# Eni Baalantı • Rufi • İona • Yaradılış • Eklesiast

Институт перевода Библии

## Yaradılış


Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru


Институт перевода Библии


Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360


ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

## Yaradılış

### Yaradılış

Yaradılış


GİRİŞ

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]

[46]

[47]

[48]

[49]

[50]


YARADILIŞ

### GİRİŞ


GİRİŞ

Paalı okuyucular!

Sizin önünüzdä Yaradılış Kiyadının çevirisi. Yaradılış – Ayozlu Yazının ya da Bibliyanın en ilk kiyadı. Evelki çıfıt dilindä bu kiyada deniler Breşit («İlk baştan»), rusça da – Бытие. Bu kiyattan kimi parçaları XX-ci asirin başlantısında çevirdiydi gagauzların aydınnadıcısı Mihail Çakir. Şindi sä Bibliyayı çevirän İnstitut seftä çevirdi bütün kiyadı zamandaş gagauzçaya.

Yaradılış Kiyadına girer 50 bölüm. Tematikaya görä onnarı var nasıl bölmää iki paya. İlk 11 bölümdä annadılêr, nasıl Allahın sözünä görä hiç bişeydän peydalandı bütün dünnä – gök, er, büüyümnär hem hayvannar, hem dä nasıl yaradıldı Adamnan Eva, er üzündeki hepsi halkların dedeleri, hem dä nasıl onnar, seslämeyip Allahın sımarlamasını, bütün dünneyi soktular günaha. Bu bölümnerdä taa annadılêr, nasıl Allah buulttu sularda günahker dünneyi, nasıl öldülär hepsi diri cannar, onnardan kaarä, kimi Noy aldı gemisinä, annadılêr, nasıl insannar potoptan sora daaldılar bütün dünneyä.

Kiyadın ikinci payı (12–50 bölümnär) annadêr çıfıt halkının dedeleri için. İlkin yazdırılêr, nasıl yaşardı Avraam, angısı ömür boyunca savaşardı inan olmaa Saabiyä. İleri dooru kiyatta annadılêr Avraamın oolu İsaak için hem İsaakın oolu İakov için, angıların yaşamaları geçmiş yolculukta hem zorlukta. Yaradılış Kiyadının bitki bölümneri annadêr İakovun oolu İosif için. Kendi kardaşları sattılar İosifi Egipetä (Mısıra) esirlää, ama Allahın yardımınnan o aştı hepsi zorlukları da bitki-bitkiyä faraon koydu onu önderci bütün Egipetin üstünä. Titsi aaçlık yıllarında o kurtardı izrailli soydaşlarını ölümdän.

Kiyat çevirildi gagauz dilinä evelki çıfıtça (Masoret) tekstin temelinä görä. İnsannarın hem erlerin adlarının taa çoyu veriler yakın o formaya, nicä ilkbaştan yazılıydı çıfıtça. Kiyadın bitkisindä var bir küçük sözlük, neredä açıklanêr Bibliyada kullanılan sözlär, hem dä Evelki Günduusu bölgesinin kartaları, çünkü kiyatta yazdırılan oluşlar geçti o taraflarda.

Bibliyayı çevirän İnstitut şükür eder çeviriciyä, redaktorlara hem hepsinä, kim yardım etti Yaradılış Kiyadını gagauzçaya çevirmää, hem onnara, kim zaametini koydu tiparlamaa bu kiyadı.

Bibliyayı çevirän İnstitut, Moskva

### 1


Dünneyin kurulması

1İlk baştan Allah yarattı gökü hem eri[+]. 2Er üzü boştu hem düzensizdi, dipsiz suların üstü karannıktı, Allahın da Duhu uçuşardı sular üstündä.

3Allah dedi: «Ko olsun aydınnık». Da peydalandı aydınnık. 4Allah gördü, ani aydınnık islää, da ayırdı onu karannıktan, 5verdi aydınnaa ad «gündüz», karannaa da – «gecä». Avşam oldu, sabaa oldu – ilk gün.

6Allah dedi: «Ko olsun suların ortasında bir kubey da ayırsın suları biri-birindän». 7Allah yarattı gök kubeyini, da kubeyin altındakı suları ayırdı üstündeki sulardan. Ölä dä oldu. 8Allah verdi kubeyä ad «gök». Avşam oldu, sabaa oldu – ikinci gün.

9Allah dedi: «Ko gökün altındakı sular toplansın bireri da görünsün kuru toprak». Ölä dä oldu. 10Allah kuru topraa verdi ad «er», toplanan sulara da – «denizlär». Da gördü Allah, ani bu islää.

11Allah dedi: «Ko er üzündä büüsün eşillik: otlar, ani vererlär toom, hem türlü aaçlar, ani vererlär toom hem meyva». Ölä dä oldu. 12Er üzü başladı etiştirmää eşillikleri: toom verän türlü otları hem toomunnan meyva verän türlü aaçları. Da gördü Allah, ani bu islää. 13Avşam oldu, sabaa oldu – üçüncü gün.

14Allah dedi: «Ko gök kubeyindä olsunnar şafklar, aniki ayırmaa gündüzü gecedän, nışannamaa zamannarı, ölçmää günneri hem yılları. 15Ko onnar şafk etsinnär gök kubeyindän da aydınnatsınnar er üzünü». Ölä dä oldu. 16Allah yarattı iki büük şafk (büüyünü – gündüzü kullansın deyni, küçüünü – geceyi kullansın deyni) hem yıldızları. 17Allah erleştirdi onnarı gök kubeyindä, aniki onnar şafklasınnar er üzünü, 18kullansınnar gündüzü hem geceyi hem dä ayırsınnar aydınnıı karannıktan. Da gördü Allah, ani bu islää. 19Avşam oldu, sabaa oldu – dördüncü gün.

20Allah dedi: «Ko suda fıyıldaşsın diri cannar hem ko er üstündä göktä uçuşsun kuşlar». 21Allah yarattı büük deniz hayvannarını hem suda kaynaşan türlü cannıları, hem türlü kanatlı kuşları. Da gördü Allah, ani bu islää, 22da iisözledi onnarı: «Yavrulayın, zeedelenin, doldurun denizleri. Er üzündä dä ko kuşlar zeedelensin». 23Avşam oldu, sabaa oldu – beşinci gün.

24Allah dedi: «Ko er üzündän çıksınnar türlü diri cannar: sıır, ufak hayvan hem türlü yaban hayvannarı». Ölä dä oldu. 25Allah yarattı türlü yaban hayvanı, sıır hem erdä sürünän türlü diri cannarı. Da gördü Allah, ani bu islää.

26Allah dedi: «Yaradalım insanı Kendi simamıza görä, Bizä benzär – aniki o çorbacı olsun denizdeki balıklara, gökteki kuşlara, hayvannara hem bütün er üzünä, hem er üzündä sürünän herbir diri cana». 27Allah yarattı insanı Kendisinä benzär; Kendi simasına görä O yarattı adamı hem karıyı[+]. 28Hem iisözledi onnarı Allah, deyip: «Duudurun da zeedelenin, doldurun er üzünü hem zapedin onu. Çorbacı olun denizdeki balıklara, gökteki kuşlara hem er üzündä yaşayan hepsi hayvannara». 29Da dedi Allah: «Bän vererim sizä imäk için er üzündeki toom verän herbir otu hem meyvasınnan toom verän herbir aacı. 30Er üzündeki hayvannara sa, hem gökteki kuşlara, hem er üzündä sürünän herbir diri cana – hepsinä, kimdä var yaşamak soluu, – Bän vererim imäk için eşil otları». Ölä dä oldu. 31Allah baktı yarattıklarına da gördü, ani hepsi pek islääydi. Avşam oldu, sabaa oldu – altıncı gün.

### 2

1Ölä kuruldular göklän er hem hepsi, ne onnarda var. 2Edinci günü Allah bitirdi Kendi işlerini. Edinci günü, bitirip Kendi işlerini, O dinnendi. 3Allah iisözledi edinci günü hem ayozladı onu, çünkü o günü, başarıp yaratmak işlerini, O dinnendi.


Adam hem Eva Edem başçasında

4Tä gökün hem erin yaradılması için annatma.

Açan Saabi Allah yarattı eri hem gökü, 5ozaman er üzündä büümärdi ne bir fidan, ne bir ot. Çünkü Saabi Allah er üzünä taa yollamamıştı yaamur, hem yoktu insan, aniki topraa işlesin. 6Salt er altından çıkan sular[*] bütün topraa sulardı. 7Ozaman Saabi Allah yarattı adamı topraktan, üfledi onun burnusuna yaşamak soluunu, da adam diri can oldu[+].

8Günduusunda, Edemdä, Saabi Allah dikti bir başça da koydu orayı yarattıı adamı. 9Saabi Allah orada büüttü meyva verän türlü gözäl aaçları, başçanın ortasında vardı Yaşamak Aacı hem bir fidan, angısının meyvaları verärdilär iilik hem kötülük için bilmäk[+].

10Edemdän sızêr bir derä; sulayıp başçayı, ötää dooru o ayırılêr dört kola. 11-12Onnardan birisinin adı Pişon, o akêr Havila memleketinin boyunca (o memlekettä var islää altın, hoş kokulu sakız hem kıymetli taş oniks). 13İkincisinin adı Gihon, o akêr Kuş memleketinin boyunca. 14Üçüncüsünün adı Hidekel (Tigra), o akêr Asiriyanın günduusunda. Dördüncüsü – Fırat (Evfrat)[+].

15Erleştirip adamı Edem başçasında, işlesin hem korusun onu deyni, 16Saabi Allah buyurdu ona: «Bu başçada herbir aacın meyvasından var nasıl iyäsin, 17sade imä o aacın meyvasından, angısı verer bilmäk iilik hem kötülük için. Eer iyärsän – o günü dä ölecän».

18Saabi Allah dedi: «Adama yalnızlık yakışmaz. Yaradayım Bän ona uygun bir yardımcı». 19Saabi Allah yarattı topraktan hertürlü erdeki hayvannarı hem gökteki kuşları da hepsini getirdi adama, aniki görsün, ne ad verecek insan onnara. Ne ad verirsä hayvana adam – ölä dä olacek o hayvanın adı. 20Hepsinä hayvannara, kuşlara adam verdi ad – ama bulamadı onnarın arasında kendinä uygun yardımcı. 21Ozaman Saabi Allah, daldırıp adamı bir derin uykuya, çıkardı onun bir iyesini, o eri dä kapadı etlän[+]. 22İyedän Saabi Allah yarattı bir karı da getirdi onu adama, 23da adam dedi: «Tä, bu benim kemiklerimdän alınmış kemik, etimdän alınmış et. Ona denilecek karı, çünkü o alındı adamdan[*]».

24Tä neçin adam brakêr bobasını hem anasını da birleşer karısınnan, da olêr onunnan bir güüdä[+]. 25İkisi dä, Adam hem karısı, çıplaktılar, ama utanmardılar.

### 3


İnsanın ilk günahı

1Yaban hayvannarından, angılarını yarattı Allah, en şiretti yılan. O sordu karıya: «Dooru mu, ani Allah sizä dedi: „Başçada hiç bir aaçtan meyva imeyäsiniz“»[+]?

2Karı cuvap etti yılana:

«Biz var nasıl iyelim başçadakı aaçların meyvalarından, 3ama Allah dedi: „İmeyäsiniz meyva o aaçtan, angısı başçanın ortasında, ona dokunmayın, çünkü öleceniz“»[+].

4«Yok, siz ölmeyeceniz, – dedi yılan karıya. – 5Çünkü Allah biler, ani iyärseniz o meyvayı, sizin gözleriniz açılacek, da siz olacenız allahlar gibi, bileräk, ne o iilik hem kötülük».

6Ozaman karı gördü, ani aacın meyvaları imäk için islää, pek gözäl hem çekerlär kendelerinä, neçinki vererlär bilgi. Karı, alıp bir meyva, idi onu. Verdi yanında bulunan kocasına, o da idi[+]. 7İkisinin dä gözleri açıldı, da onnar annadılar, ani onnar çıplak; ozaman onnar yaptılar kendilerinä incir yapraandan çıplaklıını örtän fıta hesabı.

8Açan esti avşam lüzgercii, onnar işittilär, nasıl Allah örüyer başçada. Adam karısınnan saklandılar Ondan aaçların arasında. 9Ama Saabi Allah çaardı Adamı: «Neredäysin?» 10Adam dedi: «İşidip, ani Sän örüyersin başçada, korktum, neçinki çıplakım; onuştan saklandım».

11Allah sordu: «Kim sana söledi, ani sän çıplaksın? Sän idin mi o aacın meyvasını, ani Bän sımarladım imeyäsin?»

12Adam cuvap etti: «O karı, ani Sän bana verdin, benim yanımdaydı, o verdi o aacın meyvasını, da bän idim».

13Ozaman Saabi Allah dedi karıya: «Ne yaptın sän?» Karı cuvap etti: «Yılan aldattı beni, da o beterä bän idim».

14Ozaman Saabi Allah dedi yılana: «Bunu yaptın deyni, sän dünnedeki hepsi hayvannardan taa betvalı olacan! Şkembenin üstündä sürünecän, ömür boyu toprak iyecän. 15Seni hem karıyı, senin evladını hem onun evladını biri-birinizä duşman yapacam. Onun evladı senin başını ezecek, sän dä onun tabanını dalayacan»[+].

16Karıya da Saabi dedi: «Senin gebeliini zeetli yapacam: uşak duudurarkan, çok acı çekecän. Sän kocanı havezlän isteyecän[*], ama o seni kullanacek»[+].

17Adama da Allah dedi: «O beterä, ani sän uydun karının aklısına da idin meyva o aaçtan, angısından Bän sizä izin vermedim iyäsiniz, senin beterinä betvalanacek toprak; zor olacek o topraa işlemää bütün yaşamanda. 18Toprak sana tiken hem çalı verecek, sän kır otu iyecän. 19Ter döküp, kazanacan ekmeeni taa dönmeyincä o topraa, neredän sän alındın; çünkü topraksın hem toprak ta genä olacan»[+].

20Adam karısının adını koydu Eva («yaşamak»), çünkü o oldu bütün yaşayannarın anası. 21Saabi Allah yaptı deridän ruba da giidirdi Adamı hem onun karısını.

22Sora Saabi Allah dedi: «Adam, bileräk iilik hem kötülük için, oldu Bizlerdän biri gibi. Olmaz o, uzadıp elini, Yaşamak Aacından meyvayı koparsın da, iyip onu, diveç[*] yaşasın»[+]. 23Bölä Saabi Allah kooladı onu Edem başçasından – ko işlesin o toprakta, angısından alındı.

24Koolayıp insanı, O koydu başçanın günduusuna heruvimneri[*] hem her tarafa dönän bir yanar kılıç[*], aniki korumaa Yaşamak Aacını deyni.

### 4


Kayın hem Avel

1Adam yattı karısınnan Evaylan, da Eva gebä kaldı. O duudurdu bir ool, adını koydu Kayın («kazanmak»), deyip: «Saabinin yardımınnan bän bir insan kazandım!» 2Sora o duudurdu Aveli, Kayının kardaşını. Avel oldu çoban, Kayın sa – çiftçi. 3Bir vakıttan sora Kayın getirdi Saabiyä kurban topraan bereketindän, 4Avel dä – ilk kuzuların yaayını. Allah kabletti Aveli hem onun baaşışını, 5Kayının sa kabletmedi. Kayın pek üfkelendi, onun suratı dürüldü. 6«Neçin üfkelendin? – sordu Kayına Saabi. – Neçin dürüldü suratın? 7Eer yaparsan iilik – kaldır başını yukarı. Ama iilik yapmarsan, kapu eşiindä günah bekleer. O isteer kavrasın seni, ama sän ona çorbacı ol»[+].

8Kayın dedi kardaşına Avelä: «Haydi çıkalım kıra[*]». Açan onnar kırdaydı, Kayın, abanıp Avel kardaşına, öldürdü onu.

9«Neredä senin kardaşın Avel?» – sordu Saabi. Kayın cuvap etti: «Bilmeerim. Ne, bän onun bekçisiyim mi?»

10«Ne yaptın sän? – dedi Saabi. – Senin kardaşının kanı topraktan çaarêr Beni. 11O beterä seni betvaladı toprak, angısını sän suladın kardaşının kanınnan, 12nekadar da işlärsän bu topraa, o sana vermeyecek kendi bereketini. Bundan beeri sän başıboş er üzündä gezecän». – 13«Bu büük bela, – dedi Saabiyä Kayın, – bän ona dayanamayacam. 14Büün Sän beni kuuêrsın topraktan, koolêêrsın Kendi üzündän. Boş-boş er üzündä gezerim – kim istärsä var nasıl beni öldürsün». 15Ama Saabi dedi: «Kim Kayını öldürärsä, onun başına edi kat taa büük bela gelecek». Da kimsey, Kayını karşılayıp, onu öldürmesin deyni, Saabi yaptı onun üstündä bir nışan. 16Kayın uzaklaştı Saabinin üzündän da erleşti yaşamaa Nod («başıboş gezän») topraklarında.


Kayının evlat boyları

17Kayın yattı karısınnan. Karısı gebä kaldı da duudurdu bir ool, adı Enoh. Kayın o vakıt bir kasaba kurardı da verdi ona oolunun adını – Enoh. 18Enohun duudu oolu İrad, İradın – Mehiyael, Mehiyaelin – Metuşael, Metuşaelin – Lameh. 19Lameh aldı kendisinä iki karı: birisinin adıydı Adda, öbürünün dä Ţilla. 20Addanın duudu oolu Yaval, ondan da çekildi çadırlarda[*] yaşayan hem hayvan sürülerini güdennär. 21Onun kardaşından Yuvaldan da – lira hem düdük çalannar. 22Ţillanın duudu oolu Tuval-Kayın, o oldu çilingir (demirci), bakırdan hem demirdän hertürlü tertipleri yapardı. Tuval-Kayının kızkardaşıydı Naama.

23Lameh dedi karılarına:

«Sesläyin beni, Adda hem Ţilla!
Sesläyin, karılarım, ne deyecäm!
Eer beni yaralarsa bir adam – öldürürüm!
Eer bana urarsa bir çocuk – öldürürüm!
24Kayın için edi kat taa büük bela gelecek,
Lameh için sä – etmiş edi kat!»


Şetin duuması

25Adam genä yattı karısınnan. Eva duudurdu bir çocuk da koydu onun adını Şet («baaşlamak»). O dedi: «Avelin erinä, angısını öldürdü Kayın, Allah baaşladı bana başka bir ool». 26Şetin oldu bir oolu, angısının adını o koydu Enoş. Ozamandan beeri insannar başladılar çaarmaa Saabinin adını.

### 5


Adamın evlat boyları

1Bu annatma Adamın evlat boyları için. Açan Allah yarattı insanı, O yarattı onu Kendisinä benzär. 2O yarattı adamı hem karıyı, iisözledi hem verdi onnara ad «insan»[+].

3Açan Adam üz otuz yaşındaydı, onun duudu bir oolu – bobasına benzär, onun simasına görä. Adam koydu onun adını Şet[+]. 4Şetin duumasından sora Adam yaşadı taa sekizüz yıl; onun oldu taa oolları hem kızları. 5Yaşayıp dokuzüz otuz yıl, Adam geçindi.

6Açan Şet üz beş yaşındaydı, onun duudu oolu Enoş. 7Enoşun duumasından sora Şet yaşadı taa sekizüz edi yıl; onun oldu taa oolları hem kızları. 8Yaşayıp dokuzüz oniki yıl, Şet geçindi.

9Açan Enoş doksan yaşındaydı, onun duudu oolu Kenan. 10Kenanın duumasından sora Enoş yaşadı taa sekizüz onbeş yıl; onun oldu taa oolları hem kızları. 11Yaşayıp dokuzüz beş yıl, Enoş geçindi.

12Açan Kenan etmiş yaşındaydı, onun duudu oolu Mahalalel. 13Mahalalelin duumasından sora Kenan yaşadı taa sekizüz kırk yıl; onun oldu taa oolları hem kızları. 14Yaşayıp dokuzüz on yıl, Kenan geçindi.

15Açan Mahalalel altmış beş yaşındaydı, onun duudu oolu Ered. 16Eredin duumasından sora Mahalalel yaşadı taa sekizüz otuz yıl; onun oldu taa oolları hem kızları. 17Yaşayıp sekizüz doksan beş yıl, Mahalalel geçindi.

18Açan Ered üz altmış iki yaşındaydı, onun duudu oolu Enoh. 19Enohun duumasından sora Ered yaşadı taa sekizüz yıl; onun oldu taa oolları hem kızları. 20Yaşayıp dokuzüz altmış iki yıl, Ered geçindi.

21Açan Enoh altmış beş yaşındaydı, onun duudu oolu Metuşelah. 22Metuşelahın duumasından sora Enoh yaşadı taa üçüz yıl, onun yaşaması geçti Allahlan. 23Enoh yaşadı üçüz altmış beş yıl, 24gideräk Allahın yolundan. Sora kayıp oldu ortalıktan, çünkü Allah onu yanına aldı[+].

25Açan Metuşelah üz seksän edi yaşındaydı, onun duudu oolu Lameh. 26Lamehin duumasından sora Metuşelah yaşadı taa ediüz seksän iki yıl; onun oldu taa oolları hem kızları. 27Yaşayıp dokuzüz altmış dokuz yıl, Metuşelah geçindi.

28Açan Lameh üz seksän iki yaşındaydı, onun duudu oolu. 29Lameh koydu onun adını Noy («raatlatmak») da dedi: «O raatladacek bizi Saabinin betvaladıı toprakta zeetli çalışmamızlarda»[+]. 30Noyun duumasından sora Lameh yaşadı taa beşüz doksan beş yıl. 31Yaşayıp ediüz etmiş edi yıl, Lameh geçindi.

32Açan Noy beşüz yaşındaydı, onun duudu oolları Şem, Ham hem Yafet.

### 6


Allah pişman olêr, ani yarattı insanı

1Er üzündä insan hep zeedelenärdi. Onnarın duuardı kızları. 2Allah oolları[*], görüp insan kızlarının gözelliini, beendiklerini alardılar kendilerinä karı. 3Ozaman Saabi dedi: «Benim duhum insanda heptenä kalmayacek, çünkü o ölümnüdür. İnsanın ömürü olacek üz irmi yıl».

4O vakıt (hem taa sora) er üzündä vardı dev adamnarı, neçin deyni Allah oolları yatardılar insan kızlarınnan, angıları duudurardılar onnara uşak. Onnar anılmış kişilärdi, evelki zamanın pelivannarı.

5Saabi gördü, nekadar çok fenalık yapêr insan er üzündä: onnarın fikirleri hem neetleri hep kötülüktä[+]. 6Pişman oldu O, ani yarattı er üzündä insanı, ürää Onun sızladı, 7da O dedi: «Bän silecäm er üzündän yarattıım insannarı hem onnarlan barabar hayvannarı da, erdä sürünän cannarı da, kuşları da. Pişman oldum, ani yarattım onnarı». 8Sade Noya Saabi hoşluklan baktı.


Allah sımarlêêr Noya, yapsın bir gemi

9Tä Noy hem onun evlat boyları için annatma. Ozamankı insannarın arasında sade bir Noy dooru hem kusursuz adamdı; o gidärdi Allahın yolundan. 10Noyun vardı üç oolu: Şem, Ham hem Yafet.

11Allahın gözlerindä er üzündeki insannar oldular yaramaz, dünnä dolduydu zorbalıklan. 12Allah gördü, nasıl bozgun oldu er üzü, nasıl pis yolları kaptı insannar. 13Da Allah dedi Noya: «Bän yok edecäm hepsini, kim yaşêêr er üzündä, çünkü onnarın beterinä er üzü doldu zorbalıklan. Yok edecäm onnarlan barabar bütün er üzünü dä. 14Sän yap kendinä kiparis aacından bir gemi, bölüp onun içini, yap orada birkaç oda, içini-dışını katranna. 15Geminin uzunnuu olsun üçüz dirsek, genişlii – elli, üüseklii – otuz[*]. 16Pençeresini yap ölä, ani o olsun bir dirsek kadar örtüdän aşaa. Geminin yan tarafında yap kapusunu. Ko geminin üç katı olsun: alt, orta hem üst.

17Bän yollayacam er üzünä potop da yok edecäm hepsini, kimdä var yaşamak soluu. Er üzündä hepsi yaşayannar ölecek. 18Ama seninnän Bän yapacam bir annaşma. Sän girecän gemiyä – oollarınnan, karınnan hem gelinnerinnän. 19Hem alacan yanına herbir candan birär çift, bir erkek hem bir dişi, – seninnän barabar saa kalabilsinnär deyni. 20Birär çift hertürlü kuş, hayvan, sürünän gelsin seninnän, saa kalsınnar deyni. 21Kendin için hem onnar için al yanına türlü iyinti, olsun iyeceeniz».

22Noy yaptı hepsini ölä, nasıl sımarladı ona Allah.

### 7


İnsannar hem hayvannar girerlär gemiyä

1Saabi dedi Noya: «Bütün aylännän gir gemiyä. Görerim, ani insan arasında sade sän dooruysun Benim önümdä. 2Al yanına edişär çift, erkek hem dişi, herbir pak hayvannardan, hem birär çift, erkek hem dişi, mındar hayvannardan[*], 3hem kuşlardan dä edişär çift, erkek hem dişi. Ko kaybelmesin er üzündä onnarın soyları. 4Çünkü edi gündän sora er üzünä kırk gün hem kırk gecä yaamur yaadıracam. Er üzündän silecäm hepsini, kimi Bän yarattım».

5Noy yaptı hepsini, ne buyurdu Saabi.

6Açan Noy altıüz yaşındaydı, er üzündä başladı potop. 7Noy saklandı potoptan gemidä oollarınnan, karısınnan hem gelinnerinnän, 8-9hem dä nasıl Allah buyurduydu Noya, – pak hem mındar hayvannardan, hem kuşlardan, hem erdä sürünän cannardan onunnan gemiyä girdi birär çift, erkek hem dişi. 10Edi gündän sora er üzündä başladı potop.


Potop

11Açan Noy altıüz yaşındaydı, ikinci ayın onedinci günü derinniktän çıvdırdı gür su sızıntıları, açıldı göklerin kapakları. 12Er üzünä kırk gün hem kırk gecä yaadı yaamur. 13O günü Noy, oolları Şem, Ham hem Yafet, karısı hem gelinneri girdilär gemiyä, 14onnarlan bilä dä hertürlü hayvan – sıırlar, ufak hayvannar, hertürlü kanatlı kuşlar. 15Hepsi, kimdä var yaşamak soluu, çift-çift, Noyun yanına gelip, girdilär gemiyä. 16Saabinin Noya buyurduuna görä, gemiyä girän hertürlü hayvannardan vardı erkek hem dişi. Da Saabi Noyun ardına geminin kapusunu kapadı.

17Açan potop sürttü kırk gün, su okadar zeedelendi, ani o kaldırdı gemiyi erdän yukarı. 18Su hep zeedelenärdi hem örtärdi er üzünü. Gemi üzärdi, 19su da okadar üüseldi, ani er üzündeki en üüsek bayırları bilä örttü. 20Su kalktı bayırlardan onbeş dirsek yukarı[*], da bayırlar kaybeldi su altında. 21Da yok oldu hepsi, kim yaşardı er üzündä: kuşlar, sıırlar hem yaban hayvannar, fıyıldayannar hem hepsi insannar. 22Hepsi, kimdä vardı yaşamak soluu hem kim yaşardı kuru er üzündä, öldülär. 23İnsannarı hem hayvannarı, erdä sürünän cannarı hem kuşları – hepsini, ne vardı er üzündä, Allah yok etti. Kaldı sade Noy hem onnar, kim onunnan gemidäydi. 24Üz elli gün er üzündä su hep zeedelenärdi.

### 8

1Allah unutmadı Noyu hem hepsi hayvannarı, ani Noylan gemidäydi. Estirdi Allah er üzünä bir lüzgär, da sular başladı alçalmaa. 2Su sızıntıları hem göklerin kapakları kapandı, da yaamur durdu. 3Su başladı er üzündän git-gidä çekilmää. Üz elli gündän sora su azaldı: 4edinci ayın edinci günü gemi dayandı Ararat bayırlarına. 5Onuncu aya kadar su yavaş-yavaş hep çekildi da ayın birindä göründü bayırların tepeleri.


Garga hem guguş

6Geçti taa kırk gün. Noy, açıp geminin pençeresini, angısını yaptıydı, 7kolverdi dışarı bir garga. Taa er kurumayınca, garga dönüşärdi, ba uçup, ba geeri dönüp. 8Bundan sora Noy, potop bitti mi, annamaa deyni, kolverdi bir guguş, 9ama guguş bulamadı nereyi konsun da döndü geeri, çünkü bütün er üzü taa su altındaydı. Noy uzattı elini da aldı guguşu gemiyä. 10Edi gündän sora o genä kolverdi guguşu. 11O döndü geeri avşamnen – bir taazä maslin yapraannan gagasında. Noy annadı, ani er üzündän sular çekildi. 12O bekledi taa edi gün, genä kolverdi guguşu, ama bu sefer guguş geeri dönmedi.


İnsannar hem hayvannar çıkêrlar gemidän

13Açan Noy oldu altıüz bir yaşında, birinci ayın birindä su çekildi. Noy açtı geminin üst kapaanı da gördü, ani toprak kurumuş. 14İkinci ayın irmi edisindä, açan toprak bütünnä kurudu, 15Allah dedi Noya: 16«Çık gemidän karınnan, oollarınnan hem gelinnerinnän barabar. 17Hepsini diri cannarı da çıkar – kuşları da, hayvannarı da, erdä sürünenneri dä: ko er üzünä daalışsınnar, ko yavrulasınnar hem er üzündä zeedelensinnär»[+]. 18Da Noy karısınnan, oollarınnan hem gelinnerinnän çıktı gemidän. 19Ondan sora çıktılar hepsi hayvannar, sürünennär, kuşlar, er üzündä yaşayan hertürlü diri cannar.


Noy verer kurban Saabiyä

20Noy yaptı Saabiyä bir kurban eri[†] da, getirip herbir pak hayvandan hem kuştan, yaktı onnarı kurban olarak. 21Gözäl bir kokuyu içinä çekeräk, Saabi Kendi-Kendinä dedi: «İnsannarın beterinä birtaa er üzünü betvalamayacam. Makarki onnarın fikirleri gençliktän beeri hep fenalıkta, Bän birtaa yok etmeyecäm hepsini diri cannarı[+].

22Nekadar dünnä durarsa,
Bitmeyecek
Ekin ekmäk hem biçmäk,
Sıcak hem suuk,
Yaz hem kış,
Gecä hem gündüz».

