# Кӧрманщи

Институт перевода Библии

## Кӧрманщи

## Пәймана Кәвьн

### Пәймана Кәвьн

Пәймана Кәвьн


Пенщ к’ьтебед Муса

ДӘСТПЕБУН

ДӘРК'ӘТЬН

Q. К'АҺИНТИЙЕ

ЖЬМАР

Q. ДӦЩАРИ

Рʼутʼ, Әстәр, Уньс

Рʼутʼ

Әстәр

Уньс

Зәбур Мәсәлә

Зәбур

Мәсәлед Сьлеман


Пәймана Кәвьн

### Пенщ к’ьтебед Муса


Пенщ к’ьтебед Муса (Т’аwрәт)


Дәстпебун, Дәрк’әтьн, Qануна К’аһинтийе, Жьмар, Qануна Дӧщари.

Института wәлгәр’андьна К’ьтеба Пироз

Москва

2010

Пенщ к’ьтебед Муса Дәстпебун, Дәрк’әтьн, Qануна К’аһинтийе, Жьмар, Qануна Дӧщари

Бона wәлгәр’андьна к’ӧрдийа кӧрманщи

Бь ве навнише бьньвисьн бьшиньн:

ibt_inform@.ibt.org.ru

© Horace Knowles © Тһә Брьтьсһ & Форәьгн Бьблә Сощьәтй, 1954, 1967, 1972

ISBN 978-5-93943-157-6

© Институт перевода Библии, Москва, 2010


Пешготьна һәр пенщ к'ьтебед Муса

Хwәндәванед дәлал! Щара ә'wльн ә кӧ әв һәр пенщ к'ьтебед Муса дәсте wәда йә, к'ижан кӧ дьк'әвьнә нава п'аред Библийайе. Әв к'ьтеб бь зараве кӧрманщийа к'ӧрди һатийә wәлгәр'андьне. Библийа к'ьтеба к'ьтеба йә, к'ьтеба һәрә һежа йә у гәләк те хwәндьне. Щьһу, мӧсӧлман у мәсиһи ван һәр пенщ к'ьтебед Муса qәбул дькьн чаwа к'ьтебед пироз.

Һәр мәрьве ль сәр т'опа дьнийайе, к'ижан qӧлбида кӧ дьминә, чь мьләти йан хwәйе чь һ'әбандьне бә, wи дьк'әвә кӧ ве к'ьтебе бь зьмане хwә бьхунә. Библийа щаба wан пьрса дьдә, к'ижана кӧ т'ьме сәре щьмә'те ешандьнә, мәсәлә: әм жь кӧ бунә, әм чьма дьжин, чьма дьнйайеда һаqас хьраби һәйә, пәй мьрьнер'а чь те сәре мерьв.

Библийа т'әвайийа хwәва шест шәш к'ьтеб ьн, к'ижан кӧ бь дәсте гәлә ньвиск'ара навбәра гәләк салада һатьнә ньвисаре. Әв к'ьтебана дәрһәqа сәрһатийед жь дәстпебуна дьнйайеда гьрти һ'әта qӧрна йәкейә пәй буйина Исар'а дьбежә. Библийа ль сәр дӧ п'ара п'арәвәдьбә. Пәймана Ну, к'ижан кӧ дәрһәqа буйин, кьред Иса у пәйчуйед wи, ӧса жи дәрһәqа пешдачуйина щьвина ә'wльн бәрбьч'әв дькә.

Пәймана Кәвьн нав хwәда дьтә'мьлинә һәр пенщ к'ьтебед Муса, ӧса жи к'ьтебед п'ехәмбәра у һьлбәста. Һәр пенщ к'ьтебед Муса нә т'әне йед ә'wльн ьн, ле ӧса жи йед ә'саси нә, бона т'әмамийа К'ьтеба Пироз. Әw бона пешдаһатьна дьне, инсен, пешдаһатьна гӧнаһ, һәләqәтийа Хwәде у инсен дьбежә.

Һәр пенщ к'ьтебед Муса жь текьста ибранийә кәвьн, аwа готи жь текьста Масорети бь зьмане к'ӧрди һатийә wәлгәр'андьне. Щи-щийа тьште жь текьсте дурк'әти шьровәкьрьнеда те ә'йанкьрьне. Хьлазийа к'ьтебе: фәрһәнгок у хәритә һәйә.

Института wәлгәр'андьна библийайе р'азибуна хwә дьдә: wәлгәр'а, сәрр'асткьра ӧса жи һ'әмуйед кӧ т'әви к'аре һазьркьрьн у хәбата чапкьрьна һәр пенщ к'ьтеба бунә.

Института wәлгәр'андьна К'ьтеба Пироз, Москва

### ДӘСТПЕБУН

#### ДӘСТПЕБУН

ДӘСТПЕБУН


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]

[46]

[47]

[48]

[49]

[50]


Дәстпебун


Пешготьн

Пәймана Кәвьн, к'ьтеба Дәстпебунеда дәстпедькә. Әва к'ьтеба пешьн ә, жь һәр пенщ к'ьтебед Муса, (бь ибрани ‹Тораһ› те готьне, аwа готи ‹Ширәт› йан ‹Qанун›). Наве к'ьтеба Дәстпебуне бь ибрани ‹Берешит› ә, аwа готи ‹Дәстпебун›, йан ‹Серида›, ле бь йунани ‹Генесис› ә, ‹Пешдаһатьн› йан ‹Чебун›. Ве к'ьтебеда бона пешдаһатьна т'опа дьне, ә'рде, мерьв у щьмә'та Исраел те готьне. Ве к'ьтеба Дәстпебунеда, Хwәде йә сәре сәра. Дәстпебуна к'ьтебеда сәре 1-11-а бона wе йәке те готьне, wәки чаwа бь хәбәра Хwәде т'әмамийа дьнйайе те ә'фьрандьне. Мәзьнайийа Хwәде нә т'әне веда йә, ле Хwәде wан мәрьвед хwәйә хӧльqанди жи пәй wе йәкер'а наһелә, гава әw дури Хwәде дьк'әвьн, гӧнә дькьн, Хwәде диса бона wан хәм дькә. Т'әмамийа сәрһатийа дьнйайейә майинә ве к'ьтебеда әw һәләqәти йә, йа кӧ нава Хwәде у мәрьвайеда дьqәwьмә. Пәйр'а жь сәре 12-50-и бона wан мәрьва дьбежә, к'ижана кӧ Хwәде бона хwә дьбьжерә, wәки зӧр'әтед wан бьбьнә щьмә'та wи. Ль нава сәрһатийа Бьраһим, Исһаq, Аqуб у һәр донздәһ кӧр'ед Аqубда, Хwәде wанр'а соз дьдә, wәки зӧр'әтед wане бе һ'әсаб бьн у ль ә'рде wар бьн, к'ижанар'а кӧ Хwәде соз да. Пе wан һ'әму мьләте бенә бьмбарәккьрьне. Р'астә, әw нә мәрьвнә к'амьл бунә, әм Дәстпебунеда бона кемасийед wан у кьрьнед wанә нә qәнщ дьхуньн. Ле диса Хwәде гази wан дькьр кӧ гӧһдарийа wи бькьн. Нәхш у стила к'ьтеба Дәстпебуне щур'ә-щур'ә йә, һәw дьньһер'и дәнг-бә'се бона шайе йә, һәw дьньһер'и сәрһатийа сахләмә ль бәр гӧһ ә, һәw дьньһер'и ньшкева р'әqәма мьләт у qәбила те навкьрьне, йан жи дӧа бь форма һьлбәсте те готьне. Әв йәк бона мә тьһәрәки йә, wәки т'әмамийа тек'сте бь листька готьнава дагьрти йә. Мәсәлә, хӧльqандьна мер (бь ибрани Адам), Хwәде әw жь ахе (бь ибрани адама, 2:7) хӧльqанд. Алийе дьнва жи мерьв гәрәке әв ә'рд бещәр кьра (2:5; 3:23), алики дьнва жи р'ожәке әw диса гәрәке вәгәр'ә дь wе хwәлийе (3:19). Әв йәка листька готьна йә у әв йәк нә т'әне сәрһатийа дьхәмьлинә, ле ӧса жи алик'арийе дьдә кӧ баш бе фә'мкьрьне, кӧ хӧдане сәрһатийе чь дьхwазә мәр'а бежә. Гәлә щара листька готьна, мә'нийа пешдаһатьна нава шьровәдькә, йан жи наве щи-wара дьдә к'ьфше. Мәсәлә, наве Бабилоне (бь ибрани Бабел) ә, әw фела балал (т'әвиһәвкьрьн) шьровәдькә, «Чьмки ль wьр Хӧдан зьманед һ'әму дьнйайе т'әвиһәв кьрьн у жь wьр Хӧдан әw ль сәр т'әмамийа дьнйайе бәла кьрьн» (11:9). Ле һ'әйф, wәки ль нава wәлгәр'андьнеда, листька готьна, т'ам найе wәлгәр'андьне. Ве wәлгәр'андьнеда, шьровәкьрьн, жь тьштед буйийә һәрә бәрбьч'ә'в нишан дькьн.

#### 1


Сәрһатийа дәстпебуна ә'рд у ә'змен

1Дәстпебунеда Хwәде ә'рд у ә'зман ә'фьрандьн[+]. 2Ә'рди бещур'ә у вьки-вала бу, тә'ристанийе ль сәр р'уйе ава бебьни гьртьбу у Р'ӧһ'е[*] Хwәде ль сәр р'уйе аве дьгәр'ийа. 3Һьнге Хwәде гот: «Бьра бьбә р'онайи». У бу р'онайи. 4Хwәде дина хwә дайе кӧ р'онайи qәнщ ә, Хwәде р'онайи жь тә'ристанийе qәтанд. 5У Хwәде наве р'онайе дани Р'ож, наве тә'ристанийе жи Шәв. У бу евар у сьбәһ, бу р'ожа ә'wльн.

6Һьнге Хwәде гот: «Бьра навбәра аведа синоре qәдимийе пешда бе у бьра навбьр'ийе бьде, аве жь аве бьqәтинә». 7У Хwәде синоре qәдимийе чекьр у ава ль бьн синоре qәдимийеда у ава ль сәр синоре qәдимийе жь һәв qәтандьн. У ӧса жи бу. 8У Хwәде наве синоре qәдимийе дани Ә'зман. У бу евар у сьбәһ, бу р'ожа дӧда.

9Һьнге Хwәде гот: «Бьра авед бьн ә'зменда щики гол бьн, зьһайи к'ьфш бә». У ӧса жи бу. 10Хwәде наве зьһайе дани Ә'рд у наве ава голбуйи жи дани Бә'р. У Хwәде дина хwә дайе кӧ qәнщ ә. 11Һьнге Хwәде гот: «Бьра Ә'рд шинайийе, п'ьнщар'а кӧ т'охьме хwә бьдә у дара хwәйибәрә кӧ мина щур'е хwә бәр бьдә, т'охьме wе жи нава wеда бә, ль сәр ә'рде бьгьһинә». У ӧса жи бу. 12Ә'рде шинайи, п'ьнщар'а кӧ мина щур'е хwә т'охьм бьдә у дара хwәйибәрә кӧ т'охьме мина щур'е wе навда бә дәрхьстьн. У Хwәде дина хwә дайе кӧ qәнщ ә. 13У бу евар у сьбәһ, бу р'ожа сьсийа.

14Һьнге Хwәде гот: «Бьра синоре qәдимийа ә'зменда р'онайидар дәрен, wәки р'оже жь шәве бьqәтиньн у wә'да, р'ож у сала нишан кьн 15у бьра әвана синоре qәдимийа ә'зменда р'онайидар бьн, wәки ә'рде р'онайи кьн». У ӧса жи бу. 16Хwәде дӧ р'онайидаред мәзьн чекьрьн: Р'онайа мәзьн wәки сәрwерийе ль р'оже бькә, р'онайа бьч'ук wәки сәрwерийе ль шәве бькә у ӧса жи стәйрк чекьрьн. 17Хwәде әвана ль синоре qәдимийа ә'зменда данин, кӧ р'онайе бьдьнә ә'рде, 18сәрwерийе ль р'оже у шәве бькьн, р'онайе жь тә'рийе бьqәтиньн. У Хwәде дина хwә дайе кӧ qәнщ ә. 19У бу евар у сьбәһ, бу р'ожа чара.

20Һьнге Хwәде гот: «Бьра ав һ'әйwанед бинбәрва бьк'ьмк'ьмә у тәйрәдә жи ль сәр ә'рде у синоре qәдимийа ә'зменда бьфьр'ьн». 21У Хwәде һ'утед мәзьн хӧльqандьн у һәр һ'әйwанед бинбәрә кӧ аведа дьшулькьн, кӧ ав жь щур'ед wанда к'ьм-к'ьми, ӧса жи тәйрәдед хwәйип'әр'ә бь щур'ед wанда. У Хwәде дина хwә дайе кӧ qәнщ ә. 22Хwәде дӧа ль wан кьр у гот: «Шин бьн у ль һәв зедә бьн, авед бә'ра т'ьжи кьн, тәйрәдә жи ль сәр ә'рде зедә бьн». 23У бу евар у сьбәһ, бу р'ожа пенща.

24Һьнге Хwәде гот: «Бьра ә'рд һ'әйwанед бинбәр щур'ед wанда, һ'әйwанед к'әди, шульки у тәрәwьлед ә'рде щур'ед wанда пешда бинә». У ӧса жи бу. 25У Хwәде тәрәwьлед ә'рде щур'ед wанда, һ'әйwанед к'әдийә щур'ед wанда, ӧса жи һ'әму щур'ә шулькийед ль сәр ә'рде щур'ед wанда чекьрьн. У Хwәде дина хwә дайе кӧ qәнщ ә.


Хӧльqандьна мер

26Хwәде гот: «Әм мәри дьлqе хwәда у мина хwә бьхӧльqиньн, wәки һ'ӧкӧми ль сәр мә'сийед бә'ре, тәйрәдед ә'змен, һ'әйwанед к'әди у т'әмамийа ә'рде, ӧса жи һ'әму щур'ә шулькийед ль сәр ә'рде бькә».

27Хwәде мәри дьлqе хwәда хӧльqанд,
дьлqе Хwәдеда әw хӧльqанд,
qьсьме нер у ме хӧльqандьн[+].

28Хwәде дӧа ль wан кьр у Хwәде wанр'а гот: «Шин бьн у ль һәв зедә бьн, ә'рде т'ьжи кьн у хwәйитийе ле бькьн, һ'ӧкӧми ль сәр мә'сийед бә'ре, тәйрәдед ә'змен у һ'әму һ'әйwанед ль сәр ә'рдейә кӧ дьһ'әжьн бькьн». 29Хwәде гот: «Ва йә әз һ'әму п'ьнщар'ед ль сәр ә'рдейә т'охьмед wанва дьдьмә wә у һәр дара хwәйибәрә кӧ т'охьме wе нава wеда йә, wәр'а wе бьбә хӧрәк». 30Ле бона һ'әму тәрәwьлед ә'рде, һ'әму тәйрәдед ә'змен у һ'әму һ'әйwанед бинбәрә кӧ ль сәр ә'рде дьшулькьн, гиһайе шин бьбә хӧрәк. У ӧса жи бу. 31Хwәде дина хwә да һ'әму кьрьна хwә кӧ ва йе әw гәләки qәнщ бун. У бу евар у сьбәһ, бу р'ожа шәша.

#### 2

1Ә'рд у ә'зман т'әмамийа нәхшед хwәва ль сәр һәвда һатьн. 2У Хwәде бәри р'ожа һ'әфта шьхӧлед хwә хьлаз кьрьн у р'ожа һ'әфта жь wан һ'әму шьхӧлед хwәйә кьри р'ьһ'әт бу. 3У Хwәде дӧа р'ожа һ'әфта кьр у әw пироз кьр, чьмки wе р'ожеда Хwәде жь wан һ'әму кьрьнед хwә, к'ижан кӧ ә'фьрандьбун у кьрьбун р'ьһ'әт бу.

4Әвә сәрһатийа пешда һатьна ә'рд у ә'змен гава һатьнә ә'фьрандьне.


Сәрһатийа бахче Едене

Wе р'оже гава кӧ Хӧдан[†] Хwәде ә'рд у ә'зман чекьрьн, 5т'ӧ к'оләкә чоле һе т'ӧнәбуйә, т'ӧ гиһаки чоле һе шин нәбуйә, чьмки Хӧдан Хwәде һәла һе баран ль сәр ә'рдеда нәбарандьбуйә у мәри жи т'ӧнәбуйә кӧ ә'рде бещәр кә, 6һьнге һӧлм-гӧлм жь ә'рде дәрк'әтийә т'әмамийа р'уйе ә'рде шьл кьрийә. 7Хӧдан Хwәде жь аха ә'рде qальбе мер чекьр, бина жийине һӧлми поза кьр у мер бу бинбәрәки сах[+].

8Хӧдан Хwәде ль алийе р'оһьлате Еденеда бахчәк дач'ьканд у мере кӧ чекьрьбу дани ль wьр. 9Хӧдан Хwәде жь ә'рде һәр дар шин кьрьн, дитьнер'а һ'әwаск'ар у хwарьнер'а хwәш, нава бахчәда жи дара жийине, ӧса жи дара qәнщи у хьраби наскьрьне[+].

10У бона авдана бахчә, жь Едене ч'әмәк дәрдьк'әт у паше бәлайи чар ч'ә'ва дьбә. 11Наве ч'әме ә'wльн Пишон ә, әва т'әмамийа ә'рде Һ'аwилайева дьк'ьшә, wьр кӧ зер'е wе һәйә. 12Зер'е wи ә'рди жи сафи йә, бьдолах[†] у кәвьред qимәтә оникс[†] һәнә. 13Наве ч'әме дӧда Гиһ'он ә, әва т'әмамийа ә'рде К'ушева дьк'ьшә. 14Наве ч'әме сьсийа Дищлә[*] йә, әва р'оһьлата Ашурйайева дьк'ьшә у наве ч'әме чара жи Фьрат ә[+].

15Хӧдан Хwәде әw мер һьлда дани бахче Едене, wәки wе бещәр кә у хwәйитийе ле бькә. 16У Хӧдан Хwәде т'әми да мер у готе: «Жь һәр даред бахчәда, дьле тә дьк'ьшинә к'ижане бьхwә, 17ле жь дара qәнщи у хьраби наскьрьне нәхwә, чьмки wе р'ожа гава тӧ жь wе бьхwи, те ә'сә бьмьри».

18Хӧдан Хwәде гот: «Нә баш ә кӧ мер т'әне бьминә, к'омәкдарәк кӧ лайиqи wи бә чекьм». 19Һьнге Хӧдан Хwәде һ'әму тәрәwьлед чоле у һ'әму тәйрәдед ә'змен жь ахе чекьрьн у анинә щәм мер, wәки бьбинә к'а әwе чь нави ль wан кә у мер чь нав дани ль сәр һ'әйwане бинбәр, әw жи бу наве wан. 20Мер нав ль һ'әму һ'әйwанед к'әди, тәйрәдед ә'змен у тәрәwьлед чоле кьрьн, ле мерр'а к'омәкдарәк кӧ лайиqи wи буйа дәст нәк'әт. 21Һьнге Хӧдан Хwәде хәwәкә к'ур кьрә ч'ә'ве мер, гава әw хәwр'а чу, Хӧдан п'арханәкә wи һьлда у дәwсе гошт т'ьжи кьр[+]. 22У Хӧдан Хwәде жь wе п'архана кӧ жь мер һьлдабу к'ӧлфәтәк чекьр, ани щәм мер. 23Һьнге мер гот: «Ньһа әва һәстуйе жь һәстуйе мьн ә у гоште жь гоште мьн ә, әвайе жьн[*] бе готьне, чьмки жь мер һатә һьлдане». 24Ләма мере де у баве хwә бьһелә, хwә ль жьна хwә бьгьрә у бьбьнә бәдәнәк[+]. 25Мер у жьна хwәва һәр дӧ жи тә'зи бун у шәрм нәдькьрьн.

#### 3


Мәрьв жь гӧр'а Хwәде дәрте

1Жь нава wан һ'әму тәрәwьлед чолейә кӧ Хӧдан[†] Хwәде ә'фьрандьбун, йе һәри һ'ьләк'ар мә'р[*] бу. Әwи готә жьне: «Р'асти Хwәде готийә wәки жь һ'әму даред бахчә гәрәке нәхwьн?»[+] 2К'ӧлфәте готә мә'р: «Жь бәред даред бахчә әм дькарьн бьхwьн. 3Ле жь бәре wе дара кӧ нава бахчәда йә, Хwәде гот нәхwьн у дәст нәдьне, wәки һун нәмьрьн»[+]. 4Мә'р готә к'ӧлфәте: «На, һун т'ӧ щар намьрьн, 5ле Хwәде занә, wе р'ожа гава һун жь wе бьхwьн, ч'ә'вед wәйе вәбьн у бьбьнә мина Хwәде, qәнщи у хьрабийе жь һәв дәрхьн». 6У к'ӧлфәте дина хwә дайе wәки бәре даре баш бу бона хwарьне, бәрбьч'ә'вә һ'әwаск'ар у дьлһавьжи бу бона занәбуне, дәст авитә бәре wе хwар у да мере т'әви хwә, әwи жи хwар[+]. 7Һьнге ч'ә'вед wан вәбун, хwә дәрхьстьн кӧ әwә тә'зи нә, бәлгед һежире дьрутьн у пе хwә сьт'ар кьрьн.

8Һенькайа р'ожеда, гава wан дәнге Хӧдан Хwәде бахчәда кӧ дьгәр'ийа бьһистьн, мер у жьнева хwә жь бәр ч'ә'ве Хӧдан Хwәде, нава даред бахчәда вәшартьн. 9Хӧдан Хwәде дәнг да мер у гот: «Тӧ к'ӧ йи?» 10Әwи гот: «Мьн дәнге тә бахчәда бьһист тьрсийам у хwә вәшарт, чьмки әз тә'зи бум». 11Һьнге Хwәде готе: «К'е дәрһәqа тә'зибуна тәда тәр'а гот? Гәло тә жь wе даре хwар, йа кӧ мьн т'әми дабу тә кӧ нәхwи?» 12Мер гот: «Әw жьна кӧ тә да мьн, әwе жь wе даре да мьн, мьн жи хwар». 13Хӧдан Хwәде готә к'ӧлфәте: «Тә чьма әв йәк кьрийә?» К'ӧлфәте гот: «Мә'р әз хапандьм у мьн хwар».

14Һьнге Хӧдан Хwәде готә мә'р:

«Бона ве кьрьна кӧ тә кьр,
жь нава һ'әму һ'әйwанед к'әди
у һ'әму тәрәwьлед чоле
ньфьр' ль сәр тә бә,
ль сәр зьке хwә бьк'ьши
у т'әмамийа ә'мьре хwәда
хӧре тә ах-хwәли бә.
15Әзе нава тә у к'ӧлфәте,
нава зӧр'әта тә у зӧр'әта wеда
дьжмьнатийе дайньм,
әwе[*] сәре тә бьһ'ьнщьр'инә
у те жи пә'нийа wе бьгәзи»[+].

16К'ӧлфәтер'а жи гот:

«Әзе еша һ'әмләбуна тә
гәләки ль тә зедә кьм,
бь еше зар'а бини,
ч'ә'ве тә ль дәсте мере тә бә
у әw жи һ'ӧкӧме ль сәр тә бькә»[+].

17Паше Хwәде готә мер:

«Тә кӧ гӧр'а жьна хwә кьр,
жь wе дара кӧ мьн т'әми дабу,
кӧ тә нәхwи, хwар,
р'уйе тәда ньфьр' ль ә'рде бьqәбьлә,
т'әмамийа р'ожед ә'мьре хwәда
бь тә'ли-тәнгийе нане хwә бьхwи».
18Ә'рд жи тәр'а стьрийа
у дьр'ийа бьгьһинә
у п'ьнщар'а чоле бьхwи,
19бь худана ә'нийа хwә
нане хwә бьхwи,
һ'әта кӧ тӧ вәгәр'и ль wи ә'рди
жь к'ӧ һати һьлдане,
чьмки тӧ ах и
у те диса бьби ах.

20Мер, аwа готи Адәм[*], наве жьна хwә дани Һеwа[*], чьмки әwа бу дийа һ'әму бинбәри. 21У Хӧдан Хwәде Адәм у жьнер'а к'ьнщед ч'әрмин чекьрьн у ль wан кьрьн. 22Һьнге Хӧдан Хwәде гот: «Ва йә, мәрьв бу мина жь мә йәки, qәнщи у хьрабийе жь һәв дәрдьхә. Ле ньһа нәбә кӧ әw дәсте хwә дьрежи дара жийине кә жи у һ'әта-һ'әтайе бьжи»[+]. 23Пәй ве йәкер'а Хӧдан Хwәде әw жь бахче Едене дәрхьст, wәки wи ә'рди бещәр кә, жь к'ижани кӧ һатьбу һьлдане. 24Бәри мәрьв да дәрхьст у жь алийе р'оһьлата бахче Еденева, херуб[†] у шуре агьрийи кӧ һәр алийава дьвьр'вьр'и данин, wәки р'ийа дара жийине хwәй кьн.

#### 4


Һабил у Qайин

1Пәй ве йәкер'а мәрьв незики жьна хwә Һеwайе бу, әw һ'әмлә дәрк'әт у Qайин[*] жер'а бу, һьнге wе гот: «Мьн мәри жь Хӧдан[†] станд». 2Паше бьре wи Һабил бу. Һабил бу шьване пез, ле Qайин хwә дабу ә'рдбещәркьрьне. 3У хеләке шунда, Qайин жь бәред ә'рде Хӧданр'а һ'әди ани. 4Һабил хwәха жи чәнд һ'әб жь ньхӧрийед кәрийе пәзе хwә, бәзед wанва һ'әди анин. Хӧдан бәре хwә да Һабил у һ'әдийа wи, 5ле дина хwә нәда Qайин у һ'әдийа wи. Qайин гәләки һерс к'әт у мьр'узе хwә кьр. 6Һьнге Хӧдан Qайинр'а гот: «Тӧ чьма һерс к'әтийи? У тә чьма сәре хwә бәржер кьрийә? 7Һәгәр тӧ р'астийе бьки, гәло те сәре хwә бьльнд нәки? Ле wәки тӧ р'астийе нәки ва йә гӧнә ль бәр дери к'әтийә у хwәха жи һ'әйра тәда йә, ле бькә кӧ тӧ һ'ӧкӧми ль сәр бьки»[+].


Гӧне меркӧштьнейи ә'wльн

8Пәй ве йәкер'а Qайин бьре хwә Һабилр'а гот: «Әм һәр'ьнә к'әwшен»[*] у гава әw гьһиштьнә к'әwшен, Qайин р'абу гьһиштә бьре хwә Һабил у әw кӧшт. 9Һьнге Хӧдан жь Qайин пьрси гот: «К'ане йә бьре тә Һабил?» Әwи гот: «Әз ньзаньм, чьма әз нобәдаре бьре хwә мә?» 10Хӧдан готе: «Тә чь кьрийә? Дәнге хуна бьре тә жь ә'рде шькийате хwә ль мьн дькә». 11Ньһа ньфьр' жь wи ә'рди ль тә бә, к'ижани кӧ дәве хwә вәкьр хуна бьре тә жь дәсте тә фьр' кьр. 12Гава тӧ ә'рде бещәр ки, әw иро шунда иди к'аре нәдә тә, тӧ ль сәр ә'рде р'ьһ'әтийе нәбини у дәро-дәр би. 13Һьнге Qайин готә Хӧдан: «Әв щәзайе мьн жь qәwата мьн дәр ә. 14Аwа иро кӧ тӧ жь р'уйе ә'рде бәри мьн дьди, әзе хwә жь тә вәшерьм кӧ р'уйе тә нәбиньм у ль сәр ә'рде жи кӧ зерийайи у дәро-дәр бьм, һьнге к'е кӧ мьн бьбинә wе мьн бькӧжә». 15Хӧдан готе: «К'е кӧ Qайин бькӧжә һ'әфт qәт һ'әйф же бе һьлдане». У Хӧдан нишанәк Qайинва дани, wәки к'и кӧ р'асти wи бе, wи нәкӧжә[+].


Р'ьк'ьнйата Qайин

16Qайин жь бәр ч'ә'ве Хӧдан р'абу чу wәлате Ноде[*], ль алийе р'оһьлата Едене у ль wьр р'ьк'ьне хwә авите у ль wьр ма.

17Пәй ве йәкер'а Qайин незики жьна хwә бу у әw һ'әмлә дәрк'әт, Һәнох жер'а бу. Һьнге әwи бажарәк че дькьр у наве кӧр'е хwә Һәнох дани ль сәр бажер. 18Паше Һәнохр'а Ирад бу, Ирадр'а Мьһ'уйаел бу, Мьһ'уйаелр'а Мьтушайел бу, Мьтушайелр'а жи Ламәх бу. 19Ламәх дӧ жьн стандьн, наве йәке Ә'даһ бу у наве йа дьн жи Силаһ бу. 20Ә'даһе Йавал ани. Әва баве wан бу, йед конада дьман у шьван-гаванти дькьрьн. 21Наве бьре wи Йувал бу. Әва жи баве wан һ'әмуйа бу, йед кӧ чәнг у бьлуре дьхьстьн. 22Силаһе жи Тувал-Qайин ани, әва һ'әдаде һәр щур'ә һащәтед сьфьр у һ'әсьн бу. Хушка Тувал-Qайин жи Наһама бу.

23Ламәх жьнед хwәр'а гот:

«Ә'даһ у Силаһ бьбьһен дәнге мьн!
Жьнед Ламәх гӧһед хwә бьдьнә ве готьна мьн.
Мәрьвәки әз бьриндар кьрьм, мьн лехьст кӧшт,
бона ледана щаһьләки мьн һ'әйф һьлда.
24Һәгәр һ'әйфа Qайин һ'әфт qәт бе һьлдане,
һ'әйфа Ламәх һ'әфте һ'әфт щара wе бе һьлдане».


Буйина Сет' у Әнош

25Адәм диса незики жьна хwә бу, әwе кӧр'әк ани у наве wи дани Сет'[*]. Чьмки әwе гот: «Хwәде дәwса Һабил кӧ Qайин кӧшт, зӧр'әтәкә дьн да мьн». 26Сет'р'а жи кӧр'әк бу у наве wи дани Әнош. Һьнгеда дәстпебу кӧ гази наве Хӧдан кьн.

#### 5


Р'әqәма р'ьк'ьнйата Адәм

1Әв ә р'әqәма р'ьк'ьнйата Адәм, wе р'ожә гава Хwәде мәри хӧльqанд, дьлqе Хwәдеда әw чекьр, 2әw qьсьме мер у жьнеда хӧльqандьн у дӧа ль wан кьр, р'ожа хӧльqандьна wанда наве wан дани Мәри[+]. 3Гава Адәм бу сәд си сали, кӧр'әки дьлqе wида у мина wи жер'а бу әwи наве wи дани Сет'[+]. 4Пәй буйина Сет'р'а, Адәм һ'әйсьд сали жи ә'мьр кьр у гәләк кӧр' у qиз жер'а бун. 5У т'әмамийа р'ожед ә'мьре хwәда, Адәм нәсьд си сали ә'мьр кьр у мьр.

6Сет' жи кӧ бу сәд пенщ сали, Әнош жер'а бу. 7Пәй буйина Әношр'а, Сет' һ'әйсьд һ'әфт сали ә'мьр кьр у гәләк кӧр' у qиз жер'а бун. 8У т'әмамийа р'ожед хwәда Сет' нәсьд донздәһ сали ә'мьр кьр у мьр.

9Гава Әнош бу нод сали, Qенан жер'а бу. 10Пәй буйина Qенанр'а, Әнош һ'әйсьд панздәһ сали ә'мьр кьр у гәләк кӧр' у qиз жер'а бун. 11У т'әмамийа р'ожед хwәда Әнош нәсьд пенщ сали ә'мьр кьр у мьр.

12Гава Qенан бу һ'әфте сали, Маһалалел жер'а бу. 13Пәй буйина Маһалалелр'а Qенан һ'әйсьд чьл сали ә'мьр кьр у гәләк кӧр' у qиз жер'а бун. 14У т'әмамийа р'ожед хwәда Qенан нәсьд дәһә сали ә'мьр кьр у мьр.

15Гава Маһалалел бу шест пенщ сали, Йаред жер'а бу. 16Пәй буйина Йаредр'а Маһалалел һ'әйсьд си сали ә'мьр кьр у гәләк кӧр' у qиз жер'а бун. 17У т'әмамийа р'ожед хwәда Маһалалел һ'әйсьд нод пенщ сали ә'мьр кьр у мьр.

18Гава Йаред бу сәд шест дӧ сали, Һәнох жер'а бу. 19Пәй буйина Һәнохр'а Йаред һ'әйсьд сали ә'мьр кьр у гәләк кӧр' у qиз жер'а бун. 20У т'әмамийа р'ожед хwәда Йаред нәсьд шест дӧ сали ә'мьр кьр у мьр.

21Гава Һәнох бу шест пенщ сали, Мәтушәла жер'а бу. 22Пәй буйина Мәтушәлар'а Һәнох сесьд сали р'ийа Хwәдеда дьчу у гәләк кӧр' у qиз жер'а бун. 23У т'әмамийа р'ожед хwәда Һәнох сесьд шест пенщ сали ә'мьр кьр. 24Һәнох р'ийа Хwәдеда дьчу у ньшкева бу qати, чьмки Хwәде әw һьлдабу[+].

25Гава Мәтушәла бу сәд һ'әйште һ'әфт сали, Ламәх жер'а бу. 26Пәй буйина Ламәхр'а, Мәтушәла һ'әфсьд һ'әйште дӧ сали ә'мьр кьр у гәләк кӧр' у qиз жер'а бун. 27У т'әмамийа р'ожед хwәда Мәтушәла нәсьд шест нәһә сали ә'мьр кьр у мьр.

28Гава Ламәх бу сәд һ'әйште дӧ сали, кӧр'әк жер'а бу, 29әwи наве wи дани Нӧһ[*] у гот: «Әве мә жь кьред мә у жь щәфед мәйә гьран ль сәр ви ә'рди р'ьһ'әт кә, к'ижан кӧ Хӧдан[†] ньфьр' ле кьрьбу»[+]. 30Пәй буйина Нӧһр'а, Ламәх пенсьд нод пенщ сали ә'мьр кьр у гәләк кӧр' у qиз жер'а бун. 31У т'әмамийа р'ожед хwәда Ламәх һ'әфсьд һ'әфте һ'әфт сали ә'мьр кьр у мьр.

32Гава Нӧһ бу пенсьд сали, Нӧһр'а Сам, Һам у Йәфәт бун.

#### 6


Нәһәqийа зар'ед Хwәде у qизед мәрьвайе

1Гава дәстпебу мәрьв ль сәр дьне зедә бун у qиз wанр'а бун, 2зар'ед[*] Хwәде дитьн кӧ qизед мәрьвайе бәдәw ьн, жь wан к'е к'ижан бәгәм дькьр хwәр'а жьн дьстандьн[+]. 3Һьнге Хӧдан[†] гот: «Гәрәке р'ӧһ'е мьн һ'әта-һ'әтайе ль сәр мерьв нәминә, чьмки әw хун у гошт ә, ле р'оже ә'мьре wан сәд бист сал бьн»[+]. 4Wе һьнге ль сәр ә'рде ә'савә һәбун, ӧса жи wи чахи гава зар'ед Хwәде дәст давитьнә qизед мәрьвайе, әwана wанр'а зар' данин. Әвана әw мерхас бун, кӧ бәреда бь нав у дәнг бун[+].


Сәрһатийа Нӧһ

5Хӧдан дит кӧ хьрабийа мәрьва ль сәр ә'рде зедә дьбә у нет у фькьред дьле wан жи һәр р'ож хьраби йә[+]. 6Һьнге Хӧдан бәр хwә к'әт кӧ ль сәр ә'рде мәри хӧльqандийә у гәләки дьлтәнг бу. 7У Хӧдан гот: «Әз жь сәр р'уйе ә'рде мәрьвед кӧ мьн хӧльqандьнә бьдьмә һьлдане, жь мәрьвада гьрти һ'әта һ'әйwен, жь шулькийа һ'әта тәйрәдед ә'змен, чьмки әз п'ошман ьм ль хӧльqандьна wан». 8Ле Нӧһ бәр ч'ә'ве Хӧдан к'әрәм дит.

9Әв ә сәрһатийа р'ьк'ьнйата Нӧһ. Нӧһ нава мәрьвед wи зәманида мәрьвәки р'аст у к'амьл бу. Нӧһ р'ийа Хwәдеда дьчу. 10Нӧһр'а се кӧр' бун Сам, Һам, Йәфәт.

11Ә'рд ль бәр ч'ә'ве Хwәде һ'әр'ьми wеран бьбу у хьрабийава ә'рд т'ьжи бьбу. 12Хwәде дина хwә да дьнйайе, кӧ ва йә әw һ'әр'ьмийә wеран буйә, чьмки һәр бәдәнәкә ль сәр дьне р'ийа хwә һ'әр'ьмандийә. 13Һьнге Хwәде готә Нӧһ: «Qьр'а һ'әмуйед хwәйибәдән һатийә ль бәр ч'ә'ве мьн, чьмки р'уйе ванда ә'рд хьрабийава т'ьжи буйә у ва әзе wан т'әви ә'рде wеран кьм».


Т'әмийа Хwәде

14Ле тӧ хwәр'а жь даре гофер[*] гәмике чекә, һьндӧр'е гәмийе бь гоза чеки у дәр у һьндӧр'ва тӧ wе qир ки. 15Тӧ гәрәке wе аһа чеки. Дьрежайа гәмийе сесьд зәнд, бәрайи пенщи зәнд у бьльндайи жи си зәнд бә. 16У жорва wәкә зәндәке к'ӧләке гәмийер'а чеки, дәре гәмийе жи к'еләкева вәки у qате жор жер у бьни чеки. 17Ва әзе ава тофане ль сәр дьне р'акьм, wәки һәр бәдәна кӧ бин ль бәр һәйә бьн п'әр'е ә'зменда qьр' бә у ль сәр р'уйе ә'рде жи чь кӧ һәйә ӧнда бә. 18Ле әзе пәймана[†] хwә т'әви тә гьредьм, тӧ т'әви кӧр'ед хwә у т'әви жьна хwә у букед хwә бьк'әви гәмийе. 19Ӧса жи жь һәр бинбәри, жь һәр бәдәне щот-щот нер у ме бьки гәмийе, кӧ т'әви тә сах бьминьн. 20Жь һәр щур'ә тәйрәдә, жь һәр щур'ә һ'әйwан, жь һәр щур'ә шульки wе щот-щот бенә ль щәм тә кӧ сах бьминьн. 21Тӧ жи жь һ'әму хӧрәке кӧ те хwарьне т'әви хwә һьлди, ль щәм хwә бьди сәр һәв, кӧ бьбә хӧрәке тә у wан. 22У Нӧһ һәр тьшт кьр, Хwәде чаwа т'әми дабу wи, әwи ӧса жи кьр.

#### 7

1Хӧдан[†] готә Нӧһ: «Р'абә т'әви нәфәред хwә бьк'әвә гәмийе, чьмки нава мәрьвед ви зәманида мьн тӧ ль бәр хwә р'аст дити. 2Жь һәр һ'әйwанед һ'әлал һ'әфт щота нер у ме т'әви хwә һьлди, ле жь һ'әйwанед һ'әрам щот-щот һьлди нер у ме, 3жь тәйрәдед ә'змен жи һ'әфт щот нер у ме, wәки т'ур'а[*] wан ль сәр р'уйе ә'рде бе хwәйкьрьне. 4Чьмки һ'әфт р'ожа шунда, әзе чьл р'ожи у чьл шәви баране бьбариньм у һәр һәйинед кӧ мьн чекьрьнә жь р'уйе ә'рде бьдьмә һьлдане». 5У Нӧһ һәр тьшт кьр, Хӧдан чаwа т'әми дабу wи.


Тофан

6Һьнге Нӧһ шәсьд сали бу, гава ава тофане ль сәр ә'рде р'абу. 7У жь бәр ава тофане Нӧһ т'әви кӧр'ед хwә у т'әви жьна хwә у букед хwә к'әтә гәмийе. 8Ӧса жи жь һ'әйwанед һ'әлал у нә һ'әлал, жь тәйрәда у жь һәр шулькийед ль сәр ә'рде, 9щот-щот нер у ме һатьнә щәм Нӧһ к'әтьнә гәмийе, чаwа кӧ Хwәде т'әми Нӧһ кьрьбу. 10У һ'әфт р'ожа шунда ава тофане ль ә'рде р'абу.

11Шәсьд салийа ә'мьре Нӧһда, р'ожа һ'ьвдәһе мәһа дӧда, һәма wе р'ожеда һ'әму канийед тәвәкед бебьнийе дәр бун у к'ӧләкед ә'змана вәбун, 12чьл р'ожи у чьл шәви ль сәр ә'рде баран бари. 13Хут wе р'ожеда Нӧһ кӧр'ед хwәва Сам, Һам, Йәфәт у жьна Нӧһ һәр се букава т'әви wан к'әтьнә гәмийе. 14Әwана у һәр тәрәwьлед щур'ед хwәда, һәр һ'әйwанед к'әдийә щур'ед хwәда, һәр шулькийед ль сәр ә'рдейә щур'ед хwәда, һәр тәйрәдед щур'ед хwәда у һәр тәйрәдед хwәйибаск, 15жь һ'әму һ'әйwанед бинбәр щот-щот к'әтьнә гәмийе ль щәм Нӧһ. 16Әwед кӧ к'әтьнә гәмийе, йе нер у ме к'әтьне жь һәр бинбәри, чаwа кӧ Хwәде т'әми wи кьрьбу. У пәй wир'а Хӧдан дәри гьрт.

17Тофане ль сәр ә'рде чьл р'ожи к'ьшанд, ав qайим бу гәми бьльнд кьр у әw жь ә'рде qәтийа. 18Чьqас дьчу ав qайим дьбу, ль сәр ә'рде бьльнд бу у гәми ль сәр р'уйе аве к'әт. 19Ав ль сәр ә'рде ӧса гәләки бьльнд бу, wәки һ'әму ч'ийайед бьльндә бьн п'әр'е ә'зменда ньхамтьн. 20Ав жь панздәһ зәнда жортьр сәр wан к'әт у ч'ийа-бани һатьнә ньхамтьне. 21У һ'әмуйед хwәйибәдәнә кӧ ль сәр ә'рде дьльвийан, тәйрәдә бун, һ'әйwанед к'әди бун, тәрәwьл бун, һ'әму шулькийед ль сәр ә'рде кӧ дьшулькин, мәрьв жи пер'а qьр' бун чун. 22Йед ль сәр бәжейә кӧ бина жийине ль бәр һәбун, һ'әму жи хәньqин. 23У һәр һәйине ль р'убари ә'рде һатә һьлдане, жь мерьв һ'әта һ'әйwанед к'әди, жь шулькийа һ'әта тәйрәдед ә'змана, әвана жь ә'рде һатьнә һьлдане, т'әне Нӧһ ма у йед т'әви wи гәмийеда. 24Сәд пенщи р'ожи ль сәр ә'рде ав wе бьльндайийе ма.

#### 8


Хьлазийа тофане

1Хwәде Нӧһ бир ани, ӧса жи һ'әму тәрәwьл у һ'әму һ'әйwанед т'әви wи гәмийеда, һьнге Хwәде бак[*] ль ә'рде р'акьр у ав сәкьни. 2Канийед тәвәкед бебьнийе у к'ӧләкед ә'змана һатьнә гьртьне у барана ә'змен һатә бьр'ине. 3Бәрә-бәрә ав жь ә'рде дьк'ьшийа, пәй сәд пенщи р'ожир'а ав кем бу. 4Р'ожа һ'ьвдәһе мәһа һ'әфта гәми ль сәр ч'ийайед Арарате р'уньшт. 5Һ'әта мәһа дәһа чьqас дьчу ав кем дьбу у йәке мәһа дәһа сәред ч'ийа һатьнә к'ьфше.

6У чьл р'ожи шунда Нӧһ к'ӧләка гәмийа хwәйә чекьри вәкьр, 7у qар'qар' бәр'да, ле әw вьрда-wеда хwәр'а фьр'и һ'әта ава ль сәр ә'рде зьһа бу. 8Пәйр'а кәвотк жь щәм хwә бәр'да, кӧ бьбинә к'а ава ль р'уйе ә'рде кем буйә. 9Ле кәвотк щийе кӧ ньгед хwә ле данийа нәдит, бәр бь гәмийе ль сәр wида вәгәр'ийа, чьмки т'әмамийа р'уйе ә'рде һе ав бу, Нӧһ жи дәст авитә wе гьрт, ани щәм хwә кьрә гәмийе. 10Һ'әфт р'ожа жи сәбьр кьр, пәйр'а диса кәвотк жь гәмийе бәр'да. 11Бәре еваре кәвотк ль сәр wида вәгәр'ийа, wе бәлгәки зәйт'унейи ну нькӧлкьри девда, һьнге Нӧһ пе һ'әсийа кӧ ава ль сәр р'уйе ә'рде кем буйә. 12Һ'әфт р'ожед дьн жи сәбьр кьр, диса кәвотк бәр'да, ле әw иди ль сәр wида вәнәгәр'ийа.


Дәрк'әтьна жь гәмийе

13У шәсьд йәк салийа Нӧһда, йәке мәһа сәрсале ава ль сәр р'уйе ә'рде ч'ькийа. Нӧһ ар'ика гәмийе вәкьр у дина хwә дайе, кӧ ва йә ава ль сәр р'уйе ә'рде ч'ькийа йә. 14Бист һ'әфте мәһа дӧда ә'рд зьһа бу.

15Һьнге Хwәде Нӧһр'а хәбәрда у гот: 16«Тӧ т'әви жьна хwә, кӧр'ед хwә у жьнед wанва жь гәмийе дәре. 17Ӧса жи һ'әму бинбәред ль щәм тә, жь һ'әмуйед хwәйибәдән: Тәйрәдә, һ'әйwанед к'әди у һ'әму шулькийед кӧ ль сәр ә'рде дьшулькьн, т'әви хwә дәрхә, wәки әw ль сәр ә'рде бәла бьн, к'ока wан шин бә у ль һәв зедә бьн»[+]. 18Һьнге Нӧһ т'әви кӧр'ед хwә, жьна хwә у жьнед кӧр'ед хwә жь гәмийе дәрк'әт, 19һәр һ'әйwан, һәр шульки, һәр тәйрәдә, һәр чь кӧ ль сәр ә'рде дьльвьн щьсьнед хwәда жь гәмийе дәрк'әтьн.


Чекьрьна горигәһа сәле кәвьри

20Нӧһ горигәһәк[†] Хӧданр'а[†] чекьр у жь һәр һ'әйwанед һ'әлал у жь һәр тәйрәдед һ'әлал һьлдан ль сәр горигәһе, дийарийа т'әвайишәwате[†] дан. 21Һьнге Хӧдан бинәкә хwәш жь wе һьлда у дьле хwәда гот: «Иро шунда р'уйе мерьвда әз иди ньфьр'а ль ә'рде накьм, чьмки сьтqе дьле мерьв жь зар'отийеда хьраб ә у иди әз т'ӧ щар т'ӧ бинбәри нахьм чаwа мьн кьр[+].

22Иро шунда һ'әта кӧ ә'рд һәбә,
чандьн у дьрун,
сәрма у гәрмайи,
һавин у зьвьстан,
шәв у р'ож
гәрәке т'ӧ щар нәсәкьньн».

#### 9


Пәймана т'әви Нӧһ

1Хwәде дӧа Нӧһ у кӧр'ед wи кьр гот: «Шин бьн, зедә бьн у ә'рде т'ьжи кьн[+]. 2Саw у тьрса wә жи ль сәр һ'әму тәрәwьлед ә'рде у һ'әму тәйрәдед ә'змен бә. Әвана бь т'әви wан һ'әмуйед ль сәр ә'рдейә дьшулькьн у һ'әму мә'сийед бә'рева данә дәсте wә. 3Һәр һ'әйwанед кӧ дьһ'әжьн хӧрәке wә бә, мина п'ьнщар'а шин гьшки дьдьмә wә[+]. 4Т'әне гошт сахийеда, аwа готи хунева нәхwьн[+]. 5Ле әзе ә'сә дә'wа хуна жийина wә бькьм, жь һәр тәрәwьли бьхwазьм. Әзе жийина мерьв, жь дәсте мерьв у жь дәсте бьре wи бьхwазьм.

6К'и кӧ хуна мерьв бьр'ежә,
хуна wи жи бь дәсте мерьв бьр'ьжә,
чьмки мәрьв дьлqе Хwәдеда хӧльqандийи йә[+].

7Һун шин бьн, зедә бьн, ль сәр ә'рде бәла бьн у ль сәр wе ль һәв зедә бьн».

8Хwәде готә Нӧһ у кӧр'ед wийә кӧ т'әви wи бун: 9«Ва әзе т'әви wә у пәй wәр'а жи т'әви зӧр'әта wә пәймана[†] хwә гьредьм, 10ӧса жи т'әви wан һ'әму һ'әйwанед бинбәрә т'әви wә: Т'әви тәйрәда, һ'әйwанед к'әди у һ'әму тәрәwьлед ә'рдейә т'әви wә, т'әви һ'әмуйед жь гәмийе дәрк'әти у һ'әму һ'әйwанед ә'рде. 11Әзе пәймана хwә т'әви wә гьредьм, wәки иди т'ӧ бәдән бь ава тофане нәйе һьлатьне у нә жи иди тофан р'абә кӧ ә'рде wеран кә». 12Хwәде гот: «Нишана пәймана нава Мьн у wәда у нава һ'әму һ'әйwанед бинбәрә т'әви wә, бона һ'әму дәwра гьредайи, wе әв бә. 13Әзе к'әскәсора хwә ә'wрава дәрхьм у әве бьбә нишана пәймана нава Мьн у дьнйайеда. 14Гава әз ль сәр дьнйайе ә'wрайи кьм, к'әскәсор ә'wрава хӧйа бә, 15һьнге әзе wе пәймана хwәйә нава мьн у wәда у нава һ'әму һ'әйwанед бинбәрә жь һәр бәдәнида бир биньм у аве иди нәбьнә тофан у һәр бәдәни ӧнда нәкьн. 16Әw к'әскәсоре нава ә'wрада бә, әзе wе бьбиньм у бир биньм wе пәймана Хwәдейә һ'әта-һ'әтайейә, нава һәр һ'әйwанед бинбәрә жь һәр бәдәни кӧ ль сәр ә'рде йә». 17Хӧдан[†] Хwәде Нӧһр'а гот: «Әв ә нишана wе пәймане, йа кӧ мьн нава хwә у һәр бәдәни ль сәр ә'рде гьреда».


Гӧнәйе Һам

18Кӧр'ед Нӧһә кӧ жь гәмийе дәрк'әтьн әв бун: Сам, Һам, Йәфәт. У Һам баве Кәнан[†] бу. 19Әв һәр се кӧр'ед Нӧһ бун у жь ван ль сәр т'әмамийа р'уйе ә'рде т'ьжи бун.

20Нӧһ кӧ ә'рдбещәркьр бу, әw йе ә'wльн бу кӧ р'әзе тьрийа авит. 21У паше шәраба wе вәхwар, хwә ӧнда кьр у коне хwәда хwә тә'зи кьр[+]. 22Һаме баве Кәнан, кӧ баве хwә тә'зи дит, дәрк'әтә дәрва у готә һәр дӧ бьрайед хwә[+]. 23Һьнге Сам у Йәфәт к'ьнщ һьлдан авитьнә ль сәр мьле хwә у пашопе чун тә'зитийа баве хwә ньхамтьн. Пьшта wан кӧ баве wанда бу, wан тә'зитийа баве хwә нәдит.

24Гава Нӧһ жь бьн хәwа шәраве дәрк'әт, пе һ'әсийа кӧ кӧр'е wийи бьч'ук чь ль сәре wи кьрьбу, 25һьнге гот:

«Ньфьр' ль Кәнан бә,
әw бьбә хӧламе хӧламед бьре хwә».

26Диса гот:

«Шькьр жь Хӧдан, Хwәдейе Сам,
Кәнан жер'а бьбә хӧлам.
27Бьра Хwәде т'ур'а Йәфәт дьреж кә,
конед Самда бьминә
у Кәнан жи жер'а бьбә хӧлам».

28Пәй тофанер'а Нӧһ сесьд пенщи сали ә'мьр кьр. 29Т'әмамийа ә'мьре Нӧһ бу нәсьд пенщи сали у мьр.

#### 10


Р'ьк'ьнйата кӧр'ед Нӧһ

1Әв ә сәрәщәма р'ьк'ьнйата кӧр'ед Нӧһ: Сам, Һам у Йәфәт. Пәй тофанер'а зар'ед пәй wан к'әтьн.

2Кӧр'ед Йәфәт: Гомәр, Магог, Мадайи, Йаван, Тувал, Мәшәх у Тирас бун. 3Кӧр'ед Гомәр: Ашк'әназ, Р'ифат' у Тогармаһ бун. 4Кӧр'ед Йаван: Әлишаһ, Т'аршиш, к'итийа у р'оданийа бун[+]. 5Щьмә'тед дәве бә'ра wәлатед хwәда, жь ван щьһе бунә, һәр кәс ль гора зьман, бәрәк у мьләтед хwә.

6Кӧр'ед Һам: К'уш, Мьсьр, Пут у Кәнан[†] бун. 7Кӧр'ед К'уш: Шьба, Һ'аwила, Сабт'а, Р'амаһ у Сабт'ьха бун. Кӧр'ед Р'амаһ: Шева у Дедан бун[+]. 8К'ушр'а ӧса жи Нәмруд бу. Нәмруд ль сәр р'уйе ә'рде п'әләһwане[*] пешьн бу. 9Әва ль бәр Хӧдан[†] неч'ирванәки п'әләһwан бу. Ләма жи те готьне: «Фьлан кәс мина Нәмруд неч'ирванәки п'әләһwан ә ль бәр ч'ә'ве Хӧдан». 10П'адшатийа Нәмруд wәлате Шинареда, жь Бабилоне, Ерехе, Ак'аде у К'алнеһда дәстпебу. 11Нәмруд жь wи wәлати дәсте хwә авитә Ашурйа, Нинәwа, Р'әһ'обот'-Ир у Калаһ чекьрьн[+]. 12Р'әсәне жи навбәра Нинәwайе у Калаһеда чекьр. Әва бажарәки мәзьн бу. 13Жь Мьсьр пешда һатьн луди, ә'нами, льһаби, нафт'уһи, 14патруси, к'аслуһи (жь ван фьльстини[†] пешда һатьн) у к'апт'ори. 15Кәнанр'а ньхӧрийе wи Сайда у Һ'ит бун, 16ӧса жи йәбуси, әмори[†], гиргаши, 17һ'иwи, әрqи, сини, 18арвади, сьмари у һамати. Пәй ванр'а жи бәрәкед кәнанийа[†] бәла бун. 19Синоре кәнани жь Сайдайеда дәстпедькьр, дьгьһиштә Гераре һ'әта Газзайе, дәрбази Содоме, Гоморайе, Адмайе, Сьбойиме һ'әта Ләшайе дьбу. 20Әв ьн Кӧр'ед Һам ль гора бәрәк, зьман, wәлат у мьләтед хwәва.

21Бьрайе Йәфәти мәзьн Самр'а жи, кӧ баве т'әмамийа зӧр'әта Әбәр бу, wир'а жи зар' бун[+]. 22Кӧр'ед Сам: Әлам, Ашур, Арпәхшад, Луд у Арам бун. 23Кӧр'ед Арам: Ус, Һ'ул, Гәт'әр у Маш бун. 24Арпәхшадр'а Шәлаһ бу. Шәлаһр'а Әбәр бу. 25Әбәрр'а дӧ кӧр' бун. Наве йәки Пелег[*] бу (чьмки р'ожед wида р'уйе ә'рде щьһебун к'әте). Наве бьрайе wи жи Йоqтан бу. 26Йоqтанр'а Алмодад, Шәләф, Һ'әсәрмаwәт', Йараһ', 27Һадорам, Узал, Диqла, 28Обал, Абимаел, Шьба, 29Офир, Һ'аwила у Йовав бун. Әв һ'әму кӧр'ед Йоqтан бун[+]. 30Әвана жь Мешайеда гьрти, һ'әта Сьфаре ль ч'ийайед р'оһьлатеда щи-wар бун. 31Әв ьн кӧр'ед Сам ль гора бәрәк у зьманед хwә, wәлатед хwә у мьләтед хwәва.

32Әв ьн бәрәкед кӧр'ед Нӧһ, ль гора р'ьк'ьнйатед хwә у мьләтед хwәва. Жь ван пәй тофанер'а, ль сәр р'уйе ә'рде, мьләт бәла бун.

#### 11


Бьльндщийа Бабилоне[*]

1Зьмане т'әмамийа дьнйайе йәк бу у хәбәрдан жи йәк бу. 2Гава кӧ к'оч' дькьрьн жь р'оһьлате дьчун, ә'рде Шинареда дәштәк дитьн у ль wьр щи-wар бун[+]. 3Паше һәвдӧр'а готьн: «Wәрьн, әм к'әлпич'а чекьн у әм wан агьрда бьqәлиньн». У бона wан к'әлпич' дәwса кәвьра бун у qир жи дәwса һ'әр'ийе бу. 4Һьнге готьн: «Wәрьн әм бона хwә бажарәки у бьльндщике чекьн, кӧ сәри бьгьһижә ә'змен у әм хwәр'а навәки qазьнщ кьн, кӧ нәбә әм ль сәр т'әмамийа т'опа дьне бәла бьн». 5У Хӧдан[†] пәйа бу, кӧ дина хwә бьдә wи бажари у бьльндщийе, к'ижан кӧ зар'ед мәрьвайе чедькьрьн. 6Һьнге Хӧдан гот: «Ва йә, әвана мьләтәк ьн у зьмане һ'әмуйа жи йәк ә. Әвана дәстпекьрьнә чедькьн у бона ван нәчәтьн ә чь кӧ шеwьринә бькьн. 7Wәрьн әм пәйа бьн у зьмане wан ль wьр т'әвиһәв кьн, кӧ йәк зьмане йәки фә'м нәкә». 8У Хӧдан әw жь wьр ль сәр т'әмамийа т'опа дьне бәла кьрьн. Wана дәст жь бажер чекьрьне к'ьшандьн[+]. 9Ләма жи wи щийир'а готьн «Бабилон[*]» чьмки ль wьр Хӧдан зьмане т'әмамийа т'опа дьне т'әвиһәв кьр. У Хӧдан әw жь wьр ль сәр т'әмамийа т'опа дьне бәла кьрьн.


Р'ьк'ьнйата Сам

10Әв ә сәрәщәма р'ьк'ьнйата Сам. Дӧ сала пәй тофанер'а, Сам сәдсали бу, кӧ Арпәхшад жер'а бу. 11Сам пәй буйина Арпәхшадр'а, пенсьд сали жи ә'мьр кьр у гәләк кӧр' у qиз жер'а бун.

12Арпәхшад бу си пенщ сали Шәлаһ жер'а бу. 13Арпәхшад пәй буйина Шәлаһр'а, чарсьд се сали жи ә'мьр кьр у гәләк кӧр' у qиз жер'а бун.

14Шәлаһ бу си сали, Әбәр жер'а бу. 15Шәлаһ пәй буйина Әбәрр'а, чарсьд се сали жи ә'мьр кьр у гәләк кӧр' у qиз жер'а бун.

16Әбәр бу си у чар сали, Пелег жер'а бу. 17Әбәр Пәй буйина Пелегр'а, чарсьд си сали жи ә'мьр кьр у гәләк кӧр' у qиз жер'а бун.

18Пелег бу си сали, Р'еwо жер'а бу. 19Пелег пәй буйина Р'еwор'а, дӧсьд нәһә сали жи ә'мьр кьр у гәләк кӧр' у qиз жер'а бун.

20Р'еwо бу си у дӧ сали, Сәрух жер'а бу. 21Р'еwо пәй буйина Сәрухр'а, дӧсьд һ'әфте сали жи ә'мьр кьр у гәләк кӧр' у qиз жер'а бун.

22Сәрух бу си сали, Нәһор жер'а бу. 23Сәрух пәй буйина Нәһорр'а, дӧсьд сали жи ә'мьр кьр у гәләк кӧр' у qиз жер'а бун.

24Нәһор бу бист нәһә сали, Тераһ жер'а бу. 25Нәһор пәй буйина Тераһр'а, сәд ноздәһ сали жи ә'мьр кьр у гәләк кӧр' у qиз жер'а бун.

26Тераһ бу һ'әфте сали, Абрам, Нәһор у Һаран жер'а бун.


Р'ьк'ьнйата Тераһ

27Әв ә сәрәщәма р'ьк'ьнйата Тераһ. Тераһр'а Абрам, Нәһор у Һаран бун. Һаранр'а жи Лут бу. 28Һаран ль wәлате кӧ жь дийа хwә бьбу, бажаре Ура к'ьлданийада, бәри баве хwә Тераһ мьр. 29Абрам у Нәһор зәwьщин жьн стандьн. Наве жьна Абрам Сарайи бу у наве жьна Нәһор Милк'а бу. Милка у Иск'а qизед Һаран бун. 30Сарайи бебәр бу у зар' нәданин.

31Тераһ кӧр'е хwә Абрам, нәвийе хwә Луте кӧр'е Һаран у бука хwә Сарайийа жьна кӧр'е хwә Абрам һьлдан, р'абун жь бажаре Ура к'ьлданийа чунә бәрбь wәлате кәнанийа[†], әw гьһиштьнә Һ'аране у ль wьр щи-wар бун.

32Тераһ дӧсьд пенщ сали ә'мьр кьр у Тераһ Һ'аранеда мьр.

#### 12


Абрам дьчә Кәнане

1Хӧдан[†] Абрамр'а гот: «Жь wәлате хwә, жь пьсмамед хwә у жь мала баве хwә бьqәтә р'абә һәр'ә wи ә'рде кӧ әзе нишани тә кьм[+]. 2Әзе тә бькьмә мьләтәки мәзьн, дӧа ль тә бькьм, наве тә мәзьн кьм у те бьмбарәккьри би. 3Йед кӧ дӧа ль тә бькьн, әзе дӧа ль wан бькьм у йәки кӧ тә беһӧрмәт кә, әзе ньфьр'а ль wи бькьм. Бь тә дӧайе ль һ'әму бәрәкед дьнйайе бьбә»[+].

4Чаwа кӧ Хӧдан готә Абрам әw р'абу р'ек'әт, Лут жи т'әви wи р'абу чу. Гава Абрам жь Һ'аране дәрк'әт, әw һ'әфте пенщ сали бу. 5Абрам р'абу жьна хwә Сарайи, бьразийе хwә Лут, һ'әму һәбука хwәйә qазьнщкьри у һ'әму нәфсед[*] хwәйә Һ'аранеда һьлдан кӧ һәр'ә wәлате Кәнане[†]. У әw чунә wәлате Кәнане. 6Абрам wи wәлатир'а дәрбаз бу, чу һ'әта Шьхәме, һ'әта дара мә'зейә[*] Морәһ. Һьнге кәнани[†] ль wи wәлатида дьман. 7Ле һьнге Хӧдан Абрамва хӧйа бу у готе: «Әзе ви wәлати бьдьмә зӧр'әта тә». Һьнге Абрам, ль wи щийе кӧ Хӧдан wива хӧйа бу, горигәһәк[†] чекьр. 8Абрам жь wьр чу ч'ийайе алийе р'оһьлата Бет'-Еле, коне хwә ӧса лехьст, кӧ Бет'-Ел к'әтә р'оавайе, ле Ә'й к'әтьбу р'оһьлате. У ль wьр Хӧданр'а горигәһәк чекьр у гази наве Хӧдан кьр. 9Абрам бәрә-бәрә хwә ль Нәщәфе[†] дьгьрт дьчу.


Абрам дьчә Мьсьре

10У ль wи wәлатида бу хәлайи, Абрам бәржери Мьсьре бу, кӧ ль wьр фьрари бьминә, чьмки ль wи wәлатида хәлайикә зор бу[+]. 11Гава әw незики Мьсьре бу, жьна хwә Сарайир'а гот: «Ва йә, әз заньм кӧ тӧ жьнәкә бәрбьч'ә'вә бәдәw и, 12гава мьсьри тә бьбиньн, wе бежьн: ‹Әва жьна wи йә›, wе мьн бькӧжьн у тә сах бьһельн. 13Wәрә ве qәнщийе бькә, бежә кӧ тӧ хушка мьн и, wәки бона хатьре тә мьнр'а qәнщи же бе у пе тә әз сах бьминьм»[+]. 14Гава Абрам к'әтә Мьсьре, мьсьрийа дитьн кӧ әw к'ӧлфәта чьqаси бәдәw бу. 15Wәзир-wәк'илед Фьрәwьн жи әw дитьн у пәсьне wе бәр Фьрәwьн дан у Сарайи бьрьнә мала Фьрәwьн. 16Әwи бона хатьре Сәрайийе qәнщи ль Абрам кьр у Абрам бу хwәйе пез, деwер, к'әр, хӧлам, щари, к'әред ме у дәва. 17Ле бона жьна Абрам Сарайе, Хӧдан qәзиед гьран анинә сәре Фьрәwьн у мала wи. 18Һьнге Фьрәwьн гази Абрам кьр у готе: «Әв тә чь ани ль сәре мьн? Тә чьма мьнр'а нәгот, кӧ әва к'ӧлфәта тә йә? 19Тә бона чь гот: ‹Әва хушка мьн ә?› Мьн иди әw хwәр'а чаwа жьн дьстанд. Ле ньһа р'абә жьна хwә һьлдә у һәр'ә!» 20Һьнге Фьрәwьн т'әмийа wи да мәрьвед хwә, wана Абрам у жьна wи, һәбука wанва вәр'екьрьн.

#### 13


Абрам у Лут жь һәв дьqәтьн

1Абрам, т'әви жьна хwә у т'әмамийа һәбука хwәва, Лут жи пер'а, жь Мьсьре һәвраз чу бәрбь Нәщәфе[†]. 2Абрам һ'әйwен, зер' у зивава гәләки дәwләти бу. 3У әw бь фьрарийе жь Нәщәфе чу һ'әта Бет'-Еле, wи щийе кӧ бәре wи коне хwә ль навбәра Бет'-Еле у Ә'йеда ле дани бу. 4К'идәре кӧ пешда горигәһ[†] чекьрьбу, Абрам ль wьр гази наве Хӧдан[†] кьр. 5Луте кӧ т'әви Абрам чубу, пәз, дәwар у конед wи жи һәбун. 6Ле wи ә'рди т'ера wан нәдькьр, кӧ т'әви һәв бьмана, чьмки һәбука wан ӧса гәләк бу, кӧ нькарьбун т'әви һәв бьмана. 7Wә һьнге шьванед һ'әйwанед Абрам у шьванед һ'әйwанед Лут qьр'ка һәв гьртьн (wе һьнге кәнани[†] у пьриззи wи wәлатида дьман).

8Абрам готә Лут: «Т'әwаqа мьн ль тә һәйә, бьра ль нава мьн у тәда у ль нава шьванед мьн у шьванед тәда дьлмайин нәк'әве, чьмки әм бьра нә[+]. 9Ва йә, т'әмамийа wәлат ль бәр тә йә. Әз һиви дькьм жь мьн бьqәтә. Һәгәр тӧ һәр'и алийе ч'әпе, әзе һәр'ьмә алийе р'асте, һәгәр тӧ һәр'и алийе р'асте, әзе һәр'ьмә алийе ч'әпе». 10Лут сәре хwә бьльнд кьр у дина хwә дайе т'әмамийа дәшта Урдӧне кӧ дьһатә авдане, wе һьнге һе Хӧдан Содом у Гомора wеран нә кьрьбу, һ'әта Соһаре әw мина бахче Хӧдан бу у мина wәлате Мьсьре[+]. 11Лут т'әмамийа дәшта Урдӧне хwәр'а бьжарт у к'оч' кьр чу алийе р'оһьлате. Әw аһа жь һәвдӧ qәтийан. 12Абрам wәлате Кәнанеда[†] ма, ле Лут ль бажаред дәштеда щи-wар бу у конед хwә һ'әта Содоме лехьстьн. 13Ле бьнәлийед Содоме гәләки хьраб у гӧнәк'ар бун ль бәр Хӧдан[+].


Чуйина Абрамә Һеброне

14Гава Лут жь Абрам qәтийа, Хӧдан Абрамр'а гот: «Ньһа сәре хwә бьльнд кә у жь ви щийе кӧ тӧ ле сәкьнийи, ль бакӧр, башуре у ль р'оһьлат, р'оавайе бьньһер'ә, 15чьмки wи wәлате кӧ тӧ дьбини, әзе һ'әта-һ'әтайе бьдьмә тә у зӧр'әта тә. 16Әзе зӧр'әта тә бькьмә wәкә т'оза ә'рде. Һәгәр йәк бькарьбә кӧ т'оза ә'рде бьжмьрә, wе зӧр'әта тә жи бькарьбә бьжмьрә. 17Р'абә ль сәр у бьне wи wәлати ль һәв дә. Чьмки әзе wи бьдьмә тә». 18Һьнге Абрам коне хwә һьлда чу Һеброне, нава мә'зед[*] Мамреда щи-wар бу у ль wьр Хӧданр'а горигәһәк чекьр.

#### 14


Абрам Лут жь дилтийе аза дькә

1Һена Амрафәл п'адше Шинаре, Арйок' п'адше Әласаре, К'ьдорлаһомәр п'адше Әламе у Т'идә'л п'адше Гоиме, 2чунә ль бәр пенщ п'адша, Бәра п'адше Содоме, Бирша п'адше Гоморайе, Шинав п'адше Адмайе, Шәмевәр п'адше Сьбойиме у п'адше Бәлайе, аwа готи Соһарер'а кьрьнә шәр'. 3Әв һәр пенщ п'адша ль дәшта Сиддимеда щьвийан, wи щийе ньһа Бә'ра Мьри[*] ле йә. 4Әвана донздәһ сала бьндәсте К'ьдорлаһомәрда бун, ле сала сездәһада сәри һьлдан.

5Сала чардәһада К'ьдорлаһомәр у һ'әму п'адшайед кӧ т'әви wи һатьн Ә'штәрот'-Qарнайимеда ль р'ьфайийа, Хамеда ль зузийа, Шаве-Qирйатайимеда ль емийа хьстьн,[+] 6у ль сәре ч'ийайе wан Сеһире ль һ'орийа хьстьн, һ'әта Ел-Парана дәве бәр'ийе хьстьн. 7Паше әвана вәгәр'ийан һатьнә Ә'йн-Мишпате, аwа готи Qадеше, ль т'әмамийа qәза амалекийа[†] хьстьн, ӧса жи ль әморийед[†] Һ'ассон-Т'амареда дьман хьстьн[+].

8Һьнге п'адше Содоме, п'адше Гоморайе, п'адше Адмайе, п'адше Сьбойиме у п'адше Бәлайе, аwа готи Соһаре ль дәшта Сиддимеда жь ван һәр чар п'адшар'а дәрк'әтьнә шер',[+] 9аwа готи К'ьдорлаһомәре п'адше Әламер'а, Т'идә'л п'адше Гоимер'а, Амрафәле п'адше Шинарер'а у Арйок'е п'адше Әласарер'а, чар п'адшати мьqабьли пенща. 10Дәшта Сиддиме бь ч'ә'лед qирева т'ьжи бун. Һьнге гава р'әв к'әтә п'адшед Содоме у Гоморайе әw к'әтьнә wан ч'ә'ла, ле йед майин р'әвинә ч'ийа. 11Ван һәр чар п'адша һ'әму һәбук у хӧрәке Содом у Гоморайе т'алан кьрьн бьрьн. 12Ӧса жи Луте бьразийе Бьраһим, кӧ Содомеда дьма, һәбукева һьлдан бьрьн.

13Һьнге йәки р'әвийи хьлазбуйи һат у әв щаw да Бьраһиме ибрани[†]. Бьраһим нава мә'зед Мамрейе әморида дьма (Мамрейе бьрайе Әшк'ол у Ә'нер). Һәләqәтийа ван у Бьраһим һәвр'а һәбу. 14Гава Бьраһим бьһист кӧ бьразийе wи дил һатьйә бьрьне, р'абу сесьд һ'иждәһ хӧламед хwәйә һинкьри, кӧ мала wида ль һәв зедә бьбун, ч'әк кьрьн у һ'әта Дане п'е-п'е пәй wан к'әтьн, 15әw у хӧламед хwәва к'ом-к'ом бәла бун, шәв һ'ьщуми ль сәр wан кьрьн, ль wан хьстьн у һ'әта Һ'обайе ль бак'ура Шаме әw р'аqәтандьн 16у һ'әму т'алане бьри, бьразийе хwә Лут, һәбука wива т'әви жьн у щьмә'те, пашда анин.


Мәлк'и-Садьq дӧа ль Абрам дькә

17Гава Абрам ль К'ьдорлаһомәр у п'адшед пер'а хьстьн у вәгәр'ийа, п'адше Содоме ль дәшта Шаве, аwа готи Дәшта П'адшеда, пешийа wида чу. 18Һьнге п'адше Шәлиме Мәлк'и-Садьq, нан у шәраб дьреж кьре, әw к'аһине[†] Хwәдейе Жорьн бу[+]. 19Әwи дӧа ль Абрам кьр у гот:

«Бьра бьмбарәк бә Абрам
жь алийе Хwәдейе Жорьн,
хwәйе ә'рд у ә'зменда,
20у шькьр жь Хwәдейе Жорьнр'а,
кӧ дьжмьнед тә данә дәсте тә».

У Абрам жь һәр тьшти дәһәк[†] да Мәлк'и-Садьq[+]. 21П'адше Содоме готә Абрам: «Мәрьва бьдә мьн, ле т'алане пашда ани жь хwәр'а бьбә». 22Абрам готә п'адше Содоме: «Әз дәсте хwә бәр бь Хӧдан[†] Хwәдейе Жорьн, хwәйе ә'рд у ә'змен бьльнд дькьм, 23кӧ әз жь мале тә, жь т'ел һ'әта бәне чарьхәке жи дәст навежьме һьлнадьм, кӧ паше тӧ нәбежи: ‹Мьн Абрам дәwләмәнд кьр› 24пештьри жь хwарьна щаһьла у п'ара wан мәрьвед кӧ т'әви мьн һатьбун, аwа готи п'ара Ә'нер, Әшк'ол у Мамре, бьра әw п'ара хwә же һьлдьн».

#### 15


Пәймана Хwәдейә т'әви Абрам

1Пәй ван йәкар'а, хәбәра Хӧдан[†] дитьнокеда Абрамр'а һат у гот: «Нәтьрсә, Абрам, әз жь тәр'а мәрт'ал ьм, хәлата тәйе гәләки мәзьн бә»[+]. 2Һьнге Абрам гот: «Йа Хwәй Хӧдан! Те чь бьди мьн? Әзи ва бе зӧр'әт мамә, сәрwере мала мьн Елийазере Шаме йә». 3Абрам диса гот: «Тә кӧ зӧр'әт нәда мьн, ва йә хӧламе мала мьнда буйи wе дәwса wаре мьн бьгьрә». 4У аwа хәбәра Хӧдан һатә wи у гот: «Әw дәwса wаре тә нагьрә, ле йе кӧ wе жь бәдәна тә бьбә, әwе бьбә wаре тә». 5Һьнге Хӧдан әw дәрхьстә дәрва у готе: «Ньһа дина хwә бьдә ә'змен у стәйрка бьжмьрә, һәгәр дькари бьжмьри. У готе: ‹Зӧр'әта тәйе жи wе һаqаса бә›»[+]. 6Абрам баwәрийа хwә Хӧдан ани у wи әw йәк жер'а р'асти һ'әсаб кьр[+].

7Хӧдан диса готе: «Әз ьм әw Хӧдане кӧ тӧ жь Ура к'ьлданийа дәрхьсти, кӧ ви wәлати чаwа щи-wар бьдьмә тә». 8Абрам гот: «Йа Хwәй Хӧдан! Әзе чаwа заньбьм, кӧ әзе ви wәлати чаwа щи-wар бьстиньм?»[+] 9Хӧдан готе: «Бона мьн ногьнәкә се сали, бьзьнәкә се сали, бәранәки се сали, фатьмокәке у кәвоткәкә фьр'ак'әти бинә». 10Абрам әв һ'әму жер'а анин у әw нивида кьрьнә дӧ qәти у һәр кәрики wан данә ль бәр кәрийе wан, ле тәйрәдә qәт нәкьрьн[+]. 11П'әр'анийа тәйрәда хwә дьда ль сәр wан щәндәка, ле Абрам бәри wан дьда.

12Гава р'о чу ава, хәwәкә к'ур к'әтә ч'ә'ве Абрам у аwа саwәкә шәвәр'әшайә тә'ри к'әтә сәр wи[+]. 13Һьнге Хӧдан готә Абрам: «Тӧ р'ьнд заньбә, кӧ зӧр'әта тәйе wәлатәкида бьк'әвә хәрибийе у wе хӧламтийе wанр'а бькьн, чарсьд сали әwе wан бьдьнә щәфе,[+] 14ле диwана wи мьләте кӧ wе wан бькьнә хӧлам әзе бькьм у пәй wе йәкер'а әwе бь хер-хьзне жь wьр дәрен,[+] 15те жи бь хер-хwәши һәр'и щәм кал-бавед хwә у каләки р'у-р'әман бейи дәфьн кьрьне. 16Ле зӧр'әта тәйә qӧр'на чарада wе вәгәр'ә вьр, чьмки к'аса гӧнәйед әморийа[†] һе т'ьжи нәбуйә»[+].

17У гава р'о чу ава у тә'ри к'әтә ә'рде, аwа дуки фьр'не у алавәкә егьр нава qәтед щәндәкар'а дәрбаз бу. 18Wе р'оже Хӧдан Абрамр'а пәйман[†] гьреда у гот: «Ва әз ә'рде жь ч'әме Мьсьре һ'әта ч'әме мәзьн, аwа готи Фьрате, дьдьмә зӧр'әта тә:[+] 19Wәлате qенийа, qьнизийа, qадмонийа, 20һ'итийа, пьриззийа, р'ьфайийа, 21әморийа, кәнанийа[†], гиргашийа у йәбусийа».

#### 16


Һащәр у Исмайил

1Ле к'ӧлфәта Абрам, Сарайе, wир'а зар' нә данин. У щарийәкә Сарайе мьсьри һәбу, наве wе Һащәр бу. 2Сарайе готә Абрам: «Ва йә Хӧдан[†] зар'анин п'ара мьн нәдайә, аwа р'абә һәр'ә щәм щарийа мьн, бәлки жь wе зар'е п'ара мьн бьк'әвьн». Абрам гӧр'а Сәрайийе кьр. 3К'ӧлфәта Абрам Сарайе, пәй дәһә салар'а кӧ Абрам ә'мьре хwә ль wәлате Кәнанеда[†] дәрбаз кьр, щарийа хwәйә мьсьри, Һащәр ани кьрә жьна мере хwә Абрам. 4Абрам сәре хwә Һащәрер'а дани у әw пе ма. Әwе кӧ дит әw пе майә, ханьма wе ль бәр ч'ә'ва р'әш бу. 5Һьнге Сарайе готә Абрам: «Әв qара мьн гӧнәк'арийа тә йә, мьн щарийа хwә кьрә п'ашьла тә, ле әwе дит кӧ әw пе майә, әз ль бәр ч'ә'ве wе р'әш бум, бьра Хӧдан ль сәр мьн у тәда бьньһер'ә»[+]. 6Һьнге Абрам готә Сарайе: «Ва йә щарийа тә дәсте тәда йә, дьле тә чаwа дьхwазә ӧса жи бькә». Һьнге Сарайе иди р'у нәда wе у әw жь Сарайе р'әви чу.

7Мьлйак'әте[†] Хӧдан әw чоле ль сәр канике дит. Канийа ль сәр р'ийа Шуре[+]. 8У готе: «Һащәр! Щарийа Сарайе, тӧ жь к'ӧ тейи! Те к'ӧда һәр'и?» Әwе гот: «Жь ханьма хwә Сарайе әз дьр'әвьм». 9Һьнге Мьлйак'әте Хӧдан готә wе: «Вәгәр'ә щәм ханьма хwә у хwә ль бәр wе бьшкенә». 10У Мьлйак'әте Хӧдан диса готе: «Әзе зӧр'әта тә ӧса гәләки зедә кьм, кӧ жь дәст гәләкбуне wе нәйе жьмаре».

11Мьлйак'әте Хӧдан готе:

«Ва йә тӧ дӧһ'ала йи, те кӧр'әки бини,
те наве wи Исмайил[*] дайни,
чьмки Хӧдан зәлулийа тә бьһист.
12Әwе бьбә мәрьвәки ави.
Дәсте wийе ль бәр һ'әмуйа р'абә
у дәсте һ'әмуйа жи ль бәр wи р'абә.
У әwе ль бәр ч'ә'ве һ'әму бьрайед хwә бьжи wан ащьз кә».

13Һьнге Һащәре наве wи Хӧдани, к'ижани кӧ т'әви wе хәбәр дабу дани: «Тӧ йи Хwәдейе кӧ мьн дьбини», чьмки әwе гот: «Мьн р'аст әw ль вьр дит у әз диса сах мамә?» 14Ләма жи wе бирер'а Бир-Лаһай-Рои[*] те готьне. Әw бир навбәра Qадеше у Бәрәдда йә.

15Пәй ве йәкер'а Һащәре Абрамр'а кӧр'әк ани у Абрам наве wи кӧр'е кӧ жь Һащәре wир'а бьбу дани Исмайил. 16Wи чахи кӧ Һащәре Абрамр'а Исмайил ани, Абрам һ'әйште шәш сали бу.

#### 17


Сьнәти чаwа нишана пәймане

1Чахе Абрам нод нәһә сали бу, Хӧдан[†] Абрамва хӧйа бу у готе: «Әз Хwәдейе Һәри Зор[*]ьм, р'ийа мьнда һәр'ә у беләк'ә бә. 2Әзе пәймана[†] хwә нава хwә у тәда дайньм у гәләки беһ'әсаб тә ль һәв зедә кьм». 3Абрам дәвәр'уйа чу. Хwәде хәбәрда у гот: 4«Ва йә пәймана мьн т'әви тә йә: Те бьби баве гәләк мьләта. 5Иро шунда наве тә нә Абрам[*] бә, ле Бьраһим[*], чьмки әз тә дькьмә баве гәләк мьләта[+]. 6Әзе тә гәләки ль һәв зедә кьм у жь тә мьләта пешда биньм, жь нава тәда жи п'адшайе дәрен. 7У Әзе пәймана хwә нава хwә у тәда у пәй тәр'а жи нава зӧр'әта тә у qӧр'нед wанда дайньм, чаwа пәймана һ'әта-һ'әтайе, әзе Хwәдейе тә бьм у пәй тәр'а жи Хwәдейе зӧр'әта тә бьм. 8әзе ви wәлате кӧ тӧ теда хәрибийеда йи бьдьмә тә у пәй тәр'а жи бьдьмә зӧр'әта тә, т'әмамийа wәлате Кәнане[†] чаwа мьлк'е һ'әта-һ'әтайе у бьбьмә Хwәдейе wан».

9У Хwәде готә Бьраһим: «Ле тӧ пәймана мьн хwәй кә, тӧ у зӧр'әта тәйә ль пәй тәр'а жи qӧр'нед хwәда пәймана мьн хwәй кьн. 10Әв ә әw пәймана Мьн, к'ижане кӧ һун гәрәке нава мьн у хwәда у пәй тәр'а жи нава зӧр'әта тәда бе хwәйкьрьне: Һәр зар'е wәйи нерин бе сьнәткьрьне. 11Һун жь qальбе хwәйи бесьнәт wәрьнә сьнәткьрьне, әве бьбә нишана пәймана нава мьн у wәда. 12Бьра һәр зар'е нерини нава wәда qӧр'нед хwәда, һ'әйштр'ожийеда бе сьнәткьрьне, һәгәр әw жь хӧламе мала тә буйи бә, йан жь һ'әму мьләтед хәрибә нә жь зӧр'әта тә бь п'әра к'ьр'и бә[+]. 13Әwе жь хӧламе мала тә буйи у йе кӧ тә бь п'әре хwә к'ьр'и, ә'сә гәрәке бенә сьнәткьрьне у ль сәр qальбе wә әв пәймана мьн бьбә пәймана һ'әта-һ'әтайе. 14Һәр зар'е нерини бесьнәт, к'ижан кӧ нәйе сьнәткьрьне, гәрәке әw жь нава щьмә'та хwә бе һьлатьне, чьмки әwи пәймана мьн т'әр'ьбанд».


Создайина бона буйина Исһаq

15Пәй ве готьнер'а Хwәде готә Бьраһим: «К'ӧлфәта хwә Сарайер'а нәбежи Сарай, ле наве wе Сәрайи[*] бә. 16Әзе дӧа ль wе бькьм у жь wе жи кӧр'әки бьдьмә тә, дӧайе мьне ль wе бә у мьләте жь wе пешда бен у п'адшед мьләта жи wе же дәрен». 17Бьраһим дәвәр'уйа чу ә'рде, к'әнийа у дьле хwәда гот: «Гәло зар'е пәй мере сәд сали к'әвә? У Сәрайе нод салийеда зар'а бинә?» 18Һьнге Бьраһим готә Хwәде: «Ах хwәзи һәма Исмайил ль бәр ч'ә'ве тә ә'мьр кьра!» 19У Хwәде готе: «Бәле! Һәма хут жьна тә Сәрайе кӧр'әки тәр'а бинә у те наве wи Исһаq[*] дайни, әзе т'әви wи у пәй wир'а жи т'әви зӧр'әта wи пәймане гьредьм, пәймана һ'әта-һ'әтайе. 20Бона Исмайил жи мьн дәнге тә бьһист. Ва әз дӧа wи жи дькьм у әзе wи шин кьм у гәләки ль һәв зедә кьм. Wе донздәһ мире жь wи дәрен у әзе wи бькьмә мьләтәки мәзьн. 21Ле пәймана хwә әзе т'әви Исһаqе кӧ Сәрайе тәр'а бинә гьредьм саләкә дьн ви чахи». 22Хwәде кӧ хәбәрдана хwәйә т'әви Бьраһим хьлаз кьр, жь щәм wи һьлатә жор.

23Бьраһим һьлда кӧр'е хwә Исмайил у һ'әмуйед кӧ мала wида дьне к'әтьбун у йед кӧ п'әрәти һатьбунә к'ьр'ине, һәма wе р'оже, чаwа кӧ Хwәде готьбуйе, һ'әму qьсьме нерини мала хwәда йә бесьнәт, сьнәт кьрьн. 24Гава Бьраһим жь нәсьнәтийа хwә һатә сьнәткьрьне, әw һьнге нод нәһә сали бу. 25Исмайиле кӧр'е wи сездәһ сали бу, гава әw жь нәсьнәтийа хwә һатә сьнәткьрьне. 26Бьраһим у кӧр'е хwә Исмайилва һәма wе р'оже һатьнә сьнәткьрьне. 27Һ'әму qьсьмед нерини мала wида, йед кӧ мала wида дьне к'әтьбун у йед кӧ п'әрәти жь хәриба һатьбунә к'ьр'ине, т'әви wи һатьнә сьнәткьрьне.

#### 18


Се меване Бьраһим

1Хӧдан[†] нава даред Мамрейә мә'зеда wива хӧйа бу, гава әw гәрмайа р'ожеда ль бәр дәре кон р'уньштьбу. 2Әwи сәре хwә бьльнд кьр, дина хwә дайе, ва йә се мер пешбәри wи сәкьнинә. Гава әw дитьн, жь бәр дәре кон бь р'әв чу пешийа wан у һ'әта ә'рде ль бәр wан дәвәр'уйа чу, 3у гот: «Хwәйе мьн! Һәгәр мьн ль бәр ч'ә'вед тә к'әрәм дит, һиви дькьм ль сәр мала хӧламе хwәр'а дәрбаз нәбә, 4бьра һьнәк ав биньн, ньгед хwә бьшон у бьн дареда р'ьһ'әт бьн, 5әз пә'ри нан биньм һун qьнйатәке бькьн, паше р'ийа хwәда һәр'ьн, чьмки һун кӧ һатьнә щәм хӧламе хwә». Һьнге wан гот: «Тә чаwа гот, ӧса жи бькә». 6Бьраһим ләзандә бәрбь кон, хwә Сәрайер'а гиһанд у готе: «Зу бькә се wарбеж аре хас бьстьре, нан лехә». 7Бьраһим хwәха жи ләз бәрбь һ'әйwен чу, голькәкә һ'ьлийә р'ьнд гьрт да хӧламәки, әwи жи әw зу һазьр кьр. 8У Бьраһим р'уне ньвишки, шир у гоште голька һ'ьлийә һазьркьри да бәр wан у wан хwар, әw хwәха жи бьн дареда щәм wан ма.

9Һьнге готьнә Бьраһим: «К'анейә Сәрайа жьна тә?» Әwи гот: «Әw ва йә конда йә». 10У йәки жь wан гот: «Саләкә дьн ви чахи әзе диса ль сәр тәда бем у кӧр'әки Сәрайа жьна тә wе һәбә». Ле Сәрайе ль бәр дәре кон, пьшт wива дьбьһист[+]. 11Бьраһим у Сәрайи кал пир бьбун у р'ожед хwә дәрбаз кьрьбун, Сәрайи жи иди жь кьраса һатьбу бьр'ине. 12Һьнге Сәрайи ль бәр хwәда к'әнийа у гот: «Ве мәзьнайа хwәда әзе чи хwә ша бьм, кӧ хwәйе мьн жи иди йәки кал ә?»[+] 13Хӧдан готә Бьраһим: «Чьма Сәрайи к'әнийа у гот: ‹Гәло р'асти әзе ве мәзьнайа хwәда зар'а биньм, кӧ әз иди пир бумә?› 14Гәло тьштәки чәтьн бона Хӧдан һәйә? Ви wә'дәйе к'ьфшкьрида, саләкә дьн ви чахи әзе ль сәр тәда бем у кӧр'әки Сәрайе wе һәбә»[+]. 15Һьнге Сәрайе жь тьрса инк'ар кьр у гот: «На, әз нә к'әнийамә». Ле Хӧдан готе: «На, тӧ к'әнийайи».


Бьраһим бона Содоме дьк'әвә бьн ә'нәна у лава дькә

16Әw мәри жь wьр р'абун, wана бәре хwә да Содоме, Бьраһим жи т'әви wан р'ек'әт, кӧ wан вәр'екә. 17Һьнге Хӧдан гот: «Гәло әзе wи тьште кӧ әзе бькьм жь Бьраһим вәшерьм? 18Нә бәле Бьраһиме ә'сә бьбә мьләтәки мәзьн у зор. У бь wи дӧа wе т'әмамийа мьләте ль сәр дьнйайе бьбә[+]. 19Чьмки мьн әw бона wе йәке бьжарт, wәки әw т'әмийе бьдә кӧр'ед хwә у пәй хwәр'а жи мала хwә, кӧ әw р'ийа Хӧданда һәр'ьн, р'астийе у һәqийе бькьн, wәки Хӧдан чь кӧ Бьраһимр'а соз дайә бинә сери». 20Хӧдан гот: «Чьмки qар'ә-qар'а Содом у Гоморайе зедә бунә у гӧнед wан гәләки гьран бунә,[+] 21әзе ньһа пәйа бьм дина хwә бьдьме, к'а әw р'аст wәкә wе qар'ә-qар'а хьрабийед wанә кӧ гьһиштьнә мьн дькьн, һәгәр на, кӧ әз заньбьм».

22Әw мәрьвана жь wьр вәгәр'ийан, чунә бәрбь Содоме. Ле Бьраһим һе ль бәр Хӧдан сәкьни мабу. 23Паше Бьраһим незик бу у гот: «Гәло т'әви нәqәнща те р'аста жи ӧнда ки? 24Бәлки wи бажарида пенщи кәсед р'аст һәбьн? Гәло те wи щийи ӧнда ки у нәди хатьре wан пенщи кәсед р'астә кӧ wе дәре нә? 25Һаша жь тә кӧ тӧ ве йәке бьки, wәки тӧ р'аста т'әви нәqәнща ӧнда ки, йан жи ӧса бини сәре р'аста, чаwа сәре нәqәнща, һаша жь тә! Әв йәк набә кӧ һ'акьме т'әмамийа дьнйайе диwана р'аст нәкә?»[+] 26Хӧдан готе: «Һәгәр әз Содомеда пенщи кәсед р'аст бьбиньм, әзе т'әмамийа wи щийи бьдьмә хатьре wан». 27Бьраһим ле вәгәр'анд у гот: «Әз кӧ т'оз у к'ози мә, мьн тӧрӧш кьр Хwәйир'а хәбәрда: 28Бәлки жь пенщи кәсед р'аст пенщ кем бьн, һьнге те т'әмамийа бажер wеран ки, бона пенща?» Хӧдан гот: «Һәгәр ль wе дәре чьл пенщ кәс һәбьн, әз wеран нәкьм». 29Бьраһим щарәкә дьн пьрси у гот: «Бәлки ль wе дәре чьл кәс һәбьн?» Хӧдан гот: «Бона чьли жи әз wе йәке нәкьм». 30Бьраһим гот: «Ле бәле бьра Хwәйе мьн ль сәр хәбәрдана мьн һерс нәк'әвә: Бәлки ль wе дәре си кәс һәбьн?» Хӧдан готе: «Һәгәр ль wе дәре си кәс һәбьн, әз wе йәке нәкьм». 31Бьраһим гот: «Ва йә мьн тӧрӧш кьр Хwәйир'а хәбәрда: Бәлки ль wе дәре бист кәс һәбьн?» Хӧдан готе: «Бона хатьре бист кәси жи әз wеран нәкьм». 32Һьнге Бьраһим диса гот: «Ле бәле бьра Хwәйе мьн һерс нәк'әвә әзе ве щаре жи бьпьрсьм: Бәлки ль wе дәре дәһә кәс һәбьн?» Хӧдан готе: «Бона хатьре дәһә кәси жи әзе wеран нәкьм». 33У Хӧдан ль пәй хәбәрдана т'әви Бьраһимр'а чу, Бьраһим жи вәгәр'ийа щийе хwә.

#### 19


Бәла Содоме

1Әw һәр дӧ мьлйак'әт[†] бәре еваре чунә Содоме. Лут ль бәр дәргәһе Содоме р'уньштьбу. Лут кӧ ч'ә'в wан к'әт, р'абу чу пешийа wан у һ'әта ә'рде дәвәр'уйа чу 2гот: «Бәле хwәйед мьн! К'әрәм кьнә ль мала хӧламе хwә, шәва хwә дәрбаз кьн, ньгед хwә бьшон у сьбәһе зу р'абьн р'ийа хwәда һәр'ьн». Ле wан гот: «На, әме шәва хwә ль дәрва дәрбаз кьн». 3Лут бь лава-диләка зор ль wан кьр, әw ль сәр wида вәгәр'ийан чунә мала wи. Әwи сьфьрә wанр'а дани, нане шкәва лехьст у хwарьн. 4Ле һе нәк'әтьбунә нава щи-ньвина, меред бажер, аwа готи меред содомийа жь ч'ука һ'әта мәзьна, т'әмамийа щьмә'те һәр алийава дора мале гьртьн. 5Гази Лут кьрьн у готьне: «К'аненә әw меред кӧ ве еваре һатьнә мала тә? Wан дәрхә бьдә мә, кӧ әм дәст бавежьнә дохина wан». 6Лут дерива дәрк'әт у дәри ль пәй хwә гьрт, 7wанр'а гот: «Гәли бьра, һиви дькьм, нәһәqийе нәкьн. 8Ванә дӧ qизед мьнә бьк'ьр һәнә, әз wан дәрхьм бьдьмә wә, дьле wә чаwа дьхwазә ӧса т'әви wан дәрбаз кьн, ле т'әне дәст нәдьнә ван мәрьва, чьмки ван хwә данә ль бьн сийа бане мьн». 9Ле wана гот: «Бьщә'мә!» У готьн: «Һәла ви хәриби кӧ дьхwазә диwане жи бькә? Әме ньһа жь сәре ван хьрабтьр ль сәре тә бькьн». У һәвр'а-һәвр'а һатьнә ви мәрьви, аwа готи Лут. У кьрьн кӧ дери бьшкеньн. 10Ле wан мәрьвед меван дәст авитьнә Лут к'аши мале ль щәм хwә кьрьн у дәри гьртьн. 11Wана лехьст әw мәрьвед ль бәр дери сәкьни, жь ч'ука һ'әта мәзьна кор кьрьн, ӧса кӧ әwана һаqаси дәри гәр'ийан wәстийан.

12Һьнге wан мәрьва готьнә Лут: «Иди к'и тә ль вьр һәйә? Зә'вед тә бьн, кӧр'ед тә бьн, qизед тә бьн у бажерда к'и тә һәбә, һ'әмуйа жи жь ви щийи дәрхә. 13Әме ви щийи wеран кьн, чьмки qар'ә-qар'а хьрабийед wан ль сәр Хӧдан[†] гьран бунә у Хӧдан әм шандьнә кӧ әм ве wеран кьн». 14Лут дәрк'әт чу зә'вед хwәр'а, аwа готи дәргистийед qизед хwәр'а гот: «Р'абьн жь ви щийи дәрен, чьмки Хӧдане ви бажари wеран кә». Ле зә'вед wи т'ьре әw һ'әнәка дькә.

15Гава сьбәһ зәлал бу, мьлйак'әта Лут ләз хьстьн у готьне: «Р'абә бьләзинә, жьна хwә у һәр дӧ qизед ль щәм хwә һьлдә, wәки т'әви нәһәqийа бажер ӧнда нәби». 16Лут кӧ ньгед хwә пашда давит, wан мәрьва дәсте Лут, жьне, qизава гьртьн, бь р'ә'ма Хӧданә кӧ ль wан кьр, әw жь бажер дәрхьстьнә дәр у һьштьн. 17У гава әw дәрхьстьнә дәр, йәки жь wан гот: «Бьр'әвә хwә хьлаз кә, ль пәй хwә нәньһер'и у ве дәштеда жи т'ӧ щийи нәсәкьни. Бьр'әвә сәре ч'ийа, нәбә кӧ ӧнда би!» 18Һьнге Лут готә wан: «На, хwәйе мьн! К'әрәмә бькә! 19Аwа кӧ хӧламе тә ль бәр ч'ә'вед тә к'әрәм дитийә у тә әw qәнщийа хwәйә мәзьн һьндава мьнда да к'ьфше, ә'мьре мьн хьлаз кьр. Ле әз нькарьм бьр'әвьмә ч'ийа, кӧ әw бәла нәгьһижә мьн у нәмьрьм. 20Ва йә әв гӧнде һан незик у бьч'ук ә. Бь изьна тә әз бьр'әвьмә wьр кӧ ә'мьре мьн хьлаз бә, чьмки әw гӧндәки бьч'ук ә». 21У Әwи готә wи: «Аwа әзе ве хwәстьна тә жи бькьм, әw гӧнде бона к'ижани тә гот, сәробьниһәв накьм. 22Дә бьләзинә бьр'әвә wьр, чьмки һ'әта кӧ тӧ нәгьһижи wьр, әз нькарьм тьштәки бькьм». Ләма жи наве wи гӧнди Соһар[*] һатә данине.

23Тә'ве ль сәр ә'рде п'әнщ дьда, Лут хwә Соһарер'а гиһанд. 24Һьнге Хӧдан ль сәр Содом у Гоморайеда к'ьрк'ут[†] у агьр жорда жь Хӧданда баранд,[+] 25у әw бажар у т'әмамийа дор-бәред wан, һ'әму бьнәлийед wан бажара у тьштед ль сәр ә'рде шинбуйи qьр' кьр у сәробьниһәв кьр. 26Ле жьна Лут пьштева ль пәй хwә ньһер'и у бу һ'әйкәләки хwе.

27Бьраһим сьбәһе зу р'абу чу wи щийе кӧ ль бәр Хӧдан сәкьнибу. 28Әwи дина хwә да ль алийе Содом у Гоморайе у ль т'әмамийа дор-бәред wан ньһер'и, дит кӧ wе жь wи ә'рди дуки мина дуйе к'ура егьр дәрдьк'әт. 29У чахе кӧ Хwәде бажаред wе дәште wе wеран кьрана, Бьраһим һатә бира Хwәде. Гава wе әw бажаред кӧ Лут теда дьма wеран кьра, Лут жь wе хәзәбе хьлаз кьр.


Лут у qизед wи

30Лут тьрсийа кӧ Зоаре бьминә, әw т'әви һәр дӧ qизед хwә жь Соһаре дәрк'әтьн, р'абунә ч'ийе у ль шкәфтәкеда һеwьрин. 31Р'ожәке qиза мәзьн готә йа бьч'ук: «Баве мә кал буйә у ль ви ә'рди жи мер т'ӧнәнә кӧ мина ә'дәте дьне незики мә бьн. 32Wәрә әм баве хwә шәрабе бьдьнә вәхwарьне у сәре хwә wир'а дайньн, жь баве хwә бәдәна хwә шин кьн». 33Wе шәве баве хwә шәраб данә вәхwарьне, йа мәзьн чу сәре хwә баве хwәр'а дани, ле бав п'алдан-р'абуна wе пе нәһ'әсийа. 34Р'ожа дьн qиза мәзьн готә йа бьч'ук: «Ва йә мьн дӧһӧ сәре хwә баве хwәр'а данийә, wәрә ве шәве жи әм шәраве wи бьдьнә вәхwарьне, тӧ һәр'ә сәре хwә wир'а дайнә у әм жь баве хwә бәдәна хwә шин кьн». 35Wе шәве жи баве хwә шәраб данә вәхwарьне у qиза бьч'ук р'абу сәре хwә wир'а дани, ле бав п'алдан-р'абуна wе пе нәһ'әсийа. 36Бь ви аwайи һәр дӧ qизед Лут жь баве хwә пе ман. 37Qиза мәзьн кӧр'әк ани у наве wи Моwаб[†][*] дани. Әва һ'әта иро жи баве моwабийа йә. 38Qиза бьч'ук жи кӧр'әк ани у наве wи Бән-Ә'мми[*] дани. Әва һ'әта иро жи баве амонийа[†] йә.

#### 20


Бьраһим у Абимәләх

1Бьраһим жь wе дәре к'оч' кьр чу бәр бь Нәщәфе[†], ль навбәра Qадеше у Шуреда ма у Герареда фьрари дәрбаз кьр 2Ль wе дәре Бьраһим бона жьна хwә Сәрайе гот: «Әва хушка мьн ә». П'адше Гераре Абимәләх шанд Сәрайи жь хwәр'а ани[+]. 3Ле Хwәде шәв һатә хәwна Абимәләх у готе: «Ва те бона wе к'ӧлфәта кӧ тә ани, те бьмьри, чьмки мере wе һәйә». 4Абимәләх һе дәст нәдабуйе у гот: «Йа Хwәйе мьн, гәло те к'ока мьләте бесущ бини? 5Әви нә гот: ‹Әва хушка мьн ә?› У әве жи гот: ‹Әва бьрайе мьн ә›. Әв йәк мьн бь дьле сах у дәсте паqьж кьр». 6У Хwәде хәwнеда wир'а гот: «Мьнва ә'йан ә, кӧ тә әв йәк бь дьле хwәйи сах кьр, ләма жи мьн тӧ жь wи гӧнәйе кӧ тәйе ль бәр ч'ә'ве мьн бькьра хwәйи кьри у нәһьшт кӧ тӧ дәст бьди wе. 7Ньһа жьне вәгәр'инә бьдә мере wе, чьмки әw п'ехәмбәр[†] ә у әwе бона тә дӧа бькә, те бьжийи. Ле һәгәр тӧ wе вәнәгәр'ини, заньбә кӧ тӧ у һ'әмуйед тәйе ә'сә бьмьрьн»[+].

8Абимәләх сьбәһе зу р'абу, гази һ'әму бәрдәстийед хwә кьрьн у һәр тьшт wанр'а гьли кьр, әв мәрьвана гәләки тьрсийан. 9Һьнге Абимәләх гази Бьраһим кьр у готе: «Әв тә чь ани ль сәре мә? Мьн һьндава тәда чь нәһәqи кьрьбу, кӧ тә гӧнәки мәзьн ль сәр мьн у п'адшатийа мьнда ани? Тә һьндава мьнда тьште нәбуйи кьр». 10У Абимәләх готә Бьраһим: «Тә чь р'е тер'а дит, кӧ тә әв тьшт кьр?» 11Бьраһим гот: «Чь р'аст ә, әз фькьрим мьн гот: ‹Ль ве дәре хофа Хwәде т'ӧнә, wе р'уйе жьна мьнда мьн бькӧжьн›. 12Йа дӧда жи әва р'асти хушка мьн ә, әм жь баве нә ле нә жь денә, мьн әw стандийә. 13Чахе Хwәде әз жь мала баве хwә дәрхьстьмә хәрибийе, мьн готә wе: ‹Ве qәнщийе мьнр'а бькә, һәр щийе кӧ әме һәр'ьне, бона мьн бежә, кӧ әва бьрайе мьн ә›».

14Һьнге Абимәләх р'абу, пәз у дәwар, хӧлам у щари анин данә Бьраһим у жьна wи Сәрайи жи ле вәгәр'анд. 15Ӧса жи Абимәләх готә Бьраһим: «Ва йә wәлате мьн ль бәр тә йә, к'идәре дьхwази ль wьр жи бьминә». 16Сәрайер'а жи гот: «Ва әз һ'әзар зиви дьдьмә бьрайе тә, кӧ әв йәк ль бәр ч'ә'ве һ'әмуйед т'әви тә бьбә хелийа нав-намусийе у р'успитийа ль бәр һ'әмуйа». 17Һьнге Бьраһим ль бәр Хwәде дӧа кьр у Хwәде Абимәләх, жьна wи у щарийед wи qәнщ кьрьн у зар'ок анин[+]. 18Чьмки Хӧдан[†] р'уйе жьна Бьраһим Сәрайеда, бәт'ьне һ'әму к'ӧлфәтед мала Абимәләхда дада бу.

#### 21


Буйина Исһаq

1Хӧдан[†] сәрик ль Сәрайе хьст, чаwа кӧ готьбу у созе бона Сәрайе дабу ани сери. 2Сәрайи һ'әмлә дәрк'әт, Бьраһимр'а wе мәзьнайа wида кӧр'әк ани, wи wә'дәйида кӧ Хwәде жер'а готьбу. 3Бьраһим наве wи кӧр'е хwәйи кӧ Сәрайе жер'а ани, Исһаq[*] дани[+]. 4У Бьраһим чаwа кӧ Хwәде т'әми wи кьрьбу, кӧр'е хwә Исһаq р'ожа һ'әйшта сьнәт кьр[+]. 5Бьраһим сәд сали бу, гава кӧр'е wи Исһаq жер'а бу. 6Һьнге Сәрайе гот: «Хwәде әз дамә к'әнандьне, к'ижанед кӧ бона мьн бьбьһен, әwе жи т'әви мьн бьк'әньн». 7Ӧса жи гот: «Qәт к'е wе бьгота Бьраһим: ‹Сәрайи wе дәргушед кӧр'ин бьмежинә?› Чьмки мьн мәзьнайа wида wир'а кӧр' ани». 8Кӧр'ьк мәзьн бу, жь шир һатә бьр'ине, Бьраһим wе р'ожа кӧ Исһаq жь шир һатә бьр'ине, мәсрәфәкә мәзьн дани.


Дәрхьстьна Һащәре у Исмайил

9Сәрайе дина хwә дайе, wәки әw кӧр'е Һащәра мьсьри, йе кӧ wе Бьраһимр'а анибу, qәрфе хwә Исһаq дькә,[+] 10готә Бьраһим: «Бәри ве щарийе у кӧр'е wе дә, чьмки кӧр'е ве щарийе гәрәке т'әви кӧр'е мьн Исһаq wар нәстинә»[+]. 11Әв готьна һьндава кӧр'е wи Исмайилда, гәләки гьран ль сәр Бьраһим р'уньшт. 12Ле Хwәде готә Бьраһим: «Бьра әw готьна бона кӧр'ьке тә у щарийа тә ль сәр тә гьран р'унәни, чь кӧ Сәрайе тәр'а готийә гӧһдарийа готьна wе бькә, чьмки зӧр'әта тәйе Исһаqда бе навкьрьне[+]. 13Әзе кӧр'е щарийе жи бькьмә мьләтәки, чьмки әw жи зӧр'әта тә йә». 14Бьраһим сьбәһе зу р'абу, нан у мәшкә ав һьлда да Һащәре, да ль сәр мьле wе, кӧр'ьк жи пер'а дәрхьст. Һащәр чу гьһиштә чол-бәста Бир-Шева, р'е-дьрб ӧнда кьрьн.

15Ава мәшкда хьлаз бу, әwе кӧр'ьк бьне чалукеда һьшт 16у чу wәкә дурайа тиравитьнәке, пешбәри wи дур р'уньшт у гот: «Әз мьрьна кӧр'ьк нәбиньм». У әwа пешбәри wи р'уньшт, зарин кьр у гьрийа. 17Һьнге Хwәде дәнге кӧр'ьк бьһист, мьлйак'әте[†] Хwәде жь ә'змен дәнг да Һащәре у гот: «Чь буйә Һащәр? Нәтьрсә! Хwәде дәнге кӧр'ьк жь wи щийи бьһист. 18Ньһа р'абә, дәсте кӧр'ьк бьгьрә р'акә, чьмки әзе wи бькьмә мьләтәки мәзьн». 19Һьнге Хwәде ч'ә'ве Һащәре вәкьрьн, әwе бирәкә аве дит у чу мәшк ав дагьрт, кӧр'ьк да вәхwарьне.

20Хwәде т'әви кӧр'ьк бу, әw мәзьн бу, чол-бәстада ма у бу тиркәван. 21Бәр'ийа Паранеда ма у дийа wи qизәкә жь Мьсьре жер'а хwәст[+].


Ад-qьрара Бьраһим у Абимәләх

22У wе һьнге Абимәләх у сәрәкәскәред wи Пихол, Бьраһимр'а готьн: «Хwәде һәр тьштида т'әви тә йә, чь кӧ тӧ дьки. 23Ньһа ль ве дәре дәсте мьнда пе Хwәде сонд бьхwә, wәки те бебәхтийе ль мьн, кӧр'е мьн у зӧр'әта мьн нәки, ле бьди хатьре wе амьнийа мьнә һьндава хwәда, тӧ мьн у ви wәлатир'а бьки, к'ижанида кӧ тӧ хәриби дьмини». 24Бьраһим гот: «Әз сонд дьхwьм». 25Ле Бьраһим бона бирәке да р'уйе Абимәләх, йа кӧ хӧламед wи бь зорбәтийе зәфт кьрьбун. 26Абимәләх гот: «Әз һаш пе т'ӧнәбуне к'е әw йәк кьрийә, тә жи т'ӧ тьшт мьнр'а нәготийә у һ'әта р'ожа иро жи мьн нәбьһистьбу». 27Бьраһим пәз у дәwар анин данә Абимәләх у һәр дӧйа жи һәвр'а пәйман[†] гьредан. 28Бьраһим жь кәре пез һ'әфт бәрхед ме вәqәтанд башqә кьрьн. 29Абимәләх жь Бьраһим пьрси: «Әв һәр һ'әфт бәрхед мейә кӧ тә вәqәтанд башqә кьрьн, чь те һ'әсабе?» 30Бьраһим готе: «Гәрәке тӧ ван һәр һ'әфт бәрхед ме жь дәсте мьн бьгьри, wәки бьбьнә шә'дед мьн, кӧ мьн әв бир к'ола йә». 31Ләма жи наве wи щийи дани Бир-Шева[*], чьмки һәр дӧйа жи ль wьр сонд хwарьн[+]. 32Wана Бир-Шевайеда ад-qьрар кьрьн. Абимәләх у сәрәкәскәред wи Пихол р'абун вәгәр'ийан wәлате Фьльстине[†]. 33Бьраһим ль бәр бира Бир-Шевайе дарәкә кәнаре дач'ьканд у ль wе дәре гази наве Хӧдан, Хwәдейе Һ'әта-һ'әтайе кьр. 34Бьраһим wәхтәки дьреж ль wәлате фьльстинийеда хәрибийеда ма.

#### 22


Щер'ьбандьна Бьраһим

1Пәй ван йәкар'а, Хwәде Бьраһим щер'ьбанд у гот: «Бьраһимо!» Бьраһим гот: «Ләбе, әзи ва мә»[+]. 2Хwәде готе: «Ньһа р'абә кӧр'е хwәйи тайе т'әнейи дәлал Исһаq һьлдә у һәр'ә wәлате Морийайе, ль wе дәре ль сәре ч'ийаки, к'ижани әзе тәр'а бежьм, бькә дийарийа т'әвайишәwате[†]». 3Бьраһим сьбәһе зу р'абу, бона дийарийа т'әвайишәwате дар шкенандьн, т'ер'а к'әре хwә гьреда, т'әви хwә дӧ хӧлам у кӧр'е хwә Исһаq һьлдан, р'абу чу wи щийе кӧ Хwәде готьбуйе. 4Р'ожа сьсийа Бьраһим сәре хwә бьльнд кьр, дурва әw щи дит. 5У һьнге Бьраһим готә хӧламед хwә: «Һун к'әрева ль вьр бьминьн, әз у кӧр'ьква һ'әта дәра һан һәр'ьн, һ'әбандьна хwә бькьн у диса ль сәр wәда вәгәр'ьн». 6Бьраһим qьрше дийарийа т'әвайишәwате һьлда, да пьшта кӧр'е хwә Исһаq у хwәха жи агьр у к'ер гьртьнә дәсте хwә у һәр дӧ һәвр'а чун. 7Р'еда Исһаq баве хwә Бьраһимр'а гот: «Баво!» Әwи гот: «Ләбе, әзи ва мә, кӧр'е мьн». Исһаq гот: «Ва нә qьрш у агьр, ле бәрха бона дийарийа т'әвайишәwате к'ане йә?» 8Һьнге Бьраһим готе: «Хwәде wе хwәха бәрха дийарийа т'әвайишәwате бона хwә р'е тер'а бьбинә, кӧр'е мьн» У һәр дӧ һәвр'а р'ийа хwәда чун.

9Гава гьһиштьнә wи щийе кӧ Хwәде готьбуйе, Бьраһим ль wьр горигәһ[†] чекьр, qьрш ль сәр wе щи кьрьн у кӧр'е хwә Исһаq гьреда, һьлда дани ль сәр qьршед горигәһе. 10У Бьраһим дәст авитә к'ере, кӧ кӧр'е хwә сәржекә 11ле мьлйак'әте[†] Хӧдан[†] жь ә'змен дәнг дайе у готе: «Бьраһим! Бьраһим!» Әwи гот: «Ләбе, әзи ва мә». 12Мьлйак'әт готе: «Дәст нәдә кӧр'ьк у тьштәки ль wи нәкә, ньһа әз заньм кӧ тӧ жь Хwәде дьтьрси, чьмки тә бона мьн кӧр'е хwәйи тайе т'әне на-на нәкьр». 13Бьраһим сәре хwә бьльнд кьр, дина хwә дайе wе пьшт wива, ва йә бәранәк стьруйед wи к'әтьбунә дьр'ийед сьх мабу. Бьраһим чу әw бәран ани у дәwса кӧр'е хwә горишәwьтанди кьр. 14Бьраһим наве wи щийи дани: «Хӧдане wе р'е тер'а бьбинә». Чаwа һ'әта ньһа те готьне: Ль сәре ч'ийайе Хӧдан, wе р'е тер'а бе дитьне.

15Мьлйак'әте Хӧдан щара дӧда жь ә'змен дәнг да Бьраһим 16у гот: «Әз бь нәфса хwә сонд дьхwьм, Хӧдан дьбежә, чьмки тә кӧ әв тьшт кьр у кӧр'е хwәйи тайе т'әне бона мьн на-на нәкьр, 17әзе жи дӧайе ль сәр дӧа ль тә бькьм, зӧр'әта тә мина стәйркед ә'змен у мина qума дәве бә'ре гәләки зедә кьм у зӧр'әта тәйе бажаред нәйаред хwә зәфти хwә кьн[+] 18у бь зӧр'әта тә wе дӧа ль һ'әму мьләтед дьнйайе бьбә, чьмки тә гӧһдарийа мьн кьр»[+]. 19У Бьраһим вәгәр'ийа щәм хӧламед хwә у р'абун һәвр'а чунә Бир-Шевайе, Бьраһим Бир-Шевайеда ма.


Зӧр'әта Нәһор

20Пәй ван йәкар'а щаб данә Бьраһим у готьне: «Милк'айе бьре тә Нәһорр'а зар' анинә, 21Ньхӧрийе wи Ус у бьре wи Буз, Qьмуеле бавә'шире Арам, 22К'әсәд, Һ'азо, Пилдаш, Идлаф у Бәт'уел». 23Бәт'уелр'а Р'евека бу. Әв һәр һ'әйшт кӧр' Милк'айе Нәһоре бьре Бьраһимр'а анин[+]. 24Щарийа wи Р'еумайе жи, Тәваһ', Гахам, Т'ахаш у Маһаха анин.

#### 23


Мьрьна Сәрайе

1Сәрайе сәд бист һ'әфт сали ә'мьр кьр, ә'мьре Сәрайе һаqас сал бун. 2Сәра ль wәлате Кәнане[†], Qирйат-Арбайеда, аwа готи ль Һеброне, мьр. Бьраһим һат сәр Сәрайе гьрийа у шина wе кьр. 3Бьраһим жь мьрийа хwә дур к'әт, т'әви зар'ед һ'итийа хәбәрда у гот: 4«Әз нава wәда йәки р'еwи у хәриб ьм, ньһа мьлк'әки бона мәхбәр бьдьнә мьн, wәки әз мьрийа хwә жь бәр ч'ә'ве хwә дәфьн кьм». 5Һьнге зар'ед һ'итийа ль Бьраһим вәгәр'андьн у готьне: 6«Хwәйе мә, гӧһ бьдә мә, тӧ мирәки Хwәдейи нава мәда, тӧ дькари мьрийа хwә нава мәхбәред мәда, щийе һәри qәнщда дәфьн ки. Бона дәфьнкьрьна мьрийа хwә, жь мә т'ӧ кәсе мәхбәре хwә на-на накә». 7Бьраһим р'абу хwә ль бәр щьмә'та wи wәлати, зар'ед һ'итийа та кьр 8у wанр'а гот: «Һәгәр һун дьхwазьн, кӧ әз мьрийа хwә жь бәр ч'ә'ве хwә дәфьн кьм, кӧ ӧса йә бьбьһен у бона мьн Әфроне кӧр'е Сохарр'а хәбәрдьн бежьне, 9wәки әw шкәфта Махпелайейә сәре ә'рде хwә, чаwа мьлк' ль бәр wә чь һежа бә, бона мәхбәр бьфьрошә мьн». 10Әфрон жи кӧ нава зар'ед һ'итийа р'уньштьбу. Һьнге Әфроне һ'ити бь дәнг ль бәр зар'ед һ'итийа, аwа готи ль бәр һ'әмуйед кӧ дәргәһва[*] дьк'әтьнә һьндӧр', ль Бьраһим вәгәр'анд у гот: 11«На, хwәйе мьн, бьбьһе әз чь дьбежьм: Әзе ә'рде жи бьдьмә тә, шкәфта феза wеда жи. Әзе ль бәр ч'ә'ве зар'ед мьләте хwә бьдьмә тә, мьрийа хwә ль wе дәре дәфьн кә». 12Диса Бьраһим хwә ль бәр щьмә'та wи wәлати та кьр 13у бь дәнг ль бәр щьмә'та wи wәлати, Әфронр'а хәбәрда у готе: «Һәгәр те т'әви мьн qайл би, әз һәqе ә'рде тә бьдьмә тә, тӧ жь дәсте мьн бьгьрә, кӧ әз мьрийа хwә ль wьр дәфьн кьм». 14Әфрон ль Бьраһим вәгәр'анд у гот: 15«Хwәйе мьн! К'әрәма хwә бьбьһе: Әw ә'рд бь хwә һежайи чарсьд шекьл[*] зиви йә, нава мьн у тәда мәт'а wе чи йә? Мьрийа хwә дәфьн кә». 16Бьраһим готьна Әфрон qәбул кьр у Бьраһим һаqас зив к'ьшанд да Әфрон, чьqас кӧ wи ль бәр зар'ед һ'итийа готьбу, чарсьд шекьл зив, кӧ әв бу qимәте нава т'ӧщарәтийеда.

17Бь ви аwайи ә'рде Әфрони, Махпелада, пешбәри Мамре, әw ә'рд, шкәфта теда у һ'әму даред нава wи ә'рдида, 18ль бәр ч'ә'ве зар'ед һ'итийа у ль бәр һ'әмуйед кӧ дәргәһва дьк'әтьнә һьндӧр'е бажер, бу мьлк'е Бьраһим. 19Пәй ве йәкер'а Бьраһим жьна хwә Сәрайи шкәфта ә'рде Махпелайеда дәфьн кьр. Әва ә'рда ль wәлате Кәнанеда пешбәри Мамре бу (аwа готи ль Һеброне). 20Жь зар'ед һ'итийа әв ә'рд у шкәфта теда, чаwа мьлк'е бона гор'ьстан, аһа гьһиштә Бьраһим.

#### 24


Зәwаща Исһаq

1Бьраһим иди кал бьбу у р'ожед хwә дәрбаз кьрьбун. Хӧдан[†] һәр алийада сәр Бьраһимда барандьбу. 2Һьнге Бьраһим готә хӧламе мала хwәдайи мәзьн, кӧ wәк'иле һ'әму һәбука wи бу: «Һиви дькьм, дәсте хwә бькә ль бьн р'ә'не һета мьн[*], 3әз тә бь Хӧдан дьдьмә сонде, кӧ Хwәдейе ә'рде у Хwәдейе ә'змен ә, wәки те кӧр'е мьнр'а жь qизед кәнанийа[†] нәхwәзи, нава к'ижанада әз дьминьм. 4Ле һәр'и wәлате мьн, жь нава пьсмамтийа мьн qизәке кӧр'е мьн Исһаqр'а бини». 5Хӧлам готе: «Бәлки qизьк нахwазә ль пәй мьн бе ви wәлати, тӧ дьхwази кӧ әз кӧр'е тә вәгәр'иньмә wи wәлате кӧ тӧ же дәрк'әти?» 6Бьраһим готә wи: «Һ'әвза хwә бьки кӧ кӧр'е мьн вәнәгәр'ини wьр. 7Хӧдан, Хwәдейе ә'змен, йе кӧ әз жь мала баве мьн у жь wи wәлате әз теда бьбум дәрхьст ьм у т'әви мьн хәбәрда у мьнр'а сонд хwар гот: ‹Әзе ви wәлати бьдьмә зӧр'әта тә›, әwе мьлйак'әте[†] хwә пешийа тәва бьшинә у те жь wьр qизе кӧр'е мьнр'а бини. 8Ле һәгәр qизьк нахwазә кӧ ль пәй тә бе, тӧ жь ве сонда мьн аза йи, т'әне кӧр'е мьн вәнәгәр'ини wьр». 9Һьнге хӧлам дәсте хwә кьрә бьн р'ә'не һета ахайе хwә Бьраһим у жь бәр wе йәкева сонд хwар.

10Хӧлем жь дәвәйед ахе хwә дәһә дәвә бар кьрьн. Чьмки һ'әму хер-хьзна ахайе wи дәсте wида бу. Әw р'абу чу Арам-Наһараиме[*], wи бажаре кӧ Нәһор дьма. 11Әwи бәре еваре, wи wәхте кӧ qиз у бук дәрдьк'әтьн ав дьк'ьшандьн, дәвә жь бажер дәр бәр бирәке данә мәхәле, 12у гот: «Йа Хӧдан, Хwәдейе ахайе мьн Бьраһим! Әз р'әща дькьм, те иро р'ийа мьн р'аст ки, ахайе мьн Бьраһимр'а һ'ӧба хwәйә амьн бьдә к'ьфше. 13Әзе ва ль сәр канийа аве бьсәкьньм у qиз-букед бьнәлийед ви бажари wе бенә аве, 14әз к'ижан qизер'а бежьм: ‹К'әрәма хwә, щер'е хwә дайнә әз аве вәхwьм› у гава әw бежә: ‹К'әрәм кә вәхwә у әз дәвәйед тә жи авдьм›, бьра һәма әw жи бьбә әw qиза кӧ тә бона хӧламе хwә Исһаq к'ьфшкьри йә. У бь ве йәке әз бьзаньбьм, кӧ тә ахайе мьнр'а һ'ӧба хwәйә амьн да к'ьфше».

15Әwи һәла һе хәбәрдана хwә к'ӧта нәкьрьбу, Р'евека qиза Бәт'уеле кӧр'е Милк'а жьна Нәһоре бьрайе Бьраһим щер' ль сәр мьла һат. 16Qизьк йәкә гәләки бәдәw у бьк'ьр бу, дәсте мера һе ле нәк'әтьбу. Әwа бәржери сәр канийе бу, щер'е хwә дагьрт у һәвраз һьлк'ьшийа. 17Хӧлам бь ләз чу пешийа wе у готе: «К'әрәма хwә, авәке жь щер'е хwә нади әз вәхwьм?» 18Әwе гот: «Вәхwә, хwәйе мьн». У ләзә-ләз щер' жь сәр мьле хwә дани у дайе кӧ вәхwә. 19Гава әwи ав т'ер вәхwар, кәч'ьке готе: «Әз аве дәвәйед тәр'а жи бьк'ьшиньм, wан жи т'ер авдьм». 20У пер'а-пер'а ава щер'да валайи к'ӧр'н кьр, диса бәзи чу жь бире аве бьк'ьшинә, әwе бона һ'әму дәвәйед wи ав к'ьшанд. 21Әв мәрьва ль сәр wе ә'щебмайи мабу, qәт дәнг нәдькьр, дьфькьри дьгот: гәло р'аст Хӧдан р'ийа wи р'аст кьрийә, йан на.

22У гава һ'әму дәва ава хwә вәхwарьн, һьнге wи мәрьви qәрәфиләкә зер'инә гьранийа нив шекьли[*] у дӧ базьнед зер'инә гьранийа дәһә шекьли* бона зәнде wе данә wе 23у же пьрси: «Бь к'әрәма хwә бәжә, тӧ qиза к'е йи? Гәло мала баве тәда щи һәйә, кӧ әм шәва хwә дәрбаз кьн?» 24Әwе готә wи: «Әз qиза Бәт'уеле кӧр'е Милк'айа жьна Нәһор ьм». 25Ӧса жи готе: «Шькьр ка у гиһайе мә гәләк ә у щийе шәвмайина wә жи һәйә». 26Һьнге әw мәрьва дәвәр'уйа чу у шькьри да Хӧдан 27у гот: «Шькьр жь Хӧдан, Хwәдейе Бьраһиме ахайе мьн, кӧ әwи т'ела ахайе мьн жь һ'ӧб у амьнийа хwә нәбьр'и! Гава әзи р'еда бум, Хӧдан бәре мьн да мала бьрайед ахайе мьн». 28Qизьк р'әви чу у әв йәка мала дийа хwәда гьли кьр.

29Бьраки Р'евекайе һәбу наве wи Лабан. Лабан хwә ль канийе гьрт, бәзи чу щәм wи мәрьви, 30чьмки әwи qәрәфил у әw базьнед дәстед хушка хwәда дитьбун, ӧса жи әw гьликьрьна хушка хwә Р'евекайе бьһистьбу кӧ готьбу: ‹Әwи мәрьви т'әви мьн аһа хәбәр дайә›, хwә wи мәрьвир'а гиһанд. Дина хwә дайе ва йә әw дәвәйед хwәва wе һе ль сәр канийе йә. 31У готә wи: «К'әрәм кә wәрә, бьмбарәке Хӧдан! Тӧ чьма ль дәрва сәкьни йи? Мьн бона тә мал һазьр кьрийә у щи жи бона дәвәйед тә». 32Әw мәрьва чу һьндӧр', Лабан баре дәва данин, ка у гиһа кьрә бәр wан, ав жи да кӧ ньгед wи у йед т'әви wи бенә шуштьн. 33Паше нан данин ль бәр wи, ле әwи гот: «Һ'әта әз нет-мәрәме хwә гьли нәкьм, әз нен нахwьм». Готьне: «К'әрәм кә бежә».

34Һьнге әwи гот: «Әз хӧламе Бьраһим ьм. 35Хӧдан гәләки ль сәр ахайе мьнда баранди йә, әw буйә йәки дәwләмәнд, Хӧдан гәләк пәз у дәwар, зер' у зив, хӧлам у щари, дәвә у к'әр данә wи. 36Сәрайа жьна ахайе мьн, пиртийа хwәда ахайе мьнр'а кӧр'әк ани, әwи һ'әму һәбука хwә да wи кӧр'и. 37Ахайе мьн әз дамә сонде гот: ‹Нәби-нәби кӧ тӧ жь qизед кәнанийа, wәлате к'ижанада әз дьминьм кӧр'е мьнр'а бьхwази. 38Ле һәр'и нава олк'а мала баве мьн у пьсмамед мьн, qизе кӧр'е мьнр'а бьхwази›. 39Һьнге мьн готә ахайе хwә: ‹Бәлки qизьк нәхwазә т'әви мьн бе› 40Әwи готә мьн: ‹Әw Хӧдане ль бәр ч'ә'ве к'ижани кӧ әз р'ийа wида р'аст дьчьм, wе мьлйак'әте хwә т'әви тә р'е дайнә у әwе р'ийа тә р'аст кә, те кӧр'е мьнр'а жь нава пьсмамтийа мьн у олк'а мала баве мьн qизе бьхwази, 41wи чахи те жь wи сонде кӧ мьн тӧ дайи сонде аза би, ле гава тӧ һәр'и нава пьсмамтийа мьн у әw qизе нәдьнә тә, тӧ иди жь wи сонде хwә аза йи›.

42Әз иро һатьмә ль сәр канийе у мьн гот: ‹Йа Хӧдан, Хwәдейе ахайе мьн Бьраһиме! Һәгәр әв р'ийа кӧ әз ньһа теда дьчьм тӧ р'аст дьки, 43әзе ва ль сәр канийа аве бьсәкьньм у гава qизәк бе аве бьк'ьшинә у әз wер'а бежьм: «К'әрәма хwә, жь wи щер'е хwә һьнәк ав бьдә әз вәхwьм», 44у к'ижан кӧ бежә: «Тӧ вәхwә у әз аве дәвәйед тәр'а жи бьк'ьшиньм», бьра һәма әw жи бьбә әw qиза кӧ Хӧдан бона кӧр'е ахайе мьн к'ьфш кьрийә›.

45Хәбәрдан һе дәве мьнда бу, ньшкева Р'евека щер' ль сәр мьла һат, бәржер чу канийе ав к'ьшанд, һьнге мьн готе: ‹К'әрәма хwә авәке нади мьн?› 46Әwе ләзә-ләз щер' жь сәр мьле хwә дани у гот: ‹Вәхwә у әз дәвәйе тә жи авдьм›, аwа мьн вәхwар у әwе дәвәйед мьн жи авдан. 47Һьнге мьн же пьрси: ‹Тӧ qиза к'е йи?› Әwе гот: ‹Әз qиза Бәт'уеле кӧр'е Милк'а жьна Нәһор ьм›, мьн дәрхьст qәрәфил кьрә поза у базьн жи кьрьнә дәста. 48Wи чахи әз та бум у дәвәр'уйа чум бәр Хӧдан, шькьри да Хӧдан Хwәдейе ахайе хwә Бьраһим, wәки р'ийа мьн р'аст кьр, кӧ әз нәбийа[*] бьрайе ахайе хwә кӧр'е wир'а бьхwазьм. 49Ньһа мьнр'а бежьн: ‹Тәме wә һәйә кӧ һун һ'ӧб у амьнийе ахайе мьнр'а бьдьнә к'ьфше, йан на?› Һәгәр на, мьнр'а бежьн кӧ әз йан р'аст һәр'ьм, йан жи ч'әп».

50Лабан у Бәт'уел ле вәгәр'андьн у готьне: «Әв йәк жь Хӧдан ә, әм нә qәнщ дькарьн бежьн, нә хьраб. 51Ва йә Р'евека ль бәр тә йә, р'абә һьлдә у һәр'ә, бьра wәкә готьна Хӧдан, әw бьбә жьна кӧр'е ахайе тә». 52Гава хӧламе Бьраһим хәбәрдана wан бьһист, һ'әта ә'рде дәвәр'уйа чу, сәре хwә ль бәр Хӧдан дани. 53Паше хӧлем хьшьред зер', зив у к'ьнщ дәрхьстьн данә Р'евекайе, хәлатед qимәтә бьһа жи данә бьре у дийа wе. 54Һьнге хӧлем т'әви wан мәрьвед кӧ пер'а һатьбун, хwарьн вәхwарьн у шәва хwә ль wьр дәрбаз кьрьн. Сьбәһе зу р'абун, хӧлем гот: «Мьн вәр'екьнә щәм ахайе мьн». 55Бьре у дийа кәч'ьке готьне: «Бьра кәч'ьк чәндәки, һәма дәһә р'ожа ль щәм мә бьминә, паше һәр'ьн». 56Ле хӧлем готә wан: «Мьн дәрәнги нәехьн, Хӧдан кӧ р'ийа мьн р'аст кьрийә, бьһельн әз һәр'ьм бьгьһижьмә ахайе хwә». 57Wана гот: «Әм гази кәч'ьке кьн у хәбәра дәве wе бьзаньбьн». 58Һьнге гази Р'евекайе кьрьн у готьне: «Те т'әви ви мәрьви һәр'и?» Әwе гот: «Бәле». 59Әвана хушка хwә Р'евека, хwәйкьрийа wе, хӧламе Бьраһим у мәрьвед wи вәр'екьрьн. 60Дӧа ль Р'евекайе кьрьн у готьне:

«Хушка мә, тӧ бьби дийа һ'әзар-һ'әзара
у зӧр'әта тә бажаред нәйаред хwә
зәфти хwә кьн».

61Р'евека у щарийед wе р'абун, ль дәва сийар бун у ль пәй wи мәрьви чун. Хӧлем Р'евека һьлда у чу.

62Исһаq жь Бир-Лаһай-Рои вәгәр'ийабу дьһат, чьмки әw ль Нәщәфе[†] дьма. 63Исһаq бәре еваре дәрк'әтьбу чоле к'әтьбу нава мьтала, сәре хwә бьльнд кьр, дина хwә дайе, ва йә дәвә тен. 64Р'евекайе кӧ сәре хwә бьльнд кьр Исһаq дит, жь дәве пәйа бу. 65У жь хӧлем пьрси: «Әw мәрьве дәштедайи кӧ бәр бь мә те, әw к'и йә?» Хӧлем готе: «Ахайе мьн ә» У әwе хелийа хwә һьлда авитә ль сәр хwә. 66Хӧлем һәр тьштед кӧ wи кьрьбун Исһаqр'а гьли кьрьн. 67Исһаq Р'евека бьрә коне дийа хwә Сәрайе, әw станд у әw бу кәванийа wи. Әwи әw һ'ьз кьр. У барьстани к'әтә дьла, ль пәй мьрьна дийа wир'а.

#### 25


Зӧр'әта Бьраһимә майин

1Бьраһим жьнәк жи станд, наве wе Qьтура. 2Әве әв кӧр' Зимран, Йоqшан, Мьдан, Мьдйан, Ишбаq у Шуах жер'а анин. 3Йоqшанр'а Шьба у Дедан бун. Деданр'а ашури, льтуши у льуми бун. 4Мьдйанр'а Әйфа, Әфәр, Һәнох, Абида у Әлдаһа бун. Әв һ'әму жи зар'ед Qьтурайе бун.

5Бьраһим һ'әму һәбука хwә да Исһаq. 6Ле п'ешк'еш данә кӧр'ед щарийайә жь wи у сахийа хwәда әw жь кӧр'е хwә Исһаq дур хьстьн, бәре wанда р'оһьлате, әw шандьнә алийе wәлатед р'оһьлате.


Мьрьн у дәфьнкьрьна Бьраһим

7Р'ожед ә'мьре Бьраһимә кӧ wи дәрбаз кьрьн, сәд һ'әфте пенщ сал бун. 8Бьраһим бу каләки әхтйар, жь ә'мьре хwә т'ербуйи, р'ӧһ'е хwә да у мьр, чу гьһиштә щьмә'та хwә. 9Кӧр'ед wи Исһаq у Исмайил, баве хwә, шкәфта Махпелайейә ә'рде Әфроне кӧр'е Сохаре һ'итида дәфьн кьрьн, йа кӧ пешбәри Мамре бу, 10wи ә'рдида, к'ижан кӧ Бьраһим жь зар'ед һ'итийа к'ьр'и бу. Ль wьр Бьраһим у жьна wи Сәрайи һатьнә дәфьн кьрьне[+].

11Ль пәй мьрьна Бьраһимр'а, Хwәде дӧа кӧр'е wи Исһаq кьр. Исһаq незики Бир-Лаһай-Роийе щи-wар бу, ма.


Р'ьк'ьнйата Исмайил

12Әв ә сәрәщәма р'ьк'ьнйата Исмайиле кӧр'е Бьраһим, кӧ щарийа Сәрайийә Һащәра мьсьри Бьраһимр'а ани. 13Наве кӧр'ед Исмайил әв ьн, бь навед хwә у р'ьк'ьнйата хwәва. Ньхӧрийе Исмайил Небайот бу, пәйр'а Qедар, Адбел, Мибсам, 14Мишма, Дума, Масса, 15Хадад, Тема, Йәтур, Нафиш у Qедьма бун. 16Әв ьн кӧр'ед Исмайил у навед wан, щи-wаред хwә у конед хwәва. Әвана ль гора ел-ә'ширед хwәва донздәһ мир бун. 17Салед ә'мьре Исмайил сәд си у һ'әфт сал бун у р'ӧһ'е хwә да мьр, т'әви щьмә'та хwә бу. 18Исмайилийа жь Һ'аwилайе гьрти һ'әта Шуре щи-wар бун, кӧ пешбәри Мьсьре, ль сәр р'ийа кӧ дьчә Ашурйа. Әвана ль бәр ч'ә'ве һ'әму бьрайед хwә щи-wар бун, әw ащьз кьрьн.


Буйина Әсаw у Аqуб

19Әв ә сәрһатийа р'ьк'ьнйата кӧ пәй Исһаqе Бьраһим к'әт. Бьраһимр'а Исһаq бу. 20Исһаq кӧ бу чьл сали, qиза Бәт'уеле арами[†], жь Паддан-Араме[*] Р'евека станд, хушка Лабане арами. 21Исһаq бона жьна хwә лава-диләк жь Хӧдан[†] кьрьн, чьмки әwе зар' нәданин. Хӧдан дәнге wи бьһист, жьна wи Р'евека һ'әмлә дәрк'әт. 22Кӧр'ә һе бәт'ьне wеда бун һәвдӧр'а шәр' дькьрьн, һьнге әwе гот: «Әв чь һатә сәре мьн?» У чу кӧ жь Хӧдан бьпьрсә.

23Хӧдан готә wе:

«Бәт'ьне тәда дӧ мьләт һәнә,
у жь бәдәна тә, дӧ щьмә'те жь һәв щьһе бьн,
щьмә'тәке жь щьмә'та дьн qәwаттьр бә.
У йе мәзьн wе хӧламтийе йе бьч'ук бькә»[+].

24У гава р'ожа буйина wан пер'а гьһишт, ва йә әw щеwи бун бәт'ьне wеда. 25Йе пешьн кӧ бу, йәки сори пьр'ч' бу мина к'ӧрк, наве wи Әсаw[*] данин. 26Пәй wир'а, бьре wи бу, дәст авити пә'нийа Әсаw гьрти, у наве wи данин Аqуб[*]. Һьнге Исһаq шест сали бу, гава Р'евека әw анин.

27Әw зар' мәзьн бун, Әсаw бу мәрьвәки чоле, неч'ирванийеда йәки жири сәрхwә. Ле Аqуб мәрьвәки дурәшәр' у жь кона qәт дәрнәдьк'әт. 28Исһаq Әсаw һ'ьз дькьр, чьмки әwи неч'иред wи дьхwарьн, ле Р'евекайе Аqуб һ'ьз дькьр.


Әсаw ньхӧртийа хwә дьфьрошә

29Щарәке Аqуб шорбә чедькьр, Әсаw жь чоле к'әсьри һат. 30Әwи готә Аqуб: «Бькә qәнщи, жь wе шорба бәрк'әлейә сор, мьнр'а дагьрә әз бьхwьм, дьле мьн хава дьчә». Ләма жи wир'а готьн: «Әдом[†][*]». 31Ле Аqуб готә wи: «К'а ньһа ньхӧртийа хwә бьфьрошә мьн»[+]. 32Һьнге Әсаw гот: «Әз ва дьмьрьм, к'ара мьн чь ньхӧртийеда һәйә?» 33Аqуб готе: «Дә ньһа дәсте мьнда сонд бьхwә». Әwи дәсте wида сонд хwар у ньхӧртийа хwә фьротә Аqуб. 34Һьнге Аqуб нан у шорба ниська да Әсаw, әwи хwар у вәхwар, р'абу чу. Бь ви аwайи Әсаw ньхӧртийа хwә беһӧрмәт кьр[+].

#### 26


Исһаq Герареда дьминә

1Ль wәлетда, ль сәр wе хәлайа кӧ һена Бьраһимда бьбу, хәлайикә дьн бу, Исһаq чу Гераре щәм п'адше фьльстинийа[†] Абимәләх[+]. 2Хӧдан[†] wива хӧйа бу у готе: «Бәржери Мьсьре нәбә, wи wәлатида бьминә, к'ижани әзе нишани тә кьм. 3Ви wәлатида хәрибийеда бьминә, әзе т'әви тә бьм у дӧа ль тә бькьм. Чьмки әзе т'әмамийа ван wәлата бьдьмә тә у зӧр'әта тә у wе сонда хwә, йа кӧ мьн баве тә Бьраһимр'а сонд хwарийә, биньмә сери[+]. 4Әзе зӧр'әта тә wәкә стәйркед ә'змен зедә кьм у т'әмамийа ван wәлата бьдьмә зӧр'әта тә у бь зӧр'әта тә wе дӧа ль һ'әму мьләтед дьнйайе бьбә[+]. 5Чьмки Бьраһим гӧһдарийа дәнге мьн кьр, фәрманед мьн, т'әмийед мьн, ә'рф-ә'дәтед мьн у һинкьрьнед мьн qәдандьн».

6Исһаq Герареда щи-wар бу. 7Бьнәлийед wи щийи кӧ пьрса жьна wи Р'евекайе же кьрьн, әwи гот: «Хушка мьн ә». Чьмки әw тьрсийа кӧ wи бьгота: «Жьна мьн ә», дьгот: «Нәбә р'уйе Р'евекайе да мьн бькӧжьн, чьмки Р'евека бәрбьч'ә'вә бәдәw бу»[+]. 8У гава әw wә'дәки дьреж ль wьр ма, п'адше фьльстинийа Абимәләх р'ожәке п'әнщәрер'а дина хwә дайе, wе Исһаq т'әви жьна хwә Р'евекайе к'еф-һ'әнәк дькьрьн. 9Һьнге Абимәләх гази Исһаq кьр у готе: «К'ьфш ә, кӧ әва жьна тә йә, тә чьма гот: ‹Әва хушка мьн ә›?» Исһаq ле вәгәр'анд у готе: «Мьн гот, кӧ нәбә р'уйе wеда әз бемә кӧштьне». 10Һьнге Абимәләх готе: «Әв тә чь дани ль сәре мә? Һьндьк мабу кӧ жь нава щьмә'те йәки дәст бавита жьна тә у гӧнә бьк'әта стуйе мә». 11Абимәләх т'әми да т'әмамийа щьмә'та хwә у гот: «К'е qәдьре ви мәрьви, йан жьна wи к'әвә, wе ә'сә бе кӧштьне».

12Исһаq wи wәлатида ә'рде хwә р'әшанд, Хӧдан сәрда баранд, әwи wе сале сәд щар бәр һьлда. 13Әви хwә р'ьнд гьрт, чьqас дьчу хwә дьгьрт у ӧса пешда дьчу, кӧ әwи готьна тә хwә гьрт. 14Бу хwәйе кәри у гар'анед пез-деwер у гәләк хӧламед wи һәбун, фьльстинийа һ'әвсудийа wи кьрьн. 15Һ'әму әw биред кӧ һена баве wида, хӧламед баве wи Бьраһим вәдабун, фьльстинийа хьтьмандьн, т'ьжи хwәли кьрьн[+]. 16Абимәләх готә Исһаq: «Бьһелә жь мә дур к'әвә һәр'ә, чьмки тӧ жь мә дәрбазтьр буйи». 17Исһаq жь wьр к'оч' кьр чу, конед хwә дәшта Герареда данин у ль wьр ма.

18Исһаq диса әw бир вәдан, йед кӧ һена баве wи Бьраһимда һатьбунә вәдане, к'ижан кӧ пәй мьрьна Бьраһимр'а фьльстинийа т'ьжи кьрьбун, әwи диса әw навед баве хwә данинә ль сәр wан. 19Хӧламед Исһаq wе дәштеда вәдан, р'асти ава канийе һатьн. 20Шьванед Гераре т'әви шьванед Исһаq шәр' дькьрьн, дьготьн: «Әва ава мә йә». Ләма наве wе бире дани Ә'сеq[*], чьмки бона wе бире шәр' кьрьн. 21Бирәкә дьн вәдан, ль сәр wе жи шәр' кьрьн, наве wе дани Ситна[*]. 22Әw жь wьр чу, бирәкә дьн вәда, ль сәр wе шәр' нәкьрьн, һьнге әwи наве wе дани Р'әһ'обот'[*] у гот: «Чьмки Хӧдан әм дәрхьстьнә фьреqәтийе у әме ль сәр ви ә'рди зедә бьн».

23Жь wьр жи Исһаq һәвраз чу Бир-Шевайе. 24Wе шәве Хӧдан wива хӧйа бу у готә wи: «Әз Хwәдейе баве тә Бьраһим ьм, нәтьрсә, чьмки әз т'әви тә мә, бона хатьре хӧламе хwә Бьраһим, әзе дӧа ль тә бькьм у зӧр'әта та зедә кьм». 25Исһаq ль wьр горигәһәк[†] чекьр, гази наве Хӧдан кьр. Коне хwә ль wьр вәгьрт, хӧламед wи ль wьр жи бирәк к'олан.


Пәймана Исһаq у Абимәләх

26Wи чахи, Абимәләх бь т'әви ширәтк'аре хwә Аһузат' у сәрәскәре хwә Пихол жь Гераре чунә щәм Исһаq. 27Исһаq готә wан: «Һун бона чь һатьнә щәм мьн, нә wә жәнандә мьн у бәри мьн да, әз жь хwә дур хьстьм?» 28Wана гот: «Әм баш дьбиньн кӧ Хӧдан т'әви тә йә, ләма мә гот: ‹Әм у тӧ дәсте һәвда сонд бьхwи у т'әви тә пәймане[†] гьредьн, 29wәки тӧ хьрабийе ль мә нәки, чаwа кӧ мә дәст нәдайә тә, пештьри qәнщийе, ӧса жи мә тӧ сах-сьламәт вәр'екьр и, жь иро шунда тӧ бьмбарәке Хӧдан и›»[+]. 30Һьнге Исһаq wанр'а мәсрәфәк дани, wана хwар-вәхwар. 31Сьбәһе зу р'абун, дәсте һәвда сонд хwарьн, Исһаq әw вәр'екьрьн. Әwана бь дьле р'ьһ'әт жь щәм wи чун. 32Һәма wе р'оже жи, хӧламед Исһаq һатьн бона wе бира кӧ вәдьдан щаб дане у готьне: «Мә ав дит». 33Әwи наве wе Шива[*] дани. Бона ве йәк жи наве wи бажари һ'әта ньһа Бир-Шева[*] йә.


Жьнед Әсаwә нә жь мьләте wи

34Әсаw чьл сали бу, гава wи Йеһудита qиза Берийе һ'ити у Басмәт'а Ейлоне һ'ити стандьн[+]. 35Әвана бунә кӧла дьле Исһаq у Р'евекайе.

#### 27


Аqуб дӧайе п'ара Әсаw жь Исһаq дьстинә

1Гава Исһаq кал бу у р'онайа ч'ә'вада мә'рьм бу, әwи гази кӧр'е хwәйи мәзьн Әсаw кьр у готе: «Лаwо!» Әwи гот: «Әз ва мә, баво!» 2Исһаq готе: «Әзи ва кал бумә, ньзаньм к'ижан р'оже әзе бьмьрьм. 3Ньһа ч'әке хwә, тир у кәване хwә һьлдә дәре чоле, неч'ирәке бона мьн бькә у[+] 4хwарьна хwәшә кӧ әз же һ'ьз дькьм, бона мьн чекә бинә әз бьхwьм, кӧ бәри мьрьна хwә әз дӧа ль тә бькьм». 5Р'евекайе дьбьһист, гава Исһаq әв йәк кӧр'е хwә Әсаwр'а дьгот. Гава Әсаw чу чоле неч'ире бькә бинә,

6Р'евекайе готә кӧр'е хwә Аqуб: «Мьн һежа бьһист, кӧ баве тә чаwа т'әви бьре тә Әсаw хәбәрда у гот: 7‹Неч'ирәке мьнр'а бинә, пе хwарьнәкә хwәш чекә, кӧ әз бьхwьм у бәри мьрьна хwә, ль бәр Хӧдан[†] дӧа ль тә бькьм›, 8Ньһа бьбьһе лаwо, гӧһе хwә бьдә сәр мьн, әз чь тәр'а дьбежьм бькә. 9Р'абә һәр'ә нава кери, мьнр'а дӧ каред бьзьнайә р'ьнд бинә у әз пе wан баве тәр'а wе хwарьна хwәшә кӧ әw же һ'ьз дькә чекьм, 10тӧ жи бьбә бьдә баве хwә, кӧ әw бьхwә у бәри мьрьна хwә дӧа ль тә бькә». 11Аqуб готә дийа хwә Р'евекайе: «Әсаwе бьре мьн йәки пьр'ч' ә, әзи р'ути нәпьр'ч' ьм, 12бәлки баве мьн бь дәста мьн бьп'әлинә, әз бәр ч'ә'ве wи дәрәw дәрем, һьнге әзе ль сәр хwәда ньфьр'е биньм нә кӧ дӧайе». 13Де готе: «Лаwо! Әw ньфьр'а бьра ль сәр мьнда бе, т'әне тӧ гӧр'а мьн бькә, һәр'ә кара бинә». 14Аqуб чу кар анин данә дийа хwә. Де пе wан әw хwарьна хwәшә кӧ баве wи же һ'ьз дькьр чекьр. 15Р'евекайе к'ьнща Әсаwе р'ьнд, йа кӧр'е хwәйи мәзьн, кӧ малда ль щәм wе бу, һьлда ль кӧр'е хwәйи бьч'ук Аqуб кьр, 16у п'осте кара жи авитә ль сәр дәста у стӧкӧра wийә р'утә нәпьр'ч', 17хwарьна хwәшә чекьри, нане кӧ лехьстьбу да дәсте кӧр'е хwә Аqуб.

18Аqуб чу щәм баве хwә у гот: «Баво!». Әwи гот: «Әз ва мә, тӧ к'и йи лаwо?» 19Аqуб готә баве хwә: «Әз ньхӧрийе тә Әсаw ьм, тә чаwа мьнр'а гот, мьн ӧса жи кьр, к'әрәм кә, р'абә р'уни неч'ира мьн бьхwә у дӧа ль мьн бькә». 20Исһаq готә кӧр'е хwә: «Тә чаwа ӧса зу неч'ир дит, лаwо?» Аqуб готе: «Хӧдан, Хwәдейе тә неч'ир р'асти мьн ани». 21Исһаq готә Аqуб: «Незик wәрә, әз бь дәста тә бьп'әлиньм, лаwо, һәла к'а тӧ кӧр'е мьн Әсаw и, йан на?» 22Аqуб незики баве хwә бу, баве бь дәста әw п'әланд у готе: «Дәнг дәнге Аqуб ә, ле дәст дәстед Әсаw ьн». 23Әwи те дәрнәхьст к'ижан ә, чьмки дәстед wи жи мина дәстед бьре wи Әсаw пьр'ч' бун, һьнге дӧа ль wи кьр 24у готе: «Тӧ р'аст кӧр'е мьн Әсаw и?» әwи гот: «Әз ьм». 25Баве готе: «К'а бьдә неч'ира кӧр'е хwә әз бьхwьм, wәки дӧа ль тә бькьм». Аqуб дайе, әwи хwар, шәраб жи ани дайе әwи вәхwар. 26Баве wи Исһаq готе: «Ньһа wәрә незик у мьн р'амусә, лаwо». 27Аqуб чу незик, бав р'амуса. Исһаq к'ьнще wи бин кьр, дӧа ль wи кьр у гот:

«Ва йә бина кӧр'е мьн,
мина бина мерга Хӧдан дӧа ле кьри йә.
28Бьра Хwәде жь qьр'авийа ә'змен,
у жь qьнйата ә'рде,
гәньм у шәрабеда тә хьне кә[+].
29Бьра мьләт тәр'а хӧламтийе бькьн,
щьмә'т жи ль бәр тә дәвәр'уйа һәр'ьн.
Тӧ бьби ахе бьратийа хwә,
зар'ед дийа тә жи ль бәр тә дәвәр'уйа һәр'ьн.
Йе ньфьр'а ль тә бькә, ньфьр' ль wи бә,
йе дӧа ль тә бькә, дӧа ль wи бә».

30Гава Исһаq дӧа Аqуб кьр хьлаз кьр у әw гавәк бу кӧ әw жь баве хwә Исһаq дур к'әтьбу, бьре wи Әсаw жь неч'ире һат. 31Әwи жи хwарьна хwәш чекьр, ани да баве хwә у гот: «Дә бьра баве мьн р'абә у жь неч'ира кӧр'е хwә бьхwә, wәки дӧа ль мьн бькә». 32Баве wи Исһаq готә wи: «Тӧ к'и йи?» Әwи гот: «Әз кӧр'е тә, ньхӧрийе тә, Әсаw ьм». 33Исһаq бь хофәкә мәзьн ль сәр һәвда ләрьзи у гот: «Әwе кӧ неч'ир кьр у ани да мьн әw к'и бу? Мьн бәри һатьна тә, жь wан һ'әмуйа хwар у дӧа ль wи кьр. Әwе жи дӧакьри бә». 34Гава Әсаw әв готьнед баве хwә бьһистьн, кур'ин к'әте, к'әсәр-к'әсәр гьрийа у готә баве хwә: «Мьн жи баво! Дӧа ль мьн жи бькә!» 35Баве готе: «Бьре тә һат бь һ'ьләк'арийе дӧайе п'ара тә һьлданә ль сәр хwә». 36Әсаw гот: «Ләма наве wи данәнинә Аqуб![*] Әва дӧ щарә әw ньг дьдә бәр мьн һәqе ньхӧртийа мьн жь мьн станд у ньһа жи дӧайе п'ара мьн жь мьн станд». У дьгот: «Тә qәт бона мьн дӧа нәһьштийә?»[+] 37Һьнге Исһаq ль Әсаw вәгәр'анд у готе: «Ва йә мьн әw кьрә ахайе тә, у һ'әму бьратийа wи жи wир'а кьрьнә хӧлам, гәньм у шәрабева жи әw хьне кьрьн. Иди ньһа әз тә чаwа бькьм лаwо». 38Әсаw готә баве хwә: «Баво! Гәло һәма дӧаки тә т'әне һәбу? Мьн жи баво! Дӧа ль мьн жи бькә!» Әсаw кур'ә-кур' дани гьрийа.

39Һьнге Исһаqе баве wи ль wи вәгәр'анд у готе:

«Аwа те идара хwә жь qьнйата ә'рде
у qьр'авийа ә'змен бьки.
40Идара тә бь шуре тә бә,
хӧламтийе бьре хwәр'а бьки,
у wәхт жи кӧ бе, гава тӧ жь ве йәкеда сәри һьлди,
нире wи жь стуйе хwә бавежи».

41У бона ви дӧайе кӧ баве дӧа бьре wи кьрьбу, Аqуб жь бәр ч'ә'ве Әсаw к'әтьбу у дьле хwәда дьгот: «Р'ожед шина баве мьн незик бунә, әзе пәйр'а бьре хwә Аqуб бькӧжьм». 42Әв готьнед Әсаwә кӧр'е Р'евекайейи мәзьн, гиһандьнә wе. Әве жи шанд гази кӧр'е хwәйи бьч'ук Аqуб кьр у готе: «Ва йә Әсаwе бьре тә, гәф ль тә хwарийә, wәки тә бькӧжә. 43Ньһа бьбьһе лаwо әз чь тәр'а дьбежьм, р'абә бьр'әвә һәр'ә Һ'аране, бьгьһижә бьре мьн Лабан, 44wә'дәки ль щәм wи бьминә, һ'әта һерса бьре тә датинә. 45Гава һерса бьре тә дайнә у әw кьрьна кӧ тә ль сәре wи кьрийә бир бькә, паше әзе һьнге бьшиньмә пәй тә, тә жь wьр биньм, чьма нава р'ожәкеда әз wә һәр дӧйа ӧнда кьм?»


Исһаq Аqуб дьшинә щәм хале wи Лабан

46Паше Р'евекайе готә Исһаq: «Р'уйе ван qизед һ'итиада, әз жь ә'мьре хwә т'ер бумә, һәгәр Аqуб жи qизед һ'итийайә мина ванә ви wәлати бьстинә, иди әз чьма дьжим?»[+]

#### 28

1Һьнге Исһаq гази Аqуб кьр, дӧа ль wи кьр, т'әми да wи у гот: «Qизед кәнани[†] нәстини. 2Ле р'абә һәр'ә Паддан-Араме, мала баве дийа хwә Бәт'уел у жь wьр жь qизед хале хwә Лабан, qизе хwәр'а бьхwазә[+]. 3У бьра Хwәдейе Һәри Зор тә бәрәк'әт кә, тә шин кә у ль һәв зедә кә, жь тә мьхӧлqәт пешда бен. 4Дә бьра әw хер-бәрәк'әта сәр Бьраһим ль сәр тә у зӧр'әта тәда бьбаринә, wәки әw wәлате кӧ тә теда хәриби дәрбаз кьрийә, бьбә мьлк'е тә, к'ижан кӧ Хwәде дабу Бьраһим». 5Исһаq Аqуб шанд, әw чу Паддан-Араме щәм хале хwә Лабане кӧр'е Бәт'уеле арами[†][*].


Әсаw qиза Исмайил дьстинә

6Әсаw дит кӧ Исһаq дӧа Аqуб кьр у әw шандә Паддан-Араме, кӧ жь wьр хwәр'а qизе бьхwазә, дәма кӧ дӧа wи дькьр, т'әми да wи у гот: «Жь qизед кәнанийа хwәр'а нәхwази», 7Аqуб жи гӧр'а де у баве хwә кьр, чу Паддан-Араме. 8Әсаw к'ьфш кьр, кӧ Исһаqе баве wи qизед кәнанийа бәгәм накә, 9һьнге Әсаw чу щәм Исмайил у qиза Исмайиле кӧр'е Бьраһим, Маһ'алата хушка Небайот хwәр'а хwәст, ани сәр жьнед хwә[+].


Хәwна Аqуб

10Аqуб жь Бир-Шевайе дәрк'әт, чу бәр бь Һ'аране. 11Әw гьһиштә щики, р'о ле чу ава, әwи кәвьрәки wан дәра һьлда дани бәр сәре хwә у ль wи щийи п'алда р'аза, шәва хwә ль wьр дәрбаз кьр. 12Әwи хәwнәк дит, дина хwә дайе wе п'епәлингәк сәр ә'рде данийә у сәре wе гьһиштийә ә'змен. У ва йә мьлйак'әтед[†] Хwәде сәр wер'а һьлдьк'ьшийан у пәйа дьбун. 13У аwа Хӧдан[†] сәр wир'а сәкьнибу у дьгот: «Әз Хӧдан Хwәдейе кал-баве тә Бьраһим у Хwәдейе Исһаq ьм. Әзе wи ә'рде кӧ тә ль сәр п'алдайә бьдьмә тә у зӧр'әта тә. 14Зӧр'әта тәйе wәкә т'оза ә'рде зедә бә, wе бәрбь р'оһьлат у р'оавайе, бакӧр у башуре бәла бә. Бь тә у зӧр'әта тә wе дӧа ль һ'әму бәрәкед дьнйайе бьбә[+]. 15Аwа әз т'әви тә мә, тӧ к'ӧда жи һәр'и әзе тә хwәйи кьм у тә диса вәгәр'иньмә ви wәлати. Чьмки әз жь тә дур нак'әвьм, һ'әта кӧ әw тьште мьн тәр'а готийә нәйньмә сери». 16Аqуб жь хәwа хwә һ'ьшйар бу у гот: «Р'асти Хӧдан ль вьр ә, ле мьн ньзаньбу!» 17Һьнге әw тьрсийа у гот: «Әв дәр чьqаси саw ә! Әв тьштәки дьн нинә, ле мала Хwәде йә у дәргәһе ә'змана йә».

18Аqуб сьбәһе зу р'абу, әw кәвьре бәр сәре хwә һьлда һ'әйкәл да сәкьнандьне бь р'ун кельк р'ун кьр[+]. 19Наве wи щийи дани «Бет'-Ел[*]», ле бәре наве wи бажари Луз бу[+]. 20Һьнге Аqуб ад-qьрар кьр у гот: «Һәгәр Хwәде т'әви мьн бә у ве р'ейеда мьн хwәй кә, йа кӧ әз теда дьчьм, ӧса жи нане хwарьна мьн у к'ьнща ль хwәкьрьна мьн бьдә,[+] 21у сах-сьламәт вәгәр'ьмә мала баве хwә, бьра Хӧдан бьбә Хwәде мьн, 22у әв кәвьре кӧ мьн чаwа һ'әйкәл да сәкьнандьне жи бьбә мала Хwәде. У жь һәр тьштед кӧ тӧ бьди мьн, әзе р'аст жь дәһа[*] йәки бьдьм тә»[+].

#### 29


Аqуб р'асти Р'аһеле те

1Аqуб р'абу чу wәлате щьмә'тед ль р'оһьлате. 2Дәштеда әw р'асти бирәке һат, дина хwә дайе ва йә се кәри пәз доре мәхәл ьн, чьмки жь wе бире пәз дьһатә авдане. Кәвьрәки мәзьн жи ль сәр дәве бире бу. 3Чахе һәр кәрийед пез ль wьр т'оп дьбун, һьнге кәвьре дәве бире һол дькьрьн, пәзе хwә ав дьдан, кәвьр диса дьданә ль сәр дәве бире.

4Аqуб готә wан: «Гәли бьра һун жь к'ӧ нә?» Wана ле вәгәр'анд: «Әм жь Һ'аране нә». 5Әwи диса готә wан: «Һун Лабане кӧр'е Нәһор нас дькьн?» Әwана гот: «Әм нас дькьн». 6Әwи готә wан: «Әw сах-сьламәт ә?» У wана гот: «Сахи-сьламәт ә, ва йә Р'аһела qиза wи т'әви пез те». 7Һьнге wи гот: «Һе р'ож гәләк майә, нә wәхт ә кӧ кәри т'оп бьн, пәзе хwә авдьн, бьбьн бьч'ериньн». 8Ле wана гот: «Әм нькарьн, һ'әта һ'әму кәрийед пез т'оп нәбьн, әм һьнге бь һәвр'а кәвьре ль сәр дәве бире һол дькьн, пез ав дьдьн».

9Әwи һе т'әви wан хәбәр дьда, Р'аһел бь т'әви пәзе баве хwә һат, чьмки әwе шьванти дькьр. 10Гава Аqуб ч'ә'в Р'аһела qизхал у пәзе хале хwә Лабан к'әт, чу кәвьр жь дәве бире һол кьр у пәзе хале хwә Лабан авда. 11Һьнге Аqуб чу р'уйе Р'аһеле, кур'ин к'әте гьрийа. 12Паше Аqуб готә Р'аһеле кӧ әw пьсмаме баве wе йә, кӧр'е Р'евекайе йә. Әwа жи р'әви чу баве хwәр'а гьли кьр.

13Гава Лабан әв мьзгинийа һатьна кӧр'е хушка хwә Аqуб бьһист, р'әви чу пешийа wи. Әw һ'әмез кьр, чу р'уйе wи у әw бьрә мала хwә. Аqуб жи әв йәк гьшк Лабанр'а гьли кьр. 14Лабан готә wи: «Тӧ р'аст жь хун у qьнета мьн и!» Аqуб т'әмамийа мәһәке щәм wи ма.


Хӧламтийа Аqубә бона Леайе у Р'аһеле

15Пәй ван йәкара, Лабан готә Аqуб: «Зә'ф жи тӧ пьсмаме мьн и, гәрәке беһәq мьнр'а хӧламтийе бьки? Мьнр'а бежә, һәqе тә чи йә?» 16Дӧ qизед Лабан һәбун. Наве йа мәзьн Леа у наве йа бьч'ук Р'аһел бу. 17Леа ч'ә'вада назьк[*] бу, ле Р'аһел бәжьн-бале у сьфәтда хас у бәдәw бу. 18Дьле Аqуб к'әтә Р'аһеле у гот: «Әз бона qиза тәйә бьч'ук Р'аһеле һ'әфт сала тәр'а хӧламтийе бькьм». 19Лабан гот: «Йа п'акә әз wе бьдьмә тә, нә кӧ бьдьмә мәрьвәки дьн. Щәм мьн бьминә». 20Аqуб һ'әфт сала бона Р'аһеле хӧламти кьр. Бәр ч'ә'ве wи мина чәнд р'ожа дәрбаз бун, һаqаси же һ'ьз дькьр. 21Һьнге Аqуб готә Лабан: «К'а дәргистийа мьн бьдә мьн, чьмки р'ожед мьн т'әмам бунә, кӧ әз һәр'ьмә щәм wе». 22Лабан мәсрәфәк дани, һ'әму мәрьвед wе дәре щьвандьн. 23Ле гава бу евар qиза хwә Леа бьр да Аqуб, әwи сәре хwә wер'а дани. 24Лабан щарийа хwә Зилпа жи чаwа щари да qиза хwә Леайе. 25Сьбәһе зу, ва йә: әва Леа йә. Һьнге Аqуб готә Лабан: «Тә әв чь сәре мьн кьр? Мьн бона Р'аһеле тәр'а хӧламти нәкьр? Тә чьма әз хапандьм?» 26Лабан гот: «Ль щәм мә әв нә ә'дәт ә, кӧ йа бьч'ук бәри йа мәзьн бьдьнә мер. 27Һ'әфтийе т'әмам кә, әзе йа дьн жи бьдьмә тә, ль бәр һ'әфт салед дьнва кӧ тӧ мьнр'а хӧламтийе бьки». 28Аqуб ӧса жи кьр, әwи һ'әфте т'әмам кьр, Лабан qиза хwә Р'аһел жи чаwа жьн да wи. 29Лабан щарийа хwә Билһа жи чаwа щари да qиза хwә Р'аһеле. 30Аqуб сәре хwә Р'аһелер'а дани у Р'аһел жь Леайе зә'фтьр һ'ьз кьр. У Аqуб һ'әфт салед дьн жи хӧламти Лабанр'а кьр[+].


Зар'ед Аqуб

31Хӧдан[†] дит кӧ Леа бәр ч'ә'ва р'әш ә, бәт'ьне wе вәкьр. Ле Р'аһел бебәр бу. 32Леа пе ма кӧр'әк ани у наве wи дани Р'убен[*], чьмки wе гот: «Хӧдан зәлулийа мьн дит, иди ньһа мере мьне мьн һ'ьз кә». 33Диса пе ма, кӧр'әки дьн ани у гот: «Чьмки Хӧдан бьһист кӧ әз найемә һ'ьзкьрьне, ләма әв кӧр' жи да мьн». У наве wи дани Шьмһ'ун[*]. 34Диса пе ма кӧр'әки дьн жи ани у wе гот: «Ньһа иди мере мьне т'әви мьн йәк бә, чьмки мьн се кӧр' жер'а анин» бона ве йәке наве Леwи[*] һатә данин. 35Диса пе ма кӧр'әки дьн ани у гот: «Ньһа әзе пәсьне Хӧдан бьдьм». Ләма наве wи дани Щьһуда[*]. У жь зар'анине һатә бьр'ине.

#### 30

1Р'аһеле дина хwә дайе кӧ әw Аqубр'а зар'а найнә, һ'әвсуди хушка хwә кьр у готә Аqуб: «К'а зар'а бьдә мьн, йан на әзе щандьм». 2Һерса Аqуб ль Р'аһеле р'абу у готе: «Чьма стәхӧла әз дәwса Хwәде дьгьрьм, кӧ бәре зька жь сәр тә бьр'ийә?» 3Әwе гот: «Ва йә щарийа мьн Билһа, һәр'ә щәм wе, бьра әw ль сәр чоке мьн бьwәльдә, кӧ зар'е мьн жь wе һәбьн». 4У wе щарийа хwә Билһа чаwа жьн да wи. Аqуб сәре хwә wер'а дани. 5Билһа пе ма у Аqубр'а кӧр'әк ани. 6Һьнге Р'аһеле гот: «Хwәде ль сәр һәqи у нәһәqиеда ньһер'и, дәнге мьн жи бьһист у кӧр'әк да мьн». Ләма наве wи дани Дан[*]. 7Щарийа Р'аһеле Билһа диса пе ма кӧр'е дӧда Аqубр'а ани. 8Р'аһеле гот: «Әз хушка хwәр'а к'әтьмә һ'ӧщәте у мьн зора wе бьр». У Наве wи дани Нәфтәли[*].

9Леайе гава дит кӧ жь зар'а һатә бьр'ине, щарийа хwә Зилпа чаwа жьн гьрт да Аqуб. 10Щарийа Леайе Зилпайе Аqубр'а кӧр'әк ани. 11Леайе гот: «Әз бәхтәwар ьм!» У наве wи дани Гад[*]. 12Щарийа Леайе Зилпайе кӧр'е дӧда Аqубр'а ани. 13Леайе гот: «Әз хwәзьли мә! К'ӧлфәте хwәзийа хwә ль мьн биньн». У Наве wи дани Ашер[*].

14Р'ожед нандьруне Р'убен чу нава зәвийа, әwи гьзеред бәйани[*] дитьн у ани да дийа хwә Леайе. Һьнге Р'аһеле готә Леайе: «К'әрәма хwә, һьнәк жь wан гьзеред бәйанийә кӧр'е хwә бьдә мьн жи». 15Ле Леайе гот: «Тә мере мьн жь мьн стандийә бәс нинә, гьзеред кӧр'е мьнә бәйани жи дьхwази?» Р'аһеле готе: «Бьра ишәв әw т'әви тә р'азе, жь бәр гьзеред кӧр'е тәйә бәйанива»[+]. 16Еваре Аqуб жь к'әwшен дьһат, Леа пешийа wида чу у готе: «Тӧ гәрәке т'әви мьн р'азейи, чьмки мьн тӧ бь гьзеред кӧр'е хwәйә бәйани к'ьрекьри йи». У әw wе шәве т'әви wе р'аза. 17Хwәде дәнге Леайе бьһист у Леа пе ма кӧр'е пенща Аqубр'а ани. 18Һьнге Леайе гот: «Хwәде һәqе мьн да мьн, чьмки мьн щарийа хwә да мере хwә». У наве wи дани Исахар[*]. 19Леа диса пе ма у Аqубр'а кӧр'е шәша ани. 20Һьнге Леайе гот: «Хwәде п'ешк'ешәкә баш да мьн, мере мьне иди щәм мьн бьминә, чьмки мьн wир'а шәш кӧр' анинә». У наве wи дани Зәбулон[*]. 21Хьлазийе qизәк ани у наве wе дани Дина.

22Хwәде Р'аһел бир ани у Хwәде дәнге wе бьһист бәт'ьне wе вәкьр. 23Әw пе ма кӧр'әк ани у гот: «Хwәде qара мьн да һьлдане». 24Наве wи дани Усьв[*] у гот: «Дә бьра Хӧдан[†] кӧр'әки дьн жи ль мьн зедә кә».


Пәймана нава Лабан у Аqубда

25Пәй ве йәкер'а, гава Р'аһеле Усьв ани, Аqуб готә Лабан: «Изьна тә һәбә, кӧ әз һәр'ьмә щи у wат'ане хwә. 26Жьн у зар'ед мьн бьдә мьн, бона к'ижана мьн тәр'а хӧламти кьр у әз һәр'ьм, чьмки хӧламтийа мьн тәва ә'йан ә, мьн чь хӧламти тәр'а кьрийә». 27Лабан готе: «Һәгәр мьн бәр ч'ә'ве тә к'әрәм дит, һиви дькьм! Мьн те дәрхьстийә кӧ Хӧдан бона хатьре тә ль сәр мьнда барандийә». 28У гот: «Һәqе хwә бежә әз бьдьм». 29Һьнге Аqуб готе: «Тӧ зани мьн чаwа тәр'а хӧламти кьрийә у һ'әйwанед тәйә ль бәр мьн чаwа бунә. 30Чьмки бәри һатьна мьн, мале тә һьндьк бу, ле ль һәв зедә бу, Хӧдан бь һатьна мьн ль сәр тәда баранд. Иди әзе к'әнге бона мала хwә бьхәбьтьм?» 31Лабан пьрси: «Әз чь бьдьмә тә?» Аqуб готе: «Тӧ тьштәки нәдә мьн. Һәгәр тӧ ве готьна мьн бьки, әзе диса кәрийе пәзе тә хwәй кьм у бьч'ериньм. 32Әз иро бьк'әвьмә нава т'әмамийа кәре тә, чьqас пәзе дәq-дәqи у бәләк һәнә, ӧса жи нава бәрха чьqас qәр һәнә у нава бьзьнада жи чьqаси бәләк у дәq-дәqи һәнә, әз вәqәтиньм. Бьра әвана бьбьнә һәqе мьн. 33Иро шунда р'астийа мьне ль бәр тә к'ьфш бә, гава тӧ бейи дина хwә бьди һәqе мьн. Һәгәр нава кәрийе ль бәр мьнда, бьзьнәк нә дәq-дәqи у нә бәләк бә у бәрх нә qәр бә, әw ль щәм мьн чаwа йед дьзийе бьн». 34Лабан готе: «Баш ә! Бьра wәкә готьна тә бә». 35Ле wе р'оже Лабан[*] чьqас нерийед шьв-шьви у бәләк у чьqас бьзьнед дәq-дәqи у бәләк, аwа готи чьqас йед дәq-дәqийә сьпи у бәрхед qәр һәбун, вәqәтандьн данә кӧр'ед хwә, 36у әw р'ийа се р'ожа дури Аqуб хьстьн. Аqуб кәрийе пәзе Лабани майин хwәй кьр.

37Аqуб хwәр'а жь дара сьпьндаре, бәһиве[*] у чинаре шьвдаред тәр' чекьрьн, әwи qалькед wан щи-щийа дат'әр'аштьн сьпи нәхш кьрьн, ӧса кӧ ль сәр шьвдара сьпикайи к'ьфш дьбу. 38Һьнге әwи шьвдаред хwәйә дат'әр'әшанди, данинә нава һ'әwзед аввәхwарьне, кӧ гава кәри бен аве вәхwьн, әw ль бәр пез бьн, дәма аввәхwарьне пәз бе фә'ла. 39Пәз ль бәр шьвдара дьһатьнә фә'ла у дьзан бәрхед шьв-шьви, дәq-дәqи у бәләк данин. 40Аqуб бәрх вәдьqәтандьн у бәре пез дьданә алийе йед шьв-шьви у qәрә кӧ нава кәре Лабанда һәбун. Аqуб кәре хwә вәqәтанд, т'әви пәзе Лабан нәкьр. 41У гава wәхте фә'ле пәзе к'окә-р'ьнд дьһат, Аqуб әw шьвдар даданинә нава һ'әwзе аве ль бәр ч'ә'ве пез, wәки әw ль бәр шьвдара фә'ле хwә бьстиньн. 42Ле ль бәр пәзе жарә-һур данәданин у йед хьрабә бь кемаси п'ара Лабан к'әтьн, йед к'окә-р'ьнд п'ара Аqуб. 43Ӧса әва мәрьва гәләки пешда чу. Бу хwәйе кәрийед пезә мәзьн, щарийа, хӧлама, дәва у к'әра.

#### 31


Аqуб жь хале хwә дьр'әвә

1Аqуб хәбәрдана кӧр'ед Лабан бьһистьн кӧ дьготьн: «Аqуб һ'әму һәбука баве мә бьр у жь һәбука баве мә һаqас һәбук т'оп кьр». 2У Аqуб ч'ә'в Лабан к'әт, дина хwә дайе кӧ Лабани һьндава wида нә йе бәре йә. 3Һьнге Хӧдан[†] готә Аqуб: «Вәгәр'ә wәлате кал-бавед хwә, ль щи-мьск'әне хwә, әзе т'әви тә бьм». 4Аqуб чоле ль бәр пез бу, әwи шанд гази Р'аһеле у Леайе кьр 5у готә wан: «Әз дина хwә дьдьмә мьр'узе баве wә, әw һьндава мьнда нә йе бәре йә. Ле Хwәдейе баве мьн, т'әви мьн буйә. 6Wәва жи ә'йан ә, кӧ мьн бь т'әмамийа qәwата хwә баве wәр'а хӧламти кьрийә. 7Ле баве wә әз дьхапандьм, дәһә щара һәqе мьн гӧһаст, ле Хwәде нәһьшт кӧ әw зийанәке бьдә мьн. 8Гава wи дьгот: ‹Бьра йед дәq-дәqи бәр һәqе тәва бьн›, һьнге т'әмамийа пез, дьза дәq-дәqи данин. Ле гава wи дьгот: ‹Бьра йед шьв-шьви бәр һәqе тәва бьн›, һьнге т'әмамийа пез, дьза шьв-шьви данин. 9Бь ви аwайи Хwәде һ'әйwанед баве wә жь wи стандьн у данә мьн. 10Щарәке wәхте пез фә'ла бу, мьн сәре хwә бьльнд кьр у хәwнеда дина хwә дайе, ва йә кәри бь нерийед шьв-шьви, дәq-дәqи у бәләк дьһатьнә фә'ла. 11Һьнге мьлйак'әте[†] Хwәде хәwнеда мьнр'а гот: ‹Аqуб!› У мьн гот: ‹Ләбе, әзи ва мә›. 12Әwи гот: ‹К'әрәма хwә, сәре хwә бьльнд кә у дина хwә бьде, ванә һ'әму нерийед кӧ пәз бь wан тенә фә'ла, шьв-шьви, дәq-дәqи у бәләк ьн, чьмки мьн дит һәр тьштед кӧ Лабан сәре тә кьрьн. 13Әз Хwәдейе Бет'-Еле мә, wе дәра кӧ тә һ'әйкәл р'ун кьр у ль wьр мьнр'а ад-qьрар кьр, ньһа р'абә жь ви wәлати дәре у вәгәр'ә ль щи-мьск'әне хwә›»[+]. 14Һьнге Р'аһеле у Леайе ле вәгәр'андьн у готьне: «Гәло иди мала баве мәда, п'ар у wартийа мә һәйә? 15Гәло бона wи әм һ'әсаб набьн мина хәриба? Чьмки әwи әм фьротьн у п'әре мә жи хwарьн. 16Ләма жи әw һ'әму һәбука кӧ Хwәде жь баве мә станд, йа мә у зар'окед мә йә, ньһа һәр тьштед кӧ Хwәде готийә, бькә».

17Аqуб р'абу, жьн у зар'ед хwә ль дәва сийар кьрьн. 18Әwи һ'әму һ'әйwанед хwә, һ'әму һәбука хwәйә кӧ qазьнщ кьрьбу у һ'әйwанед хwәйе кӧ ль Паддан-Арамеда qазьнщ кьрьбу, һьлдан р'ек'әт, кӧ һәр'ә щәм баве хwә Исһаq, wәлате Кәнане[†]. 19Лабан чубу кӧ пәзе хwә бьбьр'ә, Р'аһел п'утед мала баве хwә дьзин. 20Аqуб жь Лабане арами[†] хwә вәдьзи р'әви, чьмки wива ә'йан нәкьрьбу, кӧ wе һәр'ә. 21У бь ви аwайи әw бь һ'әму һәбука хwәва р'әви у р'абу жь ч'әме Фьрате дәрбаз бу у бәре хwә да алийе ч'ийайе Гилә'де.


Лабан пәй Аqуб дьк'әвә

22Р'ожа сьсийа щаб данә Лабан, кӧ Аqуб р'әвийә. 23Лабан бьратийа хwә жи т'әви хwә һьлда у һ'әфт р'ожа ль пәй wи к'әт. Ль алийе ч'ийайе Гилә'де хwә wир'а гиһанд. 24Хwәде шәв һатә хәwна Лабане арами у готә wи: «Мьqати хwә би, кӧ тьштәки qәнщ йан хьраб Аqубр'а нәбежи».

25Лабан хwә Аqубр'а гиһанд. Аqуб коне хwә ль ч'ийе вәгьртьбу. Лабан у бьратийа хwә жи конед хwә ль ч'ийайе Гилә'де вәгьртьн. 26У Лабан готә Аqуб: «Әв тә чь кьр? Чьма тә хwә жь мьн вәдьзи р'әвийи у тә qизед мьн чаwа һесиред бьн шур бьрьн? 27Тә чьма жь мьн вәшарт, дьзива р'әвийи у мьнр'а нә гот? Мьне тӧ бь дьле ша вәр'екьрайи, пе стьрана, дәфа у чәнге зис. 28Тә нәһьшт кӧ әз бьһатама р'уйе qизед хwә у нәбийед хwә. Тә бе аqьли кьр. 29Дәсте мьнда qәwат һәйә, кӧ хьрабийе ль wә бькьм. Ле Хwәдейе баве wә шәва дәрбазбуйи т'әви мьн хәбәрда у гот: ‹Мьqати хwә би, кӧ тьштәки qәнщ йан хьраб Аqубр'а нәбежи›. 30Ле бәле тӧ дьчи-дьчи, фә'мдарийә wәки тә гәләки бира мала баве хwә кьрийә, ле чьма хwәдейед мьн дьзин?» 31Аqуб ль Лабан вәгәр'анд у гот: «Чьмки әз тьрсийам, мьн гот бәлки те qизед хwә жь мьн бьстини. 32Ле хwәдейед хwә ль щәм к'е бьбини, бьра әw нәжи. Ньһа ль бәр бьратийа мә бьгәр'ә у чи тә ль щәм мьн һәбә һьлдә хwәр'а». Чьмки Аqуб ньзаньбу кӧ Р'аһеле әw дьзинә. 33Лабан к'әтә коне Аqуб, коне Леайе у коне һәр дӧ щарийа, ле әw нәдитьн. Жь коне Леайе дәрк'әт, к'әтә коне Р'аһеле. 34Р'аһеле әw п'ут һьлдан кьрьнә т'ер'а дәве у ль сәр wан р'уньшт. Лабан т'әмамийа кон ль һәв хьст гәр'ийа, ле әw нәдитьн. 35Р'аһеле готә баве хwә: «Бьра хwәйе мьн һерса хwә ль мьн р'анәкә, wәки әз нькарьм ль бәр р'абьм, чьмки әз нәхwәшийа к'ӧлфәтада мә». Лабан гәр'ийа ле п'ут нәдитьн.

36Һьнге Аqуб һерс к'әт у бәзи Лабан. Аqуб ль Лабан вәгәр'анд у готе: «Суще мьн чи йә, гӧне мьн чи йә, wәки тӧ пәй мьн к'әт йи? 37Тӧ ль нав т'әмамийа һур-муред мьнда гәр'ийайи, тә тьштәки жь мала хwә дит? Дәрхә дайнә ль бәр бьратийа мьн у бьратийа хwә, бьра әw ве пьрсе нава мә һәр дӧйада сафи кьн. 38Әва бист сал ә, кӧ әз ль щәм тә дьмам, ми у бьзьнед тә бәрнәавитьнә у мьн бәранед кәрийе тә жи нәхwарьнә. 39Йед дә'ва дьгьртьн, мьн нәдани ль щәм тә, зьрара wе мьн дьк'ьшанд, р'оже бьһата дьзин, шәве бьһата дьзин тә жь мьн дьхwәст. 40Р'оже жь гәрме, шәве жи жь сәрме дьһ'әлийам-дьмашийам. Хәw жь ч'ә'ве мьн дьт'әqьси. 41Бист сали һ'але мьн мала тәда аһа буйә. Мьн чардәһ сала бона һәр дӧ qизед тә тәр'а хӧламти кьр, шәш сала жи бона пәзе тә. Ле тә дәһә щара һәqе мьн гӧһаст. 42Һәгәр Хwәдейе баве мьн, Хwәдейе Бьраһим у Хофа Исһаq нә т'әви мьн буйа, тәйе ньһа әз р'аст дәствала вәр'екьрама. Хwәде зәлулийа мьн у хәбат дәсте мьн дит у шәва дәрбазбуйи ль тә һьлат».


Пәймана Лабан у Аqуб

43Лабан ль Аqуб вәгәр'анд у готе: «Әв qиз qизед мьн ьн, әв зар' зар'ед мьн ьн, әв кәри кәрийед мьн ьн у һәр тьштед кӧ тӧ дьбини, әв т'әв йед мьн ьн. Әз иро чь дькарьм ль qизед хwә бькьм, йан жи ль зар'ед кӧ жь wан бунә? 44Ньһа wәрә әз у тӧ пәймане[†] гьредьн у бьра нава мьн у тәда бьбә шә'дәти». 45Аqуб кәвьрәк һьлда у әw һ'әйкәл да сәкьнандьне[+]. 46Аqуб готә бьратийа хwә: «Кәвьра т'оп кьн». Wан кәвьр анин qуч' кьрьн у ль wьр щәм qуч'е нан хwарьн. 47Лабан наве wе qуч'е дани Йьгар-Саһадут'а[*]. Аqуб наве wе дани Галед[*]. 48Һьнге Лабан гот: «Әва qуч'а иро нава мьн у тәда шә'дә йә». Ләма наве wе Галед һатә данине, 49ӧса жи Миспаһ[*] чьмки wи гот: «Хӧдан ль сәр мьн у тәда бьньһер'ә, гава р'уйе мә һәв дӧ нәк'әвә. 50Һәгәр тӧ дьле qизе мьн бешини, йан жи жьнед башqә сәр qизед мьнр'а бьстини, кәс нава мәда т'ӧнә, ле Хwәде нава мьн у тәда шә'дә йә». 51Лабан сәрда зедә кьр у готә Аqуб: «Ва йә әв qуч'а у әв һ'әйкәле кӧ мьн нава хwә у тәда да сәкьнандьне. 52Әва qуч'а шә'дә йә, әва һ'әйкәла шә'дә йә, кӧ әз жь ве qуч'е дәрбаз нәбьм, тӧ жи жь ве qуч'е у һ'әйкәли дәрбаз нәби бона хьрабийе. 53Бьра Хwәдейе Бьраһим у хwәдейе Нәһор (хwәдейе баве wан) нава мәда һ'акьм бьн[*]». Аqуб пе Хофа баве хwә Исһаq ад-qьрар кьр[+]. 54Аqуб ль сәре wи ч'ийайи qӧрбан да у гази бьратийа хwә ль сәр нан кьр. Нан хwарьн у wе шәве манә ль ч'ийе. 55Лабан сьбәһе зу р'абу, чу р'уйед нәвийед хwә у qизед хwә у дӧа ль wан кьр, Лабан вәгәр'ийа чу щийе хwә.

#### 32


Аqуб р'ева р'асти мьлйак'әта те, паше жи р'асти Әсаw

1Аqуб р'ийа хwәда чу. Мьлйак'әтед[†] Хwәде р'асти wи һатьн. 2Гава Аqуб әw дитьн, гот: «Әва зома ордийа Хwәде йә». Наве wе дәре дани Маһ'анайим[*].

3Аqуб пешийа хwә qасьд шандьнә wәлате Сеһире, т'опрахе Әдоме[†], щәм бьре хwә Әсаw. 4У т'әми да wан у гот: «Аһа бежьнә хwәйе мьн Әсаw, кӧ хӧламе тә Аqуб аһа дьбежә: ‹Әз ль щәм Лабан бумә, һ'әта ньһа жи щәм wи хәрибийеда мамә. 5Га, к'әр, кәрийед пез, хӧлам у щари мьн qазьнщ кьрьнә. Ньһа әз дьшиньм, хwә хwәйе хwәва дьдьмә һ'әсандьне, кӧ әз бәр ч'ә'вед тә к'әрәме бьбиньм›».

6Qасьд ль сәр Аqубда вәгәр'ийан у готьне: «Әм чунә щәм бьре тә Әсаw, ва йә әw чарсьд мәрьвива пешийа тәда те». 7Аqуб гәләки тьрсийа у т'әвиһәв бу у р'абу мәрьвед т'әви хwә, пәз у дәwар, дәвә кьрьнә дӧ п'ара. 8Дьгот: «Һәгәр Әсаw ль сәр п'арәкеда бьгьрә у лехә, һәма п'ара дьн же хьлаз бә».

9Һьнге Аqуб гот: «Йа Хwәдейе баве мьн Бьраһим у Хwәдейе баве мьн Исһаq, Хӧдано[†]! Кӧ тә мьнр'а гот: ‹Вәгәр'ә wәлате хwә, ль wат'ане хwә, әзе qәнщийе ль тә бькьм!›[+] 10Әз нә һежайи т'әмамийа һ'ӧб у амьнийа тәйә qәдим ьм, к'ижан кӧ тә qуле хwәр'а кьрьнә, чьмки әз бь шьвдара дәсте хwә жь ве Урдӧне дәрбаз бум у ньһа бумә хwәйе дӧ п'ара. 11К'әрәма хwә, мьн жь дәсте бьре мьн Әсаw хьлаз кә, чьмки әз же дьтьрсьм, нәбә кӧ әw бе, мьн, де у зар'окава хә. 12Нә тә готийә: ‹Әзе ә'сәйи qәнщийе ль тә бькьм у зӧр'әта тә бькьмә wәкә qума бә'ре, кӧ жь гәләкбуне wе нәйе жьмаре›»[+].

13Аqуб шәва хwә ль wе дәре дәрбаз кьр, р'абу жь һәр тьште хwә, бьре хwә Әсаwр'а п'ешк'еш һазьр кьрьн. 14Дӧсьд бьзьн, бист нери, дӧсьд ми, бист бәран, 15си дәвед зайи щә'шькед wанва, чьл ч'еләк, дәһә бохә, бист к'әре ме у дәһә йе нер вәqәтандьн. 16Һәр кәри, башqә-башqә, данә дәсте хӧламед хwә у готә хӧлама: «Пешийа мьн һәр'ьн, бьра һәр кәри дури һәв, ль пәй һәв һәр'ьн». 17Ә'мьр ль йе пешийе кьр у готе: «Гава бьре мьн Әсаw р'асти тә бе у жь тә бьпьрсә: ‹Тӧ к'е йи у те к'ӧда һәр'и? У әвед ль пешийа тә йед к'е нә?› 18Һьнге тӧ бежә: ‹Әв йед хӧламе тә Аqуб ьн, әвана п'ешк'еш хwәйе хwә Әсаwр'а шандьнә, ва йә әw хwәха жи ль пәй мә те›». 19Аһа жи т'әми да йе дӧда, йе сьсийа у һ'әмуйед кӧ ль пәй кәрийа дьчун у гот: «Аһа бежьне гава һун р'асти Әсаw бен 20у бежьне: ‹Ва йә хӧламе тә Аqуб жи ль пәй мә те›». Чьмки әwи хwәха хwәр'а дьгот: «Бь ван п'ешк'ешед кӧ әз бәри хwә дьшиньм, әзе дьле wи бьк'ьр'ьм, паше р'уйе wи бьбиньм, бәлки әw мьн qәбул кә». 21П'ешк'еш пешийа wи чун, ле Аqуб шәва хwә зомеда дәрбаз кьр.


Дәстәгӧлаша Аqуб

22Аqуб wе шәве р'абу, һәр дӧ жьнед хwә, һәр дӧ щарийед хwә у һәр йанздәһ кӧр'ед хwә һьлдан у тәнькайийа Йабоqр'а дәрбаз бу 23у әw һьлдан аве хьстьн дәрбаз кьрьн, һәр тьштед хwә, чи wи һәбу дәрбаз кьрьн. 24Аqуб т'әне ма. Мәрьвәк һ'әта саре сьбәһе жер'а к'әтә дәстәгӧлаше. 25Әwи дит кӧ ль Аqуб нькарә, әw ль севька qарч'ька wи к'әт у дәма дәстәгӧлаше Аqуб qарч'ькеда сьст бу. 26Һьнге әwи готә Аqуб: «Мьн бәр'дә әз һәр'ьм, чьмки ва йә сьбәһ зәлал дьбә». Аqуб гот: «Һ'әта тӧ дӧа ль мьн нәки әз тә бәр'надьм». 27Әwи готә wи: «Наве тә чи йә?» Аqуб гот: «Аqуб ә». 28Әwи гот: «Иди наве тә Аqуб нәйе готьн, ле Исраел[†][*], чьмки тӧ Хwәде у мәрьвар'а к'әти һ'ӧщәте у тӧ сәр к'әти»[+]. 29Һьнге Аqуб пьрси у гот: «Һиви дькьм, наве хwә бежә». Әwи гот: «Тӧ чьма наве мьн дьпьрси?» У ль wи щийи дӧа ль wи кьр. 30Аqуб наве wи щийи дани Пьнийел[*] у гот: «Чьмки мьн Хwәде р'у бь р'у дит у әз сах мам»[+].

31У гава әw жь Пьнӧеле дәрбаз бу, р'о дәрк'әт у Аqуб qарч'ькеда дькӧлийа. 32Ләма жи һ'әта р'ожа иро, зар'ед Исраеле ч'иле сәр севька qарч'ьке нахwьн. Чьмки ль ч'иле севька qарч'ька Аqуб к'әт.

#### 33


Льһәвһатьна Аqуб у Әсаw

1Аqуб сәре хwә бьльнд кьр, дина хwә дайе wе Әсаw те, чарсьд мер жи пер'а. Һьнге әwи зар' бәлайи ль сәр Леайе, Р'аһеле у һәр дӧ щарийа кьрьн. 2Щари зар'ед wанва авитьнә пешийе, Леа зар'ед wева авитьнә пәй wан, Р'аһел у Усьв жи авитьнә пашийе. 3Аqуб да пешийа wан у һ'әта гьһиштә бьре хwә, һ'әфт щара һ'әта ә'рде дәвәр'уйа чу. 4Һьнге Әсаw бәзи чу пешийа wи, әw һ'әмез кьр, дәсте хwә стӧкӧра wир'а бьр, әw р'амуса у ль сәр һәвда гьрийан. 5Әсаw сәре хwә кӧ бьльнд кьр, ч'ә'в к'ӧлфәта у зар'а к'әт, гот: «Әв чи тә нә?» Аqуб гот: «Әвана зар'ед кӧ Хwәде бь р'ә'ма хwә данә хӧламе тә әw ьн». 6Һьнге щари зар'ед хwәва незик буне у дәвәр'уйа чун. 7Леа зар'ед хwәва жи незик буне у дәвәр'уйа чун. Паше жи Р'аһел у Усьв незик буне у дәвәр'уйа чун. 8Әсаw пьрси: «Мәрәме wан к'омед кӧ әз р'ева р'асти wан һатьм чи йә?» Аqуб гот: «Бона ль бәр ч'ә'ве хwәйе хwә к'әрәм дитьнейә». 9Әсаw гот: «Һәбука мьн гәләкә бьре мьн, йа тә бьра тәр'а бә». 10Аqуб гот: «На, һиви дькьм, һәгәр мьн ль бәр ч'ә'ве тә к'әрәм дитийә, п'ешк'еша мьн жь дәсте мьн бьгьрә. Чьмки мьн р'уйе тә ӧса дит, те бежи йәк р'уйе Хwәде бьбинә у тӧ жь мьн р'ази йи. 11Һиви дькьм, ве бьмбарәкийе, йа кӧ мьн тәр'а анийә qәбул кә, әва дайина жь р'ә'ма Хwәде йә, һәр тьште мьн һәнә». У зор ле кьр әwи жи һьлда. 12Әсаw гот: «Әм р'абьн р'ек'әвьн, әзе ль пешийа тә һәр'ьм». 13Аqуб готә wи: «Хwәйе мьнва ә'йан ә, кӧ зар'ок назьк ьн у пәз дәwар жи зайи йә, һәгәр р'ожәке зу-зу бажон, һ'әму кәрийе qьр' бьн. 14Һиви дькьм, бьра хwәйе мьн пешийа хӧламе хwә һәр'ә, әзе хwәр'а һеди-һеди ньге һ'әйwанед ль бәр хwә у ньге зар'ар'а бем, һ'әта бьгьһижьмә Сеһире щәм хwәйе хwә».

15Әсаw гот: «Wәки ӧса йә, әз чәнд мәрьвед т'әви хwә, ль щәм тә бьһельм». Аqуб гот: «Бона чь? Т'әне бьра әз бәр ч'ә'ве хwәйе хwә к'әрәме бьбиньм». 16Wе р'оже Әсаw р'ийа хwәда вәгәр'ийа Сеһире. 17Аqуб к'оч' кьр чу Сукоте у хwәр'а мал чекьр, һ'әйwанед хwәр'а һ'ольк[*] чекьрьн. Бона ве йәке наве wи щийи дани Сукот[*].

18Гава Аqуб жь Паддан-Араме һат у сах-сьламәт гьһиштә wәлате Кәнане[†], бажаре Шьхәме, ль бәр бажер кон вәгьртьн[+]. 19Әw ә'рде кӧ кон ле вәгьртьбу, әw жь дәсте зар'ед Һаморе баве Шьхәм, бь сәд нале п'әра к'ьр'и. 20Ль wьр горигәһәк[†] чекьр у наве wе дани Ел-Әлоһе-Исраел[†][*].

#### 34


Дина у Шьхәм

1Дина, qиза Леайе бу, кӧ Аqубр'а ани бу, әw дәрк'әт кӧ qизед wи wәлати бьбинә. 2Шьхәме кӧр'е Һаморе һ'иwи, ахе wи wәлати әw дит, дәст авитә wе у бь дәсте зоре әw р'ур'әш кьр. 3Дьле wи к'әтә qиза Аqуб Динайе, бь дьл у щан әw бәгәм кьр у дьле wер'а хәбәрда. 4Шьхәм готә Һаморе баве хwә: «Ве qизьке мьнр'а бьхwазә». 5Аqуб бьһист кӧ әwи qиза wи Дина р'ур'әш кьрийә, ле чьмки кӧр'ед wи чоле ль бәр кәрийа бун, qәт дәнг нәкьр һ'әта кӧ әw һатьн. 6Һаморе баве Шьхәм, чу Аqубр'а кӧ хәбәр дә. 7Кӧр'ед Аqуб гава бьһистьн әw жи жь чоле һатьн, бина хwә тәнг кьрьн у гәләки һерс к'әтьн. Чьмки әви намуса Исраелер'а[†] лист, wәки дәст авитә qиза Аqуб. Әwи тьштәки нәбуйи кьр. 8Һамор wанар'а к'әтә хәбәрдане у гот: «Дьле кӧр'е мьн Шьхәм к'әтийә qиза wә, һиви дькьм, әwе бьдьнә wи[+]. 9Бьбьнә хьзьме мә. Qизед хwә бьдьнә мә, qизед мә жи хwәр'а бьбьн. 10Т'әви мә бьминьн, әв wәлате бәр wә бә, навда бьминьн, т'ӧщарәтийе бькьн, навда хwәр'а хьзне qазьнщ кьн». 11Шьхәм готә бав у бьрайед кәч'ьке: «Бьра әз ль бәр ч'ә'ве wә к'әрәме бьбиньм, һун чь жь мьн бьхwазьн, әзе бьдьм. 12Qәлән у хәлатед гьран бькьнә сәр стуйе мьн, дәве wә чь бьхwазә жи әзе бьдьм, т'әне wе qизе бьдьнә мьн». 13Әwи кӧ хушка wан Дина р'ур'әш кьрьбу, кӧр'ед Аqуб бь һ'ьләк'ари щаба Шьхәм у баве wи Һамор дан 14у готьнә wан: «Әм нькарьн ве йәке бькьн, кӧ хушка хwә бьдьнә йәки нәсьнәт. Әва мәр'а qарәкә гьран ә. 15Ле бәле әме т'әне бь ви шәрти т'әви wә qайл бьн, һәгәр һун бьбьнә мина мә, жь wә һәр qьсьме мер бе сьнәткьрьне, 16һьнге әме qизед хwә бьдьнә wә у qизед wә жи хwәр'а биньн, әме т'әви wә бьминьн у бьбьнә щьмә'тәк. 17Ле һәгәр һун гӧһдарийа мә нәкьн, нәйенә сьнәткьрьне, әме qиза хwә һьлдьн у һәр'ьн». 18Әв готьна wан ль Һамор у кӧр'е wи Шьхәм хwәш һат. 19Әwи хорти әв йәк дәрәнги нәехьст, чьмки әwи гәләки qиза Аqуб бәгәм кьрьбу. Әw мала баве хwәда, йе һәри хwәйиqәдьр бу. 20Һамор, кӧр'е хwә Шьхәмва һатьнә ль бәр дәргәһе[*] бажаре хwә, т'әви меред бажер хәбәрдан у готьн: 21«Әв мәрьвана мәр'а достийе дькьн, аwа бьра wәлетда бьминьн, т'ӧщарәтийе теда бькьн, ва йә wәлати ль бәр wан мәзьн ә. Wәрьн әм qизед wан хwәр'а биньн, qизед хwә жи бьдьнә wан. 22Ле т'әне әw ви шәртида т'әви мә qайл ьн бьминьн у бьбьнә щьмә'тәк, һәгәр жь мә һәр qьсьме мер бе сьнәткьрьне, чаwа кӧ әw тенә сьнәткьрьне. 23Гәло кәрийед wан, һәбука wан, һ'әму һ'әйwанед wан wе нәбьнә йед мә? Т'әне дьминә кӧ әм wанр'а qайл бьн, әwе т'әви мә бьминьн». 24Һ'әмуйед кӧ жь дәргәһе бажаре wива дәрдьк'әтьн, гӧһдарийа Һамор у кӧр'е wи Шьхәм кьрьн у һ'әму зар'ед нерин кӧ жь дәргәһе бажаре wива дәрдьк'әтьн, һатьнә сьнәткьрьне.

25Р'ожа сьсийа, гава әwә һе ешеда бун, дӧ кӧр'ед Аqуб, бьред Динайе, Шьмһ'ун у Леwи, һәр йәки шуре хwә һьлда у к'әтьнә бажер, т'ӧ кәс дәрнәк'әтә пешийа wан, һ'әму зар'ед нерин кӧштьн. 26Һамор у кӧр'е wи Шьхәм авитьнә ль бәр дәве шура кӧштьн, жь мала Шьхәм Дина һьлдан у дәрк'әтьн. 27Кӧр'ед Аqуб сәр кӧштийада вәгәр'ийан, бажар т'алан кьрьн, бона кӧ хушка wан р'ур'әш кьрьбун. 28Р'аһьштьнә пәз у дәwаред wан, к'әр у һәр тьштед wанә кӧ ль бажер у зәвийада һәбу бьрьн. 29Һ'әму һәбука wан, зар' у жьнед wан һесир һьлдан у һәр тьштед малада т'алан кьрьн. 30Аqуб Шьмһ'ун у Леwир'а гот: «Wә әз ль бәр ч'ә'ве бьнәлийед кәнанийа[†] у пьриззи йа авитьм, әв бәла ани сәре мьн. Мәрьвед мьн һьндьк ьн, wе т'опи сәр мьн бьн у мьн хьн, әзе мала хwәва дәст у п'ийа һәр'ьм». 31Wана гот: «Ле щайиз бу кӧ мина qавәке анинә сәре хушка мә?»

#### 35


Аqуб дьчә Бет'-Еле

1Хwәде готә Аqуб: «Р'абә һьлк'ьшә һәр'ә Бет'-Еле, ль wьр бьминә у горигәһәке[†] чекә бона Хwәдейе кӧ тәва хӧйа бу, гава тӧ жь бәр бьрайе хwә Әсаw р'әвийи»[+]. 2Аqуб готә нәфәред хwә у һ'әмуйед т'әви хwә: «Хwәдейед хәрибә нава хwәда бьгьрьн бавежьн, паqьж бьн у к'ьнще хwә бьгӧһезьн. 3У әм р'абьн бәрбь жор һәр'ьнә Бет'-Еле, ль wьр горигәһәке wи Хwәдейир'а чекьм, йе кӧ р'ожа тәнгасийа мьнда дәнге мьн бьһист у wе р'ийа кӧ әз теда чум т'әви мьн бу». 4Һьнге wан һ'әму хwәдейед хәриб, чь дәстед wанда һәбун у гӧһаред гӧһед хwәда данә Аqуб. Аqуб әw ль бьн дара мә'зейә[*] незики Шьхәме ч'ә'л кьр. 5У әw р'ек'әтьн, саwа Хwәде к'әтә ль сәр бажаред дәр-доред wан у пәй кӧр'ед Аqуб нәк'әтьн. 6Аqуб хwәха у һ'әму щьмә'та пер'а һатә Лузе, аwа готи Бет'-Еле, ә'рде Кәнане[†]. 7Ль wьр горигәһәк чекьр у наве wе дани Ел-Бет'-Ел[*]. Чьмки ль wьр Хwәде wива хӧйа бьбу, гава әw жь бәр бьрайе хwә р'әви бу[+].

8Хwәйкьрийа Р'евекайе, Дьвора мьр, әw бьнийа Бет'-Еле, бьн мә'зеда һатә дәфьнкьрьне у наве wьр һатә данин Алон-Баqут[*][+].

9Гава Аqуб жь Паддан-Араме дьһат, Хwәде диса wива хӧйа бу у дӧа ль wи кьр. 10У Хwәде готе: «Наве тә Аqуб ә! Ле иро шунда тәр'а Аqуб нәбежьн, ле наве тә Исраел[†] бә». У наве wи дани Исраел[+]. 11У Хwәде готә wи:

«Әз Хwәдейе Һәри Зор ьм,
шин бә у ль һәв зедә бә.
Wе жь тә мьләтәк у мьхӧлqәтед мьләта дәрен.
У жь бәдәна тә п'адшайе дәрен[+].
12Әw wәлате кӧ мьн дабу Бьраһим у Исһаq,
әзе бьдьмә тә,
пәй тәр'а жи wи wәлати әзе бьдьмә зӧр'әта тә».

13У Хwәде жь wи щийе кӧ пер'а хәбәр дьда, жорва һатә һьлатьне. 14Аqуб ль wи щийе кӧ Хwәде пер'а хәбәрда һ'әйкәләк да сәкьнандьне, һ'әйкәләки кәвьри. Сәр келькеда дийарийа сәрдакьрьне у р'ун р'етә сәр[+]. 15Аqуб наве wи щийе кӧ Хwәде пер'а хәбәр дабу дани Бет'-Ел[+].


Мьрьна Р'аһеле

16Жь Бет'-Еле к'оч' кьрьн, һьндьк мабу кӧ бьгьһиштана Әфрат'е, Р'аһел к'әтә ль бәр зар'е у гәләки щәфа к'ьшанд. 17Гава гәләки щәфа дьк'ьшанд, пирәдәргуше готә wе: «Нәтьрсә әва жи тәр'а кӧр' ә». 18Гава әwе р'ӧһ'е хwә дьда, ль бәр мьрьне наве wи дани «Бән-Они[*]». Ле баве наве wи дани Бьнйамин[*]. 19У Р'аһел мьр, әw ль сәр р'ийа Әфрат'е, аwа готи Бәйтләһ'ме һатә дәфьнкьрьне[+]. 20Аqуб ль сәр т'ьрба wе кәвьрәк да сәкьнандьне, кӧ һ'әта иро жи кәвьре т'ьрба Р'аһеле йә. 21Исраел к'оч' кьр чу, коне хwә ль пьшта Мигдал-Ә'дәр вәгьрт. 22Гава Исраел ль wи wәлати дьма, Р'убен чу дәст авитә щарийа баве хwә Билһайе. Исраел әв йәк бьһист[*].


Кӧр'ед Аqуб

Донздәһ кӧр'ед Аqуб һәбун[+]. 23Кӧр'ед Леайе: Ньхӧрийе Аqуб Р'убен, Шьмһ'ун, Леwи, Щьһуда, Исахар у Зәбулон бун. 24Кӧр'ед Р'аһеле: Усьв у Бьнйамин бун. 25Кӧр'ед щарийа Р'аһеле, Билһайе: Дан у Нәфтәли бун. 26Кӧр'ед щарийа Леайе, Зилпайе: Гад у Ашер бун. Әвана бун кӧр'ед Аqубә кӧ Паддан-Арамда жер'а бьбун.


Мьрьна Исһаq

27Аqуб һатә Мамре, Qирйат-Арбайе, аwа готи Һеброне ль щәм баве хwә Исһаq, wи щийе кӧ Бьраһим у Исһаq хәриби дәрбаз кьрьбун[+].

28Р'ожед ә'мьре Исһаq сәд һ'әйште сал бун. 29Исһаq кал бьбу, жь ә'мьре хwә т'ербуйи, р'ӧһ'е хwә да у мьр. Әw т'әви щьмә'та хwә бу, кӧр'ед wи Әсаw у Аqуб әw дәфьн кьрьн[+].

#### 36


Сәрәщәма р'ьк'ьнйата Әсаw

1Әв ә сәрәщәма р'ьк'ьнйата Әсаw, аwа готи Әдом[†][+]. 2Әсаw qизед кәнанийа[†] хwәр'а хwәстьн: Ә'даһа qиза Ейлоне һ'ити у Оһоливамайа qиза Ә'найе кӧр'е Сивоне һ'иwи. 3у qиза Исмайил, хушка Небайот, Басмәт'[+]. 4Ә'даһе Әсаwр'а Әлифаз ани. Басмәт'е Р'ьһуел ани, 5Оһоливамайе Йәһуш, Йалам у Qорах анин. Әв ьн кӧр'ед Әсаw, йед кӧ wәлате Кәнанеда[†] жер'а бун.

6Әсаw р'абу жьнед хwә, кӧр' у qизед хwә у һ'әму мәрьвед мала хwә, кәри у гар'анед хwә, һ'әму һ'әйwанед хwә у һ'әму һәбука хwәйә кӧ wәлате Кәнанеда qазьнщ кьрьбу һьлдан, жь р'уйе бьре хwә Аqубда чу wәлатәки дьн. 7Чьмки һәбука wан гәләк бу, нькарьбун һәвр'а бьмана, wәлате кӧ әw теда чаwа хәриб дьман, т'ера wан нәдькьр жь дәст кәри у гар'анед wан. 8Әсаw, аwа готи Әдом, ль ч'ийайе Сеһире щи-wар бу.

9Әв ә сәрәщәма р'ьк'ьнйата Әсаwе баве әдомийа, ль сәре ч'ийайе Сеһире. 10Наве кӧр'ед Әсаw әв ьн: Әлифаз, кӧр'е Әсаwи жь Ә'даһе. Р'ьһуел, кӧр'е Әсаwи жь Басмәт'е. 11Кӧр'ед Әлифаз, Теман, Омар, Сьпо, Гәт'ам у Qьназ бун. 12Т'имна, щарийа Әлифазе кӧр'е Әсаw бу, әwе жи Әлифазр'а Амалек ани. Әв бун кӧр'ед Ә'даһа жьна Әсаw[+]. 13Кӧр'ед Р'ьһуел әв ьн: Наһ'ат, Зәраһ, Шамма у Мисаһ, әв бун кӧр'ед Басмәт'а жьна Әсаw. 14Кӧр'ед Әсаw, йед кӧ Оһоливамайа qиза Ә'найе кӧр'е Сивоне Әсаwр'а анин, әв ьн: Йәһуш, Йалам у Qорах.

15Әв ьн баве бәрәкед зар'ед Әсаw. Бавед бәрәкед зар'ед Әлифазе кӧр'е Әсаwи ньхӧри, әв бун: Баве бәрәка хwә Теман, баве бәрәка хwә Омар, баве бәрәка хwә Сьпо, баве бәрәка хwә Qьназ, 16баве бәрәка хwә Qорах, баве бәрәка хwә Гәт'ам, баве бәрәка хwә Амалек. Әвана ль wәлате Әдомеда бавед бәрәкед Әлифаз бун, кӧр'ед Ә'даһе бун. 17Әв ьн зар'ед Р'ьһуел кӧр'е Әсаw: Баве бәрәка хwә Наһ'ат, баве бәрәка хwә Зәраһ, баве бәрәка хwә Шамма, баве бәрәка хwә Мисаһ. Әвана ль wәлате Әдомеда бавед бәрәкед Р'ьһуел бун, кӧр'ед Басмәт'а жьна Әсаw бун. 18Әв ьн кӧр'ед Оһоливамайа жьна Әсаw: Баве бәрәка хwә Йәһуш, баве бәрәка хwә Йалам, баве бәрәка хwә Qорах. Әвана бун баве бәрәкед зар'ед Оһоливамайа жьна Әсаw, qиза Ә'найе. 19Әв ьн кӧр'ед Әсаw, аwа готи Әдом у әв ьн миред wан.


Кӧр'ед Сеһир

20Әв ьн кӧр'ед Сеһире һ'ори, кӧ ль wи wәлатида дьман: Лотан, Шовал, Сивон, Ә'на,[+] 21Дишон, Әсәр у Дишан. Әв ьн кӧр'ед Сеһир, баве бәрәкед һ'орийа wәлате Әдомеда. 22Кӧр'ед Лотан Һ'ори у Һеймам бун, хушка Лотан Т'имна бу. 23Кӧр'ед Шовал әв бун: Ә'лwан, Манаһ'ат', Әйбал, Шьфо у Онам. 24Кӧр'ед Сивон әв бун: Айа у Ә'на. Әва әw Ә'на бу, йе кӧ ль чоле канийед авед гәрм дитьбун, гава к'әред баве хwә Сивон дьч'ерандьн. 25Әв ьн зар'ед Ә'на, Дишон у Оһоливама qиза Ә'на. 26Әв ьн кӧр'ед Дишон: Һ'әмдан, Әшбан, Ит'ран у К'ьран. 27Әв ьн кӧр'ед Әсәр: Билһан, Заһаван у Әкан. 28Әв ьн кӧр'ед Дишан: Ус у Аран. 29Әв ьн баве бәрәкед һ'орийа: Баве бәрәка хwә Лотан, баве бәрәка хwә Шовал, баве бәрәка хwә Сивон, баве бәрәка хwә Ә'на, 30баве бәрәка хwә Дишон, баве бәрәка хwә Әсәр, баве бәрәка хwә Дишан. Әв ьн баве бәрәкед һ'орийа, ль wәлате Сеһиреда, ль гора бавә'ширед бәрәкед хwә.


П'адшайед Әдоме

31Әв ьн әw п'адшайед кӧ wәлате Әдомеда, бәри п'адшайе исраелийайи[†] ә'wльн, п'адшати кьрьн. 32Бәлайе кӧр'е Бәур ль сәр Әдоме п'адшати кьр. Наве бажаре wи Динһава бу. 33Бәла мьр, дәwса wи Йоваве кӧр'е Зәраһе Бозрайи п'адшати кьр. 34Йовав мьр, дәwса wи Һ'ушаме жь wәлате тәманийа п'адшати кьр[+]. 35Һ'ушам мьр, дәwса wи Һададе кӧр'е Бәдад п'адшати кьр, йе кӧ ль т'опраха Моwабеда[†] qьр'а Мьдйана ани. Наве бажаре wи Ә'wит' бу. 36Һадад мьр, дәwса wи Самлайе жь Масреqайә п'адшати кьр. 37Самла мьр, дәwса wи Шаwуле жь Р'әһ'обот'а дәве ч'ем п'адшати кьр. 38Шаwул мьр, дәwса wи Баә'л-Һәнане кӧр'е Әк'бор п'адшати кьр. 39Баә'л-Һәнане кӧр'е Әк'бор мьр, дәwса wи Һадар п'адшати кьр. Наве бажаре wи Паһу бу. Наве жьна wи Мьһетабел бу, әва qиза Матред, нәбийе Ме-Заһаве бу.

40Әв ьн наве бавед бәрәкед кӧ жь Әсаw бунә, ль гора бәрәк у щийед хwә навед хwәва: Баве бәрәка хwә Т'имна, баве бәрәка хwә Ә'лwаһ, баве бәрәка хwә Йәт'ет, 41баве бәрәка хwә Оһоливама, баве бәрәка хwә Елаһ, баве бәрәка хwә Пинон, 42баве бәрәка хwә Qьназ, баве бәрәка хwә Теман, баве бәрәка хwә Мибсар, 43баве бәрәка хwә Магдийел, баве бәрәка хwә Ирам. Әв ьн баве бәрәкед Әдоме ль гора щи-wаред хwә у wәлате мьлк'е хwәда. Әсаw баве әдомийа йә.

#### 37


Усьв у бьратийа wи

1Аqуб ль wәлате хәрибийа баве хwә, wәлате Кәнанеда[†] щи-wар бу. 2Әв ә сәрһатийа р'ьк'ьнйата Аqуб: Усьв һ'ьвдәһ сали бу, т'әви бьрайед хwә ль бәр пез бу. Әw сьвьке нава кӧр'ед жьнбавед хwә Билһайе у Зилпайеда бу. Усьв щаб-саwед wанә хьраб баве хwәр'а данин. 3Исраел[†] жь нава кӧр'ед хwәда, жь һ'әмуйа зә'фтьр Усьв һ'ьз дькьр, чьмки әw кӧр', мәзьнайа wида бьбу у әwи к'ьнщәкә р'әнг-р'әнги у дьреж жер'а чекьр. 4Бьра дина хwә дане, кӧ баве wан, wи жь һ'әму бьра зә'фтьр һ'ьз дькә, әw ль бәр ч'ә'ве wан р'әш бу у нькарьбун заре хwәш пер'а хәбәрдана.

5Усьв хәwнәк дит, р'абу бьред хwәр'а гьли кьр, һьнге әw һе ль бәр ч'ә'ве wан к'әт. 6Әwи готә wан: «Һиви дькьм гӧһ бьдьнә ве хәwна кӧ мьн дитийә. 7Аwа әмә зәвийеда мә гӧр'з гьре дьдан, мьн дина хwә дайе wе гӧр'зе мьн р'абу т'ик сәкьни, ле аwа гӧр'зед wә дора wи гьртьн у ль бәр гӧр'зе мьн та бун». 8Бьрайед wи готьне: «Кӧ ӧса йә те ль сәр мә бьби п'адша? Йан ль сәр мә бьби һ'акьм?» У бона хәwн у хәбәред wи һе гәләки жәнандьнә wи. 9Хәwнәкә дьн жи диса дит, р'абу әw бьрайед хwәр'а гьли кьр у гот: «Аwа мьн хәwнәкә дьн жи дит: мьн дина хwә дайе wе һив у р'о у йанздәһ стәйркава ль бәр мьн та дьбун». 10Гава әwи бав у бьрайед хwәр'а гьли кьр, баве wи ле һьлат у готә wи: «Әв чь хәwн ә, кӧ тә дитийә? Чьма әз у дийа тә у бьрайед тәва, әме бен ль бәр тә һ'әта ә'рде та бьн?» 11Бьрайед wи һ'әвсудийа wи кьрьн, ле баве әв йәк дьле хwәда хwәй кьрьн.

12Бьрайед wи чунә Шьхәме ль бәр кәред пәзе баве хwә. 13Исраел готә Усьв: «Нә бьрайед тә ль Шьхәме ль бәр пез ьн? Wәрә әз тә бьшиньмә щәм wан». Усьв гот: «Әз һазьр ьм»[+]. 14Аqуб готә wи: «Һәла һәр'ә бьзаньбә к'а бьрайед тә сьламәт ьн у пәзи чаwа нә. Хәбәрәке мьнр'а бинә». Әw шандә дәшта Һеброне. Гава әw чу Шьхәме, 15мерәк р'асти wи һат, кӧ әw ль дәште бәр'ийеда дьгәр'ийа у wи мәрьви же пьрси: «Тӧ ль чь дьгәр'и?» 16Әwи готе: «Әз ль бьрайед хwә дьгәр'ьм, һиви дькьм бежә мьн, әw ль к'идәре пез дьч'ериньн?» 17Wи мәрьви гот: «Wан жь вьр бар кьр чун. Мьн бьһист кӧ wан дьготьн: ‹Әм һәр'ьнә Дот'ане›». Усьв пәй бьрайед хwә к'әт у әw ль Дот'ане дитьн. 18Гава әw дурва дитьн, һе незики wан нә бьбу, хәйба wи кьрьн кӧ wи бькӧжьн. 19У һәвр'а готьн: «Ва йә, йе хwәйе хәwна те! 20Дә wәрьн әм ви бькӧжьн у бавежьнә нава жь ван ч'ә'ла ч'ә'ләке. Әме бежьн кӧ р'ә'wьрәки бәйани әw хwарийә. Әме т'әсәлийа хәwнед wи кьн, к'а wе чаwа бьн!» 21Р'убен бьһист у әw жь дәсте wан хьлаз кьр у гот: «Әм ви нәкӧжьн». 22Р'убен готә wан: «Хуне нәр'ежьн, әwи бавежьнә ве ч'ә'ла чоле, дәсте хwә һьлнәдьнә ль сәр wи». Әwи әв йәк гот, wәки әw жь дәсте wан хьлаз кьра у ль баве вәгәр'анда. 23У гава Усьв һат гьһиштә бьрайед хwә, к'ьнща Усьв же ехьстьн, аwа готи әw к'ьнща wийә р'әнг-р'әнгийә дьреж кӧ ль wи бу. 24У әw гьртьн авитьнә ч'ә'ләке, әw ч'ә'л вала бу ав теда т'ӧнәбу. 25Р'уньштьн нане хwә бьхwьн.

Wана дина хwә дане wе к'арване исмайилийа жь Гилә'д те. Дәвәйед wан бь бьһарәта[†], мәлһ'әме у зьмьр[†] баркьри бун, бәржер дьбьрьнә Мьсьре. 26Һьнге Щьһуда готә бьрайед хwә: «Әме чь к'аре бьбиньн, һәгәр әм бьре хwә бькӧжьн у хуна wи вәшерьн? 27Wәрьн әм wи бьфьрошьнә исмайилийа у бьра дәсте мә ль wи нәк'әвьн. Чьмки әw бьрайе мә йә, жь хун у qьнета мә йә». Бьрайед wи гӧр'а wи кьрьн[+]. 28Мьдйанийед[*] базьрган кӧ дәрбаз дьбун, Усьв жь ч'ә'ле к'ьшандьн дәрхьстьн у Усьв бь бист зиви фьротьнә исмайилийа*. Wана жи Усьв бьрьнә Мьсьре.

29Р'убен сәр ч'ә'леда вәгәр'ийа, дина хwә дайе кӧ Усьв ч'ә'леда нинә. Һьнге әwи к'ьнще хwә qәлаштьн, 30ль сәр бьрайед хwәда вәгәр'ийа у гот: «Кӧр'ьк т'ӧнә! У әз, әз к'ӧда һәр'ьм?»

31Нерик сәржекьрьн у к'ьнща Усьв һьлдан хунеда кьрьн. 32Әw к'ьнща р'әнг-р'әнгийә дьреж шандьн, анин данә баве хwә у готьн: «Мә әв дитийә, һиви дькьм, дина хwә бьде, әва к'ьнща кӧр'е тә йә, те нас ки, йан на?» 33Әwи к'ьнщ нас кьр у гот: «Әва к'ьнща кӧр'е мьн ә! Р'ә'wьрәки бәйани әw хwарийә, Усьв һатийә дьр'андьне!» 34Аqуб к'ьнщед хwә qәлаштьн, к'ӧрх ль навк'елка хwә гьреда у гәләк р'ожа шина кӧр'е хwә кьр. 35Һ'әму кӧр'ед wи у һ'әму qизед wи р'абун кӧ дьл бьдьнә ль бәр wи, ле әwи qәбул нә дькьр у дьгот: «Әзе бь дьләки кӧл һәр'ьмә Дийаре Мьрийа, ль щәм кӧр'е хwә». У баве wи гьрийа бона wи. 36Мьдйанийа әw Мьсьреда фьротьнә Потифаре wәзире Фьрәwьни сәрwере нобәдара.

#### 38


Щьһуда у Т'амара

1У ӧса qәwьми, кӧ wи чахи Щьһуда жь щәм бьрайед хwә бәржер бу, чу щәм мәрьвәки ә'дуллами, наве wи Һ'ира. 2Ль wе дәре Щьһуда qиза Шуа мәрьвәки кәнани[†] дит, әw станд сәре хwә wер'а дани. 3Әwа пе ма кӧр'әк ани, Щьһуда наве wи дани Әр. 4Әw диса пе ма кӧр'әк ани, наве wи дани Онан. 5Әwе диса кӧр'әк ани, наве wи дани Шелаһ. Гава әwе әw зар' ани, Щьһуда ль К'ьзибе бу.

6Щьһуда кӧр'е хwәйи ньхӧри Әрр'а qизәк ани, наве wе Т'амара. 7Кӧр'е Щьһудайи ньхӧри Әр, ль бәр ч'ә'ве Хӧдан[†] йәки хьраб бу у Хӧдан әw кӧшт. 8Щьһуда готә Онан: «Борще т'ийитийе бьqәдинә: т'әви жьна бьре хwә р'азе, wе бьстинә у зӧр'әте пәй бьре хwә хә»[+]. 9Онан фә'м кьр, кӧ әw зӧр'әта wи найе һ'әсабе, гава т'әви жьнбьра хwә р'адьза, әwи мәйа хwә дьр'етә ә'рде, кӧ зӧр'әте ль пәй бьре хwә нәхә. 10Әв кьрьна wи ль бәр ч'ә'ве Хӧдан хьраб к'ьфш кьр, әw жи кӧшт. 11Щьһуда готә бука хwә Т'амарайе: «Жьнәби мала баве хwәда р'уни, һ'әта кӧр'е мьн Шелаһ мәзьн бә». Чьмки дьгот: «Бәлки әw жи мина бьрайед хwә бьмьрә». Т'амара чу ль мала баве хwә р'уньшт.

12Гәләк wәхт дәрбаз бу, qиза Шуайе жьна Щьһуда мьр. Щьһуда барьстан бьбу, р'абу хwәха бь т'әви досте хwә Һ'ирайе ә'дуллами һәвраз чу Т'имнаһе, щәм пәзбьр'ед кәре пәзед хwә. 13Һьнге щаб данә Т'амарайе готьн: «Ва йә хәзуре тә һәвраз те Т'имнаһе пәзе хwә бьбьр'ә». 14Әве к'ьнща жьнәбитийа хwә жь хwә ехьст, хwә хели кьр у хwә п'еч'а у бәр дәргәһе Әйнайиме, ль сәр р'ийа Т'имнаһе р'уньшт. Чьмки әwе дит кӧ Шелаһ мәзьн буйә у әw нәданә wи. 15Гава Щьһуда ч'ә'в wе к'әт, wи т'ьре әw qавәк ә, чьмки әwе р'уйе хwә ньхамтьбу. 16Жь р'е дагәр'ийа бәрбь wе чу у готе: «Те qайл би кӧ сәре хwә мьнр'а дайни?» Чьмки wи ньзаньбу кӧ әw бука wи йә. Әwе гот: «Те чь бьди мьн кӧ тӧ сәре хwә мьнр'а дайни?» 17Әwи гот: «Әзе жь нава кери карәке тәр'а бьшиньм». Әwе гот: «Те чь к'әфил[†] бьһели һ'әта кӧ тӧ бьшини?» 18Әwи гот: «Әз чь к'әфил бьһельм?» Әwе гот: «К'а мора хwә, бәнпьшта хwә у даре дәсте хwә». Әwи жи әw тьшт данә wе у сәре хwә пер'а дани. У әw жь wи һ'әмлә дәрк'әт. 19Т'амара р'абу чу, хелийа ль сәр хwә һьлда у к'ьнща жьнәбитийа хwә ль хwә кьр.

20Щьһуда бь дәсте досте хwә ә'дуллами кар шанд, wәки к'әфил жь дәсте wе к'ӧлфәте бьстинә, ле әwи әw нәдит. 21Жь мәрьвед wьр пьрси у гот: «Әwа хwәфрошә[*] ль сәре р'ийа Әйнайиме к'ӧ йә?» Ле wана гот: «Ль вьр хwәфрош т'ӧнә буйә». 22Әw вәгәр'ийа щәм Щьһуда у готе: «Мьн әw нәдит, мәрьвед ль wьр жи готьн: ‹Ль вьр хwәфрош т'ӧнә буйә›». 23Щьһуда гот: «Бьра һәма жер'а бә, т'әне әм нәбьнә р'обәт. Ва йә мьн әв кара шанд, ле тә әw нәдит».

24Пәй се мәһар'а, готьнә Щьһуда: «Бука тә Т'амара qави кьрийә у ньһа жь wе qавийе гьран ә». Щьһуда гот: «Wе дәрхьн у бьра әw бе шәwьтандьне»[+]. 25Гава әw дәрдьхьстьнә дәрва, әwе щаб сәр хәзуре хwәда шанд у гот: «Әз жь әwи хwәйе ван тьшта гьран ьм» у гот: «Һиви дькьм бьра бьзаньбә ве море, бәнпьште у дар нас дьки?» 26Һьнге Щьһуда наскьрьн у гот: «Әw жь мьн р'асттьр ә, чьмки мьн әw нәда кӧр'е хwә Шелаһ». У иди нәчу щәм wе[+].

27У гава к'әтә ль бәр р'азане, хӧйа бу кӧ ва йә зькада щеwи нә. 28Чахе зар' дьбун, дәстәк хӧйа бу, пирәдәргуше бәнәки сор ль дәсте wива гьреда у гот: «Әва йе ә'wльн ә». 29Әwе кӧ дәсте хwә чаwа пашда к'ьшанд, бьрайе wийи дьн бу. Һьнге әwе гот: «Тә чь qәльшток бона хwә вәкьр!» Һьнге наве wи Перес[*] һатә данине. 30Пәйр'а бьре wийи кӧ бәне сор ль дәсте wива гьредайи бу. Һьнге наве wи Зәраһ[*] һатә данине.

#### 39


Усьв Мьсьреда

1Усьв бәржери Мьсьре кьрьн. Wәзире Фьрәwьн, Потифаре мьсьрийи сәрwере нобәдара, әw жь дәсте исмайилийед кӧ әw бәржер бьрьбунә wьр к'ьр'и[+]. 2Хӧдан[†] т'әви Усьв бу, әw йәки хери жеһати бу у мала ахайе хwәйи мьсьрида дьма. 3Ахайе wи дит кӧ Хӧдан пер'а бу у һәр тьште кӧ әw дькә, Хӧдан бь дәсте wи ль һәв тинә. 4Усьв ль бәр ч'ә'ве wи к'әрәм дит у әw бу бәрдәстийе wи. Әwи әw кьрә бәрпьрсийаре мала хwә у һ'әму һәбука хwә да дәсте wи. 5Wи чахида гава әwи әw кьрә бәрпьрсийаре мала хwә, Хӧдан бона хатьре Усьв, дӧа һ'әму һәбука мала мьсьри кьр, чаwа кӧ йа малда, ӧса жи йа ә'рде. 6У чи wи һәбу һ'әму дәсте Усьвда һьшт у әw һаш тьштәки мала хwә т'ӧнә бу, пештьри wи нане кӧ дьхwар.

Усьв бәжьн у баледа йәки бәрбьч'ә'в у бәдәw бу. 7Пәй ван йәкар'а, ӧса бу кӧ жьна ахайе wи ч'ә'в бәрда Усьв у готе: «Сәре хwә мьнр'а дайнә». 8Ле әwи т'әхсир кьр у готә жьна ахайе хwә: «Ахайе мьн һаш жь пе т'ӧнә мала wида чи wи щәм мьн һәйә у һ'әму һәбука хwә дайә дәсте мьн. 9Ве маледа жи жь мьн мәзьнтьр кәс т'ӧнә у тьштәк жи әwи жь мьн на-на нәкьрийә пештьри тә, чьмки тӧ жьна wи йи, әзе чаwа ве хьрабийа мәзьн бькьм у ль бәр Хwәде гӧнә бькьм?»[+] 10Әве кӧ һәр р'о аһа дьготә Усьв, ле әwи гӧр'а wе нәдькьр, кӧ әw т'әви wе р'азе йан т'әви wе бә.

11У р'ожәке, гава әw к'әтә мале, кӧ шьхӧле хwә бькә у жь мәрьвед wе мале жи кәсәк нә малда бу, 12һьнге ханьме дәст авитә к'ьнща wи гьрт у гот: «Сәре хwә мьнр'а дайнә». Ле әwи к'ьнща хwә дәсте wева бәрда у р'әви дәрк'әтә дәрва. 13Чахе әwе дина хwә дайе, кӧ әwи к'ьнща хwә дества бәрда у р'әви дәрва, 14әwе гази мәрьвед мала хwә кьрьн, wанр'а гьли кьр у гот: «Һәла дина хwә бьдьне, әви чу ибраник[†] ани кӧ намуса мәр'а бьлизә. Әва һатә щәм мьн, кӧ дәст бавежә мьн, ле мьн бь дәнге бьльнд кьрә qар'ин. 15Әви кӧ бьһист мьн дәнге хwә бьльнд кьр у кьрә qар'ин, к'ьнща хwә ль щәм мьн һьшт у р'әви дәрк'әтә дәрва»[+].

16У әwе к'ьнща wи ль щәм хwә хwәй кьр, һ'әта кӧ хwәйе wе һатә мале. 17Диса әв готьна хwә wәк'ьланд готә wи: «Әw хӧламе ибранийи кӧ тә мәр'а анийә, һатә щәм мьн, кӧ намуса мьнр'а бьлизә. 18Ле гава мьн дәнге хwә бьльнд кьр у кьрә qар'ин, әwи к'ьнща хwә һьшт у р'әви дәрва».

19У гава ахайе wи әв хәбәр жь жьна хwә бьһистьн, кӧ жер'а гьли кьр гот: «Хӧламе тә әв йәк ани сәре мьн». Һерса wи р'абу. 20Ахайе Усьв әw гьрт авитә кәле, wи щийе кӧ гьртийед п'адше гьредайи бун. У әw ль wьр кәледа ма. 21Ле Хӧдан т'әви Усьв бу у һ'ӧба хwәйә амьн да к'ьфше, ӧса кӧ әwи бәр ч'ә'ве сәрwере кәле к'әрәм дит. 22Сәрwере кәле һ'әму гьртийед кәле данә дәсте Усьв. У чь кӧ ль wьр дьһатә кьрьне, әwи дьда кьрьне. 23Сәрwере кәле дина хwә нәдьда wан тьштед дәсте wида, чьмки Хӧдан т'әви wи бу у һ'әму шьхӧле wи Хӧдан жер'а ль һәв дани.

#### 40


Усьв кәледа дӧ хәwна шьровәдькә

1У ӧса qәwьми, кӧ пәй ван йәкар'а, шәравдар у нанпеже п'адше Мьсьре, һьндава хwәйе хwә, п'адше Мьсьреда нәһәqи кьрьн. 2Һерса Фьрәwьн ль сәр дӧ wәзиред wи, аwа готи ль сәрwере шәравдар у сәрwере нанпеже wи р'абу 3у әw авитьнә гьртихана кәла мала сәрwере нобәдара, wи щийе кӧ Усьв теда гьрти бу. 4Сәрwере нобәдара Усьв кьрә wәк'иле wан у әwи хьзмәтк'арийа wан дькьр. У әвана һьнәк wәхт гьртиханеда ман.

5У шәвәкеда ван һәр дӧйа, шәравдар у нанпеже п'адше Мьсьре, йед кӧ кәледа гьрти бун, һәр йәки льгора фә'мина хәwна, хәwне хwә дитьн. 6Сьбәһе зу Усьв һатә щәм wан, дина хwә дайе кӧ әwә ва мә'дәкьри нә. 7У әwи жь wан wәзиред Фьрәwьн, йед кӧ мала хwәйе wида т'әви wи гьртиханеда бун пьрси: «Һун чьма иро мьр'уз кьри нә?» 8Wана готә wи: «Мә хәwн дитьнә у кәсәк т'ӧнә кӧ шьровәкә». Усьв wанр'а гот: «Шьровәкьрьн жь Хwәде йә! К'әрәм кьн, мьнр'а бежьн».

9Сәрwере шәравдара хәwна хwә Усьвр'а гьли кьр у гот: «Хәwна мьнда ва йә к'оләкә тьрийе бәр мьн бу, 10ль сәр wе к'оле се ч'ьqьл һәбун, әwе гӧпьк да, гӧлед wе вәбун у гушийед тьрийа гьһиштьн. 11К'аса Фьрәwьн жи дәсте мьнда бу, мьн тьри һьлдан, к'аса Фьрәwьнда гӧһаштьн у к'ас да дәсте Фьрәwьн». 12Усьв готә wи: «Шьровәкьрьна wе әв ә: се ч'ьqьл, әw се р'ож ьн. 13Се р'ожа шунда Фьрәwьне тә бьльнд кә у диса wе тә дайнә ль сәр qӧльха тә у чаwа тӧ щәм wи шәравдар буйи, те диса мина ә'дәте бәре, к'аса Фьрәwьн бьди дәсте wи. 14Ле гава дәргәһәки хере ль сәр тә вәбә, мьн бини бира хwә, qәнщике жи мьнр'а бьки у ль бәр Фьрәwьн мьн бир бини, мьн жь ве мале дәрхи. 15Чьмки р'аст әз жь wәлате ибранийа[†] һатьмә дьзине, ӧса жи вьра мьн тьштәки ӧса нәкьрьбу, кӧ бьк'әтама ве зьндане».

16Сәрwере нанпежа дит, кӧ шьровәкьрьна wи ль wи хwәш һат, готә Усьв: «Хәwна мьнда ва нә се сәлә нане сьпи ль сәр сәре мьн бун, 17сәла лапә жорьнда һәр щур'ә хwарьнед Фьрәwьн һәбун, йед кӧ нанпеж чедькә у тәйрәда жь сәла ль сәр сәре мьн нькӧл дькьрьн дьхwарьн». 18Усьв ле вәгәр'анд у готе: «Шьровәкьрьна wе әв ә: се сәлә, әw се р'ож ьн. 19Се р'ожа шунда Фьрәwьне тә бьльнд кә у тә дар хә, тәйрәдәйе жи тә нькӧл кьн гоште тә бьхwьн».

20Р'ожа сьсийа, кӧ р'ожа буйина Фьрәwьн бу, әwи мәсрәфәк бона һ'әму хӧламед хwә дани у жь нава хӧламед хwә, сәрwере шәравдара у сәрwере нанпежа бьльнд кьрьн[*][+]. 21Сәрwере шәравдара дани ль сәр qӧльха wи у әwи к'ас да дәсте Фьрәwьн, 22ле сәрwере нанпежа дар хьст, чаwа Усьв шьровәкьрьбу[+]. 23Иди Усьв нә к'әтә бира сәрwере шәравдара у әwи әw бир кьр.

#### 41


Усьв хәwнед Фьрәwьн шьровәдькә

1У ӧса qәwьми, кӧ дӧ сала шунда Фьрәwьн хәwнәк дит, ва йә әw ль дәве ч'әме Ниле сәкьни бу 2у ва нә һ'әфт ногьнед бәдәwә к'ок жь Ниле дәрк'әтьн у нава qамишада ч'ерийан. 3Пәй wанр'а, дина хwә дайе, ва нә һ'әфт ногьнед дьн жи, һ'ьшколәкийә qав-qавки жь Ниле дәрк'әтьн, щәм wан ногьна ль дәве Ниле сәкьнин, 4у wан ногьнед һ'ьшколәкийә qав-qавки, әw һәр һ'әфт ногьнед бәдәwә к'ок хwарьн, һьнге Фьрәwьн һ'ьшйар бу.

5У ч'ә'ве wи диса чунә ль сәр һәв, әwи щара дӧда хәwн дит, ва йә ль сәр сапәке, һ'әфт сьмбьлед т'ьжи у р'ьнд дәрдьк'әтьн. 6Пәй wанр'а ва йә һ'әфт сьмбьлед валайә жь байе р'оһьлате[*] шәwьти шин бун, 7у wан сьмбьлед вала, әw һәр һ'әфт сьмбьлед т'ьжийә р'ьнд һ'уфи хwә кьрьн. Фьрәwьн һ'ьшйар бу, ва йә хәwн бу.

8Wе сьбәһе дьле Фьрәwьн кӧ нә р'ьһ'әт бу, әwи шанд гази һ'әму к'оч'әка у занәйед Мьсьре кьрьн у хәwнед хwә wанр'а гьли кьрьн, ле кәсәк т'ӧнәбу кӧ әw хәwн Фьрәwьнр'а шьровәкьрана.

9Һьнге сәрwере шәравдара Фьрәwьнр'а хәбәрда у готе: «Иро гӧнәк'арийа мьн һатә бира мьн. 10Wе һьнге гава Фьрәwьн һерса хwә ль сәр хӧламед хwә р'акьр, әз авитьмә гьртихана мала сәрwере нобәдара, т'әви сәрwере нанпежа. 11Мьн у wи шәвәкеда хәwн дитьн, мә һәр йәки ль гора фә'мина хәwна хwә, хәwн дитьн. 12Ль wьр хортәки ибрани[†] т'әви мә һәбу, әw хӧламе сәрwере нобәдара бу, мә хәwнед хwә wир'а гьли кьрьн, әwи мәр'а шьровәкьрьн, хәwнед мә һәр йәки әwи р'аст мәр'а шьровәкьрьн. 13Әwи чаwа мәр'а шьровәкьрьн, ӧса жи бу, әз вәгәр'ийамә ль сәр qӧльхе хwә, ле әwе дьн һатә дархьстьне».

14Һьнге Фьрәwьн шандә пәй Усьв. Әw бь ләз жь зьндане дәрхьстьн, р'уйе хwә кӧр' кьр, к'ьнщед хwә гӧһастьн у һатә щәм Фьрәwьн. 15Фьрәwьн готә Усьв: «Мьн хәwн дитийә, ле кәсәк т'ӧнә кӧ бькарьбә мьнр'а шьровәкә, мьн бьһистийә кӧ дьбежьн: тӧ хәwна дьбьһейи у шьровәдьки». 16Усьв ль Фьрәwьн вәгәр'анд у готе: «Әв һ'ӧньре мьн нинә, ле Хwәдейе щабәкә хер бьдә Фьрәwьн». 17Фьрәwьн Усьвр'а гот: «Мьн хәwн дит: ва йә әз ль дәве Ниле сәкьни бум, 18ва нә һ'әфт ногьнед бәдәwә к'ок жь Ниле дәрк'әтьн у нава qамишада ч'ерийан. 19Пәй wанр'а, мьн дина хwә дайе, ва нә һ'әфт ногьнед дьн жи, жар, һ'ьшколәки у qав-qавки, кӧ мьн т'әмамийа wәлате Мьсьреда йед мина wан ӧса һ'ьшколәки нәдитьнә, 20у wан ногьнед һ'ьшколәкийә qав-qавки, әw һәр һ'әфт ногьнед пешийейә к'ок хwарьн. 21Әw чунә зькед wан у qәт к'ьфш жи нәдьбу кӧ әw чунә зькед wан, әw ӧса жи һ'ьшколәки ман мина бәре. У әз һ'ьшйар бум. 22У диса хәwн дит, ва йә ль сәр сапәке һ'әфт сьмбьлед т'ьжи у р'ьнд дәрдьк'әтьн. 23Пәй wанр'а һ'әфт сьмбьлед һ'ьшк у валайә жь байе р'оһьлате шәwьти шин бун, 24у wан сьмбьлед вала, әw һәр һ'әфт сьмбьлед т'ьжийә р'ьнд һ'уфи хwә кьрьн. Мьн к'оч'әкар'а гьли кьр, ле кәсәки мьнр'а шьровәнәкьр».

25Һьнге Усьв готә Фьрәwьн: «Хәwнед Фьрәwьн йәк ьн. Тьште кӧ Хwәдейе бькә, әw ә'лами Фьрәwьн кьрийә. 26Әw һәр һ'әфт ногьнед р'ьнд, әw һ'әфт сал ьн, ӧса жи әw һәр һ'әфт сьмбьлед р'ьнд, һ'әфт сал ьн, әв хәwн йәк ьн. 27Әw һәр һ'әфт ногьнед һ'ьшколәкийә у qав-qавки, кӧ пәй wанр'а дәрк'әтьн, әw һ'әфт сал ьн у әw һәр һ'әфт сьмбьлед валайә жь байе р'оһьлате шәwьти, әw һәр һ'әфт салед хәлайе нә. 28Әз ве йәке дьбежьмә Фьрәwьн, wәки Хwәде тьште кӧ wе бькә, нишани Фьрәwьн кьрийә. 29Ва йә, һ'әфт сале бен, кӧ т'әмамийа wәлате Мьсьре wе т'ер у т'ьжи бә. 30Ле пәй wан салар'а, wе һ'әфт сала бьбә хәлайи у һ'әму т'ер у т'ьжибуна wәлате Мьсьре wе бе биркьрьне. Хәлайе wәлет даqӧртинә. 31У wе ӧса бә, кӧ жь дәст wе хәлайа кӧ wе пәйр'а бе, әw т'ер у т'ьжибуна wәлет иди нәйе биранине. Чьмки хәлайе гәләки гьран бә. 32Ле хәwна кӧ Фьрәwьнр'а дӧ щара һатийә wәк'ьландьне, те һ'әсабе, кӧ әв йәк алийе Хwәдеда ә'сәйикьри йә у Хwәде wе зутьрәке бькә. 33Бьра ньһа Фьрәwьн мәрьвәки билан у сәрwахт бьбинә у wи дайнә ль сәр т'әмамийа wәлате Мьсьре. 34Бьра Фьрәwьн ве йәке бькә, бәрпьрсийар дайнә ль сәр wәлет у нава ван һ'әфт салед т'ер у т'ьжида, жь һ'әму дәрәмәтед wәлате Мьсьре жь пенща йәки бьстиньнә. 35У бьра һ'әму хӧрәкед нава ван салед qәнщда кӧ wе бен т'оп кьн, у бьн дәсте Фьрәwьнда гәньм бьдьнә сәрһәв у бажарада хӧрәк хwәй кьн, 36wәки хӧрәк к'исе wәлетда һәбә, бона wан һ'әфт салед хәлайейә кӧ wе wәлате Мьсьреда бьбә, кӧ wәлат жь хәлайе qьр' нәбә».

37Әв йәк ль Фьрәwьн у һ'әму хӧламед wи хwәш һат. 38Фьрәwьн готә хӧламед хwә: «Һун дькарьн мәрьвәки мина ви бьбиньн, кӧ Р'ӧһ'е Хwәде[*] теда бә?» 39Һьнге Фьрәwьн готә Усьв: «Хwәде кӧ әв йәк ль бәр тә вәкьрийә, билан у сәрwахте мина тә т'ӧнәнә. 40Тӧ ль сәр мала мьнр'а бә, т'әмамийа щьмә'та мьн жи гӧһдарийа готьнед дәве тә бькә, әз т'әне т'әхте хwәда жь тә мәстьр бьм»[+]. 41У Фьрәwьн сәрда зедә кьр у готә Усьв: «Ва әз тә датиньмә ль сәр т'әмамийа wәлате Мьсьре». 42Һьнге Фьрәwьн гӧстила мора хwә жь т'ьлийа хwә дәрхьст, кьрә т'ьлийа Усьв, к'ьнщед к'ьтани зьрав лекьрьн у зьнщирәкә зер'ин авитә стуйе wи[+]. 43Әw ль ә'рәба хwәйә дӧда да сийаркьрьне у пешиа wи бь дәнге бьльнд дькьрьнә гази: «Чок бьдьн!» У әw дани ль сәр т'әмамийа wәлате Мьсьре. 44Фьрәwьн готә Усьв: «Әз Фьрәwьн ьм, бейи тә т'ӧ кәс, т'әмамийа wәлате Мьсьреда нькарьбә дәсте хwә йан ньге хwә бьльнд кә». 45Фьрәwьн наве Усьв дани Сафьнат'-Панеа у Аснат'а qиза Поти-Пәрайе т'әреqе бажаре Оне да wи. Усьв р'абу ль wәлате Мьсьре бьгәр'ә[+]. 46Усьв си сали бу, гава әw ль бәр Фьрәwьн п'адше Мьсьре сәкьни. Усьв жь щәм Фьрәwьн дәрк'әт, ль т'әмамийа wәлате Мьсьре гәр'ийа.

47Wан һ'әфт салед т'ер у т'ьжитийеда, ә'рде гәләк дәрәмәт да. 48Әwи һ'әму хӧрәкед wан һ'әфт салед кӧ ә'рде Мьсьре дьда, да сәр һәв, у әw хӧрәк бажарада щи-wар кьрьн, һәр хӧрәкед жь ә'рде дор у бәред бажара, нава wанда щи-wар кьрьн. 49Усьв мина qума бә'ре, һаqаси гәләк гәньм лод кьр, ӧса кӧ иди һ'әсаб нәкьрьн, чьмки нәдьһатә һ'әсабе.

50Бәри һатьна салед хәлайе, Усьвр'а дӧ кӧр' бун. Әвана Аснат'а qиза Поти-Пәрайе т'әреqе бажаре Оне жер'а анин. 51Усьв наве кӧр'е хwәйи ньхӧри дани Мьнашә[*] у гот: «Чьмки Хwәде һ'әму дәрд-кӧле мьн у мала баве мьн жь бира мьн дәрхьстьн». 52Наве йе дӧда дани Әфрайим[*] у гот: «Чьмки Хwәде wи wәлате зәлулийа мьнда, бәдәна мьн шин кьр».

53Әw һәр һ'әфт салед wәлате Мьсьредайә т'ер у т'ьжийе дәрбаз бун, 54у әw һәр һ'әфт салед хәлайе дәстпекьрьн, чаwа кӧ Усьв готьбу. Һ'әму wәлатада бу хәлайи, ле т'әмамийа wәлате Мьсьреда нан һәбу[+]. 55Гава бьр'чибун к'әтә т'әмамийа wәлате Мьсьре, щьмә'те бона нан һәwара хwә Фьрәwьн дани. Фьрәwьн готә һ'әму мьсьрийа: «Һәр'ьнә щәм Усьв, чь wәр'а бежә бькьн». 56Т'әмамийа р'уйе ә'рде бу хәлайи, Усьв һ'әму ә'мбар вәкьрьн у фьротә мьсьрийа. Хәлайи wәлате Мьсьреда гьран бу. 57У жь т'әмамийа т'опа дьне дьһатьнә Мьсьре, жь Усьв гәньм дьк'ьр'ин, чьмки ль сәр т'әмамийа р'уйе ә'рде хәлайи гьран бьбу.

#### 42


Аqуб кӧр'ед хwә дьшинә Мьсьре

1Аqуб бьһист кӧ ль Мьсьре гәньм һәйә у Аqуб готә кӧр'ед хwә: «Һун чь ч'ә'ве һәв дьньһер'ьн?» 2Готә wан: «Аwа мьн бьһистийә кӧ ль Мьсьре гәньм һәйә, бәржери ль wьр бьн у жь wьр мәр'а бьк'ьр'ьн, кӧ әм бьжин нәмьрьн». 3Дәһә бьрайед Усьв бәржер чунә Мьсьре, кӧ гәньм бьк'ьр'ьн. 4Ле Аqуб бьрайе Усьв Бьнйамин, т'әви бьрайед wи нә шанд, дьгот: «Бәлки qәзик бе сәре wи». 5Кӧр'ед Исраел[†] һатьбун гәньм бьк'ьр'ьн, т'әви йед майинә һати, чьмки ль wәлате Кәнанеда[†] хәлайи бу.

6Усьв хwәха сәрwере wи wәлати бу. Әwи хwәха жи хӧрәк дьфьротә т'әмамийа щьмә'та wәлет. Бьрайед Усьв һатьн у ль бәр wи дәвәр'уйа чунә ә'рде[+]. 7Усьв бьрайед хwә кӧ дитьн әwи әw нас кьрьн. Ле хwә ӧса да к'ьфше йане әw wан нас накә, т'әви wан һерс хәбәрда у готә wан: «Һун жь к'ӧ һатьнә?» Wана гот: «Әм жь wәлате Кәнане бона хӧрәк к'ьр'ине һатьнә». 8Усьв бьрайед хwә нас кьрьн, ле wана әw нас нәкьрьн. 9Һьнге Усьв әw хәwнед кӧ ль сәр wан дитьбун бир анин у готә wан: «Һун щә'сус ьн, һун һатьнә кӧ щики сьстийа ви wәлати бьбиньн»[+]. 10Wана готә wи: «На хwәйе мә, хӧламед тә һатьнә кӧ хӧрәк бьк'ьр'ьн». 11Әм һ'әму кӧр'ед бавәки нә, әм мәрьвнә ширһ'әлал ьн, хӧламед тә нә щә'сус ьн. 12Әwи готә wан: «На, һун һатьнә кӧ щики сьстийа wәлет бьбиньн». 13Wана гот: «Әм хӧламед тә, донздәһ бьра нә, wәлате Кәнанеда кӧр'ед бавәки нә, йе бьч'ук ньһа ль щәм баве мә йә, ле йәк жи иди т'ӧнә». 14Усьв готә wан: «Һәма әв ә кӧ мьн готә wә: ‹Һун щә'сус ьн!› 15Һуне бь ве йәке бенә щер'ьбандьн: Әз сәре Фьрәwьн кьм, һун жь вьр дәрнак'әвьн һ'әта кӧ бьрайе wәйи бьч'ук нәйе ве дәре. 16Жь нав хwәда йәки бьшиньн, бьра һәр'ә бьрайе wә бинә, ле һуне гьрти бьн, кӧ аһа готьнед wә бенә щер'ьбандьне, wанда р'асти һәйә йан на. Ле һәгәр на. Әз сәре Фьрәwьн кьм: ‹Һун щә'сус ьн!›» 17Се р'ожа әw авитьнә гьртихана кәле.

18Р'ожа сьсийа Усьв готә wан: «Аһа бькьн кӧ һун сах бьминьн, чьмки әз жь Хwәде дьтьрсьм. 19Һәгәр һун мәрьвнә ширһ'әлал ьн, бьра жь бьрайед wә йәк ве мала кӧ һун теда гьрти нә, бьминә, ле йед майин гәньм хәлайа мала хwәр'а бьгьһиньн, 20бьрайе хwәйи бьч'ук жи мьнр'а биньн, wәки готьна wә р'аст дәре у һун нәмьрьн». Wана ӧса жи кьр. 21У һьнге һәвр'а готьн: «Бь р'асти әм һьндава бьрайе хwәда гӧнәк'ар ьн, чьмки мә тә'ли-тәнгийа wи дит, гава ль бәр мә лава-диләк дькьр, ле мә гӧһ нәдайе, ләма жи әв тә'ли-тәнги те сәре мә». 22Р'убен ль wан вәгәр'анд у гот: «Мьн wәр'а нәдьгот: ‹Һьндава кӧр'ькда гӧна нәкьн?› Ле wә гӧр'а мьн нәкьр, ньһа хуна wи жь мә те хwәстьне»[+]. 23Wана ньзанәбун, кӧ Усьв wан фә'м дькә, чьмки пе т'әрщьмәкьр wанр'а хәбәр дьда. 24Усьв жь wан дур к'әт, гьрийа. Диса ль сәр wанда вәгәр'ийа, т'әви wан хәбәрда у жь нава wанда Шьмһ'ун гьрт, ль бәр ч'ә'ве wан әw гьреда. 25Усьв фәрман кьр, кӧ баред wан гәньм дагьрьн, у п'әре wан һәр кәси текьнә т'ер'ед wан, нане р'е жи wанр'а дайньн. Ӧса жи һатә кьрьне. 26Wана гәньме хwә ль к'әред хwә бар кьрьн у жь wьр чун. 27К'арвансәреда йәки жь wан т'ер'а хwә вәкьр, кӧ кайе бьдә к'әре хwә, дина хwә дайе ва йә п'әре wи ль сәр дәве т'ер'е йә. 28У әwи готә бьрайед хwә: «П'әре мьн ль мьн вәгәр'андьнә, ва йә әw вьр т'ер'а мьн дайә». Һьнге дьле wан нава wанда р'ьщьфи у бь тьрс һәвр'а готьн: «Хwәде әв чь ани ль сәре мә?»

29Әw һатьнә wәлате Кәнане, щәм баве хwә Аqуб у һәр тьште кӧ һатьбу ль сәре wан, т'әв гьликьрьн у готьне: 30«Мәрьв кӧ хwәйе wи wәлати йә мәр'а һ'ьшк хәбәрда, әм данинә дәwса щә'сусед wәлет. 31Мә wир'а гот: ‹Әм мәрьвнә ширһ'әлал ьн, әм нә щә'сус ьн. 32Әм донздәһ бьранә, кӧр'ед бавәки нә, ле йәк жи иди т'ӧнә, ле йе бьч'ук ньһа ль wәлате Кәнане щәм баве мә йә›. 33Wи мәрьве хwәйе wи wәлати мәр'а гот: ‹Әзе бь ве йәке бьзаньбьм кӧ һун мәрьвнә ширһ'әлал ьн, бьраки хwә щәм мьн бьһельн, ле һун бона хәлайа мала хwә, хӧрәк һьлдьн һәр'ьн. 34Ле бьрайе хwәйи бьч'ук мьнр'а биньн, wәки әз бьзаньбьм, кӧ һун нә щә'сус ьн, ле мәрьвнә ширһ'әлал ьн, әзе бьрайе wә бьдьмә wә, һуне жи бькарьбьн ви wәлатида т'ӧщарәтийе бькьн›».

35Гава wана т'ер'ед хwә вала дькьрьн, дина хwә дане wе к'иське п'әре wан һәр кәси жи т'ер'ед wанда нә. Wан у бавед хwәва, гава әw к'иськед п'әред хwә дитьн, тьрсийан. 36Һьнге баве wан, Аqуб готә wан: «Wә дәсте мьн жь кӧр'ед мьн кьрьн, Усьв т'ӧнә, Шьмһ'ун т'ӧнә у Бьнйамин жи дьхwазьн жь мьн бьстиньн, әв һ'әму те сәре мьн!» 37Р'убен баве хwәр'а хәбәрда у гот: «Һәгәр әз wи нәйньм нәдьмә тә, тӧ ван һәр дӧ кӧр'ед мьн бькӧжә, к'а әwи бьдә дәсте мьн у әзе wи пашда биньм бьдьмә тә». 38Ле Аqуб гот: «Кӧр'е мьне т'әви wә бәржер найе, чьмки бьрайе wи мьрийә у әw т'әне майә, һәгәр wе р'ийа кӧ һун теда дьчьн qәзик бе сәре wи, һьнге һуне п'ор'е мьни сьпи, бь к'әдәр бькьнә Дийаре Мьрийа».

#### 43


Бьра Бьнйамин т'әви хwә дьбьнә Мьсьре

1Хәлайе зор ль wәлет кьр. 2Гава гәньме жь Мьсьре анибун, хwарьн хьлаз кьрьн, баве wан готә wан: «Диса вәгәр'ьн бона мә һьнәк хӧрәк бьк'ьр'ьн». 3Ле Щьһуда ле вәгәр'анд у готе: «Әwи мәрьви гьлийе т'ам да дәсте мә у гот: ‹Һәгәр бьрайе wә т'әви wә нибә, р'уйе wә ль р'уйе мьн нәк'әвә›. 4Һәгәр те бьрайе мә т'әви мә бьшини, әме бәржер бьн тәр'а хӧрәк бьк'ьр'ьн, 5ле һәгәр тӧ нәшини, әм бәржер начьн. Чьмки әwи мәрьви мәр'а гот: ‹Һәгәр бьрайе wә т'әви wә нибә, р'уйе wә ль р'уйе мьн нәк'әвә›». 6Исраел[†] гот: «Чьма wә әв нәһәqи мьнр'а кьр: готә wи мәрьви кӧ бьраки wәйи дьн жи һәйә?» 7Wана гот: «Әwи мәрьви һ'але мә, һ'але пьсмамед мә бь һур-гьли пьрси гот: ‹Баве wә һе сах ә? Бьрайе wә диса һәнә?› Мә жи щаба ван пьрса да wи. Мә чь заньбу кӧ әwе бежә: ‹Бьрайе хwә бәржер биньн›?» 8Щьһуда баве хwә Исраелр'а гот: «Кӧр'ьк т'әви мьн бьшинә, әм р'абьн һәр'ьн, wәки әм сах бьминьн, нә әм бьмьрьн нә тӧ, нә жи зар'окед мә. 9Әз щабдарийа бона wи һьлдьдьмә ль сәр хwә, тӧ wи жь дәсте мьн бьхwазә, һәгәр әз wи нәйньм нәдьмә тә у ль бәр тә нәдьмә сәкьнандьне, т'әмамийа ә'мьре хwәда әз ль бәр тә гӧнәк'ар бьм. 10Һәгәр мә дәрәнги нәхьста, әм ньһа щара дӧда ле вәгәр'ийа бун». 11Баве wан Исраел wанр'а гот: «Һәгәр ӧса йә, ньһа аһа бькьн, т'әви хwә р'әзед башә ви wәлати хwәр'а һьлдьн у wи мәрьвир'а п'ешк'еш бәржер бьбьн, һьнәк мәлһ'әм, һьнгьв, бьһарәт[†], зьмьр[†], фьстәq у бәһив. 12Т'әви хwә жи дӧбарә п'әра һьлдьн, wан п'әред кӧ ль сәр дәвед т'ер'ед wә дани пашда һатьнә, бь дәстед хwә пашда бьбьн, дьбә кӧ шаш кьрьбьн, 13р'абьн бьре хwә һьлдьн у диса вәгәр'ьн щәм wи мәрьви. 14Бьра Хwәдейе Һәри Зор, бьдә wә кӧ һун ль бәр wи к'әрәме бьбиньн, wәки әw бьре wәйи дьн у Бьнйамин ль wә вәгәр'инә. Ле һәгәр әз дәсте хwә жь wан кӧр'ед хwә бькьм жи, бьра бекӧр' бьм».

15У вана әв п'ешк'еш у дәсте хwәда жи дӧбарә п'әрә, ӧса жи Бьнйамин һьлдан р'абун бәржери Мьсьре бун у ль бәр Усьв сәкьнин. 16Гава Усьв Бьнйамин т'әви wан дит, готә wәк'иле мала хwә: «Ван мәрьва бьбә мале, гошти сәржекә у һазьр кә, чьмки әwе фьравине т'әви мьн бьхwьн». 17У wи мәрьви, Усьв чаwа готьбуйе, ӧса жи кьр, әw мәрьв бьрьнә мала Усьв. 18Әв мәрьвана тьрсийан, кӧ әw бьрьнә мала Усьв һьнге готьн: «Бәре пешьн әм бона wан п'әред т'ер'ед хwәда тенә бьрьне, кӧ һ'ьщуми ль сәр мә бькә, ль сәр мәда бьгьрә мә бькә хӧлам, ӧса жи к'әред мә». 19Һьнге әw незики wи мәрьве wәк'иле мала Усьв бун у бәр дәре мале wир'а хәбәрдан, 20у готьне: « Хwәйе мә, щара пешьн әм бәржер һатьн кӧ хӧрәк бьк'ьр'ьн, 21гава әм гьһиштьнә к'арвансәрәке, мә т'ер'ед хwә вәкьрьн, мә дина хwә дайе, ва йә п'әре мә һәр кәси, wәкә к'ашед хwә, ль сәр дәве т'ер'ед мә бун. Мә бь дәсте хwә әw пашда анинә. 22У сәрда жи мә т'әви хwә диса п'әрә бәржер анинә, бона хӧрәк бьк'ьр'ьн. Әм ньзаньн к'е п'әред мә кьрьбунә т'ер'ед мә». 23Әwи гот: «Ә'дьл бьн, нәтьрсьн, Хwәдейе wә у Хwәдейе баве wә хьзнә т'ер'ед wәда да wә, wә п'әред хwә данә мьн» һьнге Шьмһ'ун дәрхьст ани щәм wан. 24Wәк'ил әw мәрьвана бьрьнә мала Усьв у ав да wан ньгед хwә шуштьн, к'әред wан альфкьрьн. 25Wана жи п'ешк'ешед хwә бона һатьна Усьвә нивро һазьр кьрьн, чьмки әw пе һ'әсийа бун, кӧ әwе ль wьр нен бьхwьн. 26Гава Усьв һатә мале, wана п'ешк'ешед дәсте хwәда анинә мале данә wи у һ'әта ә'рде ль бәр wи дәвәр'уйа чун. 27Усьв һ'ал-wәхте wан пьрси у гот: «Сьһ'әта каләмере баве wә, бона әwи кӧ wә мьнр'а гьли кьр, чаwа йә? Әwи һе сах ә?» 28Wана гот: «Хӧламе тә, баве мә һе сах ә, әwи һе ль сәр сьһ'әт у qәwата хwә йә». У ль бәр wи дәвәр'уйа чун, qәдьр кьрьн. 29Һьнге Усьв сәре хwә бьльнд кьр, кӧр'е дийа хwә, бьре хwә Бьнйамин дит у гот: «Әв ә бьре wәйи бьч'ук, бона к'ижани wә мьнр'а гьли кьр?» У гот: «Бьра Хwәде тә хwәй кә, лаwо!» 30Усьв бь ләз дәрк'әтә дәрва, чьмки бона бьре агьр дьла к'әтьбу у к'әтә ода һьндӧр' у ль wьр гьрийа. 31Р'уйе хwә шушт у дәрк'әтә дәрва, хwә гьрт у гот: «Нан дайньн». 32Wир'а башqә, wанр'а башqә у wан мьсьрийар'а жи, йед кӧ т'әви wан дьхwарьн башqә данин. мьсьрийа т'әви ибранийа[†] нан нә дьхwар, чьмки бона мьсьрийа әв йәк һ'әрами бу[+]. 33У бьра бәр wи р'уньштьн, йе ньхӧри льгора ньхӧртийа хwә, йе бьч'ук ль гора бьч'уктийа хwә, ван мәрьва һәвдӧ дьньһер'ин у ә'щебмайи мабун. 34Усьв жь хwарьна ль бәр хwә дьшанд дькьрә ль бәр wан, ле п'ара Бьнйамин жь п'ара йед дьн пенщ щара зедәтьр бу. Вана готьна тә вәхwарьн у т'әви Усьв к'ефхwәш бун.

#### 44

1Усьв ә'мьр ль wәк'иле мала хwә кьр у гот: «Т'ер'ед ван мәрьва чьqаси кӧ әw дькарьн бьбьн хӧрәква дагьрә у п'әре һәр кәси жи дайнә ль сәр дәве т'ер'ед wан, 2ле к'аса мьн, к'аса зивин, т'әви п'әре хӧрәк дайнә ль сәр дәве т'ер'а йе һәри бьч'ук». Әwи wәкә готьна Усьв кьр. 3Сьбәһ кӧ зәлал бу, әw мәрьвана һатьнә вәр'екьрьне, әw у к'әред wан. 4Әwана жь бажер чун, ле һе дур нәк'әтьбун, гава Усьв готә wәк'иле мала хwә: «Р'абә пар'а пәй wан мәрьва к'әвә, хwә wанр'а бьгьһинә у wанр'а бежә: ‹Wә чьма жь бәр qәнщийева хьраби кьр? 5Чьма к'аса мьнә зивин дьзи[*]? Әва нә әw ә, йа кӧ хwәйе мьн пе вәдьхwә у пе wе жи дьньһер'и? Wә әв йәк кьрә хьраби›». 6Wәк'ил хwә ль wанр'а гиһанд у әв хәбәред Усьв wанр'а готьн. 7Wана wир'а гот: «Чьма хwәйе мьн тьштед һа дьбежә? Һаша жь хӧламед тә, кӧ әw тьште ӧса бькьн! 8Аwа мә кӧ әw п'әред ль сәр дәве т'ер'ед хwә дитьн, жь wәлате Кәнан[†] анин данә тә, иди wе чаwа бә, кӧ әм жь мала хwәйе тә зив йан зер' бьдьзьн? 9Щәм к'ижан хӧламед тә әw дәрк'әвә, бьра әw бе кӧштьне у әм жи бьбьнә хӧламед хwәйе хwә». 10Әwи гот: «П'ак, wә чаwа гот бьра ӧса бә, щәм к'ижани әw дәре бьра әw мьнр'а бьбә хӧлам, ле һун бесущ бьн». 11Аwа һәр йәки зу-зу т'ер'а хwә дани ә'рде у һәр йәки т'ер'а хwә вәкьр. 12Wәк'ил жь т'ер'а йе мәзьнда дәстпекьр гәр'ийа һ'әта йе бьч'укда хьлаз кьр, к'ас т'ер'а Бьнйаминда дит. 13Һьнге wана к'ьнще хwә qәлаштьн, һәр йәки к'әре хwә бар кьр у вәгәр'ийанә бажер.

14Щьһуда бьрайед хwәва һатьнә мала Усьв, әwи һе ль wьр бу у дәвәр'уйа ль бәр wи чунә ә'рде. 15Усьв готә wан: «Wә әв чь кьр? Wә ньзаньбу кӧ мәрьвәки мина мьн р'ә'мьлдарийе wе бькә?» 16Щьһуда гот: «Әм чь бежьнә хwәйе хwә? Әм чь бежьн? Йан әм чаwа хwә р'успи кьн? Хwәде нәһәqийа хӧламед тә ә'йан кьр, ва йә әм хӧламед хwәйе хwә нә, һьн әм, һьн жи әwи кӧ к'ас жь щәм wи дәрк'әт». 17Усьв гот: «Һаша жь мьн кӧ әз ве йәке бькьм! Әwи кӧ к'ас жь щәм wи дәрк'әт, бьра әw т'әне мьнр'а бьбә хӧлам, ле һун бь хер у сьламәт һәвраз сәр баве хwәда һәр'ьн».


Щьһуда бона Бьнйамин лава дькә

18Һьнге Щьһуда чу незик у готе: «Хwәйе мьн, изьна тә һәбә, бьра хӧламе тә гьлики бежә хәбәрәке бьгьһинә гӧһе хwәйе хwә у һерса тә ль сәр хӧламе тә р'анәбә, чьмки тӧ йәки мина Фьрәwьн и. 19Хwәйе мьн жь хӧламед хwә пьрсибу готьбу: ‹Бав йан бьре wә һәнә?› 20Һьнге мә хwәйе хwәр'а гот: ‹Бавәки мәйи каләмер һәйә у кӧр'әки wийи бьч'уки калтийа wида буйи һәйә, бьре wийи деда мьрийә, т'әне әw жь дийа хwә майә у баве wи, wи һ'ьз дькә›[+]. 21Тә хӧламед хwәр'а гот: ‹Әwи бәржер биньнә щәм мьн, кӧ әз wи бь ч'ә'ва бьбиньм›. 22Мә һьнге хwәйе хwәр'а гот: ‹Әw кӧр'ьк нькарә жь баве хwә бьqәтә, гава әw жь баве хwә бьqәтә, баве щандә›. 23Ле тә хӧламед хwәр'а гот: ‹Һәгәр һун бьрайе хwәйи бьч'ук т'әви хwә бәржер нәйньн, щарәкә дьн р'уйе wә р'уйе мьн нәк'әвә›. 24У гава әм һәвраз чунә щәм хӧламе тә, баве мьн, әw готьнед хwәйе хwә, мә wир'а гьли кьрьн. 25Гава баве мә гот: ‹Р'абьн диса вәгәр'ьн бона мә һьнәк хӧрәк бьк'ьр'ьн›. 26Һьнге мә гот: ‹Әм нькарьн бәржер һәр'ьн. Ле һәгәр бьрайе мәйи бьч'ук т'әви мә бе, әме һьнге бәржер һәр'ьн, чьмки әм нькарьн р'уйе wи мәрьви бьбиньн, һ'әта бьрайе мәйи бьч'ук т'әви мә нәйе›. 27Хӧламе тә, баве мьн готә мә: ‹Һун заньн жьна мьн дӧ кӧр' мьнр'а анин, 28йәк жь дәсте мьн чу у мьн гот: «Р'асти әw һатийә дьр'андьне» у һ'әта ньһа мьн әw нәдитийә. 29Ле wәки һун әви жи, жь бәр ч'ә'ве мьн дәрхьн бьбьн у qәзик бе сәре wи, һуне п'ор'е мьни сьпи, дәрд-кӧлава бькьнә Дийаре Мьрийа›. 30Һәгәр ньһа әз һәр'ьмә щәм хӧламе тә, баве хwә, кӧр'ьке wи нә т'әви мә бә, ә'мьре wи кӧ ә'мьре wива гьредайи йә, 31гава бьбинә кӧ кӧр'ьке wи т'ӧнә, wе щандә у хӧламед тә, wе баве хwәйи хӧламе тә, wи п'ор'ед сьпи бь к'әдәр бькьнә Дийаре Мьрийа. 32Чьмки әз, хӧламе тә щәм баве хwә бумә щабдаре кӧр'ьке wи у мьн готийе: ‹Һәгәр әз wи нәйньм нәдьмә тә, әз т'әмамийа ә'мьре хwәда ль бәр баве хwә гӧнәк'ар бьм›. 33Аwа әз ньһа т'әwаqә жь тә дькьм, бьра әз, хӧламе тә дәwса wи кӧр'ьки хwәйе хwәр'а бьбә хӧлам, кӧр'ьк бьра т'әви бьрайед хwә һәвраз һәр'ә. 34Чьмки, әзе чаwа р'абьм һәвраз һәр'ьмә щәм баве хwә, һәгәр кӧр'ьк нә т'әви мә бә? Нәбә кӧ әз wе qәзийа кӧ бе сәре баве мьн бьбиньм».

#### 45


Усьв хwә дьда ә'йанкьрьне

1Һьнге Усьв нькарьбу хwә зәфт кьра, ль бәр һ'әмуйед кӧ щәм wи сәкьнибун кьрә qир'ин: «Һ'әму мәрьва жь щәм мьн дәрхьн!» Кәсәки хәриб щәм wи нәма, гава Усьв хwә бьрайед хwәва да наскьрьне. 2Кур'ин к'әте гьрийа, мьсьрийа бьһист, әв дәнг гьһиштә мала Фьрәwьн жи. 3Усьв готә бьрайед хwә: «Әз Усьв ьм. Баве мьн һе сах ә?» Ле бьрайед wи нькарьбун щаба wи бьдана, чьмки ль бәр wи бьбунә кәвьр мабун. 4Усьв готә бьрайед хwә: «К'әрәм кьн, wәрьнә незик», әw жи чунә щәм у wи гот: «Әз бьрайе wә Усьв ьм, йе кӧ wә фьротә Мьсьре. 5Ле ньһа бәр хwә нәк'әвьн у ль wә чәтьн нәйе, кӧ wә әз фьротьмә вьра, чьмки Хwәде әз бәри wә шандьмә вьра, бона хwәйкьрьна жийина wә. 6Чьмки әва дӧ салед хәлайинә ль сәр дьне, ле һе пенщ сал жи һәнә, кӧ wе вәдан у дьруне нәбә. 7Хwәде әз бәри wә шандьм, wәки ль сәр дьне к'ока wә бьһелә у жийина wә бь азайикә мәзьн хwәй кә. 8Аwа, йе кӧ әз шандьмә вьра һун нибун, ле Хwәде бу, әwи әз кьрьмә баве Фьрәwьн у хwәйе т'әмамийа мала wи, ӧса жи сәрwере т'әмамийа wәлате Мьсьре. 9Ньһа р'абьн зу һәвраз һәр'ьнә щәм баве мьн у жер'а бежьн: ‹Кӧр'е тә Усьв аһа дьбежә: «Хwәде әз кьрьмә хwәйе т'әмамийа Мьсьре, нәсәкьнә зу бәржер wәрә щәм мьн. 10Те т'опрахе Гошәнеда незики мьн бьмини, т'әви кӧр'ед хwә, кӧр'ед кӧр'ед хwә, пәз у дәwаред хwә у һ'әму һәбука хwәва»›. 11Әзе wьр тә т'ер кьм, чьмки һе пенщ салед хәлайе һәнә, wәки тӧ, мала хwә у һәбука хwәва т'ӧнәбуне нәбини. 12Ва йә, ч'ә'ве wә у ч'ә'ве бьрайе мьн Бьнйамин дьбиньн, кӧ дәве мьн ван тьшта wәр'а дьбежьн. 13Дәрһәqа т'әмамийа р'умәта мьнә Мьсьреда у һәр тьште кӧ wә дит баве мьнр'а гьликьн у зу баве мьн бәржер биньнә вьр». 14Хwә авитә стӧкӧра Бьнйамин у гьрийа. Бьнйамин жи сәр стӧкӧра wида гьрийа. 15Чу р'уйе һ'әму бьрайед хwә у сәр wанда дьгьрийа. Пәй ве йәкер'а бьрайед wи пер'а хәбәрдан.

16Дәнг гьһиштә мала Фьрәwьн, кӧ бьрайед Усьв һатьнә. Әв йәка ль Фьрәwьн у хӧламед wи хwәш һат. 17Фьрәwьн готә Усьв: «Бежә бьрайед хwә: ‹Бьра аһа бькьн: Һ'әйwанед хwә бар кьн у һәр'ьнә wәлате Кәнане[†], 18у баве хwә, нәфәред хwә һьлдьн у wәрьнә щәм мьн. Әзе wәлате Мьсьреда щийе һәри qәнщ бьдьмә wә у һуне жь хер-бәрәк'әта wәлет бьхwьн›. 19Әз ә'мьр ль тә дькьм кӧ wанр'а бе готьне: ‹Бьра аһа бькьн: Жь wәлате Мьсьре бона зар'окед хwә у жьнед хwә ә'рәба хwәр'а һьлдьн у һәр'ьн баве хwә һьлдьн у бен. 20Бьра ч'ә'ве wә һур-муред wәда нәминә, чьмки һ'әму хер-хьзна wәлате Мьсьре йа wәйә›».

21Кӧр'ед Исраел[†] ӧса жи кьрьн. Усьв ль гора ә'мьре Фьрәwьн ә'рәбә данә wан у нане р'ийа wан да wан. 22Һәр йәки жь wан дәстә к'ьнщ да wан, ле сесьд зив у пенщ дәст к'ьнщ данә Бьнйамин. 23Баве хwәр'а жи, дәһә к'әред хер-хьзна Мьсьрева баркьри у дәһә к'әред ме жи гәньм, нан у хӧрәква баркьри бона р'ийа баве хwә шанд. 24Гава бьрайед хwә шандьн, әw р'ек'әтьн, әwи гот: «Р'ева шәр' нәкьн».

25Әw жь Мьсьре һәвраз чун у һатьнә wәлате Кәнане, щәм баве хwә Аqуб. 26У wир'а гьли кьрьн готьн: «Усьви һе сах ә! Бәле! Әw сәрwере т'әмамийа wәлате Мьсьре йә». Дәст у п'ийед wи ле сар бун, чьмки әwи нькарьбу готьна wан баwәр бькьра. 27Гава әw һ'әму готьнед Усьв кӧ wанр'а готьбу wир'а гьли кьрьн у ә'рәбед Усьв бона wи шандьбун кӧ әw пе һәр'ә дитьн, р'ӧһ' ль бәр бина баве wан Аqубда һат. 28Исраел гот: «Бәс ә! Кӧр'е мьн Усьв һе сахә! Әз һәр'ьм кӧ бәри мьрьна хwә wи бьбиньм».

#### 46


Аqуб мала хwәва дьчә Мьсьре

1Исраел[†] һ'әму һәбука хwә һьлда у һатә Бир-Шевайе. Ль wьр гори Хwәдейе баве хwә Исһаqр'а дан[+]. 2Хwәде шәв дитьнокеда Исраелр'а хәбәрда у гот: «Аqубо! Аqубо!» Әwи гот: «Әзи ва мә». 3Хwәде гот: «Әз Хwәде мә, Хwәдейе баве тә мә, жь бәржерчуйина Мьсьре нәтьрсә. Чьмки әзе тә ль wе дәре бькьмә мьләтәки мәзьн. 4Әзе хwәха т'әви тә бәржери Мьсьре бьм у әзе хwәха тә диса һәвраз биньм, Усьве дәстед хwә дайнә ль сәр ч'ә'вед тә»[+]. 5Аqуб жь Бир-Шевайе р'ек'әт, кӧр'ед Исраел баве хwә Аqуб, жьн у зар'окед хwә ль wан ә'рәбед кӧ Фьрәwьн wанр'а шандьбун кӧ пе һәр'ьн, һьлдан бьрьн. 6Аqуб т'әви т'әмамийа зӧр'әта хwә, һ'әйwанед хwә у әw һәбука хwә, йа кӧ ль wәлате Кәнанеда[†] т'оп кьрьбун һьлдан һатьнә Мьсьре. 7Әwи т'әви хwә кӧр' у qизед хwә нәбийед хwә, т'әмамийа зӧр'әта хwә хwәр'а анинә Мьсьре.

8Әв ьн наве wан кӧр'ед Исраел, йед кӧ һатьнә Мьсьре. Аqуб у кӧр'ед хwәва. Ньхӧрийе Аqуб Р'убен бу[+]. 9Кӧр'ед Р'убен: Һәнох, Паллу, Һәсрун у К'арми бун[+]. 10Кӧр'ед Шьмһ'ун: Йәмуел, Йамин, Оһад, Йахин, Сохар бун у кӧр'е жьна кәнани[†] Шаwул бу[+]. 11Кӧр'ед Леwи: Гершон, Qоһат' у Мерари бун[+]. 12Кӧр'ед Щьһуда: Әр, Онан, Шелаһ, Перес у Зәраһ бун (ле Ә'р у Онан wәлате Кәнанеда мьрьн[*]) у кӧр'ед Перес: Һәсрун у Һамул бун[+]. 13Кӧр'ед Исахар: Т'ола, Пуа, Йашув у Шимрон бун[+]. 14Кӧр'ед Зәбулон: Сәред у Елон у Йалйел бун[+]. 15Әв бун кӧр'ед Леайе, йа кӧ әwе Паддан-Арамда Аqубр'а анин, ӧса жи qиза wи Дина. Т'әмамийа кӧр' у qизава си у се нәфс бун.

16Кӧр'ед Гад: Сифйон, Һагги, Шуни, Әсбон, Ә'ри, Ароди у Арели бун[+]. 17Кӧр'ед Ашер: Имна, Ишwа, Ишwи, Бьриһа у хушка wан Сәрах бун. Кӧр'ед Бьриһа: Һ'әбәр у Малк'ийел бун[+]. 18Әв бун кӧр'ед Зилпайе, йа кӧ Лабан да qиза хwә Леайе у әwе шанздәһ нәфс Аqубр'а анин.

19Кӧр'ед Р'аһела жьнә Аqуб: Усьв у Бьнйамин бун. 20Усьвр'а жи ль wәлате Мьсьре, жь Аснат'а qиза Поти-Пәрайе т'әреqе бажаре Оне Мьнашә у Әфрайим бун[+]. 21Кӧр'ед Бьнйамин: Бәла, Бәк'ьр, Ашбел, Гера, Нә'ман, Еһи, Р'ош, Мупим, Һ'упим у Ард бун[+]. 22Әв бун кӧр'ед Р'аһеле, йед кӧ Аqубр'а бун, һ'әму ль сәрһәв чардәһ нәфс бун.

23Кӧр'е Дан: Һ'ушим бу[+]. 24Кӧр'ед Нәфтәли: Йасйел, Гуни, Йесәр у Шиллем бун[+]. 25Әв бун кӧр'ед Билһайе, йа кӧ Лабан дабу qиза хwә Р'аһеле. Әwе гьшк ль сәрһәв һ'әфт нәфс Аqубр'а анин. 26Һ'әму нәфсед кӧ жь бәдәна Аqуб бьбун һатьнә Мьсьре, пештьри жьнед кӧр'а шест у шәш нәфс бун. 27Усьвр'а жи дӧ кӧр' Мьсьреда бьбун, гава Аqуб нәфәред хwәва чу Мьсьре, әw һ'әфте[*] нәфс бун[+].

28Аqуб Щьһуда пешийе шандә щәм Усьв, кӧ әw р'ийа Гошәне нишани wи кә. У әw һатьнә т'опрахе Гошәне. 29Усьв ә'рәба хwә һазьр кьр, р'абу чу Гошәне пешийа баве хwә Исраел, гава ч'ә'в wи к'әт, хwә авитә стӧкӧра wи у еп'ещә wәхт стӧкӧра wида гьрийа. 30Һьнге Исраел готә Усьв: «Ньһа әз мьрьна хwә р'ази мә, чьмки ч'ә'ве мьн ль ч'ә'ве тә к'әт, кӧ тӧ һе сах-сьламәт и». 31Усьв бьрайед хwә у малбаванед хwәр'а гот: «Әз р'абьм һәвраз һәр'ьм, Фьрәwьнр'а гьли кьм у бежьме: ‹Бьрайед мьн у малбаванед мьн, кӧ Кәнанеда дьман, һатьнә щәм мьн. 32Әw мәрьвана шьван ьн, чьмки р'енщбәр ьн, пәз у дәwаред хwә у һ'әму һәбука хwә хwәр'а анинә›. 33Ле гава Фьрәwьн гази wә кә у жь wә бьпьрсә: ‹Һун хwәйе чь п'ешәйи нә?› 34Һун wир'а бежьн: ‹Әм, хӧламед тә, жь зар'отийа хwәда һ'әта ньһа, әм жи кал-бавед мә жи, р'енщбәр бунә›, wәки һун т'опрахед Гошәнеда бьминьн. Чьмки ль щәм мьсьрийа шьванти һ'әрами йә»[+].

#### 47

1Усьв һат Фьрәwьнр'а гьли кьр у гот: «Бав у бьрайед мьн, пәз у дәwаред хwә у һ'әму һәбука хwәва жь wәлате Кәнане[†] һатьнә, әwә ньһа ль т'опрахед Гошәне нә». 2Әwи жь нав бьрайед хwәда, пенщ мәри бьрьн дәрхьстьнә диwана Фьрәwьн. 3Фьрәwьн жь бьрайед wи пьрси: «Һун хwәйе чь п'ешәйи нә?» Wана готә Фьрәwьн: «Әм, хӧламед тә шьван ьн, әм жи кал-бавед мә жи». 4У готьнә Фьрәwьн: «Әм һатьнә кӧ ви wәлатида фьрари бьминьн, чьмки ч'ерә бона һ'әйwанед хӧламед тә т'ӧнә, жь дәст хәлайа гьранә wәлате Кәнанеда, изьна тә һәбә хӧламед тә т'опрахед Гошәнеда бьминьн». 5Һьнге Фьрәwьн готә Усьв: «Бав у бьрайед тә һатьнә щәм тә, 6wәлате Мьсьре ль бәр тә йә, бав у бьрайед хwә wәлатда щийе һәри qәнщда щиwар кә, бьра әw т'опрахед Гошәнеда бьминьн, ле һәгәр тӧ зани нава wанда йед сәрхwә һәнә, wан бькә сәрwеред һ'әйwанед мьн».

7Усьв баве хwә Аqуб ани дәрхьстә диwана Фьрәwьн у Аqуб дӧа ль Фьрәwьн кьр. 8Фьрәwьн жь Аqуб пьрси: «Тӧ чәнд сали йи?» 9Аqуб ль Фьрәwьн вәгәр'анд у гот: «Салед мьнә фьрари сәд си сал ьн. Салед ә'мре мьн һьндьк у бехер бун у нәгьһиштьнә салед ә'мре кал-бавед мьнә нава р'ожед фьрарийа wанда»[+]. 10Аqуб дӧа ль Фьрәwьн кьр у жь диwана Фьрәwьн дәрк'әт. 11Усьв чаwа Фьрәwьн фәрман кьрьбу, бав у бьрайед хwә wәлате Мьсьреда, щийе һәри qәнщда, жь т'опрахе Р'амсесе, мьлк'әк да wан у әw щиwар кьрьн[+]. 12Усьв баве хwә, бьрайед хwә у т'әмамийа мала баве хwә, нәфәред wанва нан дькьрьн.


Кьрьна Усьв wә'де хәлайе

13Т'әмамийа wәлетда нан т'ӧнәбу, чьмки хәлайе гәләки зор дьда у жь дәст бьр'чибуне һ'але wәлате Мьсьре у Кәнане т'ӧнәбу. 14Усьв жь йед кӧ гәньм дьк'ьр'ин, һ'әму п'әред кӧ ль wәлате Мьсьре у Кәнанеда һәбун т'оп кьр. Усьв п'әрә анинә мала Фьрәwьн. 15Гава п'әре wәлате Мьсьре у Кәнане хьлаз бун, һ'әму мьсьри һатьнә щәм Усьв у готьне: «Нан бьдә мә! Чьма әм ль бәр ч'ә'ве тә бьмьрьн, wәки п'әре мә хьлаз бунә?» 16Һьнге Усьв гот: «Һәгәр п'әрә хьлаз бунә, һ'әйwанед хwә биньн, әзе бәр һ'әйwанед wәва хӧрәк бьдьмә wә». 17У wана һ'әйwанед хwә анинә щәм Усьв, Усьв бәр һәспед wанва, пәзед wанва, дәwаред wанва, к'әред wанва нан да wан, у wе сале әwи бәр һ'әму һ'әйwанед wанва нан да wан. 18Әw сал дәрбаз бу, сала дьн һатьнә щәм wи у готьне: «Әм жь хwәйе хwә вәнашерьн кӧ һ'әму п'әре мә хьлаз бунә, у һ'әйwанед мә жи бунә йед хwәйе мә, иди тьштәки мә бона хwәйе мә нәмайә пештьри бәдәнед мә у ә'рдед мә. 19Чьма әм у ә'рдед хwәва ль бәр тә бьмьрьн? Мә у ә'рдед мә жи бь нан бьк'ьр'ә, әм у ә'рдед хwәва бьбьнә хӧламед Фьрәwьн, у т'охьм бьдә мә, кӧ әм бьжин у нәмьрьн, wәки ә'рд вьки-вала нәбә».

20Һьнге Усьв т'әмамийа ә'рде Мьсьре Фьрәwьнр'а к'ьр'и, чьмки хәлайе зор дьда wан, мьсьрийа һәр йәки зәвийе хwә дьфьрот. Ә'рде Мьсьре бу йе Фьрәwьн. 21Әwи жь сәрики Мьсьре һ'әта сәре дьн, т'әмамийа щьмә'те кьрә хӧлам[*]. 22Т'әне ә'рде т'әреqа нә к'ьр'и, чьмки жь алийе Фьрәwьнда п'арәк т'әреqар'а дьк'әт у wана жь wе п'ара кӧ Фьрәwьн дьда wан дьжит, ләма жи ә'рдед хwә нәфьротьн. 23Һьнге Усьв готә щьмә'те: «Ва йә мьн һун у ә'рдед wә Фьрәwьнр'а к'ьр'ин, һане wәр'а т'охьм у ә'рде бьчиньн. 24Һун гәрәке нандьрунеда жь пенщ п'ара п'арәке бьдьнә Фьрәwьн, ле чар п'аре wәр'а бьминә, бона ә'рде бьчиньн у хwарьна хwә, йед мала хwәда у бона зар'окед хwә». 25Wана гот: «Тә әм хьлаз кьрьн! Бьра әм к'әрәме ль бәр ч'ә'ве хwәйе хwә бьбиньн у әм Фьрәwьнр'а бьбьнә хӧлам». 26Усьв әв йәк Мьсьреда кьрә qанун, һ'әта р'ожа иро жи жь пенща йәк йа Фьрәwьн ә, пештьри ә'рде т'әреqа, кӧ нәбу йе Фьрәwьн.


Т'әмийа Аqубә ахьрийе

27Исраел[†] ль wәлате Мьсьре, т'опрахед Гошәнеда дьма, ль wьр бу хwәйимьлк', шин бун у гәләки ль һәв зедә бун. 28Аqуб wәлате Мьсьреда һ'ьвдәһ сала сах ма. Т'әмамийа ә'мьре хwә Аqуб сәд чьл у һ'әфт сал бун. 29Гава р'ожед мьрьна Исраел незик бун, әwи гази кӧр'е хwә Усьв кьр у готә wи: «Һәгәр мьн ль бәр ч'ә'ве тә к'әрәм дитийә, һиви дькьм, дәсте хwә бькә ль бьн р'ә'не һета мьн[*]. К'әрәма хwә, бьди хатьре һ'ӧб у амьнийе, мьн Мьсьреда дәфьн нәки. 30Ле бьра әз т'әви кал-бавед хwә бьһеньжьм, тӧ мьн жь Мьсьре һьлди бьби нав т'ьрбед wанда дәфьн ки». Усьв гот: «Әзе wәкә готьна тә бькьм»[+]. 31У әwи гот: «Дә мьнр'а сонд бьхwә». Усьв wир'а сонд хwар. Һьнге Исраел сәре хwә ль сәрп'ийа ньвине дани[*].

#### 48


Аqуб дӧа ль Әфрайим у Мьнашә дькә

1Пәй ве йәкер'а готьнә Усьв: «Баве тә нәхwәш ә». Әwи һәр дӧ кӧр'ед хwә Мьнашә у Әфрайим т'әви хwә һьлдан чу. 2Щаб данә Аqуб у готьне: «Ва йә кӧр'е тә Усьв сәр тәда те». Исраел[†] сәр qӧдуме хwәда һат у ль сәр ньвина хwә р'уньшт. 3Аqуб готә Усьв: «Хwәдейе Һәри Зор ль wәлате Кәнане[†] Лузеда мьнва хӧйа бу, дӧа ль мьн кьр 4у готә мьн: ‹Әзе тә шин кьм у ль һәв зедә кьм у жь тә мьхӧлqәта пешда биньм, әви wәлати жи пәй тәр'а әзе чаwа мьлк'е һ'әта-һ'әтайе бьдьмә зӧр'әта тә›[+]. 5Ньһа әw һәр дӧ кӧр'ед тәйә кӧ Мьсьреда, бәри һатьна мьнә щәм тә Мьсьре, кӧ тәр'а бунә, әw кӧр'ед мьн ьн, Әфрайим у Мьнашә, wе мина Р'убен у Шьмһ'ун бьбьнә кӧр'ед мьн, 6ле зар'ед пәй ванр'а кӧ жь тә бьбьн, тәр'а бьн, әwе wартийеда сәр навед бьратийа хwә бенә һ'әсабе. 7Чьмки гава әз жь Паддане дьһатьм, wәлате Кәнанеда, һьндьк мабу кӧ әм бьгьһиштана Әфрат'е, р'еда Р'аһела дийа тә мьнр'а бу дәрд мьр, мьн әw ль wе дәре, ль сәре р'ийа Әфрат'е, аwа готи Бәйтләһ'ме дәфьн кьр»[+].

8Исраел кӧр'ед Усьв дитьн у гот: «Әв к'е нә?» 9Усьв готә баве хwә: «Кӧр'ед мьн ьн, йед кӧ Хwәде ль вьр данә мьн». Аqуб гот: «К'әрәма хwә wан бинә щәм мьн, әз дӧа ль wан бькьм». 10Ч'ә'ве Исраел жь мәзьнайе мә'рьм бьбун, әwи нькарьбу зәлал бьдита, Усьв әw незики баве хwә кьрьн, әwи әw р'амусан у һ'әмез кьрьн. 11Исраел готә Усьв: «Гӧмана мьн т'ӧнәбу кӧ мьн р'уйе тә жи бьдита, ле ва йә Хwәде зӧр'әта тә жи нишани мьн кьр». 12Усьв әw жь сәр чока wи р'акьрьн у хwәха һ'әта ә'рде дәвәр'уйа чу. 13Усьв һәр дӧ кӧр'ед хwә һьлдан, Әфрайим да дәсте хwәйи р'асте, алийе Исраели ч'әпе у Мьнашә да дәсте хwәйи ч'әпе, алийе Исраели р'асте у незики wи кьрьн. 14Исраел qәста дәстед хwә щигӧһастьн у дәсте хwәйи р'асте дьреж кьр дани сәр сәре йе бьч'ук Әфрайим у дәсте ч'әпе дани сәр сәре Мьнашә. Ле бәле Мьнашә йе ньхӧри бу. 15У дӧа Усьв кьр у гот: «Әw Хwәдейе кӧ бавед мьн Бьраһим у Исһаq р'ийа wида чунә, әw Хwәдейе кӧ жь р'ожа буйина мьнда һ'әта иро шьванти ль мьн кьрийә, 16әw мьлйак'әте[†] кӧ әз жь һәр хьрабийе азад кьрьмә, бьра дӧа ван кӧр'а бькә у бь наве мьн у навед кал-бавед мьн Бьраһим у Исһаq бенә газикьрьне, нава дьнеда гәләки ль һәв зедә бьн». 17Гава Усьв дит кӧ баве wи дәсте хwәйи р'асте данийә сәр сәре Әфрайим, әва йәка ль wи хwәш нәһат, әwи дәсте баве хwә жь сәр сәре Әфрайим гьрт, wәки дайнә ль сәр сәре Мьнашә. 18Һьнге Усьв готә баве хwә: «Аһа на Баво, чьмки әв ә йе ньхӧри. Дәсте хwәйи р'асте, дайнә сәр сәре ви!» 19Ле баве wи qайл нәбу у гот: «Әз заньм лаwо, әз заньм. Әве жи бьбә мьләт, әвайе жи бьбә мәзьн. Ле бьрайе wийи бьч'ук, wе жь wи һе мәстьр бә у зӧр'әта wи wе бьбә мьхӧлqәта мьләта»[+]. 20Wе р'оже әwи дӧа wан кьр у гот: «Бьра Исраел пе тә бьмбарәк бькә у бежә: ‹Хwәде тә бькә мина Әфрайим у Мьнашә›», әв йәк гот у Әфрайим дани феза Мьнашә. 21У һьнге Исраел готә Усьв: «Ва йә әзе бьмьрьм. Ле Хwәде wе т'әви wә бә у wе wә вәгәр'инә wат'ане бавед wә. 22Әз п'аләкә ч'ийа сәр бьратийа тәр'а зедәтьр дьдьмә тә, к'ижан кӧ мьн әw жь дәсте әморийа[†] бь шур у тир-кәване хwә станд».

#### 49


Аqубә дӧа кӧр'а дькә

1[•]Аqуб гази кӧр'ед хwә кьрьн у гот: «Т'оп бьн, әз wанр'а бежьм, кӧ р'оже бен wе чь бе сәре wә.

2Wәрьнә сәрһәв у гӧһдар бьн, гәли кӧр'ед Аqуб
у гӧһдарийа баве хwә Исраел[†] бькьн.

3Р'убено, ньхӧрийе мьно!
Сьһ'әт у дәстпебуна qәwата мьн,
хwәйе qәдьре мәзьн у хwәйе qәwата зор,
4мина ава сәр һәвр'а чуйи,
ле те нәби йе пешьн.
Чьмки һати щийе баве хwә,
тә һ'әр'ьманд ньвина мьн[*].
Әw к'әтә нава wе![+]

5Шьмһ'ун у Леwи бьра нә.
Шуред wан ч'әкед нәһәqийа нә,[+]
6бьра щанийа мьн нәк'әвә нав шеwьред wан,
qәдьре мьн т'әви щьвата wан нибә,
чьмки жь һерса хwә wан мәри кӧшт,
жь тәмсьстийе хwә ч'иле бох бьр'ин.
7Бьра ньфьр' ль һерса wан бә,
кӧ гәләки гьран бу,
у к'ин-боха wан бә
кӧ гәләки беисафи бу!
Әзе wан нав Аqубда п'аравәкьм,
у нав Исраелда бәла-бәлайи кьм[+].

8Щьһуда! Бьрайед тәйе пәсьне тә бьдьн.
Дәсте тә сәр стӧкӧра дьжмьне тә бә,
зар'ед баве тә ль бәр тә та бьн.
9Щьһуда щәwрьке шера йә.
Кӧр'е мьн, тӧ жь неч'иркьрьне р'абуйи.
Wи хwә авит у п'алда мина шера
у макәшер, к'и дькарә wи р'акә[+].
10Сәрwертийе жь Щьһуда кем нәбә,
нә жи шьва сә'витийе жь бәдәна wи,
һ'әта һатьна хwәйе wе[*],
у мьләте гӧһдарийа wи бькьн[+].
11Щә'шьке хwә wе к'ола тьрийева гьредә,
щә'шьке к'әра хwә к'ола тьрийейә һәрә qәнщва,
пе шәрабе кьрасе хwә wе бьшо,
у пе хуна тьрийе к'ьнщед хwә,
12ч'ә'вед wи жь шәрабе сортьр
у дьранед wи жь шир сьпитьр бьн.

13Зәбулоне дәве бә'ре бьминә,
у гәмиwаргәһа гәмийа бә,
синоре бьгьһижә һ'әта Сайдайе.

14Исахар, к'әрәки qәwат ә,
бьн т'ер'ада дьмәр'ьхә,
15дит р'ьһ'әти кӧ р'ьнд ә,
у wәлат жи п'ьр' хwәшә,
мьл хwә тәwанд бьн барә,
бу п'аләйе борщдарә.

16Дане диwана мьләте хwә бькә
мина жь qәбиләкә Исраел,[+]
17Дане мә'рәки сәре р'ийа бә,
тирәмә'рәки шьвәр'ийа бә,
кӧ ль сьма һәспе дьхә,
сийаре wе сәрпьште дьчә.

18Йа Хӧдан[†] әз һивийа хьлазкьрьна тә мә[+].

19Гад, мьхӧлqәтәке һ'ьщуми сәр wи кә,
ле әwе п'е-п'е һ'ьщум кә.

20Ашере нанда т'ер-т'ьжи бә,
тә'мә-тискед п'адше бьдә.

21Нәфтәли каре хәзалейи аза йә,
хwәйе готьнед гӧл у нурә.

22Усьв ч'ьqьле хwәйибәрә,
ч'ьqьле хwәйибәри сәр канийе йә,
п'әнщ авитийә сәр диwарә.
23Әw тә'л кьрьн, гӧлә авитьне,
тиркәвана к'ин ажотьне,
24ле кәване wи сәр зора хwә ма,
зәндед дәста ч'ил гьртьнә,
бь сайа дәсте Зоре Аqуб,
Шьван у Qәйайе Исраеле[+].
25Жь бав Хwәде тәйи кӧ али тә дькә,
жь Йе Һәри-Зори кӧ дӧа тә дькә,
бь дӧайед жорә ә'змана,
бь дӧайед бебьнийейә жер п'алдайи,
дӧа сәр мәмьк у бәт'ьне тә.
26Дӧайед баве тә,
жь дӧайед ч'ийайед бәре зортьр бун,
жь хwәшийа гьред һ'әта-һ'әтайе бьльндтьр бун,
бьра ль сәр сәре Усьв бьн,
у сәр т'әпа сәре wи, кӧ сәр бьрайед хwәр'а йә[+].

27Бьнйамин гӧрәки дәвхун ә,
сьбәһе зу неч'ире дьхwә,
ле еваре т'ален бәла дькә».

28Әв бун һәр донздәһ qәбилед Исраел, әв бу чь кӧ баве wан wанр'а гот у дӧа wан кьр, анәгори дӧайе wан һәр кәси, дӧа ль wан кьр. 29Т'әми да wан у готә wан: «Әзе т'әви щьмә'та хwә бьм, мьн т'әви кал-бавед мьн, wе шкәфтеда дәфьн кьн, йа кӧ ль ә'рде Әфроне һ'итида йә. 30Wе шкәфта wәлате Кәнанеда[†], ә'рде Махпелайи пешбәри Мамреда, йа кӧ Бьраһим ә'рдева, чаwа мьлк' бона гор'ьстен жь Әфроне һ'ити к'ьр'и бу. 31Бьраһим у Сәрайа жьна wива ль wьр дәфьнкьри нә, Исһаq у Р'евека жьна wива ль wьр дәфьнкьри нә, у мьн Леа жи ль wьр дәфьнкьри йә[+]. 32Әw ә'рд у шкәфта теда жь зар'ед һ'итийа һатьйә к'ьр'ине». 33Аqуб т'әмийед кӧ данә кӧр'ед хwә хьлаз кьрьн, ньгед хwә к'аши нава ньвине кьр, р'ӧһ'е хwә да у т'әви щьмә'та хwә бу.

#### 50


Шина Аqуб

1Усьв хwә авитә сәр р'уйе баве хwә, гьрийа у р'амуса. 2Усьв ә'мьр ль хӧламед хwәйә һ'әким кьрьн, кӧ баве wи зьмьр[†] кьн[*], у һ'әкима Исраел[†] зьмьр кьрьн. 3Нава чьл р'ожида әw һатә зьмьр кьрьне, чьмки бона ве йәке һаqас wәхт лазьм ә. мьсьрийа һ'әфте р'ожи шина wи кьрьн.

4Гава р'ожед шина wи дәрбаз бун, Усьв т'әви мала Фьрәwьн хәбәрда у гот: «Һәгәр мьн ль бәр ч'ә'ве wә к'әрәм дитийә, һиви дькьм аһа бежьнә Фьрәwьн: 5‹Баве мьн әз дамә сонде у гот: «Ва әзе бьмьрьм, тӧ мьн wи мәзәлида дәфьн ки, к'ижан кӧ мьн хwәха бона хwә wәлате Кәнанеда[†] к'ола йә». Ньһа изьна тә һәбә, әз һәр'ьм баве хwә дәфьн кьм у вәгәр'ьм›». 6Фьрәwьн гот: «Р'абә баве хwә дәфьн кә, чаwа әwи тӧ дайи сонде». 7Һьнге Усьв р'абу чу баве хwә дәфьн кә. Һ'әму хӧламед Фьрәwьн, р'успийед мала wи у һ'әму р'успийед Мьсьре т'әви wи һәвраз чун, 8ӧса жи т'әмамийа мала Усьв у бьрайед wи у нәфәред мала баве wида. Т'әне зар'ед хwә, кәри у гар'анед хwә Гошәнеда һьштьн. 9Т'әви wи ә'рәбә у сийари жи һәвраз чун, ӧса кӧ бунә к'омәкә мәзьн. 10Әw һатьнә wи алийе Урдӧне, Горен-Атаде. Ль wе дәре гәләки гьрийан, кьрьн qар'ә-qар' у һеwәрзә у бона баве хwә һ'әфт р'ожа шин кьрьн. 11Гава кәнанийед[†] wи wәлатида кӧ дьман, шина Горен-Атадеда дитьн, готьн: «Әв шина гьран йа мьсьрийа йә!». Ләма жи наве wи щийе wи алийе Урдӧне данин: «Абел-Мисрайим[*]». 12Кӧр'ед Аqуб ӧса жи кьрьн, чаwа кӧ wи т'әми кьрьбу. 13Кӧр'а әw бьрьнә wәлате Кәнане у әw шкәфта ә'рде Махпелайә пешбәри Мамреда дәфьн кьрьн, йа кӧ Бьраһим ә'рдева, чаwа мьлк' бона гор'ьстен жь Әфроне һ'ити к'ьр'и бу[+]. 14Усьв пәй дәфьнкьрьна баве хwәр'а, бь т'әви бьрайед хwә у һ'әмуйед кӧ т'әви wи бона дәфьнкьрьна баве wи һәвраз һатьбун, вәгәр'ийа Мьсьре.


Усьв дьл дьдә ль бәр бьра

15Бьрайед Усьв дина хwә дане кӧ баве wан мьр, нава хwәда готьн: «Бәлки Усьв бона wе хьрабийа кӧ мә сәре wи кьрийә к'ине мәр'а бажо, әw жи сәре мә бькә». 16Һьнге wана Усьвр'а щаб шанд у гот: «Баве тә бәри мьрьна хwә т'әми да у гот кӧ 17аһа бежьнә Усьв: ‹Бь к'әрәма хwә нәһәqи у гӧне бьрайед хwә, бь к'әрәма хwә бьбахшинә, кӧ һьндава тәда хьраби кьрьнә› ньһа һиви дькьм нәһәqийа хӧламед Хwәдейе баве хwә бьбахшинә». Гава wан әв йәк гот, Усьв гьрийа. 18Бьрайед wи жи чун хwә ль бәр дәвр'уйа авитьн у готьн: «Аwа әм хӧламед тә нә». 19Усьв готә wан: «Нәтьрсьн, чьма әз дәwса Хwәде дьгьрьм? 20Р'аст ә һун һьндава мьнда хьраб фькьрин, ле Хwәде фькьри кӧ wе бькә qәнщи, wәки мина р'ожа ироин, ә'мьре гәләк мәрийа хwәй кә. 21Ньһа нәтьрсьн, әзе wә у зар'ед wә нан-ав кьм». Аһа бь заре ширьн хәбәрдане, бәр дьле wанда һат.


Мьрьна Усьв

22Усьв Мьсьреда ма, әw у мала бавед хwәва. Усьв сәд дәһә сала жит. 23Усьв ч'ьр'-ч'ьр'кед хwәйә жь Әфрайим дитьн, у зар'ед Махире Мьнашәйе жи Усьв сәр чокед хwә дитьн[*][+]. 24Усьв готә бьрайед хwә: «Әзе бьмьрьм, ле ә'сә Хwәдейе сәр wәда бе у wә жь ви wәлати һәвраз дәрхә. Wе wә бьбә wи wәлати, бона к'ижани әwи Бьраһим, Исһаq у Аqубр'а сонд хwар»[+]. 25Усьв кӧр'ед Исраел да сонде у гот: «Ә'сә Хwәдейе сәр wәда бе, һәстуйед мьн жи жь вьр дәрхьн һәвраз бьбьн»[+]. 26Усьв сәд дәһә салийеда мьр. Әw зьмьр кьрьн у Мьсьреда әw кьрьнә qавәке.

### ДӘРК'ӘТЬН

#### ДӘРК'ӘТЬН

ДӘРК'ӘТЬН


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]


Дәрк'әтьн


Пешготьн

Жь һәр пенщ К'ьтебед Муса к'ьтеба дӧда бь ван хәбәра дәстпедьбә: ‹Аwа навед› у жь вьр наве wейә ибрани те готьн: ‹Нав›. Пәйр'а wәлгәр'андьнед йунанида әв к'ьтеб навәки дьн дьстинә ‹Екседос› (Чуйин). Ве к'ьтебеда бона qәwьмандьнәкә сәре мьләте щьһуйа һати, те готьне, аwа готи азабуна жь хӧламтийе, к'ижанеда кӧ әw wә'дәки дьреж бьн дәсте wәлате Мьсьреда бун. Әва йәка ниве дӧһ'әзарсалийа бәри буйина Исада qәwьмийә. П'ара к'ьтебейә пешьн (с. 1-19) бона сәрһатийа ә'мьре Муса дьбежә, к'ижан кӧ Хwәде бьжарт, wәки исраелийа жь бьн нире мьсьрийа хьлаз кә. П'ара к'ьтебейә дӧда, (с. 20-40) дәстпебуна qануне йә, к'ижанеда пәймана т'әви мьләте Исраел ль сәр ч'ийайе Синайе гьредайи һ'имгьрти йә. Ль вьр ӧса жи дьдә к'ьфше, кӧ мьләт чаwа пәймана т'әв Хwәде гьредайи дьт'әр'ьбинә у бь һур гьли бона коне пироз те готьне, к'ижанида Хwәде нава мьләте хwәда дьһеwьри. П'ара ван qанунайә һәрә сәрәкә, әw һәр дәһә т'әми нә. Һәма хут әвана бунә һ'име wан һ'әму qанунед п'әргалийе, бь к'ижана иро гәлә мәри дьнеда ә'мьре хwә дьдьнә ль бәр һәв, чаwа баwәрмәнд ӧса жи нәбаwәр. Чаwа бь кьред хwәйә мәзьн, ӧса жи бь qанунед хwә, Хwәде Муса у Исраелр'а бьнйат'а хwә у наве хwәйи р'аст ә'йан дькә. Т'әне һ'ӧкӧме wи, нә кӧ һ'ӧкӧме хwәдейед майин, ль сәр т'әбийәте у мәрьва һәйә, бона ве йәке Хwәде дьхwазә, wәки мәрьв т'әне wи бьһ'әбиньн. Т'әне әw ә пироз, мәрьв бона гӧнәк'арийа хwә т'әне бь qьраред Хwәде дькарьн һәләqәтийа wан т'әви Хwәде һәбә. Әва к'ьтеба гӧһе мә вәдькә, wәки бь һ'ьзкьрьне гӧһдарийа Хwәде бькьн у һьндава мәрьвада сәр нета qәнщийе бьн, чаwа һьндава хwәда. Паше Иса Мәсиһе бежә, wәки ван һәр дӧ qанунда вәшартийә мә'на Пәйман Кәвьнә сәрәкә.

#### 1


Ль һәв зедәбуна зар'ед Исраел у беисафийа мьсьрийа

1Наве кӧр'ед Исраелә[†] кӧ һәр кәс мала хwәва т'әви Аqуб һатьнә Мьсьре, әв ьн. 2Р'убен, Шьмһ'ун, Леwи у Щьһуда, 3Исахар, Зәбулон у Бьнйамин, 4Дан у Нәфтәли, Гад у Ашер[+]. 5Һ'әму нәфсед кӧ жь бәдәна Аqуб бьбун, һ'әфте[*] нәфс бун, Усьв жи ль Мьсьре бу[+]. 6Усьв һ'әму бьрайед хwәва у һ'әмуйед wи ньсьлида т'әмам пева мьрьн. 7Зар'ед Исраел шин бун, беһ'әсаб ль һәв зедә бун, гәләки qәwат гьртьн у әw wәлат бь wанва т'ьжи бу.

8Һьнге сәр Мьсьре йәки ну бу п'адша, кӧ дәрһәqа Усьвда тьштәк ньзаньбу[+]. 9Әwи готә щьмә'та хwә: «Ва йә щьмә'та зар'ед Исраел жь мә гәләктьр у qәwаттьр ә. 10Wәрьн әм һьндава wанда һ'ьләк'арийе бькьн, кӧ нәбә әw зедә бьн у һәгәр шәр'әк бьqәwьмә, әw жи т'әви дьжмьнед мә бьбьнә йәк у мьqабьли мә шәр' кьн у жь ви wәлати дәрк'әвьн һәр'ьн». 11Һьнге сәрк'ар сәр wан к'ьфш кьрьн, wәки бь шьхӧлед гьран wан бьчәрчьриньн. Фьрәwьнр'а бажаред ә'мбара, Пит'ом у Р'амсес чекьрьн[+]. 12Ле чьqас әw дьчәрчьрандьн, әw һе гәләк дьбун у ль һәв зедә дьбун, ӧса кӧ мьсьри жь зар'ед Исраел дьтьрсийан. 13мьсьрийа беисафи зар'ед Исраел дьданә хәбате. 14Ә'мьре wан бь шьхӧле гьран бь һ'әр'ийе у к'әлпич'а, ӧса жи бь һәр шьхӧлед чолева тә'л дькьрьн, һәр хәбата кӧ бьдана кьрьне беисафи дьданә кьрьне.

15П'адше Мьсьре т'әви пирәдәргушед ибранийа[†] хәбәрда кӧ наве жь wан йәке Шипраһ у наве йәке жи Пуһаһ бу. 16У гот: «Гава к'ӧлфәтед ибранийа бәр зар'ада бьн, һьнге һун ль сәр т'әхт дина хwә бьдьне, һәгәр кӧр' бә бькӧжьн, ле һәгәр qиз бә бьра сах бьминә». 17Ле пирәдәргуш жь Хwәде тьрсийан. Чаwа п'адше Мьсьре wанр'а готьбу нәкьрьн, ле йед кӧр'ин жи сах дьһьштьн. 18П'адше Мьсьре гази пирәдәргуша кьр у готә wан: «Wә чьма әв йәк аһа кьрийә, кӧ зар'е кӧр'ин жи сах һьштьнә?» 19Һьнге пирәдәргуша готә Фьрәwьн: «Чьмки к'ӧлфәтед ибранийа нә мина к'ӧлфәтед мьсьрийа нә, әwә сәрхwә нә, пирәдәргуш һ'әта хwә wанр'а дьгьһиньн әwана иди же хьлаз дьбьн». 20Ләма Хwәде пирәдәргушар'а кьрә qәнщи, щьмә'т ль һәв зедә бу у гәләки qәwат станд. 21Пирәдәргуш кӧ жь Хwәде тьрсийан, әwи жи малед wан ава кьрьн. 22Һьнге Фьрәwьн ә'мьри сәр т'әмамийа щьмә'та хwә кьр у гот: «Һәр зар'әкә кӧр'ини жь дийа хwә буйи бавежьнә ч'әме Ниле у һәр зар'а qизин сах бьһельн».

#### 2


Буйина Муса

1Мәрьвәки жь мала Леwи, чу qизәкә леwийа хwәр'а хwәст[+]. 2Әw жьн һ'әмлә дәрк'әт кӧр'әк ани, әwе дина хwә дайе кӧ әw бәдәw бу, се мәһа әw вәшарт. 3Ле гава әwе иди нькарьбу әw вәшарта, һьнге сәпәтәкә жь щур'әки qамиша һьлда, әw хиж у qир кьр, әw кӧр'ьк кьре у дани нав qамишед дәве Ниле. 4Хушка зар'оке дур сәкьни, wәки бьзаньбә к'а wе чь бьqәwьмә сәре wи.

5У qиза Фьрәwьн бәрбь Ниле чу кӧ аве хwә кә, щарийед wе жи дәве ч'ем дьгәр'ийан. Әwе сәпәтәк нав qамишада дит у щарийа хwә шанд чу әw ани. 6Гава вәкьр кӧр'ьк дит. Кӧр'ьк дьгьрийа, дьле wе сәр шәwьти у гот: «Әва жь зар'ед ибранийа[†] йә». 7Һьнге хушка wе зар'е готә qиза Фьрәwьн: «Дьхwази әз һәр'ьм бона тә гази к'ӧлфәтәкә ибранийайә бәрдәргуш кьм, кӧ бе бона тә бьстен бьдә әве зар'е?» 8Qиза Фьрәwьн готә wе: «Һәр'ә». Qизьке жи чу гази дийа зар'оке кьр. 9Qиза Фьрәwьн готә wе к'ӧлфәте: «Һане ви кӧр'и мьнр'а хwәй кә, әзе һәqе тә бьдьм». К'ӧлфәте әw кӧр'ьк һьлда у хwәй кьр. 10Гава кӧр'ьк мәзьн бу, әwе ани да qиза Фьрәwьн, әwе жи әw хwәр'а кьрә кӧр' у наве wи дани Муса[*], гот: «Чьмки мьн әw жь аве дәрхьст».


Муса жь Мьсьре дьр'әвә

11Еп'ещә wәхт дәрбаз бу, гава Муса мәзьн бу[*], р'абу чу щәм бьратийа хwә, әwи дина хwә да шьхӧлед wани гьран, дит wе йәки мьсьри бьраки wийи ибрани дьк'ӧтә, 12дор хwә ньһер'и, дина хwә дайе кӧ кәс т'ӧнә, лехьст йе мьсьри кӧшт у qумеда вәшарт. 13Р'ожа дьне р'абу чу, дина хwә дайе wе дӧ мәрьвед ибрани һәвр'а шәр' дькьн, һьнге готә йе нәһәq: «Чьма тӧ ль һәвале хwә дьхи?» 14Әwи жи ле вәгәр'анд: «К'е тӧ сәр мә сәрwер у һ'акьм к'ьфш кьри? Дьбә кӧ дьхwази мьн жи бькӧжи чаwа тә йе мьсьри кӧшт?» Муса тьрсийа у гот: «Р'аст әв тьшта дәрк'әтийә». 15Фьрәwьн әв тьшт бьһист, хwәст кӧ Муса бькӧжә, ле Муса жь бәр Фьрәwьн р'әви чу wәлате Мьдйанеда ма, ль сәр бирәке р'уньшт.

16Һ'әфт qизед т'әреqе Мьдйане һәбун. Әвана һатьн ав к'ьшандьн, к'ӧр'н т'ьжи кьрьн кӧ пәзе баве хwә авдьн. 17Шьвана һат бәри wан дан. Һьнге Муса р'абу пьшта wан гьрт у пәзе wан авда. 18Әвана чунә щәм баве хwә Р'ьһуел[*], әwи пьрси: «Әв чаwа бу кӧ һун иро ӧса зу һатьн?»[+] 19Wана гот: «Мәрьвәки мьсьри әм жь дәсте шьвана хьлаз кьрьн, ав жи бона мә к'ьшанд у пәзе мә авда». 20Һьнге әwи готә qизед хwә: «Ле әw к'ане йә? Wә чьма әw мәри ӧса бәр'да? Гази wи кьн бьра бе нан бьхwә». 21Ль Муса хwәш һат кӧ щәм wи мәрьви бьминә у әwи qиза хwә Сиппораһ да Муса. 22Әwа һ'әмлә дәрк'әт, кӧр'әк ани у Муса наве wи дани Гершом[*], чьмки гот: «Әз wәлате хәлqеда к'әтьмә хәрибийе».

23Пәй гәләк wәхтр'а п'адше Мьсьре мьр. Зар'ед Исраел[†] жь дәст хӧламтийе кьрьнә зарин. У әw һәwар-газийа wанә жь дәст хӧламтийе гьһиштә Хwәде. 24Хwәде һеwәрза wан бьһист у Хwәде әw пәймана[†] хwә бир ани, йа кӧ т'әви Бьраһим, Исһаq у Аqуб гьредабу[+]. 25Хwәде дина хwә да зар'ед Исраел у һ'але wан пе һ'әсийа.

#### 3


Хwәде гази Муса дькә

1Муса пәзе хәзуре хwә Ит'ройе т'әреqе Мьдйане дьч'еранд. Әwи кәри ажот чу бәр'ийе дәрк'әт у гьһиштә Һ'оребе[*], ч'ийайе Хwәде. 2Мьлйак'әте[†][*] Хӧдан[†] бь алава егьр нава дьр'ийеда wива хӧйа бу. Әwи дина хwә дайе wе алав дьр'ийе к'әтийә дьшьхӧлә, ле дьр'и нашәwьтә. 3Һьнге Муса гот: «Һәла вәгәр'ьм ве дитьна ә'щеб бьбиньм, к'а чьма дьр'и нашәwьтә?» 4Хӧдан дина хwә дайе, wәки әw вәгәр'ийа кӧ бьбинә, Хwәде жь нава дьр'ийе гази кьре у гот: «Муса, Муса!» Әwи гот: «Әз ва мә». 5Хwәде готе: «Незики вьр нәбә. Чарьхед ньгед хwә бехә, чьмки әw щийе кӧ тӧ ль сәр сәкьнийи ә'рде пироз ә». 6У гот: «Әз Хwәдейе баве тә, Хwәдейе Бьраһим, Хwәдейе Исһаq у Хwәдейе Аqуб ьм». Һьнге Муса р'уйе хwә ньхамт, чьмки тьрсийа кӧ Хwәде бьньһер'ә[+]. 7Хӧдан гот: «Бәле мьн щәфе щьмә'та хwәйә Мьсьреда дит у qар'ә-qар'а wан жь дәст сәрк'аред wан бьһист, чьмки әз һаш жь тәнгасийа wан һәмә. 8Әз пәйа бум wана жь дәсте мьсьрийа аза кьм у wан жь әwи wәлати дәрхьмә wәлатәки р'ьнд у бәрфьрә, wәлате кӧ шир у һьнгьв же дьк'ьшә, wи щийе кәнанийа[†], һ'итийа, әморийа[†], пьриззийа, һ'иwийа у йәбусийа[+]. 9У ньһа ва йә qар'ә-qар'а зар'ед Исраел[†] гьһиштийә мьн у әw зордарийа кӧ мьсьри ль wан дькьн мьн дит. 10Ньһа wәрә, әз тә бьшиньмә щәм Фьрәwьн, кӧ тӧ щьмә'та мьн, зар'ед Исраел жь Мьсьре дәрхи». 11Һьнге Муса готә Хwәде: «Әз к'и мә кӧ һәр'ьмә щәм Фьрәwьн у зар'ед Исраел жь Мьсьре дәрхьм?» 12Хwәде готе: «Әзе т'әви тә бьм. Әве тәр'а бьбә нишана кӧ мьн тӧ шандийи: гава тӧ щьмә'те жь Мьсьре дәрхи, сәр ви ч'ийайи һуне Хwәдер'а хӧламтийе бькьн». 13Муса готә Хwәде: «Ва әз дьчьмә щәм зар'ед Исраел у бежьмә wан: ‹Хwәдейе кал-бавед wә әз шандьмә щәм wә›. Ле гава әw жь мьн бьпьрсьн: ‹Наве wи чь йә?› Әз чь wанр'а бежьм?» 14Хwәде готә Муса: «ӘЗ ЙЕ ҺӘМӘ. Ве йәке бежә зар'ед Исраел, бежә кӧ: ‹ӘЗ ҺӘМӘ әз шандьмә щәм wә›»[+]. 15Диса Хwәде готә Муса: «Аһа бежи зар'ед Исраел: ‹Хӧдан[*], Хwәдейе кал-бавед wә, Хwәдейе Бьраһим, Хwәдейе Исһаq у Хwәдейе Аqуб әз шандьм щәм wә›. Һ'әта-һ'әтайе наве мьн әв ә у һ'әму ньсьлада әзе аһа бемә биранине. 16Һәр'ә р'успийед Исраел т'оп кә у бежә wан: ‹Хӧдан, Хwәдейе кал-бавед wә, Хwәдейе Бьраһим, Исһаq у Аqуб мьнва хӧйа бу у гот: Әз сәр wәда һатьмә у мьн дит кӧ Мьсьреда чь һатийә сәре wә›. 17У гот: ‹Әзе wә жь щәфе Мьсьре дәрхьм у бьбьмә wәлате кәнанийа, һ'итийа, әморийа, пьриззийа, һ'иwийа у йәбусийа, wи wәлате кӧ шир у һьнгьв же дьк'ьшә›. 18Әwе гӧр'а тә бькьн һьнге тӧ т'әви р'успийед Исраел һәр'ә щәм п'адше Мьсьре у жер'а бежьн: ‹Хӧдан Хwәдейе ибранийа[†] мәва хӧйа бу, ньһа изьна тә һәбә, әм р'ийа се р'ожа бәрбь бәр'ийе һәр'ьн, Хӧдан Хwәдейе хwәр'а qӧрбане бьдьн›. 19Бәле әз заньм, кӧ п'адше Мьсьре wе изьна wә нәдә кӧ һун һәр'ьн, һәгәр нә бь дәсте зор бә, 20ле әзе дәсте хwә дьреж кьм у бь wан һ'әму к'әрәмәтед хwә Мьсьре хьм, йед кӧ әзе нав wеда бькьм, паши һьнге әwе wә бәр'дә[+]. 21У әзе ль бәр ч'ә'ве мьсьрийа ве щьмә'те ширьн кьм, wәки гава кӧ һун дәрк'әвьн, дәствала дәрнәк'әвьн[+]. 22Ле бьра һәр к'ӧлфәт жь щинара хwә у жь к'ӧлфәта кӧ мала wеда дьминә, хьшьред зивин у хьшьред зер'ин, ӧса жи к'ьнща же бьхwазә у wан ль кӧр' у qизед хwәва кьн у мьсьрийа т'алан кьн».

#### 4


Хwәде нишана дьдә Муса кӧ бькә

1Муса ле вәгәр'анд у гот: «Ле әwе мьн баwәр нәкьн у нә жи wе дәнге мьн бьбьһен, чьмки wе бежьн, Хwәде тәва хӧйа нәбу йә». 2Һьнге Хwәде готә Муса: «Әw чи йә дәсте тәда?» Әwи гот: «Шьвдар ә». 3Хwәде готе: «Wе бавежә ә'рде». Әwи авитә ә'рде, бу мә'р у Муса же р'әви. 4Хӧдан[†] готә Муса: «Дәсте хwә дьреж ке поч'е бьгьрә». Әwи жи дәсте хwә дьреж кьре әw гьрт у әw дәсте wида бу шьвдар. 5«Бь ве йәке wе баwәр бькьн, wәки Хӧдан Хwәдейе кал-бавед wан, Хwәдейе Бьраһим, Хwәдейе Исһаq у Хwәдейе Аqуб тәва хӧйа буйә».

6Хӧдан диса готә Муса: «Ньһа дәсте хwә текә п'ашьла хwә». Әwи дәсте хwә кьрә п'ашьла хwә дәрхьст у ва йә, дәсте wи бу мина бәрфа к'ӧни-к'ӧни буйи. 7Хwәде готе: «Дәсте хwә диса текә п'ашьла хwә». Әwи диса дәсте хwә кьрә п'ашьла хwә дәрхьст у ва йә, әw диса бу мина qальбе wи. 8«Һәгәр тә баwәр нәкьн у гӧһ нәдьнә нишана пешьн, wе баwәрийа хwә нишана дӧда биньн. 9Ле һәгәр ван һәр дӧ нишана жи баwәр нәкьн у гӧһ нәдьнә дәнге тә, һьнге жь ч'әме Ниле аве һьлдә у бьр'ежә сәр ә'рде. Әw ава кӧ тә жь Ниле һьлда wе сәр ә'рде бьбә хун».

10Муса готә Хӧдан: «Хwәйе мьн, һиви дькьм! Әзи хәбәрданеда нә сәрхwә мә, нә дӧһӧ нә жи пер у нә жи пәй ве хәбәрданер'а кӧ тә т'әв хӧламе хwә хәбәрда, ле әз йәки дәвqәр'ьми у зьменда гьран ьм». 11Һьнге Хӧдан готә wи: «К'е дәв да мерьв, йан к'е кәр' у лал чекьрьн, йан йе кӧ дьбинә, йан йе кор? Әз Хӧдан ниньм[+]? 12Аwа ньһа тӧ һәр'ә әзе т'әви дәве тә бьм у тә һин кьм, чь кӧ тӧ гәрәке бежи». 13Әwи готе: «Хwәйе мьн, һиви дькьм! К'әрәма хwә йәки дьне бьшинә». 14Һьнге һерса Хӧдан ль Муса р'абу у готе: «Һаруне леwи нә бьре тә йә? Әз заньм кӧ әwи хәбәрданеда сәрхwә йә, ва йә әwе пешийа тәда бе у гава әw тә бьбинә wе гәләки ша бә. 15Тӧ т'әви wи хәбәр дә у хәбәра бькә дәве wи, әзе дәве тә у дәве wир'а бьм, әзе wә һин кьм кӧ һуне чь бькьн. 16Бьра әw дәwса тә щьмә'тер'а хәбәр дә у әw тәр'а бьбә дәwса дәв у тӧ жи wир'а дәwса Хwәде. 17У wе шьвдаре бьгьрә дәсте хwә, wәки бь wе нишана бьки».


Муса вәдьгәр'ә Мьсьре

18Муса вәгәр'ийа чу щәм хәзуре хwә Ит'ро у жер'а гот: «Изьна тә һәбә әз вәгәр'ьмә щәм бьратийа хwәйә Мьсьреда бьбиньм, к'а әw һәнә йан т'ӧнәнә». Ит'ро готә Муса: «Һәр'ә тәр'а охьр бә». 19Хӧдан Мьдйанеда Мусар'а гот: «Һәр'ә вәгәр'ә Мьсьре, чьмки әw мәрьвед кӧ пәй ә'мьре тә к'әтьбун һ'әму жи мьрьнә»[+]. 20Муса р'абу жьна хwә, кӧр'ед хwә ль к'әре сийар кьрьн у вәгәр'ийа wәлате Мьсьре. Муса шьвдара Хwәде гьртә дәсте хwә. 21Һьнге Хӧдан готә Муса: «Гава тӧ вәгәр'и һәр'и Мьсьре, бьки кӧ тӧ wан һ'әму нишанед кӧ мьн данә дәсте тә, ль бәр Фьрәwьн бьки, ле әзе дьле wи бькьмә кәвьр у әwе щьмә'те бәр'нәдә. 22У бежә Фьрәwьн: ‹Хӧдан аһа дьбежә: Исраел[†] кӧр'е мьни ньхӧри йә. 23Әз тәр'а дьбежьм: Кӧр'е мьн бәр'дә кӧ әw хӧламтийа мьн бькә, ле һәгәр тӧ нәхwази wи бәр'ди, ва йә әзе кӧр'е тәйи ньхӧри бькӧжьм›».

24У ӧса qәwьми кӧ р'ева щики шәвбери кьрьн, Хӧдан р'асти Муса һат у хwәст кӧ wи бькӧжә. 25Һьнге Сиппораһе кәвьрәки туж һьлда, кӧр'е хwәйи нәсьнәткьри сьнәт кьр, п'ийед Муса хьст у готе: «Р'аст тӧ бона мьн мере хуне йи». 26У бь ви аwайи Хӧдан әw һьшт. Wи чахи бона сьнәтийе әwе гот: «Мере хуне».

27Хӧдан готә Һарун: «Һәр'ә бәр'ийе пешийа Мусада». Әw жи чу бәр ч'ийайе Хwәде р'асти wи һат у чу р'уйе wи. 28Муса һ'әму готьнед Хӧдан Һарунр'а гьли кьрьн кӧ әwи әw шандийә у т'әмийа wан һ'әму нишана дайә. 29Муса у Һарун чун һ'әму р'усьпийед зар'ед Исраел т'оп кьрьн. 30У Һарун әw һ'әму готьнед Хӧданә кӧ Мусар'а готьбу гьли кьрьн у ль бәр ч'ә'ве щьмә'те әw нишан кьрьн. 31Щьмә'те баwәр кьр. У гава бьһистьн кӧ Хӧдан сәр зар'ед Исраелда һатийә у дина хwә дайә әw зәлулийа wан, та бун у һ'әбандьн.

#### 5


Муса у Һарун ль бәр Фьрәwьн

1Пәй һаqас тьштр'а Муса у Һарун чунә щәм Фьрәwьн у готьне: «Хӧдан[†] Хwәдейе Исраел[†] аһа дьбежә: ‹Изьна щьмә'та мьн бьдә кӧ бәр'ийеда мьнр'а щәжьне бькьн›». 2Фьрәwьн гот: «Хӧдан к'и йә кӧ әз гӧр'а готьна wи бькьм у изьна Исраел бьдьм? Әз Хӧдан нас накьм у изьна Исраел жи надьм». 3Wана готе: «Хwәдейе ибранийа[†] мәва хӧйа бу. Изьна тә һәбә әм р'ийа се р'ожа һәр'ьнә бәр'ийе у Хӧдан Хwәдейе хwәр'а qӧрбане бьдьн, кӧ нәбә әw бь нәхwәшийа һ'ал йан шур qьр'а мә бинә». 4П'адше Мьсьре готә wан: «Муса у Һарун, һун чьма щьмә'те жь хәбата wан паш дехьн? Һәр'ьнә сәр борще хwә». 5Фьрәwьн гот: «Ва йә ньһа щьмә'та wәлет гәләк ә, ле һун наһельн кӧ әw борще хwә бьqәдиньн».

6Һәма wе р'оже Фьрәwьн кьрә сәр сәрwер у сәрк'аред щьмә'те, гот: 7«Мина һәр гав бона к'әлпич' чекьрьне кайе нәдьнә щьмә'те, бьра әwана хwәха һәр'ьн у хwәр'а кайе т'оп кьн. 8Һ'әсабе к'әлпич'а жь сәр wан кем нәкьн, һаqаси жи жь wан бьхwазьн, чьqас wан һәр гав чедькьрьн, чьмки әwә хwәр'анәдити нә, ләма дькьнә qар'ин у дьбежьн: ‹Әм һәр'ьн qӧрбане Хwәдейе хwәр'а бьдьн›. 9Бьра шьхӧл ль сәр ван мәрьва гьран бә, кӧ хәбатева гиро бьн у пәй готьнед дәрәw нәк'әвьн».

10Сәрwер у сәрк'аред щьмә'те дәрк'әтьн щьмә'тер'а хәбәрдан у готьн: «Фьрәwьн аһа дьбежә: ‹Әз кайе надьмә wә, 11һун хwәха һәр'ьн жь к'ӧ дьхwазьн хwәр'а кайе дәстхьн, ле жь шьхӧлед wә тьштәк же кем нәбә›». 12Һьнге щьмә'т ль т'әмамийа wәлате Мьсьре бәла бу, дәwса кайе хозан т'оп кьр. 13Сәрwера п'ейи ль сәр wан дькьрьн дьготьн: «Хәбата хwәйә һәр р'ож ӧса бьqәдиньн, чаwа һьнге кӧ кайа wә һәбу». 14К'аркәред Фьрәwьн сәрк'аред сәр зар'ед Исраел к'ьфшкьри к'ӧтан у готьн: «Wә чьма дӧһӧ у иро һ'әсабе к'әлпич'а мина һәр гав т'әмам нәкьрийә?» 15Сәрк'аред зар'ед Исраел һатьнә щәм Фьрәwьн газьне хwә кьрьн у готьне: «Тӧ чьма ӧса сәре хӧламед хwә дьки? 16Кайе надьнә хӧламед тә, ле мәр'а дьбежьн: ‹К'әлпич'а чекьн!› Ва йә әм һатьнә к'ӧтане, ле нәһәqи алийе щьмә'та тәда йә». 17Ле әwи гот: «Һун хwәр'анәдити нә! Хwәр'анәдити! Ләма дьбежьн: ‹Әм һәр'ьн Хӧданр'а qӧрбане бьдьн›. 18Дә ньһа һәр'ьн у бьхәбьтьн, кайе wәр'а нәйе дайине, ле һ'әсабе к'әлпич'а wе жь wә бе хwәстьне». 19Һьнге сәрк'аред зар'ед Исраел хwә охьрме гьранда дитьн гава һатә готьне: «Һ'әсабе к'әлпич'айә кӧ һәр р'ож жь wә те хwәстьне кем нәкьн». 20Гава әw жь щәм Фьрәwьн дәрк'әтьн, р'асти Муса у Һарун һатьн кӧ әw һивийа wан бун 21у готьнә wан: «Бьра Хwәде сәр wәда бьньһер'ә у диwана wә бькә, wәки wә әм бәр ч'ә'ве Фьрәwьн у хӧламед wи р'әш кьрьн у шур жи да дәсте wан кӧ мә бькӧжьн».


Муса газьне хwә Хӧдан дькә

22Һьнге Муса вәгәр'ийа щәм Хӧдан у гот: «Йа Хwәйе мьн! Тә чьма әв щьмә'та авитә нава охьрмед гьран? Тә бона чь әз шандьм? 23Чьмки wе һьнгева, гава әз һатьмә щәм Фьрәwьн у пе наве тә хәбәр дайә, әw хьрабийе ве щьмә'те дькә, ле бәле тә щьмә'та хwә хьлаз нәкьр».

#### 6

1Хӧдан[†] готә Муса: «Те ньһа бьбини, кӧ әзе чь сәре Фьрәwьн бькьм. Wе wан бь дәсте зор бәр'дә у wе wан бь дәсте зор жь wәлате хwә дәрхә».


Щаба Хӧдан

2Хwәде т'әв Муса хәбәр да у готә wи: «Әз Хӧдан ьм. 3Әз чаwа Хwәдейе Һәри Зор, Бьраһим, Исһаq у Аqубва хӧйа бумә, ле бь наве хwә Хӧдан[*] wанва хӧйа нәбумә[+]. 4Мьн т'әви wан пәймана[†] хwә гьреда, кӧ wәлате Кәнане[†] бьдьмә wан, wәлате wани хәрибийе, wе дәра кӧ фьрари дәрбаз кьрьн. 5Мьн заринийа зар'ед Исраел[†] бьһист кӧ мьсьрийа әw кьрьнә хӧлам у мьн пәймана хwә бир ани. 6Аwа бежә зар'ед Исраел: ‹Әз Хӧдан ьм! Әзе wә жь бьн баред мьсьрийайә гьран дәрхьм у wә жь хӧламтийа wан аза кьм, пе зәнда бәрбьр'и wә дьрежкьри у диwанед гьран хьлаз кьм. 7У әзе wә бькьмә щьмә'та хwә у бьбьмә Хwәдейе wә. У һьнге һуне бьзаньбьн кӧ Хӧдан Хwәдейе wә әз ьм, йе кӧ һун жь бьн баред мьсьрийайә гьран дәрхьстьн. 8У әзе wә бьбьмә wи wәлати, бона к'ижани мьн сонд хwар кӧ бьдьмә Бьраһим, Исһаq, Аqуб, әзе wи чаwа wар бьдьмә wә. Әз Хӧдан ьм›»[+]. 9Муса әв йәк зар'ед Исраелр'а гот, ле wан жь дьлтәнгийе у жь дәст шьхӧлед гьран гӧһдарийа Муса нәкьрьн. 10Хӧдан т'әв Муса хәбәр да у готе: 11«Һәр'ә щәм Фьрәwьне п'адше Мьсьре бежә кӧ зар'ед Исраел жь wәлате хwә бәр'дә». 12Һьнге Муса ль бәр Хӧдан хәбәр да у готе: «Ва йә, зар'ед Исраел гӧһдарийа мьн накьн, иди к'ӧ ма кӧ Фьрәwьн гӧһдарийа мьн бькә? Әз жи зьменда гьран ьм». 13У Хӧдан бона зар'ед Исраел у Фьрәwьне п'адше Мьсьре т'әви Муса у Һарун хәбәрда у ә'мьри сәр wан кьр кӧ зар'ед Исраел жь Мьсьре дәрхьн.


Бәрәка Муса у Һарун

14Пешийед малбәтед wан әв ьн. Кӧр'ед Р'убен, ньхӧрийе Исраел, әв ьн: Һәнох, Паллу, Һәсрун у К'арми. Әв ьн малбәтед Р'убен[+]. 15Кӧр'ед Шьмһ'ун әв ьн: Йәмуел, Йамин, Оһад, Йахин, Соһар у кӧр'е к'ӧлфәта кәнани[†] Шаwул. Әв ьн малбәтед Шьмһ'ун[+]. 16Навед кӧр'ед Леwи, ль гора сәрәщәма р'ьк'ьнйатед хwәва, әв ьн: Гершон, Qоһат' у Мерари. Т'әмамийа салед ә'мьре Леwи сәд си у һ'әфт сал бун[+]. 17Кӧр'ед Гершон, ль гора малбәтед хwә, әв ьн: Либни у Шими. 18Кӧр'ед Qоһат' әв ьн: Ә'мрам, Исһар, Һеброн у Узиел. Т'әмамийа салед ә'мьре Qоһат' сәд си у се сал бун. 19Кӧр'ед Мерари әв ьн: Маһ'ли у Муши. Әв ьн малбәтед Леwи ль гора сәрәщәма р'ьк'ьнйатед хwәва[+]. 20Ә'мрам мәт'а хwә Йок'әбәд станд у әwе wир'а Һарун у Муса анин. Салед ә'мьре Ә'мрам сәд си у һ'әфт сал бун[+]. 21Кӧр'ед Исһар әв ьн: Qорах, Нәфәг у Зик'ри[+]. 22Кӧр'ед Узиел әв ьн: Мишаел, Әлсафан у Сит'ри[+]. 23Һарун Әлишәба, qиза Аминадав[†] хушка Нәһшон станд. Әwе wир'а Надаб, Абиһу, Елазар у Ит'амар анин[+]. 24Кӧр'ед Qорах әв ьн: Ассир, Әлqанаһ у Абиасаф. Әв ьн малбәтед qорахи[+]. 25Елазаре кӧр'е Һарун жь нав qизед Путиел йәк хwәр'а жьн хwәст, әwе жи wир'а Пинһас ани. Пешийед леwийа ль гора малбәтед хwәва әв ьн[+]. 26Әв ьн әw Муса у Һаруне, к'ижанар'а кӧ Хӧдан гот: «Зар'ед Исраел, р'әфед wанва жь wәлате Мьсьре дәрхьн». 27Әwед кӧ т'әв Фьрәwьн п'адше Мьсьре хәбәр дьн у бона зар'ед Исраел жь Мьсьре дәрхьн әв ьн: Муса у Һарун.


Хwәде фәрмане дьдә Муса кӧ һәр'ә щәм Фьрәwьн

28Чахе кӧ Хӧдан wәлате Мьсьреда т'әви Муса хәбәр да, 29wе һьнге Хӧдан Мусар'а хәбәр да у готе: «Әз Хӧдан ьм! Һәр тьште кӧ әз тәр'а дьбежьм, бежә Фьрәwьне п'адше Мьсьре». 30Муса жи ль бәр Хӧдан гот: «Ва йә әз зьменда гьран ьм, Фьрәwьне чаwа гӧһдарийа мьн бькә?»

#### 7

1Хӧдан[†] готә Муса: «Һәла бьньһер'ә, әз тә дькьмә мина Хwәде бона Фьрәwьн, бьре тә Һарун жи wе бьбә п'ехәмбәре[†] тә. 2Һәр тьшти бежи, чь кӧ әзе ә'мьри ль тә бькьм у бьре тә Һарун бьра Фьрәwьнр'а бежә, кӧ зар'ед Исраел[†] жь wәлате хwә бәр'дә. 3Ле әзе дьле Фьрәwьн бькьмә кәвьр, нишан у к'әрәмәтед хwә ль нав wәлате Мьсьреда зедә кьм. 4Фьрәwьне гӧһдарийа wә нәкә. У әзе дәсте хwә дайньмә ль сәр Мьсьре у р'әфед хwә, щьмә'та хwә, зар'ед Исраел пе диwанед мәзьн жь wәлате Мьсьре дәрхьм. 5У һьнге мьсьрийе бьзаньбьн кӧ әз Хӧдан ьм, гава әз дәсте хwә дьрежи ль сәр Мьсьре кьм у зар'ед Исраел жь нав wан дәрхьм». 6Муса у Һарун ӧса кьрьн, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьри ль wан кьр ӧса жи кьрьн. 7Муса һ'әйште сали бу, ле Һарун һ'әйште се сали бу, гава т'әв Фьрәwьн хәбәрдан.


Шьвдара Һарун дьбә мә'р

8Хӧдан т'әви Муса у Һарун хәбәр да у гот: 9«Гава Фьрәwьн т'әв wә хәбәр дә у бежә: ‹Һәла нишанәке бькьн›, wи чахи бежә Һарун: ‹Шьвдара хwә һьлдә бавежә бәр Фьрәwьн›. Әwе бьбә мә'р». 10Муса у Һарун к'әтьнә щәм Фьрәwьн у чаwа кӧ Хӧдан ә'мьри ль wан кьрьбу ӧса жи кьрьн. Һарун шьвдара хwә авитә бәр Фьрәwьн у бәр хӧламед wи у әw бу мә'р. 11Фьрәwьн жи гази сәрwахт у к'оч'әка кьр у ван сербазед Мьсьре жи бь сербазийа хwә ӧса кьрьн. 12Һәр йәки шьвдара хwә давит у әw дьбунә мә'р, ле шьвдара Һарун шьвдаред wан даqӧртандьн. 13У дьле Фьрәwьн бу кәвьр гӧр'а wан нәкьр, чаwа кӧ Хӧдан готьбу.


Щәза ә'wльн: Ав дьбә хун

14Хӧдан готә Муса: «Дьле Фьрәwьн бу кәвьр, әw нахwазә щьмә'те бәр'дә. 15Сәре сьбәһе һәр'ә щәм Фьрәwьн. Ва йә әwе һәр'ә бәрбь аве у тӧ бәр дәве ч'әме Ниле ль бәр wи бьсәкьнә у әw шьвдара кӧ бьбу мә'р бьгьрә дәсте хwә. 16Wир'а бежә: ‹Хӧдан Хwәдейе ибранийа[†] әз шандьмә щәм тә у дьбежә: Щьмә'та мьн бәр'дә кӧ бәр'ийеда хӧламтийа мьн бькә, ле ва йә һ'әта ньһа тә гӧһдари нәкьрийә. 17Хӧдан аһа дьбежә: «Бь ве бьзаньби кӧ әз Хӧдан ьм». Аwа әзе шьвдара дәсте хwә ава ч'әме Ниле хьм у wе бьбә хун. 18Мә'сийед ч'емда wе һ'ьшк бьн у бине бьк'әвә ч'ем, мьсьрийе зьвер бьн кӧ ава Ниле вәхwьн›». 19Хӧдан готә Муса: «Бежә Һарун: ‹Шьвдара хwә һьлдә у дәсте хwә дьрежи сәр авед Мьсьре, сәр ч'әмед wан, сәр щәwед wан, сәр голед wан у сәр һ'әму авед wанә т'опбуйи кә у wе бьбьнә хун. Wе т'әмамийа wәлате Мьсьреда, ава дәрданед дар у кәвьрида жи бьбә хун›». 20У чаwа кӧ Хӧдан ә'мьри ль wан кьрьбу, Муса у Һарун ӧса жи кьрьн. Һарун[*] шьвдара хwә бьльнд кьр бәр ч'ә'ве Фьрәwьн у бәр ч'ә'ве хӧламед wи ава Ниле хьст, т'әмамийа ава ч'ем бу хун. 21Мә'сийед ч'емда һ'ьшк бун у бин к'әтә ч'ем, мьсьрийа нькарьбун жь ч'ем ав вәхwарана. У т'әмамийа wәлате Мьсьреда хун һәбу. 22Ле сербазед Мьсьре жи бь сербазийед хwә ӧса кьрьн. Дьле Фьрәwьн бу кәвьр, гӧһ нәда wан, чаwа кӧ Хӧдан готьбу. 23Фьрәwьн вәгәр'ийа чу мала хwә, әв йәк сәр дьле wи гьран р'унәньшт. 24У һ'әму мьсьри р'абун бона ав вәхwарьне дор-бәре ч'ем к'олан, чьмки ава Ниле нькарьбун вәхwарана.

25Пәй ч'ем хьстьна Хӧданр'а, һ'әфт р'ож дәрбазбун.

#### 8


Щәза дӧда: Бәq

1Хӧдан[†] готә Муса: «Һәр'ә щәм Фьрәwьн у бежә wи: ‹Хӧдан аһа дьбежә: Щьмә'та мьн бәр'дә кӧ хӧламтийа мьн бькә. 2Ле һәгәр тӧ нәхwәзи бәр'ди, ва йә әзе пе бәqа т'әмамийа т'опрахед тә хьм. 3Ч'әме бәqава бьк'ьмк'ьмә у әwе р'абьн бьк'әвьнә мала тә, ода тәйә р'азане, ньвина тә, малед хӧламед тә, нава щьмә'та тә, тәндуред тә у шкәва тәйә һәвир. 4У бәqе р'абьнә ль сәр тә, ль сәр щьмә'та тә у ль сәр һ'әму хӧламед тә›». 5Һьнге Хӧдан готә Муса: «Бежә Һарун: ‹Дәсте хwә шьвдарева дьрежи ль сәр ч'әма, щәwа у гола кә у ль сәр wәлате Мьсьре, бәqа дәрхә›». 6У Һарун дәсте хwә дьрежи ль сәр авед Мьсьре кьр. Бәq дәрк'әтьн у wәлате Мьсьре ньхамтьн. 7Сербаза жи бь сербазийа хwә ӧса кьрьн у ль сәр wәлате Мьсьре бәq дәрхьстьн. 8Фьрәwьн гази Муса у Һарун кьр у гот: «Р'әща жь Хӧдан бькьн, кӧ бәqа жь мьн у жь щьмә'та мьн дур хә у әзе щьмә'те бәр'дьм кӧ Хӧданр'а qӧрбане бьдьн»[+]. 9Һьнге Муса готә Фьрәwьн: «Тӧ хwәха мьнр'а wә'дә к'ьфш кә, әз к'әнге бона тә, бона хӧламед тә у бона щьмә'та тә р'әща бькьм, кӧ бәq жь тә у жь малед тә ӧнда бьн, т'әне әwе ч'емда бьминьн». 10У әwи гот: «Сьбе». Муса гот: «Бьра wәкә готьна тә бә! Кӧ тӧ бьзаньби, йәки мина Хӧдан Хwәдейе мә т'ӧнә. 11Бәqе жь тә, жь малед тә, жь хӧламед тә у жь щьмә'та тә wе дур к'әвьн, т'әне ч'емда wе бьминьн». 12Муса у Һарун жь щәм Фьрәwьн дәрк'әтьн у Муса бона wан бәqа, к'ижан кӧ Хӧдан анибунә сәр Фьрәwьн гази Хӧдан кьр. 13Хӧдан wәкә готьна Муса кьр, у бәqед малада, һ'әwшада у к'әwшәнада һ'ьшк бун. 14Әw к'ом-к'ом т'оп кьрьн у бин к'әтә wәлет. 15Ле гава Фьрәwьн дина хwә дайе кӧ р'ьһ'әти к'әте, дьле хwә кьрә кәвьр у гӧр'а wан нәкьр, чаwа кӧ Хӧдан готьбу.


Щәза сьсийа: К'әрмеш

16Һьнге Хӧдан готә Муса: «Бежә Һарун: ‹Бьра шьвдара хwә дьреж кә т'оза ә'рде хә, кӧ әw ль сәр т'әмамийа wәлате Мьсьре бьбә к'әрмеш›». 17У ӧса кьрьн. Һарун дәсте хwә шьвдара хwәва дьреж кьр, т'оза ә'рде хьст у к'әрмеш ль сәр мәрьва у һ'әйwен р'абун. Ль сәр т'әмамийа wәлате Мьсьре һ'әму т'оза ә'рде бу к'әрмеш. 18Сербаза жи бь сербазийед хwә кьрьн кӧ к'әрмеша дәрхьн, ле нькарьбун. У аwа ль сәр мәрьва у һ'әйwен к'әрмеш бун. 19Сербаза готә Фьрәwьн: «Әва т'ьлийа[*] Хwәде йә». Ле дьле Фьрәwьн бу кәвьр у гӧр'а wан нәкьр, чаwа кӧ Хӧдан готьбу.


Щәза чара: П'әр'анийа меш-моза

20Хӧдан готә Муса: «Сәре сьбәһе зу р'абә һәр'ә ль бәр Фьрәwьн бьсәкьнә. Ва йә әwе бәрбь аве һәр'ә у бежә wи: ‹Хӧдан аһа дьбежә: Щьмә'та мьн бәр'дә кӧ хӧламтийа мьн бькә. 21Ле һәгәр тӧ щьмә'та мьн бәр'нәди, аwа әзе ль сәр тә, ль сәр хӧламед тә, ль сәр щьмә'та тә у ль сәр малед тә п'әр'анийа меш-моза бьшиньм у малед мьсьрийа бь п'әр'анийа меш-мозава wе т'ьжи бьн, ӧса жи сәр wи ә'рде кӧ әw дьминьн. 22Ле wе р'оже т'опраха Гошәнейә к'ӧ щьмә'та мьн ле дьминә, әзе башqә кьм у wе дәре п'әр'анийа меш-моза wе т'ӧнә бә, кӧ тӧ бьзаньби wәлетда әз Хӧдан ьм. 23У әзе ль нав щьмә'та хwә у щьмә'та тәда фьрqийе дайньм. Сьбе әв нишане бьqәwьмә›». 24Хӧдан ӧса жи кьр. П'әр'анийа меш-мозайә мәзьн һатә ль сәр мала Фьрәwьн, малед хӧламед wи у ль сәр т'әмамийа wәлате Мьсьре, жь дәст п'әр'анийа меш-моза wәлат wеран бу.

25Фьрәwьн гази Муса у Һарун кьр, гот: «Һәр'ьн ви wәлатида Хwәдейе хwәр'а qӧрбане бьдьн». 26Ле Муса готе: «Нә щайиз ә кӧ әм ве йәке бькьн, чьмки әw qӧрбана кӧ әме Хӧдан Хwәдейе хwәр'а бьдьн, әв йәк мьсьрийар'а һ'әрами йә. Һәгәр әм бь wе qӧрбандайина кӧ бона мьсьрийа һ'әрам ә, р'абьн ль бәр ч'ә'ве wан бьдьн, гәло әwе мә нәдьнә ль бәр кәвьра[+]? 27Әме р'ийа се р'ожа һәр'ьнә бәр'ийе у Хӧдан Хwәде хwәр'а qӧрбане бьдьн, чаwа кӧ әw мәр'а бежә». 28У Фьрәwьн гот: «Әзе wә бәр'дьм кӧ һун һәр'ьнә бәр'ийе Хӧдан Хwәдейе хwәр'а qӧрбане бьдьн, ле т'әне дур нәчьн. Бона мьн р'әща бькьн». 29Муса готе: «Ва йә әзе жь щәм тә дәрк'әвьм у р'әща жь Хӧдан бькьм, кӧ сьбе п'әр'анийа меш-моза жь Фьрәwьн, жь хӧламед wи у жь щьмә'та wи дур к'әвә, ле т'әне бьра Фьрәwьн иди щьмә'те нәхапинә у нәгьрә кӧ qӧрбане бьдьнә Хӧдан». 30Муса жь щәм Фьрәwьн дәрк'әт у р'әща жь Хӧдан кьр. 31Хӧдан wәкә готьна Муса кьр. П'әр'анийа меш-моза жь Фьрәwьн, жь хӧламед wи у жь щьмә'та wи дур хьст, qәт йәк жи нәма. 32Фьрәwьн ве щаре жи дьле хwә кьрә кәвьр у щьмә'т бәр'нәда.

#### 9


Щәза пенща: Нәхwәшийа һ'ал сәр һ'әйwен

1Хӧдан[†] готә Муса: «Һәр'ә щәм Фьрәwьн у бежә wи: ‹Хӧдан Хwәдейе ибранийа[†] аһа дьбежә: «Щьмә'та мьн бәр'дә кӧ хӧламтийа мьн бькә», 2ле һәгәр тӧ wана һе бьгьри у нәхwази бәр'ди, 3аwа дәсте Хӧдан wе ль сәр һ'әйwанед тәйә чоле: Һәспа, к'әра, дәва, пез у деwер бә у бь нәхwәшийа һ'алә мәзьн qьр'а wане бе. 4Ле Хӧдан wе һ'әйwанед Исраел[†] жь һ'әйwанед Мьсьре башqә кә у жь һ'әйwанед зар'ед Исраел, qәт йәке һ'ьшк нәбә›». 5Хӧдан wә'дә к'ьфш кьр у гот: «Сьбе Хӧдане ве йәке сәр wәлет бькә». 6Р'ожа дьн Хӧдан әв йәк кьр у һ'әму һ'әйwанед мьсьрийа һ'ьшк бун, ле жь һ'әйwанед зар'ед Исраел qәт йәк һ'ьшк нәбу. 7Һьнге Фьрәwьн шанд у пе һ'әсийа ва йә жь һ'әйwанед Исраел qәт йәк жи һ'ьшк нәбуйә. Дьле Фьрәwьн һе бу кәвьр у щьмә'т бәр'нәда.


Щәза шәша: Нәхwәшийа п'ьзька

8Хӧдан готә Муса у Һарун: «К'ӧлмед хwә т'ьжи к'озийа фьр'не кьн. У бьра Муса wе ль бәр ч'ә'ве Фьрәwьн бьр'әшинә бәрбь ә'змен. 9Әwе ль сәр т'әмамийа wәлате Мьсьре бьбә т'оз, ль сәр һ'әму мәрьви у һ'әйwанед wәлате Мьсьреда кӧлед п'ьзька п'исе дәрен». 10Wана к'озийа фьр'не һьлда у ль бәр Фьрәwьн сәкьнин. Муса әw бәрбь ә'змен р'әшанд. Ль сәр мерьв у һ'әйwен кӧлед п'ьзька п'ис дәрк'әтьн. 11Һьнге сербаза нькарьбу жь дәст п'ьзька ль бәр Муса бьсәкьнийана, чьмки п'ьзьк ль сәр сербаз у һ'әму мьсьрийа жи дәрк'әтьбун. 12Хӧдан дьле Фьрәwьн кьрә кәвьр у әwи гӧр'а wан нәкьр, чаwа кӧ Хӧдан Мусар'а готьбу[+].


Щәза һ'әфта: Тәйрок

13Һьнге Хӧдан готә Муса: «Сәре сьбәһе зу р'абә һәр'ә ль бәр Фьрәwьн бьсәкьнә у wир'а бежә: ‹Хӧдан Хwәдейе ибранийа аһа дьбежә: Щьмә'та мьн бәр'дә кӧ хӧламтийа мьн бькә, 14чьмки ве щаре, әзе һ'әму щәзайед хwә бьдьмә сәр'а дьле тә, сәре хӧламед тә у щьмә'та тә, кӧ бьзаньби, ль сәр т'әмамийа дьнйайе йәки мина мьн т'ӧнә. 15Һәгәр мьн дәсте хwә дьреж кьра у бь нәхwәшийа һ'ал ль тә у щьмә'та тә хьста, те сәр дьне бьһатайи ӧндакьрьне. 16Ле бона ве йәке мьн тӧ хwәйкьри, wәки qәwата хwә нишани тә бькьм у ль сәр т'әмамийа дьнйайе наве мьн бе готьне[+]. 17Тӧ һе мьqабьли щьмә'та мьн дьсәкьни кӧ wе бәр'нәди? 18Аwа әзе сьбе ви чахи, тәйрокәкә ӧса qайим бьбариньм кӧ мина wе, р'ожа чебуна Мьсьреда һ'әта ньһа, тьште ӧса нәqәwьмийә. 19Ньһа бьшинә һ'әйwанед хwә т'оп кә чи тә кӧ чоле һәйә бьбьнә һьндӧр'. Чьмки һәр мәрьв, йан һ'әйwанед кӧ чоле бә, һәгәр нәк'әвьнә һьндӧр' тәйроке сәр wанда бьбарә у wе qьр'а wан бе›». 20Жь хӧламед Фьрәwьн, к'ижан кӧ жь готьна Хӧдан дьтьрсийа, хӧламед хwә у һ'әйwанед хwә бьрьнә һьндӧр', 21ле к'е гӧһдарийа готьна Хӧдан нәкьр, хӧламед хwә у һ'әйwанед хwә чоле һьштьн.

22Хӧдан готә Муса: «Дәсте хwә дьрежи бәрбь ә'змен кә у wе т'әмамийа wәлате Мьсьреда, ль сәр мерьв у һ'әйwен, ль сәр т'әмамийа шинайа ә'рде Мьсьреда тәйроке бьбарә». 23Муса шьвдара хwә дьрежи бәрбь ә'змен кьр, Хӧдан qьр'ч'ини у тәйрок шанд у бьруске[*] бьрq вәдьда ль сәр ә'рде. Хӧдан тәйрок ль сәр wәлате Мьсьреда баранд[+]. 24Тәйрок бари у т'әв тәйроке жи бьруске бьрq дьда, ӧса qайим бу, кӧ т'әмамийа wәлате Мьсьреда, жь р'ожа пешда һатьна wи мьләтида тьште ӧса нәqәwьми бу. 25Тәйроке т'әмамийа wәлате Мьсьре хьст, һ'әму тьштед чь кӧ чоле бу, жь мерьв гьрти һ'әта һ'әйwен. Тәйроке т'әмамийа шинайийа чоле хьст у һ'әму даред дәште һурдәхwәши кьрьн. 26Т'әне т'опраха Гошәнеда тәйрок нәбари, к'идәре зар'ед Исраел дьман. 27Фьрәwьн шанд гази Муса у Һарун кьр у wанр'а гот: «Ве щаре мьн гӧнә кьр, Хӧдан р'аст ә, ле әз щьмә'та хwәва әм нәһәq ьн. 28Р'әща жь Хӧдан бькьн, бьра qьрч'ин у тәйрока Хwәде бенә бьр'ине у әзе wә бәр'дьм, һуне иди вьра нәминьн»[+]. 29Муса готә wи: «Чаwа кӧ әз жь бажер дәрк'әвьм, әзе дәстед хwә бәрбь Хӧдан дьреж кьм у qьр'ч'инийе бьсәqьр'ьн, тәйроке иди нәбарә кӧ тӧ бьзаньби, ә'рд ә'рде Хӧдан ә[+]. 30Ле әз заньм, wәки тӧ у хӧламед хwә һәла һе жь Хӧдан Хwәде натьрсьн». 31К'ьтан у щәһә һатьнә ледане, чьмки щәһә сьмбьл дабу, к'ьтане жи гӧпьк дабу. 32Ле гәньм у ч'ади[*] нәһатьнә ледане, чьмки әw дәрәнг дьгьһиштьн. 33У Муса жь щәм Фьрәwьн жь бажер дәрк'әт у дәстед хwә бәрбь Хӧдан бьльнд кьр, qьрч'ин у тәйрок сәqьр'ин у баран ль сәр ә'рде иди нә бари. 34Ле гава Фьрәwьн дит кӧ баран, тәйрок у qьр'ч'ини сәqьр'ин, диса гӧнә кьр у дьле хwә кьрә кәвьр, әwи жи хӧламед wи жи. 35Дьле Фьрәwьн бу кәвьр у зар'ед Исраел бәр'нәдан, чаwа кӧ Хӧдан Мусар'а готьбу.

#### 10


Щәза һ'әйшта: Кӧли

1Һьнге Хӧдан[†] готә Муса: «Һәр'ә щәм Фьрәwьн, чьмки мьн дьле wи у дьле хӧламед wи кьрә кәвьр, wәки ван нишанед хwә нав wанда бькьм 2у wәки тӧ зар'е хwәр'а у зар'ед зар'е хwәр'а гьли ки, кӧ мьн пе кьред хwә мьсьри чаwа кьрьн пек'әни у чь нишан мьн кьрьн, кӧ һун бьзаньбьн әз Хӧдан ьм». 3Муса у Һарун чунә щәм Фьрәwьн у готьнә wи: «Хӧдан Хwәдейе ибранийа[†] аһа дьбежә: ‹Һ'әта к'әнге те нәхwази бәр мьн хwә бьшкени? Щьмә'та мьн бәр'дә кӧ хӧламтийа мьн бькә. 4Ле һәгәр тӧ нәхwәзи щьмә'та мьн бәр'ди, ва йә әзе сьбе кӧлийа бьшиньмә ль сәр т'опраха тә,[+] 5әwе р'уйе ә'рде ӧса бьгьрьн, кӧ ә'рде иди нәйе к'ьфше чь жи пәй тәйрокер'а бона wә майә wе бьхwьн у ӧса жи һ'әму даред ә'рде wәда йә шинбуйи wе бьхwьн. 6Әwе малед тә, мале хӧламед тә у малед һ'әму мьсьрийа т'ьжи бьн, wәки нә бавед тә, нә жи баве бавед тә жь р'ожа р'убари дьне к'әтьнә һ'әта ньһа тьште ӧса нәдитьнә›». У пьшта хwә дайе жь щәм Фьрәwьн дәрк'әт.

7Хӧламед Фьрәwьн готьнә wи: «Һ'әта к'әнге әве бьбә бәла сәре мә, ван меред wан бәр'дә бьра Хӧдан Хwәдейе хwәр'а хӧламтийе бькьн. Гәло тӧ һе набини кӧ Мьсьр wеран бу?» 8Муса у Һарун вәгәр'андьнә щәм Фьрәwьн у әwи готә wан: «Һәр'ьн Хӧдан Хwәдейе хwәр'а хӧламтийе бькьн. Ле к'и у к'е wе һәр'ьн?» 9Муса готе: «Әме бь бьч'ук у мәзьнед хwәва һәр'ьн, кӧр' у qизед хwәва, пәз у дәwаред хwәва һәр'ьн, чьмки бона мә щәжьна Хӧдан ә». 10Фьрәwьн готә wан: «Һәгәр әз дәстура wә у жьн-зар'ед wә бьдьм бьра Хӧдан т'әви wә бә. Ле ве йәке бьзаньбьн кӧ дьле wә qәлп ә. 11На, хер! Һун мер т'әне һәр'ьн хӧламтийе Хӧданр'а бькьн, нә wә әw йәк дьхwәст?» У бәри wан дан жь щәм Фьрәwьн дәрхьстьн.

12Хӧдан готә Муса: «Дәсте хwә дьрежи сәр wәлате Мьсьре кә, бьра кӧли р'абьнә ль сәр wәлате Мьсьре у һ'әму гиһайе ә'рде, чь кӧ пәй тәйрокер'а майә бьхwьн». 13Муса шьвдара хwә дьрежи сәр wәлате Мьсьре кьр у Хӧдан т'әмамийа wе р'оже у т'әмамийа wе шәве, байе р'оһьлате р'акьр. Сәре сьбәһе байе р'оһьлате кӧли анин. 14У кӧлийа т'әмамийа wәлате Мьсьре гьрт у ль сәр т'әмамийа т'опраха Мьсьре беһ'әсаб данин, ӧса кӧ нә бәри ве йәке һаqас кӧли һәбунә у нә жи пәй вер'а. 15Кӧлийа т'әмамийа р'уйе ә'рде гьрт у wәлат бу тә'ри, һ'әму шинайа ә'рде у бәред дарайә кӧ пәй тәйрокер'а мабун хwарьн. Т'әмамийа wәлате Мьсьреда т'ӧ тьште шин ль сәр дара у к'ола нә ма. 16Һьнге Фьрәwьн ләз гази Муса у Һарун кьр у гот: «Мьн һьндава Хӧдан Хwәдейе wәда у һьндава wәда гӧнә кьр,[+] 17ньһа һиви дькьм, т'әне ве щаре гӧне мьн бьбахшинә у р'әща жь Хӧдан Хwәдейе хwә бькьн, т'әне ве мьрьне бьра жь сәр мьн һьлдә»[+]. 18Әw жь щәм Фьрәwьн дәрк'әт у р'әща жь Хӧдан кьр. 19Хӧдан ба вәгәр'анд, баки р'оавайейи qайим р'акьр у бе әw кӧли ажотьн кьрьнә Бә'ра Сор. Т'әмамийа т'опраха Мьсьреда кӧлик нә ма. 20Ле Хӧдан дьле Фьрәwьн кьрә кәвьр у әwи зар'ед Исраел[†] бәр'нәдан.


Щәза нәһа: Тә'ристани

21Һьнге Хӧдан готә Муса: «Дәсте хwә бәрбь ә'змен дьреж кә, wәки ль сәр wәлате Мьсьре бьбә шәвәр'әшәкә дәстдайине». 22Муса дәсте хwә бәрбь ә'змен дьреж кьр у се р'ожа ль сәр т'әмамийа wәлате Мьсьре бу шәвәр'әшәкә тә'ри. 23Кәсәки һәвдӧ нәдьдит у се р'ожа qәт йәк жь щийе хwә р'анәбу, ле щийед кӧ һ'әму зар'ед Исраел дьман р'онайи һәбу. 24Һьнге Фьрәwьн гази Муса кьр у готе: «Һәр'ьн Хӧдан бьһ'әбиньн, ле т'әне бьра пәз у дәwаред wә бьминьн, жьн-зар'ед wә жи бьра т'әв wә бен». 25Муса гот: «Гәрәке тӧ qӧрбан у дийарийед т'әвайишәwате жи бьди дәсте мә, кӧ әм бьдьнә Хӧдан Хwәдейе хwә. 26Әме һ'әйwанед хwә жи т'әв хwә бьбьн, qәт сьмәк жи гәрә нәминә, чьмки бона Хӧдан Хwәдейе хwәр'а хӧламти кьрьне, әм гәрәке жь wан һьлдьн. Һ'әта әм нәчьнә wьр, әм ньзаньн әме бь чь Хӧданр'а хӧламтийе бькьн». 27Ле Хӧдан дьле Фьрәwьн кьрә кәвьр у wи нәхwәст кӧ wан бәр'дә. 28У Фьрәwьн готә Муса: «Жь щәм мьн һәр'ә! Һаш хwә һәбә кӧ щарәкә дьн р'уйе мьн р'уйе тә нәк'әвә, чьмки wе р'ожа кӧ р'уйе мьн р'уйе тә к'әвә, те бьмьри». 29Һьнге Муса гот: «Тә р'аст гот, иди т'ӧ щар р'уйе тә р'уйе мьн нак'әвә».

#### 11


Готьна бона мьрьна ньхӧрийа

1Хӧдан[†] готә Муса: «Бәлаке жи әзе биньм сәр Фьрәwьн у Мьсьре, паше wе wә жь вьр бәр'дә, гава һун бәр'дан wе бәри wә дә жь вьр дәрхә. 2Ньһа щьмә'тер'а бежә, бьра һәр мерәк жь щинаре хwә у һәр к'ӧлфәтәк жь щинара хwә хьшьред зив у зер'ин бьхwазә». 3Хӧдан ль бәр ч'ә'ве мьсьрийа, щьмә'т ширьн кьр. Муса жи wәлате Мьсьреда бәр хӧламед Фьрәwьн у бәр щьмә'те, мәрьвәки гәләки хwәйиqәдьр бу.

4Муса готә Фьрәwьн: «Хӧдан аһа дьбежә: ‹Незикийа ниве шәве әзе нава Мьсьрер'а дәрбаз бьм. 5Wәлате Мьсьреда һәр ньхӧрийе бьмьрә, жь ньхӧрийе Фьрәwьни кӧ сәр т'әхт р'уньштийә, һ'әта ньхӧрийе щарийа кӧ сәр дәстер' ә у ӧса жи һәр ньхӧрийе һ'әйwен. 6У wе зариникә к'ур бьк'әвә т'әмамийа wәлате Мьсьре, кӧ тьште ӧса нә qәwьмийә у нә жи wе бьqәwьмә. 7Ле һьндава зар'ед Исраелда[†], жь мәрьва гьрти һ'әта һ'әйwен, сәке жи зьмане хwә нәльпьтинә. Һьнге һуне бьзаньбьн, кӧ Хӧдан ль нав Мьсьре у Исраелда фьрqийе датинә. 8У әв һ'әму хӧламед тә wе бәржер бенә щәм мьн, бәр мьн табьн у бежьн: «Тӧ у т'әмамийа щьмә'та кӧ пәй тә те дәрк'әвә». Пәй ве йәкер'а әзе дәрк'әвьм›». У Муса гәләки һерс жь щәм Фьрәwьн дәрк'әт.

9Хӧдан готьбу Муса: «Фьрәwьне гӧр'а wә нәкә, wәки wәлате Мьсьреда нишанед мьн бенә зедәкьрьне». 10Муса у Һарун әв һ'әму нишан ль бәр ч'ә'ве Фьрәwьн кьрьн, ле Хӧдан дьле Фьрәwьн кьрә кәвьр у әwи зар'ед Исраел жь wәлате хwә бәр'нәдан.

#### 12


Готьна бона Щәжьна Дәрбазбуне

1[•]Хӧдан[†] wәлате Мьсьреда т'әв Муса у Һарун хәбәр да у гот: 2«Әва мәһа ль нава мәһада wәр'а бьбә йа пешьн[*], әw ль нава мәһед саледа wәр'а бьбә йа пешьн. 3Һ'әму щьвина Исраелр'а[†] хәбәр дьн у бежьн: ‹Дәһе ве мәһе, бьра һәр мәрьвәк бона мала хwә бәрхәки һьлдә, сәре һәр мале бәрхәк. 4Ле һәгәр нәфәре маләке һьндьк бьн, wе нькарьбьн бәрхәки бьхwьн, бьра т'әви wи щинаре незики мала хwә бьбә йәк, wи бәрхи һьлдә бавежә сәр һ'әсабе нәфәра, к'а һәр кәсе чьqаси бькарьбә бьхwә. 5Бәрхе wә бьра беqӧсур нер у йәксали бә, жь пез йан жи жь бьзьна һьлдьн. 6Wи хwәй кьн һ'әта чардәһе ве мәһе, паше т'әмамийа щьвина мьхӧлqәта Исраел, чахе р'о дьчә ава wе сәржекә[+]. 7Бьра жь wе хуне һьлдьн, һәр дӧ рәхдәрийа у дәрәзунга[*] дәре wе мале хьн, к'идәре wе wи бәрхи бьхwьн. 8Бьра wе шәве гоште wи бьхwьн, әwи сәр егьр бьпежьн, пе нане шкәва у п'ьнщар'а тә'л бьхwьн. 9Жь wи гошти, хав йан аведа к'әланди нәхwьн, ле сәр егьр пьжанди бә, т'әви сәр п'е у дьл һ'ьнава. 10Һ'әта сәре сьбәһе жь wи тьштәки нәһельн, ле чь жи бьминә һ'әта сьбәһе сәр егьр бьшәwьтиньн. 11Бь ви аwайи wи бьхwьн, бьра пьште wә гьредайи бьн чарьхед wә ньгед wәда бьн у шьв жи дәсте wәда бьн, һун wи зу бьхwьн. Әw Дәрбазбуна Хӧдан ә. 12Wе шәве әзе нава wәлате Мьсьрер'а дәрбаз бьм у һәр ньхӧрийе wәлате Мьсьре хьм, жь мерьв гьрти һ'әта һ'әйwен. Әзе диwана һ'әму хwәдейед Мьсьре бькьм. Әз Хӧдан ьм[+]. 13Хуне бона wә бьбә нишан ль сәр малед к'идәре һун дьминьн. Гава әз wәлате Мьсьре хьм у wе хуне бьбиньм, һьнге әзе сәр wәр'а дәрбаз бьм у бәлайе сәр wәда нәйе кӧ wә ӧнда кә. 14Бьра әw wәр'а бьбә р'ожәкә биранине, wе бона Хӧдан хwәй кьн, бьра әва щәжьна нава ньсьлед wәда бьбә ә'рф-ә'дәте һ'әта-һ'әтайе. 15Һ'әфт р'ожа нане шкәва бьхwьн. Һәма р'ожа пешьнда һәвиртьр'шк жь мала хwә дәрхьн, чьмки жь р'ожа пешьнда һ'әта р'ожа һ'әфта к'е кӧ тьштед һәвиртьр'шккьри бьхwә, wе жь нав Исраел бе р'аqәтандьне. 16Бьра р'ожа пешьн wәр'а бьбә щьвина пироз у р'ожа һ'әфта жи щьвина пироз. Wан р'ожада т'ӧ шьхӧл нәйе кьрьне, пештьри хwарьнед хwә кӧ һәр кәс хwәр'а дькарә һазьр кә. 17Щәжьна Нане Шкәва[†] хwәйи кьн, чьмки һәма wе р'ожеда мьн р'әфед wә жь wәлате Мьсьре дәрхьстьн, ӧса кӧ әве р'оже ль нав ньсьлед хwәда хwәйи кьн, чаwа ә'рф-ә'дәте һ'әта-һ'әтайе. 18Жь р'ожа чардәһе мәһа пешьн евареда, һун гәрәке нане шкәва бьхwьн һ'әта евара р'ожа бист йәке wе мәһе. 19Һ'әфт р'ожа һәвиртьр'шк малед wәда т'ӧнә бә, чьмки ки кӧ тьштед һәвиртьр'шккьри бьхwә, wе жь нав щьвина Исраел бе р'аqәтандьне, һәгәр хәриб бә йан бьнәли бә. 20Тьштәки һәвиртьр'шккьри нәхwьн. Wан һ'әму щийада к'идәре кӧ һун дьминьн нане шкәва бьхwьн›». 21Муса гази һ'әму р'успийед Исраел кьр у готә wан: «Анәгори сәре нәфәред хwә хwәр'а бәрхәки бьбьжерьн у Дәрбазбуне сәржекьн. 22Паше qәвр'әкә зоха һусопе[†] һьлдьн хуна т'әштеда кьн у жь wе хуна т'әште дәрәзунге у һәр дӧ р'әхдәрийа хьн. Бьра жь wә т'ӧ кәс һ'әта сәре сьбәһе жь дәре мала хwә дәрнәк'әвә[+]. 23Wе Хӧдане дәрбаз бә кӧ мьсьрийа хә, ле гава хуна дәрәзунге у һәр дӧ р'әхдәрийава бьбинә, һьнге Хӧдане сәр wи дәрийир'а дәрбаз бә у нәһелә кӧ мьлйак'әте[†] бәладар бьк'әвә мала wә. 24У ве йәке чаwа qанун, бона хwә у зар'ед хwә һ'әта-һ'әтайе хwәйкьн. 25Гава һун һәр'ьнә wи wәлате кӧ Хӧдане бьдә wә, чаwа кӧ әwи wәр'а соз дайә, ве дәрәще бькьн. 26Ле гава зар'ед wә жь wә бьпьрсьн: ‹Әв чь дәрәщәйә кӧ һун дәрбаз дькьн?›[+] 27һьнге бежьн: ‹Әва qӧрбана Дәрбазбуна Хӧдан ә кӧ Мьсьреда ль сәр малед зар'ед Исраелр'а дәрбаз бу, мьсьрийа хьст у малед мә хьлаз кьрьн›». Щьмә'т дәвәр'уйа чу у һ'әбанд. 28У зар'ед Исраел чун кьрьн, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьри ль Муса у Һарун кьрьбу, ӧса жи кьрьн.


Щәза дәһа: Мьрьна ньхӧрийа

29У гава бу кӧ wәлате Мьсьреда Хӧдан ниве шәве һәр ньхӧрийи хьст, жь ньхӧрийе Фьрәwьни кӧ сәр т'әхте хwә р'уньшти, һ'әта ньхӧрийе гьртийе кәледа у ӧса жи һәр ньхӧрийе һ'әйwен. 30Wе шәве Фьрәwьн, һ'әму хӧламед wи у һ'әму мьсьри р'абун. Заринәкә к'ур к'әтьбу Мьсьре, чьмки мал т'ӧнәбу кӧ мьри теда т'ӧнәбуйа. 31Шәв гази Муса у Һарун кьр у гот: «Р'абьн жь нав щьмә'та мьн дәрк'әвьн һәр'ьн, һун жи зар'ед Исраел жи, һәр'ьн Хӧданр'а хӧламтийе бькьн чаwа wә гот. 32Пәз у дәwаред хwә жи һьлдьн һәр'ьн, чаwа wә гот у дӧа мьн жи бькьн».

33Мьсьрийа п'ейи ль сәр щьмә'те кьр, wәки wан зу жь wәлет дәрхьн, чьмки дьготьн: ‹Әме һ'әму бьмьрьн›. 34Һәвир һе һьлнәһати, щьмә'те һәвир шкәвава ль нав дәстәханада п'еч'ан у данә ль сәр мьле хwә. 35Чаwа Муса зар'ед Исраелр'а готьбу ӧса жи кьрьн, жь мьсьрийа хьшьред зив, хьшьред зер' у к'ьнщ хwәстьн[+]. 36Хӧдан щьмә'т ль бәр ч'ә'ве мьсьрийа ширьн кьр. У чь кӧ хwәстьн мьсьрийа данә wан. У мьсьри т'алан кьрьн[+].


Исраели жь Мьсьре дәрдьк'әвьн

37Зар'ед Исраел жь Р'амсесе к'оч'кьрьн чунә Сукоте, пештьри жьн у зар'а шәсьд һ'әзар меред пәйа бун[+]. 38Т'әви wан ә'лаләтәкә гьран жь гәләк мьләта жи һәвраз чун, пәз у дәwаред wан, кәре һ'әйwана гәләки зә'ф бун. 39Жь wи һәвире кӧ т'әви хwә жь Мьсьре анибун, тотьке шкәва пә'тьн, чьмки һе һьлнәһатьбу. Жь Мьсьре бәри wан дабун, wана нькарьбу хwә дәрәнги хьстана, һ'әта кӧ нане р'е жи хwәр'а һазьр нәкьрьн. 40Зар'ед Исраел чарсьд си сали Мьсьреда ман[+]. 41Һәма wе р'ожа хьлазийа чарсьд си салийе һ'әму р'әфед Хӧдан жь Мьсьре дәрк'әтьн. 42Әва шәвәкә Хӧдан хwәйи дькә кӧ wан жь Мьсьре дәрхә. Әва әw шәвайә бона Хӧдан, к'ижан кӧ гәрәке нава зар'ед Исраелда qӧр'нә-qӧр'нә бе хwәйикьрьне.


Ә'рф-ә'дәте Щәжьна Дәрбазбуне

43Хӧдан готә Муса у Һарун: «Әв ә ә'рф-ә'дәте Щәжьна Дәрбазбуне[†]. Т'ӧ кәси хәриб гәрәке жь wе нәхwә. 44Ле һәр хӧламе кӧ п'әрәти һатийә к'ьр'ине, wи сьнәт[*] ки, һьнге дькарә жь wе бьхwә. 45Йед хәриб у к'ьрекьри, гәрәке жь wе нәхwьн. 46Маләкеда гәрәке әw бе хwарьне, wи гошти жь мал дәрнәхи у qәт һәстуки wи жи нәшкеньн[+]. 47Т'әмамийа щьвина Исраел бьра ве йәке бькә. 48Ле гава мәрьвәки хәриб щәм тә бьминә у бьхwазә Дәрбазбуна Хӧдан бькә, бьра һәр qьсьме wийи нерин бе сьнәткьрьне, һьнге дькарә незик бә ве дәрәще бькә у бьнәлийе wәлет бе һ'әсабе, ле т'ӧ мәрьве бесьнәт гәрәке жь wе нәхwә. 49У бьра бона бьнәли у хәрибе кӧ нав wәда дьминә qанунәк бә»[+]. 50Һ'әму зар'ед Исраел ӧса кьрьн, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьри Муса у Һарун кьрьбу, wана ӧса жи кьр. 51У ӧса бу кӧ һәма wе р'оже Хӧдан зар'ед Исраел р'әфед wанва жь wәлате Мьсьре дәрхьстьн.

#### 13


Ньхӧрийед к'ьфш кьри бона Хӧдан

1Хӧдан[†] т'әв Муса хәбәр да у гот: 2«Нав зар'ед Исраелда[†], жь һәр ньхӧрийе кӧ бәт'ьне вәдькә, һәгәр мәри бә йан һ'әйwан, мьнр'а нәдьр[†] кә. Әw п'ара мьн ә»[+].


Щәжьна Нане Шкәва

3Муса готә щьмә'те: «Бир биньн ве р'оже, гава кӧ һун жь Мьсьре, wе мала хӧламтийе дәрк'әтьн, чьмки Хӧдан бь дәсте хwәйи зор һун жь wьр дәрхьстьн. Нане һьлати нәхwьн. 4Һун иро мәһа Абибеда[*] дәрдьк'әвьн. 5У гава Хӧдан тә бьбә wәлате кәнанийа[†], һ'итийа, әморийа[†], һ'иwийа у йәбусийа, чаwа кӧ wи кал-бавед тәр'а сонд хwар кӧ wи wәлати бьдә тә, к'идәре шир у һьнгьв же дьк'ьшә, ве мәһеда әве дәрәще дәрбаз ки. 6Һ'әфт р'ожа нане шкәва бьхwи, р'ожа һ'әфта бьра щәжьна Хӧдан бә. 7Wан һ'әфт р'ожада, гәрәке нане шкәва бе хwарьне, тьштед һәвиртьр'шккьри гәрәке щәм тә т'ӧнә бә, нә жи нава т'әмамийа т'опраха тәда щәм тә һәвиртьр'шк һәбә[+]. 8Wе р'оже гәрәке зар'е хwәр'а гьли ки бежи: ‹Әв бона wе йәке йә кӧ чь Хӧдан мьнр'а кьр, гава әз жь Мьсьре дәрк'әтьм›. 9Бьра әв ль сәр дәсте тә чаwа нишан бә у ль сәр ә'нийа тә жи бона биранине бә, wәки һинкьрьна[*] Хӧдан сәр заре тә бә, чьмки бь дәсте зор Хӧдан тӧ жь Мьсьре дәрхьсти[+]. 10Ви ә'рф-ә'дәти сал-сал wә'дәда дәрбаз ки.


Ә'рф-ә'дәт бона ньхӧрийа

11У гава Хӧдан тә бьбә wәлате кәнанийа, чаwа тә у кал-бавед тәр'а сонд хwарийә кӧ wи бьдә тә, 12һьнге һәр ньхӧрийе кӧ бәт'ьне вәдькә, бьдә Хӧдан. Һәр ньхӧрийе нерин жь һ'әйwанед тә, п'ара Хӧдан бә. 13Ле жь бәр һәр ньхӧрийе к'әрева бәрхәки бьди, ле һәгәр бәрва нәди, стуйе wи бьшкени. Ль нав зар'ед хwәда жь бәр һәр ньхӧрийе мәрьвайева бьди. 14У гава зар'а тә сьбе жь тә бьпьрсә у бежә: ‹Әв чь йә?› жер'а бежи: ‹Хӧдан бь дәсте зор әм жь Мьсьре, жь мала хӧламтийе дәрхьстьн[+]. 15Гава Фьрәwьн бу кәвьр у нәхwәст мә бәр'дә, Хӧдан һәр ньхӧрийед wәлате Мьсьреда, жь ньхӧрийе мерьвда гьрти һ'әта ньхӧрийед һ'әйwен кӧштьн, бона wе йәке жи әз һәр ньхӧрийе нерини кӧ бәт'ьне вәдькә Хӧданр'а qӧрбан дькьм у жь бәр ньхӧрийед зар'ед хwәва дьдьм›. 16Бьра әв йәка нишанәк бә ль сәр дәсте тә у бәрә'ник бә ль бәр ч'ә'ве тә, чьмки бь дәсте зор Хӧдан әм жь Мьсьре дәрхьстьн».


Р'еwитийа Исраел бәрбь Бә'ра Сор

17Гава Фьрәwьн щьмә'т бәр'да, Хwәде әw ль р'ийа wәлате фьльстинийар'а[†] нәбьрьн, ле бәле әw һе незик бу, Хwәде гот: «Кӧ нәбә щьмә'т ч'ә'в шер' к'әвә п'ошман бә, пашда вәгәр'ә Мьсьре»[+]. 18Ле Хwәде щьмә'т дора бәр'ийева зьвьр'анд у бьрә алийе Бә'ра Сор[*], зар'ед Исраел сильһ'кьри жь wәлате Мьсьре дәрк'әтьн. 19Муса һәстуйед Усьв жи т'әви хwә һьлдан, чьмки Усьв зар'ед Исраел дабунә сонде у готьбу: «Ә'сә Хwәде wе сәр wәда бе, һьнге һәстуйед мьн жи т'әви хwә жь вьр һәвраз бьбьн»[+]. 20Әwана жь Сукоте р'ек'әтьн Ет'амеда, хьлазийа бәр'ийе конед хwә вәгьртьн[+]. 21У Хӧдан пешийа wанва дьчу, р'оже пе стунәкә ә'wр р'е нишани wан дькьр, ле шәве жи пе стунәкә агьр р'онайи дькьр, кӧ әw шәв у р'ож р'е һәр'ьн[+]. 22Р'оже стуна ә'wр, шәве жи стуна агьр жь бәр ч'ә'ве щьмә'те дур нә дьк'әтьн.

#### 14


Дәрбазбуна Бә'ра Сорва

1Хӧдан[†] т'әв Муса хәбәр да у гот: 2«Бежә зар'ед Исраел[†] кӧ вәгәр'ьнә пешбәри Пи-Һаһирот'е, ль навбәра Мигдоле у бә'ре, пешбәри Баә'л-Сьпоне, незики бә'ре зома хwә лехьн[+]. 3Һьнге Фьрәwьне бона зар'ед Исраел бежә: ‹Әwана wәлетда хальфинә у бәр'ийе дора wан гьрти йә›. 4Әзе дьле Фьрәwьн бькьмә кәвьр, wе пәй wан к'әвә у әзе сәр Фьрәwьн у сәр т'әмамийа ордийа wи р'умәта хwә бьдьмә к'ьфше, һьнге мьсьрийе бьзаньбьн кӧ әз Хӧдан ьм». Wана ӧса жи кьр.

5Щаб данә п'адше Мьсьре кӧ щьмә'т р'әвийә. Дьле Фьрәwьн у хӧламед wи һьндава щьмә'теда һатьнә гӧһастьне у готьн: «Мә чь кьр? Чьма изьна Исраел да кӧ әw жь хӧламтийа мә дәрк'әтьн?» 6Фьрәwьн ә'рәба хwә һазьр кьр, щьмә'та хwә жи т'әви хwә һьлда. 7Шәсьд ә'рәбед шер'ә жьбарә һьлдан у ӧса жи һ'әму ә'рәбед шер'ә Мьсьре, сәр wан һ'әмуйа жи сәрәскәр данин. 8Хӧдан дьле Фьрәwьн п'адше Мьсьре кьрә кәвьр у әw пәй зар'ед Исраел к'әт. Ле зар'ед Исраел бь мерк'ими дәрк'әтьбун[+]. 9мьсьри пәй wан к'әтьн, һ'әму һәсп у ә'рәбед Фьрәwьн, сийари у әскәред wи хwә wанр'а гиһандьн, Исраел жи пешбәри Баә'л-Сьпоне щәм Пи-Һаһирот'е незики бә'ре зома хwә лехьстьбу.

10Фьрәwьн кӧ незик бу зар'ед Исраел дина хwә дане, ва йә мьсьри пәй wан к'әтьнә, һьнге зар'ед Исраел гәләки тьрсийан у гази Хӧдан кьрьн. 11Готьнә Муса: «Гәло Мьсьреда т'ьрб т'ӧнәбун кӧ тә әм анин бәр'ийеда бьмьрьн? Тә әв чь ани сәре мә кӧ әм жь Мьсьре дәрхьстьн? 12Wәлате Мьсьреда мә әв йәк тәр'а нәдьгот: ‹Бьһелә әм хӧламтийе мьсьрийар'а бькьн›? Чьмки һе р'ьнд бу мә Мьсьреда хӧламти бькьра, нә кӧ бәр'ийеда бьмьрьн». 13Һьнге Муса готә щьмә'те: «Нәтьрсьн, бьсәкьньн һуне бьбиньн хьлазкьрьна Хӧдан, к'ижан кӧ бона wә әwе иро бькә! Чьмки wан мьсьрийед кӧ һун иро дьбиньн, иди һуне т'ӧ щар нәбиньн. 14Хӧдане дәwса wә шәр' кә, һун кәр' бьн»[+].

15Хӧдан готә Муса: «Тӧ чьма гази мьн дьки? Бежә зар'ед Исраел бьра р'ек'әвьн. 16Тӧ жи шьвдара хwә һьлдә у дәсте хwә дьрежи сәр бә'ре кә у бә'ре бьqәлешә кӧ зар'ед Исраел ль нава бә'ре, сәр зьһайер'а һәр'ьн. 17Ва йә әзе дьле мьсьрийа бькьмә кәвьр у wе пәй wан һәр'ьн у әзе сәр Фьрәwьн, һ'әму ордийа wи, ә'рәбед wи, сийарийед wи бемә р'умәткьрьне. 18Һьнге мьсьрийе бьзаньбьн кӧ әз Хӧдан ьм, гава әз сәр Фьрәwьн, ә'рәбед wи у сийаред wи бемә р'умәткьрьне».

19Мьлйак'әте[†][*] Хwәде кӧ пешийа зома исраелийава дьчу, һатә пашийа wан у стуна ә'wре пешийа wан жи һатә пашийа wан сәкьни. 20У хwә да нава зома мьсьрийа у зома исраелийа, һьнге бона мьсьрийа ә'wрайи у шәвәр'әш бу, ле бона исраелийа шәв р'онайи дьда у т'әмамийа шәве әw незики һәв нәбун.

21Муса дәсте хwә дьрежи сәр бә'ре кьр, Хӧдан т'әмамийа шәве бь байе р'оһьлатейи qайим бә'р ажот у бә'р зьһа кьр. Ав һатә qәлаштьне 22у зар'ед Исраел, ль нава бә'ре сәр зьһайер'а чун, ав алийе wани ч'әп у р'астева бу диwар. 23мьсьри пәй wан к'әтьн у һ'әму һәспед Фьрәwьн, ә'рәбед wи, сийарийед wи чунә нава бә'ре. 24У дәсте бәрбанге, Хӧдан жь стуна агьри у ә'wри дина хwә да ордийа мьсьрийа у т'әвиһәвбун кьрә ль нав wан. 25Т'әкәрәкед ә'рәбед wан һатьнә дәрхьстьне[*] ӧса кӧ әw бь зоре пешда дьчун, һьнге мьсьрийа гот: «Әм бьр'әвьн жь исраелийа, чьмки Хӧдан дәwса wан мьсьрийар'а шәр' дькә».

26Хӧдан готә Муса: «Дәсте хwә дьрежи сәр бә'ре кә, wәки ав ль сәр мьсьрийа, ә'рәбед wан у сийарийед wанда вәгәр'ә». 27Муса дәсте хwә дьрежи сәр бә'ре кьр, сәре сьбәһе бә'р вәгәр'ийа сәр qьрара хwә, мьсьри дьр'әвийан бәрбь wе у Хӧдан мьсьри кәwки бә'ре кьрьн. 28Ав вәгәр'ийа у ә'рәбә, сийари у т'әмамийа ордийа Фьрәwьн ньхамт, әwед кӧ пәй wан к'әтьбунә бә'ре qәт йәк жь wан нәма.

29Ле зар'ед Исраел, бә'реда сәр зьһайер'а чубун, ав ль алийе wани ч'әп у р'астева wанр'а бьбу диwар. 30У wе р'оже Хӧдан исраели жь дәсте мьсьрийа хьлаз кьрьн. исраелийа дәве бә'ре мьсьри мьри дитьн. 31Исраел qәwата wи дәсти дит, к'ижан кӧ Хӧдан сәр мьсьрийа да к'ьфше. Щьмә'т жь Хӧдан тьрсийа у баwәрийа хwә Хӧдан у хӧламе wи Муса анин.

#### 15


Стьрана Муса

1Һьнге әв стьрана Муса у зар'ед Исраел[†] Хӧданр'а[†] стьран у готьн:

«Хӧданр'а дьстьрем, чьмки әw хwәйе р'умәта мәзьн ә,
һәсп у сийари авитьнә бә'ре[+].
2Хӧдан ә qәwата мьн у р'успитийа мьн.
Әw мьнр'а бу хьлазбун.
Әw ә Хwәдейе мьн у әзе шькьрийе бьдьмә wи.
Әw ә Хwәдейе баве мьн у әзе wи бьльнд кьм[+].
3Хӧдан шәр'к'ар ә,
наве wи Хӧдан ә[+].
4Ә'рәбед шер' у ордийа Фьрәwьн авитьнә бә'ре,
сәрәскәред wийә жьбарә нӧqи Бә'ра Сор бун.
5Бебьнийа әw ньхамтьн,
мина кәвьр к'әтьнә к'урайе.
6Дәсте тәйи р'асте, йа Хӧдан, qӧдрәтева р'умәткьри йә,
дәсте тәйи р'асте, йа Хӧдан, дьжмьн һурдәхwәши дькә[+].
7Тӧ бь мәзьнайийа р'умәта хwә, мьqабьлед хwә дәвәр'у дьки,
тӧ һерса хwә дьшини, мина хозане wан дьшәwьтинә.
8Ав жь һәwа позе тә лод бун,
лейи мина диwер сәкьнин,
бебьни дьле бә'реда мәwьщин[+].
9Дьжмьн гот: ‹Пәй к'әвьм хwә пер'а бьгьһиньм,
т'ален п'арәвәкьм у нәфса мьне пе wан т'ер бә
әзе шуре хwә к'аш кьм у дәсте мьне qьр'а wан бинә›.
10Ле тә байе хwә р'акьр, бә'ре әw ньхамтьн,
ава qәwинда, мина гӧле к'әтьнә бьни.
11К'и йә мина тә нав хwәдейада, йа Хӧдан?
К'ижан ә мина тә пирозийеда хwәйир'умәт,
хwәйипәсьн-qӧдрәт у к'әрәмәткьр[+]?
12Дәсте хwәйи р'асте тә дьреж кьр,
ә'рде әw даqӧртандьн.
13Тӧ бь һ'ӧба хwәйә амьн р'ебәрийа ве щьмә'те дьки, йа кӧ тә хьлаз кьрийә.
Тӧ бь qәwата хwә wан дьби хана хwәйә пироз.
14Мьләта бьһист у дьләрьзьн,
тьрс к'әтә сәр бьнәлийед Фьләсәте.
15Һьнге саw к'әтә сәр миред Әдоме[†],
сәрwеред Моwабе[†] ләрьзин
у т'әмамийа бьнәлийед Кәнане[†] һ'әлийан[+].
16Хоф у тьрс к'әтә сәр wан,
жь мәзьнайийа зәнда тә, wе мина кәвьра сар бьн,
һ'әта кӧ дәрбаз бә щьмә'та тә, йа Хӧдан,
һ'әта кӧ дәрбаз бә әв щьмә'та, йа кӧ тә станд.
17Те wан бини ль ч'ийайе мьлк'е хwә дач'ькини,
wи щийи, йа Хӧдан, кӧ тә бона майина хwә чекьр.
Wе пирозгәһеда, Хwәйе мьн, кӧ дәстед тә чекьрьн[+].
18Хӧдане һ'әта-һ'әтайе п'адшатийе бькә»[+].

19Гава һәспед Фьрәwьн у ә'рәбед wи сийарийава к'әтьнә бә'ре, Хӧдан ава бә'ре сәр wанда вәгәр'анд, ле зар'ед Исраел, ль нав бә'ре сәр зьһайер'а чун.


Стьрана Мәрйәме

20Мәрйәма хушка Һарунә п'ехәмбәр[†] дәф гьртә дәсте хwә, һ'әму к'ӧлфәт жи дәф дәстада бь р'әqасе ль пәй wе дәрк'әтьн[+]. 21У Мәрйәме ль wан вәдьгәр'анд:

«Хӧданр'а бьстьрен, чьмки әw хwәйе р'умәта мәзьн ә,
һәсп у сийари авитьнә бә'ре»[+].


Ава тә'л

22Муса зар'ед Исраел жь Бә'ра Сор бьрьн, чун гьһиштьнә бәр'ийа Шуре, се р'ожа бәр'ийева чун у р'асти аве нәһатьн[+]. 23Гава гьһиштьнә Мараһе, нькарьбун ава Мараһе вәхwарана, чьмки тә'л бу, ләма наве wе Мараһ[*] һатә данине. 24Һьнге щьмә'те бина хwә ль Муса тәнг кьр у готе: «Әм чь вәхwьн?» 25Һьнге Муса гази Хӧдан кьр, Хӧдан жи дарәк нишани wи да, әwи авитә нава аве у ав хwәш бу.

Wе дәре Хӧдан qанун у т'әми данә wан, ль wе дәре әw щер'ьбандьн 26у гот: «Р'аст һәгәр тӧ гӧр'а Хӧдан Хwәдейе хwә бьки у әw тьште кӧ wи хwәш тен бьки, гӧһ бьди т'әмийед wи у һ'әму qанунед wи хwәй ки, әзе жь wан нәхwәшийа qәт йәке нәйньмә сәре тә, чь кӧ мьн ани сәре мьсьрийа, чьмки әз Хӧдан ьм, һ'әкиме тә»[+].

27Пәй ван йәкар'а әwана гьһиштьнә Елиме, wе дәре донздәһ канийед ава у һ'әфте даред хӧрма һәбун, wе дәре щәм аве конед хwә вәгьртьн[+].

#### 16


Qар'итк у мана

1Т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел[†] жь Елиме р'ек'әтьн, һатьнә бәр'ийа Сине, кӧ ль навбәра Елиме у Синайеда йә, панздәһе мәһа дӧда бу кӧ жь wәлате Мьсьре дәрк'әтьбун[+]. 2Т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел бәр'ийеда, һьндава Муса у Һарунда бина хwә тәнг кьрьн. 3Зар'ед Исраел готьнә wан: «Хwәзи әм бь дәсте Хӧдан[†] ль wәлате Мьсьреда бьмьрана, гава әм бәр ситьле гошт р'удьньштьн у мә т'ер нан дьхwар, wә әм дәрхьстьнә ве бәр'ийе кӧ т'әмамийа щьвине бьр'чийа бькӧжьн»[+].

4Һьнге Хӧдан готә Муса: «Ва йә әзе wәр'а жь ә'змен нан бьбариньм, бьра щьмә'т һәр р'ож дәрк'әвә, чьqас лазьмә т'ера wе р'оже бәрәв кә, wәки wан бьщер'ьбиньм к'а әwе анәгори т'әмийа мьн бькьн йан на. 5У р'ожа шәша чь кӧ биньн бьра һазьр кьн, әw сәр т'опкьрьна һәр р'ожир'а дӧбарә бә». 6Муса у Һарун готьнә һ'әму зар'ед Исраел: «Ве еваре һуне бьзаньбьн кӧ Хӧдан һун жь wәлате Мьсьре дәрхьстьнә. 7Сәре сьбәһе һуне р'умәта Хӧдан бьбиньн, чьмки әwи бьһист әw бинтәнгийа wәйә һьндава Хӧданда. Әм к'и нә кӧ һун һьндава мәда бинтәнгийе дькьн?»[+] 8Муса гот: «Хӧдане еваре бона хwарьне гошт бьдә wә у сәре сьбәһе жи нан бьдә һ'әта кӧ һун т'ер бьхwьн, чьмки Хӧдан бьһист әw бинтәнгийа wә. Әм к'и нә? Һун бина хwә ль мә тәнг накьн ле ль Хӧдан».

9Муса готә Һарун: «Бежә т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел: ‹Ль бәр Хӧдан бьсәкьньн, чьмки әwи бинтәнгийа wә бьһист›». 10Гава Һарун т'әмамийа щьвина зар'ед Исраелр'а хәбәр дьда, wана дина хwә да бәр'ийе, ва йә р'умәта Хӧдан ль нав ә'wрда һатә хане. 11Хӧдан т'әв Муса хәбәр да у готе: 12«Мьн бинтәнгийа зар'ед Исраел бьһист. Т'әви wан хәбәр дә у бежә wан: ‹Бәре еваре һуне гошт бьхwьн у сәре сьбәһе жи һуне бь нан т'ер бьн, һьнге һуне бьзаньбьн кӧ әз Хӧдан Хwәдейе wә мә›».

13Ӧса qәwьми кӧ еваре qар'итк[†] фьр'ин һатьн у зомә ньхамтьн, сәре сьбәһе дор-бәре зоме qьр'авийе дани[+]. 14Гава әw qьр'авийа дани һьлат, ва йә сәр р'уйе бәр'ийе тьштәки мина капәке һур, гьловәр', мина qьше ль сәр ә'рде һәбу. 15Гава зар'ед Исраел дитьн, готьнә һәв: «Әв чь йә?» Чьмки ньзаньбун әw чь йә. Муса готә wан: «Әв әw нан ә кӧ Хӧдан бона хwарьна wә да. 16Т'әмийа Хӧдан әв ә: ‹Бьра һәр кәси wә qаси хwарьна хwә жь wи бәрәв кә. Сәре һәр нәфәре омерәки[*] бәрәв кә, wәкә һ'әсабе wан нәфса, чьqас кӧ коне һәр кәсида һәнә›»[+]. 17Зар'ед Исраел ӧса жи кьрьн. Бәрәв кьрьн һьнәка гәләк, һьнәка һьндьк. 18У гава чап кьрьн[*], к'е гәләк т'оп кьр, зедә нәбу у к'е һьндьк т'оп кьр, кем нәбу. Һәр йәки qаси хwарьна хwә бәрәв кьр[+]. 19Муса готә wан: «Бьра т'ӧ кәс жь wи һ'әта сәре сьбәһе нәһелә». 20Wана гӧр'а Муса нәкьр, жь wан һьнәка һ'әта сәре сьбәһе жь wи һьштьн. Бин к'әте у кӧрми бу. Муса сәр wан һерс к'әт. 21Һәр сәре сьбәһе, һәр йәки т'ера хwарьна хwә жь wи бәрәв дькьр у чахе гәрмайийа тә'ве дьдайе әw дьһ'әлийа.

22Ле р'ожа шәша әw нан дӧбарә бәрәв кьрьн, аwа готи сәре һәр йәки дӧ омер. Һ'әму сәрwеред щьвине һатьн гиһандьнә Муса 23у wи готә wан: «Әв готьна Хӧдан ә: ‹Сьбе р'ожа р'ьһ'әтийе йә, шәмийа Хӧданә пироз ә, чь кӧ һуне бьпежьн, бьпежьн у чь кӧ һуне бьк'әлиньн, бьк'әлиньн у һәр чь кӧ зедә бә, бьһельн бона р'ожа дьн›»[+]. 24Әwе зедә буйи һ'әта сәре сьбәһе һьштьн, чаwа кӧ Муса готьбу, нә бин к'әте, нә жи кӧрми бу. 25Муса гот: «Иро wи бьхwьн, чьмки иро р'ожа р'ьһ'әтийейә бона Хӧдан ә, һуне иро жь wи чоледа нәбиньн. 26Һуне шәш р'ожа жь wи бәрәв кьн, ле р'ожа һ'әфта кӧ шәми йә, wе т'ӧнә бә».

27У ӧса qәwьми кӧ р'ожа һ'әфта жь щьмә'те һьнәк дәрк'әтьн кӧ бәрәв кьн, ле нәдитьн. 28Һьнге Хӧдан готә Муса: «Һ'әта к'әнге һуне нәхwазьн т'әми у һинкьрьнед мьн хwәй кьн? 29Бьньһер'ьн, Хӧдан шәми да wә, ләма р'ожа шәша нане дӧ р'ожа дьдә wә, бьра һәр кәс щийе хwәда бьминә, р'ожа һ'әфта, т'ӧ кәс жь щийе хwә нәләqә». 30Щьмә'т р'ожа һ'әфта р'ьһ'әт бу.

31Мала Исраел наве wи данин мана[*], әw мина жь к'ома т'охьме мехьке, сьпи у тә'ма wе мина к'ате пе һьнгьв бу. 32Муса гот: «Әв т'әмийа Хӧдан ә: ‹Жь wи омерәки дагьрьн кӧ нава ньсьлед wәда бе хwәйкьрьне, wәки әwана wи нани бьбиньн к'ижан кӧ мьн һун бәр'ийеда данә хwарьне, гава мьн һун жь wәлате Мьсьре дәрхьстьн›». 33Муса готә Һарун: «Щер'әки һьлдә омерә манә т'ьжи кә у дайнә ль бәр Хӧдан, бона кӧ нав ньсьлед wәда бе хwәйикьрьне». 34Чаwа Хӧдан т'әми да Муса, Һарун ӧса әw дани ль бәр Шә'дәтийе[*] кӧ бе хwәйикьрьне. 35-36[*] Зар'ед Исраел чьл сали мана хwарьн, һ'әта кӧ гьһиштьнә wәлате шен. Мана хwарьн һ'әта кӧ гьһиштьнә синоре wәлате Кәнане[†][+].

#### 17


Ав жь qәйайе

1Т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел[†], ль гора готьна Хӧдан[†] жь фьрарийа бәр'ийа Сине чун ль Р'ьфидиме конед хwә вәгьртьн, ль wьр бона щьмә'те ава вәхwарьне т'ӧнә бу[+]. 2Һьнге щьмә'те qьр'ка Муса гьрт у готьне: «Аве бьдә мә әм вәхwьн». Муса готә wан: «Һун чьма qьр'ка мьн дьгьрьн? Чьма Хӧдан дьщер'ьбиньн?»[+] 3Щьмә'т wе дәре т'и бу, бина хwә ль Муса тәнг кьрьн у готьне: «Чьма тә әм жь Мьсьре дәрхьстьн, wәки мә, зар'ед мә у һ'әйwанед мә т'ибуна бькӧжи?» 4Муса гази Хӧдан кьр у гот: «Әз хwә ль ве щьмә'те чаwа бькьм? Һьндьк майә кӧ мьн бьдьнә ль бәр кәвьра!»[+] 5Һьнге Хӧдан готә Муса: «Дәрбази пешийа щьмә'те бә, жь р'успийед Исраел т'әви хwә һьлдә у wе шьвдара хwә, бь к'ижане тә ч'әме Ниле хьст, бьгьрә дәсте хwә у һәр'ә. 6Ва йә әзе ль wьр Һ'оребеда сәр qәйе, ль бәр тә бьсәкьньм у тӧ qәйе хә, wе жь wе аве дәре щьмә'те вәхwә». Муса ль бәр ч'ә'ве р'успийед Исраел ӧса кьр[+]. 7У наве wи щийи дани Массаһ у Мерибаһ[*], чьмки зар'ед Исраел wьр к'әтьнә дә'wе, Хӧдан щер'ьбандьн у готьн: «Гәло Хӧдан нав мәда йә йан на?»


Шәр'е мьqабьли Амалеки

8Амалеки[†] һатьн ль нав Р'ьфидиме т'әв Исраел шәр' кьрьн[+]. 9Муса готә Йешу: «Мәр'а мера бьбьжерә у һәр'ә т'әв Амалек шәр' кә, сьбе әзе ль сәре гьр бьсәкьньм у шьвдара Хwәде жи дәсте мьнда». 10Йешу ӧса кьр чаwа кӧ Муса гот, т'әви Амалек шәр' кьр. Муса, Һарун у Һур р'абунә сәре гьр. 11Гава Муса дәсте хwә бьльнд дькьр, исраелийа ль сәр дьк'әтьн, ле гава дәсте хwә бәр'дьда, амалеки ль сәр дьк'әтьн. 12Ле гава дәстед Муса wәстийан, һьнге кәвьрәк һьлдан данинә бьн wи у әw ль сәр wи р'уньшт. Һарун у Һур жи йәки аликива йе дьн жи алийе дьнва дәстед wи бьльнд хwәй кьрьн, һ'әта р'о чу ава дәстед wи qәwин сәкьнин. 13Йешу Амалек щьмә'тева дәве шурр'а дәрбаз кьр. 14Һьнге Хӧдан готә Муса: «Ве йәке бона биранине к'ьтебеда бьньвисә у бьгьһинә гӧһе Йешу кӧ әзе биранина Амалек, бьн п'әр'е ә'зманда лап бьдьмә һьлдане». 15Муса горигәһәк[†] чекьр у наве wе дани: Хӧдан ала мьн ә. 16У гот: «Ль сәр т'әхте Хӧдан дәст бьльнд бу![*] Хӧдане т'әв Амалек qӧр'нә-qӧр'нә шәр' кә»

#### 18


Ит'ро пешийа Мусада те

1Хәзуре Муса, Ит'ройе т'әреqе Мьдйане әв һ'әму бьһистьн, кӧ Хwәде бона Муса у щьмә'та хwә Исраел[†] чь кьр у чаwа Хӧдан[†] Исраел жь Мьсьре дәрхьст[+]. 2Һьнге Ит'ройе хәзуре Муса, жьна Муса Сиппораһ, пәй пашдабьрьна wер'а һьлда, 3т'әви һәр дӧ кӧр'ед wе, наве йәки Гершом[*] бу, чьмки әwи готьбу: «Wәлате хәрибда фьрари мә» 4у наве йе дьн Елийазер[*] бу, чьмки әwи готьбу: «Хwәдейе баве мьн алик'аре мьн бу у әз жь шуре Фьрәwьн аза кьрьм». 5Хәзуре Муса Ит'ро т'әв һәр дӧ кӧр'ед wи у жьна wи һатә бәр'ийе щәм Муса, wе дәра кӧ әwи бәр ч'ийайе Хwәде зома хwә лехьстьбу. 6Әwи щаб да Муса у гот: «Әз хәзуре тә Ит'ро мә, т'әв һәр дӧ кӧр'ед тә у жьна тә темә щәм тә». 7Муса р'абу пешийа хәзуре хwәда чу, бәр wи та бу, әw р'амуса, һ'ал-һ'әwале һәв пьрсин у к'әтьнә кон. 8Муса әw һ'әму хәзуре хwәр'а гьликьрьн, чь кӧ Хӧдан бона Исраел анибун сәре Фьрәwьн у мьсьрийа, кӧ р'ева чьqас щәфа дитьбун у Хӧдан чаwа әw аза кьрьнә. 9Ит'ро ша бу бона wан кьред qәнщә кӧ Хӧдан Исраелр'а кьрьбун, гава әw жь дәсте мьсьрийа аза кьрьнә. 10У Ит'ро гот: «Бьмбарәк бә Хӧдан кӧ һун жь дәсте мьсьрийа у жь дәсте Фьрәwьн аза кьрьн, йе кӧ щьмә'та хwә жь бьндәстийа мьсьрийа аза кьр. 11Ньһа әз заньм кӧ Хӧдан жь һ'әму хwәдейа мәстьр ә, һәма wе йәкеда бь к'ижана әwана ль бәр исраелийа пе дьфьр'ин». 12У Ит'ройе хәзуре Муса дийарийа т'әвайишәwате[†] у qӧрбан Хwәдер'а анин. Һарун у һ'әму р'успийед Исраел т'әв хәзуре Муса һатьн бәр Хwәде нан бьхwьн.


Ширәта Ит'ро

13Р'ожтьра дьне Муса р'уньшт кӧ һ'акьмтийе щьмә'те бькә, щьмә'т сәре сьбәһе һ'әта еваре щәм Муса сәкьни ма. 14Гава хәзуре Муса әв һ'әму дит кӧ әw чь ль щьмә'те дькә, гот: «Әв чь тьштә кӧ тӧ ль щьмә'те дьки? Чьма тӧ т'әне р'удьнейи у т'әмамийа щьмә'те сәре сьбәһе һ'әта еваре щәм тә дьсәкьнә?» 15Муса готә хәзуре хwә: «Чьмки щьмә'т те щәм мьн кӧ жь Хwәде бьпьрсә. 16Гава ль нав wанда тьштәк дьqәwьмә әw тенә щәм мьн у әз ль нав һәр дӧ мәрьвада һ'акьмтийе дькьм у әз qанун у һинкьрьнед Хwәде ль бәр wан вәдькьм». 17Һьнге хәзуре Муса готә wи: «Кьрьна тә нә тьштәки qәнщ ә, 18бь ве йәке һьн те бьһ'әли-бьмаши, һьн жи әв щьмә'та кӧ т'әви тәйә, чьмки әв шьхӧла бона тә гәләки гьран ә, тӧ т'әне нькари ве йәке бьки[+]. 19Ньһа гӧһ бьдә готьна мьн, әзе ширәтәке бьдьмә тә у Хwәдейе т'әви тә бә. Бона щьмә'те тӧ һәр'ә ль бәр Хwәде у пьрсед wан дайнә ль бәр Хwәде. 20Qанун у һинкьрьна wан һин бькә у wе р'ийа кӧ әw гәрәке теда һәр'ьн бәр wан вәкә, ӧса жи wан кьред кӧ гәрәке бькьн. 21Ле тӧ, жь нава һ'әму щьмә'те, мәрьвед жеһати, Хwәдехоф, мәрьвед амьнә кӧ к'ара хwә нагәр'ьн бьбьжерә у жь ван, сәрһ'әзара, сәрсәда, сәрпенщийа у сәрдәһа сәр wан к'ьфш кә[+]. 22Бьра һәр гав әвана һ'акьмтийе ль щьмә'те бькьн, һәр тьштед чәтьн тәр'а бежьн, ле йед сьвьк, бьра хwәха һ'акьмтийе бькьн, бь ви аwайи wе жь сәр тә сьвьк бә у wи бари т'әви тә һьлдьн. 23Һәгәр тӧ ве йәке бьки у Хwәде жи ӧса тәр'а бежә, һьнге те бькарьби тәйах ки у т'әмамийа ве щьмә'те жи wе хер у сьламәт һәр'ә бьгьһижә щийе хwә».

24Муса готьна хәзуре хwә qәбул кьр у әw һәр тьште кӧ wир'а гот кьр. 25У Муса жь нава т'әмамийа исраелийа мәрьвед жеһати бьжартьн у әw сәр щьмә'те сәрwер, аwа готи сәрһ'әзар, сәрсәд, сәрпенщи у сәрдәһә к'ьфш кьрьн[+]. 26Һәр гав wана һ'акьмтийа щьмә'те дькьр, тьштед чәтьн дьгиһандьнә Муса, ле йед сьвьк хwәха һ'акьмти дькьрьн[+]. 27Муса хәзуре хwә вәр'екьр у әw чу wәлате хwә.

#### 19


Исраел ль бәр ч'ийайе Синайе

1Мәһа сьсийада зар'ед Исраел[†] пәй дәрк'әтьна Мьсьрер'а, һәма wе р'оже гьһиштьнә бәр'ийа Синайе. 2Жь Р'ьфидиме р'ек'әтьн чунә бәр'ийа Синайе у бәр'ийеда конед хwә вәгьртьн. Исраел ль wе дәре бәр ч'ийе конед хwә вәгьртьн[+]. 3Муса һьлк'ьшийа щәм Хwәде у Хӧдан[†] жь ч'ийе гази wи кьр у готе: «Аһа бежә мала Аqуб у зар'ед Исраелва бьдә ә'йанкьрьне: 4‹Wә дит мьн чь ани сәре мьсьрийа у һун чаwа һьлдан ль сәр п'әр'ед тәйре симьр' анинә щәм хwә[+]. 5У ньһа һәгәр һун р'аст гӧр'а мьн бькьн у пәймана[†] мьн хwәйи кьн, һьнге һуне жь нав һ'әму мьләтада бьбьнә мьлк'е мьн, чьмки т'әмамийа дьне йа мьн ә[+]. 6Һуне жи мьнр'а бьбьнә п'адшатийа к'аһина[†] у мьләтәки бӧһӧрти›. Әв ьн әw готьн кӧ тӧ гәрәке зар'ед Исраелр'а бежи»[+].

7Муса һат гази р'усьпийед щьмә'те кьр у һ'әму хәбәред кӧ Хӧдан т'әми дабу wи бәр wан дани. 8У т'әмамийа щьмә'те һәвр'а щаб да у гот: «Һ'әму готьнед Хӧдан әме бькьн!» У Муса готьна щьмә'те гиһандә Хӧдан[+]. 9Хӧдан готә Муса: «Ва йә әзе нав ә'wрәки сьхда бемә щәм тә, wәки щьмә'т бьбьһе әзе чаwа т'әви тә хәбәр дьм у һәр гав тә баwәр бькә».

Муса готьна щьмә'те гиһандә Хӧдан 10у Хӧдан готә Муса: «Һәр'ә щәм щьмә'те у wан иро у сьбе паqьж кә, бьра к'ьнщед хwә бьшон[+]. 11Бона р'ожа сьсийа һазьр бьн, чьмки р'ожа сьсийа ль бәр ч'ә'ве т'әмамийа щьмә'те, Хӧдане пәйайи сәр ч'ийайе Синайе бә. 12Һәр алийава, бона щьмә'те синор к'ьфш кә у бежә: ‹Мьqати хwә бьн, кӧ р'анәбьнә ч'ийе йан жи п'еше к'әвьн. Һәр кәсе кӧ незики ч'ийе бә, гәрәке бьмьрә. 13Бьра дәст wи нәк'әвә, ле wи бьдьнә бәр кәвьра йан жи пе тире лехьн, һәгәр һ'әйwан бә йан мәри бә гәрәке сах нәминә›, чахе дәнге бор'ийа жь стьруйе бәрен дьреж бе ледане, һьнге әw дькарьн һьлк'ьшьнә ч'ийе»[+]. 14Муса жь сәре ч'ийе пәйайи щәм щьмә'те бу, щьмә'т паqьж кьр у wана к'ьнщед хwә шуштьн. 15Әwи готә щьмә'те: «Бона р'ожа сьсийа һазьр бьн, незики к'ӧлфәта нәбьн». 16Р'ожа сьсийа, гава сьбәһ зәлал дьбу, бу qьр'ч'ин у бьруске бьрq вәдьда, ә'wрәки сьх ль сәр ч'ийе бу у дәнге бор'ийа жь стьру гәләки qайим һат, р'ьсасе ль т'әмамийа щьмә'та зоме гьрт. 17Муса щьмә'т жь зоме дәрхьстә ль бәр Хwәде у әw бьнат'ара ч'ийе сәкьнин. 18Т'әмамийа ч'ийайе Синайе ду дькьр, чьмки Хӧдан агьрда пәйайи сәр wи бу, дуйе wи мина дуйе фьр'не һьлдьк'ьшийа у т'әмамийа ч'ийе qайим дьһ'әжийа. 19Дәнге бор'ийа стьру чьqас дьчу qайим дьбу, Муса хәбәр да у Хwәде бь дәнг щаба wи да. 20Хӧдан пәйайи сәр сәре ч'ийайе Синайе бу, Хӧдан гази Муса ль сәр сәре ч'ийе кьр у Муса һьлк'ьшийа. 21Хӧдан готә Муса: «Пәйа бә у т'әмийе бьдә щьмә'те, кӧ нәбә бона дитьна Хӧдан жь синор дәрбаз бьн у гәләк жь wан ӧнда бьн. 22К'аһинед кӧ wе незики Хӧдан бьн, гәрә әw жи хwә паqьж кьн, кӧ Хӧдан qьр'а wан нәйнә»[+]. 23Муса готә Хӧдан: «Щьмә'т нькарә р'абә сәр ч'ийайе Синайе, чьмки тә т'әми да мә у гот: ‹Синор дайнә дор ч'ийе у wи пироз кә›». 24Хӧдан готә wи: «Һәр'ә пәйа бә у т'әви Һарун һьлк'ьшә, ле к'аһин у щьмә'т жь синор дәрбаз нәбьн кӧ һьлк'ьшьнә щәм Хӧдан у әw qьр'а wан бинә». 25Муса пәйайи щәм щьмә'те бу у әв йәк wанр'а гот.

#### 20


Һәр дәһә т'әмийед Хwәде

1[•]Хwәде әв һ'әму хәбәр готьн:

2«Әз Хӧдан[†] Хwәдейе тә мә, йе кӧ тӧ жь wәлате Мьсьре, жь мала хӧламтийе дәрхьсти[+]. 3Пештьри мьн хwәдейед тәйә майин т'ӧнә бьн[+].

4Т'ӧ п'ути мина дьлqе тьштәкида хwәр'а ченәки, нә жор ль ә'змен, нә жер ль сәр ә'рде, нә жи нава авед бьн ә'рдеда[+]. 5Бәр т'ӧ п'ути та нәби у хӧламтийа wан нәки, чьмки әз Хӧдан Хwәдейе тә Хwәдеки к'ӧмр'әш ьм, кӧ бона нәһәqийед бава тиньмә сәре зар'а, һ'әта ньсьле сьсийа у чара кӧ дьжәньнә мьн,[+] 6ле әwед кӧ мьн һ'ьз дькьн у т'әмийед мьн хwәй дькьн, әзе һ'әта һ'әзар ньсьли һьндава wанда һ'ӧба хwәйә амьн бьдьмә к'ьфше[+].

7Наве Хӧдан Хwәдейе хwә бадиһәwа нәди сәр заре хwә, чьмки Хӧдан wе йе кӧ наве wи бадиһәwа дьдә сәр заре хwә, бе щәза наһелә[+].

8Р'ожа шәмийе[†] бинә бира хwә, wәки wе пироз хwәй ки[+]. 9Шәш р'ожа бьхәбьтә у һ'әму шьхӧлед хwә бькә, 10ле р'ожа һ'әфта, шәмийа р'ьһ'әтийа бона Хӧдан Хwәдейе тә йә, т'ӧ шьхӧли нәки, нә тӧ, нә кӧр'е тә, нә qиза тә, нә хӧламе тә, нә щарийа тә, нә һ'әйwане тә, нә жи хәрибе нава тәда. 11Чьмки Хӧдан шәш р'ожада ә'рд у ә'зман, бә'р у һ'әмуйед нав wанда чекьрьн у р'ожа һ'әфта р'ьһ'әт бу, ләма Хӧдан дӧа р'ожа шәмийе кьр у әw пироз кьр.

12Qәдьре де у баве хwә бьгьри, wәки ә'мьре тә ль сәр ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тәйе бьдә тә дьреж бә[+].

13Нәкӧжи[+].

14Зьнийе нәки[+].

15Нәдьзи[+].

16Мьqабьли т'ӧ кәси шә'дәтийа дәрәw нәди[+].

17Дьлһавьжийа мала т'ӧ кәси нәки. Нә дьлһавьжийа к'ӧлфәта т'ӧ кәси, нә хӧламе wи, нә щарийа wи, нә гайе wи, нә к'әра wи, ӧса жи т'ӧ тьште т'ӧ кәси»[+].


Тьрса щьмә'те

18Т'әмамийа щьмә'те qьр'ч'ин у дәнге бор'ийа стьруйе бьһистьн, бьрq вәдана бьруске у дуйе жь ч'ийе дәрдьк'әт дитьн, р'ьсасе щьмә'т гьрт у дур сәкьнин. 19Һьнге готьнә Муса: «Тӧ т'әви мә хәбәр дә у әме гӧһдарийа тә бькьн, ле бьра Хwәде т'әви мә хәбәр нәдә, кӧ әм нәмьрьн»[+]. 20Муса готә щьмә'те: «Нәтьрсьн, чьмки Хwәде һатийә wә бьщер'ьбинә, wәки хофа wи сәр wә бә кӧ һун гӧна нәкьн». 21Щьмә'т дур сәкьни, ле Муса чу незики wе тә'рийа шәвәр'әш бу, wе дәра кӧ Хwәде ле бу.


Готьнед бона чекьрьна горигәһе

22Хӧдан готә Муса: «Аһа бежә зар'ед Исраел[†]: ‹Wә хwәха дит кӧ мьн жь ә'змен т'әви wә хәбәрда. 23Сәр мьнр'а хwәдейед зивин ченәкьн, нә жи хwәдейед зер'ин чекьн бона хwә. 24Жь ахе горигәһәке[†] мьнр'а чекә. Сәр wе дийарийед хwәйә т'әвайишәwате у йед һәләqәтийе, пәз у дәwаред хwә бьдә. Һәр щийе кӧ әз наве хwә бьдьмә биранине, әзе бемә щәм тә у дӧа тә бькьм. 25Һәгәр тӧ мьнр'а пе кәвьра горигәһе чеки, жь кәвьред т'әр'ьшанди ченәки, чьмки гава тӧ һащәт кәвьра хи, те wан бьһ'әр'ьмини[+]. 26У пе п'епәлинга һьлнәк'ьши сәр горигәһа мьн, wәки тә'зибуна тә сәр wе вәнәбә›.

#### 21


Qанунед бона хӧлама

1Әв ьн әw qанунед кӧ тӧ гәрәке дайини ль бәр зар'ед Исраел[†]:

2Гава тӧ хӧламәки ибрани[†] бьк'ьр'и, бьра әw шәш сала тәр'а хӧламтийе бькә, ле сала һ'әфта[†] бьра бе һәq дәре азайе[+]. 3Һәгәр әw т'әне һатьбә, бьра әw т'әне жи дәре, ле һәгәр әw зәwьщибә, бьра жьн жи пер'а дәре. 4Һәгәр ахайе wи әw зәwьщандьбә у жьне кӧр' у qиз wир'а анибьн, һьнге бьра жьн у зар' ахер'а бьминьн у әw т'әне дәре. 5Ле һәгәр хӧлам ашкәрә бежә: ‹Әз ахайе хwә, жьн у зар'ед хwә һ'ьз дькьм, нахwазьм дәремә азайе› 6һьнге ахайе wи, бьра wи бьбә щәм һ'акьма[*] у wи незики дери, йан рәхдәри кә, ахайе wи бь дьреше гӧһе wи qӧл кә у һ'әта әw хwәш бә бьра хӧламе wи бә[+].


Qанунед бона щарийа

7Гава йәк qиза хwә чаwа щари бьфьрошә[*], гәрәке әw ӧса дәрнәйе чаwа хӧлам дәрте. 8Һәгәр әw ахайе хwә хwәш нәйе кӧ wе хwәр'а бьхwазә, бьра изьне бьдә пьсмаме wейи незик кӧ wе бьк'ьр'ьн, ле изьна wи т'ӧнә кӧ wе бьфьрошә малбәтәкә дьн, чьмки әwи әw хапандийә. 9Һәгәр wе кӧр'е хwәр'а бьхwазә, гәрәке әw wәкә дәрәща qиза хwә бона wе бькә. 10Һәгәр ахайе wе һеwике бинә сәр wе, гәрәке хwарьна wе, к'ьнща wе у т'әв р'азана wе сәр нәбьр'ә[+]. 11Һәгәр әw ван һәр се тьшта бона wе нәйнә сери, һьнге әwа бьра бе һәq, бе к'ьр'ин һәр'ә.


Qанунед ль бәр хьрабийева

12Йе кӧ мерьв бькӧжә, әw ә'сә гәрәке бе кӧштьне[+]. 13Ле һәгәр әwи бь һ'әмде хwә нәкьр, ле Хwәде әw да дәсте wи, әзе бона тә щики к'ьфш кьм кӧ әw бьр'әвә wьр[+]. 14Ле һәгәр йәк бь һ'әмде хwә жь мьхәнәтийе йәки хә бькӧжә, әwи һ'әта жь горигәһа[†] мьн һьлди, кӧ бе кӧштьне.

15Йе кӧ де у баве хwә хә, ә'сә гәрәке бе кӧштьне.

16Йе кӧ мәрийа бьдьзә, һәгәр әw фьроти бә йан щәм wи бә, ә'сә гәрәке бе кӧштьне[+].

17Йе кӧ де у баве хwә беһӧрмәт кә, ә'сә гәрәке бе кӧштьне[+].


Qануна бьриндаркьрьне

18Гава мәрьв һәвр'а шәр' кьн у йәк бь кәвьр йан к'ӧлме йәки хә у әw нәмьрә, ле әw бьк'әвә щи-ньвине, 19паше һәгәр р'абә бь дар бьгәр'ә, йе лехьсти бещәза бә, т'әне гәрәке wе зьрара бехәбатийа wи бьк'ьшинә у wи бьдә qәнщкьрьне.

20Һәгәр йәк бь шьвдаре хӧлам йан щарийа хwә хә у әw бьн дәсте wида бьмьрә, ә'сә гәрәке бе щәзакьрьне. 21Ле һәгәр әw р'ожәке йан дӧда бьжи, һьнге бьра wи щәза нәкьн, чьмки әw һәqе wи йә.

22Гава мәрьв һәвр'а шәр' кьн у дәрб жьна дӧһ'али к'әвә, зар'а wе wә'дә зутьр бьбә у зьрарәкә майин т'ӧнәбә, һьнге бьра мере wе чьqас кӧ жь wан бьхwазә, бь qьрара һ'акьмтийе бе дайине. 23Ле һәгәр зьрарәк бьбә, һьнге гәрәке ә'мьр жь бәр ә'мьрва бә, 24ч'ә'в жь бәр ч'ә'вва, дьран жь бәр дьранва, дәст жь бәр дәства, ньг жь бәр ньгва, 25шәwат жь бәр шәwатева, бьрин жь бәр бьринева, дәрб жь бәр дәрбева бә[+].

26Һәгәр йәк ч'ә'ве хӧламе хwә йан ч'ә'ве щарийа хwә хә кор кә, бьра бона ч'ә'ве wи, wи аза кә. 27У һәгәр дьране хӧламе хwә йан щарийа хwә хә бьwаринә, бьра бона дьране wи, wи аза кә.


Щабдарийа хwәйе һ'әйwен

28Һәгәр гайе мәрьвәки мерәки йан жьнәке хә у әw бьмьрә, гәрәке ә'сә wи гайи бьдьнә бәр кәвьра у гоште wи нәйе хwарьне, ле хwәйе wи гайи бещәза бә[+]. 29Ле һәгәр бона лехьстьна wи гайи зува хwәйе wир'а һатийә готьне у хwәйе wи хәм нә кьрийә, һьнге әw га мер йан жьнәке хә бькӧжә, бьра wи гайи бьдьнә бәр кәвьра у хwәйе wи жи бе кӧштьне. 30Һәгәр бәрвадайин бе qьраркьрьне, һьнге бьра жь бәр ә'мьре хwәва һәq бьде, чьqас кӧ же те хwәстьне[+]. 31Һәгәр га кӧр'әки йан qизәке хә хут пе ве qануне жи ле бе ньһер'андьн. 32Һәгәр га хӧлам йан щарийәке хә, һьнге хwәйе га гәрәке си шекьл[*] зив бьдә хwәйе wан у га жи бьдьнә бәр кәвьра.

33Һәгәр йәк сәр ч'ә'ле вәкә йан ч'ә'ләке бьк'олә у сәр нәгьрә, га йан к'әрәк бьк'әве, 34һьнге бьра хwәйе ч'ә'ле щьрме бьк'ьшинә, п'әра бьдә хwәйи у щәндәк жи хwәр'а һьлдә[+].

35Гава гайе йәки, гайе йәки дьн хә у бькӧжә, бьра гайе сах бьфьрошьн у п'әре wи п'арәвәкьн, ӧса жи щәндәке кӧшти п'арәвәкьн. 36Ле һәгәр бона лехьстьна wи гайи зува хwәйе wир'а һатийә готьне у wи хәм нәкьрийә, бьра ль бәр wи гайива, гаки бьде у гайе кӧшти жи wир'а бьминә.

#### 22


Qанунед ль сәр мьлк'

1Һәгәр йәк га йан пәзәке бьдьзә, сәржекә йан бьфьрошә, бьра жь бәр гайәкива пенщ га у жь бәр пәзәкева жи чар пәза бьдә.

2Һәгәр дьз сәр дьзийе бе гьртьне у лехьн бькӧжьн, һьнге бона wи хун нәйе р'етьне. 3Ле һәгәр тә'ве дайә сәр wи, бьра хуна wи сәре wи бә.

Жь бәр дьзийева гәрәке бе дайине, ле һәгәр тьштәки wи т'ӧнә, һьнге бьра wи бьфьрошьн жь бәр дьзийа wива. 4Ле һәгәр дьзийа wи дәсте wида сах бе гьртьне, һәгәр га бә, к'әр бә йан пәз, гәрәке дӧбарә бьдә[+].

5Һәгәр йәк һ'әйwанед хwә ә'рдәки йан р'әзе тьрийада бьч'еринә паше һ'әйwанед wи бьк'әвә ә'рде хәлqе, һьнге бьра жь дәрәмәта ә'рде у р'әзе тьрийе хwәйи һәрә qәнщ жь бәрва бьдә.

6Һәгәр агьр стьрийа к'әвә у бавежә гӧр'зед лодкьри йан зәвийа нәдьруйи[†] йан дәште бьшәwьтинә, бьра йе агьр авитийе щьрме бьк'ьшинә.

7Һәгәр йәк п'әра йан тьштәки qимәт бьдә йәки дьн кӧ хwәйи кә у жь мала wи бе дьзине, һәгәр дьз бе гьртьне бьра дӧбарә бьдә. 8Һәгәр дьз нәйе гьртьне, бьра хwәйе мале бьбьнә бәр һ'акьма[*], гәло р'аст дәсте wи һәбука wи мәрьви нә к'әтийә. 9Бона һәр нәһәqийе, бона га, йан к'әре, йан пез, йан к'ьнща у бона һәр тьштед ӧндабуйи, һәгәр йәк бежә: ‹Әw йа мьн ә›, шьхӧле һәр дӧйа жи һәр'ә бәр һ'акьма[*], һ'акьм* к'е кӧ нәһәq бьбинә, бьра әw дӧбарә бьдә wи мәрьви.

10Һәгәр йәк к'әре йан га, йан пәз, йан жи һ'әйwанәкә дьн бьдә йәки дьн кӧ хwәйи кә у әw һ'ьшк бә, йан зьрарәк ле бьбә, йан бе дьзине у кәсәки нәдитьбә, 11һьнге бьра ль бәр Хӧдан[†] сонд бьхwә, кӧ дәсте wи һәбука wи мәрьви нәк'әтийә у хwәйе һәбуке гәрәке баwәр бькә у йед дьн щьрме нәдә[+]. 12Ле һәгәр жь щәм wи һатийә дьзине, һьнге бьра һәqе wе бьдә хwәйе wи. 13Ле һәгәр һатийә дьр'андьне бьра бәрәт'е бинә у жь бәр wева нәдә.

14Һәгәр йәк жь йәки дьн һ'әйwен дәйни һьлдә у зьрарәк ле бьбә йан һ'ьшк бә, хwәйе wе нә wьр бә, гәрәке әw ә'сә щьрме бьдә. 15Һәгәр хwәйе wи ль wьр буйә, һьнге әw щьрме надә һәгәр әw бь к'ьре һьлдабу әwе бьк'әвә нава һәqе к'ьре.


Qанунед мә'рифәт у ә'рф-ә'дәта

16Һәгәр йәк qиза бьк'ьр бьхапинә у wе р'ур'әш кә, гәрәке ә'сә qәләне wе бьде у wе жи бьстинә[+]. 17Һәгәр баве wе qәт нәхwазә qиза хwә бьдә wи, әw гәрәке wәкә qәләне qиза бьдә.

18К'оч'әке сах нәһелә[+].

19К'е сәре хwә һ'әйwенр'а дайнә, гәрәке ә'сә бе кӧштьн[+].

20Пештьри Хӧдан к'е хwәдейед майинр'а qӧрбане бьдә әw бе ӧндакьрьне.

