори хӯроки худ аст[+].

11Ҳангоме ки ба ягон шаҳр ё деҳа медароед, одами шоистаро пурсон шавед ва то рӯзи аз он ҷо рафтанатон дар хонаи ӯ бимонед. 12Баробари ба он хона даромадан салом диҳед. 13Агар аҳли хонавода шуморо нағз қабул кунанд, барояшон сулҳ талаб кунед. Агар аҳли хонавода шуморо нағз қабул накунанд, бигзор сулҳи талаб кардаатон ба худатон баргардад. 14Вале агар ҳеҷ кас шуморо қабул накунад ё ба суханонатон гӯш надиҳад, он хонадон ё шаҳрро тарк карда, ҳамчун аломати огоҳӣ чангу хокашро аз поятон афшонед[+]. 15Ба ростӣ ба шумо мегӯям, дар рӯзи қиёмат аҳволи мардуми бадкирдори Садум ва Амуро аз ҳоли он шаҳр сабуктар хоҳад буд.


Азобу уқубатҳои дарпешистода

16[•]Инак, Ман шуморо ба назди одамон, ҳамчун гӯсфандон ба байни гургҳо мефиристам. Мисли мор ҳушёру мисли кабӯтар безарар бошед[+]. 17Аз одамон эҳтиёт шавед, чунки онҳо шуморо дастгир карда, ба додгоҳ мебаранд ва дар ҷамоатхонаҳо қамчинкорӣ мекунанд. 18Ба хотири Маро пайравӣ карданатон шуморо дар назди ҳокимону подшоҳон ба ҷавобгарӣ мекашанд. Он гоҳ имконият пайдо мекунед, ки дар пеши онҳо ва ғайрияҳудиён[†] дар бораи Ман шаҳодат диҳед[+]. 19Ҳангоме ки шуморо ба додгоҳ мебаранд, ғам нахӯред, ки ба онҳо чӣ бояд гӯед ё чӣ тавр бояд сухан ронед, чунки дар он вақт суханоне, ки бояд гӯед, ба дилатон андохта мешаванд. 20Он гоҳ на шумо, балки Рӯҳи Падари осмониатон ба воситаи шумо сухан меронад.

21Дар он айём, бародар бародари худро ва падар фарзанди худро ба қатл мерасонад. Фарзандон ба падару модари худ муқобил мебароянд ва онҳоро ба марг месупоранд[+]. 22Ба сабаби Маро пайравӣ карданатон ҳама шуморо бад мебинанд. Вале касе ки то ба охир истодагарӣ намояд, наҷот хоҳад ёфт[+]. 23Вақте ки шуморо азоб доданӣ шуда, дар шаҳре дунболагирӣ кунанд, ба шаҳри дигар гурезед. Ба ростӣ ба шумо мегӯям, ҳанӯз шумо ба ҳамаи шаҳрҳои Исроил нарафта, Писари Одамизод[†] меояд[+].

24Шогирд аз устодаш ва хизматгор аз хоҷааш баландтар нест[+]. 25Барои шогирд басанда аст, ки монанди устодаш шавад ва барои хизматгор кофист, ки монанди хоҷааш шавад. Агар сардори хонадонро Баал-Забул,[†] сардори ҷинҳо номида бошанд, пас аъзоёни хонадонро чӣ қадар бадтар меноманд[+].


Дар бораи тарс

26Аз ин рӯ, аз одамон натарсед. Зеро ҳеҷ чизи пӯшидае нест, ки ошкор нашавад ва ҳеҷ чизи пинҳоне нест, ки маълум нагардад[+]. 27Он чизеро, ки Ман ба шумо махфӣ мегӯям, кушоду равшан гӯед. Он чизеро, ки ба шумо пичиррос зада мегӯям, аз болои боми хонаҳо бо овози баланд эълон намоед. 28Аз одамон, ки ҷисмро мекушанду ҷонро кушта наметавонанд, натарсед. Балки аз Ҳамоне тарсед, ки ҳам ҷон ва ҳам ҷисмро дар дӯзах нобуд карда метавонад.

29Арзиши ду гунҷишк як танга аст, аммо бе хости Падари шумо яктои он ба замин намеафтад. 30Ӯ ҳатто шумораи торҳои мӯятонро медонад. 31Бинобар ин натарсед, арзиши шумо аз бисёр гунҷишкҳо ҳам зиёдтар аст[+].

32Пас, ҳар кӣ дар пеши мардум мегӯяд, ки пайрави Ман аст, Ман низ дар назди Падари осмониам пайрави Ман буданашро тасдиқ мекунам[+]. 33Лекин ҳар кӣ дар пеши мардум Маро рад кунад, Ман низ ӯро дар назди Падари осмониам рад мекунам[+].


На сулҳ, балки зиддият

34[•]Фикр накунед, ки Ман барои ба замин сулҳ овардан омадаам. Ман на барои овардани сулҳ, балки барои шамшери зиддият овардан омадаам[+]. 35Ман омадаам, ки писарро аз падар, духтарро аз модар, арӯсро аз хушдоманаш ҷудо кунам. 36Худи аъзои хонадони одам душманони ӯ хоҳанд буд.

37Касе ки падар ё модари худро аз Ман бештар дӯст медорад, сазовори Ман нест. Инчунин, касе ки писар ё духтари худро аз Ман бештар дӯст медорад, сазовори Ман нест. 38Касе ки салиби[†] азобу маргашро бо худ набардораду аз паси Ман наояд, сазовори Ман нест[+]. 39Касе ки ҳаёташро нигоҳ доштан хоҳад, онро аз даст медиҳад, вале касе ки ба хотири Ман ҳаёташро фидо кунад, онро нигоҳ медорад[+].


Гирифтани мукофот

40Касе ки шуморо қабул мекунад, дар асл Маро қабул мекунад ва касе ки Маро қабул мекунад, дар асл Фиристандаи Маро қабул мекунад[+]. 41Касе ки пайғамбарро ба хотири пайғамбар буданаш қабул мекунад, мукофоти пайғамбаронаро хоҳад гирифт. Касе ки одами некукорро ба хотири некукор буданаш қабул мекунад, мукофоти некукоронро хоҳад гирифт. 42Ҳамчунин, касе ки ба яке аз пайравони хурдтарини Ман ба хотири шогирд буданаш ақаллан як пиёла оби хунук диҳад, ба ростӣ, ба шумо мегӯям, ки бемукофот нахоҳад монд»[+].

### 11


Омадани шогирдони Яҳё

1[•]Исо ба дувоздаҳ шогирдаш вазифа дода, аз он ҷо ба шаҳрҳои гирду атроф барои таълим додан ва эълон кардани хушхабар равона шуд.

2Вақте ки Яҳёи Таъмиддиҳанда[†] дар зиндон менишаст, хабари корҳои Масеҳ[†] ба гӯшаш расид. Он гоҳ ӯ чанд нафар шогирдашро назди Исо фиристод[+]. 3Онҳо омада аз Исо пурсиданд: «Оё Ту ҳамон шахсе ҳастӣ, ки омаданашро пешгӯйӣ карда буданд ё мо бояд мунтазири каси дигар бошем?»

4Исо ба онҳо дар ҷавоб гуфт: «Он чи мешунаведу мебинед, рафта ба Яҳё нақл кунед. 5Яъне бигӯед, ки чашмони кӯрон бино мешаваду шалҳо роҳ мегарданд, нафароне, ки гирифтори бемории пӯстанд,[†] пок мешаванду карҳо шунаво мешаванд, мурдагон зинда мешаванд ва ба бечорагон хушхабар эълон карда мешавад. 6Пас хушбахт аст касе, ки дар ҳаққи Ман шакку шубҳа намекунад»[+].

7Ҳангоме ки шогирдони Яҳё ба роҳ даромаданд, Исо ба мардум дар бораи Яҳё суханашро оғоз кард: «Назди Яҳё ба биёбон барои дидани чӣ рафта будед? Барои дидани найзоре, ки аз вазидани бод меҷунбад[+]? 8Бигӯед, чаро рафта будед? Магар барои дидани одаме, ки либоси қимат мепӯшад? Охир, онҳое ки либоси қимат мепӯшанд, дар қасрҳо зиндагӣ мекунанд. 9Барои чӣ рафта будед? Барои дидани пайғамбар? Дуруст, аммо ба шумо мегӯям, ки шумо каси бузургтар аз пайғамбарро дидаед[+]. 10Яҳё ҳамон шахсест, ки Худо дар борааш дар навиштаҷот[†] гуфтааст:

„Ман пешопеши Ту хабаррасони Худро мефиристам,
то барои омаданат роҳ тайёр кунад“.[+]

11Ба ростӣ ба шумо мегӯям, дар байни ҳамаи онҳое, ки аз модар ба дунё омадаанд, бузургтар аз Яҳёи Таъмиддиҳанда касе пайдо нашудааст. Аммо шахси хурдтарин дар Подшоҳии Худо[†] бузургтар аз Яҳё аст[+]. 12Аз замони Яҳёи Таъмиддиҳанда то имрӯз Подшоҳии Худо ба зӯроварӣ дучор шудааст ва одамони боқудрат онро зӯран ба даст меоранд[+]. 13Дар навиштаҷоти пайғамбарон ва шариати[†] Мусо то замони Яҳё пешгӯйиҳо омадаанд. 14Агар шумо ба гуфтаҳои онҳо бовар кардан хоҳед, Яҳё ҳамон Илёс пайғамбар аст, ки омаданашро пешгӯйӣ карда буданд[+]. 15Ҳар кӣ гӯш дорад, бишнавад![+]

16Лекин ин наслро бо кӣ муқоиса намоям? Онҳо монанди кӯдаконе ҳастанд, ки дар кӯча бозӣ мекунанду як гурӯҳи онҳо ба гурӯҳи дигар мегӯяд: 17„Мо бароятон най навохтем, аммо шумо рақс накардед! Суруди мотам хондем, нагиристед“. 18Ҳамчунин, Яҳё омада, рӯза медошт ва май наменӯшид, аммо ҳама мегуфтанд, ки ӯ ҷин дорад[+]. 19Баъд Писари Одамизод[†] омад, ки ҳам мехӯраду ҳам менӯшад, лекин ҳама мегӯянд: „Ӯ марди пурхӯру бадмаст ва дӯсти андозгирону гунаҳкорон аст!“ Лекин дуруст будани ҳикмати Худо аз натиҷаҳояш маълум мегардад»[+].


Шаҳрҳое, ки тавба накарданд

20[•]Аҳолии шаҳрҳое, ки дар он Исо муъҷизоти зиёд нишон дода буд, тавба накарданд ва аз гуноҳҳояшон даст накашиданд. Бинобар ин, Исо онҳоро таъна зада, гуфт: 21«Эй аҳли Кӯразину аҳли Байтсайдо, вой бар ҳоли шумо! Зеро агар он мӯъҷизоте, ки Ман дар байни шумо нишон додам, дар шаҳрҳои пургуноҳи Сур ва Сидун рӯй медоданд, одамони он кайҳо тавба карда, бар тан либоси мотам пӯшида, мӯйканон нишон медоданд, ки онҳо аз гуноҳҳояшон даст кашидаанд[+]. 22Лекин Ман ба шумо мегӯям, ки дар рӯзи қиёмат аҳволи мардуми Сур ва Сидун аз ҳоли шумо сабуктар хоҳад буд![+] 23Инчунин, шумо, эй аҳли Кафарнаҳум! Гумон мекунед, ки сари шумо то ба осмон мерасад, аммо шумо ба дӯзах партофта мешавед. Зеро, агар он муъҷизоте, ки Ман дар байни шумо нишон додам, дар шаҳри Садӯм рӯй медод, ин шаҳр то ҳол аз рӯйи замин нест намешуд. 24Лекин Ман ба шумо мегӯям, ки дар рӯзи қиёмат аҳволи мардуми Садум аз ҳоли шумо сабуктар хоҳад буд!»


Ваъдаи оромӣ

25[•]Сипас, Исо гуфт: «Эй Падар, эй Худованди замину осмон, ба Ту шукр мегӯям, ки ин чизҳоро аз оқилон ва хирадмандон пинҳон кардию ба одамони одӣ ошкор сохтӣ. 26Бале, эй Падар, хоҳиши неки Ту чунин буд.

27Падарам ҳама чизро ба Ман додааст. Ба ғайр аз Падар, дигар ҳеҷ кас Писарро намешиносад. Инчунин, ҳеҷ кас Падарро намешиносад, ғайр аз Писар ва онҳое, ки Писар мехоҳад Падарро барояшон зоҳир созад[+].

28Эй ҳамаи касоне, ки аз бори вазнин монда шудаед, ба назди Ман биёед ва Ман ба шумо оромӣ мебахшам[+]. 29Чуноне ки барзагов юғро бар гардан гирифта, бор мекашонад, шумо низ юғи Маро бар гардани худ монед. Ман нармдилу хоксор ҳастам ва ҷонҳои шумо оромӣ хоҳад ёфт. 30Зеро юғи Ман осон ва бори Ман сабук аст»[+].

### 12


Савол дар бораи рӯзи шанбе, яъне рӯзи истироҳат

1[•]Рӯзе Исо аз байни киштзорҳои гандум мегузашт. Ин рӯзи шанбе буд ва шогирдонаш гурусна монда, хӯшаҳои гандумро канда, донаҳояшро мехӯрданд. 2Баъзе фарисиён[†] инро дида назди Исо омада гуфтанд: «Инро бин, шогирдони Ту кореро карда истодаанд, ки дар рӯзи шанбе кардани он раво нест». 3Исо дар ҷавоб гуфт: «Магар шумо дар навиштаҷот[†] нахондаед, ки шоҳ Довуд, вақте ки бо ҳамроҳонаш гурусна монд, чӣ кор карда буд? 4Ӯ ба хонаи Худо[†] даромада, нони ба Худо тақдимшударо гирифта хӯрд. Ҳол он ки аз рӯйи шариат[†] ӯ ва ҳамроҳонаш ба ин ҳақ надоштанд, чунки хӯрдани он нон фақат ба коҳинон[†] мумкин буд. 5Ё наход дар шариати Мусо нахонда бошед, ки коҳинон ҳангоми дар маъбади Худо[†] иҷро кардани вазифаҳои худ, қоидаҳои рӯзи шанберо вайрон мекунанд, вале айбдор ҳисоб намешаванд? 6Аммо ҳаминро дониста бошед, ки Шахси бузургтар аз маъбади Худо дар ин ҷост[+]. 7Дар навиштаҷот Худо гуфтааст: „Ман мехоҳам, ки одамон раҳму шафқат нишон диҳанд, на қурбониҳо кунанд“. Агар шумо маънои ин гуфтаҳоро мефаҳмидед, одамони беайбро айбдор намекардед. 8Охир Писари Одамизод[†] Хоҷаи рӯзи шанбе аст».


Шифо додан дар рӯзи шанбе

9[•]Сипас, Исо аз он ҷо рафта, ба ҷамоатхона даромад. 10Дар он ҷо марде буд, ки дасташ хушк шуда буд. Баъзе аз ҳозирон, ки Исоро айбдор кардан мехостанд, аз Ӯ пурсиданд: «Оё аз рӯйи шариат дар рӯзи шанбе, яъне рӯзи истироҳат[†] одамро шифо додан мумкин аст?»[+]

11Исо дар ҷавоб ба онҳо гуфт: «Агар шумо як гӯсфанде дошта бошеду он дар рӯзи шанбе ба чуқурӣ афтад, магар рафта, онро аз чоҳ намебароред? 12Қадри инсон бошад аз гӯсфанд хеле баландтар аст. Пас дар рӯзи шанбе некӣ кардан равост»[+]. 13Баъд ба марди дасташ хушкшуда гуфт: «Дастатро дароз кун». Вай дасташро дароз кард ва он мисли дасти дигараш сиҳат шуд. 14Он гоҳ фарисиён аз ҷамоатхона берун баромада, нақшаи куштани Исоро кашиданд. 15Аммо Исо инро фаҳмида, аз он маҳалла баромада рафт.


Хизматгори интихобшудаи Худо

Одамони зиёд низ аз пайи Исо рафтанд ва Ӯ ҳамаи беморонро шифо дода, 16ба онҳо фармон дод, ки дар бораи Ӯ овоза паҳн накунанд[+]. 17Ба ин восита пешгӯйии Ишаъё пайғамбар ба амал омад, ки гуфта буд:

18«Ин хизматгори Ман аст, ки Ӯро интихоб кардаам.
Ӯ маҳбуби Ман ва боиси шодмониам аст.
Ман Рӯҳамро бар Ӯ мефиристам
ва Ӯ ба ҳамаи халқҳо адолатамро эълон мекунад.
19Ӯ бо ҳеҷ кас баҳс намекунад ё дод намезанад ё касе дар кӯчаҳо садои Ӯро нахоҳад шунид.
20То даме ки ростиро пойдор накунад,
касеро, ки мисли найи хамшуда аст, нобуд намекунад
ва касеро, ки ба монанди пилтаи нимсӯхтаи чароғ аст, хомӯш намесозад.
21Ҳамаи халқҳои рӯйи замин дар Ӯ умеди наҷотро мебинанд».


Исо ва сардори ҷинҳо

22[•]Сипас, ба назди Исо марди ҷинзадаеро оварданд, ки аз сабаби ҷин доштанаш кӯр ва гунг буд. Исо вайро шифо дод ва ӯ ҳам бинову ҳам гӯё шуд. 23Тамоми мардум аз ин ҳодиса ба ҳайрат афтода, мегуфтанд: «Магар ин Шахс насли Довуд нест, ки мо интизораш ҳастем?»[+] 24Лекин фарисиён инро шунида, чунин мегуфтанд: «Ӯ ҷинҳоро бо қудрати Баал-Забул,[†] ки сардори ҷинҳо аст, берун мекунад»[+].

25Исо, ки аз фикрҳои фарисиён бохабар буд, ба онҳо гуфт: «Ҳар давлате, ки дар дохили худ аз ҳам ҷудо шуда, ҷанг мекунад, ба зудӣ барҳам мехӯрад ва ҳар шаҳр ё хонаводае, ки дар дохили худ аз ҳам ҷудо шуда ҷанг мекунад, устувор намемонад. 26Агар шайтон худашро берун кунад, магар ин аломати он нест, ки ӯ дар дохили худ ба ду қисм ҷудо шудааст. Пас, наход ҳукмронии ӯ давом меёфта бошад? 27Агар Ман ҷинҳоро бо қудрати Баал-Забул берун кунам, пайравони шумо бо чӣ берун мекунанд? Онҳо бо кадом қудрат берун мекунанд? Онҳо исбот мекунанд, ки шумо нодуруст фикр мекунед[+].

28Аммо, агар Ман ба воситаи Рӯҳи Худо ҷинҳоро берун кунам, аз ин бармеояд, ки Подшоҳии Худо[†] аллакай ба шумо омадааст. 29Инчунин, чӣ гуна кас метавонад ба хонаи шахси пурзӯр даромада, молу мулкашро дуздад, ба ғайр аз он ки аввал дасту пойи он мардро бандад ва он вақт хонаи ӯро ғорат кунад.

30Ҳар кӣ бо Ман нест, муқобили Ман аст ва ҳар кӣ бо Ман одамонро назди Худо намеорад, онҳоро аз Худо дур мекунад[+]. 31Аз ин рӯ, ба шумо мегӯям, ҳар гуноҳ ва сухани куфри инсон бахшида мешавад, вале касеро, ки бар зидди Рӯҳулқудс[†] сухани куфр мегӯяд, Худо ҳаргиз намебахшад[+]. 32Ҳар кас ки бар зидди Писари Одамизод сухан мегӯяд, бахшида мешавад, вале касе ки бар зидди Рӯҳулқудс сухане мегӯяд, Худо ӯро дар ду дунё намебахшад.


Дарахт ва меваи он

33Дарахти солим меваи хуб медиҳад, дарахти бад бошад, меваи бад медиҳад. Пас, чӣ хел будани дарахт аз мевааш маълум мегардад[+]. 34Эй морзодагон! Дар сурате ки худатон бад ҳастед, чӣ гуна суханони нек гуфта метавонед? Он чизе ки дар дилатон ҳаст, лабрез шуда, аз забонатон мебарояд[+]. 35Шахси нек аз хазинаи некаш чизҳои нек ва шахси бад аз хазинаи бадаш чизҳои бад берун меорад.

36Ҳаминро дониста бошед, ки дар рӯзи қиёмат шумо барои ҳар сухани ноҳақе, ки гуфтаед, ҷавоб хоҳед дод[+]. 37Чунки аз рӯйи суханони худатон шумо ё сафед карда мешавед ё гунаҳкор ҳисоб мешавед»[+].


Талаб кардани аломат

38[•]Он гоҳ баъзе аз фарисиён ва устодони шариат ба Исо гуфтанд: «Устод, мехостем, ки аз ҷониби Худо ба мо ягон аломате нишон диҳӣ»[+]. 39Лекин Исо ҷавоб дод: «Эй насли баду бевафо, шумо аломате талаб мекунед, вале ғайр аз аломати Юнус пайғамбар ба шумо аломати дигаре дода намешавад[+]. 40Чи тавре ки Юнус се шабу се рӯзро дар шиками моҳӣ гузаронда буд, ҳамон тавр Писари Одамизод се шабу се рӯзро дар зери хок мегузаронад.

41Дар рӯзи қиёмат бошад, сокинони Нинве бархеста, ин наслро айбдор мекунанд, зеро онҳо бо шунидани пайғоми Юнус тавба карданду аз гуноҳҳояшон даст кашиданд. Ҳол он ки аз Юнус дида Шахси бузургтар дар ин ҷост![+] 42Дар рӯзи қиёмат маликаи сарзамини Сабо бархеста ин наслро айбдор мекунад, зеро ӯ аз як гӯшаи дунё барои шунидани ҳикмати шоҳ Сулаймон омада буд. Ҳол он ки аз Сулаймон дида Шахси бузургтар дар ин ҷост!


Баргаштани рӯҳи нопок

43[•]Вақте ки рӯҳи нопок, яъне ҷин аз шахсе берун меравад, вай бо нияти пайдо кардани манзили зист ҷойҳои беобро давр мезанаду онро намеёбад. 44Ниҳоят рӯҳи нопок мегӯяд: „Ба хонаи пештараам бармегардам“ ва баргашта мебинад, ки ин хона холӣ ва батартибу рӯбучин шудааст. 45Пас рӯҳи нопок рафта, ҳафт рӯҳи аз худаш ҳам бадтарро ҳамроҳаш гирифта меорад ва ҳамаи онҳо ба он хона даромада зиндагӣ мекунанд. Дар натиҷа, аҳволи он шахс аз ҳолати аввалааш бадтар хоҳад буд. Бо насли бади ин замона чунин ҳодиса рӯй хоҳад дод»[+].


Модар ва бародарони Исо

46[•]Ҳангоме ки Исо ҳанӯз ба мардум сухан гуфтанро давом медод, модару бародаронаш омаданд. Онҳо берун аз хона истода, хоҳиш карданд, ки бо Исо гап зананд[+]. 47Касе аз байни одамон ба Исо гуфт: «Устод, модар ва бародаронат дар берун истодаанд ва мехоҳанд, ки бо Ту гап зананд».

48Исо дар ҷавоб гуфт: «Модари Ман кист ва бародарони Ман кистанд?» 49Баъд бо дасташ сӯйи шогирдонаш ишора карда, суханашро давом дод: «Инҳо модар ва бародарони Ман ҳастанд! 50Ҳар касе, ки хости Падари осмониамро иҷро мекунад, бародар, хоҳар ва модари Ман аст»[+].

### 13


Масал дар бораи деҳқон

1[•]Худи ҳамон рӯз Исо аз хона баромада, ба соҳили баҳр рафта нишаст. 2Азбаски дар гирдаш одамони зиёд ҷамъ шуданд, Исо ба қаиқе нишаст ва одамон бошанд, дар соҳил меистоданд. 3Исо бисёр чизҳоро ба онҳо бо масалҳо нақл мекард. Ӯ гуфт: «Рӯзе як деҳқон барои кишт кардан ба киштзор меравад. 4Ҳангоми дона коштанаш як миқдори он ба пайраҳа меафтад ва парандаҳо омада, онҳоро аз замин чида мехӯранд. 5Миқдори дигари он ба замини санглоху камхок меафтад. Аз сабаби чуқур набудани хоки замин он зуд месабзад. 6Вале бо баромадани офтоб майсаи навхез пажмурда шуда, аз сабаби решаи мустаҳкам надоштанаш хушк мешавад. 7Миқдори дигараш ба замини хордор меафтад ва хорҳо қад кашида майсаи навсабзидаро пахш мекунанд. 8Лекин баъзе донаҳо ба замини хуби ҳосилхез афтода, баъзе сад, баъзе шаст ва баъзе сӣ баробар зиёдтар ҳосил медиҳанд.

9Ҳар кӣ гӯш дорад, бишнавад!»[+]


Сабаби нақл кардани масалҳо

10[•]Баъдтар шогирдони Исо ба наздаш омада пурсиданд: «Чаро Ту мардумро бо масалҳо таълим медиҳӣ?» 11Исо дар ҷавоб гуфт: «Фаҳмиши сирру асрори Подшоҳии Худо[†] ба шумо ато шудааст, аммо аз онҳо ин чизҳо пинҳон аст[+]. 12Чунки ба ҳар касе, ки чизе дорад, боз дода мешавад ва ӯ зиёдтар хоҳад дошт, аммо аз касе, ки надорад, ҳатто он андаке, ки дорад, гирифта мешавад[+]. 13Барои ҳамин Ман ба онҳо бо масалҳо сухан мегӯям: онҳо нигоҳ мекунанду намебинанд, гӯш медиҳанду аммо намешунаванд ва намефаҳманд. 14Ишаъё пайғамбар пешгӯйӣ карда гуфта буд:

„Ин одамон гӯш кунанд ҳам, намефаҳманд;
бо чашмонашон бинанд ҳам, дарк намекунанд,
15чунки зеҳни онҳо кунд
ва гӯшҳояшон вазнин шудааст,
ва онҳо чашмонашонро пӯшидаанд.
Вагарна чашмонашон дида,
гӯшҳояшон шунида ва ақлашон дарк карда метавонисту
ба Ман рӯй меоварданд
ва Ман онҳоро шифо медодам“.

Ин пешгӯйӣ ҳақиқатан дар ҳаёти онҳо амалӣ мегардад[+].

16Аммо шумо хушбахт ҳастед, ки чашмонатон мебинанд ва гӯшҳоятон мешунаванд[+]. 17Ба ростӣ ба шумо мегӯям, ки бисёр пайғамбарон ва некукорон дар орзуи дидан ва шунидани он чизҳое буданд, ки шумо мебинед ва мешунавед. Вале онҳо на диданду на шуниданд[+].


Маънидод кардани масал дар бораи деҳқон

18[•]Акнун маънои масали деҳқонро гӯш кунед. 19Баъзе касон каломро дар бораи Подшоҳии Худо мешунаванду онро намефаҳманд. Шайтон омада, каломи дар дили онҳо кошташударо кашида мегирад. Ин ба монанди ба пайраҳа афтодани донаҳо аст. 20Ба замини санглох афтодани донаҳо монанди он аст, ки баъзе касон каломро мешунаванду дарҳол бо шодӣ онро қабул мекунанд. 21Вале азбаски реша надоранд, муддати кӯтоҳе устувор меистанд. Баъд ба хотири он ки ба каломи Худо бовар мекунанд, ба душворӣ ва азоб дучор шуда, зуд имони худро аз даст медиҳанд[+]. 22Ба замини хорзор афтодани донаҳо монанди он аст, ки баъзе касон каломро мешунаванд, аммо ғаму ташвиши зиндагӣ ва орзуи сарват каломро пахш менамояд ва дар натиҷа он ҳеҷ ҳосиле намеорад[+]. 23Вале ба замини ҳосилхез афтодани донаҳо монанди он аст, ки баъзе касон каломро мешунаванду онро мефаҳманд. Онҳо баъзан сад, баъзан шаст ва баъзан сӣ баробар бештар самар меоранд»[+].