### 9


Allahın Noylan annaşması

1Allah iisözledi Noyu hem onun oollarını: «Duudurun da zeedelänin, doldurun er üzünü[+]. 2Erdeki hepsi hayvannar, gökteki hepsi kuşlar, er üzündeki hepsi diri cannar, denizdeki hepsi balıklar korksunnar sizdän hem sizin önünüzdä titiresinnär: onnar verildi sizin elinizä. 3Hepsini hayvannarı sizä imäk vererim, nasıl eşillik taa ileri verdiydim[+]. 4Ama kannı et imeyin, çünkü kanda var can[+]. 5Sizin dä kanınız dökülürsä, ondan, kim bu kanı dökecek, – istär hayvan, istär kardaşının canını alan insan – Bän herkezindän mutlak isteyecäm ödesin ömürünnän. 6Eer birkimsey insan kanı dökärsä, öldürücünün kanını ko başka insan döksün. Çünkü Allah insanı Kendi simasına görä yarattı[+]. 7Duudurun da zeedelenin, er üzündä daalışın hem zeedelenin!»

8Allah dedi Noya hem onun oollarına: 9«Bän yapêrım annaşma sizinnän hem sizin evlatlarınızlan, 10gemidän çıkan bütün diri cannarlan: kuşlarlan, sıırlan hem yaban hayvannarınnan. 11Bän sizinnän yapêrım annaşma: birtaa potop öldürmeyecek hepsini diri cannarı, birtaa potop dünneyi yok etmeyecek». 12Allah dedi: «O annaşmanın, ani yapêrım sizinnän hem bütün diri cannarlan heptenä, boydan-boya, nışanı bölädir: 13Bän astım bulutlara gök kuşaanı, o olacek Benim hem er üzündä yaşayannarın arasında annaşmanın nışanı. 14Açan Bän er üstündä toplayacam bulutları, peydalanacek gök kuşaa. 15Ozaman aklıma getirecäm Kendi annaşmamı sizinnän hem bütün diri cannarlan – bütün diri cannarı yok edän potop birtaa olmayacek. 16Açan bulutlarda görünecek kuşak, Bän aklıma getirecäm Kendi diveç[*] annaşmamı er üzündä bütün yaşayannarlan». 17Allah dedi Noya: «Kendimnän erdeki bütün yaşayannarın arasında yaptıım annaşmanın bu bir nışanıdır».


Noyun oolları

18Gemidän çıkan Noyun oollarıydı: Şem, Ham hem Yafet. (Ham Hanaanın[†] bobasıydı.) 19Bunnar üçü Noyun oollarıydı, er üzündä bütün insannar onnardan çekiler.

20Noy oldu çiftçi da bir baa dikti.

21İçip şarap, Noy sarfoş oldu da çadırın içindä çır-çıplak yatardı. 22Onun çıplak olduunu görüp, Ham (Hanaanın bobası), çıkıp dışarı, annattı bunu iki kardaşına. 23Ozaman Şem hem Yafet attılar sırtına bir ruba, geeri dooru örüyeräk, girdilär çadıra da örttülär çıplak bobalarını. Bobalarını çıplak görmemää deyni, çevirdilär üzlerini bir tarafa. 24Açan Noy aydı da annadı, ne yapmış onun küçük oolu, 25dedi: «Betvalı olsun Hanaan! Ko olsun kardaşlarına en bitki çırak». 26Hem taa dedi: «Metinni olsun Saabi, Şemin Allahı! Hanaan da onun çıraa olsun. 27Ko Allah Yafetä bolluk versin! Ko Yafet yaşasın Şemin çadırlarında! Hanaan da kardaşının çıraa olsun!»

28Potoptan sora Noy yaşadı taa üçüz elli yıl. 29Dokuzüz elli yıl yaşadıktan sora Noy öldü.

### 10


Noyun evlat boyları

1Noyun oolları Şemin, Hamın hem Yafetin evlat boyları için annatma şudur. Potoptan sora Şemin, Hamın hem Yafetin olmuş uşakları. 2Yafetin oolları: Gomer, Magog, Maday, Yavan, Tuval, Meşeh hem Tiras. 3Gomerin oolları: Aşkenaz, Rifat hem Togarma. 4Yavanın oolları: Elişa, Tarşiş, kiteylär hem dodaneylär[+]. 5Onnar erleştilär deniz boyundakı memleketlerdä. Bölädir onnarın toprakları, kol boyları hem soyları, hem herkezin vardı kendi dili.

6Hamın oolları: Kuş, Mısır[†] (Egipet), Put hem Hanaan.[†] 7Kuşun oolları: Seva, Havila, Savta, Raama hem Savteha. Raamanın oolları: Şeva hem Dedan[+].

8Kuşun vardı oolu Nimrod – dünnedä ilk pelivan 9hem Saabinin önündä büük avcı. Buradan çekiler söz: «Saabinin önündä Nimrod gibi büük avcı». 10İlkin Şinar topraklarında Vavilon, Uruk hem Akad kasabalarında[*] padişahlık etti. 11Sora, bu padişahlıktan gidip Asiriyaya, o kurdu Nineviya, Rehovot-İr hem Kalah kasabalarını[+]. 12Hem dä Resen kasabasını Nineviyaylan baş kasaba Kalahın arasında kurdu.

13Mısırdan çekildilär: lidiylär, anameylär, lehaveylär, naftuheylär, 14patruseylär, kasluheylär hem kaftorlular (onnardan da – filistimnilär).

15Hanaandan çekildilär: Sidon (onun ilk oolu) hem Het, 16hem dä evuseylär, amoreylär, girgaşeylär, 17hiveylär, arkeylär, sineylär, 18arvadeylär, ţemareylär hem hamateylär. Taa sora Hanaanın evlat boyları daalıştılar: 19Sidon kasabasından onnarın toprakları uzanardı Gerar tarafına – Gazaya kadar; Sodom, Gomora, Adma hem Ţevoyim tarafına da – Laşaya kadar.

20Bunnardı Hamın evlat boyları, onnarın dilleri, toprakları, soyları hem boyları.

21Şemin dä vardı uşakları. O Everin hepsi oollarının dedesi, Yafetin batüsu. 22Şemin oolları: Elam, Aşur, Arpahşad, Lud hem Aram. 23Aramın oolları: Uţ, Hul, Geter hem Maş. 24Arpahşadın oldu oolu Şelah, Şelahın oolu – Ever. 25Everin oldu iki oolu: birinin adıydı Peleg («bölünmäk»), çünkü onun vakıdında er üzündeki insannar bölündü, öbürünün dä – Yoktan. 26Yoktanın oldu oolları: Almodad, Şelef, Haţarmavet, Yarah, 27Hadoram, Uzal, Dikla, 28Oval, Avimael, Şeva, 29Ofir, Havila hem Yovav. Hepsi bunnar Yoktanın oollarıydı,[+] 30onnarın toprakları uzanardı Meşadan günduusuna, Sefar bayırlarına kadar.

31Bunnardı Şemin evlat boyları, onnarın dilleri, toprakları, soyları hem boyları.

32Bölädir Noyun oollarının soyları, onnarın boyları hem onnardan çekilän halklar – potoptan sora er üzünä daalışan bütün halklar onnardan çekiler.

### 11


Vavilon kulesi

1Bütün dünnedä o vakıtlarda vardı sade bir dil, insannar hepsi lafedärdi o dildä. 2Gidärkän günduusuna dooru, insannar etiştilär Şinar topraanda bir çayıra[+]. 3«Haydi yapalım tuula da isleeycä pişirelim onnarı ateştä», – dedilär onnar biri-birinä. Da onnar taş erinä kullandılar tuula, kireç kaşası erinä dä – katran. 4Sora onnar dedilär: «Haydi yapalım bir kasaba hem bir kulä[*] – tepesi etişsin göklerä. Bununnan anılmış olalım, aniki er üzündä daalmayalım deyni».

5Saabi indi aşaa, aniki görsün insannarın yaptıı kasabayı hem kuleyi. 6Da dedi Allah: «Onnar hepsi bir halk, tek bir dildä lafederlär da tä ne yapmaa girişmişlär. Neetlerinä bişey koyarsalar, istediini mutlak yapaceklar! 7Haydi inelim aşaa da karıştıralım dillerini, aniki annamasınnar biri-birini!» 8Bölecä Saabi daattı onnarı bütün er üzündä. Bu üzerä onnar bitirämedilär yapmaa kasabayı. 9Tä neçin kasabaya verildi ad Vavilon («karışmalık») – Saabi, dünnedeki hepsi insannarın dilini karıştırıp, daattı onnarı bütün er üzündä.


Şemin evlat boyları

10Tä Şemin evlat boyları için annatma.

Potoptan iki yıl geçtiynän, açan Şem üz yaşındaydı, onun duudu oolu Arpahşad. 11Arpahşadın duumasından sora Şem yaşadı taa beşüz yıl; onun oldu taa oolları hem kızları.

12Açan Arpahşad otuz beş yaşındaydı, onun duudu oolu Şelah. 13Şelahın duumasından sora Arpahşad yaşadı taa dörtüz üç yıl; onun oldu taa oolları hem kızları.

14Açan Şelah otuz yaşındaydı, onun duudu oolu Ever. 15Everin duumasından sora Şelah yaşadı taa dörtüz üç yıl; onun oldu taa oolları hem kızları.

16Açan Ever otuz dört yaşındaydı, onun duudu oolu Peleg. 17Pelegin duumasından sora Ever yaşadı taa dörtüz otuz yıl; onun oldu taa oolları hem kızları.

18Açan Peleg otuz yaşındaydı, onun duudu oolu Reu. 19Reunun duumasından sora Peleg yaşadı taa ikiüz dokuz yıl; onun oldu taa oolları hem kızları.

20Açan Reu otuz iki yaşındaydı, onun duudu oolu Serug. 21Serugun duumasından sora Reu yaşadı taa ikiüz edi yıl; onun oldu taa oolları hem kızları.

22Açan Serug otuz yaşındaydı, onun duudu oolu Nahor. 23Nahorun duumasından sora Serug yaşadı taa ikiüz yıl; onun oldu taa oolları hem kızları.

24Açan Nahor irmi dokuz yaşındaydı, onun duudu oolu Terah. 25Terahın duumasından sora Nahor yaşadı taa üz ondokuz yıl; onun oldu taa oolları hem kızları.

26Açan Terah etmiş yaşındaydı, onun duudu oolları Avram, Nahor hem Aran.


Terahın oolları

27Tä Terahın evlat boyları için annatma. Terahın duudu oolları Avram, Nahor hem Aran. Aranın vardı oolu Lot. 28Kendisi Aran sa, taa bobası Terah saaykan, geçindi duuduu tarafta haldeylerin Ur kasabasında. 29Avram hem Nahor evlendilär: Avramın karısı oldu Sara, Nahorun karısı da – Aranın kızı Milka. (Aranın vardı taa bir kızı – İska.) 30Sara duuduramardı, onun uşaa yoktu.

31Terah, alıp yanına oolunu Avramı, unukasını Lotu (Aranın oolunu) hem Sara gelinini (Avramın karısını), çıktı haldeylerin Ur kasabasından da dooruldu Hanaan[†] topraana. Etişmeyip Hanaana, onnar erleştilär Haran kasabasına. 32Terah ikiüz beş yıl yaşadıktan sora Haranda geçindi.

### 12


Allahın Avrama çaarışı

1Saabi dedi Avrama: «Brak ana tarafını, senseleni, boba evini da git o topraa, angısını sana gösterecäm[+]. 2Bän sendän yapacam bir büük halk, iisölezleyecäm seni hem saygılı yapacam senin adını: sän olacan iilik çöşmesi!

3Seni iisözleyeni Bän iisözleyecäm!
Seni betvalayanı betvalayacam!
Topraan hepsi soylarına iilik olacek sendän!»[+]

4Avram çıktı yola, nasıl ona Saabi buyurdu; Lot gitti Avramnan barabar. Açan Avram ayırıldı Harandan, o etmiş beş yaşındaydı. 5O aldı yanına karısını Sarayı, kardaşının oolunu Lotu, bütün kazandıı varlıını hem Haranda edendii izmetçilerini da onnarlan bilä gitti Hanaana.[†] Etiştiynän Hanaan topraana, 6onnar yaklaştılar Şehem erindä More denilän fidana. O vakıt bu toprakta yaşardı hanaaneylär, 7ama Saabi, görünüp Avrama, dedi: «Bän verecäm bu topraa senin evlat boylarına!» Da Avram ona görünän Saabiyä yaptı orada bir kurban eri.[†] 8Sora o gitti Bet-Elin günduusundakı bayırlara da kurdu orada çadırını – Bet-El kalardı günbatısında, Gay kasabası da günduusunda. Avram orada Saabinin adını çaardı. 9Sora Avram durguna-durguna gitti üülen tarafına Negevä[†] dooru.


Avram Egipettä

10Bu toprakta başladı büük aaçlık, o beterä Avrama geldi sıra gitmää Egipetä[+]. 11Yaklaşarak Egipetä, o dedi karısına Saraya: «Bän bilerim, ani sän gözäl karıysın. 12Egipetlilär, görüp seni, annayaceklar, ani sän benim karımsın, da seni saa brakaceklar, ama beni öldüreceklär! 13Desänä onnara, ani sän benim kızkardaşımsın, da hepsi olacek islää – senin hatırın için benim canıma dokunmazlar!»[+]

14Açan Avram geldi Egipetä, egipetlilär gördülär, ani onun karısı Sara pek gözäl. 15Faraonun adamnarı, görüp Sarayı, giriştilär metetmää onun gözelliini faraona, da Sarayı aldılar faraonun evinä. 16Saranın hatırı için Avramın işleri gidärdi islää: o edendi koyun, sıır, erkek hem dişi eşek, çırak adam hem çırak karı, devä.

17Ama Avramın karısı Saranın beterinä Saabi faraonun hem onun evcimannarının başına büük belalar yolladı. 18Faraon, çaarıp Avramı, dedi ona: «Ne yaptın sän? Neçin sakladın, ani o senin karın? 19Neçin dedin, ani o senin kızkardaşın? Bän bu üzerä aldım onu kendi evimä, aniki olsun benim karım! Al karını da git!» 20Faraon adamnarına buyur etti, kuusunnar memlekettän Avramı karısınnan hem bütün varlıınnan birerdä.

### 13


Avram hem Lot ayırılêrlar

1Avram karısınnan hem bütün varlıınnan, çıkıp Egipettän, gitti Negev[†] topraana; onunnan barabar gitti Lot ta. 2Avram şindi pek zengindi – onun vardı çok malı, gümüşü hem altını. 3Negevdän o, durguna-durguna, Bet-Elä döndü – Bet-El hem Gay arasında o erä, neredä taa ileri çadırını kurduydu 4hem yaptıydı kurban eri[†] da Saabinin adını çaardıydı.

5Avramnan barabar gidän Lotun da vardı kendi koyun-keçisi, sıırları hem çadırları. 6İkisinä artık toprak etmäzdi, çünkü onnarın okadar çok malları vardı, ani yannaşık yaşayamardılar. 7Avramın çobannarı hem Lotun çobannarı arasında başladı kavga (o vakıt bu toprakta yaşardılar taa hanaaneylär[†] hem perizeylär dä). 8Ozaman Avram dedi Lota: «Ko olmasın kavga aramızda hem çobannarımızın arasında, çünkü biz senseläyiz! 9Bütün topraklar senin önündä – ayırılalım. Sän sol tarafa gidärsän, bän saaya gidecäm. Sän saaya gidärsän, bän sola gidecäm». 10Kaldırıp başını, Lot gördü, ani bütün İordan deresinin boyundakı çayırı – çak Ţoara kadar – Saabinin başçası gibi, Egipet topraa gibi. Hererdä bol su vardı. Burası böläydi ozaman, açan Saabi taa yok etmediydi Sodom hem Gomora kasabalarını[+]. 11Lot ayırdı İordan Çayırını da günduusuna dooru gitti. Butakım onnar biri-birindän ayırıldılar. 12Avram erleşti Hanaan topraanda, Lot sa – Çayırdakı kasabalarına yakın, kurup çadırını Sodomun yanında. 13Sodomun halkı pek kötüydü, Saabiyä karşı çok günah yapardı[+].


Avram erleşer Mamre daayı yanında

14Açan Avram hem Lot ayırıldılar, Saabi dedi Avrama: «Kaldır başını! Bak buradan dört tarafa: poyraza hem üülenä, günduusuna hem günbatısına. 15Gördüün bütün toprakları Bän heptenä verecäm sana hem senin evlat boylarına. 16Soyunu toprak tozu gibi çok yapacam: eer birkimsey toprak tozunu sayabilärsä, senin soyunu da sayabilecek. 17Kalk ta bu topraa boydan-boya gez, çünkü Bän sana onu vererim». 18Avram topladı çadırını da Hevrondakı Mamre daayı yanında erleşti. Orada o yaptı Saabiyä bir kurban eri.

### 14


Avram kurtarêr Lotu

1-2O vakıt başladı cenk. Dört padişah – Şinar padişahı Amrafel, Elasar padişahı Arioh, Elam padişahı Kedorlaomer hem Goyim padişahı Tidal – çekettirdilär cenk başka beş padişaha karşı – Sodom padişahı Beraya, Gomora padişahı Birşaya, Adma padişahı Şinava, Ţevoyim padişahı Şemeverä hem Bela (ya da Ţoar) padişahına karşı. 3O beş padişah topladıydı askerlerini Sidim alçaklıında – şindi Ölü deniz. 4Bu padişahlar oniki yıl bulundular Kedorlaomerin kuvedi altında, onüçüncü yılda kalkıntı yaptılar, 5ondördüncü yılda da geldi Kedorlaomer hem ondan yana padişahlar. Onnar Aşterot-Karnayimdä telef ettilär refa halkını, Hamda zuzeyleri, Şave-Kiryatayimdä emeyleri 6hem dä horeyleri çol kenarındakı Seir bayırlarında, El-Paranın yanında. 7Oradan onnar, geeri dönüp En-Mişpata (şindiki Kadeş), Haţeţon-Tamarda yaşayan amoreyleri daattılar hem amalekeylerin bütün topraklarını yakıp-yıktılar. 8Sodom padişahı, Gomora padişahı, Adma padişahı, Ţevoyim padişahı hem Bela (şindiki Ţoar) padişahı çıktılar karşı onnara Sidim çayırında düüşmää. 9Butakım Elam padişahı Kedorlaomer, Goyim padişahı Tidal, Şinar padişahı Amrafel hem Elasar padişahı Arioh – dört padişah cenk edärdilär beş padişahlan.

10Sidim alçaklıında vardı katrannan dolu çok çukur. Sodom hem Gomora padişahları kaçarkan, askerlerin çoyu bu çukurlara düştü. Saa kalannar da bayırlara kaçtı. 11Üstün çıkannar, alıp Sodomun hem Gomoranın bütün malını hem iyeceeni, gittilär. 12Aldılar yanına Lotu da, Avramın kardaşının oolunu, hem aldılar onun malını. Çünkü o da Sodomda yaşardı.

13Kurtulannarın birisi, gelip, annattı durumu çıfıt Avrama, angısı yaşardı amorey Mamrenin daayında (Mamrenin vardı kardaşları Eşkol hem Aner; onnarın vardı Avramnan annaşmaları biri-birinä yardım etmää).

14İşidip, ani kardaşının oolu esirliktä, Avram topladı kendi adamnarını – üçüz onsekiz çırak, angıları duumuş hem büümüş onun evindä, da takıştı o padişahların ardına. 15Dan kasabasının yanında, gecä, o sardı duşmannarını, daattı onnarı hem kooladı taa Damaskın poyrazındakı Hovaya kadar. 16O geeri aldı bütün malı, kardaşının oolunu hem onun malını, karıları hem dä başka esirleri.


Melhisedek iisözleer Avramı

17Açan Avram ensedi Kedorlaomeri hem ondan yana padişahları, Sodom padişahı çıktı Şave alçaklıına (şindi Padişah alçaklıı) Avramı karşılamaa deyni.

18Salim padişahı Melhisedek, En Üüsek Allahın izmetçisi, çıkardı Avrama ekmeklän şarap 19da iisözledi bölä laflarlan: «Ko iisözlesin Avramı En Üüsek Allah, ani yarattı gökü hem eri! 20Ko metinnensin En Üüsek Allah, angısı verdi senin duşmannarını senin elinä!» Avram verdi Melhisedekä bütün varlıından onuncu payını[+].

21Sodomun padişahı dedi Avrama: «Adamnarımı bana ver, mallar sana kalsın». 22Avram cuvap etti: «En Üüsek Allahın, gökü hem eri yaradan Saabinin önündä emin ederim, 23ani senin malından bişey almayacam – ne bir iplik, ne bir çarık tasması. Demeyäsin sora: „Bän Avramı zengin yaptım“. 24Bana bişey diil lääzım, adamnarımın idiklerindän kaarä. Hem ko benimnän gidennär – Aner, Eşkol hem Mamre – alsınnar ne düşer paylarına».

### 15


Allahın Avramnan annaşması

1Bundan sora birazdana bir görüntüdä Saabi dedi Avrama: «Korkma, Avram. Senin koruyucun Bänim. Ödülün pek büük olacek». 2Avram dedi: «Saabim benim, Allahım! Ne veräbilirsin Sän bana, açan benim yok uşaam? Evim kalacek Meşekin ooluna Damasklı Eliezerä. 3Bana uşak vermediin için, evimdeki bir çırak kabledecek bütün benim varlıımı!» 4Ozaman Saabi ona bölä dedi: «Yok, senin varlıını o çırak kabletmeyecek – senin kendi evladın kabledecek!» 5Saabi çıkardı Avramı dışarı da dedi: «Gökä bak, yıldızları sayabilirsin mi? Bölä olacek senin soyun da!»[+] 6Avram Saabiyi inandı, bunun için Saabi onu saydı dooru[+].

7Saabi dedi Avrama: «Bän Alláhım, Bän seni burayı getirdim haldeylerin Ur kasabasından, bu topraa çorbacılık edäsin deyni». 8«Saabi Allahım! – dedi Avram. – Nasıl bän bileyim, ani bu topraan çorbacısı olacam?»[+] 9Saabi dedi ona: «Getir bana bir düvä, bir keçi, bir dä koç – hepsi üçär yaşında olsun. Bir dä guguş hem bir güvercin yavrusu getir». 10Avram hepsini getirdi, hayvannarı ortadan kesip, parçaları biri-birinä karşı dizdi. Sade kuşları kesmedi. 11Kesilmiş hayvannarın üstünä kondular yırtıcı kuşlar, ama Avram kuudu onnarı. 12Gün kauşardı. Avram derin bir uykuya daldı, onu sardı bir titsi koyu karannık[+]. 13Saabi Avrama bölä dedi: «Biläsin, ani senin soyun dörtüz yıl yabancı bir memlekettä yaşayacek zorbalıkta çıraklar gibi[+]. 14Ama senin soyuna zorbalık yapan halkı Bän cezalayacam, ondan sora senin soyun oradan çıkacek büük varlıklan[+]. 15Sän dä, uzun ömür yaşayıp, gömülecän, selemetlän dedelerinin yanına gidecän. 16Soyunun dördüncü evlat boyu dönecek burayı, çünkü amoreylerin günah ölçüsü taa dolmadı».

17Gün kauştuktan sora karannık çöktü. Ozaman göründü bir tütünnü fırın hem yalınnı ateş da geçti kesilmiş hayvan parçaları arasından. 18O günü Saabi yaptı Avramnan bir annaşma: «Bän vererim senin soyuna bu topraa, Egipet deresindän büük Fırat deresinä kadar, – 19keneylerin, kenizeylerin, kadmoneylerin, 20heteylerin, perizeylerin, refalıların, 21amoreylerin, hanaaneylerin,[†] girgaşeylerin hem evuseylerin bütün topraanı».

### 16


Hagar hem İzmayıl

1Avramın karısının Saranın uşaa olmardı. Onun vardı Egipettän bir izmetçiykası, adı Hagar. 2Sara dedi Avrama: «Saabi vermeer bana uşak, yatsana benim izmetçiykamnan – bekim, baari o bana duuduracek bir uşak». Avram sesledi Sarayı. 3O verdi egipetli izmetçiykasını Hagarı kocasına karı olsun. O vakıt geçtiydi artık on yıl, nasıl Avram erleştiydi Hanaan[†] topraanda. 4Avram yattı Hagarlan, Hagar gebä kaldı. Annayıp, ani gebä kaldı, o başladı üüsektän bakmaa çorbacıykasına. 5«Bu aşaalanmak benim başıma senin beterinä geldi, – dedi Avraama Sara. – Bän verdim izmetçiykamı senin kucaana. O sa, annayıp, ani gebä kaldı, başladı yukardan bakmaa bana. Ko Saabi göstersin, angımız taa dooru, sän mi osa bän mi». –[+] 6«Senin izmetçiykan senin elindä, – cuvap etti Avram. – Yap ona ne istärsän». Da Sara başladı ölä azarlamaa Hagarı, ani Hagar kaçtı ondan.

7Çolda[*], Şur yolunda bir çöşmä yanında, buldu onu Saabinin angili 8da sordu: «Saranın izmetçiykası Hagar, neredän hem nereyi gidersin?» – «Bän Sara çorbacıykamdan kaçêrım», – dedi Hagar. 9Saabinin angili dedi: «Dön geeri çorbacıykana da aşaa kal. 10Bän senin evlat boylarını okadar zeedeleyecäm, ani sayısı bilinmeyecek». 11«Sän gebäysin, – dedi Saabinin angili. – Bir oolun olacek, adını koyasın İzmayıl («Allah işider»), çünkü Saabi işitti senin zeetlerin için. 12Oolun yaban eşää gibi bir adam olacek, o herkezinä, herkezi dä ona karşı gidecek. O yaşayacek kardaşlarınnan duşmannıkta[*]».

13Onunnan lafedän Saabiyä Hagar koydu ad El-Roi («Sän beni görän Allahsın»), çünkü o dediydi: «Halizdän mi bän gördüm Onu, Kim beni görer?» 14Onuştan pınarın adı kaldı Beer-Lahay-Roi («Beni görän diri Allahın pınarı»). O bulunêr Kadeş hem Bered arasında.

15Hagar duudurdu Avrama bir çocuk. Avram koydu çocuun adını İzmayıl. 16Bu iş oldu, açan Avram seksän altı yaşındaydı.

### 17


Kesiklik ayozlu annaşma nışanıdır

1Açan Avram doksan dokuz yaşındaydı, Saabi, görünüp ona, dedi: «Bän Büük Kuvetli Alláhım. Örü Benim yolumdan hem kusursuz ol. 2Bän yapacam seninnän annaşma hem sayısız zeedeleyecäm senin evlatlarını». 3Avram düştü üzükoynu. Allah ona dedi: 4«Bän yapacam seninnän annaşma. Sän olacan çok halkın dedesi. 5Senin adın artık olmayacek Avram, ama Avraam («çokların dedesi»), neçinki Bän yapacam seni çok halkın dedesi[+]. 6Senin evlat boylarını çok sayılı yapacam: sendän çekilecek halklar hem çıkacek padişahlar! 7Benim annaşmam seninnän hem senin evlatlarınnan olacek diveç[*], boydan-boya: Bän olacam senin Allahın hem senin evlat boylarının Allahı. 8Bän verecäm sana hem senin evlat boylarına bu topraa, angısında sän şindi yaşêêrsın nicä yabancı, – bütün Hanaan[†] topraanı Bän verecäm senin evlat boylarına diveç kullansınnar hem olacam onnarın Allahı».

9Allah dedi Avraama: «Hem sän, hem senin evlatların, boydan-boya, bozmayın Benimnän annaşmayı. 10Seninnän hem senin soyunnan Benim annaşmam bölädir: aranızdan herbir adam ko kesikli olsun[*]. Bu annaşmayı tutun. 11Su barsaanızın ucunu kesin. Bu olacek aramızdakı annaşmanın nışanı. 12Herbir duumuş çocaa sekizinci günü lääzım yapılsın kesiklik[†] – ko bölä olsun boydan-boya. Hem evinizdä duuan çocuk, hem soyunuzdan olmayan, ama bir yabancıdan satın alınmış, – 13o da, bu da ko mutlak kesikli olsun. Butakım Benimnän annaşma sizin teninizdä diveç bir nışan olacek. 14Kesikli olmayan sa – su barsaanın ucu kesilmemiş adam – kendi halkının arasından yok edilecek, çünkü Benimnän annaşmayı bozmuş sayılacek».

15Allah taa dedi Avraama: «Bundan beeri senin karının adı olmayacek Sara, ama Sarra. 16Bän iisözleyecäm Sarrayı, da o duuduracek sana bir ool. Bän iisözleyecäm Sarrayı – ondan çekilecek milletlär hem halk padişahları». 17Avraam düştü üzükoynu, ama aklınca, gülüp, düşündü: «Üz yaşında bir adamın oolu acaba olabilir mi? Doksan yaşındakı Sarra acaba duudurabilir mi?» 18Da o dedi Allaha: «Keşki İzmayılı Sän iisözlesäydin!» 19Allah dedi: «Yok, senin karın Sarra sana bir ool duuduracek, sän onun adını koyacan İsaak («gülmäk»). Onunnan hem onun evlat boylarınnan bän annaşma yapacam – diveç annaşma. 20İzmayıl için senin yalvarmanı işittim: Bän iisözleyecäm onu, aniki onun soyu zeedelensin, baaşlayacam ona sayısız çok evlat. O olacek oniki beyin dedesi: Bän ondan yapacam bir büük millet. 21Ama annaşmayı Bän yapacam İsaaklan, angısını Sarra duuduracek sana bir yıldan sora, hep bu vakıt».

22Bitirip Avraamnan lafetmesini, Allah ayırıldı ondan. 23Kär o günü Avraam kesiklik yaptırttı evindeki hepsi adamnara – hem kendi ooluna İzmayıla, hem evindä duuan adamnara, hem paraylan satın alınan çıraklara. O yaptı ölä, nasıl Allah ona buyurduydu. 24Açan Avraama kesiklik yapıldı, o doksan dokuz yaşındaydı, 25oolu İzmayıl onüç yaşındaydı. 26Hep o günü kesiklik yapıldı hem Avraama, hem onun ooluna İzmayıla, 27hem dä Avraamın evindeki hepsi adamnara – evindä duuannara hem yabancılardan satın alınannara.

### 18


Avraam hem üç yolcu

1Üülen sıcaanda, açan Avraam oturardı Mamre daayında çadırın önündä, ona göründü Saabi. 2-3Kaldırıp başını, Avraam gördü, ani onun önündä durêr üç yolcu. Görüp onnarı, o kaçarak çıktı onnara karşı, diz çöktü da, iildip başını erä kadar, dedi: «Çorbacım, eer hoşluklan bakarsan bana, geçmä çıraanın yanından. 4Getirdecäm biraz su, ayaklarınızı yıkayasınız. Şu aacın altında dinnenin, 5bän dä getireyim sizä bir parça ekmek, üreklerinizi kuvetlendirin – raz çıraanızın yanından geçersiniz. Sora genä yolunuza gidärsiniz». – «İslää, – cuvap ettilär onnar, – sölediin gibi olsun».