21Хәриба нәешинә у wан нәдә щәфе, чьмки һун жи wәлате Мьсьреда хәрибийеда бунә[+]. 22Сеwи у жьнәбийе т'ӧ щар нәдә щәфе[+]. 23Һәгәр wан бьди щәфе у әw газьне хwә ль мьн бькьн, әзе заринийа wан ә'сә бьбьһем 24у һерса хwә р'акьм, бь шур wә бькӧжьм, жьнед wәйе би бьминьн у зар'ед wә жи сеwи[+].

25Һәгәр п'әра дәйни бьди к'әсибәки жь щьмә'та мьнә щәм хwә, мина сәләфдара wи нәхәньqини у сәләфа нәди ль сәр wи[+]. 26Һәгәр тӧ к'ьнща йәки дьн бьһе һьлди, һ'әта р'очуйина ава ле вәгәр'ини,[+] 27чьмки т'әне әw ә сьт'ара wи у к'ьнща щане wи, әwе чьда р'азе? Нәбә кӧ әw һәwара хwә ль мьн дайнә у әз бьбьһем, чьмки әз р'ә'м ьм.

28Һ'акьма[*] беһӧрмәт нәкә у ньфьр'а сәрwере щьмә'та хwә нәкә[+]. 29Һ'әдийа бедәре у дәрәмәта хwәйә һ'ьнщьр'андьне дәрәнги нәйехи.

Ньхӧрийе кӧр'ед хwә бьдә мьн[+]. 30Ӧса жи бона га у пәзе хwә бькә. Һ'әфт р'ожа бьра бәр маке бә у р'ожа һ'әйшта wе бьдә мьн[+]. 31Һуне бона мьн мәрьвед пироз бьн, гоште чолейи кӧ һатийә дьр'андьне нәхwьн, бавежьнә бәр са[+].

#### 23


Qанунед һәqийе

1Дәнг-бә'сед дәрәw бәла нәкә. Бь шә'дәтийа дәрәw алийе нәһәqа нәкә[+]. 2Бона хьрабийе дәсте п'ьр'анийева нәчә. У диwанеда пьшта п'ьр'анийе нәгьрә, һәqийе нәт'әр'ьбинә. 3Диwанеда пьшта йе к'әсиб нәгьрә[+].

4Һәгәр тӧ га йан к'әре дьжмьне хwәйә ӧндабуйи бьбини, ә'сә wан пашда бьбә[+].

5Һәгәр тӧ бьбини кӧ к'әре хернәхwазе тә бьн баре хwәда к'әтийә, пьшта хwә нәде нәчә, т'әви wи дәст бавеже р'акә.

6Диwанеда һәqийа к'әсибе хwә нәт'әр'ьбинә[+]. 7Жь дәрәwийе дур бә у йе бесущ у р'аст нәкӧжә, чьмки әз йе нәһәq бещәза наһельм[+]. 8Нә жи р'ӧшәте һьлдә, чьмки р'ӧшәт ч'ә'ве мәрьвед вәкьри кор дькә у хәбәред р'аста дәвәр'у дькә[+].

9Тәнгасийе нәдә хәриба, һун һаш жь дьле хәриба һәнә. Чьмки һун хwәха жи wәлате Мьсьреда хәрибийеда бунә[+].


Qанунед сала һ'әфта у р'ожа һ'әфта

10Шәш сала ә'рде хwә бьр'әшини у дәрәмәта wе т'оп ки, 11ле сала һ'әфта[†] р'ьһ'әт бьһели у дәст нәдейи, wәки к'әсибед ль нав щьмә'та тәда бьхwьн у чь кӧ бьминә жи һ'әйwанед чоле бьра бьхwьн. Р'әзе тьрийе хwә у даред зәйт'уне жи ӧса бьки[+].

12Шәш р'ожа хәбата хwә бьки у р'ожа һ'әфта р'ьһ'әт би, wәки га у к'әре тә р'ьһ'әт бьн у кӧр'е щарийа тә у хәриб бина хwә бьстиньн[+]. 13Әв һ'әмуйед кӧ мьн wәр'а готьн хwәй кьн, наве хwәдейед майин бир нәйньн, бьра жь дәве wә нәйе бьһистьне[+].


Qанунед һәр се щәжьнед мәзьн

14Сале се щара мьнр'а щәжьне бьки[+]. 15Щәжьна Нане Шкәва[†] хwәй ки. Чаwа кӧ мьн т'әми дайә тә у wи wә'де мәһа Абибедайә[*] к'ьфшкьри, һ'әфт р'ожа нане бе һәвиртьр'шк бьхwи, чьмки wе мәһеда тӧ жь Мьсьре дәрк'әти.

Бьра кәсәк дәствала дәрнәк'әвә бәр мьн[+].

16Щәжьна Нандьруна бәре пешьн бь к'әда хwәйә ә'рдеда чанди хwәй ки.

Ӧса жи Щәжьна Бәрт'опкьрьнейә хьлазийа сале, гава жь ә'рде к'әда хwә т'оп ки, хwәй ки[+].

17Сале се щара һ'әму qьсьме тәйә нерин бьра ль бәр Хӧдан[†] Хwәде бьсәкьньн[+].

18Хуна qӧрбана мьн т'әв нане һәвиртьр'шк нәди у бәзе щәжьна мьн бьра һ'әта сьбәһе нәминә, бьшәwьтинә.

19Бәред дәрәмәта пешьнә[†] ә'рде хwәда йә һәрә qәнщ бини мала Хӧдан Хwәдейе хwә.

Каре ль нав шире македа нәк'әлини[+].


Создайин у һинкьрьн

20Ва йә әзе мьлйак'әтәки[†] пешийа тәва бьшиньм, wәки р'еда хwәйитийе ль тә бькә у тә бьбә wи щийе кӧ мьн һазьр кьрийә[+]. 21Ль бәр wи һаш жь хwә һәбә у гӧһ бьдә готьна wи, ль бәр wи сәрһ'ьшкийе нәки, әwе нәһәqийед wә нәбахшинә, чьмки әw бь наве мьн дькә. 22Ле һәгәр тӧ р'асти гӧһдарийа дәнге wи бьки у һ'әму готьнед мьн бьqәдини, һьнге әзе бьбьмә дьжмьне дьжмьнед тә у мьqабьле мьqабьлед тә[+]. 23Чьмки мьлйак'әте мьне пешийа тәва һәр'ә у wе тә бьбә щәм әморийа[†], һ'итийа, пьриззийа, кәнанийа[†], һ'иwийа у йәбусийа у әзе qьр'а wан биньм[+]. 24Тӧ хwәдейед wан нәһ'әбинә у хӧламтийа wан нәкә, ч'ә'в нәдә кьре wан ле wан к'ав-к'ун кә у һ'әйкәлед wан һурдәхwәши кә[+]. 25Һун хӧламтийа Хӧдан Хwәдейе хwә бькьн, әwе дӧа нане тә у ава тә бькә у нәхwәшийе жь нав тә дәрхә[+]. 26Wәлате тәда жьна бебәр, йан йа ль бәр һәр'ә wе т'ӧнә бьн, әзе р'ожед ә'мьре тә т'әмам кьм[+]. 27Әзе саwа хwә пешийа тәва бьшиньм у wан һ'әму мьләтед кӧ те навр'а дәрбаз би т'әвиһәв кьм у һ'әму дьжмьнед тәйе жь бәр тә бьр'әвьн[+]. 28Әзе тьрс у хофе[*] пешийа тәва бьшиньм у әwе жь бәр тә һ'иwийа, кәнанийа, һ'итийа р'аqәтинә[+]. 29Нава саләкеда әзе wана жь бәр тә р'анәqәтиньм, кӧ нәбә ә'рд вала бьминә у тәрәwьлед чоле сәр тә зедәбьн[+]. 30Әзе һеди-һеди жь бәр тә wан р'аqәтиньм, һ'әта кӧ тӧ ль һәв зедә би у wи ә'рди wар би. 31Һьнге әзе синоре тә жь Бә'ра Сорда гьрти һ'әта Бә'ра Навбәре[*] у жь бәр'ийеда гьрти һ'әта ч'әме Фьрате дайньм, чьмки әзе бьнәлийед wи wәлати бьдьмә дәсте wә у те жь бәр хwә wан р'аqәтини[+]. 32Т'әви wан у т'әви хwәдейед wан пәймане[†] гьренәдә. 33Әw wәлате тәда гәрәке нәжин кӧ һьндава мьнда wә нәдьнә гӧнәкьрьне, чьмки һәгәр тӧ хӧламтийа хwәдейед wан бьки, әwе ә'сә тәр'а бьбә т'әлә»[+].

#### 24


Исраел пәймане дьстинә

1Хwәде готә Муса: «Һьлк'ьшә бәрбь Хӧдан[†], тӧ, Һарун, Надаб, Абиһу, у һ'әфте р'успийед Исраел[†] у дурва бьһ'әбиньн[+]. 2Т'әне бьра Муса незики Хӧдан бә, ле әwана бьра незик нәбьн, нә жи бьра щьмә'т т'әви wи һьлк'ьшә».

3Муса вәгәр'ийа һат, һ'әму хәбәр у һ'әму qанунед Хӧдан готьнә щьмә'те. Т'әмамийа щьмә'те бь һәвр'а щаб да у гот: «Һ'әму хәбәред кӧ Хӧдан готийә, әме бькьн!»[+] 4Муса һ'әму хәбәред Хӧдан ньвисин. Сәре сьбәһе зу р'абу бьнат'ара ч'ийе горигәһ[†] чекьр, wәкә һ'әсабе донздәһ qәбилед Исраел донздәһ һ'әйкәл данә сәкьнандьне. 5У wи жь хортед зар'ед Исраел шандьн, wана Хӧданр'а дийарийед т'әвайишәwате кьрьн у бона дийарийед һәләqәтийе щанәга qӧрбан дан. 6Муса ниве хуне һьлда кьрә т'әшта у ниве дьн жи р'әшандә сәр горигәһе. 7У к'ьтеба пәймане[†][*] һьлда бәр щьмә'те хwәнд, wана гот: «Һ'әму чь кӧ Хӧдан гот әме бькьн у гӧр'а wида бьн». 8Һьнге Муса хун һьлда р'әшандә сәр щьмә'те у гот: «Ва йә хуна wе пәймане, йа кӧ Хӧдан анәгори ван һ'әму хәбәра т'әви wә гьреда»[+].

9Пәй ван йәкар'а Муса, Һарун, Надаб, Абиһу у һ'әфте р'успийед Исраел һьлк'ьшийанә жоре, 10һьнге wана Хwәдейе Исраел дит, бьн ньгед wида тьштәки мина к'әлпич'е сафир бу у мина ә'змен зәлал бу[+]. 11У әwи дәсте хwә ль сәр зар'ед исраелийайә бьжарти бьльнд нәкьр. Wана Хwәде дит, хwарьн у вәхwарьн.


Муса ль сәре ч'ийайе Синайе

12У Хӧдан готә Муса: «Һьлк'ьшә сәр ч'ийе щәм мьн wе дәре бьсәкьнә у әзе сәлед кәвьри т'әв qанун у т'әмийед кӧ мьн бона һинкьрьна wан ньвисин бьдьмә тә»[+]. 13Муса у бәрдәстийе wи Йешу р'абун, Муса кӧ wе һьлк'ьшийа сәр ч'ийайе Хwәде,[+] 14һьнге готә р'успийа: «Һун вьр һивийа мә бьминьн, һ'әта кӧ әм вәгәр'ьнә щәм wә. Ва Һарун у Һур щәм wә нә, пьрса к'е һәбә бьра һәр'ә щәм wан».

15Муса һьлк'ьшийа сәр ч'ийе у ә'wр ч'ийа ньхамт. 16Р'умәта Хӧдан пәйайи сәр ч'ийайе Синайе бу у ә'wр шәш р'ожа ч'ийа ньхамт, Хӧдан р'ожа һ'әфта жь нав ә'wрда гази Муса кьр. 17Р'умәта Хӧдан ль бәр ч'ә'ве зар'ед Исраел мина агьре п'әр'ьтандьне бу ль сәр сәре ч'ийе[+]. 18Муса к'әтә ль нава ә'wр у һьлк'ьшийа ч'ийе. Муса чьл р'ож у чьл шәви сәре ч'ийе ма[+].

#### 25


Һ'әдийед бона Коне Шә'дәтийе

1[•]Хӧдан[†] т'әви Муса хәбәрда у готе: 2«Бежә зар'ед Исраел[†] кӧ һ'әдийе мьнр'а биньн, һ'әдийа мьн жь дәсте һәр мәрьви һьлдьн, йед кӧ бь р'әзәдьлийе тиньн. 3У әв ьн әw һ'әдийед кӧ һуне жь wан һьлдьн: Зер', зив у сьфьр, 4р'исе шин, ширк, соре гәвәз, к'ьтане зьрав у пьр'ч'а бьзьне, 5ч'әрмед[*] бәранайә сор р'әнгкьри, ч'әрмед га-мә'сийа[*], даред дарщеwийе, 6бьзьре бона р'онайе, бьһарәтед[†] бона р'уне р'ункьрьне у бона бьхура[†] бинхwәш, 7кәвьред оникс[†] у кәвьред qимәтә бона qашкьрьна ефод[†] у р'әхтсинг[†][*]. 8Бьра мьнр'а пирозгәһәке чекьн, кӧ әз нава wанда бьминьм[+]. 9Чаwа мьн т'әрзе Коне Шә'дәтийе[†] у һ'әму нав мала wева нишани тә кьр, хут ӧса гәрәке чекьн.


Сьндоqа Пәймане

10[•]Жь дара дарщеwийе[†] сьндоqәке чекьн, дьрежайийа wе дӧ зәнд у нив, бәрайийа wе зәнд у нив, зәнд у нив жи бьльндайийа wе бә[+]. 11Дәр у һьндӧр'е wе бь зер'е хальс зер' ки у дора лева wе т'оqәки зер'ин бавежейи. 12Бона wе чар хәлаqед зер'ин р'оки у һәр чар ньгава ки, wәки дӧ хәлаq аликива бьн, дӧ хәлаq жи алийе дьнва. 13Жь дара дарщеwийе дәстуйа чеки у wан зер' ки. 14Дәстуйа хәлаqед к'еләкед сьндоqер'а дәрбаз ки, кӧ бь wан сьндоq бе һьлдане. 15Бьра дәсту хәлаqед сьндоqеда бьминьн, нәйенә дәрхьстьне. 16У wе Шә'дәтийа кӧ әзе бьдьмә тә дайни һьндӧр'е сьндоqе.


Qалп'ахе сьндоqе, щийе бахшандьне

17Qалп'ахе бахшандьне жь зер'е хальс чеки, дьрежайийа wе дӧ зәнд у нив бә, бәрайийа wе жи зәнд у нив. 18У сәр һәр дӧ сәрийед qалп'ахе бахшандьне пе зер' дӧ херубе[†] к'оланди чеки. 19Херубәки сәрикива дәрхи, херубәки жи сәре дьнва, херуба жь qалп'ахе бахшандьне сәр һәр дӧ сәрийава дәрхи. 20Бьра п'әр'ед херуба бәрбь жор вәкьри бьн у бь п'әр'ед хwә qалп'ахе бахшандьне бьньхемьн. Бәре wан һәвдӧда бә у дина wан ль qалп'ахе бахшандьне бә. 21Qалп'ахе бахшандьне жорда бьди сәр сьндоqе у Шә'дәтийа кӧ әзе бьдьмә тә дайни һьндӧр'е сьндоqе. 22Әзе wьра р'асти тә бем т'әви тә хәбәр дьм, жь сәр qалп'ахе бахшандьне нава һәр дӧ херубед кӧ сәр Сьндоqа Шә'дәтийе нә, һ'әму т'әмийед бона зар'ед Исраел бьдьмә тә[+].


Т'әхте нане Хwәдер'а дайи

23[•]Жь дара дарщеwийе т'әхтәки чеки, дьрежайийа wи дӧ зәнд, бәрайийа wи зәндәк у бьльндайийа wи зәнд у нив бә. 24Wи бь зер'е хальс зер' ки у дора wи т'оqәки зер'ин бавежейи. 25У дора wи бьльндайийа чар т'ьлийа кәвийе чеки, дора кәвийа wи жи т'оqәки зер'ин бавежейи. 26Бона wи чар хәлаqед зер'ин чеки у wан хәлаqа бәр һәр чар ньга сәр һәр чар ә'нишкава ки. 27Гәрәке хәлаq кәвийава бьн, wәки щийед дәстуйа һәбьн кӧ т'әхт бе һьлдане. 28Дәстуйа жь дара дарщеwийе чеки, wан зер' ки, бь wан гәрә т'әхт бе һьлдане. 29Бона т'әхт сьни у т'аса, щер' у к'аса жь зер'е хальс чеки, wәки бь wан дийарийа сәрдакьрьне бе дайине. 30У т'ьме ль сәр т'әхт нане Хwәдер'а дайи[†] ль бәр мьн дайни[+].


Шәмдан

31[•]Жь п'арч'әки зер'е хальс шәмданәкә[†] бь к'оландьне бе чекьрьн, бьнгәһа wе, стуна wе, т'аськ, гӧл у севькед wе һ'әму жь wе дәрк'әвьн. 32К'еләка wева шәш ч'ьqьл дәрен, се ч'ьqьл алики шәмданева бьн у се ч'ьqьл жи алийе шәмданейи дьнва бьн. 33Се т'аськед мина гӧлед бәһиве, севьк у гӧлава ль сәр ч'ьqьләки бьн. Се т'аськед мина гӧлед бәһиве, севьк у гӧлава жи сәр ч'ьqьла дьн бьн, һәр шәш ч'ьqьлед кӧ жь шәмдане дәртен аһа бьн. 34Чар т'аськед мина гӧлед бәһиве, севьк у гӧлава стуна шәмданева бьн. 35Севькәк бьн һәр дӧ ч'ьqьлед шәмданейә жерьнва, севькәк бьн һәр дӧ ч'ьqьлед навбәрева, севькәк жи бьн һәр дӧ ч'ьqьлед жорьнва бә. Бона һәр шәш ч'ьqьлед стуна шәмдане жи аһа бьн. 36Севьк у ч'ьqьлед wе гәрәке жь wе дәрен. Һ'әму жь п'арч'әки зер'е хальс бь к'оландьне бе чекьрьн. 37Һ'әфт ч'ьра бона wе чеки у ӧса дайни кӧ әw пешийа хwә р'онайи кьн. 38Бьра дәстьк у сьнийед wе жь зер'е хальс бьн. 39Шәмдан һ'әму һащәтед wева жь тәлантәк[*] зер'е хальс бе чекьрьне. 40Дина хwә бьде мьн чь т'әрз сәре ч'ийе нишани тә кьр, ӧса жи чеки.

#### 26


Коне Шә'дәтийе

1[•]Коне Шә'дәтийе[†] жь дәһә тәжед к'ьтане зьрав-бадайи у р'исе шин, ширк у соре гәвәз чеки, сәр wан жи бь хәбата ньтьрандьне херуба[†] дәрхи. 2Дьрежайийа һәр тәжи бист у һ'әйшт зәнд бә у бәрайийа һәр тәжи чар зәнд бә, чапа һ'әму тәжа wәкә һәв бә. 3Пенщ тәж һәвва бьн у пенщ жи һәвва. 4Жь р'исе шин п'әвгьрека бавежи ль кәвийа кәре тәжед пешьн ль сәр лева һәввабуне, ӧса жи бавежи лева кәвийа кәре тәжед майини һәввабуне. 5Пенщи п'әвгьреки бавежи сәр п'арч'е һәр пенщ тәже ә'wльн, пенщи п'әвгьреки жи бавежи сәр лева п'арч'е һәр пенщ тәже дӧда, wәки һ'әму п'әвгьрек һәвр'а хәбәр дьн. 6Пенщи qәмьтокед зер'ин чеки у һәр дӧ п'арч'ед пенщ тәжи пе wан qәмьтока һәвва ки, wәки Коне Шә'дәтийе бьбә йәк.


Сәргьртьна Коне Шә'дәтийе

7Бона сәргьртьна Коне Шә'дәтийе жь пьр'ч'а бьзьне йанздәһ тәжа чеки. 8Дьрежайийа һәр тәжи си зәнд бә у бәрайийа һәр тәжи чар зәнд бә, ӧса кӧ чапа һәр йанздәһ тәжа жи wәкә һәв бә. 9Пенщ тәжа башqә һәвва ки у шәш тәжа жи башqә. Тәже шәша жи нә'тька конва сәр пьштева qатки. 10Пенщи п'әвгьрека бавежи ль кәвийа кәре п'арч'е пенщтәжейи пешьнә ль сәр лева һәввабуне, пенщи п'әвгьрека жи бавежи ль кәвийа кәре п'арч'е шәштәжейи майини ль сәр лева һәввабуне. 11Пенщи qәмьтокед сьфьрин чеки у qәмьтока бавежи п'әвгьрека, п'әр'да һәвва ки кӧ бьбә конәк. 12Бәрмайийе тәже сәр кон, аwа готи ниве тәжа зедәбуйи пьшта конва дардакьри бә. 13Жь сәрк'еша сәр конә зедәмайи, зәндәк ви алийива зәндәк жи алийе дьнва һәр дӧ к'еләкава дардакьри бә, кӧ һәр дӧ к'еләкед Коне Шә'дәтийе бенә ньхамтьне. 14Жь ч'әрмед бәранайә сор р'әнгкьри сәргьрәке чеки бона сәргьртьна кон, жь ч'әрмед га-мә'сийа жи сәрк'ешәке чеки, бона к'ьшандьна ль сәр wе[+].

15[•]Бона Коне Шә'дәтийе жь дара дарщеwийе[†] читед сәкьнанди чеки. 16Дьрежайийа һәр чити дәһә зәнд у бәрайийа wан жи зәнд у нивәк бә. 17Сәре һәр чити бьра дӧ к'әрт һәбьн, кӧ һәвда р'унен, һ'әму читед Коне Шә'дәтийе жи ӧса чеки. 18Коне Шә'дәтийер'а, бона алийе кӧ дьк'әвә башуре бист чита чеки, 19жь зив чьл бьнгәһа бона бист чита чеки, дӧ бьнгәһа чите ә'wльнр'а бона һәр дӧ к'әрта, ӧса жи бона йед майин. 20Бона алийе дьн бакӧра Коне Шә'дәтийе бист чита чеки, 21бона wан чьл бьнгәһед зивин чеки, дӧ бьнгәһ бьн чите ә'wльнр'а, дӧ бьнгәһ жи бьн һәр читед майинр'а. 22Бона пьшта Коне Шә'дәтийе алийе р'оавайева шәш чита чеки. 23Алийе пьштева бона ә'нишкед Коне Шә'дәтийе дӧ чита чеки. 24Әw алийе жерева щот бьн у жорва жи пе хәлаqәке һәввакьри бьн. Бона һәр дӧ ә'нишка һәр дӧйа жи ӧса чеки. 25Бьра һ'әйшт чит т'әви һәр шанздәһ бьнгәһед хwәйә зивинва бьн. Дӧ бьнгәһ бьн чите ә'wльнда бьн, дӧбьнгәһ-дӧбьнгәһ жи бьн һәр читед майинда бьн.

26Жь дара дарщеwийе дәстуйа чеки. Пенща бона читед алики Коне Шә'дәтийе, 27пенща бона читед алийе дьнейи Коне Шә'дәтийе у пенщ дәстуйа жи алийе р'оавайева бона читед пьшта Коне Шә'дәтийе. 28Дәстуйе наведа гәрәке нава читар'а жь ви сәри һ'әта сәре дьн дәрбаз бә. 29Чита зер' ки, хәлаqед wан, аwа готи щийед кӧ дәстуйед тер'а дәрбаз бьн, бь зер' чеки. Дәстуйа жи зер' ки. 30Коне Шә'дәтийе щур'е wеда бьди сәкьнандьне, чаwа кӧ ль сәр ч'ийе тәр'а һатә нишанкьрьне.

31[•]Жь р'исе шин, ширк у соре гәвәз у жь к'ьтане зьрав-бадайи п'әр'дәке бь хәбата ньтьрандьне херуба ль сәр чеки,[+] 32wе бавежи сәр чар стунед дарщеwийейә зер'кьри, кӧ чәнгәлед wан зер' бьн у бьнгәһед wан жи зив бьн. 33П'әр'де бь qәмьтока дардаки у Сьндоqа Шә'дәтийе бьби һьндӧр' wи алийе п'әр'де. Әw п'әр'дәйе wәр'а навбьр'ийе бьдә ль нав Щийе Пироз у Щийе Һәри Пироз[+]. 34Qалп'ахе бахшандьне бьди сәр Сьндоqа Шә'дәтийейә Щийе Һәри Пирозда. 35Т'әхт дайни ви алийе п'әр'де дәр. Шәмдане[†] жи алийе башура Коне Шә'дәтийева дайни пешбәри т'әхт, т'әхт кӧ дьк'әвә алийе бакӧре.

36Бона дәре кон п'әр'дәке жь р'исе шин, ширк, соре гәвәз у жь к'ьтане зьрав-бадайи бь хәбата нәqьшандитийе чеки. 37Бона п'әр'де жь дара дарщеwийе пенщ стуна чеки у wан зер' ки, чәнгәлед wан жи зер' бьн у бона wан пенщ бьнгәһед сьфьр р'оки.

#### 27


Горигәһ

1[•]Жь дара дарщеwийе[†] горигәһе[†] чеки, дьрежайийа wе пенщ зәнд, бәрайи пенщ зәнд, бьра горигәһ чар гошә бә, бьльндайийа wе се зәнд бә. 2Сәр һәр чар ә'нишкед wе стьруйа дәрхи, ӧса кӧ стьруйед wе жь wе бьн, wе сьфьр ки. 3Т'әбахед бона к'озир'етьна wе, мәр'ькед wе, т'әштед wе, гоштгьр у сьнийед wе чеки, һ'әму һащәтед wе жь сьфьр чеки. 4У бона wе жь сьфьр читәкә мина т'ор'а чеки у чар хәлаqед сьфьр сәр һәр чар ә'нишкед читва ки. 5У wе жерева дайни бьн кәвийа горигәһе, ӧса кӧ чит ниве горигәһеда бә. 6Бона горигәһе дәстуйа чеки, дәсту жь дара дарщеwийе бьн у wан сьфьр ки. 7Гәрә дәстуйед wе ль нав хәлаqар'а дәрбаз бьн, әw дәсту гәрә һәр дӧ к'еләкед горигәһева бьн, бона һьлдана wе. 8Wе жь т'әхта чеки у һьндӧр' вала, чаwа кӧ сәр ч'ийе тәр'а һатә нишандайине, ӧса жи чеки.


Һ'әwша Коне Шә'дәтийе

9[•]Алийе башуре һ'әwша Коне Шә'дәтийе[†] чеки у п'әр'дед wе жь к'ьтане зьрав-бадайи бә, дьрежайийа алики сәд зәнд бә. 10Бист стунед wе бьн т'әви бист бьнгәһед жь сьфьр, ле чәнгәлед стуна у шишед wе жь зив бьн. 11Ӧса жи бона һ'әwша алийе бакӧре, дьрежайийа п'әр'де бьра сәд зәнд бә у бист стуне wе бьн, т'әви бист бьнгәһед жь сьфьр, чәнгәлед стуна т'әви п'әвгьрека жи жь зив бьн. 12Бона бәрайийа һ'әwше, п'әр'дед алийе р'оавайе пенщи зәнд бә, дәһә стунед wан у дәһә бьнгәһед wан бьн. 13Бәрайийа пешийа һ'әwше кӧ wе бьк'әвә алийе р'оһьлате пенщи зәнд бә. 14П'әр'дед алики дери панздәһ зәнд бә, стунед wан сьсе у бьнгәһед wан сьсе бьн, 15п'әр'дед алийе дьн панздәһ зәнд бә, стунед wан сьсе у бьнгәһед wан сьсе. 16Бона дәре һ'әwше жь р'исе шин, ширк, соре гәвәз у к'ьтане зьрав-бадайи, п'әр'дәкә бист-зәнди бь хәбата нәqьшандитийе чеки. Чар стун у чар бьнгәһед wе гәрә һәбьн. 17Һ'әму стунед дора һ'әwше гәрә бь шишед зивин һәвва гьредайи бьн. Чәнгәлед wан зив у бьнгәһед wан сьфьр бьн. 18Дьрежайийа һ'әwше сәд зәнд бә, бәрайи пенщи зәнд бә у бьльндайийа п'әр'дед доре пенщ зәнд бә. Әw гәрә жь к'ьтане зьрав-бадайи бьн, бьнгәһед стуна жь сьфьр бьн. 19Һәр һащәте бона һәр шьхӧле Коне Шә'дәтийе, һ'әму сьнгед wе у һ'әму сьнгед һ'әwше жь сьфьр бьн.


Р'уне бона р'онайе

20[•]Тӧ т'әмийе бьдә зар'ед Исраел[†], wәки тәр'а бона р'онайе р'уне зәйт'унейи зәлал к'ьшанди биньн, кӧ ч'ьра һәр т'ьм бьшхӧлә. 21Һарун зар'ед хwәва Коне Щьвинеда[*], ви алийе п'әр'да бәр Шә'дәтийе, ль бәр Хӧдан[†] еваре һ'әта сьбәһе хәме шьхӧландьне һьлдьнә ль сәр хwә. Әв йәк алийе зар'ед Исраелда нав ньсьлед wанда бьбә ә'рф-ә'дәте һ'әта-һ'әтайе[+].

#### 28


К'ьнщед к'аһина

1Тӧ жь нав зар'ед Исраелда[†] Һаруне бьре хwә у кӧр'ед Һарун: Надаб, Абиһу, Елазар у Ит'амар, бинә щәм хwә, wәки мьнр'а к'аһинтийе[†] бькьн. 2Һаруне бьре хwәр'а к'ьнщед пироз бьдьруйи, бона qәдьр у р'умәте. 3Тӧ бежә һ'әму хwәйифьрасәта, йед кӧ мьн бь р'ӧһ'е занәбунева дагьртьнә, кӧ бона Һарун к'ьнща бьдьрун, бона бӧһӧрти-жьбарәбуна wи, кӧ мьнр'а к'аһинтийе бькә. 4Әв ьн әw к'ьнщед кӧ wе бьдьрун: Р'әхтсинг[†], ефод[†], чӧх у кьрасе нәqьшанди, п'ап'ах у бәнпьшт. Бьра бьре тә Һарун у кӧр'ед wир'а к'ьнщед пироз бьдьрун, кӧ мьнр'а к'аһинтийе бькьн. 5Бьра әw зер', р'исе шин, ширк, соре гәвәз у к'ьтане зьрав һьлдьн.


Ефод

6[•]Ефод жь зер', р'исе шин, ширк, соре гәвәз у к'ьтане зьрав-бадайи, бь хәбата ньтьрандьне чекьн. 7Гәрәке сәр һәр дӧ сәрмьлка п'әвгьрек һәбьн кӧ бенә һәввакьрьне. 8Бәнпьшта ль сәр ефод жи мина ефод жь wан тьшта һунанди-ньтьранди, жь зер', р'исе шин, ширк, соре гәвәз у к'ьтане зьрав-бадайи бе чекьрьне. 9Дӧ кәвьред оникс[†] һьлди у навед зар'ед Исраел ль сәр wан бьк'оли бьньвиси, 10шәш нава ль сәр кәвьрәки у шәш нава жи ль сәр кәвьрәки, анәгори пәйһәвбуйина wан. 11Мина һостатийа кәвьрк'ол чаwа кӧ море дьк'олә, ӧса жи тӧ навед зар'ед Исраел сәр һәр дӧ кәвьра бьк'оли у wан нава qавед зер'инда qаш ки. 12Wан һәр дӧ кәвьра сәр сәрмьлке ефодва ки, кӧ зар'ед Исраелр'а бьбьнә кәвьред биранине. У Һарун навед wан бона биранине ль бәр Хӧдан[†] һьлдә сәр һәр дӧ мьлед хwә. 13Qашед зер'ин чеки 14у жь зер'ед хальс дӧ зьнщиред бадайи вәгьрти чеки у wан зьнщиред вәгьрти бавежи qаша.


Р'әхтсинг

15[•]Р'әхтсинге һ'акьмтийе ньтьранди wи щур'е чекьрьна ефодда чеки. Wи жь зер', р'исе шин, ширк, соре гәвәз у жь к'ьтане зьрав-бадайи чеки. 16Бьра әw дӧ та qаткьри чаргошә бә, дьрежайийа wи бьһӧстәк у бәрайийа wи жи бьһӧстәк. 17У ль сәр wи чар щергә кәвьр qаш ки. Щерга ә'wльн: Сардийон[†], топаз[†] у зьмруд,[+] 18щерга дӧда: Карбункул[†], сафир у алмас, 19щерга сьсийа: Йахонит, агат[†] у аместис 20у щерга чара жи: Хризолит, оникс у йаспис[†], әвана гәрә нава qавед зер'да бенә qашкьрьне. 21Әw кәвьр гәрә донздәһ һ'әб бьн, анәгори навед кӧр'ед Исраел, мина море к'олайи сәр һәр кәвьри навәки wан бе к'оландьне бона донздәһ qәбила. 22Сәр р'әхтсинг зьнщиред бадайи чеки, әw вәгьрти жь зер'е хальс бә. 23Р'әхтсингр'а дӧ хәлаqед зер'ин чеки у wан һәр дӧ хәлаqа сәр һәр дӧ ньч'ед рәхтсингва ки. 24Wан һәр дӧ зьнщиред зер'ин, хәлаqед ньч'ед р'әхтсингва ки 25у һәр дӧ сәрийед зьнщирайә дьн һәр дӧ qавед сәрмьлке ефодва ки, пешийева сәр ефод бә. 26Дӧ хәлаqед зер'инә дьн чеки wан бьн р'әхтсингва һәр дӧ ньч'ед жерьнва алийе ефодва ки. 27Дӧ хәлаqед зер'инә дьн жи чеки, вана бьне һәр дӧ ньч'ед сәрмьлкед ефодва ки. Алийе пешийева бәр щийе һәввабунева сәр бәнпьшта ефодва ки. 28У бь qәйт'ана шин хәлаqед р'әхтсинг хәлаqед ефодва кьн, кӧ әw сәр бәнпьшта ефодва бьн у р'әхтсинг жь ефод нәqәтә. 29Һарун наве кӧр'ед Исраелә ль сәр р'әхтсинге һ'акьмтийе, т'ьме бьдә ль сәр дьле хwә, гава бьк'әвә Щийе Пироз, бона биранина wан ль бәр Хӧдан. 30Урим у Тумим[*] бькә р'әхтсинге һ'акьмтийе. Бьра әw сәр дьле Һарун бьн, гава әw һәр'ә бәр Хӧдан. Һарун һәр т'ьм һ'акьмтийа кӧр'ед Исраел ль бәр Хӧдан бьдә ль сәр дьле хwә[+].


Чӧх

31[•]Чӧхе ефод хӧр'у бь р'әнге шин чеки. 32Наведа бәрстуйа wи вәки кӧ сәри тер'а дәрбаз бә, дора wи щийе вәкьри мина бәрстуйа еләкзьрьһ' һунанди бәрсту ки, кӧ жь бәр һәв нәчә. 33Дора п'еша чӧх жь р'исе шин, ширк у соре гәвәз һ'ьнара чеки, нава жь wан һәр йәкида жи зәнгьлед зер'ин һәбә. 34Дора п'еша чӧхва бьра навбәра һәр зәнгьләки зер'ин һ'ьнарәк бә у зәнгьләки зер'ин һ'ьнарәк бә. 35Wә'де qӧльхкьрьне гәрәке чӧх сәр Һарун бә у гава әw бьк'әвә Щийе Пироз ль бәр Хӧдан у дәрк'әвә дәнге чӧх бе бьһистьне кӧ әw нәмьрә.


П'ап'ах у кьрас

36Бәрә'нике жь зер'е хальс р'о ки у бь щур'е морк'оландьне сәр wе бьк'оли: «Пироз Хӧданр'а». 37Wе бавежи сәр qәйт'анәкә шин п'ап'ахва ки, кӧ жорва сәр нә'тька п'ап'ахва бә. 38Бьра әw ль сәр ә'нийа Һарун бә, wәки һәр кемасийе һ'әдийед зар'ед Исраелә пироз кӧ тенә дайине, Һарун һьлдә ль сәр хwә. Гәрәке һәр т'ьм әw ль сәр ә'нийа Һарун бә, кӧ әw ль бәр Хӧдан бенә qәбулкьрьне[+].

39Кьрас бь к'ьтане зьрав бьһуньни, п'ап'ах бь к'ьтане зьрав чеки, бәнпьште жи бь хәбата нәqьшандитийе чеки[+].


К'ьнщед кӧр'ед Һарун

40Кӧр'ед Һарунр'а, бона qәдьр у р'умәта wан, кьраса, бәнпьшта у к'олоза чеки. 41Вана ль бьре хwә Һарун у кӧр'ед wийә т'әви wи ки. Wан р'ун ки, хьзмәтк'арийа wанда wан qәwин-qәдим[*] ки у бӧһӧрти-жьбарә ки кӧ мьнр'а к'аһинтийе бькьн. 42Wанр'а бь к'ьтан к'ьнщед бьни бьдьруйи, wәки qальбед хwә бьньхемьн, әw бьра жь навк'елке һ'әта чока дьреж бьн. 43Гава Һарун у кӧр'ед хwәва һәр'ьнә Коне Щьвине[†], йан незики горигәһе[†] бьн бона qӧльхкьрьна Щийе Пирозда, бьра wан ль хwә кьн, кӧ нәбә әw нәһәqийе бькьн у бьмьрьн. Бьра әw wир'а у зӧр'әта wийә пәй wир'а бьбә ә'рф-ә'дәте һ'әта-һ'әтайе.

#### 29


Qәwин-qәдимкьрьна к'аһина

1[•]Ва йә чь кӧ тӧ гәрәке т'әви wан бьки, кӧ әw бӧһӧрти-жьбарә бьн у мьнр'а бьбьнә к'аһин[†]. Щанәгаки у дӧ бәранед беqӧсур, 2нане бе һәвиртьр'шк, к'атед бе һәвиртьр'шк пе р'ун стьрайи у лоше бе һәвиртьр'шк сәр р'ункьри һьлди. Вана жь аре гәньмийи хас чеки[+]. 3У wан бьки сәләке, wан ль сәр сәле т'әви щанәге у һәр дӧ бәрана һ'әди бьди. 4Һарун у кӧр'ед wива жи бини ль бәр дәре Коне Щьвине[†] у wан пе аве бьшойи. 5К'ьнща һьлди, аwа готи кьрас, чӧхе ефод[†], ефод у р'әхтсинг[†] Һарун ки, бь бәнпьште ефод жи пьшта wи гьреди. 6П'ап'ах бьди сәре wи у сәр п'ап'ахда жи к'офийа пироз дайни. 7Р'уне р'ункьрьне һьлди, сәр сәре wида ки у wи р'ун ки[+]. 8Кӧр'ед Һарун жи бини кьраса ль wан ки, 9бәнпьшта бьди пьшта wан у к'олоза ль сәре wан бьп'еч'и, к'аһинти бона wан бьбә ә'рф-ә'дәте һ'әта-һ'әтайе. Бь ви аwайи Һарун у кӧр'ед wи хьзмәтк'арийа wанда qәwин-qәдим ки.

10Щанәге бини ль бәр Коне Щьвине у Һарун кӧр'ед хwәва бьра дәстед хwә дайньнә ль сәр сәре щанәге. 11У ль бәр дәре Коне Щьвине ль бәр Хӧдан[†] щанәге сәржеки. 12Жь хуна щанәге һьлди у бь т'ьлийа хwә стьруйед горигәһе[†] хи, һ'әму хуна майин бьр'ежи бьне горигәһе[+]. 13Һ'әму бәзе сәрзьк, бәтане щәгәре, һәр дӧ гӧр'ч'ька бәзе wанва һьлди у ль сәр горигәһе агьршәwати ки[+]. 14Ле гоште щанәге, ч'әрме wи у ә'дәба wи жь зоме дәрхи у бьшәwьтини. Әва дийарийа жь гӧнә паqьжбуне йә[+].

15Жь бәрана йәки һьлди, бьра Һарун у кӧр'ед wи дәстед хwә дайньнә ль сәр сәре бәрен. 16Wи бәрани сәржеки, хуна wи һьлди у ль сәр һәр чар к'еләкед горигәһеда бьр'әшини. 17Бәрен һур ки, дьлһ'ьнава у ньгед wи бьшойи у wан дайни ль сәр гоште һуркьри у сәре wи. 18Т'әмамийа бәрен ль сәр горигәһе агьршәwати ки, әва дийарийа т'әвайишәwате[†] йә бона Хӧдан. Дийарийа шәwатейә бинхwәш ә бона Хӧдан[+].

19Бәране дьн жи һьлди, бьра Һарун у кӧр'ед wи дәстед хwә дайньнә ль сәр сәре бәрен. 20Бәрен сәржеки, жь хуна wи һьлди гӧпька гӧһе Һарунә р'асте у гӧпька гӧһе кӧр'ед wийә р'асте хи, ӧса жи печ'ийа мәзьнә дәсте wани р'асте у печ'ийа мәзьнә ньге wани р'асте хи. Хуна майин ль сәр һәр чар к'еләкед горигәһеда бьр'әшини. 21Жь wе хуна сәр горигәһе у жь р'уне р'ункьрьне һьлди, бьр'әшини ль сәр Һарун, к'ьнщед wи у ль сәр кӧр'ед wи у к'ьнщед кӧр'ед wи. Һьнге Һарун, к'ьнщед wи у кӧр'ед wийә т'әви wи у к'ьнщед кӧр'ед wи wе пироз бьн.

22Паше бәзе бәрен, даwе, бәзе сәрзьк, бәтане щәгәре, һәр дӧ гӧр'ч'ька бәзе wанва у пила р'асте һьлди, чьмки әва бәране qәwин-qәдимкьрьне йә. 23Жь сәла нане бе һәвиртьр'шкә ль бәр Хӧдан, бок'онәки, к'атәки бь р'ун чекьри у лошәки һьлди 24у wан дайни ль сәр дәстед Һарун у дәстед кӧр'ед wи у wан ль бәр Хӧдан чаwа дийарийа һ'әжандьне[†] бьһ'әжини. 25Паше ван жь дәстед wан бьгьри, ль сәр горигәһе т'әви дийарийа т'әвайишәwате агьршәwати ки, бона бинхwәшийе ль бәр Хӧдан. Әва дийарийа шәwатейә бона Хӧдан[+]. 26Wи сәрсинге бәране кӧ бона qәwин-qәдимкьрьна Һарун бу һьлди у ль бәр Хӧдан чаwа дийарийа һ'әжандьне бьһ'әжини. Әве бьбә п'ара тә. 27Сәрсинге һ'әжандьне у пила жорбьльндкьрьне жь бәране qәwин-qәдимкьрьне кӧ һатьбун һ'әжандьне у жорбьльндкьрьне, бона Һарун у кӧр'ед wи пироз ки, 28бьра әв йәк алийе зар'ед Исраелда[†] бона Һарун у кӧр'ед wи бьбә qануна һ'әта-һ'әтайе. Әва дийарийа жорбьльндкьрьне[†] йә у wе бьбә дийарийа жорбьльндкьрьне жь qӧрбанед һәләqәтийе кӧ зар'ед Исраел дийарийа жорбьльндкьрьне бьдьнә Хӧдан.

29Пәй Һарунр'а к'ьнщед wийә пироз кӧр'ед wир'а бьминьн, wәки гава әw бенә р'ункьрьне у бенә qәwин-qәдимкьрьне әw к'ьнщ ль wан бьн[+]. 30Жь зар'ед wи, йе кӧ wе дәwса wи бьбә к'аһин у бьк'әвә Коне Щьвине кӧ хьзмәтк'арийе Щийе Пирозда бькә, бьра һ'әфт р'ожа wан к'ьнща хwә кә.

31Бәране бона qәwин-qәдимкьрьне һьлди у щики пироз гоште wи бьк'әлини. 32Һарун у кӧр'ед wи ль бәр дәре Коне Щьвине wи гоште бәрен у нане сәледа бьхwьн. 33Әwана wан тьшта бьхwьн, бь чь һатьнә гӧнәк'әwандьне бона qәwин-qәдими у бӧһӧрти-жьбарәбуна wан. Кәсәки дьн гәрәке нәхwә, чьмки пироз ьн[+]. 34Ле һәгәр жь гошт у нане бона qәwин-qәдимкьрьне һ'әта сәре сьбәһе бьминә, әwед бәрмайи бьшәwьтини. Гәрә әw нәйенә хwарьне, чьмки пироз ьн.

35Һ'әму т'әмийед кӧ мьн чаwа бона Һарун у кӧр'ед wи данә тә ӧса бьки, нава һ'әфт р'ожда wан qәwин-qәдим ки. 36Р'оже щанәгаки qӧрбан бьди бона гӧнәк'әwандьне. Бь ве йәке горигәһе паqьж ки. Сәрда жи wе р'ун ки wәки пироз бә[+]. 37Һ'әфт р'ожа бона горигәһе к'әwандьне бьки wе пироз ки у горигәһе бьбә йа һәрә пироз. Һ'әму чь кӧ горигәһе к'әвә wе пироз бә[+].


Qӧрбана һәр р'ож

38[•]Ва йә чь кӧ тӧ гәрәке һәр т'ьм ль сәр горигәһе бьди, р'оже дӧ бәрхед йәк сали. 39Бәрхәки сәре сьбәһе бьди, йе дьн жи бәре еваре. 40Т'әви бәрхе ә'wльн п'арәкә чапе жь дәһа йәк[*] аре хаси стьрайи т'әви п'арәкә һине[*] жь чара йәк р'уне ледайи у п'арәкә һине жь чара йәк шәрав, чаwа дийарийа сәрдакьрьне бьди. 41Бәрхе дӧда жи бәре еваре бьди. Мина wе дийарийа нанийә[†] сәре сьбәһе у мина дийарийа сәрдакьрьне. Әва дийарийа шәwатейә бинхwәш ә бона Хӧдан[+]. 42Бьра әва ль нав ньсьлед wәда бьбә дийарийа т'әвайишәwатейә һәр т'ьм ль бәр Хӧдан, бәр дәре Коне Щьвине, wи щийе кӧ әзе р'асти wә бем, т'әви тә хәбәр дьм. 43Wе дәре әзе р'асти зар'ед Исраел бем у бь р'умәта мьнва әw щийе пироз бә. 44Әзе Коне Щьвине у горигәһе пироз кьм, ӧса жи Һарун у кӧр'ед wи пироз кьм, wәки мьнр'а к'аһинтийе бькьн. 45Әзе ль нав зар'ед Исраелда бьминьм у бьбьмә Хwәдейе wан[+]. 46Һьнге әwе бьзаньбьн кӧ әз Хӧдан ьм, Хwәдейе wан, кӧ мьн әw жь wәлате Мьсьре дәрхьстьн, wәки ль нава wанда бьминьм. Әз Хӧдан ьм, Хwәдейе wан.

#### 30


Горигәһа бьхуре

1[•]Горигәһа[†] бона бьхур[†] шәwьтандьне жь дара дарщеwийе[†] чеки. 2Дьрежайийа wе зәндәк, бәрайийа wе зәндәк, бьра әw чар гошә бә, бьльндайийа wе дӧ зәнд бә, стьруйед wе жь wе бьн[+]. 3Жора wе, дора wе у стьруйед wе бь зер'е хальс зер' ки у дора лева wе т'оqәки зер'ин бавежейи. 4Дӧ хәлаqед зер'ин бона wе чеки. Wана бавежи һәр дӧ алийа бьне т'оqва һәр дӧ к'еләкава, wәки гава wе һьлдьн щи һәбьн кӧ дәстуйа тер'а дәрбаз кьн. 5Дәстуйа жь дара дарщеwийе чеки у wан зер' ки. 6Wе дайни ль бәр wе п'әр'да кӧ бәр Сьндоqа Шә'дәтийе йә, пешбәри qалп'ахе бахшандьнейи сәр Шә'дәтийе, wе дәра кӧ әзе р'асти тә бем. 7У бьра Һарун ль сәр wе бьхура бинхwәш агьршәwати кә. Һәр сәре сьбәһе гава ч'ьра саз кә бьхуре агьршәwати кә. 8Гава Һарун бәре еваре ч'ьра вехә у дайнә сәр шәмдане[†], бьра бьхуре агьршәwати кә, wәки ль нава ньсьлед wәда һәр т'ьм ль бәр Хӧдан[†] бьхур һәбә. 9Ль сәр wе, бьхура башqә, йан дийарийа т'әвайишәwате[†], йан дийарийа нанийә[†] дьн нәдьн, нә жи дийарийа сәрдакьрьне сәр wеда кьн[+]. 10Һарун сале щарәке ль сәр стьруйед горигәһе гӧнәк'әwандьне бькә. Пе хуна qӧрбана бона гӧнәк'әwандьне, сале щарәке ль сәр wе гӧнәк'әwандьне бькә. Бьра әв йәк нава ньсьлед wәда бенә кьрьне. Горигәһ йа һәрә пироз ә бона Хӧдан»[+].


Дийарийед бона Хӧдан

11Хӧдан т'әви Муса хәбәр да у готе: 12«Гава тӧ зар'ед Исраел[†] бьжмьри у һ'әсабе wан заньби, бьра һьнге һәр йәк жь бәр нәфса хwәва һәq бьдә Хӧдан, wәки бәла нәйе сәре wан чахе кӧ тӧ wан бьжмьри[+]. 13Әв ә кӧ гәрәке әwана бьдьн, к'ижане кӧ дәрбаз дьбә те жьмаре, анәгори шекьле пирозгәһе кӧ бист гер[*] ә, нив шекьл зив бьра бьдә. Әва нив шекьле дийарийа Хӧдан ә[+]. 14Һәр кәсе бист сали у жор кӧ дәрбаз бә бе жьмаре, бьра ве дийарийе бьдә Хӧдан. 15Гава һун бәр нәфса хwәва бона гӧнәк'әwандьне дийарийе бьдьнә Хӧдан, бьра нә йе дәwләти жь нив шекьли зедәтьр бьдә у нә жи йе к'әсиб кем бьдә. 16Зиве гӧнәк'әwандьне жь зар'ед Исраел һьлди у бьди бона хьзмәтк'арийа Коне Щьвине[†]. Әве ль бәр Хӧдан бьбә биранина зар'ед Исраел, бона гӧнәк'әwандьна нәфсед wан[+].


Т'әшта жь сьфьр

17[•]Хӧдан т'әв Муса хәбәрда у готе: 18«Ӧса жи жь сьфьр т'әштәке бона ава шуштьн-вәшуштьне чеки. Бьра бьнгәһа wе жи жь сьфьр бә, wе дайни ль навбәра Коне Щьвине у горигәһе, аве дагьри[+]. 19Бьра Һарун у кӧр'ед хwәва дәст у п'ийед хwә жь wе бьшон. 20Гава әw бьк'әвьнә Коне Щьвине йан бона хьзмәтк'арийе незики горигәһе бьн, аwа готи дийарийа шәwате бьдьнә Хӧдан, бьра пе аве хwә бьшон кӧ нәмьрьн. 21Бь ви аwайи дәст у п'ийед хwә бьра бьшон wәки нәмьрьн. Бьра әв йәка бона wан бьбә qануна һ'әта-һ'әтайе, һьн бона wи, һьн жи бона зӧр'әта wи ль нав һ'әму ньсьлед wанда».


Р'уне бона р'ункьрьна пирозийе

22Хӧдан т'әви Муса хәбәр да у готе: 23«Ле тӧ хwәр'а бьһарәтед[†] һәрә р'ьнд һьлди, пенсьд шекьл[*] зьмьре[†] ну, qаси ниве wи, аwа готи дӧсьд пенщи шекьл[*] дарчина[†] бинхwәш у дӧсьд пенщи шекьл жи qамише бинхwәш, 24дӧсьд пенщи шекьл касийа[*] анәгори шекьле пирозгәһе у һинәк[*] р'уне зәйт'уне. 25Жь ван бь пьспорти т'әвдайи р'унәки р'ункьрьнейи пироз чеки, әw бьбә р'уне р'ункьрьнейи пироз[+]. 26Бь wи ван тьшта р'ун ки: Коне Щьвине, Сьндоqа Шә'дәтийе, 27т'әхт һ'әму дәрданед wева, шәмдан һащәтава, горигәһа бьхуре, 28горигәһа т'әвайишәwате һ'әму һащәтед wе, т'әшт у бьнгәһа wе[+]. 29Wан пироз ки, кӧ бьбьнә йед һәрә пироз. Чь кӧ wан к'әвә wе пироз бә[+]. 30Һарун у кӧр'ед wи р'ун ки у wан бӧһӧрти-жьбарә ки, wәки мьнр'а к'аһинтийе[†] бькьн[+]. 31Т'әви зар'ед Исраел хәбәрди у бежи: ‹Әве ль нава ньсьлед wәда мьнр'а бьбә р'уне пирози бона р'ункьрьне. 32Әw гәрәке ль сәр бәдәна һәр мәрьвида нәйе р'етьне у нә жи мина щур'е wе бе т'әвдайин, әв пироз ә, бьра wәр'а жи пироз бә. 33К'е кӧ бь щур'е wе т'әвдайнә, йан жи wе ль сәр нәк'аһинәкида кә, wе жь нава щьмә'та хwәда бе р'аqәтандьне›».


Бьхур

34Хӧдан готә Муса: «Хwәр'а бьһарәтед бинхwәш һьлди, аwа готи ширеза даре, qахькед бә'ре, тузька мәлһ'әме у бьхура ә'рәбийә хальс, бьра к'аше һ'әмуйа йәк бә. 35Вана бь пьспорти т'әвдайи бьхурәкә ледайийә хальс у пироз чеки[+]. 36Жь ве һьнәки һьлди һур-һур бьк'ӧти у ль бәр Шә'дәтийе, Коне Щьвинеда дайни, wе дәра кӧ әзе р'асти тә бем. Әв бьхуре бона wә йа һәрә пироз бә. 37Әw бьхура кӧ те анәгори т'әвдайина wе чеки, мина wе хwәр'а ченәкьн, бьра әw бона тә пироз бә ль бәр Хӧдан. 38К'е кӧ бона бинһьлдане анәгори wе хwәр'а т'әвдайнә чекә, әw жь нав щьмә'та хwә бе р'аqәтандьне».

#### 31


К'ьфшкьрьна һостайед Коне Щьвине

1[•]Хӧдан[†] т'әви Муса хәбәр да у готе: 2«Ва йә мьн бь нав гази Бьсалеле кӧр'е Урийе Һуре жь qәбила Щьһуда кьр. 3Мьн әw Р'ӧһ'е Хwәдева, бь сәрwахтийе, билантийе, дәстә'мәлийе у фьрасәта һәр п'ешәк'арийева дагьрт, 4wәки бь зер', зив у сьфьр тьшта бьһ'ӧньринә, 5у кәвьра бьк'олә qаш кә, дара бьк'олә у һәр щур'ә шьхӧли бькә. 6Ва йә мьн Оһолиабе кӧр'е Аһисамахе жь qәбила Дан чаwа к'омәкдар да wи у фьрасәти кьрийә дьле хwәйифьрасәта, wәки һәр тьште кӧ мьн т'әми ль тә кьрьнә бькьн. 7Коне Щьвине[†], Сьндоqа Шә'дәтийе, qалп'ахе бахшандьнейи сәр wе у һ'әму навмала кон, 8ӧса жи т'әхт дәрданед wева, шәмдана[†] хальс һ'әму һащәтед wева у горигәһа[†] бьхуре[†], 9горигәһа дийарийа т'әвайишәwате[†] у һ'әму һащәтед wе, т'әшт у бьнгәһа wе, 10к'ьнщед qӧльхкьрьне, к'ьнщед пирозә к'аһин[†] Һарунр'а у к'ьнща кӧр'ед wир'а бона хьзмәтк'арийе, 11р'уне р'ункьрьне у бьхура бинхwәш бона Щийе Пироз, ван һ'әмуйа ӧса чекьн чаwа кӧ мьн т'әми да тә».


Шәми, р'ожа р'ьһ'әтийе

12[•]Хӧдан т'әви Муса хәбәрда у готе: 13«Тӧ т'әви зар'ед Исраел[†] хәбәр дә у бежә: ‹Һун гәрә ә'сә шәмийед мьн хwәй кьн, чьмки әва нишанәкә ль нава мьн у wә ньсьлед wәда, кӧ һун бьзаньбьн wәки әз Хӧдан ьм, йе кӧ wә бӧһӧрти-жьбарә дькьм. 14Аwа шәмийе хwәй кьн, чьмки әw бона wә пироз ә, к'е кӧ wе бьһ'әр'ьминә гәрәке бе кӧштьне. Һәгәр йәк wе р'оже шьхӧләки бькә, бьра әw мәрьва жь нав щьмә'та хwә бе р'аqәтандьне[+]. 15Бьра шәш р'ожа хәбат бе кьрьне, ле р'ожа һ'әфта шәмийа р'ьһ'әтийе йә, пироз ә бона Хӧдан. К'е кӧ р'ожа шәмийе[†] шьхӧләки бькә гәрәке бе кӧштьне. 16Бьра зар'ед Исраел шәмийе хwәйи кьн, wәки шәми ль нав ньсьлед wанда бе хwәйикьрьне, чаwа пәймана[†] һ'әта-һ'әтайе. 17Әw нишана һ'әта-һ'әтайе йә ль нав мьн у зар'ед Исраелда, чьмки Хӧдан ль нава шәш р'ожада ә'рд у ә'зман ә'фьрандьн у р'ожа һ'әфта дәсте хwә жь хәбате кьр у р'ьһ'әт бу›»[+].

18Гава Хwәде ль сәр ч'ийайе Синайе хәбәрдана хwәйә т'әви Муса сәр һәвда ани, дӧ сәлед Шә'дәтийе данә wи. Сәлед кәвьрийә бь т'ьлийа Хwәде ль сәр ньвисар[+].

#### 32


Голька зер'ин

1[•]Гава щьмә'те дина хwә дайе кӧ Муса дәрәнги дьк'әвә жь сәр ч'ийе найе харе, һьнге щьмә'т т'опи щәм Һарун бу у готә wи: «Р'абә мәр'а хwәдейа чекә, кӧ пешийа мә к'әвьн, чьмки әw Мусайе мәрьв, йе кӧ әм жь wәлате Мьсьре дәрхьстьн, әм ньзаньн чь һатә сәре wи»[+]. 2Һарун готә wан: «Гӧһаред зер'ә кӧ гӧһед жьнед wә, кӧр'ед wә у qизед wәда нә, дәрхьн у биньнә щәм мьн». 3У т'әмамийа щьмә'те гӧһаред гӧһед хwәда йә зер' дәрхьстьн у анинә щәм Һарун. 4Һарун әw жь дәсте wан һьлдан, qав к'оланд щур'ә дайе у голькәк р'о кьр. Готьн: «Әв ә хwәдейе тә Исраел[†]! Йе кӧ тӧ жь wәлате Мьсьре дәрхьсти». 5Гава Һарун әв йәк дит, бәр wи горигәһәк[†] чекьр. Һарун кьрә гази у гот: «Сьбе щәжьна Хӧдан[†] ә». 6Р'ожа дьн сәре сьбәһе зу р'абун дийарийед т'әвайишәwате дан у дийарийед һәләqәтийе анин, щьмә'те р'уньшт хwар, вәхwар у р'абун намуса һәвр'а листьн[+].


Һерса Хwәде

7Һьнге Хӧдан готә Муса: «Пәйа бә һәр'ә, чьмки щьмә'та тәйә кӧ тә жь wәлате Мьсьре дәрхьст жь р'е шьһ'ьти. 8Әвана ӧса зу жь wе р'ийе шьһ'ьтин, йа кӧ мьн т'әми дабу wан. Бона хwә голькәк р'о кьрьн, әw һ'әбандьн, wир'а qӧрбан дан у готьн: ‹Әв ә хwәде тә Исраел! Йе кӧ тӧ жь wәлате Мьсьре дәрхьсти›». 9Хӧдан готә Муса: «Мьн дина хwә да ве щьмә'те, ва йә әw щьмә'тәкә сәрһ'ьшк ә[+]. 10Ньһа бьһелә кӧ әз һерса хwә ль сәр ванда бьр'ежьм, qьр'а ван биньм. Ле әз тә бькьмә мьләтәки мәзьн»[+].


Навчетийа Мусайә пешьн

11Ле Муса хwә авитә Хӧдан Хwәдейе хwә у гот: «Йа Хӧдан чьма һерса тә ль сәр щьмә'та тә р'абә, йа кӧ тә жь wәлате Мьсьре бь qәwата мәзьн у бь дәсте зор дәрхьст? 12Чьма мьсьри бькьн гьли у бежьн: ‹Бона хьрабийе әw дәрхьстьн, кӧ сәре ч'ийа wан бькӧжә у р'убәри дьне wан нәһелә›? Жь алава һерса хwә вәгәр'ә у ве бәлайе жь сәр щьмә'та хwә пашда һьлдә. 13Хӧламед хwә Бьраһим, Исһаq у Исраел бир бинә, к'ижанар'а тә пе нәфса хwә сонд хwар у готә wан: ‹Әзе зӧр'әта wә qаси стәйркед ә'зман ль һәв зедә кьм у т'әмамийа ви ә'рди, бона к'ижани мьн гот әзе бьдьмә зӧр'әтед wә у әwе wанр'а бьбә мьлк'е һ'әта-һ'әтайе›»[+]. 14Һьнге Хӧдан готьна хwә гӧһаст у бәла кӧ готьбу нәани сәре щьмә'та хwә[+].


Бинтәнгийа Муса

15Муса вәгәр'ийа у жь ч'ийе һатә харе, һәр дӧ сәлед Шә'дәтийе жи дәстед wида бун. Сәр һәр дӧ алийа жи ньвисар бун, һьн ви алийи һьн жи wи алийи ньвисар бун. 16Сәл шьхӧле дәсте Хwәде бун у ньвисара сәр жи ньвисара Хwәде бу ль сәр сәла к'оланди. 17Гава Йешу дәнге qар'ә-qар'а щьмә'те бьһист, готә Муса: « Дәнге шер' жь зоме те». 18Муса готе:

«Әв нә дәнге qар'ә-qар'а сәрк'әтийа йә,
нә жи дәнге qар'ә-qар'а йед данә дәр,
ле әз дәнге һәвр'а листьне дьбьһем».

19Гава Муса незики зоме бу, ч'ә'в гольке у р'әqасе к'әт, һерса wи р'абу, әw сәлед дәстед хwәда авитьн у бьнат'ара ч'ийеда һурдәхwәши кьрьн. 20Голька wанә чекьри һьлда агьрда һ'әланд, һур-һури кьр кьрә т'оз р'әшандә сәр аве у зар'ед Исраел данә вәхwарьне[+].

21Муса готә Һарун: «Әве щьмә'те чь тә кьр, кӧ тә әв гӧнәйе мәзьн ани сәр wан?» 22Һарун готе: «Бьра хwәйе мьн һерс нәк'әвә. Тӧ ве щьмә'те нас дьки, әw хьрабийер'а һазьр ьн. 23Готьнә мьн: ‹Мәр'а хwәдейа чекә кӧ пешийа мә к'әвьн, чьмки әw Мусайе мәрьв кӧ әм жь wәлате Мьсьре дәрхьстьн, әм ньзаньн чь һатә сәре wи›. 24Мьн жи готә wан: ‹Зер'е к'е һәйә бьра дәрхә›. Wан данә мьн, мьн жи әw авитьнә ль нав егьр әв голька дәрк'әт».

25Муса дина хwә дайе кӧ щьмә'те һ'әwла хwә жь дәwле авитийә, wе ль бәр дьжмьнед хwә бьбьнә р'обәт, (чьмки Һарун изьн дабу кӧ wана һ'әwла хwә жь дәwле авитьбун)[+]. 26Һьнге Муса бәр дәргәһе зоме сәкьни у гот: «К'е алийе Хӧдан ә, бьра бе щәм мьн!» Һ'әму зар'ед Леwи щьвийанә щәм wи. 27У готә wан: «Хӧдан Хwәдейе Исраел аһа дьбежә: ‹Бьра һәр мәрьв шуре хwә гьредә, зомеда жь дәргәһ һ'әта дәргәһ һәр'ьн wәрьн, һәр мәрьв бьре хwә, һәр мәрьв һәвале хwә, һәр мәрьв щинаре хwә бькӧжә›»[+]. 28Зар'ед Леwи wәкә готьна Муса кьрьн, wе р'оже жь щьмә'те се һ'әзар мәрьв к'әтьн. 29Муса гот: «Иро wә бона хьзмәтк'арийа Хӧдан хwә бь кӧштьна кӧр'е хwә у бьре хwә бӧһӧрти-жьбарә кьр. Ләма иро дӧайе ль сәр wәда бе».


Навчетийа Мусайә дӧда

30Р'ожа дьне Муса готә щьмә'те: «Wә гӧнәки мәзьн кьрийә. Ва йә әзе һьлк'ьшьмә щәм Хӧдан, бәлки бькарьбьм к'әwандьне жь бәр гӧнед wәва бьдьм кьрьне». 31Муса вәгәр'ийа щәм Хӧдан у готе: «Бәле! Әве щьмә'те гӧнәки мәзьн кьр хwәр'а хwәдеки зер'ин чекьр. 32Ньһа әз р'әща дькьм гӧне wан бьбахшинә! Ле һәгәр на, һиви дькьм наве мьн жь к'ьтеба хwәйә ньвисар р'әсит кә». 33Хӧдан готә Муса: «К'е ль бәр мьн гӧнә кьрийә, әзе wи жь к'ьтеба хwә р'әсит кьм. 34Ле ньһа тӧ һәр'ә щьмә'те бьбә wи щийе кӧ мьн тәр'а гот. Ва йә мьлйак'әте[†] мьне пешийа тәва һәр'ә, ле р'ожа щәза әзе бона гӧне wан, wан щәза кьм». 35У Хӧдан щьмә'те хьст бона wе голька wанә чекьри, йа кӧ Һарун чекьр.

#### 33


Навчетийа Мусайә сьсийа

1Хӧдан[†] готә Муса: «Р'абә жь вьра тӧ у әw щьмә'та кӧ тә жь wәлате Мьсьре дәрхьст һәвраз ани, һьлдә һәр'ә wи ә'рде бона к'ижани мьн Бьраһим, Исһаq у Аqубр'а сонд хwар у гот: ‹Әзе wи бьдьмә зӧр'әта тә›. 2Әзе пешийа тәва мьлйак'әтәки[†] бьшиньм у әwе кәнанийа[†], әморийа[†], һ'итийа, пьриззийа, һ'иwийа у йәбусийа р'аqәтинә[+]. 3Те һәр'и ә'рде шир у һьнгьв же дьк'ьшә, ле әзе хwәха т'әви тә һәвраз нәйем, чьмки тӧ мьләтәки сәрһ'ьшки кӧ нәбә әз р'ева qьр'а тә биньм»[+].

4Гава щьмә'те әв готьна гьран бьһист, шин кьрьн у qәт кәсәки хьшьре хwә хава нәкьр. 5Чьмки Хӧдан готьбу Муса: «Бежә зар'ед Исраел[†], һун мьләтәки сәрһ'ьшк ьн, һәгәр әз дәqәке т'әви тә һәвраз бем әзе qьр'а тә биньм. Ле ньһа хьшьред ль сәр хwә дәрхьн, кӧ әз дина хwә бьдьме к'а әз wә чаwа бькьм»[+]. 6Зар'ед Исраел хьшьред хwә һьнда ч'ийайе Һ'оребе жь сәр хwә дәрхьстьн.


Коне Щьвине

7Муса Кон һьлда, жь зоме дәр һьнәки жь зоме дур вәгьрт у наве wи дани Коне Щьвине[†]. У һәр кәсе кӧ гази Хӧдан дькьр, жь зоме дәрдьк'әт дьчу Коне Щьвине, кӧ жь зоме дәр бу[+]. 8Гава Муса дәрдьк'әт дьчу бәрбь Кон, һьнге һ'әму щьмә'т р'адьбу у һәр йәк ль бәр дәре коне хwә дьсәкьни у дина хwә дьданә Муса, һ'әта кӧ әw бьк'әта Кон. 9Чаwа кӧ Муса дьк'әтә Кон, стуна ә'wр пәйа дьбу ль бәр дәре Кон дьсәкьни у Хӧдан т'әви Муса хәбәр дьда. 10Гава т'әмамийа щьмә'те стуна ә'wрә ль бәр дәре Кон сәкьни дьдит, т'әмамийа щьмә'те р'адьбу у һәр йәк ль бәр дәре коне хwә дәвәр'уйа дьчу. 11Хӧдан р'у бь р'у т'әви Муса хәбәр дьда, чаwа кӧ мәрьвәк т'әви һәвале хwә хәбәр дьдә. Муса вәдьгәр'ийа зоме, ле хорте бәрдәстийе wи Йешуйе кӧр'е Нун жь Кон дур нәдьк'әт.


Дӧайе Муса

12Муса готә Хӧдан: «Бәле тә готә мьн: ‹Ве щьмә'те дәрхә›, ле бәле тә мьнва ә'йан нәкьр, те к'е т'әви мьн бьшини, тә гот: ‹Әз тә пе наве тә нас дькьм у тә ль бәр ч'ә'вед мьн к'әрәм дит›. 13Ле ньһа һиви дькьм, һәгәр мьн ль бәр ч'ә'вед тә к'әрәм дитийә, р'ийед хwә ль бәр мьн вәкә wәки әз тә нас бькьм у ль бәр тә к'әрәме бьбиньм, дина хwә бьде кӧ әв мьләт щьмә'та тә йә». 14У Хwәде гот: «Әзе т'әв тә бем у тә бьбьмә р'ьһ'әтийе». 15Муса готә wи: «Һәгәр тӧ нәйейи, мә жь вьра дәрнәхә. 16Wе чаwа бе к'ьфше wәки мьн у щьмә'та тә ль бәр ч'ә'вед тә к'әрәм дитийә, һәгәр тӧ т'әви мә нәйейи? Бь ви аwайи әз у щьмә'та тәйе ль р'убари дьне жь һ'әму мьләта бенә башqәкьрьне»[+].


Муса дьхwазә р'умәта Хӧдан бьбинә

17Хӧдан готә Муса: «Әзе ве йәке жи бькьм кӧ тә гот, чьмки тә ль бәр ч'ә'ве мьн к'әрәм дит у әз тә пе наве тә нас дькьм». 18Муса гот: «Һиви дькьм диндара хwә мьнва ә'йан кә». 19Һьнге Хwәде готе: «Әзе һ'әму qәнщийа хwә ль бәр тәва дәрбаз кьм у наве хwә Хӧдан[*] ль бәр тә бьдьмә ә'ламкьрьне, әз к'ижани бемә р'ә'ме, әзе бемә р'ә'ме у дьле мьн сәр к'е бьшәwьтә, wе бьшәwьтә»[+]. 20Гот: «Тӧ р'уйе мьн нькари бьбини, чьмки мәрьв нькарә мьн бьбинә у сах бьминә»[+]. 21У Хӧдан гот: «Ва йә щәм мьн щик һәйә, ль сәр wи qәйайи бьсәкьнә, 22гава диндара мьн дәрбаз бә, әзе тә бькьмә qәльштока qәйе у бь дәсте хwә тә бьньхемьм, һ'әта кӧ әз дәрбаз бьм. 23Паше әзе дәсте хwә һьлдьм у те пьштева мьн бьбини, ле р'уйе мьн wе тәва нәйе дитьне».

#### 34


Wәк'ьландьна пәймана Хwәде

1[•]Хӧдан[†] готә Муса: «Дӧ сәлед кәвьри хwәр'а бьбьр'ә мина йед пешийе у әзе ль сәр wан сәла бьньвисьм wан хәбәра, йед кӧ ль сәр сәлед пешийе бун, к'ижан тә һурдәхwәши кьрьн. 2Бона сәре сьбәһе һазьр би. Сәре сьбәһе һьлк'ьши ч'ийайе Синайе у wе дәре ль сәр ч'ийе бәр мьн бьсәкьни. 3Т'ӧ кәс т'әви тә һьлнәк'ьшә у т'ӧ кәс ль сәр т'әмамийа ч'ийе нәйе к'ьфше, нә жи пәз у дәwар незики ч'ийе бьч'ерә»[+]. 4Муса дӧ сәлед кәвьри мина йе пешийе бьр'ин. Әw сәре сьбәһе р'абу, һәр дӧ сәлед кәвьри дестда һьлк'ьшийа сәр ч'ийайе Синайе, чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу wи. 5У Хӧдан пе ә'wр пәйа бу, ль wьр щәм wи сәкьни у наве Хӧдан ә'лам кьр. 6Хӧдан ль бәр wир'а дәрбаз бу у ә'лам кьр:

«Хӧдан, Хӧдан ьм!
Хwәдейе р'ә'м у к'әрәме,
сәбьр-ськ'ане,
бь һ'ӧб у амьнийеда хьнейо,[+]
7кӧ бона һ'әзара хwәйе һ'ӧба амьн ә,
нәһәqийе, нәр'астийе у гӧна дьбахшинә,
ле сущдара бе щәза наһелә,
нәһәqийа бава тинә сәре
кӧр'а у кӧр'е-кӧр'а,
һ'әта ньсьле сьсийа у чара»[+].

8Муса бь ләз дәвәр'уйа чу ә'рде у һ'әбанд, 9у гот: «Хwәйе мьн, әва мьләтәки сәрһ'ьшк ә, ле һәгәр мьн ль бәр ч'ә'вед тә к'әрәм дитийә, һиви дькьм, бьра Хwәйе мьн т'әви мә бе. Нәһәqи у гӧнед мә бьбахшинә у мә бькә wаре хwә».

10У Хӧдан готе: «Ва йә әз пәймане[†] гьредьдьм, ль бәр ч'ә'ве т'әмамийа щьмә'та тә к'әрәмәтед ӧса әзе бькьм, к'ӧ ль сәр р'убари дьне у ль нав һ'әму мьләтада тьштед ӧса нә бунә. Һ'әму мьләтед дор-бәред тә, wе кьрьнед Хӧдан бьбиньн, чьмки әзе бона тә кьрьнед һ'әйрә-хоф бькьм. 11Бира хwәда хwәй кә чь т'әмийе әз иро дьдьм тә, ва йә әзе ль бәр тә әморийа[†], кәнанийа[†], пьриззийа, һ'итийа, һ'иwийа у йәбусийа р'аqәтиньм. 12Мьqати хwә би, әw wәлате кӧ те һәр'и нәбә кӧ пәймане т'әви бьнәлийед wи гьреди у әw тәр'а бьбә т'әлә[+]. 13Ле һун горигәһед[†] wан wеран кьн, һ'әйкәлед wан һурдәхwәши кьн у Ашераһед[*] wан жи бьбьр'ьн[+]. 14Тӧ хwәдейе башqә нәһ'әбини, чьмки наве Хӧдан К'ӧмр'әш ә, әw Хwәдеки к'ӧмр'әш ә[+]. 15Нәбә кӧ тӧ т'әви бьнәлийед wи wәлати пәймане гьреди, гава әw пәй хwәдейед хwә һәр'ьн беә'сьлийе бькьн, qӧрбана хwәдейед хwәр'а бьдьн у тә т'әглиф кьн, тӧ жи жь wе qӧрбана wан бьхwи,[+] 16qизед wан кӧр'ед хwәр'а бьхwази у гава qизед wан пәй хwәдейед хwә һәр'ьн беә'сьлийе бькьн, wе кӧр'ед тә жи беә'сьлийе бьдьнә кьрьне у ль пәй хwәдейед хwә бьдьнә бьрьне[+].

17Хwәдейа хwәр'а р'онәки[+].

18Щәжьна Нане Шкәва[†] хwәй ки. Wи wә'де к'ьфшкьрийә мәһа Абибеда[*], һ'әфт р'ожа нане шкәва бьхwи, чаwа кӧ мьн т'әми дайә тә, чьмки тӧ мәһа Абибеда жь Мьсьре дәрк'әти[+].

19Һәр ньхӧрийе жь дийа хwә дьк'әвә п'ара мьн ә, ӧса жи һәр ньхӧрийе нерини ль нав һ'әйwанед тәда, һәгәр дәwар бә йан жи пәз бә[+]. 20Жь бәр ньхӧрийе к'әрева бәрхәки бьди, ле һәгәр бәрва нәди, стуйе wи бьшкени. Жь бәр һәр ньхӧрийе кӧр'ед хwәва жи бьди.

Бьра qәт йәк дәствала дәрнәк'әвә ль бәр мьн[+].

21Шәш р'ожа бьхәбьти у р'ожа һ'әфта р'ьһ'әт би, wә'де чандьн у дьруне жи р'ьһ'әт би[+].

22Щәжьна Һ'әфтийа[†][*] пе бәре нандьруна ә'wльн у Щәжьна Бәрт'опкьрьна хьлазийа сале хwәй ки. 23Сале се щара һ'әму qьсьме тәйә нерин бьра ль бәр Хӧдан Хwәде, Хwәдейе Исраел[†] бьсәкьньн[+]. 24Чьмки әзе ль бәр тә мьләта р'аqәтиньм у синоре тә бәрфьрә кьм. Wә'де кӧ тӧ сале се щара ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә бьсәкьни, т'ӧ кәсе ч'ә'в нәвежә wәлате тә.

25Хуна qӧрбана мьн т'әв нане пе һәвиртьр'шк нәди у нә жи qӧрбана Щәжьна Дәрбазбуне[†] һ'әта сәре сьбәһе бьминә[+].

26Бәред дәрәмәта пешьнә[†] ә'рдед хwәда йә һәрә qәнщ бинә мала Хӧдан Хwәдейе хwә.

Каре ль нав шире македа нәк'әлини»[+].

27Хӧдан готә Муса: «Ван хәбәра хwәр'а бьньвисә, чьмки мьн анәгори ван хәбәра пәйман т'әви тә у т'әви Исраел гьреда».

28Муса wе дәре ль щәм Хӧдан чьл р'ожи у чьл шәви ма, нә нан хwар у нә жи ав вәхwар. Ль сәр wан сәлед кәвьри хәбәред пәймане ньвисин, аwа готи һәр дәһә т'әми[+].


Р'уйе Муса дьч'ьрусә

29Гава Муса һәр дӧ сәлед Шә'дәтийе дестда жь ч'ийайе Синайе дьһатә хwаре. Муса ньзаньбу кӧ жь wе хәбәрдана хwәйә т'әви Хӧдан, р'уйе wи дьч'ьруси[+]. 30Һарун у һ'әму зар'ед Исраел ч'ә'в Муса к'әтьн, ва йә р'уйе wи дьч'ьрусә, әw тьрсийан кӧ незики wи буна. 31Һьнге Муса гази wан кьр, Һарун у һ'әму сәрwеред щьвине вәгәр'ийан һатьнә щәм wи у Муса т'әви wан хәбәрда. 32Пәй ве йәкер'а һ'әму зар'ед Исраел һатьнә незик. Әwи һ'әму т'әмийед кӧ Хӧдан сәр ч'ийайе Синайе т'әви wи хәбәр дабу, данә wан. 33Муса хәбәрдана т'әви wан хьлаз кьр, әwи хели авит ль сәр р'уйе хwә. 34Ле чахе Муса дьчу ль бәр Хӧдан кӧ т'әви wи хәбәр да, әwи хели жь сәр р'уйе хwә һьлдьда, һ'әта кӧ wе дәрк'әта, паше дәрдьк'әт у чь т'әми wир'а һатьбунә дайине, зар'ед Исраелр'а дьгот[+]. 35Зар'ед Исраел ч'ә'в Муса к'әтьн, дина хwә дане кӧ р'уйе Муса дьч'ьрусә. Муса хели давитә ль сәр р'уйе хwә, һ'әта кӧ дьчу бәр Хӧдан кӧ т'әви wи хәбәр да[+].

#### 35


Т'әмийед бона р'ожа шәмийе

1Муса т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел[†] щьванд у готә wан: «Әв ьн әw тьштед кӧ Хӧдан[†] т'ами да кӧ wан бьqәдиньн: 2шәш р'ожа хәбата хwә бькьн, ле р'ожа һ'әфта wәр'а бьбә шәмийа р'ьһ'әтийейә пироз бона Хӧдан. К'е wе р'оже шьхӧләки бькә wе бе кӧштьне[+]. 3Р'ожа шәмийе[†] һ'әму щи-wаред хwәда агьр венәхьн».


П'ешк'ешед бона Коне Шә'дәтийе

4[•]Муса т'әви т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел хәбәр да у гот: «Әв ә чь кӧ Хӧдан т'әми да у гот: 5‹Жь нав һәбука хwә һ'әдийе бона Хӧдан дәрхьн. Бьра һәр кәсе р'әзәдьли Хӧданр'а һ'әдийе бинә: Зер', зив у сьфьр, 6р'исе шин, ширк, соре гәвәз, к'ьтане зьрав у пьр'ч'а бьзьне, 7ч'әрмед бәранайә сор р'әнгкьри, ч'әрмед га-мә'сийа[*], даред дарщеwийе,[+] 8бьзьре бона р'онайийе, бьһарәтед[†] бона р'уне р'ункьрьне у бона бьхура[†] бинхwәш, 9кәвьред оникс[†] у кәвьред qимәтә бона qашкьрьна ефод[†] у р'әхтсинг[†].

10Һәр хwәйифьрасәтед ль нав wәда бьра бен у һ'әму тьштед кӧ Хӧдан т'әми данә чекьн: 11Коне Шә'дәтийе[†], сәргьра сәр гьртьна wе у сәрк'еша wе, qәмьтокед wе, читед wе, дәстуйед wе, стунед wе у бьнгәһед wе, 12сьндоq у дәстуйед wе, qалп'ахе бахшандьне у п'әр'да навбьр'ийе, 13т'әхт дәстуйава у һ'әму дәрданед wе, нане Хwәдер'а дайи[†], 14шәмдана[†] р'онайе у һащәтед wе, ч'ьред wе у р'уне р'онайе, 15горигәһа[†] бьхуре у дәстуйед wе, р'уне р'ункьрьне, бьхура бинхwәш у п'әр'да бәр дәре Коне Шә'дәтийе, 16горигәһа дийарийа т'әвайишәwате[†] у чита wейә сьфьрин, дәстуйед wе у һ'әму һащәтед wе, т'әшт у бьнгәһа wе, 17п'әр'дед һ'әwше, стунед wе бьнгәһава у п'әр'да бәр дәре һ'әwше, 18сьнгед кон у сьнгед һ'әwше һәбьнед wанва, 19к'ьнщед qӧльхкьрьнейә бона хьзмәтк'арийа Щийе Пирозда, к'ьнщед пирозә к'аһин[†] Һарунр'а, ӧса жи к'ьнщед кӧр'ед wи кӧ к'аһинтийе бькьн›».

20Т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел жь щәм Муса чу. 21Һ'әму бь р'әзәдьлийа хwә у бь дьл-щан һатьн, бона шьхӧлед Коне Щьвине у бона т'әмамийа хьзмәтк'арийа wи у бона к'ьнщед пироз Хӧданр'а һ'әди анин. 22Жьне у меред мәр'д һатьн, мәнгьк, гӧһар, гӧстил, хьшьр у һәр щур'ә нәхшед зер'ин анин, һәр кәси һьндава хwәда һ'әдийед зер'ин данә Хӧдан. 23У щәм к'е р'исе шин, ширк, соре гәвәз, к'ьтане зьрав, пьр'ч'а бьзьне у ч'әрмед бәранайә сор р'әнгкьри у ч'әрмед га-мә'сийа[*] һәбун анин[+]. 24Һәр кәсе кӧ зив, сьфьр һ'әди дьда, чаwа һ'әди Хӧданр'а анин у щәм к'е кӧ даре дарщеwийе бона чекьрьна һ'әму тьшта һәбун анин. 25Һ'әму к'ӧлфәтед хwәйифьрасәт бь дәстә'мәлийа хwә р'исе шин, ширк, соре гәвәз у к'ьтане зьрав р'ьстьн у анин. 26Һ'әму к'ӧлфәтед кӧ дьле wан дьхwәст бь дәстә'мәлийа хwә пьр'ч'а бьзьне р'ьстьн. 27Сәрwера жи кәвьред оникс у кәвьред qимәтә бона qашкьрьна ефод у р'әхтсинг, 28ӧса жи бьзьре бона ч'ьре, бьһарәтед бона р'уне р'ункьрьне у бьхура бинхwәш анин. 29Һәр жьне у мере зар'ед Исраел кӧ дьле wан дьхwәст, бона һәр тьште кӧ Хӧдан т'әми дабу Муса бе чекьрьне, бь р'әзәдьлийа хwә Хӧданр'а һ'әди анин.


Һостәйед Коне Щьвине

30[•]Муса готә зар'ед Исраел: «Дина хwә бьдьне, Хӧдан бь нав гази Бьсалеле кӧр'е Урийе Һур кьр, жь qәбила Щьһуда. 31Әw Р'ӧһ'е Хwәдева, бь сәрwахтийе, билантийе, дәстә'мәлийе у фьрасәта һәр п'ешәк'арийева дагьрт, 32wәки бь зер', зив у сьфьр тьшта бьһ'ӧньринә 33у кәвьра бьк'олә qаш кә, дара бьк'олә у һәр щур'ә шьхӧли бь һостатийе бькә. 34Дьле wида жи дани кӧ һин бькә, дьле wи у дьле Оһолиабе кӧр'е Аһисамахе жь qәбила Дан. 35Хwәде әw фьрасәтийева дагьртьн, wәки һәр шьхӧле һостатийе, һ'ӧнӧрмәндитийе, нәqьшандитийе бь р'исе шин, ширк, соре гәвәз ль сәр к'ьтане зьрав, шьхӧле ньтьрандьне у һәр щур'ә шьхӧли бькьн.

#### 36

1Һьнге Бьсалел, Оһолиаб у һәр кәсед хwәйифьрасәтә йе кӧ Хӧдан[†] фьрасәти у биланти дабу wан, бона һәр щур'ә шьхӧлед пирозгәһе бьзаньбьн у анәгори т'әмийа Хӧдан бькьн.

2Муса гази Бьсалел, Оһолиаб у һ'әмуйед хwәйифьрасәт кьр, дьле к'ижанада Хӧдан фьрасәти данибу, аwа готи гази wан, дьле к'ижани дьк'ьшандә wи к'ари, кӧ wе хәбате бькә. 3Һьнге wана әw һ'әму һ'әди, к'ижан кӧ зар'ед Исраел[†] бона хәбата пирозгәһе анибун, жь щәм Муса һьлдан. У һәр сәре сьбәһе щьмә'те бь р'әзәдьлийа хwә һе һ'әдийед хwә данинә щәм wи. 4Һ'әму хwәйифьрасәтед кӧ һ'әму хәбата пирозгәһе дькьрьн, һәр кәс жь хәбата хwә һат, 5т'әви Муса хәбәрдан у готьне: «Бона ви шьхӧли чьqас кӧ Хӧдан т'әми дабу бькьн, щьмә'т жь wе зедәтьр тинә». 6Муса т'әми да кӧ зомеда ә'лам кьн бежьн: «Жь вьр шунда нә мер нә жьн бона һ'әдийа пирозгәһе иди т'ӧ тьшти нәкә». У щьмә'те дәст жь анине к'ьшанд. 7Әw тьштед анибун т'ера һ'әму шьхӧле кӧ wе бькьрана кьр у бәр жи ма.

Чекьрьна п'әр'да 8[•]Һ'әму хwәйифьрасәтед нава хәбатк'ара, жь к'ьтане зьрав-бадайи, р'исе шин, ширк, соре гәвәз дәһә тәж бь хәбата ньтьрандьне херуб[†] сәр дәрхьстьн бона Коне Шә'дәтийе[†]. 9Дьрежайийа һәр тәжи бист у һ'әйшт зәнд бу, бәрайийа һәр тәжи жи чар зәнд бу, чапа һ'әму тәжа wәкә һәв бу. 10Пенщ тәж һәвва кьрьн у пенще жи һәвва. 11Жь р'исе шин п'әвгьрек авитьнә ль кәвийа кәре тәжед пешьн ль сәр лева һәввабуне, ӧса жи авитьнә лева кәвийа кәре тәжед майини һәввабуне. 12Пенщи п'әвгьрек авитьнә сәр п'арч'е һәр пенщ тәже ә'wльн, пенщи п'әвгьрек жи авитьнә сәр лева п'арч'е һәр пенщ тәже дӧда, ӧса кӧ һ'әму п'әвгьрека һәвр'а хәбәр дьдан. 13Пенщи qәмьтокед зер'ин чекьрьн у һәр дӧ п'арч'ед пенщ тәжи пе wан qәмьтока һәвва кьрьн у Коне Шә'дәтийе бу йәк.

14Бона сәр гьртьна Коне Шә'дәтийе жь пьр'ч'а бьзьне йанздәһ тәж чекьрьн. 15Дьрежайийа һәр тәжи си зәнд бу у бәрайийа һәр тәжи жи чар зәнд бу, ӧса кӧ чапа һәр йанздәһ тәжа wәкә һәв бу. 16Пенщ тәж башqә һәвва кьрьн у шәш тәж жи башqә. 17Пенщи п'әвгьрек авитьнә ль кәвийа кәре п'арч'е пенщтәжийи пешьнә ль сәр лева һәввабуне, пенщи п'әвгьрек жи авитьнә ль кәвийа кәре п'арч'е шәштәжейи майин ә ль сәр лева һәввабуне. 18Бона һәввакьрьна кон жь сьфьр пенщи qәмьток чекьрьн кӧ бьбә йәк. 19Жь ч'әрмед бәранайә сор р'әнгкьри сәргьрәк чекьрьн бона сәргьртьна кон, жь ч'әрмед га-мә'сийа[*] жи сәрк'ешәк чекьрьн, бона к'ьшандьна ль сәр wе[+].


Чекьрьна чита

20Бона Коне Шә'дәтийе жь дара дарщеwийе[†] читед сәкьнанди чекьрьн. 21Дьрежайийа һәр чити дәһә зәнд бу, бәрайийа wан жи зәнд у нивәк бу. 22Сәре һәр чити дӧ к'әрт бун, кӧ һәвда р'удьньштьн, һ'әму читед Коне Шә'дәтийе жи ӧса чекьрьн. 23Коне Шә'дәтийер'а, бона алийе кӧ дьк'әвә башуре, бист чит чекьрьн, 24жь зив чьл бьнгәһ бона бист чити чекьрьн, дӧ бьнгәһ чите ә'wльнр'а, бона һәр дӧ к'әрта, ӧса жи бона йед майин. 25Бона алийе дьн бакӧра Коне Шә'дәтийе бист чит чекьрьн, 26бона wан чьл бьнгәһед зивин чекьрьн, дӧ бьнгәһ бьн чите ә'wльнр'а, дӧ бьнгәһ жи бьн һәр читед майинр'а. 27Бона пьшта Коне Шә'дәтийе алийе р'оавайева шәш чит чекьрьн. 28Алийе пьштева бона ә'нишкед Коне Шә'дәтийе дӧ чит чекьрьн. 29Әw алийе жерева щот бун у жорева жи пе хәлаqәке һәввакьри бун. Бона һәр дӧ ә'нишка һәр дӧ жи ӧса чекьрьн. 30Һ'әйшт чит у шанздәһ бьнгәһед wанә зивин бун, бьне һәр читида дӧ бьнгәһ бун.

31Жь дара дарщеwийе дәсту чекьрьн. Пенщ бона читед алики Коне Шә'дәтийе, 32пенщ жи бона читед алийе дьнейи Коне Шә'дәтийе у пенщ дәсту жи алийе р'оавайева бона читед пьшта Коне Шә'дәтийе. 33Дәстуйе наве чекьрьн кӧ нава читар'а жь ви сәри дәрбази сәре дьн бә. 34Чит зер' кьрьн, хәлаqед wан, аwа готи щийед кӧ дәсту тер'а дәрбаз дьбьн, бь зер' чекьрьн. Дәсту жи зер' кьрьн.


Чекьрьна п'әр'да навбьр'ийе

35Жь р'исе шин, ширк у соре гәвәз у жь к'ьтане зьрав-бадайи п'әр'дә бь хәбата ньтьрандьне херуб ль сәр чекьрьн. 36Әw авитьнә сәр чар стунед дарщеwийейә зер'кьри, кӧ чәнгәлед wан зер' бун, бона wан чар бьнгәһед зивин р'окьрьн. 37Бона дәре кон п'әр'дә жь р'исе шин, ширк, соре гәвәз у жь к'ьтане зьрав-бадайи бь хәбата нәqьшандитийе чекьрьн, 38бона wе пенщ стун чәнгәлед wанва чекьрьн, сәред wан у шишед wан зер' кьрьн. Һәр пенщ бьнгәһед wан жи жь сьфьр бун.

#### 37


Сьндоqа Пәймане

1[•]Бьсалел жь дара дарщеwийе[†] сьндоq чекьр, дьрежайийа wе дӧ зәнд у нив, бәрайийа wе зәнд у нив, зәнд у нив жи бьльндайийа wе бу[+]. 2Дәр у һьндӧр'е wе бь зер'е хальс зер' кьр у дора лева wе т'оqәки зер'ин авите. 3Бона һәр чар ньгед wе чар хәлаqед зер'ин р'о кьрьн, дӧ хәлаq аликива, дӧ хәлаq жи алийе дьнва. 4Жь дара дарщеwийе дәсту чекьрьн у әw зер' кьрьн. 5Дәсту хәлаqед к'еләкед сьндоqер'а дәрбаз кьрьн, wәки сьндоq бе һьлдане. 6Qалп'ахе бахшандьне жь зер'е хальс чекьр, дьрежайийа wе дӧ зәнд у нив, бәрайийа wе жи зәнд у нив бу. 7У сәр һәр дӧ сәрийед qалп'ахе бахшандьне пе зер' дӧ херубед[†] к'оланди чекьрьн. 8Херубәк сәрикива дәрхьст, херубәки жи сәре дьнва, херуб жь qалп'ахе бахшандьне сәр һәр дӧ сәрийава дәрхьстьн. 9П'әр'ед херуба бәрбь жор вәкьри бун у бь п'әр'ед хwә qалп'ахе бахшандьне дьньхамтьн. Бәре wан һәвдӧда бу у дина wан qалп'ахе бахшандьнеда бу.


Т'әхте нане Хwәдер'а дайи

10[•]Жь дара дарщеwийе т'әхт чекьр, дьрежайийа wе дӧ зәнд, бәрайийа wе зәндәк у бьльндайийа wе зәнд у нив бу. 11Әw бь зер'е хальс зер' кьр у дора wе т'оqәки зер'ин авите. 12У дора wе бьльндайийа чар т'ьлийа кәви чекьр, дора кәвийа wе жи т'оqәки зер'ин авите. 13Бона wе чар хәлаqед зер'ин р'окьрьн у әw хәлаqана бәр һәр чар ньга, сәр һәр чар ә'нишкава кьрьн, 14Хәлаq кәвийава бун, wәки щийед дәстуйа һәбьн кӧ т'әхт бе һьлдане. 15Дәсту жь дара дарщеwийе чекьрьн, әw зер' кьрьн кӧ бь wан т'әхт бе һьлдане. 16Дәрданед ль сәр т'әхт сьни, т'ас, к'ас у щер' пе зер'е хальс чекьрьн, wәки бь wан дийарийа сәрдакьрьне бе дайине.


Шәмдан

17[•]Жь п'арч'әки зер'е хальс шәмдан[†] к'оланди чекьр, бьнгәһа wе, стуна wе, т'аськ, гӧл у севькед wе һ'әму жь wе дәрдьк'әтьн. 18К'еләкава шәш ч'ьqьл дәрдьк'әтьн, се ч'ьqьл алики шәмданева бун у се ч'ьqьл жи алийе шәмданейи дьнва бун. 19Се т'аськед мина гӧлед бәһиве, севьк у гӧлава ль сәр ч'ьqьләки бун. Се т'аськед мина гӧлед бәһиве, севьк у гӧлава жи сәр ч'ьqьле дьн бун, һәр шәш ч'ьqьлед кӧ жь шәмдане дәрдьк'әтьн аwа бун. 20Чар т'аськед мина гӧлед бәһиве, севьк у гӧлава стуна шәмданева бун. 21Севькәк бьн һәр дӧ ч'ьqьлед шәмданейе жерьнва, севькәк бьн һәр дӧ ч'ьqьлед орт'ева, севькәк жи бьн һәр дӧ ч'ьqьлед жорьнва бу. Ӧса бона һәр шәш ч'ьqьлед стуна шәмдане һәбун. 22Севьк у ч'ьqьлед wе жь wе дәрдьк'әтьн. Һ'әму жь п'арч'әки зер'е хальс к'оланди һатьбу чекьрьне. 23Һ'әфт ч'ьра, дәстьк у сьнийед wе жь зер'е хальс жер'а чекьрьн. 24Әw у һ'әму һащәтед wе, жь тәлантәк[*] зер'е хальс чекьр.


Горигәһа бьхуре

25[•]Горигәһа[†] бьхуре[†] жь дара дарщеwийе чекьр, дьрежайийа wе зәндәк, бәрайийа wе зәндәк, әw чар гошә бу, бьльндайийа wе дӧ зәнд, стьруйед wе жи жь wе бун. 26Жора wе, дора wе, стьруйед wе бь зер'е хальс зер' кьр у дора лева wе т'оqәки зерин авите. 27Дӧ хәлаqед зер'ин бона wе чекьр. Әw бьне т'оqва авитьнә һәр дӧ алийа, wәки гава wе һьлдьн щи һәбьн кӧ дәстуйа тер'а дәрбаз кьн. 28Дәсту жь дара дарщеwийе чекьрьн у әw зер' кьрьн.


Р'уне р'ункьрьне у бьхура бинхwәш

29Р'уне р'ункьрьнейи пироз у бьхура хальсә бинхwәш бь пьспорти т'әвдайи чекьр[+].

#### 38


Горигәһа дийарийа т'әвайишәwате

1[•]Жь дара дарщеwийе[†] горигәһа[†] дийарийа т'әвайишәwате[†] чекьр, дьрежайийа wе пенщ зәнд, бәрайийа wе пенщ зәнд әw чар гошә бу, бьльндайийа wе жи се зәнд. 2Сәр һәр чар ә'нишкед wе стьру дәрхьстьн, ӧса кӧ стьруйед wе жь wе бун у әw сьфьр кьрьн. 3Һ'әму һащәтед горигәһе, аwа готи, т'әбахед wе, мәр'ькед wе, т'әштед wе, гоштгьр у сьнийед wе чекьрьн. Һ'әму һащәт жь сьфьр чекьрьн. 4Бона горигәһе һ'әта ниве wе бьне т'оqва жь сьфьр читәкә мина т'ор'е чекьр. 5Сәр һәр чар ә'нишкед чита сьфьр, чар хәлаq р'окьрьн кӧ дәсту тер'а бенә дәрбазкьрьне. 6Дәсту жь дара дарщеwийе чекьрьн у әw сьфьр кьрьн. 7Әw дәсту хәлаqед к'еләка горигәһер'а дәрбаз кьрьн, wәки бь wан бе һьлдане. Горигәһ вала пе т'әхта әw чекьр.


Т'әшта сьфьр

8Т'әшта сьфьр у бьнгәһа wейә сьфьр жь wан нәйнькед[*] к'ӧлфәтед кӧ бәр дәре Коне Щьвине[†] хӧламти дькьрьн чекьр[+].


Һ'әwша Пирозгәһе

9[•]Һ'әwш жи чекьр. Дьрежайа п'әр'дед жь к'ьтане зьрав-бадайи кӧ дьк'әтьнә алийе башуре һ'әму бь һәвр'а сәд зәнд бу. 10Бист стунед wан бист бьнгәһава жь сьфьр бун. Чәнгәлед стуна у шишед wан жь зив бун. 11Дьрежайийа п'әр'дед алийе бакӧре һ'әму бь һәвр'а сәд зәнд бу, бист стунед wан бист бьнгәһава жь сьфьр бун. Чәнгәлед стуна у шишед wан жь зив бун. 12Дьрежайийа п'әр'дед алийе р'оавайе һ'әму бь һәвр'а пенщи зәнд бу, стунед wан дәһә у бьнгәһед wан жи дәһә бун. Чәнгәлед стуна у шишед wан жь зив бун. 13Дьрежайийа п'әр'дед алийе р'оһьлате һ'әму һәвр'а пенщи зәнд бу. 14П'әр'дед алики дәри һ'әму бь һәвр'а панздәһ зәнд бу, стунед wан сьсе у бьнгәһед wан жи сьсе бун. 15Бона алийе дьне, аwа готи п'әр'дед бәр дәре һ'әwше һьн ви али, һьн жи алийе дьне панздәһ зәнд, стунед wан сьсе у бьнгәһед wан сьсе бун. 16Һ'әму п'әр'дед дора һ'әwше жь к'ьтане зьрав-бадайи бун, 17бьнгәһед стуна жь сьфьр бун, ле чәнгәле стуна шишед wанва жь зив бун, сәред стуна зивкьри бун. Һ'әму стунед һ'әwше бь шишед зив гьредайи бун. 18П'әр'да бәр дәре һ'әwше, жь р'исе шин, ширк, соре гәвәз у жь к'ьтане зьрав-бадайи бь хәбата нәqьшандитийе бу. Дьрежайа wе бист зәнд, бәрайийа п'әр'де пенщ зәнд бу, wәкә п'әр'дед һ'әwше. 19Чар стунед wейә сәред wан зивкьри бун, чар бьнгәһед wейә сьфьр бун, чәнгәлед wе у шишед wе жь зив бун. 20Сьнгед бона Коне Шә'дәтийе у дора һ'әwше һ'әму жь сьфьр бун.


Һ'әсабед Пирозгәһе

21Әв бун һ'әсабе Коне Шә'дәтийе, чаwа кӧ Муса т'әми дабу, wәки леwи бь сәрwерийа Ит'амаре кӧр'е к'аһин[†] Һарун һ'әсаб кьрьн[+]. 22Бьсалеле кӧр'е Урийе Һур, жь qәбила Щьһуда әв һ'әму тьшт кьр, чь кӧ Хӧдан[†] т'әми дабу Муса. 23Т'әви wи Оһолиаб кӧр'е Аһисамахе жь qәбила Дан, кӧ һостә, һ'ӧнӧрмәнд у нәqьшандаре бь р'исе шин, ширк, соре гәвәз у к'ьтане зьрав бу. 24Һ'әму зер'ед кӧ бона шьхӧле чекьрьна пирозгәһе һатьбу хәбате, аwа готи зер'е кӧ чаwа дийари һатьбу дайине, бист нәһә тәлант у һ'әфсьд си шекьл[*] бу, анәгори шекьле[*] пирозгәһе. 25Зивед һ'әсабкьрьна щьвине[*] сәд тәлант у һ'әзар һ'әфсьд һ'әфте пенщ шекьл[*] бу анәгори шекьле пирозгәһе,[+] 26сәре һәр мәрьве бист сали у жор кӧ дьһатә жьмаре нив шекьл[*] бу, аwа готи шәсьд се һ'әзар пенсьд пенщи мәрьв[+]. 27Бона р'окьрьна бьнгәһа пирозгәһе у бьнгәһа п'әр'да, сәд тәлант[*] зив чу у бь wи сәд бьнгәһ һатьнә чекьрьне, тәлантәк[*] бона һәр бьнгәһе. 28Бь һ'әзар һ'әфсьд һ'әфтепенщ шекьл[*] зив чәнгәл у шишед стуна чекьрьн, сәре стуна зив кьрьн. 29Сьфьре кӧ чаwа дийари һатьбу дайине, һ'әфте тәлант у дӧ һ'әзар чарсьд шекьл[*] бу. 30Бь wи бьнгәһед бәр дәре Коне Щьвине, горигәһа сьфьр чита wейә сьфьр у һ'әму һащәтед горигәһе, 31бьнгәһед дора һ'әwше, бьнгәһед бәр дәре һ'әwше, һ'әму сьнгед Коне Шә'дәтийе у һ'әму сьнгед дора һ'әwше чекьрьн.

#### 39


Ефод

1[•]Бона qӧльхкьрьна Щийе Пирозда, к'ьнщед хьзмәтк'арийе, жь р'исе шин, ширк у соре гәвәз чекьрьн, ӧса жи бона Һарун к'ьнщед пироз чекьрьн, чаwа кӧ Хӧдан[†] т'әми дабу Муса, 2Ефод[†] жь зер', р'исе шин, ширк, соре гәвәз у к'ьтане зьрав-бадайи чекьр. 3Зер' зьрав пә'н кьрьн у әw мина р'ис бьр'ин, wәки хәбата ньтьрандьнеда т'әви р'исе шин, ширк, соре гәвәз у к'ьтане зьрав бьдьнә хәбате. 4Сәрмьлкед һәввабуне жер'а чекьрьн, кӧ әw һәр дӧ сәрийава дьһатьнә һәввакьрьне. 5Бәнпьшта ль сәр ефод жи мина ефод һунанди-ньтьранди, жь зер', р'исе шин, ширк, соре гәвәз у к'ьтане зьрав-бадайи wева һатьбу чекьрьне, чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу Муса. 6Кәвьред оникс[†] һазьр кьрьн, нава qавед зер'инда qаш кьрьн у ль сәр wан чаwа мор те к'оландьне, ӧса навед зар'ед Исраел[†] һатьнә к'оландьне. 7У әw ль сәр сәрмьлке ефодва кьрьн, кӧ зар'ед Исраелр'а бьбьнә кәвьред биранине, чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу Муса.


Р'әхтсинг

8Р'әхтсинг[†] ньтьранди wи щур'е чекьрьна ефодда чекьрьн. Әw жь зер', р'исе шин, ширк, соре гәвәз у жь к'ьтане зьрав-бадайи чекьрьн. 9Р'әхтсинг дӧ та qаткьри чаргошә бу, дьрежайа wе бьһӧстәк у бәрайа wе жи бьһӧстәк, дӧ та qаткьри. 10Ль сәр wе чар щергә кәвьр qаш кьрьн. Щерга ә'wльн: Сардийон[†], топаз[†] у зьмруд, 11щерга дӧда: Карбункул[†], сафир у алмас, 12щерга сьсийа: Йахонит, агат[†] у аместис, 13щерга чара: Хризолит, оникс у йаспис[†], әвана qаве зер'да qашкьри бун. 14Әв кәвьр донздәһ һ'әб бун, анәгори навед зар'ед Исраел, мина море к'олайи сәр һәр кәвьри навәки wан һатьбу к'оландьне бона донздәһ qәбила. 15Сәр р'әхтсинг зьнщиред бадайи чекьрьн, әw вәгьрти жь зер'е хальс бун. 16Дӧ qавед зер' у дӧ хәлаqед зер' чекьрьн у әw һәр дӧ хәлаq, сәр һәр дӧ сәре р'әхтсингва кьрьн. 17Әw һәр дӧ зьнщиред зер', һәр дӧ хәлаqед сәр р'әхтсингва кьрьн. 18У һәр дӧ сәрийед зьнщирайә дьн һәр дӧ qавава кьрьн, паше алийе пешийева сәрмьлке ефодва кьрьн. 19Дӧ хәлаqед зер'инә дьн чекьрьн әw бьн р'әхтсингва һәр дӧ ньч'ед жерьнва алийе ефодва кьрьн. 20Дӧ хәлаqед зер'инә дьн жи чекьрьн, әw бьн һәр дӧ ньч'ед сәрмьлкед ефодва кьрьн. Алийе пешийева бәр щийе певакьрива сәр бәнпьшта ефодва кьрьн. 21Бь qәйт'ана шин хәлаqед р'әхтсинг хәлаqед ефодва кьрьн, кӧ әw сәр бәнпьшта ефод бә у р'әхтсинг жь ефод нәqәтә, чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу Муса.


Чӧх

22Чӧхе ефод хӧр'у бь р'әнге шин һунандьн. 23Нава wи вәкьри бу мина бәрстуйе еләкзьрьһ', дора wи дьрути бу кӧ жь бәр һәв нәчә. 24П'еша чӧх жь р'исе шин, ширк, соре гәвәзи бадайи һ'ьнар р'иши кьрьн. 25Жь зер'е хальс зәнгьл чекьрьн, әw зәнгьл ль навбәра һәр һ'ьнареда, ль сәр п'еша чӧхва кьрьн. 26Ль сәр п'еша чӧхе хьзмәтк'арийе, навбәра һәр һ'ьнареда зәнгьләк һәбу. Чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу Муса.


К'ьнщед Һарун у зар'ед wи

27Бона Һарун у кӧр'ед wи бь хәбата һунандитийе жь к'ьтане зьрав кьрас чекьрьн. 28Ӧса жи жь к'ьтане зьрав п'ап'ах, к'олоз чекьрьн у жь к'ьтане зьрав-бадайи к'ьнщед бьни чекьрьн. 29Бәнпьшт жи жь к'ьтане зьрав-бадайи, жь р'исе шин, ширк, соре гәвәз, бь хәбата нәqьшандитийе чекьр, чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу Муса. 30Бәрә'нийа к'офийа пироз жь зер'е хальс чекьрьн у сәр wе мина мор к'оландьне ньвисин: «Пироз Хӧданр'а». 31Әw авитьнә ль сәр qәйт'ана шин, wәки жорва ль сәр п'ап'ахва бе гьредане, чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу Муса.


Хьлазкьрьна хәбате

32Бь ви щур'әйи һ'әму шьхӧлед ль сәр Коне Шә'дәтийе[†], аwа готи Коне Щьвине һатә сери. Зар'ед Исраел һәр тьшт, чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу Муса, ӧса жи кьрьн. 33У Коне Шә'дәтийе анинә щәм Муса, аwа готи: Кон у һ'әму навмала wе, qәмьтокед wе у читед wе, дәстуйед wе, стун у бьнгәһед wе, 34сәргьртьна жь ч'әрмед бәранайә сор р'әнгкьри у сәрк'еша жь ч'әрмед га-мә'си у п'әр'да навбьр'ийе,[+] 35Сьндоqа Шә'дәтийе у дәстуйед wе, qалп'ахе бахшандьне, 36т'әхт у һ'әму дәрданед wе у нане Хwәдер'а дайи[†], 37шәмдана[†] жь зер'е хальс ч'ьрайед сәрә щи бь щи р'ез кьри, һ'әму һащәтед хwәва у бьзьре р'онайе, 38горигәһа[†] зер'ин, р'уне р'ункьрьне, бьхура[†] бинхwәш, п'әр'да бәр дәре кон, 39горигәһа сьфьр у чита wейә сьфьр, дәстуйед wе у һ'әму һащәтед wе, т'әшт у бьнгәһа wе, 40п'әр'дед һ'әwше, стунед wе, бьнгәһед wе, п'әр'да бәр дәре һ'әwше, һәбьнед wе у сьнгед wе, һ'әму һащәтед хьзмәтк'арийе, бона Коне Шә'дәтийе, аwа готи Коне Щьвине, 41к'ьнщед qӧльхкьрьнейә бона хьзмәтк'арийа Щийе Пирозда, к'ьнщед пироз к'аһин[†] Һарунр'а, ӧса жи к'ьнща кӧр'ед wир'а кӧ к'аһинтийе бькьн. 42Зар'ед Исраел һәр тьшт чаwа Хӧдан т'әми дабу Муса, ӧса жи кьрьн. 43Муса дина хwә да һ'әму тьште чекьри, кӧ ва йә чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу wана, ӧса жи кьрьнә. Муса дӧа wан кьр.

#### 40


Т'әмийед Хӧдан бона Коне Шә'дәтийе

1Хӧдан[†] т'әви Муса хәбәр да у готе: 2«Р'ожа йәкейә мәһа пешьн, Коне Шә'дәтийе[†], аwа готи Коне Щьвине вәгьри. 3Сьндоqа Шә'дәтийе бьби һьндӧр' у п'әр'де к'аши бәр ки. 4Т'әхт бини һьндӧр' у һәр тьште wи сәр щи бь щи р'ез ки, шәмдане[†] бини һьндӧр', ч'ьрайед wе вехи у дайни сәр шәмдане. 5Горигәһа[†] бьхурейә[†] зер'ин дайни пешбәри Сьндоqа Шә'дәтийе у п'әр'де бавежи бәр дәре Коне Шә'дәтийе. 6Горигәһа дийарийа т'әвайишәwате[†] дайни ль бәр дәре Коне Шә'дәтийе, аwа готи Коне Щьвине. 7Т'әште дайни ль навбәра Коне Щьвине у горигәһе, аве дагьри. 8Дора wе һ'әwше чекә у п'әр'де бавежә бәр дәре һ'әwше. 9Р'уне р'ункьрьне һьлди, Коне Шә'дәтийе у һ'әму чь кӧ һьндӧр'да һәйә р'ун ки, wе у һ'әму нав мала wе пироз ки, wәки әw пироз бә. 10Ӧса жи горигәһа дийарийа т'әвайишәwате у һ'әму һащәтед wе р'ун ки, горигәһе пироз ки, wәки горигәһ бьбә йа һәрә пироз. 11Т'әште у бьнгәһа wе р'ун ки у wе пироз ки. 12Һарун у кӧр'ед wи бини ль бәр дәре Коне Щьвине у wан бь аве бьшойи. 13К'ьнщед пироз Һарун ки, wи р'ун ки у wи пироз ки, кӧ к'аһинтийе[†] мьнр'а бькә. 14Кӧр'ед wи жи бини у кьраса ль wан ки. 15Wан жи ӧса р'ун ки, чаwа тә баве wан р'ун кьр, кӧ әw мьнр'а к'аһинтийе бькьн. Әв р'ункьрьна wан ль нав ньсьлед wанда бьбә бона к'аһинтийа wанә һ'әта-һ'әтайе».


Вәгьртьн у пирозкьрьна Коне Шә'дәтийе

16Муса һәр тьшт чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу ӧса жи кьр. 17Сала дӧда, йәке мәһа пешьн, Коне Шә'дәтийе һатә вәгьртьне. 18Муса Коне Шә'дәтийе вәгьрт, бьнгәһед wан данин, читед wан данин, дәсту дәрбаз кьрьн у стун данә сәкьнандьне. 19Сәргьр авитә сәр Коне Шә'дәтийе у сәрк'еш жорда к'ьшандә сәр кон, чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу Муса. 20Шә'дәти һьлда у кьрә сьндоqе, дәсту хәлаqед сьндоqер'а дәрбаз кьрьн у qалп'ахе бахшандьне жорва дани ль сәр сьндоqе. 21Сьндоq бьрә һьндӧр'е Коне Шә'дәтийе, п'әр'дә к'аши бәр кьр у Сьндоqа Шә'дәтийе вәшарт, чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу Муса. 22Т'әхт дани һьндӧр'е Коне Щьвине, алийе бакӧра кон ви алийе п'әр'де дәр. 23У сәр wе ль бәр Хӧдан нан щи бь щи р'ез кьр, чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу Муса. 24Шәмдан дани һьндӧр'е Коне Щьвине, пешбәри т'әхт алийе башура кон 25у ль бәр Хӧдан ч'ьра вехьстьн у данинә сәр шәмдане, чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу Муса. 26Горигәһа зер'ин дани һьндӧр'е Коне Щьвине пешбәри п'әр'де 27у ль сәр wе бьхура бинхwәш агьршәwати кьр, чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу Муса. 28П'әр'дә авитә ль бәр дәре Коне Шә'дәтийе. 29Горигәһа дийарийа т'әвайишәwате дани ль бәр дәре Коне Шә'дәтийе, аwа готи Коне Щьвине у ль сәр wе дийарийа т'әвайишәwате у дийарийа нани[†] да, чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу Муса. 30Т'әшт дани ль навбәра Коне Щьвине у горигәһе у бона шуштьн-вәшуштьне ав дагьрт. 31Муса, Һарун у кӧр'ед wи дәст у п'ийед хwә жь wе дьшуштьн. 32Гава кӧ дьк'әтьнә Коне Щьвине у незики горигәһе дьбун хwә дьшуштьн, чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу Муса. 33Һ'әwша дорбәре Коне Шә'дәтийе у горигәһе дада у п'әр'дә авитә ль бәр дәре һ'әwше. Бь ви аwайи Муса шьхӧл хьлаз кьр.


Ә'wр ль сәр Коне Щьвине

34Ә'wр Коне Щьвине ньхамт у р'умәта Хӧдан Коне Шә'дәтийе дагьрт[+]. 35Муса нькарьбу бьк'әта Коне Щьвине, чьмки ә'wр данибу ль сәр кон у р'умәта Хӧдан Коне Шә'дәтийе дагьртьбу. 36Һәр гава ә'wр жь сәр Коне Шә'дәтийе р'адьбу, һьнге зар'ед Исраел[†] т'әмамийа р'еwитийа хwәда р'едьк'әтьн,[+] 37ле һәгәр ә'wр р'анәдьбу әw р'е нәдьк'әтьн, һ'әта wе р'ожа кӧ ә'wр р'абуйа. 38Ә'wре Хӧдан р'оже ль сәр Коне Шә'дәтийе бу, шәв жи ә'wрда агьр һәбу, ль бәр ч'ә'ве т'әмамийа мала Исраел, нава т'әмамийа р'еwитийа wанда.

### Q. К'АҺИНТИЙЕ

#### Q. К'АҺИНТИЙЕ

Q. К'АҺИНТИЙЕ


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]


Qануна К'аһинтийе


Пешготьн

Наве ве к'ьтебе Библийа ибранида жь хәбәра пешьнә жь ве тек'сте пешда те, аwа готи ‹У гази кьр›. Навкьрьна ‹Qануна К'аһинтийе›, жь wәлгәр'андьна йунанийә кәвьн те, анәгори wе тек'сте һатийә һьлдане. Ве к'ьтебеда гәләк qәйдә-qанунед р'ӧһ'ани һәнә, к'ижан кӧ бона к'аред к'аһинед Исраелейә жь qәбила Леwи нә. Qәwьмандьна к'ьтебеда дьдә нишанкьрьне, чаwа думайикьрьна qануна Хwәде, к'ижан кӧ ль сәр ч'ийайе Синайе Мусар'а һатә дайине, йа кӧ к'ьтеба Дәрк'әтьнеда дәстпедьбу. Дәстпебуна к'ьтебе (с.1-10) бона борще к'аһина те готьне, кӧ чаwа әw гәрә qӧльх кьн, qӧрбана бьдьн. Мә'на qӧрбандайинейә пешьн ве йәкеда бу, wәки мәрьв бькә кӧ йәктийа хwәйә т'әви Хwәдейе хwә, бьдә к'ьфше. Р'азибуна хwә бьдә Хwәде бона п'ешк'ешед wи у пәсьна бьдә wи у ӧса жи бькә кӧ һерса Хwәде бона гӧнә у нәһәqийед wи р'анәбә. Паше (с.11-16) Исраелр'а т'әми тенә дайине, wәки бькарьбьн пироз у нә пироз, һ'әлал у нәһ'әлал жь һәв дәрхьн. Ә'мьре wанда нә т'әне гәрә qӧрбан бьһатана дайине, йан хwә паqьж хwәйкьрана, ле ӧса жи борще гәләк тьштед майинә һьндава мале, щьмә'те у малһәбунеда стуйе wанда бу. Бона wан хьлазийа к'ьтебеда (с.17-27) ньвисар ә. Qәдандьна ван борща, гәрә алик'арийа щьмә'та Исраел бькьра, кӧ әw лайиqи Хwәде бьмана, к'ижан кӧ әw жь нава һ'әму мьләтед дьне бьжарт у әw кьрә мьләте хwә. Исраел бьмбарәк-пирозикә мәзьн станд: Һ'ьзурийа Хwәдейе пироз т'әви мьләте wи бу. Нишана ве һ'ьзурийе Пирозгәһ бу, йа кӧ дьһатә щигӧһастикьрьне, аwа готи Коне Щьвинә бу. Мәрьвед кӧ жь мьләте пироз һатьбунә газикьрьне, нә кӧ т'әне гәрәке qәйдә-qанун бьqәдандана, ле ӧса жи гәрәке һьндава һәвдӧда р'аст бьн, хәме ә'рд у һ'әйwанед хwә жи бьк'ьшиньн. Һьнәк qанунед wан мьләтед Р'оһьлата Незикә бәре мина qанунед ве к'ьтебедайә ньвисар ьн. Ле Qануна К'аһинтийеда ә'сә нәһәqийед мьqабьли Хwәде тенә пешгьртьне у бь мьрьне дьһатьнә щәзакьрьне у ӧса жи нәһәqийед һьндава һәбукеда, кӧ бь щьрма дьһатьнә к'ьшандьне. Хенщи ве йәке, һ'име ван qануна дьдә щә'дандьне, кӧ һәр тьштида гәрәке Хwәде хwәш бен. Бьжарәбуна мьләте Исраел мәщале дьдә Исраел, wәки әw бьбә т'әрзе п'әргалийе у wи щур'ә жийине, к'ижан кӧ Хwәде жь һ'әму мәрьва дьхwазә. Әв йәк һәма ньшкева нибу, кӧ пәйр'а Иса Мәсиһ бәрбьр'и к'ьтеба Qануна К'аһинтийе 19:18 дьбә, дьбежә: «...һәвале хwә wәкә хwә һ'ьз кә», чаwа йәк жь һәр дӧ т'әмийед сәрәкәйә т'әмамийа qануна пироз, т'әви т'әмийа, Хwәде хwә һ'ьз кә.

#### 1


Qануна qӧрбандайине

1Хӧдан[†] жь Коне Щьвине[†] гази Муса кьр у готә wи: 2«Т'әви зар'ед Исраел[†] хәбәр дә у бежә wан: ‹Гава йәки жь wә qӧрбанәке Хӧданр'а бьдә, бьра әw qӧрбана wә жь гар'ане бә йан жь кери[+]. 3Һәгәр qӧрбана wийә дийарийа т'әвайишәwате[†] жь гар'ане йә, бьра әw йе нер у беqӧсур бинә ль бәр дәре Коне Щьвине, кӧ ль бәр Хӧдан бе qәбулкьрьне. 4Бьра әw дәсте хwә дайнә ль сәр сәре дийарийа т'әвайишәwате кӧ бе qәбулкьрьне, бона к'әwандьна гӧнед wи. 5Бьра әw щанәга ль бәр Хӧдан сәржекә у кӧр'ед Һаруннә к'аһин[†] хуне һьлдьн бьр'әшиньнә ль сәр һәр алийед горигәһа[†] ль бәр дәре Коне Щьвине. 6Бьра дийарийа т'әвайишәwате п'ост кә у чити-чити һур кә. 7Һьнге кӧр'ед Һаруне к'аһин агьр дайньнә ль сәр горигәһе у qьрша бьдьнә ль сәр егьр. 8Кӧр'ед Һаруннә к'аһин бьра wан читийа, сәри у донва бьдьнә ль сәр wан qьршед агьре ль сәр горигәһе. 9Ле навдьл у ньга жи, бьра йе дийардар пе аве бьшо у к'аһин гьшки ль сәр горигәһе бьшәwьтинә, чаwа дийарийа т'әвайишәwате, дийарийа шәwатейә бинхwәш ә бона Хӧдан[+].

10Һәгәр qӧрбана wийә дийарийа т'әвайишәwате жь кери йә, аwа готи жь пез йан бьзьна йә, бьра әw йе нер у беqӧсур бьдә. 11Wи ль бәр Хӧдан алийе бакӧра горигәһе сәржекә у кӧр'ед Һаруннә к'аһин хуна wи ль сәр һәр алийед горигәһе бьр'әшиньн. 12У чити-чити һур кә, сәри у донва к'аһин дайнә ль сәр qьршед агьре ль сәр горигәһе. 13Ле навдьл у ньга жи, бьра йе дийардар пе аве бьшо у к'аһин гьшки бинә ль сәр горигәһе бьшәwьтинә, чаwа дийарийа т'әвайишәwате, дийарийа шәwатейә бинхwәшә бона Хӧдан[+].

14Һәгәр qӧрбана wийә дийарийа т'әвайишәwате бона Хӧдан жь тәйрәда йә, һьнге бьра qӧрбана хwә жь фатьмока йан жи жь щущукед кәwа бьдә[+]. 15Бьра к'аһин wе бинә бәр горигәһе, сәри ле һьлqәтинә у башqә ль сәр горигәһе бьшәwьтинә у хун к'еләка горигәһеда һәр'ә. 16У qаqар'ушка[*] wе ә'дәбева дәрхә алийе р'оһьлата горигәһева бавежә к'озиданге. 17Әwе жь баскада вәжәнә, бейи жь һәв qәтандьн, бьра к'аһин ль сәр горигәһе, ль сәр даре сәр егьр бьшәwьтинә. Әва дийарийа т'әвайишәwате, дийарийа шәwатейә бинхwәш ә бона Хӧдан[+].

#### 2


Дийарийед нани

1Һәгәр йәк дийарийа нани[†] Хӧданр'а[†] бьдә, дийарийа wи бьра жь аре хас бә, р'ун сәрда кә у бьхуре[†] дайнә сәр[+]. 2Wе биньн щәм кӧр'ед Һаруннә к'аһин[†], бьра к'аһин жь wе к'ӧлмәк т'ьжи ар т'әви wи р'уни у һ'әму бьхуре һьлдә у бона биранине ль сәр горигәһе[†] бьшәwьтинә, чаwа дийарийа т'әвайишәwате[†], дийарийа шәwатейә бинхwәш ә бона Хӧдан[+]. 3Ле п'ара дийарийа нанийә майи, бьра Һарун у кӧр'ед wир'а бьминә. Әва п'ара жь дийарийед шәwатейә Хӧданр'а дайийә һәрә пироз ә[+].

4Һәгәр нане тәндуреда лехьсти дийарийа нани бьди, әw гәрәке жь аре хас р'унда стьрайи бок'онед бе һәвиртьр'шк бьн, йан жи гәрәке лошед бе һәвиртьр'шк р'ункьри бьн[+]. 5Ле һәгәр дийарийа тә жь нане ль сәр селе лехьсти йә, әw гәрәке жь аре хас р'унда стьрайи у бе һәвиртьр'шк бә[+]. 6Wи кәр-кәри ки, р'ун сәрда ки. Әва дийарийа нани йә.

7Һәгәр дийарийа тәйә нани т'аwеда пьжанди бә, бьра әw жь аре хас р'унда стьрайи бә. 8Жь ван тьшта дийарийа нани Хӧданр'а бьби, ль бәр к'аһин дайни у әw незики горигәһе кә. 9К'аһин бьра п'арәке бона биранине жь дийарийа нани һьлдә у ль сәр горигәһе бьшәwьтинә, әва дийарийа шәwатейә бинхwәш ә бона Хӧдан[+]. 10Ле п'ара дийарийа нанийә майи, бьра Һарун у кӧр'ед wир'а бьминә. Әва п'ара жь дийарийед шәwатейә Хӧданр'а дайийә һәрә пироз ә.

11Т'ӧ щар нава дийарийа нанийә кӧ һун Хӧданр'а бьдьн, һәвиртьр'шк т'ӧнәбә. Нә һәвиртьр'шк, нә һьнгьв чаwа дийарийа шәwате бона Хӧдан нәдьн[+]. 12Һәвиртьр'шк у һьнгьв чаwа дийарийед бәре пешьн Хӧданр'а дькарьн биньн, ле ль сәр горигәһе гәрәке нәйе шәwьтандьне бона бинхwәшийе[+]. 13Һ'әму дийарийед хwәйә нани хwе ки у хwейа[*] пәймана[†] Хwәдейе хwә жь нава дийарийед хwә кем нәки, т'әви һ'әму һ'әдийед хwә хwе жи бьди[+].

14Һәгәр дийарийа нанийә бәред дәрәмәта пешьн[†] Хӧданр'а бьди, бона дийарийа бәре пешьн жь сьмбьлед шинә фьрькандийә ль сәр егьр qәланди бьдә[+]. 15Р'ун сәрда ки у бьхуре бьди сәр. Әва дийарийа нани йә. 16К'аһин чаwа дийарийа шәwатейә бона Хӧдан, wе п'арәкә жь дийарийе, аwа готи жь qәйнокед, р'ун т'әви һ'әму бьхуре чаwа дийарийа бир анин бьшәwьтинә[+].

#### 3


Дийарийа һәләqәтийе

1Һәгәр qӧрбана йәки дийарийа һәләqәтийе[†][*] йә у әw дәwара нер бә йан ме бә, әw гәрәке һ'әйwана бе qӧсур Хӧданр'а[†] бьдә[+]. 2Бьра әw дәсте хwә дайнә ль сәр сәре qӧрбана хwә у wе ль бәр дәре Коне Щьвине[†] сәржекә, кӧр'ед Һаруннә к'аһин[†] хуне бьр'әшиньнә ль сәр һәр алийед горигәһе[†]. 3У жь дийарийа һәләqәтийе, чаwа дийарийа шәwате Хӧданр'а ван тьшта бьдә: Бәзе сәрзьк, һ'әму бәзе навдьл, 4һәр дӧ гӧр'ч'ька бәзе сәр у к'еләкава, бәтане щәгәре гӧр'ч'ькава т'әвайи дәрхә. 5Кӧр'ед Һарун вана ль сәр горигәһе т'әви дийарийа т'әвайишәwатейә[†] ль сәр qьршед ль сәр егьр бьшәwьтиньн. Әва дийарийа шәwатейә бинхwәш ә бона Хӧдан[+].

6Ле һәгәр әw жь кәре пез qӧрбана дийарийа һәләqәтийе Хӧданр'а бьдә, әw нер йан ме бә, гәрәке беqӧсур бә. 7Һәгәр әw бәрхәке хwәр'а бькә qӧрбан, бьра әw ль бәр Хӧдан бьдә. 8Бьра әw дәсте хwә дайнә ль сәр сәре qӧрбана хwә у wе ль бәр Коне Щьвине сәржекә у кӧр'ед Һарун хуне ль сәр һәр алийед горигәһе бьр'әшиньн. 9У жь дийарийа һәләqәтийе чаwа дийарийа шәwате Хӧданр'а ван тьшта бьдә: Бәзе wе, даwа wе пева qарч'ькеда бьр'и, бәзе сәрзьк у һ'әму бәзе навдьл, 10һәр дӧ гӧр'ч'ька бәзе сәр у к'еләкава, бәтане щәгәре гӧр'ч'ькава т'әвайи дәрхә. 11У к'аһин вана ль сәр горигәһе бьшәwьтинә, чаwа дийарийа хӧре шәwатейә бона Хӧдан[+].

12Ле һәгәр qӧрбана wи бьзьн ә, бьра бинә ль бәр Хӧдан, 13дәсте хwә дайнә ль сәр сәре wе у ль бәр Коне Щьвине wе сәржекә. Кӧр'ед Һарун хуне ль сәр һәр алийед горигәһе бьр'әшиньн. 14У әw жь wе qӧрбана хwәйә дийарийа шәwате Хӧданр'а ван тьшта бьдә: Бәзе сәрзьк, һ'әму бәзе навдьл, 15һәр дӧ гӧр'ч'ька бәзе сәр у к'еләкава, бәтане щәгәре гӧр'ч'ькава т'әвайи дәрхә. 16К'аһин вана ль сәр горигәһе бьшәwьтинә, әва бьбә дийарийа хӧре шәwатейә бинхwәш. Һ'әму бәз п'ара Хӧдан ә[+]. 17Әва нава ньсьлед wәда, щи-wаред wәда бьбә qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе, кӧ т'ӧ щар нә бәз бьхwьн, нә жи хуне›»[+].

#### 4


Qӧрбанед бона гӧнед бе һ'әмде хwә кьри

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Т'әви зар'ед Исраел[†] хәбәр дә у бежә: ‹Һәгәр кәсәк бе һ'әмде хwә гӧнә бькә у жь wан т'әмийед Хӧданә дайи шаш бә, йәки жь wан нәqәдинә,[+] 3йан һәгәр сәрәкк'аһин[†][*] гӧнә бькә, щьмә'те хwәр'а гӧнәк'ар кә, гәрәке әw бона гӧне хwәйи кьри, жь деwер щанәгаки беqӧсур, чаwа дийарийа паqьжбуне[†] бьдә Хӧдан. 4Щанәге бьра бинә ль бәр дәре Коне Щьвине[†] ль бәр Хӧдан, дәсте хwә дайнә ль сәр сәре щанәге у ль бәр Хӧдан щанәге сәржекә. 5Сәрәкк'аһин бьра жь хуна щанәге һьлдә бинә Коне Щьвине, 6у әw к'аһин[†] т'ьлийа хwә хунеда кә, хуне һ'әфт щара ль бәр Хӧдан бьр'әшинә ль бәр п'әр'да пирозгәһе. 7У сәрәкк'аһин бьра жь wе хуне ль стьруйед wе горигәһа[†] бьхурейә[†] бинхwәш хә, йа кӧ Коне Щьвинеда ль бәр Хӧдан ә. Хуна щанәгейә майи жи бьр'ежә жера горигәһа т'әвайишәwатейә ль бәр дәре Коне Щьвине[+]. 8У һ'әму бәзе щанәге бона дийарийа паqьжбуне же бе дәрхьстьн: Бәзе сәрзьк, һ'әму бәзе навдьл, 9һәр дӧ гӧр'ч'ька бәзе сәр у к'еләкава, бәтане щәгәре гӧр'ч'ькава т'әвайи дәрхә, 10чаwа жь щанәге дийарийа һәләqәтийе[†] тенә дәрхьстьне. Сәрәкк'аһин вана ль сәр горигәһа т'әвайишәwате бьшәwьтинә. 11Ле ч'әрме щанәге, т'әмамийа гошт, сәр-п'и, навдьл, ә'дәбева,[+] 12аwа готи жь щанәге чь мабә, бьбә жь зоме дәр щики паqьж, щийе к'ози кӧ те р'етьне, ль сәр qьрша пе егьр бьшәwьтинә. Щийе к'ози кӧ те р'етьне бьра бе шәwьтандьне.


Qӧрбана бона гӧне т'әмамийа щьмә'те

13Ле һәгәр т'әмамийа щьвина Исраел пева бе һ'әмде хwә шаш бә у әв йәк жь щьвине вәшарти бьминә, жь wан һ'әму т'әмийед Хӧданә дайи йәки нәqәдиньн у гӧнәк'ар дәрен,[+] 14гава әw гӧне wани кьри дәре, бьра щьвин жь деwер щанәгаки бона дийарийа паqьжбуне бьдьн у биньн ль бәр Коне Щьвине. 15Р'успийед щьмә'те бьра ль бәр Хӧдан дәстед хwә дайньнә ль сәр сәре щанәге у ль бәр Хӧдан щанәга бе сәржекьрьне. 16У сәрәкк'аһин жь хуна щанәге һьлдә бинә Коне Щьвине. 17Әw к'аһин т'ьлийа хwә хунеда кә ль бәр Хӧдан һ'әфт щара бьр'әшинә ль бәр п'әр'де[+]. 18У жь wе хуне стьруйед wе горигәһа ль бәр Хӧдан хә, йа кӧ дь Коне Щьвинеда йә у хуна майи жи бьр'ежә жера горигәһа т'әвайишәwатейә ль бәр дәре Коне Щьвине. 19У һ'әму бәзе wи жь wи дәрхә у ль сәр горигәһе бьшәwьтинә. 20Ви щанәгайи жи ӧса бькә, чаwа кӧ щанәгайе бона дийарийа паqьжбуне кьр, сәрәкк'аһин бона wан бьра к'әwандьне бькә у ль wан wе бе бахшандьне. 21Паше щанәге жь зоме дәрхә дәр бьшәwьтинә, чаwа щанәгайе пешьн шәwьтанд. Әва дийарийа паqьжбуне йә бона щьмә'те.


Дийарийа бона гӧне сәрwера

22Һәгәр сәрwерәк беһ'әмде хwә гӧнә бькә у жь wан һ'әму т'әмийед Хӧдан Хwәдейе хwә йәки нәqәдинә, әw гӧнәк'ар дәрте, 23гава гӧне wи wива бе ә'йанкьрьне, һьнге бона хwә бьра жь бьзьна нерики беqӧсур qӧрбан бинә. 24Әw дәсте хwә дайнә ль сәр сәре нери у ль бәр Хӧдан wи щийе кӧ дийарийа т'әвайишәwате[†] те сәржекьрьне сәржекә. Әва дийарийа паqьжбуне йә. 25К'аһин бьра т'ьлийа хwә хуна дийарийа паqьжбунеда кә у ль стьруйед горигәһа т'әвайишәwате хә у хуна майи жи бьр'ежә жера горигәһа т'әвайишәwате. 26Һ'әму бәзе wи, мина бәзе дийарийа һәләqәтийе ль сәр горигәһе бьра бьшәwьтинә. Бь ви аwайи к'аһин бона гӧне wи к'әwандьне бькә у wе ль wи бе бахшандьне.


Qӧрбана бона гӧне кәсәки

27Һәгәр йәки жь мьләт беһ'әмде хwә гӧнә бькә, жь wан т'әмийед Хӧдане хwә йәки нәqәдинә, әw гӧнәк'ар дәрте[+] 28у гава гӧне wи wива бе ә'йанкьрьне, бьра бона гӧне хwәйи кьри бьзьнәкә беqӧсур qӧрбан бинә. 29Әw дәсте хwә дайнә ль сәр сәре дийарийа паqьжбуне у дийарийа паqьжбуне wи щийе дийарийа т'әвайишәwате бе сәржекьрьне. 30К'аһин бьра т'ьлийа хwә wе хунеда кә у ль стьруйед горигәһа т'әвайишәwате хә у хуна майи жи бьр'ежә жера горигәһе. 31Һ'әму бәзе бьзьне дәрхә, чаwа бәзе дийарийа һәләqәтийе те дәрхьстьне у к'аһин wи бәзи ль бәр Хӧдан ль сәр горигәһе бона бинхwәшийе бьшәwьтинә. Бь ви аwайи к'аһин бона wи к'әwандьне бькә у ль wи wе бе бахшандьне[+].

32Ле һәгәр бәрхе бона дийарийа паqьжбуне бьдә, бьра йәкә мейә бе qӧсур бинә. 33Дәсте хwә дайнә ль сәр сәре дийарийа паqьжбуне, дь wи щийе дийарийа т'әвайишәwате те сәржекьрьне, wе дийарийа паqьжбуне сәржекә. 34К'аһин т'ьлийа хwә хуна дийарийа паqьжбунеда кә у ль стьруйед горигәһа т'әвайишәwате хә у хуна майи жи бьр'ежә жера горигәһе. 35Һ'әму бәзе wе дәрхә, чаwа бәзе бәрха дийарийа һәләqәтийе те дәрхьстьне у к'аһин wи бәзи т'әви дийарийед шәwатейә бона Хӧдан ль сәр горигәһе бьшәwьтинә. Бь ви аwайи к'аһин бона гӧне wийи кьри к'әwандьне бькә у ль wи wе бе бахшандьне.

#### 5


Мәщалед бона гӧна паqьжбун

1Һәгәр йәк бе газикьрьне ль бәр диwане, әwи тьштәк бьһистьбә йан шә'дә бә у ве йәке вәшерә, һьнге әw wи гӧнәйи дькә стуйе хwә.

2Һәгәр йәк жь нәзанийа хwә тьштәки нәпаqьж к'әвә, аwа готи щәндәке р'ә'wьрәки, щәндәке һ'әйwанәки йан щәндәке шулькики нәһ'әлал к'әвә, әw хwә дьһ'әр'ьминә у сущдар дькә[+]. 3Һәгәр йәк жь нәзанийа хwә к'ьретийа мерьв к'әвә, тьштәки к'ьрет кӧ мерьв дькарә бьһ'әр'ьминә, гава әw бьзаньбә һьнге әwе сущдар бә[+]. 4Һәгәр йәк жь нәзанийа хwә, пе дәве хwә бона qәнщийе йан хьрабийе сонд бьхwә, (чаwа мәрьв пе сондед хwә тьштед п'уч' дьбежьн), гава әw бьзаньбә, һьнге жь ван йәкида әwе сущдар бә. 5Һәгәр жь ван йәка тьштәкида сущдар бә у хwә мькӧр' бе, гӧне хwә бьдә р'уйе хwә, 6бьра бона гӧне хwәйи кьри Хӧданр'а[†] жь кери бәрхәкә ме, йан жи карәкә ме бона нәһәqийа хwә чаwа дийарийа паqьжбуне[†] бинә. Бьра к'аһин[†] бона гӧне wи к'әwандьне бькә.

7Һәгәр дестда т'ӧнә, нькарә жь бәр нәһәqийа хwәва пез бинә, бьра дӧ фатьмока йан жи дӧ щущукед кәwа Хӧданр'а бинә, йәк бона дийарийа паqьжбуне, йәк жи бона дийарийа т'әвайишәwате[†][+]. 8Бьра әw вана бинә ль бәр к'аһин, пешийе дийарийа паqьжбуне бьдә, сәри жь стӧкӧре һьлqәтинә, ле же нәqәтинә. 9У жь хуна дийарийа паqьжбуне бьр'әшинә диwаре горигәһе[†], хуна майи жи бьра бьньqьтә жера горигәһе. Әва дийарийа паqьжбуне йә. 10Йа дьн жи анәгори qьрара дийарийа т'әвайишәwате бьдә у к'аһин бона гӧне wийи кьри к'әwандьне бькә у wе ль wи бе бахшандьне. 11Ле һәгәр дестда т'ӧнә, әw нькарә дӧ фатьмока йан дӧ щущукед кәwа жи бинә, һьнге бьра йе гӧнә кьрийә бона һ'әдийа хwә п'арәкә ефайе жь дәһа йәк[*] аре хас чаwа дийарийа паqьжбуне бинә. Нә р'ун бькә сәр нә жи бьхуре[†], чьмки әва дийарийа паqьжбуне йә[+]. 12Әw ви ари бинә щәм к'аһин, к'аһин бона биранине бь к'ӧлма хwә т'ьжи аре хас һьлдә, ль сәр горигәһе т'әви дийарийед шәwатейә бона Хӧдан бьшәwьтинә. Әва дийарийа паqьжбуне йә. 13У к'аһин бона гӧне wийи кьри к'әwандьне бькә, чь дәрәщеда жи чь кьрьбә wе ль wи бе бахшандьне. У йе майи жи мина дийарийа нани[†] к'аһинр'а бьминә»[+].


Qануна дийарийа жь бәрвадайине

14Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 15«Һәгәр йәк борще хwә нәqәдинә у бе һ'әмде хwә һьндава тьштед Хӧданә пирозда[*] гӧнә бькә, бьра жь бәр нәһәqийа хwәва жь кери бәранәки беqӧсур, wәкә wи qимәте тәйи пе шекьлед[*] зивин к'ьфшкьри, анәгори шекьлед пирозгәһе Хӧданр'а дийарийа жь бәрвадайине бинә[+]. 16Бьра щьрма wе зийана кӧ дайә тьштед пироз бьк'ьшинә, ӧса жи п'арәкә жь пенщ п'ара ль сәрда зедә кә, бьдә к'аһин. У к'аһин бьра пе wи бәране дийарийа жь бәрвадайине к'әwандьне бькә у wе ль wи бе бахшандьне[+]. 17Һәгәр йәк бе һ'әмде хwә гӧнә бькә у жь wан т'әмийед Хӧданә дайи шаш бә, йәки жь wан нәqәдинә, әw сущдар дьбә у гӧнә дькә стуйе хwә. 18Бьра әw wәкә wи qимәте тәйи к'ьфшкьри, жь кери бәранәки беqӧсур бона дийарийа жь бәрвадайине к'аһинр'а бинә, к'аһин бьра бона wе нәһәqийа wийә беһ'әмде хwә кьри к'әwандьне бькә у wе ль wи бе бахшандьне. 19Әва дийарийа жь бәрвадайине йә, бона нәһәqийа кӧ әwи ль бәр Хӧдан кьрьбу».

#### 6

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Һәгәр йәк борще хwә ль бәр Хӧдан нәqәдинә бь ви аwайи хwә гӧнәк'ар кә, аwа готи анәмәте йәки инк'ар кә, йан тьште ль wи һатьбә дайине, йан тьштәк шеландьбә, йан qәлпи ль wи кәси кьрьбә,[+] 3йан тьштәки ӧндабуйи дитьбә инк'ар кә у дәрәw сонд бьхwә, жь ван һ'әмуйа йәкида гӧнә бькә, к'ижан кӧ мәрьв дькьн, 4бона гӧне кьри у сущдарийа хwә гәрәке әw тьште шеланди, qәлпийа кьри, йан әw анәмәте кӧ зәфт бьрьбу, йан әw тьште ӧндабуйи кӧ дитьбу, 5йан һәр тьшти, һьндава чьда дәрәw сонд хwарийә, гьшки ле вәгәр'инә. Бьра чарика пенща жи сәрда зедә кә бьдә wи к'ер'а дьк'әвә, ль wе р'ожа кӧ гӧне хwә нас кә[+]. 6У бьра әw бона нәһәqийа хwә жь кери бәранәки беqӧсур, wәкә wи qимәте тәйи к'ьфшкьри, дийарийа жь бәрвадайине Хӧданр'а бинә щәм к'аһин[†]. 7К'аһин бьра бона wи ль бәр Хӧдан к'әwандьне бькә, чь тьштида wи нәһәqи кьрьбә wе ль wи бе бахшандьне».


Дийарийа т'әвайишәwате

8Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 9«Ә'мьри ль Һарун у кӧр'ед wи бькә у бежә: ‹Әв ә qануна дийарийа т'әвайишәwате[†]. Т'әмамийа шәве дийарийа т'әвайишәwате бьра ль сәр агьре сәр горигәһе[†] бә һ'әта сәре сьбе у агьре горигәһе бьра т'ьме ль сәр бьшхӧлә[+]. 10К'аһин бьра чӧхе хwәйи к'ьтани бавежә ль сәр хwә у һәвалкьрасе к'ьтани жи ль хwә кә, паше wе к'озийа шәwьтийә жь дийарийа т'әвайишәwате майи, бьра жь сәр горигәһе һьлдә бькә к'еләка горигәһе[+]. 11Пәй ве йәкер'а бьра к'ьнще хwә бьгӧһезә, дәстәки майин ль хwә кә, к'озийе жь зоме дәрхә дәр бьбә щики паqьж[+]. 12Агьре ль сәр горигәһе гәрәке бьшхӧлә у венәсе, к'аһин бьра һәр сьбәһе qьрша бьдә сәр, дийарийа т'әвайишәwате у доне дийарийед һәләqәтийе ль сәр wе бьшәwьтинә. 13Агьр т'ьме гәрәке ль сәр горигәһе бьшхӧлә у венәсе.


Дийарийа нани

14Әв ә qануна дийарийа нани[†] кӧ гәрәке кӧр'ед Һарун ль бәр Хӧдан пешбәри горигәһе бьдьн[+]. 15Бьра әw к'ӧлма хwә т'ьжи аре хаси дийарийа нанида кә т'әви р'уне wе у һ'әму бьхура[†] ль сәр дийарийа нани һьлдә, ль сәр горигәһе бона биранине бьшәwьтинә. Әва дийарийа шәwатейә бинхwәш ә бона Хӧдан. 16Ле һәрч'е майи бьра Һарун у кӧр'ед wи бьхwьн. Әw гәрәке әwи бе һәвиртьр'шк ль щийе пироз һ'әwша Коне Щьвинеда[†] бьхwьн. 17Әw гәрәке пе һәвиртьр'шк нәйе пә'тьне, мьн әва жь дийарийед хwәйә шәwате п'ар да wан. Әва йа һәрә пироз ә, мина дийарийа паqьжбуне[†] у дийарийа бәрвадайине[†][+]. 18Һәр qьсьме мерини жь р'ьк'ьнйата Һарун дькарә же бьхwә. Жь дийарийед шәwатейә бона Хӧдан әва п'ара wә бә, нава р'ьк'ьнйатед wәда бьбә qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе. Һәр чь кӧ лек'әвә wе пироз бә›».[*][+]


Дийарийа р'ожа к'ьфшкьрьна к'аһин

19Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 20«Әв ә дийарийа Һарун у кӧр'ед wи, йа кӧ гәрәке әw ль р'ожа к'ьфшбуна хwәда бьдьнә Хӧдан: Жь дәһә п'ара п'арәкә ефайе аре хас бона дийарийа нанийә һәр р'ож, ниви сәре сьбе у ниви жи бәре еваре биньн. 21Ар нав р'унда стьрайи бә, ль сәр селе р'ьнд пьжанди бә, паше к'ер ки у чаwа дийарийа нани йә бинхwәш бона Хӧдан бьди[+]. 22У жь кӧр'ед Һарун, к'ижан кӧ дәwса wи к'аһин бе р'ункьрьне, әw гәрәке ве йәке бькә, әва qәйдә-qануна Хӧданә һ'әта-һ'әтайе йә. Әw т'әмам гәрәке бе шәwьтандьне[+]. 23У һәр дийарийа нанийә к'аһин дайи, гәрәке т'әмам бе шәwьтандьне, нә кӧ бе хwарьне».


Дийарийа паqьжбуне

24Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 25«Т'әви Һарун у кӧр'ед wи хәбәр дә у бежә: ‹Әв ә qануна дийарийа паqьжбуне: ль бәр Хӧдан к'идәре кӧ дийарийа т'әвайишәwате те сәржекьрьне, wе дәре жи гәрәке дийарийа паqьжбуне бе сәржекьрьне. Әва йа һәрә пироз ә[+]. 26Әw к'аһине кӧ дийарийа паqьжбуне дьдә әw бьра wе бьхwә. Әw гәрәке Щийе Пирозда бе хwарьне, һ'әwша Коне Щьвинеда. 27Һәр чь кӧ ль гоште wе к'әвә wе пироз бә[*]. Ле һәгәр хуна wе бьпәкә ль сәр к'ьнщәке, әwе ләк'е дь щийе пирозда бьшойи. 28У әw дизе кӧ әw гошт теда к'әлийайә гәрәке бе шкенандьне, ле һәгәр дәрдана сьфьрда һатийә к'әландьне, әw гәрәке бе чьр'кьрьне у пе аве бе шуштьне[+]. 29Һ'әму зар'ед к'аһинайә кӧр'ин дькарьн же бьхwьн. Әва йа һәрә пироз ә. 30Ле һәр дийарийа паqьжбуне, хуна wе биньнә Коне Щьвине Щийе Пирозда бона к'әwандьн бе кьрьне, әw т'ӧ щар нәйе хwарьне, ле ль сәр егьр әw бе шәwьтандьне›»[+].

#### 7


Дийарийа жь бәрвадайине

1Әв ә qануна дийарийа бәрвадайинейә[†] һәрә пироз[+]. 2К'и дәре кӧ дийарийа т'әвайишәwате[†] те сәржекьрьне, гәрәке дийарийа бәрвадайине жи wе дәре бе сәржекьрьне у хуна wе ль сәр һәр алийе горигәһе[†] бе р'әшандьне. 3У к'аһин[†] һ'әму бәзе wе, аwа готи даwе, бәзе навдьл дийари кә, 4һәр дӧ гӧр'ч'ька бәзе сәр у к'еләкава, бәтане щәгәре гӧр'ч'ькава т'әвайи дәрхә. 5К'аһин вана ль сәр горигәһе бьшәwьтинә, чаwа дийарийа шәwатейә Хӧданр'а[†]. Әва дийарийа жь бәрвадайине йә. 6Һәр зар'әкә к'аһинайи кӧр'ин дькарә жь ве бьхwә. Гәрәке щийе пирозда бьхwә, әва йа һәрә пироз ә.

7Qануна дийарийа паqьжбуне[†] у йа дийарийа бәрвадайине йәк ә, к'аһине кӧ к'әwандьне дькә бьра wир'а бьминә[+]. 8Ӧса жи к'аһинәк кӧ дийарийа йәкийә т'әвайишәwате бьдә, ч'әрме wе дийарийа т'әвайишәwатейә кӧ да, бьра wир'а бьминә. 9Һәр дийарийа нанийә[†] кӧ тәндуреда пә'ти, йан т'аwеда йан ль сәр селе пьжанди кӧ бе дайине, әw к'аһине дайир'а бьминә[+]. 10Ле һәр дийарийа нанийә р'унда стьрайи йан бе р'ун, һ'әму кӧр'ед Һарунр'а wәкә һәв бе п'арәвәкьрьне[+].


Дийарийа һәләqәтийе

11Әв ә qануна дийарийа һәләqәтийе[†], кӧ йәк Хӧданр'а бьдә:[+] 12Һәгәр бона р'азидарийе wе бьдә, һьнге бьра т'әви дийарийа р'азидарийе к'атед р'унда стьрайи бе һәвиртьр'шк у лошед бе һәвиртьр'шкә р'ункьри, к'атед жь аре хаси р'унда стьрайи бьдә[+]. 13Пештьри к'ата, бьра әw нане хwәйи һьлати жи дийари бинә, т'әви wе дийарийа хwәйә һәләqәтийе кӧ бона р'азидарийе дьдә. 14Жь wан һ'әму дийарийа, йәке гәрәке чаwа дийарийа бәрбьр'икьрьне бьдә Хӧдан. Әва п'ара wи к'аһини йә, йе кӧ хуна дийарийа һәләqәтийе дьр'әшинә. 15У гоште дийарийа һәләqәтийа р'азидарийе, һәма wе р'ожа дайида бе хwарьне, жь wе гәрәке һ'әта сьбәһе нәминә[+]. 16Ле һәгәр дийарийа wи бона соз ә, йан дийарийа р'әзәдьлийе йә, һьнге qӧрбан wе р'ожа дайида бе хwарьне, чь ма жи р'ожа дьн бе хwарьне[+]. 17Ле әw гоште qӧрбанейи кӧ ма р'ожа сьсийа, сәр агьр бе шәwьтандьне. 18Һәгәр йәк гоште дийарийа һәләqәтийе р'ожа сьсийа бьхwә, әw найе qәбулкьрьне. Әw ль бәр щәфе дайи нак'әвә, wе бьбә һ'әрами, йе же бьхwә әw гӧнә дькә стуйе хwә. 19Әw гоште кӧ тьштәки нәпаqьж к'әвә, гәрәке нәйе хwарьне, әw ль сәр агьр гәрәки бе шәwьтандьне. Һәр кәсе паqьж дькарә гоште дийарийе бьхwә, 20ле әw кәсе чахе нә паqьж ә, жь гоште дийарийа һәләqәтийа Хӧдан бьхwә, әw кәса гәрәке жь нава щьмә'та хwә бе ӧндакьрьне[+]. 21У әw мәрьве кӧ тьштәки нәпаqьж к'әвә, аwа готи нәпаqьжийа мерьв, йан һ'әйwане нәпаqьж йан һәр тьште һ'әрам к'әвә у жь гоште дийарийа һәләqәтийа Хӧдан бьхwә, әw мәрьва гәрәке жь нава щьмә'та хwә бе ӧндакьрьне›».


Кьрьнед нәщайиз

22Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 23«Т'әви зар'ед Исраел[†] хәбәр дә у бежә: ‹Т'ӧ щар бәзе га йан пез йан бьзьна нәхwьн[+]. 24Бәзе һ'әйwане һ'ьшкбуйи у бәзе дә'вәхwари, һәр тьштед дьнда дькари бьди хәбате, ле т'ӧ щар же нәхwьн[+]. 25Һәр кәсе кӧ бәзе дийарийа шәwате Хӧданр'а дайи бьхwә, әw мәрьва гәрәке жь нава щьмә'та хwә бе ӧндакьрьне. 26У т'ӧ хуне һәр щи-wаред хwәда нәхwьн, нә хуна тәйрәда нә жи һ'әйwана[+]. 27Ле к'е чь хуне бьхwә, әw гәрәке жь нава щьмә'та хwә бе ӧндакьрьне›».


П'ара к'аһина жь дийарийа һәләqәтийе

28Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 29«Т'әви зар'ед Исраел хәбәр дә у бежә: ‹Әwе кӧ дийарийа хwәйә һәләqәтийе дьдә Хӧдан, гәрәке жь wе дийарийа һәләqәтийе п'ара Хӧдан дәрхә. 30Гәрәке әw пе дәсте хwә дийарийед Хӧданә шәwате бинә, бәз сәрсингва бинә, кӧ сәрсинг ль бәр Хӧдан бе һ'әжандьне чаwа дийарийа һ'әжандьне[†]. 31К'аһин бәз ль сәр горигәһе бьшәwьтинә, ле сәрсинг Һарун у кӧр'ед wир'а бьминә[+]. 32Жь дийарийед хwәйә һәләqәтийе, гәрәке пиле р'асте бьдьнә к'аһин, бона дийарийа бәрбьр'икьрьне. 33Жь кӧр'ед Һарун к'ижан кӧ хуна дийарийа һәләqәтийе у бәзе wе бьдә, пиле р'асте п'ара wи бә. 34Чьмки мьн жь дийарийед һәләqәтийа зар'ед Исраел сәрсинге дийарийа һ'әжандьне у пиле дийарийа бәрбьр'икьрьне һьлдан у данә Һаруне к'аһин у кӧр'ед wи, чаwа qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе жь зар'ед Исраел›». 35Әва п'ара Һарун у кӧр'ед wи йә, жь дийарийед Хӧданә шәwате, wе р'ожа к'ьфшбуна wанә к'аһинтийеда бона Хӧдан. 36Әв п'ара кӧ р'ожа к'ьфшбуна wанда Хӧдан ә'мьр ль зар'ед Исраел кьр бьдьнә wан, әва бона ньсьлед wан qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе йә.

37Әв ә qануна дийарийа т'әвайишәwате, дийарийа нани, дийарийа паqьжбуне, дийарийа жь бәрвадайине, дийарийа qәwин-qәдимийе у дийарийа һәләqәтийе, 38йа кӧ Хӧдан ль сәре ч'ийайе Синайе ә'мьр ль Муса кьр, wе р'оже гава бәр'ийа Синайеда т'әми ль зар'ед Исраел кьр, кӧ дийарийед хwә бьдьнә Хӧдан.

#### 8


Qәwин-qәдимкьрьна к'аһина

1[•]Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Һарун у кӧр'ед wи, к'ьнщед wан, р'уне р'ункьрьне, щанәге дийарийа паqьжбуне[†], дӧ бәрана у сәлә нане бе һәвиртьр'шк һьлдә 3у т'әмамийа щьвине т'опи ль бәр дәре Коне Щьвине[†] кә». 4Муса ӧса кьр, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьр ль wи кьр у щьвин ль бәр дәре Коне Щьвине щьвийа.

5Муса готә щьвине: «Ва йә әw тьште кӧ Хӧдан ә'мьр кьр кӧ бькьн». 6Муса Һарун у кӧр'ава анинә незик у әw пе аве шуштьн. 7Кьрас ль Һарун кьр, бәнпьшт да пьште, чӧх ль wи кьр, ефод[†] жорда авитә сар, qәйт'ана ефод да сәр пьште у пе qәйт'ана ефод әw шьданд. 8Паше р'әхтсинг[†] авитә сәр wи у Урим у Тумим[*] жи кьрьнә бәр р'әхтсинг[+]. 9П'ап'ах да сәре wи, бәрә'никә зер'ин аwа готи к'офийа пироз авитә нә'тька п'ап'ах, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьр ль Муса кьрьбу[+]. 10У Муса р'уне р'ункьрьне һьлда, Коне Шә'дәтийе у һәр тьштед теда р'ун кьрьн у әw пироз кьрьн,[+] 11һ'әфт щара жь wи р'уни р'әшандә сәр горигәһе[†], горигәһ у һ'әму һащәтед wе, т'әшт бьнгәһа wева р'ун кьрьн бона пирозбуна wан. 12Паше Муса әw р'уне р'ункьрьне һьлда р'етә ль сәр сәре Һарун у әw р'ун кьр, бона пирозбуна wи[+]. 13Муса кӧр'ед Һарун анин, кьрас ль wан кьрьн, бәнпьшт данә пьшта wан у к'олоз данә ль сәре wан, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьр ль Муса кьрьбу.

14У щанәге дийарийа паqьжбуне ани, Һарун у кӧр'ед wи дәстед хwә данинә ль сәр сәре щанәге дийарийа паqьжбуне. 15Муса әw сәржекьр, т'ьлийа хwә хунеда кьр у ль стьруйед һәр алийед горигәһе хьст, горигәһ паqьж кьр у хуна майи р'етә жера горигәһе, әw пироз кьр бона к'әwандьне ль сәр wе бькә[+]. 16У һ'әму бәзе навдьл, бәтане щәгәре, һәр дӧ гӧр'ч'ька бәзе wанва Муса һьлда у ль сәр горигәһе шәwьтанд[+]. 17Ле тьште жь щанәга майи: Ч'әрме wи, гошт ә'дәбева жь зоме дәр ль сәр егьр шәwьтанд, чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу Муса[+].

18Пәй ве йәкер'а Муса бәране дийарийа т'әвайишәwате[†] ани, Һарун у кӧр'ед wи дәстед хwә данинә ль сәр сәре бәрен. 19Муса әw сәржекьр у хуна wи р'әшандә ль сәр һәр алийед горигәһе. 20Бәран чити-чити кьр, Муса сәри, т'әви wан кәрийа бәзва шәwьтандьн, 21чахе навдьл у ньг пе аве шуштьн, Муса т'әмамийа бәрен ль сәр горигәһе шәwьтанд. Әв бу дийарийа т'әвайишәwатейә бинхwәш, дийарийа шәwате бона Хӧдан, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьр ль Муса кьрьбу[+].


Бәране qәwин-qәдимкьрьне

22Муса бәране дьн ани, бәране qәwин-qәдимкьрьне, Һарун у кӧр'ед wи дәстед хwә данинә ль сәр сәре бәрен. 23Муса әw сәржекьр, жь хуна wи һьлда гӧпька гӧһе Һарунә р'асте у т'ьлийа мәзьнә дәсте wийи р'асте хьст, ӧса жи печ'ийа мәзьнә ньге wийи р'асте[+]. 24Муса кӧр'ед Һарун жи анин, әw хун гӧпька гӧһе wани р'асте у печ'ийа мәзьнә дәсте wани р'асте, ӧса жи печ'ийа мәзьнә ньге wани р'асте хьст у хуна майин жи р'әшандә ль сәр һәр алийед горигәһе. 25У Муса бәзе бәрен, даw, һ'әму бәзе навдьл, бәтане щәгәре, һәр дӧ гӧр'ч'ьк бәзва, пиле р'асте һьлдан 26у жь сәла нане бе һәвиртьр'шкә ль бәр Хӧдан жи к'атәки бе һәвиртьр'шк у к'атәки р'унда стьрайи у лошәк һьлдан, данинә ль сәр бәз у пиле р'асте. 27У әв һ'әму данинә ль сәр к'әфа дәстед Һарун у кӧр'ед wи, әw чаwа дийарийа һ'әжандьне[†] ль бәр Хӧдан һ'әжандьн. 28У Муса әв жь дәстед wан гьрт, т'әви дийарийа т'әвайишәwатейә ль сәр горигәһе шәwьтанд. Әва дийарийа qәwин-qәдимкьрьне йә бинхwәш ә, дийарийа шәwате бона Хӧдан. 29Муса сәрсинг һьлда у ль бәр Хӧдан чаwа дийарийа һ'әжандьне һ'әжанд. Әва п'ара Муса к'әт, жь wи бәрене дийарийа qәwин-qәдимкьрьне, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьр ль Муса кьрьбу. 30Паше Муса жь р'уне р'ункьрьне у жь хуна сәр горигәһе һьлда р'әшандә ль сәр Һарун у к'ьнщед wи у ль сәр кӧр'ед wи у к'ьнщед wан. Бь ви аwайи Һарун к'ьнщава у кӧр' к'ьнщед wанва пироз кьрьн.

31Муса готә Һарун у кӧр'ед wи: «Гошт ль бәр дәре Коне Щьвине бьк'әлиньн у ль wьр пе нане жь сәла дийарийа qәwин-qәдимкьрьне бьхwьн, чаwа ль мьн һатә ә'мьркьрьн у готьн кӧ т'әне гәрәке Һарун у кӧр'ава бьхwьн. 32У әw гошт у нане бәрмайи ль сәр егьр бьшәwьтиньн. 33Һ'әфт р'ожа жь дәре Коне Щьвине дәрнәк'әвьн, һ'әта кӧ р'ожед qәwин-qәдимкьрьна wә т'әмам нәбьн, чьмки qәwин-qәдимкьрьна wәйе һ'әфт р'ожа бьк'ьшинә. 34Хӧдан ә'мьр кьр аһа бькьн, чаwа кӧ иро бона к'әwандьна wә һатә дәрбазкьрьне. 35Аwа һ'әфт р'ожа, шәв у р'ож гәрәке һун ль бәр дәре Коне Щьвине р'унен у нобәдарийа Хӧдан бькьн кӧ һун нәмьрьн, чьмки аһа ль мьн һатийә ә'мьркьрьне». 36Һарун у кӧр'ава һәр тьшт ӧса кьрьн, чаwа кӧ Хӧдан бь дәсте Муса ә'мьр кьрьбу.

#### 9


Дийарийед ә'wльнә Һарун у кӧр'ава

1Р'ожа һ'әйшта Муса гази Һарун кӧр'ава у р'успийед Исраел[†] кьр, 2готә Һарун: «Хwәр'а жь гар'ане бона дийарийа паqьжбуне[†] тә'нәки беqӧсур һьлдә у бәранәки беqӧсур жи бона дийарийа т'әвайишәwате[†] у ван бинә ль бәр Хӧдан[†]. 3Т'әви зар'ед Исраел хәбәр дә у бежә: ‹Нерики жь бьзьна бона дийарийа паqьжбуне һьлдьн, тә'нә у бәрхе йәксалийә беqӧсур жи бона дийарийа т'әвайишәwате, 4ӧса жи щанәга у бәранәк жи чаwа дийарийа һәләqәтийе[†] ль бәр Хӧдан бе дайине у дийарийа нанийә[†] р'унда стьрайи, чьмки иро Хӧдане wәва хӧйа бә›». 5Әw тьште кӧ Муса ә'мьр ль wан кьр, һьлдан анинә ль бәр дәре Коне Щьвине[†] у т'әмамийа щьвине һат ль бәр Хӧдан сәкьни. 6Муса гот: «Ва чь кӧ Хӧдан ә'мьр кьр кӧ бькьн wәки р'умәта Хӧдан wәва хӧйа бә». 7Муса готә Һарун: «Незики горигәһе[†] бә у дийарийа хwәйә паqьжбуне у дийарийа хwәйә т'әвайишәwате бьдә, бона хwә у щьмә'те к'әwандьне бькә, дийарийед жь щьмә'те бьдә у бона wан к'әwандьне бькә, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьр кьр».

8Һьнге Һарун незики горигәһе бу у тә'не бона дийарийа паqьжбуна хwә сәржекьр. 9Кӧр'ед Һарун хун незики wи кьрьн, әwи т'ьлийа хwә хунеда кьр у ль стьруйед горигәһе хьстьн, хуна майи жи р'етә жера горигәһе. 10Ле бәз, гӧр'ч'ьк у бәтане щәгәра дийарийа паqьжбуне ль сәр горигәһе шәwьтанд, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьр ль Муса кьрьбу, 11гошт у ч'әрм жи жь зоме дәр ль сәр егьр Һарун шәwьтанд[+]. 12Дийарийа т'әвайишәwате сәржекьр, кӧр'ед Һарун хун анин данә wи, Һарун әw р'әшандә ль сәр һәр алийед горигәһе. 13Дийарийа т'әвайишәwат кәр-кәри кьри сәрива анин данә wи у әwи ль сәр горигәһе шәwьтанд. 14У әwи навдьл ньгава шуштьн у т'әви дийарийа т'әвайишәwате ль сәр горигәһе шәwьтандьн.

15Паше qӧрбана щьмә'те да, жь щьмә'те нерик бона дийарийа паqьжбуне һьлда сәржекьр мина йа пешьн дийарийа паqьжбуне да. 16Дийарийа т'әвайишәwате ани, әw анәгори qьраре да. 17Дийарийа нани ани, к'ӧлма хwә т'ьжи кьр у ль сәр горигәһе шәwьтанд, хенщи дийарийа т'әвайишәwатейә сәре сьбәһе. 18У бона щьмә'те щанәга у бәране дийарийа һәләqәтийе сәржекьр, кӧр'ед Һарун хун анин данә wи, әwи р'әшандә ль сәр һәр алийед горигәһе. 19Ӧса жи бәзе щанәге у бәрен, даw, бәзе навдьл, һәр дӧ гӧр'ч'ьк бәзва у бәтане щәгәре анин, 20әw бәз данинә ль сәр сәрсинг у Һарун бәз ль сәр горигәһе шәwьтанд. 21Паше Һарун сәрсинг у пиле р'асте һьлда чаwа дийарийа һ'әжандьне[†] ль бәр Хӧдан һ'әжанд, чаwа кӧ Муса ә'мьр кьрьбу.

22Һарун дәстед хwә бьльнд кьрьн бәрбьр'и щьмә'те бу, дӧа ль wан кьр. Пәй дийарийа паqьжбуне, дийарийа т'әвайишәwате у дийарийа һәләqәтийер'а пәйа бу. 23Муса у Һарун к'әтьнә Коне Щьвине у жь wьр дәрк'әтьн дӧа ль щьмә'те кьрьн. Р'умәта Хӧдан т'әмамийа щьмә'тева хӧйа бу[+]. 24Һьнге жь Хӧдан агьр дәрк'әт, дийарийа т'әвайишәwате у бәзе ль сәр горигәһе шәwьтанд, щьмә'те кӧ әв йәк дит шабуна кьрә qар'ин у дәвәр'уйа к'әтьн.

#### 10


Гӧне Надаб у Абиһу

1Кӧр'ед Һарун, Надаб у Абиһу һәр йәки агьрданга хwә һьлда, агьр кьрьне, бьхур[†] кьрьнә сәр у ль бәр Хӧдан[†] шаш агьр дан, кӧ әв нә ль гора qьрара Хӧдан бу[+]. 2У жь Хӧдан агьр дәрк'әт, wан хьст у әw ль бәр Хӧдан мьрьн[+]. 3Wи чахи Муса готә Һарун: «Ай бона чь Хӧдан хәбәрда у гот:

‹Әзе нава йед незики мьн дьбьн пироз бьм
у ль бәр т'әмамийа щьмә'те бемә пәсьндайине›».

Һарун хwә кәр' кьр[+].

4Һьнге Муса гази Мишаел у Әлсафане кӧр'ед Узиеле апе Һарун кьрьн у готә wан: «Һәр'ьн бьрайед хwә жь бәр пирозгәһе һьлдьн бьбьн жь зоме дәрхьн»[+]. 5Әw чун, чаwа кӧ Муса готьбу әwана кьрасед wанва жь зоме дәрхьстьн. 6Муса готә Һарун у кӧр'ед wи Елазар у Ит'амар: «П'ор'е сәре хwә сәр хwәда нәйньн у к'ьнще хwә нәqәлешьн, wәки нәмьрьн у хәзәба Хӧдан нәйе сәре т'әмамийа щьвине. Ле бьра бьрайед wә, ӧса жи т'әмамийа мала Исраел[†] ль сәр wан бьгьрин, к'ижан кӧ Хӧдан шәwьтандьн[+]. 7Һун жь дәре Коне Щьвине[†] дәрнәк'әвьн кӧ нәмьрьн, чьмки р'уне Хӧдани р'ункьрьне ль сәр wә йә». Wана жи анәгори готьна Муса кьр[+].


Qануна бона к'аһина һьндава шәраб-араqеда

8Хӧдан Һарунр'а хәбәрда у гот: 9«Гава тӧ йан кӧр'ед тә бьк'әвьнә Коне Щьвине, шәраб-араqе вәнәхwьн кӧ нәмьрьн. Нава ньсьлед wәда әв йәк qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе бә, 10wәки фьрqийа пироз у нәпироз йан паqьж у нәпаqьж жь һәв дәрхьн[+] 11у wан һ'әму qәйдә-qануна ль зар'ед Исраел һин кьн, к'ижанед кӧ Хӧдан бь дәсте Муса ә'мьр ль wан кьрийә».


Qануна бона хwарьна к'аһина

12Муса готә Һарун у кӧр'ед wийә майи, Елазар у Ит'амар: «Жь дийарийед шәwатейә Хӧданр'а дайи, дийарийа нани[†] һьлдьн у һьнда горигәһе[†] бе һәвиртьр'шк бьхwьн. Чьмки әва йа һәрә пироз ә. 13Әwи ль щийе пироз бьхwьн, әва п'ара тә у п'ара кӧр'ед тә йә, жь дийарийед шәwатейә Хӧданр'а дайи, чьмки мьнр'а аһа һатийә ә'мьр кьрьне[+]. 14Сәрсинге дийарийа һ'әжандьне[†] у пиле дийарийа бәрбьр'икьрьне тӧ щики ль паqьж т'әви кӧр' у qизед хwә бьхwә. Чьмки әвана жь qӧрбанед дийарийед һәләqәтийе нә, алийе зар'ед Исраелда дайи, әw п'ара тә у кӧр'ед тә нә. 15Пиле дийарийа бәрбьр'икьрьне у сәрсинге дийарийа һ'әжандьне т'әви бәзе дийарийа шәwате бьра биньн ль бәр Хӧдан бьһ'әжиньн, чаwа дийарийа һ'әжандьне. У бьра әва бь qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе п'ара тә у кӧр'ед тә бә, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьр кьр».

16У Муса нерийе дийарийа паqьжбуне[†] гәр'ийа, ле әw иди шәwьтанди бу, әwи һьнге һерса хwә ль кӧр'ед Һарунә майи Елазар у Ит'амар р'акьр у готә wан:[+] 17«Wә чьма дийарийа паqьжбуне ль щийе пирозда нәхwарийә? Нә әва йа һәрә пироз ә? Wәр'а һатийә дайине кӧ гӧнә жь сәр щьвине бьдьнә һьлдане у ль бәр Хӧдан к'әwандьне бона wан бькьн. 18Аwа хуна wе нәк'әтийә пирозгәһе, кӧ wә гәрәке әw qӧрбан ль щийе пирозда бьхwара, чаwа мьн ә'мьр ль wә кьрьбу»[+]. 19Һьнге Һарун ль Муса вәгәр'анд у готе: «Аwа иро wана дийарийа паqьжбуна хwә у дийарийа т'әвайишәwата хwә ль бәр Хӧдан дан, әв йәк кӧ һатә сәре мьн, һәгәр иро мьн дийарийа паqьжбуне бьхwара, гәло wе ль Хӧдан хwәш бьһата?» 20Муса әв йәк бьһист у ль wи хwәш һат.

#### 11


Һ'әйwанед һ'әлал у нә һ'әлал

1[•]Хӧдан[†] Муса у Һарунр'а хәбәрда у готә wан: 2«Т'әви зар'ед Исраел[†] хәбәрдьн у бежьнә wан: ‹Ванә әw һ'әму һ'әйwанед ль сәр ә'рде жь к'ижана һун дькарьн бьхwьн,[+] 3һәр һ'әйwане дӧсьми у сьмвәкьри кӧ дьк'айен бьхwьн. 4Ле жь йед дьк'айен йан йед сьмвәкьри, гәрәке вана нәхwьн, дәвә, р'аст ә дьк'айе, ле нә сьмвәкьри йә, әw бона wә нә һ'әлал бә. 5Qотьк[†] р'аст ә дьк'айе ле нә сьмвәкьри йә, әw бона wә нә һ'әлал бә. 6К'еврушк р'аст ә дьк'айе ле нә сьмвәкьри йә, әw бона wә нә һ'әлал бә. 7Бәраз р'аст ә сьмqәльши у сьмвәкьри йә, ле кӧ нак'айе әw бона wә нә һ'әлал бә. 8Гоште wан нәхwьн, щәндәкед wан нәк'әвьн, әw бона wә нә һ'әлал бьн.

9Жь һ'әму һ'әйwанед нава авада, аwа готи һ'әму һ'әйwанед нава бә'ра у ч'әмада кӧ хwәйимьл у хwәйипач' ьн бьхwьн. 10Ле әw һ'әмуйед кӧ бә'ра у ч'әмада йә бе мьл у бе пач'ә жь һәр һ'әйwанед авада дьшулькә әw бона wә һ'әрам бьн. 11Әwана бона wә һ'әрам бьн, гоште wан нәхwьн у жь щәндәкед wан зьвер бьн. 12Һ'әму һ'әйwанед кӧ аведа нә бе мьл у бе пач' бона wә һ'әрам бьн.

13Жь нава тәйрәда жи жь ван зьвер бьн у нәхwьн, әw һ'әрам ьн: Тәйр, тәйре бази, тәйре бә'ре, 14qуш у баwике һәр щур'ед wанва, 15һәр qар'qар' щур'ед wанва, 16дәвәqуш, буме шәве, мә'сигьр у qәрqә һәр щур'ед wанва, 17кӧнде кори бьч'ук, qазе мә'сийа, кӧнде кори мәзьн, 18кӧнде кори сьпи, пеликан, qьрqе Мьсьре[†], 19ләгләге, qӧльнг щур'ед wанва, пупу, бач'әрмок.

20Һәр меш-моред хwәйип'әр'ә кӧ ль сәр чар ньга дьчьн, бона wә һ'әрам бьн. 21Ле ван һ'әму меш-моред хwәйи п'әр'ә кӧ ль сәр чар ньга дьчьн бьхwьн, к'ижан кӧ феза чокада һет һәнә бона банздана ль сәр ә'рде. 22Жь ван һун дькарьн бьхwьн: Кӧли һәр щур'ед wанва, һәспе гиһе һәр щур'ед wанва, ч'ьр'ик һәр щур'ед wанва, сийаре буке һәр щур'ед wанва[+]. 23Ле меш-моред хwәйип'әр'ә майинә чарньги, бона wә һ'әрам бьн.

24Пе wан һуне бьһ'әр'ьмьн, һәр кәсе кӧ ль щәндәкед wан к'әвә, һ'әта еваре нә паqьж бә. 25Һәр кәсе кӧ жь wан щәндәкәки һьлдә бьра к'ьнще хwә бьшо у һ'әта еваре нә паqьж бә[+]. 26Һәр һ'әйwанед сьмвәкьри ле нә сьмqәльшинә у нак'айен әw бона wә һ'әрам бьн, һәр кәсе кӧ ль wан к'әвә нә паqьж бә. 27Һәр һ'әйwанед чарньгийә кӧ ль сәр ләпе хwә дьгәр'ьн әw бона wә һ'әрам бьн, һәр кәсе кӧ ль щәндәкед wан к'әвә, һ'әта еваре нәпаqьж бә. 28Һәр кәсе кӧ щәндәкед wан һьлдә, бьра к'ьнще хwә бьшо у һ'әта еваре нә паqьж бә. Әw бона wә һ'әрам ьн.

29Әв ьн әw һ'әйwанед кӧ ль сәр ә'рде дьшулькьн, к'ижанед кӧ бона wә һ'әрам бьн: Мьшке кор, мьшк, мә'рәгиск һәр щур'ед wанва, 30мә'рәгиске ләпьки, тимсаһ, макәмә'р, qумqумок, мә'рәгиске р'әнг-р'әнги. 31Әв ьн бона wә һ'әрам, жь wан һ'әму шулькийа, һәр кәсе кӧ щәндәкед wанә кӧшти к'әвә, һ'әта еваре нә паqьж бә. 32Кӧштики жь wан ль сәр чь тьштида кӧ бьк'әвә, һәгәр тьштәки дарин бә, йан к'ьнщ бә, йан ч'әрм, йан т'ер', йан тьштәки кӧ бона шьхӧл бьк'ар тиньн дьһ'әр'ьминә, wан бькьнә аве, һ'әта еваре нә паqьж бә, пәй ве йәкер'а паqьж бә[+]. 33Һәгәр жь ван р'ә'wьра йәк бьк'әвә нава дәрданәкә ахин, чь тьшт кӧ wеда бә әw һ'әрам дьбә у әwе дәрдане бьшкеньн[+]. 34Һәр тьште хwарьнейә кӧ ава жь ве дәрдане бьпәкә wе, әwе бьһ'әр'ьмә у ӧса жи һәр тьштед вәхwарьнейә кӧ пе ве дәрдане вәхwьн дьһ'әр'ьмә. 35Һәр тьштед кӧ бәрәт'е ван р'ә'wьра лек'әвьн wе бьһ'әр'ьмьн, һәгәр тәндур бә йан бәхир бә гәрәке бе һьлшандьне, әвана һ'әр'ьминә у бона wә әвана нә паqьж бьн. 36Т'әне кани у һ'әwзе аве паqьж дьминьн, ле йе кӧ щәндәке wан к'әвә әw дьһ'әр'ьмә. 37Һәгәр бәрәт'е wан бьк'әвә ль сәр т'охьмәки чандьне, әw паqьж ә. 38Ле гава ав к'әтьбә ль сәр т'охьм у бәрат'әки жь wан р'ә'wьра сәрда бьк'әвә, әw бона wә һ'әрам бә.

39Ле һәгәр һ'әйwанәки кӧ те хwарьне һ'ьшк бә, әwе кӧ ль щәндәке wи к'әвә, һ'әта еваре нә паqьж бә[+]. 40Әwе кӧ жь wи щәндәки бьхwә, гәрәке к'ьнщед хwә бьшо у һ'әта еваре нә паqьж бә, ӧса жи әwе кӧ щәндәк һьлдә гәрәке к'ьнщед хwә бьшо, һ'әта еваре нә паqьж бә.

41Жь һәр шулькийе кӧ ль сәр ә'рде дьшулькьн зьвер бьн, wан гәрәке нәхwьн. 42Һ'әму шулькийед ль сәр ә'рдейә кӧ дьшулькьн, йед ль сәр зьк дьчьн, йан йед сәр чар ньга, йан йед пьр'ньг нәхwьн, чьмки әwә һ'әрам ьн. 43Һун жь шулькийед ль сәр ә'рде зьвер бьн, пе wан хwә нәһ'әр'ьминьн кӧ р'уйе wанда һун нәһ'әр'ьмьн. 44Чьмки әз Хӧдан Хwәдейе wә мә, аwа нәфса хwә пироз кьн у пироз бьн, чьмки әзи пироз ьм, нәфса хwә пе т'ӧ шулькийе ль сәр ә'рде дьльпьтә нәһ'әр'ьминьн[+]. 45Чьмки әз Хӧдан ьм, кӧ мьн һун жь ә'рде Мьсьре һәвраз анин, кӧ әз бьбьмә Хwәдейе wә. Аwа пироз бьн, чьмки әзи пироз ьм.

46Әв ә qануна һьндава һ'әйwен, тәйрәда, һ'әму һ'әйwанед аведа дьһ'әжьн у һ'әму һ'әйwанед кӧ ль сәр ә'рде дьшулькьн, 47wәки фьрqийе бькьнә нава һ'әлал у нәһ'әлал у нава һ'әйwане кӧ те хwарьне у һ'әйwане кӧ найе хwарьне›»[+].

#### 12


Qануна паqьжайа к'ӧлфәте пәй зар'анинер'а

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у готе: 2«Т'әви зар'ед Исраел[†] хәбәр дә у бежә wан: ‹Һәгәр к'ӧлфәт пе бьминә кӧр'әки бинә, һьнге әw һ'әфт р'ожа нәпаqьж бә, wәкә wан р'ожед кӧ әw ә'дәте нәхwәшийа к'ӧлфәтеда йә, әw нәпаqьж бә[+]. 3У р'ожа һ'әйшта кӧр'ьк бе сьнәткьрьне[+]. 4К'ӧлфәт жи гәрәке си у се р'ожа хwә хwәйи кә, һ'әта жь хуна хwә паqьж бә, т'ӧ щар тьштәки пироз нәк'әвә, нә жи бьк'әвә пирозгәһе, һ'әта р'ожед паqьжбуна wе хьтьм бьн[+]. 5Ле һәгәр qизәке бинә, дӧ һ'әфтийа нәпаqьж бә wәкә ә'дәте нәхwәшийа хwә, шест шәш р'ожа хwә хwәйи кә һ'әта жь хуна хwә паqьж бә. 6У гава әw р'ожед паqьжбуна бона кӧр' йан qиз анине хьтьм бьн, һьнге бьра әw бәрхәкә йәксали бона дийарийа т'әвайишәwате[†] бинә у щущукәкә кәwе йан фатьмокәке жи бона дийарийа паqьжбуне[†] бинә ль бәр дәре Коне Щьвине[†] щәм к'аһин[†]. 7У к'аһин ван бинә ль бәр Хӧдан, к'әwандьне бона wе бькә у әw жь канийа хуне паqьж бә. Әв ә qануна бона к'ӧлфәта кӧр' йан qиз анине. 8Ле һәгәр дәсте wеда т'ӧнә кӧ бәрхе бинә, һьнге бьра дӧ фатьмока йан жи дӧ щущукед кәwа бинә, йәке бона дийарийа т'әвайишәwате, йәке жи бона дийарийа паqьжбуне у к'аһин бона wе к'әwандьне бькә у әw паqьж бә›»[+].

#### 13


Qануна к'ьфшбуна нәхwәшийа к'отибун у гӧр'ибуне

1Хӧдан[†] Муса у Һарунр'а хәбәрда у гот: 2«Һәгәр ч'әрме бәдәна мәрьвәки бьдә ль бәр гьлейа, йан гьр'а, йан р'ишийа у ль ч'әрме бәдәне бьбә мина п'ьзька к'оти[†][*], һьнге гәрәке wи бьбьнә щәм Һаруне к'аһин[†] йан к'аһинәки жь кӧр'ед wи. 3К'аһин бьра дина хwә бьдә п'ьзька ч'әрме бәдәна wи, һәгәр р'әнге пьр'ч'а ль сәр п'ьзьке сьпи дькә у п'ьзька ч'әрме бәдәне к'ур хӧйа дькә, әва п'ьзька к'оти йә, к'аһин ве йәке бьбинә у wи мәрьви нәпаqьж ә'лам кә[+]. 4Ле һәгәр р'ишийе ч'әрме бәдәна wи сьпи йә, ле ч'әрмда к'ур нәчуйә у пьр'ч' жи сьпи нәбуйә, һьнге бьра к'аһин һ'әфт р'ожа йе хwәйип'ьзьк башqә кә. 5У р'ожа һ'әфта к'аһин бьра дина хwә бьдә wи, һәгәр п'ьзьк мина хwә майә у ль сәр ч'әрм бәла нәбуйә, һьнге к'аһин бьра щара дӧда жи wи башqә кә. 6У р'ожа һ'әфта к'аһин бьра диса ле бьньһер'ә, һәгәр п'ьзьк к'әwйа йә у ль ч'әрм бәла нәбуйә, бьра к'аһин wи паqьж ә'лам кә, әва гьр' ә. Бьра әw мәрьв к'ьнще хwә бьшо у wе паqьж бә[+]. 7Ле һәгәр бона паqьжбуне хwә нишани к'аһин кә у паше гьр' ль ч'әрм бәла бә, гәрәке әw диса хwә нишани к'аһин кә. 8К'аһин дина хwә бьде wәки гьр' ль ч'әрм бәла буйә, һьнге к'аһин диса wи нәпаqьж ә'лам кә, әw п'ьзька к'оти йә.

9Һәгәр ль сәр йәки п'ьзька к'оти һәбә, гәрәке wи бьбьнә щәм к'аһин. 10Бьра к'аһин дина хwә бьде, һәгәр гьлейа сәр ч'әрм сьпи йә у пьр'ч'а сәр жи сьпи буйә, гьледа жи гоште сахләм һәйә, 11әва к'отибуна кәвьн ә ль сәр ч'әрме бәдана wи майә, бьра к'аһин wи нәпаqьж ә'лам кә у wи башqә кә, чьмки әw нәпаqьж ә. 12У һәгәр к'отибун ль ч'әрм бәла буйә у т'әмамийа ч'әрме нәхwәш жь сери һ'әта ньга, аwа готи ль wан щийед кӧ ч'ә'ве к'аһин дьбинә к'отибуне һьлда йә, 13к'аһин гава бьбинә wәки к'отибуне тәмамийа бәдәна wи гьртийә, һьнге әw йе нәхwәш паqьж ә'лам кә, чьмки т'әмамийа хwәва сьпи буйә, әw паqьж ә. 14Ле гава сәр бәдәна wи гоште сахләм к'ьфш бә, әw нәпаqьж бә. 15К'аһин гоште сахләм кӧ бьбинә wи мәрьви нәпаqьж ә'лам кә. Гоште сахләм нәпаqьж ә, әw к'отибун ә. 16Ле һәгәр гоште сахләм диса бе гӧһар'тьне сьпи бә, һьнге әw мәрьв гәрәке бе щәм к'аһин. 17У к'аһин бьра дина хwә бьдә wи, һәгәр п'ьзька wи сьпи буйә, һьнге к'аһин бьра әwи хwәйип'ьзьк паqьж ә'лам кә, әw паqьж ә.

18Һәгәр сәр ч'әрме йәки бьдә дәр у п'ак бә, 19пәйр'а дәwса дәрбуне гьлейа сьпи, йан р'ишийа сорә-сьпи бьминә, гәрәке әw хwә нишани к'аһин кә. 20К'аһин кӧ дина хwә бьде, wәки р'иши ч'әрмда к'ур чуйә у пьр'ч'а сәр жи сьпи буйә, к'аһин wи нәпаqьж ә'лам кә. Әва п'ьзька к'оти йә жь дәрбуне бәла буйә. 21Ле һәгәр к'аһин дина хwә бьде wәки пьр'ч'а сәр нә сьпи йә у ч'әрмда жи к'ур нәчуйә ле qарийа йә, һьнге к'аһин бьра wи һ'әфт р'ожа башqә кә. 22У һәгәр әw р'иши ль ч'әрм бәла бә, һьнге бьра к'аһин нәпаqьжийа wи ә'лам кә, әва п'ьзька к'оти йә. 23Ле һәгәр р'иши щийе хwәда бьминә у бәла нәбә, әва дәхмә йә дайә дәр, к'аһин бьра wи паqьж ә'лам кә.

24Йан һәгәр ч'әрме бәдәна йәки бьшәwьтә у дәwса дәхма шәwате р'ишийа сорә-сьпи йан хӧр'у сьпи ле бьдә дәр, 25к'аһин бьра дина хwә бьде, һәгәр пьр'ч'а ль сәр р'ишийе р'әнге хwә гӧһастийә сьпи буйә у ч'әрмда жи к'ур чуйә, әва иди к'отибун ә жь шәwате пешда һатьйә. Бьра к'аһин wи нәпаqьж ә'лам кә, әва п'ьзька к'оти йә. 26Ле һәгәр к'аһин дина хwә бьде, wәки пьр'ч'а ль сәр р'ишийе сьпи нәбуйә у ч'әрмда к'ур нәчуйә, ле һьнәки qарийа йә, һьнге к'аһин wи һ'әфт р'ожа башqә кә. 27Р'ожа һ'әфта к'аһин дина хwә бьде, һәгәр әwа ль ч'әрм бәла буйә, һьнге к'аһин wи нәпаqьж ә'лам кә, әва п'ьзька к'оти йә. 28Ле һәгәр р'иши дь щийе хwәда майә у ль ч'әрм бәла нәбуйә, һьнәки qарийа йә, әва гьлейа шәwате йә. К'аһин бьра wи паqьж ә'лам кә, чьмки әва һәwа шәwате йә.

29Һәгәр п'ьзьк ль сәри йан чәна мерәки йан жьнәкеда дәре, 30бьра к'аһин дина хwә бьдә wе п'ьзьке, һәгәр әwа ч'әрмда к'ур к'ьфш дьбә у пьр'ч'а сәр жи зьрав у зәр ә, һьнге бьра к'аһин wан нәпаqьж ә'лам кә. Әва гәwрька к'отийе йә ль сери йан чәне дайә дәр. 31Ле һәгәр к'аһин дина хwә бьдә п'ьзька гәwрьке wәки әw ч'әрмда к'ур нәчуйә, ле пьр'ч'а р'әш жи ль сәр т'ӧнә, һьнге к'аһин бьра әwи кӧ п'ьзька гәwрьке ле дәрк'әтийә һ'әфт р'ожа башqә кә. 32Р'ожа һ'әфта бьра к'аһин дина хwә бьдә гәwрьке, һәгәр гәwрьк бәла нәбуйә у пьр'ч'а зәр сәр т'ӧнә, гәwрьк жи ч'әрмда к'ур нәчуйә, 33һьнге бьра әw мәрьва пьр'ч'а дора гәwрьке кӧр' кә, ле йа ль сәр гәwрьке кӧр' нәкә у к'аһин щара дӧда әви мәрьви һ'әфт р'ожа башqә кә. 34Р'ожа һ'әфта к'аһин дина хwә бьдә гәwрьке, һәгәр гәwрьк ль ч'әрм бәла нәбуйә у ч'әрмда жи к'ур нәчуйә, һьнге к'аһин бьра паqьжийа wи ә'лам кә, әw жи к'ьнщед хwә бьшо у паqьж бә[+]. 35Ле һәгәр пәй паqьжбунер'а гәwрьк ль ч'әрме wи бәла бә, 36бьра к'аһин дина хwә бьде, һәгәр гәwрьк ль ч'әрм бәла буйә, һьнге к'аһин бьра иди пьр'ч'а зәр нәгәр'ә, әw нә паqьж ә. 37Ле бәле һәгәр гәwрьк мина хwә майә у пьр'ч'а р'әш ле дәрк'әтийә, кӧ ӧса йә гәwрьк qәнщ буйә, әw паqьж ә, к'аһин wи паqьж ә'лам кә.

38Ле һәгәр ль сәр ч'әрме мерәки йан жьнәке р'иши, аwа готи р'ишийед сьпи ле п'әйдә бьн, 39һьнге к'аһин бьра ле бьньһер'ә, һәгәр р'ишийед ль сәр ч'әрме бәдәна wан сьпич'олки нә, әw гьр' ә ль ч'әрм бәла буйә, әw паqьж ә.

40Һәгәр п'ор'е сәре йәки бьwарә, әва wарандьн ә, әw паqьж ә. 41Ле һәгәр п'ор'е сәре wи нә'тькеда бьwарә әва к'әчәлбун ә, әw паqьж ә. 42Ле һәгәр щийе wарйайи йан к'әчәл п'ьзькәкә п'исә сорә-сьпи һәбә, әва п'ьзька к'оти йә, щийе wарийайи йан к'әчәлда дайә дәр. 43Һьнге к'аһин бьра дина хwә бьде һәгәр п'ьзька щийе wарийайи у к'әчәлда һьнәки сор-сьпи йә у мина wе п'ьзька к'оти йә ль сәр ч'әрме бәдәне хӧйа дькә, 44әва мәрьва п'ьзька к'оти йә, нәпаqьж ә, к'аһин ә'сә нәпаqьжийа wи ә'лам кә, п'ьзька п'ис ль сәре wи дәрк'әтийә.

45Әwи хwәйип'ьзька к'оти гәрәке к'ьнщед wи п'ьзьни бьн, п'ор'е сери сәрда һати у дәве wи ньхамти бә: ‹Нә паqьж ьм! Нә паqьж ьм!› бькә гази. 46Һ'әта кӧ п'ьзьк сәр wи һәбә әw нәпаqьж бе һ'әсабе. Әw нә паqьж ә, әw т'әне гәрәке бьминә у щийе майина wи жь зоме дәр бә[+].


Qануна бона к'әфькийе

47Һәгәр к'әфьк ль сәр к'ьнщәке к'ьфш бә, ль сәр к'ьнща һьри йан к'ьнща к'ьтан, 48п'арч'ә йан тьштәки һунанди жь һьрийе йан к'ьтан чекьри, йан ль сәр ч'әрм, йан жи ль сәр тьштәки пе ч'әрм чекьри бә, 49йан һәгәр ләк'ә ль сәр к'ьнщ йан ч'әрм, йан ль сәр п'арч'ә йан ль сәр тьштәки һунанди, йан жи ль сәр тьштәки жь ч'әрм к'әск йан сор лехә, әва к'әфькибун ә, гәрәке нишани к'аһин кьн. 50К'аһин бьра дина хwә бьдә ләк'е у wи тьшти к'ижан кӧ жь к'әфькийе ләwьт'ийә һ'әфт р'ожа башqә кә. 51У р'ожа һ'әфта к'аһин бьра дина хwә бьдә wи тьште ләwьт'и, һәгәр ләк'ә ль wи к'ьнщи бәла буйә, һәгәр п'арч'ә бә, йан тьштәки һунанди, йан ч'әрм, йан жи тьштәки кӧ бь ч'әрм чекьри бә, кӧ ӧса йә әва к'әфькибуна жь һәвһьлдане йә, әв нәпаqьж ьн. 52Әw гәрәке wи к'ьнщи, йан п'арч'ә, йан тьштәки һунанди жь һьрийе йан к'ьтан чекьри, йан тьштәки кӧ жь ч'әрм чекьри бә, ль сәр к'ижани әва ләк'а һәбә бьшәwьтинә, чьмки әва к'әфькайа жь һәвһьлдане йә, гәрәке әw сәр агьр бе шәwьтандьне. 53Ле һәгәр к'аһин дина хwә бьде wәки к'әфьк ль wи к'ьнщи, йан п'арч'ә йан тьштәки һунанди, йан ль тьштәки бь ч'әрм чекьри бәла нәбуйә, 54һьнге к'аһин бьра ә'мьр кә, кӧ wи тьште ләwьт'и бьшон у һ'әфт р'ожа диса wи башqә хwәй кә. 55Гава к'аһин пәй шуштьна wи тьштир'а дина хwә бьде, һәгәр к'әфьке р'әнге хwә нәгӧһастийә у әw к'әфьк бәла жи нәбуйә, әw диса нәпаqьж ә, wи тьшти сәр егьр бьшәwьтини, әва к'әфькибун ә хwә авитийә р'у йан жи р'уйе важи. 56У һәгәр к'аһин дина хwә бьде, wәки пәй шуштьнер'а ләк'ә qарийа йә, һьнге к'аһин бьра wи щийи жь wи к'ьнщи, йан жь wи ч'әрми, йан жь wи п'арч'әйи, йан жь wи тьште һунанди бьqәлешә. 57Ле wәки әw диса ль сәр wи к'ьнщи, йан п'арч'әйи, йан тьштәки һунанди, йан тьштәки жь ч'әрм чекьри к'ьфш бә, әва к'әфька жь һәвһьлдане йә, wи тьште ләк'ә сәр бьшәwьтинә. 58Ле һәгәр әw к'ьнщ, йан п'арч'ә, йан тьштәки һунанди, йан тьштәки жь ч'әрм чекьри пәй шуштьнер'а ләк'ә же һәр'ә, бьра әw диса бе шуштьне у wе паqьж бә». 59Әв ә qануна бона к'әфькибуне, йа кӧ ль сәр к'ьнща һьри йан к'ьтани, йан п'арч'ә, йан тьштәки һунанди, йан ль сәр һәр тьште жь ч'әрм чекьри дәрте, кӧ әw паqьж йан нәпаqьж бенә ә'лам кьрьне.

#### 14


Qануна паqьжбуне

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Qануна йе жь к'отибуне[†] паqьжбуйи әв ә: Wе р'ожа паqьжбуйи гәрәке wи бьбьнә щәм к'аһин[†][+]. 3К'аһин жь зоме дәрк'әвә у к'аһин гава бьбинә кӧ ва йә йе к'оти жь к'отибуна хwә qәнщ буйә, 4һьнге к'аһин бьра ә'мьр кә, бона мәрьве кӧ гәрә бе паqьжкьрьне дӧ тәйрәдәйед һ'әлал бь сахи, дара әрзе, р'исе соре гәвәз у зоха һусопе[†] биньн,[+] 5к'аһин ә'мьр кә кӧ тәйрәдәки сәр ава жь ч'ә'вканийейә дәрдана ахинда бе сәржекьрьне. 6Паше әw wе тәйрәда дӧдайә сах т'әви дара әрзе, р'исе соре гәвәз у зоха һусопе һьлдә. Вана т'әви тәйрәда сах, хуна wе тәйрәдеда кә, йа кӧ ль сәр ава жь ч'ә'вканийеда һатә сәржекьрьне. 7Һ'әфт щара бьр'әшинә ль сәр йе кӧ гәрә жь к'отибуне бе паqьжкьрьне, wи паqьж ә'лам кә у тәйрәда сах бәр'дә чоле[+]. 8Әw мәрьве кӧ паqьж дьбә бьра к'ьнщед хwә бьшо, пьр'ч'а сәр хwә һьлдә, аве ль хwә кә у wе паqьж бә. Пәй ве йәкер'а бьк'әвә зоме у һ'әфт р'ожа нәк'әвә коне хwә[+]. 9Р'ожа һ'әфта диса һ'әму п'ор'е хwә кӧр' кә, п'ор'е сәре хwә, р'удана хwә, бьрийед хwә, аwа готи һ'әму пьр'ч'а сәр хwә һьлдә у к'ьнщед хwә бьшо, аве хwә кә паqьж бә. 10У р'ожа һ'әйшта дӧ бәрхед нерә беqӧсур, бәрхәкә мейә йәксалийә беqӧсур у бона дийарийа нани[†] жь дәһә п'ара се п'ар[*] аре хас р'унда стьрайи у логәк[*] жи р'ун бьра һьлдә, 11к'аһине кӧ паqьж дькә, мәрьве паqьж дьбә дийарийава ль бәр Хӧдан бәр дәре Коне Щьвине[†] бьдә сәкьнандьне. 12У к'аһин бәрхәке һьлдә бона дийарийа бәрвадайине[†] бьдә, wи р'уне[*] дәрданеда жи һьлдә, вана ль бәр Хӧдан чаwа дийарийа һ'әже бьһ'әжинә. 13Бәрхе жи ль wи щийи сәржекә, к'идәре дийарийа паqьжбуне[†] у дийарийа т'әвайишәwате[†] тенә сәржекьрьне, дь щийе пирозда, чьмки дийарийа паqьжбуне мина дийарийа бәрвадайине к'аһинр'а дьк'әвә. Әва йа һәрә пироз ә[+]. 14К'аһин жь хуна дийарийа бәрвадайине һьлдә у гӧпька гӧһе wи мәрьвийи р'асте хә кӧ паqьж дьбә, ӧса жи т'ьлийа мәзьнә дәсте wийи р'асте у печ'ийа мәзьнә ньге wийи р'асте[+]. 15У к'аһин жь wи р'уне дәрданеда һьлдә бькә ль сәр к'әфа дәсте хwәйи ч'әпе. 16У к'аһин т'ьлийа хwәйә р'асте, wи р'уне дәсте хwәйи ч'әпеда кә у пе т'ьлийа хwә әwи р'уни һ'әфт щара ль бәр Хӧдан бьр'әшинә. 17К'аһин жь wи р'уне дәсте wида майи, гӧпька гӧһе wи мәрьвийи р'асте хә кӧ паqьж дьбә, ӧса жи т'ьлийа мәзьнә дәсте wийи р'асте у печ'ийа мәзьнә ньге wийи р'асте, ль сәр хуна дийарийа бәрвадайине хә. 18Паше к'аһин wи р'уне дәсте wида майи бькә сәр сәре мәрьве кӧ паqьж дьбә у бона wи ль бәр Хӧдан к'әwандьне бькә. 19К'аһин дийарийа паqьжбуне бьдә у бона мәрьве жь нәпаqьжийа хwә кӧ паqьж дьбә к'әwандьне бькә, паше дийарийа т'әвайишәwате сәржекә. 20Һьнге к'аһин дийарийа т'әвайишәwате у дийарийа нани дайнә ль сәр горигәһе[†]. К'аһин бона wи к'әwандьне бькә у әwе бьбә паqьж.

21Ле һәгәр әw к'әсиб ә, дәсте wида т'ӧнә һаqас тьшт бьдә, һьнге бьра әw бона гӧнәк'әwандьна хwә бәрхәке чаwа дийарийа бәрвадайине бьдә кӧ бе һ'әжандьне. Ӧса жи бона дийарийа нани жь дәһә п'ара п'арәк[*] аре хаси р'унда стьрайи у логәк[*] р'ун, 22дӧ фатьмока, йан жи дӧ щущукед кәwа, жь ван к'ижан кӧ дьк'әвьнә дест, йәк жь ван бона дийарийа бәрвадайине бә, йәк жи бона дийарийа т'әвайишәwате. 23У р'ожа һ'әйшта әw бона паqьжбуна хwә вана бинә щәм к'аһин, ль бәр дәре Коне Щьвине бәр Хӧдан. 24У к'аһин бәрха дийарийа бәрвадайине у wе дәрдана р'ун һьлдә, вана ль бәр Хӧдан чаwа дийарийа һ'әжандьне[†] бьһ'әжинә. 25Паше к'аһин бәрха дийарийа бәрвадайине сәржекә у жь хуна бәрха дийарийа бәрвадайине һьлдә гӧпька гӧһе wи мәрьвийи р'асте хә кӧ паqьж дьбә, ӧса жи т'ьлийа мәзьнә дәсте wийи р'асте у печ'ийа мәзьнә ньге wийи р'асте[+]. 26К'аһин жь wи р'уни бькә к'әфа дәсте хwәйи ч'әпе 27у пе т'ьлийа хwәйә р'асте к'аһин жь wи р'уне дәсте хwәйи ч'әпеда кә, һ'әфт щара ль бәр Хӧдан бьр'әшинә. 28У к'аһин жь wи р'уне дәсте хwәда гӧпька гӧһе wи мәрьвийи р'асте хә кӧ паqьж дьбә, ӧса жи т'ьлийа мәзьнә дәсте wийи р'асте у печ'ийа мәзьнә ньге wийи р'асте, ль сәр хуна дийарийа бәрвадайине хә. 29Ле әw р'уне дәсте к'аһинда майи бьра әw ль бәр Хӧдан бькә ль сәр сәре мәрьве кӧ паqьж дьбә у бона wи к'әwандьне бькә. 30У жь фатьмока йан щущукед кәwа йәки, к'ижан кӧ бьк'әвә дест, 31к'ижан кӧ к'әтә дест, йәке бона дийарийа паqьжбуне йәке жи бона дийарийа т'әвайишәwате т'әви дийарийа нани бьдә. У к'аһин бона мәрьве паqьж дьбә к'әwандьне бькә ль бәр Хӧдан». 32Әв ә qануна бона нәхwәшед п'ьзька к'оти у бона паqьжбуна әwед кӧ дәсте wанда т'ӧнә.


Qәнщкьрьна к'әфька мале

33Хӧдан Муса у Һарунр'а хәбәрда у гот: 34«Гава һун бьк'әвьнә wи wәлате Кәнане[†], к'ижани кӧ әз чаwа мьлк' дьдьмә wә у әз пе к'әфькийе бәлайе биньмә сәре мала wәлате мьлк'е wәда, 35һьнге хwәйе мале гәрәке һәр'ә гӧһе к'аһин пехә у беже: ‹Мала хwәда әз чаwа бежи к'әфькийе к'ьфш дькьм›. 36К'аһин ә'мьр кә кӧ мале вала кьн, һе бәри кӧ әw бьк'әвә мале кӧ к'әфькийе бьбинә, wәки һәр тьштед малда тьштәк нәпаqьж һ'әсаб нәбә. Пәй ве йәкер'а к'аһин бьк'әве дина хwә бьдә мале. 37Һәгәр әw дина хwә бьдә к'әфьке у бьбинә, wәки к'әфьке р'әнге к'әск йан сорда хwә авитийә диwаред мале к'урда чунә у әw жь р'уйе диwер к'ур к'ьфш дькьн, 38һьнге к'аһин жь мале дәрк'әвә ль бәр дәре мале у һ'әфт р'ожа мале к'ьлит кә. 39Р'ожа һ'әфта к'аһин диса бе дина хwә бьде, һәгәр к'әфьк ль диwаред wе мале бәла буйә, 40һьнге к'аһин ә'мьр кә, кӧ wан кәвьред к'әфьке хwә авитийе дәрхьн у бавежьнә жь бажер дәр щики нә паqьж. 41Мале һьндӧр'ва һәр чар алийа бьдә т'әр'ьшандьне у хwәлийа т'әр'ьшанди жи бьр'ежьнә жь бажер дәр щики нә паqьж. 42Паше кәвьрнә дьн һьлдьн дайньнә дәwса wан кәвьра у хwәликә дьн һьлдьн диwер сиwах кьн.

43Ле һәгәр пәй кәвьрдәрхьстьнер'а, малт'әр'ьшандьн у сиwахкьрьнер'а к'әфьк диса хwә бавежә мале к'ьфш бә, 44һьнге к'аһин бьра бе дина хwә бьде, һәгәр к'әфьк ль мале бәла буйә, әва иди к'әфька жь һәвһьлдане йә малда, әw нә паqьж ә. 45Гәрәке әw мал бе хьрабкьрьне, кәвьред wе, даред wе у һ'әму хwәлийа wе жь бажер дәр бе дәрхьстьн у авитьне щики нә паqьж. 46У к'ижан жи wан р'ожед әw мал к'ьлиткьри бьк'әвә wе мале, һ'әта еваре нә паqьж бә. 47У к'ижан wе маледа р'адьзе гәрәке к'ьнщед хwә бьшо, ӧса жи йе wе маледа нан дьхwә гәрәке к'ьнщед хwә бьшо[+].

48Ле гава к'аһин бе дина хwә бьде wәки пәй малсиwахкьрьнер'а к'әфьк ль мале бәла нәбуйә, һьнге к'аһин wе мале паqьж ә'лам кә, чьмки к'әфьк дәрбаз буйә. 49У бона паqьжбуна wе мале, к'аһин дӧ тәйрәда, дара әрзе, р'исе соре гәвәз у зоха һусопе һьлдә,[+] 50тәйрәдәки сәр ава жь ч'ә'вканийейә дәрдана ахинда сәржекә. 51Дара әрзе, зоха һусопе у р'исе соре гәвәз т'әви тәйрәда сах һьлдә, вана хуна wе тәйрәда сәржекьри у ава ч'ә'вканийеда кә у һ'әфт щара ль мале бьр'әшинә. 52Мале пе хуна тәйрәда сәржекьри, пе wе ава ч'ә'вканийе у пе тәйрәда сах, т'әви дара әрзе, зоха һусопе у р'исе соре гәвәз паqьж кә. 53Ле тәйрәда сах жь бажер дәр дәштеда бәр'дә, бона wе мале к'әwандьне бькә у wе паqьж бә».

54Әв ә qануна һәр п'ьзька к'оти у гәwреке, 55йан к'әфькийа ль сәр к'ьнща йан ль мале, 56ӧса жи йа гьле, гьр' у р'ишийа. 57Әв ә һинкьрьна бона qануна жь к'отибун у к'әфькийе паqьжбуне йан нә паqьжбуне[+].

#### 15


Qануна нәпаqьжийа qальбе инсен у паqьжбуна wи

1Хӧдан[†] Муса у Һарунр'а хәбәрда у гот: 2«Т'әви зар'ед Исраел[†] хәбәрдьн у бежьнә wан: ‹Һәгәр бәдәна йәки сәр гәмаре вәбә, әв гәмаржечуйина wи нәпаqьж ә. 3Нәпаqьжийа wи дәма гәмаржечуйина wида әва бә: Гава жь бәдәна wи гәмар же һәр'ә йан жи бәдәна wи жь гәмаре бе бьр'ине, әва нәпаqьжайа wи йә. 4Әw ньвина кӧ гәмаржечуйи бьк'әве, әw нәпаqьж ә, ль сәр чь тьшти жи кӧ р'уни әw нәпаqьж ә. 5Әw кәсе кӧ ньвина wи к'әвә, гәрәке к'ьнще хwә бьшо у хwә жи пе аве бьшо, һ'әта еваре нәпаqьж бә[+]. 6Әw кәсе кӧ ль сәр wи тьшти р'уни, ль сәр к'ижани гәмаржечуйи р'уньштьбә, әw гәрәке к'ьнще хwә бьшо у хwә жи пе аве бьшо, һ'әта еваре нәпаqьж бә. 7Әw кәсе кӧ бәдәна гәмаржечуйи к'әвә, әw гәрәке к'ьнще хwә бьшо у хwә жи пе аве бьшо, һ'әта еваре нәпаqьж бә. 8Һәгәр гәмаржечуйи т'уйи ль сәр кәсәки паqьж кә, әw гәрәке к'ьнще хwә бьшо у хwә жи пе аве бьшо, һ'әта еваре нәпаqьж бә. 9Әw зине кӧ йе гәмаржечуйи ль сәр р'уни, әw нәпаqьж бә. 10Әw кәсе кӧ тьштәки бьн wи к'әвә, һ'әта еваре нәпаqьж бә у әw кәсе wан тьшта һьлдә, әw гәрәке к'ьнще хwә бьшо у хwә жи пе аве бьшо, һ'әта еваре нәпаqьж бә. 11У әw кәсе кӧ гәмаржечуйи дәстнәшушти лек'әвә, әw гәрәке к'ьнще хwә бьшо у хwә жи пе аве бьшо, һ'әта еваре нәпаqьж бә. 12Әw дәрдана ахин, к'ижан кӧ гәмаржечуйи лек'әвә гәрәке бе шкенандьне, ле дәрдана дарин гәрәке пе аве бе шуштьне[+].

13Ле гава гәмаржечуйи жь гәмаре хьлаз бә, әw гәрәке бона паqьжбуна хwә һ'әфт р'ожа хwәр'а бьжмьрә, к'ьнщед хwә бьшо у бәдәна хwә жи пе ава ч'ә'вканийе бьшо у wе бьбә паqьж. 14У р'ожа һ'әйшта әw гәрәке бона хwә дӧ фатьмока йан жи дӧ щущукед кәwа һьлдә ль бәр Хӧдан бәр дәре Коне Щьвине[†] бьсәкьнә у вана бьдә к'аһин[†][+]. 15К'аһин жь ван йәке бькә дийарийа паqьжбуне[†], йәке жи бькә дийарийа т'әвайишәwате[†] у к'аһин бона гәмаржечуйина wи к'әwандьне бькә ль бәр Хӧдан.

16Һәгәр т'охьме мерәки же һәр'ә, әw гәрәке бәдәна хwә пева пе аве бьшо у һ'әта еваре әw нәпаqьж бә[+]. 17У әw т'охьме жечуйи чь к'ьнщи йан чь ч'әрми к'әвә, әw гәрәке пе аве бе шуштьне у һ'әта еваре нәпаqьж бә. 18Һәгәр мер сәре хwә к'ӧлфәтер'а дайнә у т'охьм же һәр'ә, әwана гәрәке пе аве хwә бьшон у һ'әта еваре нә паqьж бьн.

19Һәгәр к'ӧлфәтәк пьшта wе вәбә у хун же һәр'ә, гәрәке һ'әфт р'ожа әwа нава кьрасада хwә хwәйи кә у һәр кәсе кӧ wе к'әвә, һ'әта еваре нә паqьж бә[+]. 20Һ'әму wәхте нава кьрасада әwа ль сәр чь п'алдә әw тьшт нә паqьж бә у ль сәр чь тьшти жи кӧ р'уни, әw тьшт нә паqьж бә. 21Һәр кәсе кӧ ньвина wе к'әвә, гәрәке к'ьнще хwә бьшо, хwә жи пе аве бьшо у һ'әта еваре нәпаqьж бә. 22У әw кәсе кӧ ль wи тьшти к'әвә ль сәр чь әwа р'уньшти йә, гәрәке к'ьнще хwә бьшо, хwә жи пе аве бьшо у һ'әта еваре нәпаqьж бә. 23Әw кәсе кӧ тьштәки ньвина wе йан жи wи тьшти к'әвә ль сәр чь әwа р'удьне, һ'әта еваре нәпаqьж бә. 24Һәгәр мер сәре хwә wер'а дайнә, әw хwә дьләwьт'инә, һ'әфт р'ожа әw нәпаqьж бә у ль сәр чь ньвине әw п'алдә әw нәпаqьж бә[+].

25Һәгәр к'ӧлфәтәк нә wәхте хwәда гәләк р'ожа хуне бьбинә, йан жи жь чапе дәр кьраса бьбинә, әw һ'әму р'ожед нәпаqьжайа wе гәрәке мина wан р'ожед пьштвәбуна wе бьн, әwа нәпаqьж ә[+]. 26Ль сәр чь ньвине әw п'алдә, дь нава wан р'ожед кӧ әw хуне дьбинә, мина ньвина пьштвәбуна wе нәпаqьж бә у ль сәр чь тьшти кӧ әw р'уне, мина нәпаqьжийа пьштвәбуна wе нәпаqьж бә. 27У һәр кәсе кӧ ль wан тьшта к'әвә, wе нәпаqьж бә, әw гәрәке к'ьнще хwә бьшо у хwә жи пе аве бьшо, һ'әта еваре нәпаqьж бә. 28Ле гава әw жь гәмаре бе бьр'ине, һьнге гәрәке әwа һ'әфт р'ожа хwәр'а һ'әсаб кә у паше паqьж бе һ'әсабе. 29Р'ожа һ'әйшта әва дӧ фатьмока йан жи дӧ щущукед кәwа хwәр'а һьлдә у вана бинә щәм к'аһин ль бәр дәре Коне Щьвине[+]. 30К'аһин йәке бькә дийарийа паqьжбуне у йәке жи бькә дийарийа т'әвайишәwате, к'аһин к'әwандьне ль бәр Хӧдан бькә бона паqьжбуна жь гәмара wе.

31Бь ви аwайи зар'ед Исраел жь нәпаqьжайа wан хwәй кьн, wәки Коне мьни Шә'дәтийейи нава хwәда нәһ'әр'ьминьн, нава нәпаqьжайа хwәда нәмьрьн›»[+]. 32Әв ә qануна бона йе гәмар же дьчә, ӧса жи бона нәпаqьже кӧ т'охьм же дәрте 33у нәхwәша кӧ сәр кьраса вәдьбә, мер йан к'ӧлфәта гәмар жь wан дьчә у мере кӧ сәре хwә т'әви к'ӧлфәта нәпаqьж датинә.

#### 16


Р'ожа салейә к'әwандьне

1Хӧдан[†] пәй мьрьна һәр дӧ кӧр'ед Һарунр'а, йед кӧ бәр Хӧдан сәкьнин у мьрьн, Мусар'а хәбәрда[+]. 2Хӧдан готә Муса: «Бежә бьре хwә Һарун, кӧ һәр гав нәк'әвә щийе пироз пьшт п'әр'де, ль бәр qалп'ахе бахшандьнейи ль сәр сьндоqе кӧ нәмьрә. Чьмки әзе нава ә'wрда ль сәр qалп'ахе бахшандьне к'ьфш бьм[+]. 3Аwа пе чь Һарун дькарә бьк'әвә дь щийе пироз: Пе щанәгаки бона дийарийа паqьжбуне[†] у пе бәранәки бона дийарийа т'әвайишәwате[†]. 4Кьрасе к'ьтанийи пироз гәрәке ль хwә кә у һәвалкьрасе к'ьтани ль wи бә, бәнпьшта к'ьтани бьдә пьшта хwә у п'ап'ахе к'ьтани бьдә сәре хwә. Әвана к'ьнщед пироз ьн, гәрәке хwә пе аве бьшо у паше ван к'ьнща ль хwә кә[+]. 5У жь щьвина зар'ед Исраел[†] жи дӧ нерийа һьлдә бона дийарийа паqьжбуне у бәранәки жи бона дийарийа т'әвайишәwате.

6Һарун wи щанәгайе дийарийа паqьжбуне бона хwә бьдә у к'әwандьне бона хwә у мала хwә бькә. 7У дӧ нерийа һьлдә ль бәр Хӧдан ль бәр дәре Коне Щьвине[†] бьдә сәкьнандьне. 8Һьнге Һарун ль сәр wан һәр дӧ нерийа п'әшк бавежә, п'әшкәке бона Хӧдан, йәке жи бона азабәрдана[*] нери. 9У Һарун wи нерийе кӧ бь п'әшкавитьне Хӧданр'а к'әт, бькә дийарийа паqьжбуне. 10Ле әw нерийе кӧ п'әшк жер'а к'әт бе азакьрьне, wи ль бәр Хӧдан сах бьдә сәкьнандьне кӧ бь wи к'әwандьн бе кьрьне у wи аза бәр'ди бәр'ийе.

11У Һарун wи щанәгайе дийарийа паqьжбуне бона хwә бьдә, к'әwандьне бона хwә у мала хwә бькә у щанәгайе дийарийа паqьжбуна хwә сәржекә. 12Паше жь сәр wе горигәһа[†] ль бәр Хӧдан агьрданге т'ьжи к'ура агьр кә у дӧ к'ӧлм т'ьжи бьхура[†] бинхwәшә һурледайи кә, бьбә пьшт п'әр'де. 13Бьхуре ль бәр Хӧдан бькә ль сәр wи агьри, һьнге дуйе бьхуре wе ль сәр qалп'ахе бахшандьнейи ль сәр дәве Сьндоqа Шә'дәтийе бьгьрә, wәки әw нәмьрә[+]. 14У хуна wи щанәгайи һьлдә пе т'ьлийа хwә алийе р'оһьлатева бьр'әшинә ль сәр qалп'ахе бахшандьне, һ'әфт щара пе т'ьлийа хwә хуне бьр'әшинә ль бәр qалп'ахе бахшандьне.

15Паше нерийе дийарийа паqьжбуне жь бәр гӧне щьмә'тева сәржекә у хуна wи бьбә пьшт п'әр'де, пе хуна wи жи ӧса бькә, чаwа пе хуна щанәга кьр, wе бьр'әшинә ль сәр qалп'ахе бахшандьне у ль бәр qалп'ахе бахшандьне. 16У щийе пироз жь нәпаqьжи у һ'әму нәһәqийед гӧнед зар'ед Исраел паqьж кә. Аһа жи гәрәке әw бона Коне Щьвине бькә кӧ щәм wан нава нәпаqьжайа wанда йә. 17Т'ӧ кәс гәрәке Коне Щьвинеда т'ӧнәбә, гава әw бона к'әwандьне бьк'әвә щийе пироз һ'әта кӧ әw дәре. Бь ви аwайи әw хwә мала хwә у т'әмамийа щьвина Исраел паqьж кә. 18Паше дәре бәр горигәһа ль бәр Хӧдан у бона wе к'әwандьне бькә у жь хуна щанәге у нери һәр чар алийава стьруйед горигәһе хә[+] 19у хуне пе т'ьлийа хwә һ'әфт щара бьр'әшинә ль сәр горигәһе у жь нәпаqьжайед зар'ед Исраел wе паqьж кә у пироз кә.

20Бона щийе пироз, Коне Щьвине у горигәһе кӧ к'әwандьне бькә хьлаз кә, пәйр'а бьра нерийе сах бинә, 21Һарун бьра һәр дӧ дәстед хwә дайнә ль сәр сәре нерийе сах у ль сәр wида һ'әму беолитийед зар'ед Исраел, һ'әму нәһәqийед wан, һ'әму гӧнед wанва бьдә р'уйе хwә. У вана бьдә ль сәре нери, бь дәсте мәрьвәки к'ьфшкьри бьшинә бәр'ийе. 22Нери бьра һ'әму беолитийед wан ль сәр хwә бьбә ә'рдәки хьки-хwәли у әw нери ль бәр'ийе бе бәр'дан[+].

23У пәй ве йәкер'а Һарун бьк'әвә Коне Щьвине, wан к'ьнщед к'ьтани к'ижан кӧ әwи хwәкьрьн к'әтә щийе пироз, жь хwә бехә у wан ль wьр бьһелә[+]. 24Әw бәдәна хwә дь щики пироз пе аве бьшо у к'ьнщед хwә ль хwә кә, дәрк'әвә дийарийа хwәйә т'әвайишәwате у дийарийа т'әвайишәwатейә бона щьмә'те бьдә, бь ви аwайи бона хwә у щьмә'те к'әwандьне бькә. 25Бәзе дийарийа паqьжбуне жи ль сәр горигәһе бьшәwьтинә. 26У әwе кӧ нерийе азадийе дьбә бәр'дьдә, гәрәке к'ьнще хwә бьшо у бәдәна хwә жи пе аве бьшо, паше бьк'әвә зоме[+]. 27Ле wи щанәгайе бона дийарийа паqьжбуне у нерийе бона дийарийа паqьжбуне, хуна к'ижана бона к'әwандьне к'әтә щийе пироз, гәрәке вана жь зоме дәрхьн у ч'әрмед wан, гоште wан у ә'дәба wан сәр агьр бьшәwьтиньн[+]. 28Әwе кӧ wан бьшәwьтинә, гәрәке к'ьнщед хwә бьшо у бәдәна хwә жи пе аве бьшо, паше бьк'әвә зоме.

29Бьра әв йәк wәр'а бьбә qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе, дәһе мәһа һ'әфтада та бьн хwә бьшкеньн у т'ӧ шьхӧли нәкьн, нә бьнәлийе wәлет у нәжи хәрибе кӧ нава wәда дьминә[+]. 30Чьмки wе р'оже к'аһине[†] бона wә к'әwандьне бькә кӧ wә паqьж кә, wәки һун жь һ'әму гӧнед хwә ль бәр Хӧдан паqьж бьн. 31Әва бона wә мина р'ьһ'әтийа р'ожа шәмийа бә, qәйдә-qануне һ'әта-һ'әтайе йә, нәфса хwә та кьн хwә бьшкеньн. 32К'әwандьне гәрә әw сәрәкк'аһин[†] бькә, к'ижан кӧ һатийә р'ункьрьн у qәwин-qәдимкьрьне, wәки дәwса баве хwә к'аһинтийе бькә. Әw гәрә к'ьнщед к'ьтани аwа готи к'ьнщед пироз ль хwә кә[+] 33у к'әwандьне бькә бона щийе һәри пироз, бона Коне Щьвине у горигәһе, ӧса жи бона к'аһина у т'әмамийа щьвина мьхӧлqәте. 34Әв йәка бона wә бьбә qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе, сале щарәке һ'әму гӧнед зар'ед Исраел бе к'әwандьне». У Һарун ӧса кьр, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьр ль Муса кьрьбу.

#### 17


Qануна һ'әйwан сәржекьрьне

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Т'әви Һарун, кӧр'ед wи у һ'әму зар'ед Исраел[†] хәбәр дә у бежә wан, кӧ әв ә әw тьште кӧ Хӧдан ә'мьр кьр у гот: 3‹һәгәр жь мала Исраел кәсәк га йан пез йан бьзьне зомеда сәржекә, йан жь зоме дәр сәржекә 4у нәйнә ль бәр дәре Коне Щьвине[†], ль бәр Коне Шә'дәтийа Хӧдан, кӧ Хӧданр'а бькә qӧрбан, әw хуне ль сәр wи мәрьви бе һ'әсабе, әwи хун р'етийә, әw мәрьва жь нава щьмә'та хwә гәрәке бе ӧндакьрьне. 5Әв йәк бона wе йәке йә, кӧ зар'ед Исраел әw qӧрбанед кӧ ль чоле сәржедькьн, Хӧданр'а биньнә ль бәр дәре Коне Щьвине щәм к'аһин[†], чаwа дийарийед һәләqәтийе бона Хӧдан сәржекьн[+]. 6У к'аһин хуне бьр'әшинә ль сәр горигәһа[†] Хӧданә ль бәр дәре Коне Щьвине у бәз жи бона бинхwәшийе Хӧданр'а бьшәwьтинә[+]. 7Qӧрбанед хwә жи әw иди бьра щьнар'а нәкьн qӧрбан, кӧ пәй wан дьчьн беә'сьлийе дькьн. Әв йәка нава ньсьлед wанда бьра бьбә qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе›.

8У бежә wан: ‹һәгәр йәки жь мала Исраел йан жи хәрибәки кӧ нава wанда дьминә дийарийа т'әвайишәwате[†] йан qӧрбане бькә 9у нәйнә ль бәр дәре Коне Щьвине кӧ Хӧданр'а бьдә, әw мәрьва жь нава щьмә'та хwә бе ӧндакьрьне[+].


Хунхwарьн qәдәхә йә

10Һәгәр йәки жь мала Исраел, йан жи хәрибәки кӧ нава wанда дьминә хуна һ'әйwанәки бьхwә, әзе бәре хwә бьдьмә әw кәсе хунхwар у wи жь нава щьмә'та wи ӧнда кьм[+]. 11Чьмки ә'мьре һәр бинбәри хунеда йә у мьн әw да wә кӧ һун пе wе ль сәр горигәһе к'әwандьне бона ә'мьре хwә бькьн, чьмки хун бона ә'мьр к'әwандьне дькә[+]. 12Ләма мьн готә зар'ед Исраел: «Жь wә т'ӧ кәс хуне нәхwә, ӧса жи хәрибе кӧ нава wәда дьминә хуне нәхwә». 13Һәгәр кәсәки жь зар'ед Исраел, йан жи хәрибәки кӧ нава wанда дьминә неч'иреда һ'әйwанәки йан тәйрәдәкә кӧ те хwарьне бьгьрә, гәрәке бьһелә хун же һәр'ә у пе хwәлийе хуне бьньхемә[+]. 14Чьмки ә'мьре һәр бинбәри хуна wи йә, хуна wи ә'мьре wи йә. Ләма мьн готә зар'ед Исраел: «Хуна т'ӧ бинбәри нәхwьн, чьмки хуна һәр бинбәри ә'мьре wи йә, к'е кӧ бьхwә wе бе ӧндакьрьне». 15У әw кәсе кӧ мьрар йан дә'вәхwари бьхwә, һәгәр бьнәли бә йан хәриб, гәрәке к'ьнщед хwә бьшо, пе аве хwә бьшо у һ'әта еваре нәпаqьж бә, паше паqьж бе һ'әсабе[+]. 16Ле һәгәр әw к'ьнщед хwә нәшо у хwә нәшо, һьнге әw гӧнә дькә стуйе хwә›».

#### 18


Һәләqәтийа щи-ньвинейә нәщайиз

1[•]Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Т'әви зар'ед Исраел[†] хәбәр дә у бежә wан: ‹Әз Хӧдан Хwәдейе wә мә. 3Мина wан кьред wәлате Мьсьре, к'ижанида кӧ һун теда дьман нәкьн, мина wан кьред wәлате Кәнане[†], к'ижани кӧ әзе wә бьбьме, нәкьн у ль пәй ә'рф-ә'дәтед wан нәчьн. 4Qьраред мьн бьqәдиньн у qәйдә-qанунед мьн хwәй кьн пе wан һәр'ьн, әз Хӧдан Хwәдейе wә мә. 5Qәйдә-qанун у qьраред мьн хwәй кьн, әw мәрьве кӧ бьqәдинә бь wан wе бьжи, әз Хӧдан ьм[+].

6Т'ӧ кәс незики пьсмама хwәйә незик нәбә кӧ шәрма wе вәкә, әз Хӧдан ьм. 7Шәрма баве хwә йан шәрма дийа хwә вәнәки. Әwа дийа тә йә шәрма wе вәнәки. 8Шәрма жьнбава хwә вәнәки, әw шәрма баве тә йә[+]. 9Шәрма хушка хwә, qиза баве хwә, йан qиза дийа хwә, һәгәр малда буйи бә йан дәрва шәрма wан вәнәки[+]. 10Шәрма qиза кӧр'е хwә, йан шәрма qиза qиза хwә вәнәки, чьмки әw шәрма тә йә. 11Шәрма qиза жьнбава хwә, кӧ жь баве тә буйә әw хушка тә йә, шәрма wе вәнәки. 12Шәрма мәт'а хwә вәнәки, чьмки әwа жь хуна баве тә йә. 13Шәрма хатийа хwә вәнәки, чьмки әwа жь хуна дийа тә йә. 14Шәрма апе хwә вәнәки у незики жьна wи нәби, әw жьнапа тә йә. 15Шәрма бука хwә вәнәки, әwа жьна кӧр'е тә йә, шәрма wе вәнәки[+]. 16Шәрма жьнбьра хwә вәнәки, әw шәрма бьре тә йә[+]. 17Шәрма к'ӧлфәтәке qизева вәнәки у qиза кӧр'е wе йан qиза qиза wе нәстини кӧ шәрма wан вәки, әвана хунәк ьн, әв йәка к'ьрети йә[+]. 18Хушкәке нәйни ль сәр хушке сахийа wеда шәрма wе вәки, бьки һеwи[+].

19Незики к'ӧлфәте нәби кӧ шәрма wе дәма нәпаqьжайа wеда вәки, гава ль сәр кьраса вәдьбә[+]. 20Сәре хwә жьна т'ӧ кәсир'а данәйни кӧ т'әви wе бьһ'әр'ьми[+]. 21Зар'ед хwә т'ӧ щар Молохр'а[*] нәкьн qӧрбан, наве Хwәдейе хwә беһӧрмәт нәкьн. Әз Хӧдан ьм. 22Сәре хwә qьсьме мерар'а данәйни чаwа мина qьсьме жьне, әв йәк к'ьрети йә[+]. 23Сәре хwә т'ӧ һ'әйwанер'а данәйни кӧ т'әви wе бьһ'әр'ьми у к'ӧлфәт т'ӧ щар хwә нәдә ль бәр һ'әйwен кӧ һ'әйwан лек'әвә, әв йәк к'ьрети йә[+].

24Пе т'ӧ тьштәки жь ван хwә нәһ'әр'ьминьн, чьмки пе ван һ'әму тьшта wан мьләта хwә һ'әр'ьмандьнә, к'ижана кӧ әзе бәр'дьме wан жь бәр wә р'аqәтиньм. 25Ә'рд һ'әр'ьми, әзе бәла wи биньмә сәре wи, ә'рде жи мә'де хwә жь бьнәлийед хwә ль һәв хьст[+]. 26Ле һун qәйдә-qанун у qьраред мьн хwәй кьн у жь ван к'ьретийа т'ӧ тьшти нәкьн, нә йе бьнәли, нә жи хәрибе кӧ нава wәда дьминә. 27Чьмки бәри wә, wан мәрьвед wи wәлати әв һ'әму һ'әрами кьрьн у wәлат һ'әр'ьми. 28Нәбә кӧ wәлат мә'де хwә жь wә жи ль һәв хә, гава һун wи бьһ'әр'ьминьн, чаwа бәри wә мә'де wи жь wан мьләта льһәв к'әт. 29Чьмки к'и кӧ жь ван һ'әму к'ьретийа йәки бькә, хwәйе ван кьра гәрәке жь нава щьмә'та хwә ӧнда бә. 30Аwа т'әмийед мьн хwәй кьн, wәки wан ә'дәтед к'ьретә кӧ бәри wә һатьнә кьрьне һун нәкьн у пе wан нәһ'әр'ьмьн. Әз Хӧдан Хwәдейе wә мә›».

#### 19


Qәйдә-qанунед һәqи у пирозийе

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Т'әви т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел[†] хәбәр дә у бежә wан: ‹Пироз бьн, чьмки әз Хӧдан Хwәдейе wә пироз ьм[+]. 3Жь wә һәр кәс qәдьре де у баве хwә бьгьрә у р'ьһ'әтийа шәмийед мьн хwәй кьн, әз Хӧдан Хwәдейе wә мә[+]. 4Ль п'ута вәнәгәр'ьн у хwәр'а хwәдейед р'окьри ченәкьн, әз Хӧдан Хwәдейе wә мә[+].

5Гава һун Хӧданр'а дийарийа һәләqәтийе[†] бьдьн, ӧса бьдьн кӧ бе qәбулкьрьне[+]. 6Wе р'ожа кӧ wә дийари да у р'ожтьра дьнда гәрәке әw бе хwарьне у чь жи ма р'ожа сьсийа әw гәрәке бе шәwьтандьне. 7Ле һәгәр р'ожа сьсийа жь wе бе хwарьне әw һ'әрами йә, найе qәбулкьрьне. 8К'и кӧ жь wе бьхwә, әw гӧнә дькә стуйе хwә, чьмки әw тьштед Хӧданә пироз дьһ'әр'ьминә, әw кәса жь нава щьмә'та хwә гәрәке бе ӧндакьрьне.

9Гава һун зәвийа хwә бьдьрун, дәве зәвийе һ'әта хьлазийе нәдьруйи[†] у сьмбьлед жь зәвийа тә к'әти бәрәв нәки[+]. 10Тьрийед хwә кӧ дьчьни пашьн нәки, тьрийед жь дәсте тә к'әти һьлнәдә, wана йе к'әсиб у хәрибр'а бьһелә, әз Хӧдан Хwәдейе wә мә[+]. 11Дьзийе нәкьн, дәрәwа нәкьн у һәвдӧ нәхапиньн[+]. 12Пе наве мьн дәрәw сонд нәхwьн у наве Хwәде хwә беһӧрмәт нәкьн. Әз Хӧдан ьм[+].

13Дьле кәсәки нәешини у т'алан нәки, һәqе хәбата п'аләйе тә һ'әта сьбәһе ль щәм тә нәминә[+]. 14Ньфьр'а ль йе кәр' нәки, тьштәки нәди ль бәр ньге йе кор, ле жь Хwәдейе хwә бьтьрсә. Әз Хӧдан ьм. 15Диwанеда нәр'астийе нәкьн, пьшта бәләнгаза нәгьрьн нә жи qәдьр ль йе мәзьн бькьн, р'аст ль сәр ише wанда бьньһер'ьн[+]. 16Нава щьмә'та хwәда бӧхданбийе нәки, нәби байисе сәре һәвале хwә. Әз Хӧдан ьм[+].

17Дьле хwәда нәжәни бьре хwә, һәвале хwә һьлейи, кӧ гӧне wи тӧ нәк'ьшини[+]. 18Һ'әйфе һьлнәди у к'ине зар'ед щьмә'та хwәр'а нәжойи, ле һәвале хwә wәкә хwә һ'ьз бьки. Әз Хӧдан ьм[+].

19Qәйдә-qанунед мьн хwәй кьн, һ'әйwанәки хwә т'әви һ'әйwанәки щур'әки майин нәди кәлкьрьне, зәвийа хwә дӧ щур'ә т'охьм нәр'әшини, к'ьнща бь дӧ щур'ә т'ела чекьри хwә нәкә[+].

20Һәгәр йәк сәре хwә к'ӧлфәтәкә хӧламока мәрьвәкир'а дайнә кӧ йәкир'а нишанкьри бә, йа кӧ һәла һе нәһатийә к'ьр'ине йан азади жер'а нәһатийә дайине, гәрәке һәр дӧ жи бенә щәзакьрьне, ле мьрьн жь wанр'а нак'әвә, чьмки к'ӧлфәт нә аза бу. 21У мер бьра дийарийа жь бәрвадайина хwә бәранәки Хӧданр'а бинә ль бәр дәре Коне Щьвине[†]. 22К'аһин[†] бона wи пе бәране дийарийа жь бәрвадайине ль бәр Хӧдан бона гӧне wийи кьри к'әwандьне бькә у гӧне wийи кьри wе ле бе бахшандьне.

23Гава кӧ һун бьк'әвьнә wи wәлате Кәнане[†] у һәр щур'ә даред хwәйибәр дач'ькиньн, бәред wан нәпаqьж[*] һ'әсаб кьн. Се сала гәрәке әw бәр бона wә нәпаqьж һ'әсаб бьн у әw нәйенә хwарьне. 24Ле сала чара һ'әму бәре wан дара пироз һ'әсаб кьн у бона пәсьндайина Хӧдан бьдьн. 25Сала пенща һун паше дькарьн бәре wан бьхwьн. Бь ви аwайи бәре даред wе ль wә зедә бьн. Әз Хӧдан Хwәдейе wә мә.

26Т'ӧ тьшти хунева нәхwьн. Р'ә'мьлдарийе йан пирәсертийе нәкьн[+]. 27П'ор'е дора сәре хwә кӧр' нәкә у сәре р'удана хwә нәбьр'ә[+]. 28Бона мьри бьрина ль сәр хwә че нәкьн у ньвисаред к'ӧтайи ль хwә дәрнәхьн. Әз Хӧдан ьм[+].

29Qиза хwә нәһ'әр'ьмини, wе бона п'ут нәди qавийе[*], wәки wәлат qавийе нәкә у к'ьретийева т'ьжи нәбә[+]. 30Р'ьһ'әтийа шәмийед мьн хwәй кьн, qәдьре пирозгәһа мьн бьгьрьн, әз Хӧдан ьм[+].

31Нәчьнә щәм йед гази р'ӧһ'а дькьн у жь мьщеwьре[*] щьна нәпьрсьн, кӧ жь wан һун нәһ'әр'ьмьн. Әз Хӧдан Хwәдейе wә мә[+].

32Ль бәр йе п'ор'сьпи р'абә у qәдьре ә'мьре мәзьн бьгьрә, жь Хwәдейе хwә бьтьрсә. Әз Хӧдан ьм[+].

33Һәгәр хәрибәк ә'рде wәда щи-wар бә бьминә, тәнгасийе нәдьнә wи[+]. 34Хәрибе кӧ нава wәда бьминә бона wә бьра мина бьнәлийе wәлате wә бә, wәкә хwә wи һ'ьз бьки, чьмки һун жи wәлате Мьсьреда хәрибийеда бунә. Әз Хӧдан Хwәдейе wә мә[+].

35Диwанкьрьнеда нәһәqийе нәкьн, нә чапе, нә мезине нә жи пиванеда. 36Бьра мезина wә р'аст бә, кәвьре мезине р'аст, кода[*] wә р'аст, щер'е[*] wә р'аст бә. Әз Хӧдан Хwәдейе wә мә, йе кӧ һун жь wәлате Мьсьре дәрхьстьн[+]. 37Һ'әму qәйдә-qанунед мьн у qьраред мьн хwәй кьн у wан бьqәдиньн. Әз Хӧдан ьм›».

#### 20


Бәлайед п'утп'арьстийе

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Ӧса жи бежә зар'ед Исраел[†]: ‹К'и жь зар'ед Исраел йан жи хәрибәки нава Исраелда кӧ дьминә зар'а хwә Молохр'а бькә qӧрбан, әw гәрәке ә'сә бе кӧштьне, щьмә'та wи wәлати әwи бьдә ль бәр кәвьра[+]. 3Әзе бәре хwә бьдьмә ль wи мәрьви у әwи жь нава щьмә'та wи бьдьмә ӧндакьрьне, чьмки әwи жь зар'ед хwә данә Молох, wәки Пирозгәһа мьн бьһ'әр'ьминә у наве мьни пироз беһӧрмәт кә[+]. 4Ле гава әw мәрьва жь зар'ед хwә бьдә Молох у щьмә'та wи wәлати ч'ә'ве хwә бьгьрә wәки wи нәкӧжьн,[+] 5һьнге әзе бәре хwә бьдьмә ль wи мәрьви у мала wи, әwи у wан мәрьвед кӧ ль пәй wи дьчьн кӧ т'әви Молох беә'сьлийе бькьн жь нав щьмә'та wан бьдьмә ӧндакьрьне.


Р'ӧһ'газикьрьн у мьщеwьре щьна

6У әwе кӧ хwә ль йе гази р'ӧһ'а дькә у мьщеwьре щьна бьгьрә кӧ р'ийа wанда һәр'ә беә'сьлийе бькә, әзе бәре хwә бьдьмә wи, әwи жь нава щьмә'та wи бьдьмә ӧндакьрьне[+]. 7Аwа хwә пироз кьн у пироз бьн, чьмки әз Хӧдан Хwәдейе wә мә[+]. 8Qәйдә-qанунед мьн хwәй кьн у бьqәдиньн, чьмки әз Хӧдан ьм пирозкьре wә. 9Әwе кӧ ньфьр'а де у баве хwә бькә, ә'сә әw гәрәке бе кӧштьне. Әwи ньфьр' ль де у баве хwә кьрьнә, хуна wи ль сәре wи бә[+].


Зьнек'ари

10Әwе кӧ дәст бавежә к'ӧлфәтәкә меркьри, йан жи дәст бавежә жьна йәки, ә'сә әw гәрәке бе кӧштьне, йе кьри жи йа кьри жи[+]. 11У әwе кӧ сәре хwә жьнбава хwәр'а дайнә, әwи шәрма баве хwә вәкьр, ә'сә әw һәр дӧ жи гәрәке бенә кӧштьне, хуна wан ль сәре wан бә[+]. 12Һәгәр йәк сәре хwә бука хwәр'а дайнә, ә'сә һәр дӧ жи гәрәке бенә кӧштьне, вана к'ьрети кьрийә, хуна wан ль сәре wан бә[+]. 13Һәгәр йәк чаwа т'әви к'ӧлфәте сәре хwә мерәкир'а дайнә, һәр дӧйа жи к'ьрети кьрийә, ә'сә гәрәке бенә кӧштьне, хуна wан ль сәре wан бә[+]. 14Һәгәр йәк жьнәке бьстинә у де жи пер'а, әва беолити йә, әwи жи wана жи агьр бәрдьне бьшәwьтиньн, кӧ нава wәда беолити т'ӧнәбә[+]. 15Һәгәр йәк сәре хwә һ'әйwенр'а дайнә, ә'сә әw гәрәке бе кӧштьне, һ'әйwан жи гәвәр ки[+]. 16Һәгәр жьнәк хwә бьдә ль бәр һ'әйwанәки кӧ әw ль wе к'әвә, жьне жи һ'әйwан жи бькӧжи, ә'сә әwана гәрәке бенә кӧштьне, хуна wан ль сәре wан бә.

17Һәгәр йәк хушка хwә бьстинә, аwа готи qиза баве хwә, йан жи qиза дийа хwә, әwи кӧ шәрма wе дитийә, әwе жи шәрма wи, әв йәк к'ьрети йә, әвана жь бәр ч'ә'ве щьмә'та хwә гәрәке бенә ӧндакьрьне. Әwи кӧ шәрма хушка хwә вәкьр, гәрәке әw гӧне хwә бьк'ьшинә[+]. 18Һәгәр йәк дәма нәхwәшийа к'ӧлфәте сәре хwә wер'а дайнә, шәрма wе вәкә, әw wе ль сәр кьраса вәдькә, жьн жи хwә ль сәр кьраса вәдькә, әв һәр дӧ жи гәрәке жь нава щьмә'та хwә бенә ӧндакьрьне[+]. 19Шәрма хатийа хwә, йан шәрма мәт'а хwә вәнәки, к'е ве йәке бькә әw нәфәре хwә тә'зи дькә, гӧне хwә әw гәрәке бьк'ьшиньн[+]. 20Һәгәр йәк сәре хwә жьнапа хwәр'а дайнә, әwи шәрма апе хwә вәкьр, әw гәрәке гӧне хwә бьк'ьшиньн у wе безӧр'әт бьмьрьн[+]. 21Һәгәр йәк жьна бьре хwә бьстинә, әва к'ьрети йә, әw шәрма бьре хwә вәдькә, әwе безӧр'әт бьн[+].


Т'әмийа пирозбуне

22Һ'әму qәйдә-qанун у qьраред мьн хwәй кьн у wан бьqәдиньн, wәки әw ә'рде кӧ әз wә дьбьм кӧ сәр бьжин мә'де хwә ль wә льһәв нәхә. 23У пәй qәйдә-qанунед wан мьләта нәчьн, к'ижана әзе бәр'дьме wан жь wә р'аqәтиньм, чьмки вана әв һ'әму тьшт кьрьн у әз жь wан зьвер бум. 24У мьн wәр'а гот: «Һуне ль wәлате wан wар бьн, әзе wи чаwа мьлк' бьдьмә wә, wәлатәки кӧ шир у һьнгьв же дьк'ьшә». Әз Хӧдан Хwәдейе wә мә кӧ мьн һун жь һ'әму мьләта башqә кьрьн[+]. 25Аwа фьрqийе бькьнә нава һ'әйwанед һ'әлал у нә һ'әлал у нава тәйрәдед нә һ'әлал у һ'әлал у хwә пе һ'әйwен йан тәйрәда, йан жи пе wан һ'әму шулькийед ә'рде нәһ'әр'ьминьн, к'ижан кӧ мьн бона wә чаwа нә паqьж башqә кьрьн[+]. 26Һун бона мьн пироз бьн, чьмки әз Хӧдан пироз ьм, мьн һун жь нава мьләта башqә кьрьн, кӧ һун п'ара мьн бьн[+].

27Мер йан жьн, һәгәр гази р'ӧһ'а кә йан мьщеwьртийа щьн бькә, ә'сә гәрәке бенә кӧштьне, wан бьдьнә бәр кәвьра, хуна wан ль сәре wан бә›»[+].

#### 21


Qануна к'аһинтийе

1Хӧдан[†] готә Муса: «Т'әви к'аһинед[†], кӧр'ед Һарун хәбәр дә у бежә wан: ‹Бьра жь wан т'ӧ кәс мьрийе мьләте хwә нәк'әвә у хwә нәһ'әр'ьминә, 2пештьри нәфәре мала хwә, аwа готи де у баве хwә, кӧр' у qизед хwә у бьре хwә, 3ӧса жи хушка хwәйә нәмеркьрийә щәм хwә, әw дькарә бона wан ван к'әвә у хwә нә паqьж кә. 4Әw гәрә хwә нәһ'әр'ьминә, аwа готи дәсте хwә нәдә щьнйазе пьсмамтийа хwәйә алийе һ'ал-зәwащеда кӧ нәпаqьж дәре. 5К'аһин бьра п'ор'е сәре хwә бәләк-бәләки кӧр' нәкьн, сәре р'удана хwә нәбьр'ьн у ль сәр хwә дәхма че нәкьн[+]. 6Гәрәке бона Хwәдейе хwә пироз бьн у наве Хwәдейе хwә беһӧрмәт нәкьн, чьмки к'аһин дийарийед Хӧданә шәwате, нане Хwәдейе хwә дьдьн, ләма жи әwана гәрәке пироз бьн[+]. 7Әw гәрәке к'ӧлфәта qав йан бе намус нәстиньн, йан жи йа мербәр'дайи, чьмки әwана пирозе Хwәдейе хwә нә. 8Щьмә'т к'аһина пироз һ'әсаб кә, чьмки әw нане Хwәдейе wә дьдә, әw бона wә бьра пироз бә, чьмки әз пироз ьм, Хӧдане кӧ wә пироз дькә[+]. 9Һәгәр qизәкә к'аһинәки qавийе бькә бьһ'әр'ьмә, әw баве хwә дьһ'әр'ьминә, гәрәке агьр бәрдьнә wе бьшәwьтиньн[+].

10Ле сәрәкк'аһине[†] нава бьрайед хwәда, ль сәр сәре к'ижанида р'уне р'ункьрьне һатийә р'етьне у qәwин-qәдимкьрьне кӧ к'ьнщед пироз ль хwә кә, әw гәрәке п'ор'е хwә сәр хwәда нәйнә у к'ьнщед хwә нәqәлешә[+]. 11Әw гәрәке незики т'ӧ мьрийи нәбә, һ'әта незики щьнйазе де у баве хwә жи нәбә, кӧ хwә нәһ'әр'ьминә[+]. 12Әw гәрәке жь Пирозгәһе нәqәтә у Пирозгәһа Хwәдейе хwә нәһ'әр'ьминә, чьмки р'уне Хwәдейи бона бьжартьне ль сәр wи йә. Әз Хӧдан ьм[+]. 13Әw гәрәке qизәкә бьк'ьр бьстинә. 14Жьнәбийе, мербәр'дайе йан йа бенамус йан qав нәстинә. Ле жь qәбила хwә qизәкә бьк'ьр бьстинә. 15Изьна wи т'ӧнә кӧ әw р'ьк'ьнйата хwә нава щьмә'та хwәда бьһ'әр'ьминә, чьмки әз Хӧдан ьм, йе кӧ wи пироз дькьм›».

16Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 17«Т'әви Һарун хәбәр дә у беже: ‹Жь р'ьк'ьнйата тә һәгәр кәсәк нава ньсьлед хwәда qӧсурәкә wи һәбә, бьра незик нәбә кӧ нане Хӧдане хwә бьдә. 18Әw кәсе кӧ qӧсура wи һәбә, һәгәр кор бә, йан бькӧлә, йан ә'блу, йан бещур'ә[+] 19йан йе ньгшкәсти, йан дәстшкәсти, 20йан кузьк, йан бощи, йан ч'ә'вшелу, йан гӧр'и, йан р'иши, йан т'аqӧр'и бә. 21Жь р'ьк'ьнйата Һаруне к'аһин, qӧсура к'ижани кӧ һәбә, т'ӧ кәс незик нәбә кӧ дийарийед Хӧданә шәwате бьдә. Qӧсура wи кӧ һәйә бьра әw незик нәбә кӧ нане Хӧдане хwә бьдә. 22Нане Хwәдейе хwә әw дькарә жь тьште һәрә пироз у жь тьште пироз бьхwә. 23Ле т'әне незики п'әр'де нәбә у горигәһе[†] нәк'әвә, qӧсура wи кӧ һәйә, әw гәрәке тьштед мьнә пироз нәһ'әр'ьминьн, чьмки әз Хӧдан ьм, йе кӧ wан пироз дькьм›». 24Муса аһа готә Һарун, кӧр'ед wи у һ'әму зар'ед Исраел[†].

#### 22


Qәйдә-qанунед qӧрбана

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Бежә Һарун у кӧр'ед wи, кӧ әwана жь wан дийарийед пирозә кӧ зар'ед Исраел[†] мьнр'а дьдьн, һ'әвза хwә бькьн, кӧ к'аһин[†] наве мьни пироз нәдьнә беһӧрмәткьрьне. Әз Хӧдан ьм. 3Бежә wан: ‹Нава т'әмамийа ньсьлед wәда, әw кәсе нава р'ьк'ьнйата wәда, к'ижан кӧ нава нәпаqьжайа хwәда незики wан тьштед пироз бә, йед кӧ зар'ед Исраел Хӧданр'а дийари дьдьн, әw кәс гәрәке ль бәр ч'ә'ве мьн бе ӧндакьрьне. Әз Хӧдан ьм[+]. 4К'ижан кӧ жь р'ьк'ьнйата Һарун к'оти[†] бә, йан гәмар же һәр'ә, әw гәрәке жь тьштед пироз нәхwә һ'әта кӧ паqьж бә. Ле әwе кӧ тьштәки к'әвә, к'ижан кӧ жь мьри һ'әр'ьмийә, йан жи йәки кӧ т'охьме wи же чуйи к'әвә,[+] 5йан шулькәки к'әвә, к'ижан кӧ wи дьһ'әр'ьминә, йан мәрики к'әвә бьһ'әр'ьмә, йе кӧ тьштәкида нава нәпаqьжайеда йә, 6әw мәрьве кӧ ван тьшта к'әвә һ'әта еваре әw нәпаqьж һ'әсаб бә у жь тьштед пироз жи нәхwә һ'әта кӧ хwә пе аве нәшо. 7Ле гава р'о һәр'ә ава, һьнге әw паqьж бе һ'әсабе у паше жь тьштед пироз бьхwә, чьмки әw нане wи йә. 8Әw мьрар йан дә'вә хwари гәрәке нәхwә, кӧ бь wан нәһ'әр'ьмә. Әз Хӧдан ьм[+]. 9Бьра т'әмийед мьн хwәй кьн wәки гӧнә ль сәр хwәда нәйньн, нәһ'әр'ьмьн у нәмьрьн. Әз Хӧдан ьм, йе кӧ wан пироз дькьм.

10Т'ӧ кәс пештьри к'аһина жь тьште пироз гәрәке нәхwә, меване к'аһин у п'аләйе wи жи жь тьште пироз гәрәке нәхwьн[+]. 11Ле әw кәсе кӧ к'аһин пе п'әре хwә к'ьр'ийә у йе мала wида буйә әвана дькарьн нане wи бьхwьн[+]. 12Ле һәгәр qиза к'аһин йәки нә жь мала к'аһина стандийә, әwа жь дийарийед пироз гәрәке нәхwә. 13Ле гава qиза к'аһин жьнәби йан мербәр'дайи у безӧр'әт ль сәр мала баве хwәда вәгәр'ийайи бә, һьнге әw мина qизтийа хwә жь нане баве хwә дькарә бьхwә. Ле бәле йе нә жь мала к'аһина гәрәке нәхwә. 14Ле һәгәр йәк бе һ'әмде хwә жь тьштед пироз бьхwә, һьнге гәрәке п'арәкә пенща ль сәр wан тьштед пирозда зедәкә у бьдә к'аһин[+]. 15К'аһин дийарийед зар'ед Исраелә пироз кӧ Хӧданр'а дьдьн гәрәке нәһ'әр'ьминьн, 16нәбә кӧ зар'ед Исраел тьштед пироз бьхwьн гӧнә бькьнә стуйе хwә, чьмки әз Хӧдан ьм, йе кӧ wан пироз дькьм›».


Qӧрбан гәрәке беqӧсур бә

17Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 18«Т'әви Һарун, кӧр'ед wи у һ'әму зар'ед Исраел хәбәр дә у wанр'а бежә: ‹Гава кәсәк жь мала Исраел йан хәрибәки нава Исраелда кӧ дьминә, жь бәр создайинәкева йан бь р'әзәдьлийа хwә qӧрбане Хӧданр'а бьдә чаwа дийарийа т'әвайишәwате[†], 19бона кӧ бе qәбулкьрьне әw qӧрбан гәрәке нер у беqӧсур бьн, пәз-дәwар йан нери бьн. 20Т'ӧ тьште бь qӧсур нәкьнә qӧрбан, чьмки әw найе qәбулкьрьне[+].

21К'е дәwарәке йан пәзәке жь бәр создайинәкева йан бь р'әзәдьлийа хwә Хӧданр'а дийарийа һәләqәтийе[†] бьдә, әw гәрәке беqӧсур бә, wәки бе qәбулкьрьне, т'ӧ qӧсур гәрәке ль сәр wе т'ӧнәбә. 22Кор, йан сәqәт, йан дәхмә, йан гьле, йан гӧр'и, йан к'ос, йед һа Хӧданр'а нәйньн, жь ван нәкьнә дийарийа шәwате Хӧданр'а, данәйньнә ль сәр горигәһе[†]. 23Ле дәwар йан бәрха кӧ ль сәр wан тьштәки кем йан зедә һәбә, дькари чаwа п'ешкеша р'әзәдьлийе бьди, ле бона создайине әw найе qәбулкьрьне. 24Һ'әйwане батиледайи, йан һ'ьнщьр'анди, йан qәльши, йан жекьри Хӧданр'а нәдьн, wәлате хwәда ве йәке нәкьн. 25У жь дәсте хәриба жи жь ван һ'әму һ'әйwана чаwа хӧрәк Хӧдане хwәр'а п'ешкеш нәдьн, чьмки wанда кемаси у qӧсур һәйә, әвана найенә qәбулкьрьне›».

26Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 27«Гава гольк, йан бәрх, йан кар бьбьн, һ'әфт р'ожа бьра әw ль бәр маке хwә бьн у р'ожа һ'әйшта у пәйр'а wе бона дийарийа шәwате Хӧданр'а бенә qәбулкьрьне[+]. 28Ч'еләке т'әви голька wе йан мийе т'әви бәрха wе, һәр дӧйа т'әвайи р'ожәкеда сәрже нәкьн[+]. 29Гава һун дийарийа р'азидарийе бьдьн, бь ви аwайи гәрәке бьдьн, wәки жь wә бе qәбулкьрьне[+]. 30Wе р'ожеда әw гәрәке бе хwарьне, һ'әта сәре сьбе жь wе нәһельн. Әз Хӧдан ьм[+]. 31У т'әмийед мьн хwәйи кьн у wан бьqәдиньн. Әз Хӧдан ьм. 32Наве мьни пироз беһӧрмәт нәкьн, wәки әз нава зар'ед Исраелда пироз бьм. Әз Хӧдан ьм, йе кӧ wә пироз дькьм. 33Мьн һун жь Мьсьре дәрхьстьн, кӧ бьбьмә Хwәдейе wә. Әз Хӧдан ьм»[+].

#### 23


Щәжьнед Хӧдан

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Т'әви зар'ед Исраел[†] хәбәр дә у бежә wан: ‹Әв ьн әw щәжьнед Хӧдан, к'ижанед кӧ һуне һ'әсаб кьн чаwа щьвинед пироз, әв ьн щәжьнед мьн. 3Шәш р'ожа дькарьн шьхӧл бькьн, ле р'ожа һ'әфта шәмийа р'ьһ'әтийе йә, щьвина пироз ә, т'ӧ шьхӧли нәкьн, әва шәмийа р'ьһ'әтийе йә бона Хӧдан һ'әму щи-wаред wәда[+].


Щәжьна Нане Шкәва

4Әвана нә щәжьнед Хӧдан, к'ижана кӧ һуне wәхте wанда дәрбаз кьн. 5Чардәһе мәһа йәке бәре еваре Щәжьна Хӧданә Дәрбазбуне йә[+]. 6У һәма панздәһе wе мәһе жи Щәжьна Хӧданә Нане Шкәва йә. Һ'әфт р'ожа гәрәке һун нане шкәва бьхwьн. 7Р'ожа пешьн wәр'а щьвина пироз бә, т'ӧ шьхӧле хәбате нәкьн. 8Һ'әфт р'ожа дийарийед шәwате Хӧданр'а бьдьн, р'ожа һ'әфта диса wәр'а щьвина пироз бә, т'ӧ шьхӧле хәбате нәкьн›»[+].


Щәжьна Бәре Пешьн

9Хӧдан Мусар'а хәбәрда у готе: 10«Т'әви зар'ед Исраел хәбәр дә у бежә wан: ‹Гава һун бьк'әвьнә wи wәлати, к'ижани кӧ әзе бьдьмә wә у һун ә'рде wи бьдьрун, гӧр'зе дьрунейи ә'wльн биньнә щәм к'аһин[†][+]. 11Әw гәрәке wи гӧр'зи ль бәр Хӧдан бьһ'әжинә, кӧ әw бона wә бе qәбулкьрьне. К'аһине әви гӧр'зи р'ожа пәй шәмийер'а бьһ'әжинә. 12У р'ожа кӧ гӧр'зе хwә бьһ'әжиньн, гәрәке бәрхәки йәксалийи беqӧсур жи бона дийарийа т'әвайишәwате[†] Хӧданр'а бьдьн. 13У ӧса жи т'әви бәрхе, жь дәһә п'ара дӧ п'аре ефайе[*] аре хаси р'унда стьрайи, чаwа дийарийа шәwатейә бинхwәш Хӧданр'а бьдьн у дийарийа wейә сәрдакьрьне жи п'арәкә һине[*] шәрав бә. 14Һ'әта wе р'ожа кӧ һун дийарийед хwә дьдьнә Хӧдане хwә, нан йан qәйнок, йан гәньме сьмбьлада нәхwьн. Әв йәка нава ньсьлед wә у щи-wаред wәда qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе бә.


Щәжьна Һ'әфтийа

15Пәй р'ожа шәмийер'а[†], гава wә гӧр'зе дийарийа һ'әжандьне[†] ани, хwәр'а һ'әфт һ'әфтиед т'ам һ'әсаб кьн[+]. 16Һ'әта р'ожа пәй һәр һ'әфт һ'әфтийар'а пенщи р'ожи һ'әсаб кьн у дийарийа нанийә[†] ну Хӧданр'а биньн. 17Жь щи-wаред хwә бона дийарийа һ'әжандьне дӧ нана биньн, әw гәрәке жь аре хаси жь дәһә п'ара дӧ п'аред ефайе[*] һьлати у пьжанди бә, әва бәре пешьн ә бона Хӧдан. 18Т'әви wи нани һ'әфт бәрхед йәксалийә беqӧсур, щанәгаки у дӧ бәрана жи чаwа дийарийа т'әвайишәwате, т'әви дийарийед wанә нани у дийарийед wанә сәрдакьрьне Хӧданр'а бьдьн. Әве Хӧданр'а бьбә дийарийа шәwате йә бинхwәш. 19Бона дийарийа жь бәр гӧнава жь бьзьна нерики у бона дийарийа һәләqәтийе[†] дӧ бәрхед йәксали бьдьн. 20К'аһин т'әви нане бәре бешьн бона дийарийа һ'әжандьне дӧ бәрха ль бәр Хӧдан бьдә, әванайе Хӧданр'а пироз бьн, бона к'аһин бьн. 21Һәма хут wе р'оже ә'лам кьн, кӧ wәр'а бьбә р'ожа щьвина пироз, т'ӧ шьхӧли нәкьн, бьра әв йәка нава щи-wаред wә у ньсьлед wәда бьбә qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе. 22Гава һун нане wәлате хwә бьдьрун, дәма дьруне дәве зәвийе һ'әта хьлазийе нәдьруйи[†] у сьмбьлед дьруйә к'әти т'оп нәки, вана йе к'әсиб у йе хәрибр'а бьһели. Әз Хӧдан Хwәдейе wә мә›»[+].


Щәжьна Бор'ийа

23Хӧдан Мусар'а хәбәрда у готе: 24«Зар'ед Исраелр'а хәбәр дә у бежә wан: ‹Йәке мәһа һ'әфта wәр'а бьбә р'ожа р'ьһ'әтийе, щьвина пирозә бона р'ожа биранина дәнге бор'ийе[+]. 25Т'ӧ шьхӧли нәкьн, ле бәле дийарийа шәwате Хӧданр'а биньн›».


Щәжьна Р'ожа К'әwандьне

26Хӧдан Мусар'а хәбәрда у готе: 27«Дәһе ве мәһа һ'әфта жи р'ожа к'әwандьне бә, бьра wәр'а бьбә щьвина пироз, хwә бьшкеньн та бьн у Хӧданр'а дийарийа шәwате биньн[+]. 28Wе р'ожеда т'ӧ шьхӧли нәкьн, чьмки әв р'ож бона wә р'ожа гӧнәк'әwандьне йә, wәки һун гӧнед хwә ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә бьк'әwиньн. 29Ле әwе кӧ wе р'оже хwә нәшкенә та нәбә, жь нава щьмә'та хwә гәрәке бе р'аqәтандьне. 30Ле һәгәр кәсәк wе р'ожеда шьхӧләки бькә, wи кәси әзе жь нава щьмә'та wи бьдьмә ӧндакьрьне. 31Т'ӧ шьхӧли нәкьн, бьра әв йәка нава ньсьлед wә у щи-wаред wәда бьбә qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе. 32Әв йәка бона wә мина шәмийа р'ьһ'әтийе бә, һун гәрәке евара нәһе мәһе хwә бьшкеньн та бьн, жь wе еваре һ'әта евара дьн р'ьһ'әтийа шәмийа хwә хwәй кьн».


Щәжьна Һ'олькчекьрьне

33Хӧдан Мусар'а хәбәрда у готе: 34«Т'әви зар'ед Исраел хәбәр дә у бежә wан: ‹Панздәһе ве мәһа һ'әфтада, һ'әфт р'ожа Щәжьна Һ'олькайә бона Хӧдан[+]. 35Р'ожа пешьн щьвина пироз бә, т'ӧ шьхӧли гәрәке нәкьн. 36Нава ван һ'әфт р'ожада дийарийа шәwате бьдьнә Хӧдан, р'ожа һ'әйшта wәр'а щьвина пироз бә у Хӧданр'а дийарийа шәwате биньн. Әва щьвина ә'зиз ә, т'ӧ шьхӧли нәкьн.

37Әвана нә әw щәжьнед Хӧдан, к'ижана кӧ гәрәке һун щьвинед пироз һ'әсаб кьн, wәки Хӧданр'а дийарийе шәwате, дийарийе т'әвайишәwате, дийарийе нани, qӧрбан у дийарийе сәрдакьрьне кӧ һәр йәк р'оже wанда бенә дайине, 38пештьри шәмийед Хӧдан, пештьри һ'әдийед wә, пештьри һ'әму создайинед wә, пештьри wан һ'әму дийарийед wәйә р'әзәдьлийе кӧ һуне бьдьнә Хӧдан. 39Ӧса жи панздәһе мәһа һ'әфта, гава һун дәрәмәтед ә'рде т'оп кьн, һ'әфт р'ожа щәжьна Хӧдан дәрбаз кьн, р'ожа ә'wльн у р'ожа һ'әйшта р'ожед р'ьһ'әтийе бьн[+]. 40Р'ожа ә'wльн хwәр'а бәред даред р'ьнд, ч'ьqьле даред хӧрма, ч'ьqьле даред бәлгсьх у ч'ьqьле даред бийейә дәве ава һьлдьн у һ'әфт р'ожа ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә ша бьн. 41Әве щәжьне саледа һ'әфт р'ожа Хӧданр'а дәрбаз кьн. Әва нава ньсьлед wәда qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе бә. Мәһа һ'әфтада гәрәке ве щәжьне дәрбаз кьн. 42Һ'әфт р'ожа гәрәке һ'олькада бьминьн, һәр бьнәлийе Исраеле гәрәке һ'олькада бьминә, 43wәки ньсьлед wә бьзаньбьн, гава кӧ мьн зар'ед Исраел жь Мьсьре дәрхьстьн, әw һ'олькада щи-wар кьрьн. Әз Хӧдан Хwәдейе wә мә›».

44Муса аһа щәжьнед Хӧдан зар'ед Исраелва ә'йан кьрьн.

#### 24


Хәмкьрьна бона р'уне ч'ьре у нане Хwәдер'а дайи

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у готе: 2«Т'әмийе бьдә зар'ед Исраел[†], wәки тәр'а бона р'онайе бьзьре ледайийи паqьж биньн, кӧ ч'ьра т'ьме бьшхӧлә[+]. 3Һарун гәрәке Коне Щьвинеда[†], алийе п'әр'да шә'дәтийе дәр, ч'ьре саз кә, жь еварда һ'әта сьбәһе ль бәр Хӧдан т'ьме бьшхӧлинә. Әва нава ньсьлед wәда qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе бә. 4Ч'ьре гәрәке ль сәр шәмдана[†] зер'е хальс ль бәр Хӧдан т'ьме һазьр кьн. 5Аре хас һьлди у пе wи ари донздәһ нана лехи, һәр нанәк гәрәке дӧ п'ар жь дәһә п'аред ефайе[*] бә. 6У wан дӧ щергә, шәш-шәш дайнә ль сәр т'әхте бь зер'е хальс зер'кьри ль бәр Хӧдан[+]. 7У бьхура[†] сафи дайни ль сәр һәр дӧ щерга, кӧ ль сәр нан бона Хӧдан бьбә биранин чаwа дийарийа шәwате. 8Һәр р'ожед шәмийе т'ьме донздәһ нана гәрәке алийе зар'ед Исраелда бьдьнә ль бәр Хӧдан, чаwа пәймана[†] һ'әта-һ'әтайе. 9Әванайе п'ара Һарун у кӧр'ед wи бьн, гәрәке әw вана дь щийе пирозда бьхwьн, чьмки әва бона wан жь дийарийед шәwатейә Хӧданә һәрә пироз ә. Әва qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе йә»[+].


Бәла к'ьфьрийа һьндава Хwәдеда

10Кӧр'е жьнәкә исраели кӧ баве wи мьсьри бу, чу нава зар'ед Исраел, әwи зомеда т'әви йәки исраели шәр' кьр. 11У кӧр'е wе жьна исраели к'ьфьри наве Хӧдан кьр у ньфьр' кьр, әw гьртьн анинә щәм Муса. (Наве дийа wи Шьломит бу, жь бәрәка Дан qиза Дибри). 12Әw гьрти һьштьн һ'әта кӧ qьрара Хӧдан wанва ә'йан бә[+].

13Хӧдан Мусар'а хәбәрда у готе: 14«Wи мәрьве кӧ к'ьфьри жь зоме дәрхә у һ'әмуйед кӧ бьһистьнә бьра дәстед хwә бьдьнә ль сәр сәре wи у т'әмамийа щьмә'те wи бьдьнә ль бәр кәвьра бькӧжьн[+]. 15Бежә зар'ед Исраел: ‹К'и кӧ ньфьр'а Хwәдейе хwә бькә, әwе гӧне хwә бьк'ьшинә[+]. 16К'и к'ьфьрийа наве Хӧдан бькә әw ә'сә гәрәке бе кӧштьне, т'әмамийа щьмә'те гәрәке wи бьдә ль бәр кәвьра бькӧжә. Һәгәр хәриб бә йан бьнәли, к'ижани к'ьфьри наве Хӧдан кьр әw гәрәке бе кӧштьне. 17К'и кӧ мәрьвәки хә бькӧжә, әw ә'сә гәрәке бе кӧштьне[+]. 18К'ижан кӧ һ'әйwанәки хә бькӧжә, жь бәр wи һ'әйwанива гәрә бьдә: Һ'әйwан жь бәр һ'әйwенва[+]. 19Һәгәр йәк зәдәке ль йәки дьн хә, әwи чаwа кьрийә ӧса жь ль wи бькьн:[+] 20Шкенандьн жь бәр шкенандьнева, ч'ә'в жь бә ч'ә'вва, дьран жь бәр дьранва, әwи чаwа зәдә мәрьв хьстьбә, ӧса жи гәрәке ль wи бькьн. 21Йе һ'әйwан кӧшт гәрәке жь бәрва бе дайине, ле йе мәри кӧшт гәрәке бе кӧштьне. 22Бона хәриба жи, бона бьнәлийа жи qануна wә гәрәке йәк бә, чьмки әз Хӧдан Хwәдейе wә мә›»[+].

23Муса әв йәк готә зар'ед Исраел у әw мәрьве ньфьр' кьр жь зоме дәрхьстьнә дәр у данә ль бәр кәвьра. Зар'ед Исраел ӧса кьрьн чаwа кӧ Хӧдан готьбу Муса.

#### 25


Qануна сала һ'әфта

1[•]Хӧдан[†] ль сәр ч'ийайе Синайе Мусар'а хәбәрда у готе: 2«Т'әви зар'ед Исраел[†] хәбәр дә у бежә wан: ‹Гава һун бьк'әвьнә wи ә'рде кӧ әзе бьдьмә wә, әw ә'рд гәрәке шәмийа Хӧдан хwәй кә, р'ьһ'әт бә. 3Шәш сала ә'рде хwә бьр'әшинә у шәш сала тьрийед хwә бьбьр'ә у дәрәмәта wан һьлдә,[+] 4ле сала һ'әфта[†] бона ә'рде мина шәмийа р'ьһ'әтийе бә, шәмийа Хӧдан бә. Ә'рде хwә нәр'әшини у тьрийед хwә нәбьр'и. 5Wе зәвийа кӧ ә'рде тәда хwәха дәрк'әвә нәдьруйи[†] у wан тьрийед р'әзе тәда кӧ тә нәбьр'ибьн ә'мбар нәки. Әw сал бона ә'рде сала р'ьһ'әтийе бә. 6Дәрәмәта сала р'ьһ'әтийейә хwәха дәрк'әти бьра һ'әму т'әне бьбә хӧре wә, хӧре тә, хӧламе тә, щарийа тә, п'аләйед тә у хәрибе кӧ нава тәда дьминә, 7ӧса жи һ'әму дәрәмәте ә'рде бьбә хӧре һ'әйwане тә у wан р'ә'wьред wәлате тәда.


Сала р'аwастийе

8Тӧ хwәр'а һ'әфт салед шәмийе һ'әсаб кә, аwа готи һ'әфт щара һ'әфт сал у wәхте һ'әфт салед шәмийе wе бьбә чьлнәһә сал. 9У дәһе мәһа һ'әфта бор'ийе бьди лехьстьне, әw р'ожа к'әwандьне йә т'әмамийа wәлате хwәда бор'ийе бьдьнә ледане[+]. 10Сала пенщи һун пироз кьн у ль сәр ә'рде бона һ'әму бьнәлийед сәр ә'рде азадийе ә'лам кьн. Әва wәр'а бьбә сала р'аwастийе[†]. Һәр кәс бьра вәгәр'ә һәр'ә ль сәр мьлк'е хwә, һәр кәс бьра вәгәр'ә һәр'ә нава малбәта хwә. 11Әв сала пенщи бьра wәр'а бьбә сала р'аwастийе. Нә гәрәке бьр'ашиньн нә жи чь кӧ хwәха дәрк'әтийә бьдьрун у тьрийе ль сәр к'олед нәбьр'и жи ә'мбар нәки. 12Чьмки сала р'аwастийе йә, әw бона wә пироз бә. Ә'рдеда дәрәмәте хwәха дәрк'әти бьра т'әне бьбә хӧре wә. 13Ве сала р'аwастийе һәр кәс бьра вәгәр'ә һәр'ә ль сәр мьлк'е хwә. 14Һәгәр тьштәки бьфьроши мәрьвәки, йан тьштәки жь мәрьвәки бьк'ьр'и, һәвдӧ нәхапиньн. 15Тӧ жь мәрьвәки пе wи qимәте салед майи бьк'ьр'ә, чьqас сал мабьн һ'әта сала р'аwастийе, әw жи пе һ'әсабе wан салед дьруне гәрәке бьфьрошә тә[+]. 16Чьqаси зә'ф бьн әw салед һ'әтани сала р'аwастийе, һаqаси тӧ гәрәке бьһа бьк'ьр'и, чьqаси сал һьндьк бьн һаqаси жи гәрәке qимәт кем ки, чьмки әw давежә ль сәр һ'әсабе салед нандьруне дьфьрошә тә. 17Һәвдӧ нәхапиньн, ле жь Хwәдейе хwә бьтьрсьн, чьмки әз Хӧдан Хwәдейе wә мә.

18Аwа qьраред мьн бьqәдиньн, qанунед мьн хwәй кьн у бьqәдиньн, һьнге һуне ль сәр wи ә'рди р'ьһ'әт бьжин. 19Ә'рде дәрәмәта хwә бьдә һ'әта кӧ һун т'ер бьхwьн у ль сәр жи р'ьһ'әт бьжин. 20Һәгәр һун бежьн: ‹Сала һ'әфта әме чь бьхwьн, wәки әм нәр'әшиньн у әк'ьне хwә т'оп нәкьн?› 21Сала шәша әзе хер-бәрәк'әта хwә ль сәр wәда бьшиньм, әwе р'ьсqе се сала бьдә wә[+]. 22Сала һ'әйшта һун кӧ бьр'әшиньн, һуне жь дайина дьрунед кәвьн бьхwьн һ'әта сала нәһа. Һуне жь wе дайина кәвьн бьхwьн һ'әта кӧ зәви бьгьһижьн. 23Ә'рд гәрәке һ'әта-һ'әтайе нәйе фьротане, чьмки ә'рд ә'рде мьн ә у һун жи щәм мьн хәриб у меван ьн.

24Бона т'әмамийа wи ә'рде мьлк'е хwә, гәрәке һун изьне бьдьн кӧ ә'рд пашда бе к'ьр'ине. 25Һәгәр бьрайе тә бьк'әвә дәсттәнг бә у п'арәке жь мьлк'е хwә бьфьрошә, пьсмамәки wийи незик дькарә бе, чь кӧ бьре тә фьротьбә пашда бьк'ьр'ә[+]. 26Ле һәгәр кәсәки wи т'ӧнәбә кӧ бьк'ьр'ә, ле әw хwәха р'е тер'а бьбинә, кӧ дәсте wида һәйә әw бькарьбә пашда бьк'ьр'ә. 27Һьнге бьра әw р'ожа фьротида һ'әсаб кә у бавежә ль сәр qимәте салед дәрбазбуйи, чьqас мабә ль йе к'ьр'и вәгәр'инә у мьлк'е хwә диса бьбә хwәйи. 28Ле һәгәр дәсте wида һаqас т'ӧнә бә кӧ ль wи вәгәр'инә, һьнге чь кӧ wи фьротийә дәсте йе к'ьр'ида бьминә һ'әта сала р'аwастийе, сала р'аwастийе йе к'ьр'и дур к'әвә у йе фьроти диса бьбә хwәйе мьлк'е хwә[+].

29Һәгәр йәк бажаре суркьрида маләке бьфьрошә, пәй фьротанер'а мӧхдаре саләкеда әw дькарә диса пашда бьк'ьр'ә, саләкеда изьна wи һәйә пашда һьлдә. 30Һәгәр һ'әта хьлазийа сале әw пашда нәк'ьр'ә, һьнге әw мала бажаре суркьрида һ'әта-һ'әтайе кӧр'е-кӧр'ар'а бьминә, сала р'аwастийе ль wи нәйе вәгәр'андьне. 31Ле малед гӧндайә кӧ бе сур ьн, әw мина к'әwшәне чоле бьн, әw пашда бенә к'ьр'ине, сала р'аwастийе әw бенә вәгәр'андьне. 32Ле бәле бажаред леwийада, әw малед мьлк'е wанә бажарада, леwи т'ьме дькарьн пашда бьк'ьр'ьн[+]. 33Һәгәр кәсәки мал жь леwийа к'ьр'ибә, әw мала мьлк'е wийи бажерда фьроти, сала р'аwастийе гәрәке ле бе вәгәр'андьне, чьмки нава зар'ед Исраелда малед бажаред леwийада мьлк'е wан ьн. 34У әw к'әwшәне ә'рде дора бажаред леwийа гәрәке нәйе фьротане, чьмки әw мьлк'е wани һ'әта-һ'әтайе йә.

35Һәгәр исраелик дәсттәнг бә у щәм тә бьк'әвә нькарьбә сәре хwә хwәй кә, алик'арийе бьде чаwа хәрибәки йан р'еwики, кӧ ль щәм тә бьжи[+]. 36Жь wи маш йан к'аре нәстини, жь Хwәдейе хwә бьтьрсә, кӧ әwе исраели ль щәм тә бьжи[+]. 37П'әре хwә пе сәләфа нәдейи у нане хwә жи нәдейи кӧ к'аре же һьлди. 38Әз Хӧдан Хwәдейе wә мә, кӧ һун жь wәлате Мьсьре дәрхьстьн, wәки wәлате Кәнане[†] бьдьмә wә у бьбьмә Хwәдейе wә.

39Гава йәки исраели щәм тә бьк'әвә к'әсиб бә у хwә бьфьрошә тә, тӧ wи мина хӧламтийа хӧламәки нәди хәбате[+]. 40Әw гәрәке щәм тә мина п'аләки йан хәрибәки бә, һ'әта сала р'аwастийе щәм тә бьхәбьтә[+]. 41Паше бьра әw жь щәм тә дәре, әw нәфәред хwәва вәгәр'ә бьгьһижә малбәта хwә, диса һәр'ә ль сәр мьлк'е кал-бавед хwә. 42Чьмки әw хӧламед мьн ьн, йед кӧ мьн жь wәлате Мьсьре дәрхьстьн, әw гәрәке ӧса нәйенә фьротане, чаwа кӧ хӧлам тенә фьротане[+]. 43Һ'ьшк ль сәр wи һ'ӧкӧм нәки, ле жь Хwәдейе хwә бьтьрси[+]. 44Хӧлам у хӧламокед тә кӧ һәбьн, әw гәрәке жь мьләтед дор-бәред wә бьн, жь wан хӧлам у хӧламока бьк'ьр'ьн. 45Ӧса жи зар'ед хәрибайә кӧ ль щәм wә дьминьн, жь wан дькарьн бьк'ьр'ьн у жь нәфәред wанә кӧ wәлате wәда бунә, әw бьбьнә мал у мьлк'е wә. 46Пәй хwәр'а жи wан чаwа мьлк'е wартийе зар'ед хwәр'а бьһельн, кӧ т'ьме әw хӧламе wә бьн. Ле ль сәр бьрайед хwә, зар'ед Исраел, йәк ль сәр йәки һ'ьшк һ'ӧкӧм нәкә. 47Һәгәр хәрибәк йан р'еwики щәм тә дәwләти бә, ле йәки исраели щәм wи бьк'әвә к'әсиб бә у хwә бьфьрошә wи хәрибе кӧ щәм тә дьминә, йан пьсмамәки wи хәриби, 48паше пәй хwә фьротанер'а, изьна wи һәйә кӧ әw пашда бе к'ьр'ине, жь бьратийа wи йәк дькарә wи пашда бьк'ьр'ә. 49Апе wи, йан кӧр'е апе wи, дькарьн wи бьк'ьр'ьн, йан жь пьсмамтийа wи, йан жь р'ьк'ьнйата wи дькарә wи бьк'ьр'ьн, йан һәгәр жь дәсте wива те бьра хwәха ха бьк'ьр'ә. 50Т'әви йе әw к'ьр'ийә һәq-һ'әсабе хwә р'аст кә, wе сала хwә фьротида һ'әта сала р'аwастийе, wан п'әре кӧ жь бәр хwәва стандийә бавежә ль сәр сала, бьдә wи, хwә хьлаз кә. Wәхте wи гәрәке мина wәхте п'аләки бе һ'әсабе. 51Һәгәр һе гәләк сал мабьн, wәкә wан салед майи п'әре жь бәр хwәва дайи бьдә хwә хьлаз кә. 52Ле һәгәр һьндьк сал мабьн һ'әта сала р'аwастийе, бьра һәq-һ'әсабе хwә т'әви wи бькә у wәкә wан салед майи qимәт жь бәр хwәва бьдә хwә хьлаз кә. 53Гәрәке әwе исраели мина п'аләки йәксали гьрти щәм wи бе һ'әсабе, әw дәwләтийе хәриб ль бәр ч'ә'ве тә һ'ьшк һ'ӧкӧми ль сәр wи нәкә. 54Һәгәр бь ви аwайи әw нькарьбә бе к'ьр'ине, сала р'аwастийе әw нәфәред хwәва дәре хьлаз бә[+]. 55Чьмки зар'ед Исраел хӧламед мьн ьн. Әw хӧламед мьнә жь wәлате Мьсьре дәрхьсти нә. Әз Хӧдан Хwәдейе wә мә.

#### 26


Дӧа-дьрозге ль сәр гӧһдарийе

1[•]Хwәр'а п'ута у һ'әйкәла че нәкьн, хwәр'а стуна нәдьнә сәкьнандьне, wәлате хwәда бь кәвьра тьштәки дьлqшьбандийе нәдьнә чекьрьне, бона һ'әбандьне, чьмки әз Хӧдан[†] Хwәдейе wә мә[+]. 2Р'ьһ'әтийа шәмийед мьн хwәй кьн, qәдьре пирозгәһа мьн заньбьн. Әз Хӧдан ьм[+]. 3Һәгәр һун пе qәйдә-qанунед мьн р'абьн-р'унен у т'әмийед мьн хwәй кьн у wан бьqәдиньн, 4әзе жи wәр'а баране wә'дәда бьбариньм, ә'рде дәрәмәта хwә бьдә у даред дәште жи бәред хwә бьдьн[+]. 5Бедәра wәйе бьк'ьшинә һ'әтани тьричьнине, тьричьнине жи бьк'ьшинә һ'әтани вәдан-чандьне, һуне нане хwә т'ер бьхwьн, wәлате хwәда бехоф бьжин. 6Әзе ә'дьлайе бьдьмә wәлате wә, һуне р'ьһ'әт п'алдьн, т'ӧ кәсе зә'мәте нәдә wә, р'ә'wьред хьраб әзе жь wәлет бьдьмә һьлдане у шуре wәлате wәр'а дәрбаз нәбә. 7Һуне бәри нәйаред хwә дьн, әwе пе шур ль бәр wә бьк'әвьн. 8Жь wә пенще бәри сәди дә у сәде жь wә бәри дәһә һ'әзара дә у нәйаред wәйе ль бәр wә пе шур бьк'әвьн[+]. 9Бәре мьне wәда бә, wә шин кьм зедә кьм у пәймана[†] хwә т'әви wә qәдим кьн. 10Һуне хӧрәке кәвьн бьхwьн, жь дәст йе нуда һуне йе кәвьн дәрхьнә дәр. 11Әзе коне хwә нава wәда ледьм у нәфса мьне жь wә зьвер нәбә. 12У әзе нава wәда бьгәр'ьм, әзе бьбьмә Хwәдейе wә у һуне жи бьбьнә щьмә'та мьн[+]. 13Әз Хӧдан Хwәдейе wә мә, кӧ мьн һун жь wәлате мьсьрийа дәрхьстьн, wәки нәбьнә хӧламе wан у мьн qәйде нире wә шкенандьн у һун сәрфьнйаз бьрьн[+].


Щәзайе нәгӧһдарийе

14[•]Ле һәгәр һун гӧр'а мьн нәкьн у ван һ'әму т'әмийа нәqәдиньн 15у qанунед мьн беһӧрмәт кьн, нәфса wә жь qьраред мьн зьвер бә, кӧ һун һ'әму т'әмийед мьн нәqәдиньн у пәймана мьн бьт'әр'ьбиньн. 16Һьнге жи әзе аһа сәре wә бькьм: Р'ьсасе бьшиньмә сәр wә, һ'иле у гәрме, кӧ р'онайийа ч'ә'ва кем дькьн у щанийа мерьв дьһ'әлинә дьмашинә, һуне бадиһәwа т'охьм бьр'әшиньн, чьмки дьжмьнед wәйе к'әда wә бьхwьн[+]. 17Әзе ль сәр wәда бьньһер'ьм у ль бәр ч'ә'ве дьжмьнед wә qьр'а wәйе бе, хернәхwазе wәйе һ'ӧкӧми ль сәр wә бькьн, бейи пәйк'әтьн р'әве бьк'әвә wә[+]. 18Ле һәгәр пәй һаqас тьштир'а һун гӧр'а мьн нәкьн, һьнге әзе жь бәр гӧне wәва һ'әфт щар зедә wә щәза кьм. 19Әзе к'ӧбар-бабахийа wә бьшкеньм, ә'змане wә бькьмә һ'әсьн у ә'рде wә бькьмә сьфьр[*]. 20Qәwата wәйе щики бадиһәwа п'уч' бә һәр'ә, ә'рде wәйе дәрәмәта хwә нәдә у даред ә'рде жи бәре хwә нәдьн. 21Һәгәр пәй һаqас тьштр'а жи һун мьqабьли мьн бьн у нәхwазьн гӧр'а мьн бькьн, һьнге әзе анәгори гӧне wә, һ'әфт щара зедә бәла ль сәр wәда биньм[+]. 22Р'ә'wьред чоле әзе бьшиньм ль сәр wә, әwе wә безӧр'әт бьһельн, qьр'а һ'әйwанед wә биньн, wә бьхwьн кем кьн у р'ийед wәйе вала бьн[+]. 23Һәгәр пәй ве йәкер'а жи һун ль сәр һ'ьше хwәда нәйен у мьqабьли мьн һәр'ьн, 24һьнге жи әзе мьqабьли wә бьм, жь бәр гӧне wәва әзе жи һ'әфт щара зедә бәла wә бьдьме. 25Әзе шуре һ'әйфа пәймана мьн һьлдане ль сәр wәда бьшиньн, һәгәр һун бажаред хwәда жи бьщьвьн, әзе нәхwәшийа һ'ала бьшиньмә нава wә у һуне бьк'әвьнә дәсте дьжмьн. 26Гава әз нан ль wә бькьмә һ'ьзрәт, һьнге дәһә к'ӧлфәте тәндурәкеда нане wә лехьн у пе мезине нане wә бьдьнә wә, һуне бьхwьн у т'ер нәбьн. 27Ле һәгәр пәй ван йәкар'а жи һун гӧр'а мьн нәкьн у мьqабьли мьн һәр'ьн, 28һьнге жи әзе бь һерс мьqабьли wә бьсәкьньм у жь бәр гӧне wәва һ'әфт щара зедә wә бьдьмә щәза. 29Һьнге һуне гоште кӧр' у qизед хwә бьхwьн[+]. 30Һеланед wәйә жорьн әзе wеран кьм, п'утед wәйә тә'ве әзе хьраб кьм, щьнйазед wә бьдьмә ль сәр кәрийед п'утед wәйә һурдәхwәши буйи, нәфса мьне жь wә зьвер бә. 31Бажаред wә әзе бькьмә хьрабә у пирозгәһед wә бькьмә хьки-хwәли у бина qӧрбанед wәйә бинхwәшийе әзе һьлнәдьм. 32Ә'рде wә әзе бекәс бькьм, дьжмьнед wәйә кӧ ле дьминьн wе ә'щебмайи бьн[+]. 33Әзе wә бәлайи нава мьләта кьм, шур ль пәй wә бьшиньм, wәлате wәйе бекәс бьминә у бажаред wәйе вала бьн[+]. 34Һьнге ә'рде т'әмамийа wан р'ожед валамайина хwәда, шәмийед р'ьһ'әтийа хwә дәрбаз кә, гава һун wәлате дьжмьнед хwәда бьн, һьнге ә'рде кӧ р'ьһ'әт бьминә wе шәмийед хwә дәрбаз кә[+]. 35Т'әмамийа wан р'ожед валамайина хwәда ә'рде р'ьһ'әт бә, чьмки шәмийед wәда әw р'ьһ'әт нәбуйә, гава һун ле дьман. 36Һәрч'е жь wә сах майи жи әзе wәлате дьжмьнед wанда ләрзәке бькьмә дьле wан у дәнге бәлге һ'әжйайи wе wан бьдә р'әве, ӧса wе бьр'әвьн чаwа кӧ жь бәр дәве шур у бе пәйк'әти wе бьк'әвьн. 37Чаwа жь бәр шур р'әви, wе бе пәйк'әти ль сәр һәвда бьк'әвьн у qәwата wәйе т'ӧнәбә кӧ ль бәр дьжмьн бьсәкьньн. 38Нава мьләтада һуне ӧнда бьн у ә'рде дьжмьнед wәйе wә бьхwә. 39Һәрч'е жь wә майи жи wе жь дәст беолитийе хwә wәлате дьжмьнед wәда бьһ'әльн һәр'ьн, ӧса жи дәст беолитиед кал-бавед хwә бьһ'әльн һәр'ьн. 40Ле һәгәр әwана беолитийед хwә у беолитийед кал-бавед хwә бьдьнә р'уйе хwә, кӧ чь нәһәqи һьндава мьнда кьрьнә, чаwа мьqабьли мьн сәкьнинә, 41у чьма әз мьqабьли wан чум у мьн чьма әw бьрьнә wәлате дьжмьнед wан, һәгәр һьнге дьле wани кәвьри бьшке у щәзайе беолитийа хwә бь дьл qәбул кьн. 42Һьнге әзе wе пәймана кӧ мьн т'әви Аqуб гьреда бир биньм, ӧса жи йа т'әви Исһаq у Бьраһим гьредайи бир биньм у wи wәлати жи бир биньм. 43Әw wәлат кӧ бейи wан бьминә wе шәмийед р'ьһ'әтийа хwә дәрбаз кә, чьмки жь wан вала ма, әwана гәрәке щәзайе беолитийа хwәр'а qайл бьн, кӧ wана qьраред мьн беһӧрмәт кьрьн у нәфса wан жь qәйдә-qанунед мьн зьвер бу. 44Ле бәле чаwа кӧ әwанайе wәлате дьжмьнед хwәда бьн, әзе wан т'әхсир нәкьм у жь wан зьвер набьм кӧ wан лап ӧнда кьм, кӧ пәймана хwәйә т'әви wан бьт'әр'ьбиньм, чьмки әз Хӧдан ьм, Хwәдейе wан. 45Бона wан әзе wе пәймана т'әви кал-бавед wан бир биньм, к'ижан кӧ мьн ль бәр ч'ә'ве мьләта әw жь wәлате Мьсьре дәрхьстьн кӧ бьбьмә Хwәдейе wан. Әз Хӧдан ьм. 46Әв ьн әw qәйдә-qанун, qьрар у һинкьрьнед кӧ Хӧдан ль сәре ч'ийайе Синайе пе дәсте Муса данинә навбәра хwә у зар'ед Исраел[†]».

#### 27


Qәдандьна ад-qьрара

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у готе: 2«Т'әви зар'ед Исраел[†] хәбәр дә у бежә wан: ‹Һәгәр йәк бьхwазә бь ад-qьрар кәсәки Хӧданр'а к'ьфш кә, әw гәрәке анәгори qимәте тә бе к'ьфшкьрьне[*][+]. 3Qимәткьрьна тәйә бона меред жь бистсалийе гьрти һ'әта шестсалийе, гәрәке пенщи шекьл[*] зив бә, анәгори шекьле пирозгәһе. 4Ле һәгәр әw жьн бә, qимәткьрьна тә гәрәке си шекьл бә. 5Һәгәр тӧ мәрьва жь пенщсалийе һ'әта бистсалийе qимәт ки, гәрәке тӧ qьсьме мер бист шекьли qимәт ки, ле qьсьме жьне дәһә шекьли. 6Ле жь йәкмәһе һ'әта пенщсалийе, гәрәке qьсьме мер пенщ шекьл зив qимәте ки, qьсьме жьне се шекьл зив qимәт ки. 7Ле һәгәр әw жь шестсалийе жортьр бьн, һьнге qьсьме мер панздәһ шекьли гәрәке һ'әсаб ки, ле qьсьме жьне дәһә шекьли. 8Һәгәр әw к'әсиб ә у qәwата wи нагьһижә wе qимәткьрьна тә, һьнге бьра әw ль бәр к'аһин[†] бьсәкьнә, к'аһин wи qимәт кә. К'аһин wәкә qәwата йе ад-qьраркьри qимәте wи к'ьфш кә.

9Ле һәгәр әw ад-qьрара Хӧданр'а кьри жь һ'әйwен бә у qӧрбандайинер'а qәбул ә, жь ван чь кӧ Хӧданр'а бе дайине wе пироз бә. 10Гәрәке гӧһар'тьн т'ӧнәбә, нә qәнщ хьрабр'а, нә жи хьраб qәнщр'а бьгӧһер'ә, ле һәгәр йәк һ'әйwан һ'әйwенр'а бьгӧһер'ә, һьнге гәрәке һ'әйwане ад-qьраркьри у йе т'әв гӧһар'ти һәр дӧ жи пироз һ'әсаб бьн. 11Ле һәгәр әw һ'әйwане кӧ Хӧданр'а ад-qьрар кьрийә, жь һ'әйwане нәһ'әлал ә, кӧ жь wана Хӧданр'а qӧрбан найенә дайине, һьнге гәрәке wи һ'әйwани ль бәр к'аһин бьдьнә сәкьнандьне. 12К'аһин бьра дина хwә бьдә qәнщ у хьрабийа һ'әйwан у qимәт к'ьфш кә, к'аһин чь qимәт да сәр гәрәке һаqас бә. 13Ле һәгәр әw кәсе ад-qьрар кьрийә бьхwазә пашда бьк'ьр'ә, һьнге бьра п'арәкә жь пенща бькә ль сәр qимәте к'ьфшкьри[+].

14Һәгәр йәк бьхwазә мала хwә Хӧданр'а к'ьфш кә, һьнге к'аһин бьра дина хwә бьдә һ'але мале, qәнщи у хьрабийе у qимәт к'ьфш кә, к'аһин чь qимәт да сәр гәрәке һаqас бә. 15Ле һәгәр әw кәсе к'ьфшкьри бьхwазә мала хwә пашда бьк'ьр'ә, һьнге бьра п'арәкә жь пенщ п'ара ль сәр qимәте тәйи к'ьфшкьрида зедә кә, һьнге мале wир'а бә.

16Һәгәр йәк ә'рде мьлк'е хwә Хӧданр'а к'ьфш кә, һьнге гәрәке qимәткьрьна тә wәкә qимәте т'охьме ль сәр те р'әшандьне бә, бона һомерәк[*] т'охьме щә пенщи шекьл зив бә. 17Һәгәр йәк ә'рде хwә сала р'аwастийеда[†] бьдә, бьра wәкә qимәткьрьна тә бьминә[+]. 18Ле һәгәр йәк ль пәй сала р'аwастийер'а ә'рде хwә бьдә, һьнге к'аһин гәрәке бавежә ль сәр wан сала, к'ижан кӧ һ'әта сала р'аwастийе манә, т'әви йе дайи һ'әсаб кә у жь qимәте тәйи к'ьфшкьри ньмьзтьр бә. 19У һәгәр әw бьхwазә ә'рде хwә пашда бьк'ьр'ә, һьнге бьра п'арәке жь пенща п'әрә бькә ль сәр qимәте тәйи к'ьфшкьри у әw ә'рд wир'а бьминә. 20Ле һәгәр әw ә'рд пашда нәк'ьр'ә, йан йәки дьнр'а фьроти бә, әwе иди нькарьбә пашда бьк'ьр'ә[+]. 21Әw ә'рд кӧ сала р'аwастийе аза дьбә, мина ә'рде п'ешк'ешкьри Хӧданр'а пироз бә. Әw бьбә мьлк'е к'аһина[+]. 22Ле һәгәр йәк ә'рде к'ьр'ийи нә мьлк'е хwә Хӧданр'а к'ьфш кә, 23һьнге к'аһин т'әви wи пе һ'әсабе qимәте тә һ'әсаб бькә һ'әта сала р'аwастийе у wе р'оже qимәте тәйи һ'әсабкьри мина чаwа тьштәки пироз бьдә Хӧдан. 24Сала р'аwастийе әw ә'рд ль wи те вәгәр'андьне, жь к'е һатьбу к'ьр'ине, к'ижан кӧ хwәйе wи мьлк'и буйә. 25Бьра һ'әму qимәткьрьнед тә wәкә к'аше шекьлед Пирозгәһе бьн, бист гера шекьләк[*] бә[+].

26Т'әне ньхӧрийе һ'әйwен, чаwа кӧ йе пешийе буйи п'ара Хӧдан ә, кәсәк нькарә к'ьфш кә, һәгәр щанәга бә йан пәз әw иди п'ара Хӧдан ьн[+]. 27Һәгәр әw жь һ'әйwанед нәһ'әлал ә, гәрәке пе wе qимәткьрьна тә бьк'ьр'ә у п'арәкә жь пенща жи ль сәрда зедә кә. Ле һәгәр әw пашда нәк'ьр'ә, бьра wәкә qимәткьрьна тә бе фьротане[+].

28Ле әw п'ешкешед, к'ижан кӧ мәрьв жь һәбука хwә п'ешкеши Хӧдан дькә, һәгәр инсан бә, һ'әйwан бә йан ә'рде мьлк'е wи бә, әw гәрәке нәйенә фьротане у нәйенә пашда к'ьр'ине, һәр п'ешкеш һәрә пироз ьн, әw п'ара Хӧдан ьн. 29Һәр инсане кӧ Хӧданр'а һатийә п'ешкешкьрьне, әw пашда найе к'ьр'ине, әw ә'сә гәрәке бе кӧштьне[+]. 30Һ'әму дәһәкед[†] дәрәмәта ә'рде, бәред дара п'ара Хӧдан ьн, әвана Хӧданр'а пироз ьн[+]. 31Ле һәгәр йәк бьхwазә жь дәһәкед хwә тьштәки пашда бьк'ьр'ә, бьра п'арекә жь пенща жи бькә ль сәр qимәте тьште дайи у пашда бьк'ьр'ә[+]. 32Һ'әму дәһәкед жь деwер йан пез, жь ван һ'әму һ'әйwана к'ижан бьн шьвдарер'а дәрбаз бә бе жьмаре у бьк'әвә бьн һ'әсабе дәһа, әw Хӧданр'а пироз ьн. 33Гәрәке дина хwә нәдьнә qәнщ у хьраб у жь бәр һәвва нәйенә гӧһар'тьне. Ле һәгәр йәк бьгӧһер'ә, һьнге әw жи у йа т'әв гӧһар'ти һәр дӧ жи пироз ьн, әw пашда найенә к'ьр'ине›».

34Әв ьн әw т'әмийед кӧ Хӧдан ль сәре ч'ийайе Синайе, бона зар'ед Исраел т'әми ль Муса кьр.

### ЖЬМАР

#### ЖЬМАР

ЖЬМАР


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]


Жьмар


Пешготьн

Әве к'ьтебе наве хwә: ‹Жьмар› жь дӧ щаред навньвисара щьмә'та Исраел стандийә, к'ижан кӧ wәхте р'еwитийа жь Мьсьре ә'рде Кәнанеда һатьнә навньвисаре. Бь ибрани наве ве к'ьтебе те wәлгәр'андьне, чаwа ‹Ль бәр'ийеда›. Бь ван хәбәра тек'ста ибранийә к'ьтеба Жьмар дәстпедьбә у әw дьдә к'ьфше к'идәре сәрһатийед wе qәwьми нә. Пәй wе йәкер'а гава Хӧдан ль сәре ч'ийайе Синайе qанун да щьмә'та Исраел, Муса һ'әсабе щьмә'та Исраел ньвиси, йед кӧ шер'р'а һазьр бун (һ'әсабе леwийа жи башqә), ӧса жи анәгори т'әмийа Хӧдан, чәнд qанун зедә кьрьн у щьмә'та Исраел бона чуйина wи ә'рде кӧ Хӧдан соз дабу, һазьр кьрьн (с. 1-9). Ле гава әw ль Qадеш-Барнеайе бун (алийе башура синоре Кәнане), щьмә'та Исраел жь дәст сальхед щә'сусайә дәрәw, йане ль wьр ә'савә дьжин, тьрсийан кӧ һәр'ьнә Кәнане кӧ wи ә'рди бь ә'мьре Хӧдан зәфти хwә кьн. Бона ве йәке әw һатьнә щәзакьрьне, чьл сали т'әркәсәри wе бәр'ийе бун (с. 10-19). Һ'әта һ'әму ньсьле Исраелейи кӧ нә гӧр'а Хwәдеда нә нәмьр. Пәй мьрьна wи ньсьлир'а, паше щьмә'те һеди-һеди ә'рдед дор-бәре Кәнане зәфт кьр. Бь ви аwайи исраелийа к'аре хwә кьрьн у гьһиштьнә ә'рде Моwабе, алийе р'оһьлата ч'әме Урдӧне (с. 20-36). Т'әмамийа wи зәманида, щьмә'та Исраел гәләк щара һьндава Мусада бина хwә тәнг дькьрьн у һьмбәри Хwәде р'адьбун, т'ьме бешекьр у нә сәр йа хwә бунә, чаwа ль бьнйат'а мерьв дьк'әвә. Ле гава дьбу кӧ Хӧдан мәрьвед нәгӧһдар щәза дькьр, диса һьндава мьләте хwәйи бьжартида амьн дьма, бона wан хәм дькьр, мьqабьли дьжмьнед Исраел дьсәкьни, әw сәр дьжмьн дьхьстьн. Һ'әта wи һ'алида жи, гава сәрwере мьләт, Муса у Һарун жи гӧр'а Хwәде нәдькьрьн, ле диса Хwәде сәр йа хwә бу, wи дькьр кӧ щьмә'та Исраел бьбә wи ә'рде кӧ соз дабу, бьда кал-бавед wан.

#### 1


Навньвисара Исраел

1Хӧдан[†] ль бәр'ийа Синайе Коне Щьвинеда[†] йәке мәһа дӧда, дӧсалийа зар'ед Исраелә[†] кӧ жь ә'рде Мьсьре дәрк'әтьбун, Мусар'а хәбәрда у гот:[+] 2«Т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел анәгори малбәтед wан, олк'ед wан, наве һәр мери йәко-йәко бьжмьрә[+]. 3Тӧ у Һарун һәр кәсе әскәрийер'а һазьр жь бистсалийе жортьр анәгори ордийед wан нава Исраелда бьжмьрьн. 4Т'әви wә гәрә мәрьвәк жь һәр qәбиле һәбә. Мәрьве кӧ сәрwере олк'а хwә йә. 5Әв ьн навед мәрьвед кӧ wе т'әви wә бьсәкьньн: Жь Р'убен Әлисуре кӧр'е Шьдейур[+]. 6Жь Шьмһ'ун Шьлумийеле кӧр'е Суришадай[+]. 7Жь Щьһуда Нәһшоне кӧр'е Аминадав[†][+]. 8Жь Исахар Ньт'анеле кӧр'е Суһар[+]. 9Жь Зәбулон Әлйабе кӧр'е Һ'елон[+]. 10Жь qәбила зар'ед Усьв: Жь Әфрайим Әлишамайе кӧр'е Ә'миһуд. Жь Мьнашә Гамалйеле кӧр'е Пьдаһсур[+]. 11Жь Бьнйамин Абидане кӧр'е Гидони[+]. 12Жь Дан Ахиһәзәре кӧр'е Ә'мишадай[+]. 13Жь Ашер Пагийеле кӧр'е Ок'ран[+]. 14Жь Гад Әлйасафе кӧр'е Дьһуйел[+]. 15Жь Нәфтәли Аһ'ирайе кӧр'е Әйнан»[+]. 16Әв ьн бьжартийед жь щьвине, сәрwеред qәбилед бавед wан, сәрwеред ә'лаләтед Исраел.

17Муса у Һарун әв мәрьвед бь нав к'ьфшкьри һьлдан. 18У йәке мәһа дӧда wана т'әмамийа щьвине щьванд у әw анәгори малбәтед wан, олк'ед wан, наве йед жь бистсалийе жортьр йәко-йәко жьмартьн, 19чаwа кӧ Хӧдан т'әми Муса кьр wан бьжмьрә ль бәр'ийа Синайеда.

20Зар'ед Р'убене ньхӧрийе Исраел, зӧр'әт, малбәт, олк'ед хwәва, һ'әсабе һәр мере бистсалийе жортьр, һәр кәсе әскәрийер'а һазьр, 21һ'әсабе qәбила Р'убен 46500 нәфс бун[+].

22Зар'ед Шьмһ'ун зӧр'әт, малбәт, олк'ед хwәва, һ'әсабе һәр мере бистсалийе жортьр, һәр кәсе әскәрийер'а һазьр, 23һ'әсабе qәбила Шьмһ'ун 59300 нәфс бун[+].

24Зар'ед Гад зӧр'әт, малбәт, олк'ед хwәва, һ'әсабе һәр мере бистсалийе жортьр, һәр кәсе әскәрийер'а һазьр, 25һ'әсабе qәбила Гад 45650 нәфс бун[+].

26Зар'ед Щьһуда зӧр'әт, малбәт, олк'ед хwәва, һ'әсабе һәр мере бистсалийе жортьр, һәр кәсе әскәрийер'а һазьр, 27һ'әсабе qәбила Щьһуда 74600 нәфс бун[+].

28Зар'ед Исахар зӧр'әт, малбәт, олк'ед хwәва, һ'әсабе һәр мере бистсалийе жортьр, һәр кәсе әскәрийер'а һазьр, 29һ'әсабе qәбила Исахар 54400 нәфс бун[+].

30Зар'ед Зәбулон зӧр'әт, малбәт, олк'ед хwәва, һ'әсабе һәр мере бистсалийе жортьр, һәр кәсе әскәрийер'а һазьр, 31һ'әсабе qәбила Зәбулон 57400 нәфс бун[+].

32Жь qәбила зар'ед Усьв, зар'ед Әфрайим зӧр'әт, малбәт, олк'ед хwәва, һ'әсабе һәр мере бистсалийе жортьр, һәр кәсе әскәрийер'а һазьр, 33һ'әсабе qәбила Әфрайим 40500 нәфс бун[+]. 34Зар'ед Мьнашә зӧр'әт, малбәт, олк'ед хwәва, һ'әсабе һәр мере бистсалийе жортьр, һәр кәсе әскәрийер'а һазьр, 35һ'әсабе qәбила Мьнашә 32200 нәфс бун[+].

36Зар'ед Бьнйамин зӧр'әт, малбәт, олк'ед хwәва, һ'әсабе һәр мере бистсалийе жортьр, һәр кәсе әскәрийер'а һазьр, 37һ'әсабе qәбила Бьнйамин 35400 нәфс бун[+].

38Зар'ед Дан зӧр'әт, малбәт, олк'ед хwәва, һ'әсабе һәр мере бистсалийе жортьр, һәр кәсе әскәрийер'а һазьр, 39һ'әсабе qәбила Дан 62700 нәфс бун[+].

40Зар'ед Ашер зӧр'әт, малбәт, олк'ед хwәва, һ'әсабе һәр мере бистсалийе жортьр, һәр кәсе әскәрийер'а һазьр, 41һ'әсабе qәбила Ашер 41500 нәфс бун[+].

42Зар'ед Нәфтәли зӧр'әт, малбәт, олк'ед хwәва, һ'әсабе һәр мере бистсалийе жортьр, һәр кәсе әскәрийер'а һазьр, 43һ'әсабе qәбила Нәфтәли 53400 нәфс бун[+].

44Әв ьн һ'әсабед wан мәрьвед кӧ Муса, Һарун у һәр донздәһ сәрwеред жь олк'ед Исраел кӧ жьмартьн. 45Һ'әму зар'ед Исраел анәгори олк'ед хwә, жь бистсалийе жортьр, һ'әмуйед әскәрийер'а һазьр Исраелда һатьнә жьмартьне 46у т'әмамийа һ'әсабе wан 603550 нәфс бун[+]. 47Ле леwи qәбила бавед хwәва т'әви wан нәһатьнә жьмартьне.


Борще леwийа

48Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 49«Qәбила Леwи нәжмьрә, wан т'әви зар'ед Исраел һ'әсаб нәкә. 50Ле тӧ леwийа ль сәр Коне Шә'дәтийе, ль сәр һ'әму һащәтед wе у ль сәр һ'әму тьштед wе к'ьфш кә. Әw бьра кон у һ'әму һащәтед wе бьбьн, wеда qӧльх кьн у зомед хwә дора wе лехьн. 51У чахе щигӧһастьна Коне Шә'дәтийе, леwи бьра wе һәвдьн у вәгьртьна Коне Шә'дәтийе жи бьра леwи бькьн, йәки дьн кӧ незик бә wе бе кӧштьне. 52Гава зар'ед Исраел зомед хwә лехьн, һәр кәс гәрә ль зома хwәда у һәр кәс ль бәр ала хwә бә анәгори ордийед хwә. 53Ле леwи гәрә зоме дора Коне Шә'дәтийе лехьн, wәки һерса мьн ль сәр щьвина зар'ед Исраел р'анәбә. У леwийе хwәйитийа Коне Щьвина Шә'дәтийе бькьн»[+]. 54Зар'ед Исраел анәгори wан һ'әму т'әмийед кӧ Хӧданә данә Муса, ӧса жи кьрьн.

#### 2


Щиwаркьрьна зоме

1Хӧдан[†] Муса у Һарунр'а хәбәр да у гот: 2«Зар'ед Исраел[†] бьра зомед хwә һәр кәс т'әви ала хwә, бь нишанед олк'ед хwә лехә. Әw гәрә ль дора Коне Щьвине[†] һьнәки дур зомед хwә лехьн. 3Пешийева алийе р'оавайе Щьһуда гәрә зома хwә т'әви ала хwә анәгори ордийед хwә лехә. Сәрwере зар'ед Щьһуда Нәһшоне кӧр'е Аминадав[†] бу[+]. 4Һ'әсабе ордийа wи 74600 нәфс бун.

5Р'әх wида бьра qәбила Исахар зомед хwә лехә. Сәрwере зар'ед Исахар Ньт'анеле кӧр'е Суһар бу. 6Һ'әсабе ордийа wи 54400 нәфс бун.

7Пәйр'а бьра qәбила Зәбулон бә. Сәрwере зар'ед Зәбулон Әлйабе кӧр'е Һ'елон бу. 8Һ'әсабе ордийа wи 57400 нәфс бун.

9Т'әмамийа һ'әсабе зома Щьһуда анәгори ордийед хwә 186400 нәфс бун. Әвана гәрә пешийе р'е к'әвьн[+].

10Ала зома Р'убен анәгори ордийед хwә гәрә алийе башуре бә. Сәрwере зар'ед Р'убен Әлисуре кӧр'е Шьдейур бу. 11Һ'әсабе ордийа wи 46500 нәфс бун.

12Р'әх wида бьра qәбила Шьмһ'ун зомед хwә лехә. Сәрwере зар'ед Шьмһ'ун Шьлумийеле кӧр'е Суришадай бу. 13Һ'әсабе ордийа wи 59300 нәфс бун.

14Пәйр'а бьра qәбила Гад бә. Сәрwере зар'ед Гад Әлйасафе кӧр'е Р'ьһуел бу. 15Һ'әсабе ордийа wи 45650 нәфс бун.

16Т'әмамийа һ'әсабе зома Р'убен анәгори ордийед хwә 151450 нәфс бун. Әw гәрә йе дӧда р'ек'әвьн[+].

17Һьнге wе Коне Щьвине р'е к'әвә, зома леwийа бьра нава зомада бә. Чаwа кӧ зомед хwә wе лехьн ӧса жи р'ек'әвьн. Һәр кәс щийе хwәда бә анәгори алед хwә[+].

18Ала зома Әфрайим анәгори ордийед хwә гәрә алийе р'оавайе бә. Сәрwере зар'ед Әфрайим Әлишамайе кӧр'е Ә'миһуд бу. 19Һ'әсабе ордийа wи 40500 нәфс бун.

20Р'әх wида бьра qәбила Мьнашә бә. Сәрwере зар'ед Мьнашә Гамалйеле кӧр'е Пьдаһсур бу. 21Һ'әсабе ордийа wи 32200 нәфс бун.

22Пәйр'а бьра qәбила Бьнйамин бә. Сәрwере зар'ед Бьнйамин Абидане кӧр'е Гидони бу. 23Һ'әсабе ордийа wи 35400 нәфс бун.

24Т'әмамийа һ'әсабе зома Әфрайим анәгори ордийед хwә 108100 нәфс бун. Әw гәрә йе сьсийа р'е к'әвьн[+].

25Ала зома Дан анәгори ордийед wан гәрә алийе бакӧре бә. Сәрwере зар'ед Дан Ахиһәзәре кӧр'е Ә'мишадай бу. 26Һ'әсабе ордийа wи 62700 нәфс бун.

27Р'әх wида qәбила Ашер бьра зоме лехә. Сәрwере зар'ед Ашер Пагийеле кӧр'е Ок'ран бу. 28Һ'әсабе ордийа wи 41500 нәфс бун.

29Пәйр'а бьра qәбила Нәфтәли бә. Сәрwере зар'ед Нәфтәли Аһ'ирайе кӧр'е Әйнан бу. 30Һ'әсабе ордийа wи 53400 нәфс бун.

31Т'әмамийа һ'әсабе зома Дан 157600 нәфс бун. Әw гәрә хьлазийе р'е к'әвьн анәгори алед хwә[+].

32Әв ьн һ'әсабе зар'ед Исраел анәгори олк'ед хwә. Т'әмамийа һ'әсабе зома анәгори ордийед хwә 603550 нәфс бун[+]. 33Ле леwи нә һатьнә жьмартьне т'әви зар'ед Исраел, чаwа кӧ Хӧдан т'әми ль Муса кьрьбу[+].

34Зар'ед Исраел һ'әму ӧса дькьрьн чаwа кӧ Хӧдан т'әми ль Муса кьрьбу. Wана зомед хwә анәгори алед хwә ле дьдан у ӧса жи р'е дьк'әтьн, һәр кәс т'әви малбәтед хwә анәгори олк'ед хwә.

#### 3


Навньвисара леwийайә пешьн

1Әв ьн зӧр'әтед Һарун у Муса, wе р'оже гава Хӧдан[†] т'әви Муса ль ч'ийайе Синайе хәбәрда. 2Әв ьн наве кӧр'ед Һарун, ньхӧрийе wи Надаб пәйр'а Абиһу, Елазар у Ит'амар,[+] 3әw к'аһинед[†] р'ункьри йед кӧ Һарун әw к'аһинтийер'а qәwин-qәдим кьрьн. 4Надаб у Абиһу ль бәр Хӧдан мьрьн, гава wан бәр'ийа Синайеда шаш[*] агьр ль бәр Хӧдан дан у әw безӧр'әт бун. Елазар у Ит'амар ль бәр ч'ә'ве Һаруне баве хwә к'аһинти дькьрьн[+].

5Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 6«Qәбила Леwи бинә у ль бәр Һаруне к'аһин бьдә сәкьнандьне кӧ бәрдәстийа wи бькьн[+]. 7Бьра әw борще нобәдарийе бона wи у һ'әму щьвине ль бәр Коне Щьвине[†] бьqәдиньн, хьзмәтк'арийа пирозгәһе бькьн. 8Хwәйитийа һәр тьштед Коне Щьвине у борще зар'ед Исраел[†] бькьн аwа готи хьзмәтк'арийа пирозгәһе бькьн. 9Тӧ гәрә леwийа бьди Һарун у кӧр'ед wи. Әw wир'а һатьнә дайине жь нава зар'ед Исраел[+]. 10Тӧ гәрә Һарун кӧр'ава к'ьфш ки бона кӧ әw qӧльхе к'аһинтийа хwә бьqәдиньн. Ле гава йәки дьн незики пирозгәһе бә, гәрә бе кӧштьне»[+].

11Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 12«Аwа мьн Леwи жь нава зар'ед Исраел һьлдан, дәwса wан һ'әму ньхӧрийед кӧ бәт'ьне вәдькьн жь нава зар'ед Исраел. Аwа леwийе бона мьн бьн 13чьмки һәр ньхӧри п'ара мьн ә. Wе р'ожа кӧ мьн һ'әму ньхӧрийед wәлате Мьсьре хьстьн һьнге мьн һ'әму ньхӧрийед Исраелда жь мерьв һ'әта һ'әйwен хwәр'а бӧһӧрти-жьбарә кьрьн. Әwе п'ара мьн бьн, әз Хӧдан ьм»[+].

14Хӧдан диса т'әви Муса ль бәр'ийа Синайеда хәбәрда, гот: 15«Зар'ед Леwи анәгори олк'ед wан, малбәтед wан бьжмьрә. Һәр qьсьме нерини жь йәкмәһе бьжмьрә». 16Муса анәгори хәбәра Хӧдан, чаwа кӧ wир'а һатьбу готьне әw жьмартьн.

17Әв бун наве зар'ед Леwи: Гершон, Qоһат' у Мерари[+]. 18Әв жи наве зар'ед Гершон ә, малбәтед wанва: Либни у Шими. 19Зар'ед Qоһат' жи малбәтед wанва әв ьн: Ә'мрам, Исһар, Һеброн у Узиел. 20Зар'ед Мерари малбәтед wанва әв ьн: Маһ'ли у Муши. Әвана малбәтед леwийа нә анәгори олк'ед wан.

21Малбәта либни у малбәта шими дьгьһижьнә Гершон. Әвана малбәтед гершонийа нә. 22Һ'әсабе wан, аwа готи һ'әсабе һәр qьсьме нерини жь йәкмәһе 7500 нәфс бун. 23Малбәтед гершонийа бьра пьшт пирозгәһе, аwа готи алийе р'оавайе, зома хwә лехьн[+]. 24Сәрwере олк'а гершонийа Әлйасафе кӧр'е Лайел бу. 25Борще зар'ед Гершон ль Коне Щьвинеда хwәйитийа Пирозгәһ, сәргьра сәр гьртьне у сәрк'еша wе у п'әр'да бәр дәре Коне Щьвине йә,[+] 26п'әр'дед һ'әwше у п'әр'да бәр дәре һ'әwше кӧ дора пирозгәһ у горигәһе[†] йә, ӧса жи һәбьнед wе, ӧса жи һ'әму шьхӧле wе йә. 27Малбәта ә'мрамийа, малбәта Исһарийа, малбәта һебронийа у малбәта узиелийа дьгьһижьнә Qоһат'. Әвана малбәтед qоһат'ийа нә. 28Һ'әсабе һәр qьсьме нерини жь йәк мәһе 8600 нәфс бун. Вана хwәйитийа щийе пироз дькьр. 29Малбәтед зар'ед Qоһат' бьра зомед хwә алийе башура пирозгәһе лехьн. 30Сәрwере олк'а малбәтед qоһат'ийа Әлисафане кӧр'е Узиел бу. 31Борще хwәйитийа wан: сьндоq, сьфьрә, шәмдан[†], горигәһ у һащәтед пироз бона хәбата wан, ӧса жи п'әр'дә у һ'әму шьхӧле wе нә[+]. 32Сәроке сәрwеред леwийа Елазаре кӧр'е Һаруне к'аһин бу. Әw сәрwере wан бу йед кӧ хwәйитийа щийе пироз дькьрьн[+].

33Малбәта маһ'лийа у малбәта мушийа дьгьһижьнә Мерари. Әвана малбәтед меарийа нә. 34Һ'әсабе һәр qьсьме нерини жь йәкмәһе 6200 нәфс бун. 35Сәрwере олк'а малбәтед Мерари Сурийеле кӧр'е Абихайил бу. Әw бьра алийе бакӧра пирозгәһе зоме хwә лехьн. 36Борще хwәйитийа кӧр'ед Мерари: Читед пирозгәһе, дәстуйе wе, стунед wе, бьнгәһед wе, һ'әму һащәтед wе у һ'әму шьхӧле wан,[+] 37ӧса жи стунед дора һ'әwше, бьнгәһед wан, сьнгед wан у һәбьнед wан ә.

38Муса, Һарун у кӧр'ед wи зомед хwә бьра алийе р'оһьлата пирозгәһе, пешбәри Коне Щьвине лехьн. Әw гәрә хwәйитийа щийе пироз бькьн бона бехофийа зар'ед Исраел. Гава йәки дьн незик бә, гәрә бе кӧштьне. 39Муса у Һарун анәгори хәбәра Хӧдан һ'әму леwи анәгори малбәтед wан жьмартьн. Һ'әсабе һ'әму qьсьме нерини жь йәкмәһе 22000 нәфс бун[+].


Леwи жь бәр ньхӧрийе Исраелва тенә дайине

40Хӧдан готә Муса: «Һ'әму ньхӧрийед qьсьме нерини зар'ед Исраел жь йәкмәһе бьжмьрә. Р'әqәма навед wан чекә. 41У леwийа дәwса һ'әму ньхӧрийе зар'ед Исраел мьнр'а к'ьфш кә ӧса жи һ'әйwане леwийа дәwса һ'әму ньхӧрийе һ'әйwане зар'ед Исраел. Әз Хӧдан ьм». 42Муса һ'әму ньхӧрийед зар'ед Исраел жьмартьн, чаwа кӧ Хӧдан т'әми ль wи кьрьбу. 43Һ'әсабе һ'әму ньхӧрийе qьсьме нерини йәк мәһи у жор анәгори р'әqәма навед wан 22273 нәфс бун.

44Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 45«леwийа дәwса һ'әму ньхӧрийе зар'ед Исраел к'ьфш кә ӧса жи һ'әйwане леwийа дәwса һ'әйwане wан. У леwийе п'ара мьн бьн, әз Хӧдан ьм. 46У бона ван 273 ньхӧрийед зар'ед Исраел кӧ жь леwийа зедәтьр ьн, 47жь бәр wан һәр кәсива пенщ шекьли[*] һьлдә, анәгори шекьле пирозгәһе кӧ бист гер[*] ә[+]. 48У әw п'әре бәр йед зедәва дайи бьдә Һарун у кӧр'ед wи». 49Муса п'әре жь бәрвадайи бона йе жь леwийа зедәтьр һьлдан, 50аwа готи әwи жь ньхӧрийед зар'ед Исраел 1365 шекьл анәгори шекьле пирозгәһе һьлдан. 51Муса әв п'әред бәрвадайине анәгори хәбәра Хӧдан, чаwа кӧ Хӧдан т'әми дабу Муса, данә Һарун у кӧр'ед wи.

#### 4


Борще малбәтед леwийа

1Хӧдан[†] Муса у Һарунр'а хәбәрда у гот: 2«Зар'ед Qоһат' анәгори малбәтед wан у олк'ед wан жь нава зар'ед Леwи бьжмьрә, 3аwа готи һәр кәсе жь сисалийе һ'әта пенщисалийе к'ижан qӧльхкьрьнер'а һазьр ә, кӧ хәбата Коне Щьвине[†] бькә[+]. 4Шьхӧле зар'ед Qоһат' ль Коне Щьвине хwәйитийа тьштед һәрә пироз ә. 5Wәхте р'ек'әтьна зоме Һарун у кӧр'ед wи бьра бен п'әр'да навбьр'ийе вәкьн у бь wе Сьндоqа Пәймане[†] бьньхемьн. 6Бь сәрк'еша жь ч'әрме га-мә'сийа әw бьньхемьн, тәже шин бавежьнә сәр у дәстуйа тер'а дәрбаз кьн[+]. 7Тәже шин бавежьнә сәр т'әхте нане Хwәдер'а дайи[†] у сьнийа, т'аса, к'аса, щер'ед бона дийарийа сәрдакьрьне дайньнә сәр. У нане кӧ һәр т'ьм сәр ә ль бәр Хӧдан, гәрә ль сәр жи бьминә. 8Тәже сори гәвәз бавежьнә ль сәр wан, бь сәрк'еша жь ч'әрме га-мә'сийа wе бьньхемьн у дәстуйа тер'а дәрбаз кьн. 9Бьра әw тәже шин һьлдьн шәмдан[†], ч'ьред wе, дәстькед wе, сьнийед wе у һ'әму дәрданед бона бьзьре wе кӧ бона шәмдан дьдьнә хәбате, бьньхемьн. 10Wе у һ'әму һащәтед wе бь сәрк'еша жь ч'әрме га-мә'сийа бьп'еч'ьн у дайньнә ль сәр чите. 11Тәже шин бавежьнә ль сәр горигәһа[†] зер'ин у бь сәрк'еша жь ч'әрме га-мә'си бьньхемьн у дәстуйа тер'а дәрбаз кьн. 12Һ'әму һащәтед бона хәбата щийе пироз һьлдьн, дайньнә ль нава тәже шин, бь сәрк'еша жь ч'әрме га-мә'сийа бьньхемьн у дайньнә ль сәр чите. 13К'озийа горигәһе т'әмьз кьн у тәже сори гәвәз бавежьнә ль сәр. 14У һ'әму һащәтед wейә хәбате дайньнә ль сәр wе: Сьнийа, гоштгьра, мәр'ька у т'әшта аwа готи һ'әму һащәтед горигәһе. Сәрк'еша жь ч'әрме га-мә'сийа бавежьнә ль сәр у дәстуйа тер'а дәрбаз кьн. 15Гава Һарун у кӧр'ед wи ньхамтьна щийе пироз у һәр тьштед щийе пироз хьлаз кьн, wәхте р'ек'әтьна зоме зар'ед Qоһат' wе бен кӧ һьлдьн, ле бьра әw дәст нәдьнә пирозийе wәки нәмьрьн. Әв ә баре зар'ед Qоһат' ль Коне Щьвине.

16Елазаре кӧр'е Һаруне к'аһин[†] щабдаре: Бьзьре бона р'онайе, бьхура[†] бинхwәш, дийарийа нанийә[†] һәр гав, р'уне р'ункьрьне йә. Щабдаре т'әмамийа пирозгәһе у һәр тьштед навда, ӧса жи Щийе Пироз у һащәтед wе йә»[+].

17Хӧдан Муса у Һарунр'а хәбәр да у гот: 18«Һаш жь хwә һәбә qәбила малбәтед qоһат'ийа жь нава леwийа нәйе ӧндакьрьне. 19Аwа һун чь гәрә бона wан бькьн кӧ әw сах бьминьн у нәмьрьн гава әw незики Щийе Һәри Пироз бьн: Һарун у кӧр'ед wи бьра бен у һәр кәси ль бәр хәбата wи у борще wи бьдьнә сәкьнандьне. 20Каһати т'ӧ щар бәри ньхамтьна тьштед пироз бьра нәк'әвьне кӧ бьбиньн, wәки нәмьрьн».

21Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 22«Зар'ед Гершон жи анәгори олк'ед wан у малбәтед wан бьжмьрә, 23аwа готи һәр кәсе жь сисалийе һ'әта пенщисалийе кӧ qӧльхкьрьнер'а һазьр ә шьхӧле Коне Щьвине бькә, бьжмерә. 24Әв ә хәбата малбәтед гершонийа, чь гәрә бькьн у чь һьлдьн:[+] 25Әw гәрә тәже пирозгәһе, Коне Щьвине у сәргьра wе, сәрк'еша жь ч'әрме га-мә'сийа кӧ ль сәр ә у п'әр'да ль бәр дәре Коне Щьвине, 26п'әр'дед һ'әwше, п'әр'да бәр дәре һ'әwше кӧ дора пирозгәһ у горигәһе йә, һәбьнед wан у һ'әму һащәтед бона хәбата wан һьлдьн. У һәр шьхӧле кӧ бона ван тьшта лазьм ә бьра әw бькьн. 27Һ'әму хәбата зар'ед гершонийа, аwа готи һәр чь кӧ әw һьлдьн у һәр чь кӧ әw бькьн, әw гәрәке бь готьна Һарун у кӧр'ед wи бе кьрьне. Һәр тьштед һьлдане бькьнә бьн сә'витийа wан. 28Әв ә хәбата малбәтед зар'ед гершонийа Коне Щьвинеда. Әw гәрә ве йәке бь сәрwерийа Ит'амаре кӧр'е Һаруне к'аһин бькьн.

29Зар'ед Мерари анәгори малбәтед wан у олк'ед wан бьжмерә, 30аwа готи һәр кәсе жь сисалийе һ'әта пенщисалийе кӧ qӧльхкьрьнер'а һазьр ә, шьхӧле Коне Щьвине бькә, бьжмерә. 31Әв ә баре wан кӧ әw гәрә һьлдьн анәгори т'әмамийа шьхӧле wани Коне Щьвинеда, аwа готи читед пирозгәһе, дәстуйед wе, стунед wе, бьнгәһед wе,[+] 32стунед дора һ'әwше, бьнгәһед wан, сьнгед wан у һәбьнед wан у һ'әму һащәтед wан бона т'әмамийа хәбата ван тьшта. Һун наве һащәте кӧ әw гәрә һьлдьн бькьнә р'әqәм бьжмьрьн. 33Әв ә һ'әму шьхӧлед малбәтед зар'ед Мерари Коне Щьвинеда, бь сәрwерийа Ит'амаре кӧр'е Һаруне к'аһин».

34Муса, Һарун у сәрwеред щьвине зар'ед qоһат'ийа анәгори малбәтед wан у олк'ед wан жьмартьн, 35һәр кәсе жь сисалийе һ'әта пенщисалийе кӧ qӧльхкьрьнер'а һазьр ә шьхӧле Коне Щьвине бькә, 36һ'әсабе wан анәгори малбәтед wан 2750 нәфс бун. 37Әв ә һ'әсабе малбәтед Каһатийа һ'әмуйед кӧ Коне Щьвинеда дьхәбьтин, к'ижан кӧ Муса у Һарун жьмьрин, чаwа кӧ Хӧдан пе Муса т'әми кьрьбу.

38Һ'әсабе зар'ед Гершон анәгори малбәтед wан у олк'ед wан, 39һәр кәсе жь сисалийе һ'әта пенщисалийе кӧ qӧльхкьрьнер'а һазьр бу шьхӧле Коне Щьвине бькьра, 40һ'әсабе wан анәгори малбәтед wан, олк'ед wан 2630 нәфс бун. 41Әв ә һ'әсабе малбәтед зар'ед Гершон һ'әмуйед кӧ Коне Щьвинеда дьхәбьтин, к'ижан кӧ Муса у Һарун анәгори т'әмийа Хӧдан әw жьмартьн.

42Һ'әсабе малбәтед зар'ед Мерари анәгори малбәтед wан у олк'ед wан, 43һәр кәсе жь сисалийе һ'әта пенщисалийе кӧ qӧльхкьрьнер'а һазьр бу шьхӧле Коне Щьвине бькьра, 44һ'әсабе wан анәгори малбәтед wан 3200 нәфс бун. 45Әв ә һ'әсабе малбәтед Мерари к'ижан кӧ Муса у Һарун анәгори т'әмийа Хӧдан әw жьмартьн.

46Т'әмамийа леwийа анәгори малбәтед wан у олк'ед wан кӧ Муса, Һарун у сәрwеред Исраел[†] әw жьмартьн, 47һәр кәсе жь сисалийе һ'әта пенщисалийе кӧ һазьр бу шьхӧл у һьлдана Коне Щьвине бькьра, 48һ'әсабе wан 8580 нәфс бун. 49Әвана wәкә готьна Хӧдан, һәр кәс бь дәсте Муса анәгори qӧльхе хwә у барһьлдане аһа һатьнә жьмаре, чаwа кӧ Хӧдан т'әми ль Муса кьрьбу.

#### 5


Паqьжкьрьна зоме

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Ә'мьри зар'ед Исраел[†] кә кӧ һ'әмуйед к'оти[†], һ'әмуйед гәмар же дьчә у һ'әмуйед нәпаqьж кӧ дәст данә щьнйаз жь нава зоме дәрхьн[+]. 3Чаwа мер ӧса жи жьн жь зоме дәрхьнә дәр wәки әw зомед хwә, нава к'ижана әз һеwьримә нәһ'әр'ьминьн»[+]. 4Зар'ед Исраел хут ӧса кьрьн әw жь нава зоме дәрхьстьнә дәр. Чаwа кӧ Хӧдан готьбу Муса зар'ед Исраел хут ӧса кьрьн.


Жь бәр гӧнава дайин

5Хӧдан т'әви Муса хәбәрда у гот: 6«Бежә зар'ед Исраел, һәгәр мер йан жьнәк, ль бәр Хӧдан беә'сьлийе бькә, аwа готи гӧнәки һьндава йәки дьнда бькә у әw мәрьв гӧне хwә фә'м бькә,[+] 7бьра әw гӧне хwәйи кьри бьдә р'уйе хwә, бьра әw жь бәр гӧне хwәва т'ам бьдә у бьра чарика пенща жи сәрда зедәкә у бьдә wи ль бәр к'е гӧнә кьрийә[+]. 8Ле һәгәр пьсмаме wи мәрьви т'ӧнә бә[*] кӧ жь бәр гӧнәва бьдьнә wи, һьнге дайина жь бәр гӧнәва, дьгьһижә Хӧдан бона к'аһин[†], сәрда жи бәране гӧнәк'әwандьне, бь к'ижани гӧнәк'әwандьн wе бона wи бе кьрьне. 9У һ'әму һ'әдийед жь һ'әму тьштед пирозә зар'ед Исраел кӧ әwе биньнә ль щәм к'аһин, бьра п'ара wи бә. 10Тьштед пирозә һәр кәси п'ара к'аһин ьн, к'е чь кӧ бьдә wи әw п'ара wи йә».


Мере к'ӧмр'әш

11Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 12«Зар'ед Исраелр'а хәбәр дә у бежә wан: ‹Һәр мере кӧ жьна wи жь р'ийа хwә дәре у һьндава мере хwәда ширһ'әлал нибә, 13мерәк сәре хwә wер'а дайнә у әва йәка жь мере wе вәшарти бьминә, ле әw дьзива һ'әр'ьмийә, шә'дә жи мьqабьли wе т'ӧнәйә, әw нәһатийә гьртьне[+]. 14Һәгәр р'ӧһ'е к'ӧмр'әшийе бе ль сәр мере wе у әw к'ӧмр'әшийе жьна хwә бькә, жьн жи һ'әр'ьми йә, йан жи һәгәр р'ӧһ'е к'ӧмр'әшийе бе ль сәр wи у әw к'ӧмр'әшийе жьна хwә бькә ле жьн нә һ'әр'ьмийә, 15бьра мер жьна хwә бинә ль щәм к'аһин. Бьра бона wе qӧрбане бьдә аwа готи п'арәк жь дәһа ефа[*] аре щәһә, ле бьра р'ун нәр'ежә ль сәр wе у нә жи бьхуре[†], чьмки әв дийарийа нанийә[†] к'ӧмр'әшийе йә, дийарийа нанийә биранине йә бона ә'йанкьрьна нәһәqийе[+]. 16К'аһин бьра wе бьбә у ль бәр Хӧдан бьдә сәкьнандьне. 17К'аһин бьра ава пироз бькә дәрдана ахин, аха ә'рде Коне Шә'дәтийе[†] һьлдә у бькә нава wе аве. 18Пәйр'а к'аһин бьра жьне ль бәр Хӧдан бьдә сәкьнандьне у лач'ька сәре wе вәкә[*], дийарийа нанийә биранине бьдә дәсте wе аwа готи дийарийа нанийә к'ӧмр'әшийе. Ле дәсте к'аһинда жи гәрә ава тә'лә ньфьр' кьрьне һәбә. 19К'аһин гәрә wе бьдә сонде у бежә жьне: ‹Һәгәр т'ӧ мери сәре хwә тәр'а данәнийә хенщи мере тә йан һәгәр тӧ р'ийа хwә дәрнәк'әтийи, нәһ'әр'ьмийи, тӧ азайи жь ве ава тә'лә ньфьр' кьрьне, 20ле һәгәр тӧ жь бьн qоле мере хwә дәрк'әтийи, һ'әр'ьмийи у мерәки дьн хенщи мере тә сәре хwә тәр'а данийә...› 21(Һьнге бьра к'аһин жьне бь сонда ньфьр'е бьдә сонде у бежә жьне) ‹...бьра Хӧдан тә бькә ньфьр' у сонд ль нава мьләте тәда, бь дайина Хӧдан бәт'ьне тә п'уч' бә у зьке тә жи бьwәрьмә. 22Бьра әва ава һанә ньфьр' кьрьне бьк'әвә зьке тә wәки зьке тә бьwәрьмә у бәт'ьне тә жи п'уч' бә›. Бьра жьн жи бежә: ‹Амин[†], амин›[+]. 23К'аһин бьра ван ньфьр'а ль сәр к'ахазе бьньвисә у ль ава тә'лда бьшо р'әсит кә[*]. 24У ава тә'лә ньфьр' кьрьне бьдә жьне кӧ вәхwә, ава ньфьр' кьрьне wе бьк'әвә зьке wе у wе тә'лайе пешда бинә. 25Паше к'аһин бьра жь дәсте жьне дийарийа нанийә к'ӧмр'әшийе һьлдә, wе дийарийа нани ль бәр Хӧдан бьһ'әжинә у wе дайнә ль сәр горигәһе[†]. 26К'аһине к'ӧлмәке жь wе дийарийа нанийә биранине һьлдә у ль сәр горигәһе агьршәwати кә у паше әwе аве ль жьне бьдә вәхwарьне. 27К'әнге әw жьне бь wе аве бьдә вәхwарьне һәгәр әw һ'әр'ьмибә, мере хwәр'а ширһ'әлал нибуйә әw ава ньфьр' кьрьне зьке wеда wе тә'лайе пешда бинә у зьке wе wе бьwәрьмә, бәт'ьне wе п'уч' бә у әw жьне ль нава мьләте хwәда бьбә ньфьр' лебуйи. 28Ле һәгәр әw жьна нә һ'әр'ьмийә, һ'әлал ә, әwе аза бә wе бькарьбә зар'а бинә›». 29Әва һинкьрьна бона к'ӧмр'әшийе йә, гава жьн бьн qоле мере хwә дәре у бьһ'әр'ьмә, 30йан жи һәгәр р'ӧһ'е к'ӧмр'әшийе бе ль сәр мер у әw к'ӧмр'әшийе ль жьна хwә бькә у жьна хwә бьбә ль бәр Хӧдан, һьнге к'аһине һ'әму анәгори ве һинкьрьне бькә. 31Мере бесущ бә жь гӧна, ле жьне бона гӧне хwә сущдар бә.

#### 6


Qануна бона нәзирийе

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Зар'ед Исраелр'а[†] хәбәр дә у бежә wан: ‹Һәгәр мер йан жьн бона нәзирийе дьхwазә ад-qьрар кә, кӧ әw бьбә нәзире Хӧдан, 3Гәрәке әw хwә жь шәрав у араqе дур бьгьрә, сьрка шәраве у сьрка араqе вәнәхwә, т'ӧ щар жь тьште тьрийа чекьри вәнәхwә у нә тьрийе гьһишти бьхwә у нә жи к'ьшмиша. 4Һ'әму р'ожед нәзирийа хwәда, әw гәрәке һәр тьште жь тьрийа чекьри нәхwә, жь дәндькада гьрти һ'әта qалька. 5Һ'әму р'ожед ад-qьрарейә нәзирийа хwәда, гәрәке дузан сәре wи нәк'әвә, һ'әта т'әмамбуна р'ожед кӧ әwи хwә Хӧданр'а нәзир кьрийә әw бьра пироз бә, п'ор'е сәре хwә бьра бьһелә дьреж бьн. 6Һ'әму р'ожед кӧ wи хwә Хӧданр'а нәзир кьрийә әw бьра незики т'ӧ щьнйази нәбә,[+] 7нә щьнйазе баве хwә, нә дийа хwә, нә бьре хwә нә жи хушка хwә. Һ'әта бона мьрьна wан жи әw бьра паqьжийа хwә нәһ'әр'ьминә, чьмки нәзирийа бона Хwәдейе wи ль сәр сәре wи йә. 8Һ'әму р'ожед wийә нәзирийе бьра әw Хӧданр'а пироз бә.

9Ле һәгәр йәк ньшкева ль бәр wи бьмьрә у әw сәре хwәйи нәзирийе бьһ'әр'ьминә, һьнге әw гәрә п'ор'е хwә р'ожа хwәйә паqьжбуне кӧр' кә. Р'ожа һ'әфта бьра әw п'ор'е хwә кӧр' кә 10у ль р'ожа һ'әйшта бьра дӧ фатьмока йан жи дӧ щущукед кәwа бинә ль бәр дәре Коне Щьвине[†] ль щәм к'аһин[†][+]. 11К'аһине йәки бьдә чаwа дийарийа гӧнәк'әwандьне йе дьне жи чаwа дийарийа т'әвайишәwате[†] у wи жь гӧнәйе wийи бона дәстдайина йе мьри бьк'әwинә. Ль wе р'оже сәре wи пироз бькә. 12У диса р'оже хwәйә нәзирийе Хӧданр'а к'ьфш кә, бәрхәки йәксали Хӧданр'а бьдә чаwа дийарийа жь бәр нәһәqийева. Р'ожед wийә бәри ве йәке ӧнда дьбьн, чьмки нәзирийа wи һ'әр'ьмийә.

13Әв ә qануна бона нәзирийе: Чахе р'ожед нәзирийа wи т'әмам бьн, бьра wи биньнә ль бәр дәре Коне Щьвине. 14Әwе дийарийа хwә бәрхәки йәксалийи бе qӧсур Хӧданр'а т'әвайишәwат кә у бәрхәкә мейә йәк салийә бе qӧсур бона паqьжбуне дийари кә, ӧса жи бәранәки бе qӧсур бона дийарийа һәләqәтийе[†] бьдә,[+] 15сәлә нане бе һәвиртьр'шк, аwа готи к'атед жь аре хас р'унда стьрайи у лошед бе һәвиртьр'шкә сәр р'ункьри, т'әви дийарийа wанә нани у дийарийа wанә вәхwарьне бьдә[+]. 16К'аһин бьра ван дайнә ль бәр Хӧдан у дийарийа wийә паqьжбуне у т'әвайишәwате бьдә. 17Ле бәран т'әви сәла нане бе һәвиртьр'шк чаwа дийарийа һәләqәтийе бьдә Хӧдан, ӧса жи к'аһин бьра дийарийа wийә нани у вәхwарьне бьдә. 18Һьнге йе нәзир ль бәр дәре Коне Щьвине п'ор'е хwәйи нәзирийе кӧр' кә. П'ор'е сәре хwәйи нәзирийе һьлдә у дайнә ль сәр агьре бьне дийарийа һәләqәтийе. 19К'аһин жи бьра пила бәране к'әланди, к'атәки бе һәвиртьр'шк, лошәки бе һәвиртьр'шк жь сәле һьлдә у бьдә дәстед нәзир, пәй кӧр'кьрьна п'ор'е нәзирийа wир'а[+]. 20К'аһин гәрә wан чаwа дийарийа һ'әжандьне[†] ль бәр Хӧдан бьһ'әжинә, әва йәка пироз ә у п'ара к'аһин ә т'әви синге дийарийе у пиле дийарийе. Пәйр'а нәзир дькарә шәраве вәхwә[+]. 21Әв ә qануна бона нәзирийе. Ле һәгәр әw ад-qьрар дькә кӧ ль сәр qануна нәзирр'а һ'әдике зедә бьдә Хӧдан, чь кӧ жь дәсте wива те, әw гәрә хут ӧса бькә, чаwа кӧ ад-qьрар кьр бә›».


Бьмбарәкийа к'аһин

22Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 23«Һарун у кӧр'ед wир'а хәбәр дә, бежә: ‹Аһа зар'ед Исраел бьмбарәк кьн, бежьнә wан:[+]

24Бьра Хӧдан тә бьмбарәк кә
у хwәйи кә![+]
25Бьра ч'ә'ве Хӧдан ль сәр тә бә
у р'ә'ме ль тә бькә![+]
26Бьра Хӧдан бәре хwә бьдә тә
у хер у хwәшийе бьдә тә!›

27Бь ви аwайи наве мьне зар'ед Исраелва бе гьредьн у әзе wан бьмбарәк кьм».

#### 7


Дийарийед сәрwеред qәбила

1Гава Муса пирозгәһ да сәкьнандьне хьлаз кьр, әw у һәр тьштед wе р'ун кьрьн у пироз кьр, һьнге горигәһ[†] у һ'әму һащәтед wе жи р'ун кьрьн у пироз кьр[+]. 2Сәрwеред Исраел[†], сәрwеред олк'ед wан, аwа готи сәрwеред qәбилед wан, йед кӧ сәрwерийа навньвисаре дькьрьн, дийари анин. 3Дийарийед хwә анинә ль бәр Хӧдан[†]: Шәш ә'рәбе гьрти, донздәһ га, һәр ә'рәбәк дӧ сәрwер бун у һәрәкир'а гак, вана әв анинә ль бәр Пирозгәһе. 4Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 5«Жь wан һьлдә, әwе бона хьзмәтк'арийа Коне Щьвине[†] бенә хәбате. Wан бьдә леwийа, һәр кәсир'а анәгори хәбата wи». 6Муса ә'рәбә у га һьлдан у әw данә леwийа. 7Дӧ ә'рәбә у чар га данә зар'ед Гершон, анәгори хәбата wан[+]. 8Чар ә'рәбә һ'әйшт га данә зар'ед Мерари, анәгори хәбата wанә бь сәрwерийа Ит'амаре кӧр'е Һаруне к'аһин[†][+]. 9Ле нәда кӧр'е Qоһат' чьмки хәбата Щийе Пироз ль сәр wан бу, wана әw гәрә ль сәр мьле хwә бьбьрана[+].

10Сәрwера дийарийа пирозкьрьна[*] горигәһе р'ожа р'ункьрьне анин. Сәрwера дийарийед хwә анинә ль бәр горигәһе. 11Хӧдан готә Муса: «Р'оже сәрwерәк бьра дийарийа хwә бинә, бона пирозкьрьна горигәһе».

12Р'ожа пешьн Нәһшоне кӧр'е Аминадав[†] жь qәбила Щьһуда дийарийа хwә ани[+]. 13Дийарийа wи әв бу: т'әштәкә зивинә 130 шекьле[*], т'асәкә зивинә 70 шекьле, анәгори шекьле пирозгәһе, һәр дӧ жи бь аре хаси р'унда стьрайи дагьрти бона дийарийа нани[†], 14кәвч'ики зер'ини 10 шекьле бьхурева[†] дагьрти,[+] 15щанәгак, бәранәк, бәрхәки йәксали бона дийарийа т'әвайишәwате[†],[+] 16нерики бона дийарийа паqьжбуне[†],[+] 17дӧ га, пенщ бәран, пенщ нери у пенщ бәрхед йәксали бона дийарийа һәләqәтийе[†]. Әва дийарийа Нәһшоне кӧр'е Аминадав бу[+].

18Р'ожа дӧда Ньт'анеле кӧр'е Суһар сәрwере Исахар дийарийа хwә ани[+]. 19Дийарийа wи әв бу: Т'әштәкә зивинә 130 шекьле, т'асәкә зивинә 70 шекьле, анәгори шекьле пирозгәһе, һәр дӧ жи бь аре хаси р'унда стьрайи дагьрти бона дийарийа нани, 20кәвч'ики зер'ини 10 шекьле бьхурева дагьрти, 21щанәгак, бәранәк, бәрхәки йәксали бона дийарийа т'әвайишәwате, 22нерик бона дийарийа паqьжбуне, 23дӧ га, пенщ бәран, пенщ нери у пенщ бәрхед йәксали бона дийарийа һәләqәтийе. Әва дийарийа Ньт'анеле кӧр'е Суһар бу.

24Р'ожа сьсийа Әлйабе кӧр'е Һ'елон сәрwере зар'ед Зәбулон ани[+]. 25Дийарийа wи әв бу: Т'әштәкә зивинә 130 шекьле, т'асәкә зивинә 70 шекьле, анәгори шекьле пирозгәһе, һәр дӧ жи бь аре хаси р'унда стьрайи дагьрти бона дийарийа нани, 26кәвч'ики зер'ини 10 шекьле бьхурева дагьрти, 27щанәгак, бәранәк, бәрхәки йәксали бона дийарийа т'әвайишәwате, 28нерик бона дийарийа паqьжбуне, 29дӧ га, пенщ бәран, пенщ нери у пенщ бәрхед йәксали бона дийарийа һәләqәтийе. Әва дийарийа Әлйабе кӧр'е Һ'елон бу.

30Р'ожа чара Әлисуре кӧр'е Шьдейур сәрwере зар'ед Р'убен ани[+]. 31Дийарийа wи әв бу: Т'әштәкә зивинә 130 шекьле, т'асәкә зивинә 70 шекьле, анәгори шекьле пирозгәһе, һәр дӧ жи бь аре хаси р'унда стьрайи дагьрти бона дийарийа нани, 32кәвч'ики зер'ини 10 шекьле бьхурева дагьрти, 33щанәгак, бәранәк, бәрхәки йәксали бона дийарийа т'әвайишәwате, 34нерик бона дийарийа паqьжбуне, 35дӧ га, пенщ бәран, пенщ нери у пенщ бәрхед йәксали бона дийарийа һәләqәтийе. Әва дийарийа Әлисуре кӧр'е Шьдейур бу.

36Р'ожа пенща Шьлумийеле кӧр'е Суришадайе сәрwере зар'ед Шьмһ'ун ани[+]. 37Дийарийа wи әв бу: Т'әштәкә зивинә130 шекьле, т'асәкә зивинә 70 шекьле, анәгори шекьле пирозгәһе, һәр дӧ жи бь аре хаси р'унда стьрайи дагьрти бона дийарийа нани, 38кәвч'ики зер'ини 10 шекьле бьхурева дагьрти, 39щанәгак, бәранәк, бәрхәки йәксали бона дийарийа т'әвайишәwате, 40нерик бона дийарийа паqьжбуне, 41дӧ га, пенщ бәран, пенщ нери у пенщ бәрхед йәксали дийарийа һәләqәтийе. Әва дийарийа Шьлумийеле кӧр'е Суришадай бу.

42Р'ожа шәша Әлйасафе кӧр'е Дьһуйеле сәрwере зар'ед Гад ани[+]. 43Дийарийа wи әв бу: Т'әштәкә зивинә 130 шекьле, т'асәкә зивинә 70 шекьле, анәгори шекьле пирозгәһе, һәр дӧ жи бь аре хаси р'унда стьрайи дагьрти бона дийарийа нани, 44кәвч'ики зер'ини 10 шекьле бьхурева дагьрти, 45щанәгак, бәранәк, бәрхәки йәксали бона дийарийа т'әвайишәwате, 46нерик бона дийарийа паqьжбуне, 47дӧ га, пенщ бәран, пенщ нери у пенщ бәрхед йәксали бона дийарийа һәләqәтийе. Әва дийарийа Әлйасафе кӧр'е Дьһуйел бу.

48Р'ожа һ'әфта Әлишамайе кӧр'е Ә'миһуде сәрwере зар'ед Әфрайим ани[+]. 49Дийарийа wи әв бу: Т'әштәкә зивинә 130 шекьле, т'асәкә зивинә 70 шекьле, анәгори шекьле пирозгәһе, һәр дӧ жи бь аре хаси р'унда стьрайи дагьрти бона дийарийа нани, 50кәвч'ики зер'ини 10 шекьле бьхурева дагьрти, 51щанәгак, бәранәк, бәрхәки йәксали бона дийарийа т'әвайишәwате, 52нерик бона дийарийа паqьжбуне, 53дӧ га, пенщ бәран, пенщ нери у пенщ бәрхед йәксали бона дийарийа һәләqәтийе. Әва дийарийа Әлишамайе кӧр'е Ә'миһуд бу.

54Р'ожа һ'әйшта Гамалйеле кӧр'е Пьдаһсуре сәрwере зар'ед Мьнашә ани[+]. 55Дийарийа wи әв бу: Т'әштәкә зивинә 130 шекьле, т'асәкә зивинә 70 шекьле, анәгори шекьле пирозгәһе, һәр дӧ жи бь аре хаси р'унда стьрайи дагьрти бона дийарийа нани, 56кәвч'ики зер'ини 10 шекьле бьхурева дагьрти, 57щанәгак, бәранәк, бәрхәки йәксали бона дийарийа т'әвайишәwате, 58нерик бона дийарийа паqьжбуне, 59дӧ га, пенщ бәран, пенщ нери у пенщ бәрхед йәксали бона дийарийа һәләqәтийе. Әва дийарийа Гамалйеле кӧр'е Пьдаһсур бу.

60Р'ожа нәһа Абидане кӧр'е Гидонийе сәрwере зар'ед Бьнйамин ани[+]. 61Дийарийа wи әв бу: Т'әштәкә зивинә 130 шекьле, т'асәкә зивинә 70 шекьле, анәгори шекьле пирозгәһе, һәр дӧ жи бь аре хаси р'унда стьрайи дагьрти бона дийарийа нани, 62кәвч'ики зер'ини 10 шекьле бьхурева дагьрти, 63щанәгак, бәранәк, бәрхәки йәксали бона дийарийа т'әвайишәwате, 64нерик бона дийарийа паqьжбуне, 65дӧ га, пенщ бәран, пенщ нери у пенщ бәрхед йәксали бона дийарийа һәләqәтийе. Әва дийарийа Абидане кӧр'е Гидони бу.

66Р'ожа дәһа Ахиһәзәре кӧр'е Ә'мишадайе сәрwере зар'ед Дан ани[+]. 67Дийарийа wи жи әв бу: Т'әштәкә зивинә 130 шекьле, т'асәкә зивинә 70 шекьле, анәгори шекьле пирозгәһе, һәр дӧ жи бь аре хwәси р'унда стьрайи дагьрти бона дийарийа нани, 68кәвч'ики зер'ини 10 шекьле бьхурева дагьрти, 69щанәгак, бәранәк, бәрхәки йәксали бона дийарийа т'әвайишәwате, 70нерик бона дийарийа паqьжбуне, 71дӧ га, пенщ бәран, пенщ нери у пенщ бәрхед йәксали бона дийарийа һәләqәтийе. Әва дийарийа Ахиһәзәре кӧр'е Ә'мишадай бу.

72Р'ожа йанздәһа Пагийеле кӧр'е Ок'ране сәрwере зар'ед Ашер ани[+]. 73Дийарийа wи әв бу: Т'әштәкә зивинә 130 шекьле, т'асәкә зивинә 70 шекьле, анәгори шекьле пирозгәһе, һәр дӧ жи бь аре хаси р'унда стьрайи дагьрти бона дийарийа нани, 74кәвч'ики зер'ини 10 шекьле бьхурева дагьрти, 75щанәгак, бәранәк, бәрхәки йәксали бона дийарийа т'әвайишәwате, 76нерик бона дийарийа паqьжбуне, 77дӧ га, пенщ бәран, пенщ нери у пенщ бәрхед йәксали бона дийарийа һәләqәтийе. Әва дийарийа Пагийеле кӧр'е Ок'ран бу.

78Р'ожа донздәһа Аһ'ирайе кӧр'е Әйнане сәрwере зар'ед Нәфтәли ани[+]. 79Дийарийа wи әв бу: Т'әштәкә зивинә 130 шекьле, т'асәкә зивинә 70 шекьле, анәгори шекьле пирозгәһе, һәр дӧ жи бь аре хаси р'унда стьрайи дагьрти бона дийарийа нани, 80кәвч'ики зер'ини 10 шекьле бьхурева дагьрти, 81щанәгак, бәранәк, бәрхәки йәксали бона дийарийа т'әвайишәwате, 82нерик бона дийарийа паqьжбуне, 83дӧ га, пенщ бәран, пенщ нери у пенщ бәрхед йәксали бона дийарийа һәләqәтийе. Әва дийарийа Аһ'ирайе кӧр'е Әйнан бу.

84Әв ә дийарийа кӧ сәрwеред Исраел бона пирозкьрьна горигәһе, р'ожа р'ункьрьна wе анин: Донздәһ т'әштед зивин, донздәһ т'асед зивин, донздәһ кәвч'ийед зер'ин. 85Һәр т'әштәкә зивин 130 шекьл бу, һәр т'асәк 70 шекьл бу, һ'әму бь һәвр'а 2400 шекьл бу, анәгори шекьле пирозгәһе. 86Донздәһ кәвч'ийед зер'ин бьхурева дагьрти, һәр кәвч'ик 10 шекьл бу, анәгори шекьле пирозгәһе, һ'әму бь һәвр'а 120 шекьл бу. 87Һ'әму һ'әйwане бона дийарийа т'әвайишәwате әв бун: Донздәһ щанәга, донздәһ бәран, донздәһ бәрхед йәксали т'әви дийарийа wанә нани. У донздәһ нери бона дийарийа паqьжбуне. 88Т'әмамийа һ'әйwане бона дийарийа һәләqәтийе әв бун: Бистчар га, шест бәран, шест нери у шест бәрхед йәксали. Әва дийарийа пирозкьрьна горигәһе бу, пәй р'ункьрьна wер'а.

89Гава Муса дьк'әтә Коне Щьвине бона кӧ т'әви Хӧдан хәбәр да, әwи дәнге кӧ wир'а хәбәр дьда, жь сәр qалп'ахе бахшандьнейи ль сәр Сьндоqа Шә'дәтийейә нава һәр дӧ херубада[†] дьбьһист. У Хӧдан т'әви wи хәбәр дьда[+].

#### 8


Ч'ьрайед шәмдане

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Һарунр'а хәбәр дә у бежә wи: ‹Гава тӧ ч'ьра саз ки, һәр һ'әфт ч'ьра гәрә пешийа шәмдане[†] р'онайи кьн›. 3Һарун хут ӧса жи кьр, әwи ч'ьрайед шәмдане пешийа wе саз кьрьн, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьр ль Муса кьрьбу. 4Шәмдан һа һатьбу чекьрьне: Жь бьнгәһа wе һ'әта кӧлиркед wе әw жь зер'е к'оланди бу. Анәгори щур'е кӧ Хӧдан нишани Муса кьрьбу хут ӧса әwи шәмдан чекьр».


Паqьжкьрьна леwийа

5Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 6«леwийа жь нава зар'ед Исраел[†] башqә кә у wан паqьж кә. 7Бона паqьжбуна wан аһа бькә: Ава паqьжкьрьне бьр'әшинә ль сәр wан, бьра әw бь дузен һ'әму пьр'ч'а ль сәр хwә һьлдьн, к'ьнщед хwә бьшон у әwе паqьж бьн[+]. 8Бьра әw щанәгаки т'әви дийарийа wийә нани жь аре хаси р'унда стьрайи һьлдьн у щанәге дӧда жи бона дийарийа паqьжбуне[†] тӧ һьлдә[+]. 9Пәйр'а леwийа бинә ль бәр Коне Щьвине[†] у т'әмамийа щьвата зар'ед Исраел бьщьвинә. 10леwийа бинә ль бәр Хӧдан у зар'ед Исраел бьра дәстед хwә дайньнә ль сәр леwийа. 11Һарун леwийа жь нава зар'ед Исраел ль бәр Хӧдан чаwа дийарийа һ'әжандьне[†] бьдә, кӧ әw бьбьнә хьзмәтк'аре хәбата Хӧдан. 12Леwи жи бьра дәстед хwә дайньнә ль сәр сәре щанәга у бона к'әwандьна леwийа йәке чаwа дийарийа паqьжбуне бьдә, йе дьн жи чаwа дийарийа т'әвайишәwате[†] Хӧданр'а. 13леwийа ль бәр Һарун у кӧр'ед wи бьдә сәкьнандьне у чаwа дийарийа һ'әжандьне бьдә Хӧдан. 14Бь ви аwайи леwийа жь нава зар'ед Исраел башqә кә. леwийе п'ара мьн бьн[+]. 15Пәй ве йәкер'а леwийе бен Коне Щьвинеда бьхәбьтьн, гава тӧ wан паqьж ки у чаwа дийарийа һ'әжандьне бьди. 16Әw т'ам жь нава зар'ед Исраел мьнр'а һатьнә дайине, жь бәр һ'әму ньхӧрийед кӧ бәт'ьне вәдькьн аwа готи һ'әму ньхӧрийед жь зар'ед Исраел мьн әw хwәр'а һьлдан[+]. 17Чьмки һ'әму ньхӧриед Исраел, жь мерьв гьрти һ'әта һ'әйwен п'ара мьн ьн. Ль wе р'ожа кӧ мьн һ'әму ньхӧрийед ә'рде Мьсьре qьр' кьрьн, мьн һьнге әw хwәр'а к'ьфш кьрьн. 18Мьн леwи жь бәр һ'әму ньхӧрийед зар'ед Исраелва һьлдан. 19У мьн леwи жь нава зар'ед Исраел данә Һарун у кӧр'ед wи, әw wанр'а һатьнә дайине бона кӧ дәwса зар'ед Исраел хьзмәтк'арийа Коне Щьвине бькьн, бона к'әwандьна гӧне зар'ед Исраел, wәки бәла ль нава зар'ед Исраел т'ӧнә бә wәхте кӧ зар'ед Исраел незики пирозийе бьн»[+].

20Муса, Һарун у т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел бона леwийа ӧса жи кьрьн. Анәгори һ'әму ә'мьред кӧ Хӧдан бона леwийа ль Муса кьрьбун, зар'ед Исраел ӧса жи кьрьн. 21леwийа хwә паqьж кьрьн, к'ьнщед хwә шуштьн у Һарун әw чаwа дийарийа һ'әжандьне ль бәр Хӧдан данә сәкьнандьне. Бона паqьжбуна wан Һарун к'әwандьн кьр. 22Пәй ве йәкер'а леwи һатьн хьзмәтк'арийа хwә бәр Һарун у кӧр'ед wи ль Коне Щьвинеда бькьн. Чаwа кӧ Хӧдан ә'мьр ль Муса кьрьбу бона леwийа, ӧса жи кьрьн.

23Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 24«Әва жь Леwийа дьк'әвә: Әw гәрәке жь бистпенщсалийе жортьр бен бьхәбьтьн, хьзмәтк'арийа Коне Щьвине бькьн[+]. 25У пенщисалийа хwәда бьра әw хьзмәтк'арийе бьһельн у иди нәхәбьтьн. 26Әw дькарьн Коне Щьвинеда бь нобәдарийе бәрдәстийа бьрайед хwә бькьн, ле хьзмәтк'арийе нәкьн. Аһа бькә бона борще стуйе леwийа».

#### 9


Щәжьна Дәрбазбуне ль бәр'ийа Синайеда

1Мәһа йәкейә сала дӧда пәй дәрк'әтьна жь ә'рде Мьсьре, Хӧдан[†] ль бәр'ийа Синайеда Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Бьра зар'ед Исраел[†] Щәжьна Дәрбазбуне[†] wә'де wеда бькьн[+]. 3Ль бәре еваре р'ожа чардәһе ве мәһе wә'де wеда, анәгори һ'әму qәйдә-qанун у qьраред wе, бькьн». 4Муса зар'ед Исраелр'а хәбәрда кӧ Щәжьна Дәрбазбуне бькьн. 5Wана Щәжьна Дәрбазбуне ль бәре еваре р'ожа чардәһе мәһа йәке ль бәр'ийа Синайеда кьрьн. Анәгори һ'әму чь кӧ Хӧдан ә'мьр ль Муса кьрьбу, зар'ед Исраел ӧса жи кьрьн.

6Һәбун мәри кӧ дәст дабунә щьнйаз у нәпаqьж бун у нькарьбун Щәжьна Дәрбазбуне wе р'оже бькьрана. Әw wе р'оже незики Муса у Һарун бун[+] 7у wан мәрьва готьнә Муса: «Әмә нә паqьж ьн чьмки мә дәст дайә щьнйаз, чьма әм гәрә хwә жь wе йәке бьгьрьн кӧ дийарийа Хӧдан wә'де wеда т'әви зар'ед Исраел нәдьн?» 8Муса готә wан: «Һәла бьсәкьньн, әз бьзаньбьм к'а Хӧдане бона wә чь ә'мьр кә».

9Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 10«Т'әви зар'ед Исраел хәбәр дә у бежә: ‹Һәгәр йәк жь wә йан жь зӧр'әта wә р'ийа дурда бә йан нәпаqьж бә чьмки дәст дайә щьнйаз, әw жи бьра Щәжьна Дәрбазбуне Хӧданр'а бькә, 11ле бьра бәре еваре р'ожа чардәһе мәһа дӧда wе бькә. Бьра бь нане шкәва у п'ьнщар'а тә'л Щәжьна Дәрбазбуне бьхwә,[+] 12жь wе һ'әта сьбәһе нәһелә, нә жи һәстуйед wе бьшкенә. Бьра анәгори һ'әму qәйдә-qанунед Щәжьна Дәрбазбуне бькә[+]. 13Һәгәр мәрьв паqьж бә у ль р'еwитийе нибә ле Щәжьна Дәрбазбуне нәкә әw нәфса гәрә жь нава мьләте хwә бе бьр'ине, чьмки дийарийа Хӧдан wә'де wеда нә дайә, әw мәрьве гәрәке гӧне хwә бьк'ьшинә. 14Һәгәр нава wәда хәрибәк бьжи у әw бьхwазә Щәжьна Дәрбазбуне Хӧданр'а бькә, бьра анәгори qәйдә-qануне Щәжьна Дәрбазбуне у qьрара wе бькә. Qәйдә-qанун бона wә, бона хәриб у бона бьналийе wи ә'рди гәрә йәк бә›»[+].


Ә'wр ль сәр Пирозгәһе

15Ль р'ожа сәкьнандьна Пирозгәһе ә'wр Пирозгәһ аwа готи Коне Щьвине[†] ньхамтьбу у еварда һ'әта сьбәһе әw мина агьр ль сәр Пирозгәһе бу[+]. 16Һәр гав ӧса бу: Р'оже ә'wр әw дьньхамт, шәве жи әw мина агьр бу. 17Һәр щар гава ә'wр жь сәр кон р'адьбу һьнге зар'ед Исраел р'е дьк'әтьн у ль wи щийе кӧ ә'wр датини ль wьр зар'ед Исраел зомед хwә ле дьдан[+]. 18Бь готьна Хӧдан зар'ед Исраел р'е дьк'әтьн у бь готьна Хӧдан зомед хwә ле дьдан, һ'әму р'ожед кӧ ә'wр данийа ль сәр Пирозгәһе әw ль wьр дьман. 19Гава ә'wр дьреж ль сәр Пирозгәһе бьма зар'ед Исраел гӧһ дьданә нишана Хӧдан у р'е нәдьк'әтьн. 20Дьбу wәки ә'wр чәнд р'ожа ль сәр Пирозгәһе дьма. Бь готьна Хӧдан wана зомед хwә ле дьдан у бь готьна Хӧдан әw р'е дьк'әтьн. 21Дьбу wәки ә'wр жь еваре һ'әта сьбәһе дьма у сьбәһе кӧ ә'wр бьльнд дьбу әw р'е дьк'әтьн. Р'ож буйа йан шәв, гава ә'wр бьльнд буйа әw жи р'е дьк'әтьн. 22Һәгәр дӧ р'ожа, йан мәһәке, йан саләке ә'wр ль сәр Пирозгәһе бьма, зар'ед Исраел жи ль wьр дьман у р'е нәдьк'әтьн. Ле к'әнге ә'wр р'абуйа, әw һьнге р'е дьк'әтьн. 23Бь готьна Хӧдан зомед хwә ле дьдан у бь готьна Хӧдан р'е дьк'әтьн. Готьна Хӧданә бь дәсте Муса хwәйи дькьрьн.

#### 10


Дӧ бор'ийед зивин

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Хwәр'а дӧ бор'ийед зивинә к'оланди чекә, әwе тәр'а бьбьн бона газикьрьна щьвине у бона р'ек'әтьна зома. 3Гава дьреж wан һәр дӧ бор'ийа хьн т'әмамийа щьвине wе бьщьвә ль щәм тә ль бәр дәре Коне Щьвине[†]. 4Ле гава жь wан йәке хьн, сәрwер, аwа готи сәрәкед ә'лаләтед Исраел[†] wе бьщьвьнә ль щәм тә. 5Ле һәгәр һун кьн лехьн һьнге зомед алийе р'оһьлате ледайи р'е к'әвьн[+]. 6Ле гава щара дӧда кьн лехьн һьнге зомед алийе башуре р'е к'әвьн. Әв ледана кьн бона р'е к'әтьна wан ә[+]. 7Бона щьвандьна щьвине дьреж ледьн, нә кьн. 8Зар'ед Һарунә к'аһин[†] wе бор'ийа хьн, әве wәр'а бьбә qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе ль нава зӧр'әтед wәда. 9Гава һун ль нава ә'рде хwәда һәр'ьнә шер' мьqабьли дьжмьне кӧ wәр'а дьжмьнатийе дькә, һьнге кьн бор'ийа хьн, һуне ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә бенә биранине у жь дьжмьнед хwә бенә хьлазкьрьне[+]. 10Ӧса жи р'ожа шабуна хwәда, щәжьнед хwәйә к'ьфшкьрида у дәстпебуна мәһед хwәда бор'ийа хьн, wәхте т'әвайишәwатед хwә у дийарийед хwәйә һәләqәтийе жи. Әве wәр'а бьбә чаwа биранин ль бәр Хwәдейе wә. Әз Хӧдан Хwәдейе wә мә»[+].


Р'ек'әтьна жь Синайе

11Бисте мәһа дӧдайә сала дӧда ә'wр жь сәр Пирозгәһа Шә'дәтийе бьльнд бу 12һьнге зар'ед Исраел жь бәр'ийа Синайе р'ек'әтьн чун у ль бәр'ийа Паране ә'wр дани[+]. 13Әв щара пешийе бу кӧ әw ль гора готьна Хӧдан бь дәсте Муса р'ек'әтьн, 14у ала зома зар'ед Щьһуда анәгори ордийед хwә пешийе чу. Сәрwере ордийа wи Нәһшоне кӧр'е Аминадав[†] бу[+]. 15Сәрwере ордийа qәбила зар'ед Исахар Ньт'анеле кӧр'е Суһар бу. 16Сәрwере ордийа qәбила зар'ед Зәбулон Әлйабе кӧр'е Һ'елон бу. 17Ле гава Пирозгәһ дьһатә һәвдане һьнге зар'ед Гершон у зар'ед Мерари дьчун у Пирозгәһ дьбьрьн[+].

18Пәйр'а ала зома Р'убен анәгори ордийед хwә дьчу у Әлисуре кӧр'е Шьдейур сәрwере ордийа wи бу[+]. 19Сәрwере ордийа qәбила зар'ед Шьмһ'ун Шьлумийеле кӧр'е Суришадай бу. 20Сәрwере ордийа qәбила зар'ед Гад Әлйасафе кӧр'е Дьһуйел бу. 21Пәйр'а Каһати дьчун, йед кӧ тьштед пироз дьбьрьн. Пирозгәһ гәрә бәри һатьна wан бьһата вәгьртьне[+].

22Пәйр'а ала зома зар'ед Әфрайим анәгори ордийед хwә дьчу у Әлишамайе кӧр'е Ә'миһуд сәрwере ордийа wи бу[+]. 23Сәрwере ордийа qәбила зар'ед Мьнашә Гамалйеле кӧр'е Пьдаһсур бу. 24Сәрwере ордийа qәбила зар'ед Бьнйамин Абидане кӧр'е Гидони бу.

25Пәйр'а чаwа пьштгьре һ'әму зома, ала зома зар'ед Дан анәгори ордийед хwә дьчу у Ахиһәзәре кӧр'е Ә'мишадай сәрwере ордийа wи бу[+]. 26Сәрwере ордийа qәбила зар'ед Ашер Пагийеле кӧр'е Ок'ран бу. 27Сәрwере ордийа qәбила зар'ед Нәфтәли Аһ'ирайе кӧр'е Әйнан бу. 28Әв ьн qәйдед чуйина зар'ед Исраел анәгори ордийед wан. Әw бь ви аwайи дьчун.

29Һьнге Муса готә Һ'оваве кӧр'е Р'ьһуеле мьдйанийи хәзуре хwә: «Әм дьчьнә ль wи щийе кӧ Хӧдан гот: ‹Әзе wи бьдьмә wә›. Т'әви мә wәрә әме qәнщийе бона тә бькьн, чьмки Хӧдан qәнщи соз дайә Исраел»[+]. 30Ле әwи щаба Муса да: «Әз найем, ле әзе вәгәр'ьм һәр'ьмә ль ә'рде хwә у нава мәрийед хwә». 31Муса гот: «Жь к'әрәма хwә мә нәһелә, чьмки тӧ зани кӧ бәр'ийеда әм к'идәре зомед хwә ледьн, те бьби р'ебәре мә. 32Аwа һәгәр тӧ т'әви мә бейи, әw qәнщийа кӧ Хӧдане бона мә бькә, әме жи бона тә бькьн».

33Ӧса әw жь ч'ийайе Хӧдан р'ийа се р'ожа чун. Сьндоqа Пәймана[†] Хӧдан жи пешийа wанва р'ийа се р'ожа дьчу, wәки щийе р'ьһ'әтбуне wанр'а р'ач'ә'в кә. 34Ә'wре Хӧдан р'оже ль сәр wан бу чахе әw жь зоме р'едьк'әтьн[+].

35У дәма бьрьна сьндоqе, Муса дьгот: «Р'абә Хӧдан! У бьра дьжмьнед тә бәла бьн, йед дьжәньнә тә бьра жь бәр тә бьр'әвьн»[+]. 36Ле чахе сәкьнандьне әwи дьгот: ‹Хӧдан ль һ'әзар-һ'әзаред Исраел вәгәр'ә!›

#### 11


Бинтәнгийа Т'аберайеда

1У бу wәки щьмә'те тәнгасийеда һьндава Хwәдеда бина хwә тәнг кьр. Хӧдан[†] бьһист, һерса wи р'абу у агьре Хӧдан нава wанда алав пек'әт у п'еша зоме һ'уфи хwә кьр[+]. 2Һьнге щьмә'те һәwара хwә Муса ани. Муса бь дӧа хwә авитә Хӧдан у агьр весийа[+]. 3Наве wи щийи Муса данин Т'авә'ра[*], чьмки агьре Хӧдан ль нава wанда алав пек'әт.


Бинтәнгийа Qиброт-Һат'аwайеда

4Мьләтед башqәйә бе п'әргал нава wанда дьлһавьжи кьрьн. Зар'ед Исраел[†] жи диса гьрийан у готьн: «К'е wе гошт бьдә мә әм бьхwьн[+]? 5Те бира мә әw мә'сийед Мьсьреда кӧ мә бе һәq дьхwарьн. Ӧса жи хьйар, зәвәш, пивазок, пиваз у сир. 6Ле ньһа нәфса мә ч'ьла буйә, т'ӧ тьшт т'ӧнә, т'әне манайә ль бәр ч'ә'вед мә»[+].

7(Мана[*] жи мина жь к'ома т'охьме мехьке бу, р'әнге wе жи мина бьдолахе[†] бу. 8Щьмә'т дьгәр'ийа, т'оп дькьрьн у бь дәстар' дьһеран, йан жи щонида дьк'ӧтан, бәрошда дьк'әландьн у жь wе к'атә чедькьрьн. Тә'ма wе мина тә'ма к'ате р'ун бу[+]. 9У гава шәв qьр'авийе ль нава зоме дадани, манайе жи сәрда датини).

10Муса бьһист wәки щьмә'т нәфәред хwәва, һәр кәс ль бәр дәре коне хwә, дьгьри. Һьнге һерса Хӧдан гәләки р'абу, кьрьна ван ль сәр Муса жи гьран р'уньшт. 11Муса готә Хӧдан: «Тә чьма ә'вде хwә авитә нава охьрмед гьран? Чьма мьн к'әрәм ль бәр ч'ә'вед тә нә дит? Тә чьма нире һ'әму ви мьләти авитә стуйе мьн? 12Дьбә әз ви мьләтида пе мамә, йан әw жь мьн дьне к'әтьнә, wәки тӧ мьнр'а дьбежи: ‹Wан һ'әмеза хwәда бьбә›, чаwа дәстдәргуш зар'а ширхӧр дьбә, һ'әта wи ә'рде кӧ тә бавед wанр'а сонд хwарийә? 13Әзе гошт жь кӧ биньм wәки бьдьмә т'әмамийа ви мьләти? Чьмки әw ль бәр мьн дьгьрин, дьбежьн: ‹Гошт бьдә мә әм бьхwьн!› 14Әз нькарьм т'әне т'әмамийа ви мьләти бьбьм, чьмки гьран ә бона мьн![+] 15Wәки тӧ ӧса тини сәре мьн, дьһа р'ьнд ә мьн бькӧжә, һәгәр мьн ль бәр ч'ә'вед тә к'әрәм дитийә. Әзе бәләнгазийа хwә нәбиньм!»[+]


Һ'әфте р'успи

16Хӧдан готә Муса: «Жь нава р'успийед Исраел мьнр'а һ'әфте мәрьви бьбьжерә, йед кӧ тӧ зани әwә р'успи у сәрwеред мьләт ьн. Wана бинә ль Коне Щьвине[†] у бьра әw ль wьр т'әви тә бьсәкьньн[+]. 17Әзе жи пәйа бьм, ль wьр т'әви тә хәбәр дьм у жь Р'ӧһ'е кӧ ль сәр тә йә һьлдьм у дайньмә ль сәр wан. Wәки әw жи т'әви тә нире ви мьләти һьлдьбьн у тӧ т'әне һьлнәди. 18Мьләтр'а жи бежә: ‹Хwә паqьж кьн бона сьбе у һуне гошт бьхwьн, чьмки һун ль бәр Хӧдан гьрийан, wә гот: «К'е wе гошт бьдә әм бьхwьн? Чьмки ль Мьсьре мәр'а qәнщ бу». Хӧдане гошт бьдә wә һуне бьхwьн[+]. 19Нә р'ожәке һуне гошт бьхwьн, нә дӧ р'ожа, нә пенщ р'ожа, нә дәһә р'ожа, нә жи бист р'ожи, 20ле хут мәһәке, һ'әта әw фьнщьке wәр'а нәйе у мә'де wә ль һәв нәк'әвә, чьмки wә Хӧдан т'әхсир кьр, йед кӧ нава wәда йә, ль бәр wи гьрийан, гот: «Чьма әм жь Мьсьре дәрк'әтьн?»›»

21Ле Муса гот: «Мьләте кӧ әз навда мә, 600000 мер ьн, тӧ дьбежи: ‹Гошт әзе бьдьмә wан у әwе мәһәке бьхwьн›[+]. 22Һәгәр пәз-дәwар бе сәржекьрьне бона wан, гәло wе т'ера wан бькә? Йан һ'әму мә'сийед бә'ре бенә гьртьне бона wан, гәло wе т'ера wан бькә?»

23Хӧдан готә Муса: «Чьма жь дәсте Хӧдан найе? Ньһа те бьбини, хәбәра кӧ мьн готә тә, wе бе сери йан на»[+]. 24Муса дәрк'әт у хәбәред Хӧдан готә мьләт. Һ'әфте мәри жь р'успийед мьләт щьвандьн у әw ль дора Кон данә сәкьнандьне. 25У Хӧдан ль ә'wрда пәйа бу у т'әви Муса хәбәрда, жь Р'ӧһ'е ль сәр wи һьлда у дани ль сәр һ'әфте меред р'успи. Гава р'ӧһ' дани ль сәр wан, wана п'ехәмбәрти[†] кьр, ле думайи нәкьрьн. 26У ль нава зоме дӧ мәри мабун, наве йәки Әлдад бу, наве йе дьн Мейдад бу. Р'ӧһ' дани ль сәр wан жи, чьмки әw жь wан бун йед кӧ һатьбунә ньвисаре, ле дәрнәк'әтьбунә бәр Кон. Wана зомеда п'ехәмбәрти дькьр. 27Хортәк бәзи, ә'лами Муса кьр, гот: «Әлдад у Мейдад зомеда п'ехәмбәртийе дькьн!» 28Һьнге Йешуйе кӧр'е Нун, кӧ жь щаһьлтийа хwәда бәрдәстийе Муса бу, гот: «Хwәйе мьн, Муса, wан һьле!» 29Муса готә wи: «Әw тӧ дәwса мьн һ'әвсудийе дьки? Хwәзи т'әмамийа мьләте Хӧдан п'ехәмбәр буна, кӧ Хӧдан Р'ӧһ'е хwә данийа ль сәр wан». 30Муса у һ'әму р'успийед Исраел вәгәр'ийанә зоме.


Qар'итк

31Һьнге бь qьрара Хӧдан ба р'абу у qар'итк[†] жь алийе бә'ре ажотьн анинә зоме, wәкә р'ийа р'ожәке ль дора зоме у дӧ зәнд жь ә'рде бьльндтьр дьфьр'ин[+]. 32Мьләт р'абу у т'әмамийа wе р'оже, т'әмамийа wе шәве у т'әмамийа р'ожтьра дьн qар'итк дьданә һәв. Йе лапи һьндьк дәһә һомер[*] т'оп кьрьн у wана әw ль дора зоме р'ахьстьн[*]. 33Гошт һе бәр дьране wанда бу, һе нә щутьбун, гава һерса Хӧдан ль мьләт р'абу у Хӧдан бь бәлакә гәләки мәзьн ль мьләт хьст. 34У наве wи щийи данин Qиброт-Һат'аwа[*], чьмки ль wьр мәрьвед дьлһавьжи дәфьн кьрьн. 35Жь Qиброт-Һат'аwайе мьләт р'е к'әт чу Һ'асероте у әw ль Һ'асероте ман[+].

#### 12


Мәрйәм у Һарун һ'әвсуди Муса кьрьн

1Мәрйәм у Һарун мьqабьли Муса хәбәр дан, бона жьна к'ушийә[*] станди (чьмки әwи жьна к'уши стандьбу). 2Wана гот: ‹Дьбә Хӧдан[†] т'әне бь дәве Муса хәбәр да? Нә бь дәве мә жи хәбәр да?› У Хӧдан әw йәк бьһист. 3(Муса мәрьвәки гәләки шкәсти бу, жь һ'әму мәрьвед ль сәр р'уйе ә'рде гәләктьр).

4Ньшкева Хӧдан Муса, Һарун у Мәрйәмер'а хәбәр да: «Һун һәр сьсе дәренә ль Коне Щьвине[†]» у һәр сьсе жи дәрк'әтьн. 5Хӧдан ль стуна ә'wрда пәйа бу ль бәр дәре Кон сәкьни, гази Һарун у Мәрйәме кьр у әw һәр дӧ жи дәрк'әтьн. 6Хӧдан гот:

«Ньһа гӧһ бьдьнә хәбәред мьн.
Һәгәр нава wәда п'ехәмбәр[†] һәбә жи,
әз, Хӧдан дитьнокеда wива ә'йан дьбьм
у хәwнеда wир'а хәбәр дьдьм,[+]
7ле т'әви Мусайе ә'вде хwә, ӧса ниньм,
әw ль нава т'әмамийа мала мьнда йәки амьн ә[+].
8Т'әви wи әз р'у бь р'у хәбәр дьдьм,
ашкәрә, нә бь мәсәла
у әw дьлqе Хӧдан дьбинә.
Һун чаwа нәтьрсийан
кӧ мьqабьли ә'вде мьн Муса хәбәрдьн?»[+]

9Һьнге һерса Хӧдан ль wан р'абу у һьшт чу. 10Гава ә'wр жь сәр Кон чу, аwа Мәрйәм мина бәрфа сьпи бь к'отибуне[†] һатә ледане. Һарун дина хwә да Мәрйәме, ва йә әw к'оти буйә[+]. 11Һарун готә Муса: «Хwәйе мьн, һиви дькьм! Мәр'а гӧнә һ'әсаб нәкә, гӧне кӧ мә бефә'мийа хwә кьр. 12К'әрәма хwә, бьра Мәрйәм нәбә мина wи мьрийе, кӧ чахе жь бәт'ьна дийа хwә дьк'әвә, ниве qальб иди п'уч'буйи йә». 13Муса ль бәр Хӧдан гьрийа, гот: «Йа Хӧдан, к'әрәма хwә, әз т'әwаqә дькьм, wе qәнщ кә!»

14Хӧдан готә Муса: «Һәгәр баве wе т'уйи р'уйе wе бькьра, гәло һьнге әw һ'әфт р'ожа гәрә шәрмийеда нәбуйа? Бьра әw һ'әфт р'ожа жь зоме дәр бе хwәйикьрьне, пәйр'а әwе бе qәбулкьрьне»[+]. 15У Мәрйәм һ'әфт р'ожа жь зоме дәр һатә хwәйикьрьне, мьләт р'е нәдьк'әт һ'әта кӧ Мәрйәм һатә qәбулкьрьне. 16[•]Паше мьләт жь Һ'асероте р'е к'әт, һатә бәр'ийа Паране у зомед хwә ледан[+].

#### 13


Щә'сусийа Кәнане

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда гот: 2«Хwәр'а мәрьва бьшинә кӧ щә'сусийа ә'рде Кәнане[†] бькьн, к'ижани кӧ әз дьдьмә зар'ед Исраел[†]. Жь һәр qәбиләкә бавед wан мәрьвәки бьшинә, аwа готи жь сәрwере нава wанда». 3Һьнге Муса әw анәгори готьна Хӧдан жь бәр'ийа Паране шандьн. Әw һ'әму мәрьв сәрwере зар'ед Исраел бун[+]. 4Әв ьн навед wан: Жь qәбила Р'убен Шамуайе кӧр'е Зак'ур бу.

5Жь qәбила Шьмһ'ун Шафате кӧр'е Һ'ори бу.

6Жь qәбила Щьһуда К'алебе кӧр'е Йьфунәһ бу[+].

7Жь qәбила Исахар Игале кӧр'е Усьв бу.

8Жь qәбила Әфрайим Һошейайе кӧр'е Нун бу.

9Жь qәбила Бьнйамин Палтийе кӧр'е Р'афу бу.

10Жь qәбила Зәбулон Гаддийеле кӧр'е Соди бу.

11Жь qәбила Мьнашә (qәбиләкә жь Усьв) Гаддийе кӧр'е Суси бу.

12Жь qәбила Дан Ә'мийеле кӧр'е Гьмалли бу.

13Жь qәбила Ашер Сьт'уре кӧр'е Мьхайил бу.

14Жь qәбила Нәфтәли Наһ'бийе кӧр'е Вофси бу.

15Жь qәбила Гад Гәйуеле кӧр'е Махи бу.

16Әв ьн навед wан мәрьвед кӧ Муса шандьн щә'сусийа ә'рде бькьн. Муса наве Һошейайе кӧр'е Нун дани Йешу[*][+].

17Муса әw шандьн кӧ щә'сусийа ә'рде Кәнане бькьн у готә wан: «Р'абьн һәр'ьнә Нәщәфе[†] у һ'әта ә'рде ч'ийа-банийа һьлк'ьшьн. 18Бьньһер'ьн ә'рд чаwа йә. Мәрьвед ль wи ә'рди дьжин qәwат ьн йан сьст ьн, п'ьр' ьн йан һьндьк ьн? 19Ә'рде кӧ әw ле нә чаwа йә, qәнщ ә йан хьраб ә? Бажаред әw ле дьжин вәкьри нә йан суркьри нә? 20Ә'рд чаwа йә, хwәйи дәрәмәт ә йан бе бәр ә, бах һәнә йан т'ӧнәнә? Сәрхwә бьн у жь бәре wи ә'рди биньн». (Әв wә'де тьрийед пешьн бу.) 21У әw р'абун щә'сусийа wи ә'рди кьрьн, жь бәр'ийа Сине[*] гьрти һ'әта Р'ьһ'ове ль Льбо-Һамате. 22Әw р'абун һьлк'ьшийанә Нәщәфе у гьһиштьнә Һеброне у ль wьр Ахиман, Шешай у Т'алмай, зар'ед әнаqийа[†] дьман. (Һеброн һ'әфт сала бәри Зойана мьсьрийа һатьбу чекьрьне)[+]. 23Әw гьһиштьнә нәwала Әшк'оле у ль wьр wана гушики тьрийе ч'ьqьлва чьнин дарәк навр'а кьрьн у дӧ мәрийа әw һьлдан, ӧса жи чәнд һ'ьнар у һежир һьлдан[+]. 24Наве wи щийи данин нәwала Әшк'ол[*], бона гушийе ль wьр зар'ед Исраел чьнин. 25Пәй чьл р'ожир'а әw жь щә'сусийа wи ә'рди вәгәр'ийан.

26Әw һатьн у чунә ль щәм Муса, Һарун у тә'мамийа щьвина зар'ед Исраел ль бәр'ийа Паран, Qадеше. Wан у т'әмамийа щьвинер'а хәбәр анин у бәред wи ә'рди нишани wан кьрьн. 27Мусар'а сальх кьрьн у готьн: «Әм чунә wи ә'рде кӧ тә әм шандьне, бь р'асти шир у һьнгьв же дьк'ьшә, әвана жи бәре wи нә. 28Ле мьләте ль wи ә'рди дьжи, qәwат ә, бажар жи бь суред гәләки мәзьн ьн, ӧса жи мә зар'ед әнаqийа ль wьр дитьн. 29Амалеки[†] ль Нәщәфе дьжин, һ'ити, йәбуси у әмори[†] ль сәр ч'ийа-банийа дьжин, кәнани[†] жи дәве бә'ре у к'еләка Урдӧне дьжин»[+]. 30Ле К'алеб щьмә'т ль бәр Муса да кәр'кьрьне у гот: «Р'абьн әм һәвраз һәр'ьн у wи бькьнә мьлк'е хwә, чьмки әме ә'сә wи зәфти хwә кьн»[+]. 31Ле мәрьвед кӧ т'әви wи һәвраз чубун дьготьн: «Әм нькарьн һәвраз һәр'ьн мьqабьли wан, чьмки әw жь мә qәwаттьр ьн». 32Wана щаб-саwед хьраб бәла дькьрьн нава зар'ед Исраел бона ә'рде щә'суси кьри, дьготьн: «Ә'рде кӧ әмә чубуне wәки щә'сусийа wе бькьн, әw ә'рд бьнәлийед хwә һ'уфи хwә дькә у һ'әму мәрьвед кӧ мә ль сәр wе дитьн мәрьвнә бәжьн-бьльнд ьн. 33Ль wьр мә ә'савә дитьн (зар'ед әнаqийа п'арәкә жь ә'сава бун) у әм ль бәр ч'ә'вед хwә мина кӧлийа бун ӧса жи ль бәр ч'ә'вед wан бун»[+].

#### 14


Сәрһьлдан у щәзайе щьмә'те

1[•]Т'әмамийа щьвине дәнге хwә һьлда у wе шәве мьләт гьрийа. 2Т'әмамийа зар'ед Исраел[†] мьqабьли Муса у Һарун бина хwә тәнг кьр, т'әмамийа щьвине готә wан: «Хwәзи әм ә'рде Мьсьреда бьмьрана йан хwәзи әм ль ве бәр'ийеда бьмьрана![+] 3Гәло чьма Хӧдан[†] мә дьбә ль wи ә'рди? Wәки әм бь шур бенә qьр'е? Жьн у зар'ед мә т'алан һәр'ьн. Гәло мәр'а нә qәнщ ә әм вәгәр'ьнә Мьсьре?» 4Готьнә һәвдӧ: «Wәрьн әм сәрwерәки к'ьфш кьн у вәгәр'ьнә Мьсьре». 5Һьнге Муса у Һарун ль бәр т'әмамийа щьвина зар'ед исраелейә щьвийайи дәвәр'уйа чунә ә'рде[+]. 6Йешуйе кӧр'е Нун у К'алебе кӧр'е Йьфунәһ жь wан йед кӧ щә'сусийа wи ә'рди кьрьбун к'ьнщед хwә qәлаштьн[+] 7у готьнә т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел: «Ә'рде кӧ әм навр'а дәрбазбун бона щә'сусийе, әw ә'рдәки п'ьр' хwәш ә. 8Һәгәр Хӧдан һ'ьз кә, әwе мә бьбә wьр у wи ә'рди бьдә мә, к'ижан кӧ шир у һьнгьв же дьк'ьшә. 9Т'әне мьqабьли Хӧдан р'анәбьн у жь мәрьвед wи ә'рди нәтьрсьн, чьмки әwе бьбьнә хӧре мә. Сийа сәр wан жь сәр wан һатә һьлдане. Хӧдан т'әви мә йә, жь wан нәтьрсьн»[+]. 10Ле т'әмамийа щьвине гот: «Wан бьдьнә ль бәр кәвьра!» Һьнге р'умәта Хӧдан ль Коне Щьвинеда[†] т'әмамийа зар'ед Исраелва хӧйа бу[+]. 11Хӧдан готә Муса: «Һ'әта к'әнге әв мьләте мьн т'әхсир кә? Һ'әта к'әнге әwе баwәрийа хwә мьн нәйнә, һәqа жи нишан мьн ль нава wида кьрьн? 12Әзе бь нәхwәшийа һ'ал wан хьм у мьлк' жь wан бьстиньм у тә бькьмә мьләтәки жь wан мәзьнтьр у qәwаттьр»[+]. 13Муса готә Хӧдан: «Мьсьри, жь нава к'ижанада тә әв мьләт бь qәwата хwә дәрхьст wе бьбьһен 14у wе бежьнә бьнәлийед wи ә'рди. Әwед кӧ бьһистьнә wәки тӧ йа Хӧдан, ль нава ви мьләтийи, кӧ р'у бь р'у тӧ йа Хӧдан, хӧйа буйи. Ә'wре тә ль сәр wан ә у р'оже ль стуне ә'wрда пешийа wанва дьчи, шәв жи бь стуна агьр[+]. 15Һәгәр тӧ ви мьләти чаwа мәрьвәки qьр' ки, һьнге әw мьләтед кӧ бона тә бьһистьнә wе бежьн: 16‹Хӧдан нькарьбу әв мьләта бьбьра ль ә'рде кӧ бь сонд соз дабу wан, ләма әw ль бәр'ийеда qьр' кьр›[+]. 17Дә бьра ньһа qәwата Хwәйе мьн мәзьн бә, чаwа кӧ тә гот:[+] 18‹Хӧдан сәбьр-ськ'ан ә у хwәйе һ'ӧба амьн ә, нәһәqийе у нәр'астийе дьбахшинә. Ле сущдара бе щәза наһелә, нәһәqийа бава тинә сәре зар'а, һ'әта ньсьле сьсийа у чара› 19Жь к'әрәма хwә нәһәqийа ви мьләти анәгори һ'ӧба хwәйә амьнә п'ьр' бьбахшинә, чаwа кӧ тә жь Мьсьре һ'әта ньһа бахшандийә ви мьләти». 20[•]Хӧдан гот: «Мьн анәгори готьна тә бахшанд. 21Әз сахийа хwә кьм, чаwа бь р'умәта Хӧдан wе т'әмамийа ә'рде т'ьжи бә[+]. 22Һ'әму мәрьвед кӧ р'умәт у нишанед мьн дитьн, к'ижан кӧ мьн Мьсьре у бәр'ийеда кьрьн у wан дәһә щара әз щер'ьбандьм у гӧһ нәданә дәнге мьн, 23әw ә'рде кӧ мьн бь сонд соз дабу бавед wан, әw набиньн. Һ'әмуйед кӧ әз т'әхсир кьрьм wи ә'рди набиньн,[+] 24пештьри К'алебе ә'вде мьн, чьмки р'ӧһ'әки дьн нав wида бу у т'ам гӧр'а мьн кьр, әзе wи бьбьмә wи ә'рде кӧ әw чуйе у зӧр'әта wи wе ле wар бә[+]. 25Амалеки[†] у кәнани[†] нәwалада[*] дьжин. Һун сьбе р'абьн р'ек'әвьн р'ийа Бә'ра Сорр'а һәр'ьнә бәр'ийе».

26Хӧдан Муса у Һарунр'а хәбәрда у гот: 27«Һ'әта к'әнге әв щьвина һанә хьраб wе һьндава мьнда бина хwә тәнг кә? Бинтәнгийа зар'ед Исраел кӧ һьндава мьнда бина хwә тәнг дькьн, мьн бьһист. 28Бежә wан: ‹Әз сахийа хwә кьм, Хӧдан дьбежә, мьн бьһист чь wә гот, хут ӧса әзе биньмә сәре wә. 29Ль ве бәр'ийеда щьнйазе wәйе бьминьн. Йе wан һ'әмуйед жьмартийә wәкә һ'әсабе wә, жь бистсалийе жортьр, к'ижана кӧ һьндава мьнда бина хwә тәнг кьрьнә[+]. 30Әвана wе нак'әвьнә ль ә'рде кӧ мьн сонд хwар wәки wә ле wар кьм. Пештьри К'алебе кӧр'е Йьфунәһ у Йешуйе кӧр'е Нун[+]. 31Хьшимед wәйә бона к'ижана wә дьгот кӧ әwе т'алан һәр'ьн, әзе wан бьбьмә wьр у әwе wи ә'рди тә'м кьн, к'ижан кӧ wә т'әхсир кьр. 32Ле щьнйазед wә wе ль ве бәр'ийеда бьминьн. 33Зар'ед wә жи wе чьл сали т'әркәсәри бәр'ийе бьн у wе бьчәрчьрьн р'уйе беә'сьлийа wәда, һ'әта щьнйазед wә бәр'ийеда бьр'ьзьн[+]. 34Wә чьл р'ожи щә'сусийа wи ә'рди кьр, ле һуне щәзайе бона гӧнәйед хwә чьл сали бьстиньн. Саләке жь бәр р'ожәкева. Wәки һун бьзаньбьн мьqабьли мьн чуйин чьйә. 35Мьн Хӧдан гот, хут ӧса жи әзе биньмә сәре т'әмамийа ве щьвина һанә хьраб йа кӧ р'абуйә мьqабьли мьн. Ль ве бәр'ийеда qьр'а wане бе у ль wьр wе бьмьрьн›». 36Әw мәрьвед кӧ Муса шандьбун wәки щә'сусийа wи ә'рди бькьн, гава вәгәр'ийан, т'әмамийа щьвине р'акьрьнә мьqабьли Муса, щаб-саwе хьраб бона wи ә'рди бәла дькьрьн, 37һ'әму әw мәрьвед кӧ щаб-саwе хьраб бона wи ә'рди бәла дькьрьн бь бәла һатьнә кӧштьне ль бәр Хӧдан. 38Жь wан мәрьвед кӧ чубун щә'сусийа wи ә'рди бькьн т'әне Йешуйе кӧр'е Нун у К'алебе кӧр'е Йьфунәһ сах ман[+]. 39[•]Гава Муса әв хәбәр гиһандьнә т'әмамийа зар'ед Исраелр'а, мьләт шинәкә гьран кьр. 40Сьбәһе зу әw р'абун кӧ һьлк'ьшинә сәр ч'ийа-банийа, дьготьн: «Әм һазьр ьн һьлк'ьшьнә ль wи щийе кӧ Хӧдан готьбу, чьмки мә гӧнә кьр». 41Муса гот: «Һун чьма гӧр'а Хӧдан накьн? Йәкә әw йәк бефәйдә йә. 42Һьлнәк'ьшьн кӧ һун жь дьжмьнед хwә нәйенә qьр'е, чьмки Хӧдан т'әви wә нинә. 43Амалеки у кәнани ль wьр пешийа wә нә, һуне бь шур бьк'әвьн, чьмки wә пьшта хwә да Хӧдан у Хӧдане т'әви wә нибә»[+]. 44Wана хwә һ'ьшьр кьр, һьлк'ьшийанә сәре ч'ийа-банийа, ле Сьндоqа Пәймана[†] Хӧдан у Муса жь зоме дәрнәк'әтьн. 45Һьнге амалеки у кәнани бьнәлийед wан ч'ийа-банийа бәржер бун у qьр'а wан анин, һ'әта Һ'ормайе әw һурдәхwәши кьрьн[+].

#### 15


Qануна дийарийа

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда гот: 2«Зар'ед Исраелр'а[†] хәбәр дә у бежә wан: ‹Гава һун һәр'ьнә wи ә'рде щи-wаред хwә, к'ижани кӧ әз бьдьмә wә 3у һун Хӧданр'а дийарийед шәwате бьдьн, һәгәр әw йа т'әвайишәwате бә, йан qӧрбанәкә жь пез-деwер бә бона ад-qьрар qәдандьне, йан дийарийед р'әзәдьлийе бә, йан жи йа щәжьнед wәда бә, wәки Хӧданр'а дийарийа бинхwәш бьдьн, аһа бькьн:[+]

4Дийардар кӧ дийарийа хwә тинә, бьра Хӧданр'а дийарийа нани[†] бьдә, аwа готи п'арәкә чапейә жь дәһа йәк[*] аре хас, т'әви п'арәкә һинейә жь чара йәк[*] р'унда стьрайи. 5У бона һәр бәрха дийарийа т'әвайишәwате[†], йан жи qӧрбана п'арәкә һинейә жь чара йәк шәрав, чаwа дийарийа сәрдакьрьне бьдә.

6Ле т'әви бәран, п'арәкә чапейә жь дәһа дӧдӧ аре хаси стьрайи, п'арәкә һинейә жь сьсийа йәк жи р'унда стьрайи, чаwа дийарийа нани бьдә, 7ӧса жи п'арәкә һинейә жь сьсийа йәк шәрав бона дийарийа сәрдакьрьне, чаwа дийарийа бинхwәш Хӧданр'а бьдә.

8Гава тӧ щанәга чаwа дийарийа т'әвайишәwате, йан qӧрбана бона qәдандьна ад-qьраре, йан дийарийа һәләqәтийе[†] Хӧданр'а бьди,[+] 9һьнге т'әви щанәга п'арәкә чапейә жь дәһа сьсе аре хас т'әви нив һин р'унда стьрайи, чаwа дийарийа нани бьдә. 10Ӧса жи нив һин шәрав бона дийарийа сәрдакьрьне бьдә. Әва дийарийа шәwатейә бинхwәш ә бона Хӧдан[+].

11Бь ви аwайи бьра т'әви һәр бохәйи, һәр бәрани, һәр бәрхи у һәр каре нерин аһа бе дайине, 12чь кӧ бе дайине, бь ви аwайи т'әви һәр дийарийе анәгори һ'әсабе wан бьдә. 13Һәр бьнәлийе wәлат бьра ӧса бькә чахе дийарийа шәwате, чаwа дийарийа бинхwәш, бьдә Хӧдан. 14Һәгәр ль нава wәда хәрибәк бьжи йан йәк кӧ ль нава зӧр'әтед wәда т'әви wә йә у дийарийа шәwате чаwа дийарийа бинхwәш Хӧданр'а бьдә бьра ӧса бьдә чаwа кӧ һун дьдьн. 15Щьвинер'а qәйдә-qанунәк бә, бона wә у бона хәрибе кӧ ль нава wәда дьжи. Qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе бә зӧр'әтед wәр'а, чаwа һун бьн, ӧса жи хәрибе ль бәр Хӧдан бә[+]. 16Qанунәк у диwанәк бә бона wә у бона хәрибе нав wәда дьжи›».

17Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 18«Зар'ед Исраелр'а хәбәр дә у бежә wан: ‹Гава һун бьк'әвьнә wи ә'рде кӧ әз wә дьбьме 19у һун жь нане wи ә'рди бьхwьн, Хӧданр'а п'арәкә дийарийе башqә кьн. 20Жь һәвире хwәйи пешьн һун гәрә к'атәки чаwа дийарийа бедәре дийари кьн. 21Жь һәвире хwәйи пешьн ль нава зӧр'әтед хwәда һун гәрә дийарийе бьдьнә Хӧдан.


Гӧне беһ'әмде хwә кьри

22Ле гава һун бьшьһ'ьтьн у һ'әму ван ә'мьред бона к'ижана Хӧдан готә Муса нәqәдиньн,[+] 23аwа готи һ'әму чь кӧ Хӧдан Хwәдейе wә бь дәсте Муса ль wә ә'мьр кьр, жь wе р'ожа кӧ Хӧдан ә'мьри wә кьр у пәйр'а жи ль зӧр'әтед wә, 24һәгәр әw йәк бе һ'әмде хwә һатийә кьрьне у щьвинева вәшарти майә, һьнге һ'әму щьвин бьра щанәгаки чаwа дийарийа т'әвайишәwатейә бинхwәш бьдә Хӧдан, т'әви дийарийа wейә нани у сәрдакьрьне анәгори qануне у нерики жи чаwа дийарийа паqьжбуне[†][+]. 25Һьнге к'аһин[†] бьра бона һ'әму щьвина зар'ед Исраел к'әwандьне бькә у wе ль wан бе бахшандьне. Чьмки wана шаши кьр, ле wана qӧрбана хwә чаwа дийарийа шәwате Хӧданр'а у дийарийа хwәйә паqьжбуне ль бәр Хӧдан бона шашийе дан. 26Ль һ'әму щьвина зар'ед Исраел у ль хәрибе нава wанда wе бе бахшандьне, чьмки т'әмамийа щьвине беһ'әмде хwә шаши кьрийә.

27Ле һәгәр кәсәк беһ'әмде хwә гӧнә бькә бьра әw бьзьнәкә йәк сали бона паqьжбуне дийари кә[+]. 28К'аһине жи бона кәсе беһ'әмде хwә гӧнә кьри к'әwандьне бькә, чьмки бе һ'әмде хwә ль бәр Хӧдан гӧнә кьрийә. Әwе бона wи к'әwандьне бькә у ль wи wе бе бахшандьне. 29Бьра qанунәкә тә һәбә бона бьнәлийе жь зар'ед Исраел у бона хәрибе ль нава wанда йе кӧ бе һ'әмде хwә гӧнә бькә[+]. 30Ле һәгәр әw кәс бьнәли бә, йан хәриб бә, кӧ бь qәста тьштәки бькә әw бь ве йәке к'ьфьрийа Хӧдан дькә, әw кәс бьра жь нава мьләте хwәда бе ӧндакьрьне[+]. 31Чьмки әwи хәбәра Хӧдан т'әхсир кьр у ә'мьре wи т'әр'ьбанд, әw кәс бьра бе ӧндакьрьне, гӧне wи стуйе wи бә›».


Щәзакьрьна йе qьрш т'оп дькьр

32Щарәке гава зар'ед Исраел бәр'ийеда бун, wана мәрьвәк дит кӧ р'ожа шәмийе[†] qьрш т'оп дькьр[+]. 33Йед кӧ wәхте qьрш т'опкьрьне әw дитьн, гьртьн анинә ль щәм Муса, Һарун у т'әмамийа щьвине 34у әw һьштьнә бьн нобәдарийе, чьмки һе нәһатьбу сафи кьрьне, кӧ чь биньнә сәре wи[+]. 35Паше Хӧдан готә Муса: «Әw мәрьв бьра бе кӧштьне, т'әмамийа щьвине бьра wи жь зоме дәр бьдә ль бәр кәвьра»[+]. 36Т'әмамийа щьвине әw жь зоме дәрхьстә дәр у әw данә бәр кәвьра кӧштьн, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьри Муса кьр.


Р'ишийе п'ешед к'ьнща

37Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 38«Зар'ед Исраелр'а хәбәр дә у бежә wан кӧ әw ль нава зӧр'әтед хwәда п'еше к'ьнщед хwә р'иши кьн у qәйт'ана шин п'ешева кьн[+]. 39Әwе wәр'а бьбьнә р'иши у гава кӧ һун wе бьбиньн һуне һ'әму ә'мьред Хӧдан бир биньн у wан бьqәдиньн. Һуне пәй хwәстьна дьле хwә у ч'ә'вед хwә нәчьн, бь к'ижани кӧ һун беә'сьлийе дькьн, 40бона кӧ һун бир биньн у бьqәдиньн һ'әму ә'мьред мьн у Хwәдейе хwәр'а пироз бьн[+]. 41Әз Хӧдан Хwәдейе wә мә, кӧ һун жь wәлате Мьсьре дәрхьстьн, wәки бьбьмә Хwәдейе wә. Әз Хӧдан Хwәдейе wә мә»[+].

#### 16


Сәрһьлдана Qорах, Дат'ан у Абирам

1[•]Qорахе кӧр'е Исһаре кӧр'е Qоһат'е жь зӧр'әта Леwи, хwәр'а Дат'ан у Абираме кӧр'ед Әлйаб у Оне кӧр'е Пәләте жь зӧр'әта Р'убен һьлдан[+] 2у т'әви дӧсьд пенщи мәрьвед жь зар'ед Исраелә[†] сәрwеред щьвине, бьжартийед щьвине у мәрьвед нав у дәнг мьqабьли Муса р'абун. 3Ль сәр Муса у Һарун к'ом бун у готьнә wан: «Бәс ә иди wәр'а! Т'әмамийа щьвине, һ'әму жи пироз ьн у Хӧдан[†] ль нава wанда йә. Ле чьма һун хwә ль сәр щьвина Хӧданр'а дьгьрьн?»[+] 4Муса бьһист у дәвәр'у к'әт[+]. 5Муса Qорах у т'әмамийа щьвина wир'а хәбәрда у гот: «Сьбе Хӧдан wе ә'йан кә, к'и п'ара wи йә у к'и пироз ә, әwе незики хwә кә. К'ижани кӧ әw бьбьжерә, wи жи wе незики хwә кә[+]. 6Ньһа ве йәке бькьн: Qорах у т'әмамийа щьвина wи хwәр'а агьрданга һьлдьн, 7сьбе агьр wанда дайньн у бьхуре[†] ль сәрда кьн дайньнә ль бәр Хӧдан. Әw мәрьве кӧ Хӧдан бьбьжерә әw ә пироз. Бәс ә wәр'а иди, зар'ед Леwи!»[+] 8Муса готә Qорах: «Ньһа бьбьһен зар'ед Леwи, 9Гәло әв йәк wәр'а һьндьк ә, кӧ Хwәдейе Исраел һун жь щьвина Исраел башqә кьрьн у һун незики хwә кьрьн, бона хәбата Пирозгәһа Хӧдан бькьн у ль бәр щьвине бьсәкьньн, хьзмәтк'арийа wан бькьн[+]? 10Тӧ у һ'әму бьрайед тәйә кӧр'ед Леwи т'әви тә незики хwә кьрьн, ле һун ньһа дә'wа к'аһинтийе[†] жи дькьн? 11Ләма тӧ у һ'әму щьвина хwәва мьqабьли Хӧдан щьвийан нә, Һарун к'и йә, wәки һун бина хwә ль wи тәнг дькьн?»[+] 12У Муса шанд кӧ гази Дат'ан у Абираме зар'ед Әлйаб кьн. Ле wана гот: «Әм найен! 13Гәло бәс нинә, тә әм жь wәлате кӧ шир у һьнгьв же дьк'ьшийа дәрхьстьн, кӧ мә бәр'ийеда qьр' ки, сәрда жи һе дьхwази сәрwерийа мә бьки[+]? 14Тә әм нә бьрьнә ль ә'рде кӧ шир у һьнгьв же дьк'ьшә, нә жи әм кьрьнә хwәйе wаре к'әwшән у бахе тьрийа. Тӧ дьхwази ч'ә'вед ван мәрьва дәрхи? Әм найен!» 15Һьнге һерса Муса р'абу у готә Хӧдан: «Дина хwә нәдә дийарийа wан! Мьн qәт к'әрәк жи жь wан һьлнәда йә у хьраби жь ль wан т'ӧ кәси нәкьрийә». 16Муса готә Qорах: «Тӧ у т'әмамийа щьвина хwәва сьбе ль бәр Хӧдан бьсәкьньн, тӧ, әw у Һарун. 17Һәр кәс бьра агьрданга хwә һьлдә, бьхуре дайнә ль сәр у бинә ль бәр Хӧдан. Һәр кәс агьрданга хwә, аwа готи дӧсьд пенщи агьрданги, ӧса жи тӧ у Һарун һәр кәс бь агьрданга хwә». 18Wана һәр кәси агьрданга хwә һьлдан агьр wанда данин, бьхур сәр wанда кьрьн у ль бәр дәре Коне Щьвине[†] т'әви Муса у Һарун сәкьнин. 19У Qорах ль бәр дәре Коне Щьвине, мьqабьли wан т'әмамийа щьвине т'оп кьр. Һьнге р'умәта Хӧдан т'әмамийа щьвинева хӧйа бу.

20Хӧдан Муса у Һарунр'а хәбәрда у гот: 21«Жь нава ве щьвине хwә хәwлә кьн, кӧ әз ньшкева к'әwа wан биньм»[+]. 22Ле әwана дәвәр'у к'әтьн у готьн: «Йа Хwәде, Хwәдейе р'ӧһ'е һәр бәдәне! Мәрьвәки гӧнә кьр һерса хwә һ'әму щьвине р'адьки?»[+]

23Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 24«Ве щьвинер'а хәбәр дә у беже: ‹Жь дора коне Qорах, Дат'ан у Абирам дур к'әвьн›». 25Муса р'абу чу щәм Дат'ан у Абирам, р'успийед Исраел жи пәй wи чун. 26Әwи щьвинер'а хәбәрда гот: «Жь конед ван мәрьвед һанә нәһәq дур к'әвьн у дәст нәдьнә т'ӧ тьштед wан, wәки р'уйе гӧнәйед wанда нәйенә р'аqәтандьне»[+]. 27Әw жь дора коне Qорах, Дат'ан у Абирам дур к'әтьн. Дат'ан у Абирам жи дәрк'әтьн у ль бәр дәре конед хwә т'әви жьнед хwә, зар'ед хwә у бьч'укед хwә сәкьнин. 28Муса гот: «Бь ве йәке һуне бьзаньбьн кӧ Хӧдан әз шандьмә һ'әму ван кьрьна бькьм, кӧ әз хwә сәре хwә накьм. 29Һәгәр әвана бь мьрьна кӧ һ'әму мәрьв дьмьрьн бьмьрьн у фәләка wан мина фәләка һ'әму мәрьва бә, wәки ӧса нә Хӧдан әз нә шандьмә. 30Ле һәгәр Хӧдан тьштәки нәбуйи бинә сәре wан: Ә'рд дәве хwә вәкә wан у һ'әму тьштед wан һ'уфи хwә кә у әw сахә-сах бьк'әвьнә Дийаре Мьрийа. Һьнге һуне бьзаньбьн wәки ван мәрьвана Хӧдан т'әхсир кьрьн»[+]. 31Гава Муса әв һ'әму хәбәр сәр һәвда анин, ә'рде бьн wанда qәльши. 32Ә'рде дәве хwә вәкьр у әw, малед wан, һ'әму мәрьвед Qорах у һ'әму һәбука wан һ'уфи хwә кьр. 33Әw у һ'әму тьштед wан сахә-сах к'әтьнә Дийаре Мьрийа, ә'рде әw ньхамт у әw жь нава щьвине һатьнә һьлдане[+]. 34Т'әмамийа Исраелә дор-бәре wан жь дәнге wан р'әви, гот: «Нәбә кӧ ә'рд мә жи һ'уфи хwә кә!» 35Ӧса жи агьр жь Хӧдан дәрк'әт у әw дӧсьд пенщи мәрьвед кӧ бьхур анибун шәwьтанд[+].

36Һьнге Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 37«Бежә Елазаре кӧр'е Һаруне к'аһин бьра агьрданга жь нава егьр һьлдә у к'озийе жи бьр'ежә, чьмки әw һатьнә пирозкьрьне. 38Агьрдангед ван кәсед кӧ р'уйе гӧне хwәда мьрьн, бьра бькьнә бәлгед пә'нкьри бона кьраскьрьна горигәһе[†], чьмки wана әw незики Хӧдан кьрьбу у әw пироз бьбун. Әwе бьбьнә нишан бона зар'ед Исраел». 39Елазаре к'аһин әw агьрдангед сьфьрә кӧ wан мәрьвед шәwьти дабун, һьлдан у әw пә'н кьрьн бона кьраскьрьна горигәһе, 40чаwа биранин зар'ед Исраелр'а, бона әwе хәриб, йе кӧ нә жь р'ьк'ьнйата Һарун ә незик нәбә кӧ бьхуре ль бәр Хӧдан вехә. Wәки ӧса нәйе сәре wи чаwа кӧ һатә сәре Qорах у щьвина wи, чаwа кӧ Хӧдан бь дәсте Муса готьбу wи[+].


Сәрһьлдан у щәза Исраел

41Р'ожтьра дьне т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел бина хwә ль Муса у Һарун тәнг кьрьн, готьн: «Wә щьмә'та Хӧдан кӧшт». 42У гава щьвин мьqабьли wан щьвийа Муса у Һарун бәре хwә данә Коне Щьвине, ва йә ә'wр әw ньхамтийә у р'умәта Хӧдан хӧйа буйә. 43Муса у Һарун һатьнә ль бәр Коне Щьвине, 44Һьнге Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 45«Жь нава ве щьвине дәрен у әзе ньшкева к'әwа wан биньм». Әw дәвәр'у к'әтьн[+]. 46Муса готә Һарун: «Агьрданге һьлдә, агьре ль сәр горигәһе бьдә сәр, бьхуре сәрда кә у зу һәр'ә нава щьвине у бона wан к'әwандьне бькә. Чьмки һерса Хӧдан р'абу, хәзәбе дәстпекьр!»[+] 47Анәгори хәбәра Муса, Һарун агьрданг һьлда у р'әви нава щьвине, ва йә хәзәбе нава мьләтда иди дәстпекьрийә. Әwи бьхур кьрә сәр у бона мьләт к'әwандьн кьр. 48Һарун ль нава мьрийа у зендийа сәкьни у хәзәб сәqьр'и[+]. 49Жь дәст хәзәбе 14700 мәри мьрьн, хенщи әwед кӧ р'уйе Qорахда мьрьн. 50Пәй wе йәкер'а кӧ хәзәб сәqьр'и, Һарун вәгәр'ийа ль щәм Муса ль бәр дәре Коне Щьвине.

#### 17


Шьвдара Һарун

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Т'әви зар'ед Исраел[†] хәбәр дә у жь һәр qәбиләкә wан, шьвдарәке жь һәр сәрwерәки qәбилед wан һьлдә, аwа готи донздәһ шьвдара. Наве һәр кәси ль сәр шьвдара wи бьньвисә. 3Наве Һарун ль сәр шьвдара Леwи бьньвисә, чьмки гәрәке бона һәр бавә'ширәки qәбиләкә wан шьвдарәк бә. 4У wан дайнә пешбәри Сьндоqа Шә'дәтийе ль Коне Щьвинеда[†], к'идәре әз wәва хӧйа дьбьм[+]. 5Wе бьбә әw мәрьве кӧ әзе бьбьжерьм, шьвдара wи wе гӧл дә. Бь ви аwайи әзе wе бинтәнгийа зар'ед Исраел бәр хwә бьдьмә бьр'ине, бь к'ижане әw бина хwә ль wә тәнг дькьн». 6Муса т'әви зар'ед Исраел хәбәрда у һ'әму сәрwеред wан шьвдар данә wи, шьвдарәк жь һәр сәрwери анәгори qәбилед wан, аwа готи донздәһ шьвдар. Шьвдара Һарун жи нава шьвдаред wанда бу. 7Муса шьвдар данинә ль бәр Хӧдан ль Коне Щьвинеда. 8Р'ожтьра дьне гава Муса һатә Коне Шә'дәтийе, ва йә шьвдара Һарунә жь мала Леwи гӧл дайә. Ч'ә'в бьшкьфти нә, гӧл дайә у бәһив дайә[+]. 9Муса һ'әму шьвдар жь бәр Хӧдан дәрхьстьнә ль бәр һ'әму зар'ед Исраел. Wана ньһер'ин у һәр кәси шьвдара хwә һьлда. 10Хӧдан готә Муса: «Диса шьвдара Һарун дайнә ль бәр Сьндоqа Шә'дәтийе бона хwәйикьрьне, чаwа нишан бона зар'ед р'абәрик'ар, бь ви аwайи бинтәнгийа wане ль бәр мьн бьсәqьр'ә у әwе нәмьрьн». 11Чаwа кӧ Хӧдан ә'мьр кьр Муса ӧса жи кьр.

12Зар'ед Исраел Мусар'а хәбәрдан у готьн: «Ва йә әм дьмьрьн! Qьр'а мә те! Әм һ'әму ӧнда дьбьн! 13Һәр кәсе кӧ незики Пирозгәһа Хӧдан бә wе бьмьрә. Гәло qьр'а мә һ'әмуйа wе нәйе?»

#### 18


Борще к'аһин у леwи

1Хӧдан[†] готә Һарун: «Тӧ, кӧр'ед хwә у малбәта хwәва, һуне щабдаре нәһәqийа һьндава Пирозгәһеда бьн. Тӧ у кӧр'ед хwәва, һуне щабдаре нәһәqийа һьндава к'аһинтийа[†] хwәда бьн[+]. 2Ӧса жи бьрайед хwә йә жь qәбила Леwи, аwа готи бәрәка баве хwә незики хwә кә. Бьра әw бәр дәсте тә бьн у тәр'а qӧльх кьн. Тӧ у кӧр'ед хwәва гәрәке һуне ль бәр Коне Шә'дәтийе[†] бьн[+]. 3Бьра әw нобәдарийа тә бькьн у нобәдарийа т'әмамийа Кон бькьн, әв борще wан ә. Ле незики һащәтед щийе пироз у горигәһе[†] нәбьн кӧ нә әw бьмьрьн нә жи һун. 4Бьра әw т'әви тә бьн у нобәдарийа Коне Щьвине бькьн, нава һ'әму шьхӧле Конда. Йәки дьн бьра незики wә нәбә. 5Бьра нобәдарийа щийе пироз у горигәһе бькьн. У wе иди хәзәб нәйе сәре зар'ед Исраел[†][+]. 6Ва йә мьн бьрайед wә леwи жь нава зар'ед Исраел һьлдан, әw бона wә чаwа п'ешк'еш Хӧданр'а һатьнә дайине кӧ шьхӧле Коне Щьвине бькьн. 7Ле тӧ у кӧр'ед хwәва һун гәрә к'аһинтийа хwә хwәйи кьн, нава һ'әму шьхӧле горигәһеда у ӧса жи qӧльхе пьшт п'әр'деда. Әз шьхӧле к'аһинтийе п'ешк'еши wә дькьм, ле гава йәки дьн незик бә wе бе кӧштьне»[+].


П'ара к'аһина

8Хӧдан готә Һарун: «Ва йә әз тә к'ьфш дькьм, кӧ хwәйитийа дийарийед мьнр'а дайи бьки. Жь һ'әму тьштед пирозә зар'ед Исраел әз п'аре дьдьмә тә у кӧр'ед тә чаwа qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе[+]. 9Әве бьбә п'ара тә жь тьштед һәрә пироз, жь дийарийед агьр: Һ'әму горийед wан аwа готи һәр дийарийа wанә нани, һәр дийарийа wанә паqьжбуне, һәр дийарийа wанә бәрвадайине, чь кӧ әwе дайньнә ль бәр мьн. Әwе бона тә у кӧр'ед тә йед һәрә пироз бьн. 10Wе щийе пирозда[*] бьхwьн. Һәр qьсьме нерин дькарә wе бьхwә. Бьра әw бона тә пироз бә. 11Әв жи п'ара тә йә жь дийарийед wан: Һ'әму дийарийед һ'әжандьнейә зар'ед Исраел, әз wан дьдьмә тә, кӧр'ед тә у qизед тәйә т'әви тә, чаwа qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе. Һәр кәсе паqьжи мала тәда бьра жь wе бьхwә[+]. 12Һ'әму р'уне нуйи һәри qәнщ, һ'әму шәрава нуйә һәрә qәнщ у гәньме пешийейи кӧ әw дьдьнә Хӧдан әз wан дьдьмә тә[+]. 13Бәред дәрәмәта пешьнә[†] һәр тьшти кӧ ә'рде wанда нә к'ижана әwе Хӧданр'а биньн, бьра п'ара тә бә. Һәр кәсе паqьжи мала тәда дькарә wе бьхwә[+]. 14Һәр тьште Хӧданр'а к'ьфшкьри ль Исраелда бьра п'ара тә бә[+]. 15Һәр ньхӧрийе һәр бинбәри кӧ бәт'ьне вәдькә, жь мерьв у жь һ'әйwен к'ижан кӧ wе Хӧданр'а бьдьн, бьра п'ара тә бә. Ле тӧ гәрә жь бәр ньхӧрийе мерьвва у жь бәр ньхӧрийе һ'әйwане нә һ'әлалва qимәт бьстини[+]. 16Йәк мәһийеда жь бәр wева бьстини, һәqе wе жи әв ә: пенщ шекьлед сьфьрә пирозгәһе. Шекьләк бист гер ә[*][+]. 17Ле жь бәр ньхӧрийе бохва йан ньхӧрийе пезва йан ньхӧрийе бьзьнева нәстинә, әw пироз ьн. Хуна wан бьр'әшинә горигәһе у бәзе wан жи чаwа дийарийа шәwатейә бинхwәш бона Хӧдан бьди[+]. 18Ле гоште wан бьра п'ара тә бә. Чаwа сәрсинге һ'әжандьне ӧса жи пила р'асте бьра п'ара тә бьн[+]. 19Һәр дийарийед пироз кӧ зар'ед Исраел дийари Хӧдан дькьн, әз дьдьмә тә, кӧр'ед тә у qизед тәйә т'әви тә, чаwа qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе. Әва пәймана[†] хwе йә[*] һ'әта-һ'әтайе ль бәр Хӧдан, бона тә у бона зӧр'әта тә т'әви тә»[+]. 20Хӧдан готә Һарун: «Ә'рде зар'ед Исраелда тӧ wар наби у п'ара тәйе нава wанда т'ӧнә бә. Әз ьм п'ара тә у wаре тә нава wанда[+].


П'ара леwийа

21Ва йә, әз һәр дәһәка[†] Исраел, чаwа wар дьдьмә зар'ед Леwи, жь бәр шьхӧле wани Коне Щьвинева[+]. 22Бона кӧ зар'ед Исраел незики Коне Щьвине нәбьн кӧ wанр'а гӧнә нәйе һ'әсабе у әw нәмьрьн. 23Бьра леwи хwәха шьхӧле Коне Щьвине бькьн у хwәха жи щабдаре шашийе хwә бьн. Әва qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе йә бона зӧр'әтед wә. Ле ль нава зар'ед Исраел wаре wан wе т'ӧнәбә, 24чьмки әз дәһәке кӧ зар'ед Исраел дийари Хӧдан дькьн, чаwа wар дьдьмә леwийа. Ләма мьн готә wан: ‹Ль нава зар'ед Исраел wаре wан wе т'ӧнә бә›».

25Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 26«леwийар'а хәбәр дә у бежә wан: ‹Гава һун жь зар'ед Исраел дәһәке бьстиньн, к'ижан кӧ мьн жь wан чаwа wар да wә, һьнге жь wе Хӧданр'а дийари бьдьн, аwа готи дәһека жь wе дәһеке. 27Әв дийарийа wә wәр'а wе бе һ'әсабе чаwа нан жь бедәре у чаwа шәрав жь һ'әwз. 28Һун жи ӧса дийари Хӧдан кьн, жь һ'әму дәһәкед хwә, йед кӧ һуне жь зар'ед Исраел бьстиньн. У жь wе дийарийа Хӧдан бьдьнә Һаруне к'аһин. 29Жь һ'әму п'ешк'ешед хwә һун гәрә һ'әму тьштед һәрә qәнщ башqә кьн у чаwа дийарийа пироз бьдьнә Хӧдан›. 30Бежә wан: ‹Пәй башqәкьрьна п'ара һәрә qәнщр'а, чь кӧ бьминә wе леwийар'а бе һ'әсабе чаwа бәр жь бедәре у шәрав жь һ'әwзе›. 31Әw һәqе wә йә, жь бәр шьхӧле wәва ль Коне Щьвинеда. Һун у малед wә дькарьн wе ль һәр щийи бьхwьн, 32wәр'а гӧнә wе нәйе һ'әсабе, чьмки һун йа һәрә qәнщ жь wе дьдьн. Бь ви аwайи тьштед пирозә зар'ед Исраел нәһ'әр'ьминьн wәки һун нәмьрьн›».

#### 19


Ч'еләка сор

1Хӧдан[†] Муса у Һарунр'а хәбәрда у гот: 2«Әв ә qәйдә-qануна wе һинкьрьна кӧ Хӧдан ә'мьр кьр, гот: бежә зар'ед Исраел[†] бьра ногьнәкә сорә бе qӧсурә бе ләк'ә кӧ нә к'әтийә бьне нир биньнә ль щәм тә[+]. 3Wе бьдьнә Елазаре к'аһин[†], бьра ногьн жь зоме бе дәрхьстьне у ль бәр ч'ә'вед wи бе сәржекьрьне. 4Паше бьра Елазаре к'аһин бь т'ьлийа хwә жь хуна wе һьлдә у һ'әфт щара хуна wе бьр'әшинә ль алийе дәре Коне Щьвине[†][+]. 5Ногьн ль бәр ч'ә'вед wи гәрә бе шәwьтандьне. Ч'әрме wе, гоште wе, хуна wе у ә'дәба wе бьра бе шәwьтандьне[+]. 6У бьра к'аһин һьлдә дара әрзе, зоха һусопе[†] у р'исе соре гәвәз у бавежә ль нава агьре ногьне[+]. 7Паше к'аһин бьра к'ьнщед хwә бьшо у аве хwә кә, һьнге әw дькарә бьк'әвә зоме. Ле к'аһин һ'әта еваре нә паqьж ә[+]. 8Йе ногьн шәwьтанди жи бьра к'ьнщед хwә бь аве бьшо у аве хwә кә. Ле әw һ'әта еваре нә паqьж ә. 9У мәрьвәки паqьж бьра к'озийа ногьне т'оп кә у жь зоме дәр ль щики паqьж дайнә. Щьвина зар'ед Исраел гәрә wе хwәйи кә бона ава паqьжбуне. Әва һ'әдийа паqьжбуна жь гӧна йә[+]. 10Ӧса жи йе к'озийа ногьне т'опкьри бьра к'ьнщед хwә бьшо, ле әw һ'әта еваре нә паqьж ә. Бьра әва бона зар'ед Исраел у хәрибе ль нава wәда бьбә qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе[+].


Ава паqьжбуне

11К'е дәст бьдә щьнйазе мерьв әwе һ'әфт р'ожа нә паqьж бә. 12Әw гәрә бь ава паqьжбуне ль р'ожа сьсийа у р'ожа һ'әфта хwә паqьж кә у wе паqьж бә. Ле һәгәр әw ль р'ожа сьсийа у р'ожа һ'әфта хwә паqьж нәкә әw паqьж набә[+]. 13Һәр кәсе кӧ йе мьри к'әвә аwа готи щьнйазе мерьв к'әвә у хwә паqьж нәкә әw Пирозгәһа Хӧдан дьһ'әр'ьминә. Әw кәса гәрә жь нава Исраелда бе ӧндакьрьне чьмки ава паqьжбуне нә һатә р'әшандьне ль сәр wи, әw дьминә нә паqьж, нәпаqьжийа wи һе ль сәр wи йә[+].

14Әв ә qанун: Гава мәрьвәк ль конда бьмьрә һәр кәсе кӧ бьк'әвә кон у һәр кәсе кӧ иди конда йә һ'әфт р'ожа wе нә паqьж бә, 15һәр дәрдана вәкьри кӧ qалп'ах р'ьнд нә сәр ә, әw нә паqьж ә[+]. 16Һәр кәсе кӧ ль дәште ль мәрьвәки бь шур кӧшти к'әвә йан ль йәки бь ә'мьре хwә мьри йан ль һәстуйед мерьв йан ль мәзәл к'әвә һ'әфт р'ожа wе нә паqьж бә. 17У бона йед нә паqьж бьра жь к'озийа ногьна бона паqьжбунейә шәwьтанди һьлдьн, бькьнә дәрдане у ава зәлал сәрда кьн. 18Мәрьве паqьж бьра зоха һусопе һьлдә, wе аведа кә у бьр'әшинә сәр кон, һ'әму һур-мур, һ'әму мәрьвед кӧ ль wьр бунә у йе кӧ ль һәсту, йе кӧшти, йе мьри у мәзәл к'әтийә[+]. 19Мәрьве паqьж бьра р'ожа сьсийа у р'ожа һ'әфта бьр'әшинә сәр йе нә паqьж у ль р'ожа һ'әфта wи паqьж кә. Әwе к'ьнщед хwә бьшо, аве хwә кә у еваре wе паqьж бә[+]. 20Ле һәгәр йәк нә паqьж бә у хwә паqьж нәкә әw кәса бьра жь нава щьвине бе ӧндакьрьне. Чьмки әw Пирозгәһа Хӧдан дьһ'әр'ьминә, ава паqьжбуне нә һатә р'әшандьне ль сәр wи әw нә паqьж ә[+]. 21Бьра әва бона wан бьбә qәйдә-qануна һ'әта-һ'әтайе. Ӧса жи йе ава паqьжбуне р'әшанди бьра к'ьнщед хwә бьшо у йе кӧ ава паqьжбуне к'әвә wе һ'әта еваре нә паqьж бә. 22Йе нә паqьж чь жи к'әвә wе нә паqьж бә, кәсе кӧ wи тьшти к'әвә һ'әта еваре wе нә паqьж бә».

#### 20


Гӧне Муса у Һарун

1Мәһа йәке т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел[†] һатә бәр'ийа Сине у ль Qадеше мьләт щи-wар бу. Wьр Мәрйәм мьр у ль wьр жи һатә дәфьнкьрьне[+]. 2Ав т'ӧнә бу бона щьвине у әw мьqабьли Муса у Һарун щьвийан[+]. 3Мьләт бина хwә ль Муса тәнг дькьр у дьгот: «Хwәзи әм жи һьнге бьмьрана гава бьрайед мә ль бәр Хӧдан[†] мьрьн![+] 4Чьма wә щьвина Хӧдан ани ль ве бәр'ийе? Wәки әм у һ'әйwане мә qьр' бьн? 5Чьма wә әм жь Мьсьре дәрхьстьн, wәки мә биньнә ль ви щийе һани хьраб? Нә щийе чандьне йә, нә щийе даред һежира, нә бахед тьрийа, нә һ'ьнара, һ'әта ав жи вьр т'ӧнә әм вәхwьн!» 6Муса у Һарун дури щьмә'те к'әтьн, чунә ль бәр дәре Коне Щьвине[†], дәвәр'у к'әтьн у р'умәта Хӧдан wанва хӧйа бу[+]. 7Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 8«Шьвдаре һьлдә, тӧ Һаруне бьре хwәва щьвине бьщьвиньн, ль бәр ч'ә'вед wан qәйер'а хәбәрдьн кӧ әw жь хwә аве бьдә. У те бона wан аве жь qәйайе дәрхи кӧ щьвин у һ'әйwанед wан бьди вәхwарьне». 9Муса шьвдара кӧ ль бәр Хӧдан бу һьлда, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьри ль wи кьр. 10Һьнге Муса у Һарун щьвин щьвандьнә ль бәр qәйайе у Муса готә wан: «Бьбьһен гәли р'абәрик'ара, дьбә кӧ әм жь ви qәйайи wәр'а аве дәрхьн?»[+] 11Муса дәсте хwә бьльнд кьр у бь шьвдара хwә дӧ щара qәйе хьст у беһ'әсаб ав дәрк'әт, щьвине у һ'әйwане wан вәхwарьн. 12Хӧдан готә Муса у Һарун: «Чьмки wә баwарийа хwә ль мьн нә ани у пирозийа мьн зар'ед Исраелва ә'йан нә кьр, ләма һун ве щьвине набьнә ль ә'рде кӧ мьн да wан»[+]. 13Әва авед Мерибаһе[*] бун к'идәре зар'ед Исраел Хӧданр'а к'әтьнә дә'wе у Хӧдан пирозийа хwә wанва ә'йан кьр.


Әдом наһелә кӧ Исраел дәрбаз бә

14Жь Qадеше Муса qасьд шандьнә ль щәм п'адше Әдоме[†] у гот: «Аһа дьбежә бьре[*] тә Исраел: ‹Тӧ һаш жь һ'әму чәтьнайед кӧ р'асти мә һатьн һәйи,[+] 15кӧ кал-бавед мә бәржери Мьсьре бун у әм ль Мьсьре wә'дәки дьреж ман. мьсьрийа хьраби ль мә у кал-бавед мә дькьрьн[+]. 16Мә һәwара хwә ль Хӧдан дахьст, Хӧдан дәнге мә бьһист, qасьд[*] шанд у әм жь Мьсьре дәрхьстьн. Ва йә әм ль Qадеше нә, бажаре ль сәр синоре тә[+]. 17Жь к'әрәма хwә бьһелә әм ә'рде тәва дәрбаз бьн, әм ль дәште тәр'а у бахе тәр'а дәрбаз набьн, нә жи әме аве жь биред тә вәхwьн. Әме р'ийа п'адшева[*] һәр'ьн, нә вәгәр'ьнә р'аст нә жи ч'әп, һ'әта синоре тә дәрбаз нәбьн›»[+]. 18Ле Әдом готә wи: «Тӧ ә'рде мьнва дәрбаз наби йан на әзе бь шур дәрк'әвьмә мьqабьли тә». 19Зар'ед Исраел готьнә wи: «Әме р'ийа сәрәкәва дәрбаз бьн, һәгәр әм йан һ'әйwане мә ава тә вәхwьн әме һәqе тә бьдьнә тә, т'әне изьне бьдә әм п'ийа дәрбаз бьн, һаqас тьшт»[+]. 20Ле әwи гот: «Тӧ дәрбаз наби». Әдом бь ордийа гьран у бь дәсте зор дәрк'әтә мьqабьли Исраел. 21Ӧса Әдом изьн нә да кӧ Исраел синоре wива дәрбаз бә. Исраел дури wи к'әт.