Масал дар бораи алафи бегона

24Пас аз он Исо масали дигареро нақл кард: «Подшоҳии Худоро чунин тасвир кардан мумкин аст: шахсе ба заминаш донаҳои хубро мекорад. 25Лекин вақте ки ҳама хоб мераванд, душман омада, дар байни гандум тухми алафи бегонаро пошида, меравад. 26Сипас баробари сабзидану сарак баровардани гандум, алафи бегона низ намоён мегардад. 27Хизматгорон назди соҳиби киштзор омада мегӯянд: „Хоҷа, шумо дар киштзоратон донаҳои хушсифати гандумро кошта будеду ин алафи бегона аз куҷо пайдо шуд?“ 28Ӯ ба онҳо ҷавоб дода мегӯяд: „Ин кори душман аст“. Хизматгорон боз мепурсанд: „Мехоҳед, ки мо рафта онҳоро канда партоем?“ 29„Не, – мегӯяд соҳиби киштзор, – чунки алафи бегонаро канданӣ шуда боз баъзе гандумро ҳам канда напартоед. 30Бигзор то вақти дарав ҳам гандум ва ҳам алафи бегона истад. Он вақт ба даравгарон фармон медиҳам, ки аввал алафи бегонаро канда, даста карда сӯзонанд, баъд гандумро даравида, дар анборам ҷамъ кунанд“»[+].


Масалҳо дар бораи тухми хардал ва хамиртуруш

31[•]Исо ба онҳо боз масали дигареро нақл кард: «Подшоҳии Худоро чунин тасвир кардан мумкин аст: шахсе тухми хардалро гирифта, дар замини худ мекорад. 32Ин тухм аз ҳамаи тухмҳои рӯйи дунё майдатарин мебошад, вале вақте ки он месабзад, аз ҳамаи растаниҳо калонтар шуда, ба дарахт мубаддал мегардад ва парандаҳо омада, дар шохаҳои он лона месозанд»[+].

33Масали дигаре, ки Вай ба онҳо нақл кард, ин буд: «Подшоҳии Худо ба мисли хамиртурушест, ки зане онро гирифта, бо як халта орд омехта, хамир кард ва тамоми хамир расид»[+].

34Исо ҳама чизро ба мардум бо масалҳо баён мекард ва бе масал ба онҳо ҳеҷ чиз намегуфт, 35то ба амал ояд суханони пайғамбаре, ки гуфта буд:

«Ман ба онҳо бо масалҳо сухан меронам
ва чизҳои аз офариниш пинҳонро нақл мекунам».


Маънидод кардани масал дар бораи алафи бегона

36Вақте ки Исо аз пеши мардум ба хона рафт, шогирдонаш ба наздаш омада хоҳиш карданд, ки Ӯ масали дар бораи алафи бегона нақлкардаашро ба онҳо маънидод кунад.

37Вай дар ҷавоб гуфт: «Шахсе, ки донаҳои хушсифатро мекорад, Писари Одамизод[†] аст, 38киштзор ин ҷаҳон аст, донаҳои гандум шахсоне ҳастанд, ки ба Подшоҳии Худо тааллуқ доранд. Алафи бегона бошад, одамони шайтон ҳастанд[+] 39ва душмане, ки тухми алафи бегонаро мекорад, шайтон мебошад. Мавсими дарав охирзамон аст, даравгарон бошанд, фариштаҳоянд[+]. 40Чи тавре ки алафи бегонаро ҷамъ карда, дар оташ месӯзонанд, айнан ҳамин тавр, дар охирзамон рӯй медиҳад. 41Яъне Писари Одамизод фариштаҳои Худро мефиристад, то ки ҳамаи бадкорон ва ҳамаи васвасакоронро аз дохили Подшоҳии Вай ҷудо карда гирифта,[+] 42ба оташи сӯзон партоянд. Дар он ҷо бошад, одамон аз дард дандон ба дандон зада гиря мекунанд[+].

43Аммо некукорон дар Подшоҳии Падарашон мисли офтоб медурахшанд. Пас ҳар кӣ гӯш дорад, бишнавад![+]


Давоми масалҳо дар бораи Подшоҳии Худо

44Подшоҳии Худоро чунин тасвир кардан мумкин аст: рӯзе шахсе дар киштзор ганҷинаи пинҳоншударо ёфта, онро боз пинҳон мекунад. Ӯ аз шодӣ тамоми дороияшро фурӯхта, ҳамон киштзорро мехарад.

45Инчунин Подшоҳии Худо ба савдогаре монанд аст, ки марворидҳои зебо меҷуст 46ва ҳангоме ки як марвориди гаронбаҳо меёбад, рафта тамоми молу мулкашро фурӯхта онро мехарад.

47Инчунин, Подшоҳии Худо ба мисли тӯре аст, ки моҳигирон онро ба баҳр партофтанд ва ба он ҳар гуна моҳӣ даромад[+]. 48Вақте ки он пур шуд, моҳигирон онро ба соҳил кашиданд ва нишаста, хубашро ба сабадҳо андохтанду бадашро партофтанд[+].

49Дар охирзамон низ ҳамин тавр рӯй медиҳад: фариштаҳо баромада, одамони бадкирдорро аз байни некукорон ҷудо мекунанд[+]. 50Одамони бадкирдорро ба оташи сӯзон мепартоянд, ки дар он ҷо одамон аз дард дандон ба дандон зада гиря мекунанд»[+].


Чизҳои нав ва куҳна

51Исо аз шогирдонаш пурсид: «Шумо ин гуфтаҳоямро фаҳмидед?» «Фаҳмидем», – ҷавоб доданд онҳо.

52Ӯ давом дода, гуфт: «Пас, ҳар устоди шариат,[†] ки дар Подшоҳии Худо таълим ёфтааст, монанди соҳиби хона аст, ки аз ганҷинаи худ чизҳои нав ва куҳнаро берун мебарорад».


Ҳамдиёрони Исо аз Исо рӯй мегардонанд

53[•]Исо нақл кардани масалҳоро тамом карда, аз он ҷо баромад 54ва ба шаҳри Худ баргашт. Ӯ дар ҷамоатхонаи он ҷо таълим медод ва онҳое, ки таълимоташро мешуниданд, ангушти ҳайрат газида, ба якдигар мегуфтанд: «Аз куҷо Ӯ ин қадар ҳикмату қобилияти муъҷизакорӣ дорад[+]? 55Магар Ӯ ҳамон Исои писари дуредгар нест, ки модараш Марям ва бародаронаш Яъқубу Юсуфу Шимъуну Яҳудо ҳастанд[+]? 56Магар ҳамаи хоҳаронаш дар шаҳри мо зиндагӣ намекунанд? Ӯ аз куҷо ин қадар ҳикмату қудрат дорад?» 57Онҳо дар ҳаққи Исо шакку шубҳа карданд.

Ӯ бошад, ба онҳо гуфт: «Пайғамбар дар диёри Худ ва дар байни хонадони худ қадр надорад, вале дар ҳама ҷойи дигар ӯро бо эҳтиром қабул мекунанд»[+]. 58Аз сабаби он ки онҳо ба Исо боварӣ надоштанд, Ӯ дар он ҷо муъҷизаи зиёд нишон надод.

### 14


Марги Яҳёи Таъмиддиҳанда

1[•]Дар он айём овоза дар бораи Исо то ба гӯши Ҳиродусе, ки ҳокими вилояти Ҷалил буд, расид. 2Ҳиродус ба мансабдоронаш гуфт, ки ин мард ҳамон Яҳёи Таъмиддиҳанда[†] аст, ки зинда шудааст ва барои ҳамин, Ӯ чунин қудрати муъҷизакорӣ дорад[+].

3-4Пеш аз марги Яҳёи Таъмиддиҳанда, Ҳиродус зани бародараш Филиппус, Ҳиродияро ба занӣ гирифта буд. Лекин Яҳё ба ӯ гуфта буд: «Аз рӯйи шариат[†] ба шумо гирифтани зани бародаратон раво нест». Барои ҳамин Ҳиродус фармон дод, ки Яҳёро дастгир намуда, дасту пояшро баста, ҳабс кунанд[+]. 5Ҳиродус мехост Яҳёро ба қатл расонад, аммо аз халқ метарсид, зеро халқ Яҳёро пайғамбар меҳисобид[+].

6Аммо вақте ки Ҳиродус рӯзи таваллуди худро ҷашн мегирифт, духтари Ҳиродия дар пеши меҳмонон рақс карда, Ҳиродусро мафтун кард. 7Ҳиродус қасам хӯрда ба духтар ваъда дод: «Ҳар чи аз ман талаб кунӣ, бароят медиҳам!» 8Духтар аз рӯйи маслиҳати модараш гуфт: «Бароям сари Яҳёи Таъмиддиҳандаро дар рӯйи табақ оварда диҳед».

9Ҳоким ғамгин гашт, вале ба хотири қасами дар пеши меҳмонон хӯрдааш, амр дод, ки хоҳиши духтар иҷро карда шавад. 10Ҷаллоди фиристодааш[†] дар зиндон сари Яҳёро аз танаш ҷудо кард 11ва дар рӯйи табақе ба духтар оварда дод. Духтар бошад, онро ба модараш бурд. 12Баъд аз ин, шогирдони Яҳё омада, ҷасади ӯро бурда гӯрониданд ва ҳодисаи рӯйдодаро рафта, ба Исо нақл карданд[+].


Сер кардани панҷ ҳазор нафар

13[•]Ин ҳодисаро шунида, Исо ба қаиқ савор шуда, Худаш танҳо ба ҷойи беодаме рафт. Мардум аз ин огоҳ шуданду аз шаҳрҳои худ баромада, пиёда аз пайи Ӯ рафтанд. 14Вақте ки Исо ба соҳил фаромад, мардуми зиёдеро дида, ба ҳоли онҳо раҳмаш омад ва беморонеро, ки дар байнашон буд, шифо дод.

15Рӯз ба охир мерасид ва шогирдони Исо ба наздаш омада гуфтанд: «Устод! Ин як ҷойи беодам аст, рӯз торик шуд. Мардумро ҷавоб бидеҳ, то ки ба деҳаҳои гирду атроф рафта, барои худ хӯрокворӣ харанд». 16«Ба ҳеҷ ҷо рафтанашон лозим нест, – ҷавоб дод Исо. – Шумо ба онҳо хӯрок диҳед!» 17Онҳо гуфтанд: «Охир мо дар ин ҷо фақат панҷ нону ду моҳӣ дорем». 18«Онҳоро ба Ман оварда диҳед», – гуфт Исо ва 19ба мардум фармон дод, ки рӯйи сабзазор нишинанд. Баъд Ӯ он панҷ нону ду моҳиро ба дасташ гирифта, ба осмон нигаристу шукр гуфт ва нонҳоро пора карда, ба шогирдонаш дод. Шогирдонаш нонпораҳоро ба мардум тақсим карданд. 20Ҳама то сер шудан хӯрданд ва сипас шогирдон дувоздаҳ сабадро аз нонпораҳои боқимонда пур карданд. 21Шумораи онҳое, ки нону моҳӣ хӯрда буданд, ғайр аз занону кӯдакон, тақрибан панҷ ҳазор нафар буд[+].


Дар рӯйи об қадам задани Исо

22[•]Сипас, Исо ба шогирдонаш фармуд, ки ба қаиқ савор шуда, пешопеши Ӯ ба дигар тарафи баҳр раванд. Ӯ Худаш дар он ҷо монд, то ки мардумро ҷавоб диҳад. 23Пас аз он барои дар танҳоӣ дуо кардан ба кӯҳе баромад. Баъд аз нишасти офтоб ҳам Ӯ яккаву танҳо дар он ҷо буд[+]. 24Қаиқ бошад, аз соҳил хеле дур рафта буд ва аз сабаби боди сахте, ки мухолифи он мевазид, мавҷҳои баҳр қаиқро алвонҷ медоданд.

25Ҳанӯз чашми рӯз накафида, Исо рӯ-рӯйи об қадамзанон ба тарафи шогирдонаш равона шуд. 26Шогирдон Исоро диданд, ки дар рӯйи об қадам мезад. Онҳо «Ин арвоҳ! Арвоҳ!» гӯён аз тарсу ваҳм дод заданд[+]. 27Аммо Ӯ зуд ба онҳо гуфт: «Далер бошед! Натарсед! Ин Манам».

28Он гоҳ Петрус гуфт: «Хоҷа, агар дар ҳақиқат ин Ту бошӣ, ба ман амр намо, ки рӯ-рӯйи об қадамзанон назди Ту биёям». 29«Биё», – амр дод Ӯ. Инак, Петрус аз қаиқ баромада, дар рӯйи об қадамзанон ба Исо наздик шуд. 30Лекин сахт вазидани шамолро дида, тарсид ва қариб ғарқ шуда, фарёд зад: «Хоҷа, маро наҷот деҳ!» 31Исо зуд дасташро дароз карда, Петрусро дошта гирифт ва гуфт: «Ин қадар имонат суст аст? Чаро шубҳа кардӣ?»[+]

32Вақте ки онҳо ба қаиқ савор шуданд, шамол аз вазидан бозмонд. 33Он гоҳ онҳое, ки дар қаиқ нишаста буданд, ба Исо саҷда карда гуфтанд: «Ту дар ҳақиқат Писари Худо[†] ҳастӣ!»[+]


Шифо ёфтани беморон дар Ҷинесор

34Онҳо аз баҳр гузашта, ба сарзамини Ҷинесор омада расиданд[+]. 35Мардуми он ҷо Исоро шинохтанд ва ба гирду атрофи он сарзамин одамонро фиристоданд, то ки беморонро назди Ӯ гирифта биёранд. 36Онҳо аз Исо илтимос мекарданд, ки ақаллан ба лаби доманаш даст расонанд ва ҳар касе ки даст мерасонд, шифо меёфт.

### 15


Урфу одатҳои аҷдодон

1[•]Сипас, чанд нафар фарисиёну[†] устодони шариат[†] аз Уршалим ба назди Исо омада пурсиданд: 2«Чаро шогирдони Ту урфу одатҳои аҷдодони моро вайрон мекунанд? Онҳо дастонашонро нашуста, хӯрок мехӯранд!»[+]

3Ӯ ҷавоб дод: «Чаро худатон барои иҷро кардани урфу одатҳоятон фармудаҳои Худоро вайрон мекунед[+]? 4Худо ба мо фармудааст: „Падару модаратро ҳурмату эҳтиром намо“ ва „агар касе волидонашро лаънат кунад, ҳатман кушта шавад“. 5Шумо бошед, таълим медиҳед, ки агар касе ба падару модараш ёрӣ надода, он чизро ба Худо бахшад, 6он гоҳ ҳоҷат нест, ки падарашро эҳтиром кунад. Ҳамин тавр шумо ба хотири урфу одатҳоятон фармудаҳои Худоро барҳам медиҳед. 7Эй одамони дурӯя! Ишаъё пайғамбар дар бораи шумо дуруст пешгӯйӣ кардааст:[+]

8„Худо мегӯяд, ки ин одамон фақат бо забон Маро ҳурмат мекунанд,
вале дилашон аз Ман дур аст.
9Онҳо Маро беҳуда парастиш мекунанд,
чунки қоидаҳои инсониро ҳамчун қонуни Худо таълим медиҳанд!“»[+]


Чизҳое, ки одамро ҳаром мекунанд

10Баъд Исо мардумро ба наздаш даъват карда гуфт: «Ҳамин чизро донед, ки 11он чи ба даҳон медарояд, одамро ҳаром намекунад, балки он чи аз даҳон мебарояд, ӯро ҳаром мекунад»[+].

12Он гоҳ шогирдонаш ба Ӯ наздик шуда гуфтанд: «Фарисиён аз суханони Ту ранҷиданд».

13Исо дар ҷавоб гуфт: «Ҳар растание, ки Падари осмонии Ман нашинондааст, бо решааш канда партофта мешавад[+]. 14Ба фарисиён аҳамият надиҳед. Онҳо худашон кӯр ҳастанду боз кӯрони дигарро роҳнамоӣ мекунанд. Агар кӯр ба кӯри дигар роҳ нишон диҳад, ҳар дуяшон ба чоҳ меафтанд»[+].

15Дар ин вақт Петрус аз Исо пурсид: «Он чи ба даҳан медарояд, одамро ҳаром намекунад гуфтӣ, ин масал чӣ маъно дорад?» 16Исо ба онҳо гуфт: «Наход то ҳол нафаҳмида бошед? 17Магар намедонед, ки он чи шумо мехӯред, аз даҳон медарояду баъд аз шикам гузашта, берун мебарояд? 18Лекин он чи аз даҳан мебарояд, одамро ҳаром мекунад, чунки он аз дили одам бармеояд[+]. 19Зеро аз дил хаёлоти бад, қатл, зино, гуноҳи ҷинсӣ, дуздӣ, шаҳодати бардурӯғ ва туҳмат пайдо мешавад[+]. 20Ин гуна чизҳо одамро ҳаром мекунанд. Аммо дастро нашуста, хӯрок хӯрдан одамро ҳаром намекунад».


Имони як зани ғайрияҳудӣ

21[•]Исо аз он ҷо баромада, ба наздикиҳои шаҳрҳои Суру Сидун рафт. 22Як зани канъонӣ, ки дар он маҳал зиндагӣ мекард, додзанон омада, гуфт: «Эй Хоҷа, насли шоҳ Довуд! Ба ман раҳм бикун! Духтарам ҷинзада асту бисёр азоб мекашад»[+].

23Аммо Исо ҳеҷ ҷавобе надод. Шогирдонаш ба Ӯ наздик шуда, хоҳиш карда гуфтанд: «Ин зан додзанону нолакунон аз дунболи мо омада истодааст. Ӯро ҷавоб бидеҳ!» 24Исо гуфт: «Ман фақат ба назди гӯсфандони гумроҳшудаи халқи Исроил фиристода[†] шудаам!»[+]

25Лекин он зан назди Исо омада, зону зада гуфт: «Эй Хоҷа, ба ман ёрӣ деҳ!» 26Вай ҷавоб гардонд: «Нони фарзандонро гирифта, ба назди сагон партофтан нодуруст аст»[+].

27«Рост мегӯйӣ, Хоҷаам, – гуфт дар ҷавоб зан, – лекин сагон ҳам нонрезаҳои аз дастархони соҳибонашон афтодаро мехӯранд». 28Исо дар ҷавоби вай гуфт: «Имонат боқувват аст, эй зан! Он чи мехостӣ, бароят иҷро мешавад». Худи ҳамон лаҳза духтари зан шифо ёфт.


Шифо ёфтани бисёр беморон

29[•]Исо он ҷойро тарк карда, қад-қади баҳри Ҷалил рафта ба кӯҳе баромада, дар он ҷо нишаст. 30Ба назди Ӯ тӯда-тӯда одамон омада, бо худ одамони лангу маъюб, кӯру гунг ва боз ҳар гуна беморони гуногунро оварда, пеши пойҳояш мегузоштанд ва Исо онҳоро шифо медод. 31Дар пеши назари мардум гунгҳо гап мезаданду шалҳо роҳ мерафтанд, кӯрон бино ва маъюбон сиҳат мегаштанд. Инро дида, ҳама ҳайрон монданд ва Худои Исроилро ситоиш карданд.


Сер кардани чор ҳазор кас

32Исо шогирдонашро ба наздаш даъват карда гуфт: «Ба ин одамон раҳмам меояд, онҳо се рӯз боз бо Ман ҳастанд ва дигар хӯрдание надоранд. Ман намехоҳам, ки онҳоро аз пеши Худ гурусна ҷавоб диҳам, мабодо дар роҳ беҳол нашаванд»[+]. 33Шогирдонаш ба Ӯ гуфтанд: «Аз куҷо дар биёбон он қадар нон ёбем, ки чунин мардуми зиёдро сер кунем?» 34Исо аз онҳо пурсид: «Шумо чанд нон доред?» «Ҳафтто, – ҷавоб доданд онҳо – ва якчанд моҳии майда ҳам дорем».

35Ӯ ба мардум фармуд, ки рӯйи замин бишинанд. 36Баъд Ӯ ҳафт нону моҳиро гирифта, Худоро шукр гуфта, онҳоро пора кард ва ба шогирдонаш дод. Шогирдонаш нонпораҳоро ба мардум тақсим карданд. 37Мардум то сер шудан хӯрданд ва сипас, шогирдон ҳафт сабадро аз нонпораҳои боқимонда пур карданд. 38Шумораи онҳое, ки нону моҳӣ хӯрда буданд, ғайр аз занону кӯдакон чор ҳазор нафар буд[+].

39Сипас, Исо мардумро ҷавоб дода, ба қаиқ савор шуда, ба сарзамини Маҷдал рафт.

### 16


Талаб кардани аломати осмонӣ

1[•]Баъд аз чанд вақт ба назди Исо баъзе аз фарисиён[†] ва саддуқиён[†] омаданд. Онҳо Ӯро озмуданӣ шуда, талаб намуданд, ки барояшон аз ҷониби Худо аломате диҳад[+]. 2Аммо Исо дар ҷавоб гуфт: «Агар шомгоҳон осмон кушода бошад, шумо мегӯед, ки пагоҳ ҳавои нағз мешавад. 3Агар субҳидам осмон тираву гирифта бошад, мегӯед, ки имрӯз шамолу борон мешавад. Шумо аломатҳои осмонро дида, боду ҳаворо фаҳмида метавонеду аломатҳои замонаро дида, онҳоро муайян карда наметавонед. 4Фақат насли баду бевафо аломат талаб мекунад! Худо ба ин насл ба ғайр аз аломате, ки ба Юнус пайғамбар рӯй дод, аломати дигаре намедиҳад».

Инро гуфта, Ӯ аз наздашон рафт[+].


Хамиртуруши фарисиёну саддуқиён

5[•]Вақте ки шогирдон ба тарафи дигари баҳр расиданд, диданд, ки бо худ нон гирифтанро фаромӯш кардаанд.

6Исо ба онҳо гуфт: «Ҳушёр бошед! Худро аз хамиртуруши фарисиёну саддуқиён эҳтиёт кунед»[+]. 7Он гоҳ шогирдонаш ба якдигар мегуфтанд: «Ӯ аз сабаби бо худ нон нагирифтанамон инро гуфт».

8Лекин Исо инро фаҳмида гуфт: «Имонатон суст аст! Чаро шумо нон нагирифтанатонро фикр мекунед[+]? 9Наход то ҳол ҳеҷ чиз нафаҳмида бошед? Магар он панҷ нонро дар ёд надоред, ки чӣ хел панҷ ҳазор нафар хӯрданду боз боқимондаашро дар якчанд сабад ҷамъ кардед[+]? 10Ё он ҳафт нонро, ки чор ҳазор нафар хӯрданду боз боқимондаашро дар якчанд сабад ҷамъ кардед, дар ёд надоред[+]? 11Чӣ тавр шумо намефаҳмед, ки Ман нонро дар назар надорам? Балки гуфтанӣ ҳастам, ки худро аз хамиртуруши фарисиён ва саддуқиён эҳтиёт кунед!»

12Он гоҳ шогирдон фаҳмиданд, ки Ӯ на аз хамиртуруши нон, балки аз таълимоти фарисиёну саддуқиён эҳтиёт шуданро дар назар дошт.


Эътирофи Петрус

13[•]Исо бо шогирдонаш ба вилояте рафт, ки дар атрофи шаҳри Қайсарияи Филиппус ҷойгир шуда буд. Дар он ҷо Ӯ ба онҳо савол дод: «Одамон Писари Одамизодро[†] кӣ мегӯянд?» 14Онҳо ҷавоб дода гуфтанд: «Баъзеҳо мегӯянд, ки Ту Яҳёи Таъмиддиҳанда[†] ҳастӣ, қисми дигари одамон мегӯянд, ки Илёс ё Ирмиё ва ё яке аз пайғамбарони гузаштаи дигар омадааст»[+]. 15Исо аз онҳо пурсид: «Шумо чӣ? Шумо Маро кӣ мешуморед?» 16Шимъуни Петрус ба Ӯ ҷавоб дод: «Ту Масеҳ,[†] яъне Таъиншудаи Худо[†] ва Писари Худои[†] зинда ҳастӣ».

17Он гоҳ Исо ба Петрус гуфт: «Ту хушбахт ҳастӣ, Шимъун, писари Юнус! Чунки инро ба ту на одамон, балки Падари Ман ки дар осмон аст, кушодааст[+]. 18Бинобар ин, ба ту мегӯям, ки ту Петрус, яъне санг ҳастӣ ва дар болои ин санг Ман ҷамоати Худро бино менамоям, ки онро ҳатто қувваҳои марг мағлуб карда наметавонанд[+]. 19Ман ба ту калидҳои Подшоҳии Худоро[†] медиҳам ва ҳар чиро ки ту дар замин манъ кунӣ, Худо онро аз осмон манъ мекунад ва ба ҳар чи ки иҷозат диҳӣ, Худо ба он аз осмон иҷозат медиҳад».

20Он гоҳ Исо ба шогирдонаш таъкид кард, ки Масеҳ будани Ӯро ба касе нагӯянд[+].


Исо марги Худро пешгӯйӣ мекунад

21[•]Аз ҳамон вақт сар карда Ӯ ба шогирдонаш ошкоро мегуфт, ки бояд ба Уршалим равад ва дар он ҷо аз дасти пирони қавм, коҳинони калон[†] ва устодони шариат[†] бисёр азоб кашад. Оқибат Ӯ кушта мешавад, вале баъд аз се рӯз зинда мешавад[+].

22Петрус бошад, Исоро як сӯ бурда, сарзаниш карда, гуфт: «Эй Хоҷа, Худо нишон надиҳад! Он чи гуфтӣ, ба сарат наояд!» 23Лекин Вай ба Петрус рӯй оварда, гуфт: «Дур шав аз Ман, эй шайтон! Ту пеши роҳи Маро мегирӣ, чунки ту на мисли Худо, балки мисли инсон фикр мекунӣ!»[+]

24Он гоҳ Исо ба шогирдонаш гуфт: «Агар касе пайрави Ман шудан хоҳад, бояд аз хоҳишҳои худ рӯй гардонда, салиби[†] азобу маргашро бардошта, Маро пайравӣ кунад[+]. 25Зеро касе, ки ҳаёташро нигоҳ доштан мехоҳад, онро аз даст медиҳад, вале ҳар касе, ки ба хотири Ман ҳаёташро фидо мекунад, онро нигоҳ медорад[+]. 26Ба одам чӣ фоидае дорад, ки тамоми дунёро ба даст овараду ҷонашро аз даст диҳад? Магар одамизод бар ивази ҷони худ товоне дода метавонад? 27Писари Одамизод бо шӯҳрату ҷалоли Падараш ҳамроҳи фариштаҳои Худ омада, ба ҳама мувофиқи амалашон подош медиҳад[+]. 28Ба ростӣ ба шумо мегӯям, ки дар ин ҷо касоне ҳастанд, ки ҳанӯз аз дунё нагузашта, Писари Одамизодро мебинанд, ки барои подшоҳӣ кардан меояд»[+].

### 17


Дигаргун шудани намуди зоҳирии Исо

1[•]Пас аз шаш рӯз Исо танҳо Петрус ва бародарон Яъқуб ва Юҳанноро ҳамроҳаш гирифта, ба кӯҳи баланде баромад[+]. 2Баъд дар пеши назари шогирдон намуди зоҳирии Ӯ дигаргун шуд. Чеҳрааш монанди офтоб дурахшид, либосаш ҳам мисли равшании нур сап-сафед шуд[+]. 3Ногаҳон Мусо ва Илёс пайғамбар дар пеши назари шогирдон пайдо шуданд ва бо Исо суҳбат карданд. 4Петрус ба Исо гуфт: «Хоҷа, чӣ қадар хуб аст, ки мо ин ҷо ҳастем. Агар хоҳӣ ман дар ин ҷо се хайма месозам, яке барои Ту, дигаре барои Мусо ва сеюм барои Илёс».

5Ҳанӯз вай суханашро тамом накарда, абри дурахшоне пайдо шуда, онҳоро фаро гирифт ва аз он овозе баромад: «Ин Писари азизи Ман аст ва Ман аз Ӯ хушнудам. Ӯро гӯш кунед»[+]. 6Аз шунидани ин овоз шогирдонро ваҳм фаро гирифт ва онҳо худро ба рӯйи замин партофтанд. 7Аммо Исо ба наздашон омада, ба онҳо даст расонда гуфт: «Бархезед ва аз ҳеҷ чиз натарсед». 8Онҳо ба боло нигоҳ карданд ва ғайр аз Исо касеро надиданд.

9Вақте ки онҳо аз кӯҳ поён мефаромаданд, Исо ба шогирдон фармуд, то даме ки Писари Одамизод[†] аз мурдагон зинда нашавад, чизи дидаашонро ба касе нақл накунанд[+]. 10Он гоҳ шогирдонаш аз Ӯ пурсиданд: «Чаро устодони шариат[†] мегӯянд, ки пеш аз Масеҳ[†] бояд Илёс биёяд?»