6Avraam osaat girdi çadıra da dedi Sarraya: «Çabucak al üç ölçü pak unu, yuur hamuru da pişir ekmek». 7Sora o kaçarak gitti sıır sürüsünä, seçti bir tavlu bızaayı da verdi onu çıraana, buyurup, osaat pişirsin onu. 8Sora Avraam kendisi musaafirlerinin önünä koydu kaymak, süt hem bızaa yaanısı. Onnar iyärkän, Avraam durardı yannarında aacın altında.

9«Karın Sarra neredä?» – sordular onnar Avraama. O dedi: «Burada çadırda». 10«İleriyä bu vakıtta bän genä gelecäm sana, – dedi musaafirlerin birisi, – ozaman Sarra karının olacek bir oolu».

Sarra, durup o adamın ardında çadır girişindä, seslärdi[+]. 11Avraamnan Sarra artık gerää gibi ihtärdılar, Sarrada durgunduydu o işlär, ne ani adetçä olêr karılarda. 12Aklınca gülüp, o düşündü: «Bu yaşta olabilir mi bölä sevinç? Kocam da ihtär…»[+]

13Ama Saabi dedi Avraama: «Neçin Sarra güldü, deyip: „İhtär yaşta uşaam mı olsun?“ 14Saabi için var mı olamaz iş? Bän dönecäm sana ileriyä bu vakıtta, da Sarranın olacek oolu»[+]. 15«Gülmedim», – korkudan yalan söledi Sarra. «Yok, – dedi ona Saabi, – sän güldün».


Avraam yalvarêr Sodom için

16Musaafirlär kalktılar da yollandılar Sodom kasabasına dooru. Avram gitti geçirmää onnarı. 17Saabi dedi: «Bän saklarım mı neetlerimi Avraamdan? 18Hakına, Avraamdan çekilecek büük hem kaavi bir halk, angısından er üzündeki bütün halklara iilik olacek[+]. 19Avraamı seçtim onun için, aniki o kendi oollarına hem evlat boylarına buyursun korumaa Saabinin yolunu hem yaşamaa dooru. Ozaman Saabi tamannayacek hepsini, ne adadıydı Avraama». 20Saabi dedi: «Sodomun hem Gomoranın fenalıklarından insannar çıvdırêr, onnarın günahları pek aar[+]. 21İnip, bakacam, hepsi mi okadar kötü, nicä Bana aalaşêrlar. Bekim, diil hepsi ölä kötü».

22Yolcular, ayırılıp oradan, gittilär Sodoma dooru, ama Avraam kaldı Saabinin önündä. 23Yaklaşıp Ona, Avraam sordu: «Yaramaz insannarlan bilä Sän dooruları da mı yok edecän? 24Eer bu kasabada bulunarsa elli dooru kişi – kasabayı hakına yok edecän mi? Acaba, o elli kişinin hatırı için kasabayı afetmeyecän mi? 25Yok nasıl olsun! Yapamazsın Sän bunu! Dooru insannarı yaramazlarlan bilä yok edämäzsin! Yok nasıl bu olsun! Bütün dünnä Sudyası bölä doorusuzluk yapmaz»[+]. 26«Eer Sodomda elli dooru adam bularsam, onnarın hatırına bütün kasabayı baaşlayacam», – cuvap etti Saabi.

27Ozaman Avram ilerletti lafını: «Bän Senin önündä tozum hem külüm, ama kıyışacam sorayım Çorbacıma: 28eer elli kişiyä beş kişi etmäzsä, o etişmeyän beş kişi için bütün kasabayı mı yok edecän?» Saabi dedi: «Yok, eer kasabada bularsam kırk beş dooru kişi, yok etmeyecäm onu».

29Avram genä ilerletti lafını: «Ya kasabada bulunarsa sade kırk dooru kişi?» Saabi dedi: «Kırk kişi dä olarsa, bunu yapmam».

30Avraam dedi: «Çorbacım, üfkelänmä, ama orada sade otuz dooru kişi varsa?» Saabi cuvap etti: «Baaşlayacam kasabayı, eer bularsam onda otuz dooru kişi».

31Avraam dedi: «Kıyışacam sorayım Çorbacıma: eer orada irmi kişi bulunarsa?» Saabi dedi: «İrmi kişinin hatırı için kasabayı yok etmeyecäm».

32Avraam dedi: «Üfkelänmä, Çorbacım, taa bir kerä soracam: eer on kişi bulunarsa?» Saabi cuvap etti: «On kişinin hatırı için kasabayı yok etmeyecäm».

33Bunu deyip, Saabi gitti, Avraam da döndü evinä.

### 19


Lot hem iki angil

1-2O iki angil avşamnen geldilär Sodoma. Lot oturardı kasaba portalarının yanında. Görüp yolcuları, o kalktı da çıktı onnara karşı, diz çöktü da, iildip başını erä kadar, dedi: «Buyurun benim evimä, bän sizin çıraanızım. Ayaklarınızı yıkayın, kalın bendä gecelemää, yaarın sabaalen yolunuzu ilerledärsiniz». – «Yok, – dedilär, – geceleyecez dışarda meydanda». 3Ama Lot ölä yalvardı, ani onnar kayıl oldular da Lotlan barabar girdilär onun evinä. O konakladı onnarı, yaptı onnara imää, pişirdi çörek, da onnar idilär. 4Onnar taa yatmadaan uyumaa, Sodomun herbir maalesindän adamnar – gençlär hem ihtärlar – sardılar Lotun evini 5da baardılar ona: «Neredä o adamnar, ani geldilär sendä gecelemää? Çıkar onnarı burayı, yatalım onnarlan!» 6Lot çıktı dışarı da, kapayıp ardına kapuyu, 7dedi: «Kardaşlar, yapmayın bu mındar işi! 8Benim var iki kızım, onnar taa adamnan yatmadılar. Getireyim sizä onnarı, yapın ne istärseniz, ama benim konaklarıma dokunmayın!» 9Ama onnar dedilär: «Yok ol önümüzdän! Sän yabancıysın, erleştin bizdä da şindi bizä sud mu kesersin? Biz sana şindi taa beter yaparız!» Onnar, abanıp Lota, neetlendilär kırmaa kapuyu, 10ama angillär, uzadıp ellerini, çektilär Lotu ev içinä da kilitledilär kapuyu. 11Kapu önündeki adamnarı, büüyünü-küçüünü, angillär kör ettilär – bu beterä onnar bulamardılar evin kapusunu. 12Angillär dedilär Lota: «Senin burada başka kimin var? Güveeni, oollarını, kızlarını, kasabada başka senselän varsa – hepsini çıkar buradan, 13çünkü biz yok edecez bu kasabayı! Onun halkının günahları için aalamak etişti Saabiyä, onuştan Saabi yolladı bizi yok edelim onu!» 14Lot, çıkıp dışarı, dedi kızlarının yavklularına: «Tez gidin bu kasabadan! Saabi onu şindi yok edecek!» Ama onnar sandılar, ani Lot şaka yapêr.

15Artık aydınnanardı. Angillär başladılar alatlattırmaa Lotu: «Karını hem ikisini dä kızlarını al da tez uzaklaş buradan! Zerä yok olarsın bu günahker kasabaylan barabar!» 16Ama Lot hep oyalanardı. Ozaman angillär, tutup Lotu, onun karısını hem iki kızını ellerindän, çıkardılar onnarı kasabadan dışarı, neçinki Saabi acıdı Lotu. 17Açan onnarı çıkardılar kasabadan, angil dedi Lota: «Kurtar canını! Geeri bakma! Hem İordan deresinin boyundakı çayırda oyalanma – kaç bayırlara, ölmeyäsin deyni!» 18«Yok, Çorbacım, – cuvap etti Lot. – 19Sän bana, çıraana, okadar hayır yaptın! Büük iilik yaptın bana – canımı kurtardın! Ama bayırlara kadar kaçmaa etiştirämäm – bela etişir beni, da bän ölürüm. 20Tä, şurada yakın bir kasaba var. İzin ver, kaçıp orayı, canımı kurtarayım. Hem dä o küçücük bir kasaba». 21«İslää, – dedi angil, – bän yapacam bunu senin hatırına: yok etmeyecäm o kasabayı. 22Ama tez kaç orayı, çünkü sän orayı etişmedään, bän bişey yapamam». Bu üzerä o kasabaya verilmiş ad Ţoar («küçücük».) 23Açan Lot geldi Ţoara, güneş artık kalktıydı.


Sodomun hem Gomoranın yok edilmesi

24Ozaman Saabi Sodomun hem Gomoranın üstünä göktän yaadırdı ateşli kükürt[+]. 25Butakım O yok etti bu kasabaları, bütün İordan Çayırını hem onnarda yaşayan hepsini insannarı, hem herbir işi, ani büüyärdi toprakta. 26Lotun karısı sa, dönüp, baktı geeri, da oldu bir tuz dirää.

27Avraam sabaalen erken geldi o erä, neredä ilersi gün durardı Saabinin önündä, 28baktı Sodom hem Gomora tarafına da gördü, ani bütün Çayır tütärdi, nasıl çölmekçi fırını.

29Açan Allah yok edärdi Çayırdakı kasabaları, neredä yaşardı Lot, O aklısına getirdi Avraamı hem korudu Lotu beladan.


Lot hem onun kızları

30Ţoardan Lot iki kızınnan gitti bayırlara: o korkardı kalmaa Ţoarda. Onnar erleştilär bir peşçerada. 31Onun büük kızı dedi küçüünä: «Bobamız ihtärlêêr. Bu taraflarda yok başka adam, angısı var nasıl evlensin bizä, nicä düşer adetä görä. 32Sarfoş edelim bobamızı şaraplan da yatalım onunnan, soyumuzu ilerletmää deyni». 33O avşam onnar sarfoş ettilär bobalarını şaraplan. Büük kız, gidip, yattı onunnan, Lot sa hiç annamadı, ne oldu – nasıl kızı yattı onunnan, nasıl gitti. 34Ertesi günü büük kız dedi kızkardaşına: «Dün gecä bän yattım bobamnan. Bu gecä genä sarfoş edelim onu şaraplan, sän dä yat onunnan, soyumuzu ilerletmää deyni». 35Avşamnen onnar genä sarfoş ettilär bobalarını şaraplan, da küçük kız yattı bobasınnan, Lot sa hiç annamadı, ne oldu – nasıl kızı yattı onunnan, nasıl gitti. 36Bölecä Lotun iki kızı da gebä kaldılar kendi bobasından. 37Büük kız duudurdu bir ool, adını koydu Moav («bobadan»). O – büünkü moavlıların dedesi. 38Küçük kız da duudurdu bir ool, adını koydu Ben-Ammi («senselemin oolu»). O – büünkü amonitlerin dedesidir.

### 20


Avraam hem Avimeleh

1Avraam, gidip bu erlerdän üülen tarafında Negev[†] topraana, erleşti Kadeş hem Şur arasında, sora da bir vakıt kaldı Gerar kasabasında. 2O deyärdi, ani Sarra onun kızkardaşıymış, onuştan Gerarın padişahı Avimeleh yolladı, getirsinnär Sarrayı, da aldı onu kendisinä[+]. 3Ama gecä düşündä ona geldi Allah da dedi: «Bu karıyı aldıın için sän ölecän, çünkü o evli». 4Avimeleh taa dokunmamıştı Sarraya. O dedi: «Çorbacım! Acaba kabaatsız bir halkı mı yok edecän? 5Bu adam kendisi dedi, ani karı onun kızkardaşıymış! Karı da dedi, ani Avraam onun kardaşıymış. Benim üzüm pak hem ellerim kabaatsız!»

6«Ölä, – cuvap etti ona Allah düşündä, – Bän bilerim, ani senin üzün pak, bunun için dä brakmadım dokunasın ona – korudum, aniki Bana karşı günah yapmayasın. 7Ama şindi karıyı kocasına geeri ver, neçin deyni onun kocası bir prorok. O dua edecek senin için, ani sän diri kalasın. Ama biläsin: eer karıyı geeri vermäzsän, hem sän, hem bütün senin soyun ölecek!»[+]

8Ertesi sabaa Avimeleh topladı kendi adamnarını da annattı onnara ne olduunu. Adamnarı bir büük korku aldı. 9Avimeleh çaarttı Avraamı da dedi ona: «Sän ne yapêrsın bizä?! Ne kötülük yaptım bän sana, ani sän soktun bölä büük günaha hem beni, hem bütün padişahlıımı? Bölä yapılır mı?» 10Sora Avimeleh sordu: «Ne fikirlän sän bunu yaptın?»

11Avraam dedi: «Bän sandım, ani bu taraflarda Allahtan korkan yok, onuştan karımın beterinä var nasıl beni öldürsünnär. 12Taa üstünä, o halizdän benim kızkardaşım – bizim bobamız bir, analarımız başka. Bän ona evlendim, 13da açan Allah çıkardı beni boba evimdän da yolladı gezeyim erdän-erä, bän dedim ona: „Yap bana bir iilik: nereyi dä gitsäk, sölä, ani bän senin kardaşın“».

14Avimeleh baaşladı Avraama koyun, inek, izmetçi hem izmetçiyka, hem dä geeri verdi ona Sarrayı. 15Sora dedi: «Benim topraam senin önündä: nereyi istärsän orayı da erleş». 16Sarraya da dedi: «Bän vererim senin kardaşına bin gümüş. Ko bu göstersin yanındakı insana senin günahsızlıını, hepsi bilsin, ani senin kabaatın yok».

17Avraam dua etti Allaha, da Allah ilaçladı Avimelehi, onun karısını hem izmetçiykalarını, da onnarın genä başladı olmaa uşakları[+]. 18Ozamana kadar sa Avraamın karısının Sarranın beterinä Saabi yapmıştı, ani Avimelehin evindeki karılar duuduramasınnar.

### 21


İsaakın duuması

1Saabi, nicä adadıydı, unutmadı Sarrayı: O yaptı, ne sölediydi. 2Sarra gebä kaldı da vakıdında, nicä adadıydı Allah, duudurdu ihtär Avraama bir ool. 3Avraam ooluna, angısını duudurdu ona Sarra, koydu ad İsaak[+]. 4Sekizinci günü, nicä sımarladıydı Allah, Avraam kesikledi oolunu İsaakı[+]. 5Açan duudu İsaak, Avraam üz yaşındaydı.

6Sarra dedi: «Allah güldürdü beni. Herkez, kim işidecek benim için, gülecek benimnän barabar». 7Sora ekledi: «Kim vardı nasıl desin Avraama, ani onun Sarrası uşak emzirecek? Ama tä bän Avraama ihtärlıında duudurdum bir ool!»


Avraam kuuêr evdän Hagarı hem İzmayılı

8Uşak büüdü. O günü, açan İsaakı ayırdılar memedän, Avraam koydu bir büük sofra. 9Görüp, nasıl Avraamın Hagardan oolu oynêêr İsaaklan[*],[+] 10Sarra dedi Avraama: «Kırlat bu izmetçiykayı oolunnan barabar! Onun oolu benim İsaak oolumnan senin varlıına ortak olmasın!»[+]

11Pek aar geldi Avraama işitmää bölä lafları oolu için, 12ama Allah dedi ona: «Oolun için hem izmetçiykan için gücenmä. Yap ölä, nicä Sarra deer, çünkü senin soyun İsaaktan ilerleyecek[+]. 13Ama izmetçiykanın oolundan da Bän yaradacam bir halk, çünkü o da senin evladın».

14Ertesi sabaa Avraam verdi Hagara ekmek hem bir tulum su – koydu onnarı Hagarın omuzuna – da buyurdu gitsin uşaklan barabar. Hagar gitti da bir parça vakıt Beer-Şeva çolunda gezindi. 15Tulumdakı su bitti. Karı braktı uşaanı bir çalının altında, 16kendisi dä, bir ok atımı[*] uzaklaşıp, aniki görmesin uşaanın ölümünü, oturup, bangır-bangır aaladı. 17Ama Allah işitti aalayan uşaan sesini. Allahın angili göktän sesetti Hagara: «Ne oldu sana, Hagar? Korkma! Allah işitti, nasıl aalêêr senin uşaan orada, neredä brakılmış. 18Git kaldır oolunu, tut onun elini! Bän yaradacam ondan bir büük halk». 19Sora Allah açtı Hagarın gözlerini – Hagar gördü bir pınar. O gitti, doldurdu tulumunu da verdi uşaana içsin.

20Ozamandan beeri Allah ayırılmardı çocuktan. O büüdü, erleşti çolda da oldu okçu[*]. 21O yaşardı Paran çolunda. Anası ona bir karı Egipet topraandan getirdi.


Avraam yapêr Gerarın padişahı Avimelehlän annaşma

22O vakıt Avimeleh hem onun asker başı Pihol dedilär Avraama: «Yaptıın herbir iştä sana Allah yardım eder. 23Onuştan emin et Allahın adınnan, ani bana, benim uşaklarıma, benim evlat boylarıma fenalık yapmayacan: nasıl bän sana hayır yaptım, sän dä hayır yapacan bana hem o topraa, ani seni konukladı!» – 24«Emin ederim», – dedi Avraam, 25ama aalaştı, ani Avimelehin adamnarı zorlan almışlar onun pınarını. 26«Bän bilmeerim, kim bunu yaptı, – cuvap etti Avimeleh. – Sän bana bişey sölämedin, seftä işiderim».

27Avraam baaşladı Avimelehä koyun-keçi hem sıır da yaptı onunnan bir annaşma. 28Avraam ayırdı sürüsündän edi kuzu. 29Avimeleh sordu Avraama: «Bu edi kuzuyu neçin ayırdın?» – 30«Kablet onnarı bendän nicä bir nışan, ani bu pınarı bän kazdım», – dedi Avraam. 31İkisi dä orada emin ettii için, o erä deerlär Beer-Şeva («emin pınarı»)[+]. 32Avimeleh hem onun asker başı Pihol Avraamnan annaşma yaptıktan sora döndülär Filistim topraana. 33Avraam Beer-Şevada dikti bir tamarisk aacı da çaardı Saabinin, diveç Allahın adını[*]. 34Sora Avraam uzun vakıt yaşadı Filistim topraanda.

### 22


Avraam verer İsaakı Allaha kurban

1Birazdana Allah koydu neetinä denemää Avraamı. «Avraam!» – sesetti ona Allah. «Buradayım!» – dedi Avraam[+]. 2Allah dedi: «Al senin biricik sevgili oolunu İsaakı, da git onunnan Moriya topraana. Orada bir bayırda, angısını sana gösterecäm, yak onu kurban gibi».

3Ertesi sabaa erkendän Avraam kaltakladı eşeeni, aldı yanına iki çıraanı hem oolunu İsaakı, kıydı kurban için odun da çıktı yola – o erä, nereyi söledi ona Allah. 4Üçüncü günü Avraam, kaldırıp başını, uzaktan gördü o eri. 5«Siz burada eşään yanında kalın, – dedi o çıraklarına. – Biz dä çocuklan gidecez, Allaha baş iildip, dönecez yanınıza». 6O aldı kurban için odunnarı da koydu onnarı İsaak oolunun sırtına. Kendisi aldı ateşi hem bıçaa, da onnar ikisi İsaaklan barabar gittilär ileri. 7İsaak dedi Avraama: «Boba!» – «Ne, oolum?» – cuvap etti Avraam. İsaak dedi: «Ateşimiz hem odunumuz var, e neredä kurbannık hayvan?» 8– «Oolum, – dedi Avraam, – Allah bulacek Kendisinä kurbannık hayvan!» Da onnar ikisi örüdülär ileri.

9Etişip o erä, nereyi söledi ona Allah, Avraam yaptı bir kurban eri[†] da dizdi onun üstünä odunnarı. Bundan sora baaladı oolunu İsaakı, koydu onu kurban erinä odunnar üstünä. 10Sora, oolunu kesmää deyni, uzadıp elini, aldı bıçaa.

11Ozaman göklerdän Saabinin angili sesetti ona: «Avraam, Avraam!» – «Bän buradayım!» – dedi o. 12«Dokunma uşaa! – dedi angil, – bişey yapma ona! Şindi Bän annadım, ani sän korkêrsın Allahtan – canın acımadı vermää Bana biricik oolunu!» 13Avraam, bakınıp, gördü bir koç, angısının buynuzları ilişmişti çıtrannaa. O gitti, aldı koçu da oolunun erinä verdi onu kurban. 14O erä, neredä oldu bu iş, Avraam verdi ad Yahve-İre («Saabi bulacek»). Buradan çekiler söz: «Saabinin bayırında bulunacek, ne lääzım».

15Sora Allahın angili göklerdän genä dedi Avraama: 16«Kendi Kendimnän emin ederim, Saabi haberleer: bunu yaptıın için – biricik oolunu acımadıın için – 17Bän iisözleyecäm seni! Senin evlatlarını zeedeleyecäm – gökteki yıldızlar kadar, deniz boyundakı kum kadar. Senin soyun duşmannarının kasabalarını elä geçirecek![+] 18Senin evlat boylarından er üzündeki bütün halklara olacek iilik – Benim sözümü seslediin için»[+].

19Sora Avraam çıraklarının yanına döndü, onnar barabar gittilär Beer-Şevaya. Avraam kaldı yaşamaa Beer-Şevada.


Nahorun oolları

20Birazdana Avraama haber verdilär: «Milka senin kardaşına Nahora duudurdu sekiz uşak. 21Onnarın adları: Uţ (ilk oolu), onun kardaşı Buz, Kemuel (Aramın bobası), 22Kesed, Hazo, Pildaş, İdlaf hem Betuel». 23Betuel oldu Revekanın bobası. Bu sekiz uşaa Milka duudurdu Avraamın kardaşına Nahora[+]. 24Bundan kaarä, Nahorun esir karısı[†][*] Reuma duudurdu ona dört uşak, onnarın adları: Tevah, Gaham, Tahaş hem Maaha.

### 23


Sarranın ölümü

1Sarra yaşadı üz irmi edi yıl. 2O geçindi Kiryat-Arbada (büün deniler Hevron), Hanaan[†] topraanda. Avraam geldi yas tutmaa, aalayarak onun başı ucunda, 3sora da, kalkıp ölünün başından, dedi o toprakta yaşayan hetey halkına: 4«Bän aranızda yabancıyım, siz beni konakladınız. Veriniz bana mezar için bir parça er, aniki gömeyim raametlimi». – 5-6«Seslesänä bizi, efendi! – dedilär heteylär. – Sän aramızda Allahın önündä saygılı beysin. Göm karını mezarlarımızın en iisindä, aramızdan herkezi verecek sana bu iş için kendi soy mezarlıını». 7Avraam baş iiltti bu toprakta yaşayan heteylerä 8da dedi: «Eer siz bana izin verärseniz gömeyim raametliyi, yalvarêrım, benim adımdan söläyin Efrona, Ţoharın ooluna, 9satsın bana tarlanın kenarında bulunan Mahpela peşçerasını. Bän sizin önünüzdä satın alacam onu, bütün paayını gümüşlän ödeyip, da o erdä mezarlık yapacam».

10Kasaba portaları yanında heteylär toplandıydı. Onnarın arasında oturan Efron bölä cuvap etti Avraama: 11«Yok, efendim! Seslesänä beni: bu tarlayı peşçeraylan barabar sana vererim. Halkımın önündä baaşlêêrım sana bu tarlayı, aniki sän gömäsin raametliyi!»

12Baş iildip o topraan halkına, 13Avraam dedi Efrona hepsinin önündä: «Seslesänä beni, bän ödeyecäm tarlanın parasını, kabul et parayı, aniki bän gömeyim raametliyi». 14Efron Avraama cuvap etti: 15«İslää, efendim! Seslesänä beni! Bu tarla tutêr dörtüz şekel gümüş[*] – bizä ikimizä deyni bu çok para mı, ani sän gömäsin raametliyi?»

16Avraam kayıl oldu Efronun teklifinä da çekti dörtüz şekel gümüş, nasıl öbürü sölediydi heteylerin önündä. (Şekelin aarlıı hesaplandı aarlık ölçülerinä görä, angıları kullanılardı alış-veriştä.) 17-18Bölecä Mamreyä yakın Efronun Mahpela tarlası, peşçeraylan hem dolayındakı bütün aaçlarlan bilä, Avraamın varlıı oldu. Bu işi gördülär kasaba portalarında toplanan hepsi heteylär.

19Avraam gömdü karısını Sarrayı Mamreyä (şindiki Hevron) yakın Mahpela tarlasındakı peşçerada, Hanaan topraanda. 20Butakım heteylerin tarlası hem orada bulunan peşçera, mezarlık eri gibi, geçtilär Avraama.

### 24


İsaak hem Reveka

1Avraam gerää gibi ihtärlamıştı. Allah onu herbir iştä iisözlärdi. 2-3Avraamda vardı bir baş çırak, angısı götürärdi onun evindä herbir işi. Bir kerä Avraam ona dedi: «Elini budumun altına koyup, emin et Saabiylän, gökün hem erin Allahınnan, ani evermeyecän benim oolumu erli kıza, hanaaneykaya,[†] 4ama, gidip benim ana tarafıma, oradan getirecän İsaaka bir karı». 5Çırak sordu ona: «Ya kız istämärsä gelmää benimnän bu topraa? Ozaman lääzım olacek götüreyim oolunu o topraa, neredän sän geldin mi?» 6«Yok! – cuvap etti ona Avraam. – Götürmä oolumu geeri orayı! 7Saabi, gökün Allahı, angısı getirdi beni duuma erimdän burayı, benimnän lafederäk, emin etti, ani verecek bu topraa benim evlatlarıma, – O Kendisi yollayacek Kendi angilini senin önündä, aniki sän alasın oradan ooluma bir karı. 8Eer kız istämärsä gitmää seninnän, sän kurtulacan bu emindän, ama benim oolumu götürmä orayı!»

9Çırak, koyup elini Avraam çorbacısının budu altına, emin etti ona. 10Sora, alıp çorbacısından on devä da ükledip onnara çorbacısının en ii baaşışlarını, çıktı yola, Aram-Naharayım (Mesopotamiya) topraanda bulunan kasabaya, neredä yaşardı Avraamın kardaşı Nahor.

11Avşam üstü o durguttu develerini kasaba kenarında bir pınarın yanında – bu vakıt kızlar gelerlär su almaa. 12Avraamın izmetçisi dedi: «Saabi, Avraam çorbacımın Allahı! Yalvarêrım, yolla bana büün kısmet, iilik yap çorbacıma! 13Tä, bän durêrım çöşmenin başında, nereyi kızlar gelerlär kasabadan suya. 14Bän deyecäm onnarın birisinä: „Yannatsana testini, su içeyim“. O da bana deyärsä: „İç. Bän dä develerini sulayım“, bundan bän annayacam, ani Sän bu kızı ayırdın karı Senin çıraana İsaaka. Ko bu olsun nışan, ani Sän hayırladın benim çorbacımı!»

15O taa sözünü bitirdi-bitirmedi, yaklaştı Betuelin kızı Reveka su testisi omuzunda. Betuel Nahorun (Avraamın kardaşının) hem Milkanın oolu. 16Reveka bir pek gözäl delikannı kızdı. Ona taa adam eli dokunmamıştı. O indi çöşmeyä da doldurdu testisini. Açan kız yollandı geeri, 17ona kaçarak yaklaştı Avraamın izmetçisi da sordu: «Versänä testindän su içeyim!» – 18«İç, çorbacım», – dedi kız da, osaat indirip omuzundan testisini, verdi Avraamın izmetçisinä, su içsin. 19Sora dedi: «Şindi bän getirecäm su senin develerinä, ko kana-kana içsinnär».

20O çabucak döktü su hayvan holluuna, genä kaçarak gitti pınara – bölecä çıkardı su taa sulayınca hepsi develeri. 21İzmetçi susarak bakardı kıza, savaşarak annamaa, açtı mı Saabi onun yolunu. 22Açan develär doyunca içtilär su, o verdi kıza bir altın burnu halkası, aarlıı yarım şekel, iki altın bilezik, aarlıı on şekel, 23da sordu: «Sölesänä, kimin kızıysın sän? Bobanın evindä gecelemää deyni er bulunur mu?» 24Kız cuvap etti: «Benim bobam Betuel – Milkanın hem Nahorun oolu». 25Sora ekledi: «Bizdä saman hem alaf var bol. Gecelemää deyni er dä bulunur». 26-27Avraamın çıraa, iildip başını, metinnedi Saabiyi: «Şükür Saabiyä, çorbacımın Allahına, angısı uzaklaşmadı benim çorbacımdan! Saabi beni dooruttu çorbacımın senselelerinin evinä!»

28Reveka, kaçarak gidip anasının evinä, annattı oldukları. 29-30Revekanın vardı batüsu Lavan. O gördü kızkardaşının burnusunda halkayı hem kollarında bilezikleri hem işitti, ne söledi kızkardaşına o adam, kaçarak gitti pınarın yanına, yaklaştı Avraamın izmetçisinä – öbürü develerinnän hep taa durardı çöşmenin başında – 31da dedi: «Hoş geldin, Saabinin iisözlenmiş adamı! Neçin durêrsın dışarda? Bän sana deyni artık tertipledim evi hem hazırladım develerinä er». 32Avraamın izmetçisi girdi içeri. Develerdän indirdilär ükleri, verdilär onnara saman hem alaf. Musaafirä hem onun kafadarlarına ayaklarını yıkamaa deyni getirdilär su. 33Koydular imää, ama Avraamın izmetçisi dedi: «Annatmadaan, neçin geldim, bän imeyecäm». «Annatsana», – dedilär ona. 34O başladı annatmaa: «Bän Avraamın çıraayım. 35Saabi benim çorbacıma bol-bol iilik yaptı, da çorbacım büük adam oldu. Saabi verdi ona koyun-keçi, sıır, gümüş hem altın, çırak (adam hem karı), devä, eşek. 36Çorbacımın karısı Sarra ona ihtärlıkta bir ool duudurdu, da çorbacım bütün varlıını ooluna verdi. 37Çorbacım buyur etti bana, emin edeyim, ani bän evermeyecäm onun oolunu buradakı hanaaneylerdän bir kıza, 38ama, gidip onun ana tarafına, getirecäm onun ooluna bir gelin.

39Bän sordum çorbacıma: „Ya kız istämärsä gelmää benimnän?“ 40O bana cuvap etti bölä: „Saabi, angısının yolundan bän giderim, yollayacek seninnän Kendi angilini hem iisözleyecek senin yolunu, aniki sän alasın benim ooluma karı benim senselemdän, benim soyumdan. 41Ama sän geldiysän benim senselelerimä – sayılêr, ani sän tamannadın bana verdiin emini. Eer sana kızı vermezlärsä, sän hep okadar kendi eminini tamannadın“.

