# Библе

Институт перевода Библии

## Ӏийсас бена, Яхьяс дӀаязбаь Хоза Кхаъ


Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru


Институт перевода Библии


Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360


ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

## Яхьяс дӀаязбаь Хоза Кхаъ

### Яхьяс дӀаязбаь Хоза Кхаъ

Яхьяс дӀаязбаь Хоза Кхаъ


Дешхьалхе

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]


Ӏийсас бена, Яхьяс дӀаязбаь Хоза Кхаъ

### Дешхьалхе


Хьамсара дешархой!

Шоана хьалхашка ба «Ӏийсас бена, Яхьяс дӀаязбаь Хоза Кхаъ». Инжила чудоагӀача кинижкайх цаӀ да из. Инжил, Товратацеи Забурацеи цхьана укх дунен тӀа эггара чӀоагӀагӀа дешаш долча кинижка – Библена, чудоагӀаш да.

«Инжил» Ӏарбий дош да, желтий (грекий) «Евангелие» яхача дешах хьадоагӀаш, из да «Хоза Кхаъ» яхилга. Иштта аьннад Ӏийса Масихьа Ший хьехамах. Инжила тӀа дувц Ӏийса Масихьа вахарах а, гӀулакхах а, Цун хьехамех а, Цунна карахдоалаш хиннача тамашийнача хӀамаех а, Из валарах а юхадийнваларах а.

Палестине хьалхарча бӀаьшере хинна хӀамаш да Инжила тӀа дувцараш. Цу хана Палестина Рима императораша доалдеш хиннай. Цхьабакъда, цига бахаш хинна жугтий шоай ди лелабеш хиннаб, цун овла – Товрат да, Муса-пайхамарга гӀолла Дала дайта дола.

Муса-пайхамара тӀехьа баьхкача дуккхача пайхамараша оалаш хиннад, Дала лаьрххӀа къоабалваьр ва везаш ва аьле, къинош дирах а, Ӏоажалах а нах кӀалхара бахара. Дукхача хана денз динах доаллаш хьадоагӀача халкъа хьал чоалхане эттача хана зӀамигача Палестина-мехкара Бейт-Лехьем оалача шахьаре наха дукха сатийса вола Ӏийса Масихь ваьв – Иисус Христос (Христос – желтий меттала «Дала Къоабалваьр»).

Инжила Кхаъ – хӀара сага бола кхаъ ба, миччахьа вахаш из вале а, моллагӀа мотт бувцаш из вале а. Кераста ди лелабечарна цар дина керттера кинижка да из. Бусалба наха а деза да из, хӀана аьлча, Ӏийса-пайхамар цар везагӀчарех лоархӀ, Муххьамад пайхамар дӀаваьлча шоллагӀа. Цул хьалха хинна Яхья пайхамар а, цун нана Марем а дукхаза хьоахабу КъурӀана тӀа.

Шун бе доаллача Инжила цхьан даькъа автор ва Ӏийсай викалех цаӀ хинна Зевада воӀ Яхья. Шийна тӀехьа а овттаргболаш, Ший мурдаш а викалаш а хургболаш Ӏийсас хержа къонахий хиннаб уж. Ӏийса хьехамаш де волавелча денз цунца хиннав Яхья. Цо дӀаяздаьр шийна бӀаргадайнар да. Хетаргахьа, Яхья хьалхара бӀаьшере чакхйоаллаш веннав. Ший кинижка, хетаргахьа, ше къавелча яздаьд цо. «Ӏийсас бена, Яхьяс дӀаязбаь Хоза Кхаъ» Инжил кинижка кхыча доакъошта юкъе эргаш ба, Ӏийсас деш хиннача хьехамий сина оагӀонна а, дуне КӀалхардоаккхар Ше хиларга хьежжа Ӏийсас леладаьча хӀамашта а къаьстта теркам беш хиларца.

2005-ча шера Библена таржам деча Институто гӀалгӀай меттала арахийцар «Лукас бена Хоза Кхаъ» яха кинижка (юхакепатехад 2007-ча шера). 2015-ча шера кепатехад Юнус-пайхамарахи, Руфихи, Эстарахи дола кинижкаш. 2018-ча шера арахийцар Доладалар а Сулейма-пайхамара кицаш а. Электронни форматах дола цу кинижкай таржамаш Библена таржам дара йолча Института сайта чу да укх адресах: http: ibt.org.ru/ru/media?id=ӀNG. Цу кинижкай аудиозапись а я цу сайта чу.

Библена таржам дара йолча Институто баркал оал таржам даьрашта, редакторашта, Деза Йоазоний ер ши кинижка гӀалгӀай меттала арадаккха новкъостал мел даьрашта.

Библена таржам дара Институт


Дешхьалхе

Ер Хоза Кхаъ язбаьр ва Яхья, Ӏийсайна эггара гаргагӀа хиннача викалех цаӀ вола, Ӏийсайна къаьстта дукхагӀа везаш хиннав аьнна шийх яьздаь вола. Ӏийсай 12 викалах цаӀ ва из, Ӏийсайх тешаш хилар бахьан долаш вожаш боабеча хана ца вувш виса. Къаваллалца ваьхав из. Ер Хоза Кхаъ вож Хоза Кхааш яьздаьчул тӀехьагӀа язбаьб.

Ӏийсас бена, Яхьяс дӀаязбаьча Хозача Кхаъа чулоацам кӀоарга ба. Цу тӀа авторо белгалду, Ӏийса Даьла хоадаргдоаца Дош хилар, Из саг а волаш наха юкъе ваьхалга. Книжка тӀа яххача бесса, из Хоза Кхаъ язбаьб из бешараш тешаргболаш, Ӏийса – Масихь хинналга, воагӀаргва аьнна КӀалхардоахаргдар хинналга, хӀаьта Цунах шоаш тешар бахьан долаш цар бакъдола вахар хургдолаш, цӀаккха а хоадаргдоаца вахар (20:31).

Кинижка дӀадолалуш (1 корта) хьагойт, Ӏийса – хадаргдоаца Даьла Дош хилар, дунен тӀа а вена наха юкъе вахаш хилар, иштта дувц Цун викалаш а болаш эггара хьалха Цунна тӀехьаэйттача цхьаццаболча нахах. Цул тӀехьагӀа Хозача Кхаъа хьалхарча даькъе (2–12 кортош) дувц Ӏийсас гойташ хинна тамашийна тайп-тайпара хӀамаш. Цу тамашийнача хӀамаша хьагойт Ӏийса – КӀалхардоахаргдар волга, иштта хьех Цун болх а. Цу даькъа тӀа цхьаццабараш Ӏийсайх тийша, Цун викалаш хул, кхыбараш Цох ца тешаш Цунна духьала лелаш ба.

Йоазон 13–17 кортош тӀа Ше лоацача бийсан Ший мурдашца Ӏийсай кӀоарга къамаьл хиларах дувц. Ше жӀаргах дӀатохале Цо уж кийчбеш а, цар дог ураоттадеш а дола къамаьл даьд. Йоазон тӀеххьара кертош тӀа Ӏийса лацарах а, Цунна кхел ярах а, Из жӀаргах дӀатохарах а, Из юха дийнваларах а, Ший мурдашта хьалхашка Из оттарах а яздаьд.

Яхьяс йоах, Ӏийса Масихьага гӀолла дола хадаргдоацача вахара совгӀат, хӀанз хьа а дена, Ӏийса никъ а, бакъдар а, вахар а хиларах тийшачарга кхоачаргда. ХӀара дийнахьара хӀамаш: хий, маькх, сердал, Ӏу, цун устагӀий, комсий гейдолг, цун сом – сина лакха мах бола хӀамаш санна гойтад Яхьяй йоазон тӀа.

Яхьяс хьагойт, дукхагӀча даькъе Исраьила халкъа дин кхоачашдеш Ӏийса хилар. Из – Исраьила халкъан де ца мега нах Даьлаца вӀашагӀкхеташ дола керда Даьла цӀа да, Даьла эгӀазленах нах кӀалхара боаха Пасахь оалача цӀайна лаьрхӀа Ӏаьхар ба, сиглара бакъйола маькх я, наьха вахаре дика овлаш товсаш йола бакъйола комсий ткъовро я.

Укх Хозача Кхаъа тӀа Ӏийсас каст-кастта дувц Ший «сахьатах», вешта аьлча, Ше лергволча а юха дийнлургволча а ханах, Ше сийлахь хургволча ханах санна, хӀана аьлча, цу хана Цо гойтаргда, мел сийлахь-боккха ба Ший безам, къахетам, низ.

### 1


Дешах адам хилар

1Юххьанца Дош[*] дар.
Из Дош Даьлага дар.
Из Дош Даьла дар[+].
2Из Дош юххьанца Даьлага дар.
3Деррига а цу Дешага гӀолла кхеллар,
Из доацаш кхеллачох цхьа хӀама а кхелланзар.
4Дахар Цунна чухь дар,
из дахар адамашта сердало а яр[+].
5Из сердало боадоне къегаш я.
Боадоно из сердало эша а йинзар[*].

6Дала цхьа саг вайтар, цун цӀи Яхья яр. 7Из цу Сердалонна тешалде венавар, цунга гӀолла цу Сердалонах масса а дола адам тешийтар духьа[+]. 8Яхья ше Сердало яцар, хӀаьта Сердалонна тешалде вайтавар из.

9Из бакъйола Сердало дунен чу йоагӀаш яр,
Цо моллагӀа адам сийрда а доаккх[*].
10Дунен юкъе дар из Дош,
Цунга гӀолла дуне а кхолладалар,
амма дунен чура адамашта Из дайзанзар.
11Ший мехка вера Из,
хӀаьта шийчар а Из тӀаийцанзар[+].
12ХӀаьта Ше тӀа а ийца, Шийх тешаш болчарна массарешта
Даьла бераш хила бокъо ялар Цо.
13Уж, е цӀийх а, е дегӀа лоӀамца а, е сага лоӀамца а боацаш, Даьлах хинна ба[+].
14Дешах адам а хилар,
Из адамашта юкъе Ӏеш а дар.
ТӀаккха тхона яйра,
Дас Ший цаӀ мара воацача ВоӀа енна сийле.
Из Даьла беркатах а бакъдолчох а виза вар.

15Яхьяс Цунах лаьца тешал а деш кхайкадир: «Ер ва аз шоана вийцар: „Сол тӀехьа ВоагӀар, сол лакхара а хинна, дӀаэттав, хӀана аьлча, Из сол хьалха а волаш вар“».

16Из бакъдолчох а Даьла беркатах а виза воландаь, вай хьаэцар Цунгара берката тӀехьа беркат.
17ХӀана аьлча, Товрат Муса-пайхамарага гӀолла дар,
хӀаьта Даьлера дола беркат а бакъдар а Ӏийса Масихьага гӀолла дена да[+].
18Даьла цхьаннена а цӀаккха а вейнавац.
ХӀаьта Ший Даьца волча,
цаӀ мара воацача ВоӀо денад вайна Даьлах дола бакъдар, Из вайна вовза а вовзийташ[+].


Яхья-пайхамаро Ӏийсайх лаьца тешал дар

19Ерушалайимера жугтий дина кулгалхоша байтача дина даьша а Леви цӀи йолча тайпан Даьла ЦӀагӀа болх беш болча наха а Яхьяйга хаьттар: «Хьо малав?» – аьнна. 20Яхьяс иштта тешалдир, ший деша тӀера юха а ца воалаш, мадарра дӀа а оалаш: «Со Масихь вац».

21Цунга юха а хаьттар: «ХӀаьта хьо малав? Эли-ЯхӀу-пайхамар вий хьо?» – «Из а вац со» – «ТӀаккха ва веза пайхамар[*] ва хьо?» – «Вац», – аьнна жоп делар Яхьяс.

22ТӀаккха цар аьлар Яхьяйга: «Хьо малав дувца тхона, тхоаш хьона тӀадайтачарна жоп далара. Хьайх лаьца фу оал Ӏа?»

23Яхьяс жоп делар ЕшаӀ-ЯхӀу-пайхамара дешашца:

«Яьссача аренгахьа кхайкачун оаз я со:
„Везача Аьлана хьалхара никъ нийсбе“».

24Цкъа Яхьяйна тӀабахкийтараш фарушхой бар. 25ТӀаккха цар хаьттар Яхьяйга: «Хьо е Масихь а ца хилча, е Эли-ЯхӀу а, е ва веза пайхамар а воаццашехь а, нах хи чу хӀана лувчабу Ӏа?»

26Яхьяс жоп делар царна: «Аз шо хи чу лувчаду. Амма шоана юкъе латташ Хьанехк ва, шоана вовзаш воацаш. 27Из сол тӀехьа воагӀаш вале а, со Цунна маьче бахтараш хьадаста а хьакъ долаш вац».

28Из дар Ярден-хин дехьа оагӀора йолча Бейт-Ӏания оалача моттиге, Яхьяс нах хи чу лувчабора цигача.


Даьла Ӏаьхар

29ШоллагӀча дийнахьа, шийна тӀавоагӀа Ӏийса бӀаргавайна, Яхьяс аьлар: «Хьажал, Ер Дала, укх дуненчара адамий къинош тӀа а лаьца, уж дӀадахьа байта Ӏаьхар ба. 30Ер ва аз Шийх лаьца аьннар: „Сол тӀехьа воагӀаш вола Саг сол а лакхагӀа ва, хӀана аьлча, Из сол хьалха волаш вар“. 31Сона а вайзанзар Из. Амма Из исраилхошта вовзийта венавар со, нах хи чу лувчабеш».

32Яхьяс тешал деш аьлар: «Сона Даьла Са дейнад кхокхан сибате сигалара десса, Из Са Цунна тӀадисар. 33ХӀанззалца сона а вайзанзар Из, амма со нах хи чу лувчабе вайтача Дала аьлар сога: „Даьла Са а десса, Из Шийна тӀадесса Ӏеш хилар дайнар хургва хьона Цу Даьла Синца адамаш лувчадеш вар“. 34Из сона да а дайра, аз тешал а ду Из Даьла ВоӀ хилар».


Ӏийсайна духьалара мурдаш

35Из хиннача шоллагӀча дийнахьа Яхья юха а латташ вар ший мурдех волча шиннеца. 36ТӀехвоалача Ӏийсайга а хьежа, Яхьяс аьлар: «Ер ба Даьла Ӏаьхар»[+].

37Цун уж дешаш хеза Яхьяй ши мурд Ӏийсайна тӀехьаэттар. 38Юха а хьежа, уж ши мурд Шийна тӀехьавоагӀалга дейна, Ӏийсас хаьттар царга: «Шоана фу эш?»

Цар аьлар: «Рабби[*]!» (Из «Устаз» яхилга да), «Хьо мичахьа Ӏеш ва?»[+]

39Ӏийсас цу мурдашка аьлар: «Соца дӀа а даьхке, хьажа».

Мурдаш Цунца бахар. Царна дайра Из мичахьа вахаш ва. Из ди Ӏийсайца даьккхар цар. ДиълагӀа сахьат дар цу хана.

40Яхьяй дешаш а хеза Ӏийсайна тӀехьаэттача шиннех цаӀ Андреас вар. Из вар ШимӀон-Кефай воша. 41Андреаса цу сахьте ший воша ШимӀон хьа а леха, аьлар цунга: «Тхона Масихь кораваьв». (Из «Дала лаьрххӀа Къоабалваьр» яхилга да.)[+]

42Андреаса ший воша ШимӀон Ӏийсайна тӀавоалавир. Ӏийсас, ШимӀоне хьежа, аьлар: «Хьо Яхьяй воӀ[*] ШимӀон ва-кх. Хьох хӀанз „Кефа“ аргда». (Из «чхар» яхилга да.)


Филиппах а, Нетаниелах а Ӏийсай мурдаш хул

43ШоллагӀча дийнахьа Ӏийсайна Галил-мехка ваха лайра. Ӏийсас Филипп хьа а леха, цунга аьлар: «Сона тӀехьаотта».

44Филипп а вар Андреаси Кефаи хьаваьннача Бет-ЦӀайда-шахьарера[+]. 45Нетаниел хьа а леха, Филиппа аьлар цунга: «Мусас Товрата тӀа яьздаьр а пайхамараша даьча йоазонаш тӀа а вийца хиннар кораваьв тхона. Из ва Юсуфа воӀ Ӏийса, НацӀрат-шахьарера хьаваьнна вола»[+].

46ТӀаккха Нетаниела аьлар: «НацӀратера цхьаккха дика хӀама даьннадий-те?»

Филиппа жоп делар: «ГӀо – хьо хье хьажа», – аьнна.

47Шийна тӀавоагӀа Нетаниел вайна, Ӏийсас аьлар: «Ер ва-кх шийца маькарло йоаца бакъвола исраилхо».

48Нетаниела хаьттар Ӏийсайга: «Со мичахьа гӀолла вайзав Хьона?»

Ӏийсас жоп делар цунна: «Хьо инжира гаьна кӀала Ӏеш волча хана, Филипп хьога кхайкале денз а Сона хьо вайнавар».

49Нетаниела аьлар Ӏийсайга: «Устаз, Хьо Даьла ВоӀ ва-кх. Хьо ва-кх исраилхой халкъа Паччахь»[+].

50Ӏийсас аьлар цунга: «Аз хьо инжира гаьна кӀала вайнав аларах тийшав хьо Сох? Кхы а цул дукхагӀа гӀулакхаш гургда хьона».

51Кхы а аьлар Ӏийсас: «Боккъала ях Аз шуга: ДӀаеллаенна сигаленаш а, Даьла малейкаш а гургда шоана хьалдувлаш а Адама ВоӀа тӀа Ӏодоссаш а[*]»[+].

### 2


Хьалхара тамашийна гӀулакх – Ӏийсас хих чхьагӀар дир

1ТӀаккха кхоалагӀча дийнахьа Галил-мехкара Къана-юрта сагйоагӀаш оттадаь той дар. Ӏийсай нана а яр цига[+]. 2Цига сагйоагӀача бийхабар Ӏийса а, Цун мурдаш а. 3ЧхьагӀар кхоачаделлар, Ӏийсай нанас аьлар Цунга: «ЧхьагӀар кхоачаденнад».

4ТӀаккха Ӏийсас аьлар: «Нана, Сона тӀа хӀана дул Ӏа из гӀулакх? Са ха хӀанз а тӀакхаьчаяц»[+].

5ТӀаккха Ӏуйшка Цун нанас аьлар: «Цо шоашка де аьннар деррига а де».

6Цига латташ кхерах яь йоккха ялх кхаба яр. Цу хӀара кхаба чу езткъа – бӀаь ткъо литр чуйодар. Цу чура ийца хица кулгаш дуллар цар, цу тайпара жугтий динах дар саг цӀенвалар, иштта пхьегӀаш а юллар цар[+]. 7Ӏийсас Ӏушка аьлар: «Уж кхабаш хих хьалйиза». Цар уж тӀехъяххалца хих хьалйизар.

8ТӀаккха кхы а аьлар Ӏийсас царга: «Кхаба чура Ӏо чу а Ӏетте, цу чу дар тхьамадага кховдаде». Ӏуша из тӀадихьар. 9Тхьамадас хих хьахиннача чхьагӀарах чам баьккхар. Цунна хацар, чхьагӀар мичахьара денад, из хий хьалъийцача Ӏушта мара хацар из. ТӀаккха тхьамадас сагйоалаяьр шийна хьатӀавийхар. 10Сагйоалаяьчунга цо аьлар: «Массараша цкъа хьалхагӀа дика чагӀар лу мала, хӀаьта нах бехачул тӀехьагӀа вогӀ дар лу. Ӏа дика чхьагӀар хӀанззалца ма лоаттадаьдий?»

11Иштта Галил-мехкара Къана-юрта дӀадоладалар Ӏийсас тамашийна белгалонаш гойтар. Ший сий гойтар Цо, тӀаккха тийшар Ӏийсайх Цун мурдаш.

12Цул тӀехьагӀа Ӏийса Кефар-Нахьуме вера. Цун нана а, Цун вежарий а, Цун мурдаш а баьхкар Цунца цига. Массехк ди а даьккхар цар цигахьа[+].


Даьла ЦӀен коара базархой лелхабар

13Песахь оала жугтий деза ди тӀадоагӀаш дар. ТӀаккха Ӏийса Ерушалайиме вера[+]. 14Даьла ЦӀен карте веча Цунна байра, шерч а, устагӀий а, кхокхарчий а дохкаш бараш. Ахчаш хувцараш а бар цу коа багӀаш. 15ТӀаккха мушах шод а яь, уж берригаш аралаьхкар Ӏийсас Даьла ЦӀен коара шоай устагӀашца а шерчашца а. Истолаш дӀа-юха а тайса, ахча хувцарий ахча а Ӏолегадир Цо. 16Кхокхарч дохкачарга аьлар Ӏийсас: «ДӀадаха ераш укхазара! Ма де Са Даь ЦӀенах йохкара-эцара цӀа!»

17ТӀаккха Ӏийсай мурдашта Деза Йоазонаш тӀа яздаьр дага дера: «Хьа ЦӀенца болча хьогамо Са кер боагабу».

18Цунна духьала жугтий дина кулгалхоша аьлар Ӏийсайга: «Ишттал хӀама де Хьай карахилар гойташ йола тамашийна белгалонаш гойтаргьярий Ӏа тхона?»[+]

19Ӏийсас жоп делар царна: «Оаш ер Даьла ЦӀа дохаде, хӀаьта Аз кхаь дийнахьа хьалдаь дӀаоттадергда из», – аьнна[+].

20ТӀаккха жугтий дина кулгалхоша аьлар Цунга: «Шовзткъеи ялх шера хьалдетта ер Даьла ЦӀа, Ӏа кхаь дийнахьа хьалдаь дӀаоттадергда?»

21Амма Ӏийсас Даьла ЦӀенах лаьца яьхар Ший дегӀах лаьца яхаш дар. 22Ӏийса венначар дийнвелча, Цун мурдашта Цо аьнна уж дешаш дагадехар. ТӀаккха тийшар уж Дезча Йоазонех а Ӏийсай дешах а[+].


Ӏийсайна деррига адам довзар

23Песахь дезача дийнахьа, Ӏийса Ерушалайиме волаш, Цо деш долча тамашийнача гӀулакхий белгалонаш а яйна, дукхабараш тийшар Цунах[+]. 24Амма Ӏийсас Ше цхьанна а сага вовзийтацар, хӀана аьлча, Цунна уж берригаш бовзаш бар, цар дегаш гуш а дар. 25Цудухьа Ӏийсайна цхьаккха сагах лаьца тешал эшаш а дацар. Цунна Шийна ховра адама чухь фуд.

### 3


Никодемос бийсан Ӏийса волча воагӀа

1Никодемос цӀи йолаш цхьа саг вар. Жугтий кертерча кхетачен доакъашхо вар из[+]. 2Цо, цхьан бийсан Ӏийса волча а вена, аьлар Цунга: «Устаз! Хьо Дала вайта устаз волга хов тхона. ХӀана аьлча шийца Даьла ца хилча, цхьаннена а гойталургьяц уж Ӏа гойташ йола тамашийна белгалонаш».

3Ӏийсас жоп делар цунна: «Боккъала ях Аз хьога, саг юха шозлагӀа[*] малха ца ваьлча бӀаргагургьяц цунна Даьла Паччахьалкхе».

4Никодемоса аьлар Ӏийсайга: «Цкъа къавенна саг мишта варгва малха? Могаргдий цунна шозлагӀа наьна керахь ваьнна малха вала?»

5Ӏийсас жоп делар: «Боккъала ях Аз хьога, нагахьа санна адам хих а Даьла Синах а малха ца даьлча, тӀалоацалга дац цунна Даьла Паччахьалкхе. 6Сагах мара саг хьахилац, хӀаьта Даьла Синах хьахул са. 7Хьо цец ма вала Аз хьайга аьнначох: „Шун шозлагӀа малха довла деза“, – аьнна. 8Даьла Са мух санна да. Из шийна ловчча гӀолла лел. Миха гӀар хезача, из мичахьара боагӀа а, мичахьа бода а хац.[*] Иштта хул хӀара Даьла Синах кхеллар а».

9«ТӀаккха из мишта хила йиш я?» – хаьттар Никодемоса Ӏийсайга.

10Ӏийсас жоп делар цунна: «Хье исраилхой устаз воллашехьа из а хац-кх хьона? 11Боккъала ях Аз хьога, оаха тхоашта ховр дувц, тхоашта дайначоа тешал а ду, хӀаьта оаш тха из тешал тӀа а эцац. 12Аз шоашка лаьтта долчох аьлча а шо ца тийшача, сигаленашка долчох лаьца дийцача мишта тешаргда шо? 13Цхьаккха а хьалваьннавац сигала, сигалара Ӏовесса Адама ВоӀ мара[+]. 14Яьссача аренашка волаш Муса-пайхамаро хьалъайдаьча лехьа сурта[*] тарра Адама ВоӀ а ва хьалваьккха хила везаш[*],[+] 15Цунах тийшарий хадаргдоаца вахар хургдолаш».