Мьрьна Һарун

22Т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел жь Qадеше р'е к'әт һатә ль ч'ийайе Һор[+]. 23Ль ч'ийайе Һор ль сәр синоре т'опрахе Әдом Хӧдан Муса у Һарунр'а хәбәрда у гот: 24«Бьра Һарун һәр'ә бьгьһижә щьмә'та хwә. Әw начә ль ә'рде кӧ мьн да зар'ед Исраел, чьмки wә ль бәр авед Мерибаһе готьнед мьн инк'ар кьрьн[+]. 25Һарун у Елазаре кӧр'е wи һьлдә у wан һьлк'ьшинә ль ч'ийайе Һоре. 26К'ьнщед Һарун же бехә у wан Елазаре кӧр'е wи кә. Бьра Һарун ль wьр бьмьрә у һәр'ә бьгьһижә щьмә'та хwә»[+]. 27Муса анәгори ә'мьре Хӧдан кьр у әw ль бәр ч'ә'вед т'әмамийа щьвине һьлк'ьшийанә ль ч'ийайе Һоре. 28Муса к'ьнщед Һарун же ехьстьн у ль Елазаре кӧр'е wи кьрьн. Ль wьр сәре ч'ийе Һарун мьр. Муса у Елазар жи жь ч'ийе һатьнә харе[+]. 29Т'әмамийа щьвине фә'м кьр wәки Һарун мьрийә у си р'ожи т'әмамийа мала Исраел шина wи кьр[+].

#### 21


Алт'кьрьна п'адше Ә'рад

1П'адше Ә'раде кәнани[†] кӧ ль Нәщәфе[†] дьма, бьһист wәки Исраел[†] р'ийа Ат'аримда те, т'әви Исраел кьрә шәр' у жь wан һесир бьрьн[+]. 2Һьнге Исраел ль бәр Хӧдан[†] ад-qьрар кьр у гот: «Һәгәр тӧ ви мьләти бьди дәсте мьн, әзе бажаред wан wеран кьм, wи т'ам дийари Хӧдан бькьм»[+]. 3Хӧдан дәнге Исраел бьһист у кәнани данә дәстед wан. Әw у бажаред wан wеран кьрьн, әw т'ам дийари Хӧдан кьрьн. Наве wи щийи данин Һ'орма[*].


Мә'ре сьфьрин

4Әw жь ч'ийайе Һоре р'ек'әтьн р'ийа Бә'ра Сорва чун wәки дора ә'рде Әдомва[†] һәр'ьн. Сәбьра щьмә'те р'ева т'ере нәкьр. 5Щьмә'те мьqабьли Хwәде у Муса хәбәрда у гот: «Чьма wә әм жь Мьсьре һәвраз дәрхьстьн кӧ бәр'ийеда бьмьрьн? Чьмки нә нан һәйә, нә ав һәйә у әв хwарьна һанә п'уч' жи, кӧ мә'де мә же ль һәв дьк'әвә»[+]. 6Хӧдан мә'ред жә'рдадайи шандьнә ль сәр мьләт у wана мьләт хьст. Гәләк мәри жь Исраел мьрьн. 7Һьнге мьләт һатә ль щәм Муса у гот: «Мә гӧнә кьр кӧ мьqабьли Хӧдан у тә хәбәрда, р'әща жь Хӧдан бькә кӧ мә'ра дури мә хә». У Муса бона щьмә'те р'әща кьр. 8Хӧдан готә Муса: «Хwәр'а мә'рәки чекә у дарва дардакә, һәр кәсе мә'р ледайи ль wи бьньһер'ә wе сах бьминә». 9Муса мә'рәки сьфьр чекьр, әw дарва дарда кьр. Гава мә'р мәрьвәки дьхьст әwи ль мә'ре сьфьр дьньһер'и у сах дьма[+].

10Зар'ед Исраел р'е к'әтьн у ль Овот'е зомед хwә ледан[+]. 11Жь Овот'е жи р'е к'әтьн у ль Ийе-Һаһабариме ль бәр'ийа пешбәри Моwабе[†] алийе р'оһьлате зомед хwә ледан[+]. 12Жь wьр р'е к'әтьн у ль нәwала Зәрәде зомед хwә ледан[+]. 13Жь wьр жи р'е к'әтьн у бәр'ийеда wи бәри Арноне кӧ жь синоре әморийа[†] дәр те, зомед хwә ледан. Чьмки Арнон синоре нава Моwаб у әморийа йә[+]. 14Ләма ль к'ьтеба Шәр'ед Хӧданда[*] те готьне:

«Ваһев у ньхалед Арнон ль Суфайе нә,
15ӧса жи п'ебәржеред ньхала
кӧ дьк'ьшьнә жер һ'әта Ә'ре
у ль синоре Моwабе һьлдьпәсерә»[+].

16У жь wьр чунә Бере. Әва әw бир бу бона к'ижани Хӧдан готә Муса: «Щьмә'те т'опи ль сәр һәв кә у әзе аве бьдьмә wан».

17Wе һьнге Исраел әва стьрана стьра:

«Бир бьдә дәр! Wер'а бьстьрен!
18Бира кӧ wәк'ила әw вәданә,
ә'сьлзадәйед мьләта әw к'оланә
бь шьв у шьвдаред хwә!»

Жь бәр'ийе әw чунә Мат'анайе. 19Жь Мат'анайе жи чунә Наһ'алийеле, жь Наһ'алийеле чунә Бамот'е. 20У жь Бамот'е чунә нәwала дәшта Моwабда ль сәре Писгайе, кӧ ль бәр'ийе дьньһер'ә.


Шәр'е мьqабьли Сихон у Ог

21[•]Wе һьнге Исраел qасьд шандьнә ль щәм Сихоне п'адше әморийа, гот: 22«Изьна тә һәбә әм ә'рде тәр'а дәрбаз бьн, әм вәнагәр'ьнә дәшт у баха, әм аве жи жь бира вәнахwьн, әме р'ийа п'адшева[*] һәр'ьн һ'әта синоре тәр'а дәрбаз бьн»[+]. 23Ле Сихон нә һьшт кӧ Исраел синоре wир'а дәрбаз бә. Сихон һ'әму щьмә'та хwә т'оп кьр у дәрк'әтә мьqабьли Исраел ль бәр'ийе, һатә Йаһасе у т'әви Исраел кьрә шәр'. 24Исраел әw да бәр дәве шур, ә'рде wи жь Арнон һ'әта Йабоqе, һ'әта зар'ед Амон зәфт кьр. Чьмки синоре зар'ед Амон qәwаткьри бу[+]. 25Исраел һ'әму әв бажар һьлдан у Исраел ль һ'әму бажаред әморийада щи-wар бу ӧса жи Һ'әшбоне у һ'әму дор-бәре wеда. 26Чьмки Һ'әшбон бажаре Сихоне п'адше әморийа бу. Әwи т'әви п'адше Моwабейи пешийе кьрьбу шәр' у т'әмамийа ә'рде wи һ'әта Арноне жь дәсте wи стандьбу. 27Ләма йе мәсәла сальх дькьн, дьбежьн:

«Wәрьнә Һ'әшбоне, бьра әw ава бә
у qәдим бә бажаре Сихоне!
28Чьмки агьр жь Һ'әшбоне дәрк'әт,
алав жь бажаре Сихоне.
Һ'уфи хwә кьр Ә'ра Моwабе,
wәк'илед Арнонейә һеланед жорьн[†].
29Wәй ль тә Моwаб!
Тӧ ӧнда буйи щьмә'та К'ьмош[*],
кӧр'ед хwә данә р'әве,
qизед хwә жи данә һесирийе
ль Сихоне п'адше әморийа[+].
30Мә әw ә'рде хьст,
жь Һ'әшбоне һ'әта Дибоне.
Мә әw һ'әта Нофаһ'е
кӧ незики Медәбайе йә wеран кьрьн»[+].

31Бь ви аwайи Исраел ль ә'рде әморийада щи-wар бу. 32Wе һьнге Муса шанд кӧ щә'сусийа Йазере бькьн, Исраел дор-бәред wе зәфт кьр у бәри әморийед кӧ ль wьр дьман да[+] 33у вәгәр'ийан ль р'ийа Башанеда һәвраз чун. Һьнге Оге п'адше Башане у т'әмамийа мьләте wи ль Едрәйе дәрк'әтә шер' мьqабьли wан. 34Хӧдан готә Муса: «Нәтьрсә жь wи, чьмки әwи, т'әмамийа щьмә'та wи у ә'рде wи әз дьдьмә дәсте тә. Те ӧса бини сәре wи чаwа кӧ тә ани сәре Сихоне п'адше әморийа кӧ ль Һ'әшбоне дьма»[+]. 35У Исраел әw, кӧр'ед wи у т'әмамийа щьмә'та wи qьр' кьрьн, qәт йәк сах нә һьштьн у ә'рде wи зәфт кьрьн.

#### 22


Бьлам

1Зар'ед Исраел[†] р'ек'әтьн у ль дәштед Моwабда[†] алийе р'оһьлата Урдӧне, пешбәри Әриһайе зомед хwә ледан.

2Wе һьнге Балаqе кӧр'е Сипор әв һ'әму чь кӧ Исраел ани сәр әморийа[†] дит[+]. 3Моwаб гәләки жь Исраел тьрсийа, чьмки әw бе һ'әсаб бу. Р'уйе зар'ед Исраелда Моwаб хофе да бу. 4У Моwаб готә р'успийед Мьдйане: «Әв щьмә'та һан һәр чь кӧ дора мә һәйә wе бьхwә, чаwа кӧ дәwар гиһайе чоле ләбәр дькә». Балаqе кӧр'е Сипор жи wе һьнге п'адше Моwабе бу. 5Әwи qасьд шандьнә ль щәм Бьламе кӧр'е Бәур ль Пьт'оре, кӧ дәве ч'әме Фьрате йә, ә'рде Бьне-Ә'мода гази wи кьр, гот: «Ва йә, мьләтәк жь Мьсьре дәрк'әтийә, р'уйе ә'рде иди ньхамтийә у әw пешбәри мьн щи-wар буйә[+]. 6Аwа жь к'әрәма хwә wәрә бона хатьре мьн ньфьр'а ль wи мьләти бькә, чьмки әw жь мьн qәwаттьр ә, бәлки әзе һьнге бькарьбьм зора wи бьбьм у бәр'дьме жь ә'рде хwә дәрхьм. Чьмки әз заньм дӧайе тә дӧайә, ньфьр'а тә жи ньфьр'ә». 7Р'успийед Моwабе у р'успийед Мьдйане бь п'ешк'ешед бона сербазийе дәстед wанда чун. Һатьнә ль щәм Бьлам у хәбәред Балаq wир'а гьли кьрьн. 8Әwи готә wан: «Ишәв ль вьр бьминьн, әзе щаба wә бьдьм чаwа кӧ Хӧдан[†] мьнр'а бежә». Wәк'илед Моwабе щәм Бьлам ман. 9Хwәде һатә щәм Бьлам, гот: «Әв мәрьвед һанә щәм тә, к'и нә?» 10Бьлам готә Хwәде: «Балаqе кӧр'е Сипор п'адше Моwабе әв хәбәр мьнр'а шандьнә: 11‹Ва йә мьләтәк жь Мьсьре дәрк'әтийә у р'уйе ә'рде ньхамтийә. Аwа wәрә бона мьн ньфьр'а ль wи бькә, бәлки әзе бькарьбьм мьqабьли wи бькьмә шәр' у бәри wи дьм›». 12Хwәде готә Бьлам: «Т'әви wан нәчә, ньфьр'а ль wи мьләти нәкә, чьмки әw мьләта бӧһӧрти йә». 13Бьлам сьбәһе р'абу у готә wәк'илед Балаq: «Һәр'ьнә wәлате хwә, чьмки Хӧдан изьна мьн нә да кӧ т'әви wә бем». 14Wәк'илед Моwабе р'абун һатьнә ль щәм Балаq у готьн: «Бьлам qайл нәбу т'әви мә бе». 15Балаq диса жь wан гәләктьр у жь wан qәдьртьр wәк'ил шандьн. 16Әw һатьнә ль щәм Бьлам у готьне: «Балаqе кӧр'е Сипор һа гот: ‹Жь к'әрәма хwә, т'әхсир нәкә, wәрә, 17әзе qәдьр-һӧрмәтәкә мәзьн бона тә бькьм у чь кӧ бежи әзе бькьм, т'әне wәрә бона мьн ньфьр'а ль ви мьләти бькә. 18Бьлам щаба бәрдәстийед Балаq да у гот: «Дьхwази Балаq мала хwә т'ьжи зер' у зив бьдә мьн әз нькарьм сәр готьна Хӧдан Хwәдейе хwәр'а дәрбаз бьм кӧ тьштәки бьч'ук йан мәзьн бькьм. 19Ле һун жи ишәв ль вьр бьминьн у әзе бьзаньбьм к'а Хӧдан wе иди чь бежә мьн». 20Хwәде шәв һатә ль щәм Бьлам у готе: «Һәгәр әв мәрьвана һатьнә гази тә дькьн, р'абә т'әви wан һәр'ә, ле т'әне чь кӧ әзе тәр'а бежьм wе бькә». 21Бьлам сьбәһе р'абу т'ер'а к'әра хwә гьреда у т'әви wәк'илед Моwаб чу. 22Гава Бьлам дьчу һерса Хӧдан р'абу у мьлйак'әте[†] Хӧдан ль сәр р'е чаwа п'ехәм сәкьни. Бьлам жи к'әра хwә дажот, һәр дӧ хӧламед wи жи т'әви wи бун. 23К'әр мьлйак'әте Хӧдан дит, кӧ ль сәр р'е сәкьни шуре wи жи тә'зи дестда, һьнге к'әр жь р'е дагәр'ийа у к'әтә дәште. Бьлам к'әре дьхьст кӧ дәрхә сәр р'е, 24мьлйак'әте Хӧдан ль шьвәр'ийа нава бахед тьрийада сәкьнибу, ви али диwар бу, wи али диwар бу. 25К'әре кӧ мьлйак'әте Хӧдан дит, хwә диwерва гӧһашт у ньге Бьлам жи диwерва һатә гӧһаштьне, әwи диса ле хьст. 26Мьлйак'әте Хӧдан жи пешда чу у щики ӧса тәнг сәкьни кӧ р'е т'ӧнә бу нә р'аст вәгәр'иньнә нә жи ч'әп. 27Гава к'әре мьлйак'әте Хӧдан дит бьн Бьламда мәр'ьхи, һерса Бьлам же р'абу у әwи к'әр да ль бәр шьва. 28Һьнге Хӧдан заре к'әре вәкьр у әwе готә Бьлам: «Мьн чь ль тә кьрийә wәки әва се щар ә тӧ мьн дьхи?» 29Бьлам готә к'әре: «Чьмки тә әз кьрьмә пек'әни, һәгәр дәсте мьнда шур һәбуйа мьне һәма ньһа жи тӧ бькӧштайи». 30К'әре готә Бьлам: «Әз әw к'әра тә ниньм кӧ тӧ т'әмамийа ә'мьре хwәда һ'әта р'ожа иро ле сийар дьби? Qәт буйә wәки әз һа биньмә сәре тә?» Әwи гот: «На». 31Һьнге Хӧдан ч'ә'вед Бьлам вәкьр у әwи мьлйак'әте Хӧдан ль сәр р'е, шуре тә'зи дәсте wида сәкьни дит, та бу у дәвәр'уйа чу. 32Мьлйак'әте Хӧдан готә wи: «Бона чь әва се щар ә кӧ тӧ к'әра хwә дьхи? Ва йә әз бәр тә бумә п'ехәм, чьмки р'ийа тә ль бәр мьн нә р'аст ә. 33К'әре әз дитьм у се щара жь р'ийа хwә дагәр'ийа. Һәгәр әwа жь р'е данәгәр'ийа, мьн ньһа ә'сә тӧ кӧштьбуйи у әwа сах һьштьбу». 34Бьлам готә мьлйак'әте Хӧдан: «Мьн гӧнә кьр, чьмки мьн ньзаньбу кӧ тӧ йи ль сәр р'е пешбәри мьн сәкьни. Аwа, һәгәр әв йәк ль бәр тә хwәш найе, әзе пашда вәгәр'ьм». 35Мьлйак'әте Хӧдан готә Бьлам: «Т'әви ван мәрьва һәр'ә ле т'әне чь кӧ әзе бежьмә тә wе бежә». Бьлам т'әви wәк'илед Балаq чу. 36Гава Балаq бьһист wәки Бьлам те, дәрк'әтә пешийа wи ль Ир-Моwабе, әw ль сәр лева синоре Арноне йә[+]. 37Балаq готә Бьлам: «Нә мьн шандьнә пәй тә гази тә кьр, тӧ чьма нә дьһати щәм мьн? Дьбә әз нькарьбьм бьн qәнщийа тә дәрем?» 38Бьлам готә Балаq: «Ва йә әз һатьмә ль щәм тә, ле әз нькарьм хwә сәре хwә хәбәр дьм. Чь кӧ Хӧдан дайнә ль сәр заре мьн wе жи әзе бежьм». 39Бьлам т'әви Балаq чунә Qирйат-Һусоте. 40Балаq пәз у дәwар кьрьнә qӧрбан, Бьлам у wәк'илед т'әви wир'а шандьн. 41У сьбәһе Балаq Бьлам һьлда у әw һьлк'ьшийанә ль сәр Бамот'-Баә'л у жь wьр Бьлам п'арәкә щьмә'та Исраел дит.

#### 23


П'ехәмбәрийа Бьламә ә'wльн

1Бьлам готә Балаq: «Мьнр'а ль вьр һ'әфт горигәһа[†] чекә, һ'әфт щанәга у һ'әфт бәрана ль вьр мьнр'а һазьр кә». 2Балаq анәгори готьна Бьлам кьр. Балаq у Бьлам ль сәр һәр горигәһе щанәгак у бәранәк дан. 3Бьлам готә Балаq: «Тӧ бәр т'әвайишәwате хwә бә, әзе һәр'ьм, бәлки Хӧдан[†] мьнва хӧйа бә у чь кӧ әw мьнва ә'йан кә әзе тәр'а бежьм кьм». У әw чу сәре т'апәки хьки-хwәли. 4Хwәде Бьламва хӧйа бу у Бьлам готә wи: «Мьн һ'әфт горигәһ чекьрьнә, щанәгак у бәранәк ль сәр һәр горигәһе дайә». 5Хӧдан хәбәр дани ль сәр заре Бьлам готе: «Вәгәр'ә ль щәм Балаq һа беже». 6Әw вәгәр'ийа ль щәм Балаq, ва йә, әw т'әви һ'әму wәк'илед Моwабе[†] ль бәр т'әвайишәwате хwә сәкьнийә. 7Бьлам мәсәла хwә пешда ани у гот:

«Балаq әз жь Араме аним,
п'адше Моwабе әз жь ч'ийайед р'оһьлате:
‹Wәрә мьнр'а ньфьр'а ль Аqуб бькә,
wәрә ль Исраел[†] һьле!›
8Әзе чаwа ньфьр'а ле бькьм,
wәки Хwәде ньфьр' ле нәкьр?
Әзе чаwа ле һьлем,
wәки Хӧдан ле һьлнәһат[+]?
9Чьмки әз жь сәр сәре qәйева дьбиньм,
жь сәр гьрава әз wи дьньһер'ьм,
ва йә, мьләтәк башqә дьжи,
у мьнәте т'ӧ мьләти нагьрә[+].
10К'е дькарә т'оза Аqуб һ'әсаб кә,
йан аха Исраел бьжмьрә?
Хwәзи нәфса мьн бь мьрьна р'аста бьмьрә,
хwәзи ахьрийа мьн мина йа wан бә!»[+]

11Балаq готә Бьлам: «Тә чь ани сәре мьн? Мьн тӧ дәрхьсти ль вьр кӧ ньфьр'а ль дьжмьнед мьн бьки, ле тӧ бьмбарәк дьки!» 12Бьлам щаба wи да у гот: «Чь кӧ Хӧдан датинә ль сәр заре мьн әз гәрә т'әне wе бежьм!»


П'ехәмбәртийа Бьламә дӧда

13Балаq готә wи: «Жь к'әрәма хwә т'әви мьн wәрә щики дьн, те wи жь wьр бьбини. Те т'әне п'арәкә wи бьбини ле т'әмамийа wи те нәбини, жь wьр те мьнр'а ньфьр'а ле бьки». 14У Балаq әw бьрә ль дәшта Софиме ль сәр сәре Писгайе у һ'әфт горигәһ чекьрьн. Щанәгак у бәранәк ль сәр һәр горигәһе да. 15Әwи готә Балаq: «Ль вьр бәр т'әвайишәwате хwә бьсәкьнә әзе жи ль wьр р'асти Хӧдан бем». 16Хӧдан Бьламва хӧйа бу у хәбәр дани ль сәр заре wи готе: «Вәгәр'ә ль щәм Балаq һа беже». 17Бьлам һатә ль щәм Балаq, ва йә, әw т'әви wәк'илед Моwаб ль бәр т'әвайишәwате хwә сәкьнийә. Балаq готә wи: «Хӧдан чь гот?» 18Бьлам мәсәла хwә пешда ани у гот:

«Р'абә Балаq у бьбьһе,
гӧһ бьдә мьн кӧр'е Сипор!
19Хwәде нә инсан ә кӧ дәрәwа бькә,
нә жи бәни Адәм ә кӧ п'ошман бә.
Әwи гот wе нәкә?
Хәбәр да wе нәйнә сери[+]?
20Ва йә, мьн ә'мьр станд кӧ бьмбарәк кьм.
Хwәде бьмбарәк кьр әз нькарьм бьгӧһезьм.
21Нәһәqи ль нава Аqубда нә дитийә,
хәм ль нава Исраелда к'ьфш нәкьрийә.
Хӧдан Хwәдейе wи т'әви wи йә,
шабуна бона п'адше нава wи йә.
22Хwәде әw жь Мьсьре дәрхьстьн.
Qәwата wан мина qәwата гайе бәйани йә[+].
23Сербази ль нава Аqубда т'ӧнәйә,
к'оч'әкти ль нава Исраелда т'ӧнәйә.
Ньһа wе бежьнә Аqуб у Исраел:
«Кӧ Хwәде чь кьр»[+].
24Аwа мьләт чаwа макәшер р'адьбә
у чаwа шер банздьдә,
п'ал надә һ'әта т'ален нәхwә
у хуна йед кӧшти вәнәхwә[+].

25Балаq готә Бьлам: «Нә ньфьр'а ль wи бькә, нә жи wи бьмбарәк кә!» 26Бьлам щаба Балаq да у гот: «Мьн әва йәка нә готә тә: wәки чь кӧ Хӧдан бежә мьн әзе wе бькьм?»

27Балаq готә Бьлам: «Жь к'әрәма хwә wәрә әзе тә бьбьмә щики дьн, бәлки әwе ль Хwәде хwәш бе у те жь wьр бона мьн ньфьр'а ль Исраел бьки. 28У Балаq Бьлам бьрә ль сәр сәре П'ьһоре, жь к'идәре бәр'и дьһатә к'ьфше. 29Бьлам готә Балаq: «Мьнр'а ль вьр һ'әфт горигәһа чекә, һ'әфт щанәга у һ'әфт бәрана ль вьр мьнр'а һазьр кә». 30Балаq анәгори хәбәра Бьлам кьр, щанәгак у бәранәк ль сәр һәр горигәһе да.

#### 24


П'ехәмбәртийа Бьламә сьсийа

1Бьлам дит wәки ль Хӧдан[†] хwәш те Исраел[†] бьмбарәк кә, мина бәре нәчу кӧ сербазийе бькә, ле бәре хwә да бәр'ийе. 2Бьлам сәре хwә бьльнд кьр у Исраел бь qәбилед хwә щи-wарбуйи дит, һьнге Р'ӧһ'е Хwәде һатә ль сәр wи[+]. 3Әwи мәсәла хwә пешда ани у гот:

«Аwа хәбәра Бьламе кӧр'е Бәур,
хәбәра мере кӧ зәлал дьбинә.
4Хәбәра йе кӧ готьнед Хwәде дьбьһе,
йе кӧ дитьнокед Йе Һәри Зор дьбинә,
ч'ә'вед wи тенә вәкьрьне у әw та дьбә.
5Чаwа бәдәw ьн конед тә Аqуб!
Щи-wаред тә Исраел!
6Чаwа нәwал әw фьрә дьбьн,
чаwа бахче бәр дәве ч'ем,
чаwа удед[*] кӧ Хӧдан дач'ькандийә
чаwа әрзед дәве аве.
7Ав жь ә'лбед wи дьһәр'ькә,
т'охьме wи р'ьнд авадайи йә.
П'адше wи wе Агаг[*] дәрбазтьр бә,
п'адшатийа wи wе бьльнд бә.
8Хwәде әw жь Мьсьре дәрхьст.
Qәwата wи мина qәwата гайе бәйани йә.
Әwе мьләтед дьжмьнед wи даqӧртинә
у һәстуйед wан wе һурдәхwәши кә,
бь тиред хwә wе лехә[+].
9Әw тәлийа, мина шер вәләзийа,
чаwа макәшере кәс нькарә әwи р'акә.
К'е тә бьмбарәк кә, wе бьмбарәк бә,
к'е ньфьр'а ль тә бькә, wе ньфьр'е ль wи бә[+].

10Һьнге һерса Балаq ль Бьлам р'абу, әwи дәстед хwә һәв хьстьн у Балаq готә Бьлам: «Мьн гази тә кьр кӧ ньфьр'а ль дьжмьнед мьн бьки, ле дәwсе әва се щар ә тә әw бьмбарәк кьрьн[+]. 11Ньһа бьр'әвә һәр'ә щийе хwә! Мьн гот әзе qәдьр-һӧрмәта мәзьн бона тә бькьм, ле ва йә Хӧдан әw йәк жь дәсте кьр». 12Бьлам готә Балаq: «Нә мьн qасьдед тәр'а жи хәбәрда у гот, к'ижан кӧ тә шандьбунә ль щәм мьн: 13‹Дьхwази Балаq мала хwә т'ьжи зер' у зив бьдә мьн, әз нькарьм сәр готьна Хӧданр'а дәрбаз бьм, кӧ тьштәки qәнщ йан хьраб бь хwәстьна хwә бькьм. Чь кӧ Хӧдан бежә, әзе wе бежьм›. 14Ньһа әз дьчьмә ль щәм мьләте хwә, wәрә әзе тәр'а бежьм, кӧ р'оже бен әв мьләт wе чь бинә сере мьләте тә».


П'ехәмбәртийа Бьламә чара

15Әwи мәсәла хwә пешда ани у гот:

«Аwа хәбәра Бьламе кӧр'е Бәур,
хәбәра мере кӧ зәлал дьбинә.
16Хәбәра йе кӧ готьнед Хӧдан дьбьһе,
йе кӧ һаш жь занәбуна Йе Һәри Жорьн һәйә,
йе кӧ дитьнокед Йе Һәри Зор дьбинә,
ч'ә'вед wи тенә вәкьрьне у әw та дьбә.
17Әз wи дьбиньм, ле нә ньһа,
ль wи дьньһер'ьм, ле нә незик.
Стәйрке жь Аqуб дәрк'әвә,
шьва п'адшатийе wе жь Исраел пешда бе,
wе щеника Моwаб[†] һурдәхwәши кә,
һ'әму зар'ед Шет' qьр' кә[+].
18Әдоме[†] бьбә wар,
Сеһире бьбә wаре дьжмьнед хwә,
Исраел жи wе сәр к'әвә.
19Жь Аqуб һ'акьме дәрк'әвә
у йед жь бажер майи wе qьр' кә».

20Бьлам Амалек дит, мәсәла хwә пешда ани у гот:

«Мьләте лапи пеш Амалек бу,
ле ахьрийа wи qьр'бун ә»[+].

21Qени дит, мәсәла хwә пешда ани у гот:

«Щи-wаре тә qәдим ә,
һелина тә ль сәр qәйайе һатийә данине[+].
22Qайинийе бе qьр'кьрьне,
гава Ашур тә һесир бьбә».

23Бьлам мәсәла хwә пешда ани у гот:

«К'е wе сах бьминә гава Хwәде ве йәке бькә?
24Гәмийе жь К'ит бен,
wе Ашур у Әбәр бьзериньн,
ле әw хwәха жи wе бе ӧндакьрьне»[+].

25Бьлам р'абу у вәгәр'ийа чу щийе хwә, Балаq жи р'ийа хwәда чу.

#### 25


Беә'сьлийа Исраел т'әви Баә'л-П'ьһор

1Исраел[†] ль Шиттиме дьма кӧ мьләт дәстпекьр т'әви qизед Моwаб[†] беә'сьли кьр[+]. 2Wана мьләт т'әглифи qӧрбанед һ'әйкәлед хwә кьрьн, мьләт хwар у ль бәр һ'әйкәлед wан та бу[+]. 3Исраел Баә'л-П'ьһорва[*] һатә гьредане. Һьнге һерса Хӧдан[†] ль Исраел р'абу[+]. 4Хӧдан готә Муса: «Һ'әму сәрwеред мьләт һьлдә у wан бәр тә'ве ль бәр Хӧдан дальqинә. Һьнге алава һерса Хӧдан wе ль Исраел дайнә[+]. 5Муса готә һ'акьмед Исраел: «Һәр кәс жь wә, wан мәрьвед хwә бькӧжьн, к'ижан кӧ Баә'л-П'ьһорва һатьнә гьредане». 6Ва йә йәки жь зар'ед Исраел, ль бәр ч'ә'ве Муса у т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел, гава әw ль бәр дәре Коне Щьвине[†] дьгьрийан, һат жьнәкә мьдйани ани мала хwә. 7Пинһасе кӧр'е Елазаре кӧр'е Һаруне к'аһин[†] әв йәк кӧ дит, жь нава щьвине р'абу, р'ьмәк гьртә дәсте хwә,[+] 8әw пәй ль wи исраели чу к'әтә коне wи у р'ьм зьке һәр дӧйар'а кьр, зьке исраели жи жьне жи. Һьнге бәла ль нава Исраелда сәqьр'и[+]. 9Жь дәст бәлайе 24000 мәри мьрьн.

10Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 11«Пинһасе кӧр'е Елазаре кӧр'е Һаруне к'аһин һерса мьн жь зар'ед Исраел вәгәр'анд, чьмки әwи бь хирәта мьн нав wанда хирәт кьр у мьн зар'ед Исраел жь к'ӧмр'әшийа хwә qьр' нәкьр. 12Ләма бежи wи: ‹Ва йә әз пәймана[†] хwә йә ә'дьлайе т'әви wи гьредьдьм, 13әwе бона wи у бона зӧр'әта wи пәй wир'а бьбә пәймана к'аһинтийа һ'әта-һ'әтайе. Чьмки әwи бона Хwәдейе хwә кьрә хирәт у бона зар'ед Исраел к'әwандьн кьр›».

14Наве исраелийе кӧшти, йе кӧ т'әви жьна мьдйани һатьбу кӧштьне Зимри бу, кӧр'е Салуйе сәрwере олк'а шьмһ'унийа. 15Наве жьна мьдйанийә кӧшти жи К'озби бу, qиза Суре сәрwере qәбила олк'әкә мьдйани[+].

16Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 17«Т'әви мьдйанийа дьжмьнатийе бажон у qьр'а wан биньн[+]. 18Чьмки wана бь мьхәнәтийе дьжмьнати wәр'а ажотьн у һун хапандьн, нава wе qәwьмандьна П'ьһор у хушка wан К'озбийа qиза сәрwере мьдйанида, йа кӧ р'уйе П'ьһорда р'ожа бәлайе һатә кӧштьне».

#### 26


Навжьмара дӧдайә зар'ед Исраел

1Пәй бәлер'а Хӧдан[†] готә Муса у Елазаре кӧр'е Һаруне к'аһин[†]: 2«Т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел[†] һәр кәсе кӧ әскәрийер'а һазьр ә, жь бистсалийе жортьр ә, анәгори олк'ед wан йәко-йәко бьжмьрьн»[+]. 3Муса т'әви Елазаре к'аһин ль дәштед Моwабда[†], незики Урдӧне, пешбәри Әриһайе wанр'а хәбәр да у гот: 4«Жь бистсалийе жортьр бьжмьрьн», чаwа кӧ Хӧдан т'әми ль Муса кьр. Зар'ед Исраелә кӧ жь ә'рде Мьсьре дәрк'әтьн, әв ьн: 5Р'убен ньхӧрийе Исраел бу. Әв ьн зар'ед Р'убен: Жь Һәнох малбәта һәнохи. Жь Паллу малбәта паллуйи[+]. 6Жь Һәсрун малбәта һәсруни. Жь К'арми малбәта к'арми[+]. 7Әва малбәтед р'убенийа нә у һ'әсабе wан жи 43730 нәфс бун[+]. 8Кӧр'е Паллу: Әлйаб бу. 9Әв ьн кӧр'ед Әлйаб: Ньмуйел, Дат'ан у Абирам. Әва әw Дат'ан у Абираме бьжартийед щьвине бун, йед кӧ р'абунә мьqабьли Муса у Һарун ль нава щьвина Qорах да, гава кӧ әw р'абунә мьqабьли Хӧдан[+]. 10Һьнге ә'рде дәве хwә вәкьр у әw т'әви Qорах һ'уфи хwә кьрьн. Әв щьвина ӧнда бу, гава егьр әw дӧсьд пенщи мәри һ'уфи хwә кьрьн у әw бунә нишан[+]. 11Ле зар'ед Qорах нәмьрьн[+].

12Әв ьн зар'ед Шьмһ'ун малбәтед хwәва: Жь Ньмуйел малбәта ньмуйели. Жь Йамин малбәта йамини. Жь Йахин малбәта йахини[+]. 13Жь Зәраһ малбәта зәраһи. Жь Шаwул малбәта шаwули. 14Әва малбәтед шьмһ'уни нә: 22200 нәфс[+].

15Әв ьн зар'ед Гад малбәтед хwәва: Жь Сьпон малбәта сьпони. Жь Һагги малбәта һагги. Жь Шуни малбәта шуни[+]. 16Жь Озни малбәта озни. Жь Ә'ри малбәта ә'ри. 17Жь Арод малбәта ароди. Жь Арели малбәта арели. 18Әва малбәтед зар'ед Гад ьн у һ'әсабе wан жи 40500 нәфс бун[+].

19Зар'ед Щьһуда: Әр у Онан бун. Ле Әр у Онан ль ә'рде Кәнанеда[†] мьрьн[+]. 20Әв ьн зар'ед Щьһуда малбәтед хwәва: Жь Шелаһ малбәта шелани. Жь Перес малбәта переси. Жь Зәраһ малбәта зәраһи. 21Әв ьн зар'ед Перес: Жь Һәсрун малбәта һәсруни. Жь Һамул малбәта һамули. 22Әва малбәтед Щьһуда нә у һ'әсабе wан жи 76500 нәфс бун[+].

23Әв ьн зар'ед Исахар малбәтед wанва. Жь Т'ола малбәта т'олайи. Жь Пуа малбәта пуни[+]. 24Жь Йашув малбәта йашуви. Жь Шимрон малбәта шимрони. 25Әва малбәтед Исахар ьн у һ'әсабе wан жи 64300 нәфс бун[+].

26Әв ьн зар'ед Зәбулон малбәтед хwәва. Жь Сәред малбәта сәрди. Жь Елон малбәта елони. Жь Йалйел малбәта йалйели[+]. 27Әва малбәтед зәбулони ьн у һ'әсабе wан жи 60500 нәфс бун[+].

28Әв ьн зар'ед Усьв малбәтед хwәва. Мьнашә у Әфрайим[+]. 29Әв ьн зар'ед Мьнашә: Жь Махир малбәта махири. Жь Махир Гилә'д бу. Жь Гилә'д малбәта гилә'ди. 30Әв ьн зар'ед Гилә'д: Жь Ийәзәр малбәта ийәзәри. Жь Хеләq малбәта хеләqи. 31Жь Асрийел малбәта асрийели. Жь Шәхәм малбәта шәхәми. 32Жь Шьмида малбәта шьмидайи. Жь Һ'ефәр малбәта һ'ефәри. 33Ле кӧр'ед Сьлофһ'аде Һ'ефәр т'ӧнә бун, т'әне qизед wи һәбун. Әв ьн навед qизед Сьлофһ'ад: Маһ'ла, Ноһа, Һ'огла, Милк'а у Т'ирса[+]. 34Әва малбәтед Мьнашә нә у һ'әсабед wан жи 52700 нәфс бун[+].

35Әв ьн зар'ед Әфрайим малбәтед хwәва: Жь Шут'әлаһ' малбәта шут'әлаһ'и. Жь Бәк'ьр малбәта бәк'ри. Жь Т'аһ'ан малбәта т'аһ'ани. 36Әв ьн зар'ед Шут'әлаһ'. Жь Ә'ран малбәта ә'рани. 37Әва малбәтед зар'ед Әфрайим ьн у һ'әсабе wан жи 32500 нәфс бун. Әва зар'ед Усьв ьн малбәтед wанва[+].

38Әв ьн зар'ед Бьнйамин малбәтед wанва: Жь Бәла малбәта бәли. Жь Ашбел малбәта ашбели. Жь Аһ'ирам малбәта аһ'ирами[+]. 39Жь Шьфуфам малбәта шьфуфами. Жь Һ'уфам малбәта һ'уфами. 40Әв ьн зар'ед Бәла: Ард у Нә'ман. Жь Ард малбәта арди. Жь Нә'ман малбәта нә'мани. 41Әва зар'ед Бьнйамин ьн малбәтед хwәва. Һ'әсабе wан жи 45500 нәфс бун[+].

42Әв ьн зар'ед Дан малбәтед хwәва: Жь Шуһ'ам малбәта шуһ'ами. Әва малбәта Дан ә анәгори малбәтед хwә[+]. 43Һ'әсабе т'әмамийа малбәта шуһ'ами 64400 нәфс бун[+].

44Әв ьн зар'ед Ашер малбәтед хwәва: Жь Имна малбәта имнайи. Жь Ишwи малбәта ишwийи. Жь Бьриһа малбәта бьриһайи[+]. 45Әв ьн зар'ед Бьриһа: Жь Һ'әбәр малбәта һ'әбәри. Жь Малк'ийел малбәта малк'ийели. 46Наве qиза Ашер жи Сәрах бу. 47Әва малбәтед зар'ед Ашер ьн. Һ'әсабе wан жи 53400 нәфс бун[+].

48Әв ьн зар'ед Нәфтәли малбәтед хwәва: Жь Йасйел малбәта йасйели. Жь Гуни малбәта гуни[+]. 49Жь Йесәр малбәта йесри. Жь Шиллем малбәта шиллеми. 50Әва малбәтед Нәфтәли нә анәгори малбәтед хwә. Һ'әсабе wан жи 45400 нәфс бун[+].

51Һ'әсабе зар'ед Исраел 601730 нәфс бун[+].

52Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 53«Бьра ә'рд анәгори һ'әсабе наве wан чаwа wар бе п'арәвәкьрьне. 54К'ома мәзьнр'а wар зә'фи бьде, к'ома бьч'укр'а wар һьндьки бьде. Һәр кәсир'а анәгори һ'әсабе wан бьра wар бе дайине[+]. 55Т'әне бь п'әшк авитьне бьра ә'рд бе п'арәвәкьрьне. Анәгори навед qәбилед кал-бавед wан әw бьра wар бьстиньн. 56Бь п'әшк авитьне бьра wар бе п'арәвәкьрьне чаwа йе мәзьнр'а ӧса жи йе бьч'укр'а».

57[•]Әв ьн леwийед анәгори малбәтед хwә жьмарти: Жь Гершон малбәта гершони. Жь Qоһат' малбәта qоһат'и. Жь Мерари малбәта мерари. 58Әва малбәтед леwи нә: Малбәта либни, малбәта һеброни, малбәта маһ'ли, малбәта муши, малбәта qорахи. Qоһат'р'а Ә'мрам бу. 59Ле наве жьна Ә'мрам Йок'әбәд бу, qиза Леwи йа кӧ Леwир'а ль Мьсьре бьбу. Әwе Ә'мрамр'а Һарун, Муса у Мәрйәма хушка wан анин. 60Һарунр'а Надаб, Абиһу, Елазар у Ит'амар бун[+]. 61Ле Надаб у Абиһу мьрьн, гава wан шаш[*] агьр ль бәр Хӧдан дан[+]. 62Һ'әсабе леwи, һ'әму qьсьме нерини жь йәкмәһе жортьр 23000 нәфс бун. Әw т'әви зар'ед Исраел нә һатьнә жьмаре, чьмки нава зар'ед Исраел wанр'а wар нә һатә дайине[+].

63Әв ьн зар'ед Исраелә кӧ Муса т'әви Елазаре к'аһин ль дәштед Моwабеда, незики Урдӧне, пешбәри Әриһайе жьмартьн. 64Ле ль нава ванда qәт мәрьвәк жь зар'ед Исраел т'ӧнә бу, кӧ Муса у Һаруне к'аһин бәр'ийа Синайеда әw жьмартьбуна. 65Чьмки Хӧдан бона wан гот: «Әwе ә'сә ль бәр'ийеда бьмьрьн». У тӧ кәс жь wан нә ма, пештьри К'алебе кӧр'е Йьфунәһ у Йешуйе кӧр'е Нун[+].

#### 27


Qизед Сьлофһ'ад

1[•]Qизед Сьлофһ'аде Һ'ефәре кӧр'е Гилә'де Махире кӧр'е Мьнашәйе жь малбәта Мьнашәйе кӧр'е Усьв һатьн. Әв бун навед wан: Маһ'ла, Ноһа, Һ'огла, Милк'а у Т'ирса[+]. 2Әвана ль бәр Муса, Елазаре к'аһин[†], сәрwера у тәмамийа щьвине ль бәр дәре Коне Щьвине[†] сәкьнин у готьн: 3«Баве мә бәр'ийеда мьр, ле әw нә нава wе к'омеда бу, к'ижан кӧ мьqабьли Хӧдан[†] щьвийа бун, аwа готи щьвина Qорах. Ле бона гӧне хwә мьр у кӧр'ед wи т'ӧнәбун[+]. 4Чьма наве баве мә жь нава малбәта wи гәрә бе һьлдане, wәки кӧр'ед wи т'ӧнәнә? Жь нава бьрайед баве мә, мьлк' бьдә мә». 5Муса шьхӧле wан дани ль бәр Хӧдан.

6Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 7«Qизед Сьлофһ'ад р'аст дьбежьн. Мьлк' бьдә wан жь нава бьрайед баве wанда кӧ wар бьн, аwа готи wаре баве wан дәрбази сәр wан кә. 8У зар'ед Исраелр'а[†] хәбәр дә, бежә: ‹Гава йәк бьмьрә у кӧр'е wи т'ӧнә бә, һьнге wаре wи бьра дәрбази qиза wи бә. 9Ле һәгәр qиз жи т'ӧнә, һьнге wаре wи бьдьнә бьрайед wи. 10Ле һәгәр бьра жи т'ӧнәнә, һьнге wаре wи бьдьнә апед wи. 11Ле һәгәр ап жи т'ӧнәнә, һьнге wаре wи бьдьнә пьсмаме wийи незик жь малбәта wи кӧ әw ле wар бә. Бьра әв бона зар'ед Исраел бьбә qәйдә-qануна һәqийе, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьри Муса кьр›»[+].


Йешу щийе Муса дьгьрә

12Хӧдан готә Муса: «Һьлк'ьшә ль сәр ви ч'ийайе һани жь ч'ийа-банийед Абарим у дина хwә бьдә wи ә'рде кӧ әзе бьдьмә зар'ед Исраел[+]. 13У гава wи бьбини, һьнге те жи һәр'и бьгьһижи щьмә'та хwә, мина Һаруне бьре хwә[+]. 14Чьмки wә бәр'ийа Синеда гӧһдарийа мьн нәкьр, дәма qалмә-qалма щьвине, сәр аве wә пирозийа мьн ль бәр ч'ә'вед wан нә да к'ьфше». (Әва авед Мерибаһе нә ль Qадеше бәр'ийа Синда)[+].

15Муса Хӧданр'а хәбәрда у гот: 16«Бьра Хӧдан Хwәдейе р'ӧһ'е һәр бәдәни ль сәр ве щьвинер'а мәрьвәки к'ьфш кә,[+] 17wәки р'ебәрийе wан бькә у ч'ә'ве wи сәр к'әтьн у дәрк'әтьна wан бә, кӧ щьвина Хӧдан нәбә мина пәзе бе шьван»[+]. 18Хӧдан готә Муса: «Хwәр'а Йешуйе кӧр'е Нун, мәрьве кӧ Р'ӧһ'е мьн теда йә, һьлдә. Дәсте хwә дайнә ль сәр wи,[+] 19wи ль бәр Елазаре к'аһин у ль бәр т'әмамийа щьвине бьдә сәкьнандьн у ль бәр ч'ә'вед wан wи к'ьфш кә[+]. 20Жь сәрwерийа хwә бьдә wи кӧ т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел гӧһ бьдә wи. 21Әw гәрә ль бәр Елазаре к'аһин бьсәкьнә. Елазаре бона wи qьрара Урим[*] ль бәр Хӧдан бьпьрсә. Анәгори wе qьраре әw гәрә дәрк'әвьн у анәгори wе әw гәрә бен, әw у т'әмамийа зар'ед Исраел аwа готи т'әмамийа щьвине». 22У Чаwа кӧ Хӧдан ә'мьр ль Муса кьрьбу, әwи ӧса жи кьр. Әwи Йешу һьлда у әw ль бәр Елазаре к'аһин у т'әмамийа щьвине да сәкьнандьне. 23Муса дәстед хwә данинә ль сәр wи у әw к'ьфш кьр, чаwа кӧ Хӧдан пе Муса готьбу.

#### 28


Дийарийа т'әвайишәwатейә һәр р'ож

1[•]Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Ә'мьри зар'ед Исраел[†] кә у бежә wан: ‹Һаш жь хwә һәбьн кӧ qӧрбана мьн, нане мьни бона дийарийа мьнә шәwатейә бинхwәш, wә'дәда бьдьн›[+]. 3У бежә wан: ‹Ва йә дийарийа шәwате кӧ һун гәрә Хӧданр'а бьдьн: дӧ бәрхед йәк салийә бе qӧсур һәр р'ож, бона дийарийа т'әвайишәwате[†] һәр т'ьм бьдьн. 4Бәрхәки сьбәһе бьдьн у бәрхе дӧда жи бәре еваре бьдьн 5у чаwа дийарийа нани[†] п'арәкә жь дәһа п'аре ефайе[*] аре хас, т'әви п'арәкә жь чар п'аре һине[*] р'уне ледайида, стьрайи бьдә. 6Әва дийарийа т'әвайишәwатейә һәр т'ьм ә, мина йа кӧ ль ч'ийайе Синайе Хӧданр'а чаwа дийарийа шәwатейә бинхwәш һатьбу дайине. 7Әв ә дийарийа сәрдакьрьна[†] wе: П'арәкә жь чар п'аре һине шәрав бона һәр бәрхи ль щийе пироз чаwа дийарийа сәрдакьрьне бьра Хӧданр'а бе р'етьне. 8Бәрха дӧда т'әви дийарийа нани у т'әви дийарийа сәрдакьрьне мина йа сьбәһе ль бәре еваре бьдьн. Wе чаwа дийарийа шәwатейә бинхwәш Хӧданр'а бьдьн.


Дийарийа т'әвайишәwатейә р'ожа шәмийе

9Ль р'ожа шәмийе[†] дӧ бәрхед йәк салийә бе qӧсур т'әви п'арәкә чапейә[*] жь дәһа дӧдӧ аре хаси р'унда стьрайи чаwа дийарийа нани у дийарийа wейә сәрдакьрьне бьдьн. 10Әва дийарийа т'әвайишәwатейә һәр шәми йә, ль сәр дийарийа т'әвайишәwатейә һәр т'ьмр'а у дийарийа wейә сәрдакьрьнер'а.


Дийарийа т'әвайишәwатейә һәр мәһ

11Сәре һәр мәһед хwә Хӧданр'а чаwа дийарийа т'әвайишәwате: Дӧ щанәга, бәранәки, һ'әфт бәрхед йәксалийә бе qӧсур бьдьн[+]. 12П'арәкә чапейә жь дәһа сьсе аре хаси р'унда стьрайи бона һәр щанәгаки, чаwа дийарийа нани у п'арәкә чапейә жь дәһа дӧдӧ аре хаси р'унда стьрайи бона бәрен чаwа дийарийа нани бьдьн. 13П'арәкә чапейә жь дәһа йәк аре хаси р'унда стьрайи бона һәр бәрхи чаwа дийарийа нани бьдьн. Әва дийарийа т'әвайишәwатейә бинхwәшә, дийарийа шәwате йә Хӧданр'а. 14Әва дийарийа сәрдакьрьна wе йә: Нив һин шәрав бона щанәге, п'арәкә һине жь сьсийа йәк бона бәрен у п'арәкә һине жь чара йәк бона бәрхе бьдьн. Әва дийарийа т'әвайишәwатейә мәһе йә бона һәр мәһе сале. 15Нерики бона дийарийа паqьжбуне[†] Хӧданр'а бьдьн, ль сәр дийарийа т'әвайишәwатейә һәр т'ьмр'а у дийарийа wейә сәрдакьрьнер'а.


Щәжьна Дәрбазбуне

16[•]Чардәһе мәһа йәке р'ожа Щәжьна Дәрбазбуне[†] йә бона Хӧдан[+]. 17У панздәһе wе мәһе жи щәжьн ә. Һ'әфт р'ожа һун гәрә нане шкәва бьхwьн[+]. 18Р'ожа ә'wльн щьвата пироз ә, т'ӧ шьхӧли нәкьн. 19Дийарийа шәwате, дийарийа т'әвайишәwате Хӧданр'а бьдьн, аwа готи, дӧ щанәга, бәранәки у һ'әфт бәрхед йәксали. Әw гәрә бе qӧсур бьн. 20У ӧса жи дийарийа wанә нани жь аре хаси р'унда т'әвдайи. П'арәкә чапейә жь дәһа сьсе бона щанәга у п'арәкә чапейә жь дәһа дӧдӧ бона бәрен, 21п'арәкә чапейә жь дәһа йәк бона wан һәр һ'әфт бәрхи бьдьн. 22Ӧса жи нерики чаwа дийарийа паqьжбуне бона афукьрьна хwә бьдьн. 23Ве гәрә ль сәр дийарийа т'әвайишәwатейә сьбәһер'а, аwа готи дийарийа т'әвайишәwатейә һәр т'ьмр'а бьдьн. 24Һәр р'ож жь wан һ'әфт р'ожа һа бькьн. Әв нане дийарийа шәwатейи бинхwәш ә Хӧданр'а. Wе ль сәр дийарийа т'әвайишәwатейә һәр т'ьмр'а у дийарийа wейә сәрдакьрьнер'а бьдьн. 25У р'ожа һ'әфта диса wәр'а щьвата пироз бә. Т'ӧ шьхӧли нәкьн.


Щәжьна Һ'әфтийа

26[•]Ль р'ожа дәрәмәтед пешьн жи гава һун дийарийа нане ә'wльн Хӧданр'а wәхте Щәжьна Һ'әфтийа[†] биньн, бьра wәр'а диса щьвата пироз бә, т'ӧ шьхӧли нәкьн. 27Һун гәрә дийарийа т'әвайишәwате чаwа дийарийа бинхwәш Хӧданр'а бьдьн, аwа готи: Дӧ щанәга, бәранәки у һ'әфт бәрхед йәк сали. 28У ӧса жи дийарийа wанә нанийә жь аре хаси р'унда стьрайи: П'арәкә чапейә жь дәһа сьсе бона һәр щанәгайи, п'арәкә чапейә жь дәһа дӧдӧ жи бона бәрен, 29п'арәкә чапейә жь дәһа йәк жи бона һәр һ'әфт бәрха бьдьн. 30Нерики жи бона к'әwандьна хwә бьдьн. 31Ве у дийарийа wейә сәрдакьрьне ль сәр дийарийа т'әвайишәwатейә һәр т'ьмр'а у дийарийа wейә нанир'а бьдьн. Әw гәрә бе qӧсур бьн.

#### 29


Дийарийа Щәжьна Бор'ийа

1Йәке мәһа һ'әфта бона wә бьра щьвина пироз бә, т'ӧ шьхӧли нәкьн. Бьра әw р'ожа бор'и ледане бә[+]. 2Щанәгаки, бәранәки у һ'әфт бәрхед йәксалийә бе qӧсур Хӧданр'а[†] дийарийа т'әвайишәwатейә[†] бинхwәш бьдьн. 3Ӧса жи дийарийа wанә нани жь аре хаси р'унда стьрайи. П'арәкә чапейә[*] жь дәһа сьсе бона щанәга, п'арәкә чапейә жь дәһа дӧдӧ бона бәрен, 4П'арәкә чапейә жь дәһа йәк жи бона һәр бәрхе жь һәр һ'әфт бәрха бьдьн. 5Ӧса жи нерики чаwа дийарийа паqьжбуне[†] бона афубуна хwә бьдьн. 6Вана ль сәр дийарийа т'әвайишәwатейә һәр мәһер'а у дийарийа wейә нанир'а, дийарийа т'әвайишәwатейә һәр т'ьмр'а у дийарийа wейә нанир'а у дийарийа wанә сәрдакьрьнер'а анәгори qануне бьдьн. Әва дийарийа шәwатейә бинхwәш ә Хӧданр'а.


Дийарийа дәһе мәһа һ'әфта

7Дәһе мәһа һ'әфта жи бона wә бьра щьвина пироз бә, нәфса хwә бьшкеньн у т'ӧ шьхӧли нәкьн[+]. 8Щанәгаки, бәранәки у һ'әфт бәрхед йәксалийә бе qӧсур Хӧданр'а дийарийа т'әвайишәwатейә бинхwәш бьдьн. 9У ӧса жи дийарийа wанә нани жь аре хаси р'унда т'әвдайи. П'арәкә чапейә жь дәһа сьсе бона щанәга, п'арәкә чапейә жь дәһа дӧдӧ бона бәрен. 10П'арәкә чапейә жь дәһа йәк жи бона һәр бәрхе жь wан һәр һ'әфт бәрха бьдьн. 11Ӧса жи нерики чаwа дийарийа паqьжбуне ль сәр дийарийа паqьжбунейә к'әwандьнер'а[*], дийарийа т'әвайишәwатейә һәр т'ьмр'а у дийарийа wейә нанир'а у дийарийа wанә сәрдакьрьнер'а бьдьн.


Щәжьна Һ'олькчекьрьне

12[•]Панздәһе мәһа һ'әфта жи бона wә бьра щьвина пироз бә, т'ӧ шьхӧли нәкьн у һ'әфт р'ожа Хӧданр'а щәжьне бькьн. 13Дийарийа т'әвайишәwате, дийарийа шәwатейә бинхwәш Хӧданр'а бьдьн: Сездәһ щанәга, дӧ бәрана у чардәһ бәрхед йәксалийә бе qӧсур бьдьн. 14У ӧса жи дийарийа wанә нани жь аре хаси р'унда стьрайи: Wан сездәһ щанәгар'а һәр йәкер'а п'арәкә чапейә жь дәһа сьсе, wан һәр дӧ бәранар'а һәр йәкер'а п'арәкә чапейә жь дәһа дӧдӧ, 15wан чардәһ бәрхар'а һәр йәкер'а п'арәкә чапейә жь дәһа йәк бьдьн. 16Ӧса жи нерики чаwа дийарийа паqьжбуне ль сәр дийарийа т'әвайишәwатейә һәр т'ьмр'а, дийарийа wейә нанир'а у дийарийа wейә сәрдакьрьнер'а бьдьн.

17Ль р'ожа дӧда: Донздәһ щанәга, дӧ бәрана у чардәһ бәрхед йәксалийә бе qӧсур бьдьн. 18У ӧса жи дийарийа wанә нани, дийарийа wанә сәрдакьрьне бона щанәга, бәрана у бәрха анәгори һ'әсабе wан у qануне бьдьн. 19Ӧса жи нерики чаwа дийарийа паqьжбуне ль сәр дийарийа т'әвайишәwатейә һәр т'ьмр'а, дийарийа wейә нанир'а у дийарийа wанә сәрдакьрьнер'а бьдьн.

20Ль р'ожа сьсийа: Йанздәһ щанәга, дӧ бәрана у чардәһ бәрхед йәксалийә бе qӧсур бьдьн. 21У ӧса жи дийарийа wанә нани, дийарийа wанә сәрдакьрьне бона щанәга, бәрана у бәрха анәгори һ'әсабе wан у qануне бьдьн. 22Ӧса жи нерики чаwа дийарийа паqьжбуне ль сәр дийарийа т'әвайишәwатейә һәр т'ьмр'а, дийарийа wейә нанир'а у дийарийа wейә сәрдакьрьнер'а бьдьн.

23Ль р'ожа чара: Дәһә щанәга, дӧ бәрана у чардәһ бәрхед йәксалийә бе qӧсур бьдьн. 24У ӧса жи дийарийа wанә нани, дийарийа wанә сәрдакьрьне бона щанәга, бәрана у бәрха анәгори һ'әсабе wан у qануне бьдьн. 25Ӧса жи нерики чаwа дийарийа паqьжбуне ль сәр дийарийа т'әвайишәwатейә һәр т'ьмр'а, дийарийа wейә нанир'а у дийарийа wейә сәрдакьрьнер'а бьдьн.

26Ль р'ожа пенща: Нәһә щанәга, дӧ бәрана у чардәһ бәрхед йәксалийә бе qӧсур бьдьн. 27У ӧса жи дийарийа wанә нани, дийарийа wанә сәрдакьрьне бона щанәга, бәрана у бәрха анәгори һ'әсабе wан у qануне бьдьн. 28Ӧса жи нерики чаwа дийарийа паqьжбуне ль сәр дийарийа т'әвайишәwатейә һәр т'ьмр'а, дийарийа wейә нанир'а у дийарийа wейә сәрдакьрьнер'а бьдьн.

29Ль р'ожа шәша: Һ'әйшт щанәга, дӧ бәрана у чардәһ бәрхед йәксалийә бе qӧсур бьдьн. 30У ӧса жи дийарийа wанә нани, дийарийа wанә сәрдакьрьне бона щанәга, бәрана у бәрха анәгори һ'әсабе wан у qануне бьдьн. 31Ӧса жи нерики чаwа дийарийа паqьжбуне ль сәр дийарийа т'әвайишәwатейә һәр т'ьмр'а, дийарийа wейә нанир'а у дийарийа wейә сәрдакьрьнер'а бьдьн.

32Ль р'ожа һ'әфта: Һ'әфт щанәга, дӧ бәрана у чардәһ бәрхед йәксалийә бе qӧсур бьдьн. 33У ӧса жи дийарийа wанә нани, дийарийа wанә сәрдакьрьне бона щанәга, бәрана у бәрха анәгори һ'әсабе wан у qануне бьдьн. 34Ӧса жи нерики чаwа дийарийа паqьжбуне ль сәр дийарийа т'әвайишәwатейә һәр т'ьмр'а, дийарийа wейә нанир'а у дийарийа wейә сәрдакьрьнер'а бьдьн.


Р'ожа һ'әйшта

35Р'ожа һ'әйшта бьра бона wә щьвина пироз бә, тӧ шьхӧли нәкьн. 36Дийарийа т'әвайишәwате, дийарийа шәwатейә бинхwәш Хӧданр'а бьдьн: Щанәгаки, бәранәки у һ'әфт бәрхед йәксалийә бе qӧсур бьдьн. 37У ӧса жи дийарийа wанә нани, дийарийа wанә сәрдакьрьне бона щанәге, бәран у бәрхе анәгори һ'әсабе wан у qануне бьдьн. 38Ӧса жи нерики чаwа дийарийа паqьжбуне ль сәр дийарийа т'әвайишәwатейә һәр т'ьмр'а, дийарийа wейә нанир'а у дийарийа wейә сәрдакьрьнер'а бьдьн.

39Ван бона Хӧдан щәжьнед хwәда чаwа дийарийед хwәйә т'әвайишәwате, дийарийед хwәйә нани, дийарийед хwәйә сәрдакьрьне у дийарийед хwәйә һәләqәтийе ль сәр созед хwәр'а у дийарийед хwәйә р'әзәдьлийер'а бьдьн›»[+]. 40Муса һ'әму чь кӧ Хӧдан ә'мьри ль wи кьрьбу, готә зар'ед Исраел[†].

#### 30


Ад-qьрар

1Муса сәрwеред qәбилед зар'ед Исраелр'а[†] хәбәрда у гот: «Әв ә хәбәра кӧ Хӧдан[†] ә'мьр кьр: 2‹Гава мерәк ль бәр Хӧдан ад-qьрар бькә йан сонд бьхwә кӧ борщәки һьлдә ль сәр хwә, әw гәрә иди хәбәра хwә нәт'әр'ьбинә, ле һәр тьшт чь кӧ жь дәве wи дәрк'әтийә, гәрәке бинә сери[+].

3Ле гава жьнәк ль мала баве хwә, щаһьлтийа хwәда ль бәр Хӧдан ад-qьрар кә кӧ борщәки һьлдә ль сәр хwә 4у баве wе жи бона ад-qьрар у борще wейи һьлдайи ль сәр хwә бьбьһе, дәнге хwә нәкә, һьнге һ'әму ад-qьраред wе у һ'әму борще һьлдайийә ль сәр хwә, дьминьн. 5Ле һәгәр баве wе ль wе р'ожа кӧ бьбьһе изьна wе нәдә, һьнге һ'әму ад-qьраред wе у борщед wейә ль сәр, р'әсит дьбьн. Хӧдан wе бьбахшинә wе, чьмки баве wе изьн нә дайә wе.

6Ле һәгәр әw мер кә у ад-qьраред wе у хәбәред дәве wейә бе һ'әмде хwә готи, ль сәр wе нә, 7ль wе р'ожа кӧ мере wе бьбьһе у дәнге хwә нәкә, һьнге ад-qьраред wе у борще wейә һьлдайи ль сәр хwә, дьминьн. 8Ле һәгәр мере wе бьбьһе у хут wе р'оже изьна wе нәдә, һьнге әw р'әсит дькә ад-qьраре ль сәр wе у хәбәред дәве wейә бе һ'әмде хwә готи. Хӧдан wе бьбахшинә wе.

9Ле ад-qьраре жьнәбийе йан мербәрдайе, һәр борще кӧ wе һьлда йә ль сәр хwә, ль сәр wе бьминә.

10Ле һәгәр жьнәк ль мала мере хwәда ад-qьрар кьрийә йан борщ бь сонд һьлда йә ль сәр хwә, 11мере wе бьбьһе, дәнге хwә нәкә у изьна wе бьдә, һьнге һ'әму ад-qьраред wе у һ'әму борщед wе ль сәр wе бьминьн. 12Ле гава мере wе ль р'ожа кӧ бьбьһе, wан р'әсит кә, һьнге һ'әму тьшт чь кӧ жь дәве wе дәрк'әтийә, аwа готи ад-qьраред wе у борщед wейә ль сәр wе, һ'ӧкӧме wан т'ӧнә. Мере wе әw р'әсит кьрьн у Хӧдан wе бьбахшинә wе.

13Мер дькарә мак кә йан жи р'әсит кә wан һ'әму ад-qьрар у борщед сондхwарийә кӧ бона нәфса хwә шкенандьне кьрийә. 14Ле һәгәр мере wе, wе р'оже дәнге хwә нәкә, бь wе йәке әw һ'әму ад-qьраред wе у һ'әму борщед ль сәр wе мак дькә. Чьмки ль р'ожа кӧ wи бьһистийә дәнге хwә нәкьрийә. 15Ле һәгәр әw паши бьһистьна хwә р'әсит кә, һьнге әwе дәwса wе сущдар бә›».

16Әв ьн qәйдә-qанунед кӧ Хӧдан ә'мьри ль Муса кьрьн, бона мер у жьна wи, бона бав у qиза wи, щаһьлтийа wеда ль мала баве хwәда.

#### 31


Шәр'е мьqабьли Мьдйанийа

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Һ'әйфа зар'ед Исраел[†] жь мьдйанийа һьлдә, паше һәр'ә бьгьһижә щьмә'та хwә»[+]. 3Муса готә мьләт: «Мера жь нава хwә бона шер' һазьр кьн кӧ әw мьqабьли мьдйанийа шәр' бькьн, һ'әйфа Хӧдан жь Мьдйанийа һьлдьн. 4Һ'әзар мери жь һәр qәбилед Исраел бьшиньнә шер'». 5Донздәһ һ'әзар мер жь ордийед Исраел һатьнә һазьркьрьне бона шер', жь һәр qәбиле һ'әзарәк. 6Муса жь һәр qәбиле һ'әзарәк шандьнә шер'. Т'әви wан Пинһасе кӧр'е Елазаре к'аһин[†] жи шанд, кӧ тьштед пироз у бор'ийед һәwаре дестда бун[+]. 7Әw мьqабьли Мьдйане чунә шер', чаwа кӧ Хӧдан ә'мьри ль Муса кьр у һ'әму мер кӧштьн. 8У ль сәр wанр'а пенщ п'адшед Мьдйане кӧштьн: Еwи, Р'әqәм, Сур, Һур у Р'әба. Wана ӧса жи Бьламе кӧр'е Бәур бь шур кӧшт[+]. 9Зар'ед Исраел жьн у зар'е мьдйанийа һесир һьлдан. Һ'әму һ'әйwанед wан, пәз-дәwаред wан у һ'әму һәбука wан т'алан бьрьн. 10У һ'әму бажаред wанә ль щи-wаред wан, һ'әму зомед ордийед wан шәwьтандьн, 11ле һ'әму т'алан у һ'әму чь кӧ зәфт кьрьбун, жь мерьв һ'әта һ'әйwен хwәр'а бьрьн. 12Wана һесиред һьлдайи у т'алан анинә зоме щәм Муса, Елазаре к'аһин у т'әмамийа щьвина зар'ед Исраел, ль дәштед Моwабе[†], незики Урдӧне, пешбәри Әриһайе.

13Һьнге Муса, Елазаре к'аһин у һ'әму сәрwеред щьвине жь зоме дәр дәрк'әтьнә пешийа wан. 14Муса һерса хwә ль сәрәскәра, сәрһ'әзара у сәрсәдед кӧ жь шер' вәгәр'ийа бун р'акьр. 15Муса готә wан: «Wә һ'әму жьн сах һьштьнә? 16Нә wана бь хәбәра Бьлам кьрьн кӧ зар'ед Исраел ль бәр Хӧдан беә'сьлийе бькьн, р'уйе П'ьһорда[*] бәла һатә сәре щьвина Хӧдан[+]. 17Ньһа, һ'әму зар'ед qьсьме нерин у һ'әму жьнед кӧ сәре хwә мерар'а данинә бькӧжьн, 18ле һ'әму qизед щаһьлә кӧ сәре хwә мерар'а данәнинә, бона хwә сах бьһельн[+]. 19Ле һун һ'әфт р'ожа жь зоме дәр бьминьн. Һәр кәсе кӧ мәри кӧштийә, һәр кәсе кӧ щьнйаз к'әтийә, ль р'ожа сьсийа у р'ожа һ'әфта хwә паqьж кьн, һун у һесиред wә[+]. 20Һ'әму к'ьнщ, һ'әму тьштед ч'әрмин, һ'әму тьштед жь пьр'ч'а бьзьне чекьри у һ'әму тьштед дарин паqьж кьн».

21Елазаре к'аһин готә әскәред кӧ чубунә шер': «Әв ә qәйдә-qануна wе һинкьрьна кӧ Хӧдан ә'мьр ль Муса кьр: 22‹Т'әне зер', зив, сьфьр, һ'әсьн, qьла у льһем, 23һәр тьшт чь кӧ агьрда нашәwьтә гәрәке ль нава агьрр'а дәрбазкьн у әwе паqьж бә, ле диса гәрә бь ава паqьжбуне жи бе паqьжкьрьне. Чь жи кӧ агьрда дьшәwьтә, гәрә ль нава авер'а дәрбаз кьн. 24У ль р'ожа һ'әфта к'ьнщед хwә бьшон, һьнге һуне паqьж бьн, пәйр'а һун дькарьн бьк'әвьнә зоме›»[+].

25Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 26«Тӧ т'әви Елазаре к'аһин у сәрwеред малбәтед щьвине, йед һесир һьлдайи жь мерьв һ'әта һ'әйwен бьжмьрә. 27У т'ален ль нава әскәред кӧ чубунә шер' у т'әмамийа щьвине п'арәвәкә. 28Жь п'ара әскәред кӧ чубунә шер' Хӧданр'а хәрщ һьлдә: Жь пенсьд һесири йәк, ӧса жи жь пез-деwер у жь к'әра. 29Жь п'ара wан һьлдә у бьдә Елазаре к'аһин чаwа дийари Хӧданр'а. 30Ле жь п'ара зар'ед Исраел, жь пенщи һесири йәке, ӧса жи жь пез-деwер, жь к'әра жь һ'әму һ'әйwани һьлдә у wан бьдә леwийе кӧ хwәйитийа П'арьстгәһа Хӧдан дькьн».

31Муса у Елазаре к'аһин ӧса жи кьрьн, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьри Муса кьрьбу. 32Т'әмамийа һ'әсабе т'алан, аwа готи чь кӧ әскәр зәфт кьрьбу, әв бу: 675000 пәз, 3372000 дәwар, 3461000 к'әр, 3532000 жи qизед кӧ сәре хwә мерр'а данәнибун.

36Ниве wе, аwа готи п'ара йед кӧ чубунә шер', әв бу: 337500 пәз, 37у жь ве 675 чаwа хәрщ данә Хӧдан. 3836000 дәwар у жь wан 72 чаwа хәрщ данә Хӧдан. 3930500 к'әр у жь wан 61 чаwа хәрщ данә Хӧдан. 4016000 мәри у жь wан 32 чаwа хәрщ данә Хӧдан. 41Муса әв хәрще дийарийа Хӧдан данә Елазаре к'аһин, чаwа кӧ Хӧдан ә'мьри ль Муса кьрьбу.

42Ниве wе п'ара зар'ед Исраел, к'ижан кӧ Муса жь п'ара йед чубунә шер' дәрхьстьбу, 43һаqас бу п'ара щьвине: 337000 пәз, 4436000 дәwар, 4530500 к'әр, 4616000 мәри бун. 47Муса жь п'ара зар'ед Исраел, аwа готи йәк жь пенщийи, жь мерьв у жь һ'әйwен һьлда у да леwийе кӧ хwәйитийа П'арьстгәһа Хӧдан дькьн. Чаwа кӧ Хӧдан ә'мьри ль Муса кьр.

48Сәрәскәре сәр сәрһ'әзара у сәрсәда незики Муса бун 49у готьнә Муса: «Ә'вдед тә әскәред кӧ әм сәрwерийе ль wан дькьн, мә әw жьмьрин у аwа т'ӧ кәс жь wан ӧнда нәбуйә. 50Ва йә әм бона к'әwандьна нәфса хwә ль бәр Хӧдан ве дийарийе Хӧданр'а дьдьн, к'е чь тьштед зер'ин дит: Базьне сәр мьл, базьн, гӧстил, гӧһар у хьшьр бә»[+]. 51Муса у Елазаре к'аһин әв зер', һ'әму тьштед нәqьшанди жь wан һьлдан. 52Һ'әму зер'е кӧ сәрһ'әзара у сәрсәда дийари Хӧдан кьрьн, 16750 шекьл[*] бу. 53Әскәра һәр кәси т'алане хwә һьлда бу[+]. 54Муса у Елазаре к'аһин зер' жь сәрһ'әзара у сәрсәда һьлдан у анинә ль Коне Щьвине[†], чаwа биранин бона зар'ед Исраел ль бәр Хӧдан[+].

#### 32


Wарбуна ль ә'рде Гилә'де

1Һ'әйwанед зар'ед Р'убен у зар'ед Гад гәләк бун. Wана ә'рде Йазер у ә'рде Гилә'де дит ва йә әw ә'рдәки р'ьнд бу бона һ'әйwен[+]. 2Һьнге зар'ед Р'убен у зар'ед Гад һатьн ль щәм Муса, Елазаре к'аһин[†] у сәрwеред щьвине у готьн: 3«Ә'рде Ә'т'әроте, Дибоне, Йазере, Нимрайе, Һ'әшбоне, Әлалейе, Сьваме, Нәбойе у Бьһоне 4кӧ Хӧдан[†] бона щьвина Исраел[†] зәфт кьр, әw ә'рдәки р'ьнд ә бона һ'әйwен у һ'әйwанед ә'вдед тә һәнә»[+]. 5Wана диса гот: «Һәгәр мә ль бәр ч'ә'вед тә к'әрәм дит, бьра әв ә'рде һане ә'вдед тәр'а чаwа мьлк' бе дайине. Мә ль Урдӧнер'а дәрбаз нәкә».

6Муса готә зар'ед Р'убен у зар'ед Гад: «Бьрайед wә һәр'ьнә шер', һуне жи ль вьр бьминьн? 7Чьма һун дьле зар'ед Исраел сьст дькьн кӧ дәрбаз нәбьнә ль ә'рде кӧ Хӧдан да wан? 8Бавед wә ӧса кьрьн, гава мьн әw жь Qадеш-Барнеайе шандьнә щә'сусийа ви ә'рди бькьн[+]. 9Әw гьһиштьнә нәwала Әшк'оле, әw ә'рд дитьн у дьлед зар'ед Исраел сьст кьрьн кӧ дәрбаз нәбьнә ль ә'рде кӧ Хӧдан дьдә wан. 10У wе р'оже һерса Хӧдан р'абу, wи сонд хwар у гот:[+] 11‹Т'ӧ кәсе жь wан, йед кӧ жь Мьсьре дәрк'әтьнә, жь бистсалийе жортьр, wи ә'рде кӧ мьн сонд хwар кӧ бьдьмә Бьраһим, Исһаq у Аqуб набиньн. Чьмки wана т'ам гӧр'а мьн нәкьр[+]. 12Хенщи К'алебе кӧр'е Йьфунәһейе qьнизи у Йешуйе кӧр'е Нун, чьмки wана т'ам гӧр'а Хӧдан кьр›[+]. 13Һьнге һерса Хӧдан ль Исраел р'абу у Хӧдан әw чьл сали бәр'ийеда гәр'андьн, һ'әта qьр'а т'әмамийа wи ньсьле кӧ хьраби ль бәр ч'ә'ве Хӧдан кьр нә һат[+]. 14Ва йә, һун, ньсьле гӧнәк'ар, дәwса бавед хwә р'абунә кӧ һерса Хӧдан һе зә'ф ль сәр Исраел р'акьн! 15Һәгәр һун жь р'ийа Хӧдан дагәр'ьн, һьнге әwе Исраел диса ль бәр'ийеда бьһелә у һуне т'әмамийа ви мьләти ӧнда кьн».

16Әw незики Муса бун у готьне: «Әме ль вьр ахьла бона һ'әйwанед хwә у бажара бона зар'ед хwә чекьн, 17әме хwәха жи ч'әкед хwә гьредьн, һазьр бьн кӧ пешийа зар'ед Исраелва һәр'ьн, һ'әта әм wан нәбьнә ль щийед wан. Зар'ед мә жи бьра ль бажаред суркьрида бьминьн, бона бехофийе жь бьнәлийед ви ә'рди. 18Әм вәнагәр'ьнә малед хwә, һ'әта зар'ед Исраел һәр кәс ль мьлк'е хwә wар нәбә. 19Әм т'әви wан ль wи али Урдӧне у wеда щи wар набьн, чьмки wаре мә ль ви али Урдӧне, алийе р'оһьлате йә».

20Муса готә wан: «Һәгәр һун ве йәке бькьн, бь ч'әк пешийа Хӧданва һәр'ьнә шер', 21һәр кәс жь wә ч'әк гьредайи ль бәр Хӧдан Урдӧнер'а дәрбаз бә, һ'әта Хӧдан жь бәр хwә дьжмьнед хwә р'анәqәтинә 22у ә'рд бь хwәстьна Хӧдан бе зәфткьрьне, паши һьнге пашда вәгәр'ьн. Һуне һьнге ль бәр Хӧдан у Исраел бе сущ бьн у әв ә'рде ль бәр Хӧдан бьбә wаре wә. 23Ле һәгәр һун ӧса нәкьн һун ль бәр Хӧдан гӧнә дькьн. Бьзаньбьн һуне бона ви гӧне хwә бенә щәзакьрьне. 24Бажара бона зар'ед хwә у ахьла бона пәзед хwә чекьн, ле чь жи кӧ жь дәве wә дәрк'әтийә бькьн».

25Зар'ед Гад у зар'ед Р'убен Мусар'а хәбәрдан у готьн: «Ә'вдед тә wе ӧса бькьн чаwа кӧ хwәйе мә ә'мьр дькә. 26Жьн-зар'ед мә, пәз-дәwаред мә у һ'әму һ'әйwанед мә wе ль wьр бьминьн, аwа готи ль бажаред Гилә'дда, 27ле ә'вдед тә, һ'әмуйед шер'р'а һазьр, wе ль бәр Хӧдан бона шер' дәрбаз бьн, чаwа кӧ хwәйе мә дьбежә».

28Муса бона wан ә'мьри Елазаре к'аһин, Йешуйе кӧр'е Нун у сәрwеред малбәтед qәбилед зар'ед Исраел кьр 29у Муса готә wан: «Һәгәр зар'ед Гад у зар'ед Р'убен т'әви wә Урдӧнер'а дәрбаз бьн, һ'әму ль бәр Хӧдан шер'р'а һазьр бьн у әw ә'рд дәстед wәда бә, һьнге ә'рде Гилә'д чаwа мьлк' бьдьнә wан. 30Ле һәгәр әw т'әви wә ч'әкед хwә гьредайи дәрбаз нәбьн, һьнге әwе мьлк' т'әви wә ль ә'рде Кәнанеда[†] бьстиньн». 31Зар'ед Гад у зар'ед Р'убен вәгәр'андьн у готьн: «Чаwа кӧ Хӧдан готә ә'вдед тә әме ӧса жи бькьн. 32Әме ль бәр Хӧдан ч'әк гьредайи дәрбаз бьнә ль ә'рде Кәнане, т'әне бьра wаре мьлк'е мә ви алийе Урдӧне бә».

33Муса п'адшатийа Сихоне п'адше әморийа[†], п'адшатийа Оге п'адше Башане, ә'рд, бажаред wе синоре wанва аwа готи һ'әму ә'рд бажарава данә зар'ед Гад, зар'ед Р'убен у ниве qәбила Мьнашәйе кӧр'е Усьв. 34Зар'ед Гад Дибон, Ә'т'әрот, Ә'роһер, 35Ә'т'рот-Шофан, Йазер, Йогбоһа, 36Бет'-Нимра, Бет'-Һаран, бажаред суркьри чекьрьн, ӧса жи ахьлед пез. 37Зар'ед Р'убен Һ'әшбон, Әлале, Qирйатайим 38ӧса жи Нәбо у Баә'л-Мьһон, навед к'ижана һатьбунә гӧһастьне у Сивма чекьрьн. Навед ну данинә ль сәр бажаред кӧ чекьрьбун. 39Зар'ед Махире кӧр'е Мьнашә жи чунә Гилә'де, әw зәфт кьрьн у бәри әморийе кӧ ль wьр дьман, дан[+]. 40Һьнге Муса Гилә'д да Махире кӧр'е Мьнашә у әw ль wьр щи-wар бу. 41Йаире кӧр'е Мьнашә жи чу гӧндед wе зәфт кьрьн у навед wан дани Һ'авот Йаир[*][+]. 42Новаһ' чу Qьнат гӧндед wева зәфт кьр у наве хwә, Новаһ', дани сәр.

#### 33


Р'еwитийа Исраел жь Мьсьре ль Моwаб

1Әв ьн фьрарийед зар'ед Исраелә[†] кӧ ордийед хwәва жь wәлате Мьсьре, бь сәрwерийа Муса у Һарун дәрк'әтьн. 2Муса һәр щийед р'ек'әтьна фьрарийед wан анәгори хәбәра Хӧдан[†] ньвиси. Әв ьн р'еwитийед wанә анәгори щийед р'ек'әтьна wан.

3Панздәһе мәһа йәке, р'ожа Щәжьна Дәрбазбунейә[†] дӧда, әw жь Р'амсес р'ек'әтьн. Зар'ед Исраел бь мерк'ими ль бәр ч'ә'вед т'әмамийа мьсьрийа дәрк'әтьн[+]. 4Мьсьрийа жи һьнге һ'әму ньхӧрийед кӧ Хӧдан qьр' кьрьбу, ч'ә'л дькьрьн. Хӧдан диwана хwәдейед wан кьр[+]. 5Һьнге зар'ед Исраел жь Р'амсесе р'ек'әтьн у ль Сукоте зомед хwә ледан[+]. 6Жь Сукоте р'ек'әтьн у ль Ет'аме кӧ хьлазийа бәр'ийе йә, зомед хwә ледан[+]. 7Жь Ет'аме р'ек'әтьн у вәгәр'ийанә ль Пи-Һаһирот'е кӧ пешбәри Баә'л-Сьпоне йә у пешбәри Мигдоле зомед хwә ледан[+]. 8Жь Пи-Һаһирот'е р'ек'әтьн, ль нава бә'рер'а дәрбази бәр'ийе бун. Се р'ожа бәр'ийа Ет'амр'а чун у ль Мараһе зомед хwә ледан[+]. 9Жь Мараһе р'ек'әтьн, һатьнә Елиме. Ль Елиме донздәһ кани у һ'әфте даред хӧрма һәбун, wана ль wьр зомед хwә ледан[+]. 10Жь Елиме р'ек'әтьн у дәве Бә'ра Сор зомед хwә ледан. 11Жь Бә'ра Сор р'ек'әтьн у ль бәр'ийа Синеда зомед хwә ледан[+]. 12Жь бәр'ийа Сине р'ек'әтьн у ль Дофqайе зомед хwә ледан. 13Жь Дофqайе р'ек'әтьн у ль Алуше зомед хwә ледан. 14Жь Алуше р'ек'әтьн у ль Р'ьфидиме зомед хwә ледан. Ль wьр ав т'ӧнә бу кӧ щьмә'те вәхwара[+]. 15Жь Р'ьфидиме р'ек'әтьн у ль бәр'ийа Синайеда зомед хwә ледан[+]. 16Жь бәр'ийа Синайе р'ек'әтьн у ль Qиброт-Һат'аwайе зомед хwә ледан[+]. 17Жь Qиброт-Һат'аwайе р'ек'әтьн у ль Һ'асероте зомед хwә ледан[+]. 18Жь Һ'асероте р'ек'әтьн у ль Р'әтмайе зомед хwә ледан. 19Жь Р'әтмайе р'ек'әтьн у ль Р'иммон-Пәрәсе зомед хwә ледан. 20Жь Р'иммон-Пәрәсе р'ек'әтьн у ль Ливнайе зомед хwә ледан. 21Жь Ливнайе р'ек'әтьн у ль Р'иссайе зомед хwә ледан. 22Жь Р'иссайе р'ек'әтьн у ль Qьһелат'айе зомед хwә ледан. 23Жь Qьһелат'айе р'ек'әтьн у ль ч'ийайе Шәфәр зомед хwә ледан. 24Жь ч'ийайе Шәфәр р'ек'әтьн у ль Һ'арадайе зомед хwә ледан. 25Жь Һ'арадайе р'ек'әтьн у ль Маqһелоте зомед хwә ледан. 26Жь Маqһелоте р'ек'әтьн у ль Т'аһ'ате зомед хwә ледан. 27Жь Т'аһ'ате р'ек'әтьн у ль Тераһе зомед хwә ледан. 28Жь Тераһе р'ек'әтьн у ль Мит'qайе зомед хwә ледан. 29Жь Мит'qайе р'ек'әтьн у ль Һашмонайе зомед хwә ледан. 30Жь Һашмонайе р'ек'әтьн у ль Мосероте зомед хwә ледан. 31Жь Мосероте р'ек'әтьн у ль Бьне-Йаһакане зомед хwә ледан[+]. 32Жь Бьне-Йаһакане р'ек'әтьн у ль Һ'ор-Һагидгаде зомед хwә ледан. 33Жь Һ'ор-Һагидгаде р'ек'әтьн у ль Йотбат'айе зомед хwә ледан[+]. 34Жь Йотбат'айе р'ек'әтьн у ль Ә'вронайе зомед хwә ледан. 35Жь Ә'вронайе р'ек'әтьн у ль Әсйон-Гәбәре зомед хwә ледан[+]. 36Жь Әсйон-Гәбәре р'ек'әтьн у ль бәр'ийа Синда, аwа готи Qадешда зомед хwә ледан[+]. 37Жь Qадеше р'ек'әтьн у ль ч'ийайе Һоре, хьлазийа ә'рде Әдоме[†], зомед хwә ледан[+].

38Чьл сале зар'ед Исраел бун кӧ жь ә'рде Мьсьре дәрк'әтьбун, йәке мәһа пенща, Һаруне к'аһин[†] анәгори хәбәра Хӧдан һьлк'ьшийа ль сәр ч'ийайе Һоре у ль wьр мьр[+]. 39Һарун сәд бист се сали бу гава ль сәр ч'ийайе Һоре мьр.

40П'адше Ә'радейи кәнани[†] кӧ ль Нәщәфе[†], ә'рде кәнанийада дьма, бона һатьна зар'ед Исраел бьһист[*][+]. 41Зар'ед Исраел жи жь ч'ийайе Һор р'ек'әтьн у ль Салмонайе зомед хwә ледан. 42Жь Салмонайе р'ек'әтьн у ль Пуноне зомед хwә ледан. 43Жь Пуноне р'ек'әтьн у ль Овот'е зомед хwә ледан[+]. 44Жь Овот'е р'ек'әтьн у ль Ийе-Һаһабариме ль сәр синоре Моwаб[†] зомед хwә ледан[+]. 45Жь Ийиме[*] р'ек'әтьн у ль Дибон-Гаде зомед хwә ледан. 46Жь Дибон-Гаде р'ек'әтьн у ль Ә'лмон-Дивлат'аймайе зомед хwә ледан. 47Жь Ә'лмон-Дивлат'аймайе р'ек'әтьн у ль сәр ч'ийайед Абарим, пешбәри Нәбо зомед хwә ледан[+]. 48Жь ч'ийайед Абарим р'ек'әтьн у ль дәштед Моwабеда, незики Урдӧне, пешбәри Әриһайе зомед хwә ледан[+]. 49У ль бәр Урдӧне, жь Бет'-Һашимот'е һ'әта Абел-Һашитиме ль дәштед Моwабда зомед хwә ледан[+].


Wарбуна ль ә'рде Кәнане

50Ль дәштед Моwабеда, бәр Урдӧне, пешбәри Әриһайе Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 51«Зар'ед Исраелр'а хәбәр дә у бежә wан: ‹Гава һун Урдӧнер'а дәрбази ә'рде Кәнане[†] бьн, 52һьнге жь бәр хwә бәри һ'әму бьнәлийед wи ә'рди дьн у һ'әму шькьлед һ'әйкәлед wан у һ'әму һ'әйкәлед wани р'окьри һурдәхwәши кьн, һ'әму һеланед wанә жорьн wеран кьн[+]. 53Wи ә'рди хwәр'а бькьнә мьлк', ль wьр бьжин, чьмки әз wи ә'рди дьдьмә wә кӧ ле wар бьн. 54Бь п'әшк авитьне һуне жь wи ә'рди, анәгори малбәтед хwә, п'ар бьстиньн. Малбәта мәзьн wе зә'ф бьстинә, йа бьч'ук wе һьндьк бьстинә, к'ер'а к'идәре бьк'әвә әwе жи бьбә п'ара wи. Анәгори qәбилед бавед хwә хwәр'а wар һьлдьн[+]. 55Ле һәгәр һун жь бәр хwә бәри бьнәлийед wи ә'рди нәдьн, һьнге әwед кӧ һун сах бьһельн wе бьбьнә мина стьруйед ч'ә'вед wәда у мина дьреша ль тәньшта wәда. У әwе wә ль сәр ә'рде кӧ һуне бьжин, бьзериньн. 56Һьнге әзе ӧса биньмә сәре wә, чаwа кӧ мьн дьхwәст банийа сәре wан›».

#### 34


Синоред ә'рде создайи

1Хӧдан[†] Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Ә'мьр ль зар'ед Исраел[†] кә у бежә wан: ‹Әв ә ә'рде Кәнане[†] кӧ синоред хwәва wе п'ара wә к'әвә. Гава һун бьк'әвьнә ә'рде Кәнане, 3п'ара wәйә башуре wе жь бәр'ийа Сине р'әх Әдомева[†] һәр'ә. Алийе р'оһьлата синоре wәйи башуре wе жь хьлазийа Бә'ра Мьри[*] дәстпекә. 4У синор wе жь башуре дагәр'ә һәвразе Әкрабиме, Синер'а дәрбаз бә у wе ль башура Qадеш-Барнеайева дәрк'әвә у бьгьһижә Һ'асар-Аддаре у wе дәрбази Әсмоне бә. 5Синор wе жь Әсмоне дагәр'ә һ'әта селафа Мьсьре у бьгьһижә бә'ре[*].

6Синоре р'оавайе wе Бә'ра Навбәре[*] бә. Әwе бьбә синоре wәйи р'оавайе. 7Әве жи бьбә синоре wәйи бакӧре: Жь Бә'ра Навбәре һ'әта ч'ийайе Һор к'ьфш кьн[+]. 8Жь ч'ийайе Һор һ'әта Льбо-Һамате к'ьфш кьн у жь wьр синоре бьгьһижә Сьдаде. 9Синор wе һ'әта Зифроне һәр'ә у ль Һ'асар-Әйнане хьлаз бә. Әwе бьбә синоре wәйи бакӧре.

10Синоре хwәйи р'оһьлате жь Һ'асар-Әйнане һ'әта Шьфаме к'ьфш кьн, 11жь Шьфаме wе бәржер һәр'ә һ'әта Рибьлаһе кӧ алийе р'оһьлата Ә'йине йә, паше wе бәржер һәр'ә у бьгьһижә дәве Бә'ра Хьннерете[*], алийе р'оһьлатева, 12паше синоре бәржер һәр'ә Урдӧне у Бә'ра Мьрида[*] хьлаз бә. Әве бьбә синоре дора ә'рде wә›»[+].

13Муса ә'мьри зар'ед Исраел кьр у гот: «Әв ә, әw ә'рде кӧ һуне бь п'әшкавитьне wар бьн, к'ижан кӧ Хӧдан ә'мьр кьр wәки нәһә у нив qәбилар'а бе дайине. 14Чьмки qәбила зар'ед Р'убен малбәтед хwәва у qәбила зар'ед Гад малбәтед хwәва у ӧса жи ниве qәбила Мьнашә, wаре хwә стандьнә. 15Әw һәр дӧ qәбил у нив wи али Урдӧне, пешбәри Әриһайе, алийе р'оһьлате, wаре хwә стандьн».

16Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 17«Әв ьн наве меред кӧ wе ә'рд бона wә п'арәвәкьн: Елазаре к'аһин[†] у Йешуйе кӧр'е Нун. 18Ӧса жи жь һәр qәбиле сәрwерәки бона ә'рд п'арәвәкьрьне бьбьжерьн. 19Әв ьн навед wан мера: Бона qәбила Щьһуда, К'алебе кӧр'е Йьфунәһ бә[+]. 20Бона qәбила зар'ед Шьмһ'ун, Самуеле кӧр'е Ә'миһуд бә. 21Бона qәбила Бьнйамин, Әлидаде кӧр'е К'ислон бә. 22Бона qәбила зар'ед Дан, Буqийе кӧр'е Йогли сәрwер бә. 23Бона зар'ед Усьв, ль qәбила зар'ед Мьнашә, Һ'анийеле кӧр'е Епод сәрwер бә. 24Бона qәбила зар'ед Әфрайим, Qьмуеле кӧр'е Шифтан сәрwер бә. 25Бона qәбила зар'ед Зәбулон, Әлисафане кӧр'е Парнах сәрwер бә. 26Бона qәбила зар'ед Исахар, Палтийеле кӧр'е Ә'зан сәрwер бә. 27Бона qәбила зар'ед Ашер, Ахиһуде кӧр'е Шьломи сәрwер бә. 28Бона qәбила зар'ед Нәфтәли, Пьдаһеле кӧр'е Ә'миһуд сәрwер бә». 29Әв ьн әwед кӧ Хӧдан ә'мьр кьр wәки зар'ед Исраелр'а ә'рде Кәнане п'арәвәкьн.

#### 35


Бажаред бона леwийа

1Хӧдан[†] ль дәштед Моwабеда[†], незики Урдӧне, пешбәри Әриһайе, Мусар'а хәбәрда у гот: 2«Ә'мьри зар'ед Исраел[†] кә кӧ әw жь мьлк'е wаре хwә, бажара бьдьнә леwийа кӧ әw wанда бьжин. Ӧса жи ә'рде дора wан бажара бьдьнә леwийа. 3Бажарада әwе бьжин, ә'рде дора wан жи wе бона пәз-дәwаред wан, һәбука wан у һ'әму һ'әйwанед wан бә. 4Әw ә'рдед бажарайи кӧ һуне бьдьнә леwийа гәрә һәр чар алийава һ'әзар зәнд бә, жь сура бажер дәр. 5Жь бажер дәр[*] алийе р'оһьлатева дӧ һ'әзар зәнди, алийе башурева дӧ һ'әзар зәнди, алийе р'оавайева дӧ һ'әзар зәнди у алийе бакӧрва дӧ һ'әзар зәнди чап кьн, бажаре бьк'әвә наве. Әве бона wан бьбьнә ә'рдед бажара. 6Жь бажаред кӧ һуне бьдьнә леwийа, шәш бажара бькьнә бажаред сьт'арбуне, бона кӧ меркӧж бьр'әвә ль wьр. Хенщи ван бажара чьл дӧ бажара жи бьдьнә леwийа[+]. 7Т'әмам т'әви һәв һун гәрә чьл һ'әйшт бажара т'әви ә'рде wан бьдьнә леwийа. 8Һуне ван бажара жь wаре зар'ед Исраел һьлдьн. Һәр кәсе жь бажаред хwә анәгори wаре хwә, wе бьдә леwийа. Йед к'е зә'ф ьн, зә'фи һьлдьн, йед к'е һьндьк ьн, һьндьки һьлдьн».


Бажаред сьт'арбуне

9[•]Хӧдан Мусар'а хәбәрда у гот: 10«Зар'ед Исраелр'а хәбәр дә у бежә wан: ‹Гава һун Урдӧнер'а дәрбази ә'рде Кәнане[†] бьн, 11хwәр'а бажара башqә кьн, әwе бона wә бьбьнә бажаред сьт'арбуне, кӧ әw мәрьве кӧ йәки бе һ'әмде хwә бькӧжә бьр'әвә wьр[+]. 12Әв бажаре бона wә бьбьнә сьт'ар жь йе кӧ һ'әйфа хуне wе һьлдә, бь ви аwайи меркӧже бәри диwана щьвине нәйе кӧштьне. 13Жь wан бажаред кӧ һуне бьдьн, шәш бажар бьра бона сьт'аре бьн. 14Се бажара ль алийе р'оһьлата Урдӧне бьдьн у се бажара жи ль ә'рде Кәнанеда бьдьн. Әwе бьбьнә бажаре сьт'арбуне. 15Әв һәр шәш бажар бона зар'ед Исраел, бона хәриба у бона wан йед кӧ нава wәда дьжин wе ле сьт'ар бьн. Һәр кәсе кӧ бе һ'әмде хwә йәки бькӧжә wе бьр'әвә ль wьр.

16Гава йәк бь һ'әсьнәки йәки дьн хwә бькӧжә, әw меркӧж ә, әw меркӧжа гәрә бе кӧштьне. 17Гава йәк пе кәвьре дәсте хwәдайи дәрба кӧштьне йәки хә бькӧжә, әw меркӧж ә, гәрәке бе кӧштьне. 18Йан гава йәк пе даре дәсте хwәдайи дәрба кӧштьне йәки хә бькӧжә, әw меркӧж ә, гәрәке бе кӧштьне. 19Йе кӧ һ'әйфа хуне wе һьлдә, хwәха гәрә меркӧж бькӧжә. Гава р'асти wи бе хwәха гәрә wи бькӧжә. 20Һәгәр йәк жь нәйартийе йәки дә'ф дә, йан тьштәки qәста бавежә wи у әw бьмьрә, 21йан һәгәр йәк бь дәсте хwә йәки дьн хә бькӧжә, чьмки әw дьжмьне wи буйә, йе лехьсти гәрә бе кӧштьне, әw меркӧж ә. Йе кӧ һ'әйфа хуне wе һьлдә гава р'асти wи бе, гәрә wи бькӧжә.

22Ле һәгәр йәк ньшкева йәки дьн дә'ф дә, йан бе һ'әмде хwә тьштәки бавежә wи, ле әw дьжмьне һәв нибунә,[+] 23йан әw кәвьрәки дәрба кӧштьне бавежә wи, әw бьмьрә, ле wи әw нәдитьбә, дьжмьне wи жи нибуйә у хьрабийа wи нәхwәстийә, 24һьнге бьра щьвин диwана меркӧж у йе кӧ һ'әйфа хуне wе һьлдә бь ван qануна бькә. 25Щьвин бьра меркӧж жь дәсте йе кӧ һ'әйфа хуне wе һьлдә хьлаз кә у щьвин гәрә wи вәгәр'инә бажаре wийи сьт'арбуне, кӧ әw р'әви буйе. Бьра әw ль wьр һ'әта мьрьна сәрәкк'аһине[†] кӧ бь р'уне пироз һатийә р'ункьрьне, бьминә[+]. 26Ле һәгәр меркӧж жь wи синоре бажаре хwәйи ле сьт'арбуне дәрк'әвә, 27йе кӧ һ'әйфа хуне wе һьлдә, wи жь синоре бажаре wийи сьт'арбуне дәр бьбинә у бькӧжә, йе кӧ һ'әйфа хуне wе һьлдә, нә нәһәqә. 28Чьмки әw һ'әта мьрьна сәрәкк'аһин гәрә ль бажаре хwәйи сьт'арбунеда бьминә. Ль пәй мьрьна сәрәкк'аһинр'а меркӧж дькарә вәгәр'ә ә'рде wаре хwә. 29Бьра әв бона wә бьбә qәйдә-qануна һәqийе ль нава ньсьлед wәда, ль һ'әму щи-wаред wәда.

30Гава йәк мәрики бькӧжә, меркӧж гәрә анәгори хәбәра шә'да бе кӧштьне. Ле шә'дәк һьндьк ә кӧ мәри бе кӧштьне[+]. 31Жь бәр ә'мьре меркӧжва, йе кӧ гәрә бе кӧштьне һәq нәстиньн. Чьмки әw гәрә бе кӧштьне[+]. 32Нә жи жь мәрьве кӧ р'әвийә бажаре хwәйи сьт'арбуне һәq бьстиньн, кӧ әw бәри мьрьна сәрәкк'аһин вәгәр'ә ә'рде хwәда бьжи. 33Ә'рде кӧ һун ль сәр дьжин, нәһ'әр'ьминьн, чьмки хун ә'рде дьһ'әр'ьминә. Ә'рд нькарә жь хуна ль сәр р'ети бе афукьрьне, хенщи бь хуна йе кӧ хун р'етийә[+]. 34Ә'рде кӧ һун ль сәр дьжин нәһ'әр'ьминьн, нава к'ижанида кӧ әз дьминьм. Чьмки әз, Хӧдан ль нава зар'ед Исраелда дьжим›»[+].

#### 36


Qануна бона qизед хwәйимьлк'

1[•]Сәрwеред олк'ед малбәта зар'ед Гилә'де Махире кӧр'е Мьнашә жь малбәта зар'ед Усьв, һатьнә ль бәр Муса у сәрwеред олк'ед зар'ед Исраел[†], хәбәрдан 2у готьн: «Хӧдан[†] хwәйе мәр'а ә'мьр кьр кӧ ә'рд чаwа мьлк', бь п'әшк авитьне, бьдә зар'ед Исраел. Хӧдан ӧса жи ә'мьри хwәйе мә кьр кӧ мьлк'е Сьлофһ'аде бьре мә бьдә qизед wи. 3Ле һәгәр әw т'әви йәки жь qәбиләкә дьнә зар'ед Исраел мер кьн, һьнге мьлк'е wан wе жь мьлк'е кал-бавед мә бе стандьне у ль мьлк'е wе qәбилер'а бе дайине к'ижанеда әwе мер кьн. Бь ви аwайи мьлк'е мәйи бь п'әшк станди wе кем бә. 4У сала р'аwастийейә[†][*] зар'ед Исраел, мьлк'е wан wе бьгьһижә мьлк'е qәбила к'ижанеда кӧ әwе меркьн. Бь ви аwайи жь qәбила кал-бавед мә мьлк'е wан wе бе стандьне»[+].

5Муса анәгори хәбәра Хӧдан ә'мьри зар'ед Исраел кьр у гот: «Qәбила зар'ед Усьв р'аст дьбежә. 6Аwа Хӧдан чь ә'мьр кьр бона qизед Сьлофһ'ад у гот: ‹Әw дькарьн wан мера бьстиньн, к'ижана кӧ әw бәгәм дькьн, ле т'әне жь qәбила малбәта баве хwә. 7Бона кӧ мьлк'е зар'ед Исраел жь qәбиләке дәрбази qәбиләкә дьн нәбә. Чьмки һәр кәсе жь зар'ед Исраел гәрәке мьлк'е qәбила кал-бавед хwәва бе гьредане. 8Һәр qиза хwәйимьлк' ль нава qәбилед зар'ед Исраелда гәрәке т'әви йәки жь малбәта qәбила баве хwә мер кә, бона кӧ зар'ед Исраел һәр кәс мьлк'е кал-бавед хwә wар бә. 9Мьлк'е qәбиләке дәрбази qәбиләкә дьн нәбә, чьмки һәр qәбила зар'ед Исраел гәрә мьлк'е хwәва гьредайи бә›».

10Чаwа кӧ Хӧдан ә'мьри Муса кьр, qизед Сьлофһ'ад ӧса жи кьрьн. 11Маһ'ла, Т'ирса, Һ'огла, Милк'а у Ноһа qизед Сьлофһ'ад кӧр'апед хwә стандьн. 12Wана меред жь малбәтед зар'ед Мьнашәйе кӧр'е Усьв стандьн. Бь ви аwайи мьлк'е wан ль нава qәбила малбәта баве wанда ма.

13Әв ьн әw qанун у диwан кӧ Хӧдан бь дәсте Муса ль дәштед Моwабеда[†], незики Урдӧне, пешбәри Әриһайе ә'мьри зар'ед Исраел кьр.

### Q. ДӦЩАРИ

#### Q. ДӦЩАРИ

Q. ДӦЩАРИ


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]


Qануна Дӧщари


Пешготьн

Һәр пенщ к'ьтебед Муса бь к'ьтеба ‹Qануна Дӧщари› хьлаз дьбә. Аwазе летература ве к'ьтебе, ширәтед хьлазийе нә, алийе Мусайе qанундаре щьһуйәйи мәзьнда нә. Әв пәймана ә'рде Моwабеда щьмә'та Исраелр'а һатә wәк'ьландьне, р'еда бәри к'әтьна ә'рде Кәнане. Әве к'ьтебе дькарьн бәлайи ль сәр се п'аред т'әмийед Муса кьн, (п'ара пешьн с. 1-4, п'ара дӧда: с. 5-29, п'ара сьсийа: с. 30-31 у хьлазийе с. 32-34). Ӧса жи алийе летературеда, чебуна к'ьтебе мина чебуна пәймана wәлата йә, йа кӧ нава п'адша у wәзир-wәк'илед wида тенә гьредане. Наве ве к'ьтебе дьдә к'ьфше, кӧ нава wеда гәләк qанунед жь wан к'ьтебед бәри wеда тенә wәк'ьландьне: (Дәрк'әтьн, Qануна К'аһинтийе, Жьмар). Сәрда жи ванва гьредайи чәнд п'аред qанунайә ну жи тенә хӧйакьрьне. Әв нә т'әне wәк'ьландьна хәбәр бь хәбәр ә, жь wан qанун у т'әмийед кӧ һәнә, ле нуйәжийинбуна пәймана Хwәде йә, бона һәр ньсьле исраелийа. Чьмки wе һьнгеда, гава ль бәр ч'ийайе Синайе Пәймана пешьн һатьбу гьредане, wәкә чьл сали дәрбаз бьбу. Ле бәле гәләк qанун һе пешда дьньһер'ьн, чьмки гава Исраел ль wәлате Кәнанеда щи-wар бә бьжи, һьнге wе бона wи һе qанунәкә бь һур гьли кер бе, анәгори wи һ'але теда. П'арәкә ве к'ьтебейә бәрбьч'ә'в, р'әqәмәкә дьрежә дӧа у ньфьр'а йә, к'ьлита шьровәкьрьна т'ариха Исраелейә wә'де wе бе. Нава данасинийед хwәда бона Исраел у Щьһуда п'ехәмбәред Хwәде, илайи Йерәмийа, гәлә щара вәдьгәр'ьнә ль сәр ван дӧа у ньфьр'а. К'ьфши һәйә әва к'ьтеба (йан п'ьр'анийа п'аре) хут әw к'ьтеб ә, к'ижан кӧ wәхте ну кьрьна П'арьстгәһа Хӧдан, qӧр'на 7-да бәри буйина Иса һатә дитьне. Гава Йошийа п'адша бьһист, әw хwәстьн у ньфьр'ед Хwәдейә кӧ щьмә'те зува бир кьрьбун, йа кӧ ль мәрьвед нә амьн һьлтен, тьрсийа у дәст пе кьр п'адшатийа хwә алийе п'әргалийе у һ'әбандьнеда паqьж кьр. Qануна Дӧщари ль нава Пәймана Нуда жь һ'әму к'ьтеба зә'фтьр те wәк'ьландьне. Мә'на т'әмамийа qануна щьһуйа у әw готьна кьласикийә Хwәдеһ'әбандьне әв ә: Qануна Дӧщари 6:4-5, йане, т'әне ль бәр Хӧдан Хwәде та бә у ль сәр дьне wи жь һәр тьшти зедәтьр һ'ьз бькә. Иса Мәсиһ гот, wәки әв ә т'әмийа һәрә сәрәкә Пәймана Кәвьнда, ӧса жи т'әмийа һ'ьзкьрьна һьндава һәвале хwәда.

#### 1


Готьнед Муса йә ә'wльн


Хӧдан т'әми дьдә жь ч'ийайе Синайе р'ек'әвьн

1Әв ьн әw хәбәред кӧ Муса алийе р'оһьлата Урдӧне, бәр'ийа Ә'рабайеда, пешбәри Суфе, нава Паране у Т'офәле, Лабане, Һ'асероте, Ди-Заһабеда готьбу т'әмамийа Исраел[†]. 2Жь Һ'оребе[*] һ'әта Qадеш-Барнеайе ль ч'ийайе Сеһирер'а р'ийа йанздәһ р'ожи бу[+]. 3Йәке мәһа йанздәһайә сала чьли, Муса һәр тьште кӧ Хӧдан[†] ль wи ә'мьр кьрьбу бона зар'ед Исраел готә wан[+]. 4Пәй wе йәкер'а кӧ Сихон п'адше әморийа[†] кӧ Һ'әшбоне дьма, ӧса жи Оге п'адше Башане кӧ Ә'штәрот'е у Едрәйе дьма һатьнә ледане[+]. 5Алийе р'оһьлата Урдӧне, ә'рде Моwабеда[†], Муса дәст бь шьровәкьрьна ве qануне кьр гот:

6«Хӧдан Хwәдейе мә, ль Һ'оребе мәр'а хәбәр да гот: ‹Бәс ә һун ль ви ч'ийайи бьминьн,[+] 7р'абьн р'екәвьн һәр'ьнә ль ч'ийайед әморийа у һ'әму дор-бәред wанә дәшта Ә'рабайеда, ль ч'ийа-банийа, Нәщәфе[†], дәве бә'ра, ә'рде кәнанийе[†] у Лӧбнане, һ'әта Фьрате ч'әме мәзьн[+]. 8Бьньһер'ә! Әз ви ә'рди дьдьмә бәр wә, һәр'ьн wи ә'рди бькьнә мьлк'е хwә. Чьмки Хӧдан кал-бавед wә, Бьраһим, Исһаq у Аqубр'а сонд хwар кӧ wи ә'рди бьдә wан у пәй wанр'а жи зӧр'әта wан›[+].


Муса һ'акьма к'ьфш дькә

9Wе һьнге мьн, Муса, готә wә: ‹Әз т'әне qәwат накьм бьк'әвьмә бьн баре wә[+]. 10Хӧдан Хwәдейе wә һун ль һәв зедә кьрьнә, иро һун бе һ'әсаб ьн мина стәйркед ә'змен[+]. 11Бьра Хӧдан Хwәдейе кал-бавед wә, wә һ'әзар щари жь ви һ'әсабе wә зедәтьр бькә у wә бьмбарәк бькә чаwа кӧ wи готьбу wә! 12Ле әз т'әне чаwа дькарьм баред wә, ниред wә у шәр'-дә'wед wә һьлгьрьм? 13Һун хwәр'а жь qәбилед хwә мәрьвнә сәрwахт, аqьл у щер'ьбанди бьбьжерьн у әзе wан бькьмә сәрwеред wә›. 14Wә щаба мьн да у гот: ‹Тә тьштәки qәнщ гот кӧ әм бькьн›. 15Мьн сәрwеред qәбилед wә, мәрьвнә сәрwахт у щер'ьбанди һьлдан, әw ль сәр wә чаwа сәрһ'әзар, сәрсәд, сәрпенщи, сәрдәһә у бәрпьрсийар нава qәбилед wәда к'ьфш кьрьн[+]. 16Wе һьнге мьн ль һ'акьмед wә ә'мьр кьр у готә wан: ‹Гӧһ бьдьнә бьрайед хwә у р'аст һ'акьмтийе бькьн чаwа нава исраелийа, ӧса жи нава исраелики у хәрибәки[+]. 17Диwанеда фьрqийе нәкьн, чаwа гӧһ дьдьнә йе мәзьн ӧса жи гӧһ бьдьнә йе бьч'ук. Жь мәрьва нәтьрсьн чьмки диwан шьхӧле Хwәде йә, ле һәр тьште кӧ wәр'а зә'мәт бә биньнә щәм мьн әзе гӧһ бьдьме›[+]. 18Wе һьнге мьн бона һәр тьшти ль wә ә'мьр кьр кӧ һун гәрә чь бькьн.


Шандьна щә'суса

19[•]Чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе мә ль мә ә'мьр кьр ӧса әм жь Һ'оребе р'ек'әтьн, нава wе qумьстана мәзьн у хофр'а дәрбаз бун, к'ижан кӧ wә дит ль сәр р'ийа бәрбь ч'ийайед әморийа. Ӧса әм һатьнә Qадеш-Барнеайе. 20Мьн готә wә: ‹Һун гьһиштьнә ч'ийайед әморийа, к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе мә дьдә мә. 21Бьньһер'ә Хӧдан Хwәдейе тә әв ә'рд дани бәр тә, һәвраз һәр'ә wе хwәр'а бькә мьлк', чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе кал-бавед тә готьбу тә, нәтьрсә нә жи вәк'ьшә›[+].

22Ле һун т'әмам һатьнә щәм мьн у wә гот: ‹Wәрә әм бәри хwә мәрийа бьшиньн, wәки әw мәр'а щә'сусийа wи ә'рди бькьн у хәбәрәке бона р'е биньн к'ижанеда әме һәвраз һәр'ьн, ӧса жи бона бажаред кӧ әме һәр'ьне›. 23Әw хәбәр ль мьн хwәш һат, мьн жи жь wә донздәһ мәри бьжартьн жь һәр qәбиле мәрьвәк. 24Әw чун һьлк'ьшийанә сәр ч'ийа у гьһиштьнә нәwала Әшк'оле у әw р'ач'ә'в кьрьн. 25Бәред wи ә'рди гьртьнә дәстед хwә у т'әви хwә бәржер анинә щәм мә, хәбәр мәр'а анин у готьн: ‹Әw ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе мә дьдә мә хwәш ә›.

26Ле wә нәхwәст кӧ һәвраз һәр'ьн, һун мьqабьли т'әмийед Хӧдан Хwәдейе хwә сәкьнин. 27Wә конед хwәда бина хwә тәнг кьр у гот: ‹Хwәде жәнандә мә, әм жь ә'рде Мьсьре дәрхьстьн, wәки мә бь дәсте әморийа qьр' кә. 28Әме к'ӧда һәвраз һәр'ьн? Бьрайед мә тьрс кьрьнә дьле мә, готьн: «Әw мьләт жь мә мәстьр у бьльндтьр ә, бажарә мәзьн ьн у һ'әта ә'змен әw суркьри нә, мә зар'ед әнаqи[†] жи ль wьр дитьн»›. 29Мьн готә wә: ‹Нәбьздьн у нәтьрсьн жь wан: 30Хӧдан Хwәдейе wә кӧ пешийа wәва дьчә, әwе хwәха алийе wә шәр' бькә, чаwа кӧ wи бона wә Мьсьреда бәр ч'ә'вед wә кьр[+]. 31Бәр'ийеда жи тә дит, кӧ чаwа мәрьв зар'ед хwә һьлдьгьрә, ӧса жи Хӧдан Хwәдейе тә, т'әмамийа ве р'еда тӧ һьлгьрти, к'ижанида кӧ һун дьчун, һ'әта һун гьһиштьнә ль ви щийи›[+]. 32Пәй ве йәкер'а жи wә диса баwәрийа хwә Хӧдан Хwәдейе хwә нә ани, 33йе кӧ р'еда пешийа wәва дьчу кӧ щийе зомәлехьстьна wә к'ьфш кә. Шәв агьрда, р'ож жи ә'wрда р'е нишани wә дькьр, к'ижанеда кӧ һун дьчун[+].


Хӧдан щьмә'та Исраел щәза дькә

34[•]Хӧдан дәнге хәбәрдана wә бьһист, һерс к'әт, сонд хwар у гот: 35‹Т'ӧ кәс жь ван мәрьва, жь ви ньсьле хьраб, wи ә'рде qәнщ wе нәбинә, бона к'ижани мьн сонд хwар кӧ бьдьмә кал-бавед wә. 36Т'әне К'алебе кӧр'е Йьфунәһ wе wи ә'рди бьбинә, әзе wи ә'рде кӧ әw нав гәр'ийа бьдьмә wи у зар'ед wи, чьмки әw т'ам гӧр'а Хӧданда ма›[+]. 37Хӧдан бона wә сәр мьн жи һерса хwә р'акьр у гот: ‹Тӧ жи нак'әви wьр[+]. 38Бәрдәстийе тә Йешуйе кӧр'е Нун wе бьк'әвә wьр, wи бьшьдинә, чьмки әwе Исраел бьбә кӧ wи ә'рди хwәр'а бькьнә мьлк'[+]. 39Хьшимед wәйә бона к'ижана wә дьгот кӧ әwе т'алан һәр'ьн у зар'ед wәйә кӧ һе qәнщи-хьрабийе жь һәв дәрнахьн әwе бьк'әвьнә wьр. Әзе wи ә'рди бьдьмә wан әwе хwәр'а бькьнә мьлк'. 40Һун вәгәр'ьн, бь р'ийа Бә'ра Сор һәр'ьнә бәр'ийе›.

41Ле wә щаба мьн да гот: ‹Мә бәр Хӧдан гӧнә кьр, әме һәвраз һәр'ьн бькьнә шәр', чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе мә ль мә ә'мьр кьр. Һьнге һәр кәс жь wә ч'әк гьреда, wә т'ьре кӧ һесайә һьлк'ьшьнә сәре ч'ийа›. 42Ле Хӧдан готә мьн: ‹Бежә wан: «Һьлнәк'ьшьн у нәкьнә шәр' кӧ һун жь дьжмьнед хwә нәйенә qьр'е, чьмки әз т'әви wә ниньм»›. 43Мьн готә wә, ле wә гӧһ нәда мьн у мьqабьли т'әмийа Хӧдан сәкьнин. Wә сәрһ'ьшки кьр һьлк'ьшийанә сәре ч'ийа. 44Бьналийед wан ч'ийа әмори мьqабьли wә р'абун, сәр Сеһире мина моза данә пәй wә һ'әта Һ'ормайе wә хьстьн. 45Һун вәгәр'ийан у бәр Хӧдан гьрийан, ле Хӧдан гӧһ нәда wә дәнге wә нә бьһист.


Wә'де бәр'ийеда

46Wе һьнге wә'дәки гәләки дьреж һун ль Кадеше ман[+].

#### 2

1Әм вәгәр'ийан чунә бәр'ийе бь р'ийа Бә'ра Сор, чаwа кӧ Хӧдан[†] готьбу мьн. Әм гәләк р'ожа дора ч'ийайе Сеһире дьзьвьр'ин[+]. 2Хӧдан готә мьн: 3‹Бәс ә һун дора ви ч'ийайи бьзьвьр'ьн, вәгәр'ьнә алийе бакӧре. 4Ль мьләт ә'мьр кә у бежә: «Те синоре бьрайед хwә, зар'ед Әсаwр'а кӧ ль Сеһире дьминьн дәрбаз би. Әwе жь wә бьтьрсьн, ле һун һ'әwза хwә жь wан бькьн. 5Хwә ль wан нәхьн, чьмки әз жь ә'рде wан qәт wәкә ньгәки жи надьмә wә, чьмки мьн ч'ийайед Сеһире чаwа мьлк' да Әсаw[+]. 6Хӧрәк у аве п'әрәти жь wан бьк'ьр'ьн бьхwьн, вәхwьн. 7Чьмки Хӧдан Хwәдейе тә һ'әму шьхӧлед дәстед тә бьмбарәк кьр. Әw һаш р'еwитийа тә һәйә ль ве бәр'ийа мәзьнда. Әва чьл сал ә кӧ Хӧдан Хwәдейе тә т'әви тәйә у кемасийа т'ӧ тьшти тә нәдит»›[+]. 8Бь ви аwайи әм сәр бьрайед хwә зар'ед Әсаwр'а кӧ ль Сеһире дьман дәрбаз бун, әм жь р'ийа Ә'рабайе, Елат у Әсйон-Гәбәре дур дәрбаз бун.

Әм вәгәр'ийан у р'ийа бәр'ийа Моwабеда[†] чун, 9Хӧдан готә мьн: ‹Хwә моwабийа нәхә у т'әви wан нәкә шәр', чьмки жь ә'рде wан надьмә тә, мьн Ә'р чаwа мьлк' да зар'ед Лут[*]›. 10(Пешийе еми ль wьр дьман, мьләтәки qәwат, беһ'әсаб у бәжьн бьльнд мина әнаqийа[†][+]. 11Чаwа әнаqи, ӧса жи еми р'ьфайи[*] дьһатьнә һ'әсабе ле моwабийа wанр'а еми дьготьн[+]. 12Пешийе ль Сеһире һ'ори дьман, ле зар'ед Әсаw бәри wан дан, әw qьр' кьрьн у щи мьлк'е wан жь wан стандьн, чаwа кӧ Исраел[†] сәре wи ә'рди кьр, к'ижан кӧ Хӧдан чаwа мьлк' да wан.)[+] 13‹Ньһа р'абьн селафа Зәрәдер'а дәрбаз бьн!› У әм селафа Зәрәдер'а дәрбаз бун[+]. 14Wә'де кӧ әм жь Qадеш-Барнеайе р'ек'әтьн һ'әта дәрбазбуна селафа Зәрәдер'а си у һ'әйшт сал к'ьшанд. Һ'әта кӧ т'әмамийа ньсьле шәр'к'аред нава зомеда мьрьн, чаwа кӧ Хӧдан wанр'а сонд хwарьбу[*][+]. 15Хӧдан жи дәсте хwә ль сәр wан бьльнд кьрьбу, wәки жь нава зоме qьр'а wан бинә, һ'әта әw т'әмам мьрьн.

16Гава т'әмамийа мәрьвед шәр'к'ар жь нава мьләт мьрьн, 17Хӧдан готә мьн: 18‹Иро тӧ Ә'рер'а синоре Моwаб дәрбаз дьби 19у незики зар'ед Амон дьби, хwә wан нәхә у т'әви wан нәкә шәр', чьмки жь ә'рде зар'ед Амон мьлк' надьмә тә, мьн әw чаwа мьлк' да зар'ед Лут[*]›. 20(Әв жи ә'рде р'ьфайийа те һ'әсабе, пешийе р'ьфайи ль wьр манә, ле амонийа[†] ль wанр'а замзуми дьбежьн[+]. 21Әw мьләтәки мәзьн, беһ'әсаб у бьльнд бу мина әнаqийа. Хӧдан әw бәр ч'ә'ве амонийа qьр' кьрьн, амонийа бәри wан дан у әw дәwса wан щи wар бун, 22чаwа кӧ Хӧдан бона зар'ед Әсаw кьр, йед кӧ ль Сеһире дьжин. Хӧдан һ'ори бәр ч'ә'вед wан qьр' кьрьн, зар'ед Әсаw бәри wан дан у мьлк'е wан зәфти хwә кьрьн һ'әта иро[+]. 23Ӧса жи т'әви ә'wwийе кӧ гӧндед незики Газзайе дьман qәwьми бу. К'апт'орийе[*] кӧ жь К'апт'оре дәрк'әтьбун әw qьр' кьрьбун у щи wаре wан жь wан стандьбун.) 24[•]‹Р'абьн р'е к'әвьн у селафа Арнонер'а дәрбаз бьн. Бьньһер'ьн! Әз Сихоне әмори[†] п'адше Һ'әшбоне у ә'рде wи дьдьмә дәсте тә, т'әви wан бькә шәр' у дәстпекә ә'рде wан хwәр'а бькьнә мьлк'. 25Ирода әзе дәстпекьм тьрс у хофа тә бькьмә ль сәр мьләтед бьн п'әр'е ә'змен. Йед кӧ wе бона тә бьбьһен ль бәр тә wе бьләрьзьн у бьбьздьн›[+].

26Мьн жь бәр'ийа Qьдемоте бь хәбәред ә'дьлайе qасьд шандьнә щәм Сихоне п'адше Һ'әшбоне кӧ бежьн: 27‹Бьһелә кӧ әз wәлате тәва дәрбаз бьм, әзе т'әне р'ийа сәрәкәда һәр'ьм, ч'әп у р'аст данәгәр'ьм[+]. 28Хӧрәк у аве п'әрәти бьфьрошә мьн әзе бьхwьм, вәхwьм. Т'әне бьһелә әз дәрбаз бьм, 29чаwа зар'ед Әсаw кӧ сәр Сеһире дьжин у моwабийе кӧ Ә'ре дьжин бона мьн кьрьн. Һ'әта кӧ әз Урдӧнер'а дәрбаз нәбьмә wи ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе мә дьдә мә›. 30Ле Сихоне п'адше Һ'әшбоне qайл нәбу кӧ әм wәлате wир'а дәрбаз бьн, чьмки Хӧдан Хwәдейе тә әw сәрһ'ьшк кьр у дьле wи кьрә кәвьр, wәки wи бьдә дәсте тә, мина р'ожа иройин.

31Һьнге Хӧдан готә мьн: ‹Бьньһер'ә! Әз дәстпедькьм Сихон у wәлате wи дьдьмә дәсте тә, дәстпекә зәфт кә у ә'рде wи хwәр'а бькә мьлк'›. 32Сихон у һ'әму щьмә'та wи ль Йаһасе мьqабьли мә дәрк'әтә шер', 33ле Хӧдан Хwәдейе мә әw да дәсте мә, мә әw, кӧр'ед wи у һ'әму щьмә'та wи qьр' кьрьн. 34Һьнге мә һ'әму бажаред wи зәфт кьр, әw у бажаред wи wеран кьрьн, әw т'ам дийари Хӧдан кьрьн, мер, жьн у зар' qәт йәк сах нә һьшт. 35Т'әне мә һ'әйwан хwәр'а һьлда у т'алане жь бажаред кӧ мә зәфт кьрьбун. 36Жь Ә'роһера дәве селафа Арноне у жь бажаре дәште, һ'әта Гилә'де бажар т'ӧнәбу кӧ мә qәwаттьр буйа. Хӧдан Хwәдейе мә һ'әму данә дәсте мә. 37Т'әне тӧ незики wәлате зар'ед Амон нә буйи, ӧса жи т'әмамийа алийе селафа Йабоqе т'әви бажаред сәре ч'ийа у т'әмамийа wан щийед кӧ Хӧдан Хwәдейе мә изьн нә да мә.

#### 3


Исраел Ог алт' дькә

1[•]Әм вәгәр'ийан у р'ийа Башанеда һәвраз чун. Оге п'адше Башане т'әмамийа мьләте хwәва Едрәйеда дәрк'әтә мьqабьли мә шер'. 2Хӧдан[†] готә мьн: ‹Жь wи нәтьрсә, чьмки әз әwи т'әви һ'әму мьләте wи, ә'рде wи дьдьмә дәсте тә. Те ӧса бини сәре wи, чаwа кӧ тә ани сәре Сихоне п'адше әморийа[†] кӧ Һ'әшбоне дьма›[+]. 3Хӧдан Хwәдейе мә, Оге п'адше Башане у һ'әму мьләте wи данә дәсте мә. Мә ӧса wи хьст кӧ т'ӧ кәс жь wан сах нә ма. 4Wе һьнге мә һ'әму бажаред wан зәфт кьрьн, бажар нәмабу кӧ мә һьлнәдабуйа, аwа готи шест бажар, т'әмамийа qәза Аргове, п'адшатийа Оге Башане. 5Һ'әму әв бажар бь суред бьльнд, щот дәргәһа у зәр'зава qәwаткьри бун, хенщи гәләк гӧндед бе сур. 6Мә әw wеран кьрьн, әw т'ам дийари Хӧдан кьрьн, чаwа кӧ мә ани сәре Сихон п'адше Һ'әшбоне, һәр бажар т'әви жьн, мера у зар'а wеран кьрьн[+]. 7Ле һ'әму һ'әйwан у т'алан жь wан бажара мә хwәр'а һьлдан.

8Wи чахи мә ә'рде алийе р'оһьлата Урдӧне жь селафа Арноне һ'әта ч'ийайе Һәрмоне жь дәсте дӧ п'адшед әморийа станд. 9(сайдани Һәрмонер'а Сирйон дьбежьн, әмори жи Сәнир дьбежьн.)[+] 10Һ'әму бажаред дәшта ч'ийе у т'әмамийа Гилә'д, т'әмамийа Башане һ'әта Салк'айе у Едрәйе, бажаред п'адшатийа Ог ль Башане мә һьлда. 11(Чьмки жь р'ьфайийа т'әне Оге п'адше Башане мабу. Ва йә дарбәста wийә һ'әсьни ньһа Р'аббайеда щәм зар'ед амонийа[†] йә, дьрежайа wе нәһә зәнд ә, бәрайа wе чар зәнд ә, зәнде гьһиштийа.)[+]


Мьлк'е Р'убен, Гад у Мьнашә

12Wе һьнге мә әw ә'рд хwәр'а кьрә мьлк'. Ә'роһер незики селафа Арноне у ниве ч'ийайед Гилә'де т'әви бажаред wи мьн да р'убенийа у гадийа[+]. 13Чь кӧ жь Гилә'де мабу у т'әмамийа Башана п'адшатийа Ог мьн да ниве qәбила Мьнашә. (Т'әмамийа qәза Аргове ль т'әмамийа Башанеда дьһатә навкьрьне чаwа ә'рде р'ьфайийа. 14Йаире кӧр'е Мьнашә т'әмамийа qәза Аргове һ'әта синоре гьшурийа у маһахатийа һьлда. Әwи Башан бь наве хwә Һ'авот Йаир[*] нав кьр кӧ һ'әта иро әw нава ль сәр ә). 15Гилә'д мьн да Махир[*][+]. 16Жь Гилә'д һ'әта селафа Арноне мьн да р'убенийа у гадийа. Синоре wан әв ьн: Жь нава селафа Арноне һ'әта селафа Йабоqе кӧ синоре кӧр'ед Амон ә,[+] 17у ӧса жи дәшта Ә'раба, синоре Урдӧнева жь Хьннерете һ'әта Бә'ра Ә'рабайе аwа готи Бә'ра Мьри[*], алийе р'оһьлате бәр п'ала Ашдод Писгайе[+].

18Wе һьнге мьн ль wә ә'мьр кьр, гот: ‹Хӧдан Хwәдейе wә әв ә'рд да wә кӧ һун wи хwәр'а бькьнә мьлк'. Аwа һун һ'әмуйед шәр'к'ар, ч'әке хwә гьредьн пешийа бьрайед хwә зар'ед Исраел[†] һәр'ьн. 19Т'әне жьн-зар'ед wә, һ'әйwанед wә (әз заньм кӧ һ'әйwанед wә гәләк ьн) бьра wан бажарада кӧ мьн данә wә бьминьн,[+] 20һ'әта кӧ Хӧдан р'ьһ'әтийе нәдә бьрайед wә, мина wә. Гава әw ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе wә дьдә wан алийе р'оавайа Урдӧне хwәр'а бькьнә мьлк', һьнге бьра һәр кәс жь wә вәгәр'ә ль сәр мьлк'е хwә, к'ижан кӧ мьн данә wә›. 21Wе һьнге мьн ль Йешу ә'мьр кьр у гот: ‹Ч'ә'вед тә һәр тьшт дитьн, чь кӧ Хӧдан Хwәдейе wә ани сәре wан һәр дӧ п'адша. Хӧдан wе ӧса жи бинә сәре wан һ'әму п'адшатийа нава к'ижанар'а те дәрбаз би[+]. 22Жь wан нәтьрсьн, чьмки Хӧдан Хwәдейе wә хwәха шәр' дькә бона wә›[+].


Хӧдан изьн нәда Муса бьк'әвә Кәнане

23Wе дәме мьн р'әща жь Хӧдан кьр у гот: 24‹Хӧдан, Хwәйе мьн! Тә дәстпекьр мәзьнайийа хwә у дәсте хwәйи qәwат нишани хӧламе хwә кьр. К'ийә әw хwәдейе ә'зманада у сәр ә'рде, кӧ мина шьхӧл у кьред зорә кӧ тӧ дьки, бькә[+]? 25Р'әща дькьм бьһелә әз дәрбаз бьм, wи ә'рде qәнщи алийе р'оавайа Урдӧне, wан ч'ийайед qәнщ у Лӧбнане бьбиньм›. 26Ле Хӧдан бона wә сәр мьн һерс к'әт у дәнге мьн нә бьһист. Хӧдан готә мьн: ‹Бәс ә! Вьр шунда бона wе йәке иди мьнр'а нәбежә![+] 27Һьлк'ьшә сәре Писгайе, сәре хwә бьльнд кә бакӧр у башур, р'оһьлат у р'оава пе ч'ә'вед хwә бьбинә, чьмки те жь Урдӧне дәрбаз нәби[+]. 28Ль Йешу ә'мьр кә, дьл бьдә ль бәр wи у бьшьдинә, чьмки әwе пешийа ви мьләтива һәр'ә у wи ә'рди к'ижани те бьбини wанр'а бькә мьлк'›[+]. 29У әм ль нәwала пешбәри Бет'-П'ьһоре ман[+].

#### 4


Муса гази qәдандьна qануна Хwәде дькә

1Исраел[†], бьбьһе ньһа qәйдә-qанун у qьраред кӧ әз wә һин дькьм wәки wан бьqәдиньн. Бь ви аwайи һуне бьжин у һәр'ьнә wи ә'рде кӧ Хӧдан[†] Хwәдейе кал-бавед wә wе бьдә wә кӧ wи хwәр'а бькьнә мьлк'[+]. 2Әз чь ль wә ә'мьр дькьм, жь wе нә зедә кьн, нә жи кем кьн, ле qанунед Хӧдан Хwәдейе wә кӧ әз ль wә ә'мьр дькьм хwәйи кьн[+]. 3Ч'ә'вед wә дитьн кӧ Хӧдан чь кьр Баә'л-П'ьһореда[*]. Һ'әму мәрьвед кӧ пәй Баә'л-П'ьһор чун Хӧдан Хwәдейе тә әw жь нава тә ӧнда кьрьн,[+] 4ле wә кӧ хwә Хӧдан Хwәдейе хwә гьртийә т'әмам жи һ'әта ньһа сах ьн.

5Бьньһер'ә мьн һун һини qәйдә-qанун у qьрара кьрьн, чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе мьн ль мьн ә'мьр кьрьбу, wәки һун ль wи ә'рдида жи бьк'ар биньн, к'ижани һуне бьк'әвьне хwәр'а бькьнә мьлк'. 6Хwәйи кьн у бьqәдиньн, чьмки әв ә биланти у сәрwахтийа wәйә ль бәр ч'ә'ве мьләта. Әwе кӧ ван һ'әму qәйдә-qануна бьбьһен wе бежьн: ‹Р'асти әв щьмә'та билан у сәрwахт ә, мьләтәки мәзьн ә›[+]. 7Чьмки к'ижан мьләте мәзьн ә кӧ хwәдейе wан аһа незик ә, чаwа Хӧдан Хwәдейе мә, wәхте һәр газийа мә[+]? 8Йан qәйдә-qанунед, qьраред к'ижан мьләте мәзьн р'аст ьн, мина т'әмамийа ван һинкьрьна к'ижан кӧ әз иро датиньмә ль бәр wә[+]?

9Т'әне һаш жь хwә һәбә, мьqати нәфса хwә бә wәки тӧ wан тьшта бир нәки, к'ижан кӧ тә бь ч'ә'вед хwә дитьн. Әw т'әмамийа р'ожед ә'мьре тәда жь дьле тә дәрнәйен, wан бьгьһинә зар'ед хwә у зар'е зар'ед хwә[+]. 10Бир бинә әw р'ожа кӧ тӧ ль Һ'оребе бәр Хӧдан Хwәдейе хwә сәкьнибуйи, чахе Хӧдан готә мьн: ‹Щьмә'те бьщьвинә щәм мьн. Әзе хәбәред хwә wанр'а бежьм, wәки әw һин бьн жь мьн бьтьрсьн һ'әму р'ожед кӧ әw ль сәр дьне бьжин, ӧса жи зар'ед хwә һин кьн›[+]. 11У һун незик бун бьнат'ара ч'ийе сәкьнин, ч'ийа жи агьр пе к'әтьбу у алав дьгьһиштә к'урайа ә'змен, тә'ристани, ә'wрайи у шәвәр'әш бу[+]. 12Хӧдан жь нава агьрда т'әви wә хәбәрда. Wә дәнге готьна wи бьһист, ле дьлqе wи нә дит, т'әне дәнг дьбьһист. 13Хwәде пәймана[†] хwә, аwа готи һәр дәһә т'әми wәва ә'йан кьрьн. Әw ль сәр дӧ сәлед кәвьри ньвисин у т'әми да wә кӧ wан хwәй кьн[+]. 14Wе һьнге Хӧдан ль мьн ә'мьр кьр кӧ әз wә һини wан qәйдә-qанун у qьрара кьм, бона кӧ ль wи wәлатида жи бьqәдиньн к'ижани кӧ һуне дәрбаз бьн хwәр'а бькьнә мьлк'.

15Wә т'ӧ дьлq нәдит wе р'ожа кӧ Хӧдан ль Һ'оребе жь нава егьрда wәр'а хәбәрда. Һаш жь хwә һәбьн 16кӧ һун нәшьһ'ьтьн у хwәр'а п'ута т'ӧ щур'әйи, дьлqе мер йан жьнеда ченәкьн[+]. 17Нә жи дьлqе т'ӧ һ'әйwане ль сәр ә'рде, нә дьлqе т'ӧ тәйрәде хwәйибаскә бьн п'әр'е ә'зменда кӧ дьфьр'ә, 18нә дьлqе т'ӧ шулькийе ль сәр ә'рде, нә жи дьлqе т'ӧ мә'сийе авейә бьне ә'рдеда чеки. 19Нәбә кӧ тӧ сәре хwә бьльндки жор ль ә'змен, тә'ве, һиве, стәйрка у т'әмамийа нәхшед ә'змен бьньһер'и у бейи хапандьне, ль бәр wан та би у wанр'а хӧламтийе бьки, чьмки Хӧдан Хwәдейе тә әw бона т'әмамийа мьләтед бьн п'әр'е ә'зменда к'ьфш кьрьнә. 20Ле чь дьминә бона wә, Хӧдан һун жь нава фьр'на һ'әсьни, аwа готи жь Мьсьре дәрхьстьн, wәки һун бьбьнә мьләте п'ара wи, мина р'ожа иройин.

21Хӧдан бона кьред wә һерса хwә ль мьн р'акьр у сонд хwар, wәки әз жь Урдӧне дәрбаз набьм, нак'әвьмә ә'рде qәнщи кӧ Хӧдан Хwәдейе тә чаwа wар дьдә тә[+]. 22Әзе ль ви ә'рди бьмьрьм, жь Урдӧне дәрбаз набьм, ле һуне дәрбаз бьн у ль wи ә'рде qәнщ хwәр'а бькьнә мьлк'. 23Һаш жь хwә һәбьн, wәки һун пәймана кӧ Хӧдан Хwәдейе wә т'әви wә гьреда, бир нәкьн. Хwәр'а п'ута дьлqе т'ӧ тьштида ченәкьн, чь кӧ Хӧдан Хwәдейе тә изьн нә да тә. 24Чьмки Хӧдан Хwәдейе тә агьре п'әр'ьтандьне йә, әw Хwәдеки к'ӧмр'әш ә[+].

25Гава тәр'а зар' бьбьн у зар'ед зар'а бьбьн, дьреж ль сәр wи ә'рди бьжин, п'әйр'а һун бьшьһ'ьтьн хwәр'а п'ута дьлqе тьштәкида чекьн у хьрабийе ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә бькьн, һуне һерса wи р'акьн, 26әз иро гази ә'рд у ә'змен дькьм чаwа шә'дә мьqабьли wә, һуне зутьрәке бәтавәбьн ль сәр ә'рде кӧ һуне Урдӧнер'а дәрбаз бьн һәр'ьн хwәр'а бькьнә мьлк'. Һуне ль сәр wе дьреж нәминьн ле һуне бенә р'аqәтандьне[+]. 27У Хӧдан wе wә ль нава мьләтада бәла-бәлайи кә, т'әне һьнәке жь wә нава мьләтед кӧ Хӧдане wә бьбә бьминьн[+]. 28Wе дәре һуне wан хwәдейар'а qӧльх кьн, к'ижан кӧ бь дара, кәвьра бь дәстед мәрьва чекьри нә. Йед кӧ нә дьбиньн, нә дьбьһен, нә дьхwьн у нә жи бине һьлдьдьн[+]. 29Ле гава тӧ ль wьр дәмана Хӧдан Хwәдейе хwәда би, һәгәр бь т'әмамийа дьле хwә у бь т'әмамийа нәфса хwә wи бьгәр'и, те wи бьбини. 30Чахе тӧ тәнгасийада би у р'ожед ахьрийеда әв һ'әму тьштана бенә сәре тә, те вәгәр'и ль щәм Хӧдан Хwәдейе хwә у те гӧр'а wи бьки. 31Чьмки Хӧдан Хwәдейе тә, Хwәдейе р'ә'мә ә, әw тә наһелә, тә ӧнда накә у пәймана т'әви кал-бавед тә гьредайи бир накә, бона к'ижани Хwәде wанр'а сонд хwарийә.

32К'а бона wан wә'дед бәри хwә бьпьрсә, жь wе р'ожеда кӧ Хwәде инсан ль сәр ә'рде хӧльqандийә, бьн п'әр'е ә'зменда мина әве кьрьна мәзьн qәт qәwьмийә, йан һатийә бьһистьне? 33Qәт мьләтәки дәнге Хwәде жь нав агьрда кӧ хәбәр дьдә бьһистийә, чаwа кӧ тә бьһист у сах майи[+]? 34Йан хwәдеки кьрийә кӧ бе у хwәр'а мьләтки жь нава мьләте дьн һьлдә, бь щер'ьбандьна, нишана, к'әрәмәта, шер', бь дәсте зор у зәнда дьрежкьри, бь хофа мәзьн, мина һ'әму тьште кӧ Хӧдан Хwәдейе wә бона wә Мьсьреда ль бәр ч'ә'ве тә кьр? 35Тәр'а һатьбу дайине кӧ тӧ бьбини, wәки тӧ бьзаньби кӧ Хӧдан, Хwәде йә у пештьри wи хwәде т'ӧнә[+]. 36Әwи жь ә'змен да кӧ тӧ дәнге wи бьбьһейи, wәки тә ширәт кә, ль сәр ә'рде жи агьре хwәйи мәзьн нишани тә кьр, тә хәбәред wи жь нава егьрда бьһистьн[+]. 37Чьмки әwи кал-бавед тә һ'ьз кьрьн у зӧр'әта wан паши wан бьжарт, әwи хwәха тӧ жь Мьсьре бь qәwата хwәйә мәзьн дәрхьсти. 38Wәки бәри мьләта дә жь бәр ч'ә'ве тә кӧ жь тә мәстьр у qәwаттьр ьн, тә дәрбаз кә у ә'рдед wан чаwа мьлк' бьдә тә, мина р'ожа иройин. 39Иро нас кә у дьле хwәда хwәй кә: Кӧ Хӧдан ә Хwәде, жор ль ә'змен, жер ль сәр ә'рде йәки дьн т'ӧнәйә[+]. 40Qәйдә-qанун у ә'мьред wи хwәй кә, к'ижана кӧ әз иро ә'мьри ль тә дькьм, wәки бона тә qәнщ бә, пәй тәр'а жи бона кӧр'ед тә, ӧса жи ә'мьре тә дьреж бә ль сәр ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә һ'әта-һ'әтайе».


Бажаред р'әве

41[•]Һьнге Муса се бажар wи али Урдӧне алийе р'оһьлате башqә кьрьн, 42wәки меркӧже кӧ йәки бе һ'әмде хwә бькӧжә бьр'әвә ль wьр. Һәгәр дьжмьнати нава wанда qәт т'ӧнәбуйә, бьра әw бьр'әвә жь ван һәр се бажара йәки кӧ сах бьминә[*]: 43Бәсәра бәр'ийеда ль дәшта ч'ийе бона р'убенийа бә, Рамот'а Гилә'деда бона гадийа у Голана Башанеда бона мьнашийа бә.

44Әв ә һинкьрьна кӧ Муса готә зар'ед Исраел. 45Әв ьн әw шә'дәти, qәйдә-qанун у qьраред кӧ Муса готә зар'ед Исраел пәй жь Мьсьре дәрк'әтьна wанр'а, 46алийе р'оһьлата Урдӧне нәwала пешбәри Бет'-П'ьһоре ә'рде Сихоне п'адше әморийада[†] кӧ Һ'әшбоне дьма, к'ижан кӧ Муса у зар'ед исраелийа бьндәст кьрьн, пәй жь Мьсьре дәрк'әтьна wанр'а. 47У wана ә'рде wи у ә'рде Оге п'адше Башане, дӧ п'адшед әморийа wи али Урдӧне алийе р'оһьлате зәфт кьрьн:[+] 48Жь Ә'роһера дәве селафа Арноне һ'әта ч'ийайе Сирйоне, аwа готи Һәрмоне,[+] 49т'әви т'әмамийа Ә'рабайе wи али Урдӧне алийе р'оһьлате, һ'әта Бә'ра Ә'рабайе[*] бәрп'ала Писгайе[+].

#### 5


Готьна Мусайә дӧда


Wәк'ьландьна дәһә т'әмийа

1[•]Муса гази т'әмамийа Исраел[†] кьр у готә wан: «Бьбьһе Исраел, qәйдә-qанун у qьраред кӧ әз иро wәр'а дьбежьм. Һун жи wан һин бьн у бькьн кӧ wан бьqәдиньн. 2Хӧдан[†] Хwәдейе мә ль бәр Һ'оребе[*] пәйман[†] т'әви мә гьреда. 3Хӧдан т'әви кал-бавед мә әва пәймана гьренәда, ле хут т'әви мә һ'әмуйа, йед кӧ иро сах-сьламәт ль вьр ьн. 4Хӧдан ль сәре ч'ийе жь нава егьрда р'у бь р'у т'әви wә хәбәрда[+]. 5Әз жи wи чахи навбәра wә у Хӧданда сәкьнибум, wәки хәбәра Хӧдан wәр'а бежьм, чьмки һун жь агьр дьтьрсийан у һьлнәдьк'ьшийанә сәре ч'ийе, һьнге Хӧдан гот:[+]

6‹Әз Хӧдан Хwәдейе тә мә, йе кӧ тӧ жь wәлате Мьсьре, жь мала хӧламтийе дәрхьсти[+]. 7Пештьри мьн хwәдейе тәйә майин т'ӧнә бьн.

8Т'ӧ п'ути мина дьлqе тьштәкида хwәр'а че нәки, нә жор ль ә'змен, нә жер ль сәр ә'рде, нә жи нава авед бьн ә'рдеда[+]. 9Бәр wана та нәби у хӧламтийа wан нәки, чьмки әз Хӧдан Хwәдейе тә Хwәдеки к'ӧмр'әш ьм, кӧ бона нәһәqийед бава тиньмә сәре зар'а һ'әта ньсьле сьсийа у чара йед кӧ дьжәньнә мьн,[+] 10ле әwед кӧ мьн һ'ьз дькьн у ә'мьред мьн дьqәдиньн, әзе һ'әта һ'әзар ньсьли бь һ'ӧба амьн т'әви wан бьм[+].

11Наве Хӧдан Хwәдейе хwә бадиһәwа нәди сәр заре хwә, чьмки Хӧдан wе йе кӧ наве wи бадиһәwа дьдә сәр заре хwә бе щәза нәһелә[+].

12Р'ожа шәмийе[†] хwәй кә у пироз кә, чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе тә ль тә ә'мьр кьр[+]. 13Шәш р'ожа бьхәбьтә у һ'әму шьхӧле хwә бькә, 14ле р'ожа һ'әфта, шәмийа р'ьһ'әтийа бона Хӧдан Хwәдейе тә йә, т'ӧ шьхӧли нәки, нә тӧ, нә кӧр'е тә, нә qиза тә, нә хӧламе тә, нә щарийа тә, нә гайе тә, нә к'әра тә, нә һ'әйwанәки тә, нә жи хәрибе нава тәда, wәки хӧлам у щарийа тә мина тә р'ьһ'әт бә. 15Бир бинә wәки тӧ хӧлам буйи ль ә'рде Мьсьреда у Хӧдан Хwәдейе тә, тӧ жь wьр дәрхьсти, бь дәсте зор у зәнда дьрежкьри, ләма жи Хӧдан Хwәдейе тә ль тә ә'мьр кьр кӧ шәмийа р'ьһ'әтийе хwәй ки.

16Qәдьре де у баве хwә бьгьри, чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе тә ль тә ә'мьр кьр, wәки ә'мьре тә дьреж бә, wәки тәр'а qәнщ бә ль сәр ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә[+].

17Нәкӧжи[+].

18Зьнийе нәки[+].

19Нәдьзи[+].

20Мьqабьли т'ӧ кәси шә'дәтийа дәрәw нәди[+].

21Дьлһавьжийа к'ӧлфәта т'ӧ кәси нәки. Нә дьлһавьжийа мала т'ӧ кәси, нә ә'рде wи, нә хӧламе wи, нә щарийа wи, нә гайе wи, нә к'әра wи, ӧса жи т'ӧ тьште т'ӧ кәси›[+].

22Әв хәбәрана Хӧдан һ'әму щьвата wәр'а, сәре ч'ийе жь нава агьрда, ә'wр у тә'ристанийеда, бь дәнге бьльнд гот у иди зедә нәкьр. Әw ль сәр дӧ сәлед кәвьри ньвисин у данә мьн[+]. 23Чахе wә дәнг жь нава тә'ристанийе бьһист, ч'ийа жи бь агьр дьшәwьти, һьнге һун, һ'әму сәрwеред qәбилед wә у р'успийед wә незики мьн бун, 24у готьн: ‹Аwа Хӧдан Хwәдейе мә р'умәта хwә, мәзьнайийа хwә нишани мә кьр у мә дәнге wи жь нава агьрда бьһист. Иро мә дит, wәки Хwәде т'әви инсен хәбәр дьдә у инсан сах дьминә. 25Ньһа чьма әм бьмьрьн? Әв агьре һани мәзьн wе мә һ'уфи хwә кә, wәки әм диса дәнге Хӧдан Хwәдейе хwә бьбьһен, әме бьмьрьн[+]. 26Чьмки к'ижани хун-гошт дәнге Хwәдейе зенди кӧ жь нава егьр хәбәрда мина мә бьһистийә у сах майә? 27Тӧ һәр'ә незик бә у бьбьһе һ'әму чь кӧ Хӧдан Хwәдейе мә wе бежә у тӧ т'әмами мәр'а бежә. Чь кӧ Хӧдан Хwәдейе мә wе бежә тә, әме жи бьбьһен у бьqәдиньн›[+].

28Гава wә т'әви мьн хәбәр дьда, Хӧдан дәнге wә бьһист у Хӧдан готә мьн: ‹Мьн әw хәбәред кӧ әви мьләти готә тә бьһист. Һ'әму чь кӧ wан гот qәнщ ә[+]. 29Хwәзи нет-фькьред wан һәр гав әв бә, жь мьн бьтьрсьн у һ'әму ә'мьред мьн бьqәдиньн, wәки wан у зар'ед wанр'а һ'әта-һ'әтайе qәнщ бә! 30Һәр'ә бежә wан: «Вәгәр'ьнә конед хwә». 31Ле тӧ ль вьр т'әви мьн бьминә, әзе һ'әму ә'мьр, qәйдә-qанун у qьрара бежьмә тә, тӧ жи щьмә'те һини ван ки, wәки әw wан бьqәдиньн ль сәр ә'рде кӧ әз дьдьмә wан хwәр'а бькьнә мьлк'›. 32Бьщә'диньн ӧса бькьн, чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе wә ль wә ә'мьр кьр, нә ч'әп дагәр'ьн, нә жи р'аст. 33Т'әне wе р'ейеда һәр'ьн к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе wә ль wә ә'мьр кьр, wәки һун сах у сьламәт бьн у р'ожед wә ль сәр ә'рде кӧ һуне ле wар бьн, дьреж бьн[+].

#### 6


Т'әмийа һәрә мәзьн

1Әв ьн әw ә'мьр, qәйдә-qанун у qьраред кӧ Хӧдан[†] Хwәдейе wә ә'мьри ль мьн кьрьн кӧ wә һин кьм, wәки wи wәлатида к'ижани кӧ һун дьчьне ле wар бьн бьqәдиньн. 2Һәгәр тӧ һ'әму р'ожед ә'мьре хwәда жь Хӧдан Хwәдейе хwә бьтьрси, һ'әму qәйдә-qанун у ә'мьред кӧ әз ль тә ә'мьр дькьм, тӧ, кӧр'е тә у кӧр'е кӧр'е тә бьqәдиньн, һьнге ә'мьре тәйе дьреж бә. 3Бьбьһе Исраел[†] у бькә кӧ бьqәдини, wәки тәр'а qәнщ бә у һун гәләки ль һәв зедә бьн, ль сәр ә'рде кӧ шир у һьнгьв же дьк'ьшә, чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе кал-бавед тә готьбу тә[+].

4Бьбьһе Исраел! Хӧдан Хwәдейе мә Хӧданәк ә[*][+]. 5Хӧдан Хwәдейе хwә һ'ьз бькә, бь т'әмамийа дьле хwә, бь т'әмамийа щанийа хwә у бь т'әмамийа qәwата хwә[+]. 6Ван хәбәред кӧ әз иро ль wә ә'мьр дькьм бьра дьлед wәда бьн. 7Зар'ед хwә qәнщ һини ван кә. Бона ван хәбәр дә, гава мала хwәда р'уньшти би, йан р'еда би, йан п'алдайи би йан р'адьби[+]. 8У wан чаwа нишан ль сәр дәсте хwә гьредә, ӧса жи бьра әw ль сәр ә'нийа тә ль навбәра ч'ә'вед тә бьн,[+] 9wан ль сәр р'әхдәрийед мала хwә у дәргәһед бажаре хwә бьньвисә[+].


Хәмкьрьна бона нәгӧһдарийе

10Чахе Хӧдан Хwәдейе тә, тә бьбә wи ә'рди, к'ижан кӧ Хӧдан кал-бавед тә Бьраһим, Исһаq у Аqубр'а сонд хwар, кӧ бажаред qәнщ у мәзьнва бьдә тә, к'ижан кӧ тә ченәкьрьнә, 11малед һәр тьштива т'ьжи, кӧ тә т'ьжи нә кьрьнә, биред вәдайи, кӧ тә вәнәданә, бахе тьрийа у зәйт'уне, кӧ тә данәч'ькандьнә, те бьхwи у т'ер би. 12Һаш жь хwә һәбә, wәки тӧ Хӧдане кӧ тӧ жь wәлате Мьсьре, жь мала хӧламтийе дәрхьсти бир нәки. 13Хӧдан Хwәдейе хwә бьтьрсә, wир'а хӧламтийе бькә, бь наве wи сонд бьхwә[+]. 14Пәй хwәдейед башqәйә мьләтед дора хwә нәчьн, 15чьмки Хӧдан Хwәдейе кӧ нава тәда йә, Хwәдейе к'ӧмр'әш ә. Нәбә кӧ һерса Хӧдан Хwәдейе тә ль сәр тә р'абә у әw тә жь сәр р'уйе ә'рде ӧнда кә[+].

16Хӧдан Хwәдейе хwә нәщер'ьбиньн, чаwа кӧ wә ль Массаһе[*] әw щер'ьбанд[+]. 17Ә'мьред Хӧдан Хwәдейе хwә, шә'дәтийед wи у qәйдә-qанунед wи, кӧ әwи ль тә ә'мьр кьрьн, qәнщ хwәйи кьн. 18Ль бәр ч'ә'ве Хӧдан р'астийе у qәнщийе бькә, wәки тәр'а qәнщ бә у тӧ һәр'и ль wи ә'рде qәнщ wар би, бона к'ижани Хӧдан кал-бавед тәр'а сонд хwар 19кӧ һ'әму дьжмьнед тә wе жь бәр тә бенә р'аqәтандьне, чаwа кӧ Хӧдан гот[+].

20Гава зар'ед тә сьбе жь тә бьпьрсьн, бежьн: ‹Мә'на ван шә'дәти, qәйдә-qанун у qьрара кӧ Хӧдан Хwәдейе мә т'әми ль wә кьрьнә, чь нә?›[+] 21Һьнге бежә зар'ед хwә: ‹Әм Мьсьреда хӧламе Фьрәwьн бун, ле Хӧдан әм бь дәсте зор жь Мьсьре дәрхьстьн[+]. 22Хӧдан ль Мьсьре, ль бәр ч'ә'вед мә нишан у к'әрәмәтед мәзьнә qолайи анинә сәре Фьрәwьн у т'әмамийа мала wи[+]. 23Ле Хwәде әм жь wьр дәрхьстьн кӧ мә бьбә wи ә'рди, бона к'ижани кӧ wи кал-бавед мәр'а сонд хwар кӧ бьдә мә. 24Һьнге Хӧдан ль мә ә'мьр кьр кӧ һ'әму ван qәйдә-qануна хwәй кьн, жь Хӧдан Хwәдейе хwә бьтьрсьн, wәки т'әмамийа р'ожед мәда мәр'а qәнщ бә, мә сах бьһелә мина р'ожа иройин. 25Мәр'а р'асти wе бе һ'әсабе, wәки әм ван һ'әму ә'мьра ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә бькьн кӧ бьqәдиньн, чаwа кӧ wи ль мә ә'мьр кьр›[+].

#### 7


Р'аqәтандьна мьләта

1Гава Хӧдан[†] Хwәдейе тә тә бьбә wи ә'рде кӧ тӧ дьчуйи ле wар би, әwе гәләк мьләт жь бәр тә р'аqәтинә: Һ'итийа, гиргашийа, әморийа[†], кәнанийа[†], пьриззийа, һ'иwийа, йәбусийа, һ'әфт мьләтед жь тә гәләктьр у зортьр[+]. 2К'әнге Хӧдан Хwәдейе тә wан бьдә дәсте тә, тӧ wан хи, һьнге т'ам qьр'а wан бинә ньфьр'е Хӧдан бинә сери, т'әви wан пәймане[†] гьренәдә у һ'әйфа тә ль wан нәйе[+]. 3Пьсмамтийе wанр'а нәкә, qизед хwә нәдьнә кӧр'ед wан у нә жи qизед wан кӧр'ед хwәр'а бьхwазьн,[+] 4чьмки әwе кӧр'ед тә жь мьн бьхальфиньн у wе п'утед башqәр'а qӧльх кьн, һьнге һерса Хӧдан wе ль сәр wә р'абә, әwе тә зутьрәке ӧнда кә[+]. 5Ле аһа сәре wан бькьн: горигәһед[†] wан wеран кьн, һ'әйкәлед wан һурдәхwәши кьн, Ашераһед[*] wан бьбьр'ьн у п'утед wан бьшәwьтиньн[+]. 6Чьмки тӧ Хӧдан Хwәдейе хwәр'а мьләтәки бӧһӧрти-жьбарә йи. Хӧдан Хwәдейе тә тӧ бьжарти, wәки жь нав һ'әму мьләтед ль сәр т'опа дьне, тӧ бьби мьләт wийи мьлк'е wи[+].

7Хӧдан һун нә бона п'ьр'анийа wәйә жь һ'әму мьләта бәгәм кьрьн у бьжартьн, чьмки һун жь һ'әму мьләта һьндьктьр ьн. 8Ле чьмки Хӧдан һун һ'ьз кьрьн у ӧса жи бона qәдандьна сонде хwә, к'ижан кӧ wи кал-бавед wәр'а сонд хwар, һун бь дәсте зор дәрхьстьн у тӧ жь мала хӧламтийе, жь дәсте Фьрәwьн п'адше Мьсьре азакьри. 9Бьзаньбә кӧ Хӧдан Хwәдейе тә, әw ә Хwәде, Хwәдейе амьн, кӧ пәйман у һ'ӧба хwәйә амьн һ'әта һ'әзар ньсьли хwәй дькә, бона wан, йед кӧ wи һ'ьз дькьн у ә'мьред wи дьqәдиньн[+]. 10Ле хут wан кӧ дьжәньнә wи wәкә ә'мәлед wан wе wан ӧнда кә, әw дәрәнги найехә wе зутьрәки wәкә ә'мәлед wан хут бьдә wан. 11Тӧ ван ә'мьр, qәйдә-qанун у qьрара хwәй кә, к'ижана кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм кӧ бьqәдини.


Хӧдан wе тә бьмбарәк кә һәгәр тӧ гӧһдар би

12Һәгәр һун ван qьрара бьбьһен, хwәй кьн у бьqәдиньн, һьнге Хӧдан Хwәдейе тә wе бона тә пәйман у амьнийа хwә хwәй кә, бона к'ижана кӧ wи кал-бавед тәр'а сонд хwар[+]. 13Әwе тә һ'ьз бькә, wе дӧа ль тә бькә, тә ль һәв зедә кә. Wе дӧа бәре зьке тә у бәре ә'рде тә, гәньм у шәрава тә, бьзьре тә, зайина пәз-дәwаред тә бькә, ль сәр ә'рде кӧ wи кал-бавед тәр'а сонд хwар бьдә тә. 14Жь һ'әму мьләта зедәтьр дӧайе ль тә бә, нә нава тәда нә жи нава һ'әйwанед тәда бебәр wе т'ӧнә бьн[+]. 15Хӧдан wе һәр нәхwәшийе дури тә хә, т'ӧ ешәкә хьрабә Мьсьре к'ижан кӧ тӧ зани, wе нәйнә сәре тә. Ле wан wе бинә ль сәре wан һ'әмуйед кӧ дьжәньнә тә[+]. 16Те һ'әму мьләтед кӧ Хӧдан Хwәде дьдә дәсте тә, ӧндаки, бьра һ'әйфа тә ль wан нәйе, хwәдейед wанр'а qӧльх нәки, чьмки әw йәк бона тә т'әлә йә[+].

17Бәлки тӧ дьле хwәда бежи: ‹Әв мьләтана жь мьн гәләктьр ьн, чаwа әз дькарьм бәри wан дьм?› 18Жь wан нәтьрсә. Чь кӧ Хӧдан Хwәдейе тә ани сәре Фьрәwьн у т'әмамийа Мьсьре, 19әw щер'ьбандьнед мәзьн кӧ тә бь ч'ә'вед хwә дитьн, нишан, к'әрәмәт, дәсте qәwат у зәнда дьрежкьри, бь к'ижана Хӧдан Хwәдейе тә тӧ дәрхьсти р'ьнд бир бинә. Ӧса жи Хӧдан Хwәдейе тә wе бинә сәре wан мьләта жь к'ижана кӧ тӧ дьтьрси[+]. 20Хӧдан Хwәдейе тә wе тьрс у хофе[*] жи бьшинә сәр wан, һ'әта кӧ йед майи у йед хwә жь тә вәшарти нәмьрьн[+]. 21Жь wан нәбьздә, чьмки Хӧдан Хwәдейе тә кӧ нава тәда йә, Хӧдане мәзьн у хоф ә. 22У Хӧдан Хwәдейе тә һеди-һеди wе ван мьләта жь бәр тә р'аqәтинә. Тӧ нькари wана щарәкер'а ӧнда ки, wәки тәрәwьлед чоле ль сәр тә зедә нәбьн[+]. 23Хӧдан Хwәдейе тә wе wан бьдә дәсте тә, wе т'әвиһәвбунәкә мәзьн бькә нава wан, һ'әта кӧ qьр'а wан бе. 24П'адшед wан wе бьдә дәсте тә, те наве wан жь бьн п'әр'е ә'зменда ӧнда ки, т'ӧ кәсе ль бәр тә тәйах нәкә, һ'әта кӧ тӧ wан qьр' нәки. 25П'утед хwәдейед wан бьшәwьтиньн, дьлһавьжийа зер' у зиве сәр wан нәкә у wан хwәр'а һьлнәди, wәки бь ве йәке нәк'әви т'әле, чьмки әw ль бәр Хӧдан Хwәдейе тә к'ьрети йә. 26Нә жи к'ьретийе бьби мала хwә кӧ мина wе ньфьр' ль тә бә у qьр'а тә бе. Жь wе зьвер бә, бьра әw бона тә к'ьрети бә, чьмки әw гәрә бе ӧндакьрьне кӧ ньфьр'е Хӧдан бе сери.

#### 8


Wарбуна ә'рде qәнщ

1Һ'әму ә'мьред кӧ әз иро ль wә дькьм, бькьн кӧ wан бьqәдиньн, wәки һун сах-сьламәт бьн, ль һәв зедә бьн һәр'ьн wи ә'рди wар бьн, бона к'ижани Хӧдан[†] кал-бавед wәр'а сонд хwар. 2Бир бинә т'әмамийа р'ийа бәр'ийеда, к'ижанида Хӧдан Хwәдейе тә әва чьл салә кӧ тә дьбә, бона кӧ тә та кә, бьщер'ьбинә, wәки бьзаньбә чь дьле тәда һәйә, к'а те ә'мьред wи бьqәдини йан на[+]. 3Әwи тӧ та кьри, бьр'чи һьшти у мана[*] тӧ дайи хwарьне, к'ижан нә тә заньбу чийә нә жи кал-бавед тә. Wәки тәва ә'йан кә кӧ инсан т'әне бь нен нажи, ле бь һәр тьште кӧ жь дәве Хӧдан дәрдьк'әвә дьжи[+]. 4Әва чьл сал ә нә к'ьнще ль сәр тә машийан, нә жи ньге тә wәрьмин[+]. 5Дьле тәва бьра ә'йан бә, wәки чаwа кӧ мәрьв зар'е хwә һьлте, ӧса жи Хӧдан Хwәдейе тә ль тә һьлте[+]. 6Ә'мьред Хӧдан Хwәдейе хwә бьqәдини, р'ийед wида һәр'и у жь wи бьтьрси. 7Чьмки Хӧдан Хwәдейе тә, тә дьбә ә'рде qәнщ, ә'рде кӧ щәwед ава, канийа у авед бьнә'рд ль ч'ийа у нәwала дәртен,[+] 8ә'рде т'ьжи гәньм, щәһә, бахе тьрийа, һежира, һ'ьнара, ә'рде бьзьре зәйт'уне у һьнгьв. 9Ә'рде кӧ те нане хwә бе мьнәт бьхwи, ль wьр кемасийа т'ӧ тьшти те нәбини, кәвьред wи ә'рди т'ьжи һ'әсьн ьн, жь ч'ийа те сьфьр дәрхи. 10Те бьхwи у т'ер би, Хӧдан Хwәдейе хwә те бьмбарәк ки, бона ә'рде qәнщ, к'ижан кӧ wи да тә.


Хӧдан бир нәкә

11Һаш жь хwә һәбә тӧ Хӧдан Хwәдейе хwә бир нәки. Ә'мьр, qьрар у qәйдә-qанунед wи, кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм нәт'әр'ьбини. 12Һәгәр на, гава тӧ т'ер бьхwи, малед бәдәw чеки у wанда бьжийи, 13пәз у дәwаред тә зедә бьн, зер' у зиве тә зедә бьн, һәр тьштида хьне би, 14һьнге дьле тәйе бабах бә те Хӧдан Хwәдейе хwә кӧ тӧ жь wәлате Мьсьре, жь мала хӧламтийе дәрхьсти бир бьки[+]. 15Хӧдан тӧ бәр'ийа мәзьн у хофр'а дәрбаз кьри, к'идәре мә'ре жә'рдадайи у дупьшк ьн. Жь ә'рде һ'ьшки бе ав, жь qәйайе qәwин тәр'а ав дәрхьст[+]. 16Бәр'ийеда бь манайе тӧ т'ер кьри, к'ижан кӧ кал-бавед тә ньзаньбун әw чийә. Кӧ тә та кә у бьщер'ьбинә wәки хьлазийе тәр'а qәнщийе бькә[+]. 17Дьле хwәда нәбежи: ‹Qәwата мьн у зорайийа дәстед мьн әва һәбука мьнр'а qазьнщ кьрьнә›. 18Ле Хӧдан Хwәдейе хwә бир бинә, чьмки әw qәwате дьдә тә кӧ һәбуке qазьнщ ки, wәки пәймана[†] хwәйә кӧ wи кал-бавед тәр'а сонд хwар бьqәдинә, мина р'ожа иройин. 19Һәгәр тӧ Хӧдан Хwәдейе хwә бир бьки у пәй хwәдейед башqә һәр'и, wанр'а qӧльх ки у бәр wан та би, әз иро ә'лами wә дькьм кӧ ә'сә wе qьр'а wә бе. 20Чаwа әw мьләтед кӧ Хӧдан бәр wә qьр' дькә ӧса жи һуне бенә qьр'кьрьне, wәки гӧр'а Хӧдан Хwәдейе хwә нәкьн.

#### 9


Хӧдане алийе Исраел бькә

1Бьбьһе Исраел[†]! Иро тӧ Урдӧнер'а дәрбаз дьби кӧ һәр'и у мьләтед тә мәстьр, тә qәwаттьр, бажаред мәзьнә һ'әта ә'змен суркьри wар би. 2Мьләте мәзьн у бьльнд, зар'ед әнаqийа[†], тә әw нас дькьрьн у бона wан тә бьһистьбу, кӧ те готьн: ‹К'е wе бәр зар'ед Әнаqийа тәйах кә?›[+] 3Ле тӧ иро бьзаньбә кӧ Хӧдан[†] Хwәдейе тә чаwа агьре п'әр'ьтандьне пешийа тәва дьчә. Әwе wан ӧнда кә, ль бәр тә та кә, те бәри wан ди у зутьрәки wан qьр' ки, чаwа кӧ Хӧдан готьбу тә[+]. 4Гава кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wан дури тә хә, дьле хwәда нәбежи: ‹Бона р'астийа мьн Хӧдан әз анимә ви wәлати ле wар бьм›. Ле бона нәһәqийа ван мьләта Хӧдан бәри wан дьдә[+]. 5Нә бона һәqийа тә, нә жи р'астийа дьле тә тӧ дьчи wәлате wан wар би. Ле Хӧдан Хwәдейе тә бона нәһәqийа ван мьләта бәри wан дьдә жь бәр тә у бона созе хwә кӧ кал-бавед тә: Бьраһим, Исһаq у Аqубр'а сонд хwарьбу, бинә сери[+]. 6Бьзаньбә! Хӧдан Хwәдейе тә нә бона р'астийа тә ви wәлате qәнщ дьдә тә кӧ ле wар би, чьмки тӧ мьләтәки сәрһ'ьшк и.


Зар'ед Исраел голька зер'ин р'одькьн

7Бькә бира хwә у бир нәкә кӧ тә бәр'ийеда чьqаси һерса Хӧдан Хwәдейе хwә р'акьрийә. Жь wе р'ожа кӧ тӧ жь wәлате Мьсьре дәрк'әти һ'әта һатьна wәйә ль ви щийи һун мьqабьли Хӧдан бун. 8Бәр ч'ийайе Һ'оребе[*] wә Хӧдан һерс хьст. Һерса Хӧдан ль wә р'абу ӧса кӧ wи хwәст wә qьр' кә[+]. 9Әз һьлк'ьшийамә сәре ч'ийе, wәки сәлед кәвьри, сәлед пәймана[†] Хӧдан т'әви wә гьреда һьлдьм. Һьнге әз ль сәре ч'ийе чьл р'ожи у чьл шәви бе нан у бе ав мам[+]. 10Хӧдан әw һәр дӧ сәлед кәвьрийә кӧ бь т'ьлийа Хwәде һатьбунә ньвисаре данә мьн. Һ'әму хәбәред кӧ Хӧдан ль сәре ч'ийе жь нава егьрда р'ожа щьвате готьбу wә, ль сәр wан бун[+]. 11Бь ви аwайи хьлазийа ван чьл р'ож у чьл шәви Хӧдан әw һәр дӧ сәлед кәвьрийә пәймане данә мьн. 12Һьнге Хӧдан готә мьн: ‹Р'абә зу жь вьр пәйа бә, чьмки щьмә'та тә, к'ижан кӧ тә жь Мьсьре дәрхьст, жь р'е шьһ'ьти. Әw зу жь wе р'ийа кӧ мьн ль wан ә'мьр кьр хальфин, wана хwәр'а п'ут р'окьр›[+]. 13Һьнге Хӧдан мьнр'а хәбәр да у гот: ‹Мьн дит әва мьләта, ва йә әw мьләтәки сәрһ'ьшк ә. 14Бьһелә әзе qьр'а wан биньм, наве wан бьн п'әр'е ә'зменда р'әсит кьм. Ле жь тә мьләтәки wан qәwаттьр у мәстьр пешда биньм›[+].

15Һьнге агьр ч'ийе к'әтьбу, әз вәгәр'ийам һәр дӧ сәлед пәйманейә кәвьри дәстед мьнда жь ч'ийе һатьмә харе. 16Мьн дит ва йә wә бәр Хӧдан Хwәдейе хwә гӧнә кьрийә, хwәр'а п'утәки гольке р'окьрийә. Һун зу жь wе р'ийа кӧ Хӧдан ль wә ә'мьр кьр хальфин. 17Мьн жи һәр дӧ сәл һьлдан, бь һәр дӧ дәстед хwә әw авитьн у ль бәр ч'ә'вед wә һурдәхwәши кьрьн.


Муса бона зар'ед Исраел дӧа дькә

18Мьн диса мина бәре хwә авитә ль бәр Хӧдан, чьл р'ож у чьл шәви, мьн нә нан хwар нә жи ав вәхwар, бона һ'әму гӧнед wә, бь к'ижана wә хьраби ль бәр Хӧдан кьр, һерса wи р'акьр[+]. 19Әз жь һерс у хәзәба Хӧдан тьрсийам, чьмки һерса wи ль сәр wә р'абу у wи хwәст wә qьр' кә. Ле ве щаре жи Хӧдан дәнге мьн бьһист. 20У Хӧдан ль сәр Һарун гәләки һерс к'әт, хwәст к'ока wи бинә, ле мьн һьнге бона Һарун жи дӧа кьр. 21Мьн гӧне wә, әw голька wә чекьри һьлда у агьрда һ'әланд. Пәйр'а мьн әw шкенанд у һур-һури кьр кьрә т'оз. Мьн әw т'оз р'әшандә селафа кӧ жь ч'ийе дьк'ьшийа[+].

22Ль Т'авә'райе, Массаһе у ль Qиброт-Һат'аwайе жи wә һерса Хӧдан р'акьр[*][+].

23Һьнге Хӧдан һун жь Qадеш-Барнеайе[*] шандьн у гот: ‹Һәвраз һәр'ьн у ә'рде кӧ әз дьдьмә wә ле wар бьн›. Ле һун мьqабьли готьна Хӧдан Хwәдейе хwә чун у wә баwәрийа хwә wи нә ани у гӧр'а wи нәкьр[+]. 24Жь wе р'ожеда кӧ мьн һун нас кьрьнә, һун мьqабьли Хӧдан ьн.

25Әз нава wи чьл р'ож у чьл шәвида дәвәр'уйа к'әтьбумә ль бәр Хӧдан. Дәвәр'уйа ль бәр Хӧдан к'әтьбум чьмки Хӧдан дьхwәст qьр'а wә банийа. 26Мьн р'әща жь Хӧдан дькьр у дьгот: ‹Хӧдан Хwәйе мьн! Мьләте хwә, аwа готи wаре хwә qьр' нәкә, к'ижан тә бь мәзьнайийа хwә хьлаз кьр у жь Мьсьре бь дәсте зор дәрхьст[+]. 27Бир бинә хӧламед хwә Бьраһим, Исһаq у Аqуб, дина хwә нәдә сәрһ'ьшки, нәһәqи у гӧне ви мьләти, 28wәки нәбә әw wәлате кӧ тә әм жь нава wи дәрхьстьн, бежә: «Хӧдан нькарьбу әw бьбьрана wи ә'рде кӧ wи соз дабу wан, ле әw бәр ч'ә'ве wи р'әш бун, ләма әw дәрхьстьн кӧ бәр'ийеда бькӧжә»[+]. 29Ле әw мьләте тә йә, wаре тә, к'ижан кӧ тә бь qәwата хwәйә мәзьн у бь зәнда хwәйә дьрежкьри дәрхьст›.

#### 10


Муса дӧ сәлед кәвьрийә ну дьстинә

1[•]Wе һьнге Хӧдан[†] готә мьн: ‹Хwәр'а дӧ сәлед кәвьри мина йе бәре бьт'әр'ьшинә у һьлк'ьшә сәре ч'ийе щәм мьн, ӧса жи сьндоqәкә дарин чекә[+]. 2У әзе ль сәр сәла, wан хәбәред кӧ ль сәр сәлед пешийейә кӧ тә шкенандьн бьньвисьм у wан бькә һьндӧр'е сьндоqе›[+]. 3Һьнге мьн сьндоq жь дара дарщеwийе[†] чекьр, дӧ сәлед кәвьри мина йе бәре т'әр'ьшандьн у әw һәр дӧ сәл дәстед мьнда һьлк'ьшийамә сәре ч'ийе[+]. 4Әw дәһә т'әмийед кӧ Хӧдан ль сәре ч'ийе жь нава егьрда р'ожа щьвате готә wә, әwи әw ль сәр сәла ньвисин, чаwа кӧ бәре ньвисибу. Хӧдан әw данә мьн[+] 5у әз вәгәр'ийам жь ч'ийе һатьмә харе. Сәл кьрьнә һьндӧр'е сьндоqа мьнә чекьри, әw ль wьр ман чаwа кӧ Хӧдан ль мьн ә'мьр кьр[+].


Мьрьна Һарун у борще леwийа

6(Һьнге зар'ед Исраел[†] жь Берот'-Бьне-Йаһакане чунә Мосерайе. Ль wьр Һарун мьр у wьр һатә дәфьнкьрьне, дәwса wи Елазаре кӧр'е wи бу к'аһин[†][+]. 7Жь вьр чунә Гудгодаһе, жь Гудгодаһе чунә Йотбат'айе ә'рде ньхалед ава[+].

8Wи чахи Хӧдан qәбила Леwи башqә кьр кӧ Сьндоqа Пәймана[†] Хӧдан бьбьн, ль бәр Хӧдан бьсәкьньн, wир'а qӧльх кьн у бь наве wи бьмбарәк кьн, һ'әта р'ожа ироин[+]. 9Ләма п'ар у мьлк'е Леwи т'әви бьрайед wи т'ӧнә. Хӧдан хwәха йә мьлк'е wи, чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе тә готьбу wи[*].)[+]


Хӧдан щаба дӧа Муса дьдә

10Әз жи мина бәре чьл р'ож у чьл шәви ль сәре ч'ийе бум. Ве щаре жи Хӧдан дәнге мьн бьһист у Хӧдан нәхwәст qьр'а тә бинә[+]. 11У Хӧдан готә мьн: ‹Р'абә р'ек'әвә пешийа мьләтва һәр'ә, бьра әw һәр'ьн ә'рде кӧ мьн кал-бавед wанр'а сонд хwар бьдьмә wан, хwәр'а бькьнә мьлк'›[+].


Пәсьн у qәдьр бьдьнә Хӧдан

12Хӧдан Хwәдейе тә ньһа чь жь тә дьхwазә Исраел? Әw т'әне дьхwазә кӧ тӧ жь Хӧдан Хwәдейе хwә бьтьрси, һ'әму р'ийед wида һәр'и, wи һ'ьз бьки у wир'а qӧльх ки, бь т'әмамийа дьле хwә у бь т'әмамийа нәфса хwә, 13ә'мьр у qәйдә-qанунед Хӧдан хwәйи ки, к'ижан кӧ әз ньһа бона qәнщийа тә ль тә ә'мьр дькьм[+]. 14Ә'зман у ә'змане ә'змана, ә'рд у һ'әму чь ль сәр ә йе Хӧдан Хwәдейе тә йә,[+] 15ле Хӧдан т'әне кал-бавед тә бәгәм кьрьн, әw һ'ьз кьрьн, пәй wанр'а жи зӧр'әтед wан бьжартьн аwа готи һун, жь нава һ'әму мьләта, мина р'ожа иройин[+]. 16Ньһа гӧр'а Хӧдан бькьн[*] у вьр шунда сәр һ'ьшк нибьн[+]. 17Чьмки Хӧдан Хwәдейе wә, әw Хwәдейе хwәдейа йә, Хwәйе хwәйа йә, Хwәдейе мәзьн, qәwат у саw ә. Фьрqийе накә у р'ӧшәте жи һьлнадә[+]. 18Әw һәqийе ль сеwи у жьнәбийа дькә, йе хәриб һ'ьз дькә у wан нан у к'ьнщ дькә[+]. 19Ӧса жи һун хәриба һ'ьз бькьн, чьмки һун хwәха жи хәриб бун wәлате Мьсьреда[+]. 20Жь Хӧдан Хwәдейе хwә бьтьрсә, хӧламтийе wир'а бькә, хwә wи бьгьрә у бь наве wи сонд бьхwә[+]. 21Пәсьна бьдә wи, әw ә Хwәдейе тә, к'ижани бона тә әw кьред мәзьн у һ'әйрә-һ'ӧжмәк'ар кьрьн, к'ижан кӧ тә бь ч'ә'вед хwә дитьн. 22Бь һ'әфте нәфси кал-бавед тә бәржери Мьсьре бун, ле ньһа Хӧдан Хwәдейе тә, тӧ мина стәйркед ә'змен бе һ'әсаб кьри[+].

#### 11


Кьрьнед Хӧданә зор

1Хӧдан[†] Хwәдейе хwә һ'ьз бькә, фәрманед wи, qәйдә-qанунед wи, qьраред wи у ә'мьред wи һәр р'ож бьqәдинә. 2Һун иро ширәтед Хӧдан Хwәдейе хwә заньн, ле нә зар'ед wә. Чьмки әw нәзаньн у нә жи дитьнә мәзьнайийа wи, дәсте wийи qәwат у зәнда дьрежкьри, 3нишанед wи, кьред wи, к'ижан кӧ wи нава мьсьрийада ани ль сәре Фьрәwьн п'адше Мьсьре у ль сәре т'әмамийа wәлате wи. 4Ӧса жи чь кӧ Хӧдан ани ль сәре әскәред Мьсьре, һәсп у ә'рәбед wан, гава wана дабунә пәй wә, чаwа Хӧдан ава Бә'ра Сор сәр wанда вәгәр'анд у әw qьр' кьрьн һ'әта-һ'әтайе[+]. 5Әwи бәр'ийеда чь кьр бона wә, һ'әта һатьна wәйә ви щийи[+]. 6Чь ани сәре Дат'ан у Абирам, кӧр'ед Әлйабе кӧр'е Р'убен, чаwа ә'рде дәве хwә вәкьр әw нәфәрава, чадьрава у һ'әму һәйина wанва, жь нава Исраел[†] һ'уфи хwә кьр[*][+]. 7Ле бәле ч'ә'вед wә һ'әму кьрьнед зорә кӧ Хӧдан кьрьн дитьн.


Хӧдане дӧа ә'рде создайи бькә

8Һ'әму ә'мьред кӧ әз иро ль wә ә'мьр дькьм хwәйи кьн, wәки һун qәwат бьн дәрбаз бьн у һәр'ьн wи ә'рди хwәр'а бькьнә мьлк'. 9Wәки ә'мьре wә дьреж бә ль сәр wи ә'рди, бона к'ижани Хӧдан кал-бавед wәр'а сонд хwар кӧ бьдә wан у зӧр'әта wан, ә'рде кӧ шир у һьнгьв же дьк'ьшә[+]. 10Чьмки ә'рде кӧ тӧ дьчи хwәр'а бьки мьлк', әw нә мина wәлате Мьсьре йә, жь к'ижани тӧ дәрк'әти, к'идәре кӧ тә т'охьм дьр'әшанд у бь щәфа[*] ав дьда, мина бахчә. 11Ле ә'рде кӧ һун дәрбаз дьбьне хwәр'а бькьнә мьлк', әw ә'рде ч'ийа у нәwала йә кӧ жь барана ә'змен те авдане[+]. 12Ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тә бона wе хәм дькә, ч'ә'вед Хӧдан Хwәдейе тә һәр гав ль сәр ә, жь дәстпебуна сале һ'әта к'ӧтабуна сале.

13Һәгәр һун р'ьнд гӧһ бьдьнә ә'мьред мьн, к'ижан кӧ әз иро ль wә ә'мьр дькьм, ӧса жи Хӧдан Хwәдейе хwә һ'ьз бькьн у бь т'әмамийа дьле хwә, бь т'әмамийа нәфса хwә wир'а qӧльх кьн,[+] 14һьнге әзе барана пайизе у баһаре wәхтда бьдьмә ә'рде wә кӧ тӧ гәньме хwә, мәйа хwә у бьзьре хwә һьлди[+]. 15Әзе ль чол-бәстед тә, бона һ'әйwанед тә гиһе шин кьм. Хwарьна тә жи wе т'ьжи бә, те бьхwи у т'ер би[+]. 16Һаш жь хwә һәбьн, wәки дьле wә нәйе хапандьне у һун нәшьһ'ьтьн, бәр хwәдейе башqә та нәбьн wанр'а qӧльх нәкьн, 17кӧ һерса Хӧдан ль wә р'анәбә, әw ә'змен дадә, баран т'ӧнәбә у ә'рд бәре хwә нәдә, һьнге һуне зутьрәке ӧнда бьн ль сәр ви ә'рде qәнщ кӧ Хӧдан дьдә wә.

18Ле ван хәбәред мьн нава хwә у дьле хwәда хwәйи кьн, wан чаwа нишан ль сәр дәсте хwә гьредьн у ӧса жи бьра әw ль сәр ә'нийа wә ль навбәра ч'ә'вед wәда бьн[+]. 19Зар'ед хwә һини wан кьн. Ван хәбәра wанр'а гьли ки гава мала хwәда р'уньшти йи йан р'еда йи, гава п'алдьди у гава р'адьби,[+] 20wан ль сәр рәхдәрийед мала хwә у дәргәһед бажаре хwә бьньвисә,[+] 21wәки ль сәр wи ә'рди к'ижан кӧ Хӧдан кал-бавед wәр'а сонд хwар кӧ бьдә wан, р'ожед ә'мьре wә у р'ожед ә'мьре зар'ед wә ӧса дьреж бьн чаwа р'ожед ә'змен ль сәр дьне.

22Һәгәр һун ван һ'әму ә'мьра qәнщ хwәйи кьн, к'ижан кӧ әз ль wә ә'мьр дькьм кӧ бьqәдиньн, Хӧдан Хwәдейе хwә һ'ьз бькьн, һ'әму р'ийед wида һәр'ьн у хwә ль wи бьгьрьн, 23һьнге Хӧдане жь бәр wә бәри ль ван һ'әму мьләта дә у һуне мьләтед жь хwә мәстьр у qәwаттьр бькьн бьндәст. 24Һәр щийе кӧ пә'нийа ньге wә лек'әвә, wе бьбә йа wә. Жь бәр'ийе һ'әта Лӧбнане, жь ч'әме Фьрате һ'әта Бә'ра Навбәре[*] wе бьбә синоре wә[+]. 25Т'ӧ кәсе ль бәр wә тәйах нәкә, Хӧдан Хwәдейе wә wе тьрс у хофа wә бькә ль сәр һ'әму wәлате кӧ һуне ньгед хwә бавежьне, чаwа кӧ wи готьбу wә[+].

26Әз иро дӧа у ньфьр'е датиньмә ль бәр wә, бьбьжерьн:[+] 27Дӧа әв ә, һәгәр һун гӧһ бьдьнә ә'мьред Хӧдан Хwәдейе хwә, к'ижан кӧ әз иро ль wә ә'мьр дькьм,[+] 28ле ньфьр' әв ә, һәгәр һун гӧһ нәдьнә ә'мьред Хӧдан Хwәдейе хwә, жь ве р'ийе бьшьһ'ьтьн, к'ижан кӧ әз иро ль wә ә'мьр дькьм у ль пәй хwәдейед башqә кӧ һун нас накьн һәр'ьн[+].

29У гава Хӧдан Хwәдейе тә, тә бьбә wи ә'рди, к'ижани кӧ тӧ дьчи хwәр'а бьки мьлк', ль сәр ч'ийайе Гьризиме те дӧа ә'лам ки у ль сәр ч'ийайе Әйбал те ньфьр' ә'лам ки[+]. 30Әв ч'ийа алийе р'оавайа Урдӧне, пәй р'ийа р'оавайе, ль ә'рде кәнанийада[†] нә йед кӧ Ә'рабада пешбәри Гилгале незики мә'за[*] Морәһ дьминьн[+]. 31Һун Урдӧнер'а дәрбаз дьбьн, wәки һәр'ьн у wи ә'рди хwәр'а бькьнә мьлк', к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе wә дьдә wә. Һьнге һуне хwәр'а бькьнә мьлк', ль wьр бьжин, 32бькьн кӧ wан һ'әму qәйдә-qанун у qьраред кӧ әз иро датиньмә ль бәр wә бьqәдиньн.

#### 12


Щийе qӧльх кьрьне

1Әв ьн qәйдә-qанун у qьраред кӧ һун гәрәке бькьн кӧ бьqәдиньн, ль сәр wи ә'рди к'ижан кӧ Хӧдан[†] Хwәдейе кал-бавед тә wе чаwа мьлк' бьдә тә, һ'әму р'ожед кӧ һун ль сәр дьне бьжин. 2Әw һ'әму щийед wан мьләта кӧ һун дьчьне хwәр'а бькьнә мьлк', к'идәре әw хwәдейед хwәр'а qӧльх дькьн: Сәр ч'ийа-банийа, сәр гьра у бьн һәр дарәкә бь ч'ьqьл у бәлгада сьх т'әмами wеран кьн. 3Горигәһед[†] wан wеран кьн, һ'әйкәлед wан һурдәхwәши кьн, Ашераһед[*] wан бьшәwьтиньн, п'утед wан бьбьр'ьн у навед wан ль wи щийи р'әсит кьн[+]. 4Һун мина wан Хӧдан Хwәдейе хwәр'а qӧльх нәкьн. 5Ле wи щийи кӧ Хӧдан Хwәдейе wә wе бьбьжерә, жь нава һ'әму qәбилед wәда кӧ ль wьр наве хwә ле дайнә, хwә ль wи щийи бьгьрьн у һәр'ьнә wьр, 6дийарийед хwәйә т'әвайишәwате, qӧрбанед хwә, дәһәкед[†] хwә, дийарийед дәсте хwә, созед хwә, дийарийед хwәйә р'әзәдьлийе, ньхӧрийед пәз у дәwаред хwә бьбьнә ль wьр. 7Ль wьр бәр Хӧдан Хwәдейе хwә һун нәфәред хwәва бьхwьн у ша бьн, бона һәр кьрьна дәстед хwә кӧ Хӧдан Хwәдейед тә тӧ бьмбарәк кьри[+].

8Һун гәрә ван тьшта нәкьн, чаwа кӧ дьле wә дьхwазә, чь кӧ жь мә һәр кәс иро ль вьр дькә, 9чьмки һун һе нәк'әтьнә щийе р'ьһ'әтийе у wаре кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә[+]. 10Гава һун Урдӧнер'а дәрбаз бьнә wи ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе wә дьдә wә, хwәр'а бькьнә мьлк', әwе р'ьһ'әтийе бьдә wә жь һ'әму дьжмьнед дора wә, һьнге һуне бе qәзи бьжин. 11Wи щийе кӧ Хӧдан Хwәдейе wә wе бьбьжерә кӧ наве хwә ле дайнә, һәр тьшти бьбьнә wьр, чаwа кӧ әз т'әми ль wә дькьм, аwа готи: Дийарийед хwәйә т'әвайишәwате, qӧрбанед хwә, дәһәкед хwә, дийарийед дәсте хwә у һ'әму һ'әдийед хwәйә создайийә жьбарә, к'ижана кӧ һуне Хӧданр'а соз бьдьн. 12У ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә ша бьн, һун у кӧр'ед wә, qизед wә, хӧламед wә, щарийед wә, ӧса жи леwийе бажаред wәда, чьмки п'ар у wаре wи т'әви wә т'ӧнә[+].

13Һаш жь хwә һәбә дийарийед хwәйә т'әвайишәwате һәр щийе кӧ тә хwәш те нәки, 14ле т'әне wи щийи кӧ Хӧдане жь нава qәбиләкә тә бьбьжерә, ль wьр дийарийед хwәйә т'әвайишәwате у һәр тьшти чь кӧ әз ль тә ә'мьр дькьм бькә.

15Ле тӧ дькари ль һәр бажаре хwәда, wәкә wе бьмбарәкийа Хӧдан Хwәдейе хwә һ'әйwен сәржеки у гошт бьхwи, чаwа кӧ дьле тә хwәш те. Паqьж у нә паqьж дькарьн жь wи бьхwьн, мина кара хәзале у бьзьна к'уви[†]. 16Т'әне хуне нәхwьн, wе мина аве бьр'ежьнә ль сәр ә'рде[+]. 17Изьна тә т'ӧнә кӧ тӧ бажаред хwәда дәһәка гәньме хwә, мәйа хwә, бьзьре хwә, нә жи ньхӧрийед пәз-дәwаред хwә, һ'әму дийарийед хwәйә создайи, дийарийед хwәйә р'әзәдьлийе у дийарийед дәстед хwә бьхwи. 18Ле тӧ гәрә ван ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә ль wи щийи кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wе бьбьжерә бьхwи. Бь ви аwайи, бона һәр кьрьна дәстед тә, тӧ т'әви кӧр'е хwә, qиза хwә, хӧламе хwә, щарийа хwә у леwийе бажаред хwәда ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә ша бьн. 19Һаш жь хwә һәбә wәки т'әмамийа р'ожед хwәда ль сәр ә'рде хwә бона леwи тӧ хәм бьки[+].

20Гава Хӧдан Хwәдейе тә синоре тә бәрфьрә кә, чаwа кӧ wи готә тә у дьле тә гошт бьхwазә у бежи: ‹Әзе гошт бьхwьм› һьнге чьqаси дьхwази гошт бьхwә. 21Ле һәгәр әw щийе кӧ Хӧдан Хwәдейе тә бьбьжерә бона кӧ наве хwә ле дайнә, гәләк дури тә бә, һьнге жь пәз у дәwаред хwә, к'ижан кӧ Хӧдан данә тә, чаwа кӧ мьн ль тә ә'мьр кьр сәржекә у бажаред хwәда чьqас кӧ дьле тә дьхwазә бьхwә. 22Т'әне wе чаwа кара хәзале у бьзьна к'уви дьхwьн ӧса бьхwә, паqьж у нә паqьж дькарьн wе бьхwьн. 23Ле нәби-нәби кӧ тӧ хуне бьхwи, чьмки хун ә'мьр ә, ә'мьр т'әви гошт нәхwи[+]. 24Wе нәхwә, мина аве бьр'ежә ль сәр ә'рде. 25Wе нәхwә wәки тәр'а у пәй тәр'а жи зар'ед тәр'а qәнщ бә, һәгәр тӧ һәqийе ль бәр ч'ә'ве Хӧдан бьки. 26Т'әне дайинед хwәйә пироз йан создайи һьлдә wәрә ль wи щийи кӧ Хӧдане бьбьжерә. 27Дийарийед хwәйә т'әвайишәwате, аwа готи гошт у хуне, ль сәр горигәһа Хӧдан Хwәдейе хwә бьдә. Хуна qӧрбанед хwәйә дьн гәрә бьр'ежи ль сәр горигәһа Хӧдан Хwәдейе хwә у гошт бьхwи. 28Р'ьнд гӧһ бьдә һ'әму ван хәбәред кӧ әз ль тә ә'мьр дькьм, wәки тәр'а, пәй тәр'а жи зар'ед тәр'а qәнщ бә һ'әта-һ'әтайе, һәгәр һәqийе у р'астийе ль бәр ч'ә'ве Хӧдан Хwәдейе хwә бьки.


П'утар'а qӧльх нәкә

29Хӧдан Хwәдейе тә wан мьләтед пешийа тә кӧ тӧ дьчи бәри wан ди wе qьр' кә. Гава тә бәри wан да у ә'рде wан хwәр'а кьрә мьлк', 30һаш жь хwә һәбә кӧ тӧ п'егәһа wанда нәк'әви т'әле, гава әw ль бәр тә бенә qьр'кьрьне, хwәдейед wан нәгәр'и, бежи: ‹Әв мьләтана чаwа хwәдейед хwәр'а qӧльх дькьн? Әзе жи ӧса бькьм›. 31Тӧ Хӧдан Хwәдейе хwәр'а ӧса нәкә. Чьмки wана хwәдейед хwәр'а һ'әму щур'ә к'ьрети дькьрьн йед кӧ ль бәр Хӧдан р'әш ьн. Әw һ'әта кӧр' у qизед хwә жи ль сәр агьр хwәдейед хwәр'а дьшәwьтиньн. 32Һ'әму чь кӧ әз ль wә ә'мьр дькьм бькьн кӧ бьqәдиньн. Нә ль сәрда зедә кьн нә жи кем кьн[+].

#### 13


Гӧр'а к'ижан п'ехәмбәри бькьн

1Һәгәр жь нава тәда п'ехәмбәр[†], йан йе хәwна шьровәдькә дәре у нишан, йан к'әрәмәтәке ә'шәрәт кә 2у әw нишан йан к'әрәмәта кӧ wи готьбу тә бе сери, ле әw бежә: ‹Әм ль пәй хwәдейед башqә кӧ тӧ нас наки һәр'ьн у әм wанр'а qӧльх кьн›,[+] 3тӧ гӧр'а wи п'ехәмбәри йан йе хәwна шьровәдькә нәкә. Чьмки Хӧдан[†] Хwәдейе wә, wә дьщер'ьбинә, wәки бьзаньбә һун Хӧдан Хwәдейе хwә һ'ьз дькьн бь т'әмамийа дьле хwә у бь т'әмамийа щанийа хwә, йан на. 4Пәй Хӧдан Хwәдейе хwә һәр'ьн, жь wи бьтьрсьн, ә'мьред wи хwәйи кьн, гӧһ бьдьнә wи, wир'а qӧльх кьн у хwә ль wи бьгьрьн. 5Ле әw п'ехәмбәр йан йе хәwна шьровәдькә гәрә бе кӧштьне. Чьмки әw wә мьqабьли wи Хӧдан Хwәдейе wә р'адькә, к'ижани кӧ һун жь wәлате Мьсьре дәрхьстьн у жь wе мала хӧламтийе хьлаз кьрьн, әw дькә кӧ wә жь wе р'ейе бьхальфинә, к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе wә ль wә ә'мьр кьрьбу теда һәр'ьн. Бь ви аwайи хьрабийе жь нава хwәда р'аwва дәрхә[+].

6Һәгәр бьре тә, кӧр'е дийа тә, кӧр'е тә, qиза тә, к'ӧлфәта п'ашьла тәда, йан дәстәбьраке тә, тә р'ази кә дьзива бежә: ‹Wәрьн әм һәр'ьн хwәдейед башqәр'а qӧльх кьн›, кӧ нә тә нас кьрьнә нә жи кал-бавед тә, 7хwәдейед мьләтед дора хwәр'а, һәгәр незики тә бьн, йан дури тә, жь сәрики ә'рде һ'әта сәре дьн, 8wир'а qайл нәби у гӧр'а wи нәки. Бьра һ'әйфа тә ль wи нәйе у дьле тә ле нәшәwьтә, нә жи wи вәшери[+]. 9Ле ә'сә wи бькӧжи, пешийе бьра дәсте тә ль сәр wи кӧштьнер'а бьльнд бә, паше дәсте т'әмамийа щьмә'те[+]. 10Бьдә бәр кәвьра бькӧжә, чьмки әwи кьрийә кӧ тә жь Хӧдан Хwәдейе тә, к'ижани тӧ жь Мьсьре жь мала хӧламтийе дәрхьсти, бьхальфинә[+]. 11Һьнге т'әмамийа Исраеле[†] бона wе йәке wе бьбьһе у бьтьрсә, иди хьрабийа ӧса нав тәда накьн.

12Һәгәр тӧ бьбьһейи wәки ль нава бажаред тә йәкида кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә тӧ теда бьжийи, 13мәрьвед бет'әwшә жь нава тәда дәрк'әтьнә у бьнәлийед бажаре хwә хальфандьнә, готьнә: ‹Wәрьн әм һәр'ьн хwәдейед башqәр'а qӧльх кьн› (кӧ wә әw нас нәкьрьнә), 14тӧ бьгәр'ә, ә'нәнә кә у р'ьнд пе бьһ'әсә. Һәгәр әw ӧса нә, р'аст ә әw к'ьрети ль нава тәда буйә, 15һьнге бьнәлийед wи бажари ә'сә бьдә бәр дәве шур бькӧжә, бажар у һ'әму чь кӧ wида йә, ӧса жи һ'әйwанед wи, бьдә бәр дәве шур qьр' кә, кӧ ньфьр'е Хӧдан бе сери. 16Т'әмамийа т'ален т'оп кә нава мәйдане. Бажар т'аленва Хӧдан Хwәдейе хwәр'а агьршәwат кә. Бьра әw һ'әта-һ'әтайе wеран бьминә у т'ӧ щар нәйе авакьрьне. 17Бьра дәсте тә т'ӧ тьште ньфьр'лебуйи нәк'әвә, чь кӧ гәрә бе ӧндакьрьне, wәки алава һерса Хӧдан дайнә у р'ә'ме ль тә бькә. К'әрәме ль тә бькә, тә ль һәв зедә кә, чаwа кӧ wи кал-бавед тәр'а сонд хwар, 18һәгәр тӧ гӧр'а Хӧдан Хwәдейе хwә бьки, һ'әму ә'мьред wи кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм хwәй ки у һәqийе ль бәр ч'ә'ве Хӧдан Хwәдейе хwә бьки.

#### 14


Һ'әйwане һ'әлал у нә һ'әлал

1Һун зар'ед Хӧдан[†] Хwәдейе хwә нә, бона мьрийа хwә нәһ'әр'ьшиньн у п'ор'е нав ч'ә'вед хwә кӧр' нәкьн[+]. 2Чьмки тӧ Хӧдан Хwәдейе хwәр'а мьләтәки бӧһӧрти-жьбарә йи. Хӧдан тӧ жь һ'әму мьләтед ль сәр т'опа дьне бьжарти wәки тӧ бьби мьләте wийи мьлк'е wи[+].

3[•]Т'ӧ тьште һ'әрам нәхwә. 4Аwа һ'әйwанед кӧ һун дькарьн бьхwьн: Га, пәз, бьзьн, 5гак'уви, хәзал, кархәзал, бьзьна к'уви[†], бьзьне qәйа, qант'әбьзьн, пәза к'уви. 6Һәр һ'әйwане кӧ дьк'айе, дӧсьми у сьмвәкьри йә, дькарьн бьхwьн. 7Ле т'әне нава әвед кӧ дьк'айен йан дӧсьми у сьмвәкьри нә, ван нәхwьн: Дәвә, к'еврушк, qотьк[†], чьмки р'астә әw дьк'айен ле сьмвәкьри ниньн, әw бона wә нә һ'әлал ьн. 8Бәраз жи, р'астә дӧсьми йә ле нак'айе, әw нә һ'әлал ә бона wә, гоште wан нәхwьн нә жи щәндәке wан к'әвьн.

9Жь һ'әму һ'әйwанед аведа, йед кӧ мьлед wан у пач'ед wан һәнә дькарьн бьхwьн. 10Ле һ'әмуйед кӧ мьлед wан у пач'ед wан т'ӧнәнә нәхwьн, әw бона wә нә һ'әлал ьн.

11Һәр тәйрәда һ'әлал дькарьн бьхwьн. 12Ле ван һун гәрә нәхwьн: Тәйр, тәйре бази у тәйре бә'ре, 13qуш, qәрәqуш у баwик щур'ед wанва, 14һәр qар'qар'и щур'ед wанва, 15дәвәqуш, буме шәве, мә'сигьр у qәрqә щур'ед wанва, 16кӧнде кори бьч'ук, кӧнде кори мәзьн у кӧнде кори сьпи, 17пеликан, qьрqе Мьсьре[†], qазе мә'сийа, 18ләгләг, qӧльнг щур'ед wанва, пупу, бач'әрмок. 19Һәр меш-моред хwәйип'әр' нә һ'әлал ьн бона wә, әw бьра нәйенә хwарьне. 20Һәр тәйрәда һ'әлал дькарьн бьхwьн.

21Т'ӧ һ'әйwана һ'ьшкбуйи нәхwьн. Wе дькари бьди хәрибе бажаред хwәда, бьра әw бьхwә, йан жи бьфьрошә р'еwийа, чьмки тӧ мьләтәки бӧһӧрти-жьбарә йи Хӧдан Хwәдейе хwәр'а.

Каре ль нав шире македа нәк'әлини[+].


Qануна дәһәке

22Һаш жь хwә һәбә чь кӧ тӧ бь һ'әму т'охьме хwә һәр сал жь ә'рде дьстини, дәһәке[†] башqә ки[+]. 23У бәр Хӧдан Хwәдейе хwә, ль wи щийи кӧ әwе бьбьжерә wәки ль wьр наве хwә ле дайнә, дәһәка гәньме хwә, мәйа у бьзьре хwә, ньхӧрийе пәз у дәwаре хwә бьхwә. Бь ви аwайи һәр р'ож те һин би жь Хӧдан Хwәдейе хwә бьтьрси. 24Һәгәр р'ийа wи щийи гәләки дур бә у Хӧдан Хwәдейе тә жи тӧ бьмбарәк кьри у тӧ нькарьби ве дәһәке бьби ль wи щийи кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wе бьбьжерә wәки наве хwә ле дайнә, 25һьнге тӧ дькари wе п'әрар'а бьгӧһер'и. П'әра бьгьрә дәсте хwә у һәр'ә щийе кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wе бьбьжерә. 26Бь ван п'әра тӧ дькари һәр тьште дьле тә бьхwазә бьк'ьр'и: пәз, дәwар, шәрав, ава щәһ у һәр тьшти чь кӧ тӧ бьхwази. Ль wьр бәр Хӧдан Хwәдейе хwә тӧ нәфәред хwәва бьхwә у ша бә. 27леwийе бажаред хwәда бир нәкә, чьмки п'ар у wаре wи т'әви тә т'ӧнә[+].

28К'ӧтасийа сала сьсийа дәһәка һәр тьштед wе сале бинә у дайнә ль нава бажаред хwә[+]. 29Һьнге леwи кӧ п'ар у wаре wи т'әви тә т'ӧнә, ӧса жи хәриб, сеwи, жьнәби кӧ ль нава бажаред тәда нә, wе бен, бьхwьн у т'ер бьн, wәки Хӧдан Хwәдейе тә дӧа ль тә бькә, нава һәр шьхӧлед дәстед тәда йә кӧ те бьки.

#### 15


Бахшандьна дәйн ль һәр һ'әфт салийе

1К'ӧтасийа һәр һ'әфт сала дәйндаред хwә бьбахшинә[+]. 2Бахшандьн әв ә: Кӧ кәсәки хwәйе дәйн кӧ дәйн дьдә һәваләки, гәрәке бьбахшинә wи у жь һәвале хwә, жь бьре хwә пашда нәхwазә, чьмки бахшандьн бона хатьре Хӧдан[†] ә. 3Жь хәриба дькари бьхwази, ле чь кӧ сәр бьре тә йә, дәсте хwә же бьк'ьшинә,[+] 4ль нава тәда к'әсиб гәрә т'ӧнәбә, чьмки Хӧдан wе ә'сә дӧа ль тә бькә ль сәр wи ә'рди, кӧ Хӧдан Хwәдейе тә чаwа мьлк' дьдә тә кӧ qазьнщ ки. 5Т'әне тӧ р'ьнд гӧһдарийа дәнге Хӧдан Хwәдейе хwә бькә у т'ам ви ә'мьре кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм, бькә кӧ бьqәдини. 6Чьмки Хӧдан Хwәдейе тә wе дӧа ль тә бькә, чаwа кӧ wи готә тә. Те дәйн бьди гәләк мьләта ле те хwәха дәйндар ниби. Те сәрwертийе ль гәләк мьләта бьки, ле әwе сәрwертийе ль тә нәкьн[+].

7Ле һәгәр ль нава тәда, ль нава бажаред wәлате тәда кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә, йәк жь Исраел[†] дәсттәнг бә, дьле хwә нәкә кәвьр у һьндава бьрайе хwәйи дәсттәнгда дәстгьрти нибә. 8Һьндава wида дәствәкьри бә, әw һ'әwще чь бә wәкә һ'әwщәдарийа wи бь мәр'дани дәйн бьдә wи[+]. 9Һаш жь хwә һәбә, кӧ дьле тәр'а фькьрәкә хьраб дәрбаз нәбә у бежи: ‹Сала һ'әфтайә[†] бахшандьне незик ә› у ч'ә'ве хьраб ль бьре хwәйи дәсттәнг бьньһер'и у дәйн нәди wи. Әwе һьндава тәда һәwара хwә Хӧдан бинә у те гӧнәк'ар дәрейи. 10Тӧ бь мәр'дани бьдә wи, пәй дайинер'а жи бьра ль тә чәтьн нәйе. Чьмки бона wе йәке Хӧдан Хwәдейе тә wе һәр шьхӧлида, тӧ дәст бьди чь wе дӧа ль тә бькә. 11Чьмки дәсттәнге wәлате тәда кем нибьн, ләма әз ль тә ә'мьр дькьм у дьбежьм: ‹Тӧ ә'рде хwәда һьндава бьре хwәйи к'әсиб у дәсттәнгда дәствәкьри бә›[+].

12Һәгәр бьре тә йан хушка тәйә ибрани[†] тәр'а бе фьротане чаwа хӧлам, бьра әw шәш сала тәр'а хӧламтийе бькә, ле сала һ'әфта wи аза бәр'дә[+]. 13Гава тӧ wи аза бәр'ди, дәствала бәр'нәди. 14Бь мәр'дани жь пәзед хwә, жь бедәра хwә у жь һ'әwзе хwәйи шәраве бьдә wи. Чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе тә тӧ бьмбарәк кьри ӧса бьдә wи. 15У бир бинә wәки тӧ жи хӧлам буйи wәлате Мьсьреда, ле Хӧдан Хwәдейе тә тӧ азакьри, ләма әз иро ви ә'мьри дьдьмә тә. 16Ле һәгәр хӧламе тә бежә тә: ‹Әз жь щәм тә начьм›, чьмки әw тә у мала тә һ'ьз дькә, wи хwәш те ль щәм тә бьминә. 17Һьнге wи бьсперә дери у бь дьреше гӧһе wи qӧл кә, һьнге әwе бьбә хӧламе тәйи һ'әта-һ'әтайе. Бь ви щур'әйи жи т'әви щарийа хwә бькә[+].

18Бьра тәр'а к'әдәр нәйе wәки тӧ wи аза бәр'дьди, чьмки әwи шәш сала тәр'а хӧламти кьрийә, һәгәр дәwса wи п'алә буйа тәйе дӧбарә хәрщ кьра. Хӧдан Хwәдейе тә wе тә ль нава һ'әму тьштида чь кӧ тӧ бьки бьмбарәк кә.


Qануна бона ньхӧрийед пез-деwер

19Һ'әму ньхӧрийе нерин жь пәз у дәwаре хwә Хӧдан Хwәдейе хwәр'а нәдьр[†] кә. Бь гайе хwәйи ньхӧри нәхәбьтә у ньхӧрийе пәзе хwә нәбьр'ә[+]. 20Ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә ль wи щийе кӧ Хӧдан wе бьбьжерә, һәр сал тӧ у нәфәред хwәва wан ль wьр бьхwьн. 21Ле һәгәр әw бь qӧсур ә, сәqәт ә йан кор ә, йан бь qӧсурәкә гьран ә, wе Хӧдан Хwәдейе хwәр'а нәкә qӧрбан[+]. 22Бажаред хwәда дькари wе бьхwи. Паqьж у нә паqьж дькарьн wе бьхьн, мина кара хәзале у бьзьна к'уви[†]. 23Т'әне хуне нәхwә, wе мина аве бьр'ежә ль сәр ә'рде[+].

#### 16


Щәжьна Дәрбазбуне

1[•]Мәһа Абибе[*] хwәйи кә у Щәжьна Дәрбазбуне[†] Хӧдан[†] Хwәдейе хwәр'а бькә, чьмки мәһа Абибеда Хӧдан Хwәдейе тә шәв тӧ жь Мьсьре дәрхьсти. 2Жь пәз у дәwаре хwә Хӧдан Хwәдейе хwәр'а Щәжьна Дәрбазбуне сәржекә, ль wи щийе кӧ Хӧдане бьбьжерә wәки наве хwә ле дайнә. 3Т'әви wе т'ӧ тьште һәвиртьр'шккьри нәхwә, һ'әфт р'ожа т'әви wе нане шкәва бьхwә, аwа готи нане зәлулийе, чьмки тӧ ләзә-ләз жь Мьсьре дәрк'әти. Wәки һ'әму р'ожед ә'мьре хwәда, р'ожа хwәйә жь wәлате Мьсьре дәрк'әтьне бир бини[+]. 4Ль нава т'әмамийа синоре тәда һ'әфт р'ожа гәрәке һәвиртьр'шк т'ӧнәбә у гоште qӧрбана евара р'ожа йәке бьра нәминә һ'әта сьбәһе[+]. 5Тӧ нькари qӧрбана Дәрбазбуне т'ӧ бажарида кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә сәржеки. 6Ле т'әне ль wи щийи кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wе бьбьжерә wәки наве хwә ле дайнә, еваре, чахе р'о дьчә ава, qӧрбана Дәрбазбуне сәржекә, хут wи wәхти гава тӧ жь Мьсьре дәрк'әтийи. 7Ль wи щийи кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wе бьбьжерә, бьпежә у бьхwә. Сьбәһе вәгәр'ә һәр'ә коне хwә. 8Шәш р'ожа нане шкәва бьхwә, р'ожа һ'әфта щьвина Хӧдан Хwәдейе тә йә, т'ӧ хәбате нәкә.


Щәжьна Һ'әфтийа

9Һ'әфт һ'әфтийа хwәр'а бьжмьрә. Жь wи wәхте кӧ тӧ дәст пе бьки бь дә'се гәньм бьдьруйи, һ'әфт һ'әфтийа бьжмьрә[+]. 10Һьнге Щәжьна Һ'әфтийа[†] Хӧдан Хwәдейе хwәр'а бькә, дийарикә р'әзәдьлийе анәгори wе йәке бь чь Хӧдан Хwәдейе тә wе тә бьмбарәк кә бьдә. 11Ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә ль wи щийе кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wе бьбьжерә, wәки наве хwә ле дайнә, ша бә т'әви кӧр'е хwә, qиза хwә, хӧламе хwә, щарийа хwә, леwийе бажаред хwәда, хәриб, сеwи у жьнәбийа кӧ нава тәда нә. 12Бир бинә кӧ тӧ Мьсьреда хӧлам буйи, ван qәйдә-qануна хwәй кә у бьqәдинә[+].


Щәжьна Һ'олькчекьрьне

13Гава жь бедәра хwә у жь һ'әwзе хwә шәраве һьлди, һьнге Щәжьна Һ'олькчекьрьне[†] һ'әфт р'ожа бькә[+]. 14Щәжьна хwәда тӧ, кӧр'е хwә, qиза хwә, хӧламе хwә, щарийа хwәва, леwи, хәриб, сеwи у жьнәбийа кӧ бажаред тәда нә ша бә. 15Һ'әфт р'ожа щәжьне Хӧдан Хwәдейе хwәр'а бькә, ль wи щийе кӧ Хӧдан Хwәдейе бьбьжерә. Чьмки Хӧдан Хwәдейе тә wе дӧа ль тә, һ'әму дәрәмәтед тә, һәр кьрьнед дәстед тә бькә у те т'әне ша би.

16Сале се щара бьра һ'әму qьсьме тәйи нерин ль бәр Хӧдан Хwәдейе тә ль wи щийе кӧ Хӧдане бьбьжерә, бьсәкьньн: Щәжьна Нане Шкәвада[†], Щәжьна Һ'әфтийада у Щәжьна Һ'олькчекьрьнеда. Ле бьра дәст вала ль бәр Хӧдан нәсәкьньн. 17Чьqас кӧ дәсте һәр кәсива те бьра бинә, анәгори бьмбарәккьрьна кӧ Хӧдан Хwәдейе тә бона тә кьрийә.


К'ьфшкьрьна сәрwер у һ'акьма

18Ль нава һ'әму бажаред кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә анәгори qәбилед тә, һ'акьма у сәрwера к'ьфш кә, wәки бь диwана р'аст диwана мьләт бькьн[+]. 19Һәqийе нәт'әр'ьбинә, фьрqийе данәйнә у р'ӧшәте һьлнәдә, чьмки р'ӧшәт ч'ә'ве билана кор дькә у готьнед р'аста дәрәw дәрдьхә[+]. 20Р'астийе, т'әне пәй р'астийе һәр'ә, wәки тӧ сах-сьламәт би у әw ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә хwәр'а бьки мьлк'.


П'утар'а qӧльх нәкә

21Ль бәр горигәһа[†] Хӧдан Хwәдейе хwә кӧ те хwәр'а чеки, т'ӧ щур'ә даред Ашераһе[*] хwәр'а данәч'ькини[+]. 22У хwәр'а һ'әйкәл нәдә сәкьнандьн, әw ль бәр Хӧдан Хwәдейе тә р'әш ә.

#### 17


Т'әр'ьбандьна сонд

1Га йан бәрха бь qӧсур йан жи бь һәр щур'ә кемаси, Хӧдан[†] Хwәдейе хwәр'а qӧрбан нәдә, чьмки әw бона Хӧдан Хwәдейе тә к'ьрети йә[+].

2Һәгәр ль нава тәда, ль нава бажаред тә йәкида, к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә, мерәк йан жьнәк хьрабийе ль бәр ч'ә'ве Хӧдан Хwәдейе тә бькә, пәймана[†] wи бьт'әр'ьбинә, 3р'абә һәр'ә хwәдейед башqәр'а qӧльх кә, ль бәр тә'ве, йан һиве, йан һ'әму нәхшед ә'змен та бә кӧ Хwәде ә'мьр нәкьрийә, 4гава тә пе бьһ'әсиньн йан тӧ бьбьһейи, баш ә'нәнә кә. Һәгәр әw ӧса йә, р'аст ә әw к'ьрети ль нава Исраелда[†] буйә, 5һьнге wи мери йан wе жьне, к'ижани кӧ әw хьраби кьрийә, дәрхә ль бәр дәргәһед хwә у бьдә ль бәр кәвьра, wәки әw бьмьрә, һәгәр мер бә йан жьн бә[+]. 6Бь готьнед дӧ-се шә'да йе һежайи мьрьне бе кӧштьне. Бь готьна шә'дәки нәйе кӧштьне[+]. 7Пешийе дәсте шә'да гәрә ль сәр wи бьльнд бьн бькӧжьн, паше дәсте т'әмамийа щьмә'те. Бь ви аwайи хьрабийе ль нава хwәда р'аwва дәрхә[+].


Сафикьрьна диwанед чәтьн

8Гава пьрсед щур'ә-щур'ә qәт'ьлкьрьне, йан һәвр'ьк'ийе, йан зийанкьрьне нава бажаред тәда шәр'-дә'w пешда бен у бона тә зә'мәт бә кӧ сафи ки, һьнге р'абә һәр'ә ль wи щийе кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wе бьбьжерә. 9Һәр'ә ль щәм леwийед к'аһин[†] у һ'акьме wан р'ожа бьпьрсә, әwе диwана р'аст тәр'а бежьн[+]. 10Анәгори готьна wанә жь wи щийе кӧ Хӧдане бьбьжерә бькә, бькә кӧ бьqәдини һ'әму чь кӧ әw нишани тә бькьн. 11Бь wе һинкьрьна кӧ әw тә һин кьн у бь qьрара кӧ әw тәр'а бежьн бькә. Жь wе хәбәра кӧ әwе бежьнә тә нә ч'әп дагәр'ә нә жи р'аст. 12Ле мәрьве кӧ к'ӧбар бә, гӧр'а к'аһине кӧ ль wьр Хӧдан Хwәдейе тәр'а qӧльх дькә, йан гӧр'а һ'акьм нәкә бьра әw мәрьв бе кӧштьне. Бь ви аwайи хьрабийе р'аwва жь нава Исраел дәрхә. 13Т'әмамийа мьләт wе бьбьһе, бьтьрсә у wьр шунда wе к'ӧбар нибә.


Һинкьрьнед бона п'адша

14Гава тӧ һәр'и wи ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә хwәр'а бьки мьлк' у ль wьр бьжийи, те бежи: ‹Әзе мина һ'әму мьләтед дора хwә п'адша ль сәр хwә к'ьфш кьм›. 15П'адше кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wе бьбьжерә wи ль сәр хwә к'ьфш кә, жь нава мьләте хwә, wи ль сәр хwә к'ьфш кә. Тӧ нькари хәрибәки, кӧ нә жь бьратийа тә йә, ль сәр хwә п'адша к'ьфш ки. 16Т'әне бьра әw хwәр'а һәспа зедә нәкә у мьләт вәнәгәр'инә Мьсьре бона зедәкьрьна һәспа. Чьмки Хӧдан готә wә: ‹Т'ӧ щар иди ве р'ейеда вәнәгәр'ьн›. 17Нә бьра к'ӧлфәт зедә кә, wәки дьле wи нәхальфә у нә жи бьра зер' у зив хwәр'а гәләки зедә кә[+]. 18Гава әw р'уне ль сәр т'әхте п'адшатийа хwә, бьра әw хwәр'а жь к'ьтеба ван qануна, к'ижан кӧ ль щәм леwийед к'аһина йә, к'ьтебәке хwәр'а жь бәр wе бьньвисә. 19Бьра әw ль щәм wи бә у бьра wе бьхунә т'әмамийа р'ожед ә'мьре хwәда, wәки әw һин бә бьтьрсә жь Хӧдан Хwәдейе хwә кӧ һ'әму ван хәбәред qануне, ван qәйдә-qануна хwәйи кә у бьqәдинә. 20Wәки дьле wи ль сәр бьрайед wир'а к'ӧбар нәбә у әw жь ви ә'мьри нә ч'әп дагәр'ә нә жи р'аст. Бь ви аwайи әw у кӧр'ед wи wе дьреж п'адшатийа хwә ль нава Исраел бькьн.

#### 18


К'аһин у Леwи

1Бьра п'ар у wар бона леwийе к'аһин[†] у т'әмамийа qәбила Леwи т'әви Исраел[†] т'ӧнә бә. Бьра әw жь горишәwатед Хӧданр'а[†] дайи бьхwьн кӧ мьлк'е wан ә. 2Wаре wи ль нава бьрайед wи т'ӧнәбә. Хӧдан ә wаре wи, чаwа кӧ Хӧдан готьбу wи[+].

3У аwа чь кӧ гәрә мьләт бьдә к'аһина: Жь горийед кӧ тенә дайине га йан пәз, гәрә пиләке, чәнгийа у һ'ур бьдә к'аһин[+]. 4Бәред дәрәмәта пешьн[†] жь гәньме хwә, жь мәйа у бьзьре хwә у бьр'ина пешьн ә пәзед хwә бьдә wи[+]. 5Чьмки Хӧдан Хwәдейе тә әw жь нава һ'әму qәбилед тә бьжарт, wәки әw кӧр'ед хwәва һәр т'ьм ль бәр Хӧдан нава qӧльхкьрьнеда бьн. 6Һәгәр леwик жь бажарәки нава т'әмамийа Исраел к'идәре әw дьминә бь р'әзәдьлийа хwә щигӧһасти бә ль wи щийе кӧ Хӧдан бьбьжерә[+] 7у наве Хӧдан Хwәдейе хwәр'а qӧльх кә, чаwа кӧ т'әмам бьрайед wийә леwи, кӧ ль wьр ль бәр Хӧдан сәкьнинә. 8Әw гәрәке хӧрәке хwә wәкә леwийед майин бьстинә, wе нәйе һ'әсабе кӧ әwи һәбука хwә фьротийә у дестда һәйә.


Мьqабьли к'оч'әктийе бьсәкьньн

9Гава тӧ бьк'әви ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә, һини к'ьретикьрьна wан мьләта нәбә[+]. 10Бьра нава тәда йе ӧса т'ӧнә бә, йе кӧ кӧр' йан qиза хwә нава егьрр'а дәрбаз дькә[*], нә к'оч'әк, нә сербаз, нә р'ә'мьлдар, нә жи пирәсер,[+] 11нә ньфьр'кьр, нә йе кӧ гази р'ӧһ'а дькә, нә хwәйиһ'ӧньр, нә жи йе кӧ гази мьрийа дькә[+]. 12Чьмки ль бәр ч'ә'ве Хӧдан йе кӧ ве йәке дькә к'ьрет ә у бона ван к'ьретийа Хӧдан Хwәдейе тә жь бәр тә бәри wан мьләта дьдә. 13Ле тӧ бәр Хӧдан Хwәдейе хwә к'амьл бә. 14Чьмки әв мьләтед кӧ тӧ бәри wан дьди, әw гӧр'а сербаз у к'оч'әка дькьн ле Хӧдан Хwәдейе тә әв йәк нә дайә тә.


П'ехәмбәре р'аст у нә р'аст

15Хӧдан Хwәдейе тә wе жь нава тә у бьрайед тә п'ехәмбәрәки[†] мина мьн бона тә дәрхә. Гӧр'а wи бькьн[+]. 16Аwа чь кӧ тә ль бәр Һ'оребе р'ожа щьвате жь Хӧдан Хwәдейе хwә хwәст у гот: ‹Бьра иди дәнге Хӧдан Хwәдейе хwә нәбьһем у әв агьре мәзьн нәбиньм wәки әз нәмьрьм›[+]. 17Хӧдан готә мьн: ‹Qәнщ ә чь кӧ wан гот[+]. 18Әзе жь нава мьләте wан п'ехәмбәрәки мина тә wанр'а дәрхьм, әзе хәбәред хwә дайньмә сәр заре wи у әзе чь ль wи ә'мьр кьм әwе wанр'а бежә[+]. 19У әw мәрьве кӧ гӧр'а хәбәред мьн нәкә, аwа готи wан хәбәред кӧ п'ехәмбәре бь наве мьн бежә, әзе жь wи мәрьви бьхwазьм. 20Ле әw п'ехәмбәре кӧ тӧрӧш кә бь наве мьн тьштәки бежә кӧ мьн ль wи ә'мьр нәкьрийә wәки бежә, йан әwе кӧ бь наве хӧданед башqә хәбәр дә, әw п'ехәмбәр гәрә бьмьрә›[+]. 21У һәгәр тӧ дьле хwәда бежи: ‹Чаwа әме те дәрхьн кӧ әв хәбәра нә жь Хӧдан ә?› 22Һәгәр п'ехәмбәр бь наве Хӧдан хәбәр дә, ле әw хәбәр нәйе сери, wәки ӧса йә әw хәбәр нә жь Хӧдан ә. П'ехәмбәр әw йәк жь дәст к'ӧбарийе готийә, жь wи нәтьрсә.

#### 19


Бажаред бона сьт'арбуне

1[•]Гава Хӧдан[†] Хwәдейе тә qьр'а wан мьләта бинә, ә'рде к'ижана Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә хwәр'а бьки мьлк' у бажар, малед wанда щи-wар би, 2һьнге жь нава wи ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә хwәр'а бьки мьлк', хwәр'а се бажара башqә ки. 3Р'ийа wан чекә. Т'әмамийа ә'рде хwә, к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе тә мьлк' дьдә тә, бәлайи ль сәр се п'ара кә. Бь ви аwайи һәр меркӧж дькарә бьр'әвә ль ван бажара йәки.

4Аwа к'ижан меркӧж дькарә бьр'әвә ль wьр у сах бьминә: Йе к'ӧ мәрьвәки бе һ'әмде хwә бькӧжә, кӧ нә дӧһӧ нә жи пер дьжмьне һәв нибунә. 5Гава мәрьвәк т'әви йәки дьн һәр'ә мешә дара бьбьр'ә у гава балт'ә бьльнд кә дар бьбьр'ә, балт'ә жь дәсту дәрк'әвә һәвале wи к'әвә әw бьмьрә, әв мәрьв бьра бьр'әвә ль wан бажара йәки у wе сах бьминә[+]. 6Һәгәр р'е гәләк дьреж бә, йе һ'әйфа хуне һьлдә wе бь һерса дьле хwә пәй меркӧж к'әвә wи бьгьрә у бькӧжә, ле әw нә һежайи мьрьне бу, чьмки нә дӧһӧ нә жи пер әw дьжмьне һәв нибунә, 7ләма әз ль тә ә'мьр дькьм, дьбежьм: ‹Се бажара хwәр'а башqә кә›.

8Гава Хӧдан Хwәдейе тә синоре тә бәрфьрә кә, чаwа кӧ wи кал-бавед тәр'а сонд хwар у т'әмамийа ә'рде кӧ соз да, бьдә кал-бавед тә бьдә тә, 9һәгәр ван һ'әму ә'мьра баш хwәйи ки, чаwа кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм, Хӧдан Хwәдейе хwә һ'ьз бьки у һ'әму р'ожед ә'мьре хwәда р'ийед wида һәр'и, се бажаред дьн жи ль сәр ван һәр се бажара зедә ки. 10Бь ви аwайи бьра хуна йе бе сущ ль нава ә'рде тәда, к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе тә мьлк' дьдә тә, нәйе р'етьне у хуна wи ль сәр тә нәбә[+].

11Ле һәгәр йәк йәки дьнр'а дьжмьнатийе бькә, хwә ль wи бьтәлинә, р'абә ле хә бькӧжә у бьр'әвә ль ван бажара йәки,[+] 12р'успийед бажаре wи бьра бьшиньн у wи жь wьр биньн, бьдьнә дәсте йе кӧ һ'әйфа хуне wе һьлдә, wәки әw бе кӧштьне. 13Бьра һ'әйфа тә ль wи нәйе, йе кӧ хуна бе сущ Исраеледа[†] р'етийә, әwи бьдә һьлдане. Бь ви аwайи wе тәр'а qәнщ бә[+].


Синоре нава щинара

14Синоре нава мьлк'е хwә у щинаре хwә, к'ижан кӧ кал-бавед тә данинә ль wи ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә хwәр'а бьки мьлк', щи нәләqини[+].


Бона шә'да

15Шә'дәк т'әне нькарә мьqабьли мәрьвәки кӧ һәр щур'ә хьраби йан гӧнә кьрийә бьсәкьнә. Бь дәве дӧ йан се шә'да һәр тьшт бьра бе избаткьрьне[+]. 16Һәгәр шә'дәки нәр'аст мьqабьли йәки дьн дәре у бь мьхәнәтийе шькийате wи бькә,[+] 17әв һәр дӧ мәри кӧ һәвр'а к'әтьнә дә'wе, бьра ль бәр Хӧдан, ль бәр к'аһин[†] у һ'акьмед wан р'ожа, бьсәкьньн[+]. 18Һ'акьм бьра баш ә'нәнә кьн, һәгәр дәрәwийа шә'дә бе гьртьне, әwи дәрәw мьqабьли бьре хwә шә'дәти дайә, 19һьнге чь кӧ wи бьре хwәр'а дьхwәст, биньнә сәре wи. Бь ви аwайи хьрабийе жь нава хwәда р'аwва дәрхә[+]. 20Йед майин wе бьбьһен у бьтьрсьн, иди wе хьрабийа ӧса ль нава тәда нәкьн. 21Бьра һ'әйфа тә ә'мьр жь бәр ә'мьрва, ч'ә'в жь бәр ч'ә'вва, дьран жь бәр дьранва, дәст жь бәр дәства, ньг жь бәр ньгва нәйе[+].

#### 20


Qануне бона шер'

1Гава тӧ дәрейи шер' мьqабьли дьжмьнед хwә, һәсп, ә'рәба у мьләте жь хwә гәләктьр бьбини, жь wан нәтьрсә, чьмки Хӧдан[†] Хwәдейе тә йе кӧ тӧ жь wәлате Мьсьре һәвраз дәрхьсти т'әви тә йә. 2Гава кӧ һун дәст бь шер' бькьн бьра к'аһин[†] бе щьмә'тер'а хәбәр дә у 3бежә wан: ‹Бьбьһе Исраел[†]! Иро һуне мьqабьли дьжмьнед хwә р'абьнә шер', ль бәр wан бьра дьле wә сьст нәбә, нәтьрсьн, нәбьздьн у ль бәр wан нәләрьзьн. 4Чьмки Хӧдан Хwәдейе wә т'әви wә те кӧ алийе wә мьqабьли дьжмьнед wә шәр' кә у wә хьлаз кә›. 5Сәрwер жи бьра щьмә'тер'а хәбәр дьн у бежьн: ‹Һәйә мәри кӧ мала ну чекьрийә у һе нәк'ьшийайе? Бьра һәр'ә вәгәр'ә мала хwә, wәки әw шер'да нәмьрә у йәки дьн бьк'ьшә мала wи. 6У һәйә мәри кӧ бахе тьрийа дач'ькандийә, ле һе же һьлнәдайә? Бьра вәгәр'ә һәр'ә мала хwә, wәки әw шер'да нәмьрә у йәки дьн жь бахе wи һьлнәдә. 7Йан һәйә мәри кӧ нишанкьри йә, ле һе дәргисти йә? Бьра вәгәр'ә һәр'ә мала хwә, wәки әw шер'да нәмьрә у йәки дьн дәргистийа wи нәстинә›[+]. 8Бьра сәрwер диса т'әви щьмә'те хәбәрдьн у бежьн: ‹Һәйә мәрийе тьрсонәк у дьл сьст, бьра вәгәр'ә һәр'ә мала хwә, wәки әw дьле бьрайед хwә мина дьле хwә сьст нәкә›. 9Гава сәрwер хәбәрдана т'әви щьмә'те хьлаз кьн, һьнге бьра сәрәскәра ль сәр щьмә'те к'ьфш кьн.

10К'әнге тӧ незики бажарәки би кӧ wи зәфт ки, ә'дьлайе дайнә бәр wи. 11Һәгәр әw щаба ә'дьлайа тә бьдә у дәри ль бәр тә вәкә, һьнге бьра һ'әму щьмә'та wи бажарида бьбә хәрщдар у хӧламе тә. 12Ле һәгәр әw ә'дьлайийе нәхwазә у мьqабьли тә шәр' кә, дора wи бьгьрә 13у к'әнге Хӧдан Хwәдейе тә wи бьдә дәсте тә һьнге һ'әму мера бьдә бәр дәве шур. 14Т'әне жьн у зар'а, һ'әйwен, һ'әму чь кӧ бажерда һәбә, һ'әму т'алане wи һьлдә хwәр'а. Т'алане дьжмьнед хwә, к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе тә да дәсте тә бьдә хәбате[+]. 15Аһа бинә сәре һ'әму бажаред гәләки дури хwә, к'ижан кӧ нә жь бажаред ван мьләта нә. 16Ль бажаред ван мьләтада, йед кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wар дьдә тә, т'ӧ бинбәри сах нәһели. 17Ле к'ока wан бинә кӧ ньфьр'е Хӧдан бе сери: Һ'итийа, әморийа[†], кәнанийа[†], пьриззийа, һ'иwийа у йәбусийа, чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе тә ль тә ә'мьр кьр[+]. 18Wәки әw wә һини кьрьна wан һ'әму к'ьретийа нәкьн, к'ижан кӧ wан хwәдейед хwәр'а дькьр, кӧ нәбә һун ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә гӧна бькьн.

19Һәгәр тӧ wә'дәки дьреж ль дора бажарәки бьгьри, кӧ шәр' ки у зәфт ки, даред wи нәбьр'и, балт'ә ль wан нәхи чьмки те жь wан бьхwи, аwа wан нәбьр'и. Дара чоле т'ӧ мәрьв ә, кӧ әw жь тә бьр'әвә бьк'әвә бажаре, кӧ тә доре гьртийә? 20Ле жь wан даред кӧ тӧ зани wәки әw бәре хwарьне надьн, wан дькари бьшкени, бьбьр'и. У чь кӧ бона доргьртьна бажаре кӧ тӧ мьqабьли шәр' дьки лазьм ә че кә, һ'әта кӧ тӧ сәр wан к'әви.

#### 21


Сафикьрьна меркӧжийа нә ә'йан

1Һәгәр ль нава wи ә'рде кӧ Хӧдан[†] Хwәдейе тә дьдә тә хwәр'а бьки мьлк', ль чоле щьнйазе мәрики бе дитьне у нәә'йан бә к'е әw кӧштийә, 2бьра р'успийед тә у һ'акьмед тә дәрен у жь щьнйаз һ'әта бажаред дора wи чап кьн. 3Бьра р'успийед бажаре лапи незики щьнйаз, ногьнәкә бь к'ижане һе хәбат нәкьрьнә у к'ижан кӧ һе нәк'әтийә бьне нир[+]. 4Р'успийед wи бажари гәрә wе ногьне бәржер бьбьнә нәwаләка кӧ ч'әм дьк'ьшә у ә'рд wе жи нә һатийә р'акьрьне нә жи чандьне, wе нәwаледа бьра стӧкӧра ногьне бьшкеньн. 5К'аһине[†] зар'ед Леwи wе бенә незик, чьмки Хӧдан Хwәдейе тә әw бьжартьн кӧ wир'а qӧльх кьн у бь наве Хӧдан бьмбарәк бькьн, бь хәбәра wан гәрә һәр шәр'-дә'w у һәвр'ьк'и бенә сафикьрьне[+]. 6Һ'әму р'успийед бажаре лапи незики щьнйаз бьра дәстед хwә ль сәр ногьна нәwаледа стӧкӧр шкенандида бьшон 7у ә'лам кьн, бежьн: ‹Дәстед мә әв хун нәр'етийә у ч'ә'вед мә нәдитьнә. 8Хӧдан, бьбахшинә мьләте хwә Исраел[†], к'ижан кӧ тә хьлаз кьр, һәqе хуна бе сущ нәйнә ль сәр мьләте хwә Исраел›. Бьра әв хун ль wан бе бахшандьне[+]. 9Бь ви аwайи те ль бәр ч'ә'ве Хӧдан р'астийе бьки гава хуна бе сущ жь нава хwәда бьшойи[+].


Щур'ә-щур'ә qанунед ль сәр гӧна

10Гава мьqабьли дьжмьнед хwә дәрейи шер' у Хӧдан Хwәдейе тә wан бьдә дәсте тә, тӧ wан һесир һьлди, 11һәгәр ль нава һесира жьнәкә бәдәw бьбини, wе бәгәм ки у хwәр'а бьхwази, 12wе бинә мала хwә. Бьра әw п'ор'е хwә кӧр' кә, нәйнькед хwә бьбьр'ә[+] 13у к'ьнщед хwәйә һесирийе бехә, мала тәда р'уне у т'ам мәһәке бона де у баве хwә бьгьри, пәйр'а тӧ сәре хwә пер'а дайнә, һуне бьбьнә жьн у мер. 14Ле һәгәр пәйр'а тӧ wе нәхwази, wе бәр'дә, к'ӧда дьхwазә бьра һәр'ә. Wе нәфьрошә, нә жи чаwа щари һ'әсаб кә, чьмки тә әw беһӧрмәт кьр.

15Һәгәр дӧ жьнед йәки һәбьн әw йәке һ'ьз бькә ле йа дьн һ'ьз нәкә, әw wир'а кӧр'а биньн, йа һ'ьзкьри жи йа нәһ'ьзкьри жи, ле кӧр'е ньхӧри йа нәһ'ьзкьри бинә,[+] 16wәхте һәбука хwә кӧр'ед хwәр'а п'арәвәкә, әw нькарә щийе пешьн бьдә кӧр'е йа һ'ьзкьри ль дәwса ньхӧрийе хwә кӧ жь йа нәһ'ьзкьри йә. 17Ле әw гәрәке кӧр'е йа нәһ'ьзкьри ньхӧри һ'әсаб кә у дӧбарә жь һ'әму һәбука хwә бьдә wи, чьмки әw ә дәстпебуна qәwата wи, ньхӧрти wир'а дьк'әвә.

18Һәгәр кӧр'е йәки сәрһ'ьшк йан нәельм бә, гӧр'а де у баве хwә нәкә, әwана ль wи һьлатьбьн ле әwи гӧһ нәдабә wан,[+] 19бьра де у баве wи һьлдьн wи бьбьнә ль щәм р'успийед, һьнда дәргәһед бажаре[*] wи. 20Бежьнә р'успийед бажаре wи: ‹Әв кӧр'е мә сәрһ'ьшк у нәельм ә, әw гӧр'а мә накә, п'ьр'хӧр у сәрхwәш ә›[+]. 21Һьнге бьра һ'әму бьнәлийед бажаре wи, wи бьдьнә бәр кәвьра, бькӧжьн. Бь ви аwайи хьрабийе жь нава хwәда р'аwва дәрхә, һ'әму Исраел wе бьбьһе у бьтьрсә.

22Һәгәр йәк нәһәqикә һежайи мьрьне бькә у әw бе кӧштьне, дарва тӧ wи дарда ки,[+] 23нәһелә wәки щьнйазе wи шәве ль сәр даре бьминә, ле wи һәма wе р'оже жи дәфьн кә. Чьмки ньфьр'а Хӧдан сәр йе дарва дардакьри йә. Ә'рде хwә кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә чаwа wар нәһ'әр'ьминә[+].

#### 22


Думайикьрьна щур'ед qануна ль сәр гӧна

1Гава тӧ га йан пәза бьрайе хwәйи исраели[†] кӧ ӧнда бунә бьбини, тӧ гәрә пьшта хwә нәди wан, ле тӧ ә'сә wан ль бьрайе хwә вәгәр'ини[+]. 2Ле һәгәр бьре тә дури тә дьминә, йан тӧ wи нас наки, wан бьбә мала хwә у бьра әw ль щәм тә бьн, һ'әта кӧ бьре тә пьрса wан нәкә, һьнге тӧ ль wи вәгәр'инә. 3Ӧса жи һьндава к'әра wи, к'ьнща wи, һәр тьштида кӧ бьре тә ӧнда дькә у тӧ дьбини бькә, нәбә кӧ тӧ ӧса бьди к'ьфше кӧ тә әw нәдитьнә.

4Тӧ гәрә пьшта хwә нәди к'әр йан гайе бьрайе хwә, гава кӧ тӧ бьбини әw ль сәр р'е к'әтьнә, ле али wи бькә wан р'акә сәр п'ийа.

5Бьра к'ьнще мера ль к'ӧлфәте т'ӧнәбә у мер жи к'ьнще к'ӧлфәт хwә нәкә, һәр кәсе кӧ ве йәке дькә ә ль бәр Хӧдан[†] Хwәдейе тә к'ьрет ә.

6Гава р'еда һелуна тәйрәдәки ль сәр дарәке, йан ль сәр ә'рде т'әви щущука, йан һека у мак ль сәр щущука, йан һека р'асти тә бе, маке т'әви щущука һьлнәди[+]. 7Тӧ гәрә маке бәр'ди ле щущука дькари һьлди хwәр'а, wәки тәр'а qәнщ бә у р'ожед тә дьреж бьн.

8Гава тӧ мала ну чеки, сәр бани дора wе сурәкә ньмьз чекә, wәки тӧ хуне нәйни ль сәр мала хwә, гава йәк жь сәр бан бьк'әвә.

9Бахе хwәйи тьрийада т'охьмед майин нәр'әшини, йан на әw бәре т'охьме тә чанди у тьри wе пироз[*] бьн у изьна тә wе т'ӧнәбә wан бьди хәбате[+].

10Пе га у к'әре бь һәвр'а щотк'арийе нәки.

11К'ьнща бь щур'ә-щур'ә т'еле р'ис у к'ьтани бь һәвр'а һунанди хwә нәки.

12Ль сәр һәр чар кәвийед п'оте хwә бь к'ижани тӧ хwә дьньхеми р'ишийа чеки[+].


Qануна бона намуса qизе

13Һәгәр йәк жьнәке бьстинә, сәре хwә пер'а дайнә у паше әw ль бәр ч'ә'ве wи р'әш бә, 14шәр' бавеже, наве хьраб ль пәй wе хә у бежә: ‹Мьн әв жьн хwәр'а хwәст, сәре хwә жер'а дани ле мьн намуса wе нәдит›. 15Һьнге бьра де у баве кәч'ьке нишана намуса кәч'ьке һьлдьн бьбьнә ль бәр р'успийед бажерә ль бәр дәргәһа 16у баве кәч'ьке бежә р'успийа: ‹Мьн qиза хwә да ви мәрьви ле әwи жәнандә wе, 17ва йә әw шәр'а дькә у дьбежә: «Мьн намус ль щәм qиза тә нәдит», ле ва йә нишана намуса qиза мьн›. У ньвина wе нишани р'успийед бажер кьн. 18Һьнге бьра р'успийед wи бажари әwи мәрьви бьгьрьн у щәза кьн. 19Сәд зиви жь wи бьстиньн у бьдьнә баве кәч'ьке, бона wәки wи наве хьраб ль пәй qиза исраели хьст. Әw кәч'ьк жи бьра бьбә жьна wи, әw нькарә wе бәр'дә ль нава һ'әму р'ожед хwәда.

20Ле һәгәр чь кӧ һатийә готьне р'аст ә, намуса кәч'ьке т'ӧнәбуйә, 21һьнге бьра кәч'ьке бьбьнә ль бәр дәре мала баве wе у мәрьвед бажер wе бьдьнә ль бәр кәвьра бькӧжьн. Чьмки әwе р'обәти кьр ль нава Исраелда, qави кьрийә мала баве хwәда. Бь ви аwайи те хьрабийе ль нава хwәда р'аwва дәрхи.

22Һәгәр мерәк т'әви жьна меркьри сәре хwә дайнә у әв йәк ә'йан бә, бьра һәр дӧ жи бенә кӧштьне: Һьн мере кӧ сәре хwә пер'а дани у һьн жи әw жьн. Бь ви аwайи те хьрабийе ль нава Исраел р'аwва дәрхи[+].

23Гава qизәк мерәкир'а бе нишанкьрьне у йәк бажерда р'асти wе бе у сәре хwә пер'а дайнә, 24һьнге һәр дӧйа жи дәрхьнә ль бәр дәргәһе wи бажари у wан бьдьнә ль бәр кәвьра бькӧжьн. Qиз чьмки бажерда буйә ле нәкьрийә һәwар-гази, мер жи чьмки дәргистийа йәки дьн р'ур'әш кьрийә. Бь ви аwайи те хьрабийе ль нава хwәда р'аwва дәрхи. 25Ле һәгәр чоле мәрьвәк р'асти qиза нишанкьри бе, wе бьгьрә у сәре хwә wер'а дайнә, бьра т'әне әw мәрьве кӧ т'әви wе сәре хwә данийә бьмьрә. 26Ле дәст нәдә qизе, гӧне һежайи мьрьне ль сәр qизе т'ӧнәйә. Әв мина wе йәке йә гава йәк бьгьһижә ль сәр йәки дьн у бькӧжә. 27Чьмки әw чоле р'асти wе һатийә, qиза нишанкьри кьрийә һәwар-гази ле т'ӧ кәс ль wьр т'ӧнәбуйә кӧ wе хьлаз кә.

28Гава йәк р'асти qизәкә нә меркьри бе, wе бьгьрә сәре хwә wер'а дайнә у әв йәк ә'йан бә, 29һьнге бьра мере кӧ сәре хwә wер'а данийә, пенщи зиви бьдә баве qизе у бьра әw бьбә жьна wи, чьмки әwи әw р'ур'әш кьр. Әw иди нькарә wе бәр'дә ль нава һ'әму р'ожед хwәда[+].

30Бьра т'ӧ кәс жьнбава хwә нәстинә, аwа готи щи ньвина баве хwә беһӧрмәт нәкә[+].

#### 23


Qануна бона wан к'е дькарә йан нькарә бьк'әвә нава щьвина Хӧдан

1Әwе кӧ батийед wи п'әрч'ьqанди бьн, йан qамише wи бьр'и бә, бьра нәк'әвә нава щьвина Хӧдан[†][+].

2Зар'а жь qавийе буйи нькарә бьк'әвә щьвина Хӧдан, нә жи зӧр'әта wийә дәһа дькарә бьк'әвә нава щьвина Хӧдан.

3Амони[†] у моwаби[†] нькарә бьк'әвә нава щьвина Хӧдан, нә жи зӧр'әта wанә дәһа дькарә бьк'әвә нава щьвина Хӧдан. 4Чьмки wан һун бь нан у аве qәбул нәкьрьн ль сәр р'ийа кӧ һун жь Мьсьре дәрк'әтьн у wан Бьламе кӧр'е Бәур жь Пьт'ора Арам-Наһараиме[*] мьqабьли тә к'ьре кьрьн, wәки ньфьр'а ль тә бькә[*][+]. 5Ле Хӧдан Хwәдейе тә нәхwәст гӧһ бьдә Бьлам, Хӧдан Хwәдейе тә бона тә ньфьр' гӧһастә дӧа, чьмки Хӧдан Хwәдейе тә тә һ'ьз дькә[+]. 6Т'әмамийа р'ожед ә'мьре хwәда, ә'дьлайе у чәрха р'аст wанр'а нәхwазә.

7Жь әдоми[†] зьвер нәбә, чьмки әw бьрайе тә йә. Жь мьсьри зьвер нәбә, чьмки тӧ хәриб буйи wәлате wида[+]. 8Зар'ед wанә зӧр'әта сьсийа дькарьн бьк'әвьнә нава щьвинә Хӧдан.


Qанунед бона паqьжийа зомед ордийа

9Гава тӧ ордийева дәрк'әви мьqабьли дьжмьнед хwә, һ'әвза хwә жь һәр хьрабийе бькә. 10Һәгәр щәм тә мәрьвәк хәwнхапи бә, нә паqьж бә, бьра әw жь зоме дәрк'әвә дәр у нәк'әвә нава зоме[+]. 11Бьра бәре еваре әw хwә бь аве бьшо у чахе кӧ р'о дьчә ава һьнге әw дькарә вәгәр'ә зоме.

12Гәрә жь зоме дәр щийе тә һәбә, wәки бькарьби ль wьр дәрейи дәр. 13Хенщи ч'әкед тә гәрәке берька тә жи һәбә у гава жь зоме дәрейи дәр, бь wе ч'ә'ләке вәдә у ә'дәба хwә ч'ә'л кә. 14Чьмки Хӧдан Хwәдейе тә ль нав зома тәда дьгәр'ә, wәки тә аза кә у дьжмьнед тә бьдә дәсте тә, бьра зома тә пироз бә, кӧ нәбә Хӧдан нава тәда тьштәки шәрми бьбинә у дури тә к'әвә[+].


Qануна бона хӧламед кӧ жь хwәйе хwәйи wәлатдәр бьр'әвьн

15Гава хӧламәк[*] жь хwәйе хwә бьр'әвә у һәwара хwә тә бинә, wи нәдә дәсте хwәйе wи. 16Бьра әw ль щәм тә, нава тәда бьжи, ль wи щийе кӧ әw ль нава бажаред тә йәкида бьбьжерә, к'идәре әw бьхwазә. Зә'мәте нәдә wи.


Qануна ль сәр qавийе

17Бьра ль нава qиз у кӧр'ед Исраелда[†] хwәфрош[*] т'ӧнә бьн[+]. 18Бона т'ӧ ад-qьраре, qазьнща йа qав, йан йе куч'ьксан, нәби мала Хӧдан Хwәдейе хwә, чьмки һәр дӧ жи к'ьрети нә ль бәр Хӧдан Хwәдейе тә.


Qануна бона дәйн у сәләфа

19Бь сәләфа нә п'әрә, нә нан, нә жи тьштед майин чь кӧ бь сәләф те дайине нәдә бьрайе хwәйи исраели. 20Бь сәләф дькари бьди йе хәриб, ле бь сәләф нәдә бьрайе хwә, wәки Хӧдан Хwәдейе тә тә бьмбарәк кә ль нава һ'әму кьрьна дәстед тә ль сәр ә'рде кӧ тӧ дьчи кӧ хwәр'а бьки мьлк'[+].


Qануна бона ад-qьрар

21Һәгәр тӧ Хӧдан Хwәдейе хwәр'а ад-qьрар ки, дәрәнги нәйехи кӧ бьqәдини, чьмки Хӧдан Хwәдейе тә wе жь тә ә'сә бьхwазә у гӧнәйе ль сәр тә бә[+]. 22Ле һәгәр тә ад-qьрар нә кьрийә, һьнге гӧнәйе ль сәр тә т'ӧнәбә. 23Чь кӧ жь дәве тә дәрк'әтийә бькә. Чь кӧ тә Хӧдан Хwәдейе хwәр'а ад-qьрар кьрийә, чаwа дийарийа р'әзәдьлийе кӧ бь заре хwә готийә бьqәдинә.


Изьна бона хwарьна жь бахед хәлqе

24Гава бьк'әви нава бахе йәки дьн, тьрийа чьqаси кӧ дьле тә дьхwазә т'ер дькари бьхwи, ле нәки дәрдана хwә.

25Гава тӧ нава зәвийа йәки дьнр'а һәр'и, тӧ дькари сьмбьла бь дәсте хwә бьчини, ле дә'се зәвийа wи нәхи[+].

#### 24


Qануна бона зәwаще

1Гава йәк жьнәке хwәр'а бьхwазә бьзәwьщә, пәйр'а сәр wе кемасике бьбинә у әwа ль wи хwәш нәйе, бьра к'ахаза жьнбәр'дане жер'а бьньвисә бьдә дәсте wе у wе жь мала хwә дәрхә[+]. 2Һәгәр жьн жи жь мала wи дәрк'әвә һәр'ә у мерәки дьн бьстинә, 3ль wи мери жи хwәш нәйе, әw жи к'ахаза жьнбәр'дане жер'а бьньвисә бьдә дәсте wе у wе жь мала хwә дәрхә, йане жи әw мере дӧда к'ижани әw хwәр'а хwәст бьмьрә, 4һьнге мере wейи пешийе, йе кӧ әw бәр'дабу, нькарә диса wе бьстинә кӧ әw бьбә жьна wи, пәй р'обәтбуна wер'а, чьмки әва йәка к'ьрети йә ль бәр Хӧдан[†]. Нәһ'әр'ьминә ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wар дьдә тә.


Qануна бона әскәрийе

5Йе ну зәwьщи бьра нәчә әскәрийе у бьра т'ӧ борщ нәйе данине ль сәр wи, бьра әw саләке бона мала хwә аза бә у бьра жьна хwәйә хwәсти ша кә[+].


Qануна бона к'әфил

6Бьра т'ӧ кәс нә дәстар' нә жи кәвьре wейи бьни к'әфил[†] һьлнәдә, чьмки йе кӧ ве йәке дькә әw нәфсәке к'әфил һьлдьдә.


Qануна мьqабьли мәрьв дьзине

7Гава ә'йан бә wәки мәрьвәк жь бьрайед хwә йәки исраели[†] бьдьзә, wи бькә хӧлам у бьфьрошә, бьра әw дьз бе кӧштьне. Бь ви аwайи хьрабийе жь нава хwәда р'аwва дәрхә[+].


Qануна к'отибуне

8Мьqати хwә бә бона к'отибуне[†], чь кӧ к'аһинед[†] леwи ль wә ә'мьр кьн, qәнщ хwәй кьн у бьqәдиньн, чаwа кӧ мьн ль wан ә'мьр кьрийә qәнщ хwәй кьн[+]. 9Бир бинә Хӧдан Хwәдейе тә р'ева чь ани сәре Мәрйәме гава кӧ һун жь Мьсьре дәрк'әтьн[*][+].


Qанунед майинә бона дәйн дайине

10Гава тӧ тьштәки дәйни дьди йәки дьн, нәк'әвә мала wи wәки к'әфил жь wи бьстини. 11Ле дәре мале бьсәкьнә у әwе кӧ тӧ дәйни дьдейи бьра әw хwәха к'әфил дәрхә дәре мале. 12Һәгәр әw мәрьвәки к'әсиб ә, к'әфиле wи аwа готи п'оте[*] wи һьлнәдә р'анәзе. 13Гава р'о дьчә ава, тӧ ә'сә к'әфиле wи ль wи вәгәр'ини, wәки әw бь п'оте хwә п'алдә р'азе. Һьнге wе дӧа ль тә бькә у әв йәке тәр'а р'асти бе һ'әсабе ль бәр Хӧдан Хwәдейе тә[+].


Һәqе йе к'ьрекьри

14Һәгәр тӧ к'әсиб-к'усибе жь бьрайед хwә, йан хәрибе ль нава ә'рд у бажаре хwәда к'ьре ки, wи нәешини[+]. 15Һәр р'ож бәри р'очуйине һәqе wи бьди, чьмки әw к'әсиб ә у нәфса wи һәqва гьредайи йә, нәбә wәки әw һәwара хwә Хӧдан бинә бона тә у гӧнә ль сәр тә бә[+].


Щабдарийа гӧна

16Бав гәрә дәwса зар'а нәйенә кӧштьне, нә жи зар' дәwса баве бенә кӧштьне, һәр кәс бона гӧнәйе хwә гәрә бь кӧштьне.


Мәрьвед бе кәс

17Һәqийа хәриб йан сеwи нәт'әр'ьбинә у к'ьнща жьнәбийе к'әфил һьлнәдә[+]. 18Бир бинә wәки тӧ хӧлам буйи Мьсьреда, Хӧдан Хwәдейе тә тӧ жь wьр аза кьри, бона ве йәке әз ль тә ә'мьр дькьм кӧ тӧ ӧса бьки.

19Гава тӧ зәвийа хwә бьдьруйи у гӧр'зәке ль ә'рде хwәда бир бьки, пашда вәнәгәр'и кӧ wе һьлди, бьра әw бона хәриб, сеwи у жьнәбийе бә, wәки Хӧдан Хwәдейе тә, нава һәр хәбата дәстед тәда тә бьмбарәк кә[+]. 20Гава тӧ даред хwәйә зәйт'уне даwшини, щара дӧда даwнәшини, бьра әw бона хәриб, сеwи у жьнәбийе бә. 21Гава тӧ тьрийе бахе хwә бәрәв ки, пәйр'а чь кӧ майә бәрәв нәкә, бьра әw бона хәриб, сеwи у жьнәбийе бә. 22Бир бинә wәки тӧ ль wәлате Мьсьреда хӧлам буйи, бона ве йәке әз ль тә ә'мьр дькьм кӧ тӧ ӧса бьки.

#### 25


Щәза

1Һәгәр нава мәрьвада шәр'-дә'w чебә у әw ль бәр диwане бьсәкьньн, бьра һ'акьм диwана wан бькьн: Йе һәq бе сущ бькьн у йе нәһәq жи сущдар бькьн[+]. 2Һәгәр йе нәһәq лайиqи к'ӧтане йә, бьра һ'акьм ә'мьр кә, кӧ wи вәләзиньн у ль бәр ч'ә'вед һ'акьм анәгори нәһәqийа wи бьк'ӧтьн. 3Жь чьл дәрби зедәтьр һ'акьм нәдә wи, чьмки гава тӧ ве зедәтьр леди, тӧ бьрайе хwә ль бәр ч'ә'ве щьмә'те беһӧрмәт дьки[+].


Qануна бона га

4Дәве гайе бедәреда дьхәбьтә гьренәдә[+].


Борще т'ийитийе

5Һәгәр бьра т'әвайи бьжин, йәк жь wан бьмьрә ле кӧр'е wи т'ӧнәбә, бьра жьна йе мьри мәрьве хәрибр'а, аwа готи жь малбәте дәр нәйе дайине, т'ийе wе гәрә һәр'ә щәм wе у wе хwәр'а бьстинә у бь ви аwайи борще т'ийитийе бьqәдинә[+]. 6Ньхӧрийе кӧ әwе бинә wе кӧр'е бьре мьри бе һ'әсабе, wәки наве wи ль нава Исраелда[†] нәйе һьлдане[+]. 7Ле һәгәр әв мәрьв нәхwазә бука хwә бьстинә, һьнге бьра бука wи дәрк'әвә ль бәр дәргәһ[*] щәм р'успийа у бежә: ‹Т'ийе мьн нахwазә к'ока бьрайе хwә ль нава Исраелда шин кә, әw нахwазә борще т'ийитийе бьqәдинә›. 8Һьнге р'успийед бажер бьра гази wи кьн у wир'а хәбәр дьн. Ле һәгәр әw йа хwә бькә у бежә: ‹Әз нахwазьм wе бьстиньм› 9һьнге бьра бука wи незики wи бә у ль бәр ч'ә'ве р'успийа сола wи жь ньге wи бехә, т'уйи р'уйе wи кә у бежә: ‹Һа тиньнә сәре wи мәрьви, йе кӧ мала бьре хwә ава накә›[+]. 10Бьра нава Исраелда мала wир'а бежьн: ‹Мала йе бе сол›.


Жь һәв вәqәтандьна шер'да

11Һәгәр мер һәвр'а бькьнә шәр' у жьна йәки жь wан незик бә wәки мере хwә дәсте йе дьн дәрхә, дәсте хwә бавеже у батийе йе дьн бьгьрә, 12һьнге дәсте wе бьбьр'ә, бьра һ'әйфа тә ль wе нәйе.


Кәвьре мезине у дәрдане чапкьрьне

13Бьра к'иське тәда дӧ щур'ә кәвьре мезине, аwа готи сьвьк у гьран т'ӧнә бьн. 14Бьра мала тәда дӧ щур'ә дәрданед чапкьрьне, аwа готи бьч'ук у мәзьн т'ӧнә бьн[+]. 15Кәвьре тәйи мезине у дәрдане тәйи чапкьрьне гәрә т'ам у р'аст бьн, wәки ә'мьре тә дьреж бә ль сәр ә'рде кӧ Хӧдан[†] Хwәдейе тә дьдә тә. 16Чьмки кьрьна йе ве йәке, йан йе кӧ нәр'астийе дькә, к'ьретийә ль бәр Хӧдан Хwәдейе тә.


Наве Амалек р'әсит ки

17Бир бинә Амалек р'ева чь ани сәре тә, гава кӧ һун жь Мьсьре дәрдьк'әтьн[+]. 18Әw жь Хwәде нәтьрсийа у пьштева һ'ьщуми ль сәр тә кьр, чахе тӧ wәстийайи у qӧдумк'әти буйи у йед сьстбуйи qьр' кьрьн. 19Аwа гава Хӧдан Хwәдейе тә, тә жь һәр дьжмьнед дора тәйә ль сәр wи ә'рди р'ьһ'әт бьһелә, к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе тә чаwа мьлк' дьдә тә, кӧ qазьнщ ки, наве Амалек бьн п'әр'е ә'зменда р'әсит ки. Бир нәки!

#### 26


Бәред дәрәмәта пешьн

1Wәхте тӧ бьк'әви wи ә'рде кӧ Хӧдан[†] Хwәдейе тә чаwа мьлк' дьдә тә ле wар би у wьр бьмини, 2һьнге һьлдә жь һәр бәре дәрәмәта ә'wльнә ә'рде, чь кӧ те бьстини жь ә'рде хwәйи кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә, бькә сәпәте у һәр'ә ль wи щийе кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wе бьбьжерә, wәки наве хwә ле дайнә[+]. 3Һәр'ә ль щәм к'аһине[†] кӧ wан р'ожа к'аһинтийе дькә, бежә wи: ‹Әз иро ль бәр Хӧдан Хwәдейе тә иqрар дькьм, wәки әз к'әтьмә wи ә'рди к'ижан кӧ Хӧдан кал-бавед мәр'а сонд хwар кӧ wи бьдә мә›. 4Һьнге к'аһин wе сәпәте жь дәстед тә бьгьрә у дайнә ль бәр горигәһа[†] Хӧдан Хwәдейе тә. 5Тӧ ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә бькә дәнги у бежә: ‹Баве мьн арамийәки[†] фьрари бу, бәржер чу Мьсьре у т'әви чәнд мәрьва ль wьр ма. Ле ль wьр мьләтәки мәзьн, qәwат у беһ'әсаб жь wи пешда һат[+]. 6Ле мьсьрийа хьраби ль мә дькьрьн, әм дьзерандьн у хәбата гьран дьданә кьрьне[+]. 7Мә һәwара хwә Хӧдан Хwәдейе кал-бавед хwә ани у Хӧдан дәнге мә бьһист, ль сәр зәлулийа мә, һ'але мә у зордарийа мәда ньһер'и[+]. 8Хӧдан әм жь Мьсьре бь дәсте зор, бь зәнда дьрежкьри, бь саwа гьран, бь нишана у к'әрәмәта дәрхьстьн[+] 9әм анинә ль ви щийи, әв ә'рде кӧ шир у һьнгьв же дьк'ьшә да мә[+]. 10Ва йә иро әз бәред дәрәмәта пешьнә[†] жь ә'рде кӧ тә Хӧдан да мьн тиньм!› Wе дайнә ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә у та бә ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә. 11Бона һ'әму хwәшийа кӧ Хӧдан Хwәдейе тә да тә у мала тә, т'әви леwи у хәрибе ль нава тәда ша бә.


Дәһәка сала сьсийа

12Гава сала сьсийа, аwа готи сала дәһәка[†] башqәкьрьна һәр дәһәка бәред хwә хьлаз ки, бьди леwи, хәриб, сеwи у жьнәбийе кӧ әw ль бажаред тәда бьхwьн у т'ер бьн,[+] 13һьнге ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә бежә: ‹Мьн п'ара бӧһӧрти-жьбарә жь мал дәрхьст у мьн әw дайә леwи, хәриб, сеwи у жьнәбийе, анәгори һ'әму ә'мьред тә, йед кӧ тә ль мьн ә'мьр кьрьн. Мьн ә'мьред тә нәт'әр'ьбандьнә у нә жи бир кьрьнә. 14Мьн әw паqьжийа хwәда һьлда, р'ожед шинеда жь wе нәхwар у нә жи жь wе нане мьрийа да. Мьн гӧһ дьда дәнге Хӧдан Хwәдейе хwә, мьн һ'әму ӧса кьр чаwа кӧ тә ль мьн ә'мьр кьр[+]. 15Бьньһер'ә жь хана хwәйә пироз, жь ә'змен у мьләте хwә Исраел[†] бьмбарәк кә, ӧса жи ә'рде кӧ тә да мә, ә'рде кӧ шир у һьнгьв же дьк'ьшә, чаwа кӧ тә кал-бавед мәр'а сонд хwар›[+].


Мьләт wи йи мьлк'е Хӧдан

16Ве р'оже Хӧдан Хwәдейе тә, ль тә ә'мьр дькә кӧ бьqәдини һ'әму ван qәйдә-qанун у qьрара. Wан бь т'әмамийа дьле хwә у бь т'әмамийа нәфса хwә хwәй ки у бьqәдини. 17Тә иро иqрар кьр кӧ Хӧдан, Хwәдейе тә йә у те р'ийед wида һәр'и, qәйдә-qанунед wи, ә'мьред wи, qьраред wи хwәй ки у гӧһ бьди дәнге wи. 18Хӧдан иро иqрар кьр кӧ тӧ wир'а бьби мьләте wийи мьлк'е wи, чаwа кӧ wи готьбу тә, тӧ жи гәрә һ'әму ә'мьред wи хwәй ки[+]. 19Wәки әw тә ль сәр һ'әму мьләтар'а бьльнд бьгьрә, к'ижан кӧ әwи хӧльqандьнә, бона пәсьне, навбьльндкьрьне у р'умәте, wәки тӧ бьби мьләтәки пироз ль Хӧдан Хwәдейе хwәр'а, чаwа кӧ wи гот»[+].

#### 27


Хәбәред qанунейә ль сәр кәвьр

1Муса т'әви р'успийед Исраел[†] ль мьләт ә'мьр кьр у гот: «Һ'әму ә'мьред кӧ әз иро ль wә ә'мьр дькьм хwәй кьн. 2Wе р'ожа гава һун Урдӧнер'а дәрбаз бьнә ә'рде кӧ Хӧдан[†] Хwәдейе тә дьдә тә, һьнге хwәр'а кәвьред мәзьн бьдә сәкьнандьне у бь к'ьлсе зеп кә. 3Ль сәр wан һ'әму хәбәред ве qануне, wәхте дәрбазбуна хwә бьньвисә, аwа готи wәхте тӧ һәр'и ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә. Ә'рде кӧ шир у һьнгьв же дьк'ьшә, чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе кал-бавед тә готьбу тә. 4Wәхте һун Урдӧнер'а дәрбаз бьн, ван кәвьра дайньнә ль сәр ч'ийайе Әйбале у бь к'ьлсе wан зеп кьн, бона к'ижана әз иро ль wә ә'мьр дькьм. 5Ль wьр горигәһе[†] Хӧдан Хwәдейе хwәр'а чекә. Горигәһа кәвьри, һащәте һ'әсьн ль кәвьре wе нәк'әвә[+]. 6Бь кәвьред сахләм горигәһе Хӧдан Хwәдейе хwәр'а чекә у ль сәр wе дийарийед т'әвайишәwате Хӧдан Хwәдейе хwәр'а бьдә, 7дийарийед һәләqәтийе сәржекә, ль wьр бәр Хӧдан Хwәдейе хwә бьхwә у ша бә[+]. 8У ль сәр wан кәвьра һ'әму хәбәред ве qануне зәлал-сафи бьньвисә».

9Һьнге Муса у к'аһинед[†] леwи т'әмамийа Исраелр'а готьн: «Кәр' бә у бьбьһе, Исраел! Иро тӧ буйи мьләте Хӧдан Хwәдейе хwә[+]. 10Гӧһ бьдә дәнге Хӧдан Хwәдейе хwә, ә'мьред wи у qәйдә-qанунед wи бьqәдинә, к'ижан кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм».


Ньфьр'

11Wе р'оже Муса ә'мьр данә щьмә'те у гот: 12«Гава һун Урдӧнер'а дәрбаз бьн, qәбила Шьмһ'ун, Леwи, Щьһуда, Исахар, Усьв у Бьнйамин гәрә ль сәр ч'ийайе Гьризиме бьсәкьньн кӧ дӧа ль мьләт бькьн[+]. 13Ле qәбила Р'убен, Гад, Ашер, Зәбулон, Дан у Нәфтәли гәрә ль сәр ч'ийайе Әйбал бьсәкьньн, бона ньфьр' кьрьне. 14У леwийе бь дәнге бьльнд бькьнә гази бежьнә һ'әму исраелийа:

15‹Ньфьр' ль wи бә, к'е п'утәки чекә, йан р'о кә у wи дайнә щики хәwлә, һәр чекьрьна һайә бь дәсте һостә, к'ьрети йә ль бәр Хӧдан›. Бьра мьләт вәгәр'инә у бежә: ‹Амин[†]›[+].

16‹Ньфьр' ль wи бә, к'е де у баве хwә бе һӧрмәт кә›. Һ'әму мьләт бежә: ‹Амин›[+].

17‹Ньфьр' ль wи бә, к'е синоре щинаре хwә щи бьгӧһезә›. Һ'әму мьләт бежә: ‹Амин›[+].

18‹Ньфьр' ль wи бә, к'е йәки кор жь р'е бьшьһ'ьтинә›. Һ'әму мьләт бежә: ‹Амин›[+].

19‹Ньфьр' ль wи бә, к'е һәqийа хәриб, сеwи у жьнәбийе бьт'әр'ьбинә›. Һ'әму мьләт бежә: ‹Амин›[+].

20‹Ньфьр' ль wи бә, к'е сәре хwә жьнбава хwәр'а дайнә, чьмки әw щи ньвина баве хwә беһӧрмәт дькә›. Һ'әму мьләт бежә: ‹Амин›[+].

21‹Ньфьр' ль wи бә, к'е сәре хwә һ'әйwанәкер'а дайнә›. Һ'әму мьләт бежә: ‹Амин›[+].

22‹Ньфьр' ль wи бә, к'е сәре хwә хушка хwәр'а, qиза баве хwә йан qиза дийа хwәр'а дайнә›. Һ'әму мьләт бежә: ‹Амин›[+].

23‹Ньфьр' ль wи бә, к'е сәре хwә хwәсийа хwәр'а дайнә›. Һ'әму мьләт бежә: ‹Амин›[+].

24‹Ньфьр' ль wи бә, к'е дьзива йәки дьн бькӧжә›. Һ'әму мьләт бежә: ‹Амин›[+].

25‹Ньфьр' ль wи бә, к'е р'ӧшәте һьлдә кӧ хуна йе ами-т'ам бьр'ежә›. Һ'әму мьләт бежә: ‹Амин›[+].

26‹Ньфьр' ль wи бә к'е хәбәред ве qануне хwәй нәкә нәqәдинә›. Һ'әму мьләт бежә: ‹Амин›[+].

#### 28


Дӧа ль wи бә к'е гӧһ бьдә

1[•]Һәгәр тӧ р'ьнд гӧһ бьди дәнге Хӧдан[†] Хwәдейе хwә бона кӧ хwәй ки у бьqәдини һ'әму ә'мьред wийә кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм, Хӧдан Хwәдейе тә wе тә жь һ'әму мьләтед дьне бьльндтьр кә[+]. 2Әв һ'әму дӧайе ль тә бьн у бона тә wе бенә сери, һәгәр тӧ гӧһ бьди дәнге Хӧдан Хwәдейе хwә.

3Дӧайе ль тә бә бажерда у дӧайе ль тә бә дәштеда.

4Дӧайе ль бәре зьке тә, бәре ә'рде тә, бәре һ'әйwане тә, зайина пәз у дәwаред тә бә.

5Дӧайе ль сәла тәйә нен у т'әшта тәйә һәвир бә.

6Дӧайе ль к'әтьн-дәрк'әтьна тә бә[*][+].

7Хӧдан ль бәр тә wе дьжмьнед тә хә, йед кӧ мьqабьли тә р'абьн. Р'екеда әwе дәренә мьqабьли тә ле һ'әфт р'ийада wе жь тә бьр'әвьн[+]. 8Хӧдан wе дӧа бьшинә ль сәр тә, ль ә'мбаред тә у ль һәр кьрьна дәстед тә. Wе дӧа ль тә бькә ль wи ә'рдида, к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә[+]. 9Һәгәр тӧ ә'мьред Хӧдан Хwәдейе хwә хwәй ки у р'ийед wида һәр'и, Хӧдан wе тә бькә мьләте хwәйи пироз, чаwа кӧ wи тәр'а сонд хwар[+]. 10Һ'әму мьләтед дьне wе бьбиньн кӧ наве Хwәде ль сәр тә йә у wе жь тә бьтьрсьн. 11Хӧдан wе тә хер-бәрәк'әтева, бь бәре зьке тә у бь бәре һ'әйwане тә, бь бәре ә'рде тә хьне кә, ль сәр wи ә'реде кӧ Хӧдан кал-бавед тәр'а сонд хwар кӧ бьдә тә. 12Хӧдан wе бона тә хьзна хwәйә qәнщ, аwа готи ә'змен вәкә, wәки баране wә'дәда бьбаринә ль сәр ә'рде тә, кӧ дӧа ль һәр кьрьна дәсте тә бькә. Те дәйн бьди гәләк мьләта ле хwәха те дәйн нәки[+]. 13Хӧдан wе тә дайнә ль сери нә кӧ хьлазийе, те т'әне ль жоре би нә кӧ жере, һәгәр тӧ гӧһ бьди ә'мьред Хӧдан Хwәдейе хwә, к'ижан кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм кӧ хwәй ки у бьqәдини 14у жь һ'әму хәбәред кӧ әз иро ль wә ә'мьр дькьм, ч'әп йан р'аст данәгәр'и кӧ пәй хwәдейед башqә һәр'и, wанр'а qӧльх ки.


Ньфьр' ль wи бә к'е гӧһ нәдә

15[•]Ле һәгәр тӧ гӧһ нәди дәнге Хӧдан Хwәдейе хwә у һ'әму ә'мьред wи, qәйдә-qанунед wи кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм хwәй нәки у нәqәдини, һьнге әв һ'әму ньфьр' wе ль тә бьн у бона те wе бенә сери.

16Ньфьр' wе ль тә бә бажерда у ньфьр' wе ль тә бә дәштеда.

17Ньфьр'е ль сәла тәйә нен у т'әшта тә йә һәвир бә.

18Ньфьр'е ль бәре зьке тә, бәре ә'рде тә, зайина пәз у дәwаред тә бә.

19Ньфьр'е ль к'әтьн-дәрк'әтьна тә[*] бә.

20Ль нава һәр кьрьна дәсте тә чь кӧ тӧ бьки, Хӧдан wе ньфьр', т'әвиһәвбун у һьлатьне бьшинә ль сәр тә, һ'әта qьр'а тә нәйе у зутьрәке ӧнда нәби бона кьред хwәйә хьраб, кӧ тә әз һьштьм. 21Хӧдан wе нәхwәшийа һ'ала тәва бьзәльqинә, һ'әта кӧ qьр'а тә бинә ль сәр wи ә'рде кӧ тӧ дьчи хwәр'а бьки мьлк'. 22Хӧдан wе бь һ'иле, гәрме, шәwате, т'айе, qӧрльхе, бь байе гәрм у бь хӧре р'аw тә хә, әwе пәй тә к'әвьн һ'әта кӧ qьр'а тә биньн[+]. 23Ә'змане ль сәр сәре тә бьбә сьфьр, ә'рде жи бьн тәда бьбә һ'әсьн[*]. 24Хӧдан wе дәwса баране т'оз у ахе бьдә ль ә'рде тә, әванайе жь ә'змен ль сәр тәда бьбарьн һ'әта qьр'а тә нәйе.

25Хӧдан wе тә бьдә ль дәсте дьжмьнед тә, р'екеда те дәрейи мьqабьли wан ле һ'әфт р'ийада те жь wан бьр'әви у һ'иле һ'әму п'адшатийед ль сәр дьне wе жь тә һәр'ә. 26Щьнйазе тә wе бьбә хӧре һ'әму тәйрәдед ә'змен у р'ә'wьред ә'рде, кәсе т'ӧнәбә кӧ бәри wан дә[+].

27Хӧдан wе бь п'ьзькед п'исә Мьсьре, к'отибуне[†], бьринед к'ур у бь хӧр тә хә, жь к'ижана те нькарьби qәнщ би[+]. 28Хӧдан wе бь һ'ьшӧндакьрьне, корбуне у дьлләрзәке тә хә. 29Р'о нава р'оже те хwә бьп'әлини, чаwа кӧ кор тә'ристанийеда дьп'әлинә. Р'ийед хwәда те хере нәбини, һ'әму р'ожед хwәда те бейи зерандьн у т'аланкьрьне у кәсәке т'ӧнәбә кӧ тә хьлаз кә. 30Дәргистийа хwәр'а те нишанкьри би, ле йәки дьне wе сәре хwә пер'а дайнә, те хани чеки ле теда р'унәнейи, бахе тьрийа те дач'ькини ле жь wе нәчьни[+]. 31Гайе тә wе ль бәр ч'ә'ве тә бе сәржекьрьне, ле те же нәхwи, к'әре тә wе жь тә бьстиньн у әw пашда вәнагәр'ә ль щәм тә, пәзед тә wе дьжмьнед тәр'а бенә дайине, йәк wе т'ӧнәбә кӧ тә хьлаз кә. 32Кӧр'-qизед тәйе мьләте башqәр'а бенә дайине, ч'ә'вед тәйе р'ож бь р'ож жь ч'ә'вньһер'ийа wан бьqәр'ьмьн у те т'ӧ тьшти нькарьби бьки. 33Бәре ә'рде тә у һ'әму хәбата тә мьләте кӧ тә әw нас нәдькьр wе бьхwә. Те һәр гав бейи зерандьн у һ'ьнщьр'андьне. 34Те бьчәльqи жь wе йәке чь кӧ те бь ч'ә'вед хwә бьбини. 35Хӧдан wе бь п'ьзькед п'ис һет у чокед тә хә, жь к'ижана те нькарьби qәнщ би, әwе жь бьн п'ийед тә һ'әта т'әпа сәре тә бәла бьн. 36Хӧдан wе тә у п'адшайе кӧ те ль сәр хwә к'ьфш ки, бьбә ль нав мьләте кӧ нә тә нә жи кал-бавед тә әw нас кьрьнә. Ль wьр те хwәдейед башqәйә дар у кәвьрр'а qӧльх ки[+]. 37Те бьби мәщала һ'иләтийе, мәт'әлок у пек'әнийе ль нава һ'әму wан мьләтед кӧ Хӧдан wе тә бьбә.

38Те гәләк т'охьм дәрхи зәвийа хwә, ле һьндьки же һьлди, чьмки кӧлийе бьхwьн. 39Бахе тьрийа те дач'ькини, wан бещәр ки, ле р'әз те т'оп нәки, нә жи те шәраве вәхwи, чьмки кӧрме бьхwьн. 40Ль нава т'әмамийа синоре тәда даре зәйт'уне wе һәбьн, ле те бь бьзьр пе нәйейи р'ункьрьне, чьмки зәйт'унед тә wе бьwәрьн. 41Кӧр' у qиза те бини, ле әwе п'ара тә нибьн, чьмки әwе һесир һәр'ьн. 42Һәспе гиһе wе һ'әму даред тә у бәред ә'рде тә бьбьн хwәйи. 43Хәрибе ль нава тәда wе гәләки жь тә бьльндтьр бә, ль сәр тә к'әвә, ле те гәләки ньмьз бьк'әви. 44Әwе дәйн бьдә тә, ле те дәйн нәди wи, әwе сери бә те хьлазийе би.

45Әв һ'әму ньфьр' wе бенә ль сәре тә, wе пәй тә к'әвьн у хwә тәр'а бьгьһиньн һ'әта qьр'а тә нәйе, чьмки тә дәнге Хӧдан Хwәдейе хwә нә бьһист у тә ә'мьред wи, qәйдә-qанунед wи кӧ wи ль тә ә'мьр кьрьн, хwәй нәкьрьн. 46Әwе ль сәр тә у ль сәр зӧр'әта тә бьбьнә нишан у избатийа һ'әта-һ'әтайе.

47Бона кӧ тә Хӧдан Хwәдейе хwәр'а бь шабуне у дьле әшq т'ер-т'ьжибунеда qӧльх нәкьр, 48бона ве йәке те т'и, бьр'чи, тә'зи у һ'әwщәдарийа һәр тьштида хӧламтийа wан дьжмьнед хwә бьки, к'ижана Хӧдане бьшинә ль сәр тә. Әwе нире һ'әсьни бьдә ль сәр стуйе тә, һ'әта кӧ qьр'а тә бинә. 49Хӧдан wе мьләтәки дур жь сәре дьне р'акә ль сәр тә, зьмане к'ижани те фә'м нәки. Әwе чаwа тәйре симьр' бьфьр'ә ль сәр тә, 50мьләтәки беисаф кӧ wе qәдьре мәзьна нәгьрә у р'ә'ме ль бьч'ука нәкә. 51У әwе бәре һ'әйwанед тә, бәре ә'рде тә бьхwә, һ'әта кӧ тӧ wеран нәби. Әwе нә геньм тәр'а бьһелә, нә мәйе, нә бьзьр, нә жи зайина пәз у дәwаред тә, һ'әта кӧ qьр'а тә нәйнә. 52Wе дора һ'әму бажаред тә бьгьрә, һ'әта кӧ суред ль нава т'әмамийа wәлате тәйә бьльндә qәwат, кӧ тә гӧмана хwә данийә ль сәр wан, һьлнәшинә. Әwе дора һ'әму бажаред тәйә т'әмамийа wәлате тәда, к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе тә данә тә бьгьрә. 53Гава дьжмьне тә дора бажаре тә бьгьрә ль нава wе тәнгасийеда кӧ әwе бинә сәре тә, те бәре зьке хwә, аwа готи гоште кӧр' у qиза хwә кӧ Хӧдан Хwәдейе тә данә тә бьхwи[+]. 54Мере гәләки назьк у мьлуки ль нава тәда wе бь ч'ә'вед хьраб ль бьре хwә, к'ӧлфәта хwәйә һ'ьзкьри у ль зар'ед хwәйә майин бьньһер'ә, 55әwе гоште зар'ед хwә бьхwә у нәдә т'ӧ кәси жь wан. Чьмки т'әне әв мабу ль нава тәнгасийе кӧ дьжмьне тә wе бинә ль сәре тә, гава дора һ'әму бажаред тә бьгьрә. 56К'ӧлфәта назьк у мьлукә ль нава тәда, к'ижане жь дәст назькийе у мьлукийе пә'нийа ньге хwә данәнийә ә'рде, wе бь ч'ә'ве хьраб мере хwәйи һ'ьзкьри, кӧр' у qиза хwә бьньһер'ә, 57ӧса жи һәвалч'ука хwәйә кӧ жь нав ньг дәрте у зар'ед хwәйә кӧ wе бинә. Чьмки әwе wан дьзива бьхwә, жь һ'әwщәдарийа кемасийа һәр тьшти, жь дәст wе тәнгасийа кӧ дьжмьнед тәйе ль нава бажаред тәда биньнә сәре тә.

58Һәгәр һ'әму хәбәред ве qануне кӧ ве к'ьтебеда ньвисар ьн хwәй нәки нәqәдини у жь ви наве Хӧдан Хwәдейе хwәйи qәдьр у саw нәтьрси, 59һьнге Хӧдан wе бь бәлайед жь һ'ьш-аqьла дур, бәлайед qайимә кӧ хьлазбуна wане т'ӧнә бә, нәхwәшийед хьрабә кӧ п'акбуна wане т'ӧнә бә, тә у зӧр'әта тә хә. 60Жь wан һ'әму еш-ешукед Мьсьре, жь к'ижана тӧ дьтьрсийайи wе вәгәр'инә ль сәр тә, әwе тәва бьзәльqьн[+]. 61Ӧса жи һәр нәхwәши у һәр бәла кӧ ве к'ьтеба qанунеда нә ньвисар ьн, Хӧдан wе wан бинә ль сәре тә, һ'әта qьр'а тә нәйе. 62Һун wәкә стәйркед ә'змен беһ'әсаб бун, ле һуне гәләки һьндьк бьн, чьмки тә гӧр'а Хӧдан Хwәдейе хwә нәкьр[+]. 63Чаwа кӧ Хӧдан ша дьбу гава wәр'а qәнщи дькьр у һун ль һәв зедә дькьрьн, ӧса жи Хӧдан wе бь qьр'кьрьн у wеранкьрьна wә ша бә. Һуне жь wи ә'рде кӧ дьчьне хwәр'а бькьнә мьлк' бенә р'аqәтандьне. 64Хӧдан wе тә ль нава һ'әму мьләтада жь сәрики дьне һ'әта сәре дьн бәла кә. Ль wьр те хwәдейед башqәйә дар у кәвьрр'а, к'ижанар'а кӧ нә тә нә жи кал-бавед тә әw нас кьрьнә qӧльх ки[+]. 65Ле ль нава wан мьләтада жи те р'ьһ'әт нәби, щики һесабуне wе бона ньгед тә т'ӧнә бә. Хӧдан wе хәма, ч'ә'в мә'рьмбуне[*] у дьлтәнгийе бьдә тә. 66Ә'мьре тә wе ль сәр муки бә, те шәв у р'ож хофеда би у т'ӧ щар сәрәдәри жь ә'мьре хwә дәрнә хи. 67Жь дәст wе тьрса дьле тә у дитьна ч'ә'вед тә сьбәһе зу те бежи: ‹Хwәзи р'о бьчуйа ава›, еваре жи бежи: ‹Хwәзи сьбәһ р'он буйа›. 68Хӧдане wе р'ейеда тә бь гәмийа вәгәр'инә Мьсьре, бона к'ижане мьн готә тә: ‹Те иди wе нәбини›. Ль wьр һуне хwә чаwа хӧлам у щари бьфьрошьнә дьжмьнед хwә, ле йе бьк'ьр'ә жи wе т'ӧнә бә»[+].

#### 29


Готьна Мусайә сьсийа

1Әв ьн хәбәред пәймане[†] кӧ Хӧдан[†] ль ә'рде Моwабеда[†] ль Муса ә'мьр кьр т'әви зар'ед Исраел[†] гьредә, хенщи пәймана кӧ wи ль Һ'оребе[*] т'әви wан гьреда[+]. 2Муса гази т'әмамийа Исраеле кьр у готә wан: «Һ'әму чь кӧ Хӧдан ль wәлате Мьсьреда ль бәр ч'ә'вед wә ани сәре Фьрәwьн у һ'әму хӧламед wи, ӧса жи сәре т'әмамийа ә'рде wи, wә дит, 3аwа готи әw щер'ьбандьн, нишан у к'әрәмәтед мәзьнә кӧ ч'ә'вед тә дитьн. 4Ле Хӧдан һ'әта р'ожа иро дьле фә'мкьрьне, ч'ә'вед дитьне у гӧһед бьһистьне нәда wә[+]. 5Хӧдан чьл сали бәр'ийеда р'ебәрийа wә кьр: К'ьнщед ль сәр wә кәвьн нәбун, солед ньге wәда жи нәмашийан,[+] 6wә нә нан хwар нә шәрав нә жи ава щәһе вәхwар, кӧ һун бьзаньбьн әз Хӧдан Хwәдейе wә мә[+]. 7Һун һатьнә ви щийи у Сихоне п'адше Һ'әшбоне, Оге п'адше Башане дәрк'әтьнә мьqабьли мә шер' у мә әw алт' кьрьн[+]. 8Мә ә'рде wан зәфт кьр у чаwа мьлк' да р'убенийа, гадийа у ниве qәбила Мьнашә[+]. 9Дә хәбәред ве пәймане хwәйи кьн у wан бьqәдиньн, wәки нава һәр тьштида чь кӧ һун бькьн wәр'а ль һәв бе.

10Һун т'әмам иро ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә сәкьнинә: Сәрwеред wә, qәбилед wә, р'успийед wә, сәрәскәред wә, һәр мере Исраел, 11зар'ед wә, к'ӧлфәтед wә у хәрибе ль нава зоме тәда, жь дарбьр'е тә һ'әта авк'еше тә, 12бона кӧ тӧ бьк'әви пәйман у ад-qьраре т'әви Хӧдан Хwәдейе хwә, к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе тә иро т'әви тә гьредьдә. 13Wәки иро тә хwәр'а бькә мьләт, әw жи тәр'а бьбә Хwәде, чаwа кӧ wи готә тә у чаwа кӧ wи кал-бавед тә Бьраһим, Исһаq у Аqубр'а сонд хwар[+]. 14Нә т'әне т'әви wә Хӧдан ве пәйман у ад-qьраре гьредьдә, 15ле т'әви wан жи йед кӧ иро ль вьр т'әви мә ль бәр Хӧдан Хwәдейе мә сәкьнинә у т'әви wан жи, йед кӧ иро ль вьр т'әви мә ниньн. 16Һун заньн wәлате Мьсьреда мә чаwа дьжит у чаwа әм жи жь нава мьләтр'а дәрбаз бун, 17wә р'обәтийед wан у п'утед wанә дар, кәвьр, зив у зер' нава wан дитьн. 18Нәбә кӧ нава wәда һәбә мер йан жьн, мал йан qәбил дьле к'ижани иро дури Хӧдан Хwәдейе мә к'әвә, wәки һәр'ә хwәдейед wан мьләтар'а qӧльх кә. Аwа готи нава wәда ви щур'әйи р'аwе кӧ жә'ре у зьрич'ке дьдә дәр т'ӧнәбә[+]. 19Гава йәк гӧһ бьдә хәбәред ве ад-qьраре у хwәда гӧман бә, бежә: ‹Wәки ль гора сәрһ'ьшкийа хwә жи әз һәр'ьм әзе диса сах-сьламәт бьм›. Бь ви щур'әйи, йе т'ер wе т'әви йе бьр'чи ӧнда бә. 20Хӧдан wе т'ӧ щар нәбахшинә wи, чьмки һьнге һерс у к'ин-боха Хӧдан wе р'абә ль сәр wи мәрьви, һ'әму ньфьр'е ве к'ьтебеда ньвиси wе ль wи бьн у Хӧдан wе наве wи жь бьн п'әр'е ә'зменда р'әсит кә[+]. 21Хӧдан wе wи жь һ'әму qәбилед Исраел бона бәла башqә кә, анәгори һ'әму ньфьр'ед ве пәймане кӧ ве к'ьтеба qанунеда ньвисар ьн. 22У ньсьле пәйр'а, аwа готи зар'ед wә кӧ wе пәй wәр'а бьбьн, ӧса жи хәрибе кӧ wе жь wәлате дур бе, wе wеранбун у нәхwәшийед ви ә'рди бь к'ижана Хӧдан лехьст бьбиньн, бежьн: 23‹Т'әмамийа ә'рд бь к'ьрк'ут[†] у хwе шәwьтийә, нә те чандьне нә жи шин дьбә, ль сәр wе т'ӧ шинайи шин набә, мина ӧндакьрьна Содом, Гомора, Адма у Сьбойиме, к'ижан кӧ Хӧдан бь һерс у к'ин-боха хwә wеран кьр›[+]. 24Һ'әму мьләт wе бежьн: ‹Чьма Хӧдан һа ани сәре ви ә'рди? Мә'на ве һерса мәзьн чийә?›[+] 25У wе бежьн: ‹Бона кӧ wан пәймана Хӧдан Хwәдейе кал-бавед хwә һьштьн, к'ижан кӧ wи т'әви wан гьреда, гава әw жь ә'рде Мьсьре дәрхьстьн. 26Әw чун у хwәдейед башqәр'а qӧльх кьрьн, бәр wан та бун, хwәдейед кӧ нә wан нас дькьр нә жи Хӧдан wанр'а к'ьфш кьр. 27Бь ви аwайи һерса Хӧдан ль сәр wи ә'рди р'абу кӧ һ'әму ньфьр'ед ве к'ьтебеда ньвиси бинә ль сәре wи[+]. 28Хӧдан бь һерс, к'ин-бох у хәзәба мәзьн әw жь wәлате wан р'аwва дәрхьст, әw авитьнә wәлате башqә, мина р'ожа иройин›.

29Тьштед вәшарти, йед Хӧдан Хwәдейе мә нә, ле йед ә'йан бона мә у зар'ед мә нә һ'әта-һ'әтайе, wәки һ'әму хәбәред ве qануне бьqәдиньн[+].

#### 30


Кьрьна бона пашда вәгәр'андьн у бьмбарәкийе

1Гава һәр тьшт, дӧа у ньфьр'ед кӧ мьн данибунә ль бәр тә, бенә сәре тә, һьнге ль сәр wан, нава һ'әму мьләтада, к'ижан кӧ Хӧдан[†] Хwәдейе тә тӧ нава wан да бәлакьри, диса бьфькьрә,[+] 2һәгәр тӧ бәр бь Хӧдан Хwәдейе хwә вәгәр'и, тӧ у зар'ед хwәва бь т'әмамийа дьле хwә у бь т'әмамийа нәфса хwә, гӧһ бьди дәнге wи, һәр тьшт чаwа кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм, 3һьнге Хӧдан Хwәдейе тә wе чәрха тә р'аст кә у р'ә'ме ль тә бькә, wе диса тә жь нава һ'әму мьләта, нава к'ижана Хӧдан Хwәдейе тә тӧ бәла кьри, wе тә т'опи сәр һәв кә. 4Wәки тӧ һ'әта бәр п'әр'е ә'зман жи ажоти би, жь wьр жи Хӧдан Хwәдейе тә wе тә т'опи сәр һәв кә, тә һьлдә 5у Хӧдан Хwәдейе тә wе тә бьбә ә'рде кӧ кал-бавед тә wар бьбун у wе хwәр'а бьки мьлк'. Wе чәрха тә р'аст кә у тә жь кал-бавед тә зә'фтьр ль һәв зедә кә. 6Хӧдан Хwәдейе тә wе дьле тә у дьле зӧр'әта тә бьгӧһезә[*], wәки бь т'әмамийа дьле хwә у бь т'әмамийа нәфса хwә Хӧдан Хwәдейе хwә һ'ьз бьки бона хатьре ә'мьре хwә[+]. 7Хӧдан Хwәдейе тә wе һ'әму ван ньфьр'а вәгәр'инә ль сәр дьжмьн у нәйаред тә, йед кӧ пәй тә к'әтьбун[+]. 8Те жи диса гӧһ бьди дәнге Хӧдан у һ'әму ә'мьред кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм бьqәдини. 9Хӧдан Хwәдейе тә wе тә һәр тьштида хьне кә: Бь һәр шьхӧле дәстед тә, бәре зьке тә, бәре һ'әйwане тә у бәре ә'рде тә. Чьмки Хӧдан диса wе ша бә кӧ qәнщийе тәр'а бькә, чаwа кӧ әw кал-бавед тәр'а ша дьбу, 10гава тӧ гӧһ бьди дәнге Хӧдан Хwәдейе хwә, ә'мьр у qәйдә-qанунед wийә ве к'ьтеба qанунеда ньвиси хwәй ки, бь т'әмамийа дьле хwә у бь т'әмамийа нәфса хwә вәгәр'и бәрбь Хӧдан Хwәдейе хwә.

11Чьмки әв ә'мьре кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм, нә дури тә йә нә жи әw чәтьн ә. 12Әw нә ль ә'змана йә, wәки бе готьне: ‹К'е wе бона мә р'абә ә'змен, wе мәр'а бинә у әм wе бьбьһен, һьнге мәйе әw бьqәданда?›[+] 13Нә жи әw wи алийе бә'ре йә, wәки бе готьне: ‹К'е wе бона мә һәр'ә wи алийе бә'ре, wе мәр'а бинә у әм wе бьбьһен, һьнге мәйе әw бьqәданда?› 14Ле әw хәбәр ль щәм тәйә, ль сәр заре тә у дьле тәда йә, кӧ wе хwәйи ки.

15Бьньһер'ә, әз иро ә'мьр у мьрьне, хер-хwәши у хьрабийе датиньмә ль бәр тә[+]. 16Әз иро ль тә ә'мьр дькьм кӧ Хӧдан Хwәдейе хwә һ'ьз бьки, р'ийед wида һәр'и, ә'мьред wи, qәйдә-qанунед wи у qьраред wи хwәйи ки. Wәки тӧ бьжийи у ль һәв зедә би у Хӧдан Хwәдейе тә wе тә бьмбарәк кә ль сәр ә'рде кӧ тӧ дьчуйи хwәр'а бьки мьлк'. 17Ле һәгәр дьле тә пашда вәгәр'ә у гӧһ нәди, жь р'е бейи шьһ'ьтандьне, ль бәр хwәдейед башqә та би wанр'а qӧльх ки, 18әз иро ә'лами wә дькьм кӧ һуне ә'сәйи ӧнда бьн, һуне дьреж ль сәр wи ә'рди нәжин, бона к'ижани тӧ Урдӧнер'а дәрбаз дьби кӧ бьк'әви wьр у хwәр'а бьки мьлк'. 19Әз иро гази ә'рд у ә'змен дькьм чаwа шә'дед мьqабьли тә, әз ә'мьр у мьрьне датиньмә бәр тә, дӧа у ньфьр'е. Дә ә'мьр бьбьжерә wәки тӧ зӧр'әта хwәва бьжийи, 20Хӧдан Хwәдейе хwә һ'ьз бькә, гӧр'а wи бькә у незики wи бә. Чьмки әw ә'мьре тә йә у дьрежайа р'ожед майина тә йә ль сәр ә'рде кӧ Хӧдан кал-бавед тә: Бьраһимр'а, Исһаqр'а у Аqубр'а сонд хwар бьдә wан»[+].

#### 31


Кьрьнед Мусайә хьлазийе


Йешу щийе Муса дьгьрә

1Муса чу у әв хәбәрана т'әмамийа Исраелева[†] ә'йан кьрьн 2у готә wан: «Әз иди сәдбист сали мә, нькарьм һәр'ьм у бем, Хwәде жи готә мьн: ‹Тӧ ч'әме Урдӧнер'а дәрбаз наби›[+]. 3Хӧдан[†] Хwәдейе тә wе хwәха пешийа тәва һәр'ә, әwе ван мьләта жь бәр тә ӧнда кә у те щийе wан хwәр'а бьки мьлк'. Йешуйе пешийа тәва һәр'ә, чаwа кӧ Хӧдан готьбу[+]. 4Хӧдане ӧса бина сәре wан, чаwа кӧ ани сәре п'адшед әморийа[†], Сихон у Ог, ӧса жи ә'рдед wан, qьр'а к'ижана әwи ани[+]. 5Хӧдане wан бьдә дәстед wә у һун анәгори wан һ'әму ә'мьред кӧ мьн ль wә ә'мьр кьрьн биньнә сәре wан[+]. 6Qәwат у ә'гит бьн, жь wан нәтьрсьн у нәбьздьн, чьмки Хӧдан Хwәдейе тә хwәха т'әви тә те, әw дури тә нак'әвә у тә бәр'надә».

7Муса гази Йешу кьр у ль бәр ч'ә'ве т'әмамийа Исраеле готә wи: «Qәwат у ә'гит бә, чьмки те т'әви ви мьләти бьк'әви ә'рде кӧ Хӧдан кал-бавед wанр'а сонд хwар бьдә wан у те wи ә'рди wанр'а бьки мьлк'. 8Ле Хӧдан хwәха пешийа тәва дьчә у wе т'әви тә бә, әwе дури тә нак'әвә у тә бәр'нәдә, бәр хwә нәк'әвә у нәтьрсә».


Хандьна Qануне

9Муса әв qанун ньвиси у да к'аһинед[†] зар'ед Леwи, йед кӧ Сьндоqа Пәймана[†] Хӧдан дьбьрьн у һ'әму р'успийед Исраел. 10Муса ль wан ә'мьр кьр у гот: «Һәр к'ӧтасийа сала һ'әфта[†] ль сала бахшандьне, ль Щәжьна Һ'олькчекьрьнеда[†],[+] 11к'әнге т'әмамийа Исраел бе у ль бәр Хӧдан Хwәдейе тә бьсәкьнә, ль wи щийе кӧ әw бьбьжерә, т'әмамийа Исраелр'а ве qануне бь дәнге бьльнд бьхунә. 12Щьмә'те, жьна, мера, зар'а у хәрибед нава бажаред хwәда, т'опи сәр һәв кә, кӧ әw бьбьһен у һин бьн жь Хӧдан Хwәдейе wә бьтьрсьн у һ'әму хәбәред ве qануне бькьн кӧ бьqәдиньн. 13Зар'ед wан йед кӧ һе ньзаньн, wе бьбьһен у һин бьн жь Хӧдан Хwәдейе wә бьтьрсьн, ль нава һ'әму р'ожед ә'мьре wә ль сәр ә'рде кӧ һун Урдӧнер'а дәрбаз дьбьн хwәр'а бькьнә мьлк'».


Исраел wе Хwәде бьһелә

14Хӧдан готә Муса: «Аwа р'ожед тәйә мьрьне незик ьн, гази Йешу кә у ль Коне Щьвинеда[†] бьсәкьньн, әзе ә'мьра бьдьмә wи». Муса у Йешу чун у ль Коне Щьвинеда сәкьнин[+]. 15Хӧдан ль стуна ә'wрда конда wанва хӧйа бу у стуна ә'wр ль бәр дәре кон сәкьни[+].

16У Хӧдан готә Муса: «Аwа тӧ дьчи бьгьһижи кал-бавед хwә. Әв мьләте р'абә ль wи щийе кӧ дьчьне беә'сьлийе бькә, аwа готи пәй wан хwәдейед башqәйә wи ә'рди һәр'ә. Әwе мьн бьһелә у пәймана кӧ мьн т'әви wан гьреда бьт'әр'ьбинә[+]. 17Wе р'оже һерса мьне ль сәр wи р'абә, әзе wан бьһельм у р'уйе хwә жь wан вәшерьм. К'ока wане бе у гәләк тәнгаси у зәлули р'асти wан бе. Wан р'ожа әwе бежә: ‹Гәло әв бәла кӧ һатьнә сәре мьн нә бона wе йәке йә кӧ Хӧдане мьн т'әви мьн нинә?›[+] 18Ле әзе wе р'оже р'уйе хwә һе вәшерьм бона һәр хьрабийа кӧ wи кьр, гава бәре хwә да хwәдейед башqә. 19Ньһа хwәр'а ве стьране бьньвисьн у зар'ед Исраел һини wе кә, wе бькә сәр зар-зьмане wан, wәки әва стьрана мьнр'а бьбә шә'де мьqабьли зар'ед Исраел[+]. 20Wәхте әз wи бьбьмә ә'рде кӧ шир у һьнгьв же дьк'ьшә, чаwа кӧ мьн кал-бавед wанр'а сонд хwар, әwе бьхwә, т'ер бә, к'ок бә у wе бәре хwә бьдә хwәдейед башqә, әwе wанр'а qӧльх кә, мьн т'әхсир кә у пәймана мьн бьт'әр'ьбинә[+] 21wе бьбә гава гәләк тәнгаси у зәлули бьбинә, әв стьрана wе бьбә шә'де мьqабьли wи, чьмки әва жь бира зӧр'әта wи wе дәрнәйе. Әз иди иро заньм т'ьвдира wан чийә, һе бәри wе йәке кӧ мьн әw бьрьнә ә'рде кӧ мьн соз да». 22Муса һәма wе р'оже әв стьран ньвиси у зар'ед Исраел һини wе кьрьн. 23Хwәде ль Йешуйе кӧр'е Нун ә'мьр кьр у гот: «Qәwат у ә'гит бә, чьмки тӧйе зар'ед Исраел бьби ә'рде кӧ мьн wанр'а сонд хwар у әзе т'әви тә бьм».

24Гава Муса һ'әму хәбәред ве qануне к'ьтебеда ньвиси у хьлаз кьрьн, 25Муса ль леwийед кӧ Сьндоqа Пәймана Хӧдан дьбьрьн ә'мьр кьр у гот: 26«Ве к'ьтеба qануне һьлдьн у дайньнә к'еләкәкә Сьндоqа Пәймана Хӧдан Хwәдейе хwә у бьра әw ль wьр бьбә шә'де мьqабьли тә. 27Чьмки әз сәрһьлдан у сәрһ'ьшкийа тә заньм, һ'әта р'ожа иро кӧ әз нава wәда дьжим һун ль бәр Хӧдан сәрһ'ьшк бунә, һе чьqас зедә пәй мьрьна мьнр'а. 28Һ'әму р'успийед qәбилед хwә у сәрwеред хwә бьщьвиньнә ль щәм мьн, әзе wанр'а ван хәбәра бежьм у гази ә'рд у ә'змен бькьм чаwа шә'де мьqабьли wан. 29Чьмки әз заньм кӧ пәй мьрьна мьнр'а һуне ә'сә бьһ'әр'ьмьн у бьшьһ'ьтьн жь wе р'ийа кӧ мьн ль wә ә'мьр кьр у пәйр'а wе бәла бенә пешийа wә, бона хьрабийа кӧ һуне ль бәр ч'ә'ве Хӧдан бькьн, бь кьред дәстед хwә һерса wи р'акьн».

30Муса хәбәред ве стьране ль бәр т'әмамийа щьвина Исраел һ'әта хьлазийе гот:

#### 32


Стьрана Муса

1«Гӧһ бьдьнә мьн ә'зманно әзе хәбәр дьм,
бьра ә'рд готьна заре мьн бьбьһе.
2Бьра ширәта мьн мина баране бьбарә,
мина qьр'авийе готьна мьн wе дайнә,
чаwа барана һур ль сәр шинайийе
у чаwа барана гӧр' ль сәр гиһе[+].
3Чьмки әзе наве Хӧдан[†] бькьм дәнги.
Пәсьна бьдьнә Хӧдане мә!
4Әw Qәйа йә, кьрьна wи к'амьл ә,
чьмки һ'әму р'ийед wи һәqи нә.
Хӧдан амьн ә, нәһәqи щәм wи т'ӧнәйә,
әw һәq ә у ль сәр һәqийе йә[+].
5Ле wә мьqабьли wи гӧнә кьр,
һун жь дәст qӧсуред хwә иди нә зар'е wи нә,
ньсьле нәһәq у хальфи.
6Әв ә кӧ һун ль Хӧдан вәдьгәр'иньнә,
мьләте бе фә'ми бе һ'ьш?
Әw нинә баве тә кӧ тӧ qазьнщ кьри?
Әwи жи тӧ чекьри у т'әстиq кьри![+]
7Бир бинә р'ожед бәре,
бьфькьрә ль сәр салед һ'әму р'ьк'ьнйата.
Бьпьрсә жь баве хwә у әwе тәр'а гьли кә,
жь калед хwә у әwе тәр'а бежьн[+].
8Гава Йе Һәри Жорьн мьлк' да мьләта
у зар'ед инсен щӧдә кьр,
әwи синоред мьләта данин,
анәгори р'әqәмед зар'ед Хwәде[*][+].
9Ле п'ара Хӧдан щьмә'та wи йә,
Аqуб мьлк'е wаре wи йә[+].
10Әwи әw ль бәр'ийеда дит,
ль чол у бәста гӧжә-гӧж,
әwи дәсте хwә дабу ль бәр wи у әw хwәйи дькьр,
мина р'онайийа ч'ә'вед хwә мьqати wи бу[+].
11Чаwа тәйре симьр' хwәйитийе һелуна хwә дькә,
ль сәр щущукед хwәр'а дьфьр'ә,
п'әр'е хwә вәдькә wан һьлдьдә
ль сәр баскед хwә дьбә[+].
12Хӧдан т'әне р'ебәрийа wи дькьр,
хwәдеки башqә т'әви Хӧдан т'ӧнәбу.
13Хӧдан әw дани ль сәр бьльндщийед ә'рде,
әwи бәре зәвийа дьхwарьн.
Хӧдан әw бь һьнгьв жь qәйайе
бь бьзьр жь qәйа һ'ьшк,
14бь р'уне деwер у шире пез да межандьн.
Доне бәрха, бәрана,
гайед Башане, бьзьна,
гәньме лапи р'ьнд да wи.
Тә хуна тьрийа, шәрав вәхwар.
15Йешурун[*] бәз гьрт у да чьфта.
Тә бәз гьрт, к'ок буйи у жь һәв дәрк'әти.
Хwәдейе тӧ чекьри һьшт
у Qәйайе хьлазбуна хwә т'әхсир кьр[+].
16Бь хwәдейед башqә һелан данә к'ӧмр'әшийа Хӧдан
у бь к'ьретийа һерса wи р'акьрьн[+].
17Qӧрбан дькьрьн щьнар'а нә кӧ Хwәдер'а,
хwәдейед кӧ нас нәдькьрьн,
йед ну пешда һати,
жь к'ижана кӧ кал-бавед тә хоф нәдькьрьн[+].
18Тә Qәйайе тӧ wәльданди һьшт,
тә Хwәдейе тӧ пешда анийи бир кьр.
19Хӧдан дит у т'әхсир кьр
бона кӧ qиз у кӧр'ед Хӧдан әw һерс хьстьн.
20У гот: ‹Әзе р'уйе хwә жь wан вәшерьм,
хьлазийа wан бьньһер'ьм,
чьмки әw ньсьләки хальфи йә,
зар'ед бе амьн ьн.
21Wана бь нә хwәдейа һелан данә к'ӧмр'әшийа мьн,
бь тьштед хwәйә п'уч' һерса мьн р'акьрьн.
Әзе жи бь нә мьләта һелана бьдьмә wан,
бь мьләтәки бе фә'м әзе һерса к'ӧмр'әшийа wан р'акьм[+].
22Чьмки алава һерса мьн пе к'әт,
әwе һ'әта к'урайийа Дийаре Мьрийа бьшәwьтинә,
дьнйайе у бәред wе wе һ'уфи хwә кә
у алав-агьр wе һ'име ч'ийа к'әвә
23Әзе бәла ль сәр wан qуч' кьм,
тиред хwә ль сәр wан р'әт кьм[+].
24Бьр'чибуне wан бьмашинә, т'айе wан бьхwә
у ӧса жи нәхwәшийа һ'алә хьраб.
Qиле р'ә'wьра әзе бьшиньмә ль сәр wан
у ӧса жи жә'ра шулькийед ахеда[+].
25Дәрва шуре wан бьбьр'ә
һьндӧр'да жи хоф, qиз у кӧр'а
ширхӧр у кале әхтйар.
26Мьн гот: «Әзе qьр'а wан биньм,
жь нава мәрьвада биранина wан р'әсит кьм»,
27ле әз жь qәрфе дьжмьн тьрсийам,
кӧ дьжмьн нәфькьрьн
у нәбежьн: «Дәстед мә әw алт' кьрьн,
нә кӧ Хӧдан әв һ'әму тьшт кьр»›[+].
28Чьмки Исраел[†] мьләтәки чәлqйайи йә,
фә'ме wи т'ӧнәйә.
29Һәгәр әw сәрwахт буна әв йәк wе те дәрхьстана,
wане фә'м бькьра чь wе бе сәре wана.
30Дьжмьнәк wе чаwа бьда пәй һ'әзара
у дӧдӧйе бәри дәһә һ'әзари дьн,
һәгәр Qәйайе Исраел әw нәфьрота,
һәгәр Хӧдан әw нәда дәстед дьжмьнед wан[+].
31Чьмки qәйайе wан нә мина Qәйайе мә йә,
дьжмьнед мә хwәха wе йәке фә'м дькьн.
32Чьмки дара wанә тьрийе жь йа Содоме йә,
жь бахче Гоморайе йә.
Тьрийед wан тьрийе жә'рдадайи нә
гушийед wан тә'л ьн[+].
33Шәрава wан жә'ра мә'ра йә,
жә'ра зӧлмә тирәмә'ра йә[+].
34Т'ьвдира мьн ль щәм мьн вәшарти,
хьзна мьнда моркьри нинә?
35Һ'әйфһьлдан йа мьн ә, әзе һьлиньм,
гава ньге wан бьльк'ӧмә,
чьмки р'ожа wан ә qәда незик ә
у зутьрәке wе ль сәр wанда бьгьрә[+].
36Хӧдан wе һәqийе ль щьмә'та хwә бькә,
у р'ә'ме ль хӧламед хwә бькә,
гава әw бьбинә кӧ дәсте wан сьст буйә,
нә гьрти манә нә жи аза манә[+].
37Хӧдане бежә: «К'аненә хwәдейед wан,
qәйайе кӧ wан гӧмана хwә дабу сәр?
38Йед кӧ бәзе qӧрбанед wан дьхwарьн,
шәрава дийарийед wан вәдьхwарьн?
Бьра әw р'абьн у али wан бькьн,
бьра бона wә бьбьнә мәрт'ал».
39Дә ньһа бьньһер'ьн wәки ӘЗ, ӘЗ ЬМ[*],
т'ӧнә хwәде пештьри Мьн.
Әз дькӧжьм, әз жи сах дькьм,
мьн леда әзе жи qәнщ кьм,
т'ӧ кәс жь дәсте мьн хьлаз накә[+].
40Аwа әз дәсте хwә бәр бь ә'змен бьльнд дькьм
у дьбежьм: «Чаwа кӧ әз һ'әта-һ'әтайе һәмә
41ӧса жи гава әз шуре хwәйи бьрьqи туж кьм
дәсте мьне дәст бь диwане бькә,
һьнге әзе һ'әйфе жь дьжмьнед хwә һьлдьм,
у йед дьжәньнә мьн wәкә ә'мәлед wан бьдьмә wан[+].
42Әзе тиред хwә бь хуне сәрхwәш кьм
у шуре мьн wе гошт бьхwә,
бь хуна кӧштийа у гьртийа,
бь сәред сәрwеред дьжмьн»›.[*]
43Ә'зманно ша бьн т'әви wи!
Һ'әму мьлйак'әт[†] бәр Хӧдан та бьн.[*]
Чьмки әwе һ'әйфа хуна хӧламед хwә һьлдә,
әwе һ'әйфе жь дьжмьнед хwә һьлдә,
әwе бона ә'рде хwә у мьләте хwә гӧнәк'әwандьне бькә»[+].

44Муса т'әви Йешуйе кӧр'е Нун һат у һ'әму хәбәред ве стьране бь дәнге бьльнд готә щьмә'те. 45Гава Муса һ'әму әв хәбәред кӧ готә т'әмамийа Исраел сәр һәвда анин, 46әwи готә wан: «Әз иро һ'әму ван хәбәра ә'лами wә дькьм, wан бькьнә дьле хwә. Ль зар'ед хwә ә'мьр бькьн wәки һ'әму хәбәред ве qануне р'ьнд хwәй кьн бьqәдиньн[+]. 47Чьмки әв нә хәбәра бадиһәwа йә бона wә, ле әw ә'мьре wә йә. Бь wе хәбәре ә'мьре wәйе дьреж бә ль сәр wи ә'рди кӧ һун Урдӧнер'а дәрбаз дьбьне хwәр'а бькьнә мьлк'»[+].

48Хут wе р'оже Хӧдан Мусар'а хәбәр да у гот: 49«Һьлк'ьшә ль сәр бьльндщийед Абариме ль сәр ч'ийайе Нәбо к'ижан кӧ wәлате Моwабда[†] йә, пешбәри Әриһайе. У дина хwә бьдә wәлате Кәнане[†], к'ижани кӧ әз дьдьмә зар'ед Исраел ле wар бьн[+]. 50У ль сәр wи ч'ийайе кӧ те һьлк'ьши бьмьрә, һәр'ә т'әви кал-бавед хwә бә, чаwа Һаруне бьре тә ль сәр ч'ийайе Һор мьр у чу т'әви кал-бавед хwә бу[+]. 51Чьмки wә һәр дӧйа ль нава зар'ед Исраел ль бәр авед Мерибаһ-Qадеше[*], бәр'ийа Синда гӧһдарийа мьн нәкьр у нава зар'ед Исраелда пирозийа мьн нәда к'ьфше[+]. 52Те әwи ә'рди бәр хwә бьбини ле нак'әви wьр, әw ә'рде кӧ әз дьдьмә зар'ед Исраел»[+].

#### 33


Муса дӧа Исраел дькә

1[•]Әв ә әw дӧа бь к'ижани Мусайе мәрьве Хwәде бәри мьрьна хwә дӧа ль зар'ед Исраел[†] кьр[+]. 2У гот:

«Хӧдан[†] жь Синайе һат,
жь Сеһире wанва шәwq да,
жь ч'ийайе Паран wанва хӧйа бу
әw т'әви беһ'әсаб пироза һат,
жь дәсте wийи р'асте агьре qануне бона wан алав да.[*][+]
3Р'асти Хwәде мьләта һ'ьз дькә,
һ'әму пирозед wи дәстед тәда нә,
wан хwә авитьнә ль п'ийед тә
у wе гӧһ бьдьнә готьнед тә.
4Муса qанун ль мә ә'мьр кьр,
wар бона щьмә'та Аqуб[+].
5Хӧдан бу п'адше Йешуруне[*]
гава сәрwеред щьмә'те
т'әви qәбилед Исраел щьвийа бун[+].

6Бьра бьжи Р'убен у нәмьрә,
ле бьра һ'әсабе wи кем бә».

7Әв жи бона Щьһуда гот:

«Бьбьһе Хӧдан дәнге Щьһуда
у wи бинә ль щәм щьмә'та wи,
бьра бь дәстед хwә шәр'е хwә бькә
тӧ жи бьби алик'аре wи жь дьжмьнед wи».

8Бона Леwи гот:

«Урим у Тумиме[*] тә
ль щәм мәрьве тәйи хwәдехоф бә,
йе кӧ тә ль Массаһе щер'ьбанд,
т'әви к'ижани бәр авед Мерибаһе к'әти һ'ӧщәте[+].
9Йе кӧ бона де у баве хwә дьбежә:
‹Мьн хәмк'ешийа wан нәкьр›,
бьрайед хwә qәбул нәкьр
у зар'ед хwә нас нә кьр[*],
чьмки әw готьна тә дьqәдиньн
у пәймана[†] тә хwәй дькьн[+].
10Әw Аqуб һини qьраред тә дькьн,
Исраел жи һинкьрьна тә,
бьхуре[†] датиньн ль бәр тә,
qӧрбане т'әвайишәwате жи ль сәр горигәһа[†] тә.
11Дӧа ль qәwата wи бькә Хӧдан,
кьред дәсте wи qәбул кә.
Пьшта дьжмьнед wи qат кә
ӧса кӧ йед дьжәньнә wи р'анәбьн».

12Бона Бьнйамин гот:

«Һ'ьзкьрийе Хwәде wе бе qәзи бьжи,
Йе Һәри-Зор т'әмамийа р'оже хwәйитийа wи дькә.
Әw ль нава гьред wи дьжи».

13Бона Усьв гот:

«Дӧайе Хӧдан ль ә'рде wи бә,
бь qьр'авийа qәнщә жь ә'змен,
бь ава бебьнийайейә жер һәр'ьки,[+]
14бь дайина бәред qәнщә жь тә'ве,
бь дайина дәрәмәтед qәнщә жь мәһа.
15Жь тьштед бьжартийә ч'ийайед кәвьн
у тьштед qәнщә гьред һ'әта-һ'әтайе[+].
16Бь дайина qәнщә ә'рде т'ьжи,
бь к'әрәма йе кӧ нава к'ола стьруйе бу[*].
Бьра әw бенә сәре Усьв,
ль сәр ә'нийа бьжартийе ль нава бьрада[+].
17Мәзьнайийа wи мина ньхӧрийе бох,
стьруйед wи мина стьруйед гайе бәйани,
йәк дәһә һ'әзаред Әфрайим ә,
йәк жи һ'әзаред Мьнашә йә,
бь wан әwе мьләта һәвр'а һ'әта сәре дьне бьдә'финә»[+].

18Бона Зәбулон гот:

«Ша бә Зәбулон, дәрк'әтьна хwәр'а,
Исахар жи ль нава чадьред хwә да.
19Әwе мьләта гази ль сәр ч'ийе бькьн,
ль wьр әwе горийед р'аст бьдьн.
Чьмки жь дәwләмәндтийа бә'ра әwе бьхwьн
у хьзнед ль нава qумеда вәшарти»[+].

20Бона Гад гот:

«Бьмбарәк ә йе кӧ синоре Гад фьрә дькә,
Гаде чаwа шер р'ьһ'әт бә,
мьл у т'әпа сери дьдьр'инә.
21Әwи тьште һәри qәнщ хwәр'а бьжарт,
чьмки wир'а п'ара сәрwер һатә к'ьфшкьрьне,
әw т'әви сәрwеред мьләт һат
р'астийа Хӧдан у диwанед wи
т'әви Исраел бьк'ар ани»[+].

22Бона Дан гот:

«Дан щәwрьке шера йә
кӧ жь Башане банздьдә».

23Бона Нәфтәли гот:

«Нәфтәли херхwәзийева дагьрти йә,
бьмбарәкийа Хӧданва т'ьжи йә,
р'оһьлат[*] у башуре wар бә».

24Бона Ашер гот:

«Жь нава кӧр'ада Ашер һәри бьмбарәк ә,
бьра һ'ьзкьрийе бьрайед хwә бә
у ньге хwә р'унда кә.
25Зәр'зед дәрийед тә һ'әсьн у сьфьр ьн,
у qәwата тә wәкә р'ожед тә бә».

26«Мина Хwәде Йешурун т'ӧнәйә,
бона алик'арийа тә ль ә'змен сийар дьбә
нава нур-р'умәта хwә ль сәр ә'wр[+].
27Хwәдейе һ'әта-һ'әтайе кәла йә,
мьлед wийә һ'әта-һ'әтайе алик'ар ьн,
әwи дьжмьнед тә жь бәр тә р'аqәтандьн,
гот: ‹Qьр' кә!›[+]
28Исраел беqәзи, башqә дьжи,
канийа Аqуб wе ә'рде гәньм у шәраведа бә,
жь ә'зманед wи qьр'ави те харе[+].
29Хwәзи ль тә Исраел!
К'е йә мина тә?
Мьләте бь дәсте Хӧдан хьлазбуйи,
мәрт'ал, алик'ар
у шуре нур-р'умәта тә әw ә,
дьжмьнед тә wе ль бәр тә та бьн,
тӧйе п'ейи ль сәргьрке мьлед wан бьки»[+].

#### 34


Мьрьна Муса у сәрwерийа Йешу

1Муса жь дәштед Моwабе[†] һәвраз чу ч'ийайе Нәбо, ль сәр сәре Писгайе кӧ пешбәри Әриһайе йә. Хӧдан[†] һ'әму ә'рде Гилә'де һ'әта Дан, 2т'әмамийа Нәфтәлийе, ә'рде Әфрайим у Мьнашә, т'әмамийа ә'рде Щьһуда һ'әта Бә'ра Навбәре[*], 3Нәщәф[†], дәшта нәwала Әриһайе, бажаре даред хӧрма һ'әта Соһаре нишани wи да[+]. 4Хӧдан готә Муса: «Әв ә ә'рде бона к'ижани мьн Бьраһимр'а, Исһаqр'а у Аqубр'а сонд хwар гот: ‹Әзе wи бьдьмә зӧр'әта тә›. Мьн һьшт wәки тӧ бь ч'ә'вед хwә бьбини, ле тӧ дәрбази wьр наби»[+]. 5Ль wьр ә'рде Моwабда, Мусайе хӧламе Хwәде мьр, анәгори хәбәра Хӧдан. 6Хӧдан ль нәwала ә'рде Моwабда пешбәри Бет'-П'ьһоре әw дәфьн кьр у т'ӧ кәс һ'әта р'ожа иро щийе дәфьнкьрьна wи ньзанә[+]. 7Ә'мьре Муса сәдбист сали бу гава әw мьр, нә ишьqа ч'ә'ве wи сьст бу, нә жи сьһ'әт-qәwата wи[+]. 8Зар'ед Исраел[†] си р'ожи ль дәшта Моwабда шина Муса кьрьн. Р'ожед гьри у шина Муса хьлаз бун[+]. 9Йешуйе кӧр'е Нун бь р'ӧһ'е сәрwахтийева һатә дагьртьне, чьмки Муса дәстед хwә данибу ль сәр wи, зар'ед Исраел гӧр'а wи дькьрьн у ӧса дькьрьн чаwа кӧ Хӧдан ль Муса ә'мьр кьрьбу[+].

10Иди п'ехәмбәрәки[†] мина Муса ль нава Исраелда т'ӧнәбу, йе кӧ Хӧдан р'у бь р'у нас дькьр,[+] 11бь һ'әму нишан у к'әрәмәта, йед кӧ Хӧдан әw шанд кӧ ль ә'рде Мьсьреда ль сәр Фьрәwьн, ӧса жи ль сәр һ'әму хӧламед wи у т'әмамийа wәлате wи бькә 12у Муса бь т'әмамийа qәwата дәсте хwә һәр кьрьнед саw ль бәр ч'ә'вед т'әмамийа Исраел кьр.

### Рʼутʼ, Әстәр, Уньс


Се кʼьтебед жь Пәймана Кәвьн


Рʼутʼ, Әстәр, Уньс


Института Wәлгәрʼандьна Кʼьтеба Пироз Москва 2009


бь зараве кʼӧрʼдийа-кӧрманщи

Бона пʼьрсед хwә бь ве навнише бьньвисьн: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-135-4

© Института Wәлгәрʼандьна Кʼьтеба Пироз, Москва, 2009


Сәрньвисар

Мәсиһийеда Ньвисара Пирозә мьләте щьһуйарʼа те готьне Пәймана Кәвьн. Пәймана Кәвьн тʼәмамийа хwәва 39 кʼьтеб ьн, кʼижан кӧ бь дәсте гәләк ньвискʼара һатьнә ньвисаре. Гәләк жь ван кʼьтеба бь зьмане щьһутийа бәре һатьнә ньвисаре. Һьнәк пʼаред кʼьтеба Пәймана Кәвьн се һʼәзар сала зедәтьр ьн кӧ һатьнә ньвисаре. Пәймана Кәвьнда һәнә кʼьтебед дирок у qануне, һьлбәста, ширәтед мәрьвед сәрwахт у пʼехәмбәртийед кӧ тенә сери. Әвана һаqаси щурʼә-щурʼә бун, ле фькьред wан һʼәмуйа жи сәр нетәке бу, аwа готи бона һәләqәтийа Хwәдейә тʼәви мьләте щьһу. Мәрәме Wи әw бу, кӧ әw дӧайе хwә сәр һʼәму мьләтада бьбаринә кʼижан кӧ wи баwар бькьн у гӧһдарийа wи бькьн.

Жь ван кьтеба, се кʼьтебед Пәймана Кәвьн, щара пешьн бь зьмане кʼӧрдийа кӧрманщи, алийе Института wәлгәрʼандьна Библийайеда һатьнә wәлгәрʼандьне. Әвана щурʼе qәwьмандьна ньвисара щьһуйайә пирозә кәвьн бәрбьчʼәʼв дькьн. Әв һәр се кʼьтеб нава хwәда се дәмед башqәйә дирока щьһуйа дьдьнә кʼьфше, жь qӧрʼна 11-да һʼәта qӧрʼна 15-а бәри буйина Иса. Әв wәлгәрʼандьн жь канийа әʼсаси һатийә һьлдане, аwа готи тʼәви текʼста Ибрани һатийә рʼубариһәвкьрьне.

Әм ве йәкеда гӧман ьн, кӧ хwәндәванед кʼӧрд, ве кʼьтебеда нә кӧ wе тʼәне дирока сәрһатийед һʼәйрә-һʼӧжмәкʼар бьбиньн, ле бәле ӧса жи wе рʼастийа Хwәдейә һьндава мерьвда бьһʼәсьн.

Институт рʼазибуна хwә дьдә wәлгәрʼ у сәррʼасткьред ван кʼьтеба.

Хәбаткʼаред Института Wәлгәрʼандьна Кʼьтеба Пироз

### Рʼутʼ

#### Рʼутʼ

Рʼутʼ


[1]

[2]

[3]

[4]


Кʼьтеба Рʼутʼ


Пешготьн

Сәрһатийа Рʼутʼ 1100 сал бәри буйина Иса qәwьмийә, wи чахи һе пʼадша сәрwерти Исраеле нә дькьрьн. Әв сәрһатийа әʼдьлә бәрдьл, бона хwәйиәʼсьла чаwа чʼәʼвканийа авейә кӧ бәрʼийа беwада әʼмьр дьда мәрьвед гӧнәкʼар. 2 Әв сәрһати ль сәр qизәкә Моwабийә щаһьл һатийә ньвисаре. Моwаб дәwләтәкә рʼәх Исраеле бу. Пәй мьрьна мере хwәйи щьһурʼа, Рʼутʼ дьдә кʼьфше кӧ чьqаси дьле wе хасийа wе Наһомийева гьредайи бу. Рʼутʼ мьләте щьһуйа qәбул дькә чаwа мьләте хwә у Хӧдане wан qәбул дькә чаwа Хӧдане хwә. Qәнщи у бәрбьһерийа Рʼутʼе жь алийе Хӧданда найе биркьрьне. Сәрхwәбун у хирәта wе Боwазе пьсмаме wева жи әʼйан дьбә. Ль гора qануна Исраел Боwаз Рʼутʼе дьстинә у диса чәрха Наһомийе рʼаст дьбә. 3 Хьлазийа кʼьтебе бона рʼькʼьнйате те ньвисаре. Әw дьдә кʼьфше кӧ кӧрʼе Боwаз у Рʼутʼе буйә калке пʼадшайе Исраелейи мәзьн, аwа готи Даwьд. Анәгори qануна пироз ль Qануна Дӧщари 23:3-да изьна моwабийа тʼӧнәбу кӧ тʼәви мьләте Исраел буна, ле Рʼутʼ бу пешәкә Иса Мәсиһ (Мәтта 1:5). Әва кʼьтеба һин дькә, wәки мәрьв рʼаст баwарийа хwә Хӧдан бинә у анәгори әʼмьре wи бьжи, Хӧдан ль пьрсед навмьләтийе наньһерʼә. 4 Анәгори әʼрф-әʼдәте щьһуйа әва кʼьтеба ль кʼьништада рʼожа Пенщийә һʼәсабда те хwәндьне.

#### 1


Әлимәләх нәфәред хwәва дьчә Моwабе

1Һена сәрwертийа һʼакьмада wәлетда бу хәлайи. Жь Бәйтләһʼма Щьһуда мәрьвәк тʼәви кʼӧлфәта хwә у һәр дӧ кӧрʼед хwә чу әʼрде Моwабе хәрибийеда ма. 2Наве wи мәрьви Әлимәләх[*] бу, наве кʼӧлфәта wи Наһоми бу, наве һәр дӧ кӧрʼа, йәк Маһʼлон бу, йәк жи Кʼилйон. Әвана Әфратʼи бун, жь Бәйтләһʼма Щьһуда чунә әʼрде Моwабе у ль wьр ман. 3Мере Наһомийе Әлимәләх мьр, Наһоми һәр дӧ кӧрʼава ман. 4Ван һәр дӧ кӧрʼа qизед Моwабийа стандьн, наве йәке Орпа бу, наве йәке жи Рʼутʼ. Әвана ль wьр wәкә дәһә сала ман. 5Паше һәр дӧ кӧрʼе wе Маһʼлон, Кʼилйон жи мьрьн у әве кʼӧлфәте һәр дӧ кӧрʼ мерва ӧнда кьрьн.

6Пәй ве йәкерʼа әва рʼабу кӧ тʼәви һәр дӧ букед хwә жь әʼрде Моwабе вәгәрʼә wәлате хwә, чьмки әве әʼрде Моwабеда бьһистьбу, кӧ Хӧдан сәри ль щьмәʼта хwә хьстийә, рʼьсqе wан гиһанди йә. 7Әва жь wи щийе хwә, тʼәви һәр дӧ букед хwә рʼабу кӧ рʼекʼәвә вәгәрʼә wәлате Щьһуда. 8Һьнге Наһомийе готә һәр дӧ букед хwә: «Һәрʼьн лаwо, һәр кәс вәгәрʼә мала баве[*] хwә. Бьра Хӧдан рʼәʼма хwә ль wә бькә, һун һьндава мьн у меред хwәйә мьрида чаwа бунә, әw wәкә wе йәке жи бинә пешийа wә. 9Бьра Хӧдан бәхте wә вәкә, һәр кәс жь wә мала мере хwәда сьтʼар бә». Пәй ве готьнерʼа Наһоми чу рʼуйе wан, һьнге зукин кʼәтә wан әw гьрийан 10у готьн: «На, әме жи тʼәви тә ль сәр мьләте тәда вәгәрʼьн». 11Ле Наһомийе готә wан: «На qизед мьн, пашда вәгәрʼьн, һуне тʼәви мьн бенә чь? Тʼӧ бәтʼьне мьнда кӧрʼ һәнә, кӧ әw бьбьнә меред wә? 12Пашда вәгәрʼьн һәрʼьн qизед мьн, чьмки мьн иди салед хwә дәрбаз кьрьнә, әз ха иди мер накьм. Йан һәгәр мьн бьгота гӧман һәйә, кӧ әзе ишәв мер кьм кӧрʼа биньм, 13гәло һуне һаqас wәхт бьмана, һʼәта әw мәзьн буна? Йан бона ве йәке һуне бьмана wәйе мер нәкьрана? На qизед мьн, дьле мьн жь wә зәʼфтьр ль сәр wә дешә, чьмки дәсте Хӧдан ль сәр мьн гьран буйә». 14У wан диса кьрә зарин у гьрийан. Орпа чу рʼуйе хwәсийа хwә вәгәрʼийа, ле Рʼутʼ жь wе нәqәтийа.

15Һьнге Наһомийе готә Рʼутʼе: «Ва йә жьнтʼийа тә ль сәр щьмәʼта хwә у хwәдейед хwәда вәгәрʼийа, тӧ жи ль пәй жьнтʼийа хwә һәрʼә»[+]. 16Ле Рʼутʼе готе: «Пʼейи ль сәр мьн нәкә, кӧ әз жь тә бьqәтьм дур кʼәвьм, чьмки тӧ кʼӧда һәрʼи әзе бем, тӧ ль кʼӧ бьмини әзе жи ль wьр бьминьм. Щьмәʼта тәйе щьмәʼта мьн бә, Хwәде тәйе Хwәдейе мьн бә. 17Тӧ ль кʼидәре бьмьри әзе жи ль wьр бьмьрьм у ль wьр бемә дәфьн кьрьне. Чь һатийә ль сәре мьн, бьра Хӧдан жь ве йәке хьрабтьр бинә ль сәре мьн, һәгәр пештьри мьрьне, тьштәки майин мьн жь тә бьqәтинә». 18Гава Наһомийе дина хwә дайе, wәки әве нета хwәда данийә кӧ әʼсә тʼәви wе һәрʼә, иди зор ле нәкьр.

19Һьнге һәр дӧйа һәврʼа данә ль сәр рʼе һʼәта Бәйтләһʼме чун. У гава кʼәтьнә Бәйтләһʼме, һʼәж кʼәтә тʼәмамийа бажер у кʼӧлфәта дьготьн: «Әва Наһоми йә?» 20Ле әwе дьготә wан: «Мьнрʼа нәбежьн Наһоми[*], ле мьнрʼа бежьн Мара[*], чьмки Йе Һәри Зор дәрд у кӧлава әз данимә. 21Әз тʼер-тʼьжи дәркʼәтьм чум, ле Хӧдан әз дәствала вәгәрʼандьм. Иди чьма бежьнә мьн Наһоми? Һәгәр Хӧдан чәрха мьн чʼәп кьр у Йе Һәри Зор әз кьрьмә ве рʼоже?» 22Бь ви аwайи Наһоми тʼәви бука хwә Рʼутʼа Моwаби, жь әʼрде Моwабийе вәгәрʼийа у wәхте дәстпекьрьна щәһдьруне гьһиштьнә Бәйтләһʼме.

#### 2


Рʼутʼ зәвийа Боwазда сьмбьла тʼоп дькә

1Пьсмамәки малмеране Наһомийе һәбу. Әва жь рʼькʼьнйата Әлимәләх бу, йәки хwәйиһәбук, бь нав у дәнг бу, наве wи Боwаз бу[+]. 2Рʼутʼа Моwаби готә Наһомийе: «Әз һәрʼьмә нава зәвийа, дьле кʼе ль сәр мьн бешә, әз пәй wи һәрʼьм сьмбьла тʼоп кьм». Әwе готә wе: «Һәрʼә qиза мьн». 3У Рʼутʼ чу кʼәтә зәвике, пәй нандьруйа сьмбьл тʼоп кьрьн. У жерʼа ӧса льһәв һатьбу, кӧ әw кʼәтьбу зәвийа Боwазе жь рʼькʼьнйата Әлимәләх. 4Аwа Боwаз жь Бәйтләһʼме һат готә нандьруйа: «Хӧдан qәwата wәрʼа бә!» Wана ле вәгәрʼанд у гот: «Бьра Хӧдан дӧа ль тә бькә!»[+] 5Һьнге Боwаз жь хӧламе кӧ чаwа сәрwер ль сәр нандьруйа кʼьфш кьрьбу пьрси: «Әва qиза кʼе йә?» 6Хӧламе сәрwере нандьруйа ле вәгәрʼанд у гот: «Әва qизька Моwаби йә, йа кӧ тʼәви Наһомийе жь әʼрде Моwабийе вәгәрʼийайә һатийә. 7Әве готә мә: ‹Изьна wә һәбә кӧ әз пәй нандьруйа сьмбьла бьчьньм у жь нава qәwшада жи тʼоп кьм›. Ве сьбе зува әва һатийә у һʼәта ньһа әw ль вьр ә, qәт нәчуйә мале рʼьһʼәт бә жи». 8Һьнге Боwаз готә Рʼутʼе: «Бьбьһе qиза мьн, нәчи әʼрде хәлqеда тʼоп нәки у жь вьр жи дур нәкʼәви, ле ль вьр щәм щарийед мьн бьмини. 9Дина хwә бьдә wе зәвийа кӧ әw дьдьрун у ль пәй wан һәрʼә. Мьн бона тә тʼәми дайә хӧлама, кӧ qәдьре тә накʼәвьн. Гава тʼиби жи, незики дәрдана би у жь ава хӧлама кʼьшанди вәхwи». 10Рʼутʼ дәвәрʼуйа чу әʼрде у ль бәр та бу готе: «Әва жь чийә кӧ дьле тә һаqаси ль сәр мьн дешә у бона мьн жи һаqаси пьрс-пьрсийара дьки? Нә әз йәкә хәриб ьм?» 11Һьнге Боwаз ле вәгәрʼанд у готе: «Пәй мьрьна мере хwәрʼа, тә чь qәнщи хwәсийа хwәрʼа кьрийә, һʼәму кьрьнед тә мьнрʼа гьли кьрьнә. Ӧса жи әʼйан ә кӧ тә чаwа де у баве хwә у wәлате хwә һьштийә у һати гьһишти wе щьмәʼте, кʼижан кӧ тә пешда нас нәдькьр. 12Бьра wәкә кьрьна тә Хӧдан бинә пешийа тә у бьра Хӧдан Хwәдейе Исраел ль сәр тәда бьбаринә, wәки тӧ һати бьн пʼәрʼе wида сьтʼарәке бьбини»[+]. 13Һьнге Рʼутʼе готе: «Хwәйе мьн, әз дьбиньм кӧ дьле тә ль сәр мьн дьшәwьтә, чьмки тӧ бәр дьле мьнда һати у тә тʼәви щарийа хwә ширьн-ширьн хәбәр да, ле рʼаст әз wәкә щарикә тә жи ниньм». 14Боwаз wәхте нанхwарьне готә wе: «Кʼәрәм кә сәр нен у пәʼрийе хwә сьркеда кә». Рʼутʼ тʼәви нандьруйа рʼуньшт. Әwи фьрикед qәланди данә wе, әwе хwар тʼер бу у бәр жи ма. 15Гав әwа рʼабу чу сьмбьла тʼоп кә, Боwаз тʼәми да хӧламед хwә у гот: «Бьра әw жь нав qәwшада жи тʼоп кә у wе нәдьнә шәрме[+]. 16Бона хатьре wе жь qәwша жи бавежьнә әʼрде у бьһельн бьра тʼоп кә, бехатьрийа wе нәкьн».

17Әwе һʼәта бәре еваре wе зәвийеда тʼоп кьр у гава әw кʼӧта, бу тʼорпә щәһ. 18Рʼутʼе тʼорпе хwә һьлда чу бажер у хwәсийа wе әw щәһе wейи тʼопкьри дит, һьнге Рʼутʼе әw бәрмайие жь wи хӧрәке кӧ пе тʼер бьбу жи дәрхьст да wе. 19Һьнге хwәсийе же пьрси у готе: «Иро тә жь кʼӧ тʼоп кьрийә у ль кʼӧ хәбьти йи? Бьра дӧа ль wи бә, йе кӧ тәрʼа кьрийә qәнщи». Һьнге әwе хwәсийа хwәрʼа гьли кьр, кӧ щәм кʼе хәбьтийә у гот: «Наве wи мәрьве кӧ әз иро щәм wи хәбьтимә Боwаз ә». 20Наһомийе готә бука хwә: «Бьра дӧайе Хӧдан ль wи бә, кӧ әwи пьшта хwә нәда мьри у зендийа». Наһомийе готә wе: «Әw мәрьва йәки жь рʼькʼьнйата мә йә, пьсмамәки мәйи незик ә, гәрәке али мә бькә[*]». 21Һьнге Рʼутʼа Моwаби гот: «Әwи ӧса жи готә мьн: ‹Жь хӧламед мьн дур нәкʼәви, һʼәта кӧ әw нандьруна мьн хьлаз нәкьн›». 22Наһомийе бука хwә Рʼутʼрʼа гот: «Qәнщ ә qиза мьн, кӧ тӧ тʼәви щарийед wи һәрʼи-бейи у тә нава әʼрде хәлqеда нәбиньн». 23Рʼутʼ жь щарийед Боwаз дур нәкʼәт, һʼәта хьлазийа щәһдьрун у гәньмдьруне сьмбьл тʼоп дькьрьн у ль щәм хwәсийа хwә жи дьма.

#### 3


Рʼутʼ жь Боwаз дәʼwа пьсмамтийе дькә

1Хwәсийа Рʼутʼе, Наһомийе готә wе: «Qиза мьн, әз дьхwазьм кӧ тә сьтʼар кьм, кӧ ахьрийа тә хер бә. 2Ва йә Боwазе жь рʼькʼьнйата мә, щәм щарийед кʼижани тӧ дьмайи, әwе ишәв бедәреда щеһ бьдә бе. 3Рʼабә ньһа сәре хwә бьшо, рʼуне бинхwәш ль хwә дә, хәмьла хwә ль хwә кә у бәржери бедәре бә, ле тӧ хwә нишани wи нәди, һʼәта әw хwарьн-вәхwарьна хwә хьлаз нәкә. 4У гава әw дькә кӧ рʼазе, тӧ госqӧлахийа щийе рʼазана wи бькә у һәрʼә бьнпʼийева бькʼәвә щийе wи пʼалдә. Һьнге әwе тәрʼа бежә, кӧ тӧ чь гәрәке бьки». 5Рʼутʼе готә wе: «Тә чь тʼәми данә мьн, әзе һʼәму тьшти жи ӧса бькьм».

6Әw бәржери бедәре бу у хwәсийе чаwа тʼәми дабуйе, әwе ӧса жи кьр. 7Боwаз пәй хwарьн-вәхwарьнерʼа, кʼефа wи щи, чу бәр щәһе лод кьри пʼалдә кӧ рʼазе. Һьнге әwа тәлә-тәл чу, бьнпʼийева кʼәтә нава щийе wи пʼалда. 8Ниве шәве әw мәрьв вәщьньqи, вәгәрʼийа дина хwә дайе, ва йә кʼӧлфәтәк бьнпʼийеда пʼалдайи йә. 9Әwи же пьрси: «Тӧ кʼе йи?» Әwе готе: «Әз щарийа тә Рʼутʼ ьм, пʼеша хwә бавежә ль сәр щарийа хwә, чьмки тӧ пьсмаме мьни незик и». 10Әwи готе: «Дӧайе Хӧдан ль тә бә qиза мьн! Рʼастийа тәйә ве ахьрийе жь йа пешьн qәнщтьр ә, чьмки тӧ пәй щаһьлед кʼәсиб йан дәwләти нәчуйи. 11Ньһа qиза мьн нәтьрсә, тә чь мьнрʼа гот әзе бькьм, чьмки тʼәмамийа щьмәʼта бажер занә, кӧ тӧ кʼӧлфәтәкә хwәйиәʼсьл и[+]. 12Рʼаст ә кӧ әз пьсмаме тә мә, ле нава пьсмамтийа мәда йәки һе незик һәйә. 13Ишәв ль вьр шәва хwә дәрбаз кә. Сьбәһе зу һәгәр әw алийе борщдарийа пьсмамтийеда тә qәбул кә, әw тьштәки qәнщ ә, бьра qәбул кә, ле һәгәр әw борщдарийа пьсмамтийе нәхwазә бьqәдинә тә qәбул кә, һьнге әзе бьqәдиньм у тә qәбул кьм. Хwәде һәйә! Пʼалдә ль вьр һʼәта сьбе».

14Әве һʼәта кʼәwе сьбәйе бьнпʼийа wида пʼалда у ӧса зу рʼабу, кӧ һе тʼӧ кәси нькарьбу кәсәк нас кьра. У һьнге әwи готе: «Бьра тʼӧ кәс ньзаньбә, кӧ кʼӧлфәт кʼәтийә бедәре». 15Паше готә wе: «Шала ль сәр хwә бинә вьр бьгьрә». Әwе әw гьрт у Боwаз шәш код щәһ чап кьр, да ль сәр мьла у әw чу бажер. 16Әwа жи чу щәм хwәсийа хwә у wе же пьрси: «Qиза мьн, тӧ чаwа йи?» Әwе хwәсиерʼа гьли кьр, чь кӧ wи мәрьви бона wе кьрьбу. 17Паше жи хwәсийерʼа гот: «Әв шәш код щәһ әwи да мьн, гот: ‹Дәствала ль сәр хwәсийа хwәда вәнәгәрʼә›». 18Һьнге Наһомийе готе: «Qиза мьн ньһа сәбьр кә, һʼәта кӧ бьзаньби әв шьхӧле wе чаwа бе сери, чьмки әw мәрьва һʼәта иро әви шьхӧли сафи нәкә, дьле wи рʼьһʼәт набә».

#### 4


Боwаз Рʼутʼе дьстинә

1Боwаз чу ль бәр дәргәһе[*] бажер рʼуньшт. У аwа әw пьсмаме кӧ Боwаз бәʼса wи кьрьбу дәрбаз дьбу. Боwаз наве wи һьлда гази кьре у готе: «Кʼәрәм кә хеләке ль вьр рʼуни». Әw жи вәгәрʼийа рʼуньшт. 2Паше Боwаз гази дәһә рʼусьпийед бажер кьр у готә wан: «Кʼәрәм кьн ль вьр рʼунен». Әw жи рʼуньштьн. 3Һьнге Боwаз готә wи пьсмами: «Наһомийа кӧ жь әʼрде Моwабе вәгәрʼийайә һатийә, дьхwазә wи әʼрде пʼара бьре мә Әлимәләх бьфьрошә. 4Әз фькьрим кӧ ве йәке бьгьһиньмә гӧһе тә у тәрʼа жи бежьм, wәки тӧ пеш һазьред рʼуньшти у рʼусьпийед щьмәʼта мьнва ве пʼаре бькʼьрʼи. Һәгәр тӧ дьхwази бь изьна пьсмамтийе ве пʼаре бькʼьрʼи, бькʼьрʼә. Ле һәгәр нахwази, мьнрʼа бәжә кӧ әз заньбьм, чьмки пештьри тә иди тʼӧ кәс тʼӧнә кӧ борще пьсмамтийе бьqәдинә. Пәй тәрʼа ль мьн дькʼәвә». Әwи гот: «Бәле әзе борще пьсмамтийе бьqәдиньм»[+] 5Һьнге Боwаз ль сәр ве йәкеда зедәкьр у готә wи пьсмами: «Ве жи заньбә, гава wе рʼожа тӧ жь Наһомийе wи әʼрди бькʼьрʼи, гәрәке жьна йе мьри, Рʼутʼа Моwаби жи бьстини, wәки wаре йе мьри шин ки, кӧ наве wи ӧнда нәбә[*]»[+]. 6Һьнге wи пьсмами гот: «Әз ви борще пьсмамтийе нькарьм бьqәдиньм, нәбә кӧ әз wаре хwә рʼәш кьм. Ви борще пьсмамтийа мьн тӧ бьqәдинә, чьмки жь qәwата мьн дәр ә». 7(Бәре нава Исраелда әв йәк һәбу, кʼьрʼин йан фьротанәкеда кӧ һәр тьшт бь шәʼдәти у избати бьбуйа, һьнге мерьв сола ньге хwә дехьст у дьда һәвале хwә. У әв йәк Исраелда дьбу шәʼдәти.)[+] 8Паше wи пьсмами готә Боwаз: «Тӧ хwәрʼа бькʼьрʼә». У сола ньге хwә ехьст да wи. 9Wи чахи Боwаз готә wан рʼусьпийа у тʼәмамийа щьмәʼте: «Һун иро шәʼдә нә, кӧ мьн һʼәму һәбука Әлимәләх, Кʼилйон у Маһʼлон жь Наһомийе кʼьрʼи. 10У жьна Маһʼлон, Рʼутʼа Моwаби жи мьн хwәрʼа жьн станд, wәки наве йе мьри жь нава бьратийа wи у щи-wаред wи ӧнда набә. Бона рʼожа иройин һун шәʼдә нә»[+]. 11Һьнге һʼәму щьмәʼта бәр дәргәһ, рʼусьпийава тʼәвайи готьн: «Әм шәʼдә нә. Бьра Хӧдан wе кʼӧлфәта кӧ wе бькʼәвә мала тә, бькә мина Рʼаһеле у Леайе, кʼижана кӧ мала Исраел ава кьрьн. Тӧ нава Әфратʼеда qәwат би у Бәйтләһʼмеда жи навәки qазьнщ ки[+]. 12Бьра мала тә бьбә мина мала Перес, чаwа кӧ Тʼамаре жь wе мале зӧрʼәт ль пәй Щьһуда хьст, ӧса жи Хӧдане жь ве кʼӧлфәта щаһьл бьдә тә»[+].

13Боwаз Рʼутʼ станд, әw бунә һʼәлале һәв. Бь рʼәʼма Хwәде әw һʼәмлә дәркʼәт у кӧрʼәк ани[+]. 14Һьнге кʼӧлфәта готә Наһомийе: «Шькьр жь Хӧдан, кӧ әwи иро тӧ бе зӧрʼәт бе пьсмаме незик нәһьшти, wәки наве ве рʼькʼьнйате Исраелда нәйе биркьрьне! 15Бьра әва тʼьфала бьбә бина ль бәр тә у шьва дәсте тә, әʼмьре мәзьнайийеда, чьмки әва жь wе бука кӧ тә һʼьз дькә дьне кʼәтийә, йа кӧ тәрʼа жь һʼәфт кӧрʼа четьр ә». 16Пәй ве готьнерʼа Наһомийе кӧрʼьк һьлда да һʼәмеза хwә у жерʼа бу бәрдәргуш. 17Кʼӧлфәтед щинара нав ле кьрьн у готьн: «Наһомийерʼа кӧрʼәк бу» У наве wи Овед данин. Әва баве Йешайе баве Даwьд бу.

18[•]У зӧрʼәтед Перес әв ьн: Жь Перес Һәсрун бу,[+] 19жь Һәсрун Рʼам бу, жь Рʼам Аминадав бу, 20жь Аминадав Нәһшон бу, жь Нәһшон Салмон бу,[+] 21жь Салмон Боwаз бу, жь Боwаз Овед бу, 22жь Овед Йеша бу, жь Йеша жи Даwьд бу.

### Әстәр

#### Әстәр

Әстәр


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]


Кʼьтеба Әстәр


Пешготьн

Кʼьтеба Әстәре дьдә кʼьфше кӧ чаwа тʼәмамийа мьләте щьһу жь qьрʼкьрьне һатә хьлазкьрьне. Әва сәрһатийа бәри буйина Иса qӧрʼна 5-да qәwьмийә. Wе һьнге императорийа Фарьс у Мәдйанийа сәрwерийа тʼәмамийа Рʼоһьлата Незик дькьр, жь Һьндьстане гьрти һʼәта Африкайе. Гава Фарьса сәрwерийа императорийа Бабилоне сала 539 (бәри буйина Иса) һьлданә дәсте хwә, һьнге wана изьн да wан щьһуйед кӧ алийе Бабилонеда һесир һатьбунә бьрьне, кӧ вәгәрʼьнә wәлате хwә. Ле гәлә щьһуйа әв мәщал жь дәсте хwә кьрьн вәнәгәрʼийан, әw щийед хwәда жь Фьльстине дәр бәлабуйи кʼомәлед щьһутийеда ман. Ле чьмки щьһу алийе һʼәбандьн у әʼдәтед хwәва гәләки жь мьләтед дор-бәред хwә фьрqи дьбун, әв йәк дьбу сәбәб әw ль бәр чʼәʼве мьләта рʼәш дьбун у wанрʼа дьбунә дьжмьн. Әв дьжмьнайи ашкәла нава Һамане wәзире пʼадше Фарьса у Мордокʼай щьһуйе qӧльхкʼарда кʼьфш дьбә. 2 Әстәра qизапа Мордокʼай, кӧ щийе ханьма пʼадше Фарьстане дьгьрә, әв йәка дьдә кʼьфше кӧ Хwәде чаwа, щьмәʼта хwә жь тәнгасийа һʼәта бәр дәре мьрьне жи хьлаз дькә. Тьштәки әʼщебмайи йә, кӧ канийа ве текста ибранида qәт щарәке рʼасти наве Хwәде найен у һәләqәтийа wи ве сәрһатийеда ашкәла надә кʼьфше. Ле йе кӧ ве кʼьтебе кʼур дьхунә те дәрдьхә, кӧ әв сәрһатийа qәwьми һәма ӧса нә бь сәре хwә буйә. Рʼасти Йе Һәри Зор, Хӧдан щьмәʼта хwә бь дәсте мәрьва, аwа готи Әстәре, Мордокʼай у пʼадше Фарьстане хьлаз дькә, кʼижан кӧ кьрьнә ль сәр wан qӧльха, кӧ шеwьра wи биньн сери. 3 Хьлазийе әw гәфа кӧ щьһуйа хwарьн, әw щьһуйарʼа бу сәркʼәтьна сәр дьжмьнед хwә. Әв сәркʼәтьн кʼьфш кьрьн у нав кьрьн, щәжьна «Пурим», кӧ щьһу һʼәта ньһа жи ве щәжьне дькьн. Ве щәжьнеда щьһу ве кʼьтебе дьхуньн у фькьред Һаманнә хьраб у әʼрʼнафийа Әстәре бир тиньн.

#### 1


Дәwләмәндтийа пʼадше у нәгӧһдарийа кʼӧлфәта wи

1Рʼожед Аһʼашwерош пʼадшада, кʼижани кӧ жь Һьндьстане гьрти һʼәта Әтйупийайе ль сәр сәд у бист һʼәфт qәза пʼадшати дькьр[+]. 2Wе һьнге, гава Аһʼашwерош пʼадша ль Суса qәсьрда ль сәр тʼәхте пʼадшатийа хwә рʼуньштьбу, 3әwи сала пʼадшатийа хwәйә сьсийа, мәсрәфәк бона һʼәму wәзир-wәкʼилед хwә дани, сәрәкәскәред Фарьстане у Мәдйа, ӧса жи әʼсьлзадә у сәрwеред qәзайед бьн дәстийа wида тʼәгльфкьри бун. 4Әwи һьнге гәләки дьреж, аwа готи сәдһʼәйште рʼожи дәwләмәндтийа пʼадшатийа хwә у рʼумәта мәзьнайийа хwә да кʼьфше. 5Гава әw рʼож дәрбаз бун, ве щаре жи әwи гази һʼәму мәрьвед Суса qәсьр кьр, жь мәзьна гьрти һʼәта бьчʼука, бона wан һʼәфт рʼожа мәсрәф һʼәwша бахче һәрәма пʼадшеда дани. 6Пʼәрʼдед сьпийә жь пәмбу, qәдәке жь рʼисе ширк, бь бәне соре гәвәз у кʼьтане вәгьрти һәввакьри авити хәлаqед зив у стунед мәрмәрва дардакьри бун. У тʼәхт-бәрпʼалед зерʼ у зив жи данибунә һʼәwша кӧ бь сәлед кәвьрийә кʼәск, мәрмәре сьпи, сәдәфи у мәрмәре рʼәнг-рʼәнгива нәqьшанди бу. 7Дәрданед зерʼда у щурʼә-щурʼә дәрданада тьшт дьданә вәхwарьне. Шәрава пʼадше пьрʼ бу, wәкә мәрʼданийа wи. 8Һәр кәс аза бу вәхwарьнеда у тʼӧ кәс һʼәwще вәхwарьне нәдьма, чьмки пʼадше әʼмьри һʼәму бәрпьрсийаред мала хwә кьрьбу, кӧ әw дьле һәр кәсирʼа һәрʼьн. 9Wаштʼи ханьме жи бона кʼӧлфәта мәсрәф мала Аһʼашwерош пʼадшада дани.

10Рʼожа һʼәфта, гава дьле пʼадше бь шәраве кʼефхwәш бьбу, готә һәр һʼәфт нәмеред бәрдәстийед хwә Мьһуман, Бизтʼа, Һʼарбона, Бигтʼа, Авагтʼа, Зетʼар у Кʼаркʼас,[+] 11кӧ әwана Wаштʼи ханьме тʼаще пʼадшатийева биньнә ль бәр пʼадше, wәки бәдәwәтийа wе нишани мьләта, мир у бәга кә, чьмки әw гәләки бәдәw бу. 12Ле Wаштʼи ханьме нәхwәст кӧ тʼәви нәмера бьчуйа у әʼмьре пʼадше бьqәданда, пʼадша qьлqьли у жь һерса алаве да сәре wи.

13Һьнге пʼадше готә биланед зәмана[*] (чьмки пʼадше шеwьра хwә wан һʼәмуйа дькьр, йед кӧ qанун у рʼасти заньбун, 14ӧса жи һʼәфт миред Фарьстан у Мәдийа ль щәм wи бун, Кʼаршьна, Шетʼар, Адаматʼа, Тʼаршиш, Мәрәс, Марсьна у Мьмукʼан, әвана рʼуйе пʼадше дьдитьн у ширәткʼаред пʼадшейә пешьн бун): 15«Әм ль гора qануне чь гәрәке һьндава Wаштʼи ханьмеда бькьн, кӧ әwе әʼмьре Аһʼашwерош пʼадша кӧ бь нәмера ль wе һатьбу әʼмьркьрьне нәqәданд?» 16Һьнге Мьмукʼан ль бәр пʼадше у мира гот: «Wаштʼи ханьме нә кӧ тʼәне ль бәр пʼадше шашити те бәрʼда йә, ле ль бәр мир-бәга у тʼәмамийа wан мьләтед qәзайед Аһʼашwерош пʼадшада. 17Чьмки кьра ханьме wе ль нава һʼәму кʼӧлфәтда бәла бә, әwе жи гӧрʼа мере хwә нәкьн у бежьн: ‹Аһʼашwерош пʼадша әʼмьр кьр кӧ Wаштʼи ханьме биньнә ль щәм wи, ле әw нә чу›. 18Иро кьре ханьме кӧ бьгьһижә гӧһе кʼӧлфәтед Фарьсийа у Мәдйанийа, әwе жи ӧса щаба пʼадше у мира бьдьн у һьнге wе гәләк рʼурʼәши у бетʼьфаqи бьбә. 19Һәгәр әв йәк ль пʼадше хwәш те, бьра жь wи qьрарәк дәре, ль нава qанунед Фарьс у Мәдйанийада бе ньвисаре, бона кӧ әw нәйе гӧһастьне, кӧ Wаштʼи иди тʼӧ щар нәйе ль бәр Аһʼашwерош пʼадша нәсәкьнә у пʼадша ханьмтийа wе бьдә кʼӧлфәтәкә жь wе qәнщтьр[+]. 20У гава әв әʼмьре пʼадше ль нава һʼәму пʼадшатийа wида бе бьһистьне, кӧ пʼьрʼ мәзьнә, һьнге һʼәму кʼӧлфәте жи qәдьре мере хwә бьгьрьн һәгәр әw фәqир бә йан дәwләмәнд бә»[+]. 21Әв готьна ль пʼадше у мира хwәш һат у пʼадше ль гора готьна Мьмукʼан кьр. 22У һьнге нәʼмә тʼәмамийа qәзайед пʼадшерʼа һатьнә шандьне, ль гора ньвисара һәр qәзайе у ль гора зьмане һәр щьмәʼте, кӧ һәр кәс малхе мала хwә бә у бь зьмане мьләте хwә хәбәрдә[*].

#### 2


Әстәр дьбә ханьма пʼадше

1Пәй ван йәкарʼа, гава һерса Аһʼашwерош пʼадша дани, әwи Wаштʼи ханьм, кьре wе у qьрара хwә бир ани[+]. 2Хӧламед пʼадшейә бәрдәсти готьн: «Бьра бона пʼадше qизед щаһьлә бькʼьр у бәрбьчʼәʼв бенә дәстхьстьне. 3Пʼадша бьра ль нава qәзайед пʼадшатийа хwәда сәрwера кʼьфш кә, кӧ һʼәму qизед щаһьлә бькʼьр у бәрбьчʼәʼв тʼопи мала кʼӧлфәтайә ль Суса qәсьрда кьн, бьн сәʼвитийа Һегайе нәмере пʼадше у щабдаре кʼӧлфәт, wанрʼа тьштед бона шуштьн-вәшуштьне бенә дайин. 4Һьнге кʼижан qиза кӧ пʼадша бәгәм кә, бьра әw бьбә ханьма пʼадше, дәwса Wаштʼи ханьме». Әв готьна ль пʼадше хwәш һат у ӧса жи кьр.

5Ль Суса qәсьрда мәрьвәки щьһу дьма, наве wи Мордокʼай бу, кӧрʼе Йаире, Шимийе, Кисе жь бәрәка Бьнйаминийа. 6Әва жь Оршәлиме тʼәви wан һесир һатьбу анине, кʼижан кӧ Нәбукәднәсәр пʼадше Бабилоне, тʼәви Йәхонийа пʼадше Щьһуда һесир анибун. 7Әви qизапа хwә Һадаса хwәй дькьр, кӧ дьготьне Әстәр, чьмки нә баве wе һәбу нә жи дийа wе. Әw qизькә бәдәw у бәжьн-баледа хасә-хәwан бу, пәй мьрьна де у баве wерʼа Мордокʼай әw чаwа qиз жь хwәрʼа хwәй дькьр. 8У гава сальхе qьрара пʼадше һатә бьһистьне у ль Суса qәсьрда гәләк qиз щьвийанә бьн сәʼвитийа Һегай. Һьнге Әстәр жи мала пʼадшеда һатә qәбулкьрьне, бьн сәʼвитийа Һегай бәрпьрсийаре жьна. 9Һегай qизьк бәгәм кьр у әwе ль бәр wи кʼәрәм дит у әwи перʼа-перʼа һәр тьштед пʼара wейә шуштьн-вәшуштьне хwарьнева, ӧса жи һʼәфт qизед щарийә мала пʼадшеда, кʼижан кӧ wерʼа дькʼәтьн данә wе у әw тʼәви wан щарийа щигӧһастә мала кʼӧлфәтайә щийе һәри qәнщ. 10Әстәре мьләт у рʼькʼьнйата хwә әʼйан нәкьр, чьмки Мордокʼай тʼәми дабу wе, кӧ әʼйан нәкә. 11Мордокʼай һәр рʼож дора мала кʼӧлфәта дьчу-дьһат, wәки һаш жь сьһʼәт-qәwат у һʼал-һʼәwале Әстәре һәбә.

12Гава wәʼде һәр qизе дьһат кӧ әw бькʼәта щәм Аһʼашwерош пʼадша, гәрәке әw әʼдәте донздәһ мәһед кʼӧлфәт һазьрбунерʼа дәрбаз буйа, шәш мәһа бь рʼуне зьмьре у шәш мәһа жи бь рʼуне бинхwәш бьһата мәлһʼәмкьрьне у ӧса жи бь ду-дәрманед майин, 13qизьк һьнге дькʼәтә щәм пʼадше, чь кӧ дьле wе дьхwәст, wерʼа дьһатә дайине, бона кӧ тʼәви хwә жь мала кʼӧлфәт бьбьра мала пʼадше. 14Еваре әwа дьчу щәм пʼадше сьбәһе зу вәдьгәрʼийа маләкә кʼӧлфәтайә майин, бьн сәʼвитийа бәрпьрсийаре кʼӧлфәта, Шаһашьгазе нәмере пʼадше. Әwа иди нәдьчу щәм пʼадше, һʼәта кӧ тәме пʼадше нәкʼьшандайе у бь наве wе гази wе нәкьра. 15Гава wәхте Әстәра qиза Абихайиле апе Мордокʼай перʼа гьһишт кӧ һәрʼә щәм пʼадше, йа кӧ Мордокʼай чаwа qиз хwәрʼа хwәй кьрьбу, әwа сәр готьна бәрпьрсийаре кʼӧлфәта Һегайе нәмере пʼадшерʼа дәрбаз нәбу, тьштәки башqә нәхwәст. Әстәре ль бәр wан һʼәмуйед кӧ әw дьдитьн кʼәрәм дит[+]. 16Әстәр мәһа дәһа, аwа готи мәһа Тебетʼе[*] кʼәтә щәм Аһʼашwерош пʼадша, һʼәфтсалийа пʼадшатийа wида ль мала пʼадшеда һатә qәбулкьрьне. 17Пʼадше Әстәр жь һʼәму кʼӧлфәтед хwә зәʼфтьр бәгәм кьр у әwе ль бәр wи жь һʼәму qиза зәʼфтьр һʼьзкьрьн у кʼәрәм дит у әwи тʼаще пʼадшатийе дани сәре wе, дәwса Wаштʼийе кьрә ханьм. 18Пʼадше мәсрәфәкә мәзьн бона хатьре Әстәре wәзир-wәкʼил у хӧламед хwәрʼа дани, ӧса жи баре сәр qәза сьвьк кьр у wәкә мәрʼданийа пʼадше хәлат пʼешкеш дан.


Мордокʼай сьрʼа сәрһьлдане дьһʼәсә

19Гава щара дӧда qиз щьвандьн, Мордокʼай ль бәр дәре пʼадше рʼуньштьбу[*]. 20Әстәре һе мьләт у рʼькʼьнйата хwә әʼйан нәкьр бу, чаwа кӧ Мордокʼай тʼәми дабуйе. Чьмки Әстәре һе ӧса гӧһдарийа Мордокʼай дькьр, чаwа кӧ һена бьн сәʼвитийа wида. 21Wан рʼожада гава Мордокʼай ль бәр дәре пʼадше рʼудьньшт, дӧ дәргәһван, Бигтʼан у Тʼәрәш, нәмеред пʼадше гәф ль пʼадше хwарьн у фькьрин кӧ дәсте хwә ль сәр Аһʼашwерош пʼадша бьльнд кьн. 22Мордокʼай кӧ ве йәке һʼәсийа, гиһандә гӧһе Әстәр ханьме, Әстәре жи әв йәк бь наве Мордокʼай пʼадшерʼа гьли кьр. 23Әв дәнг һатә леньһерʼандьне рʼаст дәркʼәт у һәр дӧ дәргәһван жи һатьнә дархьстьне. У Бона ве qәнщийа Мордокʼай кʼьтеба биранина сәрһатийада ль бәр пʼадше һатә ньвисаре[+].

#### 3


Шеwьра Һаманә бона qьрʼа щьһуйа

1Пәй ван йәкарʼа, Аһʼашwерош пʼадша Һамане кӧрʼе Һамьдатʼайе Агаги мәзьн у бьльнд кьр у кʼӧрсийа wи жь кʼӧрсийед мир-бәгед хwә жортьр кьр. 2У һʼәму хӧламед пʼадшейә ль бәр дәре пʼадше, дәвәрʼуйа дьчун у ль бәр Һаман та дьбун, чьмки пʼадше бона wи әв әʼмьр дабу, ле Мордокʼай дәвәрʼуйа нәдьчу у ль бәр wи та нәдьбу. 3Һьнге хӧламед пʼадшейә ль бәр дәре пʼадше готьнә Мордокʼай: «Чьма тӧ ль сәр әʼмьре пʼадшерʼа дәрбаз дьби?» 4Wана һәр рʼож wирʼа дьготьн, ле бәрга тьштәки нәдьгьрт, пәйрʼа әв йәк гиһандьнә Һаман, кӧ бьзаньбьн кʼа Мордокʼай ль сәр йа хwә бьминә йан на, чьмки әwи wанрʼа готьбу кӧ әw щьһу йә. 5Гава Һаман дит, wәки Мордокʼай дәвәрʼуйа начә у ль бәр wи та набә, әw нава хwәда гәләки qьлqьли. 6Ле wирʼа шәрм бу кӧ тʼәне дәсте хwә ль сәр Мордокʼай бьльнд кә, чьмки иди wирʼа готьбун Мордокʼай жь кʼижан мьләти йә. Һаман фькьри кӧ һʼәму щьһуйед мьләте Мордокʼай ль тʼәмамийа пʼадшатийа Аһʼашwерошда qьрʼ кә.

7У донздәһсалийа Аһʼашwерош пʼадша, мәһа йәке, аwа готи мәһа Нисанеда[*] ль бәр Һаман бона мәрәме wи, бона рʼож у мәһ кʼьфшкьрьне пʼур, аwа готи пʼәшк дьһатә авитьне у әw кʼәтә мәһа донздәһа, кӧ дьбә мәһа Адаре[*][+]. 8Һьнге Һаман готә Аһʼашwерош пʼадша: «Мьләтәк нава һʼәму мьләтед qәзайед пʼадшатийа тәда һәйә, нава wан мьләтада башqәбуйи бәла буйә. Qанунед wан жь qанунед һʼәму мьләта башqә нә. Әвана qанунед пʼадше наqәдиньн у дәст надә кӧ пʼадша ван аһа бьһелә[+]. 9Һәгәр әв йәк ль пʼадше хwәш те, бьра әʼмьр дәркʼәвә, кӧ qьрʼа ван бе анине. Әз хwәха жи, әзе дәһә һʼәзар тәланте зив[*] бькʼьшиньм бьдьмә дәсте qӧльхкʼара кӧ бькьнә хьзна пʼадше». 10Һьнге пʼадше жь тʼьлийа хwә, гӧстила хwә дәрхьст, да Һамане кӧрʼе Һамьдатʼайе Агагийе нәйаре щьһуйа, кӧ әʼмьре мьqабьли щьһуйа мор кә[+]. 11Һьнге пʼадше готә Һаман: «Әз әwи зиви жи, wи мьләти жи дьдьмә тә, тӧ чаwа дьхwази ӧса жи бькә». 12Сездәһе мәһа йәке ньвискʼаред пʼадше һатьнә газикьрьне у wәкʼилед пʼадшерʼа, һʼәму wәлийед ль сәр qәзарʼа, һәр ахайе ль сәр һәр мьләтирʼа, һәр qәзайерʼа бь ньвисара wан у һәр мьләтирʼа бь зьмане wан, анәгори фәрмана Һаман бь наве Аһʼашwерош пʼадша һатә ньвисаре у бь гӧстила пʼадше һатә моркьрьне[+]. 13Әw ньвисар бь дәсте qәwала һʼәму qәзайед пʼадшерʼа һатьнә шандьне, кӧ нава рʼожәкеда, мәһа донздәһа, аwа готи сездәһе мәһа Адаре, һʼәму щьһуйа, бьчʼук у мәзьн, жьна у зарʼа qьрʼ кьн, бькӧжьн у кʼоке ле биньн у һәбука wан тʼалан кьн бьбьн[+]. 14Әв qьрара ньвисар ль нава һʼәму qәзада чаwа фәрман һатә әʼламкьрьне, wәки бона wе рʼоже һʼәму мьләт һазьр сәкьни бьн. 15Qәwал пе qьрара пʼадше зу рʼекʼәтьн чун у фәрмана ньвисар ль Суса qәсьрда жи данә әʼламкьрьне. Пʼадша у Һаман рʼуньштьн вәхwьн, ле бажаре Сусайе сәр һәврʼа дәрбаз дьбу[+].

#### 4


Мордокʼай аликʼарийе жь Әстәре дьхwазә

1Мордокʼай гава ве йәке гьшки пе һʼәсийа, кʼьнще хwә qәлаштьн, кʼӧрх ль хwә кьр, хwәли ль сәр хwә кьр. Паше чу нава бажер бь дәнге шина гьран дькьрә qарʼин, 2гьһиштә һʼәта ль бәр дәргәһе пʼадше сәкьни, чьмки мәрьве кʼӧрххwәкьри нькарьбу дәргәһе пʼадшерʼа дәрбаз буйа. 3Һʼәму qәзада, кʼидәре кӧ әw фәрмана пʼадшейә ньвисар дьгьһиште, нава щьһуйада шинәкә гьран бь рʼожи, гьри у зарә-заре дәстпедьбу. Һьнәка жи ль сәр кʼӧрх у кʼӧзийе пʼал дьдан.

4Щарийед Әстәре у нәмеред wе һатьн у бона Мордокʼай wерʼа готьн, ханьм гәләки тʼәвиһәв бу у кʼьнщ шандьн, кӧ Мордокʼай кьн у кʼӧрх жь сәр wи бехьн, ле wи qәбул нәкьр. 5Һьнге Әстәре жь нәмеред пʼадше гази Һатʼакʼ кьр, кʼижан кӧ пʼадше кʼьфш кьрьбу кӧ бәрдәстийа wе бькә у шандә щәм Мордокʼай кӧ бьзаньбә, кʼа әw чь һʼәwал ә у чьма ӧса дькә? 6Һатʼакʼ чу щәм Мордокʼай ль мәйдана бәр дәре пʼадше. 7Мордокʼай һәр тьшт wирʼа гот, чь кӧ ль wи qәwьми бу, ӧса жи әw готьна Һаман готе, кӧ әwи бона щьһуйа зив жи соз дайә бькә хьзна пʼадше, кӧ кʼока wан биньн[+]. 8Бона qьрʼкьрьна wан жи, Мордокʼай кʼахаза Сусайеда ль бәр фәрмана ньвисар гьрти да wи, кӧ нишани Әстәре кә, wерʼа жи шьровәкә у бежеда кӧ бькʼәвә щәм пʼадше, лава жь wи бькә у бона мьләте хwә дәлиләке же бьхwазә[+].

9Һатʼакʼ чу готьнед Мордокʼай Әстәрерʼа готьн. 10Әстәр Һатʼакʼ ль сәр Мордокʼайда вәгәрʼанд у готеда кӧ аһа бежейи: 11«Һʼәму бәрдәстийед пʼадше у мьләтед qәзайед пʼадше qәнщ заньн, кӧ һәр мер, йан жьна кӧ бе газикьрьн бькʼәвә һʼәwша пʼадшейә һьндӧрʼ, бона wан qанунәкә кӧштьне һәйә, тʼәне әwе сах бьминә, кʼижан кӧ пʼадша шьва хwәйә зерʼин бәрбьрʼи кә. Ле әва иди си рʼоже мьнә кӧ пʼадше гази мьн нәкьрийә». 12Готьнед Әстәре гиһандьнә Мордокʼай. 13Мордокʼай щаб ль сәр Әстәреда шанд у готе: «Нәфькьрә кӧ тӧ мала пʼадшеда йи, жь һʼәму щьһуйа те тʼәне хьлаз би. 14Аwа һәгәр тӧ ви wәхтида хwә кәрʼ ки, wе жь щики дьн кʼомәк у азади бьгьһижә щьһуйа, ле тӧ у мала баве хwәва һуне ӧнда бьн, кʼи занә кӧ тӧ бона рʼожа иройин нәбуйи ханьма пʼадше». 15Һьнге Әстәре щаб сәр Мордокʼайда шанд у готе: 16«Һәрʼә һʼәму щьһуйед кӧ Сусайеда дьминьн тʼоп кә у бона мьн рʼожи бьгьрьн, се рʼожа нә шәв нә рʼож, нә бьхwьн нә вәхwьн. Әзе жи ӧса тʼәви щарийед хwә рʼожи бьгьрьм у сәр qанунерʼа дәрбаз бьм, бькʼәвьмә щәм пʼадше, һәгәр бьмьрьм жи бьра бьмьрьм». 17Һьнге Мордокʼай чу ӧса кьр, чаwа кӧ Әстәре wирʼа гот.

#### 5


Әстәр пʼадше у Һаман тʼәглифи мәсрәфе дькә

1Рʼожа сьсийа Әстәре кʼьнще хwәйә ханьмтийе хwә кьр, һʼәwша һьндӧрʼе һәрәмеда, пешбәри мала пʼадше сәкьни. Пʼадша хана пʼадшатийеда, пешбәри дәри ль сәр тʼәхте пʼадшатийа хwә рʼуньштьбу[+]. 2Гава пʼадше Әстәр ханьм дит, кӧ һʼәwшеда сәкьни йә, Әстʼәре ль бәр wи кʼәрәм дит у пʼадше шьва дәсте хwәдайә зерʼин дьрежи wе кьр. Әстʼәр незик чу ль сәре шьве кʼәт[+]. 3Пʼадше готә wе: «Әстәр ханьм, әв чь һʼәwал ә? Хwәстьна тә чь йә? Һʼәта ниве пʼадшатийа хwә жи әзе бьдьмә тә»[+]. 4Әстәре гот: «Һәгәр wе ль пʼадше хwәш бе, бьра пʼадша иро тʼәви Һаман бе мәсрәфа кӧ әз бона пʼадше дькьм». 5Пʼадше гот: «Зу гази Һаман кьн, wәки хwәстьна Әстәре бинә сери». Пʼадша тʼәви Һаман чу мәсрәфа Әстәрейә дани. 6Гава шәрав вәдьхwарьн, пʼадше готә Әстәре: «Дә бежә, хwәстьна тә чь йә? Wе тәрʼа бе дайине, чь һиви дьки? Һʼәта ниве пʼадшатийа мьн бә жи, wе бе сери». 7Әстәре ле вәгәрʼанд у готе: «Әв ә хwәстьн у һивикьрьна мьн: 8Һәгәр мьн ль бәр пʼадше кʼәрәм дитийә у һәгәр хwәстьна мьн жи ль пʼадше хwәш те, кӧ һивикьрьна мьн бинә сери, бьра пʼадша у Һаман бенә мәсрәфа кӧ әзе бона wан дайньм у сьбе әзе бь готьна пʼадше бькьм»[+].


Һаман дькә кӧ Мордокʼай бьдә кӧштьне

9Wе рʼоже Һаман бь дьле әшq у ша дәркʼәт чу, ле гава Һаман Мордокʼай ль бәр дәре пʼадше рʼуньшти дит, кӧ ль бәр wи рʼанабә у жь щийе хwә жи наһʼәжә, алаве да qафе Һаман[+]. 10Ле Һаман wе дәме хwә зәфт кьр у гава вәгәрʼийа мал, шанд гази жьна хwә Зәрәше у пьсмамед хwә кьрьн[+]. 11Һаман wанрʼа гот бона һәбука хwәйә пʼьрʼ, бона хwәйе гәләк кӧрʼа, бона wан тьшта, бь кʼижана пʼадше әw мәзьн кьрийә у чаwа әw жь мир-бәга у жь хӧламед пʼадше бьльндтьр кьрийә[+]. 12Ле бәле Һаман гот: «Һʼәта Әстәр ханьме жи пештьри мьн кәсәк тʼәви пʼадше тʼәглифи мәсрәфа хwәйә дани нәкьр, бона сьбе жи әз тʼәви пʼадше тʼәглифкьрийе щәм wе мә. 13Ле рʼаст әв һʼәму жи бона мьн нә тʼӧ тьшт ьн, һʼәта кӧ әз Мордокʼайе щьһу ль бәр дәре пʼадше рʼуньшти бьбиньм». 14Һьнге Зәрәша жьна wи у һʼәму пьсмамед wи ле вәгәрʼандьн у готьнә wи: «Бьра бьльндайийа пенщи зәнди дарәк бе һазьркьрьне у сәре сьбе бежә пʼадше, бьра Мордокʼай ль сәр бе лехьстьне у паше тӧ тʼәви пʼадше бь дьле рʼьһʼәт һәрʼә мәсрәфе». Әв готьна ль Һаман хwәш һат у әw дар да һазьркьрьне[+].

#### 6


Пʼадша qәнщийа Мордокʼай дьшекьринә

1Wе шәве хәwа пʼадше тʼәqьси, әwи әʼмьр кьр, кӧ кʼьтеба биранина сәрһатийа биньн ль бәр пʼадше бьхуньн[+]. 2Wеда ньвисар һатә дитьне, кӧ Мордокʼай әʼламәти дабу, кӧ чаwа дӧ нәмеред пʼадшейә дәргәһван, Бигтʼан у Тʼәрәш шеwьра хwә кьрьбун кӧ дәсте хwә ль сәр Аһʼашwерош пʼадша бьльнд кьн[+]. 3Һьнге пʼадше гот: «Ле жь бәр wе qәнщийева чь qәдьр йан һӧрмәт Мордокʼайрʼа һатийә кьрьне?» Бәрдәстийед пʼадше готьне: «Тʼӧ тьшт бона wи нәһатийә кьрьне». 4Пʼадше гот: «Һʼәwшеда кʼи һәйә?» Wе дәме жи Һаман һатьбу һʼәwша мала пʼадшейә дәрва кӧ тʼәви пʼадше хәбәр дә, wәки Мордокʼай ль wи дари хьн, кʼижан кӧ бона wи һатьбу һазьркьрьне[+]. 5Бәрдәстийед пʼадше готьнә wи: «Ва йә Һаман һʼәwшеда йә». Пʼадше гот: «Бьра бе һьндӧрʼ». 6Гава Һаман һатә һьндӧрʼ, пʼадше wирʼа гот: «Һаман, бона wи мәрьве кӧ пʼадша бьхwазә qәдьрәки wирʼа бькә, бь тʼәхмина тә чь бе кьрьне?» Һаман дьле хwәда фькьри хwәха хwәрʼа гот: «Пештьри мьн иди пʼадшайе кʼерʼа бьхwазә qәдьр бькә?» 7Һьнге Һаман ль пʼадше вәгәрʼанд у готе: «Бона wи мәрьве кӧ пʼадша дьхwазә жерʼа qәдьр бькә, 8бьра wирʼа кʼьнща пʼадшатийейә кӧ пʼадша ль хwә wәрдьгьрә биньн, wи һәспе кʼофийа пʼадшатийе сери биньн кʼижан кӧ пʼадша ле сийар дьбә 9у кʼьнщ у һәспе бьдьнә дәсте гьрә-гьре миред пʼадше йәки у кʼьнща ль wи мәрьви кьн, йе кӧ пʼадша дьхwазә wирʼа qәдьр бькә, әwи ль һәспе сийар кьн, бьбьнә мәйдана бажер у пешийа wи бькьнә гази: ‹Бона wи мәрьви wе аһа бе кьрьне, кʼижанирʼа кӧ пʼадша бьхwазә qәдьр бькә!›» 10Һьнге пʼадше готә Һаман: «Дә ньһа ль гора wе готьна хwә зу рʼабә, кʼьнщ у һәспе һьлдә, бона Мордокʼайе щьһу кӧ ль бәр дәре пʼадше рʼудьне ӧса бькә, жь wе готьна тә, бьра тʼӧ тьшт же кем нәбә». 11Һаман кʼьнщ у һәсп һьлдан, кʼьнщ ль Мордокʼай кьр, әw ль һәспе сийар кьр, бьрә мәйдана бажер, пешийа wи дькьрә гази: «Бона wи мәрьви wе аһа бе кьрьне, кʼижанирʼа кӧ пʼадша бьхwазә qәдьр бькә!» 12Мордокʼай вәгәрʼийа ль бәр дәре пʼадше, ле Һаман мәʼдәкьри жь шәрма сәргьредайи ләзанд чу мала хwә. 13Һаман әв һәр тьште кӧ һатә сәре wи, жьна хwә Зәрәше у һʼәму пьсмамед хwәрʼа гьли кьр. Һьнге биланед wи у жьна wи Зәрәше wирʼа готьн: «Һәгәр Мордокʼай жь мьләте щьһу йә, рʼуйе кʼижанида тә дәстпекьр бькʼәви те зора wи нәби, ль бәр wи те әʼсә дәвәрʼуйа һәрʼи»[+]. 14Вана һе тʼәви wи хәбәр дьдан, нәмеред пʼадше һатьн, Һаман ләзхьстьн, кӧ һәрʼә wе мәсрәфа кӧ Әстәре һазьр кьрийә.

#### 7


Һаман те дархьстьне

1Пʼадша тʼәви Һаман чу мәсрәфе щәм Әстәре[+]. 2Рʼожа дӧда жи кӧ дьхwарьн у шәрав вәдьхwарьн пʼадше готә Әстәре: «Әстәр ханьм, дә бежә хwәстьна тә чь йә? Wе тәрʼа бе дайине. Чь һиви дьки? Һʼәта ниве пʼадшатийа мьн бә жи, wе бе сери». 3Әстәр ханьме ле вәгәрʼанд: «Һәгәр мьн ль бәр чʼәʼве тә кʼәрәм дитийә, пʼадшайи хwәш бә у һәгәр хwәстьна мьн ль пʼадше хwәш те, бьра әʼмьре мьн ль мьн бе пʼешкʼешкьрьне у жь бәр һивикьрьна мьнва жи, мьләте мьн![+] 4Чьмки әз мьләте хwәва qьрʼкьрьн, кӧштьн у ӧндакьрьнерʼа һатьнә фьротане. Һәгәр әм чаwа хӧлам у хӧламок һатьбуна фьротане, мьне qәт дәнг нәкьра, ле бәле нәйар нькарә зийана пʼадше ле вәгәрʼинә[*]»[+]. 5Һьнге Аһʼашwерош пʼадша ль Әстәр ханьме вәгәрʼанд у готе: «Әw кʼи йә, йан кʼа әw кʼӧ йә, йе кӧ жь сәре хwә дәрбаз буйә ван йәка дькә?» 6Әстәре гот: «Әwи мьхәнәт у нәйар, әw Һамане һани хьраб ә». Һаман ль бәр пʼадше у Әстәре qӧрьфи һәв[+]. 7Пʼадша бь һерс кʼаса хwә дани, рʼабу чу бахче кʼочʼьксәре. Ле Һаман ль wьр ма, wәки бона әʼмьре хwә лава жь Әстәр ханьме бькә, чьмки әwи те дәрхьст кӧ пʼадше тьштәки хьраб бона wи qьрар кьрийә. 8Гава пʼадша жь бахче кʼочʼьксәре вәгәрʼийа ода мәсрәфе, дина хwә дайе ва Һаман ль сәр тʼәхт-пʼала Әстәре кʼәти йә. Һьнге пʼадше гот: «Әве мала мьнда дәст бавежә ханьма пʼадше жи!» Гава әв йәк жь дәве пʼадше дәркʼәт, рʼуйе Һаман кʼәфән кьрьн ньхамтьн. 9Һьнге Һʼарбонайе, йәк жь нәмере бәрдәстийе пʼадше гот: «Ле нә тʼәне әв, ва йә дарәки бьльндайийа пенщи зәнди жи Һаман бона Мордокʼай, йе кӧ пʼадша хьлаз кьр, һазьр кьрийә, wе ль бәр дәре Һаман ә». Пʼадше гот: «Дә әwи һәма ль wи дари хьн»[+]. 10Һаман ль wи дари хьстьн кӧ әwи бона Мордокʼай һазьр кьрьбу. У паше һерса пʼадше дани[+].

#### 8


Әстәр дьгьһижә мәрәме хwә

1Wе рʼоже Аһʼашwерош пʼадш мала Һамане нәйаре щьһуйа пʼешкʼеши Әстәр ханьме кьр, Мордокʼай жи һат рʼуйе пʼадше кʼәт, чьмки Әстәре готьбу кӧ әw чи wе йә. 2Һьнге пʼадше гӧстила дәсте хwә дәрхьст, кʼижан кӧ жь Һаман стандьбу у әw да Мордокʼай, Әстәре жи Мордокʼай ль сәр мала Һаманрʼа кʼьфш кьр[+].

3Әстәре хәбәрдана хwә диса ль бәр пʼадше дьреж кьр, хwә авитә ньгед wи у бь гьри лава жь wи кьр, wәки wе хьраби у шеwьра Һамане Агаги бона qьрʼа щьһуйа һазьркьри бьдә бәталкьрьне[+]. 4Пʼадше шьва зерʼин дьрежи Әстәре кьр, Әстәр рʼабу сәр хwә ль бәр пʼадше сәкьни[+] 5у гот: «Һәгәр ль пʼадше хwәш те у мьн ль бәр wи кʼәрәм дитийә у һәгәр әв йәк ль бәр чʼәʼве пʼадше рʼаст ә у әw мьн бәгәм дькә, бьра бе ньвисаре кӧ әw шеwьра Һамане кӧрʼе Һамьдатʼайе Агаги бе бәталкьрьне, кʼижан кӧ әwи нәʼмә ньвисин кӧ һʼәму qәзайед пʼадшеда qьрʼа щьһуйа биньн. 6Ньһа әзе чаwа бькарьбьм бьбиньм хәзәба кӧ wе бе сәре мьләте мьн, йан чаwа бькарьбьм бьбиньм мьрьна пьсмамед хwә?»

7Аһʼашwерош пʼадша готә Әстәр ханьме у Мордокʼайе щьһу: «Һаман кӧ дәсте хwә һьлдабу ль сәр щьһуйа, мьн мала wи пʼешкеши Әстәре кьрийә у әw жи дайә дархьстьне. 8Ньһа һун бь наве пʼадше бона щьһуйа чаwа дьле wә дьхwазә бьньвисьн у бь гӧстилка пʼадше мор кьн, чьмки ньвисара бь наве пʼадше у бь гӧстила пʼадше моркьри найе бәталкьрьне»[+].

9У һьнге бист сьсейе мәһа Сиwане[*], аwа готи мәһа сьсийа ньвискʼаред пʼадше һатьнә газикьрьне, һәр тьшт ль гора готьна Мордокʼай, щьһуйа, wәкʼила, wәлийа у сәрwеред qәзарʼа, һәр сәд бист һʼәфт qәзарʼа һатә ньвисаре, жь Һьндьстане гьрти һʼәта Әтйупийайе, һәр qәзайерʼа бь ньвисара wан, һәр мьләтирʼа бь зьмане wан, ӧса жи щьһуйарʼа бь ньвисара wан у бь зьмане wан[+]. 10Бь наве Аһʼашwерош пʼадша ньвиси у бь гӧстила пʼадше мор кьр, да дәсте qәwала у әw ль мәһʼинед тәwла пʼадше сийар кьрьн у шандьн,[+] 11бь ве йәке да кʼьфше кӧ пʼадше сәрбәсти дайә щьһуйед һʼәму бажарада, кӧ пьшт бьдьнә пьшта һәв, әʼмьре хwә хwәй кьн у һʼәму чʼәкдаред нәйаред хwәйә нава мьләта у qәзада, qьрʼ кьн, бькӧжьн, жьн у зарʼава кʼоке ле биньн у һәбука wан тʼалан бьбьн, 12бона wе йәке һʼәму qәзайед Аһʼашwерош пʼадшада, сездәһе мәһа донздәһа, аwа готи сездәһе мәһа Адаре һатә кʼьфшкьрьне. 13Әw фәрмана ньвисар һәр qәзайеда бона һʼәму мьләта чаwа qанун һатә әʼламкьрьне, wәки щьһу бона wе рʼоже һазьр бьн, кӧ һʼәйфа хwә жь нәйаред хwә һьлдьн. 14Qәwал ль мәһʼинед пʼадше сийар бун, бь фәрмана пʼадше зу рʼе кʼәтьн чун. Әв йәк ль Суса qәсьрда жи һатә әʼламкьрьне[+].

15Мордокʼай бь кʼьнще пʼадшатийейә рʼәнге ширк у сьпи, тʼаще зерʼини мәзьнва, сәрмьлке кʼьтанийи сьпи у соре гәвәз wәргьрти дәркʼәтә ль бәр пʼадше. Бажаре Сусайе жь әшqа һʼәжийа у ша бу[+]. 16Һьнге щьһуйа рʼонайи, әшq, шабун у qәдьр дитьн[+]. 17Һәр qәза у һәр бажаре дәра кӧ фәрман у готьна пʼадше дьгьһиште, әшq у шабун дькʼәтә нава щьһуйа, рʼожа кʼефе у щәжьне бу. Гәләк жь мьләтед wәлата дьбунә щьһу, чьмки саwа щьһуйа кʼәтьбу ль сәр wан.

#### 9


Щьһу һʼәйфа хwә һьлдьдьн

1Сездәһе мәһа донздәһа, аwа готи мәһа Адаре, гава wәʼде фәрман у готьна пʼадше перʼа гьһишт, һʼәта wе рʼоже дьжмьнед щьһуйа ль сәр wе фькьре бун, кӧ wе ва һʼӧкӧми ль сәр wан бькьн, ле бона wан әw дәwр wәлгәрʼийа, чьмки щьһуйа һʼӧкӧми ль сәр wан нәйаред хwә кьрьн[+]. 2Wе һьнге щьһуйед бажаред һʼәму qәзайед Аһʼашwерош пʼадшада пьшт данә пьшта һәв, кӧ дәстед хwә һьлдьнә ль сәр wан кәсед кӧ хwастьнә хьрабийе ль wан бькьн у кәсәк нькарьбу ль бәр wан рʼабуйа, чьмки саwа wан кʼәтьбу ль сәр һʼәму мьләта. 3У һʼәму миред qәза, wәкʼил, wәли у wәзиред пʼадше пьшта щьһуйа дьгьртьн, чьмки саwа Мордокʼай кʼәтьбу ль сәр wан. 4Рʼасти жи Мордокʼай мала пʼадшеда йәки мәзьн бу, нав у дәнге wи ль һʼәму qәза бәла бьбу, ӧса кӧ әw мәрьв, аwа готи Мордокʼай рʼож бь рʼож бьльнд дьбу. 5Щьһуйа бь шур һʼәму нәйаред хwә хьстьн, кӧштьн qьрʼкьрьн у чаwа хwәстьн ӧса сәре пәйкʼәтийед хwә кьрьн. 6Щьһуйа ль Суса qәсьрда пенсьд мәри кӧштьн кʼок ле анин. 7Ӧса жи Паршандатʼа, Далпон, Аспатʼа, 8Поратʼа, Адалйа, Аридатʼа, 9Пармаштʼа, Арисай, Аридай у Wайзатʼа, 10әв һәр дәһә кӧрʼед Һамане кӧрʼе Һамьдатʼа, нәйаре щьһуйа жи кӧштьн, ле дәст нәданә һәбука wан.

11Һәма wе рʼоже һʼәсабе кӧштийед Суса qәсьрда гьһиштә пʼадше. 12Пʼадше готә Әстәр ханьме: «Щьһуйа ль Суса qәсьрда пенсьд мәри у һәр дәһә кӧрʼед Һаман жи кӧштьнә, qьрʼ кьрьнә, гәло qәзайед пʼадшейә майинда ньһа чь кьрьнә? Дә бежә, иди чь дьхwази? Әwе бе дайине. Ньһа һивикьрьна тә чь йә? Wе бе сери»[+]. 13Әстәре ле вәгәрʼанд у готе: «Һәгәр бь дьле пʼадше бә, бьра сьбе жи щьһуйед Сусайерʼа мәщал бе дайине, кӧ ль гора ве qьрара иро бькьн у щьнйазе һәр дәһә кӧрʼед Һаман бенә дархьстьне». 14Пʼадше әʼмьр кьр, кӧ ӧса бьбә. Сусайеда фәрман һатә әʼламкьрьне, щьнйазе һәр дәһә кӧрʼед Һаман һатьнә дархьстьне. 15Щьһуйед Сусайеда чардәһе мәһа Адаре жи щьвийан у Сусайеда сесьд мәри кӧштьн, ле дәст нәданә һәбука wан.

16Щьһуйед майийә qәзайед пʼадшеда жи щьвийан, пьшт данә пьшта һәв, кӧ хwә хwәй кьн у жь дьжмьна рʼьһʼәт бун, жь нәйаред хwә һʼәфте пенщ һʼәзар мәри кӧштьн, ле дәст нәданә һәбука wан. 17Әв йәка сездәһе мәһа Адаре qәwьми у чардәһе wе мәһе щьһуйед qәзада рʼьһʼәт бун у әw кьрьнә рʼожа әшqе у шабуне.

18Ле щьһуйед Сусайеда сездәһ у чардәһе мәһе щьвийан йа хwә кьрьн у панздәһе мәһе рʼьһʼәт бун у әw кьрьнә рʼожа әшqе у шабуне. 19Ле бәле щьһуйед гӧнди, кӧ дәр у бәстед вәкьрида дьман, әwана чардәһе мәһа Адаре щәжьне дькьн, чаwа рʼожәкә әшqе у шабуне у пʼешкеша һәврʼа дьшиньн.

20Мордокʼай бона биранине әв йәк ньвиси у нәʼмә шандьнә һʼәму щьһуйарʼа, кʼижан кӧ ль qәзайед Аһʼашwерош пʼадшада дур у незик дьман, 21кӧ әwана һәр сал нава хwәда чардәһ у панздәһе мәһа Адаре кʼьфш кьн. 22Чьмки ван рʼожа щьһу жь нәйаред хwә рʼьһʼәт бун у мәһа кʼәдәра wан бу шабун у шина wан жи бу рʼожа щәжьне, кӧ ван рʼожа бькьнә рʼожед әшq у шабуне, пʼешкеша бьдьнә һәв у кʼәсибарʼа хера бькьн. 23Щьһуйа әв йәк qәбул кьр, кӧ иди кʼаре хwә кьрьбун бькьрана, чь кӧ Мордокʼай wанрʼа ньвиси. 24Чаwа нәйаре һʼәму щьһуйа, Һамане Һамьдатʼайе Агаги шеwьри бу, кӧ qьрʼа щьһуйа бинә у пʼур авитьбу, аwа готи пʼәшк, кӧ wан qьрʼ кә у кʼока wан бинә[+]. 25Ле гава Әстәр чу щәм пʼадше, пʼадше бь нәʼма әʼмьр кьр, кӧ әw шеwьра Һаманә хьраб, йа кӧ әwи бона щьһуйа һазьр кьрьбу бе сәре wи у wи кӧрʼава жи дара хьн. 26Ләма жи ван рʼожарʼа готьн Пурим, анәгори фәʼмина хәбәра пур. Бона wан һʼәму готьнед ве нәʼме у ӧса жи бона wе йәке чь кӧ дитьн у чь кӧ һатә сәре wан. 27Щьһуйа qьрар кьр у әв йәка кьрьнә борще стуйе хwә у рʼькʼьнйата хwә у ӧса жи әwед кӧ гьһиштьбунә wан, wәки һәр сал бе тебәрʼдан ван һәр дӧ рʼожа анәгори ньвисар у wәхте wан кʼьфш кьн. 28Әв рʼож гәрәке qӧрʼнә-qӧрʼнә бь щәжьне нава һәр qәбиле, һәр qәзайе у һәр бажарида бенә биранине. Әв рʼожед Пуриме гәрәке нава щьһуйада нәйенә һьлдане у биранина wан жь нава зарʼед wан дәрнәкʼәвә.

29Әстәр ханьма qиза Абихайил у Мордокʼайе щьһу һʼәта qәwата wанда чу, wана нәʼма дӧда бона әʼсәйикьрьна Пуриме ньвисин[+]. 30У бь готьнед әʼдьлайийе у рʼастийе нәʼмә һʼәму щьһуйарʼа һатьнә шандьне, йед кӧ сәд бист һʼәфт qәзайед Аһʼашwерош пʼадшада дьман,[+] 31wәки ван рʼожед Пуриме wәʼдада кʼьфш кьн, чаwа кӧ Мордокʼайе щьһу у Әстәр ханьме тʼәми да wан. Wан жи әв йәк кьрьнә борще стуйе хwә у зарʼед хwә, чаwа рʼожи бона охьрмед wанә гьранә һәwар-газийе у шине[+]. 32У бь ви аwайи фәрмана Әстәре тʼәмийа бона Пуриме әʼсәйи кьр у әw кʼьтебеда һатә ньвисаре.

#### 10


Мордокʼай щийе Һаман дьгьрә

1Паше Аһʼашwерош пʼадша кьрә сәр wәлет кӧ хәрщ бьдьн, һʼәта әwед кӧ гьравед бәʼрада дьминьн жи. 2Бона qәwат у зорайийа һʼәму кьред Аһʼашwерош пʼадша у мәзьнайийа Мордокʼай, кӧ чаwа пʼадше әw бьльнд кьр у әв һʼәму бь һур-гьли ль кʼьтеба биранина сәрһатийадайә пʼадше Мәдйа у Фарьстанеда ньвисар ә[+]. 3Бәле Мордокʼайе щьһу пәй Аһʼашwерош пʼадшарʼа йе дӧда бу у нава щьһуйада жи мәзьн бу, һʼьзкьрийед гәләк бьратийа хwә бу, херхwазе мьләте хwә бу у тʼәмамийа щьмәʼта хwәрʼа бона әʼдьлайийе хәбәр дьда[+].

### Уньс

#### Уньс

Уньс


[1]

[2]

[3]

[4]


Кʼьтеба Уньс


Пешготьн

Әв кʼьтеб бона мәрьвәки гьли дькә, йе кӧ хwәст жь тʼәмийа Хӧданә wирʼа дайи бьрʼәвә. Сәрһатийа ве кʼьтебе qӧрʼна 8-да бәри буйина Иса qәwьмийә. Хwәде тʼәми ль Уньс кьр wәки хәбәра wи бьналийед Нинәwайерʼа даннасин кә, Нинәwайе пʼайтʼәхте императорийа Ашурийайә позбьльнд бу. Ле Уньс нәхwәст кӧ һәрʼә, wәки бьналийед Нинәwайә дьжмьнед Исраел, жь гӧнед хwә вәгәрʼьн у рʼәʼма Хӧдан нәстиньн. Бь ви аwайи Уньс жь Хwәде рʼәви у хwәст кӧ жь Нинәwайе дур кʼәвә. Пәй чәнд qәwьмандьнарʼа Уньс гӧрʼа Хwәде кьр, ле һерс кʼәт гава Хwәде бьналийед Нинәwайе һатә рʼәʼме. Бона ве кьра хwәйә нәрʼаст Хwәде Уньс һьлат. 2 Ве сәрһатийеда чәнд сурәтед Хwәдейә сәрәкә тенә нишанкьрьне. Уньс әw сурәте мьләте щьһуйа йә, кӧ дьфькьрьн wәки мьләтед башqә нәһежайи хьлазкьрьна Хwәде нә. Ле Хwәде тʼәне щьһуйа һʼьз накә, әw ӧса жи рʼәʼме ль wан мьләтед майин дькә, кʼижан кӧ wи qәбул дькьн. Һәгәр мьләтәк һьлатьна Хwәде дьбьһе у жь кьред хwәйә хьраб вәдьгәрʼә, һьнге Хwәде һерса хwә ль wи рʼанакә. Хwәде һʼӧкӧми сәр мьрьн у жийина әʼфьринед хwә дькә, ләма һәгәр әw бьхwазә бьбахшинә йәки, мәрьвәки дьн изьна wи тʼӧнә ль сәр ве йәке һерса хwә рʼакә. 3 Пәймана Нуда Иса жи бона сәрһатийа Уньс дьбежә, кӧ бона мьрьн у qийамәтийа хwә әʼйан кә. Ӧса жи Иса гӧһдарванед хwәрʼа бона вәгәрʼандьна бьналийед Нинәwайе дьбежә (Мәтта 12:38-41; Марqос 8:11-12; Луqа 11:29-32).

#### 1


Уньс гӧрʼа Хӧдан накә

1Хәбәра Хӧдан Уньсе кӧрʼе Амиттайрʼа һат у гот: 2«Рʼабә һәрʼә бажаре Нинәwайа мәзьн даннасин кә у wе щьмәʼте һьле, чьмки нәһәqийед wан гьһиштьнә ль бәр пʼәрʼе әʼзмен». 3Ле Уньс рʼабу кӧ жь бәр чʼәʼве Хӧдан бьрʼәвә Тʼаршише. Әw бәрʼжери Йафайе бу, гәмик дит кӧ дьчу Тʼаршише, әwи һәqе рʼийа хwә дайе, кʼәтә гәмийе кӧ тʼәви wан һәрʼә Тʼаршише, wәки жь дәсте Хӧдан бьрʼәвә.

4Ле Хӧдан баки qайим ль бәʼре рʼакьр у бәʼреда фьртонәкә мәзьн рʼабу, әw бу кӧ гәми һурдәхwәши буйа[+]. 5Һьнге гәмиван тьрсийан у һәр мәрьвәки һәwара хwә хwәдейе хwә ани у әw дәрданед кӧ гәмийеда һәбун авитьнә бәʼре, wәки баре гәмийе сьвьк кьн. Ле Уньс чубу кʼәтьбу лап бьне гәмийе, пʼалдабу у кʼәтьбу хәwа кʼур[+].

6Сәрwере гәмийе һатә щәм Уньс у готе: «Әв чь хәwтʼешә кʼәтийә чʼәʼве тә? Һәла рʼабә гази хwәде хwә кә! Бәлки хwәде тә мә бир бинә у әм ӧнда нәбьн»[+]. 7Һьнге готьнә һәв: «Wәрьн әм пʼәшк бавежьн кʼа әва qәзийа рʼуйе жь мә кʼижанида һатийә ль сәре мә» у пʼәшк авитьн, пʼәшк пʼара Уньс кʼәт. 8Һьнге готьнә Уньс: «Дә ньһа мәрʼа бежә, рʼуйе кʼеда әва qәзийа һатийә ль сәре мә? Тӧ хwәйе чь шьхӧли йи? Тӧ жь кʼӧ те йи? Жь кʼижан wәлати йи у жь чь мьләти йи?» 9Ле әwи ль wан вәгәрʼанд у гот: «Әз Ибрани мә. Жь Хӧдан Хwәдейе әʼзмен, әʼфьрандаре бәʼр у бәже хоф дькьм»[+]. 10Һьнге хоф кʼәтә ль сәр wан у готьнә wи: «Тә чьма әв йәк кьрийә?» Чьмки әw мәрьвана пе һʼәсийабун кӧ әва жь дәсте Хӧдан дьрʼәвә, пешда әwи wанарʼа гьли кьрьбу. 11Паше готьне: «Ньһа әм тә чаwа бькьн, wәки бәʼр ль мә вәгәрʼә бьсәqьрʼә?» Чьмки чьqас дьчу пелед бәʼре һе рʼадьбун. 12Һьнге Уньс готә wан: «Мьн һьлдьн бавежьнә бәʼре у бәʼре ль wә вәгәрʼә бьсәqьрʼә, чьмки әз заньм кӧ рʼуйе мьнда әва йәка һатийә ль сәре wә».

13Wан мәрьва һе бер дькʼьшандьн, дькьрьн кӧ хwә ль бәже бьгьрьн, ле жь qәwата wан дәр бу, чьмки пелед бәʼре чьqас дьчу һе ль wан рʼадьбун. 14Һьнге wана һәwара хwә Хӧдан ани у готьн: «Йа Хӧдан, әм рʼәща жь тә дькьн, нә бә кӧ ль рʼуйе ви мәрьвида әм ӧнда бьн у хуна ви ль щийе һәqи-нәһәq ль сәр мәда нәйнә, чьмки тә Хӧдан, wәкә qьрара хwә кьр»[+]. 15У Уньс һьлдан авитьнә бәʼре у бәʼр жь wе тʼәврʼабуна хwә сәqьрʼи[+]. 16Әw мәрьвана жь Хӧдан гәләки тьрсийан, qӧрбан Хwәдерʼа дан у ад-qьрар кьрьн.

#### 2


Дӧа Уньс

1Һьнге Хӧдан әʼмьри ль сәр һʼутәки кьр кӧ Уньс даqӧртинә у Уньс се рʼож у се шәва зьке һʼутда ма[+]. 2 Пәй ве йәкерʼа Уньс зьке һʼутда гази Хӧдан Хwәде хwә кьр. 3У гот:

«Мьн тәнгасийа хwәда гази Хӧдан кьр
у wи щаба мьн да,
жь зьке дийаре мьрийада һәwар кьр
у тә дәнге мьн бьһист[+].
4 Тә әз авитьмә нав дьле кʼурайийа бәʼре
у һʼәжед ава әз ньхамтьм,
һʼәму авед тә пелед wанва ль сәр мьнрʼа чун[+].
5 Һьнге мьн гот: ‹Әз жь бәр чʼәʼвед тә һатьмә авитьне,
ле бәле әзе диса бьбиньм пʼарьстгәһа тәйә пироз›.
6 Ава әз мьна кьрьм у бин ль мьн дьчʼькийа,
кʼурайийа бәʼре әз ньхамтьм
у гиһайе бәʼре ль сәре мьн пʼечʼийа[+].
7 Һʼәта рʼькʼьне чʼийа әз чумә харе,
әʼрде чаwа ахьле һʼәта-һʼәтайе дора мьн гьртьбу.
Ле те әʼмьре мьн жь горʼьстен дәрхи, Хӧдан Хwәдейе мьн.
8 Гава әз кʼәтьмә ль бәр рʼӧһʼ,
Хӧдан мьн тӧ бир ани
у дӧайе мьн гьһиштә пʼарьстгәһа тәйә пироз[+].
9 Әwед кӧ пәй тьштед пʼучʼә дәрәw дькʼәвьн,
әw дәст жь йе хwәйи рʼәʼм у кʼәрәм дькʼьшиньн[+].
10 Ле әзе бь дәнге шькьрдарийе qӧрбане тәрʼа бьдьм
у чь мьн соз дайә жи әзе биньмә сери.
Хьлазбун тʼәне жь дәсте Хӧдан ә»[+].

11 У һьнге Хӧдан әʼмьр ль һʼут кьр, һʼут кьрә һоqин Уньс авитә бәже.

#### 3


Уньс гӧрʼа Хӧдан дькә

1Хәбәра Хӧдан щара дӧда Уньсрʼа һат у гот: 2«Рʼабә һәрʼә бажаре Нинәwайа мәзьн wе йәке нава wеда даннасин кә, чь кӧ әз тәрʼа дьбежьм»[+]. 3Һьнге Уньс ль гора готьна Хӧдан рʼабу чу Нинәwайе. Нинәwа жи бажарәки беһʼәсаб мәзьн бу, мьскʼәне wе wәкә рʼийа се рʼожа бу. 4Уньс рʼабу кʼәтә бажер, рʼийа рʼожәке qәданд, даннасин дькьр у дьгот: «Һәла һе чьл рʼож һәйә, кӧ Нинәwа wеран бә».

5Бьналийед Нинәwайе баwәрийа хwә Хwәде анин, qьрар кьрьн кӧ рʼожи бьгьрьн у жь чʼука һʼәта мәзьна кʼӧрх ль хwә кьрьн.

6Гава әв дәнг кʼәтә гӧһе пʼадше Нинәwайе, әw жь сәр тʼәхте хwә рʼабу у чӧхе ль сәр хwә ехьст, кʼӧрх ль хwә кьр у ль нава кʼозийеда рʼуньшт. 7Нав Нинәwайеда дәнг да бәлакьрьне у гот: «Анәгори готьна пʼадше у гьрәгьра, бьра мәрьв у һʼәйwан, пәз у дәwар тʼӧ тьшти тәʼм нәкьн, нәчʼерьн нә жи вәхwьн. 8Бьра мәрьв у һʼәйwан кʼӧрх ль хwәкьн у бькьн зарин гази Хӧдан кьн. Бьра һәр мәрьв жь рʼийа хwәйә хьраб вәгәрʼә у дәсте хwә жь һʼәрамийе бькʼьшинә. 9Кʼи занә? Бәлки Хӧдан готьна хwә бьгӧһезә у ль мә вәгәрʼә, wәки һерса wи ль мә дайнә, кӧ әм ӧнда нәбьн»[+].

10Гава Хwәде әв кьрьна wан дит, кӧ әw жь рʼийа хwәйә хьраб вәгәрʼийан, Хwәде бона wе хәзәба кӧ готьбу wе банийа ль сәре wан, готьна хwә гӧһаст у әw йәк нә ани ль сәре wан[+].

#### 4


Бәрхwәкʼәтьна Уньс у рʼәʼма Хӧдан

1Уньс гәләки ль бәр хwә кʼәт у һерс кʼәт. 2Бәр бь Хӧдан дӧа кьр у гот: «Йа Хӧдан, гава әзи һе wәлате хwәда бум, бона ве йәке мьн нә дьгот кӧ тӧ йәки аһа йи? Ләма мьн дькьр кӧ әз бьрʼәвийама Тʼаршише. Чьмки мьн заньбу кӧ тӧ Хwәдеки рʼәʼм и у дьлшәwат и, сәбьр-ськʼан и, рʼәʼм-кʼәрәм и у жь һерскʼәтьне жи зу вәдьгәрʼи[+]. 3Ле ньһа йа Хӧдан, рʼәща дькьм рʼӧһʼе мьн жь мьн бьстинә, чьмки мьрьна мьн жь жийина мьн четьр ә»[+]. 4Хӧдан готе: «Гәло һәq ә, кӧ тӧ бона ве йәке бина хwә һаqаси тәнг дьки?»

5Уньс жь бажер дәркʼәт, алийе рʼоһьлата бажер рʼуньшт у ль wьр хwәрʼа һʼолькәк чекьр у бьн сийа wеда рʼуньшт, кӧ дина хwә бьдә бажер кʼа wе чь бьqәwьмә. 6Һьнге Хӧдан Хwәде әʼмьри ль кʼоләке кьр, әw кʼол мина даре шин бу у ль сәр Уньс кьрә си, кӧ wи жь wе бинтәнгийе хьлаз кә. Уньс бона wе кʼоле гәләки ша бу. 7Рʼожа дьн сьбәһе зу, Хӧдан әʼмьри ль кӧрмәки кьр әw кʼола кот у әw һʼьшк бу. 8Гава тәʼв дәркʼәт, бь әʼмьре Хwәде, алийе рʼоһьлате баки кʼәw у гәрм рʼабу, тәʼве ль сәре Уньс хьст, әw сьст бу, мьрьна хwә хwәст у гот: «Мьрьна мьн жь жийина мьн четьр ә». 9Һьнге Хӧдан готә Уньс: «Гәло һәq ә, кӧ тӧ бона ве кʼоле бина хwә һаqаси тәнг дьки?» Уньс гот: «Бәле, һәq ә кӧ әз бина хwә тәнг дькьм, һʼәта мьрьна хwә жи әз рʼази мә». 10Ле Хӧдан готе: «Һʼәйфа тә wе кʼоле те, йа кӧ тә худан ль сәр нәрʼет у мәзьн нәкьр, кʼижан кӧ нав шәвәкеда шин бу у шәвәкеда жи һʼьшк бу. 11Ле һʼәйфа мьн чаwа жь wи бажаре Нинәwайа мәзьн нәйе, кӧ нав wеда сәд бист һʼәзар мәрьви зедәтьр һәнә, кӧ дәсте чʼәп у рʼасте жь һәв дәрнахьн, ӧса жи гәләк һʼәйwан?»

### Зәбур Мәсәлә


Зәбур Мәсәлә


Института Wәлгәр'андьна К'ьтеба Пироз


Москва, 2016


Зәбур Мәсәлә


Бь ве навнише бьньвисьн бьшиньн: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-207-8

© Институт перевода Библии, 2016


Пешготьн

Хwәндәванед дәлал!

Әв щара пешьн ә, кӧ әв һәр дӧ к'ьтеб, «Зәбур» у «Мәсәлә», бь зьмане к'ӧрдийа кӧрманщийа wәлатед кафказе һатийә wәлгәр'андьне. Щьһу, мӧсӧлман у мәсиһи ван һәр дӧ к'ьтеба qәбул дькьн чаwа к'ьтебед пироз, әв һәр дӧ к'ьтеб жи дьк'әвьнә нава п'аред «К'ьтеба Пироз». К'ьтеба Пироз жи, аwа готи Библийа, к'ьтеба к'ьтеба йә, к'ьтеба һәрә һежа йә у һьнәкә жь п'аред wе бь һ'әзара зьманед дьнйайе һатьнә wәлгәр'андьне.

Һәр мәрьве сәр т'опа дьнйайе, к'ижан qӧлбеда кӧ дьминә, чь мьләти йан хwәйе чь һ'әбандьне бә, ль wи дьк'әвә кӧ К'ьтеба Пироз бь зьмане хwә бьхунә. К'ьтеба Пироз т'әвайийа хwәва шест шәш к'ьтеб ьн, к'ижан кӧ бь дәсте гәләк ньвиск'ара навбәра гәләк салада һатьнә ньвисаре. Әв к'ьтебана дәрһәqа сәрһатийед жь дәстпебуна дьнйайеда гьрти һ'әта сәдсалийа йәкейә пәй буйина Иса Мәсиһр'а дьбежьн. К'ьтеба Пироз ль сәр дӧ п'ара п'арәвәдьбә: Пәймана Кәвьн у Пәймана Ну.

Әв к'ьтебед «Зәбура» у «Мәсәла» дьк'әвьнә нава п'аред Пәймана Кәвьн, аwа готи әw зәманәки бәри буйина Иса Мәсиһда һатьнә ньвисаре. Әw һәр дӧ к'ьтеб чаwа к'ьтебед сәрwахти у һьлбәсти (шьери) тенә һ'әсабе. Әw т'ьжи занәбун, аqьл у биланти нә, ширәте дьдьнә йед кӧ дьхwазьн р'ийа р'астийеда һәр'ьн, нә кӧ сәр wе р'ийа шашә кӧ дьбә бәрбь ӧндабуне. Ӧса жи әw дьл дьдьнә бәр йед кӧ жь Хӧдан дур к'әтьнә у дьхwазьн вәгәр'ьн, р'ийа Wи бьбиньн.

Зәбур у Мәсәлед Сьлеман жь тек'ста ибранийә кәвьн, аwа готи жь тек'ста Масорети һатьнә wәлгәр'андьне. Бәле тек'ста ибрани канийа ве wәлгәр'андьне йә, ле бона ве wәлгәр'андьне чәнд wәлгәр'андьнед зьманед майин, ӧса жи wәлгәр'андьна Йунанийә кәвьн һатьнә леньһер'андьне.

Бона алик'арийа хwәндәвана чәнд тьшт һатьнә һазьркьрьне:

1. Сәрньвисаред нуйә п'ара.

Нава wәлгәр'андьнеда, һәр зәбур у һәр п'арәкә Мәсәлед Сьлеман пе сәрньвисаре дәстпедьбә. Мәсәлә, Зәбура 1-е бь сәрньвисара «Дӧ р'е» дәстпедьбә, Зәбура 2-а бь «П'адшайе бьжартийе Хӧдан» дәстпедьбә у йед майин. Әв сәрньвисар канийа тек'ста ибранида т'ӧнәнә, ле ван ахьрийада бона алик'арийа хwәндәвана һатьнә һазьркьрьне, wәки хwәндәван заньбә, мәрәм йан фькьра һәр п'аре сәр чь йә.

2. Сәрньвисаред кәвьнә п'ара.

Гәләк зәбур бь сәрньвисарәкә кәвьнә ибрани жи дәстпедьбьн. Әв сәрньвисар канийа тек'ста ибранида һәнә. Әw бь һ'әрфед тәwйайи һатьнә ньвисаре. Мәсәлә, Зәбура 3-а бь сәрньвисарәкә аһа дәстпедьбә: «Зәбура Даwьд, гава әw жь бәр кӧр'е хwә Абшалом р'әви», Зәбура 6-а жи аһа дәстпедьбә: «Сәрwере сазбәндар'а. Сәр сазед һ'әйштт'ели. Зәбура Даwьд». Жь wан сәрньвисара гәләк бә'са терминед кәвьнә сазбәндийе у мьqама дькьн, мәсәлә, Зәбура 6-а бә'са «сазед һ'әйштт'ели» дькә. Ле жь wан һьнәк термин, мә'на wан нә т'ам ә'йан ә. Мәсәлә, Зәбура 8-а бә'са «Сәр Гит'ит'е» дькә, ле занәйед иройин ньзаньн һәгәр «Гит'ит'» бә'са мьqамәки дькә (мәсәлә, мьqамәки жь бажаре Гат'е) йан бә'са һащәтәки музикийе дькә (мәсәлә, мина саз йан бьлуре). Ӧса жи хәбәра «Сәла» гәләк щара нава р'езед зәбурада дәрбаз дьбә, ле мә'на wе бь ибрани нә ә'йан ә. Гәләк занә баwәр дькьн кӧ әв жи терминәкә мьqаме йә. Бьньһер'ә Зәбур 3:2 у шьровәкьрьна wе.

3. Шьровәкьрьнед жере.

Нава к'ьтебеда ль жера р'уп'әла шьровәкьрьн һәнә. Һәгәр ньвисареда һун сәр хәбәре стәйрке «*» бьбиньн, һьнге шьровәкьрьна жере бьхуньн.

4. Һ'әрфед тәwйайи.

Чәнд щара нава ньвисареда һ'әрфед тәwйайи (курсив) һатьнә ньвисаре. Әв хәбәрана ль гора зьмане ибрани дәрбе дьстиньн. Ләма хwәндәван гәрәке хwәндьна хwәда гьранийе бьдә сәр wан хәбәра. (Мәсәлә, бьньһер'ә: Зәбур 59:16.)

5. Һ'әрфед мәзьн.

Гава навәк йан щинавәк бә'са Хwәде йан Мәсиһе Wи дькә, әw пе һ'әрфа мәзьн алийе wәлгәр'ада һатийә ньвисаре. (Мәсәлә, бона Мәсиһ бьньһер'ә: Зәбур 2 у 110.)

Института Wәлгәр'андьна К'ьтеба Пироз р'азибуна хwә дьдә: wәлгәр'а, сәрр'асткьра, ӧса жи һ'әмуйед кӧ т'әви к'аре һазьркьрьн у хәбата чапкьрьна һәр дӧ к'ьтеба бунә.

Института Wәлгәр'андьна К'ьтеба Пироз, Москва

### Зәбур

#### Зәбур

Зәбур


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]

[46]

[47]

[48]

[49]

[50]

[51]

[52]

[53]

[54]

[55]

[56]

[57]

[58]

[59]

[60]

[61]

[62]

[63]

[64]

[65]

[66]

[67]

[68]

[69]

[70]

[71]

[72]

[73]

[74]

[75]

[76]

[77]

[78]

[79]

[80]

[81]

[82]

[83]

[84]

[85]

[86]

[87]

[88]

[89]

[90]

[91]

[92]

[93]

[94]

[95]

[96]

[97]

[98]

[99]

[100]

[101]

[102]

[103]

[104]

[105]

[106]

[107]

[108]

[109]

[110]

[111]

[112]

[113]

[114]

[115]

[116]

[117]

[118]

[119]

[120]

[121]

[122]

[123]

[124]

[125]

[126]

[127]

[128]

[129]

[130]

[131]

[132]

[133]

[134]

[135]

[136]

[137]

[138]

[139]

[140]

[141]

[142]

[143]

[144]

[145]

[146]

[147]

[148]

[149]

[150]


Зәбур


Пешготьна К'ьтеба Зәбура

«Зәбур», бь зьмане йунани «Псалмос» ә, бь зьмане ибрани жи «Мәзмур» ә. Зәбур стьранед р'ӧһ'ани нә, к'ижан кӧ бьн мьqамед щур'ә-щур'ә һащәтед сазбәндийеда һатьнә стьране.

Зәбур дьнйайеда биранинәкә һьлбәстайә кәвьн ә. Әвана жь Исраелийа дәрк'әтьн бунә дәнги, навбәра һ'әзарсалийа бәри буйина Иса Мәсиһда. Әвана һьлбәстед р'ӧһ'анийә хwәйишӧрәт ьн: һьнәкә жь ван стьранед пәсьндайин у Хwәдеһ'әбандьне нә, дӧайед бона алик'арийе, хwәйикьрьне у хьлазкьрьне нә. Сәрда жи зәбуред лавакьрьнейә бона бахшандьне, стьранед шькьрдарийейә бона дайин у алик'арийа Хwәде, ӧса жи зәбуред һәwарийа щәзакьрьна дьжмьна нә. Зәбур щарна һьндава шәхсәкида тенә готьне, щарна жи һьндава щьмә'теда. Щарна зәбурбеж кӧлед дьле хwәр'а дьбежә, щарна жи бона һ'әwщәдарийа т'әвайийа щьмә'та Хwәде. Зәбур к'ьтебәкә һ'әwаск'ар ә, бона сәрwахтийе, занәбун у бәхтәwарбуне.

Зәбур жь алийе гәләк ньвиск'арада, аwа готи жь алийе Даwьд П'ехәмбәр (кӧ п'адшәки щьмә'та Хwәде бу), Асаф, малбәта Qорах у йед майинва һатьнә ньвисаре у wәхтәки дьрежда әw гиһандьнә һәв.

К'ьтеб бәлайи сәр пенщ п'ара дьбә: 1-41, 42-72, 73-89, 90-106, 107-150.

#### 1


К'ьтеба Йәке (Зәбура 1-е һ'әта 41-е)


Дӧ р'е

1Хwәзи ль wи бәндәйи,
кӧ бәр байе нәп'ака нак'әвә,
хwә ль р'ийа гӧнәк'ара нагьрә
у щьвата бәрзәqада р'унани[+].
2Ле шабуна wи һинкьрьна Хӧданда йә,
шәв у р'ож сәр wе һинкьрьне к'ур дьфькьрә[*][+].
3Әwи мина wе дара дәве ава йә,
кӧ wә'де хwәда бәре хwә дьдә,
бәлге ль сәр нач'ьлмьсә,
чь жи дьхwазә мийасәр дьбә.

4Ле нәп'акә нә ӧса нә,
әwә мина пач'а кайе нә,
кӧ ба ле дьхә дажо дьбә[+].
5Ләма нәп'аке бәр диwане тәйах нәкә,
нәһәqе жи щьвата р'астада нәсәкьнә.
6Чьмки ч'ә'ве Хӧдан сәр р'ийа р'аста йә,
ле р'ийа нәп'ака wе бәр wан ӧнда бә[+].

#### 2


П'адшайе бьжартийе Хӧдан

1Чьма п'утп'арьст дьqьлqьльн
у мьләт бадиһәwа т'ьвдире дькьн?[*][+]
2П'адшед дьнйайе һәвр'а р'адьбьн,
сәрwер т'әвиһәв дьшеwьрьн,
давежьнә Хӧдан у К'ьфшкьрийе Wи, дьбежьн:[+]
3«Qәйд-зьнщиред wан әм бьшкеньн
у хwә жь дәстед wан хьлаз кьн».

4Йе сәр к'ӧрсийа ә'змен wан дьк'әнә
у Хӧдан wан дькә к'ән у qәрфанә[+].
5Һьнге бь һерс ль wан дькә хәбәрданә
к'ин-бохийе wан дькә нава саwанә:
6«Мьн П'адше Хwә т'әстиq кьрийә,
ль wи ч'ийайе Хwәйи пироз, кӧ Сийон ә»[+].

7П'адше гот: «Әзе бькьм qьрарә,
Хӧдан вәкьр Мьнр'а бьрйарә:
‹Тӧ Кӧр'е Мьн и,
иро Мьнр'а Тӧ буйи[*][+].
8Дә бькә Тӧ жь Мьн бьхwазә,
мьләта Әз Тәр'а бькьм wарә,
һәр чар qӧлбә Тәр'а мал у мьк'ан[*] ә.
9Пе шьва һ'әсьни Те wан бьһ'ьнщьр'ини
у мина щер' wан һурдәхwәши ки›»[*][+].

10Дә ньһа фә'м бькьн, гәли п'адша,
сәрwеред ә'рде wәрьнә сәр һ'ьша!
11Бь хоф хӧламтийе Хӧданр'а бькьн,
жь дәст саwа Wи бьләрьзьн,[+]
12Кӧр' р'амусьн[*] кӧ һерс нәк'әвә,
кӧ р'еда жь wә кәс ӧнда нәбә,
гава һерса Wи ньшкева р'абә.

Хwәзи ль һ'әмуйед хwә дьсперьнә Wи[*][+].

#### 3


Дӧайе бәрбангейи һәwаре


Зәбура Даwьд, гава әw жь бәр кӧр'е хwә Абшалом р'әви.

1Йа Хӧдан! Дьжмьнед мьн чьqас зедә бун!
Гәләк р'адьбьн мьqабьли мьн.
2Гәләк бона мьн аһа дьбежьн:
«Хьлазбуна ви Хwәдеда т'ӧнә». (Сәла)[*][+]

3Ле Тӧ Хӧдано, мәрт'ала мьн и,
р'умәт у бьльндкьре сәре мьн и[+].
4Мьн дәнг һьлда, ль Хӧдан кьр гази,
Әwи щаб да жь ч'ийайе Хwәйи пирози. (Сәла)[+]

5Әз п'ал дьдьм, р'адьзем у р'адьбьм,
чьмки Хӧдан ә хwәйкьре мьн[+].
6Әз натьрсьм жь п'ьр'анийа wан мәрьва,
wәки дора мьн гьртьнә һәр чар алийава[+].

7Р'абә Хӧдано! Мьн хьлаз кә, Хwәдейе мьн!
Бәле Те сурәте һ'әму нәйаред мьнда бьдейи
у дьранед нәп'ака һурдәхwәши ки[+].
8Хьлазбун дәсте Хӧданда йә.
Бьра дӧайе Тә сәр мьләте Тә бә. (Сәла)[+]

#### 4


Дӧайе йәки кӧ еваре һәwара хwә Хwәде тинә


Сәрwере сазбәндар'а. Сәр сазед т'ели. Зәбура Даwьд.

1Гава әз дькьм гази, дәнге мьн бьбьһе,
Тӧ, Хwәдейе р'астийа мьн!

Тәнгасийеда Тә әз дәрхьстьмә фьрәйе,
ль мьн бькә ве р'ә'ме, дӧайе мьн Тӧ бьбьһе.

2Һәй инсанно! Һ'әта к'әнге һуне беһӧрмәт кьн р'умәта мьн?
Һ'әта к'әнге һуне бош-бәталийе һ'ьз бькьн
у дәрәwийе бьгәр'ьн? (Сәла)
3Ле заньбьн, Хӧдан амьне Хwә[*] пе ч'ә'вәки дьн дьньһер'ә.
Хӧдан дьбьһе, гава әз гази Wи дькьм[+].

4Бьләрьзьн, гӧна нәкьн[*],
щи-ньвинада бьфькьрьн у дәнг нәкьн. (Сәла)
5Qӧрбанед р'астийе һун бьдьн
у гӧмана хwә бьдьнә сәр Хӧдан[+].

6Гәләк һәнә аһа дьбежьн:
«К'и wе qәнщийе нишани мә кә?»
Хӧдано! Р'онайа диндара Хwә бьдә сәр мә[+].
7Тә жь wе шабуна wан зедәтьр кьр дьле мьн,
йед кӧ гава нан, шәрава нува әw хьне дьбьн.

8Әз р'ьһ'әт п'ал дьдьм у р'адьзем,
чьмки Тӧ йи т'әне Хӧдано, кӧ мьн бехоф дьдәбьрини[+].

#### 5


Дӧайе к'омәкхwәстьне


Сәрwере сазбәндар'а. Пе бьлура. Зәбура Даwьд.

1Йа Хӧдан! Тӧ гӧһ бьдә готьнед мьн,
бьра Тәва ә'йан бә заринийа мьн.
2Дина Хwә бьдә һеwарза мьн,
йа П'адше мьн у Хwәдейе мьн!
Чьмки һәwара хwә Тә датиньм[+].
3Хӧдано! Бәрбанге Тӧ дьбьһейи дәнге мьн,
бәрбанге әзе бемә бәр Тә, һивийа Тә бьм[+].

4Тӧ йи Хwәдейе кӧ нәһәqийа нахwазә,
хьрабе ль щәм Тә нәһеwьрә.
5Бабахе бәр ч'ә'ве Тә нәсәкьнә
кӧ дьжәни йед хwә беолитийе гьртьнә[+].
6Тӧ дәрәwина ӧнда дьки,
жь йед qәт'ьл у qәлп ащьз и Хӧдан[+].

7Ле әзе сайа һ'ӧба Тәйә п'ьр',
бьк'әвьмә нава Хана Тә
у бәр П'арьстгәһа Тәйә пироз,
бь хофа Тә әзе та бьм[+].
8Хӧдано! Бь р'астийа Хwә,
Тӧ р'ебәрийе мьн бькә
у ә'йнати дьжмьнед мьнр'а,
Тӧ бәр мьн р'аст кә р'ийа Хwә.

9Чьмки заре wанда р'асти т'ӧнә,
дьле wанда хьрабкьрьн ә,
гәwрийа wанә т'ьрба вәкьри йә,
зьмане wанда һ'ьләк'ари йә[*][+].
10Хwәдейо! Диwана wан Тӧ бькә,
бьра әw бьк'әвьн пе шеwьред хwә.
Бона гәләк нәqәнщийед wан,
Тӧ wан бавеж жь бәр Хwә,
чьмки р'абунә һьмбәри Тә.

11Ле һ'әмуйед хwә спартьнә Тә бьра ша бьн,
һ'әта-һ'әтайе әшqа бьстьрен, бьн сийа дәсте Тәда бьн,
йед наве Тә һ'ьз дькьн, бьра пе Тә бәшәрхwәш бьн.
12Чьмки дӧа Тӧ йе р'аст дьки, Хӧдано,
бь херхwазийе дора wи дьгьри, чаwа мина диwара[*][+].

#### 6


Дӧайе охьрмед гьранда


Сәрwере сазбәндар'а. Сәр сазед һ'әйштт'ели. Зәбура Даwьд.

1Хӧдано! Бь к'әла Хwә мьн һьлнәйе
бь һерса Хwә, ль мьн нәкә Тӧ ширәте[+].
2Хӧдано! Мьнр'а бькә Тӧ р'ә'ме
чьмки к'әтьмә бет'аqәтийе.
Хӧдано, Тӧ мьн бькә һ'әкимтийе,
чьмки һәстуйада к'әтьмә р'ьщафе.
3Әз бь хwә жи дьр'ьщьфьм
у Те Хӧдано... һ'әта к'әнге[+]?

4Вәгәр'ә Хӧдан! Тӧ нәфса мьн хьлаз кә,
ль гора хатьре wе һ'ӧба Хwә, мьн азад кә.
5Чьмки т'ьрбеда к'и wе Тә бир бинә?
Дийаре мьрийада к'е шькьрийе бьдә Тә[+]?

6Жь нә'линийе әз wастийа мә,
һәр шәв дьшом дошәка хwә,
бь һесьра шьл дькьм ньвина хwә.
7Ч'ә'ве мьн жь к'әдәре һатьн дәрен,
р'уйе һ'әму дьжмьнада әw р'ьжийан[+].

8Жь мьн дур к'әвьн, һ'әмуйед нәһәqийе дькьн[*],
чьмки Хӧдан бьһист дәнге гьрийе мьн[+].
9Хӧдан бьһист лавайе мьн,
Хӧдане qәбул кә дӧайе мьн.
10Һ'әму дьжмьнед мьн wе шәрми бьн, бьр'ьщьфьн,
wе вәгәр'ьн у ньшкева шәрмәзар бьн[+].

#### 7


Дӧайе ль гор һәqи у нәһәqийе


Даwьд Хӧданр'а стьра у авитә К'уше жь р'ьк'ьнйата Бенйамин.

1Хӧдан, Хwәде мьн! Мьн хwә дайә бьн сийа Тә.
Жь пәйк'әтийед мьн, мьн хьлаз кә у азад кә[+].
2Йан на әwе мина шера мьн бьдьр'иньн
у вәжәньн азадкьре мьне т'ӧнә бьн.

3Хӧдано, Хwәде мьн!
Һәгәр мьн тьштәк кьрийә,
йан дәсте мьнда нәһәqи һәйә,
4йан мьн нәһәqи херхwазр'а кьрийә,
щийе һәqи-нәһәq дьжмьне хwә шеландийә,[+]
5бьра дьжмьн пәй мьн к'әвә мьн бьгьрә
у ә'мьре мьн ль сәр дьне п'епәс кә,
р'умәта мьн жи ах-халийеда бәтал кә. (Сәла)

6Дә р'абә Хӧдано, бь һерса Хwә,
бәр гәф-гӧр'ийа дьжмьнед мьн бьсәнә.
Дә һ'ьшйар бә һена мьнда, Хӧдано!
Нә Тә һәqи ә'мьр кьрийә?
7Бьра щьвина мьләта дора Тә бьгьрә,
сәр wанр'а Хwә бьдә һелана жорьн.
8Хӧдан сәр мьләтада дьньһер'ә.
Хӧдано, Тӧ һәqийе ль мьн бькә,
ль гора wе р'асти у бесущийа мьн[+].
9Бьра хьрабийа нәп'ака бьт'әр'ьбә,
ле йед сьтqе дьле р'аст бьшьдинә,
Тӧ нет у дьле мьн ә'нәнә дьки,
Хwәдейе кӧ ль сәр р'астийе йи![+]

10Мәрт'ала мьн Хӧдан ә,
йе дьле р'аст хьлаз дькә[+].
11Хwәде һ'акьме р'аст ә,
һәр р'ож сәр нәп'ака һерск'әти йә.
12Һәгәр әw нәп'ак вәнәгәр'ә,
Әwе шуре Хwә бона wи туж кә,
кәване Хwә саз кә, нишан бьгьрә[+].
13Ч'әкед кӧштьне wир'а һазьр кә,
тиред Хwә жи wе бькә йед агьри[+].

14Ва, йе нәһәq жь нәһәqийе пе майә,
хьрабийева һ'әмлә йә, дәрәwийе тинә[+].
15Ч'ә'ле дьк'олә, әw к'ур дькә,
ле хwәха дьк'әвә wе т'әле[+].
16Хьрабийа wи вәдьгәр'ә сәре wи,
зӧлмдарийа wи те сәр qафе wи.

17Бона р'астийа Wи, әзе шькьрийе бьдьмә Хӧдан
у бьстьрем әшqи наве Хӧдане Һәри Жорьн[+].

#### 8


Мәзьнайийа р'умәта Хwәде


Сәрwере сазбәндар'а. Сәр Гит'ит'е. Зәбура Даwьд.

1Йа Хӧдан, Хwәйе мә!
Ча һ'әйран ә наве Тә,
ль сәр т'әмамийа әви ә'рди!
Р'әwша Тә феза ә'зманар'а йә,[+][+]
2кӧ пе дәве хьшим[*]
у ширхӧра те бьльндкьрьне.
Ә'йнати дьжмьнр'а Тә qәwат һ'им кьр,
кӧ нәйар у пәйк'әтийа дәнгбьр'и ки.

3Гава әз дина хwә дьдьмә ль ә'змана,
кьред т'ьли-печ'ийед Тә, һиве у стәйрка,
к'ижан кӧ Тә щи-wар кьрьнә,
4иди чи йә инсан кӧ Тӧ бир тини,
йан жи бәнде ве дьне Тӧ ле дьньһер'и[+]?

5Тә һьнәки жь мьлйак'әта әw ньмьзтьр кьр,
р'умәт у р'әwшева әw хәмьланд.
6Тә сәр шьхӧле дәсте Хwә әw сәрwер дани,
һәр тьшт кьрә бьне п'ийед wи[*],[+]
7һ'әму пәз у дәwар, һ'әйwанед бәйани,
8тәйрәдед ә'змен, мә'сийед бә'ре
у һәр чь кӧ р'ийед бә'реда дьчьн.

9Йа Хӧдан, Хwәйе мә!
Ча һ'әйран ә наве Тә,
ль сәр т'әмамийа әви ә'рди!

#### 9


Шькьрдарийа бона Р'астийа Хwәде


Сәрwере сазбәндар'а. Зәбура Даwьд. Ә'лмут'-лабен[*].

1Әзе бь т'әмамийа дьле хwә
шькьрийе бьдьмә Тә, Хӧдан,
һ'әму к'әрәмәтед Тә бькьм дәнги[+].
2Әзе пе Тә ша бьм у гӧл дьм
әшqи наве Тә әзе бьстьрем, Йе Һәри Жорьн[+].

3Гава нәйаред мьн пашда вәдьгәр'ьн,
әw дьк'әвьн у бәр ч'ә'ве Тә ӧнда дьбьн.
4Чьмки Тә сәр диwан у һәqийа мьнда ньһер'и,
Тӧ сәр к'ӧрсийе, чаwа һ'акьме сәр р'астийе р'уньшти[+].