42Büün, yaklaşıp çöşmeyä, bän dedim: „O Saabi, Avraam çorbacımın Allahı, yalvarêrım, hayırla benim yolumu! 43Tä bän durêrım çöşmenin başında. Açan kız gelecek su almaa, bän deyecäm ona: ‘Versänä su içeyim testindän’. 44Eer o deyärsä: ‘İç. Bän develerinä dä su getirecäm’, – sayılêr, ani odur o kız, angısını Saabi ayırdı, ki olsun çorbacımın ooluna karı“.

45Bän aklımca dua edärkän, yaklaştı Reveka testi omuzunda, inip çöşmenin başına, su çıkardı. Bän istedim ondan, versin, su içeyim. 46Reveka osaat indirdi omuzundan testiyi da verdi bana, deyip: „İç. Develerini dä sulayacam“. Bän içtim, sora develerä dä su verdi. 47Bän sordum: „Kimin kızıysın sän?“ O dedi: „Benim bobam Betuel – Nahorun hem Milkanın oolu“. Ozaman bän verdim ona burnusuna deyni halka, kollarına da taktım bilezik, 48kendim dä baş iilttim Saabiyä. Metinnedim Saabiyi, benim çorbacımın Avraamın Allahını, ani O gösterdi bana dooru yolu – çorbacımın ooluna karı almaa kendisinin soyundan kızı. 49Şindi siz söläyin: isteersiniz mi tamannamaa çorbacımın yalvarmasını? Cuvap verin, bileyim, angı yoldan gitmää».

50Lavan hem Betuel cuvap ettilär: «Bu Saabinin işi. Biz yok ne deyelim sana. 51Tä Reveka – al onu da git. Saabinin istedii gibi ko çorbacının ooluna karı olsun».

52İşidip bu sözleri, Avraamın çıraa genä Saabinin önündä, diz çöküp, erä kadar başını iiltti. 53Sora çıkardı da verdi Revekaya gözäl rubalar, gümüş hem altın işlär, batüsunnan anasına da paalı baaşışlar. 54Ondan sora kafadarlarınnan barabar idilär-içtilär da yattılar uyumaa. Ertesi sabaa Avraamın çıraa dedi: «İzin verin, döneyim çorbacıma». 55Revekanın batüsu hem anası dedilär: «Brak, taa kalsın bizdä baari on gün!» – 56«Oyalamayın beni, – dedi Avraamın çıraa. – Saabi benim yolumu açmışkan, brakın, döneyim çorbacıma!» – 57«Çaaralım kızı da ona soralım», – dedilär onnar. 58Çaarıp Revekayı, sordular: «Bu adamnan gidecän mi?» Reveka dedi: «Gidecäm». 59Ozaman onnar prost oldular Revekaylan, onun bakıcısınnan, Avraamın çıraannan hem kafadarlarınnan. 60Revekanın senseleleri iisözledilär onu bölä: «Kızkardaşımız! Ko sendän binnärcä, on binnärcä evlat duusun! Ko senin evlatlarının önündä açılsın duşmannarın portaları!» 61Reveka hem onun izmetçiykaları, pinip atlı develerä, gittilär Avraamın çıraanın ardına. Bölecä o, alıp Revekayı, gitti evä.

62İsaak taman Beer-Lahay-Roidän gelmişti (o vakıt o yaşardı Negev[†] topraanda). 63Avşamnen o çıktı kıra gezinmää. Kaldırıp başını, o gördü yaklaşan bir devä kervanını. 64Reveka, görüp İsaakı, indi devedän 65da sordu Avraamın çıraana: «Kim bu adam, ani kırca karşı çıkêr bizä?» – «O benim çorbacım», – cuvap etti izmetçi. Reveka duaklan örttü üzünü. 66Çırak annattı İsaaka bütün yaptıklarını. 67İsaak götürdü Revekayı o çadıra, neredä yaşardı Sarra, onun anası, da Reveka oldu onun karısı. İsaak sevdi onu. Bölä anasının ölümündän sora raatlandı onun ürää.

### 25


Avraamın öbür evlatları

1Avraam genä evlendi, da onun eni karısı Keturadan 2oldu oolları Zimran, Yokşan, Medan, Madian, İşbak hem Şuah. 3Yokşandan duudu Şeva hem Dedan. Dedanın soyundan duudular aşureylär, letuşeylär hem leumeylär. 4Madianın oolları: Efa, Efer, Hanoh, Avida hem Eldaa. Hepsi onnar Keturanın evlatları.

5Hepsini, neyi vardı, Avraam braktı İsaaka. 6Esir karıların[†][*] oollarını da o, cömert baaşışlar verip, taa kendisi saaykan, uzaklaştırıp İsaaktan, yolladı günduusuna.


Avraamın ölümü hem gömülmesi

7Avraam yaşadı üz etmiş beş yıl. 8O yaşadı doyunca da, gerää gibi ihtärlayıp, can verdi hem birleşti kendi dedelerinnän. 9Oolları İsaak hem İzmayıl gömdülär onu Mahpela peşçerasında. Bu peşçera Mamreyä yakın hetey Efronun, Ţoharın oolunun, tarlasındaydı. 10Avraam satın aldıydı bu tarlayı heteylerdän; bölecä orada gömüldü Avraam hem onun karısı Sarra[+]. 11Avraamın ölümündän sora Allah iisözledi onun oolunu İsaakı. İsaak yaşardı Beer-Lahay-Roidä.


İzmayılın oolları

12Tä Sarranın egipetli izmetçiykası Hagardan Avraamın oolu İzmayılın evlat boyları için annatma. 13İzmayılın oollarının adları duuma sırasınca: ilk oolu Nevayot, Kedar, Adbeel, Mivsam, 14Mişma, Duma, Massa, 15Hadad, Tema, Etur, Nafiş hem Kedma. 16Bunnar İzmayılın oolları, oniki boyun beyleri – onnarın adları, küüleri hem erleşmeleri.

17Yaşayıp üz otuz edi yıl, İzmayıl geçindi da birleşti kendi dedelerinnän. 18Onun evlat boyları erleştilär Havila hem Şur arasındakı bölgedä – Egipetin karşısında, Aşura dooru. Onnar kardaşlarınnan duşmannık edärdilär.


İsaakın oolları

19Tä Avraamın oolu İsaakın evlat boyları için annatma. 20Açan İsaak kırk yaşındaydı, o evlendi Revekaya – Betuelin kızına, Lavanın kızkardaşına. Betuel hem Lavan Padan-Aramda[†] yaşayan arameylärdi. 21İsaak karısı için Saabiyä dua edärdi, çünkü karısı duuduramardı. Allah işitti onun yalvarmasını: Reveka gebä kaldı. 22Ama oolları karnısında başladılar itirişmää. «Acaba ne geler benim başıma?» – dedi Reveka da gitti sorsun Saabiyä. 23Saabi ona bölä dedi: «Senin karnında iki millet var, iki halk çıkacek senin karnından. Bir halk öbüründän üstün çıkacek, büüyü küçüünä izmet edecek»[+].

24Açan geldi vakıt, Revekanın oldu ikiz oolları. 25İlk çocuk kıp-kırmızıydı hem tüülüydü, nasıl hayvan derisi; onun adını koydular İsav («tüülü»). 26Onun ardına, tutunarak elceezinnän İsavın topuundan, duudu ikinci çocuk; onun adını koydular İakov («tutmaa topuundan»)[*]. Açan onnar duudular, İsaak altmış yaşındaydı.


İsav satêr ilk oolluk hakını İakova

27Çocuklar büüdü. İsav oldu kırları sevän bir becerikli avcı, İakov sa oldu çadırda yaşayan bir yavaş adam. 28İsaak sevärdi İsavı, çünkü o doyurardı bobasını kır hayvanı etinnän. Reveka sa sevärdi İakovu.

29Bir kerä, İakov çorba pişirärkän, İsav döndü avlanmaktan kayet yorgun. 30«Şu kırmızı çorbadan versänä iyeyim! – dedi o İakova. – Acıktım hem kuvedim kesildi». Bu üzerä ona Edom («kırmızı») adını verdilär. 31«İlkin sän bana ilk oolluk hakını[*] ver», – dedi ona İakov. 32«Bän şindi aaçlıktan ölecäm, – dedi İsav. – Ne lääzım bana ilk oolluk hakı?» 33«Ozaman emin et!» – dedi İakov. İsav emin etti, ani verer ilk oolluk hakını İakova. 34İakov verdi İsava ekmek hem mercimek çorbası. İyip-içip, İsav kalktı da gitti – ilk oolluk hakı için o hiç düşünmedi[+].

### 26


İsaak hem Avimeleh

1Hanaan[†] topraanda genä oldu aaçlık (nicä ileri, Avraamın vakıdında), da İsaak gitti Gerar kasabasına, filistimnilerin padişahına Avimelehä[+]. 2Saabi göründü İsaaka da dedi: «Gitmä Egipetä, ama erleş o toprakta, neredä Bän sana söleyecäm. 3Orada kal bir vakıt. Bän seninnän olacam hem seni iisözleyecäm. Bän tamannayacam o emini, ani verdim senin bobana Avraama: bütün bu toprakları verecäm sana hem senin soyuna[+]. 4Senin evlat boylarını zeedeleyecäm gökteki yıldızlar kadar da verecäm onnara bütün bu toprakları. Senin evlat boylarından er üzündeki bütün halklara olacek iilik –[+] 5çünkü Avraam sesledi Benim sözümü hem tamannadı hepsini, ne Bän buyurdum ona: sımarlamaklarımı, zakonnarımı hem kurallarımı».

6İsaak erleşti Gerarda. 7Açan erli insannar sordular ona Reveka için, o dedi: «Bu benim kızkardaşım», çünkü korktu demää «benim karım», düşünüp, ani erlilär var nasıl öldürsünnär onu Revekanın beterinä, angısı pek gözäldi[+]. 8Vakıt gidärdi. Bir kerä filistimni padişah Avimeleh, pençeredän bakıp, gördü, ani İsaak suvazlêêr Revekayı. 9Avimeleh çaardı İsaakı da dedi: «Halizdä o senin karındır. Neçin dedin, ani o senin kızkardaşınmış?» İsaak dedi: «Korkardım, ani onun beterinä siz beni öldüreceniz». – 10«Sän ne getirdin bizim başımıza? – dedi Avimeleh. – Birimiz senin karınnan yatsaydı – bizi büük günaha sokaceydın!» 11Sora Avimeleh bildirdi halkına: «Kim bu adama ya da karısına dokunursa, mutlak öldürülecek».


İsaak yapêr annaşma Avimelehlän

12Erleşip o toprakta, İsaak ekin ekti. Saabi iisözledi onu: o yılın ektiinin üz katını biçti. 13İsaak gittikçä hep zenginnärdi. Onun varlıı zeedelenärdi: 14şindi onun vardı koyun-keçi hem sıır sürüleri hem dä çok sayıda çıraa. Filistimnilär başladılar onu çok görmää. 15Onnar, topraklan doldurup, kapadılar hepsi pınarları, ani Avraamın vakıdında kazdıydılar onun çırakları[+]. 16Avimeleh dedi İsaaka: «Git yanımızdan. Sän bizdän taa kaavi oldun».

17İsaak gitti oradan, erleşti Gerar çayırında 18da başladı enidän açmaa o pınarları, ani kazıldıydı taa Avraamın günnerindä, çünkü filistimnilär Avraamın ölümündän sora o pınarları kapamıştılar. O verdi pınarlara hep o adları, ani nezamansa bobası vermişti. 19Bir kerä İsaakın çırakları, çayırda kazarkan, buldular bir çöşmä. 20Gerar çobannarı giriştilär kavgalaşmaa İsaakın çobannarınnan, deyeräk: «Su bizim!» Kavga bu pınar için başladı deyni, İsaak o pınarın adını koydu Esek («çekiş»). 21Onnar kazdılar bir başka pınar; onun için dä kavga çıktı, onun adını İsaak koydu Sitna («kavga»). 22Oradan kalkıp, İsaak gitti taa ötää, kazdı taa bir pınar. Burada artık kavga çıkmadı. İsaak o pınarın adını koydu Rehovot («enginnik») da dedi: «Saabi bitki-bitkiyä bizä enginnik verdi, bu toprakta zeedelenelim deyni».

23Oradan İsaak döndü Beer-Şevaya. 24O gecä ona göründü Saabi. «Bän senin bobanın Avraamın Allahıyım, – dedi O. – Korkma: Bän Seninnän. Bän çıraamın Avraamın hatırı için iisözleyecäm seni da zeedeleyecäm soyunu». 25Kurup burada bir kurban eri[†] hem çaarıp Saabinin adını, İsaak koydu orada kendi çadırlarını. Çırakları da orada bir pınar kazdılar.

26Taman bu vakıt İsaaka Gerardan geldi Avimeleh kendi nasaatçısı Ahuzatlan hem asker başı Pihollan. 27«Neçin bana geldiniz? – sordu İsaak. – Siz bendän azetmeersiniz, taa üstünä kuudunuz beni!» – 28«Biz göreriz, ani Saabi seninnän, – cuvap ettilär onnar. – Bu üzerä isteeriz, aniki bizi seninnän baalasın emin. Gel yapalım bir annaşma! 29Emin et, ani yapmayacan bizä kötülük: nasıl biz sana dokunmadık, ama sade iilik yaptık, izin verdik, saa-seläm gidäsin bizdän. Şindi sän Saabi tarafından iisözlenmiş bir adamsın!» 30İsaak onnara bir büük sofra kurdu, onnar idilär-içtilär. 31Ertesi sabaa onnar biri-birinä emin ettilär. İsaak geçirdi musaafirleri, da onnar saa-seläm gittilär. 32Hep o günü çıraklar, ani kazardılar pınar, haberledilär İsaakı, ani buldular su. 33İsaak koydu o pınarın adını Şiva («emin»). Buradan çekiler kasabanın adı – Beer-Şeva.


İsavın karıları

34Açan İsav kırk yaşındaydı, o aldı kendisinä iki karı, onnarın adları Ehudit (hetey Beerinin kızı) hem Basemat (hetey Elonun kızı)[+]. 35Bu karılar İsaakın hem Revekanın başına bela oldular.

### 27


İakov yalannan kableder bobasının iisözlemesini

1Bir kerä İsaak, artık ihtär hem kör, çaardı büük oolunu: «Oolum!» – dedi o İsava. «Sesleerim, boba!» – cuvap etti ona oolu. 2İsaak dedi: «Bän artık ihtärım, büün-yaarın ölecäm. 3Al silählarını – yayı hem okları[*] – da çık kıra avlanmaa[+]. 4Getirdiin kır hayvanı etindän yap bana benim sevdiim imeeyi, iyeyim da ölmedään ileri iisözleyim seni».

5Ama Reveka işitti, ne dedi İsaak ooluna. Açan İsav çıktı avlanmaa, 6o dedi ooluna İakova: «Bän işittim, nicä senin boban dedi senin batüna İsava: 7„Getir bana kır hayvanı eti da yap benim beendiim imeeyi. İyip, bän iisözleyecäm seni Saabinin önündä, ölmedään ileri“. 8Bak, oolum, seslä, ne buyur edecäm sana. 9Git süründän getir bana iki seçi olak. Bän onnardan bobanın sevdii imeesini yapayım, 10sän dä götür ona, isin da ölmedään ileri iisözlesin seni». 11«Benim batümun bütün güüdesi tüülü, – dedi İakov, – benim güüdäm sä kılsız. 12Ya bobam beni yoklarsa? Eer o annarsa, ani bän onu gülmää alêrım, bana olmayacek iisözlemäk, ama betva». 13Ama anası dedi: «O betva ko gelsin bana, oolum. Sän sade seslä beni. Git getir olakları».

14İakov getirdi anasına olakları. Reveka yaptı bir tatlı imäk, nasıl beenärdi İsaak. 15Sora o aldı büük oolunun İsavın tutmalık rubalarını, ani vardı evdä, giidirdi onnarı küçük ooluna İakova. 16Kollarını hem ensesini sardı olak derisinnän, 17sora verdi İakova imäklän ekmää, ani yaptıydı. 18İakov, gidip bobasının yanına, dedi: «Boba!» – «Bän buradayım, oolum! Kimsin sän?» – 19«Bän İsavım, senin ilk oolun, – cuvap etti İakov. – Bän yaptım hepsini sölediin gibi. Kalk otur da kır hayvanı etini i, sora da iisözlä beni». – 20«Nasıl ölä çabucak hayvanı tuttun, oolum?» – sordu İsaak. İakov dedi: «Saabi, senin Allahın, bana yardım etti». – 21«Yaklaş yoklayım seni, oolum, gerçektän İsavsın mı osa diilsin mi», – dedi İsaak. 22Açan İakov yaklaştı ona, İsaak, yoklayıp onu, dedi: «Ses İakovun, ama kollar – İsavın». 23İakovun kolları tüülüydü, İsavın kolları gibi, onuştan İsaak tanıyamadı onu da iisözledi onu.

24«Sän gerçektän benim İsav oolumsun mu?» – sordu o İakova. İakov dedi: «Gerçektän, bobam». 25İsaak dedi: «Ver iyeyim kır hayvanı etini da iisözleyim seni, oolum». İakov verdi bobasına imeeyi, sora şarabı. İyip-içip, 26İsaak dedi: «Yaklaş ta öp beni, oolum». 27İakov yaklaştı da öptü bobasını. İsaak, kokalayıp onun rubalarını, bölä iisözledi onu: «Oolumun kokusu – nasıl kırların kokusu, angılarını iisözledi Saabi. 28Ko Allah versin sana göklerin çiiyini, topraan bereketini, bol booday hem eni şarap. 29Ko halklar sana izmet etsinnär, soylar baş iiltsinnär. Kardaşlarına çorbacı ol: ananın evlatları sana baş iiltsinnär. Seni betvalayan betvalı olsun, iisözleyän iisözlenmiş olsun!»

30İsaak İakovu iisözlediynän, İakov İsaaktan geldiynän, osaat avlanmaktan geldi İsav batüsu. 31O da yaptı pek tatlı imäk, götürdü bobasına da dedi: «Boba, kalksana iyäsin kır hayvanı etini, ani bän getirdim, da iisözleyäsin beni!» – 32«Sän kimsin?» – sordu İsaak. «Bän senin ilk oolun İsavım», – dedi İsav. 33İsaak, şaşıp, başladı titiremää, dedi: «E sendän ileri kim o, avlanıp, bana imäk getirdi? Bän idim da iisözledim onu, artık o iisözlenmiş oldu!»

34İsav, işidip bobasının annattıklarını, acı-acı baardı, sora girişti yalvarmaa bobasına: «Beni dä iisözlesänä, boba!» – 35«Senin kardaşın geldi bana, – dedi İsaak. – O aldattı beni da senin erinä iisözlendi». 36İsav dedi: «Ona boşuna İakov («şiretliklän üsteleyän») demeerlär – o iki kerä beni aldattı! İlkin benim ilk oolluk hakımı aldı, şindi dä – benim erimä iisözlendi! Acaba bana deyni dä kalmadı mı bir iisözlemän?»[+] 37İsaak cuvap etti: «Bän yaptım onu senin üstünä çorbacı, bütün soy-senselesini yaptım ona izmetçi, verdim ona ekmää dä, şarabı da. Senin için ne yapabilirim, oolum?» 38İsav dedi: «Sän sade bir kişiyi mi var nasıl iisözleyäsin, boba? Beni dä iisözlesänä, boba!» Sora bangır-bangır başladı aalamaa. 39Bobası da bölä cuvap verdi:

«Göklerin çiiyindän, bereketli topraktan uzak yaşayacan.
40Kılıçlan[*] yaşayacan hem izmet edecän kardaşına.
Ama gelecek vakıt – sän karşı gidecän,
boynundan atacan onun boyunduruunu».


İakovu yollêêrlar Lavanın yanına

41İsavın yoktu gözü görsün İakovu o üzerä, ani bobası onu iisözledi. «Bobam artık yufkaladı, yaklaşêr yaslı günnär, – düşündü İsav, – ozaman öldürürüm İakov kardaşımı!» 42Ama Revekaya çıtlattılar büük oolunun neetleri için. O çaardı küçük oolunu İakovu da dedi ona: «Bak, senin İsav batün koymuş neetinä öldürmää seni. 43Seslä beni, oolum: hemen kaç benim Lavan batümun yanına, Haran kasabasına. 44Orada kal bir vakıt, İsav batünun üfkesi geçincä. 45Açan o unudacek, ne yaptın sän ona, da uslanacek, ozaman bän seni oradan çaarırım. Neçin bir gündä ikinizi dä kaybedeyim!»

46Reveka dedi İsaaka: «Bu hetey gelinnerimizin beterinä canım buazıma geldi. Eer İakov da onnara benzär bir buralı hetey kıza evlenirsä, hiç yok neyä yaşayım!»[+]

### 28

1İsaak çaardı İakovu da, iisözleyip onu, verdi bölä bir nasaat: «Hanaaney[†] kızlarından kendinä karı alma. 2Git Padan-Aram[†] topraana, ananın bobasının Betuelin evinä, da evlen daykanın Lavanın bir kızına[+]. 3İisözlesin seni Büük Kuvetli Allah! Ko yapsın ölä, ani senin soyun duudursun hem zeedelensin; aniki senin soyundan çekilsin bir alay halk! 4Allah Avraamı iisözledii gibi, iisözlesin seni hem senin soyunu, – da sän çorbacı olasın o topraklarda, neredä yaşêêrsın nicä yabancı; o topraklarda, ani Allah verdiydi Avraama». 5İsaak geçirdi oolunu, da İakov gitti Padan-Arama, Lavana, aramey Betuelin ooluna. Lavan Revekanın (İakovun hem İsavın anasının) batüsuydu.


İsavın üçüncü karısı

6İsav üürendi, ani İsaak, iisözleyip İakovu, yollamış onu Padan-Arama, evlensin deyni, hem vermiş ona nasaat, hanaaney kızlarından karı almasın. 7O gördü, ani İakov, sesleyip anasınnan bobasını, gitmiş Padan-Arama. 8Ozaman İsav annadı, ani hanaaney gelinneri bobası beenmeer, 9onuştan o gitti Avraamın ooluna İzmayıla da, başka karılarından kaarä, aldı kendisinä karı Mahalatı, İzmayılın kızını, Nevayotun kızkardaşını[+].


İakovun düşü

10Çıkıp Beer-Şevadan, İakov dooruldu Harana. 11Etişip bir erä, o orada durgundu gecelemää, çünkü karannık olardı. Koyup başı altına bir taş, o yattı uyumaa. 12Düşündä o gördü bir merdiven, angısı etişärdi erdän çak göklerä; Allahın angilleri o merdivendän pinärdilär hem inärdilär. 13Saabi, durup merdivenin üstündä, deyärdi İakova: «Bän Saabiyim, senin dedenin Avraamın hem İsaakın Allahıyım. Bu topraa, angısının üstündä sän yatêrsın, Bän vererim sana hem senin evlat boylarına. 14Toprak tozu gibi çok olacek senin evlatlarının sayısı. Onnar daalaceklar dört tarafa – günduusuna hem günbatısına, poyraza hem üülenä dooru. Er üzündeki hepsi soylarına iilik olacek sendän hem senin evlat boylarından![+] 15Bän senin yanındayım: nereyi dä gitsän, Bän koruyacam seni – hem getirecäm bu topraklara geeri. Bän sendän ayırılmayacam: tamannayacam hepsini, ne sana adadım». 16Uyandıynan, İakov dedi: «Hakına, Saabi burada – ama bän bunu bilmärdim! 17Ne korkunç bu er! – dedi o, titsinip. – Bu Allahın evidir, göklerin kapusu!»

18Ertesi sabaa İakov aldı o taşı, ani koyduydu başı altına, koydu onu dikinä da döktü üstünä zeytin oloyu ayozlamaa deyni[+]. 19Bu erin adını koydu Bet-El («Allahın evi») – kasabanın ilerki adıydı Luz[+]. 20Sora İakov, emin edip, adadı: «Eer Allah benimnän olursa, koruyarak beni yolda, bana iyecek hem ruba verirsä, 21hem bän saa-seläm bobamın evinä dönürsäm, ozaman Saabi benim Allahım olacek. 22O nışan taşı, angısını bän dikinä koydum, olacek Allahın evi. Hem herbir iştän, ne Sän bana verersin, onuncu payını bän Sana verecäm»[+].

### 29


İakov karşılaşêr Rahillän

1İakov ilerledi yolunu da etişti Günduusu halklarının topraana. 2Kırda o gördü bir pınar, onun yanında da üç koyun sürüsü – burada sulardılar hayvannarı. Pınarın aazı kapalıydı bir büük taşlan: 3açan toplanardı hepsi sürülär, çobannar aktarardılar o taşı, sora da genä erinä koyardılar. 4«Kardaşlar, nereliysiniz?» – sordu İakov çobannara. «Harannıyız», – dedilär onnar. 5O sordu: «Nahorun unukasını Lavanı bilersiniz mi?» Onnar dedilär: «Bileriz». 6«Saa-seläm mi?» – sordu o. «Saa-seläm. Tä taman onun kızı Rahil geler koyunnarlan», – cuvap ettilär onnar. – 7«Avşamadak taa çok var, – dedi İakov çobannara, – sürüleri taa erken toplamaa. Sulayın koyunnarı da haydayın, otlasınnar». 8«Hepsi sürülär toplanmadaan hem taş aktarılmadaan, olmaz, – dedilär onnar. – Ancak ozaman koyunnarı sularız».

9-10İakov onnarlan lafedärkän, yaklaştı Rahil, Lavan daykasının kızı, angısı güdärdi bobasının sürüsünü – o çobannık edärdi. Görüp Rahili hem Lavanın sürüsünü, İakov yaklaştı pınara da, aktarıp taşı, suladı daykasının koyunnarını. 11Sora öptü Rahili da bangır-bangır aalayarak 12söledi, ani o Rahilin bobasının senselesi, Revekanın oolu. Rahil kaçarak gitti sölemää bu haberi bobasına. 13İşidip, ani onnara geldi kızkardaşının oolu İakov, Lavan osaat kaçarak gitti karşılamaa musaafiri, sarılıp, öptü onu da getirdi evinä. İakov annattı geçirdiklerini. 14Lavan dedi ona: «Sän benim senselämsin, benim kanımsın!»


İakovun evlenmesi

Açan İakovun Lavanda kaldıından geçti bir ay, 15Lavan dedi ona: «Benim senselämsin deyni, parasız mı bana işleyecän? Sölä, nekadar ödek isteersin?» 16Lavanın iki kızı vardı, büüyün adı Liya, küçüün Rahil. 17Liyanın gözleri yufkaydı, ama Rahilin hem üzü, hem boyu pek gözäldi. 18İakov sevdalandı Rahilä da dedi Lavana: «Küçük kızın Rahil için edi yıl sana işleyecäm». – 19«Ani aalemä verecäm, taa ii sana vereyim. Kal bendä», – dedi Lavan. 20Edi yıl İakov çalıştı Rahil için, ama o edi yıl ona göründü sansın birkaç gün, çünkü o sevärdi kızı.

21Sora İakov dedi Lavana: «Neredä benim karım? Geldi vakıt evleneyim ona». 22Lavan çaardı hepsi komuşularını da yaptı bir konuş. 23Karannık olduynan, o götürdü İakova Liya kızını, da İakov yattı onunnan. 24(Kızına izmet etsin deyni, Lavan verdi kendi izmetçiykasını Zelfayı.)

25Sabaa olduynan, İakov baktı – yanında Liya! «Sän ne yaptın bana? – dedi İakov Lavana. – Bän Rahil için senin yanında işlämedim mi? Sän neçin aldattın beni?» – 26«Bizim adetlerä görä küçük kızı yok nasıl evermää büük kızdan ileri, – dedi Lavan. – 27Tä bitsin bu düün haftası, da sora biz küçük kızı da sana veririz, ama onun için dä sän işleyecän bana taa edi yıl». 28İakov kayıl oldu. Liyaylan geçirdi bir hafta, sora Lavan ona verdi Rahil kızını. 29(Rahilä izmet etsin deyni, verdi kendi izmetçiykasını Valayı.) 30İakov Rahillän dä yattı. O sevdi Rahili Liyadan pek, da işledi Lavana taa edi yıl.


İakovun uşakları

31Açan Saabi gördü, ani Liya sevilmedi, O verdi kolaylık duudursun uşak, Rahil sä duuduramardı. 32Liya gebä kaldı, duudurdu bir çocuk da dedi: «Saabi gördü benim kahırımı. Şindi artık kocam beni sevecek». Bunun için onun adını koydu Ruvim («kahırı görmää»).

33Sora genä gebä kaldı hem duudurdu taa bir çocuk da dedi: «Saabi işitti, ani bän sevilmedim, da verdi bana taa bir çocuk!» Onun da adını koydu Simeon («işitmää»).

34Sora genä gebä kaldı da duudurdu taa bir çocuk. «Şindi artık kocam bana baalanacek, – çünkü bän ona üç çocuk duudurdum!» Üçüncü çocuun adını koydu Levi («baalanmaa»).

35Taa bir kerä gebä kaldı – genä bir çocuk duudurdu. «Şindi metinneyecäm Saabiyi!» – dedi o da koydu çocuun adını İuda («metinnemää»). Ondan sora vazgeçti duudurmaa.

### 30

1Rahil, görüp, ani duuduramêêr İakova uşak, kıskanardı kakusunu. «Ver bana uşak, – deyärdi o İakova. – Eer vermärsän, bän ölürüm!» 2Ama İakov, darılıp, dedi ona: «Sana Allah uşak vermeer, bän diilim Allah e!» – 3«Tä Vala, benim izmetçiykam, – dedi Rahil. – Onunnan yat, ko o duudursun benim için uşak, baari ondan uşaklarım olsun!» 4Rahil verdi ona Vala izmetçiykasını, ani İakovun olsun taa bir karısı. İakov yattı onunnan. 5Vala gebä kaldı da duudurdu ona bir çocuk. 6«Allah beni dooru çıkardı, – dedi Rahil. – O işitti benim yalvarmamı da verdi bana bir ool». O koydu çocuun adını Dan («dooru çıkarmaa»).

7Rahilin izmetçiykası Vala genä gebä kaldı da duudurdu İakova taa bir çocuk. 8«Kakuma karşı bütün kuvedimnän bän güreştim da ensedim onu», – dedi Rahil. O koydu çocuun adını Naftali («güreşmää»).

9Liya, görüp, ani onun başka olmayacek uşaa, verdi İakova Zelfa izmetçiykasını, ani İakovun olsun taa bir karısı. 10Zelfa duudurdu İakova bir çocuk. 11«Bu benim uurum!» – dedi Liya da koydu çocuun adını Gad («uur»). 12Zelfa duudurdu İakova ikinci oolu. 13«Bu benim kısmetim! – dedi Liya. – Karılar bana deyeceklär kısmetli!» Da koydu çocuun adını Aşer («kısmetli»).