16ХӀана аьлча Ший цаӀ мара воаца ВоӀ дӀаваллал дез Далла ер дуне, моллагӀа а Цунах тийшар хӀалак хургвоацаш, хадаргдоаца вахар цун хургдолаш. 17Дуненна кхелъе вайтавац Дала Ший ВоӀ, хӀаьта Цунга гӀолла дуне кӀалхардалийтара вайтав[+]. 18Цунах тийшачунна кхелъяц. ХӀаьта Цунах ца тийшачунна кхелъяьй, из Даьла цаӀ мара воацача ВоӀах ца тешар бахьан долаш. 19Кхел иштта я: дунен чу сердал ений, бакъда наха боадо йийзар сердалал дукхагӀа, хӀана аьлча, цар гӀулакхаш во доландаь[+]. 20ХӀана аьлча во дечунна хӀаранена а сердал гоама я, из сердалонга а водац, ший во гӀулакхаш гуча ца далийтара. 21ХӀаьта Даьлах долча бакъдолчунца вахаш вар сердалонга вода, ше деш дола гӀулакхаш Даьла гӀонца деш хилар гойтар духьа.


Ӏийса а, Яхья-пайхамар а

22Цул тӀехьагӀа Ӏийса а, Цун мурдаш а ЕхӀуда-мехка баьхкар. Уж цига нах хи чу лувчабеш сайцар[+]. 23Цу хана Яхья а вар нах хи чу лувчабеш. Шалейм оалача моттига гаьна йоацача Ӏайнун-юрта дар из. Цига алссама хий дар, цудухьа нах Яхья волча хьабоагӀаш а бар, цо уж хи чу лувча а бора. 24Цу хана Яхья набахта чуволланза вар. 25Яхьяй мурдаштеи, жугтий дина кулгалхочуннеи юкъе къовсам хилар. Из къовсам баьлар хица цӀенал яра хьаькъехьа дино тӀадиллачох[+]. 26ТӀаккха Яхьяйна тӀа а баьхка цар аьлар: «Устаз, хьо Ярдена вокха оагӀорахьа волаш, хьоца хинна вола, Ӏа Шийна тешал даьр а ва-кх нах хи чу лувчабеш. ХӀаьта массадола адам Цунна тӀаухаш да»[+].

27Яхьяс жоп делар: «Адамо хӀама шийна тӀалаца йиш яц, нагахьа санна из цунна сигалашкара Дала денна деце. 28Шо шоаш а теш дар-кх аз шуга аьнначоа: „Со Масихь вац. Со Цунна хьалхара никъ кийчбе вайтав Дала“[+].

29Нускал доаладаьр ва саг йоалаяьр. ХӀаьта саг йоалаяьчун хьоалчагӀа дӀахьош вола, уллув латта доттагӀа, цунга ладувгӀаш чӀоагӀа гӀадвода саг йоалаяьчун оаз хезача. Из са хозахетар хӀанз кхоачашхиннад. 30Из везагӀа хила веза, хӀаьта со лохагӀа хила веза».

31Лакхера ӀовоагӀар массарел а лакхагӀа ва. Укх лаьттара ваьннар, лаьттара ва. Цо лаьттара валарах дувц. ХӀаьта сигалара венар массарел лакхагӀа ва. 32Шийна дейначох а, хезачох а тешал ду Цо, хӀаьта Цунна тешалаш цхьанне а тӀаэцац. 33Цун тешал тӀалаьцачо, ше махьар тохарца чӀоагӀду Даьла бакъхилар[+]. 34Ше Дала Вайтачо Даьла дешашца дувц, хӀана аьлча, Дала боарам боаццаш лу цунна Ший Са. 35Даьна Ший ВоӀ веза. Цо масса а хӀама Ший ВоӀа кара дӀаденнад[+]. 36ВоӀах тийшачунна хадаргдоаца вахар да. ХӀаьта ВоӀага ла ца дувгӀачунна цӀаккха гургдац из вахар, амма Даьла эгӀазло а йолаш я цунна тӀехь[+].

### 4


Ӏийса а шомронхой кхалсаг а

1Фарушхошта хайра Ӏийсайна тӀехьалатта мурдаш а Цо хи чу лувчабу нах а Яхьяйчарел дуккхагӀа болга. 2ХӀаьта нах хи чу лувчабар Ӏийсас Ше дицар, из Цун мурдаша дора. Шийх фарушхоша дувцар дӀахайча,[+] 3Ӏийса ЕхӀуда-мохк бита, юха а Галил-мехка вахар[+]. 4ТӀаккха Шомрон-мехка гӀолла чакхвала везар Цун. 5Иштта Ӏийса Шомрон-мехкарча Сихар оалача шахьаре кхоач. Якъуба ший воӀа Юсуфа деннача лаьтта юххе яр из шахьар[+]. 6Цига Якъуба гӀув яр. Иштта никъ а баь, кӀаьд а венна, цу гӀувна юххе вагӀар Ӏийса. Из ди юкъе даха ха яр.

7Цу гӀувчара хий хьаэца цхьа шомронхой кхалсаг ера.

Ӏийсас аьлар цунга: «Мала хий да Сона».

8Цу хана Ӏийсай мурдаш яа хӀама эца шахьаре бахабар. 9Шомронхочо Ӏийсайга аьлар: «Хье жугте воллашехь а, согара шомронхочунгара хий хӀана дех Ӏа?» (Цу хана жугтий а шомронхой а шоайла къамаьл доагӀаш бацар.[*])

10Ӏийсас жоп делар цунна: «Дала даь совгӀат хьайна довзаре, хьайгара хий дехар малав а хьона ховре, Ӏа Ӏайха а дехаргдар Цунгара хий. ХӀаьта Цо хьона дийна дола хий[*] лургдар».

11ТӀаккха цу кхалсага аьлар: «Аьла, Хьа из хий хьаэца пхьегӀа а яц, хӀаьта ер гӀув кӀоарга а я. Мичара да Хьога дийна хий? 12Вай даьл Якъубал[*] лакхагӀа ва Хьо тӀаккха? Цо ше а, цун къонгаша а, цун хьайбаша а хий мийнна йола ер гӀув тхона енна волча?»

13Ӏийсас аьлар цунга: «Ер хий меннар юха а хьоглургва, 14хӀаьта Аз шоана луш дола хий менна хӀаравар цӀаккха а хьоглургвац. Амма Аз лургдола хий сага чухь, хадаргдоацача вахаре додача хин хьаст а хинна дӀаоттаргда»[+].

15Кхалсага аьлар Ӏийсайга: «Аьла, да сона из Ӏайха дувца хий, со хьога ца хилийтара а, со укхаза ер хий да аха езаргйоацаш».

16Ӏийсас кхалсагага аьлар: «Яле, хьавеха хьай мар, юха а хьайола укхаза».

17Кхалсага жоп делар: «Са мар вац».

Ӏийсас аьлар: «Нийса ях Ӏа хьай мар вац. 18ХӀана аьлча хьа пхи мар хиннав, хӀаьта хӀанз хьоца Ӏеш вар хьа мар вац. Из нийса аьлар Ӏа».

19ТӀаккха кхалсага аьлар: «Аьла, гу сона Хьо пайхамар хилар[+]. 20Тха даьша Ӏибадат даьд укх лоам тӀа, хӀаьта оаш, жугташа, из Ӏибадат де деза моттиг Ерушалайиме я ях»[+].

21Ӏийсас аьлар цунга: «Тешалахь Сох, кхалсаг. ТӀайоагӀаш я из зама, адамаша шоаш Даьна ду Ӏибадат е укх лоам тӀа а е Ерушалайиме а де ца дезаш, массанахьа де мегаргдолаш. 22Шоана шоашта а ма дарра хац, оашош Хьанна Ӏибадат ду. ХӀаьта тхона хов оаха Хьанна Ӏибадат ду, хӀана аьлча, кӀалхардовлар жугташкара ма дий. 23Амма тӀайоагӀаш я из зама, тӀаена а яьнний из, шоаш боккъала Даьна Ӏибадат деча наха, синца[*] а бакъдолчунца а Ӏибадат деш. ХӀана аьлча иштта Ӏибадат дераш лох Шийна Дас. 24Даьла Ше а Са да. Цудухьа Цунна Ӏибадат деш болчар синца а бакъдолчунца Ӏибадат де деза».

25Кхалсаго аьлар Цунга: «Сона хов Масихь воагӀаргва». – (Из Дала лаьрххӀа Къоабалваьр яхилга да). – «Ше веча, Цо деррига хьехаргда тхона»[+].

26Ӏийсас аьлар: «Хьоца къамаьл деш вола Со ва-кх»[+].

27Цу хана Цун мурдаш хьабаьхкар. Уж цецбайлар, Ӏийсас кхалсагага къамаьл деш шоашта дайча. Дале а мурдех цхьанне а хаьттанзар Цунга: «Хьона фу лов?» е «Ӏа сенах лаьца къамаьл ду цу кхалсагаца?» – аьнна. 28ТӀаккха ший хий кхухьа кхабилг а йита, шахьаре а яха, цу кхалсаго нахага аьлар:

29«Довле, хьажал, аз сайна мел даьчох лаьца сога дийцача Сагага. Масихь-м вац-те Из?»

30Шахьарера ара а байнна, уж нах Ӏийсайна тӀабахар. 31Цу хана мурдаша дехар дир Цунга: «Устаз, хӀама яа Ӏа», – аьнна.

32ТӀаккха Ӏийсас аьлар царга: «Шоана фуй ца ховш йола яа хӀама я Сога».

33ТӀакха мурдаша вӀаший аьлар: «Цхьанне яа хӀама еннай-те Укхана?»

34Ӏийсас аьлар царга: «Са кхача ба Со Вайтачун лоӀам кхоачашбар а, Цун гӀулакх чакхдаккхар а[+]. 35„Кхы а цхьа биъ бутт баьлча, ялат хьокха ха тӀайоагӀаргья вайна“, – оалаций оаш? ХӀаьта Аз ях шуга: шоай бӀаргаш хьа а дийле, кхай тӀа хьажал, ма кхийнад из ялат хӀанз хьакха. 36Ялат хьокхачо шийна доагӀар хьаэц, хадаргдоацача вахаре сом а гулбеш, ялат дӀадийначунна а, хьокхачуна а цхьатарра хозахетар хул цох[*]. 37ХӀана аьлча нийса йоах кицо: „Цхьанне ялат дӀадув, вокхо хьокх“. 38Оаш шоаш къа ца хьийгача кхай тӀа ялат гулде дӀадахийтад Аз шо. Кхычар къахьийгар, хӀаьта оаш цар къахьийгача кхай тӀара ялат гулдаьд».

39Цу шахьарера дукха шомронхой тийшар Ӏийсайх, цу кхалсага шоашта тешал а деш: «Аз мел даьр хьадийцар Цо сога», – аьнна.

40Цудухьа Ӏийса волча баьхкар уж шомронхой. Цар шоайцига Ӏе аьнна дехар дир Ӏийсайга. ТӀаккха Ӏийса шин дийнахьа царца сецар. 41Ӏийсай дош бахьан долаш кхы а хьалхарчул а совгӀа нах тийшар Цунах. 42ХӀаьта цу кхалсагага цар аьлар: «Тхо тешаш да Ӏа аларах а доацаш, Цо дувцар хезандаь, из Саг боккъала дуне КӀалхардоаккхар волга, тхо Цунах теш»[+].


Хьакима воӀ тоавар

43Уж ши ди чакхдаьлча Ӏийса цигара ара а ваьнна Галил-мехка вахар. 44Ӏийсас Ше а тешалдора, пайхамарий шоаш хьабаьннача мехка сий ца делга. 45Ӏийса Галил-мехка веча, галилхоша а тӀаийцар Из. ХӀана аьлча царна дайнадар Ерушалайиме дезача дийнахьа Ӏийсас даь гӀулакхаш. Галилхой а бахабар цу цӀей долча дийнахьа Ерушалайиме[+].

46Иштта Ӏийса юха а Галил-мехкара Къана оалача юрта вера, Ше цкъа хих чхьагӀар даь хиннача моттиге. Цу хана Кефар-Нахьуме цхьа саг вар, ше паччахьа болхло волаш. Цун воӀ цамогаш вар[+]. 47Ӏийса ЕхӀуда-мехкара Галил-мехка венав аьнна хезар цу сага. ТӀаккха Ӏийсайна тӀа а вена, цу саго дийхар Цунга, шийца дӀа а вена, из воӀ тоавар. ХӀана аьлча из воӀ вала гарга вар.

48ТӀаккха Ӏийсас цу сагага аьлар: «Е тамашийна белгалонаш, е Ӏалаьматаш ца дайча тешаргдац-кх шо Сох»[+].

49ХӀаьта цу сага дийхар Ӏийсайга: «Аьла, са воӀ венна дӀавалале тӀавола!» – аьнна.

50Ӏийсас аьлар цунга: «ДӀагӀо, хьа воӀ вахаргва».

Ӏийсас аьнначох теша а тийша, из саг дӀавахар. 51Из цӀаводаш духьала боагӀача цун лаьша «Хьа воӀ дийна а могаш а ва», – аьлар. 52Цу саго хаьттар царга: «МалагӀча хана денз гӀойле хила йолаелар воӀа?» Лаьша жоп делар: «Селхан делкъа хана, цхьа сахьат даьлча, дагар дӀадаьлар цун», – аьнна.

53ТӀаккха хайра виӀий даьна, из шийга Ӏийсас: «ДӀагӀо, хьа воӀ вахаргва», – аьннача хана хинналга. ТӀаккха из саг а цун цӀагӀа мел бараш а тийшар Ӏийсайх. 54Иштта, Ше ЕхӀуда-мехкара Галил-мехка веча, шозлагӀа тамашийна белгало гойтар Ӏийсас[+].

### 5


Бейт-Хьисда Ӏама уллув саг тоавар

1Цул тӀехьагӀа жугтий цхьа деза цӀай дар. Ӏийса а вера Ерушалайиме. 2Ерушалайиме УстагӀий ков оалача метте баьккха цхьа Ӏам бар. Цунах жугтий меттала Бейт-Хьисда оал. Цу Ӏаман йисте латташ бӀоагӀий пхи мугӀ бар, тӀагӀолла тилла тхов а болаш. 3-4Цига дукха цамогаш нах бадар. Царна юкъе бар бӀаргаш дайнараш, астагӀа бараш, заӀапхой.[*] 5Иштта, ткъаь барайтта шера ший цамагаро хьувзавеш вола цхьа саг а вар цига. 6Из саг уллаш а вайна, из дукхача хана денз цамогаш волга а хайна, Ӏийсас хаьттар цунга: «Могаш хила лой хьона?»

7ХӀаьта цамогаш волчо аьлар Ӏийсайга: «Аьла, Ӏамчура хий меттахь а даьнна, дӀа-юха даьржача хана со цу чуваккха цхьаккха а вац са. Со хи чу вала эттача, кхывар сол хьалха воал».

8Ӏийсас аьлар цамогаш волчунга: «Хьай кӀала улла хӀама а ийце дӀаволале».

9Из саг, цу сахьте тоа а венна, ший кӀала улла хӀама хьа а ийца, дӀаволавелар. Из шоатта дийнахьа дар. 10Цудухьа жугтий дина кулгалхоша цамогарах тоавенначунга аьлар: «Тахан шоатта ди да, хьай кӀала улла хӀама дӀаяккха бокъо яц хьа».

11ХӀаьта цо жоп делар царна: «Из со Тоаваьчо аьлар-кх сога: „Хьай кӀала улла хӀама хьа а ийце дӀаволале“».

12ТӀаккха цар хаьттар тоавенначунга: «Малав хьога кӀала улла хӀама хьа а ийце дӀаволале аьнна из Саг?»

13ТӀаккха тоавенначунна Из малав ханзар. ХӀана аьлча укхаза дукхача адама юкъе Ӏийса къайлаваьлар. 14Цул тӀехьагӀа из саг Даьла ЦӀен коа кораваь, Ӏийсас аьлар цунга: «ХӀанз хьо лазарах тоавеннав, хӀаьта кхы къинош ма лотаделахь, хьайна кхы цул вогӀадар ца хилийтар духьа».

15ТӀаккха цу саго, дӀа а ваха, жугтий дина кулгалхошка ше Тоаваьр Ӏийса волга дӀахайтар.

16Ӏийсас цу тайпара гӀулакхаш шоатта дийнахьа даьд аьнна, жугтий дина кулгалхой Ӏийсайна тӀехьабала болабелар[+]. 17ХӀаьта Ӏийсас аьлар царга: «Са Дас тахханалца болх бу. Аз а бу болх».

18Ӏийсас из аларах Из ве кхы а чӀоагӀагӀа тӀехьабайлар жугтий дина кулгалхой. ХӀана аьлча шоатта ди цалархӀарал совгӀа, Даьлах Ший Да ва а аьнна, Ше Далла нийсса оттавир Ӏийсас[+].


ВиӀий доал

19ХӀаьта Ӏийсас жоп делар царна: «Боккъала ях Аз шуга, ВоӀа Шийгара хӀама дулургдац, Ший Дас даьр гуш ца хилча. ХӀана аьлча Ший Дас даьр ду ВоӀо. 20Даьна Ший ВоӀ вез, цудухьа, Ше мел дер деррига гойт ВоӀа Дас. Шо цец а доахаш, кхы а сов гӀулакхаш гойтаргда Дас Цунна[+]. 21ХӀана аьлча Ший Дас байнараш дийн а беш царна вахар луш санна, ВоӀо а Шийна ловраш дийн а бу царна вахар а лу. 22Адамашта тӀехь кхелъяр Ше а ца деш, деррига а Ший ВоӀа дӀаденнад Дас,[+] 23массанега а, Да лоархӀача тайпара ВоӀ а лархӀийтара. ХӀана аьлча ВоӀ ца лоархӀача Из вайта Да а лоархӀац[+].

24Боккъала ях Аз шуга: Са дешага ладувгӀаш а, Со Вайтачох тешаш а волчунна, хадаргдоаца вахар да. Къемат дийнахьа царна тӀехьа кхел а хургьяц, хӀаьта Ӏоажалгара вахарга кхаьчаб уж[+]. 25Боккъала ях Аз шуга: тӀайоагӀаш я из зама, тӀакхаьча а яьннай, байначарна Даьла ВоӀа оаз а хозаргйолаш, из хезараш дийн а лургболаш. 26ХӀана аьлча Ше-Шийна чухь вахар хилара тарра, иштта Ший ВоӀа а деннад Дас Ше-Шийна чухь вахар хилар[+]. 27Из Адама ВоӀ воландаь, кхелъе а бокъо еннай Дала Цунна.

28Цец ма довлалаш цунах, хӀана аьлча, тӀайоагӀаш я зама, кашамашта чухьнахьа болча берригача наха Даьла ВоӀа оаз хозаргйолаш[+]. 29ТӀаккха арабовргба уж. Царех дика гӀулакхаш даьраш дийнлургба хадаргдоаца вахар хилийтара. ХӀаьта во гӀулакхаш даьраш, шоашта кхел яйта юха дийнлургба. 30Айса Сайгара хӀама де йиш яц Са. Аз Сайна ма хазарра, кхелъю, из Са кхел бакъ а я. ХӀана аьлча Аз Сайна лоӀам лехац, амма Се Вайтачун лоӀам кхоачашбу»[+].


Ӏийсайна тешал дар

31«Нагахь санна Аз-Айса Сайна тешал дой, цу тайпара тешал бакъ дац[+]. 32Сона тешалдер Кхывар ва. Цо Сона деш дола из тешал бакъдолга хов Сона. 33Оаш Яхьяйна тӀа нах бахийтар, хӀаьта цо бакъдолчоа тешал дир[+]. 34Адамо даь тешал эшаш вац Со-м, амма шо кӀалхардовлийтара ях Аз шуга из. 35Яхья боагаш а къегаш а бола кӀерам санна вар. ХӀаьта шоана кӀезига йолча хана цун сердалонга хозахетар хилар ловр. 36Амма Са тешал Яхьяй тешалал а совгӀа да. ХӀана аьлча Аз кхоачашдара аьнна Са Дас Сона деннача гӀулакхаша шоаш тешал ду, Со Дас вайта хилара[+]. 37Со вайтача Са Дас ду Сона тешал. Шоана-м е Цун оаз а хезаяц, е Цун сибат а дайнадац. 38Е Цун дош шун дег чу а латтац, Цо Вейтачох шо цатешандаь. 39Деза Йоазонаш тохк[*] оаш, оашош уж техкача хадаргдоацача вахаре шоаш кхоачаргда мотташ. ХӀаьта Дезча Йоазонаша Сона тешалду. 40Амма шоана лац Со волча дувла, шоашта хадаргдоаца вахар хилийта.

41Адамашкара сий дар эшаш дац Сона. 42Амма Сона довз шо, шун Даьлацара безам боацалга а хов. 43Со Сай Даь цӀерагӀа вена воллаше а тӀаэцац оаш. ХӀаьта кхывар ший цӀерагӀа веча, из тӀаэцаргва оаш[+]. 44Мишта тешаргда шо, цхьанне шоай сий дича, из оаш тӀаэцаш хилча? ХӀаьта цаӀ мара воацача Даьлагара сий оаш лохац[+]. 45Ма мотталаш Аз шо Далла хьалхашка бехке дергда. Шо бехке де Муса-пайхамар хургва цунга сатувсаш долча шоана. 46Шоаш Муса-пайхамарах тешаш хилча, Сох а тешаргдар шо, хӀана аьлча, Сох лаьца яздаьдар цо. 47Амма нагахь санна цун йоазонех а шо ца тийшача, Са дешах мишта тешаргда шо?»

### 6


Пхи эзар саг вузавар

1Цул тӀехьагӀа Галил-Ӏаман дехьа болча берда тӀа вахар Ӏийса. Цу Ӏамах Тверия-Ӏам оал кхыча тайпара. 2Дукха адам тӀехьаэттар Ӏийсайна, хӀана аьлча, царна гуш дар, Цо цамогаш болчарна дарбаш деш тамашийна белгалонаш гойтар. 3Гув тӀа а ваьнна, цига Ший мурдашца Ӏеш вар Из. 4ХӀаьта тӀадоагӀаш дар Песахь оала жугтий цӀей[+].

5ДӀахьажача Ӏийсайна дайра Шийна тӀехьаэтта доагӀа дукха адам. ТӀаккха Филиппага хаьттар Цо: «Уж адамаш дузадалла олгаш мичахьара эцаргдар вай?» – аьнна[+].

6Из Филипп зер духьа аьлар Ӏийсас, хӀаьта Цунна Шийна ховра Ше де лаьрхӀар.

7«Царна хӀаранена кӀезиг-кӀезиг олгаш кхачийта а ши бӀаь динари[*] ахча тоъаргдац-кх», – аьнна жоп делар Филиппа.

8ХӀаьта Цун мурдех цхьанне, ШимӀон-Кефай вошас Андреаса, аьлар Ӏийсайга:[+]

9«Укхаза цхьа зӀамсаг ва, цунга мукхах даь пхи олг а ши чкъаьра а ба. Амма цунах фу хургда укх дукхача халкъана?»

10ТӀаккха Ӏийсас аьлар: «Ӏоховшабе уж нах». Из моттиг яр, хьалтӀаяьнна дукха буц а йолаш. Цу тӀа пхи эзар маӀа саг Ӏохайра, цул совгӀа цига кхы а кхалнах а бераш а дар. 11Ӏийсас, уж олгаш хьа а ийца, Далла хоастам а баь, дӀа-хьа дийкъар Ӏохайшачарна, иштта царна мел деза чкъаьрий а. 12Нах бизачул тӀехьагӀа, Ӏийсас Ший мурдашка аьлар: «Юхе йисар хьагулъе, цхьаккха хӀама зехьа ма дойта».

13ТӀаккха уж нах хӀама йиъа баьлча, мукхах даьча пхе олгах йиссачох шийтта тускар дизар. 14Ӏийсас яь тамашийна белгало яйна, наха оалар: «Бокъонца, Ер ва-кх из дунен чу ва веза Пайхамар[*]»[+].

15ТӀаккха Ӏийсайна хайра, хьа а баьхка, Ше хьа а лаьца, уж Шийх паччахь ве боахкилга, тӀаккха Из уж нах бита юха а гув тӀа ваьлар Ше цхьаь.


Ӏийса хи тӀа гӀолла лелар

16ТӀаккха сайре тӀаеча, Ӏийсай мурдаш Ӏам тӀа ӀокӀалабаьлар. 17Хинкема чу а хайша, Ӏаман вокха оагӀорахьа йолча Кефар-Нахьум оалача шахьаре баха баьлар уж. Боад къовлабеннабар, амма Ӏийса хӀанз а хьавенавацар. 18Хи тӀа чӀоагӀа мух баларах, корзагӀа байлар. 19Иштта мурдаша хи тӀа гӀолла пхи-ялх километр юкъ тӀехьа юташ дӀаболхаш никъ бир. ТӀаккха шоай хинкема тӀакхоачаш гӀаш хи тӀа гӀолла воагӀача Ӏийсайх бӀарг кхийтар цар. Уж кхерабелар. 20ТӀаккха Ӏийсас аьлар царга: «Со ва из! Ма кхера!»