11«Дуруст, – ҷавоб дод Ӯ, – аввал бояд Илёс биёяд ва ҳама чизро барқарор намояд. 12Лекин ба шумо мегӯям, ки Илёс аллакай омадааст ва одамон вайро нашинохтанду ҳар коре, ки хостанд, ба вай карданд. Бо Писари Одамизод низ ҳамон тавр рафтор хоҳанд кард».

13Он вақт шогирдонаш фаҳмиданд, ки Исо Илёс гуфта, Яҳёи Таъмиддиҳандаро[†] дар назар дошт[+].


Шифо ёфтани бачаи ҷинзада

14[•]Ҳангоме ки онҳо назди мардум баргаштанд, марде пеши Исо омада, ба зону истода, 15гуфт: «Хоҷа, ба писарам раҳм бикун! Вай тез-тез аз ҳуш рафта, шах мешавад ва бениҳоят азоб мекашад. Аз ин рӯ, ӯ худро зуд-зуд ба оташ ё ба об мепартояд. 16Вайро ба назди шогирдонат овардам, лекин онҳо ӯро шифо дода натавонистанд».

17Исо ҷавоб дод: «Эй насли беимону каҷрафтор! То кай бо шумо бошам? То кай шуморо тоқат кунам? Вайро ба наздам биёред!» 18Бачаро гирифта, ба наздаш оварданд ва Ӯ ба ҷин фармон дод, ки аз бача берун барояд. Ҷин берун баромад ва бача худи ҳамон лаҳза сиҳат шуд[+].

19Сипас шогирдон дар танҳоӣ аз Исо пурсиданд: «Чаро мо ҷинро берун карда натавонистем?»

20-21Ӯ дар ҷавоб гуфт: «Аз сабаби сустимониатон. Агар шумо ҳатто ба андозаи донаи хардал имон медоштеду ба ин кӯҳ „Аз ин ҷо ба он ҷо гузар“ мегуфтед, он ба шумо итоат мекард. Барои имондор ҳеҷ кор ғайриимкон нест»[+].


Исо марги Худро дубора пешгӯйӣ мекунад

22[•]Ҳангоме ки шогирдон дар Ҷалил ҷамъ омаданд, Исо ба онҳо гуфт: «Писари Одамизод ба дасти одамон супорида мешавад 23ва онҳо Ӯро мекушанд, лекин дар рӯзи сеюм Ӯ зинда мегардад». Аз шунидани ин суханон шогирдонаш бисёр ғамгин шуданд[+].


Супоридани андози маъбади Худо

24Вақте ки Исо бо шогирдонаш ба Кафарнаҳум омад, касоне ки барои маъбади Худо[†] андоз ҷамъ мекарданд, назди Петрус омада пурсиданд: «Магар Устоди ту андоз намесупорад?»[+] 25«Албатта месупорад», – ҷавоб дод Петрус.

Баъд Петрус ба хона даромад ва ҳанӯз ӯ даҳон накушода, Исо ба вай гуфт: «Шимъун, ба фикри ту подшоҳон андозу хироҷро аз кӣ меситонанд? Аз одамони худӣ ё бегонагон?» 26«Аз бегонагон», – ҷавоб дод Петрус.

Исо гуфт: «Пас фарзандони подшоҳ аз ин вазифа озоданд. 27Лекин барои наранҷонидани ин одамон ба сӯйи баҳр рафта, бо шасти моҳигирӣ сайд кун. Аз даҳони моҳии аввалине, ки сайд мекунӣ, тангаеро меёбӣ ва ин тангаро гирифта, аз номи Ман ва худат андоз супор»[+].

### 18


Кӣ аз ҳама бузургтар аст?

1[•]Дар ин вақт ба пеши Исо шогирдонаш омада пурсиданд: «Дар Подшоҳии Худо[†] кӣ бузургтар аст?»

2Исо ба наздаш як кӯдакро хонда, ӯро дар пеши шогирдон гузошта, 3ҷавоб дод: «Ба ростӣ ба шумо мегӯям, агар сӯйи Худо барнагардед ва монанди кӯдакон нашавед, ҳаргиз ба Подшоҳии Худо намедароед[+]. 4Пас ҳар кӣ ба мисли ин кӯдак хоксор бошад, дар Подшоҳии Худо бузургтар аст 5ва ҳар касе, ки чунин кӯдакро ба хотири номи Ман қабул мекунад, дар асл Маро қабул мекунад[+].

6Лекин вой бар ҳоли касе, ки яке аз ин пайравони хурди ба Ман имоновардаро гумроҳ кунад. Барои вай беҳтар мешуд, ки ба гарданаш санги осиёбро баста, ба баҳри чуқур партоянд.

7Вой бар ҳоли одамони ин олам аз дасти васвасаҳо! Васвасаҳо ҳамеша пайдо мешаванд, вале вой бар ҳоли васвасакорон![+]

8Агар даст ё поят туро ба гуноҳ кардан водор созад, онро бурида парто. Назар ба он ки бо ду дасту пой ба оташи абадии дӯзах партофта шавӣ, беҳтар аст, ки бе як даст ё пой соҳиби ҳаёт шавӣ[+]. 9Инчунин, агар чашмат туро ба гуноҳ кардан водор созад, онро канда парто, зеро назар ба он ки бо ду чашм ба оташи дӯзах партофта шавӣ, беҳтар аст, ки бо як чашм соҳиби ҳаёт шавӣ[+].


Масал дар бораи гӯсфанди гумшуда

10-11[•]Эҳтиёт шавед, ҳатто ба хурдтарин пайрави Ман беҳурматӣ накунед, зеро ба шумо мегӯям, ки фариштаҳои онҳо ҳамеша дар назди Падари осмониам ҳузур доранд.

12Чӣ фикр мекунед? Агар касе сад гӯсфанд дошта бошад ва яке аз онҳо гум шавад, оё вай наваду нуҳтояшро дар кӯҳсор гузошта, ба ҷустуҷӯи гӯсфанди гумшудааш намеравад? 13Баъд аз ёфтанаш, ба ростӣ ба шумо мегӯям, ки барои ин гӯсфанд назар ба он наваду нуҳ гӯсфанде, ки гум нашудаанд, бештар хурсандӣ мекунад. 14Падари осмонии шумо низ ҳаргиз намехоҳад, ки яке аз пайравони хурдтарини Ман нобуд шавад[+].


Фармон дар бораи бахшидани гуноҳ

15[•]Агар бародар ё хоҳар ба ту бадӣ кунад, байни худат ва ӯ дар танҳоӣ гуноҳашро фаҳмон. Агар ӯ ба сухани ту гӯш диҳад, дон, ки вайро аз нав ҳамчун бародар ё хоҳар пайдо кардаӣ[+]. 16Вале агар гӯш надиҳад, як ё ду каси дигарро ҳамроҳи худ гир, то аз забони ду ё се шоҳид суханонат тасдиқ шавад[+]. 17Агар ба онҳо гӯш надиҳад, ба ҷамоат гӯй ва агар ба ҷамоати имондорон[†] низ гӯш надиҳад, бигзор ӯ барои ту ҳамчун андозгири беинсоф ё одами беимон бошад[+].

18Ба ростӣ ба шумо мегӯям, ҳар чиро, ки шумо дар замин манъ кунед, Худо онро аз осмон манъ мекунад ва ба ҳар чи ки иҷозат диҳед, Худо ба он аз осмон иҷозат медиҳад. 19Боз ба шумо мегӯям, ки агар дар замин ду каси шумо бо розигии якдигар барои ягон чиз дуо кунед, Падари осмониам ҳатман бароятон ҳамон чизро медиҳад[+]. 20Зеро дар ҷое ки ду ё се кас ба хотири номи Ман ҷамъ мешаванд, Ман дар байни онҳо ҳузур дорам».


Масал дар бораи хизматгори бераҳм

21Он гоҳ Петрус назди Исо омада, гуфт: «Хоҷа, чанд бор бародари худро, ки ба ман бадӣ карда бошад, бахшам? Оё то ҳафт бор?»[+]

22Ӯ ҷавоб дод: «Не, ҳафтоду ҳафт бор бубахш. 23Зеро Подшоҳии Худоро чунин тасвир кардан мумкин аст: Рӯзе як шоҳ хост, ки қарзҳои хизматгоронашро ҳисоб кунад. 24Вақте ки ҳисобу китобро сар кард, ба наздаш хизматгореро оварданд, ки аз шоҳ даҳ ҳазор халтача тилло қарздор буд. 25Азбаски хизматгор аз уҳдаи баргардондани қарз намебаромад, шоҳ амр дод, ки ба ҷойи қарзаш ӯ бо зану фарзандонаш ва тамоми молу мулкаш фурӯхта шавад. 26Он хизматгор худро пеши пойҳои шоҳ партофта, зорию тавалло кард: „Илтимос, ба ман муҳлат диҳед ва ман тамоми қарзамро бармегардонам“. 27Шоҳ ба ҳоли хизматгор раҳм карду қарзашро ба вай бахшида, ӯро ҷавоб дод.

28Лекин чун хизматгор берун рафт, рафиқашро дид, ки аз ӯ сад тангаи нуқра қарздор буд. Ӯ вайро сахт дошта, гулӯяшро, фишурда гуфт: „Қарзатро баргардон“. 29Рафиқаш худро ба рӯйи замин партофта, зориву тавалло кард: „Илтимос, муҳлат деҳ ва ман қарзамро бармегардонам“. 30Аммо хизматгор розӣ нашуда, рафиқашро ба зиндон андохт, то ки вай қарзашро супорад. 31Чун дигар хизматгорон ин воқеаро диданд, бисёр ғамгин шуданд ва назди шоҳ омада, ҳар он чи рӯй дода буд, ба вай нақл карданд. 32Шоҳ он хизматгорро ба наздаш хонда, гуфт: „Эй хизматгори бад! Ту маро зориву тавалло кардӣ ва ман ба ту тамоми қарзатро бахшидам ва 33ба ту раҳм кардам. Пас ту ҳам бояд ба рафиқат раҳм мекардӣ“. 34Шоҳ дар ғазаб шуда, амр дод, ки ин хизматгорро то пурра супоридани қарзаш ба ҳабс партоянд, то азоб кашад.

35Хуллас, агар бародаратонро аз самими дил набахшед, Падари осмониам бо шумо монанди он шоҳ рафтор мекунад»[+].

### 19


Дар бораи талоқ

1[•]Исо суханонашро ба охир расонда, аз вилояти Ҷалил сӯйи сарзамини Яҳудия, ки дар тарафи дигари Урдун ҷойгир буд, раҳсипор шуд. 2Мардуми бисёре аз паси Ӯ рафтанд ва Ӯ онҳоро шифо дод.

3Фарисиён[†] Исоро санҷиданӣ шуда пурсиданд: «Оё аз рӯйи шариат[†] мумкин аст, ки мард бо ҳар сабаб аз занаш ҷудо шавад?» 4Исо дар ҷавоб ба онҳо гуфт: «Магар дар навиштаҷот[†] нахондаед, ки Офарандаи одамизод аз ибтидо „онҳоро мард ва зан офарид“? 5Боз дар навиштаҷот гуфта шудааст, ки „Аз ҳамин сабаб мард падару модари худро гузошта, ба зани худ мепайвандад ва онҳо як тан мешаванд“.[+] 6Акнун онҳо на ду тан, балки як тан мебошанд. Пас, бигзор касе зану шавҳарро аз ҳамдигар ҷудо накунад, зеро Худо он ду нафарро бо ҳам пайвастааст»[+].

7Фарисиён боз пурсиданд: «Пас чаро Мусо фармудааст, ки барои ҷудо шудан мард ба занаш талоқномае дода, аз ӯ ҷудо шавад?» 8Ӯ дар ҷавоб гуфт: «Ба сабаби кундфаҳмию саркашиатон Мусо иҷозати ҷудо шуданро додааст, аммо аз аввал ин тавр набуд. 9Ман ба шумо мегӯям, ки агар марде бо ҳар сабабе, ғайр аз зино аз занаш ҷудо шуда, зани дигар гирад, зинокор аст»[+].

10Шогирдони Исо гуфтанд: «Устод, агар вазифаи шавҳар нисбат ба зан ин хел бошад, он гоҳ ба мард беҳтар аст, ки тамоман зан нагирад». 11«На ҳама ин гуфтаҳоро қабул карда метавонанд, – ҷавоб дод Ӯ, – фақат касоне, ки Худо ба онҳо чунин қобилият додааст, онро қабул мекунанд[+]. 12Зеро баъзеҳо мисли ахташуда таваллуд мешаванду зан намегиранд, баъзеҳоро одамон ахта мекунанд ва баъзеҳо бо нияти ба Худо хизмат кардан зан намегиранд. Бигзор касе, ки ин гуфтаҳоро қабул карда метавонад, қабул кунад».


Исо ва кӯдакон

13[•]Ҳамон вақт ба назди Исо кӯдаконро оварданд, то ки Ӯ ба сари онҳо даст гузошта, барояшон дуо кунад. Шогирдон инро дида, падару модаронро сарзаниш намуданд. 14Аммо Исо гуфт: «Монед, ки кӯдакон назди Ман оянд, пеши роҳи онҳоро нагиред, зеро Подшоҳии Худо[†] насиби онҳоест, ки мисли кӯдак ҳастанд»[+]. 15Баъд ба сари кӯдакон даст гузошта, барояшон дуо карда, аз он ҷо рафт.


Марди сарватманд

16[•]Боре як мард пеши Исо омада, аз Ӯ пурсид: «Устод, барои ба даст овардани ҳаёти абадӣ чӣ некие бояд кунам?»[+] 17Ба вай гуфт: «Чаро дар бораи некуӣ аз Ман мепурсӣ? Танҳо Худо нек аст. Агар хоҳӣ, ки ҳаёти абадӣ насибат гардад, фармудаҳоро риоя намо»[+]. 18«Кадом фармудаҳоро?» – пурсид мард.

Исо қонунҳои асосиро номбар кард: «Қатл накун, зино накун, дуздӣ накун, шаҳодати бардурӯғ надеҳ, 19падару модаратро ҳурмату эҳтиром намо ва дигаронро мисли худат дӯст бидор». 20Ҷавонмард ҷавоб дод: «То ба имрӯз ҳамаи ин фармоишҳоро риоя кардаам. Ғайр аз ин, боз чӣ кор карданам лозим аст?»[+] 21Исо ба вай гуфт: «Агар хоҳӣ, ки комил бошӣ, рафта, тамоми молу мулкатро фурӯхта, пулашро ба камбағалон тақсим кун. Он гоҳ сарват дар осмон пайдо мекунӣ. Баъд омада, Маро пайравӣ намо»[+].

22Ҷавонмард хеле сарватманд буд, бинобар ин, аз шунидани ин суханон андӯҳгин гашта, аз он ҷо рафт.

23Он гоҳ Исо ба шогирдонаш гуфт: «Ба ростӣ ба шумо мегӯям, ки ба Подшоҳии Худо даромадани шахси сарватманд бениҳоят душвор аст. 24Боз мегӯям, ки аз сӯрохии сӯзан гузаштани шутур осонтар аст аз он ки шахси сарватманд ба Подшоҳии Худо дарояд».

25Шунидани ин суханон шогирдонро ба ҳайрат оварду онҳо пурсиданд: «Пас кӣ наҷот ёфта метавонад?» 26Исо ба шогирдонаш бодиққат нигоҳ карда гуфт: «Барои одамизод ин кор ғайриимкон аст, вале барои Худо ҳама чиз имконпазир аст»[+].

27Он гоҳ Петрус гуфт: «Мо аз баҳри ҳама чиз гузашта, Туро пайравӣ кардем. Бо мо чӣ мешавад?»[+] 28Исо ба онҳо ҷавоб дод: «Ба ростӣ ба шумо мегӯям, вақте ки дунё нав мешаваду Писари Одамизод[†] бар тахти пуршукӯҳи Худ мешинад, дувоздаҳ нафари шумо низ ки Маро пайравӣ кардаед, бар тахтҳо нишаста, ба дувоздаҳ қабилаи Исроил ҳукмронӣ мекунед[+]. 29Инчунин, ҳар касе ки барои Ман шуда, аз баҳри хонаҳо, бародарон ё хоҳарон, падар ё модар, фарзандон ё заминҳояш гузашта бошад, ҳамаи инро сад маротиба зиёдтар пайдо мекунад ва дар оянда ҳаёти абадӣ низ насибаш мегардад[+]. 30Лекин бисёр аввалинҳо охирон мешаванд ва охиринҳо аввалин»[+].

### 20


Масал дар бораи мардикорони токзор

1Исо суханашро давом дода гуфт: «Подшоҳии Худоро[†] чунин тасвир кардан мумкин аст: як заминдор барои ба токзораш киро кардани мардикорон саҳарии барвақт берун рафт. 2Ӯ якчанд мардикорро ёфта, онҳоро якдинорӣ ба рӯзи кориашон киро карду ба токзораш фиристод. 3Соати қариби нуҳ вай дар бозор мардикорони дигарро дида, 4ба онҳо гуфт: „Шумо ҳам ба токзори ман рафта кор кунед, баъд ман музди коратонро медиҳам“. 5Онҳо рафтанд. Заминдор соатҳои қариб дувоздаҳ ва се низ рафта мардикоронро киро кард. 6Қариби соати панҷ буд, ки вай боз якчанд мардикорро дида пурсид: „Чаро шумо тамоми рӯзатонро бекор гузаронда истодаед?“ 7Онҳо дар ҷавоб гуфтанд: „Касе моро киро накард“. Сипас соҳиби токзор гуфт: „Шумо ҳам ба токзори ман рафта кор кунед“.

8Чун шом расид, соҳиби токзор ба назоратбараш гуфт: „Рафта мардикоронро даъват карда, музди корашонро деҳ. Аз онҳое, ки охирин киро кардам, сар кунед“. 9Мардикороне, ки соати панҷ киро шуда буданд, ҳар кадоме якдинорӣ музд гирифтанд. 10Вақте ки аввалин кирошудагон омаданд, фикр карданд, ки бештар музд мегиранд, аммо ҳар кадоме аз онҳо низ якдинорӣ гирифтанд. 11Онҳо пулашонро гирифта, аз соҳиби токзор шикоят карданд: 12„Онҳое, ки охирин киро шуда буданд, фақат як соат кор карданд. Мо бошем, дар офтоби сӯзон рӯзи дароз кор кардему шумо ба онҳо баробари мо музд додед!“ 13Лекин соҳиби токзор ба яке аз онҳо ҷавоб дода гуфт: „Эй рафиқ! Ман ҳаққатро нахӯрдаам. Магар худат розӣ нашудӣ, ки барои як рӯзи кориат як динор[†] диҳам? 14Пулатро гиру рав. Ба ин марде, ки охирин киро кардам, хостам баробари ту музд диҳам. 15Магар ман ҳақ надорам, ки бо пулам ҳар чи хоҳам кунам? Ё ба саховатмандии ман ҳасад мебарӣ?“»

16Дар хотима Исо гуфт: «Пас охиронҳо аввалин мешаванд ва аввалинҳо охирин»[+].


Пешгӯйии сеюмини Исо дар бораи марги Худ

17[•]Исо ба сӯйи Уршалим роҳравон шогирдонашро ба як тарафе бурда, танҳо ба онҳо гуфт: 18«Мо ба Уршалим рафта истодаем. Дар он ҷо Писари Одамизод[†] ба дасти коҳинони калон[†] ва устодони шариат[†] супорида мешавад. Онҳо Ӯро ба марг маҳкум карда, 19ба дасти ғайрияҳудиён[†] месупоранд. Ғайрияҳудиён Ӯро масхараву қамчинкорӣ карда, оқибат ба салиб[†] мехкӯб менамоянд. Лекин Вай дар рӯзи сеюм зинда мешавад»[+].


Хоҳиши як модар

20[•]Дар ин миён зани Забдой бо ду писараш назди Исо омада, ба Ӯ таъзим карда, чизе хоҳиш карданӣ шуд[+].

21Исо пурсид: «Ту чӣ мехоҳӣ?» Зан ҷавоб дод: «Мехоҳам, ҳангоми подшоҳӣ карданат амр кунӣ, ки ин ду писари ман аз тарафи росту чапи Ту бишинанд»[+].

22Исо ба писарони зан гуфт: «Шумо намефаҳмед, ки чиро талаб карда истодаед. Магар аз он косаи азобе, ки Ман менӯшам, шумо нӯшида метавонед?»

«Метавонем», – ҷавоб доданд онҳо[+].

23Ӯ гуфт: «Бале, шумо дар ҳақиқат аз косаи Ман хоҳед нӯшид. Аммо ба интихоб кардани он касоне, ки аз дасти росту чапи Ман мешинанд, ҳақ надорам. Ин ҷойҳо насиби онҳое мешаванд, ки Падарам барояшон тайёр кардааст».

24Даҳ шогирди дигар инро шунида, аз ин ду бародар сахт ба ғазаб омаданд. 25Он гоҳ Исо ҳамаи онҳоро ба наздаш даъват карда гуфт: «Шумо медонед, ки подшоҳон ва ҳокимон ба мардуми худ зӯроварӣ мекунанд ва ҳукмашонро бар онҳо мегузаронанд. 26Лекин дар байни шумо набояд ин тавр бошад. Баръакс, ҳар касе ки дар байни шумо бузург будан мехоҳад, бояд хизматгори дигарон бошад[+] 27ва ҳар касе, ки мехоҳад дар пеш истад, бояд ғуломи дигарон бошад. 28Ҳамчунин, Ман, Писари Одамизод наомадаам, ки ба Ман хизмат кунанд. Ман омадаам, ки ба дигарон хизмат кунам ва барои нархи наҷоти бисёр одамонро супоридан ҷонамро фидо кунам»[+].


Шифо ёфтани ду марди нобино

29[•]Ҳангоме ки Исо бо шогирдонаш аз шаҳри Ариҳо ба роҳ баромад, мардуми зиёде аз пайи Ӯ рафтанд. 30Ду нобиное дар канори роҳ менишастанд. Онҳо гузаштани Исоро шунида, зуд фарёд заданд: «Эй Хоҷа, эй насли Довуд! Ба мо раҳм кун!»[+]

31Мардум бошанд, онҳоро сарзаниш карда мегуфтанд, ки хомӯш шаванд. Аммо онҳо боз баландтар дод зада, мегуфтанд: «Эй насли Довуд! Эй Хоҷа, ба мо раҳм кун!»

32Исо аз роҳаш бозистода онҳоро ба наздаш хонд ва пурсид: «Шумо чӣ мехоҳед? Бароятон чӣ кор кунам?» 33Онҳо ҷавоб дода гуфтанд: «Эй Хоҷа, мехоҳем, ки чашмонамонро бино кунӣ».

34Дили Исо ба ҳоли онҳо сӯхту ба чашмонашон даст гузошт. Худи ҳамон лаҳза чашмони он ду мард бино шуданд ва онҳо аз паси Исо рафтанд[+].

### 21


Ба Уршалим бо тантана ворид шудани Исо

1[•]Исо ва шогирдонаш ба шаҳри Уршалим наздик шуда, ба деҳаи Байтфоҷии назди кӯҳи Зайтун расиданд. Сипас, Исо ду шогирдашро пешопеши Худ фиристода,[†][+] 2ба онҳо чунин гуфт: «Ба деҳае, ки дар рӯ ба рӯйи шумост, равед. Ҳамин ки ба он ҷо мерасед, модахари басташудаеро бо бачааш меёбед. Онҳоро кушода, назди Ман биёред. 3Агар касе ягон чиз пурсад, гӯед, ки онҳо ба Худованд даркор шуданд ва ӯ даррав барои бурдан иҷозат медиҳад».

4Ин ҳодиса барои ба амал омадани суханони пайғамбар рӯй дод, ки чунин гуфта буд:[+]

5«Ба сокинони шаҳри Уршалим бигӯед:
„Бинед, Шоҳи шумо ба наздатон омада истодааст.
Шоҳи хоксор, ки харсавор аст,
болои бачаи модахаре омада истодааст“».

6Инак, ду шогирдаш рафта, гуфтаи Исоро иҷро карданд. 7Онҳо модахарро бо бачааш оварда, ҷомаҳои худро ба болои онҳо партофтанд ва Исо савор шуд. 8Мардуми зиёде, ки бо Исо буданд, ҷомаҳои худро пеши роҳи Ӯ пойандоз мекарданд, баъзеашон бошанд, навдаҳои дарахтонро бурида, аз рӯйи ҳурмат сари роҳаш мегузоштанд. 9Мардум аз пешу қафои Исо роҳравон бо овози баланд дод мезаданд:

«Шаъну шараф ба насли Довуд!
Баракат ёбад касе, ки ба номи Худованд меояд!
Шаъну шараф ба Худо дар осмон!»[+]

10Вақте ки Ӯ ба Уршалим ворид гашт, тамоми шаҳр ба ҳаяҷон омад. Одамон «Ин кист?», гуфта мепурсиданд. 11Мардуме, ки аз пайи Исо меомаданд, ҷавоб медоданд, ки ин Исо пайғамбар, аз шаҳри Носираи вилояти Ҷалил аст[+].


Пок кардани маъбади Худо

12[•]Сипас, Исо ба ҳавлии маъбади Худо[†] даромада, ҳамаи онҳоеро, ки бо харидуфурӯш машғул буданд, аз он ҷо берун ронд. Мизҳои пуливазкунандагон ва курсиҳои кабӯтарфурӯшонро чаппа карда,[+] 13гуфт: «Худо дар навиштаҷот[†] гуфтааст, ки „Хонаи Ман хонаи дуо номида мешавад“. Аммо шумо онро ба дуздхона табдил додаед».

14Дар маъбади Худо кӯрон ва шалҳо назди Исо омаданд ва Ӯ онҳоро шифо дод.

15Коҳинони калон[†] ва устодони шариат[†] бо дидани муъҷизаҳои аҷоиби Исо ва аз шунидани садои кӯдакон, ки дар маъбади Худо дод зада «Шаъну шараф ба насли Довуд!» мегуфтанд, ба ғазаб омаданд[+]. 16Онҳо ба Вай гуфтанд: «Магар Ту намешунавӣ, ки кӯдакон чӣ гуфта истодаанд?»

«Албатта мешунавам, – ҷавоб дод Исо ва илова кард, – Магар шумо дар навиштаҷот ин гуфтаҳоро нахондаед:

„Аз забони кӯдакону тифлони ширхӯр ситоишро ба вуҷуд овардаӣ“?»[+]

17Бо ин суханон, Исо онҳоро тарк карда, аз шаҳр берун шуд ва ба деҳаи Байтанё рафта, шабро дар он ҷо гузаронд[+].


Хушк шудани дарахти анҷир

18[•]Субҳидам Исо ҳангоми бозгашт ба шаҳр дар роҳ гурусна монд[+]. 19Ӯ дар сари роҳаш дарахти анҷиреро дида, назди он омад. Аммо ба ғайр аз баргҳо дар он ягон мевае наёфта, ба дарахт гуфт: «Акнун, ту ҳаргиз мева нахоҳӣ дод». Ҳамон замон дарахт аз бехаш хушк шуд[+].

20Шогирдон ин ҳодисаро дида, бо тааҷҷуб пурсиданд: «Чӣ гуна дарахти анҷир дар як лаҳза хушк шуд?» 21Исо ба онҳо ҷавоб дод: «Ба ростӣ ба шумо мегӯям, агар имон дошта бошеду шубҳа накунед, он гоҳ он кореро, ки Ман бо дарахти анҷир кардам, шумо ҳам карда метавонед. На фақат ин корро, балки агар шумо ҳатто ба ин кӯҳ бархеста худро ба баҳр парто, гӯед, суханатон иҷро мешавад[+]. 22Агар шумо бовар кунед, он гоҳ ҳар чи дар дуо талаб кунед, ба даст меоваред»[+].


Савол дар бораи ҳуқуқи Исо

23[•]Вақте ки Исо ба маъбади Худо баргашта, ба таълимдиҳӣ машғул шуд, коҳинони калон ва пирони қавм ба наздаш омада пурсиданд: «Ту бо кадом ҳуқуқ чунин корҳоро мекунӣ? Кӣ ба Ту ин ҳуқуқро додааст?»[+] 24Исо ба онҳо гуфт: «Ман ҳам ба шумо як саволе дорам. Агар ба он ҷавоб диҳед, он гоҳ мегӯям, ки бо кадом ҳуқуқ чунин корҳоро мекунам. 25Бигӯед, ба Яҳё кӣ ҳуқуқ дода буд, ки одамонро таъмид[†] диҳад: Худо ё инсон?»