14Bir kerä, booday biçmäk vakıdında, Ruvim, bulup tarlada mandragor[*], getirdi anasına Liyaya. Rahil dedi Liyaya: «Versänä bana da o mandragordan, ani bulmuş senin oolun». – 15«Kocamı aldın – sana etmäz mi? Şindi oolumun bulduu mandragoru da mı almaa isteersin?» – «Eer o mandragoru bana verärsän, – dedi Rahil, – bu gecä kocam seninnän yatacek».

16Avşamnen, İakov tarladan evä geldiynän, Liya, karşı çıkıp ona, dedi: «Büün gel benim yanıma, çünkü oolumun mandragor otlarınnan bän ödeştim senin için». O gecä İakov yattı Liyaylan. 17Saabi işitti Liyanın duasını: o duudurdu İakova beşinci oolunu. 18«Allah ödüllendirdi beni onun için, ani bän verdim kocama izmetçiykamı», – dedi Liya da koydu çocuun adını İsahar («ödüllendirmää»). 19Liya genä gebä kaldı da duudurdu İakova altıncı oolunu. 20«Allah bana büük bir baaşış verdi! – dedi o. – Artık kocam bana saygı gösterecek, çünkü bän ona duudurdum altı ool!» Da koydu çocuun adını Zavulon («saygı göstermää»). 21Sora Liya duudurdu bir kız da koydu onun adını Dina.

22Ama Allah Rahili dä unutmadı, işitti onun duasını da verdi ona kolaylık uşak duudursun. 23Rahil gebä kaldı, duudurdu bir çocuk da dedi: «Allah kurtardı beni ayıplıktan». 24O dedi: «Ko Saabi versin bana taa bir ool!» da koydu oolunun adını İosif («vermää taa bir»).


İakovun sürüleri zeedelener

25Açan Rahil duudurdu İosifi, İakov dedi Lavana: «Kolver beni, döneyim evä, ana tarafıma, 26uşaklarımnan hem karılarımnan barabar, angıları için bän işledim sana. Sän bilersin, nekadar bän izmet ettim sana!» – 27«Eer hoşluklan bakarsan bana, yalvarêrım, kal burada! – dedi ona Lavan. – Fal çekmektän annadım, ani senin hatırınnan Saabi beni iisözledi. 28Sölä, ne ödek isteersin, bän ödeyecäm». 29«Kendin bilersin, – cuvap etti İakov, – nasıl bän izmet ettim sana, nasıl baktım senin sürülerini. 30Bän taa gelmediynän, senin malın azdı, şindi sä git-gidä zeedelendi! E kendi evim için nezaman çalışacam?» – 31«Sölesänä, ne vereyim sana?» – sordu Lavan. «Bän sendän bişey istämeerim, – dedi İakov. – Sade bir iş yaparsan bana, ileri dooru da güdecäm hem koruyacam senin hayvannarını: 32büün, bütün senin sürülerin içindän geçip, ayırayım hepsini benekli, alaca hem kara koyunnarı, hem dä benekli hem alaca keçileri. Bana bu ödek olsun. 33Sana kolay olsun denemää benim dooruluumu: bundan beeri geldiin zaman bakarsın, ne aldım bän kendimä ödek erinä; eer görürsän bendä beneksiz hem alacasız keçi ya da kara olmayan koyun, – say, ani onnarı çalmışım».

34«İslää! – dedi Lavan. – Olsun ölä, nicä söledin». 35Ama o günü Lavan, ayırıp hepsini tekir hem benekli tekeleri, hepsini alaca hem benekli keçileri, hepsini kara koyunnarı, verdi onnarı kendi oollarına. 36Sora İakovdan uzaklaştı üç günnük yol kadar. İakov da güdärdi Lavanın kalan sürüsünü.

37İakov aldı kavak, badem hem platan aaçlarından taazä dalları da, soyup şirit gibi onnarın kabını, açtı biyaz çentikleri. 38Soyduu çıbıkları o koydu su yalaklarına, neredän hayvannar su içärdilär. Keçilär, geldiynän su içmää, çiftleşärdilär. 39Keçilär tekir çıbıkların önündä çiftleştii için, duuardılar tekir, alaca hem benekli yavrular. 40Hem dä koyunnarı İakov ayırardı hem çevirärdi ölä, ani onnar baksınnar Lavanın sürülerindeki tekir hem kara hayvannara. Şindi İakovun artık vardı kendi sürüleri, o tutardı onnarı ayırı, Lavanın sürülerinä katmardı. 41Açan çiftleşärdilär kaavi hayvannar, ozaman İakov koyardı çıbıkları yalaklara, onnarın gözleri önündä, aniki onnar çatışsınnar o çıbıkların yanında. 42Açan sa çiftleşärdilär yufka hayvannar, ozaman o çıbıkları koymardı. Bölecä yufka hayvannar düşärdilär Lavana, kaavilär sä – İakova. 43İakov oldu haliz bir zengin adam, edendi çok koyun hem keçi sürüsü, çırak karı hem adam, devä hem eşek.

### 31


İakov kaçêr Lavandan

1İakov işitti, ani Lavanın oolları onun için bölä deerlär: «İakov aldı bobamızın bütün varlıını! Kendi zenginniini o kazandı bobamızın varlıınnan!» 2İakov kendisi dä hesapaldı, ani Lavan bakmêêr ona nicä ileri. 3Saabi dedi İakova: «Dön dedelerinin topraana, senselenin yanına. Bän olacam seninnän».

4İakov buyurdu, çaarsınnar Rahillän Liyayı, gelsinnär o kıra, neredä otlardı onun sürüleri, 5da dedi: «Bän görerim, sizin bobanız bana eskisi gibi bakmêêr. Ama bobamın Allahı benimnän. 6Siz bilersiniz, ani bän işledim bobanıza bütün kuvedimnän, 7o sa beni aldadardı, on kerä diiştirdi benim ödeemi. Ama Allah vermedi ona izin, yapsın bana zarar. 8Açan bobanız deyärdi bana: „Senin hakın, benekli hayvannar olsun“, – bütün sürüdä duuardı benekli hayvannar. Açan sa deyärdi: „Senin hakın tekir hayvannar olsun“, – bütün sürüdä tekir hayvannar duuardı. 9Bölecä Allah bobanızın sürüsünü, ondan alıp, bana verdi. 10Bir kerä, o vakıt, açan hayvannar çatışardılar, bän gördüm düşümdä, ani çatışan tekelär tekir, benekli ya da alacaydılar. 11„İakov!“ – dedi bana düşümdä Allahın angili. „Buradayım!“ – dedim bän. 12„Bak, hepsi çatışan tekelär tekir, benekli hem alaca. Çünkü Lavanın sana yaptıklarını hepsini gördüm. 13Bän Alláhım, ani sana göründüydüm Bet-Eldä, neredä Bana emin ettiydin, döküp taş üstünä zeytin oloyu. Kalk ta git bu topraktan ana tarafına“»[+].

14Rahil hem Liya dedilär İakova: «Bobamızın evindä sanki taa var mı bizim payımız ya da varlıımız? 15O bizi yabancı sayêr; o sattı bizi hem bizim için ne ödek aldıysa, onu hepsini harcadı. 16Böläysä, ozaman bütün varlık, angısını Allah aldı bobamızdan, o bizim hem uşaklarımızın. Allah sana ne dediysä, onu yap».

17İakov pindirdi uşaklarını hem karılarını develerä, 18aldı bütün varlıını, topladı sürüsünü, ani o kazandıydı Padan-Aramda,[†] da dooruldu Hanaan[†] topraana, İsaak bobasının yanına. 19Lavan taman gittiydi koyunnarı kırkmaa, da Rahil aldı yanına bobasının idollarını. 20Butakım İakov aldattı aramey Lavanı: bişey ona sölämeyip, 21alıp bütün varlıını, kaçtı ondan. Aykırlayıp Fırat deresini, dooruldu Galaad bayırlarına.


Lavan takışêr İakovun ardına

22Üçüncü günü Lavana bildirdilär, ani İakov kaçtı. 23Toplayıp soy-senselesini, o takıştı onun ardına. Edi gündän sora o etişti İakovu Galaad bayırlarında. 24Ama o gecä Allah, aramey Lavanın düşünä gelip, dedi: «Bak, sert laf İakova sölämä!»

25Lavan etişti İakovu. İakov artık kurmuştu çadırını Galaad bayırlarında. Lavan da hep o erdä soy-senselesinnän erleşti. 26Lavan İakova dedi: «Neçin bölä yapêrsın? Sän aldattın beni! Kızlarımı sansın cenktä plenä aldın! 27Neçin sän kaçtın bendän saklı? Neçin beni aldattın? Neçin bana sölämedin? Bän seni sevinçlän hem türkülärlän, cıngırdaklan hem lira çalgısınnan yola geçireceydim. 28Brakmadın unukalarımnan hem kızlarımnan, öpüşüp, prost olayım! Ahmaklık yaptın. 29Var kuvedim sizä kötülük yapayım, ama bobanızın Allahı dün gecä dedi bana: „Bak, sert laf İakova sölämä!“ 30İslää, bendän gittin, neçinki bobanın evini özlemişin. Ama neçin çaldın benim allahlarımı?»

31«Korktum, – dedi İakov. – Bän sanardım, ani zorlan alacan kızlarını elimdän. 32Ama kimdä bulursan allahlarını, o saa kalmayacek! Kardaşlarımızın önündä kendin aara, eer bendä varsa senin bişeyin, al onu!» İakovun haberi yoktu, ani idolları çaldı Rahil.

33Lavan girdi İakovun, Liyanın hem iki izmetçiykanın çadırlarına, ama bişey bulamadı. Çıkıp Liyanın çadırından, o girdi Rahilin çadırına. 34Rahil sä bobasının idollarını devä semerinin altına koyup, oturdu onnarın üstünä. Bobası taraşladı çadırı, ama bişey bulamadı. 35Rahil dedi ona: «Darılma, bobam, senin önündä ayakça duramadıım için: bän kefsizim, nicä karılar her ay olêrlar». Lavan hererdä aaradı, ama idolları bulamadı.

36İakov, çiledän çıkıp, üfkeli dedi: «Benim ne kabaatım, ne günahım var, ani sän bölä üfkäylän takıştın ardıma? 37Bütün benim işlerimi aktardın – senin işlerindän bişey buldun mu? Varsa, göster, ko benim senseläm hem senin senselän sölesinnär, angımız dooru. 38İrmi yıl senin yanında işledim. Koyunnarın hem keçilerin hiç düşük yapmadı. Senin süründän bän koç imedim. 39Hayvannarı canavarlar paraladıysa, bän sana onnarı göstermedim, zararını kendim kapattım. Gecä mi, gündüz mü çalınmış hayvan – herbir hayvanın hesabını bendän istedin. 40Gündüz zeetlärdi beni sıcak, gecä – suuk, gözlerimi kıpmardım. 41İrmi yıl senin evindä yaşadım. Ondört yıl izmet ettim iki kızın için, altı yıl – sürün için. Sän sä on kerä diiştirdin benim ödeemi. 42Eer olmasaydı benimnän dedemin Allahı – Avraamın Allahı, Angısından İsaak ta korkêr – belliki, sän beni boş ellän yollayaceydın. Ama Allah gördü benim çektiklerimi hem çalışmalarımı, onuştan bu gecä Kendisi beni arkaya aldı!»


İakov annaşma yapêr Lavannan

43Lavan cuvap etti İakova: «Bu kızlar benim kızlarım, uşaklar benim uşaklarım, sürülär benim sürülerim. Ne görersin burada – hepsi benim. Büün kızlarıma ya da onnarın uşaklarına kötülük yapabilirim mi? 44Gel yapalım annaşma, sän hem bän, hem ko o göstersin, ani bizim aramız ii».

45İakov, alıp bir taş, koydu onu dikinä, nicä bir nışan taşını,[+] 46da dedi soydaşlarına: «Taş toplayın». Toplayıp taşları, adamnar yıvdılar onnarı bireri da o yıvının yanında ekmek idilär. 47Lavan o yıvının adını koydu Egar-Sahaduta, İakov sa o yıvının adını koydu Galaad[*]. 48Lavan dedi: «Bu yıvın aklımıza getirecek bizim annaşmamızı». Bu üzerä yıvının adı koyuldu Galaad. 49Ona deerlär taa Miţpa («gözledicinin eri»), çünkü Lavan dedi: «Ko Allah görsün bizi ikimizi, açan biri-birimizdän uzaklaşacez. 50Eer sän azarlarsan kızlarımı ya da, onnardan kaarä, alarsan kendinä başka karı, tutasın aklında: diil insan, ama Allah bizi gözleder!»

51«Bak, – dedi Lavan İakova, – bu taş yıvını hem bu nışan taşı, ani bän koydum aramızda, – 52andırêrlar bizim annaşmamızı. Ne bän geçecäm yıvının ötäänna sana kötülük yapmaa, ne dä sän geçecän yıvının hem nışan taşının beräänna bana kötülük yapmaa deyni. 53Ko bizim dedelerimizin allahları – Avraamın Allahı hem Nahorun allahı – aramızda sudya olsunnar».

İakov emin etti Allahın adınnan, Angısından korkardı onun bobası İsaak[+]. 54Sora İakov, bayırda kurban kesip, çaardı senselesini ekmek imää. İmektän sora onnar geceledilär bayırda. 55Ertesi sabaa erken Lavan öptü unukalarını hem kızlarını, iisözledi onnarı da sora evinä gitti.

### 32


İakov hazırlanêr görüşmää İsavlan

1İakov ilerledi yolunu da karşılaştı Allahın angillerinnän. 2Görüp onnarı, İakov dedi: «Bu Allahın konak eri». O erin adını koydu Mahanayim («iki konak eri»).

3İakov kendisinin önüsora yolladı habercileri İsav batüsuna, ani yaşardı Seir topraanda (Edom tarafında), 4hem buyurdu, sölesinnär ona bölä lafları: «Benim çorbacıma İsava butakım deyin: „Senin çıraan İakov bölä dedi: ‘Bän çok vakıt, şindiyä kadar, yaşadım yabancı gibi Lavanın yanında. 5Şindi benim var öküzlerim, eşeklerim, koyunnarım, adam hem karı çıraklarım. Yollêêrım sana, benim çorbacıma, bu haberi hem umut ederim, ki sän bana hoşluklan bakacan’“». 6Geeri dönüp, habercilär dedilär İakova: «Biz gittik senin İsav batünun yanına. Dörtüz adamnan o geler karşılamaa seni».

7İakov pek korktu, onun canı sıkıldı. Yanındakı adamnarı, koyun-keçileri, sıırları hem develeri o böldü iki alaya. 8«Eer İsav çarparsa alayın birinä, – düşünärdi İakov, – baari öbür alay kurtulur». 9Sora İakov dua etti: «Saabi! Büük bobamın Avraamın Allahı, İsaak bobamın Allahı! Sän bana dediydin: „Dön dedelerinin topraana, senselenin yanına, Bän sana hayır yapacam“[+]. 10O iilikleri hem hayırları, ani Sän bana yaptın, bän, Senin çıraan, kazanmadım. Açan geçtiydim İordan deresini, elimdä sade bir sopa vardı, şindi sä iki alay varlıım var. 11Yalvarêrım, koru beni İsav batümdan! Korkêrım, ani o gelecek da öldürecek bizi hepsimizi, karılarlan uşakları da! 12Çünkü Sän adadıydın: „Bän sana hayır yapacam, deniz kumu gibi sayısız çok yapacam senin evlatlarını“»[+].

13İakov geceledi orada, ertesi sabaa ayırdı kendi sürülerindän İsava baaşış: 14ikiüz keçi, irmi tekä, ikiüz koyun, irmi koç, 15otuz saamal devä yavrularınnan barabar, kırk inek, on bua, irmi dişi eşek hem on erkek eşek. 16O verdi hayvannarı çıraklarına, herbir sürüyü ayırı, da dedi: «Gidin benim önümcä, sürülerin arasında boşluk brakın». 17Birincisinä İakov dedi: «Açan görecän benim İsav batümu, da o sana sorarsa: „Kimin adamıysın? Nereyi gidersin? Kimin hayvannarını haydêêrsın?“ – 18ozaman ona de: „Bu hayvannar senin çıraan İakovun, o yolladı baaşış benim çorbacıma İsava. Kendisi İakov geler bizim ardımızdan“». 19İkinci haydayıcıya da, üçüncüsünä dä, hem kalanına da İakov buyurdu, İsavlan buluşarsalar, hep bölä sölesinnär – 20hem mutlak desinnär: «Senin çıraan İakov geler bizim ardımızdan». Butakım İakov, yollayıp önüsora baaşış, umutlanardı yımışatsın İsavın üreeni. «Sora, açan görüşecez üz-üzä, bekim, o baaşlar beni», – düşünärdi İakov. 21Bölecä, yollayıp ileri baaşışı, İakov kaldı gecelemää o erdä, neredä konaklandıydı.


İakov güreşer Allahlan

22İakov o gecä kalktı, aldı yanına iki karısını, iki izmetçiykasını, onbir oolunu da sua bir erdän aykırladı Yabuk deresini. 23O hepsini onnarı geçirdi karşı tarafa, sora geçirdi bütün kendi varlıını. 24Açan İakov kaldı yalnız, Birkimsey girişti onunnan güreşmää da güreşti taa aydınnanınca. 25Görüp, ani enseyämeer İakovu, O urdu onun budunun oynak kemiinä – da o kemik çıktı erindän. 26Sora dedi İakova: «Brak beni, çünkü dan eri başladı aarmaa». – «Brakmayacam, taa Sän beni iisözlämeyincä», – cuvap etti İakov. 27«Nicä senin adın?» – sordu O. Öbürü dedi: «İakov». 28Ozaman O dedi: «Bundan beeri senin adın olacek diil İakov, ama İzrail («Allahlan güreşän»), çünkü sän güreştin Allahlan hem insannarlan da üstün çıktın». –[+] 29«Bana adını sölesänä!» – yalvardı İakov. Ama O cuvap etti: «Neçin sän sorêrsın Benim adımı?» Da iisözledi İakovu.

30O erin adını İakov koydu Peniel («Allahın üzü»), deyip: «Bän burada Allahı üz-üzä gördüm da saa-seläm kaldım»[+]. 31Açan İakov ayırılardı Penieldän, güneş duudu. O topallardı. 32(Bu beterä izraillilär büünkü günädän, hayvan budunu iyärkän, but kemiindän siniri imeerlär. Neçinki O urduydu İakovun but sinirinä.)

### 33


İakov karşılaşêr İsavlan

1İakov baktı da gördü, ani geler İsav, onun yanında da dörtüz adam. O böldü uşakları Liyaya, Rahilä hem iki izmetçiykasına. 2O dizdi izmetçiykalarını uşaklarınnan önä, Liyayı uşaklarınnan onnarın ardına, Rahili dä İosiflän en geeri. 3Kendisi dä geçti hepsinin önünä da, yaklaşarkan batüsuna, edi kerä diz çöküp, iiltti başını erä kadar.

4İsav kaçarak çıktı İakova karşı da sarmaşıp öptü onu. İkisi dä başladılar aalamaa. 5İsav baktı karılara hem uşaklara da sordu: «Kim bunnar senin yanında?» İakov dedi: «Bunnar o uşaklar, angılarını Allah baaşladı senin çıraana». 6Yaklaştılar izmetçiykalar uşaklarınnan da baş iilttilär. 7Sora yaklaştılar da baş iilttilär Liya uşaklarınnan. Bitkidä dä yaklaştılar İosif hem Rahil da baş iilttilär.

8«Sän neçin yolladın bana bu sürüleri yolda?» – sordu İsav. «Sän bana hoşluklan bakasın deyni, çorbacım», – cuvap etti İakov. 9«Benim var bol malım, kardaşım, – dedi İsav. – Senin malın sana kalsın».

10«Olmaz, – dedi İakov, – eer hoşluklan bakarsan bana, kablet benim baaşışlarımı! Senin üzünü görmää benim için Allahın üzünü görmää gibi, neçinki sän beni kabul ettin! 11Kabletsänä benim baaşışımı. Allah bana cömert elinnän verdi, benim var bol malım». İakov yalvardı İsava, taa o kayıl olunca kabletmää baaşışları.

12«Çıkalım yola, – dedi İsav İakova. – Bän gidecäm önündä». 13Ama İakov dedi ona: «Çorbacım, sän bilersin, nekadar yufka uşaklar. Taa üstünä, yanımda saamal keçilärlän koyunnar hem ineklär var: eer bir gün onnarı zorlarsak, keçilär hem koyunnar hepsi ölür. 14Taa ii, çorbacım, sän benim önümcä gitsänä – bän dä senin ardına gidecäm – enikunu, nicä hayvannar gider, nicä uşaklar gider, taa Seir topraanda sana, benim çorbacıma, etişincä». 15– «Yanımdakı adamnarın birkaçını brakayım sana», – teklif etti İsav. Ama İakov dedi: «Neçin, çorbacım? Sän ölä dä bana çok hoşluk yapêrsın».

16O günü İsav döndü Seirä. 17İakov sa gitti Sukota. Orada o kendinä kaldırdı bir ev, hayvannarına da yaptı bordey. Bunun için bu erä deerlär Sukot («bordeylär»).


İakov erleşer Şehem kasabasının yanında

18Dönüp Padan-Aramdan,[†] İakov saa-seläm etişti Hanaan[†] topraanda bulunan Şehem kasabasına da erleşti yakınnarda[+]. 19O tarlayı, neredä İakov kurdu çadırlarını, o satın aldı Hamorun oollarından üz koyun paayına. Hamorun bir oolunun adıydı Şehem. 20Orada İakov yaptı bir kurban eri[†] da koydu onun adını El-Elohe-İzrail («Allah, İzrailin Allahı»).

### 34


Dina hem Şehem

1İakovun hem Liyanın kızı Dina gitti erli kızlara musaafirlää. 2Hamorun oolu Şehem (Hamor sa hivey halkındandı, o bölgenin beyi), görüp Dinayı, tuttu onu da zorlan yattı onunnan. 3O sevdi Dinayı, İakovun kızını, baalandı ona üräännän, yalpak laflar ona sölärdi, 4da dedi kendi bobasına Hamora: «Alsana bu kızı bana karı».

5Açan İakov işitti, ani onun kızını, zorladıp, maskaralamışlar, onun oolları kırda hayvannarı güdärdi. Onnar gelincä, İakov ses çıkarmadı. 6Şehemin bobası Hamor geldi İakovun yanına lafetmää deyni. 7İakovun oolları, işidip, ne oldu, osaat döndülär kırdan evä. Onnar pek kahırlıydılar hem üfkeliydilär, çünkü İakovun kızını zorlamak – İzrail halkına büük azar: bölä yapmaa olmaz!

8Hamor dedi: «Şehem, benim oolum, sevdalanmış sizin Dinaya. Verseniz onu ooluma karı! 9Bizä senselä olunuz. Bizä kızlarınızı veriniz, bizim dä kızlarımızı siz alınız. 10Bizimnän barabar yaşayın, toprak önünüzdä – neredä istärseniz erleşin, alış-veriş yapın, kendinizä toprak edenin». 11Şehem dä Dinanın bobasına hem kardaşlarına bölä dedi: «Hoşluklan bana bakın, verecäm, ne istärseniz! 12Nekadar ödek hem baaşış istärseniz, hepsini verecäm. Sade verin bu kızı bana karı».

13Ozaman İakovun oolları Şehemä hem onun bobasına Hamora verdilär yalandırıcı cuvap, çünkü Şehem zorladı onnarın kızkardaşını Dinayı. 14«Olmaz bunu yapalım, – dedilär onnar. – Vermää kızkardaşımızı kesikli olmayan[*] adama bizim için utanç olur. 15Eer hepsi sizin erkekleriniz bizim gibi kesikli olursa, sade ozaman kayıl oluruz. 16Ozaman biz sizä kızlarımızı karı veräbiliriz hem sizin kızlarınızı karı alabiliriz. Ozaman biz barabar yaşarız hem bir halk oluruz. 17Ama eer kayıl olmarsanız da kendinizä kesiklik[†] yapmarsanız, biz, Dinamızı alıp, gidäriz».

18Hamor hem Şehem kayıl oldular bu teklifä. 19Şehem brakmadı soraya onnarın teklifini – okadar sevärdi İakovun kızını. Şehem sä bobasının evindä en saygılı kişiydi. 20Sora Hamor hem Şehem, yaklaşıp kasaba portalarına, dedilär insannara: 21«Bu adamnar bizä dostça bakêrlar. Ko erleşsinnär bizim topraamızda, alış-veriş yapsınnar. Topraklarımız geniş, er var onnara da, bizä dä. Biz alacez onnarın kızlarını karı hem verecez bizim kızlarımızı onnara karı. 22Ama onnar kayıl olêrlar yaşamaa bizimnän barabar hem olmaa bir halk, sade eer hepsi bizim adamnarımız kesikli olursa, nicä onnarın. 23Onnarın sürüleri, onnarın varlıkları hem hepsi hayvannarı bizim olur, eer biz kayıl olursak onnarın teklifinä da onnar bizimnän barabar yaşarsa». 24Kasabalı insannar kayıl oldular Hamorlan hem Şehemnän, da kasabanın hepsi adamnarı kablettilär kesiklii.

25Üçüncü günü, açan adamnar taa acı çekärdi, İakovun oolları Simeon hem Levi – Dinanın kardaşları, alıp kılıçları[*], kuşkusuz kasabaya girdilär da kıydılar orada hepsini adamnarı, kim kesiklik yaptıydı. 26Kestilär Hamoru hem Şehemi, aldılar Dinayı Şehemin evindän da gittilär. 27Sora İakovun oolları, dönüp kannı kesim erinä, soygunnadılar kasabayı, neredä zorladıldı onnarın kızkardaşı. 28Onnar haydadılar koyunnarı, sıırları, eşekleri, aldılar kendinä hepsini, ne buldular kasabada hem kırda, 29bütün varlıklarını, uşaklarını, karılarını, evlerindeki herbir işi aldılar kendilerinä.

30Ozaman İakov dedi Simeona hem Leviyä: «Siz benim başıma bela getirdiniz! Buradakı insannarı – hanaaneyleri[†] hem perizeyleri – bana duşman yaptınız. Biz diiliz çok, onnar birleşärsä da beni öldürärsä, bütün bizim soyumuz yok olur!» 31Ama Simeon hem Levi cuvap ettilär ona: «Olmaz bakmaa bizim kızkardaşımıza, nicä bir orospuya![*]»

### 35


İakov döner Bet-Elä

1Allah dedi İakova: «Kalk da git erleş Bet-Elä. Orada kur bir kurban eri[†] Allaha, Angısı göründüydü sana, açan kaçardın İsav batündan»[+]. 2İakov dedi evdekilerinä hem hepsinä yanındakı insannara: «Yabancı allahlardan, ani var sizdä, atılınız, yıkanıp-paklanınız da diiştiriniz rubalarınızı. 3Biz gideriz Bet-Elä. Orada bän kuracam bir kurban eri Allaha, Angısı gelärdi bana yardıma zor vakıtta hem bulunardı benim yanımda hererdä, nereyi bän gidärdim». 4Onnar verdilär İakova hepsi yabancı allahlarını, kulaklarından çıkarıp küpeleri[*], onnarı da verdilär İakova. İakov hepsini bunnarı gömdü Şehemä yakın bir fidan altında. 5Çıktılar onnar yola. Dolaylardakı kasabalarda yaşayan insannar takışmadılar İakovun oolları ardına, neçin deyni onnarı sardıydı Allah korkusu.

6İakov kendi insannarınnan etişti Luz kasabasına (büünkü Bet-El), angısı bulunêr Hanaan[†] topraanda, 7da kurdu orada bir kurban eri. O koydu bu erin adını «El-Bet-El» («Bet-Elin Allahı»), çünkü orada ona göründüydü Allah, açan İakov kaçardı batüsundan[+]. 8Öldü Devora, angısı Revekayı emzirärdi. Onu gömdülär Bet-Elin aşaasında fidan altında, o fidanın adını koydular Allon-Bahut («aalamak fidanı»)[+].

9Açan İakov döndü Padan-Aramdan,[†] Allah genä görünüp ona, iisözledi onu 10da dedi: «Senin adın İakov, ama bundan beeri sana demeyeceklär İakov. Senin adın olacek İzrail!» Da koydu onun adını İzrail[+]. 11Sora Allah dedi ona: «Bän Büük Kuvetli Alláhım. Duudurun hem zeedelänin: sendän çekilecek bir halk – kär bir alay halk! Sendän çekilecek padişahlar![+] 12O topraa, ani Bän verdiydim Avraama hem İsaaka, Bän verecäm sana hem senin evlat boylarına». 13Açan Allah kalktı yukarı o erdän, neredä lafetti İakovlan, 14İakov koydu o erä dikinä bir taş da, onu ayozlamaa deyni, döktü taş üstünä şarap hem zeytin oloyu[+]. 15İakov o erin, neredä Allah lafetti onunnan, koydu adını Bet-El[+].


Veniaminin duuması hem Rahilin ölümü

16Açan onnar uzaklaştılar Bet-Eldän da yaklaştılar Efrata kasabasına, Rahil duudurdu. Duudurması zor oldu, 17Rahil çok sancı çekti. «Korkma! – dedi lufusa babusu, – taa bir oolun olêr». 18Ama Rahil ölüm atindäydi. Can verärkän, o koydu çocuunun adını Venoni («zeetlerimin oolu»). Ama bobası verdi ooluna ad Veniamin («saa tarafımdakı oolum»). 19Rahil öldü da Efrata (şindi deniler Vifleem) yolunda gömüldü[+]. 20İakov Rahilin mezarında dikti bir nışan taşı. Bu mezar taşı büünnän-büün orada durêr.


İakovun oolları

21İzrail ilerledi yolunu da kurdu çadırlarını Migdal-Ederin öbür tarafında. 22İzrail o toprakta yaşarkan, Ruvim yattı bobasının esir karısınnan[†][*] Valaylan. Bobası üürendi bunu.

İakovun vardı oniki oolu[+].

23Liyanın oolları: Ruvim (İakovun ilk oolu), Simeon, Levi, İuda, İsahar hem Zavulon.

24Rahilin oolları: İosif hem Veniamin.

25Valanın, Rahilin izmetçiykasının, oolları: Dan hem Naftali.

26Zelfanın, Liyanın izmetçiykasının, oolları: Gad hem Aşer. İakovun Padan-Aramda duuan oolları bunnardır.