21Ӏийса хинкема чу ваккха боахкаш бар мурдаш, тӀаккха хинкема, цу сахьте ераш тӀаболхаш болча хин йисте кхаьчар.


Нах Ӏийса лаха бахар

22ШоллагӀча дийнахьа Ӏаман вокха оагӀорахьа гулбеннача наха дагадехар цаӀ мара хинкема цига ца хилар а, Ӏийса Ший мурдашца цу хинкема чу ца валар а. ХӀаьта мурдаш, Ӏийсайх дӀа а къаьста, хинкемаца шоаш дӀабахар. 23ТӀаккха Везача Аьло хоастам баь олгаш наха диача моттиге, кхы а хинкемаш кхаьчар Тверия-шахьар оалача моттигера. 24ТӀаккха наха укхаза е Ӏийса а е Цун мурдаш а боацилга дайра. Уж Ӏийса лохаш, хинкемашка хайша Кефар-Нахьуме баьхкар.


Ӏийса да вахара ялат

25ХӀаьта шоаш кхаьчача Ӏаман духьаларча берда тӀа Ӏийса шоашта коравича, цар аьлар Цунга: «Устаз! Хьо маца кхаьчав укхаза?»

26Ӏийсас жоп делар царна: «Боккъала ях Аз шуга: Шоашта тамашийна белгалонаш яйча лахац оаш Со, шоаш олгаш а диъа дизача лох. 27Телхаргболча кхачана къа ма хьега. Амма шоаш хадаргдоацача вахаре кхоачадеш бола, Адама ВоӀа шоашта лургбола кхача лаха, хӀана аьлча, Дас-Даьлас Ше махьар тоӀадарца тешал ду Цунах».

28ТӀаккха наха Ӏийсайга хаьттар: «Мишта лела деза-хьогӀ тха, Далла деза гӀулакхаш кхоачашдара?»

29Ӏийсас жоп делар царна: «Далла деза гӀулакх кхоачашду Дала Вайтачох шо тешаш хиларо».

30ТӀаккха цар Ӏийсайга аьлар: «МалагӀа тамашийна белгало гойтаргъя Ӏа тхона, из бӀарга а яйна тхо Хьайх тешийтар духьа? Фу дергда Ӏа[+]? 31Тха даьша яьссача аренашка манна яха сигален кхача биаб, яздаь ма хиллара: „Дала сигаленашкара десса ялат делар царна даа“».

32ТӀаккха Ӏийсас аьлар царга: «Боккъала ях Аз шуга: Муса-пайхамаро деннадеций шоана сигаленашкара Ӏодена из ялат, амма Са Дас луш да из бакъдола сигаленашкара ӀодоагӀа ялат. 33ХӀана аьлча, Даьла ялат да сигалашкара ӀодоагӀаш, дуненна вахар луш дола ялат».

34ТӀаккха наха аьлар Ӏийсайга: «Аьла, да тхона иштта ялат массаза!»[+]

35ТӀаккха Ӏийсас аьлар царга: «Со вахара ялат да. Сона тӀавоагӀар мецлургвац, Сох тешаш вар цӀаккха а хьоглургвац[+]. 36Амма Аз аьннад шуга: Со шоана гушшехь а шо Сох тешац. 37Са Дас Сона луш мелдар Сона хьакхоачаргда, хӀаьта Сайна тӀавоагӀар Аз цхьаккха а дӀаэккхавергвац[+]. 38ХӀана аьлча, сигаленашкара Сай лоӀам кхоачашбе венавац Со, Се Вайтачун лоӀам кхоачашбе венав[+]. 39Со Вайтачун иштта лоӀам ба: Цо Сайна беннарех Аз цхьаккха а воавинзар, амма тӀеххьарча дийнахьа уж Аз дийнбир[+]. 40ХӀана аьлча, Са Даь лоӀам ба ер а, Со ВоӀ хилар а гуш, Сох тийшар хадаргдоацача вахаре кхачар. Дийнверг а ва Аз из тӀеххьарча дийнахьа»[+].

41«Со сигалара Ӏодесса ялат да», – Ӏийсас аларах, Цунна раьза боацаш, яппараш е болабелар жугтий. 42ТӀаккха цар хеттар вӀаший: «Вайна довзаш долча цу даь-наьна, цу Юсуфа воӀ Ӏийса вац Из? ХӀаьта хӀанз Цо из мишта оал-хьогӀ: „Со сигалашкара венав?“».

43ТӀаккха Ӏийсас аьлар царга: «Яппараш ма е вӀаший. 44Цхьанне а Сона тӀавоагӀалга дац, Со Вайтача Дас из тӀацаэзача. ХӀаьта Аз из дийнвергва тӀеххьарча дийнахьа[+]. 45Пайхамарий цхьан йоазон тӀа яздаь ма дий: „Берригаш а Дала Ӏомабергба“, – аьнна. ХӀара Дас яхар а хеза, Цунах кхийттар воагӀа Сона тӀа. 46Из дац ше Даьлера воацачунна цхьаннена а Да вайнав яхилга. Ше Даьлера волча Цунна вайнав Да[+]. 47Боккъала ях Аз шуга: Тешаш волчунна да хадаргдоаца вахар. 48Со вахара ялат да. 49Шун даьша яьссача ара манна яха сиглара кхача биар, бакъда уж байнаб. 50ХӀаьта ер ялат сигалара хьадоагӀа, моллагӀа а из диар ца валийта. 51Со сигалара Ӏодена дийна ялат да. Из ялат дуачунна хадаргдоаца вахар а хургда. ХӀаьта Аз лургдола ялат Са дулх да, дуненна адамий вахарах Аз дӀалургдола»[+].

52ТӀаккха вӀаший къувса эттар жугтий. Цар йоахар: «Вайга Ший дулх мишта дуийтаргда Цо?»

53ТӀаккха Ӏийсас аьлар царга: «Боккъала ях Аз шуга: Нагахьа оаш Адама ВиӀий дулх а ца дуэ, Цун цӀий а ца моле, вахар хургдац шоана чухь. 54Са дулх а дуаш, Са цӀий а молаш волчунна хадаргдоаца вахар да. Из Аз дийнвергва Къемат дийнахьа. 55ХӀана аьлча Са дулх а бакъбола кхача санна да, Са цӀий а бакъдола малар санна да. 56Са дулх а дуаш, Са цӀий а молаш вар Соца цаӀ вахаш ва, хӀаьта Со цунца цаӀ вахаш ва[+]. 57Со дийна волаш волча Дас вайттача бесса, Со а вах Сай Да бахьан долаш, иштта Со вуаш вар а вахаргва Со бахьан долаш. 58Ер сигаленашкара Ӏодена ялат да. Шун даьша диача ялата тара дац из. Из дуашшехь уж байра. ХӀаьта ер ялат дуаш вар даим вахаргва».

59Из къамаьл дир Ӏийсас Кефар-Нахьуме гуллама цӀагӀа чу, Ше наха хьехамаш деш.


Хоадаргдоаца вахар луш дола дешаш

60Уж хьехамаш хезача дукхагӀболча Ӏийсай мурдаша аьлар: «Хала да из дош. Хьанна ладувгӀалу Цунга?»

61Амма Ший мурдаш раьза боацилга Ший дагахь ховш волча Ӏийсас аьлар: «Сох бола тешам боабой шун цу дешаша? 62Фу хургда шоана Адама ВоӀ вайча, Ше хьалха хиннача юха хьал тӀа воалаш? 63Даьла Сино вахар лу, хӀаьта адама из могаргдац. Аз шуга аьннача дешашта чухьа вахар луш дола Са доалл. 64Амма шоана юкъера цхьабараш тешаш бац».

ХӀана аьлча Ӏийсайна хьалххе а денз ховш дар Шийх цатешараш малаш ба, Шийна тийшаболх хьан бергба а[+].

65ТӀаккха кхы а аьлар Ӏийсас: «Цудухьа аьлар Аз шуга, цхьаккха а воалургвац Сона тӀа, нагахьа санна Са Дас из цунна деннадеце».

66Цу хана денз дукхагӀбола мурдаш Ӏийсайх дӀакъаьстар, кхы Цунца ца лелаш.

67ТӀаккха Ӏийсас Ший шийтта мурдага хаьттар: «Шоана а лой дӀакъаста?»

68ТӀаккха ШимӀон-Кефас жоп делар Цунна: «Веза Аьла, хьанна тӀагӀоргдар тхо? Хьога ма дий хадаргдоацача вахара дешаш. 69Тийша а тийша, Хьо Дала Везваьр волга хайра тхона».

70Ӏийсас жоп делар царна: «Аз харжа вецарий шо шийтта? Амма шоана юкъера цаӀ иблис да»[+].

71Цо из аьлар ШимӀон-Иш-Къерийота воӀах ЕхӀудах лаьца. ХӀана аьлча шийттанех цаӀ воллашехь, цо тӀехьагӀо тийшаболх бергболаш бар Ӏийсайна[+].

### 7


Ӏийсай вежарий Цунах ца тешар

1Цул тӀехьагӀа Галил-мехка гӀолла лелаш вар Ӏийса. ЕхӀуда-мехка гӀолла лела ловш вацар Из, хӀана аьлча, жугтий дина кулгалхой Из ве лаьрхӀа лохаш бар[+]. 2ТӀадоагӀаш дар Чатарий ЦӀей[*]. 3ТӀаккха Ӏийсай вежараша аьлар Цунга: «Укхазара дӀа а ваьле, ЕхӀуда-мехка гӀо, Ӏайха деш дола гӀулакхаш Хьай мурдашта цигача гойтар духьа[+]. 4Цхьанне а диц къайлагӀа ше деш дола гӀулакх, ший цӀи дӀахазийта ловш волчо. Нагахьа Ӏайха иштта гӀулакхаш деш хилча, дуненна а Хье вовзийта».

5Кхыметтел Ӏийсай вежарий а бацар Цунах тешаш. 6Цунна духьал Ӏийсас аьлар царга: «Са ха хӀанз а тӀакхаьчаяц, хӀаьта шун ха массаза я[+]. 7Укх дуненна шо ца деза бахьан а дац. ХӀаьта Со везац дуненна, Аз цар гӀулакхаш зуламе да аьнна тешал дендаь[+]. 8Шо гӀо шоашта из ди дезде. Са ха хӀанз а тӀа ца кхаьчандаь Со хӀанзехьа воагӀаргвац цига».

9Царга из а аьнна, Ӏийса Галилае висар.


Дезача дийнахьа Ӏийса Ерушалайиме вахар

10Амма Ший вежарий из ди дезде дӀабахача, Ӏийса а вахар цига, Ше ца гойташ, къайлагӀа. 11Цу дезача дийнахьа жугтий дина кулгалхой Из лохаш бар. Цар хеттар: «Мичахьа ва Из?» – яхаш. 12Наха юкъе Цох лаьца дукха тайп-тайпара хабараш дар. Цхьаболчар «Из дика саг ва», оалар, хӀаьта кхычар: «Даьра вац, Цо нах тувлабу, харц-новкъа боах», оалар. 13Цхьабакъда, жугтий дина кулгалхойх шоаш кхерарах, цхьанне а къайлагӀа мара дувцацар Цунах лаьца[+].

14Амма деза денош юкъедахача хана Даьла ЦӀен коа а ваха, Ӏийса хьехамаш де волавелар. 15Жугтий дина кулгалхой цецбувлар: «Из цхьаннахьа деша ваьгӀавац, иззал Деза Йоазонаш мишта хов Цунна?» – яхаш.

16Ӏийсас царна жоп луш аьлар: «Аз бу хьехам Са бац, хӀаьта Со Вайтачун хьехам ба[+]. 17Цун лоӀам кхоачашбе ловчунна ховргда укх хьехамах лаьца, Даьлагара да-хьогӀ из, е Аз Сайгара ях-хьогӀ. 18Ше-шийгара яхачо шийна сийле лох. ХӀаьта Ше Вайтачун сийле Лохаш вар бакъ ва. Цунца харцо яц[+]. 19Муса-пайхамаро беннабеций шоана Товрат-хьехам? ХӀаьта шух цхьаккха а яххача бесса мича лел. ХӀана гӀерт шо Со ве?»[+]

20Наха жоп делар: «Жин-м дац Хьона чухь? Малав Хьо ве гӀертар?»[+]

21Ӏийсас царна жоп луш аьлар: «Цхьа гӀулакх[*] дир Аз, хӀаьта шо дерригаш а цецдувл. 22Муса-пайхамаро суматвар тӀадожадаьд шоана (из цунгара а доацаш, даьшкара хьадаьнна дале а). ХӀаьта оаш оашош шоаттадийнахьа а ма вой саг сумат. 23Нагахьа Муса-пайхамара хьехамо яхар ца дохадар духьа саг шоаттадийнахьа а суматвеш хилча, Сона эгӀазло хӀана ю оаш, Аз шоаттадийнахьа саг веррига а тоаваьв аьнна[+]? 24Адама тӀахьаже ма е кхел, хӀаьта кхел бокъонца е»[+].


Из вий-хьогӀ Масихь?

25Цу хана Ерушалайима бахархойх цхьаболчар йоахар: «Ер вий-хьогӀ Из лохаш вар ве аьнна? 26ХӀанз Укхо лечкъа ца деш, деррига ма дарра хьа ма дувций, хӀаьта а Укхана духьала цхьанне а хӀама а алац. Боккъала хайнад-хьогӀ хьакимашта Из Масихь волга? 27Амма вайна Из мичара хьавенав хов. ХӀаьта Масихь хьавеча, цхьаннена а ховргдац, Из мичахьара ва»[+].

28ТӀаккха Ӏийсас оаз а айяь, Даьла ЦӀен коа хьехамаш а деш дӀакхайкадир: «Со шоашта вовз аьнна хет шоана, Со мичара ва шоашта хов аьнна хет шоана. ХӀаьта Со Сайгара венавац. Со Вайтар шоана вовзац, Из бакъволлашехь. 29Сона вовз Из, Со Цунгара венадаь а, Цо Со вайтандаь а»[+].

30Ӏийса хьалацар духьа лийхар наха, амма цхьанна саго Цунна тӀа кулг кховдадинзар, хӀана аьлча, Цун сахьат[*] хӀанз а тӀакхаьчадацар[+]. 31ХӀаьта тоабана юкъера дукхагӀбола нах тийшар Цунах. Цар йоахар: «Масихь веча Цо Укхал совгӀа гойтаргйий-хьогӀ тамашийна белгалонаш?»[+]


Жугтий дина кулгалхой Ӏийса лаца гӀерташ ба

32ТӀаккха фарушхошта Ӏийсайх лаьца дувца хабараш хезар тоабана юкъе. Дина керттерча даьша а, фарушхоша а хаьхой бахийтар Ӏийса хьалаца. 33ТӀаккха Ӏийсас аьлар: «Кхы а кӀеззигача хана Ӏергва Со шуца, цул тӀехьагӀа Се Вайтачунна тӀагӀоргва Со[+]. 34Со лохаргва оаш, амма коравергвац шоана Со, хӀаьта Со хургволча моттиге шо доалургдац»[+].

35ТӀаккха жугтий дина кулгалхоша шоайла аьлар: «Вайна коравергвоацача сенга ваха воал-те Из? Вай мехкара дӀа а баха, грекахой моттигашкахьа Ӏеш болча вай наха тӀаваха-м валлац Из? Цигарча грекахошта хьехам бе ловш вий-те Из? 36Фу маӀан да-хьогӀ Цо аьннача дешай: „Со лохаргва оаш, амма коравергвац шоана, хӀаьта Со волча моттиге шо доалургдац?“».


Дийнача хина шовдаш

37Дезача деной сийлахь тӀеххьарча дийнахьа Ӏийсас дӀа а этта, кхайкарал деш аьлар: «Хьога волчо Сона тӀа а вай, мала[+]. 38Сох тийшачунна, Деза Йоазонаш тӀа ма аллара, керара дийнача хин шовдаш ӀогӀоргда».

39Из Цо аьлар Шийх тешаш болчар тӀаэца дезаш долча Даьла Синах лаьца. ХӀаьта царна чу хӀанз а Даьла Са дацар, хӀана аьлча, Ӏийса Дас сийле йинза вар.


Адамий тоаба екъаялар

40Уж дешаш шоашта хезача цхьаболчар оалар: «Из белггала ва веза пайхамар ва-кх»[+]. 41Вокхара оалар: «Из Масихь ва». Кхычар: «Галил-мехкара воагӀаргва хӀаьта Масихь?» – оалар. 42«Деза Йоазонаш тӀа а аьннадецарий Масихь, Дауд-паччахьа хьаваьнна волча Бейт-Лехьем-шахьара а волаш, Дауда фух хургва?»

43ТӀаккха Ӏийса бахьан долаш адамий тоаба шин даькъа екъаелар[+]. 44Царех цхьабараш Ӏийса хьалаца ловш бар, амма цхьанне а Цунна тӀа кулг кховдадинзар.


Жугтий дина кулгалхой цатешар

45Иштта хаьхой дина керттерча даьшта а, фарушхошта а хьалхашка юхабийрзар. Вокхар хаьттар: «Хьа хӀана воалавинзар оаш Из?»

46ТӀаккха хаьхоша жоп делар: «ХӀанззалца цхьанна а саго даьдац Цу Саго даь къамаьл».

47ХӀаьта фарушхоша аьлар: «Шо а Ӏеха даьд-хьогӀ Цо? – аьнна. – 48Хьакимех е фарушхойх цхьаккхе а тийшавий Цунах? 49Амма цу тоаба Товрат-хьехам бовзац, цудухьа Даьла наӀалт да царна тӀехь».

50ТӀаккха фарушхойх волча цхьанне, хьалха Ӏийсайна тӀавоагӀаш хиннача Никодемоса аьлар царга:[+] 51«Сагага ла а дувгӀале, цо фу леладу а халехьа, кхелъе бокъо лой вайна Товрата-хьехамо?»

52ТӀаккха фарушхоша Никодемоса жоп делар: «Хьо-м вац-те Галил-мехкара? Тахка а тахке хьажа, тӀаккха ховргда хьона, цхьаккха пайхамар Галил-мехкара цавоагӀалга[*]».

53ТӀаккха хӀаравар ши-ший цӀагӀа дӀавахар.

### 8


Нахаца лелаш йола кхалсаг хьалацар

1ХӀаьта Ӏийса Зайт-гаьн лоам тӀа вахар.

2ТӀаккха сецца Ӏуйрийна Ӏийса юха а Даьла ЦӀен коа вера. Беррига нах ухар Цунна тӀа. Ӏо а хайна, Ӏийсас наха хьехамаш дир. 3Цу хана Ӏалама наха а, фарушхоша а цхьа кхалсаг сийдоацаш лелача хана тӀа а кхаьча, из цу моттиге хьа а лаьца, хьа а йоалаяь, наха юккъе дӀаоттайир. 4Цар Ӏийсайга аьлар: «Устаз! Ер кхалсаг нахаца лелаш йолчура хьалаьца я. 5ХӀаьта Мусай Товрат-хьехамо тӀадиллад из санна барашта тӀой детта аьнна. ХӀанз Ӏа фу аргдар?»

6Из аьлар цар Ӏийса зер духьа а, Из бехке вира дола бахьан лахар духьа. ТӀаккха Ӏийса лохха Ӏо а теӀа, лаьтта пӀелгаца язде волавелар. 7ХӀаьта цу наха Шийга кхы а хаттараш тела доладича, Ӏийсас хьал а гӀетта аьлар: «Шийна тӀехь къадоацачо эггара хьалха тоха кхертӀо цунна».

8Из а аьнна, юха Ӏо а теӀа лаьтта яздеш вар Ӏийса. 9ХӀаьта уж дешаш шоашта хезача, цаӀ вокхана тӀехьа, воккхагӀа вар хьалхагӀа а водаш уж дӀабахар. ТӀаккха Ӏийса Ше висар цига, коа юккъе латтача кхалсагаца. 10Корта хьал а айбаь, Ӏийсас аьлар кхалсагага: «Кхалсаг, уж мичаб? Цхьанне а кхел йинзарий хьона?»

11Кхалсаго аьлар: «Цхьанне а йинзар, Аьла[*]».

«Аз а йиц хьона кхел, – аьлар Ӏийсас. – ДӀагӀо хьайна, амма хӀанзчул тӀехьагӀа кхы къинош ма летаде»[+].


Ӏийса дунен сердало я

12Цул тӀехьагӀа юха а аьлар Ӏийсас нахага: «Со дунен сердало я. Сона тӀехьа эттар, боадонашка леларгвац, амма цунна вахара сердало хургья»[+].

13ТӀаккха фарушхоша аьлар Цунга: «Ӏайха Хьайна тешал ду Ӏа, цудухьа Хьа тешал бакъ дац»[+].

14ТӀаккха Ӏийсас жоп луш аьлар царга: «Аз Айса Сайна тешал деш дале а, Са тешал бакъ да. ХӀана аьлча Сона хов, Се мичара венав, сенга вода, хӀаьта шоана хац Со мичара венав а, е Со сенга вода а[+]. 15Оаша адамий боарамах кхел ю, хӀаьта Аз цхьаннена кхел йиц[+]. 16Нагахьа санна Аз кхелъеш хилча, Са кхел бакъхургъя, хӀана аьлча, Со цаӀ вац, амма Со вайта Да а ва Соца[+]. 17Шун Товрат-хьехам тӀа а яздаь да, шин саго даь тешал бакъ да аьнна. 18ХӀаьта Сона тешал Аз Айса а ду, Со вайтача Са Дас а ду»[+].

19ТӀаккха хаьттар Цунга: «Мичав Хьа Да?»

Ӏийсас жоп делар: «Е Со а вовзац шоана, е Са Да а вовзац. Шоана Со вовзаре, Са Да а вовзаргвар»[+].

20Иштта къамаьл деш вар Ӏийса Даьла ЦӀен коа, ахча гулдеча яьшка юххе, Ше хьехамаш деча хана. Цхьанне а хьалаьцанзар Из, хӀана аьлча, Цун сахьат хӀанз а тӀакхаьчадацар[+].


Со водача шо доахкалургдац

21Юха а аьлар Ӏийсас цу нахага: «Со дӀавода, оаш лохарг а ва Со, шоай къиношца лерг а да шо. Со водача шо доахкалургдац»[+].

22ТӀаккха йоахар жугтий дина кулгалхоша: «Ше-Ше ве-м валлац Из? Цудухьа йоах-хьогӀ Цо: „Со водача шо доахкалургдац“?»

23Кхы а аьлар Ӏийсас: «Шо лохачарех да, хӀаьта Со лакхачарех ва. Шо укх дуненах да, хӀаьта Со укх дуненах вац[+]. 24Аз аьннад-кх шуга, шо шоай къиношца лергда, хӀана аьлча, нагахьа Со Вар Со хиларах[*] шо ца теше, шоай къиношца лергда шо».

25ТӀаккха аьлар цар Ӏийсайга: «Хьо малав?» Ӏийсас жоп делар царна: «Аз юххьанца денз шуга Со ва аьннар ва-кх. 26Дуккха а дар Са шох лаьца дувца, шо бехке а деш ала хӀама а. Амма Со Вайтар бакъвар ва, Сайна Цунгара хезар дувц Аз дуненга а»[+].

27ХӀаьта уж кхийтанзар, Ӏийсас шоашка Ший Даьх лаьца дувцаш дий. 28Цудухьа Ӏийсас аьлар: «Оашош Адама ВоӀ хьалваьккхача, тӀаккха ховргда шоана Со волаш Вар Со волга а, Аз Сайгара хӀама цалеладелга а. ХӀаьта Сайна Дас хьийхар мара дувцац Аз[+]. 29Из Со Вайтар Соца ва. Цо Со цхьаь витац, Аз даим Цунна ловр деш хиларах»[+].

30Ӏийсас яхар хозаш болчарех дукхагӀбараш Цох теша болабелар[+].


Бакъдолчо паргӀатадоахаргда шо

31Шийх теша болабеннача жугташка Ӏийсас аьлар: «Са дош лорадеш шо хуле, тӀаккха шо Са бакъдола мурдаш да. 32Шоана бакъдар довзаргда, цу бакъдолчо шо паргӀата а доахаргда».

33ХӀаьта цар жоп делар Ӏийсайна: «Тхо ИбрахӀима фух а да, тхо цӀаккха цхьанне а лай хиннадац. Ӏа мишта ях из „Шо паргӀатадовргда“?»

34Ӏийсас цунна жоп делар: «Боккъала ях Аз шуга: хӀара къалотадеш вар, къина лай ва. 35Лай массаза а вахаргвац ший фусам даь дезале, хӀаьта воӀ массаза а вус[+]. 36Иштта, нагахьа Адама ВоӀо шо паргӀата доахе, шо белггала паргӀата хургда. 37Сона хов шо ИбрахӀима фух даьнналга, амма шо Со ве дагахьа да, Са дош шун дег чу дижац[+]. 38Сай Да волча дайначох дувц Аз, хӀаьта оаш а шоай даьгара хезар леладу».