5Тә п'утп'арьст дәнгбьр'и кьрьн,
к'ок ль нәп'ака Тә ани,
навед wана һ'әта-һ'әтайе да һьлдан[+].
6Нәйар иди т'ӧнә нә,
әwә һәр т'ьм хьрабә нә,
Тә бажаред wан wеран кьрьн,
биранина хwәва әw ӧнда бун.

7Ле Хӧдане һ'әта-һ'әтайе п'адшатийе бькә,
Әwи к'ӧрсийа Хwә бона диwане һазьр кьрийә[+].
8Әwе диwана дьне бь һәqийе бькә,
сәр мьләтада бь р'астийе бьньһер'ә[+].

9Хӧдане qәсьра дәро-дәра бә,
ӧса жи qәсьра йед тәнгасийада.
10Әwед нас дькьн наве Тә,
гӧмана хwә дьдьн сәр Тә,
әwед кӧ ль Тә дьгәр'ьн,
Тӧ жи пьшт нади wан Хӧдан[+].

11Бьстьрен әшqи Хӧдане ль Сийоне,
бәла кьн кьред Wи нава мьләта.
12Һ'әйфһьлдайи хуна р'ети бир тинә,
заринийа дәро-дәра бир накә.

13Мьн wәрә р'ә'ме, Хӧдано,
дина Хwә бьдә wан тәнгасийед мьн,
к'ижан дәсте пәйк'әтийада мьн к'ьшандьн,
Тӧ кӧ жь бәр дәрге мьрьне мьн һьлдьди,[+]
14wәки т'әмамийа р'умәта Тә бькьм дәнги,
ль бәр дәргәһед бажаре[*] Сийоне,
бь дәнге бьльнд ша бьм бь хьлазкьрьна Тә.

15П'утп'арьст к'әтьнә ч'ә'ла хwәйә к'олайи,
ньгед wан хwәха к'әтә т'әла wанә вәшарти[+].
16Хӧдан бь диwанкьрьне Хwә да наскьрьне,
нәп'ак бь кьред дәсте хwә дьк'әвә т'ор'е.
(Һьггайон Сәла)[*][+]

17Дә бьра нәп'ак вәгәр'ьнә дийаре мьрийа,
һ'әму әw мьләтед кӧ Хwәде бир кьрьнә.
18Чьмки фәqире һ'әта хьлазийе нәйе биркьрьне,
гӧмана дәро-дәра һ'әта-һ'әтайе ӧнда нәбә.

19Р'абә Хӧдано, бьра инсан qәwат нәгьрә,
бьра диwана п'утп'арьста ль бәр Тә бьбә.
20Хӧдано, Тӧ тьрсе бькә ль сәр wан,
бьра п'утп'арьст заньбьн, кӧ әw мәри нә. (Сәла)

#### 10


Дӧайе газьнкьрьне

1Хӧдано, чьма Тӧ Хwә дур дьгьри?
Тәнгасийада Хwә вәдьшери[+]?
2Нәп'ак бь к'ӧбарийа хwә пәй фәqир к'әтийә,
бьра әw хwәха бьк'әвә т'әла хwәйә фькьри.

3Бәле нәп'ак бь нете дьле хwә дьфьр'ә
у йе тьма Хwәде дьк'ьфьрә, беһӧрмәт дькә[*].
4Йе нәп'ак жь дәст бабахийе Хwәде нагәр'ә,
т'әмамийа фькьра wида Хwәде т'ӧнә[+].

5Һәр т'ьм р'ийед wи жер'а р'аст дьбьн,
qьраред Тә wир'а бьльнд ьн, дури wи нә,
п'ьфи сәр һ'әму дьжмьнед хwә дькә.
6Дьле хwәда дьбежә: «Әзе нәльк'ӧмьм,
qӧр'нә-qӧр'нә жи хьрабийе нәйенә сәре мьн»[+].
7Дәве wида т'ьжи ньфьр', дәрәw, гәф-гӧр'и йә,
бьн зьменда жи мьхәнәти у нәһәqи йә[*][+].

8Тә'лдед гӧндада хwә вәдьшерә,
йе ами-т'ам бь дьзива әw дькӧжә
у ч'ә'ве wи бь дьзива сәр фәqир ә[+].
9Әw qӧлч'ада хwә дьтәлинә,
мина wи шере нә'ла хwәда.
Әw дьтәлә чаwа бькә фәqир бьгьрә,
фәqир дьгьрә у давежә т'ор'а хwә[+].

10Хwә дькә qонщьк у п'ал дьдә[*],
йе бәләнгаз дьк'әвьнә нав ләпе wи.
11Дьле хwәда дьбежә: «Хwәде бир кьрийә,
Әwи р'уйе Хwә ньхамтийә, кӧ Әw т'ӧ щар нәбинә».

12Р'абә, Хӧдан, Хwәдейо!
Бьльнд бькә Дәсте Хwә у бәләнгаза бир нәкә.
13Чьма йе нәп'ак Хwәде беһӧрмәт кә,
дьле хwәда бежә: «Хwәде сәрда наньһер'ә».

14Нә Тӧ wан бәләнгаза дьбини?
Тӧ ль сәр тә'ли-тәнгийада дьньһер'и
кӧ бь дәсте Хwә һәqе нәп'ак бьди.
Бәләнгазед хwә ль Тә спарти,
пьштоване сеwийа әw Тӧ йи[+].

15П'әр'е нәп'ак у хьраба Тӧ бьшкени,
гава хьрабийа wан бьгәр'и Тӧ нәбини[+].

16Хӧдан п'адше һ'әта-һ'әтайе йә,
п'утп'арьсте бәтавәбьн жь ә'рде Wи[+].

17Тӧ хwәстьна бәләнгаза дьбьһейи, йа Хӧдан!
Дьле wан бьшьдин у гӧһ бьдә сәр wан,
18сәр диwана сеwи у бәләнгазда бьньһер'ә,
wәки мәрьве дьне иди wи нәтьрсинә[+].

#### 11


Стьрана гӧмана ль сәр Хӧдан


Сәрwере сазбәндар'а. Зәбура Даwьд.

1Мьн хwә дайә бьн сийа Хӧдан,
һун ча мьнр'а дьбежьн:
«Мина ч'ьвика бьфьр'ә,
һәр'ә ч'ийайед хwә?»[+]
2Ва йә нәһәqа кәван саз кьрьнә
у тиред хwә жи к'ьшандьнә,
кӧ тә'рийеда бавежьнә йе дьле р'аст[+].
3Гава бьнгәһ wеран бә,
иди йе р'аст wе чь бькә[+]?

4Хӧдан П'арьстгәһа Хwәйә пирозда йә,
к'ӧрсийа Хӧдан ль ә'змен ә,
ч'ә'ве Wи һәр кәси дьбинә,
бьжанге Wи бәни-адәм дьщер'ьбинә[+].
5Хӧдан р'аста дьщер'ьбинә,
ле дьжәнә нәп'ак у йе зӧлме һ'ьз дькә[+].
6Wе сәр нәп'ака шәле агьр у к'ьрк'уте бьбаринә,
байе гәрми-шәwате жи п'ара к'аса wан бьк'әвә[+].
7Чьмки Хӧдан р'аст ә, р'астийе һ'ьз дькә
у йе р'аст wе нур-нәдәра Wи бьбинә[+].

#### 12


Дӧайе һәwаргазийе


Сәрwере сазбәндар'а. Сәр сазе һ'әйштт'ели. Зәбура Даwьд.

1Һәwар Хӧдан, чьмки йед р'аст нәман,
амьн жь нава мәрьва һатьнә һьлатьн.
2Һ'әму мәрьв һәвр'а дәрәwа дьбежьн,
заре һ'ьләк'ар у дьле qәлп хәбәр дьдьн[+].

3Дә бьра Хӧдан заре һ'әму һ'ьләк'ара бьбьр'ә,
ӧса жи зьмане йе мәзьн-мәзьн хәбәр дьдә.
4Әw дьбежьн: «Әме бь зьмане хwә сәрк'әвьн,
зар-зьманед мә т'әви мә нә
у һ'ӧкӧме к'е wе сәр мә һәбә?»

5«Бона хатьре фәqиред шеланди
у заринийа бәләнгаза,
Әзе ньһа р'абьм» Хӧдан дьбежә,
«wан бькьмә щики бехоф,
к'ижан дәмана wе йәке нә».

6Готьнед Хӧдан, готьнед хальс ьн,
мина зиве к'ура ахинда һ'әланди нә
у һ'әфт щара әw паqьжкьри нә[+].

7Хӧдано, Те нобәдарийа мә бьки,
һ'әта-һ'әтайе мә жь ви ньсьли хwәй ки,
8кӧ дьбьн п'әр'ани, әw дьгәр'ьн,
беарийа инсенр'а әw машоq ьн.

#### 13


Дӧайе һәwаргазийе


Сәрwере сазбәндар'а. Зәбура Даwьд.

1Хӧдано, һ'әта к'әнге Те мьн лап бир бьки?
Һ'әта к'әнге Те р'уйе Хwә жь мьн вәшери[+]?
2Һ'әта к'әнге әзе бьнә'льм,
һәр р'ож дьлда дәрд у кӧл бьм?
Һ'әта к'әнге бәр нәйар әзе ньмьз бьм?

3Бьньһер', щаба мьн бьдә,
Хӧдан, Хwәдейе мьн!
Р'онайийе бьдә бәр ч'ә'ве мьн,
кӧ нәк'әвьмә хәwа мьрьне[+]
4у дьжмьн нәбежә: «Әз сәр wи к'әтьм»,
хернәхwаз ша нәбә, гава әз бьк'әвьм[+].

5Мьн хwә спартийә амьнийа Тә,
дьле мьне ша бә, бь хьлазкьрьна Тә[+].
6Әзе бьстьрем әшqи Хӧданә,
бона qәнщийа кӧ ль мьн кьрийә.

#### 14


Беари у бебәхтийа нәһәqа


Сәрwере сазбәндар'а. Зәбура Даwьд.

1[•]Беаре-бефә'м дьле хwәда дьбежә: «Хwәде т'ӧнә».
Шуна р'әшва дьчә, һ'әрамийе дькә,
кәсәк т'ӧнә кӧ qәнщийе бькә[+].

2Хӧдан жорда сәр мерьвда дьньһер'ә кӧ бьбинә,
гәло wе һәбә йәки сәрwахт, кӧ ль Хwәде дьгәр'ә[+].
3Һ'әму жь р'ийа хwә дәрк'әти нә
у т'әвайи пева ләwьт'и нә,
йәки qәнщийе бькә т'ӧнә, т'ӧ кәс т'ӧнә![*]

4Гәло йед нәһәqийе дькьн фә'м накьн,
кӧ щьмә'та Мьн мина нан дьхwьн
у әw гази Хӧдан жи накьн[+]?

5Ль wьр хоф у тьрсе ль wан бьгьрә,
чьмки Хwәде нава к'ома р'астада йә.
6Һун дькьн т'ьвдирада фәqира бьдьнә шәрме,
ле бәле Хӧдан сьт'аргәһа wан ә.

7Хwәзи азадийа Исраеле жь Сийоне бьһата!
Гава Хӧдан чәрха щьмә'та Хwә диса р'аст кьра,
һьнге Аqубе әшq бә, Исраеле жи ша бә.

#### 15


К'и дькарә Хана Хwәдеда бә


Зәбура Даwьд.

1Хӧдано! К'и дькарә Коне[*] Тәда бьминә?
К'и wе сәре ч'ийайе[*] Тәйи пироз бьһеwьрә[+]?

2Әwе кӧ бе ләк'ә дьмәшә
у хwә р'ийа һәqийе дьгьрә,
дьле хwәда р'аст дьфькьрә,[+]
3бь зьмане хwә бӧхдана накә
у хьрабийе т'ӧ кәси накә,
щинаре хwә беһӧрмәт накә[*][+].
4Мәрьве хьраб бәр ч'ә'ве wи бер'умәт ә
ле qәдьре хwәдехофа бьльнд дьгьрә,
әw сонд дьхwә у созе хwә дьqәдинә,
5п'әред хwә бь сәләф надә,
жь бәр бесущва р'ӧшәте һьлнадә.

К'и ван дькә, т'ӧ щар әwе нәльк'ӧмә[+].

#### 16


Дӧайе гӧмана сәр Хwәде


Зәбура[*] Даwьд.

1Тӧ мьн хwәй кә, Хwәдейо,
чьмки мьн хwә дайә бьн сийа Тә.
2Әз дьбежьмә Хӧдан: «Тӧ йи Хwәйе мьн,
пештьри Тә т'ӧнә херхwазәки мьни дьн»[+].

3Әз дәмана пирозед Тәйә wәлатда мә
у wан ә'сьлзада мә.

4Ле әwед пәй хwәдейед майин дьр'әвьн,
әw дәрд у кӧлед хwә зедә дькьн.
Әз т'әви хуна qӧрбанед wан набьм
у навед wан сәр заре хwә һьлнадьм[+].

5Хӧдан ә п'ара мьнә жьбарә у р'ьсqе мьн,
дәсте Wида йә ахьри-аqубәта мьн[+].
6Щи-wаред р'ьнд п'ара мьн к'әтьн
у ль мьн хwәш һат Әw мьлк'е мьн.

7Пәсьне Тә әзе бьдьм, Хӧдане ширәтк'ар,
һ'әта шәв жи дьл нав мьнда дьбә дәрсдар.
8Хӧдан һәр т'ьм бәр ч'ә'ве мьн ә,

Әw ль мьле мьни р'асте йә,
нәфса мьне нәльк'ӧмә[+].

9Ләма дьле мьн ша дьбә
у нәфса мьн әшq дьбә,
бәдәна мьн жи бехоф дьбә.
10Чьмки Те дийаре мьрийада мьн нәһели,
нә жи бьһели амьне Тә гор'ьстен бьбинә[*],[+]

11Те р'ийед ә'мьр мьнва ә'йан ки.
Шабунәкә мәзьн ә ль бәр диндара Тә,
һ'әта-һ'әтайе хер у хwәши дәсте Тәйи р'астеда йә[*][+].

#### 17


Дӧайе һәwаргазийа йе ами-т'ам


Дӧайе Даwьд.

1Сәр һәqийеда бьньһер', йа Хӧдан,
дина Хwә бьдә заринийа мьн
у гӧһ бьдә дӧайе мьн,
хельф дәрнайе жь дәве мьн[+].
2Бьра р'успитийа мьн жь диндара Тә бә,
бьра ч'ә'ве Тә сәр р'астийе бә.

3Тә дьле мьн щер'ьбанд, шәв жи сәрик ль мьн да,
Тә әз ә'нәнә кьрьм, нәдитьм тьштәки хьрабда,
мьн ад кьрийә, хьраби т'ӧнәбә дәве мьнда[+].
4Wәкә готьнед дәве Тә,
бона кьрьнед мәрьвайе,
һ'әвза хwә дькьм жь зӧлмк'арийе.
5Гавед мьн шьдийайи нә шьвәр'ийед Тәда
у ньгед мьн нәшьмьтин жь нав wанда.

6Мьн Тә кьр гази, Хwәдейо, Те щабе бьди
у гӧһ бьди мьн, готьнед мьн бьбьһейи.
7Р'ә'ма Хwәйә һ'ӧжмәк'ар ә'йан бьки
у Те бь дәсте Хwәйи р'асте бьки,
кӧ спартийед Хwә жь нәйар хьлаз бьки[+].

8Мина р'онайийа ч'ә'ва Тӧ мьн хwәй кә,
бьн сийа п'әр'е Хwәда мьн бьньхемә,[+]
9жь бәр ч'ә'вед wан нәп'акед мьн дьшелиньн,
жь wан хунхӧред кӧ дора мьн дьгьрьн.
10Ван бәз гьртийә, бе исаф бунә[*],
бь дәве хwә хәбәрада бәрзәq бунә[+].
11П'е-п'е пәй мьн ьн, ва йә дора мьн ьн,
ч'ә'ве wан ль сәр мьн ә, кӧ мьн ә'рде хьн.
12Әwә мина шере дькә кӧ бьдьр'инә,
мина щәwрьке шерайи кӧ хwә дьтәлинә[+].

13Р'абә Хӧдан, пешийа wан Тӧ бьгьрә
у дәвәр'уйа Тӧ wан бинә,
пе шуре Хwә жь йед нәп'ак мьн хьлаз кә,
14пе дәсте Хwә, Хӧдано, мьн жь мәрьва хьлаз кә,
жь wан мәрьвед ве дьне, п'ара к'ижана әв ә'мьр ә,
кӧ зьке wан хәзәбед Хwәва Тӧ дадьгьри,
кӧ ч'ә'в ль wан дьбьжьqьн у зар'ед wан пе т'ер ьн,
бәрмайи жи зар'е зар'ед хwәр'а дьһельн.

15Ле бәле әзе р'уки р'успи диндара Тә бьньһер'ьм,
гава һ'ьшйар бьм, нур-нәдәра Тә әзе т'ер бьм.

#### 18


Стьрана Даwьдә сәрк'әтьне


Сәрwере сазбәндар'а. Зәбура Даwьде ә'вде Хӧдан, к'ижани хәбәред ве стьране әшqи Хӧдан стьра, ль wе р'ожа кӧ Хӧдан әw жь дәсте һ'әму нәйаред wи у жь дәсте Шаwул хьлаз кьр. Әwи гот:

1Йа Хӧдан, әз Тә һ'ьз дькьм, qәwата мьн![+]

2Хӧдан ә зьнаре мьн, кәла у хьлазкьре мьн,
Хwәдейе мьн, qәйайе мьн,
әз хwә дьдьмә бьн сийа Wи.
Әw ә мәрт'ал, стьруйе хьлазбуне у сьт'аргәһа мьн[+].
3Һәwара хwә Хӧдане хwәйипәсьн тиньм
у жь дәсте нәйара әз хьлаз дьбьм[+].

4Хӧмама мьрьне әз гьртьм,
лейийед wеране әз р'ода бьрьм[+].
5Зьнщиред гор'ьстен ль мьн wәлийан
у т'әләкед мьрьне пешийа мьн гьртьн[+].
6Тәнгасийа хwәда мьн гази Хӧдан кьр,
һәwар-газийа хwә Хwәде хwә кьр.
Әwи жь П'арьстгәһа Хwә бьһист дәнге мьн,
гьһиштә гӧһе Wи әw заринийа мьн[+].

7Һьнге ә'рд ләрьзи у һ'әжийа,
һ'име ч'ийа дәрьзин у ләqийан,
чьмки Хӧдан р'акьрьбу һерса Хwә[+].
8Жь бевьлед Wи ду же к'ьшийа,
жь дәве Wи агьр-алав,
к'уред егьр жь Wи пәкийан[+].
9Ә'зман тәwанд Әw һат жорда,
ә'wре р'әш бу бьн п'ийада[+].
10Херуб[*] сийар бу у фьр'и,
сәр баскед бе Әw сьльли[*][+].
11Тә'ристан Хwәр'а кьрә орхан,
авед тә'ри, т'әв ә'wред ә'зман
һәр чар алийава Жер'а бун хан[+].
12Жь шәwqа Wи, тәйрок, бьруск
ә'wред Wива дәрбаз бун чун.
13Хӧдан ә'зменда бьрq вәда,
бь тәйрок у бьруске
Йе Һәри Жорьн дәнг вәда[+].
14Тиред Хwә авитьн, нәйар бәла кьрьн,
бьруск шандьн, әw т'әвиһәв кьрьн.
15Бьне бә'ра һатьнә дитьне
у һ'име дьнйайе һатә к'ьфше,
Хӧдано, жь wе һьлатьна Тә,
гава дәрк'әт байе бевьла Тә[+].

16Әwи жорда дәст авитә мьн у әз гьртьм,
жь к'урайед ава әз дәрхьстьм[+].
17Әз жь дәсте нәйаре мьни зор хьлаз кьрьм,
жь йед дьжәнийанә мьн, кӧ жь мьн зортьр бун[+].
18Р'ожа охьрме гьранда wан гьрт пешийа мьн,
ле бәле Хӧдан бу пьштоване мьн.
19Әз дәрхьстьмә фьрәйе хьлаз кьрьм,
чьмки Әwи әз бәгәм кьрьм[+].

20Wәкә р'астийа мьн Хӧдан да мьн,
әз хәлат кьрьм, wәкә паqьжийа дәсте мьн.
21Чьмки р'ийед Хӧдан мьн хwәй кьрьн,
нәһәqи нәкьр, жь Хwәде хwә дур нәк'әтьм.
22Чьмки бәр мьн бун һ'әму qьраред Wи
у мьн хwә дур нәхьст жь qанунед Wи.
23Әз ль бәр Wи беләк'ә бум
нәһәqийеда һ'әвзәк'ар бум[+].
24Ләма Хӧдан да мьн, wәкә р'астийа мьн,
кӧ дина хwә дьдә паqьжийа дәсте мьн.

25Тӧ амьнар'а амьн и,
беqӧсурар'а беqӧсур и.
26Паqьжар'а паqьж и,
һ'ьләк'арар'а дьди wәкә кьре wи.
27Чьмки тайе мәрьвед к'әти Тӧ йи,
ле ч'ә'ве к'ӧбар-бабах ньмьз дьки[+].
28Бәле, йе ч'ьра мьн ведьхә Тӧ йи,
Хӧдан Хwәде шәва мьн дькә р'онайи[+].
29Пе Тә әз һ'ьщуми сәр ордийе дькьм
у пе Хwәдейе хwә сәр сурар'а банздьдьм.

30Р'ийа Хwәде к'амьл ә,
готьна Хӧдан хальс ә,
Әw мәрт'ал ә бона һәр кәсе Wида сьт'ар ә[+].
31Бәле к'и йә Хwәде, пештьри Хӧдан?
Йан к'и йә Qәйа, хенщи Хwәде мә?
32Хwәде йә, Йе кӧ мьн qәwат дькә
у р'ийа мьн бехәм дькә[*].
33П'ийед мьн дькә, мина п'ийед кара хәзале
у мьн щийед бьльнд дьдә сәкьнандьне[+].
34Дәсте мьн һини шәр'кьрьне дькә
у зәндед мьн кәване сьфьр дьтәwинә[+].
35Тә мәрт'ала Хwәйә азадийе да мьн,
мьле Тәйи р'асте гьрт пьшта мьн,
бәрбьһерийа Тә бу бьльндбуна мьн.
36Фьрә дьди авитьн Тӧ гавед мьн,
кӧ нәльк'ӧмьн ньгед бьн мьн.
37Пәй нәйар к'әтьм, хwә wанр'а гиһанд,
вәнәгәр'ийам һ'әта к'ока wан qәланд[+].
38Мьн ә'рде хьстьн у нькарьбун р'абьн
у әw к'әтьнә бьн п'ийед мьн.
39Тә бона шер' пьштәк мьн да гьредан,
әwед бәр мьн р'абуйи, әw кьрьнә бьне мьн.
40Тә р'әв кьрә нав нәйаред мьн,
к'ока пәйк'әтийед хwә мьн ани[+].
41Wан кьр һәwар, һәwари нәһат,
Хӧдан кьрьн һәwар, ле Wи щаб нәда[+].
42Мьн әw һеран мина т'оза бәр бе,
мина һ'әр'ийа к'уче wеда авитьн.

43Жь шәр'-дә'wед щьмә'те Тә әз хьлаз кьрьм,
сәр мьләтед хәриб сәрwер к'ьфш кьрьм,
мьләтед мьнва нәнас, бунә хӧламед мьн.
44Ча бона мьн бьһистьн,
wан гӧһдари ль мьн кьр,
хәриб бәр мьн хwә та кьр[+].
45Qӧдуме чоке хәриб шкәстьн,
жь qәсьред хwә р'ьщаф дәрдьк'әтьн.

46Хӧдан сах ә, пәсьне Qәйайе мьн бьдьн!
Бьра бьльнд бә Хwәдейе азадийа мьн.
47Әw ә Хwәдейе кӧ һьлдьдә һ'әйфа мьн,
мьләт жи кьрьнә бьн дәсте мьн,[+]
48әз жь нәйар хьлаз кьрьм,
жь хернәхwазед мьн бьльндтьр кьрьм
у жь дәсте зӧлмдара азад кьрьм.

49Бона ве йәке, Хӧдано!
Нав мьләтада әзе Тә бьльнд кьм,
әшqи наве Тә әзе бьстьрем[*][+].
50Тӧ сәрк'әтьнед мәзьн дьди п'адше Хwә,
Тӧ амьн и һьндава к'ьфшкьрийе Хwә,
Даwьд у зӧр'әта wир'а һ'әта һ'әтайе[+].

#### 19


Р'умәта Хwәдейә нава ә'фьрин у Qануна Wида


Сәрwере сазбәндар'а. Зәбура Даwьд.

1Ә'зман бона р'умәта Хwәде дьбежьн,
ә'рше ә'змен шьхӧлед дәсте Wи к'ьфш дькьн[+].
2Р'ож р'ожер'а хәбәре дьбежә,
шәв шәвер'а занәбуне вәдькә.
3Зьман т'ӧнә, готьн т'ӧнә,
дәнге wана найе бьһистьне,
4ле шә'дәтийа[*] wан бәла дьбә т'әмамийа ә'рде
у готьнед wан дьгьһижьнә сәре дьне[*].

Хwәде ә'зменда бона тә'ве конәк вәгьрт,[+]
5мина зә'вайе жь бьн п'әр'де кӧ дәрте,
мина мерхасе кӧ пе р'әва хwә ша йә.
6Әw жь алики ә'змен дәрте, дьчә һ'әта алийе дьне
у жь гәрма wе т'ӧ тьшт найе вәшартьне.

7Һинкьрьна Хӧдан к'амьл ә,
мерьв әw нуйәжийин дькә.
Т'әмийед Хӧдан бехельф ьн,
садәйа әw сәрwахт дькьн[+].
8Qанунед Хӧдан р'аст ьн,
дьле мерьв ша дькьн.
Фәрманед Хӧдан зәлал ьн,
ч'ә'вед мерьв р'онайи дькьн[+].
9Хофа Хӧдан хальс ә,
һ'әта-һ'әтайе дьминә.
Qьраред Хӧдан һәq ьн,
т'әмамийа хwәва әw р'аст ьн[+].
10Әwә һе һавьжи нә, нә кӧ зер',
нә кӧ әw зер'е һәри сафи,
жь һьнгьв у һьнгьве шьме ширьнтьр ьн[+].
11Хӧламе Тә пе wан те хwәйкьрьне,
йе пек тинә, хәлата wи п'ьр' мәзьн ә.

12К'и дькарә шашийед хwә нас кә?
Жь гӧнәйед вәшарти Тӧ мьн паqьж кә,
13жь к'ӧбарийе хӧламе Хwә хwәй кә,
бьра әw һ'ӧкӧми ль сәр мьн нәкьн.

Һьнге әзе беләк'ә бьм,
жь нәһәqийед мәзьн әзе паqьж бьм[+].

14Бьра готьнед дәве мьн
у әw фькьред дьле мьн
ль бәр Тә бенә qәбулкьрьн,
Хӧдане Qәйайе мьн
у Азадкьре мьн[+].

#### 20


Дӧайе бона сәрк'әтьне


Сәрwере сазбәндар'а. Зәбура Даwьд.

1Бьра охьрме гьранда Хӧдан гӧһ бьдә тә,
наве Хwәдейе Аqуб тә хwәй кә[+].
2Бьра жь Щийе Пироз к'омәке тәр'а бьшинә
у жь Сийоне пьштованийе ль тә бькә[+].
3Бьра һ'әму дийарийед тә Әw бир бинә
у дийарийед тәйә т'әвайишәwате qәбул кә. (Сәла)
4Бьра wәкә дьле тә бьдә тә
у нет-мәрәмед тә бинә сери[+].
5Пе сәрк'әтьна Тә әме ша бьн
у пе наве Хwәдейе хwә але бьльнд кьн.
Бьра һ'әму хwәстьнед тә Хӧдан бинә сери.

6Ньһа әз заньм, кӧ Хӧдан к'ьфшкьрийе Хwә сәр дьхә,
жь ә'змане Хwәйи пироз щаба wи дьдә,
пе дәсте Хwәйи р'асте сәрк'әтьнед зор дьдә.
7Һьнәк пе ә'рәба, һьнәк пе һәспа,
ле әм пе наве Хwәдейе хwә дьфьр'ьн[+].
8Әwана льк'ӧмин у к'әтьн,
ле әм р'абун у р'аст сәкьнин.

9Хӧдано! Тӧ п'адше сәр хә!
Дәнге мә бьбьһе, гава әм гази Тә дькьн.

#### 21


Шькьрдайина бона сәрк'әтьне


Сәрwере сазбәндар'а. Зәбура Даwьд.

1Хӧдан! Пе qәwата Тә п'адша ша дьбә
у азадкьрьна Тәр'а чьqаси гӧл дьдә[+].
2Тә йа дьле wи да wи,
хwәстьна дәве wи на-на нәкьр. (Сәла)[+]

3Тӧ бәрәк'әта qәнщва р'асти wи һати
у т'аще зер'е сафи дани сәре wи.
4Әwи жийин жь Тә хwәст,
Тә р'ожед дьрежә һәр-һәйе дане[+].

5Р'умәта wи мәзьн ә, пе хьлазкьрьна Тә,
qәдьр у һӧрмәт Тә дани сәре wи.
6Тә дӧайе һ'әта-һ'әтайе сәр wида баранд,
диндара Хwәва Тә әw әшq у ша кьр.

7Чьмки п'адшайи Хӧданда гӧман ә,
сайа һ'ӧба Йе Һәри Жорьн wе нәльк'ӧмә[+].
8Дәсте Тәйе бьгьһижә һ'әму дьжмьнед Тә,
дәсте Тәйи р'асте бьгьһижә йед дьжәньнә Тә.
9Гава Тӧ к'ьфш би, Те wан бьки мина к'ура тәндуре,
Хӧдане һерса Хwәда wан ӧнда кә
у агьр-алаве wан һ'уфи хwә кә[+].
10Те к'ока wан жь дьне бини
у зӧр'әта wан жь нав мәрьвайийе.

11Wан хwәст хьрабийе ль Тә бькьн,
шеwьр дәрхьстьн,
ле әв йәк wанр'а ль һәв нәһат.
12Те р'әве wан хи,
тиркәване Хwә бьк'ьшини нав ч'ә'ве wан[+].

13Хӧдано, qәwата Хwәва Тӧ бьльнд бә,
әме бьстьрен, шькьрийе бьдьнә зорайа Тә.

#### 22


Һәwаргазийа тәнгасийеда у стьрана пәсьндайине


Сәрwере сазбәндар'а. «Стьрана кара хәзалейә сәре сьбәһе». Зәбура Даwьд.

1Хwәдейе мьн! Хwәдейе мьн!
Тә чьма әз һьштьмә?[*]
Хwә жь хьлазкьрьн у дәнге һеwарза мьн дур гьртийә[+].
2Хwәдейо! Әз р'ож гази Тә дькьм
ле Тӧ щаба мьн нади,
шәве жи дәнге мьн найе бьр'ин[+].

3Ле бәле Тӧ Йе Пироз и,
сәр т'әхте Хwә р'уньшти йи,
пәсьндайина Исраеле йи,
4Кал-бавед мә Тәда гӧман бун,
Тәда гӧман бун, Тә әw азад кьрьн.
5Ль Тә кьрьн һәwар, әw хьлаз бун
гӧман дан сәр Тә, шәрми нәбун.

6Ле әз кӧрм ьм нә кӧ мәри,
нав мәрьвада беһӧрмәткьри
нав щьмә'тада сосрәтбуйи.
7Һ'әмуйед кӧ мьн дьбиньн,
әw qәрфе хwә ль мьн дькьн,
дәве хwә ль мьн хар дькьн,
сәре хwә дьһ'әжиньн[*] у дьбежьн:[+]
8«Дә бьра хwә бьсперә Хӧдан
у Әw wи хьлаз кә,
дә бьра wи азад кә,
һәгәр Әw жь wи р'ази йә»[*]

9Ле бәле Тӧ йи, йе әз жь бәт'ьне дәрхьстьм,
бәр бьстане дийа мьн, Тә әз бехоф кьрьм[+].
10Әз жь бәт'ьнеда спарти Тә буйи,
жь зькмакийеда Тӧ Хwәдейе мьн и.
11Жь мьн дур нәк'әвә,
чьмки тәнгаси незик ә
ле к'омәкдарәк т'ӧнә[+].

12Гәләк щанәга дора мьн дьгьрьн,
бохед Башанейә[*] зор сәр мьнда дьгьрьн[+].
13Мина шере дәвхун мьр'ә-мьр' дькьн
у әw qилед хwә ль сәр мьн вәдькьн.

14Әз мина аве темә р'етьне,
һәстуйед мьн жь һәв тенә бәр'дане,
дьл нав мьнда дьһ'әлә мина шьме[+].
15Qәwат ль мьн зьһа дьбә,
мина щер'е ахин һур-һури дьбә,
зьман дәмахе мьнва дьqәмьтә,
Тӧ мьн дьки аха мьрьне.

16Сә-куч'ька әз кьрьмә нава хwә,
к'ома нәһәqа дора мьн гьрт,
дәст у п'ийед мьн qӧл кьрьн[*][+].
17Һ'әму һәстуйед мьн тенә жьмаре,
мьн т'әмашә дькьн дина хwә дьдьне[+].
18К'ьнщед мьн нава хwәда бәла дькьн
у сәр к'ьнща мьн п'әшк давежьн[*][+].

19Ле Тӧ Хӧдано, жь мьн дур нәк'әвә!
Qәwата мьн! Зу бькә Хwә мьнр'а бьгьһинә.
20Нәфса мьн Тӧ жь шур хьлаз кә,
мьн тайи жи жь нав ләпе сә-куч'ька[+].
21Мьн хьлаз кә жь qиле шер
у азад кә жь стьруйед гайед бәйани[+].

22Әзе наве Тә бьратийа хwәр'а сальх кьм,
нава щьвинеда пәсьне Тә бьдьм[*][+].
23Гәли хӧданхофа! Пәсьне Wи бьдьн!
Гәли зӧр'әта Аqуб! Р'умәте бьдьн!
Һ'әму зар'ед Исраел! Жь Wи хоф бькьн![+]
24Чьмки Әwи пьшт нәда йе т'әнгәзар,
бәләнгазийа wи беһӧрмәт нәкьр,
р'уйе Хwә Әwи жь wи вәнәшарт,
гава wи һәwар кьр, Хwәде бьһист.

25Щьвина мәзьнда әзе бьдьм пәсьне Тә,
ль бәр wан хофк'ешед Тә,
биньмә сери ад-qьраред хwә, бона wи хатьре Тә[+].
26Бәләнгазе бьхwьн у т'ер бьн[*],
пәсьне Хӧдан бьдьн йед Wи дьгәр'ьн.
Дьле wә бьра бьжи һ'әта-һ'әтайе!

27Һәр qӧлбе дьнйайе wе бир биньн
у бәрбь Хӧдан wе вәгәр'ьн.
Һ'әму бәрәкед мьләта,
wе сәре хwә бәр Тә дайньн[+].
28Чьмки п'адшати йа Хӧдан ә,
Әw сәрwертийе мьләта дькә[+].

29Һ'әму к'ӧп-к'ӧпед әве дьне,
әwе бьхwьн у бәр та бьн
у һәр кәсе п'ара хwәлийе,
кӧ фьрари йә ль сәр ә'рде,
wе бьк'әвә бәр ль сәр чоке.
30Ньсьле хӧламтийе Wир'а бькьн,
наве Хwәде qӧр'на пәйр'а wе qьсә кьн[+].
31Wе бен у хьлазкьрьна Wи
wан мәрьвар'а бькьн дәнги,
к'ижанед кӧ wе бенә дьне,
wе бежьн: «Хӧдан әв йәк кьрьнә»[+].

#### 23


Хӧдан Шьване мьн ә


Зәбура Даwьд.

1Хӧдан шьване мьн ә,
әз нә һ'әwще тьштәки мә[+].
2Әw мерг у чиманада мьн дьдә мәхәл,
мьн дьбә сәр авед нәрмә ә'дьл,[+]
3нәфса мьн Әw нуйәжийин дькә.
Шьвәр'ийед р'астийеда Әw мьн дьбә,
бона хатьре wи наве Хwә[+].

4Һәгәр әз гәлийе сийа мьрьнеда бьм,
жь хьрабийе әзе т'ӧ щар нәтьрсьм,
чьмки Тӧ йи wьр т'әви мьн,
шьв у бәршьвка Тә дьл дьдьн бәр мьн[+].

5Тӧ бәр ч'ә'ве дьжмьнед мьн,
сьфьре датини ль бәр мьн.
Тӧ р'ун дьки сәр сәре мьн,
левар'а дадьгьри к'аса мьн[+].
6Т'әмамийа р'ожед ә'мьре мьнда,
т'әне qәнщи у дьлованийе бьбьн мьнр'а.
Һ'әму р'ожед ә'мьре хwәда
әзе бьминьм Хана Хӧданда.

#### 24


Р'умәта П'адшайе Ә'фьрандар


Зәбура Даwьд.

1Ә'рд хер у хьзнева йе Хӧдан ә,
ӧса жи дьнйа бьнәлийед wева[*][+].
2Чьмки Әwи һ'им авитә ль сәр бә'ра,
әw да сәкьнандьн ль сәр ч'әма[+].

3К'и дькарә р'абә ч'ийайе Хӧдан,
к'и дькарә бьсәнә Щийе Wийи Пироз?[*][+]
4Йе дәсте һ'әлал у сьтqе дьле р'аст,
кӧ нак'әвә пәй дәрәwийе[*]
у дәрәw жи сонд нахwә[+].
5Әwе жь Хӧдан бьстинә хер-бәрәк'әте,
жь хьлазкьр Хwәдейе хwә р'успитийе.
6Йед аһа нә, кӧ ль Wи дьгәр'ьн,
һ'ьзрәта дитьна Хwәдейе Аqуб ьн! (Сәла)

7Гәли дәргәһа, сәре хwә бьльнд кьн!
Бьльнд кьн, гәли дәргәһед һәр-һәйе,
wәки П'адшайе р'умәте бьк'әвә наве![+]
8К'и йә әw п'адшайе р'умәте?
Хӧдане зор у qәwате,
Хӧдане шер'дайи qӧдрәте[+].

9Гәли дәргәһа, сәре хwә бьльнд кьн!
Бьльнд кьн, гәли дәргәһед һәр-һәйе,
wәки П'адшайе р'умәте бьк'әвә наве!
10К'и йә әw п'адшайе р'умәте?
Хӧдане Ордийа, Әw ә п'адшайе р'умәте! (Сәла)

#### 25


Дӧайе һәwаргазийе


Зәбура Даwьд.

1Хӧдано, әз щанийа хwә бәрбьр'и Тә дькьм[+].
2Хwәдейе мьн! Әз Тәда гӧман ьм,
бьра әз шәрми нәбьм,
дьжмьн дьле хwә ль мьн ша нәкьн.
3Бьра йед Тәда гӧман шәрми нәбьн,
бьра әw шәрми бьн у р'ур'әш бьн,
әwед беамьнә нәмамийе дькьн.

4Хӧдан, р'ийед Хwә нишани мьн кә
у мьн һини шьвәр'ийед Хwә кә[+].
5Бәре мьн бьдә р'астийа Хwә, һин кә,
чьмки Тӧ йи әw Хwәдейе хьлазкьре мьн
у һәр р'ож әз гӧмана хwә дьдьмә сәр Тә[+].

6Бир бин, Хӧдан, р'ә'м у һ'ӧба Хwә,
чьмки әwә һ'әта-һ'әтайи нә[+].
7Гӧнәйед зар'оти у нәһәqийед мьн бир нәйнә,
ле ль гора һ'ӧба Хwә мьн бир бинә,
бона хатьре qәнщийа Хwә, Хӧдано![+]

8Qәнщ у р'аст ә Хӧдан,
ләма гӧнәк'ара һини р'е дькә.
9Әw бәрбь һәqийе мьлука дьбә
у р'ийа Хwә мьлука һин дькә.
10Һ'әму р'ийед Хӧдан дьлован у амьн ьн,
бона йед пәйман у т'әмийед Wи хwәй дькьн.

11Хӧдано, бьди хатьре наве Хwә,
суще нәһәqийа мьн кӧ мәзьн ә,
диса бьди хатьре бахша Хwә[+].
12Әw мәрьве кӧ жь Хӧдан хоф дькә,
Әwе һин кә кӧ к'ижан р'ийе бьбьжерә.
13Нәфса wийе хер-хwәшийеда бьминә
у зӧр'әта wийе ль ә'рде wар бә[+].
14Сьр'а Хӧдан бона хофк'ешед Wи йә
Әw пәймана Хwә wанва ә'йан дькә.

15Ч'ә'ве мьн т'ьме ль Хӧдан ә,
чьмки Әwе ньге мьн жь т'әле дәрхә[+].

16Бәре Хwә бьдә мьн у мьн wәрә р'ә'ме,
чьмки әзи бекәси дәро-дәр ьм.
17Кӧле дьле мьн зедә дьбьн,
жь ван дәрд-кӧла дәрхә Тӧ мьн.
18Дина Хwә бьдә мьн мә'рьми у р'әбәни,
бьбахшинә һ'әму гӧнәйед мьнә кьри.

19Дина Хwә бьдә п'ьр'анийа нәйаред мьн,
чаwа к'ин у бохийева дьжәньнә мьн.
20Нәфса мьн хwәй кә у мьн хьлаз кә,
шәрми нәбьм, кӧ хwә дайә бьн сийа Тә.
21Һ'әлали у р'асти бьра мьн хwәй кьн,
чьмки әз бь гӧман һивийа Тә мә.

22Хwәдейо, азад кә Исраеле,
жь бәр һәр тә'ли-тәнгийе[*][+].

#### 26


Дӧайе йе ами-т'ам


Зәбура Даwьд.

1Йа Хӧдан, ль сәр һәqийа мьнда бьньһер'ә,
чьмки әз һ'әлалийа хwәда мамә.
Мьн гӧмана хwә данийә сәр Хӧдан, әз нашьһ'ьтьм[+].
2Мьн ә'нәнә кә Хӧдан у мьн бьщер'ьбинә,
нет у дьле мьн Тӧ парзун кә[+].
3Чьмки һ'ӧба Тә ль бәр ч'ә'ве мьн ә
у амьнийа Тә р'ебәрийа мьн дькә[+].

4Әз т'әви дәрәwина р'унаним
у т'әви дӧр'уйа р'е начьм.
5Әз дьжәньмә щьвата хьраба
у т'әви нәп'ака р'унаним[+].

6Әз бь бесущийе дәстед хwә дьшом,
дора горигәһа Тә, Хӧдан, дьзьвьр'ьм,[+]
7дәнге шькьрдарийе дьдьмә бьһистьне,
һ'әму һ'ӧжмәк'арийед Тә сальх дькьм[+].

8Хӧдано! Әз һ'ьз дькьм Хана Тә,
әw щийе майина р'умәта Тә.
9Нәфса мьн т'әви гӧнәк'ара ӧнда нәкә,
ә'мьре мьн жи т'әви хунхӧра,[+]
10дәсте к'ижанада нәһәqи һәйә,
дәсте wани р'асте р'ӧшәтева т'ьжи йә[+].

11Ле бәле әзе һ'әлалийа хwәда бьминьм.
Мьн азад кә у мьн wәрә р'ә'ме!
12Ньге мьн р'ийа р'астда йә,
щьватада әзе пәсьне Хӧдан бьдьм.

#### 27


Стьрана пәсьндарийе бона гӧмана сәр Хwәде


Зәбура Даwьд.

1Хӧдан ә р'онаийа мьн у хьлазбуна мьн!
Әзе жь к'е бьтьрсьм?
Хӧдан ә qәсьра жийана мьн!
Әзе жь к'е бьр'ьщьфьм?

2Гава хьраб һ'ьщуми сәр мьн дькьн,
кӧ щанийа мьн һ'уфи хwә кьн,
һьнге пәйк'әти у нәйаред мьн,
хwәха дьльк'ӧмьн у дьк'әвьн.
3Һәгәр ордик р'абә бәр мьн,
wе нәтьрсә qәт дьле мьн.
Һәгәр шер'р'а бенә сәр мьн,
wе диса ӧнда нәбә гӧмана мьн[+].

4Тьштәки жь Хӧдан әз дьхwазьм
у әз һ'әйра ве йәкеда мә,
т'әмамийа р'ожед ә'мьре хwәда,
Хана Хӧданда әз бьминьм,
жь диндара Wи әз т'ер нәбьм
у һ'әйра П'арьстгәһа Wида бьм[+].

5Wе р'ожед охьрме гьранда,
Әwе мьн вәшерә чардаха Хwәда,
к'урайийа конда мьн бьньхемә
у мьн бьльнд кә, бьдә сәр qәйе.
6Ле ньһа сәре мьне бьльнд бә,
бәр wан нәйаред дора мьн гьртьнә,
Коне Wида әзе бь дәнге әшqе qӧрбана бьдьм,
әзе бьстьрем у мьqама Хӧданр'а ле хьм[+].

7Хӧдано, бьбьһе дәнге әве газийа мьн,
р'ә'ме бькә у бьдә Тӧ ве щаба мьн.
8Дьле мьн бой Тә дьбежә:
«Дә тӧ р'уйе Wи бьгәр'ә».
Ва йә Хӧдан, әз жи р'уйе Тә дьгәр'ьм[+].
9Р'уйе Хwә Тӧ жь мьн вәнәшерә.

Бь һерсе бәри хӧламе Хwә нәдә.
Пьштоване мьн Тӧ буйи,
пьшт нәдә мьн, мьн нәһелә,
Хӧдан, Хьлазкьре мьн!
10Һәгәр дийа мьн у баве мьн,
әw дәст жь мьн бьк'ьшиньн,
ле Хӧдан wе qәбул кә мьн.

11Р'ийа Хwә Хӧдан, мьн һин кә,
дьжмьнед мьнр'а ә'йнат кә,
шьвәр'ийа р'астда мьн хwәй кә[+].
12Дәсте нәйарва бәр'нәдә мьн,
кӧ шә'дед дәрәw р'адьбьн бәр мьн
у гәф у гӧр'ийе һуйи мьн дькьн[+].

13Ле әз баwәр ьм, ә'рде зендийада
qәнщийа Хӧдан әзе бьбиньм.
14Хӧданда гӧман бә!
Сәрхwә у дьлтәйах бә!
Хӧданда гӧман бә![+]

#### 28


Дӧайе һәwаргазийе у р'азидарийе


Зәбура Даwьд.

1Әз һәwара хwә Тә датиньм, Хӧдано!
Qәйайе мьн, һена мьнда бедәнг нәминә!
Һьндава мьнда Хwә кәр' нәкә,
кӧ нәбьмә мина йе дьк'әвьнә гор'е[+].
2Бьбьһе дәнге заринийа мьн,
гава әз һәwара хwә Тә датиньм,
дәст бәрбьр'и П'арьстгәһа Тә дькьм[+].

3Мьн нәдә р'еза нәп'ака,
нәкә т'әви wан нәһәqа,
кӧ зархwәш ьн һәвалар'а,
ле хьраб ьн дьле хwәда[+].
4Wәкә кьред wан бьдә wан,
анәгори wан хьрабийед wан,
wәкә кьрьнед бь дәсте wан,
сәр бәла хwә бьра әw вәбьн.
5Чьмки әwан кьрьнед Хӧдан,
сәр кьре дәсте Wи нафькьрьн.
Әwе wан wеран кә, ава нәкә.

6Шькьр жь Хӧданр'а,
кӧ Әwи бьһист заринийа мьн.
7Хӧдан qәwат у мәрт'ала мьн ә,
дьле мьн Wида гӧман буйә,
һьнге мьн станд же к'омәкә,
дьле мьн к'әте шабунә,
пәсьне Wи бьдьм бь стьранә[+].

8Хӧдан ә qәwата щьмә'та Хwә,
сьт'ара азадийа бьжартийе Хwә.
9Дә щьмә'та Хwә хьлаз кә
у wаре Хwә бьмбарәк кә,
Тӧ шьвантийе ль wан бькә
у т'ьме wан һьлгьрә.

#### 29


Пәсьндайина дәнге Хwәде


Зәбура Даwьд.

1Бьдьнә Хӧдан, һәйинед Хwәдейә ә'змен,
бьдьнә Хӧдан qәдьр у qӧдрәте,[+]
2бьдьн шькьрийе наве Хӧдан,
хәмьла пирозва бьһ'әбиньн Хӧдан[*].

3Дәнге Хӧдан ль сәр ава йә,
Хwәдейе хwәйир'умәт бьрq вәдайә,
Хӧдан ль сәр гәләк ава йә.
4Дәнге Хӧдан qәwат ә,
дәнге Хӧдан хwәйишӧрәт ә.

5Дәнге Хӧдан даред әрзе дьшкенә,
Хӧдан әрзед Лӧбнане һур-һури дькә[+]
6у wан мина голька дьдә банздане,
Лӧбнан у Сирйоне[*] жи мина гайе бәйани[+].

7Дәнге Хӧдан тиред агьри алав дьдә.
8Дәнге Хӧдан чол у бәста дьләрьзинә,
Хӧдан чол у бәста Qадеше дьләрьзинә[+].
9Дәнге Хӧдан каред хәзала дьдә зайине,
дарьстана дьдә р'уткьрьне
у П'арьстгәһа Wида һ'әму дькьн дәнги:
«Р'умәт wир'а!»

10Хӧдан к'ӧрсийа Хwә сәр авед ә'зман данийә,
Хӧдане сәр к'ӧрсийа Хwә һ'әта-һ'әтайе п'адша бә[+].
11Дә бьра Хӧдан qәwате бьдә щьмә'та Хwә,
бьра Хӧдан дӧа у хер-хwәшийе бьдә щьмә'та Хwә[+].

#### 30


Стьрана Пәсьндайине


Зәбура Даwьд. Стьрана бьмбарәк-пирозкьрьна П'арьстгәһе.

1Әзе тә бьльнд кьм, Хӧдано,
чьмки Тә әз хьлаз кьрьм,
дьжмьн ль мьн нәдан к'әнандьн[+].
2Йа Хӧдан, Хwәдейе мьн!
Мьн һәwара хwә Тә ани
у Тә әз qәнщ кьрьм.
3Хӧдан! Жь дийаре мьрийа Тә әз дәрхьстьм,
кӧ нәк'әвьмә гор'е, Тә әз сах һьштьм[+].

4Әшqи Хӧдан һун бьстьрен амьнед Wи,
шькьрийе бьдьне у бир биньн пирозийа Wи.
5Һерса Wи, чаwа ч'ә'в бьгьри-вәки,
ле ширьнайа Wи т'әмамийа ә'мьр ә,
еваре шин ә у гьри йә,
ле сьбәһе зу әшq у шайи йә[+].

6Әз фьрәйийа хwәда фьр'наq бум,
фькьрим: «Әзе т'ӧ щар нәк'әвьм»[+].
7Йа Хӧдан, Тә бь хwәшийа Хwә,
мина ч'ийаки әз qәwин кьрьм.

Ле гава Тә р'уйе Хwә вәшарт,
һьнге р'ьщафе сәр мьнда гьрт.

8Хӧдан газийа хwә Тә датиньм
у һәwара хwә Хwәйи тиньм.
9Хуна мьне чь к'аре бьдә,
һәгәр әз бьк'әвьм ах-бәре сар?
Гәло халийе пәсьне Тә бьдә?
Йан р'астийа Тә wе сальх кә[+]?
10Бьбьһе Хӧдан, мьн wәрә р'ә'ме,
Хӧдан, бьдә мьн к'омәке.

11Тә шина мьн кьрә шайи,
к'ӧрхе мьн жи жорда ани,
шабунева мьн дьхәмьлини.
12Щанийа мьне кәр' нәминә,
әwе бьстьре әшqи Тә.
Хӧдан, Хwәдейе мьн,
әзе т'ьме бьдьм пәсьне Тә.

#### 31


Гӧмана сәр Хwәде у дӧайе бона азадбуне


Сәрwере сазбәндар'а. Зәбура Даwьд.

1[•]Хӧдано, мьн хwә дайә бьн сийа Тә,
бьра әз т'ӧ щар шәрми нәбьм,
анәгори һәqийа Хwә мьн хьлаз кә.
2Гӧһе Хwә бьдә Тӧ сәр мьн,
бькә кӧ мьн зу хьлаз ки.
Бона мьн бьбә кәла кәвьри,
мала сьт'арбуне кӧ мьн азад ки[+].

3Чьмки Тӧ йи qәйа у кәла мьн,
Тӧ бона хатьре wи наве Хwә,
бьбә р'ебәр у сәрwере мьн.
4Жь wе т'әле Тӧ дәрхә мьн,
кӧ дьзива данибун бона мьн,
чьмки Тӧ йи әw сьт'ара мьн.
5Р'ӧһ'е хwә дьдьмә дәсте Тә[*],
бәле Тә әз хьлаз кьрьм,
Хӧдан, Хwәдейе амьнийе[+].

6Әз дьжәньмә йед пәй п'утед п'уч' к'әти,
ле гӧмана мьн сәр Хӧдан ә[+].
7Пе һ'ӧба Тә әзе әшq у ша бьм,
чьмки сәр мә'рьмийа мьнда Тә ньһер'и
у тә'ли-тәнгийа мьн пе һ'әсийайи.
8Тә әз нәдам дәсте дьжмьн,
ле данинә фьрәйе ньгед мьн[+].

9Мьн wәрә р'ә'ме, Хӧдано,
чьмки әз нава тәнгасийеда мә,
ч'ә'ве мьн, нәфс у щанийа мьн
жь дьлешийе һ'әлийан-машийан[+].
10Ә'мьре мьн дәрбаз бу зәлулийе,
салед мьн жи нә'лә-нә'ле,
жь дәрд-кӧла qӧдум к'әтьм
у һәстуйада һ'әлийам-машийам.

11Бәр һ'әму нәйара бум итойин,
ль бәр щинаред хwә әз илаһи,
саwа мьн дьк'әвә сәр насед мьн,
йед дәрва дьбиньн жь мьн дьр'әвьн[+].
12Мина мьрийа жь дьла һатьмә биркьрьне,
бумә чаwа дәрданәкә һурдәхwәши.
13Хәйба гәләка әз дьбьһем,
һәр алийава саw мьн дьгьрә,
гава әw һәвр'а һьмбәри мьн дьщьвьн,
дьшеwьрьн кӧ бина бәр мьн бьстиньн.

14Ле әз Тәда гӧман ьм, Хӧдано,
мьн гот: «Тӧ йи Хwәдейе мьн».
15Р'ожед мьн дәсте Тәда нә,
мьн жь дәсте дьжмьн
у пәйк'әтийа хьлаз кә[+].
16Сьфәте Хwә гӧл дә сәр ә'вде Хwә
бь һ'ӧба Хwәйә амьн мьн азад кә[+].
17Хӧдано! Бьра әз шәрми нәбьм,
чьмки әз гази Тә дькьм,
бьра нәп'ак шәрми бьн
дийаре мьрийада кәр' бьминьн.
18Дәвед дәрәwин бьра бен гьртьн,
кӧ һьндава р'астада һ'ьр' дьбежьн,
бь к'ӧбарийе у мьхәнәтийе.

19Чьqас мәзьн ә qәнщийа Тә,
ль бәр һ'әму мәрьвайе,
хофк'ешед Хwәр'а хwәй кьрийә Тә,
к'ижан хwә дьдьнә бьн сийа Тә.
20Диндара Хwәва wан хwәйи дьки,
жь дәст нәмамийед мәрьвайе,
Коне Хwәда wан вәдьшери,
жь зордарийа зьманийе.

21Шькьр жь Хӧданр'а,
кӧ һ'ӧба Хwәйә һ'әйрә-һ'ӧжмәк'ар,
нава нәйаред дора мьнда нишани мьн кьр![+]
22Т'әвһәвбуна хwәда мьн гот:
«Бәр ч'ә'ве Тә әз к'әтьмә».
Ле Тә дәнге дӧайе мьн бьһист,
гава мьн Тә кьрә гази.

23Хӧдан һ'ьз кьн, һ'әму амьнед Wи,
Хӧдан ширһ'әлала хwәй дькә,
ле йед хwә бабахийе гьртьнә,
хәзәбе сәр wанда дьбаринә[+].
24Сәрхwә бьн!
Бьра дьле wә бьшьдьн,
һ'әмуйед кӧ Хӧданда гӧман ьн[+].

#### 32


Шабуна бона гӧнәафубуне


Маскила[*] Даwьд.

1Хwәзи ль wи бәндәйи,
кӧ нәһәqийед wи һатьнә афукьрьне
у гӧнәйед wи һатьнә бахшандьне!
2Хwәзи ль wи мәрьви,
кӧ Хӧдан жер'а нәһәqийе һ'әсаб накә
у дьле wида qәлпи т'ӧнә[*][+].

3Гава мьн гӧнәйе хwә нәда р'уйе хwә,
һәстуйед мьн һ'әлийан-машийан,
жь дәст заринийа мьнә т'әмамийа р'оже.
4Чьмки шәв у р'ож дәсте Тә сәр мьн гьран бу,
тәр'айийа мьн бу мина зьһайа һавине. (Сәла)

5Һьнге мьн гӧнәйе хwә Тәва ә'йан кьр
у нәһәqийа хwә вәнәшарт,
мьн гот: «Әзе шашийа хwә
ль бәр Хӧдан бьдьмә р'уйе хwә».
У Тә нәһәqийа гӧнәйе мьн бахшанд. (Сәла)[+]

6Бона ве йәке һәр кәсе амьн,
гава хwә нас кә, бь дӧакьрьне wе бәрбь Тә бе.
Һьнге һәгәр лейийед ава жи ль сәр һәвр'а дәрбаз бьн,
әwе т'ӧ щар нәгьһижьнә wи.
7Сьт'аргәһа мьн Тӧ йи,

жь тәнгасийе Тӧ мьн хwәй дьки,
бь стьранед азадийе Тӧ дора мьн дьгьри. (Сәла)[+]

8«Әзе тә аqьл у сәрwахт кьм
у р'ийа кӧ теда һәр'и бәр тә вәкьм,
ч'ә'ве Мьне ль сәр тә бә, тә ширәт кьм.
9Мина һәсп у qант'ьр'а нәбьнә бефә'м,
wан гәм у т'әмб дькьн кӧ зәфти wә бьн»[+].

10Щәфайед нәп'ака wе гәләк бьн,
ле һ'ӧба амьн wе бьгьрә дора wан,
к'ижана гӧмана хwә данә сәр Хӧдан.
11Бь Хӧдан әшq у ша бьн,
гәли сьтqе дьле р'аст,
дәнге хwә һьлдьн һ'әмуйед дьлада р'аст[+].

#### 33


Стьрана пәсьндайине

1Бь Хӧдан әшq бьн гәли амьна,
ль р'аста дьк'әвә пәсьндари.
2Бь чәнге зис шькьрийе бьдьнә Хӧдан,
бь сазе дәһәт'ели Wир'а бьстьрен[+].
3Стьранәкә ну Wир'а бьстьрен,
зор у хwәш саз хьн, дәнге бьльнди зьрьнгийе[+].

4Чьмки хәбәра Хӧдан р'аст ә
у һ'әму кьрьнед Wи бь һәq-һ'әлалийе нә.
5Әw р'астийе у һәqийе һ'ьз дькә,
һ'ӧба Хӧданва дьнйа т'ьжи йә[+].

6Бь хәбәра Хӧдан ә'зман ә'фьрин,
бь бина бәр Wи һ'әму ә'ршед wан[+].
7Бә'ра мина лоде т'оп дькә,
авед бебьнийа дькә ә'мбара[+].

8Т'әмамийа ә'рде бьра жь Хӧдан бьтьрсә
у бьра жь Wи бьр'ьщьфә т'әмамийа т'опа дьне.
9Чьмки Әwи гот у qәwьми,
Әwи ә'мьр кьр у qәдим бу[+].

10Хӧдан шеwьред п'утп'арьста хьраб дькә
у фькьред мьләта бәтал дькә.
11Шеwьра Хӧдан qәwин у qәдим ә,
фькьра дьле Wи qӧр'нә-qӧр'нә йә[+].
12Хwәзи ль wи мьләти, Хwәдейе к'ижани Хӧдан ә
у ль wе щьмә'те, к'ижан бьжарт кьрә wаре Хwә[+].

13Хӧдан жь ә'змен жорда дьньһер'ә,
т'әмамийа мәрьвайе дьбинә[+].
14Әw жь к'ӧрсийа Хwә дина Хwә дьдә
т'әмамийа бьнәлийед дьнйайе[+].
15Дьле wан һ'әмуйа Әwи ә'фьрандийә
у һаш жь һ'әму кьред wан һәйә.

16П'адша пе әскәред зә'ф хьлаз набә,
нә жи йе мерхас пе qәwата зор.
17Һәсп дәрәw ә бона азадийе,
пе qәwата хwәйә зор накә хьлазийе[+].

18Бәле ч'ә'ве Хӧдан ль сәр хофк'ешед Wи нә
у ль сәр wанә кӧ һивийа һ'ӧба Wи нә,[+]
19Әw нәфса wан жь мьрьне хьлаз дькә
у wәхте хәлайе жи wан т'ер дькә.

20Нәфса мә һивийа Хӧдан ә,
Әw алик'ар у мәрт'ала мә йә[+].
21Дьле мә пе Wи ша дьбә,
чьмки гӧмана мә наве Wийи пироз ә.
22Хӧдан, дә бьра Тӧ ль сәр мә дьлован би,
чаwа кӧ әм Тәда гӧман ьн.

#### 34


Пәсьндайин бона qәнщийа Хӧдан


Зәбура Даwьд, гава хwә ль бәр Абимәләх дани дәwса беһ'ьша у бәри wи дан, әwи һьшт чу.

1Һәр гав пәсьне Хӧдан әзе бьдьм,
шькьрдайин wе жь заре мьн кем нәбә.
2Нәфса мьн пе Хӧдан дьфьр'ә,
бьра йед мьлук бьбьһен у ша бьн.
3Т'әви мьн Хӧдан мәзьн кьн,
әм т'әвайи наве Хӧдан бьльнд кьн.

4Әз Хӧдан гәр'ийам у Әwи щаба мьн да,
әз жь һ'әму хоф-тьрса хьлаз кьрьм[+].
5Йед кӧ Wи дьньһер'ьн дьбьрьqьн,
у р'уйед wане шәрма сор нәбьн.
6Әви фәqири кьрә гази, Хӧдан бьһист
у әw жь һ'әму тәнгасийед wи хьлаз кьр[+].
7Мьлйак'әте Хӧдан т'әви хофк'ешед Wи йә,
пьшта wан дьгьрә у wан хьлаз дькә.

8Тә'м кьн у бьзаньбьн кӧ Хӧдан ча qәнщ ә![*]
Хwәзи wи мәрьви, йе кӧ хwә дайә бьн сийа Wи[+].
9Жь Хӧдан бьтьрсьн гәли пирозед Wи,
чьмки хофк'ешед Wийе һ'әwще тьштәки нибьн[+].
10Щәwрькед шера бьр'чи у мӧһ'тащ дьбьн,
ле әwед ль Хӧдан дьгәр'ьн,
кемасийа т'ӧ qәнщийе набиньн.

11Wәрьн лаwо, гӧһ бьдьнә мьн,
хофа Хӧдан әз wә һин кьм.
12К'и дьхwазә кӧ хwәш бьжи,
гәләк р'ожа әw бьбинә[+]?
13Бьра зьмане хwә жь хьрабийе хwәй кә
заре хwә жи жь дәрәwийе[+].
14Жь хьрабийе вәгәр'ә, qәнщийе бькә,
ә'дьлайе бьгәр'ә у ль пәй wе һәр'ә[+].

15Ч'ә'ве Хӧдан ль сәр р'аста йә
у гӧһе Wи ль сәр һәwар-газийа wан ә[+].
16Бәре Хӧдан мьqабьли хьраба йә,
кӧ биранина wан жь дьне бьдә һьлдане[*][+].
17Йед р'аст гази дькьн, Хӧдан дьбьһе
у wан жь һ'әму тәнгасийа хьлаз дькә.
18Хӧдан незики дьлшкәстийа йә
у мә'рьм-бәләнгаза дьдәбьринә[+].

19Тәнгасийед йе р'аст гәләк ьн,
ле Хӧдан жь һ'әмуйа хьлаз дькә[+].
20Хӧдан һәр һәстуйед wи хwәй дькә,
кӧ жь wан йәк жи нәшке[*][+].
21Хьрабийе хьраба бькӧжә
у диwана пәйк'әтийед р'аста wе бьбә.
22Хӧдан нәфса хӧламед Хwә хьлаз дькә
у диwана әwед кӧ хwә данә бьн сийа Wи набә[*].

#### 35


Дӧайе һәwаргазийейи жь нәйара


Зәбура Даwьд.

1Йа Хӧдан, мьqабьли мьqабьлед мьн бә,
шәр'кьред мьнр'а шәр' бькә.
2Һьлдә зьрьһ' у мәрт'але,
р'абә wәрә һәwаре!
3Р'ьм у шур бавеж, пешийа пәйк'әтийед мьн бьгьрә,
бежә нәфса мьн: «Әз хьлазкьре тә мә».

4Бьра пәйк'әтийед мьн шәрми бьн, бьбьн р'обәт,
бьра вәгәр'ьн бьбьн сосрәт,
әwед кӧ дьхwазьн хьрабийе мьн бькьн[+].
5Бьра бьбьнә мина пач'а ль бәр бе,
мьлйак'әте Хӧдан бәри wан дә[+].
6Бьра р'ийа wана тә'ри у шьмшат бә,
мьлйак'әте Хӧдан пәйк'әтийе wан бә[+].

7Бе сәбәб т'ор' бона мьн авитьнә ль сәр ч'ә'ле
кӧ бе сәбәб к'олан бона нәфса мьн[+].
8Бьра ньшкева хәзәб ль сәр wанда бе,
т'ор'а wанә вәшарти wан бьгьрә,
бьра әw qәдә-бәла бе сәре wан.

9Һьнге әзе пе Хӧдан әшq бьм,
бь азадкьрьна Wи әзе ша бьм[+].
10Һ'әму һәстуйед мьне бежьн:
«Хӧдан! К'и мина Тә хьлаз дькә,
йе сьст жь дәсте зордаре wи,
фәqир у бәләнгаз жь т'аланкьре wи»[+].

11Шә'дед дәрәw р'адьбьн,
тьштед әз һаш пе т'ӧнә мә дькьнә стуйе мьн.
12Жь бәр qәнщийева хьраби мьн кьрьн,
әз нәфседа сеwи һьштьм[+].
13Ле мьн нәхwәшийа wанда к'ӧрх хwә дькьр,
нәфса хwә жи бь р'ожийа дьда щәфе.
Дә бьра әw дӧайе мьн ль мьн вәгәр'ә[*][+].
14Әз т'әви wан ӧса бум,
чаwа т'әви пьсмам у бьре хwә,
мина йәки бона дийа хwә шине бькә,
әз бь к'әдәре ньмьз дьбум.

15Ле гава әз к'әтьм,
әwана щьвийан ль мьн к'әнийан,
qачах щьвийан мьqабьли мьн,
ле мьн ньзаньбу чьма әз дьзерандьм,
нәдьсәкьнин.
16Беар ль мьн к'әнийан, данә һелана
дьранед хwә ль мьн ч'ьр'ькандьн[+].

17Хwәйе мьн! Һ'әта к'әнге Те дина хwә бьдейи?
Нәфса мьн хьлаз кә жь дәрбед wан,
ә'мьре мьн жи жь щәwрькед шера[+].
18Һьнге щьвата мәзьнда, әзе пәсьне Тә бьдьм,
нава мьхӧлqәта мәзьнда Тә бьмбарәк кьм[+].

19Бьра дьле хwә мьн ша нәкьн,
йед бе сәбәб бунә дьжмьн,
бьра бь ч'ә'ва һәвр'а нәкьн,
йед щийе ами-т'ам дьжәньнә мьн[*][+].
20Әw сәр ә'дьлайе хәбәр надьн,
ле мьqабьли мәрьвед дьнейә мьлаһим,
шеwьред һ'ьләк'ар дьфькьрьн.
21Дәве хwә сәр мьн мәзьн вәдькьн
у дьбежьн: «Ва йә! Ва йә!
Ч'ә'ве мә дитьн».

22Йа Хӧдан, Тә дит! Хwә кәр' нәкә!
Хwәйе мьн! Тӧ жь мьн дур нәк'әвә[+].
23Һена мьнда Тӧ һ'ьшйар бә,
ль сәр мьнда бьньһер'ә,
Хwәйе мьн у Хwәдейе мьн[+].
24Анәгори р'астийа Хwә,
һәqийе ль мьн бькә,
Хӧдан Хwәдейе мьн,
кӧ әw ль сәр мьн нәк'әньн[+].
25Бьра дьле хwәда нәбежьн:
«Мәрәме дьле мә бу!»
у бьра нәбежьн «Мә әw даqӧртанд!»[+]

26Бьра шәрми бьн у һ'әму бьбьнә р'обәт,
йед кӧ дьле хwә мьн ша дькьн.
Бьра шәрмийе у сосрәтийе ль хwә wәргьрьн,
йед кӧ сәр мьнр'а хwә бьльнд дьгьрьн.

27Бьра әшq у ша бьн,
йед кӧ р'успитийа мьн дьхwазьн
у т'ьме бьра бежьн: «Хwәде мәзьн ә,
кӧ хер-хwәшийа ә'вде Хwә дьхwазә!»
28Зьмане мьне һәqийа Тә сальх кә
у т'әмамийа р'оже пәсьне Тә бьдә[+].

#### 36


Хьрабийа мерьв у һәqийа Хwәде


Сәрwере сазбәндар'а. Зәбура Даwьде хӧламе Хwәде.

1Нәһәqи чь кӧ ә'мьри нәп'ака дькә,
әв йәк ә'йан ә дьле мьнва:
Хофа Хwәде т'ӧнә ль бәр ч'ә'ве wан[*],[+]
2чьмки һ'ьләк'арийе ль бәр ч'ә'ве хwә дькьн,
кӧ нәһәqийа wан ә'йан нәбә у жь бәр ч'ә'ва нәк'әвьн.
3Хәбәред дәве wан нәһәq у дәрәw ьн,
фә'ме wан т'ӧнә кӧ qәнщийе бькьн.
4Ньвинед хwәда шеwьра нәһәqийе дькьн
у сәр р'ийед нәqәнщ әw дьсәкьньн,
жь хьрабийе жи әw зьвер набьн[+].

5Йа Хӧдан! Һ'ӧба Тә һ'әта ә'змен ә
у амьнийа Тә һ'әта ә'wра йә![+]
6Һәqийа Тә мина чийайе һәри бьльнд ә,
qьрара Тә мина ава һәрә к'ур ә!
Мерьв у һ'әйwен Тӧ хwәй дьки, Хӧдано![+]

7Һ'ӧба Тә чьqас беһьмбәр ә, Хwәдейо!
Бәнде дьне бьн сийа п'әр'е Тәда һеwьринә[+].
8Әwана жь хер-бәрәк'әта мала Тә т'ер дьбьн
у жь ч'әме Хwәйи бәгәмкьри дьди вәхwарьне.
9Чьмки канийа жийане ль щәм Тә йә,
бь р'онайа Тә әм р'онайе дьбиньн[+].

10Һ'ӧба Хwә жь насед Хwә нәбьр'ә
у һәqийа Хwә жь йед сьтqе дьле р'аст[+].
11Бьра п'ә'йна к'ӧбара нәгьһижә мьн
дәсте нәп'ак жи мьн щи нәһ'әжинә.
12Һәма әв ә к'әтьна йед нәһәqи дькьрьн,
әw ә'рде хьстьн иди нькарьбун р'абуна[+].

#### 37


Qәдәра һәq у нәһәqа


Зәбура Даwьд.

1Бина хwә хьраба тәнг нәкә,
һ'әвсудийе беола[*] нәкә[+].
2Чьмки әwе зутьре мина гиһе бьч'ьлмьсьн
у мина гиһайе шин wе һ'ьшк бьн[+].

3Гӧмана хwә бьдә сәр Хӧдан у qәнщийе бькә,
wәлетда бьжи у амьнийа хwә хwәй кә.
4Бьра Хӧдан шабуна тә бә,
Әwе хwәстьнед дьле тә бьдә тә.

5Р'ийа хwә бьдә дәсте Хӧдан,
гӧмана хwә бьдә сәр Wи у Әwе бинә сери[+].
6Wе мина р'ойе р'успитийа тә дәрхә
у пьрса һәqийа тә жи мина нивро.

7Ль бәр Хӧдан бәрбьһер бә у һивийа Wи бә,
бина хwә wи мәрьви тәнг нәкә кӧ жер'а ль һәв те
у wи мәрьве кӧ дьгьһижә мәрәме хьраб.

8Һерс нәк'әвә, нәqьлqьлә,
бинтәнг нәбә кӧ хьрабийе бьки.
9Чьмки к'ок ль хьраба wе бе,
ле йед ль Хӧдан сәбьр дькьн,
әwе ль ә'рде wар бьн[+].

10Бәле һьнәки шунда нәп'аке бәтавәбә,
те ль щийе wи бьгәр'и у wи нәбини.
11Ле бәле мьлуке ә'рде wар бьн,
хер-хwәшийева wе хьне бьн у ша бьн[*][+].

12Нәп'ак бона йе р'аст хьраб дьшеwьрә
у дьрана сәр wи дьч'ьр'ькинә[+].
13Хwәйи сәр wи дьк'әнә
чьмки ахьрийа wи дьбинә[+].

14Гӧнәк'ар шур дьк'ьшиньн,
кәванед хwә саз дькьн,
кӧ йе фәqир у бәләнгаз жорда биньн,
йед р'ийа р'астда дьчьн, wан бькӧжьн.
15Шуред wане бьк'әвьнә дьле wан,
кәванед wане һурдәхwәши бьн.

16Һәбука р'астайә һьндьк,
жь һәбука нәп'акайә п'ьр' четьр ә[+].
17Чьмки qоланед нәп'ака wе бьшкен,
ле стуна р'аста Хӧдан ә[+].

18Хӧдан хәме һ'але беләк'а дьк'ьшинә
wартийа wане һ'әта-һ'әтайе бьминә[+].
19Охьрмед гьранда wе шәрми нәбьн
у р'ожед хәлайеда wе т'ер бьн[+].

20Ле нәп'аке ӧнда бьн
у дьжмьнед Хӧдан
мина гӧл-сосьнед чоле,
нава дуда wе бәтавәбьн[+].

21Нәп'ак дәйн һьлдьдә у надә,
ле йе р'аст дәствәкьри йә у дьдә.
22Хwәде дӧа к'ижана бькә, әwе ә'рде wар бьн
у ньфьр'а к'ижана бькә, әwе ӧнда бьн.

23Хӧдан гавед wи мәрьви дьшьдинә
р'ийа к'ижани әw бәгәм дькә.
24Һәгәр әw бьльк'ӧмә, wе нәк'әвә,
чьмки Хӧдане дәсте wи бьгьрә[+].

25Әз зар' бумә у ньһа жи мәзьн бумә,
мьн нәдитийә йе р'аст wеда авити,
йан жи зар'ед wи кӧ нен п'арс кьн[+].
26Әw һәр т'ьм мәр'д ә у дәйн дьдә,
дӧа жи сәр зӧр'әта wи йә[+].

27Жь хьрабийе хwә дур бьгьрә,
qәнщийе бькә, те бьмини һ'әта-һ'әте[+].
28Чьмки Хӧдан һәqийе һ'ьз дькә
у пьшт надә амьнед Хwә.

Әwе һ'әта-һ'әтайе бенә хwәйкьрьне,
ле зӧр'әта нәп'ака wе ӧнда бә[+].
29Р'асте ль ә'рде wар бьн
у һәр-һәйе wе сәр бьжин.

30Жь дәве р'аста гӧл-нур дьбарьн
у зьмане wи һәqийе дьбежә[+].
31Һинкьрьна Хwәде wи дьле wида йә,
гавед хwәда әw нальк'ӧмә[+].

32Нәп'ак пәй йе р'аст к'әтийә,
дькә кӧ чаwа wи бькӧжә[+].
33Ле Хӧдан wи надә дәсте нәп'ак
у гава wи бинә бәр диwане,
наһелә кӧ wи гӧнәк'ар кә.

34Хӧдан сәбьр кә у хwә р'ийа wи бьгьрә,
Әwе тә бьльнд кә кӧ ә'рде wар би.
Те бьбини ӧндабуна нәп'ака[+].

35Мьн дит нәп'акәк стьру дәрхьсти,
мина дара шинә ч'ьqьлава п'әр'вәдайи[*].
36Ле әw дәрбаз бу, к'а әw нәма,
әз ле гәр'ийам у мьн әw нәдит.

37Йе беләк'ә бьньһер'ә
у дина хwә бьдә әwед р'аст,
чьмки ахьрийа мәрьве һа wе хер бә.
38Ле к'ока нәһәqа wе һәвр'а бе,
ахьрийа нәп'ака ӧндабун бә[+].

39Хьлазбуна р'аста жь Хӧдан ә,
охьрме гьранда Әw пьштоване wан ә[+].
40Хӧдане алик'арийе wан бькә, wан хьлаз кә,
жь нәп'ака wан азад кә у хьлаз кә,
чьмки wан хwә дайә бьн сийа Wи[*][+].

#### 38


Дӧайе мәрьве охьрме гьранда


Зәбура Даwьдә бона дийарийа биранине.

1Хӧдано! Бь һерса Хwә мьн һьлнәйе
у бь к'әла Хwә мьн ширәт нәкә[+][+].
2Чьмки тиред Тә ль мьн к'әтьнә
у дәсте Тә ль сәр мьн гьран буйә[+].

3Жь алава һерса Тә, щики мьни сах нәмайә,
дәст гӧнәйе мьн, һәстуки мьни р'ьһ'әт нәмайә.
4Чьмки нәһәqийед мьн жь сәре мьн бьльндтьр бунә,
мина баре гьран әw ль сәр мьн гьран бунә.

5Р'уйе бефә'мийа мьнда,
бьринед мьн бин к'әтьне дьр'ьзьн.
6Дәвәр'уйа чуйи, qӧдумк'әти,
һәр р'ож бь дьле кӧл дьгәр'ьм,
7чьмки навдьле мьн кӧл-бьринава т'ьжи нә
у нав мьнда щики сах нәмайә.
8Әз һ'алк'әти у гәләки һ'ьнщьр'и,
дькьм зарин жь ахинийа дьле хwә.

9Хwәйо, хwәстьна мьн Тәва ә'йан ә,
к'әсәра дьле мьн жь Тә вәшарти нинә.
10Дьле мьн ле дьхә, qӧдум к'әтьмә,
р'онайа ч'ә'ве мьн жи ль мьн бьрийа йә.
11Һ'ьзкьрийед мьн у һәвалед мьн,
хwә дур дьгьрьн жь бьринед мьн,
пьсмамед мьн жи дур сәкьнин[+].
12Әwед ә'мьре мьн дьгәр'ьн, т'әла датиньн
у йед хьрабийа мьн дьхwазьн,
бона к'әтьна мьн хьраб хәбәр дьдьн
у һәр р'ож мьхәнәтийе дьфькьрьн.

13Ле әз мина кәр'а набьһем
у мина йе лал кӧ дәве хwә вәнакә.
14Әз бумә мәрьве чаwа кӧ набьһе
у дәве wида щабәк т'ӧнә.

15Әз хwә дьсперьмә Тә, Хӧдано,
Те щабе бьди, йа Хwәйи, Хwәдейе мьн[+].
16Чьмки мьн гот: «Бьра әw дьле хwә мьн ша нәкьн
у фьр'наq нәбьн гава бьшьмьтә ньге мьн».

17Ва йә әз к'әтьна хwә дьбиньм,
һәр гав кӧла мьн бәр бина мьн ә.
18Әз нәһәqийед хwә ашкәрә дьбежьм,
бона гӧнәйед хwә хwәда дьшәwьтьм[+].
19Ле нәйаред мьн сьһ'әт у qәwат ьн,
щийе һәqи-нәһәq хернәхwазед мьн зедә дьбьн.
20Йед бәр qәнщийева хьрабийе мьн дькьн,
бона wе йәке мьqабьли мьн р'адьбьн,
чьмки әз хwә qәнщийе дьгьрьм[+].

21Мьн нәһелә Хӧдано!
Хwәдейе мьн жь мьн Тӧ дур нәк'әвә[+].
22Зу бькә wәрә һәwара мьн,
йа Хӧдан, Хьлазкьре мьн!

#### 39


Бош-бәталийа ә'мьр


Йьдут'уне сәрwере сазбәндар'а. Зәбура Даwьд.

1Мьн гот: «Әзе мьqати р'ийа хwә бьм,
кӧ бь зьмане хwә гӧна нәкьм,
гәмәке бавежьмә әз дәве хwә,
һ'әта кӧ нәп'ак ль бәр мьн ә»[+].
2Мьн хwә кәр' кьр у дәнг нәкьр,
бона qәнщийе жи qәт тьшт нәгот,
һьнге еш ль мьн т'әвиһәв бу.
3Дьл нав мьнда qьлqьли,
алаве да qафе мьн,
һьнге дәрәвәбум у мьн гот:

4«Бежә Хӧдан Тӧ ахьрийа мьн,
чьqас ьн әw р'ожед мьн
у р'еwитийа мьн чәнд р'ож ьн»[+].
5Ва пе бьһӧста Тә р'ож данә мьн
у ә'мьре мьн ль бәр Тә нә т'ӧ тьшт ә.
Р'аст һәр мәрьве дьне к'әтийә,
әw т'ам wәкә һӧлмәке йә. (Сәла)[+]
6Р'аст мина сийе мәрьв те-дьчә.
Р'аст бадиһәwа һ'әщә-һ'әщ дькә,
әw т'оп дькә ле ньзанә әwе бьбә р'ьсqе к'е[+].

7Иди ньһа әз һивийа чь бьм, Хwәйо?
Гӧмана мьн ль сәр Тә йә[+].
8Мьн жь һ'әму нәһәqийед мьн хьлаз кә,
мьн нәкә нава дәв-дьране бефә'ма.
9Әз хwә кәр' дькьм, дәве хwә вәнакьм,
чьмки Тә кьр, әва йәка.
10Дәрба Хwә Тӧ жь мьн дур хә,
әз жь бәр к'ӧлма Тә бәтавәдьбьм.

11Бона ширәте, нәһәqийа мерьв ль бәр бевьла дәрдьхи,
мина бьзузе Тӧ һәбука wи дьһьзһьзини
у жийин т'ам wәкә һӧлмәке йә. (Сәла)

12Йа Хӧдан, Тӧ бьбьһе дӧайе мьн
у гӧһ бьдә һеwарза мьн,
Тӧ пьшт нәдә һесьред мьн,
әз ль бәр Тә чаwа р'еwи,
мина пешийед хwә мевани[+].
13Мьр'узе Хwә жь мьн дагәр'инә,
кӧ әз диса бәшәрхwәш бьм
һ'әта кӧ нәчумә, п'уч' нәбумә.

#### 40


Стьрана пәсьндайине у к'омәкхwәстьне


Сәрwере сазбәндар'а. Зәбура Даwьд.

1Әз бь сәбьре һивийа Хӧдан мам,
Wи сәр мьнда ньһер'и
у заринийа мьн бьһист,
2жь wерана ч'ә'ле әз дәрхьстьм,
жь wе ч'ьм-ч'ьма шьлә-һ'әр'и,
ньгед мьн данинә ль сәр qәйе
у гавед мьн qәдим кьрьн[+].
3Стьранәкә ну кьрә дәве мьн,
зәбурәкә әшqи Хwәдейе мә.
Гәләке бьбиньн у wе хоф кьн
у хwә бьдьнә бьн сийа Хӧдан[+].

4Хwәзи ль wи мәрьви,
кӧ хwә спартийә Хӧдан,
дина хwә надә йе к'ӧбар
у йед хwә данә п'утед дәрәw.
5Гәләк ьн кьрьнед Тә, йа Хӧдан, Хwәдейе мьн,
әw к'әрәмәт у фькьред Тәйә ль сәр мә,
т'ӧ һәйин т'ӧнә мина Тә.
Мьне әw сальх кьрана у бькьра дәнги,
ле беһ'әсаб ьн, найенә готьн[+].

6Qӧрбан у дийари Тә бәгәм нәкьр,
Тә гӧһе мьн вәкьр,
т'әвайишәwат у дийарийа паqьжбуне Тә нәхwәстьн[+].
7Һьнге мьн гот: «Ва мә әз һатьм,
к'ьтеба гӧломаткда бона мьн ньвисар ә.
8Әз дьхwазьм хwәстьна Тә бьqәдиньм, йа Хwәде
у ва йә һинкьрьна Тә дьле мьнда йә»[*][+].

9Мьн нава щьвина гьранда мьзгини да
һәqийа азадкьрьна Тә ә'лам кьр.
Ва йә мьн левед хwә нәдан сәр һәв,
йа Хӧдан, Тӧ зани!
10Мьн һәqийа Тә дьле хwәда вәнәшарт,
амьнийа Тә у хьлазкьрьна Тә мьн сальх кьр,
дьловани у р'астийа Тә мьн жь щьвина гьран вәнәшарт.

11Р'ә'ма Хwә, йа Хӧдан, жь мьн дур нәхә,
бьра дьловани у амьнийа Тә һәр гав мьн хwәй кьн.
12Хьрабийа беһ'әсаб дора мьн гьрт,
нәһәqийед мьн хwә мьнр'а гиһандьн,
әw жь п'ор'е сәре мьн зә'фтьр ьн,
р'ийа хwә жи нькарьм бьбиньм,
дьл жи мьнва иди нәмайә[+].
13Бькә р'ьсqат[*], Хӧдано, мьн хьлаз кә,
йа Хӧдан, зу бькә һәwара мьн wәрә.
14Бьра шәрми бьн у һәвр'а т'әвайи бьбьнә р'обәт,
йед кӧ пәй мьн к'әтьнә
у мьрьна мьн дьхwазьн.
Дә бьра шәрми бьн, пашда бьр'әвьн,
йед кӧ хьрабийа мьн дьхwазьн[+].
15Бьра шәрмийа хwәда әw сущдар бьн,
йед кӧ һуйи мьн дькьн[+].

16Һ'әмуйед кӧ ль Тә дьгәр'ьн,
бьра пе Тә әшq у ша бьн
у йед хьлазкьрьна Тә һ'ьз дькьн,
«Хӧдан мәзьн ә!» т'ьме бежьн

17әзи шкәстийи бәләнгаз ьм,
ле бәле бона мьн Хӧдан хәм дькә.
Алик'ар у хьлазкьре мьн Тӧ йи!
Хwәдейе мьн дәрәнги нәк'әвә[+].

#### 41


Дӧайе мәрьве нәхwәш бона qәнщбуне


Сәрwере сазбәндар'а. Зәбура Даwьд.

1Хwәзи ль wи кӧ хәм дькә бона йе к'әсиб,
р'ожед тәнгасийеда Хӧдане wи хьлаз кә[+].
2Хӧдане wи хwәй кә у ә'мьр бьде,
әwе ль сәр дьне хwәзьли бә
у wе нәдә дәсте хwәстьна нәйар[+].
3Хӧдане нәхwәшийеда щи-ньвина wи бе р'ә'ме,
жь һ'әму нәхwәшийа qәнщ кә у жь ньвине р'акә.

4Мьн гот: «Йа Хӧдан, мьн wәрә р'ә'ме,
нәфса мьн qәнщ кә, чьмки мьн бәр Тә гӧнә кьр».
5Нәйар хәйба мьн дькьн у дьбежьн:
«К'әнге әwе бьмьрә у наве wи ӧнда бә».
6Йәк жи кӧ те мьн бьбинә,
тьште һ'ал-qал дьбежә,
дьле wи дәнг-бә'сед хьраб т'оп дькә,
кӧ дәре дәрва гьли кә[+].
7Һ'әму пәйк'әтийед мьн,
бона мьн һәвр'а дькьнә п'ьстә-п'ьст,
бона мьн тьште хьраб дьфькьрьн,
8дьбежьн: «Хәзәбе әва гьртийә,
әw к'әтийә иди р'анабә».
9Һ'әта пешәwьтийе мьн жи,
к'ижанида әз сәрфьнйаз бум,
нане мьн дьхwар, п'ә'йн авитә мьн[*][+].

10Ле бәле, йа Хӧдан, Тӧ мьн wәрә р'ә'ме
у мьн бьдә сәкьнандьне кӧ әзе wан вәгәр'иньм.
11Әзе бь ве йәке заньбьм кӧ Тӧ мьн бәгәм дьки,
гава дәнге сәрк'әтьна дьжмьн нәйе бьһистьн.
12Ле Те мьн нава бесущийа мьнда хwәйи ки
у һ'әта-һ'әтайе мьн бәр Хwә бьди сәкьнандьне.

13Шькьр Хӧдан Хwәдейе Исраелр'а,
жь һәр-һәйе һ'әта һ'әта-һ'әтайе.

Амин у амин[+].

#### 42


К'ьтеба Дӧда (Зәбура 42-а һ'әта 72-а)


Дӧайе сьргунийе у бәләнгазийеда


Сәрwере сазбәндар'а. Маскила малбәта Qорах.

1Чаwа кара хәзала һ'әйра р'еч'е ава йә,
ӧса жи р'ӧһ'е мьн һ'әйра Тәда йә, Хwәдейо![+]
2Р'ӧһ'е мьн т'ийе Хwәде йә, Хwәдейе зенди йә.
К'әнге әзе бем бәр диндара Хwәде һазьр бьм?
3Һесьред мьн шәв у р'ож бунә хӧре мьн,
кӧ һәр гав дьбежьнә мьн:
«К'ане йә Хwәдейе тә?»[+]

4Әв йәк кӧ тен бира мьн,
агьр-шәwат мьн дьк'әвә,
чаwа мьхӧлqәтер'а мьн хwә дьгиһанд,
бь wанр'а т'әвайи бь дәнге әшqе у шькьрдарийе,
к'ома щәжьнева әз дьк'әтьмә Хана Хwәде.
5Чьма нав мьнда дьк'ьзк'ьзи р'ӧһ'е мьн,
чьма нава мьнда нә р'ьһ'әт и?
Гӧмана хwә ль Хwәде бинә,
чьмки әзе диса пәсьне Wи бьдьм,
хьлазкьре хwә у Хwәдейе хwә[+].

6Р'ӧһ'е мьн нав мьнда дьк'ьзк'ьзә,
ләма Тә бир тиньм
жь ә'рде Урдӧне у Һәрмоне,
жь ч'ийайе Митсаре[+].
7Ль wьр бебьни дәнг дьдә бебьнийе
бь дәнге авшьр'ькед Тә,
һ'әму лейи у пелед Тә
ль сәр мьнр'а дәрбаз бун.
8Р'оже Хӧдан һ'ӧба Хwә дьдә ә'йанкьрьне,
шәве жи стьрана Wи т'әви мьн ә,
дӧайе мьн жи бәр бь Хwәдейе ә'мьре мьн ә[+].

9Әзе бежьмә Хwәдейе Qәйайе хwә:
«Чьма Тә әз бир кьрьмә?
Чьма бь дьле кӧл әз бьгәр'ьм,
жь зерандьна дәсте дьжмьн?»[+]
10Дьжмьн ӧса тә'на ль мьн дьхьн,
те бежи һәстуйед мьн һурхwәши дькьн,
гава һәр р'ож дьбежьнә мьн:
«К'ане йә Хwәдейе тә?»

11Чьма нав мьнда дьк'ьзк'ьзи р'ӧһ'е мьн,
чьма нава мьнда нә р'ьһ'әт и?
Гӧмана хwә ль Хwәде бинә,
чьмки диса әзе пәсьне Wи бьдьм,
хьлазкьре хwә у Хwәдейе хwә.

#### 43


Дӧайе к'омәкхwәстьне

1Тӧ сәр ише мьнда бьньһер'ә, йа Хwәде,
һәqийа мьн хwәй кә жь нава ви мьләте бехwәде,
жь мәрьвед дәрәwин у нәһәq азад кә[+].
2Чьмки Тӧ йи Хwәдейе кәла мьн.
Чьма Тә әз wеда авитьм?
Чьма әз бь дьле кӧл бьгәр'ьм,
жь бәр зерандьна нәйара[+]?

3Р'онайи у р'астийа Хwә бьшинә,
бьра әwана р'ебәрийа мьн бькьн,
мьн бьбьнә ч'ийайе Тәйи пироз у Хана Тә[+].
4Әзе һәр'ьмә бәр горигәһа Хwәде,
ль бәр Хwәдейе шабун у әшqа хwә,
әзе бь чәнг пәсьне Тә бьдьм,
йа Хӧдан, Хwәдейе мьн!

5Чьма нав мьнда дьк'ьзк'ьзи р'ӧһ'е мьн,
чьма нав мьнда нә р'ьһ'әт и?

Гӧмана хwә ль Хwәде бинә,
чьмки диса әзе пәсьне Wи бьдьм,
хьлазкьре хwә у Хwәдейе хwә[+].

#### 44


Дӧайе к'омәкдарийе


Сәрwере сазбәндар'а. Маскила малбәта Qорах.

1Хwәдейо, мә бь гӧһед хwә бьһистьн,
кал-бавед мә мәр'а готьн,
бона wан кьред Тәйә р'ожед wанда,
нава wан р'ожед бәреда кьри[+].
2Тә бь дәсте Хwә п'утп'арьст р'аqәтандьн
у кал-бавед мә щи-wар кьрьн,
qәдә-бәла ани сәре wан мьләта
у пешед мә дәрхьстьнә фьреqәтийе[+].
3Нә кӧ пе шуре хwә әw ә'рде wар бун,
йан зәндед wан әw хьлаз кьрьн,
ле дәсте Тәйи р'асте,
зәнда Тә у нур-нәдәра Тә,
чьмки Тә әw бәгәм кьрьн[+].

4Тӧ йи П'адше мьн, йа Хwәде!
Тӧ сәрк'әтьне Аqубр'а ль һәв бинә[+].
5Пе Тә әм нәйаред хwә ә'рде дьхьн,
йед кӧ бәр мә р'адьбьн,
әм пе наве Тә wан п'епәс дькьн.
6Чьмки кәване хwәда әз нә гӧман ьм
у нә жи шуре мьне мьн хьлаз кә[+].
7Ле Тә әм жь нәйара хьлаз кьрьн
у пәйк'әтийед мә данә шәрме.
8Һәр р'ож әм пе Хwәде дьфьр'ьн
һ'әта-һ'әтайе пәсьне наве Тә дьдьн. (Сәла)

9Тә әм кьрьнә сосрәт wеда авити,
т'әви ордийед мә дәрнак'әви[+].
10Тә әм жь бәр дьжмьн данә р'әве,
пәйк'әтийа жи әм т'алан кьрьн[+].
11Тә әм чаwа пәз данә хwарьн,
нав мьләтада әм бәла кьрьн[+].
12Тә щьмә'та хwә беqимәт фьрот
у баһе wе Тә бьльнд нәкьр.

13Тә әм бәр щинара кьрьнә р'обәт
у ль бәр йед дор-бәред мә нав у нуч'ьк[+].
14Нав хәлqеда Тә әм кьрьнә дәв-дьрана,
нава мьләтада жи бунә мина пек'әнийа[+].
15Т'әмамийа р'оже сосрәтийеда мә,
шәрма р'уйе мьн мьн дьньхемә,
16р'уйе дәнге бӧхданбеж у к'ьфьра,
ӧса жи р'уйе һ'әйфһьлдайе дьжмьнда.

17Әв һ'әму һатьнә сәре мә,
ле мә Тӧ бир нәкьри
у пәймана Тә нәт'әр'ьбанд.
18Дьле мә пашда вәнәгәр'ийан
у гавед мә жь р'ийа Тә дәрнәк'әтьн.
19Ле Тә әм щийе мьшк у мә'ра һ'ьнщьр'андьн
у бь сийа мьрьне әм ньхамтьн.

20Һәгәр мә наве Хwәдейе хwә бир бькьра,
йан дәсте хwә дьрежи хwәдеки хәриб кьра,
21Хwәде wе сәр ве йәкеда нәньһер'ийа?
Чьмки Әw сьр'ед дьлада занә[+].
22Ле бона Тә әм һәр р'ож бәр мьрьне нә,
мина пәзед сәржекьрьне һ'әсаб дьбьн[*][+].

23Р'абә Хwәйо, чьма р'аза йи?
Һ'ьшйар бә мә т'әхсир нәкә һ'әта-һ'әте[+].
24Чьма р'уйе Хwә жь мә вәдьшери,
зәлули у дәрд-кӧлед мә бир дьки.

25Әм ӧса дәвәр'уйа чунә ә'рде,
һ'әта зьке мә ә'рдева qәмьти.
26Р'абә али мә бькә у мә хьлаз кә,
бона хатьре һ'ӧба Хwәйә амьн[+].

#### 45


Шайийа мала П'адше у дәргистийа Wи


Сәрwере сазбәндар'а. Пе мьqаме: «Сосьни». Маскила әвинтийа малбәта Qорах.

1Жь дьле мьн хәбәра qәнщ бьлq вәдьдә,
һьлбәстед мьн әшqи П'адше нә,
зьмане мьн мина qәләма ньвиск'аре че йә[+].


Бона П'адше

2Тӧ жь һ'әму инсанәти бәдәwтьр и,
жь левед Тә гӧл у нур дьбарә,
ләма Хwәде һ'әта-һ'әтайе дӧа ль Тә кьрийә.
3Шуре Хwә ль пьшта Хwә гьредә, Ә'гито,
бь р'әwш у р'умәта Хwә[+].

4Бь qәдьре Хwә пешда һәр'ә,
бона р'асти, мьлуктийе у һәqийе, сийаро,
бьра дәсте Тәйи р'асте
р'ебәрийа Тә бәр бь кьред һ'ӧжмәк'ар бькә.
5Тиред Тә туж ьн,
әw дьк'әвьнә дьлед дьжмьнед П'адше,
мьләте бьк'әвьнә бьне п'ийед Тә.

6Т'әхте Тә Хwәдейо[*], т'әхте һ'әта-һ'әтайе йә,
шьва п'адшатийа Тә шьва һәqийе йә[+].
7Тӧ һәqийе һ'ьз дьки у дьжәни нәһәqийе,
ләма жи Хwәде, Хwәдейе Тә Тӧ бь р'уне шабуне
жь һәвалед Тә зедәтьр к'ьфшкьри[*].
8Жь һ'әму к'ьнще Тә бина зьмьр, уд у дарчине[*] дәрте,
жь там-ташед һәстуйед филинда, пе дәнгед саза Тә ша дькьн[+].
9Qизед п'адшайа нава ханьм-хатунед Тәда нә,
ханьмп'адша нав зер'е Офирда ль мьле Тәйи р'асте сәкьни йә[+].


Бона дәргистийа П'адше

10Бьбьһе qизьк, дина хwә бьде у гӧһе хwә вәкә,
тӧ бир бькә мьләте хwә у мала баве хwә
11у бьра П'адша машоqе бәдәwийа тәда бә,
чьмки Әw ә хwәйе тә, тӧ бәр Wи та бә.
12Бьнәлийед Суре[*] бь дийарийа
у дәwләмәндед щьмә'те жи бь хьзна
wе һ'әйра диндара тәда бьн.

13Дәргистийа П'адше әw һьндӧр'ва хас у хәwан ә,
к'ьнще wе бь т'еле зер' һунанди йә.
14Хәмьла нәqьшандива wе дьбьнә ль бәр П'адше,
бәрбук пәй wе т'әв дьчьнә ль бәр Wи.
15Әw тенә бьрьне бь әшq у шайи
у дьк'әвьнә qәсьра П'адше.


Бона П'адше

16Дәwса кал-бавед Тәйе әwләдед Тә бьн,
Те wан бьки сәрwер сәр т'әмамийа ә'рде.
17Әзе наве Тә qӧр'нә-qӧр'нә бьдьмә биранин,
ләма мьләте пәсьне Тә бьдьн һ'әта-һ'әтайе[*].

#### 46


Хwәде сьт'аргәһа у хьлазкьре бажер ә


Сәрwере сазбәндар'а. Стьрана малбәта Qорахә ль сәр Аламоте[*].

1Хwәде сьт'аргәһ у qәwата мә йә,
к'омәкдаре мәйи тәнгасийада һәри незик ә[+].
2Ләма жи әм натьрсьн,
һәгәр ә'рд жи сәробьниһәв бә,
ч'ийа бьк'әвьнә к'урайа бә'ре,
3авед wе фур дьн, әw бькьн хӧшин,
ч'ийа бьләрьзьн жь дәст пелед wан. (Сәла)[+]

4Ч'әмәк һәйә кӧ авед wе бажаре Хwәде ша дькьн,
wе Мала пирозә Йе Һәри Жорьн[+].
5Хwәде wи бажарида йә, әw наһ'әжә,
Хwәдейе бәрбанга к'урда али wи бькә.
6Мьләт дькьнә qалмә-qалм, һ'әж дьк'әвә п'адшатийа,
Йе Жорьн дькә дәнги у ә'рд дьһ'әлә[+].

7Хӧдане Ордийа т'әви мә йә,
Хwәдейе Аqуб кәла мә йә. (Сәла)

8Wәрьн бьбиньн кьред Хӧдан,
чь к'әрәмәт кьр р'уйе ә'рде[+].
9Шәр'а дьдә сәкьнандьне, һәр чар qӧлбед дьнйайе,
тир-кәвана дьшкенә, р'ьма һур-һури дькә
у мәрт'ала бь егьр дьшәwьтинә[+].
10Кәр' бьн у бьзаньбьн, Әз ьм Хwәде,
Әзе нав мьләтада бьльнд бьм
у ль р'уйе ә'рде бьльнд бьм.

11Хӧдане Ордийа т'әви мә йә,
Хwәдейе Аqуб кәла мә йә. (Сәла)

#### 47


Мәзьнайийа Хwәде у табуна мьләта


Сәрwере сазбәндар'а. Зәбура малбәта Qорах.

1Дәстед хwә ль һәв хьн һ'әму мьләтно,
бь дәнге шабуне бәрбь Хwәде бькьн qар'ин[+].
2Чьмки Хӧдан, Йе Һәри Жорьн, саw ә,
П'адше Мәзьн ә ль сәр т'әмамийа ә'рде[+].
3Әw мьләта бәр мә та дькә,
щьмә'та дькә бьн п'ийед мә.
4Әwи мьлк'е мә мәр'а бьжарт,
мәзьнайийа Аqуб, һ'ьзкьрийе Хwә. (Сәла)

5Хwәде Хwә да һелана жорьн qар'инийа шабунер'а,
Хӧдан р'абу сәр т'әхте Хwә бь дәнге бор'ийер'а.
6Бьстьрен Хwәдер'а, бьстьрен,
бьстьрен П'адше мәр'а, бьстьрен.
7Хwәде П'адше т'әмамийа ә'рде йә,
бь зәбура[*] бьстьрен һун жер'а[+].

8Хwәде п'адшатийе һ'әму мьләта дькә,
Хwәде р'удьни сәр к'ӧрсийа Хwәйә пироз.
9Ә'сьлзадед мьләта щьвийан
т'әви мьләте Хwәдейе Ибраһим.
Чьмки мәрт'алед дьнйайе йед Хwәде нә,
Әw сәр wанр'а йә[+].

#### 48


Сийон, бажаре Хwәдейе мә йә


Стьран. Зәбура малбәта Qорах.

1Хӧдан мәзьн ә, һежайи гәләк пәсьна йә,
бажаре Хwәдейе мәда,
ль сәр ч'ийайе Хwәйи пироз,[+]
2бьльндайийа бәдәw,
шабуна т'әмамийа ә'рде,
ч'ийайе Сийоне, т'апе Сафоне[*],
бажаре П'адше мәзьн[*].
3Qәсьред wеда Хwәде к'ьфш ә,
Әw чаwа кәла хӧйа дькә.

4Ва йә п'адша, әwан щьвийан,
һ'әму һәвр'а һатьн сәр шер'[+].
5Гава дитьн, ә'щебмайи бун,
т'әвиһәв бун, пашда р'әвин.
6Р'ьщафе ль wьр әw гьртьн,
мина санщуйе жьна кӧ дьк'әвә бәр зар'е
7у чаwа байе р'оһьлате
гәмийед Т'аршише һурхwәши дькә.

8Мә чаwа бьһистьбу, ӧса жи мә дит,
бажаре Хӧдане Ордийада,
бажаре Хwәдейе мәда,
к'ижани Хwәде qәдим дькә һ'әта-һ'әтайе. (Сәла)

9Йа Хwәде, П'арьстгәһа Тәда
әм сәр һ'ӧба Тәйә беһьмбәр дьфькьрьн[+].
10Чаwа наве Тә, йа Хwәде,
ӧса жи пәсьне Тә һ'әта сәре дьне,
дәсте Тәйи р'асте һәqийева хьне[+].
11Бьра ша бә ч'ийайе Сийоне
у әшq бьн бажаред Щьһуда пе qьраред Тә[+].

12Дора Сийоне бьзьвьр'ьн
у дора wе һун бьгьрьн,
бьльндщийед wе бьжмьрьн,
13мела wә сәр суред wе бә,
дина хwә бьдьнә qәсьред wе,
кӧ ньсьле майинр'а һун сальх кьн,
14чьмки әв Хwәдейа
Хwәдейе мә йә һ'әта-һ'әтайе,
Әwе р'ебәре мә бә һәр-һәйе.

#### 49


Кемаqьлийа мәрьвед һәбука хwәда гӧман


Сәрwере сазбәндар'а. Зәбура малбәта Qорах.

1Бьбьһен ве йәке һ'әму мьләтно,
гӧһдар бьн һ'әму бьнәлийед дьне,
2бәләнгаз у йе ә'сьлзадә,
дәwләти у к'әсиб һәвр'а т'әвайи.
3Дәве мьне сәрwахтийе бежә,
фькьред дьле мьн заньстийе.
4Әзе гӧһе хwә бьдьмә сәр мәсәла готи,
пе чәнге зис вәкьм сьр'а готьна хwә[+].

5Чьма бьтьрсьм әз р'ожед хьрабда,
гава нәһәqийа нәйар дора мьн бьгьрә,
6йе гӧмана wи ль сәр qәwата wи йә
у пе һәбука хwәйә п'ьр' дьфьр'ә[+]?
7Бәле әw һәбук нькарә wи хьлаз кә
у нә жи бәрделе бәрва бьдә Хwәде[+].
8Чьмки бьһа йә qимәте хьлазбуна wан,
т'ӧ щар әв йәк набә кӧ бе дайин,
9wәки бьжи һ'әта-һ'әтайе
у мьрьне әw нәбинә[+].

10Һәр кәс дьбинә кӧ сәрwахт дьмьрьн,
мина ахмах у бефә'ма ӧнда дьбьн,
һәбука хwә һьнәкә дьнр'а әw дьһельн[+].
11Qәбьред wан дьбьнә тамед һ'әта-һ'әтайе,
әw щи-wаред wанә qӧр'нә-qӧр'нә нә,
әв ьн кӧ наве хwә дьданә ль сәр щи-мьск'әна.
12Мәрьв хер-хwәшийеда дьреж наминә,
wе мина һ'әйwен, әwе ӧнда бә һәр'ә.

13Әв ә р'ийа ахмаха,
ахьрийа йед ә'мьре хwә р'ази нә. (Сәла)
14Мина пез бәрбьр'и дийаре мьрийа дьбьн,
мьрьн шьване wан ә,
әw р'аст бәржери гор'е дьбьн.
Qальбе wане бьр'ьзә һәр'ә,
гор'ьстане мала wан бә.
15Ле Хӧдане нәфса мьн жь дәсте дийаре мьрийа хьлаз кә,
бәле Әwе мьн һьлдә[*] щәм хwә. (Сәла)[+]

16Нәтьрсә, кӧ мәрьв дәwләти дьбә
у һәбука wе мале зедә дьбә,
17чьмки гава әw дьмьрә дьчә,
нькарә тьштәки т'әви хwә һьлдә,
әw һәбука wи т'әви wи начә[+].
18Һәгәр әw сахийа хwәда хwә бәхтәwар дьбинә
у һ'әму жи пәсьне wи дьдьн,
бона кӧ һәр тьшт wир'а ль һәв те,
19йәкә wе һәр'ә бьгьһижә wан пешийед хwә
у иди т'ӧ щар әwе р'онайе нәбинә.
20Мәрьв, әw хер-хwәшийеда йә,
ле ньзанә wе мина һ'әйwен ӧнда бә.

#### 50


Һ'әбандьна р'аст


Зәбура Асаф.

1Йе Зор, Хӧдан, Хwәде хәбәр дьдә,
жь р'оһьлате һ'әта р'оавайе гази дьнйайе дькә[+].
2Жь Сийоне, бәдәwәтийа Хwәдейә к'амьл дьбьрьqә[+].

3Хwәдейе мә те у Әw Хwә кәр' накә,
агьре п'әр'ьтандьне ль пешийа Wи йә
у дора Wи бобәлиска мәзьн ә[+].
4Әw жорда ә'рд у ә'змен шә'дә дьгьрә,
кӧ диwана щьмә'та Хwә бькә[+].
5«Амьнед мьн щәм Мьн т'оп кьн,
йед кӧ бь qӧрбане пәйман т'әв Мьн гьредан».
6Һьнге ә'зман р'астийа Wи дькьнә дәнги,
кӧ Хwәде Хwәха һ'акьм ә. (Сәла)[+]

7«Бьбьһе щьмә'та Мьн у Әзе хәбәр дьм,
һәй Исраел, Әзе шә'де мьqабьли тә бьм,
Әз Хwәде мә, Хwәдейе тә[+].
8Нә кӧ бона qӧрбанед тә Әз тә һьлтем,
т'әвайишәwатед тә т'ьме бәр Мьн ьн[+].
9Әз жь мала тә щанәга нахwазьм,
нә жи нерийа жь ахьле тә.
10Чьмки һ'әму бинбәре дарьстен әw йед Мьн ьн,
ӧса жи һ'әйwанед ль сәр һ'әзара ч'ийа.
11Һ'әму тәйрәдед ч'ийа Әз нас дькьм
у һ'әйwанед чоле ль бәр ч'ә'ве Мьн ьн.

12Һәгәр Әз бьр'чи бьм, Әз тәр'а набежьм,
чьмки дьнйа хер-хьзна хwәва йа Мьн ә[+].
13Гәло Әз гоште щанәга дьхwьм,
йан жи хуна нерийа вәдьхwьм?
14Хwәдер'а qӧрбана р'азидарийе бьдә,
ад-qьраред хwә т'әв Йе Һәри Жорьн бинә сери[+].
15Охьрмед гьранда тӧ Мьн бькә гази,
Әзе тә хьлаз кьм, те жи шькьрийе бьди Мьн»[+].

16Ле бәле Хwәде гӧнәк'арар'а дьбежә:
«Чи тәр'а нә, кӧ тӧ qәйдә-qанунед Мьн сальх дьки
у пәймана Мьн дьди ль сәр заре хwә?
17Чьмки тӧ ль ширәтед Мьн нә хwәш и
у хәбәра Мьн давежи пьшт гӧһе хwә.
18Гава дьз дьбини, дьди пәй дьчи
у дьби һәвале зьнек'ара.

19Бона хьрабийе дәве хwә вәдьки
у зьмане тә мьхәнәтийе дәртинә[+].
20Тӧ р'удьни давежи бьре хwә
у хәйба кӧр'е дийа хwә дьки.
21Тә әв йәк кьрьн у Мьн дәнг нәкьр,
тә т'ьре Әзи мина тә мә.
Әзе тә һьлем у кьред тә бьдьмә бәр ч'ә'ве тә.

22Ве йәке фә'м бькьн, гәли Хwәдебиркьрийа,
кӧ нәбә Әз wә qәт-qәти кьм у азадкьр т'ӧнә бә[+].
23Йе qӧрбана р'азидарийе дьдә,
әw ә йе кӧ qәдьре Мьн дьгьрә
у әwе мьqати р'ийа хwә дьбә,
хьлазкьрьна хwә Әзе нишани wи дьм».

#### 51


Зәбура т'обәкьрьне


Сәрwере сазбәндар'а. Зәбура Даwьд, гава п'ехәмбәр Нат'ан һатә щәм wи, бона кӧ wи сәре хwә Бат'-Шәвайер'а данибу.

1Мьн wәрә р'ә'ме, Хwәде,
wәкә амьнийа Хwә,
wәкә һ'ӧба Хwәйә п'ьр',
беолитийед мьн р'әсит кә[+].
2Мьн лап бьшо жь нәһәqийед мьн
у мьн паqьж кә жь гӧнәйед мьн[+].

3Чьмки беолитийед хwә әз нас дькьм
у гӧнәйе мьн т'ьме ль бәр мьн ә[+].
4Ль бәр Тә, т'әне һьмбәри Тә мьн гӧнә кьр
у хьраби ль бәр ч'ә'ве Тә кьр,
ӧса кӧ Тӧ р'аст и qьрара Хwәда
у паqьж и һ'акьмтийа Хwәда[*][+].
5Бәле әзи нәһәqийева дьне к'әтьмә
әз жь зькмакийеда гӧнәк'ар бумә[+].

6Бәле Тӧ р'астийе дьле мьнда дьхwази.
Дьле мьн к'ур һини сәрwахтийе кә.
7Паqьж кә мьн пе зохе һусопе, әзе паqьж бьм
у бьшо мьн, жь бәрфе әзе qәрqаштьр бьм.
8Дәнге әшqе у шабуне Тӧ бьгьһинә мьн,
бьра ша бьн һәстуйед кӧ Тә шкенандьн.
9Тӧ пьшта Хwә бьдә гӧнәйед мьн
у р'әсит кә һ'әму нәһәqийед мьн.

10Хwәде, дьләки паqьж нав мьнда бьә'фьринә
у р'ӧһ'әки р'аст нав мьнда сәр һәвда бинә[+].
11Тӧ мьн жь бәр Хwә нәвежә
у Р'ӧһ'е Хwәйи Пироз жь мьн нәстинә.
12Шабуна хьлазкьрьна Хwә ль мьн вәгәр'инә
у бь р'ӧһ'әки р'ази мьн бьнгәһ кә.

13Р'ийед Тә әзе беола һин кьм
у гӧнәк'аре сәр Тәда вәгәр'ьн.
14Мьн хьлаз кә Хwәде жь хунр'етьне,
Тӧ Хwәдейе мьни хьлазбуне,
зьмане мьне бьдә пәсьне һәqийа Тә.

15Хwәйо, левед мьн Тӧ жь һәв вәкә
у дәве мьне р'умәта Тә бьльнд кә.
16Чьмки Тӧ qӧрбана нахwази,
йан на мьне әw бьдана,
т'әвайишәwата жи бәгәм наки[+].
17Qӧрбана Хwәде хwәш, р'ӧһ'е шкәсти йә,
дьле мьлук ә, кӧ Хwәде т'әхсир накә[+].

18Бь р'әзәдьлийе qәнщийе Сийонер'а бькә,
сура Оршәлиме бьдә сәкьнандьне[+].
19Һьнге qӧрбанед р'астийе wе Тә хwәш бен,
дийарийед шәwат у т'әвайишәwате
у сәр горигәһа Тәйе щанәга бен дайине[+].

#### 52


Диwана Хwәде у дьлованийа Wийә амьн


Сәрwере сазбәндар'а. Маскила Даwьд, гава Доеге әдоми һат готә Шаwул, кӧ Даwьд к'әтә мала Аһ'имәләк'.

1Чьма пе хьрабийе тӧ дьфьр'и, һәй мерхасо?
Амьнийа Хwәде әw һәр т'ьм һәйә.
2Зьмане тә хьрабийе дәртинә,
мина дузане туж һ'ьләк'арийе дькә[+].
3Тӧ хьрабийе һе гәләки һ'ьз дьки, нә кӧ qәнщийе,
һе гәләки дәрәwийе, нә кӧ р'аст хәбәрдане. (Сәла)
4Тӧ һ'ьз дьки һәр хәбәред зийанк'ар,
һәй зьмане һар у мә'р.

5Хwәде wе бәла тә бьде һ'әта-һ'әтайе,
wе тә бьгьрә, тә жь wаргәһ дәрхә,
к'ока тә жи жь wи ә'рде жийине. (Сәла)[+]
6Р'асте бьбиньн у хоф кьн,
сәр бьк'әньн у бежьн:[+]
7«Ва йә әw мәрьве кӧ хwә нәспартә Хwәде,
ле гӧмана хwә да сәр һәбука п'ьр'ә бекер
у бь нәһәqийед хwә qәwат һе гьрт»[+].

8Ле әз Хана Хwәдеда мина дара зәйт'унейә шин ьм,
һәр т'ьм һ'ӧб у амьнийа Хwәдеда әз гӧман ьм.
9Әзе т'ьме бьдьм пәсьне Тә,
бона хатьре wе кьрьна Тә,
бәр амьнед Тә бькьм дәнги наве Тә,
чьмки әw нав qәнщ ә у хwәш ә.

#### 53


Һеwарза азадийе жь һ'але хьрабийа мәрьвайийе


Сәрwере сазбәндар'а. Сәр Маһ'алате. Маскила Даwьд.

1[•]Беаре-бефә'м дьле хwәда дьбежә: «Хwәде т'ӧнә».
Әw шуна р'әшва дьчьн у нәһәqийе дькьн,
кәсәк т'ӧнә кӧ qәнщийе бькә[+].

2Хwәде жорда ль мәрьвайе дьньһер'ә,
кӧ бьбинә гәло сәрwахтәк һәйә,
кӧ әw ль Хwәде дьгәр'ә[+].
3Әw һ'әму жи хальфинә,
т'әвайийа хwәва ләwьт'инә.
Йәки qәнщийе бькә т'ӧнә,
т'ӧ кәс т'ӧнә![*]

4Гәло әwед нәһәqийе дькьн фә'м накьн,
дьхwьн ча нан щьмә'та Мьн,
Хwәде жи наһ'әбиньн[+]?

5Һьнге хоф у тьрсе wан бьгьрә,
wе дәра кӧ тьрс т'ӧнә,
һәстуйед һ'ьщумкьред тә
Хwәде wе бәла-бәлайи кә.
Әw һатьнә сосрәткьрьн,
чьмки Хwәде әw wеда авитьн[+].

6Хwәзи азадкьрьна Исраеле жь Сийоне бьһата!
Гава Хwәде чәрха щьмә'та Хwә диса р'аст кә,
һьнге Аqубе әшq бә, Исраеле жи ша бә.

#### 54


Дӧайе бона жь дәсте дьжмьн азадбуне


Сәрwере сазбәндар'а. Сәр сазед т'ели. Маскила Даwьд, гава зифи һатьн готьнә Шаwул, кӧ Даwьд хwә ль щәм мә вәшартийә.

1Хwәдейо, бь наве Хwә мьн хьлаз кә
бь qәwата Хwә wәкә һәqийа мьн бьдә мьн.
2Хwәдейо, бьбьһе дӧайе мьн
у гӧһ бьдә сәр готьнед мьн.
3Чьмки хәриба сәр мьнда гьртьнә
у зӧлмк'ар пәй ә'мьре мьн к'әтьнә,
Хwәде надьнә бәр ч'ә'ве хwә. (Сәла)[+]

4Ле бәле Хwәде пьштоване мьн ә,
Хwәйи т'агере[*] ә'мьре мьн ә!
5Хьрабийе сәр дьжмьнда вәгәр'инә,
жь дәст амьнийа хwә wан мьна кә[+].

6Әзе Тәр'а qӧрбане бьдьм, бь дьл у щан
у шькьрийе бьдьмә наве Тәйи qәнщ, Хӧдан.
7Чьмки Тә жь һәр тәнгасийа әз хьлаз кьрьм,
к'әтьна нәйара, мьн бәр ч'ә'ве хwә дит[+].

#### 55


Һәwара жь дәсте нәмамийа һәвал хьлазбуне


Сәрwере сазбәндар'а. Сәр сазед т'ели. Маскила Даwьд.

1Хwәдейо, гӧһ бьдә дӧайе мьн
у пьшта Хwә нәдә р'әщайе мьн.
2Дина Хwә бьдә мьн у щаба мьн бьдә,
дьлтәнгийеда әз шашо-п'аш бумә у шине дькьм,[+]
3жь дәст дәнге нәйар у тәнгасийа нәп'ак.
Чьмки нәһәqийе ль сәр мьнда дьбариньн
у бь һерсе мьн дьзериньн.

4Дьл нав мьнда дьләрьзә
у хофа мьрьне сәр мьнда гьрт.
5Тьрс у ләрьзәке әз гьртьмә
у р'ьсасе әз мьна кьрьмә[*].
6Мьн гот: «Хwәзи мина кәwа баскед мьн һәбуна
кӧ әз бьфьр'ийама у р'ьһ'әт бума.
7Әзе бьр'әвийама дур бьчума,
чол-бәстада әзе бьмама. (Сәла)
8Мьне бькьра жь бәр фьзьрдумане
у бобәлиске сьт'арәк хwәр'а бьдита».

9Йа Хӧдан, заре wан шаш кә,
зьманед wан т'әвиһәв кә,
чьмки бажерда зордари йә,
һәвк'әтьне әз дьбиньм.
10Әвана шәв у р'ож һәр чар алийава
ль сәр сура wи дьгәр'ьн,
беолити у хьраби жи навда йә.
11Wеранбун нава wида йә,
дәрәwи у зордари жь мәйданед wи кем набьн.

12Нәйар нинә сәре мьн дькә,
мьн сәбьр кьра,
йан пәйк'әтийед мьн
йе кӧ хwә сәр мьнр'а дьгьрә,
мьн хwә же вәшарта.
13Ле бәле тӧ һогьре мьн,
һәвал у пьсмаме мьн,
14кӧ мә һәвр'а ширьн-ширьн һәвалти дькьр
у т'әви мьхӧлqәте Хана Хwәдеда дьгәр'ийан[+].
15Бьра мьрьн ньшкева сәр wанда бьгьрә
у сахә-сах әw бьк'әвьнә дийаре мьрийа,
чьмки нава wан у һеwаргәһед wанда хьраби һәйә[+].

16Ле әзе һәwара хwә Хwәде дайньм
у Хӧдан wе мьн хьлаз кә.
17Әзе сьбәһ, нивро у евар,
бькьм зарин һеwарзә
у Әwе бьбьһе дәнге мьн,
18бь ә'дьлайе мьн хьлаз кә
жь wи шәр'е мьqабьли мьн,
чьмки гәләк ьн нәйаред мьн.
19Хwәде wе бьбьһе
у Йе Һәр-Һәйейи ль сәр к'ӧрсийе
wе дәвәр'уйа wан бинә, (Сәла)
чьмки әw найенә гӧһастьне
у жь Хwәде натьрсьн[+].

20Дәсте хwә һьлда сәр һогьред хwә
у пәймана хwә т'әр'ьбанд[+].
21Жь дәве wи гӧл у нур дьбарьн,
ле шәр' һәйә дьле wида,
заре wи жь мәлһ'әме нәрмтьр ә,
ле хwәха шуре к'ашкьри йә[+].

22Тӧ баре хwә бьдә Хӧдан
Әwе һьлгьрә дәwса тә.
Әwе т'ӧ щар нәһелә,
wәки йе р'аст бьльк'ӧмә[+].

23Ле Тӧ Хwәдейо,
Те wан бавежи ч'ә'ла мьрьне,
мәрьвед qәт'ьл у мьхәнәт
wе нәгьһижьнә ниве р'ожед хwә.
Ле әз Тәда гӧман ьм[+].

#### 56


Дӧайе гӧмана ль сәр Хӧдан


Сәрwере сазбәндар'а. Пе мьqаме: «Сәр кәwәкә лалә дурк'әти». Зәбура[*] Даwьд, гава фьльстинийа әw Гат'еда гьртьбун.

1Мьн wәрә р'ә'ме, Хwәдейо!
Мәри зоре ль мьн дькьн,
т'әвайийа р'оже тәнгасийе дьдьнә мьн.
2Нәйар т'әвайийа р'оже зоре мьн дькьн,
чьмки гәләк ьн шәр'к'аред мьн!
Йе Һәри Жорьн!
3Гава әз тьрседа мә,
әз Тәда гӧман ьм.
4Пе Хwәде әзе пәсьне хәбәра Wи бьдьм,
әз Хwәдеда гӧман ьм, әз натьрсьм,
бәндәйе чь ль мьн бькә[+]?

5Т'әвайийа р'оже кӧла дькьн дьле мьн,
һ'әму шеwьред wанә сәр мьн хьраби нә.
6Әw тәлә-тәл бь дьзива,
дина хwә дьдьнә гавед мьн,
кӧ р'ӧһ'е мьн бьстиньн[+].
7Нәһәqийед wан Тӧ бинә сәре wан,
Хwәдейо, пе һерсе Тӧ мьләта ә'рде хә.

8Тӧ дәро-дәрбунед мьн дьжмьри,
һесьред мьн Тӧ бькә мәшке Хwә.
Гәло әw нә к'ьтеба Тәда нә[+]?
9Нәйаред мьне пашда һәр'ьн,
гава әз һәwара хwә Тә дайньм.
Әз бь ве йәке пе дьһ'әсьм,
кӧ Хwәде т'әви мьн ә.
10Пе Хwәде әзе пәсьне хәбәра Wи бьдьм,
пе Хӧдан әзе пәсьне хәбәра Wи бьдьм.
11Әз Хwәдеда гӧман ьм, әз натьрсьм,
мәрьве чь ль мьн бькә?

12Йа Хӧдан, гәрә әз ад-qьраред хwә биньмә сери.
Qӧрбанед р'азидарийе бьдьмә Тә[+].
13Чьмки нәфса мьн Тә жь мьрьне хьлаз кьр,
бәле, ньгед мьн жи жь льк'ӧмандьне,
wәки әз ль бәр Хwәде р'онаийа жийинеда бьгәр'ьм[+].

#### 57


Дӧайе һәwаре


Сәрwере сазбәндар'а. Пе мьqаме: «Wеран нәкә». Зәбура Даwьд, гава әw жь бәр Шаwул р'әви шкәфте.

1[•]Мьн wәрә р'ә'ме, Хwәдейо, мьн wәрә р'ә'ме,
нәфса мьн хwә дайә бьн сийа Тә.
Һ'әта кӧ qәзи жь сәр мьнр'а дәрбаз бьн,
әзе хwә бьдьмә бьн сийа п'әр'е Тә[+][+].
2Әз гази Хwәдейе Һәри Жорьн дькьм,
Хwәдейе кӧ мьнр'а qәнщийе дькә.
3Wе жь ә'змен бьшинә у мьн хьлаз кә
у беһӧрмәткьред мьн бькә р'обәт. (Сәла)
Хwәде wе һ'ӧб у амьнийа Хwә бьшинә[+].

4Әз к'әтьмә нава шеред дәвхунә мәрьвхӧр,
дьранед к'ижана тир у р'ьм ьн,
зьманед wан жи шуре туж ьн[+].

5Хwәдейо ль сәр ә'змен бьльнд бә,
бьра р'умәта Тә т'әмамийа дьне бьгьрә.

6Т'ор' авитьнә бәр ньгед мьн,
нәфса мьн хwәда шкәсти бу,
пешийа мьн wана ч'ә'л вәдан,
ле әw хwәха к'әтьнә wе. (Сәла)[+]

7Әз дьлда гӧман ьм,
Хwәдейо, әз дьлда гӧман ьм.
Әзе бьстьрем у мьqаме ледьм[+].
8Һ'ьшйар бә, һәй нәфса мьн,
һ'ьшйар бьн, һәй чәнг у чәнге зис,
әзе р'оже һ'ьшйар кьм.
9Әзе шькьрийе бьдьмә Тә, Хӧдан, нав мьләтада,
әшqи Тә бьстьрем нав щьмә'тада.
10Чьмки һ'ӧба Тә мәзьн ә һ'әта ә'змен,
амьнийа Тә жи һ'әта ә'wра[+].

11Хwәдейо, р'абә ль сәр ә'змен,
дә бьра р'умәта Тә т'әмамийа дьне бьгьрә.

#### 58


Дӧайе бәла сәре нәп'ака


Сәрwере сазбәндар'а. Пе мьqаме: «Wеран нәкә». Зәбура Даwьд.

1Гәло һун р'аст qьрар дькьн, сәрwерно?
У бь һәqийе һ'акьмтийе дькьн, мәрьвно[+]?
2Нә дьлда һун беолитийе дькьн,
бь дәстед хwә зӧлме ә'рде дьр'әшиньн.

3Нәп'ак һәма бәт'ьне деда жь р'е к'әти нә,
зькмакийеда хальфинә дәрәwийеда[+].
4Жә'ра wан мина жә'ра мә'ра йә,
мина тирәмә'ре кӧ гӧһед хwә дьхьтьминә,[+]
5кӧ дәнге к'оч'әка нәбьһе,
сербазе мә'райи пьспор жи.

6Хwәдейо! Дьрана дәве wанда һурдәхwәши кә,
qилед wан шера бьк'ьшинә, Хӧдано![+]
7Бьра мина авед дьч'ькьн, һәр'ьн дәрбаз бьн,
мина гиһе бенә п'епәскьрьн, һ'ьшк бьн һәр'ьн[*].
8Бьра әw мина зурийа бьн,
гава әw дьк'ьшьн дьһ'әльн,
мина зар'а бәр к'ӧлфәте чуйи,
кӧ р'уйе тә'ве набинә.
9Әw һе сәр һ'ьшада нә һати
бьра мина стьрийа бенә р'акьрьне,
мина к'ол-к'оса бенә к'ьшандьне[*].

10Р'асте ша бә гава һ'әйфһьлдане бьбинә,
әwе хуна нәп'акада ньгед хwә бьшо[+].
11Мәрьве бежьн:
«Р'асти жи хәлата р'аста һәйә!
Р'асти жи Хwәде һәйә,
Әw Һ'акьме сәр дьне йә!»[+]

#### 59


Дӧайе хьлазбуна жь нәйара


Сәрwере сазбәндар'а. Пе мьqаме: «Wеран нәкә». Зәбура Даwьд, гава Шаwул шанд госqӧлахийе ле бькьн кӧ wи бькӧжьн.

1Мьн хьлаз кә жь дьжмьнед мьн, Хwәдейе мьн!
Мьн хwәй кә жь йед мьqабьли мьн[+][+].
2Мьн хьлаз кә жь беолкьра,
мьн азад кә жь хунхӧра.

3Чьмки ва йә, хwә ль мьн тәландьнә,
зордар мьqабьли мьн щьвийанә,
ле Хӧдан нә бона гӧнә у хьрабийед мьн,[+]
4щийе һәqи-нәһәq сәр мьнда дьгьрьн, к'аре хwә дькьн.

Р'абә һәwара мьн у дина Хwә бьде.
5Тӧ Хӧдан, Хwәдейе Ордийа, Хwәдейе Исраел,
р'абә диwана һ'әму мьләта бькә,
йед нәп'акә хайин нәйе р'ә'ме. (Сәла)

6Еваре әw вәдьгәр'ьн,
мина куч'ька дькьнә гьр'ә-мьр'
у дор бажер әw дьгәр'ьн[+].
7Бьньһер'ә әw дәве хwә чаwа вәдькьн,
левед wанда шур һәнә,
«К'и wе бьбьһе?» әw дьбежьн.

8Ле Тӧ Хӧдан, сәр wан дьк'әни,
һ'әму п'утп'арьста дьки пек'әни[+].
9Әз дина хwә дьдьмә Тә, qәwата мьн,
чьмки Хwәде йә кәла мьн[+].
10Хwәдейе бь һ'ӧба Хwә мьнр'а бьгьһинә,
Хwәде wе дьле мьн сәр дьжмьн ша кә[+].

11Wан нәкӧжә, кӧ щьмә'та мьн бир нәкә,
бь qәwата Хwә wан бәла-бәлайи кә, дәвәр'уйа бавежә,
йа Хӧдан, мәрт'ала мә[+].
12Дә бьра әw бона гӧнәйе дәве хwә
у хәбәра леве хwә, к'ӧбарийа хwәда бенә гьртьне,
бона wан ньфьр'а у дәрәwед кӧ әw дькьн[+].
13Wан гәвәр кә Тӧ пе һерсе,
wан гәвәр кә, кӧ к'ок ле бен.
Бьра т'әмамийа дьне бьзаньбә,
кӧ Хwәде хwәйитийе Аqуб дькә. (Сәла)

14Еваре әw вәдьгәр'ьн,
мина куч'ька дькьн мьр'ин
у дор бажер әw дьгәр'ьн[+].
15Бона хӧрәк әw дьгәр'ьн
кӧ набиньн, дькьн кастин.

16Ле бәле әзе, пәсьне qәwата Тә бьдьм
у сьбәһе әшqи һ'ӧба Тә бьстьрем,
чьмки Тә хwәйити ль мьн кьр,
р'ожед тәнгасийеда мьнр'а буйи сьт'ар[+].
17Qәwата мьн! Әшqи Тә әзе бьстьрем,
чьмки Хwәде йә кәла мьн,
Хwәде йә хwәйе һ'ӧба амьн.

#### 60


Дӧайе мьләт кӧ шер'да да дәр


Сәрwере сазбәндар'а. Пе мьqаме: «Сосьна Пәймане». Зәбурәкә Даwьдә һинкьрьне, гава т'әви арамийед жь Наһарайиме[*] у Совайе[*] шәр' кьр, Йоаб жи вәгәр'ийа жь әдомийа донздәһ һ'әзар кәс Нәwала Хwеда кӧштьн.

1[•]Хwәде, Тә әм жь бәр Хwә авитьн,
Тӧ ль мә һерс к'әти, әм qӧдум хьстьн,
дә бәре Хwә ль мәда кә![+][+]
2Тә ә'рд һ'әжанд у тиш ле хьст,
qәльштокед wе бьщәбьринә,
чьмки әw дьләрьзә.
3Тә тәнгаси да щьмә'та Хwә,
шәрава дәмьнандьне әм данә вәхwарьне.

4Тә хофк'ешед Хwәр'а ал[*] да бьльндкьрьн,
нишанәк да кӧ жь тира бьр'әвьн, (Сәла)
5бь дәсте Хwәйи р'асте мә сәр хә у бьбьһе,
wәки һ'ьзкьрийед Тә азад бьн.

6Хwәде жь Щийе Хwәйи Пироз хәбәр да:
«Әзе ша бьм, Шәхәме п'арәвәкьм
нәwала Сукоте бьпивьм[+].
7Гилә'д йа Мьн ә, Мьнашә йа Мьн ә,
Әфрайим зьрьһ'е сәре Мьн ә,
Щьһуда жи qанундаре Мьн ә.
8Моwаб дәрдана Мьнә шуштьне йә,
сола Хwә Әзе бавежьмә сәр Әдоме,
дьле Хwә Әзе ша кьм ль Фьльстине».

9К'и wе мьн бьбә бажаре суркьри?
К'и wе р'ебәрийа мьн бькә һ'әта Әдоме?
10Тӧ нини Хwәде, кӧ Тә әм жь бәр Хwә авитьн?
Тӧ т'әви ордийед мә дәрнак'әви, Хwәдейо!
11Жь дәсте нәйар мә хьлаз кә,
чьмки п'уч' ә алик'арийа мәрьва[+].
12Әме пе Хwәде мерхасийе бькьн,
т'әне Әwе дьжмьнед мә п'епәс кә.

#### 61


Дӧайе һәwаргазийе


Сәрwере сазбәндар'а. Сәр сазед т'ели. Зәбура Даwьд.

1Хwәдейо, заринийа мьн бьбьһе,
гӧһ бьдә дӧайе мьн!
2Әз жь сәре дьне гази Тә дькьм
гава дьле мьн сьст дьбә.

Бәре мьн бьдә wи qәйайи,
к'ижани кӧ нькарьм бьгьһижьме.
3Чьмки Тӧ сьт'аргәһа мьн и,
кәлакә зор жь бәр дьжмьн[+].

4Дә бьра әз бьжим Коне Тәда һ'әта-һ'әтайе,
бьне сийа п'әр'е Тәда бьһеwьрьм. (Сәла)[+]
5Тӧ, Хwәдейо, ад-qьраред мьн Тә бьһистьн
у wар да wан, йед кӧ жь наве Тә дьтьрсьн.

6Р'ожа зедә кә сәр р'ожед п'адше,
салед wи дьреж кә сәр гәләк ньсьла[+].
7Бьра әw һ'әта-һ'әтайе бәр Хwәде сәр т'әхт бә,
т'әмийе бьдә р'ә'м у р'астийе кӧ wи хwәй кьн.

8Аwа әзе һ'әта-һ'әтайе бьстьрем әшqи наве Тә
у һәр р'ож ад-qьраред хwә биньмә сери[+].

#### 62


Гӧмана т'амә сәр Хwәде


Йьдут'уне сәрwере сазбәндар'а. Зәбура Даwьд.

1Әз т'әне кәр' у лал, һивийа Хwәде мә,
хьлазбуна мьн жь Wи йә[+].
2Т'әне Әw ә qәйайе мьн,
хьлазбун у кәла мьн,
әзе т'ӧ щар нәһ'әжьм[+].

3Һ'әта к'әнге һуне һ'ьщуми сәр мерьв кьн,
мина диwаре хwар у сура жь щи чуйи,
кӧ һун һ'әму дькьн wи һьлшиньн?
4Әw т'әне дьшеwьрьн кӧ wи жь щийе жорьн бавежьн.
Әw дәрәwийе һ'ьз дькьн,
бь дәве хwә дӧа ле дькьн,
ле дьле хwәда ньфьр'а. (Сәла)[+]

5Әз т'әне кәр' у лал һивийа Хwәде мә,
чьмки гӧмана мьн жь Wи йә.
6Т'әне Әw ә qәйайе мьн, хьлазбуна мьн
у кәла мьн, әзе нәһ'әжьм.
7Азадбун у р'умәта мьн Хwәдеда йә,
qәйайе мьни зор у сьт'ара мьн Хwәде йә.

8Гәли щьмә'та, т'ьме Wида гӧман бьн,
һун ль Wир'а дьле хwә вәкьн.
Сьт'аргәһа мә Хwәде йә. (Сәла)

9Мәрьвед садә мина һӧлме нә,
мәрьвед гьрә-гьр дәрәw ьн,
һәгәр wан бьдьнә сәр мезине,
һ'әму жь һӧлме сьвьктьр ьн[+].
10Шеландьнеда гӧман нибьн,
хwә нәсперьнә т'аланийе,
һәгәр һәбук зедә бә,
дьле хwә пева гьре нәдә[+].

11Щарәке Хwәде гот,
мьн дӧ щара бьһист,
wәки qәwат йа Хwәде йә[+].
12Һ'ӧб жи йа Тә йә, Хӧдано!
Wәкә ә'мәла Тӧ дьди[*][+].

#### 63


Һ'әйр у дәмана Хwәдеда


Зәбура Даwьд, гава әw ль бәр'ийа Щьһустанеда бу.

1Хwәдейо! Тӧ йи Хwәдейе мьн,
әз дәмана Тәда мә,
р'ӧһ'е мьн т'ийе Тә йә,
щанийа мьн һ'әйра Тәда йә,
чаwа ә'рде т'и у зьһа, дәра кӧ ав ле т'ӧнә[+].
2Бәле, мьн Щийе Пирозда Тӧ дити,
дина хwә да qәwат у р'умәта Тә.
3Һ'ӧба Тә жь ә'мьр четьр ә,
левед мьне пәсьне Тә бьдьн[+].
4Бәле һ'әта хwәш бьм әзе пәсьне Тә бьдьм,
бь наве Тә дәстед хwә бьльнд кьм[+].
5Әзе пе сьфьра т'ьжи т'ер бьм,
пе бәшәра хwәш жи пәсьне Тә бьдьм.

6Гава ньвина хwәда Тә бир тиньм,
бәдилед шәведа[*] сәр Тә дьфькьрьм,[+]
7чьмки Тӧ мьнр'а алик'ар и.
Әзе бьн сийа п'әр'е Тәда ша бьм[+].
8Нәфса мьн буйә машоqе Тә,
дәсте Тәйи р'асте мьн хwәй дькә.

9Ле әwе дьхwазьн мьн ӧнда кьн,
wе хwәха бьк'әвьнә к'урайийа ә'рде[+].
10Wе бьк'әвьнә бәр дәве шур
у wе бьбьнә хӧре чәqәл[*].
11Ле бәле п'адшайе пе Хwәде ша бә.
Һ'әмуйед кӧ пе Wи сонд дьхwьн,
wе фьр'наq бьн,
ле дәве дәрәwина wе бе гьртьне[+].

#### 64


Дӧайе жь дьжмьн хwәйкьрьне


Сәрwере сазбәндар'а. Зәбура Даwьд.

1Хwәдейо, гава әз газьне хwә дькьм
Тӧ бьбьһе дәнге мьн,
ә'мьре мьн хwәй кә жь саwа дьжмьн[+].
2Мьн вәшерә жь шеwьред нәһәqа,
жь ә'лаләта хьрабикьра,
3зьмане хwә әw туж дькьн мина шура
у готьнед тә'л һазьр дькьн мина тира,[+]
4кӧ дьзива бавежьнә йе ами-т'ам,
ньшкева давежьне у натьрсьн[+].
5Фькьред хwәйә хьрабда qәwин дьминьн,
дьфькьрьн кӧ бь дьзива т'әләка дайньн,
«К'и wе ван бьбинә?» әw дьбежьн[+].
6Әw т'ьвдира хьрабийе дькьн у дьбежьн:
«Мә р'ийа хwәйә нәһәqийе дитийә».
Фькьред инсен гәләки к'ур ьн[*].

7Ле Хwәде wе тире бавежә wан,
ньшкева әwе бьриндар бьн[+].
8Зьмане wане к'ока wан бинә,
һәр кәсе кӧ wан бьбинә,
wе сәре хwә бьһ'әжинә[+].
9Һәр мәрьве бьтьрсә,
кьрьнед Хwәде wе бәла кә
у гӧһ бьдьнә кьрьнед Wи.

10Р'асте пе Хӧдан ша бьн,
бьн сийа Wида сьт'ар бьн,
һ'әму дьлр'асте пе бьфьр'ьн[+].

#### 65


Пәсьндайина Хwәде бона хер-бәрәк'әтийе


Сәрwере сазбәндар'а. Зәбура Даwьд. Стьран.

1Хwәдейо, Сийонеда Тӧ һежайи пәсьна йи,
әме ад-qьраред Тәр'а дайи биньн сери[+].
2Тӧ кӧ дӧа дьбьһейи,
һәр мәрьве бәрбь Тә бе[+].
3Кьред беолитийе ль сәр мә гьран бунә,
к'әwа нәһәqийед мә Тӧ дьдейи.
4Хwәзи ль wи кӧ Тӧ дьбьжери у незики Хwә дьки,
кӧ әw һ'әwшед Тәда бьминә.

Әме жь хер-бәрәк'әта Мала Тә,
жь П'арьстгәһа Тәйә пироз т'ер бьн[+].

5Тӧ бь кьред саw мә азад дьки,
Хwәдейе азадийа мә, щаба мә дьди,
гӧмана йед һ'әму qӧлба
у wәлатед wи бәри бә'ра[+].
6Бь qәwата Хwә ч'ийа-бани ава кьрьнә
у qӧдрәтева wәргьрти йә.
7Тӧ дәнге бә'ра, хӧшинийа пела
у qалмә-qалма мьләта дьсәqьр'ини![+]
8Йед сәред дьнйайе кӧ дьминьн
жь нишанед Тә хоф дькьн,
р'оһьлат у р'оавайе Тӧ ша дьки.

9Ч'ә'ве Тә сәр ә'рде йә,
Тӧ wе ав дьди, дәwләмәнд дьки.
Ч'әме Хwәде левар'а йә.
Тӧ гәньм мерьвр'а һазьр дьки,
чьмки Тә аһа qьрар кьрийә[+].
10Тӧ щергед wе ав дьди,
ч'ә'л-ч'улед wе р'аст дьки,
Тӧ пе барана wе нәрм дьки
у дӧа шинайа wе дьки.
11Тӧ хер-бәрәк'әта хwәва сале дьхәмьлини,
п'егәһед Хwәва хер у хьзне дьбарини.
12Дәштед бәр'ие к'ьм-к'ьми нә
у чийа-бани шабунева хьм-хьми нә.
13Мерг у чиман әw кәрийава wәргьрти нә,
дәшт у нәwал әw геньмва ньхамти нә,
бь әшq у ша бь стьрани дәнг һьлинә.

#### 66


Стьрана әшqи пәсьндайина Хwәде бона qәнщийа һьндава Исраелда


Сәрwере сазбәндар'а. Зәбура Даwьд.

1Һәй т'әмамийа дьнйайе,
бь дьле ша Хwәдер'а дәнге хwә һьлдьн[+].
2Дә бьстьрен әшqи р'умәта наве Wи,
шькьрийе бьдьнә р'умәта Wи.
3Бежьнә Хwәде: «Чьqас хоф ьн кьрьнед Тә!
Жь qәwата Тәйә зор, нәйар ль бәр Тә дьqӧрьфьн[+].
4Дьнйа пева ль бәр Тә та дьбә,
әшqи Тә дьстьрен,
әшqи наве Тә дьстьрен». (Сәла)[+]

5Wәрьн у бьбиньн кьред Хwәде,
Әw бь кьред Хwә хоф ә сәр мәрьвайе[+].
6Wи бә'р кьрә зьһабун,
ч'әме авер'а п'ийа дәрбаз бун,
ль wьр әм пе Wи ша бун[+].
7Бь qӧдрәта Хwә һ'әта-һ'әтайе сәрwерийе дькә,
ч'ә'ве Wи п'утп'арьста дьбинә,
дә бьра сәрһьлдайи фьр'наq нәбьн. (Сәла)

8Гәли мьләта, пәсьне Хwәде бьдьн
у дәнге пәсьндайина Wи бьдьнә бьһистьне.
9Йе кӧ нәфса мә сах дьһелә
у наһелә кӧ ньге мә бьшьмьтә.

10Хӧдан Тә әм ә'нәнә кьрьн у һ'әландьн,
чаwа кӧ зив те һ'әландьне[+].
11Тә әм кьрьнә т'ор'е,
баре гьран да сәр мьле мә.
12Тә сәре мә кьрьнә бьн п'ийед сийара.
Әм агьр у авер'а дәрбаз бун,
ле бәле Тә әм дәрхьстьнә фьрәqәтийе.

13Әзе бь дийаришәwата бемә Мала Тә,
wан ад-qьраред хwә биньмә сери,[+]
14к'ижан левед мьн соз данә
у тәнгасийеда жь дәве мьн дәрк'әтьнә.
15Әзе дийарийед к'ок п'ешк'еши Тә кьм,
т'әви шәwьтандьна бина бәрана,
щанәга у нерийа әзе qӧрбан биньм. (Сәла)

16Wәрьн бьбьһен, һ'әмуйед Хwәдехоф,
әзе wәр'а бежьм Әwи чь кьр бона мьн[+].
17Мьн бь дәве хwә гази Wи кьр,
пәсьндайин сәр заре хwә кем нәкьр.
18Һәгәр нәһәqи мьн хwәда хwәй кьра,
Хӧдан wе дәнге мьн нәбьһиста[+].
19Ле бәле Хwәде бьһист
у гӧһ да дәнге дӧайе мьн.

20Шькьр жь Хwәдер'а,
кӧ пьшт надә дӧайе мьн
у һ'ӧба Хwә жь мьн дур нәхьст.

#### 67


Стьрана р'азидарийе


Сәрwере сазбәндар'а. Сәр сазед т'ели. Зәбур. Стьран.

1Хwәде ль мә wәрә р'ә'ме
у Тӧ дӧа ль мә бькә,
бь диндара Хwә мә р'онайи кә, (Сәла)[+]
2wәки р'ийа Тә дьнйайеда бе наскьрьне
у хьлазкьрьна Тә нава һ'әму мьләтада[+].

3Бьра мьләт пәсьне Тә бьдьн, Йа Хwәде!
Бьра һ'әму мьләт пәсьне Тә бьдьн.
4Бьра щьмә'т әшq у ша бьн,
чьмки бь р'астийе Тӧ сәр мьләта һ'акьмтийе дьки
у ль сәр ә'рде Тӧ р'ебәрийа щьмә'та дьки. (Сәла)[+]
5Бьра мьләт пәсьне Тә бьдьн, Хwәдейо,
бьра һ'әму мьләт пәсьне Тә бьдьн!

6Бьра ә'рд бәре хwә бьдә.
Хwәде дӧа ль мә бькә, Хwәдейе мә[+].
7Бьра Хwәде дӧа ль мә бькә
у һәр чар qӧлбед дьне жь Wи хоф кьн.

#### 68


Стьрана әшqи сәрк'әтьна Исраеле


Сәрwере сазбәндар'а. Зәбура Даwьд. Стьран.

1Бьра Хwәде р'абә, нәйаред Wи бәла бьн,
пәйк'әтийед Wи бәр ч'ә'ве Wи бьр'әвьн![+]
2Чаwа ду бәла дьбә, ӧса Тӧ wан бәла кә,
чаwа шьма ль бәр агьр дьһ'әлә,
бьра нәп'ак жи ль бәр Хӧдан ӧнда бьн[+].
3Ле йед р'аст бьра ша бьн,
ль бәр Хwәде бьра гәш бьн,
бь шабуне бьра әшq бьн[+].

4К'ӧламе һун Хӧданр'а бежьн,
әшqи наве Wи һун бьстьрен,
бьльнд кьн[*] Йе ль ә'wра сийарбуйи те,
наве Wи Хӧдан ә, бәр Wи ша бьн.

5Баве сеwийа, тайе жьнәбийа,
Хwәдейе Хана Хwәйә пирозда[+].
6Хwәде бекәса малда дьдәбьринә,
р'е дьдә ль бәр һесира,
ле шәр'уд wе щийе демда[*] бьминьн[+].

7Хwәдейо! Тӧ кӧ пешийа щьмә'та Хwәва чуйи
у бәр'ийева дәрбаз буйи, (Сәла)[+]
8ә'рд һ'әжийа, ә'зман жь диндара Хwәде ньqьти,
жь диндара Хwәдейе Синайе, Хwәдейе Исраеле[+].
9Барана хер-бәрәк'әтийе баранд, Хwәдейо.
Wаре Тәйи wәстийайи, Тә qәwат дайе,
10кәрийе пәзе Тә ль wьр һеwьри.
Тә жь qәнщийа Хwә, Хwәдейо,
бәләнгазар'а т'ьвдарәк дит.

11Хӧдан дькә фәрмани,
к'ӧлфәт дьбьнә мьзгиндаред п'ьр'ани.
12Дьр'әвьн п'адшед ордийа дьр'әвьн,
ле кәванийед малда т'ален бәла дькьн,[+]
13wан хьшьред дьлqе кәwе п'әр'е wанә зивкьри
у баске wанә зер'е хальси.
Чьма һьнәкә жь wә хwә пашда дьгьрьн
у тәwлада хwә вәдьшерьн?[*]
14Гава Йе Һәри Зор п'адша ль wьр бәла-бәлайи кьрьн,
әw щи бу мина багәра сәр ч'ийайе Салмоне.

15Һәй ч'ийайе Башане[*], ч'ийайе зор!
Һәй ч'ийайе гәләк сәри, ч'ийайе Башане!
16Һәй ч'ийайе гәләк сәри,
тӧ чьма ӧса бь һ'әвсудийе дина хwә дьдейи
ль wи ч'ийайе к'ижан Хwәде бәгәм кьрийә ле бьминә?
Бәле Хӧдане һ'әта-һ'әтайе ле бьминә[+].

17Ә'рәбед Хӧдан бь һ'әзар-һ'әзара нә,
Хӧдан жь Синайе һатә Щийе Пироз[*].
18Әw һьлк'ьшийа чу жор,
һесир т'әви Хwә бьрьн
у п'ешк'еш стандьн жь мәрьва,
һ'әта жь wан жи кӧ нәдьхwәстьн,
Хӧдан Хwәде ль wьр бьминә[*][+].

19Шькьр Хӧданр'а, Хwәдейе хьлазкьре мәр'а
кӧ һәр р'ож баре мә һьлдьгьрә. (Сәла)[+]
20Хwәде бона мә Хwәдейе азадкьр ә,
Хӧдан Хwәйи мә жь мьрьне хьлаз дькә.

21Бәле Хwәдейе сәред дьжмьнед Хwә бьһ'ьнщьр'инә,
qафед wанә пьр'ч'ә кӧ нава беолитийеда дьминьн[+].
22Хwәйи гот: «Әзе нәйара жь Башане,
жь к'урайийа бә'ре вәгәр'иньм,
23wәки һун ньгед хwә хунеда бьшон,
зьмане сәйед wә жи хуна нәйара бьчәлпиньн»[+].

24Дәрбазбуна Тә дьбиньн, Хwәдейо,
дәрбазбуна Хwәдейе мьн,
П'адшайе мьни чуйина Щийе Пироз.
25Пешийева дәнгбеж ьн, пашийева сазбәнд ьн,
наведа жи qиз дәфька дьхьн.
26«Щьвинада пәсьне Хӧдан Хwәде бьдьн,
һун һ'әмуйед кӧ жь канийа Исраел ьн!»
27Ль wьр пешийа wан Бенйамина бьч'ук дьчә,
паше сәрwеред Щьһудайе к'ома хwәва,
сәрwеред Зәбулоне, сәрwеред Нәфтәлийева.

28Хwәдейо, wе qәwата Хwә нишан кә,
бь к'ижане Хwәдейо, Тә али мә кьр,[+]
29жь П'арьстгәһа Хwәйә Оршәлиме,
дәра кӧ п'адша Тәр'а дийарийа тиньн.
30Ль р'ә'wьре нава qамиша[*] һьле,
т'әви бохед нава гар'анед мьләта,
һ'әта кӧ дәвәр'у бен у зив дийари биньн.
Дә бәла-бәлайи кә wан мьләта,
к'ижанед кӧ шер' дьхwазьн[+].
31Ә'сьлзадәйе жь Мьсьре бен,
әтйупи wе дәсте хwә дьрежи Хwәде кьн.

32Гәли п'адшатийед дьнйайе, Хwәдер'а бьстьрен,
әшqи Хӧдан бьстьрен. (Сәла)[+]
33Wир'а кӧ ль сәр ә'зманед qәдими сийарбуйи йә.
Ва йә Әw дькә дәнги, бь дәнге Хwәйи зор[+].
34Qәwата Хwәде ә'лам кьн!
Р'умәта Wийә мәзьнә ль сәр Исраеле
у qӧдрәта Wийә нава ә'wрада.
35Хwәдейо Тӧ хоф и, wи Щийе Хwәйи Пирозда.
Хwәдейе Исраеле, Әw qәwате у карине дьдә щьмә'та Хwә.

Пәсьне Хwәде бьдьн![+]

#### 69


Дӧа у һеwарза алик'арийе


Сәрwере сазбәндар'а. Пе мьqаме: «Сосьни». Зәбура Даwьд.

1Мьн хьлаз кә Хwәде,
ав гьһиштийә qьр'ька мьн[+][+].
2Әз ч'ьм-ч'ьмеда[*] хӧрпьшимә,
щийе ньге хwә бавежьм т'ӧнә,
к'әтьмә к'урайа аве,
пелед ава әз р'ода бьрьм[+].
3Жь һәwар-газийе әз wәстийа мә,
гәwри ль мьн зьһа буйә,
ч'ә'ве мьн ль р'ийа Хwәде qәр'ьмийә[+].

4Щийе ами-т'ам пәйк'әтийед мьн
жь п'ор'е сәре мьн зә'фтьр ьн[*].
Дьжмьнед мьнә дәрәwин,
хwә гьртьнә кӧ мьн ӧнда кьн.
Тьште кӧ мьн т'алан нәкьрийә,
дькьн кӧ әз вәгәр'иньм[+].
5Хwәдейо! Беһ'ьшийа мьн Тӧ зани
у гӧнәйед мьн жь Тә вәшарти ниньн.

6Бьра р'уйе мьнда йед Тәда гӧман шәрми нәбьн,
йа Хwәйи, Хӧдане Ордийа.
Бьра р'уйе мьнда йед Тә дьгәр'ьн, р'әзил нәбьн,
йа Хwәдейе Исраеле.
7Әз бона Тә беһӧрмәтийе сәбьр дькьм
у шәрм р'уйе мьн дьньхемә.
8Бьратийа хwәр'а әз бумә хәриб,
кӧр'ед дийа хwәр'а жи бумә нәнас.

9Хирәта һьндава Мала Тәда агьр мьн хьст[*],
qаред йед qара ль Тә дькьн тенә сәре мьн[*][+].
10Әз кӧ дьгьрим р'ожи дьгьрьм,
әв йәк дьбә qара сәре мьн.
11Дәwса к'ьнща мьн к'ӧрх хwә кьр,
wанр'а бумә мәсәла готи.
12Бумә готә-гота дәве щьмә'те
у стьрана дәве к'ефхwәша.

13Ле әз һәwара хwә Тә датиньм, йа Хӧдан.
Дәма хwәстьна Тә, Хwәдейо,
бь һ'ӧба Хwәйә мәзьн, щаба мьн бьдә,
мьн хьлаз кә, бьдә хатьре амьнийа Хwә.
14Мьн жь һ'әр'ийе дәрхә
кӧ әз теда нәчьм,
жь пәйк'әтийед хwә
у авед к'ур хьлаз бьм[+].
15Бьра пелед ава мьн р'ода нәбьн
у бебьни бьра мьн данәqӧртиньн,
qӧни[*] жи дәве хwә сәр мьн нәгьрьн.

16Мьн бьбьһе, Хӧдано, чьмки һ'ӧба Тә ширьн ә,
анәгори дьлшәwатийа Хwә сәр мьнда бьньһер'ә[+].
17Бәре Хwә жь хӧламе Хwә нәгӧһезә,
әз тәнгасийеда мә, мьн зу гӧһдар бә.
18Незики нәфса мьн бә у wе хьлаз кә,
ә'йнати нәйаред мьнр'а мьн азад кә.

19Тӧ зани беһӧрмәтбуна мьн,
шәрм у р'обәтбуна мьн,
һ'әму пәйк'әтийед мьн Тәва ә'йан ьн.
20Беһӧрмәтийе дьле мьн шкенанд,
кьрьмә хwәйе дәрд-кӧла,
һивийа барьстанийе бум, ле мьн нәдит,
йәк т'ӧнәбу дьл бьда бәр мьн.
21Дәwса хwарьне жә'р дьдан мьн,
дәwса аве жи сьркә дьдан[*][+].

22Дә бьра сьфьра wан ль бәр wан бьбә т'әләк
херхwазед wанр'а жи бьбә т'ор'[+].
23Бьра ава р'әш бе сәр ч'ә'вед wан, нәбиньн
у пьшта wан һәр т'ьм бькә ль бәр wан[*][+].
24Хәзәба Хwә ль сәр wанда бьбаринә,
агьре һерса Тә wан бьгьрә.
25Һеwаргәһед wан wеран бьн
у конед wанда кәсәк нәминә[*][+].
26Чьмки Тә к'ижани хьстийә, әw пәй wи к'әтьнә,
сәр еша бьриндаре Тә гьли-готьна дькьн.
27Нәһәqийе сәр нәһәqийа wанда зедә кә,
кӧ әw нәгьһижьнә һәqийа Тә.
28Бьра навед wан жь к'ьтеба жийине р'әсит бьн
у т'әви р'аста нәйенә ньвисаре[*][+].

29Ле бәле әзи шкәстийи дьле кӧл ьм,
Хwәдейо, бьра азадийа Тә мьнр'а бьбә пьштован[+].

30Әзе пәсьни наве Хwәде бьстьрем,
Wи бьльнд кьм, шькьрийе бьдьме.
31Әв йәке һе Хӧдан хwәш бе,
нә кӧ га у щанәгайе хwәйиструйи хwәйисьм[+].
32Т'әнгәзаре[*] бьбиньн у ша бьн.
Һәй Хwәдеһ'әйра, дьле wәйе жи сәрхwәда бе.
33Чьмки Хӧдан бәләнгаза гӧһдар дьбә
у пьшт надә щьмә'та Хwәйә һесиртийеда.

34Бьра ә'рд у ә'зман пәсьне Wи бьдьн,
бә'р у һ'әмуйед кӧ навда дьминьн[+].
35Чьмки Хwәде wе Сийоне хьлаз кә,
бажаред Щьһуда диса ава кә,
wе ль wьр бьһеwьрьн
у wеда жи щи-wар бьн[+].
36Зар'ед хӧламед Wи, wе ль wьр wар бьн
у һ'ьзкьрийед наве Wи wеда бьминьн[+].

#### 70


Һәwара жь дьжмьн хьлазбуне


Сәрwере сазбәндар'а. Зәбура Даwьдә бона дийарийа биранине.

1[•]Йа Хwәде, бькә кӧ мьн хьлаз ки,
Хӧдан, зу алик'арийа мьн бьки[+].
2Бьра шәрми бьн, бьбьн р'обәт,
әwед кӧ ә'мьре мьн дьгәр'ьн,
бьра бьбьн сосрәт, пашда бьр'әвьн,
әwед хьрабийа мьн дьхwазьн[+].
3Бьра шәрми бьн у вәгәр'ьн,
йед кӧ һуйи мьн дькьн[+].

4Һ'әмуйед кӧ ль Тә дьгәр'ьн,
бьра пе Тә әшq у ша бьн
у йед азадкьрьна Тә һ'ьз дькьн,
«Хwәде мәзьн ә!» т'ьме бежьн.
5Ле әзи шкәстийи бәләнгаз ьм,
Хwәдейо, Хwә зу мьнр'а бьгьһинә!
Тӧ йи пьштоване мьн у азадкьре мьн,
Йа Хӧдан, дәрәнги нәбә![+]

#### 71


Дӧайе һәwаргазийа каләмер

1[•]Хӧдано, мьн хwә дайә бьн сийа Тә,
бьра әз т'ӧ щар шәрми нәбьм.
2Wәкә һәqийа Хwә мьн хwәй кә у азад кә,
гӧһ бьдә мьн у мьн хьлаз кә.
3Бьбә qәйайе сьт'аргәһа мьн,
кәла зорә азадийа мьн[*],
чьмки Тӧ йи зьнаре мьн у кәла мьн[+].

4Хwәде мьн! Мьн хьлаз кә жь дәсте нәп'ак,
жь дәсте нәһәq у зӧлмк'ар[+].
5Тӧ йи гӧмана мьн, Хӧдан Хwәйо,
жь зар'отийеда гӧмана мьн Тӧ йи.
6Жь бәт'ьнеда мьн хwә спартийә Тә,
жь зькмакийеда Тӧ йи хwәйкьрийе мьн,
пәсьндайина мьн т'ьме бона Тә йә[+].

7Бона гәләка әз бумә ә'щебәк,
ле Тӧ йи сьт'аргәһа зор.
8Дәве мьн пәсьндайина Тәва т'ьжи йә,
т'әвайийа р'оже жи шькьрдарийа Тәва[+].
9Калтийа мьнда Тӧ пьшт нәдә мьн,
qӧдумнәкьрьнеда мьн бәр'нәдә.
10Чьмки нәйар мьqабьли мьн хәбәр дьдьн,
әwед ч'ә'ве wан ә'мьре мьн ә, һәвр'а дьшеwьрьн[+]
11у дьбежьн: «Хwәде дәст жь wи к'ьшандийә,
пәй к'әвьн у wи бьгьрьн,
чьмки кәс т'ӧнә кӧ wи хьлаз кә»[+].

12Хwәдейо, жь мьн дур нәк'әвә,
Хwәдейе мьн, зу Хwә мьнр'а бьгьһинә!
13Бьра шәрми бьн у бьqәльн шькийаткьред мьн,
бьра р'обәтийе у беһӧрмәтийева бьньхӧмьн,
әwед кӧ хьрабийа мьн дьхwазьн[+].
14Ле бәле гӧмана мьне т'ьме Тӧ би,
әзе пәсьндари у шькьрдарийе Тә зедә кьм.
15Дәве мьне һәqийа Тә сальх кә,
һәр р'ож хьлазкьрьна Тә,
һ'әсабе wан мьнва нә ә'йан ә[+].
16Әзе бем кьред Хwәйи Хӧданә мәзьн гьли кьм,
wан кьрьнед Тәйә һәq, т'әне бир биньм.

17Хwәдейо! Жь зар'отийа мьнда Тә әз һин кьрьм
у һ'әта ньһа к'әрәмәтед Тә сальх дькьм.
18Калти у р'у-р'әмантийа мьнда жи
мьн нәһели, Хwәдейо,
һ'әта qәwата Тә ньсьле майинр'а бежьм
у qӧдрәта Тә һ'әму һатийар'а.

19Хwәдейо, кьред Тәйә һәq һ'әта ә'змен ьн,
Тә гәләк тьштед мәзьн кьрьнә.
Хwәдейо, к'и мина Тә йә[+]?
20Тә кӧ әз гәләк тәнгаси
у щәфар'а дәрбаз кьрьм,
ле Те диса бине бьди бәр мьн
у жь к'урайийа ә'рде диса мьн дәрхи.
21Те мьн бьльнд ки у барьстан ки.

22Әзе жи пәсьне Тә бьдьм Хwәдейо,
ль сәр чәнг бона амьнийа Тә,
ль сәр чәнге зис бьстьрем әшqи Тә,
Пирозе Исраеле![+]
23Леве мьне ша бьн,
гава Тәр'а бьстьрем,
нәфса мьн жи, к'ижан кӧ Тә хьлаз кьр.
24Зьмане мьне т'әмамийа р'оже
бона кьред Тәйә һәq бежә,
чьмки шәрми бун у бунә р'обәт,
әwед хьрабийа мьн дьхwәстьн.

#### 72


Дӧайе бона к'омәка п'адше


Зәбура Сьлеман.

1Хwәде, п'адше һин кә кӧ ч'ә'в бьдә диwана Тә,
р'астийа Хwә жи кӧр'е п'адше[+].
2Бьра бь р'астийе диwана щьмә'та Тә бькә,
бәләнгазед Тә жи бь һәqийе.
3Бьра ч'ийа хер-бәрәк'әтийе щьмә'тер'а биньн,
бьра гьр жи wанр'а р'астийе.
4Бьра пьшта һәqийа бәләнгазед мьләт бьгьрә,
бьра зар'ед к'әсиба хьлаз кә
ле зӧлмк'ара һурдәхwәши кә[+].

5Бьра п'адша бьжи һ'әта кӧ тә'в п'әнщ дьдә,
ӧса жи һ'әта кӧ һив шәwq дьдә[*][+].
6Бьра жорда бе мина барана сәр мерга дьруйи,
мина тә'вийа кӧ ә'рде ав дьдә[+].
7Бьра р'ожед wида р'асти гӧл дә
у ә'дьлайи гәләк бә,
һ'әта кӧ һив бәтавәбә[+].

8Бьра һ'ӧкӧм кә жь бә'ре һ'әта бә'ре
у жь ч'әме Фьрате һ'әта сәре дьне[+].
9Бьра бьнәлийед чоле бәр wи дәвәр'уйа бен
һ'әму дьжмьнед wи т'озе балесьн.
10Бьра п'адшайед Т'аршише у гьрава хәрщ бьдьне,
п'адшед Шьбайе у Сьвайе хәлата биньн[+].
11Бьра һ'әму п'адша ль бәр wи та бьн,
һ'әму мьләт жи хӧламтийа wи бькьн.

12Чьмки әw йе к'әсиб хьлаз дькә, кӧ гази дьке
у йе бәләнгаз кӧ к'омәкдаре wи т'ӧнә йә[+].
13Дьле wи ль бет'аqәт у к'әсиба дьшәwьтә
у нәфса бәләнгаза хьлаз дькә.
14Жь зерандьне у зордарийе wан хьлаз дькә
у хуна wан бәр ч'ә'ве wи хwәйиqимәт ә[+].

15Бьра әw хwәш бә
у зер'е Шьбайе жер'а бе дайин,
бона wи һәр т'ьм дӧа бен кьрьн,
һәр р'ож бона wи хwәши бе хwәстьн.
16Бьра гәньме wәлет бьбә бьр'-бә'р,
дәрәмәтед wи сәре ч'ийа бьһ'әжьн,
бәре wе жи мина даред Лӧбнане бә
у бажарван жи һәв зедә бьн,
мина шинаийа ә'рде.
17Бьра наве wи һ'әта-һ'әтайе бьминә,
һ'әта кӧ тә'в һәбә, наве wи һәбә.
Бьра бь wи дӧа бе сәр мәрьва,
һ'әму мьләт хwәзийа хwә wи биньн[+].

18Шькьр жь Хӧдан Хwәдер'а,
Хwәдейе Исраеле, кӧ т'әне Әw ә к'әрәмәткьр![+]
19Һәр т'ьм пәсьне наве Wийи хwәйир'умәт бьдьн.
Бьра т'әмамийа дьне р'умәта Wива т'ьжи бә.
Амин у амин[+].

20Дӧайед Даwьде кӧр'е Йеша сәр һәвда һатьн.

#### 73


К'ьтеба Сьсийа (Зәбура 73-а һ'әта 89-а)


Сәрк'әтьна һәqийа Хwәде


Зәбура Асаф.

1Р'асти чьqаси qәнщ ә Хwәде һьндава Исраелда,
һьндава йед хwәйе сьтqе дьле р'астда[+].
2Ле һьндьк мабу әз жь р'е бьк'әтама
у мук мабу гавед мьн бьшьмьтийана,
3чьмки мьн дьле хwә кьр машоqе хwәр'азийа,
гава мьн дина хwә да ачьхийа[*] нәп'ака[+].

4Чьмки әw ньзаньн еш чь йә һ'әта мьрьне,
әw ль сәр qәwата хwә жи дьминьн.
5Әw мина йед майин тәнгасийе набиньн
у т'әви мәрьвед майин начәрчьрьн.
6Ләма жи бабахи мина т'оq стӧкӧра wанда йә
у зордари мина хьшьр хwәва дькьн.
7Жь к'окбуне ч'ә'вед wан дьбьжьqьн,
фькьред дьле wан бе синор ьн.
8Әw сәр хәлqе дьк'әньн,
мьхәнәти хәбәр дьдьн
у жорда әw гәфе дьхwьн,
9бәр бь ә'змен дәве хwә вәдькьн,
бь зьманед хwә т'әмамийа ә'рде ль һәв дьхьн.

10Ләма жи щьмә'та Wи хwә ль wан дьгьрә,
бь дәввәкьри гӧһдарийа готьнед wан дькә[*].
11Дьбежьн: «Хwәдейе чь бьзаньбә?
Гәло Йе Һәри Жорьн һаш пе һәйә?»
12Аwа әв ьн әwед нәп'ак,
әwә т'ьме бе дәрд-кӧл ьн
у һәбуке зедә дькьн.
13Кӧ ӧса йә бадиһәwа мьн хwә паqьж хwәйи кьрийә
у дәстед хwә пе бесущийе шуштьнә[+].
14Әз һәр р'ож ледайи мә
у һәр сьбәһ к'әwанди[*] мә.

15Һәгәр мьн бьгота:
«Әзе жи ви щур'әйи хәбәр дьм»,
һьнге әзе бьбума хайине щьмә'та Тә.
16Һьнге әз фькьрим кӧ ве йәке фә'м бькьм,
ле әв йәк сәр мьн гьран р'уньшт,
17һ'әта кӧ к'әтьмә пирозгәһа Хwәде,
һьнге ахьрийа wана әз пе һ'әсийам[+].

18Р'асти Тә нәп'ак кьрьнә р'ийа шьмшат,
бәржере кәнделда wан дьшини[+].
19Чаwа ньшкева әw т'ур'-т'ур'и бун,
бәтавәбун у бь тьрсе к'ок ле һатьн.
20Гава Тӧ р'аби, Те жь wан зьвер[*] би,
чаwа йәк жь хәwна хьраб һ'ьшйар дьбә.

21Гава дьле мьн qьлqьли
у навдьле мьн к'ьр-к'ьри,
22һьнге әз бум йәки бефә'м у нәзан,
ль бәр Тә бумә мина һ'әйwан.
23Ле әз т'ьме т'әви Тә мә,
Тӧ дәсте мьни р'асте дьгьри.
24Тӧ пе ширәтед Хwә р'е нишани мьн дьки
у паше жи бь р'умәте мьн qәбул дьки.
25К'и мьн һәйә ль ә'змен?
Ль сәр ә'рде жи пештьри Тә
тьштәки дьн әз нахwазьм[+].
26Һәгәр бәдән у дьле мьн бьһ'әльн,
ле бәле Хwәде йә ськ'ана дьле мьн
у һ'әта-һ'әтайе п'ара мьн[+].

27Р'асти әwед Тә дьһельн, ӧнда дьбьн,
Те к'ока wан һ'әмуйа бини,
йед кӧ һьндава Тәда беә'сьл ьн.
28Ле бона мьн qәнщ ә, незики Хwәде бьм,
мьн гӧмана хwә дайә ль сәр Хӧдан Хwәде,
wәки һ'әму кьрьнед Тә бькьмә дәнги[+].

#### 74


Һәwара хьлазбуна жь дьжмьнед wәлат


Маскила Асаф.

1Хwәдейо, Тә чьма әм лап жь бәр Хwә авитьн?
Чьма һерса Тә р'абу ль сәр пәзе бәр Тә[+]?
2Бир бинә wе к'ома Хwә кӧ Тә зува qазьнщ кьр,
әw хьлаз кьр, кӧ бьбә qәбила п'ара Тә.
Бир бинә ч'ийайе Сийоне кӧ ле дьмини[+].
3Гавед Хwә бавежә бәр бь хьрабәйед һәр т'ьм,
wи Щийе Пирози кӧ нәйара wеран кьр.

4Пирозхана Тәда пәйк'әтийед Тә дькьн qар'ин,
алед хwә чаwа нишан wьр данин.
5Ал к'ьфш дьбә мина йәки бьвьр һьлдайи
ль сәр даред дарьстенр'а сәкьни.
6У аһа һәр нәхшед теда шкенандьн,
һәвр'а бь бьвьр у чакуч'а хьшьрандьн.
7Агьр-алав авитьнә Пирозгәһа Тә,
һ'әр'ьмандьн, кьрьн ах-хwәли Хана наве Тә.
8Дьле хwәда готьн: «Әм ван һ'әмуйа һәвр'а wеран кьн».
Һ'әму щьватханед Хwәде wәлетда шәwьтандьн[+].

9Әм нишанед хwә набиньн,
иди п'ехәмбәр т'ӧнәнә,
кәсәк т'ӧнә т'әви мә,
кӧ бьзаньбә һ'әта к'әнге әве аһа бә[+].
10Хwәде, һ'әта к'әнге нәйаре qәрфа бькьн?
Пәйк'әтийе һәр т'ьм наве Тә беһӧрмәт кьн?
11Чьма Тӧ дәсте Хwәйи р'асте пашда дьк'ьшини?
Чьма жь п'ашьла Хwә дәрнахи wан ӧнда наки?

12Ле бәле qӧр'нада п'адше мьн Хwәде йә,
кӧ азадийе дькә ль р'уйе ә'рдейә![+]
13Тә бь qәwата Хwә бә'р qәлашт,
Тә сәре зийа авада һ'ьнщьр'андьн[+].
14Тә сәред Леwйат'ан п'әлахтьн,
әw кьрә хӧре р'ә'wьред чоле.
15Тә кани у щәw бьжьqандьн,
Тә ч'әмед мәзьн мьч'ьqандьн[+].
16Р'ож йа Тә йә, шәв йа Тә йә,
Тә һив у р'о хӧльqандийә[+].
17Тә һ'әму синоред ә'рде данин,
Тә чекьрьн зьвьстан у һавин[+].

18Ле бир бинә, Хӧдан, кӧ нәйар qәрфа дькьн
у наве Тә, мьләте беар беһӧрмәт дькьн.
19Тӧ щанийа кәwа Хwә нәдә р'ә'wьра,
щьвина к'әсибед Хwә qәт бир нәкә.

20Һәла дина Хwә бьдә пәймана Хwә,
щийед ә'рдейә тә'ри,
малед зордарийева бунә т'ьжи[+].
21Бьра йед шкәсти шәрми нәбьн,
к'әсиб у бәләнгаз пәсьне наве Тә бьдьн.

22Р'абә Хwәдейо, сәр һәqийа Хwә бә,
әwан к'ьфьрийа Тӧ бир бинә,
кӧ йе беаqьл һәр р'ож ль Тә тинә.
23Дәнге нәйаред Хwә бир нәкә,
qәрәбальха йед мьqабьли Тә
чьqас дьчә зедә дьбә[+].

#### 75


Диwана Хwәдейә һьндава нәп'акада


Сәрwере сазбәндар'а. Пе мьqаме: «Wеран нәкә». Зәбура Асаф. Стьран.

1Әм шькьрийе дьдьнә Тә, Хwәдейо,
шькьрийе дьдьнә наве Тәйи мәзьн,
к'әрәмәтед Тә дькьнә дәнги[*][+].

2Тә гот: «Гава бе wә'дә
Әзе бь р'астийе диwане бькьм.
3Һәгәр ә'рд бьнәлийава бьһ'әжә,
Әзе стунед wи qәwин-qәдим кьм. (Сәла)
4Әз дьбежьмә к'ӧбара: ‹К'ӧбар нәбьн›
у нәп'ака: ‹Струйа дәрнәхьн,
5струйе хwә бәр бь жор бьльнд нәкьн,
qӧр'бә-qӧр'бә хәбәр нәдьн›».

6Чьмки бьльндбун нә жь р'оһьлате йә,
нә жь р'оавайе йә, нә жи жь башуре йә.
7Ле бәле һ'акьм Хwәде йә,
һьнәка ньмьз дькә, һьнәка бьльнд дькә.
8К'ас дәсте Хӧданда йә,
шәрава һерсе wеда т'әвдайи дьк'әлә у же дьр'ьжә.
Һ'әму нәп'акед сәр ә'рде wе ньхалева вәхwьн[+].

9Ле әзе һәр т'ьм бькьм дәнги,
бьстьрем әшqи Хwәдейе Аqуб.
10Һ'әму струйед нәп'ака әзе һурдәхwәши кьм,
струйед р'аста wе бьльнд бьн[+].

#### 76


Сәрк'әтьна Хwәде


Сәрwере сазбәндар'а. Сәр сазед т'ели. Зәбура Асаф. Стьран.

1Щьһустанеда Хwәде ә'йан ә,
Исраеледа наве Wи мәзьн ә.
2Хана Wи ль Шәлиме[*] йә,
һеwаргәһа Wи ль Сийоне йә[+].
3Ль wьр тиред агьри Әwи шкенандьн,
мәрт'ал, шур у ч'әкед шер'. (Сәла)[+]

4Тӧ шәмал и, мәзьн и,
жь ч'ийайед һ'әта-һ'әтайе зедәтьр и[*].
5Йед дьлада шьдийайи т'алан чун,
хәwа мьрьнеда һеньжин,
т'ӧ мерхаси qәwат нәкьр бь дәсте хwә.
6Жь һьлатьна Тә, Хwәдейе Аqуб,
һәсп сийарива хәwр'а чун[+].

7Хоф Тӧ йи, Тӧ!
К'е тӧрьш кә бәр Тә бьсәнә
гава Тӧ һерс к'әви[+]?
8Тә жь ә'змен диwан ә'лам кьр,
ә'рд тьрсийа у хwә кәр' кьр,
9гава Хwәде р'абу диwане бькә,
кӧ һәр бьндәсти хьлаз бькә. (Сәла)
10Хәзәба диwана Тәйә сәр мәрьва пәсьне Тә дьдә,
Тӧ т'әмамийа һерса Хwә дьди к'ьфше.

11Ад-qьрар кьн, Хӧдан Хwәде хwәр'а бьqәдиньн
у һ'әмуйед дора Wи бьра п'ешк'еш Йе хофр'а биньн[+].
12Әw р'ӧһ'е сәрwера дьстинә,
хофа Wи сәр һ'әму п'адшед ә'рде йә.

#### 77


К'омәкдарийа Хwәдейе һ'әйр у һ'ӧжмәк'ар


Йьдут'уне сәрwере сазбәндар'а. Зәбура Асаф.

1Дәнге мьн бәрбь Хwәде йә,
әз дькьм гази,
дәнге мьн бәрбь Хwәде йә,
wәки Әw дәнге мьн бьбьһе[+].
2Охьрмед гьранда әз ль Хӧдан дьгәр'ьм.
Дәсте мьн бәрбьр'икьри йә у сьст набә,
нәфса мьн нахwазә барьстан бә[+].
3Хӧдан бир тиньм ахин дькьм,
дьфькьрьм р'ӧһ'е хwәда дькьм нә'лин. (Сәла)

4Тә нәһьшт ч'ә'ве мьн бенә сәр һәв,
дьле мьн кӧл ә нькарьм хәбәр дьм.
5Р'ожед бьһӧри әз бир тиньм
у wан салед wи зәмани[+].
6Шәве бир тиньм стьрана хwә,
дьле хwәр'а хәбәр дьдьм
у к'ур у дур дьфькьрьм.
7Гәло Хӧдан иди пьшт дайә?
Әwе иди хwәшийе нәкә?
8Гәло һ'ӧба Wи лап һатийә һьлдан?
Созе Wи кем буйә qӧр'нә-qӧр'нә?
9Гәло Хwәде бир кьр дьловани?
Гәло бь һерсе р'ә'ма Хwә да бьр'ине? (Сәла)
10Ле бәле дьбежьм: «Әва кӧла мьн ә,
Йе Һәри Жорьн пьшт мьнда кьрийә».

11Кьред Хӧдан әзе бир биньм,
бәле к'әрәмәтед Тәйә бәре бир накьм[+].
12Әзе һ'әму кьред Тәда к'ур бьбьм
у ль сәр к'аред Тә бьфькьрьм.
13Хwәдейо, р'ийа Тә пироз ә!
Мина Хwәде, хwәдейе мәзьн к'и йә[+]?
14Тӧ йи Хwәдейе кӧ к'әрәмәта дьки,
qәwата Хwә нава мьләтада Тә да к'ьфше.
15Тә щьмә'та Хwә хьлаз кьр,
пе зәнда Хwә зар'ед Аqуб у Усьв. (Сәла)

16Ава Тӧ дитьн, Хwәдейо,
ава Тӧ дитьн, ләрьзин
у р'ьщафе бебьнийа гьрт[+].
17Ә'wра ав р'ьжандьн,
ә'змана жи дәнг дәрхьстьн
у тиред Тә дәрбаз бун чун[+].
18Дәнге qьр'ч'инийе нав бобәлиске,
бьрqвәдана Тә кьр дьнйа р'они,
ә'рде кьрә хьрмин у ләрьзи[+].
19Р'ийа Тә бә'реда бу,
шьвәр'ийед Тә авед мәзьнда,
ле п'егәһа Тә нәһатә к'ьфше.
20Мина кәре пез р'ебәрийа щьмә'та Хwә кьр,
бь дәсте Муса у Һарун[+].

#### 78


Чәнд дәрсед жь т'ариха Исраеле


Маскила Асаф.

1Гәли щьмә'та мьн, гӧһ бьдьнә һинкьрьна мьн,
ль бәр хәбәред дәве мьн гӧһе хwә та кьн.
2Бь мәсәла әзе дәве хwә вәкьм
у сьр'ед бәре әзе ә'йан кьм[*],[+]
3к'ижан кӧ мә бьһистьн у пе һ'әсийан
у кал-бавед мә мәр'а готьн[+].
4Әм гәрәке жь зар'ед wан вәнәшерьн
у ньсьле майинр'а гәрәке бежьн,
кьред Хӧданә хwәйир'умәт, qӧдрәта Wи
у к'әрәмәтед кӧ Wи кьрьнә[+].

5Әwи qанун нава Аqубда qәдим кьрьн
у һинкьрьн дани нава Исраел,
ә'мьри кал-бавед мә кьр,
кӧ зар'ед хwә әw һин кьн,[+]
6wәки ньсьле майин
у зар'ед кӧ бьбьн, бьзаньбьн,
зар'ед хwәр'а әw бежьн,[+]
7кӧ гӧмана хwә бьдьнә сәр Хwәде,
кьред Хwәде бир нәкьн
у т'әмийед Wи әw хwәй кьн.
8Ле бьра р'ийа кал-бавада әw нәчьн
мьләте сәрһ'ьшк у мьqабьл әw нәбьн,
кӧ дьле wан р'еда нә шьдийайи бә
у р'ӧһ'е wан Хwәдер'а амьн нибә[+].

9Әwләдед Әфрайим сильһ'кьри[*] бун,
мина кәванед тирә ль сәр һазьр,
ле р'ожа шер' әw пашда вәгәр'ийан.
10Вана пәймана Хwәде т'әр'ьбанд
у анәгори һинкьрьна Wи дәрбаз нәкьрьн,
11к'әрәмәт у кьрьнед Wи бир кьрьн
к'ижан кӧ Wи нишани wан кьрьбун,[+]
12Бәр ч'ә'ве кал-бавед wан ә'щеб кьрьн,
ль дәшта Зойане wәлате Мьсьреда[+].
13Бә'р qәлашт дан дәрбазкьрьне,
ав мина лоде дан сәкьнандьне[+].
14Р'оже пе ә'wр р'ебәрийа wан кьр
у т'әмамийа шәве пе р'онайийа егьр[+].
15Qәйа qәлаштьн нава бәр'ийеда,
ав данә вәхwарьне, чаwа бебьнийеда[+].
16Щәw жь qәйе дәрхьстьн,
ав жи мина ч'әма к'ьшийан.

17Ле wана һе ль бәр Wи гӧнә кьрьн,
бәр'ийеда мьqабьли Йе Һәри Жорьн бун,
18дьле хwәда Хwәде щер'ьбандьн,
хwарьна дьле хwә wан хwәстьн[+].
19Дәве хwә бәр Хwәде вәкьрьн у готьн:
«Гәло Хwәде дькарә бәр'ийеда жи сьфьре дайнә?
20Р'аст Wи qәйе хьст, аве бьлq да, щәw һәр'ьки.
Ле гәло нен жи дькарә бьдә?
Гәло гошт жи һазьр дькә бой щьмә'та Хwә?»

21Аwа гава Хӧдан бьһист, Әw һерс к'әт,
агьр бари сәр Аqубда,
qьлqьли сәр Исраелда[+].
22Чьмки Хwәде баwәр нәкьрьн
у гӧмана хwә нәдан сәр азадийа Wи.
23Әwи жорда ә'мьр ль ә'wра кьр,
дәрийед ә'змен вәкьрьн,[+]
24бона хӧрәк мана сәр wанда баранд
нане ә'змен wанр'а шанд[*][+].
25Мерьв нане мьлйак'әта хwар,
хӧрәке wәкә т'ербуна wан шанд.
26Ә'зменда байе р'оһьлате р'акьр,
бь qӧдрәта Хwә байе башуре ани,
27мина т'озе гошт сәр wанда баранд,
мина qума бә'ре жи һ'әйwанед хwәйип'әр',[+]
28нава зома wан баранд
у дора кона данә данин.
29Wана хwар у т'ер бун,
Әwи хwәстьна wан да wан[+].
30Һе кемасийа хwәстьнед хwә нәдитьбун,
һе хwарьна wан дәве wанда бу,
31һерса Хwәде ль сәр wан р'абу,
Әwи мерхасед wан кӧштьн
у щаһьлед Исраеле ә'рде хьстьн[+].

32Пәй һаqас тьштр'а диса гӧнә кьрьн
у баwәрийа хwә к'әрәмәтед Wи нәанин[+].
33Аwа пе бош-бәталийе р'ожед wан хьлаз кьрьн
у салед wан жи пе саw у тьрсе[+].
34Гава әw дькӧштьн, ль Wи дьгәр'ийан,
хwә мӧкӧр' дьһатьн
у дәстхwәда хwә диса давитьнә Хwәде.
35Дьк'әтә бира wан кӧ Хwәде Qәйайе wан ә
у Хwәдейе Һәри Жорьн хьлазкьре wан ә[+].
36Ле бь дәве хwә һ'ьләк'ари дькьрьн
у бь зьмане хwә Wир'а дәрәw дькьрьн.
37Дьле wан ль бәр Wи р'аст нибу
у пәймана Wида амьн нибун.
38Ле Әw кӧ р'ә'м ә, гӧнәйед wана дьбахшинә
у qьр'а wан Әw найинә.
Һерседа гәләк щара Хwә зәфт дькьр
у лап бина Хwә тәнг нәдькьр[+].
39Чьмки бир дани кӧ әw хун-гошт ьн,
мина байе те дәрбаз дьбә пашда найе[+].
40Чьqаси бәр'ийеда бәр Wи р'абун
у чоледа һерса Wи р'акьрьн!
41Диса Хwәде дьщер'ьбандьн
у Пирозе Исраеле бинтәнг дькьрьн.
42Дәсте Wи бир нәанин,
әw р'ожа кӧ жь дьжмьн хьлаз кьрьн,
43гава нишанед Хwә Мьсьреда кьрьн,
дәшта Зойанда әw к'әрәмәтед Хwә[+].
44Ч'әмед wан Wи кьрә хун,
ӧса жи щәwед wан кӧ нькарьбьн әw вәхwьн[+].
45Меш-мор шандьн Әwи сәр wан, кӧ wан бьхwьн,
ӧса жи бәq кӧ wан п'уч' кьн[+].
46Дәрәмәта wан да зәрьке[*]
у к'әда wан да кӧлийе[*],[+]
47тьрийед wан да бәр тәйроке
һежир жи данә бәр бузе,[+]
48һ'әйwанед wан данә тәйроке
кәрийед wан данә бьруске[+].
49Хәзәба Хwә ани сәре wан,
бинтәнги, һерс, да тәнгаси
у qасьдед qәт'ьле шандьнә сәр wан[+].
50Әwи р'ийа һерса Хwә вәкьр,
нәфса wан жь мьрьне хwәй нәкьр,
ле ә'мьре wан да нәхwәшийа һ'ал[*].
51Һәр ньхӧри Мьсьреда кӧшт,
бәре бәдәнейи пеш, конед Һамда[*][+].

52Һьнге щьмә'та Хwә мина пез дәрхьст
у мина кәре пез бәр'ийеда ажот[+].
53Әw бе qәзи бьрьн, әw нәтьрсийан,
ле дьжмьнед wан бә'ре ньхамтьн[+].
54Әw бьрьн wәлате Хwәйи пироз,
wи ч'ийайе кӧ дәсте Wийи р'асте пек анибу[+].
55Бәри мьләте пешийа wан да,
ә'рде wан чаwа мьлк' wанр'а п'арәвәкьр
у qәбилед Исраеле конед wанда щи-wар кьр[+].

56Ле wана Хwәде щер'ьбандьн
мьqабьли Йе Һәри Жорьн р'абун,
qанунед Wи хwәйи нәкьрьн.
57Мина кал-бавед хwә вәгәр'ийан у хальфин,
мина кәванед qәлп беамьн дәрк'әтьн.
58Дьле Wи пе ощахед хwә qьлqьландьн,
пе п'утед хwә һе алав данә хәзәба Wи[+].
59Гава Хwәде бьһист һерс к'әт
у лап пьшт да Исраеле.
60Дәст жь п'арьстгәһа Шилойе к'ьшанд,
жь wи Коне нава мәрьвада дьма.
61Qӧдрәта Хwә һесир да
у р'умәта Хwә да дәсте дьжмьн.
62Щьмә'та Хwә да дәве шур
у сәр wаре Хwә һерс к'әт.
63Хортед wан егьр хwарьн
у qизед wан жи бе бәхт ман.
64К'аһинед wан пе шур к'әтьн
у жьнәбийед wан нәгьрийан.

65Ле Хӧдан һ'ьшйар бу чаwа жь хәwе,
мина мерхасе к'ефхwәш сәр һ'ьше хwәда һати,[+]
66р'әв дьжмьн хьст
qара һ'әта-һ'әтайе ани сәре wан.

67Коне Усьв т'әхсир кьр
у qәбила Әфрайим бәгәм нәкьр.
68Ле qәбила Щьһуда бәгәм кьр
у ч'ийайе Сийоне кӧ Wи һ'ьз кьр[+].
69Пирозгәһа Хwә мина ә'змен бьльнд чекьр,
чаwа ә'рде кӧ һ'әта-һ'әтайе һ'им кьр.
70Хӧламе Хwә Даwьд бьжарт,
әw жь ахьлед пез дәрхьст ани,
71әw жь бәр мийа гьрт ани,
wәки шьвантийе щьмә'та Wи Аqуб,
wаре Wи Исраел бькә.
72Әwи жи бь сахийа дьле хwә шьвантийа wан кьр,
бь дәстә'мәлийа хwә р'ебәрийа wан кьр.

#### 79


Лурина бона һ'але Оршәлиме


Зәбура Асаф.

1Хwәде! П'утп'арьст к'әтьнә щи-wаре Тә,
һ'әр'ьмандьн П'арьстгәһа Тәйә пироз,
Оршәлим кьрьнә хьрабә.
2Щьнйазед хӧламед Тә кьрьнә хӧрәке тәйрәдед ә'змен,
qальбед амьнед Тә данә р'ә'wьред ә'рде[+].
3Дора Оршәлиме хуна wан р'етьн мина аве
у кәс т'ӧнә бу кӧ дәфьн кьрана wе гаве.
4Әм р'ур'әш бун бәр щинаред хwә,
р'обәт у пек'әни ль бәр дор-бәред хwә[+].

5Һ'әта к'әнге Хӧдано, Те т'ьме һерс к'әви?
Хәзәба Тәйе мина агьр алав бьдә[+]?
6Һерсе ль сәр wан мьләтада бьр'ежә,
йед кӧ Тә нас накьн
у ль сәр wан п'адшатийа,
к'ижан кӧ гази наве Тә накьн[+].
7Чьмки wана Аqуб хwарьн,
һеwаргәһа Wи кьрьнә ах-хwәли[+].

8Нәһәqийед пешийед мә нәкә бира Хwә,
бьра р'ә'ма Тә зутьрәке бьгьһижә мә,
чьмки әм гәләки мә'рьм бунә.
9Бона хатьре наве Хwә али мә бькә, Хwәдейе азадийа мә.
Бона р'умәта наве Хwә мә хьлаз кә у гӧнәйед мә афу кә[+].
10Чьма п'утп'арьст бежьн: «К'ане Хwәдейе wан?»
Бьра һ'әйфа хуна хӧламед Тәйә р'ьжийайи,
әм бьбиньн бәр ч'ә'ве хwә, нав п'утп'арьстада[+].

11Бьра заринийа wан һесира бьгьһижә Тә,
бь qәwата Хwәйә зор,
йед мьрьнер'а дайи хьлаз кә[+].
12Һ'әфт щар ль п'ашьла щинаред мә вәгәр'инә
wе беһӧрмәтийа wан,
бь к'ижане Тӧ беqәдьр кьрьн, Йа Хӧдан[+].
13Ле бәле әм щьмә'та Тә у пәзе мерга Тә,
әме һ'әта-һ'әтайе шькьрийе бьдьнә Тә
у qӧр'нә-qӧр'нә р'умәта Тә сальх кьн бежьн[+].

#### 80


Дӧайе бона хьлазкьрьна Исраеле


Сәрwере сазбәндар'а. Пе мьqаме: «Сосьна Пәймане». Зәбура Асаф.

1Шьване Исраеле, гӧһ бьдә,
Тӧ мина кәре пез р'ебәрийа Усьв дьки!
Йе сәр херуба р'уньшти, Тӧ гӧл дьди,[+][+]
2бона Әфрайим, Бәнйамин у Мьнашә.
Qәwата Хwә Тӧ к'ьфш кә,
Хwә мәр'а бьгьһинә мә хьлаз кә[+].

3Хwәдейо, чәрха мә диса р'аст кә,
сьфәте Хwә гӧл дә, әме бьжин[+].

4Хӧдан Хwәдейе Ордийа,
һ'әта к'әнге Те һерс к'әви
ль сәр дӧайе щьмә'та Хwә[+]?
5Нане һесьра ль wан дьди хwарьне,
бе чап һесьра wан дьди вәхwарьне[+].
6Тә әм кьрьнә бәнуште дәве щинара
у пек'әнийед нава нәйара.

7Хwәдейе Ордийа! Чәрха мә р'аст кә,
сьфәте Хwә гӧл дә, әме бьжин[+].

8К'оләкә тьрийе Тә жь Мьсьре щигӧһасти кьр,
мьләт р'акьрьн, әw к'ол дач'ьканд[+].
9Тә бона wе щи һазьр кьр,
р'аwе wе шьданд, әwе ә'рд т'ьжи кьр.
10Ч'ийа пе сийа wе һатьнә ньхамтьне,
ч'ьqьлед wе даред әрзейә бьльнд жи.
11Ч'ьqьлед wе дьреж кьр һ'әта бә'ре
у шивед wе һ'әта ч'әме Фьрате[+].
12Тә чьма хьраб кьр сура wе,
кӧ һәр р'еwи дьчьнә тьрийе wе,[+]
13бәразед дарьстен хьраб дькьн,
һ'әйwанед чоле wан дьхwьн.

14Хwәдейе Ордийа, ль мә вәгәр'ә!
Дина Хwә бьде у бьбинә,
ве к'ола тьрийе Тӧ хwәй кә,
15Тә бь дәсте Хwәйи р'асте дач'ьканд
шиве кӧ Тә бона Хwә qәwин-qәдим кьр.
16Агьр пек'әтийә һатийә бьр'ине,
жь дәст wе һьлатьна Тә ӧнда дьбә.
17Бьра дәсте Тә сәр мере мьле Тәйи р'асте бә,
сәр wи мәрьве кӧ Тә бона Хwә qәwат кьр.
18Әме иди жь Тә дур нәк'әвьн,
мә сах кә у әме гази наве Тә кьн.

19Хӧдан, Хwәдейе Ордийа!
Чәрха мә диса р'аст кә,
сьфәте Хwә гӧл дә, әме бьжин![+]

#### 81


Стьрана әшqи щәжьна наве Хwәде


Сәрwере сазбәндар'а. Сәр Гит'ит'е. Зәбура Асаф.

1Бьстьрен әшqи Хwәде, кӧ qәwата мә йә,
бь шабуне Хwәдейе Аqуб бькьн гази[+].
2Мьqам хьн у дәфе хьн,
чәнге дәнгхwәш т'әви чәнге зис.
3Йәкр'ожийа Һиведа бор'ийе хьн,
ӧса жи дәма һив т'әмамбуне,
ль р'ожа wе щәжьна мәда[*][+].
4Чьмки әв йәк qанун ә бона Исраел,
ә'мьре Хwәдейе Аqуб ә.
5Әwи әв йәк бона Усьв кьрә qьрар,
гава әw жь ә'рде Мьсьре дәрк'әт.

Дәнгәк мьн бьһист кӧ нас нәдькьр:[+]
6«Мьн мьле тә жь бьн бар дәрхьст
у дәсте тә жь сәпәте данә бәрдан[+].
7Тәнгасийеда тә гази Мьн кьр
у Мьн тӧ хьлаз кьри,
жь бьн qьр'ч'инийа ә'wра Мьн щаба тә да,
дәве авед Мерибаһе тӧ щер'ьбанди. (Сәла)[+]
8Бьбьһе щьмә'та Мьн, Әз тәр'а дьбежьм,
Исраел, хwәзи тӧ гӧһдарийа Мьн бьки![+]
9Гәрәке хwәдейе хәриб нава тәда т'ӧнә бә
у хwәдейе хәриб нәһ'әбини[+].
10Әз ьм Хӧдан Хwәдейе тә,
кӧ тӧ жь wәлате Мьсьре дәрхьсти.
Дәве хwә р'ьнд вәкә Әзе wи дагьрьм!

11Ле щьмә'та Мьн дәнге Мьн нәбьһист
у Исраеле гӧр'а Мьн нәкьр.
12Мьн жи әw данә qәлпе дьле wан,
кӧ әw бь фькьред нав хwәда бьжин.
13Һәгәр щьмә'та Мьн гӧһдарийа Мьн бькә
у Исраел р'ийа Мьнда һәр'ә,[+]
14һьнге Әзе дьжмьнед wан зу та кьм
у дәсте Хwә һьлдьмә сәр зордаред wан.
15Пәйк'әтийед Мьн wе ль бәр Мьн табьн
у сәр бәлайе һ'әта-һ'әтайе вәбьн.
16Ле Әзе гәньме к'ьр'ьк тә бьдьмә хwарьне
у һьнгьве жь qәйе тә бьдьмә т'еркьрьне»[+].

#### 82


Хwәдейе сәр һ'акьма, тайе к'әтийа


Зәбура Асаф.

1Хwәде диwангәһа хwәдейада[*] сәкьни,
сәр ише хwәдейада ньһер'и:
2«Һ'әта к'әнге һуне бь нәр'астийе диwане бькьн
у пьшта нәп'ака бьгьрьн? (Сәла)[+]
3Һәqийе ль бәләнгаз у сеwийа бькьн,
һьндава фәqир у к'әсибда сәр р'астийе бьн[+].
4К'әсиб у бәләнгаза азад кьн,
жь дәсте нәп'ака хьлаз кьн»[+].

5Ле әw ньзаньн у фә'м накьн,
шуна р'әшва дьчьн
у һ'әму һ'имед дьне дьһ'әжьн[+].

6Мьн гот: «Һун хwәде нә
у һ'әму жи әwләдед Йе Һәри Жорьн ьн[*],[+]
7ле бәле мина мәрийа һуне бьмьрьн,
мина сәрwерәки һуне бьк'әвьн»[+].

8Р'абә Хwәдейо, диwана дьне бькә,
чьмки һ'әму мьләт жи wаре Тә нә.

#### 83


Дӧайе кӧ нәйар бьдә дәр


Стьран. Зәбура Асаф.

1Хwәдейо, Хwә кәр' нәкә,
бехәм нәбә, бедәнг нәминә. Хwәдейо![+]
2Ва йә нәйаред Тә дькьн qар'ин,
пәйк'әтийед Тә сәри һьлтиньн.
3Һьмбәри щьмә'та Тә һ'ьләк'арийе дькьн,
ль сәр хwәйкьрийед Тә шеwьра дәрдьхьн.
4Дьбежьн: «Wәрьн әм ван дьне һьлиньн,
кӧ мьләт иди нәминә,
наве Исраел нәйе биранин»[+].

5Бь дьләки шеwьра хwә кьрьн,
мьqабьли Тә йа хwә кьрьн йәк.
6Конед Әдом у исмайилийа,
Моwаб у һащәрийа,[+]
7Гәбал, Амон, Амалек
у фьльстинийа т'әви бьнәлийед Суре,
8Ашур жи гьһиштә wан,
чун пьшта кӧр'ед Лут[*]. (Сәла)

9Тә һьнда нәwала Qишоне чь ани сәре мьдйанийа[*],
Сисьра у Йавин[*], ӧса жи бинә сәре ван,
10к'ижан кӧ Ә'йн-Дореда гәвәр бун чун,
бунә п'әйне бона ә'рде.
11Сәрwеред ван бькә р'ожа Орев у Зев[*],
аха-бәгед ван р'ожа Зәбаһ' у Салмуна[*],
12к'ижана гот: «Щи-wаред Хwәде
әм зәфти хwә кьн».

13Хwәдейе мьн, вана бькә мина т'оза бобәлиске
у мина кайа ль бәр бе.
14Чаwа агьр дарьстен дьк'әвә
у чаwа алав ч'ийа дьк'ьзьринә,
15аһа жи Тӧ пәй wан к'әвә пе фьртона Хwә,
wан бьбьздинә пе багәра Хwә.
16Р'уйе wана Тӧ р'ур'әш кә,
кӧ әw Тә бьгәр'ьн, Хӧдано!
17Бьра т'ьме шәрмийе у саwеда бьн,
бьра бь р'әзили к'ок ле бен.
18Бьра бьзаньбьн т'әне Тӧ йи,
кӧ наве Тә Хӧдан ә,
Йе Һәри Жорьн и,
ль сәр т'әмамийа ә'рде йи[+].

#### 84


Һ'әйра Хана Хwәдеда


Сәрwере сазбәндар'а. Сәр Гит'ит'е. Зәбура малбәта Qорах.

1Чьqаси хwәш ьн щи-wаре Тә, Хӧдане Ордийа![+]
2Нәфса мьн һ'әйр у дәмана һ'әwшед Хӧданда йә,
дьл у бәдәна мьн пе Хwәдейе зенди әшq у ша йә[+].

3Ч'ьвике жи мал дит,
дувмәqәске жи һелун дани,
кӧ щущукед хwә wьр дайнә,
щәм горигәһед Тә, Хӧдане Ордийа,
П'адшайе мьн у Хwәдейе мьн[+].
4Хwәзи ль wан кӧ Мала Тәда дьминьн,
әw һәр т'ьм пәсьне Тә дьдьн. (Сәла)[+]

5Хwәзи ль wан мәрьва, qәwата к'ижана жь Тә йә
у һ'әйра р'ийа һ'әща ч'ийайе Сийоне йә[+].
6Гава нәwала Бак'айейә[*] зьһар'а дәрбаз дьбьн,
әw дәр дьбә щийе канийа,
ч'ә'л-ч'ул авава т'ьжи дьбьн.
7Әвана чьqас дьчьн һе qәwат дьбьн,
Сийонеда ль бәр Хwәде к'ьфш дьбьн.

8Хӧдан Хwәдейе Ордийа, дӧайе мьн бьбьһе,
гӧһ бьдә, йа Хwәдейе Аqуб! (Сәла)
9Хwәде, бәре Хwә бьдә мәрт'але мә
у р'уйе к'ьфшкьрийе Хwә бьньһер'ә[+].

10Р'аст р'ожәкә һ'әwша Тәда,
жь һ'әзар р'ожед дәрәкә четьр ә.
Qәнщ ә бәр шемика Хана Хwәдейе хwә бьм,
нә кӧ малед нәп'акада әз бьжим.
11Чьмки Хӧдан Хwәде тә'в у мәрт'ал ә.
Хӧдан к'әрәм у р'умәте дьдә,
Әw т'ӧ qәнщийе жь сәр wан набьр'ә,
к'ижан кӧ дьжин беләк'ә[+].
12Йа Хӧдане Ордийа, хwәзи ль wи мәрьви,
кӧ гӧмана wи ль сәр Тә йә[+].

#### 85


Дӧайе кӧ Хwәде бәре Хwә диса бьдә Исраеле


Сәрwере сазбәндар'а. Зәбура малбәта Qорах.

1Йа Хӧдан, Тә wәлате Хwә зува бәгәм кьрьбу,
Аqуб жь сьргунийе вәгәр'андьбу.
2Нәһәqийа мьләте Хwә бахшандьбу
у һ'әму гӧнәйед wан афу кьрьбу. (Сәла)[+]
3Тә һ'әму хәзәба Хwә дабу һьлдане,
жь һерса Хwәйә зор пашда сәкьнибуйи[+].

4Дә ньһа диса чәрха мә р'аст кә, Хwәдейе азадийа мә,
жь wе һерса Хwәйә сәр мә, пашда бьсәкьнә.
5Гәло Те һ'әта-һ'әтайе һерса Хwә ль мә р'аки
у Те к'ине qӧр'нә-qӧр'нә мәр'а бажойи[+]?
6Гәло Те диса жийана ну нәди мә,
кӧ щьмә'та Тә пе Тә ша бә?
7Тӧ һ'ӧба амьн нишани мә кә,
Хӧдано, азадийа Хwә бьдә мә.

8Һәла әз бьбьһем Хӧдан Хwәде чь дьбежә.
Әwе хер-хwәшийе бежә щьмә'т у амьнед Хwә,
ле бьра иди нәк'әвьнә нава беаqьлийе.
9Р'аст азадийа Wи незики wан ә
к'ижан кӧ жь Wи дьтьрсьн,
кӧ ә'рд р'умәта Wива т'ьжи бә.

10Һ'ӧб у амьнийе р'асти һәв бен,
р'асти у ә'дьлайийе ль һәв р'амусьн.
11Амьнийе жь ә'рде жер дәрк'әвә
у р'астийе жь ә'змен жорда бьньһер'ә.
12Хӧдане qәнщийе бькә
у ә'рде мәйе дәрәмәта хwә бьдә[+].
13Р'асти wе һәр'ә пешийа Wи
у р'е р'аст кә бона Wи.

#### 86


Дӧайе һәwаргазийе


Дӧайе Даwьд.

1Хӧдано, гӧһ бьдә у щаба мьн бьдә,
чьмки әз мә'рьм у бәләнгаз ьм[+].
2Ә'мьре мьн хwәй кә, чьмки әзи амьн ьм,
хӧламе Хwә хьлаз кә Хӧдано, кӧ Тәда гӧман ьм.
3Мьн wәрә р'ә'ме Хwәйо,
кӧ т'әмамийа р'оже гази Тә дькьм.
4Дьле хӧламе Хwә ша кә, Хӧдано,
кӧ гӧмана мьн ль сәр Тә йә[+].
5Чьмки Тӧ Хӧдано, qәнщ у афу кьр и,
һьндава һ'әмуйада хwәйе һ'ӧба мәзьн и,
к'ижан кӧ гази Тә дькьн[+].
6Бьбьһе Хӧдано, дӧайе мьн
у дина Хwә бьдә лавайед мьн.
7Охьрме гьранда, Тә дькьм гази,
Тӧ бона мьн дьби һәwари[+].

8Хӧдано, нава хwәдейада йәки мина Тә т'ӧнә,
нә жи мина кьред Тә, кьр һәнә[+].
9Һ'әму мьләт Тә хӧльqандьн,
әwе бен бәр Тә та бьн, Хӧдано
у р'умәте бьдьнә наве Тә[*][+].
10Чьмки Тӧ мәзьн и к'әрәмәткьр и,
Тӧ йи т'әне Хwәде[+].

11Хӧдан р'ийа Хwә мьн һин кә,
кӧ әз р'астийа Тәда һәр'ьм,
бькә кӧ дьле мьн жь наве Тә хоф бькә[+].
12Бь т'әмамийа дьле хwә әзе шькьрийе бьдьмә Тә,
Хӧдан Хwәдейе мьн
у һ'әта-һ'әтайе р'умәте бьдьмә наве Тә.
13Чьмки һ'ӧба Тә мәзьн ә һьндава мьнда,
Тә әз хьлаз кьрьм жь к'урайа дийаре мьрийа[+].

14Хӧдано, к'ӧбар-бабах р'абунә бәр мьн,
к'омәкә зордара пәй мьн к'әтийә
у Тә надьнә ль бәр ч'ә'вед хwә[+].
15Ле Тӧ Хӧдан, Хwәдейе р'ә'ме у дьлшәwатийе,
хwәйе сәбьр-ськ'ане, һ'ӧб у амьнийеда хьнейо[+].
16Дина Хwә бьдә мьн у мьн wәрә р'ә'ме,
qәwата Хwә бьдә qуле Хwә,
хьлаз кә кӧр'е щарийа Хwә[+].
17Нишанәкә qәнщийе бона мьн бькә,
кӧ пәйк'әти бьбиньн у шәрми бьн,
чьмки Тӧ һати Хӧдан һәwара мьн
у әз барьстан кьрьм.

#### 87


Р'умәта Оршәлиме


Стьран у зәбура малбәта Qорах.

1Һ'име бажер ль сәр ч'ийайе пироз һатийә авитьне,
2Хӧдан дәргәһед Сийоне
жь тамед Аqубә майин зедәтьр һ'ьз дькә[+].
3Тьштед р'умәти бона тә тенә готьне,
һәй бажаре Хwәде. (Сәла)[+]

4Әзе йед кӧ Мьн нас дькьн, нав кьм бежьм:
Һәйә Мьсьр[*] у Бабелон,
ӧса жи Фьльстин, Сур, Әтйупа:
«Әванайе бьнәлийед wьр бен һ'әсаб»[*].

5Бона Сийоне жи wе бежьн:
«Фьланкәс-беванкәс нава wеда буйинә
у Йе Һәри Жорьн wе Хwәха wи qәwин кә»[+].
6Хӧдане дәма навньвисара мьләта wе бьньвисә:
«Әва ль wьр буйийә». (Сәла)

7Дәнгбеж у р'әqаскәре бежьн:
«Һ'әму ч'ә'вканийед мә нава тәда нә»[+].

#### 88


Дӧайе һәwаре


Стьран. Зәбура малбәта Qорах. Сәрwере сазбәндар'а. Сәр Маһ'алат Леһаноте. Маскила Һеймане әзраһ'и.

1Хӧдан, Хwәдейе азадийа мьн,
әз шәв у р'ож ль бәр Тә дьзарьм[+].
2Бьра дӧайе мьн бьгьһижә Тә,
гӧһе Хwә бьдә сәр газийа мьн.

3Чьмки нәфса мьн кӧл-дәрдава т'ьжи йә,
ә'мьре мьн гьһиштә ль бәр дәве qәбьре[+].
4Әз т'әви йед дьк'әвьнә гор'е һатьмә һ'әсабе,
бумә мина мәрийе бет'аqәт[+].
5Нава мьрийада авити мә,
чаwа кӧштийед т'ьрбеда дани,
кӧ иди Тӧ wан бир найни
у дәст жь wан дьк'ьшини.
6Тә әз авитьмә ч'ә'ла һәрә к'ур,
тә'ристанийе у бебьнийе[+].
7Һерса Тә ль сәр мьн гьран ә,
пе һ'әму пелед Хwә мьн дьди щәфе. (Сәла)[+]

8Тӧ мьн жь бәр ч'ә'ве наса давежи,
Тә әз ль бәр wан кьрьмә к'ьрет,
әзи гьрти мә нькарьм дәрем[+].
9Ч'ә'ве мьн шелу бунә жь мә'рьм-бәләнгазийе,
т'әмамийа р'оже әз гази Тә дькьм, йа Хӧдан,
әз дәстед хwә бәрбьр'и Тә дькьм.

10Гәло Тӧ к'әрәмәте сәр мьрийа дьки?
Гәло жь гор'е р'адьбьн дьдьнә Тә шькьри? (Сәла)[+]
11Гәло т'ьрбеда һ'ӧба Тә те готьн,
йан р'астийа Тә wаре дерьсда?
12Гәло wе тә'ристанийеда к'әрәмәтед Тәйе бенә наскьрьн,
йан хьлазкьрьна Тә wәлате биркьрьнеда?

13Ле бәле Хӧдано, әз һәwара хwә Тә датиньм,
дӧайе мьн бәрбанга к'урда дьгьһижә Тә[+].
14Хӧдан Тӧ чьма дәст жь мьн дьк'ьшини?
У бәре Хwә жь мьн дьгӧһези?
15Әз бәләнгаз ьм у зар'отийеда ль бәр һешийа мьрьне мә,
саwа Тә дьк'ьшиньм у хwә ӧнда дькьм.
16Һерса Тә мьн дажо дьбә,
хәзәба Тә мьн wеран дькә,
17мина аве т'әмамийа р'оже дора мьн дьгьрьн,
һәвр'а т'әвайи мьн дьп'еч'ьн[+].
18Тә әз жь бәр ч'ә'ве һ'ьзкьри у херхwаза авитьм,
тә'ристани жи һогьре мьн нә[+].

#### 89


Стьранәкә зәмане мьләт т'әвһәвбуне


Маскила Ет'ане әзраһ'и.

1Һ'ӧба Тә Хӧдан, әзе бьстьрем һ'әта-һ'әтайе,
амьнийа Тә бь дәве хwә сальх кьм qӧр'нә-qӧр'нә[+].
2Әз ә'лам дькьм, кӧ һ'ӧба Тә т'ьме qәдими йә,
ә'зменда амьнийа Тә һ'имгьрти йә.

3Тә гот: «Мьн т'әви бьжартийе Хwә пәйман гьреда
у хӧламе Хwә Даwьдр'а сонд хwар:
4‹Зӧр'әта тә Әзе һ'әта-һ'әтайе һ'имгьрти кьм
у qӧр'нә-qӧр'нә т'әхте тә qәдим кьм›*». (Сәла)[*][+]

5Йа Хӧдан, ә'зман пәсьне к'әрәмәтед Тә дьдә,
щьвина мьлйак'әта жи пәсьне амьнийа Тә[+].
6Чьмки ә'зменда к'и һәйә кӧ wәкә Хӧдан бә?
У нава мер-мьлйак'әтада[*] бьбә мина Хӧдан[+]?
7Хwәде гәләки хоф ә нав щьвина мьлйак'әтада
у саwа Wи сәр йед дор-бәре Wи нә.

8Йа Хӧдан, Хwәдейе Ордийа,
к'и мина Тә хwәйиqӧдрәт ә?
Амьнийа Тә дора Тә гьртийә[+].
9Тӧ һ'ӧкӧми сәр һерса бә'ре дьки,
гава пелед wе р'адьбьн, Тӧ wан дьсәqьр'ини[+].
10Тә Р'аһаб[*] һера мина бәрәт'а,
пе зәнда Хwәйә qәwат дьжмьн бәла кьр.
11Ә'зман йе Тә йә, ә'рд йе Тә йә.
Тә һ'име дьнийа хер-бәрәк'әтева данийә[+].
12Бакӧр у башур Тә хӧльqандьн,
Ч'ийайед Т'абор у Һәрмоне бь наве Тә ша дьбьн[+].
13Зәнда Тә зор ә, дәсте Тә qәwат ә,
дәсте Тәйи р'асте бьльнд ә!
14Р'асти у һәqи әw бьнгәһед т'әхте Тә нә,
һ'ӧб у амьни пешийа Тә дьчьн[+].

15Хwәзи ль wе щьмә'те,
кӧ занә дәнг һьлдә щәжьнер'а.
Хӧдано, әw бь р'онайа р'уйе Тә дьмәшьн[+].
16Т'әмамийа р'оже бь наве Тә ша дьбьн
у бь азадийа Тә бьльнд дьбьн.
17Чьмки Тӧ р'умәта qәwата мә йи
у бь хwәшийа Хwә струйе мә бьльнд дьки.
18Мәрт'ала мә жь Хӧдан ә,
Пирозе Исраеле, П'адшайе мә[+].


Хwәде соз дьдә Даwьд

19Һьнге дитьнокеда, Тә амьнед Хwәр'а гот:
«Мьн али мерхасәки кьр,
жь нав щьмә'те йәк бьжарт
у әw дани һелана жорьн[+].
20Мьн Хӧламе Хwә Даwьд дит,
р'уне Хwәйи пирозва әw р'ун кьр[*].
21Дәсте Мьне т'әви wи бә,
Зәнда Мьне wи qәwат кә.
22Дьжмьне зоре нәдә wи,
нәп'ак wе wи ньмьз нәкә.
23Нәйар бәр wи Әзе һур-һури кьм
у ӧса жи пәйк'әтийед wи хьм[+].
24Амьни у һ'ӧба Мьне т'әви wи бьн,
пе наве Мьн струйед wийе бьльнд бьн.
25Әзе дәсте wи дайньмә сәр бә'ра,
дәсте wийи р'асте сәр ч'әма[+].
26Әwе гази Мьн кә: ‹Тӧ Баве мьн и,
Хwәдейе мьн у Qәйайе азадийа мьн›[+].
27Әзе wи бькьмә ньхӧрийе
жь һәр п'адшайед дьне мәстьр[*].
28Әзе т'ьме һ'ӧба Хwә бона wи хwәй кьм
у пәймана Мьне һьндава wида qәwин бә.
29Әзе думька зӧр'әта wи qәдим кьм
у думька т'әхте wи wәкә р'ожед ә'змен.
30Һәгәр зӧр'әта wи гӧр'а готьна Мьн нәкьн,
ль гора qьраред Мьн нәмәшьн,
31qәйдә-qанунед Мьн беqәдьр кьн
у ә'мьред Мьн нәqәдиньн,
32һьнге Әзе пе шьве сәрики бьдьмә нәһәqийед wан
у бь дәрба жи щәза бьдьмә беолитийед wан.
33Ле һ'ӧба Хwә Әзе жь wи нәбьр'ьм
у созе Хwә нәт'әр'ьбиньм.
34Пәймана Хwә Әзе нәт'әр'ьбиньм
у созе жь дәве Хwә дәрхьсти, нәгӧһезьм.
35Щарәке Мьн пе пирозийа Хwә сонд хwарийә,
т'ӧ щар Даwьдр'а хельф нәбежьм[+].
36Зӧр'әта wийе һ'әта-һ'әтайе бьминә,
т'әхте wи жи wәкә р'ойе ль бәр Мьн.
37Мина һиве һ'әта-һ'әтайе wе qәдим бә,
ә'зманда жи мина шә'дәки амьн бә». (Сәла)


Шина бона к'әтьна п'адшатийе

38Ле Тә әw жь бәр Хwә авит
у беһӧрмәт кьр,
сәр к'ьфшкьрийе Хwә һерс к'әти,[+]
39пәймана т'әв хӧламе Хwә т'әхсир кьр,
т'аще wи кьрә ах у хwәли.
40Һ'әму суред wи хьраб кьр,
кәлайед wи кьрьн хьрабә.
41Һәр кәсе wьрр'а дәрбаз дьбә,
әwи wьра т'алан дькә,
әw бу пек'әнийе щинаред хwә.
42Тә пәйк'әти сәр wи хьстьн,
һ'әму дьжмьнед wи ша кьрьн.
43Тә дәве шуре wи вәгәр'анд,
нава шер'да пьшт ле шкенанд.
44Р'әwша wи Тә же станд,
т'әхт ә'рде хьст шкенанд.
45Р'ожед щаһьлтийа wи кьн кьрьн,
әw шәрмийева Тә ньхамт. (Сәла)


Дӧайе алик'арийе

46Һ'әта к'әнге, йа Хӧдан?
Гәло Те т'ьме Хwә вәшери?
Һ'әта к'әнге һерса Тәйе алав дә[+]?
47Бир бинә думька ә'мьре мьн,
гәло Тә һ'әму әwләдед инсен
бош у бәталийер'а хӧльqандьн?
48К'и дькарә бьжи у нәмьрә,
хwә жь дәсте гор'ьстен хьлаз кә? (Сәла)[+]

49Йа Хӧдан, к'ане йә әw һ'ӧба Тәйә бәре,
кӧ Тә пе амьнийа Хwә Даwьдр'а сонд хwар?
50Йа Хӧдан, бир бинә бер'умәтбуна хӧламед Хwә,
кӧ жь һ'әму мьләтед зор сәр мьнда тен.
51Дьжмьнед Тә wи беһӧрмәт дькьн, йа Хӧдан,
гавед к'ьфшкьрийед Тә р'обәт дькьн.

52Шькьр жь Хӧданр'а,
һ'әта-һ'әтайе амин у амин![+]

#### 90


К'ьтеба Чара (Зәбура 90-и һ'әта 106-а)


Хwәдейе нәмьри у мәрьве мьри


Дӧайе Мусайе мәрьве Хwәде.

1Йа Хӧдан, Тӧ сьт'аргәһа мә йи qӧр'нә-qӧр'нә[+][+].
2Бәри буйина ч'ийа, бәри ә'фьрандьна ә'рде у т'опа дьне,
жь һәр-һәйе һ'әта-һ'әтайе, Тӧ Хwәде йи[+].

3Тӧ мерьв ль хwәлийе вәдьгәр'ини у дьбежи:
«Вәгәр'ьн, әwләдед мәрьвайе»[+].
4Һ'әзар сал бәр ч'ә'ве Тә мина р'ожа дӧһӧ йә,
кӧ дьбьһӧрә, әw мина бәдиләкә шәве йә[*][+].
5Тӧ wан р'ода бәр'дьди, әw дьбьн мина хәwна шәва,
мина гиһайе кӧ сьбәһе зу шин дьбә[+].
6Әw сьбәһе зу гӧл дьдә у шин дьбә,
еваре дьч'ьлмьсә у һ'ьшк дьбә.

7Бәле жь дәст һерса Тә әм дьһ'әльн-дьмашьн
у жь алава к'әла Тә әм т'әвиһәв дьбьн.
8Тә нәһәqийед мә данинә ль бәр Хwә,
гӧнед мәйә вәшарти бәр нура диндара Хwә.

9Һ'әму р'ожед мә бь һерса Тә дьбьһӧрьн,
салед мә жи мина к'әсәрәке дәрбаз дьбьн.
10Р'ожед ә'мьре мә һ'әфте сал ьн,
һәгәр бь сьһ'әт-qәwат һ'әйште сал бьн,

диса р'умәта wан зә'мәт у к'әдәр ә,
әw зу дьбьһӧрьн, әм жи дьфьр'ьн дьчьн[+].

11К'и һаш жь qәwата һерса Тә һәйә?
Хәзәба Тә wәкә жь Тә хофкьрьне йә.
12Мә ӧса һин кә әм р'ожед хwә бьжмьрьн,
wәки әм дьләки сәрwахт дәст биньн.

13Ль мә вәгәр'ә, Хӧдан! Һ'әта к'әнге?
Ль qулед Хwә wәрә р'ә'ме.
14Сьбәһе зу бь һ'ӧба Хwә мә т'ер кә,
кӧ әм әшq бьн нава һ'әму р'ожед хwәда.
15Мә wәкә wан р'ожа ша кә,
чьqасида Тә дьле мә ешандьн,
wәкә wан сала, чьqасида тәнгаси дит.
16Бьра кьред Тә ә'вдед тәва ә'йан бьн
у р'умәта Тә әwләдед wанва.
17Дә бьра Хӧдан Хwәдейе мә, ль мә хwәш бә,
шьхӧле дәсте мә нава мәда qәwин кә,
бәле, шьхӧле дәсте мә qәдим кә[+].

#### 91


Хwәде пьштован ә

1Йе бьн һешийа Йе Һәри Жорьнда дьминә,
әw бьн сийа Йе Һәри Зорда р'ьһ'әт дьбә[+].
2Әзе бежьмә Хӧдан: «Сьт'аргәһа мьн у кәла мьн,
Хwәдейе мьн, к'ижанида әз гӧман ьм!»[+]
3Әwе тә жь т'әләка неч'ирван хьлаз кә,
жь нәхwәшийа мьрьне[+].
4Әwе пе п'әр'е Хwә тә бьньхемә,
бьне баске Wида те бьсьт'ьри,
р'астийа Wийе тәр'а бьбә мәрт'ал у сур[+].
5Те жь саwа шәве нәтьрси,
нә жь тира кӧ р'оже дьфьр'ә,[+]
6нә жь нәхwәшийа мьрьнейә,
кӧ тә'ристанийеда дьгәр'ә,

нә жи жь wе дәрбе,
кӧ р'о нава р'ожеда гәвәр дькә.

7Һәгәр һ'әзар алийе тәйи ч'әпева бьк'әвьн,
дәһә һ'әзар кәс жи, алийе тәйи р'астева,
ле бәле дәрбәке нәгьһижә тә.
8Т'әне те бь ч'ә'ве хwә т'әмашә ки
у бәлайе нәп'ака бьбини[+].

9Тә Хӧдан хwәр'а кьрә сьт'аргәһ,
Йе Һәри Жорьн һеwаргәһ,[+]
10ләма т'ӧ хьрабийе нәйе сәре тә
у т'ӧ qәзийе незики коне тә нәбә[+].
11Чьмки wе т'әмийа тә бьдә мьлйак'әтед Хwә,
кӧ һ'әму р'е-дьрбед тәда тә хwәй кьн.
12Әwе тә сәр дәста һьлгьрьн,
кӧ ньгед тә кәвьр нәк'әвьн[*][+].
13Те шер у мә'ре тәйар п'епәс ки
у щәwрькед wан бьһ'ьнщьр'ини[*][+].

14Хwәде дьбежә: «Әw Мьн һ'ьз дькә,
Әзе жи wи хьлаз кьм,
Әзе пьштоване wи бьм,
чьмки наве Мьн нас дькә[+].
15Әwе гази Мьн кә, Әзе щаба wи бьдьм,
тәнгасийеда Әзе т'әви wи бьм,
Әзе wи хьлаз кьм у бьльнд кьм.
16Әзе wи р'ожед дьрежва т'ер кьм
у азадийа Хwә нишани wи кьм»[+].

#### 92


Стьранәкә шькьрдарийе


Зәбур. Стьрана бона р'ожа шәмийе.

1Qәнщ ә шькьрийе бьдьнә Хӧдан
у әшqи наве Тә бьстьрен, Йе Һәри Жорьн,[+]
2кӧ сәре сьбәһе һ'ӧба Тә гьли кьн
у еваре жи амьнийа Тә,
3бь сазе дәһә т'ели
у бь мьqаме чәнге зис.
4Чьмки Тә, Хӧдан,
әз ша кьрьм бь кьрьнед Хwә,
кьрьнед дәсте Тәр'а әз гӧл дьдьм.

5Чаwа мәзьн ьн, Хӧдано, кьред Тә!
Гәләки к'ур ьн шеwьред Тә![+]
6Мәрьве бефә'м ве ньзанә
у йе ахмах фә'м накә,
7һәгәр нәп'ак мина шинайе бьгьһижьн,
һ'әмуйед нәһәqийе дькьн, гӧл дьн,
йәк ә әwе һ'әта-һ'әтайе гәвәр бьн.
8Ле бәле Тӧ Хӧдано, т'ьме бьльнд и![+]
9Чьмки ва нәйаред Тә, Хӧдано,
ва нәйаред Тәйе гәвәр бьн,
һ'әмуйед нәһәqийе дькьн бәла бьн.
10Ле Тә струйе мьн,
мина струйе гайе бәйани бьльнд кьр
у әз пе р'уне ну р'ун кьрьм[+].
11Ч'ә'ве мьн к'әтьна нәйаред мьн дитьн,
гӧһе мьн дәрһәqа wан хьрабада бьһистьн,
к'ижана кӧ һ'ьщуми ль сәр мьн кьрьн[+].

12Р'асте мина дара хӧрме гӧл дә,
мина әрза Лӧбнане бьльнд бә,[+]
13әw Хана Хӧданда дач'ьканди нә,
һ'әwшед Хwәдейе мәда гӧл данә[+].
14Һ'әта мәзьнайийа хwәда жи wе бәр бьдьн,
тәр' у шин wе бьминьн,
15wәки сальх кьн, кӧ Хӧдан р'аст ә,
Әw qәйайе мьн ә, нәһәqи Wида т'ӧнә[+].

#### 93


Пәсьндайина мәзьнайийа Хwәде

1Хӧдан п'адша йә, мәзьнайи ле йә,
Хӧдан хwәйиqӧдрәт ә у пьштгьредайи йә,
бәле дьнйа qәдим ә у жь щи наһ'әжә[+].
2К'ӧрсийа Тә бәре пешда qәwин-qәдим ә,
Тӧ һ'әта-һ'әтайе йи[+].

3Ав р'адьбьн, Хӧдано,
ав дәнге хwә бьльнд дькьн,
ав бьльнд дькьн хӧшинийа хwә.
4Хӧдан бьльндайеда
жь дәнге гәләк ава зортьр ә
у пелед бә'ра qәwаттьр ә[+].

5Qанунед Тә ә'сәйи нә.
Пирози лайиqи Хана Тә йә,
Йа Хӧдан, һ'әта-һ'әтайе.

#### 94


Хӧдан һ'акьме дьне йә һ'әйфа р'аста һьлтинә

1Йа Хӧдан, Хwәдейе һ'әйфһьлдане,
Шәwq дә бьрq вәдә, Хwәдейе һ'әйфһьлдане![+]
2Р'абә һ'акьме дьнйайе,
бәла бабаха бьде.
3Нәп'аке һ'әта к'әнге, Хӧдано,
һ'әта к'әнге wе нәп'аке фьр'наq бьн[+]?

4Әw готьнед жь хwә мәстьр дьбежьн,
һ'әмуйед кӧ беолитийе дькьн к'ӧбар дьбьн.
5Хӧдан, әвана щьмә'та Тә дьһ'ьнщьр'иньн
у wаре Тә дьчәрчьриньн.
6Әw жьнәби у хәриба дькӧжьн,
сеwийа жи qьр' дькьн
7у дьбежьн: «Хӧдан набинә,
Хwәдейе Аqуб нәзан ә».

8Бьзаньбьн гәли бефә'мед мәрьва,
гәли беһ'ьша, к'әнге һуне фә'м бькьн?
9Гәло Йе гӧһ чекьрийә набьһе
у Йе аwаз[*] дайә ч'ә'в набинә[+]?
10Йан Йе мьләта ширәт дькә,
Йе заньстийе дьдә мәрьва, wан һьлнайе[+]?
11Хӧдан фькьред мерьв занә, кӧ әwә п'уч' ьн[*].

12Хwәзи ль wи бәндәйи, Хӧдан, кӧ ширәт дьки
у qануна Хwә ль wи һин дьки,[+]
13wәки жь р'ожед охьрме гьран wан хьлаз ки,
һ'әта кӧ бона нәп'ака ч'ә'л бе вәдане.
14Чьмки Хӧдан щьмә'та Хwә жь бәр Хwә навежә
у дәсте Хwә жь wаре Хwә нак'ьшинә[*][+].
15Ле бәле һәqийе пьшта р'аста бьгьрә,
һ'әмуйед дьле р'аст wе ль пәй һәр'ьн.

16К'е бона мьн ль бәр хьраба р'абә?
К'е бона мьн мьqабьли wан бьсәнә,
йед кӧ беолитийе дькьн?
17Һәгәр Хӧдан пьштоване мьн нибуйа,
һьндьк мабу нәфса мьн дийаре кәр' у лалда бьма[+].
18Һәма мьн гот: «Ньгед мьн дьшьмьтьн»,
һ'ӧба Тәйә амьн Хӧдан, әз qәдим кьрьм.
19Дәма дәрд-кӧл дьле мьнда зедә дьбьн,
барьстанийед Тә нәфса мьн ша дькьн.

20Т'ӧ һәләqәтийа һ'акьмед нәр'аст т'әви Тә һәйә,
к'ижан кӧ нәһәqийе дькьнә һәqи?
21Мьqабьли нәфса йе р'аст к'ом дьбьн
у хуна бесущ сущдар дькьн[+].
22Ле бәле Хӧдан буйә кәла мьн,
Хwәдейе мьн, ә'сасе сьт'аргәһа мьн[+].
23Әwе нәһәqийа wан бинә сәре wан
у бона нәһәqийа wан qьр'а wан бинә.
Хӧдан Хwәдейе мәйе qьр'а wан бинә.

#### 95


Пәсьне Хӧдан бьдьн у гӧр'а Wи бькьн

1Wәрьн әм әшq у ша Хӧданр'а бьстьрен,
газийа хwә бькьнә Qәйайе азадийа хwә![+]
2Бь шькьрдарийе әм бенә ль бәр диндара Wи,
бь дәнге бьльнд бьстьрен әшqи Wи.
3Чьмки Хӧдан, Хwәдейе мәзьн ә
у П'адше мәзьн, ль сәр һ'әму хwәдейа[+].
4К'урайед ә'рде дәстед Wида нә,
бьльндайед ч'ийа, йед Wи нә.
5Бә'р, йа Wи йә, Wи әw чекьр
у дәсте Wи бәж аwаз кьрийә[+].

6Wәрьн әм та бьн, дәвәр'уйа һәр'ьн,
бәр Хӧдан Ә'фьрандаре хwә чок дьн.
7Чьмки Әw ә Хwәдейе мә,
әм жи щьмә'та мерга Wи нә
у пәзед бәр Wи нә.

Хwәзи wә иро дәнге Wи бьбьһиста![+]
8у сәрһ'ьшки нәкьра,
чаwа Мерибаһеда,
р'ожа Массаһа бәр'ийеда[*],
9дәра кӧ кал-бавед wә кьред Мьн дитьн,
ле диса Әз щер'ьбандьм у ә'нәнә кьрьм.
10Чьл сали һ'иле Мьн жь wи ньсьли чу,
мьн гот: «Әва щьмә'та дьлда хальфи нә
у р'ийа Мьн нас нәкьрьнә.
11Ләма жи Мьн жь һерса сонд хwар у гот[*]:
‹Т'ӧ щар әwе нәк'әвьнә р'ьһ'әтийа Мьн!›[*]»[+]

#### 96


Бьстьрен әшqи Хӧдан п'адше мә

1Стьранәкә ну бьстьрен әшqи Хӧдан,
бьстьрен әшqи Хӧдан т'әмамийа ә'рде![+]
2Әшqи Хӧдан бьстьрен, пәсьне наве Wи бьдьн,
р'ож бь р'ож хьлазкьрьна Wи данасин кьн[+].
3Нава п'утп'арьстада р'умәта Wи бькьн дәнги,
нава һ'әму мьләтада к'әрәмәтед Wи[+].
4Хӧдан мәзьн ә, һежайи гәләк пәсьна йә,
саwа Wи ль сәр һ'әму хwәдейа йә[+].
5Хwәдейед һ'әму мьләта п'ут ьн,
ле Хӧдан ә'зман чекьрьн.
6Р'умәт у һӧрмәт ль пешийа Wи нә,
qәwат у һ'ӧжмәк'ари пирозгәһа Wида нә.

7Бьдьнә Хӧдан, гәли бәрәкед мьләта,
бьдьнә Хӧдан р'умәт у qӧдрәт[+].
8Шькьрийе бьдьнә р'умәта наве Хӧдан,
п'ешк'еша биньн у бьк'әвьнә һеwангәһед Wи.
9Бәр Хӧдан та бьн бь хәмьла пироз,
жь диндара Wи бьтьрсьн, т'әмамийа ә'рде![+]

10Бежьнә Мьләта: «Хӧдан ә П'адша!
Ләма дьнйа qәwин-qәдим ә у наһ'әжә.
Диwана мьләта Әwе бь р'астийе бькә»[+].
11Бьра ә'рд ша бә у ә'зман әшq бә,
бә'р бькә хӧшин, бь т'ер у т'ьжийа хwәва[+].
12Бьра әшq бьн дәшт у һәр тьштед навда нә,
бьра ша бьн ль бәр Хӧдан, һ'әму даред дарьстен.
13Чьмки Әw те, Әw те кӧ диwана ә'рде бькә.
Әwе бь һәqийе диwана дьне бькә
у мьләта бь р'астийа Хwә[+].

#### 97


П'адшатийа Хӧдан сәр п'адшатийар'а йә

1Хӧдан ә п'адша, бьра ә'рд ша бә,
бьра әшq бьн һ'әму гьрав![+]
2Ә'wр у думан ль дора Wи нә,
р'асти у һәqи жи бьнгәһе к'ӧрсийа Wи нә[+].
3Агьр пешийа Wива дьчә,
һәр чар алийа нәйаред Wи дьшәwьтинә[+].
4Бьрускед Wи ль дьнйайе дькьн р'они,
ә'рд дьбинә, дьләрьзинә[+].
5Ч'ийа мина шьме жь диндара Хӧдан дьһ'әльн,
жь бәр диндара Хwәйе т'әмамийа ә'рде[+].
6Ә'зман р'астийа Wи дькьн дәнги
һ'әму мьләт жи р'умәта Wи дьбиньн[+].

7Бьра шәрми бьн һ'әмуйед кӧ п'ута дьһ'әбиньн,
кӧ пе п'утед п'уч' дьфьр'ьн.
Һ'әму хwәде ль бәр Хӧдан та дьбьн[+].
8Сийон дьбьһе у ша дьбә,
бажаред Щьһуда бәшәрхwәш дьбьн
qьраред тәр'а, Хӧдано[+].
9Чьмки Тӧ, Хӧдан, сәр т'әмамийа ә'рде Йе Һәри Бьльнд и,
жь сәр һ'әму хwәдейа гәләки бьльндтьр буйи[+].

10Гәли Хӧдан һ'ьзкьрийа, бьжәньнә хьрабийе!
Әw ә'мьре амьнед Хwә хwәй дькә,
жь дәсте нәп'ака хьлаз дькә[+].
11Р'онайи дәрте бона р'аста,
шабун жи бона сьтqе дьле р'аст[+].
12Пе Хӧдан ша бьн, гәли р'аста,
жь наве Wийи пироз һун р'ази бьн[+].

#### 98


Хӧдан ә п'адше дьне


Зәбур.

1Стьранәкә ну бьстьрен әшqи Хӧдан,
бона кӧ Wи к'әрәмәт кьрьн.
Дәсте Wийи р'асте у зәнда пироз
азади Wир'а дәст анин[+].
2Хӧдан сәрк'әтьна Хwә да к'ьфшкьрьне,
ль бәр ч'ә'ве мьләта р'астийа Хwә да ә'йанкьрьне.
3Һ'ӧб у амьнийа Хwәйә бона мала Исраел хwәй кьр.
Һәр qӧлбед дьнйайе дитьн сәрк'әтьна Хwәдейе мә.

4Т'әмамийа дьнйайе, әшqи Хӧдан бькьн qар'ин,
әшq бьн, шабьн у бьстьрен[+].
5Пе чәнге зис әшqи Хӧдан һун бьстьрен,
пе чәнге зис у бь дәнге мьqаме.
6Ль бәр Хӧдан П'адша, бор'и у стру ледьн әшq у ша бьн[+].

7Бьра бә'р бькә хӧшин т'ер у т'ьжийа хwәва,
дьнйа у һ'әмуйед нав wеда[+].
8Бьра бәр Хӧдан ч'әм дәстед хwә һәв хьн,
ч'ийа-бани һәвр'а Хӧданр'а гӧл у гәш бьн,
9Чьмки Әw те диwана дьнйайе бькә,
Әwе диwана дьне бь һәqийе бькә,
йа щьмә'та жи бь р'астийе[+].

#### 99


Хӧдан п'адшайе зори сәр һәqийе йә

1Хӧдан ә п'адша! Бьра мьләт бьләрьзьн!
Әw ль сәр херуба р'удьни, бьра ә'рд бьһ'әжә[+].
2Хӧдан мәзьн ә Сийонеда,
Әw ль сәр һ'әму мьләтар'а йә[+].
3Бьра пәсьне наве Тәйи мәзьн у хоф бьдьн.
Әw пироз ә!

4Qәwата п'адше һәqи һ'ьзкьрьн ә.
Тә р'асти т'әстиq кьр,
һәqи у р'асти нава Аqубда кьр[+].
5Хӧдан Хwәдейе мә бьльнд кьн
у ль бәр ньгед Wи та бьн. Әw пироз ә!

6Муса у Һарун нава к'аһинед Wида бун,
Самуел жи нава газийа наве Wида,
гази Хӧдан кьрьн у Әwи дәнге wан бьһист[+].
7Әwи жь нава стуна ә'wрида wанр'а хәбәр дьда,
wана т'әмийед Wи хwәй дькьрьн,
әw qанунед кӧ дабу wан[+].

8Хӧдано, Хwәде мә! Тә дәнге wан бьһист,
Тӧ бона wан Хwәдейе бахшандьне буйи,
ле бәле wәкә ә'мәлед wан жи дани сәре wан[+].
9Хӧдан Хwәдейе мә бьльнд кьн
ль сәр ч'ийайе Wийи пироз бьһ'әбиньн,
чьмки Хӧдан, Хwәдейе мә пироз ә[+].

#### 100


Бьра һ'әму мәрьв пәсьне Хwәде бьдьн


Зәбура шькьрдарийе.

1Бәр бь Хӧдан дәнге хwә һьлдьн,
т'әмамийа дьнйайе![+]
2Бь шабуне Хӧдан бьһ'әбиньн,
дәнге хwә һьлдьн wәрьнә һ'ьзуре.

3Бьзаньбьн кӧ Хӧдан ә Хwәде,
Әwи әм хӧльqандьн, әм мьлк'е Wи нә,
әм щьмә'та Wи у пәзе мерга Wи нә[+].

4Бь шькьрдарийе бьк'әвьнә дәргәһед Wи
у бь пәсьндайине һ'әwшед Wи.
Шькьрдар бьн у пәсьне наве Wи бьдьн[+].

5Чьмки Хӧдан qәнщ ә,
һ'ӧба Wи һ'әта-һ'әтайе йә
у амьнийа Wи жи qӧр'нә-qӧр'нә йә[+].

#### 101


П'адша Хӧданр'а соз дьдә


Зәбура Даwьд.

1Әшqи амьни у һәqийе әзе бьстьрем,
йа Хӧдан, зәбура Тәр'а бежьм[+].
2Бь сәрwахтийе әзе р'ийа беләк'әда һәр'ьм.
К'әнге Те бейи щәм мьн?

Әзе мала хwәда бь дьле р'аст р'абьм-р'уним,[+]
3тьштед хьраб әзе нәйньмә бәр ч'ә'ве хwә,
кьред нәһәqа ль бәр ч'ә'ве мьн р'әш ьн,
әwе незики мьн нәбьн.
4Бьра дьле qәлп жь мьн дур бә,
нахwазьм йе хьраб әз нас кьм.

5Әзе йе дьзива бӧхдан һәвал дькә
р'убари дьне нәһельм,
йе ч'ә'вада к'ӧбар у дьлда бабах
әз нькарьм сәбьр кьм[+].

6Ч'ә'ве мьн ль сәр амьнед ә'рде нә,
кӧ әw т'әви мьн бьминьн,
әwе кӧ р'ийа беләк'әда дьчьн,
wе бәрдәстийе мьнр'а бькьн.

7Һ'ьләк'аре мала мьнда нәминә,
дәрәwине бәр ч'ә'ве мьн нәсәнә.
8Бәрбанга к'урда әзе р'абьм
qьр'а нәп'акед wәлет биньм,
wәки жь бажаре Хӧдан
к'ока һ'әму беqануна биньм[+].

#### 102


Дӧайе йәки тә'ли-тәнгийеда


Дӧайе бәләнгаз, гава дьл навда насәнә, әw газьне хwә ль бәр Хӧдан дьр'ежә.

1Йа Хӧдан! Дәнге мьн бьбьһе,
бьра заринийа мьн бьгьһижә Тә[+].
2Р'ожа охьрмед гьранда
бәре Хwә жь мьн нәгӧһезә,
гӧһе Хwә бьдә ль сәр мьн.
Wе р'ожа кӧ гази Тә дькьм
Тӧ зутьре щабе бьдә мьн.

3Р'ожед мьн мина ду бәтавәдьбьн,
һәстуйед мьн чаwа агьрда бьшәwьтьн[+].
4Дьл нава мьнда мина гиһайе һ'ьшки к'әтийә,
һ'әта хwарьна хwә жи бир кьрийә[+].
5Жь дәст дәнге заринийа мьн,
әз бум чаwа ч'әрм у һәсту.
6Әз бум мина кӧнде бәр'ийе,
wи буме кори хьрабада.
7Мина ч'ьвика ль сәр хани,
әз бехәw мам т'әне майи.
8Т'әмамийа р'оже нәйар тә'на ль мьн дьхьн,
йед к'ина мьн гьртьнә әз кьрьмә готә-гот.
9Хӧре мьн к'ози йә дәwса нан,
һесьр т'әви вәхwарьна хwә кьрьн,[+]
10жь дәст һерс у алава к'әла Тә,
кӧ Тә әз гьртьм wеда авитьм.
11Ә'мьре мьн мина сийа еваре йә
у әз мина гиһе һ'ьшкбуйи мә[+].

12Ле бәле Хӧдан, т'әхте Тә, т'әхте һәр-һәйе йә
у биранина Тә qӧр'нә-qӧр'нә йә[+].
13Те р'аби Сийоне бейи р'ә'ме,
чьмки wәхтә кӧ дьлован би,
wә'дә иди пер'а гьһиштийә[+].
14Чьмки хӧламед Тә кәвьред wе бәгәм дькьн
у һ'әйфа wан т'оза wе жи те.
15Мьләте жь наве Хӧдан бьтьрсьн,
һ'әму п'адшайед ә'рде жь р'умәта Wи.
16Хӧдане Сийоне ава кә,
бь р'умәта Хwә хӧйа бә.
17Әwе бьбьһе дӧайе бекәса
у дӧайед wан wе беqәдьр нәкә.

18Бьра әв йәк бе ньвисаре бона qӧр'на кӧ те,
кӧ щьмә'та нәбуйи һе пәсьне Хӧдан бьдьн,[+]
19кӧ Әw жорда жь Щийе Хwәйи Пироз дьньһер'ә,
Хӧдан жь ә'змен дина Хwә дьдә ль ә'рде,[+]
20бона кӧ зарә-зара гьртийа бьбьһе
у йед мьрьнер'а дайи хьлаз кә,[+]
21wәки Сийонеда наве Хӧдан бькьн дәнги
у пәсьне Wи жи Оршәлимеда,[+]
22гава щьмә'т т'әви п'адше бьщьвьн,
бона кӧ Хӧдан бьһ'әбиньн.

23Әwи р'еда qӧдуме мьн сьст кьрьн,
р'ожед мьн жи кьн кьрьн.
24Мьн гот: «Хwәдейе мьн!
Ниве р'ожада һьлнәдә мьн.
Салед Тә жь qӧр'нә һ'әта qӧр'на нә».

25Пешийе Тә һ'име ә'рде данийә,
ә'зман жи кьре дәсте Тә йә.
26Әwе ӧнда бьн, ле Те бьмини,
һ'әмуйе мина к'ьнща бьмашьн,
Те мина бәршо wан бьгӧһези
у әwе дәрбаз бьн ӧнда бьн[+].
27Ле Те нәйейи гӧһастьн
у салед Тәйе хьлаз нәбьн[*][+].
28Әwләдед хӧламед Тә wе бьжин,
ньсьле ч'ә'ве Тә сәр wе qәдим бьн[+].

#### 103


Пәсьндайина qәнщийа Хwәде


Зәбура Даwьд.

1Пәсьне Хӧдан бьдә, нәфса мьн
у һәр тьште нава мьнда, наве Wийи пироз[+].
2Пәсьне Хӧдан бьдә, нәфса мьн
у бир нәкә һ'әму qәнщийед Wи.
3Әw дьбахшинә һ'әму гӧнәйед тә
у qәнщ дькә һ'әму нәхwәшийед тә,[+]
4ә'мьре тә жь т'ьрбе Әw азад дькә
у һ'ӧб у дьлованийева дьхәмьлинә,[+]
5хwәстьна тә бәрәк'әтийева т'ьжи дькә,
щаһьлтийа тә мина тәйра ну дьбә.

6Хӧдан бона һ'әму бәләнгаза
р'астийе у һәqийе дькә.
7Әwи р'ийед Хwә нишани Муса кьрьн
у кьрьнед Хwә жи әwләдед Исраел.
8Дьлшәwат у р'ә'м ә Хӧдан,
хwәйе сәбьр-ськ'ане у һ'ӧбеда хьнейо[+].
9Әw һ'әта хьлазийе һерс нак'әвә,
һ'әта-һ'әтайе к'ине нажо.
10Әw wәкә гӧнәйед мә, сәре мә накә
у wәкә нәһәqийед мә надә бәр мә.
11Ле чьqас ә'зман жь ә'рде бьльндтьр ә,
һаqас жи һ'ӧба Wи һьндава хофк'ешед Wида мәзьн ә[+].
12Чьqас р'оһьлат жь р'оавайе дуртьр ә,
һаqаси жи гӧнәйед мә жь мә дур хьсти нә.
13Чаwа дьле баве ль сәр әwләде wи дьшәwьтә,
ӧса жи дьле Хӧдан ль сәр хофк'ешед Wи дьшәwьтә.
14Чьмки Әw занә мәйа мә
у бир тинә кӧ әм хали нә[+].

15Р'ожед мерьв мина гиһе нә,
мина гӧла чоле кӧ гӧл дьдә,[+]
16Гава ба сәрр'а дәрбаз дьбә, ӧнда дьбә
у щийе wе иди wе нас накә[+].
17Һ'ӧба Хӧдан жь һәр-һәйе һ'әта-һ'әтайе йә,
ль сәр хофк'ешед Wи йә
у һәqийа Wи т'әви кӧр'ед кӧр'а йә,[+]
18ль сәр wан ә, кӧ хwәй дькьн пәймана Wи
у бир тиньн wан т'әмийед Wи у пек тиньн[+].

19Хӧдан т'әхте хwә данийә ль ә'змана,
п'адшатийа Wи һ'ӧкӧми ль сәр һ'әмуйа дькә[+].
20Пәсьне Хӧдан бьдьн,
мьлйак'әтед Wийә хwәйиqәwат,
кӧ һун дьqәдиньн готьна Wи,
дькьн гӧһдарийа дәнге Wи[+].
21Пәсьне Хӧдан бьдьн, гәли ордийед Wи,
һ'әму qӧльхк'аред Wи, кӧ ә'мьре Wи дьqәдиньн.
22Пәсьне Хӧдан бьдьн, һ'әму ә'фьринед Wи,
wан һ'әму щийед бьн һ'ӧкӧмәтийа Wи.
Пәсьне Хӧдан бьдә, нәфса мьн!

#### 104


Р'умәта Хwәдейә нава ә'фьринада

1Пәсьне Хӧдан бьдә, нәфса мьн!
Хӧдано, Хwәдейе мьн, Тӧ чьqаси мәзьн и!
Бәдәwәти у р'умәтева wәргьрти йи,[+]
2р'онайи мина к'ьнща ль Хwә кьрийә,
ә'зман мина кон вәгьртийә.
3Тә Хана Хwә жор сәр ава чекьр,
ә'wра дьки хwәр'а ә'рәбә
у ль сәр баске бе дьчи[+].
4Байе Хwәр'а дьки qасьд,
алава егьр жи qӧльхк'ар[*][+].

5Тә ә'рд дани ль сәр бьнгәһ,
кӧ т'ӧ щар жь щи нәһ'әжә[+].
6Ава бебьни мина к'ьнщәке Тә ле кьрийә,
ав ль сәре ч'ийа к'әтьнә.
7Әw жь һьлатьна Тә дьр'әвьн,
жь гӧр'инийа ә'wре Тә вәдьк'ьшьн[+].
8Р'адьбьнә ль сәре ч'ийа,
дьк'ьшьн дьчьнә нәwала,
бәр бь wан щийед Тә бона wан к'ьфш кьрьнә.
9Тә синор дани кӧ же дәрбаз нәбьн
у вәнәгәр'ьн р'уйе ә'рде нәньхемьн[+].

10Тӧ канийа нәwалада дәр тини,
wан нава ч'ийада дьһәр'ькини,
11һ'әму һ'әйwанед чоле дьдьнә вәхwарьне
у к'әред бәйани пе wан тенә авдане.
12Тәйрәдед ә'змана ль бәр wан дьминьн,
нава ч'ьqьлада әw дәнг дьдьн.

13Тӧ жь мала Хwәйә жорьн ч'ийа ав дьди,
р'уйе ә'рде пе меwа кьред Тә т'ер дьбә.
14Әw бона һ'әйwен гиһе шин дькә
у п'ьнщар'е бона к'ара инсен,
кӧ хӧрәк дәрхә жь ә'рде[+]
15у шәраве, кӧ ша дькә дьле инсен,
бьзьр кӧ бәшәра wан хwәш дькә,
нан кӧ дьле wан дьшьдинә[+].

16Даред Хӧдан т'ер тен авдане,
әрзед Лӧбнане жи Wи дач'ькандьнә.
17Ль wьр тәйрәда һелуна датиньн,
малед ләгләга жи ль сәр сьпьндара нә.
18Чийайед бьльнд wаред к'увийа нә,
qӧлч'ед зьнара жи сьт'аргәһа qотька нә.

19Тә һив ә'фьранд бона дәмсале,
р'о wәхте хwә занә чаwа дьчә ава[+].
20Тә'ристан дьки у дьбә шәв,
һ'әму р'ә'wьред дарьстен wеда дьгәр'ьн.
21Щәwрькед шера бона неч'ире дькьн мьр'ин
у жь Хwәде хӧрәкед хwә дьпьрсин.
22Гава р'о дәрдьк'әвә, пашда вәдьк'ьшьн
у нә'лед хwәда р'адьк'әвьн.
23Мәрьв дәрте дьчә к'аре хwә,
шьхӧле хwәйи һ'әта еваре.

24Хӧдано, чьqаси гәләк ьн кьред Тә!
Һәр тьшт бь сәрwахтийа Тә чебуйә,
ә'фьринед Тәва ә'рд т'ьжи йә[+].
25Ва йә әв бә'ра мәзьн у бәр,
беһ'әсаб шульки теда нә,
һ'әйwанед бьч'ук т'әви мәзьна.
26Wеда гәми дьгәр'ьн,
Леwйат'ане Тә ә'фьранд,
кӧ әw теда бьлизә.

27Әвана һ'әму һивийа Тә нә,
кӧ хӧрәкед wан wә'дәда бьди[+].
28Тӧ дьди wан, әw т'оп дьбьн,
Дәсте Хwә вәдьки р'ьсqе хwәва т'ер дьбьн[+].
29Бәре Хwә ль wан дьгӧһези, әw дьтьрсьн,
бина wан дьди гьртьн, әw дьмьрьн
у ль хwәлийе вәдьгәр'ьн[+].
30Р'ӧһ'е Хwә дьшини әw дьә'фьрьн
у жийана ну дьди р'уйе ә'рде.

31Дә бьра р'умәта Хӧдан һ'әта-һ'әтайе бә,
Хӧдан ша бә бь кьрьнед Хwә![+]
32Сәр ә'рдеда дьньһер'ә әw дьләрьзә,
ч'ийа дьк'әвә әw ду дькьн[+].

33Әшqи Хӧдан әзе бьстьрем, бь т'әмамийа ә'мьре хwә,
әзе Хwәдейе хwәр'а мьqаме ле хьм һ'әта кӧ һәмә[+].
34Бьра стьрана мьн ль Wи хwәш бе,
әзе пе Хӧдан әшq у ша бьм.
35Дә бьра гӧнәк'ар бәтавәбьн
у нәп'ак сәр дьне т'ӧнәбьн.

Пәсьне Хӧдан бьдә, нәфса мьн.

Һалелуйа![*]

#### 105


Амьнийа Хwәдейә һьндава щьмә'та Wида

1Жь Хӧдан р'ази бьн, наве Wи бьдьн,
кьред Wи нава щьмә'тада бәла кьн.
2Әшqи Wи бьстьрен, мьqаме Wир'а ле хьн,
һ'әму к'әрәмәтед Wи сальх кьн.
3Пе наве Wийи пироз бьфьр'ьн,
бьра дьле wан ша бә, йед Хӧдан дьгәр'ьн.
4Хӧдан у qӧдрәта Wи бьхwазьн,
һәр гав р'уйе Wи бьгәр'ьн[+].
5Бир биньн к'әрәмәтед кӧ Wи кьрьн,
нишанед Wи у qьраред дәве Wи[+].
6Һәй зӧр'әта Ибраһиме хӧламе Wи,
гәли әwләдед Аqуб, бьжартийед Wи.

7Хӧдан ә Хwәде мә,
сәр т'әмамийа ә'рде qьраред Wи нә.
8Әw пәймана Хwә һ'әта-һ'әтайе бир тинә
у созе Хwәйи дайи жи һ'әта һ'әзар ньсьли,[+]
9к'ижан кӧ да Ибраһим
у сонде кӧ Исһаqр'а хwар[+].
10Аqубр'а жи әw мак кьр чаwа qанун
у Исраелр'а жи пәймана һ'әта-һ'әтайе.
11Гот: «Ә'рде Кәнане Әзе бьдьмә тә,
чаwа п'ара wартийа wә»[+].

12Гава әwә кем бун,
һьндьк у хәриб бун нава wеда,[+]
13жь мьләтәки дәрбази нав мьләтәки дьн дьбун,
жь п'адшатике дәрбази нав щьмә'тәкә дьн,
14Әwи нәһьшт кӧ йәк qәдьре wан к'әвә
у бона wан ль п'адша һьлат,[+]
15гот: «Qәдьре к'ьфшкьрийе Мьн нәк'әвьн
у хьрабийе ль п'ехәмбәред Мьн нәкьн»[+].

16Гава хәлайи ани сәр ә'рде
у qьнйатед нанин данә бьр'ине,[+]
17һьнге мәрик пешийа wан шанд,
Усьв хӧламтийер'а һатә фьротан[+].
18Ньгед wи qәйдада шьдандьн
у хәлаq авитьнә стӧкӧра wи,
19һ'әта wи wәхте готьна wи һатә сери,
хәбәра Хӧдан әw щер'ьбанд[+].
20П'адша шанд у әw да вәкьрьн,
мире щьмә'та әw азад кьр[+].
21Ль сәр мала хwә әw кьрә малхе
у wәк'иле т'әмамийа һәбука хwә,[+]
22wәки миред wи гора дьле хwә ширәт кә
у р'успи-гьрәгьред wи билан кә.

23Һьнге Исраел һатә Мьсьре,
Аqуб ль wәлате Һаме хәрибийеда ма[+].
24Хӧдан щьмә'та Хwә п'ьр' зедә кьр
у әw жь нәйаред wан qәwаттьр кьр[+].
25Дьле wан гӧһар'т кӧ бьжәньнә щьмә'та Wи
у тәнгасийе бьдьнә хӧламед Wи[+].

26Хӧламе Хwә Муса шанд,
ӧса жи бьжартийе Хwә Һарун[+].
27Wана нава wанда нишанед Wи данә к'ьфше
у к'әрәмәтед Wи wәлате Һамеда[+].
28Тә'ристан шанд кьрә шәвәр'әш
у Мьсьри мьqабьли готьна Wи р'абун[+].
29Авед wан кьрә хун
у мә'сийед wан qьр' кьр[+].
30Ә'рде wан бәqава т'ьжи кьр,
һ'әта гозед п'адшайә р'азане жи[+].
31Әwи гот, меш-мор у моз һатьн
у дәрдоред wан гьртьн[+].
32Дәwса баране тәйрок сәр wанда баранд
у бьрq-бьруск wәлатед wанда[+].
33Тьри у һежиред wан хьст,
һ'әму даред дорбәред wан һурдәхwәши кьр.
34Гот у кӧли һатьн,
хьсила wанә беһ'әсаб,[+]
35һ'әму шинаийа wәлет хwарьн,
ӧса жи бәред ә'рде wан.
36Ньхӧрийед т'әмамийа wәлет хьст,
т'әмамийа бәред wанә пеш[+].

37Исраел бь зер' у зив жь wьр дәрхьст,
qәбилед wанда бет'аqәтәк т'ӧнәбу[+].
38Мьсьр ша бу бь дәрк'әтьна wан,
чьмки саwа wан к'әтьбу сәр wе[+].
39Ә'wр дәрхьст бона ньхамтьне,
агьр жи бона р'онайийа шәве[+].
40Wана хwәст Әwи суськ анин,
бь нанед ә'змен әw т'ер кьрьн[+].
41Qәйа qәлашт ав һәр'ьки,
мина ч'ем к'ьшийа бәр'ийеда[+].
42Чьмки созе Хwәйи пироз Wи бир ани,
кӧ дабу Ибраһиме хӧламе Хwә[+].

43Щьмә'т дәрхьст бь дьле әшq
у бьжартийед Хwә бь дәнге ша[+].
44Wәлатед мьләта Әwи да wан
у к'әда хәриба кьрьн мьлк'е хwә,
45wәки т'әмийед Wи хwәй кьн
у qанунед Wи бьqәдиньн.

Һалелуйа!

#### 106


Qәнщийа Хӧданә һьндава щьмә'та Wида

1Һалелуйа!

Р'ази бьн жь Хӧдан, чьмки Әw qәнщ ә,
чьмки һ'ӧба Wи һ'әта-һ'әтайе йә.
2К'и wе сальх кә кьред Хӧданә мәзьн,
к'и wе ә'лам кә һ'әму пәсьне Wи?
3Хwәзи ль wан кӧ һәqийе хwәй дькьн
у һәр гав хwә р'астийе дьгьрьн![+]

4Мьн бир бинә, йа Хӧдан,
гава qәнщийе ль щьмә'та Хwә бьки.
Бәре хwә бьдә мьн
гава Тӧ wан хьлаз ки,
5wәки хwәшийа бьжартийед Тә бьбиньм,
пе шабуна мьләте Тә ша бьм
у пе wаре Тә бьфьр'ьм.

6Мә кал у бавед хwәва гӧнә кьрьн,
беолити qәдандьн, нәп'аки кьрьн.
7Кал у бавед мә Мьсьреда к'әрәмәтед Тә фә'м нәкьрьн,
һ'ӧба Тәйә мәзьн бир нәанин,
ле сәри һьлдан ль бәр бә'ре, бәр Бә'ра Сор[+].
8Ле Wи бона наве Хwә әw хьлаз кьрьн,
wәки qәwата Хwәйә мәзьн бьдә к'ьфше[+].
9Бә'ра Сор һьлат әw мьч'ьqи,
к'урайева әw дәрбаз кьрьн, чаwа бәстева[+].
10Жь дәсте п'әйк'әти хьлаз кьрьн,
әw азад кьрьн жь дәсте нәйар[+].
11Аве нәйаред wан ньхамтьн
у т'ӧ кәс жь wан нәма[+].
12Һьнге баwәрийа хwә созе Wи анин
у әшqи наве Wи стьран[+].

13Ле бәле зутьре кьред Wи бир кьрьн,
әw һивийа ширәтед Wи нәман[+].
14Бәр'ийеда гәләки тәмсьсти кьрьн
у Хwәде щер'ьбандьн ль чол бәстеда[+].
15Хwәстьнед wан Әwи да wан,
нәхwәши жи шандә сәр wан[+].

16Гава зомеда һ'әвсуди кьрьн,
авитьнә Муса у Һарун пирозед Хӧдан[+].
17Ә'рд вәбу Дат'ан даqӧртанд
у щьвата Авирам ньхамт[+].
18Агьр алав да щьвата wан,
алаве нәп'ак шәwьтандьн[+].

19Гольк чекьрьн Һ'оребеда,
бәр сурәте р'окьри сәре хwә данин[+].
20Хwәдейе р'умәта хwә
дьлqе гольке гиһахӧрр'а гӧһер'ин[+].
21Wан бир кьрьн хьлазкьр Хwәдейе хwә,
кӧ кьред мәзьн Мьсьреда кьрьнә,[+]
22ӧса жи к'әрәмәт wәлате Һамда,
тьштед нәбуйи ль дәве Бә'ра Сор.
23Һьнге гот кӧ Әw гәрәке wан ӧнда кә,
һәгәр бьжартийе Wи Муса
нава wанда ль бәр Wи нәсәкьнийа,
һерса Wи нәдабуйа данине, кӧ qьр'а wан нәанийа[+].

24Wана wәлате һавьжи бер'умәт кьрьн,
баwарийа хwә созе Wи нәанин[+].
25Конада бина хwә тәнг кьрьн,
гӧһдарийа дәнге Хӧдан нәкьрьн.
26Һьнге Әwи бь сонд дәсте Хwә бьльнд кьр,
кӧ бәр'ийеда wан ӧнда кә.
27Зӧр'әта wан нав мьләта бәла кә,
wәлатада т'ур'-т'ур'и кә[+].

28Һьнге wан хwә ль Баә'л-П'ьһор[*] гьртьн
у qӧрбанед мьрийар'а дайи хwарьн,[+]
29бь кьред хwә Хӧдан һерс хьстьн
у нәхwәшийа һ'ал гьһиштә wан.
30Һьнге Пинһас к'әтә хирәте
у нәхwәшийа һ'ал сәкьни[+].
31Әв йәк wир'а р'асти һатә һ'әсабе,
qӧр'нә-qӧр'нә, һ'әта-һ'әтайе[+].

32Wан Хӧдан һерс хьстьн ль бәр авед Мерибане,
р'уйе wанда сәре Муса бәржер бу[+].
33Wана дьле wи ешандьн
у wи бь дәве хwә зедәзьмани кьр[+].

34Мьләтед майин qьр' нәкьрьн,
чаwа кӧ Хӧдан готьбу wан,
35ле әw т'әви п'утп'арьста бун
у һини кьред wана бун.
36Хӧламти п'утед wанар'а кьрьн
у әw бунә бәла сәре wан[+].
37Кӧр' у qизед хwә кьрьнә qӧрбан щьнар'а,[+]
38хуна бесущ р'етьн,
хуна кӧр' у qизед хwә,
кӧ п'утед Кәнанар'а кьрьнә qӧрбан
у бь хуне ә'рд һ'әр'ьмандьн[+].
39Бь шьхӧлед хwә ләwьт'ин
у бь кьред хwә qави кьрьн.

40Аwа һерса Хӧдан ль щьмә'та Wи р'абу
у жь wаре Хwә Әw зьвер бу.
41Әw данә дәсте мьләта,
нәйара һ'ӧкӧми сәр wан кьр.
42Дьжмьна тәнгаси данә wан
у әw тәwийан бьн дәсте wан.
43Гәләк щара Хӧдан әw хьлаз кьрьн,
ле әw р'абәри Wи дьбун,
жь дәст нәһәqийед хwә әw бер'умәт бун.
44Ле Әwи диса сәр тәнгасийа wанда ньһер'и,
гава заринийа wан Әwи бьһист.
45У бир ани пәймана Хwәйә т'әви wан,
анәгори һ'ӧба Хwәйә мәзьн ль wан вәгәр'ийа[+].
46Хwәде кьр кӧ һесиркьред wан
дьлован бьн һьндава wан.

47Мә хьлаз кә, Хӧдано, Хwәдейе мә
у жь нав мьләта мә т'оп кә,
wәки шькьрийе бьдьнә наве Тәйи пироз
у бь р'умәта Тә әм бьфьр'ьн.

48Шькьр Хӧдан Хwәдейе Исраелр'а, һ'әта-һ'әтайе!
Бьра т'әмамийа щьмә'те бежә: «Амин!»

Һалелуйа![+]

#### 107


К'ьтеба Пенща (Зәбура 107-а һ'әта 150-и)


Пәсьндайина qәнщийа Хwәде

1Р'ази бьн жь Хӧдан, чьмки Әw qәнщ ә,
чьмки һ'ӧба Wи һ'әта-һ'әтайе йә[+].
2Бьра аһа бежьн азадбуйед Хӧдан,
к'ижан азад кьрьн жь дәсте дьжмьн[+]
3у әw т'оп кьрьн жь wәлата,
жь р'оһьлат у р'оавайе
у жь бакӧр у башуре.

4Һьнәк бәр'ийеда хальфин,
әwе р'ийа хькә-хwәлида,
бажарәки майине wьр нәдитьн.
5Т'и у бьр'чи бун,
дьл нава wанда хава дьчу.
6Һьнге тәнгасийа хwәда һәwара хwә Хӧдан анин
у Wи әw хьлаз кьрьн жь хәмед гьран.
7Р'ийа р'астда Wи р'ебәрийа wан кьр,
һ'әта кӧ гьһиштьнә бажаре майине.
8Бьра шькьрийе бьдьнә Хӧдан бона һ'ӧба Wи
у кьрьнед Wийә һ'ӧжмәк'ар бона мәрьвайе!
9Чьмки Әw нәфса ч'ьлабуйи ав дькә
у йе бьр'чи qәнщийева хьне дькә[+].

10Һьнәк тә'рийе у бьн сийа мьрьнеда р'уньштьбун,
дәрд-кӧла у qәйдава гьредайи бун.
11Чьмки әw ль бәр готьнед Хwәде р'абун
у шеwьред Йе Жорьн беһӧрмәт кьрьн[+].
12Әwи жи пе һ'але гьран дьле wан та кьрьн,
әw к'әтьн, кәсәк т'ӧнәбу дәст бавита wан[+].
13Һьнге тәнгасийа хwәда газийа хwә Хӧдан анин
у Wи әw азад кьрьн жь хәмед гьран.
14Әвана жь тә'ристанийе у сийа мьрьне дәрхьстьн
у qәйдед wан шкенандьн.
15Бьра шькьрийе бьдьнә Хӧдан бона һ'ӧба Wи
у кьрьнед Wийә һ'ӧжмәк'ар бона мәрьвайе!
16Чьмки дәргәһед сьфьр һурдәхwәши кьрьн
у стунед һ'әсьни шкенандьн.

17Һьнәкә беһ'ьш жь дәст кьред хwәйә хьраб
у нәһәqийед хwә тәнгасийе дьбиньн.
18Мә'де wан жь һ'әму хwарьне ль һәв дьк'әвә
у дьчьн һ'әта ль бәр дәре мьрьне[+].
19Тәнгасийа хwәда газийа хwә Хӧдан анин
у Wи әw азад кьрьн жь хәмед гьран.
20Хәбәра Хwә шанд әw qәнщ кьрьн
у әw хьлаз кьрьн жь гор'ьстен.
21Бьра шькьрийе бьдьнә Хӧдан бона һ'ӧба Wи
у кьрьнед Wийә һ'ӧжмәк'ар бона мәрьвайе!
22Бьра дийарийед р'азидарийе бьдьн
у кьрьнед Wи бь әшq сальх кьн![+]

23Һьнәкед кӧ бь гәмийа сәр бә'рер'а дьчьн,
авед мәзьнда шьхӧл дькьн,
24wана кьрьнед Хӧдан дитьн,
ӧса жи к'әрәмәтед Wийә бебьнийеда.
25Әwи ә'мьри бе кьр у фьртонә р'акьр
у пелед wе бьльнд кьрьн[+].
26Һ'әта ә'змен бьльнд бун,
һ'әта бебьнийе бәржер чун,
жь wе бәле гәмиван һ'әлийан-машийан.
27Мина сәрхwәш ль сәр ньга нәсәкьнин,
заньстийа wана нәда wана т'ӧ к'арин.
28Тәнгасийа хwәда һәwара хwә Хӧдан анин
у Wи әw хьлаз кьрьн жь хәмед гьран.
29Әwи фьртонә сәqьр'андьн
у пел данә сәкьнандьн[+].
30Һьнге әw шабун гава пел сәкьнин
у әw бьрьнә гәмиwаргәһа wан хwәсти.
31Бьра шькьрийе бьдьнә Хӧдан бона һ'ӧба Wи
у кьрьнед Wийә һ'ӧжмәк'ар бона мәрьвайе!
32Бьра Wи бьльнд кьн щьвина щьмә'тада
у пәсьне Wи бьдьн к'ома р'успийада.


Бой хьраба

33Әw ч'әма дькә чол у бәст
у ч'ә'вканийа ә'рде зьһа.
34Wәлате шен дькә шор'әк'әт,
бона хьрабийа бьнәлийед wьр[+].


Бой qәнща

35Әw чол у бәста дькә гола аве,
ә'рде зьһа канийа аве.
36Бьр'чийа ль wьр щиwар дькә,
әw бажаре майине ава дькьн.
37Ә'рде давежьн, тьрийа датиньн
у дәрәмәте т'оп дькьн.
38Хӧдан дӧа ль wан дькә,
гәләки ль һәв әw зедә дьбьн
у һ'әйwанед wан Әw кем накә[+].


Бой хьраба

39Ле йед нәйар әw кем дьбьн, ньмьз дьбьн,
жь дәст тәнгасийе, хьрабийе у к'әдәре.
40Әw бер'умәтийе ль сәр мирада дьр'ежинә,
чол у бәста, р'е-дьрбада дьхальфинә.


Бой qәнща

41Ле йе фәqир жь бәләнгазийе дәрдьхә,
р'ьк'ьнйата wан мина кәре пез зедә дькә[+].
42Р'асте бьбиньн әве йәке у ша бьн,
ле һ'әму нәһәqе дәве хwә бьгьрьн[+].

43К'и йә сәрwахт кӧ ван йәка бьдә бәр һ'ьша
у һ'ӧба Хӧдан әw фә'м бькә.

#### 108


Гӧмана ль сәр Хwәде


Стьран у зәбура Даwьд.

1[•]Әз дьлда гӧман ьм, Хwәдейо,
әзе бьстьрем у мьqаме ледьм р'умәта хwәва[+].
2Һ'ьшйар бьн, һәй чәнг у чәнге зис,
әзе р'оже һ'ьшйар кьм.
3Әзе шькьрийе бьдьмә Тә, Хӧдан, нав мьләтада,
әшqи Тә бьстьрем нав щьмә'тада.
4Чьмки һ'ӧба Тә жь ә'зман бьльндтьр ә
у амьнийа Тә жи һ'әта ә'wра йә[+].

5Хwәдейо ль сәр ә'змен бьльнд бә,
бьра р'умәта Тә т'әмамийа дьне бьгьрә.
6Бь дәсте Хwәйи р'асте мә сәр хә у бьбьһе,
wәки һ'ьзкьрийед Тә азад бьн.

7Хwәде жь Щийе Хwәйи Пироз хәбәр да:
«Әзе ша бьм, Шәхәме п'арәвәкьм,
нәwала Сукоте бьпивьм[+].
8Гилә'д йа Мьн ә, Мьнашә йа Мьн ә,
Әфрайим зьрьһ'е сәре Мьн ә,
Щьһуда жи qанундаре Мьн ә.
9Моwаб дәрдана Мьнә шуштьне йә,
сола Хwә Әзе бавежьмә сәр Әдоме,
дьле Хwә Әзе ша кьм ль Фьльстине».

10К'и wе мьн бьбә бажаре суркьри?
К'и wе р'ебәрийа мьн бькә һ'әта Әдоме?
11Тӧ нини Хwәде, кӧ Тә әм жь бәр Хwә авитьн?
Тӧ т'әви ордийед мә дәрнак'әви, Хwәдейо!
12Жь дәсте нәйар мә хьлаз кә,
чьмки п'уч' ә алик'арийа мәрьва[+].
13Әме пе Хwәде мерхасийе бькьн,
т'әне Әwе дьжмьнед мә п'епәс кә.

#### 109


Дӧайе газьнкьрьне


Сәрwере сазбәндар'а. Зәбура Даwьд.

1Хwәдейе шькьрдарийе дьдьм! Хwә кәр' нәкә[+].
2Чьмки дәве нәп'ак у мьхәнәта сәр мьн вәбунә,
бь зьмане дәрәw хәйба мьн дькьн[+].
3Бь готьнед жәнандьне дора мьн дьгьрьн,
щийе ами-т'ам qьр'ка мьн дьгьрьн[+].
4Жь бәр һ'ьзкьрьна мьнва шькийате мьн дькьн,
ле әз бона wан дӧа дькьм.
5Жь бәр qәнщийева хьрабийе ль мьн дькьн,
жь бәр һ'ьзкьрьна мьнва әw дьжәньн[+].

6Нәп'акәки сәр wир'а Тӧ к'ьфш кә,
бьра шькийаткьр[*] ль мьле wийи р'асте бьсәнә[+].
7Гава бе ль бәр диwане,
бьра әw гӧнәк'ар дәре
у дӧайе wи жи гӧнәкьрьн бе һ'әсабе[+].
8Бьра р'ожед wи кьн бьн
у qӧльхе wи йәки дьн бьстинә[*][+].
9Бьра зар'ед wи сеwи бьминьн
у жьна wи жи жьнәби[+].
10Дә бьра зар'ед wи дәро-дәр бьн у п'арс кьн,
жь малед wанә хьрабә бәри wан дьн[*].
11Бьра хwәйе дәйн т'әмамийа һәбука wи же бьстинә
у йед хәриб к'әда wи т'алан кьн.
12Бьра дьле кәсәки ль wи нәшәwьтә
у гӧне кәсәки ль сеwийед wи нәйе.
13Бьра т'ур'а wи бе бьр'ине,
наве wи ньсьле дьнда бе һьлдане[+].
14Бьра беолитийа кал-бавед wи ль бәр Хӧдан бе биранине
у гӧнәйе дийа wи нәйе р'әситкьрьне[+].
15Бьра һәр т'ьм ль бәр ч'ә'ве Хӧдан бьн
у Әw биранина wан жь дьне бьдә һьлдане[+].
16Чьмки нәкьрә бира хwә кӧ р'ә'ме бькә,
ле әw пәй мәрьве бәләнгаз, к'әсиб
у хwәйе дьле к'әсәр к'әт кӧ wи бькӧжә.
17Әwи ньфьр' һ'ьз кьр, бьра ньфьр' сәр wида бе,
дӧа-дьрозгә нәхwәст, бьра әw же дур к'әвә.
18Ньфьр' мина к'ьнщәке ль хwә кьр,
дә бьра әw ньфьр' мина аве һәр'ә нав-дьл
у мина бьзьр бьк'әвә һәстуйед wи[+].
19Бьра бьбә мина к'ьнща wийә хwәкьрьне
у мина бәнпьшта wийә кӧ һәр т'ьм гьре дьдә.

20Дә бьра әв бә һәqе шькийаткьред мьн алийе Хӧданда,
кӧ бона нәфса мьн хьраб хәбәр дьдьн!
21Ле бәле Тӧ, Хwәйи, Хӧдан,
бона хатьре наве Хwә алик'арийе ль мьн бькә
ль гора qәнщи у амьнийа Хwә мьн хьлаз кә[+].
22Чьмки әз бәләнгаз у фәqир ьм,
дьле хwәда бьриндар ьм[+].
23Әз мина сийа еваре дәрбаз бум чум,
мина кӧлийа һатьмә даwшандьне[+].
24Жь дәст р'ожийа әз qӧдум к'әтьм
у qальбе мьн жь һ'әдәме хwә һ'әлийа машийа.
25Әз бумә пек'әнийе шькийаткьред хwә,
мьн дьбиньн сәре хwә дьһ'әжиньн[*].

26Али мьн бькә, Хӧдан, Хwәдейе мьн,
мьн хьлаз кә анәгори һ'ӧба Хwәйә амьн.
27Бьра бьзаньбьн кӧ әва жь дәсте Тә йә
у ван йәка Тӧ, Хӧдан дьки.
28Әвана бьра ньфьр'а бькьн, ле Те дӧа ль мьн бьки,
гава әw һ'ьщуми ль сәр мьн бькьн, бьра әw шәрми бьн,
ле хӧламе Тә бьра ша бә.
29Бьра qарада бьминьн шькийаткьред мьн
у р'обәтийа wан мина к'ьнща ль сәр wан бә.

30Әзе гәләки бь дәве хwә шькьрийе бьдьмә Хӧдан
у нава гәләкада әзе пәсьне Wи бьдьм.
31Чьмки Әw ль мьле к'әсибийи р'асте дьсәнә,
wәки wи жь ломәк'ара хьлаз кә[+].

#### 110


Хӧдан у П'адшайе Wийи бьжарти


Зәбура Даwьд.

1Хӧдан готә Хwәйе мьн[*]:
«Ль мьле Мьни р'асте р'уни,
һ'әта нәйаред Тә бькьмә бьне п'ийед Тә»[*][+].

2Хӧдане шьва qәwата Тә жь Сийоне бьшинә,
ль нава нәйаред Хwәда сәрwертийе бькә[+].
3Р'ожа һәр'и шер', щьмә'та Тәйе бь р'әзәдьли бе
у хортед Тәйе жи мина qьр'авийа бәрбанге буйи бьн,
әwе бенә щәм Тә сәр ч'ийайед пироз.

4Хӧдан сонд хwар у п'ошман набә:
«Тӧ һ'әта-һ'әтайе К'аһин и, мина Мәлк'и-Садьq»[*][+].

5Хӧдан ль мьле Тәйи р'асте йә,
wе р'ожа кӧ һерс к'әвә Әwе п'адша һурдәхwәши кә[+].
6Әwе нава мьләтада һ'акьмтийе бькә,
дор-бәра мьрийава т'ьжи кә,
гәләк wәлатада сәрийа бьшкенә[+].
7Әwе р'ева жь ньхала вәхwә,
бона ве йәке сәре Хwә бьльнд кә[*].

#### 111


Пәсьндайина кьр у к'әрәмәтед Хӧдан

1Һалелуйа!

Әзе бь дьл шькьрийе бьдьмә Хӧдан,
нава щьвата р'аста у щьмә'теда[+].
2Кьред Хӧдан чьqаси мәзьн ьн,
һ'ьзкьрийед wан, wанда к'ур дьбьн[+].
3Кьред Wи р'әwш у р'умәт ьн,
р'астийа Wи дьминә һ'әта-һ'әтайе[+].
4Бь к'әрәмәта, Хwә дьдә ә'йанкьрьне,
Хӧдан р'ә'м у дьлшәwат ә[+].
5Хӧрәк дьдә хофк'ешед Хwә,
һәр т'ьм бир тинә пәймана Хwә[+].
6Qәwата кьред Хwә нишани щьмә'та Хwә кьр
wәки щи-wаред мьләта бьдә wан.
7Кьред дәсте Wи р'асти у һәqи нә,
һ'әму т'әмийед Wи амьни нә.
8Әw һ'әта-һ'әтайе һ'имгьрти нә,
сәр р'астийе у һ'әлалийе пешда һати нә.
9Әwи щьмә'та Хwәр'а азадбун шанд,
пәймана Хwә һ'әта-һ'әтайе мак кьр.
Пироз у саw ә наве Wи[+].
10Сәре занәбуне хофа Хӧдан ә,
йе т'әмийед Wи дьqәдинә, һәр йәк билан ә.
Пәсьндайина Wи һәр-т'ьм дьминә[*][+].

#### 112


Мәрьвед хwәзьлийә бәхтәwар

1Һалелуйа!

Хwәзи ль wи бәндәйи,
кӧ жь Хӧдан хоф дькә
у т'әмийед Wи гәләки бәгәм дькә[+].
2Зӧр'әта wийе ль сәр ә'рде сәрхwә бә,
дӧайе ль бәрәка р'аста бә[+].
3Мала wийе һәбукеда хьне бә,
р'астийа wийе һ'әта-һ'әтайе бьминә[+].
4Тә'рийеда р'онайи дәрте сәр р'аста,
әwана р'ә'м, амьн у дьлшәwат ьн[+].
5Мәрьве qәнщ р'ә'ме дькә у дәйн дьдә,
һ'әму к'аре хwә бь һәqийе мийасәр дькә[+].
6Чьмки р'асте т'ӧ щар нальк'ӧмә,
наве wийе һ'әта-һ'әтайе бьминә[+].
7Әw жь дәнг-бә'се хьраб натьрсә,
дьле wи шьдийайи йә, Хӧданда гӧман ә[+].
8Дьлда qәwин ә, әw натьрсә,
йәкә wе бәла нәйаред хwә бьбинә[+].
9Әw бәла дькә у дьдә фәqир-бәләнгаза,
р'астийа wийе бьминә һ'әта-һ'әтайе[*],
струйе wийе бь р'умәт бьльнд бә[+].
10Нәп'аке ве йәке бьбинә у һерс к'әвә,
дьрана бьч'ьр'ькинә у бьһ'әлә,
мәрәме нәп'ака wе бьт'әр'ьбә[*].

#### 113


Хwәде qәнщ у пьштоване к'әтийа йә

1Һалелуйа!

Пәсьне Хӧдан бьдьн, гәли хӧламед Wи,
пәсьне наве Хӧдан бьдьн.
2Шькьрийе бьдьнә наве Хӧдан,
жь ньһава һ'әта-һ'әтайе[+].
3Жь р'оһьлате һ'әта р'оавайе,
һежайи пәсьна йә наве Хӧдан[+].
4Хӧдан сәр һ'әму мьләтар'а йә,
р'умәта Wи феза ә'змана йә[+].

5К'и мина Хӧдан Хwәдейе мә йә,
кӧ жор бьльндайеда дьминә,[+]
6Хwә qуз дькә, дина Хwә дьдә ә'рд у ә'змана[+]?
7Әw фәqир жь сәр хwәлийе р'адькә
у бәләнгаз жь сәр к'ӧлик бьльнд дькә,[+]
8wәки к'еләка ә'сьлзада бьдә р'уньштандьне,
т'әви ә'сьлзадед мьләте Хwә,
9к'ӧлфәта бебәр малда дьдәбьринә,
дькә дайика әwләда бь дьле шайә.

Һалелуйа![+]

#### 114


Биранина дәрк'әтьна жь Мьсьре

1Гава Исраел жь Мьсьре дәрк'әт,
мала Аqуб жь нав щьмә'та зьмане хәриб[+].
2Щьһуда бу пирозгәһа Wи,
Исраел жи һ'ӧкӧмәтийа wи.

3Бә'ре әв йәк дит у р'әви,
Урдӧн шунда вәгәр'ийа[+].
4Ч'ийа мина бәрана банздан,
гьр жи мина бәрха р'ьщьфин[+].

5Чь бу тәр'а, һәй бә'ре, кӧ р'әвийи
у Урдӧне кӧ тӧ шунда вәгәр'ийайи?
6Чьма ч'ийано wә мина бәрана банзда,
һун гьр жи мина бәрха р'ьщьфин?

7Ә'рдо жь диндара Хwәйи бьләрьзә,
жь диндара Хwәдейе Аqуб,[+]
8кӧ Әw qәйе дькә гола аве,
щийе кәвьри канийа аве[+].

#### 115


Хwәдейе бешьрики беһәвал

1Нә кӧ мә Хӧдан, нә кӧ мә,
ле р'умәте бьдә наве Хwә,
бона һ'ӧб у амьнийа Хwә.

2Чьма п'утп'арьст бежьн:
«К'ане Хwәдейе wан?»[+]

3Хwәдейе мә ль ә'змен ә,
Әw чь дьхwазә wе жи дькә[+].
4Ле п'утед wан зер' у зив ьн,
кьред дәстед мерьв ьн[+].
5Дәве wан һәнә нак'ельмьн,
ч'ә'вед wан һәнә набиньн,[+]
6гӧһе wан һәнә набьһен,
позе wан һәнә бине һьлнадьн.
7Дәстед wан һәнә нап'әлиньн,
ньгед wан һәнә әw нагәр'ьн
у жь гәwрийа хwә дәнг дәрнахьн.
8Йед wан чедькьн wе бьбьнә мина wан
у ӧса жи һ'әмуйед кӧ wанда гӧман ьн.

9Гәли Исраелийа! Хӧданда гӧман бьн,
Әw ә к'омәкдар у мәрт'ала wә.
10Мала Һарун! Хӧданда гӧман бә,
Әw ә к'омәкдар у мәрт'ала wә[+].
11Гәли Хwәдехофа! Хӧданда гӧман бьн,
Әw ә к'омәкдар у мәрт'ала wә.

12Хӧдан мә бир тинә у мә пироз дькә,
wе мала Исраел пироз кә,
wе мала Һарун пироз кә,
13wе хwәдехофа пироз кә,
бьч'ука жи т'әви мәзьна.

14Бьра Хӧдан wә зедә кә,
wә у әwләдед wәва.
15Дӧа ль wә бә жь Хӧдан,
ә'фьрандаре ә'рд у ә'зман.

16Ә'зман ә'зманед Хӧдан ьн,
ле ә'рд Wи да мәрьвайе.
17Мьри пәсьне Хӧдан надьн,
к'ижан кӧ ль wаре кәр' у лал ьн[+].
18Ле әме пәсьне Хӧдан бьдьн,
жь ньһава һ'әта-һ'әтайе.

Һалелуйа![+]

#### 116


Пәсьндайина жь мьрьн азадбуне

1Әз Хӧдан һ'ьз дькьм,
Әwи дәнге заринийа мьн бьһист[+].
2Әwи гӧһе Хwә да сәр мьн,
әзе т'әмамийа р'ожед хwә гази Wи кьм.
3Хӧмама мьрьне сәр мьнда гьрт,
дәрд-кӧлед гор'ьстен әз дитьм,
тә'ли тәнги сәр мьнда һат[+].
4Һьнге мьн гази наве Хӧдан кьр:
«Хӧдано! Ә'мьре мьн хьлаз кә».

5Хӧдан херхwаз у амьн ә,
Хwәдейе мә дьлшәwат ә[+].
6Хӧдан йед садә хwәй дькә,
гава әз к'әтьм, әз хьлаз кьрьм.
7Нәфса мьн wәрә сәр р'ьһ'әтийа хwә,
чьмки Хӧдан тәр'а qәнщи кьр[+].

8Тә нәфса мьн жь мьрьне хьлаз кьр,
ч'ә'ве мьн жи жь һесьра паqьж кьр,
ньге мьн жи льк'ӧмандьне Тә хwәй кьр[+].
9Әзе бьгәр'ьм ль бәр Хӧдан wаре зендийада[+].
10Гава әз һ'але гьранда бум,
мьн диса баwарийа хwә ӧнда нәкьр[*][+].
11Мьн шашийа хwәда гот:
«Һәр мәрьв дәрәw ә»[+].

12Әз чь бьдьмә Хӧдан,
бона т'әмамийа qәнщийа Wийә сәр мьн?
13К'аса азадийе һьлдьм бьр'ежьм[*]
у гази наве Хӧдан кьм.
14Ад-qьраред мьн бәр Хӧдан кьри,
әзе ль бәр щьмә'та Wи биньм сери[+].
15Мьрьна амьна бәр ч'ә'ве Хӧдан бьһа йә[+].
16Хӧдано! Әз ә'вде Тә мә, әз ә'вде Тә мә
у кӧр'е щарийа Тә мә,
Тә qәйдед мьн вәкьрьн[+].
17Әзе дийарийа р'азидарийе Тәр'а бьдьм
у гази наве Хӧдан кьм[+].
18Ад-qьраред мьн бәр Хӧдан кьри,
әзе ль бәр щьмә'та Wи биньм сери,
19һ'әwшед Хана Хӧданда,
нава тәда, Оршәлиме!

Һалелуйа!

#### 117


Пәсьндайин

1Пәсьне Хӧдан бьдьн, гәли мьләта,
әшqи Wи бьстьрен гәли щьмә'та[*][+].
2Чьмки һ'ӧба Wи ль сәр мә мәзьн ә
у амьнийа Хӧдан һ'әта-һ'әтайе йә.
Пәсьне Хӧдан бьдьн![+]

#### 118


Стьрана шькьрдарийейә сәрк'әтьне

1Шькьрийе бьдьнә Хӧдан, Әw qәнщ ә
у һ'ӧба Wи һ'әта-һ'әтайе йә![+]

2Дә бьра Исраел бежә:
«Һ'ӧба Wи һ'әта-һ'әтайе йә».
3Дә бьра мала Һарун бежә:
«Һ'ӧба Wи һ'әта-һ'әтайе йә».
4Дә бьра хӧданхоф бежьн:
«Һ'ӧба Wи һ'әта-һ'әтайе йә».

5Тәнгасийеда мьн гази Хӧдан кьр,
Хӧдан щаб да, әз дәрхьстьмә фьрәйе[+].
6Хӧдан т'әви мьн ә, әз натьрсьм,
инсане чь ль мьн бькә?[*][+]
7Хӧдан к'омәкдаре мьн ә,
әзе ахьрийа нәйаред хwә бьбиньм[+].
8Йа п'ак ә Хӧданда гӧман бьн,
нә кӧ хwә бьсперьнә бәнда[+].
9Йа п'ак ә Хӧданда гӧман бьн,
нә кӧ хwә бьсперьнә мир у бәга.

10Һ'әму мьләта сәр мьнда гьртьн,
ле бь наве Хӧдан әз wан һурдәхwәши дькьм[+].
11Һәр алийава дора мьн гьртьн,
ле бь наве Хӧдан әз wан һурдәхwәши дькьм.
12Мина моза дора мьн гьртьн,
ле мина агьре стьрийа әw тәфийан,
бь наве Хӧдан әз wан һурдәхwәши дькьм.
13Әз qәwин дә'ф дам кӧ бьк'әвьм,
ле Хӧдан али мьн кьр.
14Хӧдан qәwат у qӧдрәта[*] мьн ә,
Әw бона мьн хьлазкьр ә[+].

15Дәнге шабун у сәрк'әтьне жь конед р'аста те:
«Дәсте Хӧдани р'асте qәwате дькә[+].
16Дәсте Хӧдани р'асте бьльндкьри йә,
дәсте Хӧдани р'асте qәwате дькә».

17Әз намьрьм, әзе бьжим,
кьрьнед Хӧдан әзе сальх кьм[+].
18Хӧдан гәләки сәре мьн кьр,
ле әз нәдамә дәсте мьрьне.

19Дәргәһед р'астийе[*] мьнр'а вәкьн,
кӧ бьк'әвьмә нав wан
у шькьрийе бьдьмә Хӧдан[+].
20Әва дәргәһе Хӧдан ә,
р'асте wьрр'а бьк'әвьне[+].

21Шькьр жь Тәр'а, Тә дәнге мьн бьһист
у мьнр'а буйи хьлазкьр.
22Әw кәвьре кӧ һоста т'әхсир кьр,
әw бу сәре ә'нишке[+].
23Әв йәк жь алийе Хӧданда qәwьми
у ль бәр ч'ә'ве мә һ'әйр-һ'ӧжмәк'ар ә![*]
24Әва р'ожа Хӧдан хӧльqанд,
wәрьн әм веда әшq у ша бьн.
25Һәwар Хӧдан, мә хьлаз кә!
Һәwар Хӧдан, мәр'а ль һәв бинә.

26Бьмбарәк ә әwе кӧ бь наве Хӧдан те!
Әм жь Хана Хӧдан wә бьмбарәк-пироз дькьн[*][+].
27Хӧдан ә Хwәде, Wи әм р'онайи кьрьн.
Пе бәна qӧрбана щәжьне гьредьн,
һ'әта стьруйе горигәһе бьбьн[+].

28Тӧ йи Хwәдейе мьн, әзе шькьрийе бьдьмә Тә,
Тӧ йи Хwәдейе мьн, әзе Тә бьльнд кьм.

29Шькьрийе бьдьнә Хӧдан, Әw qәнщ ә
у һ'ӧба Wи һ'әта-һ'әтайе йә![+]

#### 119


Хwәзи ль һ'ьзкьрийед һинкьрьна Хӧдан


АЛЕФ

1Хwәзи ль йед р'едайә беләк'ә,
кӧ һинкьрьна Хӧданда дьжин[+].
2Хwәзи ль йед т'әмийед Wи хwәй дькьн
у бь т'әмамийа дьле хwә ль Wи дьгәр'ьн.
3Әwана нәһәqийе накьн,
ле р'ийед Wида дьмәшьн[+].
4Тә ә'мьр кьр кӧ qанунед Тә
бь гӧһдари бенә qәдандьн.
5Хwәзи р'ийед мьн р'аст буна,
мьн qанунед Тә хwәйкьрана.
6Әзе һьнге т'ӧ щар шәрми нәбьм,
гава ч'ә'в бьдьм һ'әму ә'мьред Тә[+].
7Бь дьле р'аст әзе пәсьне Тә бьдьм,
гава qьраред Тәйә һәq әз һин бьм.
8Әзе хwәй кьм qанунед Тә.
Тӧ лап дәст жь мьн нәк'ьшинә[+].


Щаһьл чаwа беләк'ә бә


БЕТ'

9Щаһьл чаwа дькарә р'ийа хwә паqьж хwәй кә?
Гава пе хәбәра Тә мьqатийе ль хwә бькә[+].
10Әз бь дьл у щан Тә дьгәр'ьм.
Нәһелә кӧ әз жь ә'мьред Тә бьхальфьм.
11Созе Тә дьле хwәда хwәй дькьм,
wәки ль бәр Тә әз гӧнә нәкьм[+].
12Хӧдано! Тӧ хwәйипәсьн и,
Qанунед Хwә Те мьн һин ки[+].
13Әз һ'әму qьраред дәве Тә
дькьмә дәнги бь заре хwә[+]
14Әз ша дьбьм р'ийа т'әмийед Тәда,
чаwа нава һәр хер у хьзнеда[+].
15К'ур дьфькьрьм сәр qанунед Тә,
дина хwә дьдьмә р'е-дьрбед Тә[+].
16Бь qанунед Тә әз ша дьбьм,
хәбәра Тә т'ӧ щар бир накьм.


К'әрәмәтед һинкьрьна Хwәде


ГИМЕЛ

17Бькә qәнщи хӧламе Хwәр'а,
кӧ әз бьжим хәбәра Тәр'а.
18Ль мьн вәкә Тӧ ван ч'ә'ва,
wан к'әрәмәтед һинкьрьна Хwәр'а.
19Әз р'еwи мә ль сәр ә'рде,
ә'мьред Хwә нәкә пьшт п'әр'де[+].
20Әз һ'әлийамә у машийамә,
һәр гав дәмана qьраред Тә мә[+].
21Тӧ к'ӧбаред ньфьр'кьри һьлтейи,
йед кӧ жь ә'мьред Тә хальфинә[+].
22Нав-нучькед wан жь сәр мьн һьлдә,
чьмки әз хwәй дькьм wан т'әмийед Тә.
23Сәрwер р'удьнин мьqабьли мьн дькьн хәйбә,
Ле qуле Тә сәр qанунед Тә к'ур дьфькьрә[+].
24Т'әмийед Тә шабунед мьн ьн
әw сә'ви-ширәтк'аред мьн ьн.


Дӧайе гӧһдарикьрьна qәйдә-qанунед Хӧдан


ДАЛЕТ'

25Жийина мьн буйә ах-хwәли
анәгори хәбәра Хwә Те мьн сах ки.
26Р'ийед хwә Тәва кьрьнә ә'йан Тә щаб да,
Тӧ билан кә мьн wан qанунед Хwәда.
27Бәр мьн вәкә Тӧ wан р'ийа qанунед Хwә,
әзе к'ур бьм ль сәр wан к'әрәмәтед Тә.
28Жь к'әсәре әз дьһ'әльм-дьмашьм,
гор готьна Хwә бькә кӧ әз qәwин бьм[+].
29Р'ийа дәрәwийе жь мьн дур хә
у һинкьрьна Хwә п'ешк'еши мьн кә.
30Мьн р'ийа р'астийе дани бәр хwә
у qьраред Тә данә пешийа хwә.
31Әз бумә машоq т'әмийед Тәр'а,
Хӧдан, мьн нәдә qаре шәрмер'а.
32Әзе бьбәзьм р'ийа ә'мьред Тәда,
гава зедә ки мьн аqьлда.


Дӧайе бона наскьрьна т'әмийед Хwәде


ҺЕ

33Р'ийа qанунед Хwә мьн һин кә, Хӧдан,
һ'әта әз хwәш бьм әзе хwәй кьм wан.
34Мьн сәрwахт кә, һинкьрьна Тә әз хwәй кьм
у бь т'әмамийа дьле хwә wе бьqәдиньм[+].
35Мьн бькә wе шьвәр'ийа ә'мьред Хwә,
кӧ wанда дәман у һ'әйран ьм әз бь хwә.
36Дьле мьн qайл кә т'әмийед Хwәр'а,
нә кӧ һәбукева бем гьредане[+].
37Ч'ә'ве мьн хwәй кә жь бош-бәталийе
у р'ийа Хwәда Тӧ мьн бьдә жийане.
38Qәдим кә созе Хwә бона qуле Хwә,
бона wи ә'вде кӧ жь Тә хоф дькә.
39Жь wе qара же дьтьрсьм сәр мьн һьлдә,
чьмки qәнщ ьн qәйд-qьраред Тә.
40Әзи һ'әйра qәйд-qанунед Тә мә,
р'ӧһ' бьдә бәр мьн бь р'астийа Хwә.


Гӧмана сәр хәбәра Хwәде


ВАВ

41Хӧдан, һ'ӧба Тә бьра мьн бьгьрә,
хьлазкьрьна Тә жи wәкә созе Тә.
42Һьнге щаба п'ек'әнийед хwә әзе бьдьм,
чьмки хәбәра Тәда әз гӧман ьм[+].
43Хәбәра р'астийе жь дәве мьн кем нәкә,
чьмки нәфса мьн qьраред Тәда гӧман ә.
44Һинкьрьна Тә әзе хwәй кьм
жь һәр-һәйе у һәр т'ьм.
45Фьреqәтийеда әзе һәр'ьм,
чьмки qанунед Тә әз дьгәр'ьм.
46Пеш п'адшева т'әмийед Тә әзе бежьм,
т'ӧ щар әзе qәт вәнәк'ьшьм[+].
47Ә'мьред Тәр'а әзе ша бьм,
к'ижана кӧ әз һ'ьз дькьм[+].
48Дәсте хwә дьрежи ә'мьред Тәйә һ'ьзкьри дькьм
у ль сәр qанунед Тә к'ур дьфькьрьм.


Хәбәра Хӧдан канийа гӧман у барьстанийе йә


ЗАЙН

49Бир бинә созе Тә да qуле хwә,
Тә кьр кӧ wе бькьмә гӧмана хwә.
50Тәнгийеда әw ә бина бәр мьн,
чьмки созе Тәйә сахийа мьн.
51Гәләки дьк'әньн сәр мьн к'ӧбар,
ле жь һинкьрьна Тә әз начьм бәрwар.
52Хӧдано, qьраред Тәйә һәр-т'ьм
әз бир тиньм барьстан дьбьм.
53Бой нәп'ака агьр дьдә сәре мьн,
кӧ дьбиньм һинкьрьна Тә дьһельн.
54Qанунед Тә мьнр'а бунә стьрани,
Ль wи wаре мьни фьрари[+].
55Шәве наве Тә әз бир тиньм,
Хӧдано, һинкьрьна Тә хwәй дькьм.
56Әw п'әшк к'әтә п'ара мьн,
чьмки qанунед Тә хwәй дькьм.


Машоqе һинкьрьна Хӧдан


Һ'ЕТ'

57Мьлк'е п'ара мьн, Хӧдан ә,
созе мьн хәбәра Тә кьрьн ә[+].
58Бь дьл дькьм ван р'әща йә,
бькә р'ә'ме гор соза йә.
59Әз фькьрим сәр р'ийед хwә
т'әмийед Тәда кьр гавед хwә.
60Дьләзиньм, дәрәнги нахьм,
кӧ ә'мьред Тә бьqәдиньм.
61Т'ор'е нәп'ака дор мьн гьртьн,
ле һинкьрьна Тә бир нәкьр мьн[+].
62Ниве шәве әз р'адьбьм,
бой qьраред Тәйә р'аст пәсьн дьдьм[+].
63Әз һогьре хофк'ешед Тә мә,
кӧ хwәй дькьн qанунед Тә.
64Т'ьжи йә дьнйа һ'ӧба Тәва
Хӧдан мьнва вәкә qанунед Хwә[+].


Qимәте һинкьрьна Хӧдан


ТЕТ'

65Тә qәнщи кьр ль qуле Хwә,
Хӧдан wәкә готьна Хwә.
66Занәбун, сәрwахтийа qәнщ мьн һин кә,
чьмки баwәрийа мьн сәр ә'мьред Тә йә.
67Һ'әта сәр бәла хwә әз вәнәбум дьхальфим,
ле ньһа хәбәра Тә әз хwәй дькьм.
68Тӧ qәнщ и у qәнщи жь Тә дьбарә,
qанунед Хwә Тӧ мьн һин кә[+].
69К'ӧбар шәр'а мьн дькьн гьли,
ле әз ширәтед Тә хwә дькьм хwәйи[+].
70Мәжуйе wан мина дон qәр'ьми йә,
ле һинкьрьна Тә мьнр'а әшq у шайи йә[+].
71Qәнщ бу кӧ сәр бәла хwә вәбум
у qанунед Тә әз сәр вәбум[+].
72Мьнр'а һинкьрьна жь дәве Тә
жь һ'әзар зер' у зиви четьр ә[+].


Һәqийа qануна Хӧдан


ЙОД

73Дәстед Тә әз хӧльqандьм у чекьрьм,
мьн сәрwахт кә кӧ ә'мьред Тә әз һин бьм.
74Хофк'ешед Тәйе мьн бьбиньн у ша бьн,
бона wе йәке кӧ созе Тәйә гӧмана мьн[+].
75Заньм Хӧдан, qьраред Тә бь р'астийе нә,
wәкә амьнийа Хwә бәр бевьла мьн дәрхьстьнә.
76Бьра амьнийа Тә бьбә мьнр'а барьстани,
wәкә wи созе qуле Хwәр'а Тә дайи.
77Р'ә'ма Тә бьра сәр мьнда бе әз бьжим,
чьмки һинкьрьна Тәр'а хwәш бәнгьзим.
78Бьра к'ӧбаред бӧхдана мьн дькьн шәрми бьн,
ле qанунед Тәда ньн к'ур фькьред мьн.
79Бьра вәгәр'ьн сәр мьнда бен хофк'ешед Тә
у әw кәсед кӧ нас дькьн wан т'әмийед Тә.
80Дьле мьн бьра qанунед Тәда беләк'ә бә,
кӧ нәфса мьн wе йәкеда шәрми нәбә[+].


Дӧайе т'ийе азадийе


К'АФ

81Әз дьһ'әльм жь дәст һ'әйра азадийа Тә,
мьн гӧман данийә ль сәр wе хәбәра Тә.
82К'әрби хәбәра Тә к'орда чунә ч'ә'ве мьн
у дьбежьм: «К'әнге Те бьки барьстанийа мьн?»[+]
83Әз бум мина ә'йаре нав дуда,
ле qанунед Тә мьн бәр'нәда.
84Qуле Тәйе чьqаси һивийа Тә бә?
Диwана пәйк'әтийа wе к'әнге жь Тә бә[+]?
85К'ӧбара бона мьн ч'ә'л к'олайә,
кӧ нә ль гора һинкьрьна Тә йә[+].
86Һ'әму ә'мьред Тә амьни нә,
һәwар! Әw щийе ами-т'ам пәй мьн к'әти нә!
87Һьндьк мабу әз сәр дьне нәһьштама
ле мьн qәйдә-qанунед Тә йәк бәр'нәда.
88Wәкә һ'ӧба Хwә мьн нуйәжийин кә,
әзе жи хwәй кьм т'әмийед дәве Тә.


Амьнийа qануна Хӧдан


ЛАМЕД

89Хӧдано, хәбәра Тә һ'әта-һ'әтайе йә,
әw ә'зменда qәwин-qәдим ә.
90Амьнийа Тә qӧр'нә-qӧр'нә дьминә,
Тә дьнйа ава кьр, әw qәwин сәкьнийә[+].
91Wәкә qьрара Тә әw һ'әта иро сәкьнинә,
чьмки әw һ'әму жи хьзмәтк'аред Тә нә.
92Һәгәр һинкьрьна Тә шабуна мьн нибуйа,
әзе зува мә'рьмийа хwәда ӧнда бума.
93Һ'әта сах ьм әз бир накьм qанунед Тә,
чьмки бь wан Тӧ мьн дьди жийанә.
94Әз п'ара Тә мә, мьн хьлаз кә,
чьмки дьгәр'ьм әз qанунед Тә.
95Нәп'ак һивийе нә мьн ӧнда кьн,
ле т'әмийед Тәда әз к'ур дьбьм.
96Мьн дит кӧ ахьрийа һәр тьшти һәйә,
ле бәле ә'мьре Тә беахьри йә.


Һ'ьзкьрьна һьндава һинкьрьна Хӧданда


МЕМ

97Һинкьрьна Тә чьqаси әз һ'ьз дькьм!
Т'әмамийа р'оже әз сәр wе дьфькьрьм.
98Ә'мьред Тә мьн жь нәйара сәрwахттьр дькьн,
чьмки һәр т'ьм әw т'әви мьн ьн[+].
99Әз жь һ'әму дәрсдаред хwә билантьр бумә,
чьмки фькьред мьн сәр т'әмийед Тә нә.
100Жь каләмера аqьлтьр бумә,
чьмки хwәй дькьм qәйдә-qанунед Тә.
101Әз ньгед хwә жь р'ийа хьраб дур дьхьм,
wәки хәбәра Тә әз бьqәдиньм[+].
102Әз жь qьраред Тә дур нак'әвьм,
чьмки Тӧ йи дәрсдаре мьн.
103Хәбәра Тә чьqас ширьн ә гәwрийа мьнда,
әw жь һьнгьв зедәтьр ә дәве мьнда[+].
104Бь qанунед Тә занәбуне әз дәст тиньм,
ләма кӧ әз һәр р'ийа дәрәw дьжәньм.


Хәбәра Хӧдан р'онайи йә


НУН

105Хәбәра Тә ч'ьра гавед мьн ә
у р'онайа шьвәр'ийед мьн ә[+].
106Мьн сонд хwарийә, әзе биньм сери,
кӧ qьраред Тәйә р'аст биньмә щи.
107Хӧдан мьн гәләк тәнгаси к'ьшандьн,
wәкә хәбәра Хwә р'ӧһ' бьдә бәр мьн.
108П'ешк'ешед бь дьл жь дәве мьн qәбул кә
у qьраред Хwә Тӧ ль мьн һин кә.
109Әз һәр гав бәр һешийа мьрьне мә,
ле һинкьрьна Тә мьн бир нәкьрийә.
110Нәп'ака бона мьн т'әләк данинә,
ле әз жь qәйдә-qанунед Тә нәхальфимә[+].
111Т'әмийед Тә wаре мьни һ'әта-һ'әтайе йә,
чьмки әwә дьле мьнда wәкә шайийе йә[+].
112Мьн qьрар кьр, qанунед Тә хwәй кьм,
жь һәр-һәйе һ'әта хьлазийе.


Хәбәра Хӧданда бехофи йә


САМЕХ

113Йед дӧдьли р'әш ьн бәр ч'ә'ве мьн
ле һинкьрьна Тә йә һ'ӧба дьле мьн.
114Тӧ йи сьт'ар, мәрт'ала мьн,
хәбәра Тә йә гӧмана мьн[+].
115Һәй хьрабно, жь мьн дур к'әвьн,
кӧ ә'мьред Хwәдейе мьн бен хwәйкьрьн[+].
116Гор созе Хwә стун бә мьнр'а, әзе бьжим,
нәкә кӧ әз гӧманеда шәрми бьм.
117Пьштоване мьн бә, әзе хwәйкьри бьм
у һәр т'ьм qанунед Тәда әзе агадар бьм.
118Тӧ йед жь qанунед Тә дьхальфьн давежи,
чьмки һ'ьләк'арийа wанда һәйә бош-бәтали.
119Нәп'акед дьне бона Тә һ'әму мина бисо нә,
ләма т'әмийед Тә, әw бона мьн һ'ӧба дьла нә.
120Жь саwа Тә әз сәр һәвда дьләрьзьм,
жь qьраред Тә әз дьтьрсьм.


Qәдандьна qануна Хӧдан


Ә'ЙН

121Мьн һәqи у р'асти кьрьн,
мьн нәдә дәсте зордаред мьн.
122Созе ачьхьйе бьдә qуле Хwә,
кӧ йе к'ӧбар әw нькарьбә зордар бә.
123Ч'ә'ве мьн qәр'ьмин һивийа азадийа Тә мә,
һивийа хәбәра р'астийа Тә мә[+].
124Qуле хwәр'а wәкә һ'ӧба Хwә бькә
у qанунед Хwә Тӧ мьн һин кә.
125Әз хӧламе Тә мә, аqьл бьдә мьн,
кӧ т'әмийед Тә мьнва бен нас кьрьн.
126Иди wәхте кьрьна Хӧдан ә,
чьмки һинкьрьна Тә т'әр'ьбандьнә.
127Ле бәле әw һ'ьзкьрьна ә'мьред Тә,
мьнр'а жь зер' у жь зер'е хальс четьр ә[+].
128Ләма әз р'аст хwә ль һ'әму qанунед Тә дьгьрьм,
ле жь һ'әму р'ийед дәрәw әз дьә'ньрьм[*].


Гӧһдарикьрьна qануна Хӧдан


П'Е

129Т'әмийед Тә һ'әйрә һ'ӧжмәк'ар ьн,
ләма әз хwә wанр'а дькьм һ'әйран.
130Ә'йанбуна хәбәра Тә р'онайи дькә,
әw мәрьвед садә сәрwахт дькә[+].
131Дәве хwә вәдькьм к'әсәр те мьн,
ә'мьред Тә нә бина бәр мьн.
132Дина Хwә бьдә мьн, мьн wәрә р'ә'ме,
wәкә ә'дәте Хwә, бой машоqед наве Хwә.
133Хәбәред Хwәда Тӧ гавед мьн бьшьдинә,
һ'ӧкӧме хьрабийе бьра ль сәр мьн нәминә.
134Мьн хьлаз кә жь зордара,
әзе бьqәдиньм qәйдә-qануна.
135Сьфәте Хwә гӧл дә сәр qуле Хwә,
мьн һин бькә qәйд-qанунед Хwә[+].
136Ч'әмед ава жь ч'ә'вед мьн дьк'ьшьн,
чьмки мәрьв һинкьрьна Тә хwәй накьн.


Хӧдан у qануна wи р'аст ьн


ТСАДЕ

137Тӧ сәр р'астийе йи, Йа Хӧдан
у qьраред Тә р'астә-р'аст ьн.
138Т'әмийед Тәйә Тә т'әми кьрьнә,
әw р'аст ьн у сәре р'астийе гьртьнә.
139Хирәта мьн мьн дьһ'әлинә,
чьмки нәйар готьна Тә бир найинә.
140Созе Тә гәләки амьн ә
у хӧламе Тә wи һ'ьз дькә[+].
141Әз йәки ньмьзи беqәдьр ьм,
ле qанунед Тә әз бир накьм.
142Һәqийа Тә һәqийа һәр-һәйи йә
у һинкьрьна Тә р'асти йә[+].
143Дәрд у кӧл һатьн сәре мьн,
ле ә'мьред Тә нә, шабуна мьн.
144Һәqийа т'әмийед Тә һ'әта-һ'әтайе йә,
Бона кӧ әз бьжим, мьн сәрwахт кә.


Дӧайе һәwаре


QОФ

145Хӧдан, әз бь дьл у щан гази дькьм,
мьн бьбьһе кӧ qанунед Тә бьqәдиньм.
146Мьн хьлаз кә һәwар дькьм,
әзе т'әмийед Тә бьqәдиньм.
147Бәрбанге р'адьбьм дькьм гази,
мьн гӧмана хwә хәбәра Тә ани[+].
148Бәдилед шәве ч'ә'ве хwә вәдькьм
у ль сәр созе Тә к'ур дьфькьрьм.
149Мьн бьбьһе wәкә wе һ'ӧба Хwә,
Хӧдано, wәкә ә'дәте Хwә мьн сах кә.
150Йед хwә нәһәqийе гьртьнә незик дьбьн,
wан жь һинкьрьна Тә хwә дур гьртьн.
151Ле Хӧдан Хwәха незик ә,
һ'әму ә'мьред Wи р'асти нә[+].
152Һе бәреда әз т'әмийед Тә һин бумә,
һ'әта-һ'әтайе Тә әwана qәдим кьрьнә.


Һәwара к'омәкдарийе


Р'ЕШ

153Һ'але мьнда бьньһер'ә, мьн хьлаз кә,
чьмки бир накьм әз һинкьрьна Тә.
154Пьшта һәqийа мьн бьгьрә, мьн азад кә,
wәкә хәбәра Хwә Тӧ мьн сах кә.
155Жь йе нәп'ак хьлазбун дур ә,
чьмки qанунед Тә әw нагәр'ә.
156Йа Хӧдан, р'ә'ма дьле Тә гәләк ә,
wәкә һәqийа Хwә мьн сах хwәй кә.
157Гәләк ьн нәйар у п'әйк'әтийед мьн,
ле т'әмийед Тә хwә дур нәхьст мьн[+].
158Зьвер дьбьм кӧ дьбиньм р'ек'әтийа
wан нькарьбу хәбәра Тә щи банийа[+].
159Бьньһер'ә чьqас әз һ'ьз дькьм qанунед Тә,
бькә ль гора wе һ'ӧба Хwә,
мьн хwәй кә.
160Хәбәред Тә т'әмамийа хwәва р'асти нә,
һ'әму qьраред Тәйә һәq,
һ'әта-һ'әтайи нә[+].


Хwә дьдә һинкьрьна Хӧдан


ШИН

161Сәрwер щийе ами-т'ам пәй мьн к'әти нә,
ле дьле мьн хәбәред Тәва хофи йә[+].
162Созе Тәр'а әз гӧл дьдьм,
чаwа сәр хьзне әз вәбьбьм.
163Дьжәньмә дәрәwийе, же зьвер ьм,
ле һинкьрьна Тәр'а әз һ'әйран ьм.
164Р'оже һ'әфт щара пәсьне Тә дьдьм,
бона qьраред Тә кӧ р'аст дьбиньм,
165Әwед хwәйе һинкьрьна Тә нә,
жь р'е нак'әвьн, ә'дьлайеда нә.
166Әз хьлазкьрьна Тәда гӧман ьм,
Хӧдано, ә'мьред Тә әз дьqәдиньм[+].
167Әз т'әмийед Тә хwәй дькьм
у гәләки wан һ'ьз дькьм.
168Әз хwәй дькьм т'әми у qанунед Тә,
чьмки һ'әму р'ийед мьн бәр ч'ә'ве Тә нә[+].


Дӧайе һәwаргазийе


Т'АВ

169Хӧдан, бьра һеwарза мьн бе щәм Тә,
wәкә хәбәра Хwә Тӧ мьн сәрwахт кә.
170Бьра р'әщайе мьн бе бәр Тә,
wәкә хәбәра Хwә мьн хьлаз кә.
171Жь дәве мьн дәр тен шькьрдари,
чьмки qанунед Хwә Тӧ мьн һин дьки.
172Бьра зьмане мьн хәбәра Тә бькә дәнги,
чьмки һ'әму ә'мьред Тә әw ьн р'асти.
173Бьра дәсте Тә ль мьн пьштован бә,
чьмки мьн бьжартьн qәйдә-qанунед Тә.
174Хӧдано, әз һ'әйра хьлазкьрьна Тә мә,
шабуна мьн жи һинкьрьна Тә йә.
175Бьра әз сах бьм, пәсьне Тә бьдьм
бьра qьраред Тә алик'аре мьн бьн.
176Мина пәза ӧндабуйи әз хальфим,
qуле Хwә бьгәр'ә, әз ә'мьред Тә бир накьм[*][+].

#### 120


Дӧайе азадбуна жь дәрәwин у хәйбкьра


Стьрана әшqи чуйина һ'әщ.

1Тә'ли-тәнгийа хwәда,
мьн һәwара хwә Хӧдан ани,
гӧһе Хwә Әwи сәр мьн дани.
2Хӧдано! Мьн хьлаз кә,
жь йе дәрәwин у зарда qәлп ә[+].

3Һәй заре вьр'и-дәрәw!
Wе чь бьк'әвә к'исе тә?
Wе чь бьк'әвә п'еша тә?
4Тиред тужә мерхаса,
пьрискед к'ура кӧч'ька![+]

5Майина нава wанда һаqаси хьраб ә,
те бежи әз Мәшәхеда дьминьм,
йан жи конед Qедареда дьжим[*][+].
6Гәләки дьреж нав wанда мамә,
т'әви йед кӧ нәйаре ә'дьлайийе нә.
7Әз кӧ бона ә'дьлайийе хәбәр дьдьм,
ле әwана шәр' дьхwазьн.

#### 121


Хӧдан хwәйкьрийе мә йә


Стьрана әшqи чуйина һ'әщ.

1Әз дина хwә дьдьмә ч'ийа.
Гәло к'омәке жь к'ӧ бе мьнр'а[+]?
2К'омәка мьн жь Хӧдан ә,
ә'фьрандаре ә'рд у ә'зман ә[+].

3Әw наһелә кӧ ньге тә бьшьмьтә,
Хwәйкьрийе тә наһеньжә[+].
4Хwәйкьрийе Исраеле
т'ӧ щар наһеньжә, р'аназе.

5Хӧдан хwәйкьрийе тә йә,
Хӧдан сийа сәр тә йә,
ль мьле тәйи р'асте йә[+].
6Р'оже тә'ве тә нәхә,
нә жи һиве шәве.

7Хӧдане жь һәр хьрабийе тә хwәй кә,
Әwе хwәй кә ә'мьре тә.
8Ч'ә'ве Хӧдан wе сәр к'әтьн-дәрк'әтьна тә бә,
жь ирода һ'әта-һ'әтайе[+].

#### 122


Дӧайе әшqи Оршәлиме


Стьрана Даwьдә әшqи чуйина һ'әщ.

1Әз ша бум, гава мьнр'а готьн:
«Әме һәр'ьнә Хана Хwәде»[+].
2Ньгед мә иди дәргәһед тәда нә,
әм гьһиштьн wан, һәй Оршәлим!

3Оршәлим бажаре чекьри йә,
т'әмами һәвва щикьри йә,
4Qәбил р'адьбьн wьр, qәбилед Хӧдан,
wәкә т'әмийа бона Исраеле,
кӧ шькьрийе бьдьнә наве Хӧдан[*][+].
5К'ӧрсийед диwане wьр данинә,
әw к'ӧрсийед зӧр'әта Даwьд ьн.

6Бона Оршәлиме ә'дьлайе бьхwазьн:
«Бьра р'ийа wан р'аст бә, йед тә һ'ьз дькьн.
7Бьра ә'дьлайи бә суред тәда
у ачьхи бә qәсьред тәда».
8Бона хатьре бьра у һәвалед хwә,
әз дьбежьм: «Оршәлиме, ә'дьлайи ль тә».
9Бона хатьре Хана Хӧдан, Хwәдейе мә,
әз qәнщийе тәр'а дьхwазьм[+].

#### 123


Дӧайе бона р'ә'мкьрьне


Стьрана әшqи чуйина һ'әщ.

1Йе ль ә'змен р'уньшти, ч'ә'ве мьн ль Тә йә![+]
2Чаwа ч'ә'ве хӧлама дәсте хwәйе wан ә
у ч'ә'ве щарийа жи дәсте ханьмед wан ә,
ӧса жи ч'ә'ве мәйе ль Хӧдан, Хwәдейе мә бә,
һ'әта Әw ль мә бе р'ә'ме.

3Ль мә wәрә р'ә'ме, Хӧдано,
ль мә wәрә р'ә'ме.
Әм т'ер бунә жь беһӧрмәтийе,
4әм жь qәрфе хwәр'азийа
у беһӧрмәтийа к'ӧбар-бабаха т'ер бунә.

#### 124


Хwәде йә пьштоване щьмә'та Хwә


Стьрана Даwьдә әшqи чуйина һ'әщ.

1«Һәгәр Хӧдан т'әви мә нибуйа»,
дә бьра Исраел ньһа бежә:[+]
2«Һәгәр Хӧдан т'әви мә нибуйа,
гава мәрьва сәр мәда гьрт,
3һьнге wе сахә-сах әм даqӧртандана,
гава һерса wан ль мә р'абьбу хwә дьхwарьн[+].
4Ава wе әм нава хwәда мьна кьрьна,
лейийе сәр мәр'а дәрбаз буйа,[+]
5авед р'абуйи wе сәр мәр'а дәрбаз буна».

6Шькьр жь Хӧданр'а, кӧ әм нәданә
неч'ира бәр дьранед wан!
7Мина ч'ьвика әм жь т'әләка
неч'ирвана хьлаз бун,
т'әләк шкәстьн әм же хьлаз бун[+].
8К'омәка мә жь наве Хӧдан ә,
кӧ ә'фьрандаре ә'рд у ә'зман ә[+].

#### 125


Щьмә'та Хwәдейә бехофийеда


Стьрана әшqи чуйина һ'әщ.

1Гӧмана к'ижана сәр Хӧдан ә,
әw мина ч'ийайе Сийоне нә,
кӧ әw жь щийе хwә наһ'әжә
у һ'әта-һ'әтайе дьминә[+].
2Ч'ийа чаwа дора Оршәлиме нә,
ӧса жи Хӧдан дора щьмә'та Хwә йә,
жь ирода һ'әта-һ'әтайе.

3Чьмки шьвдара нәп'ака
wе сәр ә'рде р'астайә п'әшкавити нәминә,
нәбә кӧ р'аст дәстед хwә дьрежи нәһәqийе кьн.

4Хӧдано, qәнщийе бькә ль qәнща,
хwәйед сьтqе дьле р'аста.
5Ле әwе р'ийед хwәйә харда хальфинә,
Хӧдане р'ийед wанда жи wан бьшинә,
т'әви әwед кӧ хwә нәһәqийе гьртьнә.

Бьра хер у хwәши ль сәр Исраеле бә![+]

#### 126


Азабуна жь һесиртийе


Стьрана әшqи чуйина һ'әщ.

1Гава Хӧдан әм һесир вәгәр'андьнә Сийоне[*],
әw мәр'а бу мина хәwнәке[+].
2Һьнге к'ән ль бәр дәве мә к'әт
у зьмане мә жи р'әqьсин.
Нава мьләтада һьнге һатә готьн:
«Хӧдан бона wан тьштед мәзьн кьрьн!»
3Хӧдан бона мә тьштед мәзьн кьрьн
у әм гәләки әшq у ша бун.

4Хӧдано, мә диса бәхтәwар кә,
мина селафед Нәгәве[*].

5Йед кӧ пе һесьра дьр'әшиньн,
пе әшq у шабуне wе бьдьрун.
6Йед пе гьри турьке т'охьм дьр'әшиньн,
wе бь стьрана әшq гӧр'зед хwә биньн[+].

#### 127


Һәр дайина qәнщ жь Хwәде йә


Стьрана Сьлеманә әшqи чуйина һ'әщ.

1Һәгәр Хӧдан мале ченәкә,
бадиһәwа авакьр дьхәбьтьн.
Һәгәр Хӧдан бажер хwәй нәкә,
бадиһәwа нобәдар бехәw дьминә[+].
2Бадиһәwа һун зу жь хәwе р'адьбьн
у дәрәнг һун п'ал дьдьн, р'адьзен,
нане хwә жи к'әсьри дьхwьн.
Хәwеда жи Хӧдан дьдә дәлалед Хwә[*][+].

3Әwләд п'ешк'ешед Хӧдан ьн,
бәре зька дайина Wи йә[+].
4Чаwа тир дәсте мере мерхасда,
ӧса жи зар' щаһьлтийа баведа.
5Хwәзи ль wи мәрьви,
кӧ тирданга wи wан йәкава т'ьжи йә.
Гава ль бәр дәрге диwане[*],
т'әви дьжмьн хәбәр дә,
һьнге әwе шәрми нәбә.

#### 128


Дайина Хwәдейә бона Хwәдехофа


Стьрана әшqи чуйина һ'әщ.

1Хwәзи ль wан һ'әмуйед
кӧ жь Хӧдан хоф дькьн
у р'ийа Wида дьмәшьн[+].

2Бәле те хәбата дәсте хwә бьхwи,
те хwәзьли би у хер-хwәшийеда би![+]
3К'ӧлфәта тәйе нав мала тәда,
мина к'ола тьрийе хwәйибәр бә,
әwләдед тәйе жи дора сьфьра тә,
мина ажәр'уйед дара зәйт'уне бьн[+].
4Аwа сәр wи мәрьвида wе аһа бьбарә,
к'ижан кӧ жь Хӧдан хоф дькә.

5Дә бьра Хӧдан жь Сийоне дӧа ль тә бькә
у т'әмамийа ә'мьре жийана хwәда,
хер-бәрәк'әтийа Оршәлиме бьбини[+].
6Дә бьра тӧ зар'ед зар'ед хwә бьбини.

Бьра хер у хwәши ль сәр Исраеле бә![+]

#### 129


Газьне щьмә'та Исраеле һьндава нәйаред wеда


Стьрана әшqи чуйина һ'әщ.

1«Жь щаһьлтийа мьнда,
гәләк тәнгаси данә мьн»,
дә бьра Исраел ньһа бежә:[+]
2«Жь щаһьлтийа мьнда,
гәләк тәнгаси данә мьн,
ле зора мьн нәбьрьнә.
3Щотк'ара сәр пьшта мьн щот дькьрьн
у хәтед хwә дьреж дькьрьн.
4Хӧдан ль сәр р'астийе йә,
Әwи капед нәп'ака qәтандьн».

5Һ'әмуйед кӧ дьжәньнә Сийоне,
wе шәрми бьн пашда бьр'әвьн[+].
6Бьра әw бьбьнә мина гиһайе сәр хени,
кӧ һе нәгьһишти һ'ьшк дьбә,
7әw нә дәсте йе дьдьру т'ьжи дькә,
нә жи бәр мьла йе гӧр'з дькә дадьгьрә.
8У йе кӧ дәрбаз дьбьн wе нәбежьн:
«Бьра дӧайе Хӧдан сәр wә бә
у әм бь наве Хӧдан дӧа ль wә дькьн»[+].

#### 130


Дӧайе һәwаргазийе


Стьрана әшqи чуйина һ'әщ.

1Жь к'урайе әз һәwара хwә Тә датиньм, Хӧдано[+].
2Хӧдан, дәнге мьн бьбьһе!
Бьра гӧһе Тә сәр дәнге һеwарза мьн бә.

3Хӧдан, һәгәр дина Хwә бьди гӧнәйед мә,
к'и wе бькарьбә бәр Тә бьсәнә, Хwәйо?
4Чьмки бахшандьн дәсте Тә йә,
wәки инсан жь Тә хоф бькә.

5Әз һивийа Хӧдан ьм,
нәфса мьн һивийе йә,
гӧмана мьн сәр созе Wи йә.
6Нәфса мьн һ'әйра Хwәйи йә,
жь wан нобәдара зә'фтьр,
йед кӧ һ'әйра сьбәһе нә,
һ'әйра сьбәһе нә.

7Исраел, гӧмана хwә бьдә сәр Хӧдан,
чьмки һ'ӧба Хӧдан п'ьр' мәзьн ә,
һәр хьлазбун жь дәсте Wи йә[+].
8Әwе Хwәха Исраеле
жь һәр нәһәqийед wан хьлаз кә[+].

#### 131


Дӧайе гӧмана йе шкәсти


Стьрана Даwьдә әшqи чуйина һ'әщ.

1Хӧдан! Дьле мьнда бабахи т'ӧнә,
ч'ә'ве мьн нә ль бьльндбуне йә,
Әз ньгед хwә гьрә-гьрар'а навежьм,
хwә тьштед жь хwә мәстьр дур дьгьрьм[+].
2Нәфса хwә сәqьр'андийә у кәр' кьрийә,
мина зар'а һ'әмеза деда ширәвәкьри йә
нәфса мьн мина зар'а ширәвәкьри йә.

3Исраел, дә гӧмана хwә бьдә сәр Хӧдан
жь ньһада һ'әта-һ'әтайе[+].

#### 132


Ад у qьраред нава Хӧдан у Даwьдда


Стьрана әшqи чуйина һ'әщ.

1Хӧдан, Тӧ Даwьд бир бинә
т'әви һ'әму щәфайед wи,[+]
2чаwа wи Хӧданр'а сонд хwар
у Зоре Аqубр'а ад-qьрар кьр.
3«Әзе ньг нәвежьмә шемика хwә[*],
нак'әвьмә нава щи-ньвине хwә,[+]
4хәwе нәкьмә ч'ә'ве хwә,
нәйньм сәр һәв бьжангед хwә,
5һ'әта нәбиньм щики Хӧданр'а,
щи-wарәки Зоре Аqубр'а».

6Мә бьһист бона Сьндоqе Әфрат'еда[*]
у мә әw дит нава дәшта Йаһареда.
7«Wәрьн әм бьк'әвьн щи-wаре Wи
у сәре хwә дайньн ль бәр ньгед Wи»[+].

8Р'абә, Хӧдан, wаре р'ьһ'әтийа Хwә,
Тӧ у Сьндоqа Зорайийа Хwә[+].
9К'аһинед Тә бьра р'астийе хwә кьн
у амьнед Тә бьра әшq у ша бьн.

10Бьдә хатьре Даwьде хӧламе Хwә,
бәре Хwә нәгӧһезә жь к'ьфшкьрийе Хwә.
11Хӧдан р'асти Даwьдр'а сонд хwар,
Әwе сонде Хwә инк'ар нәкә:

«Әзе йәки дәрхьм жь бәдәна тә,
бьдьмә р'уньштьн сәр к'ӧрсийа тә[*][+].
12Һәгәр пәйман у готьнед Мьн
әwләдед тә бьqәдиньн,
к'ижана Әзе wана һин кьм,
һьнге әwләдед wан жи сәр к'ӧрсийа тә
һ'әта-һ'әтайе wе р'унен».

13Чьмки Хӧдан Сийон бьжарт,
хwәст кӧ Хwәр'а бькә щи-wар[+].
14«Әв ә wаре р'ьһ'әтийа Мьнә һ'әта-һ'әте.
Әзе вьр бьм, чьмки әва Мьн бәгәм кьр.
15Хӧрәкед wе Әзе сәрда бьр'ежьм,
к'әсибед wе Әзе пе нен т'ер кьм[+].
16Әзе к'аһина хьлазбунева wәргьрьм
у амьнед wе Әзе әшq у ша кьм,
17Даwьдр'а wьр струки бьдьмә дәрхьстьне
у ч'ьре саз кьм бона к'ьфшкьрийе Хwә[+].
18Әзе шәрме ль дьжмьнед wи wәргьрьм,
ле т'аще ль сәре wи wе гӧл дә у бьч'ьрусә[*]».

#### 133


Әшqи т'ьфаqийа бьратийе


Стьрана Даwьдә әшqи чуйина һ'әщ.

1Чаwа qәнщ ә, чаwа хwәш ә,
кӧ бьра һәвр'а йәктийеда нә![+]
2Әw мина wи р'уне хальс ә,
кӧ жь сери дьр'ьжә сәр р'удане,
бәле ль сәр р'удана Һарунда,
кӧ жорда һ'әта бәстуйа wи дьшьqьтә[+].
3Әw мина qьр'авийа ч'ийайе Һәрмоне йә,
кӧ ль сәр ч'ийайед Сийоне датинә.

Чьмки ль wьр Хӧдан хер у хwәши
у жийана һ'әта-һ'әтайе соз дайә[+].

#### 134


Пәсьндайина шәв П'арьстгәһеда


Стьрана әшqи чуйина һ'әщ.

1Һәй гәли хӧламед Хӧдан!
Шькьрийе бьдьнә Хӧдан,
кӧ Хана Хӧданда шәв дьсәкьньн[+].
2Дәстед хwә бәрбьр'и Пирозгәһе кьн
у пәсьне Хӧдан һун бьдьн[+].

3Бьра Хӧдан жь Сийоне дӧа тә бькә,
Әwи кӧ ә'рд у ә'зман ә'фьрандьнә[+].

#### 135


Стьрана пәсьндайине

1Һалелуйа!

Пәсьне наве Хӧдан бьдьн,
пәсьне бьдьне, гәли хӧламед Хӧдан,
2йед кӧ Хана Хӧданда дьсәкьньн,
һ'әwшед Хана Хwәдейе мәда ньн[+].
3Пәсьне Хӧдан бьдьн,
чьмки Хӧдан qәнщ ә,
әшqи наве Wи бьстьрен,
чьмки әв йәк хwәш ә.
4Хӧдан Хwәр'а Аqуб бьжарт,
Исраел чаwа мьлк'е Хwә[+].

5Әз заньм кӧ Хӧдан мәзьн ә,
Хwәйе мә сәр һ'әму хwәдейар'а йә[+].
6Хӧдан ча дьхwазә ӧса дькә,
ә'рд у ә'зменда, нава бә'ра,
ӧса жи һ'әму к'урайийада[+].
7Жь һәр чар qӧлба, ә'wра дәрдьхә,
бона баране бьруске чедькә,
жь ә'мбаред Хwә байе р'адькә.

8Әwи ньхӧрийед Мьсьре кӧштьн,
жь мәрьва гьрти, һ'әта һ'әйwен[+].
9Нишан у к'әрәмәтед ә'щеб
анин сәре тә, һәй Мьсьре!
сәре Фьрәwьн у хӧламед wи[+].
10Әwи гәләк мьләта хьст
у п'адшед зор qьр'кьрьн:[+]
11Сихон п'адше әморийа,
Ог п'адше Башане
у һ'әму п'адшед Кәнане[+].
12Ә'рде wана wарти да,
wаре щьмә'та Хwә Исраеле[+].

13Хӧдано! Наве Тәйе һәр т'ьм һәбә,
Хӧдан, qӧр'нә-qӧр'нә Те бейи биранине[+].
14Чьмки Хӧдане һәqийе щьмә'та Хwә бькә
у ч'ә'ве р'ә'ме хӧламед Хwә бьньһер'ә[+].

15П'утед мьләта жь зер' у зив ьн,
чебуйед пе дәсте инсен ьн[+].
16Дәве wан һәнә, хәбәр надьн,
ч'ә'ве wан һәнә, әw набиньн[+].
17Гӧһе wан һәнә, әw набьһен
у бин т'ӧнә бәр бевьла wан.
18Йед wана чедькьн
у wанда гӧман ьн,
әwе жи бьбьнә мина wан.

19Мала Исраел! Пәсьне Хӧдан бьдьн.
Мала Һарун! Пәсьне Хӧдан бьдьн.
20Мала Леwи! Пәсьне Хӧдан бьдьн.
Йед жь Хӧдан дьтьрсьн! Пәсьне Хӧдан бьдьн[+]
21Бьра жь Сийоне Хӧдан бьмбарәк бә,
Йе кӧ Оршәлимеда дьминә!

Һалелуйа![+]

#### 136


Пәсьндайина к'әрәмәтед Хwәде

1Шькьрийе бьдьнә Хӧдан,
чьмки Әw qәнщ ә
у һ'ӧба Wи һ'әта-һ'әтайе йә[+].
2Шькьрийе бьдьнә Хwәдейе хwәдейа,
чьмки һ'ӧба Wи һ'әта-һ'әтайе йә[+].
3Шькьрийе бьдьнә Хӧдане хӧдана,
чьмки һ'ӧба Wи һ'әта-һ'әтайе йә.

4Йе кӧ т'әне к'әрәмәтед мәзьн дькә,
чьмки һ'ӧба Wи һ'әта-һ'әтайе йә[+].
5Йе кӧ ә'зман бь сәрwахтийе ә'фьранд,
чьмки һ'ӧба Wи һ'әта-һ'әтайе йә[+].
6Йе кӧ һ'име ә'рде сәр ава авит,
чьмки һ'ӧба Wи һ'әта-һ'әтайе йә.
7Йе кӧ шәwqдаред мәзьн ә'фьрандьн,
чьмки һ'ӧба Wи һ'әта-һ'әтайе йә[+].
8Тә'в, кӧ сәрwерийе р'оже бькә,
чьмки һ'ӧба Wи һ'әта-һ'әтайе йә.
9Һив у стәйрк, кӧ сәрwерийе шәве бькьн,
чьмки һ'ӧба Wи һ'әта-һ'әтайе йә.

10Йе кӧ Мьсьри, ньхӧрийе wанва хьст,
чьмки һ'ӧба Wи һ'әта-һ'әтайе йә[+].
11Йе Исраел жь нава wан дәрхьст,
чьмки һ'ӧба Wи һ'әта-һ'әтайе йә[+].
12Бь дәсте зор у зәнда дьрежкьри,
чьмки һ'ӧба Wи һ'әта-һ'әтайе йә.
13Йе Бә'ра Сор кьрә дӧ п'ара,
чьмки һ'ӧба Wи һ'әта-һ'әтайе йә[+].
14Йе Исраел нав wер'а дәрбаз кьр,
чьмки һ'ӧба Wи һ'әта-һ'әтайе йә.
15Йе Фьрәwьн, ордийа wива авитә Бә'ра Сор,
чьмки һ'ӧба Wи һ'әта-һ'әтайе йә[+].

16Йе Щьмә'та Хwә бәр'ийева бьр,
чьмки һ'ӧба Wи һ'әта-һ'әтайе йә[+].
17Йе кӧ п'адшед мәзьн хьстьн,
чьмки һ'ӧба Wи һ'әта-һ'әтайе йә[+].
18У Йе п'адшед хwәйир'умәт кӧштьн,
чьмки һ'ӧба Wи һ'әта-һ'әтайе йә.
19Сихон п'адше әморийа,
чьмки һ'ӧба Wи һ'әта-һ'әтайе йә[+].
20Ог п'адше башанийа,
чьмки һ'ӧба Wи һ'әта-һ'әтайе йә[+].
21Йе ә'рде wан wарти да,
чьмки һ'ӧба Wи һ'әта-һ'әтайе йә.
22Йе wарти да хӧламе Хwә Исраел,
чьмки һ'ӧба Wи һ'әта-һ'әтайе йә.

23Йе бәләнгазийа мәда мә бир тинә,
чьмки һ'ӧба Wи һ'әта-һ'әтайе йә.
24У әм жь дьжмьна хьлаз кьрьн,
чьмки һ'ӧба Wи һ'әта-һ'әтайе йә[+].
25Йе һ'әму р'ӧһ'бәри нан дькә,
чьмки һ'ӧба Wи һ'әта-һ'әтайе йә[+].

26Шькьрийе бьдьнә Хwәдейе ә'змен,
чьмки һ'ӧба Wи һ'әта-һ'әтайе йә.

#### 137


16Лурина һесиртийа Бабилонеда

1Ль бәр ч'әмед Бабилоне әм р'удьньштьн,
мә Сийон дькьрә бира хwә у дьгьрийан.
2Мә сазед[*] хwә бийед wева дарда дькьрьн.
3У йед wьрә кӧ әм һесир бьрьбун,
дә'wа стьрана жь мә дькьрьн,
йед әм дьзерандьн жи шайи дьхwәстьн,
дьготьн: «Мәр'а к'ӧламед Сийоне бьстьрен».

4Әм чаwа бьстьрен к'ӧлама Хӧдан,
wәлате хәрибда?
5Һәгәр әз тә бир бькьм, Оршәлиме,
бьра дәсте мьни р'асте бьк'ьшә,
6зьмане мьн дәмахе мьнва бьqәмьтә
кӧ әз нә саз хьм, нә жи бьстьрем,
һәгәр әз тә бир бькьм Оршәлиме
у тә сәр шабуна хwәйә мәзьнр'а нәгьрьм.

7Бир бинә, Хӧдан, кьред әдомийа[*],
әwе р'ожа кӧ Оршәлим к'әт, чь дьготьн:
«Wеран кьн, wеран кьн һ'әтани р'ьк'ьна».

8Тӧ Бабилона к'аw-к'ӧбара wеранкьр!
Хwәзи ль wи, йе кӧ ӧса сәре тә бькә,
чаwа кӧ тә ль сәре мә кьрийә[+].
9Хwәзи ль wи кӧ зар'ед тә һьлдә зьнара хә.

#### 138


Дӧайе р'азидарийе


Зәбура Даwьд.

1Хӧдан, әз дьл у щан шькьрийе дьдьмә Тә,
ль бәр хwәдейа дьстьрем әшqи наве Тә[+].
2Та дьбьм бәр П'арьстгәһа Тәйә пироз
у әз шькьрийе дьдьмә наве Тә,
бона wе һ'ӧб у амьнийа Тә,
кӧ Тә нав у хәбәра Хwә
сәр һәр тьштир'а гьртийә[+].
3Р'ожа кӧ мьн гази Тә кьр,
һьнге бьһист Тә дәнге мьн,
qәwат кьрьм, qӧдум да мьн.

4Хӧдан, һ'әму п'адшайед дьнйайе
wе шькьрийе бьдьнә Тә,
чьмки бьһистьн хәбәред дәве Тә,
5Хӧдан wе бьстьрен әшqи р'ийед Тә,
чьмки мәзьн ә Хӧдан р'умәта Тә.
6Р'аст ә Хӧдан бьльнд ә,
ле йед ньмьзә бәләнгаз дьбинә,
к'ӧбара жи дурва нас дькә.

7Һәгәр тә'ли-тәнгийар'а әз дәрбаз бьм,
Те жь бәр һерса дьжмьн мьн хwәй ки
у Те дәсте Хwә дьрежи мьн ки,
дәсте Тәйи р'асте мьн хьлаз кә[+].
8Хӧдане бона мьн пьрса сафи кә,
Хӧдан, һ'ӧба Тә һ'әта-һ'әтайе йә!
Дәст жь кьред дәсте Хwә нәкә[+].

#### 139


Занәбун у хәмк'ешийа Хwәдейә һәр дәр


Сәрwере сазбәндар'а. Зәбура Даwьд.

1Хӧдан! Тә әз ә'нәнә кьрьм у нас кьрьм.
2Тӧ зани р'абун у р'уньштьна мьн,
дурва Тәва ә'йан ә фькьред мьн.
3Тӧ дьбини гәр' у п'алдана мьн
у Тәва ә'йан ә һ'әму р'ийед мьн[+].
4Һәла һе хәбәр нә сәр заре мьн ә,
Хӧдан, фькьр иди Тәва ә'йан ә.
5Тӧ пеш у пьшва хwәй дьки мьн,
дәсте Тә си йә ль сәр сәре мьн.
6Әв занәбун жь һ'ьше мьн дәр ә,
нькарьм бьгьһижьме, гәләки к'ур ә[+].

7Әзе жь Р'ӧһ'е Тә к'ӧда һәр'ьм,
йан жь бәр Тә к'ӧда бьр'әвьм[+]?
8Һәгәр р'абьмә ә'змен, Тӧ ль wьр и,
бәржер һәр'ьмә дийаре мьрийа, диса wьр и.
9Һәгәр п'әнще р'ойе баске мьн бьн,
бьфьр'ьмә хьлазийа бә'ре, wьр бьминьм,
10wьр жи дәсте Тәйе р'ебәрийа мьн бькә,
дәсте Тәйи р'асте wе мьн хwәй кә.
11Һәгәр бежьм: «Тә'ристане мьн вәшерә,
р'онайийа дора мьн жи шәв бә»,
12диса шәв бона Тә нә тә'ри йә,
шәв мина р'оже р'онайи йә,
бона Тә шәв у р'ож wәкә һәв ә.

13Навдьле мьн Тә чекьрьнә,
зьке дийа мьнда щәбьрандьмә.
14Пәсьн у шькьрийе дьдьмә Тә,
кӧ әз ә'щебмайи чекьри мә.
Әв кьрьнед Тә һ'ӧжмәк'ар ьн,
мьнва әв йәк т'ам зәлал ьн.
15Һәстуйед мьн жь Тә вәшарти нәман,
гава щийе вәшарти һатьмә хӧльqандьн
у бәт'ьнеда һатьмә щәбьрандьн.
16Тә әз дитьм һе нә һатьбум мәйандьн.
Һ'әму р'ожед к'ьфшкьрийә бона мьн,
к'ьтеба Тәда һатьбунә ньвисандьн,
бәри wан р'ожед кӧ әwә һе т'ӧнәбун[+].
17Хwәдейо, фькьред Тә сәре мьнда р'унанин
у чьqаси мәзьн ә р'әqәма wан![+]
18Һәгәр әз бькьм бьжмерьм wан,
wе жь qуме зә'фтьр бә һ'әсабе wан.
Әз кӧ жьмаре сәр һәвда биньм,
әзе т'әв Тә диса һ'ӧщәтеда бьм[*].

19Хwәзи Тә qьр'а нәп'ака банийа, Хwәдейо!
Жь мьн дур к'әвьн, һәй мәрьвед хунхӧрно![+]
20Әw һ'ьләк'ари һьндава Тәда хәбәр дьдьн,
нәйаред Тә щийе бадиһәwа наве Тә дьдьн.
21Хӧдан, әз ча нәжәньмә йед дьжәньнә Тә?
Ча зьвер нәбьм, жь р'абәред һьмбәри Тә[+]?
22Әз wан бәр ч'ә'ве хwә лап давежьм,
әз wан хwәр'а дьжмьн һ'әсаб дькьм.

23Мьн ә'нәнә кә, Хӧдано, дьле мьн заньбә,
мьн бьщер'ьбинә у фькьред мьн бьзаньбә[+].
24Дина хwә бьде, ха әз нә р'ийа хьрабда мә,
р'ийа һ'әта-һ'әтайеда р'ебәрийа мьн бькә.

#### 140


Дӧайе жь дьжмьн азадбуне


Сәрwере сазбәндар'а. Зәбура Даwьд.

1Йа Хӧдан, жь мәрьве хьраб мьн хьлаз кә
у жь йе зӧлмдар Тӧ мьн хwәй кә[+].
2Әw дьле хwәда хьрабийе дьшеwьрьн
у һәр р'ож шәр'а т'әвр'адькьн.
3Мина мә'ра зьмане хwә туж дькьн,
жә'ра мә'ре тәйар бьн левед хwәда хwәй дькьн[*]. (Сәла)[+]

4Йа Хӧдан, һ'әвза мьн жь нәп'ака бькә
у жь йе зӧлмдар Тӧ мьн хwәй кә,
әwе кӧ шеwьр дькьн, ньг бавежьнә бәр мьн[+].
5К'ӧбара бона мьн qәйд у шьрит вәшартьн,
т'ор' р'ахьстьнә сәр р'е, т'әлә данин бона мьн. (Сәла)

6Мьн готә Хӧдан: «Тӧ и Хwәде мьн»,
йа Хӧдан, дәнге һеwарза мьн бьбьһе!
7Хӧдан Хwәйо, qәwата азадийа мьн!
Сийа сәре мьн и, р'ожа шер'да.
8Йа Хӧдан, хwәстьнед нәп'ака нәйни сери,
фькьред wанә хьраб wанр'а ль һәв нәйни,
кӧ әw нәкьн к'ӧбари. (Сәла)

9Бьра нәйаред дора мьн сәр нәк'әвьн,
гәф-гӧр'ийа wан бе сәре wан.
10Бьра шәле агьр сәр wанда бьбарә,
wан бавежә биред к'ур, кӧ әw иди р'анәбьн[+].
11Бьра щийе бӧхданбеж дьнйайеда т'ӧнә бә,
бьра хьрабийа wи бьбә т'ор', wи ӧнда кә.

12Заньм Хӧдан бәре Хwә дьдә бәләнгаза,
диwанеда к'әсибар'а һәqийе дькә[+].
13Ә'сә бесуще шькьрийе бьдьнә наве Тә
у р'асте ль бәр ч'ә'ве Тә бьдәбьрьн.

#### 141


Дӧайе к'омәкдарийе


Зәбура Даwьд.

1Йа Хӧдан! Әз гази Тә дькьм,
зу һәwара мьн wәрә,
гӧһ бьдә дәнге мьн, гава әз гази Тә дькьм.
2Бьра дӧайе мьн мина бьхуре
ль бәр Тә бе qәбулкьрьне,
дәсте хwә жи кӧ бьльнд дькьм,
бьбә мина дийарийа еваре[*][+].

3Йа Хӧдан, нобәдар бьдә ль бәр дәве мьн
у дәргәһе дәве мьн Тӧ хwәй кә[+].
4Нәһелә дьле мьн пәй хьрабийе к'әвә,
wәки әз т'әви кьре нәһәqа нәбьм,
тьштед хьраб нәкьм,
хwарьнед wанә хwәш тә'м нәкьм.

5Бьра йе р'аст мьн ширәт кә, әw йәк ширьнайи йә,
бьра мьн һьле, әw йәк р'уне хас ә
у бьра сәре мьн т'әхсир нәкә,
ле дӧайед мьн, мьqабьли кьре мәрьвед хьраб ә[+].
6Гава сәрwеред wан зьнарада бьк'әвьн,
һьнге әwе готьнед мьн фә'м бькьн, кӧ хwәш ьн.
7Чаwа ә'рде р'акьрийи, р'ез-р'ез кьри qәлашти,
һәстуйед wане жи бәр дәве гор'е бәла-бәлайи бьн.

8Ле бәле, Хӧдан Хwәйо! Ч'ә'ве мьн ль Тә йә,
Тӧ йи гӧмана мьн, мьн жь бәр Хwә нәвежә[+].
9Тӧ мьн жь wан т'әлед бона мьн һазьркьри
у qәйдед wанә кӧ нәһәqийе дькьн хwәй кә[+].
10Нәп'аке хwәха бьк'әвьнә т'ор'а хwә,
ле әзе дәрбаз бьм һәр'ьм[+].

#### 142


Дӧайе һәwаргазийе


Маскила Даwьд, гава әw шкәфтеда бу. Дӧа.

1Әз бь дәнг гази Хӧдан дькьм,
әз бь дәнг лава Хӧдан дькьм[+].
2Дәрд-кӧлед хwә дьр'ежьмә бәр Wи,
тәнгасийед хwә әз Wир'а дьбежьм[+].
3Гава р'ӧһ'е мьн мьнда п'уч' дьбә,
шьвәр'ийед мьн Тәва ә'йан ьн.

Әw р'ийа кӧ әзе теда бьчума,
бь дьзива бона мьн т'әлә данин[+].
4Әз дина хwә дьдьмә алийе р'асте,
кәсәк т'ӧнә гӧһ бьдә мьн,
кәсәк мьнр'а набә сьт'ар,
кәсәк т'ӧнә бона мьн хәм бькә.

5Мьн һәwара хwә Тә ани, Хӧдано
дьбежьмә Тә, Тӧ йи сьт'ара мьн
у п'ара мьнә wәлате зендийада[+].
6Дина Хwә бьдә заринийа мьн,
кӧ әз чьqаси т'әнгәзар ьм.

Мьн жь п'әйк'әтийа хьлаз кә,
чьмки әwә жь мьн зортьр ьн[+].
7Тӧ мьн жь зьндане дәрхә,
кӧ шькьрийе бьдьм наве Тә,
гава Тӧ qәнщийе мьн бьки,
р'асте һәр алийава дора мьн бьгьрьн.

#### 143


Дӧайе жь дьжмьн азадбуне


Зәбура Даwьд.

1Йа Хӧдан, дӧайе мьн бьбьһе!
Гӧһ бьдә һеwарза мьн,
бь һәqи у амьнийа Хwә щаба мьн бьдә.
2Qуле Хwәр'а нәк'әвә дә'wе,
чьмки т'ӧ бәндәйе бәр Тә р'аст дәрнәйе[*][+].

3Дьжмьн пәй мьн к'әт,
ә'мьре мьн п'епәс кьр,
әз авитьмә тә'ристанийе,
әз бумә мина йе зува мьри[+].
4Р'ӧһ'е мьн мьнда тәмьри,
дьл нав мьнда р'ьщьфи,

5Р'ожед бьһӧри әз бир тиньм,
сәр һ'әму кьрьнед Тә дьфькьрьм,
сәр кьред дәсте Тә әз к'ур дьбьм[+].
6Дәсте хwә дьрежи Тә дькьм,
чаwа ә'рде зьһа һивийа аве йә,
нәфса мьн жи т'ийе Тә йә. (Сәла)[+]

7Щаба мьн зу бьдә, Хӧдано,
р'ӧһ'е мьн те сәре позе мьн,
р'уйе Хwә жь мьн вәнәшерә,
кӧ нәбьмә мина йед дьк'әвьнә гор'е[+].
8Сәре сьбе һ'ӧба Хwә мьн бьдә бьһистьне,
чьмки мьн гӧмана хwә данийә ль сәр Тә.

Р'ийа кӧ әзе теда һәр'ьм, нишани мьн кә,
чьмки нәфса хwә бәр бь Тә бьльнд дькьм[+].

9Хӧдано, мьн жь нәйара хwәй кә,
мьн ә'мьре хwә спартийә Тә.
10Мьн һин кә, кӧ ә'мьре Тә бьqәдиньм,
чьмки Тӧ Хwәдейе мьн и,
бьра Р'ӧһ'е Тәйи qәнщ р'ебәре мьн бә
мьн бьбә ә'рде мерг у чиман.

11Бона хатьре наве Хwә,
ә'мьр бьдә мьн, Хӧдано,
бона хатьре һәqийа Хwә,
мьн жь тәнгасийе дәрхә.
12Бь һ'ӧба Хwә нәйаред мьн гәвәр кә
ӧнда кә wан йед тәнгасийе дьдьнә мьн,
чьмки әз ьм хӧламе Тә[+].

#### 144


Дӧайе р'азидарийейи бона сәрк'әтьне


Зәбура Даwьд.

1Шькьр жь Хӧданр'а, qәйайе мьн,
кӧ дәсте мьн һини шер' дькә,
т'ьлийед мьн жи ч'әкр'а[+].
2Херхwазе мьн у кәла мьн,
сьт'ара мьн у хьлазкьре мьн,
мәрт'ала мьн, кӧ хwә дьсперьмә Wи,
Щьмә'т кӧ гӧһ дьдә мьн, әw Тӧ дьки[+].

3Хӧдано! Инсан чи йә Тӧ дина Хwә дьдейи,
бәни-адәм кӧ Тӧ бона wи хәм дьки[+]?
4Инсан мина һӧлм-гӧлме йә,
р'ожед wи мина сийе дәрбаз буйә[+].

5Хӧдано! Ә'зманед Хwә бьтәwинә, пәйа бә,
ч'ийа к'әвә, кӧ әw ду кьн[+].
6Бь бьруске бьрq бьдә, wан бәла-бәлайи кә,
тиред Хwә бьшинә, wан шашо-п'ашо кә[+].
7Жорда дәсте Хwә дьреж кә,
мьн азад кә у хьлаз кә,
жь дәст хәриба у гәләк ава,[+]
8жь дәве к'е дәрәw дәрте,
дәсте сәр дьле wан, йе дәрәwийе йә[+].

9Йа Хwәде, әзе стьранәкә ну Тәр'а бьстьрем,
сәр сазе дәһәт'ели, мьqама Тәр'а ле хьм[+].
10Йе азадийе дьдә п'адше
у qуле хwә Даwьд хьлаз дькә[+].
11Жь шуре хьраб мьн азад кә,
жь дәсте хәриба хьлаз кә,
жь дәве к'ижана бәтали дәрте,
дәсте wани р'асте, дәсте дәрәwийе йә.

12Бьра хортед мә, щаһьлтийа хwәда
р'ьнд шин бьн мина дара,
qизед мә бьбьнә мина стунед ә'нишке
кӧ qәсьрада тенә нәqьшандьне[+].
13Бьра ә'мбаред мә дагьрти бьн,
бь һәр хӧрәкива т'ьжи бьн
у пәзед мә мергед мәда бь һ'әзара,
бе һ'әсаб ль һәв зедә бьн,
14дәwаред мә жи к'окә хӧрт бьн.
Бьра тәрк ле нәк'әвьн, бәр нәвежьн,
qар'ә-qар' жи ль к'учед мә нәк'әвьн.

15Хwәзи ль wи мьләти, кӧ ви һ'алида йә.
Хwәзи ль wи мьләти, кӧ Хӧдане wан Хwәде йә[+].

#### 145


Стьрана qӧдрәт у к'әрәма Хwәде


Пәсьндайина Даwьд.

1Әзе Тә бьльнд кьм, йа Хӧдан, П'адша
у пәсьне наве Тә бьдьм һ'әта-һ'әтайе.
2Һәр гав әзе пәсьне Тә бьдьм,
п'айе наве Тә бьдьм һ'әта-һ'әтайе.
3Хӧдан мәзьн ә, һежайи гәләк пәсьна йә,
мәзьнайийа Wи нә ль бәр һ'ьша йә[+].

4Qӧр'нә-qӧр'нә wе пәсьне кьред Тә бьдьн
у кьред Тәйә мәзьн wе сальх кьн.
5Әзе сәр бәдәwәтийа р'умәта мәзьнайийа Тә
у кьрьнед Тәйә һ'әйрә-һ'ӧжмәк'ар бьфькьрьм.
6Wе сәр кьрьнед Тәйә саwә-хоф хәбәр дьн
у әзе мәзьнайийа Тә сальх кьм[+].
7Wе биранина к'әрәма Тәйә мәзьн бәла кьн
у әшqи р'астийа Тә бьстьрен.

8Дьлшәwат у р'ә'м ә Хӧдан,
хwәйе сәбьр-ськ'ане у һ'ӧбеда хьнейо[+].
9Хӧдан бона һ'әмуйа qәнщ ә,
р'ә'ма Wи сәр һ'әму ә'фьринед Wи йә.

10Йа Хӧдан, һ'әму кьрьнед Тәйе пәсьне Тә бьдьн
у һ'әму амьнед Тәйе жи шькьрийе.
11Wе р'умәта П'адшатийа Тә ә'йан кьн
у qӧдрәтед Тә wе сальх кьн,
12wәки qӧдрәта Тә әwләдед мәрьвайева ә'йан кьн,
ӧса жи мәзьнайийа р'умәта П'адшатийа Тә.
13П'адшатийа Тә п'адшатикә һ'әта-һ'әтайе йә
у сәрwертийа Тә qӧр'нә-qӧр'нә йә[+].

14Хӧдан дәст давежә һ'әму к'әтийа
у йе тәwийайи дьдә сәкьнандьне[+].
15Ч'ә'ве гьшка ль дәсте Тә йә
у Тӧ wә'дәда хӧрәке wан дьди[+].
16Тӧ дәсте Хwә вәдьки,
һ'әму бинбәри гора дьле wан т'ер дьки[+].

17Хӧдан р'аст ә, нава һ'әму р'е-дьрбед Хwәда
у амьн ә, нава һ'әму шьхӧлед Хwәда.
18Хӧдан незики wан һ'әмуйа йә,
к'ижан кӧ гази Wи дькьн,
wан һ'әмуйа кӧ дьле р'аст гази дькьн[+].
19Әw мьразе wан дькә,
к'ижан кӧ жь Wи дьтьрсьн,
заринийа wан дьбьһе у wан хьлаз дькә[+].
20Хӧдан һ'әму һ'ьзкьрийед Хwә хwәй дькә,
ле һ'әму нәп'ака wе ӧнда кә.

21Дәве мьн әшqи пәсьне Хӧдан wе вәбә
у һәр ә'фьрине һ'әта-һ'әтайе
пәсьне наве Wийи пироз бьдә[*].

#### 146


Стьрана әшqи гӧмана сәр Хwәде

1Һалелуйа!

Нәфса мьн пәсьне Хӧдан бьдә[+].
2Пәсьне Хӧдан әзе бьдьм, һ'әта кӧ дьжим,
әшqи Хwәде хwә әзе бьстьрем,
һ'әта кӧ һәмә[+].

3Гӧмана хwә нәдьнә ль сәр мира,
ль сәр бәнде кӧ нькарә хьлаз кә[+].
4Р'ӧһ'е wи гава жь wи дәрте,
дьчә дьбә диса хwәли,
әwе р'оже шеwьред wи дьт'әр'ьбьн[+].

5Хwәзи ль wи, кӧ пьштоване wи Хwәдейе Аqуб ә,
гӧмана wи ль сәр Хӧдан,
Хwәде wи йә.
6Әwи хӧльqанд ә'рд у ә'зман,
бә'р у һ'әмуйед нава wанда,
амьнийа хwә һ'әта-һ'әтайе хwәй дькә[*].
7Һесир-бәләнгазар'а һәqийе дькә,
йед бьр'чи жи нан-ав дькә.

Хӧдан гьртийа азад дькә,[+]
8Хӧдан ч'ә'ве кора вәдькә,
Хӧдан к'әтийа р'адькә,
Хӧдан р'аста һ'ьз дькә[+].
9Хӧдан хәриба хwәй дькә,
алик'арийа сеwи у жьнәбийа дькә,
ле р'ийа нәп'ака ч'әп дькә[+].

10Хӧдане п'адшатийе бькә һ'әта-һ'әтайе,
Хwәдейе тә, һәй Сийон, qӧр'нә-qӧр'нә wе бькә.

Һалелуйа![+]

#### 147


Стьрана әшqи мәзьнайийа Хwәде

1Һалелуйа!

Qәнщ ә әшqи Хӧдан бьстьрен,
чьмки хwәш у һежа йә пәсьндайин[+].
2Хӧдан Оршәлиме ава дькә,
сьргунбуйед Исраеле һәв дьдә[+].
3Дьлшкәстийа qәнщ дькә
у бьринед wан дьп'еч'ә[+].

4Әw һ'әсабе стәйрка к'ьфш дькә,
бь һәр навәки wан гази дькә.
5Хӧдане мә мәзьн ә,
хwәйе qӧдрәта п'ьр' ә,
занәбуна Wи бе синор ә.
6Хӧдан дәст давежә бәләнгаза,
ле нәп'ака дәвәр'уйа тинә дькә хали.

7Бь шькьрдарийе Хӧданр'а бьстьрен,
сәр чәнг Хӧданр'а мьqаме ле хьн.
8Әw ә'змен пе ә'wра дьньхемә,
баране бона ә'рде һазьр дькә,
сәре ч'ийа гиһе дьдә шинкьрьне[+].
9Әw хӧрәке һ'әйwен дьдә wан,
ӧса жи йе щущукед qар'qар'е,
гава әw дькьнә qьр'ә-qьр'.

10Хӧдан бәгәм накә qәwата һәспе
нә жи р'әва чокед инсен,[+]
11ле Әw хофк'ешед Хwә бәгәм дькә,
wанед һ'ӧба Wида кӧ гӧман ьн[+].

12Һәй Оршәлим, пәсьне Хӧдан бьдә!
Шькьрийе бьдә Хwәде хwә, һәй Сийоне!
13Чьмки Әw зәр'зед дәргәһед тә дьшьдинә
у нава тәда дӧа зар'ед тә дькә.
14Әw ә'дьлайе дьдә синоред тә
у гәньмед жьбарәва тә т'ер дькә[+].

15Әw ә'мьре Хwә дьшинә сәр дьне
у хәбәра Wи зу бәла дьбә.
16Әw мина һьрийе бәрфе дьбаринә,
qьше мина т'озе дьр'әшинә.
17Әw шәле бузе дькә тәйрок дьбаринә,
к'и дькарә ль бәр сәрма Wи тәйах кә.
18Әw хәбәра Хwә дьшинә wан дьһ'әлинә
у байе Хwә р'адькә, ав дьһәр'ькә.

19Әw хәбәра Хwә Аqубр'а дьбежә,
qанун у qьраред Хwә жи Исраелр'а.
20Бона т'ӧ мьләти Хӧдан аһа нәкьр,
wан qьраред Wи нас нәкьрьн.

Һалелуйа![+]

#### 148


Шькьрийе бьдьнә Хӧдан, һәй ә'рше ә'змен, ә'рд у бә'р

1Һалелуйа!

Шькьрийе бьдьнә Хӧдан, жь ә'змен,
шькьрийе бьдьнә Wи, жор жь бьльндайе[+].
2Шькьрийе бьдьнә Wи, һ'әму мьлйак'әтед Wи,
шькьрийе бьдьнә Wи, һ'әму ордийед Wи[+].

3Шькьрийе бьдьнә Wи, һив у р'о,
шькьрийе бьдьнә Wи, һ'әму стәйркед бьрqок.
4Шькьрийе бьдьнә Wи, ә'змане ә'змана
у ӧса жи авед феза ә'зманада[+].

5Бьра әвана шькьрийе бьдьнә наве Хӧдан,
чьмки Әwи ә'мьр кьр у әw ә'фьрин[+].
6Әвана һ'әта-һ'әтайе данә т'әстиq кьрьн,
qәйдә-qанун данин, кӧ найе т'әр'ьбандьн[+].

7Шькьрийе бьдьнә Хӧдан жь ә'рде,
һ'әму зийайед бә'ре у к'урайи,[+]
8агьр у тәйрок, бәрф у думан,
байе бобәлиск, кӧ готьна Wи дькә,
9ч'ийа у һ'әму т'ап у гьр,
даред хwәйибәр у һ'әму әрз,
10дә'вә у һ'әму һ'әйwан,
шульки у һ'әму тәйрәдә,
11п'адшайед дьнйайе у һ'әму мьләт,
сәрwер у һ'әму р'ебәред дьне,
12хорт у qиз, аһьл у щаһьл.

13Бьра һ'әму шькьрийе бьдьнә наве Хӧдан,
чьмки һәр т'әне наве Wи бьльнд ә,
р'умәта Wи жь ә'рд у ә'змен бьльндтьр ә[+].
14Әwи струйе щьмә'та Хwә бьльнд кьр,
р'умәта һ'әму амьнед Хwә,
лаwед Исраел у щьмә'та Хwәйә дәлали.

Һалелуйа!

#### 149


Стьранәкә нуйә пәсьндайине

1Һалелуйа!

Стьранәкә ну Хӧданр'а бьстьрен,
шькьрийе бьдьнә Wи, щьвина амьнед Wида[+].
2Исраел бьра ша бә пе Ә'фьрандаре хwә,
әwләдед Сийоне бьра гәш бьн пе П'адше хwә.
3Бьра пе р'әqасе шькьрийе бьдьнә наве Wи,
бь дәфе у чәнге зис мьqама Wир'а ле хьн.
4Чьмки Хӧдан щьмә'та Хwә бәгәм дькә,
мьлука бь сәрк'әтьне дьхәмьлинә.
5Бьра амьн р'умәтеда әшq у ша бьн,
нава ньвинед хwәда бәшәрхwәш бьн[+].
6Пәсьндайина Хwәде жь дәве wан кем нәбә
у шуре дӧдәви жь дәсте wан нәк'әвә,
7wәки һ'әйфе жь мьләта һьлдьн
у бәла мьхӧлqәта бьдьн.
8П'адшед wан бь зьнщира гьредьн
у ә'сьлзадед wан бь qәйдед һ'әсьни,
9wәки qьрара диwане бе сәре wан.
Әва р'умәта һ'әму амьнед Wир'а бә.

Һалелуйа!

#### 150


Шькьрийе бьдьнә Хwәде

1Һалелуйа!

Шькьрийе бьдьнә Хwәде, Пирозгәһа Wида,
шькьрийе бьдьнә Wи, ә'змане Wийи qәwатда[+].
2Шькьрийе бьдьнә Wи, бона кьред Wийә зор,
шькьрийе бьдьнә Wи, бона р'умәта Wийә мәзьн.

3Шькьрийе бьдьнә Wи, бь дәнге бор'ийе,
шькьрийе бьдьнә Wи, бь чәнг у чәнге зис[+].
4Шькьрийе бьдьнә Wи, бь дәф у р'әqасе,
шькьрийе бьдьнә Wи, бь саз у бьлуре[+].
5Шькьрийе бьдьнә Wи, бь шьнгинийа болма,
шькьрийе бьдьнә Wи, бь зьнгинийа зәнгьла.
6Һәр бинбәр бьра шькьрийе бьдә Хӧдан!

Һалелуйа!

### Мәсәлед Сьлеман

#### Мәсәлед Сьлеман

Мәсәлед Сьлеман


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]


Мәсәлә


Пешготьна К'ьтеба Мәсәла

Нава «Мәсәла да»гәләк готьнед билантийе һәнә у әw ширәт бона мәрьвайе гәләки к'ар ьн.

Занәйед жь мьләте Исраеле, зува дәстпекьрьн готьн у мәсәлед ве к'ьтебе бәрәв кьрьн. Хӧдане п'ьр'анийа ван готьнед биланә ве к'ьтебеда, Сьлеман те һ'әсабе, аwа готи кӧр'е Даwьд п'адша. Сьлеман жи п'адше Исраеле буйә, незики һ'әзар сал бәри буйина Иса Мәсиһ. Әw бьбу биланәки бь нав у дәнг. Әва к'ьтеба т'ьме наве Сьлеманва гьредайи буйә.

К'ьтеба Пироз дьбежә кӧ чаwа Хwәде Сьлеманр'а соз да, әw чь бьхwазә wе бьде (Бьньһер'ә: П'адша III 3:5-15 ). Сьлеман жи жь Хwәде сәрwахтийе бона хwә дьхwазә, wәки әw р'аст һ'акьмтийе мьләте Wи бькә у qәнщи у хьрабийе жь һәв дәрхә. Хwәде ль Сьлеман вәдьгәр'инә: «Тә кӧ әв тьшт хwәст у бона хwә ә'мьре дьреж, һәбук, ӧса жи мьрьна нәйаред хwә нәхwәст, ле хwәр'а сәрwахти хwәст кӧ сәр һәqи-нәһәqийеда бьньһер'и, ва Әзе wәкә хwәстьна тә бькьм. Әзе һ'ьше сәрwахтийе у фә'мкьрьне бьдьмә тә, ӧса кӧ нә бәри тә мина тә һәбунә, нә жи пәй тәр'а wе һәбьн». Сьлеман п'ехәмбәр әw сәрwахти жь Хwәде станд у әw жь һ'әму мәрьвед һатийә сәр дьне сәрwахттьр бу.

Пештьри готьнед Сьлеман п'адша, чәнд готьн у мәсәлед ве к'ьтебе жь алийе ньвиск'аред майинва жи һатьнә бәрәвкьрьне, мәсәлә: һьн жь п'ьрт'ука бәрәвока Агур, һьн жи жь п'ьрт'ука бәрәвока Ләмуел п'адша (бьньһер'ә: 30:1 у 31:1).

#### 1


Мәрәме сәрwахтийе

1Әв ьн мәсәлед Сьлеман п'адше Исраелейи кӧр'е Даwьд[+].

2Бона кӧ сәрwахтийе у ширәта бьзаньбьн,
готьнед билана фә'м бькьн,
3ширәтед сәрwахтийе,
р'астийе, qьраре у һәqийе qәбул кьн,[+]
4кӧ фьрасәте бьдьнә дьлсаха,
занәбуне у аqьл бьдьнә щаһьла,[+]
5wәки йе сәрwахт бьбьһе һе занәбуна хwә зедә кә
у йе билан һе р'е-дьрба жь һәв дәрхә,
6кӧ мәсәла у мә'на тедәрхьстьнока,
к'ельмед занәйа у фькьред wан фә'м бькә.


Сәре сәрwахтийе

7Сәре сәрwахтийе хофа Хӧдан ә,
т'әне йе беһ'ьш qәдьре биланийе у ширәте ньзанә[+].


Ширәта бона щаһьла

8Лаwе мьн, ширәта баве хwә qәбул кә
у һинкьрьна дийа хwә п'епәс нәкә[+].
9Чьмки әwе чаwа к'офийа р'әwш-к'әрәме ль сәре тә бьн
у мори-мьрщан стуйе тәда[+].
10Лаwе мьн! Гава йед гӧнәк'ар бьхwазьн тә жь р'е дәрхьн,
тӧ гӧһ нәдә wан[+].
11Һәгәр бежьн: «Т'әви мә wәрә әм бона кӧштьне тә'лдә
чекьн,
щийе бесәбәб хwә ль мәрьве бесущ бьтәлиньн,[+]
12мина дийаре мьрийа әм сахә-сах wан һ'уфи хwә кьн,
мина гор'ьстен кӧ чаwа мьрийа дадьqӧртинә[+].
13Һәр щур'ә хер-хьзнә әм хwәр'а бьбьн
у мале хwә бь т'аленва т'ьжи кьн,
14wәрә тӧ жи п'әшка хwә бавежә нава мә,
к'иське мә һ'әмуйа бьбә йәк».
15Лаwе мьн! Т'әви wан wе р'ейеда нәчә,
ньгед хwә жь шьвәр'ийед wан пашда бьгьрә[+].
16Чьмки ньгед wан бәр бь хьрабийе дьбәзьн
у хунр'етьнер'а дьләзиньн[+].
17Ле бәле бадиһәwа т'ор' те авитьне
ль бәр ч'ә'ве тәйрәда,
18ле әвана дьбьнә байисе хуна хwә,
бона кӧштьна хwә хwә дьтәлиньн.
19Әв ә р'ийа wан мәрьвед кӧ ч'ә'ве wан һәбука хәлqе йә,
әв йәк дьбә р'ӧһ'ьстине wан[+].


Дәнге сәрwахтийе

20Сәрwахти к'учада дькә гази,
мәйданада дәнге хwә бьльнд дькә[+].
21Әw щийе qалмә-qалма щьвата мьхӧлqәтада дькә дәнги,
ль бәр дәргәһе бажер готьна хwә дьбежә:
22«Гәли беһ'ьша, һ'әта к'әнге һуне беһ'ьшийе һ'ьз бькьн?
Һ'әта к'әнге qәрфе ль qәрфкьра хwәш бе?
У ахмахе бьжәньнә заньстийе[+]?
23Бәре хwә бьдьнә ширәтед мьн,
әзе р'ӧһ'е хwә ль сәр wәда бьр'ежьм,
готьнед хwә ль wә бьдьмә фә'мкьрьне.
24Әз гази wә дькьм һун набьһен,
дәсте хwә дьрежи wә дькьм кәсәки гӧһдар т'ӧнә,
25ле ширәтед мьн давежьнә пьшт гӧһе хwә
у һьлатьна мьн qәбул накьн[+].
26Әзе жи ль сәр к'әтьна wә бьк'әньм,
дьле хwә ль wә ша кьм, гава тьрс-хоф ль сәр wәда бе,[+]
27чахе зарин у тәнгаси бе сәре wә,
гава тьрс-хоф мина тә'вийа тәйроке wә бинфьшки кә
у чаwа фьртонә ль сәр wәда бьгьрә.
28Һьнге wе гази мьн кьн ле әзе щабе нәдьм,
әwе дәмана мьнда бьн, ле мьн нәбиньн.
29Чьмки вана жәнандә заньстийе
у хофа Хӧдан хwәр'а нәбьжартьн,
30ширәтед мьн qәбул нәкьрьн,
qәрфе хwә һ'әму һьлатьнед мьн кьрьн.
31Ләма жи әw гәрәке бәре ә'мәлед хwә бьхwьн
у пе шеwьред хwә т'ер бьбьн.
32Чьмки жь р'ек'әтьна беһ'ьша wан дькӧжә
у бехәмийа ахмаха wан ӧнда дькә.
33Ле йе гӧһ дьдә мьн wе сах-сьламәт бьжи
у жь саwа хьрабийе т'әвһәв нәбә».

#### 2


Хәлата йе сәрwахтийе дьгәр'ә

1Лаwе мьн! Һәгәр тӧ готьнед мьн qәбул ки
у т'әмийед мьн щәм хwә хwәй ки,[+]
2ӧса кӧ гӧһ бьди сәрwахтийе
у дьле хwә ль бәр билантийе вәки,
3һәгәр гази аqьл ки
у дәнг бьди билантийе
4у тӧ wе бьгәр'и чаwа зив
у пәйк'әви бьбини мина хьзне,[+]
5те һьнге хофа Хӧдан фә'м бьки
у хwәденаскьрьне бьзаньби[+].
6Чьмки Хӧдан ә йе сәрwахтийе дьдә,
заньсти, биланти жи жь дәве Wи дәртен[+].
7Әw бона р'аста ачьхийе хwәй дькә,
Әw мәрт'ал ә бона йед р'еда беләк'ә нә[+].
8Әw мьqатийе р'ийед р'астийе дькә
у шьвәр'ийа амьнед Хwә хwәй дькә[+].


Р'астинаскьрьн

9Һьнге те р'астийе, qьраре, һәqийе, фә'м бьки
у сәрда жи һәр шьвәр'ийед qәнщ[+].
10Гава сәрwахти бьк'әвә дьле тә
у занәбун ль р'ӧһ'е тә хwәш бе,
11һьнге фьрасәте тә хwәй кә
у аqьле мьqатийе ль тә бькә,
12wәки тә жь р'ийа хьраб
у wан мәрьвед мьхәнәтә дәрәwин хьлаз кә,
13к'ижан кӧ жь р'ийа р'аст дәрк'әтьнә,
кӧ р'ийед тә'ристанийеда һәр'ьн,
14к'ижан кӧ хьрабийед хwәр'а ша дьбьн
у нәһәqийед хwәр'а дьр'әqьсьн,[+]
15р'ийед к'ижана харо-маро нә
у шьвәр'ийед хwәда дьхальфьн[+].
16Wәки тә жь к'ӧлфәта хәриб хьлаз кә,
жь к'ӧлфәта нәр'едайә хwәйе заре һ'ьләк'ар,[+]
17жь йа кӧ дәсте хwә жь һ'әлале щаһьлтийа хwә кьрийә
у пәймана бәр Хwәдейе хwә бир кьрийә.
18Мала wе бәрбь мьрьне дьбә
у шьвәр'ийед wе жи алийе мьрийада[+].
19Әwед кӧ хwә ль wе дьгьрьн, т'ӧ щар вәнагәр'ьн
у иди нькарьн бенә ль сәр р'ийа жийине.


Хәлат у щәза

20Бона ве йәке тӧ р'ийа qәнщада һәр'ә
у хwә ль шьвәр'ийед р'аста бьгьрә,
21чьмки р'асте бьжин ль сәр ә'рде
у к'амьле ль сәр wе бьминьн,[+]
22ле нәп'аке жь сәр р'уйе ә'рде ӧнда бьн һәр'ьн
у к'ока беамьна wе бе һатьне[+].

#### 3


К'ара жь гӧһдарийе у сәрwахтийе

1Лаwе мьн! Дәрса мьн бир нәкә
у дьле тә бьра т'әмийед мьн хwәй кә,[+]
2чьмки әwе р'ожед дьреж, ә'мьре дьреж
у хер-хwәшийе бьдьнә тә[+].
3Бьра дьлшәwати у р'асти жь тә дур нәк'әвьн,
ван стуйе хwәва гьредә, ль сәр т'әхте дьле хwә бьньвисә[+].
4Һьнге те ль Хwәде у мәрьва
хwәш бейи у р'успи би.
5Бь т'әмамийа дьле хwә хwә бьсперә Хӧдан,
гӧмана хwә нәдә ль сәр һ'ьше хwә[+].
6Һ'әму р'ийед хwәда тӧ Хwәде нас кә
у Әwе һ'әму шьвәр'ийед тә р'аст-дуз кә[+].
7Тӧ ль бәр ч'ә'ве хwә хwә сәрwахт нәбинә,
жь Хӧдан хоф кә у жь хьрабийе дур бә[+].
8Әв йәке дәрмане нәфса тә бә
у сьһ'әт-qәwата һәстуйед тә бә.
9Һәбука хwәва qәдьре Хӧдан бьгьрә
бь һ'әму бәре дәрәмәтед пешьнва,[+]
10һьнге ә'мбаред тәйе левар'а т'ьжи бьн
у жь һ'әwзед тә жи мәйа ну бьк'ьшә[+].
11Лаwе мьн, ширәта Хӧдан пьшт гӧһе хwәва нәвежә
у нә жи гава Әw ль тә һьлте, ль бәр хwә к'әвә,[+]
12чьмки Хӧдан һ'ьзкьрийе Хwә ширәт дькә,
чаwа бавәк кӧ кӧр'е хwә һ'ьз дькә[+].


Сәрwахти жь хьзне четьр ә

13Хwәзи ль wи мәрьви кӧ сәрwахтийе дьбинә
у ль wи мәрьви кӧ билантийе дьстинә!
14Чьмки к'ара wе жь к'ара зив зедәтьр ә
у qазьнща wе жь зер'е хас[+].
15Әw жь кәвьред qимәт гьрантьр ә,
һәр тьште кӧ дьле тә дьк'ьшине wәкә wе набьн[+].
16Дәсте wейи р'астеда р'ожед дьреж ьн
у дәсте ч'әпеда жи дәwләт у р'умәт[+].
17Р'ийед wе р'ийед хwәшийе нә
у һ'әму шьвәр'ийед wе йед ә'дьлайе нә.
18Әw бона йед кӧ wе дәст тиньн дара жийине йә,
йед кӧ wе qәwин дьгьрьн бәхтәwар дьбьн![+]
19Хӧдан пе сәрwахтийе һ'име дьнйайе дани,
пе билантийе ә'зман qәwин-qәдим кьр[+].
20Пе занәбуна Wи бебьни дәрәвәбунә
у ә'wр qьр'авийе дьньqьтиньн[+].


Р'ийа йе сәрwахт

21Лаwе мьн! Әвана бьра жь бәр ч'ә'ве тә нәчьн,
аqьл у фьрасәте qәwин бьгьрә,
22әве бьбьнә ә'мьре нәфса тә
у хьшьре стӧкӧра тә.
23Һьнге те р'ийа хwәда бехоф һәр'и
у ньге тәйе нәльк'ӧмә[+].
24Гава п'алди, те нәтьрси
у гава хәwр'а һәр'и, хәwа тәйе ширьн бә.
25Те жь хофа ньшкева нәтьрси,
нә жи жь фьзьрдумана нәп'ака, гава ль сәр тәда бе[+].
26Чьмки Хӧдане гӧмана тә бә,
Әwе ньге тә хwәй кә, кӧ нәк'әвә т'әләке.


К'омәкдари

27Гава жь дәсте тә те, кӧ алик'арийа дәсттәнга бьки,
хwә жь ве йәке нәдә паш[+].
28Нәбежә һәвале хwә:
«Һәр'ә щарәкә дьн wәрә, әзе сьбе бьдьмә тә»,
wәки щәм тә һәйә[+].
29Һьндава һәвале хwәда т'ьвдира хьраб нәкә,
чьмки әw бь гӧман ль щәм тә дьминә.
30Щийе бадиһәwа qьр'ька мерьв нәгьрә,
wәки wан хьраби ль тә нәкьрийә.
31Һ'әвсудийа мәрьве зордар нәкә,
т'ӧ щар хwә ль р'екә wан нәгьрә[+].
32Чьмки мәрьве qәлп, ль бәр ч'ә'ве Хӧдан зьвер ә,
ле бәле Әw һәвале сьтqе дьле р'аст ә.
33Ньфьр'а Хӧдан ль сәр мала нәп'ака йә,
ле Әw дӧа ода р'аста дькә[+].
34Әw пек'әнийа дьк'әнә,
ле к'әрәме дьдә шкәстийа[+].
35Сәрwахте р'умәте wар бьн,
ле ахмахе бер'умәтийе.

#### 4


Ширәта бавейә бона сәрwахтийе

1Әwләдно! Гӧһ бьдьнә ширәтед баве
у дина хwә бьдьне, wәки аqьл һун һин бьн[+].
2Чьмки әзе дәрсед qәнщ бьдьмә wә,
пьшта хwә нәдьнә һун һинкьрьна мьн.
3Чахе кӧ әз кӧр'е баве хwә бум,
дәлалийе дийа хwәйи тайе т'әне бум,
4әwи әз һин дькьрьм у дьгот:
«Бьра дьле тә пәй готьнед мьн бә,
т'әмийед мьн хwәй кә у те бьжийи[+].
5Сәрwахтийе бьстинә, аqьл бьстинә,
ве йәке бир нәкә у жь готьнед дәве мьн данәгәр'ә.
6Сәрwахтийе бәр'нәдә у әwе тә хwәй кә,
тӧ wе һ'ьз бькә, әwе пьштоване тә бә.
7Сәри сәрwахти йә, сәрwахтийе бьстинә
у бьра аqьл ль бәр дьле тәда жь һ'әму һәбука тә ширьнтьр бә.
8Тӧ qимәте wе бьзаньбә, әwе тә бьльнд кә,
һәгәр тӧ wе һ'әмез ки, әwе qәдьре тә бьгьрә.
9Әwе к'офийа р'әwш-к'әрәме бьдә сәре тә,
пе т'аще бәдәwи р'успитийе тә хәлат кә»[+].


Р'ийа сәрwахта у хьраба

10Бьбьһе, лаwе мьн, готьнед мьн бькә сәре
хwә у салед ә'мьре тәйе дьреж бьн[+].
11Әз р'ийа сәрwахтийе нишани тә дькьм,
шьвәр'ийед р'астийеда әзе тә бьбьм.
12Гава тӧ р'е һәр'и, тьште нәк'әвә бәр ньге тә
у гава тӧ бьр'әви те нәшьмьти нәк'әви[+].
13Ширәте мьн qәwин бьгьрә
у дәсте хwә жь wе нәкә,
тӧ wе хwәй кә, чьмки әw ә ә'мьре тә[+].
14Нәдә сәр р'ийа нәп'ака
у р'ийа хьрабада нәгәр'ә,[+]
15һ'әвза хwә жь wе бькә,
wе р'ейеда нәчә, же дур к'әвә wеда һәр'ә.
16Чьмки әвана һ'әта хьрабийе нәкьн,
әw нькарьн р'азен, хәw ч'ә'ве wан нак'әвә
һ'әта кӧ йәки нәшьмьтиньн нәвежьн[+].
17Әвана нане хьрабийе дьхwьн
у шәрава зордарийе вәдьхwьн.

18Ле бәле р'ийа р'аста мина р'онайийа
бәрбанге йә, кӧ һеди-һеди дәрте,
һ'әта кӧ т'әмамийа р'оже р'онайи дьбә[+].
19Р'ийа нәһәqа чаwа шәвәр'әшеда
кӧ әw ньзаньн wе чь п'әли к'әвьн[+].

20Лаwе мьн! Дина хwә бьдә хәбәред мьн
у гӧһе хwә бьдә сәр готьнед мьн,
21бьра әвана жь бәр ч'ә'ве тә нәчьн,
дьле хwәда тӧ ван хwәй кә.
22Чьмки әвана ә'мьр ьн бона әwе кӧ дьбинә
у дәрман ьн бона һ'әму нәфса wи[+].
23Жь һәр тьшти зедәтьр мьqати дьле хwә бә,
чьмки канийа ә'мьр жь wи дәрте.
24Дәве дәрәwин жь хwә дур хә,
заре һ'ьләк'ар дури тә бә[+].
25Бьра ч'ә'вед тә р'астә-р'аст бьньһер'ьн
у дина бьжангед тә ль пешийа тә бьн.
26Шьвәр'ийа гавед хwә ә'нәнә кә
у һ'әму р'ийед тә шьдийайи бьн[+].
27Р'аст у ч'әп нәхальфә,
жь хьрабийе ньге хwә дур хә[+].

#### 5


Ширәта кӧ жь зьнек'арийе дур бьн

1Лаwе мьн! Дина хwә бьдә сәрwахтийа мьн
у гӧһе хwә бьдә сәр билантийа мьн,[+]
2wәки фьрасәта тә һәбә
у левед тә занәбуне хwәй кьн.
3Чьмки жь левед жьна хәриб,
чаwа һьнгьве һелуне же бьньqьтә
у дәве wе жи жь р'ун нәрмтьр ә,[+]
4ле ахьри тә'л ә мина зьрич'ке
у бьр'айә мина шуре дӧдәви.
5Ньгед wе бәрбь мьрьне дьбьн
у гавед wе дьгьһиньнә дийаре мьрийа[+].
6Р'ийа жийинеда әw т'ӧ щар начә,
р'е-дьрбе wе сьбә-еваре әw нә йәк ьн,
тӧ хwәха ньзани әw к'ӧда дьчә[*].
7Дә ньһа лаwно, гӧһ бьдьнә мьн,
жь готьнед дәве мьн дур нәк'әвьн.
8Жь wе к'ӧлфәте хwә дур хwәй кьн
у незики дәре мала wе нәбьн,
9wәки qәwата хwә нәди һьнәкә дьн
у салед хwә нәди йәки зӧлмк'ар.
10Нәбә кӧ һьнәкә дьн пе qәwатә тә т'ер бьн
у к'әда тә бьк'әвә мала хәлqе
11у тӧ ахьрийе ахә-ах нәки,
гава гоште щане тә бьһ'әлә-бьмашә,
12һьнге бежи: «Мьн чьма ширәт qәбул нәкьр
у дьле мьн һьлатьн беһӧрмәт кьр,
13мьн дәнге ширәтк'аред хwә нәбьһистьн
у гӧһед хwә нәданә ль сәр дәрсдаред хwә?
14Һьндьк мабу әз ль бәр ч'ә'ве к'оме у щьмә'те
бьк'әтама нава һәр хьрабийе».


Һ'але зәwаще

15Тӧ ава жь һ'әwзе хwә вәхwә
у йа кӧ жь бира тә дәрдьк'әвә.
16Бьра канийед тә к'учеда бәла нәбьн,
ньхалед аве мәйданада нәһәр'ькьн.
17Бьра әw т'әне йед тә бьн,
нә кӧ йед тә у хәриба бьн.
18Канийа тә бьра бьмбарәк бә
у пе жьна хортанийа хwә ша бә,[+]
19бьра әw хәзала һ'ьзкьри бә
у әw кара һ'әwаск'ар бә,
синг-бәре wе һәр гав тә т'ер кьн
у һәр т'ьм машоqе һ'ьзкьрьна wе бә.
20Чьма лаwе мьн, бьби машоqе жьна зьнек'ар
у синг-бәре жьна хәриб тӧ һ'әмез ки?
21Чьмки р'е-дьрбед мерьв ль бәр ч'ә'ве Хӧдан ьн
у Хӧдан һаш жь һ'әму гавед wан һәйә[+].
22Хьрабе пе ә'мәлед хwәйә хьраб бе гьртьне
у пе wәрьсе гӧнед хwә бе гьредане.
23Әwе жь дәст ширәтqәбулнәкьрьне бьмьрә
у жь дәст гәлә ахмахтийа хwә wе ӧнда бә.

#### 6


Һашхwәһәбун

1Лаwо! Гава тә жь бәр һәвале хwәва wәк'илти кьр
у жь бәр йәкива дәйн һьлда стуйе хwә,
2тӧ пе готьна дәве хwә к'әти т'әле,
тә пе готьнед дәве хwә хwә да гьртьне.
3Аһа бькә кӧ хьлаз би, лаwе мьн,
чьмки тӧ к'әти дәсте һәвале хwә,
һәр'ә хwә бавежә ньге һәвале хwә
у лавайа тӧ же бькә.
4Бьра хәw нәк'әвә ч'ә'ве тә
у бьжангед тә нәчьнә ль сәр һәв.
5Хwә хьлаз кә чаwа хәзал жь т'әле,
чаwа тәйрәдә жь дәсте неч'ирван[+].


Бехирәти

6Бехирәто! Һәр'ә щәм мурийа,
дина хwә бьдә р'е-дьрбед wан у сәрwахт бә[+].
7Нә ахе wан һәйә, нә запьде wан
нә жи сәрwер,
8ле бәле хӧрәке хwә әw һавине дьдьн сәр һәв,
хwарьна хwә жи wәхте нандьруне т'оп дькьн[+].
9Бехирәто, һ'әта к'әнге те п'алди?
Те жь хәwа хwә к'әнге һ'ьшйар би[+]?
10Һ'әта һьнәки р'азейи, һьнәки бьп'оньжи,
һьнәки дәстед хwә бьди ль сәр һәв п'алди,
11һьнге к'әсибийа тәйе мина р'еwики дьз ль сәр тәда бьгьрә,
дәсттәнгийа тәйе жи мина qачахәки[+].


Мәрьве нәп'ак

12Мәрьве бекер, мәрьве нәп'ак
бь дәве дәрәwин дьгәр'ә,[+]
13әw ч'ә'ве хwә дьqӧрч'ьминә,
бь ньгед хwә хәбәр дьдә
у бь т'ьлийа тьшта һин дькә,[+]
14мьхәнәти дьлада һәйә,
әw т'ьме ль сәр нета хьрабийе йә
у әw хәлqе бәри һәв дьдә.
15Бона ве йәке хәзәбе ньшкева сәр wида бе,
дәрбәкер'а wе бьшке у ду-дәрмане ле нәбә.


Тьштед Хwәде же ащьз ә

16Ванә шәш тьштед кӧ Хӧдан дьжәнә wан,
һәла һ'әфт ьн кӧ ль бәр Wи һ'әрам ьн:[+]
17Ч'ә'вед к'ӧбар, зьмане дәрәwин,
дәстед кӧ хуна бесущ дьр'ежьн,[+]
18дьле кӧ т'ьвдира хьраб дәртинә,
ньгед кӧ бона хьрабийе зу дьр'әвә,[+]
19шә'де дәрәw, кӧ дәрәwа дькә
у бьра бәри һәв дьдә[+].


Һ'әвза хwә жь зьнек'арийе кьрьн

20Лаwе мьн! Т'әмийа баве хwә хwәй кә
у һинкьрьна дийа хwә пьшт гӧһе хwәва нәвежә[+].
21Әвана һәр т'ьм бьра сәр дьле тә гьредайи бьн,
ль стӧкӧра тә wаланди бьн[+].
22Гава тӧ һәр'и, әwе р'ебәрийа тә бькьн.
Гава тӧ р'азейи, әwе тә хwәй кьн.
Гава һ'ьшйар би, әwе т'әви тә хәбәр дьн.
23Чьмки т'әми ч'ьра йә у һинкьрьн р'онайи,
һьлатьнед ширәте р'ийа жийине йә[+].
24Әве тә жь жьна хьраб хwәй кә,
жь зьмане жьна хәрибә зархwәш[+].
25Дьле хwәда нәбә машоqе бәдәwийа wе,
бьра тә нәчәлqинә пе бьри-бьжанга[+].
26Чьмки р'уйе жьна qавда, мәри дьбә һ'әwще пари нане т'ьси
у жьна ч'ә'вдәр, неч'ирване нәфса маqула йә.
27Дьбә кӧ йәк агьр текә п'ашьла хwә
у к'ьнщед wи нәшәwьтьн?
28Дьбә кӧ йәк ль сәр к'ура егьр бьгәр'ә
у ньге wи нәшәwьтьн?
29Әв жи аһа йа, йе кӧ незики жьна хәлqе дьбә,
һәгәр дәст бавежә wе, әw бе бәла наминә.
30Ломә дьзе бьр'чи найе кьрьне,
гава дьзи зьке хwә т'ер кьр,
31ле бәле гава бе гьртьне, гәрәке һ'әфт щар ле вәгәр'инә,
wе һ'әму һәбука мала хwә бьдә[+].
32Ле йе кӧ зьнек'арийе дькә, һ'ьше wи т'ӧнә,
әwе аһа дькә нәфса хwә ӧнда дькә[+].
33Әwе ледайи у бер'умәт бә,
жь р'ур'әшийе хьлаз нәбә.
34Чьмки к'ӧмр'әши qалп'ахе сәре мер р'адькә
у р'ожа һ'әйфһьлдане һәwа пе дьк'әвә,[+]
35жь бәр ве йәкева т'ӧ тьшт бәр ч'ә'ва найе,
чьqас тьшт жи жь бәрва бьди, йәкә диса wе йа хwә бькә.

#### 7

1Лаwе мьн! Готьнед мьн хwәй кә
у т'әмийед мьн чаwа хьзнә вәшерә[+].
2Т'әмийед мьн хwәй кә кӧ ә'мьр ки
у һәр готьнәкә мьн мина р'онайа ч'ә'ве хwә[+].
3Т'ьлийед хwәва wан гьредә,
ль сәр т'әхте дьле хwә бьньвисә[+].
4Сәрwахтийер'а бежә: «Тӧ хушка мьн и!»
у билантийе нав кә: «Пьсмаме мьн»,
5кӧ тә хwәй кьн жь жьна хәриб,
жь жьна хәлqейә зархwәш[+].


Жьна ч'ә'вдәр

6Щарәке мьн мала хwәда
п'әнщәрер'а дина хwә дайе,
7ва йә нава щаһьлед сахьке дьле хwәда,
ч'ә'ве мьн хортәки бефә'м к'әт,[+]
8кӧ к'учеда незики ә'нишке
хwә ль р'ийа мала wе гьрт,
9евар бу, р'о чубу ава,
шәв бу, тә'ри к'әтьбу ә'рде
10у ва жьнәкә к'ьнще qава ле,
бь дьле qанщьхи дәрк'әтә пешийа wи,[+]
11әw йәкә шәр'удә бәд бу
ньге wе мала wеда нәдьман.
12Тә һәw дьдит дәрва бу, һәw мәйданада
у һәр qӧлч'әкида хwә дьтәланд[+].
13Әwе әw хорт гьрт р'амуса
у бе шәрма р'у готә wи:
14«Мьн дийарийа һәләqәтийе дайә,
созе хwә иро анийә сери,
15ләма әз дәрк'әтьмә пешийа тә,
кӧ р'уйе тә бьбиньм, ва мьн тӧ дити.
16Мьн щи-ньвина хwә пе сьпич'ала
мьсьрейә р'әнг-р'әнги хәмьландийә.
17Мьн ньвина хwә зьмьр, уд
у дарчин кьрийә[+].
18Wәрә әме хwәр'а бьк'әвьнә к'еф-һ'әнәка һ'әта сьбе,
бь шабуне т'әв дәрбаз кьн.
19Чьмки мере мьн нә ль малә,
р'екә дурда әwа чуйә,
20к'иське п'әра хwәр'а бьрийә,
хьлазийа мәһе әwе бе мале».

21Пе зархwәшийа хwә әw кьрә машоqе хwә
у заре хwәйи хwәш, сәр хwә бәнги кьр[+].
22Һьнге әwи зу да пәй wе чу,
чаwа га кӧ дьчә qәсабхане
у мина һ'әйwанәкә капстукьри,
23һ'әта кӧ тир щәгәра wи бьгьрә,
чаwа кӧ ч'ьвик хwә т'әлер'а дьгьһинә
у ньзанә кӧ әw р'ӧһ'ьстине wе йә.
24Дә ньһа гәли әwләда, дәнге мьн бьбьһен
у гӧһ бьдьнә готьнед дәве мьн.
25Бьра дьле тә бәрбь р'ийа wе нәзьвьр'ә
у шьвәр'ийед wеда нәхальфә.
26Чьмки гәләк бь дәсте wе бьриндар бунә
у гәләкә мерхас бь дәсте wе һатьнә кӧштьне.
27Мала wе р'ийа дийаре мьрийада йә,
йа кӧ дьбә жер щи-wаре мьрийа[+].

#### 8


Дәнге сәрwахтийе у билантийе

1Сәрwахти гази дькә
у биланти дькә дәнги![+]
2Әw ль һеланед жорьн дәве р'ийа
у нава шьвәр'ийада дьсәкьнә.
3Әw ль бәр дәргәһе кӧ дьк'әвьнә бажер,
ль бәр дәрийе к'ижанир'а дәрбаз дьбьн дькә гази:
4«Әз гази wә дькьм гәли мәрьва
у дәнг дьдьмә әwләдед инсен!
5Гәли беһ'ьша, сәрwахтийе һин бьн,
гәли ахмаха һ'ьш бькьнә сәре хwә[+].
6Бьбьһен, чьмки әзе тьштед маqули бежьм
у дәве хwә вәкьм бона тьштед р'аст.
7Дәве мьне р'астийе бежә,
чьмки нәп'аки, заре мьнр'а һ'әрами йә.
8Һ'әму готьнед дәве мьн бь р'астийе нә,
нава wанда тьштед qәлп у хар т'ӧнәнә.
9Әвана һ'әму фә'мдаринә бона йе аqьл
у әвана р'аст ьн бона йед заньсти стандьнә.
10Дәрсе мьн һьлдьн, нә кӧ зив,
заньстийе, нә кӧ зер'е хас[+].
11Чьмки сәрwахти жь лал у дӧр'а четьр ә
у һәр тьштед дьле мерьвда бьһа, wәкә wе набә[+].

12Әз, сәрwахти, фьрасәтеда дьминьм,
фә'мина занәбуне ә'йан дькьм.
13Хофа Хwәде хьраби жәнандьн ә,
к'ӧбари, бабахи у р'ийа хьраб
ӧса жи заре мьхәнәт бәр ч'ә'ве мьн р'әш ьн[+].
14Шеwьр шеwьра мьн ә, фьрасәт фьрасәта мьн ә,
әз ьм биланти, qәwат qәwата мьн ә.
15Пе мьн п'адша п'адшатийе дькьн,
мир qьраред р'астийе дьдьн.
16Пе мьн сәрwер сәрwерийе дькьн,
ӧса жи ә'сьлзадә у һ'әму һ'акьмед р'аст.
17Әз һ'ьзкьрийе хwә һ'ьз дькьм,
йед бь дьл мьн дьгәр'ьн мьн дьбиньн[+].
18Дәwләт у р'умәт щәм мьн ьн,
хьзна нәп'уч' у чәрха р'аст[+].
19Бәре мьн жь зер' четьр ә, жь зер'е зәр жи,
фәйда мьн жи жь зиве жьбарә[+].
20Әз р'ийа р'астийеда дьгәр'ьм
у нава шьвәр'ийед һәqийеда,
21wәки һәбуке бьдьмә һ'ьзкьрийед хwә
у хьзьндангед wан әз дагьрьм.


Бәри һәбуна сәрwахтийе

22Дәма дәстпекьрьна шьхӧле Хӧдан, әз щәм Wи бум,
һе бәри кьрьнед Wийә пеш[+].
23Әз һе бәри һәр-һәйе һатьмә qәдимкьрьне,
сәре серида, бәри пешдаһатьна дьнйайе.
24Әз бәри бебьнийа бумә,
һе бәри канийед авед гӧр'.
25Һе ч'ийа-бани щи-wар нәбуйи,
бәри гьра әз бумә[+].
26Гава Әwи һе нә ә'рд, нә дәшт ә'фьрандьбу
у нә жи һе аха дьнйайе,
27гава Әwи ә'зман че дькьрьн әз ль wьр бум.
Гава ль сәр р'уйе ава бебьни гьловәр'и к'ьшанд,[+]
28гава Әwи ә'зманада ә'wр дьданә сәкьнандьне,
канийед бебьнийа qайим-qәдим дькьрьн,[+]
29гава синоре бә'ре дани
кӧ ав фәрмана Wи дәрнәк'әвә,
гава һ'име дьне давит,[+]
30һьнге әз ль щәм Wи чирәдәст бум.
Әз шабуна Wийә һәр р'ож бум,
һәр т'ьм ль бәр Wи ша дьбум,
31әз бь һәр тьштед дьнйа Wида ша дьбум
у әшqа мьн әwләдед инсен бу.


Дәнге сәрwахтийе

32У ньһа, гәли зар'а, гӧһдарийа мьн бькьн.
Хwәзи ль wан, йед кӧ р'е-дьрбед мьн хwәй дькьн![+]
33Гӧһ бьдьнә ширәта һуне сәрwахт бьн,
пьшт гӧһе хwәва wан нәвежьн.
34Хwәзи ль wи мәрьви кӧ мьн дьбьһе,
һәр р'ож ч'ә'ве wи ль сәр дәргәһе мьн ә
у дина wи ль дәрийед мьн ә.
35Чьмки к'е әз дитьмә, жийин дитийә
у жь Хӧдан wе к'әрәме бьстинә,[+]
36ле йе кӧ мьн жь дәсте хwә бькә,
әw зьраре дьдә нәфса хwә
у һ'әмуйед кӧ дьжәньнә мьн,
әw мьрьне һ'ьз дькьн».

#### 9


Газийа сәрwахтийе

1Сәрwахтийе мала хwә ава кьр,
һ'әфт стун данә сәкьнандьне,
2һ'әйwана хwә сәржекьр, шәрава хwә
льһәв дани у сьфьра хwә һазьр кьр,
3щарийед хwә шандьн,
жь бьльндщийед бажер кӧ бькьн гази:[+]
4«К'и беһ'ьш ә, бьра бе вьра!
У бежьнә кемаqьла:
5‹Wәрьн бьхwьн нане мьн
у һун вәхwьн шәрава мьнә льһәвдайи[+].
6Дәст жь беһ'ьшийе бьк'ьшиньн, кӧ һун бьжин
у хwә ль р'ийа билантийе бьгьрьн›».


Ширәта сәрwахтийе

7Әwе кӧ пек'әни ширәт дькә,
әw беһӧрмәтийе сәр хwәда тинә
у йе нәп'ак һьлте, әw ләк'а wи ль хwә дьхә.
8Пек'әни ширәт нәкә, кӧ нәбә нәйаре тә,
ле йе сәрwахт ширәт кә, әwе тә һ'ьз бькә[+].
9Йе сәрwахт ширәт кә у әwе һе сәрwахт бә,
мәрьве р'аст һин кә, занәбуна wийе һе зедә бә[+].
10Сәре сәрwахтийе хофа Хӧдан ә,
Йе Һәри Пироз наскьрьн биланти йә[+].
11Чьмки пе мьн р'ожед тәйе гәләк бьн
у салед ә'мьре тәйе зедә бьбьн[+].
12Һәгәр тӧ сәрwахт и, әw к'ара тә йә
у һәгәр пек'әни йи, те зийане т'әне бьк'ьшини.


Газийа ахмахтийе

13Ахмахти жьнәкә qалмә-qалм ә,
беһ'ьш у бефә'м ә[+].
14Әwа йан ль бәр дәре мала хwә р'удьни,
йан жи сәр т'әхте бьльндщийед бажер,
15гази йед р'еда дькә,
к'ижан кӧ р'ийа хwәда р'аст дьчьн:
16«К'и беһ'ьш ә, бьра бе вьра!»
Әwа дьбежә кемаqьла:
17«Ава дьзийе ширьн ә,
нане дьзива те хwарьне тә'м ә»[+].
18Ле әwе гӧһ дьдә wе ньзанә кӧ ль wьр мьри нә,
меванед wе гәлийе дийаре мьрийада нә.

#### 10


К'ома мәсәлед Сьлеманә ә'wльн

1Мәсәлед Сьлеман:

Кӧр'е сәрwахт баве хwә ша дькә,
ле кӧр'е ахмах к'әдәра дийа хwә йә[+].
2К'ара хьзнед нәп'акийе т'ӧнә,
ле р'асти жь мьрьне хьлаз дькә[+].
3Хӧдан наһелә кӧ йе р'аст бьр'чи бьминә,
ле һ'уфә-һ'уфа нәп'ака ч'ә'ве wанда дьһелә[+].
4Дәсте хwәр'анәдитийа мерьв бәләнгаз дькә,
ле дәсте йе хирәт дәwләти дькә[+].
5Әwе кӧ һавине дьдә ль сәр һәв, кӧр'е билан ә,
кӧр'е кӧ дәма нандьруне р'адьзе, әw qара баве йә.
6Дӧа сәр сәре р'аста һәйә,
ле дәве нәһәqада зордари вәшарти йә.
7Дӧа сәр биранина наве р'аста йә,
ле наве нәп'ака дьр'ьзә дьчә[+].
8Йе хwәйе дьле сәрwахт, әw т'әмийа qәбул дькә,
ле йе хwәйе заре ахмах wе сәрсери бе.
9Йе кӧ р'ийа хwәда беләк'ә йә, әw бехоф дьчә,
ле йе кӧ р'ийа хwә дьт'әр'ьбинә, әw нәдити наминә[+].
10Йе кӧ бь ч'ә'ва дькә, дьбә сәбәбе хьрабийе
у йе зьмане хwә нькарә, wе сәрсери бе[+].
11Дәве йе р'аст канийа жийине йә,
ле дәве нәһәqада зордари вәшарти йә[+].
12К'ин-бох шер' т'әвр'адькә,
ле һ'ьзкьрьн һәр хьрабийе дьньхемә[+].
13Сәрwахти ль сәр заре билана йә,
ле шьвдар бона пьшта беһ'ьша йә[+].
14Йед сәрwахт занәбуне т'оп дькьн,
ле дәве беһ'ьш незики qәда-бәла йә[+].
15Һәбука дәwләтийа бона wан, чаwа бажарәки зор ә,
ле п'әришанийа фәqира бәләнгазийа wан ә[+].
16К'әда р'аста жийин ә,
qазьнщкьрьна нәп'ака гӧнә[+].
17Ширәтхwәйкьри нава р'ийа жийинеда йә,
ле йе һьлатьне qәбул накә дьхальфә[+].
18К'и к'ине вәдьшерә әw дәрәwи нә
у к'и хәйбе дькә әw беһ'ьш ә.
19Зә'фхәбәрданеда гӧнә һәнә,
ле йе зьмане хwә дькарә әw аqьл ә[+].
20Зьмане мәрьве р'аст зиве бьжарти йә,
ле дьле нәп'ака нә т'ӧ тьшт ә.
21Дәве р'аста гәләка т'ер дькьн,
ле ахмах жь дәст беһ'ьшийе дьмьрьн.
22Дӧайе Хӧдан һәбуке дьдә
у к'әдәре сәрда зедә накә.
23Хьрабикьрьн бона ахмаха сәйрәнг ә,
сәрwахти жи ль мере билан хwәш ә[+].
24Нәп'ак жь чь дьтьрсә те сәре wи,
ле хwәстьна йед р'аст тенә сери[+].
25Бобәлиск р'адьбә нәп'ак ӧнда дьбә,
ле йе р'аст сәр һ'име һ'әта-һ'әтайе йә[+].
26Чаwа сьркә бона дьрана у ду жи бона ч'ә'ва,
ӧса жи хwәр'анәдити, бона йе кӧ wи дьшинә[+].
27Хофа Хӧдан ә'мьре мәрьв дьреж дькә,
ле салед нәп'ака wе кем бьн[+].
28Гӧмана р'аста шабун ә,
ле мьразе нәп'ака wе ч'ә'ве wанда бьминә[+].
29Р'ийа Хӧдан сура дор беләк'а йә,
ле бона нәһәqа wеранкьрьн ә.
30Р'асте т'ӧ щар нәльк'ӧмә,
ле нәп'аке ль сәр дьне нәминьн[+].
31Дәве йе р'аст сәрwахтийе дәртинә,
ле зьмане мьхәнәт wе бе бьр'ине[+].
32Заред р'аста тьштед мә'рифәт заньн,
ле дәве нәп'ака мьхәнәтийе.

#### 11

1Мезина qәлп ль бәр Хӧдан һ'әрами йә,
ле мезина р'аст ль Wи хwәш те[+].
2Гава к'ӧбари те, беһӧрмәти жи те,
ле сәрwахти т'әви шкәстийа йә[+].
3Һ'әлалийа р'аста wе р'ебәрийа wан бькә,
ле һ'ьләк'арийа фелбаза wе к'ока wан бинә[+].
4Р'ожа хәзәбе һәбук к'аре надә,
ле р'асти жь мьрьне хьлаз дькә[+].
5Р'астийа к'амьла р'ийа wан р'аст дькә,
ле нәһәq пе нәһәqийед хwә дьк'әвьн[+].
6Р'астийа р'аста wе wан хьлаз кә,
ле хайин пе хайинтийа хwә те гьртьне[+].
7Гава мәрьве нәп'ак дьмьрә, гӧмана wан жи ӧнда дьбә
у мәрәме нәһәqа найе сери[+].
8Йе р'аст wе жь тәнгасийе хьлаз бә
у дәwса wи йе нәһәq дьк'әве[+].
9Мәрьве бехwәде пе дәве хwә һәвал-һогьра ӧнда дькә,
ле йед р'аст бь заньстийе хьлаз дьбьн.
10Ль сәр ачьхийа р'аста бажар ша дьбә
у сәр к'әтьна хьраба дәнге шайе те[+].
11Бь дӧайе р'аста бажар гӧл дьдә,
ле бь дәве нәп'ака хьраб дьбә[+].
12Кемаqьл щинаре хwә беһӧрмәт дькә,
ле мәрьве аqьл хwә кәр' дькә.
13Гьлигәр'о сӧр'е ә'йан дькә,
ле ширһ'әлал wе йәке вәдьшерә[+].
14Жь бесә'витийе щьмә'т ӧнда дьбә,
ле бь к'ома шеwьркьра хьлаз дьбә[+].
15Йе дьбә wәк'иле дәйндарийа йәки нәнас,
әw хьрабийе ль хwә дькә,
ле йе кӧ хwә жь wәк'илтийа дәйндарийе дур дьгьрә,
әw бехоф ә.
16Жьна ә'сьл qәдьр дьстинә,
ле мәрьве зордар т'әне һәбуке.
17Мәрьве р'ә'м qәнщийе ль хwә дькә,
ле мәрьве бер'ә'м хьрабийе ль хwә дькә.
18Мәрьве нәп'ак кьре п'уч' дькә,
ле йе р'астийе дьр'әшинә хwәйе маше хwә йә[+].
19Чаwа йе р'астийеда майи дьчә бәрбь жийине,
ӧса жи йе хwә ль хьрабийе гьрти бәрбь мьрьне[+].
20Хwәйе дьле хьраб ль бәр Хӧдан һ'әрам ьн,
ле йе кӧ р'ийа беqӧсурда дьчьн ширьне Wи нә[+].
21Т'ӧ щар нәһәq бе бәла наминә
ле зӧр'әта р'аста wе хьлаз бә[+].
22К'ӧлфәта бәдәwә бефә'м,
чаwа хәлаqа зер'ин фьнща бәразда.
23Хwәстьна р'аста т'әне qәнщи йә,
ле мәрәме нәп'ака хәзәбә.
24Һьнәк бь мәр'данийе зедә дькьн,
һьнәк жи бь тьмайе кем дькьн[+].
25Нандаре сьһ'әт у qәwат бә,
авдарр'а жи аве бе дайине[+].
26К'и гәньм вәдьшерә ньфьр'а хәлqе сәр ә,
ле йе кӧ дьфьрошә дӧа ль сәр ә[+].
27Йе дәмана qәнщийеда йә хатьр дьстинә,
ле йе хьрабийе дьгәр'ә әw жи те сәре wи[+].
28Йе гӧмана хwә данийә ль сәр һәбука хwә wе бьк'әвә,
ле р'асте мина ч'ьqьле шин гӧлдьн[+].
29Йе зьраре дьдә мала хwә, байе бьбә мьлк'е wи
у йе ахмах дьбә хӧламе йе сәрwахт.
30Бәре р'аста дара жийине йә
у йе сәрwахт дәлалийе хәлqе йә[+].
31Һәгәр сәр дьне р'аст һәqе хwә дьстиньн,
нәп'ак у хьрабе һе бьстиньн[+].

#### 12

1Йе ширәта һ'ьз дькә, әw заньстийе һ'ьз дькә,
ле йе һьлатьне һ'ьз накә, әw беһ'ьш ә[+].
2Мәрьве qәнщ Хӧдан херхwазе wи йә,
ле мәрьве мьхәнәт Әw диwана wи дькә.
3Мәрьв бь нәп'акийе бьнгәһ нагьрә,
ле р'аwед р'аста т'ӧ щар наһ'әжьн[+].
4Жьна ә'сьл т'аще мере хwә йә,
ле йа хwәйиqар мина кӧрме һәстуйе wи йә[+].
5Фькьред р'аста һәq-һ'әлал ьн,
ле шеwьред нәп'ака мьхәнәти нә[+].
6Готьнед нәп'ака т'әләкед хунр'етьне нә,
ле дәве р'аста мерьв хьлаз дькә[+].
7Нәп'ак дәвәр'у дьбьн у ӧнда дьбьн,
ле малед р'аста qәwин дьминьн.
8Мәрьв wәкә фә'ме хwә хwәйиqәдьр ә,
ле йе хwәйе дьле хьраб бер'умәт дьбә.
9Qәнщ ә бәрбьһер би у хwәйийе хӧламәки,
нә кӧ п'айдар у мәрьве һ'әwще нан.
10Дьле йе р'аст сәр һ'әйwане wи дьшәwьтә,
ле йед нәп'ак беисаф ьн[+].
11Йе ә'рде хwә бещәр дькә, wе нане хwә т'ер бьхwә,
ле йе дьдә пәй тьште п'уч', әwа йәки беһ'ьш ә[+].
12Ч'ә'ве нәп'ака ль т'алане хьраба йә,
ле р'аwе р'аста шьдийайи нә.
13Йе хьраб бь дәве хwә дьк'әвә егьр,
ле р'асте жь тәнгасийе дәрк'әвә[+].
14Мәрьв бь бәре дәве хwә хер-хьзнева т'ер дьбә
у wәкә кьред дәста әw п'ара хwә дьстинә[+].
15Р'ийа ахмах ль бәр ч'ә'ва р'аст ә,
ле йе сәрwахт гӧһ дьдә ширәта[+].
16Ахмах пер'а-пер'а һерса хwә дьдә к'ьфше,
ле йе аqьл шашийе вәдьшерә[+].
17Йе һәq хәбәр дьдә, р'астийе ә'лам дькә,
ле шә'де дәрәw, хапандьне[+].
18Һьнәк бь хәбәра мина шур мерьв бьриндар дькьн,
ле зьмане сәрwахта дәрмане дьла йә[+].
19Дәве р'астготи сәр йа хwә дьминә,
ле зьмане дәрәwин дәм-дәми йә[+].
20Дьле фькьрхьрабада мьхәнәти нә,
ле йе сәр ә'дьлайе дьфькьрьн wе ша бьн.
21Т'ӧ хьраби wе нәйе сәре р'аста,
ле нәп'аке жь qәдә-бәла ч'ә'в вәнәкьн[+].
22Жь заре дәрәw Хӧдан зьвер ә,
ле йе п'әргалә амьн Wи хwәш тен[+].
23Мәрьве аqьл занәбуна хwә вәдьшерә,
ле дьле ахмаха, ахмахтийа wи ә'йан дькә[+].
24Дәсте мәрьве хирәт сәрwерийе дькә,
ле хwәр'анәдити борщдар ә.
25Кӧл-дәрд дьле мерьв wи дьһ'әлинә,
ле готьнәкә qәнщ wи ша дькә.
26Мәрьве р'аст р'е нишани һәвале хwә дькә,
ле р'ийа нәп'ака wан дьхальфинә.
27Хwәр'анәдити неч'ира хwә нак'әлинә,
ле мәрьве хирәт хwәйиһәбук ә.
28Шьвәр'ийа р'астийеда жийин һәйә
у р'ийа wеда мьрьн т'ӧнә.

#### 13

1Кӧр'е сәрwахт гӧһ дьдә дәрсе баве хwә,
ле йе пек'әни гӧһ надә һьлатьне[+].
2Мәрьв бь бәре дәве хwә хwәшийе дьхwә,
ле нәфса нәамьна зордарийе дьхwазә[+].
3Йе дәве хwә дькарә, әw хwә хwәй дькә,
ле йе дәве хwә гәләки вәдькә, wе ӧнда бә[+].
4Нәфса хwәр'анәдити дьхwазә, ле тьштәки wи т'ӧнә,
ле нәфса мәрьве хирәт т'ер-т'ьжи дьбә[+].
5Мәрьве р'аст жь готьна дәрәw зьвер дьбә,
ле нәп'ак хwә дькә р'обәт, шәрми дьбә.
6Р'асти р'аста хwәй дькә,
ле нәп'аки гӧнәк'ар сәрсери тинә[+].
7Һәнә мәри хwә к'ьфш дькьн кӧ дәwләти нә, ле бе тьшт ьн,
мәри жи һәнә әw к'ьфш дькьн кӧ к'әсиб ьн,
ле гәләки дәwләти нә[+].
8Мәрьв жь бәр нәфса хwәва һәбука хwә дьдә,
ле хәма йе бәләнгаз нинә.
9Ч'ьра мәрьвед р'аст wе шәwq бьдә,
ле ч'ьра йе нәп'ака wе весә.
10Жь к'ӧбарийе т'әне шәр'-дә'w дәртен,
ле сәрwахти щәм ширәтһьлдайа йә[+].
11Һәбука һ'әрамийе һати, һ'әрамийе жи дьчә,
ле бь худана һ'әлал к'әдкьри wе зедә бә.
12Гӧмана кӧ дәрәнги дьбә, дьл дешинә,
ле гьһиштьна мәрәм, мина дара жийине йә[+].
13Йе хәбәре беһӧрмәт дькә, әw зийане сәр хwәда тинә,
ле йе жь т'әмийе дьтьрсә, wе маше хwә бьстинә.
14Һинкьрьна йе сәрwахт канийа жийине йә,
кӧ мерьв жь т'ор'а мьрьне дур бьгьрә[+].
15Фә'ме qәнщ мә'рифәтийе тинә,
ле р'ийа йед беамьн зә'мәт
16Һәр кәсе аqьл бь заньстийе дькә,
ле йе ахмах, ахмахтийе дьдә к'ьфше.
17Qасьде хьраб хәта-бәла йә,
ле йе амьн дәрман ә[+].
18Йе ширәта qәбул нәкә бәләнгази у qаре бен сәре wи,
ле йе гӧһ дьдә һьлатьне, qәдьре wийе бьльнд бә[+].
19Хwәстьна мерьв кӧ те сери дьл ша дьбә,
ле йе ахмах хwә жь хьрабийе пашдагьртьне зьвер ә.
20Һәвале сәрwахта сәрwахт дәрте,
һәвале ахмаха хьраб дәрте.
21Хьраби те сәре гӧнәк'ара,
ле qәнщийе р'астар'а бе дайине.
22Мәрьве qәнщ мьлк' дьһелә нәвийед хwәр'а,
ле һәбука гӧнәк'ара бона р'аста те т'опкьрьне[+].
23Ә'рде бәләнгазада гәләк р'ьсq һәйә,
ле жь дәст нәһәqийе дәст wан дьчә.
24Йе шьва ширәте надә хәбате, әw зар'а хwә һ'ьз накә,
ле йе һ'ьз дькә, әw зар'отийеда бь т'әрбәт ширәт дькә[+].
25Йе р'аст дьхwә ч'ә'ве wи хwарьнеда наминә,
ле зьке йе нәп'ак ньзанә т'ербун чи йә[+].

#### 14

1К'ӧлфәта сәрwахт мала хwә ава дькә,
ле йа ахмах пе дәсте хwә һьлдьшинә.
2Йе р'ийа р'астда дьчә әw жь Хӧдан дьтьрсә,
ле к'и р'ийа харо-марода дьчә, әw Wи беһӧрмәт дькә[+].
3Дәве ахмах шьва сәр пьшта wи йә,
ле дәве сәрwахта хwә зәфт дькьн[+].
4К'идәре га т'ӧнә, афьр' вала йә,
ле пьшти га гәләк дәрәмәт те сәр һәв.
5Шә'де амьн дәрәwа накә,
ле шә'де дәрәw, дәрәw жь дев дьwарьн[+].
6Пек'әни сәрwахтийе дьгәр'ә, ле набинә,
ле бона билана заньсти р'ьһ'әт ә[+].
7Жь мәрьве ахмах дур к'әвә,
тӧ занәбуне дәве wида набини.
8Сәрwахтийа мәрьве аqьл әв ә, кӧ р'ийа хwә занә,
ле ахмахтийа ахмах хальфандьнә.
9Ахмах сәр гӧнәкьрьне дьк'әньн,
ле нава р'астада бәрбьһери һәйә.
10Һәр дьл дәрд у кӧлед хwә занә
у кәсәк т'әви шабуна wи набә.
11Малед нәп'ака wе wеран бьн,
ле һ'олькед р'аста wе гӧл дьн[+].
12Р'е һәйә кӧ мерьвр'а р'аст хӧйа дькә,
ле хьлазийа wе р'ийа мьрьне йә[+].
13Щар-щара дәви к'ән ә, дьли кӧл ә,
щар-щара жи ахьрийа шабуне шин у гьри йә[+].
14Мәрьве дьлхьраб жь бәред р'ийа хwә т'ер дьбә,
ле мәрьве qәнщ жь бәре кьред хwә.
15Мәрьве сахьке дьле хwә һәр готьне баwәр дькә,
ле йе аqьл дина хwә дьдә гавед хwә.
16Йе сәрwахт дьтьрсә у жь хьрабийе дур дьк'әвә,
ле йе ахмах дьqьлqьлә у щӧлә'т дьбә.
17Йе зу һерс дьк'әвә беһ'ьшийе дькә,
ле мәрьве сәрwахт сәбьр дькә.
18Йе беһ'ьш wе ахмахтийе qазьнщ кьн,
ле йе аqьл заньстийева тен к'офикьрьн.
19Хьрабе ль бәр qәнща дәвәр'уйа бен,
нәп'аке жи ль бәр дәре р'аста[+].
20К'әсиб һ'әта ль бәр ч'ә'ве һәвале хwә жи р'әш ә,
ле достед дәwләти гәләк ьн[+].
21К'и qәдьре йәки нагьрә, әw гӧнә дькә,
ле йе дәст давежә к'әсиб, хwәзьли йә[+].
22Гәло йед хьраб дьфькьрьн нахальфьн?
Ле йед qәнщ дьфькьрьн, qәнщи у р'астийе дьбиньн.
23Һәр шьхӧлида к'ар һәйә,
ле п'уч'хәбәрдан дьбә т'ӧнәбуне[+].
24Һәбука сәрwахта т'аще wан ә,
ле к'офийа ахмаха ахмахтийа wан ә.
25Шә'де амьн мерьв хьлаз дькә,
ле йе qәлп мьхәнәтийе дьдә дәр.
26Хофа Хӧдан гӧманәкә qәwин ә
у бона зар'ед хофк'еш һеwаргәһ ә.
27Хофа Хӧдан канийа жийине йә,
кӧ мерьв жь т'ор'а мьрьне дур бьгьрә[+].
28Мьхӧлqәта зә'ф qәдьре п'адше йә,
ле мьхӧлqәта кем к'әтьна мир-бәга йә.
29Мәрьве хwәйисәбьр, йәки гәләки билан ә,
ле йе зу qӧлоз дьбә, беһ'ьшийа хwә дьдә к'ьфше[+].
30Дьле р'ьһ'әт жийина бәдәне йә,
ле һ'әвсуди кӧрме һәстуйа йә[+].
31Әwе кӧ к'әсиб дешинә, әw qәдьре Хӧльqдаре wи дьк'әвә,
ле йе алийе дәсттәнга дькә, әw qәдьре Хwәде дьгьрә[+].
32Жь дәст хьрабийа хwә нәп'ак дәвәр'уйа те,
ле һ'әта бәр мьрьне жи гӧмана йе р'аст һәйә.
33Дьле мәрьве аqьлда сәрwахти дьминә,
ахмах жи заньн әw йәк чийә.
34Р'асти мьләт бьльнд дькә,
ле гӧнә мьләт р'ур'әш дькә.
35П'адша ль хӧламе аqьл хwәш ә,
ле һерса wи ль сәр йе кӧ р'ур'әшийе тинә.

#### 15

1Щаба нәрм һерсе датинә,
ле готьна һ'ьшк һерсе р'адькә.
2Зьмане йе сәрwахт заньстийе хwәш дькә,
ле жь дәве ахмах ахмахти дьр'ьжә.
3Ч'ә'ве Хӧдан ль һәр дәра йә,
Әw qәнщ у хьраба дьбинә.
4Заре ширьн дара жийине йә,
ле йе хальфи еша дьла йә[+].
5Ахмах дәрса баве хwә беһӧрмәт дькә,
ле йе гӧһ дьдә һьлатьне, фьрасәта wи зедә дьбә.
6Малед р'астада хьзна мәзьн һәйә,
ле к'әда нәп'акада кӧл у дәрд.
7Дәве сәрwахта заньстийе бәла дькьн,
ле дьле ахмаха ӧса накә.
8Хӧдан жь qӧрбана нәп'ака зьвер ә,
ле дӧайе р'аста ль бәр дьле Wида ширьн ә[+].
9Хӧдан жь р'ийа нәп'ака зьвер ә,
ле йед ль пәй р'астийе дьчьн һ'ьз дькә.
10Йе жь р'е дьк'әвә бе бәла наминә
у йе һьлатьне һ'ьз накә wе нәминә[+].
11Дийаре мьрийа у гәлийе һәй-wайе ль бәр Хӧдан ьн,
иди к'ӧ ма дьле әwләдед мерьв[+].
12Йе жь хwә р'ази ширәтк'аре хwә һ'ьз накә
у начә щәм сәрwахта.
13Дьле ша бәшәра хwәш ә,
ле дьле кӧл һ'ьнавзәр ә[+].
14Дьле билана заньстийе дьгәр'ә,
ле дәве ахмах ахмахтийева т'ьжи йә[+].
15Хwәйе дьле кӧл һәр р'ож шинеда йә,
ле хwәйе дьле ша һәр т'ьм шайеда йә.
16Qәнщ ә һьндьк бь хофа Хӧдан,
нә кӧ хьзна гәләк бь шәр' у дә'w[+].
17Qәнщ ә хwарьна п'ьнщар'е бь һ'ьзкьрьне,
нә кӧ гайе дәрмаликьри бь к'ин-бох[+].
18Мәрьве һерс шер' т'әвр'адькә,
ле йе бәрбьһер qалмә-qалме дьсәqьр'инә[+].
19Р'ийа хwәр'анәдити мина чита стьри йә,
ле шьвәр'ийа р'аста р'аст-дуз ә[+].
20Кӧр'е сәрwахт баве хwә ша дькә,
ле мәрьве ахмах qәдьре де ньзанә[+].
21Ахмахти бона кемаqьл шабун ә,
ле йе аqьл дьдә ль сәр р'ийа р'аст[+].
22Бе ширәт мәрәм у т'ьвдир бәтал дьбьн,
ле бь сайа гәләк ширәтк'ара әw тенә сери[+].
23Мәрьв пе щабдайина хwәйә р'аст ша дьбә,
чьqас хwәшә һәр хәбәр wәхте хwәда![+]
24Р'ийа жийине мәрьве аqьл бәрбь жор дьбә,
кӧ wан дур хә жь дийаре мьрийайә жерьн[+].
25Хӧдан малед к'ӧбара дәвәр'у дькә,
ле синоре жьнәбийа дьшьдинә[+].
26Хӧдан жь фькьре йе хьраб зьвер ә,
ле хәбәред йе бехельф ль Wи хwәш тен[+].
27Ч'ә'вбьр'чити шәр'-дә'w дькә мала хwә,
ле йе р'ӧшәта һ'ьз накә wе бьжи[+].
28Дьле йе р'аст ль сәр щабдайине дьфькьрә,
ле жь дәве нәп'ака хьраби дьр'ьжә[+].
29Хӧдан жь нәп'ака дур ә,
ле дӧайе р'аста дьбьһе[+].
30Р'онаийа ч'ә'ва дьл ша дькә,
мьзгинийа хер жи һәстуйа дьшьдинә[+].
31Йе кӧ гӧһ дьдә һьлатьна жийине,
хwәха жи wе нав сәрwахта бе жийине.
32Йе ширәта qәбул накә, әw хәниме хwә йә,
ле к'и һьлатьне qәбул дькә, аqьл т'оп дькә[+].
33Хофа Хӧдан сәрwахтийе һин дькә,
бь мьлуктийе бәрбь р'умәте дьбә[+].

#### 16

1Т'ьвдиред дьле мерьвда йе wи нә,
ле щабдарийа зьмен жь Хӧдан ә[+].
2Һ'әму р'ийе мерьв ль бәр ч'ә'ве wи паqьж ьн,
ле Хӧдан р'ӧһ'а дьдә ль сәр мезине[+].
3Шьхӧле хwә бьдә дәсте Хӧдан
у те бьгьһижи нет-мәрәме хwә[+].
4Һәр тьшт Хӧдан бь мәрәм кьрийә,
нәп'ак жи бона р'ожа охьрме гьран[+].
5Хӧдан жь һ'әму к'ӧбар-бабаха зьвер ә
у әw т'ӧ щар бе бәла наминьн[+].
6Бь дьлшәwатийе у амьнийе гӧнә тенә к'әwандьне
у хофа Хӧдан мерьв жь хьрабийе дур дьхә.
7Гава Хӧдан р'ийа йәки бәгәм дькә,
һ'әта дьжмьне wи жи т'әви wи ль һәв тинә[+].
8Qәнщә һьндьк бь р'астийе,
нә кӧ мале п'ьр' бь нәһәqийе[+].
9Дьле мерьв р'ийа дьдә ль бәр хwә,
ле Хӧдан гаве wи р'аст дькә[+].
10Һ'ӧкӧме Хwәде ль сәр дәве п'адше йә
у дәве wи диwанеда шаш набә.
11Т'әрәзи у мезин р'аст йе Хӧдан ьн,
кәвьред мезинейә т'орпәда кьред Wи нә[+].
12П'адша жь хьрабикьрьне зьвер ьн,
чьмки т'әхтед wан бь р'астийева qәдим ьн[+].
13П'адша ль йе заре бехельф хwәш ьн,
әwана йе р'аст хәбәр дьдә һ'ьз дькьн[+].
14Һерса п'адше мина р'ӧһ'ьстин ә,
ле мәрьве сәрwахт wе дьсәqьр'инә[+].
15Р'онайа р'уйе п'адше жийин ә
у херхwәзийа wи мина ә'wре баранейи бьһаре[+].
16Сәрwахти стандьн жь зер' һежатьр ә
у биланти дәстанин жь зив четьр ә[+].
17Р'ийа р'астайә сәрәкә жь хьрабийе дурк'әтьн ә,
к'и мьqати р'ийа хwә дьбә, әw ә'мьре хwә хwәй дькә.
18Бәри wеранбуне к'ӧбари те
у бәри к'әтьне р'ӧһ'е бабахийе[+].
19Һе qәнщ ә т'әви бәләнгаза шкәсти бьн,
нә кӧ т'әви к'ӧбара т'алан п'арәвәкьн.
20К'и шьхӧле хwә бь сәрwахтийе дькә к'аре дьк'әвә
у йе кӧ хwә дьсперә Хӧдан хwәзьли йә[+].
21Мәрьве дьлда сәрwахт аqьл һ'әсаб дьбә
у йе заре ширьн заньстийе зедә дькә.
22Һ'ьш, бона хwәйиһ'ьша канийа жийине йә,
ле бона беһ'ьша ширәт ахмахти йә[+].
23Мәрьве дьлда сәрwахт сәрwахтийе дьдә зьмен
у занәбуне ль заре wи зедә дькә.
24Хwәшхәбәрдан мина һьнгьве т'ор'һелуне йә,
ль р'ӧһ' хwәшә у ль һәстуйа дәрман ә[+].
25Р'е һәйә кӧ мерьвр'а р'аст хӧйа дькә,
ле хьлазийа wе р'ийа мьрьне йә[+].
26Мәрьвед хәбатк'ар бона хwә дьхәбьтә,
чьмки дәве wи п'ейи сәр wи дькә.
27Мәрьве нәһәq хьрабийе дьгәр'ә
у заре wи алава агьр ә[+].
28Мәрьве мьхәнәт шер' т'әвр'адькә
у бӧхданбеж пьсмама жь һәв дур дьхә[+].
29Мәрьве зорбә һәвале хwә дьхапинә
у дьбә дькә р'ийа хьрабийе[+].
30Йе кӧ ч'ә'ве хwә дьгьрә бона фькьра хьраб
у лева хwә дьгәзә, хьрабийе дькә.
31Р'у-гӧлийе сьпи к'офийа р'умәте йә,
кӧ әw нава р'ийа р'астийеда йә[+].
32Мәрьве хwәйисәбьр жь мерхас четьр ә
у йе хwәгьрти жь йе бажар-һьлдайи[+].
33П'әшкавитьн жь т'әхт у бәхт ә,
ле һәр qьраре Хӧдан дьдә[+].