Онҳо байни якдигар баҳс карда гуфтанд: «Агар „Худо дода буд“ гӯем, Ӯ мепурсад, ки чаро ба Яҳё бовар накардем[+]. 26Аммо агар „инсон“ гӯем, халқ зидди мо мебарояд, чунки ба пайғамбар будани Яҳё имон дорад»[+]. 27Оқибат, онҳо ба Исо «намедонем» гуфта ҷавоб доданд.

Ӯ низ ба онҳо гуфт: «Пас, Ман ҳам ба шумо намегӯям, ки бо кадом ҳуқуқ ин корҳоро мекунам.


Масал дар бораи ду писар

28Дар бораи ин ҳикоя чӣ фикр доред? Марде ду писар дошт. Рӯзе вай пеши писари калонӣ омада мегӯяд: „Писарам, имрӯз ба токзор рафта, кор кун“. 29Писараш бошад, „намеравам“ мегӯяд. Лекин баъдтар аз фикраш гашта, ба токзор меравад. 30Падар рафта, аз писари дуюмаш хоҳиш мекунад. Писари дуюмаш „хуб шудааст“ гуфта, ҷавоб медиҳад, лекин намеравад». 31Исо аз коҳинони калон ва пирони қавм пурсид: «Инак, кадоме аз писарон хости падарашро иҷро кард?»

«Писари калониаш», – ҷавоб доданд онҳо.

Исо ба онҳо гуфт: «Ба ростӣ ба шумо мегӯям, ки андозгирон ва фоҳишагон пеш аз шумо ба Подшоҳии Худо[†] медароянд. 32Зеро Яҳёи Таъмиддиҳанда ба назди шумо барои роҳи ростро нишон додан омад, аммо шумо ба ӯ бовар накардед, андозгирон ва фоҳишагон бошанд, бовар карданд. Ҳатто баъд аз дидани ҳамаи ин шумо аз фикратон нагаштед ва бовар накардед[+].


Масал дар бораи иҷоракорон

33[•]Ба масали дигаре гӯш андозед. Марде токзоре бунёд карда, дар гирдаш девор сохт. Сипас ҳавзчае барои фишурдани ангур тайёр кард ва дидбонгоҳ сохт. Баъд токзорашро ба чанд нафар иҷора дода, ба кишвари дигар сафар кард[+].

34Бо фаро расидани мавсими ҳосилғундорӣ соҳиби токзор барои гирифтани ҳаққи ҳосил хизматгоронашро назди токпарварон фиристод. 35Аммо онҳо хизматгорони ӯро дастгир карда, якеро зада, дигареро кушта, сеюмиро сангсор карданд[+]. 36Соҳиби токзор аз дафъаи аввал дида, бештар хизматгоронашро фиристод. Аммо токпарварон бо онҳо низ чунин рафтор карданд. 37Оқибат соҳиби токзор „писарамро ҳатман иззату эҳтиром мекунанд“ гуфта, писарашро назди онҳо фиристод[+]. 38Лекин токпарварон писарро дида, ба якдигар гуфтанд: „Вай меросхӯр аст! Биёед, ӯро кушта, соҳиби мерос мешавем!“[+] 39Бо ин қарор, онҳо писарро дошта, вайро аз токзор берун бароварда, куштанд»[+].

40Баъд Исо савол дод: «Вақте ки худи соҳиби токзор баргардад, бо ин токпарварон чӣ гуна рафтор мекунад?» 41Онҳо дар ҷавоб гуфтанд: «Ҳатман он бадкоронро бераҳмона хоҳад кушт. Токзорро бошад, ба токпарварони дигар месупорад, ки ҳаққи ҳосилро саривақт диҳанд»[+].

42Исо ба онҳо гуфт: «Магар шумо дар навиштаҷот чунин гуфтаҳоро боре ҳам нахондаед:

„Он сангеро, ки бинокорон нодаркор ҳисоб карда, як сӯ партофтанд,
санги асосии таҳкурсии бино гардид.
Ин кори Худованд аст
ва ба назарамон аҷиб менамояд“.[+]

43Бинобар ин, ба шумо мегӯям, ки Подшоҳии Худо аз шумо гирифта мешавад ва ба халқе дода мешавад, ки онҳо ба Худо итоат карда, самаре мебиёранд, ки сазовори Подшоҳии Худо аст. 44Ҳар касе, ки ба болои он санг меғалтад, майда-майда мешавад ва агар ин санг ба болои касе афтад, вайро маҷақ мекунад».

45Коҳинони калон ва фарисиён[†] масалҳои Исоро шунида, фаҳмиданд, ки Вай дар бораи онҳо сухан меронад. 46Аз ин рӯ, онҳо кӯшиш карданд, ки Ӯро дастгир намоянд, аммо аз мардуми ҷамъомада тарсиданд, чунки онҳо Исоро пайғамбар меҳисобиданд[+].

### 22


Масал дар бораи тӯй

1[•]Исо боз ба коҳинони калон[†] ва пирони қавм рӯ оварда, гуфт:[+] 2«Подшоҳии Худоро[†] бо чунин масал тасвир кардан мумкин аст: Подшоҳе барои хонадор кардани писараш тӯй барпо кард ва[+] 3хизматгоронашро барои даъват кардани меҳмонон фиристод. Аммо даъватшудагон омадан нахостанд. 4Шоҳ дигар хизматгоронашро фиристода,[†] гуфт: „Рафта ба даъватшудагон гӯед, ки ба тӯй биёянд, зеро барзагову гӯсолаҳои беҳтарин аллакай кушта шуда, ҳама чиз барои зиёфат тайёр аст“. 5Лекин даъватшудагон ба суханони хизматгорон эътибор надода, ҳар яке бо кори худашон машғул шуданд. Як қисмашон ба саҳро, қисми дигар ба дӯконҳои худ рафтанд. 6Чанде аз онҳо хизматгоронро дошта, латукӯб карда куштанд[+].

7Шоҳ ба ғазаб омада, сарбозонро фиристод, то ки қотилонро нобуд карда, шаҳрашонро сӯзонанд[+]. 8Ба хизматгоронаш бошад, гуфт: „Зиёфат тайёр аст, аммо даъватшудагон сазовори он набуданд[+]. 9Ба кӯчаҳои серодам рафта, чӣ қадар бисёртар одам ёфта тавонед, ҳамаро ба тӯй таклиф кунед“. 10Хизматгорон ба кӯчаҳо рафта, ҳар касеро, ки ёфтанд, баду некро фарқ накарда, ба тӯйхона ҷамъ оварданд ва тӯйхона аз меҳмонон пур шуд.

11Вақте ки шоҳ барои дидани меҳмонон ба тӯйхона даромад, чашмаш ба марде афтод, ки либосаш идона набуд. 12„Эй дӯст, – муроҷиат кард шоҳ ба ӯ, – чӣ тавр ту ба ин ҷо бе либоси идона даромада омадӣ?“ Вале он мард хомӯш монд.

13Он гоҳ шоҳ ба хизматгорон фармон дода, гуфт: „Дасту пойи ин мардро баста ба торикии берун партоед, ки дар он ҷо одамон аз дард дандон ба дандон зада гиря мекунанд“[+].

14Зеро бисёр касон даъват шудаанд, лекин интихобшудагон кам ҳастанд».


Савол дар бораи супоридани андоз

15[•]Он гоҳ фарисиён[†] ҷамъ шуда, маслиҳат карданд, ки чӣ тавр Исоро бо сухан ба дом афтонанд[+]. 16Баъд онҳо чанд нафар шогирдонашонро ҳамроҳи тарафдорони Ҳиродус ба назди Ӯ бо чунин суханон фиристоданд: «Устод, мо медонем, ки Ту ростқавл ҳастӣ ва ба фикри одамон эътибор надода, бе хушомадгӯйӣ роҳҳои Худоро аз рӯйи ҳақиқат таълим медиҳӣ[+]. 17Бигӯ, ба фикри Ту оё мо ба шоҳаншоҳи Рум[†] андоз супорем ё не?»[+]

18Исо, ки аз нияти бади онҳо бохабар буд, ҷавоб дод: «Эй дурӯяҳо! Чаро Маро ба дом афтонданӣ ҳастед?![+] 19Тангаи андозро ба Ман нишон диҳед». Онҳо ба Ӯ диноре[†] оварданд. 20Исо пурсид: «Дар ин танга акс ва номи киро мебинед?» 21«Шоҳаншоҳро», – ҷавоб доданд онҳо.

Он гоҳ Ӯ ба онҳо гуфт: «Пас он чи аз они шоҳаншоҳ аст, бояд ба шоҳаншоҳ баргардонда шавад ва он чи аз они Худост, ба Худо»[+].

22Чун инро шуниданд, ҳайрон шуданд ва Ӯро гузошта рафтанд.


Савол дар бораи зиндашавӣ

23[•]Худи ҳамон рӯз баъзеҳо аз равияи саддуқиён,[†] ки зиндашавии мурдагонро инкор мекарданд, ба назди Исо омада, ба Вай чунин савол доданд:[+] 24«Устод, Мусо ба мо гуфтааст, ки агар касе зан гираду фарзанд надида, вафот кунад, бародараш бояд зани ӯро ба никоҳи худ дарорад ва фарзандони ба дунё омадаро ҳамчун насли бародари марҳумаш бидонад. 25Бо мо ҳафт бародар буданд ва калониаш зан гирифт, аммо фарзанд надида аз олам чашм пӯшид. Он гоҳ бародари дуюм бевазанро ба никоҳаш даровард. 26Баъд бо бародари дуюм, сеюм ва то ҳафтум бо ҳамаашон айнан ҳамон ҳодиса рӯй дод. 27Оқибат зан ҳам вафот кард. 28Рӯзе, ки мурдаҳо зинда мешаванд, вай зани кадоме аз ҳафт бародарон мешавад? Охир ҳамаи онҳо ӯро ба занӣ гирифта буданд!»

29Исо дар ҷавоб ба онҳо гуфт: «Шумо хато мекунед, чунки на маънои навиштаҷотро[†] медонеду на қудрати Худоро. 30Зеро дар рӯзе, ки мурдаҳо зинда мешаванд, онҳо на зан мегиранду на шавҳар мекунанд, балки мисли фариштаҳои осмон мегарданд. 31Дар бораи зиндашавии мурдагон бошад, магар гуфтаҳои Худоро боре ҳам нахондаед, ки гуфтааст: 32„Ман Худои Иброҳиму Исҳоқу Яъқуб ҳастам“. Ӯ на Худои мурдагон, балки Худои зиндагон аст».

33Мардум ин суханонро шунида, аз таълимоти Ӯ дар тааҷҷуб монданд.


Муҳимтарин қонуни Худо

34[•]Вақте фарисиён шуниданд, ки Исо даҳони саддуқиёнро бо ҷавоби Худ бастааст, як гурӯҳ шуда омаданд. 35Аз байни онҳо як устоди шариат[†] барои озмудани Исо чунин савол дод: 36«Устод, кадом қонуни шариат дар ҷойи аввал меистад?»

37-38Исо ҷавоб дода, гуфт: «Қонуни аввалин ва муҳимтарин ин аст, ки „Худованд Худои худро бо тамоми дилу ҷон ва бо тамоми ақлу ҳушат дӯст дор“. 39Дуюмаш ҳам монанди он аст: „Дигаронро мисли худ дӯст дор“.[+] 40Ин ду қонун асоси тамоми шариати Мусо ва гуфтаҳои пайғамбарон аст»[+].


Масеҳ Писари кист?

41[•]Ҳанӯз, ки фарисиён ҷамъ буданд, Исо аз онҳо пурсид: 42«Шумо дар бораи Масеҳ,[†] яъне Таъиншудаи Худо[†] чӣ ақида доред? Ба фикратон Ӯ аз насли кист?» Ба Ӯ гуфтанд: «Аз насли шоҳ Довуд»[+]. 43Ӯ боз пурсид: «Пас, чаро худи Довуд бо таъсири Рӯҳулқудс[†] Ӯро Худованд хондааст? Охир Довуд гуфта буд:

44„Худованд ба Худованди ман гуфт:
«То даме ки душманонатро зери пойҳоят нагузорам,
аз дасти ростам бишин»“.[+]

45Агар Довуд Масеҳро „Худованд“ номида бошад, пас чӣ тавр Масеҳ писари Довуд аст?»

46Касе ба саволи Исо ҷавобе дода натавонист ва аз он лаҳза дигар ҳеҷ кас ҷуръат накард, ки ба Ӯ савол диҳад[+].

### 23


Огоҳӣ аз худнамоии роҳбарони динӣ

1[•]Сипас, Исо ба мардум ва шогирдонаш гуфт: 2«Устодони шариат[†] ва фарисиён[†] барои шарҳ додани шариати Мусо ҳақ доранд. 3Он чи онҳо шарҳ медиҳанд, гӯш кунед ва иҷро намоед. Лекин ба рафторашон тақлид накунед, чунки худи онҳо гуфтаҳояшонро иҷро намекунанд[+]. 4Онҳо борҳои гаронро ба дӯши одамон мегузоранд, аммо худашон барои бардоштани он ҳатто аз ҷояшон намеҷунбанд. 5Кору борашон фақат дар назди мардум худнамоӣ кардан аст. Ба қуттичаҳои оятдорашон нигаред, чӣ хел васеанд! Ё ба пӯпакҳои домани либосашон нигоҳ кунед, чӣ хел дарозанд! 6Онҳо дар базмҳо болонишиниро дӯст медоранд ва дар ҷамоатхонаҳо дар ҷойҳои беҳтарин мешинанд[+]. 7Ба онҳо маъқул аст, ки халқ дар бозорҳо бо иззату эҳтиром ба онҳо „устод“ гуфта салом диҳанд. 8Аммо шумо набояд „устод“ хонда шавед, зеро фақат як Устод доред ва ҳамаатон барои якдигар бародару хоҳар ҳисоб мешавед[+]. 9Ҳеҷ касро дар замин падари худ нахонед, чунки шумо як Падари осмонӣ доред. 10Шуморо набояд „раҳнамо“ гӯянд, чунки Масеҳ[†] Раҳнамои яккаву ягонаи шумо аст. 11Каси бузургтарин дар байнатон бояд хизматгори шумо бошад[+]. 12Ҳар касе, ки худро калон мегирад, паст мешавад ва баръакс ҳар касе, ки худро хоксор мегирад, сарбаланд мешавад[+].


Дурӯягии роҳбарони динӣ

13-14Вой бар ҳоли шумо, устодони шариату фарисиёни дурӯя! Чунки шумо дари Подшоҳии Худоро[†] ба рӯйи одамон баста, на худатон аз он медароеду на ба дигарон роҳ медиҳед, ки даромадан мехоҳанд[+].

15Вой бар ҳоли шумо, устодони шариату фарисиёни дурӯя! Чунки шумо бо баҳру хушкӣ роҳҳои дурударозро тай менамоед, то ақаллан касеро пайдо кунед, ки ба дини шумо гузарад. Лекин вақте ки чунин одамро пайдо мекунед, вайро аз худатон ду маротиба зиёдтар сазовори дӯзах мегардонед.

16Вой бар ҳоли шумо, роҳнамоёни кӯр! Шумо таълим медиҳед, ки агар касе ба маъбади Худо[†] қасам хӯрад, қасамаш эътибор надорад, аммо агар ба тиллое, ки дар маъбади Худо ҳаст, қасам хӯрад, онро ҳатман бояд иҷро кунад[+]. 17Эй кӯрони беақл! Охир қадри чӣ баландтар аст: тилло ё ин ки маъбади Худо, ки тиллои дар он бударо муқаддас мегардонад? 18Шумо боз таълим медиҳед, ки агар касе ба қурбонгоҳ қасам хӯрад, қасамаш эътибор надорад, аммо агар ба қурбонии болои қурбонгоҳ қасам хӯрад, онро ҳатман бояд иҷро кунад. 19Эй кӯрон! Охир чӣ қадри бештаре дорад: қурбонӣ ё қурбонгоҳе, ки қурбониро муқаддас мегардонад?

20Инак, касе ки ба қурбонгоҳ қасам хӯрад, вай ҳам ба қурбонгоҳ ва ҳам ба ҳар қурбоние, ки болои он аст, қасам мехӯрад; 21ва касе ба маъбади Худо қасам хӯрад, вай ҳам ба маъбади Худо ва ҳам ба Худо, ки дар он ҷо макон дорад, қасам мехӯрад. 22Инчунин, касе, ки ба осмон қасам хӯрад, вай ба тахти Худо ва ҳам ба касе, ки бар он тахт нишастааст, қасам мехӯрад.

23Вой бар ҳоли шумо, устодони шариату фарисиёни дурӯя! Чунки шумо аз ҳосили зираву шибиту пудина даҳякро месупоред, аммо ба таълимоти муҳимтарини шариат дар бораи ростӣ, раҳм ва вафодорӣ итоат намекунед. Шумо мебоист ин қонунҳоро риоя карда, қонунҳои дигарро тарк намекардед. 24Эй роҳнамоёни кӯр! Шумо нӯшокиатонро аз дока мегузаронед, ки мабодо магас дар дарунаш набошад, аммо шутурро фурӯ мебаред.

25Вой бар ҳоли шумо, устодони шариату фарисиёни дурӯя! Чунки шумо беруни пиёлаву косаро мешӯеду дарунашон бошад, аз он чизҳое, ки шумо бо зулму чашмгуруснагӣ ба даст овардаед, пур аст. 26Эй фарисиёни кӯр! Аввал даруни пиёлаву косаро тоза кунед, он гоҳ беруни он ҳам тоза мешавад!

27Вой бар ҳоли шумо, устодони шариат ва фарисиёни дурӯя! Чунки шумо мисли мақбараҳои сафедкардашуда ҳастед, ки аз берун намуди хуб доранд, аммо дарунашон пур аз устухонҳои мурдаҳо ва ҳар гуна ифлосиҳост[+]. 28Айнан ҳамин тавр намуди зоҳирии шумо низ дар назари одамон ба некукорон монанд аст, аммо дарунатон пур аз дурӯягиву гуноҳ мебошад.

29Вой бар ҳоли шумо, устодони шариату фарисиёни дурӯя! Чунки шумо барои пайғамбарон ва некукорон мақбараҳои зебо сохта, онҳоро оро медиҳед. 30Боз мегӯед, ки агар дар замонҳои аҷдодонатон зиндагӣ мекардед, ҳаргиз ҳамроҳи онҳо ба хунрезии пайғамбарон даст намезадед[+]. 31Бо ин суханон бар зидди худ шаҳодат медиҳед, ки шумо дар ҳақиқат фарзандони ҳамон қотилони пайғамбарон ҳастед. 32Акнун кореро, ки аҷдодонатон сар карданд, ба охир расонед! 33Эй морон ва морзодагон! Наход гумон кунед, ки аз ҳукми дӯзах халосӣ ёфта метавонед[+]? 34Инак, ба шумо мегӯям, ки ба наздатон пайғамбарону ҳакимону устодони шариатро мефиристам ва шумо баъзеи онҳоро мекушеду баъзеашонро ба салиб[†] мехкӯб мекунед, баъзеашонро дар ҷамоатхонаҳои худ қамчинкорӣ карда, шаҳр ба шаҳр дунболагирӣ мекунед[+]. 35Ман онҳоро барои он мефиристам, ки хуни ҳамаи некукорон, аз Ҳобили беайб то Закариёи писари Баракё, ки байни муқаддастарин ҷойи маъбади Худо ва қурбонгоҳ кушта шуда буд, ба гардани шумо бошад[+]. 36Ба ростӣ ба шумо мегӯям, ин насл барои ҳамаи ин кушторҳо ҷазо мегирад!


Дилсӯзии Исо дар ҳаққи Уршалим

37[•]Эй Уршалим, Уршалим! Пайғамбаронро мекушиву онҳоеро, ки Худо ба наздат мефиристад, сангсор мекунӣ! Ман борҳо орзу доштам, мисли мурғе, ки чӯҷаҳояшро зери болҳояш ҷамъ мекунад, сокинонатро дар гирди Худ ҷамъ оварам, вале ту роҳ надодӣ![+] 38Акнун хонаи ту холӣ ва бесоҳиб мемонад. 39Ба шумо мегӯям, ки минбаъд то „Баракат ёбад касе, ки ба номи Худованд меояд!“ нагӯед, Маро нахоҳед дид»[+].

### 24


Азобу уқубатҳои дарпешистода

1[•]Ҳангоме ки Исо аз маъбади Худо[†] баромад, шогирдонаш наздаш омаданд, то ки биноҳои маъбади Худоро ба Ӯ нишон диҳанд. 2Ӯ ба онҳо гуфт: «Шумо ин биноҳоро мебинед? Ба ростӣ ба шумо мегӯям, ки санг бар болои санг намонда, ҳамааш ба замин яксон мешавад»[+].

3Ҳангоме ки Исо ба кӯҳи Зайтун баромада нишаст, шогирдонаш дар танҳоӣ ба пеши Ӯ омада пурсиданд: «Ба мо гӯй, ки ин ҳодиса кай рӯй медиҳад ва омадани Туву наздикшавии охирзамонро аз кадом аломат мефаҳмем?»

4Исо дар ҷавоб ба онҳо гуфт: «Эҳтиёт шавед, ки мабодо касе шуморо гумроҳ кунад[+]. 5Зеро бисёр касон бо номи Ман омада, мегӯянд, ки „ман Масеҳ[†] ҳастам“ ва мардуми бисёрро гумроҳ мекунанд. 6Шумо садоҳо ва овозаҳои ҷангҳоро мешунавед, лекин ба воҳима наафтед. Чунин ҳодисаҳо бояд рӯй диҳанд, вале ин маънои фаро расидани охирзамонро надорад. 7Як халқ бо халқи дигар ва як давлат бо давлати дигар меҷангад. Дар ҳар ҷо гуруснагӣ меояд ва заминҷунбиҳо мешавад[+]. 8Ҳамаи ин ҳодисаҳо монанди дардҳои аввалини зоидан мебошанд.

9Баъд шуморо дастгир карда, азоб медиҳанд ва ҳатто ба марг месупоранд. Ба сабаби Маро пайравӣ карданатон ҳамаи халқҳо ба шумо бо чашми нафрат нигоҳ мекунанд[+]. 10Он гоҳ бисёр касон имонашонро аз даст медиҳанду ба якдигар хиёнат мекунанд ва якдигарро бад мебинанд[+]. 11Дар он айём пайғамбарони бардурӯғи зиёд пайдо мешаванд ва бисёр касонро гумроҳ мекунанд[+]. 12Бадӣ то андозае меафзояд, ки дар дили бисёр одамон муҳаббат намемонад. 13Вале касе, ки то ба охир истодагарӣ намояд, наҷот хоҳад ёфт[+]. 14Хушхабар дар бораи Подшоҳии Худо[†] дар саросари дунё эълон карда мешавад, то ки ҳар халқ имконияти шунидани онро пайдо кунад. Танҳо баъд аз ин охирзамон фаро мерасад[+].


Харобазори нафратангез

15[•]Шумо дар ҷойи муқаддас ҳамон харобазори нафратангезеро мебинед, ки Дониёл пайғамбар дар борааш пешгӯйӣ карда буд (ба ин диққат диҳед). 16Он вақт, агар касе дар Яҳудия бошад, ба кӯҳистон гурезад. 17Агар касе дар болои бом бошад, барои гирифтани чизе аз хона пойин нафарояд[+]. 18Агар касе дар саҳро бошад, ҳатто барои гирифтани ҷома ҳам барнагардад. 19Вой бар ҳоли ҳомиладорон ва модароне, ки кӯдаки ширхӯр хоҳанд дошт![+] 20Дуо кунед, ки гурехтани шумо дар вақти зимистон ё рӯзи шанбе рӯй надиҳад. 21Зеро азобу даҳшати он айём ба дараҷае мерасад, ки аз рӯзи офариниши дунё то ба имрӯз монанди он ҳеҷ рӯй надодааст ва дигар рӯй нахоҳад дод[+]. 22Аммо Худо он рӯзҳои азобро кӯтоҳ кардааст, чунки агар кӯтоҳ намекард, дар рӯйи замин касе зинда намемонд. Ба хотири интихобкардагонаш Худо он рӯзҳоро ҳатман кӯтоҳ хоҳад кард[+].

23Ҳамон вақт агар касе ба шумо гӯяд, ки „Бинед, Масеҳ дар ин ҷост!“ ё „Ӯ дар он ҷост!“ бовар накунед[+]. 24Зеро одамоне пайдо мешаванд, ки худро бардурӯғ Масеҳ ва пайғамбар меноманд. Онҳо муъҷизаю аломат нишон медиҳанд, то агар имкон бошад, ҳатто интихобшудагони Худоро гумроҳ кунанд[+]. 25Ман пешакӣ шуморо огоҳ карда мондам[+].

26Агар одамон ба шумо гӯянд, ки „Бинед, Масеҳ дар биёбон аст!“, ба он ҷо наравед. Ё агар гӯянд, ки „Бинед, Вай дар даруни хона аст!“, бовар накунед. 27Чунки омадани Писари Одамизод[†] мисли дурахши раъду барқе мешавад, ки тамоми осмонро аз Шарқ то ба Ғарб фаро мегирад[+].

28Ҳар ҷое ки ҷасад аст, парандаҳои лошахӯр дар он ҷо ҷамъ мешаванд[+].


Аломати омадани Писари Одамизод

29[•]Баъд аз азобу даҳшати он рӯзҳо офтоб зуд тира мегардад ва моҳ дигар равшанӣ намедиҳад, ситораҳо аз осмон фурӯ мерезанд ва ҳама чиз дар осмон ба ҷунбиш меояд[+]. 30Он вақт аломати омадани Писари Одамизод дар осмон намоён мегардад ва дар болои абр бо қудрат ва шуҳрату ҷалол омадани Ӯро ҳамаи одамони рӯйи замин дида гиряву нола мекунанд.[+] 31Писари Одамизод фариштаҳояшро мефиристад, то ки интихобшудагони Худро аз чор тарафи дунё ва аз тамоми гӯшаву канори замину осмон бо садои баланди карнай гирд оваранд[+].


Масал дар бораи дарахти анҷир

32[•]Аз дарахти анҷир ибрат гиред. Ҳамин ки шохаҳояш муғча карда, барг бароварданро сар кунанд, шумо аниқ медонед, ки ба қарибӣ тобистон меояд. 33Айнан ҳамин тавр, ҳангоме ки ба амал омадани ин ҳодисаҳоро мебинед, донед, ки вақт наздик аст, дар паси дар аст. 34Ба ростӣ ба шумо мегӯям, ки ҳанӯз одамони ин насл аз олам нагузашта, ҳамаи ин ҳодисаҳо ба амал меоянд[+]. 35Замину осмон нест мешаванд, аммо гуфтаҳои Ман то абад мемонанд[+].


Рӯзу соати омадани Писари Одамизод

36[•]Лекин кай фаро расидани он рӯзу соатро ғайр аз Падар касе намедонад: на фариштаҳои осмон на Писар. 37Омадани Писари Одамизод мисли рӯзҳое мешавад, ки дар замони Нӯҳ пайғамбар буд. 38Дар он рӯзҳо ҳам пеш аз саршавии обхезӣ одамон мехӯрданду менӯшиданд, зан мегирифтанду ба шавҳар мебаромаданд. То он рӯзе, ки Нӯҳ ба киштӣ даромад, ҳамин тавр давом медод. 39Одамон то омадани тӯфону ҳамаи онҳоро несту нобуд карданаш чизеро намефаҳмиданд. Ҳангоми омадани Писари Одамизод низ чунин хоҳад буд. 40Он вақт ду кас дар саҳро кор мекунанд ва якеаш гирифта мешаваду дигараш мемонад. 41Ду зан дар осиёб гандум орд мекунанд ва якеаш гирифта мешаваду дигараш мемонад. 42Пас, ҳушёр бошед, чунки рӯзи омадани Хоҷаатонро намедонед[+]. 43Бидонед, ки агар соҳибхона вақти омадани дуздро донад, тамоми шаб бедор меистад ва намегузорад, ки дузд ба хонааш дарояд[+]. 44Аз ин рӯ, шумо низ бояд барои омадани Писари Одамизод ҳамеша тайёр бошед, чунки Вай соате меояд, ки мунтазираш нестед[+].