Шун да иблис да

39Ӏийсайна жоп луш, жугташа аьлар: «Тха да ИбрахӀим ва». ХӀаьта Ӏийсас аьлар царга: «Нагахьа санна шо ИбрахӀима бераш даларе, ИбрахӀима даь гӀулакхаш дергдар оаш. 40ХӀаьта хӀанз Со ве гӀерт шо, Со шуга бакъдар аьнна Саг воллашехь. Из бакъдар Сона Даьлагара хезад. ХӀаьта оаш дер ИбрахӀима дацар. 41Оаш шоай дас даь гӀулакхаш ду». ТӀаккха цар Ӏийсайга аьлар: «Тхо бӀежалха даь дац. Цхьа Да ва тха. Из Даьла ва».

42Ӏийсас аьлар царга: «Шун Да Даьла валаре, Со шоана везаргвар, хӀана аьлча, Со, Даьлера хьа а ваьнна, укхаза хьавенав. ХӀаьта Со Сайгара венавац, амма Дас вайтав Со. 43ХӀана кхетац-хьогӀ шо Са къамаьлах? Из Са дош шоана хаза йиш йоацандаь да. 44Шун да иблис да, хӀаьта шоана а лов шоай даьй лоӀамаш кхоачашде. Из юххӀанцахьа а адам доадер да, из бакъдолчунна тӀехьа Ӏийнзар, шийца бакъдар доацандаь. Цо харцдар дувцача хана шийдар дувц, хӀана аьлча, из харцдар дувцар а да, харцдолчун да а ва[+]. 45ХӀаьта Аз бакъдар дувццашехь а, Сох шо тешац. 46Шух малагӀчо бехке вергвар Со, Аз къинош летаду аьнна? ХӀаьта Аз бакъдар дувццашехь а, шо Сох хӀана тешац? 47Ше Даьлагара волчо ладувгӀ Даьла дешашка. Амма шоаш Даьлагара доацандаь, оаш ла а дувгӀац».


ИбрахӀим хилале хьалха Ӏийса хиннав

48Аьнначунна духьала жоп луш, жугташа аьлар Ӏийсайга: «ХӀаьта тхо бакълувш дац: „Хьо шомронхо ва, Хьона чухь жин да“, – оаха аьлча?»[+]

49Ӏийсас жоп делар: «Сона чухь жин дац. Аз Даь сий ду, хӀаьта оаш Са сий доаду[+]. 50Сай сий дер лехац Аз. Из Лохашвар – кхелъеш Вар ва[+]. 51Боккъала ях Аз шуга: Са дош кхоачашдаьчунна цӀаккха а валар гургдац»[+].

52Жугташа аьлар Ӏийсайга: «ХӀанз белггала хайра тхона Хьона чухь жин долга. ХӀана аьлча ИбрахӀим а веннав, пайхамараш а байнаб, хӀаьта Ӏа ях, Хьай дош кхоачашдеш вар цӀаккха лергвац. 53Боккъала вий-хьогӀ Хьо вай веннача даьл ИбрахӀимал воккхагӀа? Вай пайхамараш байнаб, Хье малав ях Ӏа?»

54Ӏийсас жоп делар: «Нагахьа Аз Айса Сай сий дой, из Са сий цхьаккха хӀама дац. Са сий дер Са Да ва, оаш шоай Даьла ва оалаш вола[+]. 55Шоана-м Из вовза а вайзавац, хӀаьта Сона вовз Из. Нагахьа Аз Сайна Из вовзац оале, Со а хургва шоана тарра харцдар дувцаш. Амма Сона Из вовза а вовз, Аз Цун дош а лораду[+]. 56Шун да ИбрахӀим гӀадвахавар Са ди гургхиларах, бӀарга а дайра, гӀад а вахар».

57Ӏийсас аьнначунна духьала жугташа аьлар: «Хьа-м кхы а шовзткъеи итт шу а мича даьннад, Хьона ИбрахӀим мишта вайнав?»

58ТӀаккха Ӏийсас аьлар: «Боккъала ях Аз шуга: ИбрахӀим хилале денз, Со волаш Вар ва Со».

59ТӀаккха тӀой хьаийцар цар Ӏийсайна детта дагахь. Амма Из царна юкъегӀолла къайлагӀа чакх а ваьнна, Даьла ЦӀен коара дӀавахар[+].

### 9


Ше ваьча хана денз бӀаргаш дайна хинна саг тоавар

1ТӀаккха чакхвоалача Ӏийсайна ше ваьча хана денз бӀаргаш дайна хинна саг вайра. 2Ӏийсай мурдаша хаьттар Цунга: «Устаз! Хьан къа лотадаь хиларах бӀаргаш дайна ва-хьогӀ ер саг, цу ше, е цун дас-нанас?»

3Ӏийсас жоп делар: «Е цо а, е цун дас-нанас а лотадаьдац къа, цунна тӀехь Даьла гӀулакхаш гойтар духьа хиннад из. 4Ди мелад де деза вай Со Вайтачо тӀадехка гӀулакхаш. ТӀайоагӀаш бийса я, тӀаккха цхьаннега а хӀама дулургдац[+]. 5Со дунен чу мелав, дунен сердало я Со»[+].

6Уж дешаш а аьнна, лаьтта цхьа туг а кхесса, из демийла вӀашагӀ а эдаь, из бӀаргаш дайначунна бӀаргах хьекхар Ӏийсас.

7Цул тӀехьагӀа бӀаргаш дайначунга аьлар Ӏийсас: «Вале Шилоахь (из „вахийтар“ яхилга да) оалача Ӏам тӀа а гӀой, хьай юхь йила».

Цу саго ваха, цига ший юхь йилар, тӀаккха бӀаргаса а гуш из юха вийрзар. 8Лоалахоша а, из саг сагӀа дехаш шоашта вайнача наха а йоахар: «Ер вац из, Ӏо а хайна сагӀа дехаш хиннар?»

9Цхьаболчар йоахар: «Из саг ва-кх из».

Вокхар оалар: «Из вац из, цунна тара ва из».

ХӀаьта цо ше йоахар: «Со ва из».

10ТӀаккха хаттараш дора цунга: «БӀаргаш хьа мишта делладелар хьа?» – яхаш.

11Цу саго духьала жоп делар: «Ӏийса цӀи йолча Саго тугаца дом вӀашагӀъэбаь са бӀаргашта хьакха, аьлар сога: „Шилоахь оалача Ӏам тӀа а гӀой, хьай юхь йила“. Аз ваха, юхь йилар, тӀаккха са бӀаргашта са дайра».

12ТӀаккха цунга аьлар: «Мичахьа ва Из?» Саго жоп делар: «Хац сона», – аьнна.


Фарушхоша бӀаргаса дайнар тоавалар мишта хиннад тахкар

13Из хьалха бӀаргаш дайна хинна саг фарушхошта тӀавигар. 14ХӀаьта Ӏийсас, тугаца дом вӀашагӀъэбаь, из бӀаргах а хьекха, тоаваь ди шоатта ди дар[+]. 15Цудухьа фарушхоша юха а хаьттар: «БӀаргаса мишта деннад хьона?» – аьнна.

Цу саго жоп делар: «Тугаца дом вӀашагӀ а эбаь, из са бӀаргах хьекхар Цо. ТӀаккха аз юхь йилар, хӀаьта хӀанз сона бӀаргаса гу».

16ТӀаккха фарушхойх цхьаболчар аьлар: «Даьлера вац Из Саг, Цо шоатта ди лорадац».

Вокхар оалар: «Шийна тӀехьа къинош долча саго мишта ергья иштта тамашийна белгалонаш?»

Фарушхошта юкъе къовсамаш даьлар[+]. 17Юха а бӀаргаш дайна хинначунга хаьттар: «Ӏа фу аргда Цунах лаьца, хӀана аьлча, Цо хьа бӀаргаса ма гойтадий?»

Цу саго аьлар: «Из пайхамар ва»[+].

18Цхьабакъда жугтий дина кулгалхой тийшанзар, из саг хьалха бӀаргаш дайна а хинна, хӀанз бӀаргашта хӀама го волавеннав аьлча. Цудухьа цу сага да-нана шоашта тӀадийхар цар.

19Цар хаьттар царга: «Ер вий оаш ваьча хана денз бӀаргашта хӀама ца гуш ва яха шун воӀ? ТӀаккха хӀанз бӀаргаса мишта гу цунна?»

20Цу дас-нанас жоп луш аьлар царга: «Тхона ер воӀ тхоай волга а хов, из ваьча хана денз бӀаргашта хӀама ца гуш хинналга а хов. 21ХӀаьта хӀанз цунна бӀаргаса мишта гу хац тхона, е цунна са Гойтар малав а хац. Цунга шийга хатта. Ер ше а ва кхийна ваьнна саг, цо ше дувца деза шийх лаьца».

22Иштта жоп делар цун дас-нанас, шоаш жугтий дина кулгалхойх кхерандаь. ХӀана аьлча кулгалхоша барт баьбар, нагахьа Ӏийса Масихь хилар тӀаэце, из саг гуллама цӀенах дӀакъоаставе[+]. 23Цудухьа аьлар цу сага дас-нанас: «Из ше ва кхийна ваьнна саг, цунга шийга хатта оаш», – аьнна.

24ТӀаккха шозлагӀа а из бӀаргаш дайна хиннар хьа а вийха, цар аьлар цунга: «Далла хоастам бе, бакъдар ала. Тхона-м хов из Саг къинош долаш волга».

25Цу бӀаргаш дайна хинначо аьлар, царна жоп луш: «Из Саг къинош долаш ва е вац-м хац сона. Цхьа хӀама-м хов сона: со хӀанззалца бӀаргаш дайна хилар а хӀанз сайна хӀама гуш хилар а».

26Юха а хаьттар цар цу сагага: «Фу дир Цо хьона? Хьа бӀаргаш хьа мишта дийлар Цо?» – аьнна.

27БӀаргаш дайна хинначо жоп делар царна: «Аз дийцар шоана, амма оаш ладувгӀанзар. ХӀанз юха а фу хаза ловш да шо? Шо-м дац-те Цун мурдаш хила ловш?»

28ТӀаккха из човхавеш жугтий дина кулгалхоша аьлар: «Хьо ва-кх цу Сага мурд, хӀаьта тхо-м Муса-пайхамара мурдаш да. 29Тхона хов Муса-пайхамарца къамаьл даьр Даьла ва, Ер мичахьара венав хац тхона»[+].

30Цу саго жоп луш аьлар царга: «Из да-кх тамашийна хӀама, шоана Из мичахьара ва ца ховш хилар. ХӀаьта Цо-м са бӀаргаш хьадийлар. 31Къинош летачарга Дала ла ца дувгӀалга хов вайна. Амма Шийх кхераш волчунга а, Ший лоӀам кхоачашбеш волчунга а Дала ладувгӀ[+]. 32Ер дуне кхеллача хана денз хезадац, дунен чу воалача хана бӀаргаш дайна хинна саг, бӀаргаса гуш хинна. 33Из Даьлера Саг ца хилча, Цунна цхьаккха а цу тайпара хӀама дулургдацар».

34ХӀаьта жугтий дина кулгалхоша цунна жоп делар: «Хьо веррига а къиношта юкъе ваьв. Ӏа хьехаргда тхона?»

Из а аьнна, эккхавир цар из[*].


Сина хӀама ца гуш хилар

35Из эккхаваьлга[*] а хайна, из хьа а леха, Ӏийсас аьлар цунга: «Теший хьо Адама ВоӀах?» – 36«Малав Из, аьла, со Цох тешаш хила?»

37Ӏийсас аьлар цунга: «Хьона Из гуш а хиннав, хӀанз хьоца къамаьл дер а Из ва»[+].

38ТӀаккха бӀаргаш дайна хинначо аьлар: «Теш со, Веза Аьла!» Из а аьнна, Ӏийсайна хьалхашка суждане вахар из.

39ТӀаккха Ӏийсас аьлар: «Со укх дунен чу кхелъе венав, бӀаргаш дайнарашта бӀаргаса гойта а, хӀаьта бӀаргаса долаш барий бӀаргаш доаде а».

40Ӏийсайца хиннача фарушхоша, Цо аьннар а хеза, аьлар Цунга: «Тхо а да-хьогӀ бӀаргаса доацаш?»

41Ӏийсас аьлар царга: «Нагахьа санна шо бӀаргаса доацаш даларе, шоана тӀехьа бехк хургбацар. ХӀаьта хӀанз оаш ях: „Тхона са гу“, – цудухьа шун бехк шоана шоашта тӀехьа бус»[+].

### 10


Ӏунах а цун женах а дола кӀоанолг

1«Боккъала ях Аз шуга: моллагӀа а вола саг, жа карте наӀарах гӀолла ца воагӀаш, кхычахьа гӀолла чуваьннар, из къу а зене саг а ва. 2ХӀаьта наӀарах чуваьннар цу устагӀий Ӏу ва. 3НиӀ лораеш волча хаьхочо хьаел цунна ниӀ, хӀаьта устагӀашта хоз цун оаз. ТӀаккха ший устагӀий цӀераш а йоахаш уж арадоах цо. 4Ший деррига устагӀий арадаьхача, из царна хьалхаваьнна вода, хӀаьта устагӀий цунна тӀехьаовтт, шоашта цун оаз йовзаш хиларах. 5Уж цхьаккха дича а гӀоргдац хийрачунна тӀехьа, цунах довдаргда уж, хӀана аьлча, кхы йола оаз царна йовзац».

6Из кӀоанолг дийцар царна Ӏийсас, амма цар кхетадинзар, из фу яхилга да.


Ӏийса дика Ӏу ва

7ТӀаккха юха а аьлар Ӏийсас: «Боккъала ях Аз шуга: Со устагӀашта яь ниӀ я. 8Сол хьалха мел баьхкараш берригаш а къуй а зуламхой а бар. Амма устагӀаша царга ладийгӀанзар. 9Со ниӀ я. МоллагӀа а Сога гӀолла чуваьннар кӀалхарвоаккхаргва. Из чу а ара а варгва, цунна жа доажа моттиг а кораергья. 10Къу лочкъадара а, вера а, хӀалакдара а мара вагӀац. ХӀаьта Со вахар хилийтара а, из вахар шортонца хилийтара а венав.

11Со дика Ӏу ва. Дикача Ӏуно ший са а дӀалу, ший устагӀий бахьан[+]. 12ХӀаьта оттаваь вола Ӏу, уж устагӀий ший ца хилара тарра, борз йоагӀаш шийна яйча, жа а дите дӀавод. Енача берзо уж устагӀий хӀалакду, уж дӀа-юха а доаржаду. 13Из ведда дӀавода, ше оттаваь Ӏу воландаь, цу устагӀашца хьашт а доацаш.

14Со дика Ӏу ва, цудухьа Сона Сай бараш бовз, Са барашта Со а вовз. 15Даьна Со вовзара тарра, Сона а вовз Да. Сай са дӀалу Аз устагӀий духьа. 16Кхы а устагӀий да Са. Уж укх жа-картара дац, уж хьадоаладе дезаш ва Со Сай жа карта. Цар а ладувгӀаргда Са оазага, тӀаккха царех цхьа Ӏул а хургда, цар цхьа Ӏу а хургва[+]. 17Аз Сай са дӀалу из юха хьаэцар духьа. Цудухьа Са Даьна Со вез[+]. 18Цхьанне а доаккхаргдац Согара Са са, амма Аз Айса дӀалургда из. Са йиш я Сай са дӀадала а из юха хьаэца а. Из тӀадиллар Аз Сай Даьгара хьаийцад»[+].

19Юха Ӏийсай уж дешаш бахьан долаш наха юкъе къовсам баьлар[+]. 20ДукхагӀа бараша оалар: «Цунна чу харц жин доал, Из хьаьрваьннав. Цунга ла хӀана дувгӀ оаш?»[+]

21Вокхар оалар: «Уж дешаш жинаша хьувзавеш волча сага дац. Харц-жина могаргдий бӀаргаш дайначун бӀаргаш хьаделла?»


Жугтий дина кулгалхоша Ӏийса тӀаийцанзар

22Ӏай Ерушалайиме дездеш дола Даьла ЦӀа Кердадаккхара [*] ди хьатӀадера. 23Даьла ЦӀен коара Сулейма-паччахьа цӀерагӀа йолча моттиге лелаш вар Ӏийса. 24Укхаза Ӏийсайна гонахьа гулбеннача жугташа аьлар Цунга: «Дукха лоаттадергдий-хьогӀ Ӏа тхо дух тӀа ца доалийташ? Хье Масихь вале, духхьала хьаалал тхога»[+].

25Ӏийсас жоп делар царга: «Аз аьлар шуга, амма шо тешанзар Сох. Сай Даь цӀерагӀа Аз деш долча гӀулакхаша тешал ду Сона[+]. 26Амма шоаш Са устагӀий доацандаь тешац шо Сох. 27Са устагӀашта Са оаз а хоз, Сона уж довз, уж Сона тӀехьа а доагӀа. 28ХӀаьта Аз царна хадаргдоаца вахар лу, уж цхьаккха хӀама дарах довргдац цӀаккха а, Са карара даргдац[+]. 29Уж Сона денна Са Да массарел а лакхагӀа ва. Са Даь карара цхьаннега а лочкъалургдац уж. 30Со а, Са Да а – Тхо цаӀ да»[+].

31ТӀаккха наха юха а тӀой хьаийцар Ӏийсайна детта[+].

32Ӏийсас жоп делар царна: «Сай Даьгара дукха дика гӀулакхаш гойтар Аз шоана. Царех малагӀдар бахьан долаш тӀой детта гӀерт шо Сона?»

33Жугташа жоп делар Ӏийсайна: «Ӏа даь дика гӀулакхаш бахьандолаш детта дахкац тхо Хьона тӀой, амма Ӏа, Даьла сийдоадеш, Хье а адам доллашехь, Хьайх Даьла варах детта доахк».

34Ӏийсас юха а жоп делар царна: «Яздаь деций шун Товрата хьехамаш тӀа а: „Аз аьннад: шо даьлаш да“? 35Нагахьа Даьла дош дӀакхаьчачарех а даьлаш аьнна хилча (хӀаьта юхадаьха хила йиш яц Деза Йоазонаш), 36тӀаккха хӀанз а аргда-те оаш, цу сигаларча Дас къоабалваь, укх дунен чу Вайтачунга: „Ӏа Даьла сийдоадеш къамаьл ду“, – Аз шоашка „Со Даьла ВоӀ ва“ аларах[+]? 37Нагахьа Аз Сай Дас деш дола гӀулакхаш деш деце, Сох ма тешалаш. 38Амма нагахьа Аз уж гӀулакхаш деш хилча, шоаш Сох ца теше а, Аз деча гӀулакхех теша, шо кхетаргдолаш, шоана ховргдолаш Да цаӀ ва Соца, Со цаӀ ва Даьца»[+].

39ТӀаккха юха а лийхар цар Ӏийса, хьалаца дагахь, амма Из цар карарваьлар[+].

40Юха а Ярден-хин вокха оагӀорахьа, хьалха Яхьяс нах хи чу лувчабаьча моттиге вахар Ӏийса. Цига висар Из[+]. 41Дукха нах баьхкар Ӏийсайна тӀа. Цар йоахар: «Яхьяс тамашийна белгало гойтанзар, амма цо Укхох лаьца аьннар деррига а бакъ да»[+]. 42Цига дукха нах тийшар Ӏийсайх[+].

### 11


Эл-Ӏазар валар

1Бейт-Ӏания оалача юрта вахаш вар Эл-Ӏазар цӀи йолаш цхьа саг. Из чӀоагӀа цамогаш вар. Из Бейт-Ӏания яр Марем а, цун йиша Марта а яхаш йола моттиг. 2ХӀаьта из Марем яр, Везача Аьлана тӀа хоза хьадж йоагӀа даьтта а детта, Цун когаш ший керта мосашца бокъа беш. ХӀаьта из цамогаш вар Марема воша Эл-Ӏазар вар[+].

3Цу йижараша хабар дахьийтар Ӏийсайна тӀа: «Веза Аьла, ер Хьона везаш вар цамогаш ва», – аьнна.

4Из хоам Шийна хезача, Ӏийсас аьлар: «Из цамогар Ӏоажалца дац, амма цунга гӀолла Даьла ВиӀий сийле гойтар духьа да».

5Ӏийсайна езар Марта а, цун йиша а, Эл-Ӏазар а. 6ХӀаьта Эл-Ӏазар цамогаш ва аьнна Шийна хеза доллашехьа, кхы а ши ди даьккхар Ӏийсас цу Ше волча моттиге. 7Цул тӀехьагӀа Ӏийсас Ший мурдашка аьлар: «Юха а ЕхӀуда-мехка долх вай».

8ТӀаккха мурдаша аьлар цунга: «Устаз! Дукха ха-м яц жугташа Хьона тӀой деттара Хьо лехаш хинна. ТӀаккха Хьо юха а ваха воалл цига?»[+]

9Ӏийсас жоп делар: «Шийтта сахьат деций денна чухь? Дийнахьа лелачун ког дӀакхетац, цун укх дунен сердало гу[+]. 10Амма бийсан лелачун ког дӀакхет, хӀана аьлча, цунца сердало хилац». 11Из а аьнна, юха тӀатехар Ӏийсас: «Вай доттагӀа Эл-Ӏазар тхьайсав, хӀаьта Со из сомаваккха вода».

12Мурдаша аьлар Цунга: «Веза Аьла! Нагахьа цунна наб кхете тоалург ма вий из».

13Амма Ӏийсас Эл-Ӏазара валарах дувцар, хӀаьта мурдашта хетар, Ӏийсас Эл-Ӏазара наб кхийттай йоах. 14ТӀаккха Ӏийсас духхьала дӀааьлар царга: «Эл-Ӏазар дӀакхелхав. 15ХӀаьта цигахьа ца хиларах воккхий веш ва Со шун духьа, шо Сох тешийтар духьа. ТӀаккха хӀанз долх вай из волча».

16ТӀаккха Томаса, шийх Шолаваьр оалаш волчо аьлар вокха мурдашка: «Вай а долх Цунца цхьана далара»[+].


Ӏийса ва веннар дийнвеш Вар а, вахар луш Вар а

17Хьакхаьчача Ӏийсайна диъ ди хьалха денз къубба чу уллаш коравир Эл-Ӏазар. 18Бейт-Ӏания-юрт Ерушалайима юхе яр, кхо километр мара йоацаш. 19Дукха жугтий баьхкар Мартайна а Марема а тӀа цар воша Эл-Ӏазар кхалхар бахьан долаш сатем бе аьнна. 20Ӏийса воагӀаш ва аьнна хеза, Марта Цунна духьала яхар. ХӀаьта Марем цӀагӀа йисар.

21ТӀакхаьчача, Мартас аьлар Ӏийсайга: «Веза Аьла, Хьо укхаза нагахьа хиннаваларе, лергвацар са воша. 22Амма сона хӀанз а хов-кх Ӏа Даьлагара мел дийхар Дала Хьона лургдолга».

23ТӀаккха Ӏийсас аьлар цунга: «Дийнлургва хьа воша».

24Мартас аьлар Ӏийсайга: «Нах дийнлургболча тӀеххьарча дийнахьа из а дийнлургволга хов сона»[+].

25Ӏийсас аьлар цунга: «Со ва адамаш Дийндер а, адамашта вахар Лур а. Сох тешаш вар венначул тӀехьагӀа а вахаргва[+]. 26МоллагӀа а вахаш вар, Сох тешаш вар цӀаккха а лергвац. Теший хьо цунах?»[+]

27Мартас жоп делар: «Теш со, Веза Аьла! Со теш Хьо Масихь волга а, дунен чухь ва везаш вола Даьла ВоӀ волга а»[+].


Ӏийсай велхар

28Из аьнна, яха ший йиша Марем хьа а йийха, цунга къайлагӀа аьлар Мартас: «Устаз укхаза ва, хьога кхайк Из».

29Из хезача Марем сихха хьал а гӀетта Ӏийсайна тӀаяхар. 30Ӏийса хӀанз а юрта чуваланза вар. Из хӀанз Шийна Марта духьалъеннача моттиге латтар. 31ТӀаккха Марем сихха хьал а гӀетта араяьлча, цунна сатем бе баьхкача жугташта из къуббана тӀайодаш я меттар, цига елхар духьа. Уж Марема тӀеххьа бахар.

32Ӏийса волча дӀакхаьчача, шийна Из а вайча, Цунна когашка ежа, Марема аьлар: «Веза Аьла! Хьо укхаза хиннаваларе, лергвацар са воша».

33Елха Марем а, белха цунца баьхка жугтий а байна, дагахьа раьзавоацаш а, догдеха а вар Ӏийса. 34Ӏийсас аьлар: «Мичахьа Ӏовилав оаш из?»

Цар жоп делар: «ДӀагӀо, хьажал, Аьла!»