İsaakın ölümü

27İakov geldi bobasına İsaaka Mamreyä, Kiryat-Arbanın (büün deniler Hevron) yanında, neredä bir vakıt kalmış Avraam, sora da İsaak[+]. 28Üz seksän yıl yaşadı İsaak. 29O geçindi ihtär, doyup yaşamaa. Ölüp, birleşti kendi dedelerinnän. Onu gömdülär oolları İsav hem İakov[+].

### 36


İsavın evlat boyları

1Tä İsavın (ona taa deerlär Edom) evlat boyları için annatma[+]. 2İsav aldı kendisinä karılarını hanaaney[†] kızlarından: Adayı – hetey Elonun kızını, Oholivamayı – Ananın kızını, hivey Ţivonun unukasını, 3hem dä Basematı, İzmayılın kızını, Nevayotun kızkardaşını[+]. 4Ada İsava duudurdu Elifazı, Basemat – Reueli, 5Oholivama – Euşu, Yalamı hem Korahı. Bunnar İsavın oolları, ani duudular Hanaan topraanda. 6İsav topladı kendi karılarını, oollarını, kızlarını, evindeki hepsi adamnarını, sürülerini, Hanaan tarafında kazandıı varlıını da, ayırılıp İakov kardaşından, gitti başka memleketä. 7Çünkü onnarın vardı okadar çok varlıkları, ani onnar, kendi sürülerinnän, artık sıymardılar yaşasınnar barabar bu toprakta. 8İsav (ona taa deerlär Edom) erleşti Seir bayırlarında.

9Tä İsavın, edomitlerin dedesinin, evlat boyları için annatma. 10Tä İsavın evlat boylarının adları: İsavın oolu Elifaz – Ada karısından, İsavın oolu Reuel – Basemat karısından. 11Elifazın oolları: Teman, Omar, Ţefo, Gatam hem Kenaz. 12Timna, Elifazın esir karısı[†][*], duudurdu Elifaza Amalek oolunu. Bunnar İsavın evlatları Adadan. 13Reuelin oolları: Nahat, Zerah, Şama hem Miza. Bunnar İsavın evlatları Basemattan. 14İsavın oolları, angılarını duudurdu Ananın kızı hem Ţivonun unukası Oholivama: Euş, Yalam hem Korah.

15Tä İsavdan çekilän soylar: İsavın ilk oolundan Elifazdan – Teman, Omar, Ţefo, Kenaz, 16Korah, Gatam, Amalek. Bunnar Elifazdan çekilän soylar, Adanın evlat boyları, onnar yaşêêrlar Edom topraanda. 17İsavın oolundan Reueldän çekilän soylar: Nahat, Zerah, Şama hem Miza. Bunnar Reueldän çekilän soylar, İsavın Basemat karısından evlat boyları, onnar yaşêêrlar Edom tarafında. 18İsavın evlat boyları Oholivamadan: Euş, Yalam hem Korah soylar. Bu soylar çekilerlär İsavın karısından Oholivamadan, Ananın kızından. 19Bunnar hepsi İsavın evlat boyları hem onnarın soyları. Bu soylara deerlär Edom halkı.


Seirin evlat boyları

20Bu toprakta yaşardı horey halkı – Seirin evlat boyları. Onun oolları: Lotan, Şoval, Ţivon, Ana,[+] 21Dişon, Eţer hem Dişan. Bunnar horey soylarının adları, onnar Edom tarafında yaşayan Seirin evlat boyları.

22Edom topraanda Seirin evlat boylarının adları: Lotanın oolları – Hori hem Hemam. Lotanın taa vardı kızkardaşı, onun adıydı Timna. 23Şovalın oolları: Alvan, Manahat, Geval, Şefo hem Onam. 24Ţivonun oolları: Aya hem Ana (o Ana, angısı çolda buldu çöşmä, açan otladardı Ţivon bobasının eşeklerini). 25Ananın uşakları: onun oolu Dişon hem onun kızı Oholivama.

26Dişonun oolları: Hemdan, Eşban, İtran hem Keran.

27Eţerin oolları: Bilhan, Zaavan hem Akan.

28Dişanın oolları: Uţ hem Aran.

29Horeylerin soyları bunnardı: Lotan, Şoval, Ţivon, Ana, 30Dişon, Eţer hem Dişan. Seir topraanda soyları bunnardı.


Edomun padişahları

31İzraillilerin taa kendi padişahları yokkan, Edomu kullandı bu padişahlar: 32ilkin Edomda padişahlık etti Beorun oolu Bela, baş kasabanın adıydı Dinhava. 33Bela öldüynän, onun erinä geçti Boţralı Yovav, Zerahın oolu. 34Yovav öldüynän, padişah oldu Teman topraandan Huşam[+]. 35Huşam öldüynän, onun erinä padişah oldu Bedadın oolu Hadad, angısı ensedi madiannıları Moav topraanda, baş kasabasının adıydı Avit. 36Hadad öldüynän, onun erinä padişah oldu Masrekalı Samla. 37Samla öldüynän, onun erinä padişah oldu Rehovot-Hannaharlı Saul. 38Saul öldüynän, onun erinä padişah oldu Baal-Hanan, Ahborun oolu. 39Ahborun oolu Baal-Hanan öldüynän, onun erinä padişah oldu Hadar, baş kasabasının adıydı Pagu, onun karısının adıydı Mehetavel; o Matredin kızı, Me-Zahavın unukası.

40Boylarına hem erleşmelerinä görä İsavın soyları bunnardı: Timna, Alva, Etet, 41Oholivama, Ela, Pinon, 42Kenaz, Teman, Mivţar, 43Magdiel, İram. Bunnardı Edomun soyları, angıların adları veriliydi erleşmelerä o toprakta, neredä yaşardılar. Edomitlerin dedesi İsavdı.

### 37


İosif hem onun kardaşları

1İakov erleşti Hanaan[†] tarafında, neredä yaşadı onun bobası. 2Tä İakovun evlat boyları için annatma.

İosif onedi yaşındaydı. O kardaşlarınnan barabar güdärdi koyun-keçi sürülerini – yardım edärdi kardaşlarına (bobasının Vala hem Zelfa karılarından oollarına). Kardaşlarının kötü yaptıklarını bildirärdi bobasına.

3İosif duuduydu, açan İzrail büük yaştaydı, bu üzerä İzrail sevärdi onu taa pek, nekadar öbür oollarını, baaşladıydı ona bir gercik ruba. 4Kardaşlar, görüp, ani bobaları İosifi sever taa pek, nekadar onnarı, başladılar okadar azetmemää İosiftän, ani onunnan yalpak lafedämärdilär.

5Bir kerä İosif gördü bir düş. Açan o annattı düşünü kardaşlarına, onnar başladılar taa pek azetmemää ondan. 6«Sesläyin, ne gördüm düşümdä! – dedi o. – 7Sansın biz tarlada demet baalêêrız, da benim demetim kalktı dikinä, sizin demetleriniz dä, durup doz-dolay, iildilär onun önündä!» 8Kardaşlar dedilär: «Sayılêr, sän bizim üstümüzä padişah mı olacan? Bizä zaabit mi olacan?» Da başladılar taa da pek azetmemää ondan – onun düşleri için hem annattıkları için.

9İosif, görüp taa bir düş, annattı onu da kardaşlarına: «Bän düşümdä gördüm, sansın güneş, ay hem onbir yıldız önümdä iildilär!» 10Açan o annattı bu düşünü bobasına hem kardaşlarına, bobası azarladı onu: «Ne biçim düş bu? Çıkêr ölä, ani biz hepsimiz – hem bän, hem anan, hem kardaşların – gelip, önündä erä kadar iilecez mi?» 11Kardaşlar üfkelendilär İosifä, ama onun annatması kaldı bobasının aklısında.


Kardaşlar satêrlar İosifi esirlää

12Günün birindä İosifin kardaşları gittilär kıra gütmää bobasının hayvannarını Şehem dolaylarında. 13İzrail dedi İosifä: «Kardaşların güderlär hayvannarı Şehemin yanında. Haydi seni dä onnarın yanına yollayım». – «Bän hazırım», – dedi İosif bobasına[+]. 14«Git bak kardaşlarına hem sürüyä, – dedi bobası, – hepsi islää mi, da bana haber getir». Bu laflarlan bobası geçirdi onu yola.

Çıkıp Hevron çayırından, İosif gitti Şehemä. 15Kırda gezinärkän, o razgeldi bir adama. «Ne aarêêrsın burada?» – sordu o İosifä. 16«Aarêêrım kardaşlarımı, – cuvap etti İosif. – Bilmeersin mi, neredä onnar güderlär koyunnarı?» – 17«Onnar gittilär buradan, – dedi adam, – işittim, lafedärdilär, ani Dotana gideceymişlär».

İosif gitti Dotana da buldu orada kardaşlarını. 18Onnar taa uzakta hesapaldılar İosifi da, o yaklaşınca, laflandılar öldürmää onu. 19«Tä geler düş görücü! – dedilär biri-birinä. – 20Haydi öldürelim onu da atalım bir su kuyusuna, sora deyelim, ani onu paraladı bir canavar. Ozaman bakalım, düşleri aslı çıkacek mı!» 21Ruvim, işidip bunu, kurtardı İosifi. «Öldürmeyin onu, – dedi Ruvim. – 22Kan dökmeyin. Ani kendi ellerinizlän öldüreceniz, taa ii atın onu çolun ortasında te o kuyuya». Onun aslı neetiydi – kurtarmaa İosifi da bobasına geeri götürmää.

23Açan İosif yaklaştı kardaşlarına, onnar yırtarak çıkardılar onun sırtından gercik rubasını 24da attılar onu bir kuyuya. Kuyu boştu, onda su yoktu. 25Taman oturup ekmek imää, kardaşlar gördülär, ani Galaad tarafından geler izmayıllı alış-verişçilerin bir kervanı – onnarın develeri Egipetä götürärdilär türlü hoş kokulu smola hem balzam. 26İuda dedi: «Ne kazanırız, öldürürsäk kardaşımızı? Sora lääzım olacek saklayalım kabaatımızı. 27Taa ii satalım onu izmayıllılara, ko ellerimiz pak olsun. Çünkü o bizim kardaşımız, kanımız bir». Kardaşları kayıl oldular[+]. 28Açan madiannı alış-verişçilär[*] yaklaştılar, kardaşlar çıkardılar İosifi kuyudan da sattılar onnara irmi gümüşä. İzmayıllılar haydadılar İosifi Egipetä.

29Ruvim döndü kuyunun yanına da gördü, ani İosif orada yok, o kahırdan yırttı sırtında rubalarını. 30«Çocuk yok orada! – dedi Ruvim, dönüp kardaşlarının yanına. – Ne yapayım şindi bän?» 31Ozaman kardaşlar aldılar İosifin gölmeeni da, kesip bir tekä, bulaştırdılar gölmää kannan. 32Sora, getirip gölmää bobalarına, dedilär: «Tä ne biz bulduk. Baksana – bu gölmek senin oolunun mu osa diil mi?» 33İakov tanıdı gölmää da baardı: «Oolumun rubası! Onu canavar imiş, olmalı! Hakına, İosifi paralamış!» 34İakov, sırtındakı rubalarını yırtıp, baalayıp belinä bir parça çuval platı, çok gün sıravardır oolu için yas tuttu. 35Hepsi oolları hem kızları geldilär onun yanına autmaa onu, ama İakov seslämedi onnarı. «Yok, – deyärdi o, – oolumun yanına yas tutarak öbür dünneyä inecäm!» Da dizeräk hep aalardı oolunu.

36Alış-verişçilär sä bu vakıt haydadılar İosifi Egipetä da sattılar Potifara – bir büük adama, faraonun baş koruyucusuna.

### 38


İuda hem Tamar

1O vakıt İuda, ayırılıp kardaşlarından, erleşti yaşamaa Adulamdan bir adamın yanında, angısının adıydı Hira. 2Orada İuda karşılaştı bir hanaaney[†] kızlan. Kızın bobasının adıydı Şua. İuda evlendi ona. 3Karı gebä kaldı da duudurdu bir ool, onun adını koydular İr. 4Karı genä gebä kaldı, duudurdu taa bir çocuk, adını koydu Onan. 5Genä bir çocuk duudurdu, adını koydu Şela. Açan duudu Şela, İuda Kezivdäydi.

6İlk oolu İr için İuda aldı bir karı, onun adıydı Tamar. 7Ama Saabinin gözündä İr günahkerdi, bu beterä Saabi onu öldürdü. 8Ozaman İuda dedi Onana: «Sän lääzım yatasın batünun karısınnan da tamannayasın dever borcunu: ilerledäsin batünun soyunu[*]».

9Ama Onan bilärdi, ani uşak sayılmayacek onun, onuştan o, batüsunun karısınnan yattıı zaman, herkerä toomunu erä akıdardı, aniki batüsunun soyunu uzaltmamaa deyni. 10Onun bu yaptıı Saabinin gözündä günahtı, onuştan Saabi öldürdü Onanı da. 11Ozaman İuda dedi Tamar gelininä: «Dön bobanın evinä da yaşa orada, benim oolum Şela büüyüncä», – çünkü o düşünärdi: «Acaba ölmesin Şela da kardaşları gibi».

Bölecä Tamar döndü bobasının evinä.

12Hayli vakıt geçtiktän sora İudanın karısı, Şuanın kızı, öldü. Açan bitti İudanın yas tutması, o gitti Timnaya o insannara, angıları kırkardı onun koyunnarını, onun dostu adulamnı Hira da gitti onunnan barabar.

13Tamara haber verdilär: «Senin kaynatan gider Timnaya kırkmaa koyunnarını». 14Tamar soyundu dul rubalarını, sarıldı bir şallan, aniki onu tanımasınnar, da oturdu Timna yolunda bulunan Enaim girişindä, çünkü o görärdi, ani Şela artık büüdü, ama ona izin vermedilär Şelaylan evlensin. 15İuda, görüp onu, sandı, ani o bir orospu[*], çünkü onun üzü örtülüydü. 16O saptı yoldan onun tarafına da dedi: «Hadi gel, seninnän yatmaa isteerim», çünkü bilmärdi, ani o onun gelini. Tamar sordu: «Seninnän yatarsam, ne verecän bana?» 17«Sürümdän sana bir olak yollayacam», – cuvapladı o. «Olaa taa yollamadıynan, ne verecän bana şindi, ani bän inanayım seni?»

18«Ne vereyim sana?» – sordu İuda.

Tamar dedi: «Kendi mühürünü, gaytanını[*] hem elindeki sopanı».

Hepsini bunnarı verip, İuda yattı Tamarlan, da o gebä kaldı.

19Sora Tamar, gidip, soyundu şalını da genä giidi dul rubalarını.

20İuda, amaanetini[*] geeri almaa deyni, adulamnı dostundan yolladı bir olak, ama dostu karıyı bulamadı. 21O sordu oralı insannara: «Enaimdä yol boyunda bir orospu vardı, neredä o?»

«Burada ölä bir karı yok», – dedilär ona.

22O döndü İudanın yanına da dedi: «Bän bulamadım onu, oralı insannar bana dedilär: „Burada yok orospu“».

23İuda dedi: «O işleri, ani aldı, ko braksın kendisinä, zerä gülüntü oluruz. Bän yolladım ona olaa, ama sän karıyı bulamadın».

24Ölä bir üç aydan sora İudaya haber verdilär: «Senin gelinin orospuluk etmiş da gebä kalmış». İuda dedi: «Çıkarın onu dışarı da yakın!»

25Açan Tamarı çıkarardılar, o kaynatasına yolladı haber: «Bän gebä kaldım bu işlerin saabisindän» – hem taa dedi: «Baksana, bu mühür, gaytan hem sopa kimindir?»

26İuda, tanıyıp bu işleri, dedi: «Bu insan bendän taa dooru, neçinki bän onu Şela ooluma almadım». Da birtaa onunnan yatmadı.

27Açan geldi vakıt karı duudursun, annaşıldı, ani onun karnısında var ikiz. 28Karı duudurarkan, ikizlerin birisi elini dışarı çıkardı; ozaman lufusa babusu baaladı onun elinä bir kırmızı iplik da dedi: «Bu ilk duudu». 29Ama uşak çekti elini geeri, da kardaşı ilk duudu. Lufusa babusu dedi: «Sän nasıl kendinä kedik açtın?» Da koydu onun adını Pareţ («kedik açmaa»). 30Sora duudu onun kardaşı, angısının elinä baalıydı kırmızı iplik. Onun adını koydular Zerah («dan eri»).

### 39


İosif hem Potifarın karısı

1İzmayıllılar İosifi götürdülär Egipetä. Orada onu satın aldı faraonun bir adamı, koruyucuların başı egipetli Potifar[+].

2Saabi İosifländi, da onun işleri islää gidärdi egipetli çorbacısının evindä. 3Onun çorbacısı gördü, ani Saabi İosiflän hem ani O yardım eder ona, uuru islää gitsin herbir iştä. 4İosif kazandı onun hayırını da oldu onun izmetçisi. Potifar koydu onu kendi evinä hem bütün çorbacılıına buyurucu. 5Ozamandan beeri, açan o koydu İosifi cuvapçı kendi evinä hem bütün çorbacılıına, Saabi iisözledi egipetlinin evini İosifin hatırı için. Potifarın evinä, tarlasına, bütün varlıına Saabi bereket verdi. 6Bu üzerä Potifar verdi İosifin elinä hepsini kendi işlerini; imäk imeesindän kaarä, egipetlinin başka hiç bir zaameti kalmadı.

İosif gözäl hem kıvrak boylu bir adamdı. 7Birazdana çorbacısının karısı ona göz koydu da dedi: «Yat benimnän».

8Ama İosif inkär etti, deyip: «Çorbacım verdi benim elimä bütün varlıını, kendisinin evdä hiç bir zaameti yok. 9Bu evdä bendän büük kimsey yok. Benim için hiç bişey yasak yok – sendän kaarä: sän onun karısıysın. Nasıl bän bölä bir kötülük yapayım, Allahın önündä günaha gireyim?» 10Potifarın karısı her gün hep savaşardı yanıltmaa İosifi, ama o kayıl olmadı yatmaa onunnan.

11Bir gün İosif girdi çorbacısının evinä kendi işini yapmaa deyni. Evdä başka kimsey yoktu. 12Potifarın karısı, tutup İosifi rubasından, dedi: «Yat benimnän!» Ama İosif, kendi rubasını karının elindä brakıp, kaçarak çıktı evdän dışarı. 13Gördüynän, ani İosif kaçtı, brakıp rubasını onun elindä, 14karı çaardı çırakları da dedi: «Bakın: bu çıfıdı getirdilär burayı, ani o bizi gülmää alsın! O geldi benim yanıma da istedi yatmaa benimnän! Bän üüsek seslän baardım. 15İşidip, ani bän baarêrım, o braktı rubasını da kaçtı dışarı!» 16Kocası taa evä gelincä, o tuttu kendisindä İosifin rubasını. 17Kocasına da hep ölä annattı: «O çıfıt çırak geldi yanıma – sän getirdin onu burayı, ani gülmää alsın beni! 18Açan bän giriştim baarmaa, yardıma çaarmaa, o braktı rubasını da kaçtı evdän!» 19İşidip karısının annattıklarını: «Tä ne istedi yapsın bana senin çıraan», – İosifin çorbacısı üfkelendi. 20O buyur etti, tutsunnar İosifi da atsınnar zındana – orayı, neredä tutardılar padişahın kapancılarını.


İosif zındanda

Bölä İosif düştü zındana. 21Ama Saabi onunnandı, O yaptı ona iilik: İosif kazandı zından başının hayırını. 22O verdi İosifin elinä hepsini kapancıları. İosif bütün zından işlerinin cuvapçısıydı. 23Zından başının da hiç bir zaameti yoktu, çünkü Saabi İosifländi da yardım edärdi ona herbir iştä.

### 40


İosif açıklêêr kapancıların düşlerini

1Biraz vakıt geçtiynän, Egipet padişahının şarapçısı hem padişahın ekmekçisi kendi çorbacılarını, faraonu, gücendirdilär.

2Faraon üfkelendi bu iki yakın adamına – baş şarapçıya hem baş ekmekçiyä. 3Onnarı koruyucular başının evinä kapattırdı, kär o zındana, neredä kapalıydı İosif. 4Koruyucular başı koydu İosifi izmet etsin onnara. Geçti biraz vakıt. 5Bir gecä ikisi dä – faraonun şarapçısı hem faraonun ekmekçisi – gördülär birär düş. Herbiri kendi düşünü gördü, herbir düşün kendi açıklaması vardı. 6Sabaalen geldi İosif da gördü, ani onnar raatsız. 7«Neçin sarkıtmışınız suratınızı?» – sordu İosif faraonun bu adamnarına, ani kapalıydılar İosiflän barabar. 8«İkimiz dä düş gördük, ama düş açıklayan burada yok». İosif dedi: «Düş açıklamaa Allahtan diil mi? Annadın bana düşlerinizi».

9Baş şarapçı annattı: «Bän gördüm, sansın benim önümdä bir üzüm çotuu. 10O çotuun üç çıbıı vardı. O çıbıklar başladılar büümää, çiçeklendilär, sora oldular salkımnar. 11Benim elimdä dä – faraonun çölmää. Bän kopardım üzümneri, sıktım suyunu çölmää da ikram ettim faraonu».

12«Senin düşünün açıklaması budur, – dedi ona İosif. – Üç çıbık – üç gündür. 13Üç gündän sora faraon seni genä üüseldecek: koyacek eski erinä, da sän genä olacan şarapçı – dökecän onun çölmeenä şarap. 14Açan senin işlerin doorulacek, aklına getir beni. Yap bana bir iilik – annat benim için faraona, kurtar beni buradan. 15Çünkü beni, kavrayıp, zorlan getirdilär çıfıt tarafından! Burada bän yapmadım bişey, ani o iş için beni atsınnar zındana!»

16Baş ekmekçi, işidip sevindirici açıklamayı, dedi: «Bän dä gördüm bir düş: sansın benim başımda var üç sepet. 17En üstteki sepettä – türlü tatlılıklar, ani pişiriler faraona deyni, kuşlar başımın üstündeki o sepettän iyerlär». 18İosif ona bölä cuvap verdi: «Bu geler şu annamaya: üç sepet – üç gündür. 19Üç gündän sora faraon seni dä „üüseldecek“: o seni bir aaca asacek; kuşlar da senin güüdeni gagalayacek».

20Üç gündän sora faraonun duuma günüydü, da hepsinä izmetçilerinä o bir büük sofra kurdu. Hepsinin önündä o günü faraon kapandan çıkardı baş şarapçıyı hem baş ekmekçiyi[+]. 21Baş şarapçıyı – onun eski erinä koydu, da o genä faraona çölmää vermää başladı. 22Baş ekmekçiyi dä – astırdı: hepsi oldu İosifin açıklamasına görä. 23Ama baş şarapçı aklısına getirmedi İosifin yalvarmasını, unuttu onu.

### 41


İosif açıklêêr faraonun düşlerini

1İki yıldan sora faraon gördü bir düş: sansın o durêr Nil deresinin boyunda. 2Deredän çıktı gözäl hem besli edi inek da başladılar otlamaa derä boyunda sazlıkta. 3Sora deredän çıktı edi çirkin hem zabun inek da durdular öbür ineklerin yanında – 4da bu çirkin hem zabun ineklär idilär o gözäl hem tuyan inekleri. Bu vakıt faraon uyandı. 5Sora genä uykuya daldı da gördü başka bir düş: bir sapta büüdü edi islää hem dolgun başak. 6Onnardan sora büüdü taa edi başak – bunnar yufkaydı hem sıcak lüzgerdän kaurulmuştu. 7Da yufka başaklar yuttular o gözäl hem dolgun başakları! Bu vakıt faraon uyandı da annadı, ani o düş gördü.

8Ertesi sabaa onun canı raatsızdı. O çaardı bütün Egipettän büücüleri hem bilgiçleri, annattı düşlerini, ama hiç kimsey açıklayamadı onun düşlerini. 9Ozaman baş şarapçı dedi faraona: «Aklıma getirerim bir eski günahımı. 10Bir kerä faraon üfkelendi çıraklarına da kapattı beni hem baş ekmekçiyi koruyucular başının evinä. 11Bir gecä ikimiz dä düş gördük, herbirimiz kendi düşünü, düşlerin açıklamaları diildi birtürlü. 12Orada bizimnän barabar vardı bir izmetçi çıfıt – koruyucular başının çıraa. Biz annattık ona düşlerimizi, da o açıkladı bizim düşlerimizi – herbirimizä söledi, ne annamaya geler onun düşü. 13Nicä o bizä sölediydi, ölä dä oldu: beni eski erimä koydular, öbürünü dä astılar».

14Faraon çaarttı İosifi. Onu osaat çıkardılar kapandan, traş ettilär, diiştirdilär rubalarını, da İosif çıktı faraonun önünä. 15Faraon dedi: «Bän gördüm bir düş, ama kimsey onu açıklayamêêr. İşittim, ani düşleri açıklarmışın». 16İosif faraona dedi: «Diil bän, ama Allah faraona en uygun açıklama yapacek». 17Faraon annattı İosifä: «Düşümdä gördüm, sansın bän durêrım Nil deresinin boyunda. 18Deredän çıktı gözäl hem tuyan edi inek da başladılar otlamaa derä boyunda sazlıkta. 19Onnardan sora deredän çıktı edi zabun, çirkin hem yufka inek – bütün Egipettä bukadar çirkin inek yoktur gördüüm. 20Da bu zabun hem yufka ineklär o edi tuyan inää idilär. 21Ama idiktän sora onnar hep ölä zabun kaldılar, sansın bişey imemişlär. Da bän uyandım. 22Sora gördüm taa bir düş: bir sapta büüdü edi dolgun hem gözäl başak. 23Onnardan sora büüdü taa edi başak – bunnar yufkaydı hem sıcak lüzgerdän kaurulmuştu. 24Da bu yufka başaklar yuttular gözäl başakları. Bän annattım düşlerimi büücülerä, ama onnar bana bişey açıklayamadılar».

25«Bu iki düşün açıklaması birdir, – dedi İosif faraona. – Allah bildirmiş sana, ne yapacek. 26Edi gözäl inek – o edi yıl. Edi gözäl başak – o da edi yıl. Düşlär bir annamaya geler. 27Taa sora çıkan edi çirkin hem zabun inek – o taa edi yıl. Edi yufka hem sıcak lüzgerdän kaurulmuş başak – edi yıl kıtlık olacaa annamasına geler. 28Nicä bän sölediydim faraona: Allah gösterer faraona, ne O yapacek. 29Bütün Egipet topraanda edi yıl islää bereket olacek. 30Ama sora edi yıl ölä bir kıtlık olacek, ani bolluk yılları unudulacek. Aaçlık ipradacek topraa. 31Ölä aar bir kıtlık olacek, ani evelki bolluun hiç adı da kalmayacek. 32Faraon iki kerä düş gördü onuştan, ani Allahın neeti artık çetin hem tezdä O tamannayacek Kendi neetini.

33Şindi ko faraon bulsun akıllı hem aarif bir adam da koysun onu Egipet topraana önderci. 34Ko bütün padişahlıkta faraon koysun cuvapçı insannarı, aniki edi bolluk yılı içindä bereketin beşinci payını toplamaa 35-36kasabalarda faraonun ambarlarına. Ozaman edi kıtlık yılı boyunca olacek imeelik, aniki Egipet padişahlıı kaybelmesin bu kıtlıktan».


İosif – Egipetin öndercisi

37Faraon hem hepsi onun izmetçileri beendilär İosifin laflarını. 38Faraon dedi adamnarına: «Bulacez mı başka bir adam, angısında var Allah Duhu?» 39Sora faraon dedi İosifä: «Allah sana bunnarı hepsini açıkladıysa, sendän taa akıllı hem aarif kimsey yoktur. 40Sän bakacan benim padişahlıımı, senin sözünü sesleyecek bütün halkım. Sade benim tronum olacek sendän üstün. 41Bän seni koyacam önderci bütün Egipet topraana». 42Sora faraon çıkardı parmaandan kendi mühürünü da giidirdi onu İosifin parmaana. O giidirdi İosifä incä ketendän rubaları hem astı boynusuna bir altın sincir. 43Faraon buyur etti gezdirsinnär İosifi kendisinin ikinci faytonunda hem onun önündä baarsınnar: «Avreh!» («yol açın»). Butakım faraon koydu İosifi bütün Egipet üstünä önderci.

44«Bu benim istediim, – dedi faraon İosifä. – Faraon bänim, ama Egipettä, sendän izin almadaan, kimsey elini-ayaanı kıpırdatmayacek!» 45Faraon koydu İosifä eni ad: Ţafnat-Paneah. Verdi ona karı Poti-Peranın kızını Asnatı. (Poti-Pera Geliopol kasabasında din izmetçisiydi.) Da İosif yollandı boydan-boya gezmää Egipet topraanı[+]. 46İosif otuz yaşındaydı, açan başladı izmet etmää faraona. Çıkıp faraondan, o gezdi bütün Egipeti.

47Edi bolluk yılı boyunca toprak çok bereket verdi. 48Bütün ekini, ani o yıllarda toplardılar Egipettä, İosif daadardı kasabalara: herbir kasabaya – dolay tarlalardan meyvaları. 49O topladı ambarlara denizin kumu kadar çok booday – okadar çok, ani onu yoktu nasıl ölçüp-saymaa.

50Kıtlık yılları başlamadaan, Asnat (Geliopoldakı din izmetçisinin Poti-Peranın kızı) duudurdu ona iki çocuk. 51İlk oolunun adını İosif koydu Manasiya («unutturan»), deyip: «Allah bana unutturdu bütün benim acılarımı hem bobamın evini». 52İkinci oolunun adını koydu Efrem («bereketli»), deyip: «Allah beni bereketli yaptı o toprakta, neredä zeet çektim».

53Egipettä edi bolluk yılı geçtilär. 54Nicä dä sölediydi İosif, başladı edi kıtlık yılı. Her tarafta kıtlık oldu, ama Egipetin herersindä ekmek vardı[+]. 55Açan egipetlilär, aaç kalıp, gittilär faraondan iyecek istemää, faraon onnara dedi: «Gidin İosifä, ne o sizä deyärsä, onu yapın». 56Bütün Egipettä oldu kıtlık. İosif, ambarları açıp, çeketti egipetlilerä booday satmaa, çünkü Egipet topraanda kıtlık sarplaşardı. 57Başka padişahlıklardan da insannar booday satın almaa deyni gelärdilär Egipetä, İosifä, çünkü hererdä kıtlık sarplaşardı.

### 42


İosifin kardaşları giderlär Egipetä

1Üürenip, ani Egipettä var booday, İakov dedi oollarına: «Ne bakêrsınız biri-birinizä? 2Bän işittim, ani Egipettä varmış booday. Gidin, satın alın, aniki ölmeyelim aaçlıktan». 3Da İosifin on kardaşı yollandılar Egipetä booday almaa. 4Sade Veniamini, İosifin öz kardaşını, İakov brakmadı gitsin öbür kardaşlarınnan, çünkü korkardı gelmesin oolunun başına bir bela.