Хизматгорони бовафо ва бевафо

45[•]Хизматгори бовафо ва дурандеш кист? Касест, ки хӯҷаинаш ӯро дар хоҷагии худ назоратгар таъин мекунад ва ба хизматгорон саривақт хӯрок доданро ба уҳдааш мегузорад. 46Хушо хизматгоре, ки хӯҷаинаш омада, вайро машғули ҳамин кор меёбад[+]. 47Ба ростӣ ба шумо мегӯям, ки хӯҷаинаш вайро бар тамоми молу мулкаш назоратгар таъин менамояд. 48Аммо агар вай хизматгори бад бошад, фикр мекунад, ки хӯҷаинаш дер меояд ва[+] 49хизматгорони дигарро латукӯб карда, ҳамроҳи майпарастон машғули хӯрдану нӯшидан мешавад. 50Хӯҷаини он хизматгор дар рӯзе ки вай мунтазир нест ва дар соате, ки гумон надорад, омада, 51ин хизматгорро ду пора мекунад ва ӯро ба ҷое, ки дурӯяҳо аз дард дандон ба дандон зада гиря мекунанд, мепартояд»[+].

### 25


Масал дар бораи даҳ духтар

1Исо суханашро давом дода, гуфт: «Подшоҳии Худоро[†] чунин тасвир кардан мумкин аст: даҳ духтар чароғ ба даст гирифта, ба пешвози домод баромаданд[+]. 2-4Панҷ нафари онҳо нодон буданд, чунки дар вақти гирифтани чароғҳояшон равғани иловагӣ нагирифтанд. Аммо панҷ нафари дигарашон доно буданду дар зарфҳо барои чароғҳояшон боз равғани иловагӣ гирифтанд.

5Онҳо домодро мунтазир шуданд, вале ӯ хеле дер монд ва духтарон хоболуд шуда, хоб рафтанд[+].

6Нисфи шаб садои баланд шунида шуд: „Домод омада истодааст! Ӯро пешвоз гиред!“ 7Духтарон бедор шуда, зуд чароғҳояшонро тайёр карданд. 8Он гоҳ нодонон ба доноён гуфтанд: „Каме аз равғанатон диҳед, чароғҳоямон хомӯш шуда истодаанд“. 9„Не, – ҷавоб доданд доноён, – ин равған ба ҳамаамон намерасад. Беҳтараш рафта, аз дӯкон харида биёед“. 10Нодонон барои харидани равған сӯйи дӯкон рафтанд. Баробари рафтани онҳо домод ҳам расида омад. Панҷ духтаре, ки ба пешвозаш тайёр буданд, ҳамроҳи домод ба тӯйхона рафтанд ва дари тӯйхона баста шуд[+].

11Дертар он панҷтои боқимонда ҳам расида омаданд ва гуфтанд: „Хоҷа, эй хоҷа! Дарро бароямон кушоед!“[+] 12Аммо ӯ дар ҷавоб ба онҳо гуфт: „Ба ростӣ мегӯям, ки шуморо намешиносам“[+].

13Хуллас, ҳушёру бедор бошед, чунки вақту соати омадани Писари Одамизодро[†] намедонед[+].


Масал дар бораи се хизматгор

14[•]Подшоҳии Худо монанди он аст, ки марде ба сафар баромаданӣ шуда, хизматгоронашро даъват карда, тамоми молу мулкашро ба онҳо супурд. 15Ӯ ба ҳар хизматгор мувофиқи қобилияташон тангаҳои тилло: ба якеаш панҷ ҳазор, ба дуюмаш ду ҳазор ва ба сеюмаш ҳазор танга дод. Баъд роҳи сафарро пеш гирифт.

16Хизматгоре, ки панҷ ҳазор танга гирифта буд, зуд онро истифода бурда, аз он панҷ ҳазори дигар фоида гирифт. 17Хизматгоре, ки ду ҳазор танга гирифта буд, низ ҳамин тавр амал карда, боз ду ҳазори дигар фоида гирифт. 18Аммо хизматгоре, ки ҳазор танга гирифта буд, рафта чоҳе канда, тангаҳои хоҷаашро дар ҳамон ҷо пинҳон кард.

19Баъд аз гузаштани вақти зиёд хоҷаи он хизматгорон баргашта, бо онҳо ҳисобу китоб кард[+]. 20Хизматгоре, ки панҷ ҳазор танга гирифта буд, омада, ба хоҷааш тангаҳоро бо панҷ ҳазор фоидааш супорида гуфт: „Хоҷаам, шумо ба ман панҷ ҳазор тангаи тилло дода будед. Ман аз он боз панҷ ҳазор фоида ба даст овардам“. 21„Офарин, хизматгори неку вафодорам, – гуфт хоҷааш. – Ту дар иҷрои вазифаи хурд вафодор будӣ, пас ба ту вазифаи калонро бовар мекунам. Биё, ба хурсандии ман шарик шав!“[+] 22Хизматгоре, ки ду ҳазор танга гирифта буд, омада, гуфт: „Хоҷаам, шумо ба ман ду ҳазор тангаи тилло дода будед. Ман аз он боз ду ҳазор танга фоида ба даст овардам“. 23„Офарин, хизматгори неку вафодорам, – гуфт хоҷааш. – Ту дар иҷрои вазифаи хурд вафодор будӣ, пас ба ту вазифаи калонро бовар мекунам. Биё, ба хурсандии ман шарик шав!“ 24Он хизматгоре, ки ҳазор танга гирифта буд, низ ба пеш баромада гуфт: „Хоҷаам, ман медонистам, ки шумо одами сахтгир ҳастед. Аз он ҷое ки накоштаед, ҳосил ҷамъ мекунеду аз он ҷое ки дона напошидаед, ғалла мегиред. 25Ман аз тарс рафта тангаҳоятонро дар замин пинҳон кардам. Ин аст пули шумо“. 26„Эй хизматгори баду танбал! – ҷавоб дод хоҷааш. – Ту медонистӣ, ки ман аз он ҷое, ки накоштаам, ҳосил ҷамъ мекунаму аз он ҷое, ки дона напошидаам, ғалла мегирам?! 27Пас, ту бояд пули маро ба муомилот мебаровардӣ, то ҳангоми баргаштанам пулро бо фоидааш мегирифтам“.

28Сипас фармон дод: „Пулро аз вай гирифта, ба хизматгоре диҳед, ки даҳ ҳазор танга дорад. 29Зеро ба ҳар касе, ки чизе дорад, боз дода мешавад ва ӯ зиёдтар хоҳад дошт. Лекин аз касе, ки ҳеҷ чиз надорад, ҳатто он чизи андаке, ки дорад, гирифта мешавад[+]. 30Ин хизматгори нобакорро бошад ба торикии берун партоед, ки дар он ҷо одамон аз дард дандон ба дандон зада гиря мекунанд“[+].


Доварии охирзамон

31Вақте ки Писари Одамизод бо шукӯҳу ҷалолаш ҳамроҳи ҳамаи фариштаҳо меояд, бар тахти шоҳонаи Худ мешинад[+] 32ва ҳамаи миллатҳои рӯйи замин дар пеши Ӯ ҷамъ меоянд. Он гоҳ Вай мисли чӯпоне, ки гӯсфандонро аз бузҳо ҷудо мекарда бошад, одамонро ба ду тараф тақсим мекунад[+]. 33Вай одамони некукорро аз тарафи дасти рост ва бадкоронро аз тарафи дасти чап мегузорад. 34Баъд Исои Масеҳ,[†] ки Шоҳ аст, ба одамони дар тарафи росташ буда хоҳад гуфт: „Эй баракатёфтагони Падари Ман! Биёед ва дар Подшоҳии Худо, ки аз офариниш бароятон тайёр гардидааст, ҳаловат баред[+]. 35Чунки гурусна будам, ба Ман хӯрок додед, ташна будам, ба Ман об додед, ғариб будам, Маро қабул кардед,[+] 36бараҳна будам, Маро пӯшондед, бемор будам, Маро хабар гирифтед ва дар зиндон будам, ба дидани Ман омадед“[+]. 37Некукорон бошанд, дар ҷавоб мегӯянд: „Хоҷа! Кай Туро гурусна дидему хӯрок додем? Ё ташна дидему об додем? 38Кай Туро ғариб дидему қабул кардем? Ё бараҳна дидему пӯшондем? 39Кай Туро бемор ё дар зиндон дидему ба дидани Ту омадем?“ 40Шоҳ хоҳад гуфт: „Ба ростӣ ба шумо мегӯям, ҳар дафъае, ки шумо ҳамаи инро ба яке аз бародарону хоҳарони хурдтарини Ман мекардед, шумо инро ба Ман мекардед!“[+]

41Сипас, ба одамони дар тарафи чапаш буда мегӯяд: „Аз пеши назарам дафъ шавед, лаънатиҳо! Ба оташи абадие, ки барои шайтон ва фариштаҳои вай тайёр шуда буд, дароед![+] 42Чунки вақте ки гурусна будам, хӯрок надодед, ташна будам, об надодед, 43бегона будам, дар хонаатон меҳмон накардед, бараҳна будам, ба Ман либос напӯшондед, бемор ва дар зиндон будам, Маро хабар нагирифтед“. 44Он гоҳ онҳо ҳам мепурсанд: „Хоҷа, мо кай Туро гуруснаву ташна, бегонаву бараҳна ё бемору дар зиндон дидем, ки хизмат накарда бошем?“ 45Шоҳ ба онҳо ҷавоб хоҳад дод: „Ба ростӣ ба шумо мегӯям, ҳар дафъае, ки шумо ҳамаи инро ба яке аз одамони хурдтарини Ман намекардед, гӯё барои Ман накардаед“[+]. 46Ниҳоят, бадкорон ба ҷое меафтанд, ки то абад ҷазо мебинанд, аммо некукорон соҳиби ҳаёти абадӣ мешаванд».

### 26


Нақшаи куштани Исо

1[•]Исо таълимоташро ба охир расонда, ба шогирдонаш гуфт: 2«Чунон ки медонед, баъд аз ду рӯз иди Наҷот[†] сар мешавад. Он вақт Писари Одамизод[†] ба дасти душманонаш таслим карда мешаваду Ӯро ба салиб[†] мехкӯб мекунанд».

3Дар қасри саркоҳин,[†] ки Қаёфо ном дошт, коҳинони калон[†] ва пирони қавм ҷамъ омаданд. 4Онҳо маслиҳат карданд, ки Исоро бо ҳила дастгир карда, ба қатл расонанд. 5Аммо қарор карданд, ки ин корашонро дар рӯзҳои ид накунанд, мабодо мардум ба шӯр оянд.


Ба сари Исо рехтани равғани атрафшони қиматбаҳо

6[•]Исо он вақт дар деҳаи Байтанё, дар хонаи Шимъун ном марде, ки пештар гирифтори бемории пӯст[†] буд, меҳмон шуд[+]. 7Ҳангоми таомхӯрӣ ба назди Ӯ зане омад, ки дар даст як шишача равғани атрафшони қиматбаҳо дошт. Вай он атрро ба сари Исо рехт. 8Шогирдон аз ин кори зан ба ғазаб омада, гуфтанд: «Ин чӣ исрофкорист?! 9Охир ин равғанро ба нархи қимат фурӯхта, пулашро ба камбағалон тақсим кардан мумкин буд!»

10Аммо Исо, ки аз суханони онҳо бохабар буд, гуфт: «Чаро ин занро танқид мекунед? Ӯ бароям кори нек кард. 11Камбағалон ҳамеша бо шумо ҳастанд, лекин Ман ҳамеша бо шумо нестам[+]. 12Ин зан атрро ба танам рехта, Маро барои гӯронидан тайёр кард[+]. 13Ба ростӣ ба шумо мегӯям, ки дар тамоми ҷаҳон ҳар ҷо, ки хушхабар эълон гардад, кори ин зан низ барои ёдоварии вай гуфта мешавад»[+].


Нияти хиёнаткоронаи Яҳудо

14[•]Яке аз дувоздаҳ шогирди Исо, ки Яҳудои Исқарютӣ ном дошт, назди коҳинони калон рафта[+] 15пурсид: «Агар Исоро ба шумо таслим кунам, ба ман чӣ медиҳед?» Онҳо ба Яҳудо сӣ тангаи нуқра пешниҳод карданд. 16Аз ҳамон лаҳза сар карда, Яҳудо барои таслим кардани Исо фурсати муносиб меҷуст.


Охирин хӯроки Исо бо шогирдон

17[•]Рӯзи аввали иди Фатир[†] шогирдони Исо ба наздаш омада пурсиданд: «Дар куҷо мехоҳӣ, ки бароят дастархони иди Наҷотро тайёр намоем?» 18Ӯ ба онҳо гуфт, ки ба шаҳр, назди фалон кас рафта гӯянд: «Устод мегӯяд, ки вақту соати Ӯ наздик омадааст ва Ӯ бо мо, шогирдонаш дар хонаи шумо иди Наҷотро қайд мекунад».

19Шогирдон ҳамаи гуфтаҳои Исоро иҷро карда, хӯроки иди Наҷотро тайёр намуданд.

20Бегоҳӣ Исо бо дувоздаҳ шогирдаш сари дастархон нишасту 21ҳангоми таомхӯрӣ гуфт: «Ба ростӣ ба шумо мегӯям, ки яке аз шумо ба Ман хиёнат мекунад»[+].

22Шогирдонаш хеле ғамгин шуда, паси ҳамдигар аз Ӯ мепурсиданд: «Хоҷа, оё ин шахс ман ҳастам?»

23Ӯ дар ҷавоб гуфт: «Касе ки ҳамроҳи Ман аз як табақ мехӯрад, ба Ман хиёнат мекунад. 24Писари Одамизод аз рӯйи он чизе ки дар навиштаҷот[†] дар борааш навишта шудааст, мемирад. Аммо вой бар ҳоли он касе, ки ба Писари Одамизод хиёнат мекунад. Беҳтар мебуд, ки ҳаргиз ба дунё намеомад!»[+]

25Яҳудои хиёнаткор ба сухан даромада, гуфт: «Устод, оё ин шахс ман ҳастам?»

Исо дар ҷавоб гуфт: «Худат ҳамин тавр гуфтӣ».


Таоми шоми Худованд

26[•]Ҳангоме ки онҳо хӯрок мехӯрданд, Исо нонро гирифта, ба Худо шукр гуфт. Баъд онро пора карда, ба шогирдонаш тақсим намуду гуфт: «Нонро бигиреду бихӯред, ки ин бадани Ман аст»[+].

27Пас косаро гирифта, шукргузорӣ карда, онро ба шогирдонаш дода, гуфт: «Ҳамаи шумо аз коса бинӯшед. 28Зеро ин хуни Ман аст ва бо он Худо бо халқаш аҳду паймон мебандад. Хуни Ман барои бахшида шудани гуноҳҳои одамони зиёд рехта мешавад. 29Ба шумо мегӯям, Ман боз ҳамроҳи шумо дар Подшоҳии Падарам шираи ангури нав хоҳам нӯшид. Лекин то он рӯз ҳаргиз наменӯшам».

30Баъд онҳо Худоро ҳамду сано гуфтанд ва ба кӯҳи Зайтун равона шуданд[+].


Пешгӯйӣ дар бораи инкори Петрус

31[•]Пас Исо ба шогирдон гуфт: «Имшаб ҳамаи шумо Маро тарк мекунед, чунки дар навиштаҷот омадааст: „Чӯпонро мезанам ва гӯсфандон пароканда мешаванд“.[+] 32Аммо, вақте ки зинда мешавам, пеш аз он ки шумо ба вилояти Ҷалил биравед, Ман ба он ҷо меравам»[+]. 33Петрус ба Вай гуфт: «Дигарон Туро тарк кунанд ҳам, ман ҳаргиз ин корро намекунам».

34Исо ба вай гуфт: «Ба ростӣ ба ту мегӯям, худи имшаб, ҳанӯз хурӯс ҷеғ назада, ту се бор Маро инкор мекунӣ». 35Аммо Петрус гуфт: «Не, ҳатто агар бо Ту мурданам лозим ояд ҳам, ҳаргиз Туро инкор намекунам».

Шогирдони дигар низ айнан ҳамин чизро гуфтанд[+].


Дуои Исо дар боғи Ҷатсимонӣ

36[•]Исо ва шогирдонаш ба ҷое рафтанд, ки Ҷатсимонӣ ном дошт ва Ӯ ба онҳо гуфт: «Шумо дар ҳамин ҷо бошед, Ман дар он тарафтар дуо мекунам». 37Вай ҳамроҳаш Петрус ва ду писари Забдойро бурд. Ғаму андӯҳаш сахт шиддат меёфт ва[+] 38Ӯ ба онҳо гуфт: «Аз шиддати ғаму ғусса ҷонам ба лаб расидааст. Ин ҷо бимонеду ҳамроҳи Ман бедор бошед»[+].

39Инро гуфта, Исо каме дуртар рафт ва Худро ба рӯйи замин партофта, дуо кард: «Эй Падар! Агар илоҷе бошад, бигзор ин косаи азоб аз сари Ман дур шавад! Аммо бигзор на хости Ман, балки хости Ту иҷро шавад»[+].

40Баъд Ӯ ба назди он се шогирдаш баргашта дид, ки онҳо хобидаанд. Ӯ аз Петрус пурсид: «Ақаллан як соат ҳамроҳи Ман бедор истода натавонистед? 41Бедор бошеду дуо кунед, то ки ба васваса наафтед. Чунки рӯҳ тайёр, аммо ҷисм нотавон аст»[+].

42Бори дигар Вай каме дуртар рафта, дуо кард: «Падарҷонам, агар ғайр аз косаи азобро нӯшидан бароям дигар илоҷе набошад, пас, бигзор иродаи Ту иҷро шавад»[+]. 43Баъд баргашта, онҳоро боз дар хоб дид, чунки онҳо ҳатто чашмонашонро кушода наметавонистанд.

44Бори сеюм Вай онҳоро монда рафту айнан, мисли пештара, дуо кард. 45Сипас, назди шогирдонаш баргашта ба онҳо гуфт: «Шумо ҳанӯз хоб рафта истироҳат мекунед? Вақту соати он ҳам расид, ки Писари Одамизод ба дасти гунаҳкорон таслим карда шавад[+]. 46Бархезед, биравем. Нигоҳ кунед, он касе, ки ба Ман хиёнат мекунад, наздик омад».


Дастгир шудани Исо

47[•]Ҳанӯз Ӯ суханашро тамом накарда, Яҳудо, яке аз дувоздаҳ шогирдонаш ҳамроҳи як тӯдаи калони одамоне, ки калтаку шамшер дар даст доштанд, аз ҷониби коҳинони калон ва пирони қавм расида омад[+]. 48Хиёнаткор ба онҳо пешакӣ чунин шарт карда буд: «Касеро, ки бӯсидам, ҳамон Шахсест, ки бояд дастгир кунед».

49Яҳудо рост пеши Исо омада, – Салом, Устод – гӯён Ӯро бӯсид. 50Исо ба вай гуфт: «Эй дӯст, нақшаатро амалӣ намо!»

Он гоҳ он одамон Исоро дастгир карда, маҳкам доштанд. 51Ногаҳон яке аз ҳамроҳони Исо шамшерашро аз ғилоф кашида ба ғуломи саркоҳин ҳамла оварду гӯшашро бурида партофт[+]. 52Исо ба вай гуфт: «Шамшератро ба ҷояш гузор, чунки ҳар касе, ки шамшер ба даст мегирад, бо шамшер кушта мешавад[+]. 53Ё ба фикрат Ман аз Падарам мадад талаб карда наметавонам? Агар талаб кунам, Вай дарҳол зиёдтар аз дувоздаҳ лашкари фариштагонро мефиристад. 54Лекин гуфтаҳои навиштаҷот он гоҳ чӣ хел иҷро мешаванд? Охир гуфта шудааст, ки ҳамааш ҳамин тавр бояд рӯй диҳад».

55Баъд Исо ба он тӯдаи одамон гуфт: «Магар шумо Маро роҳзан фикр мекунед, ки барои дастгир карданам бо калтаку шамшерҳо омадед? Ман ҳар рӯз дар маъбади Худо[†] нишаста таълим медодам, аммо шумо Маро дастгир намекардед[+]. 56Вале ҳамаи ин ҳодисаҳо барои он рӯй доданд, ки пешгӯйиҳои пайғамбарон, ки дар навиштаҷот омадаанд, иҷро шаванд».

Он вақт ҳамаи шогирдонаш Ӯро танҳо монда гурехтанд[+].


Дар назди шӯрои пирон

57[•]Сипас, онҳое, ки Исоро дастгир карданд, Ӯро ба назди саркоҳин Қаёфо бурданд. Дар он ҷо устодони шариату[†] пирони қавм аллакай ҷамъ омада буданд. 58Петрус бошад, то назди ҳавлии саркоҳин аз пайи Исо дар масофаи каме дуртар меомад. Вай ба даруни ҳавлӣ даромада, бо мақсади дидани анҷоми кор дар байни посбонон нишаст.

59Коҳинони калон ва ҳамаи аъзоёни дигари шӯрои пирон бо нияти ба қатл расондани Исо кӯшиш карданд, ки бар зидди Ӯ ягон далели дурӯғеро пайдо кунанд. 60Лекин ҳеҷ далеле ёфта наметавонистанд, гарчи бисёр касон ба пеш баромада, зидди Ӯ туҳмат мекарданд. Оқибат ду кас ба пеш қадам монда 61гуфтанд: «Ин одам гуфта буд, ки маъбади Худоро вайрон карда, онро дар байни се рӯз аз нав барпо карда метавонад»[+].

62Бо шунидани ин суханон саркоҳин аз ҷояш бархеста, ба Исо гуфт: «Ба ин далеле, ки Туро айбдор мекунанд, ягон гапи гуфтанӣ дорӣ?»[+] 63Вале Исо хомӯш буд. Саркоҳин боз ба Ӯ гуфт: «Ба номи Худои зинда бигӯ, ки Ту Масеҳ[†] ва Писари Худо[†] ҳастӣ?» 64Исо дар ҷавоб ба вай гуфт: «Худат ҳамин тавр гуфтӣ. Аммо ҳаминро ба ҳамаи шумо мегӯям, ки минбаъд шумо Писари Одамизодро хоҳед дид, ки аз дасти рости Худои Пурқудрат нишаста, бар абрҳои осмон меояд!»[+]

65Он гоҳ саркоҳин либоси танашро дарронда гуфт: «Ӯ суханони куфр гуфт. Дигар ба мо ҳеҷ шоҳиде лозим ҳам нест! Шумо худатон ҳоло сухани куфри Ӯро шунидед[+]. 66Чӣ ҳукм мебароред?» «Ҷазояш марг», – ҷавоб доданд дигарон.

67Баъзеҳо ба рӯйи Исо туф карда Ӯро мезаданд. Баъзеҳо торсакӣ зада, 68мегуфтанд: «Эй Масеҳ, Ту пайғамбарӣ-ку! Ку, бигӯй, ки Туро кӣ зад?!»


Исоро инкор кардани Петрус

69[•]Петрус дар рӯйи ҳавлӣ менишаст, ки канизаке ба наздаш омада гуфт: «Ту низ ҳамроҳи Исои ҷалилӣ будӣ». 70Аммо Петрус дар ҳузури ҳама суханони ӯро инкор карда, гуфт: «Намефаҳмам, чӣ мегӯйӣ». 71Сипас, вай аз он ҷо назди дарвозаи ҳавлӣ равона шуд.

Хизматгорзани дигаре низ ӯро дида, ба одамони дар он ҷо истода гуфт: «Вай ҳамроҳи Исои Носирӣ буд». 72Петрус боз инкор карда гуфт: «Қасам мехӯрам, ки ин одамро намешиносам».

73Баъд аз муддате чанд мардоне, ки дар ҳамон ҷо буданд, назди Петрус омада, гуфтанд: «Аниқ ту ҳам бо онҳо будӣ, чунки аз лаҳҷаат маълум аст». 74Вале Петрус қасам хӯрда, гуфт: «Худо занад, ки ин одамро намешиносам».

Ҳамон лаҳза хурӯс ҷеғ зад 75ва сухани Исо ба хотири Петрус омад. Ӯ гуфта буд, ки ҳанӯз хурӯс ҷеғ назада, вай се бор шинохтани Исоро инкор мекунад.

Петрус аз ҳавлӣ берун баромада, зор-зор гиря кард[+].

### 27


Дар назди Пилотус

1[•]Саҳарии барвақт ҳамаи коҳинони калон[†] ва пирони қавм маслиҳат карданд, ки Исоро ба қатл мерасонанд. 2Бо фармони онҳо Исоро даст баста, аз ҳавлии Қаёфо бароварданд ва ба дасти Пилотус, ки ҳокими румӣ буд, супориданд[+].


Худкушии Яҳудо

3[•]Вақте Яҳудои хиёнаткор дид, ки Исо ба марг маҳкум шуд, аз кори кардааш пушаймон шуд. Ӯ он сӣ тангаи нуқраро ба коҳинони калон ва пирон баргардонда, 4ба онҳо гуфт: «Ман ба одами бегуноҳ хиёнат карда, гуноҳ кардам».

Лекин онҳо ҷавоб доданд: «Ин ба мо чӣ дахл дорад? Ин кори худат».

5Яҳудо он сӣ тангаи нуқраро ба рӯйи фарши маъбади Худо[†] партофту аз он ҷо рафта, худро овехт.

6Коҳинони калон он тангаҳоро гирифта, гуфтанд, ки аз рӯйи қонун ин пулро ба хазинаи маъбади Худо андохтан мумкин нест, чунки бар ивази ин пул хуни одам рехта шудааст[+]. 7Баъд бо розигии ҳама онҳо замини кӯзагарро хариданд, то ки он қабристони мусофирон бошад. 8Барои ҳамин, он замин то имрӯз «Замини Хунин» номида мешавад.

9-10Ҳамчунин, пешгӯйии Ирмиё пайғамбар ба амал омад, ки гуфта буд: «Аз рӯйи фармоне, ки Худованд ба ман гуфт, онҳо сӣ тангаи нуқраро, яъне ҳамон маблағеро, ки халқи Исроил Ӯро баҳо доданд, барои харидани замини кӯзагар сарф карданд».[+]


Исоро пурсуҷӯ кардани Пилотус

11[•]Акнун, ки Исо дар назди ҳокими румӣ меистод, ҳоким аз Ӯ пурсид: «Магар Ту Шоҳи Яҳудиён[†] ҳастӣ?»

Исо ҷавоб дод: «Ту ҳамин тавр мегӯйӣ»[+]. 12Лекин ҳангоме ки коҳинони калон ва пирон Ӯро айбдор мекарданд, Ӯ ҳеҷ ҷавобе намедод.

13Пас Пилотус ба Ӯ гуфт: «Магар намешунавӣ, ки Туро то чӣ андоза айбдор мекунанд?»[+]

14Аммо Вай ба ҳеҷ яки ин айбдоркуниҳо ҳам ҷавобе надод. Ин боиси тааҷҷуби зиёди Пилотус гардид.


Ба марг маҳкум шудани Исо

15[•]Ҳокими румӣ одате дошт, ки ҳар иди Наҷот[†] маҳбусеро, ки халқ талаб мекард, озод намояд. 16Он вақт як маҳбуси номдоре буд, ки Бараббо ном дошт. 17Инак, ҳангоме ки мардум ҷамъ омаданд, Пилотус аз онҳо пурсид: «Киро мехоҳед, ки бароятон озод кунам: Барабборо ё Исоеро, ки Масеҳ[†] меноманд?» 18Зеро Пилотус хуб медонист, ки Исоро аз рӯйи ҳасад ба дасти ӯ супорида буданд[+].

19Ҳангоме ки ҳоким дар курсии ҳукмбарорӣ менишаст, ҳамсараш ба ӯ чунин хабар фиристод: «Бар зидди ин Одами бегуноҳ ҳеҷ кор накунед, чунки имшаб дар хобам ба хотири Вай бисёр азоб кашидам».

20Дар ин вақт коҳинони калон ва пирони қавм мардумро розӣ кунонданд, ки аз Пилотус озод кардани Бараббо ва ба қатл расондани Исоро талаб намоянд[+]. 21Ҳоким бори дигар аз мардум пурсид: «Аз ҳар дуяшон киро мехоҳед, ки бароятон озод кунам?»

Онҳо ҷавоб доданд: «Барабборо!»

22Пилотус боз аз онҳо пурсид: «Пас, бо Исое, ки Ӯро Масеҳ меноманд, чӣ кор кунам?»

Ҳамаи онҳо ҷавоб доданд: «Ӯро мехкӯб кунед!»

23Лекин Пилотус савол дода гуфт: «Чаро? Охир Ӯ чӣ бадие кардааст?»