35Ӏийсай бӀаргех хиш дера. 36ТӀаккха жугташа йоахар: «Ма везаш хиннав Цунна из!» 37Амма жугтийх цхьаболчара йоахар: «Цу бӀаргаш дайна хиннача къонахчунна бӀаргаса гойта низ кхаьчача Укхан ер саг ца валийта низ кхачанзар-хьогӀ?»[+]


Эл-Ӏазар венначар дийнвалар

38Ӏийса Ше дагахьа раьзавоацаш а къуббана юха тӀавера. Из хьагӀар яр, духьала билла кхера а болаш.

39ТӀаккха Ӏийсас аьлар: «ДӀакорчабе из духьалара кхера».

Венначун йишас Мартас аьлар Ӏийсайга: «Веза Аьла! Во хьадж йоагӀа цунах, ер диълагӀа ди ма дий из венна».

40Ӏийсас аьлар цунга: «Хьога аьннадецарий Аз, нагахьа хьо теше, Даьлера сийле гургья хьона?»

41ТӀаккха кхера дӀакорчабир. ХӀаьта Ӏийсас бӀаргаш хьал а хьожадаь аьлар: «Да! Баркал ях Аз Хьона, Со Хьона дӀахазарах[+]. 42Сона-м ховр, Со Хьона геттара дӀахозалга. Амма укх гонахь латтача наьха духьа аьлар Аз из, Со Ӏа вайта хиларах уж тешийтар духьа»[+].

43Из а аьнна, Ӏийсас чӀоагӀа цӀогӀа хьекхар: «Эл-Ӏазар! Аравала!» – аьнна[+].

44ТӀаккха из венна хиннар, когех, кулгех дийхка кисей оасаш а долаш, дӀабийхка корта а болаш, къубба чура араваьлар. Ӏийсас аьлар царга: «Хьа а ваьсте, дӀавахийта из»[+].


Ӏийса ве аьнна баь барт

45ТӀаккха Марем йолча баьхка жугтий дукхабараш, Ӏийсас даьр бӀарга а дайна, тийшар Цох[+]. 46ХӀаьта царех цхьабараш фарушхошта тӀа а баха, Ӏийсас даьр дийцар царна. 47ТӀаккха дина керттерча даьша а, фарушхоша а, Лакхера Кхел[*] вӀашагӀ а теха, аьлар: «Фу дергдар-хьогӀ вай, хӀана аьлча укх Саго дукха тамашийна белгалонаш ма гойтий? 48Вай Из дӀахо а иштта вуте, Цунах берригаш тешаргба. ТӀаккха римахоша хьа а баьхка, вай Даьла ЦӀа а вай къам а хӀалакдергда».[*]

49Царех цхьанне, цу шера дина керттера да волча Къайафас аьлар: «Шоана хӀама хац, 50е шо кхета а кхетац шоашта гӀойле йолчох. Из цхьа саг масса долча халкъан духьа валар гӀойле я, деррига халкъ хӀалакьхулчул»[+].

51Из Къайафас ше шийгара аланзар. Амма цу шера ше дина керттера да хиларах, цо Даьлера бола хоам бовзийташ аьлар, Ӏийса жугтий халкъа духьа лергва аьнна. 52Амма жугтий халкъа духьа хинна а ца Ӏеш, дӀа-юха даьржа дола массадола Даьла бераш хьа а гулдаь, вӀашагӀтохар духьа а хила дезаш дар из[+].

53Цу дийнахьа денз Ӏийса ве аьнна соцам бир цар[+]. 54Цудухьа Ӏийса жугташта юкъе Ше гургволаш лелацар. Цигара дӀа а ваьнна, яьссача аренна гаргагӀа болча мехка вахар Ӏийса. Эфрайим оалача шахьаре сецар Из Ший мурдашца.

55ХӀаьта хьатӀадоагӀаш дар жугтий Песахь оала деза ди. Из деза ди тӀакхачале, цу мехкара дукха адам дера Ерушалайиме, шоай дино ма аллара цӀендалар духьа[+]. 56Цу адамаша Даьла ЦӀен коара Ӏийса лохар. Цига шоаш латташ, наха шоайла хеттар: «Шоана мишта хет? Из цхьаккха хӀаман духьа а воагӀаргвий-те укх дезача дийнахьа?»

57ХӀаьта дина керттерча даьша а, фарушхоша а нахага амар дир, нагахьа санна Ӏийса мичахьа ва ховш хуле, Из вола моттиг хьаювца, Из лацар духьа[+].

### 12


Бейт-Ӏания-юрта Ӏийсайна тӀа деза даьтта доттар

1Иштта, Песахьа деза ди тӀакхача ялх ди дисача, Бейт-Ӏания оалача юрта вера Ӏийса. Ӏийсас венначура дийнваь вола Эл-Ӏазар а вар цига вахаш[+]. 2Цигахьа пхьер кийчдир Ӏийсайна. Марта а яр гӀулакхаш деш. Из Эл-Ӏазар вар Ӏийсайца пхьер дуачарца. 3ТӀаккха Марема, кхабилг[*] хиллала нард оалача зизах даьккха дола деза даьтта, хьа а ийца, Ӏийсайна когаш тӀа деттар. Цул тӀехьагӀа ший кертара мосашца Ӏийсай когаш бокъабир цо. ХӀаьта из цӀа хоза хьадж йоагӀача даьтта хьажах дизар[+]. 4ТӀаккха Ӏийсай мурдех цхьанне, ЕхӀуда-Иш-Къерийота, тӀехьагӀа Ӏийсайна тийшаболх баьчо, аьлар: 5«Из деза даьтта кхо бӀаь динари[*] ахчах дехка а дехка, мискачарна дӀа хӀана дийкъанзар вай?» 6Из ше аьннар аланзар цо мискача наьха бала кхаьча, хӀаьта ше къу хиларагӀа аьлар. Шийга мурдий ахча Ӏалашдеш лелабеш бола тӀормиг боландаь, наггахьа цу чу тоссача ахчах хӀама хьаэцар цо шийна[+].

7ТӀаккха Ӏийсас аьлар: «Йита из кхалсаг. Со дӀаволларгволча денна Ӏалашдаьд цо из даьтта. 8ХӀана аьлча мискабараш массаза хургба шуца, хӀаьта Со даим хургвац шуца».


Эл-Ӏазара духьала баь барт

9ДукхагӀа болча жугташта хайра Ӏийса цига волга. Ӏийса гора духьа баьхка а ца Ӏеш, Цо венначара дийнваь вола Эл-Ӏазар го а баьхкабар уж[+]. 10ХӀаьта дина керттерча даьша Эл-Ӏазар ве аьнна соцам бир. 11ХӀана аьлча Эл-Ӏазар бахьан долаш баьхка дукхагӀбола жугтий Ӏийсайх тийшар.


Ӏийса гӀозалца тӀаэц Ерушалайиме

12ШоллагӀча дийнахьа Песахь дезде баьхкача дукхача наха хезар Ӏийса Ерушалайиме воагӀаш ва аьнна. 13Уж хурма гаьн ткъовронаш кара а йолаш, Ӏийсайна духьала баьхкар. Цар цӀогӀарч деттар:

«ОшаӀна! Далла ба хоастам!
Даькъала ва Везача Аьлан цӀерагӀа воагӀаш вола
Исраила Паччахь!»

14ХӀаьта Ӏийса цхьа къона вир корадаь, цунна тӀахайра, Деза Йоазонаш тӀа яздаь долчча бесса:

15«Ма кхералахь, ЦӀийона йоӀ[*]!
Ер хьа Паччахь воагӀа,
къонача вира тӀа а хайна».

16Цун мурдаш юххьанцахьа кхийтанзар цу гӀулакхех. Амма тӀехьагӀа Ӏийсай сийле кхоачашхилча кхийтар уж, уж дешаш Цунах лаьца яздаь хиларах а, из деррига Цунна даь хиларах а[+].

17Хьалха Цо Эл-Ӏазар къубба чура хьавийхача хана а, Цо из венначара дийнваьча хана а Ӏийсайца хиннача наха цунна тешал дора. 18Ӏийсас из тамашийна белгало яр хеза, Цунна духьала баьхкар нах. 19Фарушхоша вӀаший йоахар: «Гой шоана, вайна-м хӀама де магац? ХӀаьта деррига дуне Цунна тӀехьаотташ латт!»[+]


Цхьаболча грекахоша Ӏийса лахар

20Песахьа дезача дийнахьа Далла Ӏамалъе баьхкача нахаца грекахой а бар. 21Галил-мехкара Бет-ЦӀайда-шахьарера волча Филиппана тӀабахар уж. Цар дехараш деш аьлар Филиппага: «Аьла, тхона Ӏийса бӀаргагор дезар»[+].

22Филиппа дӀа а ваха цунах лаьца Андреасага дӀааьлар. ТӀаккха Андреаса а Филиппа а Ӏийсайга дӀадийцар грекахошта ловш дар. 23Ӏийсас жоп луш аьлар цу шиннега:

«ТӀакхаьчад Адама ВоӀа сийле дӀагойта еза сахьат[+]. 24Боккъала ях Аз шуга: нагахьа кӀи фийг лаьтта бежача, хӀалак ца хуле из ше бусаргба. ХӀаьта нагахьа из ше хӀалакьхуле а, дуккха а сом лургба цо. 25Ший са дезачо из хӀалакду. ХӀаьта укх дуненахь ший са ца дезачо, хадаргдоацача вахаре кхачар духьа Ӏалашдергда из. 26МоллагӀ а Сона гӀулакх деш вар Сона тӀехьаотталва. Со волча моттиге, Са Ӏу а хургва. МоллагӀа Сона гӀулакх деш вар Са Дас лоархӀар ва».


Ӏийсас Ший валарга гӀолла дергдолчох дувц

27«ХӀаьта хӀанз Са са корзагӀдаьннад. Фу ала Аз? „Да, кӀалхарваккха Со укх сахьатах“? ХӀаьта укх сахьата духьа венав Со[+]. 28Да! Хазийта Хьай цӀи!»

ТӀаккха сигаленашкара оаз хезар: «Аз Сай цӀера сийле хаза а хазийтай, хӀаьта хӀанз кхы а хозийтаргья», – аьнна.

29Цига лаьттача, из хезача наха йоахар: «Из сигале къайкъар дар».

ХӀаьта вокхар йоахар: «Малейко къамаьл дир Цунца».

30Цар аьнначунна духьала Ӏийсас аьлар: «Са духьа яйтанзар из оаз, шун духьа яйтар[+]. 31ХӀанз укх дунен кхел хулаш я. Укх дунен аьла[*] дӀаэккхавергва хӀанз[+]. 32Со лаьттара хьалваьккхача, деррига адам Сайна тӀаозадергда Аз»[+].

33Из Ӏийсас аьлар, Ший валар мишта хургда хайтар духьа[+]. 34Наха Ӏийсайга аьлар: «Тхона хезад Товрата хьехам тӀа, Масихь даим вахаргва аьнна, долга. ТӀаккха Ӏа мишта ях: „Адама ВоӀ хьалваккха[*] везаш ва?“ Малав из Адама ВоӀ?»

35ТӀаккха Ӏийсас аьлар царга: «ХӀанз а кӀеззига йолча хана сердало я шуца. Сердало йоллаш цу Сердалон чу лела, шоаш боадонга дӀа ца хьулдайташ. ХӀаьта боадонга лелачунна ше сенга вода а хац[+]. 36Из сердало шуца йолччара теш цу сердалонах, тӀаккха сердалонна къонгаш хургда шо». Из а аьнна, Ӏийса дӀавахар, дӀакъайла а ваьнна царна.


Жугтий цатешар

37Ишттал дукха тамашийна белгалонаш гойтар Ӏийсас наха, хӀаьта а тешаш бацар уж Цунах. 38Из дар ЕшаӀ-ЯхӀу-пайхамаро аьнна ер дешаш кхоачаш хилийтара:

«Веза Аьла, мала тийшар тхогара хезачох?
Хьанна хоадалара Везача Аьлан низбола кулг?»

39Уж нах тешаш а бацар, ЕшаӀ-ЯхӀу-пайхамаро кхы дӀахо а аьнна даь:

40«Дала уж бӀаргаш дайна а баьб,
цар дегаш а чӀоагӀдаьд,
цар бӀаргашта гургдоацаш,
цар дегаца кхетадергдоацаш,
Сога шоаш тоабайтара
уж тӀа а берзаргбоацаш!»

41Иштта аьннад ЕшаӀ-ЯхӀу-пайхамаро, шийна Ӏийсай сийле яйча. Из Ӏийсайх лаьца аьннадар цо.

42Хьакимашта юкъера дукхагӀа бараш тийшар Ӏийсайх. Амма шоаш фарушхойх кхерар бахьан долаш, цар хайтанзар шоаш тийшалга. Уж кхерар шоаш гуллама цӀенах дӀакъоастабар[+]. 43ХӀана аьлча, наха шоай сий дар Дала сийдарал дукхагӀа дезар царна[+].


Ӏийсай дешо дуненна кхел ю

44ТӀаккха Ӏийсас дӀакхайкадир нахага: «Сох тешаш вар, Сох тийша а ца Ӏеш, Со Вайтачох а теш[+]. 45Со гуш волчунна Со Вайтар а гу[+]. 46Сердало санна венав Со укх дунен чу, Сайх тешаш вар цхьаккха а боадоне ца витар духьа[+].

47Нагахьа санна цхьанне Са дешаш шийна хезача, уж ца лорадой, Аз цунна кхелъяц. ХӀана аьлча Со дуненна кхелъе венавац, амма дуне кӀалхардаккха венав[+]. 48Со а Са дешаш а тӀа ца эцаш волчунна ший кхел я. Аз аьннача дешо ергья цунна кхел тӀеххьарча дийнахьа. 49ХӀана аьлча Аз Сайгара яхац, амма Со Вайтача Са Дас тӀадиллад Сона, Аз фу ала а, фу дувца а деза оалаш. 50Сона хов, Дала тӀадилларо хадаргдоацача вахарга а воалаву. Цудухьа Аз яхар Сайга Дас ма аллара ях Аз».

### 13


Ӏийсас Ший мурдий когаш биллар

1Песахьа деза ди тӀакхоачаш дар. Ше укх дунен тӀара Ший Даьна тӀаваха веза сахьат тӀакхоачаш долга ховш вар Ӏийса. Ший бараш безабенна, укх дунен чура, Цунна безабалар уж дегчура[+]. 2Пхьор дуача хана Ӏийсайна тийшаболх бе дагатессар иблисо ШимӀон-Иш-Къерийота воӀа ЕхӀудана[+]. 3ХӀаьта Ӏийса ховш вар Ший Дас деррига а Ший кара денналга а, Ше Даьлагара хьавеналга а, хӀанз Далла тӀаводалга а[+]. 4Иштта Ӏийсас истола тӀара хьал а гӀетта, Шийна тӀера тӀехьдувха барзкъа Ӏодаьккхар. ТӀаккха гата хьа а ийца, из Ший юкъах дийхкар. 5Цул тӀехьагӀа таза чу хий а деттар Ӏийсас. ТӀаккха мурдий когаш буллаш, уж Ший юкъах доаллача гатаца бокъабе волавелар Из. 6Иштта ШимӀон-Кефана тӀа а вахар Ӏийса, хӀаьта вокхо аьлар Цунга: «Веза Аьла, Ӏа булларгба са когаш?»

7Ӏийсас жоп делар: «Аз деш дар хӀанз фуд хац хьона, амма тӀехьагӀа кхетаргва хьо».

8ТӀаккха Кефас аьлар Цунга: «Булларгбац Ӏа са когаш цӀаккха а».

ТӀаккха Ӏийсас жоп делар Кефана: «Аз хьо ца вулле, Соца юкъара хӀама дац хьа».

9ТӀаккха ШимӀон-Кефас аьлар Цунга: «Веза Аьла, когаш била а ца Ӏеш, са кулгаш а, корта а билла!»

10Ӏийсас аьлар цунга: «Лийчачун когаш мара била безац, хӀана аьлча, веррига цӀена ва. Шо а цӀена да, дерригаш деце а»[+]. 11Ӏийсайна вайзар Шийна тийшаболх бе воаллар. Цудухьа аьлар Цо: «Дерригаш цӀена деце а», – аьнна[+].

12Мурдий когаш билла а ваьнна, Ший тӀехьдувха барзкъаш хьа а ийца, Ӏийса истола уллув хаьнара ваьнна улар[*]. ХӀаьта мурдашка Цо аьлар: «Хой шоана, Аз шоашта даьр фуд? 13Оаш Сох „Устаз“ а, „Веза Аьла“ а оал, из нийса оал оаш. Со боккъонцахь Из ва а ва. 14Иштта шун Веза Аьла а, Устаз а воллашехь, Аз шун когаш билача, оаш а била беза вӀаший когаш. 15Аз масал гойтар шоана. ХӀанз Айса даьр шуга вӀаший дайтар духьа. 16Боккъала ях Аз шуга: „Ӏу ший фусам-даьл лакхагӀа вац. Иштта вахийтар а, ше вайтачул лакхагӀа вац“[+]. 17Из шоана ха а хой, из оаш кхоачаш а дой даькъала да шо.

18Шох массарех лаьца яхац Аз из. Сона бовз Айса харжараш. Амма кхоачашхила деза Деза Йоазонаш тӀа яздаь дола: „Соца ялат дуаш волчо Сона тӀа кӀоажув айбаьб“, – яха дешаш[+]. 19ХӀанз хьалххе а дӀахойт Аз шоана хургдар, из кхоачашхилале, тӀаккха из кхоачашхинна даьлча, Со Вар Со хиларах[*] шо тешийта[+].

20Боккъала ях Аз шуга: Аз вохийтар тӀаэцаш волчо Со тӀаэц, хӀаьта Со тӀаэцачо Со Вайтар а тӀаэц»[+].


Ӏийсас Шийна тийшаболх хьано бергба дӀадийцар

21Из къамаьл дича, Ӏийса геттара корзагӀваьлар. Цо тешал деш, аьлар: «Боккъала ях Аз шуга, шох цхьанне тийшаболх бергба Сона»[+].

22ТӀаккха мурдаш цецбаьнна вӀаший бӀарахьежар, Цо вувцар малав ца ховш. 23Мурдех Ӏийсайна къаьстта везаш вола цаӀ Цунна наькха тӀа вижа Ӏеш вар[+]. 24Цу мурдага ШимӀон-Кефас кулг оамалах аьлар, Цо вувцар малав хатта аьнна.

25Цу мурдо Ӏийсай наькха тӀа корта а билла хаьттар Цунга: «Веза Аьла! Малав из?» – аьнна.

26Ӏийсас жоп делар: «Аз ер олга чӀегилг, када чу а Ӏетта дӀакховдаергьяр ва-кх».

ТӀаккха Ӏийсас олга чӀегилг када чу Ӏетта дӀакховдайир ШимӀон-Иш-Къерийота воӀага ЕхӀудага. 27ЕхӀудас из олга чӀегилг хьа ийцача, цу сахьате цунна чу иблис даьлар. ТӀаккха Ӏийсас аьлар ЕхӀудага: «Из хье де воаллар сихха дий вала».

28Амма Ӏийсайна юххе дӀатайжа Ӏеш болчарех цхьаккха а кхийтанзар, Ӏийсас сенах лаьца йоах цунга. 29ЕхӀудага ахча дола тӀормиг хиларах, царех цхьаболчарна моттар, Ӏийсас цунга «Дезача денна вайна эшар эца» е «Мискачарна сагӀа ле», – йоах[+]. 30ХӀаьта ЕхӀуда из олга чӀегилг хьа а ийца араваьлар. Ара бийса яр.


Кердадар тӀадиллар

31Иштта ЕхӀуда араваьлча Ӏийсас аьлар: «ХӀанз Адама ВиӀий сийле гучаяьлар, хӀаьта Даьла сийле Цунга гӀолла гучаяьккхай. 32Нагахьа Даьла сийле Цунга гӀолла гучаяьккхача, тӀаккха Дала а Шийга гӀолла Адама ВиӀий сийле гучайоаккх. Кастта Дала Цун сийле а гучайоаккхаргья[+].

33Бераш! Кхы дукха хургвац Со шуца. Лохаргва оаш Со. Амма Аз жугтий дина кулгалхошка ма аллара: „Со водача шун дахка йиш яц“, иштта хӀанз шуга а ях Аз из[+]. 34ХӀанз кердадар тӀадул Аз шоана: вӀаший дезаш хила. Сона шо деззача бесса, иштта шо а дезалаш вӀаший[+]. 35Нагахьа шо вӀаший безаме хуле, тӀаккха ховргда массанена, шо Са мурдаш долга».


Ӏийсас хьалххе а дӀахойт Кефа Шийх дӀакъастаргхилар

36ШимӀон-Кефас хаьттар Ӏийсайга: «Веза Аьла! Хьо сенга вода?»

Ӏийсас жоп делар цунна: «Со водача хӀанз воалургвац хьо, амма тӀехьагӀо воагӀаргва хьо Сона тӀехьа».

37Кефас хаьттар Ӏийсайга: «Са йиш хӀана яц-те хӀанззехь а Хьона тӀехьа ва? Сай са а дӀалургда аз Хьа духьа»[+].

38Ӏийсас жоп делар: «Хьай са а дӀалургда ях Ӏа Са духьа? Боккъала ях Аз хьога: „БоргӀал кхайка а кхайкале, кхозза Сох дӀакъастаргва хьо“»[+].

### 14


Ӏийса Даьна тӀабода никъ ба

1«Сагота ма хилда шун дегаш. Даьлах а теша, Сох а теша[+]. 2Са Даь цӀагӀа дукха я ченаш. Нагахьа из иштта децаре, Аз аргдарий шуга: „Со шоана моттиг кийчъе вода?“ 3Аз дӀа а ваха, шоана моттиг кийчъяь яьлча, тӀаккха юха а вена, Се волча дӀадугаргда шо, шо а Со волча хургдолаш[+]. 4Со водача моттиге бода никъ а бовз шоана».

5ТӀаккха Томаса аьлар Цунга: «Веза Аьла, тхона-м хац Хьо сенга вода, тхона мишта бовз из никъ?»[+]

6Цунна духьала Ӏийсас аьлар: «Со ба никъ а, бакъдар а, вахар а. Цхьаккха а водац Даьна тӀа Сога гӀолла мара[+]. 7Со вовзаре, Са Да а вовзаргвар шоана. ХӀаьта хӀанз денз дӀа Из вовза а вайзав, бӀарга а вайнав шоана».

8Филиппа аьлар Ӏийсайга: «Веза Аьла, гойталахь тхона Да, из тоъаргдар-кх тхона тӀаккха»[+].

9Ӏийсас аьлар цунна духьала: «Ишттал дукхача хана денз ва Со шуца, хӀаьта хӀанз а вовзац хьона Со, Филипп? Со бӀаргавайначунна Да а вайнав, хӀаьта Ӏа из мишта ях: „Гойталахь тхона Да“[+]? 10ХӀаьта хьо тешаций Со цаӀ Даьца хиларах а, Да цаӀ Соца хиларах а? Аз шуга оала дешаш Согара дац. Соца цаӀ волча Са Дас ду Ший гӀулакхаш[+]. 11Тешалаш Сох, Со цаӀ Даьца хиларах а, Да цаӀ Соца хиларах а. ХӀаьта шо из бахьан долаш а теше, Аз деча гӀулакхашка гӀолла теша Сох[+]. 12Боккъала ях Аз шуга: из Аз деш дар Сох тешачунна дулургда. Кхы сов гӀулакхаш дулургда цунна, хӀана аьлча, Со Да волча вода[+]. 13ТӀаккха оаш Са цӀерагӀа мел дийхар Аз кхоачашдергда, Даь сийле Цун ВоӀага гӀолла гучаяккхар духьа. 14ХӀаьта оаш фуннагӀа а Са цӀерагӀа дехе, Аз кхоачашдергда из»[+].


Даьла Са лургда алар

15«Нагахьа санна шоана Со везе, Аз шоашта тӀадиллар кхоачашде оаш. 16ХӀаьта Аз Даьга дехаргда, тӀаккха Цо кхывола гӀо Дергдар[*] лургва шоана, Из даим шуца хилийта[+]. 17Из гӀо Дергдар бакъдолчун Са да. Из дуненна тӀаэцалургдац, шийна Из го а ца гондаь, Из довза а ца довзандаь. ХӀаьта шоана довз Из, Из шуца доландаь а, шоана чухь Из хургдоландаь а. 18Бой дутаргдац Аз шо. ВоагӀаргва Со шо долча. 19Кастта дуненна гургвац Со, амма шоана гургва Со. Со вахаш хиларах, шо а дахаргда[+]. 20Цу дийнахьа шоана ховргда Со Сай Даьца цаӀ хилар а, шо Соца цаӀ хилар а, Со шуца цаӀ хилар а. 21Аз тӀадиллар тӀаэцаш вар, из кхоачашдеш вар, из Со везаш вар ва. ХӀаьта Со везар Са Даьна а везаргва. Сона а везаргва из, Аз Се гойтаргва цунна»[+].