5İzrailin oollarınnan barabar Egipetä booday almaa geldiydilär başka insannar da – çünkü kıtlık olduydu bütün Hanaan[†] topraanda. 6İosif Egipet topraanda büük önderciydi – o herkezä booday satardı. Kardaşlar, yaklaşıp ona, diz çöküp onun önündä, baş iilttilär erä kadar. 7İosif, görüp kardaşlarını, tanıdı onnarı, ama yaptı kendisini, ani tanımêêr, da sert sordu: «Neredän geldiniz?» – «Hanaandan, booday almaa geldik», – dedilär onnar. 8İosif tanıdı kardaşlarını, ama onnar İosifi tanımadılar. 9O aklısına getirdi kendi düşlerini da dedi: «Siz gözçüysünüz[*]. Geldiniz üürenmää topraamızın yufka erlerini». –[+] 10«Aman, çorbacı! – dedilär kardaşları. – Biz, senin çırakların, geldik iyecek satın almaa. 11Hepsimiz bir bobanın uşaklarıyız, dooru insannarız! Biz senin çırakların, diiliz gözçü!» – 12«Yok, – dedi İosif, – siz geldiniz üürenmää topraamızın zayıf erlerini!» 13«Biz, senin çırakların, oniki kardaşız, – dedilär onnar. – Hepsimiz Hanaan topraanda yaşayan bir bobanın uşaklarıyız. Küçük kardaşımız bobamızın yanında kaldı, biri dä kaybeldi». – 14Ozaman İosif dedi: «Nicä söledim, ölä dä var: siz gözçüysünüz. 15Ama biz sizi deneyecez. Emin ederim faraonun adınnan: küçük kardaşınız gelmeyincä, siz buradan çıkamayacenız. 16Aranızdan birini yollayın, getirsin kardaşınızı, öbürleriniz dä burada kapalı kalacenız. Bakacez, annattıklarınız dooru mu osa diil mi. Eer diilsä – sayılêr, siz gözçüysünüz. Emin ederim faraonun adınnan!»

17İosif kapadı onnarı üç günä kapana. 18Üçüncü günü dedi onnara: «Yaparsanız ölä, nasıl deyecäm, – canınızı kurtararsınız, çünkü bän korkêrım Allahtan. 19Eer siz hakına dooru insannarsanız, ko aranızdan biri kalsın kapanda, öbürleri dä aaçlık çekän evdekilerinizä booday götürsün. 20Sora küçük kardaşınızı bana getirin. Eer söledikleriniz aslı çıkarsa, ozaman ölümdän kurtulursunuz».

Kardaşlar ölä dä yaptılar.

21«Kardaşımıza yaptıklarımız için bu bizä bir cezadır! – deyärdilär onnar biri-birinä. – Biz gördük onun can zeetlerini, ama acımadık onu, makarki o yalvarardı bizä. Bu beterä başımıza bela geldi!» 22Ruvim onnara dedi: «Demediydim mi sizä: „Zarar yapmayın çocaa“? Ama siz seslämediniz. Şindi biz cuvap ederiz onun kanı için»[+]. 23Bilmärdilär kardaşlar, ani İosif annêêr onnarın lafını, çünkü İosif lafedärdi onnarlan çevirici aşırı. 24İosif çekildi bir tarafa da girişti aalamaa. Sora, dönüp, genä lafetti onnarlan. Aralarından Simeonu alıp, kardaşlarının gözü önündä baalattırdı onu. 25Sora buyurdu izmetçilerinä, doldursunnar onnarın torbalarına booday, herbirinin gümüşünü koysunnar geeri onun çuvalına hem yol için versinnär iyecek. Bölä dä yapıldı. 26Kardaşlar, ükledip boodayı eşeklerinä, çıktılar yola.

27Açan konaklandılar gecelemää deyni, onnarın birisi, çözüp torbasını, aniki alaflamaa eşeeni, gördü kendi gümüşünü – para torbanın aazındaydı. 28«Gümüşümü geeri vermişlär! – dedi o kardaşlarına. – Tä torbamda!» Onnarın ürekleri koptu. Titireyeräk, onnar başladılar sormaa biri-birinä: «Ne getirdi bizim başımıza Allah?»

29Dönüp Hanaan topraana, bobaların yanına, kardaşlar annattılar ona, ne geldi başlarına: 30«Egipetin öndercisi lafetti bizimnän sert, nicä gözçülärlän. 31Ama biz dedik ona: „Biz dooru insannarız, diiliz gözçü. 32Hepsimiz bir bobanın uşaklarıyız. Oniki kardaşız; biri kaybeldi, en küçüü dä Hanaan topraanda bobamızın yanında“. 33Ama o topraan öndercisi bizä dedi: „Dooru olduunuzu bän bölä annayabilirim: birinizi burada yanımda brakın, kalanınız da alın boodayı da götürün aaçlık çekän evdekilerinizä. 34Küçük kardaşınızı da bana getirin. Ozaman bän inanacam, ani siz diilsiniz gözçü, ama dooru insannarsınız. Kardaşınızı geeri verecäm hem izin verecäm alış-veriş yapasınız bütün bizim topraamızda“».

35Boşaldıp torbalarını, herkezi buldu torbasında kesesini gümüşlän. Görüp keseleri, hem kendileri, hem bobaları korktular. 36«Siz beni uşaksız brakêrsınız, – dedi onnara bobaları İakov. – İosif yok, Simeon yok. Veniamini alêrsınız. Hepsi belalar – benim başıma!» 37Ruvim cuvapladı bobasına: «Benim iki oolumu öldür, eer getirmärsäm geeri Veniamini. Ver onu bana, bän getirecän onu sana geeri». – 38Ama İakov dedi: «Oolumu sizinnän yollamayacam, çünkü onun kardaşı öldü, o yalnız kaldı. Eer yolda onun başına bir bela gelärsä, bu kahırlan siz benim biyaz başımı öbür dünneyä götüreceniz».

### 43


İosifin kardaşları genä giderlär Egipetä

1Ama kıtlık hep kaavileşärdi. 2Açan Egipettän getirilän booday bitti, bobası dedi onnara: «Gidin genä, getirin bizä baari biraz imäk». 3İuda ona bölä söledi: «O adam bizä sıkı sımarladı: „Eer kardaşınız sizinnän gelmäzsä, benim üzümü görmeyeceniz“. 4Kardaşımızı bizimnän yollarsan, ozaman, gidip, sana imäk alarız. 5Ama yollamarsan, yok neyä gidelim, neçinki o adam dedi: „Kardaşınızı getirmäzseniz, benim üzümü görmeyeceniz“». – 6«Neçin bana kötülük yaptınız, – dedi İzrail, – neçin sölediniz, ani taa bir kardaşınız var?» 7Onnar cuvapladılar: «O adam sordu kendimiz hem evdekilerimiz için: „Bobanız taa yaşêêr mı? Başka kardaşınız var mı?“ O sordu, biz söledik. Kim bilärdi, ani o buyuracek getirelim kardaşımızı?»

8Sora İuda dedi bobasına İzrailä: «Kolver çocuu benimnän, da biz gidelim. Ozaman ölmäriz, saa kalırız – sän dä, biz dä, bizim uşaklarımız da. 9Bän ona cuvapçı olacam, bendän cuvap isteyecän: eer onu getirip senin önünä çıkarmazsam, ömür boyunca senin önündä kabaatlı olurum. 10Biz oyalanmasaydık, şindiyä kadar iki kerä gidip-geleceydik!»

11Ozaman bobaları İzrail dedi onnara: «Böläysä, butakım yapın: doldurun torbalarınıza topraamızın en ii meyvalarından da götürün ona baaşış – balzam, bal, türlü hoş kokular, fıstık, badem. 12Yanınıza alın iki kat zeedä gümüş – o paraları, ani koymuştular torbalarınıza, geeri götürün; bekim, yannışlık olmuştur. 13Alın Veniamini da genä gidin o adamın yanına. 14Büük Kuvetli Allah ko versin o adama acıyannık, aniki o geeri versin sizä hem Simeonu, hem Veniamini! Bana sa, eer yazılıysa uşaksız kalayım, ko kalayım».

15Alıp yannarına baaşışları, iki kat zeedä gümüş hem Veniamini, kardaşlar gittilär Egipetä da çıktılar İosifin önünä. 16Açan İosif gördü onnarın yanında Veniamini, o söledi izmetçisinä, angısı bakardı onun evini: «Götür bu adamnarı benim evimä. Kes bir hayvan da yap imää – büün onnar üülen ekmeeni iyeceklär benimnän barabar».

17Ev izmetçisi yaptı hepsini, nicä söledi İosif, götürdü onnarı evä. 18Ama kardaşlar korktular da dedilär: «Bizi götürerlär, olmalı, o gümüşlär için, ani torbalarımıza koyulduydu! Şindi abanaceklar üstümüzä, yapaceklar bizi çırak, eşeklerimizi dä alaceklar!» 19Evin kapusunda onnar danıştılar ev izmetçisinä: 20«Seslesänä bizi, çorbacı. Biz bir kerä geldiydik burayı booday almaa. 21Ama açan konaklandık gecelemää deyni, geeri dönärkän, biz açtık torbalarımızı da gördük, ani torbalarımızın aazına koymuşlar paramızı – taman okadar, nekadar ödediydik. O gümüşleri sizä geeri getirdik. 22Bundan kaarä, iyecek almaa deyni başka para yanımıza aldık. Kim ozaman koymuş torbalarımıza gümüş, biz bilmeeriz». – 23«Kasavetlänmeyin, – dedi onnara ev izmetçisi. – Korkmayın. Olmalı, sizin Allahınız – bobanızın Allahı – koydu bu paraları torbalarınıza. Bän sizin gümüşlerinizi ozaman aldım». Bundan sora getirdi onnara Simeonu. 24Sora çaardı hepsini İosifin evinä, getirdi ayaklarını yıkamaa deyni su, eşeklerinä verdi alaf.

25Kardaşlar hazırladılar baaşışlarını, İosifi üülendä karşılamaa deyni, çünkü onnara artık sölendiydi, ani orada üülen ekmeeni iyeceklär. 26Açan geldi İosif, onnar verdilär ona baaşışları da, diz çöküp onun önündä, iilttilär başlarını erä kadar. 27İosif seläm verdi onnara da sordu: «Siz annattıydınız ihtär bobanız için. Ne yapêr o? Yaşêêr mı taa?» – 28«Bizim bobamız, senin çıraan, yaşêêr, saa-seläm», – cuvapladılar kardaşlar da, diz çöküp, baş iilttilär.

29Kaldırıp başını hem görüp kendi kardaşını Veniamini, Rahilin oolunu, İosif sordu: «Bu mu o sizin küçük kardaşınız, angısı için bana annadardınız?» Sora ekledi: «Allah sana hayır versin, oolum!» 30Açan İosif gördü kardaşını, onun ürää başladı sızlamaa, onun aalayacaa çıktı, da o, hızlı girip başka bir odaya, aaladı orada. 31Sora, üzünü yıkayıp, o dışarı çıktı da, toplayıp kendini, buyur etti getirsinnär imeeyi. 32İosifä ayırı, musaafirlerä ayırı, onnarlan barabar iyän egipetlilerä da ayırı imäk verildi, çünkü egipetlilerä çıfıtlarlan barabar imää sayılardı iirenmäk[+]. 33Kardaşları oturttular İosifin önündä sırasınca – büüyündän küçüünä dooru. Onuştan onnar şaşarak bakardılar biri-birinä. 34İosifin masasından onnara imäk daadıldı – Veniaminin payı öbürlerindän beş kat zeedäydi. Onnar iyip-içtilär, konuştular İosiflän barabar.

### 44


İosif deneer kardaşlarını

1İosif dedi ev izmetçisinä: «Doldur bu adamnarın torbalarına imäk, nekadar taşıyabileceklär. Herbirinin gümüşünü torbasının aazına koy. 2En küçüün torbasına gümüşlän bilä koy benim gümüş çölmeemi dä». İzmetçisi yaptı ölä, nicä söledi İosif. 3Sabaalen erken musaafirleri eşeklerinnän geçirdilär evä. 4Kardaşlar çıktılar kasabadan, ama taa uzaklaşmadılar, açan İosif dedi izmetçisinä: «Çabuk etiş onnarı! Etişip, sölä onnara: „Siz neçin iilik için kötülük yaptınız? 5Neçin çaldınız çorbacımın gümüş çölmeeni, angısından o içer hem onunnan fal çeker. Siz kötülük yaptınız!“»

6Ev izmetçisi etişti onnarı da söledi bu lafları. 7Kardaşlar dedilär: «Çorbacımız, neçin bölä lafedersin? Biz, senin çırakların, bu işi yapamarız! 8O gümüşü bilä, ani bulduk torbalarımızın aazında, biz geeri getirdik Hanaan[†] topraandan! Var mı nasıl senin çorbacının evindän çalalım gümüş ya da altın? 9Eer birimizdä kaybelän iş bulunursa, ko o öldürülsün, biz dä hepsimiz çorbacımıza çırak olalım». – 10«İslää, ko olsun ölä, nicä deersiniz, – dedi izmetçi, – ama kimdä bulunursa, çırak olacek, kalanınız da kabaatsız sayılacek».

11Kardaşlar osaat indirdilär torbalarını da çözdülär onnarı. 12Ev izmetçisi aaradı sırasınca – büüyündän taa küçüünä kadar. Çölmek bulundu Veniaminin torbasında. 13Kardaşlar kahırdan yırttılar sırtında rubalarını. Sora üklettilär torbalarını eşeklerinä da döndülär geeri kasabaya.

14Açan İuda hem kardaşları geldilär İosifin evinä, o taa oradaydı. Onnar, diz çöküp, baş iilttilär onun önündä erä kadar. 15«Nasıl yapabildiniz bu işi? – dedi onnara İosif. – Bilmeersiniz mi, ani benim gibi insannar becererlär fal çekmää?» – 16«Ne deyelim, ne söleyelim, çorbacım? – cuvapladı İuda. – Dooruluumuzu nasıl gösterelim? Allah üzä çıkardı bizim günahımızı. Artık hepsimiz çorbacımızın çıraklarıyız – hem biz, hem o, angısında bulundu çölmek». – 17«Yok, – dedi İosif, – bölä yapmayacam! Kimdä bulundu çölmek, ancak o olacek benim çıraam. Siz dä saa-seläm dönün bobanızın yanına».

18Ozaman İuda, yaklaşıp İosifä, dedi: «Yalvarêrım, çorbacım, izin versänä söleyim sana bir laf. Üfkelänmä çıraana, çünkü sän faraon gibiysin!

19Çorbacım, sän sorduydun bizä, senin çıraklarına, var mı bobamız hem başka kardaşlarımız. 20Biz dä sana dediydik, ani bobamız saa, ama artık ihtär, hem ani var bir küçük kardaşımız, angısı duudu bobamızın ihtärlıında. O uşaan batüsu öldü, kendisi anasının tek bir oolu kaldı. Bobamız onu pek sever[+]. 21Sän dä dediydin bizä, senin çıraklarına, getirelim sana küçük kardaşımızı, ani kendi gözünnän onu göräsin. 22Biz dä dediydik, ani o yok nasıl ayırılsın bobasından – eer ayırılırsa, bobası ölür. 23Ama sän dediydin bizä, senin çıraklarına, ani kardaşımızı getirmäzsäk, senin üzünü görmeyecez.

24Döndüynän senin çıraana, bobamıza, biz annattık ona senin sölediklerini. 25Açan sa bobamız genä sımarladı getirelim biraz booday, 26biz dedik: „Küçük kardaşımız bizimnän gelirsä, ancak ozaman gidäriz. Küçük kardaşımız yanımızda olmazsa, nasıl bakarız o adamın gözlerinä!“ 27Bizim bobamız, senin çıraan, dedi bizä bölä: „Siz bilersiniz: karım bana duudurdu iki çocuk. 28Birisi kaybeldi. Bezbelli, onu paraladılar canavarlar. Ozamandan beeri bän onu görmedim. 29Şindi siz ikincisini dä alêrsınız. Ama yolda onun başına bir bela gelärsä? Bu kahırlan siz benim biyaz başımı öbür dünneyä götürürsünüz“. 30Şindi var mı nasıl bän döneyim bobama, senin çıraana, eer bizimnän olmarsa onun sevgili çocuu? Çünkü bu çocuk tutêr onu dünnedä. 31Bobamız görärsä, ani o yok, ölür. Da bizim beterimizä onun biyaz başı kahırdan öbür dünneyä gidär! 32Bän, senin çıraan, cuvapçı oldum bobama, ani kardaşım dönecek: eer onu getirmäzsäm geeri, ömürüm bitincä kabaatlı olurum bobamın önündä. 33Bu üzerä ko bän onun erinä senin çıraan olayım! O da kardaşlarınnan dönsün evä. 34Onsuz bän nasıl döneyim bobamın yanına? Bän dayanamam görmää, nasıl bobamın başına gelecek bela».

### 45


İosif açılêr kardaşlarına

1İosif artık tutamardı kendisini izmetçilerinin önündä. «Hepsiniz çıkın buradan!» – baardı İosif. Da açan onun yanında kimsey yoktu, o açıldı kardaşlarına. 2O aalardı ölä üüsek seslän, ani egipetlilär işittilär onun aalamasını, da bu haber etişti faraonun evinä. 3«Bän İosifim, – dedi o kardaşlarına. – Bobam taa saa mı?» Kardaşları kala-kaldılar, bişey söleyämedilär.

4«Yaklaşın bana», – dedi İosif. Onnar yaklaştıynan, İosif ilerletti lafını: «Bän İosifim – sizin kardaşınız, ani siz sattınız Egipetä. 5Ama kahırlanmayın hem pişman olmayın, ani bunu yaptınız. Çünkü Allah beni burayı sizdän ileri yolladı, aniki bän kurtarayım sizin cannarınızı. 6Artık iki yıl oldu, nicä sürter kıtlık, önümüzdeki taa beş yıl ne tarla ekilecek, ne harman düülecek. 7Allah yolladı beni sizdän ileri, aniki er üzündä soyunuzu brakmaa hem büük kurtuluşlan canınızı korumaa deyni. 8Diil siz, ama Allah yolladı beni burayı da yaptı ölä, ani bän olayım faraona nasaatçı hem onun evinä bakıcı, hem bütün Egipet topraana önderci.

9Tez gidin bobamın yanına da söläyin ona: „Bölä deer senin oolun İosif: Allah koydu beni bütün Egipet topraana önderci. Oyalanma, gel benim yanıma. 10Sän erleşecän Goşen bölgesindä da bana yakın olursun: hem sän, hem uşakların, hem unukaların, hem sürülerin, hem bütün varlıın. 11Orada bän seni bakarım, aniki ne sän, ne senin evlat boyların, ne senin hayvannarın yoksulluk çekmesin – çünkü kıtlık taa beş yıl sürtecek“.

12Şindi siz kendi gözlerinizlän görersiniz, hem siz, hem benim kardaşım Veniamin, ani halizdän sizinnän bän lafederim! 13Annadın bobama, ani bän Egipettä anılmış adamım. Annadın hepsini, ne gördünüz burada, hem bobamı taa tez burayı getirin!»

14İosif sarmaştı Veniamin kardaşına da girişti aalamaa – Veniamin dä aalayarak ona sarmaştı. 15İosif aalayarak öptü hepsi kardaşlarını. Sora kardaşları giriştilär onunnan lafetmää.

16Açan faraonun evinä etişti haber, ani geldilär İosifin kardaşları, faraon hem onun adamnarı sevindilär buna. 17Faraon İosifä bölä dedi: «Sölä kardaşlarına, ükledip eşeklerini, gitsinnär Hanaan[†] topraana 18da getirsinnär burayı bobanızı hem evdekilerinizi. Bän verecäm sizä Egipetin en ii topraklarını. Bu topraan kaymaanı iyeceniz! 19Sölä alsınnar Egipettän arabaları – uşaklarını hem karılarını getirmää deyni. Hem bobanızı getirin. 20Orada kalan varlıınıza canınız acımasın, neçinki en ii işlär, ne varsa Egipet topraanda, sizin olacek!»

21İzrailin oolları bölä dä yaptılar. Nasıl buyurduydu faraon, İosif verdi onnara araba hem yola imeelik, 22hem dä hepsinä birär kat eni ruba. Veniaminä o verdi üçüz gümüş hem beş kat eni ruba. 23Bobasına yolladı on eşek üklü Egipet topraanın en ii işlerinnän, on dişi eşek tä yolculuk için üklü booday, ekmek hem başka iyecek. 24Kardaşlarını yola geçirirkän, İosif dedi onnara: «Yolda çekişmeyin». 25Onnar çıktılar yola Egipettän da döndülär Hanaan topraana bobasının yanına.

26«İosif saa-seläm! – dedilär onnar İakova, – o şindi bütün Egipet üstünä önderci olmuş!» İakovun ürää suudu, ama o inanmadı onnarı. 27Oolları annattılar bobasına İosifin sölediklerini, o kendi gözlerinnän gördü arabaları, ani yolladı İosif, da İakovun ürää erinä geldi. 28«Etär! – dedi o. – Benim oolum İosif saa! Ölmedään, gidecäm da görecäm onu!»

### 46


İakov gider Egipetä

1İzrail topladı bütün varlıını da yola çıktı. Etişip Beer-Şevaya, o çok kurban kesti İsaak bobasının Allahına[+]. 2O gecä Allah çaardı onu bir görüntüdä: «İakov, İakov!» – «Bän buradayım», – cuvap etti İakov. 3Allah dedi: «Bän Alláhım, senin bobanın Allahıyım. Korkma, git Egipetä, çünkü bän orada sendän yapacam bir büük halk. 4Bän gidecäm seninnän Egipetä hem Kendim senin evlatlarını oradan geeri çıkaracam. Açan gelecek vakıt öläsin, İosif kendi elinnän senin gözlerini kapayacek»[+].

5Da İakov çıktı Beer-Şevadan. Arabalarda, ani onnara verdiydi faraon, İzrailin oolları götürärdilär İakovu, uşakları hem karıları. 6Önüsora onnar haydardılar sürülerini hem Hanaan[†] topraanda bütün kazandıklarını. Bölecä, İakov kendi evlatlarınnan geçti Egipetä: 7oollarını, kızlarını, unukalarını – bütün soy-senselesini o geçirdi Egipetä.

8Egipetä gidän izraillilerin adları bunnardır: İakov hem onun oolları. İakovun ilk oolu – Ruvim.

9Ruvimin oolları: Hanoh, Pallu, Heţron hem Karmi.

10Simeonun oolları: Emuel, Yamin, Ohad, Yahin, Ţohar hem Saul, bir hanaaney karının oolu.

11Levinin oolları: Gerşon, Kehat hem Merari.

12İudanın oolları: Er, Onan, Şela, Pareţ hem Zerah. Er hem Onan öldülär Hanaanda. Pareţin oolları: Heţron hem Hamul[+].

13İsaharın oolları: Tola, Puva, İov hem Şimron.

14Zavulonun oolları: Sered, Elon, hem Yahleel.

15Bunnar İakovun oolları, angılarını duudurdu ona Liya Padan-Aramda,[†] nicä dä onun kızı Dina. İakovun bu uşakları hem unukaları toplama otuz üç kişiydi.

16Gadın oolları: Ţifion, Hagi, Şuni, Eţbon, Eri, Arodi, Areli.

17Aşerin oolları: İmna, İşva, İşvi hem Beriya. Onnarın kızkardaşları Serah. Beriyanın oolları: Hever hem Malkiel. 18Bunnar İakovun evlatları Zelfadan, angısını Lavan verdiydi izmet etsin Liya kızına. Toplama onaltı kişiydi.

19İakovun hem Rahilin oolları: İosif hem Veniamin. 20Egipettä İosifin oldu iki oolu: Manasiya hem Efrem. Onnarı duudurdu ona Asnat, Geliopoldakı din izmetçisinin Poti-Peranın kızı[+].

21Veniaminin oolları: Bela, Beher, Aşbel, Gera, Naaman, Ehi, Roş, Mupim, Hupim hem Ard. 22Bunnar İakovun evlatları Rahildän. Toplama ondört kişi.

23Danın oolu: Huşim.

24Naftalinin oolları: Yahţeel, Guni, Eţer hem Şilem. 25Bunnar İakovun evlatları Valadan, angısını Lavan verdi izmet etsin Rahilä. Toplama edi kişi.

26Gelinnerindän kaarä, İakovlan barabar Egipetä gitti toplama altmış altı kişi. Onnar hepsi çekilärdi İakovun soyundan. 27İosifin Egipettä da duudu iki oolu. Bölecä, Egipetä göçän İakovun soyu toplama etmiş kişiydi.


İakov Egipettä

28İakov önüsora yolladı İudayı, aniki o göstersin Goşen yolunu. Açan onnar geldilär Goşenä, 29İosif hazırladı faytonunu da gitti Goşenä bobasını karşılamaa. Görüp bobasını, o sarmaştı ona da uzun-uzun aaladı. 30İzrail dedi İosifä: «Kendi gözlerimnän gördüm, ani sän saaysın, şindi var nasıl öleyim». 31İosif söledi kardaşlarına hem bobasının evdekilerinä: «Giderim faraona haber vereyim, ani Hanaandan benim yanıma geldi kardaşlarım hem bütün soyum. 32Ani onnar çoban, koyun güderlär, ani hayvan sürülerinnän hem bütün varlıınnan-neyinnän geldilär. 33Faraon, sizi çaarıp, sorarsa, ne iş yapêrsınız, 34söläyin bölä: „Dedelerimiz gibi biz dä küçüklüktän hayvancılık ederiz“. Ozaman sizi Goşen tarafında brakaceklar, çünkü egipetlilär çobannardan iirenerlär»[+].

### 47

1Gidip faraona, İosif dedi: «Hanaan[†] topraandan geldilär bobamnan kardaşlarım – koyun-keçi sürülerinnän, sıırlarınnan hem bütün varlıklarınnan. Şindi onnar Goşen bölgesindä». 2İosif kardaşlarından beşini götürdü da tanıttı onnarı faraona. 3Faraon sordu, ne iş onnar yapêrlar. «Biz, senin çırakların, dedelerimiz gibi koyun güderiz», – cuvapladılar onnar. – 4«Bu tarafa geldik yaşamaa, çünkü Hanaan topraanda büük kıtlık var. Yok neredä hayvannarımızı otladalım. İzin versänä Goşen bölgesindä erleşelim».

5Faraon dedi İosifä: «Sana geldilär boban hem kardaşların – 6erleştir onnarı topraamızın en ii erlerindä: bütün Egipet topraa senin önündä. Ko yaşasınnar Goşen bölgesindä. Hem dä, sana görä, aralarında becerikli adam varsa, koy onnarı baksınnar benim sürülerimi».

7Sora İosif getirdi faraonun yanına bobasını. İakov iisözledi faraonu. 8«Sän kaç yaşındaysın?» – sordu faraon. – 9«Bän bu dünnedä yolculuk ettim üz otuz yıl, – cuvapladı İakov. – Ama bu yıllar çabuk hem zor geçtilär. Dedelerimin yaşaması kadar uzun sürtmedilär». 10Da genä iisözleyip faraonu, İakov çıktı faraondan.

11İosif, faraonun izininä görä, erleştirdi bobasını hem kardaşlarını Egipetin en ii erindä, Ramses topraanda. 12Bobasına, kardaşlarına hem bobasının hepsinä evdekilerinä etiştirärdi iyecek uşakların sayısına görä.


İosif kurêr Egipettä eni sıraları

13Aaçlık gittikçä taa sarplaşardı. Egipettä hem Hanaanda artık iyecek kalmadı. 14Satarak booday, İosif topladı Egipet hem Hanaan topraklarından bütün paraları da götürdü onnarı faraonun evinä.

15Açan sa Egipettä hem Hanaanda gümüş kalmadı, egipetlilär geldilär da dedilär: «Versänä bizä imäk! Senin önündä ölelim mi? Gümüşümüz bitti». – 16«Bittiysä paranız, hayvannarınızı getirin, da hayvannarın erinä bän sizä verecäm booday», – dedi İosif. 17Onnar getirdilär İosifä beygir, koyun-keçi, sıır hem eşek. Hayvannarın erinä İosif onnara booday verdi. Bir yıl boyunca o etiştirdi onnara imäk hayvannarın erinä.

18O yıl geçtiynän, ertesi yılın onnar genä geldilär İosifä da dedilär: «Yok nasıl sendän, çorbacımız, saklayalım, ani gümüşümüz bitti, hayvan sürülerimizi dä sana verdik. Canımızdan hem topraamızdan kaarä, bişeyimiz kalmadı. 19Senin önündä mi kaybelelim – hem biz, hem bizim topraamız? Al bizim canımızı hem topraamızı da ver bizä iyecek – da biz topraamızlan bilä faraonun çırakları olalım. Ama bizä toom ver, aniki biz saa kalalım, topraamız da çola dönmesin».

20Böleliklän, İosif satın aldı faraona deyni Egipetteki bütün toprakları. Egipetlilär hepsi sattılar ona tarlalarını, çünkü kıtlık pek sarptı. Bütün topraklar faraonun oldu. 21İosif bütün Egipet tarafında halkı yaptı faraona çırak[*]. 22Sade din izmetçilerinin topraanı satın almadı, çünkü onnara imäk etiştirärdi faraon, onun verdiinnän yaşardılar. Bu üzerä topraklarını satmadılar.

23İosif dedi egipetlilerä: «Sizi dä, topraanızı da satın aldım faraona deyni. Şindi alın toom da ékin topraa. 24Bundan beeri bereketin beşinci payını vereceniz faraona, beştä dördünü dä brakacenız toomnuk hem imeelik – kendinizä, evdekilerinizä hem uşaklarınıza». 25Egipetlilär bölä cuvapladılar: «Sän kurtardın bizim canımızı! Sän hoşluklan baktın bizä, çorbacımız. Faraonun çırakları oluruz». 26Bereketin beşinci payını faraona verilmesini İosif yaptı zakon. Bu zakon Egipettä büünnän-büün geçer. Sade din izmetçilerinin topraa faraona verilmedi.


İakovun son sözü

27İzraillilär erleşti Egipetin Goşen bölgesindä. Orada onnar varlık edendilär hem, çok uşak duudurup, zeedelendilär.

28İakov yaşadı Egipettä onedi yıl. Onun ömürü toplama sürttü üz kırk edi yıl. 29Ölümü yaklaştıynan, o çaardı İosifi da dedi: «Eer hoşluklan bakarsan bana, yalvarêrım, elini budumun altına koyup, emin et, ani unutmayacan benim sımarlamamı: gömmä beni Egipettä! 30Açan bän birleşecäm dedelerimnän, götür benim ölümü Egipettän da onnarın yanında göm». – «Sölediin gibi yapacam», – dedi İosif[+]. 31«Emin et», – dedi İakov. İosif emin etti. Döşeendä yatan İzrail başını iiltti Allaha.