Мардум бошанд, боз баландтар фарёд заданд: «Бигзор Ӯ ба салиб[†] мехкӯб карда шавад!»[+]

24Пилотус дид, ки дигар ҳеҷ чорае надорад, дар акси ҳол шӯриш сар шуданаш мумкин буд. Ӯ дар пеши назари тамоми мардум об гирифта, дастонашро шуста гуфт: «Ман хуни Ӯро ба гардан намегирам! Ин кори худатон!» 25Тамоми мардум ҷавоб доданд: «Хуни Ӯ ба гардани мову фарзандонамон аст!»[+]

26Бинобар ин, Пилотус барояшон Барабборо озод кард ва Исоро ба дасти сарбозон супорид, то ки Ӯро қамчинкорӣ намуда, ба салиб мехкӯб кунанд[+].


Исоро масхара кардани сарбозон

27[•]Сарбозони ҳоким Исоро ба саҳни дарбор бурданд ва аскарони зиёд он ҷо гирд омаданд. 28Онҳо Ӯро бараҳна карда ба танаш ҷомаи суп-сурхро пӯшонданд. 29Баъд аз навдаҳои хор тоҷе бофта, ба сараш гузоштанду ба дасти росташ чӯб доданд. Онҳо масхаракунон «Зинда бод Шоҳи яҳудиён!» гуфта, дар пеши Ӯ ба сари зону меистоданд. 30Сарбозон ба Исо туф карда, бо чӯб ба сараш задан гирифтанд[+]. 31Вақте ки онҳо масхара кардани Ӯро бас карданд, ҷомаро аз танаш кашида, либоси Худашро пӯшонданд. Сипас Ӯро барои ба салиб мехкӯб кардан бурданд.


Ба салиб мехкӯб шудани Исо

32[•]Дар роҳ онҳо бо Шимъун ном марде аз шаҳри Қайравон дучор омаданд ва ӯро маҷбур карданд, ки чӯби салиби Исоро бардошта барад. 33Вақте ки онҳо ба ҷое бо номи Ҷолҷото, ки маънояш «Ҷойи косахонаи сар» аст, расиданд, 34сарбозон ба Исо майи бо моддаи талх омехташударо доданд. Ӯ аз он чашида, дигар нӯшидан нахост.

35Онҳо Ӯро ба салиб мехкӯб карда, барои тақсим кардани либоси Исо қуръа[†] партофтанд. 36Сипас, нишаста Вайро назорат карда истоданд. 37Дар болои сари Исо айбномае навишта шуда буд: «Ин Исо Шоҳи яҳудиён аст». 38Ҳамроҳи Ӯ ду роҳзанро низ ба салибҳои дигар аз тарафҳои чапу росташ мехкӯб карданд.

39Роҳгузарон Ӯро дашном дода, сар ҷунбонда 40мегуфтанд: «Ту ки маъбади Худоро вайрон карда, дар се рӯз аз нав месохтӣ, Худатро наҷот деҳ! Агар Ту Писари Худо[†] бошӣ, аз салиб фуруд ой!»[+]

41Коҳинони калон, устодони шариат[†] ва пирон низ Исоро масхаракунон мегуфтанд: 42«Дигаронро наҷот медоду Худро наҷот дода наметавонад. Агар Ӯ Шоҳи Исроил бошад, аз салиб пойин, фарояд, баъд мо ба Вай имон меорем[+]. 43Ӯ ба Худо умед мебаст, агар дар ҳақиқат писанди Худо бошад, бигзор Худо Ӯро наҷот диҳад, зеро мегуфт, ки „Ман Писари Худо ҳастам“».

44Ҳатто роҳзаноне, ки ҳамроҳаш ба салибҳо мехкӯб шуда буданд, монанди дигарон Ӯро дашном медоданд.


Марги Исо

45[•]Нисфирӯзӣ буд, ки тамоми рӯйи заминро торикӣ фаро гирифт ва се соат давом ёфт. 46Қариби соати сеюм Исо бо овози баланд дод зада, гуфт: «Элӣ, Элӣ! Лама сабақтанӣ!», яъне «Эй Худои Ман! Эй Худои Ман! Чаро Маро тарк кардӣ?!»[+]

47Баъзе аз ҳозирон инро шунида гуфтанд, ки Ӯ Илёс пайғамбарро садо мекунад. 48Он гоҳ яке аз онҳо давида рафту латтаеро гирифта, ба сирко[†] тар намуд ва бо нӯги чӯб дароз карда, онро ба Исо нӯшонданӣ шуд. 49Лекин дигарон гуфтанд: «Истед, бинем, ки оё Илёс омада Ӯро наҷот медиҳад?»

50Исо бори дигар бо овози баланд дод зада, ҷон дод. 51Дар он лаҳза пардае, ки ҷойи муқаддастарини маъбади Худоро ҷудо мекард, аз боло то пойинаш дарида, ду пора шуд. Замин ба ҷунбиш омаду сангҳо пора шуданд. 52Қабрҳо кушода шуданду ҷасадҳои бисёр муқаддасон зинда гаштанд[+]. 53Баъд аз он ки Исо зинда шуд, онҳо аз қабрҳои худ берун баромада, ба Уршалим, шаҳри муқаддас даромаданд ва бисёр касон онҳоро диданд.

54Вақте ки як сардори лашкар ва ҳамроҳонаш, ки Исоро назорат мекарданд, заминҷунбию дигар ҳодисаҳоро диданд, сахт тарсида, гуфтанд, ки Исо дар ҳақиқат Писари Худо будааст.

55Бисёр заноне, ки дар Ҷалил ба Исо ҳамроҳ шуда, ба Ӯ хизмат мекарданд, низ дар ҳамон ҷо буданд. Онҳо дар масофае истода, ба ҳамаи ин нигоҳ мекарданд. 56Дар байни онҳо Марями Маҷдалия, Марями модари Яъқубу Юсуф ва боз ҳамсари Забдой буданд[+].


Дафни Исо

57[•]Бо фаро расидани шом аз шаҳри Ромо як марди сарватманде бо номи Юсуф омад. Ӯ ҳам шогирди Исо буд. 58Юсуф пеши Пилотус рафта, ҷасади Исоро талаб кард. Пилотус фармон дод, ки ҷасадро ба ӯ диҳанд. 59Юсуф Вайро гирифта, ба суфи сафед печонд 60ва ба қабри нав, ки барои худ дар ғоре сохта буд, гузошт. Баъд санги калонеро ба даромади қабр ғелонда, аз он ҷо рафт. 61Дар рӯ ба рӯйи он қабр Марями Маҷдалия ва Марями дигар нишаста буданд.


Посбонӣ кардани қабр

62Рӯзи дигар, ки рӯзи шанбе, яъне рӯзи истироҳат[†] буд, коҳинони калон ва фарисиён[†] ҷамъ шуданд ва пеши Пилотус рафта, 63ба ӯ гуфтанд: «Тақсир, ба хотири мо омад, ки он фиребгар ҳанӯз ҳангоми зинда буданаш гуфта буд, ки дар рӯзи сеюм баъди маргаш зинда мешавад[+]. 64Бинобар ин, фармон диҳед, ки қабри Ӯро то рӯзи сеюм посбонӣ кунанд, мабодо шогирдонаш омада ҷасадашро дуздида, сипас, ба халқ овоза паҳн кунанд, ки Ӯ зинда шудааст. Он гоҳ ин дурӯғ аз дурӯғи аввалин дида, бадтар мешавад». 65Пилотус ба онҳо гуфт: «Посбононро гиреду ба қадри имкон қабрро нигаҳбонӣ кунед».

66Онҳо рафта, санги дари қабрро муҳр заданд ва барои нигаҳбонии он посбононро гузоштанд[+].

### 28


Зинда шудани Исо

1[•]Баъд аз рӯзи шанбе, рӯзи якшанбе офтоб ҳанӯз набаромада, Марями Маҷдалия ва Марями дигар барои хабар гирифтани қабр ба роҳ баромаданд[+]. 2Ногаҳон заминҷунбии сахт ба вуҷуд омад, чунки фариштаи Худованд аз осмон пойин фаромада, санги дари қабрро як тараф ғелонда, бар болояш нишаст[+]. 3Намуди вай мисли барқ ва либосаш монанди барф сап-сафед буд[+]. 4Посбонон аз тарси ӯ ларзида, мурда барин ба замин ғалтиданд[+].

5Фаришта бошад, ба занон гуфт: «Натарсед, ман медонам, ки шумо Исои ба салиб[†] мехкӯбшударо ҷустуҷӯ карда истодаед. 6Лекин Ӯ дар ин ҷо нест. Ӯ чӣ хеле ки гуфта буд, ҳамон тавр зинда шуд. Биёед ва ҷоеро, ки Ӯ гузошта шуда буд, бинед. 7Ҳоло зуд рафта, ба шогирдонаш бигӯед, ки Исо зинда шуда, акнун пешопеши онҳо ба Ҷалил меравад. Онҳо Ӯро дар он ҷо хоҳанд дид. Хабаре, ки ман ба шумо гуфтанӣ будам, ҳамин буд»[+].

8Сипас он занон бо тарс, вале шодикунон саросема аз назди қабр сӯйи шогирдон давида рафтанд, то ки ба онҳо нақл кунанд.

9Банохост Исо бо онҳо вохӯрда салом дод. Онҳо наздик омада, ба пойҳояш часпиданд ва ба Ӯ саҷда карданд[+]. 10Исо ба онҳо гуфт, ки натарсанд, балки рафта, ба бародаронаш гӯянд, ки онҳо ба Ҷалил раванд ва Ӯро дар он ҷо хоҳанд дид[+].


Хабари посбонон

11Чун занон ба роҳ баромада буданд, баъзе аз посбонон ба шаҳр рафта, тамоми воқеаи рӯйдодаро ба коҳинони калон[†] нақл карданд. 12Коҳинони калон барои маслиҳат кардан бо пирони қавм вохӯрданд ва баъд аз маслиҳат ба посбонон пули калон дода, 13гуфтанд: «Рафта ба мардум гӯед, ки шабона шогирдони Исо омада, аз хоб буданатон истифода бурда, ҷасади Ӯро дуздида рафтанд. 14Агар ин хабар ба гӯши ҳоким расад, мо ба ӯ гапамонро гузаронида, шуморо аз хатар раҳо мекунем».

15Посбонон пулро гирифта, чунон ки сардорони коҳинон[†] онҳоро ёд доданд, ҳамон тавр карданд. Аз ин рӯ, яҳудиён[†] ин ҳикояро то ба имрӯз ба ёд меоранд.


Зоҳиршавии Исо

16[•]Сипас он ёздаҳ шогирд ба Ҷалил рафта, ба кӯҳе, ки Исо ба онҳо гуфта буд, баромаданд. 17Онҳо баробари Ӯро дидан ба Ӯ саҷда намуданд, аммо баъзеашон шубҳа карданд[+]. 18Исо ба шогирдонаш наздик шуда, гуфт: «Тамоми қудрат дар замину осмон ба ихтиёри Ман дода шудааст[+]. 19Пас, равед ва ҳамаи халқҳои рӯйи заминро шогирди Ман созед. Онҳоро ба номи Падар, Писар ва Рӯҳулқудс[†] таъмид[†] диҳед[+] 20ва иҷро кардани ҳама чизеро, ки ба шумо фармудаам, ёд диҳед. Инак, Ман ҳамеша то охирзамон бо шумо ҳастам»[+].

## ЛУҒАТ

### ЛУҒАТ

ЛУҒАТ


Б

Ғ

Д

И

К

Қ

Л

М

Н

П

Р

С

Т

Ф

Х

Ҷ

Ш

Ю

Я


ЛУҒАТ

### Баал-Забул

Баал-Забул — Яке аз номҳои шайтон мебошад, ки вай душмани Худо ва сардори ҷину ҳар мавҷудоти баду шайтонӣ аст.

### Бемории пӯст

Бемории пӯст — Дар ин ҷо якчанд намуд бемориҳои гузарандаи пӯст дар назар дошта шудааст. Онҳое ки ба ин бемориҳо гирифтор мешуданд, аз хонаву шаҳр ва оилаи худ бояд дур зиндагӣ мекарданд. Аз рӯйи шариати Мусо онҳо ҳаром ҳисобида мешуданд.

### Бутпарастон

Бутпарастон — Онҳоеро, ки ба худоҳои сохта ва бардурӯғ бовар карда, ба онҳо саҷда мекунанд, бутпарастон меноманд. Инчунин дар аҳди нав онҳоеро, ки халқи Худо нестанд, бутпарастон меномиданд. Синоними дигари ин калима ғайрияҳудиён, беимонон ё халқҳои дигар аст ва ин нишон медиҳад, ки ин халқҳо ба Худои ягона саҷда намекарданд.

### Ғайрияҳудиён

Ғайрияҳудиён — Мардуми дунё ба ду гурӯҳ тақсим мешаванд: яҳудиён, ки аз қадим бо Худои Таоло аҳду паймон доштанд ва халқҳои дигар, ки аз ҳамон аҳду паймон бо Худо маҳрум буданд. Аз ин сабаб яҳудиён худро баланд гирифта, бо ғайрияҳудиён ҳавобаландона рафтор мекарданд. Барои маълумоти бештар ба шарҳи «Исроилиён» нигаред.

### Динор

Динор — Динор яке аз тангаҳои румӣ буд, ки дар саросари шоҳаншоҳии Рум ба кор бурда мешуд. Мардикор барои кори якрӯзааш як динор маош мегирифт.

### Иблис

Иблис — Яке аз номҳои шайтон иблис мебошад.

### Иди Наҷот

Иди Наҷот — Ин ҷашн ба хотири он аст, ки Худо ба халқи Исроил наҷоти бузург додааст. Худо дар Миср онҳоро аз ғуломӣ бо чунин роҳ халос карда буд: Ӯ намояндаи Худ ҳазрати Мусоро ба назди подшоҳи Миср фиристод, то вай халқи Худоро иҷозати рафтан диҳад. Шоҳи Миср бошад, ба фармони Худо итоат накард ва баъд Мусо ӯро огоҳ кард, ки ӯ ҷазо дода мешавад. Аз ҷазоҳои сахте, ки Худо фиристод, қариб буд, ки тамоми Миср нобуд шавад. Ҷазои охирин он буд, ки писари калонии ҳар хонавода ва нахустнаринаи ҳар чорво бояд кушта мешуд. Лекин Худо пешакӣ ба исроилиён фармуд, ки ба болои дару паҳлӯдариҳои хонаҳояшон хуни гӯсфандро бимоланд, то ки нобудкунанда хунро дида, ба хонаҳои онҳо надарояд. Баъди ин ҷазо подшоҳ ба халқи Худо иҷозати рафтан дод. Ин саргузашти исроилиёнро дар китоби Хуруҷ хонда метавонед.

Худо ба халқаш фармон дод, ки онҳо ин наҷоти бузургро ҳар сол ҷашн гиранд. Ҳар иди Наҷот исроилиён воқеаҳои дар Миср рӯйдодаро ба ёд оварда, барраеро кушта мехӯранд. Ба ин восита онҳо ба фарзандонашон таърихи аз дасти нобудкунанда наҷот ёфтанашонро нақл мекунанд.

### Иди Фатир

Иди Фатир — Як рӯз баъд аз иди Наҷот иди Фатир сар мешавад, ки исроилиён онро ҳам ба хотири аз Миср баромадан ва аз ғуломӣ раҳо шуданашон ҳафт рӯз қайд мекунанд. Азбаски Худо ба халқаш фармон дода буд, ки онҳо бояд барои аз Миср баромадан шитоб кунанд, мардум барои тайёр кардани тӯшаи роҳ вақт надоштанд. Барои ҳамин онҳо зуд нони бехамиртуруш пухта, аз Миср фирор карданд.

Яҳудиён то ҳол пеш аз иди Наҷот аз хонаҳояшон нон ва хамиртурушро дур карда, барои иди Фатир нони бехамиртуруш мепазанд.

### Исроилиён

Исроилиён — Ҳазрати Яъқуб, ки писари Исҳоқу набераи Иброҳим буд, аз Худо номи дигар гирифт, ки он Исроил буд. Барои ҳамин насли ӯро исроилиён меномиданд. Дертар исроилиёнро яҳудиён низ меномидагӣ шуданд. Онҳо халқи Худо ҳисоб мешуданд.

### Коҳин

Коҳин — Коҳинон аз оилаи Ҳорун меоянд, ки ӯ бародари ҳазрати Мусо буд. Дар асри якуми милодӣ онҳо ба 12 гурӯҳ тақсим шуда, бо навбат хизмат мекарданд. Коҳин хизматгоре аст, ки дар макони муқаддас, яъне дар маъбади Худо вазифаи диниро иҷро мекард. Вазифаи асосии онҳо расму анъанаи қурбониро ба ҷо овардан аст. Инчунин коҳинон дар байни халқ роҳбарӣ карда, ба онҳо маслиҳату таълим медоданд.

### Коҳинони калон

Коҳинони калон — Гурӯҳи коҳиноне, ки корҳои маъбади Худоро идора мекарданд, коҳинони калон ном доштанд. Онҳо намояндагони обрӯманди халқ буданд.

### Қуръа

Қуръа — Тарзи интихоб байни ду чизро қуръа меноманд. Яҳудиён бовар мекарданд, ки бо қуръапартоӣ хости Худоро мефаҳманд.

### Левизодагон

Левизодагон — Ҳазрати Иброҳим падари Исҳоқ буд, Исҳоқ – падари Яъқуб. Яъқуб дувоздаҳ писар дошт, ки онҳо саркунандагони қабилаҳои халқи Исроил шуданд. Аз байни ин қабилаҳо Худо писарони Левиро барои иҷрои вазифаҳои динӣ дар хаймаи Худ интихоб кардааст.

### Малкисодақ

Малкисодақ — Дар навиштаҷот, дар китоби Ибтидо 14:18 гуфта шудааст, ки Малкисодақ дар давраҳои қадим аз тарафи Худо коҳин буд. Дар бораи зиндагӣ ва вафот кардани ӯ маълумотҳо вуҷуд надоранд.

Лекин дар навиштаҷот омадааст, ки боре вақте ки Иброҳим аз ҷанг бармегашт, дар роҳ бо коҳин Малкисодақ вохӯрда, ӯро ҳамчун коҳини Худо қабул кард. Иброҳим баракати ӯро гирифт ва аз ҳар чизе, ки дар ҷанг ба даст оварда буд, ба Малкисодақ даҳяк дод.

Дар китоби Ибриён омадааст, ки Исо низ ба монанди Малкисодақ ҳамчун коҳин абадан боқӣ мемонад.

### Масеҳ

Масеҳ — Дар замони қадим ба назди касе ки Худо ӯро шоҳи Исроил таъин мекард, намояндаи Худо омада, ҳамчун нишонаи ҷудо шуданаш аз болои сараш равғани махсус мерехт. Бо ин восита ӯ барои ишғоли вазифаи подшоҳ таъин мешуд.

Дар тӯли асрҳои зиёд пайғамбарон пешгӯйӣ карда мегуфтанд, ки рӯзе Худо шахси таъинкардаашро мефиристад, то ки халқи Худоро аз дасти душманонашон раҳо кунад. Ба ин шахс унвони Таъиншудаи Худоро дода буданд.

Ҳам калимаи ибрии «Масеҳ» ва ҳам калимаи юнонии «Христос» маънои бо равған молида, ҷудо шуданро дорад. Исо, ки унвонаш Масеҳ аст, ҳамон шахс аст, ки Худо ӯро Наҷотдиҳандаи ҷаҳон таъин кардааст.

### Маъбади Худо

Маъбади Худо — Дар сарзамини Исроил бинои муқаддастаринро маъбад меномиданд. Исроилиён танҳо дар маъбади Худо, ки дар шаҳри Уршалим ҷойгир шуда буд, ба Худо қурбониҳо мекарданд. Инчунин дар ин макон халқи Исроил идҳои бузургро ҷашн мегирифтанд, шукргузорӣ менамуданд ва ба Худо саҷда мекарданд.

Худи маъбад аз чанд қисм иборат буд: ҳавлии берунӣ, ки дар ин ҷо халқ ҷамъ мешуд, ҳавлии дарунӣ, ки дар он ҷо ба Худо қурбониҳо меоварданд ва хонаи асосӣ, ки дар он макони муқаддастарин ҷойгир шуда буд.

Маъбади аввалинро шоҳ Сулаймон сохтааст, лекин он соли 586-уми пеш аз милод аз тарафи давлати Бобил вайрон карда шуд. Маъбад баъд аз чанд даҳсолаҳо аз нав барқарор карда шуд ва дертар аз тарафи шоҳ Ҳиродус бори дигар обод ва васеътар карда шуд. Чӣ хеле ки Исои Масеҳ пешгӯйӣ карда буд, маъбад дар соли 70-уми милодӣ аз тарафи румиён пурра вайрон карда шуд. Он то ба имрӯз барқарор нашудааст.

### Навиштаҷот

Навиштаҷот — Ҷамъи китобҳои қадимаи халқи Исроилро якҷоя бо таълимоту таърихи ҳаёти Исои Масеҳ ва мактубҳои пайравони аввалинаш навиштаҷот меноманд. Чӣ хеле ки дар номаи дуюм ба Тимотиюс дар боби 3:16 омадааст, тамоми навиштаҷот аз рӯйи нафаси Худо навишта шудааст.

### Писари Одамизод

Писари Одамизод — Омадани Писари Одамизод дар китоби Дониёл пайғамбар, ки дар Аҳди Қадим аст, чунин пешгӯйӣ шуда буд, ки Он шахс аз осмон мефарояд ва Худо ба Ӯ қудрату шуҳрат медиҳад. Мувофиқи ин пешгӯйӣ Исои Масеҳ бар замин омада, Худро Писари Одамизод номид ва нишон дод, ки Ӯ ҳамон шахси бузург аст. Исои Масеҳ бар ҳамаи сокинони ҷаҳон бояд ҳамчун шоҳ абадан ҳукмронӣ кунад.

### Писари Худо

Писари Худо — Яке аз унвонҳои Исои Масеҳ, Писари Худо мебошад.

### Подшоҳии Худо

Подшоҳии Худо — Ибораи «Подшоҳии Худо» муносибат байни Худо ва халқашро мефаҳмонад. Худо ба халқаш ҳукмронӣ мекунад ва онҳоро муҳофизат карда, дар бораашон ғамхорӣ менамояд.

Исои Масеҳ ба дунё омада, эълон мекард, ки Подшоҳии Худо наздик омадааст. Ӯ ба муносибати нав бо Худо роҳ кушод. Сокинони Подшоҳии Худо онҳое мебошанд, ки ба Исои Масеҳ имон оварда, Худоро ҳамчун подшоҳи худ эътироф мекунанд. Подшоҳии Худо ҳангоми бозгашти Исои Масеҳ ба ҳама аён мегардад.

### Рӯзи истироҳат

Рӯзи истироҳат — Худо оламро дар давоми шаш рӯз офарид ва рӯзи ҳафтум дам гирифт. Аз ин рӯ, барои яҳудиён рӯзи ҳафтум рӯзи муқаддас ҳисоб мешавад. Дар ин рӯз мувофиқи шариати Мусо, одамон бояд ба пуррагӣ аз кори ҳаррӯзаи худ даст кашанд. Онҳо рӯзи ҷумъа пас аз фурӯ рафтани офтоб, то рӯзи шанбе, то фурӯ рафтани офтоб набояд кор кунанд. Дар замони аҳди нав баъзе яҳудиёни боқудрат, яъне фарисиён, (ба шарҳи Фарисиён нигаред) рӯйхати корҳоеро, ки дар рӯзи шанбе иҷро кардан мумкин набуд, тартиб дода буданд.

### Рӯҳулқудс

Рӯҳулқудс — Аз рӯйи навиштаҷот мефаҳмем, ки як Худои ҳақиқӣ ҳаст ва Ӯ Падар, Писар ва Рӯҳулқудс ном дорад. Рӯҳулқудс дар навиштаҷот номҳои гуногун: ба мисли Рӯҳи Худо, Рӯҳ, Рӯҳи Исо, Рӯҳи Масеҳ, Рӯҳи ростӣ ва ғайраҳоро дорад. Падар ва Писар Рӯҳулқудсро фиристодаанд, то ки Ӯ дар вуҷуди ҳар шахси ба Исои Масеҳ имоноварда сокин шавад ва барои ба сар бурдани зиндагии пок ва хизмати Худо ба ӯ қувват бахшад.

### Саддуқиён

Саддуқиён — Дар асри якуми милодӣ саддуқӣ як равиши динии яҳудиён буд. Саддуқиён одамони бой ва аз табақаи баланди ҷомеа буданд. Онҳо бовар мекарданд, ки одамон на қоидаҳои одамизод баровардаро, балки бояд танҳо фармонҳоеро, ки Худо ба Мусо дода буд, ба ҷой оранд. Аз ин сабаб байни саддуқиён ва фарисиён зуд-зуд баҳсҳо пайдо мешуд. Яке аз фарқҳои калони байни ин равишҳо он буд, ки фарисиён зиндашавии мурдагонро дар рӯзи қиёмат тасдиқ мекарданд, вале саддуқиён онро инкор менамуданд.

### Салиб

Салиб — Дори махсусеро, ки онро дар шоҳаншоҳии Рум аз ду чӯби болои ҳам гузошташуда месохтанд, салиб меномиданд. Одатан ҷинояткоронро дар пеши назари халқ ба салиб мехкӯб карда, ба қатл мерасонданд.

### Саркоҳин

Саркоҳин — Дар дини яҳудӣ саркоҳин вазифаи баландтаринро ишғол мекард. Ӯ чун намояндаи халқ дар як сол як маротиба бо хуни ҳайвони қурбонишуда ба ҷойи муқаддастарини маъбад, ба ҳузури Худованд медаромад. Худо ба воситаи ҳаёти ҳайвон айбу гуноҳи саркоҳин ва тамоми халқи яҳудиро мебахшид.

### Сирко

Сирко — Оби ангурро, ки мазаи турушӣ дорад, сирко меноманд. Он ба забони русӣ уксус ном дорад.

### Сомариён

Сомариён — Халқеро, ки дар ҳамсоягии шимолии яҳудиён зиндагӣ мекарданд, сомариён меномиданд. Вале яҳудиён бо онҳо рафтуомад намекарданд ва бо онҳо ҳамгапу ҳамнишин намешуданд, зеро фикр мекарданд, ки сомариён аз роҳи рости Худо баромадаанд.

### Таоми шоми Худованд

Таоми шоми Худованд — Исои Масеҳ фармон додааст, ки шогирдонаш то замони аз осмон бозгаштани Ӯ маросими чашидани таоми шоми Худовандро ба ҷо оваранд. Онҳо бояд ҷамъ шуда, аз як коса менӯшиданду як нонро мехӯрданд ва бо ин восита марги Ӯро ба ёд меоварданд. Ҳамин амал маросими чашидани таоми шоми Худованд ном дошт. Нӯшокӣ нишонаи хуни Масеҳ ва нон нишонаи бадани Ӯ аст. Исои Масеҳ барои наҷот ёфтани одамон аз гуноҳҳояшон қурбон шудааст.

### Таъиншудаи Худо

Таъиншудаи Худо — Ба шарҳи «Масеҳ» нигаред.

### Таъмид

Таъмид — Дар хушхабари Матто, Марқус, Луқо ва Юҳанно навишта шудааст, ки Яҳёи Таъмиддиҳанда омада, ба одамон мегуфт, ки аз гуноҳҳояшон даст кашида, тавба кунанд ва ҳамчун нишонаи тавба карданашон ба об даромада бароянд, яъне таъмид гиранд. Бо ин роҳ Яҳё мардумро таъмид медод ва онҳоро барои омадани Исои Масеҳ тайёр мекард.

Мувофиқи фармони Худо, вақте ки касе ба Исои Масеҳ имон меорад, таъмид мегирад, то пайрави Исо шуданашро ба дигарон нишон диҳад. Пайравони аввалини Масеҳ чунин одат доштанду иҷрои онро ба ҷамоатҳои имондорон низ таълим медоданд.

### Фарисиён

Фарисиён — Фарисиён дар байни яҳудиёни асри якум равияи муҳими динӣ ҳисоб мешуданд. Онҳо тамоми қоидаҳои шариати Мусоро хонда, тарзи иҷрои онро ба халқ таълим медоданд. Илова ба ин, қоидаҳои дигарро низ, ки дар навиштаҷот набуданд, ба мардум ёд дода, аз онҳо талаб мекарданд, ки ба ин қоидаҳо итоат кунанд. Фарисиён ба Худо хизмат кардан мехостанд, лекин Исои Масеҳро ҳамчун Писари Худо қабул намекарданд ва барои нобуд кардани Ӯ кӯшиш мекарданд.