22Иш-Къерийот а воацаш, кхыча ЕхӀудас аьлар Ӏийсайга: «Веза Аьла! Из фуд? Хьо тхона хӀана гойта воал Хье, дуненна а ца гойташ?»

23Ӏийсас аьлар цунга: «Нагахьа сага Со везе, цо Са дош лорадергда. Са Даьна из везаргва, хӀаьта Вай из волча а гӀоргда, воашта фусам а ергья цигахьа. 24Со ца везачо, Са дешаш а тӀаэцац. ХӀаьта шоана хозаш дола дош Са дац. Из Со вайтача Даь да.

25Ер Аз дийцар шуга, Со шуца а волаш. 26ХӀаьта шоана гӀо Дергдар, Ший Са дайтаргда Са Дас. Са цӀерагӀа дойтаргдолча цу Даьла Сино хьехаргда шоана масса дола хӀама. Аз шуга мел дийцар, дага а дойтаргда Цо шоана[+].

27Машар бут Аз шоана, Сай машар лу Аз шоана. Дунено ца лучча тайпара машар лу Аз шоана. Сатем боацаш ма хилда шун дегаш, кхера а ма лолда уж.

28Шоана хезар-кх Аз шоашка аьннар: „Со дӀавода, юха а воагӀаргва Со шо долча“. Со шоашта везаре, хозахетаргдар шоана Со Даьна тӀаводаш хилар, Са Да Сол лакхагӀа воландаь[+].

29ХӀанз, хьалххе из хилале, дӀахойт Аз шуга, тӀехьагӀа из кхоачашхинна даьлча, шо тешийтара[+]. 30Кхы дӀаьх дергдац Аз шуца къамаьл, хӀана аьлча, укх дунен аьла[*] хьавоагӀа, хӀаьта цун Сона тӀехь доал дац[+]. 31Амма Сона Сай Да везилга дуненна дӀахайтар духьа Дас тӀадиллар Цо ма аллара кхоачашду Аз.

ХьалгӀовтта. Укхазара дӀадолх вай».

### 15


Ӏийса комсий бакъбола саьрг ба

1«Со комсий бакъбола саьрг ба, хӀаьта Са Да комсаш Лелаярхо ва. 2МоллагӀа а сом луш йоаца Са ткъовронг Цо дӀахоадаергья. ХӀаьта сом луш йола моллагӀа йола ткъовронг цӀенъю, дукхагӀа сомаш хилийтар духьа.

3Аз шоана хьийхача дешага гӀолла тхьовре а шо цӀенденнад[+]. 4Шо Соца массаза а цаӀ хила, хӀаьта Со шуца массаза а цаӀ хургва. Комсий саьргаца цхьана массаза а ца хилча ткъовронго ши-шех сом бахьаргбац, иштта шо а хургда Соца массаза а цаӀ долаш ца хуле.

5Со комсий саьрг ба, хӀаьта шо ткъовронгаш я. МоллагӀчо а ше Соца массаза а цаӀ волчо а, Со шийца массаза а цаӀ волчо а шортта сомаш кхебу, хӀана аьлча, Со воацаш шоана хӀама дулургдац[+].

6МоллагӀа Соца массаза а цаӀ воацар кхесса дӀа а вохийт, ткъовронг санна из вокъа а лу. ТӀаккха уж ткъовронгаш гулъяь цӀерал а кховсс, уж цӀерал йоаг. 7Нагахьа шо Соца массаза а цаӀ хуле, Са дешаш шун дегашка а массаза а хуле, шоашта ловр деррига а деха, из хургда шоана[+]. 8Шортта сом а луш, шо Са мурдаш хилча, Са Даь сийле а гучайоал.

9Са Даьна Со везачоа тарра, Сона шо а деза. Са безаме массаза а хилалаш шо[+]. 10Аз шоашта тӀадиллар оаш кхоачашдеш хилча, Са безаме а массаза а хургда шо, Са Даь безаме Со массаза а хилара тарра, Аз а Сай Дас тӀадиллар кхоачашдеш а деш. 11Ер аьлар Аз шуга, Сай хозахетар шоана чухь хилийтара а, из шун хозахетар дизза хилийтара а»[+].


Ӏийсай керда тӀадиллар

12«Ер да Аз шоана тӀадуллар: „Дезалаш шо вӀаший, Сона шоаш деззача тайпара“[+]. 13Ший доттагӀашта ший са а дӀадаллала болча безамал чӀоагӀагӀа безам цхьанне а хургбац[+]. 14Шо Са доттагӀий да, нагахьа оаш Аз тӀадиллар кхоачашдой. 15ХӀанз алац Аз шух лай, хӀана аьлча, лаьшта шоай хьакимо фу ду хац. Амма шух Аз доттагӀий аьннад, Сай Даьгара хезар деррига а Аз шуга дӀахойтандаь[+]. 16Шо дац Со хержар, Со ва шо хержар, шо дӀаовттадаьр, шо дӀа а даха, оаш лаьтта сом бахьаргболаш, оаш Даьгара Са цӀерагӀа мел дийхар Цо шоана лургдолаш[+]. 17ХӀаьта ер тӀадул Аз шоана: вӀаший дезалаш».


Дуненна мурдаш гоама хилар

18«Дуненна шоаш гоама хилча ховш хилалаш, шул хьалха Со дуненна гоама волга[+]. 19Шо укх дунен тӀара даларе, цу дуненна шо ший бараш санна дезаргдар. ХӀаьта шо укх дунен тӀара дац, Аз хержад шо, цудухьа дуненна гоама да шо[+].

20Дага лоаттаделаш Аз шоашка аьнна дош: „Лай ший хьакимал лакхагӀа вац“. Нагахьа санна Со лелхаваьвале, шо а лелхадергда. Нагахьа санна Са дош кхоачашдеш хуле, шун дош а кхоачашдергда[+].

21Из деррига а дергда шоана Са цӀи оаш лелаяр бахьан долаш, хӀана аьлча, Со Вайтар царна а вовзац.

22Нагахьа Аз вена царга дийцадецаре, уж шоай къиношта бехке хургбацар. ХӀанз шоай къиношта уж бехказа бац[+]. 23Со гоамаволчунна Са Да а гоама ва[+]. 24Нагахьа Аз кхы цхьанне а ца даь гӀулакхаш царна юкъе даьдецаре, тӀаккха уж шоай къиношта бехке хургбацар. ХӀаьта хӀанз уж гӀулакхаш шоашта дайна доллашехь а, гоама вар царна Со а Са Да а[+]. 25Амма из хилар цар Товрата хьехам тӀа яздаьр кхоачашхилийтара: „Со гоама хила бахьан дацар цар“[*].

26Аз войтаргва шоана Сай Даьгара гӀо Дергдар – Даьгара хьадоала бакъдолчун Са. Цо веча тешалдергда Сона[+]. 27ХӀаьта шоаш юххьанцахьа Соца хилар бахьан долаш оаш а тешал дергда Сона»[+].

### 16

1«Из Аз аьлар шуга, шоаш Сох тешар оаша дутаргдоацаш. 2Гуллама цӀенах дӀакъоастадергда шо. Цул совгӀа, тӀакхоачаш я из зама, моллагӀчунна, шо доадича, ше Далла гӀулакх ду мотташ[+]. 3Уж гӀулакхаш леладергда цар, шоашта е Да а, е Со а ца вовзандаь[+]. 4Ер аьннадар Аз шуга, из зама тӀаеча, шоана дагадоагӀаргдолаш цу дерригнех лаьца Аз шуга дийцар».


Даьла Сина болх

«ХӀанззалца аланзар Аз шуга из, Со шуца цхьана хиннадаь[+]. 5ХӀаьта хӀанз Се Вайтачунна тӀавода Со. Шух цхьанне а хоаттац Сога: „Хьо сенга вода?“[+] 6Амма Аз шоашка из дӀахайтарах, шун дегаш саготонах хьалдизар. 7ХӀаьта Аз бакъдар ях шуга: „Со дӀавахар гӀойле я шоана“. Нагахьа Со дӀа ца воде, шоана гӀо Дергдар воагӀаргвац, хӀаьта Со дӀавахача вайтаргва Аз Из шоана[+]. 8Цо, хьавена, гойтаргда дуненна цар къа а, Са бакъдар а, Даьла кхел а. 9Цо гойтаргда дунено Сох цатешарах лотадаь къа[+]. 10ТӀаккха Цо гойтаргда Са бакъдар, хӀана аьлча, Со Даьна тӀагӀоргва, Со кхы гургвац шоана. 11ТӀаккха Даьла Сино гойтаргья Даьла кхел, хӀана аьлча, укх дунен аьлан кхел яьй[+].

12Кхы а дуккха дар Са шуга ала, амма хӀанз сов хала хургда шоана из ла. 13ХӀаьта бакъдолчун Са хьадеча, Цо бакъболча новкъа доахаргда шо, хӀана аьлча, Цо Шийгара яхаргдац, амма Шийна хезар дувцаргда, тӀайоагӀача хана хургдар хойтаргда Цо шоана[+]. 14Цо Са сий гучадоаккхаргда, хӀана аьлча, Согарчох дӀа а ийца, Цо довзийтаргда шоана из. 15Даь мел дола хӀама а Са да. Цудухьа аьлар Аз, Цо Согарчох дӀа а ийца, шоана довзийтаргда из аьнна[+].

16Кастта Со гургвац шоана. ТӀаккха юха а кастта гургва шоана Со»[+].


Халахетар а хозахетар а

17ТӀаккха цхьаболча мурдаша шоайла аьлар: «Из фуд-хьогӀ Цо вайга яхар: „Кастта Со гургвац шоана, юха а кастта Со гургва шоана“? Кхы а: „Со Сай Да волча вода“?»

18Иштта цар йоахар: «Из фуд-хьогӀ Укхо яхар: „Кастта“? Кхетац-кх вай Укхо яхачох».

19ТӀаккха Ӏийса кхийтар Шийга уж фу хатта ловш ба. ТӀаккха Цо мурдашка аьлар: «Аз шоашка аьннар фуд-хьогӀ яхаш, вӀаший хоатташ да шо: „Кастта Со гургвац шоана, тӀаккха юха а кастта гургва шоана“? 20Боккъала ях Аз шуга: шо узамаш деш а, делхаш а хургда, хӀаьта дуненна хозахетаргда. Шо халахеташ хургда, амма шун халахетар хозахетарга дерзаргда. 21Бер деш йоаллача кхалсага хул лазар, ший бер ду ха тӀакхаьчандаь, амма ше бер даь яьлча хозахетар бахьан из гӀайгӀа йицлу цунна, ше саг дунен чу ваккхар бахьан долаш. 22Иштта шо хӀанз гӀайгӀане да, амма Сона юха гургда шо, тӀаккха хозахетар хургда шун дегашка. Из шун хозахетар цхьанне а дӀадоаккхаргдац шугара. 23ТӀаккха цу дийнахьа хӀама а хоаттаргдац оаш Сога. Боккъала ях Аз шуга: нагахьа Са цӀерагӀа оаш цхьа хӀама Даьгара дехе, лургда Цо шоана[+]. 24ХӀанззалца хӀама дийхадац оаш Са цӀерагӀа. Дехаш хилалаш – лургда шоана, шун хозахетар дизза хилийтар духьа»[+].


Ӏийса дуненал котвалар

25«КӀоанолгашца аьлар Аз шуга. Амма тӀайоагӀаш я из зама, Аз шуга кхы кицашца а ца дувцаш, ма дарра Сай Даьх лаьца шоана дӀакхайкадергдола. 26Цу дийнахьа Цунгара дехаргда оаш Са цӀерагӀа. Аз яхац шуга, шун духьа Аз дехаргда Даьга. 27ХӀана аьлча Даьна Шийна а дез шо, шоана Со везандаь а, Со Даьгара хьаваьнна хиларах шо тешандаь а[+]. 28Даьгара хьаваьнна, дунен чу вера Со, хӀаьта хӀанз юха а ер дуне дита Даьна тӀавода Со»[+].

29Ӏийсай мурдаша аьлар: «ХӀанз-м тхо кхетадеш хьаях Ӏа тхога, кӀоанолгашца а цадувцаш. 30ХӀанз хов тхона Хьона деррига ховлга, цхьанне а хаттараш далар эшаш а вац Хьо. Цудухьа тешаш да тхо Хьо Даьлагара хьаваьнна хиларах»[+].

31Ӏийсас жоп делар царна: «ХӀанз теш шо? 32ХӀаьта хӀанз тӀакхоачаш латт, тӀакхаьча а даьннад из сахьат, шо дерригаш а дӀа-юха а даьржа, хӀаравар ши-ший цӀагӀа чувийрза, Со цаӀ вуташ. Амма Со цаӀ вац, Соца Са Да воландаь[+]. 33Ер ях Аз шуга, Соца цаӀ долаш шун машар хилийтара. Дуненахь гӀайгӀа хургья шоана, амма денал долаш хилалаш! Со котваьннав укх дуненал»[+].

### 17


Ӏийса Шийна дуӀа деш ва

1Уж дешаш а аьнна, Ший бӀаргаш сигала хьал а хьожадаь, Ӏийсас аьлар: «Да! ТӀаденад из сахьат. Гойталахь Хьай ВиӀий сийле, Цо Хьай сийле гойтаргйолаш[+]. 2Ӏа Цунна массанена тӀехьа доал деннача бесса, Цо Ӏа Шийна беннарашта массанена хадаргдоаца вахар далара[+]. 3ХӀаьта хадаргдоаца вахар да: цаӀ мара воаца бакъвола Даьла вола Хьо а, Ӏа дунен чу вахийта вола Ӏийса Масихь а вовзар. 4Ӏа Сайна тӀадилла гӀулакх кхоачаш а даь, укх лаьтта Хьа сийле гойтай Аз. 5ХӀаьта, Да, Хьона хьалхашка дуне кхоллале денз а сийле вар Со. ХӀанз цу сийленца Ӏа сийлахьа ве Со Хьайна хьалхашка»[+].


Ӏийсас мурдашта дуӀа ду

6«Ӏа укх дунен чура Сайна деннача адамашта, гучаяьккхар Аз Хьа цӀи. Уж Хьа дар, хӀаьта Ӏа Сона делар уж. Цар Хьа дош лорадир. 7ХӀаьта хӀанз хов царна деррига Ӏа Сона деннар Хьогара долга, 8хӀана аьлча, Ӏа Сона денна дешаш Аз царна дӀаделар. ХӀаьта цар уж дешаш а тӀаийцар, боккъала а хайра Со Хьогара хьаваьнналга, тийшар Со Ӏа вайта хиларах[+]. 9Аз бех Хьогара уж. Аз дехац дуненна тӀера, амма Ӏа Сона бенначарна тӀера мара, уж Хьа боландаь. 10Са мелдар Хьа да, хӀаьта Хьадар Са да. Царга гӀолла Са сийле а гучаяьннай[+]. 11Со хӀанзчул тӀехьагӀа укх дунен тӀа хургвац, амма уж дунен тӀа ба. ХӀаьта Со Хьо волча воагӀа. Веза Да! Ӏа Сона еннача Хьай цӀерагӀа доалдарца Ӏалашбе уж, Вай шиъ санна цаӀ болаш хилийтара[+]. 12Со царца волча хана, Аз Ӏа Сайна еннача Хьа цӀерагӀа доалдарца лорабора уж. Со хьожар царга, цудухьа царех цхьаккха а Аз воаванзар, хӀалакьхила везаш вола саг[*] воацар, Деза Йоазонаш тӀа дар кхоачашхилийтара[+].

13ТӀаккха хӀанз Хьона тӀавоагӀа Со. Амма ер Аз хӀанз Со дунен чу волаш ях, Са хозахетар ма дарра, цар дегашка из дизза хилийтара[+]. 14Аз делар царна Хьа дош, дуненна гоамбелар уж[+]. 15Аз дехац Ӏа уж нах укх дунен тӀара дӀаэцар, амма дех Ӏа уж вонах лорабар[*]. 16Уж а, Со санна укх дунен тӀара бац. 17Хьай бакъдолчунца уж супа бе[*]. Хьа дош да бакъдар. 18Ӏа Со дунен чу вайта хилара тарра, Аз уж а хьожабу дунен чу[+]. 19Аз хетаву Се цар духьа, уж бакъдолчунца супа хургболаш».


Ӏийсас дуӀа ду Шийна тӀехьа мел айттарашта

20«Аз дех Хьога, духхьала цар духьа а доацаш, амма цар дешашка гӀолла Сох тешаш болчар духьа а. 21Аз дех уж берригаш а цаӀ хилийта. Хьо Са Да Соца цаӀ а, Со Хьоца цаӀ а санна, уж а Вайца цаӀ хилийта, Со Ӏа вайта хиларах дуне тешийтар духьа. 22Ӏа Сона енна сийле Аз царна а еннай, уж а, Вай шиъ санна цаӀ хилийтара. 23Со царца цаӀ а, Хьо Соца цаӀ а санна хулба уж а кхоаччаш цхьоагӀо йолаш, дуне тешийтара Ӏа Со вахийта хиларах а, Со санна Хьона уж безаш хиларах а.

24Да! Уж Ӏа Сона беннараш Со волча Соца хилар лов Сона. Царна а лов Ӏа Сона енна сийле бӀаргаго, хӀана аьлча, Хьона Со дуне кхоллале а вийзавар[+]. 25Бакъвола Да! Дуненна Хьо ца вовзе а, Сона вовз Хьо. Царна хов, Ӏа Со вайта хилар[+]. 26Аз гучаяьккхар царна Хьа цӀи, хӀанзчул тӀехьагӀа а гучайоаккхаргья, Со везавенна Хьа безам цар дегашка хилба, Со а царца цаӀ хилва»[+].

### 18


Ӏийсайна тийшаболх бар а, Из лацар а

1Ший дуӀа даь а ваьнна, Ӏийса Ший мурдашца Къидрон-атагӀен духьала йоаллача бешагахьа дӀаволавелар. Цу беша баьлар Ӏийса а Цун мурдаш а. 2ХӀаьта Ӏийсайна тийшаболх бе гӀертача ЕхӀудана а йовзар из моттиг, хӀана аьлча, Ӏийса а Цун мурдаш а каст-кастта гуллора цига. 3Цудухьа шийца ЕхӀудас йоалайир римхой тӀемахой тоаба а, иштта Ӏуй а, уж байтабар дина керттерча даьша а фарушхоша а. Уж баьхкар лотаяь фонараш а, цӀераш а, герз а дахьаш. 4Ӏийсайна ховш дар деррига а, Шийна хургдар. Цо дӀахьалха а ваьнна хаьттар: «Малав оаш лехар?»[+]

5«НацӀратера Ӏийса ва», – аьлар цар.

«Из Со ва[*]», – аьлар Ӏийсас.

Баьхкачарца тийшаболх беш вола ЕхӀуда а вар. 6Ӏийсас «Из Со ва» аьлча, уж юха а баьнна, лаьтта Ӏолийгар.

7ТӀаккха Ӏийсас юха а хаьттар царга: «Оаш мала лех?»

Цар жоп делар: «НацӀратера Ӏийса», – аьнна.

8ТӀаккха Ӏийсас аьлар: «Аз аьлар шуга, Со ва Из, аьнна. Нагахьа оаш Со лехе, ераш дӀабахийта».

9Иштта кхоачашхилар Ӏийсас аьнна дешаш: «Ӏа Сона бенначарех Аз цхьаккха а воаваьвац»[+].

10ТӀаккха шийгара тур беттара даьккхар ШимӀон-Кефас, дина керттерча даь Ӏуна тур а теха, цун аьтта лерг дӀадахийтар. Цу Ӏуна цӀи Малх яр. 11Ӏийсас Кефага аьлар: «Бетта чу долла хьай тур. Сай Дас мала аьнна бенна балийна кад ца молаш Ӏергва Со?»


Ӏийса дина керттерча даьна хьалхашка воалавар

12Цул тӀехьагӀа римхой тӀемахоша а, цар керттерча хьакимо а, жугтий дина кулгалхоша хьабайтача хаьхоша а Ӏийса хьа а лаьца дӀавийхкар. 13ТӀаккха Ӏаннаса тӀавигар цар Ӏийса, Хьанан цу шера дина керттера да волча Къайафан уст да хиларах. 14ХӀаьта Къайафа вар жугтий дина кулгашхошка, халкъа духьа цхьа саг валар гӀойле я яьхар[+].


Кефас Ӏийса дӀакхоссар

15Ӏийсайна тӀехьа этта водаш вар ШимӀон-Кефа а, кхы цхьа мурд а. Из мурд дина керттерча даьна вовзаш вар, цудухьа из Ӏийсайца цхьана дина керттерча даь коа чуваьлар. 16ХӀаьта Кефа ковнал арахьа коанаӀарашта юххе латташ вар. ТӀаккха цу дина керттерча даьна вовзача вокха мурдо ара а ваьнна, чулатташ йолча хаьхо-йоӀага аьнна, Кефа коа хьачуваьккхар.

17ТӀаккха цу чулатташ йолча хаьхо-йоӀо Кефага аьлар: «Хьо а веций укх Сага мурдех?»

Кефас аьлар: «Вац».


Дина керттерча дас Ӏийсайга барт-хоаттам бар

18Цига шийла хиларах, кӀора боагабеш, бӀохлуш латташ лай а, хаьхой а бар. Царца вӀохлуш латташ Кефа а вар.

19Дина керттерча дас Цун мурдех а, Цо беча хьехамах а лаьца хаьттар Ӏийсайга.

20Ӏийсас жоп делар цунна: «Аз хьул ца деш деррига дӀадийцар дуненга. Каст-кастта гуллама цӀеношка е Даьла ЦӀагӀа, вай масса а жугтий нах гуллуча, хьехамаш дора Аз. Аз къайлагӀа хӀама а дийцадац[+]. 21Ӏа Сога сендухьа хетт из? Хезачарга хатта, Аз шоашка фу дийцад. Царна хов, Аз фу аьннад».

22Ӏийсас из аьлча, юххе латтача хаьхочо Ӏийсай юхь тӀа хӀама теха аьлар Цунга: «Иштта лу Ӏа жоп дина керттерча даьна?»

23Ӏийсас жоп делар цунна: «Аз цхьа хӀама дика аьннадеце хьаала, из иштта дац аьнна. Аз дика аьннадале, Сона хӀана етт Ӏа?»

24ТӀаккха Ӏийса вийхка а волаш, дина керттера да волча Къайафа тӀахьожавир Хьанана.


Кефас юха а Ӏийса дӀакхоссар

25ХӀаьта ШимӀон-Кефа хӀанз а вӀохлуш латташ вар. ТӀаккха аьлар цунга: «Хьо-м вац-те Цун мурдех?» – «Вац», – аьнна, дӀахоададир Кефас.

26Кефас лерг даьккхачун гаргара волча, дина керттерча даь лай волча цхьанне аьлар: «Хьо вацар Цунца цхьана беша сона вайнар?»[+]

27ХӀаьта Кефас дери динзар. ХӀаьта цу сахьте боргӀал кхайкар[+].


Ӏийса Пилата тӀавоалаву

28Иштта Къайафа волчар римхой мехка хьакима гӀапа гӀишлон чувигар Ӏийса. Из сецца дар. Жугтий дина кулгалхой шоаш цӀагӀа чу бовланзар, Далла хьалха сийдоацача ца бала, шоай Песахьа пхьер даара. 29ГӀапа гӀишлон чура ара а ваьнна Пилата[*] жугтий дина кулгалхошка хаьттар: «Укх Сага духьала малагӀа бехк бу оаш?»

30Цар жоп луш аьлар: «Цо зулам даьдецаре хьа кара дӀавенна хургвацар оаха Из».

31ТӀаккха Пилата аьлар царга: «Оаша Из дӀа а ийце, шоашка Ӏаьдало яххача бесса кхелъе Цунна».

Жугтий дина кулгалхоша аьлар: «Тхона цхьаккха а саг вувш йола кхел е бокъо лац».

32Из хилар Ӏийсас Ший валар мишта хургда дӀахойташ аьнна дола дешаш кхоачашхилийтара[+]. 33ТӀаккха Пилата юха а гӀапа гӀишлон чу а ваха, Ӏийса шийна тӀа а вийха, хаьттар Цунга: «Хьо ва жугтий къаман Паччахь?»

34Ӏийсас жоп делар: «Хьайгара ях-хьогӀ Ӏа из, е кхычар аьннад-хьогӀ хьога Сох лаьца?»

35Пилата жоп луш аьлар: «Жугте ва хӀаьта со? Хьа халкъо а, дина керттерча даьша а хьавеннав Хьо са кара. Ӏа фу даьд?»

36Ӏийсас жоп делар: «Са паччахьалкхе укх дунен тӀара яц. Нагахьа Са паччахьалкхе укх дунен тӀара яларе, Са Ӏуй, Со жугтий дина кулгалхошта кара ца вахийтара латаргбар. ХӀаьта Са паччахьалкхе укхазара яц»[+].

37ТӀаккха Пилата аьлар Ӏийсайга: «ХӀаьта Хьо ва-кх Паччахь?»