### 48


İakov iisözleer Efremi hem Manasiyayı

1Birkaç vakıttan sora, üürenip, ani bobası hastalanmış, İosif getirdi onun yanına oollarını Manasiyayı hem Efremi. 2«Geldi senin oolun İosif», – haber verdilär İakova. İzrail, toparlayıp kendini, yataanda oturdu 3da dedi İosifä: «Hanaan[†] topraanda, Luzda, bana göründü Büük Kuvetli Allah. O iisözledi beni 4da dedi: „Bän yapacam ölä, ani senin soyun duudursun hem zeedelensin, sendän bir alay halk çekilecek, bu topraa da heptenä verecäm senin evlat boylarına“[+]. 5Şindi bän aaretlik alêrım ikisini dä senin oollarını, ani duudular Egipettä, açan bän taa gelmediydim. Şindi Efrem hem Manasiya sayılaceklar benim, nasıl Ruvim hem Simeon. 6Onnardan sora duuan oolların olsunnar senin – ama onnara geçecek Efremin hem Manasiyanın paylarından topraan bir parçası. 7Açan bän dönärdim Padan-Aramdan,[†] Hanaan topraanda, Efrataya az kaldıydı, öldü benim Rahilim. Orada da bän onu gömdüm – Efrata yolunun boyunda». (Efrata – şindi Vifleem.)[+]

8Sora, bakıp İosifin oollarına, İzrail sordu: «Bunnar kim?» – 9«Bunnar benim oollarım, – cuvapladı İosif. – Onnarı Allah bana Egipettä verdi». – «Getirsänä onnarı yanıma, – dedi İzrail, – iisözleyim onnarı». 10İhtärlıktan İzrailin gözleri yufkalamıştı – o may bişey görämärdi. İosif getirdi onun yanına oollarını. Bobası onnarı öptü da sarmaştı onnara. 11Sora dedi İosifä: «Seni dä yoktu umudum göreyim, ama tä, Allah bana senin evlatlarını bilä gösterdi». 12İosif aldı uşaklarını bobasının kucaandan da, diz çöküp, erä kadar başını iiltti.

13Sora İosif getirdi oollarını da koydu Efremi kendisindän saa tarafa (İzraildän sol tarafa), Manasiyayı da sol tarafa (İzraildän saa tarafa). 14Ama İzrail, çaprazlayıp ellerini, saa elini koydu küçük olanın Efremin başına, sol elini sä – ilk duumuş Manasiyanın başına. 15Sora o iisözledi İosifi bölä laflarlan:

«Allah – Ona izmet ettilär benim büük bobam Avraam hem bobam İsaak! –
Allah, benim ömür boyunca hem büünä kadar güdücüm!
16Beni kötülüktän kurtaran Angil hayırlasın bu çocukları!
Ko yaşasın bu çocuklarlan benim adım hem bobalarımın – Avraamın hem İsaakın – adları.
Ko zeedelensin er üzündä onnarın evlatları».

17Açan İosif gördü, ani bobası saa elini koydu Efremin başına, o beenmedi bunu da, alıp bobasının elini, istedi koymaa onu Manasiyanın başına. 18«Bobam, diil ölä, – dedi İosif. – İlkin bu oolum duudu, elini onun başına koy». 19Ama bobası istämedi. «Bilerim, – cuvapladı İzrail, – bilerim, oolum. Ondan da çekilecek büük bir halk. Ama küçük kardaşı taa üstün olacek, onun soyundan çekilecek bir alay millet».

20O günü İzrail onnarı butakım iisözledi:

«Sizin adlarınız izraillilerä olacek bir hayırlamak.
Biri-birini iisözleyeräk, onnar deyeceklär:
„Allah seni Efrem hem Manasiya gibi yapsın!“»

Bölecä İakov Efremi koydu Manasiyadan üstün.

21Sora İzrail dedi İosifä: «Bän ölüm atindäyim. Ama Allah sizinnän olacek, O sizi götürecek geeri dedelerinizin topraana. 22Sana bän kardaşlarından zeedä bir pay vererim – Şehemi. Onu almaa deyni, bän amoreylärlän cenk ettim».

### 49


İakov iisözleer oollarını

1İakov, çaarıp oollarını, dedi:

«Toplanın yanıma,
bän annadacam sizä,
nelär bekleer sizi gelecek vakıtta.

2İakovun oolları, toplanın da sesläyin,

sesläyin İzraili, bobanızı!

3Ruvim, sän benim ilk oolumsun, benim kuvedimsin,
kudretimin ilk meyvasıysın, saygı hem kuvet uurunda en üüseksin!
4Su gibi oynaksın, artık üstün olmayacan,
çünkü bobanın döşeenä yatıp, mındarladın onu![*][+]

5Simeon hem Levi – kardaşlar.
Onnarın kılıçları[*] – avannık hem zorbalık saçêr![+]
6Onnarın neetlerinä ortak olmam, toplantılarına katılmam.
Üfkelenip – adam öldürdülär, cannarı istedikçä – buaları sakatladılar.[*]
7Betvalı olsun üfkeleri, çünkü acımasızdır,
hem azgınnıdır, çünkü avandır!
Bölecäm onnarı evlatlarımın arasında,
daadacam onnarı izraillilerin arasında!

8İuda, senselän seni metedecek!
Elin olacek duşmannarının ensesindä,
kardaşların iilecek senin önündä.
9İuda, bir aslan yavrusu gibi,
sän tutulmuş hayvan üstünä atlêêrsın, oolum benim!
Aslan gibi erä sän çömelmişin –
kim kıyışar onu uyandırsın[+]?
10İudanın elindän padişahlık bastonu düşmäz,
o hem onun evlatları önderci olacek.
Yabancı halklar ona baaşış getirecek,[*]
halklar onun sözünü sesleyecek.
11Eşeeni bir üzüm çıbıına baalayacek,
koduklarını en ii üzüm çıbıına baalayacek.
Rubalarını yıkayacek şarapta, gölmeeni – üzümün kanında.[*]
12Gözleri – şaraptan koyu,
dişleri süttän biyaz olacek.

13Zavulon denizin boyunda yaşayacek,
onun topraana gemilär yanaşacek.
Sınırı Sidon kasabasına kadar uzanacek.

14İsahar – semerlär arasında[*] yatan kaavi eşek;
15görüp, ani dinnenmäk için burası raat bir er, ani bu toprak käämil,
o koydu sırtını ük altına, zorbalıkta kaldı.

16Dan, İzrailin bir soyu olarak, kullanacek kendi halkını[+].
17Dan yol boyunda bir yılan, zihirli bir yılan olacek.
Beygirin topuunu dalayacek – atlı arkası üstü düşecek.

18Saabi, Sän Kurtarıcıysın! Sendä umudum!

19Gadın üstünä soyguncular abanarsa,
kendileri ondan kaçarak kurtular.

20Aşerin bereketli imekleri olacek,
padişah delikateslerini o etiştirecek.

21Naftali bir serbest karaca gibi,
duudurêr sevimni olakları.[*]

22İosif meyvalı bir çotuk gibi, çöşmä boyunda meyvalı bir çotuk gibi.
Onun filizleri duvara sarılmış.
23Okçular[*] üüştülär ona, duşmanca üstünä ok yaadırdılar.
24Ama onun yayı[*] çetindi, kolları da kaaviydi,
çünkü onnara kuvet verirdi İakovun Allahı – Güdücü, İzrailin Çetin taşı!
25O senin bobanın Allahıdır, O yardım edecek sana,
O – Büük Kuvetli Allah, O hayırlayacek seni.
Yukardakı üüsek göklerin,
aşaadakı dipsiz suların, anaların bereketinnän seni hayırlayacek.
26Bobanın verdii hayırı evelki bayırların bereketlerindän[*] büüktür,
diveç tepelerin bolluundan büüktür;
ko onnar hepsi olsun İosifin – kardaşlar arasında şannı beyin.

27Veniamin bir aaç canavar gibi: sabaalen kendi kurbanını kemirer,
avşamnen paralêêr tutulmuş hayvanı».

28İzrailin oniki soyu[†] bunnardır. Tä ne dedi bobaları, onnarı iisözleyip. Herbirinä – uygun bir hayırlamak.


İakovun ölümü

29İakov oollarına bölä dedi: «Bän ölüm atindäyim. Gömün beni dedelerimin yanında, hetey Efronun tarlasındakı peşçerada. 30Bu peşçera Mamre karşısındakı Mahpela tarlasında Hanaan[†] topraandadır. Avraam bu tarlayı mezar yapmaa deyni hetey Efrondan satın aldıydı. 31Orada gömülü Avraam karısınnan Sarraylan, İsaak karısınnan Revekaylan, Liyayı da bän orada gömdüm[+]. 32Hem tarla, hem o tarladakı peşçera heteylerdän satın alındı».

33Bölä bir sımarlamak verip oollarına, İakov yattı döşeenä da, geçinip, birleşti kendi dedelerinnän.

### 50


İakovun gömülmesi

1İosif iildi bobasının başı ucuna da aalayarak öptü onu. 2Kendi ilaççılarına buyur etti mumiyalasınnar güüdesini. 3Nicä düşer, mumiyalamak işi sürttü kırk gün. Egipetlilär etmiş gün yas tuttular. 4Yas günneri bittiynän, İosif dedi faraonun evindeki adamnarına: «Eer hoşluklan bakarsanız bana, söläyin faraona, 5ani bobam bendän emin aldı: açan o ölecek, bän gömeyim onu Hanaan[†] topraanda kendisi için hazırladıı mezara. Şindi söläyiniz izin versin gidip gömeyim bobamı, sora bän dönecäm». 6Faraon izin verdi: «Git, bobanı göm, eminini tamanna».

7İosif gitti gömmää bobasını, onunnan barabar gittilär faraonun hepsi izmetçileri, evinin buyurucuları hem bütün Egipetin öndercileri, 8hem dä İosifin evdekileri, onun kardaşları hem bütün soy-senselesi – Goşen bölgesindä kaldı sade onnarın uşakları hem hayvannarı. 9Onunnan barabar gitti bir alay insan – angısı faytonnan, angısı atlı. 10İordan deresinin günduusu tarafında Atad-Harmana etişip, onnar üüsek seslän hem acı-acı aaladılar. İosif bobası için edi gün yas tuttu. 11O tarafta yaşayan hanaaneylär, görüp Atad-Harmanda yas tutan insannarı, dedilär: «Egipetlilär pek büük yas tutêrlar!» Bu üzerä İordanın günduusu tarafındakı erä deniler Avel-Miţraim («egipetlilerin aalaması»).

12İakovun oolları tamannadılar bobalarının sımarlamasını: 13getirdilär onun ölüsünü da gömdülär Mamreyä yakın Mahpela tarlasındakı peşçerada. O tarlayı mezar yapmaa deyni Avraam hetey Efrondan satın almıştı[+]. 14Bobasını gömdüktän sora İosif, onun kardaşları hem hepsi ölüyä gelennär döndülär Egipetä.

15Şindi, bobalarının ölümündän sora, İosifin kardaşları düşünä kaldılar: «Bekim, İosifin bizä var üfkesi. Ya o kötülük için, ani yaptık ona, istärsä bizdän üfkesini çıkarmaa?» 16Da İosifä haber yolladılar: «Bobamız, öleceykän, sımarladı 17söleyelim sana: „Yalvarêrım sana, baaşla kardaşlarına onnarın günahını, onnarın kabaatını – o kötülüü, ani yaptılar sana“. Baaşlasana günahımızı. Biz dä, bobamız gibi, Allaha izmet ederiz!» İosif, alıp bu haberi, girişti aalamaa.

18Bundan sora kardaşlar, diz çöküp onun önündä, dedilär: «Biz senin çıraklarınız!» – 19«Korkmayın, – dedi İosif. – Bän ne, Alláhım mı? 20Siz neetinizä koydunuz bana kötülük yapmaa, ama Allah o kötülüü iilää çevirdi, kurtarıp ölümdän çok can! 21Korkmayın. Bän bakacam sizi dä, uşaklarınızı da». Bu sözlärlän o uslandırdı hem üreklendirdi onnarı.

22Böleliklän, İosif erleşti Egipettä kendi soy-senselesinnän. İosif yaşadı üz on yıl. 23O göräbildi evlatlarının üçüncü boyunu – kucaanda tuttu Efremin unukalarını hem dä Mahirin oollarını (Mahir Manasiyanın ooluydu).

24«Bän tezdä ölecäm, – dedi İosif kardaşlarına. – Ama Allah bir gün mutlak sizä yardım edecek da götürecek sizi buradan o topraa, angısını O adadıydı vermää Avraama, İsaaka hem İakova». 25Sora İosif izraillileri emin ettirdi, ani açan Allah onnara yardıma gelecek, götüreceklär buradan onun kemiklerini. 26İosif geçindi üz on yaşında. Onu Egipettä mumiyaladılar da koydular bir tabuta.

## Sözlük (Yaradılış)

### Sözlük (Yaradılış)

Sözlük (Yaradılış)


Esir karı

Hanaan, hanaaneylär

İisözlemäk

Kesiklik

Kurban eri

Mısır

Negev

Padan-Aram


SÖZLÜK

### Esir karı

Esir karı

Evelki İzraildä adam vardı nasıl alsın kendisinä esir karı, aniki yatmaa onunnan, da o karı duudursun adama uşak. Otürlü esir karının vardı kendi hakları, o sayılardı evdeki senseläylän birtakım. Kendi statusuna görä o esir karı kalardı taa aşaa, nekadar adamın karısı, ama taa üüsekti, nekadar bir sıradan esir karı. O esir karıdan duuan uşaklara, nicä dä başka uşaklara, geçärdi bobalarının varlıının bir payı.

### Hanaan, hanaaneylär

Hanaan, hanaaneylär

Hanaan – Noyun unukası, Hamın oolu. Vakıt geçtikçä bu ad oldu Yakın Günduusunda Ak deniz hem İordan deresi arasında bir bölgenin adı. Bu bölgeyä erleştirlär Hanaanın evlat boyları, hanaaneylär. Bibliyada hanaaney deniler hepsinä soylara, angıları yaşardılar Hanaanda, açan taa orayı gelmediydi izraillilär. Bu halklar sayılardı finikiylerin senseleleri, onnar pagındı.

### İisözlemäk

İisözlemäk

Birkimseyä hayır çaarmaak. Açan Allah iisözleer insanı, O baaşlêêr ona nesä islää, deyelim, başarı, islää bereket, selemet, çok evlat, uzun ömür. Açan Avraam, İsaak hem İakov iisözlärdilär uşaklarını, onnarın sözleri nicä bir prorokluktu, o sözlär açıklardı, ne yapacek Allah o uşaklara deyni gelecek vakıtlarda.

### Kesiklik

Kesiklik

Erkek organın ucunun derisini kesmäk. Allahın Avraamnan annaşmasına görä, herbir iudey çocuk lääzım kabletsin kesiklik sekizinci günü duumaktan sora. Kesiklik nışannardı, ani adam kendi soy-senselesinnän olêr Allah halkının bir payı hem tamannêêr Onun nasaatlarını.

### Kurban eri

Kurban eri

Bir er, neredä iudeylär kurban getirärdilär Allaha. Adetçä bu eri düzärdilär biri-birinä yıvılan küçürek taşlardan. Kurbannarı yakardılar bu erdä, aniki onnardan tütün çıksın Allaha.

### Mısır

Mısır

Egipetin evelki adı, angısını kullanardılar çok halklar, bu sayıda gagauzlar da.

### Negev

Negev

Çıfıtça bölä deerlär Hanaanın (şindiki İzrailin) üülen tarafındakı çolluk erinä, Ölü denizdän üülen-batıya dooru.

### Padan-Aram

Padan-Aram

Mesopotamiyanın bir çıfıt adı, orada yaşardı aramey halkı.

## İzrailin oniki soyu

İzrailin oniki soyu

## Kartalar (Yaradılış)

Kartalar

Esir karı - Evelki İzraildä adam vardı nasıl alsın kendisinä esir karı, aniki yatmaa onunnan, da o karı duudursun adama uşak. Otürlü esir karının vardı kendi hakları, o sayılardı evdeki senseläylän birtakım. Kendi statusuna görä o esir karı kalardı taa aşaa, nekadar adamın karısı, ama taa üüsekti, nekadar bir sıradan esir karı. O esir karıdan duuan uşaklara, nicä dä başka uşaklara, geçärdi bobalarının varlıının bir payı.

Hanaan, hanaaneylär - Hanaan – Noyun unukası, Hamın oolu. Vakıt geçtikçä bu ad oldu Yakın Günduusunda Ak deniz hem İordan deresi arasında bir bölgenin adı. Bu bölgeyä erleştirlär Hanaanın evlat boyları, hanaaneylär. Bibliyada hanaaney deniler hepsinä soylara, angıları yaşardılar Hanaanda, açan taa orayı gelmediydi izraillilär. Bu halklar sayılardı finikiylerin senseleleri, onnar pagındı.

Kesiklik - Erkek organın ucunun derisini kesmäk. Allahın Avraamnan annaşmasına görä, herbir iudey çocuk lääzım kabletsin kesiklik sekizinci günü duumaktan sora. Kesiklik nışannardı, ani adam kendi soy-senselesinnän olêr Allah halkının bir payı hem tamannêêr Onun nasaatlarını.

Kurban eri - Bir er, neredä iudeylär kurban getirärdilär Allaha. Adetçä bu eri düzärdilär biri-birinä yıvılan küçürek taşlardan. Kurbannarı yakardılar bu erdä, aniki onnardan tütün çıksın Allaha.

Mısır - Egipetin evelki adı, angısını kullanardılar çok halklar, bu sayıda gagauzlar da.

Negev - Çıfıtça bölä deerlär Hanaanın (şindiki İzrailin) üülen tarafındakı çolluk erinä, Ölü denizdän üülen-batıya dooru.

Padan-Aram - Mesopotamiyanın bir çıfıt adı, orada yaşardı aramey halkı.

İzrailin oniki soyu

+ 1:1 İoan 1:1

+ 1:27 Matfey 19:4, Mark 10:6

* 2:6 Başka türlü var nasıl çevirilsin: «Erdän yukarı çıkan buular».

+ 2:7 1 Korіnflіlerä 15:45

+ 2:9 Yaradılış 3:22, Apokalіpsіs 2:7, Apokalіpsіs 22:2

+ 2:14 Yaradılış 10:11-12

+ 2:21 Yaradılış 15:12,

* 2:23 Çıfıtça laf «işşa» (karı) benzeer «iş» (adam) lafına.

+ 2:24 Matfey 19:5, Mark 10:7, 1 Korіnflіlerä 6:16, Efeslіlerä 5:31

+ 3:1 Matfey 10:16

+ 3:3 Yaradılış 2:17

+ 3:6 Romalılara 5:12, 1 Korіnflіlerä 15:21-22

+ 3:15 Romalılara 16:20

* 3:16 Başka türlü var nasıl çevirilsin: «Sän isteyecän onun çorbacısı olasın».

+ 3:16 Efeslіlerä 5:21, Koloslulara 3:18

+ 3:19 Eklesiast 3:10, Eklesiast 3:20

* 3:22 Diveç – rus. «вечно».

+ 3:22 Yaradılış 2:9, Apokalіpsіs 2:7, Apokalіpsіs 22:2

* 3:24 Heruvimnär – Allahın gökteki izmetçileri. Ozamankı insannarın düşündüklerinä görä, onnar benzärmiş kanatlı hayvannara.

* 3:24 Kılıç – rus. «меч».

+ 4:7 Yaradılış 3:16

* 4:8 Kimi evelki çıfıt tekstlerindä yok laflar «Haydi çıkalım kıra».

* 4:20 Çadır – rus. «шатёр», «палатка».

+ 5:2 Yaradılış 1:27

+ 5:3 1 Korіnflіlerä 15:49

+ 5:24 Çıfıtlara 11:5

+ 5:29 Yaradılış 3:17

* 6:2 Allah oolları – olmalı, Allahın angilleri. Başka açıklamalara görä, laf gider diil angillär için, ama dooru ya da kuvetli insannar için.

+ 6:5 Matfey 12:34

* 6:15 Evelki çıfıtlarda bir dirsek – yarım metra dolayanında. Bölecä, geminin uzunnuu 150 m, genişlii 25 m, üüseklii dä 15 m.

* 7:2 Pak hem mındar hayvannar – pak hayvannar: hayvannar hem kuşlar, angısını varmış nasıl imää hem Allaha kurban vermää. Deyelim, koyunnar, keçilär, ineklär, güvercinnär. Mındar da sayılarmış hepsi kalan hayvannar.

* 7:20 Onbeş dirsek – edi metra kadar.

+ 8:17 Yaradılış 1:22

+ 8:21 Yaradılış 6:5

+ 9:1 Yaradılış 1:22

+ 9:3 Yaradılış 1:29

+ 9:4 Yaptıklar 15:20, Yaptıklar 15:29

+ 9:6 Yaradılış 1:26-27

* 9:16 Diveç – rus. «вечный».

+ 10:4 İona 1:3

+ 10:7 Yaradılış 2:11

* 10:10 Başka türlü var nasıl çevirilsin: «Vavilon, Uruk, Akad hem Kalne kasabalarında».

+ 10:11 Yaradılış 2:14

+ 10:29 Yaradılış 2:11

+ 11:2 Yaradılış 10:10,

* 11:4 Kulä – burgas, rus. «башня».

+ 12:1 Yaptıklar 7:4

+ 12:3 Yaradılış 18:18, Yaradılış 22:18, Yaradılış 26:4, Yaradılış 28:14, Galatіyalılara 3:8

+ 12:10 Yaradılış 41:54

+ 12:13 Yaradılış 20:2, Yaradılış 20:12

+ 13:10 Yaradılış 2:10, Yaradılış 19:24

+ 13:13 Yaradılış 18:20

+ 14:20 Yaradılış 28:22, Çıfıtlara 7:1-2

+ 15:5 Yaradılış 22:17, Romalılara 4:18

+ 15:6 Romalılara 4:3, Galatіyalılara 3:6, İakovun 2:23

+ 15:8 Luka 1:18

+ 15:12 Yaradılış 2:21,

+ 15:13 Yaptıklar 7:6

+ 15:14 Yaptıklar 7:7

+ 16:5 Yaradılış 18:25, Yaradılış 31:53,

* 16:7 Çol, çolluk – topraklar, neredä su kıtlıı beterinä insan yaşamarmış, ama varmış nasıl gütsün hayvannarı.

* 16:12 Başka türlü var nasıl çevirilsin: «O yaşayacek kardaşlarından ayırı».

+ 17:5 Romalılara 4:17

* 17:7 Diveç – rus. «вечный».

* 17:10 Kesikli – rus. «обрезан». Bak Sözlüktä.

+ 18:10 Romalılara 9:19

+ 18:12 1 Petrіnіn 3:6

+ 18:14 Matfey 19:26, Luka 1:37,

+ 18:18 Yaradılış 12:3

+ 18:20 Yaradılış 13:13

+ 18:25 Yaradılış 16:5,

+ 19:24 Luka 17:29

+ 20:2 Yaradılış 12:10-20

+ 20:7 İakovun 5:16

+ 20:17 İakovun 5:16

+ 21:3 Yaradılış 17:19

+ 21:4 Yaradılış 17:12-13

* 21:9 Başka türlü var nasıl çevirilsin: «nasıl Avraamın Hagardan oolu İsaakı gülmää alardı».

+ 21:9 Galatіyalılara 4:29

+ 21:10 İoan 8:35, Galatіyalılara 4:30

+ 21:12 Romalılara 9:7

* 21:16 Ok atımı – rus. «расстояние выстрела из лука».

* 21:20 Okçu – rus. «лучник», «стрелок из лука».

+ 21:31 Yaradılış 26:33

* 21:33 Evelki Hanaanda tamarisk sayılarmış ayozlu fidan.

+ 22:1 Yaptıklar 9:10

+ 22:17 Yaradılış 15:5, Çıfıtlara 6:13-14

+ 22:18 Yaradılış 12:3, Yaradılış 26:4, Yaptıklar 3:25

+ 22:23 Yaradılış 24:24

* 22:24 Esir karı – rus. «наложница». Bak Sözlüktä.

* 23:15 Bir şekel – 11 grama yakın, dörtüz şekel – 4,5 kilaya yakın. Gümüş – rus. «серебро».

* 25:6 Esir karılar – rus. «наложницы». Bak Sözlüktä.

+ 25:10 Yaradılış 23:16-20

+ 25:23 Romalılara 9:12

* 25:26 İakov adı benzeer bir çıfıt lafına, angısının maanası: «tutmaa topuundan», sayılêr «üstelemää şiretliklän». Bak 27:36.

* 25:31 İlk oolluk hakı – büük oola en çok saygı gösterärmişlär, bobasının ölümündän sora ona kalarmış varlıın en büük payı.

+ 25:34 Çıfıtlara 12:16

+ 26:1 Yaradılış 12:10, Yaradılış 20:2

+ 26:3 Yaradılış 22:16-18,

+ 26:4 Yaradılış 12:3, Yaradılış 22:18, Yaptıklar 3:25

+ 26:7 Yaradılış 12:13, Yaradılış 20:1-2

+ 26:15 Yaradılış 21:30

+ 26:34 Yaradılış 36:2-3

* 27:3 Siläh (yay hem oklar) – rus. «оружие (лук и стрелы)».

+ 27:3 Yaradılış 25:27-28

+ 27:36 Yaradılış 25:33

* 27:40 Kılıç – rus. «меч».

+ 27:46 Yaradılış 26:35

+ 28:2 Yaradılış 22:23, Yaradılış 24:29-30

+ 28:9 Yaradılış 25:13, Yaradılış 36:3

+ 28:14 Yaradılış 12:3, Yaradılış 13:16, Yaradılış 22:18, Yaradılış 26:4

+ 28:18 Yaradılış 35:14,

+ 28:19 Yaradılış 35:6, Yaradılış 35:15, Yaradılış 48:3

+ 28:22 Yaradılış 14:20,

* 30:14 Mandragor – bir büüyüm kökü, angısına taa deyärmişlär «sevgi alması» ya da «adam otu». O vakıtlarda inanarmışlar, ani o yardım eder karılara gebä kalmaa.

+ 31:13 Yaradılış 28:20-22

+ 31:45 Yaradılış 28:18, Yaradılış 35:14,

* 31:47 Arameycä «Egar-Sahaduta» hem çıfıtça «Galaad» gelerlär bir maanaya: «aklına getirän yıvın».

+ 31:53 Yaradılış 16:5

+ 32:9 Yaradılış 31:3

+ 32:12 Yaradılış 28:14-15

+ 32:28 Yaradılış 35:10

+ 32:30 İoan 1:18

+ 33:18 Yaradılış 12:6

* 34:14 Kesikli olmayan – rus. «необрезанный». Bak Sözlüktä.

* 34:25 Kılıçlar – rus. «мечи».

* 34:31 Orospu – rus. «продажная женщина».

+ 35:1 Yaradılış 28:10-22

* 35:4 Küpelär – olmalı, tayfä muskaları (rus. «амулеты»).

+ 35:7 Yaradılış 28:19

+ 35:8 Yaradılış 24:59

+ 35:10 Yaradılış 32:28

+ 35:11 Yaradılış 17:6

+ 35:14 Yaradılış 28:18, Yaradılış 31:45

+ 35:15 Yaradılış 28:19

+ 35:19 Rufi 1:2,

* 35:22 Esir karı – rus. «наложница». Bak Sözlüktä.

+ 35:22 Yaradılış 49:4,

+ 35:27 Yaradılış 13:18, Yaradılış 23:2

+ 35:29 Yaradılış 25:8

+ 36:1 Yaradılış 25:30

+ 36:3 Yaradılış 26:34, Yaradılış 28:9

* 36:12 Esir karı – rus. «наложница». Bak Sözlüktä.

+ 36:20 Yaradılış 14:6,

+ 36:34 Yaradılış 36:15,

+ 37:13 Yaradılış 33:18

+ 37:27 Yaradılış 25:12-16

* 37:28 Madiannı alış-verişçilär – olmalı, laf gider İzmayılın evlat boyları için, angıları yaşardılar Madian topraanda.

* 38:8 Evelki çıfıtların adetlerinä görä, bu evlenmektä duuan çocuk lääzımdı sayılsın ölän kardaşın oolu hem kabletsin onun varlıını.

* 38:15 Orospu – rus. «продажная женщина».

* 38:18 Gaytan – rus. «шнур».

* 38:20 Amaanet – rus. «залог».

+ 39:1 Yaradılış 37:36

+ 40:20 Mark 6:21

+ 41:45 Yaradılış 46:20,

+ 41:54 Yaradılış 12:10

* 42:9 Gözçü – rus. «лазутчик», «разведчик».

+ 42:9 Yaradılış 37:5-11

+ 42:22 Yaradılış 37:21-22

+ 43:32 Yaradılış 46:34

+ 44:20 Yaradılış 37:3

+ 46:1 Yaradılış 26:33

+ 46:4 Yaradılış 50:13

+ 46:12 Yaradılış 38,

+ 46:20 Yaradılış 41:45,

+ 46:34 Yaradılış 43:32,

* 47:21 Başka bir evelki teksttä yazılı: «Bütün Egipet tarafında İosif erleştirdi halkı kasabalara».

+ 47:30 Yaradılış 50:13

+ 48:4 Yaradılış 28:12-15, Yaradılış 35:9-12

+ 48:7 Yaradılış 35:19, Rufi 1:2

* 49:4 Bak 35:22.

+ 49:4 Yaradılış 35:22,

* 49:5 Kılıçlar – rus. «мечи».

+ 49:5 Yaradılış 34:25-29

* 49:6 Bak 34:25-26.

+ 49:9 Apokalіpsіs 5:5,

* 49:10 Başka türlü var nasıl çevirilsin: «Zaabitlik hep onun soyunda kalacek» ya da: «Şilo gelecek».

* 49:11 Bu sözleri var nasıl açıklamaa butakım: «İuda evlatlarının topraa pek bereketli olacek».

* 49:14 Başka türlü var nasıl çevirilsin: «Akıntılar arasında», «Tırlalar arasında».

+ 49:16 Yaradılış 30:6

* 49:21 Başka türlü var nasıl çevirilsin: «Naftali – büük dallı bir fidan», «Naftali – yalpak lafedän serbest karaca».

* 49:23 Okçu – rus. «стрелок».

* 49:24 Yay – rus. «лук для стрельбы».

* 49:26 Başka bir teksttä yazılı: «Bobanın sana verdii iisözlemäk taa büük, nekadar benim dedelerimin iisözlemesi».

+ 49:31 Yaradılış 23:16-19, Yaradılış 35:29

+ 50:13 Yaradılış 23:16