### Фиристода

Фиристода — Исои Масеҳ дувоздаҳ шогирди наздикашро бо хушхабар ба назди одамони ҷаҳон фиристод. Ин шогирдон фиристода ном доштанд. Онҳо на танҳо дар бораи Исои Масеҳ хушхабарро ба дигарон мерасонданд, балки ҳамчун намояндагони Исо, имоновардагонро роҳбарӣ мекарданд. Инҳо ҳамроҳи Павлус, Барнаббо ва Яъқуб, ки ҳамаашон Исои зиндашударо дида буданд, аниқу рӯшан ҳамчун фиристода дар аҳди нав тасвир шудаанд.

### Фиръавн

Фиръавн — Подшоҳи Мисрро фиръавн низ меномиданд.

### Хаймаи Худо

Хаймаи Худо — Пас аз он ки исроилиён дар Миср аз ғуломӣ раҳоӣ ёфтанд, онҳо дар биёбон ҳамчун кӯчманчӣ зиндагӣ мекарданд. Дар ин вақт Худо ба пешвои халқи Исроил, ки Мусо буд, гуфт, ки хаймаи махсус созад. Дар китоби Хуруҷ дар бобҳои 25–27 Худо ба Мусо нақшаи хаймаро нишон додааст. Мусо ба халқ фармон дод, ки барои хайма матоъ бофанд, чарми махсус ва асбобу анҷоми дигарро тайёр кунанд.

Исроилиён ҳар ҷое ки мерафтанд, хаймаро дар мобайни қароргоҳашон рост мекарданд ва боз ҳангоми сафар онро ҷамъ карда гирифта мебурданд.

Хаймаи Худо аз рӯйи мисоле, ки дар осмон аст, сохта шуд. Вақте ки халқи Исроил дар ватани худ сокин шуд, шоҳ Сулаймон ба ҷойи хайма маъбади Худоро сохт. Барои маълумоти бештар ба шарҳи «маъбади Худо» ва «Хонаи Худо» нигоҳ кунед.

### Хатна

Хатна — Ҳалол кардани дасти писаронро хатна меноманд ва аз рӯйи шариати Мусо, яҳудиён ин анъанаро пас аз ҳашт рӯзи таваллуд шудани писар иҷро мекунанд. Ин нишонаи он аст, ки писар яҳудӣ аст. Дар баъзе ҷойҳои аҳди нав тамоми халқи яҳудиро хатнашудагон меноманд.

### Хонаи Худо

Хонаи Худо — Пеш аз он ки дар шаҳри Уршалим маъбад сохта шавад, исроилиён барои корҳои ибодат хаймаеро истифода мебурданд. Дар аҳди нав баъзе вақт ин хайма «Хонаи Худо» номида мешавад. Лекин дар ҷойҳои дигари навиштаҷот Хонаи Худо ба маънои маҷозӣ хонаводаи Худо ё биноеро мефаҳмонад, ки Худо онро месозад.

### Ҷамоати имондорон

Ҷамоати имондорон — Ин калима масеҳиёни як маҳалро мефаҳмонад, лекин тамоми пайравони ҳақиқии Исои Масеҳро низ дар тамоми ҷаҳон ҷамоати имондорон меноманд. Ҷамоати имондорони маҳаллӣ барои Худоро ситоиш кардан, ба Ӯ дуо гуфтан ва барои аз навиштаҷот таълим гирифтану якдигарро дастгирӣ кардан ҷамъ мешаванд.

### Шариат

Шариат — Шариати Худо дар панҷ китоби аввали навиштаҷот омадааст. Ин китобҳоро Таврот низ меноманд. Дар он китобҳо қонунҳое, ки Худо барои манфиати халқаш ба воситаи Мусо ошкор кардааст, омадаанд. Инчунин ба онҳо таърихи офариниши оламу саргузаштҳои халқи Исроил дохил шудаанд.

### Шоҳаншоҳи Рум

Шоҳаншоҳи Рум — Шоҳаншоҳ шахсест, ки ҳам бар мамлакати худ ва ҳам бар мамлакатҳои дигар ҳукмронӣ мекунад. Шоҳаншоҳӣ дар дохили худ мамлакатҳои дигар дошт, ки ҳамаи онҳоро шоҳаншоҳ идора мекард.

Дар давраи Исои Масеҳ шоҳаншоҳи Рум бар бисёр мамлакатҳои дигар ғолиб баромада, онҳоро зӯран ба зери итоаташ дароварда буд. Сарзамини яҳудиён низ дар зери итоати Рум буд. Яҳудиён ба Рум андоз месупориданд ва мансабдорону афсарони румӣ дар ватани онҳо зиндагӣ мекарданд.

### Юғ

Юғ — Асбоби аграрие, ки бар гардани ҷуфти барзагов мемонанду деҳқон онҳоро якҷоя меронад, юғ ном дорад.

### Яҳудиён

Яҳудиён — Ба шарҳи «исроилиён» нигаред.

## Суратҳо

### Суратҳо

Суратҳо


Кодекс Синайтикос

Маъбади сохтаи шоҳ Ҳиродус дар замони Исои Масеҳ

Накшаи маъбади сохтаи шоҳ Ҳиродус лар эамони Исои Масеҳ


Суратҳо

### Кодекс Синайтикос

Кодекс Синайтикос

Ин саҳифаест аз «Кодекс Синайтикос», ки дастнависи тамоми Аҳди Нав тақрибан аз соли 325 милодӣ мебошад. Пораҳои дастнависи Аҳди Нав аз соли 100 милодӣ низ ёфт шудаанд

### Маъбади сохтаи шоҳ Ҳиродус дар замони Исои Масеҳ

Маъбади сохтаи шоҳ Ҳиродус дар замони Исои Масеҳ

### Накшаи маъбади сохтаи шоҳ Ҳиродус лар эамони Исои Масеҳ

Накшаи маъбади сохтаи шоҳ Ҳиродус лар эамони Исои Масеҳ

## Харитаҳо

### Харитаҳо

Харитаҳо


Шоханшҳии Рум

Фаластин ва заминхои атрофи он дар замои Исои Масеҳ

Уршалим дар замони Исои Масеҳ

Сафари аввалини Павлус барои паҳн намудани хушхабар

Сафари дуюми Павлус барои паҳн намудани хушхабар

Сафари сеюми Павлус барои паҳн намудани хушхабар

Ба Рум оварда шудани Павлус


Харитаҳо

### Шоханшҳии Рум

Шоханшҳии Рум

### Фаластин ва заминхои атрофи он дар замои Исои Масеҳ

Фаластин ва заминхои атрофи он дар замои Исои Масеҳ

### Уршалим дар замони Исои Масеҳ

Уршалим дар замони Исои Масеҳ

### Сафари аввалини Павлус барои паҳн намудани хушхабар

Сафари аввалини Павлус барои паҳн намудани хушхабар

### Сафари дуюми Павлус барои паҳн намудани хушхабар

Сафари дуюми Павлус барои паҳн намудани хушхабар

### Сафари сеюми Павлус барои паҳн намудани хушхабар

Сафари сеюми Павлус барои паҳн намудани хушхабар

### Ба Рум оварда шудани Павлус

Ба Рум оварда шудани Павлус

Баал-Забул — Яке аз номҳои шайтон мебошад, ки вай душмани Худо ва сардори ҷину ҳар мавҷудоти баду шайтонӣ аст.

Бемории пӯст — Дар ин ҷо якчанд намуд бемориҳои гузарандаи пӯст дар назар дошта шудааст. Онҳое ки ба ин бемориҳо гирифтор мешуданд, аз хонаву шаҳр ва оилаи худ бояд дур зиндагӣ мекарданд. Аз рӯйи шариати Мусо онҳо ҳаром ҳисобида мешуданд.

Ғайрияҳудиён — Мардуми дунё ба ду гурӯҳ тақсим мешаванд: яҳудиён, ки аз қадим бо Худои Таоло аҳду паймон доштанд ва халқҳои дигар, ки аз ҳамон аҳду паймон бо Худо маҳрум буданд. Аз ин сабаб яҳудиён худро баланд гирифта, бо ғайрияҳудиён ҳавобаландона рафтор мекарданд. Барои маълумоти бештар ба шарҳи «Исроилиён» нигаред.

Динор — Динор яке аз тангаҳои румӣ буд, ки дар саросари шоҳаншоҳии Рум ба кор бурда мешуд. Мардикор барои кори якрӯзааш як динор маош мегирифт.

Иди Наҷот — Ин ҷашн ба хотири он аст, ки Худо ба халқи Исроил наҷоти бузург додааст. Худо дар Миср онҳоро аз ғуломӣ бо чунин роҳ халос карда буд: Ӯ намояндаи Худ ҳазрати Мусоро ба назди подшоҳи Миср фиристод, то вай халқи Худоро иҷозати рафтан диҳад. Шоҳи Миср бошад, ба фармони Худо итоат накард ва баъд Мусо ӯро огоҳ кард, ки ӯ ҷазо дода мешавад. Аз ҷазоҳои сахте, ки Худо фиристод, қариб буд, ки тамоми Миср нобуд шавад. Ҷазои охирин он буд, ки писари калонии ҳар хонавода ва нахустнаринаи ҳар чорво бояд кушта мешуд. Лекин Худо пешакӣ ба исроилиён фармуд, ки ба болои дару паҳлӯдариҳои хонаҳояшон хуни гӯсфандро бимоланд, то ки нобудкунанда хунро дида, ба хонаҳои онҳо надарояд. Баъди ин ҷазо подшоҳ ба халқи Худо иҷозати рафтан дод. Ин саргузашти исроилиёнро дар китоби Хуруҷ хонда метавонед.

Худо ба халқаш фармон дод, ки онҳо ин наҷоти бузургро ҳар сол ҷашн гиранд. Ҳар иди Наҷот исроилиён воқеаҳои дар Миср рӯйдодаро ба ёд оварда, барраеро кушта мехӯранд. Ба ин восита онҳо ба фарзандонашон таърихи аз дасти нобудкунанда наҷот ёфтанашонро нақл мекунанд.

Иди Фатир — Як рӯз баъд аз иди Наҷот иди Фатир сар мешавад, ки исроилиён онро ҳам ба хотири аз Миср баромадан ва аз ғуломӣ раҳо шуданашон ҳафт рӯз қайд мекунанд. Азбаски Худо ба халқаш фармон дода буд, ки онҳо бояд барои аз Миср баромадан шитоб кунанд, мардум барои тайёр кардани тӯшаи роҳ вақт надоштанд. Барои ҳамин онҳо зуд нони бехамиртуруш пухта, аз Миср фирор карданд.

Яҳудиён то ҳол пеш аз иди Наҷот аз хонаҳояшон нон ва хамиртурушро дур карда, барои иди Фатир нони бехамиртуруш мепазанд.

Исроилиён — Ҳазрати Яъқуб, ки писари Исҳоқу набераи Иброҳим буд, аз Худо номи дигар гирифт, ки он Исроил буд. Барои ҳамин насли ӯро исроилиён меномиданд. Дертар исроилиёнро яҳудиён низ меномидагӣ шуданд. Онҳо халқи Худо ҳисоб мешуданд.

Коҳин — Коҳинон аз оилаи Ҳорун меоянд, ки ӯ бародари ҳазрати Мусо буд. Дар асри якуми милодӣ онҳо ба 12 гурӯҳ тақсим шуда, бо навбат хизмат мекарданд. Коҳин хизматгоре аст, ки дар макони муқаддас, яъне дар маъбади Худо вазифаи диниро иҷро мекард. Вазифаи асосии онҳо расму анъанаи қурбониро ба ҷо овардан аст. Инчунин коҳинон дар байни халқ роҳбарӣ карда, ба онҳо маслиҳату таълим медоданд.

Коҳинони калон — Гурӯҳи коҳиноне, ки корҳои маъбади Худоро идора мекарданд, коҳинони калон ном доштанд. Онҳо намояндагони обрӯманди халқ буданд.

Қуръа — Тарзи интихоб байни ду чизро қуръа меноманд. Яҳудиён бовар мекарданд, ки бо қуръапартоӣ хости Худоро мефаҳманд.

Масеҳ — Дар замони қадим ба назди касе ки Худо ӯро шоҳи Исроил таъин мекард, намояндаи Худо омада, ҳамчун нишонаи ҷудо шуданаш аз болои сараш равғани махсус мерехт. Бо ин восита ӯ барои ишғоли вазифаи подшоҳ таъин мешуд.

Дар тӯли асрҳои зиёд пайғамбарон пешгӯйӣ карда мегуфтанд, ки рӯзе Худо шахси таъинкардаашро мефиристад, то ки халқи Худоро аз дасти душманонашон раҳо кунад. Ба ин шахс унвони Таъиншудаи Худоро дода буданд.

Ҳам калимаи ибрии «Масеҳ» ва ҳам калимаи юнонии «Христос» маънои бо равған молида, ҷудо шуданро дорад. Исо, ки унвонаш Масеҳ аст, ҳамон шахс аст, ки Худо ӯро Наҷотдиҳандаи ҷаҳон таъин кардааст.

Маъбади Худо — Дар сарзамини Исроил бинои муқаддастаринро маъбад меномиданд. Исроилиён танҳо дар маъбади Худо, ки дар шаҳри Уршалим ҷойгир шуда буд, ба Худо қурбониҳо мекарданд. Инчунин дар ин макон халқи Исроил идҳои бузургро ҷашн мегирифтанд, шукргузорӣ менамуданд ва ба Худо саҷда мекарданд.

Худи маъбад аз чанд қисм иборат буд: ҳавлии берунӣ, ки дар ин ҷо халқ ҷамъ мешуд, ҳавлии дарунӣ, ки дар он ҷо ба Худо қурбониҳо меоварданд ва хонаи асосӣ, ки дар он макони муқаддастарин ҷойгир шуда буд.

Маъбади аввалинро шоҳ Сулаймон сохтааст, лекин он соли 586-уми пеш аз милод аз тарафи давлати Бобил вайрон карда шуд. Маъбад баъд аз чанд даҳсолаҳо аз нав барқарор карда шуд ва дертар аз тарафи шоҳ Ҳиродус бори дигар обод ва васеътар карда шуд. Чӣ хеле ки Исои Масеҳ пешгӯйӣ карда буд, маъбад дар соли 70-уми милодӣ аз тарафи румиён пурра вайрон карда шуд. Он то ба имрӯз барқарор нашудааст.

Навиштаҷот — Ҷамъи китобҳои қадимаи халқи Исроилро якҷоя бо таълимоту таърихи ҳаёти Исои Масеҳ ва мактубҳои пайравони аввалинаш навиштаҷот меноманд. Чӣ хеле ки дар номаи дуюм ба Тимотиюс дар боби 3:16 омадааст, тамоми навиштаҷот аз рӯйи нафаси Худо навишта шудааст.

Писари Одамизод — Омадани Писари Одамизод дар китоби Дониёл пайғамбар, ки дар Аҳди Қадим аст, чунин пешгӯйӣ шуда буд, ки Он шахс аз осмон мефарояд ва Худо ба Ӯ қудрату шуҳрат медиҳад. Мувофиқи ин пешгӯйӣ Исои Масеҳ бар замин омада, Худро Писари Одамизод номид ва нишон дод, ки Ӯ ҳамон шахси бузург аст. Исои Масеҳ бар ҳамаи сокинони ҷаҳон бояд ҳамчун шоҳ абадан ҳукмронӣ кунад.

Писари Худо — Яке аз унвонҳои Исои Масеҳ, Писари Худо мебошад.

Подшоҳии Худо — Ибораи «Подшоҳии Худо» муносибат байни Худо ва халқашро мефаҳмонад. Худо ба халқаш ҳукмронӣ мекунад ва онҳоро муҳофизат карда, дар бораашон ғамхорӣ менамояд.

Исои Масеҳ ба дунё омада, эълон мекард, ки Подшоҳии Худо наздик омадааст. Ӯ ба муносибати нав бо Худо роҳ кушод. Сокинони Подшоҳии Худо онҳое мебошанд, ки ба Исои Масеҳ имон оварда, Худоро ҳамчун подшоҳи худ эътироф мекунанд. Подшоҳии Худо ҳангоми бозгашти Исои Масеҳ ба ҳама аён мегардад.

Рӯзи истироҳат — Худо оламро дар давоми шаш рӯз офарид ва рӯзи ҳафтум дам гирифт. Аз ин рӯ, барои яҳудиён рӯзи ҳафтум рӯзи муқаддас ҳисоб мешавад. Дар ин рӯз мувофиқи шариати Мусо, одамон бояд ба пуррагӣ аз кори ҳаррӯзаи худ даст кашанд. Онҳо рӯзи ҷумъа пас аз фурӯ рафтани офтоб, то рӯзи шанбе, то фурӯ рафтани офтоб набояд кор кунанд. Дар замони аҳди нав баъзе яҳудиёни боқудрат, яъне фарисиён, (ба шарҳи Фарисиён нигаред) рӯйхати корҳоеро, ки дар рӯзи шанбе иҷро кардан мумкин набуд, тартиб дода буданд.

Рӯҳулқудс — Аз рӯйи навиштаҷот мефаҳмем, ки як Худои ҳақиқӣ ҳаст ва Ӯ Падар, Писар ва Рӯҳулқудс ном дорад. Рӯҳулқудс дар навиштаҷот номҳои гуногун: ба мисли Рӯҳи Худо, Рӯҳ, Рӯҳи Исо, Рӯҳи Масеҳ, Рӯҳи ростӣ ва ғайраҳоро дорад. Падар ва Писар Рӯҳулқудсро фиристодаанд, то ки Ӯ дар вуҷуди ҳар шахси ба Исои Масеҳ имоноварда сокин шавад ва барои ба сар бурдани зиндагии пок ва хизмати Худо ба ӯ қувват бахшад.

Саддуқиён — Дар асри якуми милодӣ саддуқӣ як равиши динии яҳудиён буд. Саддуқиён одамони бой ва аз табақаи баланди ҷомеа буданд. Онҳо бовар мекарданд, ки одамон на қоидаҳои одамизод баровардаро, балки бояд танҳо фармонҳоеро, ки Худо ба Мусо дода буд, ба ҷой оранд. Аз ин сабаб байни саддуқиён ва фарисиён зуд-зуд баҳсҳо пайдо мешуд. Яке аз фарқҳои калони байни ин равишҳо он буд, ки фарисиён зиндашавии мурдагонро дар рӯзи қиёмат тасдиқ мекарданд, вале саддуқиён онро инкор менамуданд.

Салиб — Дори махсусеро, ки онро дар шоҳаншоҳии Рум аз ду чӯби болои ҳам гузошташуда месохтанд, салиб меномиданд. Одатан ҷинояткоронро дар пеши назари халқ ба салиб мехкӯб карда, ба қатл мерасонданд.

Саркоҳин — Дар дини яҳудӣ саркоҳин вазифаи баландтаринро ишғол мекард. Ӯ чун намояндаи халқ дар як сол як маротиба бо хуни ҳайвони қурбонишуда ба ҷойи муқаддастарини маъбад, ба ҳузури Худованд медаромад. Худо ба воситаи ҳаёти ҳайвон айбу гуноҳи саркоҳин ва тамоми халқи яҳудиро мебахшид.

Сирко — Оби ангурро, ки мазаи турушӣ дорад, сирко меноманд. Он ба забони русӣ уксус ном дорад.

Сомариён — Халқеро, ки дар ҳамсоягии шимолии яҳудиён зиндагӣ мекарданд, сомариён меномиданд. Вале яҳудиён бо онҳо рафтуомад намекарданд ва бо онҳо ҳамгапу ҳамнишин намешуданд, зеро фикр мекарданд, ки сомариён аз роҳи рости Худо баромадаанд.

Таъиншудаи Худо — Ба шарҳи «Масеҳ» нигаред.

Таъмид — Дар хушхабари Матто, Марқус, Луқо ва Юҳанно навишта шудааст, ки Яҳёи Таъмиддиҳанда омада, ба одамон мегуфт, ки аз гуноҳҳояшон даст кашида, тавба кунанд ва ҳамчун нишонаи тавба карданашон ба об даромада бароянд, яъне таъмид гиранд. Бо ин роҳ Яҳё мардумро таъмид медод ва онҳоро барои омадани Исои Масеҳ тайёр мекард.

Мувофиқи фармони Худо, вақте ки касе ба Исои Масеҳ имон меорад, таъмид мегирад, то пайрави Исо шуданашро ба дигарон нишон диҳад. Пайравони аввалини Масеҳ чунин одат доштанду иҷрои онро ба ҷамоатҳои имондорон низ таълим медоданд.

Фарисиён — Фарисиён дар байни яҳудиёни асри якум равияи муҳими динӣ ҳисоб мешуданд. Онҳо тамоми қоидаҳои шариати Мусоро хонда, тарзи иҷрои онро ба халқ таълим медоданд. Илова ба ин, қоидаҳои дигарро низ, ки дар навиштаҷот набуданд, ба мардум ёд дода, аз онҳо талаб мекарданд, ки ба ин қоидаҳо итоат кунанд. Фарисиён ба Худо хизмат кардан мехостанд, лекин Исои Масеҳро ҳамчун Писари Худо қабул намекарданд ва барои нобуд кардани Ӯ кӯшиш мекарданд.

Фиристода — Исои Масеҳ дувоздаҳ шогирди наздикашро бо хушхабар ба назди одамони ҷаҳон фиристод. Ин шогирдон фиристода ном доштанд. Онҳо на танҳо дар бораи Исои Масеҳ хушхабарро ба дигарон мерасонданд, балки ҳамчун намояндагони Исо, имоновардагонро роҳбарӣ мекарданд. Инҳо ҳамроҳи Павлус, Барнаббо ва Яъқуб, ки ҳамаашон Исои зиндашударо дида буданд, аниқу рӯшан ҳамчун фиристода дар аҳди нав тасвир шудаанд.

Хонаи Худо — Пеш аз он ки дар шаҳри Уршалим маъбад сохта шавад, исроилиён барои корҳои ибодат хаймаеро истифода мебурданд. Дар аҳди нав баъзе вақт ин хайма «Хонаи Худо» номида мешавад. Лекин дар ҷойҳои дигари навиштаҷот Хонаи Худо ба маънои маҷозӣ хонаводаи Худо ё биноеро мефаҳмонад, ки Худо онро месозад.

Ҷамоати имондорон — Ин калима масеҳиёни як маҳалро мефаҳмонад, лекин тамоми пайравони ҳақиқии Исои Масеҳро низ дар тамоми ҷаҳон ҷамоати имондорон меноманд. Ҷамоати имондорони маҳаллӣ барои Худоро ситоиш кардан, ба Ӯ дуо гуфтан ва барои аз навиштаҷот таълим гирифтану якдигарро дастгирӣ кардан ҷамъ мешаванд.

Шариат — Шариати Худо дар панҷ китоби аввали навиштаҷот омадааст. Ин китобҳоро Таврот низ меноманд. Дар он китобҳо қонунҳое, ки Худо барои манфиати халқаш ба воситаи Мусо ошкор кардааст, омадаанд. Инчунин ба онҳо таърихи офариниши оламу саргузаштҳои халқи Исроил дохил шудаанд.

Шоҳаншоҳи Рум — Шоҳаншоҳ шахсест, ки ҳам бар мамлакати худ ва ҳам бар мамлакатҳои дигар ҳукмронӣ мекунад. Шоҳаншоҳӣ дар дохили худ мамлакатҳои дигар дошт, ки ҳамаи онҳоро шоҳаншоҳ идора мекард.

Дар давраи Исои Масеҳ шоҳаншоҳи Рум бар бисёр мамлакатҳои дигар ғолиб баромада, онҳоро зӯран ба зери итоаташ дароварда буд. Сарзамини яҳудиён низ дар зери итоати Рум буд. Яҳудиён ба Рум андоз месупориданд ва мансабдорону афсарони румӣ дар ватани онҳо зиндагӣ мекарданд.

Яҳудиён — Ба шарҳи «исроилиён» нигаред.

• 1:1 Луқ 3:23-28

+ 1:16 Луқ 1:27

• 1:18 Луқ 2:1-7

+ 1:18 Луқ 1:27, Луқ 1:35

* 1:21 Маънои номи Исо «Худованд наҷот медиҳад» аст.