#### 17

1Qәнщ ә пә'ри нане һ'ьшк бь ә'дьлайе,
нә кӧ маләкә т'ерә-т'ьжи бь шәр'-дә'w[+].
2Хӧламе аqьл һ'ӧкӧми ль сәр кӧр'е р'обәт дькә
у нава бьратийеда п'ара хwә мьлк' дьстинә[+].
3Чаwа фьр'нә зив дьщер'ьбинә у к'урә жи зер',
ле Хӧдан дьла дьщер'ьбинә[+].
4Мәрьве хьраб гӧһ дьдә заре нәһәq
у дәрәwин гӧһ дьдә зьмане зийанк'ар.
5Йе кӧ ль к'әсиб дьк'әнә, әw qәдьре Хӧльqдаре wи дьк'әвә
у йе кӧ дьле хwә ль чәрха ч'әп ша дькә,
әw бе бәла наминә[+].
6Нәви к'офийа р'успийа нә,
бав р'успитийа зар'а нә[+].
7Чаwа хәбәра че ль мәрьве беари-сәр'а нак'әвә,
ӧса жи заре дәрәw ль ә'сьлзада нак'әвә[+].
8Р'ӧшәт ч'ә'ве дайида чаwа кәвьре qимәт ә,
кӧ бәре хwә бьдә чь wе жер'а ль һәв бе[+].
9Йе хьрабийе дьньхемә һәвалк'ар ә,
ле йе дькә дәнги һәвалдәр ә.
10Һьлатьнәк һе ль фә'мдар,
нә кӧ сәд к'ӧлм ль ахмах.
11Мәрьве хьраб кӧ т'әне сәри һьлдьдә,
qасьде беисаф wе пешийеда бе шандьне.
12Qәнщ ә мәрьв һ'ьр'ч'әки ч'ежьке хwә ӧндакьри бьqәсьдә,
нә кӧ дь дәма ахмахтийеда ахмахәки.
13К'и жь бәр qәнщийева хьрабийе бькә,
хьрабийе жь мала wи дур нәк'әвә[+].
14Дәстпебуна шер' мина авбәр'дане йә,
һе шәр' кӧ гьран нәбуйә же дур к'әвә[+].
15Йе нәп'ак р'аст дәрдьхә у йе р'аст гӧнәк'ар дәрдьхә,
һәр дӧ жи ль бәр Хӧдан һ'әрам ьн[+].
16Qимәте сәрwахтийе кӧ дәсте ахмахда йә кери чь те?
Кӧ фә'м накә бьк'ьр'ә.
17Һәвал һәр гав һ'ьз дькә,
бьра буйә бона р'ожа охьрме гьран[+].
18Мәрьве кемаqьл дәйне хәлqе һьлдьдә стуйе хwә
у бона пьсмаме хwә дьбә wәк'ил.
19Йе шәр' һ'ьз дькә әw хьрабийе һ'ьз дькә
у йе дәргәһе хwә бьльнд дькә,
әw wеранбуна хwә дьгәр'ә[+].
20Мәрьве дьле хьраб, хере набинә
у йе заре мьхәнәт бәла жер'а те.
21Йе ахмах пәй хwә дьхә, мәрәза wи йә
у баве йе беар ахин-ахинийа wи йә[+].
22Дьле ша мина дәрмане керһати йә,
ле дьле хәм у хәйал һ'ьшкбуна һәстуйа йә[+].
23Йе нәп'ак п'ашьла хwәда р'ӧшәте тинә,
wәки р'ийа р'астийе бьт'әр'ьбинә[+].
24Сәрwахти ль бәр ч'ә'ве фә'мдара йә,
ле ч'ә'вед ахмаха вьрда-wеда дьньһер'ьн.
25Кӧр'е ахмах к'әсәра баве йә
у кӧла дьле йа пәй хwә хьсти йә[+].
26Нә qәнщә йе р'аст бьдьнә щәзайе
у ә'сьлзада хьн бона һәqийа wан.
27Йе зьмане хwә дькарә занә йә
у йе бәрбьһер билан ә[+].
28Ахмах жи гава кӧ дәнг накә, сәрwахт к'ьфш дьбә
у йе дәве хwә вәнакә, билан хӧйа дьбә.

#### 18

1Йе жь хwә р'ази хwәстьна дьле хwә дьгәр'ә
у мьqабьли һәр шеwьр у qьраре йә.
2Ахмах билантийе һ'ьз накә,
ле т'әне дькә кӧ йа хwә бежә.
3Гава нәп'акәк те, беqәдьри жи те,
т'әви бер'умәтийе беһӧрмәти те.
4Готьнед дәве мерьв авед к'ур ьн,
жь канийа сәрwахтийе ч'әм дьк'ьшьн[+].
5Әв нә р'аст ә кӧ пьшта нәп'ак бьгьрьн,
диwанеда йе р'аст нәр'аст дәрхьн[+].
6Дәве йе ахмах шер' т'әвр'адькә
у готьна wи гази ледане дькә[+].
7Дәве ахмах бәла сәре wи йә
у заре wи т'әла нәфса wи йә[+].
8Готьнед бӧхданбеж мина тә'мә-тиска нә
у әw һ'әта к'ураийа навдьл дьчьн[+].
9Әwе кӧ шьхӧле хwәда сьст ә,
әw бьре мәрьве зийанк'ар ә.
10Наве Хӧдан бьльндщикә qайим ә,
р'асте кӧ хwә ль wьр дьгьрә, ле сьт'ар дьбә[+].
11Һәбука дәwләти бона wи, чаwа бажарәки зор ә
у бь дитьна wи мина сурәкә бьльнд ә[+].
12Бәри к'әтьне дьле мерьв к'ӧбар дьбә,
ле хwә ньмьзкьрьне р'успи дьбә[+].
13Йе һе нәбьһисти щабе дьдә,
әw беһ'ьш у qара wи йә.
14Р'ӧһ'е мерьв ль нәхwәшийа сәбьр дькә,
ле р'ӧһ'е бьриндар к'и дькарә тәйах кә[+]?
15Дьле йе аqьл заньстийе дәст тинә
у гӧһе йе сәрwахт заньстийе дьгәр'ә.
16Хәлата мерьв р'е ль бәр wи вәдькә,
һ'әта ль бәр гьрәгьра жи wи дьбә[+].
17Йе пешийе готьна хwә дьбежә, кӧ әw р'аст дәре,
ле гава дә'wкьре wи бе, wе бе ә'нәнәкьрьне.
18П'әшк-авитьн шәр'-дә'wа дьдә сәкьнандьне
у йед зор ль һәв дьдә р'уньштандьне.
19Бьраки хәйиди мина бажарәки суркьри йә
у шәр'-дә'w мина зәр'за qәсьре йә.
20Зьке мәрьв жь бәре дәве wи т'ьжи дьбә
у жь дәрәмәта заре wи т'ер дьбә[+].
21Мьрьн у жийин дәсте зьмен ьн,
йе кӧ же һ'ьз дькьн жь бәред wи дьхwьн.
22К'и жьне дьбинә, хер у хьзне дьбинә
у жь Хӧдан р'ә'м-к'әрәме дьстинә[+].
23К'әсиб бь лава-диләка дьпьрсә,
ле дәwләти һ'ьшк щабе дьдә.
24Мәрьве хwәйе гәләк һәвал, бәла сәре wи йә,
ле һәвал жи һәнә жь бьраки четьр ьн[+].

#### 19

1Qәнщ ә бәләнгазе кӧ р'ийа хwәйә амьнда дьчә,
нә кӧ йәки дәвхальфийи ахмах[+].
2Мәрьве бе занәбун хер т'ӧнә,
йе ләз дьк'әвә р'ийа хwә ӧнда дькә[+].
3Ахмахтийа мерьв р'ийа wи шашо-п'ашо дькә
у дьле wи һьндава Хӧданда бинтәнг дьбә[+].
4Һәбук гәләк доста зедә дькә,
ле йе к'әсиб жь пьсмамтийа хwә дьqәтә[+].
5Шә'де дәрәw wе бе бәла нәминә
у йе дәрәwин wе нәфьльтә[+].
6Гәләк хwә ль мәрьве мәр'д дьгьрьн
у һ'әму дьбьнә пьсмаме мәрьве кӧ п'ешк'еш дьдьн[+].
7Бьратийа к'әсиб һ'әму же дьчьн,
иди к'ӧ ма пьсмаме wи же дур нәк'әвьн!
У әw ль wан дькә гази,
ле к'а әwә к'ӧ нә[+]?
8Йе сәрwахтийе дәстинә, әw нәфса хwә һ'ьз дькә,
йе билантийе хwәй дькә, әw хер у хwәшийе дьбинә[+].
9Шә'де дәрәw wе бе бәла нәминә
у дәрәwине р'убари дьне нәминә[+].
10Чаwа хер у хwәши ль ахмах накә,
ӧса жи хӧлам, сәрwерийе ль аха накә[+].
11Фә'ме qәнщ мерьв жь һерсе пашда дехә
у р'успитийа wи qӧсур-нәньһер'андьн ә[+].
12Һерса п'адше мина мьр'инийа шера йә,
ле херхwәзийа wи мина qьр'авийа сәр шинайе йә[+].
13Кӧр'е ахмах бәла сәре баве йә,
шәр'е жьне жи мина барана һурә-һур[+].
14Мал у һәбук жь бава нә,
ле жьна ә'сьл жь Хӧдан ә[+].
15Хwәр'анәдитьн хәwа к'ур тинә
у йе бехирәт бьр'чи дьминә[+].
16Йе т'әмийе хwәй дькә, әw хwә хwәй дькә,
ле йе гӧһ надә р'ийа хwә, әw мьрьна хwә дькә[+].
17Йе кӧ алик'арийа к'әсиб дькә, әw дәйн дьдә Хӧдан
у Хӧдане жь бәр дайина wива, wи хәлат кә[+].
18Һ'әта гӧман һәйә, кӧр'е хwә ширәт кә,
ле нә кӧ һ'әта кӧштьна wи[+].
19Йе гәләки һерс, гәрәке бе щәзакьрьне,
һәгәр тӧ бьди хатьр, те диса бьwәк'ьлини.
20Ширәте һьлдә у һинкьрьне бьбә йар ә,
wәки ахьрийе тә бькә дәрсдар ә.
21Дьле мерьвда гәләк мәрәм һәнә,
ле т'әне хwәстьна Хӧдан те сери[+].
22Qәнщ ә мәрьв һ'әйра qәнщикьрьнеда бә,
мәрьве к'әсиб жь йе дәрәwин четьр ә.
23Хофа Хӧдан жийин ә, мәрьви пе р'ьһ'әт ә,
т'ӧ хьраби ле наqәсьд ә[+].
24Хwәр'анәдити дәсте хwә дькә т'аса хwә,
ле нькарә бьбә дәве хwә[+].
25Пек'әни хә, кӧ йе сахьке дьле хwә, һ'ьш т'опи сәре хwә кә
у йе аqьл һьле, сәрwахтийе wе qазьнщ кә[+].
26Йе кӧ бь к'ӧлме дьчә баве хwә у бәри де дьдә,
әw кӧр'е р'ур'әшийе у qара йә[+].
27Лаwе мьн, һәгәр тӧ хwә жь ширәте дур дьгьри,
бәле, тӧ хwә жь готьнед заньстийе дур дьгьри.
28Шә'де дәрәw сәр р'астийе дьк'әнә
у дәве нәп'ака нәһәqийе дадьqӧртинә.
29Бона пек'әнийа щәза һазьр ә
у бона пьшта ахмаха жи ледан[+].

#### 20

1Шәрав к'әнти йә у авщә шәр'ти йә,
йе хwә дьдә ван, нә сәрwахти йә[+].
2Саwа п'адше мина мьр'инийа шер ә,
йе wи дькә һерсе йә, әw хwә дькә нәһәqийе йә[+].
3Һ'әвза хwә шәр'кьрьне, qәдьре мәрийа йә,
ле һәр беһ'ьш сәр шер' бәнги йә.
4Хwәр'анәдити wә'дәда ә'рде р'анакә,
нандьрунеда wе ле бьгәр'ә, ле п'әйда нәкә[+].
5Мәрәме дьле мерьв авед к'ур ьн,
ле мәрьвед билан wан һьлдьч'ьньн[+].
6Гәләк мәри qәнщийед хwә дькьн дәнгинә,
ле мәрьвед амьн к'и дькарә бьбинә?
7Йе бь һәqийе р'ийа р'астда чуйи,
пәйр'а wе бәхтәwар бьн зар'ед wийә буйи.
8П'адшайе ль сәр т'әхте диwане,
бь ч'ә'ва һәр хьрабийе дьдә һьлдане.
9К'и дькарә бежә: «Мьн дьле хwә паqьж кьр
у гӧнәйед хwә жи жь хwә дур хьст»[+]?
10Дӧ кәвьред мезинейә нә wәкә һәв,
дӧ пиване нә wәкә һәв,
һ'әраминә ль бәр Хӧдан һәр дӧ wәкә һәв[+].
11Һ'әта qәнщи йан хьрабийа хәйсәте зар'е жи
бь кьред wи к'ьфш дьбьн.
12Гӧһе кӧ дьбьһе у ч'ә'ве дьбинә,
һәр дӧ жи Хӧдан чекьрьнә[+].
13Хәwе һ'ьз нәкә, кӧ к'әсиб нәби,
ч'ә'ве хwә вәкә, кӧ бь нан т'ер би[+].
14Йе дьк'ьр'ә дьбежә: «Нә р'ьнд бу! Нә р'ьнд бу!»
ле гава дьчә, һьнге п'айдар бу.
15Зер' у щәwар гәләк һәнә,
ле заре билан һе хьшьре бьһа йә.
16Йе бу wәк'иле хәрибәки, qап'уте wи һьлдә,
йе бу wәк'иле нәнасәки, к'әфил жь wи һьлдә[+].
17Нане дәрәwийе мерьв хwәш те,
ле паше мина пари гәwрийеда дьминә[+]
18Мәрәм бь шеwьре те ә'сәйикьрьне,
бь р'едитьне шәр' бьдә кьрьне[+].
19Йе гьлигәр'о сӧр'е бәла дькә,
һ'әвза хwә жь йе дәвбәла бькә[+].
20Йе ньфьр'к'аре де у бава бә,
к'урайийа шәведа ч'ьра wийе весә[+].
21Әw мьлк'е кӧ пешда бь ләзо-бәз һатийә дәстхьстьн,
wе ахьрийеда дӧайе ле wе нәйе кьрьн[+].
22Нәбежә: «Жь бәр хьрабийева әзе хьрабийе бькьм»
сәбьра Хӧдан бькә у әwе тә хьлаз кә[+].
23Ль бәр Хӧдан дӧ кәвьред мезинейә
нә wәкә һәв һ'әрами нә
у мезина qәлп нәһәqи йә[+].
24Гаве мәрьв жь Хӧданда тенә авитьне,
иди р'ийа хwә чаwа дькарә әw фә'м бькә[+]?
25Бәри создайина дийарийа хwә, тӧ р'ьнд бьдә аqьле хwә,
кӧ п'ошман нәби у бьк'әви т'әла хwә.
26П'адше сәрwахт бь кам нәп'ака дьдә ледане
у чаwа мәлһ'әб wан жь бедәре дьдә һьлдане.
27Исафа мерьв ч'ьра Хӧдан ә,
к'урайийа дьла ә'нәнә дькә[+].
28Дьлшәwати у р'асти хwәйкьрийе п'адше нә,
әw жи бь дьлшәwатийе т'әхте хwә дьшьдинә.
29Р'әwша щаһьла qәwата wанда йә,
р'умәта мәзьна р'у-гӧлийе сьпи йә[+].
30Дәрбед бьрине хьрабийе дур дьхә, ледан жи нав-дьл паqьж дькә.

#### 21

1Дьле п'адше дәсте Хӧданда мина щәwед ава нә,
к'ийалида кӧ дьхwазә, Wи алийида дадьгәр'инә.
2Р'ийа һәр мәрьви ль бәр ч'ә'ве wи р'аст к'ьфш дьбә,
ле Хӧдан дьла дьдә ль сәр мезине[+].
3Ч'ә'ве Хӧданда р'асти у һәqи кьрьн,
жь qӧрбандайине четьр ьн.
4Ч'ә'ве к'ӧбар, дьле бабах
аwа готи ч'ьра р'ийа нәп'ака, гӧнә йә[+].
5Т'ьвдира мәрьве хирәт ә'сә к'аре тинә,
ле һәр кәсе ләз к'әти ә'сә зьраре тинә[+].
6Бь зьмане дәрәw хьзна qазьнщкьри,
мина һӧлм-гӧлма кӧ дәрбаз дьбә, дькә т'әла мьрьне[+].
7Зордарийа нәп'ака wан р'адьqәтинә,
чьмки әw нахwазьн пәй р'астийе бьн.
8Р'ийа мәрьве нәһәq харо-маро йә,
ле йе бесущ р'аст дьчә.
9Qәнщ ә qӧлч'әкида ль сәр хени бьжин,
нә кӧ т'әви жьна шәр'уд ханәкеда[+].
10Нәфса мәрьве хьраб хьрабийе дьхwазә,
һәвале wи жи ч'ә'ве wида хере набинә.
11Гава пек'әни те щәзакьрьне, дьлсах сәрwахт дьбә
у гава йе сәрwахт те ширәткьрьне, әw заньстийе дьстинә[+].
12Йе сәр р'астийе дина хwә дьдә мала нәп'ак
у нәп'ак жь дәст хьрабийе сәр-сери те.
13К'и т'ьлийа дькә гӧһе хwә кӧ дәнге к'әсиб нәбьһе,
әwе жи текә гази у дәнге wи нәйе бьһистьне[+].
14П'ешк'еша дьзива һерсе датинә,
хәлата п'ашьледа, хәзәбе дьсәqьр'инә[+].
15Һәqикьрьн шабуна р'аста йә,
ле бона йе нәһәq әw йәк мәрәз ә.
16Мәрьве кӧ жь р'ийа билантийе дадьгәр'ә,
әw дьк'әвә нава щьвата хәйала[+].
17Йе к'ефе һ'ьз дькә, әwе к'әсибийе бьбинә,
әwе шәраве у бәз һ'ьз дькә, wе дәwләте набинә.
18Бона йе р'аст, нәп'ак бәрва те дайин,
бона һәqа жи, йе беамьн те дайине[+].
19Qәнщ ә мәри чол-бәстада бьжи,
нә кӧ т'әви жьна шәр'уд у бәд[+].
20Мала сәрwахтда т'ьжи р'ун у хьзнә йә,
ле йе беһ'ьш һәбука хwә qӧрта хwәда дькә.
21Йе нета wи ль сәр р'астийе у р'ә'ме йә,
әwе ә'мьр, р'астийе у р'умәте бьбинә.
22Йе сәрwахт һьлдьк'ьшә бажаре мерхаса,
кәла wанә кӧ әw теда гӧман ьн, һьлдьшинә.
23Йе дәве хwә у зьмане хwә дькарә,
әw хwә жь qәдә-бәла хwәй дькә[+].
24Мәрьве хwәр'азийи, кӧ кьред wи бь к'ӧбарийе у бабахийе нә,
наве wи: «Пек'әни» йә[+].
25Тәме бехирәт wи дькӧжә,
чьмки дәсте wи хәбате нахwазә,[+]
26һәр р'ож ч'ә'ве wи дәста йә,
ле йе р'аст дьдә у бәр нак'әвә[+].
27Хӧдан жь qӧрбана нәп'ак зьвер ә,
илаһи гава бь нета хьраб дьдә[+].
28Шә'де дәрәw wе ӧнда бә,
ле йе гӧһа бьһисти шә'дәтийа wи дьминә[+].
29Мәрьве нәп'ак р'уйе хwә дьшьдинә,
ле йе р'аст р'ийа хwә qәдим дькә.
30Т'ӧ сәрwахти, биланти у шеwьр т'ӧнә
кӧ һьмбәри Хӧдан бьсәкьнә[+].
31Һәсп бона шер' те һазьркьрьне,
ле сәрк'әтьн бь дәсте Хӧдан ә[+].

#### 22

1Наве qәнщ жь һәбука п'ьр' qәнщтьр ә,
qәдьр жь зер' у зив четьр ә.
2К'әсиб у дәwләти р'асти һәв тен,
әw һәр дӧ жи Хӧдан хӧльqандьнә[+].
3Йе аqьл хьрабийе кӧ дьбинә һ'әвза хwә дькә,
ле йе дьлсах пешда дьчьн у зьраре дьбинә[+].
4Бәре мьлуктийе у хофа Хӧдан
һәбук, qәдьр у жийин ьн[+].
5Р'ийа мәрьве нәр'астда стьри у т'әлә нә,
йе нәфса хwә хwәй дькә, әw жь wан дур ә[+].
6Зар'отийеда р'ийа р'аст һин бькә,
гава әw кал бә, иди әwе жь wе нәк'әвә[+].
7Дәwләти к'әсиба бьндәст дькә,
дәйндар дьбә хӧламе дәйндайи.
8Йе хьрабийе дьр'әшинә, wе тәнгасийе бьдьру
у шьва һерса wи wе бьшке[+].
9Дӧайе ль мәр'д бе кьрьне,
чьмки әw нане хwә бәлайи к'әсиба дькә[+].
10Бәри пек'әни дә, шәр'е дур к'әвә,
qалмә-qалм у беһӧрмәткьрьне бьсәqьр'ьн[+].
11Йе дьле паqьж һ'ьз дькә, гӧл-нур жь дев дьбарә
у п'адша ль wи пьсмам ә[+].
12Ч'ә'ве Хӧдан заньстийе хwәй дькьн,
ле готьнед йе qәлпи-мьхәнәт wеран дькә.
13Хwәр'анәдити дьбежә: «Шер дәрва һәйә!
К'учада әзе бемә кӧштьне»[+].
14Дәве ч'ә'вдәра ч'ә'ла к'ур ә,
йе һерса Хӧдан сәр, wьрда дьк'әвә[+].
15Ахмахти дьле зар'ева гьредайи йә,
ле шьва ширәте wе йәке жь wи дур дьхә[+].
16Йе кӧ к'әсиб дешинә, кӧ әw хwәха дәwләти бә,
йан жи йе дьдә дәwләти, әw һәр дӧйе жи бьк'әвьнә т'ӧнәбуне[+].


К'ома готьнед сәрwахта

17Гӧһ бьдә у готьнед сәрwахта бьбьһе
у дьле хwә бьдә заньстийа мьн[+].
18Һәгәр тӧ ван дьле хwәда хwәй ки, әве тә ша кьн
у ль сәр заре тә бьминьн.
19Аwа әв йәк, мьн иро тӧ дайи һ'әсандьне,
wәки гӧмана тә ль сәр Хӧдан бә.
20Гәло мьн бона тә си шеwьр у ширәт нә ньвисинә?
21Wәки фә'мина готьнед р'астә амьн тә һин кьм,
кӧ щаба йед жь тә дьпьрсьн тӧ р'аст бьди.

22К'әсиб т'алан нәкә, кӧ әw бәләнгаз ә
у зоре ль йе беч'арәйи ль бәр диwане нәкә,[+]
23чьмки Хӧдан пьштоване wан ә,
Әwе жи ә'мьре йе кӧ әw шеландьнә бьшелинә[+].

24Т'әви мәрьве һерс һәвалтийе нәкә,
у т'әви мәрьве зу qӧлоз дьбә р'е нәчә,
25нәбә кӧ тӧ р'е-дьрбед wи һин би
у нәфса тә бьк'әвә т'әле.

26Жь бәр дәйнва нәбә wәк'ил
мина әwе кӧ дәст дьдә,
27гава т'ӧнәбә тӧ бәрва бьди,
чьма ньвина бьн тә бьбьн[+]?

28Нишана синоре кал-бавед тә данинә,
жь щи нәһ'әжинә[+].

29Тә әw мәрьве шьхӧлк'аре хwә дитийә?
Әw ль бәр п'адша дьсәкьнә,
нә кӧ ль бәр мәрьве бекер дьсәнә.

#### 23

1Гава тӧ т'әви ахаки р'унийи нан бьхwи,
р'ьнд дина хwә бьдә пешийа хwә.
2Һәгәр тӧ хwәйе запа мәзьн и
к'ере бьдә ль сәр qьр'ька хwә.
3Бьра тәме тә нәк'ьшинә тә'мә-тискед wи,
чьмки әw хӧрәкед хапанок ьн.

4Нәк'әвә дәмана дәwләтибуне,
жь wе фькьра хwә пашда бьсәкьнә[+].
5Ч'ә'ве тәйе ль сәр wи тьште п'уч' бә,
ле әwе хwәр'а баска чекә
у мина тәйра бьфьр'ә ә'змен[+].

6Нане мәрьве нәмәр'д нәхwә
у тәме тә нәк'ьшинә хwарьна wи,
7чьмки ч'ә'ве wийе хwарьна тә бә,
wе тәр'а бежә: «Бьхwә-вәхwә»,
ле дьле wи нә т'әви тә йә.
8Әw парийе кӧ тә хwарьбә те вәр'әши
у готьнед хwәйә хwәш те ӧнда ки.

9Гӧһе ахмахда тьштәки нәбежә,
чьмки әwе заньстийа готьна тә беһӧрмәт кә.

10Синоре кәвьн щигӧһасти нәкә
у нәк'әвә ә'рде жьнәбийа,[+]
11чьмки пьсмаме wани незик зор ә,
әwе ише wан т'әви тә сафи кә[+].

12Дьле тә ль сәр ширәта бә,
гӧһе тә жи ль сәр готьнед сәрwахт бә.

13Ширәткьрьнеда бехатьрийа зар'а бькә,
пе шьве жи һәгәр бьк'ӧти, әw намьрә[+].
14Ле һәгәр тӧ пе шьве жи wи дьк'ӧти,
нәфса wи тӧ жь дийаре мьрийа хьлаз дьки.

15Кӧр'е мьн! Һәгәр дьле тә сәрwахт ә,
дьле мьн жи ша дьбә.
16Гава жь дәве тә готьнед р'аст дәрен,
әзе жи ль нава хwәда ша бьбьм.

17Бьра дьле тә һ'әвсудийа гӧнәк'ар нәкә,
ле һәр р'ож хофа Хӧданда бә[+].
18Чьмки ә'сәйи ахьри һәйә
у гӧмана тәйе ӧнда нәбә[+].
19Бьбьһе, кӧр'е мьн у сәрwахт бә,
дьле хwә бәр бь р'ийа р'астда кә.
20Нәчә нава вәхwарийа,
нә жи нава п'ьр'хӧред гошт[+].
21Чьмки йе вәхwари у п'ьр'хӧри бәләнгаз дьбьн
у к'ьнщед п'оньжийа дьп'ьзьньн.

22Гӧр'а баве хwә бькә, кӧ тӧ же к'әтийи
у дийа хwә беһӧрмәт нәкә, гава пир бьбә[+].
23Һәqийе бьк'ьр'ә,
сәрwахтийе, ширәта, билантийе жи нәфьрошә.
24Баве йе р'аст әшq у ша йә,
йе сәрwахт пәй хwә дьхә пе wи ша дьбьн.
25Бьра де баве тә пе тә әшq бьн,
бьра ша бә йа кӧ тӧ же к'әти.

26Дьле хwә бьдә мьн, кӧр'е мьн!
у ч'ә'ве тә бьра сәр р'ийа мьн бьн.
27Чьмки йа qав ч'ә'ла к'ур ә,
жьна ч'ә'вдәр бира тәнг ә[+].
28Әwа мина qачахәки хwә дьтәлинә,
нава мәрьвада беамьна зедә дькә[+].

29Ахин йа к'е йә? Wахин йа к'е йә?
Шәр'-дә'w йе к'е нә? Хәм у хьйал йе к'е нә?
Бьринед бесәбәб йе к'е нә?
Ч'ә'вед сорбуйи йе к'е нә?
30Әw йе ль бәр шәраве нә,
йед кӧ шәрава т'әвһәвкьри дьгәр'ьн.
31Р'әнге шәравейи сор нәньһер'ә,
чаwа әw к'аседа бь ч'ә'ва дькә
у р'ийа хwәда хwәш-хwәш дьчә![+]
32Әw мина мә'ра паше дьгәзә
у мина тирәмә'р әw ле дьдә.
33Һьнге qәрәт'уйе бенә ль бәр ч'ә'вед тә
у дьле тә жи wе тьштед бет'әwшә бежә.
34Те бьби мина йәки бә'реда п'алдайи
у чаwа йәки ль сәр сәре бап'еша гәмийе р'азайи.
35Те бежи: «Мьн хьстьнә, әз нә ешийамә,
әз дамә ль бәр дә'фа, мьн хwә дәрнәхьстийә.
Әз к'әнге сәр һ'ьше хwәда бьм,
wәки диса wе йәке бькьм?»

#### 24

1Һ'әвсудийе ль мәрьвед хьраб нәкә
у дьле тә бьра т'әви wан нибә,[+]
2чьмки дьле wан ль сәр зордарийе дьфькьрә
у дәве wан ль сәр хьрабийе хәбәр дьдә[+].

3Бь сәрwахтийе мал те чекьрьне
у билантийе те qәдимкьрьне,
4пе заньстийе һьндӧр' бь һәр тьштед бьһа
у хьшьред һ'әwаск'арва те т'ьжикьрьне[+].

5Мәрьве аqьл зор дьбә
у мәрьве занә зәхьм дьбә,[+]
6чьмки шәр'е хwә кӧ дьки, дьди бәр һ'әсаба
у сәрк'әтьн бь гәләк ширәтк'ара те[+].

7Сәрwахти бона ахмах гәләки бьльнд ә,
дәргәһ-диwанеда әw нькарә дәве хwә вәкә.
8Әwе дьфькьрә хьрабийе бькә,
wир'а дьбежьн: «Йе мьхәнәт».
9Фькьра ахмахтийе гӧнә йә
у пек'әни ль бәр ч'ә'ве мәрьв зьвер ә[+].

10Һәгәр тӧ тәнгасийеда дьлсьст би,
кӧ ӧса йә тӧ нә хӧрт и[+].

11Йед мьрьнер'а тенә бьрьне хьлаз кә
у хwә жь йед кӧштьнер'а дайи нәдә паш[+].
12Һәгәр бежи: «Бәле мә әв йәк ньзаньбу»,
аwа йе дьла занә, әw һаш пе һәйә,
йе кӧ сәр тәда дьньһер'ә wе йәке занә
у wе һәр кәси wәкә ә'мәлед wан бьдә[+].

13Лаwе мьн, һьнгьв бьхwә чьмки хwәш ә
у һьнгьве һелуне кӧ ширьнә бона дәмахе тә,[+]
14ӧса жи сәрwахти наскьрьне ль нәфса тә ширьн бә,
һәгәр тӧ wе бьбини ахьрийа тәйе хер бә,
бе гӧман наби[+].

15Һәй нәп'ако! Хwә ль мала р'астада нәтәлинә
у һеwаргәһа wи wеран нәкә,[+]
16чьмки, һәгәр йе р'аст һ'әфт щара бьк'әвә, wе диса р'абә,
ле нәп'аке хьрабийеда сәрсери бен[+].

17Гава дьжмьне тә бьк'әвә ша нәбә
у гава ньге wи бьльк'ӧмә, дьле хwә wи ша нәкә,
18нәбә кӧ Хӧдан ве йәке бьбинә Wи хwәш нәйе
у Әw һерса Хwә ль нәйар дайнә[+].

19Дьле хwә һьндава хьрабада т'ьжи нәкә
у һ'әвсудийе нәп'ака нәкә,[+]
20чьмки хера ахьрийа йе хьраб т'ӧнә,
ч'ьра йе нәп'ак wе весә[+].

21Лаwе мьн! Жь Хӧдан у п'адше бьтьрсә
у т'әви йед сәрһьлдайи мьqабьли wан нәбә,[+]
22чьмки бәлайе ньшкева бе сәре wан
у к'и занә жь Хӧдан у п'адше wе чь бьбә ль wан.


Готьнед сәрwахтә керһати

23Әв жи готьнед сәрwахта нә:
Диwанеда фьрqикьрьн нә баш ә[+].
24Әwе кӧ йе нәп'акр'а бежә: «Тӧ р'аст и»,
ел-ә'шире ньфьр'а wи бькьн у мьләте әwи беһӧрмәт кьн,[+]
25ле йед кьре wан бьдә р'уйе wан, wе бәхтәwар бьн
у хер у хwәшийе ль сәр wанда бьбарә.
26Щаба р'аст,
чаwа лев р'амусан.
27Т'ьвдарәке шьхӧле дәр бькә
у ә'рде хwә ль сәр һәвда бинә,
паше мала хwә че кә.
28Бе сәбәб нәбә шә'де һьмбәри һәвале хwә
у бь дәве хwә нәхапинә,[+]
29нәбежә: «Әви чь сәре мьн кьр,
әзе жи ӧса сәре wи бькьм,
wәкә кьред wи әзе ле вәгәр'иньм»[+].

30Әз ль бәр ә'рде хwәр'анәдити
у р'әзе тьрийе кемаqьлр'а дәрбаз бум,
31ва йә һ'әму стьри дәрк'әтьбун
у р'уйе wан гәз-гәзәкева гьрти бун, суред кәвьри жи һьлшийайи бун.
32Гава әз ч'ә'в пек'әтьм, мьн да һ'ьше хwә
у мьн дина хwә дайе, хwәр'а кьрә дәрса хwә:
33Һ'әта һьнәки р'азейи, һьнәки бьп'оньжи,
һьнәки дәстед хwә бьди ль сәр һәв п'алди,
34һьнге к'әсибийа тәйе мина р'еwики дьз ль сәр тәда бьгьрә,
дәсттәнгийа тәйе жи мина qачахәки[+].

#### 25


К'ома мәсәлед Сьлеманә дӧда

1Әв ьн әw мәсәлед Сьлеман, к'ижан кӧ мәрьвед Һьзqийа п'адше Щьһудайе жь бәр һьлданә:[+]

2Кьред Хwәдейә вәшарти р'умәта wи йә,
ле р'умәта п'адше кьр ә'йанкьрьн ә[+].
3Чаwа бьльндайа ә'змен у к'урайа ә'рде,
ӧса жи дьле п'адше найе ә'нәнәкьрьне.
4Т'орта зив же бьqәтинә,
әwе зивкәрр'а дәрданәке дәрк'әвә,
5нәп'ак жи жь п'адше бьqәтинә,
т'әхте wийе бь р'астийе qәдим бә[+].
6Ль бәр п'адше п'айе хwә нәдә,
ль щийе гьрәгьра нәсәкьнә,[+]
7qәнщ ә кӧ тәр'а бежьн: «К'әрәм кә ве жоре»,
нә кӧ ль бәр гьрәгьра тә ньмьз кьн.
8Бь дитьна ч'ә'ва,
зу нәк'әвә нава шәр' у дә'wа,
wәки һәвале тә, тә нәдә шәрме
у ньзаньби ахьрийе те чь бьки.
9Пьрсед хwә т'әви һәвале хwә сафи кә,
ле сӧр'а хәлqер'а вәнәкә,
10wәки йе бьбьһе тә беһӧрмәт нәкә
у әw наве хьраб ль сәр тә нәминә.
11Готьнәкә щида
мина сева зер'ин ә ль сәр зив qашкьри[+].
12Ширәта йе сәрwахт, бона йе гӧһдар,
мина гӧһар у хьшьре зер'ин ә[+].
13Чаwа сьр'а бәрфе дәма нандьруне,
ӧса жи qасьде амьн бона шандийе хwә,
әw ськ'ане дьдә нәфса хwәйийе хwә[+].
14Йе п'ешк'еш соз дьдә у накә,
әw мина байе у ә'wре бе баран ә[+].
15Бь сәбьре дьле мир у бәга нәрм дьбә
у заре ширьн һәстуйа һурдәхwәши дькә.
16Гава тә һьнгьв дит, wәкә мә'де хwә бьхwә,
нәбә кӧ тӧ же т'ер би у паше вәр'әши[+].
17Һәр гав нәчә мала щинар, кӧ әw жь тә т'ер нәбә
у паше әw жь тә ащьз бә.
18Йе шә'дәтийа дәрәw һьмбәри һәвале хwә дьдә,
әw мина р'ьм, шур у тире тужкьри йә[+].
19Гӧмана ль сәр мәрьве бе амьн,
р'ожа тәнгасийеда мина дьране шкәсти у ньге кӧләк ә.
20Ль бәр мәрьве дьлшкәсти, стьран готьн,
мина чаwа йәк р'ожа сар к'ьнще хwә бехә,
йан жи чаwа хwе текьнә ль сәр бьрине.
21Һәгәр дьжмьне тә бьр'чи йә, нен бьде
у һәгәр т'и йә, аве бьде,[+]
22чьмки тӧ бь ве йәке
пьриске егьр сәр сәре wи т'оп дьки
у Хӧдане ль тә вәгәр'инә[+].
23Байе бакӧре баране тинә,
заре мьхәнәт жи р'уйе мә'дәкьри.
24Qәнщ ә qӧлч'әкида ль сәр хени бьжин,
нә кӧ т'әви жьна шәр'уд ханәкеда[+].
25Мьзгинийа жь wәлатәки дур
мина чаwа ава сарә бона заре ч'ьла[+].
26Мәрьве р'аст кӧ ль бәр нәп'ак ньмьз дьбә,
әw мина канийа хьтьми у селава шелу йә.
27Чаwа гәләк һьнгьв-хwарьн нәqәнщ ә,
ӧса жи йе ль пәй наве хwә к'әти нә нав ә.
28Мәрьве кӧ нәфса хwә нькарә,
әw мина бажарәки хьрабәйи бесур ә.

#### 26

1Чаwа бәрф ль һавине у баран ль нандьруне,
ӧса жи qәдьрьахмах нак'әвә[+].
2Чаwа кӧ ч'ьвик дьвьр'вьр'ә у дувмәqәск дьфьр'ә,
ӧса жи ньфьр'а бадиһәwа найе сери[+].
3Qамчи бона һәспа йә, qәйд бона к'әра йә,
ле зохал бона навмьла ахмаха йә[+].
4Ль ахмах ль гора ахмахтийа wи вәнәгәр'инә,
кӧ нәбә бьби йәки мина wи.
5Ль ахмах ль гора ахмахтийа wи вәгәр'инә,
wәки әw хwә дәwса зана данәйнә[+].
6Йе бь дәсте ахмах хәбәре дьшинә,
әw ньге хwә дьбьр'ә у зьраре дьк'ьшинә.
7Мәсәла дәве ахмаха,
мина ләрьзәка ньге сәqәта.
8Йе qәдьр ахмахр'а дькә,
мина чаwа кәвьрәк кәwканийеда бьwалә[+].
9Мәсәла дәве ахмаха,
чаwа ч'ьqьле стьрийайи дәсте сәрхwәша.
10К'ьрекьре ахмаха у р'еwийа,
әw зьраре дьда һ'әмуйа.
11Ахмахе кӧ ахмахтийа хwә дьwәк'ьлинә,
әw мина чаwа сә кӧ вәдьгәр'ә
ль сәр вәр'әшандьна хwә[+].
12Тә әw мәрьве кӧ хwә аqьл дьбинә дитийә?
Жь йе ахмах һе гӧман һәйә, нә кӧ жь wи[+].
13Хwәр'анәдити дьбежә:
«Шер ль сәр р'е йә! Шер ль мәйдане йә!»[+]
14Чаwа дәри ль сәр дәргьра хwә дьчә-те,
ӧса жи хwәр'анәдити ль сәр ньвина хwә.
15Хwәр'анәдити дәсте хwә дькә т'аса хwә,
ле жер'а зә'мәт ә кӧ әw бьбә дәве хwә[+].
16Хwәр'анәдити һе хwә сәрwахт дьбинә
нә кӧ һ'әфт меред кӧ щабед аqьл дьдьн.
17Р'еwийе кӧ т'әви шәр'-дә'wе хәлqе дьбә,
мина чаwа йәк дәст бавежә гӧһе сәки.
18Дини-һаре кӧ пьриске агьр
у тире кӧштьне давежә,
19мина wи йә, йе кӧ йәки дьхапинә
у паше дьбежә: «Мьн һ'әнәк кьр».
20Сәр агьр кӧ дар т'ӧнәбьн, агьре весә,
ӧса жи гава бӧхданбеж т'ӧнәбьн шәр'е бьтәмьрә[+].
21Чаwа к'омьр бона пьриска у дар бона агьр ә,
ӧса жи йе шәр'уд бона шәр'-т'әвр'акьрьне йә.
22Готьнед бӧхданбеж мина тә'мә-тиска нә
у әw һ'әта к'ураийа навдьл дьчьн[+].
23Левед алавийә т'әви дьле хьраб
мина чаwа дәрдана ахинә пе т'орта зив кьраскьри[+].
24Нәйар бь заре хwә һ'ьләк'арийе дькә,
дьле хwәда жи мьхәнәтийе хwәй дькә,
25һәгәр әw заре хwәш жи хәбәр дә, баwәр нәкә,
чьмки һ'әфт һ'әрами дьлада һәнә.
26Әw к'ина хwә кӧ бь мьхәнәтийе вәшерә,
йәкә щьватеда хьрабийа wи wе дәре.
27Йе ч'ә'ле дьк'олә әw хwәха дьк'әве
у йе кәвьр һол дькә, әw ль сәр wида те[+].
28Зьмане дәрәw дьжәнә дәрбдайе хwә
у дәве һ'ьләк'ар мерьв сәр-сери тинә.

#### 27

1Пе р'ожа сьбе нәфьр'ә,
чьмки тӧ ньзани әw р'оже чь бинә[+].
2Бьра хәлq пәсьне тә бьдә, нә кӧ дәве тә,
йе хәриб, нә кӧ заре тә.
3Кәвьр гьран ә у qум жи бар ә,
ле һелане ахмаха жь һәр дӧйа гьрантьр ә.
4Хәзәб беисаф ә у һерс лейи йә,
ле к'и дькарә ль бәр к'ӧмр'әшийе бьсәкьнә[+].
5Һьлатьна ашкәла,
жь һ'ьзкьрьна вәшарти четьр ә[+].
6Бьринед пешәwьтийа амьн ьн,
р'амусанед нәйара п'ьр' ьн[+].
7Зьке т'ер п'е ль һьнгьве һелуне дькә,
ле бона зьке бьр'чи һәр тьште тә'л ширьн ә[+].
8Мәрьве щи-wаре хwә һьшти,
чаwа ч'ьвика һелуна хwә һьшти.
9Р'ун у бьхур дьл ша дькьн,
ширьнайа һәвалтийе жи жь ширәтед qәнщ.
10Дәст жь һәвале хwә у һәвале баве хwә нәк'ьшинә,
р'оже хwәйә охьрме гьранда нәчә дәре бьре хwә,
щинаре незик жь бьраки дур четьр ә[+].
11Кӧр'е мьн, сәрwахт бә у дьле мьн ша кә,
кӧ әз бькарьбьм щаба qардаред хwә бьдьм[+].
12Йе аqьл хьрабийе кӧ дьбинә һ'әвза хwә дькә,
ле йе дьлсах пешда дьчьн у зьраре дьбинә[+].
13Йе бу wәк'иле хәрибәки, qап'уте wи һьлдә,
йе бу wәк'иле жьнәкә нәнас, к'әфил жь wи һьлдә[+].
14Йәк кӧ һәр сьбәһа зу р'абә
у бь дәнг бьльнд дӧа йәки бькә,
әв йәке бәр ч'ә'ве wи мәрьви ньфьр' бе һ'әсабе.
15Р'ожа ч'ьлкә-ч'ьлка баране
у жьна бәдә-шәр'уд мина һәв ьн,[+]
16йе кӧ бьхwазә wе бьгьрә, әw чаwа бьхwазә байе бьгьрә,
йан жи чаwа к'ӧлма хwәйә р'астеда р'ун хwәй кә.
17Чаwа һ'әсьн бь һ'әсьн те тужкьрьне,
ӧса жи мәрьв һ'әсьне һәвале хwә йә.
18Йе кӧ дара һежире хwәй дькә, бәре wе дьхwә
у йе кӧ ахайе хwә хwәй дькә, те qәдьркьрьне[+].
19Чаwа аведа р'у ль бәр р'у йә,
ӧса жи дьл мерьв, мерьв дьдә к'ьфше.
20Чаwа дийаре мьрийа у гәлийе һәй-wайе т'ер набьн,
ӧса жи ч'ә'вед мерьв т'ер набьн[+].
21Чаwа фьр'нә зив дьщер'ьбинә у к'урә жи зер',
ӧса жи мәрьв бь пәсьндайине те щер'ьбандьне[+].
22Һәгәр ахмах т'әви дә'н бь мерк'ӧт бьк'ӧтьн,
йәк ә диса әw жь ахмахтийа хwә вәнагәр'ә.
23Ль сәр һ'але пәзе хwәда р'ьнд бьньһер'ә
у дина хwә бьдә кәрийед хwә,
24чьмки дәwләт һәр т'ьм наминә
у т'ащ qӧр'нә-qӧр'нә наминә[+].
25Шинайи те дьруне, ч'ера ну дәрте,
гиһайе сәре ч'ийа лод дькьн,
26к'ьнщед тә жь бәрха тен
у нери жи бона һәqе ә'рде нә.
27Шире бьзьне бәси хwарьна тә, хwарьна мала тә
у идара щарийед тә йә.

#### 28

1Р'әв дьк'әвә нәп'ак, бейи кӧ йәк пәй к'әвә,
ле йе р'аст мина шера мьнәте нак'ьшиньн[+].
2Гава wәлат сәрһ'ьшк дьбә, гәләк сәрwер жи зедә дьбьн,
ле бь сайа мәрьвәки аqьл у занә дьреж дьминә.
3Мәрьве мә'рьми кӧ тәнгасийе дьдә к'әсиба,
мина тә'вийа баранейә кӧ зәвийе дьшо дьбә[+].
4Йед кӧ гӧһ надьнә qануне, пәсьне нәп'ака дьдьн,
ле йед кӧ qануне хwәй дькьн, һьмбәри wан дьсәньн.
5Мәрьве хьраб һәqийе фә'м накьн,
ле йе Хӧдан дьгәр'ьн, т'ам фә'м дькьн.
6Qәнщ ә бәләнгазе кӧ р'ийа хwәйә амьнда дьчә,
нә кӧ дәwләтики хальфи[+].
7Йе qануне хwәй дькә кӧр'әки аqьл ә,
ле йе дьбә һәвале п'ьр'хӧрә-п'уч',
баве хwә дьдә шәрме.
8Йе кӧ һәбука хwә бь к'ар у сәләфа зедә дькә,
әw бона йе кӧ дәст давежә к'әсиба т'оп дькә[+].
9Әwе кӧ т'ьлийа дькә гӧһе хwә кӧ qануне нәбьһе,
дӧайе wи жи һ'әта зьвер ә[+].
10Әwе кӧ йе р'аст бәрбь р'ийа хьрабийе дьбә,
әwе хwәха бьк'әвә ч'ә'ла хwәйә к'олайи.
Ле йе беләк'ә wе хер-хwәшийе wар бьн[+].
11Мәрьве дәwләти ль бәр ч'ә'ве хwә сәрwахт к'ьфш дьбә,
ле к'әсибе аqьл гьлийа же дьк'ьшинә[+].
12Гава р'аст әшq у ша дьбьн, р'умәта мәзьн ә,
ле гава нәп'ак һ'ьр' дьбьн, мәрьв хwә вәдьшерьн[+].
13Әwе кӧ нәһәqийа хwә вәдьшерә хере набинә,
ле йе кӧ хwә мӧкӧр' те у дьһелә, wе р'ә'ме бьбинә[+].
14Мәрьве һәр гав хwәдехоф, хwәзьли йә,
ле йе дьле хwә дькә кәвьр, чәрха wи ч'әп дьбә.
15Нәп'аке кӧ сәрwерийа мьләте бәләнгаз дькә,
мина шере мьр'ә-мьр'ә у һ'ьр'ч'е бьр'чи йә[+].
16Сәрwере сәрсах гәләки тәнгасийе дьдә,
ле йе һәбука һ'әрам һ'ьз накә, ә'мьре хwә дьреж дькә.
17Мәрьве хуна инсен сәр стуйе wи, һ'әта гор'е дьр'әвә,
бьра т'ӧ кәс wи нәгьрә[+].
18Мәрьве р'едайи беләк'ә, әwе һәр'ә безәдә,
ле йе ль р'ийед харо-марда зу дьк'әвә[+].
19Йе ә'рде хwә бещәр дькә, wе нане хwә т'ер бьхwә,
ле йе дьдә пәй тьште п'уч', дьбә һесир-к'әсибәк[+].
20Әw мәрьв амьн ә, хwәйе хер у бәрәк'әт ә,
ле йе дьләзинә дәwләти бә, бе бәла наминә[+].
21Дӧр'утикьрьн нәбаш ә,
ле мәрьв бона пари нан дькарә хwә гӧнәк'ар кә[+].
22Мәрьве ч'ә'вбьр'чи дькә кӧ дәwләти бә,
ле ньзанә кӧ бәләнгазийе сәрда бе[+].
23Кьре мерьв бьдьнә р'уйе wи ахьри һе хер ә,
нә кӧ бь зьмен һ'ьләк'арийе бькьн[+].
24Әwе кӧ дьзийа де у баве хwә дькә у дьбежә:
«Әва нә гӧнә йә», әw һәвале дьз-qачаха йә[+].
25Хwәйе дьле тьма шер' т'әвр'а дькә,
ле йе хwә дьсперә Хӧдан гӧл дьдә[+].
26Йе хwәда гӧман ә, әw ахмах ә,
ле йе сәрwахтийеда дьжи wе азад бә.
27Алик'аре бәләнгаза әw набинә тә'ли-тәнгийа,
ле әwе кӧ пьшт дьдә wи, әw ньфьр'а тинә ль сәр хwә[+].
28Гава нәп'ак һ'ьр' дьбьн, хәлq хwә вәдьшерә,
ле гава әw дьк'әвьн, мәрьве р'аст зедә дьбьн[+].

#### 29

1Мәрьве ль бәр ширәта, гава сәрһ'ьшк дьминә
дәрбәкер'а wе бьшке у ду-дәрман нәбинә[+].
2Гава йе р'аст зедә дьбьн, щьмә'т wанр'а ша дьбә,
ле гава нәп'ак дьбә сәрwер,
щьмә'т ахин зарә-зар дькә[+].
3Мәрьве сәрwахтийе һ'ьз дькә, әw баве хwә ша дькә,
ле йе пәй qава дьчә, әw һәбука хwә п'уч' дькә[+].
4П'адшайе ль сәр р'астийе wәлат шен дькә,
ле ч'ә'ве йе ль хәрщ ә, wәлат хьраб дькә.
5Йе һ'ьләк'арийе ль һәвале хwә дькә,
әw т'ор'е давежә ль бәр ньге wи[+].
6Гӧнәк'арийа мәрьве хьрабда т'әлә һәйә,
ле йе р'аст әшqе у шайеда йә[+].
7Мәрьве р'аст дьк'әвә һ'але дәстура бәләнгаза,
ле йе хьраб һ'ьше wан нагьһижә һ'але wан[+].
8Мәрьвед пек'әни бажер т'әвиһәв дькьн,
ле йе сәрwахт qәрәбальхе дьсәqьр'иньн[+].
9Гава сәрwахт т'әви ахмах бьк'әвә дәргәһ-диwане,
һерс к'әвә йан бьк'әнә, йәкә п'анща wи данайнә.
10Мәрьвед qәт'ьл давежьнә к'амьла,
ле йед р'аст һ'але wи дьпьрсьн[+].
11Ахмах һ'әму һерса хwә дьдә дәр,
ле йе сәрwахт хwәда зәфт дькә[+].
12Сәрwере кӧ гӧһ дьдә готьнед дәрәw,
һ'әму бәрдәстийед wи хьраб дәртен.
13Бәләнгаз у зордар р'асти һәв тен,
Хӧданә ишьqе дьдә ч'ә'ве һәр дӧйа[+].
14П'адшайе кӧ бь р'астийе ль сәр ише бәләнгазада дьньһер'ә,
к'ӧрсийа wийе һ'әта-һ'әтайе бьминә[+].
15Шьва ширәте сәрwахтийе дьдә,
ле әwләде хwәсәрехwә һьшти р'ур'әшийа де йә[+].
16Гава нәп'ак зедә дьбьн, нәһәqи жи зедә дьбә,
ле р'аст wе к'әтьна wан бьбиньн[+].
17Дьле кӧр'е хwә бешинә, әwе р'ьһ'әтийе бьдә тә
у wе бьбә барьстанийа р'ӧһ'е тә[+].
18Бе ә'ламәтийа жорьн, мәри бесәри дьбә,
ле йе qануне хwәй дькә, хwәзьли йә[+].
19Хӧлам бь готьна найе ширәткьрьне
wәки фә'м дькә ле наqәдинә.
20Тә әw мәрьве кӧ готьна хwәда ләз дьк'әвә дитийә?
Жь йе ахмах һе гӧман һәйә, нә кӧ жь wи[+].
21Йе кӧ бьч'уктийеда хӧламе хwә назьк хwәй кә,
ахьрийеда әwе бьбә мират'хӧре wи.
22Мәрьве һерс шер' т'әвр'адькә
у йе вәгӧр'ьпи гәлә гӧнә дькә[+].
23К'ӧбарийа мәрьв wи ньмьз дькә,
ле йе мьлук хwәйир'умәт дьбә[+].
24Йе т'әви дьз ә, әw дьжмьне ә'мьре хwә йә,
чьмки әw ньфьр'е[*] дьбьһе, ле накә дәнги[+].
25Тьрса мерьв бона мерьв т'әлә йә,
ле Хӧдан бона йе Wида гӧман сьт'ар ә[+].
26Гәләк дькьн кӧ р'уйе wан р'уйе сәрwер к'әвә,
ле һәqийа мерьв жь Хӧдан ә[+].
27Йе р'аст жь йе нәр'аст зьвер ә,
нәп'ак жи жь йе р'еда р'аст дьчьн зьвер ә.

#### 30


Готьнед Агур

1Әв ьн готьнед дайи, к'ижан кӧ Агуре кӧр'е Йаqәһе готә Ит'ийел у Ук'ал:

2Р'аст әз жь һәр мәрьви беһ'ьштьр ьм
у һ'ьше мерьв сәре мьнда т'ӧнә,
3әз сәрwахтийе һин нәбум
у Йе Һәри Пироз әз нас накьм.
4К'и р'абу ә'змен у жь wьр һат?
К'е к'ӧлма Хwәда ба т'оп кьр?
К'е пеша Хwәда ав гол кьрьн?
К'е һ'әму qӧлбед дьнйайе данин?
Наве Wи чи йә? Наве кӧр'е Wи чи йә?
Гәло тӧ зани[+]?
5Һ'әму готьнед Хwәде паqьж ьн,
бона йед хwә спартьнә Wи, Әw мәрт'ал ә[+].
6Тьштәки ль сәр готьнед Wи зедә нәки,
кӧ Әw тә һьле у тӧ дәрәw дәрейи[+].

7Әз жь Тә дӧ тьшта дьхwазьм,
на-на нәкә һ'әта кӧ әз нәмьрьмә:
8Бош-бәталийе у дәрәwийе жь мьн дур хә,
нә мьн бәләнгаз кә, нә жи дәwләти кә,
пе нане р'оже Тӧ мьн т'ер кә[+].
9Нәбә кӧ әз т'ер бьм, Тә инк'ар кьм
у бежьм: «Хӧдан к'и йә?»
Нә жи к'әсиб бьм дьзийе бькьм
у наве Хwәде хwә беһӧрмәт кьм[+].

10Хәйба хӧлам ль бәр ахайе wи нәкә,
кӧ әw ньфьр'а ль тә нәкә у бәла нәйе сәре тә.

11Мәрьв һәнә кӧ ньфьр'а баве хwә дькьн
у дӧа дийа хwә накьн[+].
12Мәрьв һәнә кӧ ль бәр ч'ә'ве хwә паqьж к'ьфш дьбьн,
ле жь гәмара хwә нәһатьнә шуштьне[+].
13Мәрьв һәнә ч'ә'в ль сәр сери дьр'әqьсьн
у бьри-бьжангед wи бьльнд ьн[+].
14Мәрьв һәнә дьранед wан мина шура нә,
чәнгийед wан жи мина к'ера нә,
wәки к'әсиба жь сәр дьне даqӧртиньн
у бәләнгаза жи жь нава мәрьва[+].

15Дӧ qизед т'ернәбуйе һәнә,
кӧ дьбежьн: «Бьдә, бьдә!»
Се тьшт һәнә кӧ т'ер набьн
у чар тьшт һәнә кӧ набежьн: «Бәс ә!»
16Дийаре мьрийа, жьна бебәр,
ә'рде кӧ т'ер аве вәнахwә
у агьр кӧ набежә: «Бәс ә!»

17Әwе кӧ qәрфа баве хwә дькә
у гӧһдарийа дийа хwә накә,
qар'qар'ед нәwала у щущукед тәйра
wе ч'ә'вед wи дәрхьн у даqӧртиньн[+].

18Се тьшт һәнә кӧ әз те һьлнайем
у чар тьшт кӧ әз wан фә'м накьм:[+]
19Р'ийа тәйрайә һәwеда,
р'ийа мә'райә qәйада,
р'ийа гәмийайә нава бә'рада
у р'ийа мерайә бәрбь qиза.

20Р'ийа жьна ч'ә'вдәр аһа йә,
дьхwә у дәве хwә паqьж дькә у дьбежә:
«Мьн т'ӧ хьраби нәкьрийә».

21Се тьшт һәнә кӧ дьнйа бьн wанда дьләрьзә
у чар тьшт һәнә кӧ әw нькарә wан бьбә:
22Хӧламе кӧ дьбә п'адша,
ахмахе кӧ бь нен т'ер дьбә,[+]
23к'ӧлфәта нәхунширьн кӧ мер дькә
у щарийа кӧ дьбә мират'хӧре ханьма хwә.

24Ль р'уйе ә'рде чар тьште бьч'ук һәнә,
ле әw йе һәрә сәрwахт ьн:
25Мури, кӧ нә ә'фьринәки qәwат ә,
ле хӧрәке хwә һавине дьдә ль сәр һәв[+].
26Qотьк, кӧ бинбәрәкә беqәwат ә,
ле qӧлед хwә әw qәйада че дькьн.
27Кӧли, кӧ п'адше wан т'ӧнә,
ле к'ом бь к'ом бь һәвр'а дьфьр'ьн.
28Мә'рәгиске ләпьки, кӧ бь чәч'ькед хwә диwерва дьзәльqә,
ле әw qәсьред п'адшада дьминьн.

29Се бинбәр ьн кӧ р'евачуйина wан һ'әwас ьн
у чар бинбәр ьн кӧ р'евачуйина wан бәдәw ьн:
30Шер, кӧ ә'гите һ'әйwана йә,
әw жь бәр т'ӧ тьшти нар'әвә,
31дике һ'ьшьр у нери,
ӧса жи п'адше пешийа щьмә'та хwә.

32Һәгәр тә жь дәст к'ӧбарийе бефә'ми кьр,
йан жи хьраби фькьри йи,
дәсте хwә бьдә ль сәр дәве хwә.
33Чьмки чаwа деw дьк'ьлен р'ун дәрдьк'әвә
у позда дьдьне хун же дьчә,
ӧса жи һеланед һерс, шәр' че дьбә.

#### 31


Готьнед Ләмуел п'адша

1Әв ьн готьнед Ләмуел п'адша, әw ширәтед кӧ дийа wи дабунә wи:

2Чь бежьмә тә лаwе* мьн? Чь бежьмә тә кӧр'е навдьле мьн?
Чь бежьмә тә кӧр'е ад-qьраред мьн?
3Qәwата хwә нәдә жьна,
нә жи бьдә әwед кӧ п'адша жорда тиньн[+].
4Ль п'адша нак'әвә Ләмуело!
ль п'адша нак'әвә, кӧ шәраве вәхwә
у мир-бәга кӧ дьхwазьн авще вәхwьн[+].
5Нәбә кӧ вәхwьн qануне бир бькьн
у һәqе беч'арә бьт'әр'ьбиньн.
6Авще бьдьнә йе ль бәр р'ӧһ'
у шәраве бьдьнә йе хwәй дәрд-кӧл[+].
7Бьра әw вәхwьн т'ӧнәбуна хwә бир бькьн
у мә'рьмийа хwә иди нәкьн бира хwә.
8Дәве хwә вәкә бона йе бе зар-зьман
у бона пьштгьртьна йе бек'омәк.
9Дәве хwә вәкә у бь р'астийе һ'акьмтийе бькә
у сәр ише фәqир у бәләнгазда бьньһер'ә[+].


К'ӧлфәта ә'сьлә жеһати

10Ки дькарә к'ӧлфәта ә'сьл бьбинә?
Qимәте wе жь лал-дӧр' жортьр ә[+].
11Дьле малхе wе wеда гӧман ә
у әw т'ӧ кемасийе набинә.
12Т'әмамийа ә'мьре хwәда
әwе qәнщийе wир'а бькә, нә кӧ хьрабийе.
13Һьри у к'ьтане п'әйда дькә,
бь дьл у щан бь дәсте хwә хәбат дькә.
14Әw мина гәмийа т'ӧщарәте,
кӧ нане wе жь щийе дур те.
15Әw һе шәвда зу р'адьбә, нәфәред хwә нан-ав дькә
у шьхӧл дьдә ль бәр щарийа[+].
16Дина хwә дьдә ә'рдәки у дьк'ьр'ә,
бь к'әда дәсте хwә тьрийа датинә.
17Әw пьшта хwә дьшьдинә,
зәндада qәwат дьбә.
18Әw к'ьфш дькә к'ьр'ин-фьротан жер'а qәнщ ә
у шәве жи ч'ьра wе венасе.
19Дәст давежә әw т'әшийа хwә,
бь к'әфа дест дьзьвьр'инә.
20Дәст давежә әw к'әсиба
у дәст дьрежи бәләнгаз дькә[+].
21Бона нәфәра әw жь бәрфе натьрсә,
чьмки нәфәрә дӧ дәст к'ьнщә хwәкьри нә.
22Әw р'убәра хwәр'а че дькә,
к'ьнщед wе жь к'ьтане хас у ширк[*] ә.
23Малхе wе нав у дәнг ә нав дәргәһада,
гава нава р'успийед wәлатда р'удьни.
24Әw к'ьнщед к'ьтани че дькә дьфьрошә
у пьштәка дьдә базьргана.
25Qәwат у хwәйир'умәт ьн к'ьнщед wе
у ахьрийа wе, wе хер-хwәши бә.
26Әw дәве хwә бь сәрwахтийе вәдькә,
ль сәр зьмане wе һинкьрьна амьн һәйә.
27Әw мьqатийе мала хwә дькә
у нане хwәр'анәдитийе әw нахwә.
28Зар'ед wе р'адьбьн хwәзийа хwә wе тиньн
у малхе wе жи пәсьне wе дьдә:
29«Гәләк qизед ә'сьл һәбунә,
ле тӧ буйи ль сәр wанр'а».
30Дәрәw ә дәлалти у п'уч' ә бәдәwәти,
к'ӧлфәта жь Хӧдан дьтьрсә әwә хwәзити.
31Жь бәре дәсте wе бьдьнә wе,
дәргәһада wе кьред wе пәсьне wе бьдьн[*][+].

## Мьзгини

### Мьзгини

Мьзгини


МЬЗГИНИ

Пешготьна Институте

Пешготьна бона Пәймана Ну

Бона аликьрьна хwәндәвана

МӘТТА

МАРQОС

ЛУQА

ЙУҺ’ӘННА

К’АРЕД ШАНДИЙА

Р’ОМАЙИ

КОРЬНТ’И I

КОРЬНТ’И II

ГАЛАТИ

ӘФӘСИ

ФИЛИПИ

КОЛОСИ

Т’ЕСАЛОНИКИ I

Т’ЕСАЛОНИКИ II

ТИМОТ’ЕЙО I

ТИМОТ’ЕЙО II

ТИТО

ФЬЛИМОН

ИБРАНИ

АQУБ

ПӘТРУС I

ПӘТРУС II

ЙУҺ’ӘННА I

ЙУҺ’ӘННА II

ЙУҺ’ӘННА III

ЩЬҺУДА

Ә’ЙАНТИ


Мьзгини

### МЬЗГИНИ


МЬЗГИНИ


ПӘЙМАНА НУ


(ИНГИЛ)


бь Стандарта Кӧрманщийа К’ӧрдед wәлатед Кафказе

Һәгәр пьрс йан пешнийаред wә һәбьн, жь к'әрәма хwә бь ве навнише бьшиньн: ibt_inform@ibt.org.ru

Һ’ӧнӧрмәнде шькьлед бь дәста чекьри Horace Knowles ә,

Хӧдане нәшьркьрьне

© Тһә Брьтьсһ & Форәьгн Бьблә Сощьәтй ә

(К’омәла К’ьтеба Пирозә Инглистане у Wәлатдәр), 1954, 1967, 1972

Сәрр’асткьр у зедәкьра ван шькьла жи Лоӧьсә Басс ә,

хӧдане нәшьркьрьне © Тһә Брьтьсһ & Форәьгн Бьблә Сощьәтй ә, 1994

© Институт перевода Библии, 2000, 2011

ISBN 978-5-93943-172-9

### Пешготьна Институте


Пешготьна Институте

Института Wәлгәр’андьна К’ьтеба Пироз р’азибуна хwә дьдә wан wәлгәр’ у сәрр’асткьред ве К’ьтеба Пироз, ӧса жи әwед майинә кӧ ль гора карина хwә алик’ари данә бона һазьркьрьна ве к’ьтеба Мьзгинийа Иса Мәсиһ, аwа готи Пәймана Ну бь зьмане к’ӧрдийа зараве кӧрманщи. Әм пьр’ ша нә, кӧ чәнд ньвиск’аред к’ӧрдә жь чәнд wәлата жи хwә ль wәлгәр’андьна (т’әрщьмәкьрьна) Пәймана Ну гьртьнә. Әв жи ви һ’але гьранда гавәкә пешдачуйина зьмане мьләт ә, ӧса жи хwәйкьрьна зьмен ә. Әм бь дьләки ша ве К’ьтеба Пироз, Пәймана Ну п’ешк’еши хwәндәванед һежа дькьн.

Әw wәлгәр’андьна дәсте wәда жь бәр wе Мьзгинийе һатийә гьртьне, йа кӧ алийе Институтеда сала 2000-и һатийә нәшьркьрьне, ньһа т’әне бь сьвькайи һатийә леньһер’андьн у сәр’асткьрьне. Пештьри wе йәке жи, шьровәкьрьн у фәрһәнгок жи һатьнә зедәкьрьне. Институт р’азибуна хwә дьдә wан жи, йед кӧ пешнийари у к’омәка сәрр’асткьрьне данә.


Стандарта к’ӧрдийә кьрили бь һ’әрфед латини

Р’аст ә, Мьзгини (Инщил, Пәймана Ну) бь һ’әрфед латини ль гора стандарт у р’астньвисара кӧрманщийа латини иди һәйә. Мәрәме wе к’ьтеба wәлгәр’андийә дәсте wәда, нә әw ә кӧ щийе wе бьгьрә йан дәwса wе бьхәбьтә. Мә’ни әв ә, кӧ пәй Шәр’е Һ’әмдьнйайейи Дӧдар’а һ’әта иро, п’ьр’анийа к’ӧрдед wәлатед Кафказе у Асйа Навинда к’ьтебед хwә бь һ’әрфед кьрили у бь стандарта зарав у р’езьманийа хwә данә нәшьркьрьне. Ле бәле ван ахьрийада, һьнәк һеди-һеди дәст бь һ’әрфед латини дькьн у мәри жи һәнә кӧ латини жь кьрили р’ьһ’әттьр дьхуньн. Жь бәр ве йәке мә qьрар кьр, кӧ бона хатьре wан әм ве wәлгәр’андьне бькьн һ’әрфед латини. Аwа, әв wәлгәр’андьна дәсте wәда хут мина wе чапа һ’әрфед кьрили йә (йа кӧ сала 2011-а, жь алийа Института Wәлгәр’андьна К’ьтеба Пирозда, Москве һатийа һазьркьрьне), әва һ’әму qәйдә-qанунед р’астньвисара р’езьманийа стандарта кьрили хwәй дькә, ле т’әне бь һ’әрфед латини йә. Мәрәме нәшьркьрьна ве чапбуне әw ә, кӧ аликарийа wан к’ӧрда бе кьрьне, йед кӧ wәлатед Кафказе у Р’усйайеда дьжин, ле дьхwазьн ве wәлгәр’андьне бь һ’әрфед латини бьхуньн.


Wәлгәр’андьна Пәймана Ну бь зьмане к’ӧрди

Незики дӧ һ’әзар сал пешда, Пәймана Ну бь зьмане йунанийа кәвьн һатийә ньвисаре. Жь һьнгева һ’әта ньһа әw бь гәләк зьманед дьнйайе һатийә wәлгәр’андьне. Дьнйайеда иро незики шәш һ’әзар һ’әйсьд зьман һәнә. Т’әмамийа Пәймана Ну ньһа незики һ’әзар дӧсьд зьмани һатийә wәлгәр’андьне. Гәләк жь wан мьләтед кӧ бь ван зьмана хәбәр дьдьн у Пәймана Ну бь зьмане wан wәлгәр’анди һәйә, һ’әсабе wан гәләки жь һ’әсабе мьләте К’ӧрд һьндьктьр ә.

Әва к’ьтеба ль гора зарав у р’езьманийа кӧрманщийа wәлатед Кафказеда (wәхтәке Советеда) һатийә ньвисаре. Сала 1827-а чәнд п’аред К’ьтеба Пироз бь кӧрманщийа Һәк’арийе һатьнә wәлгәр’андьне. Сала 1856 у сала 1857-да пешийе Мьзгинийа ль гора Мәтта у паше һәр чар Мьзгини бь кӧрманщийа Харп’уте (незики Әлазьге) бь һ’әрфед әрмәни Стәмболеда һатьнә нәшьркьрьне. Сала 1872-а т’әвайийа Пәймана Ну диса хут wи заравида һатийә нәшьркьрьне. Жь сала 1900-и һ’әта ньһа чәнд п’аред жь Пәймана Ну, ӧса жи т’әмамийа Пәймана Ну бь чәнд заравед к’ӧрди һатьнә нәшьркьрьне (мәсәлә, кӧрманщийа Т’ьркйайе, бә’дини, к’әрманшаһи, мукри, сорани). Ван ахьрийада жи чәнд к’ьтебед wәлгәр’андьна иройин жь алийе Института Wәлгәр’андьна К’ьтеба Пирозва бь кӧрманщийа wәлатед Кафказеда р’онайи дитьнә: Сала 1993-а к’ьтеба Мьзгинийа Мәтта дәрк’әтийә у 1996-а жи к’ьтеба Мьзгинийа Луqа у К’аред Шандийа. Сала 2000-и т’әмамийа Пәймана Ну дәрк’әтийә, һ’име к’ижане ньһа сәрр’асткьри дәсте wәда йә.


Щур’е (мет’ода) хәбата ве wәлгәр’андьне

[3995]Әва к’ьтеба жь алийе к’ома Институтеда һатийә wәлгәр’андьне. Канийа ве к’ьтеба к’ӧрдийә wәлгәр’анди жь к’ьтеба Пәймана Нуйә бь зьмане йунани йә, аwа готи «Тһә Грәәк Нәw Тәстамәнт». Әв тек’ста йунани сәр дәстньвисаред һәрә кәвьнә qәнщ һ’имгьрти йә, йед кӧ иро һәнә. Нав дәстньвисаред йунанийа кәвьнда чәнд фьрqийед кӧ тенә бәр ч’ә’ва һәнә, бона к’ижана жера р’уп’әлед к’ьтебе һатьнә шьровәкьрьне. Ләма фьрqийед бьч’ук щарна дьк’әвьнә нава ве wәлгәр’андьне у wәлгәр’андьнед зьманед башqә.

Мәрәме wәлгәр’андьне әв бу, кӧ һьн wәлгәр’андьн жь тек’ста йунани дур нәк’әта у фә’мина wе жи мина йунани буйа, һьн жи кӧ фә’мина йунани р’аст бьбуйа стила кӧрманщикә хwәшә зәлал у бәдәwә иройин.

Института Wәлгәр’андьна К’ьтеба Пироз

101000 Россия

Москва, Главпочтамт, а/я 36

Институт перевода Библии

### Пешготьна бона Пәймана Ну


Пешготьна бона Пәймана Ну

К’ьтеба кӧ wә гьртийә дәсте хwә, жер’а дьбежьн «Пәймана Ну». Пәймана Нуда бист һ’әфт к’ьтеб һәнә. Әвана пешийе бь зьмане йунани һатьнә ньвисаре. Һьнге әв зьман зьманәки щьмә’ти бу, кӧ п’ьр’анийа щьмә’та Императорийа Р’омайе, аwа готи мьләтед дор-бәред Бә’ра Сьпи (Бә’ра Навин) р’ьһ’әт фә’м дькьрьн у хәбәр дьдан.

Ньвисаред Пәймана Ну т’әви йед Пәймана Кәвьн һәвр’а дьбьнә т’әвайийа К’ьтеба Пироз (аwа готи «Библийа»). Ньвисаред Пәймана Кәвьн у Пәймана Ну дәрһәqа wан һәр дӧ пәйманада дьбежьн, йед кӧ Хwәде т’әви щьмә’та Хwә гьредан. Пәймана Кәвьнда ньвисар ә кӧ чаwа Хwәде т’әви щьмә’та Хwә Исраеле пәйман гьреда у Qанун[3996] бь дәсте Муса да wан. Пәймана Нуда жи ньвисар ә кӧ чаwа Хwәде т’әви щьмә’та Хwә, аwа готи щьвина һ’әму баwәрмәндед Иса Мәсиһә жь һәр мьләти пәйманәкә дьн гьреда. Әв пәйман пе дәсте Иса Мәсиһ һатә гьредане. Һьмбәри wе пәймана Хwәдейә кӧ Wи т’әви щьмә’та Исраеле гьреда, әва «ну» йә (Ибрани 9:11-15).

Һәр чар к’ьтебед пешьнә Пәймана Нур’а бь йунани дьбежьн: «ӘӦАГГЕЛИОН». Хәбәра «Инщил» жь wе те у бь кӧрманщи те фә’мкьрьне «Мьзгини», аwа готи «хәбәра хере». Әв к’ьтеб дәрһәqа жийин у qӧльхе Исада дьбежьн.

Пәй ван һәр чар Мьзгинийар’а к’ьтеба «К’аред Шандийа» йә. Әва к’ьтеба шә’дәтийа wе йәке дьдә, чаwа пешийе баwәрийа сәр ве Мьзгинийе дьнйайеда бәла дьбу.

Пәй вер’а жи бист йәк нә’мә һәнә, кӧ жь алийе шандийа у баwәрмәндед дьнә сәдсалийа пешьнда һатьнә ньвисаре. Һьнәк жь wан нә’ма, бәрбьр’и щьвинед щур’ә-щур’ә бажара дьбьн, һьнәк жи һәма хут бәрбьр’и баwәрмәндед шәхси дьбьн (Фьлимон, Тимот’ейо у йед майин). Мәрәме ньвиск’аред ван нә’ма әw бу, wәки ширәта бьдьнә баwәрмәнда у һинкьрьна qӧльхе Иса wанр’а шьровәкьн.

Хӧләсә к’ьтеба бист һ’әфтайә пашьнә Пәймана Нуда, к’ьтеба «Ә’йантийе» йә. Әва к’ьтеба пе дитьнок у хәбәред сӧр’ийә символи дәрһәqа Хӧдантийа Иса Мәсиһ у сәрк’әтьна П’адшатийа Хwәдеда дьбежә.

### Бона аликьрьна хwәндәвана


Бона аликьрьна хwәндәвана

Бона аликьрьна хwәндәвана чәнд тьшт һатьнә һазьркьрьне.

Пешготьнед һәр к’ьтебәке:
Бона һәр к’ьтебәкә Пәймана Ну пешготьнәк һәйә. Әв пешготьн ван ахьрийада бона хwәндәванед ви зәмани һатьнә һазьркьрьне, wәки зу сәр фькьр у мәрәмед һәр 27 к’ьтеба вәбьн.
Сәрньвисаред п’ара:
Нава wәлгәр’андьнеда һәр п’арәкә бьч’ук бь сәрньвисарәке дәстпедьбә. Мәсәлә, Мәтта 1:1 бь сәрньвисара «Р’ьк’ьнйата Иса» дәстпедьбә, Мәтта 1:18 бь «Буйина Иса» дәстпедьбә, Мәтта 2:1 бь «Стәйрнасед р’оһьлате» у йед майин. Әв сәрньвисар дәстньвисаред ә’сасида т’ӧнәнә, ле ван ахьрийада бона алик’арийа хwәндәвана һатьнә һазьркьрьне, wәки хwәндәван заньбә, мәрәм йан фькьра ве п’аре сәр чь йә.
Нав-нишанед р’езед һәвал-фькьр:
Ӧса жи бона алик’арийа хwәндәвана, гава р’езед һәвал-фькьр бона п’арәке һәнә, нав-нишанед wан бьн сәрньвисарада һатьнә ньвисаре. Р’езед һәвал-фькьр бә’са wан щийа дькьн, к’идәре хут әw сәрһати йан фькьред wан һәв дьгьрьн. Мәсәлә, бьн сәрньвисара Мәтта 1:18 кӧ дәрһәqа «Буйина Иса»-да дьбежә, Луqа 2:1-7 нава кәванада һәйә, чьмки ль wи щийи жи дәрһәqа буйина Исада те готьне.
Шьровәкьрьнед жере:
Нава к’ьтебеда ль жера р’уп’әла шьровәкьрьн һәнә. Һәгәр ньвисареда һун сәр хәбәре стәйрке «*» бьбиньн, wи чахи сәр wи р’уп’әли жере шьровәкьрьне бьхуньн.
Һ’әрфед тә’ри:
Чәнд щара нава ньвисареда һ’әрфед тә’ри һатьнә ньвисаре. Әва хәбәра ль гора зьмане йунани дәрбе дьстиньн. Лазьм ә кӧ хwәндәван хwәндьна хwәда гьрани бьдә wан хәбәра. (Мәсәлә, бьхуньн: Йуһ’әнна 5:45; Галати 3:12.)
Шькьл, навниш у хәритә:
Нава ве к’ьтебеда, илайи пьшта к’ьтебеда шькьл, навниш у хәритә һәнә, кӧ к’омәке дьдьнә хwәндәвана. Әвана жь алийе занава ль гора култур у т’ариха зәмане Иса Мәсиһда һатьнә һазьркьрьне.
Фәрһәнгок:
Фә’минед гәләк хәбәред гьран у нәнас нава фәрһәнгокеда һатьнә шьровәкьрьне. Гава р’асти хәбәред зә’мәт бен, йед кӧ ль щәм wан әв нишан «Фәрһәнгок» һәйә, жь к’әрәма хwә фәрһәнгока пәй к’ьтебе бьньһер’ьн.
Нав-нишанед хәбәред к’ьлитә сәрәкә:
Хьлазийа к’ьтебеда ӧса жи нав-нишанед хәбәред к’ьлитә сәрәкә һәнә. Wеда гәләк хәбәред к’ьлитә сәрәкә мина «баwәри», «гӧнә», «дӧа» у йед майин һәнә. Бьн һәр хәбәреда жь Пәймана Ну чәнд щи һатьнә к’ьфшкьрьне, wәки хwәндәван бькарьбә wе хәбәреда к’ур бә.

### МӘТТА

#### МӘТТА

МӘТТА


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]


МЬЗГИНИЙА ЛЬ ГОРА МӘТТА


Пешготьн

Ль гора р’езкьрьна к’ьтебед Пәймана Ну, «Мьзгинийа Иса Мәсиһә ль гора Мәтта» к’ьтеба пешьн (ә’wльн) ә. Бь фькьра зана әва к’ьтеба сәдсалийа пешьнда ль Әнтакйайе һатийә ньвисаре. Жь һьнгеда һ’әта ньһа әва к’ьтеба буйә ч’ә’вканик бона wан мәрьвед кӧ дьхwазьн р’астийа Хwәде нас кьн, аwа готи Иса Мәсиһ. Ль гора шә’дәтийа щьвина сәдсалийа дӧдада, хӧдане ве к’ьтебе Мәттайе шанди буйә, йе кӧ һе бәри р’астһатьна Иса хәрщгьр бу, кӧ жер’а «Леwи» жи дьготьн (Марqос 2:14; Луqа 5:27).

Әва к’ьтеба мьзгинийа ве йәке дьдә, кӧ Иса йә Хьлазкьр у П’адшайе жь Хwәдеда создайи. Әва мьзгинийа дьбежә, кӧ Иса нә т’әне Хьлазкьре мьләте щьһуйа йә, ле йе мьләтед т’әмамийа дьнйайе йә жи.

Мьзгинийа Мәтта жь һәр се Мьзгинийед майин зедәтьр бә’са Пәймана Кәвьн дькә, чьмки мәрәме ве к’ьтебе әв ә, wәки избат кә, кӧ Иса һәма хут Хwәха йә әw Хьлазкьре создайи у бь ви аwайи ньвисаред щьһуйайә пироз (аwа готи ньвисаред Пәймана Кәвьн) һатьнә сери. Мәтта к’ьтеба хwәда жь чьл щара зедәтьр бә’са wан ньвисаред Пәймана Кәвьн дькә. Жь wан щийа гәләк аһа ньвисар ьн: «Әв йәк аһа qәwьми, кӧ әw готьна Хӧданә бь заре п’ехәмбәр һатьбу готьне бе сери...» (1:22; 2:15, 17-18, 23; 4:14-16; 8:17; 12:17-21 у йед майин). Ӧса жи Мәтта гәләк щара дьньвисә, кӧ Иса чаwа «Кӧр’е Даwьд» те һ’әсабе, чьмки Мәсиһе создайи wе жь р’ьк’ьнйата Даwьд п’адша бьһата (1:1, 20; 9:27; 12:23; 15:22; 20:30-31; 21:9, 15; 22:41-45).

Әв Мьзгини жь һәрсекед майин бь ви аwайи жи бәрч’ә’в дьбә, кӧ дәwса наве «Хwәде» гәләк щара хәбәра «Ә’зман» һатийә хәбате, сәбәб әw бу кӧ щьһуйа нәдьхwәстьн һәр гав наве Хwәде банина сәр заре хwә, чьмки пироз ә, ләма жи Мәтта дурва дьһат. Мәсәлә, дәwса «П’адшатийа Хwәде» 33 щара «П’адшатийа Ә’змана» ньвисар ә, ле «П’адшатийа Хwәде» т’әне пенщ щара ньвисар ә.

Ньвиск’аре к’ьтебе сәрһатийа Иса бь һур-гьли дьньвисә. Әw жь р’ьк’ьнйат у буйина Исада дәстпедькә, паше дьньвисә Әw чаwа пе аве те ньхӧмандьне (ьматкьрьне), те щер’ьбандьне, паше дәрһәqа кьред Wийә Щәлиледа дьньвисә, чаwа даннасин кьр, һин кьр у нәхwәш qәнщ кьрьн. Паше дьньвисә кӧ Әw чаwа жь Щәлиле те Оршәлиме, р’ожед һ’әфтийа Хwәйә хьлазийе ль wьр чаwа дәрбаз дькә у чаwа һатә хачкьрьне у жь мьрьне р’абу.

Мьзгинийа Мәттада Иса чаwа дәрсдарәки мәзьн к’ьфш дьбә, йе кӧ һ’ӧкӧме Wи һәйә Qануна Муса шьровәкә у бона П’адшатийа Хwәде даннасин кә. Ӧса жи дьдә к’ьфше кӧ Әw wәк’иле Qануна Хwәде у пәйманейи амьн ә, кӧ мәрәме Хwәде дьqәдинә у тинә сери. Мьзгинийа Мәттада һинкьрьнед Иса п’ар-п’ар дийар дьбьн у әв п’ар бь ве р’езкьрьне бәрч’ә’в дьбьн:

1. Даннасинийа сәре ч’ийе бәр мәрьвайе вәдькә, кӧ зар’ед П’адшатийа Хwәде чьqаси хwәзьли нә у гәрәке р’абун-р’уньштьн, борщ у жийина хwәда жи чаwа бьн (сәре 5-а һ’әта 7-а).

2. Т’әмийед бона шагьрта, wәки qӧльхе шандитийа хwәда чаwа П’адшатийа Хwәде даннасин кьн (сәре 10-а).

3. Сӧр’а П’адшатийа Хwәде у һ’әфт мәсәлә (13-а).

4. Ль сәр ве дьне зар’ед П’адшатийа Хwәде, аwа готи баwәрмәндед Иса Мәсиһ гәрәке һьндава һәвда чаwа бьн (сәре 18-а).

5. Һинкьрьнед ль сәр р’ожед ахьрийе у һатьна П’адшатийа Хwәде (сәре 24-а у 25-а).

Р’ьк’ьнйата Иса у буйина wи (1:1–2:23)
Qӧльхе Йуһ’әннайе ньхӧмдар (3:1-12)
Ньхӧмандьн у щер’ьбандьна Иса (3:13–4:11)
Даннасини у шьхӧлед Исайә ль Щәлиледа (4:12–18:35)
Р’ийа Исайә жь Щәлиле һ’әта Оршәлиме (19:1–20:34)
Һ’әфтийа Исайә хьлазийе ль Оршәлиме у дор-бәред wеда (21:1–27:66)
Р’абуна Иса жь мьрьне у шагьртава хӧйабуна Wи (28:1-20)

#### 1


Р’ьк’ьнйата Иса


(Луqа 3:23-38)

1[•]Әв ә р’әqәма р’ьк’ьнйата Иса[†] Мәсиһ[†], р’ьк’ьнйата Даwьд[†],

р’ьк’ьнйата Бьраһим[†]:[+]
2Бьраһимр’а Исһаq[†] бу,
Исһаqр’а Аqуб[†] бу,
Аqубр’а Щьһуда[†] у бьрава бун,[+]
3Щьһудар’а Перес у Зәра бун, (наве дийа wан Т’амар бу),
Переср’а Һәсрун бу,
Һәсрунр’а Р’ам[*] бу,[+]
4Р’амр’а Аминадав бу,
Аминадавр’а Нәһшон бу,
Нәһшонр’а Сәлмон бу,[+]
5Сәлмонр’а Боwаз бу, (наве дийа wи Р’әхаб[†] бу),
Боwазр’а Овед бу, (наве дийа wи Р’ут’ бу),
Оведр’а Йеша[†] бу
6у Йешар’а Даwьд п’адша бу.

Даwьд п’адшар’а Сьлеман[†] бу, (дийа wи бәре к’ӧлфәта[†] Урийа бу),
7Сьлеманр’а Р’әһобоwам бу,
Р’әһобоwамр’а Әбийа бу,
Әбийар’а Асаф[*] бу,
8Асафр’а Йеһошәфат бу,
Йеһошәфатр’а Йорам бу,
Йорамр’а Узийа бу,
9Узийар’а Йотам бу,
Йотамр’а Аһаз бу,
Аһазр’а Һьзqийа бу,
10Һьзqийар’а Мьнашә бу,
Мьнашәр’а Амос бу,
Амоср’а Йошийа бу
11у Йошийар’а Йәхонийа у бьрава бун. Wи чахи щьмә’т сьргун чу Бабилоне[†].

12Ле пәй сьргунчуйина Бабилонеда,
жь Йәхонийар’а Шалтийел бу,
Шалтийелр’а Зәрубабәл бу,
13Зәрубабәлр’а Абийуд бу,
Абийудр’а Елйаqим бу,
Елйаqимр’а Азур бу,
14Азурр’а Садоq бу,
Садоqр’а Ахин бу,
Ахинр’а Елйуд бу,
15Елйудр’а Елазар бу,
Елазарр’а Мәтан бу,
Мәтанр’а Аqуб бу,
16Аqубр’а Усьв[†] бу, мере Мәрйәме[†], йа кӧ Иса[†] жь wе wәльди, кӧ Мәсиһ[†] те готьне[+].

17Аwа жь Бьраһим һ’әта Даwьд чардәһ ньсьл[†] дәрбаз бьбун, жь Даwьд һ’әта сьргунчуйина Бабилонеда чардәһ ньсьл у жь сьргунчуйина Бабилонеда һ’әта Мәсиһ диса чардәһ ньсьл бун.


Буйина Иса


(Луqа 2:1-7)

18[•]Буйина Иса Мәсиһ бь ви тьһәри бу. Мәрйәма дийа Wи Усьвр’а нишанкьри бу, ле дәргистийа хwәда Мәрйәм бь һ’ӧкӧме Р’ӧһ’е Пироз[†] һ’әмлә к’ьфш бу[+]. 19Ле Усьве дәргистийе wе кӧ мәрьвәки[†] р’аст бу, нәхwәст wе р’ур’әш кә, фькьри кӧ дьзива wе бәр’дә[+]. 20Чахе Усьв һе сәр ве йәке дьфькьри, ва мьлйак’әтәки[†] Хӧдан[†] хәwнеда wива хӧйа бу у готе: «Усьве кӧр’е Даwьд! Нәтьрсә, кӧ дәргистийа хwә Мәрйәме бьстини. Әwи кӧ wе жь wе бьбә, әw жь Р’ӧһ’е Пироз ә. 21Әwе кӧр’әки бинә у те наве Wи Иса[*] дайни, чьмки Әwе щьмә’та Хwә жь гӧнед wан хьлаз кә»[+].

22Әв һәр тьшт аһа qәwьми, wәки әw готьна Хӧданә бь заре[†] п’ехәмбәр[†] бе сери кӧ дьбежә:[+] 23«Ва qиза бьк’ьр[†] wе һ’әмлә бә, кӧр’әке жер’а бьбә у наве Wи Иммануйел wе дайньн»[*] , кӧ те фә’мкьрьне: «Хwәде т’әви мә йә»[*] .

24Гава Усьв жь хәwе һ’ьшйар бу, әwи ль гора готьна мьлйак’әте Хӧдан кьр, дәргистийа хwә станд. 25Ле сәре хwә wер’а данәни, һ’әта кӧ әw кӧр’[*] жер’а бу. У наве Wи Иса дани.

#### 2


Стәйрнасед р’оһьлате

1Гава Иса Бәйтләһ’ма[†] Щьһустанеда[†], р’ожед п’адшатийа Һеродәсда бу, һьнге чәнд стәйрнас жь р’оһьлате һатьнә Оршәлиме[†][+] 2у готьн: «К’ане П’адше щьһуйайи[†] кӧ гәрәке бьбуйа? Мә стәйрка Wи ль р’оһьлате дит у әм һатьнә, кӧ сәре хwә ль бәр Wи дайньн»[+].

3Гава Һеродәс п’адша әв йәк бьһист, т’әвиһәв бу у т’әмамийа Оршәлиме жи пер’а. 4Һьнге әwи һ’әму qанунзанед[†] щьмә’те у сәрәкед к’аһина[†] щьвандьн у жь wан пьрси: «К’идәре гәрәке Мәсиһ бьбә?» 5Wана жер’а гот: «Бәйтләһ’ма Щьһустанеда, чьмки бь дәсте п’ехәмбәра аһа ньвисар ә:

6‹Йа Бәйтләһ’ма wәлате Щьһуда,
тӧ ль нав сәрwеред Щьһудайеда нә йе һәри бьч’ук и,
чьмки Сәрwерәке жь тә р’абә,
кӧ шьвантийе щьмә’та Мьн Исраеле[†] бькә›[*] ».

7Һьнге Һеродәс дьзива гази стәйрнаса кьр у wәхте хӧйабуна стәйрке жь wан пе һ’әсийа. 8Паше әw шандьнә Бәйтләһ’ме у гот: «Һәр’ьн бона Кӧр’ьк ә’сәйи пе бьһ’әсьн. Чахе кӧ һун Wи бьбиньн, мьнр’а бежьн, кӧ әз жи бем сәре хwә ль бәр дайньм».

9Гава wана әв тьшт жь п’адше бьһист, чун. У ва йә әw стәйрка кӧ ль р’оһьлате дитьбун пешийа wан чу, һ’әта сәр wи щийе к’ӧ Кӧр’ьк ле бу сәкьни. 10Гава wана әw стәйрк дит, гәләки әшq у ша бун, 11чунә һьндӧр’, Кӧр’ьк т’әви дийа Wи Мәрйәме дитьн, ль бәр Wи дәвәр’у чун, сәре хwә ль бәр данин у хьзнед хwә вәкьрьн, п’ешк’ешед[†] зер’, бьхуре[†] ә’рәби у зьмьр[†] данә Wи[+]. 12Ле wан хәwнеда ә’мьр станд, кӧ вәнәгәр’ьнә щәм Һеродәс, әw иди р’екә дьнва чунә wәлате хwә[+].


Р’әва бәр бь Мьсьре[†]

13Гава кӧ әw жь wьр чун, ва мьлйак’әтәки Хӧдан хәwнеда Усьвва хӧйа бу у готе: «Р’абә Кӧр’ьк у дийа Wи һьлдә бьр’әвә Мьсьре[†]. Ль wьр бьминә һ’әта кӧ әз тәр’а бежьм, чьмки Һеродәсе Кӧр’ьк бьгәр’ә, кӧ Wи бькӧжә».

14Усьв жи р’абу Кӧр’ьк у дийа Wи һьлдан, шәв чунә Мьсьре 15у һ’әта мьрьна Һеродәс әwана ль wьр ман. Әв йәк аһа бу, кӧ әw готьна Хӧданә бь заре п’ехәмбәр һатьбу готьне бе сери: «Мьн жь Мьсьре гази Кӧр’е Хwә кьр»[*][+] .


Qьр’а зар’ока

16Гава Һеродәс дит кӧ әw жь стәйрнаса һатә хапандьне, гәләки һерс к’әт. Әwи ә’мьр кьр кӧ һ’әму зар’окед кӧр’инә ль Бәйтләһ’ме у дор-бәре wе, йед дӧ сали у жь wан бьч’уктьр һәбун, кӧ бенә кӧштьне, ль гора wи wәхте кӧ жь стәйрнаса пе һ’әсийа бу. 17Һьнге әw готьна бь заре Йерәмийа[†] п’ехәмбәр һатә сери:[+]

18«Жь Р’амайе дәнгәк һат,
дәнге гьри у шина гьран,
Р’аһел бона зар’окед хwә дьгьрийа
у нәдьхwәст кӧ бәр дьлада бен,
чьмки иди зар’ок нәмабун»[*] .


Һатьна жь Мьсьре

19Гава Һеродәс мьр, ва мьлйак’әтәки Хӧдан ль Мьсьре хәwнеда Усьвва хӧйа бу 20у готе: «Р’абә, Кӧр’ьк у дийа Wи һьлдә у һәр’ә wәлате Исраеле, чьмки әwед пәй Кӧр’ьк к’әтьбун кӧ бькӧштана мьрьнә».

21Усьв жи р’абу, Кӧр’ьк у дийа Wи һьлдан, вәгәр’ийанә wәлате Исраеле. 22Ле гава Усьв бьһист wәки Архелайо[†] дәwса баве хwә, Һеродәс сәр Щьһустане буйә п’адша, тьрсийа кӧ һәр’ә wьр. Һьнге хәwнеда ә’мьр станд, кӧ һәр’ә алийе qәза Щәлиле. 23Әw жи чунә бажаре кӧ жер’а Ньсрәт дьготьн ле һеwьрин. Әв йәк аһа бу, кӧ әw готьна бь заре п’ехәмбәра бе сери кӧ дьбежә: «Әwе ньсрәти бе готьне»[+].

#### 3


Даннасинийа Йуһ’әннайе[†] ньхӧмдар[†]


(Марqос 1:1-8; Луqа 3:1-18; Йуһ’әнна 1:19-28)

1[•]Wан р’ожада Йуһ’әннайе[†] ньхӧмдар[†] р’абу нава бәр’ийа[†] Щьһустане даннасин кьр[+] 2у гот: «Жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн[†], чьмки П’адшатийа Ә’змана[†] незик буйә»[+]. 3Йуһ’әнна әw бу, бона к’ижани Ишайа[†] п’ехәмбәр готьбу:

«Дәнгәк бәр’ийеда дькә гази:
‹Р’ийа Хӧдан һазьр бькьн
у шьвәр’ийед Wи р’аст бькьн›»[*] .

4К’ьнще Йуһ’әнна жь пьр’ч’а дәве бу у qайишәкә ч’әрм ль пьште бу. Хwарьна wи жи кӧли[†] у һьнгьве чоле бу[+]. 5Һьнге щьмә’та Оршәлиме у т’әмамийа Щьһустане у һ’әму алийед ч’әме Урдӧне дьһатьнә щәм wи, 6гӧнед хwә дьданә р’уйе хwә у жь wи ч’әме Урдӧнеда дьһатьнә ньхӧмандьне[†][+].

7Гава Йуһ’әнна дит кӧ жь ферьси[†] у садуqийа[†] жи гәләк һатьнә wәки бенә ньхӧмандьне, әwи готә wан: «Ч’ежькед[†] мә’ра! К’е wәр’а гот, кӧ һун жь хәзәба те бьр’әвьн[+]? 8Дә бь кьред qәнщ бьдьнә к’ьфше, кӧ һун жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийанә. 9У нав хwәда нәфькьрьн нәбежьн: ‹Бьраһим баве мә йә›. Әз wәр’а дьбежьм, кӧ Хwәде жь ван кәвьра жи дькарә зар’а Бьраһимр’а дәрхә[+]. 10Ва йә бьвьр[†] ль сәр р’аwе[†] даре йә. Һәр дара кӧ бәре qәнщ нәйнә, wе бе бьр’ине у авитьне нава егьр[+]. 11Әз wә бона гӧнәвәгәр’андьне бь аве дьньхӧминьм, ле Йәки жь мьн qәwаттьр wе бе. Әз нә һежа мә чарьхе Wи жи бьгьрьмә дәсте хwә. Әwе wә пе Р’ӧһ’е Пироз у егьр бьньхӧминә[+]. 12Мәлһ’әба Wи дәсте Wида йә. Әwе бедәра Хwә паqьж кә, гәньме Хwә бькә ә’мбаре, ле кайе wе бь агьре кӧ натәмьрә бьшәwьтинә»[+].


Иса те ньхӧмандьне


(Марqос 1:9-11; Луqа 3:21-22)

13[•]Һьнге Иса жь Щәлиле һатә Урдӧне, щәм Йуһ’әнна, кӧ жь wи бе ньхӧмандьне. 14Ле Йуһ’әнна бона ве йәке Wир’а qайл нәдьбу у готә Wи: «Әз һ’әwщә мә кӧ бь дәсте Тә бемә ньхӧмандьне у Тӧ тейи щәм мьн?» 15Иса ле вәгәр’анд у готе: «Ньһа бьһелә, чьмки ль мә дьк’әвә кӧ әм һ’әму р’астийе аһа биньнә сери». Паше Йуһ’әнна qайл бу.

16Һәма чаwа Иса һатә ньхӧмандьне у жь аве дәрк’әт, ньшкева ә’зман вәбун у әwи дит кӧ Р’ӧһ’е Хwәде мина кәвоткәке һатә хwаре у сәр Wи дани[+]. 17У ва дәнгәк жь ә’змана һат: «Әв ә Кӧр’е Мьни дәлал, кӧ әз жь Wи р’ази мә»[+].

#### 4


Щер’ьбандьна[†] Иса


(Марqос 1:12-13; Луqа 4:1-13)

1[•]Һьнге Р’ӧһ’ Иса бьрә бәр’ийе[†], кӧ жь Мирещьн[†] бе щер’ьбандьне[†]. 2Әwи чьл р’ож у чьл шәви р’ожи[†] гьрт, пәйр’а бьр’чи бу[+]. 3Йе кӧ дьщер’ьбинә незики Wи бу у готе: «Һәгәр Тӧ Кӧр’е Хwәде[†] йи, дә бежә ван кәвьра кӧ бьбьнә нан»[+]. 4Ле Иса ле вәгәр’анд у готе: «Ньвисар ә: ‹Инсан т’әне бь нен нажи, ле бь һәр хәбәра кӧ жь дәве Хwәде дәрдьк’әвә›[*] »[+].

5Һьнге мирещьн Әw бьрә Бажаре Пироз[†], сәр бьльндщийа бане п’арьстгәһе[†] да сәкьнандьне 6у готә Wи: «Һәгәр Тӧ Кӧр’е Хwәде йи, дә Хwә бавежә хwаре, чьмки ньвисар ә: ‹Хwәде wе т’әмийа Тә бьдә мьлйак’әтед Хwә у wе Тә сәр дәсте Хwә бьгьрьн, wәки ньге Тә кәвьр нәк’әвә›[*] »[+]. 7Иса готе: «Әв жи ньвисар ә: ‹Хӧдан Хwәдейе хwә нәщер’ьбинә›[*] »[+].

8Һьнге мирещьн Әw бьр р’акьрә сәр ч’ийаки гәләки бьльнд у һ’әму п’адшатийед дьнйайе, р’әwша wанва нишани Wи дан 9у готә Wи: «Һәгәр Тӧ дәвәр’уйа бейи, сәре Хwә ль бәр мьн дайни, әзе ван һ’әмуйа бьдьмә Тә». 10Һьнге Иса готе: «Дури Мьн һәр’ә, щьно[†]! Чьмки ньвисар ә: ‹Сәре хwә ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә дайнә у т’әне Wир’а хӧламтийе бькә!›[*] »[+]

11Wи чахи мирещьн Әw һьшт чу у ва мьлйак’әт һатьн жер’а бәрдәсти кьрьн[+].


Иса qәза Щәлиледа дәст бь к’аре Хwә дькә


(Марqос 1:14-15; Луqа 4:14-15)

12[•]Гава Иса бьһист, wәки Йуһ’әнна һатә гьртьне, Әw р’абу чу Щәлиле[+]. 13Әwи Ньсрәт һьшт, чу Кәфәрнаһума дәве гола Щәлиле, ль нав синоре Зәбулоне у Нәфтәлийе щи-wар бу[+]. 14Әв йәк аһа бу, кӧ әw готьна бь заре Ишайа п’ехәмбәр бе сери:[+]

15«Wәлате Зәбулоне у wәлате Нәфтәлийе,
ль сәр р’ийа бәрбь голе, wи алийе Урдӧне,
Щәлила нәщьһуйа[†],
16әw щьмә’та кӧ нав тә’ристанийеда р’уньштьбу,
р’онайикә мәзьн дит
у әwед кӧ ль wәлат у сийа мьрьнеда р’уньштьбун,
р’онайи жь wанар’а дәрк’әт».[*]

17Жь һьнгева Иса дәст бь даннасинийе кьр у гот: «Жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн, чьмки П’адшатийа Ә’змана[†] незик буйә».


Иса гази һәр чар мә’сигьра дькә


(Марqос 1:16-20; Луqа 5:1-11)

18[•]Чахе Иса ль дәве гола Щәлиле дьгәр’ийа, р’асти дӧ бьра һат, Шьмһ’уне[†] кӧ жер’а Пәтрус[†] дьһатә готьне у Әндраwьсе бьре wи. Wана т’ор’ давитә голе, чьмки мә’сигьр бун[+]. 19Иса wанар’а гот: «Пәй Мьн wәрьн, Әзе wә бькьмә неч’ирванед мәрьва»[+]. 20Wана жи һәма wе дәме т’ор’ед хwә һьштьн у пәй Wи чун[+].

21Гава Иса жь wи щийи һьнәки пешда чу, р’асти дӧ бьред дьн жи һат, Аqубе[†] Зәбәди у Йуһ’әннайе[†] бьре wи. Wана т’әви баве хwә, Зәбәди qәйькеда т’ор’ед хwә һивез дькьрьн. Иса гази wан жи кьр. 22Wана жи һәма wе дәме qәйьк у баве хwә һьштьн у пәй Wи чун.


Иса даннасин дькә, һин дькә у qәнщ дькә


(Луqа 6:17-19)

23[•]Иса ль т’әмамийа Щәлиле дьгәр’ийа, к’ьништед[†] wанда һин дькьр у Мьзгинийа[†] П’адшатийе дьда у һәр щур’ә еш у нәхwәши жи кӧ нав щьмә’теда һәбун qәнщ дькьрьн[+]. 24Нав-дәнге Wи ль т’әмамийа Сурйайе бәла бу, щьмә’те һәр щур’ә мәрьвед нәхwәш анинә щәм Wи, йед кӧ щур’ә-щур’ә еш у щәфада бун: Йед щьнак’әти[†], һивк’әти[†], шьлушә’т у Әwи әw һ’әму жи qәнщ кьрьн[+]. 25Гәләк ә’лаләт жи жь Щәлиле, жь qәза Декаполисе[*] , жь Оршәлиме, жь Щьһустане у жь wи алийе Урдӧнейи р’оһьлате пәй Wи дьчун[+].

#### 5


Даннасинийа сәре ч’ийе

1Чахе Иса ә’лаләт дит, һьлк’ьшийа ч’ийе, р’уньшт у шагьртед[†] Wи һатьнә щәм Wи. 2Әwи дәст бь һинкьрьна Хwә кьр у wанр’а гот:


Һинкьрьна бона хwәзьлийа р’аст


(Луqа 6:20-23)

3[•]«Хwәзи ль р’ӧһ’фәqира[*] ,
чьмки П’адшатийа Ә’змана йа wан ә.
4Хwәзи ль һ’әзнийа,
чьмки бәр дьлед wанда wе бе һатьне[+].
5Хwәзи ль шкәстийа,
чьмки ә’рде п’ара wан бә[+].
6Хwәзи ль wан, кӧ т’и у бьр’чийе р’астиqәдандьне нә,
чьмки әwе т’ер бьн[+].
7Хwәзи ль дьлр’ә’ма,
чьмки әwе р’ә’ме бьбиньн[+].
8Хwәзи ль дьлпаqьжа,
чьмки әwе Хwәде бьбиньн[+].
9Хwәзи ль wан, кӧ ә’дьлайийе дькьн,
чьмки әwе зар’ед Хwәде бенә һ’әсабе[+].
10Хwәзи ль wан, кӧ бона р’астиqәдандьне тенә зерандьне,
чьмки П’адшатийа Ә’змана[†] йа wан ә.

11Хwәзи ль wә, гава бона наве Мьн wә беһӧрмәт кьн, бьзериньн у һәр щур’ә бӧхдан ль wә бькьн[+]. 12Әшq у ша бьн, чьмки һәqе wә ль ә’змана гәләк ә. Бь ви щур’әйи п’ехәмбәред кӧ бәри wә һәбун, зерандьн[+].


Хwе у р’онайи


(Марqос 9:50; Луqа 14:34-35)

13[•]Һун хwейа ә’рде нә. Ле һәгәр хwе тә’ма хwә ӧнда кә, паше әwе бь чь тә’ме бьстинә? Иди wе кери тьштәки нәйе. Wе бьгьрьн бавежьнә нав дәст-п’ийа.

14Һун р’онайа дьнйайе нә. Һәгәр бажарәк сәре ч’ийе йә, найе вәшартьне[+]. 15Кәсәк жи ч’ьре венахә у накә бьне фьраqе, ле датинә сәр п’еч’ьре, кӧ р’онайе бьдә һ’әмуйед кӧ маледа нә[+]. 16Ӧса жи бьра р’онайа wә бәр мәрьва шәwq бьдә, кӧ әwана кьрьнед wәйә qәнщ бьбиньн у пәсьне Баве[†] wәйи ә’змана бьдьн[+].


Һинкьрьна бона Qануне

17Нәфькьрьн кӧ Әз һатьмә ньвисаред п’ехәмбәра у Qануне хьраб кьм. Әз нәһатьм кӧ хьраб кьм, ле wан һ’әмуйа биньмә сери[+]. 18Әз р’аст wәр’а дьбежьм, бәри дәрбазбуна ә’рд у ә’зман, дәqәк йан жи һ’әрфәкә бьч’ук жь Qануне wе т’ӧ щар ӧнда нәбә, һ’әта кӧ һ’әму бенә сери[+]. 19Аwа к’и жь ван т’әмийа йәкә һәрә бьч’ук хьраб кә у мәрьва ӧса һин кә, әwе П’адшатийа Ә’зманада жь һ’әмуйа бьч’уктьр бе һ’әсабе. Ле к’и кӧ wана пек бинә у һин бькә, әwе П’адшатийа Ә’зманада мәзьн бе һ’әсабе[+]. 20Ләма Әз wәр’а дьбежьм, һәгәр р’астийа wә жь р’астийа qанунзан у ферьсийа зедәтьр нибә, һун т’ӧ щар нак’әвьнә П’адшатийа Ә’змана[+].


Һинкьрьна дәрһәqа һерсе у меркӧштьнеда

21Wә бьһистийә кӧ пешийар’а һатийә готьне: ‹Нәкӧжә![*] К’и кӧ бькӧжә, диwана wи wе бе кьрьне›[+]. 22Ле Әз wәр’а дьбежьм, к’и сәр бьре хwә һерс к’әвә[*] , wе бьбә дәйндаре диwане у к’и бежә бьре хwә: ‹Бе аqьл›, әwе бьбә дәйндаре диwана щьвина гьрәгьра у к’и кӧ бежә: ‹Ахмах›, wе бьбә дәйндаре агьре доже[+]. 23Аwа һәгәр тӧ һ’әдийа[†] хwә бини сәр горигәһе[†] у ль wьр бе бира тә, кӧ дьле бьре тә жь тә майә, 24һ’әдийа хwә wе дәре ль бәр горигәһе бьһелә у пешийе һәр’ә бьре хwәр’а ль һәв wәрә у паше wәрә һ’әдийа хwә бьдә.

25Чахе нәйаре тә тә к’аши щәм һ’акьм дькә, р’еда т’әви wи зу ль һәв wәрә. Һәгәр на, әwе тә бьдә дәсте һ’акьм, һ’акьме жи тә бьдә дәсте бәрдәстийе хwә у тә бавежә кәле[+]. 26Әз р’аст тәр’а дьбежьм, тӧ жь wьр т’ӧ щар дәрнак’әви һ’әта поле[†][*] пашьн нәди.


Һинкьрьна дәрһәqа зьнек’арийеда

27Wә бьһистийә кӧ һатийә готьне: ‹Зьнийе нәкә›[*][+] . 28Ле Әз wәр’а дьбежьм, к’и бь тәме хьраб жьнәке бьньһер’ә, әwи дьле[†] хwәда иди т’әви wе зьнек’ари кьр[+]. 29Аwа һәгәр ч’ә’ве тәйи р’асте тә жь р’е дәрдьхә, wи дәрхә у жь хwә бавежә. Бона тә һе qәнщ ә кӧ әндәмәки тә ӧнда бә, ле бәдәна тә пева нәк’әвә щә’ньме. 30У һәгәр дәсте тәйи р’асте тә жь р’е дәрдьхә, wи жекә у бавежә. Тәр’а һе qәнщ ә кӧ әндәмәки тә ӧнда бә, ле бәдәна тә пева нәк’әвә щә’ньме[+].


Һинкьрьна дәрһәqа жьнбәр’данеда


(Мәтта 19:9; Марqос 10:11-12; Луqа 16:18)

31[•]Әв жи һатийә готьне: ‹К’и к’ӧлфәта хwә бәр’дә, бьра к’ахаза жьнбәр’дане бьдә wе›[*][+] . 32Ле Әз wәр’а дьбежьм, к’и кӧ бе сәбәбийа qавийе[†] жьна хwә бәр’дә, әw дьбә сәбәбе зьнекьрьна wе, һәгәр диса әw мер кә[*] у к’и кӧ йәкә мербәр’дайи бьстинә, әw зьнийе дькә[+].


Һинкьрьна бона сонде

33Wә әв жи бьһистийә кӧ пешийар’а һатийә готьне: ‹Дәрәw сонд нәхwә у сонде хwә ль бәр Хӧдан бинә сери›[*][+] . 34Ле Әз wәр’а дьбежьм, т’ӧ щар сонд нәхwьн, нә бь ә’змен, чьмки әw т’әхте Хwәде йә,[+] 35нә жи бь ә’рде, чьмки әw щийе бьн п’ийед Wи йә, нә жи бь Оршәлиме, чьмки әw бажаре П’адше мәзьн ә[+] 36у нә жи бь сәре хwә сонд бьхwә, чьмки тӧ нькари муки сьпи ки йан р’әш ки. 37Ле бьра готьна wә бьбә ‹бәле-бәле› йан жи ‹на-на›. Жь ве зедәтьр жь мирещьн ә[*][+] .


Һинкьрьна дәрһәqа һ’әйфһьлданеда


(Луqа 6:29-30)

38[•]Wә бьһистийә кӧ һатийә готьне: ‹Ч’ә’в жь бәр ч’ә’вва, дьран жь бәр дьранва›[*][+] . 39Ле Әз wәр’а дьбежьм, мьqабьли хьраба нәсәкьньн. Һәгәр йәк шәмаqәке ль р’уйе тәйи р’асте хә, йе дьн жи бьдә бәр[+]. 40У һәгәр йәк тә к’аши бәр диwане кә у бьхwазә кьрасе тә жь тә бьстинә, п’оте хwә жи жер’а бьһелә. 41У һәгәр йәки qӧльхеда зоре ль тә бькә, wәки километьрәке[*] тә бьбә, т’әви wи дӧда һәр’ә. 42Бьдә wи, к’и жь тә дьхwазә у бәре хwә жь wи нәгӧһезә, йе кӧ дьхwазә жь тә дәйн бькә[+].


Дьжмьнед хwә һ’ьз бькьн


(Луqа 6:27-28, 32-36)

43Wә бьһистийә кӧ һатийә готьне: ‹Һәвале хwә һ’ьз бькә[*] у бьжәнә дьжмьне хwә›[+]. 44Ле Әз wәр’а дьбежьм, дьжмьнед хwә һ’ьз бькьн у бона wан дӧа бькьн, йед кӧ wә дьзериньн[*] ,[+] 45wәки һун бьбьнә зар’ед Баве хwәйи Ә’змана. Чьмки Әw тә’ва Хwә дәрдьхә һьн сәр qәнща, һьн жи сәр хьраба у баране дьбаринә һьн сәр р’аста, һьн жи сәр нәр’аста[+]. 46Һәгәр һун wан һ’ьз бькьн, к’ижан кӧ wә һ’ьз дькьн, һуне чь һәq бьстиньн? Нә хәрщгьр[†] жи ӧса дькьн? 47У һәгәр һун т’әне сьлаве бьдьнә бьред хwә, иди һун чь тьшти жь әwед дьн зедәтьр дькьн? Нә п’утп’арьст[†] жи ӧса дькьн? 48Аwа к’амьл бьн, чаwа кӧ Баве wәйи Ә’змана к’амьл ә[+].

#### 6


Һинкьрьна бона херкьрьне

1Һаш жь хwә һәбьн, кӧ һун qәнщийед хwә бәр мәрьва нәкьн, wәки жь wан бенә к’ьфше. Йан на, һун жь Баве хwәйи Ә’змана һәq настиньн[+].

2Аwа чахе тӧ хера дьки, пешийа хwә бор’ийе нәхә, чаwа дӧр’у к’ьништ у к’учада дькьн, wәки мәрьв пәсьне wан бьдьн. Әз р’аст wәр’а дьбежьм, кӧ wана һәqе хwә иди стандийә[+]. 3Ле чахе тӧ хера дьки, бьра дәсте ч’әпе ньзаньбә дәсте р’асте чь хер кьр, 4кӧ херед тә дьзива бьн. У Баве тәйи тьштед кӧ тӧ дьзива дьки дьбинә, wе һәqе тә бьдә тә.


Һинкьрьна бона дӧа


(Луqа 11:2-4)

5[•]Гава һун дӧа дькьн, мина дӧр’уйа нәбьн. Әw һ’ьз дькьн к’ьништ у мәйданада бьсәкьньн дӧа бькьн, кӧ бәр мәрьва бенә к’ьфше. Әз р’аст wәр’а дьбежьм, иди wана һәqе хwә стандийә[+]. 6Ле чахе тӧ дӧа дьки, бьк’әвә ода хwә, дәри ль хwә бьгьрә у Баве хwәр’а кӧ найе дитьне дӧайе хwә бькә. У Баве тәйи тьштед кӧ тӧ дьзива дьки дьбинә, wе һәqе тә бьдә тә.

7Гава кӧ һун дӧа дькьн, мина п’утп’арьста п’ьр’хәбәр нәбьн. Wана т’ьре[†] бона п’ьр’ хәбәрдана wан дӧайед wане бенә бьһистьне. 8Һун мина wан нәбьн, чьмки бәри хwәстьна wә, Баве wә занә чь wәр’а лазьм ә.

9Ле һун аһа дӧа бькьн:

‹Баве мәйи Ә’змана! Наве Тә пироз[†] бә[*] ,
10П’адшатийа Тә бе, ә’мьре Тә бә, чаwа ль ә’змен, ӧса жи ль сәр ә’рде[+].
11Нане мәйи р’оже р’ож бь р’ож бьдә мә[+].
12Дәйнед мә бьбахшинә, чаwа кӧ әм дьбахшиньнә дәйндаред хwә.
13У мә нәбә щер’ьбандьне[†], ле мә жь йе хьраб[*] хьлаз кә, чьмки п’адшати, qәwат у р’умәт йед Тә нә, һ’әта-һ’әтайе. Амин[†][*] ›[+].

14Һәгәр һун нәһәqийед мәрьвайә һьндава wәда кӧ дькьн бьбахшиньн, Баве wәйи Ә’змана жи wе wә бьбахшинә[+]. 15Ле һәгәр һун нәһәqийед мәрьва нәбахшиньн, Баве wә жи нәһәqийед wә набахшинә[+].


Һинкьрьна бона р’ожийе

16Гава кӧ һун р’ожи дьгьрьн, мина дӧр’уйа мә’дәкьри нибьн. Әw мә’де хwә дькьн, wәки мәрьв бьзаньбьн кӧ әw р’ожи нә. Әз р’аст wәр’а дьбежьм, кӧ wана һәqе хwә стандийә. 17Ле чахе тӧ р’ожи дьгьри, сәрч’ә’ве хwә бьшо, сәре хwә шә кә[*] , 18wәки мәрьв ньзаньбьн кӧ тӧ р’ожи йи, ле т’әне Баве тәйи кӧ найе дитьне заньбә. У Баве тәйи тьштед кӧ тӧ дьзива дьки дьбинә, wе һәqе тә бьдә тә.


Хьзна ә’змана


(Луqа 12:33-34)

19[•]Ль сәр дьне хьзне хwәр’а нәщьвиньн. Ль ве дәре зәнг у бьзуз хьраб дькьн у дьз дәрәвәдькьн дьдьзьн[+]. 20Ле хьзне хwәр’а ль ә’змен бьщьвиньн. Ль wе дәре зәнг у бьзуз хьраб накьн у дьз жи дәрәвәнакьн надьзьн[+]. 21Чьмки хьзна тә к’идәре бә, дьле тә жи wе ль wе дәре бә.


Ч’ьра бәдәне


(Луqа 11:34-36)

22Ч’ьра бәдәне ч’ә’в ә. Һәгәр ч’ә’ве тә п’ак ә, т’әмамийа бәдәна тәйе р’онайи бә. 23Ле һәгәр ч’ә’ве тә хьраб ә, т’әмамийа бәдәна тәйе тә’ри бә. Аwа һәгәр әw р’онайа кӧ нав тәда йә тә’ри йә, тә’ри wе чьqас зедә бә!


Хwәде у һәбука[†] дьнйайе


(Луqа 16:13)

24Т’ӧ кәс нькарә дӧ ахар’а хӧламтийе бькә, чьмки йан wе һ’иле wи жь йәки һәр’ә у йе дьне һ’ьз бькә, йан жи wе qәдьре йәки бьгьрә у йе дьне беһӧрмәт кә. Һун нькарьн һьн Хwәдер’а, һьн жи һәбукер’а[†][*] хӧламтийе бькьн[+].


Һинкьрьна дәрһәqа хәмкьрьнеда


(Луqа 12:22-31)

25Ләма әз wәр’а дьбежьм, бона ә’мьре хwә хәма нәкьн, кӧ һуне чь бьхwьн у чь вәхwьн, нә жи бона бәдәна хwә, кӧ һуне чь ль хwә кьн. Нә ә’мьр жь хwарьне qимәттьр ә у бәдән жи жь к’ьнща[+]? 26Дина хwә бьдьнә тәйрәдед ә’змен. Әwана нә дьр’әшиньн, нә дьдьрун у нә жи ә’мбарада дьщьвиньн, ле Баве wәйи Ә’змана р’ьсqе wан дьгьһинә. Нә һун жь wан qимәттьр ьн[+]? 27Иди жь wә к’и дькарә бь хәмед хwә дәqәке сәр ә’мьре хwәда зедә кә?[*]

28У бона к’ьнща һун чьма хәм дькьн? Дина хwә бьдьнә сосьнед чоле, чаwа шин дьбьн, нә дьхәбьтьн у нә жи дьр’есьн. 29Ле әз wәр’а дьбежьм, кӧ Сьлеман жи ль нава т’әмамийа wе хер-хьзна хwәда мина жь wан йәке хwә нәкьр. 30Һәгәр гиһайе чоле, кӧ иро һәйә у сьбе давежьнә нава егьр, Хwәде ӧса дьхәмьлинә, ле чьqас зедә wе ль wә кә, кембаwәрно[+]? 31Иди хәм нәкьн у нәбежьн: ‹Әме чь бьхwьн?› йан: ‹Чь вәхwьн?› йан жи: ‹Чь ль хwә кьн?› 32П’утп’арьст ль пәй wан һ’әму тьшта дьк’әвьн, ле Баве wәйи Ә’змана занә кӧ һун һ’әwще wан һ’әму тьшта нә. 33Ле бәре пешьн ль П’адшатийа Хwәде[†] бьгәр’ьн у бькьн кӧ р’астийа Wи бьqәдиньн у әw һ’әмуйе wәр’а бенә дайине[+]. 34Иди бона р’ожа сьбе хәма нәкьн, чьмки р’ожа сьбе wе бона хwә хәма бькә. Хәмед р’оже бәси wе нә.

#### 7


Һинкьрьна дәрһәqа ломәкьрьнеда[†]


(Луqа 6:37-38, 41-42)

1[•]Лома нәкьн, кӧ ломә ль wә нәбьн[+]. 2Һун чь лома бькьн, әw ломә жи wе ль wә бьбьн у һун бь чь чапе бьпивьн, бь wе чапе жи wәр’а wе бе пиване[+]. 3Тӧ чьма qьршьке ч’ә’ве бьре хwәда дьбини, ле к’еране ч’ә’ве хwәда набини? 4Йан жи чаwа тӧ дькари бежи бьре хwә: ‹Бьһелә кӧ әз qьршьк жь ч’ә’ве тә дәрхьм›, ле ва йә к’еран ч’ә’ве тәда һәйә? 5Дӧр’у! Пешийе к’еране ч’ә’ве хwә дәрхә. Паше те qәнщ бьбини кӧ чаwа qьршьк жь ч’ә’ве бьре хwә дәрхи.

6Тьште бӧһӧрти нәдьнә са у нә жи дӧр’ед[†] хwә бавежьнә бәр бәраза. Һәгәр на, бәразе wан бьн ньгед хwәда п’епәс кьн у сәйе жи вәгәр’ьн wә бьдьр’иньн[+].


Бьхwазьн, бьгәр’ьн, дәри хьн


(Луqа 11:9-13)

7[•]Бьхwазьн һуне бьстиньн, бьгәр’ьн һуне бьбиньн, дәри хьн wе бәр wә вәбә. 8Чьмки к’и кӧ дьхwазә дьстинә, к’и кӧ дьгәр’ә дьбинә у к’и кӧ дәри дьхә бәр вәдьбә[+]. 9Жь wә к’ижан ә әw мәрьв, кӧ кӧр’е wи нан же бьхwазә, әw кәвьр бьде? 10Йан жи мә’си бьхwазә, әw мә’р бьде? 11Һун кӧ хьраб ьн, заньн тьштед qәнщ бьдьнә зар’ед хwә, ле Баве wәйи Ә’змана wе чьqас тьштед qәнщ бьдә әwед кӧ жь Wи дьхwазьн[+].


Qануна зер’

12Һәр чь кӧ һун дьхwазьн мәрьв бона wә бькьн, һун жи ӧса wанар’а бькьн. Әв ә мә’на һинкьрьна Qануне у п’ехәмбәра[+].


Дәре тәнг


(Луqа 13:24)

13[•]Дәре тәнгр’а бьк’әвьнә һьндӧр’, чьмки фьрә йә әw дәри у бәр ә әw р’ийа кӧ дьбә бәрбь ӧндабуне у гәләк ьн әwед кӧ wеда дьчьн. 14Ле гәләки тәнг ә әw дәри у зә’мәт ә әw р’ийа кӧ дьбә бәрбь жийине у һьндьк ьн әwед кӧ wе р’ейе дьбиньн[+].


Дар у бәре wе


(Луqа 6:43-45)

15[•]Һ’әвза хwә жь п’ехәмбәред дәрәw бькьн. Әwе бь п’осте пез бенә щәм wә, ле һьндӧр’ва гӧред п’әр’ани нә[+]. 16Һуне wана жь бәред wан нас бькьн. Гәло кәсәк жь стьрийа тьрийа дьчьнә, йан жи жь дьр’ийа һежира[+]? 17Дара qәнщ бәре qәнщ дьдә, ле дара хьраб бәре хьраб дьдә[+]. 18Дара qәнщ нькарә бәре хьраб бьдә, нә жи дара хьраб дькарә бәре qәнщ бьдә. 19Һәр дара кӧ бәре qәнщ надә те бьр’ин у авитьне нава агьр[+]. 20Аwа һуне wана жь кьред wан нас бькьн.


К’и һежайи П’адшатийа Ә’змана йә


(Луqа 13:26-27)

21Нә кӧ әwе Мьнр’а дьбежә: ‹Хӧдан! Хӧдан!› wе бьк’әвә П’адшатийа Ә’змана, ле әwе бьк’әве, йе кӧ ә’мьре Баве Мьни Ә’змана дьqәдинә. 22Wе Р’оже гәләке Мьнр’а бежьн: ‹Хӧдан! Хӧдан! Нә мә бь наве Тә п’ехәмбәрти[†] кьрьн у бь наве Тә щьн[†] дәрхьстьн у бь наве Тә гәләк к’әрәмәт кьрьн?›[+] 23Һьнге Әзе ашкәрә wанр’а бежьм: ‹Жь Мьн дур к’әвьн, нәһәqно! Мьн һун т’ӧ щар нас нәкьрьнә›[+].


Мала йе сәрwахт у мала йе бефә’м


(Луqа 6:47-49)

24[•]Аwа к’и кӧ ван готьнед Мьн дьбьһе у wан дьqәдинә, әw мина мәрьвәки сәрwахт ә, кӧ мала хwә сәр кевьр чекьр. 25Баран бари, ба у лейи[†] р’абун, wе мале хьстьн, ле әw мал һьлнәшийа, чьмки һ’име wе сәр кевьр бу. 26Ле к’и кӧ ван готьнед Мьн дьбьһе у наqәдинә, әw мина мәрьвәки бефә’м ә, кӧ мала хwә сәр qуме чекьр. 27Баран бари, ба у лейи р’абун, wе мале хьстьн у әw мал һьлшийа, лап wеран бу чу»[+].


Һ’ӧкӧме Иса

28Гава Иса әв готьнед Хwә сәр һәвда ани, ә’лаләт сәр һинкьрьна Wи зәндәгьрти ман[†], 29чьмки Әwи мина йәки хwәйиһ’ӧкӧм әw һин дькьрьн, нә кӧ мина qанунзанед wан[+].

#### 8


Иса йәки жь к’отибуне[†] паqьж дькә


(Марqос 1:40-45; Луqа 5:12-16)

1[•]Паше Иса жь ч’ийе һатә хwаре, ә’лаләтәкә гьран да пәй Wи чу. 2Һьнге йәки к’оти[†] һат хwә авитә бәр Wи у готе: «Хӧдан! Һәгәр бьхwази, Тӧ дькари мьн паqьж ки[*] »[+].

3Иса дәсте Хwә дьреж кьре ле к’әт у готе: «Әз дьхwазьм. Паqьж бә!» У дәстхwәда әw жь к’отибуне паqьж бу. 4Һьнге Иса жер’а гот: «Бьньһер’ә, т’ӧ кәсир’а тьштәки нәбежи, ле һәр’ә хwә нишани к’аһин кә у һ’әдийа кӧ Муса[†] т’әми дайә бьдә, wәки һ’әмуйар’а бьбә шә’дәти»[+].


Иса хӧламе сәрсәдәки[†] qәнщ дькә


(Луqа 7:1-10; Йуһ’әнна 4:43-54)

5[•]Гава Иса к’әтә Кәфәрнаһуме, сәрсәдәк[†] һатә щәм Wи, һиви же кьр у готе: 6«Хӧдан, хӧламе мьн шьлушә’т малда п’алдайә, гәләки щәфе дьбинә». 7Иса готә wи: «Әзе бем wи qәнщ кьм». 8Сәрсәд ле вәгәр’анд у готе: «Хӧдан, әз нә һежа мә кӧ Тӧ бейи мала мьн. Ле т’әне хәбәрәке бежә у хӧламе мьне бь wе хәбәре qәнщ бә[+]. 9Әз хwәха жи мәрьвәки бьн һ’ӧкӧмда мә у бьн дәсте мьнда жи әскәр һәнә. Әз йәкир’а дьбежьм: ‹Һәр’ә›, дьчә, йәки дьнр’а дьбежьм: ‹Wәрә›, те у хӧламе хwәр’а дьбежьм: ‹Ви тьшти бькә›, дькә».

10Гава Иса әв йәк бьһист, зәндәгьрти ма у готә әwед кӧ пәй wи дьчун: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, Исраеледа жи Мьн баwәрикә[†] аһа йәкида нәдитийә[+]. 11Әз wәр’а дьбежьм, кӧ гәләке жь р’оһьлате у жь р’оавайе бен у шайийа П’адшатийа Ә’зманада т’әви Бьраһим, Исһаq у Аqуб р’унен,[+] 12ле зар’ед П’адшатийе wе бенә авитьне тә’рийа дәрва. Ль wьр wе бьбә гьри у ч’ьркә-ч’ьрка дьрана»[+]. 13Паше Иса сәрсәдр’а гот: «Һәр’ә! Бьра ль гора баwәрийа тә тәр’а бә». У wе дәме хӧламе wи qәнщ бу[+].


Иса гәләк нәхwәша qәнщ дькә


(Марqос 1:29-34; Луqа 4:38-41)

14[•]Гава Иса һатә мала Пәтрус, хwәсийа wи т’айеда п’алдайи дит[+]. 15Әwи дәсте Хwә да дәсте wе у т’айе же бәр’да, р’абу бәрдәсти Wир’а кьр[+].

16Гава р’о чу ава, гәләк щьнак’әти анинә щәм Wи. Әwи бь хәбәре р’ӧһ’ед һ’әрам[†] дәрхьстьн у һ’әму нәхwәш qәнщ кьрьн. 17Әв аһа бу, кӧ әw готьна бь заре Ишайа п’ехәмбәр бе сери, кӧ ньвисар ә: «Әwи нәхwәшийед мә һьлдан у ешед мә бьрьн»[*] .


Щабдарийа йед кӧ пәй Иса дьчьн


(Луqа 9:57-62)

18[•]Чахе Иса ә’лаләт дора Хwә дит, ә’мьр ль шагьрта кьр кӧ һәр’ьнә wи бәри голе[+]. 19Һьнге qанунзанәк незики Wи бу у готе: «Дәрсдар[†]! Тӧ к’ӧда жи һәр’и, әзе пәй Тә бем». 20Иса готә wи: «Р’увийар’а qӧл һәнә, тәйрәдед ә’зменр’а жи һелин, ле бона Кӧр’е Мерьв[†] щик т’ӧнә кӧ сәре Хwә ле дайнә».

21Шагьртәки Wи готе: «Хӧдан! Изьне бьдә мьн кӧ әз пешийе һәр’ьм баве хwә дәфьн кьм». 22Ле Иса жер’а гот: «Тӧ пәй Мьн wәрә. Бьра мьри мьрийе хwә дәфьн кьн».


Иса фьртоне дьсәqьр’инә


(Марqос 4:35-41; Луqа 8:22-25)

23[•]Гава Иса к’әтә qәйьке, шагьртед Wи т’әви Wи чун. 24Ньшкева фьртонәкә[†] мәзьн ль голе р’абу, ӧса кӧ qәйьк пелада ӧнда дьбу. Ле Әw р’азайи бу. 25Һьнге шагьрт незики Wи бун, әw һ’ьшйар кьрьн у готьне: «Хӧдан! Мә хьлаз кә! Әм ӧнда дьбьн!» 26Иса готә wан: «Чьма һун ӧса тьрсонәк ьн кембаwәрно?» Wе дәме р’абу ль байе у голе һьлат у һ’әму тьшт сәqьр’ин[+]. 27Мәрьвед т’әви Wи ә’щебмайи ман у готьн: «Әв к’и йә, кӧ ба у гол жи ельми Wи дьбьн?»


Иса дӧ щьнак’әтийа qәнщ дькә


(Марqос 5:1-20; Луqа 8:26-39)

28[•]Гава Иса дәрбази wи алийе т’опрахед Гәрдарине бу, дӧ щьнак’әти жь нав гор’ьстана дәрк’әтьн у р’асти Wи һатьн. Әw ӧса һар бун, кӧ кәсәк нькарьбу wе р’ер’а дәрбаз буйа. 29Wана кьрә qир’ин у готьн: «Тӧ чь жь мә дьхwази, Кӧр’е Хwәде? Жь wәхт зутьр һати щәфе бьди мә?»[+] 30Жь wана wедатьр сурики бәразайи мәзьн дьч’ерийа. 31Щьна р’әща жь Wи кьр у готьне: «Һәгәр Тӧ мә дәрдьхи, бьһелә әм һәр’ьн бьк’әвьнә нава сурийе бәраза». 32Әwи готә wан: «Һәр’ьн!» Әw жи дәрк’әтьн чун к’әтьнә нава бәраза у әw сури пева жорда р’әви, хwә жь кәнделда авитьнә голе у хәньqин. 33Бәразван р’әвин чунә бажер, чь кӧ һатьбу сәре щьнак’әтийа готьн. 34Һьнге һ’әму мәрьвед бажер дәрк’әтьнә пешийа Иса у гава Әw дитьн, р’әща жь Wи кьрьн кӧ жь ә’рде wан һәр’ә[+].

#### 9


Иса шьлушә’тәки qәнщ дькә у гӧнед wи дьбахшинә


(Марqос 2:1-12; Луqа 5:17-26)

1[•]Иса к’әтә qәйьке пашда вәгәр’ийа һатә бажаре Хwә[*][+] . 2Wе дәре шьлушә’тәк ньвинеда п’алдайи анинә щәм. Гава Иса баwәрийа wан дит, готә йе шьлушә’т: «Лаwо, сәр хwә бә! Гӧнед тә һатьнә бахшандьне»[+].

3Һьнге жь qанунзана һьнәк нав хwәда фькьрин: «Әва ньге Хwә Хwәдер’а давежә»[*][+] . 4Фькьред wан Исава ә’йан бун у гот: «Һун чьма дьле хwәда тьште хьраб дьфькьрьн? 5К’ижан р’ьһ’әт те готьне: ‹Гӧнед тә һатьнә бахшандьне›, йан ‹Р’абә у бьгәр’ә›? 6Ле wәки һун бьзаньбьн кӧ һ’ӧкӧме Кӧр’е Мерьв һәйә ль сәр дьне гӧна бьбахшинә», һьнге готә йе шьлушә’т: «Р’абә ньвина хwә һьлдә, һәр’ә мала хwә!» 7Әw жи р’абу чу мала хwә. 8Гава ә’лаләте әв йәк дит, хофе әw гьртьн у шькьри данә Хwәде, кӧ әв һ’ӧкӧм дайә мәрьва.


Иса гази Мәтта дькә


(Марqос 2:13-17; Луqа 5:27-32)

9[•]Иса жь wьр пешда чу, йәки кӧ наве wи Мәтта бу ль щийе хәрщһьлдане р’уньшти дит у готе: «Пәй Мьн wәрә». Әw жи р’абу пәй Иса чу.

10Гава Иса мала Мәттада сәр сьфре р’уньштьбу, гәләк хәрщгьр у гӧнәк’аред[†] дьн һатьн т’әви Иса у шагьртед Wи р’уньштьн. 11Чахе ферьсийа әв йәк дит, шагьртед Wир’а готьн: «Чьма Дәрсдаре wә т’әви хәрщгьр у гӧнәк’ара дьхwә у вәдьхwә?»[+] 12Ле гава Иса әв йәк бьһист wанар’а гот: «Сахләм нә һ’әwще һ’әким ьн, ле нәхwәш. 13Һәр’ьн мә’на ван хәбәра һин бьн: ‹Әз р’ә’ме дьхwазьм, нә кӧ qӧрбане[†]›[*] . Әз нәһатьмә гази йед р’аст кьм, ле гази гӧнәк’ара»[+].


Пьрса р’ожигьртьне


(Марqос 2:18-22; Луqа 5:33-39)

14[•]Һьнге шагьртед Йуһ’әнна һатьнә щәм Wи у готьне: «Чьма әм у ферьси гәләк щара р’ожи дьгьрьн, ле шагьртед Тә р’ожи нагьрьн?»[+] 15Иса готә wан: «Qәт дьбә кӧ хwәндийед дә’wате шине бькьн, һ’әта кӧ зә’ва т’әви wан ә? Ле р’оже бен, гава зә’ва жь wан бе һьлдане, һьнге wе р’ожи бьгьрьн[+].

16Кәсәк пе п’арч’е ну к’ьнща кәвьн п’инә накә, чьмки п’арч’е к’ьнща кәвьнва дьрути wе зоре ль к’ьнща кәвьн бькә у щийе qәльши wе һе ль бәр һәв һәр’ә. 17Нә жи шәрава ну дькьнә мәшкед кәвьн. Һәгәр ӧса бә, мәшке бьт’әqьн, шәраве бьр’ьжә у мәшке жи хьраб бьн. Ле шәрава ну дькьнә мәшке ну у һәр дӧ жи тенә хwәйикьрьне».


Qизька мьри у к’ӧлфәтәкә нәхwәш


(Марqос 5:21-43; Луqа 8:40-56)

18[•]Гава Иса һе әв йәка wанар’а дьгот, һәма һьнге сәрwерәк һат хwә авитә бәр ньге Wи у готе: «Qиза мьн һежа мьрийә. Ле wәрә дәсте хwә дайнә сәр wе у әwе бьжи».

19Иса р’абу т’әви шагьртед Хwә да пәй wи чу. 20У ва к’ӧлфәтәкә нәхwәш, кӧ донздәһ салед wе бун сәр хуне вәбьбу, пьштева һат у р’ишийед к’ьнще Иса к’әт[+]. 21Әwе нета хwәда данибу: «Һәгәр әз т’әне к’ьнще Wи к’әвьм, әзе qәнщ бьм»[+]. 22Иса сәр мьле Хwәва вәгәр’ийа әw дит у готе: «Ә’вде! Сәр хwә бә! Баwәрийа тә тӧ qәнщ кьри». У wе дәме әw к’ӧлфәт qәнщ бу[+].

23Гава Иса гьһиштә мала сәрwер, дина Хwә дайе, wе qар’ә-qар’а ә’лаләте йә у бьлурван жи зәлули ле дьхьн 24у готә wан: «Дәрк’әвьн! Qизьк нәмьрийә, ле һеньжийә». Wана qәрфе[†] хwә Пе дькьрьн[+]. 25Ле гава щьмә’т дәрхьстьнә дәрва, Иса чу һьндӧр’ дәсте wе гьрт у qизьк р’абу сәр хwә[+]. 26Әва дәнг-бә’са т’әмамийа wи wәлатида бәла бу.


Иса дӧ кора qәнщ дькә

27Гава Иса жь wьр дәрк’әт чу, дӧ мәрьвед кор данә пәй Wи кьрьнә qир’ин у готьн: «Кӧр’е Даwьд[†]! Мә wәрә р’ә’ме!»[+]

28Гава кӧ гьһиштьнә мале, әw һәр дӧ кор һатьнә щәм Wи. Иса жь wан пьрси у гот: «Һун баwәр дькьн, кӧ Әз дькарьм али wә бькьм?» Wана гот: «Бәле Хӧдан». 29Һьнге Иса дәсте Хwә да ч’ә’вед wан у гот: «Ль гора баwәрийа wә wәр’а бә»[+]. 30Wе дәме ч’ә’вед wан вәбун. Иса һ’ьшк т’әми ль wан кьр у гот: «Һаш жь хwә һәбьн, кӧ т’ӧ кәс ве йәке нәһ’әсә»[+]. 31Ле әw дәрк’әтьн, т’әмамийа wи wәлатида нав у дәнге Wи бәла кьрьн[+].


Иса лал qәнщ дькә

32Чахе әwана дәрк’әтьн чун, һьнәка щьнак’әтики лал ани щәм Иса. 33Гава Әwи щьн дәрхьст, йе лал хәбәр да. Ә’лаләт ә’щебмайи ма у гот: «Ль Исраеле жи тьштәки аһа т’ӧ щар нәqәwьмийә». 34Ле ферьсийа гот: «Әw бь һ’ӧкӧме сәрwере щьна щьна дәрдьхә»[+].


Гӧне Иса ль щьмә’те те

35Иса һ’әму гӧнд у бажара дьгәр’ийа, к’ьништед wанда һин дькьр, Мьзгинийа П’адшатийе даннасин дькьр у ль нав щьмә’те һ’әму щур’ә нәхwәши qәнщ дькьрьн. 36Гава Әwи ә’лаләт дит, гӧне Wи ль wан һат, чьмки әwана мина пәзе бе шьван, бәр’әдайи у бәлабуйи бун[+]. 37Һьнге Әwи шагьртед Хwәр’а гот: «Нандьрун[†] гәләк ә, ле п’алә һьндьк ьн. 38Аwа һиви жь Хwәйе дьруне бькьн, wәки п’ала нандьруна Хwәр’а бьшинә»[+].

#### 10


Навед һәр донздәһ шандийа[†]


(Марqос 3:13-19; Луqа 6:12-16)

1[•]Иса һәр донздәһ шагьрт гази щәм Хwә кьрьн у һ’ӧкӧм да wан кӧ р’ӧһ’ед һ’әрам дәрхьн, һ’әму еш у нәхwәшийа жи qәнщ кьн. 2Наве һәр донздәһ шандийа[†] әв ьн: Йе пешьн Шьмһ’ун, кӧ Пәтрус те готьне у бьре wи Әндраwьс, Аqубе Зәбәди у бьре wи Йуһ’әнна, 3Филипо у Бәртоломәйо, Т’ума у Мәттайе хәрщгьр, Аqубе[†] Һалфаwо у Тәдайо[*] 4Шьмһ’уне wәлатп’арьст[†][*] у Щьһудайе Исхәрйоти, әwе кӧ нәмамийа[†] Иса кьр.


Шандьна һәр донздәһа


(Марqос 6:7-13; Луqа 9:1-6)

5Иса әв һәр донздәһ шандьн, т’әми ль wан кьр у гот: «Нәчьнә нава нәщьһуйа у нәк’әвьнә бажаред Самәрйайе[†]. 6Ле пешийе һәр’ьнә нав пәзед мала Исраелейә ӧндабуйи[+]. 7Гава һун һәр’ьн, даннасин кьн у бежьн: ‹П’адшатийа Ә’змана незик буйә›[+]. 8Нәхwәша qәнщ кьн, мьрийа сах кьн, к’отийа паqьж кьн, щьна дәрхьн. Wә беһәq стандийә, беһәq жи бьдьн[+]. 9Ль бәр пьшта хwәда т’ӧ тьшти һьлнәдьн: Нә зер’, нә зив, нә сьфьр, 10нә турьк бона р’е, нә дӧ дәст кьрас, нә чарьх, нә шьвдар, чьмки п’алә һежайи р’ьсqе хwә йә[+].

11Чь бажар йан гӧнде кӧ һун бьк’әвьне, маләкә һежа бьбиньн у ль wьр бьминьн, һ’әта кӧ һун жь wьр дьчьн. 12Гава һун һәр’ьнә мале, сьлаве бьдьнә wе у бежьн: ‹Ә’дьлайи ве малер’а›. 13У һәгәр әw мал һежа йә, бьра сьлава wә ль сәр wе бә, ле һәгәр нә һежа йә, бьра сьлава wә ль wә вәгәр’ә. 14Ле к’и кӧ wә qәбул нәкә у гӧһдарийа хәбәред wә нәкә, гава кӧ һун жь wе мале, йан жи жь wи бажари дәрдьк’әвьн, т’оза ньгед хwә даwшиньн[+]. 15Әз р’аст wәр’а дьбежьм, Р’ожа Ахрәте[†] һ’але wәлате Содом у Гоморайе[†] wе жь йа wи бажари четьр бә[+].


Мина пез ль нав гӧра


(Марqос 13:9-13; Луqа 21:12-17)

16[•]Ва Әз wә дьшиньм чаwа пәз нава гӧра. Иди мина мә’ра сәрwахт бьн у мина кәвотка дьлсах[+]. 17Ле һ’әвза хwә жь мәрьва бькьн, әwе wә бьбьнә бәр диwана у к’ьништед хwәда wә бьдьнә бәр qамчийа. 18Р’уйе Мьнда wе wә бьбьнә бәр wәлийа[†] у п’адша, кӧ һун бәр wан у нәщьһуйа шә’дәтийе бьдьн[+]. 19Ле чахе wә бьбьнә бәр диwана, хәм нәкьн кӧ һуне чаwа йан чь хәбәр дьн. Тьштед кӧ һуне хәбәр дьн, wе дәме wәр’а wе бе дайине. 20Чьмки нә кӧ һуне хәбәр дьн, ле Р’ӧһ’е Баве wәйи кӧ нава wәда йә wе хәбәр дә[+].

21Бьра wе бьре хwә бьдә кӧштьне, баве жи кӧр’е хwә у зар’ жи wе һьмбәри де у баве хwә р’абьн у wан бьдьнә кӧштьне[+]. 22Бона наве Мьн һуне бәр ч’ә’ве һ’әмуйа р’әш бьн. Ле к’и кӧ һ’әта хьлазийе тәйах кә әwе хьлаз бә[+]. 23У гава нав ви бажарида wә бьзериньн, бьр’әвьнә бажарәки дьн. Әз р’аст wәр’а дьбежьм, һ’әта һатьна Кӧр’е Мерьв, һун һ’әму бажаред Исраеле пер’а нагьһиньн бьгәр’ьн[+].

24Шагьрт жь дәрсдаре хwә нә мәстьр ә у нә жи хӧлам жь ахайе хwә[+]. 25Бәси шагьрт ә, wәки мина дәрсдаре хwә бә у хӧлам жи мина ахайе хwә бә. Һәгәр малхе малер’а ‹Бәлзәбул[†]› готьн, һьнге нәфәред wир’а wе чь бежьн[+]?


Бьзаньбьн кӧ тьрса wә жь к’е һәбә


(Луqа 12:2-7)

26Аwа иди т’ӧ щар жь мәрьва нәтьрсьн. Тьштәки дьзива т’ӧнә кӧ дәрнәйе у нә жи вәшарти кӧ к’ьфш нәбә[+]. 27Чь кӧ Әз тә’рийеда wәр’а дьбежьм, әwи нав р’онайеда бежьн у чь кӧ һун гӧһада дьбьһен, сәр бана бькьнә дәнги. 28У жь wан нәтьрсьн йед кӧ бәдәне дькӧжьн, ле нькарьн р’ӧһ’ бькӧжьн. Ле һун жь Wи бьтьрсьн, Йе кӧ дькарә р’ӧһ’ у бәдәне щә’ньмеда ӧнда кә[+]. 29Нә дӧ ч’ьвик бь дьравәки чарqӧр’уше тенә фьротане? Ле йәк жи жь wан бейи ә’мьре Баве wә нак’әвә ә’рде. 30Ле чь ль wә дьк’әвә, һәр т’еләки п’ор’ед сәре wә жьмарти нә. 31Иди нәтьрсьн. Һун жь гәләк ч’ьвика qимәттьр ьн[+].


Иqрар у инк’аркьрьна[†] Иса


(Луqа 12:8-9)

32К’и кӧ Мьн бәр мәрьва иqрар кә, Әзе жи wи бәр Баве Хwәйи Ә’змана иqрар кьм[+]. 33Ле к’и кӧ Мьн бәр мәрьва инк’ар[†] кә, Әзе жи wи бәр Баве Хwәйи Ә’змана инк’ар кьм[+].


Шур у ә’дьлайи


(Луqа 12:51-53; 14:26-27)

34[•]Нәфькьрьн кӧ Әз һатьмә дьне ә’дьлайийе биньм. Әз нәһатьм ә’дьлайийе биньм, ле шур[+]. 35Чьмки Әз һатьм кӧр’ жь баве, qизе жь де у буке жь хwәсийе бьqәтиньм 36у дьжмьнед мерьв wе жь мала wи бьн.[*]

37Әwе кӧ баве хwә йан дийа хwә жь Мьн зә’фтьр һ’ьз дькә, нә һежайи Мьн ә. Әwе кӧ кӧр’е хwә йан qиза хwә жь Мьн зә’фтьр һ’ьз дькә, нә һежайи Мьн ә. 38Әwе кӧ хаче[†] хwә һьлнадә пәй Мьн найе, әw нә һежайи Мьн ә[+]. 39К’и ә’мьре хwә бьгәр’ә, әwе ӧнда кә, ле к’и ә’мьре хwә бона Мьн ӧнда кә, әwе бьбинә[+].


Һәqстандьн


(Марqос 9:41)

40Әwе кӧ wә qәбул дькә, Мьн qәбул дькә у әwе кӧ Мьн qәбул дькә, Йе кӧ Әз шандьмә qәбул дькә[+]. 41Әwе кӧ п’ехәмбәр qәбул дькә чаwа п’ехәмбәр, wе һәqе п’ехәмбәр бьстинә у әwе кӧ мәрьвәки р’аст qәбул дькә чаwа мәрьве р’аст, wе һәqе йед р’аст бьстинә. 42У әwе кӧ т’асә ава сар жи дьдә йәки жь ван бьч’ука, бона хатьре wе йәке кӧ әw шагьрте Мьн ә, Әз р’аст wәр’а дьбежьм, әwе т’ӧ щар һәqе хwә ӧнда нәкә»[+].

#### 11


Иса щаба пьрса Йуһ’әннайе ньхӧмдар дьдә


(Луqа 7:18-35)

1[•]Чахе Иса т’әмийед кӧ данә һәр донздәһ шагьртед Хwә хьлаз кьрьн, жь wи щийи чу нав бажаред wан, кӧ һин кә у даннасин кә.

2Гава Йуһ’әнна кәледа бона шьхӧлед Мәсиһ бьһист, чәнд шагьртед[*] хwә шандьнә щәм Wи[+] 3у же пьрсин: «Тӧ Әw и, Йе кӧ гәрәке бьһата, йан әм һивийа йәки дьн бьн?» 4Иса щаба wан да у гот: «Һәр’ьн, чь кӧ һун дьбиньн у дьбьһен Йуһ’әннар’а бежьн. 5Кор дьбиньн, сәqәт дьгәр’ьн, к’оти паqьж дьбьн, кәр’ дьбьһен, мьри р’адьбьн у фәqирар’а жи Мьзгини те дайине. 6У хwәзи ль wи, кӧ жь Мьн п’ьшк набә»[+].

7Гава әwана чун, Иса бона Йуһ’әнна ә’лаләтер’а дәстпекьр гот: «Һун дәрк’әтьнә бәр’ийе чь бьбиньн? Qамишәки[†] кӧ жь байе дьһ’әжә[+]? 8Йан һун дәрк’әтьн чь бьбиньн? Мәрьвәки к’ьнще назьк[†] ль хwә кьри? Нә әwед кӧ к’ьнще назьк ль хwә дькьн, әw малед п’адшада нә? 9Йан һун дәрк’әтьн чь бьбиньн? П’ехәмбәрәки? Бәле әз wәр’а дьбежьм, жь п’ехәмбәрәки жи мәстьр ә[+]. 10Әва әw ә, бона к’ижани ньвисар ә: ‹Ва йә Әзе qасьде Хwә пешийа Тәва бьшиньм. Әwе р’ийа Тә пешийа Тәва һазьр кә›[*][+] . 11Әз р’аст wәр’а дьбежьм, жь нава әwед кӧ жь к’ӧлфәта дьне к’әтьнә, т’ӧ кәс жь Йуһ’әннайе ньхӧмдар мәстьр нәбуйә. Ле П’адшатийа Ә’зманада йе һәри бьч’ук жь wи мәстьр ә[+]. 12Жь р’ожед Йуһ’әннайе ньхӧмдар һ’әта ньһа П’адшатийа Ә’змана бь зорбәтийе те һ’ьщумкьрьне у йед зорбә дькьн кӧ зәфти хwә кьн[*][+] . 13Чьмки һ’әму п’ехәмбәра у Qануне һ’әта Йуһ’әнна бона П’адшатийа Ә’змана шә’дәти дан[*] . 14У һәгәр һун дьхwазьн ве йәке qәбул кьн, әw ә Елйасе[†] кӧ гәрәке бьһата[*][+] . 15Гӧһе к’е һәйә бьра бьбьһе[+].

16Ньһа Әз ви ньсьли мина чь бьшьбиньм? Әw мина wан зар’а нә, йед кӧ базарада р’уньшти нә, гази һәвалед хwә дькьн 17у дьбежьн: ‹Мә бона wә зӧр’не хьст, һун нәр’әqьсин у бона wә бәйт’ готьн, wә шин нәкьр›. 18Йуһ’әнна һат, нә дьхwар, нә вәдьхwар у дьготьн: ‹Щьн wида һәйә›[+]. 19Кӧр’е Мерьв һат, дьхwә у вәдьхwә, бона Wи дьбежьн: ‹Ва Әw йәки пәй хwарьн у вәхwарьне к’әти йә, досте хәрщгьр у гӧнәк’ара йә›. Ле сәрwахти[†] бь ә’мәлед[*] хwә к’ьфш дьбә кӧ әw р’аст ә»[+].


Бажаред нәбаwәр


(Луqа 10:13-15)

20[•]Һьнге Иса дәстпекьр ль wан бажара һьлат, к’ижанада гәләк к’әрәмәтед Wи qәwьмибун, чьмки әw жь гӧнәкьрьне вәнәгәр’ийан. 21«Wәй ль тә Хоразин! Wәй ль тә Бәйтсайда! Һәгәр әw к’әрәмәтед кӧ нава wәда бун, Сур у Сайдеда бьбуна, әwанайе зува бь к’ӧрх[†] у к’озийе[†] т’обә бькьрана[+]. 22Ле Әз wәр’а дьбежьм, Р’ожа Ахрәте, һ’але Суре у Сайде wе жь һ’але wә четьр бә[+]. 23У тӧ Кәфәрнаһум, тә т’ьре те һ’әта ә’зман бьльнд би? Ле те һ’әта дийаре мьрийа[†] һәр’и хwаре! Һәгәр әw к’әрәмәтед кӧ нав тәда qәwьмин Содомеда бьqәwьмийана, әwе һ’әта р’ожа иройин бьма. 24Ле Әз wәр’а дьбежьм, Р’ожа Ахрәте һ’але wәлате Содоме wе жь һ’але тә четьр бә».


Wәрьн щәм мьн у һеса бьн


(Луqа 10:21-22)

25[•]Һьнге Иса гот: «Шькьр наве Тә бә Баво, Хӧдане ә’рд у ә’зман, кӧ Тә әв тьшт жь зана у билана[†] вәшартьн у ль бәр зар’а вәкьрьн. 26Бәле Баво, чьмки аһа ль Тә хwәш һат.

27Һәр тьшт жь Баве Мьн Мьнр’а һатийә дайине. Кәсәк Кӧр’ нас накә пештьри Баве у кәсәк Баве нас накә пештьри Кӧр’ у к’ижанар’а кӧ Кӧр’ бьхwазә wанва Баве бьдә наскьрьне[+].

28Wәрьнә щәм Мьн һ’әмуйед wәстийайи у баргьран у Әзе р’ьһ’әтийе бьдьмә wә[+]. 29Нире Мьн һьлдьнә сәр хwә у жь Мьн һин бьн, чьмки Әз шкәсти мә у дьлмьлаһим ьм у һуне хwәр’а р’ьһ’әтийе бьбиньн. 30Чьмки нире Мьн р’ьһ’әт ә у баре Мьн сьвьк ә»[+].

#### 12


Пьрса р’ожа шәмийе[†]


(Марqос 2:23-28; Луqа 6:1-5)

1[•]Һьнге Иса р’ожәкә шәмийе нава зәвийар’а дәрбаз бу, шагьртед Wи бьр’чи бун у дәстпекьрьн сьмбьлед гәньм чьнин у хwарьн[+]. 2Гава ферьсийа әв йәк дит, Wир’а готьн: «Һәла бьньһер’ә, шагьртед Тә тьште нәщайизи р’ожа шәмийе[†] дькьн»[+].

3Иса wанар’а гот: «Wә нәхwәндийә кӧ Даwьд чь кьр, гава әw у йед пер’а бьр’чи бун? 4Нә әw к’әтә Хана Хwәде[†] у нане Хwәдер’а дайи[†] хwар, әw нан нә wир’а щайиз бу бьхwара, нә жи әwед т’әви wир’а, ле т’әне к’аһинар’а?[*][+] 5Йан жи wә Qанунеда нәхwәндийә, кӧ к’аһин р’ожед шәмийе п’арьстгәһеда шәмийе дьһ’әр’ьминьн у диса бе сущ ьн[+]? 6Ле Әз wәр’а дьбежьм, кӧ ль вьр Йәки жь п’арьстгәһе мәстьр һәйә[+]. 7Һәгәр wә заньбуйа мә’на ве хәбәре чь йә кӧ те готьне: ‹Әз р’ә’ме дьхwазьм, нә кӧ qӧрбане›[*] , һьнге wәйе йед бесущ гӧнәк’ар нәкьрана. 8Чьмки Кӧр’е Мерьв Хӧдане р’ожа шәмийе йә».


Иса р’ожа шәмийе мәрьве кӧ дәсте wи к’ьшийабу qәнщ дькә


(Марqос 3:1-6; Луqа 6:6-11)

9[•]Иса жь wьр р’абу чу, һатә к’ьништа wан. 10Мәрьвәк ль wьр һәбу, кӧ дәсте wи к’ьшийабу. Һьнәка дьхwәст кӧ хәйба Иса бькьрана, жь Wи пьрсин у готьне: «Щайиз ә кӧ мәрьв р’ожа шәмийе нәхwәша qәнщ бькьн?»[+]

11Әwи жи wанар’а гот: «Әw жь wә к’и йә, кӧ пәзәкә wи һәбә у р’ожа шәмийе бьк’әвә ч’ә’ле, wе нәгьрә у дәрнәхә? 12Ле инсан чьqас жь пез qимәттьр ә! Аwа р’ожа шәмийе qәнщикьрьн щайиз ә»[+]. 13Һьнге wи мәрьвир’а гот: «Дәсте хwә дьреж кә». Әwи жи дьреж кьр у мина дәсте дьн qәнщ бу. 14Ле ферьси дәрк’әтьнә дәрва бона Иса ль һәв шеwьрин кӧ чаwа Wи бьдьнә кӧштьне.


Хӧламе Хwәдейи бьжарти[†]

15У гава Иса пе һ’әсийа, жь wе дәре чу, гәләк ә’лаләт жи пәй Wи чу. Әwи һ’әму жи qәнщ кьрьн 16у т’әми да wан кӧ бона Wи нәкьнә дәнги[+]. 17Әва аһа бу кӧ әw готьна бь заре Ишайа п’ехәмбәр бе сери:

18«Ва йә хӧламе Мьн, йе кӧ Мьн бьжартийә[†]
у һ’ьзкьрийе Мьни кӧ Мьн бәгәм кьрийә.
Әзе Р’ӧһ’е Хwә дайньмә сәр Wи
у Әwе мьләтар’а һәqийе ә’лам кә.
19Әwе нә бьк’әвә һ’ӧщәте, нә бькә qар’ә-qар’
у нә жи йәке дәнге Wи мәйданада бьбьһе.
20Әw qамише п’әрч’ьqи һур накә,
п’ьлта дьч’ьрусә венасинә,
һ’әта кӧ һәqийе бьгьһинә сери.
21У һ’әму мьләт wе гӧмана хwә дайньнә сәр наве Wи».[*]


Иса у Бәлзәбул


(Марqос 3:20-30; Луqа 11:14-23; 12:10)

22[•]Һьнге щьнак’әтики кори лал анинә щәм Wи у Әwи әw qәнщ кьр, ӧса кӧ әwи һьн дит у һьн жи хәбәр да. 23У т’әмамийа ә’лаләте зәндәгьрти ма у гот: «Гәло Әв ә кӧр’е Даwьд?»[+]

24Ле гава ферьсийа бьһист готьн: «Әва бь һ’ӧкӧме сәрwере щьна Бәлзәбул щьна дәрдьхә»[+].

25Ле нетед дьле wан Исава ә’йан бун у wанар’а гот: «Һәр п’адшатийа кӧ нав wеда т’ьфаq[†] т’ӧнәбә wе wеран бә у һәр бажар йан мала кӧ ль нава wеда т’ьфаq т’ӧнәбә әw наминә. 26Һәгәр мирещьн хwәха хwә дәрдьхә, кӧ ӧса йә нава п’адшатийа wида бет’ьфаqи һәйә, иди п’адшатийа wи wе чаwа бьминә? 27Һәгәр Әз бь һ’ӧкӧме Бәлзәбул щьна дәрдьхьм, ле йед кӧ пәй wә тен бь чь дәрдьхьн? Wәки ӧса йә әwе бьбьнә һ’акьмед wә[+]. 28Ле һәгәр Әз бь һ’ӧкӧме Р’ӧһ’е Хwәде щьна дәрдьхьм, иди П’адшатийа Хwәде гьһиштийә wә. 29Йан чаwа йәк дькарә бьк’әвә мала мерхасәки у һәбука wи т’алан кә, һәгәр пешийе wи мерхаси гьренәдә? Гава гьреда, һьнге wе бькарьбә мала wи т’алан кә.

30К’и кӧ нә т’әви Мьн ә, мьqабьли Мьн ә у к’и кӧ т’әви Мьн т’оп накә, бәла дькә[+]. 31Бона ве йәке Әз wәр’а дьбежьм, һәр гӧнә у готьнед хьраб wе ль мәрьва бенә бахшандьне, ле әwе кӧ готьнәкә хьраб мьqабьли Р’ӧһ’ бежә, ль wи найе бахшандьне[+]. 32К’и тьштәки мьqабьли Кӧр’е Мерьв бежә, wе бе бахшандьне, ле һәгәр йәк һьндава Р’ӧһ’е Пирозда бежә, ль wи найе бахшандьне, нә ве дьне нә жи wе дьне.


Дар у бәре wе


(Луqа 6:43-45)

33Һәгәр дар qәнщ ә, бәре wе жи qәнщ ә, һәгәр дар хьраб ә, бәре wе жи хьраб ә, чьмки дар жь бәре хwә те наскьрьне[+]. 34Ч’ежькед мә’ра! Һун чаwа дькарьн qәнщ хәбәр дьн, һәгәр һун хьраб ьн? Чьмки дьл чьва т’ьжи йә зар жи әwе дьбежә[+]. 35Мәрьве qәнщ, жь хьзна хwәйә qәнщ qәнщийе дәрдьхә, ле мәрьве хьраб, жь хьзна хwәйә хьраб хьрабийе дәрдьхә[+]. 36Әз wәр’а дьбежьм, Р’ожа Ахрәте мәрьв бона һәр хәбәрәкә п’уч’ кӧ хәбәр дьдьн wе щабдар бьн[+]. 37Чьмки һуне бь хәбәред хwә бесущ бьн у бь хәбәред хwә гӧнәк’ар бьн»[+].


К’әрәмәтәке чаwа нишан дьхwазьн


(Марqос 8:11-12; Луqа 11:29-32)

38[•]Һьнге һьнәка жь qанунзан у ферьсийа Wир’а готьн: «Дәрсдар! Әм дьхwазьн кӧ нишанәке жь Тә бьбиньн»[+]. 39Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Ньсьле хьраб у хальфи[†] нишанәке дьхwазә, ле жер’а нишанәкә дьн найе дайине пештьри нишана Уньс[†] п’ехәмбәр[+]. 40Чаwа кӧ Уньс се р’ож у се шәва зьке һ’утда ма[*] , Кӧр’е Мерьв жи ӧса wе се р’ож у се шәва нава к’урайийа ә’рдеда бьминә[+]. 41Мәрьвед Нинәwайе[†] wе Р’ожа Ахрәте р’абьн у ви ньсьли нәһәq кьн, чьмки әwана бь даннасинийа Уньс жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийан у ва Йәки жь Уньс мәстьр ль вьр һәйә[+]. 42П’адша Башуре[†][*] Р’ожа Ахрәте wе р’абә ви ньсьли нәһәq кә, чьмки әwа жь сәре дьне һат, кӧ сәрwахтийа Сьлеман бьбьһе у ва йә Йәки жь Сьлеман мәстьр ль вьр һәйә.


Пашда һатьна р’ӧһ’е һ’әрам


(Луqа 11:24-26)

43[•]Чахе р’ӧһ’е һ’әрам жь мерьв дәрте, щийе бе ав дьгәр’ә кӧ р’ьһ’әтийе бьбинә. Ле гава набинә, 44һьнге әw дьбежә: ‹Әз вәгәр’ьмә wе мала хwәйә кӧ же дәрк’әтьмә›. Гава әw те, дьбинә wе мал вала, паqьжкьри у һәвдайи йә. 45Һьнге дьчә һ’әфт щьнед дьнә жь хwә хьрабтьр жи тинә, дьк’әвьнә wьр дьжин. У ахьрийа wи мәрьви жь пешийе хьрабтьр дьбә. Ӧса жи wе бе сәре ви ньсьле хьраб»[+].


Де у бьрайед Иса


(Марqос 3:31-35; Луqа 8:19-21)

46[•]Һе Әwи ә’лаләтер’а хәбәр дьда, ва дийа Wи у бьрайед Wи ль дәрва сәкьнин, дьхwәстьн т’әви Wи хәбәр дана[+]. 47Йәки жер’а гот: «Ва дийа Тә у бьрайед Тә дәрва нә у дьхwазьн т’әви Тә хәбәр дьн». 48Әwи жи ль wи вәгәр’анд у готе: «К’и йә дийа Мьн у к’и нә бьрайед Мьн?» 49Һьнге дәсте Хwә дьрежи шагьртед Хwә кьр у гот: «Ва нә де у бьрайед Мьн! 50Чьмки к’и кӧ хwәстьна Баве Мьни ә’змана бинә сери, әw ә бьре Мьн, хушка Мьн у дийа Мьн»[+].

#### 13


Мәсәла т’охьмр’әш[†]


(Марqос 4:1-9; Луqа 8:4-8)

1[•]Wе р’оже Иса жь мале дәрк’әт, ль дәве голе р’уньшт. 2У һаqас ә’лаләт һатә щәм Wи, кӧ Әw к’әрба к’әтә qәйьке р’уньшт у т’әмамийа ә’лаләте дәве голе сәкьни. 3Әwи гәләк тьшт бь мәсәла әw һин кьрьн у гот: «Т’охьмр’әш[†] р’абу чу кӧ т’охьм бьр’әшинә. 4Гава дьр’әшанд, һьнәк жь wан к’әтьнә дәве р’е, тәйрәдә һатьн у әw хwарьн. 5Һьнәкед дьн к’әтьнә сәр ә’рде кәвьри, кӧ ль wьр хwәли кем бу. Әw зу шин бун, чьмки тәлаше хwәлийе нә к’ур бу. 6Ле чахе тә’в дәрк’әт, әw ч’ьлмьсин у чьмки р’аwед wан т’ӧнәбун, һ’ьшк бун. 7Һьнәкед дьн к’әтьнә нава стьрийа, стьри р’абун у әw хәньqандьн. 8Ле һьнәкед дьн жи к’әтьнә нава ә’рде qәнщ у бәр дан, йе сәд, йе шест у йе си. 9Гӧһе к’е һәйә бьра бьбьһе!»[+]


Иса чьма бь мәсәла хәбәр дьдә


(Марqос 4:10-12; Луqа 8:9-10)

10[•]Wе гаве шагьртед Wи незик буне у готьне: «Чьма бь мәсәла Тӧ wанар’а хәбәр дьди?» 11Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Wәр’а һатийә дайине кӧ һун сӧр’ед П’адшатийа Ә’змана бьзаньбьн, ле wанар’а нәһатийә дайине[+]. 12Чьмки к’ер’а кӧ һәйә, wе һе ле зедә бә у сәрда бьр’ьжә у к’ер’а кӧ т’ӧнә, чь һәйә жи wе же бе стандьне[+]. 13Әз бона wе йәке бь мәсәла wанр’а хәбәр дьдьм, кӧ әwана дьньһер’ьн у набиньн, дьбьһен, ле гӧһе хwә надьнә сәр у фә’м накьн. 14Ль сәр wан п’ехәмбәртийа Ишайа те сери кӧ дьбежә:

‹Һуне бьбьһен у гӧһ бьдьне, ле фә’м нәкьн,
һуне бьньһер’ьн у дина хwә бьдьне, ле нәбиньн.
15Чьмки әва щьмә’та сәрһ’ьшк ә,
бь гӧһа гьран дьбьһен
у ч’ә’вед хwә гьртьнә,
wәки бь ч’ә’ва нәбиньн,
бь гӧһа нәбьһен
у бь һ’ьш фә’м нәкьн, вәнәгәр’ьн,
кӧ Әз wан qәнщ кьм›[*][+] .

16Ле хwәзи ль ч’ә’вед wә, кӧ дьбиньн у гӧһед wә, кӧ дьбьһен[+]. 17Әз р’аст wәр’а дьбежьм, гәләк п’ехәмбәр у мәрьвед р’аст һ’ьзрәта дитьна ван тьшта бун чь кӧ һун дьбиньн, ле нәдитьн у бьбьһистана чь кӧ һун дьбьһен, ле нәбьһистьн[+].


Шьровәкьрьна мәсәла т’охьмр’әш


(Марqос 4:13-20; Луqа 8:11-15)

18[•]Ньһа һун шьровәкьрьна мәсәла т’охьмр’әш бьбьһен. 19Һәр кәсе кӧ хәбәра П’адшатийе дьбьһе у фә’м накә, йе Хьраб[*] те т’охьме дьле wида чанди дьр’әвинә. Әва әw ьн кӧ дәве р’е һатьнә чандьне. 20Әwед ль ә’рде кәвьри һатьнә чандьне әw ьн, кӧ чахе хәбәре дьбьһен, әw зу бь әшq у ша qәбул дькьн. 21Ле р’аw кӧ нава wанда т’ӧнәнә, дьреж т’аw накьн. Гава бона хәбәре р’асти тәнгасийа[†] йан зерандьне тен, әw зу жь р’е дьк’әвьн[+]. 22Әwед ль нава стьрийада һатьнә чандьне әw ьн, кӧ хәбәре дьбьһен у хәмед ве дьнйайе у дәрәwед дәwләтийе хәбәре дьхәньqиньн, әw бе бәр дьминьн[+]. 23Ле әwед ль нава ә’рде qәнщда һатьнә чандьне әw ьн, кӧ хәбәре дьбьһен, фә’м дькьн у бәр дьдьн, һьнәк сәд, һьнәк шест у һьнәк си»[+].


Мәсәла гәньм у зиwане

24Иса мәсәләкә дьн жи wанар’а пешда ани у гот: «П’адшатийа Ә’змана мина ве йәке йә: Мәрьвәки нав ә’рде хwәда т’охьме qәнщ чанд. 25Гава һ’әму р’азайи бун, дьжмьне wи һат у ль нав гәньмда зиwан жи чанд у чу. 26Гава гәньм гьһишт бәре хwә да, һьнге зиwан жи пер’а к’ьфш бун. 27Хӧламед хwәйе ә’рде незики wи бун у готьне: ‹Ахайе мә! Тә нава ә’рде хwәда т’охьме qәнщ нәчанд? Ле әв зиwан жь к’ӧ һатьн?› 28Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: ‹Дьжмьнәки әв тьшт кьрийә›. Хӧлама жи готә wи: ‹Ньһа тӧ qайл и кӧ әм һәр’ьн wан р’акьн?› 29Әwи гот: ‹На, нәбә чахе һун зиwане р’акьн, геньм жи пер’а дәрхьн. 30Бьһельн бьра һәр дӧ жи һәвр’а бьгьһижьн һ’әта р’ожа нандьруне. Р’ожа нандьруне әзе п’алар’а бежьм, пешийе зиwане бьчьньн, гӧр’з-гӧр’з гьредьн бона шәwате, ле геньм бькьнә ә’мбара мьн›»[+].


Дӧ мәсәлед ль сәр П’адшатийа Хwәде:


(Марqос 4:30-32; Луqа 13:18-21)

31[•]Мәсәләкә дьн жи wанар’а пешда ани у гот: «П’адшатийа Ә’змана мина ве йәке йә: Мәрьвәки һ’әбәкә т’охьме хәрдале[†] һьлда, нав ә’рде хwәда чанд. 32Әw жь һ’әму т’охьма һуртьр ә, ле гава дьгьһижә, жь һ’әму п’ьнщар’а мәстьр дьбә у дьбә дар, ӧса кӧ тәйрәдед ә’змен тен һелинед хwә сәр ч’ьqьлед wе чедькьн»[+].

33Иса мәсәләкә дьн жи wанар’а гот: «П’адшатийа Ә’змана мина һәвиртьр’шк[†] ә, кӧ к’ӧлфәтәке һьлда, нава се код[*] арда стьра, һ’әта кӧ һ’әму һьлат»[+].


Иса бь мәсәла хәбәр дьдә


(Марqос 4:33-34)

34Иса әв һ’әму тьшт бь мәсәла ә’лаләтер’а готьн у бе мәсәлә т’ӧ тьшт wанар’а нәдьгот. 35Әв йәк аһа бу, кӧ әw готьна бь заре п’ехәмбәр бе сери:

«Әзе бь мәсәла wанр’а хәбәр дьм,
тьштед жь wәхте ә’фьрандьна дьнйайеда вәшарти гьли кьм»[*][+] .


Шьровәкьрьна мәсәла гәньм у зиwане

36Һьнге Иса ә’лаләт һьшт, һатә мал. Шагьртед Wи һатьнә щәм Wи у готьне: «Мәсәла гәньм у зиwане мәр’а шьровәкә». 37Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Әwе кӧ т’охьме qәнщ чанд, Кӧр’е Мерьв ә. 38Ә’рд дьнйа йә, т’охьме qәнщ жи мәрьвед п’ара П’адшатийе нә, ле зиwан мәрьвед п’ара йе Хьраб ьн[+]. 39Дьжмьне кӧ әw чанд, мирещьн ә. Нандьрун ахьрийа дьнйайе йә, п’алә жи мьлйак’әт ьн[+]. 40У чаwа кӧ зиwане т’оп дькьн дьшәwьтиньн, ахьрийа ве дьнйайе жи wе ӧса бә. 41Кӧр’е Мерьв wе мьлйак’әтед Хwә бьшинә у әwе жь П’адшатийа Wи һ’әмуйед кӧ мәрийа жь р’е дәрдьхьн у нәһәqийе дькьн бьбьжерьн[+] 42у бавежьнә к’ура агьр. Ль wьр wе бьбә гьри у ч’ьркә-ч’ьрка дьрана[+]. 43Һьнге мәрьвед р’аст wе П’адшатийа Баве хwәда мина тә’ве шәwq бьдьн. Гӧһе к’е һәйә бьра бьбьһе![+]


Мәсәлед хьзна вәшарти у дӧр’е qимәт

44П’адшатийа Ә’змана мина ве йәке йә: Ә’рдәкида хьзнәкә вәшарти һәбу. Мәрьвәк wе дьбинә, вәдьшерә, шабуна дьчә һ’әму һәбука хwә дьфьрошә у wи ә’рди дьк’ьр’ә.

45Диса П’адшатийа Ә’змана мина ве йәке йә: Мәрьвәки базьргани дӧр’ед р’ьнд дьгәр’ә. 46Гава дӧр’әки п’ьр’ qимәт дьбинә, дьчә һ’әму һәбука хwә дьфьрошә у wи дӧр’и дьк’ьр’ә.


Мәсәла т’ор’а авити

47Диса П’адшатийа Ә’змана мина ве йәке йә: Т’ор’әк те авитьне нава бә’ре у һ’әму щур’ә мә’си дьк’әвьне[+]. 48Гава т’ор’ т’ьжи дьбә, дьк’ьшиньнә дәве бә’ре у р’удьнин мә’сийед кер дьбьжерьн дькьнә дәрдана[†], ле йед бекер wеда давежьн[+]. 49Ахьрийа дьнйайе жи wе ӧса бә. Мьлйак’әте дәрк’әвьн хьраба жь нав qәнща бьбьжерьн[+] 50у бавежьнә к’ура агьр. Ль wьр wе бьбә гьри у ч’ьркә-ч’ьрка дьрана»[+].


Р’астийед кәвьн у ну

51Иса жь wан пьрси: «Wә әв һ’әму тьшт фә’м кьрьн?» Wана жер’а гот: «Бәле». 52Әwи жи wанар’а гот: «Бона ве йәке һәр qанунзанәк кӧ П’адшатийа Ә’змана һин буйә, мина мәрьвәки хwәйимьлк’ ә, кӧ жь хьзна хwә тьштед кәвьн у ну дәрдьхә».


Бажаре Ньсрәте, ль к’ӧ Иса мәзьн бьбу, Wи qәбул накә


(Марqос 6:1-6; Луqа 4:16-30)

53[•]Гава Иса әв мәсәлә хьлаз кьрьн, жь wьр чу 54һатә щи-мьск’әне Хwә, к’ьништа wанда әw һин дькьрьн. Әw жи зәндәгьрти дьман у дьготьн: «Әв сәрwахти у qәwата к’әрәмәта жь к’ӧ гьһиштийе[+]? 55Нә Әв кӧр’е нәщар ә? Нә наве дийа Wи Мәрйәм ә? Нә Аqуб[†], Усьв[†], Шьмһ’ун у Щьһуда[†] бьред Wи нә[+]? 56Нә һ’әму хушкед Wи щәм мә нә? Әв һ’әму тьшт жь к’ӧ гьһиштьнә Wи?» 57Бь ви аwайи әw жь Wи чун, ле Иса wанар’а гот: «П’ехәмбәр т’ӧ щийи нә беqәдьр ә, пештьри мала хwә у щи-мьск’әне хwәда»[+]. 58Әwи ль wе дәре гәләк к’әрәмәт нәкьрьн, чьмки баwәрийа wан т’ӧнәбу.

#### 14


Кӧштьна Йуһ’әннайе ньхӧмдар


(Марqос 6:14-29; Луqа 9:7-9)

1[•]Һьнге Һеродәсе сәрwере Щәлиле бона Иса бьһист, 2хӧламед хwәр’а гот: «Әва Йуһ’әннайе ньхӧмдар ә жь нав мьрийа р’абуйә. Ләма жи пе wи к’әрәмәт тенә кьрьне»[+].

3Чьмки Һеродәс Йуһ’әнна гьртьбу гьредабу у авитьбу кәле, р’уйе Һеродийа жьна Филипойе бьре хwәда[+]. 4Чьмки Йуһ’әнна Һеродәср’а чәнд щара готьбу: «Нә р’аст ә кӧ тӧ Һеродийайе бьстини»[+]. 5У Һеродәс жи дьхwәст әw бькӧшта, ле жь щьмә’те дьтьрсийа, чьмки щьмә’те Йуһ’әнна чаwа п’ехәмбәр qәбул дькьр[+].

6Гава р’ожа буйина Һеродәс һат, qиза Һеродийайе шайийеда бона wан р’әqьси у дьле Һеродәс гәләки хwәш һат. 7Әwи сонд хwар у готә qизьке: «Тӧ чь бьхwази әзе бьдьмә тә»[+]. 8Qизьк жи жь дийа хwә һатьбу ширәткьрьне у готе: «К’а ль вьр, сәр сьнийе сәре Йуһ’әннайе ньхӧмдар бьдә мьн». 9П’адша бәр хwә к’әт, ле чьмки ль бәр т’әглифкьрийа сонд хwарьбу, ә’мьр кьр кӧ хwәстьна wе бе дайине. 10Әwи шанд кәледа сәре Йуһ’әнна да лехьстьне 11у сәре wи ль сәр сьнийе анин данә кәч’ьке. Кәч’ьке жи дийа хwәр’а бьр. 12Һьнге шагьртед wи һатьн щьнйазе wи һьлдан у әw дәфьн кьрьн. Паше чун Исар’а готьн[+].


Иса пенщ һ’әзара т’ер дькә


(Марqос 6:30-44; Луqа 9:10-17; Йуһ’әнна 6:1-14)

13[•]Гава Иса әв йәк бьһист, жь wе дәре бь qәйьке т’әне чу щики хәwлә. Ле гава ә’лаләте бьһист, жь бажара пәйа пәй Wи чун. 14Чахе Иса жь qәйьке дәрк’әт у ә’лаләтәкә гьран дит, һьнге гӧне Wи ль wан һат у нәхwәшед wан qәнщ кьрьн.

15Бәре еваре шагьртед Wи һатьнә щәм у готьне: «Әв дәр щики хьки-хwәли йә, иди дәрәнг ә. Изьна ә’лаләте бьдә кӧ һәр’ьнә гӧнда хwәр’а хӧрәк бьк’ьр’ьн». 16Ле Иса wанар’а гот: «Нә һ’әwщә йә кӧ әw һәр’ьн. Һун хӧрәк бьдьнә wан». 17Wана ле вәгәр’анд у готьне: «Ль вьр пештьри пенщ нан у дӧ мә’сийа тьштәки мәйи майин т’ӧнә». 18Әwи wанар’а гот: «Wан нан у мә’сийа биньнә щәм Мьн». 19Иса ә’мьр кьр кӧ ә’лаләт ль сәр шинайийе р’унен. Әwи һәр пенщ нан у һәр дӧ мә’си һьлдан, бәре Хwә ә’зменда кьр шькьри да у әw нан кәркьрьн. Паше да шагьрта, шагьрта жи да ә’лаләте. 20Һ’әмуйа жи хwар т’ер бун у донздәһ сәлә жи т’ьжи һурькед бәрмайи бәрәв кьрьн. 21Әwед кӧ хwарьн, пештьри жьн у зар’а wәкә пенщ һ’әзар мери бун[+].


Иса п’ийа ль сәр авер’а дьчә


(Марqос 6:45-52; Йуһ’әнна 6:15-21)

22[•]Пер’а-пер’а Иса п’ейи сәр шагьрта кьр, кӧ бьк’әвьнә qәйьке у пешийа Wи дәрбази wи бәри голе бьн, һ’әта кӧ Хwәха ә’лаләте вәр’екә. 23Чахе Әwи ә’лаләт вәр’екьр, т’әне р’абу чу сәре ч’ийе, кӧ дӧа бькә. Гава р’о чу ава, Әw ль wьра т’әне бу,[+] 24ле qәйьк иди жь дәве голе дур к’әтьбу у нава пелада бу, чьмки ба мьqабьли wе бу.

25Qәрәбәрбанге Иса сәр голер’а пәйа дьчу незики wан дьбу. 26Ле гава шагьрта дит кӧ Әw сәр голер’а пәйа дьчә, бьздийан у готьнә һәв: «Әв хәйал[†] ә!» У wана жь тьрса кьрә qир’ин[+]. 27Ле Иса wе дәме дәнг да wан у гот: «Сәр хwә бьн! Әз ьм! Нәтьрсьн!» 28Пәтрус ле вәгәр’анд у готе: «Хӧдан, һәгәр Тӧ йи, ә’мьр кә кӧ әз сәр авер’а бемә щәм Тә». 29Иса готе: «Wәрә!» Пәтрус жь qәйьке пәйа бу, сәр авер’а чу, кӧ һәр’ә щәм Иса. 30Ле чахе әwи байе qайим дит тьрсийа у иди wе нӧq буйа, кьрә qир’ин: «Хӧдан, мьн хьлаз кә!» 31Wе дәме Иса дәсте Хwә дьрежи wи кьр, әw гьрт у жер’а гот: «Кембаwәро! Чьма тӧ дӧдьли буйи?»[+] 32Чахе к’әтьнә qәйьке, ба сәкьни. 33У әwед qәйькеда сәре хwә ль бәр Wи данин у готьне: «Р’асти Тӧ Кӧр’е Хwәде йи»[+].


Иса Щенисартеда нәхwәша qәнщ дькә


(Марqос 6:53-56)

34Гава әw дәрбази wи бәри голе бун, ль алийе Щенисартева гьһиштьнә бәже[†][+]. 35Бьнәлийед wьр Әw нас кьрьн, шандьн т’әмамийа дор-бәра, һ’әму нәхwәш анинә щәм Wи. 36Wана һиви же дькьр кӧ т’әне р’ишийед к’ьнще Wи к’әвьн. У һ’әмуйед кӧ ле дьк’әтьн жь нәхwәшийед хwә qәнщ дьбун.

#### 15


Р’аw-р’ьзьмед[†] кал-бава у хәбәра Хwәде


(Марqос 7:1-13)

1[•]Һьнге ферьси у qанунзанед Оршәлиме һатьнә щәм Иса у готьне: 2«Чьма шагьртед Тә пәй р’аw-р’ьзьмед[†] кал у бава начьн? Дәстнәшушти нан дьхwьн»[+].

3Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Ле һун чьма бона р’аw-р’ьзьмед хwә пәй т’әмийе Хwәде начьн[+]? 4Чьмки Хwәде гот: ‹Qәдьре де у баве хwә бьгьрә›[*] у ‹Әwе кӧ гьлики qолайи де у баве хwәр’а бежә гәрәке бе кӧштьне›[*][+] . 5Ле һун дьбежьн: ‹Әwе кӧ дийа хwәр’а йан баве хwәр’а бежә: Әw алик’арийа кӧ гәрәке жь мьн бьгьһижә тә әw Хwәдер’а те дайине, 6иди жь wи нак’әвә кӧ әw qәдьре де у баве хwә бьгьрә›. Бь ви аwайи бона хатьре р’аw-р’ьзьмед хwә һун хәбәра Хwәде дькьнә хwәли. 7Дӧр’уно! Ишайа бона wә р’аст п’ехәмбәрти кьрийә у готийә:[+]

8‹Әва щьмә’та бь заре хwә qәдьре Мьн дьгьрә,
ле дьле wан жь Мьн дур ә.
9Бадиһәwа[†] Мьн дьһ’әбиньн,
т’әмийед мәрьва чаwа qанунед Мьн щьмә’те һин дькьн›[*] »[+].


Тьштед кӧ мерьв дьһ’әр’ьминьн


(Марqос 7:14-23)

10Һьнге Иса ә’лаләт гази щәм Хwә кьр у готә wан: «Бьбьһен у фә’м бькьн! 11Нә кӧ тьште дьчә дев, әw мәрьва дьһ’әр’ьминә, ле чь кӧ жь дев дәрте, әw мәрьва дьһ’әр’ьминә»[+].

12Һьнге шагьртед Wи һатьн у готьнә Wи: «Тӧ зани гава ферьсийа әв хәбәр бьһист, дьле wан ма?» 13Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Һәр дара кӧ Баве Мьни Ә’змана данәч’ькандийә, wе жь к’окева бе р’акьрьне[+]. 14Жь wан вәгәр’ьн! Әwә кор ьн у р’ебәре кора нә. Һәгәр кор р’ебәрийе кора бькә, һәр дӧйе жи бьк’әвьнә ч’ә’ле»[+]. 15Пәтрус ле вәгәр’анд у готе: «Ве мәсәле мәр’а шьровәкә».

16Иса гот: «Һун жи һәла һе фә’м накьн? 17Чьма һун фә’м накьн, чь кӧ дьчә дев, дәрбази нав-дьл дьбә у дәрдьк’әвә дәрва? 18Ле әw тьштед кӧ жь дев дәртен, әw жь дьл дәртен у һәма әв ьн кӧ мерьв дьһ’әр’ьминьн[+]. 19Чьмки жь дьл[†] фькьред хьраб, кӧштьн, зьнек’ари, qави, дьзи, дәрәwи, бӧхдан дәртен[+]. 20Әв ьн кӧ мәрьва дьһ’әр’ьминьн, ле дәстнәшушти нанхwарьн мәрьва наһ’әр’ьминә».


Баwәрийа к’ӧлфәта кәнани[†]


(Марqос 7:24-30)

21[•]Иса р’абу жь wе дәре чу алийе Сур у Сайде. 22У ва к’ӧлфәтәкә кәнани[†] жь wан дәра һат, кьрә гази у готә Wи: «Хӧдан, Кӧр’е Даwьд, мьн wәрә р’ә’ме. Qиза мьн щьна дьк’әвә, гәләки щәфе дьбинә»[+]. 23Ле Әwи щаба wе нәда. Шагьртед Wи незики Wи бун һиви же кьрьн у готьн: «Тьштәки бежә ве, бьра дури мә к’әвә, чьмки пәй мә к’әтийә дькә qар’ә-qар’». 24Әwи щаб да у гот: «Әз т’әне бона пәзед мала Исраелейә ӧндабуйи һатьмә шандьне»[+]. 25Ле әw к’ӧлфәта һат хwә авитә ньге Wи у готе: «Хӧдан, али мьн бькә!» 26Әwи ль wе вәгәр’анд у готе: «Әв нә р’аст ә, wәки нане бәр зар’а һьлдьн у бавежьнә бәр са»[+]. 27Әwе жи гот: «Бәле Хӧдан, нә сә жи wан һурькед кӧ жь сьфра хwәйе wан дьк’әвьнә ә’рде дьхwьн?» 28Wи чахи Иса ле вәгәр’анд у готе: «Ә’вде, баwәрийа тә мәзьн ә. Бьра анәгори хwәстьна тә тәр’а бә». Һәма жь wе дәме qиза wе qәнщ бу.


Qәнщкьрьна гәләка

29[•]Иса жь wьр чу бәр гола Щәлиле, р’абу сәре ч’ийе р’уньшт. 30Ә’лаләтәкә гьран һатә щәм Wи, кӧ т’әви хwә гәләк сәqәт, кор, лал, шьлушә’т у нәхwәшед майин анибун у авитьнә бәр п’ийед Иса. Әwи жи әw qәнщ кьрьн. 31Гава ә’лаләте дит кӧ лала хәбәр дан, шьлушә’т qәнщ бун, сәqәт гәр’ийан у ч’ә’ве кора вәбун, зәндәгьрти ман у пәсьне наве Хwәдейе Исраеле дан.


Иса чар һ’әзара т’ер дькә


(Марqос 8:1-10)

32Иса гази шагьртед Хwә кьр у гот: «Гӧне Мьн ве ә’лаләте те. Әва се р’ож ә т’әви Мьн ә у тьштәки wани хwарьне т’ӧнә. Әз нахwазьм wан бьр’чи вәр’екьм кӧ р’ева дьле wан хwәва һәр’ә»[+]. 33Шагьртед Wи жер’а готьн: «Ль ве бәр’ийе әме жь к’ӧ һаqас нан биньн, wәки әве ә’лаләта гьран т’ер кьн?» 34Иса wанар’а гот: «Чәнд нане wә һәнә?» Wана гот: «Һ’әфт нан у чәнд мә’сийед һур».

35Иса ә’мьр кьр кӧ ә’лаләт сәр ә’рде р’уне. 36Әwи һәр һ’әфт нан у әw мә’си һьлдан шькьри да у кәркьрьн. Паше данә шагьрта, шагьрта жи данә ә’лаләте. 37Һ’әмуйа жи т’ер хwар у һ’әфт зәмбил жи т’ьжи һурькед бәрмайи бәрәв кьрьн. 38Әwед кӧ хwарьн, пештьри жьн у зар’а, wәкә чар һ’әзар мери бун[+]. 39Паше Әwи ә’лаләт вәр’екьр, к’әтә qәйькәке у һатә синоре Мәгәдане.

#### 16


К’әрәмәтәке чаwа нишан жь ә’змен дьхwазьн


(Марqос 8:11-13; Луqа 12:54-56)

1[•]Ферьси у садуqи һатьнә щәм Wи кӧ Wи бьщер’ьбиньн у же хwәстьн кӧ жь ә’змана нишанәке нишани wана кә[+]. 2Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Гава дьбә евар, һун дьбежьн: ‹Һәwа wе хwәш бә, чьмки ә’зман сор буйә›. 3Ле сәре сьбәһе дьбежьн: ‹Иро һәwа wе хwәш нибә, чьмки ә’зман хӧмам у сор ә›. Һун р’уйе ә’змен ә’нәнә дькьн кӧ һәwайе чаwа бә, ле нишанед зәмана ә’нәнә накьн[*] . 4Ньсьле хьраб у хальфи нишанәке дьхwазә, ле жер’а нишанәкә дьн найе дайине, пештьри нишана Уньс п’ехәмбәр». У Әwи әw һьштьн у чу[+].


Һәвиртьр’шке ферьси у садуqийа


(Марqос 8:14-21)

5[•]Гава шагьртед wи дәрбази wи али бун, бир кьрьн хwәр’а нан һьлдана. 6Иса wанар’а гот: «Мьqати хwә бьн, һ’әвза хwә жь һәвиртьр’шке ферьси у садуqийа бькьн»[+]. 7Ле әwана нав һәвда хәбәр дьдан у дьготьн: «Нане мә т’ӧнә, ләма аһа дьбежә». 8Ле әв йәк Исава ә’йан бу у гот: «Кембаwәрно! Һун чьма нав һәвда хәбәр дьдьн, кӧ нане wә т’ӧнә[+]? 9Һун һе фә’м накьн? Найе бира wә, чаwа пенщ нана т’ера пенщ һ’әзар мәрьва кьр у wә чәнд сәлә бәрмайи һьлдан[+]? 10У һ’әфт нана жи т’ера чар һ’әзар мәрьва кьр у wә чәнд зәмбил бәрмайи һьлдан[+]? 11Һун чаwа фә’м накьн, wәки Мьн бона нан wәр’а нәгот? Ле бона wе йәке, кӧ һун һ’әвза хwә жь һәвиртьр’шке ферьси у садуqийа бькьн».

12Шагьрта һьнге фә’м кьр, wәки Әwи бона һәвиртьр’шке нан wанр’а нәгот, кӧ һ’әвза хwә бькьн, ле жь һинкьрьна ферьси у садуqийа.


Пәтрус шә’дәтийе ль сәр Иса дьдә


(Марqос 8:27-30; Луqа 9:18-21)

13[•]Иса чу алийе Qәйсәрийа Филипойе у жь шагьртед Хwә пьрси: «Бь т’әхмина мәрьва Кӧр’е Мерьв к’и йә?» 14Wана гот: «Һьнәк дьбежьн ‹Йуһ’әннайе ньхӧмдар ә›, һьнәкед дьн дьбежьн ‹Елйас ә›, ле һьнәкед майин жи дьбежьн ‹Йерәмийа йә, йан жи йәк жь п’ехәмбәра йә›»[+].

15Әwи жь wан пьрси: «Ле һун чь дьбежьн? Бь т’әхмина wә Әз к’и мә?» 16Шьмһ’ун-Пәтрус ле вәгәр’анд у готе: «Тӧ Мәсиһ и, Кӧр’е Хwәдейе сах»[+]. 17Иса ле вәгәр’анд у готе: «Хwәзи ль тә, Шьмһ’уне кӧр’е Йуһ’әнна[*] , чьмки хун у гошт әв йәк ә’йани тә нәкьрьн, ле Баве Мьни ә’змана[+]. 18Әз тәр’а дьбежьм, кӧ тӧ Пәтрус[*] и, аwа готи qәйак и у ль сәр ви qәйайи Әзе щьвина[†] Хwә чекьм у qәwата мьрьне wе пе нькарьбә[+]. 19У Әзе к’ьлитед П’адшатийа Ә’змана бьдьмә дәсте тә у чь кӧ тӧ ль сәр ә’рде гьреди, ә’зманада жи wе гьредайи бә у чь кӧ тӧ ль сәр ә’рде вәки, ә’зманада жи wе вәкьри бә».

20Һьнге Иса т’әми шагьртед Хwә кьр, wәки кәсир’а нәбежьн, кӧ Әw Мәсиһ ә[+].


Иса дәрһәqа щәфа у мьрьна Хwәда дьбежә


(Марqос 8:31–9:1; Луqа 9:22-27)

21[•]Пәй wе йәкер’а Иса дәстпекьр шагьртед Хwәр’а ә’йан кьр кӧ гәрәке Әw һәр’ә Оршәлиме, жь алийе р’успийа[†], сәрәкед к’аһина у qанунзанада гәләк щәфа бьк’ьшинә у бе кӧштьне, ле р’ожа сьсийа жь мьрьне р’абә[+].

22Ле Пәтрус Әw да алики, ле һьлат у готе: «Дури һьндава Тә, Хӧдан! Әw тьшт т’ӧ щар ль Тә нәqәwьмә!» 23Иса сәр Пәтрусда вәгәр’ийа у готе: «Жь бәр ч’ә’ве Мьн бәтавәбә, Щьно! Тӧ бона Мьн п’ьшкбун и, чьмки әw нет-фькьра тә нә жь Хwәде йә, ле жь мәрьвайе йә»[+].

24Һьнге Иса шагьртед Хwәр’а гот: «Һәгәр йәк дьхwазә ль пәй Мьн бе, бьра хwә инк’ар кә, хаче хwә һьлдә у ль пәй Мьн бе[+]. 25Чьмки к’и кӧ дьхwазә ә’мьре хwә хьлаз кә, әwе ӧнда кә у к’и кӧ ә’мьре хwә бона Мьн ӧнда кә, әwе бьбинә[+]. 26Чь фәйдә һәгәр мәрьв т’әмамийа дьнйайе qазьнщ кә, ле ә’мьре хwә ӧнда кә? Йан жи мәрьв чь дькарә бәр ә’мьре хwәва бьдә[+]? 27Чьмки Кӧр’е Мерьв wе бь р’умәта Баве Хwә т’әви мьлйак’әтед Хwә бе. Һьнге wе анәгори ә’мәлед һәр кәси бьдә wан[*][+] . 28Әз р’аст wәр’а дьбежьм, һьнәкед ль вьр сәкьни һәнә wе мьрьне нәбиньн, һ’әта кӧ Кӧр’е Мерьв бь П’адшатийа Хwәва те нәбиньн»[+].

#### 17


Шагьрт Иса нава нур у р’умәтеда дьбиньн


(Марqос 9:2-13; Луqа 9:28-36)

1[•]Пәй шәш р’ожар’а Иса т’әви Хwә Пәтрус, Аqуб у бьре wи Йуһ’әнна һьлдан у р’акьрьнә ч’ийаки бьльнд, ль wьр әw т’әне бун[+]. 2Һьнге р’әнге Wи ль бәр ч’ә’ве wан һатә гӧһастьне. Р’уйе Wи мина тә’ве бьрьqи у к’ьнщед Wи жи мина нуре чил-qәрqаш бун[+]. 3Ньшкева Муса у Елйас wанва хӧйа бун у т’әви Wи хәбәр дан. 4Һьнге Пәтрус Исар’а гот: «Хӧдан! Чаwа р’ьнд ә кӧ әм вьр ьн! Һәгәр Тӧ бьхwази, әзе се һ’олька ль ве дәре чекьм, йәке Тәр’а, йәке Мусар’а, йәке жи Елйаср’а».

5Әwи һе хәбәр дьда, ньшкева ә’wрәки р’онайи һат у сәр wан кьрә си, дәнгәк жь ә’wр һат у гот: «Әв ә Кӧр’е Мьни дәлал, кӧ Әз же р’ази мә. Гӧһдарийа Wи бькьн!»[+] 6Гава шагьрта әw дәнг бьһист, дәвәр’уйа чун у р’ьсасе әw гьртьн. 7Ле Иса незики wан бу, дәст да wан у гот: «Р’абьн, нәтьрсьн». 8Wана жи сәре хwә бьльнд кьр у пештьри Иса кәсәк нәдитьн.

9Чахе жь ч’ийе дьһатьнә хwаре, Иса т’әми да wан у гот: «Әw дитьна кӧ wә дит кәсир’а нәбежьн, һ’әта кӧ Кӧр’е Мерьв жь нав мьрийа р’анәбә»[+]. 10Шагьртед Wи же пьрсин: «Ле чьма qанунзан дьбежьн пешийе гәрәке Елйас бе?»[*] 11Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Р’аст ә, пешийе Елйасе бе у һәр тьшти wе диса бинә щи. 12Ле Әз wәр’а дьбежьм, кӧ Елйас һатийә жи, ле әw нас нәкьрьн у чаwа кӧ хwәстьн, ӧса сәре wи кьрьн. Wе ӧса жи сәре Кӧр’е Мерьв бькьн».

13Һьнге шагьрта фә’м кьр, кӧ бона Йуһ’әннайе ньхӧмдар wанар’а гот[+].


Иса кӧр’ькәки щьнак’әти qәнщ дькә


(Марqос 9:14-29; Луqа 9:37-43а)

14[•]Чахе һатьнә щәм ә’лаләте, мәрьвәк незики Иса бу, бәр чок да у готе: 15«Хӧдан, ль кӧр’е мьн wәрә р’ә’ме! Әw һиве дьк’әвә у гәләки щәфа дьбинә. Щарна дьк’әвә нава агьр у щарна жи нава аве. 16Мьн әw ани щәм шагьртед Тә, ле wана нькарьбу әw qәнщ кьра». 17Иса гот: «Ньсьле нәбаwәр у хальфи! Һ’әта к’әнге Әзе т’әви wә бьм? Һ’әта к’әнге Әзе wә сәбьр кьм? Әwи биньнә вьр щәм Мьн». 18Иса ле һьлат, щьн же дәрк’әт, кӧр’ьк пер’а-пер’а qәнщ бу[+].

19Һьнге шагьрт т’әне һатьнә щәм Иса у же пьрсин: «Мә чьма нькарьбу әw щьн дәрхьста?» 20Иса готә wан: «Бона кембаwәрийа wә. Әз р’аст wәр’а дьбежьм, һәгәр баwәрийа wә wәкә һ’әбәкә т’охьме хәрдале һәбә, һуне ви ч’ийайир’а бежьн: ‹Жь вьр дәрбази wи али бә!› у wе дәрбаз бә. У бона wә тьштәки нәбуйине wе т’ӧнәбә[+]. 21Ле әв щьсьне һа пе тьштәки дьн дәрнайе, пештьри бь дӧа у бь р’ожийа»[*] .


Иса диса дәрһәqа мьрьна хwәда дьбежә


(Марqос 9:30-32; Луqа 9:43б-45)

22[•]Гава шагьрт Щәлиледа щьвийан, Иса wанар’а гот: «Кӧр’е Мерьв wе бьк’әвә дәсте мәрьва, 23әwе Wи бькӧжьн, ле р’ожа сьсийа wе р’абә». У әwана гәләки бәр хwә к’әтьн[+].


Хәрщдайина п’арьстгәһе

24Чахе әw һатьнә Кәфәрнаһуме, хәрщгьред дӧзиве бона п’арьстгәһе[*] һатьнә щәм Пәтрус у готьне: «Дәрсдаре wә хәрще дӧзиве надә?»[+] 25Әwи гот: «Бәле». Чахе Пәтрус һатә мале, пешийе Иса жь wи пьрси: «Шьмһ’ун! Тӧ чаwа т’әхмин дьки? П’адшед дьнйайе хәрщ йан бащ жь к’е дьстиньн, жь бажарванед хwә, йан жь хәриба?» 26Пәтрус готе: «Жь хәриба». Иса готә wи: «Кӧ ӧса йә бажарван аза нә. 27Ле wәки әм ван п’ьшк нәкьн, һәр’ә голе шәwке бавеже у мә’сийе пешьн кӧ дәрдьк’әвә, бьгьрә дәве wи вәкә у те наләки чарзиве бьбини. Әwи һьлдә, дәwса Мьн у хwә бьдә wан»[+].

#### 18


К’и йә йе һәри мәзьн?


(Марqос 9:33-37; Луqа 9:46-48)

1[•]Wи чахи шагьрт һатьнә щәм Иса у готьне: «Ль нав П’адшатийа Ә’зманада к’и йә йе һәри мәзьн?» 2Иса зар’окәк гази щәм Хwә кьр, әw нав wанда да сәкьнандьне 3у гот: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, һәгәр һун вәнәгәр’ьн у нәбьнә мина зар’ока, һун т’ӧ щар нак’әвьнә П’адшатийа Ә’змана[+]. 4Аwа к’и кӧ мина ве зар’оке хwә бьч’ук кә, әw ә йе һәри мәзьн П’адшатийа Ә’зманада. 5У к’и кӧ зар’окәкә аһа бь наве Мьн qәбул кә, әw Мьн qәбул дькә[+].


Жьр’едәрхьстьн


(Марqос 9:42-48; Луqа 17:1-2)

6Ле к’и кӧ жь ван бьч’ука йәки, йе кӧ баwәрийа хwә Мьн тинә жь р’е дәрхә, wир’а һе qәнщ ә, wәки бәрашәк стуйе wива бе гьредане у бьне бә’реда бьхәньqә. 7Wәй ль дьнйайе, бона әwед кӧ мәрьва жь р’е дәрдьхьн. Набә кӧ әw тьшт нәбьн, ле wәй ль wи кӧ мәрьв бь wи жь р’е дьк’әвьн[+].

8Һәгәр дәсте тә йан ньге тә, тә жь р’е дәрхә, wи жекә у жь хwә бавежә. Бона тә һе qәнщ ә кӧ тӧ qоп йан сәqәт бьк’әви жийине, нә кӧ дӧ дәст йан дӧ ньгед тә һәбьн у бейи авитьне нава агьре һ’әта-һ’әтайе[+]. 9У һәгәр ч’ә’ве тә, тә жь р’е дәрдьхә, wи дәрхә у бавежә. Бона тә һе qәнщ ә кӧ тӧ бь ч’ә’вәки бьк’әви жийине, нә кӧ бь дӧ ч’ә’ва бейи авитьне нава агьре доже[+].


Мәсәла пәза ӧндабуйи


(Луqа 15:3-7)

10[•]Һаш жь хwә һәбьн кӧ һун жь ван бьч’ука йәки беһӧрмәт нәкьн, чьмки Әз wәр’а дьбежьм, кӧ мьлйак’әтед wан ль ә’змана т’ьме р’уйе Баве Мьни ә’змана дьбиньн. 11Кӧр’е Мерьв һат кӧ йе ӧндабуйи бьгәр’ә у хьлаз кә[*] . 12Һун чаwа т’әхмин дькьн? Һәгәр сәд пәзед мәрьвәки һәбьн у йәк жь wан ӧнда бә, әwе нод нәһа нәһелә ч’ийа-банийа у нәчә кӧ йа ӧндабуйи бьгәр’ә? 13Ле гава бьбинә, әз р’аст wәр’а дьбежьм, әwе бона wе һе гәләки ша бә, нә кӧ бона нод нәһед дьнә кӧ ӧнда нәбунә. 14Ӧса жи Баве wәйи[*] ә’змана нахwазә кӧ жь ван бьч’ука йәк ӧнда бә[+].


Бьре кӧ гӧнә дькә


(Луqа 17:3)

15[•]Һәгәр бьре тә нәһәqийе ль тә[*] бькә, гава тӧ у әw т’әне нә, wи ширәт кә. Һәгәр әwи гӧһдарийа тә кьр, иди тә бьре хwә qазьнщ кьр[+]. 16Ле һәгәр гӧһдарийа тә нәкьр, йәки йан дӧдӧйед дьн жи т’әви хwә һьлдә, wәки: ‹Бь дәве дӧ йан се шә’да һәр тьшт избат бә›[*][+] . 17Ле һәгәр әwи гӧһдарийа wан жи нәкьр, щьвинер’а[†] бежә. У һәгәр гӧһдарийа щьвине жи нәкьр, бьра әw бона тә бьбә мина п’утп’арьст у хәрщгьра[+].

18Әз р’аст wәр’а дьбежьм, чь кӧ һун сәр ә’рде гьредьн, ль ә’змен жи wе гьредайи бә у чь кӧ һун ль сәр ә’рде вәкьн, ль ә’змен жи wе вәкьри бә.

19Диса Әз р’аст wәр’а дьбежьм, һәгәр дӧдӧ жь wә ль сәр ә’рде бь т’ьфаq бона тьштәки дӧа бькьн у бьхwазьн, Баве Мьни ә’змана wе бьдә wә[+]. 20Чьмки к’идәре дӧ йан се мәрьв бь наве Мьн бьщьвьн, Әз ль wьр нава wанда мә».


Мәсәла бона бахшандьн у нәбахшандьне

21Һьнге Пәтрус незики Wи бу у готе: «Хӧдан. Гава бьре мьн нәһәqийе ль мьн бькә, гәрәке әз чәнд щара бьбахшиньме, һ’әта һ’әфт щара?»[+] 22Иса готә wи: «Әз набежьмә тә һ’әта һ’әфт щара, ле һ’әта һ’әфте щара һ’әфт[*] . 23Чьмки П’адшатийа Ә’змана мина ве йәке йә: П’адшаки хwәст т’әви хӧламед хwә һәq-һ’әсабе хwә р’аст кә. 24Гава дәст бь һ’әсаба кьр, йәк анинә щәм wи, кӧ дәһә һ’әзар тәланти[*] дәйндаре wи бу. 25Ле чьмки нькарьбу дәйне хwә бьда, хwәйе wи ә’мьр кьр, кӧ әw, жьна wи, зар’ед wи у һ’әму һәбука wи бенә фьротане, кӧ дәйне wи бе дайине[+]. 26Һьнге хӧлам дәвәр’уйа чу ньге wи, лава же кьр у гот: ‹Ль мьн сәбьр кә. Әзе һ’әму жи ль тә вәгәр’иньм›. 27Гӧне хwәйе wи ль wи һат, әw бәр’да у дәйне wи жи бахшанде.

28Ле чахе әw хӧлам дәрк’әт, р’асти хӧлам-һәваләки хwә һат кӧ сәд зиви[†][*] дәйндаре wи бу, дәст кьрә хәнәqе у готе: ‹Тӧ чьqаси дәйндаре мьн и бьдә!› 29Һьнге һәвале хӧлам хwә авитә ньге wи, же лава кьр у готе: ‹Ль мьн сәбьр кә. Әзе ль тә вәгәр’иньм›. 30Ле әwи гӧһ нәда wи, чу әw авитә кәле, һ’әта кӧ әw дәйне хwә бьдә[+]. 31Чахе хӧлам-һәвалед wийә дьн әв йәк дитьн, гәләки бәр хwә к’әтьн у чун хwәйе хwәр’а тьштед кӧ qәwьмибу гьли кьрьн. 32Һьнге ахайе wи гази wи кьр у готе: ‹Хӧламе хьраб! Мьн һ’әму дәйне тә бахшандә тә, бона wе йәке кӧ тә лава жь мьн кьр. 33Ле жь тә нәдьк’әт кӧ тӧ жи ль хӧлам-һәвале хwә бьһатайи р’ә’ме чаwа кӧ әз тә һатьмә р’ә’ме?› 34У ахайе wи һерс к’әт, әw да дәсте зӧлмдаред кәле, һ’әта кӧ һ’әму дәйне хwә вәгәр’инә. 35Ӧса жи Баве Мьни Ә’змана wе ль сәре wә һәр йәки бькә, һәгәр һун бь дьл нәбахшиньнә бьре хwә»[+].

#### 19


Пьрса жьнбәр’дане


(Марqос 10:1-12)

1[•]Чахе кӧ Иса әw хәбәр сәр һәвда анин, жь Щәлиле дәрк’әт һатә синоре Щьһустане, wи али ч’әме Урдӧне. 2Гәләк ә’лаләт ль пәй Wи чун у Әwи ль wе дәре әw qәнщ кьрьн. 3Жь ферьсийа һьнәк незики Wи бун у бона щер’ьбандьне же пьрсин: «Гәло ль гора Qануне р’аст ә, кӧ бона һәр мә’нике мер жьна хwә бәр’дә?» 4Әwи щаба wан да у гот: «Wә нә хwәндийә, сәре серида Ә’фьрандар әw ‹qьсьме мер у жьнеда хӧльqандьн?›[*][+] 5у гот: ‹Бона ве йәке мер wе де у баве хwә бьһелә, хwә ль жьне бьгьрә у һәр дӧ wе бьбьнә бәдәнәк›[*][+] . 6Аwа иди әw нә дӧдӧ нә, ле бәдәнәк ьн. Бона ве йәке әwед кӧ Хwәде кьрьнә йәк, бьра мәрьв жь һәвдӧ нәqәтинә»[+].

7Wана жер’а гот: «Ле чьма Муса т’әми кьр, кӧ мер к’ахаза жьнбәр’дане бьдә жьне у wе бәр’дә?»[*][+] 8Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Муса жь дәст сәрһ’ьшкийа wә изьн да wә кӧ һун жьнед хwә бәр’дьн. Ле сәрида нә ӧса бу. 9Әз wәр’а дьбежьм, к’и кӧ бе сәбәбийа qавийе жьна хwә бәр’дә у йәкә дьн бьстинә, әw зьнек’арийе дькә[*] »[+].

10Шагьртед Wи жер’а готьн: «Һәгәр нав жьн у мерда тьштәки аһа һәйә, һе qәнщ ә wәки qәт нәзәwьщьн». 11Иса wанр’а гот: «Һәр кәсир’а әв йәк дәст надә, ле т’әне wанр’а к’ижанар’а һатийә дайине[+]. 12Чьмки нәмер[†] һәнә, кӧ жь зькмакийеда ӧса бунә у нәмер жи һәнә, кӧ жь дәсте мәрьва бунә нәмер у нәмер жи һәнә, кӧ бона П’адшатийа Ә’змана wана хwә нәмер кьрьн. К’ер’а әв йәк дәст дьдә, бьра ӧса жи бькә».


Иса дӧа зар’ока дькә


(Марqос 10:13-16; Луqа 18:15-17)

13[•]Һьнге зар’ок анинә щәм Иса, кӧ дәстед Хwә дайнә сәр wан у дӧа ль wан бькә. Ле шагьртед Wи ль йед данин һьлатьн. 14Иса гот: «Бьра әw зар’ок бенә щәм Мьн, пешийа wан нәгьрьн, чьмки П’адшатийа Ә’змана п’ара йед ӧса йә»[+]. 15У Иса дәстед Хwә данинә сәр wан у жь wьр чу.


Хортәки дәwләти ль жийина һ’әта-һ’әтайе[†] дьгәр’ә


(Марqос 10:17-31; Луqа 18:18-30)

16[•]Һьнге йәк незики Wи бу у готе: «Дәрсдар! Әз чь qәнщийе бькьм, wәки жийина һ’әта-һ’әтайе wар бьм?»[+] 17Әwи жер’а гот: «Тӧ чьма бона qәнщийе жь Мьн дьпьрси?[*] Т’әне Йәки qәнщ һәйә. Ле һәгәр тӧ дьхwази, бьк’әви жийина һ’әта-һ’әтайе, т’әмийед Хwәде хwәй кә»[+]. 18Әwи жь Иса пьрси: «К’ижан ьн?» Иса готе: «Нәкӧжә, зьнек’арийе нәкә, нәдьзә, шә’дәтийа дәрәw нәдә, 19qәдьре де у баве хwә бьгьрә[*] у һәвале хwә wәкә хwә һ’ьз бькә[*] »[+]. 20Хорт жер’а гот: «Мьн әв һ’әму хwәйи кьрьнә. Иди чь кемасийа мьн һәйә?»[+] 21Иса готе: «Һәгәр тӧ дьхwази к’амьл би, һәр’ә һәбука хwә бьфьрошә бьдә фәqира, һьнге хьзна тә wе ль ә’змана һәбә. У пәй мьн wәрә»[+]. 22Гава хорт әв хәбәр бьһистьн, бәр хwә к’әт у чу, чьмки гәләк һәбука wи һәбу.

23Һьнге Иса готә шагьртед Хwә: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, дәwләтийар’а зә’мәт ә кӧ бьк’әвьнә П’адшатийа Ә’змана[†][+]. 24Әз диса wәр’а дьбежьм, дәвә wе qӧла дәрзийер’а һе р’ьһ’әт дәрбаз бә, нә кӧ дәwләти бьк’әвә П’адшатийа Хwәде[†]». 25Гава шагьрта әв йәк бьһист, гәләки ә’щебмайи ман у готьн: «Иди к’и дькарә хьлаз бә?» 26Иса ль wан ньһер’и у гот: «Әw тьшт жь дәсте мерьв найе, ле Хwәде һәр тьшти дькарә бькә»[+].

27Wе гаве Пәтрус ле вәгәр’анд у готе: «Аwа мә һ’әму тьшт һьштийә у пәй тә һатьнә, ле ахьрийа мә wе чаwа бә?»[+] 28Иса готә wан: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, гава Кӧр’е Мерьв Дьнйа Нуда ль сәр т’әхте Хwәйи р’умәт р’уне, һунед кӧ ль пәй Мьн тен, сәр донздәһ к’ӧрсийа р’унен у диwана донздәһ qәбилед Исраеле[†] бькьн[+]. 29У һ’әмуйед кӧ мала хwә, йан бьред хwә, йан хушкед хwә, йан баве хwә, йан дийа хwә, йан жьна хwә[*] , йан зар’ед хwә, йан ә’рдед хwә бона наве Мьн һьштьнә, әwе сәд qат бьстинә у wе жийина һ’әта-һ’әтайе жи wар бә[+]. 30Ле гәләкед пеш wе бьбьнә паш у йед паш wе бьбьнә пеш»[+].

#### 20


П’алед р’әзед[†] тьрийа у һәqе wан

1«П’адшатийа Ә’змана мина ве йәке йә: Мәрьвәки хwәйимьлк’ сьбәһе зу р’абу, wәки бона р’әзе[†] тьрийед хwә п’ала бьгьрә. 2Әwи п’алар’а р’оже зивәк qьрар кьр у әw шандьнә нава р’әзе хwә. 3Незики сьһ’әта нәһа[*] дәрк’әт, һьнәкед дьнә кӧ базареда бәтал сәкьнибун дитьн 4у готә wан: ‹Һун жи һәр’ьнә нава р’әзе мьн у чь һәqе wә йә, әзе бьдьмә wә›. Әw жи чун. 5Диса сьһ’әта донздәһа у сьһ’әта сьсийа дәрк’әт у ӧса кьр. 6У незики сьһ’әта пенща дәрк’әт, һьнәкед дьн жи кӧ бәтал сәкьнибун дитьн у готә wан: ‹Чьма т’әмамийа р’оже һун ль вьр бәтал сәкьнинә?› 7Wана жер’а гот: ‹Кәсәки әм п’алә нәгьртьн›. Әwи wанар’а гот: ‹Һун жи һәр’ьнә нава р’әзе мьн›.

8Гава р’о чу ава, хwәйе р’әз wәк’иле мала хwәр’а гот: ‹Гази п’ала кә, һәqе wан бьде, жь йед пашьн дәстпебькә һ’әта йед пешьн›[+]. 9Әw п’алед кӧ сьһ’әта пенща гьртьбун, һатьн у һәр йәки зивәк станд. 10Гава йед пешьн жи һатьн, wана т’ьре әwе зедә бьстиньн. Ле wана жи һәр йәки зивәк станд. 11Гава һәqе хwә стандьн, һьндава хwәйе р’әзда бина хwә тәнг кьрьн у готьн: 12‹Мә т’әмамийа гьранийа р’оже у гәрма wе к’ьшанд, ле әвед пашwәхтийе кӧ һатьн сьһ’әтәке жи нәхәбьтин, тә әw һьмбәри мә кьрьн›. 13Малхе жь wан йәкир’а гот: ‹Һәвал! Әз нәһәqийе ль тә накьм. Тӧ мьнр’а зивәки qайл нәбуйи? 14Һәqе хwә бьстинә у һәр’ә. Әз дьхwазьм чаwа кӧ мьн да тә, ӧса жи бьдьмә әве пашьн. 15Йан изьна мьн ль сәр мале мьн т’ӧнә, чь кӧ әз бьхwазьм wе жи бькьм? Йан тӧ һ’әвсудийе дьки, кӧ әз мәр’д ьм?›

16Бь ви аwайи йед паш wе бьбьнә пеш у йед пеш wе бьбьнә паш[*] »[+].


Иса щара сьсийа дәрһәqа мьрьна хwәда дьбежә


(Марqос 10:32-34; Луqа 18:31-34)

17[•]Чахе Иса һьлдьк’ьшийа Оршәлиме, т’әне һәр донздәһ шагьртед Хwә т’әви Хwә бьрьн у р’еда готә wан: 18«Бьбьһен! Әм һәвраз дьчьнә Оршәлиме. Кӧр’е Мерьв wе бьк’әвә дәсте сәрәкед к’аһина у qанунзана. Әwе жер’а кӧштьне дәрхьн 19у Wи бьдьнә дәсте нәщьһуйа, wәки qәрфе хwә ль Wи бькьн, бьдьн бәр qамчийа у хач[†] кьн. Ле р’ожа сьсийа Әwе жь мьрьне р’абә»[+].


Хwәстьна дийа кӧр’ед Зәбәди


(Марqос 10:35-45)

20[•]Һьнге дийа кӧр’ед Зәбәди т’әви һәр дӧ кӧр’ед хwә һатә щәм Иса, хwә авитә ньге Wи тьштәк же дьхwәст[+]. 21Иса же пьрси: «Тӧ чь дьхwази?» Әwе готә Wи: «Бежә, кӧ әв һәр дӧ кӧр’ед мьн ль нав П’адшатийа Тәда, йәк ль мьле Тәйи р’асте, йе дьн жи ль мьле Тәйи ч’әпе р’уне»[+]. 22Ле Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Һун ньзаньн чь дьхwазьн. Гәло һун дькарьн жь wе к’асе вәхwьн, йа кӧ Әзе вәхwьм?[*] » Wана готә Wи: «Бәле, әм дькарьн»[+]. 23Әwи wанар’а гот: «Р’аст ә һуне wе к’аса Мьн вәхwьн, ле изьна ль мьле Мьни ч’әп у р’асте р’уньштьне нә дәсте Мьнда йә. Әw щи бона wан ьн, к’ижанар’а алийе Баве Мьнда һатьнә һазьркьрьне».

24Гава һәр дәһә шагьртед дьн әв йәк бьһист, дьле wан жь һәр дӧ бьра ма. 25Ле Иса әw гази щәм хwә кьрьн у гот: «Һун заньн кӧ миред мьләта сәрдәстийе wан дькьн у гьрәгьред wан һ’ӧкӧми сәр wан дькьн. 26Ле нава wәда гәрәке ӧса нибә. К’и кӧ нава wәда дьхwазә бьбә йе мәзьн, гәрәке бьбә бәрдәстийе wә[+]. 27У к’и кӧ нава wәда дьхwазә бьбә пеш, гәрәке бьбә хӧламе wә, 28чаwа кӧ Кӧр’е Мерьв нәһатийә кӧ жер’а бәрдәстийе бькьн, ле wәки Әw Хwәха бәрдәстийе бькә у ә’мьре Хwә бьдә, кӧ гәләка бьк’ьр’ә»[+].


Иса дӧ кора qәнщ дькә


(Марqос 10:46-52; Луqа 18:35-43)

29[•]Гава әwана жь Әриһайе дәрк’әтьн, ә’лаләтәкә гьран да пәй Wи чу. 30Ва дӧ кор сәр wе р’е р’уньштьбун. Гава бьһистьн кӧ Иса дәрбаз дьбә, кьрьнә qир’ин у готьне: «Хӧдан[*] , Кӧр’е Даwьд, ль мә wәрә р’ә’ме»[+]. 31Ә’лаләте ль wан һьлат, кӧ дәнге хwә бьбьр’ьн, ле wана һе кьрә qир’ин у готьне: «Хӧдан, Кӧр’е Даwьд, мә wәрә р’ә’ме!» 32Иса сәкьни, гази wан кьр у гот: «Һун чь жь Мьн дьхwазьн кӧ Әз бона wә бькьм?» 33Wана жер’а гот: «Хӧдан, бьра ч’ә’вед мә вәбьн». 34Гӧне Иса ль wан һат у дәст дани сәр ч’ә’вед wан. Дәстхwәда ч’ә’вед wан дитьн, данә пәй Иса чун[+].

#### 21


Иса бь р’умәт дьк’әвә Оршәлиме


(Марqос 11:1-11; Луqа 19:28-38; Йуһ’әнна 12:12-19)

1[•]Гава әw незики Оршәлиме бун, һатьнә гӧнде Бәйтфаще, ч’ийайе Зәйт’уне[†]. Һьнге Иса дӧ шагьртед Хwә шандьн[+] 2у wанар’а гот: «Һәр’ьнә wи гӧнде пешбәри хwә у һуне к’әрәкә гьредайи щә’шьк бәр бьбиньн. Wан к’әра вәкьн биньнә щәм Мьн. 3Һәгәр йәк wәр’а тьштәки бежә, һун бежьн: ‹Хӧданр’а лазьм ьн› у әwе зу wан бьшинә».

4Әва ӧса qәwьми, кӧ әw готьна бь заре п’ехәмбәр бе сери:[+]

5«Бежьнә бажаре Сийоне[†]:
‹Ва П’адше тә те щәм тә,
бәрбьһер, ль к’әре
у щә’шька к’әре сийарбуйи›[*] ».

6Шагьрт чун у чаwа кӧ Иса т’әми дабу wан ӧса кьрьн. 7К’әр у щә’шьк анин, к’ьнщед хwә авитьнә сәр wан у Әw ль wан сийар бу. 8Ә’лаләтәкә гьран к’ьнщед хwә сәр р’е р’адьхьстьн, һьнәка жи ч’ьqьле дара дьбьр’ин у сәр р’е р’адьхьстьн. 9Ә’лаләта кӧ ль пешийа Wи у ль пәй Wи дьчу, дькьрә qир’ин у дьгот: «Һосанна[†] Кӧр’е Даwьдр’а! Бьмбарәк ә Әwе кӧ бь наве Хӧдан те![*] Һосанна Йе Һәри Жорьнр’а![*] »[+]

10Гава Иса к’әтә Оршәлиме, т’әмамийа бажер һ’әжийа у пьрсин: «Әв к’и йә?» 11Ә’лаләте гот: «Әва Исайе П’ехәмбәр ә, жь Ньсрәта Щәлиле»[+].


Иса п’арьстгәһеда


(Марqос 11:15-19; Луqа 19:45-48; Йуһ’әнна 2:13-22)

12[•]Иса к’әтә п’арьстгәһе у һ’әмуйед кӧ п’арьстгәһеда т’ӧщарәти[†] дькьрьн дәрхьстьн. Т’әхтед п’әрәгӧһер’а у к’ӧрсийед кәвоткфьроша wәлгәр’андьн[+] 13у готә wан: «Ньвисар ә: ‹Мала Мьн мала дӧа wе бе һ’әсабе›[*] , ле wә әw кьрийә ‹шкәфта qачаха›![*] »

14Ль wьр п’арьстгәһеда кор у сәqәт һатьнә щәм Wи у Әwи әw qәнщ кьрьн. 15Ле гава кӧ сәрәкед к’аһина у qанунзана әw к’әрәмәтед кӧ Иса кьрьн дитьн у ӧса жи әw зар’ед кӧ п’арьстгәһеда дькьрьнә qир’ин у дьготьн: «Һосанна Кӧр’е Даwьдр’а!» һерс к’әтьн[+] 16у готьнә Wи: «Тӧ дьбьһейи әв чь дьбежьн?» Иса wанар’а гот: «Бәле. Wә qәт нәхwәндийә кӧ: ‹Тә бь заред т’ьфал у дәргуша пәсьндайин ани сери›?[*] »[+]

17У Әwи әw ль wьр һьштьн, жь бажер дәрк’әт, чу Бәйтанйайе у шәв ль wьр ма[+].


Дара һежирейә һ’ьшкбуйи


(Марqос 11:12-14, 20-24)

18[•]Сьбәһе зу, чахе Әw вәгәр’ийа бажер, бьр’чи бу[+]. 19Сәр р’е дарәкә һежире дит, незики wе бу, ле пештьри бәлга[†] тьштәки дьн пева нәдит у дарер’а гот: «Жь вьр шунда тӧ һ’әта-һ’әтайе бәр нәди!» У дар пер’а-пер’а һ’ьшк бу[+].

20Гава шагьрта әв йәк дит, зәндәгьрти ман у готьн: «Чаwа әв дара һежире пер’а-пер’а һ’ьшк бу?» 21Иса щаба wан да у гот: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, һәгәр баwәрийа wә һәбә у дӧдьли нәбьн, һуне нә т’әне чь кӧ һатә сәре ве дара һежире бькьн, ле һәгәр һун ви ч’ийайир’а жи бежьн: ‹Р’абә хwә бавежә бә’ре›, wе бьбә[+]. 22Һәгәр баwәрийа wә һәбә, һун чь кӧ нава дӧада бьхwазьн, һуне бьстиньн»[+].


Пьрса дәрһәqа һ’ӧкӧме Исада


(Марqос 11:27-33; Луqа 20:1-8)

23[•]Гава Әw һатә п’арьстгәһе у щьмә’т һин кьр, сәрәкед к’аһина у р’успийед щьмә’те һатьнә щәм Wи у готьне: «Тӧ бь чь һ’ӧкӧми ван кьра дьки? У к’е әв һ’ӧкӧм дайә Тә?»[+] 24Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Әзе жи тьштәки жь wә бьпьрсьм. Һәгәр wә щаба Мьн да, Әзе жи wәр’а бежьм Әз бь чь һ’ӧкӧми ван кьра дькьм. 25Һ’ӧкӧме ньхӧмандьна Йуһ’әнна жь к’ӧ бу, жь ә’змен бу, йан жь мәрьва бу?» Әwана нав һәвда шеwьрин у готьн: «Һәгәр әм бежьн: ‹Жь ә’змен бу›, Әwе мәр’а бежә: ‹Ле wә чьма әw баwәр нәкьр?›[+] 26Ле һәгәр әм бежьн: ‹Жь мәрьва бу›, әм жь ә’лаләте дьтьрсьн, чьмки һ’әмуйа qәбул дькьр кӧ Йуһ’әнна п’ехәмбәр бу»[+]. 27Wана щаба Иса да у готьн: «Әм ньзаньн». Әwи wанр’а гот: «Әз жи wәр’а набежьм кӧ Әз бь чь һ’ӧкӧми ван кьра дькьм.


Мәсәла дӧ кӧр’а

28Һун чаwа т’әхмин дькьн? Дӧ кӧр’ед мәрьвәки һәбун. Әwи кӧр’е хwәйи мәзьнр’а гот: ‹Лаwо! Иро һәр’ә нав р’әз, шьхӧл бькә›. 29Әwи ле вәгәр’анд у гот: ‹Әз начьм›, ле паше п’ошман бу у чу. 30Һьнге бав чу щәм йе дьн әwи жи аһа гот: ‹Бәле, әзе һәр’ьм баво›, ле нәчу. 31Ньһа жь ван һәр дӧ кӧр’а к’ижани гӧр’а баве хwә кьр?» Wана готә Wи: «Йе мәзьн». Иса жи готә wан: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, кӧ хәрщгьр у ч’ә’вдәр[†] wе бәри wә бьк’әвьнә П’адшатийа Хwәде. 32Чьмки Йуһ’әнна һат кӧ р’ийа р’астийе нишани wә кә, wә әw баwәр нәкьр, ле хәрщгьр у ч’ә’вдәра әw баwәр кьрьн. Wә әв тьшт дит жи, ле диса һун ль хwә мӧкӧр’ нәһатьн, кӧ wә әw баwәр бькьра[+].


Мәсәла р’әзе тьрийа у р’әзвана


(Марqос 12:1-12; Луqа 20:9-19)

33[•]Мәсәләкә дьн жи бьбьһен. Мәрьвәки хwәйимьлк’ һәбу, р’әзе тьрийа дани, дора wе сур кьр һ’әwзәки тьриһ’ьнщьр’андьне теда к’ола, һеланәкә нобәдара чекьр у әw бь к’ьре да р’әзвана, чу wәлатәки дьн[+]. 34Гава wәхте бәрдайине незик бу, әwи хӧламед хwә шандьнә щәм р’әзвана, wәки жь бәре р’әзе wи жер’а биньн. 35Р’әзвана хӧламед wи гьртьн, йәк к’ӧтан, йе дьн кӧштьн у йәки дьн жи данә бәр кәвьра[+]. 36Әwи хӧламнә дьн шандьн, жь йед пешьн гәләктьр у wана ӧса жи анинә сәре wан. 37Ахьрийе, кӧр’е хwә шандә щәм wан у гот: ‹Һьлбәт wе жь кӧр’е мьн шәрм бькьн›[+]. 38Ле гава р’әзван ч’ә’в кӧр’е wи к’әтьн, һәвр’а готьн: ‹Әв wаре wи йә. Wәрьн әм ви бькӧжьн у бьбьнә хwәйе мират’а[†] wи›[+]. 39У әw гьртьн жь р’әз дәрхьстьнә дәр у кӧштьн[+]. 40Ле гава хwәйе р’әз бе, wе чь сәре wан р’әзвана бькә?» 41Готьнә Wи: «Wе qьр’а wан нәһәqа бинә у р’әз бьдә р’әзванед ӧса, йед кӧ wе wәхтда бәре р’әзе wи бьдьне»[+].

42Иса готә wан: «Wә ньвисареда qәт нәхwәндийә?

‹Әw кәвьре кӧ һоста т’әхсир кьр,
әw бу сәре ә’нишке[†].
Әв йәк жь алийе Хӧданда qәwьми
у ль бәр ч’ә’ве мә һ’әйр-һ’ӧжмәк’ар ә!›[*][+]

43Бона ве йәке Әз wәр’а дьбежьм, кӧ П’адшатийа Хwәде wе жь wә бе стандьне у мьләтәки ӧсар’а бе дайине, wәки бона Wи бәр бинә. 44К’и кӧ бьк’әвә сәр ви кәвьри, wе һурдәхwәши бә у әw кәвьр бьк’әвә сәр к’е, wе wи бьһ’ьнщьр’инә»[*] .

45Гава сәрәкед к’аһина у ферьсийа мәсәлед Wи бьһистьн, фә’м кьрьн кӧ Әw бона wан дьбежә. 46Кьрьн кӧ Wи бьгьрьн, ле жь ә’лаләте тьрсийан, чьмки Әw wәкә п’ехәмбәрәки qәбул дькьрьн[+].

#### 22


Мәсәла дә’wате


(Луqа 14:15-24)

1[•]Диса Иса бь мәсәла wанар’а хәбәр да у гот:[+] 2«П’адшатийа Ә’змана мина ве йәке йә: П’адшаки дә’wата кӧр’е хwә кьр[+]. 3Әwи хӧламед хwә шандьн кӧ гази хwәндийед дә’wате кьн, ле wана нәхwәстьн бен. 4Хӧламнә дьн шандьн у гот: ‹Хwәндийар’а бежьн: Мьн щанәга у һ’әйwанед хwәйә дәрмаликьри сәржекьрьнә у нане хwә һазьр кьрийә, һәр тьшт һазьр ә. Wәрьнә дә’wате!› 5Ле wана пьшт гӧһе хwәва авит, йәк чу ә’рде хwә у йе дьн т’ӧщарәтийа[†] хwә. 6Йед майин жи хӧламед wи гьртьн, к’ӧтан у кӧштьн[+]. 7Чахе п’адше бьһист, һерс к’әт, ордийа хwә шанд qьр’а әwед кӧ хӧлам кӧштьн ани у бажаре wан шәwьтанд[+]. 8Һьнге готә хӧламед хwә: ‹Дә’wат һазьр ә, ле хwәнди нә һежа бун[+]. 9Р’абьн һәр’ьнә сәре р’ийа у һун к’е кӧ бьбиньн, т’әглифи дә’wате кьн›. 10У әw хӧлам дәрк’әтьнә сәре р’ийа, к’и кӧ дитьн, qәнщ у хьраб, т’әв щьвандьн у мала дә’wате бь хwәндийава т’ьжи бу.

11Ле гава п’адша чу һьндӧр’ кӧ хwәндийа бьбинә, мәрьвәк ль wьр дит кӧ к’ьнще дә’wате ле т’ӧнәбу 12у готә wи: ‹Һәвал! Тӧ чаwа бе к’ьнще дә’wате к’әти вьр?› Әwи дәнг нәкьр. 13Wе гаве п’адше бәрдәстийар’а гот: ‹Дәст у п’ийе wи гьредьн, бьгьрьн бавежьнә тә’рийа дәрва. Ль wьр wе бьбә qир’ин у ч’ьркә-ч’ьрка дьрана›[+].

14Аwа газикьри гәләк ьн, ле бьжарти һьндьк ьн».


Пьрса хәрщдайин у нәдайине


(Марqос 12:13-17; Луqа 20:20-26)

15[•]Һьнге ферьси чун шеwьрин, кӧ Wи чаwа бь хәбәра бьгьрьн[+]. 16Wана шагьртед хwә т’әви пьштгьред Һеродәс шандьнә щәм Wи у готьне: «Дәрсдар! Әм заньн кӧ Тӧ йәки р’аст и у р’ийа Хwәде р’аст һин дьки. Мьнәте жь кәси нагьри, чьмки нав мәрьвада фьрqийе данайни[+]. 17Ньһа бежә мә, Тӧ чаwа т’әхмин дьки? Гәло р’аст ә кӧ әм хәрщ бьдьнә Qәйсәр[†] йан на?»[+]

18Иса qәлпийа wан заньбу у гот: «Чьма һун Мьн дьщер’ьбиньн, дӧр’уно[+]? 19П’әре хәрщдайине нишани Мьн кьн». У wана зивәк Wир’а ани. 20Иса жь wан пьрси: «Әв наве ньвисар у сьфәт[†] йе к’е йә?» 21Wана гот: «Йед Qәйсәр ьн». Һьнге готә wан: «Аwа чь кӧ йед Qәйсәр ьн бьдьнә Qәйсәр у чь йед Хwәде нә бьдьнә Хwәде»[+]. 22Гава wан бьһист зәндәгьрти ман, Әw һьштьн у чун.


Пьрса р’абуна мьрийа


(Марqос 12:18-27; Луqа 20:27-40)

23[•]Садуqи[†], кӧ дьбежьн р’абуна мьрийа т’ӧнә, wе р’оже һьнәкә жь wан һатьнә щәм Иса же пьрсин[+] 24у готьне: «Дәрсдар! Муса гот: ‹Һәгәр йәк безӧр’әт бьмьрә, бьра бьре wи жьна wи бьстинә у wаре бьре хwә шин кә›[*][+] . 25Аwа һ’әфт бьра ль щәм мә һәбун. Бьре мәзьн зәwьщи, безӧр’әт мьр, жьна wи бьре wир’а ма. 26Ӧса жи һатә сәре бьре дӧда у йе сьсийа, хӧләсә һатә сәре һәр һ’әфта жи. 27Ль пәй һ’әмуйар’а әw жьна жи мьр. 28Дә ижар wе Р’ожа Р’абуна мьрийа әw к’ӧлфәте бьбә жьна к’ижани жь wан һәр һ’әфта? Чьмки һ’әмуйа жи әw стандьбу».

29Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Һун хальфи нә, чьмки нә ньвисара заньн, нә жи qәwата Хwәде. 30Р’ожа Р’абуна мьрийа нә wе бьзәwьщьн, нә жи мер кьн, ле әwе мина мьлйак’әтед ә’змен[*] бьн. 31Ле дәрһәqа р’абуна мьрийада, чьма wә әw хәбәра кӧ Хwәде wәр’а готьбу нәхwәндийә? 32‹Әз Хwәдейе Бьраһим, Хwәдейе Исһаq у Хwәдейе Аqуб ьм›[*] . Хwәде нә Хwәдейе мьрийа йә, ле Хwәдейе зендийа йә»[+].

33Гава ә’лаләте әв тьшт бьһистьн, сәр һинкьрьна Wи зәндәгьрти ман.


Т’әмийа сәр т’әмийар’а


(Марqос 12:28-34; Луqа 10:25-28)

34[•]Ле гава ферьсийа бьһист кӧ Иса садуqи дәнгбьр’и кьрьн, һ’әму ль щики щьвийан. 35Һьнге жь wан qанунзана йәки пьрс да Иса кӧ Wи бьщер’ьбинә у готе: 36«Дәрсдар. Qанунеда к’ижан ә т’әмийа һәрә мәзьн?» 37Иса готә wи: «‹Хӧдан Хwәдейе хwә һ’ьз бькә бь т’әмамийа дьле[†] хwә, бь т’әмамийа щанийа хwә у бь т’әмамийа һ’ьше хwә›[*][+] . 38Әв ә т’әмийа пешьн у һәрә мәзьн. 39У йа дӧда жи мина ве йә: ‹Һәвале хwә wәкә хwә һ’ьз бькә›[*][+] . 40Жь ван һәр дӧ т’әмийава һ’әму ньвисаред п’ехәмбәра у Qануне гьредайи нә»[+].


Мәсиһ кӧр’е к’е йә?


(Марqос 12:35-37; Луqа 20:41-44)

41[•]Гава ферьси щьвийан, Иса жь wан пьрси 42у гот: «Һун бона Мәсиһ чь дьфькьрьн, т’әхмина wә Әw кӧр’е к’е йә?» Жер’а готьн: «Кӧр’е Даwьд ә»[+].

43Иса готә wан: «Ле чаwа Даwьд Wи пе Р’ӧһ’ Хӧдане хwә һ’әсаб дькә? Чьмки wи гот:

44‹Хӧдан готә Хӧдане мьн:
Ль мьле Мьни р’асте р’уне,
һ’әта кӧ Әз дьжмьнед Тә бькьмә бьне п’ийед Тә›[*][+] .

45Һәгәр Даwьд Wи ‹Хӧдан› һ’әсаб дькә, Әw чаwа дьбә кӧр’е wи?» 46У кәсәки нькарьбу щаба Wи бьда у ль пәй wе р’ожер’а кәсәки нәwерьбу пьрсәк же бькьра[+].

#### 23


Һ’әвза хwә жь qанунзан у ферьсийа бькьн


(Марqос 12:38-40; Луqа 11:37-52; 20:45-47)

1[•]Һьнге Иса ә’лаләт у шагьртед Хwәр’а хәбәр да у гот: 2«Qанунзан у ферьси ль сәр к’ӧрсийа Муса р’уньштьнә. 3Иди әwана чь wәр’а бежьн хwәй кьн у бьqәдиньн, ле мина wан нәкьн, чьмки әwана дьбежьн, ле накьн[+]. 4Баред гьран у зә’мәт гьредьдьн, датиньнә сәр мьлед мәрьва, ле әw хwәха нахwазьн т’ьлийа хwә жи бьдьне. 5Әw һәр тьшти дькьн, кӧ бәр мәрьва бенә к’ьфше. К’иськед мәзьн ль мьл у ә’нийед хwәва гьредьдьн[*] у р’ишийед к’ьнщед хwә дьреж дькьн[*][+] . 6Шайийада һәрәма[†] жорьн һ’ьз дькьн, к’ьништада жи к’ӧрсийед пешьн,[+] 7базарада сьлаве бьдьнә wан у мәрьв жи wанр’а ‹мамоста[*] › бежьн. 8Ле бьра wәр’а нәбежьн: ‹Мамоста›, чьмки дәрсдаре wә йәк ә[*] у һун һ’әму жи бьра нә[+]. 9Ль сәр дьне һун т’ӧ кәсир’а нәбежьн: ‹Баво›, чьмки Баве wә йәк ә, кӧ ә’змана йә[+]. 10Нә жи wәр’а бежьн: ‹Р’ебәр›, чьмки Р’ебәре wә йәк ә, әw Мәсиһ ә. 11Бьра нава wәда йе һәри мәзьн бьбә бәрдәстийе wә[+]. 12К’и кӧ хwә бьльнд кә, әwе ньмьз бә, ле к’и кӧ хwә ньмьз кә, әwе бьльнд бә[+].


Wәй ль дӧр’уйа

13Ле wәй ль wә qанунзан у ферьсийа! Дӧр’уно! Һун дәре П’адшатийа Ә’змана ль бәр мәрьва дадьдьн. Нә һун дьк’әвьне у нә жи дьһельн әwед кӧ дьхwазьн бьк’әвьне[+]. 14Wәй ль wә qанунзан у ферьсийа! Дӧр’уно! Аликива һун малед жьнәбийа һ’уфи хwә дькьн, алийе дьнва жи бь дӧр’ути дӧайе хwә дьреж дькьн. Бона ве йәке диwана wә wе һе гьран бә[*] . 15Wәй ль wә qанунзан у ферьсийа! Дӧр’уно! Һун бә’р у бәже ль һәв дьдьн, кӧ йәки нәбаwәр биньн сәр р’ийа хwә. Гава мәрәме wә дьбә, һун әwи жь хwә дӧ щара зедәтьр дькьнә п’ара щә’ньме. 16Wәй ль wә р’ебәред кор, һун дьбежьн: ‹К’и кӧ бь п’арьстгәһе сонд дьхwә, нә тьштәк ә. Ле к’и кӧ бь зер’е ль нав п’арьстгәһе сонд дьхwә, дьбә дәйндар›[+]. 17Һәй беһ’ьш у корно! К’ижан мәзьн ә, зер’ йан п’арьстгәһ, кӧ зер’ һ’әлал дькә[+]? 18Ӧса жи һун дьбежьн: ‹К’и кӧ бь горигәһе сонд дьхwә нә тьштәк ә, ле к’и кӧ бь һ’әдийа ль сәр горигәһе сонд дьхwә, дьбә дәйндар›. 19Һәй корно![*] К’ижан ә мәзьн? Һ’әди йан горигәһ, кӧ һ’әдийе һ’әлал дькә[+]? 20Аwа к’и кӧ бь горигәһе сонд дьхwә, әw һьн бь wе сонд дьхwә, һьн жи бь һ’әму тьштед кӧ сәр wе һәнә сонд дьхwә. 21К’и кӧ бь п’арьстгәһе сонд дьхwә, әw һьн бь wе сонд дьхwә, һьн жи бь Йе кӧ wеда дьжи сонд дьхwә[+]. 22У к’и кӧ бь ә’змен сонд дьхwә, әw һьн бь т’әхте Хwәде сонд дьхwә, һьн жи бь Йе кӧ ль сәр Р’уньштийә сонд дьхwә. 23Wәй ль wә qанунзан у ферьсийа! Дӧр’уно! Һун дәһәке[†] пунге[†], анисойе[†] у к’емуне[†] дьдьн, ле тьштед Qанунейә пеш, аwа готи һәqийе, р’ә’ме у баwәрийе давежьнә пьшт гӧһе хwә. Wә гәрәке әв йәк бькьрана у дәст жь йед майин нәк’ьшанда[+]. 24Р’ебәред кор! Һун к’әрмеша дьпарзьньн, ле дәва дадьqӧртиньн! 25Wәй ль wә qанунзан у ферьсийа! Дӧр’уно! Һун т’ас у финщана р’уйе дәрвава паqьж дькьн, ле һьндӧр’ва т’ьжи тьмайи у ч’ә’вбьр’чийи нә[*] . 26Ферьсийе кор! Пешийе һьндӧр’е финщан у т’асе паqьж кә, wәки ль дәрва жи паqьж бә. 27Wәй ль wә qанунзан у ферьсийа! Дӧр’уно! Һун мина т’ьрбед сьпикьри нә, кӧ дәрвава бәдәw хӧйа дьбьн, ле һьндӧр’ва бь һәстуйе мьрийа у бь һ’әму һ’әрамийева т’ьжи нә[+]. 28Ӧса жи һун дәрва мәрьвава р’аст к’ьфш дьбьн, ле һьндӧр’ва һун дӧр’у нә у нәһәq ьн.


Иса ахьрийа wан wанр’а дьбежә

29Wәй ль wә qанунзан у ферьсийа! Дӧр’уно! Һун мәхбәред п’ехәмбәра чедькьн у т’ьрбе йед р’аст дьхәмьлиньн 30у дьбежьн: ‹Һәгәр әм р’ожед бавед хwәда буна, мә т’әви wан хуна п’ехәмбәра нәдьр’ет›[+]. 31Иди һун ньһа хwәха дьдьнә избаткьрьне, кӧ һун зар’ед wан бава нә, йед кӧ п’ехәмбәр кӧштьнә. 32Дә кемасийа хьрабийед бавед хwә т’әмам кьн. 33Мә’рно! Ч’ежькед мә’ра! Һуне чаwа жь диwана доже бьр’әвьн[+]?

34Бона ве йәке ва Әзе п’ехәмбәра, сәрwахта у qанунзана бьшиньмә щәм wә у һуне жь wан һьнәка бькӧжьн, хач кьн, һьнәка жи нав к’ьништед хwәда бьдьнә бәр qамчийа у бажар-бажар бьзериньн[+]. 35Һ’әму хуна бесущә кӧ сәр р’уйе ә’рде һатийә р’етьне wе бе сәр wә, жь хуна Һабиле[†] бесущ һ’әта хуна Зәкәрийайе кӧр’е Бәрәхийа, әwе кӧ wә нав п’арьстгәһ у горигәһеда кӧшт[+]. 36Әз р’аст wәр’а дьбежьм, әв һ’әму хуне бе сәре ви ньсьли.


Иса ль сәр Оршәлиме дьловинә


(Луqа 13:34-35)

37[•]Оршәлим! Оршәлим! Тә п’ехәмбәр дькӧштьн у шандийед щәм хwә дьданә бәр кәвьра! Чәнд щара Мьн хwәст кӧ зар’ед тә ӧса бьщьванда, чаwа мьришк щущукед хwә бьн баске хwәда дьщьвинә, ле wә нәхwәст![+] 38Ва мала wә wе хьрабә у дәстжек’ьшанди бьминә. 39Әз wәр’а дьбежьм, иди жь вьр шунда һун Мьн т’ӧ щар набиньн, һ’әта кӧ бежьн: ‹Бьмбарәк ә Әwе кӧ бь наве Хӧдан те›[*] »[+].

#### 24


Иса пешда дәрһәqа wеранбуна п’арьстгәһеда дьбежә


(Марqос 13:1-2; Луqа 21:5-6)

1[•]Гава Иса жь п’арьстгәһе дәрк’әт чу, шагьрт чунә щәм Wи, кӧ авайийед п’арьстгәһе нишани Wи кьн. 2Иса wанр’а гот: «Һун ван һ’әмуйа дьбиньн? Әз р’аст wәр’а дьбежьм, әв һ’әмуйе жи wеран бьн, ль вьр кәвьре ль сәр кәвьр qәт нәминә!»[+]


Тәнгаси у зерандьн


(Марqос 13:3-13; Луqа 21:7-19)

3Чахе Әw сәр ч’ийайе Зәйт’уне р’уньштьбу, шагьртед Wи т’әне һатьнә щәм Wи у же пьрсин: «Бежә мә, әв тьшт wе к’әнге бьqәwьмьн? У нишана һатьна Тә у ахьрийа ве дьнйайе wе чаwа бә?» 4Иса щаба wан да у гот: «Һаш жь хwә һәбьн, кӧ т’ӧ кәс wә нәхапинә,[+] 5чьмки гәләк wе пе наве Мьн бен у бежьн: ‹Әз ьм Мәсиһ› у wе гәләка бьхальфиньн. 6Һуне дәнге шәр’а у бә’са шәр’а бьбьһен, ле һаш жь хwә һәбьн кӧ һун хwә ӧнда нәкьн. Гәрәке әв тьшт бьqәwьмьн, ле әw һе нә ахьри йә. 7Мьләте р’абә ль сәр мьләт, п’адшати ль сәр п’адшатийе, щи-щийа wе хәлайи-щәлайе у ә’рдһ’әже бьбьн[+]. 8Ле әв һ’әму мина еша к’ӧлфәте йә, кӧ дәстпедькә пе дьгьрә. 9Һьнге wе wә бьдьнә щәфе, wә бькӧжьн у бона наве Мьн бәр ч’ә’ве һ’әму мьләта р’әш бьн[+]. 10Һьнге гәләке жь р’е бьк’әвьн, нәмамийа һәвдӧ бькьн у бәр ч’ә’ве һәв бьк’әвьн[+]. 11Гәләк п’ехәмбәред дәрәw wе дәрк’әвьн у гәләка бьхальфиньн[+]. 12Жь дәст зедәбуна нәһәqийе һ’ьзкьрьна гәләка wе сар бә. 13Ле к’и кӧ һ’әта хьлазийе тәйах кә, әwе хьлаз бә[+]. 14У әв Мьзгинийа П’адшатийе wе ль нав т’әмамийа дьнйайе бе даннасинкьрьне, кӧ һ’әму мьләтар’а бьбә шә’дәти у һьнге хьлази wе бе[+].


Һ’әрамийа Wеранкьрьне


(Марqос 13:14-23; Луqа 21:20-24)

15[•]Чахе һун ‹һ’әрамийа wеранкьрьне›[*] щийе пирозда сәкьни бьбиньн, чаwа кӧ Данийел п’ехәмбәр гот», (әwе кӧ дьхунә бьра фә’м бькә), 16«һьнге әwед кӧ Щьһустанеда нә бьра бьр’әвьнә ч’ийа. 17Әwе кӧ сәр хани йә бьра жорда нәйе хwаре кӧ жь мала хwә тьштәки һьлдә[+]. 18У әwе кӧ к’әwшенда йә бьра вәнәгәр’ә кӧ п’оте хwә һьлдә. 19Ле wәй ль һ’әмла у дәстдәргуша wан р’ожада![+] 20Дӧа бькьн, кӧ р’әва wә нәк’әвә зьвьстане, йан жи р’ожа шәмийе. 21Чьмки һьнге тәнгасикә ӧса мәзьн wе бьбә, кӧ жь дәстпебуна дьнйайе һ’әта ньһа мина wе нәбуйә у нә жи wе бьбә[+]. 22Һәгәр әw р’ож кьн нәбуна, т’ӧ кәс хьлаз нәдьбу, ле бона хатьре бьжартийа әw р’оже кьн бьн[+].

23Һьнге, һәгәр йәк wәр’а бежә: ‹Ва йә Мәсиһ›, йан жи ‹Wа йә›, баwәр нәкьн[+]. 24Чьмки мәсиһ у п’ехәмбәред дәрәw wе дәрен, нишан у к’әрәмәтед мәзьн бькьн, кӧ бькарьбьн бьжартийед Хwәде жи бьхальфиньн[+]. 25Ва йә Мьн пешда wәр’а гот[+].

26Һәгәр әwана wәр’а бежьн: ‹Wа йә Мәсиһ бәр’ийеда йә›, дәрнәк’әвьн, йан: ‹Ва йә Әw фьлан одеда йә›, баwәр нәкьн. 27Чьмки чаwа бьруск жь р’оһьлате бьрq дьдә у һ’әта р’оавайе хӧйа дьбә, wе һатьна Кӧр’е Мерьв жи ӧса бә[+]. 28Бәрәт’ә[†] к’идәре һәбә, тәйре жи ль wьр бьщьвьн[+].


Һатьна Кӧр’е Мерьв


(Марqос 13:24-27; Луqа 21:25-28)

29[•]Ль пәй тәнгасийа wан р’ожар’а,

р’уйе р’ойе wе бе гьртьне
у һиве жи р’онайа хwә нәдә,
стәйрке жь ә’змен бьк’әвьн
у т’опед ә’змана wе жь р’ийед хwә дәрен[*][+] .

30Һьнге нишана Кӧр’е Мерьв wе ль ә’змен хӧйа бә у һ’әму мьләтед дьнйайе wе шине бькьн, гава бьбиньн Кӧр’е Мерьв ль сәр ә’wред ә’змен бь qәwат у р’умәта мәзьн те[*][+] . 31Әwе мьлйак’әтед Хwә бь бор’ийа дәнге бьльнд бьшинә у wе бьжартийед Wи жь һәр чар qӧлба бәрәв кьн, жь п’әр’әки ә’змана һ’әта п’әр’е дьн[+].


Дәрса дара һежире


(Марqос 13:28-31; Луqа 21:29-33)

32[•]Жь дара һежире дәрсәке һин бьн. Чахе ч’ьqьлед wе тәр’ дьбьн у бәлгед wе дьбьшкьвьн, иди һун заньн кӧ һавин незик ә. 33Ӧса жи гава һун ван һ’әму тьшта бьбиньн, бьзаньбьн кӧ әв тьшт[*] незик ә, ль бәр шемике йә. 34Әз р’аст wәр’а дьбежьм, әва ньсьла дәрбаз набә, һ’әта кӧ әв һ’әму тьшт нәqәwьмьн[+]. 35Ә’рд у ә’змане дәрбаз бьн, ле готьнед Мьн т’ӧ щар дәрбаз набьн[+].


Р’ож у сьһ’әт нә ә’йан ә


(Марqос 13:32-37; Луqа 17:26-30, 34-35)

36[•]Ле бона wе р’оже у wе сьһ’әте т’ӧ кәс ньзанә, нә мьлйак’әтед ә’змана, нә жи Кӧр’[*] , ле т’әне Бав. 37Чаwа кӧ р’ожед Нӧһда[†] qәwьми, һатьна Кӧр’е Мерьв жи wе ӧса бьqәwьмә[+]. 38Чаwа кӧ wан р’ожед бәри лейийе мәрьва дьхwарьн, вәдьхwарьн, дьзәwьщин у мер дькьрьн, һ’әта wе р’ожа кӧ Нӧһ к’әтә гәмийе[*] 39у мәрьв пе нәһ’әсийан, һ’әта кӧ лейи р’абу у һ’әму жи хәньqандьн. Һатьна Кӧр’е Мерьв жи wе ӧса бә[+]. 40Һьнге дӧ мәрьв wе нав ә’рде хwәда бьн, йәке бе һьлдане у йе дьне бе һьштьне. 41У дӧ к’ӧлфәте сәр дәстар’әки бьн, йәке бе һьлдане, йа дьн бе һьштьне. 42Аwа һ’ьшйар бьминьн, чьмки һун ньзаньн Хӧдане wәйе к’ижан р’оже бе[+]. 43Ле ве йәке бьзаньбьн. Һәгәр хwәйе мале бьзаньбуйа кӧ дьзе к’ижан дәма шәве бьһата, wе һ’ьшйар бьма у нәһьшта кӧ мала wи дәрәвәкьра[+]. 44Бона ве йәке һун жи һазьр бьн, чьмки Кӧр’е Мерьв wе сьһ’әтәкә ӧсада бе, кӧ һун нә ч’ә’вньһер’и нә[+].


Хӧламе амьн у хӧламе беамьн


(Луqа 12:35-48)

45[•]Аwа к’и йә әw хӧламе амьн у сәрwахт, кӧ ахайе wи әw сәр хӧламед хwә сәрwер к’ьфш кьр, кӧ wәхтда хwарьна wан бьдә wан? 46Хwәзи ль wи хӧлами, кӧ чахе ахайе wи бе, әwи ӧса бьбинә[+]. 47Әз р’аст wәр’а дьбежьм, әwе wи бькә сәрwере т’әмамийа һәбука хwә. 48Ле һәгәр хӧламе хьраб дьле хwәда бежә: ‹Ахайе мьн һатьна хwә дәрәнги ехьст›[+] 49у дәстпекә ль хӧлам-һәвалед хwә хә у т’әви йед сәрхwәш бьхwә у вәхwә, 50ахайе wи хӧлами wе р’ожәкә ӧса бе, кӧ әw нә һивийе йә у сьһ’әтәкә ӧса, кӧ әw ньзанә. 51Әwе wи qәт-qәти кә у п’ара wи wе т’әви дӧр’уйа кә. Ль wьр wе бьбә гьри у ч’ьркә-ч’ьрка дьрана[+].

#### 25


Мәсәла дәһә qизед бьк’ьр

1Һьнге П’адшатийа Ә’змана wе мина ве йәке бә: Дәһә qизед бьк’ьр ч’ьред хwә һьлдан пешийа зә’веда чун[+]. 2Жь wан пенщ сәрwахт бун, ле пенщ бефә’м. 3Бефә’ма ч’ьред хwә һьлдан, ле р’ун хwәр’а һьлнәдан, 4ле сәрwахта т’әви ч’ьра р’ун жи дәрданада хwәр’а һьлдан. 5Гава зә’ва дәрәнги к’әт, һ’әму жи һеньжин у хәwр’а чун[+].

6Ниве шәве дәнгәк һат: ‹Ва йә зә’ва те! Пешийа wида һәр’ьн!› 7Һьнге һ’әму бьк’ьр р’абун ч’ьред хwә саз кьрьн. 8Бефә’ма готә сәрwахта: ‹Жь wи р’уне хwә бьдьнә мә жи, чьмки ч’ьред мә ведьсьн›. 9Ле сәрwахта щаба wан да у готьн: ‹На хер, әв р’ун wе т’ера мә у wә нәкә. Qәнщ ә кӧ һун һәр’ьнә щәм йед кӧ дьфьрошьн хwәр’а бьк’ьр’ьн›. 10Гава әw чун бьк’ьр’ьн, зә’ва һат у әwед һазьр т’әв wи к’әтьнә дә’wате у дәри һатә гьртьне[+]. 11Паше бьк’ьред дьн һатьн у готьн: ‹Әм хӧлам, Әм хӧлам! Дәри ль мә вәкә!›[+] 12Ле әwи щаба wан да гот: ‹Әз р’аст wәр’а дьбежьм, әз wә нас накьм›[+]. 13Аwа һ’ьшйар бьминьн, чьмки һун нә р’ожа һатьна Кӧр’е Мерьв заньн, нә жи сьһ’әте[+].


Мәсәла се хӧлама


(Луqа 19:11-27)

14[•]Wи чахи П’адшатийа Ә’змана wе мина ве йәке бә: Мәрьвәк кӧ wе дәрк’әта р’еwитийе, гази хӧламед хwә кьр у һәбука хwә спартә wан. 15Пенщ тәлант[*] данә йәки, дӧ тәлант данә йәки у тәлантәк жи да йәки, һәр кәсир’а wәкә qәwата wи у р’ек’әт чу. 16Әwе кӧ пенщ тәлант стандьбун, пер’а-пер’а чу бь wан к’ьр’и у фьрот, пенщед дьн жи qазьнщ кьрьн. 17Ӧса жи әwе кӧ дӧ тәлант стандьбун, дӧдӧйед дьн жи qазьнщ кьрьн. 18Ле әwе кӧ тәлантәк стандьбу, чу ә’рд к’ола у зиве ахайе хwә теда вәшарт.

19Пәй гәләк wәхтр’а ахайе wан хӧлама һат у хwәст һәq-һ’әсабе хwә т’әви wан р’аст кә[+]. 20Әwе кӧ пенщ тәлант стандьбун пешда һат, пенщ тәлантед майин жи анин у гот: ‹Ахайе мьн, тә пенщ тәлант дабунә мьн. Ва мьн сәр wанда пенщед дьн жи qазьнщ кьрьнә›. 21Ахайе wи готеда: ‹Ә’фәрьм, хӧламе qәнщ у амьн! Тӧ нав тьштед һьндькида амьн майи, әзе тә дайньмә сәр гәләк тьшта. Бьк’әвә шайийа ахайе хwә!›[+]

22Әwе кӧ дӧ тәлант стандьбун жи һат у гот: ‹Әз хӧлам! Тә дӧ тәлант дабунә мьн. Ва мьн дӧдӧйед дьн жи ль сәр wанда qазьнщ кьрьнә›. 23Ахайе wи готе: ‹Ә’фәрьм, хӧламе qәнщ у амьн! Тӧ нав тьштед һьндькида амьн майи, әзе тә дайньмә сәр гәләк тьшта. Бьк’әвә шайийа ахайе хwә!›

24Ле әwе кӧ тәлантәк стандьбу һат у гот: ‹Ахайе мьн, мьн заньбу кӧ тӧ мәрьвәки һ’ьшк и. Жь wи щийе тә нәчандийә дьдьруйи у щийе кӧ тә нә р’әшандийә бәрәв дьки. 25Әз жи тьрсийам у чум тәланте тә ә’рдеда вәшарт. Һане мале тә тәр’а бә›. 26Ахайе wи ле вәгәр’анд у готе: ‹Хӧламе хьраб у хwәр’анәдити! Тә заньбу әз жь wи щийе кӧ мьн нәчандийә дьдьрум у жь wи щийе кӧ мьн нәр’әшандийә бәрәв дькьм,[+] 27тә чьма зиве мьн нәда к’аркьра у әз бьһатама мьн мале хwә бь сәләф бьстанда? 28Ньһа тәлант жь wи бьстиньн у бьдьнә әwе кӧ дәһә тәлантед wи һәнә. 29Чьмки йе к’е кӧ һәйә, wир’а wе бе дайине у сәрда зедә бә, ле йе к’е кӧ т’ӧнә, чь һәйә жи wе же бе стандьне[+]. 30Ле әw хӧламе бекер бавежьнә тә’рийа дәрва. Ль wьр wе бьбә гьри у ч’ьркә-ч’ьрка дьрана›[+].


Р’ожа Ахрәте[†]

31Гава Кӧр’е Мерьв т’әви һ’әму мьлйак’әта у р’умәта Хwәва бе, һьнге wе сәр т’әхте Хwәйи р’умәте р’уне[+] 32һ’әму мьләт wе ль бәр Wи бьщьвьн. Әwе wана жь һәв башqә кә, чаwа шьван пез жь бьзьна вәдьqәтинә[+]. 33Әwе пез ль мьле Хwәйи р’асте бьдә сәкьнандьне, ле бьзьна ль мьле Хwәйи ч’әпе. 34Һьнге П’адша wе йед ль мьле Хwәйи р’астер’а бежә: ‹Wәрьн бьмбарәкбуйийед алийе Баве Мьнда! Әw П’адшатийа кӧ бона wә жь wәхте ә’фьрандьна дьнйайеда һазьр буйә wар бьн[+]. 35Чьмки Әз бьр’чи бум wә хwарьн да Мьн, Әз т’и бум wә ав да Мьн, Әз хәриб бум wә Әз qәбул кьрьм,[+] 36Әз тә’зи бум wә Әз к’ьнщ кьрьм, Әз нәхwәш бум һун сәр Мьнда һатьн, Әз кәледа бум һун һатьнә щәм Мьн›[+]. 37Һьнге йед р’аст wе Wир’а бежьн: ‹Хӧдан, мә к’әнге Тӧ бьр’чи дити у хwарьн дайә Тә? Йан мә Тӧ т’и дити у ав дайә Тә? 38Мә к’әнге Тӧ хәриб дити у Тӧ qәбул кьри, йан жи Тӧ тә’зи дити у Тӧ к’ьнщ кьри? 39К’әнге мә Тӧ нәхwәш йан кәледа дити у әм һатьнә щәм Тә?› 40П’адшайе жи wанр’а бежә: ‹Әз р’аст wәр’а дьбежьм, һәгәр wә qәнщи жь ван хушк-бьред Мьнә йе һәри бьч’ук йәкир’а кьр, wә Мьнр’а кьр›[+].

41Һьнге Әwе йед мьле Хwәйи ч’әпер’а бежә: ‹Ньфьр’лебуйино! Дури Мьн һәр’ьн нава агьре һ’әта-һ’әтайе, кӧ бона мирещьн у мьлйак’әтед wи һазьр буйә[*][+] . 42Чьмки Әз бьр’чи бум wә хwарьн нәда Мьн, Әз т’и бум wә ав нәда Мьн, 43Әз хәриб бум wә Әз qәбул нәкьрьм, Әз тә’зи бум wә Әз к’ьнщ нәкьрьм, Әз нәхwәш у кәледа бум һун сәр Мьнда нәһатьн›. 44Һьнге әwе Wир’а бежьн: ‹Хӧдан! Мә к’әнге Тӧ бьр’чи йан т’и, йан хәриб, йан бе сьт’ар, йан нәхwәш, йан кәледа дити у мә алик’ари нәда Тә?› 45Wи чахи Әwе щаба wан бьдә у бежә: ‹Әз р’аст wәр’а дьбежьм, һәгәр wә qәнщи жь әвед һәри бьч’ук йәкир’а нәкьр, wә Мьнр’а жи нәкьр›[+]. 46У әве һәр’ьнә щәфе һ’әта-һ’әтайе, ле йед р’аст wе һәр’ьнә жийина һ’әта-һ’әтайе».

#### 26


Гьртьн, хачкьрьн[†] у р’абуна Иса


Шеwьра кӧштьна Иса


(Марqос 14:1-2; Луqа 22:1-2; Йуһ’әнна 11:45-53)

1[•]Гава Иса әв һ’әму хәбәр хьлаз кьрьн, шагьртед Хwәр’а гот: 2«Һун заньн кӧ wе дӧ р’ожа шунда Щәжьна Дәрбазбуне[†] бә. У Кӧр’е Мерьв wе бе дайине кӧ бе хачкьрьне»[+].

3Һьнге сәрәкед к’аһина у р’успийед щьмә’те сәрайа сәрәкк’аһинда кӧ наве wи Qәйафа бу щьвийан 4у ль һәв шеwьрин кӧ Иса дьзива бь фелбазийе бьгьрьн, бькӧжьн. 5Ле wана дьгот: «Бьра әв йәк щәжьнеда нибә, wәки щьмә’т р’анәбә сәр ньга».


Иса Бәйтанйайеда те р’ункьрьне[†]


(Марqос 14:3-9; Йуһ’әнна 12:1-8)

6[•]Чахе Иса ль Бәйтанйайе мала Шьмһ’уне к’отида бу,[+] 7к’ӧлфәтәкә кӧ дәрданәкә wейә алабастьрейи р’уне бинхwәш һәбу, һатә щәм Wи у чахе Әw ль сәр сьфре р’уньшти бу, әwе әw р’ун р’етә сәр сәре Wи. 8Гава шагьрта әв йәк дит, ль wан хwәш нәһат у готьне: «Чьма әва зийана бу? 9Әва р’уна wе qимәтәки бьһа бьһата фьротане у фәqирар’а бьһата бәлакьрьне».

10Ле әw йәк Исава ә’йан бу у wанар’а гот: «Чьма һун хатьре wе к’ӧлфәте дьк’әвьн? Әwе тьштәки qәнщ бона Мьн кьр. 11Фәqире һәр гав т’әви wә бьн, ле Әзе һәр гав т’әви wә нибьм[+]. 12Әwе бона дәфьнкьрьна[†] Мьн әw р’ун р’етә сәр бәдәна Мьн[+]. 13Әз р’аст wәр’а дьбежьм, дьнйайеда к’идәре әва Мьзгинийа бе даннасинкьрьне, wе кьрьна ве к’ӧлфәте жи бона биранина wе бе готьне»[+].


Щьһуда нәмамийа Иса дькә


(Марqос 14:10-11; Луqа 22:3-6)

14[•]Һьнге йәк жь һәр донздәһа кӧ Щьһудайе Исхәрйоти дьһатә готьне, чу щәм сәрәкед к’аһина[+] 15у гот: «Һуне чь бьдьнә мьн, wәки әз Wи бьдьмә дәсте wә?» У wана си зив жьмьрин дане[+]. 16Жь wьр шунда әw мәщаләке дьгәр’ийа кӧ чаwа Иса бьдә дәсте wан.


Иса т’әви шагьртед Хwә шива Щәжьна Дәрбазбуне дьхwә


(Марqос 14:12-21; Луqа 22:7-13; Йуһ’әнна 13:21-30)

17[•]Ль р’ожа пешьнә Щәжьна Нане Шкәва[†], шагьрт һатьнә щәм Иса у жер’а готьн: «Тӧ ль к’ӧ дьхwази Шива Щәжьна Дәрбазбуне бьхwи, wәки әм Тәр’а һазьр кьн?» 18Әwи жи гот: «Һәр’ьнә бажер, щәм фьлан мәрьви у бежьнә wи: ‹Дәрсдар дьбежә: Р’ожа Мьн незик ә. Әзе т’әви шагьртед Хwә мала тәда Щәжьна Дәрбазбуне дәрбаз кьм›». 19У шагьрта ӧса кьр, чаwа кӧ Иса wанар’а ә’мьр кьрьбу у шива Щәжьна Дәрбазбуне һазьр кьрьн.

20Еваре т’әв һәр донздәһа сәр сьфре р’уньшт. 21Гава wана һе дьхwар, Иса гот: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, йәки жь wә wе нәмамийа Мьн бькә»[+]. 22Шагьрт гәләки бәр хwә к’әтьн у һәр йәки жь wан готә Wи: «Хӧдан, дьбә кӧ әз ьм?» 23Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Әwе кӧ пә’рийе Хwә т’әви Мьн т’аседа кьр, әwе нәмамийа Мьн бькә. 24Р’аст Кӧр’е Мерьв wе ӧса һәр’ә чаwа кӧ бона Wи һатийә ньвисаре, ле wәй ль wи мәрьве кӧ нәмамийа Кӧр’е Мерьв бькә! Wир’а һе qәнщ бу кӧ әw qәт дьне нәк’әта»[+]. 25Щьһудайе кӧ wе нәмамийа Wи бькьра, ле вәгәр’анд у готе: «Дәрсдар, дьбә кӧ әз ьм?» Иса wир’а гот: «Тә бь дәве хwә гот».


Шива Хӧдан


(Марqос 14:22-26; Луqа 22:14-23; Корьнт’и I 11:23-25)

26[•]Аwа гава wана һе нан дьхwар, Иса нан һьлда шькьри да, кәркьр да шагьрта у гот: «Һан һьлдьн бьхwьн. Әва бәдәна Мьн ә»[+].

27Пәйр’а к’ас һьлда шькьри да, да wан у wанар’а гот: «Һун һ’әму жи жь ве вәхwьн, 28әва хуна Мьн ә бона пәймане[†][*] , кӧ бона бахшандьна гӧнед гәләка те р’етьне[+]. 29Ле Әз wәр’а дьбежьм, иди Әз жь вьр шунда т’ӧ щар жь ве мәйа тьрийе вәнахwьм, һ’әта wе р’ожа кӧ Әзе т’әви wә П’адшатийа Баве Хwәда жь йа ну вәхwьм».

30Паше wана зәбурәк стьра, дәрк’әтьн чунә ч’ийайе Зәйт’уне[+].


Иса дәрһәqа инк’арийа Пәтрусда дьбежә


(Марqос 14:27-31; Луqа 22:31-34; Йуһ’әнна 13:36-38)

31[•]Һьнге Иса wанар’а гот: «Ишәв һун һ’әмуйе жи жь Мьн п’ьшк бьн һәр’ьн, чьмки ньвисар ә: ‹Әзе ль шьвен хьм у пәзе жи бәла-бәлайи бә›[*][+] . 32Ле гава кӧ Әз жь мьрьне р’абьм, Әзе бәри wә һәр’ьмә Щәлиле»[+]. 33Пәтрус ле вәгәр’анд у готе: «Һәгәр һ’әму жи жь Тә п’ьшк бьн һәр’ьн, ле әз т’ӧ щар жь Тә начьм». 34Иса wир’а гот: «Әз р’аст тәр’а дьбежьм, һәма ишәв һе бәри бангдана дик, те се щара Мьн инк’ар ки». 35Пәтрус Wир’а гот: «Һәгәр щи бе, әзе т’әви Тә бьмьрьм жи, ле т’ӧ щар Тә инк’ар накьм». Һ’әму шагьрта жи ӧса гот[+].


Иса ль Гетшәманийе дӧа дькә


(Марqос 14:32-42; Луqа 22:39-46)

36[•]Һьнге Иса т’әви wан чу wи щийе кӧ жер’а Гетшәмани дьбежьн у шагьртар’а гот: «Вьра р’унен, һ’әта Әз һәр’ьм дәра һан дӧа бькьм». 37Әwи т’әви Хwә Пәтрус у һәр дӧ кӧр’ед Зәбәди һьлдан, к’әсәр һате у бәр Хwә к’әт[+]. 38Һьнге Иса wанар’а гот: «Дьле Мьн һаqас дәрд у к’әдәр ә, мина бәр мьрьне. Вьра бьминьн у т’әви Мьн һ’ьшйар бьн»[+].

39Һьнәки пешда чу Хwә дәвәр’уйа авит дӧа кьр у гот: «Баве Мьн! Һәгәр дьбә, бьра әв к’аса щәфе сәр Мьнр’а дәрбаз бә. Ле нә кӧ чаwа Әз дьхwазьм, ле бьра хwәстьна Тә бә»[+].

40Паше һатә щәм шагьрта, әw р’азайи дитьн у готә Пәтрус: «Wә нькарьбу кӧ сьһ’әтәке һун т’әви Мьн һ’ьшйар бьмана? 41Һ’ьшйар бьминьн у дӧа бькьн, wәки һун нәк’әвьнә нава щер’ьбандьне. Бәле р’ӧһ’ р’ази йә, ле бәдән сьст ә»[+].

42Щарәкә дьн жи Иса чу дӧа кьр у гот: «Баве Мьн! Һәгәр набә кӧ әв к’аса щәфе жь Мьн дәрбаз бә һ’әта кӧ Әз wе вәнәхwьм, бьра хwәстьна Тә бә»[+].

43Иса һат, әw диса хәwеда дитьн, ч’ә’вед wан жь хәwе вәнәдьбун. 44У әw һьштьн чу, щара сьсийа дӧа кьр, диса әw хәбәр готьн.

45Һьнге һатә щәм шагьрта у wанар’а гот: «Һун һәла һе р’азайи нә у р’ьһ’әт дьбьн? Ва wәхт пер’а гьһишт кӧ Кӧр’е Мерьв бьк’әвә дәсте гӧнәк’ара[+]. 46Р’абьн әм һәр’ьн. Ва йә әwе кӧ нәмамийа Мьн дькә незик бу».


Гьртьна Иса


(Марqос 14:43-50; Луqа 22:47-53; Йуһ’әнна 18:3-12)

47[•]Әwи һе хәбәр дьда, ньшкева Щьһудайе кӧ йәк жь wан донздәһа бу һат. Әwи т’әви хwә жь алийе сәрәкед к’аһина у р’успийед щьмә’теда ә’лаләтәкә гьран анибу, бь дара у шура[+]. 48Аwа нәмаме Wи ә’шәрәт дабу wан у готьбу: «Әз к’ижани кӧ р’амусьм, Әw ә, Wи бьгьрьн».

49Һьнге Щьһуда незики Иса бу у готе: «Сьлав ль Тә, дәрсдар!» у р’амуса. 50Иса wир’а гот: «Һәвал, те чь бьки зу бькә!»[*] Wе гаве әw пешда һатьн, дәст авитьнә Иса у Әw гьртьн. 51Ньшкева йәки жь әwед кӧ т’әви Иса бу, р’абу шуре хwә к’ьшанд ль хӧламе сәрәкк’аһин хьст у гӧһе wи пәканд[+]. 52Wе гаве Иса wир’а гот: «Шуре хwә бькә щи. К’и кӧ шур һьлтинә, әwе бь шур һәр’ә[+]. 53Тә т’ьре Әз нькарьм жь Баве Хwә бьхwазьм wәки пер’а-пер’а донздәһ ордийа зедәтьр мьлйак’әт бьгьһинә Мьн? 54Ле ньвисар wе чаwа бенә сери кӧ дьбежьн, гәрәке һ’әму аһа бьн?»

55Wе гаве Иса ә’лаләтер’а гот: «Те бежи wә сәр qачахәкида гьртийә, кӧ һун бь дара у шура һатьнә Мьн бьгьрьн? Нә Әз һәр р’ож т’әви wә п’арьстгәһеда р’удьньштьм Мьн һун һин дькьрьн, ле wә Әз нәдьгьртьм[+]. 56Ле әв һ’әму тьшт qәwьмин, кӧ ньвисаред п’ехәмбәра бенә сери». Wе дәме һ’әму шагьрта Әw һьштьн у р’әвин[+].


Иса ль бәр щьвина[†] гьрәгьра


(Марqос 14:53-65; Луqа 22:54-55, 63-71; Йуһ’әнна 18:13-14, 19-24)

57[•]Йед кӧ Иса гьртьн, Әw бьрьнә щәм Qәйафайе сәрәкк’аһин, ль wи щийе кӧ qанунзан у р’успи щьвийабун. 58Пәтрус жи дурва һ’әта һ’әwша сәрәкк’аһин п’е-п’е пәй Wи чу к’әтә һьндӧр’ у ль нав нобәдара р’уньшт, кӧ бьзаньбә ахьри wе чаwа бә. 59Сәрәкед к’аһина у т’әмамийа щьвина[†] гьрәгьра жи мьqабьли Иса шә’дәтикә дәрәw дьгәр’ийан кӧ Wи бькӧжьн, 60ле нәдитьн. Гәләк шә’дед дәрәw жи һатьн, диса нәдитьн. Паше дӧ шә’дед дәрәw пешда һатьн[+] 61у готьн: «Әви гот: ‹Әз дькарьм п’арьстгәһа Хwәде һьлшиньм у нава се р’ожада диса wе чекьм›»[+].

62Сәрәкк’аһин[†] р’абу сәр п’ийа у Wир’а гот: «Бона ван шә’дәтийа кӧ әвана мьqабьли Тә дьдьн Тӧ чьма щабәке нади?»[+] 63Ле Иса дәнге Хwә нәкьр. Сәрәкк’аһин диса Wир’а гот: «Әз Тә бь Хwәдейе сах дьдьмә сонде. Мәр’а бежә, Тӧ йи Мәсиһ, Кӧр’е Хwәде?»[+] 64Иса готә wи: «Тә бь дәве хwә гот. Ле Әз wәр’а дьбежьм,

жь вьр шунда һуне Кӧр’е Мерьв ль к’еләка[†] Йе Һәри Зор,
ль мьле Wийи р’асте р’уньшти
у ль сәр ә’wред ә’змен те бьбиньн»[*][+] .

65Һьнге сәрәкк’аһин к’ьнщед хwә qәлаштьн у гот: «Әва Хwәде беһӧрмәт дькә! Иди шә’дә чи мәр’а нә? Ва wә бьһист Әwи чаwа Хwәде беһӧрмәт кьр![+] 66Wәва чаwа хӧйа дькә?» Wана жи ле вәгәр’анд у готьн: «Wир’а кӧштьн дьк’әвә»[+].

67Wе гаве т’уйи р’уйе Wи кьрьн, бь к’ӧлма лехьстьн, һьнәка жи шәмаq ле дьдан 68у дьготьне: «Мәсиһ, п’ехәмбәртийе мәр’а бькә, к’а к’и бу кӧ Тә хьст?»


Пәтрус Иса инк’ар дькә


(Марqос 14:66-72; Луqа 22:56-62; Йуһ’әнна 18:15-18, 25-27)

69[•]Wи чахи Пәтрус дәрва ль һ’әwшеда р’уньштьбу. Щарик һатә щәм wи у готе: «Тӧ жи т’әви Исайе Щәлиле буйи». 70Ле әwи ль бәр һ’әмуйа инк’ар кьр у гот: «Әз ньзаньм тӧ чь дьбежи».

71Чахе әw чу бәр дәргәһ, йәкә дьн әw дит у готә әwед кӧ ль wьр бун: «Әве һан жи т’әви Исайе Ньсрәте бу». 72Әwи диса бь сонд инк’ар кьр гот: «Әз wи мәрьви нас накьм». 73Хеләке шунда әwед кӧ ль wьр бун чунә щәм Пәтрус у готьне: «Һәбә-т’ӧнәбә тӧ жи жь wан и, чьмки хәбәрдана тә тә дьфьрошә». 74Һьнге әwи ньфьр’ хwә кьр, сонд хwар у гот: «Әз wи мәрьви нас накьм».

Wе гаве дик банг да 75у Пәтрус әw готьна Иса ани бира хwә кӧ wир’а готьбу: «Бәри бангдана дик, те се щара Мьн инк’ар ки». Дәрк’әтә дәрва у к’әлә-к’әл гьрийа[+].

#### 27


Иса дьбьнә бәр Пилато[†]


(Марqос 15:1; Луqа 23:1-2; Йуһ’әнна 18:28-32)

1[•]Гава сьбәһ сафи бу, т’әмамийа сәрәкед к’аһина у р’успийед щьмә’те ль һәв шеwьрин кӧ Иса чаwа бьдьнә кӧштьне. 2Әw гьредан, бьрьн данә дәсте Пилатойе[†] wәли[+].


Ахьрийа Щьһуда


(К’аред Шандийа 1:18-19)

3[•]Һьнге Щьһудайе кӧ нәмамийа Wи кьр, дит кӧ Иса һатә нәһәqкьрьне, п’ошман бу, әw си зив вәгәр’андә сәрәкед к’аһина у р’успийа 4у гот: «Мьн гӧнә кьр. Әз бумә сәбәбе хуна бесущ». Wана жи готә wи: «Чи мәр’а нә? Тӧ зани». 5Әwи жи әw зив авитьнә нав п’арьстгәһе, дәрк’әт чу хwә хәньqанд.

6Сәрәкед к’аһина зив һьлдан у готьн: «Нә р’аст ә кӧ әм ван бькьнә нав хьзна п’арьстгәһе, чьмки әw һәqе хуне йә»[+]. 7Һьнге әw ль һәв шеwьрин у бь wан зива Ә’рде Ахинкәр к’ьр’ин, бона т’ьрбед хәриба. 8Ләма әw ә’рд һ’әта иро жи «Ә’рде Хуне» те готьне. 9Һьнге әw готьна бь заре Йерәмийа п’ехәмбәр һатә сери: «Си зив qимәт дан, wәкә wи qимәте кӧ һьнәкә жь зар’ед Исраеле qайл бун[+] 10у әw данә Ә’рде Ахинкәр, чаwа кӧ Хӧдан мьнр’а ә’мьр кьр»[*] .


Пьрса Пилато


(Марqос 15:2-5; Луqа 23:3-5; Йуһ’әнна 18:33-38)

11[•]Иса бәр wәли сәкьни, wәли жь Wи пьрси у гот: «Тӧ йи п’адше щьһуйа?» Иса wир’а гот: «Тә бь дәве хwә гот»[+]. 12Ле чахе сәрәкед к’аһина у р’успийа давитьнә Wи, Әwи qәт щаба кәсәки нәда. 13Һьнге Пилато Wир’а гот: «Тӧ набьһейи чьqас шькийате Тә дькьн?»[+] 14Әwи диса щаба кәсәки нәда, һ’әта wәли жи шаш ма.


Диwанеда һ’ӧкӧме кӧштьне ль сәр Иса дәрдьхьн


(Марqос 15:6-15; Луqа 23:13-25; Йуһ’әнна 18:39–19:16)

15[•]Ә’дәте wәли бу кӧ ль щәжьнеда бь хwәстьна ә’лаләте гьртик wанр’а бәр’да. 16Һьнге гьртики wани к’ьфш һәбу, кӧ наве wи Барабас бу. 17Гава кӧ әwана щьвийан, Пилато wанар’а гот: «Һун к’ижани дьхwазьн кӧ әз бона wә бәр’дьм, Барабас йан Исайе кӧ Мәсиһ те готьне?» 18Әwи заньбу кӧ жь дәст һ’әвсудийе Иса дабунә дәсте wи[+].

19Гава әw ль һәрәма диwане р’уньштьбу, к’ӧлфәта wи щаб шанд у гот: «К’аре тә әwи Бесущ нәк’әтийә, чьмки ве шәва дәрбазбуйи хәwнеда бона Wи гәләк тьшт сәр мьнр’а дәрбаз бун». 20Ле сәрәкед к’аһина у р’успийа ә’лаләт р’ази кьр, кӧ Барабас бьхwазьн у Иса ӧнда кьн[+]. 21Wәли диса wанар’а гот: «Һун жь ван һәр дӧйа к’ижани дьхwазьн кӧ әз wәр’а бәр’дьм?» Wана жи гот: «Барабас!» 22Пилато wанар’а гот: «Ле әз Исайе кӧ Мәсиһ жер’а дьбежьн чаwа бькьм?» Һ’әмуйа жи гот: «Бьра бе хачкьрьне!» 23Wәли гот: «Ле Әви чь хьраби кьрийә?» Һьнге wана һе кьрә qир’ин у готьн: «Бьра бе хачкьрьне!»[+]

24Пилато жи дит, wәки тьштәк к’аре надә, ле һе шәр’ у дә’w дәстпедьбә, ав һьлда ль бәр ә’лаләте дәстед хwә шуштьн у гот: «Әз жь хуна Ви бесущ ьм. Һун хwәха бьньһер’ьн»[+]. 25У т’әмамийа щьмә’те щаба wи да у гот: «Бьра хуна Wи ль сәр мә у ль сәр зар’ед мә бә!»[+]

26Һьнге Пилато Барабас wанар’а бәр’да, ле Иса да бәр qамчийа у да дәсте wан кӧ бе хачкьрьне[+].


Әскәр qәрфе хwә ль Иса дькьн


(Марqос 15:16-20; Йуһ’әнна 19:2-3)

27[•]Һьнге әскәред wәли Иса бьрьнә һьндӧр’е qәсьре у т’әмамийа р’әфа әскәра сәр Wи щьвийа. 28К’ьнще Wи же ехьстьн у чӧхәки соре гәвәз ле кьрьн. 29Паше т’ащәк жь стьрийа вәгьртьн данә сәре Wи у qамишәк жи данә дәсте Wийи р’асте. Һьнге бәр Wи чок дан, qәрфе хwә пе кьрьн у готьн: «Хwәш бә, П’адше Щьһуда!» 30Т’уйи Wи кьрьн, qамиш һьлдан сәре Wи хьстьн[+]. 31Пәй qәрфкьрьнер’а чӧхе сор жь Wи ехьстьн у к’ьнще Wи лекьрьн у данә пешийа хwә бьрьн кӧ Wи хач кьн.


Хачкьрьна Иса


(Марqос 15:21-32; Луqа 23:26-43; Йуһ’әнна 19:17-27)

32[•]Чахе әw дәрк’әтьнә дәрва, әскәра йәки курени дит кӧ наве wи Шьмһ’ун бу, п’ейи сәр wи кьрьн кӧ хаче Wи һьлдә. 33Әwана гьһиштьнә wи щийе кӧ жер’а Голгота дьготьн, кӧ те фә’мкьрьне: «Щийе Qафа». 34Шәрава зьрав т’әвкьри дане кӧ вәхwә. Ле чахе Әwи тә’м кьр, нәхwәст вәхwә[+].

35Әw хач кьрьн, сәр к’ьнще Wи п’әшк авитьн у ль нав хwәда бәла кьрьн[*][+] . 36Паше wе дәре р’уньштьн у нобәдари ль Wи кьрьн. 37Нәһәqийа Wи ньвисин данин феза сәре Wи: «ӘВ ИСА, П’АДШЕ ЩЬҺУЙА ЙӘ».

38Һьнге дӧ qачах жи т’әви Wи һатьнә хачкьрьне, йәк мьле р’асте у йе дьн мьле ч’әпе. 39Әwед кӧ wьрр’а дьчун-дьһатьн Әw беһӧрмәт дькьрьн, сәре хwә дьһ’әжандьн[+] 40у дьготьне: «Нә Тәйе п’арьстгәһ һьлшанда у се р’ожада чекьра? Дә Хwә хьлаз кә, һәгәр Тӧ Кӧр’е Хwәде йи! Жь хач wәрә хwаре!»[+] 41Ӧса жи сәрәкед к’аһина, qанунзана у р’успийа т’әвайи qәрфе хwә Wи дькьрьн у дьготьн: 42«Хәлq хьлаз кьр, ле Хwә нькарә хьлаз кә! Әв нинә П’адше Исраеле? Дә бьра ньһа жь хач бе хwаре у әме баwәрийа хwә Wи биньн[+]. 43Гӧмана Хwә дани сәр Хwәде, дә бьра ньһа Wи хьлаз кә, һәгәр Хwәде жь Wи р’ази йә, чьмки гот: ‹Әз Кӧр’е Хwәде мә›». 44Qачахед кӧ т’әви Wи һатьнә хачкьрьне, wана жи ӧса тә’н ль Wи дьхьстьн.


Мьрьна Иса


(Марqос 15:33-41; Луqа 23:44-49; Йуһ’әнна 19:28-30)

45[•]Нивро жь сьһ’әта донздәһа һ’әта сьһ’әта сьсийа т’әмамийа ә’рде бу тә’ри. 46Незики сьһ’әта сьсийа Иса бь дәнгәки бьльнд кьрә qир’ин у гот: «Ели, Ели, лама сабахтани?» кӧ те фә’мкьрьне: «Хwәдейе Мьн, Хwәдейе Мьн, Тә чьма Әз һьштьм?»[*][+] 47Әwе кӧ незик сәкьнибун, гава әв хәбәр бьһистьн, готьн: «Әw гази Елйас дькә». 48Йәк жь wан бь ләз бәзи, луфька бә’ре[†] һьлда сьркеда кьр, ль сәр qамишәкива дани у да Wи кӧ вәхwә[+]. 49Ле һьнәкед дьн готьн: «Бьсәкьнә. Әм бьбиньн, к’а Елйасе бе Wи хьлаз кә?»

50Иса диса бь дәнгәки бьльнд кьрә гази у р’ӧһ’е Хwә да.

51Һәма һьнге п’әр’да п’арьстгәһе жь сери һ’әта бьни qәльши, бу дӧ тиша[†]. Ә’рд һ’әжийа, кәвьр qәльшин,[+] 52т’ьрб вәбун у гәләк мьрийед бӧһӧрти р’абун[+]. 53Әw жь т’ьрба дәрк’әтьн пәй р’абуна Исар’а, чунә Бажаре Пироз у гәләка әw дитьн.

54Чахе сәрсәд у әwед кӧ т’әви wи нобәдарийа Иса дькьрьн, ә’рдһ’әж у әw һ’әму тьште qәwьми дитьн, р’ьсасе әw гьртьн у готьн: «Р’асти жи Әва Кӧр’е Хwәде бу!»

55Ль wе дәре гәләк к’ӧлфәт жи һәбун, кӧ дурва дьньһер’ин. Әw жь Щәлиле ль пәй Иса һатьбун, бәрдәсти Wир’а кьрьбун. 56Мәрйәма Мәждәлани, Мәрйәма дийа Аqуб у Усьв[†] у дийа һәр дӧ кӧр’ед Зәбәди ль нав wанда бун[+].


Дәфьнкьрьна Иса


(Марqос 15:42-47; Луqа 23:50-56; Йуһ’әнна 19:38-42)

57[•]Бәре еваре мәрьвәки дәwләти жь Аримәтйайе һат, кӧ наве wи Усьв[†] бу. Әw жи йәк жь шагьртед Иса бу. 58Әw чу щәм Пилато у щьнйазе Иса жь wи хwәст. Wе гаве Пилато ә’мьр кьр кӧ щьнйаз бе дайине. 59Усьв щьнйаз һьлда, qәдәке к’ьтанийи паqьжда к’әфән[†] кьр 60у дани нав т’ьрба[*] хwәйә ну кӧ qәйеда к’олабу. Паше әwи кәвьрәки мәзьн һоли бәр дәре т’ьрбе кьр у чу. 61Мәрйәма Мәждәлани у Мәрйәма дьн ль wе дәре бун у пешбәри т’ьрбе р’уньштьбун.


Нобәдаред т’ьрбе

62Р’ожа дьн кӧ пәй р’ожа т’ьвдарәккьрьне[†][*] бу, сәрәкед к’аһина у ферьсийа ль щәм Пилато щьвийан 63у готьн: «Әм хӧлам, те бира мә, кӧ Әwи дәрәwин сахтийа Хwәда готьбу: ‹Әзе р’ожа сьсийа жь мьрьне р’абьм›[+]. 64Ньһа ә’мьр кә кӧ һ’әта р’ожа сьсийа мьqати т’ьрбе бьн, нәбә кӧ шагьртед Wи бен Wи бьдьзьн у щьмә’тер’а бежьн: ‹Әw жь мьрьне р’абуйә›. Иди хальфандьна пашийе жь йа пешийе хьрабтьр бә». 65Пилато wанр’а гот: «Ва нә wәр’а әскәред нобәдар. Һәр’ьн чаwа кӧ һун заньн ӧса жи мьqати т’ьрбе бьн». 66Әw жи чун мьqати т’ьрбе бун, кәвьр мор кьрьн у әскәред нобәдар ль бәр данин[+].

#### 28


Иса жь мьрьне р’адьбә


(Марqос 16:1-8; Луqа 24:1-12; Йуһ’әнна 20:1-10)

1[•]Пәй шәмийер’а, р’ожа йәкшәме[*] сәре сьбәһе зу Мәрйәма Мәждәлани у Мәрйәма дьн һатьн кӧ т’ьрбе бьбиньн[+]. 2Ньшкева ә’рд qайим һ’әжийа, чьмки мьлйак’әтәки Хӧдан жь ә’змен һатә хwаре, кәвьр жь бәр т’ьрбе wеда кьр у сәр р’уньшт[+]. 3Диндара wи мина бьруске бу у к’ьнще wи мина бәрфе сьпи бун[+]. 4Нобәдар жь тьрса wи т’әвиһәв бун у бунә мина мьрийа[+]. 5Мьлйак’әт wан к’ӧлфәтар’а гот: «Нәтьрсьн! Әз заньм һун ль Wи Исайи дьгәр’ьн, Йе кӧ һатә хачкьрьне. 6Әw нә ль вьр ә, чьмки Әw жь мьрьне р’абуйә, чаwа кӧ Әwи готьбу. Wәрьн wи щийе кӧ Әw[*] п’алдайи бу бьбиньн. 7Зу һәр’ьн бежьнә шагьртед Wи: ‹Әw жь мьрьне р’абуйә у Әwе бәри wә һәр’ә Щәлиле. Ль wьр һуне Wи бьбиньн›. Ва йә мьн wәр’а гот»[+].

8Әw бь хоф у әшqәкә мәзьн ләз жь т’ьрбе дәрк’әтьн у ләзандьн кӧ шагьртар’а бежьн. 9Ньшкева Иса р’асти wан һат у гот: «Сьлав ль wә!» Әwана незики Wи бун, хwә авитьнә ньгед Wи гьртьн у сәре хwә бәр данин[+]. 10Һьнге Иса wанар’а гот: «Нәтьрсьн! Һәр’ьн бежьнә бьред Мьн, кӧ әw һәр’ьнә Щәлиле у ль wьр wе Мьн бьбиньн»[+].


Нобәдар тенә р’ӧшәткьрьне[†]

11Чахе кӧ к’ӧлфәт чун, һьнәк жь нобәдара һатьнә бажер у тьштед кӧ qәwьмибун сәрәкед к’аһинар’а готьн. 12Сәрәкед к’аһина т’әви р’успийа щьвийан у шеwьрин. Паше wана гәләк п’әрә данә нобәдара 13у готьн: «Бежьн: ‹Чахе әм хәwеда бун, шагьртед Wи һатьн Әw дьзин›. 14У һәгәр әв тьшт бьгьһижә гӧһе wәли, әме wи р’ази кьн у wә бехәм кьн». 15Wана жи п’әрә һьлдан у ӧса кьрьн, чаwа кӧ һатьбунә һинкьрьне. У әв готьн ль нав щьһуйада һ’әта р’ожа иро бәла буйә.


Иса Хwә нишани шагьртед Хwә дькә


(Марqос 16:14-18; Луqа 24:36-49; Йуһ’әнна 20:19-23; К’аред Шандийа 1:6-8)

16[•]Һәр йанздәһ шагьрт жи чунә Щәлиле wи ч’ийайе кӧ Иса wанр’а готьбу. 17Гава кӧ дитьн, сәре хwә бәр Wи данин, ле һьнәк жи дӧдьли бун[+]. 18Иса незики wан бу, wанр’а хәбәр да у гот: «Һ’әму һ’ӧкӧме ә’рд у ә’змен Мьнр’а һатә дайине[+]. 19Ньһа һәр’ьн һ’әму мьләта һин кьн у wана бь наве Бав, Кӧр’ у Р’ӧһ’е Пироз[†] бьньхӧминьн[+] 20у wан һ’әму т’әмийед кӧ Мьн данә wә мьләта һин кьн, wәки әw хwәй кьн. Әз ва ирода һәр т’ьм һ’әта ахьрийа дьнйайе т’әви wә мә!»[+]

### МАРQОС

#### МАРQОС

МАРQОС


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]


МЬЗГИНИЙА ЛЬ ГОРА МАРQОС


Пешготьн

«Мьзгинийа Иса Мәсиһә ль гора Марqос» жь нава һәр чар Мьзгинийада йа һәрә кьн ә у бәри һәр се Мьзгинийа жи һатийә ньвисаре. Бь фькьра гәләк зана әw бәри сала һ’әфтейи (70-и пәй буйина Иса) һатийә ньвисаре, гава Оршәлим wеран бу.

Ль гора шә’дәтийа щьвина сәдсалийа дӧдада, Марqос хwәха әw Йуһ’әнна-Марqос ә, дәрһәqа к’ижанида к’ьтеба К’аре Шандийада (12:12, 25; 13:4-5; 15:37-39) у ӧса жи чәнд нә’мед шандийада бә’са wи дькьн (Колоси 4:10; Фьлимон 24; Тимот’ейо II 4:11). Әwи гәләки р’еwити т’әви Паwлос у Барнабас кьрийә, ӧса жи йәки гәләки незики Пәтрусе Шанди бу (Пәтрус I 5:13).

К’ьтеб серида дьбежә кӧ фькьра wе дәрһәqа Мьзгинийа Иса Мәсиһда йә (1:1). Һатьна Иса Мәсиһ да к’ьфше, кӧ әw wәхте Хwәде к’ьфш кьрьбу пер’а гьһиштийә, wәки хьлазбуне бьдә мәрьвайе (1:15). Марqос Иса тинә бәр ч’ә’ва, кӧ Әw йәки хwәйиһ’ӧкӧм ә у һ’ӧкӧме Wи нава һинкьрьне, щьндәрхьстьне, ӧса жи гӧнәбахшандьнеда к’ьфш ә. Һьнге Иса һеди-һеди Хwә шагьртед хwәва дьдә наскьрьне кӧ Әw Мәсиһ ә, аwа готи К’ьфшкьрийе Хwәде йә. Ле Иса чьqаси Хwә шагьртед хwәва дьдә наскьрьне, һаqаси ль сәр мьрьн у р’абуна Хwә хәбәр дьдә, йа кӧ wе Оршәлимеда бьqәwьмийа. Иса Хwәр’а дьбежә «Кӧр’е Мәрьв», йе кӧ һатә дьнйайе, wәки ә’мьре Хwә бьдә кӧ мәрьв жь qәйдед гӧнә хьлаз бьн.

Мьзгинийа Марqос һе гәләки сәр кьред Иса дьсәкьнә, нә кӧ сәр һинкьрьна Wи. Бона Йуһ’әннайе ньхӧмдар, ӧса жи ньхӧмандьн у щер’ьбандьна Иса кьн һатийә ньвисаре. Паше щарәкер’а дәрбази сәр шьхӧле Wийи нәхwәшqәнщкьрьне у һинкьрьна Wи дьбә. Чьqас дьчу шагьртед Wи һе Әw нас дькьрьн, дьжмьнед Wи жи һе к’ин Wир’а дажотьн. Сәред хьлазийеда (11-а һ’әта 16-а) бона һ’әфтийа Исайә хьлазийе ньвисар ә, дәрһәqа хачбун у р’абуна Wийә жь мьрьне.

Әва Мьзгинийа гәләки шә’дәтийа кьред Иса дьдә у тьһәрәки зәлал у кӧрт һатийә ньвисаре, әва Иса бәрч’ә’в тинә у дьдә к’ьфше, wәки һәр хwәндәванәк мина сәрсәд бькарьбә бькә гази бежә: «Р’аст әв мәрьв Кӧр’е Хwәде йә» (15:39).

Әва Мьзгинийа гәләки ль сәр щәфак’ьшандьна Иса дьсәкьнә, ӧса жи сәр щәфайед wан, йед кӧ wе ль пәй Wи һәр’ьн. Ль гора фькьра мәсиһийед бәре, Марqос әва Мьзгинийа бажаре Р’омеда ньвисийә. Жь ве йәке те к’ьфше, кӧ Марqос әв йәк һе бона баwәрмәндед Р’омайеда ньвисийә, чьмки баwәрмәндед wи чахи гәләк щәфа жь дәсте Нероне Qәйсәре Императорийа Р’омайе дьдитьн, (һ’ӧкӧмәта wи жь сала 54-а һ’әта 68-а бу).

Дәстпебуна Мьзгинийе (1:1-13)
Даннасини у шьхӧлед Исайә Щәлиледа (1:14–9:50)
Р’ийа Исайә жь Щәлиле һ’әта Оршәлиме (10:1-52)
Һ’әфтийа Исайә хьлазийе ль Оршәлиме у дор-бәред wеда (11:1–15:47)
Р’абуна Иса жь мьрьне (16:1-8)
Пәй р’абунер’а хӧйабун у жорһьлатьна Иса (16:9-20)

#### 1


Даннасинийа Йуһ’әннайе[†] ньхӧмдар[†]


(Мәтта 3:1-12; Луqа 3:1-18; Йуһ’әнна 1:19-28)

1[•]Мьзгинийа[†] Иса[†] Мәсиһе[†] Кӧр’е Хwәде[†] бь ви тьһәри дәстпебу:[+] 2Чаwа кӧ к’ьтеба Ишайа[†] П’ехәмбәрда[†] һатийә ньвисаре:

«Ва йә Әзе qасьде Хwә пешийа Тәва бьшиньм.
Әwе бона Тә р’е һазьр кә»[*][+] .
3«Дәнгәк бәр’ийеда[†] дькә гази:
‹Р’ийа Хӧдан[†] һазьр бькьн
у шьвәр’ийед Wи р’аст бькьн›[*] ».

4Аwа Йуһ’әнна[†] бәр’ийеда хӧйа бу, щьмә’т дьньхӧманд у даннасин дькьр, кӧ жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн[†] у бенә ньхӧмандьне[†], wәки гӧнед wан бенә бахшандьне[+]. 5Жь һ’әму wәлате Щьһустане[†] у т’әмамийа щьмә’та Оршәлиме[†] дьһатә щәм wи, гӧнед хwә дьданә р’уйе хwә у ч’әме Урдӧнеда бь дәсте wи дьньхӧмин[+]. 6Йуһ’әнна к’ьнщәкә жь пьр’ч’а дәве ль хwә кьрьбу у ль пьшта хwә жи qайишәкә ч’әрм гьредабу. Хwарьна wи кӧли[†] у һьнгьве чоле бу[+]. 7Әwи даннасин дькьр у дьгот: «Йәки жь мьн qәwаттьр wе бе. Әз нә һежа мә, кӧ та бьм у бәне чарьхе Wи жи вәкьм. 8Мьн һун бь аве ньхӧмандьн, ле Әwе wә бь Р’ӧһ’е Пироз[†] бьньхӧминә».


Иса те ньхӧмандьн у щер’ьбандьне[†]


(Мәтта 3:13–4:11; Луqа 3:21-22; 4:1-13)

9[•]У wан р’ожада Иса жь бажаре Ньсрәта Щәлиле һат у бь дәсте Йуһ’әнна ч’әме Урдӧнеда һатә ньхӧмандьне[+]. 10Һәма чаwа Иса жь аве дәрк’әт, дит кӧ ә’зман вәбун у Р’ӧһ’ мина кәвоткәке ль сәр Wи дани[+]. 11У дәнгәк жь ә’змана һат у гот: «Тӧ Кӧр’е Мьни дәлал и Әз жь Тә р’ази мә»[+].

12Wе гаве Р’ӧһ’ бәре Иса да бәр’ийе. 13Әw чьл р’ожи[†] ль бәр’ийе ма у жь мирещьн[†] һатә щер’ьбандьне[†]. Әw т’әви р’ә’wьра бу у мьлйак’әта[†] жер’а бәрдәсти кьрьн[+].


Иса qәза Щәлиледа дәст бь к’аре Хwә дькә


(Мәтта 4:12-17; Луqа 4:14-15)

14[•]Пәй гьртьна Йуһ’әннар’а Иса чу qәза Щәлиле у дәст бь даннасинийа Мьзгинийа Хwәде кьр 15у дьгот: «Wәхт пер’а гьһиштийә, П’адшатийа Хwәде[†] незик буйә, жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн у баwәрийа[†] хwә Мьзгинийе биньн!»[+]


Иса гази һәр чар мә’сигьра дькә


(Мәтта 4:18-22; Луqа 5:1-11)

16Гава Иса ль дәве гола Щәлиле дьгәр’ийа, р’асти Шьмһ’ун[†] у Әндраwьсе бьре wи һат. Wана т’ор’ давитә голе, чьмки мә’сигьр бун[+]. 17Иса готә wан: «Пәй Мьн wәрьн, Әзе wә бькьмә неч’ирванед мәрьва[†]»[+]. 18Wана жи һәма wе дәме т’ор’ед хwә һьштьн у пәй Wи чун[+]. 19Дәма кӧ Иса жь wи щийи һьнәки пешда чу, р’асти кӧр’ед Зәбәди, Аqуб[†] у Йуһ’әннайе[†] бьре wи һат. Wана qәйькеда т’ор’ед хwә һивез дькьрьн. 20Һьнге Иса гази wан кьр, wана жи баве хwә Зәбәди т’әви п’ала qәйькеда һьшт у пәй Wи чун.


Иса р’ӧһ’е һ’әрам[†] дәрдьхә


(Луqа 4:31-37)

21[•]Әw гьһиштьнә Кәфәрнаһуме. Иса wе р’ожа шәмийе[†] р’аст к’әтә к’ьниште у дәст бь һинкьрьне кьр[+]. 22Әwана ль сәр һинкьрьна Wи зәндәгьрти мабун, чьмки Әwи мина йәки хwәйиһ’ӧкӧм әw һин дькьрьн, нә кӧ мина qанунзана[†][+]. 23Һьнге к’ьништа[†] wанда мәрьвәк һәбу, кӧ р’ӧһ’е һ’әрамва гьрти бу. Wи кьрә qир’ин у гот: 24«Тӧ чь жь мә дьхwази, йа Исайе Ньсрәте? Тӧ һатийи qьр’а мә бини? Әз заньм Тӧ к’и йи. Тӧ Пирозе Хwәде йи!»[+] 25Иса ле һьлат у гот: «Кәр’ бә у же дәрк’әвә!» 26Һьнге р’ӧһ’е һ’әрам әw вәч’ьр’ьканд у бь дәнгәки бьльнд кьрә qир’ин у же дәрк’әт[+]. 27Һ’әму зәндәгьрти ман, һәвр’а к’әтьнә пьрс-пьрсийара у дьготьн: «Әв чь йәк ә? Чь һинкьрьнәкә ну йә! Бь һ’ӧкӧм Әw ә’мьри ль р’ӧһ’ед һ’әрам дькә у әw жи ельми Wи дьбьн»[+]. 28У нав у дәнге Иса пер’а-пер’а һ’әму дор-бәред Щәлиле бәла бу.


Иса гәләк нәхwәша qәнщ дькә


(Мәтта 8:14-17; Луqа 4:38-41)

29Гава кӧ Иса жь к’ьниште дәрк’әт, т’әви Аqуб у Йуһ’әнна р’аст чунә мала Шьмһ’ун у Әндраwьс. 30Хwәсийа Шьмһ’ун т’айеда п’алдайи бу. Һьнге бона wе Исар’а готьн[+]. 31Иса жи чу незик, дәсте wе гьрт р’акьр у т’айе же бәр’да, р’абу бәрдәсти wанр’а кьр[+]. 32Еваре, гава р’о чу ава, һ’әму нәхwәш у йед щьнак’әти[†] анинә щәм Wи. 33Т’әмамийа щьмә’та бажер ль бәр дери щьвийа. 34Иса гәләк мәрьвед бь нәхwәшийед щур’ә-щур’ә qәнщ кьрьн. Гәләк щьн[†] жи дәрхьстьн у нәдьһьшт кӧ щьн хәбәр дьн, чьмки щьна заньбу кӧ Әw К’и йә[+].


Иса Мьзгинийа Хwәде qәза Щәлиледа бәла дькә

35[•]Qәрәбәрбанга сьбәһе р’абу, дәрк’әт чу щики хәwлә у wьр дӧа кьр[+]. 36Шьмһ’ун у йед т’әви Wи ль Иса гәр’ийан 37у гава кӧ wан Әw дит, готьне: «Һ’әму ль Тә дьгәр’ьн». 38Иса wанр’а гот: «Әм һәр’ьнә гӧнд-бажаред незик, wәки Әз ль wан дәра жи даннасин кьм, чьмки Әз бона ве йәке һатьмә». 39У ль т’әмамийа Щәлиле дьгәр’ийа, к’ьништед wанда даннасин дькьр у щьн дәрдьхьстьн.


Иса йәки жь к’отибуне[†] паqьж дькә


(Мәтта 8:1-4; Луqа 5:12-16)

40[•]У йәки к’оти[†] һат, ль бәр Иса чок да, р’әща же кьр у готе: «Һәгәр Тӧ бьхwази, дькари мьн паqьж ки»[+]. 41Гӧне Иса пе һат, дәсте Хwә дьреж кьр ле к’әт у готе: «Әз дьхwазьм. Паqьж бә!» 42У пәй ве готьнер’а дәстхwәда к’отибун же чу у әw паqьж бу[+]. 43Иса пер’а-пер’а әw дәрхьстә дәр, һ’ьшк т’әми ль wи кьр[+] 44у wир’а гот: «Бьньһер’ә т’ӧ кәсир’а тьштәки нәбежи, ле һәр’ә хwә нишани к’аһин[†] кә у чаwа кӧ Муса[†] т’әми дайә, һ’әдийа[†] хwә бьдә, wәки һ’әмуйар’а бьбә шә’дәти, кӧ тӧ паqьж буйи»[+]. 45Ле әw мәрьв дәрк’әт дәстпекьр ашкәрә гот у әва йәка бәла кьр, ӧса кӧ Иса иди нькарьбу ашкәрә бьчуйа бажарәки, ле жь бажер дәр ль щийед хәwлә дьма. У щьмә’т жь һәр алийава дьһатьнә щәм Wи[+].

#### 2


Иса шьлушә’тәки qәнщ дькә у гӧнед wи дьбахшинә


(Мәтта 9:1-8; Луqа 5:17-26)

1[•]Пәй чәнд р’ожар’а Иса вәгәр’ийа Кәфәрнаһуме. Һьнге һатә бьһистьне, кӧ Әw малда йә[+]. 2Маледа һаqас мәрьв щьвийан, һ’әта кӧ ль бәр дери жи щи-сьт’ар т’ӧнәбу. Иса хәбәра мьзгинийе әw һин дькьрьн. 3У мәрьв һатьн, жь нав wанда чар мәрьва шьлушә’тәк һьлдабун данинә щәм Иса. 4Ле жь дәст ә’лаләте р’е нәдитьн кӧ незики Иса буна, wана бане ханийе кӧ Иса теда бу qӧл кьр у мәрьве шьлушә’т бәр’ева дахьстьнә жере[+]. 5Гава кӧ Иса баwәрийа wан дит, готә йе шьлушә’т: «Лаwо, гӧнед тә һатьнә бахшандьне»[+]. 6Жь qанунзана һьнәк wьра р’уньштьбун у дьле хwәда дьготьн: 7«Әви һан чьма ӧса хәбәр дьдә? Әва ньге хwә Хwәдер’а давежә! Пештьри Хwәде к’и дькарә гӧна бьбахшинә?»[+]

8Дәстхwәда р’ӧһ’е Исава ә’йан бу кӧ әвана аһа дьфькьрьн, Әwи гот: «Һун чьма тьштед аһа дьле хwәда дьфькьрьн? 9К’ижан р’ьһ’әт ә, шьлушә’тр’а бежьн: ‹Гӧнед тә һатьнә бахшандьне?› йан бежьне: ‹Р’абә бәр’а хwә һьлдә у бьгәр’ә?› 10Ле wәки һун бьзаньбьн кӧ һ’ӧкӧме Кӧр’е Мерьв[†] һәйә ль сәр ә’рде гӧна бьбахшинә...» 11готә йе шьлушә’т: «Әз тәр’а дьбежьм, р’абә бәр’а хwә һьлдә, һәр’ә мала хwә». 12Әw жи пер’а-пер’а ль бәр ч’ә’ве һәр кәси р’абу, бәр’а хwә һьлда, дәрк’әт у чу. Һ’әму жи һ’әйири ман, шькьри данә Хwәде у готьн: «Мә тьштәки ӧса т’ӧ щар нәдитийә!»


Иса гази Леwи[†] дькә


(Мәтта 9:9-13; Луqа 5:27-32)

13[•]Иса диса чу дәве голе. Т’әмамийа ә’лаләт дьһатә щәм Wи у Әwи жи әw һин дькьрьн. 14Чахе Иса р’еда чу, Леwийе[†] кӧр’е Һалфаwо ль щийе хәрщһьлдане р’уньшти дит у готе: «Пәй Мьн wәрә». Әw жи р’абу пәй Иса чу. 15Гава Иса мала Леwида сәр сьфре бу, гәләк хәрщгьр[†] у гӧнәк’ар[†] т’әви Wи у шагьртед[†] Wи ль сәр сьфре р’уньштьбун, чьмки йед пәй Wи дьчун гәләк бун. 16Гава qанунзанед жь нава ферьсийа[†] дитьн кӧ Иса т’әви хәрщгьр у гӧнәк’ара ль сәр сьфре р’уньшти йә, жь шагьртед Wи пьрсин: «Чьма Әw т’әви хәрщгьр у гӧнәк’ара дьхwә у вәдьхwә?»[+] 17Чахе Иса бьһист, wанр’а гот: «Сахләм нә һ’әwще һ’әким ьн, ле нәхwәш. Әз нә һатьмә гази йед р’аст кьм, ле гази гӧнәк’ара»[+].


Пьрса р’ожигьртьне


(Мәтта 9:14-17; Луqа 5:33-39)

18[•]Щарәке шагьртед Йуһ’әнна у ферьсийа р’ожи дьгьртьн. Чәнд мәрьв һатьнә щәм Иса у же пьрсин: «Чьма шагьртед Йуһ’әнна у йед ферьсийа р’ожийа дьгьрьн, ле шагьртед Тә р’ожи нагьрьн?»[+] 19Иса готә wан: «Һ’әта зә’ва т’әви wан ә, гәло дьбә кӧ хwәндийед дә’wате р’ожи бьгьрьн? Һ’әта зә’ва т’әви wан ә, әw нькарьн р’ожи бьгьрьн![+] 20Ле р’ож wе бен, гава зә’ва жь wан бе һьлдане, һьнге wе р’оже wе р’ожи бьгьрьн[+]. 21Т’ӧ кәс пе п’арч’е ну к’ьнща кәвьн п’инә накә. Һәгәр ӧса бькә, п’арч’е к’ьнща кәвьнва дьрути wе зоре ль к’ьнща кәвьн бькә у щийе qәльши wе һе ль бәр һәвва һәр’ә.

22У нә жи кәсәк шәрава ну дькә мәшкед кәвьн. Һәгәр ӧса бькә, шәрава ну wе мәшка бьт’әqинә, һьн шәраве ӧнда бә, һьн жи мәшк. Ле шәрава ну дькьнә мәшкед ну».


Пьрса р’ожа шәмийе


(Мәтта 12:1-8; Луqа 6:1-5)

23Иса р’ожәкә шәмийе нава зәвийар’а дәрбаз дьбу у шагьртед Wи р’ева дәстпекьрьн сьмбьлед геньм чьнин[+]. 24Ферьсийа Исар’а гот: «Бьньһер’ә! Чьма шагьртед Тә тьште нәщайизи р’ожа шәмийе дькьн?»[+] 25Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Wә qәт нәхwәндийә кӧ Даwьд[†] жь һ’әwщәтийе чь кьр, гава әw у йед пер’а бьр’чи бун? 26Әw wәхте Әвйатаре сәрәкк’аһинда к’әтә Хана Хwәде[†] у нане Хwәдер’а дайи[†] хwар, кӧ әw нан пештьри к’аһина нә щайиз бу йәки дьн бьхwара. Сәрда жи әw нан да йед т’әви хwә»[*][+] . 27Паше сәр готьна Хwәда зедә кьр готә wан: «Р’ожа шәмийе бона инсен һатә данине, нә кӧ инсан бона р’ожа шәмийе![+] 28Аwа готи Кӧр’е Мерьв Хӧдане р’ожа шәмийе йә жи».

#### 3


Иса р’ожа шәмийе мәрьве кӧ дәсте wи к’ьшийабу qәнщ дькә


(Мәтта 12:9-14; Луqа 6:6-11)

1[•]У Иса диса к’әтә к’ьниште. Ль wе дәре мәрьвәк һәбу, кӧ дәсте wи к’ьшийабу[+]. 2У ч’ә’ве һьнәка сәр Wи бу, гәло р’ожа шәмийе Әwе wи qәнщ кә йан на, wәки хәйба Wи бькьн[+]. 3Иса мәрьве дәстк’ьшийайир’а гот: «Р’абә ве говәке бьсәкьнә!» 4Паше wанр’а гот: «Р’ожа шәмийе qәнщикьрьн щайиз ә, йан хьрабикьрьн? Р’ӧһ’әки хьлаз кьн, йан ӧнда кьн?» Ле wан дәнг нәкьр[+]. 5Иса бь һерс ль дора Хwә ньһер’и, бона сәрһ’ьшкийа wан бәр Хwә к’әт у wи мәрьвир’а гот: «Дәсте хwә дьреж кә». Әwи жи дьреж кьр у дәсте wи диса qәнщ бу[+]. 6Ферьси дәрк’әтьнә дәрва у пер’а-пер’а т’әви Һеродәсийа[†] шеwьрин, кӧ чаwа Wи бьдьнә кӧштьне.


Щьвата ль дәве голе

7Иса т’әви шагьртед Хwә чу дәве голе. Жь Щәлиле ә’лаләтәкә гьран пәй Wи чу[+]. 8Гава кӧ wана кьрьнед Wи бьһистьн, жь Щьһустане, Оршәлиме, Идумәйайе, wи алийе Урдӧнейи р’оһьлате, ӧса жи жь qәза Сур у Сайде гәләк мәрьв һатьнә щәм Wи. 9У Иса жь дәст ә’лаләте шагьртед Хwәр’а гот, кӧ Wир’а qәйькәке һазьр кьн, wәки нәк’әвә ль бәр дә’фа. 10Чьмки Иса гәләк мәрьв qәнщ кьрьн, ӧса кӧ йед нәхwәш т’опи сәр дьбун, wәки дәсте хwә бьдана Wи[+]. 11Дәма кӧ р’ӧһ’ед һ’әрам Әw дьдитьн, ль бәр Wи дәвәр’уйа хwә давитьнә ә’рде, дькьрьнә qир’ин у дьготьн: «Тӧ Кӧр’е Хwәде йи!»[+] 12Ле Иса һ’ьшк т’әми ль wан дькьр, кӧ бона Wи нәкьнә дәнги[+].


Бьжартьна һәр донздәһа


(Мәтта 10:1-4; Луqа 6:12-16)

13[•]Иса һьлк’ьшийа ч’ийе у мәрьвед кӧ Wи дьхwәстьн гази щәм Хwә кьрьн. Әw жи чунә щәм Wи. 14Әwи донздәһ мәрьв бьжартьн, навед wан «шанди[†]» дани, кӧ т’әви Wи бьминьн у wан бьшинә, wәки даннасин кьн. 15У һ’ӧкӧм да wан кӧ щьна дәрхьн. 16Һәр донздәһед бьжарти әв ьн: Шьмһ’ун (кӧ наве wи кьрә Пәтрус[†]),[+] 17Аqубе[†] Зәбәди у Йуһ’әннайе бьре wи, (әwи наве Боанәрщәс ль wан кьр, кӧ те фә’мкьрьне: «Кӧр’ед Гӧр’инийа Ә’змен»)[+] 18Әндраwьс, Филипо, Бәртоломәйо, Мәтта, Т’ума, Аqубе[†] кӧр’е Һалфаwо, Тәдайо, Шьмһ’уне wәлатп’арьст[†][+] 19у Щьһудайе[†] Исхәрйоти йе кӧ бу нәмаме Иса[+].


Иса у Бәлзәбул[†]


(Мәтта 12:22-32; Луqа 11:14-23; 12:10)

20[•]Паше Иса чу маләке. Диса һаqас ә’лаләт щьвийа, һ’әта кӧ нькарьбун нане хwә жи бьхwарана[+]. 21Гава йед жь хун у qьнета Wи бьһистьн, дәрк’әтьн Wи бьгьрьн, чьмки wана дьгот: «Әwи һ’ьше Хwә ӧнда кьрийә!»[+] 22У әw qанунзанед кӧ жь Оршәлиме бәржер бьбун, дьготьн: «Бәлзәбул[†] Wида һәйә! Әw бь һ’ӧкӧме сәрwере щьна щьна дәрдьхә!»[+] 23Иса жи әw гази щәм Хwә кьрьн у бь мәсәла wанр’а гот: «Мирещьн чаwа дькарә хwәха хwә дәрхә? 24Һәгәр нав п’адшатикеда т’ьфаq[†] т’ӧнәбә, әw нькарә бьминә. 25Мала кӧ бет’ьфаqи бьк’әве, әw мал нькарә бьминә. 26Һәгәр мирещьн р’абә һьмбәри хwә у бьбә дӧтирәти, әw нькарә бьминә, ле бәле wе хьлазийа wи бе. 27Ле бәле т’ӧ кәс нькарә бьк’әвә мала мерхасәки у һәбука[†] wи т’алан кә, һәгәр пешийе wи мерхаси гьренәдә. Гава гьреда, һьнге wе бькарьбә мала wи т’алан кә.

28Әз р’аст wәр’а дьбежьм, һәр гӧнә у һәр готьна хьраб кӧ бежьн wе ль бәндед дьне бенә бахшандьне, 29ле к’и кӧ готьнәкә хьраб мьqабьли Р’ӧһ’е Пироз бежә, т’ӧ щар ль wи найе бахшандьне. Әwе бь wи гӧнәйи һ’әта-һ’әтайе сущдар бә»[+]. 30Иса әв йәк гот, чьмки wан дьгот: «Р’ӧһ’е һ’әрам Wида һәйә».


Де у бьрайед Иса


(Мәтта 12:46-50; Луqа 8:19-21)

31[•]Һьнге де у бьрайед Иса һатьн, ль дәрва сәкьнин, йәк шандьнә пәй Wи у гази Wи кьрьн[+]. 32Ә’лаләта кӧ ль дора Wи р’уньштьбу готә Wи: «Ва дийа Тә у бьрайед Тә дәрва пьрса Тә дькьн». 33Иса щаба wан да у гот: «Дийа Мьн у бьрайед Мьн к’и нә?» 34Һьнге ль йед дора Хwә р’уньшти ньһер’и у гот: «Ва нә де у бьрайед Мьн! 35Һәр кәсе кӧ хwәстьна Хwәде бинә сери, әw ә бьре Мьн, хушка Мьн у дийа Мьн»[+].

#### 4


Мәсәла т’охьмр’әш[†]


(Мәтта 13:1-9; Луqа 8:4-8)

1[•]Иса диса ль дәве голе дәст бь һинкьрьне кьр. Ә’лаләтәкә ӧса мәзьн ль дора Wи щьвийа, к’әрба Әw к’әтә qәйька ль сәр голе у р’уньшт. Т’әмамийа ә’лаләте ль дәве голе бу 2у Wи бь мәсәла әw һини гәләк тьшта дькьрьн. Һинкьрьна Хwәда гот: 3«Гӧһдари! Т’охьмр’әш[†] р’абу чу кӧ т’охьм бьр’әшинә. 4Чахе әwи т’охьме хwә дьр’әшанд, һьнәк же к’әтьнә дәве р’е, тәйрәдә һатьн у әw хwарьн. 5У һьнәк к’әтьнә сәр ә’рде кәвьри, ль wьр кӧ хwәли кем бу. Әw зу шин бун, чьмки тәлаше хwәлийе нә к’ур бу. 6Чахе тә’в дәрк’әт, әw ч’ьлмьсин у чьмки р’аwед[†] wан т’ӧнәбун, һ’ьшк бун. 7У һьнәкед дьн к’әтьнә нава стьрийа, стьри р’абун әw хәньqандьн у бәр нәдан. 8У һьнәкед дьн жи к’әтьнә нава ә’рде qәнщ у шин бун, мәзьн бун у һьнәка си, һьнәка шест, һьнәка сәд щар бәр дан».

9У Иса wанр’а гот: «Гӧһе к’ейи бьһистьне һәйә бьра бьбьһе»[+].


Иса чьма бь мәсәла хәбәр дьдә


(Мәтта 13:10-17; Луqа 8:9-10)

10[•]Гава Иса т’әне ма, йед дора Wи гьртьбун т’әви һәр донздәһа, бона ван мәсәла же пьрсин. 11Әwи щаба wан да у гот: «Wәр’а һатийә дайине кӧ һун сӧр’ед П’адшатийа Хwәде бьзаньбьн, ле бона wан, йед кӧ дәрва нә, һәр тьшт бь мәсәла те готьне,[+] 12wәки:

‹Чьqаси бьньһер’ьн жи, нәбиньн,
чьqаси бьбьһен жи, фә’м нәкьн,
wәки нәбә кӧ вәгәр’ьн у ль wан бе афукьрьне[†]›[*] »[+].


Шьровәкьрьна мәсәла т’охьмр’әш


(Мәтта 13:18-23; Луqа 8:11-15)

13Һьнге Иса wанр’а гот: «Һун ве мәсәле фә’м накьн? Ле иди һуне һ’әму мәсәла чаwа фә’м бькьн? 14Т’охьмр’әш хәбәре дьр’әшинә[+]. 15Әwед ль дәве р’е кӧ хәбәр ле те чандьне, әw ьн, кӧ гава дьбьһен, пер’а-пер’а мирещьн те у хәбәра дьле[†] wанда чанди дәрдьхә. 16Әwед ль сәр ә’рде кәвьри әw ьн, кӧ гава хәбәре дьбьһен, әw зу бь әшq у ша wе qәбул дькьн, 17ле чьмки р’аwед wан т’ӧнәнә, әw дьреж т’аw накьн. У гава бона хәбәре р’асти тәнгасийа[†] йан зерандьне тен, зу жь р’е дьк’әвьн[+]. 18У әwед нава стьрийада һатьнә чандьне әw ьн, кӧ хәбәре дьбьһен, 19хәмед ве дьнйайе, дәрәwед дәwләтийе у хwәстьна тьштед дьн дьк’әвьнә наве у хәбәре дьхәньqиньн, әw бе бәр дьминьн[+]. 20У әwед ә’рде qәнщда һатьнә чандьне әw ьн, кӧ хәбәре дьбьһен, qәбул дькьн, һьнәк си, һьнәк шест у һьнәк жи сәд щар бәр дьдьн»[+].


Ч’ьра сәр п’еч’ьре


(Луqа 8:16-18)

21[•]У Иса wанр’а гот: «Гава ч’ьре тиньнә һьндӧр’, бона чь тиньн? Бона бьн сәльке, йан бона бьн ньвине? Нә тиньн кӧ дайньнә сәр п’еч’ьре[+]? 22Т’ӧ тьште вәшарти т’ӧнәйә кӧ нәйе ашкәрәкьрьне у нә жи тьштәки дьзива һәйә кӧ нәк’әвә бәр р’онайе[+]. 23Гӧһе к’ейи бьһистьне һәйә бьра бьбьһе»[+].

24Иса wанр’а гот: «Дина хwә бьдьнә тьштед кӧ һун дьбьһен. Һун бь чь чапе бьпивьн, бь wе пиване жи wе wәр’а бе пиване у сәрда жи wе һе зедә бә[+]. 25Чьмки к’ер’а кӧ һәйә, wе һе ле зедә бә у к’ер’а кӧ т’ӧнә, чь һәйә жи wе же бе стандьне»[+].


Мәсәла т’охьме шин дьбә

26У Иса гот: «П’адшатийа Хwәде мина ве йәке йә: Мәрьвәк т’охьм дьр’әшинә нав ә’рде. 27У шәв у р’ож р’адьзе, р’адьбә, т’охьм шин дьбә, бьльнд дьбә у хwәха пе наһ’әсә кӧ әв чаwа дьбә. 28Ә’рд жь хwә бәр дьдә, пешийе зил, паше сьмбьл, пәйр’а жи гәньме гьһишти сьмбьлда. 29Гава кӧ бәр дьгьһижә, мәрьв иди дә’се давеже, чьмки дәма нандьруне[†] пер’а гьһиштийә»[+].


Мәсәла һ’әба т’охьме хәрдале[†]


(Мәтта 13:31-32; Луqа 13:18-19)

30[•]У Иса гот: «Әм П’адшатийа Хwәде мина чь бьшьбиньн? Йан жи әм wе бь к’ижан мәсәле шьровәкьн? 31Әw мина һ’әбәкә т’охьме хәрдале йә кӧ жь һ’әму т’охьмед кӧ сәр ә’рде тенә чандьне һуртьр ә[+]. 32Ле гава әw те чандьне дьгьһижә, жь һ’әму п’ьнщар’а мәстьр дьбә у ч’ьqьлед мәзьн дьдә, ӧса кӧ тәйрәдед ә’змен дькарьн хwә бьдьнә бьн сийа wе».


Иса бь мәсәла хәбәр дьдә


(Мәтта 13:34-35)

33Бь гәләк мәсәлед бь ви аwайи wанр’а һаqас хәбәр дьда, чьqас кӧ wана дькарьбу фә’м бькьра. 34Бе мәсәлә wанр’а тьштәк нәдьгот, ле шагьртед Хwәр’а башqә һәр тьшт шьровәдькьр.


Иса фьртоне дьсәqьр’инә


(Мәтта 8:23-27; Луqа 8:22-25)

35[•]Wе р’оже, гава р’о чу ава, Иса шагьртед Хwәр’а гот: «Әм дәрбази wи бәри голе бьн»[+]. 36Шагьрт жь ә’лаләте qәтийан, к’әтьнә wе qәйька кӧ Иса теда бу у wана Әw т’әви хwә бьр. Qәйькед дьн жи т’әви Wи бун. 37Дә ижар фьртонәкә[†] мәзьн ль wан р’абу, пела ӧса ль qәйьке дьхьст, кӧ иди әw бу бь аве т’ьжи бьбуйа[+]. 38Ле Иса пашийа qәйькеда сәре Хwә данибу сәр бә’лги у р’азабу. Wана Әw һ’ьшйар кьр у готьне: «Дәрсдар[†], нә хәма Тәйә кӧ әм ӧнда дьбьн?» 39Иса р’абу, ль байе һьлат у ә’мьри сәр голе кьр гот: «Бьсәкьнә, кәр’ бә!» Фьртоне дани у һ’әму тьшт сәqьр’ин[+]. 40Иса wанр’а гот: «Һун чьма дьтьрсьн? Һе чаwа баwәрийа wә т’ӧнә?» 41Саwәкә гьран ль wана гьрт у һәвдӧр’а готьн: «Гәло әв к’и йә, кӧ ба у гол жи ельми Wи дьбьн?»

#### 5


Иса йәки щьнак’әти qәнщ дькә


(Мәтта 8:28-34; Луqа 8:26-39)

1[•]Әwана дәрбази wи бәри гола Щәлиле бун у гьһиштьнә т’опрахед Гьрасине. 2Гава кӧ Иса жь qәйьке дәрк’әт, һьнге жь нав гор’ьстана мәрьвәк р’асти Wи һат, кӧ р’ӧһ’е һ’әрам пер’а бу. 3Әw нав гор’ьстанада дьма у т’ӧ кәси иди нькарьбу бь зьнщира жи әw гьреда. 4Чьмки гәләк щара әw бь qәйд у зьнщира гьредабун, ле wи зьнщир qәтандьбун у qәйд шкенандьбун. Т’ӧ кәси нькарьбу әw зәфт бькьра. 5Т’ьме шәв у р’ож гор’ьстанада у сәре ч’ийа дькьрә qир’ин, пе кәвьра хwә бьриндар дькьр.

6Гава әwи дурва Иса дит, бәзи, хwә авитә бәр ньга 7у бь дәнгәки бьльнд кьрә qир’ин у готе: «Тӧ чь жь мьн дьхwази, Исайе Кӧр’е Хwәдейе Һәри Жорьн? Тӧ хатьре Хwәде ки, мьн нәдә щәфе!»[+] 8Әwи әв йәк дьгот, чьмки Иса дьготе: «Һәй р’ӧһ’е һ’әрам! Жь ви мәрьви дәрк’әвә!» 9Иса же пьрси у гот: «Наве тә чь йә?» Әwи жи гот: «Наве мьн К’омәскәр ә, чьмки әм гәләк ьн». 10У гәләки р’әща жь Иса дькьр, кӧ wан жь wе т’опрахе дәрнәхә. 11Wьр ль синге ч’ийе сурики бәразайи мәзьн дьч’ерийа. 12Р’ӧһ’ед һ’әрам р’әща жь Иса кьрьн у готьн: «Мә бьшинә нава бәраза, әм бьк’әвьнә нава wан». 13Әwи жи изьн да wан, р’ӧһ’ед һ’әрам дәрк’әтьн у к’әтьнә нава бәраза. Әw сури незики дӧ һ’әзар бәраза бу, әw жорда р’әви, хwә жь кәнделда авитьнә голе у хәньqин. 14Бәразван р’әвин чунә бажар у гӧнда, әв йәк гьли кьрьн. У бьнәли[†] һатьн кӧ тьштед буйи бьбиньн. 15У һатьнә щәм Иса, дина хwә дане, wе әw мәрьве щьнак’әтийи кӧ к’омәскәрәкә щьна пер’а бу, к’ьнще wи ле, сәр һ’ьше хwәда һати р’уньшти йә. Һьнге әw тьрсийан. 16Әwед кӧ әв йәк дитьбун щьмә’тер’а гьли кьрьн, кӧ чь һатә сәре wи щьнак’әти у бәраза. 17Һьнге wана р’әща жь Иса кьр, кӧ Әw жь ә’рде wан һәр’ә[+].

18Гава Иса к’әтә qәйьке, әwи кӧ щьнак’әти бу, р’әща же кьр, кӧ т’әви Wи һәр’ә. 19Ле Иса нәһьшт у жер’а гот: «Вәгәр’ә мала хwә у нәфәред мала хwәр’а бежә, кӧ Хӧдан бона тә чь кьр у чаwа ль тә һатә р’ә’ме»[+]. 20Әw жи чу у дәстпекьр чь кӧ Иса бона wи кьрьбу qәза Декаполиседа[*] бәла кьр у һәр кәс ә’щебмайи дьма[+].


Qизька мьри у к’ӧлфәтәкә[†] нәхwәш


(Мәтта 9:18-26; Луqа 8:40-56)

21[•]Гава Иса диса бь qәйьке дәрбази wи бәре дьн бу, ә’лаләтәкә гьран ль дора Wи щьвийа. Гава Әw ль дәве голе бу, 22йәки жь сәрwеред к’ьниште кӧ наве wи Йайиро бу һатә щәм Wи, гава wи Иса дит, хwә авитә ньгед Wи,[+] 23гәләк р’әща же кьр у гот: «Qизька мьн ль бәр мьрьне йә. Wәрә у дәстед Хwә дайнә сәр wе, кӧ qәнщ бә у бьжи». 24Иса р’абу т’әви wи чу.

Ә’лаләтәкә гьран пәй Wи дьчу у тәнгаси дьданә Wи. 25Wьр к’ӧлфәтәк[†] жи һәбу, кӧ донздәһ сале wе бун, сәр хуне вәбьбу[+]. 26Әwе гәләки дәсте һ’әкимада к’ьшандьбу у һ’әму һәбука хwә хәрщ кьрьбу, ле т’ӧ ч’арә ле нәбьбу у сәрда һе хьраб бьбу. 27Әwе дәрһәqа Исада бьһист, пьштева һатә нава ә’лаләте у ль к’ьнще Wи к’әт. 28Чьмки әwе дьле хwәда дьгот: «Һәгәр әз т’әне к’ьнще Wи жи к’әвьм, әзе qәнщ бьм»[+]. 29У пер’а-пер’а хун же ч’ькийа у бәдәна хwәда т’әхмин кьр, кӧ жь еша хwә qәнщ бу. 30Иса дәстхwәда пе һ’әсийа кӧ qәwатәк же чу, нав ә’лаләтеда зьвьр’и у пьрси: «К’е ль к’ьнщед Мьн к’әт?»[+] 31Шагьртед Wи готьн: «Тӧ дьбини кӧ ә’лаләт тәнгасийе дьдә Тә, ле Тӧ дьбежи: ‹К’е ль Мьн к’әт?›» 32Ле Иса дор-бәре Хwә дьньһер’и кӧ бьбинә, к’е әв йәк кьр. 33Һьнге к’ӧлфәт ль хwә һ’әсийа кӧ чь ль wе qәwьми, бь тьрсе у ләрьзәке һат хwә авитә бәр Wи у һәр тьшт р’аст гот. 34Иса wер’а гот: «Ә’вде! Баwәрийа тә тӧ qәнщ кьри. Бь хер у сьламәт һәр’ә у жь еша хwә qәнщ бә»[+].

35Иса һе хәбәр дьда, жь мала сәрwере к’ьниште мәрьв һатьн у готьн: «Qиза тә мьр, иди зә’мәте нәдә Дәрсдар». 36Ле Иса гӧһ нәда готьна wан, wи сәрәке к’ьништер’а гот: «Нәтьрсә, т’әне баwәр бькә!» 37Әwи нәһьшт кӧ кәс пәй Wи һәр’ә, пештьри Пәтрус, Аqуб у Йуһ’әннайе бьре wи[+]. 38Чахе гьһиштьнә мала сәрәке к’ьниште, Иса дит wе һеwәрза wан ә, дьгьрин у дькьнә qар’ә-qар’. 39Гава Әw к’әтә һьндӧр’, wанр’а гот: «Чьма һун дькьн qалмә-qалм у дьгьрин? Зар’ нәмьрийә, ле һеньжийә»[+]. 40Wана qәрфе хwә пе дькьр.

Ле Иса һ’әму дәрхьстьнә дәрва, де у баве qизьке т’әви һәр се шагьртед Хwә һьлдан у к’әтә щийе кӧ qизьк ле бу. 41Дәсте qизьке гьрт у готә wе: «Талита qум!» кӧ те фә’мкьрьне: «Qизьк, әз тәр’а дьбежьм, р’абә!»[+] 42Qизьк пер’а-пер’а р’абу у гәр’ийа. Әw донздәһ сали бу. Әwед кӧ дитьн һ’ьше сәре wан чу. 43Иса һ’ьшк т’әми ль wан кьр, кӧ ве йәке кәсир’а нәбежьн у wанр’а гот, кӧ хwарьне бьдьнә wе[+].

#### 6


Бажаре Ньсрәте, ль к’ӧ Иса мәзьн бьбу, Wи qәбул накә


(Мәтта 13:53-58; Луqа 4:16-30)

1[•]Иса жь wьра дәрк’әт у чу щи-мьск’әне Хwә. Шагьртед Wи жи пәй Wи чун[+]. 2Чахе р’ожа шәмийе һат, Wи к’ьништеда дәст бь һинкьрьне кьр у гәләка кӧ бьһист зәндәгьрти мабун у дьготьн: «Әви мәрьви әв тьшт жь к’ӧ анинә? Әв чь сәрwахти[†] йә кӧ жер’а һатийә дайине? У әв чь к’әрәмәт ьн кӧ бь дәсте Wи дьqәwьмьн[+]? 3Нә Әв нәщар ә? Нә Әв кӧр’е Мәрйәме[†] у бьре Аqуб[†], Йусес, Щьһуда[†] у Шьмһ’ун ә? Нә хушкед Wи ль вьр нав мәда нә?» Бь ви аwайи әw жь Wи чун[+].

4Иса wанр’а гот: «П’ехәмбәр т’ӧ щийи нә беqәдьр ә, пештьри нава щи-мьск’әне хwә, мәрьвед хwә у мала хwәда»[+]. 5Әwи ль wе дәре нькарьбу т’ӧ к’әрәмәт бькьра, т’әне дәсте Хwә дани сәр чәнд нәхwәша у әw qәнщ кьрьн. 6Әw сәр нәбаwәрийа wан ә’щебмайи ма.


Шандьна һәр донздәһа


(Мәтта 10:5-15; Луqа 9:1-6)

Иса ль гӧндед дор-бәра дьгәр’ийа у һин дькьр. 7[•]Wи һәр донздәһ гази щәм Хwә кьрьн, дәстпекьр әw щот-щот шандьн у һ’ӧкӧме ль сәр р’ӧһ’ед һ’әрамр’а да wан[+]. 8Т’әми да wан у гот: «Бона р’е, пештьри шьвдара дәсте хwә т’ӧ тьшти хwәр’а һьлнәдьн: Нә нан, нә турьк у нә жи п’әра бәр пьшта хwәда. 9Чарьхед хwә бькьнә п’ийе хwә, ле дӧ дәст кьрас хwәр’а һьлнәдьн». 10Сәрда зедә кьр готә wан: «Әw мала кӧ һун бьк’әвьне, wе маледа жи бьминьн, һ’әта һун жь wи щийи дәрк’әвьн. 11Әw щийед кӧ wә qәбул нәкьн у гӧһдарийа готьна wә нәкьн, жь wьр дәрк’әвьн у т’оза ньгед хwә даwшиньн, wәки wанар’а бьбә шә’дәти»[+].

12Әw жи р’е к’әтьн чун у даннасин дькьрьн кӧ мәрьв жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн[+]. 13Wана гәләк щьн дәрдьхьстьн у р’ун ль гәләк нәхwәша дьдан у әw qәнщ дькьрьн[+].


Кӧштьна Йуһ’әннайе ньхӧмдар[†]


(Мәтта 14:1-12; Луqа 9:7-9)

14[•]Һеродәс п’адша әв йәк бьһист, чьмки нав у дәнге Иса дәрк’әтьбу. Һьнәка дьгот: «Әва Йуһ’әннайе ньхӧмдар[†] ә жь нав мьрийа р’абуйә. Ләма жи пе wи к’әрәмәт тенә кьрьне»[+]. 15Ле һьнәка жи дьгот: «Әва Елйас[†] ә». Һьнәкед дьн жи дьготьн: «Әва п’ехәмбәрәки мина п’ехәмбәред бәре йә»[+]. 16Ле гава Һеродәс әв йәк бьһист, гот: «Әва әw Йуһ’әнна йә, йе кӧ мьн сәре wи лехьстийә, жь нав мьрийа р’абуйә!» 17-18Чьмки Һеродәс хwәха Һеродийа жьна Филипойе бьре хwә стандьбу, ле Йуһ’әнна жер’а чәнд щара готьбу: «Нә р’аст ә кӧ тӧ жьна бьре хwә бьстини». Һеродәс жи к’әрби Һеродийайе Йуһ’әнна дабу гьртьне, гьредабу у авитьбу кәле[+]. 19Ләма Һеродийайе к’ин Йуһ’әннар’а дажот, дьхwәст wи бьдә кӧштьне, ле нькарьбу, 20чьмки Һеродәс жь Йуһ’әнна дьтьрсийа у әw хwәй дькьр. Әwи заньбу кӧ Йуһ’әнна мәрьвәки р’аст у бӧһӧрти йә. Гава кӧ гӧһдарийа готьна wи дькьр, сәре wи т’әвиһәв дьбу[*] , ле диса бь һ’әwас гӧһ дьда готьна wи. 21Аwа щарәке мәщал вәбу. Һеродәс бона р’ожа буйина хwә, ә’сьлзада, сәрһ’әзаред[†] әскәра у гьрәгьред Щәлилер’а мәсрәф дани[+]. 22Гава qиза Һеродийайе к’әтә һьндӧр’ у р’әqьси, әв йәк ль дьле Һеродәс у т’әглифкьрийед ль сәр сьфре р’уньшти хwәш һат. Һьнге п’адше готә qизьке: «Тӧ жь мьн чь бьхwази, әзе бьдьмә тә». 23У wи жер’а сонд хwар гот: «Тӧ жь мьн чь бьхwази, әзе бьдьмә тә, һ’әта ниве п’адшатийа хwә жи!»[+] 24Qизьк дәрк’әтә дәрва у чу жь дийа хwә пьрси: «Әз чь бьхwазьм?» Дийа wе жи гот: «Сәре Йуһ’әннайе ньхӧмдар». 25Qизьке ләзанд чу щәм п’адше у хwәстьна хwә жер’а гот: «Әз дьхwазьм кӧ тӧ ньһа сәре Йуһ’әннайе ньхӧмдар ль сәр сьнийе бьди мьн». 26П’адша гәләки бәр хwә к’әт, ле чьмки ль бәр т’әглифкьрийа сонд хwарьбу, нәхwәст созе хwә бәтал кьра. 27П’адше пер’а-пер’а ә’мьри сәр щәлат кьр, кӧ һәр’ә сәре Йуһ’әнна бинә. Щәлат жи чу кәледа, сәре wи лехьст 28у ль сәр сьнийе ани у да кәч’ьке. Әwе жи әw һьлда бьр да дийа хwә. 29Гава шагьртед Йуһ’әнна әв йәк бьһистьн, һатьн щьнйазе wи бьрьн кьрьнә т’ьрбе[+].


Иса пенщ һ’әзара т’ер дькә


(Мәтта 14:13-21; Луqа 9:10-17; Йуһ’әнна 6:1-14)

30[•]У шанди[†] вәгәр’ийанә щәм Иса, һ’әму тьштед кӧ кьрьбун у һин кьрьбун жер’а готьн[+]. 31Иса wанр’а гот: «Дә wәрьн әм т’әне һәр’ьнә щики хәwлә у һьнәки р’ьһ’әт бьн». Чьмки гәләк дьһатьн у дьчун, wана мәщал нәдьдит кӧ нане хwә жи бьхwарана[+]. 32У әw т’әне бь qәйьке чунә щики хәwлә. 33Ле гәләка кӧ чуйина wан дит, әw нас кьрьн, жь һ’әму бажара пәйа бәзин у бәри wан гьһиштьнә wи щийи. 34Чахе Иса жь qәйьке дәрк’әт у Wи ә’лаләтәкә гьран дит, һьнге гӧне Wи ль wан һат, чьмки әw мина пәзед бе шьван бун. Дәстпекьр гәләк тьшт әw һин кьрьн[+]. 35Иди чьмки дәрәнг бу, шагьртед Иса һатьн у готьне: «Әв дәр щики хьки-хwәли йә, wәхт жи иди дәрәнг ә. 36Щьмә’те бәр’дә кӧ әw һәр’ьнә гӧнд у бәргед дәр-дора у хwәр’а тьштед хwарьне бьк’ьр’ьн». 37Ле Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Һун хӧрәк бьдьнә wан!» Жер’а готьн: «Әм һәр’ьн баһе дӧсьд зиви[†] нан бьк’ьр’ьн у wан бьдьнә хwарьне?»

38Иса wанр’а гот: «Һәр’ьн бьньһер’ьн, к’а чәнд нанед wә һәнә». Гава кӧ пе һ’әсийан, готьн: «Пенщ нан у дӧ мә’си һәнә». 39Wи ә’мьр кьр кӧ һ’әму жи к’ом-к’ом ль сәр гиһайе шин р’унен. 40Әw жи к’ом-к’ом, сәд-сәд, пенщи-пенщи ль ә’рде р’уньштьн.

41Иса һәр пенщ нан у һәр дӧ мә’си һьлдан, бәре Хwә ә’зменда кьр шькьри да, әw нан кәркьрьн у да шагьртед Хwә, wәки әw дайньнә бәр ә’лаләте. У һәр дӧ мә’си жи ль һ’әмуйа бәла кьр. 42Һ’әмуйа хwар у т’ер бун. 43Жь wан нан у мә’сийа донздәһ сәләйед т’ьжи һурьк бәрәв кьрьн. 44Йед кӧ жь wи нани хwарьн wәкә пенщ һ’әзар мери бун.


Иса п’ийа ль сәр авер’а дьчә


(Мәтта 14:22-33; Йуһ’әнна 6:15-21)

45[•]Дәстхwәда Әwи п’ейи сәр шагьртед Хwә кьр, кӧ бьк’әвьнә qәйьке у пешийа Wи дәрбази wи бәри голе, Бәйтсайдайе бьн, һ’әта кӧ Хwәха щьмә’те вәр’екә[+]. 46Пәй вәр’екьрьнер’а р’абу чу сәре ч’ийе, кӧ дӧа бькә[+]. 47Гава кӧ р’о чу ава, qәйьк нава голеда бу у Иса т’әне дәве голе бу. 48Иса дит кӧ шагьрт берк’ьшандьнеда гәләки зә’мәте дьк’ьшиньн, чьмки ба мьqабьли wан бу. Незики qәрәбәрбанге Иса сәр голер’а пәйа дьчу незики wан дьбу. Wи хwәст кӧ бәр wанр’а дәрбаз буйа, 49ле чахе wана дит кӧ Иса сәр голер’а пәйа дьчә, wан т’ьре[†] хәйаләкә[†] кӧ дьбиньн у кьрьнә qир’ин[+]. 50Чьмки һ’әмуйа жи Әw дит у тьрсийан. Ле Иса wе дәме дәнг да wан у гот: «Сәр хwә бьн! Әз ьм. Нәтьрсьн!» 51Һьнге Әw к’әтә qәйьке щәм wан у ба сәкьни. Шагьрт ә’щебмайи ман, һ’ьше сәре wан чу, 52чьмки әw qәwьмандьна ль сәр нен һе сәре wанда р’унәньштьбу, фә’ме wан дадайи бу[+].


Иса Щенисартеда нәхwәша qәнщ дькә


(Мәтта 14:34-36)

53Әw дәрбази wи бәри голе бун у ль алийе Щенисартева гьһиштьнә бәже[†], qәйик щи кьрьн[+]. 54Гава жь qәйьке пәйа бун, щьмә’те пер’а-пер’а Иса нас кьр. 55Әw т’әмамийа wе qәзайе вьрда-wеда бәзин у дәстпекьрьн нәхwәш ньвинава данинә wи щийе кӧ дьбьһистьн Иса ле бу[+]. 56Һәр щийед кӧ Иса дьчуйе, һәгәр бажар буна, гӧнд буна, бәргә буна, нәхwәш базарада даданин у һиви же дькьрьн кӧ т’әне ль р’ишийед к’ьнщед Wи к’әвьн. У һ’әмуйед кӧ ле дьк’әтьн, жь нәхwәшийед хwә qәнщ дьбун[+].

#### 7


Р’аw-р’ьзьмед[†] кал-бава у хәбәра Хwәде


(Мәтта 15:1-9)

1[•]Ферьсийа у һьнәк qанунзанед кӧ жь Оршәлиме һатьбун, дора Иса гьртьн. 2Wана дит кӧ һьнәкә жь шагьртед Wи бь дәстед һ’әрам, аwа готи дәстнәшушти нан дьхwьн. 3Ферьси у һ’әму щьһу[†] пәй р’аw-р’ьзьмед[†] кал у бавед хwә дьчьн, һ’әта кӧ дәстед хwә р’ьнд нәшон, нане хwә нахwьн[+] 4у жь базаре жи чь тиньн, һ’әта аве нәхьн, нахwьн[*] . Гәләк ә’дәтед дьн жи һәнә, кӧ жь кал у бава һьлданә у дьqәдиньн: Мәсәлә, мина шуштьна т’аса, шәрбька у фьраqед сьфьрә майин[*][+] . 5Һьнге ферьси у qанунзана жь Иса пьрсин: «Чьма шагьртед Тә пәй р’аw-р’ьзьмед кал у бава начьн у бь дәстед һ’әрам[*] нан дьхwьн?»[+] 6Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Ишайа бона wә дӧр’уйа р’аст п’ехәмбәрти[†] кьрийә! Чаwа кӧ һатийә ньвисаре:

‹Әва щьмә’та бь заре[†] хwә qәдьре Мьн дьгьрә,
ле дьле[†] wан жь Мьн дур ә[+].
7Бадиһәwа[†] Мьн дьһ’әбиньн,
т’әмийед мәрьва чаwа qанунед Мьн щьмә’те һин дькьн›[*][+] .

8Һун т’әмийед Хwәде дьһельн у пәй р’аw-р’ьзьмед мәрьвайийе дьк’әвьн». 9У гот: «Һун т’әмийед Хwәде р’ьнд дьдьнә алики, wәки р’аw-р’ьзьмед хwә хwәй кьн. 10Мәсәлә, Муса готийә: ‹Qәдьре де у баве хwә бьгьрә›[*] у ‹Әwе кӧ гьлики qолайи де у баве хwәр’а бежә, гәрәке бе кӧштьне›[*][+] . 11Ле һун дьбежьн: ‹К’и кӧ дийа хwә йан баве хwәр’а бежә: Әw алик’арийа кӧ гәрәке жь мьн бьгьһижә тә, әw «qӧрбан[†]» ә›, (аwа готи дийарик ә кӧ Хwәдер’а те дайине) 12һун иди наһельн кӧ әw тьштәки де у баве хwәр’а бькә! 13Бь ви аwайи, һун бь wан р’аw-р’ьзьмед хwәйә кӧ дәрбази ньсьлед[†] ну дькьн, хәбәра Хwәде дькьнә хwәли. У һун гәләк тьштед аһа дькьн».


Тьштед кӧ мерьв дьһ’әр’ьминьн


(Мәтта 15:10-20)

14Һьнге Иса ә’лаләт диса гази щәм Хwә кьр у готә wан: «Һун һ’әму гӧһдарийа Мьн бькьн у фә’м кьн. 15Тьштәки ӧса т’ӧнә, кӧ жь дәрва бьк’әвә нав-дьле мерьв у wи бьһ’әр’ьминә, ле әw тьштед кӧ жь дьл дәртен, әw мерьв дьһ’әр’ьминьн[+]. 16Гӧһе к’ейи бьһистьне һәйә бьра бьбьһе»[*] .

17Гава жь ә’лаләте qәтийа һатә мал, шагьртед Wи мә’на wе мәсәле же пьрсин. 18Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Һун һе нагьһижьнә гьлийа? Чьма һун фә’м накьн, чь кӧ жь дәрва дьк’әвә нав-дьле мерьв, нькарә wи бьһ’әр’ьминә. 19Чьмки әw нә кӧ дьк’әвьнә дьле wи, ле дьчьнә зьке wи у жь wьр жи дәртен дәрва». (Бь ви аwайи Иса да к’ьфше, кӧ һ’әму хwарьн жи һ’әлал ьн.)[+] 20У гот: «Әw тьштед кӧ жь дьле мерьв дәрдьк’әвьн, әw wи дьһ’әр’ьминьн[+]. 21Чьмки жь һьндӧр’, жь дьле мәрьв фькьред хьраб дәрдьк’әвьн: Qави[†], дьзи, кӧштьн,[+] 22зьнек’ари, тьмайи, хьраби, фелбази, толти, ч’ә’ве хьраб, бӧхданбежи, к’ӧбари у беаqьли. 23Әв һ’әму тьштед хьраб жь дьл дәрдьк’әвьн у мерьв дьһ’әр’ьминьн».


Баwәрийа к’ӧлфәта Финикйа Сурйайе


(Мәтта 15:21-28)

24[•]Иса жь wе дәре р’абу чу синоре Суре. Чу маләке у нәдьхwәст кӧ кәсәк пе бьһ’әсийа, ле нькарьбу Хwә вәшарта. 25К’ӧлфәтәкә кӧ qизька wе р’ӧһ’е һ’әрамва гьрти бу, бона Иса пе һ’әсийа, ләз һат у хwә авитә бәр ньгед Wи. 26Әw к’ӧлфәт йунан[†] бу, ә’сьле хwәда жи жь Финикйа Сурйайе бу. Wе лава жь Иса кьр, кӧ щьн жь qиза wе дәрхә[+]. 27Иса wер’а гот: «Бьһелә бьра пешийе зар’ т’ер бьн, чьмки нә р’аст ә кӧ нан бәр зар’а һьлдьн у бавежьнә бәр са»[+]. 28Әwе ль Wи вәгәр’анд у гот: «Бәле Хӧдан, нә сә жи wан һурькед бәр зар’айә бьне сьфреда майи дьхwьн?» 29Һьнге Әwи к’ӧлфәтер’а гот: «Бона хатьре ве готьна тә, тӧ дькари һәр’и. Щьн жь qизька тә дәрк’әт». 30К’ӧлфәт жи чу мала хwә, дина хwә дайе, wе qизьк нав ньвинеда п’алда йә у щьн жи же дәрк’әтийә.


Мәрьвәки кәр’ у лал хәбәр дьдә

31Пәй wе йәкер’а Иса жь синоре Суре дәрк’әт, нава Сайдер’а дәрбаз бу, qәза Декаполисер’а һатә гола Щәлиле[+]. 32Мәрьвәки кәр’ у лал анинә щәм Wи у лава же кьрьн кӧ дәсте Хwә дайнә сәр wи. 33Иса әw мәрьв жь ә’лаләте qәтанд, т’ьлийед Хwә кьрьнә гӧһед wи, дәсте Хwәда т’укьр, ль зьмане wи да[+]. 34У бәре Хwә ә’зменда кьр, к’әсәр һате у гот: «Әффата!» кӧ те фә’мкьрьне: «Вәбә!» 35У дәст хwәда гӧһед wи бьһистьн, зьмане wи вәбу у зәлал дәст бь хәбәрдане кьр. 36Иса т’әми ль wан кьр, кӧ кәсир’а нәбежьн. Ле Әwи чьqас т’әми ль wан дькьр, wана һаqас зедә бәла дькьр[+]. 37Мәрьв гәләки ә’щебмайи мабун у дьготьн: «Әви һ’әму тьшт qәнщ кьр: Һьн кәр’а дьдә бьһистьне, һьн жи лала дьдә хәбәрдане».

#### 8


Иса чар һ’әзара т’ер дькә


(Мәтта 15:32-39)

1[•]Wан р’ожада диса ә’лаләтәкә гьран щьвийа. Тьштәки wани хwарьне т’ӧнәбу кӧ бьхwарана, Иса гази шагьртед Хwә кьр у гот: 2«Гӧне Мьн ль ве ә’лаләте те. Әв се р’ож ә т’әви Мьн ә у тьштәки wани хwарьне т’ӧнә[+]. 3Һәгәр Әз wан бьр’чи вәр’екьмә малед wан, дьле wане р’ева хwәва һәр’ә у жь ван һьнәк жи жь щийед дур һатьнә». 4Шагьртед Wи ле вәгәр’андьн у готьн: «Ль ве бәр’ийе[†] әме жь к’ӧ һаqас нан дәст хьн, кӧ ве щьмә’те т’ер кьн?» 5Иса жь wан пьрси: «Чәнд нанед wә һәнә?» Wана гот: «Һ’әфт». 6Һьнге ә’мьр кьр кӧ ә’лаләт сәр ә’рде р’уне. Әwи әw һ’әфт нан һьлдан шькьри да, әw кәркьрьн у паше данә шагьртед Хwә, кӧ дайньнә бәр ә’лаләте. Wана әw данинә бәр wан. 7У чәнд мә’сийед wанә һур жи һәбун. Иса бона wан жи шькьри да у гот: «Ван жи дайньнә бәр ә’лаләте». 8Wана хwар у т’ер бун. Паше һ’әфт зәмбил жь һурькед бәрмайи бәрәв кьрьн. 9Әwед кӧ хwарьн, wәкә чар һ’әзар мәрьва бун. Гава кӧ Иса әw вәр’екьрьн, 10пер’а-пер’а т’әви шагьртед Хwә к’әтә qәйьке у чунә qәза Далманутайе.


К’әрәмәтәке чаwа нишан жь ә’змана дьхwазьн


(Мәтта 16:1-4)

11[•]Ферьси һатьн у дәстпекьрьн Исар’а к’әтьнә дә’wе. Әw дьщер’ьбандьн у жь Wи нишанәк жь ә’змен дьхwәстьн[+]. 12К’ур к’әсәр һате у гот: «Чьма әва ньсьла ль нишанәке дьгәр’ә? Әз р’аст wәр’а дьбежьм кӧ ви ньсьлир’а нишанәк найе дайине». 13Wи әw һьштьн, диса к’әтә qәйьке у дәрбази wи бәри голе бу.


Һәвиртьр’шке[†] ферьсийа у Һеродәс


(Мәтта 16:5-12)

14[•]Ижар шагьрта бир кьрьбу кӧ хwәр’а нан һьлдана. Ль щәм wан, qәйькеда пештьри нанәки тьштәки wани хwарьне т’ӧнәбу. 15Иса т’әми да wан у гот: «Мьqати хwә бьн, һ’әвза хwә жь һәвиртьр’шке[†] ферьсийа у ӧса жи йе Һеродәс[*] бькьн»[+]. 16Ле әwана нав һәвда хәбәр дьдан у дьготьн: «Нане мә т’ӧнә, ләма аһа дьбежә». 17Исава ә’йан бу кӧ әw чь дьбежьн у wанр’а гот: «Һун чьма нав һәвда хәбәр дьдьн, кӧ нане wә т’ӧнә? Һәла һе һун фә’м накьн? У сәре wәда р’унани, һәла һе һун нагьһижьнә гьлийа[+]?

18Ч’ә’ве wә һәнә, һун набиньн?
Гӧһе wә һәнә, һун набьһен?

Чаwа найе бира wә[*] , 19чахе Мьн пенщ нан бона пенщ һ’әзар мәрьва кәркьрьн? Wә жь һурькед бәрмайи чәнд сәләйед т’ьжи бәрәв кьрьн?» Wан ле вәгәр’анд у готьн: «Донздәһ»[+]. 20«У гава Мьн һ’әфт нан бона чар һ’әзар мәрьва кәркьрьн, wә чәнд зәмбилед т’ьжи бәрмайи бәрәв кьрьн?» Wан гот: «Һ’әфт»[+]. 21Иса wанр’а гот: «Ле чьма һун һе фә’м накьн?»


Ль Бәйтсайдайе qәнщкьрьна корәки

22У әw һатьнә Бәйтсайдайе. Һьнәка мәрьвәки кор ани щәм Иса у лава же кьрьн, кӧ дәсте Хwә дайнә сәр wи[+]. 23Әwи жи дәсте мәрьве кор гьрт, жь гӧнд дәрхьстә дәр, т’уйи ч’ә’вед wи кьрьн у дәстед Хwә данинә сәр wи, пьрси: «Тӧ тьштәки дьбини?»[+] 24Әwи жи ль жоре ньһер’и у гот: «Әз мәрьва дьбиньм, ле мина дара нә, кӧ дьгәр’ьн». 25Диса Иса дәстед Хwә данинә сәр ч’ә’вед wи, кор зур’ бу ньһер’и у ч’ә’вед wи вәбун, һәр тьшт зәлал дит. 26Иса әw шандә мала wи у жер’а гот: «Нәк’әвә нава гӧнд»[*] .


Пәтрус шә’дәтийе ль сәр Иса дьдә


(Мәтта 16:13-20; Луqа 9:18-21)

27[•]Иса т’әви шагьртед Хwә чу гӧндед Qәйсәрийа Филипойе у р’еда жь шагьртед Хwә пьрси: «Бь т’әхмина мәрьва Әз к’и мә?» 28Wан ле вәгәр’анд у готьн: «Һьнәк дьбежьн ‹Йуһ’әннайе ньхӧмдар ә›, һьнәкед дьн дьбежьн ‹Елйас ә›, һьнәкед майин жи дьбежьн ‹йәк жь п’ехәмбәра йә›»[+]. 29Иса жь wан пьрси: «Ле һун чь дьбежьн? Бь т’әхмина wә Әз к’и мә?» Пәтрус ле вәгәр’анд у готе: «Т’ӧ Мәсиһ и»[+]. 30Әwи т’әми ль wан кьр, кӧ дәрһәqа Wида кәсир’а тьштәки нәбежьн[+].


Иса дәрһәqа щәфа у мьрьна Хwәда дьбежә


(Мәтта 16:21-28; Луqа 9:22-27)

31[•]Пәй ве йәкер’а Иса дәстпекьр шагьртед Хwә һин кьр, кӧ гәрәке Кӧр’е Мерьв гәләки щәфе бьк’ьшинә, жь алийе р’успийа[†], сәрәкед к’аһина у qанунзанада бе т’әхсиркьрьне[†] у кӧштьне, ле р’ожа сьсийа жь мьрьне р’абә[+]. 32Әwи әв йәк зәлал гот. Һьнге Пәтрус Әw да алики у ле һьлат[+]. 33Ле Иса сәр мьле Хwәва зьвьр’и у ль шагьртед Хwә ньһер’и, ль Пәтрус һьлат у гот: «Жь бәр ч’ә’ве Мьн бәтавәбә, щьно! Чьмки нет-фькьра тә нә жь Хwәде йә, ле жь мәрьвайе йә»[+].

34Паше Иса гази ә’лаләте у шагьртед Хwә кьрьн, wанр’а гот: «Һәгәр йәк дьхwазә ль пәй Мьн бе, бьра хwә инк’ар[†] кә, хаче[†] хwә һьлдә у пәй Мьн бе[+]. 35Чьмки к’и кӧ дьхwазә ә’мьре хwә хьлаз кә, әwе wи ӧнда кә у к’и кӧ ә’мьре хwә бона Мьн у Мьзгинийе ӧнда кә, әwе wи хьлаз кә[+]. 36Чь фәйдә һәгәр мәрьв т’әмамийа дьнйайе qазьнщ кә, ле ә’мьре хwә ӧнда кә[+]? 37Йан жи мәрьв чь дькарә бәр ә’мьре хwәва бьдә[+]? 38Әwе кӧ Мьн у хәбәред Мьн нав ви ньсьле хальфи[†] у гӧнәк’арда шәрм һ’әсаб кә, Кӧр’е Мерьв жи wе wи шәрм һ’әсаб кә, гава р’умәта Баве[†] Хwәва т’әви мьлйак’әтед пироз[†] бе»[+].

#### 9

1У Әwи wанр’а гот: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, кӧ һьнәкед ль вьр сәкьни һәнә wе мьрьне нәбиньн, һ’әта кӧ нәбиньн П’адшатийа Хwәде бь qәwат те»[+].


Шагьрт Иса нава нур у р’умәтеда дьбиньн


(Мәтта 17:1-13; Луqа 9:28-36)

2[•]Пәй шәш р’ожар’а Иса т’әви Хwә Пәтрус, Аqуб у Йуһ’әнна һьлдан у р’акьрьнә ч’ийаки бьльнд, ль wьр әw т’әне бун. Һьнге р’әнге Wи ль бәр ч’ә’ве wан һатә гӧһастьне[+]. 3К’ьнщед Wи ӧса чил-qәрqаш бун у һаqаси бьрьqин, кӧ ль сәр р’уйе ә’рде т’ӧ тьштәки к’ьнщсьпикьрьне нькарьбу әw һаqаси сьпи бькьра. 4Һьнге Елйас у Муса wанва хӧйа бун у т’әви Иса хәбәр дан. 5Пәтрус Исар’а гот: «Дәрсдар, чаwа р’ьнд ә кӧ әм вьр ьн! Дә әме се һ’олька чекьн, йәке Тәр’а, йәке Мусар’а у йәке жи Елйаср’а». 6Әw ӧса тьрсийа бун, кӧ Пәтрус ньзаньбу чь бежә.

7Wе гаве ә’wрәк дәрк’әт ль сәр wан кьрә си у дәнгәк жь ә’wр һат: «Әв ә Кӧр’е Мьни дәлал! Гӧһдарийа Wи бькьн!»[+] 8Ньшкева шагьрта ль дора хwә ньһер’и, пештьри Иса кәсәк нәдитьн.

9Чахе жь ч’ийе дьһатьнә хwаре, Иса т’әми ль wан кьр гот: «Чь кӧ wә дит т’ӧ кәсир’а нәбежьн, һ’әта кӧ Кӧр’е Мерьв жь мьрьне р’анәбә»[+]. 10Шагьрта әв т’әми хwәй кьр у жь һәвдӧ пьрсин, к’а мә’на ве р’абуна жь мьрьне чь йә. 11У wана же пьрси: «Гәло чьма qанунзан дьбежьн пешийе гәрәке Елйас бе?»[*] 12Әwи жи wанр’а гот: «Р’аст ә, пешийе Елйасе бе у һәр тьшти wе диса бинә щи. Ле чьма һатийә ньвисаре, кӧ Кӧр’е Мерьв wе гәләки щәфе бьк’ьшинә у бе беһӧрмәткьрьне? 13Ле Әз wәр’а дьбежьм, Елйас һатийә жи у чаwа кӧ бона wи һатьбу ньвисаре, ӧса жи сәре wи кьрьн, чаwа кӧ дьле wан хwәст»[+].


Иса кӧр’ькәки щьнак’әти qәнщ дькә


(Мәтта 17:14-21; Луqа 9:37-43а)

14[•]Гава вәгәр’ийанә щәм шагьртед дьн, дитьн ль дора wан ә’лаләтәкә гьран гьртийә у qанунзан жи wанр’а к’әтьбунә дә’wе. 15Һьнге т’әмамийа ә’лаләте кӧ Иса дит, гәләки ә’щебмайи ма, бәрбь Wи бәзин у сьлав дане. 16Иса жь шагьрта пьрси: «Һун бона чь wанр’а к’әтьнә дә’wе?»

17Жь нав ә’лаләте мәрьвәки ле вәгәр’анд у гот: «Дәрсдар! Мьн кӧр’е хwәйи р’ӧһ’е лалва гьрти ани щәм Тә[+]. 18К’идәре кӧ пе дьгьрә wи ә’рде дьхә, к’әф дев дьк’әвә, дьран ле дькьнә ч’ьркә-ч’ьрк у р’әq дьбә. Мьн һиви жь шагьртед Тә кьр, кӧ ви р’ӧһ’и дәрхьн, ле нькарьбун».

19Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Һәй ньсьле нәбаwәр! Һ’әта к’әнге Әзе т’әви wә бьм? Һ’әта к’әнге Әзе ль wә сәбьр кьм? Wи биньнә щәм Мьн». 20Wана кӧр’ьк анинә щәм Иса. Гава кӧ р’ӧһ’е һ’әрам Иса дит, пер’а-пер’а кӧр’ьк вәч’ьр’ьканд. Әw к’әтә ә’рде, к’әф дев к’әт у п’ьрпьти[+]. 21Иса жь баве wи пьрси: «Жь к’әнгева әв йәка т’әви wи дьqәwьмә?» Әwи гот: «Жь зар’отийеда. 22У ви р’ӧһ’и гәләк щара әва авитийә нава егьр у аве, кӧ wи бькӧжә. Ле һәгәр жь дәсте Тә те, тьштәки бькә бьра гӧне Тә ль мә бе, алик’арийа мә бькә!»[+] 23Иса wир’а гот: «Тә гот чь? ‹Һәгәр жь дәсте тә те?› Бона йе баwәр дькә һәр тьшт дьбә»[+]. 24Wе гаве баве кӧр’ьк кьрә qир’ин у гот: «Әз баwәр дькьм. Алик’арийа нәбаwәрийа мьн бькә!» 25Гава Иса дит кӧ ә’лаләт дьбәзә, т’опи сәр Wи дьбә, ль р’ӧһ’е һ’әрам һьлат у гот: «Һәй р’ӧһ’е кәр’ у лал, Әз ә’мьри сәр тә дькьм: Жь кӧр’ьк дәрк’әвә у щарәкә дьн нәк’әви нава wи!» 26Р’ӧһ’ кьрә qир’ин, кӧр’ьк qайим вәч’ьр’ьканд же дәрк’әт. У кӧр’ьк бу мина мьрийа, ӧса кӧ гәләка дьгот: «Әw мьр!»[+] 27Ле Иса дәсте wи гьрт, әw р’акьр. Кӧр’ьк жи р’абу сәкьни[+]. 28Чахе Иса к’әтә мале, шагьртед Wи башqә же пьрсин: «Мә чьма нькарьбу әw щьн дәрхьста?» 29Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Щьне ви щур’әйи бь т’ӧ тьшти дәрнайе, пештьри бь дӧа[*] ».


Иса диса дәрһәqа мьрьна Хwәда дьбежә


(Мәтта 17:22-23; Луqа 9:43б-45)

30[•]Жь wьр чун у нав Щәлилер’а дәрбаз бун. Иса нәдьхwәст кӧ кәс ве йәке бьһ’әсә, 31чьмки Әwи шагьртед Хwә һин дькьр у wанр’а дьгот: «Кӧр’е Мерьв wе бьк’әвә дәсте мәрьва, әwе Wи бькӧжьн, ле пәй кӧштьнер’а р’ожа сьсийа wе р’абә»[+]. 32Ле wана әв готьн фә’м нәдькьр, дьтьрсийан жи кӧ жь Wи бьпьрсьн[+].


К’и йә йе һәри мәзьн?


(Мәтта 18:1-5; Луqа 9:46-48)

33[•]У әw һатьнә Кәфәрнаһуме. Гава Иса малда бу, жь шагьрта пьрси: «Һун р’еда бона чь һәвр’а к’әтьбунә дә’wе?»[+] 34Wана дәнге хwә нәкьр, чьмки р’еда нав һәвда хәбәр дабун, к’а жь wан к’и йә йе һәри мәзьн. 35Иса р’уньшт, гази һәр донздәһа кьр у wанр’а гот: «Һәгәр йәк дьхwазә бьбә йе пеш, гәрәке әw бьбә йе һәри паш у хӧламе һ’әмуйа»[+]. 36У дәсте зар’окәке гьрт, нав wанда да сәкьнандьне, паше әw зар’ок да һ’әмеза Хwә у wанр’а гот:[+] 37«К’и зар’окәкә аһа бь наве Мьн qәбул кә, әw Мьн qәбул дькә. У к’и кӧ Мьн qәбул кә, әw нә кӧ Мьн, ле Йе кӧ Әз шандьмә qәбул дькә»[+].


Йе нә мьqабьли мә йә, әw пьшта мә йә


(Луqа 9:49-50)

38Йуһ’әнна Исар’а гот: «Дәрсдар! Мә мәрьвәк дит кӧ бь наве Тә щьн дәрдьхьстьн, ле мә кьр кӧ әм нәһельн, чьмки әw пәй мә найе»[+]. 39Ле Иса гот: «Пешийе ль wи нәгьрьн. Кәсәк т’ӧнә кӧ бь наве Мьн к’әрәмәтәке бькә у пер’а-пер’а бькарьбә һьндава Мьнда хьраб хәбәр дә. 40Чьмки әwе кӧ нә мьqабьли мә йә, әw пьшта мә йә[+]. 41Әз р’аст wәр’а дьбежьм, әwе кӧ т’асә ав бьдә wә бона хатьре wе йәке, кӧ һун п’ара Мәсиһ ьн, әwе һәqе хwә qәт ӧнда нәкә[+].


Жьр’едәрхьстьн


(Мәтта 18:6-9; Луqа 17:1-2)

42К’и кӧ жь ван бьч’ука йәки, йе кӧ баwәрийа хwә Мьн тинә жь р’е дәрхә, wир’а һе qәнщ ә, кӧ бәрашәк стуйе wива бе гьредане у бе авитьне нава бә’ре[+]. 43-44Һәгәр дәсте тә, тә жь р’е дәрдьхә, wи жекә! Бона тә һе qәнщ ә, кӧ тӧ qоп бьк’әви жийине, нә кӧ дӧ дәстед тә һәбьн у һәр’и щә’ньме, нава агьре кӧ qәт натәмьрә.[*][+] 45-46Һәгәр ньге тә, тә жь р’е дәрдьхә, wи жекә! Бона тә һе qәнщ ә, кӧ тӧ бе ньг бьк’әви жийине, нә кӧ дӧ ньгед тә һәбьн у бейи авитьне щә’ньме. 47Һәгәр ч’ә’ве тә, тә жь р’е дәрдьхә, wи дәрхә! Бона тә һе qәнщ ә, кӧ тӧ бь ч’ә’вәки бьк’әви П’адшатийа Хwәде, нә кӧ дӧ ч’ә’ве тә һәбьн у бейи авитьне щә’ньме. 48Wе дәре ‹әwе жь кӧрме нәмьри бенә котьне у агьре жи нәтәмьрә›[*] . 49Чьмки һәр мәрьвәке бь егьр бе хwекьрьне[*] . 50Хwе тьштәки qәнщ ә. Ле һәгәр хwе шор’айийа хwә ӧнда кә, һуне чаwа диса шор’айийа wе биньнә щи? Бьра тә’ма хwе нава wәда бә у бь һәвр’а ә’дьлайийеда бьжин»[+].

#### 10


Пьрса жьнбәр’дане


(Мәтта 19:1-12; Луqа 16:18)

1[•]Иса жь wьр р’абу чу синоре Щьһустане у дәрбази wи алийе ч’әме Урдӧне бу. Диса ә’лаләте ль дора Wи гьрт у чаwа ә’дәте Wи бу, Әwи диса әw һин кьрьн. 2Жь ферьсийа һьнәк незики Wи бун у же пьрсин, wәки Wи бьщер’ьбиньн: «Гәло ль гора Qануне р’аст ә, кӧ мер жьна хwә бәр’дә?» 3Иса щаба wан да у гот: «Муса чь т’әми да wә?» 4Wана гот: «Муса изьн да, кӧ мер к’ахаза жьнбәр’дане бьньвисә у жьне бәр’дә»[*][+] . 5Ле Иса wанр’а гот: «Жь дәст сәрһ’ьшкийа wә Муса әв т’әми wәр’а ньвиси. 6Ле сәре серида, wәхте ә’фьрандьне Хwәде әw ‹qьсьме мер у жьнеда хӧльqандьн›[*][+] . 7‹Бона ве йәке мере де у баве хwә бьһелә, хwә ль жьна хwә бьгьрә[+] 8у һәр дӧ wе бьбьнә бәдәнәк›[*] . Аwа иди әw нә дӧдӧ нә, ле бәдәнәк ьн. 9Бона ве йәке әwед кӧ Хwәде әw кьрьнә йәк, бьра мәрьв wан жь һәвдӧ нәqәтинә»[+]. 10Гава әw диса малда бун, шагьрта бона ве мәсәле жь Wи пьрсин. 11Иса wанр’а гот: «К’и кӧ жьна хwә бәр’дә у йәкә дьн бьстинә, һьндава wеда зьнек’арийе дькә 12у һәгәр жьн жи мере хwә бәр’дә у йәки дьн бьстинә, зьнек’арийе дькә»[+].


Иса дӧа зар’ока дькә


(Мәтта 19:13-15; Луqа 18:15-17)

13[•]Аwа зар’ок данинә щәм Иса, кӧ дәсте Хwә дайнә сәр wан, ле шагьрт ль йед данин һьлатьн. 14Гава кӧ Иса әв йәк дит, һерс к’әт у wанр’а гот: «Бьра әw зар’ок бенә щәм Мьн, пешийа wан нәгьрьн, чьмки П’адшатийа Хwәде п’ара йед аһа йә. 15Әз р’аст wәр’а дьбежьм, к’и П’адшатийа Хwәде[†] мина зар’окәке qәбул нәкә, әw т’ӧ щар нак’әвә нава wе»[+]. 16Паше әw зар’ данә һ’әмеза Хwә, дәсте Хwә дани сәр wан у дӧа ль wан кьр[+].


Йәки дәwләти ль жийина һ’әта-һ’әтайе[†] дьгәр’ә


(Мәтта 19:16-30; Луqа 18:18-30)

17[•]Гава Иса р’ийа Хwәда дьчу, йәк бәрбь Wи бәзи, чу ль бәр Wи чок да у же пьрси: «Дәрсдаре qәнщ, әз чь бькьм, wәки жийина һ’әта-һ’әтайе wар бьм?»[+] 18Иса wир’а гот: «Тӧ чьма Мьнр’а дьбежи qәнщ? Qәнщ т’әне Хwәде йә, пештьри Wи кәсәки дьн т’ӧнә[+]. 19Тӧ т’әмийа зани: ‹Нәкӧжә, зьнек’арийе нәкә, нәдьзә, шә’дәтийа дәрәw нәдә, худана хәлqе нәхwә, qәдьре де у баве хwә бьгьрә›[*] »[+].

20Әwи гот: «Дәрсдар, әв һ’әму жи мьн жь щаһьлтийа хwәда хwәй кьрьнә»[+]. 21Иса ле ньһер’и, әw һ’ьз кьр у готе: «Һе кемасикә тә һәйә. Һәр’ә чи тә һәйә бьфьрошә, бәлайи фәqира кә, һьнге хьзна тә wе ль ә’змен һәбә. У пәй Мьн wәрә[*] »[+]. 22Ль сәр ве готьне әwи р’әнг авит, мә’дәкьри чу, чьмки гәләк һәбука wи һәбу.

23Иса ль дора Хwә ньһер’и у шагьртед Хwәр’а гот: «Дәwләтийар’а чьqас зә’мәт ә, кӧ бьк’әвьнә П’адшатийа Хwәде!»[+] 24Шагьрт сәр ван готьнед Wи ә’щебмайи ман, ле Иса диса думайи кьр у гот: «Лаwно! Wанр’а чьqас зә’мәт ә, бьк’әвьнә П’адшатийа Хwәде, йед кӧ гӧмана хwә датиньнә сәр дәwләта хwә![*] 25Дәвә wе qӧла дәрзийер’а һе р’ьһ’әт дәрбаз бә, нә кӧ дәwләти бьк’әвә П’адшатийа Хwәде». 26Шагьрт гәләки ә’щебмайи ман у һәвр’а готьн: «Иди к’и дькарә хьлаз бә?» 27Иса ль wан ньһер’и у гот: «Әw тьшт жь дәсте мерьв найе, ле жь дәсте Хwәде те, чьмки Хwәде дькарә һәр тьшти бькә»[+]. 28Һьнге Пәтрус дәстпекьр жер’а гот: «Аwа мә һ’әму тьшт һьштийә у пәй Тә һатьнә»[+]. 29Иса wанр’а гот: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, т’ӧ кәс т’ӧнә кӧ бона Мьн у Мьзгинийе мал, йан бьра, йан хушк, йан де, йан бав, йан зар’, йан ә’рдед хwә һьштьбьн,[+] 30у ль ве дьне сәд qат мала, бьра, хушка, дийа, зар’а у ә’рда т’әви зерандьна нәстинә у дьнйа дьнда жи жийина һ’әта-һ’әтайе[+]. 31Ле гәләкед пеш wе бьбьнә йед паш у йед паш wе бьбьнә йед пеш»[+].


Иса щара сьсийа дәрһәqа мьрьна Хwәда дьбежә


(Мәтта 20:17-19; Луqа 18:31-34)

32[•]Аwа әw ль сәр р’е бун у һәвраз дьчунә Оршәлиме, Иса ль пешийа wан дьчу, шагьрт ә’щебмайи дьман у әwед ль пәй дьһатьн дьтьрсийан. Әwи диса һәр донздәһ данә алики у дәстпекьр әw тьштед кӧ wе сәре Wи бьqәwьмийана wанр’а гот: 33«Бьбьһен! Әм һәвраз дьчьнә Оршәлиме. Кӧр’е Мерьв wе бьк’әвә дәсте сәрәкед к’аһина у qанунзана. Әwе жер’а кӧштьне дәрхьн у Wи бьдьнә дәсте нәщьһуйа[†] 34у әwе qәрфе хwә ль Wи бькьн, т’укьне, бьдьнә бәр qамчийа, Wи бькӧжьн. У р’ожа сьсийа wе жь мьрьне р’абә»[+].


Хwәстьна Аqуб у Йуһ’әнна


(Мәтта 20:20-28)

35[•]Һьнге кӧр’ед Зәбәди, Аqуб у Йуһ’әнна незики Иса бун у готьне: «Дәрсдар, әм дьхwазьн wәки әм жь Тә чь һиви кьн, Тӧ бона мә бьки»[+]. 36Әwи жи жь wан пьрси: «Һун чь дьхwазьн кӧ Әз бона wә бькьм?» 37Wан жер’а гот: «Изьне бьдә кӧ р’умәта Тәда жь мә йәк ль мьле Тәйи р’асте, йе дьн жи ль мьле Тәйи ч’әпе р’уне»[+]. 38Иса wанр’а гот: «Һун ньзаньн чь дьхwазьн. Гәло һун дькарьн жь wе к’асе вәхwьн, йа кӧ Әзе вәхwьм? Йан жи бь wе ньхӧмандьне бенә ньхӧмандьне бь к’ижане Әзе бемә ньхӧмандьне?»[+] 39Wана жер’а гот: «Әм дькарьн». Иса wанр’а гот: «Бәле һуне вәхwьн жь wе к’аса кӧ Әзе вәхwьм у бенә ньхӧмандьне бь wе ньхӧмандьна кӧ Әзе пе бемә ньхӧмандьне,[+] 40ле изьна ль мьле Мьни ч’әп у р’асте р’уньштьне нә дәсте Мьнда йә. Әw щи бона wан ьн, к’ижанар’а һатьнә һазьркьрьне». 41Гава һәр дәһә шагьртед дьн әв йәк бьһист, дьле wан жь Аqуб у Йуһ’әнна ма. 42Ле Иса әw гази щәм Хwә кьрьн у гот: «Һун заньн йед кӧ нав мьләтада сәрwер тенә һ’әсабе, сәрдәстийе ль wан дькьн у гьрәгьред wан жи һ’ӧкӧми сәр wан дькьн. 43Ле нава wәда бьра ӧса нибә. К’и кӧ нава wәда дьхwазә бьбә йе мәзьн, гәрәке бьбә бәрдәстийе wә[+]. 44У к’и кӧ нава wәда дьхwазә бьбә пеш, гәрәке бьбә хӧламе һ’әмуйа. 45Чьмки Кӧр’е Мерьв[†] жи нәһатийә кӧ жер’а бәрдәстийе бькьн, ле wәки Әw Хwәха бәрдәстийе бькә у ә’мьре Хwә бьдә кӧ гәләка бьк’ьр’ә»[+].


Иса п’арскьрәки кор бажаре Әриһайеда qәнщ дькә


(Мәтта 20:29-34; Луqа 18:35-43)

46[•]Паше әw һатьнә Әриһайе. Гава Иса т’әви шагьртед Хwә у ә’лаләтәкә гьранва жь бажер дәрк’әт, Кӧр’е Тимәйо, Бартимәйойе кор[*] ль сәр р’е р’уньштьбу п’арс дькьр. 47Гава бьһист кӧ Исайе Ньсрәте дәрбаз дьбә, дәстпекьр кьрә qир’ин у гот: «Исайе Кӧр’е Даwьд[†], ль мьн wәрә р’ә’ме!»[+] 48Гәләка ль wи һьлат, wәки дәнге хwә бьбьр’ә, ле әwи һе дькьрә qир’ин у дьгот: «Кӧр’е Даwьд, ль мьн wәрә р’ә’ме!» 49Иса сәкьни у гот: «Гази wи кьн». Гази йе кор кьрьн у wир’а готьн: «Ч’ә’ве тә р’оньк! Р’абә сәр хwә, гази тә дькә». 50Әwи жи п’оте хwә авит, банзда сәр хwә у һатә щәм Иса. 51Иса же пьрси: «Тӧ чь жь Мьн дьхwази кӧ Әз бона тә бькьм?» Йе кор жер’а гот: «Дәрсдар, дьхwазьм ч’ә’вед мьн бьбиньн». 52У Иса жер’а гот: «Һәр’ә, баwәрийа тә тӧ qәнщ кьри». У wи чахи ч’ә’вед wи дитьн, да пәй Иса чу[+].

#### 11


Иса бь р’умәт дьк’әвә Оршәлиме


(Мәтта 21:1-11; Луqа 19:28-40; Йуһ’әнна 12:12-19)

1[•]Гава әw незики Оршәлиме бун у гьһиштьнә ч’ийайе Зәйт’уне[†] у гӧндед Бәйтфаще у Бәйтанйайе, һьнге Иса дӧ шагьртед Хwә шандьн[+] 2у wанр’а гот: «Һәр’ьнә wи гӧнде пешбәри хwә. Һәма чаwа кӧ һун бьк’әвьне, һуне щә’шькәкә гьредайи бьбиньн кӧ һе кәсәк ле сийар нәбуйә. Әwе вәкьн у биньн. 3У һәгәр йәк жь wә бьпьрсә у бежә: ‹Һун чьма ве йәке дькьн?› бежьне: ‹Хӧданр’а лазьм ә у wе дәстхwәда бьшинә вьр›». 4Әw шагьрт чун у ль бәр дәри ль к’уче, щә’шькәкә гьредайи дитьн. Гава вәдькьрьн, 5һьнәкед wьр сәкьни пьрсин: «Һун чь дькьн? Чьма wе щә’шьке вәдькьн?» 6Шагьрта щаба wан ӧса да, чаwа кӧ Иса wанр’а готьбу. У әw һьштьн. 7Щә’шьк Исар’а анин, к’ьнщед хwә авитьнә сәр wе у Әw ль wе сийар бу. 8Гәләка к’ьнщед хwә сәр р’е р’адьхьстьн, һьнәка жи жь к’әwшен ч’ьqьлед дара дьбьр’ин, сәр р’е р’адьхьстьн. 9Йед ль пешийа Wи у пәй Wи кӧ дьчун дькьрьнә qир’ин: «Һосанна! Бьмбарәк ә Әwе кӧ бь наве Хӧдан те![*] 10Бьмбарәк ә әw П’адшатийа баве мә Даwьдә кӧ те. Һосанна Йе Һәри Жорьнр’а![*] »[+]

11Иса к’әтә Оршәлиме, чу п’арьстгәһе[†]. Ч’ә’ве Хwә ль һәр тьшти гәр’анд, ле чьмки иди евар бу, т’әви һәр донздәһа чу Бәйтанйайе.


Дара һежирейә һ’ьшкбуйи


(Мәтта 21:18-19)

12[•]Р’ожа дьне, гава әw жь Бәйтанйайе дәрдьк’әтьн, Иса бьр’чи бу[+]. 13Дурва дарәкә һежирейә бәлгдайи[†] дит, бәрбь wе чу, к’а тьштәке сәр һәбә. Гава гьһиштә даре, пештьри бәлга тьштәк нәдит, чьмки һе нә wәхте һежира бу[+]. 14Һьнге Әwи wе дарер’а гот: «Бьра иди т’ӧ кәс т’ӧ щар бәре тә нәхwә». Шагьртед Wи әв готьн бьһистьн.


Иса п’арьстгәһе паqьж дькә


(Мәтта 21:12-17; Луqа 19:45-48; Йуһ’әнна 2:13-22)

15[•]У әw һатьнә Оршәлиме. Иса к’әтә п’арьстгәһе у дәстпекьр әwед кӧ п’арьстгәһеда дьк’ьр’ин у дьфьротьн дәрхьстьнә дәрва. Т’әхтед п’әрәгӧһер’а у к’ӧрсийед кәвоткфьроша wәлгәр’андьн[+] 16у нәһьшт, кӧ т’ӧ кәс тьштәки п’арьстгәһер’а дәрбаз кә. 17Әw һин кьрьн у гот: «Чьма нә ньвисар ә: ‹Мала Мьн wе бона һ’әму мьләта мала дӧа бе һ’әсабе›[*] ? Ле wә әw кьрийә ‹шкәфта qачаха›[*] ». 18Сәрәкед к’аһина у qанунзана әв йәк кӧ бьһистьн, дәстпекьрьн кӧ чаwа бькьн Wи бькьнә фәсале бькӧжьн. Әwана жь Wи дьтьрсийан, чьмки т’әмамийа ә’лаләте сәр һинкьрьна Wи зәндәгьрти мабу[+]. 19Гава кӧ р’о чу ава, Әw жь бажер дәрк’әтьн[+].


Дәрса дара һежире


(Мәтта 21:20-22)

20[•]Сәре сьбәһе, гава әwана бәр дарер’а дәрбаз бун, дитьн кӧ әw дара һежире р’аwе хwәва һ’ьшк буйә. 21К’әтә бира Пәтрус у әwи Исар’а гот: «Дәрсдар, дина Хwә бьде, әw дара һежирейә кӧ Тә ньфьр’ ле кьр һ’ьшк буйә». 22Иса wанр’а гот: «Баwәрийа wә бьра сәр Хwәде һәбә. 23Әз р’аст wәр’а дьбежьм, к’и кӧ ви ч’ийайир’а бежә: ‹Р’абә хwә бавежә бә’ре› у дӧдьли нәбә, ле баwәр бькә кӧ готьна wи wе бьqәwьмә, ӧса жи wе бьбә[+]. 24Бона ве йәке Әз wәр’а дьбежьм, һун чь кӧ нава дӧада бьхwазьн, баwәр бькьн кӧ wә иди стандийә у хwәстьна wә wе бе сери[+]. 25У гава кӧ һун дьсәкьньн у дӧа дькьн, бьбахшиньн, һәгәр тьштәки wә һьндава кәсәкида һәбә, wәки Баве wәйи ә’змана жи нәһәqийед wә бьбахшинә wә[+]. 26[*] Ле һәгәр һун нәбахшиньн, Баве wәйи ә’змана жи нәһәqийед wә набахшинә wә».


Пьрса дәрһәqа һ’ӧкӧме Исада


(Мәтта 21:23-27; Луqа 20:1-8)

27[•]У әw диса һатьнә Оршәлиме. Дәма кӧ Иса п’арьстгәһеда дьгәр’ийа, сәрәкед к’аһина, qанунзан у р’успи һатьнә щәм Wи 28у же пьрсин: «Тӧ бь чь һ’ӧкӧми ван кьра дьки? К’е әв һ’ӧкӧм дайә Тә, кӧ Тӧ ван кьра бьки?»[+] 29Иса wанр’а гот: «Әзе жи тьштәки жь wә бьпьрсьм. Һәгәр wә щаба Мьн да, Әзе жи wәр’а бежьм, кӧ Әз бь чь һ’ӧкӧми ван кьра дькьм: 30Һ’ӧкӧме ньхӧмандьна Йуһ’әнна жь ә’змен бу йан жь мәрьва? Щаба Мьн бьдьн!»[+] 31Әwана нав һәвда шеwьрин у готьн: «Һәгәр әм бежьн: ‹Жь ә’змен бу›, Әwе бежә: ‹Ле wә чьма әw баwәр нәкьр?›[+] 32Ле һәгәр әм бежьн: ‹Жь мәрьва бу?..›» Әw жь ә’лаләте дьтьрсийан, чьмки һ’әмуйа qәбул кьрьбу кӧ Йуһ’әнна р’аст п’ехәмбәр бу[+]. 33Щаба Иса дан у готьн: «Әм ньзаньн». Иса wанр’а гот: «Әз жи wәр’а набежьм кӧ Әз бь чь һ’ӧкӧми ван кьра дькьм».

#### 12


Мәсәла р’әзе[†] тьрийа у р’әзвана


(Мәтта 21:33-46; Луqа 20:9-19)

1[•]У бь мәсәла дәст бь хәбәрдане кьр, wанр’а гот: «Мәрьвәки р’әзе[†] тьрийа дани, дора wе сур кьр, һ’әwзәки тьриһ’ьнщьр’андьне теда к’ола, һеланәкә нобәдара чекьр у әw бь к’ьре да р’әзвана, чу wәлатәки дьн[+]. 2Wәхтда хӧламәк шандә щәм р’әзвана, wәки жь wи р’әзи бәре п’ара хwә жь wан бьстинә. 3Ле wана әw гьрт, к’ӧтан у дәствала вәр’екьрьн. 4У wи диса хӧламәки дьн шандә щәм wан, ле wана сәри ле шкенанд у әw р’обәт кьрьн. 5Әwи йәки дьн шанд, wана әw жи кӧшт. Wи гәләкед дьн шандьн, wана һьнәк жь wан к’ӧтан у һьнәк жи кӧштьн[+]. 6Бона wи т’әне йәк мабу кӧ бьшанда, кӧр’е хwәйи дәлал. Хӧләсә р’абу әw жи шанд у гот: ‹Һьлбәт wе жь кӧр’е мьн шәрм бькьн›[+]. 7Ле әв р’әзванед һан ль һәв шеwьрин у готьн: ‹Әв wаре wи йә! Wәрьн әм ви бькӧжьн, мират’е[†] мәр’а бьминә›[+]. 8Һьнге әw гьртьн кӧштьн у щьнйазе wи жь р’әз дәрхьстьнә дәр[+]. 9Дә ижар хwәйе р’әз wе чь бькә? Нә әwе бе qьр’а р’әзвана бинә у р’әз бьдә һьнәкед дьн[+]? 10Чьма wә әw ньвисар нәхwәндийә?

‹Әw кәвьре кӧ һоста т’әхсир кьр,
әw бу сәре ә’нишке[†].
11Әв йәк жь алийе Хӧданда qәwьми
у ль бәр ч’ә’ве мә һ’әйр-һ’ӧжмәк’ар ә!›[*] »[+]

12Сәрwеред щьһуйа[†] фә’м кьрьн, кӧ Иса әв мәсәлә ани сәр wан, кьрьн кӧ Wи бьгьрьн, ле жь ә’лаләте тьрсийан, к’әрба Әw һьштьн у чун[+].


Пьрса хәрщдайин у нәдайине


(Мәтта 22:15-22; Луqа 20:20-26)

13[•]Паше wана һьнәкә жь ферьсийа у пьштгьред Һеродәс шандьнә щәм Wи, wәки Wи бь хәбәред дәве Wи бьгьрьн[+]. 14Әwана һатьн у жер’а готьн: «Дәрсдар! Әм заньн кӧ Тӧ йәки р’аст и. Мьнәте жь кәси наки, чьмки нав мәрьвада фьрqийе данайни, ле р’ийа Хwәде р’аст һин дьки. Гәло р’аст ә кӧ әм хәрщ бьдьнә Qәйсәр[†] йан на? Әм бьдьн, йан нәдьн?»[+] 15Ле дӧр’утийа wан кӧ Исава ә’йан бу гот: «Чьма һун Мьн дьщер’ьбиньн? Мьнр’а зивәки биньн кӧ Әз бьбиньм»[+]. 16Wана жер’а зивәк ани. Әwи жь wан пьрси: «Әв наве ньвисар у сьфәт[†] йе к’е йә?» Wана гот: «Йед Qәйсәр ьн». 17Иса wанр’а гот: «Wәки ӧса йә, чь кӧ йед Qәйсәр ьн бьдьнә Qәйсәр у чь кӧ йед Хwәде нә бьдьнә Хwәде». У сәр Wи ә’щебмайи ман[+].


Пьрса р’абуна мьрийа


(Мәтта 22:23-33; Луqа 20:27-40)

18[•]Садуqи[†], кӧ дьбежьн р’абуна мьрийа т’ӧнә, һьнәкә жь wан һатьнә щәм Иса у же пьрсин:[+] 19«Дәрсдар! Муса мәр’а ньвисийә: ‹Һәгәр бьре йәки безӧр’әт бьмьрә у жьне стухар бьһелә, бьра бьре wи жьна wи бьстинә у wаре бьре хwә шин кә›[*][+] . 20Аwа һ’әфт бьра һәбун. Бьре мәзьн жьнәк станд, безӧр’әт мьр. 21Бьч’уке wи әw жьн станд, әw жи безӧр’әт мьр, ӧса жи һатә сәре йе сьсийа. 22Хӧләсә ван һәр һ’әфт бьра жи әw жьн станд у безӧр’әт мьрьн, пәй wанр’а жи әw жьн мьр. 23Дә ижар wе Р’ожа Р’абуне[†], гава мьри р’абьн, әва жьна wе к’ижан бьрайир’а бьк’әвә? Чьмки һәр һ’әфта жи әwа стандьбу».

24Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Нә һун жь дәст ве йәке хальфи нә, кӧ нә ньвисара заньн, нә жи qәwата Хwәде? 25Гава йед мьри жь мьрьне р’абьн, wе нә бьзәwьщьн у нә жи мер кьн, чьмки әwе мина мьлйак’әтед ә’змана бьн. 26Ле дәрһәqа р’абуна мьрийада, чьма wә К’ьтеба Мусада[*] нәхwәндийә сәрһатийа дара дьр’ийеда кӧ чаwа Хwәде Мусар’а дьбежә: ‹Әз Хwәдейе Бьраһим[†], Хwәдейе Исһаq[†] у Хwәдейе Аqуб[†] ьм›[*][+] ? 27Әw нә Хwәдейе мьрийа йә, ле Хwәдейе зендийа йә. Һун лап хальфи нә!»


Т’әмийа сәр т’әмийар’а


(Мәтта 22:34-40; Луqа 10:25-28)

28[•]Qанунзанәки кӧ шәр’-дә’wе wан бьһист у дина хwә жи дайе, кӧ Иса чаwа qәнщ щаба wан да, незики Иса бу у же пьрси: «К’ижан т’әми сәр һ’әму т’әмийар’а йә?» 29Иса ле вәгәр’анд: «Әв ә т’әмийа сәр т’әмийар’а: ‹Бьбьһе, Исраел! Хӧдан Хwәдейе мә Хӧданәк ә[*] . 30Хӧдан Хwәдейе хwә һ’ьз бькә, бь т’әмамийа дьле[†] хwә, бь т’әмамийа щанийа хwә, бь т’әмамийа һ’ьше хwә у бь т’әмамийа qәwата хwә›[*][+] . 31Йа дӧда жи әв ә: ‹Һәвале хwә wәкә хwә һ’ьз бькә›[*] . Жь ван мәстьр т’ӧ т’әми т’ӧнә»[+]. 32Ижар qанунзан Wир’а гот: «Р’аст ә, Дәрсдар! Тә р’аст гот, кӧ ‹Хӧдан йәк ә у жь Wи пештьр йәки майин т’ӧнә›[*][+] . 33У ‹бь т’әмамийа дьл, бь т’әмамийа аqьл, бь т’әмамийа qәwате Хwәде һ’ьзкьрьн› у ‹һәвале хwә жи wәкә хwә һ’ьзкьрьн› сәр һәр дийарийед т’әвайишәwате у qӧрбанед майинр’а йә»[*] . 34Иса дина Хwә дайе, кӧ wи бь аqьли щаба хwә да, жер’а гот: «Тӧ жь П’адшатийа Хwәде нә дур и». Пәй ве йәкер’а, иди т’ӧ кәси нәwерьбу тьштәк жь Wи бьпьрсийа[+].


Мәсиһ кӧр’е к’е йә?


(Мәтта 22:41-46; Луqа 20:41-44)

35[•]Гава кӧ Иса п’арьстгәһеда һин дькьр, гот: «Qанунзан чаwа дьбежьн кӧ Мәсиһ кӧр’е Даwьд ә[+]? 36Нә Даwьд хwәха пе Р’ӧһ’е Пироз дьбежә?

‹Хӧдан готә Хӧдане мьн:
Ль мьле Мьни р’асте р’уне,
һ’әта кӧ Әз дьжмьнед Тә бькьмә бьне п’ийед Тә›[*][+] .

37Аwа Даwьд хwәха кӧ Wи ‹Хӧдан› һ’әсаб дькә, иди Әw чаwа дьбә кӧр’е Даwьд?»


Qанунзанед дӧр’у


(Мәтта 23:1-36; Луqа 20:45-47)

Wе ә’лаләта гьран бь дьл у әшq гӧһдарийа Иса дькьр[+]. 38[•]Һинкьрьна Хwәда Әwи гот: «Һ’әвза хwә жь wан qанунзана бькьн, йед кӧ һ’ьз дькьн бь чӧхед дьреж бьгәр’ьн, базарада сьлаве бьдьнә wан, 39к’ьништада к’ӧрсийед пешьн бьгьрьн у шайийада жи һәрәма[†] жорьн р’унен[+]. 40Әвана аликива малед жьнәбийа һ’уфи хwә дькьн, алийе дьнва жи бона хwәк’ьфшкьрьне дӧайе хwә дьреж дькьн. Диwана wане һе гьран бә».


Дийарийа жьнәбийа бәләнгаз


(Луqа 21:1-4)

41[•]Иса ль пешбәри п’әрәданга[†] п’арьстгәһе р’уньшт у дина Хwә дайе, кӧ ә’лаләте чаwа п’әрә давитьнә п’әрәданге. Гәләк дәwләтийа гәләк авитьне[+]. 42Жьнәбикә бәләнгаз жи һат у дӧ пол[†], кӧ дькьрә qӧр’ушәк, авите. 43Иса шагьртед Хwә гази щәм Хwә кьрьн у wанр’а гот: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, кӧ әве жьнәбийа бәләнгаз жь ван һ’әмуйа зә’фтьр авитә п’әрәданге, 44Ван һ’әмуйа жь зедәйа һәбука хwә авитьне. Ле әве ве бәләнгазийа хwәда чи wе һәбу кӧ пе ә’буре хwә бькьра һ’әму авите»[+].

#### 13


Иса пешда дәрһәqа wеранбуна п’арьстгәһеда дьбежә


(Мәтта 24:1-2; Луqа 21:5-6)

1[•]Гава Иса жь п’арьстгәһе дәрк’әт, жь шагьртед Wи йәки Wир’а гот: «Дәрсдар! Һәла дина Хwә бьде әв чь кәвьр ьн у чь авайи нә!» 2Иса ль wи вәгәр’анд у готе: «Тӧ ван авайийед мәзьн дьбини? Әв һ’әмуйе жи wеран бьн, ль вьр кәвьре ль сәр кәвьр qәт нәминә!»[+]


Тәнгаси у зерандьн


(Мәтта 24:3-14; Луqа 21:7-19)

3Гава Иса ль ч’ийайе Зәйт’уне, ль пешбәри п’арьстгәһе р’уньштьбу, Пәтрус, Аqуб, Йуһ’әнна у Әндраwьс башqә же пьрсин: 4«Бежә мә, әw тьшт wе к’әнге бьqәwьмьн? У бәри qәwьмандьна wан һ’әмуйа, чь нишане бьбьн?» 5Һьнге Иса дәстпекьр у wанр’а гот: «Һаш жь хwә һәбьн, кӧ т’ӧ кәс wә нәхапинә[+]. 6Гәләк wе пе наве Мьн бен у бежьн: ‹Әз ьм Мәсиһ› у wе гәләка бьхальфиньн. 7Гава һун дәнге шәр’а у бә’са шәр’а бьбьһен, һун хwә ӧнда нәкьн. Гәрәке әв тьшт бьqәwьмьн, ле әw һе нә ахьри йә. 8Мьләте р’абә сәр мьләт, п’адшатийе р’абә сәр п’адшатийе, щи-щийа wе ә’рдһ’әж у хәлайи-щәлайе бьбьн. Ле әв һ’әму мина еша к’ӧлфәте йә, кӧ дәстпедькә пе дьгьрә[+].

9Ле һун һаш жь хwә һәбьн! Wе wә бьбьнә бәр диwана у к’ьништада wә бьк’ӧтьн. Бона Мьн wе wә бәр wәли[†] у п’адша бьдьнә сәкьнандьне, wәки һун бәр wан шә’дәтийе бьдьн[+]. 10Гәрәке пешийе Мьзгини һ’әму мьләтар’а бе дайине[+]. 11Гава кӧ wә бьгьрьн бьбьнә бәр диwане, пешда хәм нәкьн кӧ һуне чь бежьн. Ле wе дәме чь wәр’а бе дайине, wе жи бежьн, чьмки нә кӧ һуне хәбәр дьн, ле Р’ӧһ’е Пироз[+]. 12Бьра wе бьре хwә бьдә кӧштьне у бав кӧр’е хwә. Зар’е р’абьнә сәр де у баве хwә у wан бьдьнә кӧштьне[+]. 13У бона наве Мьн һуне бәр ч’ә’ве һ’әмуйа р’әш бьн. Ле әwе кӧ һ’әта хьлазийе тәйах кә, әwе хьлаз бә[+].


Һ’әрамийа Wеранкьрьне


(Мәтта 24:15-21; Луqа 21:20-24)

14[•]Аwа чахе һун wе ‹һ’әрамийа wеранкьрьне›[*] бьбиньн, ль wи щийе нәщайиз сәкьни», (әwе кӧ дьхунә бьра фә’м бькә) «һьнге әwед кӧ Щьһустанеда нә бьра бьр’әвьнә ч’ийа. 15У әwе кӧ сәр хани йә бьра жорда нәйе хwаре у нәк’әвә һьндӧр’, wәки тьштәки һьлдә[+]. 16У әwе кӧ к’әwшенда йә бьра вәнәгәр’ә кӧ п’оте хwә һьлдә. 17Ле wәй ль һ’әмла у дәстдәргуша wан р’ожада![+] 18Дӧа бькьн кӧ әв йәк зьвьстанеда нәqәwьмә. 19Чьмки wан р’ожада wе тәнгасикә ӧса бьбә, wәки жь р’ожа кӧ Хwәде дьнйа ә’фьрандийә һ’әта ньһа нәбуйә у нә жи wе бьбә[+]. 20Һәгәр Хӧдан әw р’ож кьн нәкьрьна, т’ӧ кәс хьлаз нәдьбу, ле бона хатьре wан бьжартийед кӧ Wи бьжартьнә, әw р’ож кьн кьрьнә[+].

21Һьнге, һәгәр йәк wәр’а бежә: ‹Мәсиһ ва йә ль вьр ә›, йан жи: ‹Wа йә дәра һан ә›, баwәр нәкьн[+]. 22Чьмки мәсиһ у п’ехәмбәред дәрәw wе дәрен. Wе нишан у к’әрәмәта бькьн, һәгәр дәст wанва бе, wе бьжартийа жи бьхальфиньн[+]. 23Ле һун һаш жь хwә һәбьн! Мьн һәр тьшт пешда wәр’а гот[+].


Һатьна Кӧр’е Мерьв


(Мәтта 24:29-31; Луqа 21:25-28)

24[•]Ле wан р’ожада, пәй wе тәнгасийер’а,

‹р’уйе р’ойе wе бе гьртьне
у һиве р’онайа хwә нәдә,
25стәйрке жь ә’змен бьк’әвьн,
у т’опед ә’змана wе жь р’ийед хwә дәрен[*] ›[*][+] .

26У һьнге wе бьбиньн, Кӧр’е Мерьв бь qәwата мәзьн у р’умәт ә’wрава те[*][+] . 27Wи чахи Әwе мьлйак’әтед Хwә бьшинә у бьжартийед Хwә жь һәр чар qӧлба бәрәв кә, жь п’әр’ед ә’рде гьрти һ’әта п’әр’ед ә’змен[+].


Дәрса дара һежире


(Мәтта 24:32-35; Луqа 21:29-33)

28[•]Жь дара һежире дәрсәке һин бьн: Чахе кӧ ч’ьqьлед wе тәр’ дьбьн у бәлгед wе дьбьшкьвьн, иди һун заньн кӧ һавин незик ә. 29Ӧса жи гава һун бьбиньн кӧ әв йәк дьqәwьмьн, бьзаньбьн кӧ Әw незик ә, ль бәр шемике йә. 30Әз р’аст wәр’а дьбежьм, әва ньсьла дәрбаз набә, һ’әта кӧ әв һ’әму тьшт нәqәwьмьн[+]. 31Ә’рд у ә’змане дәрбаз бьн, ле готьнед Мьн т’ӧ щар дәрбаз набьн[+].


Р’ож у сьһ’әт нә ә’йан ә


(Мәтта 24:36-44)

32[•]Ле бона wе р’оже у wе сьһ’әте т’ӧ кәс ньзанә, нә мьлйак’әтед ә’змен у нә жи Кӧр’, ле т’әне Бав. 33Һаш жь хwә һәбьн! Һ’ьшйар бьминьн![*] Чьмки һун ньзаньн к’әнге wәхте пер’а бьгьһижә[+]. 34Әв йәк мина мәрьвәки йә, кӧ мала хwә дьһелә у дәрдьк’әвә р’еwитийе. Бәри чуйине т’әмийа мала хwә дьдә хӧламед хwә, шьхӧле wан һәр кәси дьде у ә’мьри сәр дәргәһван дькә, кӧ һ’ьшйар бьминә[+]. 35Бона ве йәке һ’ьшйар бьминьн, чьмки һун ньзаньн малхе мале wе к’әнге бе, еваре йан ниве шәве, йан wәхте бангдана дика, йан сәре сьбәһе[+]. 36Нәбә кӧ ньшкева Әw бе у wә хәwеда бьгьрә[+]. 37Әз чь wәр’а дьбежьм, һ’әмуйар’а дьбежьм: Һ’ьшйар бьминьн!»

#### 14


Гьртьн, хачкьрьн[†] у р’абуна Иса


Шеwьра кӧштьна Иса


(Мәтта 26:1-5; Луqа 22:1-2; Йуһ’әнна 11:45-53)

1[•]Аwа дӧ р’ож шунда wе Щәжьна Дәрбазбуне[†] у Щәжьна Нане Шкәва[†] бьбуйа. Сәрәкед к’аһина у qанунзана мәщаләке дьгәр’ийан, кӧ чаwа Иса дьзива бь фелбазийе бьгьрьн, бькӧжьн[+] 2у дьготьн: «Бьра әв йәк щәжьнеда нибә, wәки щьмә’т р’анәбә сәр ньга».


Иса Бәйтанйайеда те р’ункьрьне[†]


(Мәтта 26:6-13; Йуһ’әнна 12:1-8)

3[•]Гава Иса ль Бәйтанйайе мала Шьмһ’уне к’отида, ль сәр сьфре р’уньшти бу, к’ӧлфәтәк һат, дәрданәкә[†] wейә алабастьрейи р’уне нардейи[†] сафи у гәләки бьһа һәбу. Wе әw шушә шкенанд у әw р’ун р’етә сәр сәре Иса[+].

4Һьнәкә wьр һерс к’әтьн у һәвр’а дьготьн: «Һ’әйфа ви р’уни! Чьма әва зийана бу? 5Мә дькарьбу әв р’уна сесьд зиви зедәтьр бьфьрота у бәлайи фәqира кьра». Бь ви аwайи әw к’ӧлфәта р’әзил кьрьн.

6Ле Иса гот: «Жь wе к’ӧлфәте вәгәр’ьн! Чьма һун хатьре wе дьк’әвьн? Әwе тьштәки qәнщ бона Мьн кьр. 7Фәqире һәр гав т’әви wә бьн. К’әнге һун бьхwазьн, һун дькарьн qәнщийе wанр’а бькьн. Ле Әзе һәр гав нав wәда нибьм[+]. 8Чь жь дәсте wе дьһат әwе кьр. Әwе пешда бәдәна Мьн дәфьнкьрьнер’а[†] р’ун кьр[+]. 9Әз р’аст wәр’а дьбежьм, дьнйайеда к’идәре әва Мьзгинийа бе даннасинкьрьне, wе кьрьна ве к’ӧлфәте жи бона биранина wе бе готьне»[+].


Щьһуда нәмамийа[†] Иса дькә


(Мәтта 26:14-16; Луqа 22:3-6)

10[•]Һьнге Щьһудайе Исхәрйоти, йәки жь һәр донздәһа, чу щәм сәрәкед к’аһина, wәки Иса бьдә дәсте wан[+]. 11Wан жи гава әв йәк бьһист, ша бун у п’әрә wир’а соз дан. У Щьһуда жь һьнгева мәщаләке дьгәр’ийа кӧ чаwа Иса бьдә дәсте wан.


Иса т’әви шагьрта шива Щәжьна Дәрбазбуне дьхwә


(Мәтта 26:17-25; Луqа 22:7-14, 21-23; Йуһ’әнна 13:21-30)

12[•]Р’ожа пешьнә Щәжьна Нане Шкәвада кӧ бәрхе qӧрбана Щәжьна Дәрбазбуне дьһатә сәржекьрьне, шагьрта жь Иса пьрси: «Тӧ ль к’ӧ дьхwази Шива Щәжьна Дәрбазбуне бьхwи, wәки әм һәр’ьн тәр’а һазьр кьн?»[+] 13Иса дӧ шагьртед Хwә шандьн у wанр’а гот: «Һәр’ьнә бажер. Мәрьвәке р’асти wә бе, щер’е аве ль сәр мьла. Пәй wи һәр’ьнә wе мала кӧ әw дьче 14у бежьнә хwәйе мале: ‹Дәрсдар дьбежә: К’ане әw ода мевана, йа кӧ Әзе теда т’әви шагьртед Хwә шива Щәжьна Дәрбазбуне бьхwьм?› 15Һьнге әwе ль qате жорьн одәкә мәзьнә һәвдайи у һазьр нишани wә кә, ль wе дәре шиве бона мә һазьр кьн». 16Шагьрта да сәр р’е чунә бажер у чаwа кӧ wанар’а готьбу ӧса жи дитьн у шива Щәжьна Дәрбазбуне һазьр кьрьн.

17Гава р’о чу ава, Иса т’әви һәр донздәһа чу wе дәре. 18Чахе ль сәр сьфре р’уньштьн у нане хwә дьхwарьн, Иса гот: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, йәки жь wә wе нәмамийа[†] Мьн бькә, йе кӧ т’әви Мьн нен дьхwә»[+]. 19Әw бәр хwә к’әтьн у дәстпекьрьн йәк-йәк жь Wи пьрсин: «Дьбә кӧ әз ьм?» 20Әwи wанр’а гот: «Әw йәк нава wә һәр донздәһада йә, йе кӧ пә’рийе хwә т’әви Мьн т’аседа дькә. 21Р’аст Кӧр’е Мерьв wе ӧса һәр’ә чаwа кӧ бона Wи һатийә ньвисаре. Ле wәй ль wи мәрьве кӧ нәмамийа Кӧр’е Мерьв бькә! Wир’а һе qәнщ бу кӧ әw qәт дьне нәк’әта»[+].


Шива Хӧдан


(Мәтта 26:26-30; Луqа 22:14-23; Корьнт’и I 11:23-25)

22[•]Гава wана һе нан дьхwар, Иса нан һьлда шькьри да, кәркьр да шагьрта у гот: «Һан һьлдьн! Әва бәдәна Мьн ә»[+]. 23Пәйр’а к’ас һьлда шькьри да у да wан. Һ’әмуйа жи жь wе вәхwар. 24У wанр’а гот: «Әва хуна Мьн ә бона пәймане[†][*] , кӧ бона гәләка те р’етьне[+]. 25Әз р’аст wәр’а дьбежьм, иди Әз жь вьр шунда т’ӧ щар жь мәйа тьрийе вәнахwьм, һ’әта wе р’ожа кӧ Әзе П’адшатийа Хwәдеда жь йа ну вәхwьм».

26Паше wана зәбурәк стьра, дәрк’әтьн чунә ч’ийайе Зәйт’уне[+].


Иса дәрһәqа инк’арийа Пәтрусда дьбежә


(Мәтта 26:31-35; Луqа 22:31-34; Йуһ’әнна 13:36-38)

27[•]У Иса wанр’а гот: «Һун һ’әмуйе жи жь Мьн п’ьшк бьн һәр’ьн, чьмки ньвисар ә:

‹Әзе ль шьвен хьм у пәзе жи бәла-бәлайи бә›[*][+] .

28Ле гава кӧ Әз жь мьрьне р’абьм, Әзе бәри wә һәр’ьмә Щәлиле»[+]. 29Пәтрус жер’а гот: «Һәгәр һ’әму жи жь Тә п’ьшк бьн һәр’ьн, ле әз на».

30Иса wир’а гот: «Әз р’аст тәр’а дьбежьм, һәма ишәв һе бәри кӧ дик дӧ щара банг дә, те се щара Мьн инк’ар ки». 31Ле Пәтрус сәр йа хwә дьма у дьгот: «Һәгәр щи бе, әзе т’әви Тә бьмьрьм жи, ле т’ӧ щар Тә инк’ар накьм!» Һ’әмуйа жи аһа дьгот.


Иса ль Гетшәманийе дӧа дькә


(Мәтта 26:36-46; Луqа 22:39-46)

32[•]Пәй wе йәкер’а әw чунә wи щийе кӧ жер’а Гетшәмани дьбежьн у Әwи шагьртед Хwәр’а гот: «Вьра р’унен, һ’әта кӧ Әз дӧа бькьм». 33Wи Пәтрус, Аqуб у Йуһ’әнна т’әви Хwә бьрьн у дәстпекьр к’әсәр к’ьшанд у Хwәда шәwьти[+]. 34Wи wанр’а гот: «Дьле Мьн һаqас дәрд у к’әдәр ә, мина бәр мьрьне. Вьра бьминьн у һ’ьшйар бьн»[+]. 35Һьнәки пешда чу, Хwә дәвәр’у авитә ә’рде у дӧа кьр, кӧ һәгәр мәщал һәбә, әва сьһ’әта сәр Wир’а дәрбаз бә[+]. 36У гот: «Абба[†], Баво! Һәр мәщал жь дәсте Тә те. Әве к’асе жь Мьн дур хә. Ле бьра хwәстьна Мьн нибә, ле йа Тә бә»[+].

37Паше һатә щәм шагьрта, әw р’азайи дитьн у готә Пәтрус: «Шьмһ’ун, тӧ р’азайи? Тә нькарьбу кӧ сьһ’әтәке тӧ һ’ьшйар бьмайи? 38Һ’ьшйар бьминьн у дӧа бькьн, wәки һун нәк’әвьнә нава щер’ьбандьне. Бәле р’ӧһ’ р’ази йә, ле бәдән сьст ә»[+].

39Диса чу дӧа кьр, хут әw хәбәр готьн. 40У һат диса әw хәwеда дитьн, чьмки ч’ә’вед wан жь хәwе вәнәдьбун. У ньзаньбун чь щаба Wи бьдана. 41Щара сьсийа жи һат у wанр’а гот: «Һун һәла һе р’азайи нә у р’ьһ’әт дьбьн? Бәс ә! Wәхт пер’а гьһишт. Ва йә Кӧр’е Мерьв дьк’әвә дәсте гӧнәк’ара[+]. 42Р’абьн әм һәр’ьн. Ва йә әwе кӧ нәмамийа Мьн дькә незик бу».


Гьртьна Иса


(Мәтта 26:47-56; Луqа 22:47-53; Йуһ’әнна 18:3-12)

43[•]Һәма һьнге гава Wи һе хәбәр дьда, Щьһудайе кӧ йәк жь һәр донздәһа бу, һат. Әwи т’әви хwә жь алийе сәрәкед к’аһина, qанунзана у р’успийада ә’лаләтәкә гьран анибу, бь дара у шура[+]. 44Аwа нәмаме Wи ә’шәрәт дабу wан у готьбу: «Әз к’ижани кӧ р’амусьм, Әw ә, Wи бьгьрьн у бь фәсал бьбьн». 45Һәма һьнге жи Щьһуда һатә щәм Иса у гот: «Дәрсдар![*] » у р’амуса. 46Wана дәст авитә Иса у Әw гьртьн. 47Ле йәки жь йед кӧ т’әви Wи сәкьни бун, шуре хwә к’ьшанд ль хӧламе сәрәкк’аһин хьст у гӧһе wи пәканд[+]. 48Һьнге Иса wанр’а гот: «Те бежи wә сәр qачахәкида гьртийә, кӧ һун бь дара у шура һатьнә Мьн бьгьрьн? 49Нә Әз һәр р’ож т’әви wә п’арьстгәһеда бум Мьн һун һин дькьрьн, ле wә Әз нәдьгьртьм. Ле бона кӧ ньвисар бенә сери, әв йәк qәwьми»[+]. 50Һьнге һ’әму шагьрта Әw һьшт у р’әвин[+]. 51Хортәк пәй Wи дьчу, п’арч’әки к’ьтане ль бәдәна wийә тә’зи п’еч’айи бу. Ә’лаләте әw гьрт, 52ле wи әw к’ьтан һьшт у р’ут-тә’зи жь дәсте wан р’әви.


Иса ль бәр щьвина[†] гьрәгьра


(Мәтта 26:57-68; Луqа 22:54-55, 63-71; Йуһ’әнна 18:13-14, 19-24)

53[•]Иса бьрьнә щәм сәрәкк’аһин. Һ’әму сәрәкед к’аһина, р’успи у qанунзан wьр щьвийан. 54Пәтрус дурва п’е-п’е пәй Wи чу, һ’әта к’әтә һ’әwша сәрәкк’аһин. Wьр т’әви нобәдара ль бәр егьр р’уньшт у хwә гәрм дькьр. 55Сәрәкед к’аһина у т’әмамийа щьвина[†] гьрәгьра жи ль шә’дәтикә мьqабьли Иса дьгәр’ийан, wәки Wи бькӧжьн, ле нә дьдитьн. 56Гәләка мьqабьли Wи шә’дәтийа дәрәw дьда, ле шә’дәтийа wан һәвдӧ нәдьгьрт[+]. 57Һьнге һьнәк р’абун у мьqабьли Wи шә’дәтийа дәрәw дан у готьн: 58«Мә бьһист кӧ Ви мәрьви гот: ‹Әзе ве п’арьстгәһа кӧ бь дәста һатийә чекьрьне һьлшиньм у се р’ожада п’арьстгәһәкә дьнә бе дәстлек’әтьн чекьм›»[+]. 59Ле шә’дәтийа wан жи һәвдӧ нәдьгьрт. 60Һьнге сәрәкк’аһин р’абу нава wанда сәкьни у жь Иса пьрси: «Бона ван шә’дәтийа кӧ әвана мьqабьли Тә дьдьн Тӧ чьма щабәке нади?»[+] 61Ле Әwи дәнге Хwә нәкьр у т’ӧ щаб нәда. Сәрәкк’аһин[†] диса жь Wи пьрси у готе: «Тӧ йи Мәсиһ, Кӧр’е Йе һежайи шькьрийе?»[+] 62Иса готе: «Әз ьм. У һуне Кӧр’е Мерьв ль к’еләка[†] Йе Һәри Зор, ль мьле wийи р’асте р’уньшти у ль сәр ә’wред ә’змен те бьбиньн»[*][+] . 63Һьнге сәрәкк’аһин к’ьнщед хwә qәлаштьн у гот: «Иди шә’дә чи мәр’а нә[+]? 64Wә бьһист Әwи чаwа Хwәде беһӧрмәт кьр! Wәва чаwа хӧйа дьбә?» Һ’әмуйа жи Әw нәһәq кьрьн готьн, кӧ Әw йе кӧштьне йә[+]. 65Һьнге һьнәка дәстпекьр т’уйи Wи кьрьн, р’уйе Wи ньхамтьн, данә бәр к’ӧлма у жер’а готьн: «Дә п’ехәмбәртийе бькә!» Нобәдара жи Әw бьр у данә бәр шәмаqа[+].


Пәтрус Иса инк’ар дькә


(Мәтта 26:69-75; Луqа 22:56-62; Йуһ’әнна 18:15-18, 25-27)

66[•]Гава Пәтрус ль жере һ’әwшеда бу, жь щарийед сәрәкк’аһин йәк һатә wьр. 67Әwе кӧ дит Пәтрус хwә ль бәр егьр гәрм дькә, ль wи ньһер’и у гот: «Тӧ жи т’әви әwи ньсрәти[†] буйи, т’әви Иса». 68Ле әwи инк’ар кьр у гот: «Әз ньзаньм у фә’м накьм кӧ тӧ чь дьбежи». Әw жь һ’әwше дәрк’әт чу сьвдәра ль бәр дәргәһ, дик банг да. 69Гава кӧ щарийе әw ль wе дәре дит, диса готә йед дор-бәра сәкьни бун: «Әва жи йәки жь wан ә». 70Ле әwи диса инк’ар кьр. У хеләке шунда, йед кӧ wьр сәкьни бун, диса Пәтруср’а готьн: «Һәбә-т’ӧнәбә тӧ жи жь wан и, чьмки тӧ жь Щәлиле йи у хәбәрдана тә жи тә дьфьрошә[*] ». 71Ле Пәтрус дәст бь ньфьр’а кьр, сонд хwар у гот: «Әз Wи мәрьви нас накьм, бона к’ижани һун дьбежьн». 72Пер’а-пер’а дик щара дӧда банг да. У Пәтрус әw готьна Иса кӧ wир’а готьбу ани бира хwә: «Бәри кӧ дик дӧ щара банг дә, те се щара Мьн инк’ар ки». Ль сәр ве йәке дәстпекьр гьрийа[+].

#### 15


Иса ль бәр Пилато[†]


(Мәтта 27:1-2, 11-14; Луqа 23:1-5; Йуһ’әнна 18:28-38)

1[•]Сәре сьбәһе зу сәрәкед к’аһина т’әви р’успийа, qанунзана у т’әмамийа щьвина гьрәгьрар’а шеwьрин. Иса гьредан у бьрьн данә дәсте Пилато[†][+]. 2Пилато жь Wи пьрси у гот: «Тӧ йи П’адше щьһуйа?» Әwи щаб да у гот: «Тә бь дәве хwә гот»[+]. 3Һьнге сәрәкед к’аһина гәләк тьштада авитьнә Wи. 4Пилато диса жь Wи пьрси у гот: «Тӧ qәт щабәке нади? Дина Хwә бьде, кӧ чьqаси давежьнә Тә!»[+] 5Ле Иса иди т’ӧ щаб нәда wи, һ’әта кӧ Пилато шаш ма.


Диwанеда һ’ӧкӧме кӧштьне ль сәр Иса дәрдьхьн


(Мәтта 27:15-26; Луqа 23:13-25; Йуһ’әнна 18:39–19:16)

6[•]Аwа һәр Щәжьна Дәрбазбунеда ә’дәте wәли бу, кӧ гьртики щьмә’тер’а бәр’дә, к’ижан кӧ wан бьхwәста. 7Гьртик кәледа һәбу наве wи Барабас, кӧ т’әви р’абәрик’аред һәвалед хwә сәрһьлданеда мер кӧштьбун. 8Ә’лаләт щьвийа у жь wәли хwәст кӧ әw ль анәгори wи ә’дәте хwә хwәстьна wан бькә. 9Пилато жи wанр’а гот: «Һун дьхwазьн wәки әз бона wә П’адше щьһуйа бәр’дьм?» 10Әwи заньбу кӧ сәрәкед к’аһина жь дәст һ’әвсудийе Иса дабунә дәсте wи[+]. 11Ле сәрәкед к’аһина һе нав ә’лаләте дан, кӧ бьхwазьн wәки Барабас бона wан бе бәр’дане[+]. 12Пилато диса жь wан пьрси у гот: «Ле әз иди Әwи чаwа бькьм, йе кӧ һун жер’а П’адше щьһуйа дьбежьн?» 13Wана кьрә qир’ин у готьн: «Wи хач[†] кә!» 14Пилато wанр’а гот: «Чьма? Әви чь хьраби кьрийә?» Ле wана һе дькьрә qир’ин: «Wи хач кә!»[+] 15Пилато хwәст кӧ ә’лаләт р’ази кьра, Барабас бона wан бәр’да. У Иса да бәр qамчийа у да дәсте wан, wәки бе хачкьрьне[+].


Әскәр qәрфе хwә ль Иса дькьн


(Мәтта 27:27-30; Йуһ’әнна 19:2-3)

16[•]Һьнге әскәра Әw бьрә һьндӧр’е сәрайе, аwа готи һ’әwша qәсьра wәли у һ’әму р’әфа әскәра ль сәр щьвандьн. 17Чӧхәки ширк[†] ле кьрьн у т’ащәк жь стьрийа вәгьрти данә сери. 18Дәстпекьрьн сьлав дане у готьн: «Хwәш бә П’адше щьһуйа!» 19Пе qамиш[†] ль сәре Wи дьхьстьн, т’уйи Wи дькьрьн у ль сәр чока ль бәр Wи та дьбун[+]. 20Ле пәй qәрфкьрьнер’а, әw чӧхе ширк же ехьстьн, к’ьнщед Wи ле кьрьн у бьрьнә дәрва кӧ Wи хач кьн.


Хачкьрьна Иса


(Мәтта 27:32-44; Луqа 23:26-43; Йуһ’әнна 19:17-27)

21[•]Шьмһ’уне жь Курене, баве Скәндәр у Р’уфо wьрр’а дәрбаз дьбу, кӧ жь к’әwшен дьһат. Әскәра п’ейи сәр wи кьрьн кӧ хаче Иса һьлдә[+]. 22Иса бьрьнә wи щийе кӧ жер’а Голгота дьготьн, кӧ те фә’мкьрьне: «Щийе Qафа». 23Шәрава зьмьр[†][*] т’әвкьри дане кӧ вәхwә, ле Wи вәнәхwар. 24Әw хач кьрьн, сәр к’ьнщед Wи п’әшк авитьн, к’а к’ер’а wе чь бьк’әвә, нава хwәда бәла кьрьн[*][+] . 25У сьбәһе сьһ’әт нәһә бу, гава Әw хач кьрьн. 26Ньвисара нәһәqийа Wи аһа ньвисар бу: «П’АДШЕ ЩЬҺУЙА». 27Т’әви Wи дӧ qачах жи хач кьрьн, йәк ль мьле Wийи р’асте, йе дьн ль мьле Wийи ч’әпе. 28Бь ви аwайи әw ньвисар һатә сери, йа кӧ дьбежә: «Әw т’әви зӧлмк’ара һатә һ’әсабе»[*] . 29У әwед кӧ wьрр’а дьчун-дьһатьн, әw беһӧрмәт дькьрьн, сәре хwә дьһ’әжандьн у дьготьне: «Һейи! Нә Тәйе п’арьстгәһ һьлшанда у се р’ожада чекьра,[+] 30дә Хwә хьлаз кә, жь хач wәрә хwаре!» 31Ӧса жи сәрәкед к’аһина т’әви qанунзана нав хwәда qәрфе хwә ле дькьрьн у дьготьн: «Хәлq хьлаз кьр, ле Хwә нькарә хьлаз кә![+] 32Дә бьра ньһа Мәсиһ, П’адше Исраеле жь хаче бе хwаре, wәки әм бьбиньн у баwәр бькьн». Йед т’әви Wи һатьбунә хачкьрьне жи тә’н ль Wи дьхьстьн[+].


Мьрьна Иса


(Мәтта 27:45-56; Луqа 23:44-49; Йуһ’әнна 19:28-30)

33[•]Нивро жь сьһ’әта донздәһа һ’әта сьһ’әта сьсийа, т’әмамийа ә’рде бу тә’ри. 34У сьһ’әта сьсийа Иса бь дәнгәки бьльнд кьрә qир’ин у гот: «Елойи, Елойи, лама сабахтани?» кӧ те фә’мкьрьне: «Хwәдейе Мьн, Хwәдейе Мьн, Тә чьма Әз һьштьм?»[*][+]

35Әwе кӧ незик сәкьнибун, гава әв хәбәр бьһистьн, готьн: «Бьньһер’ьн, Әw гази Елйас дькә». 36Жь wан йәк бәзи, луфька бә’ре[†] һьлда сьркеда кьр, qамишәкива дани у дьрежи Wи кьр, кӧ вәхwә у гот: «Бьсәкьньн. Әм бьбиньн к’а Елйасе бе Wи бинә хwаре»[+].

37Иса бь дәнгәки бьльнд кьрә qир’ин у р’ӧһ’е Хwә да. 38Wи чахи п’әр’да п’арьстгәһе жь сери һ’әта бьни qәльши, бу дӧ тиша[†][+]. 39Сәрсәде кӧ ль пешбәри Иса сәкьни бу, гава дит кӧ Иса чаwа р’ӧһ’е Хwә да[*] , гот: «Р’асти жи әва Мәрьва Кӧр’е Хwәде бу!» 40Ль wе дәре к’ӧлфәт жи һәбун, кӧ дурва ль ве йәке дьньһер’ин. Мәрйәма Мәждәлани, Мәрйәма дийа һәр дӧ бьра, Аqубе бьч’ук у Йусес у ӧса жи Сәлома нав wанда бун[+]. 41Әвана һьнге, гава Иса ль Щәлиле бу, пәй Wи дьчун у жер’а хьзмәтк’ари дькьрьн. Пештьри ван, гәләк к’ӧлфәтед дьн жи wьр һәбун, кӧ т’әви Иса һатьбунә Оршәлиме.


Дәфьнкьрьна Иса


(Мәтта 27:57-61; Луqа 23:50-56; Йуһ’әнна 19:38-42)

42[•]Әв йәк р’ожа т’ьвдарәккьрьне[†] бу, аwа готи р’ожа бәри шәмийе. Бәре еваре 43Усьве[†] Аримәтйайи һат, әw йәки хwәйиqәдьр у әндәме щьвина гьрәгьра бу. Әw хwәха жи ль һивийа П’адшатийа Хwәде бу. Wи тӧрӧш кьр, чу щәм Пилато, щьнйазе Иса же хwәст. 44Пилато бьһист кӧ Иса иди мьрийә, ә’щебмайи ма. Гази сәрсәд[†] кьр у же пьрси: «Р’аст ә кӧ Әw ӧса зу мьрийә?» 45Гава әw жь сәрсәд ә’сәйи пе һ’әсийа, щьнйаз да Усьв. 46Wи qәдәке к’ьтани к’ьр’и, щьнйаз ани хwаре, пе к’әфән[†] кьр, т’ьрбәкеда дани, йа кӧ qәйеда к’олайи бу. Кәвьрәк һол кьрә бәр дәре т’ьрбе. 47Мәрйәма Мәждәлани у Мәрйәма дийа Йусес дитьн кӧ әw ль к’ӧ дәре һатә дәфьнкьрьне.