Ӏийсас жоп делар: «Ӏа ях-кх Со Паччахь ва. Со укх дунен чу венав бакъдолчунна тешалдара. МоллагӀчо а ше бакъдолчунгара волчо ладувгӀ Са оазага»[+].

38Цунна духьала Пилата хаьттар: «Бакъдар фуд?»


Ӏийса ве кхел ю

Из а аьнна, Пилат жугтий дина кулгалхошта тӀавахар. Цо аьлар: «Цун бехк болаш цхьаккха хӀама гац сона. 39Песахьа дийнахьа геттара а деш цхьа Ӏадат ма дий шун: лаьца цаӀ сога мукъавоаккхийташ. Иштта, аз ер жугтий къаман Паччахь дӀахецар ловш дий шо?»

40Цар махьарч хьекхар: «Ер ма хеца, Бар-Абба хьахеца», – аьнна. ХӀаьта Бар-Абба зуламхо вар.

### 19

1ТӀаккха Пилата амар дир, Ӏийса дӀа а виге, Цунна шодамаш етта аьнна. 2ТӀемахоша кокаш оалача кӀотарга ткъовронех керта тӀа тулла гом а баь, из тиллар Цунна керта тӀа. ХӀаьта Ӏийсайна ала бос бола[*] аба а тӀайийхар. 3Цул тӀехьагӀа хьа тӀа ухар Цунна, яхаш: «Даькъала хилва жугтий къаман Паччахь!» ТӀаккха цар Цунна юхь тӀа еттар.

4Юха а араваьнна Пилата аьлар царга: «Ер ва шоана Из, хӀанз аз хьааравоаккх Из шо долча, шоана ховргдолаш, сона цхьаккха Цунна бехк бе хӀама ца корадаьлга».

5ТӀаккха керта тӀа кокайх баь керта тӀа тулла гом а болаш, тӀа ала бос бола дувхар дувхаш вола Ӏийса гӀапа гӀишлон чура араваьлар. Пилата нахага аьлар: «Ер ва из Саг».

6Ӏийса шоашта вайча, дина керттерча даьша а, хаьхоша а махьарч хьекхар: «ЖӀаргах хьалтоха Из! ЖӀаргах хьалтоха Из!» – яхаш.

ТӀаккха Пилата аьлар царга: «Хьалаьце, оашош дӀатоха Из, хӀана аьлча, сона Цунгара дайна цхьаккха бехк бола хӀама дац».

7ХӀаьта жугтий дина кулгалхоша аьлар Пилатага: «Тха Товрат-хьехамаш да, цу хьехамий бокъонах Из вала веза, Цо Ше Даьла ВоӀ ва яхандаь»[+].

8Пилат уж дешаш хезача, кхы а чӀоагӀагӀа кхеравелар. 9Цо юха а гӀапа гӀишлон чу а ваьнна, Ӏийсайга хаьттар: «Хьо мичара ва?» – аьнна. ХӀаьта Ӏийсас цунна жоп даланзар. 10ТӀаккха Пилата аьлар Ӏийсайга: «Сога а яхац Ӏа? ХӀаьта Хьона хаций са кара долга Хьо дӀахеца а, Хьо жӀаргах дӀатохийта а?»

11Ӏийсас жоп делар цунна: «Сона тӀехьа цхьаккха тайпара доал хургдацар хьа, хьона лакхара деннадецаре. ХӀаьта Со хьога дӀавенначунна тӀа кхы совгӀа къа да»[+].

12Цу хана денз Пилат Из дӀахецара дола бахьан лохаш вар, бакъда жугташа цӀогӀарч хьекхар: «Нагахьа Ӏа Из дӀахеце, хьо Рим-мехка паччахьа доттагӀа вац. МоллагӀа а шийх паччахь веш вар, из Рим-мехка паччахьа духьаленаш еш ва».

13Уж дешаш хезача, Пилата Ӏийса араваьккхар, Литостротон[*] оалача, жугтий меттала Габбата цӀи йолча моттиге кхелъе Ӏохайр. 14Из деррига пӀаьраска[*] дийнахьа дар, Песахьа деза ди хила дезача кӀира. Делкъа ха яр цу хана. ТӀаккха: «Ер ва шоана шун Паччахь!» – аьлар Пилата жугташка.

15ТӀаккха цар махьарч деттар: «ДӀаваккха Из! ДӀаваккха! ЖӀаргах хьалтоха Из!» – яхаш.

Пилата аьлар царга: «Ва шун Паччахь жӀаргах дӀатоха веза аз?»

Дина керттерча даьша жоп делар: «Вац тха кхы паччахь, Рим-мехка паччахь воацар».


Ӏийса жӀаргах хьалтохар

16ТӀаккха Пилата царга дӀавелар Ӏийса, Из жӀаргах дӀатохийтара. ХӀаьта цар Ӏийса хьа а лаьца дӀавигар. 17Ше бахьа беза жӀарга бӀоагӀа ги а белла, «Туте моттиг» оалача моттиге дӀаволавелар Ӏийса (жугтий меттала из моттиг «Гулгалта» оалаш я).

18Цига Ӏийса жӀаргах дӀатехар цар. Ӏийсайца кхы а ши саг вар жӀаргах дӀатеха, Ӏийса юкъе а волаш, Цунна дехьа а сехьа а оагӀорахьа. 19Пилата дахчан улга тӀа йоазув а яздайта, из жӀарга бӀоагӀа тӀа дӀатохийтар. Цу тӀа яздаьдар: «НацӀратера Ӏийса, жугтий къаман Паччахь». 20Из яздаьр дукхагӀболча жугташа дийшар, хӀана аьлча, Ӏийса жӀаргах дӀатеха йола из моттиг шахьара гаьна йоаццаш яр. Из яздаьр кхаь меттала дар: жугтий, римхой, грекий меттала. 21Дина керттерча даьша аьлар Пилатага: «Иштта ма язде „Жугтий къаман Паччахь“, – аьнна. Амма язде иштта: „Цо йоах, Со жугтий къаман Паччахь ва“».

22Пилата аьлар: «Аз яздаьр яздаь даьннад».

23Ӏийса жӀаргах дӀатеха баьлча, тӀемахоша Цунна тӀаювха хӀамаш хьа а ийца, уж диъ даькъа йийкъар, хӀара тӀемахочунна цхьацца дакъа луш. Ӏийсайна тӀайийха коч а яр цига. Из коч тийга а йоацаш, лакхера Ӏокхаччалца бӀарчача кӀадах яь яр.

24ТӀаккха тӀемахоша шоайла аьлар: «Ер коч йоаттӀаергьяц вай. Укханна кхадж а тесса, из хьанна кхоач хьожаргда вай».

Деррига а иштта хила а хилар, Деза Йоазонаш тӀа яздаьр кхоачаш а хулаш:

«Цар вӀаший йийкъар Са тӀаювха хӀамаш,
кхадж а тессар цар, Са коч хьанна кхоач хьожаш».

ТӀемахоша из иштта да а дир.

25Ӏийса дӀатехача жӀарга юххе латташ бар Ӏийсай нана а, наьна йиша а, Къелофай сесаг Марем а, МигӀдалера Марем а. 26ТӀаккха Ӏийсас, Ший нана а, цунна юххе латта Шийна къаьстта дукха везаш вола Ший мурд а бӀаргабайна, наьнага аьлар: «Нана, ер хургва хьа воӀ»[+]. 27Цул тӀехьагӀа мурдага а аьлар Цо: «Ер хьа нана я». Цу сахьте денз шийца ше волча дӀайигар цу мурдо из.


Ӏийсай валар

28Цул тӀехьагӀа, деррига кхоачашхинна даьнналга ховш, Деза Йоазонаш тӀа яздаьр кхоачашхилийтара, Ӏийсас аьлар: «Хьога ва Со».

29Юххе латташ кхабилг яр, чухь йизза комсий чхьагӀаркъанз а долаш. КӀаьда хӀама иссопа кӀотарга ткъовронах а йийхка, из чхьагӀаркъанзал[*] чу а Ӏетта, Ӏийсай бата бихье йихьар. 30Из чхьагӀаркъанз а менна, Ӏийсас аьлар: «Кхоачашхилар!» ТӀаккха корта Ӏо а элла, Ший са дӀаделар Цо.

31Из деррига пӀаьраска дийнахьа хиларах, хӀаьта тӀадоагӀаш шоатта ди а хиларах дегӀамаш жӀарга тӀа дита лацар жугтий дина кулгалхошта. Из шоатта ди доккха цӀей дар. Цудухьа цар Пилатага дийхар жӀаргах дӀатехарий настараш кагье, жӀаргаш тӀера цар дегӀамаш дӀадахийтара аьнна[*]. 32Иштта тӀемахоша, хьа а баьхка, Ӏийсайна уллув цхьацца оагӀорахьара дӀатехачар настараш кагйир. 33ТӀаккха Ӏийсайна тӀабахача, Из дӀакхелхалга а дайна, Цунна настараш кагйинзар цар. 34ХӀаьта тӀемахойх цхьанне шийгара гебагӀа[*] Ӏеттар Ӏийсай дегӀа оагӀонна, пӀендарашта юккъе гӀолла. Цу сахьте цӀий а, хий а Ӏодахар.

35Из хиннар дайначо тешал даьд шо а тешийтара. ХӀаьта цун тешал бакъ а да, цунна ше бакъдар яхилга а хов[+]. 36Из хинна дӀаэттар, Деза Йоазонаш тӀа яздаьр кхоачашхилийтара: «Цунна цхьаккха тӀехк кагьяь хургьяц»[*], – аьнна. 37Деза Йоазонаш тӀа кхыча моттиге а аьннад: «Шоаш дегӀах гебагӀа чакхбаьхачунга хьожаргба ба уж»[*].


Ӏийсай дӀаволлар

38Цул тӀехьагӀа Ариматай цӀи йолча шахьарера а волаш, жугтий дина кулгалхойх ше кхераш хиларах, Ӏийсай къайлагӀа мурд волаш волча Юсуфа Пилатага дийхар, Ӏийсай дегӀ жӀарга тӀара хьадаккха шийна бокъо ялар. Пилата из де бокъо елар Юсуфа. ТӀаккха цо, ваха Из дегӀ жӀарга тӀара хьадаьккхар[+]. 39Хьалха бийсан Ӏийса волча а ухаш, Цунца къамаьл даь вола Никодемос вера Юсуфаца цига. Никодемоса шийца ткъаь итта кийла гаргга смирна а алоэ а хоза хьадж йоагӀа деза хьакхараш, цхьана вӀашагӀ а теха, хьаденадар[+]. 40Цар Ӏийсай дегӀ хьа а ийца, Из хоза хьадж йоагӀа хӀамаш хьекха долча кӀада юкъе деллар, жугтий Ӏадатах саг дӀаволлаш ма хиллара[+]. 41Ӏийса жӀаргах дӀатеха хиннача юхе беш яр. Цу беша яьккха кхы а цхьаккха саг чувилланза цӀена къубба яр. 42Из деррига а жугташа шоатта ден кийчо еча пӀаьраска дийнахьа доландаь а, из къубба гаьна йоацандаь а, Ӏийса цу чу виллар.

### 20


Ӏийса венначар дийнвалар

1ХӀаьта кӀирандийнахьа[*], сецца, са а тассале, МигӀдал-юртара Марем къубба йолча ера. Цига къубба духьала билла кхера дӀакорчабаь байра Марема. 2ТӀаккха Марем, едда, ШимӀон-Кефана а, Ӏийсайна къаьстта везаш хиннача кхыча мурдана а тӀаера. Цо аьлар царга: «Веза Аьла къуббана чура дӀавихьав, хӀаьта Из мичахьа Ӏовиллав тхона хац»[+].

3ТӀаккха Кефа а вож мурд а ара ваьнна къубба йолча вахар. 4Уж шиъ цхьана ведар, амма вож мурд сихагӀа ведда, Кефал хьалха а ваьнна, къубба йолча хьалхагӀа кхаьчар. 5ТӀаккха Ӏовирза мурда Ӏодадаш кӀада оасаш дайра, хӀаьта из чухьнахьа чу валанзар. 6Цул тӀехьагӀа ШимӀон-Кефа а хьакхаьчар цу мурда тӀеххьа. Къуббана чуваьлча Кефана а дайра Ӏоухкаш дола кӀада оасаш. 7Ӏийсай кертах хьоарчадаь хинна йовлакх, цу оасашца доацаш, хьоарчадаь хиннача бесса, къаьстта кхыча моттиге уллаш дар. 8Цу хана хьалха ваьнна хьакхаьча вож мурд а къуббана чу ваьлар. Из деррига бӀарга а дайна, тийшар. 9ХӀана аьлча уж хӀанз а Деза Йоазонаш тӀа яздаь долча Ӏийса венначура дийнвала везаш хиларах кхеташ бацар. 10Иштта мурдаш юхабийрзар.


Ӏийсас Ше МигӀдалера Марема гойтар

11ХӀаьта Марем къуббана уллув елхаш латтар. Елхаш йола из Ӏо а йийрза дӀачу хьежар къубба чу. 12Цу хана Маремана, тӀаювхаш кӀай хӀамаш а йолаш, Ӏохайна дагӀаш ши малейк дайра: царех цаӀ керте, вож когашкахь дар, Ӏийса Ӏовилла хиннача моттиге.

13ТӀаккха цар Маремага аьлар: «Кхалсаг, хьо хӀана елх?»

Марема жоп делар: «ДӀавихьав са Веза Аьла, мичав хац сона».

14Из аьнна, Марем юха хьежача, латташ вола Ӏийса вайра цунна. ХӀаьта Марема ханзар, Из Ӏийса вий[+].

15Ӏийсас аьлар цунга: «Кхалсаг, хьо хӀана елх? Ӏа лохар малав?»

ХӀаьта Марема, Из беш лелаер ва мотташ, аьлар Цунга: «Аьла, Из Ӏа дӀавихьавале, алал сога, Ӏа Из мичахьа Ӏовиллав, аз Из хьаэцаргвар»[+].

16Ӏийсас аьлар цунга: «Марем!»

ТӀаккха Марема, юха а йирза, жугтий меттала аьлар цунга: «Раббуни» (из «Устаз» яхилга да).

17ТӀаккха Ӏийсас аьлар Маремага: «Сох хьокха ма лелахь, хӀана аьлча, Со хӀанз а Сай Да волча хьалкхаьчавац. Са вежарашта тӀа а гӀой, Ӏа царга ала: „Са Даьна а, шун Даьна а хьалтӀавода Со, Са Далла а, шун Далла а хьалтӀавода Со“».

18ТӀаккха МигӀдалера Марема, яха мурдашка аьлар: «Сона Веза Аьла вайра!» Цо шийга аьннар а дӀадийцар.


Ӏийса мурдашта бӀаргагор

19Цу кӀирандийнахьа, сайрийна, шоаш жугтий дина кулгалхойх кхерандаь ниӀ дӀакъейла мурдаш Ӏеш болаш, чу а ваьнна юккъе дӀа а этта Ӏийсас аьлар: «Машар хилба шоана!»

20Из а аьнна, Ший кулгаш а оагӀув а гойтар Цо. Веза Аьла вайча, хозахийтар мурдашта. 21ТӀаккха юха а аьлар Ӏийсас царга: «Машар хилба шоана! Со Дас вайта хилара тарра, Аз шо а дохийт!»[+]

22Из аьнна, Ӏи а теха, Ӏийсас аьлар: «ДӀаэца Даьла Са[+]. 23Оаш ший къиношта гештдаьр – гештдаь ва. Оаш ший къиношта гешт ца даьр – гештдаь вац».


Ӏийса а, Томас а

24ХӀаьта укх шийттанех цаӀ, шийх Шолаваьр оалаш вола Томас, Ӏийса венача хана мурдашца вацар[+]. 25Цудухьа цу мурдаша Томасага аьлар: «Тхона Веза Аьла вайра».

ХӀаьта Томаса аьлар царга: «Нагахьа сайна Цун кулгаш тӀа хьастамех йиса човнаш а ца гой, хьастама лар йолча са пӀелг а ца булле, сай кулг Цун оагӀонна хиннача човна чу а ца дохийте, фуннагӀа хилча а тешаргвац со».

26Цул тӀехьагӀа кӀира даьлча, мурдаш юха а гулбенна багӀар цӀагӀа. Томас а вар царца. НиӀ дӀакъайла а йолаш, Ӏийсас цӀагӀа чу а вена, юккъе дӀа а этта, аьлар царга: «Машар хилба шоана!»

27ТӀаккха Томасага Ӏийсас аьлар: «Хьай пӀелг хьа а кховдабий хьажа Са кулгашка, хӀаьта хьай кулг хьакховдадий Са оагӀон чу дилла. Ма хила ца тешаш, амма тешаш хила».

28Томаса жоп луш аьлар Ӏийсайга: «Са Веза Аьла, са Даьла!»[+]

29Ӏийсас аьлар цунга: «Хьо теш, хьайна Со бӀаргавайнадаь. Даькъала бу-кх Со бӀаргавайна воаццашехь а Сох тешараш».


Укх кинижка маӀан

30Кхы а дукха тамашийна белгалонаш гойтар Ӏийсас Ший мурдашта, укх йоазон тӀа язъяь а йоацаш[+]. 31ХӀаьта ераш яздаьд Ӏийса Масихь, Даьла ВоӀ хиларах шо тешийтара[*] а, тӀаккха, Цунах тийша, Цун цӀерагӀа шоана бакъдола вахар хилийтара а[+].

### 21


Ӏийсас Ше ворхӀ мурда гойтар

1Цул тӀехьагӀа Тверия-Ӏама йисте Ӏийсас юха а Ший мурдашта гойтар Ше. Иштта гойтар Ӏийсас Ше цига[+]. 2Цу хана ШимӀон-Кефа а, Томас а, шийх Шолаваьр оалаш вола, Галил-мехкара Къана-юртара Нетаниел а, Зевадияй къонгаш а, Ӏийсай мурдех вола кхы шиъ а – уж цхьана бар[+].

3ШимӀон-Кефас аьлар царга: «Со чкъаьрий лувца вода».

Вокхар аьлар цунга: «Тхо а доагӀа хьоца». Ара а байнна хинкема чу хайшар уж, амма цу бус цар хӀама лацанзар.

4ХӀаьта Ӏуйре тӀайоагӀача хана Ӏийса берда йисте дӀаэттар, амма мурдашта ханзар Из Ӏийса вий[+].

5Ӏийсас аьлар царга: «ДоттагӀий, чкъаьрий дий шуга?»

Цар жоп делар: «Дац», – аьнна.

6ТӀаккха Ӏийсас аьлар царга: «Шоай чкъаьрий лувца боанг хинкемана аьтта оагӀорахьа чутасса, тӀаккха корадергда шоана чкъаьрий».

Цар боанг чутессар, тӀаккха чкъаьрий сов дукха лаьца хиларах из боанг хьалъяккха магацар царна. 7ТӀаккха Ӏийсайна къаьстта дукха везача мурдо Кефайга аьлар: «Ер Веза Аьла ва».

Из Веза Аьла волга хезача, ШимӀон-Кефас ший тӀера барзкъа хьа тӀа кхеллар (чурча барзкъаца вар из), из дӀа а дийхка хи чу кхоссавелар[+]. 8ТӀаккха вож мурдаш, хинкемана тӀехь, шоашта тӀехьа чкъаьрий чудола боанг а текхаеш, Ӏама йисте кхаьчар, уж болчар Ӏама йисте кхача ши бӀаь дол хиллала мара юкъ йоацандаь. 9Мурдашта, хинкемана тӀера шоаш Ӏобессача, боагаш кӀора ала а болаш, цу тӀа чкъаьрий а олгаш а дайра. 10Ӏийсас аьлар царга: «Оашош хӀанз лаьцача чкъаьрех цхьадараш хьада укхаза».

11ШимӀон-Кефас, хинкема чу а ваьнна, шийна чу йизза доккхий чкъаьрий дола боанг Ӏама чура лаьтта хьаозайир. Беррига чкъаьра бӀаь шовзткъа кхойтта бар. Уж ишттал дукха доллашехь а, чкъаьрий лоаца боанг яттӀанзар. 12Ӏийсас аьлар царга: «Хьадувла, марта[*] даа шоашта».

ХӀаьта мурдех цхьаккха а вихьанзар Цунга хатта: «Хьо малав?» ХӀана аьлча мурдашта ховр, Из Веза Аьла волга. 13Ӏийсас тӀа а ваха, олгаш хьа а ийца, мурдашта дӀаделар, тӀаккха чкъаьра а дӀабелар. 14Из дар венначура дийнвенначул тӀехьагӀа Ӏийсас Ший мурдашта Ше кхозлагӀа гойтар[+].


Ӏийса а Кефа а

15Уж марта диа баьлча, ШимӀон-Кефага Ӏийсас аьлар: «Яхьяй воӀ ШимӀон! Царел дукхагӀа кӀоаргга везий-хьогӀ хьона Со?»

Кефас аьлар: «ХӀаа, Веза Аьла, Хьона хов, сона Хье везалга».

ТӀаккха Ӏийсас аьлар Кефага: «Са Ӏаьхарий доажаде Ӏа».

16ТӀаккха юха шозлагӀа а аьлар Ӏийсас Кефага: «Яхьяй воӀ ШимӀон, кӀоаргга везий-те хьона Со?»

Кефас жоп делар: «ХӀаа, Веза Аьла, Хьона хов, сона Хье везалга».

Ӏийсас аьлар цунга: «Са устагӀий Ӏу хила хьо».

17КхозлагӀа а аьлар Ӏийсас: «Яхьяй воӀ ШимӀон, везий-те хьона Со?»

Кефайна халахийтар, Ӏийсас шийга кхозлагӀа а хаьттача: «Везий-те хьона Со?» – аьнна. ТӀаккха Кефас аьлар Цунга: «Веза Аьла, Хьона деррига хов. Хьона хов, сона Хье везалга».

Ӏийсас аьлар Кефага: «Са устагӀий доажаде Ӏа. 18Боккъала ях Аз хьога, хьо къона волча хана, Ӏайха хьайна юкъ йийхке хьайна ловчча моттиге водарий хьо. ХӀаьта хьо къавелча, хьай кулгаш дӀа а кховдадаь, кхычунга хьай юкъ ехкийтаргья Ӏа, хьайна ца ловча а вугаргва хьо».

19Иштта аьлар Ӏийсас Кефага, цо малагӀча Ӏоажалца Даьла везвергва дӀахойташ. ТӀаккха из аьнна, Ӏийсас кхы а тӀатехар: «Сона тӀехьаотта хьо»[+].


Ӏийса а, Цунна къаьстта везаш вола мурд а

20Кефа юхахьежача, цунна вайра шийна тӀехьавоагӀа, Ӏийсайна къаьстта везаш вола мурд. (Песахьа пхьер дуача хана, Ӏийсай наькха тӀа теӀа Ӏийна вола а, Цунга: «Веза Аьла, малав Хьона тийшаболх бергбар?» – аьнна вола а мурд вар из.)[+] 21Иштта из мурд бӀаргавайна, Кефас аьлар Ӏийсайга: «Веза Аьла, хӀаьта укханах фу хургда?»

22Ӏийсас аьлар Кефага: «Сона, Се юхавалцца, из дуненахь висар ловш хилча, хьа фу бала ба цунца? Хьо Сона тӀехьаотта».

23Иштта даьржар дина вежарашта юкъе из «мурд лергвац» аьнна дешаш. ТӀаккха Ӏийсас из лергвац аланзар. Ӏийсас аьлар: «Сона, Со юхавалцца, из дунен тӀа висар ловш хилча, хьа фу бала ба цунца?»

24Из мурд ва цунна тешалдаьр а, цунах яздаьр а, хӀаьта тхона хов цун тешал бакъдолга[+].

25Кхы дукха а дар Ӏийсас даь гӀулакхаш. Нагахь санна цу дерригнех яьздича, хетаргахьа, укх дерригача дунен чу а хошаргдацар яздаь кинижкаш[+].

## Картш (Яхья)

### Картш (Яхья)

Картш (Яхья)


Палестина Ӏийса лаьтта ваьхача заманчухь

Ерушалайим Ӏийса лаьтта ваьхача заманчухь

Ӏийса лаьтта ваьхача заманчухьхинна Ерушалайимерча Даьла ЦӀен план


КАРТАШ

### Палестина Ӏийса лаьтта ваьхача заманчухь

Палестина Ӏийса лаьтта ваьхача заманчухь

### Ерушалайим Ӏийса лаьтта ваьхача заманчухь

Ерушалайим Ӏийса лаьтта ваьхача заманчухь

### Ӏийса лаьтта ваьхача заманчухьхинна Ерушалайимерча Даьла ЦӀен план

Ӏийса лаьтта ваьхача заманчухьхинна Ерушалайимерча Даьла ЦӀен план

* 1:1 Укхаза Яхьяс Ӏийсайх «Логос» йоах. Из грекий дош да. Грекий меттала «логос» яха дош дукха маӀанаш долаш да. Цхьа маӀан «дош/къамаьл» да. Вож маӀан «хьаькъал/уйла» да. КхоалагӀдар – дунен тӀа мел дола деррига хӀама шоайла цхьана лоаттадирца дика лостам бар да. ДиълагӀдола маӀан – Даьлеи дунеи вӀашагӀхотташ бола бувзам ба. ХӀаьта вай Ӏояьздаь Даьла дош дувце, Цун дош Из ше а Цун уйлаш а наха йовзийташ бола никъ ба. Цул совгӀа, Даьла дош – цхьа моллагӀдола дешаш дац. Цун дош / Цун дешаш низ болаш да. Дала ер дуне а дешаца/дешашца хьакхеллад.