+ 1:21 Луқ 1:31, КФ 4:12, КФ 13:38

+ 1:22 Мат 2:14, Мат 4:14, Мат 21:4, Мат 26:56, Марқ 14:49, Юҳ 19:36,

+ 2:1 Луқ 1:5, Луқ 2:4-7, Юҳ 7:42

+ 2:11 Юҳ 19:39

+ 2:15 Мат 1:22

+ 2:17 Мат 27:9

+ 2:23 Луқ 1:26, Луқ 2:39, Юҳ 1:45

• 3:1 Марқ 1:1-8, Луқ 3:1-9, Луқ 3:15-17, Юҳ 1:19-28

+ 3:1 Луқ 1:80, Юҳ 1:6

+ 3:2 Марқ 1:15

+ 3:6 КФ 19:18

+ 3:7 Мат 12:34, Мат 23:33, Рум 5:9, 1Тас 1:10

+ 3:9 Юҳ 8:33

+ 3:10 Мат 7:19

+ 3:11 Юҳ 1:15, КФ 2:3

+ 3:12 Мат 13:30, Ибр 6:8

• 3:13 Марқ 1:9-11, Луқ 3:21-22

+ 3:16 КФ 7:56, Юҳ 1:32-33

+ 3:17 Марқ 9:7, Юҳ 12:28, Мат 17:5, 2Пет 1:17

• 4:1 Марқ 1:12-13, Луқ 4:1-13

+ 4:2 Мат 21:18

+ 4:3 1Тас 3:5

+ 4:6 Юҳ 7:4

+ 4:10 Мат 16:23,

+ 4:11 Луқ 22:43

• 4:12 Марқ 1:14-15, Луқ 4:14-15

+ 4:12 Мат 14:3

+ 4:13 Мат 2:23, Марқ 1:21

+ 4:14 Мат 1:23

• 4:18 Марқ 1:16-20, Луқ 5:1-11

+ 4:18 Юҳ 1:40-42

+ 4:19 Мат 13:47

+ 4:20 Мат 19:27

• 4:23 Луқ 6:17-19

+ 4:23 Марқ 1:39

+ 4:24 Луқ 2:2

+ 4:25 Марқ 5:20, Марқ 7:31

• 5:3 Луқ 6:20-23

+ 5:4 2Қур 7:10, Ошк 21:4

+ 5:6 Юҳ 7:37

+ 5:7 Луқ 6:36

+ 5:8 1Юҳ 3:2, Ибр 12:14, Ошк 22:4

+ 5:9 Яъқ 3:18, 2Тим 2:22, Юҳ 1:12, 1Юҳ 3:1, 1Юҳ 5:1, Рум 8:14

+ 5:11 Яъқ 1:2, 1Пет 4:14

+ 5:12 КФ 5:41, Яъқ 1:2, Рум 5:3, 2Қур 12:10, Ибр 10:34

• 5:13 Марқ 9:50, Луқ 14:34-35

+ 5:14 Эфс 5:8

+ 5:15 Марқ 4:21, Луқ 8:16, Луқ 11:33

+ 5:16 1Пет 2:12, 2Қур 9:13

+ 5:17 Рум 3:31, Рум 10:4

+ 5:18 Луқ 16:17

+ 5:19 Мат 11:11, Мат 18:4

+ 5:20 Юҳ 3:5

+ 5:22 1Юҳ 3:15

+ 5:25 Луқ 12:58-59

+ 5:30 Мат 18:8-9, Марқ 9:43-44

• 5:31 Мат 19:9, Марқ 10:11-12, Луқ 16:18

+ 5:32 Рум 7:3, 1Қур 7:10-11

+ 5:34 КФ 7:49

+ 5:37 Яъқ 5:12

• 5:38 Луқ 6:27-36

+ 5:39 1Пет 2:23, Рум 12:17, 1Қур 6:7

+ 5:44 Рум 12:20, Луқ 23:34, КФ 7:60, 1Пет 3:9, Рум 12:14

+ 5:45 КФ 14:17

+ 5:48 Мат 19:21, Яъқ 1:4, Эфс 5:1, Кул 1:28

+ 6:1 1Юҳ 2:29

+ 6:2 Луқ 6:24

• 6:5 Луқ 11:2-4

+ 6:5 Луқ 18:11

+ 6:10 Мат 26:42

+ 6:13 Мат 26:41, Юҳ 17:15, 2Тас 3:3

+ 6:14 Марқ 11:25-26, Эфс 4:32, Кул 3:13

+ 6:15 Мат 18:35, Яъқ 2:13

• 6:19 Луқ 11:34-36, Луқ 12:22-34

+ 6:19 1Тим 3:3, 1Тим 6:9, Ибр 13:5, Яъқ 5:2-3

+ 6:20 Мат 19:21, 1Пет 1:4

+ 6:24 Луқ 16:13

+ 6:25 Флп 4:6, 1Пет 5:7

+ 6:26 Мат 10:31, Мат 12:12

+ 6:30 Мат 8:26, Мат 14:31, Мат 16:8

• 7:1 Луқ 6:37-38, Луқ 6:41-42

+ 7:1 Рум 14:10, 1Қур 4:5, Яъқ 4:12

+ 7:2 Марқ 4:24, Рум 2:1

+ 7:6 Мат 15:26

• 7:7 Луқ 11:9-13

+ 7:8 Мат 18:19, Мат 21:22, Марқ 11:24, Юҳ 14:13-14, 1Юҳ 3:22, 1Юҳ 5:14

+ 7:11 Мат 12:34

+ 7:12 Луқ 6:31, Мат 22:40, Ғал 5:14

• 7:13 Луқ 13:24

• 7:15 Луқ 6:43-44, Луқ 13:25-27

+ 7:15 Мат 24:11, Марқ 13:22, КФ 13:6, 2Пет 2:1, 1Юҳ 4:1, КФ 20:29

+ 7:16 Яъқ 2:18

+ 7:17 Мат 12:33-35

+ 7:19 Мат 3:10

+ 7:22 Мат 25:11, Луқ 6:46, Юҳ 13:13, Марқ 9:38, Луқ 9:49

+ 7:23 Мат 25:41

• 7:24 Луқ 6:47-49

+ 7:29 Марқ 1:22, Луқ 4:32

• 8:1 Марқ 1:40-45, Луқ 5:12-16

+ 8:2 Марқ 9:22

+ 8:4 Мат 9:30, Мат 17:9, Марқ 1:34, Луқ 17:14

• 8:5 Луқ 7:1-10

+ 8:10 КФ 10:2

+ 8:11 Луқ 13:29, Луқ 16:23, Эфс 3:6

+ 8:12 Мат 13:42, Мат 22:13, Мат 22:30, Мат 24:51, Мат 25:13, Луқ 13:28

+ 8:13 Мат 9:29, Юҳ 4:53

• 8:14 Марқ 1:29-34, Луқ 4:38-41

+ 8:14 1Қур 9:5

+ 8:15 Марқ 5:41, Марқ 9:27, КФ 3:7, КФ 9:41

• 8:18 Луқ 9:57-62

+ 8:18 Марқ 4:35, Луқ 8:22

• 8:23 Марқ 4:35-41, Луқ 8:22-25

+ 8:26 Мат 6:30,

• 8:28 Марқ 5:1-20, Луқ 8:26-39

+ 8:29 Марқ 1:23-24, Луқ 4:34

+ 8:34 Луқ 5:8, КФ 16:39

• 9:1 Марқ 2:1-12, Луқ 5:17-26

+ 9:1 Мат 4:13

+ 9:2 Марқ 6:55, Мат 8:10, Марқ 10:52, Луқ 7:48

+ 9:3 Мат 26:65, Юҳ 10:33

• 9:9 Марқ 2:13-17, Луқ 5:27-32

+ 9:11 Мат 11:19, Луқ 15:2

+ 9:13 Луқ 15:7, 1Тим 1:15

• 9:14 Марқ 2:18-22, Луқ 5:33-39

+ 9:14 Мат 11:2, Мат 14:12, Луқ 11:1, Юҳ 1:35, Луқ 18:12

+ 9:15 Мат 25:1-13, Юҳ 3:29, Ошк 19:7, Ошк 21:2, Марқ 14:7, Луқ 17:22, Юҳ 16:20

• 9:18 Марқ 5:21-43, Луқ 8:40-56

+ 9:21 Марқ 3:10

+ 9:22 Марқ 10:52, Луқ 7:50, Эфс 2:8

+ 9:24 Юҳ 11:11

+ 9:25 КФ 9:40, Марқ 1:31, Марқ 9:27, КФ 3:7, КФ 9:41

+ 9:27 Мат 22:42, Луқ 1:32, Мат 20:29-34

+ 9:29 Мат 8:13

+ 9:30 Мат 8:4, Мат 12:16, Мат 17:9, Марқ 1:44

+ 9:31 Марқ 1:45, Марқ 7:36

+ 9:34 Мат 10:25, Мат 12:24

+ 9:36 Марқ 8:2, Марқ 6:34

+ 9:38 Луқ 10:2, Юҳ 4:35

• 10:1 Марқ 3:13-19, Марқ 6:7-13, Луқ 6:12-16, Луқ 9:1-6, Луқ 10:1-12

+ 10:6 Мат 15:24, 1Пет 2:25

+ 10:7 Мат 3:2, Мат 4:17

+ 10:8 Мат 8:2, КФ 20:35

+ 10:10 1Тим 5:18

+ 10:14 КФ 13:51

• 10:16 Марқ 13:9-13, Луқ 12:2-12, Луқ 21:12-17

+ 10:16 Луқ 10:3,

+ 10:18 КФ 17:6, КФ 18:12, КФ 24:1, КФ 25:6,

+ 10:21 Мат 24:10

+ 10:22 Мат 24:9, Юҳ 15:18, Яъқ 5:11, Ғал 6:9, Ошк 2:10

+ 10:23 КФ 8:1, КФ 14:6

+ 10:24 Луқ 6:40, Юҳ 13:16

+ 10:25 Мат 9:34, Мат 12:24

+ 10:26 Марқ 4:21, Луқ 8:17, Луқ 12:2

+ 10:31 Мат 6:26, Мат 12:12

+ 10:32 Рум 10:9, Ошк 3:5

+ 10:33 Мат 25:12, 1Юҳ 2:23, 2Тим 2:12

• 10:34 Луқ 12:51-53, Луқ 14:26-27

+ 10:34 КФ 14:4

+ 10:38 Мат 16:24-25, Марқ 8:34-35, Луқ 9:23

+ 10:39 Юҳ 12:25

+ 10:40 Мат 25:40, Луқ 10:16, Юҳ 12:44, Юҳ 13:20, Ғал 4:14

+ 10:42 Марқ 9:41, Ибр 6:10

• 11:1 Луқ 7:18-35

+ 11:2 Мат 14:3, Луқ 3:19-20, Юҳ 3:24, Юҳ 4:25, Юҳ 6:14, Юҳ 11:27

+ 11:6 Юҳ 6:61, Юҳ 16:1

+ 11:7 Мат 3:1

+ 11:9 Мат 14:5, Мат 21:26

+ 11:10 Марқ 1:2

+ 11:11 Луқ 1:15

+ 11:12 Луқ 16:16

+ 11:14 Мат 17:12-13, Луқ 1:17

+ 11:15 Ошк 2:7

+ 11:18 Мат 3:4, Луқ 1:15

+ 11:19 Юҳ 2:1, Юҳ 12:2, Мат 9:10-11

• 11:20 Луқ 10:13-15

+ 11:21 Марқ 6:45, Марқ 8:21, Марқ 3:7

+ 11:22 Мат 15:21

• 11:25 Луқ 10:21-22

+ 11:27 Юҳ 13:3, Юҳ 17:2, Юҳ 6:46, Юҳ 7:29, Юҳ 8:19, Юҳ 10:15

+ 11:28 Юҳ 7:37

+ 11:30 1Юҳ 5:3

• 12:1 Марқ 2:23-28, Луқ 6:1-5

+ 12:6 Мат 12:41

• 12:9 Марқ 3:1-6, Луқ 6:6-11

+ 12:10 Луқ 11:54, Луқ 20:20

+ 12:12 Мат 6:26, Мат 10:31

+ 12:16 Мат 8:4, Мат 9:30

• 12:22 Марқ 3:20-30, Луқ 11:14-23

+ 12:23 Мат 9:27

+ 12:24 Мат 9:34, Мат 10:25

+ 12:27 Марқ 9:38, КФ 19:13

+ 12:30 Марқ 9:40

+ 12:31 Марқ 3:29, Луқ 12:10

+ 12:33 Мат 7:17-20, Луқ 6:43-45

+ 12:34 Мат 3:7, Мат 23:33, Мат 7:11, Мат 15:18, Яъқ 3:6

+ 12:36 Рум 14:12

+ 12:37 Мат 5:22, Яъқ 3:2-12

• 12:38 Марқ 8:11-12, Луқ 11:29-32

+ 12:38 1Қур 1:22

+ 12:39 Мат 16:4

+ 12:41 Рум 2:27, Мат 12:6

• 12:43 Луқ 11:24-26

+ 12:45 2Пет 2:20

• 12:46 Марқ 3:31-35, Луқ 8:19-21

+ 12:46 Мат 13:55, Юҳ 2:12, Юҳ 7:3, КФ 1:14, 1Қур 9:5, Ғал 1:19

+ 12:50 Юҳ 15:14, Ибр 2:11

• 13:1 Марқ 4:1-9, Луқ 8:4-8

+ 13:9 Мат 11:15

• 13:10 Марқ 4:10-12, Луқ 8:9-10

+ 13:11 Мат 19:11

+ 13:12 Мат 25:29

+ 13:15 Юҳ 12:40, КФ 28:26-27

+ 13:16 Луқ 10:23-24

+ 13:17 Ибр 11:13, 1Пет 1:10-12

• 13:18 Марқ 4:13-20, Луқ 8:11-15

+ 13:21 Ғал 1:6, Ибр 6:4

+ 13:22 Мат 6:25, Марқ 10:23, 1Тим 6:10

+ 13:23 Юҳ 15:5

+ 13:30 Мат 3:12

• 13:31 Марқ 4:30-34, Луқ 13:18-21

+ 13:32 Мат 17:20, Луқ 17:6,

+ 13:33 1Қур 5:6, Ғал 5:9

+ 13:38 Юҳ 8:44

+ 13:39 Ошк 14:15-16

+ 13:41 Мат 24:31

+ 13:42 Юҳ 15:6, Ошк 20:15, Мат 8:12

+ 13:43 Мат 11:15

+ 13:47 Мат 4:19

+ 13:48 Юҳ 21:11

+ 13:49 Мат 25:32

+ 13:50 Мат 8:12

• 13:53 Марқ 6:1-6, Луқ 4:16-30

+ 13:54 Мат 2:23, Луқ 2:39, Луқ 4:23, Марқ 1:21

+ 13:55 Юҳ 6:42, Мат 12:46

+ 13:57 Мат 11:6, Юҳ 4:44

• 14:1 Марқ 6:14-29, Луқ 9:7-9

+ 14:2 Мат 16:14

+ 14:3 Мат 4:12, Мат 11:2, Луқ 3:19-20, Юҳ 3:24

+ 14:5 Мат 11:9, Мат 21:26

+ 14:12 Мат 9:14

• 14:13 Марқ 6:30-44, Луқ 9:10-17, Юҳ 6:1-14

+ 14:21 Мат 15:38

• 14:22 Марқ 6:45-56, Юҳ 6:15-21

+ 14:23 Марқ 1:35, Луқ 4:42, Луқ 5:16

+ 14:26 Луқ 24:37

+ 14:31 Мат 6:30

+ 14:33 Луқ 1:35

+ 14:34 Марқ 6:53, Луқ 5:1

• 15:1 Марқ 7:1-23

+ 15:2 Луқ 11:38

+ 15:3 Ғал 1:14

+ 15:7 Мат 23:13, КФ 28:25

+ 15:9 Кул 2:22

+ 15:11 КФ 10:15

+ 15:13 Яҳ 1:12

+ 15:14 Мат 23:16, Луқ 6:39

+ 15:18 Мат 12:34, Яъқ 3:6

+ 15:19 Ғал 5:19-21, 1Қур 6:9-10

• 15:21 Марқ 7:24-30

+ 15:22 Мат 9:27, Луқ 1:32

+ 15:24 Мат 10:6, 1Пет 2:25

+ 15:26 Мат 7:6

• 15:29 Марқ 7:31

+ 15:32 Мат 9:36

+ 15:38 Мат 14:21

• 16:1 Марқ 8:11-13, Луқ 12:54-56

+ 16:1 Мат 3:7, 1Қур 1:22

+ 16:4 Мат 12:39

• 16:5 Марқ 8:14-21

+ 16:6 Луқ 12:1, 1Қур 5:7-8

+ 16:8 Мат 6:30

+ 16:9 Мат 14:13-21

+ 16:10 Мат 15:36-37

• 16:13 Марқ 8:27-30, Луқ 9:18-21

+ 16:14 Мат 14:2,

+ 16:17 1Қур 2:13

+ 16:18 Марқ 3:16, Юҳ 1:42, Эфс 2:20

+ 16:20 Мат 9:30

• 16:21 Марқ 8:31, Луқ 9:22-27

+ 16:21 Луқ 17:25, Марқ 9:31, Марқ 10:34, Юҳ 2:19

+ 16:23 Мат 4:10, Флп 3:19

+ 16:24 Мат 10:38-39

+ 16:25 Мат 19:29

+ 16:27 Мат 24:30, Мат 25:31, 1Тас 4:16, Ошк 2:23

+ 16:28 Мат 24:34, Юҳ 21:22

• 17:1 Марқ 9:2-13, Луқ 9:28-36

+ 17:1 Марқ 5:37, Марқ 14:33

+ 17:2 Ошк 1:16

+ 17:5 Мат 3:17, 2Пет 1:17

+ 17:9 Мат 8:4, Мат 9:30, Марқ 1:44

+ 17:13 Мат 11:14, Луқ 1:17

• 17:14 Марқ 9:14-29, Луқ 9:37-43

+ 17:18 Марқ 1:26, КФ 8:7

+ 17:20 Мат 13:31, Луқ 17:6, Марқ 11:23

• 17:22 Марқ 9:30-32, Луқ 9:43-45

+ 17:23 Мат 16:21, Мат 20:19

+ 17:24 Марқ 9:33, Мат 22:17

+ 17:27 Рум 13:7

• 18:1 Марқ 9:33-37, Марқ 9:42-48, Луқ 9:46-48, Луқ 17:1-2

+ 18:3 1Қур 14:20, Мат 19:16

+ 18:5 Мат 10:40, Луқ 10:16, Юҳ 13:20

+ 18:7 Мат 26:24

+ 18:8 Мат 5:30, Мат 25:41, Ошк 20:10

+ 18:9 Мат 5:29

• 18:10 Луқ 15:3-7

+ 18:14 Юҳ 6:39

• 18:15 Луқ 17:3

+ 18:15 Яъқ 5:19, Ғал 6:1

+ 18:16 2Қур 13:1

+ 18:17 Мат 5:46-47, Тит 3:10

+ 18:19 Мат 7:7-8

+ 18:21 Луқ 17:4

+ 18:35 Мат 6:15, Яъқ 2:13

• 19:1 Марқ 10:1-12

+ 19:5 Эфс 5:31

+ 19:6 1Қур 6:16, 1Қур 7:10

+ 19:9 Мат 5:32, 1Қур 7:10

+ 19:11 Марқ 4:11, 1Қур 7:7, 1Тим 5:14

• 19:13 Марқ 10:13-16, Луқ 18:15-17

+ 19:14 Мат 18:3

• 19:16 Марқ 10:17-31, Луқ 18:18-30

+ 19:16 Луқ 10:25

+ 19:17 Рум 10:5, Ғал 3:12

+ 19:20 Флп 3:6

+ 19:21 Мат 5:48, Луқ 12:33, Мат 6:20, 1Пет 1:4

+ 19:26 Марқ 14:36

+ 19:27 Мат 4:20-22

+ 19:28 Мат 16:27, Мат 25:31, Луқ 22:30, 1Қур 6:2, Ошк 3:21

+ 19:29 Мат 16:25

+ 19:30 Мат 20:16, Луқ 13:30

+ 20:16 Мат 19:30, Луқ 13:30

• 20:17 Марқ 10:32-34, Луқ 18:31-34

+ 20:19 Мат 16:21, Мат 17:23

• 20:20 Марқ 10:35-45

+ 20:20 Мат 10:2, Марқ 1:19

+ 20:21 Мат 19:28

+ 20:22 Мат 26:39, Юҳ 18:11

+ 20:26 1Пет 5:3, Мат 23:11, Марқ 9:35

+ 20:28 Юҳ 13:4-5, Юҳ 11:51, 1Пет 1:18-19, Рум 4:25, Ғал 1:4, 1Тим 2:6, Тит 2:14

• 20:29 Марқ 10:46-52, Луқ 18:35-43

+ 20:30 Мат 9:27-31

+ 20:34 Луқ 7:13

• 21:1 Марқ 11:1-11, Луқ 19:28-38, Юҳ 12:12-19

+ 21:1 КФ 1:12

+ 21:4 Юҳ 12:15, Мат 1:23, Мат 26:56, Юҳ 19:36

+ 21:9 Мат 9:27, Мат 23:39

+ 21:11 Луқ 7:16

• 21:12 Марқ 11:15-19, Луқ 19:45-48, Юҳ 2:13-22

+ 21:12 Луқ 2:24

+ 21:15 Мат 9:27

+ 21:16 Луқ 19:39,

+ 21:17 Луқ 19:29, Луқ 24:50, Юҳ 11:18

• 21:18 Марқ 11:12-14, Марқ 11:20-24

+ 21:18 Мат 4:2

+ 21:19 Мат 24:32, Луқ 13:6

+ 21:21 Мат 17:20, Яъқ 1:6, 1Қур 13:2

+ 21:22 Мат 7:8, Мат 17:20, 1Қур 13:2

• 21:23 Марқ 11:27-33, Луқ 20:1-8

+ 21:23 КФ 4:7

+ 21:25 Мат 3:6, Луқ 7:30

+ 21:26 Мат 11:9, Мат 14:5

+ 21:32 Луқ 7:29

• 21:33 Марқ 12:1-12, Луқ 20:9-19

+ 21:33 Марқ 13:34

+ 21:35 Мат 22:6, Мат 23:34, Ибр 11:36-37

+ 21:37 Мат 3:17, Ибр 1:1

+ 21:38 Ибр 1:2

+ 21:39 Ибр 13:12

+ 21:41 КФ 13:46

+ 21:42 КФ 4:11, 1Пет 2:7

+ 21:46 Марқ 11:18, Марқ 11:32

• 22:1 Луқ 14:15-24

+ 22:1 Мат 13:34

+ 22:2 Мат 25:10, Ошк 19:7, Ошк 21:2

+ 22:6 Мат 21:35, Мат 23:34, Ибр 11:36-37

+ 22:7 Мат 21:41

+ 22:8 Мат 10:11, КФ 13:46, Ошк 3:4

+ 22:13 Мат 8:12

• 22:15 Марқ 12:13-17, Луқ 20:20-26

+ 22:15 Луқ 11:54

+ 22:16 Кул 3:25

+ 22:17 Мат 17:24-25

+ 22:18 Марқ 7:6, Луқ 12:1

+ 22:21 Рум 13:7

• 22:23 Марқ 12:18-27, Луқ 20:27-40

+ 22:23 КФ 4:1, КФ 23:8

• 22:34 Марқ 12:28-34, Луқ 10:25-28

+ 22:39 Мат 19:19

+ 22:40 Мат 7:12, Ғал 5:14

• 22:41 Марқ 12:35-37, Луқ 20:41-44

+ 22:42 Мат 9:27

+ 22:44 КФ 2:34-35

+ 22:46 Луқ 20:40

• 23:1 Марқ 12:38-40, Луқ 11:37-52, Луқ 20:45-47

+ 23:3 Рум 2:17-23

+ 23:6 Луқ 14:7-8

+ 23:8 Яъқ 3:1, Луқ 22:32, Флм 1:16

+ 23:11 Мат 20:26, Марқ 9:35, Марқ 10:43

+ 23:12 Луқ 14:11, Луқ 18:14

+ 23:13 Мат 15:7

+ 23:16 Мат 15:14

+ 23:27 КФ 23:1,

+ 23:30 КФ 7:52

+ 23:33 Мат 3:7, Мат 12:34

+ 23:34 Мат 21:35, Мат 22:6, Ибр 11:36-37, Мат 10:17, Марқ 13:9, Луқ 21:12

+ 23:35 1Юҳ 3:12, Ибр 11:4, Ошк 18:24

• 23:37 Луқ 13:34-35

+ 23:37 КФ 7:52,

+ 23:39 Мат 21:9

• 24:1 Марқ 13:1-13, Луқ 21:5-19

+ 24:2 Луқ 19:44

+ 24:4 1Юҳ 3:7, Кул 2:8, 2Тас 2:3

+ 24:7 Ошк 6:4, КФ 11:28, Ошк 6:8, Ошк 6:12

+ 24:9 Мат 10:22, Юҳ 15:18

+ 24:10 Мат 10:21

+ 24:11 Мат 7:15

+ 24:13 Яъқ 5:11, Ошк 2:10

+ 24:14 Мат 28:19, Рум 10:18, Кул 1:6, Кул 1:23

• 24:15 Марқ 13:14-23, Луқ 21:20-24

+ 24:17 Луқ 17:31

+ 24:19 Луқ 23:29

+ 24:21 Ошк 16:18

+ 24:22 Луқ 18:7

+ 24:23 Луқ 17:23

+ 24:24 2Тас 2:9, Ошк 13:13, Ошк 16:14

+ 24:25 Юҳ 13:19, Юҳ 14:29

+ 24:27 Луқ 17:24

+ 24:28 Луқ 17:37

• 24:29 Марқ 13:24-27, Луқ 21:25-28

+ 24:29 КФ 2:20, Ошк 6:13

+ 24:30 Мат 16:27,

+ 24:31 1Қур 15:52, 1Тас 4:16, Ошк 11:15, Мат 13:41, 2Тас 2:1

• 24:32 Марқ 13:28-31, Луқ 21:29-33

+ 24:34 Мат 16:28

+ 24:35 2Пет 3:10

• 24:36 Марқ 13:32-37, Луқ 12:38-40, Луқ 17:26-30, Луқ 17:34-36

+ 24:42 Мат 25:13

+ 24:43 2Пет 3:10, 1Тас 5:2

+ 24:44 Ошк 3:3, Ошк 16:15

• 24:45 Луқ 12:42-48

+ 24:46 Мат 25:21, Юҳ 13:17

+ 24:48 Мат 25:5

+ 24:51 Мат 8:12

+ 25:1 Мат 9:15, Юҳ 3:29, Ошк 19:7, Ошк 21:2

+ 25:5 Мат 24:48

+ 25:10 Мат 22:2

+ 25:11 Мат 7:22, Луқ 6:46, Луқ 13:25

+ 25:12 Мат 10:33

+ 25:13 1Қур 16:13, Мат 24:36, Мат 24:42

• 25:14 Луқ 19:12-27

+ 25:19 Рум 14:12

+ 25:21 Луқ 16:10, Ибр 12:2

+ 25:29 Мат 13:12

+ 25:30 Мат 8:12

+ 25:31 Мат 16:27, Мат 19:28

+ 25:32 2Қур 5:10, Мат 13:49

+ 25:34 Ошк 21:7

+ 25:35 Луқ 3:11, Яъқ 2:15-16

+ 25:36 2Тим 1:16-18

+ 25:40 Мат 10:40

+ 25:41 Мат 7:23, Марқ 9:43-44, Яҳ 1:7, Ошк 20:10

+ 25:45 Луқ 10:16

• 26:1 Марқ 14:1-2, Луқ 22:1-2, Юҳ 11:45-53

• 26:6 Марқ 14:3-9, Луқ 7:36-50, Юҳ 12:1-8

+ 26:6 Мат 21:17, Юҳ 11:1, Юҳ 11:18,

+ 26:11 Мат 9:15, Юҳ 7:33

+ 26:12 Юҳ 19:40

+ 26:13 Мат 24:14

• 26:14 Марқ 14:10-11, Луқ 22:3-6

+ 26:14 Юҳ 13:2, КФ 1:16

• 26:17 Марқ 14:12-21, Луқ 22:7-14, Луқ 22:21-23, Юҳ 13:21-30

+ 26:21 Юҳ 13:18

+ 26:24 Мат 18:7

• 26:26 Марқ 14:22-26, Луқ 22:15-20, 1Қур 11:23-25

+ 26:26 Юҳ 6:51, 1Қур 10:16, Ибр 10:10

+ 26:30 Луқ 22:39

• 26:31 Марқ 14:27-31, Луқ 22:31-34, Юҳ 13:36-38

+ 26:31 Юҳ 16:32

+ 26:32 Мат 28:7

+ 26:35 Юҳ 11:16, Юҳ 21:19

• 26:36 Марқ 14:32-42, Луқ 22:39-46

+ 26:37 Марқ 5:37, Марқ 9:2

+ 26:38 Юҳ 12:27

+ 26:39 Ибр 5:7, Марқ 10:38, Юҳ 18:11, Юҳ 5:30, Юҳ 6:38, Ғал 1:4

+ 26:41 Мат 6:13, 1Пет 4:7

+ 26:42 Мат 6:10

+ 26:45 Юҳ 2:4, Мат 16:21, Мат 17:22, Мат 20:18

• 26:47 Марқ 14:43-50, Луқ 22:47-53, Юҳ 18:3-12

+ 26:47 КФ 1:16

+ 26:51 Луқ 22:38

+ 26:52 Ошк 13:10

+ 26:55 Мат 21:23, Луқ 21:37

+ 26:56 Мат 1:22-23, Мат 21:4, Юҳ 19:36, Мат 26:31, Юҳ 16:32

• 26:57 Марқ 14:53-65, Луқ 22:54-55, Луқ 22:63-71, Юҳ 18:13-14, Юҳ 18:19-24

+ 26:61 Марқ 15:29, Юҳ 2:19

+ 26:62 Мат 27:13

+ 26:64 Мат 16:27, Мат 24:30, Ибр 1:13

+ 26:65 КФ 14:14, Мат 9:3, Юҳ 10:36

• 26:69 Марқ 14:66-72, Луқ 22:56-62, Юҳ 18:15-18, Юҳ 18:25-27

+ 26:75 Мат 26:34

• 27:1 Марқ 15:1, Луқ 23:1-2, Юҳ 18:28-32

+ 27:2 Луқ 3:1, Луқ 13:1, КФ 3:13, 1Тим 6:13

• 27:3 КФ 1:18-19

+ 27:6 Марқ 12:41, Юҳ 8:20

+ 27:9 Мат 2:17

• 27:11 Марқ 15:2-5, Луқ 23:3-5, Юҳ 18:33-38

+ 27:11 Мат 2:2

+ 27:13 Мат 26:62

• 27:15 Марқ 15:6-15, Луқ 23:13-25, Юҳ 18:39

+ 27:18 Юҳ 12:19

+ 27:20 КФ 3:14

+ 27:23 Луқ 23:41, Ибр 4:15

+ 27:25 1Тас 2:16

+ 27:26 Мат 20:19

• 27:27 Марқ 15:16-20, Юҳ 19:2-3

+ 27:30 Мат 20:19

• 27:32 Марқ 15:21-32, Луқ 23:26-43, Юҳ 19:17-27

+ 27:40 Марқ 14:58, Юҳ 2:19, Мат 4:3-6

+ 27:42 Юҳ 10:18, Юҳ 1:49, Юҳ 12:13, Юҳ 20:29

• 27:45 Марқ 15:33-41, Луқ 23:44-49, Юҳ 19:28-30

+ 27:46 КФ 3:1,

+ 27:52 Юҳ 5:21, Юҳ 5:25

+ 27:56 Луқ 8:2, Мат 20:20

• 27:57 Марқ 15:42-47, Луқ 23:50-56, Юҳ 19:38-42

+ 27:63 Мат 16:21, Мат 17:23, Мат 20:19

+ 27:66 Ошк 20:3

• 28:1 Марқ 16:1-8, Луқ 24:1-12, Юҳ 20:1-10

+ 28:1 Луқ 8:2, Мат 27:61

+ 28:2 Мат 27:60

+ 28:3 Марқ 9:3, КФ 1:10

+ 28:4 Ошк 1:17

+ 28:7 Мат 26:32

+ 28:9 Юҳ 20:19, Юҳ 20:21, Мат 28:17, Луқ 24:52

+ 28:10 Мат 12:50, Юҳ 20:17, Рум 8:29, Ибр 2:11

• 28:16 Марқ 16:14-18, Луқ 24:36-49, Юҳ 20:19-23

+ 28:17 Юҳ 20:25

+ 28:18 Мат 11:27, Юҳ 17:2

+ 28:19 2Қур 13:13, Юҳ 4:1-2, КФ 8:13, Кул 1:23

+ 28:20 Юҳ 14:15, Мат 13:39