#### 16


Иса жь мьрьне р’адьбә


(Мәтта 28:1-8; Луqа 24:1-12; Йуһ’әнна 20:1-10)

1[•]Пәй р’ожа шәмийер’а Мәрйәма Мәждәлани, Мәрйәма дийа Аqуб у Сәлома чун бьһарәт[†] к’ьр’ин, wәки һәр’ьн ль щьнйазе Иса дьн[+]. 2Р’ожа һ’әфтийейә пешьн сәре сьбәһе зу, wәхте р’о дәрк’әт, әw чунә сәр т’ьрбе. 3Wана р’ева һәвр’а дьгот: «К’и wе бона мә кәвьр жь бәр дәре т’ьрбе һол кә?»[+] 4Чьмки кәвьр гәләки мәзьн бу. У гава кӧ ль жоре ньһер’ин, дина хwә дане, кӧ кәвьр жь бәр һол кьри йә. 5У чахе чунә һьндӧр’е т’ьрбе, дина хwә дане, хортәки чӧхе сьпи wәргьрти wе ль алийе р’асте р’уньшти йә. К’ӧлфәт гәләк зәндәгьрти ман. 6Ле әwи wанр’а гот: «Зәндәгьрти нәминьн! Һун ль wи Исайе Ньсрәте дьгәр’ьн, Йе кӧ һатә хачкьрьне. Әw жь мьрьне р’абуйә! Әw нә ль вьр ә. Ва йә әw щийе кӧ Әw ле данибу. 7Дә ньһа һәр’ьн бежьнә шагьртед Wи у Пәтрус, кӧ Әwе бәри wә һәр’ә Щәлиле. Ль wьр һуне Wи бьбиньн, чаwа кӧ Әwи wәр’а готийә»[+]. 8Әw к’ӧлфәт жь т’ьрбе дәрк’әтьн р’әвин, чьмки р’ьсасе әw гьртьбун у дьләрьзин. Кәсир’а жи тьштәк нәготьн, чьмки саwе ль wан гьртьбу.


Иса Хwә нишани Мәрйәма Мәждәлани дькә


(Мәтта 28:9-10; Йуһ’әнна 20:11-18)

9[•]Гава Иса р’ожа һ’әфтийейә пешьн сьбәһе зу жь мьрьне р’абу, Wи пешийе Хwә нишани Мәрйәма Мәждәлани кьр, йа кӧ һ’әфт щьн же дәрхьстьбу[*][+] . 10Әwе жи чу әw йәк гиһандә әwед кӧ т’әви Иса гәр’ийабун, кӧ шин дькьрьн у дьгьрийан. 11Ле гава wана бьһист кӧ Иса сах ә у Хwә нишани Мәрйәме кьрийә, баwәр нәкьрьн[+].


Иса Хwә нишани дӧ шагьртед Хwә дькә


(Луqа 24:13-35)

12Пәй ван йәкар’а Әwи Хwә дьлqәки дьнда нишани жь wан дӧда кьр, йед кӧ дьчунә к’әwшен. 13Әwана жи чун әw хәбәр гиһандьнә йед майин. Ле готьна wан жи баwәр нәкьрьн.


Иса Хwә нишани йанздәһ шагьрта дькә


(Мәтта 28:16-20; Луqа 24:36-49; Йуһ’әнна 20:19-23; К’аред Шандийа 1:6-8)

14Пәй ве йәкер’а Иса Хwә нишани йанздәһа кьр, гава әw ль сәр сьфре р’уньштьбун. Әwи ль wан һьлат бона нәбаwәри у сәрһ’ьшкийа wан, чьмки wана йед кӧ Әw жь мьрьне р’абуйи дитьбун баwәр нәкьрьн. 15У wанр’а гот: «Һәр’ьнә һәр чар алийед дьнйайе у Мьзгинийе бьдьнә һәр мәрьви[+]. 16Әwе кӧ баwәр бькә у бе ньхӧмандьне wе хьлаз бә, ле әwе кӧ баwәр нәкә диwана wи wе бьбә[+]. 17Әwе кӧ баwәр дькьн, әв нишане wанр’а дийар бьн: Бь наве Мьн wе щьна дәрхьн, бь зьманед ну wе хәбәр дьн,[+] 18wе мә’ра бь дәсте хwә бьгьрьн у һәгәр әw тьштәки жә’р жи вәхwьн, т’ӧ зьраре ль wан нәбә. Әwе дәстед хwә дайньнә сәр нәхwәша у нәхwәше qәнщ бьн»[+].


Жорһьлатьна Иса


(Луqа 24:50-53; К’аред Шандийа 1:9-11)

19Аwа Хӧдан Иса пәй wе хәбәрдана т’әви wанр’а һьлк’ьшийа ә’змен у ль мьле Хwәдейи р’асте р’уньшт[+]. 20Шагьрт жи чун, ль һәр щийи даннасин кьрьн. Хӧдан пьштоване wан бу у бь ван нишана хәбәра Хwә дьда избаткьрьне, к’ижанед кӧ бь дәсте wан дьбун[+].

### ЛУQА

#### ЛУQА

ЛУQА


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]


МЬЗГИНИЙА ЛЬ ГОРА ЛУQА


Пешготьн

Луqа йәки йунани дохтор (һ’әким) у дирокзан (т’арихзан) бу. Әви т’әви Паwлос гәләки р’еwити кьрийә (Фьлимон 24; Колоси 4:14; Тимот’ейо II 4:11) у нава шьхӧле шандитийа Паwлосда жи гәләки алик’арийа wи кьрийә.

Бь фькьра гәләк зана әва Мьзгинийа незики сала 80-и һатийә ньвисаре, щики нәә’йан жь Фьльстине дәр.

Дәстпебуна к’ьтебеда дәрһәqа буйина Йуһ’әннайе ньхӧмдар, мьзгинийа буйина Иса у шькьрдайина чәнд мәрьвада ньвисар ә, к’ижана һатьна Исайә жь Хwәдеда дьданә к’ьфше. Ве Мьзгинийеда бона ә’мьре Иса һе гәләки дьбежә, жь буйина Йуһ’әннайе ньхӧмдар гьрти һ’әта жь нав мьрийа р’абуна Иса. Луqа хwәстийә дәрһәqа ә’мьре Исада бь һур-гьли бьньвисә. Пәй мьрьн-р’абуна wир’а Луqа дәрһәqа бәлабуна Мьзгинийеда к’ьтеба «К’аред Шандийа» ньвисийә.

«Мьзгинийа ль гора Луqа» ә’йан дькә кӧ Иса чаwа Хьлазкьре создайи бона Исраеле жь Хwәдеда шанди йә у ӧса жи Хьлазкьре һ’әму мәрьва йә. Әва Мьзгинийа бь тьһәрәки башqә һ’ьзкьрьна Хwәде дьдә к’ьфше, илаһи һьндава мәрьвед шкәстида. Гәләка наве ве мьзгинийе данийә: «Мьзгинийа бона гӧнәк’ара, шкәстийа, бәләнгаза, бехwәйа, жьнәбийа у хәриба».

Ве Мьзгинийеда фькьра «шабун у шькьрдайине» жи һәйә, илаһи сәрийед пешьнда, кӧ ль сәр ә’ламкьрьна һатьна Иса дьньвисә. Чәнд к’ӧламед шькьрдайине жи вьра һәнә у хwәденаса гәләк qӧр’нада бь ван к’ӧлама һ’әбандьна хwә дәрбаз кьрьнә. Мәсәлә, к’ӧлама мьлйак’әта (2:14), йа Мәрйәме (1:46-55), йа Зәкәрийа (1:68-79) у йа Шьмһ’ун (2:29-32). Хьлазийа к’ьтебеда жи нета шабуне к’ьфш дьбә, ль к’ӧ Иса дьчә ә’змен у йед ль пәй Иса п’арьстгәһеда дьщьвьн, шькьрийа хwә дьдьнә Хwәде (24:52-53).

Һьнәк п’аред бәрбьч’ә’в жи әw ьн, кӧ чәнд сәрһати у мәсәлә т’әне ве мьзгинийеда һәнә. Аwа мәсәлә: К’ӧлама мьлйак’әта, дәма буйина Иса, һазьрийа шьвана, Исайе донздәһ сали п’арьстгәһеда, мәсәла «кӧр’е ӧндабуйи у бьре wи», т’обәкьрьна qачахәки сәр хаче у тьштед майин.

Пешготьна Луqа (1:1-4)
Буйина Йуһ’әннайе ньхӧмдар, буйина Иса у зар’отийа wан (1:5–2:52)
Qӧльхе Йуһ’әннайе ньхӧмдар (3:1-20)
Ньхӧмандьн у щер’ьбандьна Иса (3:21–4:13)
Даннасини у шьхӧлед Исайә ль Щәлиледа (4:14–9:50)
Р’ийа Исайә жь Щәлиле һ’әта Оршәлиме (9:51–19:27)
Һ’әфтийа Исайә хьлазийе ль Оршәлиме у дор-бәред wеда (19:28–23:56)
Р’абуна Исайә жь мьрьне, хӧйабуна Wи шагьртава у жорһьлатьна Wи (24:1-53)

#### 1


Пешготьна Луqа Т’ейофилор’а

1Т’ейофилойе хwәйиqәдьр, ньһа гәләка дәстпекьрийә сәрһатийа wан тьштед нава мәда буйи ӧса р’ез кьн, 2чаwа әwед кӧ пешийе бь ч’ә’ве хwә дитьбун у әв Мьзгини[†] бәла дькьрьн, мәр’а готьн. 3Әз жи чаwа йәки һе зува р’аст пәй wан һ’әму тьшта дьчум, мьн р’е тер’а дит кӧ бь һур-гьли тәр’а бьньвисьм,[+] 4wәки тӧ р’астийа wан тьштед кӧ һин буйи, бьзаньби.


Мьзгинийа мьлйак’әт[†] бона буйина Йуһ’әннайе[†] ньхӧмдар[†]

5Чахе Һеродәс п’адшайе Щьһустане[†] бу, к’аһинәк[†] жь бәрәка Әбийа һәбу, наве wи Зәкәрийа бу. Жьна wи жи жь ә’сьле Һарун[†] бу, наве wе Елизабет[+]. 6Әвана һәр дӧ жи ль бәр Хwәде р’аст бун у нав һ’әму т’әми у qанунед Хӧданда[†] беqӧсур дьчун[+]. 7Ле зар’ед wан т’ӧнәбун, чьмки Елизабете зар’ нәданин у һәр дӧйа жи ә’мьре хwә дәрбаз кьрьбун.

8Аwа чахе Зәкәрийа дора бәрәка хwәда хьзмәтк’арийа к’аһинтийе ль бәр Хwәде дькьр, 9бь ә’дәте к’аһинтийеда п’әшк wир’а к’әт, кӧ һәр’ә п’арьстгәһа[†] Хӧдан, бьхуре[†] бьшәwьтинә[+]. 10У дәма шәwьтандьна бьхуре, т’әмамийа щьмә’те дәрва дӧа дькьр[+]. 11Һьнге мьлйак’әте[†] Хӧдан wива хӧйа бу у алийе р’астева к’еләка[†] горигәһа[†] бьхуре сәкьни[+]. 12Чахе Зәкәрийа дит, т’әвиһәв бу у саw к’әтә сәр wи. 13Ле мьлйак’әт wир’а гот: «Зәкәрийа, нәтьрсә! Дӧа тә һатә бьһистьне, к’ӧлфәта[†] тә Елизабете тәр’а кӧр’әки бинә у те наве wи Йуһ’әнна[†] дайни[+].

14Әwе тәр’а бьбә әшq у шайи
у гәләке бь буйина wи ша бьн.
15Чьмки әwе ль бәр Хӧдан мәзьн бә.
Т’ӧ щар гәрәке шәрав-араqе вәнәхwә[*] .
У һе зьке дийа хwәда, wе бь Р’ӧһ’е Пироз[†] т’ьжи бә[+].
16Wе жь зар’ед Исраеле[†] гәләка бәрбь Хӧдан Хwәдейе wан вәгәр’инә.
17Әwе бь р’ӧһ’ у qәwата Елйас[†] п’ехәмбәр[†] пешийа Хӧданва һәр’ә[*] ,
wе дьле бава сәр зар’ада у нәельма бәрбь фә’мдарийа р’аста вәгәр’инә,
wәки щьмә’тәке бона Хӧдан һазьр кә»[+].

18Зәкәрийа мьлйак’әтр’а гот: «Әзе ве йәке чаwа бьзаньбьм? Әз кал ьм у к’ӧлфәта мьн жи ә’мьре хwә иди дәрбаз кьрийә»[*][+] .

19Мьлйак’әт[†] ле вәгәр’анд у готе:
«Әз Щьбрайил ьм, кӧ ль бәр Хwәде дьсәкьньм.
У әз һатьмә шандьне,
кӧ тәр’а бежьм у ве мьзгинийе бьдьмә тә[*] .
20Ва те лал би у нькарьби хәбәр ди,
һ’әта wе р’ожа кӧ әв тьшт бенә сери,
чьмки тә әw готьнед мьн баwәр нәкьрьн,
кӧ wе wәхте хwәда бенә сери».

21Һ’әта һьнге щьмә’т һивийа Зәкәрийа бу у ә’щебмайи дьман, кӧ әw п’арьстгәһеда дәрәнги дьк’әт. 22У чахе әw дәрк’әтә дәрва, иди нькарьбу wанар’а хәбәр да. Wана шьк бьр, кӧ п’арьстгәһеда тьшт һатийә ль бәр ч’ә’ва. У әwи бь нишана wанар’а хәбәр дьда у лал ма. 23Гава р’ожед хьзмәткьрьна wи хьлаз бун, чу мала хwә. 24Пәй wан р’ожар’а, к’ӧлфәта wи, Елизабет һ’әмлә дәрк’әт, пенщ мәһа әwе хwә вәдьшарт у дьгот: 25«Әв чь йәк бу ван р’ожада Хӧдан бона мьн кьр, һ’але мьнда ньһер’и у qара мьн жь нав мәрьва[†] да һьлдане»[+].


Мьзгинийа мьлйак’әт бона буйина Иса[†]

26Мәһа шәшада Хwәде мьлйак’әт[†] Щьбрайил шандә бажарәки Щәлиле кӧ наве wи Ньсрәт бу,[+] 27щәм qизәкә бьк’ьр[†], йа кӧ мәрьвәки бь наве Усьве[†] мала Даwьдр’а[†] нишанкьри бу. Наве qизьке Мәрйәм[†] бу. 28Мьлйак’әт wева хӧйа бу у готе: «Сьлав ль тә qизька к’әрәм[†] ле буйийе, Хӧдан т’әви тә йә[*] ». 29Әwа сәр готьна wи т’әвиһәв бу у фькьри: «Гәло әв чь сьлав ә?» 30У мьлйак’әт жер’а гот: «Мәрйәм, нәтьрсә! Чьмки тә к’әрәм жь Хwәде станд. 31Ва те һ’әмлә дәрейи Кӧр’әки бини у наве Wи Иса[†] дайни[+].

32Әwе мәзьн бә у Кӧр’е Йе Һәри Жорьн wе бе готьне.
У Хӧдан Хwәде wе т’әхте баве Wи Даwьд бьдә Wи[+].
33Әwе һ’әта-һ’әтайе п’адшатийе сәр мала Аqуб[†] бькә
у хьлазийа П’адшатийа Wи wе т’ӧнәбә»[+].

34Мәрйәме мьлйак’әтр’а гот: «Әв йәке чаwа бьбә, чьмки әз һәла һе qиз ьм?» 35Мьлйак’әт ле вәгәр’анд у гот: «Р’ӧһ’е Пироз wе бе сәр тә у qәwата Йе Һәри Жорьн wе сәр тә бькә си. Бона ве йәке әw Пирозе кӧ wе жь тә бьбә, әw Кӧр’е Хwәде[†] wе бе готьне[+]. 36Ва йә омьда тә Елизабет жи, йа кӧ безӧр’әт дьһатә готьне, wе мәзьнайийа хwәда әва мәһа шәша йә кӧр’әкида һ’әмлә йә. 37Чьмки щәм Хwәде тьштәки нәбуйине т’ӧнә»[+]. 38Wи чахи Мәрйәме гот: «Әз щарийа Хӧдан ьм. Бьра анәгори готьна тә бона мьн бьбә». У мьлйак’әт жь щәм wе чу.


Мәрйәм сәрики Елизабете дьхә

39Wан р’ожада Мәрйәм р’абу ләз чу алийе ч’ийа, бажарәки Щьһуда[†]. 40Әw к’әтә мала Зәкәрийа у сьлав да Елизабете. 41Гава Елизабете сьлава Мәрйәме бьһист, зар’ок зьке wеда львийа. Елизабет Р’ӧһ’е Пирозва т’ьжи бу 42у бь дәнгәки бьльнд кьрә гази гот: «Тӧ нав к’ӧлфәтада бьмбарәк и у бәре зьке тәда жи бьмбарәк ә. 43Әв чь бәхтәwарик ә кӧ дийа Хӧдане мьн сәр мьнда һат? 44Гава дәнге сьлава тә к’әтә гӧһе мьн, зар’ок зьке мьнда жь шабуна лист. 45Хwәзи ль wе, кӧ готьна Хӧдан баwәр дькә, кӧ чь жер’а һатийә готьне, wе бе сери». 46Мәрйәме гот[*] :

«Нәфса мьн пәсьне Хӧдан дьдә
47у р’ӧһ’е мьн бь Хwәде Хьлазкьре[†] мьн ша дьбә,[+]
48чьмки Әwи бәре Хwә мьлуктийа щарийа Хwәда кьр.
Ва жь вьр шунда һ’әму ньсьле[†] хwәзийа хwә ль мьн биньн,[+]
49чьмки Хwәдейе Зор бона мьн тьштед п’ьр’ мәзьн кьрьн.
Наве Wи пироз ә[+].
50Р’ә’ма Wи qьр’нә-qьр’нә ль сәр wан ә,
йед кӧ жь Wи дьтьрсьн[+].
51Qәwата дәсте Хwә Әwи да к’ьфше
у йед кӧ дьле[†] хwәда к’ӧбар-бабах ьн бәла-бәлайи кьрьн.
52Йед qәwат жь к’ӧрсийа анин хwаре
у йед мьлук бьльнд кьрьн[*][+] .
53Йед бьр’чи бь тьштед qәнщ т’ер кьрьн
у йед дәwләти дәствала вәр’екьрьн[+].
54Р’ә’ма Хwә ани бира Хwә,
али хӧламе Хwә, Исраел кьр,[+]
55чаwа кал-бавед мә, Бьраһим[†] у зӧр’әта wир’а бона һ’әта-һ’әтайе созе Хwә дабу»[*] .

56Мәрйәм wәкә се мәһа щәм Елизабете ма, паше вәгәр’ийа мала хwә.


Буйина Йуһ’әннайе ньхӧмдар

57Аwа дәма wәльдандьна Елизабете пер’а гьһишт, кӧр’әк жер’а бу. 58Һәвал-һогьред wе бьһистьн кӧ Хӧдан р’ә’ма хwәйә мәзьн бона wе кьрийә, т’әви wе ша дьбун.

59Р’ожа һ’әйштада һатьн кӧ кӧр’ьк сьнәт[†] кьн у наве баве wи Зәкәрийа ле кьн[+]. 60Ле дийа wи гот: «На, наве wи гәрәке Йуһ’әнна бә». 61Wер’а готьн: «Нава мәрьвед тәда бь wи нави кәсәк т’ӧнә». 62Һьнге wана бь нишана жь баве wи пьрсин кӧ чь нави дьхwазә wи кә. 63Әwи жи т’әхтәк хwәст у ль сәр ньвиси: «Наве wи Йуһ’әнна йә». Һ’әму ә’щебмайи ман. 64Дәстхwәда зар-зьмане[†] wи вәбу, хәбәр да, шькьри да Хwәде. 65Тьрсе һ’әму щинаред wан гьрт у т’әмамийа ч’ийайед Щьһустанеда бона ве йәке дьһатә готьне. 66Һ’әмуйед кӧ дьбьһистьн, бира хwәда хwәй дькьрьн, дьготьн: «Гәло әв кӧр’ьке бьбә чь?» Чьмки дәсте Хӧдан пер’а бу.


П’ехәмбәртийа[†] Зәкәрийа

67Баве wи Зәкәрийа бь Р’ӧһ’е Пироз т’ьжи бу, п’ехәмбәрти кьр у гот:

68«Шькьр жь Хӧдан Хwәдейе Исраелер’а
кӧ сәрик да щьмә’та Хwә у азайи жер’а ани[*][+] .
69Жь мала хӧламе Хwә Даwьд
бона мә Хьлазкьрәки[†] зор[*] р’акьр,[+]
70чаwа Әwи һе бәреда бь дәве п’ехәмбәред Хwәйә пироз[†] готийә,
71кӧ әм жь дьжмьнед хwә
у дәсте һ’әму хернәхwаза[†] хьлаз бьн[*] ,[+]
72р’ә’ме кал-бавед мә бькә,
пәймана[†] Хwәйә пироз[+]
73у wе сонда кӧ баве мә Бьраһимр’а хwар бир бинә[*] ,[+]
74wәки жь дәсте дьжмьна азабуйи,
әм бькарьбьн бе тьрс у хоф,
75һ’әму р’ожед ә’мьре хwәда,
р’аст у һ’әлал Wи бьһ’әбиньн.

76Тӧ, ло кӧр’ько, те п’ехәмбәре Йе Һәри Жорьн бейи готьне,
те пешийа Хӧданва һәр’и, wәки р’ийа Wи һазьр ки[*][+]
77у занәбуна азайийе бьди щьмә’та Wи
бь бахшандьна гӧнед wан[+].
78Жь р’ә’м у һ’ӧба Хwәдейе мә
чаwа жорда р’о кӧ дәрте, ӧса wе сәрики бьдә мә,[+]
79wәки йед кӧ тә’ристанийе у бьн сийа мьрьнеда дьминьн р’онайи кә
у ньгед мә дайнә сәр р’ийа ә’дьлайийе»[*][+] .

80Кӧр’ьк мәзьн дьбу у бь р’ӧһ’ qәwат дьгьрт у һ’әта р’ожа Исраелева хӧйа бу жи ль бәр’ийе[†] дьма[+].

#### 2


Буйина Иса


(Мәтта 1:18-25)

1[•]Wан р’ожада жь Аwгустойе Qәйсәр[†] ә’мьр дәрк’әт, кӧ һ’әму мәрьвед Императорийа Р’омайе бенә навньвисаре[+]. 2Әв навньвисара пешьн һена Куренйойе wәлийе[†] Сурйайеда һатә кьрьне. 3Һ’әму дьчунә бажаре хwә, кӧ һәр кәс наве хwә бьдә ньвисаре. 4Усьв жи жь бажаре Ньсрәта Щәлиле р’абу һәвраз чу Щьһустане, бажаре буйина Даwьд, кӧ жер’а Бәйтләһ’м[†] дьготьн, чьмки әw жь мал у qәбила Даwьд бу[+]. 5Әw чу кӧ т’әви Мәрйәма дәргистийа хwә бьк’әвә навньвисаре. Мәрйәм жи һ’әмлә бу. 6Чахе әwана ль Бәйтләһ’ме бун, р’ожа wәльдандьна wе пер’а гьһишт 7у кӧр’е хwәйи Ньхӧри ани, Әw п’еч’әкеда п’еч’а у афьр’да дани, чьмки меванханеда бона wан щи т’ӧнәбу.


Мьлйак’әт у шьван

8Ль wьр чоле шьван һәбун, кӧ wе шәве хwәйитийа кәрийе пәзед хwә дькьрьн. 9Мьлйак’әте Хӧдан wанва хӧйа бу у р’умәта Хӧдан дора wан шәwq да, әw гәләки тьрсийан[+]. 10Ле мьлйак’әт wанар’а гот: «Нәтьрсьн! Ва йә әз Мьзгинийа шабунәкә мәзьн дьдьмә wә, кӧ wе бона т’әмамийа мьләт бә. 11Иро wәр’а бажаре Даwьдда[†] Хьлазкьрәк[†] бу, әw Мәсиһ[†] Хӧдан ә[+]. 12Әва wәр’а бьбә нишан: Һуне зар’окәке п’еч’әкеда п’еч’айи афьр’да бьбиньн». 13Ньшкева т’әви wи ордикә мьлйак’әтед ә’зманайә мәзьн к’ьфш бу, пәсьне Хwәде дьдан у дьготьн:[+]

14«Шькьр Хwәдейе Һәри Жорьнр’а,
ә’дьлайи сәр дьне wан мәрьвар’а,
жь к’ижана Хwәде р’ази йә[*] »[+].

15Гава мьлйак’әт жь wан дур к’әтьн һьлатьнә ә’змен, шьвана һәвр’а гот: «Дә wәрьн әм һәр’ьнә Бәйтләһ’ме, әв тьште буйи, кӧ Хӧдан әм пе һ’әсандьн, бьбиньн».

16У бь ләз һатьн, Мәрйәм, Усьв у Зар’а афьр’да р’азайи дитьн. 17Гава Әw дитьн, чь кӧ бона Кӧр’ьк wанр’а һатьбу ә’ламкьрьне, готьн. 18Һәр кәсе кӧ жь шьвана әв тьшт дьбьһистьн, зәндәгьрти дьман. 19Ле Мәрйәме әв һ’әму тьшт дьле хwәда хwәй дькьрьн у ль сәр wан дьфькьри[+]. 20Шьван вәгәр’ийан, бона тьштед бьһисти у дити пәсьн у шькьри дьданә Хwәде. Әв һ’әму ӧса бун чаwа wанар’а һатьбу готьне.


Навданина Иса

21Р’ожа һ’әйшта гава кӧр’ьк сьнәт кьрьн, наве Wи Иса[†] данин, чаwа кӧ һе бәри һ’әмләбуна де, мьлйак’әт бона ве йәке готьбу[+].


Иса дьбьнә п’арьстгәһе, кӧ п’ешк’еши[†] Хwәде кьн

22Чахе анәгори Qануна Муса[†] р’ожед паqьжбуна wан т’әмам бун, кӧр’ьк бьрьнә Оршәлиме[†], кӧ Wи п’ешк’еши Хӧдан кьн[*] ,[+] 23чаwа кӧ Qануна Хӧданда ньвисар ә: «Һәр ньхӧрики нерин кӧ бәт’ьне вәдькә, нәдьре[†] Хӧдан бә»[*][+] 24у ль гора готьна Qануна Хӧдан: «Щотәк фатьмок[†] йан жи дӧ щущукед кәвотка»[*] һ’әди[†] бе дайине[+].

25Һьнге мәрьвәк Оршәлимеда һәбу, наве wи Шьмһ’ун бу. Әw мәрьвәки р’аст, хwәдехоф у ль һивийа бәрдьлийа[†][*] Исраеле бу. Р’ӧһ’е Пироз жи ль сәр wи бу 26у wир’а готьбу: «Һ’әта кӧ тӧ Мәсиһе Хӧдан нәбини, намьри». 27Һьнге әw бь р’ебәрийа Р’ӧһ’ һатә п’арьстгәһе. Чахе де у бавева Исайе бьч’ук анин кӧ ль гора ә’дәте Qануне бона Wи бькьн, 28Шьмһ’ун Кӧр’ьк һьлда да һ’әмеза хwә, шькьри да Хwәде у гот:

29«Йа Хwәйи, ньһа ль гора созе Хwә
бь хер у сьламәт бәрдәстийе Хwә бәр’дә.
30Чьмки ч’ә’ве мьн азакьрьна Тә дит,[+]
31йа кӧ Тә бәр ч’ә’ве һ’әму мьләта һазьр кьрийә[*] ,
32кӧ бьбә р’онайийа бәр ч’ә’ве нәщьһуйа[†]
у qәдьр-һӧрмәт[†] щьмә’та Тә Исраелр’а»[*] .

33Де у баве Wи сәр тьштед кӧ Шьмһ’ун бона Wи дьготьн, зәндәгьрти мабун. 34Шьмһ’ун дӧа wан кьр у дийа Wи Мәрйәмер’а гот: «Бьбьһен, Әва әwи к’ьфшкьри йә, Йе кӧ wе Исраеледа бьбә сәбәбе к’әтьн-р’абуна гәләка, ӧса жи бьбә нишанәк, кӧ гәләке мьqабьли Wи р’абьн 35у бь ви аwайи фькьред гәләк дьла wе ә’йан бьн. У дьле тәр’а жи мина тирәке wе дәрбаз бә»[+].

36Ль wьр жь р’ьк’ьнйата Ашер, qизәкә Фаноwелә п’ехәмбәр һәбу, наве wе Һана. Әwе гәләк ә’мьр дәрбаз кьрьбу, пәй qизтийа хwәр’а һ’әфт сала щәм мере хwә мабу. 37Әw жьнәбикә һ’әйште чар сали бу[*] у жь п’арьстгәһе дур нәдьк’әт, шәв у р’ож бь дӧа у р’ожийа[†] Хwәде дьһ’әбанд[+]. 38Әва жи wе дәме һат, шькьри да Хwәде у т’әви һ’әмуйед кӧ ч’ә’вньһер’ийа азабуна Оршәлиме бун, дәрһәqа кӧр’ькда хәбәр да.


Мәрйәм, Усьв у Исайе бьч’ук вәдьгәр’ьнә Ньсрәте

39Гава Усьв у Мәрйәме һәр тьшт ль гора Qануна Хӧдан кьрьн, вәгәр’ийанә Щәлиле, бажаре хwә Ньсрәте[+] 40Кӧр’ьк мәзьн у qәwат дьбу, бь сәрwахтийе[†] т’ьжи дьбу, к’әрәма Хwәде жи бь Wир’а бу.


Исайе донздәһ сали п’арьстгәһеда

41Де у баве Wи һәр сал Щәжьна Дәрбазбунеда[†] дьчунә Оршәлиме[+]. 42Чахе Әw бу донздәһ сали, ль гора ә’дәт әwана һәвраз чунә щәжьне. 43Гава р’ожед щәжьне хьлаз бун у пашда вәдьгәр’ийанә мала хwә, Исайе хьшим ль Оршәлиме ма. Ле де у баве Wи һаш жь Wи т’ӧнәбун,[+] 44wана т’ьре[†] т’әви р’еwийа йә. Р’ийа р’ожәке һатьн, нав һәвал-һогьред хwәда ль Wи гәр’ийан. 45Гава Әw нәдитьн, пашда вәгәр’ийанә Оршәлиме, ль Wи гәр’ийан. 46Р’ожа сьсийа wана Әw п’арьстгәһеда дит. Әw т’әви дәрсдара р’уньштьбу, гӧһдарийа wан дькьр у пьрс дьданә wан. 47Һ’әмуйед кӧ хәбәрдана Wи дьбьһистьн, сәр занәбун у щабед Wи зәндәгьрти дьман. 48Гава де у баве Wи әw дитьн, һ’әйирин у дийа Wи жер’а гот: «Лаwо! Тә чьма ӧса сәре мә кьр? Әз у баве тә к’әл-бин ль Тә дьгәр’ийан». 49Әwи wанр’а гот: «Һун чьма ль Мьн дьгәр’ийан? Wә ньзаньбу гәрәке Әз мала Баве[†] Хwәда бьм?» 50Ле wана фә’м нәкьр Әwи чь гот[+]. 51Әw т’әви wан вәгәр’ийа һатә Ньсрәте у гӧр’а wанда бу. Ле дийа Wи әв һ’әму тьшт дьле хwәда хwәй дькьрьн[+]. 52У Иса бь сәрwахтийе у бәжьнеда пешда дьчу у ль Хwәде у мәрьва хwәш дьһат.

#### 3


Даннасинийа Йуһ’әннайе ньхӧмдар


(Мәтта 3:1-12; Марqос 1:1-8; Йуһ’әнна 1:19-28)

1[•]Панздәһ салийа п’адшатийа Тибәрйойе Qәйсәрда, Пилатойе[†] Понтийо wәлийе Щьһустане бу, Һеродәс сәрwере Щәлиле бу, Филипойе бьре wи сәрwере qәза Итурйайе у Трахонидайе бу у Лусанйас сәрwере Авелинйайе бу,[+] 2Һәнан у Qәйафа жи сәрәкк’аһин бун. Һьнге хәбәра Хwәде бәр’ийеда Йуһ’әннайе кӧр’е Зәкәрийар’а һат[+] 3у Йуһ’әнна һатә һ’әму дор-бәред ч’әме Урдӧне даннасин дькьр, кӧ щьмә’т жь гӧнәкьрьне вәгәр’ә у бь аве бе ньхӧмандьне[†], wәки Хwәде wан бьбахшинә. 4Чаwа к’ьтеба Ишайа[†] п’ехәмбәрда ньвисар ә кӧ дьбежә:

«Дәнге бәр’ийеда дькә гази:
‹Р’ийа Хӧдан һазьр бькьн
у шьвәр’ийед Wи р’аст бькьн.
5Һ’әму гәли бьра т’ьжи бьн,
ч’ийа-бани ньмьз бьн,
р’ийед харо-маро р’аст бьн
у ч’ә’л-ч’ул дуз бьн.
6У һәр кәсе азайийа Хwәде бьбинә›»[*] .

7Гәләк дьһатьнә щәм Йуһ’әнна, кӧ жь wи бенә ньхӧмандьне. Әwи wанр’а дьгот: «Ч’ежькед[†] мә’ра! К’е wәр’а гот, кӧ һун жь хәзәба те бьр’әвьн[+]? 8Дә бь кьред qәнщ бьдьнә к’ьфше, кӧ һун жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийанә. У р’анәбьн нәбежьн: ‹Бьраһим баве мә йә›. Әз wәр’а дьбежьм, кӧ Хwәде жь ван кәвьра жи дькарә зар’а Бьраһимр’а дәрхә[+]. 9Ва йә бьвьр[†] ль сәр р’аwе[†] даре йә. Һәр дара кӧ бәре qәнщ нәйнә, wе бе бьр’ине у авитьне нава егьр»[+]. 10Ә’лаләте жь wи пьрси у гот: «Ле әм чь бькьн?»[+] 11Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Дӧ дәст к’ьнще к’е һәнә, бьра йәки бьдә wи, йе к’е кӧ т’ӧнә у хӧрәке к’е һәйә, бьра диса ӧса бькә»[+]. 12Хәрщгьр[†] жи һатьн кӧ бенә ньхӧмандьне у wир’а готьн: «Дәрсдар[†], әм чь бькьн?» 13Әwи wанр’а гот: «Чьqас жь wә те хwәстьне жь wи зедәтьр нәстиньн». 14Әскәра жи жь wи пьрси: «Ле әм чь бькьн?» Әwи wанр’а гот: «Кәсәки нәшелиньн, бебәхтийе ль хәлqе нәкьн у бь һәqе хwә р’ази бьн»[+].

15Һ’әму һивийе бун у бона Йуһ’әнна дьле хwәда дьготьн: «Гәло әв ә Мәсиһ?»[+] 16Йуһ’әнна ль һ’әмуйа вәгәр’анд у гот: «Әз wә бь аве дьньхӧминьм, ле Йәки жь мьн qәwаттьр wе бе. Әз нә һежа мә бәне чарьхед Wи жи вәкьм. Әwе wә пе Р’ӧһ’е Пироз у егьр бьньхӧминә. 17Мәлһ’әба Wи дәсте Wида йә. Әwе бедәра Хwә паqьж кә, гәньм бькә ә’мбара Хwә, ле кайе wе бь агьре кӧ натәмьрә бьшәwьтинә»[+].

18Аwа Йуһ’әнна бь гәләк тьштед дьн жи хәлq ширәт дькьр у Мьзгини дьда. 19Ле гава Йуһ’әнна ль Һеродәсе сәрwер жи һьлат бона Һеродийа жьна бьре wи у һ’әму хьрабийед кӧ wи дькьрьн, 20һьнге Һеродәс сәр ван кьрьнада әв нәһәqи жи кьр, кӧ Йуһ’әнна авитә кәле[+].


Иса те ньхӧмандьне


(Мәтта 3:13-17; Марqос 1:9-11)

21[•]Гава һ’әму щьмә’т дьһатә ньхӧмандьне, Иса жи һатә ньхӧмандьне. Wе дәме кӧ дӧа дькьр, ә’зман вәбу[+] 22у Р’ӧһ’е Пироз бь бәдәни мина кәвоткәке сәр Wи дани у дәнгәк жь ә’змен һат у гот: «Тӧ кӧр’е Мьни дәлал и, кӧ Әз жь Тә р’ази мә»[+].


Р’ьк’ьнйата Иса


(Мәтта 1:1-17)

23[•]Иса незики си сали бу, гава Әwи дәст бь к’аре Хwә кьр у wан т’ьре Әw кӧр’е Усьв бу, Усьве Әли,[+] 24Әлийе Мәтат, Мәтате Леwи, Леwийе Мәлк’е, Мәлк’ейе Йаннай, Йаннайе Усьв, 25Усьве Мәтитийа, Мәтитийайе Амос, Амосе Нәһум, Нәһуме Һәсли, Һәслийе Нәщай, 26Нәщайе Мәһат, Мәһате Мәтитийа, Мәтитийайе Шемәйин, Шемәйине Йусех, Йусехе Йода, 27Йодайе Йуһәнан, Йуһәнане Р’еша, Р’ешайе Зәрубабәл, Зәрубабәле Шалтийел, Шалтийеле Нәри, 28Нәрийе Мәлк’е, Мәлк’ейе Еди, Едийе Qосам, Qосаме Елмәдам, Елмәдаме Әр, 29Әре Йешу, Йешуйе Елийазер, Елийазере Йорим, Йориме Мәтат, Мәтате Леwи, 30Леwийе Шьмһ’ун, Шьмһ’уне Щьһуда, Щьһудайе Усьв, Усьве Йонам, Йонаме Елйаqим, 31Елйаqиме Мәлйо, Мәлйойе Мәна, Мәнайе Мәтитийа, Мәтитийайе Нат’ан, Нат’ане Даwьд, 32Даwьде Йеша[†], Йешайе Овед, Оведе Боwаз, Боwазе Сәлмон, Сәлмоне Нәһшон,[+] 33Нәһшоне Аминадав, Аминадаве Админ, Админе Арам, Араме Һәсрун, Һәсруне Перес, Пересе Щьһуда,[+] 34Щьһудайе Аqуб, Аqубе Исһаq[†], Исһаqе Бьраһим, Бьраһиме Тераһ, Тераһе Нәһор, 35Нәһоре Сәрух, Сәрухе Р’еwо, Р’еwойе Пелег, Пелеге Әбәр, Әбәре Шәлаһ, 36Шәлаһе Qенан, Qенане Арпәхшад, Арпәхшаде Сам, Саме Нӧһ[†], Нӧһе Ламәх, 37Ламәхе Мәтушәла, Мәтушәлайе Һәнох, Һәнохе Йаред, Йареде Маһалалел, Маһалалеле Qенан, 38Qенане Әнош, Әноше Сет’, Сет’е Адәм[†] у Адәме Хwәде[+].

#### 4


Щер’ьбандьна[†] Иса


(Мәтта 4:1-11; Марqос 1:12-13)

1[•]Иса бь Р’ӧһ’е Пирозва т’ьжи жь Урдӧне вәгәр’ийа, Р’ӧһ’ бәр’ийеда р’ебәрийа Wи дькьр, 2чьл р’ожи жь мирещьн[†] һатә щер’ьбандьне[†]. Әwи wан р’ожада тьштәк нәхwар у гава әw р’ож дәрбаз бун, бьр’чи бу[+].

3Һьнге мирещьн Wир’а гот: «Һәгәр Тӧ Кӧр’е Хwәде йи, ви кәвьрир’а бежә кӧ бьбә нан». 4Иса ле вәгәр’анд у гот: «Ньвисар ә: ‹Инсан т’әне бь нен нажи›[*] [*] »[+].

5Һьнге мирещьн Әw р’акьрә сәр щики бьльнд, дәqеда һ’әму п’адшатийед дьнйайе нишани Wи дан 6у готә Wи: «Әзе р’әwш у сәрwертийа ван һ’әмуйа бьдьмә дәсте Тә, чьмки мьнр’а һатийә дайине у к’ер’а кӧ бьхwазьм әзе бьдьме[+]. 7Һәгәр ньһа Тӧ сәре хwә ль бәр мьн дайни, әв һ’әму wе п’ара Тә бьн». 8Иса ле вәгәр’анд у гот: «Ньвисар ә: ‹Сәре хwә ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә дайнә у т’әне Wи бьһ’әбинә!›[*] »[+]

9Паше мирещьн Иса бьрә Оршәлиме, Әw сәр бьльндщийа бане п’арьстгәһе да сәкьнандьне у готә Wи: «Һәгәр Тӧ Кӧр’е Хwәде йи, дә Хwә жь вьр бавежә хwаре. 10Чьмки ньвисар ә: ‹Хwәде wе т’әмийа Тә бьдә мьлйак’әтед Хwә, кӧ Тә хwәй кьн›[+] 11у: ‹Әwе Тә сәр дәсте хwә бьгьрьн, wәки ньге Тә кәвьр нәк’әвә›[*] ». 12Иса ле вәгәр’анд у гот: «Һатийә готьне кӧ: ‹Хӧдан Хwәдейе хwә нәщер’ьбинә!›[*] »[+] 13У гава мирещьн һ’әму щер’ьбандьн хьлаз кьрьн, дәмәке жь Wи дур к’әт.


Иса qәза Щәлиледа дәст бь к’аре Хwә дькә


(Мәтта 4:12-17; Марqос 1:14-15)

14[•]Иса бь qәwата Р’ӧһ’ вәгәр’ийа Щәлиле у нав-дәнге Wи һ’әму алийед wи wәлатида бәла бу. 15Әwи к’ьништед[†] wанда һин дькьр у һ’әмуйа пәсьне Wи дьдан[+].


Бажаре Ньсрәте, ль к’ӧ Иса мәзьн бьбу, Wи qәбул накә


(Мәтта 13:53-58; Марqос 6:1-6)

16Әw һатә Ньсрәте, wи щийе кӧ Әw ле мәзьн бьбу, мина ә’дәте Хwә р’ожа шәмийе[†] Әw к’әтә к’ьниште у р’абу кӧ бьхунә[+]. 17К’ьтеба Ишайа п’ехәмбәр данә Wи у гава к’ьтеба гӧломатккьри вәкьр, әw щи дит кӧ аһа ньвисар бу:

18«Р’ӧһ’е Хӧдан ль сәр Мьн ә,
чьмки Әwи Әз бь р’ункьрьне[†] к’ьфш кьрьм,
wәки Мьзгинийе бьдьмә фәqира,
у Әз шандьмә һесирар’а бой сәрбәстийе[†]
у корар’а бой дитьне даннасин кьм,
азайийе бьдьмә бьндәста[+]
19у сала Хӧданә р’ә’ме[*] жи бьдьмә наскьрьне»[*] .

20У к’ьтеб гӧломатк кьр да бәрдәсти р’уньшт у к’ьништеда һ’әму зур’ бьбун ль Wи дьньһер’ин. 21Әwи дәстпекьр wанар’а гот: «Әва ньвисара иро һатә сери, гава wә бьһист». 22Һ’әмуйа жи бона Wи qәнщ хәбәр дьдан у сәр хәбәрдана Wийә мә’рифәт зәндәгьрти мабун у дьготьн: «Әва нә кӧр’е Усьв ә?» 23Әwи wанр’а гот: «Һуне р’аст ве готьне сәр Мьн бежьн: ‹Һ’әкимо! Дә һ’әкимтийе ль хwә бькә. У әw тьштед мә бьһистьн кӧ Тә Кәфәрнаһумеда кьрьн, ль вьр щи-мьск’әне хwәда жи бькә›»[+]. 24У гот: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, п’ехәмбәр щи-мьск’әне хwәда беqәдьр ә[+]. 25Әз р’астийе wәр’а дьбежьм, гәләк жьнәби Исраеледа һена Елйасда һәбун, чахе се сал у шәш мәһа ә’зман һатә гьртьне у т’әмамийа wәлетда бу хәлайикә гьран[+]. 26Ле Елйас кәсәкир’а нәһатә шандьне, пештьри жьнәбийа жь бажаре Сәрәпта Сайдер’а[*] . 27У гәләк к’оти[†] жи Исраеледа һена Елиша[†] п’ехәмбәрда һәбун у жь wан т’ӧ кәс паqьж нәбу, пештьри Нә’мане[†] жь Сурйайе»[*][+] . 28Гава һ’әмуйед к’ьништеда әв йәк бьһистьн, һерс к’әтьн. 29Р’абун Әw жь бажер дәрхьстьн, бьрьн сәр wи ч’ийайе ль к’ӧ бажаре wан һатьбу чекьрьне, wәки Wи жь кәнделда бавежьн. 30Ле Әw нав wанр’а дәрбаз бу чу[+].


Иса р’ӧһ’е һ’әрам[†] дәрдьхә


(Марqос 1:21-28)

31[•]Иса бәржер бу һатә бажаре Кәфәрнаһума Щәлиле у р’ожа шәмийе әw һин дькьрьн[+]. 32Әw ль сәр һинкьрьна Wи зәндәгьрти мабун, чьмки хәбәрдана Wи бь һ’ӧкӧм бу[+]. 33У к’ьништеда мәрьвәк һәбу, кӧ р’ӧһ’е щьнайи[†] һ’әрам[†] пер’а һәбу. Әwи бь дәнгәки бьльнд кьрә qир’ин: 34«Wәйе! Тӧ чь жь мә дьхwази Исайе Ньсрәте? Тӧ һатийи qьр’а мә бини? Әз заньм Тӧ к’и йи. Тӧ Пирозе Хwәде йи!»[+] 35Иса ле һьлат у гот: «Кәр’ бә у же дәрк’әвә!» Щьн әw бәр wан ль ә’рде хьст у бе зьрардайин жь wи дәрк’әт[+]. 36Һ’әму зәндәгьрти ман, һәвр’а дьготьн: «Әв чь готьн ә? Әw бь һ’ӧкӧм у qәwате ә’мьри ль р’ӧһ’ед һ’әрам дькә у дәрдьк’әвьн?» 37У бә’са Wи һ’әму дор-бәра бәла дьбу.


Иса гәләк нәхwәша qәнщ дькә


(Мәтта 8:14-17; Марqос 1:29-34)

38[•]Әw жь к’ьниште дәрк’әт чу мала Шьмһ’ун[†]. Хwәсийа Шьмһ’ун тә’л т’айеда дьнә’лийа у бона wе жь Wи һиви кьрьн[+]. 39Иса сәр wер’а сәкьни, ль т’айе һьлат у т’айе же бәр’да. Дәстхwәда р’абу сәр хwә, бәрдәсти wанр’а кьр. 40Гава р’о дьчу ава, һ’әмуйед кӧ щур’ә-щур’ә нәхwәшийед wан һәбун анинә щәм Wи. Әwи дәсте Хwә дани сәр wан һәр йәки у әw qәнщ кьрьн. 41Жь гәләка жи щьн дәрдьк’әтьн, дькьрьнә qир’ин у дьготьн: «Тӧ Кӧр’е Хwәде йи!» Ле Иса ль wан һьлат у нәдьһьшт әw хәбәр дьн, чьмки заньбун кӧ Әw Мәсиһ ә[+].


Даннасинийа т’әмамийа Щьһустане

42[•]Сьбәһ кӧ зәлал бу, Иса р’абу чу щики хәwлә. Ә’лаләт ль Wи дьгәр’ийан у һ’әта щәм Wи һатьн, нәдьһьштьн кӧ Әw дәст жь wан бьк’ьшинә[+]. 43Ле Әwи wанр’а гот: «Гәрәке Әз бажаред дьнда жи Мьзгинийа П’адшатийа Хwәде[†] бьдьм, чьмки Әз бона wе йәке һатьмә шандьне». 44У к’ьништед Щьһустанеда[*] даннасин дькьр.

#### 5


Иса гази шагьртед[†] Хwәйә пешьн дькә


(Мәтта 4:18-22; Марqос 1:16-20)

1[•]Щарәке Иса ль бәр гола Щенисарте сәкьнибу у ә’лаләте дора Wи гьрт, кӧ хәбәра Хwәде бьбьһе[+]. 2У Әwи дӧ qәйьк дәве голе дитьн, мә’сигьр жь wан дәрк’әтьбун у т’ор’ед хwә дьшуштьн. 3Иса к’әтә qәйькәкә жь wан, кӧ йа Шьмһ’ун бу, һиви жь wи кьр, кӧ qәйьке һьнәки жь бәже[†] дур хә. У Әw р’уньшт, жь qәйьке ә’лаләт һин кьр. 4Чахе Әwи хәбәрдана Хwә хьлаз кьр, Шьмһ’унр’а гот: «Qәйьке бьбә щийе к’ур у т’ор’ед хwә бавежьнә неч’ире»[+]. 5Шьмһ’ун ле вәгәр’анд у гот: «Мамоста, мә т’әмамийа шәве кьр-нәкьр тьштәк нәгьрт, ле бона хатьре Тә әзе т’ор’а бавежьме». 6У гава ӧса кьрьн, һаqас мә’си к’әтьне, кӧ т’ор’ед wан дьqәтийан. 7У бь нишана гази һәвалед хwәйә qәйька дьнда дькьрьн, кӧ бен али wан бькьн. У әwана һатьн һәр дӧ qәйьк жи т’ьжи кьрьн, һьндьк мабу нӧq буна. 8Гава Шьмһ’ун-Пәтрус әв йәк дит, хwә авитә чоке Иса у гот: «Хӧдан, дури мьн һәр’ә, әз йәки гӧнәк’ар[†] ьм». 9Чьмки бона wан мә’сийед гьрти хофе wи у һ’әмуйед пер’а гьртьбу, 10ӧса жи Аqуб[†] у Йуһ’әннайе[†] кӧр’ед Зәбәди, кӧ һәвалед Шьмһ’ун бун. У Иса Шьмһ’унр’а гот: «Нәтьрсә! Жь вьр шунда те мәрьва мина мә’сийа бьгьри»[+]. 11У qәйьк дәрхьстьнә бәже, һәр тьшт һьштьн пәй Wи чун.


Иса йәки жь к’отибуне паqьж дькә


(Мәтта 8:1-4; Марqос 1:40-45)

12[•]Гава Иса бажарәкида бу, ль wьр мәрьвәки сәрдапеда к’оти һәбу. Чахе әwи Иса дит, хwә дәвәр’уйа авит же лава кьр у гот: «Хӧдан! Һәгәр бьхwази, Тӧ дькари мьн паqьж ки»[+]. 13У Иса дәсте Хwә дьреж кьре, ле к’әт у гот: «Әз дьхwазьм. Паqьж бә!» У дәстхwәда к’отибун же чу. 14Иса т’әми да wи, кӧ ве йәке кәсир’а нәбежә, ле гот: «Һәр’ә хwә нишани к’аһин кә у чаwа Муса т’әми дайә, һ’әдийа паqьжбуна хwә бьдә, wәки һ’әмуйар’а бьбә шә’дәти, кӧ тӧ паqьж буйи»[+]. 15Нав у дәнге Иса һе бәла дьбу у п’ьр’ ә’лаләт дьщьвийа кӧ гӧһдарийа Wи бькьн у жь нәхwәшийед хwә qәнщ бьн. 16Ле Әwи Хwә ль щийе хәwлә дьгьрт у дӧа дькьр[+].


Иса шьлушә’тәки qәнщ дькә у гӧнед wи дьбахшинә


(Мәтта 9:1-8; Марqос 2:1-12)

17[•]Р’ожәке чахе Әwи һин дькьр, ферьси[†] у дәрсдаред Qануне жи р’уньштьбун, кӧ жь һ’әму гӧндед Щәлиле, Щьһустане у жь Оршәлиме һатьбун. Qәwата Хӧдан һазьр бу, wәки Иса нәхwәшед wан qәнщ бькә[+]. 18Wе дәме чәнд мәрийа йәки шьлушә’т ньвинева анин у дьхwәстьн әw бьбьрана һьндӧр’ у ль бәр Иса данина. 19У гава wана жь дәст ә’лаләта гьран т’ӧ р’е нәдитьн кӧ wи биньнә һьндӧр’, р’абунә сәр хени, к’әрмид вәкьрьн, ньвинева дахьстьнә нава мале, ль бәр Иса. 20Гава Әwи баwәрийа wан дит, готә йе шьлушә’т: «Ә’вдо, гӧнед тә һатьнә бахшандьне»[+]. 21Qанунзан у ферьсийа дәстпекьр фькьрин у һәвр’а готьн: «Әв к’и йә аһа Хwәде беһӧрмәт дькә? Пештьри Хwәде к’и дькарә гӧна бьбахшинә?»[+] 22Фькьред wан Исава ә’йан бун у ль wан вәгәр’анд гот: «Һун чь дьле хwәда дьфькьрьн? 23К’ижан р’ьһ’әт те готьне: ‹Гӧнед тә һатьнә бахшандьне›, йан: ‹Р’абә у бьгәр’ә?› 24Ле wәки һун бьзаньбьн кӧ һ’ӧкӧме Кӧр’е Мерьв[†] һәйә ль сәр дьне гӧна бьбахшинә», готә йе шьлушә’т: «Әз тәр’а дьбежьм, р’абә ньвина хwә һьлдә һәр’ә мала хwә». 25Әw жи бәр ч’ә’ве wан пер’а-пер’а р’абу у ньвина кӧ ль сәр п’алдайи бу һьлда чу мала хwә у шькьри дьда Хwәде. 26Һ’әму һ’әйр-һ’ӧжмәк’ар ман у шькьри дьданә Хwәде, бь хофа мәзьн дьготьн: «Иро мә тьштед нәбуйи дитьн».


Иса гази Леwи[†] дькә


(Мәтта 9:9-13; Марqос 2:13-17)

27[•]Пәй wе йәкер’а Иса дәрк’әт, ль щийе хәрщһьлдане хәрщгьрәки р’уньшти дит кӧ наве wи Леwи[†] бу у готе: «Пәй Мьн wәрә». 28Әwи жи һәр тьшт һьшт, р’абу пәй Wи чу. 29Леwи мала хwәда һӧрмәтәкә мәзьн жер’а кьр. Т’әви wан гәләк хәрщгьр у һьнәкед майин жи ль сәр сьфре р’уньштьбун[+]. 30Ферьсийа у qанунзанед wан бина хwә тәнг кьрьн у шагьртед[†] Wир’а готьн: «Чьма һун т’әви хәрщгьр у гӧнәк’ара дьхwьн у вәдьхwьн?»[+] 31Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Сахләм нә һ’әwще һ’әким ьн, ле нәхwәш. 32Әз нәһатьмә гази йед р’аст кьм, ле гази гӧнәк’ара бона т’обәйийе»[+].


Пьрса р’ожигьртьне


(Мәтта 9:14-17; Марqос 2:18-22)

33[•]Wана жь Иса пьрси: «Чьма шагьртед Йуһ’әнна у ӧса жи йед ферьсийа т’ьме р’ожи дьгьрьн у дӧа дькьн, ле шагьртед Тә дьхwьн у вәдьхwьн?»[+] 34Әwи жи готә wан: «Һун дькарьн бежьнә хwәндийед дә’wате: ‹Р’ожи бьгьрьн›, һ’әта кӧ зә’ва т’әви wан ә[+]? 35Ле р’оже бен, гава зә’ва жь wан бе һьлдане, һьнге wан р’ожада wе р’ожи бьгьрьн»[+].

36Әwи мәсәләк жи wанр’а гот: «Кәсәк жь п’арч’е ну набьр’ә у к’ьнща кәвьн п’инә накә. Һәгәр ӧса бькә, һьн п’арч’е ну дьqәлешә, һьн жи кәвьн у ну ль һәв накьн. 37У нә жи кәсәк шәрава ну дькә мәшкед кәвьн. Һәгәр ӧса бькә, шәрава ну wе мәшка бьт’әqинә у бьр’ьжә, мәшке жи хьраб бьн. 38Ле гәрәке шәрава ну бькьнә мәшкед ну[*] . 39У кәсәк пәй шәрава кәвьнр’а нахwазә йа ну вәхwә, чьмки йа кәвьн һе ле хwәш те».

#### 6


Пьрса р’ожа шәмийе[†]


(Мәтта 12:1-8; Марqос 2:23-28)

1[•]Р’ожәкә шәмийе Иса нава зәвийар’а дәрбаз дьбу, шагьртед Wи сьмбьлед гәньм дьчьнин, дәстед хwәда дьфьрькандьн у дьхwарьн[+]. 2Ле жь ферьсийа һьнәка гот: «Чьма һун тьште нәщайизи р’ожа шәмийе[†] дькьн?»[+] 3Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Wә нәхwәндийә кӧ Даwьд чь кьр, гава әw у йед пер’а бьр’чи бун? 4Нә әw к’әтә Хана Хwәде[†] у нане Хwәдер’а дайи[†] һьлда, һьн хwәха хwар, һьн жи да йед т’әви хwә, wәки т’ӧ кәсир’а нә щайиз бу бьхwара, пештьри к’аһина?»[*][+] 5У вәгәр’ийа wанр’а гот: «Кӧр’е Мерьв Хӧдане шәмийе йә жи».


Иса р’ожа шәмийе мәрьве кӧ дәсте wи к’ьшийабу qәнщ дькә


(Мәтта 12:9-14; Марqос 3:1-6)

6У р’ожа шәмикә дьн Иса чу к’ьниште, кӧ һин бькә. Мәрьвәк ль wьр һәбу, кӧ дәсте wийи р’асте к’ьшийабу[+]. 7Ч’ә’ве qанунзан у ферьсийа ль сәр Wи бун, гәло wе р’ожа шәмийе нәхwәша qәнщ кә йан на, wәки мә’никә wан һәбә, кӧ хәйба Wи бькьн[+]. 8Ле фькьред wан Исава ә’йан бун у wи мәрьве дәстк’ьшийайир’а гот: «Р’абә ве говәке бьсәкьнә». Әw жи р’абу сәкьни. 9Һьнге Иса wанр’а гот: «Әзе пьрсәке жь wә бькьм. Р’ожа шәмийе чь щайиз ә бькьн: Qәнщи йан хьраби, р’ӧһ’әки хьлаз кьн йан ӧнда кьн?»[+] 10У Иса ль һ’әмуйед дора Хwә ньһер’и, wи мәрьвир’а гот: «Дәсте хwә дьреж кә». Әwи жи ӧса кьр у дәсте wи диса qәнщ бу. 11Һьнге wана жь һерса хwә дьхwар, нав һәвда дьшеwьрин, кӧ чь биньнә сәре Иса.


Бьжартьна һәр донздәһ шандийа[†]


(Мәтта 10:1-4; Марqос 3:13-19)

12[•]Wан р’ожада Иса чу сәре ч’ийе, кӧ дӧа бькә у т’әмамийа шәве бәр Хwәде бь дӧа дәрбаз кьр. 13Чахе сьбәһ зәлал бу, Әwи гази шагьртед Хwә кьрьн у донздәһ мәрьв жь нав wан бьжартьн, кӧ навед wан жи «шанди[†]» дани: 14Шьмһ’уне кӧ наве wи дани Пәтрус[†] у бьре wи Әндраwьс, Аqуб у Йуһ’әнна, Филипо у Бәртоломәйо,[+] 15Мәтта у Т’ума, Аqубе[†] Һалфаwо у Шьмһ’уне кӧ wәлатп’арьст[†] дьһатә готьне[+]. 16Щьһудайе Аqуб у Щьһудайе[†] Исхәрйоти, кӧ нәмамийа[†] Wи кьр[+].


Иса даннасин дькә, һин дькә у qәнщ дькә


(Мәтта 4:23-25)

17[•]Әw бь т’әви wан бәржер бу һат, р’астәке сәкьни. Ль wе дәре к’омәкә шагьртайә мәзьн у щьмә’тәкә гьран жь т’әмамийа Щьһустане, Оршәлиме у жь дәве бә’ра Суре у Сайде щьвийайи бун. 18Әwана һатьбун, wәки гӧһдарийа Wи бькьн у жь нәхwәшийед хwә qәнщ бьн. У йед жь р’ӧһ’ед һ’әрам щәфа дьк’ьшандьн жи qәнщ дьбун. 19У т’әмамийа ә’лаләте жи дьщә’данд, wәки дәсте хwә бьдана Wи, чьмки qәwат жь Wи дәрдьк’әт у һәр кәс жь wан qәнщ дьбу[+].


Йед хwәзьли у нә хwәзьли


(Мәтта 5:1-12)

20Иса бәре Хwә да шагьртед Хwә у гот:

«Хwәзи ль wә фәqира,
чьмки П’адшатийа Хwәде[†] йа wә йә.
21Хwәзи ль wә, кӧ һун ньһа бьр’чи нә,
чьмки һуне т’ер бьн.
Хwәзи ль wә, кӧ һун ньһа дьгьрин,
чьмки һуне бьк’әньн[+].
22Хwәзи ль wә, гава һун бона Кӧр’е Мерьв бәр ч’ә’ве мәрийа р’әш бьн,
гава wә qәбул нәкьн, wә беһӧрмәт кьн
у наве хьраб сәр wә дәрхьн[+].

23Wе р’оже әшq бьн у жь шабуна бьра ньгед wә ә’рд нәгьрә, чьмки ва һәqе wә ль ә’змен гәләк ә, чьмки кал-бавед wан жи сәре п’ехәмбәра ӧса дькьрьн[+].

24Ле wәй ль wә дәwләтийа,
чьмки һун гьһиштьнә мәрәме хwә[+].
25Wәй ль wә, кӧ һун ньһа т’ер ьн,
чьмки һуне бьр’чи бьн.
Wәй ль wә, кӧ һун ньһа дьк’әньн,
чьмки һуне бьгьрин у шине бькьн[+].
26Wәй ль wә, кӧ һ’әму мәрьв бона wә qәнщ хәбәр дьдьн,
чьмки кал-бавед wан жи п’ехәмбәред дәрәwр’а ӧса дькьрьн.


Дьжмьнед хwә һ’ьз бькьн


(Мәтта 5:38-48; 7:12а)

27[•]Ле Әз wәр’а, йед кӧ дьбьһен дьбежьм, дьжмьнед хwә һ’ьз бькьн, хернәхwазед хwәр’а qәнщийе бькьн. 28Ньфьр’кьред хwә бьмбарәк кьн у бона йед хьрабийе wә дькьн, дӧа бькьн[+]. 29Һәгәр йәк р’уйе тә хә, йе дьн жи бьдә бәр у йе кӧ п’оте тә жь тә бьстинә, кьрасе хwә жи жер’а бьһелә[+]. 30Бьдә wи, к’и жь тә дьхwазә у к’и жь тә дьстинә пашда нәхwазә[+]. 31У чаwа һун дьхwазьн мәрьв бона wә бькьн, һун жи ӧса wанр’а бькьн[+]. 32Һәгәр һун wан һ’ьз бькьн, к’ижан кӧ wә һ’ьз дькьн, чь фәйдә? Нә гӧнәк’ар жи wан һ’ьз дькьн, к’ижан кӧ wан һ’ьз дькьн? 33У һәгәр һун qәнщикьред хwәр’а qәнщийе бькьн, чь фәйдә? Нә гӧнәк’ар жи ӧса дькьн? 34У һәгәр һун дәйн дьдьнә йед ӧса, жь к’ижана гӧмана wә һәйә пашда бьстиньн, чь фәйдә? Нә гӧнәк’ар жи дәйн дьдьнә гӧнәк’ара, кӧ диса һаqаси пашда бьстиньн? 35Ле һун дьжмьнед хwә һ’ьз бькьн, qәнщийе бькьн, дәйн бьдьн у һивийа вәгәр’андьне нәминьн. Һәqе wәйе гәләк бә у һуне бьбьнә зар’ед Йе Һәри Жорьн. Чьмки Әw бона бешекьра жи, нәр’аста жи qәнщ ә[+]. 36Дьлр’ә’м бьн, чаwа Баве[†] wә дьлр’ә’м ә[+].


Һинкьрьна дәрһәqа ломәкьрьнеда[†]


(Мәтта 7:1-5)

37[•]Лома нәкьн у ломәйе ль wә нәбьн, нәһәqийе нәкьн, нәһәqи wе ль wә нәбә, бьбахшиньн wәр’а wе бе бахшандьне[+]. 38Бьдьн, wәр’а wе бе дайине, бь пиванәкә т’ьжи һ’әжанди, дәwьсанди, сәри qуч’ wе бькьнә п’еша wә. Чьмки бь чь чапе һун бьпивьн, бь wе жи wәр’а wе бе пиване»[+]. 39Әwи мәсәләк жи wанр’а гот: «Гәло кор дькарә р’ебәрийе кора бькә? Нә һәр дӧйе жи бьк’әвьнә ч’ә’ле[+]? 40Шагьрт жь дәрсдаре хwә нә мәстьр ә, ле әwе кӧ хwәндьна хwә р’ьнд пек тинә, дькарә мина дәрсдаре хwә бә[+]. 41Тӧ чьма qьршьке ч’ә’ве бьре хwәда дьбини, ле к’еране ч’ә’ве хwәда набини? 42Йан жи чаwа тӧ дькари бежи бьре хwә: ‹Бьра, бьһелә кӧ әз qьршьк жь ч’ә’ве тә дәрхьм›, ле тӧ к’еране ч’ә’ве хwәда набини? Дӧр’у! Пешийе к’еране ч’ә’ве хwә дәрхә. Паше те qәнщ бьбини кӧ чаwа qьршьк жь ч’ә’ве бьре хwә дәрхи.


Дар у бәре wе


(Мәтта 7:17-20; 12:34б, 35)

43[•]Дара qәнщ бәре хьраб надә, нә жи дара хьраб бәре qәнщ. 44Һәр дар жь бәре хwә те наскьрьне, кәсәк жь стьрийа һежира начьнә у нә жи жь дьр’ийе тьрийа. 45Мәрьве qәнщ, жь хьзна дьле хwәйи qәнщ, qәнщийе дәртинә, ле мәрьве хьраб, жь хьзна дьле хwәйи хьраб хьрабийе дәртинә. Чьмки дьле wи чьва т’ьжи йә зар жи әwе дьбежә[+].


Һ’имед дӧ мала


(Мәтта 7:24-27)

46[•]Һун чьма Мьнр’а ‹Хӧдан! Хӧдан!› дьбежьн у wан тьштед кӧ Әз wәр’а дьбежьм накьн[+]? 47Һәр кәсе кӧ те щәм Мьн готьнед Мьн дьбьһе у дьqәдинә, Әз wәр’а бежьм мина к’е йә. 48Әw мина мәрьвәки йә, йе кӧ мале чедькә, ә’рде дьк’олә к’ур дькә, һ’име wе ль сәр кевьр датинә. У гава лейи[†] р’адьбә, ч’әм ль wе мале дьхә, әw наһ’әжә, чьмки р’ьнд һатьбу чекьрьне[+]. 49Ле әwе хәбәред Мьн дьбьһе у наqәдинә, мина мәрьвәки йә, йе кӧ сәр хwәлийе бе һ’им мале хwәр’а чедькә. Гава ч’әм ле дьхә, дәстхwәда һьлдьше, wеран дьбә, ль бәр мират’е дьчә».

#### 7


Иса хӧламе сәрсәдәки[†] qәнщ дькә


(Мәтта 8:5-13; Йуһ’әнна 4:43-54)

1[•]Гава Иса әw готьнед кӧ wе гӧһдарар’а бьгота хьлаз кьрьн, чу Кәфәрнаһуме. 2У хӧламе сәрсәдәки[†], кӧ бона wи йәки һежа бу, нәхwәш бәр мьрьне бу. 3Гава әwи бона Иса бьһист, р’успийед[†] щьһуйа[†] шандьнә щәм Wи у же һиви кьр, кӧ бе хӧламе wи хьлаз кә. 4Әwана һатьнә щәм Иса, гәләки һиви же кьрьн у готьн: «Әw һежа йә кӧ Тӧ әве qәнщийе жер’а бьки,[+] 5чьмки әw мьләте мә һ’ьз дькә у к’ьништ жи бона мә чекьрийә». 6Һьнге Иса т’әви wан чу. Гава незики мале бу, сәрсәд чәнд достед хwә шандьнә пешийа Wи, Wир’а гот: «Хӧдан, зә’мәте нәбинә, чьмки әз нә һежа мә кӧ Тӧ бейи мала мьн. 7Бона ве йәке мьн хwә лайиqи Тә нәгьрт, кӧ бьһатама пәй Тә жи. Т’әне хәбәрәке бежә у хӧламе мьне qәнщ бә[+]. 8Чьмки әз хwәха жи мәрьвәки бьн һ’ӧкӧмда мә у бьн дәсте мьнда жи әскәр һәнә. Әз йәкир’а дьбежьм: ‹Һәр’ә›, дьчә, йәки дьнр’а дьбежьм: ‹Wәрә›, те у жь хӧламе хwәр’а дьбежьм: ‹Әви тьшти бькә›, дькә». 9Гава Иса әв йәк бьһист, сәр wи зәндәгьрти ма у вәгәр’ийа сәр wе щьмә’та кӧ пәй Wи дьчу, гот: «Әз wәр’а дьбежьм, Мьн Исраеледа жи баwәрикә аһа йәкида нәдитийә». 10У әwед шанди вәгәр’ийанә мал, дитьн кӧ wе әw хӧлам qәнщ буйә.


Сахбуна кӧр’е жьнәбийе

11Р’ожәкә дьн Иса чу бажарәки, кӧ наве wи Найин бу у шагьртед Wи жи т’әви ә’лаләтәкә гьран Wир’а дьчун. 12Гава незики дәргәһе бажер бу, ва мьрик дәрдьхьстьн. Әw кӧр’е жьнәбикә тайе т’әне бу у гәләк һәwари жи жь бажер пер’а дьчун. 13Гава Хӧдан де дит, гӧне Wи ле һат у wер’а гот: «Нәгьри»[+]. 14Әw незики дарбәсте бу гьрт у әwед кӧ дьбьрьн сәкьнин, Иса гот: «Хорто! Әз тәр’а дьбежьм, р’абә!»[+] 15Мьри р’абу р’уньшт, дәстпекьр хәбәр да у Иса әw да дийа wи. 16У саw к’әтә сәр һ’әмуйа, шькьри дьданә Хwәде у дьготьн: «П’ехәмбәрәки мәзьн нава мәда дәрк’әтийә!» у: «Хwәде сәрик дайә мьләте Хwә!»[+] 17Нав у дәнге Wи т’әмамийа Щьһустане у дор-бәре wе бәла бу.


Иса щаба пьрса Йуһ’әннайе ньхӧмдар дьдә


(Мәтта 11:1-19)

18[•]Шагьртед Йуһ’әнна Йуһ’әннар’а бона ван һ’әму тьшта готьн. Йуһ’әнна жи гази дӧ шагьртед хwә кьр 19у әw шандьнә щәм Хӧдан, wәки же бьпьрсьн: «Тӧ Әw и, Йе кӧ гәрәке бьһата, йан әм һивийа йәки дьн бьн?»[+] 20Әw мәри һатьнә щәм Иса у готьн: «Йуһ’әннайе ньхӧмдар[†] әм шандьнә щәм Тә, кӧ жь Тә бьпьрсьн, Тӧ Әw и, Йе кӧ гәрәке бьһата, йан әм һивийа йәки дьн бьн?» 21У wе дәме Иса гәләк жь нәхwәшийа, дәрба, жь р’ӧһ’ед хьраб qәнщ кьрьн у ч’ә’вед гәләк кора вәкьрьн. 22Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Һәр’ьн, чь кӧ wә дит у бьһист Йуһ’әннар’а бежьн: Кор дьбиньн, сәqәт дьгәр’ьн, к’оти паqьж дьбьн, кәр’ дьбьһен, мьри р’адьбьн у фәqирар’а жи Мьзгини те дайине. 23У хwәзи ль wи, кӧ жь Мьн п’ьшк набә»[+].

24Гава әwед кӧ Йуһ’әнна шандьбун чун, Иса бона Йуһ’әнна ә’лаләтер’а дәстпекьр гот: «Һун дәрк’әтьнә бәр’ийе чь бьбиньн? Qамишәки[†] кӧ жь байе дьһ’әжә[+]? 25Йан дәрк’әтьн чь бьбиньн? Мәрьвәки к’ьнще назьк[†] ль хwә кьри? Нә әwед кӧ к’ьнще назьк хwә дькьн у ә’мьре р’ьнд дәрбаз дькьн, әw малед п’адшада нә? 26Йан һун дәрк’әтьн чь бьбиньн? П’ехәмбәрәки? Бәле, Әз wәр’а дьбежьм, жь п’ехәмбәрәки жи мәстьр ә[+]. 27Әва әw ә, бона к’ижани ньвисар ә: ‹Ва йә Әзе qасьде Хwә пешийа Тәва бьшиньм. Әwе р’ийа Тә пешийа Тәва һазьр кә›[*][+] . 28Әз wәр’а дьбежьм, жь нава әwед кӧ жь к’ӧлфәта дьне к’әтьнә, т’ӧ кәс жь Йуһ’әнна мәстьр нәбуйә, ле П’адшатийа Хwәдеда йе һәри бьч’ук жь wи мәстьр ә»[+]. 29Гава т’әмамийа щьмә’те, ӧса жи хәрщгьра әв йәк бьһист, т’ьвдира Хwәде р’аст һ’әсаб кьрьн, чьмки бь ньхӧмандьна Йуһ’әнна һатьбунә ньхӧмандьне[+]. 30Ле ферьси у qанунзана бона хwә т’ьвдира Хwәде т’әхсир кьрьн, чьмки wана нәхwәст кӧ жь Йуһ’әнна бенә ньхӧмандьне.

31Иса сәрда зедә кьр гот: «Әз мәрьвед ви ньсьли мина чь бьшьбиньм? Йан әw мина чь нә? 32Әw мина wан зар’а нә, йед кӧ базареда р’уньшти нә, гази һәвдӧ дькьн у дьбежьн: ‹Мә бона wә зӧр’не хьст, һун нәр’әqьсин у бона wә бәйт’ гот, һун нәгьрийан›. 33Йуһ’әннайе ньхӧмдар һат, нә нан дьхwар, нә жи шәрав вәдьхwар[*] , wә дьгот: ‹Щьн wида һәйә›[+]. 34Кӧр’е Мерьв һат, дьхwә у вәдьхwә, һун бона Wи дьбежьн: ‹Ва Әw йәки пәй хwарьн у вәхwарьне к’әти йә, досте хәрщгьр у гӧнәк’ара йә›[+]. 35Ле һ’әмуйед кӧ пәй сәрwахтийе дьчьн әw к’ьфш дькьн кӧ сәрwахти р’аст ә[*] ».


Иса мала Шьмһ’унда к’ӧлфәта гӧнәк’ар дьбахшинә

36[•]Йәки ферьси һиви жь Иса кьр, кӧ т’әви wи хwарьне бьхwә. Әw жи чу мала wи ферьсийи, сәр сьфре р’уньшт. 37У wи бажарида к’ӧлфәтәкә ч’ә’вдәр[†] һәбу. Гава wе бьһист кӧ Әw мала ферьсида сәр сьфре р’уньштийә, дәрданәкә[†] алабастьрейи р’уне бинхwәш ани, 38пьштева бәр ньгед Wи сәкьни гьрийа, бь һесьред хwә ньгед Wи шьл кьрьн у бь п’ор’е сәре хwә жи зьһа кьрьн. Паше ньгед Wи р’амусан, бь р’уне бинхwәш жи р’ун кьрьн. 39Гава wи ферьсийе кӧ әw т’әглиф кьрьбу әв йәк дит, дьле хwәда гот: «Һәгәр Әва п’ехәмбәр буйа, wе бьзаньбуйа кӧ к’и йә у йәкә чаwа йә дәсте хwә дайә Wи», чьмки йәкә ч’ә’вдәр бу[+]. 40Иса wир’а гот: «Шьмһ’ун, Әз дьхwазьм тьштәки тәр’а бежьм». Әwи жи гот: «К’әрәм кә бежә, дәрсдар». Иса гот: 41«Дӧ дәйндаред йәки һәбун, йәк пенсьд зиви[†] дәйндаре wи бу, йәк жи пенщи[+]. 42Ле чьмки тьштәки wан т’ӧнәбу кӧ дәйне хwә бьдана, әwи бахшандә һәр дӧйа жи. Ньһа жь wан һәр дӧйа к’ижане гәләки wи һ’ьз бькә?»[+] 43Шьмһ’ун ле вәгәр’анд у готе: «Т’әхмина мьн әwе кӧ гәләк жер’а һатә бахшандьне». Иса wир’а гот: «Тә р’аст те дәрхьст». 44У сәр к’ӧлфәтеда вәгәр’ийа, Шьмһ’унр’а гот: «Ве к’ӧлфәте тӧ дьбини? Әз һатьмә мала тә, бона ньгед Мьн тә ав нәда, ле әве бь һесьред хwә ньгед Мьн шьл кьрьн у бь п’ор’е сәре хwә жи зьһа кьрьн. 45Тә р’амусанәк нәда Мьн, ле жь һьнгева кӧ Әз һатьмә вьр, әве дәст жь р’амусана ньгед Мьн нәк’ьшандийә. 46Тә сәре Мьн р’ун нәкьр, ле әве бь р’уне бинхwәш ньгед Мьн р’ун кьрьн[+]. 47Бона ве йәке Әз тәр’а дьбежьм, гӧнед ве кӧ гәләк бун һатьнә бахшандьне, ләма әве гәләк һ’ьз кьр. Чьмки к’ер’а гәләк тенә бахшандьне, гәләк жи һ’ьз дькә. Ле к’ер’а һьндьк тенә бахшандьне, әw һьндьки һ’ьз дькә». 48У wер’а гот: «Гӧнед тә һатьнә бахшандьне»[+]. 49Һьнге әwед кӧ т’әви Wи сәр сьфре р’уньштьбун нав хwәда дьготьн: «Әва к’и йә, һ’әта кӧ гӧна жи дьбахшинә?» 50У Иса wе к’ӧлфәтер’а гот: «Баwәрийа тә тӧ хьлаз кьри. Бь хер у сьламәт һәр’ә»[+].

#### 8


К’ӧлфәтед кӧ пәй Иса дьчун

1Пәй ве йәкер’а Иса гӧнд у бажара дьгәр’ийа, даннасин дькьр, Мьзгинийа П’адшатийа Хwәде дьда у һәр донздәһ шагьрт жи Пер’а бун,[+] 2ӧса жи чәнд к’ӧлфәтед кӧ жь р’ӧһ’ед хьраб у нәхwәшийа qәнщ бьбун: Мәрйәма кӧ жер’а Мәждәлани дьготьн, йа кӧ һ’әфт щьн же дәрк’әтьбун[+] 3у Йоһана, жьна Хузайе wәк’илхәрще[†] мала Һеродәс, Сосьн у гәләкед майин, кӧ wана бь һәбука[†] хwәва wанр’а бәрдәсти дькьрьн[+].


Мәсәла т’охьмр’әш[†]


(Мәтта 13:1-9; Марqос 4:1-9)

4[•]У гава ә’лаләтәкә гьран жь гәләк бажара щәм Иса щьвийа, Әwи мәсәләк гот: 5«Т’охьмр’әш[†] р’абу чу кӧ т’охьм бьр’әшинә. Гава дьр’әшанд, һьнәк к’әтьнә дәве р’е һатьнә п’епәскьрьне у тәйрәдед ә’змен һатьн әw хwарьн. 6У һьнәк жи к’әтьнә щийе кәвьри, гава шин бун, жь дәст кемасийа шьлайе һ’ьшк бун. 7У һьнәк жи к’әтьнә нава стьрийа, стьри жи пер’а шин бун у әw хәньqандьн. 8Һьнәкед дьн жи к’әтьнә нава ә’рде qәнщ у шин бун, сәд щар бәр дан». Гава әв йәк гот, кьрә гази: «Гӧһе к’ейи бьһистьне һәйә бьра бьбьһе!»[+]


Иса чьма бь мәсәла хәбәр дьдә


(Мәтта 13:10-17; Марqос 4:10-12)

9[•]Шагьртед Wи же пьрсин: «Мә’на әве мәсәле чь йә?» 10Әwи гот: «Wәр’а һатийә дайине, кӧ һун сӧр’ед П’адшатийа Хwәде бьзаньбьн, ле йед майинр’а бь мәсәла те хәбәрдане кӧ: ‹Бьньһер’ьн у нәбиньн, бьбьһен у фә’м нәкьн›[*][+] .


Шьровәкьрьна мәсәла т’охьмр’әш


(Мәтта 13:18-23; Марqос 4:13-20)

11Әв ә мә’на ве мәсәле: Т’охьм хәбәра Хwәде йә[+]. 12Т’охьмед кӧ к’әтьнә дәве р’е әw ьн, йед кӧ хәбәре дьбьһен, ле мирещьн те хәбәре жь дьле wан дәрдьхә, кӧ нәбә баwәр бькьн у хьлаз бьн. 13Т’охьмед кӧ к’әтьнә щийе кәвьри әw ьн, йед кӧ гава хәбәре дьбьһен, бь әшq у ша qәбул дькьн. Ле чьмки р’аwед wан т’ӧнәнә, дәмәкә кьн баwәр дькьн у wәхте щер’ьбандьне дьк’әвьн[+]. 14Т’охьмед кӧ к’әтьнә нава стьрийа әw ьн, йед кӧ хәбәре дьбьһен, хәмед дьнева, дәwләт у шабуна ви ә’мьрива мьжул дьбьн, дьхәньqьн у бәред wан нагьһижьн[+]. 15У т’охьмед к’әтьнә нав ә’рде qәнщ әw ьн, йед кӧ бь дьле сах у qәнщ хәбәре дьбьһен, дьле хwәда хwәй дькьн у бь сәбьр бәре хwә дьдьн[+].


Ч’ьра сәр п’еч’ьре


(Марqос 4:21-25)

16Т’ӧ кәс ч’ьра вехьсти накә бьн фьраqе, нә жи дькә бьн щи-ньвине, ле датинә сәр п’еч’ьре, wәки әwед кӧ дьк’әвьнә һьндӧр’, р’онайе бьбиньн[+]. 17Чьмки тьштәки вәшарти т’ӧнә кӧ дәрнәйе у нә жи тьштәки дьзива, кӧ хӧйа нәбә у нәйе бәр р’онайе[+]. 18Аwа дина хwә бьдьне кӧ һун чаwа дьбьһен, чьмки к’ер’а кӧ һәйә, wе һе ле зедә бә у к’ер’а кӧ т’ӧнә, әwе кӧ wи т’ьре һәйә жи, wе же бе стандьне»[+].


Де у бьрайед Иса


(Мәтта 12:46-50; Марqос 3:31-35)

19[•]Һьнге де у бьрайед Wи һатьнә щәм Wи, ле жь дәст зә’фбуна ә’лаләте нькарьбун незики Wи буна[+]. 20Щаб данә Wи кӧ: «Дийа Тә у бьрайед Тә дәрва сәкьни нә у дьхwазьн Тә бьбиньн». 21Әwи жи ль wан вәгәр’анд у гот: «Де у бьрайед Мьн әw ьн, йед кӧ хәбәра Хwәде дьбьһен у дьqәдиньн»[+].


Иса фьртоне дьсәqьр’инә


(Мәтта 8:23-27; Марqос 4:35-41)

22[•]Р’ожәке Иса шагьртед Хwәва к’әтә qәйьке у готә wан: «Әм дәрбази wи бәри голе бьн». У р’ек’әтьн[+]. 23Гава qәйькеда дьчун, Әw хәwр’а чу. У фьртонәк[†] ль голе р’абу, qәйьк т’ьжи ав дьбу, әw qәзийеда бун. 24Һьнге шагьрт незики Wи бун, Әw һ’ьшйар кьрьн у готьне: «Мамоста, Мамоста! Әм ӧнда дьбьн!» Әw р’абу, ль байе у пелед аве һьлат, әw сәкьнин у сәqьр’ин[+]. 25Һьнге Әwи wанр’а гот: «Баwәрийа wә к’ане йә?» У wана бь хоф, ә’щебмайи һәвр’а готьн: «Гәло әв к’и йә, кӧ ә’мьри сәр бе у аве жи дькә у ельми Wи дьбьн?»


Иса йәки щьнак’әти[†] qәнщ дькә


(Мәтта 8:28-34; Марqос 5:1-20)

26[•]Әwана бь qәйьке чунә т’опрахед Гьрасине, пешбәри Щәлиле. 27Гава Әw дәрк’әтә бәже, жь wи бажари мәрьвәк дәрк’әтә пешийа Wи, кӧ щьн нав wида бун. Әwи зува нә к’ьнщ ль хwә дькьрьн у нә жи малда дьсәкьни, нава гор’ьстанада дьма. 28Гава әwи Иса дит, кьрә qир’ин к’әтә бәр Wи у бь дәнгәки бьльнд гот: «Тӧ чь жь мьн дьхwази Исайе Кӧр’е Хwәдейе Һәри Жорьн? Әз р’әща жь Тә дькьм, мьн нәдә щәфе!»[+] 29Чьмки Иса ә’мьри сәр р’ӧһ’е һ’әрам кьрьбу, кӧ жь wи мәрьви дәрк’әвә. Әw гәләк щара щьна дьк’әт, гава бь qәйд у зьнщира жи гьредьдан, әwи диса qәйд дьqәтандьн у щьна әw чола дьхьст. 30Һьнге Иса жь wи пьрси у готе: «Наве тә чь йә?» Әwи гот: «К’омәскәр[*] », чьмки гәләк щьн к’әтьбунә нава wи. 31У щьна лава Wи дькьр, кӧ ә’мьр нәкә әw һәр’ьнә гәлийе һәй-wайе[†]. 32Ль wи щийи сурики бәразайи мәзьн һәбу, кӧ сәре ч’ийе дьч’ерийа. Щьна р’әща же дькьр, кӧ изьне бьдә wан, әw һәр’ьн бьк’әвьнә нава бәраза. Әwи изьн да. 33У щьн жь нав wи мәрьви дәрк’әтьн, чун к’әтьнә нава бәраза у әw сури жорда р’әви, хwә жь кәнделда авитьнә голе хәньqин. 34Гава бәразвана әв йәк дит, р’әвин чунә бажар у гӧнда, әв йәк гьли кьрьн. 35Мәрьв р’абун чун, кӧ тьште буйи бьбиньн. Гава һатьнә щәм Иса, дина хwә дане, wе әw мәрьве кӧ щьн же дәрк’әтьбун, к’ьнще wи ле, сәр һ’ьше хwәда һати, ль бәр ньгед Иса р’уньшти йә. Һьнге әw тьрсийан[+]. 36Әwед кӧ әв йәк дитьбун, йед майинр’а готьн, кӧ чаwа әwи щьнак’әти[†] qәнщ бу. 37Һьнге һ’әму бьнәлийед[†] дор-бәред Гьрасине һиви жь Иса кьрьн, кӧ жь wан дур к’әвә, чьмки саwәкә мәзьн әw гьртьбун. Әw жи к’әтә qәйьке у пашда вәгәр’ийа[+]. 38Ле әw мәрьве кӧ щьн же дәрк’әтьбун лава Wи кьр, кӧ әw жи т’әви Wи һәр’ә. Ле Иса әw вәр’екьр у гот: 39«Вәгәр’ә мала хwә у чь кӧ Хwәде бона тә кьр гьли кә». У әw чу, чь кӧ Иса бона wи кьрьбу т’әмамийа бажерда дьгот у дькьрә дәнги[+].


Qиза мьри у к’ӧлфәта нәхwәш


(Мәтта 9:18-26; Марqос 5:21-43)

40[•]У чахе Иса вәгәр’ийа, ә’лаләте Әw qәбул кьр, чьмки һ’әму жи һивийа Wи бун. 41Һьнге мәрьвәки наве wи Йайиро, сәрwере к’ьниште, һат хwә авитә ньгед Иса у һиви же кьр, кӧ һәр’ә мала wи[+]. 42Чьмки т’әне qизәкә wийә донздәһ сали һәбу у әw жи бәр мьрьне бу. Гава Иса дьчу, ә’лаләте зә’мәт дьда Wи. 43Wьр к’ӧлфәтәк жи һәбу, кӧ донздәһ сале wе бун[*] , сәр хуне вәбьбу. Әwе һ’әму һәбука хwә дабу һ’әкима, ле т’ӧ кәси ч’арә ле нәкьрьбу[+]. 44Әва пьштева һат ль р’ишийед к’ьнще Wи к’әт у дәстхwәда хун же ч’ькийа[+]. 45Иса гот: «Әw к’и бу кӧ ль Мьн к’әт?» Гава һ’әмуйа инк’ар[†] кьр, Пәтрус[*] гот: «Мамоста, ә’лаләт Тә дә’ф дьдә, тәнгасийе[†] дьдә Тә[*] ». 46Ле Иса гот: «Йәк ль Мьн к’әт, чьмки Әз пе һ’әсийам кӧ жь Мьн qәwат дәрк’әт»[+]. 47У гава к’ӧлфәте дит кӧ нәһатә вәшартьне, ләрьзи, һат хwә авитә бәр Wи у ль бәр т’әмамийа щьмә’те Wир’а гот, кӧ бона чь ль Wи к’әт у чаwа пер’а-пер’а qәнщ бу. 48Әwи wер’а гот: «Ә’вде![*] Баwәрийа тә тӧ qәнщ кьри. Бь хер у сьламәт һәр’ә»[+]. 49Әwи һе хәбәр дьда, жь мала сәрwере к’ьниште йәки һат у гот: «Qиза тә мьр, иди зә’мәте нәдә дәрсдар». 50Гава Иса әв йәк бьһист, wир’а гот: «Нәтьрсә, т’әне баwәр бькә у wе qәнщ бә». 51Гава Әw чу мал, нәһьшт кәсәк һәр’ә һьндӧр’, пештьри Пәтрус, Йуһ’әнна, Аqуб у де у баве qизьке[+]. 52Һ’әму дьгьрийан у шина wе дькьрьн, ле Иса гот: «Нәгьрин. Әw нәмьрийә, ле һеньжийә»[+]. 53Wана qәрфе хwә Пе дькьр, чьмки заньбун кӧ әwа мьрийә. 54[*] У Иса дәсте wе гьрт, дәнг да wе у гот: «Qизьк, р’абә!»[+] 55У р’ӧһ’е wе ле вәгәр’ийа, пер’а-пер’а р’абу сәр хwә. Иса ә’мьр кьр, кӧ хӧрәк бьдьнә wе. 56Де у баве wе зәндәгьрти ман. Ле Әwи т’әми ль wан кьр, кӧ ве йәке кәсир’а нәбежьн[+].

#### 9


Шандьна һәр донздәһа


(Мәтта 10:5-15; Марqос 6:7-13)

1[•]Иса гази һәр донздәһ шагьртед Хwә кьр, qәwат у һ’ӧкӧм да wан, кӧ һ’әму щьна дәрхьн у жь нәхwәшийа qәнщ кьн[+]. 2Әw шандьн, кӧ П’адшатийа Хwәде даннасин кьн у нәхwәша qәнщ кьн 3у wанар’а гот: «Бона р’е тьштәки һьлнәдьн, нә шьвдар, нә турьк, нә нан, нә п’әрә, нә жи дӧ дәст кьрас. 4Чь мала кӧ һун һәр’ьне, wьр бьминьн у жь wьр р’ек’әвьн. 5У әw дәра кӧ wә qәбул нәкьн, гава жь wи бажари дәртен, т’оза ньгед хwә даwшиньн, wәки wанар’а бьбә шә’дәти»[+]. 6У шагьрт р’абун, гӧнд-гӧнд гәр’ийан у һәр дәра Мьзгини дан, нәхwәш qәнщ кьрьн[+].


Шашийа Һеродәс


(Мәтта 14:1-12; Марqос 6:14-29)

7[•]Аwа Һеродәсе сәрwер бона һ’әму кьрьнед Иса бьһист у т’әвиһәв бу, чьмки һьнәка дьгот: «Әва Йуһ’әнна йә, жь нав мьрийа р’абуйә»[+] 8у һьнәка жи дьгот: «Елйас ә к’ьфш буйә» у һьнәкед майин жи дьготьн: «Әва йәк жь п’ехәмбәред бәре йә сах буйә». 9Һеродәс гот: «Мьн сәре Йуһ’әнна да лехьстьне, ле Әва к’и йә кӧ әз дәрһәqа Wида ван тьшта дьбьһем?» У wи дьхwәст Иса бьдита[+].


Иса пенщ һ’әзара т’ер дькә


(Мәтта 14:13-21; Марqос 6:30-44; Йуһ’әнна 6:1-14)

10[•]Гава шанди вәгәр’ийан, чь кӧ wан кьрьбу Исар’а гьли кьрьн. Әwи т’әне шандийед Хwә т’әви Хwә һьлдан у чунә бәрбь бажаре Бәйтсайдайе[+]. 11Гава ә’лаләт пе һ’әсийа, пәй Wи чу. Иса әw qәбул кьрьн у т’әви wан бона П’адшатийа Хwәде хәбәр дьда у әwед кӧ һ’әwще qәнщбуне бун qәнщ кьрьн. 12Бәре еваре һәр донздәһ һатьнә щәм Wи у жер’а готьн: «Ә’лаләте бәр’дә, кӧ һәр’ьн гӧнд у бәргед дор-бәра щи-wар бьн у хwәр’а хӧрәк дәст хьн, чьмки әм ль щики хьки-хwәли нә». 13Ле Иса wанр’а гот: «Һун хӧрәк бьдьнә wан». Wана жи ле вәгәр’анд у готьн: «Пештьри пенщ нан у дӧ мә’сийа wәки майин тьштәки мә т’ӧнә, һәгәр әм нәчьн т’әмамийа щьмә’тер’а хӧрәк нәк’ьр’ьн?» 14Чьмки wәкә пенщ һ’әзар мери бун. Әwи шагьртед Хwәр’а гот: «Щьмә’те пенщи-пенщи бьдьнә р’уньштандьне». 15У ӧса кьрьн, һ’әму жи данә р’уньштандьне. 16Әwи әw пенщ нан у һәр дӧ мә’си һьлдан, бәре Хwә ә’зменда кьр шькьри да, кәркьр у да шагьрта, кӧ бәлайи ә’лаләте кьн. 17Һ’әмуйа жи хwар т’ер бун у донздәһ сәлә жи һурькед бәрмайи бәрәв кьрьн.


Пәтрус шә’дәтийе ль сәр Иса дьдә


(Мәтта 16:13-19; Марqос 8:27-29)

18[•]Щарәке Иса бь т’әне т’әви шагьртед Хwә дӧа дькьр, жь wан пьрси: «Бь т’әхмина щьмә’те Әз к’и мә?» 19Wана ле вәгәр’анд у готьн: «Һьнәк дьбежьн ‹Йуһ’әннайе ньхӧмдар ә›, һьнәкед дьн дьбежьн ‹Елйас ә›, һьнәкед майин жи дьбежьн ‹йәк жь п’ехәмбәред бәре йә сах буйә›»[+]. 20Әwи жь wан пьрси: «Ле һун чь дьбежьн? Бь т’әхмина wә Әз к’и мә?» Пәтрус ле вәгәр’анд у гот: «Тӧ Мәсиһе Хwәде йи»[+].


Иса дәрһәqа щәфа у мьрьна Хwәда дьбежә


(Мәтта 16:20-28; Марqос 8:30–9:1)

21[•]Һьнге Иса һ’ьшк т’әми да wан, кӧ wе йәке кәсир’а нәбежьн. 22У әwи гот: «Кӧр’е Мерьв гәрәке гәләки щәфа бьк’ьшинә, жь алийе р’успийа, сәрәкед к’аһина у qанунзанада бе т’әхсиркьрьн у кӧштьне, ле р’ожа сьсийа wе жь мьрьне р’абә»[+].


Хаче[†] хwә һьлдә у ль пәй мьн wәрә

23У Иса һ’әмуйар’а гот: «Һәгәр йәк дьхwазә ль пәй Мьн бе, бьра хwә инк’ар кә у һәр р’ож хаче[†] хwә һьлдә у ль пәй Мьн бе[+]. 24Чьмки к’и кӧ дьхwазә ә’мьре хwә хьлаз кә, әwе ӧнда кә у к’и кӧ ә’мьре хwә бона Мьн ӧнда кә, әwе хьлаз кә. 25Чь фәйдә, һәгәр мәрьв т’әмамийа дьнйайе qазьнщ кә, ле ә’мьре хwә ӧнда кә йан зьраре хә[+]? 26У к’и Мьн у хәбәред Мьн шәрм һ’әсаб кә, Кӧр’е Мерьв жи wе wи шәрм һ’әсаб кә, гава Әw бь р’умәта Хwә, р’умәта Баве у мьлйак’әтед пирозва бе[+]. 27Әз р’аст wәр’а дьбежьм, һьнәкед ль вьр сәкьни wе мьрьне нәбиньн, һ’әта кӧ П’адшатийа Хwәде бьбиньн»[+].


Шагьрт Иса нава нур у р’умәтеда дьбиньн


(Мәтта 17:1-8; Марqос 9:2-8)

28[•]Пәй ве хәбәрданер’а wәкә һ’әфтеке шунда, Иса Пәтрус, Йуһ’әнна у Аqуб һьлдан чунә сәре ч’ийе кӧ дӧа бькьн[+]. 29Гава Иса дӧа дькьр, р’әнге р’уйе Wи һатә гӧһастьне, к’ьнщед Wи чил-qәрqаш бун, бьрьqин. 30У ва дӧ мәрьва т’әви Wи хәбәр дьдан, йәк Муса бу, йәк жи Елйас. 31Әwана бь р’умәт к’ьфш бун у бона мьрьна Wи хәбәр дьдан, кӧ Оршәлимеда wе бьбуйа. 32Ч’ә’вед Пәтрус у әwед т’әви wи жь хәwе гьран бьбун, ле гава һ’ьшйар бун, р’умәта Wи у һәр дӧ мәрьвед щәм Wи сәкьни дитьн. 33Чахе әwана жь Wи дур к’әтьн, Пәтрус Исар’а гот: «Мамоста, чаwа р’ьнд ә кӧ әм вьр ьн! Дә әме се һ’олька чекьн, йәке Тәр’а, йәке Мусар’а у йәке жи Елйаср’а». Чьмки әwи ньзаньбу әw чь дьбежә. 34Гава әwи һе хәбәр дьда, ә’wрәк һат у сәр wан кьрә си. У чахе к’әтьнә бьн wи ә’wри, әwана тьрсийан. 35У жь wи ә’wри дәнгәк һат у гот: «Әв ә Кӧр’е Мьн, Бьжартийе Мьн[*] ! Гӧһдарийа Wи бькьн!»[+] 36Гава әw дәнг һат, Иса т’әне ма. У wана дәнге хwә бьр’и, wан р’ожада чь кӧ дитьбун кәсир’а нәготьн.


Иса кӧр’ькәки щьнак’әти qәнщ дькә


(Мәтта 17:14-18; Марqос 9:14-27)

37[•]Р’ожа дьне, гава әwана жь ч’ийе һатьнә хwаре, ә’лаләтәкә гьран пешийа Wида һат. 38Һьнге жь нав ә’лаләте мәрьвәки гази кьр у гот: «Дәрсдар, әз һиви жь Тә дькьм, бь ч’ә’ве р’ә’ме ль кӧр’е мьн бьньһер’ә. Әw тайе мьни т’әне йә. 39Р’ӧһ’әки хьраб wи дьгьрә у ньшкева дькә qир’ин вәдьч’ьр’ькә, к’әф сәр дьк’әвә һурдәхwәши дьбә у бь зорәке жь wи дур дьк’әвә. 40Мьн лава жь шагьртед Тә кьр, кӧ щьн же дәрхьн, ле wана нькарьбу». 41Иса гот: «Ньсьле нәбаwәр у хальфи[†]! Һ’әта к’әнге Әзе т’әви wә бьм у ль wә сәбьр кьм? Кӧр’е хwә бинә вьр». 42Гава һе дьһат, щьн әw ә’рде хьст у вәч’ьр’ьки. Иса ль р’ӧһ’е һ’әрам һьлат, кӧр’ьк qәнщ кьр у да баве wи[+]. 43[•]Т’әмамийа щьмә’те сәр мәзьнайийа Хwәде зәндәгьрти мабу.


Иса диса дәрһәqа мьрьна Хwәда дьбежә


(Мәтта 17:22-23; Марqос 9:30-32)

У чахе һ’әму сәр һәр тьштед кӧ Иса дькьрьн ә’щебмайи мабун, Әwи шагьртед Хwәр’а гот: 44«Һун ван хәбәра бира хwәда хwәй кьн: Кӧр’е Мерьв wе бьк’әвә дәсте мәрьва»[+]. 45Ле wана әв йәк фә’м нәкьр, чьмки әв жь wан вәшарти бу кӧ фә’м нәкьн у тӧрӧш нәдькьрьн жи бона wе йәке жь Wи бьпьрсийана[+].


К’и йә йе һәри мәзьн?


(Мәтта 18:1-5; Марqос 9:33-37)

46[•]Нав шагьртада пьрс пешда һат, кӧ нава wанда к’и йә йе һәри мәзьн. 47Ле нетед дьле wан Исава ә’йан бун, зар’окәк ани щәм Хwә да сәкьнандьне 48у wанр’а гот: «К’и кӧ әве зар’оке бь наве Мьн qәбул кә, әw Мьн qәбул дькә. У к’и кӧ Мьн qәбул кә, Йе кӧ Әз шандьмә qәбул дькә. Аwа әwи нава wә һ’әмуйада йе һәри бьч’ук ә, әw ә йе һәри мәзьн»[+].


Йе нә мьqабьли wә йә, әw алийе wә йә


(Марqос 9:38-40)

49Йуһ’әнна р’абу у гот: «Мамоста, мә мәрьвәк дит кӧ бь наве Тә щьн дәрдьхьстьн, ле мә кьр кӧ әм нәһельн, чьмки әw пәй мә найе»[+]. 50Ле Иса wир’а гот: «Пешийе ль wи нәгьрьн, чьмки әwе кӧ нә мьqабьли wә йә, әw пьшта wә йә»[+].


Гӧндәки самәрийа[†] Иса qәбул накә

51У чахе әw р’ожед кӧ Исайе бьһата һьлдане незик бун, Әwи бәре Хwә да Оршәлиме, кӧ һәр’ә wьр[+]. 52У пешийа Хwә мәри шандьн, әwана чунә гӧндәки Самәрйайе[†] кӧ бона Wи һазьрийе бьбиньн[+]. 53Ле самәрийа[†] Әw ль wьр qәбул нәкьр, чьмки бәре Wи к’әтьбу Оршәлиме. 54Гава шагьртед Wи Аqуб у Йуһ’әнна әв йәк дит, готьн: «Хӧдан, Тӧ дьхwази әм жь ә’змен агьр бьхwазьн кӧ бьбарә у qьр’а ван бинә?[*] »[*][+] 55Ле Әw вәгәр’ийа, ль wан һьлат[*] . 56У чунә гӧндәки дьн.


Щабдарийа йед кӧ пәй Иса дьчьн


(Мәтта 8:19-22)

57[•]У чахе әwана р’еда бун, йәки Wир’а гот: «Тӧ к’ӧда жи һәр’и әзе пәй Тә бем». 58Иса готә wи: «Р’увийар’а qӧл һәнә, тәйрәдед ә’зменр’а жи һелин, ле бона Кӧр’е Мерьв щик т’ӧнә кӧ сәре Хwә ле дайнә». 59Иса йәки дьнр’а гот: «Пәй мьн wәрә». Әwи жи гот: «Хӧдан! Изьне бьдә мьн, кӧ әз пешийе һәр’ьм баве хwә дәфьн кьм». 60Ле Иса wир’а гот: «Бьра мьри мьрийе хwә дәфьн кьн. Тӧ һәр’ә П’адшатийа Хwәде даннасин кә». 61Йәки дьн жи гот: «Әзе пәй тә бем Хӧдан, ле т’әне изьне бьдә мьн, кӧ әз пешийе хатьре хwә жь нәфәред мала хwә бьхwазьм». 62Иса гот: «К’и кӧ дәсте хwә датинә сәр к’отане у ль пьшт хwәва дьньһер’ә, әw нә һежайи П’адшатийа Хwәде йә».

#### 10


Шандьна һ’әфте дӧ шагьрта

1[•]Пәй ве йәкер’а Хӧдан һ’әфте дӧ[*] шагьртед дьн жи к’ьфш кьрьн у әwана дӧдӧ-дӧдӧ пешийа Хwәва шандьнә wан щи у бажара, к’идәре Хwәха wе бьчуйайе 2у wанар’а гот: «Нандьрун[†] гәләк ә, ле п’алә һьндьк ьн. Аwа һиви жь Хwәйе нандьруне бькьн, wәки п’ала нандьруна Хwәр’а бьшинә[+]. 3Һәр’ьн, Әз ва wә мина бәрха дьшиньмә нава гӧра[+]. 4Хwәр’а нә к’иськ һьлдьн, нә турьк, нә жи чарьха. У р’ева сьлаве[*] нәдьнә т’ӧ кәси, 5чь мала кӧ һун һәр’ьне, пешийе бежьн: ‹Ә’дьлайи ве малер’а›. 6У һәгәр ль wьр мәрьвәки һежайи ә’дьлайийе һәбә, ә’дьлайийа wәйе ль сәр wи бьминә. Ле һәгәр т’ӧнәбә, wе ль wә вәгәр’ә. 7У wе маледа бьминьн, чь хwарьне жи бьдьнә wә, әwе жи бьхwьн у вәхwьн, чьмки п’алә һежайи һәqе хwә йә. У мал бь мал нәгәр’ьн[+]. 8К’ижан бажаре кӧ һун һәр’ьне у wә qәбул кьн, чь дайньнә бәр wә, бьхwьн[+]. 9Нәхwәшед навда qәнщ кьн у wанр’а бежьн: ‹П’адшатийа Хwәде незики wә буйә›[+]. 10Ле әw бажаре кӧ һун һәр’ьне у wә qәбул нәкьн, дәренә мәйдана у бежьн: 11‹Әм wе т’оза кӧ жь бажаре wә ньгед мәва гьртийә жи ль сәр wәда даwдьшиньн. Ле ве йәке бьзаньбьн кӧ П’адшатийа Хwәде незики wә буйә›[+]. 12Әз жь wәр’а дьбежьм, Р’ожа Ахрәте[†] һ’але Содоме wе жь йа wи бажари четьр бә[*][+] .


Бажаред нәбаwәр


(Мәтта 11:20-24)

13[•]Wәй ль тә Хоразин! Wәй ль тә Бәйтсайда! Һәгәр әw к’әрәмәтед кӧ нава wәда бун, Сур у Сайдайеда[*] бьбуна, әwанайе зува бь к’ӧрх[†] нав к’озийеда[†] р’уньшти т’обә бькьрана[+]. 14Ле Р’ожа Ахрәте һ’але Сур у Сайдайе wе жь һ’але wә четьр бә. 15У тӧ Кәфәрнаһум, тә т’ьре те һ’әта ә’змен бьльнд би? Ле те һ’әта дийаре мьрийа[†] һәр’и хwаре!

16Әwе гӧһдарийа wә дькә, гӧһдарийа Мьн дькә у әwе wә т’әхсир дькә, Мьн т’әхсир дькә, ле әwе Мьн т’әхсир дькә, йе кӧ Әз шандьмә т’әхсир дькә»[+].


Вәгәр’андьна һ’әфте дӧда

17Әw һ’әфте дӧ шагьрт бь әшq у ша вәгәр’ийан у готьн: «Хӧдан, щьн жи сайа наве Тә ельми мә дьбун»[+]. 18Әwи wанар’а гот: «Мьн мирещьн дит, чаwа бьруска жь ә’змен жорда к’әти[+]. 19Аwа Мьн һ’ӧкӧм дайә wә, кӧ һун мә’р у дуп’ьшка у т’әмамийа qәwата дьжмьн п’епәскьн у qәт т’ӧ тьште зьраре нәдә wә[+]. 20Ле бь wе йәке ша нәбьн кӧ щьн ельми wә дьбьн, ле ша бьн, кӧ навед wә ль ә’змана ньвисар ә»[+].


Шабуна Иса


(Мәтта 11:25-27; 13:16-17)

21[•]Wи чахи Әw бь Р’ӧһ’е Пироз ша бу у гот: «Шькьр наве Тә бә Баво, Хӧдане ә’рд у ә’зман, кӧ Тә әв тьшт жь зана у билана[†] вәшартьн у ль бәр зар’а вәкьр. Бәле Баво, чьмки аһа ль Тә хwәш һат. 22Һәр тьшт жь Баве Мьн Мьнр’а һатийә дайине. Кәсәк ньзанә Кӧр’ к’и йә, пештьри Баве у кәсәк ньзанә Бав к’и йә, пештьри Кӧр’ у йед кӧ Кӧр’ бьхwазә wанва Баве бьдә наскьрьне»[+]. 23У wе гаве сәр шагьртед Хwәда вәгәр’ийа у wанар’а башqә гот: «Хwәзи ль wан ч’ә’ва, чь кӧ һун дьбиньн әw жи дьбиньн[+]. 24Чьмки Әз wәр’а дьбежьм, кӧ гәләк п’ехәмбәр у п’адша хwәстьн әw тьштед кӧ һун дьбиньн бьдитана, ле нәдитьн у әw тьштед кӧ һун дьбьһен бьбьһистана, ле нәбьһистьн»[+].


Мәсәла самәрийе qәнщ

25Һьнге qанунзанәк р’абу Әw щер’ьбанд у гот: «Дәрсдар, әз чь бькьм, wәки жийина һ’әта-һ’әтайе[†] бьстиньм?»[+] 26Әwи жи wир’а гот: «Qанунеда чь ньвисар ә? Тӧ чаwа дьхуни?» 27Әwи ле вәгәр’анд у гот: «‹Хӧдан Хwәдейе хwә һ’ьз бькә, бь т’әмамийа дьле[†] хwә, бь т’әмамийа щанийа хwә, бь т’әмамийа qәwата хwә у бь т’әмамийа һ’ьше хwә›[*] , ‹һәвале хwә жи wәкә хwә һ’ьз бькә›[*] »[+]. 28У Иса wир’а гот: «Тә р’аст гот. Ӧса бькә у те бьжийи»[+]. 29Ле әwи хwәст хwә р’аст дәрхә, Исар’а гот: «Һәвале мьн к’и йә?» 30Иса ле вәгәр’анд у гот: «Мәрьвәк һәбу, әw жь Оршәлиме бәржери Әриһайе дьбу. Әw к’әтә дәсте qачаха у wана әw тә’зи кьр, к’ӧтан у нивкӧшти һьштьн чун. 31Ӧса qәwьми кӧ к’аһинәк wе р’еда дьһат. Гава әw дит, бәрр’а дәрбаз бу чу. 32Ӧса жи йәки леwи[†] һат, гьһиштә wи щийи, ль wи ньһер’и, бәрр’а дәрбаз бу чу[+]. 33Паше р’еwики самәри һат. Гава әw дит, гӧне wи ле һат[+]. 34Әw незики wи бу, бьзьр у шәрав ль бьринед wи хьстьн, п’еч’а у әw дани сәр к’әрк’әдане хwә бьрә меванхане у бона wи хәм кьр. 35Р’ожа дьне дӧ зив дәрхьстьн данә хwәйе меванхане у гот: ‹Хwәйитийе ль ви бькә, тӧ чь жи сәр wи зедә хәрщ ки, гава әз вәгәр’ийам, әзе ль тә вәгәр’иньм›.

36Ньһа т’әхмина тә, жь wан һәрсека к’ижан бу һәвале wи мәрьве кӧ к’әтә дәсте qачаха?» 37Әwи жи гот: «Әwе кӧ гӧнә ле ани». Иса wир’а гот: «Һәр’ә тӧ жи ӧса бькә».


Иса мала Мәрт’а у Мәрйәмеда

38Чахе р’ек’әтьн чун, Иса к’әтә гӧндәки. К’ӧлфәтәк кӧ наве wе Мәрт’а бу Әw бьрә мала хwә[+]. 39Хушкәкә wе жи һәбу, наве wе Мәрйәм. Әwа бәр ньгед Хӧдан р’уньштьбу у гӧһдарийа хәбәред Wи дькьр[+]. 40Мәрт’а жи кӧ гәләк т’ьвдарәкдитьнева гиро бу, һат сәкьни у Исар’а гот: «Хӧдан, qәт хәма Тә нинә кӧ хушка мьн нава ве т’ьвдарәкдитьнеда әз т’әне һьштьмә? Бежә wе кӧ али мьн бькә». 41Хӧдан ле вәгәр’анд у готе: «Мәрт’а, Мәрт’а, тӧ бона гәләк тьшта хәма дьки у т’әвиһәв дьби[+]. 42Ле т’әне тьштәк лазьм ә, әw п’ара qәнщ жи Мәрйәме хwәр’а бьжарт у жь wе найе стандьне»[+].

#### 11


Һинкьрьна бона дӧакьрьне


(Мәтта 6:9-13; 7:7-11)

1[•]Щарәке Иса щики дӧа дькьр, гава хьлаз кьр, жь шагьртед Wи йәки жер’а гот: «Хӧдан, мә һини дӧакьрьне кә, чаwа Йуһ’әнна шагьртед хwә һин кьрьн»[+]. 2Әwи wанар’а гот: «Гава һун дӧа дькьн, аһа бежьн:

Баво[*] ,
Наве Тә пироз бә.
П’адшатийа Тә бе[*] .
3Нане мәйи р’оже р’ож бь р’ож бьдә мә[+].
4У гӧнед мә бьбахшинә,
чьмки әм жи дьбахшиньнә һ’әму дәйндаред хwә
у мә нәбә щер’ьбандьне[*] »[+].

5У wанар’а гот: «Жь wә к’ижан ә кӧ достәки wи һәбә у ниве шәве һәр’ә мала wи жер’а бежә: ‹Досто, се нана дәйни бьдә мьн. 6Чьмки пьсмамәки мьн жь р’е дагәр’ийайә һатийә мала мьн, тьштәки мьни хwарьне т’ӧнә, кӧ дайньмә бәр wи›. 7У әw жи һьндӧр’да ле вәгәр’инә у бежә: ‹Дәри иди дада йә, әз у зар’ед хwәва жи нава щи-ньвинада нә, зә’мәте нәдә мьн, әз нькарьм р’абьм бьдьмә тә›. 8Әз wәр’а дьбежьм, һәгәр әw бона достийе жи р’анәбә нен нәдә wи, ле бона беарзийа wи wе р’абә чьqас жер’а лазьм бә бьдә wи. 9Әз wәр’а дьбежьм, бьхwазьн һуне бьстиньн, бьгәр’ьн һуне бьбиньн, дәри хьн wе бәр wә вәбә. 10Чьмки к’и кӧ дьхwазә дьстинә, к’и кӧ дьгәр’ә дьбинә у к’и кӧ дәри дьхә бәр wи вәдьбә[+].

11Жь wә к’ижан ә әw бав, кӧ кӧр’е wи мә’си бьхwазә, дәwса мә’си мә’р бьде[*] , 12йан жи һеке бьхwазә, дуп’ьшке бьде? 13Һун кӧ хьраб ьн, заньн тьштед qәнщ бьдьнә зар’ед хwә, ле Баве ә’змана wе чьqас зедә Р’ӧһ’е Пироз бьдә әwед кӧ жь Wи дьхwазьн»[+].


Иса у Бәлзәбул[†]


(Мәтта 12:22-30; Марqос 3:20-27)

14[•]Щарәке Иса щьне лал жь йәки дәрдьхьст, чахе кӧ щьн дәрк’әт, әwи лал хәбәр да у ә’лаләт зәндәгьрти ма. 15Ле жь wан һьнәка гот: «Әw бь һ’ӧкӧме Бәлзәбуле[†] сәрwере щьна щьна дәрдьхә»[+]. 16Һьнәка жи Әw дьщер’ьбанд, нишанед ә’змен жь Wи дьхwәстьн[+]. 17Ле нетед дьле wан Исава ә’йан бун у wанар’а гот: «Һәр п’адшатийа кӧ нава wеда т’ьфаq[†] т’ӧнәбә wе wеран бә у мала кӧ бет’ьфаqи бьк’әве, әw мал наминә. 18Һун дьбежьн, кӧ Әз бь һ’ӧкӧме Бәлзәбул щьна дәрдьхьм. Ле һәгәр мирещьн нава хwәда бет’ьфаq бә, п’адшатийа wи wе чаwа бьминә? 19У һәгәр Әз бь Бәлзәбул щьна дәрдьхьм, ле йед кӧ пәй wә тен[*] бь чь дәрдьхьн? Һәгәр ӧса бә, әwе wә ломәк’ар кьн[+]. 20Ле һәгәр Әз бь т’ьлийа Хwәде щьна дәрдьхьм, wәки ӧса йә П’адшатийа Хwәде гьһиштийә wә. 21Чахе йәки qәwат бь ч’әк хwәйитийе мала хwә дькә, т’ӧ тьште wи зьрар ле набә. 22Ле гава йәки жь wи qәwаттьр бе у wи бьгьрә, wе әw ч’әке кӧ wи гӧмана хwә дабу сәр же бьстинә, һәбука wи жи бәла кә. 23К’и кӧ нә т’әви Мьн ә, мьqабьли Мьн ә у к’и кӧ т’әви Мьн т’оп накә, бәла дькә[+].


Вәгәр’андьна р’ӧһ’е һ’әрам


(Мәтта 12:43-45)

24Чахе р’ӧһ’е һ’әрам жь мерьв дәрте, щийе бе ав дьгәр’ә, кӧ р’ьһ’әтийе бьбинә у гава набинә, дьбежә: ‹Әз вәгәр’ьмә wе мала хwәйә кӧ же дәрк’әтьмә›. 25У гава те, паqьжкьри у һәвдайи дьбинә. 26Һьнге дьчә һ’әфт щьнед дьнә жь хwә хьрабтьр жи тинә, дьк’әвьнә wьр дьжин. У ахьрийа wи мәрьви жь пешийе хьрабтьр дьбә»[+].


Хwәзьлийа р’аст

27Чахе Иса һе хәбәр дьда, жь нава ә’лаләте к’ӧлфәтәке дәнге хwә бьльнд кьр у Wир’а гот: «Хwәзи ль wи бәт’ьни, кӧ Тӧ хwәда хwәйкьри у wан бьстана, кӧ шир данә Тә»[+]. 28Ле Әwи гот: «Һе хwәзи ль wан, йед кӧ хәбәра Хwәде дьбьһен у пек тиньн»[+].


К’әрәмәтәке чаwа нишан дьхwазьн


(Мәтта 12:38-42; Марqос 8:12)

29[•]Чахе ә’лаләт сәр Wи дьщьвийа, Иса дәстпекьр у гот: «Әва ньсьла хьраб ә, нишанәке дьхwазә, ле жер’а нишанәкә дьн найе дайине пештьри нишана Уньс[†] п’ехәмбәр. 30Чаwа Уньс бона Нинәwайа бу нишан, ӧса жи Кӧр’е Мерьв wе ви ньсьлир’а бьбә нишан[*] . 31П’адша Башуре[†] wе Р’ожа Ахрәте т’әви мәрьвед ви ньсьли р’абә у wан нәһәq кә, чьмки әwа жь сәре дьне һат, кӧ сәрwахтийа Сьлеман[†] бьбьһе у ва йә Йәки жь Сьлеман мәстьр ль вьр һәйә[*][+] . 32Мәрьвед Нинәwайе Р’ожа Ахрәте wе т’әви ви ньсьли р’абьн у wан нәһәq кьн, чьмки әwана бь даннасинийа Уньс жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийан. Ва йә Йәки жь Уньс мәстьр ль вьр һәйә[+].


Ч’ьра бәдәне


(Мәтта 5:15; 6:22-23)

33[•]Кәсәк ч’ьре венахә у данайнә щийе хәwлә, нә жи дькә бьне фьраqе, ле датинә сәр п’еч’ьре, wәки әwе кӧ дьк’әвьнә һьндӧр’, р’онайе бьбиньн[+]. 34Ч’ьра бәдәна тә ч’ә’ве тә йә. Һәгәр ч’ә’ве тә п’ак ә, т’әмамийа бәдәна тәйе р’онайи бә. Ле һәгәр ч’ә’ве тә хьраб ә, бәдәна тәйе жи тә’ри бә. 35Аwа һаш жь хwә һәбә, дьбә кӧ әw р’онайа нава тәда тә’ри йә. 36Һәгәр т’әмамийа бәдәна тә р’онайи йә у п’арәкә тә’ри т’ӧнә, һ’әмуйе жи р’онайи бә, чаwа ч’ьра бь шәwqа хwә тә р’онайи дькә».


Иса ферьси у qанунзана нәһәq дькә


(Мәтта 23:1-36; Марqос 12:38-40; Луqа 20:45-47)

37[•]Гава хәбәрдана Хwә хьлаз кьр, йәки ферьси һиви же кьр кӧ һәр’ә т’әви wи нан бьхwә. Әw жи чу, ль сәр сьфре р’уньшт. 38Гава ферьси дит кӧ Әwи пешийа нанхwарьне ль гора ә’дәте дин дәстед Хwә нәшуштьн, зәндәгьрти ма[+]. 39Ле Хӧдан wир’а гот: «Аwа һун ферьсийа т’ас у финщана р’уйе дәрвава паqьж дькьн, ле дьле wә һьндӧр’ва бь тьмайе у хьрабийава т’ьжи йә. 40Бефә’мно! Әwе кӧ дәрва чекьр, һьндӧр’ ченәкьр? 41Аwа бь чьва т’ас у финщанед wә т’ьжи нә, бь wан хwәр’а хера бькьн у һәр тьште wәр’а һ’әлал бә. 42Ле wәй ль wә ферьсийа! Һун дәһәке[†] пунге[†], щә’т’рийе[†] у һ’әму п’ьнщар’а дьдьн, ле һәqийе у һ’ьзкьрьна Хwәде давежьнә пьшт гӧһе хwә. Wә гәрәке әв йәк бькьрана у дәст жь йед майин нәк’ьшанда[+]. 43Wәй ль wә ферьсийа, кӧ һун к’ьништада к’ӧрсийед пешьн һ’ьз дькьн, базарада жи сьлава[+]. 44Wәй ль wә! Һун мина т’ьрбед бе нав-нишан ьн, кӧ мәрьв сәр wан дьгәр’ьн у ньзаньн»[+]. 45Жь qанунзана йәки ле вәгәр’анд у гот: «Дәрсдар, Тӧ бь ван хәбәра мә жи беһӧрмәт дьки». 46Әwи гот: «Wәй ль wә qанунзана жи, чьмки һун баред гьран дьдьнә сәр мьле мәрьва, ле т’ьликә хwә жи надьнә wан бара. 47Wәй ль wә, кӧ һун т’ьрбед wан п’ехәмбәра чедькьн, йед кӧ кал-бавед wә әw кӧштьнә. 48Бь wе йәке һун шә’дәтийа хwә дьдьн, кӧ һун һавьжийа хwә кьрьнед кал-бавед хwә тиньн. Әwана п’ехәмбәр дькӧштьн у һун т’ьрбед wан чедькьн[+]. 49Ләма жи сәрwахтийа Хwәде гот: ‹Әзе п’ехәмбәр у шандийа бьшиньмә щәм wан, жь wан һьнәка wе бькӧжьн, һьнәка жи бьзериньн›[+]. 50Бона ве йәке хуна һ’әму п’ехәмбәра, кӧ жь wәхте ә’фьрандьна дьнйайеда һатийә р’етьне, жь ви ньсьли wе бе хwәстьне,[+] 51жь хуна Һабил[†] һ’әта хуна Зәкәрийа, йа кӧ нав горигәһе[†] у п’арьстгәһеда һатә р’етьне. Әз р’аст wәр’а дьбежьм, жь ви ньсьли wе бе хwәстьне. 52Wәй ль wә qанунзана, кӧ wә к’ьлита занәбуне һьлдайә. Нә һун к’әтьне у нә жи wә һьштийә йед кӧ дьхwазьн бьк’әвьне». 53У гава Әw р’абу кӧ һәр’ә, qанунзан у ферьси qьлqьлин, бона гәләк тьшта Wир’а к’әтьнә дә’wе. 54У бәр дәве Wи сәкьни бун, wәки бь хәбәрәке бькарьбьн Wи бьгьрьн у гӧнәк’ар кьн[+].

#### 12


Һинкьрьна дәрһәqа дӧр’утийеда

1Wи чахи, гава бь һ’әзара мәри щьвийан, ӧса кӧ сәр һәвр’а дәрбаз дьбун, Әwи пешийе дәстпекьр шагьртед Хwәр’а гот: «Һ’әвза хwә жь һәвиртьр’шке[†] ферьсийа бькьн, Әз тиньмә сәр дӧр’утийа wан[+]. 2Тьштәки дьзива т’ӧнә кӧ дәрнәйе у нә жи вәшарти кӧ к’ьфш нәбә[+]. 3Wә чь тә’рийеда готийә, әwе р’онайеда бе бьһистьне у wә чь ль мале гӧһада хәбәр дайә, әwе сәр бана бьбә дәнги.


Бьзаньбьн кӧ тьрса wә жь к’е һәбә


(Мәтта 10:28-31)

4[•]Әз wә пьсмамед Хwәр’а дьбежьм, жь wана нәтьрсьн, йед кӧ бәдәне дькӧжьн, жь wе пештьр тьштәки дьн нькарьн бькьн[+]. 5Ле Әзе wәр’а бежьм, кӧ һун жь к’е бьтьрсьн. Жь Wи бьтьрсьн, Йе кӧ пәй кӧштьнер’а жи һ’ӧкӧме Wи һәйә бавежә щә’ньме. Бәле, Әз wәр’а дьбежьм жь Wи бьтьрсьн![+] 6Нә пенщ ч’ьвик бь дӧ дьравед чарqӧр’уше тенә фьротане? Ле Хwәде жь wан йәки жи бир накә. 7Ӧса жи һәр т’еләки п’ор’ед сәре wә жьмарти йә. Нәтьрсьн, һун жь гәләк ч’ьвика qимәттьр ьн[+].


Иqрар у инк’аркьрьна Иса


(Мәтта 10:32-33; 12:32; 10:19-20)

8Әз wәр’а дьбежьм, к’и кӧ бәр мәрьва Мьн иqрар кә, Кӧр’е Мерьв жи wе wи бәр мьлйак’әтед Хwәде иqрар кә[+]. 9У к’и кӧ Мьн бәр мәрьва инк’ар кә, әwе жи бәр мьлйак’әтед Хwәде бе инк’аркьрьне[+]. 10У к’и кӧ тьштәки мьqабьли Кӧр’е Мерьв бежә, wе бе бахшандьне. Ле к’и кӧ готьнәкә хьраб мьqабьли Р’ӧһ’е Пироз бежә, ль wи найе бахшандьне[+]. 11У гава wә бьбьнә к’ьништа йан бәр һ’акьм йан сәрwеред һ’ӧкӧмәте, һун хәм нәкьн кӧ һуне чаwа щаба хwә бьдьн йан чь бежьн. 12Чьмки Р’ӧһ’е Пироз әwе дәме wе wә һин кә, чь лазьм ә кӧ һун бежьн»[+].


Дәwләтийе бефә’м

13[•]Жь нава ә’лаләте йәки Wир’а гот: «Дәрсдар, бежә бьре мьн, бьра мират’а[†] баве мьн мьнр’а п’арәвәкә». 14Әwи wир’а гот: «Һәвал, к’е Әз сәр wә һ’акьм йан жи п’аркьр к’ьфш кьрьмә?» 15У готә wан: «Һаш жь хwә һәбьн у һ’әвза хwә жь һәр щур’ә тьмайе бькьн, чьмки ә’мьре инсен зедәбуна һәбука wива гьредайи нинә»[+]. 16Әwи мәсәләк жи wанр’а гот: «Зәвийа мәрьвәки дәwләти гәләк бәр да. 17У әwи дьле хwәда гот: ‹Әз чаwа бькьм? Щи жи т’ӧнә кӧ дәрәмәта хwә текьме›. 18У гот: ‹Әзе аһа бькьм, ә’мбаред хwә һьлшиньм у һе йед мәзьн чекьм, һ’әму дәрәмәт у һәбука хwә жи бькьмә wьр. 19У хwәха хwәр’а бежьм: Ә’вдо! Тә бона хwә т’ера гәләк сала, гәләк һәбук дайә сәр һәв, р’уне бьхwә, вәхwә у ша бә›. 20Ле Хwәде готә wи: ‹Бефә’мо! Ишәв р’ӧһ’е тәйе жь тә бе стандьне. Әв һәбука тә бәрәв кьрийә wе к’ер’а бьминә?›[+] 21Ӧса жи wе бе сәре һәр кәси, йе кӧ бона хwә хьзне т’оп дькә у пе Хwәде дәwләти набә»[+].


Һинкьрьна дәрһәqа хәмкьрьнеда


(Мәтта 6:25-34)

22Һьнге Әwи шагьртед Хwәр’а гот: «Ләма Әз wәр’а дьбежьм, бона ә’мьре хwә хәма нәкьн, кӧ һуне чь бьхwьн, нә жи бона бәдәна хwә, кӧ һуне чь ль хwә кьн[+]. 23Чьмки ә’мьр жь хwарьне qимәттьр ә у бәдән жи жь к’ьнща. 24Дина хwә бьдьнә qар’qар’а[†], нә дьр’әшиньн, нә дьдьрун у нә жи ә’мбар йан к’иләред wан һәнә, ле Хwәде р’ьсqе wан дьгьһинә. Һун чьqаси жь тәйрәда qимәттьр ьн![+] 25Иди жь wә к’и дькарә бь хәмед хwә дәqәке сәр ә’мьре хwәда зедә кә[*] ? 26Һәгәр һун wи тьште һәри бьч’ук нькарьн бькьн, иди чьма бона тьштед майин хәм дькьн? 27Дина хwә бьдьнә сосьна, чаwа шин дьбьн, нә дьхәбьтьн у нә дьр’есьн. Әз wәр’а дьбежьм, кӧ Сьлеман жи нава т’әмамийа wе хер-хьзна хwәда мина жь wан йәке хwә нәкьр. 28Һәгәр гиһайе чоле, кӧ иро һәйә у сьбе давежьнә нава егьр, Хwәде ӧса дьхәмьлинә, ле чьqас зедә wе ль wә кә, кембаwәрно[+]? 29Ль ван тьшта нәгәр’ьн, кӧ һуне чь бьхwьн йан чь вәхwьн. Бәр хwә нәк’әвьн. 30Чьмки п’утп’арьстед[†] дьнйайе ль пәй wан һ’әму тьшта дьк’әвьн, ле Баве wә занә кӧ һун һ’әwще wан тьшта нә. 31Ле бәр wева һун ль П’адшатийа Wи бьгәр’ьн у әwе wәр’а бенә дайине[+].


Хьзна ә’змана


(Мәтта 6:19-21)

32Нәтьрсә, кәрийе пези бьч’ук! Чьмки ль Баве wә хwәш һат, кӧ п’адшатийе бьдә wә[+]. 33Һәбука хwә бьфьрошьн у хwәр’а хера бькьн. Хwәр’а к’иське кӧ нар’ьзә у хьзна ә’зманайә кӧ кем набә qазьнщ кьн. Ль wе дәре нә дьзе незик бе у нә жи wе бьзузе бьхwә[+]. 34Чьмки хьзна wә к’идәре бә, дьле wәйе жи ль wе дәре бә.


Хӧламе һ’ьшйар


(Мәтта 24:45-51)

35[•]Бьра пьшта wә гьредайи у ч’ьред wә вехьсти бьн. 36Һун мина wан мәрьва бьн, йед кӧ һивийа ахайе хwә нә, кӧ әwе к’әнге жь дә’wате вәгәр’ә, кӧ чахе бе дери хә, пер’а-пер’а р’абьн дери вәкьн[+]. 37Хwәзи ль wан хӧлама, кӧ чахе ахайе wан бе, wан һ’ьшйар бьбинә. Әз р’аст wәр’а дьбежьм, әwе пьшта хwә гьредә, wан сәр сьфре бьдә р’уньштандьне у бәрдәстийе wанр’а бькә. 38У һәгәр ахайе wан ниве шәве йан жи бәрбанга сьбәһе бе у wан ӧса бьбинә, әw хӧламана хwәзьли нә. 39Ле һун ве йәке бьзаньбьн, һәгәр хwәйе мале бьзаньбуйа кӧ дьзе к’ижан сьһ’әте бьһата, wе нәһьшта кӧ мала wи дәрәвәкьра[+]. 40Аwа һун жи һазьр бьн, чьмки әw сьһ’әта кӧ дьле wәр’а дәрбаз набә, Кӧр’е Мерьв wе бе».


Хӧламе амьн у хӧламе беамьн

41Пәтрус гот: «Хӧдан, әва мәсәла тә т’әне бона мә гот йан бона һ’әмуйа?» 42Хӧдан гот: «К’и йә әw wәк’илхәрще[†] амьн у сәрwахт, кӧ ахайе wи, wе wи сәр хӧламед хwә сәрwер к’ьфш кә, кӧ wәхтда хwарьна wан бьдә wан. 43Хwәзи ль wи хӧлами, кӧ чахе ахайе wи бе, әwи ӧса бьбинә[+]. 44Әз р’аст wәр’а дьбежьм, әwе wи бькә сәрwере т’әмамийа һәбука хwә. 45Ле һәгәр әw хӧлам дьле хwәда бежә: ‹Ахайе мьн һатьна хwә дәрәнги дехә› у дәстпекә ль хӧлам у щарийа хә, бьхwә, вәхwә у сәрхwәш бә,[+] 46ахайе wи хӧлами wе р’ожәкә ӧса бе, кӧ әw нә һивийе йә у сьһ’әтәкә ӧса, кӧ әw ньзанә. Wе wи qәт-qәти кә у п’ара wи т’әви п’ара беамьна кә. 47У әw хӧламе кӧ хwәстьна ахайе хwә занә у к’аре хwә накә, нә жи ль гора хwәстьна wи дькә, wе гәләки бе к’ӧтане. 48Ле әwе кӧ жь нәзанийа хwә тьштәки һежайи к’ӧтане дькә, wе һьндьки бе к’ӧтане. К’ер’а гәләк һатийә дайине, гәләк жи wе же бе хwәстьне у к’ер’а гәләк һатийә спартьне[†], щабдарийа wи жи wе гәләк бә[+].


Иса дьбә сәбәбе щӧдәбуне


(Мәтта 10:34-36)

49[•]Әз һатьм, wәки егьр бавежьмә сәр дьне у Мьн чаwа дьхwәст wәки иди алав бьда. 50Ле ньхӧмандьнәкә Мьн һәйә, кӧ Әз гәрәке пе бемә ньхӧмандьне у дьле Мьн qәт нә р’ьһ’әт ә һ’әта кӧ әw бе сери[+]. 51Wә т’ьре Әз һатьм ә’дьлайийе бьдьмә дьне? Әз wәр’а дьбежьм на, ле бона щӧдәбуне[+]. 52Жь вьр шунда маләкеда пенщ мәрьве жь һәв щӧдә бьн, сьсе wе мьqабьли дӧда бьн, дӧдӧ мьqабьли сьсийа. 53Баве р’абә мьqабьли кӧр’, кӧр’ жи баве, де qизе, qиз жи де, хwәси буке у бук жи хwәсийе».


Нишанед зәмен


(Мәтта 16:2-3; 5:25-26)

54[•]У Әwи ә’лаләтер’а жи гот: «Чахе жь р’оавайе ә’wр дәрте, һун дәстхwәда дьбежьн: ‹Баране бьбарә› у ӧса жи дьбә. 55У гава байе башуре те, һун дьбежьн: ‹Һәwайе гәрм бә› у ӧса дьбә. 56Дӧр’уно! Һун р’уйе ә’змен ә’нәнә дькьн һәwайе чаwа бә, ле чаwа ви зәмани ә’нәнә накьн?

57Һун чьма хwәха надьнә ль бәр һ’әсаба, кӧ к’ижан ә р’аст? 58Чахе нәйаре тә тә к’аши щәм һ’акьм дькә, ӧса бькә, кӧ р’ева т’әви wи ль һәв бейи. Нәбә әw тә бьдә дәсте һ’акьм, һ’акьм жи тә бьдә дәсте сәрәскәр у әw жи тә бавежә кәле[+]. 59Әз тәр’а дьбежьм, тӧ жь wьр т’ӧ щар дәрнак’әви һ’әта поле[†] пашьн нәди».

#### 13


Жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн[†], кӧ ӧнда нәбьн

1Wи чахи һьнәк һатьн бона wан щәлилийа Исар’а готьн, хуна к’ижана Пилато т’әви хуна qӧрбанед[†] wан кьрьбу[+]. 2Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Wә т’ьре әw щәлилийед кӧ әв йәк һатә сәре wан, жь һ’әму щәлилийед майин гӧнәк’артьр бун? 3Әз wәр’а дьбежьм, на! Ле бәле һәгәр һун жь гӧнәкьрьне вәнәгәр’ьн, һун һ’әмуйе жи р’ожа wанда һәр’ьн. 4Йан жи әw һ’иждәһ мәрьвед кӧ кәла[†] Силwаме сәр wанда к’әт мьрьн, wә т’ьре әwана жь һ’әму бьнәлийед Оршәлиме гӧнәк’артьр бун[+]? 5На! Әз wәр’а дьбежьм, һәгәр һун жь гӧнәкьрьне вәнәгәр’ьн, һун һ’әмуйе жи р’ожа wанда һәр’ьн».


Мәсәла дара һежирейә бе бәр

6Әwи әва мәсәла жи гот: «Мәрьвәк һәбу, нава р’әзе[†] тьрийе wида дарәкә һежирейә ньканди һәбу. Р’ожәке әw һат, кӧ сәр wе бәр бьгәр’ә, ле нәдит[+]. 7Wи чахи р’әзванр’а гот: ‹Әва мӧхдаре се сала йә әз тем, бәре ве дара һежире дьгәр’ьм, ле набиньм. Әве бьбьр’ә! Бадиһәwа[†] чьма щи гьртийә?›[+] 8Р’әзван ле вәгәр’анд у гот: ‹Аха, исал жи wе сәбьр кә. Әзе дора wе вәдьм у п’әйн[†] бькьме. 9Һәгәр саләкә дьн бәр бьдә, qәнщ ә, ле һәгәр нәдә, паше бьбьр’ә›».


Р’ожа шәмийе qәнщкьрьна к’ӧлфәта qонщьки

10Р’ожәкә шәмийе Иса к’ьништәкеда һин дькьр[+]. 11Ль wьр к’ӧлфәтәкә qонщьки һәбу, кӧ һ’иждәһ салед wе бу, р’ӧһ’е нәхwәшийе пер’а бу. Әwе qәт нькарьбу хwә р’аст кьра. 12Гава Иса әw дит, гази wе кьр у готе: «Ә’вде! Тӧ жь нәхwәшийа хwә аза йи!» 13У Әwи дәстед Хwә данин сәр wе, әw пер’а-пер’а р’аст бу у шькьри дьда Хwәде[+]. 14Ле сәрwере к’ьниште һерс к’әт, кӧ Иса р’ожа шәмийе нәхwәш qәнщ кьр у ә’лаләтер’а гот: «Шәш р’ож бона шьхӧлкьрьне һәнә, һун нава wан р’ожада дькарьн бен qәнщ бьн, нә кӧ р’ожа шәмийе»[+]. 15Хӧдан ле вәгәр’анд у готе: «Дӧр’уно! Жь wә к’ижан р’ожа шәмийе гайе хwә йан к’әра хwә жь афьр’ вәнакә у набә сәр аве[+]? 16Нә әва жи qиза Бьраһим ә, кӧ әва мӧхдаре һ’иждәһ салед wе бун, мирещьн әw гьредабу. Нә лазьм бу кӧ әw р’ожа шәмийе жь wе qәйде вәбуйа?» 17У гава әв йәк гот, һ’әмуйед кӧ мьqабьли Wи бун шәрми ман. У т’әмамийа ә’лаләте бона wан к’әрәмәтед Wийә р’умәти кӧ Wи дькьрьн ша дьбу[+].


Дӧ мәсәлед ль сәр П’адшатийа Хwәде


(Мәтта 13:31-33; Марqос 4:30-32)

18[•]Пәйр’а Иса гот: «П’адшатийа Хwәде мина чь йә? У Әз wе һьмбәри чь кьм? 19Әw мина һ’әбәкә т’охьме хәрдале йә, кӧ мәрьвәки һьлда бахче хwәда чанд. У гава әw мәзьн бу, бу дар, тәйрәдед ә’змен һелинед хwә сәр ч’ьqьлед wе чекьрьн»[+].

20Әwи диса гот: «Әз П’адшатийа Хwәде һьмбәри чь кьм? 21Әw мина һәвиртьр’шк ә, кӧ к’ӧлфәтәке һьлда нава се код[*] арда стьра, һ’әта кӧ һ’әму һьлат»[+].


Дәре тәнг


(Мәтта 7:13-14, 21-23)

22[•]Иса гӧнд у бажарар’а дәрбаз дьбу, һин дькьр у бәрбь Оршәлиме дьчу. 23Йәки Wир’а гот: «Хӧдан, гәло һьндьк ьн, әwед кӧ wе хьлаз бьн?» Әwи wанр’а гот: 24«Бьщә’диньн, кӧ һун дәре тәнгр’а бьк’әвьнә һьндӧр’, чьмки Әз wәр’а дьбежьм, гәләке бьхwазьн бьк’әвьне у wе нькарьбьн. 25У пәйр’а, кӧ хwәйе мале р’абә дәри бьгьрә, һьнге һуне дәрва бьминьн у дәри хьн бежьн: ‹Әм хӧлам, дәри ль мә вәкә›. Әwе ль wә вәгәр’инә у бежә: ‹Әз ньзаньм һун жь к’ӧ нә›[+]. 26Һьнге һуне бежьн: ‹Мә т’әви Тә хwар, вәхwар у Тә к’учед мәда һин дькьр›. 27Ле Әwе бежә: ‹Әз wәр’а дьбежьм, Әз ньзаньм кӧ һун жь к’ӧ нә. Жь Мьн дур к’әвьн, һун һ’әмуйед кӧ нәһәqийе дькьн!›[+] 28Ль wьр wе бьбә гьри у ч’ьркә-ч’ьрка дьрана, гава һун Бьраһим, Исһаq, Аqуб у һ’әму п’ехәмбәра П’адшатийа Хwәдеда бьбиньн, хwә жи дәрва авити[+]. 29У wе жь р’оһьлат-р’оавайе у бакӧр[†]-башуре бен, П’адшатийа Хwәдеда сәр сьфре р’унен[+]. 30Аwа бьзаньбьн кӧ һьнәкед паш wе бьбьнә пеш у һьнәкед пеш wе бьбьнә паш»[+].


Иса ль сәр Оршәлиме дьловинә


(Мәтта 23:37-39)

31[•]Wе дәме чәнд ферьси һатьн у Wир’а готьн: «Р’абә жь вьр һәр’ә, чьмки Һеродәс дьхwазә Тә бькӧжә»[+]. 32У Әwи wанр’а гот: «Һәр’ьн wи р’увийир’а бежьн: ‹Ва Әз иро, сьбе щьна дәрдьхьм, нәхwәша qәнщ дькьм у р’ожа сьсийа Әзе бьгьһижьмә мәрәме Хwә›. 33Ле гәрәке Әз иро, сьбе, дӧсьбә р’ийа Хwәда һәр’ьм, чьмки набә кӧ п’ехәмбәрәк жь Оршәлиме дәр ӧнда бә. 34Оршәлим! Оршәлим! Тӧ кӧ п’ехәмбәра дькӧжи у шандийед щәм хwә дьди бәр кәвьра. Чәнд щара Мьн хwәст кӧ зар’ед тә ӧса бьщьванда, чаwа мьришк щущукед хwә бьн баскед хwәда дьщьвинә, ле тә нәхwәст![+] 35Ва мала тә wе хьрабә бьминә. Әз wәр’а дьбежьм, иди һун Мьн т’ӧ щар набиньн, һ’әта кӧ һун бежьн: ‹Бьмбарәк ә Әwе кӧ бь наве Хӧдан те›[*] »[+].

#### 14


Иса ль мала ферьсида нәхwәшәки qәнщ дькә

1Р’ожәкә шәмийе Иса бона нанхwарьне чу мала сәрwерәки ферьсийа. Wана ч’ә’ве хwә жь сәр Wи нәдьбьр’и[+]. 2Ль wьр пешбәри Wи мәрьвәки бь нәхwәшийа авзе[†] һәбу. 3Иса жь qанунзан у ферьсийа пьрси у гот: «Р’ожа шәмийе qәнщкьрьн щайиз ә йан на?»[+] 4Wана дәнге хwә нәкьр. Һьнге Әwи нәхwәш гьрт, qәнщ кьр у вәр’екьр. 5Паше Әwи wанр’а гот: «Жь wә к’ижан ә, һәгәр кӧр’е[*] wи йан гайе wи бьк’әвә бире, р’ожа шәмийе пер’а-пер’а дәст нәвеже дәрнәхә?»[+] 6Нькарьбун щаба ве пьрса Wи бьдана.


Һинкьрьна дәрһәqа йед кӧ ль наве хwә дьгәр’ьн

7У гава Әwи дит, wәки мәрьвед т’әглифкьри чаwа хwә щийе жорьн дьгьртьн, мәсәләк wанр’а гот:[+] 8«Гава йәк тә гази дә’wате дькә, щийе жорьн р’унәни, нәбә кӧ йәки жь тә qәдьртьр жи алийе wида т’әглифкьри бә,[+] 9у хwәйе дә’wате, аwа готи т’әглифкьрийе wә һәр дӧйа, бе тәр’а бежә: ‹К’әрәма хwә щи бьдә фьлан кәсе›. Һьнге те жь шәрма хwә р’аби щийе жерьн р’унейи. 10Ле чахе тә т’әглиф дькьн, һәр’ә щийе жерьн р’уне, кӧ чахе хwәйе дә’wате бе тәр’а бежә: ‹Пьсмам, к’әрәм кә, дәрбази жоре бә!› Һьнге qәдьре тәйе бәр ч’ә’ве һ’әму р’уньштийа бьльнд бә. 11Аwа һәр кәсе кӧ хwә бьльнд кә, wе ньмьз бә у к’и кӧ хwә ньмьз кә, wе бьльнд бә»[+].

12У Иса т’әглифкьрийе Хwәр’а гот: «Чахе тӧ фьравине йан шиве датини, гази һәвал-һогьр, бьра-пьсмам йан жи дәр-щинаред хwәйә дәwләти нәкә, нәбә әw жи тә т’әглиф кьн у qәнщийа тә ль тә вәгәр’иньн. 13Ле гава тӧ хwарьнәке датини, гази фәqир, сәqәт, йед дькӧльн у кора кә. 14Һьнге те хwәзьли би, чьмки әwана нькарьн qәнщийа тә ль тә вәгәр’иньн, ле бәле Р’ожа Р’абуна р’астайә жь мьрьне wе ль тә бе вәгәр’андьне»[+].


Мәсәла шайийа гьран


(Мәтта 22:1-10)

15[•]Гава жь һазьра йәки әв йәк бьһист, Wир’а гот: «Хwәзи ль wи, кӧ П’адшатийа Хwәдеда нен бьхwә»[+]. 16Ле Иса wир’а гот: «Мәрьвәки шайикә гьран һазьр кьр у гәләк мәри т’әглиф кьрьн. 17Гава wәхте шайийе пер’а гьһишт, әwи хӧламе хwә шанд, кӧ һ’әму т’әглифкьрийар’а бежә: ‹Һәр тьшт иди һазьр ә, к’әрәм кьн wәрьн›. 18Ле һәр йәки дәстпекьр мә’ни гьрт. Йе пешьн wир’а гот: ‹Мьн хwәр’а ә’рд к’ьр’ийә, әз ә’сәйи гәрәке һәр’ьм бьбиньм. Әз һиви жь тә дькьм, мьн бьбахшинә›. 19У йе дьн гот: ‹Мьн пенщ щот га к’ьр’инә, әз дьчьм кӧ wан бьщер’ьбиньм. Әз һиви жь тә дькьм, мьн бьбахшинә›. 20Йе сьсийа жи гот: ‹Әз зәwьщимә, ләма нькарьм бем›[+]. 21У әw хӧлам вәгәр’ийа һат, әв һ’әму ахайе хwәр’а гьли кьрьн. Һьнге аха һерс к’әт, хӧламе хwәр’а гот: ‹Зу һәр’ә мәйдан у к’учед бажер, фәqира, qопа, сәqәта у кора т’оп кә бинә вьр›. 22Пәйр’а хӧлем готе: ‹Ахайе мьн, тә чаwа ә’мьр кьр, мьн ӧса жи кьр, ле диса щи һәйә›. 23У ахе хӧлемр’а гот: ‹Дәрк’әвә сәре р’е у дьрба, зоре ль һәр кәси бькә бинә вьр, кӧ мала мьн т’ьжи бә. 24Әз wәр’а дьбежьм, кӧ жь wан мәрьвед т’әглифкьри т’ӧ кәс жь шайийа мьн wе тьштәки тә’м нәкә›».


Чаwа бьбьнә шагьрте Иса


(Мәтта 10:37-38)

25[•]Пәй ве йәкер’а ә’лаләтәкә гьран т’әви Иса дьчу у Әw сәр wанда вәгәр’ийа у гот: 26«Һәгәр йәк пәй Мьн бе у Мьн жь де у баве хwә, жь жьн у зар’ед хwә, жь хушк у бьрайед хwә у ӧса жи жь хwә зә’фтьр һ’ьз нәкә, нькарә бьбә шагьрте Мьн[+]. 27У к’и кӧ хаче хwә һьлнәдә пәй Мьн нәйе, әw нькарә бьбә шагьрте Мьн[+]. 28Жь wә к’ижан ә, кӧ бьхwазә бьльндщикә нобәдара чекә, пешийе р’унәни нәдә бәр һ’әсеб, гәло qәwата wийе бьгьһиже бинә сери йан на? 29Нәбә кӧ һ’име wе дайнә у нькарьбә бинә сери, йед кӧ бьбиньн ле бьк’әньн 30у бежьн: ‹Әви мәрьви дәстпекьр чекә у нькарьбу банийа сери›. 31Йан жи к’ижан п’адша п’адшакир’а дәре шер’, пешийе р’унәни нәшеwьрә, гәло wе бькарьбә бь дәһә һ’әзара бәр йәки кӧ бь бист һ’әзари те сәр wи бькә шәр’? 32Һәгәр әw пе нькарә, гава һе дур ә wе qасьде хwә бьшинә, бона льһәвһатьне һиви же бькә. 33Аwа жь wә һәр кәс, к’и кӧ дәсте хwә жь т’әмамийа һәбуна хwә нәк’ьшинә, әw нькарә бьбә шагьрте Мьн.


Хwейа бе тә’м


(Мәтта 5:13; Марqос 9:50)

34Хwе тьштәки qәнщ ә. Ле һәгәр әw тә’ма хwә ӧнда кә, паше әwе бь чь тә’ме бьстинә[+]? 35Нә wе дәwса хwәлийе бьгьрә у нә жи дәwса п’әйн. Wе бавежьнә wеда. Гӧһе к’ейи бьһистьне һәйә бьра бьбьһе»[+].

#### 15


Пәза ӧндабуйи


(Мәтта 18:12-14)

1[•]Аwа һ’әму хәрщгьр у гӧнәк’ар незики Wи дьбун, кӧ гӧһе хwә бьдана сәр готьнед Wи. 2Ле ферьси у qанунзана бина хwә тәнг дькьр у дьготьн: «Әва гӧнәк’ара qәбул дькә у т’әви wан нан дьхwә»[+]. 3У Иса әва мәсәла wанр’а гот: 4«Жь wә к’и йә әw мәри, кӧ сәд пәзед wи һәбьн у гава йәки жь wан ӧнда кә, нод нәһа чол у бәста нәһелә у пәй йа ӧндабуйи нәк’әвә, һ’әта кӧ wе бьбинә? 5У гава бьбинә, wе жь шабуна дайнә сәр мьле хwә, 6вәгәр’ә мале, гази дәр у щинара кә у wанр’а бежә: ‹Т’әви мьн ша бьн! Мьн пәза хwәйә ӧндабуйи дит›[+]. 7Әз wәр’а дьбежьм, ӧса жи ль ә’змен бона гӧнәк’арәки кӧ т’обә дькә, һе wе бьбә шабунәкә мәзьн, нә кӧ бона нод нәһед р’аст, к’ижанар’а т’обәкьрьн нә һ’әwщә йә[+].


Зиве ӧндабуйи

8Йан к’ижан ә әw к’ӧлфәта кӧ дәһә зивед wе һәбьн у гава йәки жь wан ӧнда кә, wе ч’ьре венәхә, мале гези нәкә у qәнщ ле нагәр’ә, һ’әта кӧ зиве хwә бьбинә? 9У чахе әw бьбинә, wе гази дәр у щинара кә у wанр’а бежә: ‹Т’әви мьн ша бьн! Мьн зиве хwәйи ӧндакьри дит›. 10Әз wәр’а дьбежьм, ӧса жи мьлйак’әтед Хwәде бона гӧнәк’арәки кӧ т’обә дькә, ша дьбьн».


Кӧр’е ӧндабуйи у бьре wи

11У Иса гот: «Дӧ кӧр’ед мәрьвәки һәбун. 12Йе бьч’ук готә баве хwә: ‹Баво, жь һәбука хwә чь кӧ п’ара мьн дьк’әвә, бьдә мьн›. У әwи wанар’а һәбук п’арәвәкьр[+]. 13Пәй чәнд р’ожар’а кӧр’е бьч’ук һәр тьште хwә т’оп кьр чу wәлатәки дур. Ль wьр әwи ә’мьре толтийе дәрбаз кьр, һ’әму һәбука хwә п’уч’ кьр. 14У гава тьштәк дестда нәма, wи wәлатида жи бу хәлайикә мәзьн у әw к’әтә һ’аләки гьран. 15Чу хwә ль бажарванәки wи wәлати гьрт у әwи әw шандә к’әwшен бәр бәраза. 16Әw һ’әwщә бу кӧ зьке хwә бь wан хьрнуфед[†] кӧ бәраза дьхwар т’ер бькьра, ле кәсәки әw жи нәдьда wи. 17Ле гава әw сәр һ’ьше хwәда һат, гот: ‹Чьqас п’алә мала баве мьнда һәнә, кӧ нан дьхwьн у бәр wан дьминә, ле әз вьра бьр’чина дьмьрьм. 18Әз р’абьм һәр’ьмә щәм баве хwә у wир’а бежьм: Баво, мьн бәр тә у ә’змен гӧнә кьр[+]. 19Әз иди нә һежайи кӧр’тийа тә мә. Т’әне мина п’аләки хwә мьн qәбул кә›. 20У р’абу һатә щәм баве хwә. Ле гава һе дурва баве әw дит, дьле wи сәр шәwьти, бәрбь wи бәзи, әw һ’әмез кьр у р’амуса. 21Кӧр’ жер’а гот: ‹Баво, мьн бәр тә у ә’змен гӧнә кьр. Әз иди нә һежайи кӧр’тийа тә мә›. 22Ле баве хӧламед хwәр’а гот: ‹Зу бькьн, чӧхе лапи р’ьнд биньн ле кьн, гӧстиле текьнә т’ьлийе у сола жи бькьнә ньга. 23Щанәгайе дәрмаликьри биньн, сәржекьн, әм бьхwьн у ша бьн. 24Чьмки әв кӧр’е мьн мьри бу, сах бу, ӧндабуйи бу, һатә дитьне›. У дәст бь шайийе кьрьн[+].

25Wи чахи кӧр’е wийи мәзьн ль к’әwшен бу. Гава һат незики мале бу, дәнге стьран у р’әqасе бьһист. 26Әwи гази жь хӧлама йәки кьр у же пьрси: ‹Әв чь һ’әwал ә?› 27Хӧлем wир’а гот: ‹Бьре тә һатийә, баве тә щанәгайе дәрмаликьри сәржекьрийә, чьмки әw сах у сьламәт вәгәр’ийайә›. 28Бьра һерс к’әт у нәхwәст кӧ һәр’ә һьндӧр’. Бав дәрк’әтә дәрва, лава wи кьр. 29Әwи ль баве хwә вәгәр’анд у гот: ‹Әва мӧхдаре чәнд сала нә кӧ әз тәр’а хӧламтийе дькьм у жь гӧр’а тә qәт дәрнәк’әтьмә, тә qәт карәк жи нәдайә мьн кӧ мьн т’әви һәвал-һогьред хwә к’еф бькьра. 30Ле гава әw кӧр’е тәйи кӧ һәбука тә бьр, т’әви qава[†] п’уч’ кьр һат, тә бона wи щанәгайе дәрмаликьри сәржекьр›[+]. 31Баве жер’а гот: ‹Лаwо, тӧ һәр гав т’әви мьн и у һ’әму һәбука мьн йа тә йә. 32Гәрәке әм әшq у ша буна, чьмки әв бьре тә мьри бу, сах бу у ӧндабуйи бу, һатә дитьне›».

#### 16


Wәк’илхәрще[†] беамьн, ле сәрwахт

1Иса шагьртед Хwәр’а гот: «Мәрьвәки дәwләти һәбу, wәк’илхәрщәки wи һәбу. Р’ожәке гьли гьһиштә wи, йанчийә[†] wәк’илхәрще wи һәбука wи п’уч’ дькә. 2Әwи жи гази wи кьр у готе: ‹Әв чь йәк ә кӧ әз бона тә дьбьһем? Һәq-һ’әсабе wәк’илхәрщтийа хwә бьдә, чьмки иди тӧ нькари wәк’илхәрщтийе бьки›. 3Wәк’илхәрщ дьле хwәда гот: ‹Әз чь бькьм? Ахайе мьн жь wәк’илхәрщтийе мьн дәрдьхә, ә’рдк’олан ль мьн набә, жь п’арскьрьне жи шәрм дькьм. 4Әз заньм әзе ньһа чь бькьм, кӧ малед хwәда мьн qәбул кьн, гава әз жь wәк’илхәрщтийе дәрк’әвьм›. 5Әwи йәк-йәк гази дәйндаред ахайе хwә кьр у йе пешьнр’а гот: ‹Тӧ чьqаси дәйндаре ахайе мьн и?› 6Әwи гот: ‹Сәд к’уп[*] бьзьре зәйт’уне› у wир’а гот: ‹Һан ньвисара хwә һьлдә у зу р’уне бьньвисә пенщи›. 7Паше йе дьнр’а гот: ‹Тӧ чьqаси дәйндар и?› Әwи жи гот: ‹Сәд ч’ә’л[*] гәньм› у wир’а гот: ‹Һан ньвисара хwә һьлдә у бьньвисә һ’әйште›. 8У аха пәсьне wәк’илхәрще беамьн да, wәки әwи бь аqьли кьр. Аwа мәрьвед ве дьне һьндава хwәда жь мәрьвед р’онайе сәрwахттьр ьн[+]. 9Әз wәр’а дьбежьм, һун бь һәбука ве дьне һәвала хwәр’а дәст хьн у гава һәбук кем бә, wә бьн конед һ’әта-һ’әтайеда qәбул кьн. 10Әwе кӧ нава тьштед һьндькида амьн ә, нава тьштед гәләкида жи амьн ә, ле әwе кӧ нава тьштед һьндькида беамьн ә, нава тьштед гәләкида жи беамьн ә[+]. 11Һәгәр һун нава һәбука ве дьнеда беамьн бун, к’е wе һәбука р’аст бьдә wә[+]? 12Һәгәр һун нав тьште йе хәрибда амьн нибьн, йа wә к’е wе бьдә wә? 13Хӧламәк нькарә дӧ ахар’а хӧламтийе бькә, чьмки йан wе һ’иле wи жь йәки һәр’ә у йе дьне һ’ьз бькә, йан жи wе qәдьре йәки бьгьрә у йе дьне беһӧрмәт кә. Һун нькарьн һьн Хwәдер’а, һьн жи һәбукер’а хӧламтийе бькьн»[+].


Qанун у П’адшатийа Хwәде


(Мәтта 11:12-13; 5:31-32; Марqос 10:11-12)

14[•]Гава ферьсийа әв һ’әму тьшт бьһистьн, qәрфе хwә ль Иса дькьрьн, чьмки п’әрәһ’ьз бун[+]. 15Иса wанр’а гот: «Һун әw ьн йед кӧ хwә бәр мәрьва р’аст дьдьнә к’ьфше, ле Хwәде дьле wә занә. Бьзаньбьн кӧ әw тьште нав мәрьвада хwәйиqәдьр ә, әw ль бәр Хwәде һ’әрам[†] ә[+]. 16Зәмане Qанун у п’ехәмбәра һ’әта Йуһ’әнна к’ьшанд, жь wьр шунда П’адшатийа Хwәде те даннасинкьрьне у һәр кәс дьщә’динә бь qәwате бьк’әвә wьр[+]. 17Ле ә’рд у ә’змане һе р’ьһ’әт дәрбаз бьн, нә кӧ жь Qануне ноктәк ӧнда бә[+]. 18К’и кӧ жьна хwә бәр’дә у йәкә дьн бьстинә, зьнек’арийе дькә. У к’и кӧ йа мербәр’дайи дьстинә, зьнек’арийе дькә[+].


Мәрьве дәwләти у Лазаре фәqир

19Мәрьвәки дәwләти һәбу, кӧ к’ьнще р’әwш у назьк[*] ль хwә дькьр у һәр р’ож бь әшq-ша к’еф дькьр. 20Мәрьвәки фәqир жи һәбу, наве wи Лазар. Әw нава п’ьзькед п’исда бәр дәре йе дәwләти к’әти бу. 21У ч’ә’ве wи бәрмайийе сьфра дәwләтида дьма, кӧ дьхwәст кӧрме хwә пе бьшкенанда. Сә жи дьһатьн, бьринед wи даластьн. 22Р’ож һат фәqир мьр, мьлйак’әта әw бьрьнә щәм Бьраһим. Йе дәwләти жи мьр, дәфьн кьрьн[+]. 23Гава йе дәwләти дийаре мьрийада щәфа дьк’ьшанд, сәре хwә бьльнд кьр, жь дурва Бьраһим дит у Лазар һ’әмезеда[+]. 24Әwи дәнг дайе у готе: ‹Баве Бьраһим, ль мьн wәрә р’ә’ме. Лазар бьшинә, кӧ сәре т’ьлийа хwә аведа кә бинә заре мьн шьл кә, чьмки әз к’ура ви агьрида дьшәwьтьм›[+]. 25Ле Бьраһим готе: ‹Лаwо! Бинә бира хwә, кӧ тә qәнщийед п’ара хwә нав зәмане ә’мьре хwәда стандьнә, ле Лазар зәлули к’ьшандийә. Ньһа жи дьле wи ль вьр р’ьһ’әт ә, ле тӧ нава щәфада йи. 26У пештьри ве йәке жи, гәлики бебьни нава мә у wәда һәйә. Нә йе вьр дькарьн дәрбази щәм wә бьн, нә жи йе wьр дькарьн дәрбази щәм мә бьн›. 27Һьнге әwи готе: ‹Баво, wәки ӧса йә, әз һиви жь тә дькьм, тӧ әwи бьшинә мала баве мьн, 28чьмки пенщ бьрайед мьн жи һәнә, бьра һәр’ә т’әмийе бьдә wан, wәки әw жи нәйенә ви щийе щәфа›. 29Ле Бьраһим готе: ‹Муса у п’ехәмбәред wан һәнә. Бьра гӧһдарийа wан бькьн›[+]. 30Әwи жи гот: ‹На, баве Бьраһим, һәгәр жь мьрийа йәк һәр’ә щәм wан, wе жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн›. 31Һьнге Бьраһим wир’а гот: ‹Һәгәр гӧһдарийа Муса у п’ехәмбәра накьн, йәк жь мьрийа р’абә жи, диса әwана баwәр накьн›»[+].

#### 17


Чәнд готьнед Иса дәрһәqа гӧнәкьрьне, бахшандьне, баwәркьрьне у борщдайинеда


(Мәтта 18:6-7, 21-22; Марqос 9:42)

1[•]Иса шагьртед Хwәр’а гот: «Набә кӧ сәбәбийа жьр’ек’әтьне т’ӧнәбә, ле wәй ль wи, кӧ бьбә сәбәбе ве йәке[+]. 2Wир’а һе qәнщ ә, кӧ бәрашәк стуйе wива бе гьредан у авитьне нава бә’ре, нә кӧ жь ванед бьч’ук йәки жь р’е дәрхә[+]. 3Һаш жь хwә һәбьн! Һәгәр бьре тә гӧна бькә, ле һьле, һәгәр сәр кьрьна хwә п’ошман бә, wи бьбахшинә[+]. 4У һәгәр нава р’ожеда һ’әфт щара нәһәqийе ль тә бькә у вәгәр’ә, тәр’а бежә: ‹Әз т’обә дькьм›, wи бьбахшинә»[+].

5Шандийа Хӧданр’а гот: «Баwәрийа мә зедә кә»[+]. 6Хӧдан гот: «Һәгәр баwәрийа wә wәкә һ’әбәкә т’охьме хәрдале һәбә у ве дара т’утер’а бежьн: ‹Жь вьр р’абә у бә’реда дач’ькә›, әwе йа wә бькә[+].

7Жь wә к’ижан ә, әwе кӧ хӧламәки wийи щотк’ар йан шьван һәбә, гава әw жь к’әwшен бе, wир’а бежә: ‹Бьләзинә к’әрәм кә сәр сьфре›? 8Wе пешийе жер’а нәбежә: ‹Шива мьн һазьр кә, пьшта хwә гьредә у бәрдәстийе мьнр’а бькә. Әз бьхwьм у вәхwьм, паше жи тӧ бьхwә у вәхwә›? 9Гәло бона әw тьштед кӧ хӧлемр’а һатьнә ә’мьркьрьне у wи кьрьнә, ахайе wи wе жер’а бежә: ‹Зә’ф р’ази мә›? 10Ӧса жи һун, гава әw һ’әму тьштед кӧ wәр’а һатьнә ә’мьркьрьне бькьн, бежьн: ‹Әм хӧламед бекер ьн. Чь кӧ ль мә дьк’әт, мә әw кьр›».


Qәнщкьрьна дәһә к’отийа

11Гава Иса бәрбь Оршәлиме дьчу, нава Самәрйайе у Щәлилер’а дәрбаз дьбу. 12Чахе Әw дьк’әтә гӧндәки, дәһә мәрьвед к’оти р’асти Wи һатьн дур сәкьнин[+] 13у бь дәнге бьльнд готьне: «Исайе мамоста, ль мә wәрә р’ә’ме». 14У гава Иса әw дитьн, wанр’а гот: «Һәр’ьн хwә нишани к’аһина кьн». У чахе әw һе дьчун, паqьж бун[+]. 15Ле гава жь wан йәки дит кӧ әw паqьж буйә, пашда вәгәр’ийа, бь дәнгәки бьльнд шькьри дьда Хwәде. 16Әwи хwә дәвәр’у авитә бәр ньгед Иса у р’азибун дьда Wи. Әw самәри бу[+]. 17Һьнге Иса гот: «Нә һәр дәһә жи паqьж бун, ле к’ане нә һәр нәһед дьн? 18Чьма пештьри әви мәрьве хәриб кәсәк жь wан вәнәгәр’ийа, кӧ бьһата шькьри бьда Хwәде?» 19У wир’а гот: «Р’абә һәр’ә. Баwәрийа тә тӧ qәнщ кьри»[+].


Һатьна П’адшатийа Хwәде


(Мәтта 24:23-28, 37-41)

20[•]Гава ферьсийа жь Иса пьрси, П’адшатийа Хwәде wе к’әнге бе, Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «П’адшатийа Хwәде ашкәрә найе[+]. 21Нә жи wе бежьн: ‹Ва йә вьр ә!› йан жи: ‹Wе дәра һан ә!› Чьмки П’адшатийа Хwәде нава wәда йә». 22У шагьртед Хwәр’а гот: «Wе р’оже бен, кӧ һуне һ’ьзрәта р’ожәкә Кӧр’е Мерьв бьн, ле набиньн[+]. 23У һәгәр wәр’а бежьн: ‹Ва йә вьр ә!› йан: ‹Дәра һан ә!› пәй нәк’әвьн нәчьн[+]. 24Чьмки чаwа бьруск жь алики ә’змен бьрq дьдә у т’әмамийа ә’змен р’онайи дькә, Кӧр’е Мерьв жи wе р’ожа хwәда ӧса бә. 25Ле пешийе гәрәке Әw гәләки щәфа бьк’ьшинә у жь ви мьләти бе т’әхсиркьрьне[+]. 26Чаwа р’ожед Нӧһда дьqәwьмин, ӧса жи wе р’ожед Кӧр’е Мерьвда бьqәwьмьн[+]. 27Һьнге дьхwарьн, вәдьхwарьн, дьзәwьщин у мер дькьрьн, һ’әта wе р’ожа кӧ Нӧһ к’әтә гәмийе, лейи р’абу qьр’а һ’әмуйа ани[*][+] . 28У ӧса жи чаwа р’ожед Лутда[†] бун, дьхwарьн, вәдьхwарьн, дьк’ьр’ин, дьфьротьн, дьр’әшандьн у чедькьрьн. 29Ле әw р’ожа кӧ Лут жь Содоме дәрк’әт, агьр у к’ьрк’ут[†] жь ә’змен бари, qьр’а һ’әмуйа ани[*][+] . 30Әw р’оже жи wе ӧса бә, гава Кӧр’е Мерьв к’ьфш бә.

31Wе р’оже к’и сәр хени йә у һәбука wи жи малда йә, бьра жорда нәйе, кӧ тьштәки һьлдә у әwе ль к’әwшен ә, бьра пашда вәнәгәр’ә[+]. 32Жьна Лут биньнә бира хwә[*][+] . 33К’и кӧ дьхwазә ә’мьре хwә хьлаз кә, wе ӧнда кә, ле к’и кӧ ә’мьре хwә ӧнда кә, wе хьлаз кә[+]. 34Әз wәр’а дьбежьм, wе шәве һәгәр дӧ мәри ньвинәкеда бьн, йәке бе һьлдане, йәке бе һьштьне. 35-36У һәгәр дӧ к’ӧлфәт сәр дәстар’әки бьн, йәке бе һьлдане у йа дьн бе һьштьне»[*] . 37Wана ле вәгәр’анд у готьн: «Хӧдан, әве ль к’идәре бьбә?» Әwи жь wанр’а гот: «Бәрәт’ә[†] ль к’ӧ һәбә, тәйре жи ль wьр бьщьвьн».

#### 18


Мәсәла жьнәбийе у һ’акьм

1Иса мәсәләк бона wе йәке шагьртар’а гот, wәки һәр гав дӧа бькьн у ащьз нәбьн[+] 2у гот: «Бажарәкида һ’акьмәк һәбу, әw нә жь Хwәде дьтьрсийа у нә жи мьнәт жь мерьв дькьр. 3Wи бажарида жьнәбик жи һәбу, һәр гав дьһатә щәм wи у дьгот: ‹Һәqийе бькә, мьн жь дәсте нәйаре мьн хьлаз кә›. 4Һ’акьм гәләк wәхт гӧһ нәдьда wе, ле паше хwәха хwәр’а гот: ‹Әз жь Хwәде натьрсьм у жь мерьв жи мьнәте накьм, 5ле бона хатьре wе йәке, кӧ әва жьнәбийа те зә’мәте дьдә мьн, әзе һәqийе жер’а бькьм, кӧ һәр гав нәйе мьн ащьз нәкә›». 6У Хӧдан гот: «Бьбьһен кӧ һ’акьме нәр’аст чь гот. 7Гәло Хwәде жи бьжартийед Хwәр’а wе һәqийе нәкә, йед кӧ шәв у р’ож һәwара хwә Wи датиньн? Йан Әwе щаба wан дәрәнги бехә[+]? 8Әз wәр’а дьбежьм, wе дәстхwәда һәqийе бькә. Ле гава Кӧр’е Мерьв[†] бе, гәло сәр дьне wе баwәрийе бьбинә?»[+]


Мәсәла ферьси у хәрщгьр

9Әв мәсәлә жи wанр’а гот, йед кӧ хwәха хwәда гӧман бун, йанчийә әwә р’аст ьн у һ’әмуйед майин бәр тьштәки һ’әсаб нәдькьрьн[+]. 10«Дӧ мәри һьлк’ьшийанә п’арьстгәһе, кӧ дӧа бькьн. Йәк ферьси бу, йәк жи хәрщгьр[+]. 11Әwе ферьси т’әне сәкьнибу хwәда гӧман бь ви щур’әйи дӧа дькьр: ‹Хwәдейе мьн, шькьрдар ьм, кӧ әз нә мина wан мәрьва мә, йед кӧ т’аланийе, нәһәqийе, зьнек’арийе дькьн у нә жи мина ви хәрщгьри мә[+]. 12Ле әз һ’әфтийе дӧ щара р’ожи дьгьрьм у дәһәке жь һ’әму к’ара хwә жи дьдьм›[+]. 13Ле әwи хәрщгьр дур сәкьнибу, р’уйе wи нәдьгьрт ль ә’змен жи бьньһер’ийа, синге хwә дьхьст у дьгот: ‹Хwәде, ль мьн гӧнәк’ари wәрә р’ә’ме›[+]. 14Әз wәр’а дьбежьм, кӧ әв хәрщгьра р’астһ’әсаббуйи чу мала хwә, нә кӧ йе дьн. Аwа һәр кәсе кӧ хwә бьльнд кә, wе ньмьз бә, ле к’и кӧ хwә ньмьз кә, wе бьльнд бә»[+].


Иса дӧа зар’ока дькә


(Мәтта 19:13-15; Марqос 10:13-16)

15[•]Т’ьфал жи анинә щәм Иса, кӧ дәсте Хwә дайнә сәр wан. Гава шагьрта әв йәк дит, ль йед данин һьлатьн. 16Ле Иса гази зар’ока кьр у гот: «Бьра әw зар’ок бенә щәм Мьн, пешийа wан нәгьрьн, чьмки П’адшатийа Хwәде п’ара йед аһа йә. 17Әз wәр’а р’аст дьбежьм, к’и П’адшатийа Хwәде мина зар’окәке qәбул нәкә, әw т’ӧ щар нак’әвә нава wе»[+].


Сәрwерәки щьһуйайи дәwләти ль жийина һ’әта-һ’әтайе дьгәр’ә


(Мәтта 19:16-30; Марqос 10:17-31)

18[•]Сәрwерәки жь Wи пьрси у гот: «Дәрсдаре qәнщ, әз чь бькьм, wәки жийина һ’әта-һ’әтайе wар бьм?»[+] 19Иса wир’а гот: «Тӧ чьма Мьнр’а дьбежи qәнщ? Qәнщ т’әне Хwәде йә, пештьри Wи кәсәки дьн т’ӧнә[+]. 20Тӧ т’әмийа зани: ‹Зьнек’арийе нәкә, нәкӧжә, нәдьзә, шә’дәтийа дәрәw нәдә, qәдьре де у баве хwә бьгьрә›[*] »[+]. 21Әwи жи гот: «Әв һ’әму жи мьн жь щаһьлтийа хwәда хwәй кьрьнә»[+]. 22Гава Иса әв йәк бьһист, wир’а гот: «Тьштәки тә һе кем ә, һәр тьште хwә бьфьрошә, бәлайи фәqира кә, һьнге хьзна тә wе ль ә’змана һәбә. У пәй Мьн wәрә»[+]. 23Гава әwи әв йәк бьһист, әшqа wи шкәст, чьмки гәләки дәwләти бу. 24Иса дит кӧ бәшәра wи нәхwәш ә, гот: «Чьqаси зә’мәт ә бона йед хwәйиһәбук кӧ бьк’әвьнә П’адшатийа Хwәде[+]. 25Дәвә wе qӧла дәрзийер’а һе р’ьһ’әт дәрбаз бә, нә кӧ дәwләти бьк’әвә П’адшатийа Хwәде». 26Әwед кӧ дьбьһистьн, готьн: «Иди к’и дькарә хьлаз бә?» 27У Иса гот: «Әw тьште кӧ жь дәсте мерьв найе, Хwәде дькарә бькә»[+]. 28Пәтрус гот: «Аwа мә һәр тьштед хwә һьштьнә у пәй Тә һатьнә»[+]. 29Әwи wанр’а гот: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, һәр кәсе кӧ бона П’адшатийа Хwәде мал, йан жьн у зар’, йан хушк у бьра, йан де у бав һьштьбә,[+] 30wе ве дьне һе зедә бьстинә у дьнйа дьнда жи жийина һ’әта-һ’әтайе».


Иса щара сьсийа дәрһәqа мьрьна хwәда дьбежә


(Мәтта 20:17-19; Марqос 10:32-34)

31[•]Әwи һәр донздәһ данә алики у wанр’а гот: «Бьбьһен! Әм һәвраз дьчьнә Оршәлиме у һ’әму тьштед кӧ бь дәсте п’ехәмбәра бона Кӧр’е Мерьв һатьнә ньвисаре, wе бенә сери. 32Әwе бьк’әвә дәсте нәщьһуйа, wе qәрфе хwә ле бькьн, беһӧрмәт кьн, т’укьне, 33бьдьнә бәр qамчийа, Wи бькӧжьн. У р’ожа сьсийа wе жь мьрьне р’абә»[+]. 34Шагьрта т’ӧ тьшт жь ван хәбәра фә’м нәкьрьн. Әв йәк жь wан вәшарти бу у әв готьн сәре wанда р’унәдьньшт[+].


Иса п’арскьрәки кор бажаре Әриһайеда qәнщ дькә


(Мәтта 20:29-34; Марqос 10:46-52)

35[•]Гава Әw незики Әриһайе бу, йәки кор ль сәр р’е р’уньшти п’арс дькьр. 36У гава бьһист кӧ ә’лаләт бәр wир’а дәрбаз дьбә, пьрси: «Әв чь һ’әwал ә?» 37Wир’а готьн: «Исайе Ньсрәте дәрбаз дьбә». 38Һьнге әwи кьрә qир’ин у гот: «Иса, Кӧр’е Даwьд[†], ль мьн wәрә р’ә’ме!»[+] 39У йе кӧ пешийе дьчун, ль wи һьлатьн, кӧ дәнге хwә бьбьр’ә, ле әwи һе дькьрә qир’ин: «Кӧр’е Даwьд, ль мьн wәрә р’ә’ме!» 40Иса щида сәкьни у ә’мьр кьр, кӧ әwи биньнә щәм Wи. У гава кор незики Wи бу, жь wи пьрси у гот: 41«Тӧ чь жь Мьн дьхwази кӧ Әз бона тә бькьм?» Әwи гот: «Хӧдан, дьхwазьм ч’ә’вед мьн бьбиньн». 42У Иса wир’а гот: «Бьра бьбиньн, баwәрийа тә тӧ qәнщ кьри!»[+] 43У дәстхwәда ч’ә’вед wи дитьн, да пәй Иса чу у шькьри дьда Хwәде. Т’әмамийа wе щьмә’те кӧ әв йәк дит, пәсьне Хwәде дьдан.

#### 19


Иса у хәрщгьр

1Иса к’әтә Әриһайе у wер’а дәрбаз дьбу. 2Ль wьр мәрьвәки дәwләти һәбу, сәрwере хәрщгьра, наве wи Зәхайо. 3Әwи дькьр кӧ Иса бьдита к’а Әw к’и йә, ле дәст ә’лаләте нькарьбу бьдита, чьмки бәжьнеда кьн бу. 4Әw пешда бәзи р’абу сәр дарәкә һежирейә стьрин, wәки Иса бьбинә, чьмки Әwе һәма ль wьрр’а дәрбаз бьбуйа. 5У чахе Иса һатә wи щийи, ль жор ньһер’и у готә wи: «Зәхайо! Зу бькә жь wьр wәрә хwаре, чьмки Әз гәрәке иро мала тәда бьминьм». 6Зәхайо ләзанд жорда һатә хwаре у бь әшq-ша Әw qәбул кьр. 7Һ’әмуйед кӧ әв йәк дитьн, бина хwә тәнг дькьрьн у дьготьн: «Әw бу меване мәрьвәки гӧнәк’ар»[+]. 8Ле Зәхайо пеш һ’әмуйава сәкьни у готә Хӧдан: «Хӧдан, әз ва ниве һәбука хwә дьдьмә фәqира у мьн нәһәqи к’е жи кьрьбә, әзе чар щар ле вәгәр’иньм»[+]. 9Иса wир’а гот: «Иро әв мал хьлаз бу, чьмки әва жи зар’а Бьраһим ә[+]. 10Бона ве йәке Кӧр’е Мерьв һат, wәки ль йед ӧндабуйи бьгәр’ә у хьлаз кә».


Мәсәла дәһә зер’а


(Мәтта 25:14-30)

11[•]У wана һе әв тьшт дьбьһистьн, Иса мәсәләкә дьн жи ани сәр wе йәке, кӧ Әw незики Оршәлиме дьбу у wана т’ьре П’адшатийа Хwәде wе зутьрәке к’ьфш бә[+]. 12Әwи гот: «Мәрьвәки ә’сьлзадә чу wәлатәки дур, кӧ п’адшатийа хwә бьстинә у вәгәр’ә. 13Гази дәһә хӧламед хwә кьр, дәһә зер’ данә wан у гот: ‹Ван бьдьнә хәбате, һ’әта кӧ әз вәгәр’ьм›. 14Ле бажарвана к’ина wи гьртьбу, qасьд ль пәй wи шандьн у готьн: ‹Әм нахwазьн әw п’адшатийе ль сәр мә бькә›[+]. 15У гава әwи п’адшатийа хwә станд вәгәр’ийа, гази wан хӧлама кьр, к’ижанед кӧ әwи п’әрә дабунә wан, wәки бьзаньбә к’а һәр йәки чьqас кьрийә к’ар. 16Йе пешьн һат у готе: ‹Әз хӧлам, зер’әки тә дәһә зер’ кьрә к’ар›. 17Ахайе wи жер’а гот: ‹Ә’фәрьм, хӧламе qәнщ! Тӧ нава wи тьште һьндькида амьн майи, сәрwертийе дәһә бажара бькә›[+]. 18Йе дӧда жи һат у гот: ‹Әз хӧлам, зер’әки тә пенщ зер’ кьрә к’ар›. 19Ахайе wи жер’а гот: ‹Тӧ жи сәр пенщ бажара бә›. 20Паше йәки дьн һат у гот: ‹Әз хӧлам, ва йә зер’е тә, мьн дәстмаледа п’еч’айи һьлдабу. 21Чьмки әз жь тә дьтьрсийам, мьн заньбу тӧ мәрьвәки һ’ьшк и, чь кӧ тә данәнийә, һьлдьди у чь кӧ тә нәчандийә, дьдьруйи›. 22У wи жер’а гот: ‹Әзе һәма бь дәве тә диwана тә бькьм, хӧламе хьраб! Һәгәр тә заньбу кӧ әз мәрьвәки һ’ьшк ьм, чь кӧ мьн данәнийә, һьлдьдьм у чь кӧ нәчандийә, дьдьрум, 23тә чьма п’әре мьн нәда к’аркьра, кӧ әз бьһатама мьн бь сәләф бьстанда?› 24У һазьрар’а гот: ‹Wи зер’и жь wи бьстиньн у бьдьнә әwе кӧ дәһә зер’ед wи һәнә›. 25Wир’а готьн: ‹Хӧдан, дәһә зер’ед wи һәнә›. 26Әwи гот: ‹Әз wәр’а дьбежьм, йе к’е кӧ һәйә, wир’а wе бе дайине, ле йе к’е кӧ т’ӧнә, чь һәйә жи wе же бе стандьне[+]. 27Ле бәле wан нәйаред мьн жи, к’ижана нәдьхwәст әз п’адшатийе ль сәр wан бькьм, биньнә вьр, бәр ч’ә’ве мьн wан бькӧжьн›»[+].


Иса бь р’умәт дьк’әвә Оршәлиме


(Мәтта 21:1-11; Марqос 11:1-11; Йуһ’әнна 12:12-19)

28[•]Иса пәй ве хәбәрданер’а пешда чу, wәки һәвраз һәр’ә Оршәлиме. 29У гава незики гӧндед Бәйтфаще у Бәйтанйайе бу, wи щийе кӧ жер’а дьготьн ч’ийайе Зәйт’уне[†], һьнге дӧ шагьртед Хwә шандьн[+] 30у гот: «Һәр’ьнә wи гӧнде пешбәри хwә, гава һун бьк’әвьне, һуне щә’шькәкә гьредайи бьбиньн кӧ һе кәсәк ле сийар нәбуйә. Әwе вәкьн у биньн. 31Һәгәр йәк жь wә бьпьрсә: ‹Һун чьма wе вәдькьн?› бежьн, кӧ Хӧданр’а лазьм ә». 32Әwед шанди чун, чаwа кӧ wанр’а һатьбу готьне, ӧса жи дитьн. 33У wана һе щә’шьк вәдькьр, хwәйед wе wанр’а готьн: «Һун чьма ве щә’шьке вәдькьн?» 34Шагьрта гот: «Хӧданр’а лазьм ә». 35У әw анинә щәм Иса, к’ьнщед хwә авитьнә сәр wе у Иса ле сийар кьрьн. 36Гава дьчу, щьмә’те к’ьнщед хwә сәр р’е р’адьхьстьн. 37У гава Әw незики п’ебәржере ч’ийайе Зәйт’уне бу, т’әмамийа к’ома шагьрта дәстпекьрьн ша дьбун у бь дәнге бьльнд бона һ’әму к’әрәмәтед кӧ дитьбун шькьри дьданә Хwәде 38у дьготьн: «Бьмбарәк ә әw П’адшайе кӧ бь наве Хӧдан те![*] Ә’дьлайи ль ә’змен у шькьри ль Йе Һәри Жорьн[*] !»[+] 39Ле жь нав ә’лаләте чәнд ферьсийа Исар’а гот: «Дәрсдар, ль шагьртед Хwә һьле»[+]. 40Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Әз wәр’а дьбежьм, һәгәр әвана дәнге хwә бьбьр’ьн, кәвьре бькьнә qир’ин».


Иса бона Оршәлиме дьгьри

41У гава незики Оршәлиме бу, ль бажер ньһер’и, сәрда гьрийа[+] 42у гот: «Хwәзи тә һәма иро бьзаньбуйа ә’дьлайийа тә чьва гьредайи йә! Ле ньһа жь бәр ч’ә’ве тә һатә вәшартьне[+]. 43Wе р’ож сәр тәда бен, кӧ дьжмьнед тәйе дора тә чәпәр’е гьредьн у жь һәр алийава һ’ьщуми сәр тә кьн. 44Wе тә у зар’ед тә нава тәда бькьн ах-хwәли у кәвьр ль сәр кәвьр наһельн. Чьмки wәхте кӧ Хwәде сәрик да тә, тӧ хwә нәһ’әсийайи»[+].


Иса п’арьстгәһеда


(Мәтта 21:12-17; Марqос 11:15-19; Йуһ’әнна 2:13-22)

45[•]У к’әтә п’арьстгәһе, дәстпекьр йед кӧ дьфьротьн дәрхьстьн 46у wанр’а гот: «Ньвисар ә: ‹Мала Мьн wе мала дӧа бә›[*] . Ле wә әw кьрийә ‹шкәфта qачаха›[*] ». 47У һәр р’ож п’арьстгәһеда һин дькьр, ле сәрәкед к’аһина, qанунзан у гьрәгьред щьмә’те пәй к’әтьбун, кӧ чаwа Wи бькӧжьн. 48Ле нькарьбун тьштәк бькьрана, чьмки т’әмамийа щьмә’те Wива гьредайи бу у гӧһдарийа Wи дькьр.

#### 20


Пьрса дәрһәqа һ’ӧкӧме Исада


(Мәтта 21:23-27; Марqос 11:27-33)

1[•]У р’ожәкә жь wан р’ожада, гава Әwи п’арьстгәһеда хәлq һин дькьр у Мьзгини дьда, сәрәкед к’аһина у qанунзан т’әви р’успийа һатьнә щәм Wи 2у готьн: «Бежә мә, Тӧ бь чь һ’ӧкӧми ван кьра дьки? К’е әв һ’ӧкӧм дайә Тә?»[+] 3Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Әз жи тьштәки жь wә бьпьрсьм у һун Мьнр’а бежьн: 4Һ’ӧкӧме ньхӧмандьна Йуһ’әнна жь ә’змен бу йан жь мәрьва?»[+] 5Әwана нав һәвда шеwьрин у готьн: «Һәгәр әм бежьн: ‹Жь ә’змен бу›, Әwе бежә: ‹Ле wә чьма әw баwәр нәкьр?›[+] 6Ле һәгәр әм бежьн: ‹Жь мәрьва бу›, т’әмамийа щьмә’те wе мә бьдә бәр кәвьра, чьмки әw ә’сәйи баwәр дькьн, кӧ Йуһ’әнна п’ехәмбәр бу»[+]. 7Wана щаба Wи да у готьн: «Әм ньзаньн жь к’ӧ бу». 8Иса wанр’а гот: «Әз жи wәр’а набежьм, кӧ бь чь һ’ӧкӧми ван кьра дькьм».


Мәсәла р’әзе тьрийа у р’әзвана


(Мәтта 21:33-46; Марqос 12:1-12)

9[•]У Иса дәстпекьр әв мәсәлә щьмә’тер’а гот: «Мәрьвәки р’әзе тьрийа дани у әw бь к’ьре да р’әзвана, wәхтәки дьреж чу wәлатәки дьн[+]. 10У wәхтда хӧламәк шандә щәм р’әзвана, wәки жь wи р’әзи бәре п’ара wи wир’а бьшиньн, ле р’әзвана хӧламе wи к’ӧта у дәствала вәр’екьрьн. 11Ахе хӧламәки дьн жи шанд, wана әw жи к’ӧта, әw р’обәт кьрьн у дәствала вәр’екьрьн. 12Йе сьсийа жи шанд, вана әва жи бьриндар кьр у жь р’әз дәрхьстьн[+]. 13Хwәйе р’әз гот: ‹Әз чь бькьм? Кӧр’е хwәйи дәлал бьшиньм, һьлбәт wе жь wи шәрм бькьн›[+]. 14Ле гава р’әзван ч’ә’в wи к’әтьн, ль һәв шеwьрин у готьн: ‹Әв wаре wи йә! Wәрьн әм wи бькӧжьн, кӧ мират’а[†] wи мәр’а бьминә›[+]. 15У әw жь р’әз дәрхьстьнә дәр у кӧштьн. Аwа хwәйе р’әз wе чь бинә сәре wан[+]? 16Нә әwе бе qьр’а wан р’әзвана бинә у р’әз бьдә һьнәкед дьн». Гава әв йәк бьһистьн, готьн: «Хwәде нәкә»[+]. 17У Иса ль wан ньһер’и у гот: «Ле әw чь йә, кӧ ньвисар ә?

‹Әw кәвьре кӧ һоста т’әхсир кьр,
әw бу сәре ә’нишке[†]›[*][+] .

18Һәр кәсе кӧ бьк’әвә сәр wи кәвьри, wе һурдәхwәши бә у әw кәвьр бьк’әвә сәр к’е, wе wи бьһ’ьнщьр’инә». 19[•]Сәрәкед к’аһина у qанунзана wе дәме кьрьн кӧ Wи бьгьрьн, чьмки фә’м кьрьн, кӧ Әwи әв мәсәлә ани сәр wан, ле жь щьмә’те тьрсийан.


Пьрса хәрщдайин у нәдайине


(Мәтта 22:15-22; Марqос 12:13-17)

20У ч’ә’вед wан ль Иса бун, чәнд мәрьвед щә’сус шандьн, кӧ бь дӧр’ути хwә дәwса р’аста данибун, wәки Wи бь хәбәра бьгьрьн у бьдьнә дәсте һ’ӧкӧмәте у диwана wәли[+]. 21Wана жь Wи пьрси у готьне: «Дәрсдар, әм заньн кӧ Тӧ р’аст хәбәр дьди у һин дьки, нав мәрьвада фьрqийе жи данайни, ле р’ийа Хwәде р’аст һин дьки. 22Гәло р’аст ә кӧ әм хәрщ бьдьнә Qәйсәр йан на?»[+] 23Әwи кӧ фелбазийа wан заньбу wанар’а гот[*] :[+] 24«Зивәки нишани Мьн кьн. Әв наве ньвисар у сьфәт[†] йе к’е йә сәр?» 25Wана гот: «Йед Qәйсәр ьн». Әwи wанр’а гот: «Wәки ӧса йә, чь кӧ йед Qәйсәр ьн, бьдьнә Qәйсәр у чь йед Хwәде нә бьдьнә Хwәде»[+]. 26У нькарьбун бәр щьмә’те нава хәбәра Wида Әw бьгьртана, сәр щабдайина Wи зәндәгьрти дәнге хwә бьр’ин.


Пьрса р’абуна мьрийа


(Мәтта 22:23-33; Марqос 12:18-27)

27[•]Садуqи[†], кӧ дьбежьн р’абуна мьрийа т’ӧнә, һьнәкә жь wан һатьнә щәм Wи жь Wи пьрсин у готьн:[+] 28«Дәрсдар, Муса мәр’а ньвисийә: ‹Һәгәр бьре йәки бьзәwьщә у безӧр’әт бьмьрә, бьра бьре wи жьна wи бьстинә у wаре бьре хwә шин кә›[*][+] . 29Аwа һ’әфт бьра һәбун. Бьре мәзьн жьнәк станд, безӧр’әт мьр. 30Пәйр’а йе дӧда 31у паше йе сьсийа әw жьн станд, һәйнәсәр wан һәр һ’әфта жи әw жьн станд у зар’ пәй wан нәк’әтьн, мьрьн. 32Пәй гьшкар’а әw к’ӧлфәта жи мьр. 33Дә ижар wе Р’ожа Р’абуна мьрийа әw к’ӧлфәте бьбә жьна к’ижани? Чьмки һәр һ’әфта жи әw стандьбу». 34Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Мәрьве ве дьне дьзәwьщьн у мер дькьн. 35Ле әwед кӧ һежайи wе дьне бьн у бьгьһижьнә р’абуна мьрийа, нә wе бьзәwьщьн у нә жи мер кьн[+]. 36Әwе иди нькарьбьн бьмьрьн, әw wәкә мьлйак’әта нә. Әw зар’ед Хwәде нә, чьмки п’ара р’абуна мьрийа нә. 37Ле бона р’абуна мьрийа, Муса жи дайә к’ьфше. Әw сәрһатийа дара дьр’ийеда бона Хӧдан дьбежә: ‹Хwәдейе Бьраһим, Хwәдейе Исһаq, Хwәдейе Аqуб›[*][+] . 38Аwа Хwәде нә Хwәдейе мьрийа йә, ле йе зендийа йә, чьмки бона Wи һ’әму жи сах ьн». 39Жь qанунзана һьнәка ле вәгәр’анд у готьне: «Дәрсдар, Тә qәнщ гот». 40У иди кәсәки нәwерьбу кӧ тьштәки жи жь Wи бьпьрсә[+].


Мәсиһ кӧр’е к’е йә?


(Мәтта 22:41-46; Марqос 12:35-37)

41[•]У Иса wанар’а гот: «Чаwа дьбежьн кӧ Мәсиһ кӧр’е Даwьд ә[+]? 42Даwьд хwәха к’ьтеба Зәбурада[†] дьбежә:

‹Хӧдан готә Хӧдане мьн:
Ль мьле Мьни р’асте р’уне,[+]
43һ’әта кӧ дьжмьнед Тә бькьмә бьне п’ийед Тә›[*] .

44Аwа һәгәр Даwьд Wи ‹Хӧдан› һ’әсаб дькә, иди Әw чаwа дьбә кӧр’е Даwьд?»


Һ’әвза хwә жь qанунзана бькьн


(Мәтта 23:1-36; Марqос 12:38-40; Луqа 11:37-54)

45Һе т’әмамийа щьмә’те гӧһдари дькьр, Әwи шагьртед Хwәр’а гот: 46«Һ’әвза хwә жь wан qанунзана бькьн, йед кӧ һ’ьз дькьн бь чӧхед дьреж бьгәр’ьн, базарада сьлаве бьдьнә wан, к’ьништада к’ӧрсийед пешьн бьгьрьн у шайийада жи һәрәма[†] жорьн р’унен[+]. 47Әвана аликива малед жьнәбийа һ’уфи хwә дькьн, алийе дьнва жи бона хwәк’ьфшкьрьне дӧайе хwә дьреж дькьн. Диwана wане һе гьран бә».

#### 21


Дийарийа жьнәбийа бәләнгаз


(Марqос 12:41-44)

1[•]Иса дина Хwә дайе у дит кӧ дәwләтийа һ’әдийед хwә давитьнә п’әрәданга[†] п’арьстгәһе[+]. 2Әwи бәләнгазәкә жьнәби жи дит кӧ дӧ пол авитә wьр 3у Иса гот: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, кӧ әве жьнәбийа бәләнгаз жь ван һ’әмуйа зә’фтьр авите. 4Чьмки wан һ’әмуйа жь бәрмайийед хwә авитьнә нава һ’әдийа, ле әве ве бәләнгазийа хwәда һ’әму тьште кӧ wе пе ә’буре хwә бькьра авите»[+].


Иса пешда дәрһәqа wеранбуна п’арьстгәһеда дьбежә


(Мәтта 24:1-2; Марqос 13:1-2)

5[•]У чахе һьнәка бона п’арьстгәһе дьготьн, кӧ бь кәвьре бәдәw у п’ешк’еша һатийә хәмьландьне, Әwи гот: 6«Ван һ’әму тьштед кӧ һун дьбиньн, р’оже бен кәвьре ль сәр кәвьр нәминә, һ’әмуйе жи wеран бьн!»[+]


Тәнгаси у зерандьн


(Мәтта 24:3-14; Марqос 13:3-13)

7У жь Wи пьрсин готьне: «Дәрсдар, әв тьшт wе к’әнге бьqәwьмьн? У чь нишане бьбә, гава әв йәк бьqәwьмьн?» 8Әwи гот: «Һаш жь хwә һәбьн, кӧ һун нәйенә хапандьне, чьмки гәләк wе пе наве Мьн бен у бежьн: ‹Әз ьм Мәсиһ› у: ‹Әw wәхт незик ә›, пәй wан нәчьн[+]. 9Гава һун бона шәр’ у дә’wа бьбьһен, нәтьрсьн, чьмки гәрәке пешийе әв тьшт бьqәwьмьн, ле ахьрийа дьне нә һьнге йә». 10Һьнге wанр’а гот: «Мьләте р’абә ль сәр мьләт, п’адшати ль сәр п’адшатийа,[+] 11щи-щийа ә’рдһ’әжед мәзьн, хәлайи-щәлайе у мина нәхwәшийа һ’ал wе бьбьн, ль ә’змен жи тьштед хоф у тьрс у нишанед мәзьн wе бьqәwьмьн[+]. 12Ле бәри ван һ’әму тьшта, wе дәст бавежьнә wә, wә бьзериньн, бьбьнә бәр диwана к’ьништа у бькьнә кәла. Бона наве Мьн wе wә бьбьнә бәр п’адша у wәлийа[+]. 13Әве wәр’а бьбә мә’ни, кӧ һун бона Мьн шә’дәтийе бьдьн. 14У аwа ве йәке бькьнә бира хwә, кӧ пешда хәм нәкьн һуне чь щаба хwә бьдьн. 15Чьмки Әзе зар-зьман у сәрwахтийе бьдьмә wә, кӧ дьжмьнед wәйе нькарьбьн ль бәр wә хәбәр дьн йан бьсәкьньн[+]. 16Де у бавед wә, бьра-пьсмам у достед wә wе wә бьдьнә гьртьне у жь wә һьнәка жи wе бькӧжьн. 17Бона наве Мьн һуне бәр ч’ә’ве һ’әмуйа р’әш бьн. 18Ле т’ӧ муке жь сәре wә кем нәбә[+]. 19Бь сәбьра хwә һуне р’ӧһ’е хwә хьлаз кьн.


Иса дәрһәqа wеранбуна Оршәлимеда хәбәр дьдә


(Мәтта 24:15-21; Марqос 13:14-19)

20[•]Ле гава һун бьбиньн кӧ ордийа дора Оршәлиме гьртийә, һьнге бьзаньбьн кӧ wеранбуна wе незик ә. 21Һьнге әwед кӧ Щьһустанеда нә, бьра бьр’әвьнә ч’ийа у әwед кӧ Оршәлимеда нә, бьра дәрен, әwед к’әwшенда нә, бьра нәк’әвьнә бажер. 22Чьмки әw р’ож, р’ожед һ’әйфһьлдане нә, wәки һәр чь кӧ һатийә ньвисаре бе сери. 23Ле wәй ль һ’әмла у дәстдәргуша wан р’ожада, чьмки тәнгасикә мәзьн wе бе сәре дьне у хәзәб әве щьмә’тер’а[+]. 24Әwе бь дәве шур бьк’әвьн у нав һ’әму мьләтада һесир бенә бьрьне. Оршәлиме жи бәр п’ийед мьләтед п’утп’арьст һәр’ә, һ’әта кӧ wәхте wан мьләта хьлаз бә[+].


Һатьна Кӧр’е Мерьв


(Мәтта 24:29-31; Марqос 13:24-27)

25[•]У сәр р’ойе, һиве у стәйрка нишане бьбьн. Ль сәр дьне жи мьләте жь дәст дәнге хӧшинийа пелед бә’ре бьбьздьн у хwә ӧнда кьн. 26Дьле мәрьва жи жь тьрса wе бьсәкьнә, бона әw тьштед кӧ wе бенә сәре т’әмамийа дьне, чьмки т’опед ә’змана wе жь р’ийед хwә дәрен[*] . 27У һьнге wе бьбиньн кӧ ‹Кӧр’е Мерьв ә’wрава бь qәwат у р’умәта мәзьн те›[*] . 28Гава әв тьшт дәстпебьбьн, һун р’абьн сәре хwә бьльнд кьн, чьмки азабуна wә иди незик ә».


Дәрса дара һежире


(Мәтта 24:32-35; Марqос 13:28-31)

29[•]У мәсәләк wанр’а гот: «Һун дина хwә бьдьнә дара һежире у һ’әму дара. 30Гава дьбьшкьвьн, һун бь wе йәке заньн кӧ һавин незик ә. 31Ӧса жи гава һун бьбиньн кӧ әв йәк дьqәwьмьн, бьзаньбьн кӧ П’адшатийа Хwәде незик ә. 32Әз р’аст wәр’а дьбежьм, кӧ әва ньсьла дәрбаз набә, һ’әта кӧ әв һ’әму тьшт нәqәwьмьн[+]. 33Ә’рд у ә’змане дәрбаз бьн, ле готьнед Мьн т’ӧ щар дәрбаз набьн[+].


Р’анәзен

34Мьqати хwә бьн, нәбә кӧ дьле wә п’ьр’хӧрийе, сәрхwәшийе у хәмед ве дьнйайева гьредайи бә, ньшкева әw Р’ож сәр wәда бе. 35Чьмки әw р’оже мина т’әле бе сәре һ’әму мәрьвед ль сәр дьне. 36Һ’ьшйар бьминьн у һәр гав дӧа бькьн, wәки һун бькарьбьн жь wан һ’әму тьштед кӧ wе бьqәwьмьн бьр’әвьн-хьлаз бьн у ль бәр Кӧр’е Мерьв р’успи бьсәкьньн»[+]. 37Иса р’оже п’арьстгәһеда һин дькьр, ле шәве дьчу сәре wи ч’ийайи дьма, кӧ жер’а дьготьн ч’ийайе Зәйт’уне[+]. 38У т’әмамийа щьмә’те сьбәһе зу дьчу п’арьстгәһе щәм Wи, кӧ хәбәред Wи бьбьһен.

#### 22


Гьртьн, хачкьрьн[†] у р’абуна Иса


Шеwьра кӧштьна Иса


(Мәтта 26:1-5, 14, 16; Марqос 14:1-2, 10-11; Йуһ’әнна 11:45-53)

1[•]Щәжьна Нане Шкәва[†] незик бу, йа кӧ жер’а Щәжьна Дәрбазбуне[†] дьбежьн[+]. 2Сәрәкед к’аһина у qанунзана мәщаләке дьгәр’ийан кӧ Wи бькӧжьн, чьмки жь щьмә’те дьтьрсийан. 3Һьнге мирещьн к’әтә qәлпе дьле Щьһудайе[†] кӧ Исхәрйоти дьһатә готьне, әw йәк жь wан һәр донздәһа бу[+]. 4Әва р’абу чу т’әви сәрәкед к’аһина у сәрwеред нобәдаред п’арьстгәһе, wанр’а хәбәр да, wәки Иса бьдә дәсте wан. 5Әвана ша бун у wир’а qайл бун, кӧ п’әра бьдьнә wи. 6Щьһуда р’ази бу у һьлда сәр хwә, кӧ мәщале бьбинә Әwи бь дьзи щьмә’тева бьдә дәсте wан[+].


Т’ьвдарәкдитьна шива Щәжьна Дәрбазбуне


(Мәтта 26:17-25; Марqос 14:12-21; Йуһ’әнна 13:21-30)

7[•]Р’ожа Щәжьна Нане Шкәва һат, кӧ ә’дәт бу бәрхе qӧрбана Щәжьна Дәрбазбуне бьһата сәржекьрьне[+]. 8Иса Пәтрус у Йуһ’әнна шандьн у гот: «Һәр’ьн Шива Щәжьна Дәрбазбуне мәр’а һазьр кьн, wәки әм бьхwьн». 9Wана же пьрси: «Тӧ ль к’ӧ дьхwази кӧ әм һазьр кьн?» 10Әwи жи wанар’а гот: «Гава кӧ һун бьк’әвьнә бажер, ва мәрьвәке р’асти wә бе, щер’е аве ль сәр мьла. Пәй wи һәр’ьнә wе мала кӧ әw дьче, 11у хwәйе малер’а бежьн: ‹Дәрсдар тәр’а дьбежә: К’ане әw ода мевана, йа кӧ Әзе теда т’әви шагьртед Хwә шива Щәжьна Дәрбазбуне бьхwьм?› 12Һьнге әwе ль qате жорьн одәкә мәзьнә һәвдайи нишани wә кә у wьр жи һун һазьр кьн». 13Әwана чун, чаwа кӧ wанар’а готьбу ӧса жи дитьн у шива Щәжьна Дәрбазбуне һазьр кьрьн.


Шива Хӧдан


(Мәтта 26:26-30; Марqос 14:22-26; Корьнт’и I 11:23-25)

14[•]У гава wәхт пер’а гьһишт, Әw бь т’әви шандийа ль сәр сьфре р’уньшт 15у wанр’а гот: «Әз гәләки һ’ьзрәта ве Шива Щәжьна Дәрбазбуне бум, кӧ Мьн т’әви wә бәри щәфе Хwә бьхwара. 16Чьмки Әз wәр’а дьбежьм, Әз иди жь ве т’ӧ щар нахwьм, һ’әта кӧ П’адшатийа Хwәдеда бьбә»[+]. 17У к’ас һьлда, шькьрийа Хwә жь Хwәде ани у гот: «Һьлдьн әве у нав хwәда бәла кьн. 18Әз wәр’а дьбежьм, wәки Әз иди т’ӧ щар жь мәйа тьрийе вәнахwьм, һ’әта кӧ П’адшатийа Хwәде бе». 19У нан һьлда шькьри да, кәркьр да wан у гот: «Әва бәдәна Мьн ә, кӧ бона wә те дайине. Ве йәке бона биранина Мьн бькьн»[+].

20Ӧса жи к’ас пәй шивер’а һьлда у гот: «Әва к’аса пәймана ну йә, пе хуна Мьн гьредайи, кӧ бона wә те р’етьне[+]. 21Ле ва дәсте йе кӧ нәмамийа Мьн бькә, ль сәр ве сьфре т’әви Мьн ә[+]. 22Р’аст Кӧр’е Мерьв wе ӧса һәр’ә, чаwа кӧ бона Wи ньвисар ә, ле wәй ль wи мәрьви, кӧ wе нәмамийа Кӧр’е Мерьв бькә»[+]. 23У wана дәстпекьр нав һәвда жь һәв пьрсин: «Гәло к’и йә әwи нав мәда, кӧ ве йәке wе бькә?»


Дә’wа бона мәзьнайийе

24[•]У нав wанда дә’w пешда һат, кӧ жь нав wанда к’ижан wе йе һәри мәзьн бе һ’әсабе. 25Иса wанр’а гот: «П’адшайед мьләта щьмә’та хwә бьндәст дькьн у әwед сәр wан һ’ӧкӧм дькьн херхwазед wан тенә готьне. 26Ле һун ӧса нәбьн, йе нав wәдайи һәри мәзьн, бьра бьбә мина йе һәри бьч’ук у бьра йе сәрwертийе дькә жи бьбә мина йе хӧламтийе дькә[+]. 27Ньһа к’и йә мәзьн, йе ль сьфре р’уньшти йан бәрдәсти? Нә йе ль сьфре р’уньшти? У Әз нава wәда мина бәрдәстики мә[+].

28Һун ьн, йед кӧ нава щер’ьбандьнед Мьнда һ’әта ньһа т’әви Мьн манә[+]. 29У Әзе П’адшатийе бьдьмә wә, чаwа Баве Мьн әw да Мьн,[+] 30wәки һун П’адшатийа Мьнда жь сьфра Мьн бьхwьн у вәхwьн у сәр к’ӧрсийа р’унен, диwана донздәһ qәбилед Исраеле[†] бькьн[+].


Иса дәрһәqа инк’арийа Шьмһ’ун-Пәтрусда дьбежә


(Мәтта 26:31-35; Марqос 14:27-31; Йуһ’әнна 13:36-38)

31[•]Шьмһ’ун! Шьмһ’ун! Ва йә мирещьн хwәст wәки wә мина гәньм бежьнге хә. 32Ле Мьн бона тә дӧа кьр, wәки баwәрийа тә кем нәбә у гава тӧ вәгәр’и, дьл бьди бәр бьрайед хwә»[+]. 33У Пәтрус Wир’а гот: «Хӧдан, әз һазьр ьм т’әви Тә бемә гьртьне у кӧштьне жи»[+]. 34Иса wир’а гот: «Пәтрус! Әз тәр’а дьбежьм, иро һе бәри бангдана дик, те се щара бежи, wәки тӧ Мьн нас наки».


Дәрһәqа тәнгасийа мәзьнда

35У Иса wанр’а гот: «Гава Мьн һун бе к’иськ, турьк у чарьх шандьн, һун һ’әwще тьштәки бун?» Wана гот: «На»[+]. 36Һьнге гот: «Ле ньһа к’иське к’е һәйә бьра һьлдә у ӧса жи турьк. У йе кӧ бе шур ә, бьра к’ьнще хwә бьфьрошә у хwәр’а шурәки бьк’ьр’ә. 37Ле Әз wәр’а дьбежьм, кӧ гәрәке әва ньвисара сәр Мьн бе сери, кӧ: ‹Әw т’әви нәр’аста һатә һ’әсабе›[*] . У чь кӧ бона Мьн ньвисар ә, сәр qәwьмандьне йә». 38Шагьрта Wир’а гот: «Хӧдан, ва нә вьра дӧ шур һәнә». Әwи wанр’а гот: «Бәс ә».


Иса сәре ч’ийайе Зәйт’уне дӧа дькә


(Мәтта 26:36-46; Марqос 14:32-42)

39[•]У Иса ль гора ә’дәте Хwә р’абу чу ч’ийайе Зәйт’уне, шагьртед Wи жи ль пәй чун. 40У гава гьһиштә щи, wанр’а гот: «Дӧа бькьн, кӧ һун нәк’әвьнә нава щер’ьбандьне»[+]. 41У Хwәха qаси кәвьравитьнәке жь wан дур к’әт, чок да дӧа кьр 42у гот: «Баво, һәгәр ә’мьре Тә йә, әве к’асе жь Мьн дур хә. Ле бьра хwәстьна Тә бә, нә кӧ йа Мьн»[+]. 43У жь ә’змен мьлйак’әтәк Wива хӧйа бу у Әw qәwат кьр[+]. 44Әwи нава щәфе гьранда, һе бь дьле к’әл дӧа дькьр. Худана Wи мина дьлопед хунейә гьр дьр’ьжийанә ә’рде.[*] 45У жь дӧа р’абу, һатә щәм шагьртед Хwә, әwана к’әрба к’әдәре р’азайи дитьн. 46У wанр’а гот: «Һун чьма р’адьзен? Р’абьн дӧа бькьн, кӧ нәк’әвьнә нава щер’ьбандьне».


Гьртьна Иса


(Мәтта 26:47-56; Марqос 14:43-50; Йуһ’әнна 18:3-11)

47[•]Әwи һе хәбәр дьда, ньшкева ә’лаләтәке сәр Wида гьрт у йәки жь һәр донздәһа, наве wи Щьһуда, пешийа wан к’әтьбу у незики Wи бу кӧ Wи р’амусә[+]. 48Иса wир’а гот: «Щьһуда! Тӧ бь р’амусане Кӧр’е Мерьв дьди дәсте wан?» 49Гава әwед т’әви Wи дитьн кӧ wе чь бьqәwьмә, Wир’а готьн: «Хӧдан, әм бь шур ль wан хьн?»[+] 50У жь wан йәки бь шур ль хӧламе сәрәкк’аһин хьст у гӧһе wийи р’асте пәканд. 51Һьнге Иса гот: «Бәс ә, бьһельн». У дәст да гӧһе wи, qәнщ кьр. 52Паше Иса готә сәрәкед к’аһина, сәрwеред нобәдаред п’арьстгәһе у р’успийед кӧ һатьбунә сәр Wи: «Те бежи һун бь шур у дара һатьнә пешийа qачахәки? 53Нә Әз һәр гав т’әви wә п’арьстгәһеда бум, wә дәсте хwә нә дьда Мьн. Ле ньһа wәхте wә йә у һ’ӧкӧме тә’ристанийе йә»[+].


Пәтрус Иса инк’ар дькә


(Мәтта 26:57-58, 67-75; Марqос 14:53-54, 66-72; Йуһ’әнна 18:12-18, 25-27)

54[•]У Әw гьртьн, бьрьн кьрьнә мала сәрәкк’аһин. Пәтрус жи дурва п’е-п’е ль пәй Wи дьчу. 55Гава wана говәка һ’әwшеда агьр вехьст у доре р’уньштьн, Пәтрус жи ль wьр т’әви wан р’уньшт. 56У щарике әw ль бәр агьр р’уньшти дит, ль wи ньһер’и у гот: «Әва жи т’әви Wи бу». 57Ле Пәтрус инк’ар кьр у готе: «Әз Wи нас накьм, ә’вде!» 58Хеләке шунда йәки дьн әw дит у гот: «Тӧ жи жь wан и». Пәтрус wир’а гот: «Пьсмам, әз нә жь wан ьм». 59У wәкә сьһ’әтәке жи дәрбаз бу, йәки дьн жи дьда зора хwә у дьготе: «Һәбә-т’ӧнәбә әва мәрьва т’әви Wи бу, чьмки жь Щәлиле йә». 60Ле Пәтрус гот: «Фьлан кәс! Әз ньзаньм тӧ чь дьбежи». У хәбәр һе девда бу, дәстхwәда дик банг да. 61Хӧдан сәр Пәтрусда вәгәр’ийа ль wи ньһер’и, һьнге Пәтрус готьна Хӧдан ани бира хwә, кӧ wир’а готьбу: «Иро һе бәри бангдана дик, те се щара Мьн инк’ар ки»[+]. 62У Пәтрус дәрк’әтә дәрва к’әлә-к’әл гьрийа.


Иса дьбә пек’әни у те к’ӧтане

63[•]У әwед кӧ нобәдари ль Иса дькьрьн, qәрфе хwә ль Wи дькьрьн, дьк’ӧтан. 64Ч’ә’вед Wи гьредан у жь Wи дьпьрсин, дьготьн: «Дә п’ехәмбәртийе бькә, к’а к’и бу кӧ Тә хьст?» 65У бь гәләк готьнед майин жи Әw беһӧрмәт дькьрьн.


Иса ль бәр щьвина[†] гьрәгьра


(Мәтта 26:59-66; Марqос 14:55-64; Йуһ’әнна 18:19-24)

66[•]У гава сьбәһ зәлал бу, к’ома р’успийед щьмә’те, сәрәкед к’аһина у qанунзана щьвийан. Иса к’аши диwанхана хwә кьрьн 67у готьне: «Һәгәр Тӧ йи Мәсиһ, мәр’а бежә?» Иса wанр’а гот: «Һәгәр Әз wәр’а бежьм жи, йәк ә һун диса баwәр накьн. 68У һәгәр пьрсәке жи бьдьмә wә, һуне диса щаба Мьн надьн. 69Жь вьр шунда Кӧр’е Мерьв wе ль к’еләка Хwәдейе Һәри Зор, ль мьле Wийи р’асте р’уне»[*][+] . 70У һ’әмуйа бь һәвр’а гот: «Wәки ӧса йә Тӧ Кӧр’е Хwәде йи?» Әwи wанр’а гот: «Һун хwәха дьбежьн кӧ Әз Әw ьм». 71У wана гот: «Иди шә’дә чи мәр’а нә? Мә хwәха жь дәве Wи бьһист»[+].

#### 23


Иса ль бәр Пилато


(Мәтта 27:1-2, 11-14; Марqос 15:1-5; Йуһ’әнна 18:28-38)

1[•]У т’әмамийа ә’лаләта wан р’абу, Иса бьрьнә щәм Пилато[+]. 2У дәст бь хәйбе кьрьн готьн: «Мә Әв мәрьва дит кӧ мьләте мә дьхальфинә у нә жи дьһелә кӧ хәрщ бьдьнә Qәйсәр. Бона Хwә жи дьбежә: ‹Әз Мәсиһ П’адша мә›»[+]. 3Пилато жь Wи пьрси у готе: «Тӧ йи п’адше щьһуйа[†]?» Әwи ле вәгәр’анд у готе: «Тә бь дәве хwә гот»[+]. 4Пилато сәрәкед к’аһина у ә’лаләтер’а гот: «Әз т’ӧ нәһәqийе Ви мәрьвида набиньм»[+]. 5Ле әwана сәр йа хwә ман у готьн: «Әви мәрьви нава т’әмамийа Щьһустане, жь Щәлиле дәстпекьри һ’әта вьра, щьмә’т бь һинкьрьна Хwәва т’әвиһәв кьрийә».


Иса ль бәр Һеродәс

6Гава Пилато бона Щәлиле бьһист, пьрси: «Әв мәрьва жь Щәлиле йә?» 7Гава пе һ’әсийа, кӧ Әw бьн һ’ӧкӧме Һеродәсда йә, Әw шандә щәм Һеродәс, кӧ әw жи wан р’ожада һатьбу Оршәлиме[+]. 8Гава Һеродәс ч’ә’в Иса к’әт, гәләки ша бу. Әwи һе зува дьхwәст кӧ Әw бьдита, чьмки әwи гәләк тьшт бона Wи бьһистьбун у һ’ьзрәта Wи бу, кӧ к’әрәмәтәке бь дәсте Wи бьбинә[+]. 9Һеродәс гәләк пьрс данә Wи, ле Иса щаба т’ӧ пьрсе нәда. 10Сәрәкед к’аһина у qанунзана жи сәкьнибун у гәләки давитьнә Wи. 11Һеродәс жи бь әскәред хwәва Әw беqәдьр кьр, пе к’әнийан, паше к’ьнще р’әwш да ле кьрьне, диса пашда шандә щәм Пилато. 12Wе р’оже Пилато у Һеродәс ль һәв һатьн, чьмки пешийе нава wанда дьжмьнати һәбу.


Диwанеда һ’ӧкӧме кӧштьне ль сәр Иса дәрдьхьн


(Мәтта 27:15-26; Марqос 15:6-15; Йуһ’әнна 18:39–19:16)

13[•]Пилато гази сәрәкед к’аһина, сәрwера у щьмә’те кьр, 14wанр’а гот: «Wә Әв мәрьва ани щәм мьн, чаwа Йәки щьмә’те дьхальфинә. Аwа мьн ль бәр wә һәр тьшт жь Wи пьрси, ле жь wан хьрабийед кӧ һун гьли дькьн, мьн т’ӧ тьшт ль сәр Ви мәрьви нәдит. 15У нә жи Һеродәс дит, ләма жи wи Әw ль сәр мәда вәгәр’анд. Әви тьштәки ӧса нәкьрийә кӧ бе кӧштьне. 16-17Әзе Wи бьдьмә бәр qамчийа у бәр’дьм»[*] . 18Ле т’әмамийа ә’лаләте бь һәвр’а кьрә qир’ин у гот: «Wи ль р’убари дьне нәһелә! Барабас бона мә бәр’дә!» 19Барабас йәки бона сәрһьлдане у меркӧштьна бажерда буйи һатьбу гьртьне. 20Пилато диса дәстпекьр хәбәр да, чьмки wи дьхwәст кӧ Иса бьда бәр’дане. 21Ле wана һе дькьрә qир’ин у дьгот: «Хач[†] кә! Әwи хач кә!» 22Әwи щара сьсийа wанр’а гот: «Әви чь хьраби кьрийә? Мьн ль сәр Ви нәһәqи нәдит кӧ Әw бе кӧштьне. Әз Wи бьдьмә бәр qамчийа у бәр’дьм». 23Ле әwана бь дәнге бьльнд сәр йа хwә бун у дьхwәстьн кӧ Әw бе хачкьрьне. Сәwта wан сәрк’әт. 24Пилато qьрара хwә да, кӧ бь хwәстьна wан бә. 25Анәгори хwәстьна wан, йе кӧ бона сәрһьлдане у меркӧштьне кәледа бу, бәр’да. Ле Иса һьштә сәр хwәстьна дьле wан.


Хачкьрьна Иса


(Мәтта 27:31-44; Марqос 15:21-32; Йуһ’әнна 19:17-27)

26[•]У гава әскәра Әw данә пешийа хwә бьрьн, йәки курени наве wи Шьмһ’ун, кӧ жь к’әwшен дьһат, әw гьртьн у хач данинә сәр мьле wи, кӧ ль пәй Иса бьбә. 27У ә’лаләтәкә щьмә’тейә гьран ль пәй Wи дьчу, ӧса жи к’ӧлфәтед кӧ шина Wи дькьрьн у дьгьрийан. 28Иса ль сәр wанда вәгәр’ийа у гот: «Qизед Оршәлиме! Сәр Мьнда нәгьрин, ле сәр хwә у зар’ед хwәда бьгьрин. 29Чьмки ва wе р’оже бен кӧ wе бежьн: ‹Хwәзи ль wан к’ӧлфәтед безӧр’әт, кӧ зар’ нәанинә у нәмежандьнә›[*][+] . 30Һьнге мәрьве дәстпекьн бежьн: ‹Ч’ийано! Ль сәр мәда бьк’әвьн. Гьрно! Мә вәшерьн›[*][+] . 31Һәгәр сәре дара Тәр’ аһа дькьн, ле һ’але дара һ’ьшк wе чаwа бә?»

32Дӧ мәрьвед нәһәq жи анин, кӧ Пер’а бенә кӧштьне. 33У гава гьһиштьнә wи щийе кӧ Qаф те готьн, ль wьр Әw хач кьрьн. У әwед нәһәq жи йәк ль мьле р’асте хач кьрьн у йәк жи ль мьле ч’әпе. 34Һьнге Иса гот: «Баво, бьбахшинә ван, чьмки ньзаньн чь дькьн». Сәр к’ьнщед Wи п’әшк авитьн wәки нава хwәда бәла кьн[*][+] . 35У щьмә’т сәкьнибу дьньһер’и. Сәрwера жи qәрфе хwә ль Wи дькьрьн у дьготьн: «Хәлq хьлаз кьрьн, дә бьра Хwә жи хьлаз кә, һәгәр Әw ә Мәсиһ, бьжартийе[†] Хwәде»[+]. 36Әскәр жи ль Wи дьк’әнийан, пешда дьһатьн, сьркә[†] дьдане 37у дьготьн: «Һәгәр Тӧ йи п’адшайе щьһуйа, дә Хwәха Хwә хьлаз кә». 38У феза сәре Wи жи ньвисар бу[*] , кӧ: «ӘВА П’АДШАЙЕ ЩЬҺУЙА ЙӘ».

39Жь wан нәһәqед дардакьри, йәки Иса беһӧрмәт дькьр у дьготе: «Тӧ нә Мәсиһ и? Дә мә хьлаз кә, Хwә жи пер’а». 40Ле һәвале wи ле һьлат у гот: «Тӧ жь Хwәде натьрси? Нә тӧ жи хут wи щәзайида йи? 41Әв һәqе мә йә, кӧ әз у тӧ анәгори ә’мәлед хwә дьк’ьшиньн, ле Әви т’ӧ хьраби нәкьрийә»[+]. 42У Исар’а гот: «Иса, мьн бир бини, гава П’адшатийа Хwәва бейи[*] ». 43Иса wир’а гот: «Әз р’аст тәр’а дьбежьм, иро те т’әви Мьн бӧһьштеда[†] би».


Мьрьна Иса


(Мәтта 27:45-56; Марqос 15:33-41; Йуһ’әнна 19:28-30)

44[•]Гава нивро сьһ’әт незики донздәһа бу, т’әмамийа ә’рде һ’әта сьһ’әта сьсийа бу тә’ри 45у р’уйе р’ойе һатә гьртьне. П’әр’да п’арьстгәһе нивида бу дӧ тиша[†][+]. 46У Иса бь дәнге бьльнд кьрә гази у гот: «Баво, р’ӧһ’е Хwә дьдьмә дәсте Тә»[*] . У гава әв йәк гот, р’ӧһ’е Хwә да[+]. 47Сәрсәд әв тьште буйи кӧ дит, шькьри да Хwәде у гот: «Р’асти Әва мәрьвәки р’аст бу». 48У т’әмамийа ә’лаләте, кӧ ль wьр бона т’әмаше щьвийайи бу, әв йәка дит, сингед хwә дьхьстьн, пашда вәдьгәр’ийанә малед хwә[+]. 49Һ’әму насед Wи жи у әw к’ӧлфәтед кӧ жь Щәлиле һатьбун, дур сәкьни бун у әв тьшт дьдитьн[+].


Дәфьнкьрьна[†] Иса


(Мәтта 27:57-61; Марqос 15:42-47; Йуһ’әнна 19:38-42)

50[•]Мәрьвәки qәнщи ширһ’әлал у әндәме щьвина гьрәгьра щьһуйа һәбу, наве wи Усьв[†]. 51Әва жь бажаре Аримәтйа Щьһустане бу у хwәха жи һивийа П’адшатийа Хwәде бу. Әw т’әви шеwьр у кьрьна щьвина wан нәбьбу. 52Әw р’абу чу щәм Пилато у щьнйазе Иса жь wи хwәст. 53Щьнйаз жь хаче ани хwаре, qәдәке к’ьтанида к’әфән[†] кьр у дани нав т’ьрба qәйеда к’олайи, кӧ т’ӧ щар wеда кәсәк нәһатьбу данине. 54У әw р’ожа т’ьвдарәккьрьнеда[†] бу у евара шәмийе дәстпедькьр. 55У әw к’ӧлфәтед кӧ жь Щәлиле т’әви Иса һатьбун, әw жи пәй wи чун у әw т’ьрба кӧ чаwа щьнйазе Wи теда һатә данине, дитьн. 56У пашда вәгәр’ийан, бьһарәт[†] у р’уне бинхwәш һазьр кьрьн у анәгори т’әмийа Qануне р’ожа шәмийе р’ьһ’әт бун[+].

#### 24


Иса жь мьрьне р’адьбә


(Мәтта 28:1-10; Марqос 16:1-8; Йуһ’әнна 20:1-10)

1[•]Р’ожа йәкшәме сьбәһе зу, wан к’ӧлфәта бьһарәтед һазьркьри һьлдан чунә сәр т’ьрбе. 2Ле wана кәвьр жь бәр т’ьрбе һолкьри дит. 3Гава к’әтьнә һьндӧр’, щьнйазе Хӧдан Иса нәдитьн. 4Гава әwана һе бона ве йәке мәт’әлмайи мабун, ньшкева дӧ мәри бь к’ьнще нурани ль бәр wан сәкьнин[+]. 5У гава к’ӧлфәт жь тьрса к’әтьнә сәр р’уйе хwә, wан мәрьва wанр’а гот: «Һун чьма ль Йе сах нава мьрийада дьгәр’ьн? 6Әw нә ль вьр ә, Әw жь мьрьне р’абуйә. Биньнә бира хwә, кӧ чахе һе Щәлиледа бу, чь wәр’а гот: 7‹Гәрәке Кӧр’е Мерьв бьк’әвә дәсте мәрьвед нәр’аст, бе хачкьрьне у р’ожа сьсийа жь мьрьне р’абә›»[+]. 8У wана готьна Иса бир анин[+] 9у жь т’ьрбе вәгәр’ийан, әва йәка һәр йанздәһа у һ’әмуйед майинр’а готьн. 10Йед кӧ шандийар’а готьн, әвана бун: Мәрйәма Мәждәлани, Йоһана у Мәрйәма дийа Аqуб, бь т’әви һьнәкед майин[+]. 11Шандийава чаwа готьнәкә п’уч’ хӧйа бу у wана к’ӧлфәт баwәр нәкьрьн[+]. 12Ле Пәтрус р’абу бәрбь т’ьрбе бәзи, qуз бу ньһер’и, т’әне к’әфәне Wи wьр бу у мәт’әлмайи чу, дьфькьри гәло чаwа бу.


Ль сәр Р’ийа Әмwасе


(Марqос 16:12-13)

13[•]Wе р’оже дӧ шагьрт дьчунә гӧндәки, кӧ жь Оршәлиме донздәһ километьри дур бу, наве wи Әмwас бу. 14Wана бь һәвр’а бона һәр тьште qәwьми хәбәр дьдан. 15У гава әwана нав һәвда хәбәр дьдан у дьшеwьрин, Иса Хwәха жи незики wан бу, т’әви wан чу. 16Ле ч’ә’вед wан гьрти бун, кӧ Wи нас нәкьн[+]. 17Иса wанр’а гот: «Һун ве р’ейеда чь һәвр’а хәбәр дьдьн?» Әwана мә’дәкьри сәкьнин[*]. 18Йәки жь wан, кӧ наве wи Клепас бу, ле вәгәр’анд у гот: «Әw чаwа жь Оршәлиме т’әне Тә нәбьһистийә кӧ ван р’ожед пашьнда wьр чь qәwьмийә?»[+] 19Әwи жь wан пьрси у гот: «Чь буйә?» Wана ле вәгәр’анд готе: «Бона Исайе Ньсрәте, кӧ Әw бь ә’мәл у хәбәред Хwә ль бәр Хwәде у т’әмамийа мьләт п’ехәмбәрәки зор бу 20у чаwа сәрәкед к’аһина у сәрwеред мә нәмамийа кӧштьна Wи кьрьн, хач кьрьн[+]. 21Әм wе гӧмане бун кӧ Әwи wе Исраеле аза бькьра. Wәки дьн жи әва р’ожа сьсийа йә, кӧ әв тьшт бунә. 22Ле чәнд к’ӧлфәтед нав мәда жи әм ә’щебмайи кьрьн. Әwана сьбәһе зу чубунә сәр т’ьрбе 23у щьнйазе Wи ль wьр нәдитьбун, вәгәр’ийан һатьн мәр’а готьн, кӧ: ‹Мә мьлйак’әт дитьн, мәр’а готьн, кӧ Әw сах ә›. 24У жь мә һьнәк жи чунә сәр т’ьрбе, чаwа кӧ wан к’ӧлфәта готьбу, ӧса бу, ле Әw нәдитьн». 25Һьнге Әwи wанр’а гот: «Һәй инсанед бе фькьр, һун чьqаси гьран һ’әму готьнед п’ехәмбәра баwәр дькьн? 26Нә гәрәке Мәсиһ щәфа бьк’ьшанда у бьк’әта р’умәта Хwә?»[+] 27У Wи дәстпекьр жь Муса у һ’әму п’ехәмбәра, чь кӧ wан к’ьтебада бона Wи ньвисар бун, wанар’а шьровәкьрьн[+].

28Гава незики wи гӧнде кӧ дьчуне бун, Әwи ӧса да к’ьфше, йанчийә Әw дьчә щики дур. 29Ле wана зор ль Wи кьр у гот: «Ишәв ль щәм мә бьминә, чьмки евар ә, р’о чуйә ава». У Әw чу һьндӧр’, кӧ ль щәм wан бьминә. 30Ле гава Әw т’әви wан сәр сьфре р’уньшт, нан һьлда, шькьрийа Хwә жь Хwәде ани, кәркьр да wан[+]. 31Һьнге ч’ә’вед wан вәбун, Әw нас кьрьн у Әw бәр ч’ә’ве wан бәтавәбу. 32Wана һәвр’а гот: «Ләма, гава Әwи р’еда мәр’а хәбәр дьда у ньвисар мәр’а шьровәдькьрьн, агьр дьле мә дьк’әт». 33Әw wе гаве р’абун вәгәр’ийанә Оршәлиме у һәр йанздәһ т’әви йед майин щьвийайи дитьн, 34готьн: «Р’асти Хӧдан сах буйә у Шьмһ’унва хӧйа буйә!»[+] 35Паше wан һәр дӧйа гьли кьр, кӧ чаwа р’еда р’асти Wи һатьн у чахе Wи нан кәркьр, Әw нас кьрьн.


Иса Хwә нишани шагьртед Хwә дькә


(Мәтта 28:16-20; Марqос 16:14-18; Йуһ’әнна 20:19-23; К’аред Шандийа 1:6-8)

36[•]Wана һе бона ве йәке хәбәр дьда, Иса нава wанда сәкьни у wанр’а гот: «Ә’дьлайи wәр’а». 37Әwана жь тьрса бьздийан у wан т’ьре хәйаләки[†] дьбиньн[+]. 38Ле Әwи wанр’а гот: «Һун чьма шашмайи манә у дӧдьли нә? 39Аwа ль дәст у п’ийед Мьн бьньһер’ьн, кӧ Әз Хwәха мә. У дәсте хwә бьдьнә Мьн у бьбиньн, чьмки гошт у һәстуйед р’ӧһ’ т’ӧнәнә, чаwа кӧ һун дьбиньн йед Мьн һәнә»[+]. 40Гава әв йәк гот, дәст у п’ийед Хwә нишани wан кьрьн. 41У һе жь шабуна баwәр нәдькьрьн, һ’әйр-һ’ӧжмәк’ар мабун, Әwи wанр’а гот: «Qәт тьштәки хwарьне ль щәм wә һәйә?»[+] 42Wана чити мә’сийе пьжанди да Wи[*] . 43Әwи һьлда ль бәр ч’ә’ве wан хwар 44у wанар’а гот: «Әв бун әw готьнед кӧ гава Әз т’әви wә бум, Мьн wәр’а готьбун: ‹Гәрәке һәр тьштед кӧ бона Мьн Qануна Муса, ньвисаред п’ехәмбәра у Зәбурада ньвисар бун бьһатана сери›». 45Һьнге фә’ме wан вәкьр, кӧ ньвисара фә’м бькьн[+]. 46У wанр’а гот: «Аwа ньвисар ә, кӧ Мәсиһ гәрәке щәфа бьк’ьшинә у р’ожа сьсийа жь мьрьне р’абә[+] 47у жь Оршәлиме гьрти бь наве Wи т’обәйи у бахшандьна гӧна нав һ’әму мьләтада wе бе даннасинкьрьне. 48У һун ьн шә’дед ван һ’әму тьшта[+]. 49У ва Әзе созе Баве Хwә wәр’а бьшиньм. Оршәлимеда бьминьн, һ’әта һун qәwате жь жор бьстиньн»[+].


Жорһьлатьна Иса


(Марqос 16:19-20; К’аред Шандийа 1:9-11)

50[•]У әw һ’әта Бәйтанйайе бьрьн, дәсте Хwә бьльнд кьр, дӧа wан кьр[+]. 51У һе дӧа дькьр, жь wан qәтийа, бәрбь ә’змен һатә һьлатьне. 52Шагьрта жи сәре хwә бәр Wи дани, бь әшq у ша вәгәр’ийанә Оршәлиме[+]. 53У һәр гав п’арьстгәһеда бун, пәсьне Хwәде дьдан[+].

### ЙУҺ’ӘННА

#### ЙУҺ’ӘННА

ЙУҺ’ӘННА


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]


МЬЗГИНИЙА ЛЬ ГОРА ЙУҺ’ӘННА


Пешготьн

Ль гора фькьра гәләк зана, ньвиск’аре ве к’ьтебе хьлазийа сәдсалийа пешьнда әва сәрһатийа ньвисийә. Ньвиск’ар хwәха наве хwә к’ьтебеда надә. Ле те фә’мкьрьне, кӧ ньвиск’ар йәк жь һәр донздәһ шагьртед Иса буйә, аwа готи Йуһ’әннайе кӧр’е Зәбәди. Иса һьнге гази wи кьр, гава әw һе мә’сигьр бу (Мәтта 4:21; Марqос 1:19; Луqа 5:10). Ӧса жи те фә’мкьрьне, кӧ Йуһ’әнна әw шагьрт бу, бона к’ижани кӧ аһа ньвисар ә: «Шагьрте кӧ Иса же һ’ьз дькьр» (Йуһ’әнна 13:23; 19:26; 20:2; 21:7, 20,[24]).

Йуһ’әнна сәр пьрса жийина һ’әта-һ’әтайе дьсәкьнә, к’ижани кӧ мәрьв дькарә бьстинә. Бәле Йуһ’әнна дьньвисә кӧ мәрәме ве ньвисаре әв ә, wәки хwәндәван баwәр бькә, кӧ Иса йә Хьлазкьре создайи, Кӧр’е Хwәде у пе ве баwәрийе жийина һ’әта-һ’әтайе бьстинә (20:31).

«Мьзгинийа ль гора Йуһ’әнна» һьндава һәр се Мьзгинийед майинда (йа Мәтта, Марqос у Луqа) тьһәрәки дьн бәрч’ә’в дьбә. Ве Мьзгинийеда хwәндәван р’асти чәнд qәwьмандьна тен, йед кӧ мьзгиндаред майин ньвисаред хwәда нәданә к’ьфше. Мәсәлә: дә’wата Qанайеда, хәбәрдана Исайә т’әви Никодемо, к’ӧлфәта самәри, qәнщбуна йе Бәйтһастайеда у йе жь зькмакийеда кор, ӧса жи сахкьрьна Лазаре мьри. Мьзгиндаред майин Мәтта, Марqос у Луqа гәләки ль сәр кьред Исайә Щәлиледа дьсәкьньн, ле Йуһ’әнна ль сәр кьред Оршәлимеда дьсәкьнә. Ӧса жи к’ьтебеда чәнд щара әв готьн һәнә: «Әз ьм фьлан тьшт йан беван тьшт» у гәләк жь wан готьна жи бь нишанед (к’әрәмәтед) Исава гьредайи нә. Мәсәлә, Әw дәрһәqа Хwәда аһа дьбежә: «Әз ьм нане жийине» (6:35), «Әз ьм р’онайа дьнйайе» (8:12), «Әз ьм дәре пез» (10:7), «Әз ьм шьване qәнщ» (10:11), «Әз ьм р’абун у жийин» (11:25), «Әз ьм р’е, р’асти у жийин» (14:6) у «Әз ьм к’ола тьрийейә р’аст» (15:1).

Мьзгиндаред майин һинкьрьна Иса бь мәсәла дьбежьн, ле Йуһ’әнна ашкәрә бона һәләqәтийа Исайә т’әви Баве Хwә Хwәде дьбежә. Ӧса жи Иса наве Хwәдетийе бона Хwә бь к’ар тинә: «ӘЗ ӘW ЬМ» (8:24, 28; 13:19) у «ӘЗ ҺӘМӘ» (8:58).

К’ьтеб бәлайи сәр чәнд п’ара дьбә. Пешготьна хwәда Йуһ’әнна дьньвисә кӧ Хәбәра Хwәдейә һ’әта-һ’әтайе у Иса йәк ьн.

П’ара к’ьтебейә пешьн жь сәре 2-а һ’әта 11-а бона гәләк к’әрәмәта дьбежә у әw һ’әму жи ә’йан дькьн кӧ Иса Мәсиһ ә, Әw Хьлазкьре создайи йә у Кӧр’е Хwәде йә. Әв п’ара к’ьтебе дәрһәqа wан мәрьвада дьбежә, йед кӧ баwәрийа хwә Иса анин бунә пәйчуйед Wи, ле һ’әрче майин мьqабьли Wи сәкьнин у нәхwәстьн Wи баwәр бькьн.

П’ара дӧда жь сәре 13-а һ’әта 17-а дьбежә, кӧ Иса бәри гьртьн у хачбуна Хwә т’әви шагьрта чаwа пьсмам хәбәр дьдә, кӧ wан бьшьдинә.

П’ара сьсийада жи жь сәре 18-а һ’әта 21-е дәрһәqа гьртьн, хачбун, мьрьн, жь мьрьн-р’абуне у жорһьлатьна Wида дьбежә.

К’ьтеба Мьзгинийа Йуһ’әнна дьдә к’ьфше кӧ Иса «Хәбәра Хwәде» йә, кӧ бь бәдәни һат нава мәда һеwьри. Әw ә Хьлазкьре дьнйайе (4:42), Р’онайийа кӧ һ’әму мәрьва р’онайи дькә (1:9), Әw Хwәха нишана һ’ьзкьрьна Хwәде йә, һьндава һ’әму мәрьвед дьнйайеда (3:16). Йуһ’әнна дина хwә дьдә сәр даннасини у фькьра Иса, бь к’ижана Хwәдетийа Иса у гәләк р’астийед дьн ә’йан дьбьн. Нава даннасинийед Исада фькьра мерьв дьчә сәр wан хәбәра, йед кӧ һәр р’ож тенә бьк’аранине, ле Иса әw чаwа нишанед сӧр’ нава р’астийа р’ӧһ’анида данә хәбате, кӧ йәк бькарьбә фә’м бькә. Аwа мәсәлә: нан, ав, р’онайи, шьван, пәз, бахчә у тьштед майин.

Пешготьн (1:1-18)
Йуһ’әннайе ньхӧмдар у шагьртед Исайә пешьн (1:19-51)
Шьхӧлед Исайә ль дор-бәре ч’әме Урдӧне у нав Щәлиле (2:1–12:50)
Иса хатьре Хwә жь шагьртед Хwә дьхwазә, дьл дьдә ль бәр wан у бона wан дӧа дькә (13:1–17:26)
Гьртьн, диwанкьрьн, хачкьрьн у дәфьнкьрьна Иса (18:1–19:42)
Р’абуна Исайә жь мьрьне у хӧйабуна Wи (20:1-31)
Пашготьн: Хӧйабунәкә дьн Щәлиледа (21:1-25)

#### 1


Пешготьна Йуһ’әнна: Дәстпебунеда Хәбәр һәбу

1Дәстпебунеда Хәбәр һәбу. Хәбәр т’әви Хwәде бу у Хәбәр Хwәха Хwәде бу[+]. 2Әw дәстпебунеда т’әви Хwәде бу. 3Һәр тьшт бь Wи ә’фьрин у бейи Wи т’ӧ тьшт нәqәwьми, чь кӧ qәwьми[+]. 4Канийа жийине Әw бу у жийин жи р’онайа мәрьва[†] бу[+]. 5Р’онайи тә’ристанийеда шәwq дьдә у тә’ристанийе Пе нькарьбуйә.

6Мәрьвәки жь алийе Хwәдеда шанди һәбу, кӧ наве wи Йуһ’әнна[†] бу[+]. 7Әw бона шә’дәтийе һат, wәки бона Р’онайе шә’дәтийе бьдә, кӧ һ’әму пе wи баwәр бькьн[+]. 8Әw хwәха нә әw Р’онайи бу, ле әw һат кӧ шә’дәтийа Р’онайе бьдә. 9Р’онайа р’аст Әw ә, к’ижан кӧ те дьнйайе у һ’әму мәрьва р’онайи дькә[+]. 10Әw дьнйайеда бу у дьнйа пе Wи ә’фьри, ле дьнйайе Әw нас нәкьр. 11Әw һатә сәр wаре Хwә, ле щьмә’та Wи Әw qәбул нәкьр[+]. 12Ле әwед кӧ Әw qәбул кьрьн у баwәрийа[†] хwә наве Wи анин, Әwи да, кӧ һәqийа wан һәбә бьбьнә зар’ед Хwәде[+]. 13Әвана нә жь хуне, нә жь хwәстьна бәдәне у нә жи жь хwәстьна мәрьвайе бунә, ле әw жь Хwәде бунә[+].

14У Хәбәр бу хун у гошт, бь к’әрәм[†] у р’астийева т’ьжи нав мәда коне Хwә дани. Мә р’умәта Wи дит, әw р’умәта Кӧр’е Бавейи[†] тайе т’әне[+]. 15Йуһ’әнна бона Wи шә’дәти да у бь дәнгәки бьльнд гот: «Әва йә, бона К’ижани мьн готьбу: ‹Әwе кӧ пәй мьн те Әw сәр мьнр’а йә, чьмки Әw бәри мьн һәбу›»[+]. 16Мә һ’әмуйа жь т’ер-т’ьжийа Wи к’әрәм сәр к’әрәмеда станд[*] . 17Чьмки Qанун бь дәсте Муса[†] һатә дайине, к’әрәм у р’асти бь дәсте Иса[†] Мәсиһ[†][+]. 18Т’ӧ кәси т’ӧ щар Хwәде нәдитийә, ле Йе Тайе Т’әнейи кӧ хут Хwәде йә[*] у һ’әмеза Баведа йә, Әwи Әw да ә’йанкьрьне[+].


Шә’дәтийа Йуһ’әннайе ньхӧмдар[†]


(Мәтта 3:1-12; Марqос 1:1-8; Луqа 3:15-17)

19[•]Әв бу Шә’дәтийа Йуһ’әнна: Гава щьһуйа[†] жь Оршәлиме[†] к’аһин[†] у леwи[†] шандьн, wәки жь Йуһ’әнна бьпьрсьн, кӧ әw к’и йә, Йуһ’әнна һьлда сәр хwә, 20инк’ар[†] нәкьр у ашкәрә гот: «Әз нә Мәсиһ мә»[+]. 21Wана же пьрси: «Ле тӧ к’и йи? Елйас[†] и?»[*] Әwи гот: «На». «Әw п’ехәмбәре[†][*] создайи йи?» Щаб да: «На»[+]. 22Һьнге жер’а готьн: «Дә бежә, тӧ к’и йи, wәки әм щабәке wанр’а бьбьн, йед кӧ әм шандьнә. Тӧ бона хwә чь дьбежи?» 23Әwи гот: «Әз әw дәнг ьм кӧ бәр’ийеда[†] дькә гази: ‹Р’ийа Хӧдан[†] р’аст бькьн!›[*] чаwа кӧ Ишайа[†] п’ехәмбәр готийә». 24Әwед кӧ һатьбунә шандьне жь ферьсийа[†] бун. 25Wана же пьрси: «Ле иди чьма дьньхӧмини, һәгәр тӧ нә Мәсиһ и, нә Елйас у нә жи п’ехәмбәр?» 26Йуһ’әнна ль wан вәгәр’анд у гот: «Әз бь аве дьньхӧминьм, ле Йәк нав wәда һәйә, кӧ һун Wи нас накьн. 27Әw ә, Йе кӧ пәй мьн те, кӧ әз нә һежа мә, wәки бәне чарьхед Wи жи вәкьм». 28Әв һ’әму ль wи бәри Урдӧне, ль Бәйтанйайе, wи щийе кӧ Йуһ’әнна ль wьр дьньхӧманд qәwьмин.


Бәрхе Хwәде

29Р’ожа дьне Йуһ’әнна дит кӧ Иса бәрбь wи те, әwи гот: «Ва йә! Бәрхе Хwәде, Йе кӧ гӧнед дьнйайе һьлдьдә![+] 30Әв ә бона К’ижани мьн готьбу: ‹Пәй мьнр’а Йәке бе, кӧ сәр мьнр’а йә, чьмки Әw бәри мьн һәбу›. 31Мьн ньзаньбу Әw к’и йә, ле әз һатьмә бь аве дьньхӧминьм, wәки Wи Исраелева[†] бьдьмә ә’йанкьрьне»[+].

32Йуһ’әнна әва шә’дәтийа да у гот: «Мьн дит кӧ Р’ӧһ’ жь ә’змен мина кәвоткәке һат сәр Wи дани у ма[+]. 33Мьн ньзаньбу Әw к’и йә, ле Әwе кӧ әз шандьм, кӧ бь аве бьньхӧминьм, мьнр’а гот: ‹Тӧ к’ижани бьбини кӧ р’ӧһ’ те сәр датинә у дьминә, Әw ә кӧ бь Р’ӧһ’е Пироз[†] дьньхӧминә›[+]. 34Мьн жи дит у шә’дәти да кӧ Әв ә Кӧр’е Хwәде[†]».


Шагьртед[†] пешийе

35Р’ожа дьне Йуһ’әнна диса т’әви дӧ шагьртед[†] хwә сәкьни бу[+]. 36Дит кӧ Иса wьрар’а дәрбаз дьбә, гот: «Ва йә Бәрхе Хwәде!»[+] 37Әв йәк кӧ бьһистьн, һәр дӧ шагьрт пәй Иса чун. 38Иса ль пьшт Хwәва вәгәр’ийа у дит кӧ wана дайә пәй Wи тен, wанр’а гот: «Һун чь дьхwазьн?» Wана жер’а гот: «Р’абби», кӧ те фә’мкьрьне: «Дәрсдар[†]», «Тӧ ль к’ӧ дәре дьмини?»[+] 39Әwи wанр’а гот: «Wәрьн һуне бьбиньн». Wана чу у дит кӧ Әw ль к’ӧ дьминә. Иди сьһ’әт незики чара бу у wе р’оже әw ль щәм Wи ман.

40Жь wан һәр дӧйа, йед кӧ жь Йуһ’әнна бьһистьн у пәй Иса чун, йәк Әндраwьсе бьре Шьмһ’ун-Пәтрус бу[+]. 41Әwи пер’а-пер’а бьре хwә Шьмһ’ун[†] дит у жер’а гот: «Мә Мәсиһ[†] дит», кӧ те фә’мкьрьне: «Йе К’ьфшкьри»[*][+] . 42Wи әw ани щәм Иса. Иса ль Шьмһ’ун ньһер’и у готе: «Тӧ, Шьмһ’уне кӧр’е Йуһ’әнна, те Кифас бейи готьне» (аwа готи «Пәтрус[†]», кӧ те фә’мкьрьне: «Qәйа»)[+].


Иса гази Филипо у Натанйел дькә

43Р’ожа дьне Иса qьрар кьр кӧ һәр’ә Щәлиле. Wи Филипо дит у жер’а гот: «Пәй мьн wәрә!» 44Филипо жь Бәйтсайдайе бу, жь бажаре Әндраwьс у Пәтрус[+]. 45Филипо чу Натанйел дит у жер’а гот: «Мә Әw дит, бона к’ижани Муса Qанунеда у п’ехәмбәра жи ньвисаред хwәда сальхе Wи дабун, Исайе Кӧр’е Усьве[†] жь Ньсрәте»[+]. 46Натанйел же пьрси: «Qәт дьбә кӧ тьштәки п’ак жь Ньсрәте дәрк’әвә?» Филипо жер’а гот: «Wәрә у бьбинә!» 47Гава Иса дит кӧ Натанйел бәрбь Wи те, дәрһәqа wида гот: «Ва йә исраелики һәqи-һ’әлал кӧ дьле wида мьхәнәти т’ӧнә»[+]. 48Натанйел же пьрси: «Чаwа мьн нас дьки?» Иса ле вәгәр’анд у готе: «Һе Филипо гази тә нәкьрьбу, гава кӧ тӧ ль бьне дара һежире р’уньшти буйи, Мьн тӧ дити». 49Натанйел жер’а гот: «Дәрсдар, Тӧ Кӧр’е Хwәде йи! Тӧ П’адше Исраеле йи!»[+] 50Иса ле вәгәр’анд у готе: «Тӧ бона ве йәке баwәр дьки, wәки Мьн тәр’а гот: ‹Мьн тӧ ль бьне дара һежире дити?› Те тьштед жь ве мәстьр бьбини». 51У жер’а гот: «Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, һуне бьбиньн ә’зман вәбуйә у мьлйак’әтед[†] Хwәде чаwа жь сәр Кӧр’е Мерьв[†] һьлдьк’ьшьн, пәйа дьбьн»[*][+] .

#### 2


Дә’wата ль гӧнде Qанайа Щәлиле

1Дӧ р’ожа шунда бажаре Qанайа Щәлиледа дә’wатәк һәбу. Дийа Иса жи ль wе дәре бу,[+] 2Иса у шагьртед Wи жи бона дә’wате һатьбунә т’әглифкьрьне. 3Гава кемаси к’әтә шәраве, дийа Иса жер’а гот: «Шәрава wан нәма». 4Иса ле вәгәр’анд у готе: «Ә’вде, чи тә Мьн к’әтийә? Һе нә wәхте Мьн ә»[+]. 5Дийа Wи бәрдәстийар’а гот: «Чь кӧ wәр’а бежә, бькьн». 6У шәш к’упед кәвьри һәбун, кӧ ль гора ә’дәтед щьһуйа бона шуштьн-вәшуштьна wана ль wьр данибун. Жь wана һәр йәки жь һ’әйште һ’әта сәд бист литьр ав һьлдьда[+]. 7Иса wанр’а гот: «Ван к’упа т’ьжи ав кьн». У wана жи левар’а дагьрт. 8Паше wанар’а гот: «Ньһа һьнәки дагьрьн, бьбьн бьдьнә сәрдә’wати». Әwана жи әw бьр. 9Гава сәрдә’wати жь wе ава кӧ бьбу шәрав тә’м кьр, wи те дәрнәхьст кӧ әw жь к’ӧ һат, ле бәрдәстийед кӧ ав к’ьшандьбун заньбун. Сәрдә’wати гази зә’ве кьр 10у жер’а гот: «Һәр кәс пешийе шәрава хwәйә р’ьнд датинә сәр т’әхтә у паше гава вәхwари нә, әw йа нәр’ьнд дәрдьхә. Ле тә шәрава р’ьнд һ’әта ньһа хwәй кьрийә».

11Әва нишана Исайә пешьн бу, кӧ Wи Qанайа Щәлиледа кьр. Бь ви аwайи Әwи р’умәта Хwә да хӧйакьрьне у шагьртед Wи баwәрийа хwә Wи анин.

12Пәй ве йәкер’а, Иса т’әви дийа Хwә, бьред Хwә у шагьртед Хwә чу Кәфәрнаһуме, ле гәләк р’ожа Әw ль wе дәре нәман[+].


Иса п’арьстгәһе[†] паqьж дькә


(Мәтта 21:12-13; Марqос 11:15-17; Луqа 19:45-46)

13[•]Щәжьна щьһуйайә Дәрбазбуне незик бу, Иса һәвраз чу Оршәлиме[+]. 14П’арьстгәһеда[†] Әwи йед кӧ дәwар, пәз у кәвотк дьфьротьн, ӧса жи йед п’әрәгӧһер’ р’уньшти дитьн. 15Дә ижар Wи жь бәна qамчик чекьр, һ’әму жь п’арьстгәһе пәз у дәwаред wанва дәрхьстьн, п’әред п’әрәгӧһер’а р’етьн у т’әхтед wан wәлгәр’андьн. 16Кәвоткфьрошар’а гот: «Вана жь ве дәре һьлдьн! Иди мала Баве Мьн нәкьнә базаргәһ!»[+] 17Һатә бира шагьртед Wи кӧ аһа һатийә ньвисаре: «Хирәта һьндава мала Тәда агьр Мьн дьхә»[*][+] . 18Һьнге щьһуйа же пьрси: «Те чь нишане нишани мә ки, кӧ һ’ӧкӧме Тә һәйә ван тьшта бьки?»[+] 19Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Ве п’арьстгәһе һьлшиньн, Әзе нава се р’ожада р’акьм»[+]. 20Һьнге щьһуйа жер’а гот: «Нава чьл шәш салада әва п’арьстгәһа һатийә чекьрьне. Чаwа Те wе нава се р’ожада р’аки?» 21Ле Иса дәрһәqа п’арьстгәһа бәдәна Хwәда хәбәр дьда. 22Пәйр’а гава Әw жь мьрьне р’абу, шагьрта әw готьна Wи ани бира хwә у wана әw ньвисар у готьна Иса баwәр кьрьн[+].


Дьле[†] һәр мәрьви Исава ә’йан ә

23Аwа гава кӧ Иса Щәжьна Дәрбазбунеда ль Оршәлиме бу, гәләка әw нишанед кӧ Wи дькьрьн дитьн, баwәрийа хwә наве Wи анин[+]. 24Ле Иса баwәрийа Хwә ль wан нәдани, чьмки дьле[†] һ’әму мәрьва Wива ә’йан бу. 25Нә һ’әwщә бу, кӧ йәки һьндава мәрьвәкида шә’дәти бьда, чьмки Wи дьле мәрьва заньбу.

#### 3


Иса у Никодемо

1Жь ферьсийа мәрьвәк һәбу, наве wи Никодемо, кӧ сәрәкәки щьһуйа бу[+]. 2Әва шәв һатә щәм Иса у жер’а гот: «Мамоста, әм заньн кӧ Тӧ жь Хwәдеда чаwа дәрсдар һатийи, чьмки әw нишанед кӧ Тӧ дьки, һәгәр Хwәде нә пер’а бә, т’ӧ кәс нькарә бькә».

3Иса ле вәгәр’анд у готе: «Әз р’аст бе хельф тәр’а дьбежьм, һәгәр мәрьвәк диса ну нәбә[*] , әw нькарә П’адшатийа Хwәде[†] бьбинә». 4Никодемо же пьрси: «Мәрьв кӧ иди мәзьн буйә, әw чаwа дькарә диса ну бьбә? Qәт дьбә кӧ әw щарәкә дьн бьк’әвә зьке дийа хwә у жь дийа хwә диса бьбә?» 5Иса ле вәгәр’анд у готе: «Әз р’аст бе хельф тәр’а дьбежьм, һ’әта кӧ мәрьв жь аве у Р’ӧһ’ нәбә, әw нькарә бьк’әвә П’адшатийа Хwәде[+]. 6Йе кӧ жь бәдәне дьбә бәдән ә, йе кӧ жь Р’ӧһ’ дьбә р’ӧһ’ ә. 7Тӧ ә’щебмайи нәминә кӧ Мьн тәр’а гот: Гәрәке һун диса ну бьбьн[*] . 8Ба[*] ль к’ӧ дәре дьхwазә р’адьбә. Тӧ дәнге wи дьбьһейи, ле ньзани әw жь к’ӧ те у к’ӧда дьчә. Һәр кәсе кӧ жь Р’ӧһ’* дьбә жи ӧса йә».

9Никодемо же пьрси: «Әw чаwа дьбә?» 10Иса ле вәгәр’анд у готе: «Тӧ дәрсдаре Исраеле йи у һе ван йәка ньзани? 11Әз р’аст бе хельф тәр’а дьбежьм, тьште кӧ әм заньн wе дьбежьн, тьште кӧ мә дитийә шә’дәтийа wе дьдьн. Ле бәле һун шә’дәтийа мә qәбул накьн. 12Һәгәр Әз дәрһәqа тьштед ль ве дьнеда wәр’а дьбежьм һун баwәр накьн, ле wәки дәрһәqа тьштед ль ә’змана бежьм, һуне чаwа баwәр бькьн? 13Кәсәк һьлнәк’ьшийайә ә’змен, пештьри Әwи кӧ жь ә’змен пәйа бу, Кӧр’е Мерьв[+]. 14Чаwа кӧ Муса бәр’ийеда[†] мә’р бьльнд кьр, ӧса жи гәрәке Кӧр’е Мерьв бе бьльндкьрьне,[+] 15wәки һәр кәсе кӧ баwәрийа хwә Wи бинә, жийина wийә һ’әта-һ’әтайе һәбә.

16Чьмки Хwәде ӧса дьнйа һ’ьз кьр, кӧ Кӧр’е Хwәйи тайе т’әне бәрва да, wәки һәр кәсе кӧ баwәрийа хwә Wи бинә ӧнда нәбә, ле жийина wийә һ’әта-һ’әтайе һәбә[+]. 17Чьмки Хwәде Кӧр’е Хwә нәшандә дьнйайе, кӧ диwана дьне бькә, ле wәки дьнйа пе Wи хьлаз бә[+]. 18Йе кӧ баwәрийа хwә Wи бинә, диwана wи набә, ле әwе кӧ баwәрайи хwә Wи найнә, иди диwана wи буйә жи, чьмки әwи баwәрийа хwә наве Кӧр’е Хwәдейи тайе т’әне нәани[+]. 19Диwан бь ви аwайи дьбә: Р’онайи һатә дьнйайе, ле мәрьва тә’ристани жь р’онайе зедәтьр һ’ьз кьр, чьмки кьред wан хьраби бун[+]. 20Һәр кәсе кӧ хьрабийе дькә, р’онайи бәр ч’ә’ва р’әш ә. Әw хwә ль р’онайе нагьрә, wәки кьрьнед wи хӧйа нәбьн[+]. 21Ле әwе кӧ р’астийе дькә, әw хwә ль р’онайе дьгьрә, wәки ә’йан бә, кӧ кьред wи Хwәдеда һатьнә кьрьне».


Иса у Йуһ’әннайе ньхӧмдар[†]

22Пәй ве йәкер’а Иса у шагьртед Wи чунә qәза Щьһустане[†]. Иса ль wе дәре т’әви wан дьма у дьньхӧманд[+]. 23Йуһ’әнна жи ль Ә’йнона незики Салиме дьньхӧманд, чьмки ав ль wьр гәләк бу. Мәрьв дьһатьнә wе дәре у дьньхӧмин. 24Йуһ’әнна һе нәавитьбунә кәле[+].

25Һьнге нав шагьртед Йуһ’әнна у щьһукида ль сәр пьрса ә’дәтед шуштьн-вәшуштьне дә’w пешда һат[+]. 26Әw шагьрт чунә щәм Йуһ’әнна у жер’а готьн: «Дәрсдар, Әwи кӧ ль wи бәри ч’әме Урдӧне т’әви тә бу у тә бона Wи шә’дәти да, ва Әw Хwәха дьньхӧминә у һ’әму дьчьнә щәм Wи»[+].

27Йуһ’әнна щаб да у гот: «Мәрьвәк нькарә тьштәки һьлдә сәр хwә, һәгәр әw жь ә’змен жер’а нәһатьбә дайине[+]. 28Һун хwәха шә’дед мьн ьн, кӧ мьн готийә: ‹Әз нә Мәсиһ ьм, ле йе ль пешийа Wи шанди мә›[+]. 29Бук бона к’е бә зә’ва әw хwәха йә. Ле чаwа дәстәбьраке зә’ве сәкьни бона wи дьбьһе у бь дәнге wи ша дьбә, ӧса жи ньһа дьле мьн шабунева т’ьжи бу[+]. 30Әw гәрәке мәзьн бә, ле әз бьч’ук бьм.


Йе кӧ жь ә’змана те

31Әwе кӧ жь жор һатийә, Әw сәр һ’әмуйар’а йә. Әwе кӧ жь ве дьне йә, әw йе ве дьне йә у әw жь ве дьне хәбәр дьдә. Ле Әwе кӧ жь ә’змен һатийә, Әw сәр һ’әмуйар’а йә. 32Wи чь дит у чь бьһист бона wе йәке шә’дәтийе дьдә, ле т’ӧ кәс шә’дәтийа Wи qәбул накә. 33Йе кӧ шә’дәтийа Wи qәбул дькә, әw мак дькә кӧ Хwәде р’аст ә[+]. 34Әwе кӧ Хwәде шандийә Әw готьнед Хwәде дьбежә, чьмки Хwәде Р’ӧһ’ бе чап дьдә Wи. 35Бав Кӧр’ һ’ьз дькә у һәр тьшт дайә дәсте Wи[+]. 36Әwе кӧ баwәрийа хwә Кӧр’ тинә, жийина wийә һ’әта-һ’әтайе һәйә. Әwе кӧ гӧр’а Кӧр’ накә, әw жийине набинә, ле хәзәба Хwәде ль сәр wи дьминә»[+].

#### 4


Ава жийина һ’әта-һ’әтайе[†] у һ’әбандьна бь р’ӧһ’ у р’астийе

1Ферьсийа бьһист кӧ Иса жь Йуһ’әнна зедәтьр шагьрта дьщьвинә у бь аве дьньхӧминә, 2ле р’аст Иса Хwәха нәдьньхӧманд, ле шагьртед Wи дьньхӧмандьн[+]. 3Һьнге Иса кӧ ве йәке пе һ’әсийа, Әwи Щьһустан һьшт у диса чу Щәлиле[+].

4Ӧса qәwьми кӧ гәрәке Әw Самәрйайер’а[†] дәрбаз бьбуйа[+]. 5Әw һатә бажарәки Самәрйайе кӧ наве wи Сухар бу. Әw дәр незики wи ә’рди бу, кӧ Аqуб[†] дабу кӧр’е хwә Усьв[†][+]. 6Бира Аqуб ль wе дәре бу. Иса ӧса жь р’еwитийе wәстийайи, ль к’еләка[†] бире р’уньшт. Иди р’ож нивро бу.

7К’ӧлфәтәкә самәри[†] һат кӧ аве бьк’ьшинә. Иса wер’а гот: «Авәке бьдә Мьн, Әз вәхwьм». 8Шагьртед Wи жи чубунә бажер, кӧ хӧрәк бьк’ьр’ьн. 9Wе к’ӧлфәта[†] самәри жер’а гот: «Тӧ щьһу йи у әз жи к’ӧлфәтәкә самәри мә. Тӧ чаwа жь мьн аве дьхwази?» Чьмки т’ӧ һәләqәтийа щьһуйа т’әви самәрийа т’ӧнәбу[*] . 10Иса ле вәгәр’анд у готе: «Һәгәр тә дайина Хwәде бьзаньбуйа у бьзаньби К’и йә кӧ тәр’а дьбежә: ‹Авәке бьдә Мьн Әз вәхwьм›, тәйе жь Wи ав бьхwәста у Әwи wе ава жийине бьда тә»[+]. 11К’ӧлфәте жер’а гот: «Әз хӧлам, тьштәки Тәйи кӧ Тӧ пе аве бьк’ьшини т’ӧнә у бир жи к’ур ә! Дә ижар Те ава жийине жь к’ӧ дәре бини? 12Чьма Тӧ жь баве мә Аqуб мәстьр и, йе кӧ әва бира дайә мә у жь ве әwи, зар’ед wи, пәз у дәwаред wи же вәхwарьнә?» 13Иса щаба wе да у готе: «Һәр кәсе кӧ жь ве аве вәхwә, әwе диса т’и бә. 14Ле әwе кӧ жь wе аве вәхwә, йа кӧ Әз бьдьме, әwе т’ӧ щар т’и нәбә. Бәле әw ава кӧ Әзе бьдьмә wи, wе дьле wида бьбә каникә аве, кӧ wе бона жийина һ’әта-һ’әтайе[†] бьлq бьдә»[+]. 15К’ӧлфәте жер’а гот: «Әз хӧлам, дә бьдә мьн wе аве, кӧ әз иди т’и нәбьм у нәйем жь вьр аве нәк’ьшиньм».

16Иса ле вәгәр’анд у готе: «Һәр’ә гази мере хwә кә у wәрә вьра». 17К’ӧлфәте щаба Wи да у гот: «Мере мьн т’ӧнә». Иса жер’а гот: «Тә р’аст гот: ‹Мере мьн т’ӧнә›, 18чьмки пенщ меред тә һәбунә у йе кӧ ньһа жи тӧ пер’а йи нә мере тә йә. Тә әв йәка р’аст гот». 19К’ӧлфәте жер’а гот: «Әз хӧлам, әз дьбиньм Тӧ п’ехәмбәр и[+]. 20Кал у бавед мә ль сәре ви ч’ийайи Хwәде һ’әбандьнә, ле һун дьбежьн щийе Хwәде һ’әбандьне гәрәке ль Оршәлиме бә»[+]. 21Иса жер’а гот: «Ә’вде, Мьн баwәр бькә, wәхте бе, кӧ һуне нә ль ви ч’ийайи у нә жи ль Оршәлиме Баве бьһ’әбиньн. 22Һун самәри Wи дьһ’әбиньн, К’ижани кӧ һун нас накьн, ле әм щьһу Wи дьһ’әбиньн, К’ижани әм нас дькьн, чьмки хьлазбун жь щьһуйа те[+]. 23Ле бәле wәхте бе, иди пер’а гьһиштийә жи, кӧ йед р’аст дьһ’әбиньн wе бь Р’ӧһ’ у Р’астийе Баве бьһ’әбиньн, чьмки Бав йед аһа дьһ’әбиньн дьгәр’ә[+]. 24Хwәде Р’ӧһ’ ә у йед кӧ Wи дьһ’әбиньн жи гәрәке бь Р’ӧһ’ у Р’астийе Wи бьһ’әбиньн»[+]. 25К’ӧлфәте жер’а гот: «Әз заньм кӧ Мәсиһе[†] бе», (аwа готи «Йе К’ьфшкьри»). «Гава Әw бе, Әwе дәрһәqа һәр тьштида мәр’а гьли кә»[+]. 26Иса жер’а гот: «ӘЗ ӘW ЬМ[*] , кӧ т’әви тә хәбәр дьдьм»[+].

27Сәр хәбәрдана wанда шагьртед Иса һатьн. Әw гәләки ә’щебмайи ман, кӧ Wи т’әви к’ӧлфәте хәбәр дьда, ле кәси нәготе: «Тӧ чь дьхwази?» йан «бона чь т’әви wе хәбәр дьди?» 28Һьнге к’ӧлфәте щер’е хwә һьшт, чу бажер у щьмә’тер’а гот: 29«Wәрьн Wи мәрьви бьбиньн, Йе кӧ һ’әму тьштед кӧ мьн бәре кьрьбун мьнр’а готьн. Гәло Әв ә Мәсиһ?» 30Әw жь бажер дәрк’әтьн у һатьнә щәм Wи.

31Wи wәхтида шагьртед Wи лава же дькьрьн у дьготьне: «Дәрсдар, тьштәки бьхwә!» 32Ле Әwи wанр’а гот: «Хӧрәке Мьни хwарьне һәйә, һун ньзаньн». 33Шагьрта жь һәвдӧ пьрси: «Гәло кәсәки жер’а хwарьн анийә?»

34Иса wанр’а гот: «Хwарьна Мьн әw ә, кӧ Әз хwәстьна Йе кӧ Әз шандьмә бькьм у шьхӧлед Wи биньмә сери[+]. 35Чьма һун хwәха набежьн: ‹Һ’әта нандьруне[†] һе чар мәһ һәнә›? Ва йә Әз wәр’а дьбежьм, ч’ә’вед хwә вәкьн у дина хwә бьдьнә зәвийа, әw чаwа зәр бунә, дьрутьнер’а һазьр ьн![+] 36Йе кӧ дьдьру һәqе хwә дьстинә у бона жийина һ’әта-һ’әтайе бәр т’оп дькә, wәки йе дьчинә у йе дьдьру бь һәвр’а ша бьн[+]. 37Вьра әв готьн р’аст ә, кӧ: ‹Йәк дьчинә у йәки дьн дьдьру›. 38Мьн һун шандьн кӧ һун wе бьдьрун, сәр к’ижане һун нәхәбьтинә, һьнәкед дьн хәбьтин у һун ль сәр хәбата wан р’уньштьн».


Щьмә’та самәрийе баwәрийа хwә Иса тиньн

39Гәләк самәрийед жь wи бажари баwәрийа хwә ль Wи анин, бона готьна wе к’ӧлфәте кӧ дьгот: «Һ’әму тьштед кӧ мьн кьрьбун, Әwи мьнр’а готьн». 40У гава самәри һатьнә щәм Wи, лава же кьрьн, кӧ Әw ль щәм wан бьминә. Әw жи дӧ р’ожа ль wе дәре ма. 41Гәләка бона wе хәбәрдана Wи баwәрийа хwә ль Wи анин 42у wе к’ӧлфәтер’а готьн: «Әм иди нә кӧ пе готьна тә баwәр дькьн, ле мә хwәха бьһист у әм заньн кӧ әв ә р’аст Хьлазкьре[†] дьнйайе»[+].


Иса кӧр’е qӧльхк’арәки qәнщ дькә


(Мәтта 8:5-13; Луqа 7:1-10)

43Пәй ван һәр дӧ р’ожар’а Иса жь wьр р’абу чу Щәлиле. 44Иса хwәха шә’дәти дабу, кӧ р’умәта п’ехәмбәр щи-мьск’әне wида т’ӧнә[+]. 45Гава кӧ Әw һатә Щәлиле, щәлилийа Әw qәбул кьр, чьмки әwана хwәха жи бона Щәжьна Дәрбазбуне чубунә Оршәлиме у тьштед кӧ Wи кьрьбун дитьбун[+].

46Иса диса чу Qанайа Щәлиле, к’идәре ав кьрьбу шәрав. Wе дәре qӧльхк’арәки qәсьре һәбу, кӧ кӧр’е wи ль Кәфәрнаһуме нәхwәш бу[+]. 47Гава әwи бьһист кӧ Иса жь Щьһустане һатийә Щәлиле, һатә щәм Wи у лава же кьр, кӧ һәр’ә Кәфәрнаһуме кӧр’е wийи бәртәләф qәнщ кә. 48Иса wир’а гот: «Һ’әта кӧ һун нишан у к’әрәмәта нәбиньн, һун т’ӧ щар баwәр накьн»[+]. 49Qӧльхк’аре qәсьре жер’а гот: «Әз хӧлам, wәрә әм һәр’ьн, һәла һе кӧр’е мьн нәмьрийә». 50Иса ле вәгәр’анд у готе: «Һәр’ә, кӧр’е тә сах-сьламәт ә». Wи мәрьви жи әw готьна Иса баwәр кьр у чу. 51Әw һе нәгьһиштьбуйе, хӧламед wи пешийа wида һатьн у жер’а готьн: «Кӧр’е тә сах-сьламәт ә». 52Әwи жь хӧламед хwә пьрси: «К’ижан сьһ’әтеда әw бәрбь qәнщбуне чу?» Wана готә wи: «Дӧһӧ пәй ниврор’а сьһ’әта йәке т’айе же бәр’да». 53Һьнге баве кӧр’ьк те дәрхьст, кӧ әw wе сьһ’әтеда бу, гава Иса жер’а гот: «Кӧр’е тә сах-сьламәт ә». Бь ви аwайи wи у т’әмамийа нәфәред мала wи баwәр кьрьн[+]. 54Әва нишана дӧда бу кӧ Иса кьр, гава Әw жь Щьһустане һатә Щәлиле[+].

#### 5


Нәхwәше си у һ’әйшт сала qәнщ дьбә

1Пәй ве йәкер’а щәжьнәкә щьһуйа һат у Иса һәвраз чу Оршәлиме.

2Ль Оршәлиме, ль бәр дәргәһе Пез һ’әwзәк һәбу, кӧ бь ибрани[†] жер’а дьбежьн Бәйтзат’а, пенщ һеwангәһед wе һәбун. 3Wан һеwангәһада гәләк нәхwәш п’алдайи бун: Йед кор, шьлушә’т у к’ут. 4Әвана һивийа льһәвк’әтьна аве бун, чьмки щар-щара мьлйак’әтәки Хӧдан дьк’әтә аве у ль һәв дьхьст. У пәй льһәвк’әтьна авер’а, к’е бәри һ’әмуйа бьк’әта аве, әw жь нәхwәшийа хwә qәнщ дьбу[*] . 5Мәрьвәк ль wе дәре һәбу, кӧ нәхwәше си һ’әйшт сала бу. 6Иса гава әw ль wьр п’алдайи дит у заньбу жи кӧ әw зува нәхwәш ә, wир’а гот: «Тӧ дьхwази qәнщ би?» 7Йе нәхwәш ле вәгәр’анд у готе: «Әз хӧлам, кәсәки мьн т’ӧнә, wәки гава ав ль һәв дьк’әвә, мьн бавежә һ’әwз. Һ’әта әз һ’ьзи дьдьмә хwә хwә бавежьме, йәки дьн бәри мьн хwә давеже». 8Иса жер’а гот: «Р’абә бәр’а хwә һьлдә у бьгәр’ә»[+]. 9Пер’а-пер’а әw мәрьв qәнщ бу, бәр’а хwә һьлда у гәр’ийа.

Әw р’ожа шәмийе[†] бу. 10Һьнге щьһуйа wи мәрьве qәнщбуйир’а гот: «Иро шәми йә! Qанун изьне надә кӧ тӧ бәр’а хwә һьлди»[+]. 11Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «К’е әз qәнщ кьрьм Әwи мьнр’а гот: ‹Бәр’а хwә һьлдә у бьгәр’ә›». 12Wана же пьрси: «Әw к’и бу кӧ тәр’а гот: ‹Бәр’а хwә һьлдә у бьгәр’ә?›» 13Ле йе qәнщбуйи ньзаньбу Әw к’и бу, чьмки Иса Хwә нава ә’лаләта wьрда бәтавәкьр. 14Пәй ве йәкер’а Иса әw п’арьстгәһеда дит у жер’а гот: «Бьньһер’ә, тӧ qәнщ буйи! Иди гӧна нәкә, wәки тьштәки һе хьраб нәйе сәре тә».

15Wи мәрьви чу щьһуйар’а гьли кьр, Йе кӧ әw qәнщ кьрийә Иса йә. 16Бона ве йәке иди щьһу пәй Иса к’әтьн, чьмки Wи әв йәкана р’ожа шәмийеда дькьрьн[+]. 17Һьнге Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Баве Мьн һ’әта ньһа шьхӧле Хwә дькә, Әз жи дькьм». 18Бона ве йәке щьһуйа һе дькьр кӧ Wи бькӧжьн, чьмки Wи нә т’әне р’ожа шәмийе[†] т’әр’ьбандьбу, ле Хwәде кьрьбу Баве Хwә у Хwә һьмбәри Хwәде кьрьбу[+].


Хwәде һ’ӧкӧм дайә Кӧр’

19Ләма Иса wанр’а гот: «Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, кӧ Кӧр’ нькарә хwәсәрихwә тьштәки бькә, әw т’әне wан тьштед кӧ дьбинә Бав дькә, Әw жи дькә. Бав чь дькә Кӧр’ жи ӧса дькә. 20Чьмки Бав Кӧр’ һ’ьз дькә у һәр тьштед кӧ Хwәха дькә нишани Wи дькә. Әwе һе тьштед мәзьн нишани Wи бькә у һуне ә’щебмайи бьминьн[+]. 21Чаwа кӧ Бав дькарә мьрийа сах кә у жийине бьдә wан, ӧса жи Кӧр’ дькарә к’ижана Әw дьхwазә, жийине бьдә wан[+]. 22Сәрда жи Бав диwана т’ӧ кәси накә, ле һ’әму һ’ӧкӧме диwанкьрьне дайә Кӧр’,[+] 23wәки һ’әму qәдьре Кӧр’ бьзаньбьн, чаwа qәдьре Баве заньн. Йе кӧ qәдьре Кӧр’ ньзанә, әw qәдьре Баве кӧ Әw шандийә жи ньзанә[+].

24Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм: Һәр кәсе кӧ гӧһ бьдә готьнед Мьн у Wи баwәр бькә, Йе кӧ Әз шандьмә, жийина wийә һ’әта-һ’әтайе һәйә. Диwана wи найе кьрьне, ле әw жь мьрьне дәрбази жийине буйә[+]. 25Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, wәхт те у пер’а гьһиштийә жи, кӧ мьрийе дәнге Кӧр’е Хwәде бьбьһен у әwед кӧ бьбьһен wе бьжин[+]. 26Чьмки чаwа Бав канийа жийине йә, ӧса жи кьр wәки Кӧр’ Хwәха канийа жийине бә[+]. 27Әwи һ’ӧкӧме диwанкьрьне жи да Wи, чьмки Әw Кӧр’е Мерьв[†] ә. 28Ль ве йәке ә’щебмайи нәминьн, чьмки wәхт незик дьбә, кӧ һ’әмуйед т’ьрбада wе дәнге Wи бьбьһен[+] 29у дәрк’әвьн. Йед кӧ qәнщи кьрьнә wе бона жийине р’абьн, йед кӧ хьраби кьрьнә бона диwане.

30Әз Хwәха нькарьм тьштәки бькьм. Чаwа кӧ Әз дьбьһем, ӧса жи диwане дькьм. Диwанкьрьна Мьн р’аст ә, чьмки Әз нә кӧ ль хwәстьна Хwә дьгәр’ьм, ле хwәстьна Йе кӧ Әз шандьмә[+].


Шә’дәтийа бона Иса

31Һәгәр Әз бона Хwә шә’дәтийе бьдьм, шә’дәтийа Мьн нә р’аст ә[+]. 32Ле йәки дьн һәйә кӧ бона Мьн шә’дәтийе дьдә у Әз заньм әw шә’дәтийа кӧ Әw бона Мьн дьдә р’аст ә. 33Wә мәрьв шандьнә щәм Йуһ’әнна у wи шә’дәтийа р’астийе да[+]. 34Ле Әз нә һ’әwще шә’дәтийа мәрьва мә, Әз т’әне ван тьшта дьбежьм, wәки һун хьлаз бьн. 35Йуһ’әнна ч’ьрак бу кӧ дьшьхӧли у р’онайи дьда. Wә хwәст кӧ һьнәк wәхт бь р’онайа wи ша бьн[+]. 36Ле әw шә’дәтийа бона Мьн сәр шә’дәтийа Йуһ’әннар’а йә. Чьмки әw шьхӧлед кӧ Баве спартьнә[†] Мьн, wәки Әз wан биньмә сери, һәма әw шьхӧл ьн, йед кӧ Әз дькьм, шә’дәтийе бона Мьн дьдьн, кӧ Баве Әз шандьмә[+]. 37У Бав кӧ Әз шандьмә, Wи Хwәха бона Мьн шә’дәти дайә. Wә т’ӧ щар нә дәнге Wи бьһистийә, нә р’уйе Wи дитийә 38у нә жи готьна Wи дьле wәда дьминә, чьмки һун Әwи кӧ Wи шандийә баwәр накьн. 39Һун ньвисарада к’ур дьбьн, чьмки һун дьбежьн, жийина wәйә һ’әта-һ’әтайе wанда йә у һәма әw хwәха шә’дәтийа Мьн дьдьн[+]. 40Ле һун нахwазьн бенә щәм Мьн, wәки жийина wә һәбә.

41Әз нә һ’әwще шькьрдайина мәрьвайе мә,[+] 42ле Әз wә нас дькьм у заньм кӧ дьле[†] wәда һ’ьзкьрьна Хwәде т’ӧнә. 43Әз бь наве Баве Хwә һатьм у һун Мьн qәбул накьн. Ле һәгәр йәки дьн бь наве хwә бе, һуне wи qәбул кьн[+]. 44Һуне чаwа бькарьбьн Мьн баwәр бькьн, һәгәр һун нав һәвда р’умәта наве хwә дьгәр’ьн, ле әw р’умәта кӧ жь Хwәдейе бешьрики-беһәвалә нагәр’ьн[+]? 45Нәфькьрьн кӧ Әзе wә ль бәр Баве нәһәq кьм. Йәк һәйә, кӧ wә нәһәq дькә, һәма әw Муса йә кӧ wә гӧмана хwә данийә сәр wи. 46Һәгәр wә Муса баwәр бькьра, wәйе Әз жи баwәр бькьрама, чьмки әwи дәрһәqа Мьнда ньвисийә[+]. 47Ле һәгәр һун ньвисаред wи баwәр накьн, һуне чаwа готьнед Мьн баwәр бькьн?»

#### 6


Иса пенщ һ’әзара т’ер дькә


(Мәтта 14:13-21; Марqос 6:30-44; Луqа 9:10-17)

1[•]Пәй ве йәкер’а Иса дәрбази wи бәри гола Щәлиле бу, кӧ жер’а Тәбәрийа дьбежьн. 2Ә’лаләтәкә гьран пәй Wи дьчу, чьмки wан әw нишанед к’әрәмәт дитьбун, йед кӧ Wи ль сәр нәхwәша кьрьбун. 3Иса р’абу сәре ч’ийе у ль wе дәре т’әви шагьртед Хwә р’уньшт. 4Щәжьна щьһуйайә Дәрбазбуне незик бу[+].

5Гава Иса ль дора Хwә ньһер’и, дит кӧ ә’лаләтәкә гьран бәрбь Wи те, готә Филипо: «Әме нен жь к’ӧ дәре бьк’ьр’ьн, wәки әв мәрьвана бьхwьн?»[+] 6Әwи әв йәк гот, кӧ wи бьщер’ьбинә, чьмки Хwәха заньбу кӧ wе чь бькьра. 7Филипо ле вәгәр’анд у готе: «Баһе дӧсьд зиви[†] нан жи т’ера ван накә, һәма wәки һәр йәкир’а пә’рик жи бьк’әвә!» 8Жь шагьрта йәки, Әндраwьсе бьре Шьмһ’ун-Пәтрус готә Wи:[+] 9«Вьр хортәк һәйә, кӧ пенщ нанед щәһ у дӧ мә’сийед wи һәнә. Ле бона һаqас мәрьва әв чь йә?»

10Иса гот: «Мәрьва ль ә’рде бьдьнә р’уньштандьне». Шинайийа wьр гәләк бу, әw меред кӧ р’уньштьн, wәкә пенщ һ’әзара бун. 11Һьнге Иса әw нан һьлдан шькьри да у бәлайи р’уньштийа кьр. Бь ви аwайи жи мә’си бәла кьрьн, чьqас кӧ хwәстьн[+]. 12У гава т’ер хwарьн, Әwи шагьртед Хwәр’а гот: «Wан һурькед бәрмайи бьдьнә һәв, wәки тьштәк п’уч’ нәбә». 13Шагьрта жи жь бәр әwед кӧ пенщ нанед щәһ хwарьбун, донздәһ сәлә жь һурькед бәрмайи т’ьжи бәрәв кьрьн.

14Гава ван мәрьва дит кӧ Иса әв нишан кьр, готьн: «Р’аст Әв ә әw п’ехәмбәре кӧ wе бьһата дьнйайе!»[+] 15Һьнге Иса пе һ’әсийа кӧ әwе бен у Wи бь зоре бьбьн бькьнә п’адша, диса Әw т’әне һьлк’ьшийа ч’ийе.


Иса п’ийа ль сәр авер’а дьчә


(Мәтта 14:22-27; Марqос 6:45-52)

16[•]Гава р’о чу ава, шагьртед Wи бәржери дәве голе бун. 17Әw к’әтьнә qәйькәке у р’е к’әтьн, wәки дәрбази Кәфәрнаһуме, wи бәри голе бьн. Иди тә’ри к’әтьбу ә’рде, ле Иса һе Хwә wанр’а нәгиһандьбу. 18Фьртонәкә[†] qайим р’абу, голе да бәр пела. 19Гава wан бер к’ьшандьн qаси пенщ-шәш километьра пешда чун, wан дит кӧ Иса пәйа сәр голер’а те незики qәйьке дьбә. Р’ьсасе әw гьртьн, 20ле Иса wанр’а гот: «Нәтьрсьн, Әз ьм!» 21Һьнге wан хwәст кӧ Әw һьлдана qәйьке. Qәйьк пер’а-пер’а гьһиштә wи алийе кӧ wан дьхwәст бьчунайе.


Мәрьв ль Иса дьгәр’ьн

22Р’ожа дьне әw ә’лаләта кӧ ль wи бәри голе мабу, заньбу кӧ ль wьр алийе wан т’әне qәйькәк һәбу, әw жи шагьртед Wи т’әне к’әтьбуне дәрбаз бьбун, ле Иса нәк’әтьбу wе qәйьке. 23Жь алийе Тәбәрийайе һьнәк qәйькед дьн һатьн незики wи щийи бун, к’идәре пәй шькьрдайина Хӧданр’а нан хwарьбун. 24Гава мәрьва дит кӧ нә Иса ль wьр ә у нә жи шагьртед Wи, һьнге әw хwәха жи к’әтьнә qәйька у чунә Кәфәрнаһуме, wәки ль Иса бьгәр’ьн.


Иса йә нане жийина һ’әта-һ’әтайе

25Гава wан Иса ль wи бәри голе дит, жер’а готьн: «Дәрсдар, Тӧ к’әнге һати ве дәре?» 26Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, һун ль Мьн дьгәр’ьн, нә кӧ бона wе йәке, кӧ wә нишан дитьнә, ле бона wе йәке, кӧ wә жь wи нани хwар у т’ер бун. 27Бона хwарьна п’уч’ нәхәбьтьн, ле бона wе хwарьне бьхәбьтьн, йа кӧ жийина һ’әта-һ’әтайеда дьминә, к’ижане Кӧр’е Мерьв wе бьдә wә, чьмки Бав Хwәде мора Хwә ль Wи хьстийә».

28У wан же пьрси: «Гәрәке әм чь бькьн, wәки wан шьхӧлед Хwәде биньнә сери?» 29Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Шьхӧле Хwәде әв ә, кӧ һун баwәрийа хwә Wи биньн, Йе кӧ Әwи шандийә»[+]. 30Wана сәр ве йәке жер’а гот: «Кӧ ӧса йә Те чь нишане бьки, wәки әм бьбиньн у Тә баwәр бькьн? Те чь шьхӧли бьки[+]? 31Кал у бавед мә бәр’ийеда мана[†] хwарьн, чаwа кӧ һатийә ньвисаре: ‹Wи жь ә’змен бона хwарьна wан нан да›[*] »[+].

32Иса wанр’а гот: «Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, әw нә кӧ Муса бу кӧ жь ә’змен нан да wә, ле Баве Мьн бу. Бәле Әw Баве Мьн ә, кӧ wи нане р’аст жь ә’змен дьдә wә! 33Чьмки әw нане Хwәде дьдә әw ә, кӧ жь ә’змен те хwаре у жийине дьдә дьнйайе». 34Wан ле вәгәр’анд у готьне: «Әм хӧлам, дә һәр гав ви нани бьдә мә»[+].

35Иса wанр’а гот: «Әз ьм нане жийине. Һәр кәсе кӧ бе щәм Мьн, әw qәт бьр’чи набә у һәр кәсе кӧ баwәрийа хwә Мьн бинә, т’ӧ щар т’и набә[+]. 36Ле чаwа кӧ Мьн wәр’а гот, wә Әз дитьм жи, ле һун һе баwәр накьн. 37Әw һ’әмуйед кӧ Бав дьдә Мьн, wе бенә щәм Мьн у һәр кәсе кӧ бе щәм Мьн, Әз т’ӧ щар бәри wи надьм[+]. 38Чьмки Әз жь ә’змен һатьмә хwаре, нә кӧ хwәстьна Хwә бькьм, ле хwәстьна Wи, Йе кӧ Әз шандьмә[+]. 39Хwәстьна Йе кӧ Әз шандьмә әв ә, wәки Әз жь һ’әмуйед кӧ Wи данә Мьн т’ӧ кәси ӧнда нәкьм, ле Р’ожа Ахрәтеда[†] жь мьрьне р’акьм[+]. 40Чьмки хwәстьна Баве Мьн әв ә, wәки һәр кәсе кӧ Кӧр’ бьбинә у баwәрийа хwә Wи бинә, жийина Wийә һ’әта-һ’әтайе һәбә. У Р’ожа Ахрәтеда жи Әзе wи жь мьрьне р’акьм»[+].

41Щьһуйа һьндава Wида бина хwә тәнг кьр, чьмки Wи гот: «Нане кӧ жь ә’змен һатә хwаре Әз ьм». 42У дьготьн: «Нә әва Исайе кӧр’е Усьв ә, кӧ әм де у баве Wи нас дькьн? Иди әва чаwа дьбежә: ‹Әз жь ә’змен һатьмә хwаре›?»[+]

43Иса щаб да у wанр’а гот: «Нав һәвда нәкьнә п’ьстә-п’ьст. 44Т’ӧ кәс нькарә бе щәм Мьн, һ’әта Баве кӧ Әз шандьмә, wи бәрбь Мьн нәк’ьшинә. У Р’ожа Ахрәте Әзе wи жь мьрьне р’акьм[+]. 45Ль алийе ньвисаред п’ехәмбәрада һатийә ньвисаре: ‹Һ’әмуйе жь алийе Хwәдеда бенә һинкьрьне›[*] . Һәр кәсе кӧ жь Бав бьбьһе у һин бә wе бе щәм Мьн. 46Бь ве йәке Әз набежьм, кӧ кәсәки Бав дитийә. Әwе кӧ жь Хwәде йә, т’әне Әwи Бав дитийә[+]. 47Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, әwе кӧ баwәр дькә жийина wийә һ’әта-һ’әтайе һәйә. 48Әз ьм нане жийине. 49Кал у бавед wә бәр’ийеда мана хwарьн у мьрьн. 50Ле әв ә әw нане кӧ жь ә’змен һатийә хwаре, wәки һәр кәсе кӧ же бьхwә нәмьрә. 51Әз ьм нане жийине кӧ жь ә’змен һатьмә хwаре. К’и кӧ жь Ви нани бьхwә, wе һ’әта-һ’әтайе бьжи. Әw нане кӧ Әзе бона жийина дьнйайе бьдьм, әw бәдәна Мьн ә»[+].

52Ль сәр ве йәке щьһу һәвр’а к’әтьнә дә’wе у готьн: «Әва чаwа дькарә бәдәна Хwә бьдә мә кӧ әм бьхwьн?» 53Һьнге Иса wанр’а гот: «Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, һ’әта кӧ һун бәдәна Кӧр’е Мерьв нәхwьн у хуна Wи вәнәхwьн, жийине нава wәда т’ӧнәбә[+]. 54Йе кӧ бәдәна Мьн бьхwә у хуна Мьн вәхwә, wе жийина wийә һ’әта-һ’әтайе һәбә у Әзе wи Р’ожа Ахрәте жь мьрьне р’акьм. 55Чьмки бәдәна Мьн хwарьна р’аст ә у Хуна Мьн жи вәхwарьна р’аст ә. 56Әwе кӧ бәдәна Мьн дьхwә у хуна Мьн вәдьхwә, әw нава Мьнда дьминә, Әз жи нава wида[+]. 57Чаwа Бав, канийа жийине[*] Әз шандьм у бь дәсте Баве Әз сах ьм, бь ви аwайи жи йе кӧ Мьн бьхwә, wе бь дәсте Мьн сах бьминә. 58Әв ә Әw нане кӧ жь ә’змен һатийә хwаре. Әв нә мина wи манайи йә, кӧ кал у бавед wә хwарьн, ле мьрьн. Әwе кӧ Ви нани бьхwә, wе һ’әта-һ’әтайе бьжи». 59Иса әв хәбәр к’ьништеда[†] готьн, гава Wи Кәфәрнаһумеда һин дькьр.


Хәбәред жийина һ’әта-һ’әтайе

60Жь шагьртед Wи гәләка гава әв хәбәр бьһистьн, готьн: «Әв чь хәбәрнә гьран ьн! К’и дькарә гӧһдарийа готьнед Wи бькә?» 61Ле Исава ә’йан бу кӧ шагьрт ль сәр ве йәке нава һәвда дькьнә п’ьстә-п’ьст, wанр’а гот: «Әв йәк wә п’ьшк дькә? 62Ле һьнге һуне чь бежьн, һәгәр бьбиньн Кӧр’е Мерьв р’адьбә wи щийе кӧ бәре ле бу[+]? 63Р’ӧһ’ жийине дьдә, бәдән бәрга тьштәки нагьрә. Әw хәбәред кӧ Мьн wәр’а готьн, Р’ӧһ’ у жийин ьн[+]. 64Ле нава wәда һьнәк һәнә баwәр накьн». Иса һе сәре серида заньбу кӧ к’и баwәр накә у к’и йә әwи кӧ wе нәмамийа[†] Wи бькә[+]. 65У Wи гот: «Бона ве йәке Мьн wәр’а гот: Кәсәк нькарә бе щәм Мьн һ’әта кӧ әw жь алийе Баведа жер’а нәһатьбә дайине».

66Бона ве йәке жь шагьртед Wи гәләк пашда чун у иди т’әви Wи нәдьгәр’ийан. 67Һьнге Иса жь һәр донздәһа пьрси: «Дьбә кӧ һун жи дьхwазьн һәр’ьн?» 68Шьмһ’ун-Пәтрус ле вәгәр’анд у готе: «Хӧдан, әме һәр’ьнә щәм к’е? Готьнед жийина һ’әта-һ’әтайе щәм Тә нә. 69У мә баwәр кьрийә у әм заньн кӧ Тӧ йи Пирозе Хwәде»[+]. 70Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Чьма Мьн һун һәр донздәһ нәбьжартьн? Ле бәле йәк жь wә щьн[†] ә»[+]. 71Wи әв йәк бона Щьһудайе[†] кӧр’е Шьмһ’уне Исхәрйоти дьгот, чьмки р’аст ә әw йәк жь һәр донздәһа бу, ле диса wе нәмамийа Иса бькьра[+].

#### 7


Иса у бьред Хwәва

1Пәй ве йәкер’а Иса Щәлиледа дьгәр’ийа. Wи нәдьхwәст кӧ Щьһустанеда бьгәр’ийа, чьмки щьһу пәй к’әтьбун кӧ бькӧштана[+]. 2Гава Щәжьна щьһуйайә Һ’олькчекьрьне незик бу,[+] 3бьред Wи жер’а готьн: «Жь вьр р’абә һәр’ә Щьһустане, wәки шагьртед Тә әw кьред кӧ Тӧ дьки бьбиньн[+]. 4Чьмки мәрьве кӧ дьхwазә ашкәрә хwә бьдә наскьрьне, кьрьнед хwә вәнашерә. Һәгәр Тӧ хwәйе ван кьра йи, хwә дьнйайева ә’йан кә». 5Бьред Wи жи баwәрийа хwә же нәданин. 6Иса wанр’а гот: «Wәхте Мьн һе нәһатийә, ле һәр т’ьм wәхт дәсте wәда йә[+]. 7Дьнйа нькарә бьжәнә wә, ле дьжәнә Мьн, чьмки Әз шә’дәтийе дьдьм, кӧ кьред wе хьраб ьн[+]. 8Һун хwәха һәвраз һәр’ьнә ве щәжьне, ле Әз һәла һе[*] найеме, чьмки wәхте Мьн һе т’ам нәһатийә». 9Әw йәк wанр’а гот у ль Щәлиле ма.


Иса т’әви щәжьне дьбә

10Ле чахе бьред Wи һәвраз чунә щәжьне, Әw жи р’абу чу wьр, нә кӧ ашкәрә, ле бь дьзива. 11Wи чахи щьһу щәжьнеда ле дьгәр’ийан у дьготьн: «Әw к’ане йә?» 12Нав ә’лаләтеда бона Wи гәләк хәбәрдан дьчу. Һьнәка дьгот: «Әw мәрьвәки qәнщ ә», һьнәка жи дьгот: «На, Әw щьмә’те жь р’е дәрдьхә». 13Ле жь тьрса щьһуйа, кәси нәwерьбу ашкәрә бона Wи тьштәк бьгота[+].

14Ле ниве щәжьнеда Иса һәвраз чу к’әтә п’арьстгәһе у дәст бь һинкьрьне кьр. 15Щьһу ә’щебмайи дьман у дьготьн: «Әви нәхwәндийә, әw чаwа һаqас ньвисар занә?» 16Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Һинкьрьна Мьн нә жь Мьн ә, ле жь Wи йә, Йе кӧ Әз шандьмә[+]. 17Һәгәр мәрьвәк бьхwазә ә’мьре Wи бьqәдинә, wе һьнге бьзаньбә әв һинкьрьна Мьн гәло жь Хwәде йә, йан Әз хwәсәрихwә хәбәр дьдьм. 18Йе кӧ хwәсәрихwә хәбәр дьдә, әw ль наве хwә дьгәр’ә, ле Әwе кӧ ль наве Йе кӧ Әw шандийә дьгәр’ә, Әw йәки р’аст ә у ль щәм Wи qәлпи т’ӧнә[+]. 19Нә Муса Qанун да wә? У жь wә т’ӧ кәс жи Qануне наqәдинә. Һун чьма дьхwазьн Мьн бькӧжьн?»[+] 20Щьмә’те ле вәгәр’анд у готе: «Тӧ щьнак’әти[†] йи! К’и дьхwазә Тә бькӧжә?»[+] 21Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Мьн к’әрәмәтәк кьр, һун һ’әму жи ә’щебмайи манә. 22Муса сьнәткьрьн[†] да wә, (әw жи нә кӧ жь Муса һат, ле жь кал у бава) у һун р’ожа шәмийе мерьв сьнәт дькьн. 23Һәгәр һун р’ожа шәмийе зар’а сьнәт дькьн wәки Qануна Муса[†] нәт’әр’ьбә, иди чьма һун һерса хwә ль сәр Мьн р’адькьн, wәки Мьн р’ожа шәмийеда мәрьвәк сәрда-педа qәнщ кьр[+]? 24Ль анәгори дитьна ч’ә’вед хwә диwане нәкьн, ле ль анәгори р’астийе диwане бькьн»[+].


Шька сәр Иса

25Һьнге һьнәкә жь Оршәлиме готьн: «Әва нә әw ә, йе кӧ дьхwәстьн бькӧштана? 26У ва йә Әw ашкәрә хәбәр дьдә у т’ӧ кәс жи жер’а тьштәки набежә. Дьбә кӧ сәрwер пе һ’әсийанә, кӧ Әва Мәсиһ ә? 27Ле р’аст әм заньн кӧ әва жь к’ӧ йә. Ле гава кӧ Мәсиһ бе, кәсе ньзаньбә кӧ әw жь к’ӧ йә»[+].

28Һьнге Иса п’арьстгәһеда wәхте һинкьрьне дәнге Хwә бьльнд кьр у гот: «Һун Мьн нас дькьн у заньн кӧ Әз жь к’ӧ мә? Әз хwәсәрихwә нәһатьмә. Ле Йе кӧ Әз шандьмә, Әw сәр р’астийе йә, һун Wи нас накьн. 29Әз Wи нас дькьм, чьмки Әз жь Wи мә у Әwи Әз шандьмә»[+].

30Һьнге кьрьн кӧ Wи бьгьрьн, ле кәсәки нькарьбу Әw бьгьрта, чьмки һе wәхте Wи нәһатьбу[+]. 31Ле жь ә’лаләте гәләка баwәрийа хwә Wи ани у готьн: «Гава кӧ Мәсиһ бе, Әwе жь кьрьнед ви зедәтьр нишана бькә?»[+]


Бона гьртьна Иса нобәдар тенә шандьне

32Ферьсийа әw готә-гота дәрһәqа Wида жь нава щьмә’те бьһист у сәрәкед к’аһина нобәдар шандьн, wәки Wи бьгьрьн. 33Иса гот: «Әзе һьнәк wәхт жи т’әви wә бьминьм, паше Әзе һәр’ьмә щәм Wи, Йе кӧ Әз шандьмә[+]. 34Һуне ль Мьн бьгәр’ьн, ле Мьн набиньн. Щийе кӧ Әзе ле бьминьм, һун нькарьн бен»[+]. 35Һьнге щьһуйа һәвдӧр’а готьн: «Әв мәрьве к’ӧда һәр’ә, кӧ әме Wи нәбиньн? Qәй нета Wи һәйә һәр’ә щәм щьмә’та мәйә кӧ ль нав йунанада[†] бәла буйә у йунана һин кә? 36Әв чь хәбәрдан ә әw дькә: ‹Һуне ль Мьн бьгәр’ьн у Мьн нәбиньн, щийе кӧ Әзе ле бьминьм, һуне нькарьбьн бен›?»


Ч’әмед ава жийине

37Р’ожа хьлазийе, р’ожа щәжьнейә һәрә ә’зиз, Иса сәкьни у бь дәнгәки бьльнд гот: «Һәгәр йәк т’и йә, бьра бе щәм Мьн у вәхwә[+]. 38Әwе кӧ баwәрийа хwә Мьн бинә[*] , чаwа кӧ ньвисар дьбежә: ‹Wе жь нав-дьле wи ч’әмед ава жийине бьк’ьшьн›»[*][+] . 39Иса әв готьн бона wи Р’ӧһ’е Пироз гот, к’ижан кӧ баwәрмәндед Wи wе бьстандана. Р’ӧһ’е Пироз һе нәһатьбу дайине, чьмки Иса һе нәһатьбу р’умәткьрьне[+].


Дӧтирәтийа нав ә’лаләте

40Гава wана әв готьн бьһист, һьнәкед жь ә’лаләте готьн: «Р’асти жи әва әw п’ехәмбәр ә»[+]. 41Һьнәка жи гот: «Әва Мәсиһ ә», ле һьнәкед дьн жи готьн: «Чьма Мәсиһе жь Щәлиле бе? 42Нә ньвисар дьбежә, кӧ Мәсиһе жь зӧр’әта Даwьд[†] у жь гӧнде Даwьд wе бе, аwа готи жь Бәйтләһ’ме[†]?»[+] 43Бь ви аwайи нав ә’лаләтеда, ль сәр Wи дӧтирәти пешда һат[+]. 44Һьнәкед жь wан хwәстьн Әw бьгьртана, ле т’ӧ кәси дәст нәда Wи.


Нәбаwәрийа сәрwеред щьһуйа

45Һьнге нобәдар вәгәр’ийанә щәм ферьси у сәрәкед к’аһина. Wана жь нобәдара пьрси: «Wә чьма Әw нәани?» 46Нобәдара ль wан вәгәр’анд у готьн: «Т’ӧ кәси т’ӧ щара мина wи мәрьви хәбәр нәдайә!» 47Һьнге ферьсийа ль wан вәгәр’анд у готьн: «Иди әwи һун жи жь р’е дәрхьстьнә? 48Т’ӧ жь сәрwер у ферьсийа кәсәки баwәрийа хwә же анийә,[+] 49пештьри ве щьмә’та мә’рьм, кӧ Qануне ньзанә у ньфьр’ ле йә?» 50Никодемо, йе кӧ бәре чубу щәм Иса у жь ферьсийа бу, wанр’а гот:[+] 51«Гәло Qануна мә диwана мерьв дькә, һ’әта кӧ гӧһдарийа wи нәкә у ньзаньбә кӧ әw чь дькә?»[+] 52Ль wи вәгәр’андьн у готьн: «Дьбә кӧ тӧ жи жь Щәлиле йи? К’ур ә’нәнә кә, те бьбини кӧ жь Щәлиле т’ӧ п’ехәмбәр дәрнак’әвьн».


Жьна гӧнәк’ар[†] те бахшандьне

53У һәр кәс чу мала хwә,

#### 8

1ле Иса чу ч’ийайе Зәйт’уне[†]. 2Сәре сьбәһе зу Әw диса вәгәр’ийа п’арьстгәһе, т’әмамийа щьмә’те һатә щәм Wи. Әw р’уньшт у дәстпекьр әw һин кьрьн. 3Qанунзан[†] у ферьсийа жьнәкә кӧ зьнек’арийеда һатьбу гьртьне анин у ль бәр һ’әмуйа данә сәкьнандьне. 4Wана жер’а гот: «Дәрсдар, әва жьна зьнек’арийеда һатә гьртьне. 5Qанунеда Муса т’әми дайә мә, кӧ әм йед аһа бьдьнә бәр кәвьра. Аwа Тӧ чь дьбежи?»[+] 6Бь ве готьне Әw дьщер’ьбандьн, wәки ньге wан щи бьгьрә, Wи нәһәq дәрхьн. Ле Иса Хwә qуз кьр у бь т’ьлийа Хwә ль сәр ә’рде ньвиси[+]. 7Ле гава wан сәрһәв-сәрһәв дьпьрсин, Әwи сәре Хwә бьльнд кьр у wанр’а гот: «Нава wәда к’и бегӧнә йә, бьра кәвьре пешьн әw бавежә wе»[+]. 8У диса Wи Хwә qуз кьр у бь т’ьлийа Хwә сәр ә’рде ньвиси. 9Wана кӧ әв йәк бьһист, жь мәзьна гьрти йәк-йәк дәрк’әтьн. Иса т’әне ма у к’ӧлфәт жи ль wьр сәкьни мабу. 10Иса сәре Хwә бьльнд кьр у wер’а гот: «Ә’вде, к’ане нә? Кәсәки тӧ нәһәq нәкьри?» 11Әwе готә Wи: «Т’ӧ кәс нәма, әз хӧлам!» У Иса готе: «Әз жи тә нәһәq накьм. Һәр’ә у иди жь вьр шунда гӧна нәкә»[*][+] .


Р’онайа дьнйайе

12Иса диса т’әви wан хәбәр да у гот: «Әз ьм р’онайа дьнйайе. Әwе кӧ пәй Мьн бе, wе т’ӧ щар тә’рийеда нәгәр’ә, ле wе р’онайа wийә жийине һәбә»[+]. 13Ферьсийа ле вәгәр’анд у готьне: «Тӧ шә’дәтийе бона Хwә дьди, шә’дәтийа Тә нә р’аст ә»[+]. 14Иса щаба wана да у гот: «Һәгәр Әз Хwәха бона Хwә шә’дәтийе дьдьм, шә’дәтийа Мьн р’аст ә, чьмки Әз заньм Әз жь к’ӧ һатьмә у к’ӧда дьчьм. Ле һун ньзаньн кӧ Әз жь к’ӧ тем, йан к’ӧда дьчьм[+]. 15Һун ль анәгори дитьна ч’ә’ва диwане дькьн, ле Әз диwана т’ӧ кәси накьм[+]. 16Ле һәгәр Әз диwане бькьм жи, диwанкьрьна Мьн р’аст ә, чьмки Әз нә т’әне мә, Әз у Бав әм һәвр’а нә, йе кӧ Әз шандьмә[+]. 17Qануна wәда жи ньвисар ә, кӧ шә’дәтийа дӧ мәрьва р’аст ә[*][+] . 18Әз бона Хwә шә’дәтийе дьдьм у Баве кӧ Әз шандьмә жи бона Мьн шә’дәтийе дьдә»[+].

19Һьнге wан же пьрси: «К’ане йә Баве Тә?» Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Һун нә Мьн нас дькьн, нә жи Баве Мьн. Һәгәр wә Әз нас бькьрама, wәйе Баве Мьн жи нас бькьра»[+]. 20Иса әв хәбәр п’арьстгәһеда wәхте һинкьрьна Хwә готьн, ль wе ода кӧ дийари теда дьһатә т’опкьрьне, ле кәси Әw нәгьрт, чьмки һе wәхте Wи нәһатьбу[+].


Иса нә жь ве дьне йә

21Wи диса wанр’а гот: «Әз дьчьм, һуне ль Мьн бьгәр’ьн у һуне нав гӧнед хwәда бьмьрьн. Һун нькарьн бенә wи щийе кӧ Әзе һәр’ьме»[+]. 22Сәр ве йәке щьһуйа гот: «Дьбә кӧ әве Хwә бькӧжә кӧ дьбежә: ‹Һун нькарьн бенә wи щийе кӧ Әзе һәр’ьме›?»

23Иса wанр’а гот: «Һун жь жере нә, Әз жь жоре мә, һун жь ве дьнйайе нә, ле Әз нә жь ве дьнйайе мә[+]. 24Бона ве йәке Мьн wәр’а гот, кӧ һуне нав гӧнед хwәда бьмьрьн. Һәгәр һун баwәр нәкьн кӧ ӘЗ ӘW ЬМ[*] , һуне нав гӧнед хwәда бьмьрьн». 25Һьнге же пьрсин: «Тӧ к’и йи?» Иса wанр’а гот: «Әз Әw ьм, Йе кӧ сәре серида wәр’а дьбежьм. 26Гәләк тьшт һәнә, кӧ Әз дәрһәqа wәда бежьм у диwана wә бькьм. Ле Йе кӧ Әз шандьмә сәр р’астийе йә у чь кӧ Мьн жь Wи бьһистийә, Әз дьнйайер’а wе дьбежьм»[+].

27Wана хәбәрдана Wи фә’м нәкьр, кӧ Wи ани сәр Баве. 28Һьнге Иса wанр’а гот: «К’әнге һун Кӧр’е Мерьв бьльнд кьн, һуне һьнге бьзаньбьн кӧ ӘЗ ӘW ЬМ[*] у Мьн qәт т’ӧ тьшт хwәсәрихwә нәкьрийә, ле Баве чаwа Әз һин кьрьмә, Әз ӧса хәбәр дьдьм[+]. 29У Йе кӧ Әз шандьмә т’әви Мьн ә у Wи Әз т’әне нәһьштьмә, чьмки Әз һәр гав кьрьнед кӧ Wи хwәш тен, дькьм»[+]. 30Гава Иса аһа хәбәр да, гәләк мәрьва баwәрийа хwә Wи ани[+].


Р’астийе wә аза кә

31Һьнге Иса готә wан щьһуйа, йед кӧ баwәрийа хwә Wи анин: «Һәгәр һун сәр һинкьрьна Мьн бьминьн, һуне р’аст шагьртед Мьн бьн. 32Һуне р’астийе нас кьн у р’астийе wә аза кә»[+]. 33Wана ле вәгәр’анд у готьне: «Әм жь зӧр’әта Бьраһим[†] ьн у т’ӧ щар мә хӧламти кәсир’а нәкьрийә. Тӧ чаwа дьбежи: ‹Һуне аза бьн›?»[+]

34Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, һәр кәсе кӧ гӧна дькә, әw хӧламе гӧна йә[+]. 35Хӧлам һ’әта-һ’әтайе маледа наминә, ле кӧр’ һ’әта-һ’әтайе дьминә[+]. 36Аwа һәгәр Кӧр’е Хwәде wә аза кә, һуне р’асти аза бьн. 37Әз заньм кӧ һун жь зӧр’әта Бьраһим ьн, ле һун дькьн кӧ Мьн бькӧжьн, чьмки хәбәред Мьн дьле wәда щи набьн[+]. 38Мьн чь кӧ щәм Баве Хwә дитийә, Әз wе дьбежьм, wә жи чь кӧ щәм баве хwә бьһистьнә wе йәке дькьн».


Зар’ед мирещьн

39Wана ле вәгәр’анд у готьне: «Баве мә Бьраһим ә». Иса wанр’а гот: «Һәгәр һун зар’ед Бьраһим буна, wәйе кьред Бьраһим бькьрана[+]. 40Ле ньһа һун дькьн кӧ Мьн бькӧжьн, йәки ӧса кӧ р’асти жь Хwәде бьһистийә, wәр’а дьбежә. Бьраһим тьштәки аһа нәкьр. 41Һун кьред баве хwә дькьн». Һьнге Wир’а готьн: «Әм р’ийа зьнек’арийеда дьне нәк’әтьнә! Бавәки мә һәйә, Әw жи Хwәде йә»[+]. 42Иса wанр’а гот: «Һәгәр Хwәде Баве wә буйа, wәйе Әз һ’ьз бькьрама, чьмки Әз жь щәм Хwәде р’абум һатьмә вьр. Әз нә кӧ хwәсәрихwә һатьмә, ле Әwи Әз шандьмә. 43Чьма һун тьштед кӧ Әз дьбежьм фә’м накьн? Чьмки һун нькарьн готьнед Мьн бьбьн. 44Һун баве хwәда жь мирещьн ьн у дьхwазьн хwәстьнед баве хwә биньнә сери. Әw жь сәре серида qәт’ьл бу у wи т’ӧ щар хwә р’астийе нәгьртийә[*] , чьмки нава wида р’асти т’ӧнә. Гава әw дәрәwа дькә, әw гора бьнйат’а хwә дькә, чьмки әw дәрәwин ә у баве дәрәwа йә[+]. 45Ле чьмки Әз р’астийе дьбежьм, һун Мьн баwәр накьн. 46Жь wә к’и дькарә избат кә, кӧ гӧне Мьн һәйә? Аwа һәгәр р’астийе дьбежьм, чьма һун Мьн баwәр накьн? 47Әwе кӧ жь Хwәде йә, готьнед Хwәде дьбьһе. Бона wе йәке һун готьнед Хwәде набьһен, чьмки һун нә жь Хwәде нә».


Иса у Бьраһим

48Щьһуйа ле вәгәр’анд у готьне: «Чьма әм р’аст набежьн, кӧ Тӧ самәри йи у щьна дьк’әви?»[+] 49Иса wанр’а гот: «Әз щьна нак’әвьм. Әз qәдьре Баве Хwә дьгьрьм, ле һун Мьн беһӧрмәт дькьн[+]. 50Әз р’умәта наве Хwә нагәр’ьм, ле йәк һәйә кӧ ле дьгәр’ә у сәрда дьньһер’ә[+]. 51Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, һәгәр йәк готьна Мьн хwәй кә, әw т’ӧ щар мьрьне набинә»[+]. 52Һьнге щьһуйа жер’а гот: «Иди әм заньн кӧ Тӧ щьна дьк’әви! Бьраһим жи мьр, п’ехәмбәр жи мьрьн у ньһа Тӧ дьбежи: ‹Һәгәр йәк готьна Мьн хwәй кә, т’ӧ щар намьрә›. 53Чьма Тӧ жь баве мә Бьраһим четьр и? Әw мьр, п’ехәмбәр жи мьрьн. Тӧ Хwә дәwса к’е датини?»

54Иса щаб да: «Һәгәр Әз хwәха р’умәта наве Хwә бьльнд кьм, р’умәта наве Мьн нә тьштәк ә. Әw, Баве Мьн ә, Йе кӧ р’умәта наве Мьн бьльнд дькә, к’ижанир’а һун дьбежьн: ‹Хwәдейе мә йә›[+]. 55Һун Wи qәт нас накьн, ле Әз Wи нас дькьм. Һәгәр Әз бежьм, Әз Wи нас накьм, Әзе жи мина wә дәрәw дәрем, ле Әз Wи нас дькьм у готьна Wи хwәй дькьм[+]. 56Баве wә Бьраһим һ’әйра wе р’ожа Мьнда бу, wи дит у ша бу»[+]. 57Бона ве йәке щьһуйа жер’а гот: «Тӧ һе пенщи сали т’ӧнә йи! Тә Бьраһим жи дитийә?» 58Иса wанр’а гот: «Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, һе бәри Бьраһим ӘЗ ҺӘМӘ»[*] . 59Һьнге wан кәвьр һьлдан кӧ бавежьнә Wи, ле Иса Хwә жь wан вәдьзи у жь п’арьстгәһе дәрк’әтә дәрва чу[+].

#### 9


Вәбуна ч’ә’вед йәки зькмакийеда кор

1Гава кӧ Иса дәрбаз дьбу, Әwи мәрьвәки жь зькмакийеда кор дит. 2Шагьртед Wи же пьрсин: «Дәрсдар, гӧне к’е йә кӧ әв мәрьва кор жь дийа хwә буйә? Гӧне wи йә, йан йе де у баве wи йә?»[+] 3Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Нә гӧне wи йә, нә жи йе де у баве wи йә, ле әв йәк аһа буйә, wәки кьред Хwәде ль сәр wи бенә ә’йанкьрьне. 4Һ’әта кӧ р’ож һәйә, гәрәке әм кьред Wи бькьн, Йе кӧ Әз шандьмә. Шәв те, һьнге т’ӧ кәсе нькарьбә тьштәки бькә[+]. 5Һ’әта кӧ Әз дьнйайеда мә, р’онайа дьнйайе мә»[+].

6Әwи әв йәк кӧ гот, т’уйи ә’рде кьр, жь т’уке һ’әр’и чекьр, әw һ’әр’и ч’ә’ве wи мәрьви да[+] 7у жер’а гот: «Һәр’ә сәрч’ә’ве хwә һ’әwзе Силwамеда бьшо», (кӧ әв нав те фә’мкьрьн «Шанди»). Әwи жи чу сәрч’ә’ве хwә шушт у бь ч’ә’вед вәбуйи вәгәр’ийа[+].

8Щинаред Wи у әwед кӧ бәре әw дитьбун кӧ wи п’арс дькьр, дьготьн: «Әва әwи кор нинә, кӧ р’удьньшт у п’арс дькьр?» 9Һьнәка дьгот: «Әва әw ә», һьнәка жи дьгот: «На, нә әw ә, ле мина wи йә». Ле wи хwәха дьгот: «Әз әw ьм». 10Һьнге же пьрсин: «Кӧ ӧса йә ч’ә’вед тә чаwа вәбунә?» 11Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Әw мәрьве кӧ жер’а дьбежьн Иса, Әwи һ’әр’и чекьр у ль ч’ә’вед мьн дан у мьнр’а гот: ‹Һәр’ә һ’әwзе Силwаме у сәрч’ә’ве хwә бьшо›. Әз жи чум, мьн сәрч’ә’ве хwә шушт у ч’ә’вед мьн вәбун». 12Wана же пьрси: «К’а Әw к’ӧ йә?» Әwи гот: «Әз ньзаньм».


Ферьси гьлийа жь йе qәнщбуйи дьк’ьшиньн

13Wана әw мәрьве кӧ бәре кор бу, бьрьнә щәм ферьсийа. 14Әw р’ожа кӧ Иса һ’әр’и чекьр у ч’ә’вед wи вәкьрьн, шәми бу[+]. 15Ферьсийа жи же пьрси, к’а чаwа ч’ә’вед wи вәбунә? Әwи wанр’а гот: «Һ’әр’и ль ч’ә’вед мьн да, мьн сәрч’ә’ве хwә шушт у ньһа әз дьбиньм». 16Һьнге һьнәкә жь ферьсийа гот: «Әв мәрьва нә жь Хwәде йә, чьмки Әw р’ожа шәмийе хwәй накә». Ле һьнәка жи дьгот: «Мәрьвәки гӧнәк’ар чаwа дькарә ван к’әрәмәта бькә?» Бь ви аwайи нав wанда бу дӧтирәти[+]. 17Һьнге, диса готьнә йе кӧ кор бу: «Тӧ чь дьбежи бона Әwи кӧ ч’ә’вед тә вәкьрьн?» Әwи жи гот: «Әw п’ехәмбәр ә»[+].

18Ле щьһуйа баwәр нәдькьр кӧ әw кор буйә у ч’ә’вед wи вәбунә, һ’әта гази де у баве wи нәкьрьн 19у жь де у баве wи нәпьрсин: «Әв ә әw кӧр’е wәйи кӧ һун дьбежьн, жь зькмакийеда кор ә? Әва чаwа ньһа дьбинә?» 20Де у баве wи ль wан вәгәр’андьн у готьн: «Әм заньн кӧ әва кӧр’е мә йә у жь зькмакийеда кор ә. 21Ле ньһа әw чаwа дьбинә, әм ньзаньн, йан к’е ч’ә’вед wи вәкьрьнә, әм wе жи ньзаньн. Әw иди мәзьн ә, жь wи бьпьрсьн, бьра әw щаба хwә бьдә». 22Де у баве wи жь тьрса щьһуйа аһа готьн, чьмки щьһуйа пешда йа хwә кьрьбунә йәк: «Һәгәр к’и бежә Иса Мәсиһ ә, әwе жь к’ьниште бе дәрхьстьне»[+]. 23Ләма де у баве wи готьн: «Әw иди мәзьн ә, жь wи бьпьрсьн».

24Аwа щара дӧда wана гази wи мәрьве кӧ кор бу кьрьн у готьне: «Бәр Хwәде р’аст бежә![*] Әм заньн кӧ Әw Мәрьва гӧнәк’ар ә». 25Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Әз ньзаньм Әw гӧнәк’ар ә, йан на, ле әз т’әне тьштәки заньм кӧ әз кор бум у ньһа дьбиньм». 26Диса жь wи пьрсин: «Әwи чь тә кьр? Ч’ә’вед тә чаwа вәкьрьн?» 27Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Мьн һежа wәр’а гот, ле wә гӧһдари нәкьр. Чьма һун дьхwазьн диса бьбьһен? Дьбә кӧ һун жи дьхwазьн бьбьнә шагьртед Wи?» 28Wана әw беһӧрмәт кьр у готьн: «Тӧ йи шагьрте Wи, ле әм шагьртед Муса нә! 29Әм заньн кӧ Хwәде т’әви Муса хәбәр дайә, ле бона Ви әм ньзаньн кӧ Әw жь к’ӧ йә!»[+]

30Әви мәрьви ль wан вәгәр’анд у гот: «Һәма әв ә ә’щеба гьран, кӧ һун ньзаньн Әw жь к’ӧ йә, ле Wи ч’ә’вед мьн вәкьрьн. 31Әм заньн кӧ Хwәде дәнге гӧнәк’ара набьһе. Ле һәгәр мәрьвәк хwәденас ә у хwәстьна Wи дькә, Хwәде дәнге wи дьбьһе[+]. 32Һе бәреда т’ӧ щара qәт нәһатийә бьһистьне, кӧ йәки ч’ә’вед мәрьвәки зькмакийеда кор вәкьрьбьн. 33Һәгәр Әва Мәрьва жь Хwәдеда нибуйа Wи нькарьбу т’ӧ тьшт бькьра». 34Щаба wи дан у готьн: «Тӧ сәрда-педа нав гӧнада дьне к’әти йи у мә һин дьки?» У әw жь к’ьниште дәрхьстьнә дәр.


Корбуна р’ӧһ’ани

35Гава Иса бьһист кӧ әw дәрхьстьнә дәр, әw дит у жер’а гот: «Тӧ баwәрийа хwә Кӧр’е Мерьв тини?» 36Әwи пьрси у готе: «Әз хӧлам, Әw К’и йә, wәки әз баwәрийа хwә Wи биньм?» 37Иса жер’а гот: «Тә Әw дит у Әw ә Йе кӧ ньһа т’әви тә хәбәр дьдә»[+]. 38Әwи гот: «Хӧдан, әз баwәр дькьм!» у бәр Wи та бу. 39Иса гот: «Әз бона диwанкьрьне һатьмә ве дьнйайе, wәки йед кӧ набиньн бьбиньн у йед кӧ дьбиньн кор бьн».

40Һьнәкә жь ферьсийа ль wьр һазьр бун, гава әв йәк бьһистьн, жер’а готьн: «Чьма әм жи кор ьн?»[+] 41Иса готә wан: «Һәгәр һун кор буна, гӧнед wәйе т’ӧнәбуна. Ле ньһа һун кӧ дьбежьн: ‹Әм дьбиньн›, дьдьнә к’ьфше кӧ һун нава гӧнед хwәда дьминьн[+].

#### 10


Шьван у пәзед wи

1Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, әwе кӧ дерир’а нак’әвә ахьле пез, ле щики дьнр’а дьк’әве, әw дьз у qачах ә. 2Ле әwе кӧ дерир’а дьк’әве, әw шьване пез ә. 3Дәргәһван дәри ль бәр вәдькә, пәз дәнге wи дьбьһе у әw бь нава гази пәзед хwә дькә у wан дәрдьхә дәрва. 4Гава әw пәзед хwә гьшки дәрдьхә, пешийе дьк’әвә у пәз жи пәй wи дьчә, чьмки дәнге wи нас дькьн. 5Әw т’ӧ щар пәй йәки хәриб начьн, ле жь wи дьр’әвьн, чьмки дәнге йе хәриб нас накьн».

6Иса әв мәсәлә wанр’а гот, ле wан фә’м нәкьр, кӧ Әw чь wанр’а дьбежә[+].


Шьване qәнщ

7Аwа Иса диса wанр’а гот: «Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, Әз ьм дәре пез. 8Әw һ’әмуйед кӧ бәри Мьн һатьнә дьз у qачах ьн, ле пез гӧһдарийа wан нәкьрийә. 9Әз ьм дәри. Йе кӧ бь дәсте Мьн бьк’әвә һьндӧр’, wе хьлаз бә. Әwе бьк’әвә һьндӧр’, дәрк’әвә у ч’ере бьбинә[+]. 10Дьз т’әне бона дьзийе, кӧштьне у qьр’кьрьне те. Ле Әз һатьмә кӧ жийина wан һәбә, жийина сәр жийине.

11Әз ьм шьване qәнщ. Шьване qәнщ ә’мьре Хwә бона пәзе Хwә дьдә[+]. 12Ле йе п’игар[†], кӧ нә шьван ә у пәз жи нә йе wи йә, гава дьбинә гӧр те, әw пез дьһелә у дьр’әвә. Гӧр жи дьк’әвә нава пез т’ур’-т’ур’и дькә[+]. 13П’игар дьр’әвә, чьмки әw п’игар ә у ль бәр пез нак’әвә. 14Әз ьм шьване qәнщ. Әз йед Хwә нас дькьм у йед Мьн жи Мьн нас дькьн, 15чаwа кӧ Бав Мьн нас дькә, Әз жи ӧса Wи нас дькьм у ә’мьре Хwә бона пәзед Хwә дьдьм[+]. 16Пәзед Мьнә дьн жи һәнә, йед кӧ нә ви ахлида нә. Гәрәке Әз wана жи биньм у әwе дәнге Мьн бьбьһен у бьбьнә кәрик бәр шьванәки[+]. 17Бона ве йәке Бав Мьн һ’ьз дькә, чьмки Әз ә’мьре Хwә дьдьм, wәки Әз wе диса бьстиньм[+]. 18Т’ӧ кәс wи ә’мьри жь Мьн настинә, ле Әз Хwәха wи дьдьм. Һ’ӧкӧме Мьн һәйә, Әз wи бьдьм у һ’ӧкӧме Мьн һәйә диса wи бьстиньм. Мьн әв т’әми жь Баве Хwә стандийә»[+].

19Бона ве хәбәрдане диса нава щьһуйада бу дӧтирәти[+]. 20Жь wан гәләка дьгот: «Әва щьнак’әти[†] йә у дин ә. Чьма һун гӧһдарийа Wи дькьн?»[+] 21Һьнәкед дьн жи дьготьн: «Әва хәбәрдана нә йа щьнак’әтийа йә. Qәт щьн дькарьн ч’ә’вед кора вәкьн?»[+]


Нәбаwәрийа щьһуйа

22Һьнге ль Оршәлиме Щәжьна Пирозкьрьна П’арьстгәһе[†][*] һат у зьвьстан бу. 23Иса ль п’арьстгәһе һеwангәһа Сьлеманда[†] дьгәр’ийа[+]. 24Щьһуйа ль дора Wи гьрт у же пьрсин: «Һ’әта к’әнге Те мә шькеда бьһели? Һәгәр Тӧ йи Мәсиһ, мәр’а ашкәрә бежә!»[+]

25Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Мьн wәр’а гот, ле wә баwәр нәкьр. Әw кьред кӧ Әз бь наве Баве Хwә дькьм, әw бона Мьн шә’дәтийе дьдьн,[+] 26ле һун баwәр накьн, чьмки һун нә жь пәзед Мьн ьн. 27Пәзед Мьн дәнге Мьн дьбьһен, Әз жи wан нас дькьм у әw пәй Мьн тен. 28Әз жийина һ’әта-һ’әтайе дьдьмә wан у әw т’ӧ щар ӧнда набьн у т’ӧ кәсе wан жь дәсте Мьн дәрнәхә[+]. 29Әwед кӧ Баве Мьн данә Мьн, сәр һәр тьштир’а нә[*] у т’ӧ кәс нькарә wан жь дәсте Баве Мьн дәрхә. 30Әз у Бав йәк ьн»[+].

31Ль wьр щьһуйа диса кәвьр һьлдан, кӧ Wи бьдьнә бәр кәвьра[+]. 32Иса wанр’а гот: «Мьн жь Баве гәләк кьред qәнщ нишани wә кьрьн. Һун бона к’ижан кьри Мьн дьдьнә бәр кәвьра?» 33Щьһуйа ле вәгәр’анд у готьне: «Әм бона кьред qәнщ Тә надьнә бәр кәвьра, ле чьмки Тӧ Хwәде беһӧрмәт дьки! Тӧ мәрьв и, ле Хwә дьки Хwәде»[+].

34Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Нә Qануна wәда ньвисар ә, кӧ Хwәде гот: ‹Һун Хwәде нә›[*][+] ? 35Һәгәр Әw wан ‹Хwәде› һ’әсаб дькә, к’ижанар’а хәбәра Хwәде һатийә дайине (у набә жи кӧ әw ньвисар бәтал бә), 36дә ижар һун Wир’а чаwа дьбежьн: ‹Тӧ Хwәде беһӧрмәт дьки›, Йе кӧ Баве пироз[†] кьр[*] у шандә дьнйайе, чьмки Мьн гот: ‹Әз Кӧр’е Хwәде мә›[+]. 37Һәгәр Әз кьред Баве Хwә накьм, Мьн баwәр нәкьн. 38Ле wәки дькьм, һәгәр һун Мьн баwәр накьн жи, һәма wан кьред кӧ Әз дькьм баwәр бькьн, wәки һун бьзаньбьн у фә’м кьн, кӧ Бав нава Мьнда йә у Әз нава Wида мә»[+]. 39Һьнге диса хwәстьн кӧ Wи бьгьрьн, ле Иса жь дәсте wан дәрк’әт[+].

40Иса диса дәрбази wи алийе ч’әме Урдӧне бу у ль wе дәре ма, wи щийе кӧ Йуһ’әнна пешда дьньхӧманд[+]. 41Гәләк мәрьв дьһатьнә щәм Wи у нав хwәда дьготьн: «Йуһ’әнна т’ӧ нишан нәкьр, ле чь тьштед кӧ Йуһ’әнна дәрһәqа Ви мәрьвида готьнә, һ’әму р’аст дәрк’әтьн»[+]. 42У ль wе дәре гәләка баwәрийа хwә Wи ани[+].

#### 11


Мьрьна Лазар

1Мәрьвәк һәбу наве wи Лазар, әw нәхwәш к’әт. Әw жь Бәйтанйайе бу, жь wи гӧнде Мәрйәме[†] у хушка wе Мәрт’айе[+]. 2Әва әw Мәрйәма[†] бу, йа кӧ р’уне бинхwәш ль Хӧдан дабу у бь п’ор’е хwә ньгед Wи паqьж кьрьбун, әw Лазаре бьре wе бу нәхwәш[+]. 3Аwа һәр дӧ хушка Исар’а щаб шандьн у готьн: «Хӧдан, ва әwи кӧ Тӧ же һ’ьз дьки нәхwәш ә». 4Иса гава әв йәк бьһист, гот: «Әв нә нәхwәшийа мьрьне йә, ле бона р’умәта Хwәде йә, wәки бь wе йәке р’умәта Кӧр’е Хwәде бьльнд бә».

5Иса Мәрт’а, хушка wе у Лазаре бьре wан һ’ьз дькьрьн. 6Ле гава Wи бьһист кӧ Лазар нәхwәш ә, Әw дӧ р’ожед дьн жи ль wи щийи дәрәнги бу. 7Пәйр’а Wи шагьртед Хwәр’а гот: «Wәрьн әм диса һәр’ьнә Щьһустане». 8Шагьрта жер’а гот: «Дәрсдар, чәндәк пешда щьһуйа дькьр кӧ Тә бьдьнә бәр кәвьра, Тӧ диса дьчи wе дәре?»[+] 9Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Нә р’ож донздәһ сьһ’әт ә? Һәгәр йәк р’оже бьгәр’ә әw нальк’ӧмә, чьмки р’онайа ве дьнйайе дьбинә[+]. 10Ле һәгәр йәк шәве бьгәр’ә, әw дьльк’ӧмә, чьмки т’әви wи р’онайи т’ӧнә». 11Пәй ве хәбәрданер’а Әwи wанр’а гот: «Пьсмаме мә Лазар хәwр’а чуйә, ле Әзе һәр’ьм кӧ wи һ’ьшйар кьм»[+]. 12Шагьрта жер’а гот: «Хӧдан, һәгәр әw р’азайә, wе р’абә сәр хwә». 13Иса дәрһәqа мьрьна wида дьгот, ле wан т’ьре[†] кӧ Әw бона р’азана wи дьбежә. 14Һьнге Иса ашкәрә wанр’а гот: «Лазар мьр. 15У Әз ша мә кӧ нә ль wьра бум, чьмки әва йәка wе бона к’ара баwәрийа wә бә. Ле диса wәрьн әм һәр’ьнә щәм wи». 16Һьнге Т’умайе кӧ дьготьне «Һәвал-щеwи», шагьртед һәвалед хwәр’а гот: «Әм жи һәр’ьн, кӧ т’әви Wи бьмьрьн»[+].


Иса йә р’абуна мьрийа у жийин

17Гава Иса чу, Wи дит кӧ иди әw чар р’оже Лазар бу дәфьн кьрьбун. 18Бәйтанйа незики Оршәлиме бу, wәкә се километьра же дур бу. 19Гәләк щьһу һатьбунә сәрхwәшийа Мәрт’а у Мәрйәме, бона мьрьна бьре wан.

20Гава Мәрт’айе бьһист кӧ Иса те, әw пешийа Wида чу, ле Мәрйәм малда ма. 21Мәрт’айе готә Иса: «Хӧдан, һәгәр Тӧ вьр буйайи, бьре мьн нәдьмьр. 22Ле ньһа жи әз заньм Тӧ чь жь Хwәде бьхwази, Әwе бьдә Тә». 23Иса готә wе: «Бьре тәйе жь мьрьне р’абә». 24Мәрт’айе ле вәгәр’анд: «Әз заньм Р’ожа Ахрәте, Р’ожа Р’абуне[†] әwе р’абә»[+]. 25Иса готә wе: «Әз ьм р’абун у жийин! Әwе кӧ баwәрийа хwә Мьн бинә, һәгәр бьмьрә жи wе бьжи[+]. 26У әwе кӧ дьжи у баwәрийа хwә Мьн тинә, әw qәт намьрә. Тӧ ве йәке баwәр дьки?»[+] 27Мәрт’айе Wир’а гот: «Бәле Хӧдан, әз баwәр дькьм, кӧ Тӧ Мәсиһ и, Кӧр’е Хwәде, Йе кӧ wе бьһата дьнйайе»[+].


Иса дьгьри

28Пәй ве готьнер’а, чу гази хушка хwә Мәрйәме кьр у дьзива готе: «Дәрсдар һатийә у гази тә дькә». 29Гава кӧ wе бьһист, зу р’абу чу. 30Иса һе нәк’әтьбу гӧнд, ле ль wи щийи мабу, к’идәре Мәрт’а р’асти Wи һатьбу. 31Щьһуйед кӧ маледа т’әви wе бун у ль бәр дьле wеда дьһатьн, гава дитьн кӧ Мәрйәм зу р’абу дәрк’әтә дәрва, данә пәй wе чун. Wан т’ьре кӧ әw дьчә сәр т’ьрбе бьгьри. 32Гава Мәрйәм гьһиштә wи щийи кӧ Иса ле бу, Әw дит, хwә авитә бәр ньга у готе: «Хӧдан, һәгәр Тӧ ль ве дәре буйайи, бьре мьн нәдьмьр». 33Гава кӧ Иса ч’ә’в гьрийе wе у гьрийе щьһуйед кӧ пер’а һатьбун к’әт, к’әсәра к’ур һате у дьле Wи ешийа. 34У жь wан пьрси: «Wә әw ль к’ӧ дәфьн кьрийә?» Wир’а готьн: «Хӧдан, wәрә у бьбинә». 35Иса гьрийа[+]. 36Һьнге щьһуйа гот: «Дина хwә бьдьне, чьqас же һ’ьз дькьр!» 37Жь wан һьнәка жи гот: «Әви кӧ ч’ә’вед йе кор вәкьрьн, нькарьбу ӧса бькьра, кӧ әв мәрьва жи нәмьра?»[+]


Иса Лазаре мьри сах дькә

38Ль сәр ве йәке Иса диса к’ур к’әсәр к’ьшанд у чу сәр т’ьрбе. Әw т’ьрб шкәфтәк бу у кәвьрәк бәр дәве wе бу[+]. 39Иса гот: «Ви кәвьри wеда кьн». Хушка йе мьри, Мәрт’айе Wир’а гот: «Хӧдан, иди ньһа бин к’әтийе, иро чаре wи йә мьрийә». 40Иса готә wе: «Мьн тәр’а нәгот, һәгәр тӧ баwәр бьки, те р’умәта Хwәде бьбини?» 41Һьнге кәвьр wеда кьрьн. Иса сәре Хwә бьльнд кьр у гот: «Баво, Әз зә’ф р’ази мә кӧ Тә дәнге Мьн бьһист[+]. 42Әз заньм кӧ Тӧ һәр гав дәнге Мьн дьбьһейи, ле Мьн бона хатьре ве щьмә’та сәкьни гот, wәки баwәр бькьн кӧ Тә Әз шандьмә»[+].

43Пәй ве готьнер’а бь дәнгәки бьльнд кьрә гази: «Лазар, дәрк’әвә!»[+] 44Йе мьри жи дәст у п’ийед wи бь к’ьтан к’әфәнкьри[†] у сәрч’ә’ве wи бь дәстмаләке ньхамти дәрк’әтә дәрва. Иса wанр’а гот: «Wи вәкьн у бьһельн бьра һәр’ә»[+].


Шеwьра кӧштьна Иса


(Мәтта 26:1-5; Марqос 14:1-2; Луqа 22:1-2)

45[•]Һьнге гәләк щьһуйед кӧ һатьбунә щәм Мәрйәме, әв кьрьна Иса кӧ дитьн, баwәрийа хwә Wи анин[+]. 46Ле жь wан һьнәк жи чунә щәм ферьсийа у әв кьрьна Иса wанр’а готьн. 47У һьнге ферьси у сәрәкед к’аһина щьвина[†] гьрәгьра гиһандьнә һәв у готьн: «Әме чь бькьн? Әва мәрьва гәләк нишана дькә. 48Һәгәр әм Wи аһа бьһельн, һ’әму wе баwәрийа хwә Wи биньн у р’омайи жи wе бен, щийе мәйи пироз[†] wеран кьн у к’ока мьләте мә жи биньн».

49Йәки жь wан, Qәйафайе кӧ wе сале сәрәкк’аһин бу, wанр’а гот: «Һун qәт тьштәки фә’м накьн! 50Нә жи дьгьһижьнә гьлийа кӧ мәр’а һе дәст дьдә мәрьвәк бьмьрә бона щьмә’те, нә кӧ т’әмамийа мьләт ӧнда бә»[+]. 51Әв йәка әwи һ’әмде хwә нәгот, ле чьмки әw сәрәкк’аһине wе сале бу, п’ехәмбәрти[†] кьр, кӧ Исайе бәр мьләтва бьмьрә[+]. 52У нә кӧ т’әне бона мьләт, ле бона зар’ед Хwәдейә бәлабуйи жи, кӧ wан бьщьвинә у бькә йәк[+]. 53Аwа иди пәй wе р’ожер’а шеwьра кӧштьна Иса кьрьн[+].

54Бона ве йәке Иса иди ашкәрә нава щьһуйада нәдьгәр’ийа, ле жь wьр чу бәр’ийе щики незики бажаре кӧ жер’а Әфрайим дьготьн у т’әви шагьртед Хwә ль wе дәре ма.

55Щәжьна щьһуйайә Дәрбазбуне незик бу, гәләк мәрьвед жь дор-бәра бәри щәжьне һәвраз чунә Оршәлиме, wәки ль гора ә’дәт хwә бьшон-вәшон[+]. 56Һьнге әwана ль wе дәре Иса дьгәр’ийан у п’арьстгәһеда дьсәкьнин, жь һәвдӧ дьпьрсин: «Һун чь дьбежьн? Әwе ә’сә нәйе ве щәжьне?» 57Ферьси у сәрәкед к’аһина жи ә’мьр дәрхьстьбун, һәгәр кәсәк бьзаньбә Әw ль к’ӧ дәре йә, гәрәке гӧһе wан пе хьн, wәки әw Wи бьгьрьн[+].

#### 12


Иса Бәйтанйайеда те р’ункьрьне[†]


(Мәтта 26:6-13; Марqос 14:3-9)

1[•]Шәш р’ож бәри Щәжьна Дәрбазбуне, Иса һатә Бәйтанйайе, wи щийе кӧ Лазар ле дьма, йе кӧ Иса әw жь нав мьрийа р’акьрьбу[+]. 2Ль wе дәре wана qәдьрәк жер’а кьрьн. Мәрт’айе хьзмәтк’ари дькьр, Лазар жи т’әви Иса нава wанда ль сәр сьфре р’уньшти бу[+]. 3Һьнге Мәрйәме литьрәки р’омайи[*] бь р’уне нардейи[†] сафи у бьһа һьлда, сәр ньгед Исада кьр у пе п’ор’е хwә ньгед Wи зьһа кьрьн. Бина р’уне нарде мал һьлда[+]. 4Ле жь шагьртед Wи йәки, Щьһудайе Исхәрйоти, йе кӧ wе паше нәмамийа Wи бькьра гот: 5«Чьма әв р’уне нарде сесьд зиви[*] нәһатә фьротане, кӧ ль бәләнгаза бьһата бәлакьрьне?» 6Әwи әв йәк дьгот, нә кӧ хәма wи бәләнгаз бун, ле чьмки әw дьз бу, к’иське п’әра щәм wи бу у чь кӧ дьк’әте, әwи же дьч’опанд[+].

7Һьнге Иса готә wи: «Жь wе к’ӧлфәте вәгәр’ә. Иди чьма ви р’уни һ’әта р’ожа дәфьнкьрьна[†] Мьн хwәй кә?[*] 8Фәqире һәр гав т’әви wә бьн, ле Әзе һәр гав т’әви wә нибьм»[+].


Шеwьра кӧштьна Лазар

9Жь щьһуйа гәләка бьһист кӧ Иса ль wе дәре йә һатьн. Әw нә кӧ т’әне бона Иса һатьн, ле wәки Лазаре кӧ жь нав мьрийа р’акьрийә жи бьбиньн[+]. 10Һьнге сәрәкед к’аһина шеwьрин кӧ Лазар жи бькӧжьн, 11чьмки р’уйе wида гәләк щьһу дьчун баwәрийа хwә Иса данин.


Иса бь р’умәт дьк’әвә Оршәлиме


(Мәтта 21:1-11; Марqос 11:1-11; Луqа 19:28-40)

12[•]Р’ожа дьне ә’лаләтәкә гьран кӧ һатьбу щәжьне, гава бьһист кӧ Иса те Оршәлиме, 13wана ч’ьqьлед хӧрме һьлдан чунә пешийа Wи у кьрьнә qир’ин:

«Һосанна[†]! Бьмбарәк ә Әwе кӧ бь наве Хӧдан те[*] , П’адше Исраеле!»[+]

14Иса щә’шькәк дит у ле сийар бу, чаwа ньвисар ә:

15«Нәтьрсә бажаре Сийоне[†][*] .
Ва йә П’адше тә те, ль щә’шька к’әре сийар буйи»[*][+] .

16Шагьртед Wи пешийе әва йәка фә’м нәкьрьн, ле гава Иса к’әтә р’умәта Хwә, һьнге һатә бира wан, кӧ әв йәк бона Wи һатьбу ньвисаре у бона Wи әва йәка кьрьн[+]. 17Әw щьмә’та кӧ һьнге т’әви Wи бу, гава Wи Лазар жь мьрьне р’акьр у ә’мьр кьр кӧ жь гор’е дәре, шә’дәтийа wе йәке дьда. 18Бона ве йәке щьмә’т пешийа Wида чу, чьмки wана бьһистьбу кӧ Әwи әва нишана кьрийә. 19Ферьсийа жи һәвр’а гот: «Һун дьбиньн әва йәка жь qәwата мә дәр ә. Ва т’әмамийа дьнйайе пәй Wи чу!»[+]


Һьнәк йунан ль Иса дьгәр’ьн

20Нав wанда чәнд йунан[†] жи һәбун, кӧ бона һ’әбандьне щәжьнеда һәвраз чубунә Оршәлиме. 21Әвана һатьнә щәм Филипойе жь бажаре Бәйтсайда Щәлиле һиви же кьрьн у готьне: «Әм хӧлам, әм дьхwазьн Иса бьбиньн»[+]. 22Филипо чу әва йәка Әндраwьср’а гот, Әндраwьс у Филипо жи чун Исар’а готьн. 23Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Әw сьһ’әта кӧ Кӧр’е Мерьв wе бе р’умәткьрьне пер’а гьһишт[+]. 24Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, һәгәр һ’әба геньм нәк’әвә ә’рде у нәмьрә, әwе т’әне бьминә, ле һәгәр әw бьмьрә, wе гәләк бәр бьдә[+]. 25Йе кӧ ә’мьре хwә һ’ьз дькә, әwе ӧнда кә, ле әwе кӧ ль ве дьнйайе дьжәнә ә’мьре хwә, әw wи бона жийина һ’әта-һ’әтайе хwәй дькә[+]. 26Әwе кӧ бьхwазә Мьнр’а хьзмәтк’арийе бькә, бьра пәй Мьн бе. Әз ль к’ӧ дәре бьм, хьзмәтк’аре Мьн жи wе ль wе дәре бә. Һәгәр йәк Мьнр’а хьзмәтк’арийе дькә, Бав жи wе qәдьре wи бьгьрә.


Иса мьрьна Хwә ә’лам дькә

27Ньһа агьр дьле Мьн к’әтийә. Әз чь бежьм? Бежьм: ‹Баво, Мьн жь ве сьһ’әте хьлаз кә›? Нә Әз бона ве сьһ’әте һатьмә[+]? 28Баво, наве Хwә бьльнд кә». Һьнге дәнгәк жь ә’змен һат: «Мьн бьльнд кьр у Әзе диса бьльнд кьм!»[+]

29Әw ә’лаләта кӧ ль wьр сәкьнибу дьбьһист гот: «Гӧр’инийа ә’змен бу». Һьнәка жи дьгот: «Мьлйак’әтәки т’әви Wи хәбәр да»[+]. 30Иса щаб да у гот: «Әва дәнга бона Мьн нәһат, ле бона wә[+]. 31Ньһа йә wәхте диwана ве дьнйайе, ньһа сәрwере ве дьнйайе wе бе авитьне дәрва[+]. 32Гава Әз жь ә’рде бәрбь жор бемә һьлдане, Әзе һ’әмуйа бәрбь Хwә бьк’ьшиньм»[+]. 33Әwи бь ве готьне дьда фә’мкьрьне, кӧ Әwе бь чь щур’әйи бьмьрә[+].

34Һьнге ә’лаләте ле вәгәр’анд у готе: «Мә жь Qануне бьһистийә кӧ Мәсиһе һ’әта-һ’әтайе бьминә. Иди Тӧ чаwа дьбежи: ‹Гәрәке Кӧр’е Мерьв бәрбь жор бе һьлдане›? К’и йә әw ‹Кӧр’е Мерьв›?»[+] 35Иса wанр’а гот: «Һьнәк wәхт жи р’онайи wе т’әви wә бә. Һ’әта кӧ р’онайи т’әви wә йә, бьмәшьн, нәбә кӧ тә’ри сәр wәда бе. Әwе кӧ тә’рийеда дьмәшә, әw ньзанә к’ӧда дьчә[+]. 36Һ’әта кӧ р’онайи т’әви wә йә, баwәрийа хwә р’онайе биньн, wәки һун бьбьнә зар’ед р’онайе».


Нәбаwәрийа щьһуйа

Гава Иса әв йәкана готьн чу у Хwә жь бәр wан вәшарт[+]. 37Сәр һаqас нишанар’а кӧ Wи ль бәр wан кьрьн, ле wана диса баwәрийа хwә ль Wи нәданин. 38Әв йәк аһа бу, wәки әw готьна Ишайа п’ехәмбәр бе сери:

«Хӧдан, к’е әw готьна кӧ мә гот баwәр кьр?
У зәнда Хӧдан к’ева ә’йан бу?»[*][+]

39Бона wе йәке wана нькарьбу баwәр бькьрана, чьмки Ишайа аһа жи готийә:

40«Хwәде ч’ә’вед wан кор кьрьн
у ава р’әш ани сәр һ’ьше wан,
wәки бь ч’ә’ва нәбиньн,
бь һ’ьша фә’м нәкьн
у вәнәгәр’ьн кӧ Әз wан qәнщ кьм»[*][+] .

41Ишайа аһа гот, чьмки wи р’умәта Иса дит у ль сәр Wи хәбәр да. 42Ле бәле диса жи жь сәрwера гәләка баwәрийа хwә Wи ани. Ле жь тьрса ферьсийа, ль хwә мӧкӧр’ нәдьһатьн, кӧ жь к’ьниште нәйенә дәрхьстьне[+]. 43Ль wан һе хwәш дьһат кӧ мәрьв пәсьне wан бьдьн, нә кӧ Хwәде[+].


Готьна Иса һ’акьме Р’ожа Ахрәте йә

44Һьнге Иса бь дәнгәки бьльнд гот: «Әwе кӧ баwәрийа хwә Мьн тинә, әw баwәрийа хwә Мьн найнә, ле Йе кӧ Әз шандьмә[+]. 45У әwе кӧ Мьн дьбинә, йе кӧ Әз шандьмә дьбинә[+]. 46Әз чаwа р’онайидар һатьмә дьнйайе, wәки һәр кәсе кӧ баwәрийа хwә Мьн бинә, тә’рийеда нәминә[+]. 47Һәгәр йәк готьна Мьн бьбьһе у нәqәдинә, Әз диwана wи накьм. Әз нәһатьмә кӧ диwана дьнйайе бькьм, ле wәки дьнйайе хьлаз кьм[+]. 48Әwе кӧ Мьн т’әхсир дькә у готьнед Мьн qәбул накә, йәк һәйә кӧ wе диwана wи бькә, аwа готи әw готьна кӧ Мьн готийә, әwе Р’ожа Ахрәте диwана wи бькә[+]. 49Чьмки Мьн хwәсәрихwә нәготьн, ле Баве кӧ Әз шандьмә, Әwи т’әми дайә Мьн кӧ Әз чь бежьм у чь хәбәр дьм. 50У Әз заньм кӧ т’әмийа Wи жийина һ’әта-һ’әтайе йә. Аwа чь кӧ Әз дьбежьм, чаwа Баве готийә Мьн Әз ӧса дьбежьм».

#### 13


Т’әми у готьнед Исайә ахьрийе


Иса ньгед шагьрта дьшо

1Бәри Щәжьна Дәрбазбуне, Иса заньбу кӧ сьһ’әта Wи пер’а гьһиштийә кӧ жь ве дьнйайе дәре у һәр’ә щәм Баве. Әwи һ’әмуйед Хwәйә кӧ ве дьнйайеда һ’ьз кьрьбун, һ’әта дәрәща һәрә бьльнд жи әw һ’ьз кьрьн[*][+] . 2Wәхте шивхwарьне, мирещьн qәлпе хьраб авитә дьле Щьһудайе кӧр’е Шьмһ’уне Исхәрйоти, кӧ нәмамийа Иса бькә[+]. 3Иса заньбу кӧ Баве һәр тьшт дайә дәсте Wи, Әw жь щәм Хwәде һатийә у wе диса вәгәр’ә щәм Хwәде[+]. 4Һьнге Әw жь сәр шиве р’абу, п’оте Хwә дани алики у п’ешгирәк һьлда ль пьшта Хwә гьреда. 5Паше ав кьрә т’әште у дәстпекьр ньгед шагьртед Хwә шуштьн у бь п’ешгира гьредайи зьһа кьрьн[+]. 6Гава дор гьһиштә Шьмһ’ун-Пәтрус, әwи готе: «Хӧдан, Те ньгед мьн бьшойи?» 7Иса ле вәгәр’анд у готе: «Әз ньһа чь дькьм тӧ фә’м наки, ле паше те фә’м бьки». 8Пәтрус жер’а гот: «Т’ӧ щар Те ньгед мьн нәшойи!» Иса ле вәгәр’анд у готе: «Һәгәр Әз ньгед тә нәшом, п’ара тә wе т’әви Мьн т’ӧнәбә»[+]. 9Шьмһ’ун-Пәтрус Wир’а гот: «Хӧдан, кӧ ӧса йә нә т’әне ньгед мьн, ле дәст у сәре мьн жи бьшо!» 10Иса готе: «Әwе кӧ һатийә шуштьне, пештьри ньга, wәки майин нә һ’әwщә йә дәрәкә дьн бе шуштьне. Әw хwәха т’әмам-пева паqьж ә. Һун паqьж ьн, ле нә кӧ һ’әму»[+]. 11Чьмки Иса заньбу к’и wе нәмамийа Wи бькә, бона wе йәке гот: «Һун һ’әму нә паqьж ьн»[+].

12Гава ньгед wан шуштьн, п’оте Хwә авитә сәр Хwә у диса ль сәр сьфре р’уньшт. Жь wан пьрси: «Гәло һун заньн кӧ Мьн бона wә чь кьр? 13Һун Мьн Дәрсдар у Хӧдан һ’әсаб дькьн, һун р’аст дькьн, Әз һәма ӧса жи һәмә[+]. 14Аwа һәгәр Мьн бь ве Хӧдан у Дәрсдарийа Хwәва ньгед wә шуштьн, гәрәке һун жи ньгед һәвдӧ бьшон[+]. 15Мьн нәхшәк нишани wә кьр, wәки чаwа Мьн бона wә кьр, һун жи ӧса бькьн[+]. 16Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, хӧлам жь ахайе хwә нә мәстьр ә, нә жи йе кӧ һатийә шандьне жь йе кӧ әw шандийә мәстьр ә[+]. 17Һәгәр һун ве йәке заньн, һуне хwәзьли бьн һәгәр бьqәдиньн[+].


Иса гьртьна хwә дьдә ә’йанкьрьне


(Мәтта 26:20-25; Марqос 14:17-21; Луqа 22:21-23)

18[•]Әз бона wә һ’әмуйа набежьм, чьмки Әз заньм Мьн к’ижан бьжартьнә. Ле гәрәке ньвисар бе сери:

‹Йе кӧ нане Мьн хwар
п’әһ’ин авитә Мьн›[*][+] .

19Әз ньһава, һе бәри qәwьмандьне ван тьшта wәр’а дьбежьм, wәки, гава бьqәwьмьн һун баwәр бькьн, кӧ ӘЗ ӘW ЬМ[*][+] . 20Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, әwе кӧ wи qәбул кә, к’ижани кӧ Әз дьшиньм, әw Мьн qәбул дькә у әwе кӧ Мьн qәбул дькә, Йе кӧ Әз шандьмә qәбул дькә»[+].

21Иса гава әва йәка гот, р’ӧһ’да гәләки qьлqьли, Wи ашкәрә шә’дәти да у гот: «Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, йәки жь wә wе нәмамийа Мьн бькә»[+].

22Шагьрта шашмайи ль һәвдӧ ньһер’и, гәло әw бона к’е дьбежә. 23Йәки жь шагьртед Wи, йе кӧ Иса же һ’ьз дькьр, хwә авитьбу һ’әмеза Иса[+]. 24Шьмһ’ун-Пәтрус wир’а бь ч’ә’ва дькьр кӧ бьпьрсә: «К’а Әw бона к’е дьбежә». 25Әwи жи хwә да бәр синге Иса пьрси: «Хӧдан, әw к’и йә?»

26Иса щаб да у гот: «Әw ә, йе кӧ Әз ви пә’рийе нан хwарьнеда кьм бьдьме». У пә’рийе нан хwарьнеда кьр, да Щьһудайе кӧр’е Шьмһ’уне Исхәрйоти. 27Әwи һәма чаwа пә’ри жь дест гьрт, мирещьн к’әтә нава wи. Иса wир’а гот: «Те чь бьки зу бькә». 28Ле йед кӧ ль сәр сьфре р’уньштьбун, т’ӧ кәси фә’м нәкьр, кӧ Әwи чьма wир’а аһа гот. 29К’иське п’әра кӧ щәм Щьһуда бу, ләма һьнәка т’ьре, кӧ Иса wир’а дьбежә: «Тьштед кӧ щәжьнеда мәр’а лазьм ьн бьк’ьр’ә», йан жи «тьштәки бьдә бәләнгаза»[+]. 30Әwи жи гава әw пә’ри һьлда, пер’а-пер’а дәрк’әтә дәрва. Иди шәв бу.


Т’әмийа ну: Жь һәвдӧ һ’ьз бькьн

31Гава әw дәрк’әтә дәрва, Иса гот: «Ньһа Кӧр’е Мерьв һатә р’умәткьрьне у Хwәде жи бь Wи һатә р’умәткьрьне[+]. 32Һәгәр Хwәде пе Wи һатә р’умәткьрьне, Хwәде жи wе пе Хwә Wи р’умәт кә у зутьре wе Wи р’умәт кә[+]. 33Лаwно! Әз гәләк wәхт т’әви wә наминьм. Һуне ль Мьн бьгәр’ьн, ле ньһа Әз wәр’а дьбежьм, чаwа кӧ Мьн щьһуйар’а жи гот, һун нькарьн бенә wи щийе кӧ Әз дьчьме[+].

34Әз т’әмикә ну дьдьмә wә: Һәвдӧ һ’ьз бькьн. Чаwа кӧ Мьн һун һ’ьз кьрьн, һун жи ӧса һәвдӧ һ’ьз бькьн[+]. 35Бь ве йәке һ’әмуйе заньбьн һун шагьртед Мьн ьн, һәгәр һун һәвдӧ һ’ьз бькьн».


Иса дәрһәqа инк’арийа Пәтрусда дьбежә


(Мәтта 26:31-35; Марqос 14:27-31; Луqа 22:31-34)

36[•]Шьмһ’ун-Пәтрус готә Wи: «Хӧдан, Те к’ӧда һәр’и?» Иса ле вәгәр’анд у готе: «Wи щийе кӧ Әз дьчьме, тӧ ньһа нькари пәй Мьн бейи, ле паше те пәй Мьн бейи». 37Пәтрус готә Wи: «Хӧдан, чьма әз ньһа нькарьм пәй Тә бем? Әзе ә’мьре хwә жи бона Тә бьдьм»[+]. 38Иса ле вәгәр’анд у готе: «Те ә’мьре хwә бона Мьн бьди? Әз р’аст бе хельф тәр’а дьбежьм, һе бәри бангдана дик те се щара Мьн инк’ар ки[+].

#### 14


Р’ийа кӧ дьбә бәрбь Баве

1Бьра дьле wә нәqьлqьлә. Баwәрийа хwә Хwәде биньн у баwәрийа хwә Мьн жи биньн[+]. 2Мала Баве Мьнда гәләк щийед майине һәнә, Әз ньһа дьчьм wәр’а щи һазьр кьм. Һәгәр ӧса нибуйа, Мьн wәр’а нәдьгот? 3Гава Әз һәр’ьм у wәр’а щи һазьр кьм, Әзе диса бем у wә бьбьмә щәм Хwә, wәки Әз ль к’ӧ бьм, һун жи ль wе дәре бьн[+]. 4Һун р’ийа wи щийе кӧ Әз дьчьме заньн».

5Т’ума жер’а гот: «Хӧдан, әм ньзаньн Тӧ к’ӧда дьчи, әме чаwа р’е бьзаньбьн?»[+] 6Иса wир’а гот: «Әз ьм, р’е, р’асти у жийин. Т’әне пе Мьн йәк дькарә бе щәм Баве[+]. 7Һәгәр wә Әз нас кьрьмә, һуне Баве Мьн жи нас бькьн[*] . Аwа жь вьр шунда һун Wи нас дькьн у wә Әw дитийә».

8Филипо жер’а гот: «Хӧдан, к’а Баве нишани мә кә, бәси мә йә!»[+] 9Иса жер’а гот: «Филипо! Һаqас wәхт Әз т’әви wә мә у һе тӧ Мьн нас наки? Йе кӧ Әз дитьмә, Бав дитийә. Тӧ чаwа дьбежи: ‹Баве нишани мә кә›[+]? 10Тӧ баwәр наки кӧ Әз нава Баведа мә у Бав нава Мьнда йә? Әв хәбәред кӧ Әз wәр’а дьбежьм, нә кӧ хwәсәрихwә дьбежьм, ле әw Баве кӧ нава Мьнда дьминә, Әw ә кӧ йа Хwә дькә[+]. 11Мьн баwәр бькьн, кӧ Әз нава Баведа мә у Бав жи нава Мьнда йә. Ле һәгәр на, һәма пе ван кьред Мьн баwәр бькьн[+]. 12Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, әwе кӧ баwәрийа хwә Мьн бинә, әw кьред кӧ Әз дькьм, әwе хwәха жи бькә. У жь ван кьра мәстьр жи wе бькә, чьмки Әз дьчьмә щәм Баве Хwә[+]. 13Пе наве Мьн һун чь бьхwазьн, Әзе бькьм, wәки Бав пе Кӧр’ бе р’умәткьрьне. 14Һәгәр һун пе наве Мьн тьштәки бьхwазьн Әзе бькьм[+].


Иса соз дьдә кӧ Р’ӧһ’е Пироз бьшинә

15Һәгәр һун Мьн һ’ьз дькьн, һуне т’әмийед Мьн хwәй кьн[+]. 16Әзе жи жь Баве һиви кьм у Әwе Пьштованәки дьн бьдә wә, wәки һ’әта-һ’әтайе т’әви wә бьминә[+]. 17Әw ә әw Р’ӧһ’е[*] кӧ р’астийе ә’лам дькә у дьнйа нькарә Wи qәбул кә, чьмки нә Wи дьбинә у нә жи Wи нас дькә. Ле һун Wи нас дькьн, чьмки Әw т’әви wә дьминә у wе нава wәда бә[+].

18Әз wә сеwи[†] наһельм, Әзе диса сәр wәда бем. 19Һьнәки шунда иди дьнйайе Мьн нәбинә, ле һуне Мьн бьбиньн. Чьмки Әз дьжим, һуне жи бьжин[+]. 20Wе р’оже һуне бьзаньбьн кӧ Әз нава Баве Хwәда мә, һун нава Мьнда нә у Әз жи нава wәда мә.

21Әwе кӧ т’әмийед Мьн qәбул дькә у wан хwәй дькә, әw ә йе кӧ Мьн һ’ьз дькә. У әwе кӧ Мьн һ’ьз дькә, әwе жь алийе Баве Мьнда бе һ’ьзкьрьне. Әзе жи wи һ’ьз бькьм у Хwә wива ә’йан кьм»[+].

22Щьһуда[†], нә йе Исхәрйоти готә Wи: «Хӧдан, әwе чаwа бә, кӧ Те Хwә мәва ә’йан ки, ле дьнйайева на?»[+]

23Иса ле вәгәр’анд у готе: «Һәр кәсе кӧ Мьн һ’ьз бькә, wе готьна Мьн хwәй кә, Баве Мьне жи wи һ’ьз бькә у Әме бенә щәм wи, т’әви wи бьминьн[+]. 24Әwе кӧ Мьн һ’ьз накә, әw готьнед Мьн хwәй накә. Әве готьна кӧ һун дьбьһен нә йа Мьн ә, ле йа Баве Мьн ә, кӧ Әз шандьмә. 25Һәла һе кӧ Әз ль щәм wә мә, Мьн әв йәкана wәр’а готьн. 26Ле Пьштован, аwа готи Р’ӧһ’е Пироз[†], кӧ Бав wе бь наве Мьн бьшинә, Әwе wә һини һ’әму тьшти кә у һәр тьштед кӧ Мьн wәр’а готьнә, wе бинә бира wә[+].

27Әз ә’дьлайийе wәр’а дьһельм, wе ә’дьлайийа Хwә дьдьмә wә. Әз ӧса надьм чаwа кӧ дьнйа дьдә wә. Бьра дьле wә нәqьлqьлә у нәтьрсьн![+] 28Wә бьһист кӧ Мьн wәр’а гот: ‹Әзе һәр’ьм, ле диса сәр wәда бем!› Һәгәр wә Әз һ’ьз бькьрама, һуне ша бьбуна кӧ Әз дьчьмә щәм Баве, чьмки Бав сәр Мьнр’а йә[+]. 29У ньһа әв йәкана Мьн бәри qәwьмандьне wәр’а готьн, wәки гава әw йәк бьqәwьмьн, һун баwәр бькьн[+]. 30Иди Әзе т’әви wә гәләки хәбәр нәдьм, чьмки ва йә сәрwере ве дьнйайе те. Һ’ӧкӧме wи qәт сәр Мьн т’ӧнә,[+] 31ле бьра дьнйа бьзаньбә wәки Әз Баве һ’ьз дькьм у Баве чаwа т’әми ль Мьн кьрийә Әз ӧса дькьм.

Р’абьн, әм жь вьр һәр’ьн.

#### 15


К’ола тьрийейә р’аст

1Әз ьм к’ола тьрийейә р’аст, Баве Мьн жи р’әзван ә. 2Һәр ч’ьqьле Мьнва кӧ бәр надә әw дьбьр’ә. Ле әw ч’ьqьле кӧ бәр дьдә жь чьрпийа паqьж дькә, wәки һе гәләки бәр бьдә[+]. 3Һун иди паqьж ьн бь wе готьне йа кӧ Мьн wәр’а готийә[+]. 4Нав Мьнда бьминьн, Әз жи нав wәда. Чаwа ч’ьqьл хwәха нькарә бәр бьдә, һәгәр к’олева нәминә, ӧса жи һун нькарьн, һәгәр Мьнва нәминьн[+].

5Әз ьм к’ола тьрийе, һун жи ч’ьqьл ьн. Әwе кӧ Мьнва дьминә у Әз жи wива дьминьм, әwе гәләки бәр бьдә. Чьмки бейи Мьн һун нькарьн т’ӧ тьшти бькьн[+]. 6Һәгәр йәк Мьнва нәминә, әw мина ч’ьqьләки wеда авити йә, кӧ һ’ьшк дьбә. У т’оп дькьн давежьнә нава егьр дьшәwьтиньн[+]. 7Һәгәр һун нава Мьнда бьминьн у готьнед Мьн жи нава wәда бьминьн, һун чь дьхwазьн бьхwазьн, wе wәр’а бе дайине[+]. 8Бь ве йәке Баве Мьне бе р’умәткьрьне, гава һун пе гәләк бәрдайине бьдьнә к’ьфше, кӧ һун бунә шагьртед Мьн.

9Бав чаwа Мьн һ’ьз дькә, Әз жи ӧса wә һ’ьз дькьм. Һ’ьзкьрьна Мьнда бьминьн[+]. 10Һәгәр һун т’әмийед Мьн хwәй кьн, һуне һ’ьзкьрьна Мьнда бьминьн, чаwа кӧ Мьн т’әмийед Баве Хwә хwәй кьрьн у һ’ьзкьрьна Wида дьминьм. 11Мьн әв йәкана wәр’а готьн, wәки шабуна Мьн нава wәда бьминә у шабуна wә т’әмам бә[+]. 12Әв ә т’әмийа Мьн: Һәвдӧ һ’ьз бькьн, чаwа кӧ Мьн һун һ’ьз кьрьн[+]. 13Т’ӧ һ’ьзкьрьн сәр wе һ’ьзкьрьнер’а т’ӧнә, кӧ йәк ә’мьре хwә бәр достед хwәва бьдә[+]. 14Һун достед Мьн ьн, һәгәр һун wан т’әмийед кӧ Әз дьдьмә wә хwәй дькьн[+]. 15Жь вьр шунда Әз wә ‹хӧлам› һ’әсаб накьм, чьмки хӧлам һаш пе т’ӧнә кӧ ахайе wи чь дькә. Мьн һун дост һ’әсаб кьрьн, чьмки һәр тьштед кӧ Мьн жь Баве Хwә бьһистьн wәва данә ә’йанкьрьне[+]. 16Нә кӧ wә Әз бьжартьм, ле Мьн һун бьжартьн у к’ьфш кьрьн, wәки һун һәр’ьн бәр бьдьн у бәре wә бьминә. Һьнге һун чь кӧ пе наве Мьн жь Баве бьхwазьн, Әwе бьдә wә[+]. 17Әз т’әмийа ве йәке дьдьм, кӧ һун һәвдӧ һ’ьз бькьн[+].


Нәйартийа дьнйайе

18Һәгәр дьнйа бьжәнә wә, бьзаньбьн кӧ бәри wә жәнийайә Мьн[+]. 19Һәгәр һун п’ара дьнйайе буна, дьнйайе йед хwә һ’ьз бькьра. Ле Мьн һун жь дьнйайе бьжартьнә, һун нә п’ара дьнйайе нә, ләма дьнйа дьжәнә wә[+]. 20Wе хәбәра кӧ Мьн wәр’а готийә биньнә бира хwә, кӧ: ‹Хӧлам нә сәр ахайе хwәр’а йә›. Һәгәр Әз зерандьмә, wе wә жи бьзериньн. Һәгәр готьна Мьн хwәй кьрьнә, wе готьна wә жи хwәй кьн[+]. 21Ле ван һ’әму тьшта бона наве Мьн wе биньнә сәре wә, чьмки Wи нас накьн, Йе кӧ Әз шандьмә.

22Һәгәр Әз нәһатама у Мьн wанр’а хәбәр нәда, гӧнед wане т’ӧнәбуна. Ле әw ньһа нькарьн щаба гӧнед хwә бьдьн[+]. 23Әwе кӧ дьжәнә Мьн, әw дьжәнә Баве Мьн жи[+]. 24Һәгәр Мьн нав wанда нәкьрана, әw кьред кӧ т’ӧ кәси нәкьрьнә, гӧнед wане т’ӧнәбуна. Ле ньһа дитьн, һьн жәнийанә Мьн, һьн жи Баве Мьн[+]. 25Ле бәле әв йәк бу, wәки әw готьна кӧ Qануна wанда һатийә ньвисаре бе сери:

‹Щики бадиһәwа[†] жәнийанә Мьн›[*][+] .

26Гава әw Пьштован бе, к’ижани Әзе жь Баве wәр’а бьшиньм, әw Р’ӧһ’е кӧ wе р’астийе wәр’а гьли кә, Йе кӧ жь Баве дәрте, һьнге Әwе бона Мьн шә’дәтийе бьдә[+]. 27Һуне жи шә’дәтийе бьдьн, чьмки сәре серида һун т’әви Мьн бунә[+].

#### 16

1Мьн әв йәкана wәр’а готьн, wәки һун п’ьшк нәбьн. 2Әwе wә жь к’ьништа дәрхьнә дәрва. Wәхте жи бе, wәки к’и кӧ wә бькӧжә жи, wе бьфькьрә йанчийә әw Хwәдер’а qӧльх дькә[+]. 3Wе ван тьшта бькьн, чьмки wана нә Бав нас кьр у нә жи Әз нас кьрьм[+]. 4Ле бәле Мьн әв йәкана wәр’а готьн, wәки гава әw wәхт бе, һун биньнә бира хwә кӧ Мьн әв йәкана wәр’а готьнә.


К’аре Р’ӧһ’е Пироз

Мьн сәре серида әв тьшт wәр’а нәготьн, чьмки Әз т’әви wә бум[+]. 5Ле ньһа Әз дьчьмә щәм Йе кӧ Әз шандьмә у жь wә т’ӧ кәс жь Мьн напьрсә: ‹Те к’ӧда һәр’и?›[+] 6Мьн кӧ әв йәкана wәр’а готьн, ләма дьле wә к’әсәрева т’ьжи буйә. 7Ле бәле Әз р’астийе wәр’а дьбежьм, бона wә һе р’ьнд ә кӧ Әз һәр’ьм. Һәгәр Әз нәчьм, Пьштован wе нәйе щәм wә, ле һәгәр Әз һәр’ьм, Әзе Wи бьшиньмә щәм wә[+]. 8Гава Әw бе, Әwе гӧнед мәрьвед дьне бьдә р’уйе wан, һәqи-нәһәqийе ль бәр wан вәкә у диwана Хwәде wанва ә’йан кә. 9Бона гӧна wе ә’йан кә, чьмки әwана баwәрийа хwә Мьн найньн[+]. 10Бона һәqи-нәһәqийе wе ә’йан кә, чьмки Әз дьчьмә щәм Баве Хwә у иди һуне Мьн нәбиньн. 11Бона диwана Хwәде wе ә’йан кә, чьмки диwана сәрwере ве дьнйайе буйә[+].

12Һе гәләк тьшт һәнә кӧ Әз wәр’а бежьм, ле ньһа һун нькарьн wан бьбьн. 13Ле гава әw Р’ӧһ’е Р’астийе бе, Әwе wә бәрбь т’әмамийа р’астийе бьбә. Чьмки Әwе нә кӧ хwәсәрихwә хәбәр дә, ле чь кӧ бьбьһе, Әwе wе йәке бежә у тьштед кӧ һе нәqәwьминә wе wәр’а гьли кә[+]. 14Әwе р’умәта наве Мьн бьльнд кә, чьмки Әwе жь Мьн бьстинә у wәр’а гьли кә. 15Һәр тьштед Баве кӧ һәнә әw йед Мьн ьн. Ләма Мьн гот, кӧ Р’ӧһ’е жь Мьн бьстинә у wәр’а гьли кә[+].


Бәрхwәк’әтьн у шабун

16Һьнәки шунда һуне Мьн нәбиньн у диса һьнәки шунда һуне Мьн бьбиньн»[+]. 17Һьнге шагьртед Wи һьнәка һәвдӧр’а готьн: «Әва чь готьн ә кӧ Әw мәр’а дьбежә? ‹Һьнәки шунда һуне Мьн нәбиньн› у диса ‹һьнәки шунда һуне Мьн бьбиньн›. Дьбежә жи: ‹Чьмки Әз дьчьмә щәм Баве Хwә›?» 18У wана дьгот: «Әв ‹һьнәк wәхт› кӧ дьбежә, әw чь йә? Әм фә’м накьн кӧ Әw чь дьхwазә бежә».

19Иса заньбу кӧ әw дьхwазьн же бьпьрсьн, һьнге wанр’а гот: «Һун бона ве готьна Мьн жь һәв дьпьрсьн, кӧ Мьн гот: ‹Һьнәки шунда һуне Мьн нәбиньн› у диса ‹һьнәки шунда һуне Мьн бьбиньн›? 20Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, һуне шин у гьри бьн, ле дьнйайе ша бә, һуне бәр хwә к’әвьн, ле бәрхwәк’әтьна wәйе бьбә шабун[+]. 21Гава жьнәк дьк’әвә бәр зар’е, щәфе дьк’ьшинә, чьмки сьһ’әта wе пер’а гьһиштийә. Ле гава зар’ жер’а дьбә, иди щәфа найе бире жь дәст wе шабуне, кӧ мәрик һатә дьне. 22Р’аст ә һун жи ньһа бәр хwә дьк’әвьн, ле Әзе wә диса бьбиньм у дьле wәйе бь әшq у шабунева т’ьжи бә у т’ӧ кәсе wе шабуне жь wә нәстинә[+]. 23Әwе р’оже һуне жь Мьн т’ӧ тьшти нәпьрсьн. Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, кӧ һун пе наве Мьн чь жь Баве бьхwазьн, Әwе бьдә wә[+]. 24Һ’әта ньһа wә пе наве Мьн т’ӧ тьшт нәхwәстийә. Бьхwазьн, һуне бьстиньн, ӧса wәки шабуна wә т’әмам бә[+].


Мьн дьнйа бьндәст кьр

25Мьн әв йәкана wәр’а бь мәсәла готьн. Wәхте бе Әзе иди бь мәсәла wәр’а хәбәр нәдьм, ле ашкәрә дәрһәqа Баведа wәр’а бежьм[+]. 26Wе р’оже һуне пе наве Мьн бьхwазьн. Әз wәр’а набежьм кӧ Әзе бона wә һиви жь Баве бькьм. 27Бав Хwәха wә һ’ьз дькә, чьмки wә Әз һ’ьз кьрьмә у баwәр кьрийә кӧ Әз жь щәм Хwәде һатьмә[+]. 28Әз жь Баве qәтийам у һатьмә дьнйайе. Диса Әз дьнйайе дьһельм у дьчьмә щәм Баве»[+].

29Шагьртед Wи готьне: «Ва йә Тӧ ньһа ашкәрә хәбәр дьди, нә кӧ пе мәсәла. 30Ньһа әм фә’м дькьн, кӧ Тӧ һәр тьшти зани у нә һ’әwщә йә кӧ жь Тә бьпьрсьн, Тӧ пешда щабе дьди. Бона ве йәке әм баwәр дькьн, кӧ Тӧ жь щәм Хwәде һатийи»[+].

31Иса wанр’а гот: «Ньһа һун баwәр дькьн? 32Ва wәхте бе у һатийә жи, кӧ һуне бәла-бәлайи бьн, һәр кәсе һәр’ә щийе хwә у Мьн т’әне бьһелә. Ле Әз нә т’әне мә, чьмки Бав т’әви Мьн ә[+]. 33Мьн әв йәкана wәр’а готьн, wәки пе Мьн һун хwәйе ә’дьлайийе бьн. Һуне дьнйайеда тәнгасийе[†] бьбиньн, ле мерхас бьн! Мьн дьнйа кьрә бьндәсте Хwә»[+].

#### 17


Иса бона баwәрмәнда дӧа дькә

1Чахе Иса әв йәкана готьн, бәре Хwә ә’зменда кьр у гот: «Баво, wәхт пер’а гьһиштийә. Кӧр’е Хwә р’умәт кә, wәки Кӧр’ жи Тә р’умәт кә[+]. 2Тә һ’ӧкӧме ль сәр т’әмамийа мәрьвайе да Wи, wәки жийина һ’әта-һ’әтайе бьдә һ’әмуйед кӧ Тә данә Wи[+]. 3Әв ә жийина һ’әта-һ’әтайе, wәки әw Тә нас кьн, чаwа Хwәдейе р’асти бешьрики-беһәвал у ӧса жи Иса Мәсиһе кӧ Тә шандийә. 4Мьн Тӧ ль сәр р’уйе ә’рде р’умәт кьри, әw шьхӧле Тә дабу Мьн кӧ Әз бькьм Мьн ани сери. 5Баво, бь wе р’умәта Мьнә кӧ һе бәри ә’фьрандьна дьнйайе ль щәм Тә һәбу ньһа Мьн р’умәт кә ль бәр Хwә[+].

6Мьн Тӧ wан мәрьвава ә’йан кьри, йед кӧ Тә жь дьнйайе данә Мьн. Әw йед Тә бун, Тә әw данә Мьн у wана готьна Тә хwәй кьр. 7Ньһа әw иди заньн һәр тьштед кӧ Тә данә Мьн әw жь Тә нә. 8Әw хәбәред кӧ Тә данә Мьн, Мьн жи данә wан у wана әw qәбул кьр, әwе р’астийе пе һ’әсийан, кӧ Әз жь Тә һатьмә у баwәр кьрьн кӧ Тә Әз шандьмә[+].

9Әз бона wан һиви дькьм. Нә кӧ бона дьнйайе һиви дькьм, ле бона йед кӧ Тә данә Мьн, чьмки әw йед Тә нә[+]. 10Чь кӧ йед Мьн ьн, әw йед Тә нә, чь кӧ йед Тә нә, әw йед Мьн ьн. У Әз бь wан р’умәткьри мә[+]. 11Ньһа Әз темә щәм Тә, Әз иди нә дьнйайеда мә, ле әwана дьнйайеда нә. Йа Баве Пироз! Пе wи наве Хwәйи кӧ Тә дайә Мьн ван хwәй кә[*] , wәки бьбьн йәк, чаwа Әз у Тӧ йәк ьн[+]. 12Гава Әз т’әви wан бум, Мьн әw пе наве Тә хwәй дькьрьн, пе wи наве кӧ Тә дайә Мьн, Мьн хwәйити ль wан кьр. Жь wана т’ӧ кәс ӧнда нәбу, пештьри йе мьрьнер’а дайи, wәки ньвисар бе сери[+]. 13Ле ньһа Әз темә щәм Тә у ван йәка дьнйайеда дьбежьм, wәки шабуна Мьн дьле wанда т’әмам бә[+]. 14Мьн хәбәра Тә гиһандә wан у дьнйа жәнийа wан, чьмки әw нә жь дьнйайе нә, чаwа кӧ Әз нә жь дьнйайе мә[+]. 15Әз һиви накьм кӧ Тӧ wана жь дьнйайе һьлди, ле wәки Тӧ wан жь йе Хьраб хwәй ки[+]. 16Әw нә жь дьнйайе нә, чаwа кӧ Әз нә жь дьнйайе мә. 17Wан бь р’астийа Хwә бӧһӧрти-жьбарә кә. Хәбәра Тә р’асти йә[+]. 18Чаwа кӧ Тә Әз шандьмә дьнйайе, Мьн жи әw шандьнә дьнйайе[+]. 19Бона wан Әз Хwә бӧһӧрти-жьбарә дькьм, wәки әw жи бь р’астийе бӧһӧрти-жьбарә бьн.

20Әз нә т’әне бона wан һиви дькьм, ле бона wан жи, йед кӧ бь готьна wан wе баwәрийа хwә Мьн биньн, 21wәки һ’әму жи бьбьнә йәк. Баво, чаwа Тӧ нава Мьнда йи у Әз нава Тәда мә, ӧса жи бьра әw нава Мәда бьн[*] , бь ви аwайи дьнйайе баwәр бькә, кӧ Тә Әз шандьмә. 22Әw р’умәта кӧ Тә да Мьн, Мьн да wан, wәки әw бьбьн йәк, чаwа Әз у Тӧ йәк ьн:[+] 23Әз нава wанда, Тӧ жи нава Мьнда, wәки әw т’ьфаqеда[†] лап гьһишти бьн у дьнйа бьзаньбә кӧ Тә Әз шандьм у ӧса wан һ’ьз дьки, чаwа Мьн һ’ьз дьки.

24Йа Баво, Әз дьхwазьм wәки йед кӧ Тә данә Мьн, Әз ль к’ӧ бьм, әw жи т’әви Мьн бьн, wәки әw р’умәта кӧ Тә дайә Мьн бьбиньн, чьмки һе бәри ә’фьрандьна дьнйайе Тә Әз һ’ьз кьрьмә[+]. 25Йа Баве р’аст! Дьнйа Тә нас накә, ле Әз Тә нас дькьм у әвана жи заньн wәки Тә Әз шандьмә[+]. 26Мьн Тӧ wанва дайи ә’йанкьрьне у Әзе һе бьдьмә ә’йанкьрьне, wәки әw һ’ьзкьрьна кӧ Тә Әз пе һ’ьз кьрьмә нава wанда бә у Әз жи нава wанда бьм»[+].

#### 18


Гьртьн, хачкьрьн[†] у р’абуна Иса


Гьртьна Иса


(Мәтта 26:47-56; Марqос 14:43-50; Луqа 22:47-53)

1[•]Пәй ве хәбәрданер’а Иса т’әви шагьртед Хwә дәрбази wи алийе нәwала Qьдроне бу. Ль wе дәре бахчәк һәбу, Иса шагьртед Хwәва к’әтьне[+]. 2Щьһуда жи йе кӧ wе нәмамийа Wи бькьра әw щи заньбу, чьмки Иса у шагьртед Хwәва гәләк щара ль wе дәре дьщьвийан[+]. 3Аwа Щьһуда к’омәкә әскәра у нобәдара хwәр’а жь алийе ферьси у сәрәкед к’аһинада һьлдабу, бь фәнәра, агьр у ч’әка һатә wи щийи[+]. 4Иса һәр тьшт заньбу кӧ wе чь бе сәре Wи, пешда чу у wанр’а гот: «Һун ль к’е дьгәр’ьн?»[+] 5Wана ле вәгәр’анд у готьне: «Ль Исайе Ньсрәте!» Иса готә wан: «ӘЗ ЬМ».

Щьһудайе кӧ нәмамийа Wи кьрьбу жи т’әви wан бу. 6Гава гот кӧ: «ӘЗ ЬМ[*] !» сәр пьште чун у к’әтьнә ә’рде. 7Һьнге Иса диса жь wан пьрси: «Һун ль к’е дьгәр’ьн?» Wан гот: «Исайе Ньсрәте».

8Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Мьн wәр’а гот, кӧ Әз ьм. Аwа һәгәр һун ль Мьн дьгәр’ьн, бьһельн бьра әвана һәр’ьн». 9Әв йәк бу wәки әw хәбәра wийә кӧ бәре готьбу р’аст дәре: «Әwед кӧ Тә данә Мьн, Мьн жь wан т’ӧ кәс ӧнда нәкьр»[*][+] .

10Һьнге Шьмһ’ун-Пәтрус әw шуре кӧ пер’а бу к’ьшанд у авитә хӧламе сәрәкк’аһин у гӧһе wийи р’асте пәканд. Наве wи хӧлами Малхо бу[+]. 11Иса Пәтруср’а гот: «Шур текә qаве[†]! Әзе чаwа wе к’аса кӧ Баве дайә Мьн вәнәхwьм?»[+]


Иса бәр сәрәкк’аһин


(Мәтта 26:57-58; Марqос 14:53-54; Луqа 22:54)

12[•]Пәй ве йәкер’а к’ома әскәра у сәрдаре wан у нобәдаред щьһуйа Иса гьртьн у гьредан. 13Пешийе Әw бьрьнә щәм Һәнане хәзуре Qәйафа. Qәйафа сәрәкк’аһине wе сале бу[+]. 14Әва әw Qәйафа бу, йе кӧ щьһу ширәт кьрьбун у готьбу: «Һе р’ьнд ә, бьра йәк бона щьмә’те бьмьрә»[+].


Пәтрус Иса инк’ар дькә


(Мәтта 26:69-70; Марqос 14:66-68; Луqа 22:55-57)

15Шьмһ’ун-Пәтрус у шагьртәки дьн пәй Иса дьчун. Әw шагьрт кӧ насе сәрәкк’аһин бу, т’әви Иса к’әтә һ’әwша сәрәкк’аһин, 16[•]ле Пәтрус дәрва ль бәр дери сәкьни. Паше әw шагьрте насе сәрәкк’аһин дәрк’әт у т’әви дәргәһване хәбәр да, Пәтрус бьрә һьндӧр’. 17Һьнге wе щарийа дәргәһван жь Пәтрус пьрси: «Дьбә кӧ тӧ жи жь шагьртед Ви мәрьви йи?» Пәтрус готе: «На, әз ниньм».

18Wи чахи, һәwа кӧ сар бу, хӧлам у нобәдара пе к’омьре агьр вехьстьбун, сәкьнибун у хwә гәрм дькьрьн. Пәтрус жи ль щәм wан сәкьнибу, хwә гәрм дькьр.


Пьрса сәрәкк’аһин


(Мәтта 26:59-66; Марqос 14:55-64; Луqа 22:66-71)

19[•]Һьнге сәрәкк’аһин жь Иса дәрһәqа шагьртед Wи у һинкьрьна Wида пьрси. 20Иса щаб да у гот: «Мьн дьнйайер’а ашкәрә хәбәр дайә, һәр гав к’ьништада ӧса жи п’арьстгәһеда, к’идәре кӧ һ’әму щьһу дьщьвийан һин дькьрьн. Мьн т’ӧ тьшт дьзива нәготийә[+]. 21Тӧ чьма жь Мьн дьпьрси? Жь йед кӧ бьһистьнә бьпьрсә, к’а Мьн wанр’а чь готийә. Әw заньн Мьн чь готийә».

22Гава Иса әв йәк гот, нобәдарәки ль wьр сәкьни шәмаqәк ль Wи хьст у гот: «Тӧ чаwа щаба сәрәкк’аһин дьди?»[+] 23Иса ле вәгәр’анд у готе: «Һәгәр Мьн хьраб хәбәр да, хьрабийа Мьн бежә. Ле һәгәр Әз р’аст дьбежьм, тӧ чьма Мьн дьхи?» 24Һьнге Һәнан Әw гьредайи шандә щәм Qәйафайе сәрәкк’аһин.


Пәтрус диса Иса инк’ар дькә


(Мәтта 26:71-75; Марqос 14:69-72; Луqа 22:58-62)

25Шьмһ’ун-Пәтрус һе ль wьр сәкьни хwә гәрм дькьр. Жь wи пьрсин: «Дьбә кӧ тӧ жи жь шагьртед Wи йи?» Әwи инк’ар кьр у гот: «На, әз ниньм». 26Хӧламәки сәрәкк’аһин, жь хwәхатийа wи, йе кӧ Пәтрус гӧһе wи пәкандьбу, же пьрси: «Нә бахчәда мьн тӧ т’әви Wи дити?»[+] 27Һьнге Пәтрус диса инк’ар кьр у wе дәме дик банг да[+].


Иса ль бәр Пилато[†]


(Мәтта 27:1-2, 11-14; Марqос 15:1-5; Луqа 23:1-5)

28[•]Wи чахи Иса жь щәм Qәйафа бьрьнә qәсьра wәли[†]. Сәре сьбәһе зу бу у щьһу нәк’әтьнә qәсьре, wәки хwә ль гора ә’дәтед шуштьн-вәшуштьне нәһ’әр’ьминьн, кӧ бькарьбьн хwарьна Щәжьна Дәрбазбуне[†] бьхwьн[+]. 29Һьнге Пилато[†] дәрк’әтә дәрва, һатә щәм wан у пьрси: «Һун Ви мәрьви чьда нәһәq дькьн?»[+]

30Wана ле вәгәр’анд у готьне: «Һәгәр Әw нә йәки зӧлмк’ар буйа, мә Әw нәдьда дәсте тә». 31Һьнге Пилато wанр’а гот: «Һане һун хwәха Ви бьбьн у ль анәгори qануна хwә диwана Wи бькьн». Щьһуйа ле вәгәр’анд у готьне: «Изьна мә т’ӧнә кӧ әм т’ӧ кәси бькӧжьн». 32Әв йәка бу, кӧ әw готьна Иса бе сери, кӧ дабу фә’мкьрьне, Әwе чаwа бьмьрә[+].

33Һьнге Пилато диса к’әтә qәсьра wәли, гази Иса кьр у же пьрси: «Тӧ йи П’адше щьһуйа?»[+] 34Иса ле вәгәр’анд у готе: «Тӧ ве йәке хwәха дьбежи, йан һьнәкед дьн бона Мьн тәр’а готьнә?»

35Пилато гот: «Чьма әз щьһу мә? Мьләте Тә у сәрәкед к’аһина Тӧ данә дәсте мьн. Тә чь кьрийә?» 36Иса щаб да у гот: «П’адшатийа Мьн нә жь ве дьнйайе йә. Һәгәр п’адшатийа Мьн жь ве дьнйайе буйа, бәрдәстийед Мьне шәр’ кьрана кӧ Әз нәк’әтама дәсте щьһуйа. Ле п’адшатийа Мьн нә жь ве дьнйайе йә»[+].

37Һьнге Пилато жер’а гот: «Wәки ӧса йә Тӧ п’адша йи?» Иса щаб да у гот: «Тӧ хwәха дьбежи Мьн кӧ: ‹Тӧ п’адша йи›. Әз бона ве йәке бумә у бона ве йәке һатьмә дьнйайе, wәки бона р’астийе шә’дәтийе бьдьм. Һәр кәсе кӧ жь алийе р’астийе йә, гӧһ дьдә дәнге Мьн»[+].

38Пилато же пьрси: «Р’асти чь йә?»


Диwанеда һ’ӧкӧме кӧштьне ль сәр Иса дәрдьхьн


(Мәтта 27:15-31; Марqос 15:6-20; Луqа 23:13-25)

Пәй ве пьрсер’а, Пилато диса дәрк’әтә дәрва щәм щьһуйа у wанр’а гот: «Әз т’ӧ нәһәqийе Вида набиньм[+]. 39Ле әв ә’дәте wә йә кӧ әз Щәжьна Дәрбазбунеда йәки гьрти бона wә бәр’дьм. Һун дьхwазьн кӧ әз бона wә П’адше щьһуйа бәр’дьм?»[+]

40Һьнге wан һе кьрә qир’ин, готьн: «Нә кӧ Ви мәрьви, ле Барабас бәр’дә!» Барабас жи qачахәк бу.

#### 19

1[•]Һьнге Пилато Иса бьр у да бәр qамчийа. 2Әскәра жи т’ащәк жь стьрийа вәгьртьн у данә сәре Wи у чӧхәки ширк[†] ль Wи кьрьн. 3Ль бәр Wи дьсәкьнин у дьготьн: «Хwәш бә, П’адше щьһуйа!» У шәмаq ль Wи дьхьстьн.

4Пилато диса дәрк’әтә дәрва у wанр’а гот: «Ва йә ньһа әз Wи тиньмә дәрва щәм wә, wәки һун бьзаньбьн кӧ мьн т’ӧ сущ Wида нәдитийә»[+]. 5Һьнге Иса т’аще стьри ль сери у чӧхе ширк ле дәрк’әтә дәрва. Пилато wанр’а гот: «Ва йә Әw мәрьва!»

6Гава сәрәкед к’аһина у нобәдара Әw дит, кьрьнә qир’ин у готьн: «Wи хач[†] кә, Wи хач кә!» Пилато wанр’а гот: «Һун Wи бьбьн хач кьн. Әз хwәха т’ӧ сущи Wида набиньм».

7Щьһуйа ле вәгәр’анд у готьне: «Qанунәкә мә һәйә у анәгори wе qануне[*] гәрәке Әw бе кӧштьне, чьмки Wи Хwә Кӧр’е Хwәде һ’әсаб кьр»[+].

8Гава Пилато әв йәк бьһист, һе тьрс к’әтә сәр. 9Әw диса чу һьндӧр’е qәсьра wәли у Исар’а гот: «Тӧ жь к’ӧ йи?» Ле Иса щаба wи нәда[+]. 10Пилато готә Wи: «Тӧ т’әви мьн хәбәр нади? Тӧ ньзани кӧ һ’ӧкӧме мьн һәйә әз Тә бәр’дьм у һ’ӧкӧме мьн һәйә Тә бьдьмә хачкьрьне?»

11Иса ле вәгәр’анд у готе: «Һәгәр жь жор тәр’а нәһата дайине, т’ӧ һ’ӧкӧме тә wе ль сәр Мьн т’ӧнәбуйа. Ләма гӧне wи, йе кӧ Әз дамә дәсте тә һе мәзьн ә»[+].

12Пәй wе йәкер’а Пилато дькьр кӧ Иса бәр’да, ле щьһуйа кьрә qир’ин у готьн: «Һәгәр тӧ Ви мәрьви бәр’ди, тӧ нә досте Qәйсәр[†] и! Һәр кәсе кӧ хwә п’адша һ’әсаб дькә, әw нәйаре Qәйсәр ә!»[+]

13Гава Пилато әв йәк бьһист, Иса дәрхьстә дәрва у әw ль һәрәма[†] диwане р’уньшт, wи щийе кӧ жер’а дьготьн «Сәле Кәвьри», бь ибрани Габата. 14Р’ожа т’ьвдарәккьрьна Щәжьна Дәрбазбуне бу, нивро незики сьһ’әта донздәһа Пилато щьһуйар’а гот: «Ва йә П’адше wә!»

15Ле wана кьрә qир’ин: «Wи бьбә, Wи бьбә! Wи хач кә!» Пилато wанр’а гот: «П’адше wә хач кьм?» Сәрәкед к’аһина ле вәгәр’андьн: «Пештьри Qәйсәр п’адшаки дьн бона мә т’ӧнә!»[+] 16Һьнге әwи Иса да дәсте wан, wәки бе хачкьрьне.


Хачкьрьна Иса


(Мәтта 27:32-44; Марqос 15:21-32; Луqа 23:26-43)

Wан Иса һьлда бьрьн. 17[•]Иса Хwәха хаче Хwә һьлда у дәрк’әтә wи щийе кӧ жер’а дьбежьн «Щийе Qаф», бь ибрани «Голгота». 18Ль wе дәре Әw т’әви дӧ мәрьвед дьн хач кьрьн, һәр йәк ль к’еләкәке, Иса нава wанда бу. 19Пилато т’әхтәк жи ньвиси у феза хаче хьст, кӧ аһа ньвисар бу: «ИСАЙЕ НЬСРӘТЕ, П’АДШЕ ЩЬҺУЙА». 20Гәләк щьһуйа әв ньвисара сәр т’әхтә хwәндьн, чьмки әw щийе кӧ Иса ле һатьбу хачкьрьне незики бажер бу у бь ибрани, латини у йунани һатьбу ньвисаре[+]. 21Сәрәкед к’аһинед щьһуйа Пилатор’а готьн: «Нәньвисә ‹П’адше щьһуйа›! Ле бьньвисә кӧ ‹Wи гот: Әз П’адше щьһуйа мә›». 22Пилато гот: «Мьн чь ньвиси, ньвиси».

23Гава әскәра Иса хач кьрьн, к’ьнщед Wи һьлдан, кьрьнә чар п’ара, һәр йәкир’а п’арәк. Ле к’ьнща Wийә сәр жи һәбу, кӧ жь сери һ’әта бьни һунанди у бедьрун бу. 24Һьнге һәвдӧр’а готьн: «Wәрьн әм ви нәqәлешьн, әм п’әшк бавежьн, к’а wе к’ер’а бьк’әвә». Әв йәк бу, wәки ньвисар бе сери:

«К’ьнщед Мьн нав хwәда п’арәвәкьрьн
у сәр п’оте Мьн п’әшк авитьн»[*] .

Әскәра жи һәма әв йәк кьр[+].

25Ль бәр хаче Иса дийа Wи, хатийа Wи, Мәрйәма жьна Клопас у Мәрйәма Мәждәлани сәкьни бун[+]. 26Иса кӧ дийа Хwә у әw шагьрте кӧ Wи же һ’ьз дькьр ль wе дәре сәкьни дитьн, дийа Хwәр’а гот: «Ә’вде! Ва йә кӧр’е тә!»[+] 27Паше готә шагьрт: «Ва йә дийа тә!» Жь һьнгева әви шагьрти әw бьрә мала хwә.


Мьрьна Иса


(Мәтта 27:45-56; Марqос 15:33-41; Луqа 23:44-49)

28[•]Пәй ве йәкер’а Иса заньбу һәр тьштед кӧ wе бьбуна иди qәwьмин, һьнге Wи гот: «Әз т’и мә», wәки ньвисар бе сери[+]. 29Ль wьр фьраqәкә сьркева дагьрти һәбу. Wана луфька бә’ре[†] сьркеда кьр, сәре дарька зохева[†] данин у дьрежи бәр дәве Wи кьрьн. 30Гава кӧ Иса сьркә[†] вәхwар, гот: «Т’әмам qәwьми!» Сәре Хwә бәржер кьр у р’ӧһ’е Хwә да.


Готьна п’ехәмбәр те сери

31Әв йәк кӧ р’ожа т’ьвдарәккьрьнеда[†] qәwьми, щьһуйа нәдьхwәст wәки щьнйаз ль сәр хаче бьмана, чьмки әw шәми бона wана р’ожәкә гәләк ә’зиз бу. Wана жь Пилато һиви кьр, wәки һәстуйед р’ә’нед хачбуйийа бенә шкенандьне у жь wьр бенә һьлдане[+]. 32Һьнге әскәр һатьн, пешийе һәстуйед р’ә’нед йәки шкенандьн у пәйр’а р’ә’нед йе дьн, кӧ т’әви wи һатьбу хачкьрьне. 33Ле гава кӧ әw незики Иса бун у дитьн кӧ Әw иди мьрийә, wана һәстуйед р’ә’нед Wи нәшкенандьн. 34Ле диса жь әскәра йәки р’ьм нәк’са Wир’а кьр у пер’а-пер’а ав у хуне авит[+]. 35Йе кӧ әв йәк дит шә’дәти да, wәки һун жи баwәр бькьн. Шә’дәтийа wи р’аст ә у әw занә кӧ р’астийе дьбежә[+]. 36Әв йәка qәwьми, wәки әw ньвисар бе сери:

«Т’ӧ һәстуйе Wи wе нәйе шкенандьне»[*][+] .

37Ньвисарәкә дьн жи аһа дьбежә:

«Әwе ль Wи бьньһер’ьн, нәк’са к’ижани qӧл кьрьн»[*] .


Дәфьнкьрьна Иса


(Мәтта 27:57-61; Марqос 15:42-47; Луqа 23:50-56)

38[•]Пәй ве йәкер’а, Усьве[†] жь Аримәтйайе кӧ шагьрте Иса бу, ле жь тьрса щьһуйа хwә ә’йан нәдькьр, һиви жь Пилато кьр кӧ щьнйазе Иса жь хаче пәйа кә у Пилато изьн дайе. Һьнге әw чу щьнйазе Иса жь хаче пәйа кьр[+]. 39Никодемо жи т’әви wи һат, йе кӧ пешда шәв һатьбу щәм Иса, незики си килограм[*] уд[†] у зьмьр[†] т’әвһәвкьри ани[+]. 40Щьнйазе Иса һьлдан, ль анәгори ә’дәте дәфьнкьрьна щьһуйа, бьһарәт[†] ле дан у Әw qәдәке к’ьтанида к’әфән кьрьн[+]. 41Ль wи щийе кӧ Иса ле һатьбу хачкьрьне бахчәк һәбу у wи бахчәйида жи т’ьрбәкә ну һәбу кӧ һе т’ӧ кәс теда нәһатьбу данине. 42Иса кьрьнә wе т’ьрбе, чьмки р’ожа т’ьвдарәккьрьна щьһуйа бу, т’ьрб жи незик бу.

#### 20


Т’ьрба вала


(Мәтта 28:1-10; Марqос 16:1-8; Луqа 24:1-12)

1[•]Р’ожа йәкшәме[*] , qәрәбәрбанга сьбәһе зу, Мәрйәма Мәждәлани чу сәр т’ьрбе. Дина хwә дайе, wе кәвьр жь бәр дәре т’ьрбе wеда кьри йә[+]. 2Дәстхwәда р’әви чу щәм Шьмһ’ун-Пәтрус у wи шагьрте дьн, йе кӧ Иса же һ’ьз дькьр у wанр’а гот: «Хӧдан жь т’ьрбе дәрхьстьнә у әм ньзаньн кӧ Әw данинә к’ӧ дәре!»[+]

3Һәма һьнге Пәтрус у шагьрте дьн дәрк’әтьнә дәрва у бәрбь т’ьрбе чун. 4Һәр дӧ жи һәвр’а дьр’әвийан, ле шагьрте дьн жь Пәтрус зутьр дьр’әвийа у әw пешийа wи гьһиштә сәр т’ьрбе. 5Wи хwә qуз кьр у дина хwә дайе, wе к’әфән ль wьр ә, ле хwәха нәк’әтә һьндӧр’. 6Һьнге Шьмһ’ун-Пәтрус кӧ пәй wи дьһат гьһиште, к’әтә һьндӧр’е т’ьрбе, дина хwә дайе, wе к’әфән ль wьр ә 7у дәстмала сери нә т’әви к’әфән бу, ле qаткьри алики дани бу. 8Паше шагьрте дьн жи к’әтә һьндӧр’, йе кӧ пешийе гьһиштьбу сәр т’ьрбе. Әwи дит у баwәр кьр. 9Wан һе ньвисар фә’м нәкьрьбу, кӧ гәрәке Иса жь мьрьне р’абуйа[+]. 10Пәй ве йәкер’а шагьрт вәгәр’ийанә щийед хwә.


Иса Хwә нишани Мәрйәма Мәждәлани дькә


(Марqос 16:9-11)

11[•]Ле Мәрйәм жь т’ьрбе дәр сәкьнибу у дьгьрийа. Wе бь гьри хwә qуз кьр у ль һьндӧр’е т’ьрбе ньһер’и, 12һьнге дина хwә дайе, wе дӧ мьлйак’әтед к’ьнщсьпи, ль wи щийе кӧ щьнйазе Иса ле данибу р’уньштьнә, йәк бәрсәрийе у йе дьн бьнп’ийе[+]. 13Мьлйак’әта wер’а гот: «Ә’вде! Тӧ чьма дьгьрийи?» Мәрйәме гот: «Хӧдане мьн һьлданә у әз ньзаньм Әw данинә к’ӧ дәре». 14Гава әwе әв йәк гот, ль пьшт хwәва вәгәр’ийа у дит кӧ Иса ль wе дәре сәкьнийә, ле wе ньзаньбу кӧ әw Иса йә[+]. 15Иса готә wе: «Ә’вде, тӧ чьма дьгьрийи? Тӧ ль к’е дьгәр’и?» Мәрйәме т’ьре qәй әw р’әзван ә, әwе готе: «Әз хӧлам, һәгәр тә Әw һьлдайә, мьнр’а бежә тә Әw данийә к’ӧ дәре, wәки әз Wи жь wе дәре һьлдьм»[+]. 16Иса готе: «Мәрйәм!» Мәрйәме бәре хwә да Wи у бь ибрани готе: «Р’аббони!» кӧ те фә’мкьрьне: «Дәрсдар».

17Иса готә wе: «Мьн нәгьрә, чьмки Әз һе р’анәбумә щәм Баве. Ле һәр’ә щәм бьред Мьн у wанр’а бежә. ‹Әзе р’абьмә щәм Баве Хwә у щәм Баве wә, щәм Хwәдейе Хwә у щәм Хwәдейе wә›»[+]. 18Мәрйәма Мәждәлани чу щәм шагьрта у wанр’а гот: «Мьн Хӧдан дит» у тьштед кӧ Иса wер’а готьбу wанр’а гьли кьр.


Иса Хwә нишани шагьртед Хwә дькә


(Мәтта 28:16-20; Марqос 16:14-18; Луqа 24:36-49)

19[•]Хут wе еваре, р’ожа йәкшәме, гава шагьрт щьвийайи бун, жь тьрса щьһуйа жи дәри ль сәр wан дадайи бун, һьнге Иса һат нава wанда сәкьни у wанр’а гот: «Ә’дьлайи wәр’а». 20Әв тьшт гот, дәст у нәк’са Хwә нишани wан кьрьн. Һьнге шагьрт гәләки ша бун, гава кӧ Хӧдан дитьн. 21Паше Иса диса wанр’а гот: «Ә’дьлайи wәр’а. Чаwа кӧ Баве Әз шандьм, ӧса жи Әз wә дьшиньм»[+]. 22Әв йәк кӧ гот, п’ьфи сәр wан кьр у wанр’а гот: «Һане Р’ӧһ’е Пироз бьстиньн[+]. 23Һун гӧнед к’е бьбахшиньн, әwе бенә бахшандьне, гӧнед к’е нәбахшиньн, әwе нәйнә бахшандьне»[+].


Иса у Т’ума

24Т’умайе йәки жь һәр донздәһа, кӧ жер’а «Һәвал-щеwи» дьготьн, нә т’әви wан бу гава кӧ Иса һат[+]. 25Һьнге шагьртед майин wир’а готьн: «Мә Хӧдан дит». Әwи wанр’а гот: «Һ’әта кӧ әз дәwса мьха дәстед Wида нәбиньм, т’ьлийа хwә нәдьмә сәр дәwса мьха у дәсте хwә жи нәкьмә нәк’са Wи, әз т’ӧ щар баwәр накьм».

26Пәй һ’әйшт р’ожар’а, шагьртед Иса диса малда бун у Т’ума жи т’әви wан бу. Дәри дадайи бун, ле Иса һат, нава wанда сәкьни у гот: «Ә’дьлайи wәр’а». 27Паше Т’умар’а гот: «Т’ьлийа хwә бинә вьр у дәстед Мьн бьньһер’ә, дәсте хwә жи бинә у бькә нәк’са Мьн. Нәбаwәрийе нәкә, ле баwәр бькә!»

28Т’ума ле вәгәр’анд у готе: «Хӧдане мьн у Хwәдейе мьн!»[+] 29Иса готә wи: «Тә Әз дитьм ләма баwәр кьр? Хwәзи ль wан, йед кӧ нәдитьнә, ле баwәр дькьн!»[+]


Мәрәме ве к’ьтебе

30Иса ль бәр шагьртед Хwә һе гәләк нишанед дьн жи кьрьн, кӧ ве к’ьтебеда нәһатьнә ньвисаре[+]. 31Ле бәле әв һатьнә ньвисаре, wәки һун баwәр бькьн, кӧ Иса йә Мәсиһ, Кӧр’е Хwәде у бь ве баwәрийа пе наве Wи жийина wә һәбә[+].

#### 21


Иса у гьртьна мә’сийа

1Пәй ве йәкер’а Иса диса Хwә ль дәве гола Тәбәрийайе нишани шагьртед Хwә кьр. Әw бь ви аwайи qәwьми:[+] 2Шьмһ’ун-Пәтрус, Т’умайе кӧ жер’а дьготьн «Һәвал-щеwи», Натанйеле жь Qанайа Щәлиле, кӧр’ед Зәбәди у дӧ шагьртед Исайә дьн һәвр’а бун[+]. 3Шьмһ’ун-Пәтрус wанр’а гот: «Әз дьчьм кӧ мә’сийа бьгьрьм». Wана wир’а гот: «Әм жи т’әви тә тен». Һьнге әw р’абун чун к’әтьнә qәйькәке, ле wе шәве т’ӧ тьшт нәгьртьн.

4Сьбәһ сафи бу, Иса ль дәве голе сәкьни, ле шагьрта ньзаньбу кӧ Әw Иса йә[+]. 5Һьнге Иса готә wан: «Лаwькно! Wә тьшт нәгьртийә?» Wана ле вәгәр’анд у готьне: «На»[+]. 6Әwи готә wан: «Т’ор’е бавежьнә алийе qәйькейи р’асте һуне бьгьрьн». Wана жи т’ор’ авите у жь дәст гәләкбуна мә’сийа нькарьбун кӧ т’ор’ бьк’ьшандана[+].

7Һьнге wи шагьрте кӧ Иса же һ’ьз дькьр Пәтруср’а гот: «Әw Хӧдан ә!» Гава Шьмһ’ун-Пәтрус бьһист кӧ әw Хӧдан ә, к’ьнща хwә авитә сәр хwә, чьмки әw тә’зи бу у хwә авитә голе[+]. 8Ле шагьртед майин т’ор’ мә’сийава к’ьшандьн у пе qәйьке гьһиштьнә бәже[†], чьмки әw нә дур бун, ле qаси сәд метьри дури бәже бун.


Иса т’әви шагьртед хwә нан дьхwә

9Гава әw дәрк’әтьнә бәже, wьр агьре жь к’омьре вехьсти дитьн, мә’си ль сәр у нан жи ль бәр. 10Иса wанр’а гот: «Һьнәк жь wан мә’сийед кӧ wә һежа гьртьнә биньн». 11Шьмһ’ун-Пәтрус жи к’әтә qәйьке у т’ор’ к’ьшандә бәже, йа кӧ сәд пенщи се мә’сийед гьр теда бун. Һаqас гәләк бун жи, ле диса т’ор’ нәqәльши.

12Иса wанр’а гот: «Wәрьн тә’ште бьхwьн». Жь шагьрта т’ӧ кәси жи тӧрӧш нәкьр кӧ же бьпьрсийа: «Тӧ к’и йи?» Чьмки wана заньбу кӧ Әw Хӧдан ә. 13Һьнге Иса незик бу, әw нан һьлда да wан у ӧса жи мә’си. 14Әва иди щара сьсийа бу кӧ Иса пәй мьрьн-р’абуна Хwәр’а шагьртед Хwәва хӧйа бу[+].


Иса у Пәтрус

15Гава wан тә’ште хwар, Иса жь Шьмһ’ун-Пәтрус пьрси: «Шьмһ’уне кӧр’е Йуһ’әнна, тӧ Мьн гәләки һ’ьз дьки, йан әw Мьн гәләки һ’ьз дькьн?[*] » Пәтрус жер’а гот: «Бәле Хӧдан, Тӧ зани кӧ әз Тә һ’ьз дькьм». Иса wир’а гот: «Бәрхед Мьн бьч’еринә».

16Иса щара дӧда wир’а гот: «Шьмһ’уне кӧр’е Йуһ’әнна, тӧ Мьн һ’ьз дьки?» Әwи гот: «Бәле Хӧдан, Тӧ зани әз Тә һ’ьз дькьм». Иса жер’а гот: «Шьвантийе пәзед Мьн бькә»[+].

17Иса щара сьсейа жь Пәтрус пьрси: «Шьмһ’уне кӧр’е Йуһ’әнна, тӧ Мьн һ’ьз дьки?» Һьнге дьле Пәтрус ешийа кӧ Wи се щара wир’а гот: «Тӧ Мьн һ’ьз дьки?» у гот: «Хӧдан, Тӧ һәр тьшти зани, Тӧ зани кӧ әз Тә һ’ьз дькьм». Иса wир’а гот: «Пәзед Мьн бьч’еринә. 18Әз р’аст бе хельф тәр’а дьбежьм, гава кӧ тӧ хорт буйи, тә хwәха qайиша хwә гьредьда у к’ӧда тә дьхwәст дьчуйи. Ле гава кӧ тӧ кал би, те дәстед хwә бьльнд ки у йәки дьне пьшта тә гьредә у тә бьбә wи щийе кӧ тӧ нахwази һәр’ейи». 19Wи әв йәк гот, да ә’йанкьрьне кӧ әwе бь чь щур’ә мьрьне р’умәте бьдә Хwәде. Пәй ве йәкер’а Wи Пәтруср’а гот: «Пәй Мьн wәрә»[+].


Иса у шагьрте һ’ьзкьри

20Пәтрус пьшт хwәва зьвьр’и, дит әw шагьрте кӧ Иса же һ’ьз дькә пәй wан те. Әва әw шагьрт бу, йе кӧ шива евареда хwә авитьбу һ’әмеза Иса у готьбу: «Хӧдан әw к’и йә, кӧ wе нәмамийа Тә бькә?»[+] 21Пәтрус гава әw дит, жь Иса пьрси: «Хӧдан, ле ижар әве чаwа бә?»

22Иса wир’а гот: «Һәгәр Әз бьхwазьм кӧ әw бьминә һ’әта Әз бем, чи тәр’а йә? Тӧ пәй Мьн wәрә!»[+]

23Әва готьна нава хушк-бьрада бәла бу, йане әw шагьрте нәмьрә. Ле бәле Иса бона wи нәготьбу, кӧ әw намьрә, ле готьбу: «Һәгәр Әз бьхwазьм кӧ әw бьминә һ’әта Әз бем, чи тәр’а йә?»

24Әва әw шагьрт ә, йе кӧ бона ван йәка шә’дәтийе дьдә, ӧса жи әв йәк ньвисин. Әм заньн кӧ шә’дәтийа wи р’аст ә[+].

25Һе гәләк кьред дьн жи һәнә, йед кӧ Иса кьрьнә. Һәгәр әw бь һур-гьли бьһатана ньвисаре, бь т’әхмина мьн, әw к’ьтебед ньвисар wе дьнйайеда щи нәбуна[+].

### К’АРЕД ШАНДИЙА

#### К’АРЕД ШАНДИЙА

К’АРЕД ШАНДИЙА


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]


К’АРЕД ШАНДИЙА


Пешготьн

К’ьтеба «К’аред Шандийа» думайийа «Мьзгинийа Луqа» йә, йа кӧ бь дәсте Луqа һатийә ньвисаре. Мәрәме к’ьтебе әw ә, кӧ шьровәкә пәйчуйед Мәсиһ чаwа бь р’ебәрийа Р’ӧһ’е Пироз ль Оршәлиме, Щьһустане, Самәрйайе у wәлатед майинда бунә шә’дед Wи (1:8). Ӧса жи дьдә к’ьфше, кӧ щьвина ну бь чь зәлулийе у тә’ли-тәнгийе һ’име хwә гьрт у бь алик’арийа Р’ӧһ’е Пироз чаwа нава wан охьрмед гьранда пешда дьчу. Алики дьнва жи гава һе к’ур дьби, дьбини кӧ әва к’ьтеба т’ариха мәсиһийе йә, кӧ жь Фьльстине нава щьһуйа дәстпебу у паше бу баwәрикә т’әмамийа дьнйайе.

Әм дькарьн К’аре Шандийа сәр се п’ара п’арәвәкьн:

1. Бәлабуна мәсиһийе Оршәлимеда, пәй жорһьлатьна Исар’а (1:1–8:3)

2. Бәлабуна мәсиһийе жь Оршәлиме у Щьһустанеда гьрти һ’әта Самәрйайе, Шаме у щийед дьнә дор-бәред Фьльстине (8:4–12:25)

3. Бәлабуна мәсиһийе нава wәлатед дор-бәре Бә’ра Сьпи (Бә’ра Навбәре), һ’әта Р’омайе (13:1–28:31)

Жь wан qәwьмандьнед ве к’ьтебеда йәкә һәрә бәрбьч’ә’в бона кьред Р’ӧһ’е Пироз ньвисар ә, кӧ Р’ожа Пенщийә һ’әсабда ль Оршәлиме сәр баwәрмәндада чаwа qәwат бари у р’ебәрийа щьвине кьр, щьвин у сәрwеред wе нав хәбата wанда qәwат кьрьн. Һинкьрьнед мәсиһийед пешьн нава даннасинкьрьнада хӧйа дьбә. Аwа мәсәлә, нава даннасинийа Пәтрусе шандида пәй стандьна Р’ӧһ’е Пирозр’а (2:14-36), нава даннасинийа п’арьстгәһеда пәй qәнщбуна йе ньгсәqәтр’а (3:11-26), щабдайина Стәйфанда бәр щьвина гьрәгьред Оршәлиме (7:1-53) у готьнед Паwлосда (13:16-41; 17:22-31; 20:18-35; 22:1-21; 24:10-21; 26:2-23). Әw qәwьмандьнед к’ьтебеда кӧ тенә биранине дьдьнә к’ьфше, кӧ чаwа даннасинкьрьн у һинкьрьнед шандийа бь wе qӧдрәте тенә кьрьне, йа кӧ бь qәwата Р’ӧһ’е Пироз щьвинеда нава ә’мьре баwәрмәндада те к’ьфше у бь щьвине Мьзгинийа Иса Мәсиһ дьнйайеда бәла дьбә.

Һазьркьрьна шә’дәтийа шандийа (1:1-26)
1. Соз у т’әмийа Исайә хьлазийе (1:1-14)
2. Бьжартьна Матийо дәwса Щьһудайе Исхәрйот (1:15-26)
Шә’дәтийа Оршәлимеда (2:1–8:3)
Шә’дәтийа wәлатед Щьһустане у Самәрйайеда (8:4–12:25)
Qӧльхе Паwлос (13:1–28:31)
1. Р’еwитийа Паwлосе шандийә пешьн (13:1–14:28)
2. Шеwьра щьвина Оршәлимеда (15:1-35)
3. Р’еwитийа Паwлосе шандийә дӧда (15:36–18:22)
4. Р’еwитийа Паwлосе шандийә сьсийа (18:23–21:16)
5. Паwлосе гьрти Оршәлимеда, Qәйсәрийеда у р’еwитийа wийә һ’әта Р’омайе у ахьри (21:17–28:31)

#### 1


Бона Р’ӧһ’е Пирози[†] создайи


(Луqа 24:49)

1Т’ейофилойе хwәйиqәдьр, мьн к’ьтеба хwәйә пешьнда[*] дәрһәqа wан һ’әму тьштада ньвиси, чь кӧ Иса кьр у һин кьр, жь серида[+] 2һ’әта wе р’ожа кӧ бәрбь ә’змен һатә һьлатьне. Ле һе бәри ә’змен һьлатьне Әwи бь Р’ӧһ’е Пироз[†] т’әми ль шандийед[†] Хwәйә бьжарти кьр. 3Пәй wан щәфайед Хwәр’а Әwи гәләк щара Хwә нишани wан дьда, р’аст дьда избаткьрьне кӧ Әw сах ә. Навбәра чьл р’ожида wанва хӧйа дьбу у дәрһәqа П’адшатийа Хwәдеда[†] wанар’а хәбәр дьда[+]. 4Щарәке гава Әwи т’әви wан нан дьхwар, т’әми да wан у гот: «Жь Оршәлиме[†] дәрнәк’әвьн, ле бәле һивийа созе Баве[†] бьсәкьньн, бона к’ижани wә жь Мьн бьһист[*][+] . 5Йуһ’әнна[†] бь аве ньхӧманд, ле һуне чәнд р’ожа шунда бь Р’ӧһ’е Пироз бенә ньхӧмандьне[†]»[*][+] .


Жорһьлатьна Иса


(Марqос 16:19-20; Луqа 24:50-53)

6Гава шагьрт[†] һәвр’а щики бун, жь Иса пьрсин у готьне: «Хӧдан[†], ви зәманида Те П’адшатийа Исраеле[†] ль wан вәгәр’ини?»[+] 7Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Әw нә ише wә йә кӧ һун wан wәхт у зәмана бьзаньбьн йед кӧ Баве бь һ’ӧкӧме Хwә к’ьфш кьрьнә[+]. 8Ле гава Р’ӧһ’е Пироз бе сәр wә, һуне qәwате бьстиньн у жь Оршәлимеда гьрти т’әмамийа Щьһустане[†], Самәрйайе[†] у һ’әта сәре дьне жи бьбьнә шә’дед Мьн»[*][+] . 9Гава әв йәк гот, бәр ч’ә’ве wан бәрбь ә’змен һатә һьлатьне у ә’wрәки жь бәр ч’ә’ве wан Әw вәшарт[*][+] .

10Әw һе зур’ бьбун ль чуйина Wийә ә’змен дьньһер’ин, ва дӧ мәрьвед[†] к’ьнщсьпи щәм wан сәкьнин[+] 11у готьн: «Гәли щәлилийа! Һун чьма ӧса сәкьни нә у ль ә’змен дьньһер’ьн? Әw Исайе кӧ жь нав wә һатә һьлатьне, wе ӧса жи бе, чаwа wә дит Әw чу ә’змен»[+].


Бьжартьна Матийо дәwса Щьһудайе[†] Исхәрйоти


(Мәтта 27:3-10)

12Һьнге әwана жь ч’ийайе Зәйт’уне[†] вәгәр’ийанә Оршәлиме, кӧ р’ийа р’ожәкә шәмийе[*] дури Оршәлиме бу. 13Гава һатьнә бажер, чунә ода мәзьнә жорьн, әw щийе кӧ Пәтрус[†] у Йуһ’әнна[†], Аqуб[†], Әндраwьс, Филипо, Т’ума, Бәртоломәйо, Мәтта, Аqубе[†] Һалфаwо, Шьмһ’уне wәлатп’арьст[†] у Щьһудайе[†] Аqуб теда дьман[*][+] . 14Ван һ’әмуйа һәр гав һәвр’а т’әви к’ӧлфәта[†] у Мәрйәма[†] дийа Иса у бьрайед Wи дӧа дькьрьн[+].

15Wан р’ожада Пәтрус нава баwәрмәндада р’абу, (кӧ ль wьр qаси сәд бист мәрьви бун) у гот: 16«Гәли бьра! Гәрәке әв ньвисара бьһата сери, чаwа кӧ бәри ве йәке Р’ӧһ’е Пироз бь дәве Даwьд[†] бона Щьһуда[†] готьбу, кӧ әw бу р’ебәре wан, йед кӧ Иса гьртьн[+]. 17Әw т’әви мә нав һ’әсабе мәда бу у п’ара wи жи нава ви qӧльхида[†] бу»[+].

18(Әwи бь һәqе кьре хwәйи нәһәq ә’рдәк станд у ль wьр сәр сери к’әт, зьк ле qәльши дьл-һ’ьнаве wи һ’әму р’ьжийан. 19Әва йәка һ’әму бьнәлийед[†] Оршәлимева ә’йан бу, һ’әта бь зьмане хwә жи wи ә’рдир’а Һәqьлдьма готьн, аwа готи «Ә’рде хуне».)[*][+]

20Пәтрус думайи кьр гот: «Чаwа к’ьтеба Зәбурада[†] жи ньвисар ә:

‹Дә бьра мала wи хьрабә бә, кәсәк теда нәминә›[*]

у:

‹Дә бьра qӧльхе wийи сәрwертийе йәки дьн бьстинә›[*][+] .

21Аwа гәрәке йәк жь wан мера бә, к’ижан кӧ т’әмамийа wи wәхти т’әви мә бунә гава Хӧдан Иса т’әви мә дьчу дьһат, 22жь ньхӧмандьна Йуһ’әннада гьрти һ’әта wе р’ожа кӧ Әw жь нав мә бәрбь ә’змен һатә һьлатьне. Әw гәрәке т’әви мә бьбә шә’де р’абуна Wийә жь мьрьне»[+].

23Дӧ мәри данә сәкьнандьне, йәк Усьве[†] кӧ жер’а Барсабо дьготьн (кӧ наве wи данибун Йусто) у йе дьн Матийо[+]. 24Дӧа кьрьн у готьн: «Хӧдан, Тӧ кӧ дьле[†] һәр кәси зани, жь ван һәр дӧйа к’ижани кӧ Тӧ дьбьжери бьдә к’ьфше,[+] 25wәки әви qӧльхе шандитийе бьстинә, жь к’ижани Щьһуда[†] же к’әт кӧ һәр’ә щийе хwә». 26П’әшк сәр wан авитьн, п’ара Матийо к’әт у әw сәр һ’әсабе йанздәһ шандийада зедә бу[+].

#### 2


Һатьна Р’ӧһ’е Пироз Р’ожа Пенщийә һ’әсабда[†]

1Гава Р’ожа Пенщийә һ’әсаб һат[*] , һ’әму жи һәвр’а щики бун[+]. 2Ньшкева жь ә’змен мина дәнге байе qайим дәнгәк һат у т’әмамийа wе мала кӧ теда р’уньштьбун т’ьжи кьр. 3Һьнге зьманед мина алава егьр wанва хӧйа бун у ль сәр һәр йәки жь wан данин[+]. 4Һ’әму бь Р’ӧһ’е Пироз т’ьжи бун у дәстпекьрьн зьманед майин хәбәр дан, чаwа кӧ Р’ӧһ’е Пироз әw дьданә хәбәрдане[+].

5Wи чахи Оршәлимеда щьһуйед[†] хwәдехоф дьман, әw жь нав һ’әму мьләтед бьн п’әр’е ә’зменда һатьбун. 6Гава әw дәнг һат, щьмә’тәкә гьран щьвийа у т’әвиһәв бу, чьмки дьбьһистьн кӧ әwана бь зьманед wан һәр йәки хәбәр дьдан 7у һ’әйр-һ’ӧжмәк’ар, зәндәгьрти майи дьготьн: «Әв һ’әмуйед кӧ хәбәр дьдьн нә жь Щәлиле нә? 8Ле чаwа жь мә һәр йәк wи зьмани дьбьһе, йе кӧ әм навда дьне к’әтьнә? 9Партойи, мәди, ә’лами, бьнәлийед Мәсопотамйайе, Щьһустане, Кәпәдокйайе, Понтосе, Асйайе[*] , 10Фьригйайе, Памфилйайе, Мьсьре[†] у йед ль алийе Либйайа незики Курене у ӧса жи йед хәрибә жь Р’оме һати, 11щьһу[†] у нәщьһуйед[†] кӧ һатьнә сәр баwәрийа[†] щьһуйа, ӧса жи кьрети у ә’рәб. Әм дьбьһен кӧ әвана бь зьмане мә кьред Хwәдейә мәзьн дьбежьн»[+]. 12Һ’әмуйа һ’әйр-һ’ӧжмәк’ар шашмайи һәвдӧр’а дьготьн: «Әв чь һ’әwал ә?» 13Ле һьнәка жи qәрфе хwә дькьрьн у дьготьн: «Пе шәрава ну сәрхwәш бунә»[+].


Даннасинийа Пәтрусә пәй һатьна Р’ӧһ’е Пирозр’а

14Һьнге Пәтрус т’әви һәр йанздәһа р’абу дәнге хwә һьлда у щьмә’тер’а гот: «Гәли щьһуйа у һ’әмуйед кӧ Оршәлимеда дьминьн! Бьра әв йәка wәва ә’йан бә у гӧһ бьдьнә хәбәред мьн. 15Әвана нә сәрхwәш ьн, чаwа кӧ һун дьфькьрьн, һе сьбәһ зу сьһ’әт нәһә йә[*] . 16Ле әва әw йәк ә, чь кӧ Йоел п’ехәмбәр[†] готийә:

17‹Р’ожед ахьрийеда Хwәде дьбежә wе аһа бә:
Әзе жь Р’ӧһ’е Хwә сәр һ’әму мәрьвада бьбариньм,
кӧр’ у qизед wәйе п’ехәмбәртийе[†] бькьн,
щаһьлед wәйе дитьнока бьбиньн
у кал-пиред wәйе жи хәwна.
18Бәле, Әзе wан р’ожада Р’ӧһ’е Хwә сәр хӧлам у щарийед Хwәда жи бьбариньм
у wе п’ехәмбәртийе бькьн.
19Жор ль ә’змен
тьштед ә’щебмайи бьдьмә к’ьфше
у жер сәр ә’рде жи нишана,
хун у агьр, ду у духан[+].
20Р’ойе бьqарә
у һиве жи сор бә мина хуне,
һе бәри һатьна Р’ожа Хӧданә[†] мәзьн у навә нишан[+].
21У wе ӧса бә, һәр кәсе кӧ гази наве Хӧдан кә wе хьлаз бә›[*][+] .

22Гәли исраелийа, ван хәбәра бьбьһен! Исайе Ньсрәте, мәрьвәки кӧ жь алийе Хwәдеда к’ьфшкьри бу, Хwәде пе Wи нава wәда нишан, к’әрәмәт у кьред qәwат кьрьн, чаwа кӧ һун хwәха жи заньн[+]. 23Бона Wи Хwәде һе пешда qьрар кьрьбу у бь занәбуна Wи Әw к’әтә дәсте wә, wә жи бь дәсте нәр’аста дармьхе хьст кӧшт[*][+] . 24Ле Хwәде qәйдед мьрьнейә щәфе вәкьрьн, Әw жь мьрьне р’акьр, чьмки мьрьне нькарьбу һ’ӧкӧми сәр Wи бькьра[*][+] . 25Даwьд бона Wи дьбежә:

‹Мьн т’ьме Хӧдан пешийа хwә дьдит,
чьмки Әw ль алийе мьни р’асте йә, кӧ әз нәльк’ӧмьм[+].
26Бона wе йәке дьле мьн ша бу,
зьмане мьн жи жь әшqа нәсәкьни,
бәдәна мьнә мьри жи wе бь гӧман бьжи,
27чьмки Тӧ мьн дийаре мьрийада[†] наһели,
нә жи Те бьһели кӧ Пирозе Тә бьр’ьзә[+].
28Тә р’ийед ә’мьр мьнва ә’йан кьрьн
у Те шабуна диндара Хwәва мьн т’ьжи ки›[*][+] .

29Гәли бьра! Һ’әwщә йә кӧ әз ашкәрә бона Даwьде бавә’шир wәр’а бежьм, кӧ әw мьр дәфьн кьрьн, т’ьрба wи һ’әта р’ожа иро жи нава мәда йә[+]. 30Ле әw кӧ п’ехәмбәр бу, wи заньбу кӧ Хwәде бь сонд wир’а соз дайә, wе жь бәдәна wи Йәки дайнә сәр т’әхте wи[*][+] . 31Әwи әв йәк һе пешда дит у бона р’абуна Мәсиһ[†] гот, кӧ Әwе дийаре мьрийада нәминә, нә жи бәдәна Wийе бьр’ьзә[*][+] . 32Әва әw Иса бу, йе кӧ Хwәде Әw жь мьрьне р’акьр, кӧ әм һ’әму жи шә’дә нә. 33Хwәде Әw һьлк’ьшанд да к’еләка[†] Хwәйә р’асте, Әwи жи Р’ӧһ’е Пирози создайи жь Баве станд у жорда баранд, чаwа кӧ һун ньһа дьбиньн у дьбьһен[+]. 34Р’аст ә Даwьд нәчубу ә’змана, ле wи хwәха әв йәк гот:

‹Хӧдан готә Хӧдане мьн,
к’еләка Мьнә р’асте р’уне,[+]
35һ’әта кӧ Әз дьжмьнед Тә бькьмә бьне п’ийед Тә›[*] .

36Ньһа бьра т’әмамийа мала Исраел р’ьнд заньбә әw Исайе кӧ wә хач[†] кьр, Хwәде Әw һьн кьрә Хӧдан, һьн жи Мәсиһ».

37Щьмә’те әв йәк кӧ бьһист, мина тирәке дьле wан к’әт, Пәтрус у шандийед майинр’а готьн: «Әм чь бькьн, гәли бьра?»[+] 38Пәтрус wанр’а гот: «Т’обә кьн у бьра жь wә һәр йәк бь наве Иса Мәсиһ бона бахшандьна гӧна бе ньхӧмандьне[†] у һуне Р’ӧһ’е Пироз[†] п’ешк’еш[†] бьстиньн[+]. 39Әв соз бона wә у зар’ед wә йә, ӧса жи бона һ’әмуйед дур ә кӧ Хӧдан Хwәде мәйе гази wан кә»[+].

40Пәтрус бь гәләк хәбәред майин бь мә’рифәти т’әми да у һиви жь wан кьр у гот: «Хwә жь ви ньсьле[†] нәһәq хьлаз кьн». 41Әwед кӧ хәбәред wи qәбул кьрьн, пе аве һатьнә ньхӧмандьне[†] у wе р’оже wәкә се һ’әзара ль һәв зедә бун. 42Wан т’ьме хwә ль һинкьрьна шандийа дьгьрт, ль һәв дьщьвийан, нан кәрдькьрьн[*] у дӧа дькьрьн.


Ә’мьре баwәрмәнда

43Хоф у тьрс дьк’әтә сәр һәр кәси у бь дәсте шандийа гәләк к’әрәмәт у нишан дьбун. 44Һ’әму баwәрмәнд һәвр’а бун у һәр тьштед wан йәк бу[+]. 45Һәбук[†] у мьлк’е хwә жи дьфьротьн у бәлайи һ’әмуйед һ’әwщә дькьрьн. 46Һәр р’ож бь т’ьфаq[†] дьчунә п’арьстгәһе[†], малада нан кәрдькьрьн у әшq-ша бь дьле сах хwарьн дьхwарьн, 47шькьрийа хwә Хwәде данин у т’әмамийа щьмә’те ль wан хwәш бу. Хӧдан жи р’ож бь р’ож һ’әсабе хьлазбуйийа зедә дькьр.

#### 3


Qәнщбуна йе ньгада сәqәт п’арьстгәһеда

1Щарәке Пәтрус у Йуһ’әнна wәхте дӧайе сьһ’әта сьсийа һьлдьк’ьшийанә п’арьстгәһе. 2Мәрьвәки жь зькмакийеда ньгада сәqәт һәбу, кӧ һәр р’ож данин бәр дәргәһе п’арьстгәһейи кӧ Бәдәw дьһатә готьне даданин, кӧ жь йед дьһатьнә п’арьстгәһе п’арс кьра[+]. 3Әви кӧ дит Пәтрус у Йуһ’әнна дьк’әвьнә п’арьстгәһе, лава wан кьр кӧ п’арсе бьдьне. 4Пәтрус т’әви Йуһ’әнна ль wи ньһер’и у готе: «Ль мә бьньһер’ә!» 5Әwи жи ль wан ньһер’и у ч’ә’ве wи ле бу, кӧ wе тьштәки жь wан бьстинә. 6Һьнге Пәтрус готе: «Зер’ у зиве мьн т’ӧнә, ле чи мьн һәйә әзе Wи бьдьмә тә. Бь наве Иса Мәсиһе Ньсрәте р’абә бьгәр’ә»[+]. 7Дәсте wийи р’асте гьрт р’акьр, пер’а-пер’а qӧдуме чока у гузәкед wи шьдийан[+]. 8Әwи банзда сәр хwә сәкьни, дәстпекьр гәр’ийа у т’әви wан к’әтә п’арьстгәһе дьгәр’ийа, банздьда у шькьри дьда Хwәде[+]. 9Гава т’әмамийа щьмә’те дит кӧ әw дьгәр’ә у шькьрийе дьдә Хwәде, 10нас кьрьн кӧ әw ә, йе кӧ бона п’арсе бәр дәргәһе п’арьстгәһейи Бәдәw р’удьньшт у бона тьште кӧ т’әви wи qәwьми зәндәгьрти мабун у дьһ’әйирин.


Пәтрус һеwангәһа Сьлеманда[†] даннасин дькә

11Әви кӧ Пәтрус у Йуһ’әнна бәр’нәдьдан, т’әмамийа щьмә’те ә’щебмайи бәрбьр’и wан бәзи, һ’әта wи щийе кӧ жер’а дьготьн һеwангәһа Сьлеман[+]. 12Пәтрус кӧ әв йәк дит, щьмә’тер’а гот: «Гәли исраелийа! Һун чьма бона ве йәке ә’щебмайи манә? Чьма тьһәрәки ль мә дьньһер’ьн? Те бежи qәй мә бь qәwат йан хwәдеп’арьстийа хwә әw да гәр’е? 13Хwәдейе Бьраһим[†], Исһаq[†], Аqуб у Хwәдейе кал-бавед мә, Бәрдәстийе Хwә Иса р’умәт кьр[*] . Wә нәмамийа[†] Wи кьр у бәр Пилато[†] т’әхсир кьр, гава әwи qьрар кьрьбу кӧ Wи бәр’дә[+]. 14Wә йе Пироз[†] у р’аст т’әхсир кьр у йе меркӧж хwәст кӧ wәр’а бе бәр’дане[*][+] . 15Wә Ч’ә’вканийе жийине кӧшт, ле Хwәде Әw жь мьрьне р’акьр у әм хwәха шә’дә нә. 16У qәwата наве Wи әва мәрьва qәнщ кьр, к’ижани кӧ һун дьбиньн у нас дькьн. Бәле wе баwәрийа[†] бь наве Wи әва бәр ч’ә’ве wә һ’әмуйа сах-сьламәт кьр.