+ 1:1 Доладалар 1:1, Яхья 20:28,

+ 1:4 Яхья 5:26, Яхья 11:25, Яхья 8:12, Яхья 9:5, Яхья 12:46

* 1:5 Укх деша цхьаькха маӀан а да: кхетайинзар.

+ 1:7 Яхья 3:26, Яхья 5:33, Яхья 10:41, Яхья 20:31,

* 1:9 Е иштта: «Из бакъйола сердало яр, моллагӀа дунен чу доагӀа адам сийрда а доаккхаш».

+ 1:11 Яхья 5:43

+ 1:13 Яхья 3:3,

+ 1:17 Яхья 7:19, Яхья 14:6

+ 1:18 Яхья 6:46,

* 1:21 Укхаза вувцар ва Мусас хьехаваь, исраилхошта Дала вайтаргва аьнна вола пайхамар.

+ 1:36 Яхья 1:29

* 1:38 Рабби – жугтий дина хьехархо.

+ 1:38 Яхья 18:4, Яхья 18:7

+ 1:41 Яхья 4:25

* 1:42 Цхьадолча йоазонаш тӀа: «Юнуса воӀ».

+ 1:44 Яхья 12:21

+ 1:45 Яхья 21:2,

+ 1:49 Яхья 11:27

* 1:51 Якъуба цкъа гӀанахьа лаьттара сигала кхоачаш лоами байра, цу тӀа гӀолла лаьттара сигала хьалъухаши сигалара лаьтта Ӏоухаши малейкаш а долаш. (Хьажа: Доладалар 28:12.) Из лоами санна сигаленнеи лаьттаннеи юкъе бувзам беш ва Ӏийса а.

+ 1:51 Доладалар 28:12,

+ 2:1 Яхья 4:46, Яхья 21:2

+ 2:4 Яхья 7:6, Яхья 7:30, Яхья 8:20, Яхья 13:1

+ 2:6 Яхья 3:25

+ 2:12 Яхья 7:3,

+ 2:13 Яхья 6:4, Яхья 11:55

+ 2:18 Яхья 4:48, Яхья 6:30,

+ 2:19 Яхья 10:18

+ 2:22 Яхья 12:16

+ 2:23 Яхья 11:45

+ 3:1 Яхья 7:50, Яхья 19:39

* 3:3 Е иштта: «Даьлагара». Из да 3:7.

* 3:8 Е иштта: «Даьла Са доахаш да, Шийна ловчча, Цун оаз а хьахоз, бакъда ховш дац мичахьара хьайоагӀа, мичахьа йода».

+ 3:13 Сулейма-пайхамара кицаш 30:4, Яхья 6:38,

* 3:14 Исраилхой яьссача аренца лелача хана лехьаша царгаш етташ дуккхабараш леш хиннаб царех. ТӀаккха Дала аьннад Мусайга боарзах хьабаь лехь бекъа тӀа дӀачӀоагӀ а бай хьалъоттабе, аьнна. Цунах бӀарг мел техар тоалуш хиннав.

* 3:14 ЖӀарга тӀа хьалваьккхар, цул тӀехьагӀа сигала а хьалвоаккхаргва.

+ 3:14 Яхья 8:28, Яхья 12:32

+ 3:17 Яхья 8:15, Яхья 12:47

+ 3:19 Яхья 1:4, Яхья 8:12, Яхья 7:7

+ 3:22 Яхья 4:1-2

+ 3:25 Яхья 2:6

+ 3:26 Яхья 1:7, Яхья 5:33

+ 3:28 Яхья 1:20

+ 3:33 Яхья 8:26

+ 3:35 Яхья 5:20

+ 3:36 Яхья 5:24, Яхья 6:40,

+ 4:2 Яхья 3:22

+ 4:3 Яхья 2:11-12

+ 4:5 Доладалар 33:19, Доладалар 48:22

* 4:9 Е иштта: «Цу хана жугтий шомронхошца цхьан пхьегӀачура хӀама юаш бацар».

* 4:10 «Дийна хий» яхача дешай маӀан да «вахар луш дола хий» а «додаш дола хий» а (Ӏамашка сеца латтар а доацаш). Ӏийсай дешаш наха харцахьа кхетадеш хилара дола къаьгга масал да ер.

* 4:12 Е иштта: «тха даьл Якъубал».

+ 4:14 Яхья 7:38

+ 4:19 Яхья 9:20

+ 4:20 Доладалар 12:6-7, Доладалар 33:18,

* 4:23 Е иштта: «Даьла Синага гӀолла».

+ 4:25 Яхья 1:41,

+ 4:26 Яхья 9:37

+ 4:34 Яхья 5:30, Яхья 6:38, Яхья 9:4, Яхья 14:31

* 4:36 Е иштта: «…ялат дӀадийначунна а, хьокхачуна а цхьана хозахетар хул цох».

+ 4:42 Яхья 1:29,

+ 4:45 Яхья 2:23

+ 4:46 Яхья 2:1, Яхья 21:2, Яхья 2:12

+ 4:48 Яхья 2:18, Яхья 6:30,

+ 4:54 Яхья 2:11

* 5:3,[4] Цхьадолча йоазонаш тӀа байташ 3б-4 я: «Уж хий дӀа-юха хьарга хьежаш бар. Цхьайолча хана Даьла малейко, Ӏама чу а дахе, хий корзагӀдоаккхар, цу хана хьалха хи чу ваьннар, моллагӀча лазарах тоалора».

+ 5:16 Яхья 15:20

+ 5:18 Яхья 7:1,

+ 5:20 Яхья 3:35, Яхья 10:17, Яхья 15:9, Яхья 17:26

+ 5:22 Яхья 17:2,

+ 5:23 Яхья 13:20, Яхья 15:23

+ 5:24 Яхья 3:36, Яхья 6:40, Яхья 20:31,

+ 5:26 Яхья 1:4, Яхья 11:25,

+ 5:28 Яхья 11:25, Яхья 11:43

+ 5:30 Яхья 6:38, Яхья 8:16

+ 5:31 Яхья 8:13

+ 5:33 Яхья 1:7, Яхья 3:26, Яхья 10:41

+ 5:36 Яхья 8:18, Яхья 10:25,

* 5:39 Е иштта: «Деза Йоазонаш тахка…»

+ 5:43 Яхья 10:25, Яхья 12:12, Яхья 1:11, Яхья 3:11-12

+ 5:44 Яхья 12:43

+ 6:4 Яхья 2:13, Яхья 11:55

+ 6:5 Яхья 1:44,

* 6:7 Динари – цхьан дийнахьа баьча балхах луш дар.

+ 6:8 Яхья 1:40, Яхья 1:44

* 6:14 Хьажа 1:21.

+ 6:14 Яхья 4:25, Яхья 11:27

+ 6:30 Яхья 2:18, Яхья 4:48,

+ 6:34 Яхья 4:15

+ 6:35 Яхья 4:14, Яхья 7:37

+ 6:37 Яхья 17:6

+ 6:38 Яхья 3:13, Яхья 5:30

+ 6:39 Яхья 10:28-29

+ 6:40 Яхья 3:35, Яхья 5:24,

+ 6:44 Яхья 12:32

+ 6:46 Яхья 1:18

+ 6:51 Яхья 3:13,

+ 6:56 Яхья 15:4-5,

+ 6:64 Яхья 13:11

+ 6:70 Яхья 13:2, Яхья 13:27

+ 6:71 Яхья 18:2-3

+ 7:1 Яхья 5:18, Яхья 8:37, Яхья 11:53

* 7:2 Чаьтарий ЦӀей гурахьа хул. Муса-пайхамара яьссача аре гӀолла жугтий боалабеча хана Дала царна кӀача а хий а лоаттадар дагалацара а ялат хьувкъара Далла хоастам бира а ха я из. Из цӀей дездеча хана нах чаьтарашка бах, хица а чиркхаташца а дувзаденна дола тайп-тайпара Ӏибадаташ кхоачаш а деш.

+ 7:3 Яхья 2:12,

+ 7:6 Яхья 2:4, Яхья 8:20, Яхья 13:1

+ 7:7 Яхья 15:18, Яхья 3:19

+ 7:13 Яхья 19:38

+ 7:16 Яхья 8:28, Яхья 12:49, Яхья 14:10

+ 7:18 Яхья 5:41, Яхья 8:50

+ 7:19 Яхья 1:17

+ 7:20 Яхья 8:48, Яхья 10:20

* 7:21 Укхаза дувцар да лела могаш воацачоа Ӏийсас шоатта дийнахьа дарба дар. Хьажа: 5:5-9.

+ 7:23 Яхья 5:16

+ 7:24 Яхья 8:15

+ 7:27 Яхья 8:14, Яхья 9:29, Яхья 19:9

+ 7:29 Яхья 8:55

* 7:30 Ше лергвола а юхадийнлургвола а ха ювцача хана Ӏийсас дукхагӀча даькъе «сахьат» оал.

+ 7:30 Яхья 10:39, Яхья 2:4, Яхья 7:6, Яхья 8:20, Яхья 13:1

+ 7:31 Яхья 8:30

+ 7:33 Яхья 14:19, Яхья 16:5

+ 7:34 Яхья 8:21-22, Яхья 13:33

+ 7:37 Яхья 4:14, Яхья 6:35

+ 7:40 Яхья 1:21

+ 7:43 Яхья 9:16, Яхья 10:19

+ 7:50 Яхья 3:1, Яхья 19:39

* 7:52 Е иштта: «ва веза пайхамар Галил-мехкара цавоагӀалга».

* 8:11 Грекий меттала из дош «аьла» е «Веза Аьла» яхилга да.

+ 8:11 Яхья 5:14

+ 8:12 Яхья 1:4, Яхья 1:9, Яхья 12:35

+ 8:13 Яхья 5:31

+ 8:14 Яхья 13:3, Яхья 16:28, Яхья 7:27

+ 8:15 Яхья 3:17, Яхья 7:24, Яхья 12:47

+ 8:16 Яхья 5:30, Яхья 16:32

+ 8:18 Яхья 5:36,

+ 8:19 Яхья 16:3

+ 8:20 Яхья 2:4, Яхья 7:6, Яхья 13:1

+ 8:21 Яхья 7:34-35, Яхья 13:33

+ 8:23 Яхья 17:14

* 8:24 Каст-кастта Деза Йоазонаш тӀа Шийх лаьца дувцача хана Дала уж дешаш оалаш хиннад. Иштта жоп даларца Ӏийсас шеко йоацаш дӀахойташ хиннад, Даьла Из Ше волга.

+ 8:26 Яхья 15:15, Яхья 3:33

+ 8:28 Яхья 3:14, Яхья 12:32, Яхья 5:30, Яхья 7:16

+ 8:29 Яхья 4:34, Яхья 6:38

+ 8:30 Яхья 7:31

+ 8:35 Доладалар 21:10,

+ 8:37 Яхья 5:18, Яхья 7:1, Яхья 11:53

+ 8:44 Доладалар 3:4,

+ 8:48 Яхья 7:20

+ 8:49 Яхья 5:23

+ 8:50 Яхья 5:41, Яхья 7:18

+ 8:51 Яхья 5:24, Яхья 11:26

+ 8:54 Яхья 17:1,

+ 8:55 Яхья 7:28-29

+ 8:59 Яхья 10:31

+ 9:4 Яхья 4:34, Яхья 11:9, Яхья 12:35

+ 9:5 Яхья 1:4, Яхья 8:12, Яхья 12:46

+ 9:14 Яхья 5:9

+ 9:16 Яхья 7:43, Яхья 10:19

+ 9:17 Яхья 4:19, Яхья 6:14

+ 9:22 Яхья 7:13, Яхья 12:42, Яхья 16:2

+ 9:29 Яхья 7:27, Яхья 8:14

+ 9:31 Сулейма-пайхамара кицаш 15:8, Сулейма-пайхамара кицаш 28:9,

* 9:34 Е иштта: «Из а аьнна гуллама цӀенах дӀакъоаставир цар из саг».

* 9:35 Е иштта: «гуллама цӀенах дӀакъоастваьлга».

+ 9:37 Яхья 4:26

+ 9:41 Яхья 15:22,

+ 10:11 Яхья 15:13,

+ 10:16 Яхья 11:52,

+ 10:17 Яхья 5:20

+ 10:18 Яхья 2:19

+ 10:19 Яхья 7:43, Яхья 9:16

+ 10:20 Яхья 7:20, Яхья 8:48,

* 10:22 Кердадаккхар – Сири-мехка паччахьо Ерушалайимерча Даьла ЦӀагӀа цӀун сурт дӀаоттадир. Жугташа из цӀу тӀехьагӀа Даьла ЦӀагӀара аракхессар. Из деза ди Даьла ЦӀа цӀен а даь, кердадаккхар дагалоацаш оттадаь дар.

+ 10:24 Яхья 1:24-25, Яхья 1:41

+ 10:25 Яхья 5:36

+ 10:28 Яхья 3:16, Яхья 17:12

+ 10:30 Яхья 17:11

+ 10:31 Яхья 8:59

+ 10:36 Яхья 3:17,

+ 10:38 Яхья 14:10

+ 10:39 Яхья 7:30

+ 10:40 Яхья 1:28

+ 10:41 Яхья 1:7, Яхья 3:26, Яхья 5:33

+ 10:42 Яхья 7:31

+ 11:2 Яхья 12:3

+ 11:8 Яхья 8:59, Яхья 10:31

+ 11:9 Яхья 9:4, Яхья 12:35

+ 11:16 Яхья 14:5, Яхья 20:24, Яхья 21:2, Яхья 13:37

+ 11:24 Яхья 5:29, Яхья 6:39

+ 11:25 Яхья 1:4, Яхья 5:26,

+ 11:26 Яхья 5:24, Яхья 8:51

+ 11:27 Яхья 1:49,

+ 11:37 Яхья 9:6-7

+ 11:41 Яхья 17:1

+ 11:42 Яхья 3:17

+ 11:43 Яхья 5:28

+ 11:44 Яхья 5:28

+ 11:45 Яхья 2:23

* 11:47 Лакхера Кхел (долчча тайпара аьлча: «синедрион») – жугтий керттера политическии, динеи, кхелеи маьже. Цу чу воагӀар кховзткъеи цхьайтта саг.

* 11:48 Жугтий дина кулгалхошта хетар, Ӏийса – Масихь хиларах халкъ тийша, Цох паччахь вой, римахоша жугташта духьала тӀом хьоабергба, аьнна.

+ 11:50 Яхья 18:14

+ 11:52 Яхья 10:16,

+ 11:53 Яхья 5:18, Яхья 7:1, Яхья 8:37

+ 11:55 Яхья 2:13, Яхья 6:4,

+ 11:57 Яхья 7:11

+ 12:1 Яхья 11:55, Яхья 11:1, Яхья 11:18

* 12:3 Цу кхабилга чу 330 грамм чуйодар.

+ 12:3 Яхья 11:2

* 12:5 300 динари – из Ӏуна шера доагӀа алапи хиннад.

+ 12:6 Яхья 13:29

+ 12:9 Яхья 11:44

* 12:15 ЦӀийона йоӀ – Ерушалайима бахархой.

+ 12:16 Яхья 2:22

+ 12:19 Яхья 11:47-48

+ 12:21 Яхья 1:44

+ 12:23 Яхья 2:4, Яхья 17:1

+ 12:27 Яхья 13:21

+ 12:30 Яхья 11:42

* 12:31 Укх дунен аьла – из иблис да.

+ 12:31 Яхья 16:11,

+ 12:32 Яхья 3:14, Яхья 8:28, Яхья 6:44

+ 12:33 Яхья 18:32

* 12:34 ЖӀарга тӀа хьалваьккхар, цул тӀехьагӀа сигала а хьалвоаккхаргва.

+ 12:35 Яхья 1:4, Яхья 8:12, Сулейма-пайхамара кицаш 4:19, Яхья 9:4, Яхья 11:9,

+ 12:42 Яхья 3:1, Яхья 9:22, Яхья 16:2

+ 12:43 Яхья 5:44

+ 12:44 Яхья 13:20, Яхья 14:1

+ 12:45 Яхья 14:9

+ 12:46 Яхья 1:4, Яхья 8:12, Яхья 9:5

+ 12:47 Яхья 3:17, Яхья 4:42, Яхья 8:15

+ 13:1 Яхья 12:1, Яхья 2:4, Яхья 7:6, Яхья 8:20

+ 13:2 Яхья 6:70

+ 13:3 Яхья 17:2, Яхья 8:14, Яхья 16:28

+ 13:10 Яхья 15:3

+ 13:11 Яхья 6:64, Яхья 18:2

* 13:12 Той долча хана истола гонахьа хаьнара баьнна бадар уж.

+ 13:16 Яхья 15:20

+ 13:18 Яхья 6:70,

* 13:19 Каст-кастта Деза Йоазонаш тӀа Шийх лаьца дувцача хана Дала уж дешаш оалаш хиннад. Иштта жоп даларца Ӏийсас шеко йоацаш дӀахойташ хиннад, Даьла Из Ше волга.

+ 13:19 Яхья 14:29, Яхья 16:4

+ 13:20 Яхья 12:44

+ 13:21 Яхья 12:27

+ 13:23 Яхья 19:26, Яхья 20:2, Яхья 21:7, Яхья 21:20

+ 13:29 Яхья 12:6

+ 13:32 Яхья 17:1, Яхья 17:5

+ 13:33 Яхья 7:34, Яхья 8:21

+ 13:34 Яхья 15:12

+ 13:37 Яхья 11:16, Яхья 21:19

+ 13:38 Яхья 18:27

+ 14:1 Яхья 12:44

+ 14:3 Яхья 14:1,

+ 14:5 Яхья 11:16

+ 14:6 Яхья 1:17, Яхья 11:25,

+ 14:8 Яхья 1:43, Яхья 12:21

+ 14:9 Яхья 12:45

+ 14:10 Яхья 10:38

+ 14:11 Яхья 5:36

+ 14:12 Яхья 8:14, Яхья 13:3, Яхья 16:28

+ 14:14 Яхья 15:16, Яхья 16:23,

* 14:16 Цу деша маӀан да иштта Гадоаккхар, Сатембер.

+ 14:16 Яхья 15:26, Яхья 16:13

+ 14:19 Яхья 7:33

+ 14:21 Сулейма-пайхамара кицаш 8:17, Яхья 16:27

+ 14:26 Яхья 15:26, Яхья 16:13,

+ 14:28 Яхья 14:1-2,

+ 14:29 Яхья 13:19

* 14:30 Укх дунен аьла – из иблис да.

+ 14:30 Яхья 12:31,

+ 15:3 Яхья 13:10

+ 15:5 Яхья 6:56,

+ 15:7 Яхья 14:14

+ 15:9 Яхья 5:20

+ 15:11 Яхья 3:29, Яхья 16:24, Яхья 17:13,

+ 15:12 Яхья 13:34

+ 15:13 Яхья 10:11,

+ 15:15 Яхья 3:32, Яхья 8:26

+ 15:16 Яхья 14:14, Яхья 16:23

+ 15:18 Яхья 7:7,

+ 15:19 Яхья 8:23, Яхья 17:14

+ 15:20 Яхья 13:16, Яхья 5:16,

+ 15:22 Яхья 9:41

+ 15:23 Яхья 5:23

+ 15:24 Яхья 7:31, Яхья 10:37

* 15:25 Хьажа Забур 34:19; 68:5; 108:3 .

+ 15:26 Яхья 14:17, Яхья 16:13,

+ 15:27 Яхья 19:35,

+ 16:2 Яхья 9:22, Яхья 12:42,

+ 16:3 Яхья 18:19

+ 16:4 Яхья 13:19, Яхья 14:29

+ 16:5 Яхья 7:33, Яхья 14:12

+ 16:7 Яхья 15:26

+ 16:9 Яхья 8:24

+ 16:11 Яхья 12:31,

+ 16:13 Яхья 14:17, Яхья 15:26,

+ 16:15 Яхья 17:10

+ 16:16 Яхья 7:33

+ 16:23 Яхья 14:14, Яхья 15:16

+ 16:24 Яхья 3:29, Яхья 15:11, Яхья 17:13,

+ 16:27 Яхья 14:21

+ 16:28 Яхья 8:14, Яхья 13:3

+ 16:30 Яхья 2:24-25

+ 16:32 Яхья 8:16

+ 16:33 Яхья 14:27,

+ 17:1 Яхья 11:41, Яхья 2:4, Яхья 12:23, Яхья 8:54, Яхья 13:32

+ 17:2 Яхья 5:22, Яхья 13:3

+ 17:5 Яхья 1:1-2

+ 17:8 Яхья 6:69

+ 17:10 Яхья 16:15,

+ 17:11 Яхья 10:30

* 17:12 ХӀалакьхила везаш вола саг – из ЕхӀуда-Иш-Къерийот ва.

+ 17:12 Яхья 13:2, Яхья 10:28

+ 17:13 Яхья 3:29, Яхья 15:11, Яхья 16:24,

+ 17:14 Яхья 8:23, Яхья 15:19

* 17:15 Е иштта: «…дех Ӏа уж иблисах лорабар».

* 17:17 Супа хила – быть святым.

+ 17:18 Яхья 20:21

+ 17:24 Яхья 14:3

+ 17:25 Яхья 8:55, Яхья 10:15

+ 17:26 Яхья 5:20

+ 18:4 Яхья 13:1, Яхья 1:38, Яхья 20:15

* 18:5 Оригинала тӀа: «Со Вар Со ва». Каст-кастта Деза Йоазонаш тӀа Шийх лаьца дувцача хана Дала уж дешаш оалаш хиннад. Иштта жоп даларца Ӏийсас шеко йоацаш дӀахойташ хиннад, Даьла Из Ше волга.

+ 18:9 Яхья 17:12

+ 18:14 Яхья 11:50

+ 18:20 Яхья 7:26

+ 18:26 Яхья 18:10

+ 18:27 Яхья 13:38

* 18:29 26-ча шера денз 36-ча шерага кхаччалца йолча юкъа Рима ЕхӀуда-мехкара наместник хиннав Понтий Пилат.

+ 18:32 Яхья 12:33

+ 18:36 Яхья 8:23, Яхья 17:14

+ 18:37 Яхья 3:11,

* 19:2 Из паччахьа дувхара босс ба.

+ 19:7 Яхья 10:36,

+ 19:11 Яхья 18:2, Яхья 18:14

* 19:13 Литостротон из къартӀох яь кхоале яхалга да.

* 19:14 Грекий меттала «параскеуэ» – из дош пӀаьраска яхилга да.

+ 19:26 Яхья 13:23

* 19:29 Гуш да, укхаза дувцар римхой бӀухоша хьогала мийнна мистденна комсий чхьагӀар долга.

* 19:31 Хьалъэлла улар бийса яккха алийта бокъо лац Товрата, цул совгӀа, дезача шоаттан хьалхара ди а хиннад из. ХӀаьта жӀаргах хьалтехар венна ца воалаш массехк ди доаккхаш а хулар, цхьабакъда, цун гош кагдича у дукха ха ялалехьа садоалар цун, са а дикъе.

* 19:34 ГебагӀа – копье.

+ 19:35 Яхья 15:27,

* 19:36 Хьажа Забур 33:21 ; Арадаккхар 12:46 .

* 19:37 Хьажа Закри-ЯхӀу 12:10 .

+ 19:38 Яхья 7:13

+ 19:39 Яхья 3:1, Яхья 7:50,

+ 19:40 Яхья 11:44

* 20:1 Оригинала тӀа – «кӀиран хьалхарча дийнахьа».

+ 20:2 Яхья 13:23

+ 20:14 Яхья 21:4

+ 20:15 Яхья 1:38, Яхья 18:4

+ 20:21 Яхья 17:18

+ 20:22 Доладалар 2:7

+ 20:24 Яхья 11:16

+ 20:28 Яхья 1:1,

+ 20:30 Яхья 21:25

* 20:31 Е иштта: «тешашхилийтара».

+ 20:31 Яхья 1:7, Яхья 3:14-15,

+ 21:1 Яхья 6:1

+ 21:2 Яхья 11:16, Яхья 14:5, Яхья 20:24, Яхья 1:45, Яхья 2:1,

+ 21:4 Яхья 20:14

+ 21:7 Яхья 13:23

* 21:12 Марта – завтрак.

+ 21:14 Яхья 20:19, Яхья 20:26

+ 21:19 Яхья 13:37,

+ 21:20 Яхья 13:23, Яхья 13:25

+ 21:24 Яхья 15:27,

+ 21:25 Яхья 20:30