17Ньһа гәли бьра, әз заньм кӧ wә жи мина сәрwеред хwә бь нәзанийа хwә кьрийә[+]. 18Ле Хwәде чаwа бәри ве йәке бь дәве һ’әму п’ехәмбәра бона щәфе Мәсиһе Хwә готьбу, ӧса жи кьр. 19Аwа т’обә кьн у бәрбь Хwәде вәгәр’ьн, кӧ гӧнед wә бенә р’әситкьрьне. 20Һьнге wәхтед жийиндарийе жь һ’ьзурийа Хӧдан wе бен у Әwе Иса бьшинә, wи Мәсиһе кӧ бәреда бона wә к’ьфш кьрийә. 21Лазьм ә Әw ль ә’змен бьминә, һ’әта кӧ Хwәде һәр тьшти ну чекә[*] , чаwа кӧ һе бәре пешда Хwәде бь дәве п’ехәмбәред Хwәйә пироз готьбу[+]. 22Бәле Муса[†] гот: ‹Хӧдан Хwәдейе wә wе жь нав бьрайед wәда П’ехәмбәрәки мина мьн wәр’а дәрхә. Һәр чь кӧ wәр’а бежә, гәрәке һун гӧһдарийа Wи бькьн[+]. 23Һәр к’и кӧ гӧһдарийа Wи п’ехәмбәри нәкә, жь нав щьмә’те wе бе qәтандьн у ӧндакьрьне›[*][+] . 24У һ’әму п’ехәмбәра жи, жь Самуел[†] гьрти у йед пәйр’а чь кӧ готьнә, бона ван р’ожа хәбәр данә. 25Һун мират’хӧред[†] п’ехәмбәра у wе пәймане[†] нә, йа кӧ Хwәде т’әви кал-бавед wә[*] гьреда. Әwи готә Бьраһим: ‹Бь зӧр’әта тә әзе дӧа һ’әму мьләтед дьнйайе бькьм›[*][+] . 26Хwәде Бәрдәстийе Хwә Иса мьләтр’а дәрхьст у пешийе шандә щәм wә, кӧ дӧа wә бькә у бь ви аwайи wә һәр кәси жь хьрабийед wә вәгәр’инә».

#### 4


Пәтрус у Йуһ’әнна ль бәр щьвина[†] гьрәгьра

1Пәтрус у Йуһ’әнна һе щьмә’тер’а хәбәр дьдан, к’аһина[†] у сәрwере нобәдаред п’арьстгәһе т’әви садуqийа[†] сәр wанда гьртьн[+]. 2Әwана ащьз бьбун, чьмки wана щьмә’т һин дькьр, кӧ Иса жь мьрьне р’абуйә, избат дькьрьн кӧ мьрийе р’абьн. 3Әw гьртьн кьрьнә кәле һ’әта р’ожа дьне, чьмки иди евар бу[+]. 4Ле гәләкед кӧ хәбәр дьбьһистьн баwәр кьрьн, һ’әсабе wан гьһиштә пенщ һ’әзара.

5Р’ожа дьне сәрwер, р’успи[†] у qанунзан[†] щьвийанә Оршәлиме. 6Һәнане сәрәкк’аһин, Qәйафа, Йуһ’әнна, Скәндәр у һ’әмуйед майинә жь хун-qьнета сәрәкк’аһин жи ль wьр бун,[+] 7Пәтрус у Йуһ’әнна нава хwәда данә сәкьнандьне у пьрсин: «Wә бь чь qәwате йан бь чь нави әв йәка кьр?»[+] 8Wе дәме Пәтрус бь Р’ӧһ’е Пироз т’ьжи wанар’а гот: «Гәли сәрwеред щьмә’те у р’успийа![+] 9Һәгәр һун иро бона ве qәнщийа кӧ ви сәqәтир’а бу жь мә дьпьрсьн, кӧ әw чаwа qәнщ буйә,[+] 10бьра wә у т’әмамийа мьләте Исраелева ә’йан бә, кӧ әва бь сайа наве Иса Мәсиһе Ньсрәте ль бәр wә qәнщбуйи сәкьни йә, Әwе кӧ wә хач кьр у Хwәде жь мьрьне р’акьр. 11Әw ә ‹Әw кәвьре кӧ жь wә һоста һатә бер’умәткьрьне у бу сәре ә’нишке[†]›[*][+] . 12Бь кәсәки майин хьлазбун[†] т’ӧнә, чьмки бьн п’әр’е ә’зменда навәки дьн мәрьвар’а нәһатийә дайине, кӧ әм бькарьбьн бь wи хьлаз бьн»[+].

13Гава wана мерк’имийа Пәтрус у Йуһ’әнна дит у пе һ’әсийан кӧ әвана мәрьвнә нәхwәнди у нәзан ьн, ә’щебмайи ман у нас кьрьн, кӧ әвана т’әви Иса бунә. 14Ле әw мәрьве qәнщбуйи кӧ т’әви wан сәкьни дитьн у нькарьбун тьштәк бьготана[+]. 15Һьнге ә’мьри ль wан кьрьн, кӧ әw жь щьвина[†] гьрәгьра дәрен у һәвр’а шеwьрин, 16готьн: «Әм ван мәрьва чаwа бькьн? Чьмки һ’әму бьнәлийед Оршәлимева ә’йан ә кӧ бь дәсте ван к’әрәмәтәкә бәрбьч’ә’в бу у әм нькарьн инк’ар кьн. 17Ле wәки нава щьмә’теда һе бәла нәбә, әм гәфе ль wан бьхwьн, кӧ т’ӧ щар бь Wи Нави кәсир’а хәбәр нәдьн».

18Диса гази wан кьрьн, т’әми данә wан, кӧ т’ӧ щар бь наве Иса хәбәр нәдьн у һин нәкьн. 19Ле Пәтрус у Йуһ’әнна ль wан вәгәр’андьн у готьн: «К’а һун хwәха бьфькьрьн, гәло әв йәк бәр Хwәде р’аст ә кӧ әм гӧр’а wә бькьн, нә йа Хwәде[+]? 20Әм нькарьн бона wан тьштед кӧ мә хwәха дитьн у бьһистьн нәкьнә дәнги». 21Wана диса гәф ль wан хwар у бәр’дан. Бәр щьмә’те мә’ник сәр wан нәдитьн кӧ щәза бьдана wан, чьмки һ’әмуйа жи бона әw тьште qәwьми шькьри дьданә Хwәде[+]. 22Ә’мьре wи мәрьве кӧ әв к’әрәмәта qәнщбуне жер’а бу чьл сали жортьр бу.


Дӧайе баwәрмәнда

23Гава Пәтрус у Йуһ’әнна һатьнә бәр’дане, әw чунә щәм к’ома хwә у wанр’а һәр тьшт гьли кьрьн, чь кӧ сәрәкед к’аһин у р’успийа wанар’а готьбун. 24Wана жи гава бьһист, һәвр’а дәнге хwә һьлдан гази Хwәде кьрьн у готьн: «Йа Хwәйи, Ә’фьрандаре ә’рд у ә’змен, бә’ре у һ’әмуйед нав wанда[*] ,[+] 25Тә бь Р’ӧһ’е Пироз пе дәве баве мә, бәрдәстийе Хwә Даwьд гот:

‹Чьма нәщьһу qьлqьлин у мьләт жи бона тьштед п’уч’ фькьрин?
26П’адшед дьнйайе һазьр сәкьнин у сәрwер һәвр’а мьqабьли Хӧдан у Мәсиһе Wи щьвийан›[*][+] .

27Бәле р’аст ви бажарида сәр бәрдәстийе Тә Исайе пироз, Йе кӧ Тә бь р’ункьрьне[†] к’ьфш кьр, Һеродәс[†] у Пилатойе Понтийо т’әви нәщьһуйа у мьләте Исраеле щьвийан[*] ,[+] 28wәки wан тьшта бькьн, чь кӧ Тә һе бәреда анәгори qәwат у ә’мьре Хwә к’ьфш кьрьбу бьбьн. 29Ньһа йа Хӧдан, сәр гәф у гӧр’ийа wанда бьньһер’ә, к’әрәме хӧламед Хwәр’а бькә, wәки әм мерк’ими хәбәра Тә хәбәр дьн,[+] 30дәсте Хwә дьреж кә, wәки бь наве бәрдәстийе Тә Исайе пироз жь нәхwәшийа qәнщ бьн, нишан у к’әрәмәт бьqәwьмьн». 31Һәма чаwа wана дӧа хьлаз кьр, әw щийе кӧ әw щьвийайи бун һ’әжийа у һ’әму бь Р’ӧһ’е Пироз т’ьжи бун, хәбәра Хwәде мерк’ими хәбәр дьдан[+].


Һәр тьште баwәрмәнда йәк бу

32Дьл у р’ӧһ’е т’әмамийа щьмә’та баwәрмәнда йәк бу. Жь wана т’ӧ кәси һәбука хwәр’а нәдьгот кӧ: «Йа мьн ә», ле һәр тьштед wан йәк бу[+]. 33Шандийа бь qәwата зор шә’дәтийа мьрьн-р’абуна Хӧдан Иса дьдан у к’әрәмәкә[†] мәзьн сәр wан һ’әмуйа бу. 34Нава wанда т’ӧ кәс һ’әwще тьштәки нибу. Әwед кӧ хwәйе ә’рда йан мала бун, дьфьротьн у qимәте wан тьштед фьроти данин[+] 35бәр п’ийед шандийа даданин у wана жи к’ер’а чь лазьм буйа бәла дькьрьн. 36Аwа йәки леwи[†] жь Qӧбрьсе, наве wи Усьв[†], кӧ шандийа жер’а дьгот Барнабас[†], кӧ те фә’мкьрьне: «Йе Дьлдайине[*] »,[+] 37ә’рдәки wи һәбу фьрот, qимәте wи ани бәр п’ийед шандийа дани.

#### 5


Гӧне Һананийа у Саферийайе

1Ле мәрьвәки наве wи Һананийа т’әви жьна хwә Саферийайе мьлк’әк фьрот, 2жь qимәте wе һьнәк вәшарт, кӧ жьн жи һаш пе һәбу, һьнәк жи ани ль бәр п’ийед шандийа дани. 3Һьнге Пәтрус wир’а гот: «Һананийа! Әв чаwа бу кӧ мирещьн[†] qәлпе хьраб кьрә дьле тә, кӧ тӧ Р’ӧһ’е Пирозр’а дәрәwа бьки у жь qимәте ә’рде һьнәки вәшери? 4Бәри фьротане нә әw йа тә бу? У пәй фьротанер’а жи qимәте wе дәсте тәда нибу? Тә чьма әв йәк кьрә дьле хwә? Тә нә кӧ мәрьвар’а дәрәw кьр, ле Хwәдер’а». 5Гава Һананийа әв хәбәр бьһистьн, к’әт р’ӧһ’е хwә да у тьрсәкә мәзьн һ’әмуйед кӧ бьһистьн гьрт. 6Хорт жи р’абун әw к’әфән[†] кьрьн у бьрьнә дәрва дәфьн кьрьн.

7Wәкә се сьһ’әта дәрбаз бу, жьна wи кӧ ньзаньбу чь qәwьмийә, к’әтә һьндӧр’. 8Пәтрус же пьрси гот: «Мьнр’а бежә, wә һәбука хwә һәма һаqаси фьрот?» Әwе гот: «Бәле, һәма һаqаси». 9Һьнге Пәтрус wер’а гот: «Һун чьма бунә йәк кӧ Р’ӧһ’е Хӧдан бьщер’ьбиньн? Ва нә дәнге ньгед wан мәрьвед кӧ мере тә дәфьн кьрьнә жь пьшт дери тен, wе тә жи дәрхьнә дәрва». 10Пер’а-пер’а әw к’ӧлфәт к’әтә бәр ньгед wи у р’ӧһ’е хwә да. Һьнге хорт к’әтьнә һьндӧр’, әwа мьрити дитьн, һьлдан бьрьн к’еләка мере wе дәфьн кьрьн. 11Тьрсәкә мәзьн к’әтә сәр т’әмамийа щьвине[†] у һ’әмуйед кӧ әв йәк бьһистьн.


К’әрәмәтед бь дәсте шандийа

12Бь дәсте шандийа гәләк нишан у к’әрәмәт нав щьмә’теда дьбун. (Һ’әму баwәрмәнд һәвр’а һеwангәһа Сьлеманда дьщьвийан[+]. 13Т’ӧ кәси жь йед майин нәwерьбу незики wан буйа, ле бәле щьмә’те жи qәдьре wан дьгьрт. 14Ле диса ә’лаләта жьна у мера һе-һе зедә дьбун, йед кӧ баwәрийа хwә Хӧдан данин.) 15Бона ве йәке хәлqе нәхwәш дәрдьхьстьнә сәре р’ийа, даданинә сәр дарбәста у бәр’а, wәки гава Пәтрус дәрбаз бә, т’әне сийа wи бьк’әвә сәр жь wан һьнәка[+]. 16Ә’лаләт жи жь бажаред дор-бәра дьһатьнә Оршәлиме, т’әви хwә нәхwәш у йед кӧ жь р’ӧһ’ед һ’әрам[†] щәфа дьк’ьшандьн данин у һ’әму жи qәнщ дьбун.


Зерандьна шандийа

17Сәрәкк’аһин[†] у һ’әмуйед т’әви wи, кӧ жь к’омәла садуqийа бун, һ’әвсудийева дагьрти р’абун[+] 18дәст авитьнә шандийа, авитьнә кәла[†] щьмә’тийе[+]. 19Ле мьлйак’әтәки[†] Хӧдан wе шәве дәргәһед кәле вәкьрьн, әw дәрхьстьнә дәрва у готә wан:[+] 20«Һәр’ьн п’арьстгәһеда бьсәкьньн у щьмә’тер’а ван һ’әму готьнед ве жийине бежьн». 21Wана жи гӧһдари кьр, сьбәһе зу к’әтьнә п’арьстгәһе, дәстпекьрьн һин кьрьн.

Һьнге сәрәкк’аһин к’ома хwәва һат, т’әви т’әмамийа к’ома р’успийед Исраеле, щьвина гьрәгьра щьванд у шандьнә кәле кӧ шандийа биньн. 22Ле гава бәрдәсти чун, әw кәледа нәдитьн, вәгәр’ийан һатьн у готьн: 23«Кәла жь һәр алийава дадайи бу у нобәдар жи ль бәр дәргәһа бун, ле гава мә вәкьр, мә һьндӧр’да т’ӧ кәс нәдит». 24Гава сәрwере нобәдаред п’арьстгәһе у сәрәкед к’аһина әв хәбәр бьһистьн, сәр wан ә’щебмайи ман дьготьн: «Гәло чь qәwьмийә?» 25Wе дәме йәки һат wанр’а гот: «Ва әw мәрьвед wә авитьбунә кәле, п’арьстгәһеда сәкьни нә у щьмә’те һин дькьн!» 26Wи чахи сәрwере нобәдара бәрдәстийава т’әвайи чун әw анин, ле нә бь зорбәтийе, чьмки жь щьмә’те дьтьрсийан, кӧ wан нәдьнә бәр кәвьра[+].

27Әw бьрьн бәр щьвина гьрәгьра данә сәкьнандьне, сәрәкк’аһин жь wан пьрси[+] 28у гот: «Мә һ’ьшк т’әми ль wә нәкьр, кӧ бь Wи Нави һин нәкьн? Ле ва wә Оршәлим бь һинкьрьна хwәва т’ьжи кьрийә, һун дьхwазьн щабдарийа хуна Wи Мәрьви бькьнә стуйе мә»[*][+] . 29Пәтрус у шандийед майинва щаб дан у готьн: «Әм гәрәке гӧр’а Хwәде бькьн, нә кӧ йа мәрьва[+]. 30Хwәдейе кал-бавед мә Иса жь мьрьне р’акьр, Әwе кӧ wә дарва дардакьр кӧшт. 31Хwәде Әw бьльнд кьр дани ль мьле Хwәйи р’асте, кӧ бьбә Р’ебәр у Хьлазкьр[†], wәки мәщала т’обәйе у бахшандьна гӧна бьдә Исраеле. 32Әм шә’де ван тьшта нә, ӧса жи Р’ӧһ’е Пироз, к’ижан Хwәде да wан, йед кӧ гӧр’а Wида нә»[+].

33Гава wана әв йәк бьһист, гәләки һерс к’әтьн у дьхwәстьн wан бькӧжьн[+]. 34Ле ферьсики[†] дәрсдаре[†] Qануне һәбу, наве wи Гамалйел у нава т’әмамийа щьмә’теда жи хwәйиqәдьр бу. Әва щьвина гьрәгьрада р’абу сәкьни ә’мьр кьр кӧ шандийа хеләке дәрхьнә дәрва[+] 35у wанр’а гот: «Гәли исраелийа! Һьндава ванда һаш жь хwә һәбьн кӧ һуне чь бькьн. 36Wәхтәке Т’әwдас пешда һат, кӧ хwә данибу дәwса йәки мәзьн у wәкә чарсьд мәрьви жи хwә ле гьртьбун, әw һатә кӧштьне, һ’әму пәйчуйед wи жи т’ур’-т’ур’и бун у кәс нәма. 37Пәй wир’а Щьһудайе Щәлиле жи р’ожед навньвисареда р’абу ә’лаләтәкә гьран ль пәй хwә бьр, ле әw һатә кӧштьне у һ’әмуйед пәй wи дьчун жи бәла-бәлайи бун[+]. 38У ньһа әз ви һ’алида wәр’а дьбежьм, жь ван мәрьва вәгәр’ьн у wан бәр’дьн. Һәгәр әw шеwьр йан шьхӧл мәрьвати бә, wе бәтал бә, 39ле һәгәр жь Хwәдеда йә, һун нькарьн бәтал кьн. Мьqати хwә бьн нәбә кӧ һун р’абьнә бәр Хwәде».

Щьвина гьрәгьра гӧр’а wи кьр, 40гази шандийа кьрьн, әw данә бәр qамчийа, ә’мьри сәр wан кьрьн, кӧ иди бь наве Иса хәбәр нәдьн у бәр’дан. 41Әвана жи жь щьвина гьрәгьра чун, ша дьбун кӧ бона наве Иса һежайи р’әзилкьрьне бунә[+]. 42Һәр р’ож ль п’арьстгәһе у малада т’ьме Мьзгини[†] дьдан у һин дькьрьн кӧ Мәсиһ, Иса йә.

#### 6


Бьжартьна һ’әфт к’омәкдара

1Wан р’ожада гава шагьрт зедә дьбун, щьһуйед кӧ йунани[†] хәбәр дьдан һьндава щьһуйед ибранида[†][*] бина хwә тәнг дькьрьн, чьмки хӧрәке кӧ һәр р’ож дьһатә бәлакьрьне нәдьгьһиштә жьнәбийед wан[+]. 2Wи чахи һәр донздәһа гази к’ома шагьрта кьр у готьн: «Әв йәк нә р’аст ә кӧ әм даннасинийа хәбәра Хwәде бьһельн, хӧрәк бәлакьрьнева мьжул бьн. 3Ньһа гәли бьра, жь нава хwәда һ’әфт мәрьвед бь шә’дәтийа наве qәнщ бьбьжерьн, кӧ бь избати Р’ӧһ’е Пироз у сәрwахтийева[†] т’ьжи нә, wәки әм wан дайньнә сәр ви шьхӧли[+]. 4Ле әме хwә бьдьнә дӧа у даннасинийа хәбәре». 5Әва йәка һ’әму баwәрмәнда хwәш һат у әв мәрьвана бьжартьн: Стәйфан, мәрьвәки бь баwәри у Р’ӧһ’е Пирозва т’ьжи, Филипо, Прокоро, Никанор, Тимон, Парменас у Николойе жь Әнтакйайе, кӧ жь п’утп’арьстийе[†] һатьбу сәр баwәрийа щьһуйа[+]. 6Әвана бәр шандийа данә сәкьнандьне, шандийа жи дӧа кьрьн у дәстед хwә данә сәр wан[+]. 7У хәбәра Хwәде пешда дьчу, ә’лаләта шагьрта Оршәлимеда гәләки зедә дьбу у жь к’аһина жи гәләка баwәри qәбул дькьрьн[+].


Гьртьна Стәйфан

8Стәйфан, әw мәрьвәки бь к’әрәм у qәwата Хwәдева т’ьжи бу, нав щьмә’теда к’әрәмәт у нишанед мәзьн дькьрьн. 9Ле һьнәкед жь к’ьништа[†] кӧ Азайи[*] дьһатә готьне, щьһуйед жь Курене у Скәндәрйайе у ӧса жи щьһуйед жь qәзайед Киликйайе у Асйайе р’абун т’әви Стәйфан к’әтьнә дә’wе. 10Ле нькарьбун ль бәр wе сәрwахтийе у wи Р’ӧһ’е кӧ пе хәбәр дьда бьсәкьнийана[+]. 11Wи чахи дьзива сәре чәнд мәрийа т’ьжи кьрьн кӧ бежьн: «Мә бьһист кӧ әва тьштед мьqабьли Муса у Хwәде дьбежә»[+]. 12Бь ви аwайи щьмә’т, р’успи у qанунзан т’әвиһәв кьрьн, р’аһьштьнә Стәйфан, әw гьртьн у к’аши щьвина гьрәгьра кьрьн. 13Шә’дед дәрәw анин данә сәкьнандьне у wан гот: «Әва т’әрка хәбәрдана мьqабьли ви щийе пироз у Qануна Муса[†] накә[+]. 14Мә жь дәве wи бьһист кӧ гот: ‹Исайе Ньсрәте wе ве П’арьстгәһе һьлшинә у ә’дәтед кӧ Муса данә мә бьгӧһезә›»[+]. 15Һ’әмуйед щьвина гьрәгьрада р’уньшти гава ль wи ньһер’ин, дина хwә дане р’әнг-р’уйе wи мина р’әнг-р’уйе мьлйак’әта бу.

#### 7


Щабдайина Стәйфан ль бәр щьвина гьрәгьра

1Һьнге сәрәкк’аһин Стәйфанр’а гот: «Әв йәк р’аст ьн?» 2Әwи гот: «Гәли бав у бьра, бьбьһен! Гава баве мә Бьраһим һе Мәсопотамйайеда дьма, кӧ һе нәчубу бажаре Һ’аране, Хwәдейе р’умәте wива хӧйа бу[+] 3у жер’а гот: ‹Жь wәлат у пьсмамед хwә бьqәтә у һәр’ә wи wәлате кӧ әзе нишани тә кьм›[*][+] . 4Һьнге Бьраһим жь wәлате к’ьлданийа дәрк’әт ль Һ’аране ма. Пәй мьрьна баве wир’а Хwәде әw wаргӧһастә ви wәлате кӧ һун ньһа теда дьминьн[+]. 5Ль ве дәре wаргәһ нәда wи, нә жи дәwса ньгәки, ле соз да кӧ ви wәлати чаwа мьлк’ бьдә wи у пәй wир’а жи бьдә зӧр’әта wи, гава кӧ һе зар’ед wи т’ӧнәбун[*][+] . 6Хwәде wир’а аһа гот: ‹Зӧр’әта тәйе wәлате хәлqеда хәрибийеда бә, wе wан бькьнә хӧлам у чарсьд сали бьдьнә щәфе[+]. 7Ле диwана wи мьләте кӧ wе жер’а бьбьнә хӧлам› Хwәде гот, ‹Әзе бькьм, пәй wе йәкер’а әwе дәрен, ль ви щийи Мьн бьһ’әбиньн›[*][+] . 8Паше сьнәт[†] чаwа нишана пәймане да Бьраһим. Аwа гава Исһаq жер’а бу, р’ожа һ’әйшта әw сьнәт кьр у Исһаq жи Аqуб ӧса кьр, Аqуб жи һәр донздәһ кӧр’ед хwәйә бавә’ширед мә ӧса кьрьн[*][+] .

9Бавә’шира жи жь һ’әвсудийе Усьв[†] чаwа хӧлам фьротьн, кӧ wи бьбьнә Мьсьре, ле Хwәде т’әви wи бу[*] ,[+] 10әw жь һ’әму тәнгасийед wи хьлаз кьр. Гава әw бәр Фьрәwьне[†] п’адше Мьсьре сәкьни, Хwәде к’әрәм у сәрwахти дайе, п’адше жи Усьв сәр Мьсьре у т’әмамийа мала хwә кьрә сәрwер[*][+] . 11Һьнге т’әмамийа wәлате Мьсьре у Кәнанеда[†] бу хәлайи у к’әтьнә охьрме гьран, кал-бавед мә нькарьбун хӧрәк дәстхьстана.[*] 12Аqуб кӧ бьһист ль Мьсьре гәньм дәст дьк’әвә, щара пешьн кал-бавед мә шандьн[+]. 13Щара дӧда Усьв хwә бьрайед хwәва да наскьрьне у ә’сьле wи Фьрәwьнва ә’йан бу[+]. 14Һьнге Усьв шанд гази баве хwә Аqуб у т’әмамийа мала wи кьр, кӧ сәрһәв һ’әфте пенщ нәфс бун[+]. 15Аqуб бәржери Мьсьре бу, әw у кал-бавед мә wьр мьрьн[+]. 16Щьнйазед wан бьрьнә Шәхәме кьрьнә wи мәзәле кӧ Бьраһим бь qимәтәки зива жь кӧр’ед Һаморе Шәхәме к’ьр’ибу[*][+] .

17Гава әw wәхте кӧ Хwәде бь сонд Бьраһимр’а соз дабу незик дьбу, щьмә’т Мьсьреда гәләки зедә бьбу[+]. 18Wи чахи п’адшаки дьн Мьсьреда р’абу, кӧ дәрһәqа Усьвда тьштәк ньзаньбу[*][+] . 19Әwи һ’ьләк’ари ль мьләте мә кьр у кал-бавед мә данә щәфе, п’ейи сәр wан кьр, кӧ әw зар’окед хwә бавежьнә дәрва, кӧ нәжин[*][+] . 20Wи чахи Муса жь дийа хwә бу, әw йәки гәләки бәдәw бу у се мәһа мала баве хwәда мәзьн бу.[*][+] 21Гава әw һатә авитьне, qиза Фьрәwьн әw һьлда бьр, чаwа кӧр’ хwәр’а мәзьн кьр[+]. 22Муса т’әмамийа сәрwахтийа мьсьрийа һин бу, хәбәрдан у шьхӧле хwәда жи зор бу.

23Гава чьл салийа wи т’әмам бу, дьле wир’а дәрбаз бу кӧ сәрики бьдә хушк-бьрайед хwә зар’ед Исраел. 24Әwи йәки исраели дит кӧ йәки мьсьри нәһәqи ле дькьр, чу пьшта wи, һ’әйф һьлда йе мьсьри кӧшт[+]. 25Муса т’ьре[†] хушк-бьрайед wийе фә’м бькьн, кӧ Хwәде wе бь дәсте wи хьлазбуне бьдә wан, ле фә’м нәкьрьн. 26Р’ожа дьне р’асти дӧ исраелийа һат кӧ шәр’ дькьрьн, хwәст кӧ wан ль һәв бинә у гот: ‹Ә’вдно! Һун бьра нә, чьма нәһәqийе ль һәвдӧ дькьн?› 27Ле әwе кӧ нәһәqи ль һәвале хwә дькьр, әw дә’ф да у готе: ‹К’е тӧ сәр мә сәрwер у һ’акьм к’ьфш кьри? 28Йан тӧ дьхwази мьн жи мина wи мьсьрийе дӧһӧ бькӧжи?›[*][+] 29Гава Муса әв йәк бьһист, р’әви wәлате Мьдйане хәрибийеда ма у ль wьр дӧ кӧр’ жер’а бун[*][+] .

30Пәй чьл салир’а бәр’ийеда ль ч’ийайе Синайе[†] мьлйак’әтәк нава алава агьре дьр’ийеда wива хӧйа бу.[*][+] 31Муса кӧ дит, ль сәр wе йәке ә’щебмайи ма. Гава незик дьбуйе кӧ бьбинә, дәнге Хӧдан бьһист: 32‹Әз Хwәдейе кал-бавед тә, Хwәдейе Бьраһим, Исһаq у Аqуб ьм›. Муса дьләрьзи у нәwерьбу бьньһер’ийа[+]. 33Һьнге Хӧдан готе: ‹Чарьхед ньгед хwә бехә, чьмки әw щийе кӧ тӧ ле сәкьни йи ә’рде пироз ә. 34Бәле Мьн щәфе щьмә’та Хwә Мьсьреда дит у заринийа wан бьһист, пәйа бум кӧ wан хьлаз кьм. Дә ньһа wәрә Әз тә бьшиньмә Мьсьре›[+].

35Әw Мусайе кӧ т’әхсир кьрьн у готьне: ‹К’е тӧ сәр мә сәрwер у һ’акьм к’ьфш кьри?› Хwәде бь дәсте wи мьлйак’әте кӧ нав дьр’ийеда wива хӧйа бу, әw чаwа сәрwер у хьлазкьр шанд[*][+] . 36Әwи әw жь Мьсьре дәрхьстьн, Мьсьре, бә’ра Сор у бәр’ийеда[†] чьл сали нишан у к’әрәмәт кьрьн[*][+] . 37Муса һәма әw бу, йе кӧ зар’ед Исраелр’а гот: ‹Хwәде wе жь нав бьрайед wәда п’ехәмбәрәки мина мьн бона wә р’акә›[*][+] . 38Муса әw бу, йе кӧ бәр’ийеда нава щьмә’те бу, ль сәре ч’ийайе Синайе жи т’әви wи мьлйак’әти бу, к’ижани т’әви wи кал-бавед мәр’а хәбәр дьда. Әва әw бу, йе кӧ әw хәбәред жийине һьлдьдан кӧ бьдә мә[*][+] .

39Ле кал-бавед мә нәхwәстьн гӧр’а wи бькьн, әw т’әхсир кьрьн, дьлед хwәда вәгәр’ийанә Мьсьре[+] 40у Һарунр’а[†] готьн: ‹Мәр’а хwәдейа чекә, кӧ пешийа мә к’әвьн, чьмки әw Мусайе кӧ әм жь wәлате Мьсьре дәрхьстьн, әм ньзаньн чь һатә сәре wи›[*][+] . 41Һәма wан р’ожада п’утәки мина голька чекьрьн, qӧрбан[†] wи п’утир’а дан у бона шьхӧле дәсте хwә к’еф кьрьн[*][+] . 42Һьнге Хwәде бәре Хwә жь wан гӧһаст у һьшт кӧ әw стәйркед ә’змен бьһ’әбиньн, чаwа к’ьтеба п’ехәмбәрада ньвисар ә:

‹Гәло чьл сали qӧрбан у һ’әди[†] wә бәр’ийеда Мьнр’а дан, Мала Исраел[+]?
43На, ле wә коне Молох хwәде у стәйрка Р’әмфан хwәдейе хwә һьлдьдан,
әв сурәт ьн, йед кӧ wә чекьрьн,
wәки һун wан бьһ’әбиньн.
Бона ве йәке Әзе wә бьгӧһезьмә wи алийе wәлате Бабилоне[†]›[*] .

44Коне Шә’дәтийе[†] бәр’ийеда т’әви кал-бавед мә бу. Әw ӧса һатә чекьрьне, чаwа Әwе кӧ Мусар’а хәбәр да, ә’мьр кьр кӧ мина wи шькьле кӧ дитьбу чекә[*][+] . 45Паше кал-бавед мә жи әw коне кӧ жь пешийа wанр’а мабу, һьлдан анинә ви wәлати, wи wәхте кӧ wан т’әви Йешу жь wан мьләта зәфт кьрьбун у Хwәде жь бәр кал-бавед мәва бәри wан мьләта дабу. Әw кон ль wьр ма һ’әта wәхте Даwьд[*] . 46Даwьд жи к’әрәм жь Хwәде станд, хwәст кӧ ханәке бона Хwәдейе Аqуб чекә[*][+] . 47Ле Сьлеман бона Wи ханәк чекьр[*] . 48Ле бәле Йе Һәри Жорьн малед бь дәста чекьрида наминә, чаwа п’ехәмбәр дьбежә:[+]

49‹Ә’зман к’ӧрсийа Мьн ә,
ә’рд жи бьне п’ийед Мьн ә.
Һуне чь мале Мьнр’а чекьн? Хӧдан дьбежә.
Йан жи чь щийи бона р’ьһ’әтийа Мьн?
50Нә дәстед Мьн әв һәр тьшт чекьрьнә?[*] ›

51Сәрһ’ьшкно! К’афьр у гӧһада кәр’но![*] Һун т’ьме мьqабьли Р’ӧһ’е Пироз дьсәкьньн, кал-бавед wә чаwа бунә, һун жи ӧса нә[*][+] . 52Кал-бавед wә жь п’ехәмбәра к’ижан нәзерандьн? Әwед кӧ һе бәреда бона һатьна Йе Р’аст дьготьн, дькӧштьн. У ва ньһа жи wә нәмамийа Wи кьр у кӧшт[+]. 53Wәр’а Qанун бь дәсте мьлйак’әта һатә дайине, ле wә хwәй нәкьр!»[+]


Кӧштьна Стәйфан

54Гава әв тьшт дьбьһистьн, һәwа wан дьк’әт у дьранед хwә сәр wи дьч’ьр’ькандьн[+]. 55Ле Стәйфан бь Р’ӧһ’е Пироз т’ьжи бәре хwә ә’зменда кьр, р’умәта Хwәде у Иса ль мьле Хwәдейи р’асте сәкьни дит[+] 56у гот: «Ва йә әз ә’змана вәбуйи дьбиньм у Кӧр’е Мерьв[†] ль мьле Хwәдейи р’асте сәкьни!»[+] 57Wи чахи wана кьрә qир’ин у гӧһед хwә гьртьн, һ’әму һәвр’а р’аһьштьнә wи, 58әw жь бажер дәрхьстьн, данә бәр кәвьра. Шә’да жи к’ьнщед хwә данинә бәр ньгед хортәки наве wи Шаwул[+]. 59Гава кәвьр давитьне, Стәйфан дӧа кьр у гот: «Хӧдан Иса, р’ӧһ’е мьн бьстинә»[+]. 60Һьнге wи чок да, бь дәнге бьльнд кьрә гази: «Хӧдан, ве йәке ванар’а гӧнә[†] һ’әсаб нәкә». Аһа кӧ гот, һеньжи[*][+] .

#### 8

1Шаwул жи qайл бу, кӧ әw бе кӧштьне.


Шаwул пәй баwәрмәнда дьк’әвә

Әwе р’оже мьqабьли щьвина[†] Оршәлимеда зерандьнәкә гьран дәстпебу. Пештьри шандийа һ’әмуйед баwәрмәнд бәлайи т’опрахед Щьһустане у Самәрйайе бун[+]. 2Мәрьвед хwәдехоф Стәйфан дәфьн кьрьн у шинәкә гьран сәр кьрьн. 3Ле Шаwул гәләк зьрар дьда щьвине, мал-мал дьгәр’ийа жьн у мер к’аши дәрва дькьрьн давитьнә кәле[*][+] .


Филипо Самәрйайеда Мьзгинийе дьдә

4Әwед бәла-бәлайи бьбун дьгәр’ийан, Мьзгинийа хәбәре дьдан[+]. 5Филипо жи бәржери бажарәки Самәрйайе бу, wанр’а бона Мәсиһ даннасин дькьр[+]. 6Ә’лаләте бь дьл гӧһдарийа готьнед Филипо дькьр, гава дьбьһистьн у дьдитьн әw к’әрәмәтед кӧ wи дькьрьн. 7Жь гәләк щьнак’әтийа[†] р’ӧһ’ед һ’әрам бь дәнге бьльнд дькьрьнә qир’ин дәрдьк’әтьн у гәләк шьлушә’т, ньгада сәqәт qәнщ дьбун[+]. 8Һьнге шабунәкә мәзьн к’әтә wи бажари.

9Мәрьвәк wи бажарида һәбу наве wи Шьмһ’ун, әwи һе зува сербази[†] дькьр у самәри[†] ә’щебмайи дькьрьн у хwә жи данибу дәwса йәки мәзьн. 10Т’әмамийа щьмә’те жь бьч’ука һ’әта мәзьна бь дьл гӧһ дьданә wи у дьготьн: «Әв ә әw ‹Qәwата Хwәдейә мәзьн› кӧ дьбежьн». 11Бь дьл гӧһ дьданә wи, чьмки әwи зува бь сербазийед хwә әw ә’щебмайи кьрьбун. 12Ле гава әwи әw мьзгинийа Филипо баwәр кьр, йа кӧ бона П’адшатийа Хwәде у наве Иса Мәсиһ дьда, һьн мер һьн жьн, һ’әму жи пе аве һатьнә ньхӧмандьне. 13Шьмһ’ун хwәха жи баwәр кьр һатә ньхӧмандьне у т’ьме т’әви Филипо бу. У гава әw нишан у к’әрәмәтед зор кӧ дьбун дьдит, ә’щебмайи дьма[+].

14Шандийед Оршәлимеда гава бьһистьн, wәки Самәрйайе хәбәра Хwәде qәбул кьрийә, Пәтрус у Йуһ’әнна шандьнә щәм wан[+]. 15Әw кӧ бәржер бун, бона wан дӧа кьрьн кӧ Р’ӧһ’е Пироз бьстиньн,[+] 16чьмки һ’әта һьнге һе Р’ӧһ’е Пироз нәһатьбу сәр жь wан т’ӧ кәси, т’әне бь наве Хӧдан Иса һатьбунә ньхӧмандьне[+]. 17Һьнге Пәтрус у Йуһ’әнна дәстед хwә данинә сәр wан у wана Р’ӧһ’е Пироз станд[+].

18Гава Шьмһ’ун дит, wәки бь дәст данина шандийа Р’ӧһ’е Пироз дьстиньн, п’әрә дьрежи wан кьр 19у гот: «Әви һ’ӧкӧми бьдьнә мьн жи, кӧ әз дәсте хwә дайньмә сәр к’е, Р’ӧһ’е Пироз бьстинә». 20Ле Пәтрус wир’а гот: «Зиве тә бьра т’әви тә бьт’әр’ьбә! Тә т’ьре п’ешк’еша Хwәде п’әрәти те стандьне! 21П’ара тә ве йәкеда тьштәк т’ӧнә, чьмки дьле тә ль бәр Хwәде нә р’аст ә. 22Ньһа жь wе хьрабийа хwә вәгәр’ә, р’әща жь Хӧдан бькә, бәлки әв нета тәйә хьраб бе бахшандьне,[+] 23чьмки әз тә нава тә’лайийа зьрав у qәйдед нәһәqийеда дьбиньм». 24Шьмһ’ун ле вәгәр’анд у гот: «Һун бона мьн һиви жь Хӧдан бькьн, wәки жь әw готьнед wә т’ӧ тьшт нәйе сәре мьн»[+].

25Гава wана шә’дәти да у хәбәра Хӧдан хәбәр дан, пашда вәгәр’ийанә Оршәлиме у ль сәр р’ийа хwә гәләк гӧндед Самәрйайеда жи Мьзгини дьдан[+].


Филипо у нәмере[†] жь wәлате Әтйупийе

26Һьнге мьлйак’әтәки Хӧдан Филипор’а гот: «Р’абә һәр’ә алийе башуре[†], сәр wе р’ийа кӧ жь Оршәлиме бәржери Газзайе дьбә», кӧ чол-бәстәк бу[+]. 27Әw жи р’абу чу у дина хwә дайе, ва йә нәмерәки[†] жь Әтйупийе wәзире Кәндаке, аwа готи п’адша Әтйупийе, кӧ wәк’иле т’әмамийа хьзна wе бу, бона һ’әбандьне һатьбу Оршәлиме. 28Әw жь wьр вәдьгәр’ийа у ә’рәба хwәда к’ьтеба Ишайа[†] п’ехәмбәр дьхwәнд. 29Р’ӧһ’ Филипор’а гот: «Пешда һәр’ә у р’әх ә’рәбева һәрә»[+]. 30Филипо жи бәзи незик буйе, бьһист кӧ әw к’ьтеба Ишайа п’ехәмбәр дьхунә у же пьрси: «Чь кӧ тӧ дьхуни фә’м дьки?» 31Әwи готе: «Әзе чаwа бькарьбьм фә’м бькьм, һәгәр йәк мьнр’а шьровәнәкә?» У һиви жь Филипо кьр кӧ р’абә р’әх wи р’уне[+]. 32Әw щийе кӧ wи ньвисареда дьхwәнд әв бу:

«Мина пәза бона сәржекьрьне һатә бьрьне
у чаwа бәрха ль бәр qӧсесе хwә накә к’алин,
дәве Хwә вәнакә.
33Әw ньмьз кьрьн у һәqе Wи же стандьн.
Дәрһәqа зӧр’әта Wида к’е wе гьли кә?
Чьмки ә’мьре Wи жь р’убаре дьне һатә һьлдане»[*] .

34Нәмер жь Филипо пьрси у готе: «Әз һиви дькьм мьнр’а бежә, п’ехәмбәр ван тьшта бона к’е дьбежә? Бона хwә йан бона йәки майин?» 35Филипо р’абу wе ньвисареда дәстпекьр дәрһәqа Мьзгинийа Исада wир’а шьровәкьр[+].

36-37Гава р’ийа хwәда дьчун, әw гьһиштьнә авәке у нәмер гот: «Ва йә ав, иди чь наһелә кӧ әз бемә ньхӧмандьне?»[*] 38У нәмер ә’мьр кьр, кӧ ә’рәбе бьдьнә сәкьнандьне, һәр дӧ жи к’әтьнә аве у Филипо нәмер ньхӧманд. 39Гава әwана жь аве дәрк’әтьн, Р’ӧһ’е Хӧдан Филипо һьлда, иди нәмер Филипо нәдит, әw әшq у ша р’ийа хwәда чу. 40Ле Филипо Ашдодеда хӧйа бу у дьгәр’ийа, Мьзгини дьда һәр бажари, һ’әта Qәйсәрийе жи һат.

#### 9


Чаwа Шаwул ль Иса вәдьгәр’ә


(К’аред Шандийа 22:6-16; 26:12-18)

1Шаwул жи һ’әта һьнге һе гәф ль шагьртед Хӧдан дьхwар кӧ wан бьдә кӧштьне. Әw чу щәм сәрәкк’аһин,[+] 2дәстурнә’мә сәр к’ьништед Шаме жь wи хwәстьн, wәки һ’ӧкӧме wи һәбә жьн у меред кӧ ль пәй ве Р’е дьчьн һәгәр бьбинә, wан бьгьрә гьредайи бинә Оршәлиме. 3Гава дьчу незики Шаме бу, ньшкева жь ә’змен р’онайике дора wи шәwq да[+]. 4Әw к’әтә ә’рде у дәнгәк бьһист кӧ wир’а дьгот: «Шаwул, Шаwул! Тӧ чьма Мьн дьзерини?» 5Әwи жи гот: «Тӧ к’и йи, Хӧдан?» Wи дәнги готе: «Әз әw Иса мә, Йе кӧ тӧ дьзерини[*] . 6Дә ньһа р’абә һәр’ә бажер, wе тәр’а бе готьне те чь бьки». 7Әw мәрьвед кӧ т’әви wи дьчун сар бун сәкьнин у зар-зьман к’әтьн. Wан әw дәнг дьбьһист, ле кәсәк нәдьдитьн. 8Шаwул жь ә’рде р’абу, ч’ә’вед wи вәкьри бун, ле тьшт нәдьдит. Һьнге дәсте wи гьртьн бьрьнә Шаме. 9Әw се р’ожа кор ма, нә хwар у нә жи вәхwар.

10Шамеда шагьртәки наве wи Һананийа һәбу, Хӧдан дитьнокеда һатә бәр ч’ә’ва у wир’а гот: «Һананийа!» Әwи гот: «Әз вьра мә, Хӧдан»[+]. 11Хӧдан wир’а гот: «Р’абә һәр’ә wе к’уча кӧ жер’а Р’аст дьбежьн, мала Щьһудада бона йәки жь Тарсусе наве wи Шаwул бьпьрсә, чьмки ва йә әw дӧа дькә,[+] 12дина хwә дайе, ва мәрик дитьнокеда һатә бәр ч’ә’ва, наве wи Һананийа, әw һат дәстед хwә данинә сәр wи, кӧ әw диса бьбинә». 13Һананийа ле вәгәр’анд у гот: «Хӧдан, бона ви мәрьви мьн жь гәләка бьһистийә, wәки Оршәлимеда wи чьqас хьраби ль щьмә’та Тә кьрийә. 14Вьр жи алийе сәрәкед к’аһинада һ’ӧкӧме wи һәйә, һ’әмуйед кӧ гази наве Тә дькьн бьгьрә». 15Ле Хӧдан жер’а гот: «Тӧ һәр’ә, чьмки Мьн әw чаwа һащәтәк бьжартийә, wәки наве Мьн нәщьһуйа, п’адша у зар’ед Исраелева бьдә наскьрьне[+]. 16Әзе Хwәха нишани wи кьм, кӧ чьqаси гәрәке бона наве Мьн щәфе бьк’ьшинә»[+].

17Һананийа жи чу к’әтә wе мале, дәсте хwә дани сәр wи у готе: «Шаwул бьра! Хӧдан әз шандьмә, әw Исайе р’ева р’асти тә һат, wәки тӧ диса бьбини у бь Р’ӧһ’е Пироз т’ьжи би»[+]. 18Дәстхwәда жь ч’ә’вед wи мина капәке тьшт же wарийан, дит, р’абу пе аве һатә ньхӧмандьне, 19хwарьн хwар у qәwата wи һатә щи.


Шаwул бажаре Шамеда Мьзгинийе дьдә

Чәнд р’ожа Шаwул щәм шагьртед Шамеда ма[+]. 20Дәстхwәда Шаwул дәстпекьр к’ьништада бона Иса даннасин кьр у гот кӧ: «Әw Кӧр’е Хwәде йә». 21Һ’әмуйед кӧ дьбьһистьн, ә’щебмайи дьман у дьготьн: «Әва әw нинә, кӧ Оршәлимеда йед кӧ гази Ви Нави дькьрьн дькӧштьн? У бона wе йәке һатийә вьр жи, wәки wан бьгьрә у бьбә бьдә дәсте сәрәкед к’аһина?»[+] 22Ле Шаwул һинкьрьнеда һе qәwат дьбу, избат дькьр кӧ Мәсиһ һәма Иса йә у дәнге һ’әму щьһуйед Шамеда дьда бьр’ине[+].

23Гава гәләк р’ож дәрбаз бун, щьһу шеwьрин кӧ wи бькӧжьн,[+] 24ле Шаwул нета wанә хьраб һ’әсийа. Әw шәв у р’ож бәр дәргәһед бажер бун кӧ wи бькӧжьн, 25ле шагьртед wи жи шәв әw бь зәмбиле диwерва дахьстьн[*][+] .


Шаwул Оршәлимеда

26Гава Шаwул һатә Оршәлиме, wи дькьр кӧ т’әви шагьрта бә, ле һ’әму жь wи дьтьрсийан, wан баwәр нәдькьрьн кӧ әw жи буйә шагьрт. 27Һьнге Барнабас әw һьлда бьрә щәм шандийа у wанр’а гьли кьр, кӧ әwи р’еда чаwа Хӧдан дитийә у т’әви wи хәбәр дайә, Шамеда жи чаwа мерк’ими наве Иса даннасин кьрийә[+]. 28Шаwул Оршәлимеда т’әви wан р’адьбу-р’удьньшт у бь наве Иса Хӧдан мерк’ими даннасин дькьр. 29Ӧса жи т’әви щьһуйед кӧ бь йунани[†] хәбәр дьдан бь хәбәрдане дьк’әтә дә’wе, wана жи дькьр кӧ әw бькӧшта[+]. 30Гава бьра ве йәке һ’әсийан, әw бәржер бьрьнә Qәйсәрийе у дәрбази Тарсусе кьрьн[+].

31Аwа щьвин ль т’әмамийа Щьһустане, Щәлиле у Самәрйайе дәмәке ә’дьлайийеда бу, р’ӧһ’анийеда ава дьбу, бь хофа Хӧдан у бь дьлдайина Р’ӧһ’е Пироз пешда дьчу, баwәрмәнд зедә дьбун.


Qәнщбуна Әйнейас

32Пәтрус жи һ’әму щийа дьгәр’ийа у бәржери щәм щьмә’та Хwәдейә Лидайе жи бу. 33Wьр мәрьвәк дит наве wи Әйнейас, кӧ һ’әйшт салед wи бун, шьлушә’т щи-ньвинада п’алдайи бу. 34Пәтрус wир’а гот: «Әйнейас! Иса Мәсиһ тә qәнщ дькә. Р’абә у ньвина хwә бьдә һәв». Әw пер’а-пер’а р’абу сәр хwә[+]. 35Һ’әму бьнәлийед Лидайе у дәшта Шароне әw дитьн у бәрбь Хӧдан вәгәр’ийан.


Сахбуна Табит’айе

36Йафайеда к’ӧлфәтәкә шагьрт һәбу, наве wе Табит’а, кӧ «Хәзал» те wәлгәр’андьне. Әва нава һ’әму qәнщи у херкьрьнада мабу[+]. 37Wан р’ожада әwа нәхwәш к’әт мьр у әw шуштьн ода жорьнда данин. 38Йафа незики Лидайе бу. Гава шагьрта бьһист кӧ Пәтрус ль wьр ә, дӧ мәри шандьн һиви кьрьн у готьн: «Дәрәнги нәбә зу wәрә щәм мә». 39Пәтрус жи р’абу т’әви wан һат. Гава гьһиштә wьр, әw бьрьнә ода жорьн, һ’әму жьнәбийа дора wи гьрт у бь гьри әw к’ьнщ у кьрасед кӧ сахийа хwәда Хәзале бона wан дьрутьбун, нишани wи дьдан. 40Һьнге Пәтрус һ’әму дәрхьстьнә дәрва, чок да дӧа кьр у сәр щьнйазда вәгәр’ийа гот: «Табит’а! Р’абә сәр хwә». Әwе ч’ә’вед хwә вәкьрьн, ль Пәтрус ньһер’и, р’абу р’уньшт[+]. 41Әwи дәсте хwә да wе р’акьрә п’ийа, паше гази щьмә’та Хwәде у жьнәбийа кьр, әw сах бәр wан да сәкьнандьне[+]. 42Әва йәка т’әмамийа Йафайеда бәла бу у гәләка баwәрийа хwә Хӧдан анин. 43Пәтрус гәләк р’ожа ль Йафайе мала Шьмһ’уне ч’әрмкәрда ма.

#### 10


Кор’нелйойе нәщьһу[†] гази Пәтрус дькә у дитьнока Пәтрус

1Qәйсәрийеда мәрьвәки наве wи Кор’нелйо һәбу, р’әфа «Ордийа Италйайеда» сәрсәд[†] бу. 2Әw мала хwәва йәки хwәйиман у хwәдехоф бу, щьмә’та щьһуйар’а жи гәләк хер дькьрьн у һәр гав бәр Хwәде дӧа дькьр[+]. 3Әwи нивро незики сьһ’әта сьсийа дитьнокеда бәр ч’ә’ве хwә ашкәрә мьлйак’әтәки Хwәде дит кӧ һатә щәм wи у wир’а гот: «Кор’нелйо!»[+] 4Әwи кӧ ль wи ньһер’и, саw к’әтә сәр у гот: «Чь йә Хӧдан?» Мьлйак’әт готе: «Хwәде дӧа у херед тә qәбул кьрьн у әw бир накә[+]. 5Дә ньһа мәрийа бьшинә Йафайе, гази Шьмһ’ун[†] кә, йе кӧ жер’а Пәтрус дьбежьн. 6Әw чаwа меван мала Шьмһ’уне ч’әрмкәрда бәр бә’ре дьминә»[+]. 7Гава әw мьлйак’әте кӧ wир’а хәбәр дьда чу, әwи гази дӧ хӧламед мале у әскәрәки бәрдәстийи хwәйиман кьр 8у һәр тьшт wанр’а гьли кьр шандьнә Йафайе.

9Р’ожа дьне әwана һе дьчун у незики бажер дьбун, Пәтрус незики сьһ’әта донздәһа р’абу сәр хени кӧ дӧа бькә[+]. 10Әw бьр’чи бу хwәст кӧ нан бьхwә. Һе гава нан һазьр дькьрьн, мина сьһ’әтәке сәр wир’а дәрбаз бу. 11У wи дина хwә дайе, ва ә’зман вәбу, тьштәки мина дәстәхана мәзьн һәр чар гошава дардабу, дьһатә хwаре сәр ә’рде. 12Сәр wе һәр щур’ә һ’әйwанед чарп’е, шулькийед ә’рде у тәйрәдед ә’змен һәбун. 13Дәнг һатә wи: «Р’абә Пәтрус, сәржекә у бьхwә». 14Ле Пәтрус гот: «Һ’аша жь мьн Хӧдан, мьн т’ӧ щар тьштәки һ’әрам[†] йан п’ис нәхwарийә»[+]. 15Щара дӧда әw дәнг һатә wи: «Әw тьште кӧ Хwәде һ’әлал кьрийә тӧ һ’әрам һ’әсаб нәкә»[+]. 16Әва йәка се щара qәwьми у һьнге әw дәстәхан ә’зменва һатә һьлатьне.

17Пәтрус һе ә’щебмайи нав хwәда дьфькьри: «Әв чь дитьнок бу мьн дит?» ва әw мәрьвед кӧ Кор’нелйо шандьбун ль бәр дәргәһ сәкьнин у мала Шьмһ’ун пьрсин. 18Дәнг дан готьн: «Шьмһ’уне кӧ жер’а Пәтрус дьбежьн ль вьр меван ә?» 19Пәтрус һе сәр wе дитьноке дьфькьри, Р’ӧһ’ жер’а гот: «Ва нә се мәри ль тә дьгәр’ьн[+]. 20Дә иди р’абә һәр’ә хwаре у дӧдьли нәбә т’әви wан һәр’ә, чьмки Мьн әwана шандьнә». 21Пәтрус жи пәйа бу, чу щәм wан мәрьва у гот: «Әз ьм әwе кӧ һун ле дьгәр’ьн. Һун бона чь һатьнә?» 22Wан гот: «Кор’нелйойе сәрсәд әм шандьнә. Әw мәрьвәки р’аст, хwәдехоф у алийе т’әмамийа мьләте щьһуйада жи хwәйийе шә’дәтийа qәнщ ә. Әwи ә’мьр жь мьлйак’әтәки пироз станд, кӧ тә гази мала хwә кә у хәбәрдана тә бьбьһе»[+]. 23Һьнге Пәтрус әw т’әглифи мале кьрьн, щийе шәве да wан.

Р’ожа дьне Пәтрус р’абу т’әви wан чу, чәнд баwәрмәндед Йафайе жи т’әви wи чун. 24Р’ожа дьн гьһиштьнә Qәйсәрийе, Кор’нелйо жи гази хwәхати у достед хwә кьрьбу у һивийа wан бу. 25Гава Пәтрус дьк’әтә һьндӧр’, Кор’нелйо пешийа wида чу у к’әтә бәр ньга у бәр та бу[+]. 26Ле Пәтрус әw р’акьрә п’ийа у готе: «Р’абә бьсәкьнә, әз хwәха жи мәри мә»[+]. 27Wир’а бь хәбәрдане к’әтә һьндӧр’ у ль wьр гәләк щьвийайи дитьн. 28Әwи wанар’а гот: «Һун хwәха заньн кӧ нә ә’дәте мере щьһу йә, кӧ т’әви нәщьһуйа р’абә-р’уни, йан һәвва һәр’ьн-бен. Ле Хwәде бәр мьн вәкьр, wәки әз т’ӧ кәси п’ис йан һ’әрам һ’әсаб нәкьм[+]. 29Бона wе йәке жи гава гази мьн кьрьн, мьн на-на нәкьр р’абум һатьм. У әз ньһа дьпьрсьм, wә бона чь гази мьн кьрийә?»

30Кор’нелйо гот: «Бәри чар р’ожа, незики ви чахи мьн дӧайе сьһ’әта сьсийа мала хwәда дькьр[*] , ньшкева мәрьвәк бь к’ьнще чил-qәрqаш ль бәр мьн сәкьни 31у гот: ‹Кор’нелйо! Хwәде дӧайед тә бьһистьн у херед тәйә кьри жи бир анин. 32Ньһа мәрийа бьшинә Йафайе гази Шьмһ’ун кә, йе кӧ жер’а Пәтрус дьбежьн, әw чаwа меван ль мала Шьмһ’уне ч’әрмкәрда бәр бә’ре дьминә›[*] . 33Мьн жи пер’а-пер’а шандьнә щәм тә у тә жи qәнщ кьр кӧ тӧ һати. Ньһа әм һ’әму жи ль бәр Хwәде сәкьни нә, кӧ чь жь Хӧдан тәр’а һатийә ә’мьркьрьне бежи, әм жи бьбьһен».


Даннасинийа Пәтрус мала Кор’нелйода

34Пәтрус дәст бь хәбәрдане кьр у гот: «Әз ньһа фә’м дькьм, wәки Хwәде р’асти жи фьрqийе накә нава мьләта[*][+] . 35Ле жь нав һәр мьләтида, йе кӧ жь Wи хоф дькә у р’астийе дькә ль Wи qәбул ә[+]. 36Һун иди р’ьнд заньн кӧ Хwәде әва хәбәра зар’ед Исраелр’а шанд, бь Иса Мәсиһ Мьзгинийа ә’дьлайийе да, Йе кӧ Хӧдане һ’әмуйа йә. 37Ӧса жи заньн жь Щәлиле гьрти т’әмамийа Щьһустанеда чь qәwьми, пәй wе ньхӧмандьнер’а, йа кӧ Йуһ’әнна даннасин кьр,[+] 38чаwа Хwәде Исайе Ньсрәте бь Р’ӧһ’е Пироз у qәwате к’ьфш кьр, кӧ бь qәнщикьрьне гәр’ийа у һ’әмуйед кӧ бьн бьндәстийа мирещьнда бун qәнщ кьрьн, чьмки Хwәде т’әви Wи бу[+]. 39Әм хwәха шә’дед wан һ’әму тьшта нә, йед кӧ Әwи т’опрахед Щьһустане у Оршәлимеда кьрьн. Паше Әw дарва дардакьрьн у кӧштьн, 40ле Хwәде Әw р’ожа сьсийа жь мьрьне р’акьр, да ә’йанкьрьне, 41нә кӧ һ’әму щьмә’тер’а, ле wан шә’дар’а, йед кӧ пешийе жь алийе Хwәдеда һатьбунә бьжартьне, аwа готи мәр’а, йед кӧ пәй мьрьн-р’абуна Wир’а т’әви Wи хwарьн у вәхwарьн. 42У Әwи т’әми ль мә кьр, wәки әм щьмә’тер’а даннасин кьн у шә’дәтийе бьдьн кӧ Әw ә һ’акьме мьрийа у зендийа жь Хwәдеда к’ьфшкьри[+]. 43Һ’әму п’ехәмбәр шә’дәтийа Wи дьдьн, кӧ һ’әмуйед баwәрийа хwә Wи биньн, wе бь сайа наве Wи бахшандьна гӧна бьстиньн»[+].


Нәщьһу жи Р’ӧһ’е Пироз дьстиньн

44Пәтрус һе әв тьшт дьготьн, Р’ӧһ’е Пироз һатә сәр һ’әмуйед кӧ әв готьн дьбьһистьн. 45Баwәрмәндед ә’сьле хwәда щьһу[*] , йед кӧ т’әви Пәтрус һатьбун, зәндәгьрти ман, кӧ Р’ӧһ’е Пироз[†] чаwа п’ешк’еш сәр нәщьһуйада[*] жи бари, 46чьмки бьһистьн кӧ wана бь зьмана хәбәр дьдан у шькьри дьданә Хwәде. Һьнге Пәтрус гот:[+] 47«Иди к’и дькарә нәһелә кӧ әвана пе аве бенә ньхӧмандьне[†], йед кӧ мина мә Р’ӧһ’е Пироз жи стандьн?»[+] 48Wи чахи ә’мьр кьр кӧ бь наве Иса Мәсиһ бенә ньхӧмандьне. Паше wана һиви жь wи кьр кӧ чәнд р’ожа ль wьр бьминә[+].

#### 11


Пәтрус щьвина Оршәлимер’а шьровәдькә кӧ чьма чубу мала йәки нәщьһу[†]

1Шандийа у баwәрмәндед алийе Щьһустанеда дьман, бьһистьн кӧ нәщьһуйа жи хәбәра Хwәде qәбул кьрьнә. 2Гава Пәтрус һәвраз чу Оршәлиме, баwәрмәндед ә’сьле хwәда щьһу әw нәһәq дькьрьн у[+] 3дьготьн: «Тӧ чуйи щәм мәрьвед нәсьнәткьри у тә т’әви wан нан хwарийә!»[+] 4Һьнге Пәтрус дәстпекьр бь һур-гьли wанр’а шьровәкьр у гот: 5«Мьн бажаре Йафайеда дӧа дькьр, мина сьһ’әтәке сәр мьнр’а дәрбаз бу. У мьн дитьнокеда ль бәр ч’ә’ве хwә дит, дәрданәкә мина дәстәхана мәзьн һәр чар гошава жь ә’змен дардабу һатә хwаре, ль бәр мьн сәкьни[+]. 6Әз һе зур’ бьбум мьн ле дьньһер’и, мьн дина хwә дайе, ва нә һ’әйwанед чарп’е, р’ә’wьр, шулькийед ә’рде у тәйрәдед ә’змен. 7Һьнге мьн дәнгәк бьһист кӧ мьнр’а гот: ‹Р’абә Пәтрус, сәржекә у бьхwә›. 8Ле мьн гот: ‹Һ’аша жь мьн, Хӧдан, т’ӧ щар тьштәки һ’әрам йан п’ис нәк’әтийә дәве мьн›. 9Щара дӧда әwи дәнги жь ә’змен ль мьн вәгәр’анд у гот: ‹Әw тьштед кӧ Хwәде һ’әлал кьрийә, тӧ һ’әрам һ’әсаб нәкә›[+]. 10Әва йәка се щара qәwьми у һәр тьшт пашда ә’зменва һатә к’ьшандьне. 11Һәма wи чахи се мәрийед кӧ жь Qәйсәрийе шандьбунә пәй мьн бәр мала кӧ әм теда дьман сәкьнин. 12Р’ӧһ’ мьнр’а гот: ‹Т’әви wан һәр’ә, дӧдьли нәбә›. Әв һәр шәш бьра жи т’әви мьн һатьн у әм чунә мала wи мәрьви[+]. 13Әwи мәр’а гот, кӧ чаwа мала хwәда мьлйак’әт дитийә, кӧ сәкьни йә wир’а готийә: ‹Мәрийа бьшинә Йафайе у гази Шьмһ’ун кә, йе кӧ жер’а Пәтрус дьбежьн[+]. 14Әwе тәр’а wан готьна бежә, бь к’ижана те у т’әмамийа нәфәред мала хwәва хьлаз би›. 15У мьн һәма дәст бь хәбәрдане кьр, Р’ӧһ’е Пироз һатә сәр wан, чаwа пешийе һатә сәр мә[+]. 16Wи чахи һатә бира мьн әw хәбәра кӧ Хӧдан готьбу: ‹Йуһ’әнна бь аве ньхӧманд, ле һуне бь Р’ӧһ’е Пироз бенә ньхӧмандьне›[*][+] . 17Аwа һәгәр Хwәде хут әw п’ешк’еш да wан, к’ижан да мә, гава мә баwәрийа хwә Хӧдан Иса Мәсиһ ани, әз к’и бум кӧ мьqабьли Хwәде бьсәкьнийама?»[+]

18Гава кӧ әв йәка бьһистьн, дәнге хwә бьр’ин, шькьри данә Хwәде у готьн: «Wәки ӧса йә Хwәде әва мәщала да нәщьһуйа жи, кӧ жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн у бьжин».


Баwәрмәндед бажаре Әнтакйайе

19Әwед кӧ жь дәст wе зерандьна пәй кӧштьна Стәйфанр’а бәла-бәлайи бьбун, гьһиштьнә һ’әта Финикйайе, Qӧбрьсе у Әнтакйайе у т’әне щьһуйар’а хәбәр даннасин дькьрьн[*][+] . 20Ле нава wанда һьнәк жь мәрьвед Qӧбрьсе у Курене һәбун, кӧ гава чун к’әтьнә Әнтакйайе, йунанар’а[†][*] жи хәбәр дьдан, Мьзгинийа Хӧдан Иса дьдан. 21Дәсте Хӧдан wанр’а бу, гәләка баwәр кьр, бәрбь Хӧдан вәгәр’ийан.

22Бона wан әв дәнг-бә’са гьһиштә щьвина[†] Оршәлиме, Барнабас шандьнә Әнтакйайе[+]. 23Гава гьһиште у к’әрәма Хwәде дит, ша бу у дьл дьда wан һ’әмуйа кӧ бь т’әмамийа дьле хwәва Хӧданр’а амьн бьминьн. 24Барнабас мәрьвәки qәнщ, Р’ӧһ’е Пироз у баwәрийева т’ьжи бу. Гәләк щьмә’т сәр баwәрмәндед Хӧданда зедә бу[+].

25Һьнге Барнабас дәрбази Тарсусе бу, кӧ ль Шаwул бьгәр’ә,[+] 26әw дит ани Әнтакйайе. Әwана һәвр’а т’әмамийа саләке т’әви щьвине[†] дьщьвийан у гәләк щьмә’т һин дькьрьн. Пешийе Әнтакйайеда шагьрт «мәсиһи[†]» һатьнә навкьрьне.

27Wан р’ожа жь Оршәлиме п’ехәмбәр бәржери Әнтакйайе бун[+]. 28Жь wан йәк, кӧ наве wи Һагабо бу, р’абу бь Р’ӧһ’ ә’лам кьр, кӧ wе т’әмамийа дьнйайеда бьбә хәлайикә гьран. У ӧса жи әва хәлайа һена Клаwдйо Qәйсәрда[†] бу[*][+] . 29Һьнге шагьртед Әнтакйайе qьрар кьрьн кӧ жь дәсте к’ева чьqас те алик’арийе бона баwәрмәндед Щьһустане бьшиньн. 30Ӧса жи кьрьн, бь дәсте Барнабас у Шаwул бәрпьрсийаред щьвинер’а шандьн.

#### 12


Кӧштьна Аqуб[†] у гьртьна Пәтрус

1Wан чахада Һеродәс[†] п’адша дәсте хwә һьлда сәр һьнәкед жь щьвине кӧ wан бьдә щәфе, 2Аqубе[†] бьре Йуһ’әнна бь шур да кӧштьне[+]. 3Әwи дина хwә дайе, кӧ кьрьна wи ль щьһуйа хwәш һат, р’абу Пәтрус жи да гьртьне. Әв йәк р’ожед Щәжьна Нане Шкәвада[†] qәwьмин[+]. 4Гава Пәтрус гьрт, авитә кәле спартә чар т’ахьма, кӧ һәр т’ахьмәк чар-чар әскәр бун, wәки мьqати wи бьн. Нета wи әw бу кӧ пәй Щәжьна Дәрбазбунер’а wи дәрхә бәр щьмә’те, диwана wи бькә[+]. 5Иди Пәтрус кәледа гьрти бу, ле щьвине бона wи бь дьл у щан, бь дӧа һиви жь Хwәде дькьр[+].


Азабуна Пәтрус

6Wе шәве, кӧ сьбәтьре Һеродәс дьхwәст әw дәрхьста бәр щьмә’те, бона диwанкьрьне, Пәтрус бь дӧ зьнщира гьредайи нава дӧ әскәрада р’азайи бу, нобәдара жи бәр дери нобәдарийа кәле дькьр. 7Ньшкева мьлйак’әтәки[†] Хӧдан бәр сәкьни, р’онайе wи щийи шәwq да у ньч’андә к’еләка Пәтрус, әw һ’ьшйар кьр у готе: «Зу р’абә». Зьнщир жь дәстед wи к’әтьн[+]. 8Һьнге мьлйак’әт wир’а гот: «Пьшта хwә гьредә у чарьхед хwә сәр ньгед хwәва кә». Әwи жи ӧса кьр. Паше wир’а гот: «Qап’уте хwә бавежә сәр хwә у пәй мьн wәрә». 9Пәтрус жи дәрк’әт да пәй wи чу, ле ньзаньбу әw кьрьна мьлйак’әт р’аст ә, wи т’ьре хәwне дьбинә. 10Әwана жь нобәдаред пешьн у дӧда дәрбаз бун, һ’әта дәргәһе һ’әсьни һатьн, к’ижани дәрдьхьстә нав бажер. Дәргәһ хwәха ль бәр wан вәбу, жь wьр дәрк’әтьн к’учәке дәрбаз бун, ньшкева мьлйак’әт жь wи qәтийа[+].

11Һьнге Пәтрус сәр һ’ьше хwәда һат, гот: «Әз ньһа р’аст заньм кӧ Хӧдан мьлйак’әте Хwә шанд, әз жь дәсте Һеродәс у жь wан һ’әму тьштед кӧ щьһу һивийе бун хьлаз кьрьм»[+]. 12Гава әв йәк фә’м кьр, чу мала Мәрйәма дийа Йуһ’әннайе кӧ жер’а Марqос дьготьн, кӧ ль wьр гәләк щьвийабун дӧа дькьрьн[+]. 13Пәтрус дәргәһ хьст, щарикә наве wе Р’ода чу гӧһе хwә да сәр. 14Дәнге Пәтрус нас кьр, жь шабуна дәргәһ вәнәкьр, ле р’әви чу һьндӧр’ гот: «Пәтрус ль бәр дәргәһ сәкьни йә!» 15Wана wер’а гот: «Тә һ’ьше хwә ӧнда кьрийә?» Ле әwа сәр йа хwә бу, кӧ р’аст ә. Wана гот: «Qәй мьлйак’әте wи йә?»[+]

16Пәтрус жи сәрһәв-сәрһәв дәргәһ дьхьст. Гава вәкьрьн әw дитьн, һ’ьше сәре wан чу. 17Әwи дәсте хwә һ’әжанд кӧ кәр’ бьн у гьли кьр чаwа Хӧдан әw жь кәле дәрхьстийә, ӧса жи гот: «Ве йәке Аqуб[†] у хушк-бьрайед дьнр’а жи бежьн». Хwәха жи р’абу чу щики дьн[+].

18Сьбәһ кӧ сафи бу, әскәр гәләки т’әвиһәв бун, гәло чь һатә сәре Пәтрус? 19Гава Һеродәс ль wи гәр’ийа у әw нәдит, жь әскәра һәр тьшт пьрси у ә’мьр кьр кӧ бенә кӧштьне. Паше Һеродәс жь Щьһустане бәржери Qәйсәрийе бу у wьр ма.


Мьрьна Һеродәс П’адша

20Һеродәс ль мьләтед Сур у Сайдайе р’абьбу хәзәбе. Әвана жи һәвр’а р’абун һатьн, Бьласто wәк’иле мала Һеродәс анинә р’айе у һиви кьрьн кӧ ль һәв бен, чьмки бажаред wан жь wәлате wи п’адшайи хӧрәк дьстандьн. 21Р’ожәкә к’ьфшкьри Һеродәс к’ьнще п’адшатийе ле, ль һәрәма[†] диwане р’уньшт у бь щьмә’ти wанар’а хәбәр дьда. 22Ә’лаләте жи дькьрә qир’ин у дьгот: «Әва дәнге хwәдеки йә, нә йе мәрийа йә!» 23Дәстхwәда мьлйак’әтәки Хӧдан wи хьст, бона кӧ wи шькьри нәда Хwәде, кӧрми бу мьр[+]. 24Ле хәбәра Хwәде бәрфьрә у зедә дьбу[+].

25Барнабас у Шаwул гава qӧльхе хwә qәдандьн, жь Оршәлиме вәгәр’ийан, Йуһ’әннайе кӧ жер’а Марqос дьготьн жи т’әви хwә анин[+].

#### 13


Р’еwитийа Паwлосә пешьн, т’әви Барнабас (13:1–14:28)


Р’ӧһ’е Пироз Паwлос у Барнабас дьшинә

1Щьвина Әнтакйайеда чәнд п’ехәмбәр у дәрсдар һәбун, Барнабас, Шьмһ’уне кӧ жер’а Нигер[*] дьготьн, Лукйойе жь Курене, Мәнайине кӧ т’әви Һеродәсе[†] сәрwер[*] мәзьн бьбу у Шаwул[+]. 2Әвана кӧ нава һ’әбандьна Хӧданда бун у р’ожи[†] дьгьртьн, Р’ӧһ’е Пироз[†] wанр’а гот: «Барнабас у Шаwул Мьнр’а бона wи шьхӧле кӧ Мьн гази wан кьрийә щӧдә кьн»[+]. 3Wи чахи р’ожи гьртьн, дӧа кьрьн, дәстед хwә данинә сәр wан у әw шандьн.


Шанди гьрава[†] Qӧбрьседа Мьзгинийе дьдьн

4Аwа әвана кӧ жь Р’ӧһ’е Пироз һатьнә шандьне, бәржери Селукйайе бун у жь wьр бь гәмийе дәрбази Qӧбрьсе бун. 5Гава гьһиштьнә Сәламисе, к’ьништед щьһуйада хәбәра Хwәде даннасин дькьрьн у Йуһ’әнна жи к’омәкдаре wан бу[+]. 6Әw т’әмамийа wе гьраве гәр’ийан, гьһиштьнә һ’әта Пафосе. Ль wьр п’ехәмбәрәки щьһуйайи дәрәw у сербаз дитьн кӧ наве wи Барйешу бу[+]. 7Әва йәки жь бәрдәстийед Сәргийо Паwлосе wәли[†] бу. Сәргийо Паwлос жи мәрьвәки аqьл бу, әви гази Барнабас у Шаwул кьр, кӧ хәбәра Хwәде бьбьһе. 8Ле Барйешуйе сербаз, аwа готи бь йунани Елумас, мьqабьли wан р’абу у дькьр кӧ wәли жь баwәрийе бьхальфинә. 9Һьнге Шаwуле кӧ жер’а Паwлос жи дьбежьн, бь Р’ӧһ’е Пироз т’ьжи ль wи сербази ньһер’и[+] 10у готе: «Һәй мьхәнәто у һ’әму фелбазийава т’ьжийо! Щәwрьке мирещьн! Дьжмьне т’әмамийа р’астийе! Те һ’әта к’әнге т’әрка хальфандьна р’ийед Хӧданә р’аст нәки? 11Ва дәсте Хӧдан ньһа wе сәр тә гьран бә, те кор би у дәмәке тә’ве нәбини». У дәстхwәда мьж у думан һатә сәр wи, вьрда-wеда дьк’әт р’ебәр дьхwәстьн. 12Wи чахи wәли кӧ әв йәк дит, баwәр кьр, сәр wе һинкьрьна бона Хӧдан ә’щебмайи ма.


Паwлос у Барнабас ль бажаре Әнтакйа qәза Пьсидйайе

13Һьнге Паwлос һәвалед хwәва бь гәмийе жь Пафосе р’ек’әтьн һатьнә Пәргейа Памфилйайе. Йуһ’әнна ль wьр жь wан qәтийа, вәгәр’ийа Оршәлиме[+]. 14Әwана жи жь Пәрге чунә Әнтакйа Пьсидйайе, р’ожа шәмийе[†] к’әтьнә к’ьниште р’уньштьн. 15Пәй хwәндьна Qанун у ньвисаред п’ехәмбәрар’а сәрwеред к’ьниште йәк шандьнә щәм wан у готьн: «Гәли бьра, һәгәр готьнәкә wә һәйә кӧ дьл бьдьнә щьмә’те, к’әрәм кьн бежьн»[+]. 16Паwлос р’абу, дәсте хwә һ’әжанд у гот:

«Гәли щьмә’та Исраеле у нәщьһуйед кӧ жь Хwәде дьтьрсьн гӧһдар бьн! 17Хwәдейе ви мьләте Исраеле кал-бавед мә бьжартьн у мьләт ль wәлате Мьсьре хәрибийеда зедә кьр. Бь дәсте зор әw жь wьр дәрхьстьн[*] ,[+] 18чьл сали бәр’ийеда[*] ль wан сәбьр кьр[*][+] . 19Wәлате Кәнанеда к’ока һ’әфт мьләта ани, ә’рде wан чаwа щи-wар да щьмә’та Хwә[*][+] . 20Һ’әта һьнге чарсьд пенщи сал дәрбаз бу. Жь wьр шунда һ’акьм данә wан һ’әта һена Самуел п’ехәмбәр[*] . 21Паше п’адша хwәстьн, Хwәде чьл сали йәки жь ә’шира Бьнйамин[†], Шаwуле кӧр’е Кис да wан[*] . 22Гава әw авит, Даwьд сәр wан кьрә п’адша, кӧ бона wи шә’дәти да у гот: ‹Мьн Даwьде Йеша[†] мәрик дьле Хwәр’а дит, wе хwәстьна Мьн гьшки бинә сери›[*][+] . 23Жь зӧр’әта wи Хwәде анәгори созе Хwә Исраелр’а Хьлазкьрәк р’акьр, һәма хут Иса. 24Бәри һатьна Wи, пешийе Йуһ’әнна т’әмамийа мьләте Исраелер’а даннасин кьр, кӧ жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн[†] у бенә ньхӧмандьне[*][+] . 25Гава Йуһ’әнна шьхӧле хwә сәр һәвда ани, гот: ‹Һун бона мьн чаwа дьфькьрьн, әз к’и мә? Әз нә Әw ьм, бона к’ижани һун дьфькьрьн. Ле ва йә Әw пәй мьн те, кӧ әз нә һежа мә бәне чарьхед ньгед Wи вәкьм›[*][+] .

26Гәли бьра, зар’ед хун-qьнета Бьраһим у нәщьһуйед нава wәдайә кӧ жь Хwәде дьтьрсьн, мәр’а әв хәбәра кӧ пе хьлаз дьбьн һатә шандьне. 27Бьнәлийед Оршәлиме у сәрwеред wан Иса чаwа Хьлазкьр нас нәкьрьн, ле гава диwана Wи кьрьн, готьнед п’ехәмбәрайә кӧ һәр шәми дьхуньн анинә сери[+]. 28Нәһәqийа бона кӧштьне жи сәр Wи нәдитьн, ле диса һиви жь Пилато кьрьн кӧ Wи бьдә кӧштьне[*][+] . 29Гава һәр тьштед кӧ бона Wи ньвисар бун анинә сери, жь дар анинә хwаре кьрьнә т’ьрбе[*][+] . 30Ле Хwәде Әw жь мьрьне р’акьр[+] 31у гәләк р’ожа Хwә wанва да хӧйакьрьне, к’ижан жь Щәлиле т’әви Wи һатьбунә Оршәлиме. Ньһа жи әw ль бәр щьмә’те шә’дед Wи нә[*][+] . 32У әм ве Мьзгинийе дьдьнә wә: Чь кӧ Хwәде кал-бавед мәр’а соз дабу,[+] 33Әwи бона мә кьр, аwа готи зар’ед wанр’а, гава Иса жь мьрьне р’акьр. Чаwа Зәбура дӧдада жи ньвисар ә:

‹Тӧ Кӧр’е Мьн и,
Тӧ иро Мьнр’а буйи›[*] .

34Бона ве йәке кӧ Әw жь мьрьне р’акьр у иди Әw т’ӧ щар нар’ьзә, Хwәде аһа готийә:

‹Әзе wан дӧа-дьрозгед пирозә амьн у Даwьдр’а создайи сәр wәда бьбариньм›[*][+] .

35Зәбурәкә дьнда жи дьбежә:

‹Тӧ наһели Пирозе Тә бьр’ьзә›[*][+] .

36Бәле Даwьд зәмане хwәда qьрара Хwәдер’а хӧламти кьр мьр у гьһиштә пешийед хwә, бәдәна wи р’ьзи[+]. 37Ле Әwе кӧ Хwәде жь мьрьне р’акьр нәр’ьзи. 38Ньһа бьра әв йәк wәва ә’йан бә, гәли бьра, кӧ бь сайа Иса wәр’а бона бахшандьна гӧна те даннасинкьрьне. У жь wан һәр тьштед кӧ һун бь Qануна Муса нькарьбун бесущ буна,[+] 39ньһа к’и кӧ баwәрийа хwә Иса бинә wе бесущ бә[+]. 40Һаш жь хwә һәбьн, нәбә әв тьште кӧ п’ехәмбәра готийә бе сәре wә:

41‹Бьньһер’ьн к’ӧбар-бабахно,
ә’щебмайи бьн у бәтавәбьн,
чьмки Әзе р’ожед wәда кьрәки бькьм,
кьрәки ӧса, кӧ йәк wәр’а бежә жи
һуне баwәр нәкьн›[*] ».

42Гава Барнабас у Паwлос жь wьр дәрк’әтьн, һиви жь wан кьрьн, кӧ шәмийа дьн жи бона wе йәке wанр’а хәбәр дьн. 43Гава щьвина к’ьниште бәла бу, гәләк щьһу у жь нәщьһуйед кӧ һатьбунә сәр баwәрийа щьһуйа пәй Паwлос у Барнабас дьчун. Wанар’а хәбәр дьдан у дьл дьданә wан, wәки т’ьме нава к’әрәма Хwәдеда бьминьн[+].

44Р’ожа шәмийа дьн незики т’әмамийа бажер щьвийа, кӧ хәбәра Хӧдан бьбьһе. 45Гава щьһуйа әw ә’лаләт дит, жь һ’әвсудийе мьqабьли готьнед Паwлос сәкьнин у әw беһӧрмәт кьрьн[+]. 46Һьнге Паwлос у Барнабас мерк’ими готьн: «Гәрәке пешийе хәбәра Хwәде wәр’а бьһата хәбәрдане, ле һун кӧ хәбәра Хwәде т’әхсир дькьн у хwә лайиqи жийина һ’әта-һ’әтайе[†] накьн, ва әм вәдьгәр’ьнә бәрбь нәщьһуйа[+]. 47Чьмки Хӧдан аһа ә’мьри мә кьр: ‹Мьн Тӧ кьри р’онайа нәщьһуйа, wәки һ’әта сәре дьнйайе бьби мәщала хьлазбуне›[*] »[+].

48Гава йед нәщьһу әв йәк бьһистьн, ша бун шькьри дьданә готьна Хӧдан. У әwед кӧ бона жийина һ’әта-һ’әтайе к’ьфшкьри бун, баwәр кьрьн.

49Хәбәра Хӧдан т’әмамийа wәлетда бәла бу. 50Ле щьһуйа һелан данә к’ӧлфәтед хwәдебаwәрә хwәйиqәдьр, т’әви гьрәгьред бажер, мьqабьли Паwлос у Барнабас р’акьрьн у жь синоред хwә дәрхьстьн[+]. 51Wана жи т’оза ньгед хwә сәр wанда даwшанд, чунә Qонйайе[*][+] 52у шагьрт бь шабуне у Р’ӧһ’е Пирозва т’ьжи бун[+].

#### 14


Паwлос у Барнабас бажаре Qонйайеда

1Qонйайеда жи әв йәк мина һәр щар qәwьми: Паwлос у Барнабас к’әтьнә к’ьништа щьһуйа, ӧса хәбәр дан, wәки ә’лаләтәкә гьран жь щьһу у нәщьһуйа баwәр кьрьн[+]. 2Ле щьһуйед кӧ баwәр нәкьрьн дьле нәщьһуйа qьлqьландьн у р’акьрьнә мьqабьли бьра. 3Аwа әwана гәләк wәхт ль wьр ман, мерк’ими сәр Хӧдан хәбәр дьдан, Хӧдан жи хәбәра к’әрәма Хwә избат дькьр, бь дәстед wан нишан у к’әрәмәт дьданә кьрьне[+]. 4Ле дӧтирәти к’әтә бажер, һьнәк ль алийе щьһуйа бун, һьнәк жи ль алийе шандийа[+]. 5Һьнге һьнәкә жь нәщьһуйа у щьһуйа т’әви сәрwеред хwә qьрар кьрьн кӧ wан беһӧрмәт кьн у бьдьнә бәр кәвьра, 6ле әw пе һ’әсийан р’әвинә Листрайе у Дербе, бажаред Лукайонйа, ӧса жи дор-бәред wан[+]. 7У ль wан дәра Мьзгини дьдан.


Паwлос у Барнабас Листра у Дербеда

8Листрайеда йәки жь зькмакийеда ньгада шьлушә’т р’уньшти бу, кӧ т’ӧ щара нәгәр’ийабу[+]. 9Әwи жи гӧһдарийа Паwлос дькьр, Паwлос ль wи ньһер’и у гава дит баwәрийа wи бона qәнщбуне һәйә,[+] 10бь дәнге бьльнд готе: «Р’абә сәр ньгед хwә р’аст бьсәкьнә!» Әwи жи банзда сәр хwә, дәстпекьр гәр’ийа[+]. 11Ә’лаләте гава кьрьна Паwлос дит, дәнге хwә һьлдан бь лукайони готьн: «Хwәде дьлqе инсенда һатьнә хwаре щәм мә!»[+] 12Барнабаср’а Зәwс[†] готьн, Паwлоср’а жи Һәрмес[†], чьмки хәбәрданеда йе пеш әw бу. 13К’аһине Зәwсе кӧ п’арьстгәһа wи ль пешбәри бажер бу, га бь к’офийава[†] анинә бәр дәргәһ, хwәст кӧ т’әви ә’лаләте шандийар’а бькә qӧрбан. 14Ле гава шандийа, Барнабас у Паwлосва әв йәк бьһист, к’ьнщед хwә qәлаштьн у р’әвинә нава ә’лаләте, кьрьнә гази у готьн:[+] 15«Ә’вдно! Һун чьма ве йәке дькьн? Әм жи бьнйат’а хwәда мәринә мина wә нә, Мьзгинийе дьдьнә wә, кӧ һун жь wан тьштед п’уч’ вәгәр’ьн бәрбь Хwәдейе сах бен, Йе кӧ ә’рд у ә’зман, бә’р у һ’әмуйед нава wанда ә’фьрандийә[*][+] . 16Әwи зәмане бьһӧрида һьшт кӧ һәр мьләт р’ийа хwәда һәр’ә. 17Ле Хwәха Хwә бе шә’дәти нәһьшт, qәнщи wәр’а кьр, жь ә’змен баран баранд, р’әз[†] жи дәмсалада данә wә, бь хӧрәква һун т’ер кьрьн у шабун жи кьрә дьле wә»[+]. 18Бь ван готьна wана бь зорәке ә’лаләт зәфт кьр, кӧ qӧрбана бона wан нәдьн.

19Һьнге жь Әнтакйайе у Qонйайе щьһу һатьн, ә’лаләт данә алийе хwә, Паwлос данә бәр кәвьра, жь бажер к’аши дәр кьрьн, wан т’ьре мьрийә[+]. 20Ле гава шагьрта дора wи гьрт, әw р’абу к’әтә бажер у р’ожа дьне т’әви Барнабас р’абу чу Дербе.


Паwлос у Барнабас вәдьгәр’ьнә Әнтакйайа qәза Сурйайе

21Wана кӧ wи бажарида Мьзгини дан у гәләк кьрьнә шагьрт, вәгәр’ийанә Листрайе, Qонйайе у Әнтакйайе. 22Дьле шагьрта дьшьдандьн у дьл дьданә wан, кӧ баwәрийеда бьминьн у дьготьн: «Гәрәке әм бь гәләк щәфак’ьшандьне бьк’әвьнә П’адшатийа Хwәде»[+]. 23Wана бона һәр щьвинәке бәрпьрсийар к’ьфш кьрьн, бь р’ожи дӧа кьрьн у әw спартьнә wи Хӧдане кӧ баwәрийа хwә же анибун[+].

24Әw нава Пьсидйайер’а дәрбаз бун, паше һатьнә Памфилйайе. 25Пәргеда жи хәбәра Хwәде даннасин кьрьн, бәржер чунә Әнталйайе. 26Жь wьр жи бь гәмийе чунә Әнтакйайе, wи щийе кӧ спарти к’әрәма Хwәде бьбун бона wи шьхӧле кӧ сәр һәвда анин[+]. 27Гава һатьн, щьвин ль һәв щьвандьн у wанр’а гьли кьрьн, кӧ Хwәде т’әви wан чь тьшт кьрьнә у чаwа дәргәһе баwәрийе бәр нәщьһуйа жи вәкьр. 28Ль wьр гәләк wәхт т’әви шагьрта ман.

#### 15


Шеwьра щьвина Оршәлимеда

1Һьнәк жь Щьһустане бәржери Әнтакйайе бьбун у бьра һин дькьрьн дьготьн: «Һәгәр һун ль гора ә’дәте Муса нәйенә сьнәткьрьне, һун хьлаз набьн»[*][+] . 2Нава wан у Паwлос, Барнабасда гәләк дә’w-доз пешда һат, һьнге бьра qьрар кьр кӧ бона ве пьрсе Паwлос у Барнабас, ӧса жи жь wан чәнд кәс һәвраз һәр’ьнә Оршәлиме, щәм шанди у бәрпьрсийара[+]. 3Щьвине кӧ әw вәр’екьрьн, әwана Финикйе у Самәрйайева дәрбаз бун у һ’әму баwәрмәндар’а бона вәгәр’андьна нәщьһуйа гьли дькьрьн, бь ве йәке әw гәләки ша кьрьн. 4Гава гьһиштьнә Оршәлиме, щьвине, шандийа у бәрпьрсийара әw qәбул кьрьн у чь кӧ Хwәде т’әви wан кьрьбу wанр’а гьли кьрьн. 5Ле һьнәк баwәрмәндед жь к’омәла ферьсийа р’абун готьн: «Гәрәке ван сьнәт кьн у wанар’а бежьн, кӧ Qануна Муса хwәй кьн».

6Шанди у бәрпьрсийар щьвийан, кӧ бона ве йәке бьшеwьрьн. 7Пәй гәләк дә’w-дозер’а Пәтрус р’абу сәр п’ийа у wанр’а гот: «Гәли бьра! Һун хwәха заньн кӧ Хwәде р’ожед пешьнда әз нав wәда бьжартьм, кӧ нәщьһу хәбәра Мьзгинийе жь дәве мьн бьбьһен у баwәр бькьн[*][+] . 8Хwәдейе кӧ дьла занә да избаткьрьне, кӧ нәщьһу жи Wива qәбул ьн, гава Р’ӧһ’е Пироз да wан жи, чаwа да мә[*][+] . 9Нава мә у wанда т’ӧ фьрqи данәни, бь баwәрийе дьле wан паqьж кьр[+]. 10Иди чьма һун Хwәде дьщер’ьбиньн, нирәки ӧса датиньнә сәр стуйе шагьрта, кӧ нә кал-бавед мә карьбунә бьбьн, нә жи мә[+]? 11Әв йәк аһа набә, ле әм баwәр дькьн, кӧ чаwа әм бь к’әрәма Хӧдан Иса хьлаз дьбьн, ӧса жи әw»[+].

12Һьнге т’әмамийа щьвате дәнге хwә бьр’и у гӧһе хwә данә сәр готьнед Барнабас у Паwлос кӧ Хwәде бь дәстед wан чьqас нишан у к’әрәмәт нава нәщьһуйада кьрьбун. 13Гава әwана кәр’ бун, Аqуб[†] дәнг һьлда у гот: «Гәли бьра! Гӧһ бьдьнә мьн[+]. 14Шьмһ’ун гьли кьр, кӧ чаwа пешийе Хwәде р’ә’ма Хwә ль нәщьһуйа кьрьбу, кӧ жь нава wан щьмә’тәке дәрхә, wәки наве Wи һьлдьнә сәр хwә. 15Ве йәкер’а готьнед п’ехәмбәра жи ль һәв дьгьрьн, чаwа ньвисар ә:

16‹Жь вьр шунда Әзе вәгәр’ьм,
коне Даwьди к’әти диса вәгьрьм,
чи wи жи кӧ хьраб буйә Әзе чекьм
у wи диса бьдьмә р’агьртьне,
17wәки һ’әрче мәрьвед майин
у һ’әму нәщьһуйед кӧ наве Мьн сәр wан ә,
ль Хӧдан бьгәр’ьн.
18Әw Хӧдане кӧ ван тьшта һе жь дәwред бәреда ә’йан кьрийә дьбежә›[*] .

19Бона ве йәке жи әз аһа р’е тер’а дьбиньм кӧ әм зә’мәте нәдьнә әwед кӧ жь нәщьһуйа бәрбь Хwәде тен, 20ле әм нә’мәке wанр’а бьньвисьн, кӧ һ’әвза хwә жь wан qӧрбанед кӧ п’утар’а тенә дайине бькьн, ӧса жи жь бенамусийе, гоште мьрар у хуне[*][+] . 21Фә’мдари йә кӧ һе qӧр’нед дәрбазбуйида Qануна Муса һәр бажарида те һинкьрьне у һ’әму р’ожед шәмийа к’ьништада wе дьхуньн».


Щабдайина щьвина Оршәлиме

22Һьнге ль шандийа, бәрпьрсийара у т’әмамийа щьвине хwәш һат, кӧ жь нава хwәда чәнд мәрьва бьбьжерьн у т’әви Паwлос у Барнабас бьшиньнә Әнтакйайе. Әв бун йед кӧ һатьнә шандьне: Щьһудайе кӧ жер’а дьготьн Барсабо у Силас. Нава баwәрмәндада әвана ә’йан бун[+]. 23Бь дәсте wан әв нә’мә шандьн аһа ньвисар:

«Әм бьрайед wәйә шанди у бәрпьрсийар сьлава ль wә бьрайед жь нәщьһуйайә Әнтакйайе, Сурйайе у Киликйайе дькьн.

24Мә бьһистийә кӧ жь нава мә һьнәк дәрк’әтьнә, кӧ мә хwәха т’әми нәданә wан, ле wан бь хәбәред хwә зә’мәт данә wә у фькьред wә т’әвиһәв кьрьнә[*][+] . 25Бона ве йәке ль т’әмамийа шеwьра щьвина мә хwәш һат, кӧ әм мәрьва бьбьжерьн т’әви бьрайед мәйә дәлал Барнабас у Паwлос бьшиньнә щәм wә, 26йед кӧ ә’мьре хwә данә наве Хӧдане мә Иса Мәсиһ. 27Аwа әм Щьһуда у Силас дьшиньн, wәки әw жи ван тьшта бь дәве хwә wәр’а бежьн. 28Ль Р’ӧһ’е Пироз хwәш һат, ӧса жи ль мә, кӧ т’ӧ бари нәдьнә сәр мьле wә, пештьри ван тьштед һ’әwщә:[+] 29Дури qӧрбанед п’ута, хуне, мьрарийе[†] у бенамусийе бьн. Һәгәр һун хwә жь ван тьшта хwәй кьн, qәнщ ә. Һун хwәш бьн, дә ма хатьре wә».

30Һьнге әw вәр’екьрьн, бәржер чунә Әнтакйайе щьмә’т щьвандьн, нә’мә данә wан. 31Гава хwәндьн, бона wе дьлдайине п’ьр’ ша бун. 32Щьһуда у Силас жи кӧ п’ехәмбәр бун, бь гәләк хәбәра дьл данә баwәрмәнда у әw шьдандьн[+]. 33-34Гәләк wәхт ль wьр ман, паше баwәрмәнда әw бь хер у сьламәт пашда шандьнә щәм wан, йед кӧ әw шандьбун.[*] 35Паwлос у Барнабас жи Әнтакйайеда дьман, т’әви гәләкед майин хәбәра Хӧдан һин дькьрьн у даннасин дькьрьн[+].


Р’еwитийа Паwлосә дӧда (15:36–18:22)


Паwлос у Барнабас жь һәвдӧ дьqәтьн

36Чәнд р’ожа шунда Паwлос готә Барнабас: «Wәрә әм вәгәр’ьн сәрики бьдьнә wан хушк-бьра, к’ижанар’а мә һ’әму бажарада хәбәра Хӧдан даннасин кьрийә, дина хwә бьдьне к’а һ’але wан чаwа йә». 37Барнабас дьхwәст Йуһ’әннайе кӧ жер’а Марqос дьготьн жи т’әви хwә бьбьрана,[+] 38ле Паwлос р’е тер’а нәдьдит, йе Памфилйайеда жь wан qәтийа у т’әви wан шьхӧл нәкьр т’әви хwә бьбьрана[*][+] . 39Һьнге йа wан ль һәв нәгьрт, әв бу мә’ни жь һәв qәтийан. Барнабас Марqос һьлда бь гәмийе чу Qӧбрьсе, 40Паwлос жи Силас бьжарт у жь бьра спарти к’әрәма Хӧдан бун, р’ек’әтьн чун[+]. 41Ль Сурйайе у Киликйайе дьгәр’ийан, щьвин дьшьдандьн.

#### 16


Тимот’ейо һәвалтийе Паwлос у Силаср’а дькә

1Һьнге Паwлос һатә Дербе у Листрайе. Ль wьр шагьртәк һәбу наве wи Тимот’ейо, кӧр’е к’ӧлфәтәкә щьһуйә баwәрмәнд бу, ле баве wи йунан бу[+]. 2Баwәрмәндед Листрайе у Qонйайе һьндава wида qәнщ хәбәр дьдан. 3Паwлос хwәст wи т’әви хwә бьбә у бона wан щьһуйед wан дәра гьрт әw сьнәт кьр, чьмки һ’әмуйа жи заньбу кӧ баве wи йунан ә[+]. 4Гава бажарар’а дәрбаз дьбун, әw т’әмийед кӧ шандийа у бәрпьрсийаред Оршәлиме qьрар кьрьбун, дьданә баwәрмәнда кӧ хwәй кьн[+]. 5Аwа щьвин жи баwәрийеда дьшьдийан у р’ож бь р’ож һ’әсабе wан зедә дьбу[+].


Мәкәдони хәwнеда гази Паwлос дькьн

6Нава синоред Фьригйа у Галатйайеда гәр’ийан, чьмки Р’ӧһ’е Пироз[†] нәһьшт кӧ qәза Асйайеда хәбәра Хwәде бежьн[+]. 7Гава незики Мисйайе бун, кьрьн кӧ һәр’ьнә Битенйайе, ле Р’ӧһ’е Иса изьн нәда wан[+] 8у бәр Мисйайева дәрбаз бун бәржер чунә Тройайе[+]. 9Шәв Паwлос дитьнокеда бәр ч’ә’ве хwә дит, йәки мәкәдони сәкьни бу һиви жь wи дькьр у дьгот: «Wәрә Мәкәдонйайе али мә бькә». 10Гава wи әw дитьнок дит, мә[*] дәстхwәда хwәст кӧ һәр’ьнә Мәкәдонйайе. Мә фә’м кьр, кӧ Хwәде мә дьшинә wьр, wәки Мьзгинийе бьдьнә wан.


Филипйайеда Лидйа бәрбь Хӧдан вәдьгәр’ә

11Әм жь Тройайе бь гәмийе дәрк’әтьн р’аст чунә Самотрахе, р’ожа дьне Нейаполисе. 12Жь wьр жи чунә Филипйайе, бажарәки нә’йийа Мәкәдонйайейи ә’йан, ӧса жи кӧ бажарәки Р’омайе[*] йә. Wи бажарида әм чәнд р’ожа ман[+]. 13Р’ожа шәмийе әм жь дәргәһе бажер дәрк’әтьн чунә дәве ч’ем, әw дәр чаwа әм дьфькьрин, щийе дӧа бу. Мә р’уньшти т’әви к’ӧлфәтед щьвийайи хәбәр дьда, 14к’ӧлфәтәкә хwәдебаwәр жь бажаре Тийатирайе, наве wе Лидйа кӧ к’ьнщед ширк[†] дьфьротьн, гӧһдари дькьр. Хӧдан дьле wе вәкьр кӧ гӧһ бьдә готьнед Паwлос[+]. 15Гава әw нәфәред хwәва пе аве һатьнә ньхӧмандьне, һиви жь мә кьр у гот: «Һәгәр һун мьн баwәрмәнда Хӧдан һ’әсаб дькьн, к’әрәм кьнә мала мьн, ль wьр бьминьн». У зор ль мә кьр әм бьрьн[+].


Паwлос у Силас бажаре Филипйайеда тенә гьртьне

16Щарәке әм дьчунә щийе дӧакьрьне, щарик р’асти мә һат, кӧ р’ӧһ’е к’оч’әктийе пер’а бу, әве бь wе к’оч’әктийе хwәйед хwәр’а п’ьр’ к’ар дани. 17Әва пәй Паwлос у мә к’әтьбу, дькьрә qир’ин у дьгот: «Әв мәрьвана хӧламед Хwәдейе Һәри Жорьн ьн, кӧ wәр’а бона р’ийа хьлазбуне даннасин дькьн!» 18Әв йәка әwе гәләк р’ожа дькьр, һ’әта кӧ Паwлос ащьз бу, вәгәр’ийа у wи р’ӧһ’ир’а гот: «Бь наве Иса Мәсиһ ә’мьри тә дькьм жь wе дәре!» У пер’а-пер’а әw жь wе дәрк’әт[+]. 19Гава хwәйед wе дитьн кӧ гӧмана к’ара wан һатә бьр’ине, Паwлос у Силас гьртьн, к’аши мәйдана бажер щәм сәрwера кьрьн, 20әw бьрьнә бәр сәрдаред Р’омайе у готьн: «Әв мәрьвана щьһу нә у бажаре мә т’әвиһәв дькьн. 21Ә’дәте ӧса мә бажарванед Р’омайе[†] һин дькьн, кӧ нә мәр’а щайиз ә qәбул кьн, нә жи бькьн»[+]. 22Ә’лаләте һ’ьщуми сәр wан кьр, сәрдара жи к’ьнщед сәр wан qәлаштьн у ә’мьр кьрьн кӧ wан бьдьнә бәр шьва[+]. 23Пәй гәләк леданер’а авитьнә кәле у ә’мьри сәрwере кәле кьрьн, кӧ р’ьнд мьqатийе wан бькә. 24Әwи кӧ әв ә’мьр станд, әw авитьнә зьндане у ньгед wан qәйдада шьдандьн[+].

25Незики ниве шәве Паwлос у Силас дӧа дькьрьн у әшqи Хwәде дьстьран, гьртийа жи гӧһе хwә данибунә сәр wан[+]. 26Ньшкева ә’рд qайим һ’әжийа, һ’әта кӧ һ’имед кәле жи чун-һатьн, дәстхwәда һ’әму дәри вәбун, qәйд-зьнщиред һ’әмуйа һатьнә вәкьрьне[+]. 27Гава сәрwере кәле һ’ьшйар бу у дәред кәле вәкьри дитьн, шур к’ьшанд кӧ хwә бькӧжә, чьмки wи т’ьре гьрти р’әвинә[*][+] . 28Ле Паwлос бь дәнге бьльнд кьрә гази у гот: «Т’ӧ зийане нәдә ә’мьре хwә, әм һ’әму жи вьра нә!» 29Әwи ч’ьра хwәст, р’әви һьндӧр’, ләрьзи хwә авитә бәр Паwлос у Силас[+]. 30Әw дәрхьстьн у гот: «Әз хӧлам! Әз чь гәрәке бькьм кӧ хьлаз бьм?»[+] 31Wана жи гот: «Баwәрийа хwә Хӧдан Иса бинә, те нәфәред хwәва хьлаз би»[+]. 32Һьнге хәбәра Хӧдан wи у wан һ’әмуйар’а готьн, йед кӧ мала wида бун. 33Һәма wе шәве сәрwере кәле әw бьрьн, бьринед wан шуштьн у пер’а-пер’а әw нәфәред хwәва пе аве һатьнә ньхӧмандьне[+]. 34Әw анинә мала хwә, сьфрә ль бәр wан дани у т’әмамийа нәфәред хwәва ша бун, кӧ баwәрийа хwә Хwәде анин[+].

35Гава сьбәһ сафи бу, сәрдара запьдед хwә шандьн у готьн: «Wан мәрьва бәр’дә». 36Сәрwере кәле әв йәк Паwлоср’а гот: «Сәрдар мәри шандьнә wәки һун бенә бәр’дане. Ньһа р’абьн бь хер у сьламәт һәр’ьн». 37Ле Паwлос wанр’а гот: «Әм, бажарванед Р’омайе[†], бе диwан бь щьмә’ти данә бәр шьва авитьнә кәле! У ньһа дьхwазьн бь дьзива мә дәрхьн? На, әв йәк набә, бьра хwәха бен мә дәрхьн»[+]. 38Запьда әв хәбәрана гиһандьнә сәрдара. Гава кӧ бьһистьн әw бажарванед Р’омайе нә, тьрсийан 39һатьн хwә авитьнә wан, паше әw дәрхьстьн у һиви кьрьн кӧ жь бажаре wан һәр’ьн[+]. 40Әw жи жь кәле дәрк’әтьн чунә мала Лидйайе, ль wьр хушк-бьра дитьн, дьл данә wан у паше р’ек’әтьн чун[+].

#### 17


Qалмә-qалма бажаре Т’есалоникеда

1Әwана Әмфиполис у Аполонйайева дәрбаз бун һатьнә Т’есалонике, wи щийе кӧ к’ьништа щьһуйа һәбу[+]. 2Паwлос жи мина ә’дәте хwә чу нава wан у се р’ожед шәмийе wанар’а дьк’әтә хәбәрдане, жь ньвисара[+] 3шьровәдькьр у wанр’а избат дькьр, кӧ гәрәке Мәсиһ щәфа бьк’ьшанда у жь мьрьне р’абуйа у дьгот: «Әв Исайе кӧ әз wәр’а даннасин дькьм, әw Мәсиһ ә»[+]. 4Һьнәкед жь wан баwәр кьрьн хwә ль Паwлос у Силас гьртьн, ӧса жи ә’лаләтәкә хwәдебаwәред йунан[†] у гәләк к’ӧлфәтед хwәйиqәдьр.

5Ле жь щьһуйа һьнәка жь һ’әвсудийе чәнд мәрьвед бекерә нәр’аст щьвандьн, кьрьнә qалмә-qалм, бажар т’әвиһәв кьрьн у һ’ьщуми сәр мала Йасон кьрьн, дьхwәстьн Паwлос у Силас банина бәр щьмә’те[+]. 6Гава әw нәдитьн, Йасон т’әви чәнд бьрава к’аши щәм сәрwеред бажер кьрьн, дькьрьнә qир’ин дьготьн: «Әwед дьнйа т’әвиһәв кьрьнә гьһиштьнә вьра жи 7у Йасон әw qәбул кьрьнә мала хwә! Әвана һ’әму жи мьqабьли ә’мьред Qәйсәр дьчьн у дьбежьн: ‹П’адшаки дьн һәйә, наве wи Иса йә›»[+]. 8Бь ван готьна ә’лаләт у сәрwеред бажер т’әвиһәв кьрьн. 9Һьнге жь Йасон у йед майин к’әфил[†] стандьн, әw бәр’дан.


Паwлос у Силас бажаре Бәройайеда

10Һәма чаwа тә’ри к’әтә ә’рде, бьра Паwлос у Силас шандьнә Бәройайе. Әw кӧ гьһиштьнә wьр, чунә к’ьништа щьһуйа. 11Әв щьһу жь йед Т’есалонике сәрwахттьр бун, хәбәра Хwәде бь дьл у щан qәбул кьрьн у һәр р’ож ньвисарада к’ур дьбун, к’а әв тьшт ӧса нә. 12Жь wана гәләка баwәр кьр, ӧса жи гәләк к’ӧлфәтед йунанә хwәйиqәдьр у мер жи нә кем бун. 13Гава щьһуйед Т’есалонике бьһистьн кӧ Паwлос хәбәра Хwәде Бәройайеда жи даннасин дькә, һатьн wьр жи һелан данә ә’лаләте у әw т’әвиһәв кьрьн. 14Wи чахи бьра Паwлос дәстхwәда шандьнә бәр бә’ре, ле Силас у Тимот’ейо Бәройайеда ман. 15Әwед кӧ Паwлос вәр’едькьрьн, әw һ’әта Ат’инайе бьрьн, паше жь Паwлос т’әми стандьн кӧ Силас у Тимот’ейо зу һәр’ьн бьгьһижьнә wи, хwәха жи пашда вәгәр’ийан.


Паwлос ль бажаре Ат’инайе

16Гава Ат’инайеда Паwлос һивийа wан бу, дьле wи нә р’ьһ’әт бу, чьмки дит бажар нава п’утп’арьстийеда бу[+]. 17Аwа әwи к’ьништеда щьһу у йунанед[†] хwәдебаwәрр’а у ль мәйдане бажерда жи һәр р’ож р’асти к’е дьһат wанр’а дьк’әтә хәбәрдане. 18Чәнд философед епикури[†] у стойхи[†] wир’а к’әтьнә һ’ӧщәте у һьнәка дьгот: «Әви дәвбәлайи бет’әwшә чь дьхwазә бежә?» Һьнәка жи дьгот: «Ӧса те к’ьфше, кӧ әва дәрһәqа хwәдейед хәрибда даннасин дькә». Аһа дьготьн, чьмки әwи бона Иса у р’абуна мьрийа даннасин дькьр. 19Wи чахи әw һьлдан бьрьнә бәр щьвина Арйопагойе[†] у готьн: «Әм дькарьн бона wе һинкьрьна нуйә кӧ тӧ даннасин дьки бьзаньбьн[+]? 20Тӧ тьштед хәриб мә дьди бьһистьне, ләма жи әм дьхwазьн мә’на wан бьзаньбьн». 21Һ’әму ат’ини у хәрибед кӧ wьр дьман, тьштәки майинва мьжул нәдьбун, пештьри тьштед ну готьне йан бьһистьне.

22Һьнге Паwлос бәр щьвина Арйопагойеда сәкьни у гот: «Гәли ат’инийа! Әз дина хwә дьдьме, кӧ һун жь һ’әму алийава гәләки һ’әбандьнева мьжул ьн. 23Чьмки гава әз гәр’ийам, мьн дина хwә да һ’әбандьнед wә, мьн горигәһәк[†] дит кӧ сәр wе ньвисар бу ‹ХWӘДЕЙЕ НӘНАСР’А›. Аwа Әwе кӧ һун нас накьн дьһ’әбиньн, әз бона Wи wәр’а даннасин дькьм. 24Хwәдейе кӧ әв дьнйа у һ’әмуйед нава wеда ә’фьрандийә, Әw Хӧдане ә’рд у ә’змен ә у п’арьстгәһед бь дәста чекьрида наминә[*] ,[+] 25нә жи ч’ә’ве Wи дәсте мәрьва йә кӧ хьзмәтк’арийа Wи бькьн, чаwа Йәки һ’әwще тьштәки, ле Әw хwәха ә’мьр, бине у һәр тьшти дьдә һ’әмуйа[+]. 26Һ’әму мьләтед дьнйайе жь хунәки хӧльqанд, кӧ сәр р’уйе т’әмамийа дьнйайе бьжин. Әwи зәман у синоред щи-мьск’әна wанр’а к’ьфш кьрьн[+]. 27Әwи әв йәкана кьрьн, wәки мәрьв ль Wи бьгәр’ьн, бәлки бьп’әлиньн бьбиньн. Ле Әw Хwәде жь мә һәр кәси нә дур ә жи, 28чьмки ‹әм бь Wи дьжин, дьмәшьн у һәнә›[*] . Чаwа чәнд шайиред wә жи готьнә: ‹Әм р’аст зар’ед Wи нә›[*][+] .

29Аwа кӧ әм жь Хwәде бунә, гәрәке әм Хwәде аһа нәшьбиньн мина зер’, зив, йан кәвьре кӧ бь һ’ьш у һостатийа мәрьва һатьнә к’оландьне. 30Хwәде дина Хwә нәдайә һ’әму зәманед кӧ мәрьвайийе Әw нас нәкьрийә, ле ньһа һәр дәра т’әми ль һ’әму мәрьва дькә, кӧ жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн[†][+]. 31Чьмки Әwи р’ожәк к’ьфш кьрийә, к’ижанеда wе диwана дьне р’аст бь дәсте Мәрьвәки бькә, Йе кӧ Әwи к’ьфш кьрийә. Хwәде әв йәкана һ’әмуйар’а данә избаткьрьне, гава Әw мәрьв жь мьрьне р’акьр»[+].

32Гава бона р’абуна мьрийа бьһистьн, һьнәк пе к’әнийан, ле һьнәка жи гот: «Бона wе йәке әме щарәкә дьн жь тә бьбьһен». 33У Паwлос жь нав щьвина wан дәрк’әт чу. 34Ле һьнәка хwә ль wи гьрт, баwәр кьрьн. Нава wанда бун Дийонисйойе әндәме Арйопагойе у к’ӧлфәтәкә наве wе Дамәрис, т’әви һьнәкед майин.

#### 18


Паwлос бажаре Корьнт’еда

1Жь wьр шунда Паwлос жь Ат’ине р’ек’әт һатә Корьнт’е. 2Ль wьр йәки щьһу наве wи Акила дит, буйина хwәда жь Понтосе. Әва т’әви к’ӧлфәта хwә Прьскилайе ну жь Италйайе һатьбу, чьмки Qәйсәр Клаwдйо ә’мьр кьрьбу, кӧ һ’әму щьһу жь Р’оме дәрк’әвьн. Паwлос чу щәм wан,[+] 3щәм wан ма у т’әви wан хәбьти, чьмки п’еше wан йәк бу, кон чедькьрьн. 4Әw һ’әму р’ожед шәмийа к’ьништада щьһу у йунанар’а[†] дьк’әтә хәбәрдане, әw дьданә баwәркьрьне[+].

5Гава Силас у Тимот’ейо жь Мәкәдонйайе һатьн, Паwлос бь хирәт т’әмамийа wәхте хwә да һинкьрьна Хәбәре[*] у щьһуйар’а шә’дәти дьда кӧ Мәсиһ, Иса йә[+]. 6Гава әw мьqабьли wи р’абун у әw беһӧрмәт кьрьн, әwи к’ьнще хwә даwшанд у готә wан: «Хуна wә сәре wә бә, әз бесущ ьм. Жь вьр шунда әзе һәр’ьмә щәм нәщьһуйа»[+]. 7Әw һьнге жь wьр чу к’әтә мала йәки наве wи Тито Йусто. Әw мәрьвәки нәщьһу бу, ле хwәдебаwәр бу, мала wи к’еләка к’ьниште бу. 8Кьриспойе сәрwере к’ьниште жи нәфәред хwәва баwәрийа хwә Хӧдан ани у жь корьнт’ийа гәләка кӧ бьһистьн, баwәр кьрьн у пе аве һатьнә ньхӧмандьне[+].

9Шәвәке Хӧдан дитьнокеда һатә бәр ч’ә’ве Паwлос у готе: «Нәтьрсә, хәбәр дә у хwә кәр’ нәкә. 10Чьмки Әз т’әви тә мә у кәсәке бәр тә р’анәбә зийане нәдә тә, чьмки гәләк щьмә’та Мьн ви бажарида һәйә». 11Әw ль wе дәре саләке у шәш мәһа ма, әw һини хәбәра Хwәде дькьрьн.

12Һена wәлийе Галийойе Ахайайеда щьһу бунә йәк, һ’ьщуми сәр Паwлос кьрьн у бьрьнә бәр диwане 13готьн: «Әва щьмә’те һин дькә, кӧ нә ль гора qануне Хwәде бьһ’әбиньн». 14Гава Паwлос wе дәстпекьра хәбәр да, Галийо щьһуйар’а гот: «Һәгәр гьли бона нәһәqийе у хьрабийе буйа, щьһуно, дьбу кӧ мьн гӧһдарийа wә бькьра, 15ле һәгәр пьрс сәр хәбәра, нава у qануна wә йә, һун хwәха бьньһер’ьн. Әз нахwазьм бьбьмә һ’акьме ван тьшта»[+]. 16У әw жь диwанхане дәрхьстьн. 17Һьнге һ’әмуйа Состенисе сәрwере к’ьниште гьртьн, ль бәр диwанхане к’ӧтан, ле qәт хәма Галийо жи нибу.


Паwлос вәдьгәр’ә Әнтакйайе

18Паwлос гәләк р’ожа диса ль wьр ма, паше хатьре хwә жь баwәрмәнда хwәст, бь гәмийе чу алийе Сурйайе. Прьскила у Акила жи т’әви wи бун. Әwи Кәнхерйайеда п’ор’е хwә кӧр’ кьрьбу, чьмки ад-qьраркьри[*] бу[+]. 19Әw гьһиштьнә Әфәсе, Прьскила у Акила ль wьр һьштьн, хwәха к’әтә к’ьниште щьһуйар’а к’әтә хәбәрдане[+]. 20Wана һиви жь wи кьр, кӧ һьнәки дьреж ль wьр бьминә, әw qайл нәбу. 21Ле гава хатьре хwә жь wан хwәст, гот: «Әзе диса сәр wәда бем, һәгәр Хwәде һ’ьз бькә»[*] . Бь гәмийе жь Әфәсе чу[+]. 22Гава гьһиштә Qәйсәрийе, һәвраз чу Оршәлиме сьлав да щьвине, паше бәржер чу Әнтакйайе. 23Гава һьнәк wәхт ль wьр ма, р’абу бәрева к’әтә wәлате Галатйа у Фьригйа, һ’әму шагьрт баwәрийеда дьшьдандьн[+].


Аполо бажаре Әфәседа Мьзгинийе дьдә

24Щьһуки наве wи Аполо, буйина хwәда жь Скәндәрйайе, һатә Әфәсе. Әва готьнбежәки сәрхwә у ньвисаред[†] пирозда занәки зор бу[+]. 25Әw Р’ийа Хӧданда һинбуйи бу, агьре хирәте сери к’әтьбу[*] бона Иса р’аст хәбәр дьда у һин дькьр, ле т’әне ньхӧмандьна Йуһ’әнна заньбу[+]. 26Әви дәстпекьр к’ьништеда мерк’ими хәбәр да. Ле гава Прьскилайе у Акила хәбәрдана wи бьһистьн, әw бьрьнә щәм хwә, һе р’аст Р’ийа Хwәде wир’а шьровәкьрьн[+]. 27Аполо кӧ хwәст һәр’ә Ахайайе, бьра дьл данә бәр у шагьртар’а жи нә’мәк ньвисин кӧ wи qәбул кьн. Гава гьһиштә wьр, әw гәләки кери wан һат, йед кӧ бь к’әрәма Хwәде бьбунә баwәрмәнд[+]. 28Чьмки бь щьмә’ти хәбәрданеда йа wи ль сәр йа щьһуйа дьк’әт, бь ньвисаред пироз дьда избаткьрьне, кӧ Мәсиһ, Иса йә[+].

#### 19


Р’еwитийа Паwлосә сьсийа (18:23; 19:1–21:16)


Паwлос Әфәседа

1Гава Аполо һе Корьнт’еда бу, Паwлос щийе жорьнр’а дәрбаз бу бәржери Әфәсе бу у ль wьр чәнд шагьрт дитьн[+] 2у жь wан пьрси: «Гава wә баwәр кьр, wә Р’ӧһ’е Пироз станд?» Wана гот: «Мә qәт нәбьһистийә жи кӧ Р’ӧһ’е Пироз һәйә». 3Әwи wанр’а гот: «Ле һун бь чь һатьнә ньхӧмандьне?» Wана гот: «Бь ньхӧмандьна Йуһ’әнна»[+]. 4Паwлос гот: «Йуһ’әнна бона гӧнәвәгәр’андьне ньхӧманд у щьмә’тер’а гот: ‹Йе кӧ пәй мьнр’а те баwәрийа хwә Wи биньн›, аwа готи Иса»[*][+] . 5Гава әв йәк бьһистьн, бь наве Хӧдан Иса һатьнә ньхӧмандьне[+]. 6У гава Паwлос дәстед хwә данинә сәр wан, Р’ӧһ’е Пироз һатә сәр wан, бь зьмана хәбәр дан у п’ехәмбәрти кьрьн[+]. 7Әвана wәкә донздәһ мәрийа бун.

8Паwлос к’әтә к’ьниште, се мәһа мерк’ими хәбәр дьда, бона П’адшатийа Хwәде wанр’а дьк’әтә хәбәрдане у әw дьданә баwәркьрьне[+]. 9Ле гава һьнәкә сәрһ’ьшк мьqабьл дәрк’әтьн у ль бәр щьмә’те Р’ийа Хӧдан беһӧрмәт дькьрьн, Паwлос жь wан qәтийа, шагьрт башqә кьрьн у һәр р’ож дәрсхана Тиранода wанр’а дьк’әтә хәбәрдане. 10Әве йәке дӧ сала к’ьшанд, һ’әта кӧ һ’әму щьһу у йунанед[†] кӧ qәза Асйайеда дьман, Хәбәра Хӧдан бьһистьн.


Һәр һ’әфт кӧр’ед Скеwа

11Хwәде бь дәсте Паwлос гәләк к’әрәмәтед зор дькьрьн, 12һ’әта кӧ әw дәстмал у шалькед кӧ Паwлос ле дьк’әтьн нәхwәшар’а дьбьрьн, әw qәнщ дьбун у р’ӧһ’ед хьраб дәрдьк’әтьн[+]. 13Чәнд щьһуйед гәр’ок һәбун кӧ хwә дабунә щьндәрхьстьне, wан дькьр кӧ сәр йед кӧ р’ӧһ’ед хьраб нава wанда һәбун, пе наве Хӧдан Иса бәри wан дьн у дьготьн: «Әм пе wи Исайе кӧ Паwлос даннасин дькә бәри wә дьдьн»[+]. 14Әва йәка һәр һ’әфт кӧр’ед Скеwайе сәрәкк’аһинәки щьһуйа дькьрьн. 15Щарәке р’ӧһ’е хьраб ль wан вәгәр’анд у гот: «Әз Иса нас дькьм, бона Паwлос жи заньм, ле һун к’и нә?»[+] 16Һьнге әw мәрьве кӧ р’ӧһ’е хьраб теда бу, банзда сәр wан, qәwата wи wан һ’әмуйада чу әw ӧса к’ӧтан, wәки әw жь wе мале тә’зи у бьриндар р’әвин. 17Бона ве йәке һ’әму щьһу у йунанед кӧ Әфәседа дьман пе һ’әсийан. Тьрс к’әтә сәр wан һ’әмуйа у наве Хӧдан Иса бьльнд дьбу. 18Гәләк баwәрмәнд жи дьһатьн гӧнед хwә дьданә р’уйе хwә у кьред хwә дьготьн[+]. 19Йед сербазийева жи кӧ мьжул дьбун, гәләка к’ьтебед хwә т’оп дькьрьнә щики у ль бәр һ’әмуйа дьшәwьтандьн. Qимәте wан һ’әсаб кьрьн, пенщи һ’әзар зив[†] дәрк’әт. 20Бь ви аwайи Хәбәра Хӧдан бь зорайи һе пешда дьчу у qәwат дьбу[+].


Шәр’-дә’wа Әфәседа

21Гава әв тьшт бун, Паwлос qьрар кьр[*] кӧ Мәкәдонйайе у Ахайайева дәрбаз бә һәр’ә Оршәлиме у гот: «Пәй чуйина wьрар’а гәрәке әз һәр’ьм Р’оме жи бьбиньм»[+]. 22Әwи дӧ к’омәкдаред хwә Тимот’ейо у Ерасто шандьнә Мәкәдонйайе у әw һьнәки жи ль qәза Асйайе ма[+].

23Wан чахада бона Р’ийа Хӧдан гәләки шәр’-дә’w пешда һат. 24Йәки зивкәр һәбу наве wи Димитрийо. Әви п’арьстгәһед хwәдейа наве wе Артәмис[†] щур’е йа ә’дәтида бь зив бьч’ук чедькьрьн у гәләк к’ар һостар’а дани. 25Әwи гази wан һ’әму һоста, ӧса жи йед мина хwәйийе ви п’ешәйи[†] кьрьн у гот: «Гәли һәвала! Һун заньн кӧ к’ара мә ви шьхӧлида йә. 26Һун жи дьбьһен у дьбиньн кӧ әви Паwлоси нә кӧ т’әне Әфәседа, ле баwәрийа wә һәбә т’әмамийа qәза Асйайеда жи сәре гәләк щьмә’та т’ьжи кьрийә жь р’е дәрхьстийә у дьбежә: ‹Әw хwәдейед кӧ бь дәста чекьри нә, әw нә хwәде нә›. 27Зийана wе нә т’әне әw ә кӧ п’еше мә те беһӧрмәткьрьне, ле п’арьстгәһа Артәмис хwәдейа мәзьн wе бәр тьштәки нәйе һ’әсабе у wе qәдьре мәзьнайийа wе бьк’әвә, йа кӧ һ’әму qәза Асйа у дьнйа дьһ’әбинә».

28Гава әв йәк бьһистьн, бь к’ин-бох т’ьжи бун, дькьрьнә qир’ин у дьготьн: «Артәмиса әфәсийа мәзьн ә!» 29Т’әмамийа бажер qьлqьли, р’аһьштә Гайос у Әристархойе мәкәдони, кӧ һәвал-р’ейед Паwлос бун, һәвр’а р’әвинә дитьндаре[†][+]. 30Паwлос жи хwәст кӧ бьк’әвә нава wе ә’лаләте, ле шагьрта нәһьшт. 31Жь һьнәк сәрwеред qәза Асйайе жи кӧ достед wи бун, мәри шандьнә щәм wи у һиви же кьрьн, кӧ нәчә дитьндаре. 32Һәма wи wәхтида һьнәка щур’әки, һьнәка жи щур’әки дьн дькьрьнә qир’ин, чьмки к’омбуна wан т’әвиһәвбуйи бу, гәләка жи ньзаньбу әw бона чь жи щьвийанә. 33Һьнәка жь ә’лаләте Скәндәр пешда бьрьн, чьмки щьһуйа әw пешда дә’ф дан. Скәндәр дәсте хwә бьльнд кьр, хwәст щаба хwә бьдә. 34Ле гава пе һ’әсийан кӧ әw щьһу йә, һ’әмуйа бь дәнгәки wәкә дӧ сьһ’әта кьрьнә qир’ин: «Артәмиса әфәсийа мәзьн ә!»

35Паше к’атьбе[†][*] бажер ә’лаләт сәqьр’анд у гот: «Гәли әфәсийа! К’и ньзанә кӧ бажаре Әфәсе хwәйитийе[*] п’арьстгәһа Артәмиса мәзьн дькә, йа кӧ кәвьре wейи пироз жь ә’змен һатийә хwаре? 36Чаwа ве йәкеда кӧ тьштәки хельф т’ӧнә, ләма жи гәрәке һун хwә р’ьһ’әт хwәй кьн у тьштәки бь бәрзәqийе нәкьн. 37Wә әв мәрьвана анинә вьра, әвана нә т’аланкьред п’арьстгәһе нә у нә жи хwәдейа мә беһӧрмәт кьрьнә. 38Аwа һәгәр шькийате Димитрийо у һостайед т’әви wи сәр йәки һәйә, бьра һәр’ьнә диwанхане, һ’акьм һәнә. Ль wьр әw дькарьн шькийате хwә һәвдӧ бькьн. 39Ле һәгәр хwәстьна wә бона тьштәки дьн ә, бьра щьватәкә ә’дәтида бе леньһер’андьне. 40Чьмки зийана мә жи ве йәкеда һәйә у бона шәр’е иройин әме бенә нәһәqкьрьне у мә’ник т’ӧнә, кӧ әм пе бькарьбьн бона ве к’омбуне щаба хwә бьдьн». 41Гава әв йәк гот, щьват бәла кьр.

#### 20


Паwлос дьчә бәрбь Мәкәдонйайе у Йунаньстане[†]

1Гава qалмә-qалм сәqьр’и, Паwлос гази шагьрта кьр, дьл да wан у хатьре хwә жь wан хwәст, р’абу чу Мәкәдонйайе[+]. 2Ль wан алийа гәр’ийа, бь гәләк готьна дьл данә wан. Паше чу Йунаньстане[†], 3wәкә се мәһа ль wьр дәрбаз кьр. Гава к’аре хwә дькьр кӧ бьчуйа Сурйайе, щьһуйа бона wи шеwьрәкә мьхәнәтийе кьр, әw жи фькьри Мәкәдонйайева вәгәр’ә[+]. 4Т’әви wи жь Бәройайе Сопатройе кӧр’е Пиро, жь Т’есалонике Әристархо у Секундо, Гайосе жь Дербе у Тимот’ейо, жь qәза Асйайе Тьхико у Трофимо чун[+]. 5Әвана пешийа мә чунә Тройайе, ль wьр һивийа мә бун[+]. 6Әм жи пәй р’ожед Щәжьна Нане Шкәвар’а бь гәмийе жь Филипйайе чун, пенщ р’ожада гьһиштьнә Тройайе, щәм wан. Әм wьр һ’әфт р’ожа ман[+].


Сахбуна Әйтухо Тройайеда

7Р’ожа һ’әфтийейә пешьн әм бона нанкәркьрьне щьвийайи бун, Паwлос кӧ wе р’ожа дьн бьчуйа, wанар’а хәбәр дьда у һ’әта ниве шәве хәбәрдана хwә дьреж кьр[+]. 8Әw ода әм теда щьвийайи бун, гәләк ч’ьра теда һәбун. 9Хортәк жи наве wи Әйтухо, сәр п’әнщәре р’уньшти дьһеньжи у к’әтә хәwа к’ур. У гава Паwлос хәбәрдана хwә дьреж дькьр, әw хәwа к’урда жь qате сьсийа жорда к’әт у мьрити әw һьлдан. 10Паwлос пәйайи жере бу, хwә авитә сәр wи, да һ’әмеза хwә у гот: «Хwә ӧнда нәкьн, чьмки р’ӧһ’е wи wида йә». 11Паше һьлк’ьшийа һат, нан кәркьр хwар у һ’әта сьбәһе дьреж хәбәр да у р’абу чу. 12Хорт жи сах-сьламәт анинә мал, беһ’әсаб дьл һатә бәр wан.


Жь Тройайе бәрбь Миләтосе

13Әм чун к’әтьнә гәмийе р’ек’әтьн у бәрбь Асосе чун, кӧ жь wе дәре мә гәрәке Паwлос һьлда, чьмки әwи мәр’а готьбу: «Әзе пәйа бем». 14Гава ль Асосе р’асти мә һат, мә әw һьлда чунә Мьтулане. 15Жь wьр жи әм чун, р’ожа дьне гьһиштьнә пешбәри Хийайе, р’ожтьра дьн гьһиштьнә Самосе[*] , сьбәһтьра дьн жи гьһиштьнә Миләтосе. 16Паwлос нета хwә данибу бь гәмийе бәр Әфәсер’а дәрбаз буйа, кӧ нәбә wәхте хwә qәза Асйайеда ӧнда кә, чьмки дьләзанд кӧ һәгәр жер’а ль һәв бе, Р’ожа Пенщийә һ’әсаб әw ль Оршәлиме бә[+].


Паwлос хатьре хwә жь бәрпьрсийаред щьвина Әфәсе дьхwазә

17Жь Миләтосе мәри шандә Әфәсе у гази бәрпьрсийаред щьвине[†] кьрьн. 18Гава әw һатьнә щәм wи, wанр’а гот: «Һун хwәха заньн wе р’ожа пешьнда гава мьн ньге хwә авитә qәза Асйайе, һ’әта ньһа wәр’а чаwа бумә[+]. 19Мьн Хӧданр’а т’ам шкәсти бь гәләк һесьра, нава wан щер’ьбандьнада qӧльх кьрийә, к’ижан кӧ жь шеwьред щьһуйа дьһатьнә сәре мьн, 20Һун заньн кӧ мьн т’ӧ щар хwә жь тьштед керһатийә бона wә нәдайә паш, ле һ’әму wәр’а готьнә у ашкәрә мал бь мал һун һин кьрьнә. 21Мьн бь мә’рифәти һьн һиви жь щьһуйа, һьн жи жь нәщьһуйа кьр, кӧ вәгәр’ьнә бәрбь Хwәде у баwәрийа хwә Хӧдане мә Иса биньн. 22У ва әз бьн дәсте Р’ӧһ’е Пирозда дьчьмә Оршәлиме, wьр wе чь бе сәре мьн, әз ньзаньм. 23Т’әне Р’ӧһ’е Пироз һ’әму бажарида т’әмийе дьдә мьн у дьбежә кӧ: ‹Qәйд у тәнгаси[†] пешийа тә нә›[+]. 24Ле әз ә’мьре хwә лайиqи т’ӧ тьшти накьм, т’әне дькьм[*] бьгьһижьмә мәрәме хwә у wе qӧльха кӧ мьн жь Хӧдан Иса стандийә биньмә сери, аwа готи Мьзгинийа к’әрәма Хwәде бь мә’рифәти даннасин кьм[+].

25Ньһа әз заньм иди һун һ’әмуйед кӧ әз нав wәда гәр’ийамә у П’адшатийа Хwәде даннасин кьрийә р’уйе мьн набиньн. 26Бона ве йәке әз р’ожа иройин ль бәр wә шә’дәтийе дьдьм, кӧ щабдаре хуна wә т’ӧ кәси ниньм,[+] 27чьмки мьн хwә нәда паш, т’әмамийа qьрара Хwәде wәр’а гот. 28Ньһа мьqати хwә у т’әмамийа wи кәре пез бьн, кӧ Р’ӧһ’е Пироз һун сәр бәрпьрсийар[*] к’ьфш кьрьнә. Шьвантийе щьвина Хwәде бькьн, йа кӧ Wи бь хуна Хwә qазьнщ кьр[+]. 29Әз заньм пәй чуйина мьнр’а гӧред дәвхун wе бьк’әвьнә нава wә у һ’әйфа wан wе кери нәйе[+]. 30Жь нава wәда жи мәрьве дәрен у тьштед хельф wе хәбәр дьн, кӧ шагьрта пәй хwә бьбьн[+]. 31Бона ве йәке һ’ьшйар бьминьн у бир нәкьн, кӧ мьн һун һәр кәс, се сала шәв у р’ож бе р’ьһ’әти бь һесьра ширәт кьрьнә[+].

32Ньһа әз wә дьсперьмә Хwәде у Хәбәра к’әрәма Wи, кӧ дькарә wә р’ӧһ’анийеда ава кә у п’ара wә т’әви т’әмамийа щьмә’та Хwә кә[+]. 33Мьн һавьжийа хwә зер’, зив у к’ьнще т’ӧ кәси нәанийә[+]. 34Һун хwәха заньн әз у йед т’әви мьн әм һ’әwще чь жи бунә, әв дәстед мьн хәбьтинә[+]. 35Мьн пе һ’әму шьхӧлед хwә нишани wә кьрийә, кӧ чаwа гәрәке бьхәбьтьн к’омәке бьдьнә к’әтийа у хәбәра Хӧдан Иса бир биньн кӧ гот: ‹Хwәзи ль дайийа, нә кӧ ль стандийа›»[+].

36Гава әв йәк гот, т’әви һ’әмуйа чок да дӧа кьр[+]. 37Һ’әму жи гәләки гьрийан, хwә авитьнә стуйе Паwлос у р’амусан. 38Дьлед wан һе зедә бона wе хәбәра wи дьшәwьти кӧ гот: «Һун иди р’уйе мьн набиньн». Паше әw һ’әта гәмийе вәр’екьрьн.

#### 21


Паwлос дьчә Оршәлиме

1Гава әм жь wан qәтийан, бь гәмийе р’ек’әтьн, р’аст чун гьһиштьнә Косе, р’ожа дьне Р’одосе у жь wьр Патарайе. 2Мә гәмик дит кӧ дьчу Финикйайе, әм к’әтьнә wе р’ек’әтьн. 3Гава Qӧбрьсе хӧйа кьр, мә әw мьле ч’әпева һьшт. Әм бәрбь qәза Сурйайе чун гьһиштьнә бажаре Суре, чьмки баре гәмийе wьр гәрәке бьһата валакьрьне. 4Мә шагьрт дитьн, әм һ’әфт р’ожа ль wьр ман. Wана бь Р’ӧһ’е Пироз дьготә Паwлос кӧ нәчә Оршәлиме[+]. 5Ле гава мә әw р’ож дәрбаз кьрьн, әм р’абун чун у һ’әмуйа жьна у зар’ава һ’әта бажер дәр әм вәр’екьрьн у дәве бә’ре мә чок да дӧа кьр[+]. 6Паше мә хатьре хwә жь һәв хwәст к’әтьнә гәмийе, әwана жи вәгәр’ийанә малед хwә.

7Мә р’еwити бь гәмийе жь Суре думайи кьр, әм гьһиштьнә Пьтолемайе, мә wьр хушк-бьра сьлав кьрьн, әм р’ожәке манә щәм wан. 8Р’ожа дьн әм жь wьр р’ек’әтьн чунә Qәйсәрийе мала Филипойе мьзгиндар[†], әw йәк жь wан һәр һ’әфт к’омәкдаред к’ьфшкьри бу[*] . Әм ль щәм wи ман[+]. 9Чар qизед wийә бьк’ьр[†] һәбун, кӧ п’ехәмбәрти дькьрьн[+]. 10Гава әм гәләк р’ожа ль wьр ман, жь Щьһустане п’ехәмбәрәки наве wи Һагабо бәржер бу[*][+] . 11Гава һатә щәм мә, qайиша пьшта Паwлос һьлда, дәст у п’ийед хwә гьреда у гот: «Р’ӧһ’е Пироз аһа дьбежә: ‹Әw мәрьве хwәйе ве qайише щьһуйе Оршәлимеда аһа wи гьредьн у бьдьнә дәсте нәщьһуйа›». 12Гава әв йәк мә бьһист, т’әви йед wьр мә лава кьр, кӧ әw һьлнәк’ьшә нәчә Оршәлиме[+]. 13Ле Паwлос щаб да у гот: «Һун чь дькьн? Чьма һун дьгьрин у дьле мьн дьшкеньн? Әз Оршәлимеда бона наве Хӧдан Иса нә кӧ т’әне бона гьредане, ле бона кӧштьне жи һазьр ьм»[+]. 14Гава мә нькарьбу әw банийа сәр йа хwә, мә дәнге хwә бьр’и у гот: «Бьра ә’мьре Хӧдан бә».

15Чәнд р’ожа шунда мә к’аре хwә кьр, әм һьлк’ьшийан чунә Оршәлиме. 16Т’әви мә чәнд шагьртед Qәйсәрийе жи һатьн, әм бьрьнә мала шагьртәки зува, кӧ наве wи Мьнасо бу, жь Qӧбрьсе, wәки әм ль wьр бьминьн,


Паwлос сәрики Аqуб у бәрпьрсийара дьхә

17Гава әм гьһиштьнә Оршәлиме, баwәрмәнда әм әшq у ша qәбул кьрьн. 18Р’ожа дьне Паwлос т’әви мә чу щәм Аqуб, һ’әму бәрпьрсийар жи һазьр бун[+]. 19Паwлос сьлав да wан, йәк-йәк чь кӧ Хwәде бь qӧльхе wи нава нәщьһуйада кьрьбу, wанар’а гьли кьр. 20Wана кӧ әв йәк бьһист, шькьри данә Хwәде у ӧса жи Паwлоср’а готьн: «Дина хwә бьде, чьqас һ’әзара щьһуйед баwәрмәнд һәнә у һ’әму жи хирәтк’ешед Qануне нә[+]. 21Аwа wана бона тә бьһистийә кӧ тӧ һ’әму щьһуйед нава нәщьһуйада һин дьки, кӧ дәст жь Qануна Муса бьк’ьшиньн у дьбежи кӧ әw кӧр’ед хwә сьнәт нәкьн у пәй ә’дәт жи нәчьн[+]. 22Ньһа әм чь бькьн? Wе ә’сә бьбьһен кӧ тӧ һатийи. 23Дә р’абә әм чь тәр’а дьбежьн бькә. Вьр щәм мә чар мәрьв һәнә кӧ ад-qьрар[*] кьрьнә[+]. 24Wан хwәр’а һьлдә, т’әви wан ль гора ә’дәт паqьж бә у хәрще wан һьлдә сәр хwә, кӧ п’ор’е сәре хwә кӧр’ кьн. Һьнге һәр кәсе заньбә әw тьштед кӧ бона тә бьһистьнә дәрәw ьн у тӧ хwәха жи пәй Qануна Муса дьчи[+]. 25Ле бона wан нәщьһуйед кӧ һатьнә сәр баwәрийе, мә wанр’а qьрара хwә ньвисийә шандийә, wәки әw һ’әвза хwә жь wан qӧрбанед п’утп’арьстийе, хуне, гоште мьрар у бенамусийе бькьн»[*][+] . 26Һьнге Паwлос әw мәри р’ожа дьне һьлдан, т’әви wан паqьж бу, к’әтә п’арьстгәһе у хьлазийа р’ожед паqьжбуне да ә’ламкьрьне, кӧ wе к’әнге бона wан һәр кәси һ’әди[*] бе дайине[+].


Паwлос п’арьстгәһеда те гьртьне

27Гава һәр һ’әфт р’ож сәр һәвда һатьн, жь щьһуйед qәза Асйайе Паwлос п’арьстгәһеда дитьн, т’әмамийа ә’лаләте т’әвр’акьрьн, дәст авитьне 28у кьрьнә qир’ин готьн: «Һәwар, исраелино! Алик’арийе бькьн! Әва әw мәрьв ә, йе кӧ ль һәр дәра һ’әмуйа мьqабьли щьмә’та мә, Qануна Муса у ви щийи һин дькә, һе сәрда жи йунан кьрьнә п’арьстгәһе, әв щийе пироз һ’әр’ьманд»[+]. 29Әв йәка готьн, чьмки пешийе бажерда Трофимойе жь Әфәсе т’әви wи дитьбун у wан т’ьре Паwлос әw кьрийә п’арьстгәһе[+].

30Т’әмамийа бажер һ’әжийа, ә’лаләт бь ләз к’ом бу, Паwлос гьртьн жь п’арьстгәһе к’аши дәрва кьрьн у дәред wе пер’а-пер’а һатьнә гьртьне. 31Гава wан дькьр кӧ wи бькӧжьн, щаб гьһиштә сәрһ’әзаре[†] р’әфа әскәра, wәки т’әмамийа Оршәлиме т’әвиһәв буйә. 32Әwи пер’а-пер’а әскәр у сәрсәд һьлдан, бь ләз чу сәр wан. Гава wана сәрһ’әзар әскәрава дитьн, дәст жь Паwлос к’ӧтане к’ьшандьн. 33Wи чахи сәрһ’әзар һатә незик, әw гьрт, ә’мьр кьр кӧ бь дӧ зьнщира wи гьредьн. Һьнге пьрси: «Әв к’и йә у чь кьрийә?»[+] 34Нава ә’лаләтеда бона wи һәр йәки щур’әки дькьрә qар’ә-qар’. Әwи гава жь дәст qалмә-qалма щьмә’те нькарьбу ә’сәйи бьзаньбуйа, ә’мьр кьр wи бьбьнә әскәрхане[+]. 35Гава Паwлос гьһиштә п’епәлинга, әскәра әw бьльндкьри бьрьн, чьмки ә’лаләте зор дьда wи, 36ль пәй wи дьчун, дькьрьнә qир’ин у дьготьн: «Wи бькӧжьн!»


Паwлос щаба хwә ль бәр ә’лаләте дьдә

37Иди Паwлос wе бьбьрана һьндӧр’е әскәрхане, әwи сәрһ’әзарр’а гот: «Изьна мьн һәйә т’әви тә хәбәр дьм?» Әwи гот: «Тӧ йунани жи зани? 38Кӧ ӧса йә тӧ нә әwи мьсьри йи, йе кӧ чәндәк пешда кьрә шәр’-дә’w, чар һ’әзар qачахед меркӧж дәрхьстьнә бәр’ийе». 39Паwлос гот: «Әз мәрьвәки щьһу мә, жь Тарсуса Киликйайе, нә бажарванәки бе нав-нишан ьм. Әз һиви жь тә дькьм, изьне бьдә кӧ әз ве щьмә’тер’а хәбәр дьм»[+]. 40Гава әwи изьн да, Паwлос сәр п’епәлинга сәкьни, дәсте хwә бьльнд кьр, щьмә’те кӧ дәнге хwә бьр’и, әwи бь зьмане ибрани хәбәр да у гот:

#### 22

1«Гәли бав у бьра! Ньһа гӧһдарийа мьн бькьн, кӧ әз щаба хwә бьдьм». 2Гава бьһистьн кӧ әw wанар’а бь зьмане ибрани к’әтә хәбәрдане, кәр’ бун һе дәнге хwә бьр’ин. У wи гот: 3«Әз мәрьвәки щьһу мә, бажаре Тарсуса Киликйайеда жь дийа хwә бумә, ле ви бажарида бьн дәсте Гамалйелда чаwа шагьрт мәзьн бумә у һ’әму Qануна кал-бава жи бь фәсал-р’аст һин бумә, һьндава Хwәдеда жи хwәйихирәт бум, чаwа кӧ һун һ’әму иро[*][+] . 4Мьн һ’әта кӧштьне жи йед кӧ пәй ве Р’е дьчун, дьзерандьн у qьсьме жьн у мера гьредьдан давитьнә кәле[*] ,[+] 5чаwа сәрәкк’аһин у т’әмамийа щьвина р’успийа жи шә’де мьн ьн. Мьн сәр бьрайед щьһутийедайә Шаме нә’мә жь wан һьлдабун дьчум wәки йед wьр жи гьредайи биньмә Оршәлиме кӧ бьдьнә щәзайе[+].

6Гава әз һе р’е дьчум, незики Шаме бум, р’о нава р’оже ньшкева жь ә’змен дора мьн р’онайикә qайим шәwq да[+]. 7Әз к’әтьмә ә’рде у мьн дәнгәк бьһист кӧ мьнр’а гот: ‹Шаwул! Шаwул! Тӧ чьма Мьн дьзерини?› 8Мьн ле вәгәр’анд: ‹Тӧ к’и йи, Хӧдан?› Әwи мьнр’а гот: ‹Әз Исайе Ньсрәте мә, Йе кӧ тӧ дьзерини›. 9Әwед т’әви мьн жи р’онайи дитьн, ле дәнге кӧ мьнр’а хәбәр дьда нәдьбьһистьн. 10Һьнге мьн гот: ‹Әз чь бькьм, Хӧдан?› Хӧдан мьнр’а гот: ‹Р’абә һәр’ә Шаме у ль wьр һәр тьште кӧ бона тә к’ьфшкьри йә бьки, wе тәр’а бе готьне›. 11Мьн кӧ жь дәст шәwqа wе р’онайе нәдьдит, һьнге йед т’әви мьн дәсте мьн гьртьн, әз бьрьмә Шаме.

12Йәки наве wи Һананийа, анәгори Qануне хwәдехоф, нав щьһуйед Шамеда жи әw хwәйийе шә’дәтийа qәнщ бу,[+] 13әва һат щәм мьн сәкьни у гот: ‹Шаwул бьра, бьбинә!› Мьн дәстхwәда дит у ль wи ньһер’и. 14Әwи мьнр’а гот: ‹Хwәдейе кал-бавед мә тӧ к’ьфш кьри кӧ ә’мьре Wи бьзаньби у Йе Р’аст бьбини, хәбәра дәве Wи бьбьһейи, 15чьмки те бәр һ’әму мәрьва бона wан тьштед тә дитьн у бьһистьн бьби шә’де Wи[+]. 16Иди чьма дәрәнги дехи? Р’абә wәрә ньхӧмандьне, гази наве Wи кә жь гӧнед хwә wәрә шуштьне›[+].

17Гава әз вәгәр’ийамә Оршәлиме у п’арьстгәһеда дӧа дькьр, мина сьһ’әте сәр мьнр’а дәрбаз бу,[+] 18мьн Әw дит у Wи мьнр’а гот: ‹Бькә бьләзинә жь Оршәлиме дәре, чьмки әw шә’дәтийа кӧ те бона Мьн бьди әwе qәбул нәкьн›. 19Мьн гот: ‹Хӧдан, әw qәнщ заньн кӧ әз бум, әwи һ’әму к’ьништада йед баwәрийа хwә Тә данин, давитьнә кәле у әw дьк’ӧтан. 20Гава хуна Стәйфане шә’де Тә дьр’ьжийа, әз хwәха жи wьр һазьр у р’ази бум, мьн нобәдари к’ьнщед йед әw кӧштьн дькьр›[*][+] . 21Һьнге Әwи мьнр’а гот: ‹Һәр’ә, Әзе тә бьшиньмә дур щәм нәщьһуйа›».


Паwлос бажарвантийа хwәда р’омайи йә

22Һ’әта ван хәбәра ә’лаләте гӧһдарийа wи кьр, паше бь дәнге бьльнд готьн: «Р’убари дьне wи нәһелә! Йед мина wи гәрәке нәжин!» 23Wана дькьрьнә qир’ин, к’ьнще хwә дьqәлаштьн давитьн у хwәли дьр’әшандьнә һәwа. 24Сәрһ’әзар ә’мьр кьр, кӧ wи бьбьнә әскәрхане у гот: «Бьдьн бәр qамчийа же бьпьрсьн, бьзаньбьн к’а суще wи чь йә, wәки ӧса сәр wи дькьнә qар’ә-qар’». 25Гава бь qайишед ч’әрм гьредан, Паwлос сәрсәде сәкьнир’а гот: «Гәло әва щайиз ә кӧ һун ль бажарванәки Р’омайе хьн, йе кӧ һе диwана wи нәбуйә?»[+] 26Сәрсәд гава әв йәк бьһист, чу щәм сәрһ’әзар у гот: «Тӧ чь дьки? Әва мәрьва бажарване Р’омайе йә». 27Сәрһ’әзар незики Паwлос бу у wир’а гот: «Мьнр’а бежә, тӧ бажарване Р’омайе йи?» Әwи гот: «Бәле». 28Сәрһ’әзар ле вәгәр’анд у гот: «Мьн бь гәләк п’әра әw бажарванти стандийә». Паwлос гот: «Ле әз йәкр’ожийа хwәда бажарване wьр ьм». 29У дәстхwәда әwед кӧ wе лехьстана у гьли же бьк’ьшандана жь wи дур к’әтьн. Сәрһ’әзар хwәха жи тьрсийа, гава бьһист кӧ бажарване Р’омайе йә, чьмки әwи әw дабу гьредане.


Паwлос ль бәр щьвина гьрәгьра

30Сьбәтьра дьн сәрһ’әзар хwәст р’аст бьзаньбә к’а щьһу чьма шькийате Паwлос дькьн. Әw бәр’да у ә’мьр кьр, кӧ сәрәкед к’аһина щьвина гьрәгьрава бе. Һьнге Паwлос ани ль бәр wан да сәкьнандьне.

#### 23

1Паwлос дина хwә да щьвина гьрәгьра у гот: «Гәли бьра! Мьн бь исафа р’ьһ’әт ль бәр Хwәде ә’мьре хwә һ’әта иро дәрбаз кьрийә»[+]. 2Һананийайе сәрәкк’аһин ә’мьри бәрдәстийед незики Паwлос кьрьн кӧ девда бьдьне[+]. 3Һьнге Паwлос wир’а гот: «Хwәдейе жи ль тә хә, диwаре сиwахкьри! Тӧ р’уньшти йи анәгори Qануне диwана мьн дьки у жь Qануне дәр ә’мьр дьки кӧ әw мьн хьн»[*][+] . 4Йед щәм Паwлос сәкьни готьн: «Тӧ сәрәкк’аһине Хwәде беһӧрмәт дьки?»[+] 5Паwлос гот: «Бьрано, мьн ньзаньбу кӧ әw сәрәкк’аһин ә. Чаwа ньвисар ә: ‹Һьндава сәрwере мьләте хwәда хьраб хәбәр нәдә›[*] »[+].

6Һьнге Паwлос пе һ’әсийа кӧ алики садуqи нә, алики жи ферьси, wе щьвинеда кьрә гази у гот: «Гәли бьра! Әз ферьси мә, кӧр’е ферьсийа! Бона гӧмана р’абуна мьрийа диwана мьн дькьн»[+]. 7Гава әв йәк гот, ферьси у садуqи һәвр’а к’әтьнә һ’ӧщәте у дӧтирәти к’әтә нава к’оме, 8(чьмки садуqи дьбежьн нә р’абуна мьрийа һәйә, нә мьлйак’әт, нә жи р’ӧһ’, ле ферьси һәрсека жи qәбул дькьн)[*][+] . 9Һьнге qалмә-qалма мәзьн һе пешда һат, жь qанунзанед алийе ферьсийа һьнәк р’абунә п’ийа у дәнг һьлдан мерк’ими готьн: «Әм ви мәрьвида т’ӧ хьрабийе набиньн. Бәлки р’ӧһ’әки йан мьлйак’әтәки вир’а хәбәр дайә?»[+] 10Гава шәр’-дә’w зедә бу, сәрһ’әзар тьрсийа кӧ әw Паwлос qәт-qәти кьн, ә’мьри әскәра кьр кӧ һәр’ьнә жере әwи жь нав wан бьгьрьн бьбьнә әскәрхане.

11Шәвтьра дьн Хӧдан ль бәр wи сәкьни у готе: «Сәрхwә бә, тә чаwа шә’дәтийа Мьн Оршәлимеда да, ӧса жи гәрәке Р’омеда шә’дәтийе бьди»[+].


Щьһу т’әләке бона кӧштьна Паwлос һазьр дькьн

12Сьбәһ кӧ зәлал бу, һьнәк щьһу бунә йәк у сонд хwарьн, кӧ һ’әта Паwлос нәкӧжьн, нә бьхwьн, нә жи вәхwьн. 13Әwед кӧ әw сонд хwарьн жь чьли зедәтьр бун. 14Әвана чунә щәм сәрәкед к’аһин у р’успийа готьн: «Мә сонд хwарийә, һ’әта кӧ әм Паwлос нәкӧжьн, тьштәки тә’м нәкьн. 15Аwа һун т’әви щьвина гьрәгьра бежьнә сәрһ’әзар кӧ әwи сьбе бинә щәм wә, йанчийә[†] һун дьхwазьн дәрһәqа wида һәр тьшти һе р’аст пе бьһ’әсьн, әме жи һе бәри һатьна wи һазьр бьн кӧ wи бькӧжьн».

16Ле харзийе Паwлос бона ве т’әләке бьһист, һат к’әтә әскәрхане Паwлоср’а гот. 17Паwлос жи гази сәрсәдәки кьр у готе: «Әви хорти бьбә щәм сәрһ’әзар, дьхwазә тьштәки wир’а бежә». 18Әwи жи хорт бьрә щәм сәрһ’әзар у готе: «Паwлосе гьрти гази мьн кьр, һиви кьр кӧ ви хорти биньмә щәм тә, тьштәки wийи готьне тәр’а һәйә». 19Сәрһ’әзар дәсте wи гьрт, бьрә алики у пьрси: «Тӧ чь дьхwази ә’лами мьн ки?» 20Әwи гот: «Щьһуйа qьрар кьрийә кӧ һиви жь тә бькьн, wәки сьбе Паwлос бьби щьвина гьрәгьра, йанчийә дьхwазьн дәрһәqа wида һәр тьшти һе р’аст бьзаньбьн. 21Ле wан баwәр нәкә, чьмки жь wан чьл мәрийа зедәтьр хwә вәшартьнә, һивийа wи нә. Wана сонд хwарийә, кӧ нә бьхwьн, нә жи вәхwьн һ’әта wи нәкӧжьн. Wана ньһа к’аре хwә кьрийә, һивийа qьрара тә нә». 22Wи чахи сәрһ’әзар хорт вәр’екьр у т’әми да wи: «Кәсир’а нәбежә, кӧ тә әв йәк мьнр’а готийә».


Паwлос дьшиньнә Qәйсәрийе щәм Фәликсе wәли

23Сәрһ’әзар гази дӧ сәрсәда кьр у гот: «Дӧсьд әскәри һазьр кьн, һ’әфте сийари, дӧсьд жи р’ьмдар, wәки шәв сьһ’әта нәһа һ’әта Qәйсәрийе һәр’ьн. 24Ӧса жи чәнд һәспа һазьр кьн, wәки Паwлос ле сийар кьн, кӧ бе qәдә бе бәла бьбьнә щәм Фәликсе wәли»[+]. 25Нә’мәк жи бь ве фькьре ньвиси:

26«Жь Клаwдйо Лусйо,

Сьлав Фәликсе wәлийе хwәйиqәдьрр’а!

27Әва мәрьва жь щьһуйа һатьбу гьртьне, wе бь дәсте wан бьһата кӧштьне, әз пе һ’әсийам кӧ р’омайи йә, бь әскәрава гьһиштьме у мьн әw хьлаз кьр[+]. 28Мьн хwәст кӧ бьзаньбьм к’а бона чь шькийате wи дькьн, мьн әw бьрә бәр щьвина гьрәгьред wан[+] 29у к’ьфш кьр, кӧ шькийате wан сәр пьрсед qануна wан ә, ле бона кӧштьне йан гьртьне хьрабийа wи т’ӧнәйә[+]. 30Гава щаб гьһиштә мьн, кӧ щьһуйа бона wи мәрьви т’әләкәк һазьр кьрийә, мьн дәстхwәда әw шандә щәм тә у ә’мьри ль шькийаткьра кьр, кӧ чи wани мьqабьли wи һәбә, ль бәр тә бежьн[*] »[+].

31Әскәра жи анәгори wи ә’мьре кӧ стандьн, Паwлос шәв һьлдан бьрьнә Әнтипәтрисе. 32Р’ожа дьне йед сийари Паwлоср’а данин кӧ т’әви wи һәр’ьн, ле йед пәйа хwәха вәгәр’ийанә әскәрхане. 33Әwед сийари гьһиштьнә Qәйсәрийе, нә’мә данә wәли, Паwлос жи данә дәсте wи. 34Әwи әw нә’мә хwәнд, пьрси жь к’ижан qәзайе йә, кӧ пе һ’әсийа жь Киликйайе йә,[+] 35гот: «Әзе һьнге гӧһдарийа тә бькьм, к’әнге шькийаткьред тә бен». У ә’мьр кьр, кӧ әw qәсьра Һеродәсда бе хwәйкьрьне.

#### 24


Щьһу шькийате Паwлос дькьн

1Пенщ р’ожа шунда Һананийайе сәрәкк’аһин т’әви һьнәкә жь р’успийа у Тәртулойе занәбеж[†] бәржер бу һатә Qәйсәрийе. Вана бона Паwлос гьли-газьне хwә wәлир’а кьрьн[+]. 2-3Гава гази Паwлос кьрьн, Тәртуло дәст бь шькийата кьр у гот: «Әм т’ьме у һәр дәра wан кьрьнед тә дьшекьриньн, Фәликсе хwәйиqәдьр, кӧ сайа сәре тә әви мьләте мә гәләк ә’дьлайи дитийә у гәләки пешда чуйә. 4Ле wәки гәләки сәре тә нәешиньм, һиви дькьм жь к’әрәма хwә кьн гӧһдарийа мә бькә. 5Мә әв мәрьва дит, чаwа мина бәлаке к’әтийә нава һ’әму щьһуйед сәр дьне т’әвиһәв дькә у р’ебәре к’омәла ньсрәтийа[†] йә[+]. 6-7Әви кьр кӧ п’арьстгәһе жи бьһ’әр’ьминә, ле мә әw гьрт[*][+] . 8Һәгәр тӧ жь wи бьпьрси, те хwәха бькарьби жь wи һәр тьшти бьзаньби к’а бона чь әм шькийате wи дькьн». 9Щьһуйа жи готьна wи ә’сәйи кьрьн, готьн: «Бәле, әв йәк ӧса йә».


Паwлос щаба хwә ль бәр Фәликсе wәли дьдә

10Гава wәли пе сәрийа кьр кӧ әw хәбәр дә, Паwлос ле вәгәр’анд у готе: «Әз заньм кӧ гәләк сал ьн тӧ һ’акьме ви мьләти йи, әзе жи бь р’әзәдьли бона хwә щаба хwә бьдьм. 11Чаwа кӧ тӧ дькари бьзаньби, әва донздәһ р’ож т’ӧнә, кӧ әз бона һ’әбандьне һәвраз чубумә Оршәлиме. 12Әвана әз нәдитьмә кӧ п’арьстгәһеда т’әви йәки тек’әвьмә дә’wе, йан жи к’ьништада ӧса жи щики дьн бажерда ә’лаләте дора хwә т’оп кьм. 13У нә жи ньһа дькарьн готьнед хwә избат кьн, кӧ бона чь шькийате мьн дькьн. 14Ле әзе ашкәрә тәр’а бежьм, wәки ль гора wе Р’ийа кӧ әwана жер’а к’омәла шьһ’ьти[†] дьбежьн, әз һәма ӧса Хwәдейе кал-бавед хwә дьһ’әбиньм. У чь кӧ Qанун у ньвисаред п’ехәмбәрада жи ньвисар ә, баwәр дькьм. 15Әз Хwәдеда жи гӧман ьм, чаwа кӧ әw жи wе гӧмане нә, кӧ һ’әму һәq у нәһәqе жь мьрьне р’абьн[+]. 16Бона ве йәке чьqас жь мьн те, әз дьщә’диньм һ’әму wәхти бь исафа р’ьһ’әт ль бәр Хwәде у мәрьва бьм[+].

17Аwа пәй гәләк салар’а әз вәгәр’ийам һатьмә Оршәлиме, кӧ к’омәке бьдьмә мьләте хwә у һ’әдийа бьдьм[+]. 18Һьнге wи шьхӧлида әз п’арьстгәһеда паqьжбуйи дитьм ль гора ә’дәте мә. Әз нә т’әви ә’лаләте бум, нә жи шәр’уда[+]. 19Ле жь wан чәнд щьһуйед qәза Асйайе ль wьр бун. Һәгәр һьндава мьнда тьштәки wани готьне һәбуйа, әw гәрәке бьһатана бәр тә бьсәкьнийана шькийате мьн бькьрана. 20Йан жи бьра әвана бежьн, гава әз бәр щьвина гьрәгьра сәкьни бум, чь хьраби сәр мьн дитьн, 21пештьри ве йәке, кӧ мьн бь дәнге бьльнд нава wанда готийә: ‹Бона баwәрийа р’абуна мьрийа һун иро диwана мьн дькьн›»[*][+] .

22Фәликсва әw Р’е кӧ р’ьнд ә’йан бу, һьнге әwи шьхӧле wан пашда авит у гот: «К’әнге Лусйойе сәрһ’әзар бәржер бе, әзе һьнге бона шьхӧле wә qьрара хwә бьдьм». 23Әwи ә’мьри сәрсәд кьр, кӧ Паwлос п’ьр’и-һьндьки аза хwәй кьн у изьна һәвал-һогьред wи жи бьдьн, йе кӧ wе к’омәкдарийа wи бькьн.


Паwлос гьрти дьминә

24Чәнд р’ожа шунда Фәликс т’әви Дьрусила к’ӧлфәта хwәйә щьһу һат, гази Паwлос кьр у бона wе баwәрийа сәр Мәсиһ Иса жь wи бьһист. 25Паwлос һе бона р’астийе, хwәгьртьне у диwана Хwәдейә кӧ wе бе хәбәр дьда, Фәликс саw к’ьшанд у гот: «Тӧ ньһа һәр’ә. Гава wәхте мьн һәбә, әзе гази тә кьм»[+]. 26Ӧса жи әw wе гӧмане бу, кӧ жь Паwлос п’әрә бьстанда, бона wе йәке жи гәләк щара гази wи дькьр у т’әви wи хәбәр дьда.

27Гава дӧ сал дәрбаз бун, дәwса Фәликс Поркийо Фесто бу wәли. Фәликс жи кӧ дьхwәст qәнщи щьһуйар’а бькьра, Паwлос гьрти һьшт.

#### 25


Паwлос дә’wа диwана Qәйсәр дькә

1Пәй се р’ожар’а, гава Фесто дәрбази сәр qӧльха хwә бу, әw жь Qәйсәрийе һәвраз чу Оршәлиме. 2Сәрәкед к’аһина у гьрәгьред щьһуйа бона Паwлос шькийате хwә ль wи кьрьн 3у һиви кьрьн кӧ бькә qәнщи wи бинә Оршәлиме, чьмки wана т’әләк чекьрьбу кӧ р’ева wи бькӧжьн[+]. 4Ле Фесто ль wан вәгәр’анд у гот: «Паwлос wе ль Qәйсәрийе гьрти бьминә у әзе хwәха жи зутьре һәр’ьмә wьр. 5Аwа бьра сәрwеред wә т’әви мьн бәржер бьн у һәгәр нәһәqикә wи мәрьви жи һәбә, бьра гӧнәк’арийа wи бежә».

6Wьр нәһә-дәһә р’ожа нав wанда ма, паше бәржер чу Qәйсәрийе, р’ожа дьн ль һәрәма диwане р’уньшт, ә’мьр кьр кӧ Паwлос биньн. 7Гава Паwлос һат, щьһуйед кӧ жь Оршәлиме бәржер һатьбун дора wи гьртьн у гәләк бӧхданед гьран ль wи дькьрьн, ле нькарьбун избат кьрьна. 8Паwлос щаба хwә да у гот: «Мьн һьндава Qануна щьһуйа йан п’арьстгәһе йан жи Qәйсәрда т’ӧ нәһәqи нәкьрийә».

9Фесто жи хwәст кӧ щьһуйар’а qәнщийе бькә, ль Паwлос вәгәр’анд у гот: «Тӧ дьхwази һәвраз һәр’и Оршәлиме, кӧ бона ван тьшта диwана тә бәр мьн wьр бе кьрьне?» 10Паwлос гот: «Әз ль бәр диwана Qәйсәр сәкьни мә, ль к’ӧ жи диwана мьн гәрәке бьбә. Мьн хьрабик ль щьһуйа нәкьрийә, чаwа тӧ хwәха жи qәнщ зани[+]. 11Аwа һәгәр әз нәһәq ьм у мьн тьштәки ӧса кьрийә кӧ гәрәке бемә кӧштьне, әз жь мьрьне вәнак’ьшьм, ле һәгәр нәһәqийа мьн ве йәкеда т’ӧнә, чаwа кӧ әwана шәр’а давежьнә мьн, кәс нькарә мьн бьдә дәсте wан. Әз дә’wа диwана Qәйсәр дькьм». 12Һьнге Фесто т’әви ширәтк’ара хәбәр да, паше ль wи вәгәр’анд у готе: «Тӧ дә’wа Qәйсәр дьки, гәрәке тӧ һәр’и щәм Qәйсәр»[+].


Паwлос ль бәр Әгрипа[†] у хушка wи Бәрньке

13Чәнд р’ож дәрбаз бун, Әгрипа п’адша у Бәрньке һатьнә Qәйсәрийе, кӧ Фесто сьлав кьн. 14Гава гәләк р’ож ль wьр дәрбаз кьрьн, Фесто бона Паwлос ә’лами п’адше кьр у гот: «Вьр мәрьвәк һәйә кӧ жь һена Фәликсда әw гьрти майә. 15Гава әз чумә Оршәлиме, сәрәкед к’аһина у р’успийед щьһуйа шькийате wи бәр мьн кьрьн у һиви кьрьн кӧ әз диwана wи бькьм. 16Мьн ль wан вәгәр’анд у гот, wәки нә ә’дәте р’омайийа йә кӧ мәрьвәки бехәда бьдьнә дәр, һ’әта мәщале нәдьнә йе гӧнәк’ар, кӧ ль бәр шькийаткьред хwә бьсәкьнә у р’у бь р’у бәр wан щаба хwә бьдә. 17Гава әwана һатьнә вьра, мьн дәрәнги нәехьст, р’ожа дьне әз ль һәрәма диwане р’уньштьм у мьн ә’мьр кьр, кӧ wи мәрьви биньн. 18Гава йед кӧ әw гӧнәк’ар дькьрьн р’абун кӧ хәбәр дьн, мьн бона чь хьрабийед кӧ шьк дьбьрә wи, т’ӧ кәси бона wан йәка тьштәк нәгот. 19Ле дә’wа wан т’әви wи бона пьрса һ’әбандьна wан бу у сәр Исаки мьри, кӧ Паwлос дьбежә Әw сах ә[+]. 20Һьнге мьн ньзаньбу кӧ чаwа әв пьрсана ә’сәйи бькьрана, мьн жь wи пьрси: ‹Тӧ дьхwази һәр’и Оршәлиме, кӧ бона ван тьшта бәр диwане бьсәкьни?› 21Ле чахе Паwлос хwәст кӧ шьхӧле wи һәр’ә бәр Qәйсәр у бе леньһер’андьне, мьн ә’мьр кьр кӧ әw гьрти бьминә, һ’әта кӧ әз wи бьшиньмә щәм Qәйсәр». 22Әгрипа Фестор’а гот: «Мьн жи дьхwәст хәбәрдана wи мәрьви бьбьһиста». Әwи жи гот: «Те сьбе wи бьбьһейи».

23Р’ожа дьне Әгрипа у Бәрньке бь р’әwша мәзьн т’әви сәрһ’әзар у гьрәгьред бажер һатьнә к’оч’ьксәре, Фесто ә’мьр кьр у Паwлос анин. 24Фесто гот: «Әгрипа п’адша у һ’әмуйед һазьр! Һун ви дьбиньн, т’әмамийа щьмә’та щьһуйа һьн Оршәлимеда, һьн жи вьра шькийате ви бәр мьн дькьрьн у дькьрьнә qир’ин дьготьн: ‹Әw гәрәке сах нәминә!›[+] 25Ле мьн к’ьфш кьр кӧ әви тьштәки ӧса нәкьрийә кӧ бе кӧштьне у хwәха жи дә’wа диwана Qәйсәр дькә, мьн qьрар кьр кӧ wи бьшиньм[+]. 26Ле бона ви тьштәки ә’сәйи т’ӧнә хwәйе хwәр’а бьньвисьм, бона ве йәке мьн әв ани бәр wә, илаһи[†] бәр тә Әгрипа п’адша, wәки әв йәк диса бе леньһер’андьне, һьнге тьштәки мьни ньвисаре wе һәбә. 27Чьмки тьштәки бе аqьли йә, һәгәр әз гьртики бьшиньм у бона суще wи тьштәки нәньвисьм».

#### 26


Щабдарийа Паwлос ль бәр Әгрипа

1Һьнге Әгрипа Паwлоср’а гот: «Изьна тә һәйә кӧ тӧ бона хwә хәбәр ди». Wе дәме Паwлос дәсте хwә бьльнд кьр, щаба хwә да[+]. 2«Әгрипа п’адша, бона һ’әму шькийатед кӧ щьһу ль мьн дькьн, әз иро хwә бәхтәwар һ’әсаб дькьм кӧ бәр тә сәкьни мә щаба хwә дьдьм, 3илаһи ве пьрседа кӧ тӧ һаш жь һ’әму ә’дәт у пьрсед щьһуйа һәйи. Бона ве йәке әз жь тә һиви дькьм, бь сәбьр гӧһдарийа мьн бьки.

4Һ’әму щьһу заньн кӧ мьн чаwа ә’мьре хwә жь зар’отийа хwәда гьрти нава мьләте хwә у ль Оршәлимеда дәрбаз кьрийә[+]. 5Әwана зува мьн нас дькьн, һәгәр бьхwазьн, дькарьн шә’дәтийе бьдьн, wәки әз анәгори ә’дәте к’омәла дине мәйи һ’ьшк жи ферьси бумә[+]. 6У ньһа жи бона гӧмана wи созе кӧ Хwәде дайә кал-бавед мә диwана мьн те кьрьне, 7хут бона wи созе кӧ һәр донздәһ ә’ширед мә бь дьл у щан, шәв у р’ож Хwәде һ’әбандьнә, wәки бьгьһижьнә әwе йәке. Бәле бона ве гӧмане йә, кӧ щьһу шькийате мьн дькьн, п’адшайи хwәш бә[+]. 8Һун чьма нькарьн баwәр бькьн, кӧ Хwәде wе мьрийа жь мьрьне р’акә[+]?

9Мьн хwәха жи кьрьбу дәйне стуйе хwә, кӧ мьqабьли наве Исайе Ньсрәте гәләк тьшт бькьра[+] 10у мьн Оршәлимеда кьр жи. Мьн жь сәрәкед к’аһина һ’ӧкӧм станд у гәләкед жь щьмә’та Хwәде давитьнә кәле у гава дьһатьнә кӧштьне, мьн жи дәнге хwә дьда[+]. 11Һ’әму к’ьништада гәләк щара мьн әw дьданә щәзайе у дькьр кӧ зоре бьдьмә wан кӧ wе баwәрийа хwә инк’ар кьн. Мьн к’ина wан гьртьбу, һ’әта бажаред хәрибда жи әw дьзерандьн[*][+] .

12Аwа әз щарәке бь һ’ӧкӧм у ә’мьре сәрәкед к’аһина дьчумә Шаме[+]. 13Р’ож нивро бу, п’адшайи хwәш бә, р’ева мьн дит жь ә’змен р’онайикә жь р’онайийа тә’ве зортьр дора мьн у йед т’әви мьн дьһатьн шәwq да. 14Әм һ’әму к’әтьнә ә’рде, мьн дәнгәк бьһист кӧ бь зьмане ибрани мьнр’а гот: ‹Шаwул! Шаwул! Тӧ чьма Мьн дьзерини? Тӧ бь к’ӧлме нькари һәр’и дьреше[*] ›. 15Мьн гот: ‹Тӧ к’и йи, Хӧдан?› Хӧдан гот: ‹Әз әw Иса мә, Йе кӧ тӧ дьзерини. 16Ньһа р’абә сәр ньгед хwә, Әз бона wе йәке тәва хӧйа бум, кӧ тә бькьмә бәрдәстийе Хwә у шә’де wи тьште кӧ тә дит у wан тьштед кӧ Әзе паше бәр тә вәкьм. 17Әзе тә жь дәсте щьмә’та Исраеле у нәщьһуйа хьлаз кьм. Ва Әз тә дьшиньмә нава wан, 18wәки ч’ә’вед wан вәки, жь тә’ристанийе бәрбь р’онайе у жь һ’ӧкӧме мирещьн бәрбь Хwәде вәгәр’ини, wәки бь сайа wе баwәрийа сәр мьн, гӧнед wан бенә бахшандьне у т’әви п’ара щьмә’та Мьн бьн›[+].

19Аwа Әгрипа п’адша, әз мьqабьли wе дитьна ль бәрч’ә’вайә жь ә’змен нәсәкьним. 20Ле мьн пешийе йед Шаме, Оршәлиме у т’әмамийа т’опрахед Щьһустанер’а даннасин кьр, ӧса жи нәщьһуйар’а, кӧ т’обә кьн бәрбь Хwәде вәгәр’ьн у кьред qәнщ бькьн, wәки бе к’ьфше әw жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийанә[*][+] . 21Бона ве йәке щьһуйа әз п’арьстгәһеда гьртьм, хwәстьн мьн бькӧжьн[+]. 22Ле мьн жь Хwәде к’омәк станд у һ’әта иро әз мамә, шә’дәтийе дьдьмә бьч’ук у мәзьна. Тьштәки зедә жи жь wан тьштед кӧ п’ехәмбәра у Муса готьбун wе бьбьн, мьн нәготийә: 23Гәрәке Мәсиһ щәфа бьк’ьшанда, бьбуйа йе пешьн жь нава мьрийа р’абуйи у р’онайа хьлазбуне мьләтед щьһу у нәщьһуйар’а даннасин кьра»[*][+] .

24Гава Паwлос аһа щаба хwә да, Фесто бь дәнге бьльнд гот: «Тӧ хwә ӧнда дьки, Паwлос! П’ьр’хwәндьна тә тә ӧнда дькә». 25Паwлос готе: «Әз хwә ӧнда накьм Фестойе хwәйиqәдьр, ле хәбәред р’аст у че дьбежьм. 26П’адша һаш жь ван тьшта һәйә, ләма жи әз аза хәбәр дьдьм у баwәр накьм кӧ тьштәк жь wи вәшарти мабә, чьмки әв йәка qӧлч’әкида нәбуйә. 27Әгрипа п’адша, тӧ п’ехәмбәра баwәр дьки? Заньм кӧ тӧ баwәр дьки». 28Әгрипа Паwлоср’а гот: «Тә т’ьре тӧ ӧса зу дькари мьн бьки мәсиһи[†]?»[*] 29Паwлос гот: «Әз һиви жь Хwәде дькьм, зу-дәрәнг нә кӧ т’әне тӧ, ле һ’әмуйед кӧ иро гӧһдарийа мьн дькьн, ӧса бьн чаwа әз ьм, пештьри ван qәйда»[+].

30Һьнге п’адша р’абу п’ийа, wәли, Бәрньке у һ’әмуйед т’әви wи р’уньшти жи пер’а. 31Әw дәрк’әтьнә дәрва, һәвр’а хәбәр дан у готьн: «Әва мәрьва тьштәки ӧса накә кӧ бе кӧштьне йан гьртьне»[+]. 32Ле Әгрипа Фестор’а гот: «Мә дькарьбу әва мәрьва бәр’да, һәгәр әви дә’wа диwана Qәйсәр нәкьра»[+].

#### 27


Р’еwитийа Паwлосә пашьн һ’әта Р’оме (27:1–28:16)


Паwлос бь гәмийе дьбьнә бажаре Р’оме

1Гава qьрар кьрьн кӧ әм бь гәмийе һәр’ьнә Италйайе, Паwлос у чәнд гьртийед дьн данә дәсте сәрсәдәки жь р’әфа әскәред Qәйсәр, наве wи Йулйо[+]. 2Әм к’әтьнә гәмикә жь Әдрәмите, кӧ wе гәмиwаргәһед qәза Асйайева бьчуйа у р’ек’әтьн. Әристархойе мәкәдони жи жь Т’есалонике мәр’а бу[+]. 3Р’ожа дьне әм Сайдайе пәйа бун, Йулйо qәнщи Паwлоср’а кьр, изьн да кӧ һәр’ә щәм достед хwә, wәки бона wи хәм бькьн. 4Жь wьр р’ек’әтьн, дәст байе пешийа мә, әм тә’лде Qӧбрьсер’а дәрбаз бун. 5Гава әм нава бә’ра пешбәри Киликйайе у Памфилйайева дәрбаз бун, гьһиштьнә Ликйайе, бажаре Мирайе. 6Wьр сәрсәд гәмикә Скәндәрйайе дит кӧ дьчу Италйайе, әм кьрьнә wе гәмийе[+]. 7Һеди-һеди гәләк р’ожада әм бь зорәке незики Кьнидйайе бун. Бе кӧ р’е нәдьда мә, әм бьнат’ара Кьретайе бәр Салмонер’а дәрбаз бун. 8Әм бь зорәке wьрр’а дәрбаз бун гьһиштьнә щики, кӧ жер’а дьбежьн Гәмиwаргәһед[†] Бәдәw, кӧ незики бажаре Ласәйайе бу.

9Гәләк wәхт кӧ ль wьр дәрбаз бу, р’еwитийа гәмийе жи бь qәзийава гьредайи бу, Р’ожа Р’ожийа[†][*] жи иди дәрбаз бьбу. Паwлос ширәт ль wан кьр у гот: 10«Гәли мәрьва! Әз дьбиньм кӧ әв р’еwитийа бь гәмийе гәләк зийане у щәфава гьредайи йә, нә кӧ т’әне бона бар у гәмийе, ле бона ә’мьре мә жи». 11Ле сәрсәд һе гӧр’а гәмиван[†] у хwәйе гәмийе дькьр, нә кӧ хәбәред Паwлос. 12Әw гәмиwаргәһ бона дәрбазкьрьна зьвьстане нә qәнщ бу, ләма жи гәләка жь wан qьрара хwә да кӧ жь wьр һәр’ьн, бәлки бькарьбьн бьгьһижьнә бажаре Финиксе у ль wьр зьвьстане дәрбаз кьн. Әва бажара гәмиwаргәһәкә гьрава Кьретайе йә, кӧ ль башур-р’оавайе у бакӧр[†]-р’оавайе дьньһер’ә.


Фьртона бә’ре

13Гава байе башурейи нәрм һат, wана т’ьре иди гьһиштьнә мәрәме хwә, ләнгәрә к’ьшандьн р’ек’әтьн у хwә ль һешийа[†] Кьретайе гьрти чун. 14Ле хеләке шунда фьртонәкә[†] qайим ль мә р’абу, кӧ жер’а дьбежьн Еврикьлон[*][+] . 15Фьртоне ль гәмийе хьст у гәми нькарьбу мьqабьли wе бьчуйа, дәст же к’ьшанди әм жь бе һатьнә ажотьне. 16Мә хwә да бәр тә’лде гьравәкә бьч’ук, наве wе Каwда, ль wьр бь зорәке qәйьк гьрт 17к’ьшандә жор у бь wәрьса гәми бьнива шьдандьн. Әwана тьрсийан кӧ нәбә гәми лила[†] Суртьседа р’уне, бап’еш[†] анинә хwаре у аһа жь бе дьһатьнә ажотьне. 18Жь дәст qайимийа фьртоне, баре гәмийе р’ожа дьн р’етьнә бә’ре[+]. 19Р’ожа сьсийа wана бь дәсте хwә һащәтед гәмийе авитьнә бә’ре. 20Әw чәнд р’ож бун тә’в у стәйрк нәдьһатьнә хӧйане, фьртонә жи нәдьсәкьни. Һәйнәсәр бона хьлазбуне гӧмана мә һ’әму һатә бьр’ине.

21Әw чәнд р’ож бун жи бьр’чи мабун, Паwлос нава wанда сәкьни у гот: «Гәрәке wә гӧр’а мьн бькьра ә’вдно, жь Кьретайе дәрнәк’әтана, һьнге wәйе әв зийан у щәфа нәк’ьшанда. 22Ньһа жи әз һиви дькьм, кӧ һун дьл бьдьнә бәр хwә, чьмки пештьри гәмийе зийане ль мә т’ӧ кәси нәбә. 23Чьмки һәма ве шәва дәрбазбуйи мьлйак’әтәки[†] wи Хwәдейе кӧ әз п’ара Wи мә у Wи дьһ’әбиньм, мьнва хӧйа бу[+] 24у гот: ‹Нәтьрсә, Паwлос! Гәрәке тӧ ль бәр Qәйсәр бьсәкьни. Ва Хwәде һ’әмуйед т’әви тә гәмийеда данә хатьре тә›[+]. 25Ньһа дьл бьдьнә бәр хwә ә’вдно, чьмки әз Хwәдеда баwәр ьм, кӧ чаwа мьнр’а һатә готьне, wе ӧса жи бьбә. 26Ле т’әне әме бенә ажотьне у бәжа гьравәке хьн»[+].

27Шәва чардәһа бу кӧ әм бә’ра Адрийатикеда жь бе дьһатьнә ажотьне. Ниве шәве гәмивана к’ьфш кьр, кӧ дьгьһиштьнә бәжәке[†], 28к’урпив авитьне, дитьн кӧ qаси чьл метьри бу, һьнәки жи пешда чун, диса авитьне дитьн кӧ qаси си метьри бу. 29Һьнге әм тьрсийан кӧ нәбә әм щики кәвьри хьн, пашийа гәмийева чар ләнгәрә авитьн у бь дӧа ч’ә’вньһер’ийа сьбәһе бун. 30Ле гәмивана хwәст кӧ жь гәмийе бьр’әвьн, qәйьк жь гәмийе пәйа кьрьн, бь wе мә’нийе йанчийә дьхwазьн пешийа гәмийева жи ләнгәра бавежьн, 31Паwлос сәрсәд у әскәрар’а гот: «Һәгәр әвана гәмийеда нәминьн, һун нькарьн хьлаз бьн». 32Һьнге әскәра капед qәйьке qәтандьн, бәр’дан кӧ wеда һәр’ә.

33Бәрбанга сьбәһе Паwлос һиви жь wан һ’әмуйа кьр кӧ нен бьхwьн у гот: «Әва чардәһ р’ож ә кӧ һун ч’ә’вньһер’и бьр’чи манә у wә т’ӧ тьшт нәхwарийә. 34Аwа әз һиви жь wә дькьм, нане хwә бьхwьн, кӧ әв жи бона хьлазбуна wә йә, т’еләки п’ор’е сәре wәйе ӧнда нәбә»[+]. 35У гава әв йәк гот, нан һьлда ль бәр һ’әмуйа шькьрийа хwә Хwәде ани, кәркьр у дәстпекьр хwар[+]. 36Wи чахи бин һатә бәр һ’әмуйа, wан жи нан хwар. 37Әм һ’әму һәвр’а гәмийеда дӧсьд һ’әфте шәш мәри бун. 38Гава нан хwарьн, т’ер бун, гәньм р’етьнә бә’ре гәми сьвьк кьрьн.


Qәзийа гәмийе

39Сьбәһ кӧ зәлал бу, ә’рд нас нәдькьрьн, ле дәлавәкә бә’ре р’ач’ә’в кьрьн, кӧ һешийа wе һәбу у дьхwәстьн бәлки бькарьбьн бьне гәмийе wьр ә’рде хьн. 40Ләнгәрә жь бьни qәтандьн, бә’реда һьштьн, һьнге жи wәрьсед фьтьлокед зьвьр’андьне кӧ дьгьртьн сьст кьрьн у бап’еша пеш данә бе, хwә ль wе һешийа бә’ре гьртьн. 41Ле ль гьрәки бьне аве хьстьн, лиледа р’уньшт, позе гәмийе теда ма у иди нәһ’әжийа, пьшта wе жи жь дәст qайимийа пела һурдәхwәши дьбу. 42Һьнге әскәра qьрар кьрьн кӧ гьртийа бькӧжьн, wәки собәк’арийе нәдьн нәр’әвьн. 43Ле сәрсәд кӧ дьхwәст Паwлос хьлаз кьра, нәһьшт кӧ әw шеwьра хwә биньнә сери. Һьнге ә’мьр кьр кӧ йед собәк’арийе заньн, пешийе хwә бавежьнә аве дәренә бәже,[+] 44ле йед майин, һьнәк сәр т’әхта, һьнәк жи сәр п’арч’ед гәмийе дәрен. У бь ви аwайи аһа һ’әму хьлаз бун, дәрк’әтьнә бәже.

#### 28


Гьрава Малтайеда

1Гава әм хьлаз бун, һьнге әм пе һ’әсийан, кӧ наве wе гьраве Малта йә. 2Бьнәлийед wьр гәләк qәдьр-һӧрмәт[†] мәр’а кьрьн, агьр вехьстьн, жь бәр wе сәрмайе у барана кӧ дәстпекьр әм qәбул кьрьн. 3Һьнге Паwлос бәрмьлә qьрш бәрәв кьр дани сәр егьр, мә’рәк жь дәст гәрме дәрк’әт, дәв авитә дәсте wи гьрт. 4Бьнәлийа гава р’ә’wьре дәсте wива дардабуйи дит, һәвр’а готьн: «Әва р’асти меркӧж ә, жь бә’ре хьлаз бу, ле хӧдане Һәqийе нәһьшт кӧ әw бьжи». 5Ле Паwлос р’ә’wьре дәсте хwәва даwшандә нава егьр у зийан ль wи нәбу[+]. 6Әwана жи һивийа wе йәке бун кӧ wе бьwәрьмә йан ньшкева бьк’әвә бьмьрә, гава гәләки һивийе ман у дитьн кӧ т’ӧ тьшт ль wи нәһат, фькьре хwә гӧһастьн у готьн: «Әва хwәдек ә»[+].

7Ль wи щийе дор-бәред wан бәргед сәрwере wе гьраве һәбун, кӧ наве wи Поплийо бу. Әwи һӧрмәт мәр’а кьр, се р’ожа әм щәм хwә хwәй кьрьн. 8Баве Поплийо т’айеда бь зькешийе нәхwәш п’алдайи бу. Паwлос чу щәм wи, дӧа кьр, дәстед хwә данинә сәр wи у әw qәнщ кьр[+]. 9Гава әв йәка qәwьми, нәхwәшед майинә wе гьраведа жи дьһатьн qәнщ дьбун. 10Wана гәләк qәдьр-һӧрмәт мәр’а кьрьн у гава әм р’ек’әтьн, әw тьштед кӧ бона р’е wе кери мә бьһатана мәр’а дагьртьн.


Жь Малтайе һ’әта Р’оме

11Се мәһа шунда әм бь гәмийа Скәндәрйайе р’ек’әтьн, кӧ wе жи зьвьстан ль wе гьраведа дәрбаз кьрьбу, шькьле һәр дӧ хӧданед Һәвал-щеwи[*] жи сәр бу[+]. 12Әм гьһиштьнә Сирәкусе, се р’ожа wьр ман. 13Жь wьр жи әм чун гьһиштьнә Р’егийоме. Р’ожәке шунда байе башуре һат, әм дӧ р’ожада гьһиштьнә Потийоле. 14Wьр мә хушк-бьра дитьн у һиви жь мә кьрьн, кӧ әм һ’әфтеке wьр бьминьн. У бь ви аwайи әм гьһиштьнә Р’оме. 15Хушк-бьрайед wьр жи бона мә бьһистьбун, пешийа мәда һатьн һ’әта Мәйдана Әпийу у Се Меванхана. Паwлос кӧ әw дитьн, шькьри да Хwәде у дьле wи шьдийа.


Паwлос Р’омеда Мьзгинийе дьдә

16Гава әм гьһиштьнә Р’оме[*] , изьн данә Паwлос кӧ т’әне т’әви wи әскәре кӧ нобәдарийе wи дькә бьминә. 17Се р’ожа шунда Паwлос гази гьрәгьред щьһуйа кьр, гава әw һатьн, wанр’а гот: «Гәли бьра! Мьн тьштәки мьqабьли щьмә’те йан кал у бава нәкьрийә, ле Оршәлимеда әз гьртьм дамә дәсте р’омайийа. 18Гава әз анимә бәр диwане, хwәстьн мьн бәр’дьн, чьмки сәр мьн бона кӧштьне т’ӧ хьраби нәдитьн[+]. 19Ле гава щьһуйа мьqабьли wе йәке хәбәр дан, мьн иди беч’арийа хwә дә’wа Qәйсәр кьр, ле нә бона wе йәке, кӧ шькийате мьләте хwә бькьра[*] . 20Ләма жи мьн һиви кьр, кӧ wә бьбиньм у т’әви wә хәбәр дьм. Бәле әз бона гӧмана Исраеле ван qәйд-зьнщирада мә». 21Wана жи wир’а гот: «Мә бона тә жь Щьһустане нә нә’мә стандийә, нә жи жь бьрайед мә кәс һатийә бона хьрабийа тә гьли кьрийә йан хәбәр дайә. 22Ле әм дьхwазьн жь тә бьбьһен, к’а бир у баwәрийа тә чь йә, чьмки бона wе к’омәле мәва иди ә’йан ә кӧ һ’әму щийа мьqабьли wе хәбәр дьдьн».

23Аwа р’ожәк к’ьфшкьрьн у wе р’ожеда гәләк һатьнә wи щийе кӧ Паwлос теда дьма. Әwи сьбе һ’әта еваре wанар’а бона П’адшатийа Хwәде шьровәдькьр у бь мә’рифәти даннасин дькьр, дәрһәqа Исада жи бь Qануна Муса у ньвисаред п’ехәмбәра әw дьданә баwәркьрьне[+]. 24Һьнәка хwә ль готьнед wи гьртьн, һьнәка жи баwәр нәкьр. 25Аwа бәри чуйина wан нава wанда бу дӧтирәти гава Паwлос әв йәк гот: «Чаwа р’аст Р’ӧһ’е Пироз бь Ишайа п’ехәмбәр т’әви кал-бавед мә хәбәр да[+] 26у гот:

‹Һәр’ә щәм ве щьмә’те у бежә:
Һуне бьбьһен у гӧһ бьдьне, ле фә’м нәкьн,
һуне бьньһер’ьн у дина хwә бьдьне, ле нәбиньн.
27Чьмки әва щьмә’та сәрһ’ьшк ә,
бь гӧһа гьран дьбьһен
у ч’ә’вед хwә гьртьнә,
wәки бь ч’ә’ва нәбиньн,
бь гӧһа нәбьһен
у бь һ’ьш фә’м нәкьн, вәнәгәр’ьн,
кӧ Әз wан qәнщ кьм›[*][+] .

28-29Аwа бьра wәва ә’йан бә, wәки хьлазкьрьна Хwәде нәщьһуйар’а һатә шандьне у әwе гӧһдарийа Wи бькьн»[*][+] .

30Паwлос т’ам дӧ сала мала хwәйә к’ьрекьрида ма, к’и жи дьһатә щәм wи, һ’әму qәбул дькьрьн. 31Әwи П’адшатийа Хwәде бь мерк’ими бе пешигьртьн даннасин дькьр у дәрһәqа Хӧдан Иса Мәсиһда һин дькьр[+].

### Р’ОМАЙИ

#### Р’ОМАЙИ

Р’ОМАЙИ


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]


НӘ’МА ПАWЛОС Р’ОМАЙИЙАР’А


Пешготьн

Пәй р’абуна Мәсиһә жь мьрьне, гава чәнд сал дәрбаз бун, мәсиһи гьһиштьнә Р’омайе жи, аwа готи п’айт’әхте Императорийа Р’омайе. Паwлосе кӧ qӧльхе шандитийе жь Хwәде стандьбу, wәки нава нәщьһуйада бьхәбьтә, хwәст һәр’ә Р’омайе у жь wьр жи һәр’ә һ’әта Спанйайе. Бәри wе р’еwитийе Паwлос баwәрмәндед Р’омайер’а әве нә’ме дьньвисә (15:24-28). Бь фькьра зана әwи әва нә’ма сала 56-а, 57-да бажаре Корьнт’еда ньвисийә. Нә’меда шьровәдькә, кӧ чаwа баwәри у к’әрәм ә’мьре баwәрмәндада щи дьгьрә у йа хwә дькә.

Паwлос аһа дәстпедькә. Әw пешийе щьвине сьлав дькә у паше бона баwәрмәнда дӧа дькә, пер’а-пер’а нет-мәрәме нә’ме ә’йан дькә у дьбежә: «Мьзгини дьдә к’ьфше, кӧ Хwәде чаwа мәрьва р’аст (бесущ) һ’әсаб дькә, дькә кьрасе хwә, әв йәк жь сери һ’әта бьни бь баwәрийе йә» (1:17).

Паwлос иди бь ве фькьре пешда дьчә бь һур-гьли дьньвисә: Т’әмамийа мәрьвайе, һәгәр щьһу бьн йан нәщьһу, һ’әwще wе йәке нә, кӧ ль бәр Хwәде р’аст бенә һ’әсабе, чьмки һ’әму жи бьн һ’ӧкӧме гӧнада дьминьн. Әм дьбиньн кӧ ль бәр Хwәде йе р’аст әw ә, к’и баwәрийа хwә Иса Мәсиһ тинә. Пәйр’а Паwлос дәрһәqа жийина нуда (ә’мьре т’әзәда) дьньвисә, йа кӧ мәрьв йәктийа Мәсиһда дьстинә. Баwәрмәнд жи т’әви Хwәде ә’дьл дьбә у сайа Р’ӧһ’е Пироз жь бьндәстийа нире гӧнә у мьрьне хьлаз дьбә. Жь сәре 5-да һ’әта 8-а жи Паwлос мәрәме Qануна Хwәде у qәwата Р’ӧһ’е Хwәдейи нава ә’мьре баwәрмәндада шьровәдькә. Ӧса жи Паwлос ә’нәнә дькә, кӧ щьһу у нәщьһу нава qьрара Хwәдеда чь щийи дьгьрьн. Әw те сәр wе фькьре кӧ т’әхсиркьрьна щьһуйа һьндава Мәсиһда, әw п’арәкә т’ьвдир у qьрара Хwәде йә, wәки бькарьбә т’әмамийа мәрьвайе бь сайа Иса Мәсиһ бьгьһинә к’әрәма Хwәде. Паwлос баwәр бу, кӧ щьһу wе т’ьме Иса т’әхсир нәкьн, зәмане бе кӧ әwе Иса qәбул кьн.

Паше Паwлос дьньвисә, кӧ гәрәке ә’мьре баwәрмәнда чаwа сәр һ’име һ’ьзкьрьне бә. Шанди пьрсед щур’ә-щур’ә ә’нәнә дькә, кӧ чаwа Хwәде бьһ’әбиньн у жер’а qӧльх кьн. Ӧса жи дәрһәqа борще баwәрмәндайә һьндава һ’ӧкӧмәте у һәвдӧда дьньвисә, пьрсед исафева гьредайи. Нә’ме бь сьлава, т’әмийа у шькьрдайине сәр һәвда тинә.

Пешготьн у фькьра сәрә (1:1-17)
Мәрьв һ’әwще хьлазбуне нә (1:18–3:20)
Соз-qьраред бона хьлазбуне (3:21–4:25)
Жийина нуйә йәктийа Мәсиһда (5:1–8:39)
Щьмә’та Исраеле нава qьрара Хwәдеда (9:1–11:36)
Р’абун-р’уньштьна баwәрмәнда (12:1–15:13)
Пашготьн у сьлавкьрьн (15:14–16:27)

Пәймана Нуда, илаһи нә’ма Р’омайийеда хәбәра «Qанун» бь һ’әрфа мәзьн һатийә ньвисаре гава бә’са Qануна Муса дькә, аwа готи Qануна Хwәде. Ле гава бә’са qанунед дьн дькә, хәбәра «qанун» бь һ’әрфа бьч’ук һатийә ньвисаре.

#### 1


Сьлавкьрьн

1Жь Паwлос, хӧламе Мәсиһ[†] Иса, шандитийер’а[†] газикьри, бона бәлакьрьна wе Мьзгинийа[†] Хwәдейә к’ьфшкьри, 2йа кӧ Wи һе пешда ньвисаред[†] пирозда бь заре[†] п’ехәмбәред[†] Хwә соз дабу[+]. 3-4Әва Мьзгинийа бона Кӧр’е Wи, Хӧдане[†] мә Иса Мәсиһ ә, кӧ бь бәдәни жь зӧр’әта Даwьд[†] бу у бь Р’ӧһ’е Пирозийе[†], гава жь мьрьне р’абу, qӧдрәтеда чаwа Кӧр’е Хwәде[†] хӧйа бу[+]. 5Бь Wи мә к’әрәма[†] шандитийе станд, wәки бона наве Wи һ’әму мьләта һин кьн, кӧ баwәр бькьн у гӧһдар бьн[+]. 6Һун жи нава wанда һатьнә газикьрьне, кӧ бьбьнә п’ара Иса Мәсиһ.

7Жь wә һ’әмуйар’а, һ’ьзкьрийед Хwәдейә пирозбунер’а[†] газикьри, кӧ Р’омайеда дьминьн, к’әрәм[†] у ә’дьлайи бә, жь Хwәдейе Баве[†] мә у Хӧдан Иса Мәсиһ[+].


Паwлос һ’әйра баwәрмәндед Р’омайеда йә

8Бәре пешьн әз бь дәсте Иса Мәсиһ бона wә һ’әмуйа р’азибуне дьдьмә Хwәдейе хwә, чьмки баwәрийа[†] wә т’әмамийа дьнйайеда те готьне[+]. 9Хwәде шә’де мьн ә, әw Хwәдейе кӧ әз нава Мьзгинийа Кӧр’е Wида бь дьл у щан хӧламтийе дькьм, әз һәр гав wә бир тиньм[+] 10у т’ьме нава дӧайед хwәда һиви дькьм, кӧ бь ә’мьре Хwәде щарәке р’е бьк’әвә мьн, сәр wәда бем[+]. 11Чьмки әз гәләки һ’әйра дитьна wәда мә, wәки п’ешк’ешәкә[†] р’ӧһ’ани бьгьһиньмә wә, кӧ һун баwәрийеда бьшьдьн. 12Аwа готи әз жи т’әви wә, әм дьл бьдьнә бәр һәв, бь wе баwәрийа мьн у wәйә һәр дӧ алийава.

13Әз дьхwазьм кӧ һун заньбьн хушк-бьрано, wәки гәләк щара мьн хwәстийә бемә щәм wә, кӧ к’әда мьн нава wәда жи һәбә, чаwа нава нәщьһуйед[†] майинда, ле һ’әта ньһа р’е нәк’әтийә мьн[*][+] . 14Әз борщдаре һ’әму мьләта мә, һьн йе йунанед пешдачуйи у һьн жи йе мьләтед пашдамайи, дәйндаре сәрwахта у бефә’ма мә[+]. 15Аwа әз бь дьл у щан дьхwазьм Мьзгинийе бьдьмә wә жи, йед кӧ Р’омайеда дьминьн.

16Бәле әз Мьзгинийе шәрм һ’әсаб накьм, чьмки әw qәwата Хwәде йә, бона хьлазбуна[†] һ’әму баwәрмәнда, пешийе бона щьһуйа[†], паше нәщьһуйа[†][+]. 17Чьмки Мьзгини дьдә к’ьфше, кӧ Хwәде чаwа мәрьва[†] р’аст һ’әсаб дькә, дькә кьрасе хwә[*] , әв йәк жь сери һ’әта бьни бь баwәрийе йә, чаwа ньвисар ә: «Йе р’аст wе бьжи, чьмки баwәр дькә»[*][+] .


Һ’әму мәрьв гӧнәк’ар[†] ьн

18Хәзәба Хwәде жь ә’змен сәр һ’әму бехwәдети у нәһәqийа wан мәрьва хӧйа дьбә, к’ижан кӧ бь нәһәqийед хwә наһельн кӧ р’асти хӧйа бә[+]. 19Чьмки чь кӧ гәрәке бона Хwәде бьзаньбьн wанва ә’йан ә, чьмки Хwәде wанва ә’йан кьрийә[+]. 20Р’аст жь ә’фьрандьна дьнйайеда һ’ӧнӧред Wийә нәхӧйа, аwа готи qӧдрәта Wийә һ’әта-һ’әтайе у Хwәдетийа Wи бь ә’фьрина хӧйа дьбьн, зәлал тенә дитьне. Бь ви аwайи кәс нькарә щабе бьдә[+]. 21Бәле wан Хwәде нас дькьр, ле пәсьне Wи нәдан чаwа Хwәде, нә жи жь Wи р’ази бун, ле бәле әw нава фькьред хwәда п’уч’ бун у жь дәст бефә’мийе шуна р’әшва чун[+]. 22Wана гот: «Әмә сәрwахт ьн», ле бефә’м дәрк’әтьн[+] 23у р’умәта Хwәдейе нәмьри шькьле мәрьве п’уч’и-мьри, тәйрәда, чарп’е у шулькийар’а гӧһер’ин[*][+] .

24Ләма жи Хwәде әw бь хwәстьна дьле wан данә дәсте һ’әрамийе[†], кӧ бәдәна хwә нава һәвда бьһ’әр’ьминьн[+]. 25Wана р’астийа һьндава Хwәдеда дәрәwийер’а гӧһер’ин у сәре хwә ль бәр ә’фьрина данин, әw һ’әбандьн, нә кӧ Ә’фьрандаре һ’әта-һ’әтайе кӧ һежайи шькьрийе йә. Амин[†].

26Бона ве йәке Хwәде әw данә бенамусийе, һ’әта жьнед wан жи һ’әwщәтийа хwәйә ә’дәте дьне һ’әwщәтийа әк’сиә’дәтийер’а гӧһер’ин[+]. 27Ӧса жи мера һ’әwщәтийа жьнайә ә’дәти һьштьн, пе тәмед хwәйә хьраб бь һәвр’а шәwьтин, мера т’әви мера р’обәти дькьр у һәqе жьр’ек’әтьна хwәйә qазьнщкьри һьлдьданә сәр хwә[+]. 28У чаwа wана нәхwәст Хwәде занәбуна хwәда хwәйкьрана, Хwәде жи әw данә фькьред бет’әwшә, кӧ әwана тьштед нәщайиз бькьн. 29Әвана һәр нәһәqийе, нәqәнщийе[*] , тьмайийе, хьрабийава т’ьжи нә: Бь һ’әвсудийе, меркӧжийе, бәрзәqийе[†], мьхәнәтийе, хернәхwазийева[†] дагьрти, гьлигәр’о, 30бӧхданбеж, нәхwәдеһ’ьз, бешәрм, позбьльнд, к’ӧбар-бабах, йе хьрабийе чедькә, нә гӧр’а де-бавада, 31бефә’м, беамьн, беисаф, бер’ә’м[+]. 32Бәле әвана һаш жь qануна Хwәде һәнә, кӧ йед ван тьшта дькьн һежайи мьрьне нә, ле бәле нә кӧ т’әне ван тьшта дькьн, ле һавьжийа хwә жь кьрийа жи тиньн[+].

#### 2


Диwана Хwәдейә һәq

1Аwа ә’вдо, дьхwази к’и би, гава лома дьки, тӧ нькари хwә бесущ ки. Чаwа лома хәлqе дьки, ӧса жи тӧ хwә ломәк’ар дьки, чьмки тӧ кӧ лома дьки, хут wан тьшта дьки[*][+] . 2Ле әм заньн кӧ диwана Хwәде wе бь р’астийе сәр wанда бе, йед кӧ тьштед ӧса дькьн. 3Аwа ә’вдо, тӧ кӧ лома хwәйе ван кьра дьки у тӧ хwәха жи wан тьшта дьки, тә т’ьре[†] те жь диwана Хwәде бьр’әви? 4Йан жи тӧ кӧ дәwләмәндтийа ширьнайи, бәрбьһери у сәбьра Wи беһӧрмәт дьки, тӧ ньзани кӧ ширьнайийа Хwәде тә дьбә бәрбь т’обәкьрьне[†][+]? 5Ле тӧ бь сәрһ’ьшки у дьлкәвьрийа хwә хәзәбе сәр хwәда дьщьвини, бона Р’ожа Хәзәбе, гава диwана Хwәдейә һәq хӧйа бә[+]. 6Әwе wәкә ә’мәле һәр кәси бинә пешийа wан[*][+] . 7Жийина һ’әта-һ’әтайе wе бьдә wан, йед кӧ т’ьме бь думька дьреж нава кьрьнед qәнщда нә, кӧ һӧрмәте, р’умәте у нәмьрийе дьхwазьн. 8Ле һерс у хәзәбе сәр wанда бә, йед кӧ к’ара хwә дьгәр’ьн, дәст жь р’астийе кьрьнә у хwә данә хьрабийе. 9Тәнгаси[†] у зӧлме сәр wан һ’әмуйада бе, йед хьрабийе дькьн, пешийе сәр щьһуйа[†], паше сәр нәщьһуйа[+]. 10Ле һӧрмәт, р’умәт у ә’дьлайи wе wан һ’әмуйар’а бә, йед кӧ qәнщийе дькьн, пешийе щьһур’а у паше нәщьһур’а[+]. 11Чьмки ль щәм Хwәде фьрqи т’ӧнә[*][+] .

12Әwед бейи Qануна Муса[†] кӧ гӧнә[†] дькьн, бейи Qанун жи wе ӧнда бьн, ле әwед хwәйиqанун кӧ гӧнә дькьн, бь Qануне жи wе диwана wан бьбә[+]. 13Чьмки нә кӧ әwед Qануне дьбьһен ль бәр Хwәде р’аст ьн, ле әwед кӧ Qануне дьqәдиньн wе р’аст бенә һ’әсабе[+]. 14Нәщьһуйед кӧ Qануна wан т’ӧнә, гава бе һ’әмде хwә хwәстьнед Qануне дьqәдиньн, бәле әwә бе Qанун ьн, хwәха бона хwә дьбьнә qанун. 15Чьмки әвана дьдьнә к’ьфше, кӧ хwәстьна Qануне дьле[†] wанда ньвисар ә. Исафа wан жи шә’дәтийа ве йәке дьдә у фькьред wан щарна ль wан нәһәq дькьн, щарна бесущ дькьн. 16Wе Р’оже wе ӧса бә, гава Хwәде бь дәсте Мәсиһ Иса диwана тьштед мәрьвайә дьзива бькә, анәгори Мьзгинийа кӧ әз даннасин дькьм.


Щьһу у Qанун

17Аwа тӧ щьһу тейи һ’әсабе, тә хwә спартийә Qануне у бь Хwәдейе хwә дьфьр’и,[+] 18хwәстьна Wи зани у жь Qануне һин буйи, qәнщи-хьрабийе жь һәв дәрдьхи. 19У тӧ сәр хwә гӧман и, кӧ р’ебәре кора йи, р’онайийа бәр йед тә’рийеда,[+] 20ширәтк’аре бефә’ма, дәрсдаре хьшима. Тӧ хwәда жи гӧман и, кӧ бь Qануне хут тӧ хwәйе т’әрзе занәбуне у р’астийе йи. 21Ле бәле аwа тӧ кӧ һәвале хwә һин дьки, хwәха хwә һин наки? Даннасин дьки, кӧ нәдьзьн, ле тӧ дьдьзи[+]? 22Дьбежи: «Зьнийе нәкә», ле зьнийе дьки? Жь п’ута зьвер и, ле п’арьстгәһед[†] wан т’алан дьки[*][+] ? 23Бь Qануне дьфьр’и, ле Qануне дьт’әр’ьбини, Хwәде беһӧрмәт дьки? 24Чаwа ньвисар ә: «Р’уйе wә щьһуйада наве Хwәде нава нәщьһуйада те беһӧрмәткьрьне»[*] .

25Бәле к’ара сьнәтийе[†] wе һәбә, һәгәр Qануне бьqәдини. Ле һәгәр тӧ Qануне дьт’әр’ьбини, сьнәтбуна тә дьбә бесьнәти[+]. 26Ӧса жи, һәгәр йе нәсьнәткьри т’әмийед Qануне бьqәдинә, нәсьнәтийа wи wе сьнәти нәйе һ’әсабе[+]? 27У йе бьнйат’а хwәда нәсьнәткьри кӧ Qануне дьqәдинә, wе диwана тә бькә, кӧ тӧ хwәйе ньвисар у сьнәтийе йи, ле Qануне дьт’әр’ьбини[+]. 28Чьмки щьһу нә әw ә, кӧ дәрвава йә у сьнәти нә әw ә, кӧ дәрвава сәр бәдәне йә[+]. 29Ле щьһу әw ә, йе кӧ дьле хwәда щьһу йә у сьнәтийа р’аст дьле сьнәтбуйи йә, бь Р’ӧһ’, нә бь Qануна ньвисар. Йе һа, нә кӧ мәрьв п’әйе wи дьдьн, ле Хwәде[*][+] .

#### 3

1Иди щьһу чьва зедә йә? Йан жи чь фәйда сьнәтийе һәйә[+]? 2Гәләки, бь һәр алийава. Бәре пешьн wе йәкева, кӧ готьнед Хwәде ль wан һатьнә спартьне[+]. 3Аwа һәгәр жь wан һьнәк амьн нәман, дьбә кӧ жь дәст беамьнийа wан Хwәде wе беамьн дәре[+]? 4Т’ӧ щар! Дә бьра Хwәде р’аст бә у һ’әму мәрьв дәрәw, чаwа ньвисар ә:

«Wәки готьнед Хwәда Тӧ бесущ дәрейи
у диwана Хwәда Тӧ сәрк’әви»[*][+] .

5Ле һәгәр нәһәqийа мә һәqийа Хwәде дьдә к’ьфше, әм чь бежьн? Wәки ӧса йә Хwәде нәһәq ә, кӧ хәзәбе тинә сәре мә? (Бь мәрьвайи хәбәр дьдьм). 6Т’ӧ щар! Һәгәр нә ӧса бә, Хwәде wе чаwа диwана дьне бькә?

7Ле һәгәр р’астийа Хwәде, бона р’умәта Wи, бь дәрәwийа мьн һе к’ьфш дьбә, ле иди чьма wе диwана мьн мина гӧнәк’арәки бе кьрьне[+]? 8У гәло һәq ә кӧ әм аһа бежьн: «Хьрабийе бькьн, кӧ бьбә qәнщи», чаwа һьнәк шәр’а ль мә гьли дькьн, йане әм ӧса дьбежьн? Әw мәрьв wе р’аст сәр бәла хwә вәбьн[+].


Мәрьве р’аст т’ӧнә, һ’әму гӧнәк’ар ьн

9Аwа әм иди чь бежьн? Әм щьһу тьштәкива жь нәщьһуйа четьр ьн? На хер! Чьмки мә иди жор да к’ьфше, чаwа щьһу, ӧса жи нәщьһу, һ’әму жи бьн һ’ӧкӧме гӧнәда[†] нә[+]. 10Чаwа ньвисар ә:

«Йәки р’аст т’ӧнә, т’ӧ кәс т’ӧнә,
11кәсәк т’ӧнә, кӧ фә’м бькә,
кәсәк т’ӧнә, ль Хwәде бьгәр’ә.
12Һ’әму бәндә хальфи[†] нә,
бь һәвр’а т’әвайи бекер бунә,
йәки qәнщийе бькә т’ӧнә, т’ӧ кәс т’ӧнә.[*][+]
13Гәwрийа wанә т’ьрба вәкьри йә,
зьмане wанә дәрәwин ә[*] ,
жә’ра мә’ра бьн заре wан ә[*][+] .
14Дәве wана т’ьжи ньфьр’ у тә’ли йә[*] ,[+]
15ньге wанә хунр’етьнер’а дьләзинә.
16Р’ийа wанә qәдә у бәла нә.
17Р’ийа ә’дьлайийе наснәкьри нә,[*][+]
18тьрса Хwәде ль бәр ч’ә’ва qәт т’ӧни нә[*] »[+].

19Аwа әм заньн Qанун чь кӧ дьбежә, wанар’а дьбежә, йед кӧ бьн һ’ӧкӧме Qанунеда нә, wәки һ’әму дәв бенә гьредане у т’әмамийа дьнйайе ль бәр диwана Хwәде щабдар бә. 20Чьмки бь кьред Qануне т’ӧ qул-бәндә wе ль бәр Хwәде р’аст дәрнәйе, ле бь Qануне гӧнә те наскьрьне[+].


Инсан ль бәр Хwәде бь баwәрийе р’аст те һ’әсабе

21Ле ньһа бейи Qануне, р’астһ’әсабкьрьна Хwәде хӧйа буйә, бона к’ижане Qанун у п’ехәмбәр жи шә’дәтийе дьдьн[+]. 22Әв ә р’астһ’әсабкьрьна Хwәде: К’и баwәрийа хwә Иса Мәсиһ тинә, Хwәде wан һ’әмуйа ль бәр Хwә р’аст һ’әсаб дькә[*] . Фьрqи т’ӧнә, 23чьмки һ’әмуйа гӧнә[†] кьр у нәгьһиштьнә р’умәта[*] Хwәде[+]. 24Ле жь к’әрәма Wи, бь азакьрьна Мәсиһ Иса р’астһ’әсаббуне[†] п’ешк’еш дьстиньн[+]. 25Хwәде Әw к’ьфш кьрьбу, кӧ Әw бь хуна Хwә ль бәр гӧнед wан к’әвә, йед кӧ ве йәке баwәр бькьн. Хwәде әв йәка кьр, кӧ р’астһ’әсабкьрьна Хwә бьдә к’ьфше, чьмки Wи бь сәбьра Хwә гӧһ нәда wан гӧнед кӧ пешда һатьбунә кьрьне[+]. 26Аwа готи Хwәде бь Иса әв йәк кьр, wәки р’астһ’әсабкьрьна Хwә ви зәманида бьдә к’ьфше, кӧ Хwәха р’аст ә у һәр кәсе кӧ баwәрийа хwә Иса тинә, wан р’аст һ’әсаб дькә.

27Аwа иди чь майә кӧ әм пе бьфьр’ьн? Һ’әму п’уч’ бу чу. Чьма п’уч’ бу? Чьмки әм Qануне дьqәдиньн? На хер, ле чьмки әм баwәр дькьн[+]. 28Чьмки мәва фә’мдари йә, кӧ мәрьв бь баwәрийе р’аст һ’әсаб дьбә, бейи кьред Qануне[+]. 29Йан Хwәде т’әне Хwәде щьһуйа йә? Нә йе нәщьһуйа йә? Бәле, йе нәщьһуйа йә жи,[+] 30чьмки Хwәде йәк ә у әw йед сьнәтбуйи бь баwәрийе р’аст һ’әсаб дькә у нәсьнәтбуйийа жи диса бь wе баwәрийе[+]. 31Wәки ӧса йә әм бь баwәрийе Qануне бәтал дькьн? Т’ӧ щар, ле әм Qануне мак дькьн[+].

#### 4


Бьраһим[†] бь баwәрийе р’аст һатә һ’әсабе

1Әм иди чь бежьн бона Бьраһиме[†] бавә’шире хwә, алийе бәдәнеда? Әwи чь дит? 2Һәгәр Бьраһим бь кьред хwә р’аст һ’әсаб бьбуйа, һьнге дькарьбу бь кьред хwә бьфьр’ийа, ле нә ль бәр Хwәде. 3Ле к’а ньвисар чь дьбежә? «Бьраһим Хwәде баwәр кьр у әw йәк жер’а р’асти һатә һ’әсабе»[*][+] . 4Аwа һәгәр йәк шьхӧләки дькә, маше wи жер’а найе дайин чаwа п’ешк’еш, ле чаwа дәйн. 5Ле һәгәр гӧмана йәки нә сәр шьхӧле wи йә, ле баwәрийа хwә Wи тинә, Йе кӧ нәп’ака бесущ дькә, бь ве баwәрийе әw р’аст һ’әсаб дьбә[+]. 6Даwьд жи аһа хwәзийа хwә ль wи мәрьви тинә, йе кӧ Хwәде бейи кьра wи р’аст һ’әсаб дькә[+].

7«Хwәзи ль wан, кӧ нәһәqийед wан һатьнә бахшандьне
у гӧнед wан һатьнә ньхамтьне.
8Хwәзи ль wи бәндәйи, кӧ Хӧдан wир’а гӧнә һ’әсаб накә».[*][+]

9Гәло әва хwәзийа ль сьнәтбуйийа те дайине, йан нәсьнәтбуйийа? Чаwа мә гот, кӧ баwәрийа Бьраһим жер’а р’асти һатә һ’әсабе[*][+] . 10Ле бәле к’әнге һатә һ’әсабе? Пәй сьнәтбунер’а, йан бәри сьнәтбуне? Нә кӧ пәй сьнәтбунер’а, ле бәри сьнәтбуне. 11У паше әwи сьнәтбун нишан станд, чаwа мора р’астһ’әсаббуне, бь wе баwәрийа хwәйә бәри сьнәтбуне. Бь ви аwайи Бьраһим бу баве һ’әму баwәрмәндед нәсьнәтбуйи, wәки әw жи р’аст бенә һ’әсабе[*][+] 12у ӧса жи бу баве сьнәтбуйийа, нә кӧ т’әне йе сьнәтбуйийа, ле йе wан жи, к’ижан п’ега wе баwәрийеда дьчьн, йа кӧ Бьраһиме баве мә һе бәри сьнәтбуне баwәр кьр.


Хwәде созе хwә бь баwәрийе дьдә

13Әw созе Бьраһим у зӧр’әта wир’а һатә дайине кӧ дьнйайе wар бьн, нә кӧ бь кьред Qануне бу, ле бь wе йәке бу, кӧ wи баwәр кьр у р’аст һатә һ’әсабе[*][+] . 14Һәгәр т’әне әwед жь кьред Qануне бьбуна хwәйе wар, һьнге баwәри wе п’уч’ буйа у созе жи бәтал буйа[*][+] . 15Чьмки Qанун һерсе р’адькә. Дәра кӧ qанун т’ӧнә, qанунт’әр’ьбандьн жи т’ӧнә[+].

16Бь ви аwайи соз бь баwәрийе те стандьне, wәки соз бона һ’әму зӧр’әтед Бьраһим п’ешк’ешәкә әрекьри бә, нә кӧ т’әне бона wанә йед кӧ qануне дьqәдиньн, ле бона wан жи, йед кӧ мина Бьраһим баwәр дькьн. Чьмки Бьраһим баве мә һ’әмуйа йә[*] ,[+] 17чаwа ньвисар ә: «Мьн тӧ кьри баве гәләк мьләта»[*] . Әw баве мә йә, ль бәр wи Хwәдейе кӧ әwи баwәр кьр, wәки Әw мьрийа сах дькә у гази тьштед т’ӧнәнә дькә, чаwа кӧ һәнә[+]. 18Wи щийе кӧ гӧман нәмабу, Бьраһим бь гӧман баwәр кьр, кӧ әwе бьбә баве гәләк мьләта, чаwа һатьбу готьне: «Зӧр’әта тәйе жи wе һаqаса бә»[*][+] . 19У әw баwәрийеда сьст нәбу, нә һ’але qальбе хwәда ньһер’и, wәки иди мина мьрийа бу, (чьмки әw незики сәд сали бу) у нә жи бәт’ьна Сәрайейә мьри ньһер’и[*][+] . 20Ле баwәрийа хwә ль созе Хwәде ани у дӧдьли нәбу, бь баwәрийе сәр qәwата хwәда һат, шькьрийа хwә Хwәде ани 21у wе йәкеда баwәр бу, кӧ Йе соз дайә wе бинә сери жи. 22Бона ве баwәрийе «жер’а р’асти һатә һ’әсабе»[*][+] . 23Ле әв готьн нә т’әне бона Бьраһим һатә ньвисаре, кӧ Хwәде әw р’аст һ’әсаб кьр, 24ле бәле әw бона мә жи ньвисар ә. Р’астбуне мәр’а жи бе һ’әсабе, к’ижанед кӧ баwәрийа хwә Wи тиньн, Йе кӧ Хӧдане мә Иса жь мьрьне р’акьр[+]. 25Иса бона нәһәqийед мә һатә кӧштьне у жь мьрьне р’абу, кӧ әм р’аст бенә һ’әсабе[*][+] .

#### 5


Бь Иса Мәсиһ әм т’әви Хwәде ль һәв һатьнә

1Аwа кӧ әм бь баwәрийе р’аст һатьнә һ’әсабе, ә’дьлайийа мә т’әви Хwәде һәйә бь сайа Хӧдане мә Иса Мәсиһ[+]. 2Пе Wи мә бь баwәрийе мәщал дит т’әви wе к’әрәме бьн, к’ижанеда әм сәкьнинә. У бь wе гӧмана кӧ әме т’әви р’умәта Хwәде бьн дьфьр’ьн[+]. 3У нә т’әне бь ве йәке, ле әм бь тәнгасийед хwә жи дьфьр’ьн, чьмки әм заньн кӧ тәнгаси сәбьре тинә,[+] 4сәбьр жи к’әтьн-р’абуне, к’әтьн-р’абун жи гӧмане. 5У гӧман жи мә р’ур’әш накә, чьмки һ’ьзкьрьна Хwәде сәр мәда бь wи Р’ӧһ’е Пироз барийә, Йе кӧ мәр’а һатийә дайине[+]. 6Чьмки гава әмә һе беч’арә[*] бун, Мәсиһ бона мә нәп’ака wәхтда мьр. 7Дәгмә бона мәрьвәки р’аст йәк бьмьрә, бәлки бона мәрьвәки qәнщ йәке бьwерә бьмьрә, 8ле бәле Хwәде һ’ьзкьрьна Хwә һьндава мәда һьнге да к’ьфше, гава әмә һе гӧнәк’ар бун, Мәсиһ бона мә мьр[+]. 9Ньһа әм кӧ бь хуна Wи ль бәр Хwәде р’аст һ’әсаб бунә, һе чьqас зедә әме бь Wи жь хәзәбе хьлаз бьн[+]. 10Һәгәр әм т’әви Хwәде бь мьрьна Кӧр’е Wи ль һәв һатьн, гава әмә нәйар бун, ле һе чьqас зедә пе wе льһәвһатьне әме бь жийина Wи хьлаз бьн[+]. 11У нә т’әне һаqас, ле бь Хwәде жи әм дьфьр’ьн, сайа Хӧдане хwә Иса Мәсиһ, бь К’ижани әм т’әви Хwәде ль һәв һатьнә.


Адәм[†] у Мәсиһ

12Аwа бь мәрьвәки гӧнә к’әтә дьне у жь гӧнә жи мьрьн һат. Бь ви аwайи мьрьн сәр һ’әму мәрьва бәла бу, чьмки һ’әмуйа жи гӧнә кьр[*][+] . 13Бәри Qануне, дьнйайеда гӧнә һәбу, ле дәра кӧ qанун т’ӧнә, гӧнә найе һ’әсабе[+]. 14Ле бәле мьрьне жь Адәм[†] гьрти һ’әта Муса һ’ӧкӧм кьр, һ’әта сәр wан жи, йед кӧ мина Адәм гӧр’а Хwәде дәрнәк’әтьн.

Адәм мина т’әрзәки Wи бу, Йе кӧ wе пәйр’а бьһата[+]. 15Ле п’ешк’еша Хwәде мина нәһәqийа Адәм нинә. Чьмки һәгәр бь нәһәqийа мәрьвәки гәләк мьрьн, һе чьqас зедә к’әрәма[†] Хwәде у дайина кӧ бь к’әрәма Мәрьвәки, йане йа Иса Мәсиһ сәр гәләка зедә бу[+]. 16У п’ешк’еш нә ӧса йә, чаwа һәqе гӧне йәки, чьмки диwане бь гӧнәки сущдари ани, ле п’ешк’еше жь гәләк нәһәqийа бесущ кьр. 17Чьмки һәгәр бь нәһәqийа мәрьвәки у р’уйе wида мьрьне һ’ӧкӧм кьр, чьqас зедә әwед кӧ к’әрәма Хwәдейә дәwләмәнд у р’астһ’әсаббуне п’ешк’еш дьстиньн wе жийинеда бь сайа Йәки, аwа готи Иса Мәсиһ п’адшатийе бькьн[+].

18Аwа бь ви аwайи пе нәһәqике диwана т’әмамийа мәрьвайе бу, ӧса жи бь кьрьнәкә р’аст һ’әму мәрьв wе р’аст бенә һ’әсабе у жийине бьстиньн[+]. 19Чаwа бь нәгӧһдарийа йәки гәләк бунә гӧнәк’ар, ӧса жи бь гӧһдарийа Йәки гәләк wе р’аст бенә һ’әсабе[+]. 20Ле бәле Qанун к’әтә наве, кӧ нәһәqи зедә бә, ле ль к’идәре гӧнә зедә бу, к’әрәм жи ль wьр һе зедә бу,[+] 21wәки чаwа гӧнә бь мьрьне һ’ӧкӧм кьр, ӧса жи к’әрәма Хwәде бь р’астһ’әсабкьрьне һ’ӧкӧм бькә, мә бьбә бәрбь жийина һ’әта-һ’әтайе[†] бь сайа Хӧдане мә Иса Мәсиһ[+].

#### 6


Бона гӧна мьри, ле бона Мәсиһ сах

1Ле әм ньһа чь бежьн? Әм нава гӧнада бьминьн, кӧ к’әрәма[†] Хwәде сәр мәда зедә бә? 2Т’ӧ щар! Әм кӧ һьндава гӧнада мьрьн, чаwа дькарьн һе нава wанда бьжин[+]? 3Һун ньзаньн әм кӧ йәктийа Мәсиһ Исада һатьнә ньхӧмандьне[†], мьрьна Wида һатьнә ньхӧмандьне? 4Бь ньхӧмандьне әм иди т’әви мьрьна Wи бунә у т’әви Wи һатьнә дәфьнкьрьне[†], wәки чаwа Мәсиһ бь р’умәта Баве жь мьрьне р’абу, ӧса жи әме бькарьбьн жийина нуда бьжин[*][+] .

5Чьмки һәгәр әм мина мьрьна Wи мьрьн т’әви Wи бун, әме ӧса жи мина р’абуна Wи жь мьрьне р’абьн[+]. 6Әм ве йәке заньн кӧ бьнйат’а мәйә кәвьн т’әви Wи хач[†] бу, wәки qальбе гӧнәк’ар сәри һьлнәдә, кӧ жь вьр шунда әм нәбьнә хӧламед гӧнә[+]. 7Чьмки әwе кӧ мьрийә, әw жь гӧнә азабуйи йә[+]. 8Аwа һәгәр әм т’әви Мәсиһ мьрьнә, әм баwәр дькьн, кӧ әме т’әви Wи бьжин жи[+]. 9Чьмки әм заньн Мәсиһ кӧ жь мьрьне р’абуйә, иди намьрә, мьрьн сәр Wи иди һ’ӧкӧм накә[+]. 10Мьрьна Әw мьр, һьндава гӧнәда щарәке бона һәр т’ьм мьр, ле жийина кӧ ньһа дьжи, һьндава Хwәдеда дьжи[+]. 11Ӧса жи һун хwә һьндава гӧнәда мьри һ’әсаб кьн, ле һьндава Хwәдеда сах, бь сайа Мәсиһ Иса.

12Аwа бьра иди гӧнә һ’ӧкӧми сәр qальбе wәйи п’уч’и-мьри нәкә, кӧ һун гӧр’а хwәстьнед wи бькьн[+]. 13У әндәмед qальбе хwә нәдьнә гӧнә кӧ бьбьнә һащәтед нәһәqийе, ле бәле хwә бьдьнә дәсте Хwәде, чаwа йәки жь мьрьне р’абуйи, бьра әндәмед wә бьбьнә һащәтед һәqийе, бона Хwәде[+]. 14У гӧнә wе сәрwертийе ль wә нәкә, чьмки һун нә бьн qанунеда нә, ле бьн к’әрәмеда.


Хӧламед һәqийе

15Иди чь? Әм гӧна бькьн, чьмки нә бьн qанунеда нә, ле бьн к’әрәме? Т’ӧ щар! 16Һун һаqас тьшт ньзаньн кӧ һун бона хӧламтийе дәсте к’ева дьчьн у гӧр’а к’е дькьн, дьбьнә хӧламед wи? Һәгәр һун хӧламед гӧнә бьн, дьчьнә бәрбь мьрьне, ле һәгәр һун хӧламед Хwәде бьн, гӧр’а Wида бьн, дьчьнә бәрбь р’астһ’әсаббуне[†][+]. 17Ле шькьр жь Хwәде, һун кӧ wәхтәке хӧламед гӧнә бун, ле wә бь дьл у щан гӧра т’әрзе wе һинкьрьне кьр, йа кӧ wә хwә спарте. 18Һун жь гӧнә аза бун у бунә хӧламед һәqийе[+]. 19(Әз мина ә’дәте мәрьвайе дьбежьм, бона бьнйат’а wәйә мәрьвайийә бет’аqәт.) Wә чаwа wәхтәке әндәмед хwә данә нәһәqийе кӧ бьбьнә хӧламед һ’әрамийе у нәһәqийе, ӧса жи ньһа әндәмед хwә бьдьнә һ’әлалийе кӧ бьбьнә хӧламед һәqийе.

20Гава һун хӧламед гӧнә бун, жь һәqийе аза бун. 21Һьнге wә жь кьрьнед хwә чь бәр чьнин, бона к’ижана ньһа һун шәрм дькьн? Әw ахьрийе мерьв дьбьнә бәрбь мьрьне. 22Ле ньһа һун жь гӧнә кӧ аза бун у бунә хӧламед Хwәде, бәре һ’әлалийе дьчьньн у ахьрийа wан жи жийина һ’әта-һ’әтайе йә[+]. 23Чьмки маше гӧнә мьрьн ә, ле п’ешк’еша Хwәде жийина һ’әта-һ’әтайе йә, бь сайа Хӧдане мә Мәсиһ Иса[+].

#### 7


Т’әрзәки qәнщ жь qануна һ’ал-зәwаще

1Һун р’ьнд фә’м дькьн хушк-бьрано, әзе ньһа дәрһәqа чьда wәр’а хәбәр дьм, чьмки әз т’әви wан хәбәр дьдьм, йед кӧ һаш жь qануне һәнә: Qанун сәр мерьв һаqас wәхт һ’ӧкӧм дькә, һ’әта кӧ мәрьв сах ә. 2Мәсәлә, жьна меркьри бь qануне мере хwәйи сахва гьредайи йә, ле һәгәр мер ле дьмьрә, әw һьнге жь wе qануна кӧ мерва гьредайи бу аза дьбә[+]. 3Аwа һәгәр мере wе һе сах бә әw бьбә жьна мерәки дьн, wе зьнек’ар бе һ’әсабе, ле һәгәр мер ле бьмьрә, әw жь wе qануне аза дьбә у зьнек’ар набә, һәгәр бьбә жьна мерәки дьн[+]. 4Ӧса жи һун хушк-бьрайед мьн, бь бәдәна Мәсиһ һьндава Qанунеда мьрьн, кӧ бьбьнә п’ара йәки дьн, Йе кӧ жь мьрьне р’абуйә, wәки һун Хwәдер’а бәр биньн[+]. 5Чьмки гава мә һе бь бьнйат’а мәрьвайе дьжит, тәме гӧна, кӧ жь Qануне сәри һьлдьдан, нава qальбед мәда йа хwә дькьрьн, кӧ әм бәре мьрьне бьдьн. 6Ле ньһа әм һьндава Qанунеда мьрьн, жь wе хьлаз бун, бь к’ижане әм гьрти бун, кӧ әм бь жийина нуйә р’ӧһ’ани хӧламтийе Хwәдер’а бькьн, нә кӧ бь р’ийа Qануна ньвисар[+].


Qанун у гӧнә

7Аwа әм чь бежьн? Гәло Qанун гӧнә йә? На хер! Ле бәле мьне гӧнә нас нәкьра, һәгәр Qануне нибуйа. Мәсәлә, дьлһавьжи жи мьне ньзаньбуйа гӧнә йә, һәгәр Qануне нәготьбуйа: «Дьлһавьжийе нәкә»[*][+] . 8Ле гӧнә жь т’әмийе мәщал станд, нава мьнда һәр щур’ә дьлһавьжи пешда анин. Чьмки бе qанун гӧнә мьри йә[+]. 9Әз хwәха wәхтәке бейи qанун сах бум, ле гава т’әми гьһиштә мьн, гӧнә сах бу 10у әз мьрьм. Әw т’әмийа кӧ wе жийин бьда мьн, һәма әw жи бу сәбәбе мьрьна мьн[+]. 11Чьмки гӧнә жь т’әмийе мәщал станд әз хапандьм у бь wе кӧштьм.

12Аwа Qанун пироз ә у т’әмийа wе пироз, р’аст у qәнщ ә[+]. 13Wәки ӧса йә йа qәнщ мьнр’а бу мьрьн? На хер! Ле әв кьре гӧнә бу, кӧ бь йа qәнщ мьрьн сәр мьнда ани. Әв йәк аһа бу, wәки һ’ӧнӧре гӧнә к’ьфш бә у бь т’әмийе һе гӧнәк’арийа гӧнә к’ьфш бә.


Шәр’е нәхӧйайи нава инсенда

14Бәле әм заньн кӧ Qанун р’ӧһ’ани йә, ле әз хун у гошт ьм, хӧламәки гӧнәр’а фьроти. 15Чьмки әз фә’м накьм чь дькьм. Нә кӧ wи тьшти дькьм, чь кӧ дьхwазьм, ле wи тьшти дькьм, чь кӧ бәр ч’ә’ве мьн р’әш ә[*][+] . 16Ле һәгәр әз тьште нә бь дьле хwә дькьм, Qанунер’а qайл ьм, кӧ әw qәнщ ә[+]. 17Ле аwа нә кӧ әз wе йәке дькьм, ле бәле гӧне кӧ нава мьнда дьминә дькә. 18Әз заньм кӧ нава мьнда, аwа готи бьнйат’а мьнда, т’ӧ тьште qәнщ наминә, чьмки хирәта мьн qәбул накә, ле әw йәк мьнр’а ль һәв найе[+]. 19Бәле wе qәнщийа кӧ дьхwазьм бькьм накьм, ле хьрабийа кӧ нахwазьм wе дькьм[+]. 20Һәгәр әз wи тьште нә бь дьле хwә дькьм, иди нә кӧ әз дькьм, ле әw гӧне кӧ нава мьнда дьминә, әw дькә.

21Аwа әз qанунәке дьбиньм: Гава дьхwазьм кӧ qәнщийе бькьм, бе һ’әмде мьн дьбә хьраби. 22Әз бь к’урайийа дьле хwә qануна Хwәде бәгәм дькьм,[+] 23ле qанунәкә дьн нава хwәда дьбиньм кӧ мьqабьли wе qануна һ’ьше мьн бәгәм кьрийә дькә шәр’ у мьн дькә һесире qануна гӧна, йа кӧ нава мьнда йә[+]. 24Әз чь мәрьвәки һесир-бәләнгаз ьм! К’и wе мьн жь дәсте ви qальбе п’уч’и-мьри хьлаз кә? 25(Шькьр жь Хwәдер’а, бь сайа Хӧдане мә Иса Мәсиһ!)

Бь ви аwайи әз хwәха бь һ’ьш-аqьле хwә хӧламтийе qануна Хwәдер’а дькьм у бь qальбе хwә хӧламтийе qануна гӧнар’а дькьм.

#### 8


Жийина бь Р’ӧһ’е Хwәде

1Ньһа иди диwана wан набә, йед кӧ т’әви Мәсиһ Иса бунә йәк[*] . 2Чьмки qануна Р’ӧһ’е кӧ жийине дьдә, бь сайа Мәсиһ Иса әз жь qануна гӧна у мьрьне хьлаз кьрьм[+]. 3Бәле чь кӧ Qануне жь дәст бет’аqәтийа бьнйат’а мәрьвайе нькарьбу бькьра, Хwәде әw йәк кьр, Кӧр’е Хwә дьлqе бьнйат’а мәрьвайийә гӧнәк’арда бона гӧна шанд. У аһа Әwи wе бьнйат’еда диwана гӧнә кьр,[+] 4wәки р’астбуна т’әмийед Qануне нава мәда бе qәдандьне, әм кӧ бь бьнйат’а мәрьвайи нажин, ле бь Р’ӧһ’[+]. 5Йед кӧ ль гора бьнйат’а мәрьвайе дьжин, әw сәр тьштед бьнйат’а мәрьвайе дьфькьрьн, ле йед ль гора Р’ӧһ’ дьжин, әw сәр тьштед Р’ӧһ’ дьфькьрьн[+]. 6Ахьрийа фькьра бьнйат’а мәрьвайе мьрьн ә, ле ахьрийа фькьра Р’ӧһ’ жийин у ә’дьлайи йә. 7Чьмки фькьра бьнйат’а мәрьвайе дьжмьне Хwәде йә, әw бәр qануна Хwәде хwә нашкенә, нә жи дькарә[+]. 8Әwед бь бьнйат’а мәрьвайе дьжин, нькарьн ль Хwәде хwәш бен.

9Ле һун бь бьнйат’а мәрьвайи нажин, ле бь Р’ӧһ’ дьжин, һәгәр р’аст Р’ӧһ’е Хwәде нава wәда дьминә. Ле һәгәр Р’ӧһ’е Мәсиһ дьле йәкида т’ӧнә, әw нә п’ара Wи йә[+]. 10У һәгәр Мәсиһ дьле wәда йә, qальб мьри йә, чьмки wә гӧнә кьр, ле Р’ӧһ’ жийин ә бона wә, чьмки һун р’аст һатьнә һ’әсабе. 11У һәгәр әw Р’ӧһ’е кӧ Иса жь мьрьне р’акьр нава wәда дьжи, кӧ ӧса йә Әwе Мәсиһ жь мьрьне р’акьр, wе бь wи Р’ӧһ’е Хwәйи нава wәда, жийине бьдә qальбе wәйи п’уч’и-мьри жи[+].

12Бона ве йәке хушк-бьрано, әм дәйндар ьн, ле нә дәйндаред бьнйат’а мәрьвайе, кӧ ль гора wе бьжин. 13Чьмки һәгәр һун ль гора бьнйат’а мәрьвайе бьжин, һуне бьмьрьн, ле һәгәр һун бь Р’ӧһ’ кьред бьнйат’а мәрьвайе бькӧжьн, һуне бьжин[+].

14Әwед кӧ бь Р’ӧһ’е Хwәде тенә р’ебәрикьрьне, әw ьн лаwед Хwәде[+]. 15Чьмки wә р’ӧһ’әки ӧса нәстандийә, кӧ wә диса бькә хӧлам бьтьрсьн, ле wә әw Р’ӧһ’ стандийә, Йе кӧ wә дькә лаwед Хwәде, бь К’ижани гази Wи дькьн: «Абба[†]!» аwа готи «Баво!»[*][+] 16Һәма әw Р’ӧһ’ Хwәха т’әви р’ӧһ’е мә шә’дәтийе дьдә, кӧ әм зар’ед Хwәде нә[+]. 17У һәгәр зар’ ьн, ӧса жи хwәйиwар ьн, wаре Хwәде нә у т’әви wартийа Мәсиһ ьн. Бәле һәгәр әм т’әви щәфайе Мәсиһ бунә, әме т’әви р’умәта Wи бьн жи[+].


Р’умәта создайи

18Әз аһа т’әхмин дькьм, кӧ щәфе мәйи ви зәмани, ль бәр р’умәта wе мәва[*] ә’йан бә, нә т’ӧ тьшт ә[+]. 19Һ’әму ә’фьрин жи бе сәбьр ч’ә’вньһер’и хӧйабуна лаwед Хwәде нә. 20Бәле ә’фьрин жи бәр байе бәталийе к’әтьн, нә кӧ бь һ’әмде хwә, ле Хwәде әw данә ве йәке[*] . Ле бәле әw гӧман һәбу,[+] 21кӧ ә’фьрине хwәха жи жь wе хӧламтийа п’уч’ аза бьн у т’әви азайи у р’умәта зар’ед Хwәде бьн. 22Чьмки әм заньн кӧ һ’әму ә’фьрин һ’әта ньһа бь һәвр’а дькьнә зарә-зар у мина еша к’ӧлфәте[†] дьк’ьшиньн. 23У нә т’әне ә’фьрин, ле әм хwәха жи, кӧ мә чаwа бәре дәрәмәта пешьн[†][*] Р’ӧһ’е Пироз станд, нава хwәда зарә-зар ьн у wе һивийе нә, һ’әта әм һәqе лаwтийа Хwәде бьстиньн, аwа готи әм бьгьһижьнә азайийа qальбе хwә[*][+] . 24Бәле ве гӧманеда әм хьлаз бун. Ле әw гӧмана кӧ те дитьне, әw нә гӧман ә, чьмки йәк чаwа дькарә гӧмана wи тьшти бә, к’ижан ль бәр ч’ә’ва йә[+]? 25Ле һәгәр гӧмана мә ль тьште нәдити йә, әм бь сәбьре һивийе бьминьн.

26Ӧса жи Р’ӧһ’е Пироз[†] те һәwара бет’аqәтийа мә, чьмки әм ньзаньн гәрәке чаwа дӧа бькьн[*] , ле Р’ӧһ’е Пироз Хwәха бь готьнед к’әсәрә найенә сәр зар-зьмана, бона мә лава-навчетийе дькә. 27У Йе дьла ә’нәнә дькә занә фькьра Р’ӧһ’е Пироз чь йә, чьмки Әw wәкә qьрара Хwәде бона мәрьвед Хwәде лава-навчетийе дькә[+].

28Әм заньн кӧ һәр тьштида Хwәде дькә кӧ wанр’а бьбә qәнщи, йед кӧ Wи һ’ьз дькьн[*] у ль гора qаз-qӧдрәта Wи газикьри нә. 29Чьмки Хwәде к’ижан пешда бьжартьн, әw жи пешда к’ьфш кьрьн, кӧ бьбьнә мина Кӧр’е Wи, wәки Иса нава гәләк хушк-бьрада ньхӧри бә[+]. 30К’ижан пешда к’ьфш кьрьн, гази wан жи кьр у гази к’ижана кьр, әw жи бесущ кьрьн у к’ижан бесущ кьрьн, әw жи хwәйир’умәт кьрьн[+].


Һ’ьзкьрьна Хwәде: Һәгәр Иса йар ә, к’и wе нәйар бә?

31Аwа әм чь бежьн бона ван тьшта? Һәгәр Хwәде пьшта мә йә, к’и дькарә мьqабьли мә бә[+]? 32Әwе кӧ һ’әйфа Wи Кӧр’е Wи нәһат, ле бона мә һ’әмуйа да дәр, иди wе чаwа һәр тьшти т’әви Wи п’ешк’еши мә нәкә[+]? 33К’и дькарә бьжартийед Хwәде гӧнәк’ар кә? Хwәде йә, кӧ wан бесущ дькә[+]. 34К’и дькарә wан нәһәq кә? Мәсиһ Иса йә кӧ бона wан мьр, ле бәле жь мьрьне р’абу жи у к’еләка[†] Хwәдейә р’асте йә, бона мә лава-навчетийе дькә[+]. 35Чь wе бькарьбә мә жь wе һ’ьзкьрьна Мәсиһ бьqәтинә? Дәрд-кӧл, тә’ли-тәнги, зерандьн, хәлайи-щәлайи, бесьт’ари, qәдә-бәла йан шур? 36Чаwа ньвисар ә:

«Бона Тә әм һәр р’ож бәр мьрьне нә,
мина пәза сәржекьрьне һ’әсаб дьбьн»[*][+] .

37Ле әм нава ван һ’әму тьштада һе зедә сәрдьк’әвьн, бь сайа Әwи кӧ әм һ’ьз кьрьн[+]. 38Чьмки әз ә’сәйи заньм кӧ нә мьрьн, нә жийин, нә мьлйак’әт[†], нә шәхсәк, нә тьштед һазьр, нә тьштед wе бен, нә т’ӧ qәwат,[+] 39нә йед жорьн, нә йед жерьн[*] у нә жи ә’фьринәки майин дькарә мә жь һ’ьзкьрьна Хwәде бьqәтинә, йа кӧ бь дәсте Хӧдан Мәсиһ Иса п’ара мә к’әтийә.

#### 9


Хwәде у мьләте wи щьһуйе бьжарти

1Әз бь Мәсиһ бе хельф р’аст дьбежьм у исафа[†] мьн жи бь сайа Р’ӧһ’е Пироз мьнр’а шә’дәтийе дьдә,[+] 2кӧ әз гәләки бәр хwә дьк’әвьм у кӧла дьле мьн жи к’ур ә. 3Чьмки мьн хwәха дьхwәст ньфьр’ ль мьн бьбуйа, т’ела мьн жь Мәсиһ бьqәтийа, бона мьләте мьни жь хун-гоште мьн,[+] 4кӧ исраели[†] нә. Ль wан дьк’әвә бьбьнә лаwед Хwәде, Хwәде р’умәта Хwә нишани wан да, пәйман[†] т’әви wан гьредан, qанунед Хwә данә wан у кьрьнә хwәйед һ’әбандьн у созед дайи[*] . 5Кал-бав жи жь wан ьн у Мәсиһ жи алийе хун у гоштда жь нав wан һат, кӧ сәр һ’әмуйар’а Хwәдейе һ’әта-һ’әтайейи һежайи шькьрийе йә. Амин.

6Ле бәле наqәwьмә кӧ созе Хwәде хельф дәре, чьмки нә кӧ әw һ’әму нә исраели, йед кӧ жь Исраел дьне к’әтьнә[+] 7у нә жи һ’әмуйед жь бәдәна Бьраһим бунә зар’ед wийә һәq-һ’әлал ьн, ле һатийә готьне: «Зӧр’әта тәйе Исһаqда[†] бе навкьрьне»[*][+] . 8Аwа готи зар’ед Хwәде нә әw ьн, йед кӧ жь бәдәна т’әбийәти нә, ле зар’ед создайи wе зӧр’әт бенә һ’әсабе[+]. 9Чьмки созе готи әв бу: «Саләкә дьн ви чахи әзе ль сәр тәда бем у кӧр’әке Сәрайер’а бьбә»[*][+] . 10Ле нә т’әне әв бу, Р’евека[†] жи бь дӧ кӧр’а жь бавәки һ’әмлә дәрк’әт, аwа готи жь баве мә Исһаq[+]. 11-12Гава кӧр’ьк һе нәбьбун, һе qәнщи-хьраби нәкьрьбун, Р’евекайер’а һатә готьне: «Йе мәзьн wе хӧламтийе ль йе бьч’ук бькә».[*] Әв йәк бу, wәки qьрара Хwәде wәкә бьжартьна Wи дәре, нә кӧ кьрава гьредайи бә, ле ль гора газийа Хwәде бә[+]. 13Чаwа ньвисар ә: «Мьн Аqуб[†] һ’ьз кьр, ле жь Әсаw[†] чум»[*] .

14Әм иди чь бежьн? Гәло нәһәqийа Хwәде һәйә? На хер![+] 15Чьмки Мусар’а дьбежә: «Әз к’ижани бемә р’ә’ме, Әзе бемә р’ә’ме у дьле Мьн сәр к’е бьшәwьтә, wе бьшәwьтә»[*][+] . 16Әв йәк иди нә жь хwәстьн йан хирәта мерьв ә, ле жь р’ә’ма Хwәде йә. 17Чьмки ньвисара пироз Фьрәwьнр’а[†] дьбежә: «Бона wе йәке Мьн тӧ кьри п’адша, wәки qәwата Хwә бь тә бьдьмә к’ьфше у наве Мьн т’әмамийа дьнйайеда бе готьне»[*][+] . 18Аwа Хwәде к’ижана дьхwазә те р’ә’ме у к’ижана дьхwазә wан сәрһ’ьшк дькә.


Һерс у р’ә’ма Хwәде

19Кӧ ӧса йә те мьнр’а бежи: «Ле иди чьма Хwәде мә нәһәq дькә? К’и дькарә ль бәр qьрара Wи р’абә?»[+] 20Ле тӧ к’и йи, ә’вдо, кӧ ль бәр готьна Хwәде р’адьби? Гәло щер’ дькарә щер’кәрр’а бежә: «Тә чьма әз аһа чекьрьмә?»[*] 21Чьма һ’ӧкӧме щер’кәр сәр ахе т’ӧнә кӧ жь wе һ’әр’ийа стьрайи һьн дәрданед[†] бона р’умәте чекә, һьн жи бона бер’умәте[+]? 22Ле чь ве йәкер’а һәйә, һәгәр Хwәде хwәст бәри к’ьфшкьрьна һерс у qәwата Хwә, бь думька дьреж гәләки сәбьра Хwә ль wан дәрданед һежайи һерсе бинә, йед кӧ ӧндабунер’а һазьр сәкьни нә?[*][+] 23Wи әв йәк кьр, wәки дәwләмәндтийа р’умәта Хwә wан дәрданар’а бьдә к’ьфше, йед кӧ бунә хwәйе ве р’ә’ме, к’ижан кӧ Wи пешда һазьр кьрьбун, wәки әw т’әви р’умәта Wи бьбуна. 24У әw дәрданед газикьри әм ьн, нә кӧ т’әне жь щьһуйа, ле жь нәщьһуйа жи,[+] 25чаwа к’ьтеба Һосейада Әw дьбежә:

«Щьмә’та кӧ нә щьмә’та Мьн ә, Әзе бежьме: ‹Щьмә’та Мьн›
у йа нә дәлал Әзе бежьме: ‹Дәлал›»[*][+] .
26У «wе дәра кӧ wанр’а һатә готьне: ‹Һун нә щьмә’та Мьн ьн›,
һәма ль wьр жи әwе лаwед Хwәдейе сах бенә готьне»[*] .

27Ишайа[†] жи бона Исраел дькә гази дьбежә:

«Һәгәр һ’әсабе зар’ед Исраел wәкә qума бә’ре бә, т’әне һьнәк wе же хьлаз бә.
28Чьмки Хӧдан wе кьн у кӧрт зутьре диwана дьне бькә».[*]

29У чаwа Ишайа бәри ве йәке гот: «Һәгәр Хӧдане Зор мәр’а зӧр’әт нәһьшта, әме бьк’әтана р’ожа Содоме у бьбуна мина Гоморайе»[*] [*] .


Исраел у Мьзгини

30Әм иди чь бежьн? Нәщьһуйед кӧ пәй р’астһ’әсаббуне нәдьчун, гьһиштьнә р’астһ’әсаббуне, wе р’астһ’әсаббуна жь баwәрийе,[+] 31ле Исраел кӧ пәй Qануне дьчу кӧ р’аст бе һ’әсабе, нәгьһиштә wе йәке[+]. 32Чьма? Чьмки әw нә кӧ бь баwәрийе бу, ле бь кьред хwә. У әw сәр кәвьре льк’ӧмандьнеда к’әт һол бу, 33чаwа ньвисар ә:

«Ва Әз кәвьрәки льк’ӧмандьне Сийонеда[†] датиньм,
зьнарәки же һолбуне
ле һәр кәсе кӧ баwәрийа хwә Wи бинә, wе шәрми нәбә»[*][+] .

#### 10

1Хушк-бьрано! Дӧа у хwәстьна дьле мьн жь Хwәде бона хьлазбуна Исраеле йә. 2Әз шә’де wана мә, кӧ әw һьндава Хwәдеда хwәйихирәт ьн, ле әв йәк бе занәбун ә[+]. 3Wана фә’м нәкьр, кӧ Хwәде чаwа мерьв р’аст һ’әсаб дькә, хwәстьн бь щур’е хwә һ’име һәqийе дайньн у ль бәр һәqийа Хwәде та нәбун[+]. 4Чьмки бь Мәсиһ Qанун сәр һәвда һат, кӧ һәр баwәрмәнд бь wи р’аст бе һ’әсабе[+].


Һәр кәс дькарә хьлаз бә

5Бона wе р’астһ’әсаббуна жь Qануне Муса аһа дьньвисә: «Мәрьве кӧ Qануне бьqәдинә, бь wе жи әwе бьжи»[*][+] . 6Ле р’астһ’әсаббуна кӧ жь баwәрийе йә, аһа дьбежә: «Дьле хwәда нәбежә: К’е wе р’абә ә’змен?»[*] (аwа готи Мәсиһ жорда бинә),[+] 7йан: «К’е wе һәр’ә дийаре мьрийа?»[*] (аwа готи Мәсиһ жь нава мьрийа дәрхә)[+]. 8Ле бәле ньвисар чь дьбежә? «Хәбәра Хwәде ль щәм тә йә, ль сәр заре тә йә у дьле тәда йә»[*] , (аwа готи әw хәбәра баwәрийе, йа кӧ әм даннасин дькьн)[+]. 9Һәгәр тӧ бь дәве хwә иqрар бьки, кӧ Иса Хӧдан ә у дьле хwәда баwәр бьки, кӧ Хwәде Әw жь нава мьрийа р’акьрийә, те хьлаз би[+]. 10Чьмки бь дьл йәк баwәр дькә, р’аст те һ’әсабе у бь дәв иqрар дькә, хьлаз дьбә. 11Чаwа ньвисар дьбежә: «Һәр кәсе кӧ баwәрийа хwә Wи бинә, wе шәрми нәбә»[*][+] . 12Ль вьр фьрqи т’ӧнә нава щьһу у нәщьһуйада, чьмки Хӧдане һ’әмуйа йәк ә, һьндава wан һ’әмуйада жи мәр’д ә, к’ижанед гази Wи дькьн[+]. 13Чьмки ньвисар дьбежә: «К’и гази наве Хӧдан кә, wе хьлаз бә»[*][+] .


Qӧсура Исраеле

14Ле wе чаwа гази Wи кьн, һәгәр баwәрийа хwә Wи нәанинә? Йан wе чаwа баwәрийа хwә Wи биньн, һәгәр бона Wи нәбьһистьнә? Йан wе чаwа бьбьһен, һәгәр хәбәр даннасин нәбә[+]? 15Йан wе чаwа хәбәре даннасин кьн, һәгәр нәйенә шандьне? Чаwа ньвисар ә: «Чьqаси һ’әwас ьн гавед йед мьзгинийа хере дьдьн!»[*]

16Ле һ’әмуйа гӧр’а Мьзгинийе нәкьр, чьмки Ишайа дьбежә: «Хӧдан, к’е әw готьна кӧ мә гот баwәр кьр?»[*][+] 17Аwа баwәри жь бьһистьне те у бьһистьн жи жь готьнед бона Мәсиһ[+].

18Ле бәле әз дьпьрсьм: Гәло wана нә бьһист? Наqәwьмә. Чьмки ньвисар ә:

«Дәнге wан т’әмамийа ә’рде һьлда у хәбәра wан ль qӧлбед дьнйайе бәла бу»[*][+] .

19Әз диса дьпьрсьм: Гәло Исраел пе нәһ’әсийа? Пешийе Муса дьбежә:

«Әзе бь мьләте нә мьләт һелана бьдьмә wә
у бь мьләтәки бефә’м һерса wә р’акьм»[*][+] .

20У Ишайа мерк’ими дьбежә:

«Әз wанва дәрк’әтьм, к’ижан ль Мьн нәдьгәр’ийан
у Әз wанва ә’йан бум, к’ижана бона Мьн нәдьпьрсин»[*] .

21Ле бәле бона Исраеле дьбежә: «Т’әмамийа р’оже Мьн дәсте Хwә дьрежи мьләтәки сәрһ’ьшк у хwәсәрихwә кьр»[*] .

#### 11


Р’ә’ма Хwәде һьндава мьләте Wи Исраеледа

1Аwа әз дьпьрсьм: Гәло Хwәде дәст жь щьмә’та Хwә кьр? На хер! Әз хwәха жи исраели мә, жь зӧр’әта Бьраһим ьм, жь qәбила Бьнйамин[†][*][+] . 2Хwәде дәст жь щьмә’та Хwә нәкьр, к’ижан пешда бьжартьбу. Йан һун ньзаньн сәрһатийа Елйасда[†] ньвисар чь дьбежә чаwа, wи шькийате Исраеле ль Хwәде дькьр дьгот[+]? 3«Хӧдан, п’ехәмбәред Тә кӧштьн, горигәһед[†] Тә хьраб кьрьн, т’әне әз мамә у пәй мьн жи к’әтьнә кӧ бькӧжьн»[*] . 4Ле щаба Хwәде чь бу? «Мьн Хwәр’а һ’әфт һ’әзар мәри хwәй кьрьнә, йед кӧ ль бәр Баә’л[†] чок нәданә»[*] . 5Ӧса жи ньһа ви зәманида һьнәкә бь к’әрәма Хwәде бьжарти манә[+]. 6У һәгәр бь к’әрәме йә, иди нә жь кьра йә, һәгәр ӧса буйа, к’әрәм иди нәдьбу к’әрәм.

7Иди чь? Исраел нәгьһиштә wе чь кӧ дьгәр’ийа, ле йед бьжарти гьһиштьне у йед майин кор бун,[+] 8чаwа ньвисар ә:

«Хwәде шәвәр’әша кора ани сәр wан,
кӧ бь ч’ә’ва нәбиньн у бь гӧһа нәбьһен, һ’әта р’ожа иройин»[*][+] .

9У Даwьд дьбежә:

«Дә бьра т’әхт-сьфьред wан ль wан бьбьнә т’ор’ у т’әләк,
qәдә-бәла жи һәqе wан бә.
10Бьра ава р’әш бе сәр ч’ә’вед wан, нәбиньн
у пьшта wан т’ьме тәwийайи бә».[*][+]

11Аwа әз дьпьрсьм: Гәло әw жь р’е дәрк’әтьн, кӧ ӧнда бьн? На хер! Ле нәһәqийа wан бу сәбәбе хьлазбуна нәщьһуйа, кӧ позе wан жи бьшәwьтә. 12Һәгәр нәһәqийа wан бу сәбәб кӧ дьнйа дәwләти бә у к’әтьна wан бу сәбәб кӧ нәщьһу дәwләти бьн, ле wе һе чьqас к’ар бә гава т’әмамийа wан хьлаз бә!


Хьлазбуна нәщьһуйа

13Ньһа әз wә нәщьһуйар’а дьбежьм: Бәле әз шандийе нәщьһуйа мә, qӧльхе хwә бьльнд дькьм,[+] 14бәлки бькарьбьм позе йед жь хун у гоште хwә бьдьмә шәwате у жь wан һьнәка жи хьлаз кьм. 15Чьмки һәгәр т’әхсирбуна wан бу сәбәбе льһәвһатьна дьнйайе т’әви Хwәде, иди ле qәбулбуна wане бьбә чь, һәгәр нә сахбуна мьрийа[+]?

16Һәгәр гьрька һәвир, чаwа бәре дәрәмәта пешьн[†] Хwәдер’а дайи һ’әлал ә, кӧ ӧса йә т’әмамийа шкәве пева һ’әлал ә[*] . У һәгәр р’аw пироз ьн, ч’ьqьл жи пер’а пироз ьн[+]. 17Һәгәр жь wан ч’ьqьла һьнәк шкәстьн, ле тӧ, нәщьһу дара зәйт’унейә бәйани буйи, дәwса wан һати сәрвакьрьне у т’әви qьнйата р’аwед зәйт’уне буйи,[+] 18тӧ дьле хwә ль wан ч’ьqьлед шкәсти ша нәкә. Ле һәгәр дьле хwә ша ки, бир бинә, wәки нә кӧ тә р’аw жор гьртьнә, ле р’аwа тӧ гьртийи. 19Иди те бежи: «Ч’ьqьл шкәстьн, wәки әз бемә сәрвакьрьне». 20Р’аст ә. Әwана жь дәст нәбаwәрийе шкәстьн у тә бь баwәрийе һ’им гьрт. К’ӧбар нәбә, ле бьтьрсә. 21Чьмки һәгәр һ’әйфа Хwәде ч’ьqьлед бьнйат’и нәһат, һ’әйфа Wи wе тә жи нәйе[+]. 22Аwа дина хwә бьдә ширьнайи у һ’ьшкийа Хwәде, Әw һ’ьшк ә һьндава жь р’ек’әтийада у ширьн ә һьндава тәда, һәгәр нава ширьнайийеда бьмини. Ле һәгәр на, те жи бейи бьр’ине. 23Ле һәгәр щьһу нава нәбаwәрийеда нәминьн, wе бенә сәрвакьрьне, чьмки Хwәде диса дькарә wан сәрвакә. 24Чьмки һәгәр тӧ, нәщьһу wәки бьнйат’а хwәда ч’ьqьле зәйт’уна бәйани буйи у һати бьр’ин, сәр wе зәйт’уна qәнщә нә жь бьнйат’а хwә һати сәрвакьрьне, ле һе чьqас р’ьһ’әт әwе кӧ ч’ьqьлед бьнйат’и нә, wе сәр зәйт’уна хwә бенә сәрвакьрьне.


Р’ә’ма Хwәдейә һьндава һ’әмуйада

25Әз нахwазьм хушк-бьрано, кӧ һун һаш жь ве сӧр’е т’ӧнәбьн, кӧ һун хwә дәwса зана данәйньн. П’арәкә мьләте Исраеле wе сәрһ’ьшк бьминә, һ’әта һ’әсабе wан нәщьһуйед кӧ wе хьлаз бьн т’әмам бә. 26Бь ви аwайи т’әмамийа Исраеле wе хьлаз бә, чаwа ньвисар ә:

«Азакьр wе жь Сийоне бе
у бехwәдетийе жь Аqуб дур хә.
27У әв ә пәймана Мьнә т’әви wан,
гава Әз гӧнед wан һьлдьм»[*] .

28Мьзгинийе кӧ дьньһер’и, әwана дьжмьн ьн бона хатьре wә, ле бьжартьне кӧ дьньһер’и, әwана һ’ьзкьри нә, бона хатьре кал-бавед wан[+]. 29Чьмки Хwәде к’ижана дьбьжерә у п’ешк’еша дьдә к’е, wе йәкеда нә п’ошман ә. 30Чаwа wә жи wәхтәке гӧһдарийа Хwәде нәдькьр, ле ньһа бь нәгӧһдарийа wана wә р’ә’м дит,[+] 31ӧса жи әwана ньһа бунә нәгӧһдар, wәки бь р’ә’мдитьна wә әw жи р’ә’ме бьбиньн. 32Чьмки Хwәде һ’әму кьрьнә гьртийед нәгӧһдарийе, wәки һ’әмуйа жи бе р’ә’ме.


Пәсьндайина занәбуна Хwәде

33Чьqаси к’ур ьн дәwләмәндти, сәрwахти[†] у занәбуна Хwәде! Qьраред Wи чьqаси жь һ’ьш-аqьла дур ьн у кәс сәрәдәрийе жь р’ийед Wи накә![*][+] 34Чаwа ньвисар ә:

«К’е нета Хӧдан пе һ’әсийа?
Йан к’е бу ширәтк’аре Wи?[*][+]
35Йан к’е пешда тьштәк дайә Wи,
wәки Әw диса ль wан вәгәр’инә?»[*]

36Чьмки һәр тьшт жь Wи, бь Wи у бона Wи нә. Шькьр жь Wир’а һ’әта-һ’әтайе. Амин[*][+] .

#### 12


Qӧрбанед[†] сахә дӧрӧфкьри

1Аwа әз һиви жь wә дькьм хушк-бьрано, бона wе дьлшәwатийа Хwәде, qальбе хwә дийари Хwәде кьн, чаwа qӧрбанәкә[†] сахә дӧрӧфкьри, ль Wи qәбул, йа кӧ һ’әбандьна wәйә р’ӧһ’ани[*] йә[+]. 2У нәк’әвьнә кьрасе бәнде ве дьнйайе, ле бь нубуйина һ’ьше хwә wәрьнә гӧһастьне, wәки бьзаньбьн чь йә qьрара Хwәде, кӧ qәнщи, хwәши у к’амьли йә[+].

3Әз бь wе к’әрәма кӧ Хwәде да мьн, wә һәр кәсир’а дьбежьм: Чьqас жь wә дьк’әвә, жь wе зедәтьр нәфькьрьн, ле сәр хwә бьн, бьра һәр кәс wәкә wе баwәрийа кӧ Хwәде п’арәвәкьр, бьфькьрә[+]. 4Чаwа qальбе мәда гәләк әндәм һәнә у һ’әму әндәм кьрәки накьн,[*][+] 5ӧса жи әм гәләк ьн, ле йәктийа Мәсиһда әм бәдәнәк ьн у һәр кәс жь мә әндәмед һәв ьн[+]. 6Аwа анәгори wе к’әрәма мәр’а һатийә дайине, п’ешк’ешед хwәйә щур’ә-щур’ә бьдьнә хәбате. Һәгәр п’ешк’еша п’ехәмбәртийе[†] йә, бьра wәкә wе чапа баwәрийе бьдьнә хәбате,[+] 7һәгәр хьзмәтк’ари йә, бьра нава хьзмәтк’арийеда бьн, һәгәр һинкьрьн ә, бьра пәй һинкьрьне бьн,[+] 8йе дьл дьдә мерьв, бьра ль пәй wе йәке бә, әwе п’арәвәдькә, бьра бь мәр’дани бькә, әwе сәрwер ә, бьра хирәт бә, әwе qәнщийе дькә, бьра бь әшq у ша бькә[+].

9Һ’ьзкьрьна wә һ’ьләк’ари нибә, жь хьрабийе зьвер бьн, хwә ль qәнщийе бьгьрьн[+]. 10Һ’ьзкьрьнеда чаwа хушк-бьра сәр һәв шәwат бьн, qәдьркьрьнеда жь һәвдӧ дәрбазтьр бьн,[+] 11хирәтеда хwәр’анәдити нибьн, р’ӧһ’е хwәда[*] алав дьн, хьзмәтк’арийа Хӧдан бькьн, 12бь гӧмане ша бьн, тәнгасийада сәбьр кьн, һәр гав дӧа бькьн,[+] 13дәсте хwә дьрежи щьмә’та Хwәдейә дәсттәнг кьн, пәй меванһ’ьзийе бьн[+].

14Йе wә дьзериньн һун дӧа wан бькьн, бәле дӧа бькьн у ньфьр’а ль wан нәкьн[*][+] . 15Т’әви йед ша дьбьн ша бьн у т’әви йед дьгьрин бьгьрин[+]. 16Фькьра wә һәр кәси һьндава һәвда йәк бә, к’ӧбар-бабах нибьн, ле т’әви п’әришана ньмьз бьн, хwә дәwса зана данәйньн[*][+] .

17Жь бәр хьрабийева хьрабийе ль т’ӧ кәси нәкьн. Чь ль бәр ч’ә’ве һ’әму мәрьва qәнщ ә, wе бькьн[+]. 18Чьqас жь дәст wә те, т’әви һ’әму мәрьва ә’дьлайийеда бьн[+]. 19Һ’әйфе һьлнәдьн, дәлално, ле щи бьдьнә һерса Хwәде, чьмки ньвисар ә: «Һ’әйфһьлдан дәсте Мьн ә, Әзе һ’әйфе һьлиньм, Хӧдан дьбежә»[*][+] . 20Ле бәле әв жи һәйә: «Һәгәр дьжмьне тә бьр’чи йә, нен бьде у һәгәр т’и йә, аве бьде, чьмки тӧ бь ве йәке пьриске егьр сәр сәре wи т’оп дьки»[*][+] . 21Нәһелә хьраби сәр тә к’әвә, ле бь qәнщийе тӧ сәр хьрабийе к’әвә.

#### 13


Һәләqәтийа баwәрмәнда т’әви сәрwер у һ’ӧкӧмәтед ве дьне

1Һәр мәрьвәк бьра гӧр’а wан һ’ӧкӧмәтийада бә, кӧ сәр wир’а нә, чьмки т’ӧ һ’ӧкӧмәти бейи дәстура Хwәде т’ӧнә у әwе кӧ һәнә жи, жь Хwәдеда нә[+]. 2Аwа к’и кӧ бәр һ’ӧкӧмәтийе р’адьбә, әw бәр ә’мьре Хwәде р’адьбә у әwе кӧ р’адьбьн, диwана Хwәде сәр хwәда тиньн. 3Чьмки сәрдар йед qәнщийе дькьн натьрсиньн, ле йед хьрабийе. Тӧ дьхwази жь һ’ӧкӧмәте нәтьрси? Хwә ль qәнщийе бьгьрә, те бьби ширьне wе. 4Чьмки әw хьзмәтк’аре Хwәде йә бона qәнщийед тә. Ле һәгәр хwә ль хьрабийе бьгьри, же бьтьрсә, чьмки wи бадиһәwа[†] шур гьренәдайә. Әw хьзмәтк’аре Хwәде йә, кӧ һерса Wи сәр wанда бьр’ежә, к’ижанед кӧ хьрабийе дькьн[+]. 5Ләма әм гәрәке гӧра һ’ӧкӧмәтада бьн, нә т’әне wәки әм ль бәр һерсе нәк’әвьн, ле бәле wәки исафа мә жи дьле мә р’ьһ’әт бьһелә.

6Бона ве йәке жи һун хәрщ жи дьдьн, чьмки әw хӧламед Хwәде нә, борщдаред хәрщстандьне нә[*] . 7Аwа к’ер’а чь дьк’әвә, ль wан вәгәр’иньн, к’ер’а хәрщ дьк’әвә, хәрщ бьдьне, к’ер’а сәләф дьк’әвьн, сәләфа бьдьне, жь к’е гәрәке бьтьрсьн, бьтьрсьн, к’ер’а qәдьр дьк’әвә, qәдьре wи бьгьрьн[+].


Һ’ьзкьрьна һьндава һәвда

8Т’ӧ тьштида дәйндаре т’ӧ кәси нәминьн, пештьри ль һәв һ’ьзкьрьне, чьмки к’и кӧ һәвале хwә һ’ьз дькә, т’әмамийа Qануне дьqәдинә[+]. 9Әв т’әмийед кӧ һәнә: «Зьнийе нәкә, нәкӧжә, нәдьзә, дьлһавьжийе нәкә»[*] у һәр чь т’әмийед кӧ һәнә, дьк’әвьнә нава ве готьне: «Һәвале хwә wәкә хwә һ’ьз бькә»[*][+] . 10Һ’ьзкьрьн хьрабийе ль һәвале хwә накә. Аwа һ’ьзкьрьн сәре Qануне дьгьрә[+].

11Ве йәке бькьн, чьмки һун заньн әв чь зәман ә. Ньһа иди wәхт ә һун жь хәwе һ’ьшйар бьн, чьмки ньһа хьлазбун һе незики мә йә, нә кӧ һьнге гава мә баwәр кьр[+]. 12Шәв гәләк чуйә, сьбәһ незик буйә, аwа кьред тә’ристанийе әм жь хwә дур хьн у ч’әкед р’онайийе сәр хwәва кьн[+]. 13Ӧса бьжин чаwа р’онайа р’оже, бе куч’ьксантийе, сәрхwәшийе, бенамусийе, һ’әрамийе, шәр’удийе у һ’әвсудийе[+]. 14Ле Хӧдан Иса Мәсиһ ль хwә бькьн мәрт’ал у гӧһ нәдьнә wан хwәстьнед бьнйат’а хwәйә мәрьвайи[+].

#### 14


Лома ль бьрайе хwә нәкә

1Әwе кӧ баwәрийеда сьст ә, qәбул кьн, ле нә кӧ бона бир-баwәрийа wи жер’а бьк’әвьнә дә’wе[+]. 2Йәк баwәр дькә, кӧ һәр тьшти дькарә бьхwә, ле йе сьст ә, т’әне п’ьнщар’е дьхwә[+]. 3Әwе кӧ дьхwә, бьра йе нахwә беһӧрмәт нәкә у әwе кӧ нахwә, бьра лома йе дьхwә нәкә, чьмки Хwәде әw qәбул кьрийә[+]. 4Тӧ к’и йи кӧ лома хӧламе хәлqе дьки? Һәгәр сәкьни бә йан к’әти бә, әw ише Хwәйе wи йә. Ле wе бьсәкьнә, чьмки Хӧдан дькарә wи бьдә сәкьнандьне[+].

5Йәк р’ожәке сәр р’оже дьнр’а дьгьрә, йәк жи һ’әму р’ожа wәкә һәв дьгьрә. Бьра һәр кәс фә’мина хwәда баwәр бә[+]. 6К’е р’ожәке хwәр’а ә’зиз һ’әсаб дькә, бона Хӧдан ә’зиз һ’әсаб дькә, ӧса жи әwе дьхwә бона Хӧдан дьхwә, чьмки шькьрийе дьдә Хwәде. У йе нахwә жи бона Хӧдан нахwә у шькьрийе дьдә Хwәде[+]. 7Жь мә тӧ кәс бона хwә нажи у т’ӧ кәс жи бона хwә намьрә[+]. 8Һәгәр әм дьжин, бона Хӧдан дьжин у һәгәр әм дьмьрьн бона Хӧдан дьмьрьн. Аwа һәгәр әм бьжин йан бьмьрьн, п’ара Хӧдан ьн[+]. 9Бона ве йәке жи Мәсиһ мьр у сах бу, wәки һьн һ’ӧкӧми сәр мьрийа бькә, һьн жи сәр зендийа[+]. 10Иди тӧ чьма лома бьре хwә дьки? Йан тӧ чьма бьре хwә беһӧрмәт дьки? Әм һ’әмуйе жи ль бәр диwана Хwәде бьсәкьньн[*][+] . 11Чьмки ньвисар ә: «Әз сахийа Хwә кьм, Хӧдан дьбежә, кӧ һәр чок wе ль бәр Мьн бьтәwә у һәр кәсе бежә: ‹Тӧ йи Хwәде›»[*][+] . 12Аwа жь мә һәр кәсе бона хwә щабе ль бәр Хwәде бьдә[+].


Бьре хwә п’ьшк нәкә

13Дә иди әм лома һәвдӧ нәкьн, ле һун хwәр’а бьдьнә бәр һ’әсаба, чаwа бькьн кӧ ньг нәдьнә ль бәр бьра, кӧ нәльк’ӧмьн йан п’ьшк нәбьн[+]. 14Әз ве йәке заньм у Хӧдан Исада гӧман ьм, кӧ тьштәки жь хwә һ’әрам[†] т’ӧнә, ле бона wи һ’әрам ә, йе кӧ һ’әрам һ’әсаб дькә[+]. 15Һәгәр бь хwарьна хwә тӧ дьле бьре хwә жь хwә дьһели, иди жийина тә нә бь һ’ьзкьрьне йә. Бь хwарьна хwә wи ӧнда нәкә, бона к’ижани Мәсиһ мьр[+]. 16Бьра әw тьштед кӧ тӧ бона хwә qәнщ дьбини, нәбә мә’ни кӧ хьраби бе готьне. 17Чьмки П’адшатийа Хwәде[†] хwарьн у вәхwарьнеда нинә, ле һәqи, ә’дьлайи у шабунеда йә, кӧ дайина Р’ӧһ’е Пироз ьн[+]. 18К’е бь ван хӧламтийе Мәсиһр’а дькә, әw ль Хwәде хwәш те у дьбә ширьне мәрьва.

19Аwа әм һьндава һәвда сәр нета ә’дьлайийе у баwәри авакьрьне бьн[+]. 20Р’уйе хwарьнеда шьхӧле Хwәде хьраб нәкьн. Һәр тьшт һ’әлал ә, т’әне бона wи мәрьви нә р’аст ә, йе кӧ бь хwарьна хwә дьбә байисе к’әтьна хәлqе[+]. 21Qәнщ ә нә гошт бьхwи, нә шәраве вәхwи у нә жи тьштәки ӧса бьки, кӧ бьре тә бьк’әвә. 22Тӧ чаwа баwәр дьки, бьра нава тә у Хwәдеда бьминә. Хwәзи ль wи, йе кӧ бь ван тьштед кӧ фә’м дькә кӧ р’аст ьн, хwә гӧнәк’ар накә. 23Ле һәгәр йәк дьхwә дӧдьлийе дькә, диwане сәр хwәда тинә, чьмки бь баwәрийе нахwә. У һәр тьште кӧ нә бь баwәрийе йә, гӧнә йә.

#### 15


Тӧ ль хәлqе хwәш wәрә, нә кӧ ль хwә

1Әм кӧ баwәрийеда qәwат ьн, гәрәке бьк’әвьнә бьн баре сьста, нә кӧ әм ль хwә хwәш бен[+]. 2Бьра жь мә һәр кәс алийе qәнщийеда ль һәвале хwә хwәш бе, кӧ баwәрийеда бьшьдә[+]. 3Чьмки Мәсиһ жи нә кӧ ль Хwә хwәш һат, ле чаwа ньвисар ә: «Әw qаред кӧ ль Тә дькьн, ль Мьн дькьн»[*][+] . 4Ле чь кӧ пешда к’ьтебада һатә ньвисаре, бона һинбуна мә һатә ньвисаре, wәки әм бь сәбьре у wан готьнед ньвисарада кӧ бине дьдьнә бәр мә, хwәйигӧман бьн[+]. 5Дә бьра Хwәдейе сәбьре у бина ль бәр һәр кәси бьдә wә, кӧ һун һьндава һәвда сәр нетәке бьн, wәкә нәхш-т’әрзе Мәсиһ Иса,[+] 6кӧ һун һ’әму бь дьл у зарәки шькьрийе бьдьнә Хwәдейе Баве Хӧдане мә Иса Мәсиһ.


Мьзгини бона нәщьһуйа

7Бона ве йәке бона шькьрийа Хwәде һәвдӧ qәбул кьн, чаwа Мәсиһ әм qәбул кьрьн. 8Чьмки әз wәр’а дьбежьм, кӧ Мәсиһ бу хьзмәтк’аре щьһуйа, бона амьнийа Хwәде ә’йан кә, wәки әw созе кал-бавар’а һатийә дайине, мак кә 9у нәщьһу бона р’ә’ма Wи шькьрийе бьдьнә Хwәде. Чаwа ньвисар ә:

«Бона ве йәке Әзе нав нәщьһуйада пәсьне Тә бьдьм
у әшqи наве Тә бьстьрем»[*][+] .

10У диса дьбежә:

«Гәли нәщьһуйа, ша бьн т’әви мьләте Wи!»[*][+]

11У диса дьбежә:

«Шькьрийе бьдьнә Хӧдан гәли нәщьһуйа
у пәсьне Wи бьдьн, һ’әму щьмә’тно»[*][+] .

12Ишайа жи дьбежә:

«Тамарәкә Йеша[†] wе дәре,
бьбә мире нәщьһуйа
у нәщьһу wе гӧмана хwә бьдьнә сәр Wи»[*] .

13Бьра Хwәдейе гӧмане дьле wә бь шабуне у ә’дьлайийева бьк’ьмк’ьминә, бона wе баwәрийа wә, wәки гӧмана wә бь qәwата Р’ӧһ’е Пироз зедә бә.


Хьзмәтк’арийа Паwлосә бона нәщьһуйа

14Әз хwәха wәда гӧман ьм хушк-бьрайед мьн, кӧ һун qәнщийада манә у занәбунева жи дагьрти нә, дькарьн һәвдӧ ширәт кьн. 15Ле аликива мьн тӧрӧш кьр wәр’а ньвиси, кӧ wан тьшта бькьмә бира wә, бона wе к’әрәма кӧ жь Хwәдеда мьнр’а һатийә дайине, 16wәки әз нава нәщьһуйада бьбьмә бәрдәстийе Мәсиһ Иса. Әз нава Мьзгинидайина Хwәдеда мина к’аһинәки[†] хьзмәтк’арийе дькьм, кӧ һ’әдибуна[†] нәщьһуйа qәбул бә, бь Р’ӧһ’е Пироз бӧһӧрти-жьбарә бә[+]. 17Аwа әз дькарьм бь сайа Мәсиһ Иса пе хьзмәтк’арийа хwәйә бона Хwәде бьфьр’ьм. 18Әз тӧрӧш накьм бона тьштәки ӧса хәбәр дьм, пештьри wан тьштед кӧ Мәсиһ бь дәсте мьн кьрьнә, бона гӧһдарийа нәщьһуйа, һәгәр бь хәбәра бә йан кьра бә, 19бь qәwата нишана у к’әрәмәта, бь qәwата Р’ӧһ’е Хwәде. У бь ви аwайи әз жь Оршәлиме[†] гьрти һ’әта Илиркуме гәр’ийам, Мьзгинийа Мәсиһва т’ьжи кьр[+]. 20Мьн дьщә’данд кӧ wан дәра Мьзгинийе даннасин кьм, к’идәред бона наве Мәсиһ нәһатьбу бьһистьне, wәки нәбә кӧ әз сәр һ’име һьнәкед дьн чекьм[+]. 21Ле бәле чаwа ньвисар ә:

«К’ижанар’а бона Wи нәһатийә готьне, wе бьбиньн
у к’ижана бона Wи нә бьһистийә, wе бьзаньбьн»[*] .


Т’ьвдира Паwлосә бона р’омайийа

22Ләма гәләк щара р’е нәдьк’әтә мьн сәр wәда бьһатама[+]. 23Ле ньһа иди ван алийа щийе ӧса т’ӧнә п’егәһ ле нәк’әтьбә у әв чәнд сал ә әз дькьм бемә щәм wә,[+] 24гава һәр’ьмә Спанйайе. Аwа гӧмана мьн һәйә, кӧ әзе сәр р’ийа хwә сәрики ль wә хьм у жь wьр һун мьн вәр’екьн әз һәр’ьмә Спанйайе, гава бина мьн һьнәки пе wә дәре. 25Ле ньһа әз дьчьмә Оршәлиме, кӧ бь к’омәкдайине хьзмәтк’арийа щьмә’та Хwәде бькьм[+]. 26Чьмки хушк-бьрайед Мәкәдонйайе у Ахайайе бь һәвр’а qайл бун, кӧ алик’арике бьдьнә щьмә’та Хwәдейә бәләнгаз, йед кӧ Оршәлимеда дьминьн[+]. 27Әw qайл бун у дәйндаре wан ьн жи. Чьмки нәщьһуйа алийе р’ӧһ’анида к’омәк жь щьһуйа стандьн, гәрәке әw жи алийе һәбука[†] дьнеда к’омәке бьдьнә wан[+]. 28Аwа пәй ве кьрьнер’а, гава к’омәка т’опкьри бьгьһиньмә щи, әзе бем щәм wә, жь wьр дәрбази Спанйайе бьм. 29Әз заньм гава бемә щәм wә, әзе бь дәwләмәндтийа дӧа-дьрозгед Мәсиһ[*] бем.

30Әз һиви жь wә дькьм хушк-бьрано, бь сайа Хӧдане мә Иса Мәсиһ у wе һ’ьзкьрьна жь Р’ӧһ’, wәки һун бь дӧайед хwәйә ль бәр Хwәде т’әви шәр’к’арийа мьн бьн. 31Дӧа бькьн, wәки әз жь дәсте wан хьлаз бьм, йед кӧ Щьһустанеда[†] нәбаwәр ьн у wәки хьзмәтк’арийа мьнә бона к’омәкдайине Оршәлимеда ль щьмә’та Хwәде хwәш бе[+]. 32У бь ви аwайи әзе бь ә’мьре Хwәде, бь дьләки ша бемә щәм wә у һьнәки т’әви wә һеса бьм[+]. 33Дә бьра Хwәдейе ә’дьлайийе т’әви wә һ’әмуйа бә. Амин[+].

#### 16


Сьлавед Паwлосә ахьрийе

1Әз т’әмийа хушка Фойбе дьдьмә wә, йа кӧ бәрдәстийа щьвина Кәнхерйайе дькә[+]. 2Һун wе бь наве Хӧдан qәбул кьн, чаwа ль щьмә’та Хwәде дьк’әвә у гава дьбә һ’әwще тьштәки, дәсте хwә дьрежи wе кьн, чьмки әwе жи хwәйити гәләка кьрийә у ӧса жи мьн[+].

3Сьлаве бьдьнә Прьскилайе у Акила[*] , һәвал-хәбатед мьнә шьхӧле Мәсиһ Исада[+]. 4Wана бона мьн дәст жь ә’мьре хwә к’ьшанд, нә кӧ т’әне әз жь wан р’ази мә, ле т’әмамийа щьвинед жь нәщьһуйа жи. 5У ль щьвина мала wанда жи сьлав кьн.

Апенәтойе дәлале мьн жи сьлав кьн, кӧ Асйайеда баwәрмәнде Мәсиһи[†] пешьн ә[+]. 6Сьлаве бьдьнә Мәрйәме, кӧ бона wә гәләк худан р’етийә. 7Сьлаве бьдьнә Әндронико у Йунйасе пьсмам у һәвалед мьнә кәледа. Әw нава шандийада ә’йан ьн у бәри мьн баwәрийа хwә Мәсиһ анинә.

8Сьлаве бьдьнә Әмплийато, дәлале мьни жь Хӧдан. 9Сьлаве бьдьнә Урбано һәвал-хәбате мәйи шьхӧле Мәсиһда у Стахойе дәлале мьн. 10Сьлаве бьдьнә Апелис, кӧ бона Мәсиһ йәки к’әти-р’абуйи йә. Сьлаве бьдьнә мала Аристополо. 11Сьлаве бьдьнә Һеродийоне пьсмаме мьн. Сьлаве бьдьнә wан, йед кӧ жь мала Нәркисо нә, нав баwәрийа Хӧданда нә. 12Сьлаве бьдьнә Тьрифенайе у Тьрифосайе, к’ижан бона наве Хӧдан дьхәбьтьн. Сьлаве бьдьнә Пәрсисейа дәлал, кӧ гәләки худан р’етийә бона Хӧдан. 13Сьлаве бьдьнә Р’уфойе бьжартийе[*] Хӧдан у дийа wи у ӧса жи чаwа дийа мьн[+]. 14Сьлаве бьдьнә Асинкрито, Флегон, Һәрмес, Патробас, Һәрмас у хушк-бьрайед майинә т’әви wан. 15Сьлаве бьдьнә Филолого у Йулийа, Неройис у хушка wи, ӧса жи Олимпас у т’әмамийа щьмә’та Хwәдейә т’әви wан.

16Сьлаве бьдьнә һәв бь р’амусана шире һ’әлал. Һ’әму щьвинед Мәсиһ ль wә сьлав дькьн[+].


Т’әмийед ахьрийе

17Ньһа әз һиви жь wә дькьм хушк-бьрано, кӧ һун һ’әвза хwә жь wан бькьн, йед кӧ жь wе һинбуне дәр, йа кӧ һун һин бунә, щӧдәбуне пешда тиньн у хәлqе п’ьшк дькьн. Жь wан дур бьн[+]. 18Чьмки йед ӧса хӧламтийе ль Хӧдане мә, Мәсиһ накьн, ле зьке хwә дьч’ериньн. Бь заре хwәш у һ’ьләк’арийе, йед сахьке дьле хwә дьхапиньн[+]. 19Гӧһдарийа wә нав һ’әмуйада бь нав у дәнг ә у әз бона wә ша мә, ле дьхwазьм кӧ һун сәрwахт бьн һьндава qәнщийеда у дьлсах бьн һьндава хьрабийеда[+]. 20У Хwәдейе ә’дьлайийе зутьрәке wе сәре мирещьн[†] бьне ньгед wәда бьп’әлехә.

К’әрәма Хӧдане мә Иса Мәсиһ т’әви wә бә[+].

21Тимот’ейойе һәвал-хәбате мьн ль wә сьлав дькә, ӧса жи Лукйо, Йасон у Соспатройе пьсмамед мьн[+].

22Әз Тәртийо жи бь наве Хӧдан ль wә сьлав дькьм, йе кӧ әв нә’мә ньвиси.

23Гайос ль wә сьлав дькә, qонахе мьн у йе т’әмамийа щьвине. Ерастойе сәр хьзна бажер ль wә сьлав дькә у ӧса жи бьрайе Кьwарто[+]. 24К’әрәма Хӧдане мә Иса Мәсиһ т’әви wә һ’әмуйа бә. Амин[*] .


Дӧа у шькьрдайин

25Ньһа шькьр жь Wир’а, Йе кӧ дькарә wә баwәрийеда бьшьдинә, wәкә wе Мьзгинийа кӧ әз бона Иса Мәсиһ даннасин дькьм, wәкә ашкәрәбуна wе сӧр’а кӧ һе дәwред бәрейә бьһӧрида вәшарти мабу,[+] 26ле ньһа бь ньвисаред п’ехәмбәра ә’йан бу у бь ә’мьре Хwәдейе һ’әта-һ’әтайе һатә наскьрьне, wәки һ’әму мьләт баwәр бькьн у гӧһдар бьн[+]. 27Шькьр жь Хwәдейе т’әнейи сәрwахтр’а, бь сайа Иса Мәсиһ, һ’әта-һ’әтайе. Амин[*][+].

### КОРЬНТ’И I

#### КОРЬНТ’И I

КОРЬНТ’И I


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]


НӘ’МА ПАWЛОСӘ ПЕШЬН КОРЬНТ’ИЙАР’А


Пешготьн

Корьнт’ бажарәки Йунаньстанейи ә’йан бу, әw п’айт’әхте qәза Ахайайейә Р’омайе бу. Бь дәсте Паwлос һ’име щьвина Мәсиһ ль wьр һатә данине, гава дәма р’еwитийа хwәйә дӧдада әw ль wьр 18 мәһа ма (К’аред Шандийа 18:11,[18]). Корьнт’ бажарәки гӧл у гәш у нави-дәнг бу, нә кӧ т’әне алийе т’ӧщарәтийеда, ле ӧса жи алийе р’абун-р’уньштьне, занәбун у һ’әбандьнеда, чьмки һәр мьләт ль wьр дьман. Ле бәле аликива жи бенамусийеда һ’әwла хwә дәwле авитьбун. У ве йәке гәләки һ’ӧкӧми сәр щьвина ну дькьр у һәр щур’ә зә’мәти пешда дани.

Аһа к’ьфш дьбә кӧ әва нә’ма незики сала 54-а Әфәседа корьнт’ийар’а һатийә ньвисаре, дәма р’еwитийа Паwлосә 3-а (Корьнт’и I 16:8; К’аред Шандийа 19:1). Шанди бь ве нә’ме сәр wан пьрса дьсәкьнә, к’ижан кӧ сәр ә’мьре щьвина ну бьбунә гьрани, ӧса жи сәр һәләqәтийа wан р’абун-р’уньштьн у чь кӧ баwәрийа баwәрмәндава гьредайи бу.

Хәме Паwлос дӧп’а бона дӧтирәтийа щьвине у ч’ә’вдәрийа wан бу (сәред 1-е һ’әта 6-а). Ӧса жи әw пьрсед һ’ал-зәwаще (сәре 7-а), исафе (сәред 8-а һ’әта 11:1), qәйдә-qанунед щьвине, п’ешк’ешед Р’ӧһ’е Пироз (сәред 11-а һ’әта 14-а) у фькьра р’абуна мьрийа (сәре 15-а) ә’нәнә дькә. У к’ур дьдә к’ьфше, кӧ Мьзгини чаwа ван пьрса дьньһер’ә у щаба wан дьдә.

Сәре 13-да дәрһәqа һ’ьзкьрьнеда хәбәр дьдә, кӧ әw жь Хwәдеда мерьвр’а п’ешк’ешәкә һәрә мәзьн ә. Бәлки әв сәри п’ара һәрә ә’йан ә, нава ве п’ареда.

Пешготьн (1:1-9)
Дӧтирәтийа нава щьвине (1:10–4:21)
Пьрса бона һ’ал-зәwаще (5:1–7:40)
Пьрса исафе у хwә дур хwәйкьрьна баwәрмәнда жь р’аw-р’ьзьмед мьләта (8:1–11:1)
Ә’мьр, һ’әбандьн у т’әрбәтийа щьвине (11:2–14:40)
Р’абуна Мәсиһ у баwәрмәнда жь мьрьне (15:1-58)
К’омәкт’опкьрьна баwәрмәнда бона щьвина Щьһустане (16:1-4)
Чәнд т’ьвдиред Паwлос у пашготьн (16:5-24)

#### 1


Сьлавкьрьн

1Жь Паwлосе кӧ бь ә’мьре Хwәде шандитийа[†] Мәсиһ Исар’а газикьри, т’әви Состенисе бьра,

2щьвина[†] Хwәдейә Корьнт’ер’а, бӧһӧрти-жьбарәбуйийед йәктийа Мәсиһ Исада, йед пирозбунер’а[†] газикьри, т’әви wан һ’әмуйед кӧ һәр дәра гази наве Хӧдане[†] мә Иса Мәсиһ дькьн, Әw Хӧдане wан у мә йә:[+]

3Дә бьра к’әрәм[†] у ә’дьлайийа Хwәдейе Баве[†] мә у Хӧдан Иса Мәсиһ ль wә бә.


Шькьрдарийа Паwлос

4Әз һәр гав бона wә шькьрийе дьдьмә Хwәдейе хwә, бона wе к’әрәма[†] Wи, йа кӧ бь сайа Мәсиһ Иса wәр’а һатийә дайине. 5Бәле һун бь йәктийа Wи һәр тьштида дәwләти бун, һәр хәбәрдане у һәр занәбунеда[+]. 6Һинкьрьна дәрһәqа Мәсиһда нава wәда һ’име хwә ӧса гьртийә, 7кӧ һун кемасийа т’ӧ п’ешк’еше[†] нак’ьшиньн, гава һивийа хӧйабуна Хӧдане мә Иса Мәсиһ ьн[+]. 8Әwе wә һ’әта хьлазийе һ’имгьрти хwәй кә, кӧ һун Р’ожа һатьна Хӧдане мә Иса Мәсиһ беләк’ә бьн[+]. 9Амьн ә әw Хwәдейе кӧ гази wә кьр, wәки һун т’әви Кӧр’е Wи Иса Мәсиһе Хӧдане мә бьн[+].


Дӧтирәтийа щьвина Корьнт’еда

10Дә әз иди һиви жь wә дькьм хушк-бьрано, бь наве Хӧдане мә Иса Мәсиһ, бьра готьна wә һ’әмуйа йәк бә у дӧтирәти нава wәда т’ӧнәбьн, ле һ’әму жи бь һәвр’а бьн у сәр нет-мәрәмәки бьн[+]. 11Чьмки мьн сальхе wә жь мала Хьлойе һьлда хушк-бьрано, кӧ нава wәда дә’w-доз һәнә[+]. 12Аwа готи дьхwазьм бежьм, wәки нава wәда йәк дьбежә: «Әз Паwлоси мә», йәк дьбежә: «Әз Аполойи мә», йәк жи дьбежә: «Әз Пәтруси[†][*] мә» у йәки дьн жи дьбежә: «Әз Мәсиһи мә»[+]. 13Чьма Мәсиһ п’арәвәбуйи йә? Чьма Паwлос бона wә хач[†] буйә? Йан бь наве Паwлос һун пе аве һатьнә ньхӧмандьне[†][+]? 14Әз жь Хwәде р’ази мә, кӧ мьн жь wә т’ӧ кәс нәньхӧманд, пештьри Кьриспо у Гайос[+]. 15Ньһа т’ӧ кәс нькарә бежә, кӧ һун бь наве мьн һатьнә ньхӧмандьне. 16(Р’аст ә мьн мала Стәйфан жи ньхӧманд. Ле wәки майин найе бира мьн, кӧ мьн йәки дьн ньхӧмандьбә.)[+] 17Чьмки Мәсиһ әз ньхӧмандьнер’а нәшандьм, ле Мьзгинидайинер’а[†] у әз ве йәке надьмә зора хәбәрдана зьмен, кӧ нәбә qәwата хаче Мәсиһ бәр тьштәки нәйе һ’әсабе[+].


Мәсиһ qӧдрәта Хwәде у сәрwахтийа[†] Хwәде йә

18Р’аст ә һинкьрьна дәрһәqа хачда ӧндабуйийар’а беһ’ьши йә, ле мә хьлазбуйийар’а, qәwата Хwәде йә[+]. 19Чаwа ньвисар ә:

«Әзе сәрwахтийа[†] сәрwахта ӧнда кьм
у билантийа[†] билана бәтал кьм»[*] .

20К’анен сәрwахт? К’анен занә? К’анен аqьлмәндед ве дьнйайе? Нә сәрwахтийа ве дьнйайе Хwәде кьрә беһ’ьши[+]? 21Чьмки сәрwахтийа Хwәде нәһьшт кӧ дьнйа бь сәрwахтийа хwә Wи нас кә, ле ль Хwәде хwәш һат, бь wе һинкьрьна «беһ’ьши» йед кӧ баwәр дькьн хьлаз кә. 22Щьһу[†] к’әрәмәта дьхwазьн у йунан жи сәрwахтийе дьгәр’ьн[+]. 23Ле әм, Мәсиһе хачбуйи даннасин дькьн, щьһуйар’а п’ьшкбун[†] ә, нәщьһуйар’а[†] жи беһ’ьши,[+] 24ле бона йед кӧ Хwәде гази wан дькә, һәгәр щьһу бьн, һәгәр нәщьһу, әw хәбәр Мәсиһ ә, qәwата Хwәде у сәрwахтийа Хwәде[+]. 25Чьмки әw кьред Хwәдейә кӧ бәр ч’ә’ве мәрьва[†] беһ’ьши хӧйа дьбьн, әw жь сәрwахтийа мәрьвайе сәрwахттьр ьн у бәр ч’ә’ве мәрьва чьqас сьстийа Хwәде хӧйа дьбә, әw жь qәwата мәрьвайе qәwаттьр ә[*] .

26Дина хwә бьдьне хушк-бьрано, һун к’и бунә кӧ Хwәдеда һатьнә газикьрьне: Алийе дьнеда жь wә гәләк нә сәрwахт бунә, жь wә гәләк дьнеда нә зор бунә у нә жи жь wә гәләк малед р’әнгинда бунә. 27Ле Хwәде беһ’ьшед дьне бьжартьн, wәки сәрwахта бьдә шәрме у сьстед дьне бьжартьн, wәки йед qәwат бьдә шәрме 28у Хwәде йед дьнебехәбәрә бер’умәт у йед нә т’ӧ тьшт бьжартьн, кӧ һәйинед бәрбьч’ә’в р’әт кә һәр’ә,[+] 29wәки т’ӧ qул-бәндә ль бәр Хwәде пе хwә нәфьр’ә[+]. 30Әwи һун т’әви Мәсиһ Иса кьрьн у Мәсиһ бона мә кьрә сәрwахти. Әм бь Wи р’аст тенә һ’әсабе, пироз[†] у аза дьбьн[+]. 31Аwа чаwа ньвисар ә: «Йе кӧ дьфьр’ә, бьра бь Хӧдан бьфьр’ә»[*][+] .

#### 2


Һинкьрьна дәрһәqа Исайе хачбуйида

1Әз жи гава һатьмә щәм wә хушк-бьрано, әз бь хәбәр йан сәрwахтийа к’әмалә гьран нәһатьм сӧр’а[*] Хwәде wәва ә’йан кьм[+]. 2Чьмки гава әз нава wәда бум, мьн нета хwәда данәни кӧ тьштәки дьн һин кьм[*] , пештьри Иса Мәсиһ у Әw жи Йе хачбуйи[+]. 3Әз хwәха һ’аләки сьстда, бь хоф у тьрс нава wәда бум[+]. 4У готьн у һинкьрьна мьн, нә кӧ бь хәбәред сәрwахтийа мәрьвайийә зархwәшийе бу, ле бь избатийа qәwата Р’ӧһ’е Пироз[†] бу[*][+] . 5Әв йәк аһа бу, wәки баwәрийа[†] wә бь сәрwахтийа мәрьвайе нибә, ле бь qәwата Хwәде бә[+].


Сәрwахтийа Хwәде

6Ле бәле дәрһәqа сәрwахтийеда әм йед р’ӧһ’анийә гьһиштир’а хәбәр дьдьн, ле нә сәрwахтийа ве дьне у нә жи йа сәрwеред ве дьне, кӧ һ’ӧкӧме wан бәтал дьбә[+]. 7Ле әм дәрһәqа сәрwахтийа Хwәдейә сӧр’ә вәшартида хәбәр дьдьн, йа кӧ Хwәде һе бәри ә’фьрандьна дьнйайе, бона р’умәта мә qьрар кьр[+]. 8Жь сәрwеред ве дьнйайе т’ӧ кәси әв сәрwахтийа фә’м нәкьр, чьмки һәгәр фә’м бькьрана, wе Хӧдане р’умәте хач нәкьрана[+]. 9Ле чаwа ньвисар ә:

«Әw тьштед кӧ ч’ә’ва нәдитьнә у гӧһа нәбьһистьнә,
дьле[†] мерьвр’а дәрбаз нәбунә,
Хwәде бона wан һазьр кьрьнә, йед кӧ Wи һ’ьз дькьн»[*] .

10Ле бәле Хwәде бь Р’ӧһ’е Хwә әв йәк ль бәр мә вәкьр. Чьмки Р’ӧһ’ һәр тьшти ә’нәнә дькә, һ’әта нет-мәрәмед Хwәдейә к’ур жи[+]. 11К’и һаш жь кел-мә’нийед мерьв һәйә, пештьри wи р’ӧһ’е нава wида? Ӧса жи кәс һаш жь йа Хwәде т’ӧнә, пештьри Р’ӧһ’е Хwәде[+]. 12Мә нә кӧ р’ӧһ’е ве дьнйайе стандийә, ле әw Р’ӧһ’е жь Хwәде, wәки әм wан тьштед жь Хwәдеда мәр’а дайи фә’м бькьн[+]. 13Әм бона ван тьшта бь готьнед жь сәрwахтийа мәрьвайе һинбуйи хәбәр надьн, ле бь готьнед һинкьрьна жь Р’ӧһ’е Хwәде хәбәр дьдьн, тьштед р’ӧһ’ани wанр’а шьровәдькьн, йед кӧ хwәйи-Р’ӧһ’е Хwәде нә[*][+] . 14Ле мәрьве нәхwәйи-Р’ӧһ’ wан тьштед Р’ӧһ’е Хwәде qәбул накә, бь йа wи әв йәкана беһ’ьши нә у нькарә жи фә’м бькә, чьмки һ’але wан тьшта бь р’ӧһ’ани тенә ә’нәнәкьрьне[+]. 15Ле йе хwәйи-Р’ӧһ’е Хwәде һәр тьшти ә’нәнә дькә, ле бәле хwәха жь кәсәки найе ә’нәнәкьрьне. 16Чаwа ньвисар ә: «К’е нет-фькьра Хӧдан пе һ’әсийа, кӧ ширәтәке бьдә Wи?»[*] Ле нет-фькьра Мәсиһ сәре мәда йә[+].

#### 3


Qӧльхк’аред Хwәде

1Ле мьн хушк-бьрано, нькарьбу т’әви wә хәбәр да чаwа т’әви йед хwәйи-Р’ӧһ’е Хwәде, ле чаwа т’әви бәндед ве дьне, чаwа т’әви хьшимед баwәрийа Мәсиһда. 2Мьн шир да wә, ле нә кӧ хwарьна гьран, чьмки wә һе нькарьбу бьхwара. У һун ньһа жи нькарьн бьхwьн,[+] 3чьмки һун һәла һе мина бәндед ве дьне нә. Һ’әта кӧ нава wәда һ’әвсуди у һәвр’ьк’и[*] һәнә, гәло әв йәкана нә мәрьвайи нә? У һун мина бәндед ве дьне нажин[+]? 4Мәсәлә кӧ гава йәк дьбежә: «Әз Паwлоси мә» у йе дьн: «Әз Аполойи мә», һун нә мина бәндед ве дьне нә?

5Иди к’и йә Аполо? К’и йә Паwлос? Әw qӧльхк’аред Хwәде нә, бь к’ижана wә баwәр кьр. Хӧдан чьqас шьхӧл дайә wан һәр кәси, һаqаси жи дькьн[+]. 6Мьн дач’ьканд, Аполо авда, ле Хwәде гиһанд[*][+] . 7Аwа нә йе дач’ьканд тьштәк ә, нә жи йе авда, ле йе гиһанд, кӧ Хwәде йә[+]. 8Йе дач’ьканд у йе авда йәк ьн у һәр кәсе һәqе хwә бьстинә, wәкә хәбата хwә[+]. 9Чьмки әм т’әвайи бона Хwәде дьхәбьтьн, һун жи зәвийа Хwәде нә, авайийе Хwәде нә[+].

10Мьн жи wәкә wе к’әрәма кӧ Хwәде да мьн, мина чирәдәстәки сәрwахт һ’им авит, ле йәки дьн сәр чедькә. Ле бәле т’әне бьра һәр кәс һаш жь хwә һәбә, чаwа чедькә[+]. 11Чьмки һ’имәки дьн кәсәк нькарә бавежә, пештьри йе авити, кӧ Иса Мәсиһ ә[+]. 12Ль сәр ви һ’ими йәк дькарә бь зер’, зив, кәвьред qимәт, дар, гиһе, йан кайе чекә, 13ле бь чь тьшти жи чекә, шьхӧле һәр кәси wе ә’йан бә, чьмки әw Р’ож wе бьдә к’ьфше, әwе бь егьр ә’йан бә у кьре һәр кәси чь һ’алида бә, агьре бьщер’ьбинә[+]. 14Һәгәр шьхӧле йәки сәр ви һ’име чекьри бьминә, әwе һәq бьстинә, 15ле һәгәр шьхӧле йәки бьшәwьтә, әwе зийане бьк’ьшинә, ле хwәха wе хьлаз бә, чаwа йәки нава егьрр’а дәрбазбуйи.

16Чьма һун ньзаньн кӧ һун п’арьстгәһа[†] Хwәде нә у Р’ӧһ’е Хwәде нава wәда дьминә?[*][+] 17Һәгәр йәк п’арьстгәһа Хwәде wеран кә, Хwәде жи wе wи wеран кә, чьмки п’арьстгәһа Хwәде пироз ә у һун ьн әw п’арьстгәһ[+].

18Бьра т’ӧ кәс хwә нәхапинә. Һәгәр йәк жь wә ль гора qәйдед ве дьнйайе хwә сәрwахт дьбинә, бьра бьбә беһ’ьш, wәки бьбә сәрwахт. 19Чьмки сәрwахтийа ве дьнйайе ль бәр Хwәде беһ’ьши йә. Чаwа ньвисар ә: «Әw сәрwахта нава һ’ьләк’арийа wанда дьгьрә»[*][+] 20у диса: «Хӧдан занә кӧ шеwьред сәрwахта п’уч’ ьн»[*][+] . 21Дә бьра иди т’ӧ кәс пе мәрьва нәфьр’ә! Бәле һәр тьшт жи п’ара wә нә. 22Паwлос, Аполо, Пәтрус[*] , дьнйа, жийин, мьрьн, тьштед кӧ ньһа һәнә, йан йед wе бен, һәр тьшт п’ара wә нә, 23һун жи п’ара Мәсиһ ьн у Мәсиһ жи п’ара Хwәде йә![+]

#### 4


Бәрдәстийед Мәсиһ

1Аwа гәрәке мәрьв мә ӧса һ’әсаб кьн, чаwа бәрдәстийед Мәсиһ у wәк’илед сӧр’ед Хwәде. 2Жь wәк’ил жи дьк’әвә кӧ әw амьн бә. 3Ле бона мьн әв йәк нә т’ӧ тьшт ә, кӧ фькьред wә йан йед диwана мәрьвайе сәр мьн чь нә, әз хwәха жи лома ль хwә накьм. 4Исафа мьн р’ьһ’әт ә, нә кӧ бь ве йәке әз хwә софи дькьм, ле һ’акьме мьн Хӧдан ә[+]. 5Аwа жь wәхт зутьр лома нәкьн, һ’әта һатьна Хӧдан. Әwе тьштед тә’рийеда вәшарти дәрхә р’онайе у шеwьред дьла[†] бьдә ә’йанкьрьне. У һьнге һәр кәсе qимәте хwә жь Хwәде бьстинә[+].

6Әв йәкана хушк-бьрано, мьн бона wә анинә сәр хwә у Аполо, wәки һун ве йәке жь мә һин бьн: «Жь ньвисаре дәрнәйен». Һьнге жь wә т’ӧ кәс wе йәк пе йәки нәфьр’ә[+]. 7К’и тә жь хәлqе фьрqи дькә? Чи тә һәйә, кӧ тә п’ешк’еш[†] нәстандийә? Ле wәки тә стандийә, чьма п’әйе хwә дьди чаwа тә нәстандьбә[+]?

8Һун иди т’ер бунә, иди һ’ьр’ бунә! Бейи мә иди бунә п’адша! Ах хwәзи һун бьбуна п’адша, әме жи т’әви wә бьбуна п’адша![+] 9Чьмки әз т’әхмин дькьм, кӧ Хwәде әм шанди авитьнә пашийа к’оч’а, чаwа жь мьрьнер’а дайи. Әм дьнеда бунә итойин[†], һьн ль бәр мьлйак’әта[†], һьн жи бәр мәрьва[+]. 10Әм беһ’ьш ьн бона Мәсиһ, ле һун сәрwахт ьн йәктийа Мәсиһда! Әмә сьст ьн, ле һунә qәwат! Һунә хwәйир’умәт ьн, ле әмә бер’умәт![+] 11Һ’әта ньһа жи әм бьр’чи дьминьн, т’и дьминьн, бе сьт’ар дьбьн, тенә к’ӧтане у дәро-дәр дьбьн[+]. 12Әм бь дәсте хwә дьхәбьтьн, бь худана хwә дьжин. Гава мә р’әзил дькьн, әм дӧа ль wан дькьн, гава мә дьзериньн, әм сәбьр дькьн,[+] 13гава наве мәр’а дьлизьн, әм ль бәр wан дадьхьн. Әм бунә гәмара ве дьнйайе, һ’әта ньһа жи һәр тьштида бунә хwәли!

14Әз ве йәке wәр’а дьньвисьм, нә кӧ wә бьдьмә шәрме, ле wәки wә мина зар’ед хwәйә дәлал ширәт кьм[+]. 15Һәгәр wе жийина wәйә т’әви Мәсиһда бь һ’әзара т’әрбәтдаред[†] wә һәбьн, ле т’әне бавәки wә һәйә, чьмки wе жийина wәйә т’әви Мәсиһ Исада һун жь мьн бь Мьзгинидайине дьне к’әтьн[+]. 16Аwа һиви жь wә дькьм, ч’ә’в бьдьнә мьн[*] .[*][+] 17Бона ве йәке мьн Тимот’ейо сәр wәда шанд, лаwе хwәйи дәлал у һьндава Хӧданда амьн. Әwе wан р’е-дьрбед мьнә Мәсиһ Исада гьрти бькә бира wә, кӧ әз чаwа ль һәр дәра, һ’әму щьвина һин дькьм[+].

18Һьнәк жь wә бабах бунә, wан т’ьре[†] әзе нәйемә щәм wә. 19Ле әзе зутьрәке сәр wәда бем, һәгәр Хӧдан һ’ьз бькә у әзе нә кӧ ль готьнед бабаха бьньһер’ьм, ле һ’ӧнӧред wан[+]. 20Чьмки П’адшатийа Хwәде[†] нә кӧ хәбәрданеда йә, ле һ’ӧнӧрда йә[+]. 21Һун чаwа дьхwазьн? Әз бь к’ӧлме сәр wәда бем, йан бь һ’ьзкьрьне у бәрбьһерийе[+]?

#### 5


Зьрара бенамусийа щьвинеда

1Дәнг һәйә кӧ нава wәда бенамуси жи һәйә у әw жи бенамусикә ӧса, wәки нава п’утп’арьстада[†] жи т’ӧнә, кӧ йәк дәст давежә демар’ийа хwә[*][+] . 2У һун жь к’ӧбарийе һ’ьр’ бунә! Нә гәрәке wә шин бькьра у йе хwәйе ви кьри жь нава хwә дәрхьста? 3-4Ле бәле чаwа әз бәдәни нә нава wәда мә, ле р’ӧһ’е хwәда һазьр ьм у чаwа йәки һазьр, мьн иди бона йе ви тьшти дькә qьрара хwә бь наве Хӧдане мә Иса дайә. Гава һун щики дьщьвьн, р’ӧһ’е мьн жи т’әви wә, бь qәwата Хӧдане мә Иса[+] 5wи мәрьви бьдьнә дәсте мирещьн[†], кӧ qальбе wи ӧнда бә у р’ӧһ’е wи хьлаз бә Р’ожа Хӧданда[†][+].

6Нә qәнщ ә кӧ һун фьр’наq дьбьн! Гәло һун ньзаньн кӧ һьнәк һәвиртьр’шк[†] т’әмамийа шкәве һьлтинә[+]? 7Ви һәвиртьр’шке кәвьн жь хwә дур хьн, кӧ һун бьбьнә һәвире нуйи бе һәвиртьр’шк, чаwа һун ӧса нә жи. Чьмки Бәрхе мәйи Щәжьна Дәрбазбуне[†], аwа готи Мәсиһ бона мә һатә сәржекьрьне[+]. 8Дә әм ве щәжьне дәрбаз кьн, нә кӧ бь һәвиртьр’шке кәвьни нәһәqийе у хьрабийе, ле бь нане бе һәвиртьр’шк, бь нане һ’әлалийе у р’астийе.[*][+]

9Мьн wәр’а нә’меда ньвисибу, кӧ т’әви qава[†] нәбьн[+]. 10Нә кӧ готьна мьн дәрһәqа qава, тьмак’ара, т’аланкьр йан п’утп’арьстед ве дьнеда бу. Һәгәр ӧса буйа, гәрәке һун лап жь дьне дәрк’әтана. 11Ле бәле мьн wәр’а ньвиси, кӧ һун т’әви wи нәбьн, йе кӧ наве хwәденасийе сәр ә, ле qав ә, тьма йә, п’утп’арьст ә, бӧхданбеж ә, сәрхwәш ә, йан жи т’аланкьр ә. Т’әви йе ӧса һ’әта нен жи нәхwьн![+] 12-13Чи мьнр’а йә әз диwана йед жь щьвине дәр бькьм? Хwәде wе диwана wан бькә. Ле диwана йед щьвинеда дәстед wәда йә. Аwа чаwа ньвисар ә: «Мәрьве хьраб жь нава хwә дәрхьн».[*][+]

#### 6


Пьрса дәрһәqа дә’w-доза нава баwәрмәндада

1Гәло әва к’аре кьрьне йә, гава йәк жь wә, нава wи у бьре wида дә’w-доз пешда те, тӧрӧш дькә ль бәр нәп’ака wе йәке дьдә сафикьрьне, нә кӧ ль бәр щьмә’та Хwәде[+]? 2Чьма һун ньзаньн кӧ щьмә’та Хwәде wе диwана дьне бькә? У һәгәр бь дәсте wә wе диwана дьнйайе бе кьрьне, гәло һун нькарьн ван пьрсед сьвьк жи сафи кьн[+]? 3Чьма һун ньзаньн кӧ әме диwана мьлйак’әта жи бькьн? Иди к’ӧ дьминә диwана пьрсед ве дьнйайе нәкьн? 4Аwа һәгәр нава wәда пьрсед ве дьнейә сафикьрьне һәбьн, һун чаwа дькарьн һ’акьмтийе бьдьнә дәсте йед ӧса, кӧ жь алийе щьвинеда нә т’ӧ тьшт ьн? 5Әз аһа дьбежьм, кӧ һун шәрм бькьн! Гәло нава wәда йәки сәрwахт т’ӧнә, кӧ бькарьбә нава бьрада сәрәдәрийе бькә[+]? 6Ле бьра бьрер’а дьк’әвә дә’w-дозе, әw жи ль бәр нәбаwәра!

7Wә р’асти ве йәкеда лап дайә дәр, кӧ һун һәвр’а дьк’әвьнә дәргәһ-диwана. Гәло һе qәнщ нинә, кӧ һун бенә нәһәqкьрьне? Гәло һе qәнщ нинә, кӧ һун бенә шеландьне[+]? 8Ле һун нәһәqийе дькьн у дьшелиньн, әw жи хушк-бьра! 9Чьма һун ньзаньн кӧ йед нәһәq wе П’адшатийа Хwәде wар нәбьн? Нәхапьн! Нә бенамус, нә п’утп’арьст, нә зьнек’ар, нә жьнед һәвр'а дьбьн р'обәт, нә меред һәвр'а дьбьн р'обәт,[*][+] 10нә дьз, нә тьмак’ар, нә сәрхwәш, нә бӧхданбеж, нә жи т’аланкьр П’адшатийа Хwәде wе wар нәбә[+]. 11У жь wә һьнәк ӧса бун. Ле һун жь гӧна һатьнә шуштьне, һун һатьнә бӧһӧрти-жьбарәкьрьне, һун р’аст һатьнә һ’әсабе бь наве Хӧдан Иса Мәсиһ у бь Р’ӧһ’е Хwәдейе мә[+].


Бьра бәдәнед wә Хwәдер’а хьзмәтк’арийе бькә

12Дьбежьн: «Һәр тьшт мьнр’а ә’дәт ә», бәле, ле һәр тьшт нә к’ар ә. «Һәр тьшт мьнр’а ә’дәт ә», ле т’ӧ тьшт гәрәке һ’ӧкӧми сәр мьн нәкә[+]. 13Дьбежьн: «Хwарьн бона зьк ә, зьк жи бона хwарьне йә», ле Хwәде һәр дӧйа жи wе ӧнда кә. Ле бәдән нә бона qавийе йә, ле бона хьзмәтк’арийа Хӧдан ә у Хӧдан жи бона бәдәне хәм дькә. 14У Хwәдейе кӧ Хӧдан жь мьрьне р’акьр, wе мә жи жь мьрьне р’акә бь qәwата Хwә. 15Чьма һун ньзаньн кӧ бәдәнед wә әндәмед Мәсиһ ьн? Әз әндәмед Мәсиһ һьлдьм т’әви qава кьм? Т’ӧ щар![+] 16Йан һун ньзаньн йе кӧ т’әви qава дьбә, т’әви wе дьбә бәдәнәк? Чаwа ньвисар дьбежә: «Һәр дӧ wе бьбьнә бәдәнәк»[*][+] . 17Ле әwе кӧ т’әви Хӧдан дьбә, дьбә р’ӧһ’әк[+].

18Жь qавийе бьр’әвьн! Һ’әму гӧнед майинә кӧ мәрьв дькә, жь бәдәне дәр ә, ле әwе кӧ qавийе дькә, мьqабьли бәдәна хwә гӧна дькә[+]. 19Чьма һун ньзаньн кӧ бәдәнед wә п’арьстгәһа Р’ӧһ’е Пироз[†] ьн, кӧ нава wәда йә, К’ижан wә жь Хwәде станд? Һун нә хwәйийе сәре хwә нә[*][+] . 20Һун бь qимәтәки бьһа һатьнә к’ьр’ине. Бона ве йәке бькьн кӧ пе бәдәна wә шькьри Хwәдер’а бе дайине[*][+] .

#### 7


Пьрсед һ’ал-зәwаще

1Ле ньһа дәрһәqа wан пьрсед кӧ wә мьнр’а ньвисин: «Qәнщ ә wәки мер незики жьне нәбә?»[*] 2Ле бона кӧ пешийа һәр щур’ә qавийе бе гьртьне, бьра мер бе жьн нәбә у жьн жи бе мер. 3Мер бьра дәйне жьне бьде, жьн жи дәйне мер[+]. 4Жьн нә хwәйа qальбе хwә йә, ле мер, ӧса жи мер нә хwәйе qальбе хwә йә, ле жьн. 5Жь һәвдӧ на-на нәкьн, пештьри wе дәме, гава һун бь һәвр’а бона wәхтәке т’ьфаq[†] qьрар дькьн wәки хwә бьдьнә дӧакьрьне[*] , ле паше диса ль һәв вәгәр’ьн, кӧ мирещьн wә нәщер’ьбинә жь дәст бет’аwийа wә[+]. 6Әз ве йәке дьһельмә сәр әхтәрийа wә, нә кӧ ә’мьр дькьм[+]. 7Р’аст ә, мьн дьхwәст кӧ һ’әму мәрьв мина мьн буна, ле һәр мәрьвәкир’а дайинәкә жь Хwәде һәйә, йәк һа йә, йәк жи аһа йә[+].

8Ле йед бе жьн у жьнәбийар’а әз дьбежьм: Qәнщ ә кӧ әw мина мьн бьминьн. 9Ле һәгәр хwә зәфт накьн, бьра бьзәwьщьн-мер кьн, чьмки qәнщ ә кӧ әw бьзәwьщьн-мер кьн, нә кӧ хwәда бьшәwьтьн[+].

10Ле йед зәwьщи-меркьрир’а, нә кӧ әз ә’мьр дькьм, ле бәле Хӧдан: Бьра жьн жь мер нәqәтә[*] ,[+] 11һәгәр бьqәтә жи, бьра мер нәкә йан жи мере хwәр’а ль һәв бе. У мер жи бьра жьна хwә бәр’нәдә[+].

12Ле йед майинр’а әз дьбежьм, нә кӧ Хӧдан: Һәгәр жьна бьраки нәбаwәр бә у бьхwазә т’әви wи бьминә, бьра wе бәр’нәдә. 13У жьнәкә кӧ мере wе нәбаwәр бә у әw бьхwазә т’әви wе бьминә, бьра жь wи нәqәтә. 14Чьмки мере нәбаwәр бь жьна баwәрмәнд һ’әлал дьбә у жьна нәбаwәр жи бь мере баwәрмәнд һ’әлал дьбә. Һәгәр ӧса нибуйа, зар’ед wәйе һ’әрам[†] буна, ле ньһа һ’әлал ьн. 15Ле һәгәр нәбаwәр бьqәтә, бьра бьqәтә. Хушк йан бьра ве дәрәщеда аза йә. Бәле Хwәде гази wә ә’дьлайийе кьр. 16Тӧ чь зани к’ӧлфәте[†], бәлки те мере хwә хьлаз ки? Йан жи тӧ чь зани меро, бәлки те к’ӧлфәта хwә хьлаз ки[+]?


Баwәрмәнд гәрәке ль гора ә’мьре Хwәде бьжин

17Wәки дьн әз дьбежьм: Хӧдан чаwа п’ара һәр кәси да у чаwа Хwәде гази һәр кәси кьр, бьра wәкә wе йәке жи бьжи. Әв ә т’әмийа кӧ әз дьдьмә һ’әму щьвина. 18Һәгәр йәк сьнәткьри[†] бу гава һатә газикьрьне, бьра сьнәтбуна хwә иди нәгӧһезә. Һәгәр йәк нәсьнәткьри бу гава һатә газикьрьне, бьра иди сьнәт нәбә[+]. 19Нә сьнәтбун тьштәк ә у нә жи нәсьнәтбун, ле сәри т’әмийед Хwәде qәдандьн ә[+]. 20К’и чь һ’алида бу гава Хwәде гази кьре, бьра нава wеда жи бьминә. 21Хӧлам буйи гава һати газикьрьне? Хәм нәкә. Ле һәгәр дькари аза би, wе мәщале жь дәсте хwә нәкә. 22Чьмки әw хӧламе кӧ һатә газикьрьне, wәки бьбә п’ара Хӧдан, әw азайе Хӧдан ә, ӧса жи әwе кӧ аза бу гава һатә газикьрьне, әw хӧламе Мәсиһ ә[+]. 23Һун бь qимәтәки бьһа һатьнә к’ьр’ине, нәбьнә хӧламед мәрьва[+]. 24Хушк-бьрано, к’и чь һ’алида һатә газикьрьне, бьра нава wеда жи ль бәр Хwәде бьминә.


Пьрсед бона qиз у хорта

25Ле ньһа чь жь qиз у хорта[*] дьк’әвә, мьн дәрһәqа wанда ә’мьр жь Хӧдан нәстандийә, ле т’әне әз фькьра хwә дьбежьм, чаwа йәки жь Хӧдан р’ә’м станди кӧ һьндава Wида амьн ә[+]. 26Әз бона тәнгасийа[†] ньһа аһа р’е тер’а дьбиньм кӧ мәрьв чь дәрәщеда йә, бьра ӧса жи бьминә. 27Жьнева гьредайи йи? Нәкә кӧ же бьqәти. Бе жьн и? Жьне нәгәр’ә. 28Ле һәгәр бьзәwьщи, гӧнә[†] наки у һәгәр qиз мер кә, гӧнә накә. Ле йед ӧса wе р’асти охьрмед гьран бен, әз дьхwазьм wә жь wе йәке хwәй кьм.

29Әз wәр’а дьбежьм бьрано: Wәхт һьндьк майә. Жь вьр шунда әwе кӧ жьна wи һәйә бьра ӧса бә чаwа йе бе жьн, 30әwе кӧ дьгьри чаwа йе нагьри, әwе кӧ ша дьбә чаwа йе ша набә, әwе кӧ дьк’ьр’ә чаwа нә хwәйе wан тьшта бә,[+] 31у әwе кӧ шьхӧле дьнева мьжул дьбә чаwа йе пева мьжул набә, чьмки әв дьнйа ә’йан дәрбаз дьбә[+].

32Ле әз дьхwазьм кӧ һун жь хәма дур бьн. Йе нәзәwьщи шьхӧлед Хӧданва гиро йә, кӧ чаwа бькә ль Хӧдан хwәш бе[+]. 33Ле йе зәwьщи хәмед дьнева гиро йә, кӧ чаwа бькә ль жьна хwә хwәш бе 34у сәр дӧ р’ийа сәкьни йә. Жьна бемер йан qиз шьхӧлед Хӧданва гиро йә[*] . Мәрәме wе әw ә, кӧ әw р’ӧһ’ у qальбе хwәда бӧһӧрти-жьбарә бә, ле йа меркьри хәмед дьнева гиро йә, кӧ чаwа бькә ль мере хwә хwәш бе. 35Әз ван тьшта бона к’ара wә дьбежьм, нә кӧ бар дьдьмә сәр мьле wә, ле дьхwазьм wәки һун бь т’әрбәт у бь дьл у щан шьхӧлед Хӧданва гиро бьн.

36Ле һәгәр йәк фә’м дькә, wәки һьндава дәргистийа хwәда р’астийе накә, тәме wи жи хьраб буйә[*] кӧ гәрәке бьзәwьщә, бьра ӧса бькә чаwа дьхwазә, гӧнә накә, бьра һәвдӧ бьстиньн. 37Ле әwе кӧ гьрани сәр wи т’ӧнә, ле ль тәме хwә дькарә у дьле хwәда qьрар кьрийә кӧ дәргистийа хwә ӧса хwәй кә чаwа бәре, әw тьштәки qәнщ дькә. 38Аwа йе дәргистийа хwә дьстинә, qәнщ дькә, ле йе кӧ wе бьк’ьр дьһелә, һе qәнщ дькә.[*][+] 39Жьн нә хwәсәрихwә йә һ’әта кӧ мере wе сах ә, ле һәгәр мер ле бьмьрә, әw аза йә, т’әви к’е бьхwазә дькарә мер кә, т’әне баwәрмәнде Хӧдан бә[+]. 40Ле әwе һе хwәзьли бә, кӧ ӧса бьминә. Әв ә фькьра мьн у т’әхмина мьн Р’ӧһ’е Хwәде нава мьнда һәйә.

#### 8


Пьрса хwарьна qӧрбанед[†] п’утп’арьстийе

1Ле ньһа чь кӧ жь пьрса qӧрбанед п’ута дьк’әвә: Фә’мдари йә кӧ занәбуна мә һәр кәси жи һәйә. Занәбун п’ьшька мерьв дьwәрьминә, ле һ’ьзкьрьн ава дькә[+]. 2Һәгәр йәк т’әхмин дькә, кӧ әw тьштәки занә, әw р’аст һе тьштәки ӧса ньзанә чаwа кӧ лазьм ә бьзаньбә[+]. 3Ле һәгәр йәк Хwәде һ’ьз дькә, әw жь алийе Wива наскьри йә[+].

4Аwа дәрһәqа wан qӧрбанед п’утайә кӧ мәри дьхwьн: Әм заньн кӧ п’ут һәйина хwәва п’уч’ ьн у Хwәдеки дьн т’ӧнә, пештьри йәки[*][+] . 5Һәгәр бь навед дьн жи хwәде һәбьн, йан ль ә’рде йан ль ә’змен, чаwа беһ’әсаб хwәде у беһ’әсаб хӧдан һәнә жи, 6ле бона мә т’әне Хwәдек һәйә, Бав, Ә’фьрандаре һәр тьшти, әм жи бона Wи һәнә у т’әне Хӧданәк һәйә, Иса Мәсиһ, бь К’ижани һәр тьшт хӧльqи нә у бь сайа Wи әм һәнә[+].

7Ле әв занәбун щәм һәр кәси т’ӧнә. Һ’әта ньһа һе дьле һьнәка пәй п’утп’арьстийе йә, кӧ гава wи гошти дьхwьн, һ’әсаб дькьн чаwа qӧрбанед п’ута у хwә дьһ’әр’ьминьн, чьмки исафа[†] хwәйә сьстда фькара дькә[+]. 8Ле бәле хwарьн мә ль бәр Хwәде надә сәкьнандьне. Һәгәр әм бьхwьн, тьштәки зедә накьн у һәгәр нәхwьн, тьштәки жи кем накьн[+].

9Ле һаш жь хwә һәбьн, нәбә кӧ әw азайа wә бьбә кәвьрәк ль бәр ньге сьста. 10Әм бежьн, һәгәр мәрьвәки кӧ исафа хwәйә сьстда фькара дькә тә бьбинә, wәки тӧ «хwәйизанәбун» и у ль сьфра п’арьстгәһа п’утда р’уньшти йи, нә әw кьре тә wе дьл бьдә wи, кӧ әw жи qӧрбанед п’утп’арьстийе бьхwә[+]? 11У жь дәст wе «занәбуна» тә, бьре тәйи сьст, бона к’ижани Мәсиһ мьр, wе ӧнда бә[+]. 12Бь ви аwайи, гава тӧ нәһәqийе ль хушк-бьред хwә дьки у исафа wанә сьст бьриндар дьки, ль бәр Мәсиһ нәһәqийе дьки. 13Аwа һәгәр хwарьн дьбә кәвьре ль бәр п’ийе бьре мьн, гәрәке иди т’ӧ щар әз гошт нәхwьм, wәки бьре хwә п’ьшк нәкьм[+].

#### 9


Изьн у мәщалед шандийа

1Нә әз аза мә? Нә әз шанди мә? Нә мьн Хӧдане мә Иса бь ч’ә’ва дит? Нә һун пе худана мьн п’ара Хӧдан к’әтьн[+]? 2Һәгәр әз шандийе һьнәкед майин нибьм, ле бәле бе шьк шандийе wә мә! Чьмки мора шандитийа мьн һун ьн, кӧ п’ара Хӧдан к’әтьн.

3Щаба мьн бона йед кӧ дькьн жь мьн гьлийа бьк’ьшиньн әв ә: 4Гәло изьна мә т’ӧнә әм жь бәр хәбата хwәва бьхwьн у вәхwьн[+]? 5Гәло изьна мә т’ӧнә әм к’ӧлфәтәкә баwәрийеда т’әви хwә бьгәр’иньн, чаwа шандийед дьн, бьрайед Хӧдан у Пәтрус[*] дькьн[+]. 6Йан гәрәке әз у Барнабас[†] т’әне бьхәбьтьн сәре хwә хwәй кьн[+]? 7К’ижан әскәр жь к’исе хwә әскәрийе дькә? К’и р’әз[†] датинә у бәре wе нахwә йан йе ль бәр пез ә шире пез вәнахwә[+]? 8Әз ван тьшта бь мәрьвайи набежьм. Нә Qанун жи wе йәке дьбежә? 9Чаwа Qануна Мусада[†] ньвисар ә: «Дәве гайе бедәреда дьхәбьтә гьренәдә»[*] . Гәло хәма Хwәде бона га йә[+]? 10Йан wе йәке бона мә дьбежә? Бәле, әв йәк бона мә һатә ньвисаре, wәки әwе кӧ щоте хwә дькә, гәрәке бь гӧман щот кә у йе кам дькә, гәрәке гӧман бә, кӧ wе к’әда хwә бьхwә жи[+]. 11Һәгәр мә нава wәда тьштед р’ӧһ’ани чандьн, гәло тьштәки мәзьн ә, кӧ жь wә тьштед ве дьне бьдьрун[+]? 12Һәгәр изьна һьнәкед дьн һәйә к’аре жь wә бьбиньн, нә йа мә һе зедә һәйә?

Ле мә әв изьн пек нәани. Сәрда жи ль һәр тьшти сәбьр кьр, кӧ нәбьнә пешибьр’е Мьзгинийа[†] Мәсиһ. 13Һун ньзаньн әwед кӧ п’арьстгәһеда дьхәбьтьн жь п’арьстгәһе жи дьхwьн? У әwед хьзмәтк’арийа горигәһе[†] дькьн, жь горигәһе жи п’ара хwә дьстиньн[*][+] . 14Ӧса жи Хӧдан ә’мьр кьр, кӧ йед Мьзгинийе даннасин дькьн, жь Мьзгинийе бьжин[*][+] .

15Ле мьн жь ван изьна qәт йәк пек нәани, нә жи ньһа дьньвисьм кӧ ван изьна пек биньм. Дә бьра әз бьмьрьм, нә кӧ йәк р’успитийа мьн бәтал кә[+]. 16Бәле әз нькарьм п’әйа бьдьмә хwә һәгәр әз Мьзгинийе даннасин кьм, чьмки әв дәйне стуйе мьн ә. Wәй ль мьн һәгәр әз Мьзгинийе даннасин нәкьм![+] 17У һәгәр мьн әв йәка бь һ’әмде хwә бькьра, һьнге хәлата мьне һәбуйа, ле әз ве йәке нә бь һ’әмде хwә дькьм, чьмки әва qӧльхәк ә ль мьн һатийә спартьне[+]. 18Аwа иди чь йә хәлата мьн? Әв ә, кӧ әз даннасинийа хwәда Мьзгинийе бе һәq бьдьм, изьна хwә Мьзгинидайинеда бь зора хwә пек нәйньм[+].

19Р’аст ә әз жь һәр кәси аза мә, ле әз диса хwә дькьмә хӧламе һ’әмуйа, wәки һе гәләка qазьнщ кьм[+]. 20Бона щьһуйа, дьбьмә мина щьһуйа, wәки щьһуйа qазьнщ кьм. Аwа готи бона йед бьн Qануна Мусада, дьбьмә мина йед бьн Qануне, wәки йед бьн Qанунеда qазьнщ кьм, (ле нә кӧ әз бьн Qанунеда мә)[+]. 21Бона йед бе Qанун, дьбьмә мина йед бе Qанун, wәки йед бе Qанун жи qазьнщ кьм, (нә кӧ әз бе qануна Хwәде мә, ле әз бьн qануна Мәсиһда мә)[+]. 22Бона сьста дьбьмә мина сьста, wәки йед сьст qазьнщ кьм. Бона һ’әмуйа әз дьк’әвьмә һ’але һәр кәси, wәки һәр дәрәщада бькарьбьм һьнәка хьлаз кьм[+]. 23Ван һ’әму тьшта әз иди бона Мьзгинийе дькьм, wәки әз бьбьмә һәвал-п’аре дӧа-дьрозгед сәр wе.

24Һун ньзаньн йед ләщмәйданеда нә, һ’әму жи дьр’әвьн, ле т’әне йәк хәлате дьстинә? Ӧса бьр’әвьн, кӧ һун бьстиньн[+]. 25Әwед кӧ дьк’әвьнә ләще, хwә һини гәләк тьшти дькьн, wәки wе к’офийа[†] кӧ дьч’ьлмьсә бьстиньн, ле кьрьна мә бона к’офийа һ’әта-һ’әтайе йә[+]. 26Бона wе йәке әз ӧса нар’әвьм чаwа йед бемәрәм, йан жи бь к’ӧлма һәр’ьмә бе. 27Ле әз зордарийе qальбе хwә дькьм у wе зәфт дькьм, кӧ нәбә хәлqе гази ләще кьм, ле әw хwәха жь дәст мьн һәр’ә.

#### 10


Хwәде нәщер’ьбиньн, чаwа щьмә’та Исраеле[†] щер’ьбанд

1Нахwазьм хушк-бьрано, кӧ һун ньзаньбьн wәки кал-бавед мә һ’әму жи бьн сийа ә’wрда бун у һ’әму жи Бә’ра Сорр’а дәрбаз бун[*][+] . 2Һ’әму жи т’әви Муса бунә йәк, ә’wр у бә’реда һатьнә ньхӧмандьне[†]. 3Һ’әмуйа жи хут әw хwарьна р’ӧһ’ани хwар[*][+] 4у һ’әмуйа жи хут әw вәхwарьна р’ӧһ’ани вәхwар, чьмки жь wи Qәйайе р’ӧһ’ани вәдьхwарьн, Йе кӧ т’әви wан дьчу у әw Qәйа Мәсиһ бу[*] . 5Ле Хwәде гәләкед жь wан бәгәм нәкьрьн, ләма щьнйазед wан бәр’ийеда[†] һәр дәра к’әти ман[*][+] .

6Иди әw тьшт бона мә бунә мәсәлед готи, wәки әм һавьжийа хwә жь тьштед хьраб нәйньн, чаwа wан дьлһавьжи кьр[*][+] . 7Нә жи бьбьн п’утп’арьст, чаwа жь wан һьнәк бун, бона к’ижана ньвисар ә: «Щьмә’те р’уньшт хwар, вәхwар у р’абун намуса һәвр’а листьн»[*][+] . 8Әм qавийе нәкьн, чаwа жь wан һьнәка qави кьр у р’ожәкеда бист се һ’әзар мәри к’әтьн qьр’ бун[*][+] . 9Мәсиһ[*] нәщер’ьбиньн, чаwа жь wан һьнәка щер’ьбанд у бь мә’ра һатьнә ледане мьрьн[*][+] . 10У бина хwә тәнг нәкьн, чаwа жь wан һьнәка бинтәнги кьрьн у бь дәсте мьлйак’әте мьрьне к’ока wан һат[*][+] .

11Әв һ’әму тьшт чаwа мәсәлед готи дьһатьнә сәре wан, ле бона мә кӧ әм ахьрийа ван дәwрада дьжин, чаwа ширәт һатьнә ньвисаре[+]. 12Аwа к’и дьфькьрә кӧ әw мьqәр’м сәкьни йә, бьра һаш жь хwә һәбә кӧ нәк’әвә[+]. 13Щер’ьбандьнед ӧса найенә сәре wә, пештьри wан щер’ьбандьнед кӧ тенә сәре мәрьвед майин. Ле Хwәде амьн ә, Әw наһелә кӧ һун жь qәwата хwә дәр бенә щер’ьбандьне. Әwе щер’ьбандьнеда дәлиләке жи бькә, кӧ һун бькарьбьн тәйах кьн[*][+] .

14Аwа дәлалед мьн, жь п’утп’арьстийе бьр’әвьн[+]. 15Әз чаwа т’әви сәрwахта хәбәр дьдьм. Һун хwәха бьдьнә бәр һ’әсаба, әз чь дьбежьм. 16Әw к’аса Шива Хӧдан, йа кӧ әм пе шькьрийе дьдьн, нә һәләqәтийа хуна Мәсиһ ә? Әw нане кӧ әм кәрдькьн, нә һәләqәтийа бәдәна Мәсиһ ә?[*][+] 17Нанәк һәйә, ләма әм һ’әму жи бәдәнәк ьн, чьмки әм һ’әму жи жь wи нани кәрдькьн[+].

18Дина хwә бьдьнә щьмә’та Исраеле: Әwед кӧ qӧрбана дьхwьн, т’әви wе п’ара горигәһе набьн?[*][+] 19Бәле әз чь бежьм? Гәло п’ут жь хwә тьштәк ә, йан qӧрбанед п’утар’а тенә дайине бәрга тьштәки дьгьрьн[+]? 20На хер! Ле готьна мьн әв ә, кӧ әw тьштед п’утп’арьст дькьнә qӧрбан, щьнар’а[†] дькьн, нә кӧ Хwәдер’а. У әз нахwазьм кӧ һәләqәтийа wә т’әви щьна һәбә[*][+] . 21Һун нькарьн һьн к’аса Хӧдан вәхwьн, һьн жи к’аса щьна. Һун нькарьн һьн жь сьфра Хӧдан бьхwьн, һьн жи жь сьфра щьна[+]. 22Йан әм бькьн кӧ хирәта Хӧдан qәбул нәкә?[*] Чьма әм жь Wи qәwаттьр ьн[+]?

23Дьбежьн: «Һәр тьшт ә’дәт ә», бәле, ле һәр тьшт нә к’ар ә. «Һәр тьшт ә’дәт ә», ле һәр тьшт ава накә[+]. 24Нәбә кӧ йәк к’ара хwә бьгәр’ә, ле йа һәвале хwә[+].

25Чь кӧ qәсабханада те фьротане бьхwьн, пәй пьрс-пьрсийара нәк’әвьн, бона фькаркьрьна исафе[+]. 26Чаwа ньвисар ә: «Дьнйа бь хер-хьзна хwәва йа Хӧдан ә»[*][+] . 27Һәгәр жь нәбаwәра йәк wә т’әглиф кә у һун бьхwазьн һәр’ьн, чь бьдьнә бәр wә бьхwьн, пәй пьрс-пьрсийара нәк’әвьн, бона фькаркьрьна исафе[+]. 28(Ле һәгәр йәк wәр’а бежә: «Әва qӧрбан ә», иди нәхwьн бона йе кӧ һун пе һ’әсандьн у бона фькаркьрьна исафе. 29Готьна мьн нә бона фькара исафа wә йә, ле йа һәвале wә.) Чьма гәрәке азайийа мьн бона фькара исафа йәки майин бе ломәк’аркьрьне? 30Һәгәр әз шькьрийе дьдьмә Хwәде дьхwьм, чьма бона wе йәке хәйба мьн дькьн, wәки әз шькьрийа хwә Хwәде тиньм[+]?

31Аwа һәгәр һун бьхwьн, вәхwьн, йан чь шьхӧли кӧ һун бькьн, һәр тьшти бона шькьрдайина Хwәде бькьн[+]. 32Нә ньг бавежьнә бәр щьһуйа, нә бәр нәщьһуйа, нә жи бәр щьвина Хwәде,[+] 33чаwа әз жи һәр алийава ль һ’әмуйа хwәш тем у к’ара хwә нагәр’ьм, ле йа гәләка, wәки хьлаз бьн[+].

#### 11

1Ч’ә’в бьдьнә мьн, чаwа әз жи ч’ә’в дьдьмә Мәсиһ[*][+] .


Бона сәрньхамтьн у сәрqотийе дәма һ’әбандьнеда

2Әз п’әйе wә дьдьм, wәки һун һ’әму дәрәщада мьн бир тиньн у әw р’аw-р’ьзьмед[†] кӧ мьн данә wә пек тиньн. 3Ле әз дьхwазьм кӧ һун заньбьн wәки сәре һәр мери Мәсиһ ә, сәре жьне мер ә у сәре Мәсиһ Хwәде йә[+]. 4Һәр мере кӧ сәрньхамти дӧа йан п’ехәмбәртийе[†] дькә, әw сәре хwә беһӧрмәт дькә. 5У һәр к’ӧлфәта кӧ сәрqот дӧа йан п’ехәмбәртийе дькә, әw сәре хwә беһӧрмәт дькә. Әw дьбә мина йәкә п’ор’кӧр’кьри[+]. 6Аwа готи, һәгәр к’ӧлфәт сәре хwә нәньхемә, бьра п’ор’е хwә жи бьбьр’ә. Ле һәгәр к’ӧлфәтер’а ә’йб ә, кӧ п’ор’е хwә бьбьр’ә йан бьдә бәр дузан, кӧ ӧса йә бьра сәре хwә бьньхемә[+]. 7Нә щайиз ә мер сәре хwә бьньхемә, чьмки әw сурәт у р’умәта Хwәде йә, ле жьн р’умәта мер ә[+]. 8(Чьмки нә кӧ мер жь жьне йә, ле жьн жь мер ә[*][+] 9у мер бона жьне нәхӧльqи, ле жьн бона мер.)[+] 10Бона ве йәке гәрәке к’ӧлфәт сәре хwә бьньхемә, чаwа нишана бьн һ’ӧкӧмда, бона мьлйак’әтед кӧ дьбиньн[*] . 11Ле бәле йәктийа Хӧданда нә жьн бе мер дьбә, нә жи мер бе жьн[+]. 12Чьмки чаwа жьн жь мер ә, ӧса жи мер жь жьне йә, ле һ’әму жи жь Хwәде нә.

13Һун хwәха бьдьнә бәр һ’ьша, гәло жь к’ӧлфәте дьк’әвә, wәки сәрqот бәр Хwәде дӧа бькә? 14Нә т’әбийәт жи wә һин дькә, кӧ п’ор’е дьреж р’әwша мер давежә? 15Ле р’әwша жьне п’ор’е дьреж ә, чьмки әw п’ор’ жер’а бона ньхамтьне һатийә дайине[+]. 16Ле һәгәр йәк бьхwазә ве йәкер’а бьк’әвә дә’wе, ә’дәтәки мәйи дьн т’ӧнә у нә жи йе щьвинед Хwәде.


Шива Хӧдан


(Мәтта 26:26-29; Марqос 14:22-25; Луqа 22:14-20)

17Ле ве т’әмийеда әз п’әйе wә надьм, чьмки гава һун дьщьвьн, әw набә к’ара wә, ле зийана wә. 18Бәри һәр тьшти, әз дьбьһем, гава кӧ һун дьщьвьнә щьвине, нава wәда дьбә дӧтирәти у кем-зедә әз баwәр дькьм[+]. 19Бәле, ә’сәйи дӧтирәти wе бьк’әвә нава wә, wәки йед нава wәдайә жьбарә к’ьфш бьн[+]. 20Аwа һун кӧ дьщьвьнә щики, әва набә шива Хӧдан кӧ һун дьхwьн, 21чьмки гава һәр йәк жь wә дьхwә, һ’әщә-һ’әща wи йә сәр шиве дьк’әвә. Йәк бьр’чи дьминә у йе дьн к’ефхwәш дьбә. 22Чьма малед wә т’ӧнәнә, кӧ һун wанда бьхwьн у вәхwьн? Йан чьма щьвина Хwәде беһӧрмәт дькьн у дәсттәнга дьдьнә шәрме? Әз чь wәр’а бежьм? П’әйе wә бьдьм бона ве йәке? Әз ве йәке нькарьм![+]

23Мьн әв йәк жь Хӧдан станд у да wә, кӧ Хӧдан Иса wе шәва кӧ һатә нәмамкьрьне, нан һьлда[+] 24шькьри да, кәркьр у гот: «Әва бәдәна Мьн ә бона wә. Ве йәке бона биранина Мьн бькьн»[+]. 25Ӧса жи к’ас пәй шивер’а һьлда у гот: «Әва к’аса пәймана[†] ну йә, пе хуна Мьн гьредайи. Ве йәке бона биранина Мьн бькьн, чь щар гава һун же вәхwьн».[*][+] 26Һәр щар, гава һун ви нани бьхwьн у жь ве к’асе вәхwьн, мьрьна Хӧдан бькьнә дәнги, һ’әта һатьна Wи.

27Аwа к’и бь нәлайиqи нане Хӧдан бьхwә йан к’аса Wи вәхwә, wе дәйндаре бәдән у хуна Wи бә[+]. 28Ләма бьра мәрьв пешийе дьле хwә бьньһер’ә у паше жь wи нани бьхwә у жь wе к’асе вәхwә. 29Чьмки к’и бьхwә у вәхwә у фә’мина бәдәна Хӧдан[*] ньзаньбә, әw диwана хwә дьхwә у вәдьхwә. 30Ләма жи нава wәда гәләк нәхwәш у хwәйизәдә һәнә у һьнәк жи мьрьнә. 31Ле һәгәр мә диwана хwә бькьра, диwана мәйе нәһата кьрьне, 32ле гава диwана мә бьбә, әм жь Хӧдан тенә ширәткьрьне, wәки диwана мә т’әви дьнйайе нәбә[+].

33Аwа хушк-бьрайед мьн, гава бона шива Хӧдан бьщьвьн, һивийа һәвдӧ бьсәкьньн. 34Ле һәгәр йәк бьр’чи йә, бьра мала хwәда бьхwә, кӧ нәбә, гава һун бьщьвьн, диwане сәр хwәда биньн. Бона пьрсед майин, гава бем әзе һьнге сафи кьм.

#### 12


П’ешк’ешед[†] Р’ӧһ’е Пироз[†]

1Ле ньһа чь жь п’ешк’ешед Р’ӧһ’ани дьк’әвә хушк-бьрано, әз нахwазьм кӧ һун нәзан бьн[+]. 2Wәва ә’йан ә гава һун п’утп’арьст бун, һун ӧса пәй п’утед кәр’ә лал к’әтьбун, һәр алийава к’әтьбунә бьн qолед wан[+]. 3Бона ве йәке жи әз wәр’а дьбежьм, т’ӧ кәс т’ӧнә кӧ бь р’ебәрийа Р’ӧһ’е Хwәде хәбәр дә у бежә: «Бьра ньфьр’ ль Иса бә». У кәсәк жи нькарә бежә: «Иса Хӧдан ә», һәгәр нә бь р’ебәрийа Р’ӧһ’е Пироз[+].

4Аwа щур’ә-щур’ә п’ешк’ешед Р’ӧһ’ани һәнә, ле хут дайина wи Р’ӧһ’и нә[*] ,[+] 5щур’ә-щур’ә qӧльх жи һәнә, ле һәма wи Хӧданир’а qӧльх дькьн,[+] 6ӧса жи щур’ә-щур’ә карин һәнә, ле хут әw Хwәде йә, кӧ ван дайинада карине дьдә һәр кәси[+]. 7Ле һәр кәсир’а Р’ӧһ’ бона к’ара һ’әмуйа хӧйа дьбә. 8Йәкир’а жь Р’ӧһ’ хәбәра сәрwахтийе те дайине, йәкир’а хәбәра занәбуне хут жь wи Р’ӧһ’и, 9йәки дьнр’а баwәри[†] хут жь wи Р’ӧһ’и, йәки дьнр’а п’ешк’ешед нәхwәшqәнщкьрьне хут жь wи Р’ӧһ’и,[+] 10йәки дьнр’а qәwат, wәки к’әрәмәта бькә, йәки дьнр’а п’ехәмбәрти[*] , йәки дьнр’а фә’мина кӧ р’ӧһ’а жь һәв дәрхә, йәки дьнр’а зьманед хәриб, йәкир’а жи шьровәкьрьна wан зьмана[+]. 11Әв һ’әму жи хут Хwәха әw Р’ӧһ’ дькә у һәр кәсир’а башqә-башqә п’арәвәдькә, чаwа кӧ дьхwазә.


Бәдән йәк ә, әндәм гәләк ьн

12Чаwа бәдән йәк ә у гәләк әндәмед wе һәнә, ле диса әw һ’әму һәвр’а бәдәнәк ьн, ӧса жи Мәсиһ ә[+]. 13Р’аст ӧса жи йәктийа Р’ӧһ’әкида әм һ’әму һатьнә ньхӧмандьне[†], кӧ бьбьнә бәдәнәк, һьн щьһу һьн нәщьһу, һьн хӧлам һьн аза у әм һ’әму жи жь wи Р’ӧһ’и данә вәхwарьне[+].

14Бәле бәдән нә т’әне әндәмәк ә, ле жь гәләка йә. 15Һәгәр ньг бежә: «Әз нә жь бәдәне мә, чьмки әз нә дәст ьм», гәло әва мә’ни йә, кӧ әw нә жь бәдәне йә? 16У һәгәр гӧһ бежә: «Әз нә жь бәдәне мә, чьмки әз нә ч’ә’в ьм», гәло әва мә’ни йә, кӧ әw нә жь бәдәне йә? 17Һәгәр т’әмамийа бәдәне ч’ә’в буйа, ле бьһистьне ль к’ӧ буйа? Һәгәр һ’әму бәдән гӧһ буйа, бинһьлдане ль кӧ буйа? 18Ле р’аст Хwәде әw әндәм йәко-йәко бәдәнәкеда щи кьрьн, чаwа Wи хwәст. 19Һәгәр һ’әму әндәмәк буна, бәдәне ль кӧ буйа? 20Ле р’аст ньһа әндәм гәләк ьн, ле бәдән йәк ә.

21Ч’ә’в нькарә бежә дәст: «Тӧ кери мьн найейи!» У нә жи сәри ньгар’а дькарә бежә: «Һун кери мьн найен!» 22Ле сәрда әw әндәмед бәдәнейә кӧ сьст к’ьфш дьбьн, әw һе фәрз ьн 23у әw әндәмед бәдәнейә беqәдьр тенә һ’әсабе, әм һе qәдьре wан заньн у йед ә’йбә нава wеда, әм һе бь т’әрбәт дьньхемьн, 24ле әндәмед мәйә беә’йб нә һ’әwще wе йәке нә. Ле Хwәде бәдән һәвва кьр, кӧ йе беqәдьр һе qәдьр бьстинә, 25wәки дӧтирәти нәк’әвә нава бәдәне, ле һ’әму әндәм жь һәвдӧр’а шәwат бьн. 26Ләма, гава әндәмәк еше дьк’ьшинә, һ’әму әндәм һәвр’а дешьн, ле гава әндәмәк те пәсьндайине, һ’әму әндәм т’әви wе ша дьбьн[+].

27Аwа һун бәдәна Мәсиһ ьн у һәр йәк жь wә әндәмәки бәдәна Wи йә[+]. 28У Хwәде пешийе һьнәк щьвинеда кьрьнә шанди, йа дӧда п’ехәмбәр[†], йа сьсийа дәрсдар, паше йед к’әрәмәткьр, пәйр’а йед хwәйийе п’ешк’ешед нәхwәшqәнщкьрьне, к’омәкдарийе, сә’витийе у йед зьманед хәриб[*][+] . 29Чьма һ’әму шанди нә? Чьма һ’әму п’ехәмбәр ьн? Чьма һ’әму дәрсдар ьн? Чьма һ’әму к’әрәмәта дькьн? 30Чьма һ’әму хwәйийе п’ешк’ешед нәхwәшqәнщкьрьне нә? Чьма һ’әму бь зьманед хәриб хәбәр дьдьн? Чьма һ’әму зьмана шьровәдькьн? 31Дә һун һ’әйра п’ешк’ешед һе мәзьнда бьн.

Ле әзе р’екә һәрә qәнщ жи нишани wә кьм[+].

#### 13


Һ’ьзкьрьн

1Һәгәр әз бь зьманед мәрьва йан мьлйак’әта хәбәр дьм, ле дьле мьнда һ’ьзкьрьн т’ӧнәбә, әзе бьбьмә мина wи зәнгьле кӧ дькә зьнгин йан жи болмед сьфрә кӧ дькьнә шьнгин. 2Һәгәр п’ешк’еша п’ехәмбәртийе мьнр’а һәбә у сәр һ’әму сӧр’а вәбьм, һ’әму занәбуне фә’м бькьм у һәгәр баwәрийа мьн жи һаqас һәбә, һ’әта ч’ийа жи жь щи бьгӧһезьм, ле һ’ьзкьрьн дьле мьнда т’ӧнәбә, әз нә т’ӧ тьшт ьм[*][+] . 3У һәгәр һәбука хwә пева бәлайи бәләнгаза кьм у бәдәна хwә жи бьдьмә дәр бона шәwьтандьне, ле һ’ьзкьрьн дьле мьнда т’ӧнәбә, т’ӧ к’ар нагьһижә мьн.

4Һ’ьзкьрьн думькдьреж у ширьн ә, һ’ьзкьрьн һ’әвсудийе накә, һ’ьзкьрьн к’ӧбар набә, п’ьшька хwәда наwәрьмә, 5беп’әргал нинә, йа хwә нагәр’ә, зу һерс нак’әвә, к’ине нажо, 6дьле хwә ль нәһәqийе ша накә, ле р’астийер’а ша дьбә. 7Һ’ьзкьрьн һәр гав дадьхә, һәр гав баwәр дькә, һәр гав хwәйигӧман ә, һәр гав сәбьр дькә.

8Һ’ьзкьрьн т’ӧ щар к’ӧта набә. Һәгәр п’ехәмбәрти һәбьн, wе бәтал бьн, һәгәр зьманед хәриб һәбьн, wе дәнгед wан бенә бьр’ине, һәгәр занәбун һәбә, wе дәрбаз бә һәр’ә. 9Бәле әм жь п’ьр’и-һьндьки заньн у жь п’ьр’и-һьндьки п’ехәмбәртийе дькьн. 10Ле гава к’амьлти бе, һьнге нәк’амьлти wе дәрбаз бә һәр’ә.

11Гава әз зар’ бум, мьн мина зар’а хәбәр дьда, мина зар’а дьфькьрим, мина зар’а дьда бәр һ’әсеб. Гава әз мәзьн бум, әw тьштед зар’отийе мьн жь хwә дур хьстьн[+]. 12Ньһа әм чаwа qәрәт’уки нәйнькеда дьбиньн, ле һьнге әме р’у бь р’у бьбиньн. Ньһа әз жь п’ьр’и-һьндьки заньм, ле һьнге әзе т’ам нас бькьм, чаwа әз һатьмә наскьрьне[+].

13Аwа ньһа әв һәрсек дьминьн: Баwәри, гӧман у һ’ьзкьрьн. Ле һ’ьзкьрьн сәр wанр’а йә.

#### 14


Бона п’ешк’ешед Р’ӧһ’е Пироз: П’ехәмбәрти у зьманед хәриб

1Дәмана һ’ьзкьрьнеда бьн у һ’әйра п’ешк’ешед р’ӧһ’анида бьн, илаһи п’ехәмбәртикьрьне[+]. 2Әwе кӧ бь зьмане хәриб хәбәр дьдә, әw нә кӧ мерьвр’а хәбәр дьдә, ле Хwәдер’а, чьмки кәсәк Wи фә’м накә. Әw бь qәwата Р’ӧһ’ сӧр’а дьбежә. 3Ле бәле йе кӧ п’ехәмбәртийе дькә, әw мерьвр’а хәбәр дьдә, баwәрийа wан ава дькә, дьл дьдә бәр wан у бәр дьле wанда те. 4Әwе кӧ бь зьманед хәриб хәбәр дьдә, т’әне баwәрийа хwә ава дькә, ле әwе кӧ п’ехәмбәртийе дькә, щьвине пева ава дькә. 5Әз дьхwазьм кӧ һун һ’әму жи бь зьманед хәриб хәбәр дьн, ле әз һе дьхwазьм кӧ һун п’ехәмбәртийе бькьн, чьмки йе п’ехәмбәртийе дькә, жь йед бь зьманед хәриб хәбәр дьдә четьр ә, пештьри wи wәхте кӧ те шьровәкьрьне, wәки щьвин бе авакьрьне[+].

6Аwа хушк-бьрано, һәгәр әз бемә щәм wә бь зьманед хәриб хәбәр дьм, әзе чь к’аре бьдьмә wә? Т’ӧ к’аре надьм һәгәр әз ә’йантийе, йан занәбуне, йан п’ехәмбәртийе, йан һинкьрьне wәр’а нәйньм? 7Һащәтед нәбинбәрә кӧ дәнг дәрдьхьн, әм бежьн бьлур бә, йан чәнг[†], һәгәр дәнге wан нәзәлал бә, wе чаwа заньбьн чь мьqам те лехьстьне? 8Йан жи, һәгәр бор’и дәнгәки нәнас дәрхә, к’е wе к’аре хwә ль шер’ бькә[+]? 9Ӧса жи һун, һәгәр бь зьмен хәбәрәкә фә’мдари нәбежьн, wе чаwа бьзаньбьн һун чь дьбежьн? Хәбәрдана wәйе мина байе сар бә. 10К’ьфш ә кӧ дьнйайеда чьqас щур’ә-щур’ә зьман һәнә, ле жь wан йәк жи бе фә’мин нинә. 11Ле, һәгәр әз зьманәки фә’м накьм, әз бона йе wи зьмани хәбәр дьдә хәриб ьм у йе хәбәр дьдә жи бона мьн хәриб ә. 12Ӧса жи һун кӧ һ’әйра п’ешк’ешед р’ӧһ’анида нә, нава wан п’ешк’ешада һе пешда һәр’ьн, к’ижан щьвине ава дькьн.

13Бона ве йәке әwе кӧ бь зьманед хәриб хәбәр дьдә, бьра дӧа бькә кӧ шьровәкә жи. 14Чьмки гава әз бь зьманед хәриб дӧа дькьм, әw р’ӧһ’е мьн дӧа дькә, ле һ’ьше мьнда тьшт р’унани. 15Әз чь бькьм? Әзе һьн бь р’ӧһ’е хwә дӧа бькьм, һьн жи бь һ’ьше хwә, һьн бь р’ӧһ’е хwә бьстьрем, һьн жи бь һ’ьше хwә[+]. 16Һәгәр тӧ бь р’ӧһ’е хwә шькьрийе бьди, әwе кӧ мина нәзана сәкьни йә, wе чаwа р’азидарийа тәр’а qайл бә бежә: «Амин[†]»? Әw qәт фә’м накә жи, тӧ чь дьбежи[+]. 17Бәле тӧ р’ьнд р’азибуне дьди, ле баwәрийа йе дьн найе авакьрьне.

18Әз жь Хwәдейе хwә р’ази мә, кӧ жь wә һ’әмуйа зә’фтьр бь зьманед хәриб хәбәр дьдьм. 19Ле бәле щьвинеда әз һе дьхwазьм пенщ хәбәред фә’мдари бежьм, wәки һьнәкед дьн жи һин бькьм, нә кӧ бь һ’әзара хәбәред хәриб.

20Хушк-бьрано, һ’ьше хwәда зар’ нибьн! Һьндава хьрабийеда мина зар’а бьн, ле һ’ьше хwәда гьһишти бьн[+]. 21Qанунеда ньвисар ә:

«Әзе бь мәрьвед хwәйе зьманед хәриб у заред[†] хәриба ве щьмә’тер’а хәбәр дьм,
ле бәле wе һьнге жи гӧһдарийа Мьн нәкьн, Хӧдан дьбежә»[*] .

22Аwа п’ешк’еша зьманед хәриб нишанәк ә, нә кӧ бона баwәрмәнда, ле бона нәбаwәра у п’ехәмбәрти жи нә кӧ бона нәбаwәра йә, ле бона баwәрмәнда[*][+] . 23Һәгәр т’әмамийа щьвине пева бьщьвә у һ’әму жи зьманед хәриб хәбәр дьн, һьнге һьнәкә нәзан йан нәбаwәр бьк’әвьнә һьндӧр’, wе нәбежьн: «Әвана дин бунә»[+]? 24Ле һәгәр һ’әму жи п’ехәмбәртийе бькьн, һьнге йәки нәбаwәр йан нәзан бьк’әвә һьндӧр’, wе жь һ’әму готьнед wан хwә мӧкӧр’ бе у бе гӧнәк’аркьрьне[†], 25сӧр’ед дьле wида жи wе бенә ә’йанкьрьне у дәвәр’у ль бәр Хwәде бьк’әвә, wи бьһ’әбинә у дәнг һьлдә бежә: «Р’асти жи Хwәде нав wәда йә!»


Ә’рф-ә’дәтед щьвине

26Әм иди чаwа бькьн гәли хушк-бьра? Гава һун дьщьвьнә щики, һәр кәсе жь wә чи wи һәбә, һәгәр к’ӧлам бә, һинкьрьн бә, ә’йанти бә, хәбәрдана зьманед хәриб бә, шьровәкьрьна зьманед хәриб бә, бьра һ’әму жи бона авабуна щьвине бьн[+]. 27Һәгәр йәк бь зьмане хәриб хәбәр дьдә, бьра дӧдӧ бьн, йан йа лапә зә’ф сьсе, ле бьра йәк пәй йәкир’а хәбәр дә у йәк жи шьровәкә. 28Ле һәгәр кәсәк т’ӧнә кӧ шьровәкә, бьра әw щьвинеда дәнге хwә нәкә, т’әне бәр хwәда Хwәдер’а хәбәр дә. 29У жь п’ехәмбәра жи бьра дӧдӧ бьн, йан йа лапә зә’ф сьсе хәбәр дьн у йед дьн бьра ә’нәнә кьн[+]. 30Ле һәгәр ль бәр йәки жь нава р’уньштийа жи тьштәк вәбә, иди бьра йе пешьн дәнге хwә бьбьр’ә. 31Чьмки һун һ’әму жи, йәк пәй йәкир’а дькарьн п’ехәмбәртийе бькьн, wәки һ’әму жи һин бьн у һ’әму жи дьл бьстиньн. 32У р’ӧһ’ед п’ехәмбәра бьн сә’витийа п’ехәмбәрада нә, 33чьмки Хwәде нә Хwәдейе беп’әргалийе йә, ле Йе ә’дьлайийе йә.

Чаwа нава һ’әму щьвинед щьмә’та Хwәдеда[*] , 34бьра жьнед wә щьвинеда хwә кәр’ кьн, чьмки изьна wан т’ӧнә хәбәр дьн, ле бьра гӧһдар бьн, чаwа Qанун жи дьбежә[+]. 35Ле һәгәр әw тьштәки дьхwазьн бьзаньбьн, бьра ль мале жь меред хwә бьпьрсьн, чьмки нә щайиз ә кӧ жьн щьвинеда хәбәр дә.

36Т’ӧ хәбәра Хwәде жь wә дәрк’әт? Йан т’әне гьһиштә wә? 37Һәгәр йәк дьфькьрә, кӧ хwәха п’ехәмбәр ә йан р’ӧһ’ани йә, бьра заньбә чь кӧ мьн wәр’а ньвисин, т’әмийа Хӧдан ә. 38Ле һәгәр йәк гӧһ надә ван тьшта, һун жи гӧһ нәдьнә wи.

39Аwа хушк-бьрано, һ’әйра п’ехәмбәртикьрьнеда бьн у дәнге йед бь зьманед хәриб хәбәр дьдьн нәдьнә бьр’ине[+]. 40Т’әне һәр тьшт бьра бь т’әрбәт, щи бь щи у маqули бә[+].

#### 15


Р’абуна Мәсиһә жь мьрьне

1Әз wе Мьзгинийе[†] дьхwазьм биньмә бира wә хушк-бьрано, йа кӧ мьн wәр’а даннасин кьр у wә qәбул кьр, сәр wе жи сәкьнинә. 2Бь wе жи һун хьлаз дьбьн, һәгәр wе хәбәре, йа кӧ мьн wәр’а даннасин кьр, qәwин бьгьрьн. Һәгәр на, баwәрийа wәйе бадиһәwа[†] бә[+].

3Мьн әв йәка сәр һәр тьштир’а, чаwа станд, ӧса жи да wә, кӧ Мәсиһ бона гӧнед мә мьр, ль гора ньвисара[*][+] 4у һатә дәфьнкьрьне[†], р’ожа сьсийа Әw Хwәдеда жь мьрьне р’абу ль гора ньвисара[*] ,[+] 5Пәтрусва[*] хӧйа бу, пәйр’а һәр донздәһ шандийава[*][+] . 6Паше щарәкер’а пенсьд хушк-бьрайи зедәтьрва хӧйа бу, жь wан гәләк һ’әта ньһа сах ьн, ле һьнәк жи мьрьнә. 7Паше Аqубва[†] хӧйа бу, пәйр’а һ’әму шандийава[+].

8Ахьрийе, пәй һ’әмуйар’а мьнва хӧйа бу, чаwа йәки нә сәре хwә жь дийа хwә буйи[*][+] . 9Чьмки әз жь шандийа йе һәри паш ьм, кӧ нә лайиq ьм шанди жи бемә готьне, чьмки мьн щьвина Хwәде зеранд[*][+] . 10Ле әз бь к’әрәма Хwәде мә чь жи һәмә у к’әрәма Wи кӧ бь мьнр’а йә, бош-бәтал нибу. Ле сәрда әз жь wан һ’әму шандийа зә’фтьр хәбьтим у нә кӧ әз бум, ле к’әрәма Хwәдейә кӧ бь мьнр’а йә[+]. 11Аwа һәгәр әз бьм, йан әw бьн, әм һ’әму жи аһа даннасин дькьн у wә аһа жи баwәр кьрийә.


Р’абуна баwәрмәндайә жь мьрьне

12Аwа һәгәр әм даннасин дькьн, кӧ Мәсиһ жь мьрьне р’абуйә, чаwа жь wә һьнәк дьбежьн, кӧ р’абуна мьрийа т’ӧнә[+]? 13Һәгәр р’абуна мьрийа т’ӧнә, кӧ ӧса йә Мәсиһ жи жь мьрьне р’анәбуйә. 14У һәгәр Мәсиһ жь мьрьне р’анәбуйә, кӧ ӧса йә даннасинийа мә жи бош-бәтал ә у баwәрийа wә жи бош-бәтал ә. 15У әме жи бьбьнә шә’дед Хwәдейә дәрәw, чьмки мә бона Хwәде шә’дәти да, кӧ Әwи Мәсиһ жь мьрьне р’акьр, ле һәгәр мьрийе р’анәбьн, кӧ ӧса йә Әw жи жь мьрьне р’анәкьрийә. 16Чьмки һәгәр мьрийе р’анәбьн, кӧ ӧса йә Мәсиһ жи жь мьрьне р’анәбуйә. 17У һәгәр Мәсиһ жь мьрьне р’анәбуйә, wәки ӧса йә баwәрийа wә бадиһәwа йә, һәла һе һунә нава гӧнед хwәда нә[+] 18у әwед баwәрийа Мәсиһда жи мьрьнә ӧнда бунә[+]. 19Һәгәр т’әне әм бона ве жийине гӧмана хwә Мәсиһ тиньн, кӧ ӧса йә әм жь һ’әму мәрьва мә’рьмтьр ьн.

20Ле р’аст Мәсиһ жь мьрьне р’абуйә, чаwа бәре дәрәмәта пешьн[†] жь нава мьрийа р’абуйи[+]. 21Мьрьн р’уйе мәрьвәкида бу, бь мәрьвәки жи wе р’абуна мьрийа бьбә[+]. 22Чаwа һ’әмуйед жь Адәм[†] буйи дьмьрьн, ӧса жи һ’әмуйед жь Мәсиһ буйи wе сах бьн. 23Ле һәр кәс дора хwәда: Пешийе Мәсиһ чаwа бәре дәрәмәта пешьн, паше йед п’ара Мәсиһ, wәхте һатьна Wида[+]. 24Һьнге ахьри wе бе, гава к’ока һәр сәрwертийе, һ’ӧкӧмәтийе у qәwате бинә у п’адшатийе бьдә дәсте Бав Хwәде[+]. 25Чьмки Әw гәрәке п’адшатийе бькә, һ’әта кӧ Хwәде һ’әму дьжмьна бькә бьне п’ийед Wи[*][+] . 26Дьжмьне хьлазийе кӧ wе к’оке ле бинә, мьрьн хwәха йә, 27чьмки ньвисар дьбежә: «Хwәде һәр тьшт бьне п’ийада ельми Wи кьр». Ле гава те готьне «һәр тьшт» ельми Wи кьр, фә’мдари йә, пештьри Wи Хwәдейи, Йе кӧ һәр тьшт ельми Wи кьр[*][+] . 28У гава һәр тьшт ельми Wи бьн, һьнге Кӧр’ Хwәха жи wе ельми Wи Хwәдейи бә, Йе кӧ һәр тьшт ельми Wи кьр, wәки һәр тьштида Әw бьбә Хwәдейе һәр тьшти[+].

29Wәки дьн готи, әwед кӧ бона мьрийа тенә ньхӧмандьне wе чь бькьн? Һәгәр мьрийе т’ӧ щар р’анәбьн, иди чьма бона мьрийа тенә ньхӧмандьне? 30Чьма әм жи һәр гав хwә давежьнә сәр села сор[+]? 31Әw фьр’наqбуна мьн шә’дә йә, хушк-бьрано, йа кӧ әз пе wә фьр’наq дьбьм йәктийа Мәсиһ Исайе Хӧдане мәда, әз һәр р’ож дәст жь ә’мьре хwә дьк’ьшиньм[+]. 32Һәгәр мьн Әфәседа шәр’е хwә дәрәща мәрьвайеда т’әви «сә’ва» кьр, чь к’әтә к’исе мьн? Һәгәр р’абуна мьрийа wе т’ӧнәбә, дә иди «әм бьхwьн-вәхwьн, чьмки әме сьбе бьмьрьн»[*] , чаwа һьнәк дьбежьн. 33Нәхапьн! «Һәвалтийа хьраб мәрьве хwәйип’әргал хьраб дькә»[*] . 34Р’аст бьфькьрьн, сәр һ’ьше хwәда wәрьн, иди гӧна нәкьн, чьмки һьнәк жь wә һе Хwәде нас накьн, әз ве йәке дьбежьм, кӧ һун шәрм бькьн[+].


Qальбе нуйи пәй р’абуна мьрьнер’а

35Ле бәле йәке бежә: «Мьри чаwа дькарьн р’абьн у qальбе wане чаwа бә?» 36Сәре аqьл! Әw т’охьме кӧ тӧ дьчини, һ’әта «нәмьрә» жийинер’а шин набә[+]. 37У әw тьште кӧ тӧ дьчини, нә кӧ wи qальби дьчини, к’ижан кӧ wе бьгьһижә, ле һ’әбәкә садә йә, мәсәлә гәньм, йан жи жь т’охьмед майин. 38У Хwәде qальб дьдә wи т’охьми, чаwа кӧ дьхwазә у һәр т’охьмәк qальбе хwә дьстинә. 39Һ’әму qальб хун-гоштәк ниньн, qальбе мерьв башqә йә у qальбе һ’әйwен башqә, йе тәйрәда башqә йә, йе мә’сийа жи башqә. 40Qальбед ль ә’змен жи һәнә, qальбед ль дьне жи һәнә, ле р’әwша йед ә’змен башqә йә у йед дьне башqә. 41Р’әwша тә’ве башqә йә, р’әwша һиве башqә у р’әwша стәйрка жи башqә йә у һәр стәйркәк бь р’әwша хwә жь һәв тенә фьрqикьрьне. 42Бь ви аwайи жи р’абуна мьрийа йә: Qальбе дерьс те чандьне, йе нәдерьс wе р’абә[+]. 43Әw бер’әwш те чандьне, бь р’әwше wе р’абә, әw бет’аqәтийе те чандьне, бь qәwате wе р’абә. 44Qальбе бинбәр те чандьне у qальбе р’ӧһ’ани wе р’абә.

Чаwа кӧ qальбе бинбәр һәйә, ӧса жи qальбе р’ӧһ’ани һәйә. 45Аһа жи ньвисар ә: «Мәрьве пешьн Адәм[†], бу бинбәрәки сах»[*] , ле Адәме пашьн бу р’ӧһ’әки жийиндайине[+]. 46Ле бәле пешийе йе р’ӧһ’ани нәбу, ле йе бинбәр, паше йе р’ӧһ’ани. 47Мәрьве пешьн жь хwәлийа ә’рде бу, мәрьве дӧда жь ә’змен бу[+]. 48Чаwа йе жь хwәлийе бу, ӧса жи йед жь хwәлийе нә, чаwа йе жь ә’змен ә, ӧса жи йед жь ә’змен ьн. 49У мә чаwа кьрасе йе жь хwәлийе ль хwә кьрийә, әме ӧса жи кьрасе йе жь ә’змен ль хwә кьн[+].

50Готьна мьн әв ә хушк-бьрано, wәки хун у гошт ль П’адшатийа Хwәде нькарьн wар бьн, нә жи дерьсбун wе ль нәдерьсбуне wар бә. 51К’а бьбьһен, әз сӧр’әке wәр’а бежьм: Әм һ’әмуйе нәмьрьн, ле әм һ’әмуйе жи бенә гӧһастьне[*] ,[+] 52ньшкева, чаwа ч’ә’ве хwә бьгьри-вәки, дәма бор’ийа ахьрийе бе ледане. Чьмки гава бор’и бе ледане, мьри wе нәдерьсбуйи р’абьн, әме жи бенә гӧһастьне[+]. 53Чьмки гәрәке әви дерьс нәдерьсийе ль хwә wәргьрә у әви мьри нәмьрийе ль хwә wәргьрә[+]. 54Ле гава әви дерьс нәдерьсийе ль хwә wәргьрә у әви мьри нәмьрийе ль хwә wәргьрә, һьнге әw готьне бе сери, кӧ ньвисар ә:

«Сәрк’әтьне мьрьн һ’уфи хwә кьр»[*] .
55«Мьрьн, к’ане qиле жә’ра тә?
Мьрьн, к’ане сәрк’әтьна тә?»[*][+]

56Qиле мьрьне гӧнә йә у qәwата гӧна жь Qануне йә[+]. 57Ле шькьр жь Хwәде, кӧ әм бь дәсте Хӧдане мә Иса Мәсиһ сәр хьстьн[+].

58Аwа хушк-бьрайед мьнә дәлал, qәwин бьминьн, жь щийе хwә нәһ’әжьн, һәр гав шьхӧле Хӧданда пешда һәр’ьн, бьзаньбьн хәбата wә бош-бәтал нинә ль бәр Хӧдан.

#### 16


Бона к’омәкт’опкьрьне

1Ле ньһа дәрһәqа к’омәкт’опкьрьна бона щьмә’та Хwәде, мьн чаwа т’әми да щьвинед Галатйайе, һун жи ӧса бькьн:[+] 2Һәр йәкшәм, дәсте жь wә һәр кәсива чьqас те, бьра тьштәки дәсте хwәр’а паш хә, нәбә кӧ гава әз бем, һьнге бе т’опкьрьне[+]. 3У гава әз бем, һун жи р’е к’ижанар’а дьбиньн, әзе пе дәсте wан, бь ньвисар п’ешк’ешед wә бьшиньмә Оршәлиме[†][+]. 4У һәгәр мьнр’а жи бьк’әвә, кӧ әз һәр’ьм, иди әwе т’әви мьн бен.


Т’ьвдиред Паwлос

5Пәй чуйина qәза Мәкәдонйайер’а, әзе сәрики ль wә хьм, чьмки әзе Мәкәдонйайер’а дәрбаз бьм[+]. 6Дьбә кӧ ль щәм wә бьминьм, йан жи зьвьстана хwә wьр дәрбаз кьм у һьнге һун дькарьн мьн вәр’екьн, әз к’ӧда кӧ һәр’ьм. 7Чьмки әз ньһа нахwазьм кӧ wә сәр р’ийа хwә бьбиньм һәр’ьм, ле әз гӧман ьм кӧ хеләке щәм wә бьминьм, һәгәр Хӧдан һ’ьз бькә. 8Ле ньһа әзе һ’әта Р’ожа Пенщийә һ’әсаб[†], ль Әфәсе бьминьм,[+] 9чьмки дәргәһәки херейи мәзьн ль бәр мьн вәбуйә у пәйк’әтийед мьн гәләк ьн.

10Һәгәр Тимот’ейо бе щәм wә, ӧса бькьн кӧ әw жь wә вәнәк’ьшә, чьмки әw жи бона Хӧдан дьхәбьтә, чаwа әз[+]. 11Ӧса бьра тӧ кәс wи беqәдьр нәкә. Wи бь хер-сьламәт вәр’екьн, wәки бе щәм мьн, чьмки әз һивийа wи у бьрайед т’әви wи мә.

12Ле дәрһәqа Аполойе бьрада, мьн гәләки лава же кьр, кӧ т’әви бьра сәр wәда бьһата, ле нета wи һатьне ньһа qәт т’ӧнәбу, ле wе бе, гава мәщал бьк’әве[+].


Готьнед ахьрийе

13Һ’ьшйар бьминьн, баwәрийеда һ’имгьрти бьн, ә’гит бьн, бьшьдьн,[+] 14бьра һәр кьрьнед wә бь һ’ьзкьрьне бьн[+].

15Ньһа һун заньн кӧ Стефанас мала хwәва баwәрмәндед qәза Ахайайейә пешьн ә у wан хwә данә хьзмәтк’арийа щьмә’та Хwәде. Иди әз һиви жь wә дькьм хушк-бьрано,[+] 16кӧ һун гӧр’а йед ӧсада бьн, ӧса жи гӧр’а wан һ’әмуйада, йед кӧ т’әви шьхӧле ве хәбате дьбьн[+].

17Әз бона һатьна Стефанас, Фортунато у Ахайико ша мә, баре дьле мьнда wана дәwса wә гьрт, 18бь wе йәке дьле мьн у wә жи р’ьһ’әт кьрьн. Qәдьре йед ӧса бьгьрьн.

19Щьвинед qәза Асйайеда ль wә сьлав дькьн. Акила у Прьскила т’әви щьвина мала хwәда гәләки йәктийа Хӧданда ль wә сьлав дькьн[+]. 20Һ’әму хушк-бьрайед вьр ль wә сьлав дькьн. Бь р’амусана шире һ’әлал ль һәвдӧ сьлав кьн[+].

21Әв сьлав, бь дәстньвисара мьн Паwлос ә[+]. 22Һәгәр йәк Хӧдан һ’ьз накә, бьра ньфьр’ ль wи бә. «Маранат’а[*]»[+]. 23К’әрәма Хӧдан Иса ль wә бә. 24Әз wә п’ара Мәсиһ Иса к’әтийа һ’ьз дькьм.

### КОРЬНТ’И II

#### КОРЬНТ’И II

КОРЬНТ’И II


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]


НӘ’МА ПАWЛОСӘ ДӦДА КОРЬНТ’ИЙАР’А


Пешготьн

Хӧйа дьбә кӧ «Нә’ма Корьнт’ийайә Дӧда» жи мина нә’ма пешьн, Паwлос дәма р’еwитийа хwәйә 3-да ньвисийә, незики сала 56-а. Гава әwи ньвиси, һәләqәтийа wи у щьвина Корьнт’е һәвр’а һаqаси п’ак нибу. Хӧйа дьбә кӧ жь әндәмед щьвине һьнәк һьмбәри wи р’абьбун, әwи жи бәрк’ ль wан һьлатьбу, ле нә’ма хwәда сәбьр у һ’ьзкьрьна хwә һьндава wанда хwәй кьрийә у гӧмана хwә жи жь wан нәбьр’ийә, кӧ wе ахьрийе һәвр’а т’ьфаq бьн у мьqабьлбуне т’ӧнәбә.

Паwлос п’ара нә’мейә пешьнда һәләqәтийа хwә у щьвина Корьнт’е ә’нәнә дькә у шьровәдькә, кӧ чьма нә’ма бәреда ӧса һ’ьшк ль wан һьлатьбу, йед кӧ мьqабьли wи бун. Әw ньһа ве нә’меда шькьрдайина хwә ә’лам дькә, кӧ һьлатьна wийә һ’ьшк бу мә’ни, кӧ әw сәр кьрьна хwә п’ошман бун, вәгәр’ийан у готьнед wир’а qайл бун (сәред 1-е һ’әта 7-а).

Паше Паwлос р’е дьдә бәр баwәрмәнда, кӧ әw алийе п’ешк’ешед бона алик’арийа баwәрмәндед Щьһустанейә дәсттәнг мәр’д бьн (сәред 8-а һ’әта 9-а).

Сәред хьлазийеда жи Паwлос дәрһәqа qӧльхе шандити у р’абун-р’уньштьна хwәда дьбежә. Әw бона wан дьбежә, йед кӧ хwә чаwа шандийед р’аст һ’әсаб дькьрьн, ле Паwлос шандийе дәрәw (сәред 10-а һ’әта 13-а). Ле бәле ве нә’меда мәрәме Паwлос т’ӧ щар нә әw бу, кӧ әwи наве хwә бьльнд кьра, йан хwә бьльнд бьгьрта у п’әйе һинкьрьна хwә бьда. Ле әw пьштгьрийе qӧльхе шандитийа хwә дькә, wәки бькарьбә Мьзгинийа р’аст бьдә qәбулкьрьне, кӧ һ’әму жи Мәсиһ нас кьн у qәбул кьн чаwа Хӧдан.

Пешготьн (1:1-11)
Паwлос у щьвина Корьнт’е (1:12–7:16)
К’омәкдарийа бона баwәрмәндед Щьһустане (8:1–9:15)
Щабдайина Паwлос бона һ’ӧкӧме шандитийа хwә (10:1–13:10)
Пашготьн (13:11-13)

#### 1


Сьлавкьрьн

1Жь Паwлосе бь ә’мьре Хwәде шандийе[†] Мәсиһ Иса у Тимот’ейойе бьрайе мә,

щьвина[†] Хwәдейә Корьнт’ер’а у wе т’әмамийа щьмә’та Хwәдер’а, йа кӧ т’әвайийа qәза Ахайайеда йә:[+]

2Дә бьра к’әрәм[†] у ә’дьлайийа Баве[†] мә Хwәде у Хӧдан[†] Иса Мәсиһ ль wә бә.


Паwлос шькьрийе дьдә Хwәде

3Шькьр Хwәдейе Баве Хӧдане мә Иса Мәсиһр’а, Баве дьлшәwатийе у Хwәдейе һ’әму бәрдьлийе[†][+]. 4Әw нава һ’әму тә’ли-тәнгийада дьл дьдә бәр мә, wәки әм жи бькарьбьн дьл бьдьнә бәр wан, йед кӧ нава һәр щур’ә тә’ли-тәнгийада нә, бь wе бәрдьлийе, пе к’ижане әм хwәха жь Хwәде тенә бәрдьликьрьне. 5Бәле чаwа әм т’әви wан щәфайед Мәсиһә гәләк дьбьн, ӧса жи гәләки бь дәсте Мәсиһ бәр дьле мәда те һатьне[+]. 6Һәгәр әм тә’ли-тәнгийада нә, әw бона бәрдьли у хьлазбуна[†] wә йә у һәгәр әм бәрдьликьри нә, әw бона wе бәрдьлийа wә йә, кӧ һун бькарьбьн бь сәбьре wан тә’ли-тәнгийа бьк’ьшиньн, к’ижана әм жи дьк’ьшиньн[+]. 7У әм wәда ә’сәйи гӧман ьн, чьмки әм заньн кӧ һун чаwа т’әви щәфайед мә нә, ӧса жи т’әви бәрдьлийа мә нә.

8Әм нахwазьн кӧ һун һаш жь wан тә’ли-тәнгийа т’ӧнәбьн хушк-бьрано, йед кӧ мә qәза Асйайеда к’ьшандьн. Әм жь qәwата хwә дәр һаqаси к’әтьнә бьн баред гьран, һ’әта кӧ мә дәсте хwә жь ә’мьре хwә жи к’ьшанд[+]. 9Бәле мә хwәр’а qьрара мьрьне һ’әсаб кьр, ле әв йәк бу wәки әм гӧмана хwә нәдьнә сәр хwә, ле сәр Хwәде, Йе кӧ мьрийа жь гор’а р’адькә[+]. 10Жь дәсте wе мьрьна тьрс у хоф Әwи әм хьлаз кьрьн у wе хьлаз кә жи. У гӧмана мә һәйә кӧ wе диса мә хьлаз кә,[+] 11бь алик’арийа wан дӧайед кӧ һун бона мә дькьн. Бь ви аwайи бь сайа дӧайед гәләка к’әрәм[†] wе мәр’а бе дайине у гәләке бона мә шькьрийе бьдьнә Хwәде[+].


Паwлос шьровәдькә чьма нәчуйә Корьнт’е

12Р’успитийа мә әв ә: Исафа мә шә’дәтийе дьдә, wәки мә бь дьле сах у вәкьри[*] жь Хwәдеда ль ве дьне ә’мьре хwә дәрбаз кьр, илаһи[†] һьндава wәда, нә кӧ бь сәрwахтийа[†] мәрьвайийе[†], ле бь к’әрәма Хwәде[+]. 13Әм тьштәки дьн wәр’а наньвисьн, пештьри wан тьштед кӧ һун дькарьн бьхуньн у фә’м бькьн у әз гӧман ьм кӧ һуне т’ам фә’м бькьн,[+] 14чаwа жь п’ьр’и-һьндьки wә әм фә’м кьрьнә, wәки һун бьгьһижьнә wе фә’мине кӧ әм р’успитийа wә нә, чаwа һун жи йа мә нә, Р’ожа һатьна Хӧдан Иса.

15Мьн бь ве гӧмане шеwьра хwә кьр, пешийе бьһатама щәм wә, кӧ wә дӧ щара к’әрәм бьстанда,[+] 16аwа готи сәрик бьда wә, жь щәм wә бьчума Мәкәдонйайе у жь Мәкәдонйайе жи диса сәр wәда вәгәр’ийама, кӧ wә жи әз ль алийе Щьһустанеда[†] вәр’екьрама[*][+] . 17Гава әз аһа дьшеwьрим, гәло мьн сьвькайи кьр? Йан шеwьра хwәда мина бәнде ве дьнйайе шеwьрим, кӧ «Бәле» у «На»-йа мьн сьбәһ-евар нәбә йәк? 18Ле Хwәде шә’дә йә, кӧ созе мә wәр’а нәбуйә «Бәле» у паше «На»[+]. 19Чьмки Кӧр’е Хwәде[†], Иса Мәсиһ кӧ пе мә wәр’а һатә даннасинкьрьне, (бь мьн, Силас[*] у Тимот’ейо), «Бәле» у «На» нәбу, ле нава Wида т’ьме «Бәле» йә[+]. 20Чьмки һ’әму созед Хwәде бь Иса Мәсиһ «Бәле» нә, ләма жи әм бь Wи «Амин[†]» дьбежьн, бона р’умәта Хwәде[+]. 21У Хwәде йә, йе кӧ әм wәва т’әвайи йәктийа Мәсиһда һ’имгьрти кьрьн. Хут Wи әм к’ьфш кьрьн 22у мора Хwә дани сәр мә, Р’ӧһ’е Пироз[†] кьрә дьле мә чаwа бьһе[†] жь бәр созе Хwәва[+].

23Ле сәр мьнр’а Хwәде шә’дә йә, кӧ мьн qемиши wә нәкьр, кӧ нәһатьмә Корьнт’е[+]. 24Әм һ’ӧкӧми сәр баwәрийа[†] wә накьн, чьмки һун баwәрийеда шьдийайи нә, ле әм т’әви wә дьхәбьтьн бона шабуна wә.

#### 2

1Аwа мьн хwәха хwәр’а qьрар кьр кӧ диса нәйем дьле wә бешиньм. 2Чьмки һәгәр әз дьле wә бешиньм, иди к’е wе дьле мьн ша кә, пештьри әwед кӧ мьн дьле wан ешандьнә[+]? 3Мьн әw йәк нә’ма хwәда ньвисибу, кӧ нәбә гава әз бем, йед кӧ гәрәке мьн ша кьн, әw дьле мьн бешиньн. Чьмки әз wә һ’әмуйада гӧман ьм, кӧ шабуна мьн шабуна wә һ’әмуйа йә. 4Мьн бь гәләк һесьра, бь гәләк к’әдәр у к’әсәра дьле хwә wәр’а ньвиси, wәки һун нә кӧ ль бәр хwә к’әвьн, ле wәки wе к’урайийа һ’ьзкьрьна мьнә һьндава хwәда фә’м бькьн[+].


Бәрбьһерийа һьндава йе нәһәqда

5Аwа һәгәр йәки дьлеши кьр, нә кӧ т’әне дьле мьн ешанд, ле йе һьнәка жи, wәки гәләки зедә нәкьм, нәбежьм йе wә һ’әмуйа жи. 6Әw щәза бәси wи мәрьви йә, кӧ жь wә гәләка wир’а һатийә дайине[+]. 7Ле ньһа һун гәрәке бьбахшиньнә wи у ль бәр дьле wида бен, wәки к’әрби бәрхwәк’әтьне хwә ӧнда нәкә. 8Аwа әз һиви жь wә дькьм, һ’ьзкьрьна хwә һьндава wида мак кьн. 9Һәма бона wе йәке жи мьн ньвисийә, wәки wә бьщер’ьбиньм бьзаньбьм к’а һун һәр тьштида гӧһдар ьн. 10Һәгәр һун тьштәки дьбахшиньнә йәки, әз жи т’әви wә мә. У һәгәр тьштәки бахшандьне һәбә, бона wә ль бәр диндара Мәсиһ дьбахшиньм, 11wәки мирещьн[†] пьште ль мә нәшкенә, чьмки әм һаш жь һ’ӧнӧред wи һәнә[+].


Хәмгинийа Паwлосә ль Тройайе

12Гава әз бона Мьзгинидайина[†] Мәсиһ гьһиштьмә Тройайе, мьн дит кӧ Хӧдан дәрик ль бәр мьн вәкьрийә[+]. 13Ле дьле мьн нә р’ьһ’әт бу, чьмки мьн бьре хwә Тито ль wьр нәдит. Һьнге мьн хатьре хwә жь wан хwәст, чумә qәза Мәкәдонйайе[*][+] .


Сәрк’әтьна бь сайа Мәсиһ

14Ле шькьр жь Хwәде, кӧ т’ьме мә п’ега к’ома Мәсиһә сәрк’әтьнеда пешда дьбә[*] у бина наскьрьна хwә бь мә һәр дәра бәла дькә[+]. 15Чьмки әм бина Мәсиһә хwәш ьн ль бәр Хwәде, һьн нава хьлазбуйийада, һьн нава ӧндабуйийада[+]. 16Бона һьнәка әм бина мьрьне нә, кӧ wан бәрбь мьрьне дьбә у бона һьнәка жи бина жийине, кӧ wан бәрбь жийине дьбә. У к’и дькарә ви бари һьлдә? 17Әм нә мина һьнәка нә, йед кӧ хәбәра Хwәде к’ара хwәва гьредьдьн, ле бәле әм чаwа мәрьвнә жь Хwәдеда шанди, ль бәр Хwәде бь һәләqәтийа Мәсиһ пе сьтqе дьле р’аст хәбәр дьдьн.

#### 3


Qӧльхк’аред Пәймана Ну

1Гәло әм диса вәдьгәр’ьн, хwәха пәсьне хwә бьдьн? Йан мина һьнәка мәр’а лазьм ә әм шә’дәнә’ма сәр wәда бьшиньн, йан жь wә бьстиньн[+]? 2Нә һун ьн шә’дәнә’мед мә дьле мәда ньвисар, алийе һәр мәрьвида наскьри у хwәнди? 3К’ьфш ә кӧ һун нә’ма Мәсиһ ьн бь хьзмәтк’арийа мә ньвисар, нә кӧ бь һ’ӧбьре, ле бь Р’ӧһ’е Хwәдейе сах, нә кӧ сәр сәлед кәвьри, ле сәр т’әхтед дьле хун у гошт[*][+] .

4Әм ве йәке Хwәдеда гӧман ьн бь сайа Мәсиһ. 5Нә кӧ әм жь хwә һ’әсаб дькьн кӧ әм лайиqи ве кьрьне нә, ле карина мә жь Хwәде йә. 6Әwи әw карин да мә, wәки әм бьбьнә qӧльхк’аред пәймана[†] ну, нә кӧ йе ньвисаре, ле йе Р’ӧһ’, чьмки qануна ньвисар дькӧжә, ле Р’ӧһ’ дьдә жийине[+].

7Аwа һәгәр әw qӧльхе кӧ сәр кәвьра бь һ’әрфа к’олайи бу у ахьрийе мьрьне пешда тинә һаqас хwәйир’умәт бу, wәки зар’ед Исраел[†] нькарьбун р’уйе Муса[†] бьньһер’ийана, жь дәст wе шәwqа р’уйе wийи кӧ диса wе дәрбаз буйа бьчуйа[*] ,[+] 8ле бәле qӧльхе Р’ӧһ’ wе һе чьqас хwәйир’умәт бә? 9Чьмки һәгәр әw qӧльхе кӧ ахьрийе диwан сәр мәрьвада дани, һаqас хwәйир’умәт бу, һе чьqас зедә wе хwәйир’умәт бә әw qӧльхе кӧ мәрьв пе бесущ дьбьн. 10Бәле йе кӧ хwәйир’умәт бу, әw бер’умәт дәрк’әт жь бәр wе р’умәта кӧ сәр wер’а бу. 11Һәгәр qӧльхе кӧ wе дәрбаз бьбуйа бьчуйа хwәйир’умәт бу, иди йе кӧ wе бьминә, һе чьqас хwәйир’умәт ә!

12Аwа әм хwәйе ве гӧмане нә, ләма хәбәрдана хwәда мерк’ими нә. 13Әм нә мина Муса нә, чаwа wи хели авитьбу сәр р’уйе хwә, wәки зар’ед Исраел һ’әта хьлазийе әw р’умәта wе дәрбаз буйа нәдитана[*] . 14Бәле әw сәwдайе хwәда фә’мәкори бун у һ’әта иро жи гава пәймана кәвьн дьхуньн, хут әw хели сәр фә’ме wан дьминә. Әw һьнге те һьлдане, гава әw дьбьнә п’ара Мәсиһ[+]. 15Бәле һ’әта иро жи, гава Qануна Муса[†] дьхуньн, хели сәр фә’ме wан дьминә, 16ле гава йәк ль Хӧдан вәгәр’ә, һьнге «әw хели те һьлдане»[*][+] . 17У әw Хӧдан Р’ӧһ’ ә у Р’ӧһ’е Хӧдан ль к’ӧ дәре бә, ль wе дәре жи азайи һәйә[+]. 18Аwа әм һ’әму жи р’уки бехеликьри мина нәйньке шәwqа р’умәта Хӧдан вәдьгәр’иньн[*] у әм бь дәрәщед р’умәт бь р’умәте тенә гӧһастьне, дьбьнә хут әw сурәте Wи, әв йәк бь алик’арийа Хӧдан ә, кӧ хwәха Р’ӧһ’ ә[+].

#### 4


Хьзна р’ӧһ’анийә дәрданед[†] һ’әр’ида

1Бона ве йәке әм жь ви qӧльхи вәнак’ьшьн, йа кӧ мә бь р’ә’ма Хwәде стандийә[+]. 2Ле бәле әм жь тьштед ә’йбә дьзива дур ьн у фелбазийа накьн, хәбәра Хwәдеда qәлпийе накьн. Ле сәрда әм р’астийе ә’йан дькьн у бь ви аwайи хwә дийари исафа[†] һәр мәрьви дькьн ль бәр Хwәде[+]. 3Ле һәгәр әв Мьзгинийа кӧ әм дьдьн вәшарти йә жи, әw ль бәр ӧндабуйийа вәшарти йә[+]. 4Мире ве дьнйайейи нәһәq шәвәр’әша кора анийә сәр фә’ме нәбаwәра, wәки р’онайа Мьзгинийа р’умәта Мәсиһ нәдә сәр wан, Йе кӧ сурәте Хwәде йә[+]. 5Әм нә кӧ хwә даннасин дькьн, ле Иса Мәсиһ чаwа Хӧдан у хwә жи чаwа хӧламед wә, бона Иса[+]. 6Wи Хwәдейе кӧ гот: «Бьра жь тә’рийе р’онайи дәре»[*] , Wи хwәха дьле мәда шәwq да, wәки әм р’умәта Хwәде нас кьн, бь wе шәwqа кӧ жь р’уйе Мәсиһ дәрте[+].

7Ле әв хьзнә нава мә дәрданед һ’әр’ида һәйә, wәки бе к’ьфше кӧ зорайийа qәwате жь Хwәде йә, нә кӧ жь мә[+]. 8Әм һәр алийава тә’ли-тәнгийада нә, ле нав дәст-п’ийе тәнгасийада[†] начьн, дәрәще бегӧманда нә, ле бегӧман ниньн,[+] 9хwәйинәйар ьн, ле нә бейар ьн, ледайи-к’әти нә, ле нә ӧндабуйи нә[+]. 10Һәр гав әм мьрьна Иса бәдәнед хwәда дьбьн, wәки жийина Иса жи бәдәна мәда к’ьфш бә[+]. 11Чьмки әмә кӧ сах ьн, бона Иса мьрьнер’а тенә дайине, wәки жийина Иса жи qальбе мәйи мьрида к’ьфш бә[+]. 12Аwа мьрьн нава мәда йа хwә дькә, ле жийин нава wәда.

13Чаwа ньвисар ә: «Мьн баwәр кьр, ләма хәбәр да»[*] . Хут бь wи р’ӧһ’е баwәрийе әм жи баwәр дькьн у ләма хәбәр дьдьн[+]. 14Әм заньн Әwе кӧ Хӧдан Иса жь мьрьне р’акьр, wе мә жи т’әви Иса жь мьрьне р’акә у мә т’әви wә бәр хwә бьдә сәкьнандьне[+]. 15Бәле әв һ’әму бона wә йә, кӧ гава к’әрәм һе сәр гәләкада бьр’ьжә, шькьрдарийа р’умәта Хwәде жи һе зедә бә.

16Ләма әм жь ве йәке вәнак’ьшьн. Бәле әм жь дәрвава дерьс дьбьн дьчьн, ле дьлда р’ож бь р’ож нуйәжийин дьбьн[+]. 17Чьмки щәфед мәйә дәм-дәмә сьвьк мә дькьнә хwәйийе р’умәта гьранә һ’әта-һ’әтайейә бе һьмбәр[+]. 18Аwа әм дина хwә надьнә тьштед хӧйа дьбьн, ле йед нәхӧйа, чьмки тьштед хӧйа бона wәхтәки нә, ле йед нәхӧйа һ’әта-һ’әтайи нә[+].

#### 5

1Чьмки әм заньн, һәгәр qальбе мәйи ахин мина коне фьрари хьраб бә, маләкә мәйә һ’әта-һ’әтайе ль ә’змана һәйә, йа кӧ бе дәст жь Хwәдеда чекьри йә. 2У бәле әм ви конида дьнә’льн, һ’әйра wе йәкеда нә, кӧ мала хwәйә ә’змани ль хwә wәргьрьн,[+] 3wәки, гава әм wе хwә wәргьрьн, бе сьт’ар к’ьфш нәбьн[+]. 4Бәле һ’әта кӧ әм ви конида дьминьн, бьн баре гьранда дьнә’льн, нә кӧ әм дьхwазьн ви жь хwә бехьн, ле йа ә’змани сәр хwә wәргьрьн, wәки йе хwәйимьрьн wе жийинеда бәтавәбә һәрә. 5Хwәде Хwәха әм ве йәкер’а һазьр кьрьнә у Р’ӧһ’е Хwә чаwа бьһе[†] жь бәр созе Хwәва да мә[+].

6Аwа әм һәр гав ве йәкеда ә’сәйи гӧман ьн. Әм заньн һ’әта әм ви qальбида дьминьн жь Хӧдан дур ьн, 7чьмки әм бь баwәрийе дьжин, нә кӧ бь дитьна ч’ә’ва[+]. 8У гӧмана мәйә ә’сәйи һәйә у һе дьхwазьн жь ви qальби дәрен ль щәм Хӧдан бьһеwьрьн. 9Бона ве йәке әм дьщә’диньн, кӧ һәгәр әм бьминьн йан дәрен, т’әне ль Wи хwәш бен[+]. 10Чьмки гәрәке әм һ’әму жи ль бәр диwана Мәсиһ бьсәкьньн, wәки һәр кәс wәкә wан ә’мәлед qальбе хwәда кьри бьстинә, чь кӧ кьрьбә, qәнщи йан хьраби[*][+] .


Qӧльхе шандитийе бона льһәванина т’әви Хwәде

11Аwа әм кӧ һаш жь хофа Хӧдан һәнә, дькьн кӧ мәрьва биньнә р’айе. У әм Хwәдева жи ә’йан ьн, гӧман һәйә, кӧ әм исафа wәва жи ә’йан ьн[+]. 12Нә кӧ әм бәр wә диса пәсьне хwә дьдьн, ле мәщале дьдьнә wә, кӧ һун бь мә бьфьр’ьн, wәки тьштәки wәйи готьне wанр’а һәбә, йед кӧ бь дитьна ч’ә’ва дьфьр’ьн, нә кӧ бь йа дьлада[+]. 13Һәгәр мә һ’ьше хwә ӧнда кьрийә, әw бона Хwәде йә, ле һәгәр әм сәр һ’ьше хwә нә, әw бона wә йә[+]. 14Һ’ьзкьрьна Мәсиһә һьндава мәда п’ейи сәр мә дькә, чьмки әм фә’м дькьн, кӧ йәк бона һ’әмуйа мьрийә, кӧ ӧса йә һ’әму жи мьрьнә[+]. 15Мәсиһ бона һ’әмуйа мьр, wәки әwед сах бона хwә сах нибьн, ле бона Wи, Йе кӧ бона wан мьр у жь мьрьне р’абу[+].

16Чь ль мә дьк’әвә, әм иди ньһа кәсәки бь тьһәре мәрьвайи наньһер’ьн. Р’аст ә wәхтәке мә бь тьһәре мәрьвайи Мәсиһ ньһер’и, ле ньһа иди әм ӧса наньһер’ьн. 17Аwа һәгәр йәк йәктийа Мәсиһда йә, әw ә’фьринәки ну йә, тьштед кәвьн дәрбаз бун чун у ва йед ну[*] һатьн[+]. 18Әв һәр тьшт жь Хwәдеда нә, кӧ әм бь Мәсиһ т’әви Хwә ль һәв анин у qӧльхе льһәванине да мә[+]. 19Аwа готи Хwәде бь Мәсиһ дьнйа т’әви Хwә ль һәв ани, нәһәqийед wан wанр’а нәһәqи һ’әсаб нәкьрьн у готьна льһәванине спартә мә[+]. 20Аwа әм жь алийе Мәсиһда qасьдийе дькьн, чаwа кӧ Хwәде бь мә һиви жь wә дькә: Әм алийе Мәсиһда р’әща жь wә дькьн, т’әви Хwәде ль һәв wәрьн![+] 21Әwи кӧ һәләqәтийа Wи т’әви гӧна т’ӧнәбу, Хwәде Әw бона мә кьрә һәвал-п’аре гӧна[*] , wәки әм йәктийа Wида бьбьнә һәвал-п’аред р’астийа[†] Хwәде[+].

#### 6

1Әм жи чаwа һәвал-хәбатед Хwәде иди һиви жь wә дькьн, йед кӧ к’әрәма Хwәде стандьнә, нәһельн кӧ әw к’әрәм бефәйдә бә[+]. 2Чьмки Хwәде дьбежә:

«Дәма р’ә’м-к’әрәме Мьн дәнге тә бьһист
у р’ожа хьлазбунеда һатьмә һәwара тә»[*] .

Ва ньһа йә дәма р’ә’м-к’әрәме! Ва ньһа йә р’ожа хьлазбуне!

3Әм дькьн т’ӧ тьштида нәбьнә байисе к’әтьна т’ӧ кәси, wәки qӧльхе мә нәйе ломәк’аркьрьне. 4Ле һәр тьштида әм хwә бь сәбьра хwәйә мәзьн дьдьнә к’ьфше, чаwа qӧльхк’аред Хwәде: Тә’ли-тәнгийада, һесири-бәләнгазийа у дәрд-кӧлада,[+] 5леданада, кәлада[†] у һәр алийава һ’ьщумкьри, к’әсьри, бехәw, бьр’чи[*] , 6бь ньхта һ’әлал, бь занәбуне, бь дьле фьрә, бь ширьнайийе, бь Р’ӧһ’е Пироз у бь һ’ьзкьрьна беһ’ьләк’ари, 7бь готьна р’астийе у qәwата Хwәде. Әм бь дәсте ч’әп у р’асте жи р’астһ’әсабунева сильһ’кьри нә,[+] 8һӧрмәте у беһӧрмәтийеда, qәдьр у р’әзилийеда. Мә һ’әсаб дькьн чаwа йед дәрәwин, ле әм сәр р’астийе нә,[+] 9мә һ’әсаб дькьн чаwа йед нәнас, ле йед бь нав у дәнг ьн, чаwа йед мьри, ле ва йә әмә сах ьн, чаwа щәза станди, ле нәкӧшти нә,[+] 10әм чаwа йед зәлулийеда нә, ле әм һәр т’ьм ша нә, чаwа йед бәләнгаз, ле әм гәләка дәwләти дькьн, чаwа к’ьфш дьбә йане тьштәки мә т’ӧнә, ле һәр тьштед мә һәнә[+].

11Мә вәкьри wәр’а хәбәр дайә гәли корьнт’ийа, дьле мә жи һьндава wәда фьрә йә. 12Һун жь алийе мәда бинтәнг набьн, ле һун бина хwә ль хwә тәнг дькьн. 13Әз чаwа т’әви зар’ед хwә хәбәр дьдьм, һун жи wәкә wе йәке ль мә вәгәр’иньн у дьле хwә мәр’а вәкьн[+].


П’утп’арьстийева[†] гьредайи нибьн

14Т’әви нәбаwәра нәк’әвьнә бьне нирәки. Чь к’аре һәqийе т’әви нәһәqийе һәйә? Йан чь һәләqәтийа р’онайе т’әви тә’рийе[+]? 15У чь т’ьфаqийа[†] Мәсиһ т’әви щьн[†][*] һәйә? Йан чь п’ар нава баwәрмәнда у нәбаwәрада һәйә[+]? 16Йан жи чь һәвалтийа п’арьстгәһа[†] Хwәде т’әви йа п’ута һәйә? Чьмки әм п’арьстгәһа Хwәдейе сах ьн! Чаwа Хwәде гот:

«Әзе нава wанда бьминьм,
нава wанда бьмәшьм,
Хwәдейе wан бьм
у әwе жи щьмә’та Мьн бьн»[*][+] .
17Бона ве йәке «Хӧдан дьбежә:
Дә р’абьн жь нава wан дәрен, щӧдә бьн.
Ль тьштед һ’әрам[†] нәк’әвьн,
у Әзе wә qәбул кьм[*] ,
18Баве wә бьм,
һуне жи кӧр’ у qизед Мьн бьн,
Хӧдане Һ’әму Зорайийе дьбежә[*] ».

#### 7

1Әм кӧ хwәйе ван соза нә дәлално, дә әм хwә жь һ’әму к’ьретийа[*] qальб у р’ӧһ’е хwә паqьж кьн у бь хофа Хwәде лап бӧһӧрти-жьбарә бьн[+].


Шабуна Паwлос

2Мә дьле хwәда щи кьн! Мә нәһәqи т’ӧ кәси нәкьрийә, зийан нәдайә т’ӧ кәси у кәсәк к’ара хwәр’а нәдайә хәбате[+]. 3Әз ве йәке набежьм кӧ wә нәһәq кьм, ле чаwа мьн пешда готийә, һун дьле мәда нә, һәгәр әм бьмьрьн йан бьжин әм т’әви wә нә[+]. 4Әз гәләки wәда гӧман ьм, гәләки пе wә фьр’наq дьбьм! Нава һ’әму тә’ли-тәнгийед мәда бәрдьлийа wә жь сәре мьн зедәтьр ә у шабунеда к’ьм-к’ьми мә[+].

5Бәле гава әм гьһиштьнә Мәкәдонйайе, мә qәт р’ьһ’әти нәдит, ле мә һ’әму алийава тә’ли-тәнги к’ьшандьн, дор-бәра шәр’-дә’w бун, дьлада жи хәм у дәрд бун[+]. 6Ле Хwәдейе кӧ бәр дьле шкәстийада те, бь һатьна Тито дьл да бәр мә[+] 7у нә кӧ т’әне пе һатьна wи, ле бь wе йәке жи, кӧ чаwа wә дьл дабу бәр wи. Әwи мәр’а гьли кьр, кӧ һун чьqаси дәмана мьнда нә, шин у гьри нә у хирәта мьн дьк’ьшиньн. Бь ве йәке дьле мьн һе шабун к’әте.

8Бәле һәгәр мьн пе wе нә’ме дьле wә ешанд, әз нә п’ошман ьм. Р’аст ә әз п’ошман бум, гава мьн дит кӧ wе нә’ме һьнәк wәхт дьле wә ешанд[+]. 9Ле ньһа әз ша мә, нә кӧ бона wе йәке кӧ һун бәр хwә к’әтьнә, ле чьмки һун бона т’обәкьрьне[†] бәр хwә к’әтьн. Һун ль гора хwәстьна Хwәде бәр хwә к’әтьн, ӧса кӧ wә т’ӧ зийан жь мә нәдит. 10Бәрхwәк’әтьна ль гора хwәстьна Хwәде мерьв бәрбь т’обәйийе дьбә кӧ хьлаз кә у п’ошмани теда т’ӧнә, ле бәрхwәк’әтьна жь ве дьнйайе бәрбь мьрьне дьбә[+]. 11Дә дина хwә бьдьнә wе бәрхwәк’әтьна ль гора хwәстьна Хwәде кӧ чьqас к’ар да wә: Wә чаwа щә’данд бь р’успити щаба хwә да! Чь һерс, чь хоф, чь һ’ьзрәт, чь хирәт, чь щәзадайина бона нәһәqийе! Wә һ’әму алийава хwә да к’ьфше, кӧ һун ван йәкада сәр ньхта һ’әлал ьн. 12Аwа әw нә’ма кӧ мьн wәр’а ньвиси, нә бона wи бу, йе кӧ нәһәqи кьр у нә бона йе һатә нәһәqкьрьне, ле бәле wәки әw дәмана wәйә һьндава мәда ль бәр Хwәде ә’йан бә[+]. 13Бона ве йәке дьл һатә бәр мә.

Пештьри wе бәрдьлһатьнеда, һе гәләки дьл һатә бәр мә бона шабуна Тито, чьмки wә һ’әмуйа дьле wи р’ьһ’әт кьрьбу. 14Ль бәр wи әз пе wә фьр’наq бум у әз р’ур’әш дәрнәк’әтьм. Ле чаwа һәр тьште кӧ мә wәр’а гот р’аст бу, ӧса жи әw фьр’наqийа мәйә бәр Тито р’аст дәрк’әт. 15У дьле wи һе сәр wә гәрм буйә, гава бона гӧһдарийа wә һ’әмуйа бир тинә, кӧ wә чаwа бь хоф у тьрс әw qәбул кьрийә. 16Әз ша мә, кӧ һәр тьштида wәда гӧман ьм.

#### 8


Мәр’данийа баwәрмәнда

1Ижар хушк-бьрано, әм wе к’әрәма Хwәде wәва дьдьнә һ’әсандьне, йа кӧ щьвинед Мәкәдонйайер’а һатийә дайине[*] . 2Нава wе һесири-бәләнгазийа кӧ пе һатьнә щер’ьбандьне у нава к’әсибийа хwәйә гьранда жи, шабуна wан һе зедә бу у һе хwә данә мәр’данийе[+]. 3Әз шә’дә мә, кӧ wана wәкә qәwата хwә у жь qәwата хwә зедәтьр жи бь р’әзәдьли дьдан,[+] 4гәләки һиви жи дькьрьн, кӧ әм qәдьре wан бьгьрьн, бьһельн кӧ әw т’әви ве к’омәкдайина бона щьмә’та Хwәде бьн[+]. 5У нә һаqас чьqас кӧ гӧмана мә һәбу, ле щанийа хwә пева пешийе данә Хӧдан у паше мә, бь ә’мьре Хwәде. 6Иди һьнге мә жь Тито һиви кьр, кӧ әw wи шьхӧле qәнщи кӧ нава wәда дәстпекьр, хьлаз кә жи[+]. 7Чаwа һун һәр тьштида т’ерә-т’ьжи нә, баwәрийе, хәбәрдане, занәбуне, т’әмамийа хирәтеда у wе һ’ьзкьрьна хwәйә һьндава мәда, ӧса жи ви шьхӧле qәнщда т’ер-т’ьжи бьн[+].

8Әз ве хәбәрданеда ә’мьри сәр wә накьм, ле wәки һун ч’ә’в бьдьнә хирәта һьнәкед дьн бона к’омәкдайине, дьхwазьм wә бьщер’ьбиньм, к’а һун һ’ьзкьрьнеда чьqас ширһ’әлал ьн[+]. 9Чьмки һун к’әрәма Хӧдане мә Иса Мәсиһ заньн: Р’аст ә Әw йәки дәwләти бу, ле бона wә к’әсиб бу, wәки һун бь к’әсиббуна Wи дәwләти бьн[+].

10Әз ве йәкеда фькьра хwә wәр’а дьбежьм: Әв йәк бона к’ара wә йә, чьмки һе сала парва нә кӧ т’әне wә пешийе дәстпекьр wе йәке бькьн, ле ӧса жи һун пешийе wе йәкер’а р’ази бун[+]. 11Дә ижар ве кьрьна хwә биньнә сери, wәки р’әзәдьлийа хwәда чьqас хирәт дькьн, һаqас жи биньнә сери, wәкә qәwата хwә. 12Чьмки һәгәр һун бь р’әзәдьли к’омәке бьдьн, әw wәкә wе йәке qәбул ә, чьqас дәсте к’ева те, ле нә wәкә wе йәке, кӧ дестда т’ӧнә[+].

13Әз нә кӧ фьреqәтийа һьнәка дьхwазьм у тәнгасийа wә, ле wәки һәр тьшт wәкә һәв бә. 14Ньһа зедәйа wә дькарә кемасийа wан т’ьжи кә у р’ожәке жи зедәйа wане кемасийа wә т’ьжи кә. Бь ви аwайи wе wәкә һәв дәре,[+] 15чаwа ньвисар ә:

«К’е гәләк т’оп кьр, зедә нәбу
у к’е һьндьк т’оп кьр, кем нәбу»[*][+] .


Тито у һәвалед хwәва

16Шькьр жь Хwәде кӧ әw хирәт да Тито жи, кӧ али wә бькә. 17Әw нә кӧ т’әне һивикьрьна мәр’а р’ази бу, ле хирәта wи жи qәбул нәкьр, хwәст бь р’әзәдьли бе щәм wә. 18Т’әви wи әм wи бьрайи дьшиньн, йе кӧ һ’әму щьвинада бона Мьзгинидайине пәсьне wи дьдьн 19у нә кӧ т’әне һаqас, ле ӧса жи жь алийе щьвинада һатә бьжартьне, кӧ бьбә һәвале wе р’еwитийа кӧ әм к’омәкдайинер’а qӧльх дькьн, бона р’умәта Хӧдан у wәки әм дьлхwәстьна хwә жи ве йәкеда бьдьнә к’ьфше. 20Әм һ’әвза хwә жь ве йәке жи дькьн, кӧ нәбә йәк ви qӧльхе мәйи мәр’ддайинеда мә ломәк’ар кә. 21Чьмки әм дькьн р’аст дәрен, нә кӧ т’әне ль бәр Хӧдан, ле ль бәр мәрьва жи.

22Әм т’әви wан һәр дӧ бьра, бьраки хwәйи дьн жи дьшиньн, йе кӧ мә гәләк тьштида әw щер’ьбандийә у т’ьме жи хирәтк’еш дитийә у ньһа жи һе хирәтк’еш ә һьндава wәда, чьмки әw гәләки wәда гӧман ә. 23Һәгәр пьрс бе сәр Тито, әw һәвал у хәбатк’аре т’әви мьн ә бона wә. Ле һәгәр бе сәр wан һәр дӧ бьрайед мә, әwана жь алийе щьвинеда шанди нә, бона р’умәта Мәсиһ дьхәбьтьн. 24Аwа һ’ьзкьрьна хwә у әw пәсьне кӧ мә бона wә дайә, wанр’а бьдьнә избаткьрьне, wәки һ’әму щьвин wе йәке бьбиньн[+].

#### 9

1Дәрһәqа к’омәкдайина щьмә’та Хwәдеда әв тьштәки зедә йә, кӧ әз wәр’а бьньвисьм[+]. 2Чьмки әз wе р’әзәдьлийа wә заньм у нава мәкәдонийада пе wә фьр’наq дьбьм дьбежьм, кӧ wә баwәрмәндед qәза Ахайайе һе сала парва к’аре хwә к’омәкдайине кьрийә у әв хирәтк’ешийа wә, гәләк жь нав wанда ләqандьнә. 3У әз жи wан бьрайед хwә дьшиньм, wәки фьр’наqийа мьнә һьндава wәда, wе йәкеда бәтал дәрнәйе, ле һун ӧса һазьр бьн, чаwа мьн wанр’а готийә,[+] 4кӧ нәбә һәгәр мәкәдони т’әви мьн бен у бьбиньн һун нә һазьр ьн, әм шәрми бьн (нахwазьм бежьм һун жи) wе гӧманеда, йа кӧ әм wәда гӧман бун. 5Ләма жи мьн р’е тер’а дит, һиви жь бьра кьр, кӧ бәри мьн бенә щәм wә у т’ьвдарәке wе п’ешк’еша[†] гӧмрә, йа кӧ wә соз дабу бьбиньн. Һьнге әwе бь р’әзәдьлийе һазьр бә, нә кӧ бь дәсте зоре.


Гӧмрәдайин у бәред wе

6Ве йәке бир нәкьн: Йе дәст дьдә бәр чандьне, wе һьндьки жи бьдьру, ле йе дәст надә бәр чандьне, wе гӧмрә жи бьдьру[+]. 7Дьле һәр кәсир’а чьqас дәрбаз дьбә, бьра һаqаси жи бьдә, нә кӧ бьдә ле дьле wи пәй бә йан бь борщдарийе бә, чьмки Хwәде йе бь дьл у әшq дьдә һ’ьз дькә[+]. 8Хwәде дькарә һ’әму алийава сәр wәда бьбаринә, wәки һәр алийада һәр гав һ’әму тьштед wәйә керһати һәбьн у зедә бә жи бона һәр кьрьнед qәнщ[+]. 9Чаwа ньвисар ә:

«Wи гӧмрә да бәләнгаза,
qәнщикьрьна Wи[*] һ’әта-һ’әтайе дьминә»[*][+] .

10Әwе кӧ т’охьм дьдә т’охьмр’әш[†] у нан жи бона хwарьне, wе т’охьм п’ешк’еши wә кә у зедә кә, бәред qәнщикьрьна wә[*] жи бьгьһинә[*] . 11Һуне һәр тьштива дәwләти бьн, wәки һәр алийава мәр’д бьн у әw qәнщийед һун бь дәсте мә дькьн, бьбьнә мә’ни кӧ шькьрийе бьдьнә Хwәде[+]. 12У гава һун ви qӧльхи дькьн, нә кӧ т’әне кемасийа щьмә’та Хwәде т’ьжи дькьн, ле әв йәк дькә кӧ Хwәдер’а һе шькьрдайин зедә бә. 13Әв кьрьна wә р’астийа баwәрийа wә избат дькә, бь ви аwайи шькьрийа хwә Хwәде тиньн бона гӧһдарикьрьна Мьзгинийа Мәсиһә кӧ һун иqрар дькьн у бона wе мәр’данийа wә, кӧ һун алик’арийа wан у һ’әмуйа дькьн[+]. 14У әwе бона wә дӧа бькьн, һ’әйра wәда бьн, бона wе к’әрәма Хwәдейә сәр к’әрәма, йа кӧ wәр’а һатийә дайине. 15Шькьр жь Хwәде бона wе дайина wийә кӧ найе готьн!

#### 10


Щабдайина Паwлос бона һ’ӧкӧме шандитийа хwә

1Әз, Паwлос хwәха һиви жь wә дькьм, бь мьлукти у ширьнайийа Мәсиһ, чаwа те готьне кӧ әз р’у бь р’у нава wәда мина бәрхәки мә, ле дурва һьндава wәда мина шерәки мә[+]. 2Әз р’әща дькьм, ӧса нәкьн кӧ гава бем жи бьбьмә шер, чьмки әз ә’сәйи заньм кӧ әз дькарьм тӧрӧш кьм һьндава wанда жи һ’ьшк бьм, йед кӧ бона мә ӧса дьфькьрьн, йанчийә[†] әм бь мәрьвайи дькьн[+]. 3Бәле р’аст ә әм мәрьв ьн, ле бь мәрьвайи әскәрийе накьн. 4Ч’әкед әскәрийа мә, нә йе мәрьвайи нә, ле йед qәwатә жь Хwәде нә, бона wеранкьрьна т’ә’бийа[+]. 5Әм wан шеwьра у һ’әму бьльндщийед к’ӧбарийейә мьqабьли занәбуна Хwәде бәтал дькьн у һ’әму фькьра дькьнә һесир, ельми Мәсиһ дькьн. 6Әм һазьр ьн щәза бьдьнә һ’әму нәгӧһдара, гава гӧһдарийа wә т’ам бә.

7Һун р’әнг-р’уйа дьньһер’ьн. К’и хwәда гӧман ә, кӧ әw п’ара Мәсиһ ә? Бьра ве жи бьфькьрә, кӧ чаwа әw п’ара Мәсиһ ә, ӧса жи әм ьн[+]. 8Чьмки һәгәр әз һьнәки жи зедә дьфьр’ьм, бона wе һ’ӧкӧмдарийа кӧ Хӧдан да мә, тьштәки шәрмийе теда т’ӧнә, әw бона авабуна баwәрийа wә йә, нә кӧ хьраббуне[+]. 9Аwа әз дькьм кӧ ӧса к’ьфш нәбә, йане әз бь нә’мәйед хwә wә дьтьрсиньм. 10Чаwа һьнәк дьбежьн: «Нә’мәйед wи һ’ьшк ьн у бь qәwат ьн, ле әw диндара хwәва бәләнгазәк ә у хәбәрданеда жи йәки пенәбуйи йә»[+]. 11Йед ӧса бьра фә’м бькьн, әм дурва бь хәбәр у нә’мәйед хwәва чаwа нә, незик кьред хwәда жи ӧса нә.

12Р’аст әм нәwерьн, хwә сәр мезине бьк’ьшиньн у һьмбәри wан кьн, йед кӧ хwәха пәсьне хwә дьдьн. Әwана надьнә бәр һ’ьше хwә, гава нава хwәда хwә пе һәв чап дькьн у хwә дьдьнә бәр һәв. 13Ле чь жь п’әйдайина мә дьк’әвә, әм ньге хwә жь бәр’а хwә дьрежтьр накьн, ле wәкә wи синоре дайи, чьqас Хwәде кьрә п’ара мә, кӧ дьгьһижә һ’әта щәм wә. 14Әм жь синор дәр гавәкә хwә навежьн, чаwа һе нәгьһиштьбьнә щәм wә, чьмки гава р’астийе к’әвә әм бь Мьзгинидайина Мәсиһ иди гьһиштьнә һ’әта щәм wә. 15Әм жь синор дәрнайен у пе хәбата һьнәкед дьн нафьр’ьн. Ле әм wе гӧмане нә, кӧ баwәрийа wә бьгьһижә, wәкә wе дайина кӧ мә стандийә, хәбата мә жи нава wәда һе зедә бәрфьрә бә. 16Әм дьхwазьн кӧ жь wә wедатьр дәрбаз бьн, Мьзгинийе щийед дьн жи даннасин кьн, нә кӧ әм бь кьре йәки дьн бьфьр’ьн, йе кӧ синоре хwәда кьрийә. 17Ле чаwа ньвисар ә: «Йе кӧ дьфьр’ә, бьра пе Хӧдан бьфьр’ә»[*][+] . 18Чьмки нә кӧ әwе п’әйе хwә дьдә, ль Хӧдан qәбул ә, ле йе кӧ Хӧдан п’әйе wи дьдә[+].

#### 11


Паwлос у шандийед дәрәw

1Әз дьхwазьм кӧ һун бькарьбьн һьнәки беһ’ьшийа мьн бьбьһерьн! Ле бькьн кӧ бьбьһерьн жи![+] 2Әз к’ӧмр’әшийе wә дькьм, бь wе к’ӧмр’әшийа Хwәде[†]. Чьмки мьн һун йәкир’а, аwа готи Мәсиһр’а нишан кьрьн, wәки wә мина qизәкә бьк’ьр[†] ль бәр Wи бьдьмә сәкьнандьне[+]. 3Ле т’әне әз дьтьрсьм, тӧwәрә чаwа мә’р бь фелбазийа хwә Һеwа хапанд, ӧса жи әw һ’ьше wә бьчәлqинә у һун дәсте хwә жь ширһ’әлали у дьлсахийа хwәйә һьндава Мәсиһда бькьн[*][+] . 4Гава йәк те у Исаки дьн даннасин дькә, к’ижан мә даннасин нәкьрийә, йан р’ӧһ’әки дьн һун дьстиньн, к’ижан wә жь мә нәстандийә, йан мьзгиникә дьн дьдә, кӧ мә нәдайә wә, һун ван тьшта р’ьнд дьбьн[+]. 5Ле бь т’әхмина мьн әз т’ӧ тьштива жь wан шандийед ә’йанә һа кемтьр ниньм![+] 6Дьбә әз хәбәрданеда нә сәр хwә мә, ле нә алийе занәбунеда. Мә әв йәк һ’әму алийава һәр тьштида нишани wә дайә[+].

7Гәло мьн гӧнә кьр, кӧ Мьзгинийа Хwәде бе һәq да wә, хwә жи бәр wә шкенанд, кӧ һун бьльнд бьн[+]? 8Мьн щьвинед майин т’алан кьрьн жь бәр һәqе хwәва, wәки хьзмәтк’арийе wәр’а бькьм. 9У гава әз ль щәм wә бумә һ’әwще тьштәки, мьн гьрани нәда жь wә т’ӧ кәси, чьмки әw баwәрмәндед кӧ жь Мәкәдонйайе һатьбун, чь кемасийед мьн һәбун, wана дәсте хwә дьрежи мьн кьр. Бәле мьн һәр алийава кьрийә кӧ гьранийе нәдьмә wә у дькьм кӧ нәдьм жи[*][+] . 10Бь wе р’астийа Мәсиһ, йа кӧ нава мьнда йә, р’успитийа мьн wе дор-бәред qәза Ахайайеда жи бәтал дәрнәйе[+]. 11Чьма әз аһа дькьм? Әз wә һ’ьз накьм? Wе йәке Хwәде занә! 12У әз чаwа дькьм, әзе ӧса жи бькьм, wәки р’е нәк’әвә wан, йед кӧ мә’нийа дьгәр’ьн, wәки п’әйе хwә бьдьн, йанчийә әw жи мина мә дьхәбьтьн.

13Ле на, йед ӧса шандийед дәрәw ьн, п’алед qәлп ьн, хwә дькьнә дьлqе шандийед Мәсиһә р’аст[+]. 14У әв йәк нә тьштәки ә’щебмайине йә! Мирещьн хwәха жи хwә дькә дьлqе мьлйак’әте[†] р’онайийе[+]. 15Һьлбәт нә тьштәки мәзьн ә, кӧ хьзмәтк’аред wи жи бьк’әвьнә дьлqе хьзмәтк’аред һәqийе. Ахьрийа wане wәкә ә’мәлед wан бә[+].


Паwлос п’әйе хwә тә’ли-тәнгийед хwәда дьдә

16Диса дьбежьм, бьра т’ӧ кәс мьн беһ’ьш һ’әсаб нәкә. Ле һәгәр һун дькьн жи, иди бьра мьн мина йәки беһ’ьш qәбул кьн, кӧ әз жи һьнәки п’әйа бемә хwә[+]. 17Чь кӧ дьбежьм, р’аст ә ль Хӧдан хwәш найе, ле чаwа йәки бе һ’әмди хwә, бәр байе наве хwә к’әти. 18Гәләк бь мәрьвайи п’әйе хwә дьдьн, әзе жи п’әйа бемә хwә[+]. 19Һун мәрьвнә сәрwахт ьн, ләма бь дьләки ша ль беһ’ьша сәбьр дькьн![+] 20Бәле, һун сәбьр дькьн, гава йәк wә дькә хӧлам, йан һәбука[†] wә дьхwә, йан wә к’ара хwәр’а дьдә хәбате, йан сәр wәр’а к’ӧбар дьбә, йан р’уйе wә дьхә[+]. 21Әз бь шәрмийе дьбежьм, кӧ әм wе йәкеда пенәбуйи бун!

Һәгәр йәк р’уйе wи дьгьрә бь тьштәки бьфьр’ә, р’уйе мьн жи дьгьрә, (әз ве йәке жь бефә’мийа хwә дьбежьм). 22Әwана ибрани[†] нә? Әз жи. Исраели нә? Әз жи. Жь р’ьк’ьнйата Бьраһим[†] ьн? Әз жи[+]. 23Qӧльхк’аред Мәсиһ ьн? (Беһ’ьши хәбәр дьдьм), әз һе жь wан зедәтьр ьм! Жь wан зә’фтьр хәбьтимә, жь wан зә’фтьр к’әтьмә кәла, жь wан зә’фтьр ледан хwарийә, гәләк щара һ’әта бәр дәре мьрьне жи чумә[+]. 24Бь дәсте щьһуйа[†] пенщ щара, жь чьли йәк кем, бь qамчийа һатьмә ледане[*] , 25се щара бь дәсте р’омийа бь шьва һатьмә ледане, щарәке әз дамә бәр кәвьра, се щара р’асти гәмиwәлгәр’андьне һатьмә, шәв у р’ожәке бә’реда мамә[*][+] . 26Гәләк р’еwитийед хwәда нава щур’ә-щур’ә qәдә-бәлада бумә: Жь ч’әма, жь р’ебьр’а, жь мьләте хwә, жь нәщьһуйа[†], бажерда, чол-бәстада, сәр бә’ре, жь бьрайед дәрәw[*][+] . 27Дьхәбьтим, дьчәрчьрим, гәләк щара хәwе шәва нәдькьр, т’и-бьр’чи, гәләк щара бе нан, сәрме у бесьт’арийеда бум[+]. 28Пештьри тьштед майин, хәмед һ’әму щьвинайә һәр р’ож жи сәр мьн т’оп дьбьн. 29Гава йәк сәр һ’але хwәда дьгьри, әз жи т’әви wи дьгьрим! Гава йәк жь р’е те дәрхьстьне, дьле мьн жи дьqьлqьлә![+]

30Һәгәр лазьм бә әз п’әйе хwә бьдьм, әзе сәр һ’алед хwәйә сьст п’әйа бемә хwә. 31Хwәдейе Баве Хӧдан Иса, кӧ һ’әта-һ’әтайе һежайи шькьрийе йә, занә кӧ әз дәрәwа накьм. 32Бажаре Шамеда wәлийе[†] бәрдәстийе Аретас п’адша, бона кӧ мьн бьгьрә, нобәдар дабунә бәр дәргәһед бажер[*] , 33әз пе сәпәте п’әнщәрәкер’а сурева дахьстьмә хwаре у жь дәсте wи р’әвим[+].

#### 12


Дитьн у ә’йантийед Паwлосә ә’змани

1Мьн дьк’әвә әз п’әйа бьдьмә хwә, ле р’асти к’ара wе т’ӧнә. Ле бәле әзе ньһа дәрбази сәр wан дитьн у ә’йантийа бьм, йед кӧ Хӧдан нишани мьн данә[+]. 2Әз баwәрмәндәки Мәсиһ нас дькьм, чардәһ сал пешда, (ньзаньм qальбда бу, ньзаньм бе qальб бу, әw Хwәде занә), һ’әта ә’змане сьсийа[*] һатә һьлатьне. 3У әз заньм кӧ әв мәрьва, (qальбда бу, бе qальб бу, әз ньзаньм, wе йәке Хwәде занә), 4һ’әта бӧһьште[†] һатә һьлатьне у тьштед найенә готьне бьһистьн кӧ жь мерьв нак’әвә бона wан тьшта хәбәр дә жи. 5Әзе бона йе һа п’әйа бемә хwә, ле бона хwә п’әйа надьмә хwә, пештьри сәр һ’але сьстийед хwә. 6Ле һәгәр әз бьхwазьм жи п’әйе хwә бьдьм, әв нә беһ’ьши йә, чьмки әз р’астийе дьбежьм. Ле әз хwә дьгьрьм, кӧ нәбә йәк сәр мьн тьштәки зедә бьфькьрә, пештьри тьште кӧ жь мьн дьбьһе йан дьбинә.

7У wәки нәбә әз бона гәләк ә’йантийед нәбәрһ’ьша к’ӧбар бьм, бәлакә мина дәрзике qальбе мьнда мьнр’а һатә дайине, мьлйак’әтәки жь мирещьн, кӧ т’әпа бе мьн, wәки әз к’ӧбар нәбьм. 8Бона ве йәке мьн се щара һиви жь Хӧдан кьр, кӧ ве йәке жь мьн дур хә, 9ле Әwи мьнр’а гот: «К’әрәма Мьн бәси тә йә, чьмки qәwата Мьн сьстийада мийасәр дьбә». Аwа әзе бь дьләки ша һ’але сьстийед хwәда бьфьр’ьм, wәки qәwата Мәсиһ нава мьнда бә. 10Ләма жи әз бона наве Мәсиһ сьстийа, qара, һесири-бәләнгазийа, зерандьна у тә’ли-тәнгийа бәгәм дькьм, чьмки гава әз сьст дьбьм, һьнге qәwат дьбьм[+].


Хәмед Паwлос һьндава корьнт’ийада

11Р’асти мьн беһ’ьши кьр кӧ п’әйе хwә да, ле wә п’ейи сәр мьн кьр! Гәрәке wә п’әйе мьн бьда. Әз т’ӧ тьштива жь wан шандийед wәйә ә’йан кемтьр нимә, ле әз хwәха жи нә т’ӧ тьшт ьм[+]. 12Нишанед шандитийа р’аст, аwа готи нишан, к’әрәмәт у кьред qәwат, нава wәда бь т’әмамийа сәбьре һатьнә кьрьне[+]. 13Мьн чь тьштива qәдьре wә жь qәдьре щьвинед майин кемтьр гьртийә, пештьри wе йәке кӧ мьн гьрани нәда wә? Бьбахшиньнә мьн ве нәһәqийе![+]

14Әва се щар ә әз к’аре хwә дькьм, кӧ сәр wәда бем. У әз гьранийе надьмә wә. Ч’ә’ве мьн нә ль һәбука wә йә, ле ль wә йә! Чьмки нә кӧ гәрәке зар’ бона де-бава бькьн, ле де-бав бона зар’а[+]. 15Әзе бь дьләки ша, хwә жи у мал-һ’але хwә жи бона wә бьдьм. Һәгәр әз һе гәләки wә һ’ьз бькьм, гәло һуне мьн һьндьки һ’ьз бькьн[+]? 16Әм һа һьлдьн, кӧ мьн гьрани нәдайә wә, ле бь йа һьнәка әзи һ’ьләк’ар бумә у бь фелбазийа хwә һун авитьнә т’әләка хwә[+]. 17Гәло мьн бь дәсте әwед кӧ мьн сәр wәда шандьн, һун к’ара хwәр’а данә хәбате? 18Мьн һиви жь Тито кьр у әw бьра т’әви wи шанд. Гәло Тито һун к’ара хwәр’а данә хәбате? Мә бь р’ӧһ’әки нәдькьр? Әм р’екеда нәдьчун[+]?

19Дьбә кӧ һун т’әмамийа ви wәхтида дьфькьрьн, кӧ әм дьхwазьн хwә ль бәр wә р’успи кьн? На! Ле ль бәр Хwәде әм йәктийа Мәсиһда хәбәр дьдьн у һәр тьшти дәлално, бона к’ара wә дьбежьн[+]. 20Әз дьтьрсьм, гава әз бем, тӧwәрә wә ӧса нәбиньм, чаwа әз дьхwазьм у һун жи мьн ӧса нәбиньн, чаwа һун дьхwазьн. Дьтьрсьм кӧ һе нава wәда шәр’-дә’w һәбьн, һ’әвсуди, һерск’әтьн, һәвр’ьк’и[*] , хәйб, бӧхдан, к’ӧбар-бабахи у бет’әрбәти. 21Дьтьрсьм, кӧ гава әз диса сәр wәда бем, Хwәдейе мьн сәре мьн ль бәр wә бәржер кә у бона гәләка шине бькьм, к’ижана пешда гӧнә кьрьнә у жь кьред һ’әрамийе, бенамусийе у толтийе т’обә нәкьрьбьн[+].

#### 13


Т’әми у сьлавед ахьрийе

1Әва щара сьсийа йә әзе сәр wәда бем. Чаwа ньвисар ә: «Гәрәке бь дәве дӧ йан се шә’да һәр тьшт бе ә’сәйикьрьне»[*][+]. 2Мьн бәре готийә у ньһа жи дьбежьм, чаwа щара дӧда нава wәда һазьр бум, ньһа жи диса дурва wанр’а дьньвисьм, йед кӧ пешда гӧнә кьрьнә у ӧса жи һ’әмуйар’а: Гава диса бем, иди әз надьмә хатьре т’ӧ кәси, 3чьмки һун к’әтьнә бьн ә’нәна, кӧ бьзаньбьн, гәло Мәсиһ пе мьн хәбәр дьдә. Әw һьндава wәда нә сьст ә, ле нава wәда qәwат ә. 4Р’аст ә Әw бь сьстийе һатә хачкьрьне[†], ле бь qәwата Хwәде сах ә. Әм йәктийа Wида сьст дьбьн, ле бь qәwата Хwәде һьндава wәда әме бьжин т’әви Wи[+].

5Һун дьле хwә бьщер’ьбиньн, к’а һун нава баwәрийеда нә? Хwә ә’нәнә кьн. Һун фә’м накьн, кӧ Иса Мәсиһ нава wәда йә, т’әне щер’ьбандьнеда һун пенәбуйи нибьн? 6Ле гӧман һәйә, кӧ һуне фә’м бькьн, кӧ әм нә пенәбуйи нә. 7Ле әм дӧа жь Хwәде дькьн, кӧ һун хьрабийе нәкьн, нә кӧ wәки әм щер’ьбандьнеда qәнщ к’ьфш бьн, ле wәки һун qәнщийе бькьн, һәгәр әм пенәбуйи жи к’ьфш бьн. 8Чьмки әм нькарьн тьштәки ль р’астийе бькьн, ле т’әне бона к’ара wе. 9Әм ша дьбьн, гава әм сьст дьбьн у һун qәwат дьбьн. У әм жи бона wә дӧа дькьн, wәки һун т’ам бьгьһижьн[+]. 10Бона ван йәка әз дурва wәр’а дьньвисьм, кӧ нәбә гава әз бем, һьндава wәда һ’ьшкийе бькьм бь wи һ’ӧкӧме кӧ Хӧдан дайә мьн, йа кӧ бона авакьрьне йә, нә бона хьрабкьрьне[+].

11Һәйнәсәр хушк-бьрано, хwәш бьн! Сәр хwәда wәрьн, дьл бьдьнә һәвдӧ, сәр нетәке бьн, ль пәй ә’дьлайийе бьн у Хwәдейе һ’ьзкьрьне у ә’дьлайийе wе т’әви wә бә[+].

12Сьлаве бьдьнә һәв бь р’амусана шире һ’әлал. Т’әмамийа щьмә’та Хwәде ль wә сьлав дькә[+].

13 К’әрәма Хӧдан Иса Мәсиһ, һ’ьзкьрьна Хwәде у һәләqәтийа Р’ӧһ’е Пироз т’әви wә һ’әмуйа бә.

### ГАЛАТИ

#### ГАЛАТИ

ГАЛАТИ


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]


НӘ’МА ПАWЛОС ГАЛАТИЙАР’А


Пешготьн

Галатйа Асйа Бьч’укда qәзакә Р’омайе бу. Паwлос дәма р’еwитийа шандитийа хwәйә пешьнда бажаред Әнтакйа Пьсидйайе, Листра, Дербә, Qонйайеда һ’име щьвинед баwәрмәнда авитьн у ӧса жи щарәке йан дӧ щара чуйә wьр (К’аред Шандийа 13:13–14:26, 16:6; 18:23).

Ле бәле пәй Паwлоср’а, чаwа щийед дәрәкә, ӧса жи нава Галатйайеда даннасинкьред башqә һатьн у щьвина wан т’әвиһәв кьрьн.

Гава Мьзгинийа Мәсиһ бәла бу у нав мьләтада һатә qәбулкьрьне, әв пьрс жи пешда һат у готьн: «Әwе кӧ т’обә дькә гәрәке ль гора Qануна Муса бе сьнәткьрьне, кӧ бьбә мәсиһийе р’аст». Паwлос һе пешда шьровәкьрьбу, кӧ әw йәк т’ӧ щар нә ӧса йә. Чьмки әw р’ийа кӧ баwәрмәнда т’әви Мәсиһ дькә йәк, әw баwәри йә. Ле һьнәк һатьнә нава щьвинед Галатйайе, һьмбәри Паwлос р’абун у готьн: «Гәрәке Qануна Муса бе хwәйкьрьне, wәки бәр Хwәде р’аст бенә һ’әсабе».

Бь ве нә’ме Паwлос дьхwазә фькьред йед ӧса вәгәр’инә бәрбь баwәрийа р’аст, чьмки әw бь һинкьрьна нәр’аст жь баwәрийа хwә хальфи бун. Әw сәрһатийа хwә шьровәдькә, дьбежә чаwа әw у Барнабас чунә Оршәлиме у т’әви шандийед майин хәбәр дан у чаwа Аqуб, Пәтрус у Йуһ’әнна qӧльхе wан qәбул кьрьн у qайл бун, кӧ әw нава нәщьһуйа даннасин кьн. (Дьбә кӧ Паwлос бә’са wе чуйина хwәйә Оршәлиме дькә, йа кӧ К’аред Шандийа 15:1-4-да ньвисар ә).

Паwлос изьне дьдә хwә кӧ әw хwә шандийе Иса Мәсиһ һ’әсаб кә. Әw пьштгьрийе qӧльхе хwә дькә у дьбежә, кӧ әв qӧльхе wи нә жь алийе мәрьвада йә, ле дайина Хwәде йә у шандитийа wи бона мьләтед нәщьһу йә.

Әw мерк’ими дьбежә, кӧ мәрьв пе Qанун qәдандьне ль бәр Хwәде р’аст найе һ’әсабе, ле т’әне бь баwәркьрьне. Мәрьв т’ӧ щар нькарә wе хьлазбуна кӧ Хwәде дьдә бь кьред хwәйә qәнщ qазьнщ кә. Ахьрийе Паwлос дьбежә, кӧ ә’мьре баwәрмәнда гәрәке бь азайийе у һ’ьзкьрьне бә, к’ижан кӧ Р’ӧһ’е Пироз бь баwәркьрьна мәрьва п’ешк’еш дькә.

Пешготьн (1:1-10)
Һ’ӧкӧме Паwлос чаwа шанди (1:11–2:21)
Мьзгини к’әрәма Хwәде йә (3:1–4:31)
Щабдари у азайийа баwәрмәнда (5:1–6:10)
Пашготьн (6:11-18)

#### 1


Сьлавкьрьн

1Әз Паwлосе шанди[†], нә кӧ жь алийе мәрьвада йан бь дәсте мәрьва к’ьфшбуйи мә, ле бь дәсте Иса Мәсиһ у Бав[†] Хwәде, Йе кӧ Әw жь мьрьне р’акьр,[+] 2әз бь һ’әму баwәрмәндава т’әвайи бәрбьр’и wә щьвинед[†] Галатйайеда дьбьм[+].

3Дә бьра к’әрәм[†] у ә’дьлайийа Хwәде Баве мә у Хӧдан[†] Иса Мәсиһ ль wә бә, 4Йе кӧ щанийа Хwә анәгори ә’мьре Баве мә Хwәде жь бәр гӧнед мәва да, wәки мә жь ви зәмане ньһайи хьраб хьлаз кә[+]. 5Шькьр жь Хwәдер’а һ’әта-һ’әтайе! Амин[†].


Р’асти т’әне Мьзгиникеда[†] йә

6Әз ә’щебмайи дьминьм, кӧ һун ӧса зу пьшта хwә дьдьнә Хwәдейе кӧ бь сайа к’әрәма[†] Мәсиһ гази wә кьр у бәре хwә дьдьнә мьзгиникә дьн[+]. 7Р’аст мьзгиникә дьн т’ӧнә, ле һьнәк һәнә wә т’әви һәв дькьн у дьхwазьн Мьзгинийа[†] Мәсиһ бьгӧһезьн[+]. 8Ле һәгәр әм йан мьлйак’әтәк[†] жи жь ә’змен бе, мьзгиникә ӧса бьдә wә, к’ижан кӧ нә мина wе Мьзгинийе йә, йа кӧ мә дайә wә, бьра ньфьр’ ль wи бә![+] 9Чаwа мә пешда гот, ньһа жи диса дьбежьм: Һәгәр йәк мьзгиникә нә мина wе Мьзгинийа кӧ wә qәбул кьр дьдә wә, бьра ньфьр’ ль wи бә!

10Чьма әз ньһа дькьм мәрьв жь мьн р’ази бьн, йан Хwәде? Йан гәло әз дькьм кӧ ль мәрьва хwәш бем? Һәгәр мьн һе бьхwәста әз ль мәрьва хwәш бьһатама, мьн нькарьбу әз бьбума хӧламе Мәсиһ[+].


Чаwа Хwәде Паwлос кьрә шанди

11Әз ве йәке ль wә дьдьмә һ’әсандьне хушк-бьрано, кӧ әw Мьзгинийа мьн даннасин кьр, нә йа мәрьвайи йә. 12Мьн әw жь мәрьва нәстанд, нә жи жь кәсәки һин бум, ле Иса Мәсиһ мьнва ә’йан кьр[+].

13Wә бона беп’әргалийа мьнә бәрейә нава щьһутийеда бьһистийә. Мьн беһ’әсаб щьвина Хwәде дьзеранд у дькьр кӧ wе хьраб кьм[+]. 14Әз нава щьһутийеда[†] жь гәләк һәвалед хwәйә щьһу пешдатьр чубум, алийе р’аw-р’ьзьма[†] кал-бавада жи гәләки хwәйихирәт бум[*][+] . 15Ле гава Хwәде хwәст, (Йе кӧ әз бьжартьм, чахе әз һе зьке дийа хwәда бум у бь к’әрәма Хwә әз к’ьфш кьрьм),[+] 16Кӧр’е Хwә мьнва ә’йан кьр, кӧ нава нәщьһуйада[†] Wи даннасин кьм, һьнге мьн шеwьра хwә т’ӧ кәси нәкьр[*] , 17нә жи р’абумә Оршәлиме, щәм әwед кӧ бәри мьн бьбунә шанди, ле әз пер’а-пер’а чумә Ә’рәбьстане у диса вәгәр’ийамә Шаме[+]. 18Паше се сала шунда р’абумә Оршәлиме, кӧ Пәтрус[†][*] бьбиньм у панздәһ р’ожа щәм wи мам[*][+] . 19Ле бәле жь шандийед майин мьн т’ӧ кәс нәдит, пештьри Аqубе[†] бьре Хӧдан[+]. 20Чь кӧ wәр’а дьньвисьм, әз бәр Хwәде бехельф дьбежьм[+]. 21Паше чумә алийед Сурйайе у Киликйайе. 22Ле щьвинед Мәсиһә Щьһустанеда[†] әз р’у бь р’у нас нәдькьрьм. 23Wана т’әне бьһистьбу кӧ: «Әwе wәхтәке әм дьзерандьн, ньһа хwәха wе баwәрийе[†] даннасин дькә, к’ижан wи wәхтәке дькьр кӧ хьраб кә»[+]. 24У бона мьн шькьри дьданә Хwәде.

#### 2


Паwлос у шандийед майин

1Паше чардәһ сала шунда т’әви Барнабас[†] диса р’абумә Оршәлиме, Тито жи мьн т’әви хwә бьр[*][+] . 2Әз чум, чьмки Хwәде бәр мьн вәкьр, кӧ һәр’ьм. У мьн әw Мьзгини ль wан да һ’әсандьне, йа кӧ әз нава нәщьһуйада даннасин дькьм, ле әв йәк мьн йед сәрәкәр’а башqә дьгот. Мьн нәхwәст кӧ әз бадиһәwа[†] бьбәзьм йан бәзибьм[+]. 3Ле һ’әта Титойе т’әви мьн кӧ йунан бу, п’ейи сәр wи жи нәкьрьнә, кӧ бе сьнәткьрьне[†]. Әв пьрс пешда һат,[+] 4чьмки чәнд бьрайед дәрәw шулькинә нава мә, wәки щә’сусийе азайийа мә бькьн, йа кӧ бь сайа Мәсиһ Иса мә дәст анийә. Wана дьхwәст әм бькьрана бьндәст[+]. 5Ле мә qәт дәqәке жи гӧр’а wан нәкьр, кӧ р’астийа Мьзгинийе нава wәда һ’имгьрти бьминә.

6Ле бона wан жи, йед кӧ сәрәкә к’ьфш дьбун, (qәт хәма мьн нинә, кӧ әw бәре чь бунә, Хwәде фьрqийе накә нава мәрьва), wан сәрәка жи т’ӧ тьште ну мьнр’а нәготьн[+]. 7Ле сәрбара-сәрда дитьн кӧ ль мьн һатийә спартьне, wәки әз Мьзгинийе бьдьмә нәщьһуйа[*] , чаwа кӧ ль Пәтрус жи һатийә спартьне, wәки Мьзгинийе бьдә щьһуйа[†][*][+] . 8Чьмки Хwәдейе кӧ Пәтрус кьрә шандийе щьһуйа, һәма Wи жи әз кьрьмә шандийе нәщьһуйа. 9Гава Аqуб[†], Пәтрус[*] у Йуһ’әннайе[†] кӧ «Стун» дьһатьнә һ’әсабе, бона wе к’әрәма кӧ мьнр’а һатьбу дайине пе һ’әсийан, дәстед хwәйә р’асте чаwа нишана т’ьфаqийе[†] данә мьн у Барнабас. Әw qайл бун, кӧ әм һәр’ьнә нава нәщьһуйа у әw жи һәр’ьнә нава щьһуйа[+]. 10Т’әне wан һиви кьр, кӧ әм бәләнгаза бир нәкьн, йа кӧ әз хwәха жи дәмана wе йәкеда мә[+].


Паwлос шашийа Пәтрус һьлте

11Ле гава Пәтрус һатә Әнтакйайе, әз ашкәрә мьqабьли wи р’абум, чьмки әwи шаш бу[+]. 12Бәри һатьна чәнд мәрьвед кӧ Аqуб шандьбун, әwи т’әви нәщьһуйед баwәрмәнд нан дьхwар. Ле гава әwана һатьн, әwи хwә дьда алики у вәдьк’ьшийа, жь тьрса әwед кӧ дьготьн, гәрәке нәщьһу бенә сьнәткьрьне[+]. 13У щьһуйед баwәрмәндә майин жи т’әви wи дӧр’ути кьрьн, һ’әта кӧ Барнабас жи хальфи[†], к’әтә нава wе дӧр’утийа wан. 14Ле гава мьн дит кӧ әwана нава р’астийа Мьзгинийеда наминьн, һьнге ль бәр һ’әмуйа мьн готә Пәтрус: «Һәгәр тӧ щьһу йи, мина йәки нәщьһу дьжийи у нә мина щьһуйа, тӧ чаwа дьки сәр нәщьһуйа, кӧ бьбьнә мина щьһуйа?»[+]


Щьһу у нәщьһу һәр дӧ жи пе баwәрийе хьлаз дьбьн

15Әмә кӧ ә’сьле хwәда щьһу нә у нә жь «нәщьһуйед гӧнәк’ар[†]» ьн, 16заньн кӧ мәрьв бь кьред Qануне нькарә р’аст бе һ’әсабе, ле т’әне бь Иса Мәсиһ баwәркьрьне. Мә жи Мәсиһ Иса баwәр кьр, wәки бь Мәсиһ баwәркьрьне әм р’аст бенә һ’әсабе, нә кӧ бь кьред Qануне, чьмки т’ӧ qул-бәндә бь кьред Qануне нькарә р’аст бе һ’әсабе[*][+] . 17Аwа һәгәр әм дькьн бь Мәсиһ р’аст бенә һ’әсабе у wе гаве хӧйа бә, кӧ әм хwәха жи мина wан гӧнәк’ар ьн, һьнге Мәсиһ бу wәк’иле гӧна? Т’ӧ щар! 18Һәгәр әw тьштед мьн хьраб кьрьнә, диса дәстпедькьм чедькьм, әз нәһәqийа хwә дьдьмә избаткьрьне. 19Чьмки әз бь Qануни бона Qануне мьрьм, wәки бона Хwәде бьжим. Әз т’әви Мәсиһ хач[†] бум,[+] 20жь вьр шунда нә кӧ әз дьжим, ле Мәсиһ ә кӧ нава мьнда дьжи. У ньһа кӧ әз ви qальбида дьжим, бь Кӧр’е Хwәде[†] баwәркьрьне дьжим, Йе кӧ әз һ’ьз кьрьм у щанийа Хwә бона мьн да дәр[+]. 21Әз к’әрәма[†] Хwәде т’әхсир накьм, чьмки һәгәр р’астһ’әсаббун[†] бь Qануне буйа, кӧ ӧса йә Мәсиһ бадиһәwа мьр.

#### 3


Qанун у баwәри

1Гәли галатийед беһ’ьш! К’е сәре wә т’ьжи кьр?[*] Нә ахьр Иса Мәсиһ ль бәр ч’ә’ве wә хачбуйи һатә дийаркьрьне? 2Әз т’әне ве йәке дьхwазьм жь wә бьзаньбьм: Wә Р’ӧһ’е Хwәде бь Qанун qәдандьне станд, йан бь Мьзгини бьһистьне у баwәрийа хwә же анине[+]? 3Чьма һун һаqас беһ’ьш ьн, кӧ wә бь Р’ӧһ’е Хwәде дәстпекьр у ньһа бь мәрьвайи хьлаз дькьн? 4Һаqас тьшт бадиһәwа һатьнә сәре wә? Наqәwьмә кӧ бадиһәwа бьн![+] 5Чьма әw Хwәдейе кӧ Р’ӧһ’е Хwә п’ешк’еши[†] wә дькә у нава wәда к’әрәмәта дькә, бона Qанун qәдандьна wә дькә, йан бона кӧ wә Мьзгини бьһист у баwәрийа хwә же ани[+]?

6Мәсәлә, бона Бьраһим[†] аһа ньвисар ә: «Бьраһим Хwәде баwәр кьр у әw йәк жер’а р’асти һатә һ’әсабе»[*][+] . 7Аwа заньбьн, йед кӧ баwәр дькьн әw ьн зар’ед Бьраһим[*] . 8Ньвисаре һе пешда дабу к’ьфше, кӧ Хwәде нәщьһу бь баwәрийе[†] wе р’аст һ’әсаб бькьрана у зува Мьзгини дабу Бьраһим кӧ: «Бь тә дӧайе һ’әму мьләта бьбә»[*][+] . 9Аwа әwед кӧ баwәр дькьн, т’әви Бьраһиме баwәрмәнд дӧа ль wан те кьрьне.

10Әwед кӧ хwә спартьнә[†] кьред Qануне, әw бьне ньфьр’еда нә, чьмки ньвисар ә: «Ньфьр’ ль һәр кәси йә, йе кӧ нава һ’әму ньвисаред к’ьтеба Qанунеда наминә у наqәдинә»[*][+] . 11Ә’йан ә т’ӧ кәс бь Qануне нькарә ль бәр Хwәде р’аст бе һ’әсабе, чьмки ньвисар ә: «Йе р’аст wе бьжи, чьмки баwәр дькә»[*][+] . 12Ле Qанун бь баwәрийе нинә, ле бәле чаwа ньвисар дьбежә: «К’и кӧ т’әмийед Qануне бьqәдинә бь wан wе бьжи»[*][+] . 13Мәсиһ әм жь wе ньфьр’а Qануне к’ьр’ин, әw дәwса мә к’әтә бьн wе ньфьр’е, чьмки ньвисар ә: «Ньфьр’ сәр йе дарва дардакьри йә»[*][+] . 14Әв йәк бу, wәки бь Мәсиһ Иса дӧайе Бьраһим бе сәр нәщьһуйа, кӧ бь баwәрийе әм Р’ӧһ’е создайи бьстиньн[+].


Созе Хwәде у Qанун

15Хушк-бьрано! Әз тиньмә сәр ә’дәте дьне. Һәгәр йәки wәсийәтәк[†] т’әстиq кьрьбә, т’ӧ кәс нькарә wе бәтал кә, йан жи тьштәки дьн сәрда зедә кә. 16Аwа әw соз Бьраһим у зӧр’әта wир’а һатьнә дайине. Ньвисареда найе готьне: «Зӧр’әтед тә» чаwа бона гәләка, ле бона йәки: «Зӧр’әта тә»[*] у әw зӧр’әт Мәсиһ ә[+]. 17Аwа готи әз ве йәке дьбежьм, әw wәсийәта кӧ пешда жь Хwәдеда һатьбу т’әстиqкьрьне, Qануна кӧ чарсьд си сали шунда дәрк’әт, нькарә ӧса бькә, wәки wәсийәта создайи qәwата хwә ӧнда кә[*][+] . 18Чьмки һәгәр wарти Qанунева гьредайи буйа, wе создайинева гьредайи нибуйа, ле Хwәде бь соз п’ешк’еши Бьраһим кьр[*][+] .

19Иди мәрәме Qануне чь бу? Qанун сәрда зедә бу кӧ нәһәqи бе наскьрьне у гәрәке әw бьма һ’әта һатьна Зӧр’әта wи, к’ижанир’а соз дабу. Qанун жь алийе мьлйак’әтада, бь дәсте навчетийа йәки[*] һатә дайине[*][+] . 20Бона wәсийәткьрьне навчети нә лазьм ә гава wәсийәт бь дәсте йәки те кьрьне у ль вьр әw йәк т’әне Хwәде йә[+].


Wар у хӧлам

21Аwа Qанун мьqабьли созед Хwәде йә? Т’ӧ щар! Бәле һәгәр qанунәк һәбуйа, кӧ бькарьбуйа жийин бьда, һьнге ә’сәйи р’астһ’әсаббун wе бь qануне бьбуйа. 22Ле ньвисар һ’әмуйа бьн һесиртийа гӧнәда[†] дьдә к’ьфше, wәки чь кӧ бь Иса Мәсиһ баwәркьрьне һатьбунә создайине, баwәрмәндар’а бенә дайине[+].

23Бәри һатьна баwәрийе, әм бьн дәсте Qанунеда чаwа гьрти дьһатьнә хwәйикьрьне, һ’әта хӧйабуна wе баwәрийе кӧ wе бьһата. 24Бь ви аwайи Qанун бу т’әрбәтдаре[†] мә у әм бәрбьр’и Мәсиһ анин[*] , кӧ әм бь баwәрийе р’аст бенә һ’әсабе[+]. 25Ле ньһа кӧ баwәри һат, әм иди нә бьн дәсте т’әрбәтдаре Qанунеда нә.

26Бь баwәрийе һун һ’әму йәктийа Мәсиһ Исада лаwед Хwәде нә[*][+] . 27Һун һ’әму кӧ йәктийа Мәсиһда һатьнә ньхӧмандьне[†], wә Мәсиһ сәр хwә wәргьртийә[+]. 28Иди фьрqи нә нава щьһу у нәщьһуйада һәйә, нә нава хӧлам у азайада, нә жи нава мера у жьнада, чьмки һун һ’әму жи йәк ьн йәктийа Мәсиһ Исада[+]. 29У һәгәр һун п’ара Мәсиһ ьн, wәки ӧса йә зӧр’әта Бьраһим ьн у wаред wи сози нә[*][+] .

#### 4

1Аwа әз дьбежьм, wаре кӧ хwәйе һәр тьшти йә, ле һ’әта кӧ хьшим ә жь хӧлем найе фьрqикьрьне. 2Әw бьн дәсте хwәйкьрийа у хәмк’ешада йә, һ’әта wи wәхте кӧ баве к’ьфш кьрийә. 3Ӧса жи әм гава һе р’ӧһ’анида «хьшим» бун, мә хӧламти сьхьред[†] ве дьнйайер’а[*] дькьрьн. 4Ле гава wәхт пер’а гьһишт, Хwәде Кӧр’е Хwә шанд, кӧ жь к’ӧлфәте[†] бу у к’әтә бьн Qануне,[+] 5wәки йед бьн Qануне аза кә у әм жи һәqе лаwтийа Хwәде бьстиньн[*][+] . 6Аwа һун кӧ лаwед Wи нә, Хwәде Р’ӧһ’е Кӧр’е Хwә шандә нава дьле мә, кӧ гази Хwәде дькә: «Абба[†]!» аwа готи «Баво!» 7Бь ви аwайи иди тӧ нә хӧлам и, ле лаw и у һәгәр лаw и, ӧса жи Хwәде тӧ кьри wаре Хwә.


Хәмгинийа Паwлос бона галатийа

8Бәре, гава wә Хwәде нас нәдькьр, wә хӧламти йед ӧсар’а дькьрьн, кӧ р’аст нә хwәде бун. 9Ле ньһа кӧ wә Хwәде нас кьрийә, ле бәле Хwәде жи һун нас кьрьнә, һун чаwа диса вәдьгәр’ьнә сәр wан сьхьред ве дьнейә беqәwатә нә т’ӧ тьшт у диса дьхwазьн хӧламтийе wанр’а бькьн[+]? 10Һун гӧһ дьдьнә р’ожед һ’әсаб, мәһа, р’ожгар у сала[+]. 11Әз бона wә дьтьрсьм, кӧ әw шьхӧле мьн бона wә кьрийә дәйа һәр’ә[+].

12Әз һиви жь wә дькьм хушк-бьрано, бьбьнә мина мьн, чьмки әз жи мина wә бумә. Wә т’ӧ зийан нәдайә мьн. 13Һун заньн кӧ щара пешьн бесьһ’әтийа qальбе мьн бу мә’ни, мьн Мьзгини да wә[+]. 14У чь кӧ һатә сәре qальбе мьн, әw йәк бу щер’ьбандьнәк[†] бона wә, ле диса wә әз беһӧрмәт нәкьрьм йан пьшта хwә нәда мьн, ле wәкә мьлйак’әтәки Хwәде әз qәбул кьрьм у wәкә Мәсиһ Иса[+]. 15Әw шабуна wә чаwа бу? Әз wәкә шире хwә, һәгәр жь дәст wәва бьһата, wәйе ч’ә’ве хwә жи дәрхьста бьда мьн. 16Иди әз бумә дьжмьне wә, wәки мьн wәр’а р’аст хәбәр дайә?

17Әwед майинә кӧ к’әтьнә дәмана wә, әw хера wә нахwазьн, ле бәле әwана дьхwазьн wә жь мьн бьqәтиньн, wәки һун бьк’әвьнә дәмана wан. 18Qәнщ ә кӧ мәри дәмана qәнщийеда бә у нә кӧ т’әне гава әз нава wәда бьм, ле һәр гав. 19Лаwед мьн, әз ньһа диса бона wә мина еша к’ӧлфәта дьк’ьшиньм, һ’әта кӧ Мәсиһ нава wәда бьгьһижә. 20Хwәзи әз ньһа ль щәм wә бума у мьн тьһәре хәбәрдана хwә бьгӧһаста, чьмки әз бона wә нава мьталада мә!


Мәсәла Һащәр[†] у Сәрайе

21Жь мьнр’а бежьн, һун кӧ дьхwазьн бьн Qанунеда бьн, wә нәбьһистийә Qанун чь дьбежә? 22Ньвисар ә кӧ: «Дӧ кӧр’ед Бьраһим һәбун, йәк жь щарийе бу, йәк жи жь жьна аза»[*][+] . 23Әwе жь щарийе бу, әw бь бьнйат’а мәрьвайе бьбу, ле әwе жь жьна аза бу, әw ль гора созе Хwәде бу[+]. 24Әва йәка щур’әки майин те фә’мкьрьне, әв һәр дӧ жьн дӧ пәйман[†] ьн: Йәк жь ч’ийайе Синайе[†], бона хӧламтийе тинә, әw Һащәр[†] бу[*][+] . 25Һащәр Ә’рәбьстанеда те һ’әсабе ч’ийайе Синайе у һьмбәри Оршәлима ньһа дьбә, кӧ зар’ед хwәва хӧламтийе дькә. 26Ле йа аза, әw Оршәлима жорьн те һ’әсабе, кӧ әw дийа мә һ’әмуйа йә[*][+] . 27Чьмки ньвисар ә:

«Ша бә, безӧр’әта кӧ тә зар’ нәданин.
Бь әшq бьстьре, дәнг бьльнд кә,
кӧ еша зар’анине тә нәк’ьшанд.
Чьмки зар’ед тә мербәр’дайийе
wе жь зар’ед йа хwәйимер гәләктьр бьн»[*] .

28Аwа һун[*] хушк-бьрано, мина Исһаq[†] зар’ед wи сози нә[*][+] . 29Ле чаwа һьнге әwе жь мәрьвайе бьбу, йе жь алийе Р’ӧһ’да дьзеранд, ӧса жи ньһа[*][+] . 30Ле ньвисар чь дьбежә? «Әwе щарийе кӧр’е wева бәрде дәрхә, чьмки кӧр’е щарийе гәрәке т’әви кӧр’е жьна аза wар нәбә»[*][+] . 31Аwа хушк-бьрано, әм нә зар’ед щарийе нә, ле зар’ед йа аза нә.

#### 5


Азайийа хwә хwәй кьн

1Бона азайийе Мәсиһ әм аза кьрьнә! Wе азайийе qәwин бьгьрьн у диса нәк’әвьнә бьн wи нире хӧламтийе[+].

2Бьбьһен, әз Паwлос wәр’а дьбежьм: Һәгәр һун бьһельн кӧ һун бенә сьнәткьрьне, Мәсиһ т’ӧ к’аре надә wә[+]. 3Әз һәр мәрьвәкир’а диса мерк’ими дьбежьм, йе кӧ изьне дьдә хwә кӧ әw бе сьнәткьрьне, әw дәйндар ә кӧ т’әмамийа Qануне бьqәдинә[+]. 4У һәгәр һун бь Qанун qәдандьне дьхwазьн р’аст һ’әсаб бьн, wәки ӧса йә һун жь Мәсиһ qәтийайи нә у жь к’әрәме к’әти нә[+]. 5Ле чь жь мә дьк’әвә, әм бь сайа Р’ӧһ’е Пироз у пе баwәрийе һ’әйра wе р’астһ’әсаббунеда нә, йа кӧ әм теда гӧман ьн[+]. 6Чьмки йәктийа Мәсиһ Исада, нә сьнәткьрьн тьштәк ә, нә жи нәсьнәткьрьн, ле сәри баwәри йә кӧ бь һ’ьзкьрьне йа хwә дькә[+].

7Һун р’ьнд пешда дьчун! К’е һун данә сәкьнандьне, кӧ ельми р’астийе нәбьн[+]? 8Әва һелана нә жь Wи йә, Йе кӧ гази wә кьрийә. 9«Һьнәк һәвиртьр’шк[†] т’әмамийа һәвир һьлтинә»[*][+] . 10Ле әз бь йәктийа мәйә Хӧданда wәда гӧман ьм, кӧ һуне тьштәки майин нәфькьрьн, ле әwе фькьред wә т’әви һәв дькә wе сәр бәла хwә вәбә, к’и жи һәбә[+].

11Ле әз хушк-бьрано, һәгәр һәла һе сьнәткьрьне даннасин дькьм, иди чьма темә зерандьне? Wәки ӧса йә гәрәке т’ӧ кәсе жь хаче Мәсиһ п’ьшк нәбуйа[+]. 12Хwәзи йед кӧ фькьред wә т’әви һәв дькьн, хwәха хwә к’океда жи бьбьр’ийана!

13Һун азайийер’а һатьнә газикьрьне хушк-бьрано, ле т’әне әw азайийа wә бьра нәбә мәщала хwәстьна бьнйат’а инсен. Дәwса wе бь һ’ьзкьрьне һәвдӧр’а хӧламтийе бькьн[+]. 14Чьмки т’әмамийа Qануне бь ве готьне те сери: «Һәвале хwә wәкә хwә һ’ьз бькә»[*][+] . 15Ле һәгәр һун дәв бавежьнә һәвдӧ, һәвдӧ бьхwьн, мьqати хwә бьн, кӧ к’ока һәвдӧ нәйньн.


Бәред Р’ӧһ’е Пироз[†] у бьнйат’а мәрьвайе

16Аwа әз дьбежьм, бь сайа Р’ӧһ’е Пироз[†] бьмәшьн у һуне хwәстьнед бьнйат’а инсен нәкьн[+]. 17Чьмки хwәстьна бьнйат’а инсен мьqабьли Р’ӧһ’ ә, Р’ӧһ’ мьqабьли бьнйат’а инсен ә. Әв һәр дӧ ль һәв накьн, ләма һун нькарьн хwәстьнед хwә бькьн[*][+] . 18Ле һәгәр һун бь Р’ӧһ’ тенә р’ебәрикьрьне, һун нак’әвьнә бьн дәсте Qануне[+].

19Аwа кьред бьнйат’а инсен ә’йан ьн: Бенамуси, һ’әрами[†], толти,[+] 20п’утп’арьсти[†], пирәсерти, нәйарти, шәр’-дә’w, һ’әвсуди, һерск’әтьн, һәвр’ьк’и[*] , дӧтирәти, щӧдәти,[+] 21ч’ә’ве хьраб, меркӧжи[*] , сәрхwәш, куч’ьксанти у чь кӧ мина ван ьн. Әз ньһа wәр’а дьбежьм, чаwа кӧ мьн пешда жи wәр’а готьбу, кӧ йед ван тьшта дькьн, П’адшатийа Хwәде[†] wар набьн[+].

22Ле бәред Р’ӧһ’ әв ьн: Һ’ьзкьрьн, шабун, ә’дьлайи, сәбьркьрьн, ширьнайи, qәнщи, амьни,[+] 23мьлукти, хwәгьртьн. Һьндава ван тьштада qанун т’ӧнә[+]. 24У әwед кӧ п’ара Мәсиһ Иса нә, бьнйат’а хwә бь т’әви тәмед хьраб у һавьжийава сәр хач кӧштьнә[+]. 25Әм кӧ бь сайа Р’ӧһ’ дьжин, бь р’ебәрийа Р’ӧһ’ бьмәшьн. 26Әм к’ӧбар нәбьн, агьре һәв гӧр’ нәкьн у һ’әвсудийе ль һәвдӧ нәкьн[+].

#### 6


Баред һәвдӧ һьлдьн

1Хушк-бьрано, һәгәр йәк нәһәqикеда бе гьртьне, һун кӧ р’ӧһ’ани нә, wи биньнә сәр р’ийа р’астийе, ле бь р’ӧһ’е мьлуктийе. Ле һаш жь хwә жи һәбьн, кӧ һун нәк’әвьнә щер’ьбандьне[+]. 2Баред һәвдӧ һьлдьн у бь ви аwайи һуне qануна Мәсиһ бьqәдиньн[+]. 3Һәгәр йәк хwә дәwса тьштәки датинә у хwәха нә т’ӧ тьшт ә, әw хwәха хwә дьхапинә[+]. 4Бьра һәр кәс кьрьнед хwә бьдә сәр мезине у паши һьнге жь хwә р’ази бә, нә кӧ хwә һьмбәри һәвале хwә кә. 5Чьмки һәр кәсе хӧрща хwә һьлгьрә[+].

6Әwе һини хәбәра Хwәде дьбә, гәрәке һәр тьштед qәнщ т’әви дәрсдаре хwә п’ар кә[+]. 7Нәхапьн, Хwәде набә пек’әни. Чьмки мәрьв чь дьчинә, wе жи дьчьнә[+]. 8К’и кӧ бона бьнйат’а хwә дьчинә, әwе жь wе бьнйат’е мьрьне бьчьнә, ле к’и кӧ бона Р’ӧһ’ бьчинә, wе жь Р’ӧһ’ жийина һ’әта-һ’әтайе[†] бьчьнә[+]. 9Жь qәнщикьрьне жи ащьз нәбьн, чьмки әме wәхтда бьчьньн һәгәр әм нәдьнә дәр[+]. 10Аwа һ’әта кӧ wәхт дәстед мәда йә, һ’әмуйар’а qәнщийе бькьн, илаһи[†] нәфәред мала Хwәдер’а[+].


Т’әми у сьлавед ахьрийе

11Дина хwә бьдьне, әз бь чь һ’әрфед гьр ньһа wәр’а дьньвисьм[+]. 12Әwед кӧ дьхwазьн жь дәрвава хwә бьдьнә к’ьфше, әw п’ейи сәр wә дькьн, кӧ һун бенә сьнәткьрьне. Ле әвана ве йәке дькьн, кӧ т’әне бона хаче Мәсиһ әw нәйенә зерандьне. 13Әwед хwәйисьнәт хwәха Qануне хwәй накьн, ле дьхwазьн кӧ һун бенә сьнәткьрьне, wәки әw бь нишана qальбе wәйи мәрьвайи бьфьр’ьн. 14Ле жь мьн нак’әвә кӧ әз бь тьштәки дьн бьфьр’ьм, пештьри бь хаче Хӧдане мә Иса Мәсиһ, бь к’ижани дьнйа бона мьн хачбуйи йә, әз жи бона дьнйайе[+]. 15Бәле нә сьнәткьрьн тьштәк ә, нә жи нәсьнәткьрьн, ле сәри әw ә, кӧ бьбьн ә’фьринәки ну[+]. 16Дә бьра ә’дьлайи у р’ә’м сәр wан һ’әмуйа бә, к’ижанед кӧ анәгори ве йәке дьжин у ӧса жи сәр Исраела[†][*] Хwәде бә[+].

17Жь вьр шунда бьра т’ӧ кәс зә’мәте нәдә мьн, чьмки мьн даха бьринед Иса һьлдайә сәр бәдәна хwә. 18Дә бьра к’әрәма Хӧдане мә Иса Мәсиһ т’әви р’ӧһ’е wә бә хушк-бьрано. Амин.

### ӘФӘСИ

#### ӘФӘСИ

ӘФӘСИ


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]


НӘ’МА ПАWЛОС ӘФӘСИЙАР’А


Пешготьн

Әфәс qәза Асйа Р’омайеда бу. Әва бажаре һәри ә’йан бу, ӧса жи п’айт’әхте wе qәзайе бу. Т’әмамийа Императорийа Р’омайеда әw бажаре чара бу алийе мәзьнайийа хwәда. Әw бажарәки гәләки бәдәw у хwәш бу. Р’аст ә бь даннасинкьрьна Паwлос щьвин Әфәседа ченәбьбу, ле диса wәкә се сала ль wьр ма у әw һин кьрьн, дәма р’еwитийа хwәйә 3-а (К’аред Шандийа 19:1; 20:31). Әwи әв нә’ма хwә жь кәле баwәрмәндед Әфәсер’а ньвисийә (3:1; 4:1; 6:20). Нә т’әне әва нә’ма, ле ӧса жи нә’ма wийә Филипийа, Колосийа у Фьлимон кәледа һатьнә ньвисаре. Әвана «Нә’мәйед Кәле» тенә һ’әсабе.

Әва нә’ма чаwа qьрар у мәрәме Хwәдейи һ’әта-һ’әтайе ә’йан дькә, кӧ гава wәхт пер’а бьгьһижә, әw т’ьвдира Wи wе бе сери у һ’әму тьште «бьн сәрwертийа Мәсиһда гьредайи бьн, һьн һәр тьштед ль ә’рде, һьн жи ль ә’змен» (1:10). Ӧса жи гәрәке һ’әму мьләт, һьн щьһу, һьн жи нәщьһу бьбьнә мьләтәк йәктийа Иса Мәсиһда, пе Хwәде һәвва гьредайи. Шанди гази щьмә’та Хwәде ве йәке дькә, кӧ нава ве qьрара Хwәдеда бьминьн, бь йәктийа т’әви Мәсиһ, т’әви йәкбуна т’әмамийа мәрьвайе бьн.

Паwлос п’ара нә’мейә пешьнда нет-фькьра йәктийа т’әви Хwәде пешда дьк’ьшинә, дәрһәqа wан мәщалада дьбежә, кӧ Бав Хwәде чаwа щьмә’та Хwә бьжарт, чаwа гиһандә гӧнәафубуне у сайа Кӧр’е Хwә Иса Мәсиһ әw аза кьрьн. У ӧса жи дәрһәqа wи созе Хwәдейи мәзьнда дьбежә, аwа готи дәрһәqа Р’ӧһ’е Пирозда, кӧ әw чаwа бьһе бәр азабуна мәва те дайине (сәред 1-е һ’әта 3-а).

Ле п’ара дӧдада шанди хwәндәванар’а шьровәдькә, кӧ әw жийинәкә ӧсада бьжин, wәки әw йәктийа Мәсиһә нава wанда ӧса р’аст к’ьфш бә, чаwа һәйә. Ӧса жи щьвинеда, малда, һәвалтийеда у һьндава һәвда qәдьр-һӧрмәт бьн, бь мьлуктийе, һ’ьзкьрьне у хәмк’ешийе бәр һәв дахьн (сәред 4-а һ’әта 6-а).

Шанди ве нә’меда сәр се фькьред сурәти (символи) дьсәкьнә у бь ван сурәта йәктийа щьмә’та Хwәдейә т’әви Мәсиһ нишан дькә:

1. Щьвин мина бәдәнәке йә, сәре к’ижане Мәсиһ Хwәха йә.

2. Щьвин мина wи авайийи йә, кәвьре ә’нишка к’ижани Мәсиһ ә.

3. Щьвин мина к’ӧлфәтәке йә, малхе к’ижане Мәсиһ ә.

Паwлос ве нә’меда гәләк дәрб дьдә сәр к’әрәма Хwәдейә йәктийа Иса Мәсиһда. Әw һәр тьшти һ’ьзкьрьн, хwәдайин, бахшандьн, к’әрәм у р’онайа пирозийа Мәсиһва гьре дьдә.

Пешготьн (1:1-2)
Мәсиһ у щьвин (1:3–3:21)
Мәсиһда жийина ну (4:1–6:20)
Пашготьн (6:21-24)

#### 1


Сьлавкьрьн

1Жь Паwлосе бь ә’мьре Хwәде шандийе[†] Мәсиһ Иса,

wан мәрьвед[†] Хwәдер’а, йед кӧ Әфәседа[*] дьминьн у йәктийа Мәсиһ Исада амьн ьн:

2Дә бьра к’әрәм[†] у ә’дьлайийа Хwәдейе Баве[†] мә у Хӧдан[†] Иса Мәсиһ ль wә бә.


Дӧа-дьрозгед р’ӧһ’анийә бь сайа Иса Мәсиһ бона щьһу[†] у нәщьһуйа[†]

3Шькьр жь Хwәдер’а, Баве Хӧдане мә Иса Мәсиһ,
кӧ пе һ’әму дӧа-дьрозгед р’ӧһ’анийә ль дийаре ә’змана йәктийа Мәсиһда дӧа ль мә кьрьн[+].
4Бәри ә’фьрандьна дьнйайе Хwәде йәктийа Wида әм бьжартьн,
wәки әм пироз[†] у беqӧсур бьн, ль бәр Wи һ’ьзкьрьнеда бьжин[+].
5Әwи әм пешда к’ьфш кьрьбун,
чаwа ль qьрара Wи хwәш һат,
кӧ мә бь дәсте Иса Мәсиһ бькә лаwед Хwә[*][+] .
6Дә wәрьн әм пәсьне Wи бьдьн, бона wе к’әрәма[†] Wийә хwәйир’умәт,
пе к’ижане йәктийа Һ’ьзкьрийе Хwәда qәнщи ль мә кьр.
7Йәктийа Wида әм аза бунә бь хуна Wи,
аwа готи афубуна[†] гӧна стандийә[*] .
Әва йәка жь дәwләмәндтийа к’әрәма Wи йә,[+]
8йа кӧ Wи бь мәр’дани сәр мәда баранд,
пе һ’әму сәрwахти у фә’мдарийе.
9Әwи сӧр’а хwәстьна Хwә мәва ә’йан кьр,
чаwа ль Wи хwәш һат, йа кӧ һе пешда qьрар кьрьбу,
wәки йәктийа Мәсиһда бинә сери,[+]
10кӧ гава wәхт пер’а бьгьһижә, әw т’ьвдир[*] мийасәр бә,
һ’әму тьшт бьн сәрwертийа Мәсиһда гьредайи бьн,
һьн һәр тьштед ль ә’рде, һьн жи ль ә’змана[+].

11Чаwа Хwәде qьрара Хwәда пешда к’ьфш кьрьбу,
кӧ һәр тьшт ль гора хwәстьн у ә’мьре Wи бә,
әм щьһу[†] йәктийа Мәсиһда п’ара Хwәде к’әтьнә,
12wәки әм пәсьне р’умәта Wи бьдьн
кӧ мә пешда гӧмана хwә данийә сәр Мәсиһ.
13Йәктийа Wида һун нәщьһу[†] жи бунә п’ара Хwәде,
гава wә хәбәра р’астийе, аwа готи Мьзгинийа хьлазбуна[†] хwә бьһист.
Wә баwәрийа[†] хwә Wи ани
у бь Р’ӧһ’е Пирози[†] создайи һатьнә моркьрьне[+].
14Р’ӧһ’е Пироз чаwа бьһе[†] һатийә дайине
һ’әта әм созе Хwәде wар бьн,
чахе Хwәде щьмә’та Хwә лап аза кә,
бона пәсьндайина р’умәта Хwә.


Дӧайе Паwлос

15Бона ве йәке мьн жь һьнгева кӧ бона баwәрийа wәйә сәр Хӧдан Иса у әw һ’ьзкьрьна wәйә һьндава т’әмамийа щьмә’та Хwәдеда бьһистийә,[+] 16бона wә мьн дәст жь шькьрдайине нәк’ьшандийә. Әз т’ьме нава дӧайед хwәда wә бир тиньм, 17wәки Хwәдейе Хӧдане мә Иса Мәсиһ, Баве хwәйир’умәт, Р’ӧһ’е сәрwахтийе у ә’йантийе бьдә wә, кӧ һун Wи т’ам нас бькьн. 18Бьра ч’ә’вед р’ӧһ’е wә вәбьн, wәки һун фә’м бькьн, чь йә әw гӧмана кӧ Wи гази wә кьрийә у чь йә әw дәwләмәндтийа р’умәта Wи, йа кӧ щьмә’та Wи wе wар бә[+] 19у чь йә әw qәwата Wийә мәзьнә беһьмбәр, йа кӧ нав мә баwәрмәндада дьхәбьтә. Әв ә әw qәwата Wийә зор, 20йа кӧ Хwәде сәр Мәсиһ да хәбате, гава Әw жь нава мьрийа р’акьр у ль дийаре ә’змана к’еләка[†] Хwәйә р’асте да р’уньштандьне[*] ,[+] 21Әw дани сәр һ’әму сәрwертийа, һ’ӧкӧмәтийа, qәwата, хӧдантийа у ӧса жи сәр һ’әму навед кӧ тенә һьлдане, нә кӧ т’әне ль ве дьне, ле wе дьне жи[+]. 22У Хwәде һәр тьшт кьрә бьн п’ийед Wи[*] у Әw бона щьвине[†] к’ьфш кьр чаwа сәрwере һәр тьшти[*][+] . 23Щьвин жи бәдәна Мәсиһ ә, т’әмамбуна Wи йә, кӧ Хwәха һәр тьшт ә, һәр тьшти т’әмам дькә[+].

#### 2


Жь мьрьне бәрбь жийине

1Һун жь дәст нәһәqи у гӧнед хwә мьри бун[*] ,[+] 2гава һун пәй ә’дәтед ве дьне дьчун, ль гора хwәстьна мире сәрwертийа ве һәwе, wи р’ӧһ’е кӧ ньһа жи нава wан мәрьвада йа хwә дькә, йед кӧ нә гӧр’а Хwәдеда нә[+]. 3Әм һ’әму жи wәхтәке пәй wан тьшта дьчун, бь дьлһавьжийед бьнйат’а мәрьвайе дьжит у дьл у фькьред мәр’а чь дәрбаз дьбун мә әw дькьрьн у бьнйат’а хwәда жи һежайи хәзәба Хwәде бун, чаwа йед майин[+]. 4Ле Хwәдейе кӧ хwәйе р’ә’ма дәwләмәнд ә, бь һ’ьзкьрьна Хwәйә мәзьн, бь к’ижане әм һ’ьзкьрьн,[+] 5гава әм һе жь дәст нәһәqийед хwә мьри бун, Әwи т’әви Мәсиһ әм сах кьрьн. Бь к’әрәме[†] һун хьлазбуйи нә![+] 6Йәктийа Wида әм жь мьрьне р’акьрьн у т’әви Wи әм ль дийаре ә’змана данә р’уньштандьне, бь сайа Мәсиһ Иса[+]. 7Wи әв йәк кьр, wәки ль нава wан зәманед кӧ wе бен, дәwләмәндтийа к’әрәма Хwәйә беһьмбәр, һьндава мәда бь сайа Мәсиһ Иса, бь ширьнайи бьдә к’ьфше. 8Чьмки бь к’әрәме һун хьлазбуйи нә, пе баwәрийе у әв йәк нә жь wә йә, ле дайина Хwәде йә[+]. 9Әв йәк нә жь кьрьна йә, wәки йәк п’әйе хwә бьдә[+]. 10Бәле әм чекьрийед Wи нә, йәктийа Мәсиһ Исада хӧльqи, бона кьрьнед qәнщ, йа кӧ Хwәде пешда һазьр кьр, кӧ әм wанда бьминьн[+].


Һ’әму баwәрмәнд бь сайа Мәсиһ йәк ьн

11Һун кӧ ә’сьле хwәда нәщьһу нә у жь алийе щьһуйада «бе сьнәт[†]» дьһатьнә һ’әсабе, йед кӧ хwәха хwә «сьнәткьри» һ’әсаб дькьрьн, бь сьнәтийа qальбә бь дәста кьри, аwа бир биньн кӧ һун һьнге чь бун[+]. 12Һьнге һун бе Мәсиһ у хәриб бун һьндава бажарвантийа Исраелда[†] у жь пәймана[†] у созед wан дур бун у ве дьнеда жи бе гӧман у бе Хwәде бун[+]. 13Ле һун кӧ wәхтәке дури ван йәка бун, ньһа т’әви Мәсиһ Иса бунә, бь хуна Мәсиһ һун незик бунә[+]. 14Чьмки Әw ә ә’дьлайийа мә, кӧ һәр дӧ, щьһу у нәщьһу кьрьнә йәк. Әwи диwаре навбьр’ийе, аwа готи дьжмьнати бь бәдәна Хwә хьраб кьр[+] 15у т’әми у ә’мьред Qануна Мусада[†] бәтал кьрьн, wәки йәктийа Хwәда, жь һәр дӧйа щьһу у нәщьһу мәрьвәки ну бьхӧльqинә у бь ви аwайи бькә ә’дьлайи[*][+] . 16У Мәсиһ бәдәнәкеда һәр дӧ т’әви Хwәде бь хаче[†] Хwә ль һәв анин, чьмки бь wе кьрьне дьжмьнати к’окева р’акьр[*][+] . 17У һат Мьзгинийа ә’дьлайийе да wә нәщьһуйед дури Хwәде у щьһуйед незики Wи[*] . 18Чьмки бь сайа Wи, изьна мә һәр дӧйа жи һәйә, бь Р’ӧһ’әки незики Баве бьн.

19Аwа һун иди нә хәлq у хәриб ьн, ле бажарвантийа wә т’әви щьмә’та Хwәде йә у нәфәред мала Хwәде нә[+]. 20Һун сәр wи р’ьк’ьне шандийа у п’ехәмбәра авакьри нә, кәвьре ә’нишка[†] к’ижани Мәсиһ Иса Хwәха йә[+]. 21Бь Wи т’әмамийа авайи пева щи бь щи бона Хӧдан п’арьстгәһәкә[†] пироз бьльнд дьбә[+]. 22Бь Wи һун жи бь һәвр’а тенә авакьрьне, чаwа хана Хwәде бь Р’ӧһ’е Пироз[+].

#### 3


Паwлос, шандийе нәщьһуйа

1Бона ве йәке әз Паwлос бона Мәсиһ Иса гьрти мә, бона wә нәщьһуйа[+]... 2Гәрәке wә бьһистьбә, кӧ әв wәк’илтийа к’әрәма Хwәде бона wә мьнр’а һатийә дайине[+]. 3Әв сӧр’а бь дайинәке ль бәр мьн һатә вәкьрьне. Мьн ль жоре кьн wәр’а ньвиси[+] 4у гава һун бьхуньн, һуне бькарьбьн бьзаньбьн кӧ әз чаwа сӧр’а Мәсиһ фә’м дькьм[*] . 5Әва сӧр’а дәwред бьһӧрида ль бәр бәндед дьне вәнәбуйә, чаwа ньһа бь Р’ӧһ’е Пироз ль бәр шанди у п’ехәмбәред Wийә пироз вәбуйә. 6Әва сӧр’а вәбу, wәки нәщьһу пе Мьзгинийе т’әви Исраеле wар бьн, бьбьнә бәдәнәк у хwәйип’аред созе Wи бьн, бь сайа Мәсиһ Иса[+].

7Әз бумә бәрдәстийе ве Мьзгинийе, анәгори дайина жь к’әрәма Хwәде, йа кӧ бь кьрьна qәwата Wи мьнр’а һатийә дайине[+]. 8Бәле әз кӧ жь нава щьмә’та Хwәдеда жь йе һәри бьч’ук кемтьр ьм, ле әв к’әрәм мьнр’а һатийә дайине, кӧ нава нәщьһуйада дәwләмәндтийа Мәсиһә нә ль бәр һ’ьша даннасин кьм[+] 9у ль бәр һ’әмуйа вәкьм, кӧ чаwа т’ьвдира сӧр’а Хwәде те хәбате, йа кӧ һе дәwред бәреда щәм Хwәдейе кӧ һәр тьшт ә’фьрандийә, вәшарти мабу[+]. 10Мәрәме Хwәде әв бу, wәки ньһа сәрwахтийа Хwәйә щур’ә-щур’ә, бь дәсте щьвине[†] ль сәрwерти у һ’ӧкӧмәтед дийаред ә’зманава ә’йан бькә,[+] 11анәгори qьрара Wийә һе дәwред бәреда, йа кӧ Wи бь дәсте Мәсиһ Иса, Хӧдане мә кьр. 12Йәктийа Мәсиһда у пе wе баwәрийа мәйә сәр Wи әм дькарьн бь мерк’ими у р’увәкьри незики Хwәде бьн[+]. 13Аwа әз жь wә һиви дькьм, кӧ һун бәр хwә нәк’әвьн, бона wан щәфайед кӧ әз бона wә дьк’ьшиньм. Әвана бона р’умәта wә нә[+].


Һ’ьзкьрьна Мәсиһ

14Бона ве йәке әз ль бәр Бав чок дьдьм, 15жь к’ижани һәр qәбиләкә ә’рд у ә’змана наве хwә дьстинә. 16Дә бьра Әw wәкә дәwләмәндтийа р’умәта Хwә qәwате бь сайа Р’ӧһ’е Хwә бьдә wә, кӧ һун к’урайийа дьле хwәда бьшьдьн,[+] 17бь баwәрийе Мәсиһ дьле wәда бьжи у һун һ’ьзкьрьнеда р’аw[†] у р’ьк’ьне хwә бавежьн,[+] 18кӧ т’әви т’әмамийа щьмә’та Хwәде бькарьбьн фә’м бькьн, кӧ бәрайи, дьрежайи, бьльндайи у к’урайийа һ’ьзкьрьна Мәсиһ чь йә. 19Бәле бьра һун һ’ьзкьрьна Мәсиһ нас кьн, йа кӧ жь һәр һ’ьш-аqьли зедәтьр ә, wәки һун т’әмамийа Хwәдева т’ьжи бьн[+].

20Аwа шькьр жь Wир’а бә, Йе кӧ дькарә һәр тьшти һе зедә кә, нә чаwа әм дьхwазьн йан дьфькьрьн, бь wе qәwата кӧ нава мәда дьхәбьтә,[+] 21шькьр жь Wир’а нава щьвинеда, бь сайа Мәсиһ Иса, һ’әму зәманида, һ’әта-һ’әтайе! Амин[†][+].

#### 4


Әм һ’әму жи бәдәнәк ьн

1Аwа әзи гьртийе бона наве Хӧдан, һиви жь wә дькьм, кӧ һун ӧса бьжин, чаwа лайиqи wе газийе йә, к’ижанер’а һун һатьнә газикьрьне[+]. 2Һун бь т’әмамийа мьлуктийе у шкәсти, бь сәбьре һ’ьзкьрьнеда ль бәр һәв дахьн[*][+] . 3Бьщә’диньн, кӧ йәктийа Р’ӧһ’ пе һәвгьредана ә’дьлайийе хwәй кьн[+]. 4Чаwа бәдән йәк ә у Р’ӧһ’ йәк ә, һун жи гӧманәкер’а һатьнә газикьрьне[+]. 5Хӧдан йәк ә, баwәри[†] йәк ә, ньхӧмандьн[†] йәк ә,[+] 6Хwәде йәк ә, Әw Баве һ’әмуйа йә, кӧ сәр һ’әмуйар’а йә, бь һ’әмуйа йа Хwә дькә у нава һ’әмуйада йә[+].

7Бәле жь мә һәр кәсир’а жи к’әрәм һатийә дайине, чаwа Мәсиһ п’арәвәкьр[+]. 8Бона ве йәке те готьне:

«Гава һьлк’ьшийа чу жоре,
һесир т’әви Хwә бьрьн
у п’ешк’еш[†] данә мәрьва»[*][+] .

9Әв «һьлк’ьшийа» чь те һ’әсабе? Дьхwазә бежә, кӧ Әw пешда бәржери wе дьнйа жерьн бу[+]. 10Әwе кӧ бәржер бу, һәма Әw ә, Йе кӧ Хwә да феза һ’әму ә’змана, wәки һәр тьшти һ’ьзурийа Хwәва т’ьжи кә[+]. 11Әва Әw бу, Йе кӧ п’ешк’еш данә мәрьва, кӧ һьнәк бьбьнә шанди, һьнәк п’ехәмбәр, һьнәк мьзгиндар, һьнәк жи сә’ви у дәрсдар[+]. 12Әwи әв йәк кьр, wәки щьмә’та Хwәде шьхӧлед хьзмәтк’арийер’а һазьр бә, бона авабуна бәдәна Мәсиһ,[+] 13һ’әта кӧ әм һ’әму жи бьгьһижьнә wе йәке, кӧ баwәрийе у Кӧр’е Хwәде[†] наскьрьнеда т’ьфаq[†] бьн, бьбьнә мәрьвед гьһишти, т’ам wәкә бәжьн-бала Мәсиһ[+].

14Wәки ӧса йә жь вьр шунда әм нәбьнә мина зар’ока кӧ жь пела вьрда-wеда дьк’әвьн у бь дәрәwед мәрьва бәр байе һәр һинкьрьнәке дьк’әвьн, йед кӧ бь фелбазийа дьхапиньн у дьхальфиньн[+]. 15Ле р’астийе пе һ’ьзкьрьне бежьн[*] , һәр алийада бьгьһижьнә сери, кӧ Мәсиһ ә[+]. 16Жь Wи т’әмамийа бәдәне һәвва нә у һ’әму жи бь алик’арийа һәр севькәке һәвва гьредайи йә. У гава һәр п’арәкә бәдәне шьхӧле хwә дькә, һ’ьзкьрьнеда хwәха дьгьһижә у мәзьн дьбә[*] .


Жийина нуйә т’әви Мәсиһ чаwа әндәмед Бәдәна wи

17Аwа әз ве йәке мерк’ими дьбежьм у бь наве Хӧдан т’әми ль wә дькьм, кӧ һун иди т’ӧ щара wе р’еда нәчьн, чаwа п’утп’арьст[†] бь фькьред хwәйә п’уч’ дьчьн[+]. 18Әwана фә’мед хwәда шуна р’әшва чун у жь жийина Хwәде дур к’әтьнә, жь дәст нәзанийа нава хwә у сәрһ’ьшкийа хwә[+]. 19Шәрма р’уйе хwә ӧнда кьрьнә у ӧса хwә данә дохине, һ’әта кӧ һәр щур’ә кьрьнед һ’әрам[†] дькьн у т’ер набьн[+].

20Ле wә Мәсиһ ӧса нас нәкьр! 21Бәле wә бона Wи бьһистийә жи у чаwа йед п’ара Иса, һун wе р’астийа нава Wида һин бунә. 22Дә һун хәйсәте хwәйи бәре жь хwә дур хьн, wи мәрьве кәвьни кӧ бь һавьжийед һ’ьләк’арва дерьсбуйи йә[*][+] 23у бь р’ӧһ’ у фькьред хwәда нуйәжийин бьн,[+] 24мәрьве ну ль сәр хwә wәргьрьн, кӧ кьрасе Хwәдеда бь һәqи у һ’әлалийа бе qәлпи хӧльqи йә[*][+] .

25Аwа дәрәwа жь хwә дур хьн, жь wә һәр йәк һәвале хwәр’а р’аст хәбәр дә[*] , чьмки әм бь һәвр’а әндәмед Бәдәна Мәсиһ нә[+]. 26Һәгәр һун һерс к’әвьн, гӧна нәкьн[*] , бьра р’о сәр һерса wәр’а нәчә ава[+] 27у щи нәдьнә мирещьн[†][+]. 28Әwе кӧ дьзийе дькә, бьра иди нәдьзә, ле бь худана хwәйә һ’әлал бь дәстед хwә бьхәбьтә, кӧ бькарьбә дәст бавежә к’әтийа жи[+]. 29Бьра жь дәве wә qәт хәбәрәкә хьраб дәрнәйе, пештьри тьштед кӧ кери гӧһдара тен у к’аре дьдьнә wан[+]. 30У Р’ӧһ’е Хwәдейи Пироз нәешиньн, бь К’ижани һун бона Р’ожа Азайийе һатьнә моркьрьне[+]. 31Дә бьра һәр тә’лайи, һерс, бәрзәqи[†], qар’ә-qар’ у готьнед нәр’еда жь wә дур бьн т’әви һәр щур’ә к’ин-бохийева[+]. 32У һәвр’а ширьн у дьлшәwат бьн, ль һәв бьбахшиньн, чаwа Хwәде бь Мәсиһ бахшандә wә[+].

#### 5


Чаwа ч’ә’в бьдьнә Хwәде

1Аwа ч’ә’в бьдьнә Хwәде, чаwа зар’ед һ’ьзкьри[+] 2у хwә ль һ’ьзкьрьне бьгьрьн, чаwа Мәсиһ жи әм һ’ьз кьрьн у жийина Хwә бона мә да, Хwәдер’а бу һ’әди[†] у qӧрбана[†] бинхwәш[+].

3Ле һ’әта наве qавийе[†] у һәр һ’әрамийе, йан тьмайе жи гәрәке нава wәда нәйе һьлдане, чаwа ль щьмә’та Хwәде нак’әвә[+]. 4Ӧса жи готьнед бемә’рифәти, йан бефә’ми, йан һ’әнәкед qәлпе хьраб, кӧ ль wә нак’әвьн, бьра жь дәве wә дәрнәйен, ле дәwсе шькьрдари[+]. 5Һун ве йәке заньбьн кӧ т’ӧ qав, йан һ’әрам, йан тьмак’ар (кӧ п’утп’арьст[†] ә) П’адшатийа Мәсиһ у Хwәдеда wар набә[+]. 6Бьра т’ӧ кәс бь хәбәред п’уч’ wә нәхапинә, чьмки бона ван тьшта һерса Хwәде ль wан мәрьвед нәгӧһдар р’адьбә[+]. 7Аwа һун т’әви йед ӧса нәбьн![+] 8Һун жи wәхтәке тә’ри бун, ле ньһа һун кӧ п’ара Хӧдан ьн, р’онайи нә. Аwа мина зар’ед р’онайе бьжин,[+] 9(чьмки бәре р’онайийе жь һәр qәнщийе, һәqийе у р’астийе дьбә) 10у бьзаньбьн кӧ чь ль Хӧдан хwәш те[+]. 11Т’әви wан кьред бебәрә тә’рийе нәбьн, ле wан сәр аве хьн,[+] 12чьмки бона wан тьштед кӧ әwана бь дьзива дькьн шәрм ә жи кӧ бе хәбәрдане. 13Ле гава һәр тьшт те бәр р’онайе, ашкәрә дьбә,[+] 14чьмки һәр тьште кӧ ашкәрә дьбә, дьбә р’онайи. Бона ве йәке һатийә готьне:

«Хәwьхийо, һ’ьшйар бә!
Жь нав мьрийа р’абә
у Мәсиһ wе тә р’онайи кә»[*][+] .

15Аwа бьньһер’ьн кӧ һун ньге хwә фәсал бавежьн, нәбьнә мина бефә’ма, ле мина сәрwахта[+]. 16Дәст бьдьнә бәр wәхт, чьмки зәмани хьраб ә[*] . 17Бона ве йәке бефә’м нибьн, ле бәле бьзаньбьн чь йә qьрара Хӧдан[+]. 18У бь шәраве сәрхwәш нәбьн, кӧ ә’мьре мерьв п’уч’ дькә, ле бь Р’ӧһ’е Пирозва т’ьжи бьн[+]. 19Зәбур у дьрозга, стьранед р’ӧһ’ани һәвдӧр’а бежьн, бьстьрен у дьле хwәда Хӧданр’а бьловиньн[*][+] . 20Һәр гав бона һәр тьшти р’азибуне бьдьнә Бав Хwәде, бь наве Хӧдане мә Иса Мәсиһ[+].


Борщдарийа жьн у мера

21[•]Бь хофа Мәсиһә нава хwәда ль бәр һәвдӧ хwә бьшкеньн.

22К’ӧлфәтно, ӧса хwә ль бәр меред хwә бьшкеньн, чаwа ль бәр Хӧдан[*] ,[+] 23чьмки мер сәре жьне йә, чаwа Мәсиһ жи сәре щьвине[†] йә у Хwәха Хьлазкьре[†] бәдәна Хwә йә[+]. 24У чаwа щьвин ль бәр Мәсиһ хwә дьшкенә, бьра ӧса жи жьн һәр тьштида бәр мере хwә шкәсти бә.

25Мерно, жьнед хwә һ’ьз бькьн, чаwа кӧ Мәсиһ щьвин һ’ьз кьр у жийина Хwә бәр wева да[*] ,[+] 26wәки wе бь хәбәре бӧһӧрти-жьбарә кә, пе аве бьшо[*] ,[+] 27кӧ щьвине ль бәр Хwә qәшәнг бьдә сәкьнандьне, кӧ т’ӧ ләк’ә йан qәрч’ьмок, йан тьштәки мина ван сәр т’ӧнәбә, ле паqьж у беqӧсур бә[+]. 28Ӧса жи гәрәке мер жьна хwә һ’ьз бькә, чаwа бәдәна хwә. Йе кӧ жьна хwә һ’ьз дькә, әw хwә һ’ьз дькә. 29Чьмки бәдәна т’ӧ кәси бәр ч’ә’ве wи нә р’әш ә, ле wе т’ер дькә у хwәй дькә, чаwа Мәсиһ жи щьвине, 30чьмки әм әндәмед бәдәна Wи нә[+]. 31Чаwа ньвисар ә:

«Бона ве йәке мер wе де у баве хwә бьһелә, хwә ль жьне бьгьрә у һәр дӧ wе бьбьнә бәдәнәк»[*][+] .

32Әва сӧр’а к’ур ә, ле әз готьна хwә тиньмә сәр Мәсиһ у щьвине. 33Бәле жь wә һәр кәс жи бьра жьна хwә һ’ьз бькә чаwа хwә у жьн жь мере хwә хоф бькә[+].

#### 6


Т’әмийед бона зар’а у де-бава

1Зар’но, чаwа баwәрмәндед Хӧдан гӧр’а де у баве хwәда бьн, чьмки әв йәк р’аст ә[*][+] . 2«Qәдьре де у баве хwә бьгьрә» кӧ әв ә т’әмийа пешьн т’әви создайине, 3«wәки чәрха тә р’аст бә у сәр ә’рде ә’мьре тә дьреж бә»[*][+] . 4У һун бавно, зар’ед хwә һерс нәехьн, ле wан бь ширәт у һинкьрьна Хӧдан мәзьн кьн[*][+] .


Хӧлам у аха

5Хӧламно, бь хоф у тьрс, дьле сах гӧр’а хwәйийед хwәйә ве дьнеда бьн, чаwа гӧр’а Мәсиһда[*] ,[+] 6нә кӧ бь хӧламтийа ль бәр ч’ә’ва, кӧ ль мәрьва хwәш бен, ле чаwа хӧламед Мәсиһ бь дьл qьрара Хwәде бьqәдиньн[+]. 7Бь р’әзәдьли хӧламтийе бькьн, чаwа Хӧданр’а, нә кӧ мәрьвар’а. 8Һун заньн кӧ һәр кәс, һәгәр хӧлам бә, һәгәр аза, чь qәнщийе кӧ бькә, wәкә wе жи wе жь Хӧдан бьстинә[+].

9Һун жи хwәйино, һьндава wанда ӧса бьн. Дәст жь гәф-гӧр’ийе бькьн. Һун заньн кӧ Хwәйе wан жи, Йе wә жи ль ә’змана йә у щәм Wи т’ӧ фьрqи т’ӧнә[*][+] .


Ч’әкед Хwәде

10Һәйнәсәр, йәктийа Хӧданда qәwат бьн, бь зорайийа qәwата Wи. 11Һәр ч’әке Хwәде ль хwә кьн, кӧ һун бькарьбьн мьqабьли һ’ӧнӧред мирещьн[†] бьсәкьньн[+]. 12Чьмки шәр’е мә нә мьqабьли хун у гошт ә, ле мьqабьли сәрwерти у һ’ӧкӧмәтийа йә, мьqабьли миред ве дьнйа тә’ри йә у мьqабьли ордийед р’ӧһ’анийә хьрабә ль дийаре ә’змана нә[+]. 13Бона ве йәке ч’әкед Хwәде һьлдьн, кӧ һун бькарьбьн ль бәр р’ожа охьрме гьран бьсәкьньн у пьшти кьрьна һәр тьштир’а, щийе хwәда qәwин бьсәкьньн.

14Аwа щийе хwәда бьсәкьньн, р’астийе мина к’әмбәре ль пьшта хwә бьшьдиньн, һәqийе мина зьрьһ’е ль синге хwә wәргьрьн[*][+] 15у сол ньгед wәда, бона Мьзгинийа ә’дьлайийе һазьр сәкьни бьн[*][+] . 16Ль сәр һәр тьштир’а жи баwәрийе мина мәрт’але бьгьрьнә хwә, бь к’ижане һуне бькарьбьн һ’әму тиред агьрийә кӧ йе Хьраб давежә, бьтәмьриньн[+]. 17У хьлазбуне мина к’ӧмзьрьһ’е һьлдьн, мина шур жи хәбәра Хwәде, кӧ жь Р’ӧһ’е Пироз ә[*][+] . 18Бь һ’әму дӧа у р’әща һәр гав дӧа бькьн пе Р’ӧһ’е Пироз. Сәр ве йәке һ’ьшйар бьминьн у бона т’әмамийа щьмә’та Хwәде т’ьме дӧа бькьн[+]. 19У бона мьн жи дӧа бькьн, кӧ гава әз хәбәр дьм, готьнәк мьнр’а бе дайине, wәки мерк’ими сӧр’а Мьзгинийе ә’йан кьм,[+] 20бона К’ижане әз бь ван qәйде хwә qасьдийе дькьм. Дӧа бькьн, wәки әз бона Wе тӧрӧш кьм хәбәр дьм, чаwа лазьм ә[+].


Сьлавед ахьрийе

21[•]Wәки һун жи бона мьн бьзаньбьн, һаш жь һ’ал-һ’әwале мьн һәбьн, Тьхикойе бьрайе дәлал у qӧльхк’аре амьн йәктийа Хӧданда wе һәр тьшти wәр’а бежә[+]. 22Әз бона wе йәке wи сәр wәда дьшиньм, wәки һун һаш жь мә һәбьн у әw бь ве йәке дьл бьдә wә[+].

23Дә бьра ә’дьлайи у һ’ьзкьрьн баwәрийева т’әвайи жь Бав Хwәде у Хӧдан Иса Мәсиһ ль хушк-бьра бә. 24Бьра к’әрәм т’әви wан һ’әмуйа бә, йед кӧ бь һ’ьзкьрьна бе хьлази Хӧдане мә Иса Мәсиһ һ’ьз дькьн.

### ФИЛИПИ

#### ФИЛИПИ

ФИЛИПИ


[1]

[2]

[3]

[4]


НӘ’МА ПАWЛОС ФИЛИПИЙАР’А


Пешготьн

Паwлосе шанди әва нә’ма жь кәле щьвина бажаре Филипйар’а ньвисийә. Әв щьвин, щьвина пешьн бу, йа кӧ аха Әwропайеда, qәза Мәкәдонйа бьн Императорийа Р’омайеда һ’име wе һатә авитьне. Әв нә’мә һьнге һатә ньвисаре, гава даннасинкьред мьqабьли Паwлос щьвинеда тьштед шашә мьqабьли һинкьрьна Мьзгинийе һин дькьрьн у Паwлос гәләки бәр хwә дьк’әт. Ле алийе дьнва жи әм ве нә’меда гӧман у әшqәкә мәзьн алийе Паwлосда дьбиньн, жь wе баwәрийа wийә сәр Иса Мәсиһ.

Сәбәбәкә дьн жи бона ньвисара ве нә’ме һәбу кӧ Паwлос бона баwәрмәндед Филипйайеда р’азибуне дьдә Хwәде, wәки нава тәнгасийед wида wана к’омәк дабунә wи (4:10-20). Ӧса жи хӧйа дьбә кӧ Паwлос хwәстийә ве мәщале бьдә хәбате, wәки баwәрмәнд хирәт у ә’гит бьн, тәнгасийа wи у хwә нәньһер’ьн. Әw һиви дькә, кӧ нава wанда т’ьфаq һәбә у мина Мәсиһ шкәсти бьн, нә к’ӧбар у бабах бьн. Әw бир тинә кӧ йәктийа Мәсиһда бь к’әрәма Хwәде жийине пе баwәрийе дьстиньн, нә кӧ пе qәдандьна Qануна Муса. Паwлос дәрһәqа wе әшq у шабунеда дьбежә, к’ижане кӧ Хwәде дьдә wан, йед кӧ йәктийа Иса Мәсиһда дьжин (сәре 2-а). Сәре 3-да, филипийа т’әглифи wе дәрәще дькә, кӧ әw бьщә’диньн бьгьһижьнә мәрәме жийина Мәсиһ, аwа готи п’ега Мәсиһда һәр’ьн.

Әва нә’ма әшq, гӧман, йәкти у сәбьра бона пешдачуйина жийина баwәрмәнда дьдә к’ьфше. Ӧса жи дьдә к’ьфше, кӧ Паwлосе шанди гәләки ве щьвине һ’ьз дькә у qәдьре wан дьгьрә.

Пешготьн (1:1-11)
Һ’але кӧ Паwлос теда йә (1:12-26)
Жийина Мәсиһда (1:27–2:18)
Шеwьра бона Тимот’ейо у Епафродито (2:19-30)
Һ’әвза хwә дьжмьна у qәзийа бькьн (3:1–4:9)
Паwлос у достед wийә Филипйайеда (4:10-20)
Пашготьн (4:21-23)

#### 1


Сьлавкьрьн

1Жь Паwлос у Тимот’ейойе хӧламед Мәсиһ Иса,

т’әмамийа щьмә’та Хwәдер’а, йед кӧ п’ара Мәсиһ Иса нә у ль алийед Филипйайе дьминьн, т’әвайийа бәрпьрсийар у бәрдәстийед щьвинева[†]:[+]

2Дә бьра к’әрәм[†] у ә’дьлайийа Хwәдейе Баве[†] мә у Хӧдан[†] Иса Мәсиһ ль wә бә.


Дӧайе Паwлос

3Әз шькьрийа хwә Хwәдейе хwә тиньм гава һәр гав wә бир тиньм,[+] 4т’ьме нава һ’әму дӧайед хwәда, бона wә һ’әмуйа бь дьле ша дӧа дькьм, 5чьмки һун р’ожа пешьнда һ’әта иро т’әви шьхӧле Мьзгинидайине бунә[+]. 6У әз ве йәкеда гӧман ьм, Әwе кӧ дьле wәда дәст бь шьхӧле Хwәйи qәнщ кьрийә, wе һ’әта Р’ожа һатьна Мәсиһ Иса жи бьгьһинә сери[+]. 7Һун дьле мьнда нә у һәq ә жи кӧ әз бона wә һ’әмуйа аһа бьфькьрьм. Чьмки һун һ’әму жи т’әви wе к’әрәме[†] бунә, йа кӧ жь Хwәдеда мьнр’а һатийә дайине, чаwа әз ньһа qәйдада мә, ӧса жи бона Мьзгинийе сәкьни бум у мьн әw дьда маккьрьне[+]. 8Хwәде шә’де мьн ә, кӧ әз бь һ’ӧба Мәсиһ Иса чьqаси һ’әйра wә һ’әмуйада мә[+].

9У әз ве дӧайе дькьм, кӧ һ’ьзкьрьна wә һе-һе бь занәбун у сәрwахтийа[†] гьһиштива зедә бә,[+] 10wәки к’ижан һәрә qәнщ ә, һун wе бьбьжерьн. Һьнге һуне Р’ожа һатьна Мәсиһда ширһ’әлал у беләк’ә бьн 11у бь сайа Иса Мәсиһ бь бәред һәqийева т’ьжибуйи бьн, бона р’умәт у пәсьне Хwәде.


Жийин Мәсиһ ә

12Әз дьхwазьм кӧ һун бьзаньбьн хушк-бьрано, wәки чь кӧ һатә сәре мьн, әwе һе к’ар да пешдачуйина Мьзгинийе. 13Аwа т’әвайийа к’ома к’оч’ьксәрева, ӧса жи һ’әмуйед майинва ә’йан ә кӧ әз бона наве Мәсиһ нава ван qәйдада мә[+]. 14У дьле п’ьр’анийа баwәрмәнда жи бь ван qәйдед мьн йәктийа Хӧданда шьдийан, кӧ һе бь мерк’ими хәбәра Хwәде бе хоф у тьрс бежьн[+].

15Р’аст ә һьнәк жь һ’әвсудийе у мьхәнәтийе Мәсиһ даннасин дькьн, ле һьнәк жи жь нета qәнщийе[+]. 16Әвана жь һ’ьзкьрьне даннасин дькьн, чьмки әw заньн кӧ әз сәр ви qӧльхи[†] һатьмә данине, кӧ пьштгьрийе Мьзгинийе бькьм. 17Ле йед майин бона һәвр’ьк’ийе Мәсиһ даннасин дькьн, нә бь дьле р’аст. Әw дьфькьрьн, кӧ тәнгасийе[†] сәр qәйдед мьнда зедә кьн.

18Ле фьрqи т’ӧнә! Чаwа жи бьбә, һәгәр әwана бь qәлпийе йан бь р’астийе Мәсиһ даннасин дькьн, әз бь ве йәке ша мә. Бәле әзе ша бьм жи, 19чьмки әз заньм кӧ әв йәк wе ахьрийе ль бәр азабуна мьн к’әвә, бь дӧайед wә у алик’арийа Р’ӧһ’е Иса Мәсиһ[+]. 20Әз гӧман у ч’ә’вньһер’ийа ве йәке мә, кӧ т’ӧ тьштива әзе шәрми нәминьм, ле бәле һе мерк’ими бьм, чаwа һәр гав ӧса жи ньһа пәсьне Мәсиһ бь qальбе мьн бе дайине, һәгәр бь мьрьна мьн бә, йан жи бь жийина мьн бә[+]. 21Чьмки бона мьн жийин Мәсиһ ә у мьрьн жи к’ар ә. 22Һәгәр жийина ви qальбида һе к’аре дьдә шьхӧле мьн, әз ньзаньм к’ижани бьбьжерьм. 23К’әтьмә нава дӧ кәвьра: Әз һ’ьзрәт ьм кӧ жь ви qальби дәрем, һәр’ьмә щәм Мәсиһ, мьнр’а әва һе гәләки qәнщ ә,[+] 24ле майина мьнә ви qальбида һе бона к’ара wә йә. 25Әз ве йәке кӧ бе шьк баwәр дькьм, ләма жи заньм кӧ әзе бьминьм, т’әви wә һ’әмуйа бьм, wәки һун һе пешда һәр’ьн у баwәрийеда[†] ша бьн. 26Аwа гава әз диса бемә щәм wә, һун пе мьн бь сайа Мәсиһ Иса һе фьр’наq бьн.

27Ле т’әне чаwа лайиqи Мьзгинийа Мәсиһ ә, һун хwә ӧса хwәй кьн, кӧ һәгәр сәр wәда бем у wә бьбиньм йан дурва бьбьһем бьзаньбьм кӧ wә бь р’ӧһ’ у дьләки пьшт дайә пьшта һәв, бона шәр’к’арийа баwәрийа Мьзгинийе сәкьни нә[+]. 28Т’ӧ алийава жь пәйк’әтийед хwә вәнәк’ьшьн. Әв йәк нишанәкә ӧндабуна wан у хьлазбуна[†] wә йә у әв жи жь Хwәде йә. 29Әва к’әрәма Хwәде бона хатьре Мәсиһ дайә wә, wәки нә кӧ т’әне һун баwәрийа хwә Wи биньн, ле бона Wи щәфе жи бьк’ьшиньн[+]. 30Ньһа жи һун нава wи шәр’ида нә, к’ижан кӧ wә сәр мьн дит у ньһа бона мьн дьбьһен[*][+] .

#### 2


Хwәньмьзкьрьна Мәсиһ у мәзьнайийа wи

1Аwа һәгәр т’әвбуна wәйә т’әви Мәсиһ бина бәр wә йә, һәгәр һ’ьзкьрьна Wи дьл дьдә бәр wә, һәгәр Р’ӧһ’е Пироз[†] wә дькә йәк[*] , һәгәр дьлшәwати у р’ә’ма wә һәйә, 2әшqа дьле мьн бь т’ьфаqа[†] хwә һун бьгьһиньнә сери: Бьра әw һ’ьзкьрьна нава wәда бә у сәр нет у фькьрәке бьн[+]. 3Тьштәки бь һәвр’ьк’ийе нәкьн у ль наве хwә нәгәр’ьн, ле жь wә һәр йәк бь мьлуктийе һәвале хwә сәр хwәр’а бьгьрә[+]. 4Т’әне ль к’ара хwә нәгәр’ьн, ле бьра һәр кәс ль к’ара һәвале хwә жи бьгәр’ә[+]. 5Мәсиһ Иса сәр чь нет-фькьре бу, жь wә һәр кәс жи ӧса бьфькьрә:

6Әw кӧ бьнйат’а Хwәда Хwәде бу,
пәй wе йәке нәк’әт, кӧ бьма wәкә Хwәде,[+]
7ле Хwәха Хwә шкенанд,
к’әтә бьнйат’а хӧламәки
у бу мина мәрьва[†],
к’әтә дьлqе инсен[+].
8Әwи Хwә ньмьз кьр,
һ’әта мьрьнер’а жи qайл бу,
әw жи мьрьна сәр хаче[†][+].
9Бона ве йәке Хwәде Әw һе бьльнд кьр
у навәки ӧса п’ешк’еши[†] Wи кьр,
кӧ жь һ’әму нава бьльндтьр ә,[+]
10wәки һәр чок ль бәр наве Иса бьтәwә,
һәгәр ль ә’змен бә,
һәгәр сәр дьне бә,
һәгәр ль дийаре мьрийа[†] бә[+]
11у һәр зар-зьман иqрар кә,
кӧ Иса Мәсиһ Хӧдан ә,
бона р’умәта Бав Хwәде[*] .


Дьнйайеда мина стәйрка бьч’ьрусьн

12Аwа дәлалийед мьнно, чаwа әз нава wәда бум һун т’ьме гӧһдар бун, ньһа һе гәләки гӧһдар бьн, гава нә нава wәда мә. Бона хьлазбуна хwә бь хоф у тьрс бьхәбьтьн, кӧ wе йәке бьгьһиньнә сери, 13чьмки Хwәде Хwәха ве йәке дькә дьле wә, кӧ һун дьхwазьн у дькьн, чаwа ль Wи хwәш те[+].

14Һәр тьшти бе бинтәнги у бе шәр’ у дә’w бькьн, 15wәки һун нава ви ньсьле[†] нәһәq у хальфида[†] беләк’ә у беqӧсур, зар’ед Хwәдейә бесущ бьн. Нава ванда шәwq бьдьн мина р’онайед ә’змана[*] ,[+] 16чаwа йед хәбәра жийине һьлгьрти. Әзе һьнге Р’ожа һатьна Мәсиһ р’успи бьм, кӧ бадиһәwа[†] нәбәзимә у бадиһәwа нәхәбьтимә[+]. 17Бәле һәгәр щи бе кӧ хуна мьн сәр wе баwәрийа wәда бе р’етьне, йа кӧ хьзмәтк’арийа wәда чаwа qӧрбан[†] Хwәдер’а те дайине, әзе ша бьм у т’әви әшqа wә бьм[+]. 18Ӧса жи һун ша бьн, т’әви әшqа мьн бьн.


Тимот’ейо у Епафродито

19Гӧмана мьн сәр Иса Хӧдан һәйә, кӧ әзе зутьрәке Тимот’ейо сәр wәда бьшиньм, кӧ дьле мьн р’ьһ’әт бә, гава әз һ’але wә пе бьһ’әсьм[+]. 20Әз дьле хwәр’а йәки мина wи набиньм, кӧ бона һ’але wә мина пешәwьтики хәм бьхwә. 21Чьмки йед майин һәр кәс ль пәй к’ара хwә к’әтийә, нә кӧ йа Иса Мәсиһ[+]. 22Ле һун хwәха заньн кӧ әw йәки чаwайи щер’ьбанди йә у хwәха т’әви мьн Мьзгинидайинер’а ӧса хьзмәти кьр, чаwа кӧр’ бавер’а[+]. 23Аwа нета мьн һәйә, кӧ әз әwи зу бьшиньмә щәм wә, гава әз һаш жь һ’ал-һ’әwале хwә һәбьм. 24У әз Хӧданда гӧман ьм, кӧ әзе хwәха жи зутьрәке сәр wәда бем.

25Ле мьн ӧса р’е тер’а дит, wәки әз wи бьрайе мә Епафродито бьшиньмә щәм wә, йе кӧ т’әви мьн хәбьти у шәр’е хwә кьр, к’ижан wә шандьбу кӧ к’омәк бьда мьн[+]. 26Әwи жи гәләки бира wә кьрийә у бәр хwә дьк’әвә, wәки wә бона нәхwәшийа wи бьһистийә. 27Р’асти жи әw нәхwәш к’әт, чу бәр дәре мьрьне. Ле Хwәде ль wи һатә р’ә’ме, нә кӧ т’әне ль wи, ле ӧса жи ль мьн, wәки сәр к’әдәре к’әдәр сәр мьнда нәйе. 28Бона ве йәке әз wи бь дьл дьшиньм, wәки һун wи бьбиньн, диса ша бьн у әз бәр хwә нәк’әвьм. 29Аwа бона хатьре наве Хӧдан әwи бь т’әмамийа әшqа дьле хwә qәбул кьн. Qәдьре йед мина wи гьран бьгьрьн,[+] 30чьмки әw бона шьхӧле Мәсиһ һ’әта бәр дәре мьрьне жи чу у дәсте хwә жь ә’мьре хwә жи к’ьшанд, wәки дәwса wе хьзмәтк’арийа кӧ wәйе мьнр’а бькьра әwи хwәха бькьра.

#### 3


Р’ийа р’астә бона хьлазбуне

1Һәйнәсәр хушк-бьрайед мьн, бь Хӧдан ша бьн! Әз ащьз набьм кӧ диса wан тьшта wәр’а дьньвисьм, ле әw бона бехофийа wә йә[+]. 2Һ’әвза хwә жь «сә-куч’ька» бькьн, һ’әвза хwә жь п’алед хьраб бькьн, һ’әвза хwә жь wан бькьн, йед кӧ qальб дьбьр’ьн, сьнәт[†] дькьн[+]. 3Чьмки сьнәтийа р’аст йа мә йә, кӧ бь Р’ӧһ’е Хwәде әм дьһ’әбиньн[*] у бь Мәсиһ Иса дьфьр’ьн. Гӧмана мә нә сәр нав-нишанед qальб ә,[+] 4ле р’аст бежьм әз дькарьм гӧмана хwә бьдьмә сәр wан нав-нишанед qальб. Һәгәр йәк дьфькьрә, кӧ гӧмана wи сәр qальб һәйә, йа мьн һе зедә һәйә[+]. 5Р’ожа һ’әйшта сьнәт бумә, жь р’ьк’ьнйата Исраел[†] ьм, жь qәбила Бьнйамин[†], ибрани[†] мә у кӧр’е ибранийа, алийе Qанунеда ферьси[†][*] ,[+] 6мьн к’әрби хирәте щьвина Хwәде дьзеранд, һьндава wе р’астбуна кӧ жь Qануне те әз беләк’ә бум[*][+] . 7Ле чь кӧ к’ара мьн бу, мьн бона Мәсиһ зийан һ’әсаб кьрийә. 8У сәрда жи әз һәр тьшти зийан һ’әсаб дькьм у һьмбәри ве йәке накьм, кӧ Хӧдане хwә Мәсиһ Иса нас бькьм, кӧ к’ара сәр к’ара йә! Бона хатьре Wи әз жь һәр тьшти qәтийам у чаwа гәмар һ’әсаб дькьм, wәки Мәсиһ qазьнщ кьм 9у т’әви Wи бьбьмә йәк. Иди әв р’астийа[†] мьн, нә кӧ жь qанунqәдандьна мьн те, ле жь Хwәде йә, йа кӧ һ’име wе жь баwәрийа сәр Мәсиһ ә[+]. 10Әз дьхwазьм Wи у qәwата р’абуна Wийә жь мьрьне нас кьм у т’әви щәфайед Wи бьм, бьк’әвьмә һ’але мьрьна Wи,[+] 11кӧ бь аwайики бькарьбьм бьгьһижьмә р’абуна мьрийа.


Р’әвина бәрбь мәрәме хwә

12Әз набежьм кӧ әз иди гьһиштьмә мәрәме хwә йан жи иди к’амьл бумә, ле әз пәй к’әтьмә, кӧ wе хәлате qазьнщ кьм, бона к’ижане Мәсиһ Иса әз qазьнщ кьрьмә[+]. 13Хушк-бьрано, әз хwә һ’әсаб накьм, кӧ мьн әw йәк qазьнщ кьрийә, ле сәри әw ә, кӧ әз тьштед пьшт хwәва һьшти бир бькьм, хwә бавежьмә йед пешийа хwә, 14дьщә’диньм бьгьһижьмә мәрәме хwә, wе ләщхәлата жорчуйине, аwа готи газийа Хwәдейә бь сайа Мәсиһ Иса бьстиньм[+].

15Аwа жь мә һ’әмуйа, иди к’и «гьһишти» йә, гәрәке аһа бьфькьрә. Ле һәгәр тьштәки дьн жи дьле wәда һәбә, әwе йәке жи Хwәде wе бәр wә вәкә[+]. 16Ле т’әне әм гьһиштьнә чь дәрәще, анәгори wе йәке бьжин.

17Ч’ә’в бьдьнә мьн хушк-бьрано у дина хwә бьдьнә wан, йед кӧ ӧса хwә хwәй дькьн, чаwа кӧ мә бь р’абун-р’уньштьна хwә нишани wә кьрийә[*][+] . 18Чьмки гәләк жийина хwәда дьжмьнед хаче Мәсиһ ьн, бона к’ижана мьн гәләк щара wәр’а готийә, ньһа жи бь гьри дьбежьм. 19Ахьрийа wан ӧндабун ә, хwәдейе wан зьке wан ә у кьред wанә шәрми жи р’умәта wан ә. Әwана т’әне сәр тьштед ве дьне дьфькьрьн[+]. 20Ле wәлате мә ль ә’змана йә, жь к’ӧ әм ч’ә’вньһер’ийа Хьлазкьр[†], Хӧдан Иса Мәсиһ ьн[+]. 21Әwе qальбе мәйә т’әнгәзар бьгӧһезә у бькә мина qальбе Хwәйи хwәйир’умәт, бь wе qәwата кӧ дькарә һәр тьшти бькә бьндәсте Хwә[+].

#### 4


Т’әмийед ахьрийе

1Ньһа хушк-бьрайед мьнә ширьн у һ’әйран, һун ьн шабун у к’офийа[†] сәре мьн дәлално, йәктийа Хӧданда аһа qәwин бьминьн.

2Әз һиви жь Әйодийайе дькьм у һиви жь Сьнтихайе дькьм, чаwа т’әви Хӧдан йәкбуйи бьра ль һәв бен[+]. 3Бәле әз һиви жь тә жи дькьм һәвалбаре мьни амьн, тӧ жи али wан к’ӧлфәта[†] бькә. Әвана т’әви мьн хәбата Мьзгинидайинеда худан р’етьнә, ӧса жи т’әви Клемес у һәвал-хәбатед мьнә майин, кӧ навед к’ижана к’ьтеба жийинеда ньвисар ьн[+].

4Т’ьме пе Хӧдан ша бьн, диса дьбежьм т’ьме ша бьн![+] 5Бьра бәрбьһерийа wә һ’әму мәрьвава ә’йан бә. Хӧдан незик ә[*][+] . 6Бона т’ӧ тьшти хәм нәкьн, ле хwәстьна wә бьра бь дӧа-дьрозга, р’азибунева т’әвайи, Хwәдева ә’йан бә[+]. 7У ә’дьлайийа Хwәде кӧ жь һәр һ’ьш-аqьли дәрбазтьр ә, wе дьл у фькьред wә йәктийа Мәсиһ Исада хwәй кә[+].

8Һәйнәсәр хушк-бьрано, чь кӧ бь р’астийе йә, чь кӧ бь маqултийе йә, чь кӧ бь һәqийе йә, чь кӧ бь һ’әлалийе йә, чь кӧ бь хwәшийе йә, чь кӧ бь фьрасәтийе йә у һәр тьштед кӧ ә’сьли у лайиqи qәнщготьне нә, сәр ван тьшта бьфькьрьн. 9Һун жь мьн чь һин бун, wә чь станд, чь бьһист у чь дит wе йәке бькьн у Хwәдейе ә’дьлайийе wе т’әви wә бә[+].


Р’азибуна Паwлос

10Әз бь сайа Хӧдан гәләки ша мә, кӧ wә пәй һаqас wәхтр’а әз бир аним, бона мьн хәм хwар. Бәле wә дькьр жи, ле мәщал нәдьк’әтә wә. 11Нә кӧ әз һ’әwще тьштәки мә кӧ ве йәке wәр’а дьбежьм. Әз һин бумә, кӧ һ’әму һ’алида р’ази бьм[+]. 12Т’ӧнәбуне заньм, һәбуне заньм, әз һәр алийида у һәр һ’алида сәр ве сӧр’е вәбумә у һин бумә кӧ р’ази бьм, һәгәр т’ер бьм, һәгәр бьр’чи, йан һәбунеда бьм йан жи т’ӧнәбунеда[+]. 13Әз һәр тьшти бь сайа Wи дькарьм, Йе кӧ qәwате дьдә мьн[+].

14Ле wә qәнщ кьр, кӧ тәнгасийа мьнда к’омәк да мьн[+]. 15У бәле һун жи заньн гәли филипийа, кӧ жь сәре даннасинийа Мьзгинийеда гава әз жь Мәкәдонйайе дәрк’әтьм, т’ӧ щьвине т’әвк’арийеда дәсте хwә дьрежи мьн нәкьр, пештьри wә. 16Чьмки щарәке-дӧда әw тьштед мьнр’а керһати wә һ’әта Т’есалоникийе жи шандьн[*][+] . 17Әз нә кӧ тьштәки п’ешк’еш дьхwазьм, ле дьхwазьм кӧ к’ар сәр һ’әсабе wәда зедә бә[+]. 18Мьн һәр тьшт стандийә у нава һәбунеда мә. Әw тьштед кӧ wә бь дәсте Епафродито мьнр’а шандьнә әw бәси мьн ьн. Әw дайина wә бинәкә хwәш ә, һ’әдийа[†] qәбул у ль Хwәде хwәш ә[+]. 19У Хwәдейе мьн wе һ’әму кемасийед wә пе wе хьзна Хwәйә р’умәтә жь Мәсиһ Иса т’ьжи кә[+]. 20Аwа шькьр жь Хwәде у Баве мә, һ’әта-һ’әтайе! Амин[†].


Сьлавед ахьрийе

21Т’әмамийа щьмә’та Хwәдейә п’ара Мәсиһ Иса сьлав кьн. Әw бьрайед кӧ т’әви мьн ьн ль wә сьлав дькьн[+]. 22Т’әмамийа щьмә’та Хwәде ль wә сьлав дькә, илаһи әwед кӧ жь мала Qәйсәр[†] ьн[+].

23К’әрәма Хӧдан Иса Мәсиһ т’әви р’ӧһ’е wә бә[*] .

### КОЛОСИ

#### КОЛОСИ

КОЛОСИ


[1]

[2]

[3]

[4]


НӘ’МА ПАWЛОС КОЛОСИЙАР’А


Пешготьн

Паwлос бь ве нә’ме бәрбьр’и щьвина бажаре Колосйайеда дьбә. Колосйа нава Асйа Бьч’укда, бажарәки алийе р’оһьлата Әфәсе бу. Һ’име ве щьвине р’аст ә бь дәсте Паwлос нәһатьбу данине, ле жь алийе пьштгьре wи Епафрасе колосида. Ле Паwлос диса кьрьбу дәйне стуйе хwә, wәки бона щьвина Колосйайе бехәм нибә у жь Әфәсе һәвал-хәбатед хwә дьшандә wьр, нава к’ижанада Епафрас жи бу (1:7; 4:12-13). Паwлос заньбу кӧ Колосйайеда дәрсдаред шаш һәбун кӧ щьмә’т һин дькьрьн, wәки мьлйак’әта, хӧдантийа у һ’ӧкӧмәтийед жорьн бьһ’әбиньн (1:16; 2:18,[23]). Әв дәрсдаред шаш ӧса жи һин дькьрьн, кӧ гәрәке р’аw-р’ьзьмед ә’дәт хwәйи кьн, бенә сьнәткьрьне, һ’әрам нәхwьн, р’ожед һ’әсабә ә’зиз хwәй кьн, сәр ве йәкер’а дәрбаз нәбьн (2:6-23).

Мәрәме Паwлос нә’меда әв ә, кӧ р’ийа р’аст нишани баwәрмәнда кә у ве йәке бьгьһинә һ’әмуйа, кӧ т’әне Иса Мәсиһ хьлазбуна т’ам дьдә, ле әw һ’әму һ’әбандьн у баwәрийед майин баwәрмәнда жь wе хьлазбуне дур дьхьн. Хwәде бь дәсте Иса Мәсиһ дьнйа ә’фьранд у бь Wи жи мәрьвайе вәдьгәр’инә бәрбь Хwә. Иса сәр һ’әму һ’ӧкӧмәтийед ә’зманар’а йә у т’әне Әw ә сәре щьвине. Т’әне йәктийа Мәсиһда гӧмана хьлазбуна мәрьвайийе һәйә. Пәй ван ширәтар’а, wәки әw һаш жь хwә һәбьн у жь хальфандьн у һинкьрьнед шашә нәр’аст дур бьн, паше п’ара нә’мейә хьлазийеда Паwлос дәрһәqа жийина нуда дьдә к’ьфше, гәрәке һәләqәтийа баwәрмәндед Мәсиһ һьндава һәвда чаwа бьн.

Пешготьн (1:1-8)
Бьнйат’а Мәсиһ у кьред Wи (1:9–2:19)
Мәсиһда жийина ну (2:20–4:6)
Пашготьн (4:7-18)

#### 1


Сьлавкьрьн

1Жь Паwлосе бь ә’мьре Хwәде шандийе[†] Мәсиһ Иса у жь Тимот’ейойе бьра,[+]

2щьмә’та Хwәдер’а, wан хушк-бьрайед амьнә йәктийа Мәсиһда кӧ Колосйайеда дьминьн:

Дә бьра к’әрәм[†] у ә’дьлайийа Хwәдейе Баве[†] мә[*] ль wә бә.


Дӧа у шькьрдайина Паwлос

3Әм т’ьме гава бона wә дӧа дькьн, шькьрийа хwә ль Хwәдейе Баве Хӧдане[†] хwә Иса Мәсиһ тиньн,[+] 4чьмки мә бона wе баwәрийа[†] wәйә сәр Мәсиһ Иса у wе һ’ьзкьрьна wәйә һьндава т’әмамийа щьмә’та Хwәдеда бьһистийә. 5Әв йәк жь ве гӧмане те, йа кӧ ә’зманада wәр’а те хwәйикьрьне, бона к’ижане wә бьһистийә, гава пешда хәбәра Мьзгинийейә р’аст[+] 6гьһиштә wә. У әw Мьзгини т’әмамийа дьнйайеда дьгьһижә у бәр дьдә, чаwа нава wәда жи жь wе р’ожеда, гава wә бьһист у к’әрәма[†] Хwәде т’әмамийа р’астийа wева нас кьр[+]. 7Һун ве йәке жь һәвалхӧламе мәйи һ’ьзкьри Епафрас һин бунә, кӧ һьндава мәда[*] бәрдәстики Мәсиһи[†] амьн ә[+]. 8Әwи бона wе һ’ьзкьрьна кӧ Р’ӧһ’ дайә wә[*] мәр’а гот.

9Бона wе йәке жи жь wе р’ожеда гьрти, гава мә бона wә бьһист, мә дәст жь дӧа у һивикьрьне нәк’ьшандийә, wәки һун занәбуна ә’мьре Хwәдеда гьһишти бьн, бь һ’әму сәрwахти[†] у занәбуна р’ӧһ’анива т’ьжи бьн,[+] 10wәки һун бькарьбьн хwә ӧса хwәй кьн, чаwа лайиqи Хӧдан ә, һәр алийава ль Wи хwәш бен, һәр qәнщикьрьнеда хwәйибәр бьн, бь занәбуна Хwәде бьгьһижьн[+]. 11Бьра һун анәгори т’әмамийа wе qәwата Wийә кӧ жь зорайийа Wийә хwәйир’умәт те qәwат бьн, кӧ һун һәр тьштида бь думька дьреж сәбьр бькьн. Бь әшq[+] 12шькьрийа хwә бьдьнә Баве[*] , кӧ һун[*] лайиqи ве йәке кьрьнә, wәки һун П’адшатийа р’онайеда т’әви щьмә’та Wи бьбьнә хwәйип’ар. 13Әwи әм жь һ’ӧкӧмәтийа тә’ристанийе хьлаз кьрьн у щи-гӧһасти П’адшатийа Кӧр’е Хwәйи һ’ьзкьри кьрьн,[+] 14пе к’ижани[*] әм аза бун, аwа готи мә бахшандьна гӧна станд[*][+] .


К’и йә Мәсиһ у шьхӧле Wи чь йә?

15Әw ә сурәте Хwәдейе кӧ хӧйа набә,
Әw Ньхӧрийе сәр һ’әму ә’фьринар’а[*][+].
16Чьмки бь дәсте Wи һәр тьштед ль ә’рд у ә’змана ә’фьринә,
чь кӧ хӧйа дьбьн, чь кӧ хӧйа набьн,
һәгәр к’ӧрси йан хӧданти бьн,
һәгәр сәрwерти йан һ’ӧкӧмәти бьн,
һәр тьшт бь дәсте Wи у бона Wи ә’фьринә[+].
17Әw бәри һәр тьшти һәбу
у һәр тьшт бь сайа сәре Wи щийе хwәда дьминьн.
18Әw ә сәре Бәдәне, аwа готи сәре щьвине[†],
дәстпебуна wе у ньхӧрийе жь нава мьрийа[*] ,
wәки һәр тьштида Әw бьбә Йе пеш[+].
19Чьмки ль Хwәде хwәш һат, кӧ т’әмамийа бьнйат’а хwәдетийе нава Wида бә[+]
20у бь Wи һәр тьшти т’әви Хwә ль һәв бинә,
һәгәр ль сәр ә’рде бә, йан жи ль ә’змана бә[*] ,
бь wе хуна Wийә сәр хаче[†] р’ьжийайи ә’дьлайийе бькә[+].

21Һун жи кӧ wәхтәке жь дәст фькьр у кьрьнед хwәйә хьраб, хәриб у нәйаред Хwәде бун,[+] 22ле ньһа Әwи бь мьрьна Мәсиһә бәдәни һун т’әви Хwә ль һәв анин, wәки wә ль бәр Хwә пироз[†], беләк’ә у бесущ бьдә сәкьнандьне[+]. 23Ле т’әне гәрәке һун баwәрийеда һ’имгьрти qәwин бьминьн у жь wе гӧмана Мьзгинийе нәк’әвьн, йа кӧ wә бьһист у wан һ’әмуйар’а, йед кӧ бьн п’әр’е ә’зменда дьминьн һатә даннасинкьрьне. У әз, Паwлос бумә бәрдәстийе wе[+].


Щәфайед Паwлосә бона щьвина Хwәде

24Әз ньһа ван щәфайед хwәда, к’ижана кӧ бона wә дьк’ьшиньм, ша мә у wан тәнгасийед[†] Мәсиһә майин бь щанийа хwә бона Бәдәна Wи, йа кӧ щьвин[†] ә, т’әмам дькьм[+]. 25Әз wе щьвинер’а бумә бәрдәсти, әв йәк алийе Хwәдеда чаwа дәйн к’әтә стуйе мьн, wәки готьна Хwәде т’әмамийе пева бьгьһиньмә wә,[+] 26әw сӧр’а кӧ жь дәwр у qӧр’нада вәшарти бу, ле ньһа щьмә’та Wива ә’йан бу[+]. 27Хwәде хwәст ль бәр щьмә’та Хwә вәкә, кӧ чь дәwләмәндтикә хwәйир’умәт ве сӧр’еда бона һ’әму мьләта һәйә. У әw сӧр’ әв ә, кӧ Мәсиһ нава wәда йә, аwа готи һун гӧмана wе йәке нә, кӧ п’ара р’умәте бьн[+]. 28Әм Wи даннасин дькьн, һәр кәси ширәт дькьн, һәр кәси бь һ’әму сәрwахтийе һин дькьн, wәки һәр кәси йәктийа Мәсиһда гьһишти ль бәр Хwәде бьдьнә сәкьнандьне. 29Бона wе йәке жи әз дьхәбьтьм у анәгори wе qәwата Wи шәр’е хwә дькьм, Йа кӧ нава мьнда бь зорайи йа Хwә дькә[+].

#### 2

1Әз дьхwазьм һун заньбьн кӧ әз чь шәр’и дькьм бона wә, йед Лаwдькйайе у һ’әмуйед кӧ р’у бь р’у әз нәдитьмә[*] . 2Әз аһа дькьм, wәки дьлшьдийайи бьн, һ’ьзкьрьнеда бьбьн йәк у бьгьһижьнә т’әмамийа дәwләмәндтийа фә’мдарийе. Һьнге әwе сӧр’а Хwәде нас кьн, кӧ Мәсиһ ә[+]. 3Әw ә к’ьлита һ’әму хьзна занәбуне у сәрwахтийа вәшарти[+]. 4Әз ве йәке дьбежьм, wәки т’ӧ кәс wә бь заре ширьн нәхальфинә[+]. 5Р’аст ә әз бәдәна хwәда жь wә дур ьм, ле р’ӧһ’е хwәда т’әви wә мә у әз ша мә кӧ п’әргалийа wәйә т’ьфаq[†] у әw баwәрийа wәйә сәр Мәсиһ шьдийайи дьбиньм[+].


Жийина йәктийа Мәсиһда

6Аwа wә чаwа Хӧдан Мәсиһ Иса qәбул кьр, ӧса жи йәктийа Wида бьжин,[+] 7р’аw[†] авити, сәр Wи чекьри у баwәрийеда шьдийайи һ’имгьрти бьн, чаwа һун һатьнә һинкьрьне. У һәр гав бь дьле р’ази шькьрийе бьдьнә Wи[+].

8Һаш жь хwә һәбьн, нәбә кӧ йәк бь сәрwахтийа дәрәwә п’уч’ дьле wә бькә һесир. Әw жь ә’дәтед мәрьва[†] у сьхьред[†] ве дьнйайе[*] тен, нә жь Мәсиһ[+]. 9Чьмки т’әмамийа бьнйат’а Хwәдетийе нава Мәсиһе бәдәнида йә[+] 10у һун жи йәктийа Wида гьһишти нә, кӧ сәре һ’әму сәрwертийа у һ’ӧкӧмәтийа йә[+].

11Йәктийа Wида һун бь сьнәта бе дәст жь алийе Мәсиһда дьле хwәда һатьнә сьнәткьрьне[†], жь бьнйат’а хwәйә гӧнәк’ар[†] һатьнә бьр’ине[+]. 12Гава һун пе аве һатьнә ньхӧмандьне[†], т’әви Wи һатьнә дәфьнкьрьне[†] у бь wе ньхӧмандьне жи һун т’әви Wи жь мьрьне р’абун, чьмки wә баwәрийа хwә бь qәwата Wи Хwәдейи ани, Йе кӧ Мәсиһ жь мьрьне р’акьр[*][+] . 13У һун wәхтәке бь р’ӧһ’ани нава нәһәqийа у бьнйат’а хwәйә гӧнәк’арә нәсьнәткьрида мьри бун, ле Хwәде һун т’әви Мәсиһ сах кьрьн. Әwи һ’әму нәһәqийед мә бахшандьнә мә[*][+] 14у әw к’ахаза дәйнед мәйә кӧ бь qәйдә-qануни мьqабьли мә һатьбу ньвисаре р’әсит кьр, жь наве һьлда хачва мьх кьр[*][+] . 15Бь wи хачи Мәсиһ ч’әкед сәрwер у һ’ӧкӧмәтед тә’ристанийе да данине, әw чаwа һесир пәй Хwә бьрьн, нава к’ома Хwәйә сәрк’әтида кьрьнә сосрәт[+].

16Аwа гӧһ нәдьнә т’ӧ кәси, йед кӧ бона пьрса хwарьн, вәхwарьне йан жи бона пьрса щәжьна у щәжьнед һива ну ӧса жи р’ожед шәмийа, wә ломәк’ар дькьн[*][+] . 17Әв һ’әму сийа wан тьшта нә, йед кӧ wе бен, ле р’асти Мәсиһ ә[+]. 18Нәбә кӧ йәк дәсте wә жь ләщхәлате бькә, йе кӧ бь хwәньмьзкьрьна һ’ьләк’ари, мьлйак’әт[†]-һ’әбандьне у бь гиробуна дитьнед бәр ч’ә’ва мьжул ә. Йед ӧса бь фькьред п’уч’ә мәрьвайи п’ьшька хwәда дьwәрьмьн 19у хwә иди ль Сери нагьрьн, кӧ Мәсиһ ә. Бь Wи т’әмамийа бәдәне бь п’әвгьрек у севькава һәвва гьредайи те хwәйикьрьне у бь гиһандьна Хwәде дьгьһижә, ль гора хwәстьна Wи[*][+] .

20Аwа һәгәр һун т’әви Мәсиһ мьрьнә у жь сьхьред ве дьнйайе аза бунә, иди һун чьма мина бәре пәй ә’рф-ә’дәтед ве дьнйайе дьчьн? Һун чьма гӧһ дьдьнә т’әмийед аһа? Мәсәлә:[+] 21«Незик нәбә, тә’м нәкә, ле нәк’әвә»[+]. 22Әв һ’әму мьжули жи wе п’уч’ бьн һәр’ьн, әвана жь т’әми у һинкьрьнед мәрьва нә[+]. 23Фә’мдари йә кӧ әв ә’рф-ә’дәт чаwа сәрwахти хӧйа дьбьн, гава дькьнә стуйе хwә кӧ мьлйак’әта бьһ’әбиньн, хwә ньмьз кьн у бәдәна хwә бьдьнә щәфе, ле әв һ’әму мьqабьли бьнйат’а гӧнәк’ар т’ӧ тьшти накьн.

#### 3


Жийина ну у жийина кәвьн

1Аwа кӧ һун т’әви Мәсиһ жь мьрьне р’абунә, кӧ ӧса йә ль тьштед жорьн бьгәр’ьн, wе дәра к’ӧ Мәсиһ ль мьле Хwәдейи р’асте р’уньшти йә[*][+] . 2Сәр тьштед жорьн бьфькьрьн, нә кӧ сәр тьштед ве дьнйайе. 3Чьмки һун мьрьнә у ә’мьре wә т’әви Мәсиһ щәм Хwәде вәшарти йә[+]. 4Гава Мәсиһ, кӧ ә’мьре wә йә хӧйа бә, һуне жи һьнге т’әви Wи бь р’умәта Wи хӧйа бьн[+].

5Аwа хwәстьнед дьле хwәйә ве дьне бькӧжьн: Бенамусийе, һ’әрамийе[†], тәме хьраб, дьлһавьжийа хьраб у тьмайе, кӧ п’утп’арьсти[†] йә[+]. 6Әв ьн сәбәб кӧ хәзәба Хwәде wе сәр wан мәрьвед кӧ нә гӧр’а Wида нә бе[+]. 7Wә жи wәхтәке әw тьшт дькьрьн, гава wә нава wан кьред хьрабда дьжит[+].

8Ле ньһа һун ван һ’әмуйа жь хwә дур хьн: Һерсе, бәрзәqийе[†], хьрабийе, тьштед нәбуйи у хәбәред нәщайиз жь дәве хwә[+]. 9Һәвдӧр’а дәрәwа нәкьн, чьмки wә мәрьве кәвьн кьред wива жь сәр хwә ехьстийә[*][+] 10у әwи ну ль хwә кьрийә. Әw мәрьве ну р’ож бь р’ож анәгори сурәте Ә’фьрандаре хwә те нукьрьне, wәки Хwәде т’ам нас кә[*][+] . 11Иди фьрqи нә нава щьһу[†] у нәщьһуйада[†][*] һәйә, нә нава сьнәткьри у нәсьнәткьрийада, нә барбар у бәйанийада[*] у нә жи хӧлам у азайада, ле сәри Мәсиһ ә у Мәсиһ ә нава һәр баwәрмәндида[+].

12Аwа чаwа щьмә’та Хwәдейә бьжартийә пироз у һ’ьзкьри, дьлшәwатийе, qәнщийе, мьлуктийе, бәрбьһерийе у сәбьре ль хwә wәргьрьн[*][+] . 13Ль һәв сәбьр кьн у ль һәв бьбахшиньн, һәгәр газьне йәки ль һьндава йәкида һәбә. Чаwа Хӧдан[*] бахшандә wә, һун жи ӧса бьбахшиньнә һәв[*][+] . 14У сәр ван һ’әмуйада һ’ьзкьрьне ль хwә кьн, йа кӧ ван һ’әмуйа бь йәктийа т’ам һәвва гьредьдә[+]. 15Бьра ә’дьлайийа Мәсиһ сәрwертийе нет-фькьред wә бькә. Бона wе ә’дьлайийе һун һатьнә газикьрьне, кӧ бьбьнә мина бәдәнәке. У шекьрдар бьн[+]. 16Бьра хәбәра Мәсиһ бь дәwләмәндтийа хwәва нава wәда бьминә. Бь һ’әму сәрwахтийе ль һәв һин кьн у ширәт кьн, зәбура у һәр щур’ә стьранед р’ӧһ’ани бь шькьрдари дьле хwәда бона Хwәде бьстьрен[*][+] . 17У чь жи кӧ һун бь хәбәра йан кьра бькьн, һәр тьшти бь сайа наве Хӧдан Иса бькьн, бь дәсте Wи шькьрийе бьдьнә Бав Хwәде[+].


Т’әмийед бона нәфәред малда

18[•]К’ӧлфәтно, гӧр’а меред хwәда бьн, чаwа кӧ ль йәктийа Хӧдан дьк’әвә[*][+] . 19Мерно, к’ӧлфәтед[†] хwә һ’ьз бькьн, дьле wан нәешиньн[*][+] . 20Зар’но, һәр тьштида гӧр’а де у баве хwәда бьн, чьмки әw йәк ль Хӧдан хwәш те[*][+] . 21Бавно, һерса зар’ед хwә р’анәкьн, wәки әw бәр хwә нәк’әвьн[*] .

22Хӧламно, һәр тьштида гӧр’а хwәйийед хwәйә ве дьнеда бьн, нә кӧ бь һ’ьләк’арийе хwә бькьнә дьле мәрьва кӧ бенә к’ьфше, ле бь дьле сах у хофа Хӧдан хӧламтийе бькьн[*][+] . 23У чь жи бькьн, бь дьл у щан бькьн, чаwа бона Хӧдан, нә кӧ бона мәрьва. 24Заньбьн кӧ һуне жь Хӧдан бенә хәлаткьрьне, wаре жорьн бьстиньн. Чьмки Хӧдан Мәсиһр’а һун хӧламтийе дькьн[+]. 25Ле йе нәһәq wе wәкә нәһәqийа хwә бьстинә, чьмки ль щәм Хwәде т’ӧ фьрqи т’ӧнә[*][+] .

#### 4

1Хwәйино, хӧламед хwәр’а һәqийе у р’астийе бькьн. Бьзаньбьн кӧ Хwәйе wә жи ль ә’змен һәйә[*] .


Хирәта дӧакьрьне у сәрwахтийа һьндава нәбаwәрада

2Һәр гав хwә бьдьнә дӧа, дӧакьрьнеда һ’ьшйар бьминьн, шькьрийа хwә ль Хwәде биньн[+]. 3Бона мә жи дӧа бькьн, wәки Хwәде дәри бона хәбәрдане ль бәр мә вәкә, кӧ әм сӧр’а Мәсиһ ә’лам кьн, бона к’ижане жи әз ван qәйдада мә[+]. 4Дӧа бькьн, кӧ әз wе ӧса зәлал бьдьмә ә’йанкьрьне, чаwа борще мьн әw гәрәке бе готьне.

5Һьндава нәбаwәрада сәрwахт бьн у дәст бьдьнә бәр wәхт[*][+] . 6Бьра хәбәрдана wә т’ьме мә’рифәти у хwекьри бә у бьзаньбьн кӧ чаwа щайиз ә щаба һәр кәси бьдьн[+].


Сьлавед ахьрийе

7[•]Бона мьн Тьхико wе һәр тьшти wәр’а бежә. Әw бьраки дәлал ә, бәрдәстики амьн у һәвал-хӧламәки йәктийа Хӧданда йә[+]. 8Әз бона wе йәке wи сәр wәда дьшиньм, wәки һун һаш жь мә һәбьн у әw бь ве йәке дьл бьдә wә[+]. 9Әз wи т’әви бьрайе мәйи амьни дәлал Онисимо дьшиньм, кӧ әw жь wә йә жи. Әwана wәр’а wе бона һәр тьштед кӧ ль вьр дьqәwьмьн бежьн[*][+] .

10Әристархойе һәвале мьни кәледа ль wә сьлав дькә, ӧса жи Марqосе пьсмаме Барнабас[†]. (Бона wи wә т’әми стандийә. Гава бе щәм wә, wи qәбул кьн.)[+] 11У Исайе кӧ жер’а Йусто жи дьбежьн ль wә сьлав дькә. Әвана т’әне жь алийе баwәрмәндед щьһуйада[†] бона П’адшатийа Хwәде[†] т’әви шьхӧле мьн ьн у бина мьн бь wан дәрк’әтийә[+]. 12Сьлаве Епафрасе хӧламе Мәсиһ Иса жи ль wә һәнә, кӧ әw йәк жь wә йә. Әw һәр гав бь дьл у щан бона wә дӧа дькә, wәки һун гьһишти мьqәр’м сәкьни бьн, т’әмамийа ә’мьре Хwәдеда баwәр бьн[+]. 13Әз шә’дә мә, кӧ әw гәләки бона wә, ӧса жи бона йед Лаwдькйайе у Һираполиседа хирәт дькә. 14Луqайе дохторе дәлал ль wә сьлав дькә, ӧса жи Димас[+]. 15Сьлаве бьдьнә хушк-бьрайед Лаwдькйайе[*] , Нимфаса хушк у щьвина мала wеда[*][+] . 16Гава әва нә’ма нава wәда бе хwәндьне, ӧса бькьн кӧ щьвина Лаwдькйайеда жи бе хwәндьне у нә’ма лаwдькийар’а шанди жи һун бьхуньн[+]. 17У бежьнә Архипо: «Бона wи qӧльхе кӧ тә жь Хӧдан стандийә, мьqати хwә би, кӧ бини сери»[*][+].

18Әва сьлава мьн Паwлос ә, мьн бь дәсте хwә ньвиси. Qәйдед мьн бир нәкьн!

К’әрәма Хwәде wәр’а бә[+].

### Т’ЕСАЛОНИКИ I

#### Т’ЕСАЛОНИКИ I

Т’ЕСАЛОНИКИ I


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


НӘ’МА ПАWЛОСӘ ПЕШЬН Т’ЕСАЛОНИКИЙАР’А


Пешготьн

Бажаре Т’есалонике әw п’айт’әхте qәза Мәкәдонйайейә Р’омайе бу. Паwлос ль wьр дьма у р’еwитийа хwәйә дӧдада һ’име щьвинәке жи авит, пәй Филипйайер’а (К’аред Шандийа 17:1). Ле пер’а-пер’а щьһу р’абунә мьqабьли Паwлос, ч’ә’внәбари дькьрьн, кӧ шьхӧле даннасинкьрьна wи пешда дьчу (К’аред Шандийа 17:5-9). Бона wе йәке Паwлос Т’есалонике һьшт чу Бәройайе. Паше чахе әw дәрбази Корьнт’е бьбу, жь Тимот’ейойе һәвал-хәбате хwә бона һ’але щьвина Т’есалонике у р’абун-р’уньштьна wан пе дьһ’әсә. Әв бу мә’ни, кӧ Паwлос нә’мә т’есалоникийар’а ньвиси, wәки дьл бьдә бәр wан у wан бьшьдинә. Һьнәк занәйед К’ьтеба Пироз һатьнә сәр wе фькьре, кӧ әва нә’ма нава Пәймана Нуда, ньвисара һәрә пешьн ә, сала 50-да.

Нә’меда Паwлос р’азибуна хwә Хwәде тинә бона һ’ьзкьрьн у баwәрийа wан. Бир тинә кӧ wи чаwа р’ожед хwә т’әви wан дәрбаз кьрьнә у нәхше хwә нишани wан дайә. Паше щаба гәләк пьрсед wан дьдә, к’ижан дәрһәqа мьрьн-р’абун у һатьна Исада бун: Мәсәлә, һәгәр баwәрмәндәк бәри һатьна Иса бьмьрә, wе бьгьһижә жийина һ’әта-һ’әтайе, йан на? У к’әнге Исайе бе? Хwәстьна Паwлос әw ә кӧ баwәрмәнд нава ә’дьлайи у сьламәтийеда бьжин, бь wе гӧмане һивийа һатьна Мәсиһ бьн.

Әва нә’ма ньһа жи щаба пьрса wан дьдә, йед кӧ жь мьрьне хофе дьк’ьшиньн, чьмки әw дьбежә нә һ’әwщә йә wәхт у сьһ’әта һатьна Wийә дӧда бьзаньбьн, ле бәле чаwа зар’ед р’онайе баwәрмәнд гәрәке һәр гав бона һатьна Wи һазьр бьн (5:1; 5:10).

Пешготьн (1:1)
Р’азибун у шькьрдайин (1:2–3:13)
Жийина кӧ ль Хwәде хwәш те (4:1-12)
Һинкьрьн бона һатьна Иса (4:13–5:11)
Т’әмийед ахьрийе (5:12-22)
Пашготьн (5:23-28)

#### 1


Сьлавкьрьн

1Жь Паwлос, Силас[*] у Тимот’ейо,

щьвина[†] Т’есалоникийар’а, йа кӧ п’ара Бав[†] Хwәде у Хӧдан[†] Иса Мәсиһ ә:

Дә бьра к’әрәм[†] у ә’дьлайи[*] ль wә бә[+].


Жийин у баwәрийа[†] т’есалоникийа

2Әм һәр гав бона wә һ’әмуйа р’азибуна хwә дьдьнә Хwәде, нава дӧайед хwәда т’ьме wә бир тиньн[+]. 3Әм кьред баwәрийа[†] wә, хәбата wәйә жь һ’ьзкьрьне у сәбьра wе гӧмана wәйә сәр Хӧдане[†] мә Иса Мәсиһ тиньнә бира хwә ль бәр Хwәде, Баве мә. 4Әм заньн хушк-бьрано, кӧ һун Хwәдеда һ’ьзкьри у бьжарти нә,[+] 5чьмки Мьзгинидайина мә нә кӧ т’әне бь хәбәре wәр’а һатә дайине, ле ӧса жи бь qәwате, бь Р’ӧһ’е Пироз[†] у бе шькийе. Һун заньн әм бона wә нава wәда чаwа бунә[+]. 6У wә жи ч’ә’в да мә у Хӧдан, нава гәләк тәнгасийада[†] хәбәр qәбул кьр, бь әшqа Р’ӧһ’е Пироз ша бун[*][+] . 7Бь ви аwайи һун бона һ’әму баwәрмәндед Мәкәдонйайе у Ахайайе бунә нәхшәк. 8Чьмки әw хәбәра дәрһәqа Хӧданда жь wә дәрк’әт бәла бу, нә кӧ т’әне нава Мәкәдонйайе у Ахайайеда, ле бәле бона wе баwәрийа wәйә сәр Хwәде, һәр дәра бәла буйә, ӧса кӧ иди нә һ’әwщә йә кӧ әм тьштәки сәрда зедә кьн. 9Чьмки әwана бона мә дьбежьн, кӧ wә чаwа әм qәбул кьрьнә у чаwа һун жь п’ута ль Хwәде вәгәр’ийанә, кӧ хӧламтийе Хwәдейе сах у р’астр’а бькьн[+] 10у жь ә’змана һивийа һатьна Кӧр’е Wи бьн, к’ижан кӧ Wи жь нава мьрийа р’акьр, Исайе кӧ мә жь хәзәба те хьлаз дькә[+].

#### 2


К’аре Паwлос ль Т’есалоникеда

1Һун хwәха жи заньн хушк-бьрано, кӧ әм бадиһәwа[†] нәһатьнә щәм wә. 2Мә пешийе Филипйайеда щәфа к’ьшандьбу у һатьбунә р’әзилкьрьне, чаwа һун заньн, паше мә бь qәwата Хwәдейе хwә диса тӧрӧш кьр, нава wе мьqабьлийа гьранда Мьзгинийа Хwәде wәр’а бежьн[*][+] . 3Ве һивикьрьна мәда нә тьштәки хельф һәйә, нә һ’әрами[†] у нә жи фелбази[+]. 4Ле чаwа Хwәде әм лайиqи ве йәке кьрьн у Мьзгинидайин спартә мә, әм ӧса хәбәр дьдьн. Әм ӧса накьн кӧ ль мәрьва[†] хwәш бен, ле ль Хwәде, Йе кӧ дьле мә ә’нәнә дькә[+]. 5Мә готьнед хwәда һ’ьләк’ари нәкьрьн, чаwа һун заньн, нә жи пәй тьмайа т’әркәльпаскьри[*] к’әтьн. Хwәде шә’дә йә![+] 6Нә жи әм наве хwә гәр’ийан, нә нава wәда, нә нава йед майинда,[+] 7бәле мә дькарьбу чаwа шандийед[†] Мәсиһ сәр wә бьбуна баргьрани. Ле бәле әм нава wәда р’унәрм бунә, чаwа кәваник кӧ зар’ед хwәр’а дьр’ьщьфә. 8Ӧса жи дьле мә сәр wә дьшәwьти, һ’әта кӧ мә дьхwәст нә кӧ т’әне Мьзгинийа Хwәде бьда wә, ле ә’мьре хwә жи, чьмки һун бьбунә дәлалийед мә[+]. 9Әw хәбат у щәфе мә те бира wә хушк-бьрано? Әм шәв у р’ож дьхәбьтин, кӧ сәр wә т’ӧ кәси нәбьнә баргьрани, гава мә Мьзгинийа Хwәде wәр’а даннасин кьр[+].

10Һун хwәха шә’дә нә, ӧса жи Хwәде, кӧ әм т’әви wә баwәрмәнда чаwа һ’әлал, р’аст у беqӧсур р’абун-р’уньштьн. 11Һун п’ак заньн әм һьндава wә һәр кәсида ӧса бунә, чаwа бав һьндава зар’ед хwәда[+]. 12Мә дьл дьда wә, ль бәр дьле wәда дьһатьн у лава жь wә дькьр, кӧ һун лайиqи Wи Хwәдейи бьмәшьн, Йе кӧ һун гази П’адшати у р’умәта Хwә кьрьнә[+].

13У бона ве йәке жи әм һәр гав р’азибуне дьдьнә Хwәде: Гава wә жь мә хәбәра Хwәде бьһист, wә нә кӧ чаwа хәбәра мәрьвайе, ле чаwа хәбәра Хwәде qәбул кьр, р’аст жи ӧса йә, кӧ нава wә баwәрмәндада Йа хwә дькә[+]. 14Чьмки һун жи хушк-бьрано, к’әтьнә һ’але wан щьвинед Хwәдейә п’ара Мәсиһ Иса, кӧ ль Щьһустане[†] нә, wә жи хут әw щәфа дәсте мьләте хwәда к’ьшандьн, чаwа wан жи дәсте wан щьһуйада[†][*] ,[+] 15йед кӧ һьн Хӧдан Иса, һьн жи п’ехәмбәр кӧштьн у әм жи зерандьн. Әвана ль Хwәде хwәш найен у мьqабьли дьне-ә’ламе нә![+] 16Вана дькьр, wәки әм нәщьһуйар’а[†] хәбәр нәдьн, кӧ әw хьлаз бьн. Бь ве йәке һәр гав к’аса хwәйә гӧна дадьгьртьн у һәйнәсәр хәзәб анинә сәре хwә[+].


Паwлос һ’әйра т’есалоникийада бу

17Ле әм хушк-бьрано, р’аст ә дәмәкә кьн р’у бь р’у жь һәв хәриб к’әтьн, (ле нә бь дьла), әм һе к’әтьнә дәмана дитьна р’уйе wә[+]. 18Мә хwәст әм бьһатана щәм wә, мьн Паwлос хwәха жи хwәст чәнд щара бем, ле мирещьн[†] р’е нәда мә[+]. 19Бәле к’и йә гӧмана мә, йан жи шабун, йан әw к’офийа[†] әм пе дьфьр’ьн, бәр Хӧдане мә Иса, wи зәмане һатьна Wида, һәгәр нә һун[+]? 20Р’аст һун ьн әw р’успити у шабуна мә.

#### 3

1Һәйнәсәр, мә иди нькарьбу сәбьр бькьра. Әм шеwьрин, кӧ әм т’әне бьминьнә Ат’инайе[*][+] 2у Тимот’ейойе бьрайе мә, йе кӧ т’әви мә бона Хwәде[*] , Мьзгинийа Мәсиһда дьхәбьтә, сәр wәда бьшиньн, кӧ баwәрийа wә qәwин кә у дьл бьдә wә,[+] 3wәки ван тәнгасийада т’ӧ кәс жь wә нәльк’ӧмә. Чьмки һун хwәха заньн кӧ әв йәкана бона мә нә[+]. 4Бәле гава әм щәм wә бун, мә һе һьнгеда wәр’а дьгот, кӧ әме р’асти тәнгасийа бен у ӧса жи бу, чаwа һун заньн. 5Бона ве йәке мьн иди сәбьр нәкьр, Тимот’ейо шанд, wәки әз һаш жь баwәрийа wә һәбьм, кӧ нәбә Щер’ьбандкьр һун щер’ьбандьбьн у щәфе мә дәйа һәр’ә[+].

6Ле ньһа Тимот’ейо жь щәм wә сәр мәда вәгәр’ийа у мьзгинийа баwәри у һ’ьзкьрьна wә да мә. Wи гот, кӧ wә әм хwәш бира хwәда хwәй кьрьнә у һ’әйра мәда нә, чаwа әм жи йа wәда[*][+] . 7Аwа хушк-бьрано, нава һ’әму тә’ли у тәнгийед мәда бь әшqи wе баwәрийа wә бин һатә бәр мә, 8чьмки гава һун р’ийа Хӧданда мьqәр’м дьминьн, бин жи те бәр мә. 9Әм чь р’азибуне дькарьн бьдьнә Хwәде бона wә у wан һ’әму шабуна, кӧ әм бона wә ль бәр Хwәдейе хwә ша дьбьн? 10Әм шәв у р’ож бь дьл у щан р’әща дькьн, кӧ р’уйе wә бьбиньн у кемасийа баwәрийа wә т’ьжи кьн[+]. 11Дә бьра Хwәде, Баве мә хwәха у Хӧдане мә Иса р’ийа мә р’аст кә, әм бенә щәм wә[+]. 12Бьра Хӧдан һ’ьзкьрьна wә һьндава һәв у һ’әмуйед майинда бьгьһинә у зедә кә, чаwа йа мә жи һьндава wәда һәйә[+]. 13Дә бьра Әw дьле wә бьшьдинә, wәки һун пирозийеда[†] беqӧсур бьн, ль бәр Хwәде Баве мә, wәхте һатьна Хӧдане мә Иса, һ’әму пирозед Хwәва т’әвайи[+].

#### 4


Жийина кӧ Хwәде хwәш те

1Һәйнәсәр хушк-бьрано, әм бь наве Хӧдан Иса һиви у р’әща жь wә дькьн, кӧ һун чаwа жь мә һин бун ӧса бьмәшьн, кӧ ль Хwәде хwәш бен, чаwа дьчьн жи у wе йәкеда һе пешда һәр’ьн[+]. 2Чьмки һун заньн мә бь сайа Хӧдан Иса чь т’әми данә wә. 3Хwәстьна Хwәде әw ә, кӧ һун һ’әлал бьн, жь qавийе[†] дур бьн[+]. 4Бьра жь wә һәр кәс жи заньбә qальбе хwә һ’әлал у бь намуси хwәй кә[*] , 5нә бь хwәстьна тәме хьраб, мина п’утп’арьста[†], йед кӧ Хwәде нас накьн[+]. 6Бьра нәбә кӧ йәк wе йәкеда жь ә’сьлтийе дәре у намуса хушк-бьрар’а бьлизә. Хӧдане бона ван һ’әму тьшта һ’әйфе жь мәрьва һьлдә, чаwа мә әв йәк пешда wәр’а гот у бь мә’рифәти т’әми ль wә кьр. 7Чьмки Хwәде гази мә ль һ’әрамийе нәкьрийә, ле ль һ’әлалийе[+]. 8Аwа к’и ве т’әмийа һ’әлалийе т’әхсир дькә әw мерьв т’әхсир накә, ле Хwәде, Йе кӧ Р’ӧһ’е Хwәйи Пироз жи дьдә wә.

9Ле бона һ’ьзкьрьна һьндава хушк-бьрада, тьштәки мә т’ӧнә wәр’а бьньвисьн, чьмки һун хwәха жь Хwәде һин бунә, кӧ һәв һ’ьз бькьн[+]. 10У һун иди wе һ’ьзкьрьне һьндава һ’әму хушк-бьрайед т’әмамийа Мәкәдонйайеда дьдьнә к’ьфше. Ле әм һиви жь wә дькьн хушк-бьрано, кӧ һун wе йәкеда һе пешда һәр’ьн. 11Бькьн кӧ һун гьран-сәqьр’и бьжин у жь wә һәр кәс шьхӧле хwәва мьжул бә у бь дәсте хwә бьхәбьтә, чаwа мә т’әми ль wә кьр,[+] 12wәки п’әргалийа wә т’әви йед дәрва мә’рифәти бә у һун һ’әwще тьштәки нәбьн[+].


Һатьна Хӧдан у р’абуна мьрийа

13Хушк-бьрано, әм дьхwазьн кӧ һун дәрһәqа мьрийада заньбьн, wәки бәр хwә нәк’әвьн, мина әwед бе гӧман[+]. 14Аwа һәгәр әм баwәр дькьн, кӧ Иса мьр у жь мьрьне р’абу, ӧса жи Хwәде wе мьрийед сәр баwәрийа Иса т’әви Wи вәгәр’инә[+]. 15Әм ве йәке бь готьна Хӧдан wәр’а дьбежьн: Әм кӧ һ’әта һатьна Хӧдан бьжин сах бьминьн, т’ӧ щар пешийа мьрийа нак’әвьн[*][+] . 16Хӧдане хwәха бь ә’ламәтикә фәрмани, бь дәнге сәрәкмьлйак’әт у лехьстьна бор’ийа Хwәде жь ә’змен бе хwаре у әw мьрийед кӧ баwәрийа хwә Мәсиһ анибун, wе пешийе жь мьрьне р’абьн,[+] 17паше, әм кӧ сах манә, т’әви wан ә’wрава бенә р’аһьштьне, һәwеда р’асти Хӧдан бен у бь ви аwайи әме һ’әта-һ’әтайе т’әви Хӧдан бьн[+]. 18Аwа бь ван хәбәра бәр дьле һәвда wәрьн.

#### 5


Һатьна Хӧданда һазьр бьн

1Ле бона wәхт у зәмана хушк-бьрано, нә һ’әwщә йә әм тьштәки wәр’а бьньвисьн,[+] 2чьмки һун хwәха п’ак заньн кӧ Р’ожа Хӧдан[†] wе мина дьзе шәве бе[*][+] . 3Гава бежьн: «Дьне сәqьр’и у бехофи йә», һьнге хәзәбе ньшкева сәр wанда бе, мина еша к’ӧлфәта[†] һ’әмлә у wе нькарьбьн qәт же хьлаз бьн[+]. 4Ле һун хушк-бьрано, тә’рийеда ниньн кӧ әw Р’ож мина дьзәки сәр wәда бьгьрә[+]. 5Һун һ’әму жи зар’ед р’онайийе нә у зар’ед р’оже нә. Әм нә йед шәве нә, нә жи йед тә’рийе нә[+]. 6Аwа әм хәwеда нәминьн мина йед майин, ле һ’ьшйар у сәрхwә бьн[+]. 7Чьмки әwед кӧ р’адьзен, шәве р’адьзен у әwед кӧ сәрхwәш дьбьн, шәве сәрхwәш дьбьн. 8Ле әм кӧ йед р’оже нә, гәрәке сәрхwә бьн: Зьрьһ’а баwәрийе у һ’ьзкьрьне ль хwә wәргьрьн, к’ӧмзьрьһ’е гӧмана хьлазбуне жи бьдьнә сәре хwә[*][+] . 9Хwәде әм бона хәзәбе к’ьфш нәкьрьнә, ле wәки хьлазбуне бьстиньн, бь дәсте Хӧдане мә Иса Мәсиһ[+]. 10Әw бона мә мьр, wәки әм һәгәр сах бьн йан мьри бьн, т’әви Wи бьжин[+]. 11Бона ве йәке дьл бьдьнә һәв у алик’арийа һәвдӧ бькьн, чаwа һун дькьн жи.


Т’әми у сьлавед ахьрийе

12Әм һиви жь wә дькьн хушк-бьрано, qәдьре wан бьгьрьн, йед кӧ нава wәда дьхәбьтьн, жийина хwәденасийеда сә’витийе ль wә дькьн у wә ширәт дькьн[+]. 13Qәдьре wана бь һ’ьзкьрьне һе бьльнд бьгьрьн бона шьхӧле wан. Һәвр’а т’ьфаq[†] бьн[+]. 14Әм һиви жь wә дькьн хушк-бьрано,

йед беп’әргалә бехирәт ширәт кьн,
дьл бьдьнә бәр тьрсонәка,
кери к’әтийа wәрьн,
һьндава һ’әмуйада сәбьра wә һәбә[+].

15Һаш жь хwә һәбьн, нәбә кӧ йәк жь бәр хьрабийева хьрабийе бькә, ле һәр гав сәр нета qәнщийе бьн, һьн бона һәв, һьн жи бона һ’әмуйа[+].

16Һәр т’ьм ша бьн,[+]
17һәр гав дӧа бькьн,[+]
18һәр тьштида р’азибуне бьдьн, чьмки әв ә хwәстьна Хwәде бь сайа Мәсиһ Иса бона wә[+].
19Р’ӧһ’е Пироз нәтәмьриньн[+].
20П’ехәмбәртийа[†] бер’умәт нәкьн.
21Һәр тьшти бьщер’ьбиньн, тьштед qәнщ qәwин бьгьрьн[+].
22Жь һәр щур’ә хьрабийе дур к’әвьн.

23Дә бьра Хwәдейе кӧ ә’дьлайийе дьдә, Хwәха wә лап бӧһӧрти-жьбарә кә, т’әмамийа р’ӧһ’, ньфус у qальбе wә беqӧсур хwәй кә, һ’әта һатьна Хӧдане мә Иса Мәсиһ[+]. 24Амьн ә Әwи кӧ гази wә дькә, wе мийасәр кә жи[+].

25Хушк-бьрано, бона мә жи дӧа бькьн[+]. 26Сьлаве бьдьнә һ’әму хушк-бьра, бь р’амусана шире һ’әлал[+]. 27Әз ль бәр Хӧдан дькьмә дәйне стуйе wә, кӧ һун ве нә’ме бәр һ’әму хушк-бьра бьхуньн[+].

28К’әрәма Хӧдане мә Иса Мәсиһ wәр’а бә.

### Т’ЕСАЛОНИКИ II

#### Т’ЕСАЛОНИКИ II

Т’ЕСАЛОНИКИ II


[1]

[2]

[3]


НӘ’МА ПАWЛОСӘ ДӦДА Т’ЕСАЛОНИКИЙАР’А


Пешготьн

Нава щьвина баwәрмәндед Т’есалоникеда дәрһәqа һатьна Мәсиһә дӧдада дәнг-бә’сед щур’ә-щур’ә пешда дьһатьн у әw т’әвиһәв дькьрьн. Паwлос нә’ма хwәйә дӧдада сәр пьрса wан дьсәкьнә, йед кӧ һин дькьрьн кӧ һатьна Мәсиһ иди буйә жи. Шанди wан тинә сәр р’астийе, шьровәдькә кӧ пешийа һатьна Мәсиһ гәрәке нәһәqи у хьраби бьгьһижьнә wе дәрәща хьрабийейә һәрә бьльнд, бь р’ебәрийа wи Мәрьве Нәһәqийе. Әwе һьнге к’ьфш бә у мьqабьли Мәсиһ р’абә (2:1-12). Паwлос сәр wан пьрсед фәрз дьсәкьнә, кӧ хwәндәван нава баwәрийа хwәда р’аст у һ’имгьрти бьсәкьньн, зерандьн, щәфа у дә’w-доза нәньһер’ьн (1:4, 6-7), хwәр’анәдити у беп’әргалә бехирәт нибьн у бь худана хwә бьжин (3:6-12), чаwа кӧ хwәха дькә, нава qәнщикьрьнеда бьн (3:13-15). Аwа готи баwәрийе нәкьн мә’ни, кӧ жь wан щабдарийа бьр’әвьн, к’ижан кӧ Хwәде данә баwәрмәнда, бона жийина хwәденасийейә һәр р’ож.

Пешготьн (1:1-2)
Р’азибун у пәсьндайин (1:3-12)
Һинкьрьн бона һатьна Иса (2:1-17)
Ширәтед бона баwәрмәнда (3:1-15)
Пашготьн (3:16-18)

#### 1


Сьлавкьрьн

1Жь Паwлос, Силас[*] у Тимот’ейо,

щьвина Т’есалоникийар’а, йа кӧ п’ара Баве[†] мә Хwәде у Хӧдан[†] Иса Мәсиһ ә:[+]

2Дә бьра к’әрәм[†] у ә’дьлайийа Хwәде, Баве мә у Хӧдан Иса Мәсиһ ль wә бә.


Һатьна Хӧдан Исайә дӧда у Р’ожа Ахрәте[†]

3Әм дәйндар ьн, кӧ һәр гав бона wә р’азибуне бьдьнә Хwәде хушк-бьрано у әв йәк һәq ә жи, чьмки баwәрийа[†] wә р’ьнд дьгьһижә у һ’ьзкьрьна wә һьндава һәвда зедә дьбә[+]. 4Ләма әм хwәха жи нава щьвинед Хwәдеда пе wә дьфьр’ьн, бона сәбьр у баwәрийа wә, чьмки һун wан һ’әму зерандьн у тәнгасийа[†] дьк’ьшиньн, йед кӧ тенә сәре wә[+]. 5Әв йәк избат дькә, кӧ диwана Хwәде р’аст ә. У бь ви аwайи һуне һежайи П’адшатийа Хwәде[†] бьн, бона к’ижане жи һун wан тә’ли-тәнгийа дьбиньн[+]. 6Бәле әв ә һәqийа Хwәде: Йед тәнгасийе дьдьнә wә, Хwәде жи wе wан бьдә тәнгасийе[+] 7у йед жь wә тәнгасийеда нә, т’әви мә бьдә һесакьрьне. Әве аһа бә, гава Хӧдан Иса т’әви мьлйак’әтед[†] Хwәйә зор жь ә’зменва бь к’ура егьр хӧйа бә,[+] 8wәки һ’әйфе жь wан һьлдә, йед кӧ нахwазьн Хwәде нас кьн у гӧр’а Мьзгинийа Хӧдане мә Иса накьн[+]. 9Әwе бәла хwә жь wеранбуна һ’әта-һ’әтайе бьбиньн, жь һ’ьзура Хӧдан у р’умәта qәwата Wи бенә авитьне, 10гава wе Р’оже Әw бе, wәки нава щьмә’та Хwәда бе пәсьндайине у һ’әму баwәрмәнд wе һ’әйр-һ’ӧжмәк’ар бьн. Һуне жи нава wанда бьн, чьмки wә баwәрийа хwә шә’дәтийа мә ани[+].

11Бона ве йәке әм һәр гав бона wә дӧа дькьн, кӧ Хwәдейе мә, wә һежайи wе газийе кә у һ’әму нет-мәрәмед wәйә qәнщ у кьрьнед wәйә жь баwәрийе бь qәwате бинә сери[+]. 12Бь ви аwайи wе пәсьне наве Хӧдане мә Иса ль нава wәда бе дайине у һуне жи нава Wида бенә пәсьндайине, ль гора к’әрәма[†] Хwәдейе мә у Хӧдан Иса Мәсиһ.

#### 2


К’ьфшбуна Мәрьве Нәһәqийе у һатьна Хӧдан Иса Мәсиһ

1Әм һиви жь wә дькьн хушк-бьрано, бона һатьна Хӧдане мә Иса Мәсиһ у т’опбуна мәйә щәм Wи[*] ,[+] 2һун фькьре хwәда зу шаш нәбьн у хwә ӧнда нәкьн, нә пе п’ехәмбәртийе[†], нә пе готьне, нә жи пе нә’ма йанчийә[†] мә ньвисибә: «Ва йә Р’ожа Хӧдан иди һатийә»[*] . 3Бьра т’ӧ кәс wә т’ӧ тьштива нәхапинә, чьмки әw Р’ож найе, һ’әта кӧ р’абәрибун пешда нәйе у әw Мәрьве Нәһәqийейи п’ара щә’ньме к’ьфш нәбә[+]. 4Әwе мьqабьли һәр тьштед кӧ хwәде тенә һ’әсабе йан тенә һ’әбандьне бьсәкьнә у хwә сәр һәр тьштир’а бьгьрә, һ’әта кӧ п’арьстгәһа[†] Хwәдеда жи wе р’уне у ә’лам кә, кӧ хwәха Хwәде йә[*] .

5Гәло найе бира wә, гава әзи һе щәм wә бум, мьн әв тьштана wәр’а дьготьн? 6У һун заньн кӧ ньһа чь наһелә әw хӧйа бә, wәки әw wәхте к’ьфшкьрида хӧйа бә. 7Чьмки Сӧр’а Нәһәqийе иди йа хwә дькә, ле әwе кӧ ньһа наһелә, wе нәһелә һ’әта кӧ хwәха жь наве бе һьлдане[+]. 8У паше Әwе Нәһәqийе wе к’ьфш бә, кӧ Хӧдан Исайе бь һӧлма дәве Хwә wи ӧнда кә у бь хӧйабуна шәwqа Хwәва wи к’ӧта кә[*][+] . 9Һатьна Йе Нәһәqийе wе бь qәwата мирещьн[†] бә, һ’әта һ’ӧнӧре wи һәбә wе нишан у к’әрәмәтед дәрәw бькә[*][+] 10у йед кӧ ӧнда дьбьн бь һәр щур’ә нәһәqийа бьхапинә. Әwана ӧнда дьбьн, чьмки wана р’асти һ’ьз нәкьр у qәбул нәкьр кӧ хьлаз бьн[+]. 11Ләма жи Хwәде хальфандьнәкә зор сәр wанда дьшинә, кӧ әw дәрәwийе баwәр бькьн, 12wәки диwана wан һәр кәси бьбә, йед кӧ р’асти баwәр нәкьрьнә, ле к’ефа wан нәһәqийер’а һат.


Хwәде бона хьлазбуне гази wә кьрийә

13Ле әм гәрәке һәр т’ьм бона wә жь Хwәде р’ази бьн, хушк-бьрайед жь алийе Хӧданда һ’ьзкьри. Чьмки Хwәде сәре-серида һун бьжартьн, wәки бь Р’ӧһ’ бенә бӧһӧрти-жьбарәкьрьне[*] , р’астийе баwәр бькьн у хьлаз бьн[+]. 14Wе йәкер’а Әwи бь Мьзгинидайина мә гази wә кьр, кӧ бь ви аwайи һун р’умәта Хӧдане мә Иса Мәсиһ бьстиньн[+]. 15Аwа хушк-бьрано, ньг бьдьн ә’рде у wан р’аw-р’ьзьма[†] qәwин бьгьрьн, йед кӧ һун һин бунә, һәгәр бь готьнед мә бә, йан бь нә’мед мә бә[+].

16Дә Хӧдане мә Иса Мәсиһ Хwәха у Баве мә Хwәде, Йе кӧ әм һ’ьз кьрьн у бь к’әрәме дьлдайинәкә һ’әта-һ’әтайе у гӧманәкә qәнщ да мә,[+] 17бьра дьл бьдә wә у wә нава һ’әму кьра у готьнед qәнщда бьшьдинә[+].

#### 3


Бона мә дӧа бькьн

1Һәйнәсәр хушк-бьрано, бона мә дӧа бькьн, wәки хәбәра Хӧдан зу пешда һәр’ә у бе пәсьндайине, чаwа нава wәда бу[+]. 2Дӧа бькьн, wәки әм жь мәрьвед[†] нәһәq у хьраб хьлаз бьн, чьмки һәр кәс Мьзгинийеда амьн нинә[+]. 3Ле Хӧдан Хwәха амьн ә, wе wә бьшьдинә у жь йе Хьраб хwәй кә[+]. 4Әм бь сайа Хӧдан wәда гӧман ьн, кӧ мә чь т’әми данә wә, һун дьqәдиньн у һуне бьqәдиньн жи. 5Дә бьра Хӧдан мела wә бьдә сәр һ’ьзкьрьна Хwәде у сәбьра Мәсиһ[+].


Бона йед беп’әргалә бехирәт

6Әм т’әми ль wә дькьн хушк-бьрано, бь наве Хӧдане хwә Иса Мәсиһ, кӧ һун хwә жь һәр хушк-бьрайе беп’әргалә бехирәт дур бьгьрьн, йед кӧ wан р’аw-р’ьзьмед мә данә wә наqәдиньн[+]. 7Һун хwәха заньн кӧ гәрәке һун ч’ә’в бьдьнә мә, чьмки әм нава wәда беп’әргал-бехирәт нибунә,[+] 8нә жи нане т’ӧ кәси бе һәq хwарийә, ле бь худана ә’нийа хwә шәв у р’ож дьхәбьтин, дьчәрчьрин, wәки сәр wә т’ӧ кәси нәбьнә баргьрани[+]. 9Нә кӧ изьна мә т’ӧнәбу, ле мә нәхше хwә нишани wә кьр, кӧ һун ч’ә’в бьдьнә мә[+]. 10Чьмки гава әм һе щәм wә бун жи, мә әв йәк wәр’а дьгот: «К’и нахwазә бьхәбьтә, бьра нәхwә жи»[+]. 11Бәле әм дьбьһен кӧ нава wәда һьнәк беп’әргал-бехирәт дьжин, нә шьхӧлк’аре хwә нә, ле т’әви шьхӧле хәлqе дьбьн[+]. 12Әм бь наве Хӧдан Иса Мәсиһ т’әми у һиви жь йед ӧса дькьн, кӧ бь мә’рифәти бьхәбьтьн у нане хwә бьхwьн.

13Ле һун хушк-бьрано, жь qәнщикьрьне нәwәстьн[+]. 14Һәгәр йәк гӧһдарийа готьнед мәйә ве нә’меда нәкә, wи р’ач’ә’в кьн у һәвалтийе wир’а нәкьн, кӧ шәрм бькә. 15Ле нәбә кӧ бь ч’ә’ве хьраб ль wи бьньһер’ьн, ле мина бьра ширәт кьн[+].


Дӧа у сьлавед ахьрийе

16Дә бьра Хӧдане ә’дьлайийе хwәха, һәр гав, һәр алийива ә’дьлайийе бьдә wә. Хӧдан т’әви wә һ’әмуйа бә[+]. 17Әва сьлава бь дәсте мьн Паwлос ә, чаwа нишана һ’әму нә’мед мьн. Әз аһа дьньвисьм[+].

18К’әрәма Хӧдане мә Иса Мәсиһ т’әви wә һ’әмуйа бә.

### ТИМОТ’ЕЙО I

#### ТИМОТ’ЕЙО I

ТИМОТ’ЕЙО I


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]


НӘ’МА ПАWЛОСӘ ПЕШЬН ТИМОТ’ЕЙОР’А


Пешготьн

Тимот’ейо хортәки баwәрмәнди жь Асйа Бьч’ук бу, дийа wи щьһу бу, ле баве wи йунан (К’аред Шандийа 16:1). Паwлос дәма шандитийа хwәйә дӧдада бажаре Листрайеда р’асти Тимот’ейо те. Пәйр’а Тимот’ейо дьбә һәвал-хәбате wийи пеш, һәвал-хәбатәки wийи гәләки незик, нава р’еwитийа wида. Бона wе йәке наве wи гәләк щара К’аред Шандийада у һ’әму нә’ме Паwлосда те биранине (Р’омайи 16:21; Корьнт’и I 4:17; Филипи 1:1; Т’есалоники I 1:1; 3:2, 5, 6; Т’есалоники II 1:1 у йед майин). Паwлос гәләк щара бона щьвинед ну амьнийа хwә wи ани, нава щур’ә-щур’ә пьрсед зә’мәтә гьранда.

Нә’ма Паwлосә пешьнда, йа кӧ Тимот’ейор’а дьшинә, се хәме wи һәнә:

1. Бона һинкьрьна шашә нава щьвинеда дьбежә, wәки мьqати хwә бьн у илаһи жь wе һинкьрьна шашә кӧ гьһиштийә щьвина Әфәсе (1:3). Әв һинкьрьна жь фә’ме щьһутийе у п’утп’арьстийе дьһат у сәр һ’име wе баwәрийе бу кӧ дьготьн: «Әва дьнйа бәрч’ә’вайә т’әбийәти хьраб ә». Иди ль гора фә’мкьрьна wан, мәрьв т’әне дькарьбу пе занәбун у сәрwахтикә сӧр’ә вәшарти хьлаз буйа, ӧса жи гәрәке хwә жь хwарьн-вәхwарьна у һ’ал-зәwаще дур бьгьртана. Әв һинкьрьн иро бь наве «Гьностик» те готьне (бь йунани «ГНОСЬС» те фә’мкьрьн «занәбун») у нава сәдсалийед пешьнда, илаһи сәдсалийа дӧда у сьсийада фьрә бәла бьбу.

2. Бона р’абун-р’уньштьн у qӧльхе щьвине дьбежә, ль к’ӧ бона хәйсәте сәрwер, бәрпьрсийар у бәрдәстийада жи дьбежә.

3. Ширәта дьдә Тимот’ейо. Тимот’ейо йәки щаһьл бу, дьбә ләма әw һьнәки жь wе борщдарийе вәдьк’ьшийа (Тимот’ейо II 1:7). Ширәта дьдә wи, кӧ әw щьвинеда гьран бә, бь р’абун-р’уньштьна хwә бьбә хӧламәки хwәйе нәхше qәнщ бона Мәсиһ у щабдарийа к’омед мәсиһийә щур’ә-щур’ә жи һьлдә сәр хwә.

Пешготьн (1:1-2)
Бона щьвине у хәбатк’аред wе (1:3–3:16)
Т’әмийед хәбатейә бона Тимот’ейо (4:1–6:21)

#### 1


Сьлавкьрьн

1Жь Паwлос, шандийе[†] Мәсиһ Иса, бь ә’мьре Хwәдейе Хьлазкьре[†] мә у Мәсиһ Исайе гӧмана мә,[+]

2Тимот’ейойе лаwе хwәйи баwәрийедайи[†] һәq-һ’әлалр’а:

Дә бьра р’ә’м, к’әрәм[†] у ә’дьлайи жь Бав[†] Хwәде у Мәсиһ Исайе Хӧдане[†] мә ль тә бә[+].


Ширәтед дәрһәqа һинкьрьна дәрәwда

3Гава әз дьчумә Мәкәдонйайе, мьн һиви жь тә кьр, кӧ ль Әфәсе бьмини, wәки т’әмийе бьди чәнд кәса, кӧ һинкьрьна нәр’аст һин нәкьн 4у гӧһ нәдьнә ч’ьловискийа у р’әqәма сьлсьләта[†] кӧ хьлазийа wан т’ӧнә. Әв йәк һе шәр’-дә’wа т’әвр’адькә, нә кӧ т’ьвдира[*] Хwәдейә кӧ бь баwәрийе те наскьрьне[*] мийасәр дькә[+]. 5Сәре т’әмийе һ’ьзкьрьн ә, кӧ жь дьле сах, бь исафа[†] р’ьһ’әт у жь баwәрийа бедӧр’ути йә[+]. 6Һьнәк же дагәр’ийан у пәй готьнед п’уч’ к’әтьн[+]. 7Дьхwазьн бьбьнә дәрсдаред Qануне, ле әw хwәха жи ньзаньн чь дьбежьн, нә жи wан тьштед кӧ дьдьнә зора хwә фә’м дькьн.

8Әм заньн кӧ Qанун qәнщ ә, һәгәр йәк бь qануни wе бьqәдинә[+]. 9Бәле фә’мдари йә, кӧ qанун бона р’аста найе дайине, ле бона нәһәq у сәрһ’ьшка, бона нәп’ак у гӧнәк’ара[†], бона мьр’дар’ у һ’әрама[†], бона бавкӧж у декӧжа, бона меркӧжа,[+] 10бенамуса, к’она, дьзед мәрийа, дәрәwин у шә’дәдәрәwа йә у бона һәр кәсед дьнә кӧ тьштед мьqабьли һинкьрьна сахләм дькьн. 11Әв һинкьрьн ль Мьзгинийа хwәйир’умәтә Хwәдейе һежайи шькьрийе дьгьрә, к’ижан ль мьн һатийә спартьне[†][+].


Шекьрандьна һьндава р’ә’ма Хwәдеда

12Әз жь Мәсиһ Исайе Хӧдане мә р’ази мә, Йе кӧ qәwат да мьн, әз амьн һ’әсаб кьрьм, данимә сәр ве хьзмәтк’арийе[+]. 13Мьн жи бәре Әw беһӧрмәт дькьр, дьзеранд у нәйарти ль Wи дькьр, ле р’ә’м ль мьн бу, чьмки мьн нәбаwәрийеда бь нәзанийа хwә кьрьн[*][+] . 14К’әрәма[†] Хӧдане мә п’ьр’ сәр мьнда р’ьжийа, т’әви баwәри у һ’ьзкьрьна Мәсиһ Иса[+]. 15Ве готьнеда хельф т’ӧнә у лап һежайи qәбулкьрьне йә, кӧ: «Мәсиһ Иса һатә дьне, гӧнәк’ара хьлаз бькә», сәре к’ижана әз ьм[+]. 16Ле бона wе йәке р’ә’м ль мьн бу, wәки Мәсиһ Иса сәр мьн, чаwа сәре гӧнәк’ара т’әмамийа сәбьра Хwә бьдә к’ьфше, чаwа нәхшәк бона wан, йед кӧ wе баwәрийа хwә Wи биньн, жийина һ’әта-һ’әтайе[†] бьстиньн. 17Аwа бьра wи П’адшайе һ’әта-һ’әтайейи нәмьри у нәхӧйа, Хwәдейе бешьрики-беһәвалр’а һӧрмәт у р’умәт бә һ’әта-һ’әтайе! Амин[†].

18Ве т’әмийе әз дьдьмә тә, лаwе мьн Тимот’ейо, ль гора wан п’ехәмбәртийед[†] кӧ пешда бона тә бун, wәки тӧ бь wан шәр’е хwәйи qәнщ бьки,[+] 19дәст жь баwәрийе нәкә у исафа хwә р’ьһ’әт хwәй кә. Һьнәка әв йәк жь хwә дур хьстьнә, дәwра баwәрийа хwә wәлгәр’андьн. 20Жь wан бун, Һумәнайо у Скәндәр, йед кӧ мьн данә дәсте мирещьн[†], wәки әw һин бьн р’астийа Хwәде беһӧрмәт нәкьн[+].

#### 2


Дәрһәqа дӧа у щьвинеда[†]

1Аwа әз һиви дькьм, бәри һәр тьшти бона һ’әму мәрьва[†] дӧа бькьн, р’әща кьн, лава кьн, р’азибуне бьдьн, 2ӧса жи бона п’адша у һ’әму сәрwера, wәки әм жийинәкә ә’дьл у сәqьр’и дәрбаз кьн, бь т’әмамийа хwәденасийе у маqулийе. 3Ль бәр Хwәдейе Хьлазкьре мә әв ә qәнщ у ль Wи хwәш,[+] 4кӧ дьхwазә һ’әму мәрьв хьлаз бьн у р’астийе нас кьн[*][+] . 5Чьмки Хwәдек һәйә у нава Хwәде у мәрьвада жи навчетик, Мәсиһ Исайе Мәрьв,[+] 6кӧ Хwә жь бәр к’ьр’ина гьшкава да. Әв йәк р’аст wәхтда бу избати, кӧ Хwәде дьхwазә һ’әму хьлаз бьн[+]. 7У бона ве йәке әз даннасинкьр у шанди һатьмә к’ьфшкьрьне, (әз р’аст дьбежьм, дәрәwа накьм), нәщьһуйар’а бумә дәрсдаре баwәрийе у р’астийе[+].

8Аwа әз дьхwазьм кӧ мер һәр дәра дәстед хwәйә һ’әлал бьльнд кьн, бе һерс у бе шәр’-дә’w[*] дӧа бькьн.

9Ӧса жи бьра к’ӧлфәт[†] бь к’ьнщед лайиq, шәрме у бәрбьһерийе хwә бьхәмьлиньн, нә кӧ бь гӧли-гӧжанга, йан зер’, йан бь дӧр’а[†], йан жи бь к’ьнщед бьһа[*] ,[+] 10ле бь кьред qәнщ, чаwа ль wан к’ӧлфәта дьк’әвә, йед кӧ наве хwәденасийе һьлданә сәр хwә. 11Бьра к’ӧлфәт кәр’ һин бә, бь т’әмамийа гӧһдарийе[+]. 12Әз изьне надьмә к’ӧлфәт, кӧ һин бькә, нә жи һ’ӧкӧми сәр мер бькә, ле бьра дәнг нәкә[+]. 13Чьмки пешийе Адәм[†] хӧльqи, паше Һеwа[*][+] 14у Адәм нәхапийа, ле жьн хапийа у нәһәqи кьр[+]. 15Ле жьн һ’але зар’анинеда жи wе хьлаз бә[*] , һәгәр бь бәрбьһерийе нава баwәрийе, һ’ьзкьрьне у паqьжайийеда бьминьн.

#### 3


Бона сәрwеред щьвине

1Ве готьнеда хельф т’ӧнә: Һәгәр тәме йәки ль сәрwертийе һәйә, әw шьхӧләки qәнщ дьхwазә[+]. 2Аwа сәрwер гәрәке беqӧсур бә, мере жьнәке бә, хwәгьрти, аqьлда гьран, маqул, меванһ’ьз, һинкьрьнеда сәрхwә бә[*] ,[+] 3нә сәрхwәш, нә сьр’тук, ле бәрбьһер, нә шәр’уд, нә п’әрәһ’ьз[+]. 4Бьра малхетийе р’ьнд ль мала хwә бькә, зар’ед хwә гӧр’а хwәда һәр алийава маqулийеда мәзьн кә. 5(Чьмки һәгәр йәк ньзанә малхетийе ль мала хwә бькә, wе чаwа бькарьбә щьвина[†] Хwәде хwәй кә?) 6Бьра нә жи баwәрмәнде ну бә, кӧ нәбә к’ӧбар бә, диwана wи жи мина йа мирещьн бе кьрьне. 7Wәки дьн жи гәрәке qәдьре wи щәм йед жь щьвине дәр жи һәбә, кӧ нәбә бе р’әзилкьрьне у бьк’әвә т’әләка мирещьн[+].


Бона бәрдәстийед щьвине

8Ӧса жи бьра бәрдәсти гьран бьн, хәбәрданеда дӧр’утийе нәкьн, хwә нәдьнә шәраве, пәй к’әда һ’әрам нәк’әвьн[+]. 9Р’астийа баwәрийейә ә’йанбуйи[*] бь исафа р’ьһ’әт хwәй кьн. 10У әвана жи бьра пешда бенә щер’ьбандьне[†], һәгәр тьштәк сәр wан т’ӧнәбә, һьнге бьра бәрдәстийе бькьн. 11Ӧса жи бьра жьнед wан[*] гьран, нә бӧхданбеж, ле хwәгьрти, һәр тьштида амьн бьн[+]. 12Бәрдәсти гәрәке мере жьнәке бә, qәнщ малхетийе ль зар’ у мала хwә бькә. 13Әwед кӧ р’ьнд бәрдәстийе дькьн, хwәр’а дәрәщәкә бьльнд qазьнщ дькьн у сәрбәстикә[†] мәзьн дәст тиньн бона баwәрийа Мәсиһ Иса.


Сӧр’а хwәденасийе

14Әз кӧ ван тьшта тәр’а дьньвисьм, гӧман һәйә әзе зутьрәке сәр тәда бем. 15Ле һәгәр әз дәрәнги жи бьк’әвьм, те заньби гәрәке чаwа мала Хwәдеда р’абьн-р’унен, йа кӧ щьвина Хwәдейе сах ә, стун у һ’име р’астийе йә. 16Бе хәбәрдан, гәләки к’ур ә сӧр’а хwәдеп’арьстийа мә:

Әw бь бәдәни хӧйа бу,
бь Р’ӧһ’ р’астийа Wи һатә избаткьрьне,
мьлйак’әтава[†] һатә дитьне,
нав мьләта һатә даннасинкьрьне,
дьнйайеда һатә баwәркьрьне
у р’умәтер’а һатә һьлатьне[+].

#### 4


Дәрсдаред дәрәw

1Р’ӧһ’ ашкәрә дьбежә, кӧ р’ожед ахьрийеда һьнәк wе жь баwәрийе бьк’әвьн, гӧһ бьдьнә р’ӧһ’ед дәрәwин у һинкьрьнед щьна[†][+]. 2Әw һинкьрьн бь дӧр’утийа дәрәwина дьбьн, исафа к’ижана к’ьзьри йә. 3Әw мәрьв һ’ал-зәwаще дьдьнә һьлдане, жь wан хwарьна пашда дьдьнә гьртьне, к’ижан Хwәде әw бона баwәрмәнд у р’астинаскьрийа ә’фьрандьнә, кӧ бь р’азибуне бьхwьн[+]. 4Һәр тьште кӧ Хwәде ә’фьрандийә qәнщ ә у тьштәки һ’әрам теда т’ӧнә, һәгәр бь р’азибун те qәбулкьрьне,[+] 5чьмки бь хәбәра Хwәде у дӧа qәбул дьбә[+].


Qӧльхк’аре Мәсиһ Исайи qәнщ

6Һәгәр тӧ ван ширәта бьди хушк-бьра, те бьби qӧльхк’аре Мәсиһ Исайи qәнщ, чаwа тӧ хwәха жи бь wан готьнед баwәрийе у һинбуна qәнщә кӧ тӧ пәй чуйи, qьнйат дьби. 7Хwә жь ч’ьловискийед пирайә һ’әрам дур хwәй кә. Хwә хwәденасийеда һиндар[†] кә[+]. 8Һиндарийа qальб кери һьндьк тьшти те, ле йа хwәденасийе кери һәр тьшти те, созе wе һьн ль ве дьне һәйә, һьн жи ль wе дьне. 9Ве готьнеда хельф т’ӧнә у лап һежайи qәбулкьрьне йә[+]. 10Бона ве йәке әм дьхәбьтьн у дьчәрчьрьн, чьмки әм гӧмана хwә ль Хwәдейе сах тиньн, кӧ Хьлазкьре һ’әму мәрьва йә, илаһи[†] Йе баwәрмәнда[+].

11Т’әмийа ван тьшта бьдә у һин кә. 12Нәбә кӧ йәк щаһьлтийа тә беһӧрмәт кә, ле тӧ баwәрмәндар’а бьбә нәхшәк, хәбәрданеда, р’абун-р’уньштьнеда, һ’ьзкьрьнеда, баwәрийе у һ’әлалийеда[+]. 13Һ’әта һатьна мьн хwә бьдә wе йәке, кӧ щьмә’тер’а ньвисаред[†] пироз бьхуни, ширәт ки, һин ки. 14Һьндава wе п’ешк’еша[†] хwәйә р’ӧһ’анида бе хәм нибә, йа кӧ бь п’ехәмбәртийе тәр’а һатийә дайине, гава бәрпьрсийара дәсте хwә данинә сәр тә[+]. 15Гӧһе тә сәр wан тьшта бә у нава wанда бьминә, wәки пешдачуйина тә һ’әмуйава ә’йан бә. 16Һаш жь хwә у һинкьрьна хwә һәбә. Һәр гав нава wанда бьминә, чьмки бь ви тьһәри те хwә жи хьлаз ки у wан жи, к’ижанед гӧһдарийа тә дькьн.

#### 5


Щабдарийа бона ә’мьре мәзьн у бьч’ука

1Дьле каләмера нәешинә, ле дьл бьдә wан, чаwа баве хwә. Щаһьла чаwа бьрайед хwә һ’әсаб кә[*] ,[+] 2пира чаwа дийа хwә, к’ӧлфәтед щаһьл чаwа хушкед хwә, wәкә шире һ’әлал.


Жьнәбийед ә’дәти

3Qәдьре жьнәбийа бьгьрә, йед кӧ бь ә’дәти жьнәби нә. 4Ле һәгәр зар’ йан нәвийед жьнәбике һәбьн, бьра әw зар’ пешийе мала хwәда һин бьн чаwа хwәденасийа хwә бьдьнә к’ьфше у бь ви тьһәри дәйне де у баве хwә вәгәр’иньн, чьмки әв йәк ль Хwәде хwәш те[+]. 5Жьнәбийа ә’дәти әw ә, йа кӧ т’әне майә у гӧмана хwә данийә сәр Хwәде, шәв у р’ожед хwә бь дӧа у р’әща дәрбаз дькә. 6Ле йа кӧ к’ефа дьле хwәр’а йә, мьрийа нәч’ә’лкьри йә[+]. 7Ван тьшта т’әми кә, wәки беләк’ә бьн. 8Ле һәгәр мәрьвәк бона хwәхатийа хwә, илаһи бона мала хwә хәм накә, әwи баwәри инк’ар[†] кьрийә у жь нәбаwәра жи хьрабтьр ә.

9Бьра наве wе дәфт’әра жьнәбийада бе ньвисаре, к’ижан жь шест сали кемтьр нинә, щарәке жи меркьри буйә, 10бь кьрьнед qәнщва жи бәрбьч’ә’в ә: Мәсәлә, зар’ мәзьн кьрьбьн, меван qәбул кьрьбьн, ньгед баwәрмәнда шуштьбьн, дәст авитьбә к’әтийа у бона һәр шьхӧле qәнщ жи һазьр сәкьни йә[+].

11Ле жьнәбийед щаһьл qәбул нәкә, чьмки гава әвана тәме хwә хьраб дькьн, бәре хwә жь Мәсиһ дьгӧһезьн, дьхwазьн мер кьн 12у бь ви аwайи әви сущи һьлтиньнә сәр хwә, чьмки созе бәре данә алики.[*] 13Сәрда жи мал бь мал дьгәр’ьн, хwәр’анәдити һин дьбьн, нә т’әне хwәр’анәдити нә, ӧса жи гьлигәр’о, т’әви шьхӧле хәлqе дьбьн у тьштед нәщайиз хәбәр дьдьн[+]. 14Аwа әз дьхwазьм кӧ жьнәбийед щаһьл мер кьн, зар’а биньн у малкьр бьн, wәки зьмен нәкьнә дәве нәйара[+]. 15Чьмки иди һьнәк жьнәбийед щаһьл хальфин[†], пәй мирещьн чун. 16Һәгәр жьнәбийед баwәрмәндәке[*] һәбьн, бьра әw алик’арийа wан бькә у щьвине баргьран нәкә, wәки щьвин бькарьбә алик’арийа жьнәбийед ә’дәти бькә.


Бона бәрпьрсийара

17Әw бәрпьрсийаред кӧ сәрwертийе р’ьнд дькьн, бьра дӧбарә һежайи qәдьр бьн, илаһи әwед кӧ хәбәрдан у һинкьрьнеда дьхәбьтьн[+]. 18Чьмки ньвисар дьбежә: «Дәве гайе бедәреда дьхәбьтә гьренәдә»[*] у «П’алә һежайи һәqе хwә йә»[*][+] . 19Хәйба һьндава бәрпьрсийарда баwәр нәкә, һәгәр дӧ йан се шә’дә т’ӧнәбьн[*][+] . 20Бәрпьрсийаред кӧ нава гӧнада дьминьн, ль бәр һ’әмуйа ле һьле, wәки йед майин жи бьтьрсьн[+].

21Әз ль бәр Хwәде, Мәсиһ Иса у мьлйак’әтед бьжарти дькьмә дәйне стуйе тә, кӧ тӧ ван ширәта бе т’агери[†] хwәй ки, тьштәки бь фьрqийе нәки.

22Дәсте хwә зу данәйнә сәр йәки бона хьзмәтк’арийа Хӧдан, нә жи т’әви гӧнед йед майин би. Хwә паqьж хwәй кә[*][+] .

23Жь вьр шунда т’әне аве вәнәхwә, ле һьнәки жи шәраве т’әв кә, бона щийе мәһ’андьна хwарьне, кӧ зу-зу нәхwәш дьк’әви[+].

24Һьнәк һәнә, кӧ гӧнед wан к’ьфш ьн у р’аст wан дьбьнә бәр диwане, ле гӧнед һьнәка жи паше wе к’ьфш бьн. 25Ӧса жи кьрьнед qәнщ к’ьфш ьн у әw кьрьнед кӧ нә к’ьфш ьн, әw жи вәшарти наминьн.

#### 6


Бона хӧлама

1Әwед кӧ бьн нире хӧламтийеда нә, бьра ахайед хwә һ’әсаб кьн чаwа һежайи qәдьре бьльнд, wәки наве Хwәде у һинкьрьна мә нәйе беһӧрмәткьрьне[+]. 2Ахайед к’ейә баwәрмәнд һәнә, бьра wан беһӧрмәт нәкьн, чьмки әw бьрайед һәв ьн. Ле бьра хӧлам һе р’ьнд хӧламтийе бькьн, чьмки йед кӧ к’аре жь хьзмәтк’арийа хӧлама дьстиньн, баwәрмәнд ьн у дәлал ьн.


Хьзна р’аст

Ван тьшта һин кә у ширәт кә[+]. 3Һәгәр йәк тьштәки дьн һин бькә у готьнед Хӧдане мә Иса Мәсиһә сахләм у һинкьрьна хwәдеп’арьстийа мә нә qайл ә,[+] 4әw йәки к’ӧбар ә у тьштәки ньзанә. Әw нәхwәшийа шәр’ у дә’wава гьрти йә, жь wе жи пешда тен: Һ’әвсуди, нәйарти, готьнед нәр’еда, шькед хьраб[+] 5у шәр’уди. Әв һ’әму тьшт жь нава мәрьвед qафсәqәт у жь р’астийе шуна р’әшва чуйи пешда тен. Әвана хwәденасийе һ’әсаб дькьн, чаwа канийа к’аре[+].

6Бәле хwәденаси к’ара сәр к’аре йә, һәгәр бь р’азибуне бә[+]. 7Мә т’ӧ тьшт нәанийә дьне у әме нькарьбьн т’ӧ тьшти жи бьбьн[*][+] . 8Ле к’ьнщ у хӧрәке мә һәбьн, бь wан әм р’ази бьн[*][+] . 9Ле әwед кӧ дьхwазьн дәwләти бьн, тенә щер’ьбандьне, дьк’әвьнә т’әләка у гәләк тәмед ахмах у зийанк’ар, к’ижан мерьв нӧqи мират’ийе у wеранбуне дькьн[*][+] . 10Чьмки п’әрәһ’ьзи каникә һәр щур’ә хьрабийе йә. Һьнәка хwә данә wе, жь баwәрийе хальфин у хwә кьрьнә хwәйе кӧл у дәрда[+].


Т’әмийед Паwлос бона Тимот’ейо

11Ле тӧ, мәрьве Хwәде жь ван тьшта бьр’әвә у пәй һәqийе, хwәденасийе, баwәрийе, һ’ьзкьрьне, сәбьре у мьлуктийе һәр’ә[+]. 12Ләща баwәрийеда qәнщ бьр’әвә, жийина һ’әта-һ’әтайе qазьнщ кә, к’ижанер’а тӧ һати газикьрьне у ль бәр гәләк шә’да тә әw иqрара qәнщ иqрар кьр[+]. 13Ль бәр Хwәдейе кӧ ә’мьр дьдә һ’әму ә’фьрина у ль бәр Мәсиһ Исайе кӧ ль бәр Пилатойе[†] Понтийо шә’дәтийа иqрара qәнщ да, әз т’әмийе дьдьм тә[*] ,[+] 14кӧ тӧ ве т’әмийе беләк’ә у беqӧсур хwәй ки, һ’әта хӧйабуна Хӧдане мә Иса Мәсиһ. 15Хӧйабуна Wи wе wәхте хwәда жь алийе Йе һежайи шькьрийе у Т’әнейи qәwат, П’адшайе п’адшайа у Хӧдане хӧданада ә’йан бә[+]. 16Т’әне Әwи нәмьри йә, нава р’онайийеда йә, кӧ т’ӧ кәс нькарә незик бе. Т’ӧ qул-бәнда Әw нәдитийә у нә жи дькарә бьбинә. Qәдьр у qӧдрәта һ’әта-һ’әтайе Wир’а бә! Амин[*] .


Т’әмийа бона дәwләтийа

17Т’әмийе бьдә дәwләтийед ве дьне, бьра бабах нәбьн у гӧмана хwә нәдьнә сәр һәбука[†] п’уч’ә дәрәw, ле ль сәр Хwәдейе кӧ һәр тьшти бь мәр’дани дьдә мә, wәки әм мьраз пе бькьн[*][+] . 18Бьра qәнщийа бькьн, бь кьрьнед qәнщ дәwләти бьн, мәр’д бьн у п’арәвәкьрьнер’а жи һазьр[+].

19Бь ви тьһәри әwе хwәр’а хьзнәке т’оп кьн, һ’имәки qәнщ бона ахрәте, wәки wе жийина кӧ р’асти жийин ә qазьнщ кьн.


Т’әмийед ахьрийе

20Тимот’ейо! Чь кӧ ль тә һатә спартьне хwәй кә. Жь готьнед п’уч’ә һ’әрам у шәр’-дә’wа дур бә, кӧ бь дәрәw наве «занәбун» данә сәр[+]. 21Һьнәка хwә данә ве йәке у бь ви аwайи жь баwәрийе хальфин.

К’әрәма Хwәде wәр’а бә[+].

### ТИМОТ’ЕЙО II

#### ТИМОТ’ЕЙО II

ТИМОТ’ЕЙО II


[1]

[2]

[3]

[4]


НӘ’МА ПАWЛОСӘ ДӦДА ТИМОТ’ЕЙОР’А


Пешготьн

Әв нә’ма дӧда Паwлос жь кәле Тимот’ейор’а ньвисийә, гава әw Р’омеда гьрти бу, дәсте wи жь һәр тьшти qәтийайи бу (1:8,[16]) у әwи ӧса һ’әсаб дькьр, кӧ гәләка әw бир кьрийә. Ве нә’меда п’айе-п’ьр’е т’әми у ширәт ьн, кӧ дьдә һәвал-хәбате хwәйи щаһьл Тимот’ейо. Ль вьр фькьра мәзьн әw ә, кӧ даннасинкьред Мьзгинийе нава зерандьн у тәнгасийеда сәбьр кьн у тәйах кьн, ләма жи әw бәр дьле wида те, кӧ гәрәке әw бехоф-бетьрс бә у шәр’е хwәйи qәнщ р’ьнд бькә, чаwа әскәрәки Мәсиһи амьн. Шанди дьл дьдә Тимот’ейо кӧ сәрхwә бә, бетьрс бона Иса Мәсиһ шә’дәтийе бьдә, һинкьрьна р’астийа Мьзгинийе у Пәймана Кәвьн хwәй кә у борще хwә чаwа йәки дәрсдар у мьзгиндар бинә сери.

Шанди Тимот’ейор’а дьньвисә, кӧ әw һаш жь хwә һәбә, нәк’әвә нава wан дә’w-дозед п’уч’ә вала, кӧ әв йәкана кер найен, ле т’әне гӧһдара жь р’е дәрдьхьн, ащьз дькьн (2:16,[23]).

Хӧләсә, шанди нәхше ә’мьре хwә, нет-мәрәме шандитийа хwә, бона баwәри, сәбьр, һ’ьзкьрьн у зерандьна щәфед хwә тинә бира һәвал-хәбате хwә.

Әва нә’ма канийа бәрдьлийа ә’мьре һ’әму баwәрмәнда йә, илаһи әwед кӧ бьн баред qӧльхе Хӧданда нә, wәки әwана баwәрийеда бь сәбьре у һ’ьзкьрьне бе тьрс пешда һәр’ьн.

Пешготьн (1:1-2)
Р’азибун у ширәт (1:3–2:13)
Т’әми у һаш жь хwә һәбун (2:14–4:5)
Р’абун-р’уньштьна ә’мьре Паwлос (4:6-18)
Пашготьн (4:19-22)

#### 1


Сьлавкьрьн

1Жь Паwлосе бь ә’мьре Хwәде шандийе[†] Мәсиһ Иса бона wи созе жийине, йа кӧ бь сайа Мәсиһ Иса йә,[+]

2Тимот’ейойе лаwе хwәйи дәлалр’а:

Дә бьра р’ә’м, к’әрәм[†] у ә’дьлайи жь Бав[†] Хwәде у Мәсиһ Исайе Хӧдане[†] мә ль тә бә[+].


Р’азибун у дьлшьдандьн

3Әз жь Хwәде р’ази мә, кӧ мина пешийед хwә бь исафа[†] р’ьһ’әт Wир’а хӧламтийе дькьм, һәр гав шәв у р’ож нава дӧайед хwәда тә бир тиньм[+]. 4Гава әз һесьред тә тиньмә бира хwә, дьк’әвьмә дәмана дитьна тә, wәки шабун бьк’әвә дьле мьн. 5Әз wе баwәрийа[†] тәйә дьле сах тиньмә бира хwә, йа кӧ бәре щәм пирька тә Лойисе у дийа тә Әйньке һәбу у әз баwәр ьм, кӧ йа тә жи һәйә[*][+] . 6Бона wе йәке әз дькьмә бира тә, кӧ тӧ агьре п’ешк’еша[†] Хwәде һе гӧр’ ки, йа кӧ бь дәстданина мьн тәр’а һатә дайине[+]. 7Чьмки Хwәде р’ӧһ’әки тьрсе нәда мә, ле Йе qәwате, һ’ьзкьрьне у хwәгьртьне[*][+] .

8Аwа шәрм нәкә, кӧ бона Хӧдане мә шә’дәтийе бьди, нә жи бона мьн шәрм бькә, кӧ әз бона наве Wи гьрти мә. Ле т’әви щәфайе Мьзгинийе бә, анәгори qәwата Хwәде[+].

9Хwәде әм хьлаз кьрьн,
пирозийер’а[†] гази кьрьн,
нә кӧ бона кьрьнед мә,
ле ль гора qьрар у к’әрәма[†] Хwә.
Әва к’әрәма бь сайа Мәсиһ Иса,
әw һе дәwред бәреда
мәр’а һатә дайине[+].
10Ле ньһа бь хӧйабуна Хьлазкьре[†] мә
Мәсиһ Иса ә’йан бу, кӧ мьрьн бәтал кьр
у жийина бе мьрьн, бь Мьзгинийе р’онайи кьр[+].

11Ве Мьзгинийер’а әз даннасинкьр, шанди у дәрсдар һатьмә к’ьфшкьрьне[+] 12у ләма әз ви щәфайи дьк’ьшиньм. Ле әз шәрм накьм, чьмки заньм мьн баwәрийа хwә К’е анийә у гӧман ьм жи, кӧ Әwи чь кӧ спартийә мьн[*] , wе һ’әта wе Р’оже жи хwәй кә[+]. 13Тӧ хwә ль wи нәхше һинкьрьна сахләм бьгьрә, йа кӧ тә жь мьн бьһист у нава wе баwәри у һ’ьзкьрьнеда бьминә, к’ижан жь Мәсиһ Иса п’ара мә к’әт. 14Әw тьштед qәнщә кӧ ль тә һатьнә спартьне бь wи Р’ӧһ’е Пирози[†] нава мәда хwәй кә[+].

15Тӧ зани әwед кӧ qәза Асйайеда бун пьшта хwә данә мьн, Фугәло у Һермохенис жи т’әви wан[+]. 16Бьра Хӧдан р’ә’ма хwә ль мала Онисифоро бькә, чьмки әwи гәләк щара дьле мьн р’ьһ’әт кьр, жь гьртьна мьн шәрм нәдькьр,[+] 17ле гава һатә Р’омайе, гәләки ль мьн гәр’ийа, һ’әта әз дитьм, 18(дә бьра Хӧдан бьде, кӧ әw wе Р’оже р’ә’ме жь Хӧдан бьбинә) у Әфәседа жи әwи чьqас мьнр’а хьзмәтк’ари кьр, тӧ р’ьнд зани.

#### 2


Әскәре Мәсиһ Исайи qәнщ

1Аwа лаwе мьн, бь wе к’әрәма мәйә кӧ йәктийа Мәсиһ Исада йә qәwат бә. 2У әw тьштед кӧ тә ль бәр гәләк шә’да жь мьн бьһист, бьсперә[†] wан мәрьвед[†] амьн, йед кӧ wе бькарьбьн һьнәкед дьн һин кьн. 3Аwа т’әви щәфе мә бә, мина әскәре Мәсиһ Исайи qәнщ[+]. 4Т’ӧ әскәр шьхӧле бьнәлитийева[†] мьжул набә, wәки ль сәрәскәр хwәш бе. 5Ләщк’арәк[†] жи к’офийе[†] настинә, һәгәр ль гора qәйдә нәк’әвә ләще[+]. 6У щотк’ар, кӧ щәфе дьк’ьшинә, гәрәке әw пешьн жь бәред ә’рде тә’м кә[+]. 7Бьзаньбә әз чь дьбежьм, чьмки Хӧдан һәр тьштида һ’ьш-аqьл wе бьдә тә.

8Бир бинә wи Иса Мәсиһе жь мьрьне р’акьри, жь зӧр’әта Даwьд[†], ль гора wе Мьзгинийа әз даннасин дькьм[+]. 9Бона ве Мьзгинийе әз дьчәрчьрьм, һ’әта мина зӧлмк’арәки жи qәйдкьри мә, ле хәбәра Хwәде qәйдкьри нинә[+]. 10Ләма әз һәр тьшти тәйах дькьм, бона хатьре бьжартийа, кӧ әw жи wе хьлазбуна[†] кӧ бь сайа Мәсиһ Иса йә, бьстиньн, бь р’умәта һ’әта-һ’әтайева т’әвайи[+]. 11Ве готьнеда хельф т’ӧнә:

Һәгәр әм т’әви Wи мьрьн,
әме т’әви Wи бьжин жи[+].
12Һәгәр әм тәйах кьн,
әме п’адшатийе жи т’әви Wи бькьн.
Һәгәр әм Wи инк’ар[†] кьн,
Әwе жи мә инк’ар кә[*][+] .
13Һәгәр әм амьн нәминьн,
Әwе амьн бьминә,
чьмки Әw нькарә Хwә инк’ар кә[*][+] .


П’але к’әти-р’абуйи

14Ван тьшта бинә бира щьмә’те, ль бәр Хwәде бькә дәйне стуйе wан, кӧ сәр хәбәра һәвр’а нәк’әвьнә дә’wе. Әw кери т’ӧ кәси найе, т’әне мала гӧһдара хьраб дькә[+]. 15Бькә кӧ тӧ ль Хwәде хwәш бейи, п’аләки ӧса кӧ шәрм нәки, хәбәра р’астийе р’аст шьровәки. 16Ле жь хәбәрданед һ’әрамә п’уч’ хwә дур бьгьрә, чьмки әвед кӧ хwә данә ве йәке, wе һе нәп’акийеда пешда һәр’ьн[+] 17у хәбәред wан мина хьш-хьше п’әнщ дьдә. Һумәнайо у Фьлито жи жь wан ьн,[+] 18йед кӧ жь р’астийе хальфинә[†] у дьбежьн, кӧ р’абуна мьрийа иди буйә у баwәрийа һьнәка дәвәр’у дькьн[+]. 19Ле бәле һ’име кӧ Хwәде дани qәдим дьминә у әв мор сәр ә: «Хӧдан йед п’ара Хwә нас дькә»[*] у «Һәр кәсед кӧ наве Хӧдан һьлданә сәр хwә, бьра әw жь нәһәqийе дур бьн»[+].

20Маләкә мәзьнда нә кӧ т’әне дәрданед[†] зер’ у зив һәнә, ле йед жь дар у һ’әр’ийе жи һәнә, һьнәк бона дәрәщед бьльнд ьн, һьнәк жи бона дәрәщед ньмьз[+]. 21Аwа һәгәр йәк хwә жь wан тьштед нәщайиз[*] паqьж кә, әwе бьбә дәрданәкә дәрәща бьльнд, бӧһӧрти-жьбарә, кери хwәйе хwә һати, бона һәр дәрәщед qәнщда һазьр.

22Жь дьлхwәстьнед щаһьлтийе бьр’әвә, хwә ль һәqийе, баwәрийе, һ’ьзкьрьне, ә’дьлайийе бьгьрә, т’әви wан бә, йед кӧ бь дьле сах гази наве Хӧдан дькьн[+]. 23Тӧ хwә жь дә’w-дозед ахмахә бефә’м дур бьгьрә, чьмки тӧ зани кӧ шәр’ жь wан пешда тен[+]. 24Ль хӧламе Хӧдан нак’әвә, кӧ шәр’ бькә, ле һьндава һ’әмуйада бәрбьһер бә, бькарьбә һин кә у бинфьрә бә, 25бь ширьнайи йед мьqабьл ширәт кә, бәлки Хwәде мәщале бьдә wан, кӧ жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн[†] у р’астийе нас кьн[+]. 26Һьнге әwе сәр һ’ьше хwәда бен, жь т’әләка wи мирещьн[†] хьлаз бьн, к’ижани әw гьртьнә, кӧ ә’мьре wи бьqәдиньн[+].

#### 3


Хьрабийед р’ожед ахьрийе

1Ле ве йәке заньбә кӧ р’ожед ахьрийеда зәманед хьраб wе бен[+]. 2Мәрьве бьбьнә хwәһ’ьз, п’әрәһ’ьз, к’ӧбар, бабах, бӧхданбеж, нә гӧр’а де-бавада, бешекьр, һ’әрам,[+] 3дьлсар, бер’ә’м, бӧхданбеж, тәмсьст, зӧлмк’ар, нәйаред qәнщийе,[+] 4нәмам, бәрзәq, хwәр’ази, р’ьһ’әтиһ’ьз, нә кӧ Хwәдеһ’ьз. 5П’ьшке хwәденасийе wе ль wан к’әвә, ле wе qәwата wе инк’ар кьн. Тӧ хwә жь йед аһа дур бьгьрә.

6Жь нава ванда йед ӧса һәнә, кӧ хwә вәдьдьзьнә мала, к’ӧлфәтед[†] сәр’айә бьн баред гӧнада шәwьти дькьнә һесир, йед кӧ бь щур’ә-щур’ә тәмед хьрабва тенә бьрьне. 7Әв к’ӧлфәтана һәр гав һин дьбьн, ле т’ӧ щар нькарьн р’астийе нас кьн. 8Чаwа Йанис у Йамбрис мьqабьли Муса[†] бун, ӧса жи әв мәрьвана мьqабьли р’астийе дьсәкьньн, мәрьвнә бь фькьред хwәда шуна р’әшва чуйи, баwәрийеда жи бекер ьн[*] . 9Ле гәләки wе пешда нәчьн, чьмки бефә’мийа wан wе һ’әмуйава ә’йан бә, чаwа йа wан һәр дӧйа бу[+].


Т’әмийед ахьрийе

10Ле тә насийа хwә дайә һинкьрьн, р’абун-р’уньштьн у нет-мәрәме мьн, баwәри, сәбьр у һ’ьзкьрьна мьн, бинфьрәйи, 11зерандьн у щәфайед мьн. Тӧ зани ль Әнтакйайе, Qонйайе, Листрайе чь һатьнә сәре мьн: Мьн чь зерандьн к’ьшандьн! Ле Хӧдан әз жь һ’әмуйа хьлаз кьрьм[*][+] . 12Бәле һәр кәсе кӧ дьхwазә йәктийа Мәсиһ Исада бь хwәденаси бьжи wе бе зерандьне[*][+] 13у мәрьвед хьрабә хwәйифел wе хьрабийеда пешда һәр’ьн, бьхальфиньн у бьхальфьн[+]. 14Ле тӧ, нава wан тьштада бьминә, чь кӧ һин буйи у wе баwәрийеда жи гӧман буйи. Тӧ зани жь к’ижана һин буйи, 15ӧса жи тӧ жь зар’отийа хwәда ньвисаред[†] пироз зани, йед кӧ дькарьн тә сәрwахт кьн, wәки бь баwәрийа сәр Мәсиһ Иса хьлаз би[+]. 16Т’әмамийа ньвисаре[*] жь бина бәр Хwәде йә[*] у керһати йә бона һинкьрьне, леһьлатьне, р’асткьрьне у ширәткьрьна жийина һәqийеда,[+] 17wәки мәрьве Хwәде бекемаси бә, бона һ’әму кьрьнед qәнщ һазьр сәкьни бә[+].

#### 4

1Аwа ль бәр Хwәде у wи Мәсиһ Исайе кӧ wе диwана мьри у зендийа бькә, әз бь щамери дьбежьм, тӧ ль wе һатьн у П’адшатийа Wи ки:[+] 2Хәбәре даннасин кә, сәр wе нет-фькьре бә, һәгәр wәхтда бә, йан бе wәхт бә, ль шашийа һьле, пешийа нәһәqийе бьгьрә, дьл бьдә мәрьва, бь т’әмамийа сәбьре һин кә[+]. 3Чьмки зәмане бе, кӧ мәрьв wе гӧһ нәдьнә һинкьрьна сахләм, ле wе хwәстьнед дьле хwәр’а wан дәрсдара сәрһәв т’оп кьн, йед кӧ тьштед ль гӧһе wан хwәш те wе һин бькьн. 4Wе гӧһе хwә жь р’астийе дагәр’иньн у пәй ч’ьловискийа к’әвьн. 5Ле тӧ һәр тьштида сәрхwә бьминә, ль тәнгасийа[†] сәбьр кә, кьре мьзгиндар[†] бькә, qӧльхе хwә бьqәдинә[+]. 6Чьмки әз хwәха qӧрбанбунер’а[†] иди сәр р’ож-р’ожа мә у wәхте чуйина мьн пер’а гьһиштийә[+]. 7Ләщеда әз qәнщ р’әвим, мьн р’ийа хwә qәданд, баwәри хwәй кьр[+]. 8У ньһа мьнр’а дьминә к’офийа һәqийейә сәрк’әтьне, йа кӧ Хӧдан, Һ’акьме р’аст wе бьдә мьн wе р’оже у нә т’әне мьн, ле wан һ’әмуйа жи, йед кӧ бь һ’ьзкьрьне һ’әйра хӧйабуна Wида нә[+].


Сальх-сульх

9Бькә кӧ зу бейи щәм мьн. 10Димас кӧ дьнйа һ’ьз кьр әз һьштьм у чу Т’есалонике. Кьрәскис чу Галатйайе, Тито жи Далмәтйайе[+]. 11Т’әне Луqа щәм мьн майә. Марqос һьлдә т’әви хwә бинә, чьмки ви qӧльхида[†] әw кери мьн те[+]. 12Тьхико, мьн шандә Әфәсе[+]. 13Тӧ гава бейи, wи qап’уте кӧ мьн Тройайеда щәм Карпос һьшт, т’әви хwә бинә, ӧса жи к’ьтебед гӧломатк, илаһи[†] йед ч’әрм[+].

14Скәндәре һ’әдад гәләк хьраби ль мьн кьр. Хӧдан wе wәкә кьрьнед wи бинә пешийа wи[+]. 15Тӧ жи һ’әвза хwә жь wи бькә, чьмки гәләки ль бәр готьна мә р’абу.

16Щара пешьн, гава әз ль бәр диwане сәкьним, кәсәки пьшта мьн нәгьрт, һ’әмуйа әз һьштьм чун. Бьра әв йәк wанр’а гӧнә нәйе һ’әсабе! 17Ле Хӧдан т’әви мьн сәкьни у qәwат да мьн, wәки пе мьн Мьзгинидайин мийасәр бә у һ’әму нәщьһу[†] бьбьһен у әз жь дәве шер хьлаз бум[+]. 18Хӧдан wе мьн жь һәр кьред хьраб хьлаз кә у сах-сьламәт бьгьһинә П’адшатийа Хwәйә ә’змана. Шькьр жь Wир’а һ’әта-һ’әтайе. Амин[†].


Сьлавед ахьрийе

19Сьлаве бьдә Прьскилайе у Акила, ӧса жи мала Онисифоро,[+] 20Ерасто ль Корьнт’е ма, Трофимо жи, мьн ль Миләтосе нәхwәш һьшт[+]. 21Бькә кӧ бәри зьвьстане бейи. Әйбуло, Пудес, Линос, Клаwдийа у һ’әму хушк-бьра ль тә сьлав дькьн. 22Хӧдан т’әви р’ӧһ’е тә бә.

К’әрәма Хwәде wәр’а бә.

### ТИТО

#### ТИТО

ТИТО


[1]

[2]

[3]


НӘ’МА ПАWЛОС ТИТОР’А


Пешготьн

Тито баwәрмәндәки йунан бу, әw һәвал-хәбатәки Паwлоси гәләки керһати бу, нава qӧльхе шандитийа wида (Корьнт’и II 2:13; 7:5-16; 8:6, 16, 23; 12:18; Галати 2:3; Тимот’ейо II 4:10). Паwлос ве нә’ме алик’аре хwәйи щаһьлр’а дьшинә, гава әw Кьретайеда мабу, кӧ сәрwертийе шьхӧле щьвине бькә.

Нә’меда се пьрсед мәзьн һәнә:

1. Паwлос тинә бира Тито, кӧ гәрәке сәрwеред щьвине чаwа бьн, илаһи нава кьретийада, кӧ р’абун-р’уньштьна wан нә qәнщ бу.

2. Т’әмийед бона Тито, кӧ әw һинкьрьна сахләм һ’әмуйа һин кә, аwа готи каләмер у пирәжьна, хорт у хӧлама. Пирәжьн жи гәрәке һьндава хwәда к’ӧлфәтед щаһьл һин кьн.

3. Т’әми бона р’абун-р’уньштьна баwәрмәнда, кӧ т’әви һ’әмуйа әw мьлук, дьлсах у ширьн бьн, жь к’ин у мьхәнәтийе дур бьн, нава дә’w-дозада нибьн у хwә жь щӧдәбунед щьвине дур бьгьрьн.

Пешготьн (1:1-4)
Сәрwеред щьвине у борще wан (1:5-16)
Борщед һәр баwәрмәнде нава щьвинеда (2:1-15)
Ширәт, т’әми у һинкьрьн (3:1-11)
Пашготьн (3:12-15)

#### 1


Сьлавкьрьн

1Жь Паwлосе хӧламе Хwәде у шандийе[†] Иса Мәсиһ, бона пешдачуйина баwәрийа[†] бьжартийед Хwәде у занәбуна сәр р’астийе, анәгори хwәденасийе,[+] 2ӧса жи бона wе гӧмана жийина һ’әта-һ’әтайе[†] газикьри[*] . Бона wе жийине, Хwәдейе хwәйе готьна Хwә[*] , һе дәwред бәреда соз дайә 3у wәхте хwәда готьна Хwә бь даннасинийе да ә’йанкьрьне, йа кӧ ль мьн һатә спартьне[†], бь ә’мьре Хwәдейе Хьлазкьре[†] мә[+].

4Титор’а, лаwе хwәйи һәq-һ’әлали баwәрийа мәйә т’омәрида:

Дә бьра к’әрәм[†] у ә’дьлайийа Хwәдейе Бав[†] у Мәсиһ Иса Хьлазкьре[†] мә ль тә бә[+].


Шьхӧле Тито Кьретайеда

5Бона wе йәке мьн тӧ ль Кьретайе һьшти, wәки чь кемаси һәбьн бини сери у һәр бажарәкида бәрпьрсийара к’ьфш ки, чаwа мьн әв т’әми ль тә кьр:[+] 6Гәрәке бәрпьрсийар беләк’ә бә, мере жьнәке бә, зар’ед wи баwәрмәнд бьн, йед кӧ бона авитийе йан жи бона нәгӧһдарийе нәк’әтьнә нава дәв-дьрана[+]. 7Бәле сәрwер чаwа малкьре Хwәде, гәрәке беләк’ә бә: Нә сәрһ’ьшк, нә һерс, нә пәй шәраве к’әти, нә сьр’тук, нә пәй к’әда һ’әрам[†],[+] 8ле меванһ’ьз, херхwаз, аqьлда гьран, сәр һәqийе, Хwәдер’а дайи, хwәгьрти. 9Гәрәке wе готьна амьн qәwин бьгьрә, чаwа кӧ һин буйә, wәки бькарьбә бь һинкьрьна сахләм дьл бьдә йед майин у шашийед мьqабьла бьдә р’уйе wан.

10Йед хwәсәрихwә гәләк ьн, йед хәбәрп’уч’ у дәрәwин, илаһи[†] әwед кӧ жь нава щьһуйада[†][*] нә[+]. 11Гәрәке дәнге йед ӧса бьдьнә бьр’ине, чьмки әw мала лап хьраб дькьн, тьштед нәщайиз һин дькьн у ве йәке бона к’ара хwәйә һ’әрам дькьн[+]. 12Жь кьретийа һәма хут занәки[*] wан жи готийә:

«Кьрети т’ьме дәрәwин ьн,
әw р’ә’wьред хьраб ьн,
у п’ьр’хӧред бехирәт ьн».

13Әв шә’дәтикә р’аст ә, ләма һ’ьшк ль wан һьле, кӧ сахләм бьн баwәрийеда[+] 14у гӧһ нәдьнә ч’ьловискийед щьһуйа[†] у т’әмийед wан мәрьвед[†] кӧ жь р’астийе дагәр’ийанә[+]. 15Һәр тьшт һ’әлал ә бона һ’әлала, ле һ’әрам у нәбаwәрар’а тьштәки һ’әлал т’ӧнә, һ’әта аqьл у исафа[†] wан жи һ’әр’ьминә[+]. 16Әw дьбежьн, кӧ Хwәде нас дькьн, ле бь кьред хwә Wи инк’ар[†] дькьн, һ’әрам у хwәсәрихwә нә у һәр кьрьнәкә qәнщр’а бекер ьн[+].

#### 2


Һинкьрьна сахләм

1Ле тӧ, чь ль һинкьрьна сахләм дьк’әвә, һин кә. 2Каләмер бьра хwәгьрти, гьран у маqул бьн, баwәрийе, һ’ьзкьрьне у сәбьреда сәрхwә бьн.

3Пирәжьн жи бьра ӧса п’әргал бьн, чаwа ль мәрьвед Хwәде дьк’әвә, нә бӧхданбеж, мела wан нә сәр вәхwарьне бә. Ле бьра хwәйед ширәтед qәнщ бьн,[+] 4wәки жьнед щаһьл һин кьн, кӧ мер у зар’ед хwә һ’ьз бькьн, 5аqьлда гьран бьн, нав-намус, малкьр, һ’әйф, гӧр’а мере хwәда бьн, wәки хәбәра Хwәде нәйе беһӧрмәткьрьне[+].

6Ӧса жи дьл бьдә хорта, кӧ аqьлда гьран бьн[+]. 7Һәр тьштида жи, тӧ хwәха бьбә т’әрзе кьрьнед qәнщ, нава һинкьрьнеда бедӧр’ути у маqул бә,[+] 8бь хәбәред сахләмә бе кемаси, wәки йе мьqабьл шәрми бьминә у һьндава мәда тьштәки wийи готьне т’ӧнәбә[+].

9Хӧлама ширәт кә, кӧ гӧр’а ахайед хwәда бьн у һәр тьштида ль wан хwәш бен, щаб-сабе wан нәдьн,[+] 10дәстдьрежайийе нәкьн, ле амьнийа qәнщә т’ам нишани wан кьн, wәки һинкьрьна бона Хьлазкьре мә Хwәде, һәр алийава бьхәмьлиньн.

11Чьмки к’әрәма[†] Хwәде бона хьлазбуна[†] һ’әму мәрьва хӧйа бу,[+] 12Әw мә һин дькә, кӧ әм нәп’акийе у дьлһавьжийед дьнйайе инк’ар кьн у аqьлда гьран, бь һәqийе у хwәденасийе бьжин ль ве дьне,[+] 13һивийа wе гӧмана хwәзьли, хӧйабуна р’умәта Хwәдейе мәзьн, Хьлазкьре мә Иса Мәсиһ бьн[+]. 14Әwи Хwә бона мә да дәр, кӧ мә жь һ’әму нәһәqийа хьлаз кә у паqьж кә, бькә щьмә’та Хwәйә хирәтк’ешед кьрьнед qәнщ[+].

15Ван тьшта һин кә, бь т’әмамийа һ’ӧкӧме хwә дьл бьдә wан у ль wан һьле. Бьра т’ӧ кәс тә беһӧрмәт нәкә[+].

#### 3


Р’абун-р’уньштьна баwәрмәнда

1Бькә бира щьмә’те, кӧ гӧр’а сәрwер у һ’ӧкӧмәта бькьн, гӧһдар бьн у бона һ’әму кьрьнед qәнщ һазьр сәкьни бьн[+]. 2Һьндава т’ӧ кәсәкида хьраб хәбәр нәдьн, шәр’уд нибьн, ле мьлук бьн у ширьнайийа хwә һьндава һ’әму мәрьвада бьдьнә к’ьфше[+]. 3Чьмки әм жи wәхтәке бефә’м бун, хwәсәрихwә, хальфи[†] у хӧламед щур’ә-щур’ә тәмед хьраб у к’ефа дьле хwә бун, мә нава хьрабийе у һ’әвсудийеда дьжит, әм мина мә’ре р’әш, ль бәр ч’ә’ве һәв р’әш бун[+]. 4Ле гава ширьнайи у һ’ьзкьрьна Хwәде, Хьлазкьре мә хӧйа бу, 5Wи әм хьлаз кьрьн. Нә кӧ бона wан кьрьнед р’астә кӧ мә кьрьн, ле ль гора р’ә’ма Хwә әм хьлаз кьрьн, бь шуштьне әм ну дьне к’әтьн у бь Р’ӧһ’е Пироз[†] нуйәжийин бун[*][+] . 6Wи Хwәдейи әw Р’ӧһ’ бь мәр’дани сәр мәда баранд, бь дәсте Иса Мәсиһе Хьлазкьре мә,[+] 7wәки бь к’әрәма Wи әм р’аст бенә һ’әсабе у бь wе гӧмане жийина һ’әта-һ’әтайе wар бьн[+]. 8Ве готьнеда хельф т’ӧнә. У әз дьхwазьм кӧ тӧ ван тьшта ә’сәйи ки, wәки йед кӧ баwәрийа хwә Хwәде тиньн, хирәт кьн, тьштед qәнщ бькьн. Әвана мәрьвар’а qәнщ у к’ар ьн[+].

9Ле тӧ хwә жь дә’w-дозед ахмахти, р’әqәма сьлсьләта[†], һәвр’ьк’ийе у шәр’-дә’wед ль сәр Qануне дур бьгьрә, чьмки әw бекер у бек’ар ьн[+]. 10Жь йе кӧ бет’ьфаqийе дькә, щарәке-дӧда ширәт кә дур к’әвә[+]. 11Тӧ зани кӧ йе ӧса хальфи у гӧнәк’ар[†] ә, әw хwәха диwане сәр хwәда тинә.


Готьнед ахьрийе

12Гава Артәмас йан Тьхико әз бьшиньмә щәм тә, бькә кӧ бейи Никополисе, щәм мьн, чьмки мьн qьрар да зьвьстана хwә ль wьр дәрбаз кьм[+]. 13Зенасе qанунзан[†] у Аполо зу вәр’екә, ӧса бә кӧ әw р’ева кемасийа тьштәки нәбиньн[+]. 14Йед жь мә жи бьра һин бьн, пәй кьрьнед qәнщ бьн, wәки кери һ’әwщәтийа мәрьвайе бен у бе бәр нәбьн[+].

15Һ’әмуйед т’әви мьн ль тә сьлав дькьн. Сьлаве бьдә wан, йед кӧ баwәрийеда мә һ’ьз дькьн.

К’әрәма Хwәде wә һ’әмуйар’а бә.

### ФЬЛИМОН

#### ФЬЛИМОН

ФЬЛИМОН


[1]


НӘ’МА ПАWЛОС ФЬЛИМОНР’А


Пешготьн

Фьлимоне баwәрмәнд йәки ә’йан бу, әw досте Паwлос бу, хӧйа дьбә кӧ әндәме щьвина Колосйайе бу. Хӧламәки wи жи һәбу наве wи Онисимо, әw жь щәм хwәйе хwә р’әвибу у гәрәке бона кьре хwә бьһата кӧштьне. Ле гава Паwлос кәледа бу, хӧйа дьбә кӧ Онисимо wи дьбинә, т’обә дькә, дьбә баwәрмәнде Иса. Бь ве нә’ме Паwлос һиви жь Фьлимон дькә, кӧ әw бьбахшинә Онисимо у wи qәбул кә, нә т’әне ӧса чаwа мәрьв дьбахшинә хӧламед хwә, ле ӧса бьбахшинә чаwа йәк дьбахшинә бьраки хwәйи баwәрмәнд.

Ве нә’ма кьнда дәрсәкә к’ур бона wе баwәри у һ’ьзкьрьна Мәсиһ к’ьфш дьбә, кӧ чаwа гәрәке нава баwәрмәндада һьндава һәвда һәбә.

Пешготьн (1-3)
Пәсьне Фьлимон дьдә (4-7)
Һивикьрьн бона Онисимо (8-22)
Пашготьн (23-25)

#### 1


Сьлавкьрьн

1Жь Паwлос, бона Мәсиһ Иса гьрти у Тимот’ейойе бьра,

Фьлимоне һәвал-хәбат у дәлале хwәр’а,[+] 2Афийа хушкр’а у Архипойе һәваләскәре хwәр’а у ӧса жи wе щьвинер’а[†] кӧ мала тәда дьщьвә[*] :[+]

3Дә бьра к’әрәм[†] у ә’дьлайийа Хwәдейе Баве[†] мә у Хӧдан[†] Иса Мәсиһ ль wә бә.


Баwәри[†] у һ’ьзкьрьна Фьлимон

4Әз һәр гав жь Хwәдейе хwә р’ази мә, гава нава дӧайед хwәда тә бир тиньм бьрайе Фьлимон,[+] 5чьмки бона wе һ’ьзкьрьна тәйә һьндава т’әмамийа щьмә’та Хwәдеда у баwәрийа тәйә һьндава Хӧдан Исада дьбьһем. 6Әз дӧа дькьм, wәки һәләqәтийа тәйә т’әви мә, нава баwәрийеда[†] мә бьгьһинә wе занәбуна к’ур, йа кӧ һьндава һәр тьштед мәйә qәнщә т’әви Мәсиһ ә[+]. 7Бона wе һ’ьзкьрьна дьле тәда бьрайо, әз гәләки ша бум у бина мьн фьрә бу, кӧ дьле щьмә’та Хwәде пе тә р’ьһ’әт буйә.


Һивикьрьна Паwлос бона Онисимойе хӧламе Фьлимон

8Бона ве йәке бь Мәсиһ чаwа бьра, мьн дькарьбу тӧрӧш кьра, ә’мьри сәр тә бькьра, чь кӧ щайиз бу,[+] 9ле жь дәст һ’ьзкьрьне, һиви дькьм. Әз чаwа Паwлосәки кал у ньһа жи бона Мәсиһ Иса гьрти, 10бона лаwе хwә Онисимо һиви жь тә дькьм, йе кӧ qәйде мьнда чаwа кӧр’әк мьнр’а дьне к’әт[*][+] . 11Әw wәхтәке кери тә нәдьһат, ле ньһа һьн кери тә те, һьн жи кери мьн[*] .

12Әз wи пашда дьшиньмә щәм тә, әw щәгәра мьн ә. 13Мьн дьхwәст әw щәм хwә бьһьшта, кӧ дәwса тә бәр дәсте мьн буйа, һ’әта кӧ әз бона Мьзгинийе qәйдада мә. 14Ле бейи тә мьн нәхwәст тьштәки бькьм, кӧ qәнщийа тә ӧса нәбә, чаwа борщәк кьрьбьнә стуйе тә, ле бь р’әзәдьлийа тә бә. 15Бәлки бона ве йәке әw wәхтәке жь тә дур к’әт, кӧ әw һәр т’ьм бьбә п’ара тә, 16нә кӧ чаwа хӧлам, ле жь хӧламәки зедәтьр ә, чаwа бьраки дәлал! Бона мьн әw чьqаси дәлал ә, ле бона тә әwе һе зедә бә, һьн алийе хӧламтийеда, һьн жи алийе Хӧданда[+].

17Аwа һәгәр тӧ мьн чаwа һәвале хwә һ’әсаб дьки, wи ӧса qәбул кә, чаwа мьн. 18Һәгәр әwи нәһәqик жи ль тә кьрьбә, йан тьштәки дәйндаре тә бә, сәр мьн һ’әсаб кә. 19Әз Паwлос бь дәсте хwә дьньвисьм: Әзе ль тә вәгәр’иньм (ле әз бь ве йәке нахwазьм бежьмә тә, кӧ тӧ жийина хwәва дәйндаре мьн и.)[+] 20Ньһа, бьрайе мьни жь Хӧданда, ве qәнщийе бона мьн бькә, бона хатьре Мәсиһ дьле мьн р’ьһ’әт кә. 21Әз гӧһдарийа тәда гӧман бум, ләма жи мьн әв йәк тәр’а ньвиси, чьмки әз заньм те жь готьна мьн зедәтьр бьки.


Готьнед ахьрийе

22Пештьри ве йәке жи, мьнр’а щики майине һазьр кә, чьмки гӧмана мьн һәйә, кӧ Хwәдейе щаба дӧайед wә бьдә, мьн пашда бьдә wә.

23Епафрасе бона наве Мәсиһ Исайи т’әви мьн гьрти, тә сьлав дькә,[+] 24ӧса жи Марqос, Әристархо, Димас у Луqа, һәвал-хәбатед мьн[+].

25К’әрәма Хӧдан Иса Мәсиһ т’әви р’ӧһ’ед wә бә.

### ИБРАНИ

#### ИБРАНИ

ИБРАНИ


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]


НӘ’МА ИБРАНИЙАР’А


Пешготьн

Наве ньвиск’аре ве нә’ме иро нә ә’йан ә. Гәләк занә шьке дьбьнә сәр Аполо (К’аред Шандийа 18:24; 19:1). Ӧса жи нә ә’йан ә, әви ньвиск’ари нә’ма хwә к’ижан щьвинер’а ньвисийә, ле бь ве нә’ма хwә бәрбьр’и к’омәкә баwәрмәнда дьбә, к’ижан кӧ гәрәке һеди-һеди пешда бьчуна, ле әw нава qәзи у охьрмед гьранда бун, һьндьк мабу кӧ дәсте хwә жь баwәрийа хwә бькьрана йан фькьре хwә һьндава Иса Мәсиһда бьгӧһастана.

Хӧдане нә’ме дьньвисә у дьл дьдә бәр wан, кӧ нава баwәрийа хwәда бьминьн, ӧса жи дьдә к’ьфше, кӧ Иса Мәсиһ р’аст мина һәйинтийа Хwәде йә у wәк’илтийа wийә хьлазийе йә. Әw сәр се пьрсед р’астийе дьсәкьнә:

1. Иса Кӧр’е Хwәдайи һ’әта-һ’әтайе йә, кӧ ельмийа Хwәйә һьндава Баведа бь щәфед Хwә да к’ьфше. Иса нә кӧ т’әне жь п’ехәмбәред Пәймана Кәвьн мәстьр ә, ле жь мьлйак’әта у Муса жи мәстьр ә.

2. Иса жь Хwәдеда чаwа к’аһине һ’әта-һ’әтайе к’ьфшкьри йә, әw жь к’аһинед Пәймана Кәвьн мәстьр ә. Wи бь щарәке бона һәр т’ьм бәдәна Хwә кьрә qӧрбан у иди әw qӧрбанед Пәймана Кәвьндайә беһ’әсаб бәрга тьштәки нәгьртьн.

3. Баwәрмәнд т’әне бь дәсте Иса дькарә жь гӧнә, тьрсе у мьрьне хьлаз бә. Иса жи чаwа сәрәкк’аһине р’аст хьлазбуна р’аст дьдә, кӧ әв йәк Пәймана Кәвьнда бь сурәти (символи) дьһатә кьрьне, аwа готи әw һ’әбандьн у qӧрбандайинед кӧ бәри һатьна Мәсиһ дькьрьн, шә’дәтийа Иса Мәсиһ дьдан.

Ньвиск’аре ве нә’ме жь т’ариха Исраеле, чаwа т’әрзед баwәрийе һьнәка бир тинә (сәре 11-а) у бь ве дьхwазә бежә хwәндәвана, кӧ һьндава Мьзгинийа Исада амьн бьминьн. Сәре 12-да бь дьләки шәwат дьбежә, кӧ ӧса һ’әта ахьрийе амьн бьминьн у ч’ә’ве хwә жь Мәсиһ нәбьр’ьн, ле нава һәр щур’ә тә’ли-тәнгийада у һесири-бәләнгазийада тәйах кьн. Нә’ме бь ширәта у сьлава хьлаз дькә.

Пешготьн: Мәсиһ ә’йанбуна Хwәдейә т’ам ә (1:1-3)
Мәсиһ сәр мьлйак’әтар’а йә (1:4–2:18)
Мәсиһ сәр Муса у Йешур’а йә (3:1–4:13)
К’аһинтийа Мәсиһ сәр һәр к’аһинтийер’а йә (4:14–7:28)
Пәймана Мәсиһ сәр һәр пәйманар’а йә (8:1–9:28)
Мәсиһ qӧрбана сәр qӧрбанар’а йә (10:1-39)
Баwәри (11:1–12:29)
Чаwа мәрьв ль Хwәде хwәш бе (13:1-19)
Дӧайе хьлазийе (13:20-21)
Пашготьн (13:22-25)

#### 1


Хwәде бь Кӧр’е Хwә хәбәр дьдә у Кӧр’ жь мьлйак’әта мәстьр ә

1Гәләк щара у бь гәләк щур’а Хwәде пешда пе п’ехәмбәра кал-бавед мәр’а хәбәр дайә, 2ле ван р’ожед ахьрийеда пе Кӧр’е Хwә мәр’а хәбәр да, К’ижан кӧ к’ьфш кьр, wәки ахьрийе бьбә хwәйиwаре һәр тьшти у бь Wи жи ә’рд у ә’зман ә’фьранд[+]. 3Әw нура[*] р’умәта Хwәде йә, хут мина һәйинтийа Wи йә, Әw бь qәwата хәбәра Хwә һәр тьшти хwәй дькә. Гава Әwи мәщала шуштьна гӧнед мәрьва[†] һазьр кьр[*] , ль жор һәрәма[†] мәзьнайийа Хwәдейә р’асте р’уньшт[+]. 4Кӧр’ һаqаси жь мьлйак’әта[†] жортьр к’әт, чьqаси әw наве кӧ Wи станд жь навед wан мәстьр ә[+]. 5Чьмки Хwәде т’ӧ мьлйак’әтир’а аһа нәготийә:

«Тӧ Кӧр’е Мьн и,
Тӧ иро Мьнр’а буйи»[*]

у диса:

«Әзе баве Wи бьм,
Әwе жи Кӧр’е мьн бә»[*][+] .

6У гава Хwәде ньхӧрийе Хwә дьшинә дьнйайе, аһа жи дьбежә:

«Бьра һ’әму мьлйак’әтед Хwәде сәре хwә бәр Wи дайньн»[*][+] .

7Ле бона мьлйак’әта аһа дьбежә:

«Әw мьлйак’әтед Хwә дькә ба
у бәрдәстийед Хwә алава егьр»[*][+] .

8Ле бәле бона Кӧр’ Хwәде дьбежә:

«Т’әхте Тә Хwәдейо, т’әхте һ’әта-һ’әтайе йә,
шьва п’адшатийа Тә шьва һәqийе йә.
9Тӧ һәqийе һ’ьз дьки у дьжәни нәһәqийе,
ләма жи Хwәдейо, Хwәдейе Тә Тӧ бь р’уне шабуне р’ункьри,
жь һәвалед Тә зедәтьр»[*][+] .

10У аһа жи дьбежә:

«Йа Хӧдан[†], Тә пешийе һ’име дьнйайе дани
у ә’зман кьред дәстед Тә нә.
11Әwе wеран бьн һәр’ьн, ле Те бьмини,
һ’әмуйе мина щьла бьп’ьзьньн.
12Те wан һәв бьп’еч’и мина qап’ут,
мина к’ьнща wе бенә гӧһастьне.
Ле Тӧ диса Әw и
у салед Тә wе кем нәбьн»[*][+] .

13К’ижан мьлйак’әтир’а Хwәде готийә:

«К’еләка[†] Мьнә р’асте р’уне,
һ’әта Әз нәйаред Тә бькьмә бьне п’ийед Тә»?[*][+]

14Иди мьлйак’әт[†] чь нә? Әw һ’әму жи р’ӧһ’ед бәрдәсти нә, кӧ бона хьзмәтк’арийа wан тенә шандьне, йед кӧ хьлазбуне[†] wе wар бьн[+].

#### 2


Мьqати хwә бьн, кӧ хьлазбуна мәзьн wар бьн

1Бона ве йәке гәрәке әм һе гәләки гӧһ бьдьнә wан тьштед мә бьһистьнә, wәки әм жь wан нәхальфьн. 2Чьмки һәгәр әw хәбәра пе мьлйак’әта һатә готьне һ’имгьрти ма у һ’әму нәһәqийе у беельмийе һәqе хwә р’аст стандьн, 3ле әме чаwа хwә хьлаз кьн һәгәр әм гӧһ нәдьнә wе хьлазбуна мәзьн? Бона ве хьлазбуне Хӧдан пешда даннасин кьр у йед кӧ дәнге Wи бьһистьн мәва ә’сәйи кьрьн. 4Сәрда жи Хwәде бь нишана, к’әрәмәта, щур’ә-щур’ә кьред qәwат у п’ешк’ешед[†] Р’ӧһ’е Пирозә[†] бәлакьри шә’дәти да, чаwа кӧ ә’мьре Wи бу[+].


Йе кӧ мә бәрбь хьлазбуне дьбә

5Хwәде нә кӧ мьлйак’әт кьрьнә сәрwеред wе дьнйа кӧ wе бе, сәр к’ижане әм хәбәр дьдьн[+]. 6Ле ньвисар щики шә’дәтийе дьдә у дьбежә:

«Йа Хwәде, инсан чь йә кӧ wи бир тини,
йан бәнде ве дьне[*] кӧ бона wи хәм дьки?
7Тә һьнәк wәхт[*] әw жь мьлйак’әта ньмьзтьр кьр,
бь р’умәт у һӧрмәте әw т’ащ кьр,
8һ’әму тьшт кьрьнә бьне ньгед wи»[*] .

Аwа Йе кӧ һәр тьшт кьрьнә бьне ньгед wи[*] , тьштәк нәһьшт кӧ нәкьрьбә бьне ньга. Ле ньһа әм һе һәр тьшти бьне ньгед инсенда набиньн[+]. 9Ле әм ньһа Иса бь р’умәт у һӧрмәт к’офи ль сери дьбиньн, Йе кӧ һьнәк wәхт бона щәфе мьрьне жь мьлйак’әта һатьбу ньмьзкьрьне, wәки бь к’әрәма[†] Хwәде бона һ’әмуйа мьрьн бьдита[+]. 10Бәле һежа бу кӧ Хwәде, Йе кӧ һәр тьшт бона Хwә ә’фьрандийә у бь дәсте Хwә хwәй дькә Р’ебәре хьлазбуна wан бь щәфа к’амьл бькьра[*] , wәки гәләк лаw т’әви р’умәта Иса бькьрана[+]. 11Әwе кӧ пироз[†] дькә у әwед кӧ пироз дьбьн, әв һ’әму жи жь Бавәки[†] нә. Ләма Әw ве йәкеда шәрмийе набинә, кӧ wан хушк-бьрайед Хwә һ’әсаб кә[+] 12у дьбежә:

«Дәрһәqа наве Тәда Әзе хушк-бьрайед Хwәр’а бежьм,
щьвинеда[†] Әзе әшqи Тә бьстрем»[*][+] .

13У аһа жи дьбежә:

«Әзе гӧмана Хwә бьдьмә сәр Хwәде»[*] .

У аһа жи:

«Ва мә Әз у әw зар’ед кӧ Хwәде данә Мьн»[*] .

14Чаwа кӧ зар’ хун у гошт ьн, Иса Хwәха жи бу мина wан, к’әтә бьнйат’а мәрьвайе[†], wәки бь ви аwайи пе мьрьна Хwә, йе кӧ һ’ӧкӧме wи сәр мьрьне һәйә ӧнда кә, аwа готи мирещьн[†][+] 15у йед кӧ т’әмамийа ә’мьре хwәда һесиред тьрса мьрьне бунә хьлаз кә. 16Бәле фә’мдари йә, кӧ Әw алик’арийа мьлйак’әта накә, ле алик’арийа зӧр’әта Бьраһим[†] дькә. 17Ләма жи Иса гәрәке бь һәр алийава бьбуйа мина хушк-бьра, кӧ бьбуйа сәрәкк’аһинәки[†] р’ә’м у амьн ль хьзмәтк’арийа бәр Хwәдеда, wәки гӧнед щьмә’те бьда к’әwандьне[*][+] . 18Чаwа Әwи щәфа к’ьшанд, һатә щер’ьбандьне[†], ӧса жи дькарә алик’арийа wан бькә, йед кӧ дьк’әвьнә нава щер’ьбандьне[+].

#### 3


Иса жь Муса мәстьр ә

1Аwа хушк-бьрайед пироз, һун кӧ һәвал-п’аред wе газийа ә’змен ьн, ль Иса бьньһер’ьн, Wи шандийи[†] у Сәрәкк’аһине кӧ әм иqрар дькьн. 2Әw һьндава Хwәдеда амьн бу, Йе кӧ Әw бона ве йәке к’ьфш кьр, чаwа Муса[†] жи т’әмамийа мала Wида амьн бу[*][+] . 3Бәле Иса һаqаси жь Муса зедәтьр һежайи р’умәте бу, чьqаси qәдьре йе кӧ мале чедькә, жь qәдьре мале зедәтьр ә. 4(Фә’мдари йә, һәр маләк бь дәсте йәки те чекьрьне, ле йе һәр тьшт ә’фьрандийә, Хwәде йә.) 5Р’аст ә Муса т’әмамийа мала Wида хӧламәки амьн бу, бона шә’дәтийа wан тьштед кӧ Хwәде wе бьгота[+]. 6Ле Мәсиһ чаwа кӧр’ һьндава мала Хwәдеда амьн бу. У әw мала Wи әм ьн, һәгәр әм wе ә’гитийе у гӧмана кӧ әм пе дьфьр’ьн qәwин бьгьрьн.


Бона щьмә’та Хwәде р’ьһ’әтик һәйә

7Бона ве йәке чаwа Р’ӧһ’е Пироз дьбежә:

«Иро һәгәр һун дәнге Wи бьбьһен,
8мина кал-бавед хwә сәрһ’ьшк нибьн,
чаwа кӧ wана сәри һьлда, гава бәр’ийеда[†] һатьнә щер’ьбандьне,
9wе дәра кӧ кал-бавед wә бь qәлпе хьраб Әз щер’ьбандьм
у т’әмамийа чьл сали жи кьред Мьн дитьн.
10Ләма жи һ’иле Мьн жь wи ньсьли[†] чу
у Мьн гот: ‹Дьлада т’ьме әw хальфи[†] нә
у р’ийа Мьн нас нәкьрьнә›.
11Аwа Мьн жи жь һерса сонд хwар гот:
‹Т’ӧ щар әwе нәк’әвьнә р’ьһ’әтийа Мьн!›»[*][+]

12Һаш жь хwә һәбьн хушк-бьрано, нәбә кӧ нава wә йәкида дьләки хьраб у нәбаwәр һәбә, кӧ пьшта хwә бьдә Хwәдейе сах. 13Ле һәр р’ож дьл бьдьнә һәв, һ’әта кӧ ньвисареда бона мә «иро» һәйә, wәки жь wә т’ӧ кәс бь гӧна нәхапә, нәбә сәрһ’ьшк. 14Чьмки әм т’әви Мәсиһ бунә хwәйип’ар, һәгәр т’әне әм wе баwәрийе[†] жь сәрида һ’әта хьлазийе qәwин бьгьрьн. 15Аwа чаwа жор һатә готьне:

«Иро һәгәр һун дәнге Wи бьбьһен,
сәрһ’ьшк нибьн,
чаwа wәхте сәрһьлданеда»[*][+] .

16Әw к’и бун, йед кӧ бьһистьн у сәри һьлдан? Әw һ’әму нибун, йед кӧ бь дәсте Муса жь Мьсьре[†] дәрк’әтьбун[+]? 17Чьл сали һ’иле Хwәде жь к’е чу? Нә жь wан чу, йед кӧ гӧнә[†] кьрьн, щьнйазед wан бәр’ийеда ман[+]? 18У Хwәде бона к’е сонд хwар кӧ нәк’әвьнә р’ьһ’әтийа Wи, һәгәр нә бона нәельма[*] ?[*][+] 19Иди әм дьбиньн кӧ әвана жь дәст нәбаwәрийа хwә нькарьбун бьк’әтанайе[+].

#### 4

1Аwа әw созе кӧ бона к’әтьна нава р’ьһ’әтийа Wи һе дьминә, ләма гәрәке әм һаш жь хwә һәбьн, кӧ жь wә т’ӧ кәс жь wе р’ьһ’әтийе нәминә[+]. 2Чьмки мәр’а жи әw Мьзгини һатә дайине, чаwа wанр’а. Ле бәле әw Мьзгинийа кӧ wан бьһист к’ар нәда wан, чьмки әw йәк баwәрийева гьре нәдан. 3Ле әм кӧ баwәр дькьн, әме бьк’әвьнә wе р’ьһ’әтийе. Әв йәк аһа йә, чаwа кӧ Хwәде гот:

«Аwа Мьн жь һерса сонд хwар гот:
‹Т’ӧ щар әwе нәк’әвьнә р’ьһ’әтийа Мьн!›»[*]

Ле Әwе кӧ әв йәк гот, шьхӧлед Wи жь wәхте ә’фьрандьна дьнйайеда хьлаз бьбун[+]. 4Щики бона р’ожа һ’әфта аһа һатийә готьне: «У Хwәде р’ожа һ’әфта жь һ’әму шьхӧлед Хwә р’ьһ’әт бу»[*][+] . 5У ль вьр диса дьбежә: «Т’ӧ щар әwе нәк’әвьнә р’ьһ’әтийа Мьн»[*][+] . 6Аwа һьнәке бьк’әвьнә wе р’ьһ’әтийе, ле әwе кӧ пешда мьзгини бьһистьбун жь дәст нәбаwәрийе[*] нәк’әтьне[+]. 7Бона ве йәке Хwәде р’ожәкә дьн к’ьфш дькә у дьбежә «иро», пәй гәләк wәхтар’а, чаwа бь заре[†] Даwьд[†] жор һатә готьне:

«Иро һәгәр һун дәнге Wи бьбьһен,
сәрһ’ьшк нибьн»[*][+] .

8Һәгәр Йешу р’ьһ’әти дабуйа wан, иди Хwәде wе пәй wе йәкер’а бона р’ожәкә дьн хәбәр нәда[+]. 9Аwа бона щьмә’та Хwәде һе р’ожәкә р’ьһ’әтийе мина р’ожа шәмийе һәйә. 10Бәле әwе кӧ дьк’әвә р’ьһ’әтийа Хwәде, әw иди жь шьхӧлед хwә р’ьһ’әт дьбә, чаwа Хwәде жи жь шьхӧлед Хwә[*] . 11Аwа әм бькьн кӧ бьк’әвьнә wе р’ьһ’әтийе, wәки т’ӧ кәс мина нәбаwәрийа[*] wан нәк’әвә р’ожа wан.

12Хәбәра Хwәде сах у зор ә у жь һәр шуре дӧдәви бьр’атьр ә, кӧ дәрбази һ’әта навбәра р’ӧһ’ у щан, һәсту у мәжу дьбә, нет у фькьред дьла жи ә’нәнә дькә[+]. 13У т’ӧ ә’фьрин жь Wи вәшарти нинә, ле һәр тьшт ль бәр ч’ә’ве Wи вәкьри у ашкәрә йә, кӧ ль бәр К’ижани әме һ’әсабе хwә бьдьн[+].


Иса сәрәкк’аһине сәр һ’әмуйар’а йә

14Аwа кӧ Сәрәкк’аһинәки мәйи мәзьн һәйә, кӧ ә’зманар’а дәрбаз буйә, Исайе Кӧр’е Хwәде[†], дә wәрьн әм wе баwәрийа кӧ иqрар дькьн qәwин бьгьрьн[+]. 15Сәрәкк’аһинәки[†] мәйи ӧса т’ӧнә, кӧ бет’аqәтийед мәда дьле Wи сәр мә нәшәwьтә, ле Әw жь һ’әму алийада щер’ьбанди йә мина мә, ле т’әне бегӧнә[+]. 16Дә иди әм мерк’ими незики т’әхте Хwәдейи к’әрәме бьн, wәки р’ә’ме бьстиньн у к’әрәме бьбиньн кӧ гава әм һ’әwщә бьн, алик’арийа мә бькә[+].

#### 5

1Һәр сәрәкк’аһинәк жь нав мәрьва те бьжартьне у к’ьфшкьрьне, кӧ бона мәрьва ль бәр Хwәде бьсәкьнә, wәки һ’әди[†] у qӧрбана[†] бәр гӧна бьдә[+]. 2Әw чаwа инсан дькарә бь дьле шәwат к’омәка wанр’а бә, йед кӧ нәзан у хальфи нә, чьмки әw хwәха жи нава бет’аqәтийада йә[+]. 3Ләма гәрәке әw чаwа бона щьмә’те, ӧса жи бона хwә qӧрбана бона гӧна бьдә[*][+] . 4Кәсәк хwәсәрихwә ви qәдьри настинә, ле т’әне әwе кӧ жь Хwәдеда те газикьрьне, чаwа Һарун[†] бу[*][+] .

5Ӧса жи Мәсиһ, нә кӧ Хwәха Хwә бьльнд кьр кӧ бьбә сәрәкк’аһин, ле Хwәде Әw бьльнд кьр у Wир’а гот:

«Тӧ Кӧр’е Мьн и,
Тӧ иро Мьнр’а буйи»[*][+] .

6Чаwа щики дьн жи дьбежә:

«Тӧ һ’әта-һ’әтайе К’аһин и, мина Мәлк’и-Садьq[†]»[*][+] .

7Иса жийина Хwәйә ве дьнйайеда гәләки к’әсәр у бь һесьра лава у р’әща жь Wи дькьрьн, Йе кӧ дькарьбу Әw жь мьрьне хьлаз бькьра у бона мьлукти у ельмийа Wи һатә бьһистьне[*][+] . 8Р’аст ә Әw Кӧр’е Хwәде бу, ле диса бь wан щәфайед Хwә гӧһдарийе һин бу[+]. 9Гава wе йәкеда һатә к’амьлкьрьне, бона һ’әмуйед кӧ гӧһдарийа Wи дькьн, Әw бу канийа хьлазбуна һ’әта-һ’әтайе[+] 10у жь Хwәде һатә навкьрьне «Сәрәкк’аһине мина Мәлк’и-Садьq».


Һаш жь хwә һәбьн кӧ жь баwәрийе нәк’әвьн

11Бона ве йәке гәләк тьштед мәйә готьне һәнә, ле шьровәкьрьна ван зә’мәт ә, чьмки гӧһада һун гьран бунә[+]. 12Р’астийе к’әвә һ’әта ньһа гәрәке һун дәрсдар буна, ле һун һе һ’әwщә нә кӧ жь готьнед Хwәде дәрсед пешьнә садә һин бьн. Һун һәла һе һ’әwще шир ьн, нә кӧ хwарьна гьран[+]. 13Әwе кӧ ширхӧр ә, әw нькарә һинкьрьна һәqийе бьмәһ’инә, чьмки дәргуш ә. 14Ле хwарьна гьран бона мәрьвед гьһишти йә, йед кӧ сәwдайе хwәда к’әти-р’абуйи нә, qәнщи у хьрабийе жь һәв дәрдьхьн[+].

#### 6

1Аwа әм һинбунед пешьнә сәр Мәсиһ алики бьһельн, бенә сәр һинбуна гьһишти. Әм диса һ’им нәвежьн нәйенә сәр вәгәр’андьна[†] жь wан кьрьнед кӧ дьбьнә бәрбь мьрьне, Хwәдебаwәркьрьне,[+] 2һинбуна сәр ньхӧмандьна[†], дәстданине, р’абуна мьрийа у диwана һ’әта-һ’әтайе[+]. 3Әме бь дәстура Хwәде һинбуна гьһиштида пешда һәр’ьн!

4Чьмки йед кӧ щарәке һатьнә р’онайикьрьне, п’ешк’еша ә’змен тә’м кьрьнә у Р’ӧһ’е Пироз п’ар стандьн,[+] 5ӧса жи хәбәра Хwәдейә qәнщ у qәwатед дьнйа wе бе тә’м кьрьнә, 6һәгәр әw жь wе баwәрийе бьк’әвьн, иди набә кӧ әwана диса вәгәр’ьн сәр хwәда бен, чьмки әwана щарәкә дьн Кӧр’е Хwәде нав хwәда[*] хач[†] дькьн у дькьнә сосрәт.

7Әw ә’рде кӧ гәләк щара баран сәрда дьбарә, ава хwә дьстинә у дәрәмәта к’ар дьдә wан, бона к’ижана те бещәркьрьне, дӧайе Хwәде те сәр wе. 8Ле әwе кӧ дьр’и у стьрийа дьгьһинә, бекер ә у һежайи ньфьр’е йә, ахьрийа wе жи шәwат ә[+].

9Р’аст ә әм аһа хәбәр дьдьн дәлално, ле әм wәда гӧман ьн, wәки һун сәр р’екә һе qәнщ ьн, кӧ wә дьбә бәрбь хьлазбуне. 10Хwәде сәр нәһәqийе нинә, wәки кьред wә у әw һ’ьзкьрьна кӧ wә бона наве Wи да к’ьфше бир бькә, йа кӧ wә щьмә’та Хwәдер’а хьзмәтк’ари кьр у дькьн жи[+]. 11Ле әм мӧһ’тащ ьн wәки жь wә һәр йәк һ’әта хьлазийе wе хирәте бьдә к’ьфше, кӧ гӧмана wә һ’имгьрти бьминә[+]. 12Әм нахwазьн кӧ һун хwәр’анәдити бьн, ле ч’ә’в бьдьнә wан, йед кӧ бь баwәрийе у сәбьре созед Хwәде wар дьбун[+].


Созе Хwәдейә ә’сәйи

13Гава Хwәде соз да Бьраһим, Әwи бь сәре Хwә сонд хwар, чьмки кәсәки жь Wи мәстьр т’ӧнәбу кӧ бь wи сонд бьхwара[+]. 14Һьнге гот: «Р’аст Әзе зӧр’әта тә гәләки бәрәк’әт кьм, Әзе тә п’ьр’ зедә кьм»[*][+] . 15У бь ви аwайи Бьраһим бь думька дьреж гьһиштә созе Хwәде. 16Р’аст ә мәрьв пе сәре йе жь хwә мәстьр сонд дьхwьн у сонд һ’әму шәр’-дә’wе нава wанда сафи дькә[+]. 17Бь ве йәке Хwәде хwәст wанар’а, йед кӧ wе соз же бьстандана һе бьда к’ьфше, кӧ әw qьрара Хwә нагӧһезә, иди созе Хwә бь сондхwарьне шьданд[+]. 18Аwа иди дӧ тьшт һәнә, соз у сонде Хwәдейә кӧ найенә гӧһастьне, к’ижанада набә кӧ әw дәрәw дәре. Ван һәр дӧ тьштада дьлдайинәкә мәйә ә’сәйи һәйә, кӧ әм ле сьт’ар бунә, ләма жи әм дькарьн хwә бавежьнә wе гӧмана пешийа хwә[*][+] . 19Әва гӧмана бона жийина мә дьбә ләнгәрәкә һ’имгьрти у амьн, кӧ п’әр’да пирозгәһа ә’зменр’а дәрбази һьндӧр’е Щийе Һәри Пироз дьбә,[+] 20wе дәра кӧ Иса чаwа пешик’еш бона мә к’әтийе. Әw буйә сәрәкк’аһине һ’әта-һ’әтайе мина Мәлк’и-Садьq[*][+] .

#### 7


Мәлк’и-Садьqе к’аһин

1Мәлк’и-Садьq[*] п’адшайе Шәлиме бу, к’аһине Хwәдейе Һәри Жорьн. Гава Бьраһим жь п’адша qьр’кьрьне вәдьгәр’ийа, Мәлк’и-Садьq пешийа wида чу у дӧа ль wи кьр. 2Бьраһим жи жь һ’әму т’алане хwә дәһәк[†] да wи. (Пешийе наве Мәлк’и-Садьq шьровәдьбә: «П’адше Һәqийе» у алики дьнва жи әw «П’адше Шәлиме[*] » бу, аwа готи наве wи те фә’мкьрьне «П’адше Ә’дьлайийе».)[+] 3Әw бе бав, бе де у бе р’ьк’ьнйат бу, нә р’ожа буйина wи ә’йан бу, нә жи хьлазийа ә’мьре wи. Әw мина Кӧр’е Хwәде бу у т’ьме к’аһин дьминә.

4Аwа дина хwә бьдьне, кӧ әw йәки чаwайи мәзьн бу, кӧ Бьраһиме бавә’шир жи жь т’ален дәһәк дайе. 5У зӧр’әта Леwийә[†] кӧ дьбьнә к’аһин, бона wан т’әми Qанунеда һәйә кӧ жь щьмә’те дәһәке бьстиньн, аwа готи жь мьләте хwә, һәгәр әw бәдәна Бьраһим ьн жи[*][+] . 6Ле Мәлк’и-Садьq нә жь р’ьк’ьнйата Леwи бу, әwи жь Бьраһим жи дәһәк станд у дӧа ль wи кьр, йе кӧ жь Хwәде соз стандьбу[+]. 7Әва йәка фә’мдари йә, кӧ йе бьч’ук жь йе мәзьн дӧа-дьрозга дьстинә. 8Ви алийе к’аһинтийеда, мәрьвед кӧ дьмьрьн дәһәке дьстиньн, ле алийе Мәлк’и-Садьq, йе кӧ дәһәке дьстинә бона wи ньвисар дьбежә, кӧ әw сах ә. 9У һ’әта әм дькарьн ве йәке жи бежьн, Леwийе кӧ зӧр’әта wи дәһәке һьлдьдә, wи хwәха жи бь дәсте Бьраһим дәһәк да Мәлк’и-Садьq. 10Чьмки әw һе бәдәна баве хwәда бу, гава Мәлк’и-Садьq пешийа wида чу.


Иса чаwа сәрәкк’аһине һ’әта-һ’әтайе мина Мәлк’и-Садьq

11Аwа һәгәр к’амьлбун бь дәсте к’аһинтийа леwийа бьбуйа, (чаwа щьмә’та Исраеле сәр wи һ’ими Qанун стандьбу), иди чь лазьм бу кӧ к’аһинәки дьн мина Мәлк’и-Садьq р’абуйа у нә кӧ мина Һарун? 12Чьмки гава к’аһинти те гӧһастьне, гәрәке qанун жи бе гӧһастьне. 13У бона к’ижани кӧ әв йәк те готьне, әw жь qәбиләкә дьн бу, жь к’ижане т’ӧ кәси горигәһер’а[†] хьзмәтк’ари нәкьрийә. 14У чаwа ә’йан ә Хӧдане мә жь qәбила Щьһуда[†] бу у Муса дәрһәqа к’аһинтийа wе qәбиледа т’ӧ тьшт нәготийә[+].

15У әва һәла һе ә’йан ә, гава к’аһинәки дьн мина Мәлк’и-Садьq р’адьбә, 16йе кӧ нә алийе qәйдә-qануна пьрса зӧр’әтийеда бу к’аһин, ле алийе qәwата жийина кӧ хьлазийа wе т’ӧнә. 17Чьмки ньвисар шә’де ве готьне йә кӧ: «Тӧ һ’әта-һ’әтайе К’аһин и, мина Мәлк’и-Садьq»[*][+] . 18Аwа т’әмийа пешьн жь дәст сьсти у бекерийа wе һатә бәталкьрьне,[+] 19чьмки Qануна Муса т’ӧ тьшт к’амьл нәкьр, ле дәwса wе гӧманәкә һе qәнщ к’әтә наве, бь к’ижане әм незики Хwәде дьбьн[+].

20Сәрда жи Иса бе сонд нәбу к’аһин! Әwед дьн бе сонд бунә к’аһин, 21ле әва бь сонд, бь дәсте Хwәде бу к’аһин гава Wир’а гот: «Хӧдан сонд хwар у иди жь готьна Хwә вәнагәр’ә: Тӧ һ’әта-һ’әтайе К’аһин и»[*][+] . 22Дәст ве сонде жи Иса wәк’илтийе пәйманәкә[†] һе qәнщ дькә[*][+] .

23Ӧса жи гәләк к’аһин һәбунә, чьмки мьрьне нәһьштийә кӧ әwана т’ьме бьмана. 24Ле к’аһинтийа Әви хьлаз набә, чьмки Әw һ’әта-һ’әтайе дьминә. 25Бона ве йәке Әw һәр гав[*] дькарә wан хьлаз кә, йед кӧ бь дәсте Wи незики Хwәде дьбьн, чьмки Әw т’ьме сах ә, кӧ бона wан лава-навчетийе бькә[+].

26Аwа һәма мәр’а р’аст сәрәкк’аһинәки аһа лазьм бу, пироз, бесущ, беqӧсур, жь гӧнәк’ара[†] щӧдәбуйи у жь ә’змана жортьр чуйи[+]. 27Исар’а нә лазьм ә кӧ Әw һәр р’ож мина сәрәкк’аһинед майин пешийе бона гӧнед хwә у паше бона гӧнед щьмә’те qӧрбана бьдә. Әwи әв йәк щарәке бона һәр т’ьм кьр, чахе Хwә кьрә qӧрбан[*][+] . 28Qануна Муса мәрьве бет’аqәт дькә сәрәкк’аһин, ле сонда Хwәдейә кӧ пәй Qанунер’а һат Кӧр’ дькә сәрәкк’аһин, Йе кӧ һ’әта-һ’әтайе һатә к’амьлкьрьне[*][+] .

#### 8


Иса сәрәкк’аһине мәйи мәзьн ә

1Фькьра wан тьштед мә пешда готьн әв ә: Сәрәкк’аһинәки мәйи ӧса һәйә кӧ ль ә’змана сәр т’әхте мәзьнайийа Хwәдейә р’асте р’уньштийә[+]. 2Әw чаwа сәрәкк’аһин пирозгәһеда бәрдәстийе дькә, аwа готи wи коне р’астда, к’ижан кӧ Хӧдан вәгьрт, нә кӧ мәрьва[+].

3Һәр сәрәкк’аһинәк бона qӧрбан у һ’әдидайине к’ьфшкьри йә, аwа гәрәке тьштәки ви жи һәбуйа кӧ бьда[+]. 4Һәгәр әва ль сәр дьне буйа, wе нәбуйа к’аһин жи, чьмки һәнә к’аһин кӧ анәгори Qануне һ’әдийа дьдьн. 5Әвана хьзмәтк’арийа хwә пирозгәһеда дькьн, йа кӧ мина си у сурәте wан тьштед ль ә’змен ә. Чаwа Мусар’а һатә ә’мьркьрьне, гава әwи wе Коне Шә’дәтийе[†] вәгьрта, wир’а һатә готьне: «Дина хwә бьде, кӧ һәр тьшти wи щур’әйи бьки, чаwа сәре ч’ийе мьн нишани тә кьр»[*][+] . 6Ле р’аст хьзмәтк’арикә һе бьльнд Исар’а һатә дайине, чаwа кӧ Әw навчетийе пәйманәкә һе qәнщ дькә, чьмки әв пәймана ль сәр созед һе qәнщ һ’имгьрти йә[+].

7Һәгәр пәймана пешьн бе кемаси буйа, иди йа дӧда wе һ’әwщә нибуйа[+]. 8Ле Хwәде щьмә’те нәһәq дькә у дьбежә:

«Ва р’оже бен, Хӧдан дьбежә,
Әзе т’әви мала Исраел у т’әви мала Щьһуда пәйманәкә ну гьредьм,[+]
9ле нә мина wе пәймана кӧ Мьн т’әви кал-бавед wан гьреда,
wе р’ожа кӧ Мьн дәсте wан гьрт, wәки жь Мьсьре дәрхьм.
Әwана нава пәймана Мьнда нәман,
Мьн жи дәсте Хwә жь wан к’ьшанд, Хӧдан дьбежә.
10Ле әв ә әw пәйман, йа кӧ Әзе т’әви мала Исраел гьредьм,
пәй wан р’ожар’а, Хӧдан дьбежә:
Әзе qанунед Хwә бькьмә һ’ьше wан
у дьле wанда жи wан бьньвисьм
у Әзе Хwәдейе wан бьм,
әwе жи щьмә’та Мьн бә[+].
11Һьнге т’ӧ кәс wе һәвале хwә йан бьрайе хwә һин нәкә
у нәбежә: ‹Хӧдан нас бькә›,
чьмки һ’әму жи wе Мьн нас бькьн,
жь бьч’укед wан һ’әта мәзьна.
12Әзе нәһәqийед wан бьбахшиньм
у гӧнед wан жи иди бир нәйньм»[*] .

13Гава Хwәде бона пәйманәкә «ну» гот, йа пешьн кәвьн кьр у чь кӧ кәвьн у пир дьбә, бәр ӧндабуне йә.

#### 9


Һ’әбандьна ль ә’змен у сәр дьнйайе

1Р’аст ә qәйдә-qанунед һ’әбандьна пәймана пешьн жи һәбун у пирозгәһа ве дьнйайе жи[+]. 2Кон бь дӧ гоза вәгьрти бу: Йа дәрр’а «пирозгәһ» дьготьн, теда һәбун шәмдан, сьфрә у нане Хwәдер’а дайи[†][*][+] . 3Йа һьндӧр’да пьшта п’әр’де, жер’а «Щийе Һәри Пироз» дьготьн[*][+] . 4Теда бун горигәһа зер’ин бона шәwьтандьна бьхуре[†], Сьндоqа Пәймане[†], йа кӧ дәр у һьндӧр’ва зер’кьри бу. Wе сьндоqеда һәбун щер’е зер’ин бь манава[†] т’ьжи, шьвдара Һарунә кӧ гӧл да у сәлед кәвьрийә пәймане[*][+] . 5Сәр сьндоqе, херубед[†] р’умәта Хӧдан һәбун у сәр щийе кӧ гӧнә дьһатьнә бахшандьне, дькьрьнә си. Ньһа нә wәхт ә кӧ әм бона wан бь һур-гьли хәбәр дьн[*][+] .

6Әв тьшт аһа щикьри бун. К’аһин һәр гав дьк’әвьнә гоза дәр, хьзмәтк’арийа хwә дькьн[*] . 7Ле гоза һьндӧр’ сале щарәке т’әне сәрәкк’аһин дьк’әве, ле нә бе хун, йа кӧ жь бәр гӧнед хwә у щьмә’тева дьдә, к’ижан кӧ жь бефә’мийа хwә дькьрьн[*][+] . 8Бь ве йәке Р’ӧһ’е Пироз дьдә к’ьфше, кӧ р’ийа Щийе Һәри Пироз нәвәкьрийә, һ’әта кӧ гоза дәр һәйә[+]. 9Әв йәк сурәтәк ә бона зәмане ньһа. Әва дьдә к’ьфше, кӧ гава һ’әди у qӧрбан тенә дайине, әвана нькарьн исафа[†] йед кӧ дьһ’әбиньн паqьж кьн,[+] 10ле әв йәк т’әне хwарьн-вәхwарьне у щур’ә-щур’ә шуштьн-вәшуштьнед qәйдә-qанунева гьредайи нә. Әв qәйдә-qанунед дәрвайи нә, к’ижан кӧ һ’әта wи wәхте кӧ qануна ну те данине дьминьн[+].

11Ле гава Мәсиһ һат, чаwа Сәрәкк’аһине тьштед qәнщә һати, коне һе мәзьн у к’амьлр’а дәрбаз бу, йе кӧ нә бь дәста һатийә чекьрьне, аwа готи нә жь ве дьнйайе[+]. 12Әw нә кӧ пе хуна щанәга у нерийа, ле бь хуна Хwә щарәке бона һәр т’ьм к’әтә Щийе Һәри Пироз у азабуна һ’әта-һ’әтайе дәст ани. 13Һәгәр хуна щанәга, нерийа у к’озийа[†] ногьна кӧ дьр’әшандьн, йед кӧ ль гора ә’дәт һ’әр’ьми бун, дәрвава әw паqьж дькьрьн[*] ,[+] 14ле чьqас зедә хуна Мәсиһ, кӧ бь дәсте Р’ӧһ’е һ’әта-һ’әтайе Хwә чаwа qӧрбана беqӧсур да Хwәде, wе исафа мә жь кьред кӧ әм дьбьрьнә бәрбь мьрьне паqьж бькә, wәки әм хьзмәтк’арийе Хwәдейе Сахр’а бькьн[+]?

15Бона ве йәке Мәсиһ навчетийа пәймана ну дькә, wәки йед газикьри wи wаре һ’әта-һ’әтайе бьстиньн, к’ижан кӧ Хwәде соз дайә, чьмки мьрьна Wи бона азайийа жь нәһәqийед wан бу, йед кӧ дәма пәймана пешьнда кьрьбун[+].

16Аwа к’идәре wәсийат пәйманкьри йә, гәрәке ль wьр ә’сәйи wәсийатдар мьри бә. 17Чьмки wәсийат пәй мьрьна wәсийатдарр’а qәwат дькә. Һ’ӧкӧме wе т’ӧнә һ’әта кӧ wәсийатдар сах ә. 18Ләма пәймана пешьн жи бе хун нәһатә т’әстиqкьрьне. 19Гава Муса һ’әму т’әмийед Qануне готьнә щьмә’те, һьнге хуна щанәга у нерийа һьлда т’әви аве кьр, р’исе соре гәвәз ч’ьqьле зохева[†] кьр, пе wе р’әшандә сәр к’ьтеба Qануне у щьмә’те[*] ,[+] 20гот: «Әв ә хуна wе пәймане, йа кӧ Хwәде т’әми да wә»[*][+] . 21Ӧса жи әw хун р’әшандә сәр кон у һ’әму дәрданед[†] бона һ’әбандьне[*][+] . 22Бәле анәгори Qануне п’ьр’анийа һәр тьшти пе хуне паqьж дьбу у бейи хунр’етьн бахшандьн нәдьбу[*][+] .


Qӧрбанбуна Мәсиһ гӧна һьлдьдә

23Аwа гәрәке сурәтед тьштед ә’змана бь ван кьрьна паqьж буна, ле һәма хут йед ә’змана жи гәрәке бь qӧрбанед жь ван qәнщтьр паqьж буна[+]. 24Чьмки Мәсиһ нә кӧ к’әтә пирозгәһа пе дәста чекьри мина сурәте йа р’аст, ле һәма хут к’әтә ә’змен, wәки ньһа бона мә ль бәр Хwәде бьсәкьнә[+]. 25Нә жи бона кӧ гәләк щара Хwә бькьра qӧрбан дьк’әтә пирозгәһе, чаwа кӧ сәрәкк’аһин һәр сал нә бь хуна хwә дьк’әве. 26Һәгәр аһа буйа, Әwи гәрәке гәләк щара пәй ә’фьрандьна дьнйайер’а щәфа бьк’ьшанда. Ле ньһа ахьрийа дәwрада Әwи Хwә да к’ьфше у щарәке бона һәр т’ьм пе хwәqӧрбанкьрьне гӧнә һьлдан[+]. 27У чаwа бона мәрьва qьраркьри йә, щарәке бьмьрьн у паше бәр диwане бьсәкьньн[*] ,[+] 28ӧса жи Мәсиһ щарәке бона гӧнәһьлдана гәләка qӧрбан һатә дайине[*] . У Әwе щара дӧда нә кӧ бона гӧнәһьлдане к’ьфш бә, ле бона хьлазбуна wан, йед кӧ һивийа Wи нә[+].

#### 10


Qӧрбанбуна Мәсиһ сәр qӧрбанед Qануна Мусар’а[†] йә

1Qанун сийа wан тьштед qәнщ ә, к’ижанә кӧ тен, ле нә хут мина wан йәка йә. Бона ве йәке Qанун пе wан qӧрбанед кӧ һәр сал пәйһәв-пәйһәв тенә дайине нькарә wан к’амьл бькә, йед кӧ бь qӧрбандайине незики Хwәде дьбьн[+]. 2Һәгәр паqьж буна, wана wе дәст жь qӧрбандайине бьк’ьшанда, чьмки бь щарәке йед хwәйиqӧрбан wе бьһатана паqьжкьрьне, жь wьр шунда бона гӧна исафа wан wе ль wан һьлнәһата. 3Ле әw qӧрбан һәр сал гӧнед wан тиньнә бира wан[+]. 4Чьмки хуна щанәга у нерийа т’ӧ щар нькарә гӧна р’әсит кә. 5Ләма жи, гава Мәсиһ wе бьһата ве дьне, гот:

«Тә qӧрбан у һ’әди нәхwәстьн,
ле Тә бона Мьн qальбәк һазьр кьр[+].
6Дийарийед т’әвайишәwате у qӧрбанед жь бәр гӧнава Тә хwәш нәһатьн.
7Һьнге Мьн гот: ‹Ва мә йа Хwәде, Әз һатьм
ә’мьре Тә биньмә сери,
чаwа бона Мьн к’ьтебеда ньвисар ә›»[*] .

8Пешийе дьбежә: «Qӧрбан у һ’әди, дийарийед т’әвайишәwате у qӧрбанед жь бәр гӧнава Тә нәхwәстьн у әw ль Тә хwәш нәһатьн» (ле әw анәгори Qануне тенә дайине). 9Паше дьбежә: «Ва мә йа Хwәде, Әз һатьм кӧ ә’мьре Тә биньмә сери». Йа пешьн, Мәсиһ wеда давежә, кӧ йа дӧда т’әстиq кә. 10Бь ви аwайи Иса Мәсиһ ә’мьре Хwәде ани сери, щарәке бона һәр т’ьм бәдәна Хwә кьрә qӧрбан, бь ве йәке әм паqьж кьрьн[+].

11Һәр к’аһинәк, һәр р’ож нава хьзмәтк’арийа хwәда йә у гәләк щара хут wан qӧрбана дьдә, к’ижанед кӧ т’ӧ щар нькарьн гӧна р’әсит кьн[+]. 12Ле Әви к’аһини т’әне щарәке бона гӧна qӧрбан да у пәйр’а һ’әта-һ’әтайе к’еләка Хwәдейә р’асте р’уньшт[*] [*][+] 13у жь wьр шунда һивийе йә, һ’әта кӧ дьжмьнед Wи бьн п’ийед Wида бенә данине[+]. 14Бь qӧрбанәке Әwи йед кӧ паqьж дьбьн һ’әта-һ’әтайе к’амьл кьрьн. 15Р’ӧһ’е Пироз жи шә’дәтийе дьдә мә. Пешийе дьбежә:

16«Әв ә әw пәйман, йа кӧ Әзе т’әви wан гьредьм,
пәй wан р’ожар’а, Хӧдан дьбежә.
Әзе qанунед Хwә бькьмә дьле wан
у һ’ьшед wанда wан бьньвисьм»[*] .

17Паше дьбежә: «Әзе гӧнә у нәһәqийед wан иди бир нәйньм»[*][+] . 18У әw дәра кӧ бахшандьн һәйә, иди бона гӧна һ’әди кер найе.


Дә бьра әм незики Хwәде бьн

19Аwа хушк-бьрано, бь сайа хуна Иса әм дькарьн мерк’ими бьк’әвьнә Щийе Һәри Пироз,[+] 20wе р’ийа нуйә сахр’а, йа кӧ Әwи бона мә нава wе п’әр’дер’а вәкьр, аwа готи бь бәдәна Хwә[+]. 21Аwа кӧ К’аһинәки мәйи мәзьн һәйә сәр мала Хwәде, 22әм дькарьн бь дьле р’аст незики Хwәде бьн, баwәрийева т’ьжи, исафа хwәда бь хунр’әшандьне жь хьрабийе паqьжбуйи у qальбе хwә жи пе ава зәлал шушти[*][+] . 23Дә әм wе гӧмана кӧ әм иqрар дькьн qәwин бьгьрьн у жь щи нәһ’әжьн, чьмки амьн ә, Әwе кӧ соз дайә[+]. 24У бьра әм бона һәвдӧ хәм бькьн, wәки һ’ьзкьрьне у qәнщикьрьнеда һелана бьдьнә һәв. 25Бьра әм дәст жь льһәвщьвине нәк’ьшиньн, чаwа кӧ һьнәка хwәр’а кьрийә хәйсәт, ле әм дьл бьдьнә һәв у һе зедә, чьмки һун дьбиньн кӧ Р’ожа Ахрәте незик дьбә[+].

26Чьмки һәгәр мә р’асти нас кьрийә qәбул кьрийә у пәйр’а бь һ’әмде хwә нава гӧнада бьминьн, иди жь вьр шунда бона бахшандьна гӧна qӧрбан бәрга т’ӧ тьшти нагьрә,[+] 27ле т’әне бь ләрьзәке дьминә һивийа диwане у к’ура агьр, кӧ wе йед мьqабьли Хwәде һ’уфи хwә кә[+]. 28Йәки һәгәр Qануна Муса[†] бьт’әр’ьбанда, гава дӧ йан се шә’дә һәбуна, бе р’ә’м дьһатә кӧштьне[*][+] . 29Ле т’әхмина wә, әwе һе чьqаси һежайи щәзайе гьран бә, йе кӧ Кӧр’е Хwәде дайә бьн п’ийед хwә у Хуна пәймане һ’әрам[†] һ’әсаб кьрийә, бь К’ижане әw паqьж бу у Р’ӧһ’е к’әрәмдайине беһӧрмәт кьрийә?[*][+] 30Бәле әм Wи нас дькьн, Йе кӧ гот: «Һ’әйфһьлдан йа Мьн ә, Әзе һьлиньм»[*] . У диса: «Хӧдан wе диwана щьмә’та Хwә бькә»[*][+] . 31Тьштәки тьрс у хоф ә, кӧ бьк’әвьнә дәсте Хwәдейе сах![+]

32Wан р’ожед пешьн бир биньн, гава һун һатьнә р’онайикьрьне, wә шәр’әки чаwайи гьран бь щәфава дьк’ьшанд. 33Щарна бь qара у зерандьна һун ашкәрә дьһатьнә р’әзилкьрьне, щарна жи т’әви һ’але wан дьбун, йед кӧ әw тьшт дьк’ьшандьн. 34Һун дьк’әтьнә һ’але гьртийа жи у гава һәбука[†] wә жи т’алан кьрьн, һун бь wе йәке әшq у ша бун, чьмки wә хwәха заньбу кӧ һәбука wәйә һе qәнщ у һәр т’ьм һәйә[+]. 35Аwа wе гӧмана хwә ӧнда нәкьн, йа кӧ һежайи һәqе мәзьн ә. 36Wәр’а сәбьр лазьм ә кӧ һун ә’мьре Хwәде биньнә сери у бьгьһижьнә созе Wи. 37Чаwа ньвисар ә:

«Пәй wәхтәки кьнр’а, Әwе кӧ wе бе,
wе бе у дәрәнги нәбә.
38Ле йе бәр Мьн р’аст, wе бь баwәрийе бьжи
у һәгәр әw пашда вәк’ьшә,
Әз wи бәгәм накьм»[*][+] .

39Ле әм нә жь wан ьн, кӧ пашда вәк’ьшьн у ӧнда бьн, ле әм әw ьн, кӧ баwәр дькьн, wәки р’ӧһ’ед мә хьлаз бьн.

#### 11


Баwәри у йед хwәйибаwәри

1Баwәри[†] ә’сәйийа wан тьшта йә, кӧ әм теда гӧман ьн у избатийа wан тьшта йә, кӧ мәва нә хӧйа нә[+]. 2Бь баwәрийе пешийед мә ль Хwәде хwәш һатьн.

3Бь баwәрийе мәва ә’йан ә кӧ дьнйа бь хәбәра Хwәде ә’фьрийә у әw тьштед кӧ тенә дитьне жь wан тьштед кӧ найенә дитьне чебунә[*][+] .

4Бь баwәрийе Һабил[†] һ’әдикә жь һ’әдийа Qайин[†] четьр да Хwәде[*] . Бь wе баwәрийе әw һатә бәгәмкьрьне чаwа йәки р’аст, чьмки һ’әдийед wи ль Хwәде хwәш һатьн. Р’аст ә Һабил мьр, ле бь баwәрийа хwә һе хәбәр дьдә[+].

5Бь баwәрийе Һәнох[*] жь дьне һатә һьлатьне, кӧ мьрьне нәбинә. Әw т’ӧ щийи к’ьфш нәбу, чьмки Хwәде әw һьлдабу. Ньвисареда һатийә готьне, кӧ бәри һьлатьна wи, әw ль Хwәде хwәш һатьбу[+]. 6У бе баwәри т’ӧ щар набә кӧ инсан ль Хwәде хwәш бе, чьмки әwе кӧ незики Хwәде дьбә, гәрәке баwәр бькә, кӧ Хwәде һәйә у wе wан хәлат кә, к’ижан кӧ ль Wи дьгәр’ьн.

7Бь баwәрийе Нӧһ[†][*] бона тьштед кӧ һе нәдьһатьнә к’ьфше фәрман жь Хwәде станд у бь хофа Хwәде р’абу бона хьлазбуна мала хwә гәми чекьр. Нӧһ бь wе баwәрийе диwана дьне кьр у бу хwәйиwаре wе р’астһ’әсаббуне[†], йа кӧ жь баwәрийе те[+].

8Бь баwәрийе, гава Бьраһим[*] һатә газикьрьне, гӧһдари кьр, кӧ һәр’ә wи щийе кӧ wе чаwа wар бьстанда. У р’абу чу, ле ньзаньбу жи к’ӧда дьчә[+]. 9Бь баwәрийе чаwа фьрари wи wәлате хәрибда ма, йе кӧ Хwәде жер’а соз дабу. У чадьрада т’әви Исһаq у Аqуб[†] ма, кӧ әw жи хwәйийед wи wаре создайи бун[*][+] . 10Чьмки әw һивийа wи бажаре хwәйир’ьк’ьне мьqәр’м бу, ә’фьрандар у авакьре к’ижани Хwәде йә[+].

11Бь баwәрийе Бьраһим, кӧ заньбу Сәрайе зар’ нәдани, әwе qәwата бәре зька станд у wе мәзьнайийа wида зар’әк wир’а бу[*] . Чьмки баwәр кьр, кӧ Йе wир’а соз дайә амьн ә[*][+] . 12У жь wи йәки, йе кӧ иди бәр мьрьне бу, wәкә стәйркед ә’змен у qума дәве бә’ре беһ’әсаб мәри дьне к’әтьн[*][+] .

13Әв һ’әму жи кӧ баwәрийеда мьрьн, ле созед Хwәде нәстандьн. Әwана т’әне әw соз дурва дитьн, ша бун у хwә мӧкӧр’ һатьн, кӧ әw мәринә хәриб у фьрари нә ль сәр дьне[*][+] . 14Әwед кӧ тьштед аһа дьбежьн, дьдьнә к’ьфше кӧ әw ль wәлатәки бона хwә дьгәр’ьн. 15У һәгәр бона wи wәлати бир банина жь к’идәре кӧ әw дәрк’әтьбун, мәщала wан wе һәбуйа вәгәр’ийана wьр. 16Ле жь бәр wева дәмана wәлатәки һе qәнщда бун, аwа готи йе ә’змани. Ләма Хwәде ве йәкеда шәрмийе набинә, кӧ әw жер’а бежьн: «Хwәдейе мә», чьмки Әwи бона wан бажарәк һазьр кьрийә[+].

17Бь баwәрийе Бьраһим кӧ жь Хwәде һатә щер’ьбандьне, Исһаq кьрә qӧрбан[*] . Әwи соз стандьбун, ле диса кӧр’е хwәйи тайе т’әне дькьрә qӧрбан,[+] 18бона к’ижани Хwәде готьбуйе: «Зӧр’әта тәйе Исһаqда бе навкьрьне»[*] . 19Чьмки Бьраһим дьле хwәда дьгот, кӧ Хwәде дькарә Исһаq жь мьрьне жи р’акә у әwи бь сурәти чаwа жь мьрьне р’абуйи кӧр’е хwә пашда станд[+].

20Бь баwәрийе Исһаq[*] бона wан тьштед кӧ wе бьqәwьмийана, дӧа ль Аqуб у Әсаw[†] кьр[+].

21Бь баwәрийе Аqуб[*] бәр мьрьне дӧа ль һәр кӧр’әки Усьв[†] кьр у хwә авитә сәр шьва дәсте хwә, сәре хwә бәр Хwәде дани[+].

22Бь баwәрийе Усьв[*] бәр мьрьне бона дәрк’әтьна жь Мьсьре кьрә бира зар’ед Исраел у бона һәстуйед хwә т’әми да wан[+].

23Бь баwәрийе гава Муса жь дийа хwә бу, бь дәстед де у баве хwә се мәһа һатә вәшартьне. Wан дит кӧ кӧр’ьк бәдәw ә, жь фәрмана п’адше нәтьрсийан[*][+] .

24Бь баwәрийе Муса[*] гава мәзьн бу, нәхwәст кӧ «кӧр’е qиза Фьрәwьн» бе һ’әсабе[+]. 25Әw фькьри, кӧ һе qәнщ ә т’әви щьмә’та Хwәде бьчәрчьрә, нә кӧ wәхтәки кьн нава к’ефа гӧнада дәрбаз кә[+]. 26Әwи qара Мәсиһ һе һәбунәкә мәзьн һ’әсаб кьр, нә кӧ хьзнед Мьсьре, чьмки ч’ә’вньһер’и бу, кӧ һәqе хwә бьстанда[+].

27Бь баwәрийе Муса Мьсьр һьшт у жь һерса п’адше нәтьрсийа, чьмки Муса әwе кӧ нәдьһатә к’ьфше дьдит у сәр йа хwә ма[+]. 28Бь баwәрийе Муса щара пешьн Щәжьна Дәрбазбуне[†] т’әстиq кьр у хун шемика да р’әшандьне, wәки Мьлйак’әте Мьрьне ль ньхӧрийед wан нәк’әта[*][+] .

29Бь баwәрийе щьмә’та Исраеле бә’ра Сорр’а чаwа бәжер’а дәрбаз бу. Гава мьсьрийа жи кьр кӧ дәрбаз бьн, хәньqин[*][+] .

30Бь баwәрийе суред бажаре Әриһайе[*] к’әтьн, гава һ’әфт р’ожа дора wан зьвьр’ин. 31Бь баwәрийе Р’әхаба[†][*] ч’ә’вдәр кӧ щә’сус бь ә’дьлайи qәбулкьрьн, т’әви нәбаwәра[*] ӧнда нәбу[+].

32Әз иди чь бежьм? Wәхт т’ере накә, кӧ бона Гидәйон[†], Бараq[†], Шьмшон[†], Йефта[†], Даwьд, Самуел[†] у п’ехәмбәра гьли кьм, 33йед кӧ бь баwәрийе п’адшати бьндәст кьрьн, һәqи кьрьн, соз стандьн, дәве шера данә гьртьне[*] , 34к’ура агьр тәмьрандьн, жь дәве шур хьлаз бун, жь бет’аqәтийе qәwат гьртьн, нава шәр’да бунә мерхас, бәри ордийед хәриб дан. 35К’ӧлфәта мьрийед хwә сахбуйи стандьн. Һьнәка жи азайи нәхwәстьн у нава щәфада мьрьн, wәки жь мьрьне р’абьн бьгьһижьнә жийинәкә һе qәнщ[*] . 36Һьнәкед майин жи бәр qамчийа, нава qара, ӧса жи бь qәйд-зьнщира у кәлада[†] һатьнә зерандьне[*][+] . 37Әw данә бәр кәвьра, бь бьр’әка һатьнә бьр’ине, бь шура һатьнә кӧштьне, п’остед пез у бьзьнада гәр’ийан, хәлайи-щәлайи, тәнгаси у щәфа к’ьшандьн[*] . 38Дьнйа нә лайиqи wан бу! Әw ль бәр’и[†] у ч’ийа дьгәр’ийан, шкәфт у нә’лада дьман.

39Әв һ’әму баwәрийа хwәда бәрбьч’ә’в бун, ле созе Хwәде нәстандьн, 40чьмки Хwәде бона мә һе тьштәки qәнщ һазьр кьрийә, wәки әwана бейи мә нәгьһижьнә к’амьлтийе[+].

#### 12


Дина хwә бьдьнә Иса Мәсиһ Пешик’еше баwәрийе

1Аwа кӧ һаqас ә’лаләта шә’дайә гьран дора мә гьртийә, дә wәрьн әм һ’әму гьранийе у wи гӧне кӧ р’ьһ’әт ль мә дьwәлә жь хwә дур хьн у бь тәйах ләщмәйдана пешийа хwәда бьр’әвьн[+]. 2Дә иди әм дина хwә бьдьнә Иса, wи Пешик’еши у К’амьлкьре баwәрийа мә, Йе кӧ бона wе шабуна пешийа Хwә хач һьлани, шәрм бәр тьштәки һ’әсаб нәкьр, паше к’еләка Хwәдейә р’асте сәр т’әхт р’уньшт[*][+] . 3Аwа сәр Wи бьфькьрьн, Йе кӧ ль бәр wан гӧнәк’аред мьqабьли Хwә тәйах кьр. Һьнге һуне нәwәстьн у жь илаще нәк’әвьн[+]. 4Wә һе һ’әта хунр’етьне мьqабьли гӧнә шәр’ нәкьрийә[+]. 5Гәло wә әw дьлдайина бир кьрийә, йа кӧ Хwәде wәр’а чаwа т’әви зар’ед Хwә хәбәр да?

«Лаwе Мьн, ширәта Хӧдан пьшт гӧһе хwәва нәвежә
у нә жи гава әw ль тә һьлте, ль бәр хwә к’әвә[+].
6Чьмки Хӧдан к’е һ’ьз дькә, wи ширәт дькә
у к’ижани чаwа лаw qәбул дькә, щәза дькә»[*] .

7Һун ширәте тәйах кьн, чьмки Хwәде т’әви wә р’адьбә-р’удьни чаwа т’әви зар’ед Хwә. Әw к’ижан зар’ ә, кӧ бав wи ширәт накә?[*][+] 8Ле һәгәр һун нәйенә ширәткьрьне чаwа һ’әму зар’ тенә ширәткьрьне, кӧ ӧса йә һун нә зар’ед һ’әлал ьн, ле йед жь зьнек’арийе нә. 9Һәгәр әм кӧ жь бавед хwәйә хун-гошт тенә ширәткьрьне вәдьк’ьшьн, һе чьqас зедә гәрәке әм гӧр’а Баве р’ӧһ’е хwәда бьн, wәки әм бьжин? 10Бавед мәйә хун-гошт wәхтәки кьн ль гора дьле хwә мә ширәт дькьн, ле Хwәде бона к’ара мә, wәки әм жи мина Wи бьбьн пироз[+]. 11Р’аст ә һәр ширәтәк wе дәме дьле мәрийа ша накә, ле дешинә, ле бәле паше йед кӧ бь wе һинбуйи нә, бәре ә’дьлайийе жь жийина р’аст дьчьньн[*] .


Һаш жь хwә һәбьн

12Аwа qолане мьлед хwәйә сьстбуйи у qӧдуме чокед хwәйә бе т’аqәт бьшьдиньн[*] 13у ньгед хwә р’ийа р’астда бавежьн, кӧ йе дькӧлә һол нәбә[*] , ле сәрда qәнщ бә[+].

14Бькьн кӧ т’әви һ’әмуйа ә’дьл бьн у жийина пироз дәрбаз кьн. Бейи пирозийе т’ӧ кәс wе Хӧдан нәбинә[+]. 15Һаш жь хwә һәбьн, нәбә кӧ жь wә йәк дәсте хwә жь к’әрәма Хwәде бькә у нәбә кӧ йәк нава wәда бьбә р’аwәки[†] тә’л тәнгасийе бьдә у гәләка жә’рдадайи кә[+]. 16Һаш жь хwә һәбьн, нәбә кӧ йәк ч’ә’вдәр йан дьнеһ’ьз бә мина Әсаw[*] , кӧ бона зькә нан ньхӧртийа хwә фьрот[+]. 17Аwа wәва ә’йан ә жи, паше гава әwи бь һесьра хwәст кӧ әw дӧайе ньхӧртийе ль wи жи бьбә, һатә т’әхсиркьрьне. Ч’арә дест нәк’әт, wәки әw тьште жь дәсте хwә кьрьбу пашда бьстанда[*][+] .

18Һун мина щьмә’та Исраеле незики wи ч’ийайе[*] бәр ч’ә’ва нәбунә, йе кӧ агьр пек’әтьбу, бь тә’ристанийе, мьж-думане у бобәлискева гьрти бу,[+] 19кӧ ль wьр бор’и ле дьк’әт у дәнге готьне дьһат. Гава йед кӧ әв дәнг дьбьһистьн, һиви дькьрьн, кӧ иди хәбәрәкә дьн wанр’а нәйе готьне,[+] 20чьмки ль wе фәрмане т’аw нәдькьрьн кӧ дьгот: «Һәгәр һ’әйwанәк жи незики ч’ийе бә, гәрәке бьдьнә бәр кәвьра»[*][+] . 21Әв дитьна бәр ч’ә’ва ӧса саw бу, һ’әта кӧ Муса жи гот: «Әз дьтьрсьм у дьләрьзьм»[*][+] .

22-23Ле һун незики ч’ийайе Сийоне[†] бунә, wи бажаре Хwәдейе сах, Оршәлима[†] ә’змана у незики wе к’омбуна р’әнгинә мьлйак’әтед беһ’әсаб бунә, wе щьвина ньхӧрийайә кӧ навед wан ль ә’змана ньвисар ә. Һун незики Хwәде бунә, кӧ һ’акьме һ’әмуйа йә у незики р’ӧһ’ед р’аста бунә, йед кӧ гьһиштьнә к’амьлтийе[+][+] 24у незики Исайе кӧ навчетийе пәймана ну дькә у хуна Wийә р’әшанди бунә, кӧ жь хуна Һабил qәнщтьр хәбәр дьдә[*][+] .

25Иди һаш жь хwә һәбьн, нәбә кӧ һун Әwи wәр’а хәбәр дьдә т’әхсир кьн. Һәгәр әwед кӧ ль сәр дьне Муса т’әхсир кьрьн, к’ижани кӧ т’әмийед Хwәде дьдан хьлаз нәбун, иди әме чаwа бькарьбьн хьлаз бьн һәгәр әм пьшта хwә бьдьнә Йе кӧ жь ә’змана мәр’а хәбәр дьдә?[*][+] 26Дәнге Wи һьнге ә’рд һ’әжанд, ле ньһа соз дайә у дьбежә: «Әзе щарәкә дьн жи бьһ’әжиньм, нә кӧ т’әне ә’рде, ле ә’змана жи»[*][+] . 27Хәбәра «щарәкә дьн» дьдә к’ьфше, кӧ тьштед ә’фьри wе бьһ’әжьн у бенә һьлдане, wәки йед наһ’әжьн щида бьминьн[+].

28Аwа әм ве йәке бьшекьриньн, кӧ әм п’адшатикә нәһ’әжийайи дьстиньн у бь ви аwайи бь хоф у тьрс Хwәде бьһ’әбиньн, чаwа кӧ ль Wи хwәш те,[+] 29чьмки Хwәдейе мә агьре п’әр’ьтандьне йә[*][+] .

#### 13


Чаwа әм ль Хwәде хwәш бен

1Бьра һун т’ьме чаwа хушк-бьра һәвдӧ һ’ьз бькьн[+]. 2Меванһ’ьзийе бир нәкьн, чьмки һьнәка бь wе йәке мьлйак’әт qәбул кьрьн, ле пе нәһ’әсийан[*][+] . 3Гьртийа бир биньн, һ’әсаб кьн кӧ чаwа һун жи т’әви wан гьрти нә, ӧса жи щәфак’еша бир биньн, чаwа кӧ һун жи мина wан хун у гошт ьн[+].

4Һ’ал-зәwащ һ’әмуйар’а нав-намуси бә у щи-ньвин һ’әлал бә, чьмки Хwәде wе диwана ч’ә’вдәр у зьнек’ара бькә[+].

5П’әрәһ’ьзи бьра нава жийина wәда щи нәгьрә у дәстед wәда чьqас һәйә, р’ази бьн, чьмки Хwәде гот:

«Әзе т’ӧ щар жь тә нәчьм у т’ӧ щар тә бәр’надьм»[*][+] .

6Ләма жи р’уйе мә дьгьрә кӧ әм бежьн:

«Хӧдан пьштоване мьн ә
у әз натьрсьм.
Инсане чь ль мьн бькә?»[*][+]

7Р’ебәред хwә бир биньн, йед кӧ wәр’а хәбәра Хwәде готьнә. Дина хwә бьдьнә ахьрийа ә’мьре wан у ч’ә’в бьдьнә баwәрийа wан[+]. 8Иса Мәсиһ дӧһӧ, иро у һ’әта-һ’әтайе йәк ә[+]. 9Бәр байе щур’ә-щур’ә һинкьрьнед хәриб нәк’әвьн. Qәнщ ә кӧ дьл бь к’әрәма Хwәде бьшьдә, нә кӧ бь qәйдә-qанунед хwарьн-нәхwарьне. Әwед кӧ пәй тьштед аһа к’әтьн, т’ӧ кәси к’ар нәстанд[+]. 10Горигәһәкә мә һәйә, кӧ изьна т’ӧ кәси жь wан т’ӧнә жь wе бьхwьн, йед кӧ п’арьстгәһеда[*] хьзмәтк’арийе дькьн. 11Чаwа әw һ’әйwанед кӧ хуна wан бь дәсте сәрәкк’аһин бона бахшандьна гӧна дьһатә пирозгәһе у щәндәкед wан жь зоме дәр дьһатьнә шәwьтандьне[*] ,[+] 12ӧса жи Иса, кӧ щьмә’т бь хуна Хwә паqьж бькьра, жь дәргәһе бажер дәр щәфа к’ьшанд[+]. 13Аwа wәрьн, әм жь зоме дәрен һәр’ьнә щәм Wи у qара Wи һьлдьнә сәр хwә,[+] 14чьмки мәр’а ль вьр бажарәки һ’ими т’ӧнә, ле әм һ’ьзрәта wи бажари нә, йе кӧ wе бе. 15Дә wәрьн әм бь сайа Wи т’ьме qӧрбана пәсьндайине[*] бьдьнә Хwәде, аwа готи бәре зар-зьмане хwә, йед кӧ наве Wи иqрар дькьн[+]. 16Ӧса жи qәнщи у алиһәвкьрьне бир нәкьн, чьмки qӧрбанед ӧса ль Хwәде хwәш тен.

17Гӧһдарийа р’ебәред хwә бькьн у гӧр’а wанда бьн. Әwана бона р’ӧһ’е wә хәwе жь ч’ә’ве хwә дькьн, чьмки wе бона wә щабдар бьн. Бьра әw wи шьхӧле хwә әшq у ша бькьн, нә кӧ бь офә-офе, чьмки әw йәк к’аре надә wә.

18Бона мә дӧа бькьн. Әм ә’сәйи заньн кӧ исафа мә р’ьһ’әт ә у дьхwазьн кӧ һәр тьшти р’аст бькьн[+]. 19Ле илаһи[†] әз һиви дькьм кӧ дӧа бькьн, wәки әз зутьрәке вәгәр’ьмә щәм wә.


Дӧайе ахьрийе

20Аwа Хwәдейе ә’дьлайийе, кӧ Хӧдане мә Иса жь мьрьне р’акьр, Йе кӧ бь хуна пәймана һ’әта-һ’әтайе Сәрәкшьване пез ә,[+] 21бьра Әw wә һәр тьштед qәнщва һазьр кә, кӧ һун ә’мьре Wи бькьн у Әw нава мәда бь дәсте Иса Мәсиһ тьштед кӧ ль Wи хwәш тен бькә. Шькьр жь Wир’а бә, һ’әта-һ’әтайе! Амин[†].


Готьнед ахьрийе

22Әз һиви жь wә дькьм хушк-бьрано, һун бь сәбьре гӧһ бьдьнә ван готьнед мьнә дьлдайини, чьмки мьн wәр’а кьн ньвиси. 23Заньбьн кӧ Тимот’ейойе бьре мә жь кәле дәрк’әтийә. Һәгәр әw зу бе, әзе т’әви wи бем wә бьбиньм[+].

24Сьлаве бьдьнә һ’әму р’ебәред хwә у щьмә’та Хwәде. Әwед кӧ жь Италйайе нә, wә сьлав дькьн. 25К’әрәма Хwәде т’әви wә һ’әмуйа бә.

### АQУБ

#### АQУБ

АQУБ


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


НӘ’МА АQУБ


Пешготьн

Нә’ма Аqуб те бежи мина бәрәвокәке йә, йа кӧ бона wан әндәмед щьвина Хwәде йә, к’ижан кӧ т’әмамийа дьнйайеда бәлабуйи нә (1:1). Ль гора шә’дед сәдсалийед пешьнда хӧдане ве нә’ме Аqубе бьре Иса Мәсиһ ә (Мәтта 13:55; Марqос 6:3) у сәрwерәки щьвина Оршәлимеда бу (К’аред Шандийа 12:17; 15:13; 21:18; Корьнт’и I 15:7; Галати 1:19; 2:9). Әw бь хәбәред qәwат у мәсәлед бәдәw р’е дьдә бәр баwәрмәнда, wәки бькарьбьн бь сәрwахти нава ә’мьрәки р’астда бьжин. Әw сәр чәнд пьрса дьсәкьнә, аwа готи сәр дәwләтийе у фәqирийе, щер’ьбандьне, жийина пироз, фьрqикьрьне, баwәрийе у кьрьнед wе, ӧса жи дәрһәqа зедәзьманийе, сәрwахтийе, шәр’-дә’wа, к’ӧбарийе у мьлуктийе, хәйбе у ломәк’арийе, сәбьре у дӧа.

Ве нә’меда әw гьранийе дьдә сәр ве йәке, wәки жийина мәсиһийеда гәрәке һьн баwәри һәбә, һьн жи кьр. Дьл дьдә, wәки нава щәфа у тәнгасийада сәбьр кьн, qәwата дӧакьрьнеда баwәр бьн у бь р’ӧһ’ани али һәв бькьн.

Пешготьн (1:1)
Баwәри у сәрwахти (1:2-8)
Фәqири у дәwләти (1:9-11)
К’әтьн-р’абун (1:12-18)
Бьбьһен у бьqәдиньн (1:19-27)
Бона фьрqикьрьне (2:1-13)
Баwәри у кьрьн (2:14-26)
Баwәрмәнд у зьмане wи (3:1-18)
Баwәрмәнд у дьнйа (4:1–5:6)
Ширәтед щур’ә-щур’ә (5:7-20)

#### 1


Сьлавкьрьн

1Жь Аqубе[†] хӧламе Хwәде у Хӧдан[†] Иса Мәсиһ:

Сьлав ль wә һәр донздәһ ә’ширед дьнйайеда[*] бәлабуйи бә[+].


Баwәри[†] у сәрwахти[†]

2Хушк-бьрайед мьн, шабунәкә мәзьн һ’әсаб кьн, гава һун бьк’әвьнә нава щур’ә-щур’ә щер’ьбандьна[+]. 3Фә’мдари йә, кӧ щер’ьбандьна баwәрийа[†] wә сәбьре пешда тинә[+]. 4У сәбьр жи, бьра бь думька дьреж бә, wәки һун к’амьл у гьһишти бьн, т’ӧ кемасикә wә т’ӧнәбә[+]. 5Һәгәр сәрwахтийа[†] йәки жь wә т’ера wи накә, бьра һиви жь Хwәде бькә у wе жь wир’а бе дайине. Әw бь мәр’дани дьдә һ’әмуйа у т’ӧ кәси беqәдьр накә[+]. 6Ле т’әне бьра бь баwәрийе[†] бьхwазә у дӧдьли нәбә, чьмки йе дӧдьли мина пелед бә’ре йә кӧ жь байе бьльнд дьбьн у датиньн[+]. 7Мәрьве[†] ӧса бьра нәфькьрә, кӧ wе тьштәки жь Хӧдан бьстинә[+]. 8Әw мәрьве кӧ сәр дӧ ньга дькӧлә, һ’әму гавед хwәда нә сәр йа хwә йә.


Фәqир у дәwләти

9Бьрайе бәләнгаз бьра сәр бьльндбуна хwә бьфьр’ә,[+] 10ле йе дәwләти сәр ньмьзбуна хwә, чьмки әwе мина гӧлед гиһе һ’ьшк бә һәр’ә[*] . 11Чаwа тә’в бь гәрмайийа хwәва дәрте гиһе һ’ьшк дькә, гӧл же дьwарьн у бәдәwәтийа диндара wе жи ӧнда дьбә, ӧса жи йе дәwләти wе ише хwәда бьч’ьлмьсә һәр’ә[+].


К’әтьн-р’абун

12Хwәзи ль wи мәрьви, кӧ щер’ьбандьнада тәйах дькә, чьмки гава бь щер’ьбандьне р’успи дәре, әwе т’аще жийине бьстинә, к’ижан кӧ Хwәде wанр’а соз дайә, йед кӧ Wи һ’ьз дькьн[+]. 13Бьра т’ӧ кәс, йе кӧ нава щер’ьбандьнеда йә, нәбежә: «Хwәде мьн бь хьрабийе дьщер’ьбинә», чьмки Хwәде хьрабийада найе щер’ьбандьне у нә жи йәки дьщер’ьбинә. 14Ле һәр кәс дьбә машоqе дьлһавьжийед хwә, дьхапә у те щер’ьбандьне. 15Һьнге дьлһавьжи кәле хwә дьстинә, гӧнә[†] же дьфьрькә у гӧнә жи кӧ мәзьн дьбә, мьрьн же дьбә[+].

16Нәхапьн хушк-бьрайед мьнә дәлал![+] 17Һәр дайина qәнщ у һәр п’ешк’еша[†] к’амьл жь жор ә, жь Бав[†], жь Ә’фьрандаре р’онайа те хwаре, Йе кӧ нә Хwәха те гӧһастьне, нә жи си бәр Wи дадьгәр’ә[+]. 18Әwи ль гора qьрара Хwә әм бь хәбәра р’астийе жь Хwә дьне хьстьн, wәки әм бьбьнә аwазәки бәред дәрәмәта пешьнә[†] ә’фьринед Wи[+].


Бьбьһен у бьqәдиньн

19Заньбьн[*] , хушк-бьрайед мьнә дәлал, бьра һәр мәрьв бьһистьнеда сәрхwә бә, ле хәбәрдан у һерск’әтьнеда гьран бә,[+] 20чьмки һерса мерьв һәqийа Хwәде найнә сери[*] . 21Ләма һ’әму мьр’дар’ийе у һәр хьрабийе жь хwә дур хьн, бь мьлуктийе wе хәбәра нава wәда чанди qәбул кьн, йа кӧ дькарә р’ӧһ’е wә хьлаз кә[+].

22Хәбәре бьqәдиньн, нә кӧ т’әне бьбьһен у ӧса хwә бьхапиньн[+]. 23Һәгәр йәк хәбәре т’әне дьбьһе у наqәдинә, әw мина wи мәрьви йә, йе кӧ нәйнькеда р’әнг-р’уйе хwә дьньһер’ә. 24Хwә дьбинә, дәрбаз дьбә дьчә у зу бир дькә, кӧ әw йәки чаwа бу. 25Ле әwе кӧ ч’ә’ве хwә жь qануна к’амьлә кӧ аза дькә набьр’ә у нава wеда дьминә, дьбьһе бир накә, ле дьqәдинә, әw wан кьрьнед хwәда хwәзьли йә[+].

26Һәгәр йәк хwә хwәденас һ’әсаб дькә у зьмане хwә нькарә, әw хwәха хwә дьхапинә, хwәденасийа wи п’уч’ ә[+]. 27Ль бәр Бав Хwәдейе мә хwәденасийа р’аст у беqӧсур әв ә: Тә’ли-тәнгийада дәст бавежьнә сеwийа[†] у жьнәбийа у һ’әвза хwә жи жь ләк’ед дьне бькә[+].

#### 2


Фьрqийе нәкьнә нава мәрьва

1Хушк-бьрайед мьн! Һун кӧ баwәрмәндед Хӧдане мә Иса Мәсиһе хwәйир’умәт ьн, фьрqийе нәкьнә нава мәрьва[+]. 2Мәсәлә, гава йәки гӧстила зер’ т’ьлийеда у к’ьнщед р’әwш wәргьрти бе щьвина[†] wә, ӧса жи йәки бәләнгаз бь к’ьнщед п’ьзьнива бе 3у һун дина хwә бьдьнә йе хwәйе к’ьнщед р’әwш у бежьне: «К’әрәм кә ве жоре р’уне», ле йе бәләнгазр’а бежьн: «Сәр п’ийа бьсәкьнә» йан жи «ве жере р’уне», 4гәло һун нава хwәда фьрqийе данайньн у набьнә һ’акьмед фькьред хьраб?

5Бьбьһен хушк-бьрайед мьнә дәлал! Нә Хwәде бәләнгазед ве дьне бьжартьн, wәки бь баwәрийе дәwләти бьн у wаред wе П’адшатийе бьн, к’ижан кӧ Хwәде wанр’а соз дайә, йед кӧ Wи һ’ьз дькьн[+]? 6Ле һун бәләнгаза беһӧрмәт дькьн! Чьма әw йед дәwләти ниньн, кӧ зоре ль wә дькьн у wә к’аши бәр диwане дькьн? 7Чьма әw ниньн, йед кӧ wи наве qәнщ беһӧрмәт дькьн, к’ижан сәр wә йә?

8Һәгәр һун qануна П’адшатийе бьqәдиньн, ль гора ньвисара кӧ дьбежә: «Һәвале хwә wәкә хwә һ’ьз бькә»[*] , һун qәнщ дькьн[+]. 9Ле һәгәр һун фьрqийе дькьн, гӧна дькьн у һьндава Qанунеда дьбьнә йәки гӧнәк’ар[†][+]. 10Әwе кӧ т’әмамийа Qануне хwәй дькә, ле тьштәки же бәр’дьдә, әw дьбә дәйндаре т’әмамийа Qануне[+]. 11Чьмки Әwе кӧ гот: «Зьнийе нәкә»[*] ӧса жи гот: «Нәкӧжә»[*] . Аwа һәгәр зьнийе нәки, ле бькӧжи, диса Qануне дьт’әр’ьбини[+]. 12Хәбәрдан у кьрьнед хwәда ӧса бьн, чаwа йед диwана wане бь wе qануне бьбә, йа кӧ азайийе дьдә[+]. 13Чьмки бе р’ә’м wе диwана бер’ә’ма бьбә, ле р’ә’м ль бәр диwане р’успи дькә[*][+] .


Баwәри у кьрьн

14Чь фәйдә хушк-бьрайед мьн, һәгәр йәк бежә кӧ баwәрийа wи һәйә, ле кьред wи т’ӧнәбьн? Гәло әва баwәрийа дькарә wи хьлаз кә? 15Мәсәлә, һәгәр бьрак йан хушкәк сьт’ар ле т’ӧнәбә йан һ’әwще нане р’оже бә, 16жь wә йәк wанр’а бежә: «Бь хер у сьламәт һәр’ьн, гәрм у т’ер бьн», ле тьштед кӧ әw һ’әwщә бьн нәдә wан, чь фәйдә[+]? 17Ӧса жи баwәри, һәгәр кьред wе т’ӧнәбьн, бь т’әне мьри йә.

18Ле йәке бежә: «Баwәрийа тә һәйә, кьред мьн һәнә». Ле әзе бежьм: К’а баwәрийа хwә бе кьрьна нишани мьн кә, әзе жи баwәрийе бь кьрьнед хwәва нишани тә кьм[+]. 19Тӧ баwәр дьки, кӧ Хwәде йәк ә. Qәнщ ә! щьн[†] жи баwәр дькьн у дьбьздьн[+]. 20Ле тӧ дьхwази әв йәк бе избаткьрьне, мәрьве беһ’ьш, wәки баwәри бейи кьра мьри йә? 21Нә Бьраһиме[†] баве мә бь кьра р’аст һатә һ’әсабе, гава кӧр’е хwә Исһаq[†] дани сәр горигәһе[†], кӧ бькә qӧрбан[†]?[*][+] 22Тӧ дьбини кӧ баwәрийе т’әви кьред wи йа хwә кьр у бь wан кьра баwәри к’амьл бу[+]? 23У готьна ньвисаре һатә сери, кӧ дьбежә: «Бьраһим Хwәде баwәр кьр у әw жер’а р’асти һатә һ’әсабе»[*] у досте Хwәде һатә готьне[*][+] . 24Һун дьбиньн кӧ мәрьв бь кьра р’аст те һ’әсабе, нә кӧ т’әне бь баwәрийе?

25Нә ӧса жи Р’әхаба[†] ч’ә’вдәр[†] бь кьра р’аст һатә һ’әсабе, гава щә’сус qәбул кьрьн у әw р’екә дьнва вәр’екьрьн?[*] 26Аwа чаwа qальб бе р’ӧһ’ мьри йә, ӧса жи баwәри бейи кьра мьри йә.

#### 3


Зьман

1Бьра гәләк жь wә, бьрайед мьн нәбьнә дәрсдар, чьмки һун заньн диwане сәр мә дәрсдара һе гьран бә[+]. 2Бәле әм һ’әму жи гәләки шашийа дькьн. Һәгәр йәк хәбәрданеда т’ӧ шашийе накә, әw йәки к’амьл ә, кӧ дькарә т’әмамийа qальбе хwә зәфт кә[+]. 3Әм гәме давежьнә дәве һәспе, wәки әw бе зәфте, кӧ әм сәрwертийе т’әмамийа һәспе пева бькьн[+]. 4Әм биньн сәр гәмийе жи. Әw чьqаси мәзьн ьн у жь бәр байе qайим тенә ажотьне, ле бь чәрхәкә гәләки бьч’ук тенә сәрwертикьрьне, дьле гәмиван[†] к’ийалида кӧ бьхwазә. 5Ӧса жи зьман әндәмәки бьч’ук ә, ле тьштед жь хwә мәстьр дьбежә. Дина хwә бьдьнә пьрискә агьр, чь дарьстанәкә мәзьн дькарә бьшәwьтинә! 6Зьман жи агьрәк ә, дьнйакә зӧлмк’ар ә нава әндәмед мәда. Әw т’әмамийа qальбе мә дьһ’әр’ьминә, агьр дәwра жийина мерьв дьхә у әw хwәха жь алава агьре доже пегьрти йә[+]. 7Һәр щур’ә р’ә’wьр, тәйрәдә, шульки у һ’әйwанед бә’ре тенә зәфте у зәфти мерьв дьбьн, 8ле т’ӧ qул-бәндә зьмен нькарә. Әw зӧлмк’арәки беар ә, жә’ра мә’рава дагьрти йә[+]. 9Әм бь wи шькьрийе дьдьнә Хӧдан у Бав, бь wи жи ньфьр’а мерьв дькьн, йед кӧ дьлqе Хwәдеда һатьнә хӧльqандьне[+]. 10Һәма жь wи дәви жи дӧа у ньфьр’ дәртен. Хушк-бьрайед мьн, әв йәк нә щайиз ә кӧ аһа бә. 11Гәло жь ч’ә’вканике ава хwәш у тә’л дьдә дәр? 12Гәло дьбә хушк-бьрайед мьн, wәки дара һежире бәре зәйт’уне бьдә, йан жи к’ола тьрийе һежире? Нә жи жь шор’айийе ава хwәш дәрте?


Сәрwахтийа дьнйайе у сәрwахтийа ә’змен

13Нава wәда к’и сәрwахт у аqьл ә? Бьра әw бь п’әргалийа хwәйә qәнщ, кьред хwә бь мьлуктийа сәрwахтийе бьдә к’ьфше[+]. 14Ле һәгәр дьле wәда һ’әвсудийа хьраб у ч’ә’внәбари һәнә, к’ӧбар нәбьн у р’астийе дәрәw дәрнәхьн. 15Әва «сәрwахтийа» нә дайина жорьн ә, ле жь дьне йә, йа мәрьвайи йә у жь щьна йә[+]. 16Чьмки ль к’идәре һ’әвсуди у ч’ә’внәбари һәнә, ль wьр бет’әрбәти у һәр кьрьнед хьраб жи һәнә. 17Ле сәрwахтийа жорьн, бәре пешьн паqьж ә, паше ә’дьл ә, мьлук у бәрбьһер ә, бь р’ә’ме у бәред qәнщийева т’ьжи йә, бе т’агер[†] у бе һ’ьләк’ари йә. 18У бәре һәqийе жь алийе йе кӧ бь ә’дьлайийе дьчинә те чьнине[*][+] .

#### 4


Йаре дьне, нәйаре Хwәде

1Жь к’ӧ нә әw шәр’ у дә’wе нава wәда? Нә жь тәмед wә нә, кӧ нава дьле wәда шәр’е хwә дькьн[+]? 2Ч’ә’ве wә ль тьшта йә, ле нак’әвә дәсте wә, дькӧжьн у ч’ә’внәбарийе дькьн, ле нькарьн бьгьһижьнә мәрәме хwә, һьнге һун һәвр’а дьк’әвьнә һ’ӧщәте у шәр’ дькьн[*] . Һун дәст нахьн, чьмки һун һиви жь Хwәде накьн. 3У гава һиви дькьн, настиньн, чьмки сәр нета хьрабийе һиви дькьн, wәки к’ефед дьле хwә дәрбаз кьн[+]. 4Беә’сьлно! Һун ньзаньн к’е ве дьне һ’ьз дькә, әw нәйартийе ль Хwәде дькә? Аwа к’и дьхwазә бьбә йаре дьне, әw хwә дькә нәйаре Хwәде[+]. 5Йан т’әхмина wә бадиһәwа[†] ньвисар дьбежә, кӧ Хwәде дәмана wи р’ӧһ’е бәр мәда йә?[*][+] 6Ле бәле әw һе к’әрәме[†] дьдә мә. Ләма ньвисар дьбежә:

«Хwәде мьqабьли к’ӧбар-бабаха йә,
ле к’әрәме дьдә шкәстийа»[*][+] .

7Аwа бәр Хwәде шкәсти бьн. Мьqабьли мирещьн[†] бьсәкьньн у әwе жь wә бьр’әвә[+]. 8Хwә ль Хwәде бьгьрьн, Хwәде жи wе Хwә ль wә бьгьрә. Дәстед хwә бьшон, гӧнәк’арно, дьле хwә паqьж кьн, дӧдьлино[+]. 9Бьнә’льн, шин у гьри бьн, бьра к’әне wә бьбә шин у әшqа wә жи к’әдәр. 10Ль бәр Хӧдан хwә бьшкеньн у Әwе wә бьльнд кә.


Хәйба бьре хwә нәкә

11Хәйба һәвдӧ нәкьн хушк-бьрано. К’и хәйба бьре хwә дькә, йан лома бьре хwә дькә, әw хәйба Qануне дькә у лома Qануне дькә. Ле һәгәр тӧ лома Qануне дьки, иди тӧ Qануне наqәдини, ле һ’акьме wе йи[+]. 12Т’әне Qанундарәк у Һ’акьмәк һәйә, кӧ дькарә һьн хьлаз кә у һьн жи ӧнда кә. Ле тӧ к’и йи кӧ лома һәвале хwә дьки[+]?


Һ’әвза хwә жь к’ӧбарийе бькьн

13Ньһа һун гӧһдар бьн, йед кӧ дьбежьн: «Иро йан сьбе әме һәр’ьнә фьлан бажари у ль wе дәре саләке бьминьн, т’ӧщарәтийе[†] бькьн у qазьнщ кьн». 14Һун ньзаньн wе сьбе чь бе сәре wә. Ә’мьре wә чь йә? Һун мина мьже нә, һәw дьньһер’и һәйә, һәw дьньһер’и т’ӧнә.[*][+] 15Гәрәке һун аһа бежьн: «Һәгәр Хӧдан бьхwазә, әме бьжин у фьлан йан беван тьшти бькьн»[+]. 16Ле һун бь к’ӧбар-бабахийа хwә дьфьр’ьн. Һәр п’әйдайинәкә аһа хьраби йә. 17Аwа әwе кӧ занә qәнщийе бькә у накә, әw жер’а гӧнә йә[+].

#### 5


Бона дәwләтийа

1Ньһа һун бьбьһен, дәwләтино! Бьгьрин у шине бькьн бона wе бәләнгазийа кӧ wе бе сәре wә[+]. 2Һәбука[†] wә р’ьзи йә, к’ьнщед wә жи бунә хӧре бьзузе.[*][+] 3Зер’ у зиве wә зәнг гьртьн ә у зәнга wане бьбә шә’де мьqабьли wә у мина алава егьр гоште wә һ’уфи хwә кә. Wә бона р’ожед ахьрийе хьзнә хwәр’а т’оп кьр![+] 4Wә әw һәqед п’алед кӧ ә’рде wә дьдьрутьн нәдане. Ва йә әw һәq дькьнә зарин. Шькийате wан п’ала гьһиштийә гӧһе Хӧдане Зор[*][+] . 5Wә ль сәр дьне ч’ә’ве хwә тьштәкида нәһьштийә, ль гора дьле хwә хwарийә-вәхwарийә, чаwа к’озикьри[†], бона р’ожа сәржекьрьне. 6Wә әw мәрьвед р’аст ломәк’ар кьрьн у кӧштьн, к’ижан кӧ мьqабьли wә р’анәбун.


Сәбьр у дӧа

7Аwа хушк-бьрано, сәбьр кьн һ’әта һатьна Хӧдан. Дина хwә бьдьне, щотк’ар һивийа бәре ә’рдейи бь qимәт ә, бона wе йәке сәбьр дькә һ’әта барана пешьн у пашьн ледә[+]. 8Һун жи сәбьр кьн, гӧмана хwә ӧнда нәкьн, чьмки һатьна Хӧдан незик ә[+]. 9Бина хwә жь һәвдӧ тәнг нәкьн хушк-бьрано, кӧ диwана wә нәбә. Ва йә һ’акьм пьшт дери сәкьни йә[+].

10Хушк-бьрано, алийе тә’ли-тәнгийа у сәбьреда ч’ә’в бьдьнә wан п’ехәмбәра, йед кӧ бь наве Хӧдан хәбәр данә[+]. 11Бәле әм хwәзийа хwә ль йед сәбьр дькьн тиньн. Wә бона сәбьра Ибо бьһистийә у wә дит, Хӧдан ахьрийа wи чаwа хер кьр, чьмки Хӧдан гәләки исаф[†] у р’ә’м ә![*][+]

12Бәри һәр тьшти хушк-бьрайед мьн, сонд нәхwьн, нә бь ә’змен, нә бь ә’рде, нә жи сондәкә майин. Бьра «Бәле»-йа wә бәле бә, «На»-йа wә на бә, wәки һун диwане сәр хwәда нәйньн[*][+] .

13Һәгәр йәк жь wә тә’ли-тәнгийеда йә, бьра дӧа бькә. Һәгәр йәк ша йә, бьра әшqи Хwәде бьстьре[+]. 14Һәгәр йәк жь wә нәхwәш ә, бьра гази бәрпьрсийаред щьвине кә, сәр wида бьра дӧа бькьн, бь наве Хӧдан бь р’ун р’ун кьн[*][+] . 15У дӧайе бь баwәрийе wе йе нәхwәш qәнщ кә у Хӧдан wе wи р’акә сәр п’ийа. У һәгәр гӧнәк жи кьрьбә, wе wи бе бахшандьне. 16Ләма бәр һәв гӧнед хwә бьдьнә р’уйе хwә у бона һәв дӧа бькьн, wәки һун qәнщ бьн. Дӧайе йе р’аст гәләки qәwат ә у һ’ӧкӧм дькә[+]. 17Елйас[†] хут мәрьвәки мина мә бу, бь дьл у щан дӧа кьр, кӧ баран нәбарә у се сал у нива сәр ә’рде баран нәбари[*][+] . 18У паше диса дӧа кьр, жь ә’змен баран бари у ә’рде бәре хwә да.

19Гәли хушк-бьрайед мьн! Һәгәр йәк жь wә жь р’ийа р’астийе бьк’әвә у йәки дьн wи вәгәр’инә,[+] 20бьра әw заньбә йе кӧ гӧнәк’ар жь р’ийа wийә хальфи[†] вәдьгәр’инә, әw р’ӧһ’әки жь мьрьне хьлаз дькә у гәләк гӧна р’әсит дькә[*][+].

### ПӘТРУС I

#### ПӘТРУС I

ПӘТРУС I


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


НӘ’МА ПӘТРУСӘ ПЕШЬН


Пешготьн

Пәтрусе шанди бь ве нә’ма хwәйә пешьн бәрбьр’и щьмә’та Хwәдейә бьжарти дьбә, аwа готи wан баwәрмәнда, йед кӧ бәлайи бакӧра Асйа Бьч’ук бьбун, кӧ пенщ qәза дьк’әтьнә нава wе, бь һ’әсабе иройин Т’ьркйайеда нә. Һ’имед щьвинед ван qәза һьнәк бь худана Паwлос, һьнәк жи бь йа һәвал-хәбатед wи һатьбунә авитьне. Ль гора шә’дәтийа щьвина сәдсалийа дӧдада Пәтрус әва нә’ма Р’омайеда, бь навәки сӧр’ аwа готи «Бабилонеда» (5:13), бәри кӧштьна хwә сала 65-да ньвисийә, гава мәсиһи жь дәст Нероне Qәйсәре Императорийа Р’омайе дьһатьнә зерандьне.

Мәрәме ве нә’ме әw ә, кӧ дьл бьдә бәр wан хwәндәвана, к’ижан кӧ баwәрийа хwә Иса тиньн у нава тәнгаси у зерандьнада нә. Хӧдане нә’ме ве ньвисареда нәхше Иса дьдә к’ьфше кӧ чаwа щәфе Wи, мьрьн, р’абун у созе һатьна Wи wан баwәрмәндар’а гӧманәкә мәзьн пешда тинә. Бь ве дитьне гәрәке баwәрмәндед р’аст жи нава щәфада тәйах кьн, чьмки әва йәка дьдә к’ьфше, кӧ әw р’аст баwәрийеда п’ега Исада дьчьн. У әwед кӧ wе тәйах кьн, гава Иса Мәсиһ диса ә’йан бә, Әwе wан хәлат кә.

Ӧса жи хӧдане ве нә’ме һиви жь хwәндәвана дькә, кӧ әw һәр т’ьм һ’ьшйар у һазьр бьн, нава жийина пирозийеда, һ’ьзкьрьна wанә һьндава һәвда дӧр’ути нибә у бьбьнә п’арьстгәһед сах, ль сәр wи р’ьк’ьне наве Мәсиһ чекьри.

Пешготьн (1:1-2)
Биранина кьред Хwәдейә бона хьлазбуне (1:3-12)
Ширәтед баwәрмәндар’а, кӧ бь жийина пироз бьжин (1:13–2:10)
Борщед баwәрмәнда дәма щәфа у тә’ли-тәнгийада (2:11–4:19)
Хwәденасийа мьлук у хьзмәтк’арийа wан (5:1-11)
Пашготьн (5:12-14)

#### 1


Сьлавкьрьн

1Жь Пәтрус[†], Шандийе Иса Мәсиһ,

щьмә’та Хwәдейә бьжартир’а, йа кӧ ль wәлатед Понтосе, Галатйайе, Кәпәдокйайе, Асйайе у Битенйайеда хәриб бәлабуйи йә[+]. 2Һун ль гора wе qьрара Бав[†] Хwәдейә пешда һатьнә бьжартьне у бь Р’ӧһ’е Пироз бӧһӧрти-жьбарә дьбьн, wәки гӧһдарийа Иса Мәсиһ бькьн у бь хуна Wийә р’ети бенә паqьжкьрьне:

Дә бьра к’әрәм[†] у ә’дьлайи һе ль wә зедә бә[+].


Р’азибун бона гӧмана сахийе

3Шькьр жь Хwәдер’а, Баве Хӧдане[†] мә Иса Мәсиһ, кӧ жь р’ә’ма Хwәйә п’ьр’, щарәкә дьн әм дьне хьстьн, бь р’абуна Иса Мәсиһә жь мьрийа, wәки бьбьнә хwәйе гӧмана сах[+] 4у wан соз-qьраред нәбәталә нәр’ьзи у нәч’ьлмьси wар бьн. Әвана ль ә’змана wәр’а хwәйкьри нә[+]. 5У qәwата Хwәде пе баwәрийа[†] wә, wә хwәй дькә, бона wе хьлазбуна[†] һазьркьри, йа кӧ ахьрийа зәменда wе хӧйа бә[+].

6Һун бь wе ша дьбьн, р’аст ә ньһа жи ӧса дьqәwьмә кӧ һун һьнәки мә’дәкьри нә, жь дәст щур’ә-щур’ә щер’ьбандьна[†][+]. 7Әв йәк дьбә сәбәб, wәки хальсийа баwәрийа wә һе бь qимәт к’ьфш бә, нә кӧ әw зер’е кӧ нава егьрда те щер’ьбандьне ле диса ӧнда дьбә у бь ви аwайи әw баwәрийа wә wе һежайи пәсьн, р’умәт у qәдьр бә, wәхте хӧйабуна Иса Мәсиһ[+]. 8Wә Әw нәдитийә, ле һун Wи һ’ьз дькьн, ньһа жи набиньн, ле баwәрийа хwә Wи тиньн у ша нә бь wе әшqа мәзьнә хwәйир’умәт, кӧ бь зара[†] найе готьне[+]. 9Чьмки һун хьлазкьрьна[†] р’ӧһ’е хwә дьстиньн, кӧ мәрәме баwәрийа wә йә.

10Бона ве хьлазбуне п’ехәмбәр ле гәр’ийан у к’әтьбунә бьн ә’нәна у бона wе к’әрәма[†] кӧ wе wәр’а бьбуйа п’ехәмбәрти[†] кьрьн[+]. 11Р’ӧһ’е Мәсиһи нава wанда һе пешда ль бәр wан вәдькьр, кӧ Мәсиһе щәфе бьк’ьшинә у пәйр’а бьк’әвә р’умәта Хwә. У wан дькьр кӧ бьзаньбьн к’а бона к’әнге у зәманәки чаwада әв йәке бьqәwьмьн[+]. 12Ль бәр wан вәбу, wәки әw нә кӧ бона хwә, ле бона wә хәбьтин, гава әw тьштед ньһа wәр’а бь дәсте wан һатьнә готьне, йед кӧ Мьзгини wәр’а даннасин кьрьн, бь Р’ӧһ’е Пирози[†] кӧ жь ә’змен һатә шандьне. Мьлйак’әт[†] жи дәмана wан тьштада нә, кӧ һәма бьбиньн[+].


Һ’ьшйар у пироз[†] бьн

13Бона wе йәке һун фькьред хwәда пьштгьредайи у һ’ьшйар бьн, т’ам гӧмана хwә бьдьнә сәр wе к’әрәме, йа кӧ wе wәр’а бе дайине, wәхте хӧйабуна Иса Мәсиһ[+]. 14Мина зар’ед гӧһдар бьн, нәбьнә мина wи wәхте дьлхwәстьнед хwәйә нәзанийа хwәда[+]. 15Ле мина wи Пирозе кӧ гази wә кьр, һун жи пироз бьн нава һ’әму р’абун-р’уньштьна хwәда[+]. 16Чаwа ньвисар ә: «Пироз бьн, чьмки Әзи пироз ьм»[*][+] .

17Һәгәр һун Wир’а Баво дьбежьн, Йе кӧ бе фьрqи диwана һәр кәси wәкә ә’мәлед wи дькә, кӧ ӧса йә ви wәхте хәриб-фьрарийа хwәйә ве дьне бь хофа Хwәде дәрбаз кьн[+]. 18Чьмки һун заньн wәки һун жь р’аw-р’ьзьмед[†] кал-бавайә бекер, пе wан тьштед кӧ ӧнда дьбьн, аwа готи зер’а йан зива нәһатьнә к’ьр’ине,[+] 19ле пе хуна Мәсиһә qимәт-гьран, кӧ әw чаwа бәрхәки беqӧсур у беләк’ә бу. 20Әw һе бәри дәстпебуна дьнйайе к’ьфшкьри бу, ле ван ахьрийада бона wә ә’йан бу[+]. 21Бь Wи wә баwәрийа хwә Wи Хwәдейи ани, Йе кӧ Әw жь нава мьрийа р’акьр у р’умәт да Wи, ләма баwәри у гӧмана wә сәр Хwәде йә. 22Аwа wә гӧһдарийа р’астийе кьр у бь ви аwайи хwә паqьж кьр, кӧ һ’ьзкьрьна wә һьндава хушк-бьрада бе һ’ьләк’ари бә, ньһа бь дьле сах һәвдӧ qайим һ’ьз бькьн[+]. 23Һун нә кӧ жь һавене п’уч’ диса дьне к’әтьнә, ле жь йе нәп’уч’, жь хәбәра Хwәдейә хwәйиә’мьрә һ’әта-һ’әтайе[+]. 24Чьмки

«Һ’әму мәрьв[†] мина гиһе нә
у т’әмамийа р’әwша wан мина гӧле гиһе.
Гиһа һ’ьшк дьбә у гӧлед wе же дьwарьн,
25ле хәбәра Хӧдан һ’әта-һ’әтайе дьминә».[*]

Әв әw хәбәр ә, кӧ бь Мьзгинийе wәр’а һатә дайине[+].

#### 2


Кәвьре сах у мьләте пироз

1Дә һәр щур’ә хьрабийе, һ’ьләк’арийе, дӧр’утийе, һ’әвсудийе у бӧхданбежийе жь п’еша хwә даwшиньн[+]. 2Мина дәргушед ль бәр бьстен, һ’әйра шире сьпийи р’ӧһ’анида бьн, кӧ һун бь wи хьлазбунер’а мәзьн бьн[+]. 3Чьмки ньвисар ә: Wә «тә’ма ширьнайийа Хӧдан һьлдайә»[*][+] . 4Хwә ль Wи бьгьрьн, Wи кәвьре сахи кӧ жь мәрьва т’әхсиркьри йә, ле жь Хwәдеда бьжарти у хwәйиqәдьр ә[+]. 5Һун жи мина кәвьред сах, п’арьстгәһәкә р’ӧһ’ани wәрьнә чекьрьне, чаwа к’аһинед[†] пироз qӧрбанед[†] р’ӧһ’анийә ль Хwәде хwәш бь Иса Мәсиһ бьдьн[+]. 6Чьмки к’ьтебеда ньвисар ә:

«Ва Әз Сийонеда[†] кәвьрәки жьбарәйи у хwәйиqәдьр чаwа кәвьре ә’нишке[†] датиньм
у к’и баwәрийа хwә Wи бинә, т’ӧ щар wе шәрми нәминә»[*][+] .

7Аwа әw кәвьр бона wә баwәрмәнда хwәйир’умәт ә, ле бона нәбаwәра:

«Әw кәвьре кӧ һоста т’әхсир кьр, Әw бу сәре ә’нишке»[*] ,[+]
8«Кәвьре кӧ мәрьв сәрда дьльк’ӧмьн
у зьнаре кӧ же һол дьбьн»[*] .

Әw дьльк’ӧмьн, чьмки гӧһдарийа хәбәре накьн у чаwа wе йәкер’а жи к’ьфшкьри нә[+].

9Ле һун qәбиләкә жьбарә нә, к’аһинед п’адшатийе, мьләте бӧһӧрти, щьмә’та Хwәде, wәки к’әрәмәтед[*] Wи бькьнә дәнги, Йе кӧ һун жь тә’ристанийе гази р’онайа хwәйә һ’ӧжмәк’ар кьрьнә[*][+] . 10Wәхтәке һун нә т’ӧ щьмә’т бун, ле ньһа бунә щьмә’та Хwәде, һунә бе р’ә’ма Хwәде бун, ле ньһа wә р’ә’м дитийә[*][+] .


Хӧламед Хwәде

11Дәлално! Әз һиви жь wә дькьм, чаwа мәрьвед фьрари у хәрибә ве дьне, һ’әвза хwә жь дьлһавьжийед бәдәне бькьн, кӧ мьqабьли р’ӧһ’е wә шәр’ дькьн[+]. 12Нава п’утп’арьстада[†] һун хwә ӧса п’әргал хwәй кьн, wәки чь тьштида жи wә р’әзил бькьн чаwа хьраб, кьред wәйә qәнщ бьбиньн у шькьрийе бьдьнә Хwәде, wе Р’ожа кӧ сәрики бьдә дьне[+].

13Гӧр’а һәр сәрwертийед мәрьвайеда бьн, бона хатьре Хӧдан, гӧр’а п’адшеда бьн, чаwа сәрwере һәри бьльнд,[+] 14ӧса жи гӧр’а wәлийада[†] бьн, кӧ жь алийе п’адшеда шанди[†] нә, wәки щәзайе бьдьнә нәһәqа у пәсьн жи бьдьнә qәнща[+]. 15Чьмки әв ә qьрара Хwәде, кӧ һун бь qәнщикьрьне дәнге мәрьвед беһ’ьшә нәзан бьдьнә бьр’ине. 16Мина мәрьвед аза бьжин. Бьра азайийа wә нәбә хелийа хьрабикьрьне, ле бьжин чаwа хӧламед Хwәде[+]. 17Qәдьре һ’әмуйа бьгьрьн хушк-бьра һ’ьз бькьн, жь Хwәде бьтьрсьн, qәдьре п’адше бьгьрьн[+].


Һун жи р’ийа Мәсиһә щәфада һәр’ьн

18Хӧламно, бь хофк’ешикә мәзьн гӧр’а ахайед хwәда бьн, нә кӧ т’әне гӧр’а йед qәнщ у бәрбьһерада бьн, ле гӧр’а зӧлмк’арада жи[+]. 19Чьмки әва бәхтәwарик ә, һәгәр йәк бона хатьре Хwәде щики һәqи-нәһәq зәлулийе дьк’ьшинә у сәбьр дькә[+]. 20Ле чь фәйдә һәгәр һун бона гӧнәкьрьне бенә ледане у тәйах кьн? Ле һәгәр һун бона qәнщикьрьне щәфе бьбиньн у тәйах кьн, һун ль бәр Хwәде бәхтәwар ьн. 21Бәле һун ве йәкер’а һатьнә газикьрьне, чьмки Мәсиһ хwәха жи бона wә щәфа к’ьшанд у нәхшәк wәр’а һьшт, wәки һун п’егәһа Wида һәр’ьн[+]. 22Әwи гӧнә нәкьр у заре Wида һ’ьләк’ари т’ӧнәбу[*] . 23Гава дьһатә р’әзилкьрьне, жь бәрва кәс р’әзил нәдькьр, гава щәфа дьк’ьшанд, гәф ль кәсәки нәдьхwар, ле Хwә спартьбу һ’акьме сәр р’астийе[*][+] . 24Әwи гӧнед мә бәдәна Хwәда р’акьрьнә сәр дар, wәки әм һьндава гӧнада мьри[*] бьн у бона һәqийе бьжин: Бь дәхмед Wи һун qәнщ бун[*][+] . 25Чьмки һун мина пәзед хальфи[†] бун, ле ньһа һун ль Шьван у Сә’вийе р’ӧһ’е хwә вәгәр’ийанә[+].

#### 3


Т’әмийа бона жьн у мер

1Ӧса жи к’ӧлфәтно[†], гӧр’а мере хwәда бьн, wәки жь wан һьнәк жи, һәгәр гӧһдарийа хәбәре накьн, бь п’әргалийа жьнед хwә, бе готьн жи бенә сәр баwәрийе[*][+] 2гава п’әргалийа wәйә хофә у навә-намус бьбиньн. 3Бьра хәмьла wә дәрвава бь гӧливәгьртьне у т’ор’ед зер’а, йан жи бь к’ьнща нибә[*] , 4ле йа мәрьве һьндӧр’е дьлда, р’ӧһ’әки мьлук у гьранә бәдәwәтийа нәбәтал ә, кӧ ль бәр Хwәде п’ьр’ бь qимәт ә[+]. 5Чьмки бәре бь ви тьһәри к’ӧлфәтед пирозә кӧ гӧмана хwә данибунә сәр Хwәде, хwә дьхәмьландьн, хәмьла wан әw бу кӧ гӧр’а мере хwә бькьрана, 6мина Сәрайе кӧ гӧр’а Бьраһимда[†] бу у дьготә wи: «Хwәйе мьн». Иди һун qизед wе дейе нә, һәгәр һун хwә ль qәнщийе дьгьрьн у жь т’ӧ тьшти натьрсьн[+].

7Ӧса жи мерно, бь фә’мдарийе ә’мьре хwә т’әви жьнед хwә дәрбаз кьн, чаwа qьсьме сьст qәдьре wан бьгьрьн, ӧса жи чаwа һәвалwаре wе жийина кӧ һуне п’ешк’еш[†] бьстиньн, wәки т’ӧ тьшт нәбьнә байисе дӧайед wә[*][+] .


Щәфе бона р’астикьрьне бьк’ьшиньн

8Һәйнәсәр һ’әму жи сәр нетәке бьн, сәр һәв шәwат бьн, һәв һ’ьз бькьн, р’ә’м у шкәсти бьн[+]. 9Жь бәр хьрабийева хьрабийе нәкьн, йан жь бәр беһӧрмәткьрьнева беһӧрмәткьрьне, ле жь бәр ванва дӧа-дьрозга ль wан бькьн, чьмки һун ве йәкер’а һатьнә газикьрьне, wәки дӧа-дьрозге создайи сәр wәда бе[+]. 10Чьмки ньвисар ә:

«К’и жийине бәгәм дькә
у дьхwазә р’ожед хwәш бьбинә,
бьра зьмане хwә жь хьрабийе хwәй кә
у заре хwә жи жь һ’ьләк’арийе.
11Бьра жь хьрабийе вәгәр’ә, qәнщийе бькә
у ә’дьлайийе бьгәр’ә, ль пәй wе һәр’ә.
12Чьмки ч’ә’ве Хӧдан ль сәр р’аста йә
у гӧһе Wи сәр дӧайе wан ә,
ле Хӧдан мьqабьли wан ә, йед кӧ хьрабийе дькьн».[*][+]

13К’и wе хьрабийе ль wә бькә, һәгәр һун дәмана qәнщикьрьнеда бьн? 14Ле һәгәр һун бона р’астикьрьне щәфе жи бьбиньн, һунә хwәзьли нә! Иди жь мәрьва нәтьрсьн у хwә ӧнда нәкьн[*][+] . 15Ле бәле Мәсиһ чаwа Хӧдане пироз дьле хwәда бьльнд бьгьрьн. Һәр гав һазьр бьн, щаба wан һ’әмуйа бьдьн, йед кӧ бона wе гӧмана нава wәда дьпьрсьн. Ле wе йәке бь хоф у мьлуктийе бькьн[*] ,[+] 16хwәйе исафа[†] р’ьһ’әт бьн, wәки, гава һун бенә р’әзилкьрьне, йед кӧ п’әргалийа wәйә qәнщә т’әви Мәсиһ беһӧрмәт дькьн, шәрми бьн[+]. 17Һе qәнщ ә, һәгәр qьрара Хwәде йә, әм бона qәнщийе щәфе бьк’ьшиньн, нә кӧ бона хьрабийе[+]. 18Чьмки Мәсиһ щарәке бона һәр т’ьм бона гӧна щәфа к’ьшанд[*] , Йе һәq бона нәһәqа, wәки мә незики Хwәде кә. Әw алийе бәдәнида һатә кӧштьне, ле алийе р’ӧһ’анида жийинер’а һатә вәгәр’андьне[+]. 19Бь р’ӧһ’ани чу нава wан р’ӧһ’ед кәледа даннасин кьр,[+] 20йед кӧ wәхтәке нә гӧһдар бун, гава Хwәде бь думька дьреж сәбьр дькьр, wи зәмане Нӧһда[†], гава гәми дьһатә чекьрьне. Wеда һьндьк, аwа готи һ’әйшт нәфс «нава аведа» хьлаз бун[*] . 21Әw ав сурәте ньхӧмандьне[†] бу, к’ижан ньһа wә хьлаз дькә. Әw ньхӧмандьн нә кӧ wә жь qьлера бәдәне дьшо, ле жь исафа р’ьһ’әт шә’дәтик ә ль бәр Хwәде[*] . Әw йәк бь р’абуна Иса Мәсиһә жь мьрийа wә хьлаз дькә,[+] 22Йе кӧ чуйә ә’змен, ль мьле Хwәдейи р’асте йә у мьлйак’әт, һ’ӧкӧмәт у qӧдрәтед р’ӧһ’ани бьн гӧр’а Wида нә[+].

#### 4

1Аwа Мәсиһ кӧ бона мә бәдәни щәфа к’ьшанд, һун жи бь wе нет-фькьре сильһ’кьри бьн. Чьмки йе бь бәдәни щәфа к’ьшанд, wи дәст жь гӧна к’ьшандийә,[+] 2wәки иди һ’әта мьрьна хwә, нә кӧ ль гора дьлһавьжийед хwәйә мәрьвайи бьжин, ле ль гора qьрара Хwәде[+]. 3Бәси wә йә, кӧ wә wәхте жийина хwәйә бьһӧрида ль гора хwәстьна п’утп’арьста[†] дәрбаз кьрийә, һун пәй һ’әрамийе[†], тәмхwәстьнед хьраб, пәй-вәхwарьне, куч’ьксантийе, сәрхwәшийе у п’утп’арьстийа к’ьрет к’әтьбун. 4Әw п’утп’арьст ә’щебмайи жи дьминьн, wәки һун т’әви авитийа wанә бенамуси набьн у наве хьраб ль пәй wә дьхьн[+]. 5Ле әwе ль бәр Wи щабдар бьн, Йе кӧ һазьр ә диwана мьри у зендийа бькә[+]. 6Бона ве йәке жи wан мьрийар’а Мьзгини һатә дайине, йед кӧ бь бәдәни мина мәрьва диwана wан һатә кьрьне, wәки бь р’ӧһ’ани бьжин мина Хwәде.


П’ешк’ешед Хwәдейә бона щьвине[†]

7Ахьрийа һәр тьшти незик буйә. Аwа сәрwахт у сәр хwә бьн, кӧ бькарьбьн дӧа бькьн[+]. 8Бәри һәр тьшти, һ’ьзкьрьна wә һьндава һәвда бь дьл у щан бә, чьмки һ’ьзкьрьн гәләк гӧна дьньхемә[+]. 9Һьндава һәвда меванһ’ьз бьн, бина хwә тәнг нәкьн[*][+] . 10Жь wә к’е чь п’ешк’еш стандийә, бь wе жи һәвр’а хьзмәтк’арийе бькьн, чаwа wәк’илед qәнщә к’әрәма Хwәде[+]. 11Һәгәр йәк хәбәр дьдә, бьра готьнед Хwәде хәбәр дә, һәгәр йәк хьзмәтк’арийе дькә, бьра бь wе qәwате бькә, кӧ Хwәде дайе, wәки һәр тьштида наве Хwәде бе бьльндкьрьне бь Иса Мәсиһ, р’умәт у qӧдрәт жь Wир’а һ’әта-һ’әтайе. Амин[†][+].


Щәфа у тә’ли-тәнгийед бона наве Иса Мәсиһ

12Дәлално! Жь wе алава тәнгасийе[†] ә’щебмайи нәминьн, кӧ бона щер’ьбандьне те сәре wә у нәфькьрьн кӧ әв чь бәла бу ль wә qәwьми[+]. 13Ле ша бьн, кӧ һун т’әви щәфед Мәсиһ дьбьн, wәки wи wәхте хӧйабуна р’умәта Wи һуне жь шабуне гәш бьн[+]. 14Һәгәр һун бона наве Мәсиһ бенә р’әзилкьрьне, һунә хwәзьли нә, кӧ ӧса йә Р’ӧһ’е хwәйир’умәт, Р’ӧһ’е Хwәде сәр wә данийә[*][+] . 15Бьра жь wә т’ӧ кәс щәфе нәк’ьшинә, чаwа меркӧж, йан дьз, йан зӧлмк’ар, йан жи т’әви шьхӧле хәлqе буйи. 16Ле һәгәр щәфе бьк’ьшинә чаwа мәсиһи[†], бьра шәрм нәкә, ле шькьрийе бьдә Хwәде бона ви нави, кӧ сәр wи йә[+]. 17Иди wәхт пер’а гьһиштийә, wәки диwан жь мала Хwәдеда дәстпебә у һәгәр пешда жь мәда дәстпедьбә, ле ахьрийа wане чаwа бә, йед кӧ гӧр’а wе Мьзгинийа жь Хwәде накьн[+]? 18Ньвисар ә:

«Һәгәр йе р’аст wе бь зорәке хьлаз бә,
иди һ’але нәп’ак у гӧнәк’ара[†] wе чаwа бә?»[*][+]

19Аwа йед кӧ ль гора qьрара Хwәде щәфе дьк’ьшиньн, бьра хwә ль qәнщийе бьгьрьн, р’ӧһ’е хwә бьсперьнә Ә’фьрандаре хwәйи амьн[+].

#### 5


Бона кәре пәзе Хwәде

1Әз һиви жь бәрпьрсийаред нава wәда дькьм, әз хwәха жи чаwа бәрпьрсийар у шә’де щәфед Мәсиһ у һәвал-п’аре wе р’умәте мә, йа кӧ wе хӧйа бә[+]. 2Шьвантийе wи кәрийе пәзе Хwәдейи ль бәр хwә бькьн[*] , нә кӧ бе дьл, ле бь дьл у щан ӧса хwәй кьн, чаwа Хwәде дьхwазә, нә кӧ бона к’ара хwә, ле бь р’әзәдьли[*] ,[+] 3нә кӧ ль сәр йед кӧ п’ара wә к’әтьнә һ’ӧкӧм кьн, ле нәхше qәнщ нишани кери кьн[+]. 4У гава Сәрәкшьван ә’йан бә, һуне wе т’аще р’умәте бьстиньн, кӧ ч’ьрусийа wе ӧнда набә[+].

5Ӧса жи щаһьлно, гӧр’а мәзьнада бьн. У һун һ’әму жи, ль бәр һәв шкәсти бьн, хӧламтийе һәвдӧр’а бькьн, чьмки ньвисар ә:

«Хwәде мьqабьли к’ӧбар-бабаха йә,
ле к’әрәме дьдә шкәстийа»[*][+] .

6Бьн дәсте Хwәдейи зор та бьн, кӧ Әw wәхтда wә бьльнд кә[*] 7у һ’әму хәмед хwә бавежьнә сәр Wи, чьмки Әw бона wә хәм дькә[+].

8Сәрwахт бьн, һ’ьшйар бьминьн! Мирещьне[†] нәйаре wә мина шер мьр’ә-мьр’а wи йә, дьгәр’ә к’а к’е һ’уфи хwә кә[+]. 9Баwәрийеда һ’имгьрти мьqабьли wи бьсәкьньн, чьмки һун заньн кӧ хушк-бьред wә жи т’әмамийа дьнйайеда хут wан щәфа дьк’ьшиньн[+]. 10Ле Хwәдейе т’әмамийа к’әрәме, Йе кӧ пе Мәсиһ һун гази р’умәта хwәйә һ’әта-һ’әтайе кьрьнә, пәй һьнәк щәфа дитьнер’а, wе Хwәха wә к’амьл кә, бьшьдинә, qәwат кә, хwәйибьнгәһ кә[+]. 11Qӧдрәт жь wир’а һ’әта-һ’әтайе. Амин[+].


Сьлавед ахьрийе

12Мьн бь дәсте Силас[*] , чаwа бьраки амьн әз wи һ’әсаб дькьм, кьн wәр’а ньвиси, дьл дьдьмә wә у шә’дәтийе дьдьм, кӧ әв ә к’әрәма Хwәдейә р’аст. Веда һун qәwин бьсәкьньн[+]. 13Щьвина[†] Бабилонеда[†][*] ль wә сьлав дькә, йа кӧ т’әви wә һатийә бьжартьне, ӧса жи лаwе мьн Марqос[+]. 14Бь р’амусана һ’ьзкьрьнейә дьле сах һәвдӧ сьлав кьн. Дә бьра ә’дьлайи ль wә һ’әмуйед п’ара Мәсиһ бә. Амин[+].

### ПӘТРУС II

#### ПӘТРУС II

ПӘТРУС II


[1]

[2]

[3]


НӘ’МА ПӘТРУСӘ ДӦДА


Пешготьн

Пәтрусе шанди бь ве нә’ма хwәйә дӧда бәрбьр’и һ’әму баwәрмәнда дьбә. Мәрәме wийи мәзьн әw бу, кӧ пешийа һинкьрьна дәрсдаред шаш бьдә гьртьне у баwәрмәнд жь wе һинкьрьне нәхальфьн, йа кӧ бь дәсте wан мәрьва һатийә һинкьрьне, к’ижана бь ч’ә’ве хwә Иса дитьбун у бь гӧһе хwә готьнед Wи бьһистьбун. Әw бәрк’ давежә wан, йед кӧ дьбежьн Мәсиһ вәнагәр’ә у һинкьрьнед зәwал һин дькьрьн у р’абун-р’уньштьна хwәда жи нә р’ева бун. Әw сәрда зедә дькә кӧ дәрәнгик’әтьна Иса Мәсиһ жь сәбьра Хwәде йә, к’ара хьлазбуна р’ӧһ’е инсен ә, чьмки Хwәде нахwазә кӧ т’ӧ кәс ӧнда бә, ле әw дьхwазә wәки һ’әму жи жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн (3:9).

Пешготьн (1:1-2)
Гази у бьжартьна Хwәдейә һьндава мәсиһийада (1:3-21)
Дәрсдаред шашә дәрәw (2:1-22)
Һатьна Мәсиһә дӧда (3:1-18)

#### 1


Сьлавкьрьн

1Жь Шьмһ’ун Пәтрусе[†] хӧлам у шандийе[†] Иса Мәсиһ,

wанр’а, йед кӧ бь һәqийа Хwәде Хьлазкьре[†] мә Иса Мәсиһ[*] әw баwәрийа[†] хwәйиqимәт стандьн, чаwа мә станд:[+]

2Дә бьра к’әрәм[†] у ә’дьлайи бь wе занәбуна Хwәде у Хӧдане[†] мә Иса ль сәр wә зедә бә[+].


Гази у бьжартьна Хwәде

3Qәwата хwәдетийа Wи һәр тьште кӧ ль жийина хwәденасийе дьк’әвә п’ешк’еши[†] мә кьр, бь wе занәбуна мәйә һьндава Wида, Йе кӧ бь сайа р’умәт у qәнщийа Хwә гази мә кьр. 4Бь ви аwайи Әwи созед һәрә мәзьнә qимәт данә мә, wәки әм бь wан т’әви бьнйат’а хwәдетийе бьн у жь wе бош-бәталийа кӧ жь дьлһавьжийед дьне пешда те бьр’әвьн[+].

5Һәма бона ве йәке һәр алийава хирәт кьн, сәр баwәрийа хwәда qәнщийе зедә кьн, сәр qәнщийеда занәбуне, 6сәр занәбуне хwәгьртьне, сәр хwәгьртьне сәбьре, сәр сәбьре хwәденасийе,[+] 7сәр хwәденасийе һ’ӧба хушк-бьра у сәр һ’ӧба хушк-бьра һ’ьзкьрьне[+]. 8Чьмки һәгәр әв шӧрәтана нава wәда һәнә у зедә дьбьн, һун бекер у бебәр наминьн нава wе занәбуна wәйә һьндава Хӧдане мә Иса Мәсиһда[+]. 9Ле ль щәм к’е әв шӧрәтана т’ӧнәнә, әw ч’ә’вада һаqас мә’рьм ә, wәки qәт набинә у бир кьрийә кӧ жь гӧнед хwәйә бәре паqьж буйә[+].

10Бона ве йәке хушк-бьрано, һе бькьн кӧ wе гази у жьбарәбуна хwә т’әстиq кьн. Һун кӧ ве йәке бькьн, т’ӧ щар нак’әвьн[+]. 11Бь ви аwайи дәргәһе ль бәр wә бь мәр’дани вәбә, кӧ бьк’әвьнә П’адшатийа һ’әта-һ’әтайейә Хӧдан у Хьлазкьре мә Иса Мәсиһ[+].

12Бона ве йәке әз һәр гав дьхwазьм кӧ ван тьшта бькьмә бира wә, чаwа һун заньн у сәр wе р’астийа кӧ гьһиштийә wә жи һ’имгьрти нә[+]. 13Әз ве йәке жи р’аст дьбиньм, wәки һ’әта ви qальбида мә биньмә бира wә. 14Чьмки заньм кӧ әзе зутьрәке ви qальби жь хwә бехьм, чаwа кӧ Хӧдане мә Иса Мәсиһ ә’лами мьн кьрийә[+]. 15Аwа әзе бькьм, кӧ пәй чуйина мьнр’а жи, һун һәр гав бькарьбьн ван тьшта биньнә бира хwә.


Йед кӧ бь ч’ә’ва р’умәта Иса Мәсиһ дитьн

16Әм нә кӧ пәй ч’ьловискийед һостатийә бәрхwәдәрхьсти к’әтьбун гава мә дәрһәqа qәwат у һатьна Хӧдане мә Иса Мәсиһда wәр’а гот, ле мә бь ч’ә’вед хwә мәзьнайийа диндара Wи дит[+]. 17Әwи жь Бав[†] Хwәде р’умәт у һӧрмәт станд, гава жь wе Р’умәта Qәшәнг дәнг һат у гот: «Әw ә Кӧр’е Мьни дәлал, жь к’ижани Әз р’ази мә»[*][+] . 18Мә хwәха әв дәнг бьһист, гава жь ә’змен һат, һьнге әм т’әви Wи сәре ч’ийайе бӧһӧрти бун.

19Аwа готьнед п’ехәмбәртийе[†] жи бона мә һе мак дьбьн. Qәнщ ә wәки һун дина хwә бьдьнә wан, чьмки әw мина ч’ьраке нә, кӧ тә’рийеда р’онайе дьдә, һ’әта сьбәһ зәлал бә у стәйрка бәрбьр’о дьле wәда дәре[+]. 20Ле пешийе ве йәке заньбьн кӧ т’ӧ кәс хwәсәрихwә нькарә п’ехәмбәртийед ньвисаре шьровәкә. 21Чьмки т’ӧ п’ехәмбәрти бь хwәстьна дьле мәрьва[†] нәһатийә дайине, ле мәрьва бь р’ебәрийа Р’ӧһ’е Пироз[†] жь Хwәдеда хәбәр данә[*][+] .

#### 2


Дәрсдаред дәрәw

1П’ехәмбәред дәрәw жи нава щьмә’та Исраеледа[†] дәрк’әтьнә, чаwа ль нава wәда жи wе дәрсдаред дәрәw дәрен. Әwе һинкьрьнед зәwал[†] вәдьзьнә нава wә, wи Хwәйийе кӧ әw к’ьр’ин жи инк’ар[†] кьн у зутьрәке бәлайе биньнә сәре хwә[+]. 2Гәләк wе бәр байе бенамусийа wан к’әвьн, р’уйе wанда wе р’ийа р’астийе бе беһӧрмәткьрьне. 3Wе жь дәст тьмак’арийе бь заре хwәш wә бьхапиньн бона к’ара хwә. Диwана wане дәрәнги нәбә, бәла wан бәр шемике йә[+].

4Чьмки һ’әйфа Хwәде ль wан мьлйак’әтед[†] кӧ гӧнә[†] кьрьн нәһат, ле әw qәйдкьри авитьнә зьндана тә’ристанийе, Р’ожа Диwанер’а данә хwәйкьрьне[+]. 5У һ’әйфа Wи дьнйа пешьн жи нәһат, т’әне һ’әйшт нәфс, Нӧһе[†] кӧ һәqи даннасин дькьр, мала wива хьлаз кьр гава лейи[†] ани сәр дьнйа нәп’ака[*][+] . 6Диwана бажаред Содом у Гоморайе[†] жи кьр, әw кьрьн ах-хwәли, wеран кьр, бона нәп’акед пәй wанр’а дәрсәк һьшт.[*][+] 7Луте[†] р’аст жи, кӧ жь беп’әргалийа нәп’акайә бенамуси ащьз бьбу, хьлаз кьр[+]. 8Чьмки әwи р’аст, кӧ нава wанда дьма, кьред беолитийа[†] wан дьдитьн у дьбьһистьн, һәр р’ож р’ӧһ’е wийи р’аст хwәда дьшәwьти[+]. 9Хӧдан кӧ бь ви аwайи кьр, әw занә чаwа хwәденаса жи жь щер’ьбандьна[†] хьлаз кә у нәһәqа Р’ожа Диwанер’а хwәй кә, wәки щәзайе хwә бьстиньн,[+] 10илаһи[†] wан, йед кӧ пәй һ’әрамийа[†] хwәстьна qальб к’әтьнә, дьжәньнә сәрwертийе.

Әwә бәрзәq у хwәр’ази нә, хоф жи накьн, йед хwәйир’умәтә жорьн беһӧрмәт дькьн,[+] 11ле мьлйак’әт чьqаси пе qәwат у зорайийа хwә жь ван зедәтьр ьн, диса ль бәр Хӧдан бь беһӧрмәткьрьне шькийате wан накьн. 12Әв мәрьвана мина һ’әйwанед безарә-безьман ьн, бь qафе хwәйә вала тенә р’ебәрикьрьне, кӧ бона неч’ир у кӧштьне дьне к’әтьнә, wан тьшта беһӧрмәт дькьн кӧ ньзаньн әw чь нә, әве жи мина wан һ’әйwана ӧнда бьн һәр’ьн[+]. 13Хьрабийа wане ль wан вәгәр’ә. К’ефа дьле хwәр’а хьрабийа кӧ р’о-нава-р’оже дькьн хwәр’а шабун һ’әсаб дькьн. Әвана ләк’ә у һ’әрам ьн, т’әви wә дьхwьн-вәдьхwьн у һьнге нава р’ийед хwәйә дәрәwда к’еф дькьн. 14Ч’ә’вед wан ль зьнек’арийе йә, жь гӧнәкьрьне т’ер набьн, баwәрмәндед нәшьдийайи пәй хwә дьбьн, дьле wан т’әне һини тьмак’арийе буйә. Ньфьр’ сәр wан ә! 15Дәсте хwә жь р’ийа р’аст кьрьн, хальфин[†], р’ийа Бьламе[†] Бәурда чун, йе кӧ маше нәһәqийе һ’ьз кьр[*][+] . 16Ле ль нәһәqийа wи һатә һьлатьне[†] гава к’әра безарә-безьман бь зьмане мәрьвайе хәбәр да у пешийа беаqьлийа п’ехәмбәр гьрт[+].

17Әв мәрьвед һа канийед ч’ькийайи нә у ә’wред жь бәр бе ажоти нә. Шәвәр’әша тә’ристанийе бона wан хwәйкьри йә[+]. 18Йед һа готьнед п’уч’ә жь хwә мәстьр дьбежьн, бь тәмед мәрьвайейә хьраб wан дьхапиньн, йед кӧ чәндәк пешда жь әwед р’ийа хальфида дьчьн, р’әвибун[+]. 19Әвана йед аһар’а азайийе соз дьдьн, ле хwәха хӧламед п’уч’буне нә, чьмки мәрьв чь тьштида кӧ дьдә дәр, дьбә хӧламе wе йәке[+]. 20Һәгәр әwед кӧ пе занәбуна һьндава Хӧдан у Хьлазкьре мә Иса Мәсиһ щарәкер’а дәсте хwә жь һ’әрамийед дьне кьрьн, паше диса бьк’әвьнә нава wан һ’әрамийа, бьдьнә дәр, ахьрийа wане жь йа пешьн хьрабтьр бә[+]. 21Wанр’а һе qәнщ бу, кӧ qәт әв р’ийа һәqийе нас нәкьрана, нә кӧ пәй наскьрьнер’а жь wе т’әмийа пироз[†] дагәр’ийана, йа кӧ wанр’а һатә дайине[+]. 22Әв готьн р’аст те сәре wан:

«Сә вәдьгәр’ә сәр вәр’әшандьна хwә»[*] у
«Бәразе шушти диса хwә һ’әр’ийе вәдьдә»[+].

#### 3


Созе һатьна Хӧдан

1Дәлално, әва иди нә’ма дӧда йә әз wәр’а дьньвисьм. Әз бь ван нә’ма дькьм кӧ фькьра wәйә сафи һ’ьшйар кьм, биньмә бира wә[+]. 2Дьхwазьм wәки һун готьнед п’ехәмбәред пироз, кӧ пешда готьбун у wе т’әмийа Хӧдан у Хьлазкьр, кӧ бь шандийа һатьнә готьне бир биньн[+]. 3Бәри һәр тьшти ве йәке заньбьн кӧ р’ожед ахьрийеда мәрьве дәрен, qәрфе хwә хwәденаса бькьн, әwе бь хwәстьна дьле хwә бьмәшьн[*] 4у wе бежьн: «К’а әw созе һатьна Wи? Бавед мә ә’мьре Хwәде щи анин чун, ле һәр тьшт һе жь wәхте ә’фьрандьна дьнйайеда ӧса манә». 5Йед аһа кӧ дьфькьрьн, ве йәке давежьнә пьшт гӧһе хwә, кӧ һе пешда бь хәбәра Хwәде ә’зман һәбун у ә’рд жь нава аве у бь аве п’әйда бу[*][+] . 6У бь аве жи дьнйа бәре нӧq бу, ӧнда бу[*][+] . 7Ле ә’рд у ә’зманед ньһа жи хут бь wе хәбәре тенә хwәйкьрьне, кӧ бь агьр ӧнда бьн. Әw бона Р’ожа Ахрәте[†] тенә һьштьне, к’ижанеда мәрьвед нәп’ак wе ӧнда бьн һәр’ьн.

8Ле бьра әв йәк wәва тә’ри нәминә, дәлално: Щәм Хӧдан р’ожәк мина һ’әзар сали йә у һ’әзар сал жи мина р’ожәке йә[*][+] . 9Хӧдан созе Хwә дәрәнги найехә, чаwа һьнәк дьфькьрьн. Әw бь думька дьреж ль wә сәбьр дькә, нахwазә т’ӧ кәс ӧнда бә, ле дьхwазә wәки һ’әму жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн[†][+].

10Ле Р’ожа һатьна Хӧдан wе мина дьзәки бе. Һьнге ә’змане бь qужинийа мәзьн бәтавәбьн у тьштед бьн п’әр’е wанда жи wе бьшәwьтьн[*] wеран бьн, дьнйа у һәр тьштед wеда жи wе ӧнда бьн[*] һәр’ьн[*][+] . 11Һәгәр әв һәр тьшт wе бь ви аwайи wеран бьн һәр’ьн, һун гәрәке мәрьвнә чаwа бьн? Гәрәке һун жийина һ’әлал у хwәденасийеда бьмәшьн,[+] 12һивийа Р’ожа Хwәде бьн у һатьна Wи ләз хьн. Wе р’оже ә’змане бьшәwьтьн, wеран бьн, агьре жи тьштед бьн п’әр’е wеда бьһ’әлинә[+]. 13Ле әм һивийа ә’рдәки ну у ә’зманед ну нә, ль гора созе Wи, к’ижанада һәqийе бьминә[+].

14Аwа дәлално, һун кӧ һивийа ван йәка нә, бькьн кӧ Әw wә беләк’ә у беqӧсур ә’дьлайийеда т’әви Хwә бьбинә[+]. 15Сәбьра Хӧдане мә хьлазбун[†] һ’әсаб кьн, чаwа Паwлосе бьре мәйи дәлал жи бь wе сәрwахтийа[†] кӧ жь Хwәдеда жер’а һатийә дайине, wәр’а ньвиси[+]. 16Һ’әму нә’мед хwәда жи әw бона ван тьшта хәбәр дьдә. Wанда чәнд тьшт һәнә кӧ зә’мәт тенә фә’мкьрьне, кӧ йед нәзанә бебьнгәһ шаш шьровәдькьн, ӧса жи ньвисаред[†] пирозә майин у хwәха дьбьнә байисе сәре хwә[+].

17Аwа дәлално, һе бәреда һун кӧ ве йәке заньн, һаш жь хwә һәбьн, кӧ нәбә һун бь хальфандьна мәрьвед беолитийе[†] жь р’е дәрк’әвьн у жь щийе хwәйи шьдийайи бьк’әвьн. 18Ле к’әрәм[†] у занәбуна Хӧдан у Хьлазкьре мә Иса Мәсиһда бьгьһижьн. Шькьр жь Wир’а, ньһа у һ’әта һ’әтайе! Амин[†][+].

### ЙУҺ’ӘННА I

#### ЙУҺ’ӘННА I

ЙУҺ’ӘННА I


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


НӘ’МА ЙУҺ’ӘННАЙӘ ПЕШЬН


Пешготьн

Ньвиск’ар хwәха наве хwә нә’меда надә, ле ль гора wан шә’дед сәдсалийед пешьнда хӧдане ве нә’ме Йуһ’әнна йә, аwа готи хут әw Йуһ’әнна йә, йе кӧ «Мьзгинийа ль гора Йуһ’әнна» ньвисийә. Йуһ’әнна ве нә’меда сәр дӧ мәрәма сәкьнийә:

1. Дьл дьдә бәр хwәндәвана, кӧ йәктийа Хwәде у Кӧр’е Wи Иса Мәсиһда бьжин.

2. Хwәндәван мьqати хwә бьн, кӧ пәй һинкьрьнед шаш нәчьн, к’ижан йәктийа т’әв Хwәде хьраб дькьн.

Ль гора дитьна wан дәрсдаред шаш, һәр тьштед кӧ ве дьнеда бәрч’ә’ва нә, әw хьраб ьн, т’әне тьштед р’ӧһ’ани qәнщ ьн у тьштед физики у р’ӧһ’ани нькарьн бьгьһижьнә һәв кӧ бьбьн йәк. Ләма жи вана бь ве фькьра хwә нькарьбу баwәр бькьра, кӧ Исайе Кӧр’е Хwәде бь хун у гошт һатийә ве дьне, ӧса жи әw нькарьбу бьмьра. Сәрда жи wан дәрсдара һин дькьр, кӧ һьнге мәрьв дьгьһижә хьлазбуне, гава т’әwqе хwә жь дьне дьqәтинә. Wана баwәр дькьр, кӧ йед р’ӧһ’ани дькарьн һәр щур’ә бенамуси у к’ефед хwәш дәрбаз кьн, чьмки һәләqәтийа р’ӧһ’ т’әви qальб т’ӧнә у р’ӧһ’ наһ’әр’ьмә. Сәдсалийа йәке һ’әта сьсийада әв һинкьрьна «гьностикийе» дьһатә бәлакьрьне.

Шанди зәлал дьбежә кӧ Мәсиһ р’аст бу мәри. Әwе кӧ ве йәке qәбул накә, wәки Иса Мәсиһ бәдәна инсенда һатә дьне, әw жь Р’ӧһ’е Хwәде хәбәр надә, ле әw жь әк’симәсиһ ә (4:3). Зар’ед Хwәдейә р’аст һьндава һәвда р’астийе у һ’ьзкьрьнеда дьминьн, ле «йе кӧ һ’ьз накә әw Хwәде нас накә, чьмки Хwәде һ’ьзкьрьн ә» (4:8).

Пешготьн (1:1-4)
Р’онайи у тә’ри (1:5–2:29)
Зар’ед Хwәде у зар’ед мирещьн (3:1-24)
Р’асти у нәр’асти (4:1-6)
Борще һ’ьзкьрьне (4:7-21)
Баwәрийа сәрк’әти (5:1-21)

#### 1


Хәбәра жийине

1Әм сәр wе йәке wәр’а дьбежьн, чь кӧ сәре серида һәбу, мә әw йәк бьһист, бь ч’ә’ве хwә дит, ль Wи ньһер’и у дәст данә Wи: Әw Хәбәра жийине йә[*][+] . 2Жийин ә’йан бу, мә әw дит, әм шә’дәтийе дьдьн у бона wе жийина һ’әта-һ’әтайе[†] wәр’а дьбежьн, йа кӧ щәм Баве[†] бу у мәва ә’йан бу[*][+] . 3Әw тьште кӧ мә дит у бьһист әм wәр’а жи дьбежьн, wәки һун жи мәва т’әвгьредайи бьн у әв т’әвгьредана мә жи т’әви Бав у Кӧр’е Wи Иса Мәсиһ ә[+]. 4Әм ван тьшта wәр’а дьньвисьн, wәки шабуна мә[*] т’әмам бә[+].


Хwәде р’онайи йә: Әм нава р’онайийа Wида һәр’ьн

5Әв ә әw готьна кӧ мә жь Wи бьһист у ә’лами wә дькьн, кӧ Хwәде р’онайи йә у т’ӧ тә’ри Wида т’ӧнә[+]. 6Һәгәр әм бежьн: «Әм Хwәдева т’әвгьредайи нә», ле тә’рийеда бьгәр’ьн, әм дәрәwа дькьн у р’астийе накьн[+]. 7Ле һәгәр әм р’онайеда бьгәр’ьн, чаwа кӧ Әw р’онайеда йә, әме һәвва т’әвгьредайи бьн у хуна Исайе Кӧр’е Wи wе мә жь һ’әму гӧна паqьж кә[+]. 8Һәгәр әм бежьн: «Гӧне мә т’ӧнә», әм хwәха хwә дьхапиньн у р’асти нава мәда т’ӧнә[+]. 9Ле һәгәр әм гӧнед хwә бьдьнә р’уйе хwә, Әw хwәйе созе Хwә йә у һәqийе дькә, wе гӧнед мә бьбахшинә у мә жь һ’әму нәһәqийа паqьж кә[+]. 10Һәгәр әм бежьн: «Мә гӧнә нәкьрийә», әм Wи дәрәwин дәрдьхьн у хәбәра Wи нава мәда т’ӧнә[+].

#### 2


Иса Мәсиһ пьштгьре мә йә

1Зар’окед мьн, әз ве йәке wәр’а дьньвисьм, wәки һун гӧна нәкьн, ле һәгәр йәк гӧнә бькә, ль щәм Баве пьштгьре мә, Иса Мәсиһ, Йе Һәq һәйә[+]. 2Әw ә мәщала бахшандьна гӧнед мә у нә кӧ т’әне гӧнед мә, ле гӧнед т’әмамийа дьнйайе жи[+].

3Бь wе йәке әм заньн кӧ әм Wи нас дькьн, һәгәр әм т’әмийед Wи хwәй кьн[+]. 4Йе кӧ дьбежә: «Әз Wи нас дькьм», ле т’әмийед Wи наqәдинә, әw дәрәwин ә у р’асти нава wида т’ӧнәйә[+]. 5Ле йе кӧ готьна Wи дьqәдинә, һ’ьзкьрьна Хwәде р’аст нава wида т’әмам ә. Бь ве йәке әм заньн кӧ әм нава Wида нә:[+] 6Әwе кӧ дьбежә: «Әз нава Wида мә», гәрәке ӧса бьжи, чаwа Иса жит.


Т’әмийа ну

7Дәлално, нә кӧ т’әмикә ну әз wәр’а дьньвисьм, ле wе т’әмийа кәвьнә кӧ һун бәре пешда заньн. Т’әмийа кәвьн әw хәбәр ә, йа кӧ wә пешда бьһистийә[*][+] . 8Ле бәле т’әмикә ну әз wәр’а дьньвисьм, кӧ р’астийа wе йәке чаwа нава Wида хӧйа дьбә, ӧса жи нава wәда. Чьмки тә’ри дәрбаз дьбә у р’онайа р’аст иди р’онайе дьдә[+].

9Әwе кӧ дьбежә: «Әз нава р’онайеда мә», ле бьре wи бәр ч’ә’ва р’әш ә, әw һәла һе нава тә’рийеда йә[+]. 10Әwе кӧ бьре хwә һ’ьз дькә, нава р’онайеда дьминә у набә сәбәб, кӧ һьнәк жь р’е бьк’әвьн[*][+] . 11Ле әwе, кӧ бьре wи бәр ч’ә’ва р’әш ә, әw нава тә’рийеда йә, нава тә’рийеда дьгәр’ә у ньзанә к’ӧда дьчә, чьмки тә’рийе ч’ә’вед wи кор кьрьнә.

12Әз wәр’а дьньвисьм, зар’окно,
чьмки бь сайа наве Wи гӧнед wә афу[†] бунә[+].
13Әз wәр’а дьньвисьм, бавно,
чьмки һун Wи нас дькьн, Йе кӧ бәре пешда һәйә.
Әз wәр’а дьньвисьм, щаһьлно,
чьмки һун сәр йе Хьраб к’әтьн[+].
14Әз wәр’а дьньвисьм хьшимно,
чьмки һун Баве нас дькьн.
Әз wәр’а дьньвисьм, бавно,
чьмки һун Wи нас дькьн, Йе кӧ бәре пешда һәбу.
Әз wәр’а дьньвисьм, щаһьлно,
чьмки һун qәwат ьн
у хәбәра Хwәде нава wәда дьминә
у сәр йе Хьраб к’әтьнә.


Дьнйайе һ’ьз нәкьн

15Дьнйайе һ’ьз нәкьн, нә жи wан тьштед кӧ дьнйайеда нә. Һәгәр йәк дьнйайе һ’ьз дькә, һ’ьзкьрьна Баве нава wида т’ӧнә[+]. 16Чьмки һәр тьштед кӧ дьнйайеда нә, дьлһавьжи, ч’ә’вһавьжи у к’ӧбар-бабахийа ви ә’мьри йә, әw нә жь Баве нә, ле жь ве дьнйайе нә. 17Дьнйайе жи дәрбаз бә, һавьжийа wе жи, ле әwе кӧ ә’мьре Хwәде дьqәдинә wе һ’әта-һ’әтайе бьминә[+].


Һ’әвза хwә жь әк’симәсиһа бькьн

18Зар’но, ва wәхте ахьрийе йә. У чаwа wә бьһистийә кӧ әк’симәсиһ wе бе, иди гәләк әк’симәсиһ һатьнә. Жь wе йәке жи әм заньн кӧ wәхте ахьрийе йә[+]. 19Һьнәк жь нава мә дәрк’әтьн, ле әw нә жь мә бун. Һәгәр әw жь мә буна, wе т’әви мә бьмана. Ле әw жь нава мә дәрк’әтьн, кӧ ә’йан бә, әw һ’әму нә жь мә бун[+].

20Ле wә жь Мәсиһе[†] Пироз[†] Р’ӧһ’ п’ешк’еш[†] стандийә[*] у һун һ’әму[*] жи р’астийе заньн[+]. 21Әз wәр’а наньвисьм, чаwа кӧ һун р’астийе ньзаньн, ле чаwа кӧ һун wе йәке заньн, ӧса жи заньн кӧ һәр дәрәw нә жь р’астийе йә. 22К’и йә дәрәwин? Һәма әw ә, йе кӧ дьбежә: «Иса нә Мәсиһ ә». Әw ә әк’симәсиһ, йе кӧ Бав у Кӧр’ инк’ар[†] дькә[+]. 23Әwе кӧ Кӧр’ инк’ар дькә, һәләqәтийа wи т’әви Баве т’ӧнә. Ле йе кӧ Кӧр’ иqрар дькә, һәләqәтийа wи т’әви Баве һәйә[+].

24Аwа чь кӧ wә пешда бьһистийә, бьра әw нава wәда бьминә. Һәгәр әw тьште wә пешда бьһистийә нава wәда бьминә, һуне жи нава Кӧр’ у Баведа бьминьн[+]. 25У әв ә әw созе кӧ Wи да мә, әw жийина һ’әта-һ’әтайе йә.

26Әз ви тьшти дәрһәqа wанда wәр’а дьньвисьм, йед кӧ дьхwазьн wә бьхапиньн[+]. 27Ле чь дәрһәqа wәда йә, әw Р’ӧһ’е[*] кӧ wә жь Мәсиһ стандийә, нава wәда дьминә. Иди нә һ’әwщә йә, кӧ йәк wә һин кә, чьмки Р’ӧһ’ бона һәр тьшти wә һин дькә у чь кӧ һин дькә р’аст ә, нә дәрәw ә. Чаwа Әwи һун һинкьрьн, нав Мәсиһда ӧса бьминьн[+].


Зар’ед Хwәде

28Бәле зар’окно, нава Wида бьминьн, wәки чахе Әw ә’йан бә, әм жь һатьна Wи вәнәк’ьшьн, ль бәр Wи шәрми нәминьн[+]. 29Һәгәр һун заньн кӧ Әw р’аст ә, ӧса жи заньбьн һәр кәсе кӧ р’астийе дькә, әw жь Wи буйә[+].

#### 3

1Бьньһер’ьн, Баве әм чаwа һ’ьз кьрьн, wәки әм зар’ед Хwәде бенә готьне у р’аст жи әм әw ьн. Ләма дьнйа мә нас накә, чьмки әw жи нас нәкьр[*][+] . 2Дәлално, ньһа әм зар’ед Хwәде нә у һәла һе нә ә’йан ә әме бьбьнә чь. Ле әм ве йәке заньн кӧ чахе Иса ә’йан бә, әме бьбьнә мина Wи, чьмки әме Wи ӧса бьбиньн, чаwа һәйә[+]. 3Һәр кәсе кӧ бона ве йәке гӧмана хwә данийә сәр Wи, әw хwә ӧса паqьж дькә, чаwа кӧ Мәсиһ паqьж ә[+].

4Һәр кәсе кӧ гӧнә дькә, әw Qануна Хwәде дьт’әр’ьбинә у гӧнә[†] хут qанунт’әр’ьбандьн ә. 5У һун заньн кӧ Мәсиһ бона wе йәке ә’йан бу, wәки гӧна һьлдә у нава Wида гӧнә т’ӧнә[*][+] . 6Һәр кәсе кӧ нава Wида дьминә, әw нава гӧнада наминә, ле һәр кәсе кӧ нава гӧнада дьминә, әwи нә Әw дитийә, нә жи нас кьрийә[+].

7Зар’окно, бьра т’ӧ кәс wә нәхапинә. Йе кӧ р’астийе дькә, әw йәки р’аст ә, чаwа Иса р’аст ә[+]. 8Йе нава гӧнада дьминә, әw жь мирещьн ә, чьмки мирещьн жь бәре пешда гӧнә дькә. Бона ве йәке Кӧр’е Хwәде ә’йан бу, wәки кьред мирещьн хьраб кә[+]. 9Һәр кәсе кӧ жь Хwәде буйә, нава гӧнада наминә, чьмки бьнйат’а Хwәде нава wида дьминә у әw нькарә нава гӧнада бьминә, чьмки жь Хwәде буйә[+]. 10Зар’ед Хwәде у зар’ед мирещьн бь ве йәке жь һәв тенә фьрqикьрьне: Әwе кӧ р’астийе накә, әw нә жь Хwәде йә у ӧса жи әwе кӧ бьре хwә һ’ьз накә[+].


Һәвдӧ һ’ьзкьрьн у р’успитийа ль бәр Хwәде

11Әв ә әw готьн, йа кӧ wә бәре пешда бьһистийә: Гәрәке әм һәвдӧ һ’ьз бькьн[*][+] . 12Мина Qайин[†] нибьн, кӧ жь йе Хьраб бу у бьре хwә кӧшт. У бона чь әw кӧшт? Чьмки кьред wи хьраб бун, ле йед бьре wи qәнщ[*][+] .

13Ә’щебмайи нәминьн гәли хушк-бьра, һәгәр һун бәр ч’ә’ве дьнйайе р’әш бьн[+]. 14Әм заньн кӧ әм жь мьрьне дәрбази жийине бунә, чьмки әм хушк-бьрайед хwә һ’ьз дькьн. Әwе кӧ һ’ьз накә, әw нава мьрьнеда дьминә[+]. 15Һәр кәсе кӧ бьре wи бәр ч’ә’ва р’әш ә, әw меркӧж ә у һун заньн кӧ нава т’ӧ меркӧжида жийина һ’әта-һ’әтайе т’ӧнә[+]. 16Әм бь ве йәке һ’ьзкьрьне һ’әсийан: Иса жийина Хwә бона мә да. Әм жи гәрәке жийина хwә бона хушк-бьрайед хwә бьдьн[+]. 17Ле һәгәр һәбука[†] йәки ве дьне һәбә у бьре хwә һ’әwще тьштәки дьбинә, дьле wи сәр нашәwьтә, һ’ьзкьрьна Хwәде чаwа дькарә дьле wида бьминә[+]? 18Зар’окно, нә кӧ әм бь хәбәр йан заре хwә һ’ьз бькьн, ле бь кьра у р’астийе[+].

19Бь ве йәке әме заньбьн кӧ әм жь р’астийе нә у бькарьбьн бь дьләки р’ьһ’әт бәр Хwәде бьсәкьньн. 20Ле һәгәр дьле мә диса мә нәһәq кә, Хwәде жь дьле мә мәстьр ә у һәр тьшти занә. 21Дәлално, һәгәр дьле мә мә нәһәq нәкә, әм дькарьн р’усьпи бәр Хwәде бьсәкьньн[+]. 22У чь кӧ бьхwазьн, әме жь Wи бьстиньн, чьмки әм т’әмийед Wи дьqәдиньн у әw тьштед кӧ ль Wи хwәш тен, әм wан дькьн[+]. 23У әв ә т’әмийа Wи, кӧ әм баwәрийа[†] хwә наве Кӧр’е Wи Иса Мәсиһ биньн у әм һәвдӧ һ’ьз бькьн, чаwа кӧ Әwи т’әми ль мә кьр[*][+] . 24У әwе кӧ т’әмийед Wи хwәй дькә, нава Хwәдеда дьминә у Хwәде жи нава wида. У әм жь ве йәке заньн кӧ Әw нава мәда дьминә, бь wи Р’ӧһ’е кӧ Әwи дайә мә[+].

#### 4


Р’ӧһ’е р’аст у р’ӧһ’е дәрәw

1Дәлално, баwәрийа хwә һәр р’ӧһ’и нәйньн, ле wан р’ӧһ’а бьщер’ьбиньн, гәло әw жь Хwәде нә? Чьмки гәләк п’ехәмбәред дәрәw дәрк’әтьнә дьне[+]. 2Һун бь ве йәке дькарьн Р’ӧһ’е Хwәде нас бькьн: Һәр р’ӧһ’е кӧ Иса Мәсиһ бь хун у гошт һати иqрар дькә, әw жь Хwәде йә[+]. 3Ле һәр р’ӧһ’е кӧ Иса бь хун у гошт һати иqрар накә, әw нә жь Хwәде йә. Әв жь әк’симәсиһ ә, бона к’ижани wә бьһистьбу кӧ wе бе у иди әw ль дьнйайеда йә[+].

4Һун жь Хwәде нә, зар’окно у һун сәр п’ехәмбәред дәрәw к’әтьнә, чьмки Әw Р’ӧһ’е нава wәда жь wи р’ӧһ’е кӧ нава дьнйайеда йә мәстьр ә. 5Әw жь дьнйайе нә, ләма әw жь дьнйайе хәбәр дьдьн у дьнйа гӧһдарийа wан дькә[+]. 6Әм жь Хwәде нә. Йе кӧ Хwәде нас дькә, әw гӧһдарийа мә дькә. Йе кӧ нә жь Хwәде йә, әw гӧһдарийа мә накә. Бь ве йәке әм Р’ӧһ’е р’астийе у р’ӧһ’е нәр’астийе жь һәв дәрдьхьн[+].


Хwәде һ’ьзкьрьн ә

7Дәлално, дә әм һәвдӧ һ’ьз бькьн, чьмки һ’ьзкьрьн жь Хwәде йә у һәр кәсе кӧ һ’ьз дькә әw жь Хwәде буйә у Хwәде нас дькә[+]. 8Йе кӧ һ’ьз накә әw Хwәде нас накә, чьмки Хwәде һ’ьзкьрьн ә. 9Бь ве йәке һ’ьзкьрьна Хwәде һьндава мәда хӧйа бу, гава кӧ Әwи Кӧр’е Хwәйи Тайе Т’әне шандә дьнйайе, wәки әм бь Wи бьжин[+]. 10Һ’ьзкьрьн әв ә, нә кӧ мә Хwәде һ’ьз кьр, ле Әwи әм һ’ьз кьрьн у Кӧр’е Хwә шанд чаwа мәщала бахшандьна гӧнед мә[+]. 11Дәлално, һәгәр Хwәде аһа әм һ’ьз кьрьн, wәки ӧса йә гәрәке әм жи һәвдӧ һ’ьз бькьн. 12Т’ӧ кәси Хwәде т’ӧ щара нә дитийә. Һәгәр әм һәвдӧ һ’ьз дькьн, Хwәде нава мәда дьминә у һ’ьзкьрьна Wи дьле мәда гьһиштийә[*][+] .

13Бь ве йәке әм заньн кӧ әм нава Wида дьминьн у Әw жи нава мәда, чьмки Әwи жь wи Р’ӧһ’е Хwә дайә мә[+]. 14Мә дит у әм шә’дәтийе дьдьн, кӧ Баве Кӧр’е Хwә шанд, wәки бьбә Хьлазкьре[†] дьнйайе[+]. 15Һәгәр йәк иqрар дькә кӧ Иса Кӧр’е Хwәде йә, Хwәде нава wида дьминә у әw жи нава Хwәдеда[+]. 16Аwа әм wе һ’ьзкьрьна Хwәдейә һьндава хwәда нас дькьн у баwәр дькьн.

Хwәде һ’ьзкьрьн ә у йе кӧ нава һ’ьзкьрьнеда дьминә, әw нава Хwәдеда дьминә у Хwәде жи нава wида. 17Һ’ьзкьрьн аһа дьле мәда гьһиштийә, wәки Р’ожа Ахрәте[†] әм р’усьпи бьн, чьмки Мәсиһ ве дьнйайеда чаwа дәрбаз кьр, ӧса жи әм дәрбаз дькьн[*][+] . 18Һ’ьзкьрьнеда тьрс т’ӧнә, ле һ’ьзкьрьна гьһишти тьрсе дур дьхә, чьмки тьрс хwәйищәфа йә у әwе кӧ дьтьрсә, әw һ’ьзкьрьнеда һе нәгьһиштийә.

19Әм һ’ьз дькьн, чьмки Әwи пешда әм һ’ьзкьрьн. 20Һәгәр йәк бежә: «Әз Хwәде һ’ьз дькьм», ле бьре wи бәр ч’ә’ва р’әш ә, әw дәрәwа дькә. Һәгәр әwе бьре хwә кӧ дьбинә һ’ьз накә, әw нькарә Хwәде һ’ьз бькә кӧ набинә[+]. 21У Әwи әв т’әми дайә мә: Әwе кӧ Хwәде һ’ьз дькә, әw гәрәке бьре хwә жи һ’ьз бькә[+].

#### 5


Бь баwәрийа сәр Иса Мәсиһ әм дьнйайе бьндәст дькьн

1Һәр кәсе кӧ баwәр дькә, Иса, Мәсиһ ә, әw жь Хwәде буйә у һәр кәсе кӧ Баве һ’ьз дькә, әw зар’а Wи жи һ’ьз дькә[+]. 2Бь ве йәке әм заньн кӧ әм зар’ед Хwәде һ’ьз дькьн, гава әм Хwәде һ’ьз дькьн у т’әмийед Wи дьqәдиньн[+]. 3Чьмки бь ве йәке әм һ’ьзкьрьна хwә һьндава Хwәдеда дьдьнә к’ьфше, гава әм т’әмийед Wи хwәй дькьн. У т’әмийед Wи нә гьран ьн[*] ,[+] 4чьмки һәр кәсе кӧ жь Хwәде буйә, дьнйайе бьндәст дькә. У бь ви аwайи әм дьнйайе бьндәст дькьн, аwа готи бь баwәрийа хwә[+]. 5У әw к’и йә, йе дьнйайе бьндәст дькә, пештьри әwе кӧ баwәр дькә, кӧ Иса Кӧр’е Хwәде йә[+].


Шә’дәтийа бона Иса Мәсиһ

6Әва йә, йе кӧ бь хун у аве һат, Иса Мәсиһ[*] , нә кӧ т’әне бь аве, ле бь хун у аве. У Р’ӧһ’ ә, йе кӧ шә’дәтийе дьдә, чьмки Р’ӧһ’ р’асти йә[+]. 7Чьмки әв һәрсек ьн, кӧ шә’дәтийе дьдьн: 8Р’ӧһ’, ав у хун. У шә’дәтийа ван һәрсека йәк ә[*] . 9Һәгәр әм шә’дәтийа мәрьва[†] qәбул дькьн, шә’дәтийа Хwәде һе зедә йә, чьмки әва шә’дәтийа Хwәде йә, кӧ бона Кӧр’е Хwә шә’дәти да[+]. 10Йе кӧ баwәрийа хwә Кӧр’е Хwәде тинә, нава wида әв шә’дәти һәйә. Йе кӧ баwәрийа хwә Хwәде найнә, әw Хwәде дәрәw дәрдьхә, чьмки баwәрийа хwә wе шә’дәтийе найнә, йа кӧ Хwәде бона Кӧр’е Хwә шә’дәти да[+]. 11У әв ә шә’дәти, кӧ Хwәде жийина һ’әта-һ’әтайе да мә у әв жийин нава Кӧр’е Wида йә[*][+] . 12Кӧр’ дьле к’еда йә, жийина wи һәйә, ле Кӧр’е Хwәде дьле к’еда т’ӧнә, жийина wи т’ӧнә.


Жийина һ’әта-һ’әтайе

13Әз ван тьшта wәр’а дьньвисьм, йед кӧ баwәрийа хwә наве Кӧр’е Хwәде тиньн, wәки һун бьзаньбьн жийина wәйә һ’әта-һ’әтайе һәйә[+]. 14Әм ль бәр Хwәде р’усьпи нә, чьмки әм заньн, һәгәр әм тьштәки ль гора хwәстьна Wи же бьхwазьн, Әw дәнге мә дьбьһе[+]. 15У һәгәр әм заньн кӧ әw һәр тьштед кӧ әм же дьхwазьн дьбьһе, ӧса жи әм заньн чь кӧ әм же дьхwазьн, әме бьстиньн.

16Һәгәр йәк бьбинә кӧ бьре wи гӧнәк кьрийә, ле набә бәрбь мьрьне[*], бьра бона wи дӧа бькә у Хwәде wе жийине бьдә wи. Әз ве йәке һьндава wанда дьбежьм, к’ижанед кӧ гӧне бәрбь мьрьне накьн. Гӧнә һәйә кӧ дьбә бәрбь мьрьне. Әз набежьм, кӧ бона ве йәке дӧа бькьн[+]. 17Һ’әму нәһәqи гӧнә йә, ле гӧнә һәйә кӧ набә бәрбь мьрьне.

18Әм заньн һәр зар’әкә Хwәде нав гӧнада наминә, ле Ньхӧрийе Хwәде wи хwәй дькә у йе Хьраб незики wи набә[+]. 19Әм заньн кӧ әм жь Хwәде нә у т’әмамийа дьнйайе бьн һ’ӧкӧме йе Хьрабда йә[+]. 20Ле әм ӧса жи заньн кӧ Кӧр’е Хwәде һат у фә’м да мә, wәки әм Йе Р’аст нас бькьн. Бәле әм нава Йе Р’астда нә, чьмки әм нава Кӧр’е Wи Иса Мәсиһда нә. Әв ә Хwәдейе р’аст у жийина һ’әта-һ’әтайе[+].

21Зар’окно, хwә жь п’утп’арьстийе[†] хwәй кьн[+].

### ЙУҺ’ӘННА II

#### ЙУҺ’ӘННА II

ЙУҺ’ӘННА II


[1]


НӘ’МА ЙУҺ’ӘННАЙӘ ДӦДА


Пешготьн

Йуһ’әнна ве нә’ма хwәда хwә чаwа «бәрпьрсийаре щьвине» һ’әсаб дькә у ве нә’ме wе «ханьма бьжарти у зар’ед wер’а» дьньвисә, кӧ һьнәк фә’м дькьн чаwа щьвинәк у әндәмед wе.

Фькьра нә’мейә сәрәкә әw ә, кӧ баwәрмәнд нава р’астийеда бьминьн у һәвдӧ һ’ьз бькьн. Бона дәрсдаред шаш жи дьбежә, кӧ баwәрмәнд һ’әвза хwә жь wан бькьн, бона к’ижана нә’ма пешьнда бир анийә, йед кӧ һинкьрьнед шаш бәла дькьн.

Пешготьн (1-3)
Һ’ьзкьрьн сәр һәр т’әмийар’а бә (4-6)
Һ’әвза хwә жь дәрсдаред шашә дәрәw бькьн (7-11)
Пашготьн (12-13)

#### 1


Сьлавкьрьн

1Жь бәрпьрсийаре щьвине[†],

Ханьма бьжарти у зар’ед wер’а, к’ижана кӧ әз бь р’астийе һ’ьз дькьм, нә кӧ т’әне әз, ле әw һ’әму жи, йед кӧ р’астийе нас дькьн,[+] 2чьмки әw р’асти нава мәда дьминә у һ’әта-һ’әтайе wе т’әви мә бә. 3Дә бьра р’ә’м, к’әрәм[†] у ә’дьлайи жь Бав[†] Хwәде у Иса Мәсиһе[*] Кӧр’е Баве, бь р’астийе у һ’ьзкьрьн мәр’а[*] бә[+].


Р’асти у һ’ьзкьрьн

4Әз п’ьр’ ша бум, кӧ мьн жь зар’ед тә һьнәк дитьн, йед кӧ нава р’астийеда дьжин, ль гора wе т’әмийа кӧ мә жь Баве стандийә[+]. 5Ньһа әз һиви жь тә дькьм, Ханьме, әз т’әмикә ну тәр’а наньвисьм, ле йа кӧ бәре пешда ль мә һәбу, кӧ әм һ’әму һәвдӧ һ’ьз бькьн[*][+] . 6Һ’ьзкьрьн әв ә, кӧ әм ль гора т’әмийед Wи бьжин. Т’әми әw ә, йа кӧ wә һе бәре пешда бьһистийә, wәки һун һ’ьзкьрьнеда бьжин[*][+] .

7Гәләкед кӧ хәлqе жь р’е дәрдьхьн һатьнә дьне, әw Иса Мәсиһ бь хун у гошт һати иqрар накьн. Йед аһа хәлqе жь р’е дәрдьхьн у әк’симәсиһ ьн[+]. 8Һун һаш жь хwә һәбьн, wәки һун к’әда хwә[*] ӧнда нәкьн, ле һәqе хwә т’әмам бьстиньн[*][+] . 9Һәр кәсе кӧ хwә пешда давежә у нава һинкьрьна Мәсиһда наминә, Хwәдейе wи т’ӧнә. Йе кӧ нава һинкьрьна Мәсиһда дьминә, бона wи Бав жи һәйә, Кӧр’ жи һәйә[+]. 10Һәгәр йәк бе щәм wә у ве һинкьрьне нәйнә, һун wи qәбул нәкьнә малед хwә у сьлаве нәдьнә wи[+]. 11Чьмки к’и сьлаве бьдә wи, әw т’әви кьред wийә хьраб дьбә.


Сьлавед ахьрийе

12Гәләк тьштед мьнә ньвисаре wәр’а һәнә, ле мьн нәхwәст сәр к’ахазе бь һ’ӧбьре бьньвисьм, чьмки гӧмана мьн һәйә әзе хwәха бемә щәм wә у р’у бь р’у т’әви wә хәбәр дьм, wәки әшqа мә т’әмам бә[+].

13Зар’ед хушка тәйә бьжарти ль тә сьлав дькьн.

### ЙУҺ’ӘННА III

#### ЙУҺ’ӘННА III

ЙУҺ’ӘННА III


[1]


НӘ’МА ЙУҺ’ӘННАЙӘ СЬСИЙА


Пешготьн

Чаwа нә’ма дӧдада ӧса жи йа сьсийада Йуһ’әнна хwә «бәрпьрсийаре щьвине» һ’әсаб дькә. Әве нә’ме сәрwерәки щьвине, Гайоср’а дьшинә. Ньвиск’ар пәсьне Гайос дьдә, кӧ әwи чаwа алик’арийа бьратийе кьрийә у дьбеже кӧ әw һ’әвза хwә жь Дийотрәфис бькә, кӧ йәки мьqабьл у бӧхданбеж бу.

Бь нә’ме р’ӧһ’е меванһ’ьзийе дькә нава баwәрмәнда, кӧ һ’ьзкьрьн у баwәрийа р’аст дьдә к’ьфше.

Пешготьн (1-4)
Пәсьне Гайос те дайине (5-8)
Хьрабийа Дийотрәфис сәр аве дьхә (9-10)
Амьнийа хwә Димитрийо тинә (11-12)
Пашготьн (13-15)

#### 1


Сьлавкьрьн

1Жь бәрпьрсийаре щьвине,

Гайосе дәлалр’а, к’ижани кӧ әз бь р’астийе һ’ьз дькьм[+].

2Дәлало, әз дӧа дькьм, кӧ һ’әму алийава чәрха тә ӧса р’аст бә у сьһ’әт-qәwат би, чаwа мьнва ә’йан ә кӧ р’ӧһ’е тә сьламәтийеда йә. 3Әз гәләки ша бум, чахе чәнд бьра һатьн у шә’дәти дан, кӧ тӧ нава р’астийеда амьн и, чаwа тә пешда р’астийеда дьжит жи. 4Шабуна мьнә жь ве мәстьр т’ӧнә, чахе дьбьһем кӧ зар’ед мьн нава р’астийеда дьжин[+].


Пәсьне Гайос те дайине

5Дәлало, тӧ шьхӧле хwәда амьн и, чь кӧ бона бьра дьки, һ’әта кӧ йед нәнаср’а жи[+]. 6Wана шә’дәтийа һ’ьзкьрьна тә бәр щьвина вьр да. Те тьштәки qәнщ бьки, һәгәр тӧ wан ӧса вәр’еки чаwа кӧ ль Хwәде хwәш те. 7Чьмки әwана бона наве Мәсиһ к’әтьнә р’е у т’ӧ тьшт жь нәбаwәра нәстандьнә. 8Аwа әм гәрәке йед ӧса qәбул кьн, кӧ әм т’әви шьхӧле р’астийе бьн[+].


Дийотрәфис у Димитрийо

9Мьн щьвинер’а ньвиси, ле Дийотрәфис кӧ һ’ьз дькә сәр һ’әмуйар’а бә, гӧһ надә мә. 10Бона ве йәке гава әз бем, әзе кьред wи гьли кьм, кӧ чаwа давежә мә, хәйба мә дькә. Бь ве йәке жи р’ази набә, нә кӧ т’әне бьра qәбул накә, ле йед кӧ дьхwазьн бьра qәбул кьн, бәр wан р’адьбә у wан жь щьвине жи дәрдьхә!

11Дәлало, ч’ә’в нәдә хьрабийе, ле qәнщийе. Әwе кӧ qәнщийе дькә, жь Хwәде йә, ле әwе кӧ хьрабийе дькә, әwи Хwәде нәдитийә[+]. 12Бона Димитрийо һ’әму жи шә’дәтийа qәнщ дьдьн, һ’әта кӧ р’асти жи. Әм жи шә’дәтийе дьдьн у тӧ зани кӧ шә’дәтийа мә р’аст ә[+].


Сьлавед ахьрийе

13Гәләк тьштед мьнә ньвисаре тәр’а һәбун, ле мьн нәхwәст сәр к’ахазе бь һ’ӧбьре бьньвисьм[+]. 14Чьмки әз бь wе гӧмане мә, кӧ әзе зутьрәке тә бьбиньм у әме р’у бь р’у хәбәр дьн. 15Ә’дьлайи ль тә бә. Һәвал-һогьр сьлава ль тә дькьн. Сьлава йәк-йәк һ’әму һәвал-һогьра бькә.

### ЩЬҺУДА

#### ЩЬҺУДА

ЩЬҺУДА


[1]


НӘ’МА ЩЬҺУДА


Пешготьн

Щьһуда бь ве нә’ма кьн бәрбьр’и һ’әму баwәрмәндед Иса Мәсиһ дьбә. Ль гора шә’дед сәдсалийед пешьнда хӧдане ве нә’ме, Щьһудайе бьре Иса Мәсиһ ә (Мәтта 13:55; Марqос 6:3). Фә’мина ве нә’ме незики нә’ма Пәтрусә дӧда йә. Мәрәме ве нә’ма Щьһуда әw ә, wәки пешийа wан мәрьва бьдә гьртьне, йед кӧ Мьзгинийе т’әвиһәв дькьн у һинкьрьнед шашә зийанк’ар бәла дькьн, мерьв дьхальфиньн у ә’мьре нәр’аст һин дькьн. Хӧдане нә’ме һ’ьшк давежә wан, ле хwәндәвана дьшьдинә у дьньвисә кӧ баwәрмәнд «бона wе баwәрийа кӧ щарәке щьмә’та Хwәдер’а һатийә дайине» хирәт кьн. Нә’мә бь ширәт у р’азибунәкә һ’әwас хьлаз дьбә.

Пешготьн (1-2)
Хәйсәт у һ’ӧнӧред дәрсдаред дәрәw, һинкьрьн у к’әтьна wан (3-16)
Һаш жь хwә һәбьн баwәрийе чаwа хwәйи кьн (17-23)
Р’азибун (24-25)

#### 1


Сьлавкьрьн

1Жь Щьһудайе хӧламе Иса Мәсиһ, бьрайе Аqуб[†],

wәр’а, йед кӧ газикьри нә, жь Бав[†] Хwәдеда һ’ьзкьри у хwәйкьрийед Иса Мәсиһ ьн:[+]

2Дә бьра р’ә’м, ә’дьлайи у һ’ьзкьрьн һе ль wә зедә бә[+].


Дәрсдаред дәрәw

3Дәлално! Гава мьн дьл кьр, кӧ әз бона ве хьлазбуна[†] мәйә т’омәри wәр’а бьньвисьм, һьнге мьн р’е тер’а дит бона ве йәке wәр’а бьньвисьм у дьл бьдьмә wә, wәки һун бона wе баwәрийа[†] кӧ щарәке бона һәр т’ьм щьмә’та Хwәдер’а һатийә дайине, шәр’е хwә бькьн[+]. 4Чьмки чәнд мәрьв[†] дьзива к’әтьнә нава wә, кӧ дәрһәqа диwана wанда һе пешда ньвисар бу. Әwед нәп’ак бьн наве к’әрәма[†] Хwәдейе мә хwә данә бенамусийе у Хӧдане[†] мә Иса Мәсиһ Хwәйики бешьрики-беһәвал инк’ар[†] кьрьнә[+].

5Ле әз дьхwазьм биньмә бира wә, чаwа һун ван һ’әму тьшта заньн жи, кӧ Хӧдан щьмә’та Хwә жь wәлате Мьсьре[†] хьлаз кьр, паше qьр’а йед кӧ баwәр нәкьрьн ани[*][+] . 6У әw мьлйак’әтед[†] кӧ һ’ӧкӧме хwә хwәй нәкьрьн, ле щийе хwә шьһ’ьтандьн, Хwәде wан бь qәйдед һ’әта-һ’әтайейә тә’ристанийеда хwәй дькә, бона wе Р’ожа һ’әсабә Диwане[+]. 7Ве жи бир нәкьн чаwа Содом, Гомора у бажаред дор-бәред wан, мина wан жь гӧр’а Хwәде дәрк’әтьн qави[†] кьрьн, ч’ә’в авитьнә бәдәна башqә[*] у диwана агьрийә һ’әта-һ’әтайе сәр хwәда анин. Әвана иди бона мә т’әрз у дәрс ьн[+].

8Ӧса жи әw мәрьв пәй хәwна дьк’әвьн, qальбе хwә дьһ’әр’ьминьн, дьжәньнә сәрwертийа у һәйинед хwәйир’умәтә жорьн беһӧрмәт дькьн[*][+] . 9Ле Мьхайиле сәрәке мьлйак’әта[†] әв йәк нәкьр. Гава бона щьнйазе Муса[†] р’абу мирещьнр’а[†] к’әтә һ’ӧщәте, тӧрӧш нәкьр кӧ бь готьнед беһӧрмәткьрьне[*] диwана wи бькьра, ле гот: «Бьра Хӧдан ль тә һьле!»[+] 10Ле әв мәрьвана сәрәдәрийе wан тьшта накьн, к’ижана кӧ беһӧрмәт дькьн, ле чь жи мина һ’әйwанед безарә-безьман бь бьнйат’и фә’м дькьн, бь wан жи ӧнда дьбьн[+].

11Wәй ль wан, кӧ р’ийа Qайинда[†] чун, мина Бьлам[†] хальфин[†], пәй к’ара хwә к’әтьнә у мина р’абәрибуна Qорах[†] wе бәла хwә бьбиньн[*][+] . 12Әвана мәсрәфед һ’ьзкьрьна[*] wәда ләк’ә нә, т’әви wә бе хоф дьхwьн-вәдьхwьн, т’әне зьке хwә дьч’ериньн. Йед һа, ә’wред беавә жь бәр бе чуйи нә, даред пайизейә бебәр ьн, р’аwава[†] р’акьри, дӧ щар һ’ьшк буйи,[+] 13пелед бә’рейә р’абуйи нә, кӧ чаwа ә’йба кьред wе мина к’әфе сәр дьк’әвә. Әw стәйркед хальфи нә, бона к’ижана духана тә’ристанийе һ’әта-һ’әтайе хwәйкьри йә.

14Һәнох жи кӧ пәй Адәмр’а[†] баве һ’әфта бу, бона ван мәрьва п’ехәмбәрти[†] кьр у гот: «Ва йә Хӧдан т’әви пирозед[†] Хwәйә беһ’әсаб те[*] ,[+] 15wәки диwана һ’әмуйа бькә у һ’әму нәп’ака нәһәq кә, бона һ’әму кьред wанә нәп’ак у бона wан һ’әму готьнед хьраб, кӧ нәп’акед гӧнәк’ар[†] һьндава Wида хәбәр дан». 16Әвана мәрьвнә бинтәнгә фьш-фьшко нә, пәй хwәстьнед дьле хwә дьчьн, жь хwә мәстьр хәбәр дьдьн у бона к’ара хwә һ’ьләк’арийа дькьн[+].


Ширәтед qәнщ

17Ле һун дәлално, wан готьнед кӧ шандийед[†] Хӧдане мә Иса Мәсиһ пешда готьнә бир биньн,[+] 18кӧ wәр’а дьготьн: «Р’ожед ахьрийеда мәрьвед qәрфкьр wе дәрен, пәй хwәстьнед дьле хwәйә нәп’ак һәр’ьн»[*] . 19Әв әw мәрьв ьн, йед кӧ дӧтирәтийе дькьн, йед кӧ бь мәрьвайи тенә р’ебәрикьрьне, нә кӧ бь Р’ӧһ’е Пироз[+]. 20Ле һун дәлално, хwә бьдьнә сәр авакьрьна баwәрийа хwәйә пироз, бь Р’ӧһ’е Пироз[†] дӧа бькьн,[+] 21хwә нава wе һ’ьзкьрьна Хwәдейә һьндава хwәда хwәй кьн, һивийа р’ә’ма Хӧдане мә Иса Мәсиһ бьн, кӧ жийина һ’әта-һ’әтайе[†] бьдә wә[+]. 22У һьндава дӧдьлийада р’ә’м бьн[*] . 23Һьнәка жи жь агьр бьр’әвиньн хьлаз кьн, дьле wә сәр йед майин жи бь тьрс бьшәwьтә, ле жийина wанә гӧнәк’арә мина к’ьнща ләwьт’и бәр ч’ә’ве wә р’әш бә[*][+] .


Шькьрдайин

24Wир’а, Йе кӧ дькарә wә жь к’әтьне хwәй кә у ль бәр р’умәта Хwә беqӧсур әшq бьдә сәкьнандьне,[+] 25Хwәдейе бешьрики-беһәвал, Хьлазкьре[†] мәр’а, бь дәсте Иса Мәсиһе Хӧдане мә, шькьр у мәзьнайи, qӧдрәт у һ’ӧкӧмәт бә, бәри һәр-һәйе у ньһа жи у һ’әта-һ’әтайе! Амин[†].

### Ә’ЙАНТИ

#### Ә’ЙАНТИ

Ә’ЙАНТИ


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]


Ә’ЙАНТИЙА ЙУҺ’ӘННА


Пешготьн

Ль гора шә’дед сәдсалийед пешьнда хӧдане ве к’ьтебе Йуһ’әннайе шандийе Мәсиһ ә. Әва к’ьтеба бь дәсте wи, wәхте зерандьна баwәрмәнда, гьрава Патмоседа һатийә ньвисаре (1:9). Йуһ’әнна ве гьраведа жь алийе Императорийа Р’омайеда бона даннасинкьрьна Мьзгинийе һатьбу сьргункьрьне, чьмки һьнге һьндава мәсиһийада зерандьнәкә мәзьн дәстпебьбу. Наве ве к’ьтебе «Ә’йанти» те готьне, чьмки Иса Мәсиһ Йуһ’әннава хӧйа бу у wива ә’йан кьр, кӧ сәр дьне жь һьнгева гьрти һ’әта ахьрийа дьнйайе wе чь бьqәwьмьн.

Ве к’ьтебеда п’айе-п’ьр’е ә’йанти у дитьнок ьн, кӧ мина сӧр’әкә вәшарти нә, ле һьнге гәләк жь wан хәбәред сӧр’ийә символи баwәрмәндар’а фә’мдари бунә, хәлqер’а на.

Мәрәме ве ә’йантийе әw ә кӧ хwәндәвана бьшьдинә у щәм wан гӧмане пешда бинә, ӧса жи нава зерандьн у щер’ьбандьнада тәйах у амьн бьн. Р’аст ә фькьред ве к’ьтебе мәрьв щур’ә-щур’ә шьровәдькьн, ле диса фькьред сәрәкә зәлал ә’йан ьн: Иса Мәсиһ һежайи һәрәма һәрә жорьн ә. Гәләк навед Wи һәнә ве к’ьтебеда (мәсәлә Хӧдане хӧдана, П’адше п’адша...), ле һе зедә wир’а Бәрх те готьне, чьмки Әwи Хwә мәрьвайийер’а кьрийә qӧрбан. Әw у Йе сәр т’әхт р’уньшти (аwа готи Бав) сәр һәр тьштида дьньһер’ьн, һәр алийава һежайи һ’әбандьне у пәсьнстандьне нә. Пе дәсте Иса Мәсиһ Хwәде wе пешийа хьрабийа у нәр’астийа бьдә гьртьне, лап бьдә һьлдане, жь мирещьн гьрти wе һ’әму дьжмьна бьндәст кә у щьмә’та Хwә жи бь дӧа-дьрозгед ә’рд у ә’змане ну хәлат кә.

Мәрәме ве к’ьтебе нә әw ә кӧ баwәрмәнд нава тьрс у хофеда бьн, ле wәки бь һатьна Исайә дӧда у сәрк’әтьна Wи гӧмана wан һәбә, әшq у ша бьн у һәр алийава һәр гав һазьр бьн. «Әwи кӧ шә’дәтийа ван тьшта дьдә, дьбежә: ‹Бәле, әзе зутьре бем›. Амин! Wәрә, йа Хӧдан Иса. К’әрәма Хӧдан Иса ль wә һ’әмуйар’а бә».

Пешготьн (1:1-8)
Дитьнока пешьн у нә’мед һәр һ’әфт щьвинар’а (1:9–3:22)
К’ьтеба кӧ һ’әфт мора моркьри бу (4:1–8:1)
Һәр һ’әфт бор’и (8:2–11:19)
Зийа у һәр дӧ щә’нәwьр (12:1–13:18)
Дитьнокед дьн (14:1–15:8)
Һәр һ’әфт т’асед хәзәба Хwәде (16:1-21)
Wеранбуна Бабилоне, бьндәстбуна щә’нәwьр, п’ехәмбәре дәрәw у мирещьн (17:1–20:10)
Диwана хьлазийе (20:11-15)
Ә’рде ну, ә’змане ну у Оршәлима ну (21:1–22:5)
Пашготьн (22:6-21)

#### 1


Пешготьна Йуһ’әнна

1Әва ә’йантийа Иса Мәсиһ ә, к’ижан Хwәде да Wи, wәки әw wан тьштед кӧ гәрәке зутьрәке бьqәwьмьн, нишани хӧламед Wи кә. Иса пе дәсте мьлйак’әте[†] Хwә шанд у ә’лами хӧламе Хwә Йуһ’әнна кьр[+]. 2Йуһ’әнна жи шә’дәтийа һәр тьштед кӧ wи дитьбун да, аwа готи шә’дәтийа готьна Хwәде, ӧса жи шә’дәтийа ә’ламәтийа Иса Мәсиһә р’аст[*][+] . 3Хwәзи ль wи, кӧ ве йәке бьхунә у хwәзи ль wан, йед кӧ ван хәбәред п’ехәмбәртийе[†] бьбьһен у тьштед кӧ веда һатьнә ньвисаре дьле хwәда хwәй кьн, чьмки wәхт незик ә[+].


Нә’мә һәр һ’әфт щьвинар’а[†], йед кӧ ль qәза Асйайе нә

4Жь Йуһ’әнна, һәр һ’әфт щьвинар’а[†], йед кӧ qәза Асйайеда нә:

К’әрәм[†] у ә’дьлайийа Wи ль wә бә, Йе кӧ һәйә, Йе кӧ һәбу, Йе кӧ wе бе у жь һәр һ’әфт р’ӧһ’ед кӧ ль бәр т’әхте Wи нә[*] ,[+] 5-6ӧса жи жь Иса Мәсиһе шә’де амьн, Ньхӧрийе жь нава мьрийа у сәрwере п’адшед ә’рде.

Дә бьра р’умәт у qӧдрәт Wир’а бә һ’әта-һ’әтайе, Йе кӧ мә һ’ьз дькә у әм пе хуна Хwә жь гӧнед мә аза кьрьн у әм кьрьн к’аһинед[†] п’адшатийе, wәки Баве[†] Wи Хwәдер’а әм хьзмәтк’арийе бькьн. Амин![*][+]

7Ва йә ә’wрава Әw те.
Һәр ч’ә’ве Wи бьбинә,
һ’әта әwед кӧ нәк’са Wи qӧл кьрьн жи.
Һ’әму мьләтед дьнйайе wе ль сәр Wи шин у к’әдәр бьн.

Бәле. Амин![*]

8«Әз Алфа у Омега[†] мә», Хӧдан Хwәдейе[†] Һ’әму Зорайийе дьбежә, Йе кӧ һәйә, Йе кӧ һәбу у Йе кӧ wе бе.


«Йәки мина инсан»

9Әз, Йуһ’әннайе бьре wә мә, йәктийа Исада һәвал-п’аре wе тәнгасийе[†], п’адшатийа Wи у сәбьра wә мә. Әз бона хәбәра Хwәде у шә’дәтийа бона Иса wе гьраведа[†] бум, кӧ жер’а Патмос дьбежьн[+]. 10Р’ожа Хӧданда[†][*] Р’ӧһ’е Пироз[†] һатә сәр мьн у мьн ль пьшт хwә дәнгәки бьльнди мина дәнге бор’ийе бьһист,[+] 11кӧ гот: «Чь тьште кӧ тӧ дьбини, к’ьтебеда бьньвисә у һәр һ’әфт щьвинар’а бьшинә, йед кӧ бажаред Әфәсе, Сьмирнайе, Пәргамайе, Тийатирайе, Сардәйсе, Фьладәлфйайе у Лаwдькйайеда нә».

12Әз сәр wи дәнгида вәгәр’ийам кӧ бьбиньм, к’а к’и йә мьнр’а хәбәр дьдә у чахе кӧ әз вәгәр’ийам, мьн һ’әфт шәмданед зер’ин дитьн[+]. 13Нава wан шәмданада «йәки мина Кӧр’е Мерьв[†]»[*] һәбу, к’ьнщәкә дьрежә һ’әта ньга ле бу у мәлахтәки зер’ин ль синге Wи бу[+]. 14П’ор’е сәре Wи мина һьрийа qәрqаш у мина бәрфе сьпи бу, ч’ә’вед Wи жи мина алава егьр[*][+] . 15Ньгед Wи мина сьфьре хаси жь к’ура агьр дәрхьсти, кӧ дьбьрьqә у дәнге Wи мина дәнге хӧлә-хӧла гәләк ава бу[*] . 16Дәсте Wийи р’астеда һ’әфт стәйрк һәбун у жь дәве Wи шурәки дӧдәвийи туж дәрдьк’әт. Р’уйе Wи мина р’ойе бу кӧ т’әмамийа qәwата хwәва шәwq дьдә[+]. 17Чахе кӧ мьн Әw дит, мина йәки мьри к’әтьмә бәр ньгед Wи. Әwи дәсте Хwәйи р’асте дани сәр мьн у готә мьн: «Нәтьрсә, Әз ьм Йе Пешьн у Пашьн[*][+] . 18Әз Йе сах ьм. Әз Йе мьри бум, ле ва йә әз сах ьм һ’әта-һ’әтайе. У Әз ьм хwәйе к’ьлитед Мьрьне у Дийаре Мьрийа[†][+]. 19Аwа бьньвисә чь кӧ тӧ дьбини, чь кӧ ньһа һәнә у чь wе паше бьбьн. 20Сӧр’а ван стәйрка, йед кӧ тә дәсте Мьни р’астеда дитьн, ӧса жи һәр һ’әфт шәмданед зер’ин әв ә: Әw һәр һ’әфт стәйрк, мьлйак’әтед һәр һ’әфт щьвина нә у әw һәр һ’әфт шәмдан, һәр һ’әфт щьвин ьн.

#### 2


Т’әми у ширәтед бона щьвина бажаре Әфәсе

1Мьлйак’әте щьвина Әфәсер’а бьньвисә беже:

Әwи кӧ һ’әфт стәйрк дәсте Wийи р’астеда у нава һ’әфт шәмданед зер’инда дьгәр’ә, аһа дьбежә:[+] 2Әз һаш жь кьред тә, хәбата тә у сәбьра тә һәмә. Әз заньм кӧ тӧ нькари ль хьраба т’ә’мул ки. Тә әw жи щер’ьбандьн[†], йед кӧ хwә шанди[†] һ’әсаб дькьн, ле р’аст нә ӧса нә, тә дит кӧ әw дәрәwин ьн[+]. 3Сәбьра тә һәйә, бона наве Мьн тә щәфа к’ьшанд у нәwәстийайи. 4Ле газьнәкә Мьн ль тә һәйә, кӧ тӧ мина бәре Мьн һ’ьз наки. 5Аwа ньһа бинә бира хwә, кӧ тӧ жь к’ӧ дәре к’әтийи у жь гӧнәкьрьне вәгәр’ә, кьред хwәйә пешийе бькә. Һәгәр на, Әзе бемә щәм тә у шәмдана тә жь щийе wе һьлдьм. 6Ле тьштәки р’ьнд ль щәм тә һәйә, кӧ дьжәни wан кьред николойийа, чаwа кӧ Әз жи дьжәньме.

7Гӧһе к’е һәйә бьра бьбьһе, кӧ Р’ӧһ’ чь дьбежә щьвина. Әwе кӧ сәрк’әвә, Әзе изьне бьдьмә wи, wәки жь wе дара жийине бьхwә, йа кӧ бӧһьшта Хwәдеда йә[*][+] .


Т’әми у ширәтед бона щьвина бажаре Сьмирнайе

8Мьлйак’әте щьвина Сьмирнайер’а бьньвисә беже:

Әwи Пешьн у Пашьн, Йе кӧ мьр у жь нава мьрийа р’абу аһа дьбежә:[+] 9Әз һаш жь тәнгаси у бәләнгазийа тә һәмә, ле бәле тӧ дәwләти йи! Ӧса жи һаш жь бӧхданед wан һәмә, йед кӧ хwәр’а дьбежьн: ‹Әмә щьһу[†] нә›. Әw нә щьһу нә, ле әw жь к’ьништа[†] мирещьн[†] ьн[+]. 10Жь wан тәнгасийа нәтьрсә, к’ижане бенә сәре тә. Ва мирещьн wе жь wә һьнәка бавежә кәле, wәки һун бенә щер’ьбандьне у һуне дәһә р’ожа щәфе бьк’ьшиньн. Һ’әта мьрьне амьн бьминә, Әзе т’аще жийине бьдьмә тә[+].

11Гӧһе к’е һәйә бьра бьбьһе, кӧ Р’ӧһ’ чь дьбежә щьвина. Әwе кӧ сәрк’әвә жь мьрьна дӧда wе qәт зьраре нәбинә[+].


Т’әми у ширәтед бона щьвина бажаре Пәргамайе

12Мьлйак’әте щьвина Пәргамайер’а бьньвисә беже:

Әwе кӧ шуре Wийи дӧдәвийи туж һәйә аһа дьбежә:[+] 13Әз һаш жь тә һәмә кӧ тӧ ль к’ӧ дәре дьмини, аwа готи ль wи щийе кӧ т’әхте мирещьн ле йә. Тӧ наве Мьн qәwин дьгьри у тә баwәрийа[†] хwәйә һьндава Мьнда wан р’ожа жи инк’ар[†] нәкьр, гава шә’де Мьни амьн Антипас нава wәда һатә кӧштьне, wи щийе кӧ мирещьн ле дьминә. 14Ле газьнәкә Мьн ль тә һәйә, кӧ ль wе дәре һьнәк мәрьвед тә һәнә, кӧ пәй һинкьрьна wи Бьлами[†] дьчьн, йе кӧ Балаq һин кьр, кӧ зар’ед Исраел[†] жь р’е дәрхә, wәки әw qӧрбанед[†] п’ута бьхwьн у бенамусийе бькьн[*][+] . 15Ӧса жи һьнәк мәрьвед тә жи һәнә кӧ пәй һинкьрьна николойийа дьчьн[+]. 16Аwа жь гӧнәкьрьне вәгәр’ә, һәгәр на, Әзе зутьре бемә щәм тә у пе шуре дәве Хwә т’әви wан мәрьва шәр’ кьм[+].

17Гӧһе к’е һәйә бьра бьбьһе, кӧ Р’ӧһ’ чь дьбежә щьвина. Әwе кӧ сәрк’әвә Әзе жь wи манайе[†] вәшарти бьдьмә wи у ӧса жи кәвьрәки сьпи бьдьме, кӧ wе навәки ну ль сәр кевьр ньвисар бә у т’ӧ кәсе wи нави ньзаньбә, пештьри йе кӧ wи кәвьри бьстинә[*][+] .


Т’әми у ширәтед бона щьвина бажаре Тийатирайе

18Мьлйак’әте щьвина Тийатирайер’а бьньвисә беже:

Кӧр’е Хwәде[†] аһа дьбежә, Йе кӧ ч’ә’вед Wи мина алава егьр ьн у ньгед Wи мина wи сьфьре хаси кӧ дьбьрьqә:[+] 19Әз һаш жь кьред тә, һ’ьзкьрьна тә, баwәрийа тә, хьзмәтк’ари у сәбьра тә һәмә. Әз заньм кӧ кьред тәйә пашwәхтийе жь йед пешийе зедәтьр ьн. 20Ле газьнәкә Мьн ль тә һәйә, кӧ тӧ wе жьне, Изабеле сәбьр дьки, кӧ хwә п’ехәмбәр һ’әсаб дькә. Әwа пе һинкьрьна хwә хӧламед Мьн жь р’е дәрдьхә, wәки бенамусийе бькьн у qӧрбанед п’ута бьхwьн[+]. 21Мьн wәхт да wе, wәки әw жь гӧнәкьрьне вәгәр’ә, ле әw нахwазә дәсте хwә жь бенамусийа хwә бькә[+]. 22Ва Әзе wе бавежьмә нава щи-ньвине у йед кӧ т’әви wе бенамусийе жи дькьн, бькьмә һ’аләки гьран, һәгәр жь кьред хwә вәнәгәр’ьн. 23Әзе зар’ед wе хьм, бькӧжьм у һ’әму щьвине бьзаньбьн кӧ Әз ьм, Йе дьл у нета ә’нәнә дькә. Әзе ль анәгори кьрьнед wә һәр йәки бьдьмә wә[*][+] . 24Ле бәле Әз wә, йед майинр’а дьбежьм кӧ Тийатирайеда нә, ле пәй ве һинкьрьне нәк’әтьнә, әw ‹Сӧр’ед мирещьнә к’ур› ньзаньн чаwа кӧ әw дьбежьн. Әз барәки дьн надьмә сәр мьле wә, 25ле т’әне чи wә һәйә qәwин бьгьрьн, һ’әта кӧ Әз бем[+]. 26-27Әwе кӧ сәрк’әвә у һ’әта хьлазийе кьред ль гора дьле Мьн бькә, Әзе wи һ’ӧкӧме сәр мьләта бьдьмә wи, к’ижан Мьн жь Баве Хwә һьлдайә

у әwе пе шьвдара һ’әсьни шьвантийе ль wан бькә,
мина фьраqед ч’ьни wе бьп’ьшьринә.[*][+]

28У Әзе стәйрка сьбейә зу бьдьмә wи.

29Гӧһе к’е һәйә бьра бьбьһе, кӧ Р’ӧһ’ чь дьбежә щьвина[+].

#### 3


Т’әми у ширәтед бона щьвина бажаре Сардәйсе

1Мьлйак’әте щьвина Сардәйсер’а бьньвисә беже:

Әwи кӧ һ’әфт р’ӧһ’ед Хwәде у һ’әфт стәйркед Wи һәнә, аһа дьбежә: Әз һаш жь кьред тә һәмә, наве тә һәйә йане тӧ сах и, ле р’аст тӧ мьри йи[+]. 2Һ’ьшйар бә у әwед кӧ манә ле ль бәр мьрьне нә, бькә бьра сәр хwәда бен, чьмки Мьн кьред тә ль бәр Хwәдейе Хwә гьһишти нәдитьн. 3Дә бинә бира хwә кӧ тә чь стандийә у бьһистийә, гӧр’а wан тьшта бькә у т’обә кә. Ле һәгәр тӧ һ’ьшйар нәби, Әзе мина дьзәки сәр тәда бьгьрьм у те qәт ньзаньби кӧ Әзе к’ижан сьһ’әтеда сәр тәда бьгьрьм[*][+] . 4Ле Сардәйседа чәнд кәсед тә һәнә кӧ wан к’ьнщед хwә нәләwьт’андьнә. Әwе бь к’ьнщед чилә-qәрqаш т’әви Мьн бьгәр’ьн, чьмки әwә һежа нә[+]. 5Әwе кӧ сәрк’әвә, әwе аһа к’ьнщед чилә-qәрqаш ль хwә wәргьрә. Әзе наве wи жь к’ьтеба жийине т’ӧ щар р’әсит нәкьм у наве wи ль бәр Баве Хwә у ль бәр мьлйак’әтед Wи ашкәрә кьм[*][+] .

6Гӧһе к’е һәйә бьра бьбьһе, кӧ Р’ӧһ’ чь дьбежә щьвина[+].


Т’әми у ширәтед бона щьвина бажаре Фьладәлфйайе

7Мьлйак’әте щьвина Фьладәлфйайер’а бьньвисә беже:

Әwи пироз[†], Әwи р’аст, аһа дьбежә, Йе кӧ хwәйе к’ьлита Даwьд[†] ә, кӧ вәдькә у т’ӧ кәс нькарә дадә у дадьдә т’ӧ кәс нькарә вәкә[*] : 8Әз һаш жь кьред тә һәмә. Ва Мьн дәрики вәкьри данийә бәр тә, кӧ т’ӧ кәс нькарә дадә. Әз заньм кӧ qәwата тә һьнәки һәйә у тә готьна Мьн хwәй кьр у наве Мьн инк’ар нәкьр. 9Бьньһер’ә, һьнәкә жь к’ьништа мирещьн һәнә, йед кӧ дьбежьн: ‹Әмә щьһу[†] нә›, ле р’аст нә щьһу нә, әw дәрәwа дькьн. Ва Әзе п’ейи сәр wан кьм, кӧ әw бен у ль бәр ньгед тә та бьн у бьзаньбьн Әз тә һ’ьз дькьм[+]. 10Тә кӧ т’әмийа Мьн хwәй кьр у сәбьр кьр, Әзе жи тә жь wи wәхте щер’ьбандьне хwәй кьм, йа кӧ wе бе сәр т’әмамийа дьнйайе, кӧ бьнәлийед[†] ль р’убари дьне бьщер’ьбинә[+]. 11Әзе зутьрәке бем, чи тә һәйә qәwин бьгьрә, wәки т’ӧ кәс т’аще тә нәстинә[+]. 12Әwе кӧ сәрк’әвә Әзе wи п’арьстгәһа[†] Хwәдейе Хwәда бькьмә стун у әwе иди дәрнәк’әвә дәрва. Әзе ль сәр wи наве Хwәдейе Хwә, ӧса жи наве бажаре Хwәдейе Хwә, аwа готи наве Оршәлима[†] ну бьньвисьм, йа кӧ жь Хwәдейе Мьн жь ә’змен wе бе хwаре у Әзе наве Хwәйи ну жи бьньвисьм[*][+] .

13Гӧһе к’е һәйә бьра бьбьһе, кӧ Р’ӧһ’ чь дьбежә щьвина[+].


Т’әми у ширәтед бона щьвина бажаре Лаwдькйайе

14Мьлйак’әте щьвина Лаwдькйайер’а бьньвисә беже:

‹Йе Амин[†]› аһа дьбежә, Әw шә’де р’аст у амьн, ч’ә’вканийа ә’фьрин у хӧльqийед Хwәде[*] :[+] 15Әз һаш жь кьред тә һәмә, тӧ нә сар и у нә жи гәрм и. Хwәзи тӧ йан сар буйайи йан жи гәрм. 16Ле чьмки тӧ голи йи, нә сар и у нә жи гәрм, Әзе тә жь дәве хwә бьр’ежьм. 17Тӧ дьбежи: ‹Әз дәwләти мә, wе йәкеда гәләк пешда чумә, qәт һ’әwще т’ӧ тьшти нимә›. Ле тӧ ньзани кӧ тӧ мә’рьм, р’әбән, бәләнгаз, кор у тә’зи йи[+]. 18Әз ве т’әмийе дьдьмә тә: Зер’е кӧ бь егьр һатийә сафикьрьне жь Мьн бьк’ьр’ә, wәки тӧ дәwләти би у к’ьнщед чилә-qәрqаш жь Мьн бьк’ьр’ә, кӧ ль хwә ки, wәки шәрма тә’зибуна тә бе ньхамтьне, ӧса жи дәрмане ч’ә’ва, кӧ ль ч’ә’вед хwә ди, wәки бьбини[+]. 19Әз к’ижана һ’ьз дькьм ль wан һьлтем у wан ширәт дькьм. Бона ве йәке хирәт кә у жь гӧнәкьрьне вәгәр’ә![*][+] 20Ва Әз ль бәр дәри сәкьни мә у ль дери дьхьм. Һәгәр йәк дәнге Мьн бьбьһе у дери ль Мьн вәкә, Әзе һәр’ьмә һьндӧр’, т’әви wи нан бьхwьм у әwе жи т’әви Мьн[+]. 21Әwе кӧ сәрк’әвә, Әзе дәстуре бьдьме кӧ т’әви Мьн сәр т’әхте Мьн р’уне, чаwа кӧ Әз сәрк’әтьм у т’әви Баве Хwә сәр т’әхте Wи р’уньштьм[+].

22Гӧһе к’е һәйә бьра бьбьһе, кӧ Р’ӧһ’ чь дьбежә щьвина»[+].

#### 4


Т’әхте ә’зменда

1Пәй ван тьштар’а мьн дина хwә дайе, ва ә’зменда дәрик вәкьри йә. У әw дәнге кӧ мьн бәре мина дәнге бор’ийе бьһистьбу мьнр’а гот: «Р’абә wәрә ве жоре, Әзе wан тьштед кӧ гәрәке жь вьр шунда бьqәwьмьн, нишани тә кьм»[+]. 2Һәма һьнге Р’ӧһ’е Пироз һатә сәр мьн, мьн дина хwә дайе, wе т’әхтәк ль ә’змен һәбу у йәк ль сәр т’әхт р’уньшти бу[*][+] . 3У шәwqа диндара Йе р’уньшти мина йа кәвьре йаспис у сардийон бу. У к’әскәсоре жи дора т’әхт гьртьбу, мина ишьqа зьмруде[*] . 4Ль дора wи т’әхти бист чар к’ӧрси һәбун у ль сәр wан к’ӧрсийа бист чар р’успи[†] р’уньштьбун. К’ьнщед чилә-qәрqаш ль wан бун у т’ащед зер’ин жи ль сәре wан бун[+]. 5Жь т’әхт бьруск у дәнгед гӧр’инийа ә’wр-ә’змана дәрдьк’әтьн. Ль бәр т’әхт һ’әфт агьред алавпек’әти һәбун, кӧ әw һәр һ’әфт р’ӧһ’ед Хwәде нә[*][+] . 6Ль бәр т’әхт тьштәки мина бә’рәкә шушә һәбу, кӧ мина хьрустале зәлал бу.

Ль дора т’әхт, һәр алики чар р’ӧһ’бәр һәбун, кӧ пешийе у пашийева ч’ә’вава т’ьжи бун[+]. 7Р’ӧһ’бәре пешьн мина шер бу, р’ӧһ’бәре дӧда мина щанәга бу, р’ӧһ’бәре сьсийа р’уйе wи мина р’уйе мәрьва бу у р’ӧһ’бәре чара жи мина тәйре симьр’и кӧ дьфьр’ә. 8Һәр чар р’ӧһ’бәр жи шәш баски бун, сәр у бьнва ч’ә’вава хьт-хьти бун. У шәв у р’ож дәнге хwә нәдьбьр’ин дьготьн:

«Пироз, пироз, пироз,
Хӧдан Хwәдейе Һ’әму Зорайийе,
Йе кӧ һәбу, Йе кӧ һәйә у Йе кӧ wе бе»[*] .

9Гава wан һәр чар р’ӧһ’бәра, р’умәт, һӧрмәт у шькьри дьданә Йе кӧ ль сәр т’әхт р’уньштийә у һ’әта-һ’әтайе Сах ә, 10әw һәр бист чар р’успи бәр Йе кӧ ль сәр т’әхт р’уньшти дәвәр’уйа дьчун, сәре хwә бәр Wи даданин, Йе кӧ һ’әта-һ’әтайе Сах ә у т’ащед хwә давитьнә бәр т’әхт у дьготьн:

11«Йа Хӧдан Хwәдейе мә,
Тӧ һежа йи кӧ р’умәт, һӧрмәте у qәwате бьстини.
Чьмки Тә һәр тьшт ә’фьрандьн
у бь хwәстьна Тә әw ә’фьрин у һәнә»[+].

#### 5


К’ьтеба гӧломатккьрийә моркьри

1Һьнге мьн дәсте Wийи р’астеда, Йе кӧ ль сәр т’әхт р’уньштьбу, к’ьтебәкә гӧломатккьри дит кӧ һәр дӧ алийава һатьбу ньвисаре у бь һ’әфт мора һатьбу моркьрьне[*][+] . 2Мьн дина хwә дайе, wе мьлйак’әтәки qәwат бь дәнгәки бьльнд дьгот: «К’и һежа йә кӧ моред ве к’ьтебе же р’акә у к’ьтебе вәкә?» 3Ле т’ӧ кәс т’ӧнәбу, нә ль ә’змен, нә ль сәр ә’рде у нә жи жь бьне ә’рде, кӧ бькарьбуйа әва к’ьтеба вәкьра ле бьньһер’ийа. 4Әз жи к’әлә-к’әл дьгьрийам, кӧ йәки һежа нәһатә дитьне, wәки әw к’ьтеба вәкьра ле бьньһер’ийа. 5Һьнге жь р’успийа йәки мьнр’а гот: «Нәгьри! Ва Шере жь qәбила Щьһуда[†], тамара Даwьд сәрк’әт у дькарә һәр һ’әфт моред wе к’ьтебе же р’акә у вәкә»[*][+] .

6Һьнге мьн дина хwә дайе, wе говәка wи т’әхтида, к’ижан һәр чар р’ӧһ’бәр у р’успийа доре гьртьбун, Бәрхәк сәкьни бу, чаwа кӧ сәржекьри бә. Һ’әфт стьруйед Wи у һ’әфт ч’ә’вед Wи һәбун, Әw һәр һ’әфт р’ӧһ’ед Хwәде нә, кӧ ль т’әмамийа дьнйайе һатьнә шандьне[*][+] . 7Әw һат у к’ьтеб жь дәсте Wийи р’асте, Йе кӧ ль сәр т’әхт р’уньштьбу һьлда. 8Чахе Wи әw һьлда, әw һәр чар р’ӧһ’бәр у һәр бист чар р’успи ль бәр wи Бәрхи дәвәр’уйа чун. Дәсте һәр йәкида чәнг[†] у т’асед зер’инә т’ьжи бьхур[†] һәбун. Әw бьхур дӧайед щьмә’та Хwәде нә[*][+] . 9У стьранәкә ну дьстьран дьготьн:

«Тӧ һежа йи, кӧ wе к’ьтебе һьлди
у моред wе же р’аки.
Чьмки Тӧ һати сәржекьрьне
у пе хуна хwә Тә мәрьв жь һәр бәрәке, жь һәр зьмани,
жь һәр щьмә’те у жь һәр мьләти к’ьр’ин бона Хwәде,[+]
10Тә әw кьрьн п’адшатийа к’аһина бона хьзмәтк’арийа Хwәде
у әwе ль сәр дьнйайе п’адшатийе бькьн»[*][+] .

11Һьнге мьн дина хwә дайе, мьн дәнге гәләк мьлйак’әта бьһист кӧ дора т’әхт, wан р’ӧһ’бәра у р’успийа гьртьбун. Р’әqәма wан дьгьһиштә бь һ’әзара у милийона[+]. 12Бь дәнгәки бьльнд дьстьран дьготьн:

«Әw Бәрхе сәржекьри һежа йә
кӧ qәwате, дәwләмәндтийе,
сәрwахтийе[†], карине,
һӧрмәте, р’умәте у пәсьне бьстинә»[*][+] .

13Мьн бьһист кӧ һәр ә’фьринед ль ә’змен, ль сәр ә’рде, йед бьн ә’рде, йед бә’реда у һ’әмуйед нава wанда, дьстьран:

«Бьра һ’әта-һ’әтайе пәсьн, һӧрмәт, р’умәт у qӧдрәт
ль Йе сәр т’әхт р’уньшти, ӧса жи ль wи Бәрхи бә!»[*][+]

14У wан һәр чар р’ӧһ’бәра дьготьн: «Амин!» у р’успи дәвәр’уйа чун, сәре хwә бәр Wи данин[+].

#### 6


Һ’әфт мор чаwа тенә вәкьрьне?

1Һьнге мьн дина хwә дайе, wи Бәрхи морәкә жь wан һәр һ’әфт мора вәкьр у мьн жь wан һәр чар р’ӧһ’бәра дәнгәки мина дәнге гӧр’инийа ә’wра бьһист кӧ гот: «Wәрә»[+]. 2Мьн дина хwә дайе, ва һәспәки боз хӧйа бу, дәсте йе лесийарбуйида тиркәванәк һәбу, т’ащәк wир’а һатә дайине у әw чаwа ә’гит чу, wәки сәрк’әвә.

3Чахе Бәрх мора дӧда вәкьр, мьн бьһист кӧ р’ӧһ’бәре дӧда гот: «Wәрә». 4Һьнге һәспәки дьнейи р’әнге зәрда дәрк’әт[*] у сийаре wир’а изьн һатә дайине, кӧ ә’дьлайийе жь дьнйайе һьлдә, wәки мәрьв һәвдӧ бькӧжьн. Шурәки мәзьн wир’а һатә дайине[+].

5Чахе Wи мора сьсийа вәкьр, мьн бьһист кӧ р’ӧһ’бәре сьсийа гот: «Wәрә». Мьн дина хwә дайе, ва һәспәки р’әш у дәсте сийаре wида мезинәк һәбу. 6Һьнге те бежи мьн дәнгәк бьһист, жь нава һәр чар р’ӧһ’бәра һат у гот: «Чапәкә гәньмә бьч’ук пе зивәки[†] у се чапед бьч’ук щәһ пе зивәки[*] . Ле зьраре нәдә зәйт’е у шәраве»[+].

7Чахе Wи мора чара вәкьр, мьн дәнге р’ӧһ’бәре чара бьһист кӧ гот: «Wәрә». 8Мьн дина хwә дайе, ва һәспәки шиноqи, кӧ наве сийаре wи Мьрьн бу, Дийаре Мьрийа пәй wи дьһат. Һ’ӧкӧм wир’а һатә дайине сәр п’арәкә жь чар п’аред дьнйайе, wәки пе шур, хәлайийе, нәхwәшийа һ’ал у р’ә’wьред дьнйайе wан бькӧжә[+].

9Чахе Wи мора пенща вәкьр, мьн бьн горигәһеда[†] р’ӧһ’ед wан мәрьва дитьн, йед кӧ бона Хәбәра Хwәде у бона шә’дәтийа кӧ дабун һатьбунә кӧштьне[+]. 10Wан бь дәнгәки бьльнд кьрьнә гази у готьн: «Йа Хwәйи-Хӧдане пироз у р’аст! Те һ’әта к’әнге диwане нәки у һ’әйфа хуна мә жь бьнәлийед р’убари дьне һьлнәди?»[+] 11Һьнге жь wан һәр йәкир’а чӧхед чилә-qәрqаш һатьнә дайине у wанр’а һатә готьне, кӧ һьнәк wәхт жи һеса бьн, һ’әта кӧ һ’әсабе һәвал-хӧламед wан у хушк-бьред wанә кӧ wе мина wан бенә кӧштьне, т’әмам бә[+].

12Чахе Wи мора шәша вәкьр, мьн дина хwә дайе, ә’рд qайим һ’әжийа. Р’о мина к’ӧрхе[†] жь пьр’ч’е чекьри р’әш бу у һив сәрда-педа бу мина хуне[*][+] . 13Стәйркед ә’змен ӧса жорда к’әтьнә ә’рде, чаwа кӧ дара һежире жь бәр байе qайим дьһ’әжә у бәред wе[*] же дьwарьн[*] . 14Һьнге ә’зман бу мина к’ьтеба гӧломатккьри ль һәв һатә п’еч’ане, һьлк’ьшийа у һ’әму ч’ийа у гьрав жь щийед хwә һ’әжийан[+]. 15Wи чахи п’адшед дьнйайе, мәзьнед wе, сәрәскәред wе, дәwләтийед wе, ә’гитед wе у һ’әму мәрьвед хӧлам у аза хwә шкәфт у qәйед ч’ийада вәшартьн[*] , 16ч’ийа у qәйар’а дьготьн: «Сәр мәда бьк’әвьн у мә жь р’уйе Wи вәшерьн, Йе кӧ ль сәр т’әхт р’уньшти йә, ӧса жи жь хәзәба Бәрх[*][+] . 17Чьмки р’ожа хәзәба wанә мәзьн һат у к’и дькарә тәйах кә?»[*][+]

#### 7


Жь зар’ед Исраел 144 000 кәс тенә моркьрьне

1Пәй ве йәкер’а мьн дина хwә дайе, wе чар мьлйак’әт ль һәр чар qӧлбед дьнйайе сәкьни нә у байед һәр чар qӧлбед дьнйайе һ’ьшк гьртьнә, wәки ль ә’рде, бә’ре у т’ӧ даре нәхьн[*] . 2Һьнге мьн мьлйак’әтәки дьн жи дит кӧ жь р’оһьлате дьһат у мора wийә жь Хwәдейе Сах һәбу. Әwи бь дәнгәки бьльнд ль wан һәр чар мьлйак’әта кьрә гази, йед кӧ wанр’а һатьбу дайине, кӧ зьраре бьдьнә ә’рде у бә’ре, wанр’а гот: 3«Зьраре нәдьнә ә’рде, бә’ре у дара, һ’әта кӧ әм море ль ә’нийа хӧламед Хwәдейе хwә нәхьн»[*][+] . 4Һьнге р’әqәма йед кӧ һатьбунә моркьрьне мьн бьһист: Жь һ’әму qәбилед зар’ед Исраел сәд чьл чар һ’әзар һатьбунә моркьрьне.

5Жь qәбила Щьһуда донздәһ һ’әзар,
жь qәбила Р’убен донздәһ һ’әзар,
жь qәбила Гад донздәһ һ’әзар,
6жь qәбила Ашер донздәһ һ’әзар,
жь qәбила Нәфтәли донздәһ һ’әзар,
жь qәбила Мьнашә донздәһ һ’әзар,
7жь qәбила Шьмһ’ун донздәһ һ’әзар,
жь qәбила Леwи[†] донздәһ һ’әзар,
жь qәбила Исахар донздәһ һ’әзар,
8жь qәбила Зәбулон донздәһ һ’әзар,
жь qәбила Усьв[†] донздәһ һ’әзар
у жь qәбила Бьнйамин[†] донздәһ һ’әзар һатьбунә моркьрьне.


Һ’әму мьләтед дьнйайе

9Пәй ве йәкер’а мьн дина хwә дайе, ва ә’лаләтәкә ӧса мәзьн, кӧ т’ӧ кәси нькарьбу бьжьмарта жь һәр мьләти, жь һәр бәрәке, жь һәр щьмә’те у жь һәр зьмани ль бәр т’әхт у wи Бәрхи сәкьни бун. Чӧхед чилә-qәрqаш ль wан бун у ч’ьqьлед хӧрма жи дәстед wанда бун,[+] 10бь дәнгәки бьльнд дькьрьнә гази дьготьн:

«Хьлазбун[†] жь дәсте Хwәдейе мә йә,
Йе кӧ ль сәр т’әхт р’уньшти йә
у жь дәсте wи Бәрхи йә»[+].

11Һьнге әw һ’әму мьлйак’әтед кӧ ль дора т’әхт, р’успийа у wан һәр чар р’ӧһ’бәра гьртьбун, бәр т’әхт дәвәр’уйа чунә ә’рде, сәре хwә бәр Хwәде данин[+] 12у готьн:

«Амин!
Пәсьн, р’умәт, сәрwахти,
шькьри, һӧрмәт, qәwат у зорайи
бьра һ’әта-һ’әтайе Хwәдейе мәр’а бә.
Амин!»[+]

13Һьнге жь wан р’успийа йәки мьнр’а гот: «Әвед кӧ чӧхед чилә-qәрqаш wәргьрти нә, әw к’и нә у жь к’ӧ дәре һатьнә?» 14Мьн wир’а гот: «Әз хӧлам, әз ньзаньм, тӧ зани». Һьнге әwи мьнр’а гот: «Әвана әw ьн, йед кӧ жь wе тәнгасийа мәзьн һатьнә, чӧхед хwә пе хуна wи Бәрхи шуштьнә, чил-qәрqаш кьрьнә[*][+] .

15Ләма әwә ль бәр т’әхте Хwәде нә,
п’арьстгәһа Wида шәв у р’ож Wи дьһ’әбиньн.
Йе ль сәр т’әхт р’уньшти, wе коне Хwә ль сәр wан вәгьрә.
16Әwе иди нә т’и бьн, нә бьр’чи бьн
у нә жи тә’в у гәрмайийе ль wан хә[*][+] .
17Чьмки әw Бәрхе кӧ говәка т’әхтда йә,
wе шьвантийе ль wан бькә,
wан бьбә сәр канийед ава жийине.
У Хwәде жи wе һ’әму һесьред ч’ә’вед wан паqьж кә»[*][+] .

#### 8


Мора һ’әфта

1Чахе Әwи мора һ’әфта вәкьр, ә’зменда wәкә нив сьһ’әти һәр тьшт сәqьр’и[+]. 2Һьнге мьн әw һәр һ’әфт мьлйак’әтед кӧ ль бәр Хwәде сәкьнибун дитьн, wанр’а һ’әфт бор’и һатьнә дайине[+].

3Мьлйак’әтәки дьн бьхурданга зер’ин дестда һат, ль бәр горигәһа зер’ин сәкьни. Wир’а гәләк бьхур һатә дайине, wәки бь т’әви дӧайед щьмә’та Хwәде дайнә сәр горигәһа зер’инә ль бәр т’әхте Хwәде[*][+] . 4Дуйе wе бьхуре т’әви дӧайед щьмә’та Хwәде жь дәсте wи мьлйак’әти бәрбь Хwәде бьльнд бу[+]. 5Паше мьлйак’әт әw бьхурданг һьлда, жь агьре горигәһева дагьрт авитә сәр ә’рде. Бу гӧр’инийа дәнгед ә’wра бьруске бьрq вәда у ә’рд һ’әжийа[+].


Һәр чар бор’ийед пешьн

6Һьнге wан һәр һ’әфт мьлйак’әтед кӧ һ’әфт бор’ийед wан һәбун к’аре хwә кьрьн, кӧ ль бор’ийа хьн.

7Йе пешьн ль бор’ийе хьст, тәйрок у агьр хунева т’әвайи сәр ә’рдеда бари. У жь се п’ара п’арәкә ә’рде шәwьти, жь се п’ара п’арәкә дара шәwьти у һ’әму гиһайе шин шәwьти[*][+] .

8Мьлйак’әте дӧда ль бор’ийе хьст, тьштәки мәзьни мина ч’ийаки агьр пек’әти һатә авитьне нава бә’ре. У жь се п’ара п’арәкә бә’ре бу хун,[+] 9жь се п’ара п’арәкә һ’әйwанед бә’реда qьр’ бу у жь се п’ара п’арәкә гәмийа wеран бу.

10Мьлйак’әте сьсийа ль бор’ийе хьст у стәйркәкә мәзьнә мина qәндила алав пек’әти жь ә’змен к’әтә сәр п’арәкә жь се п’аред ч’әма у авед канийа[+]. 11Наве wе стәйрке Зьрич’к бу. Жь се п’ара п’арәкә ава бу зьрич’к у жь wе аве гәләк мәрьв мьрьн, чьмки әw ав тә’л бу.

12Мьлйак’әте чара ль бор’ийе хьст, жь се п’ара п’арәкә р’ойе, жь се п’ара п’арәкә һиве у жь се п’ара п’арәкә стәйрка дәрб стандьн, ӧса кӧ жь се п’ара п’арәкә wан qарийа у жь се п’ара п’арәкә р’оже р’онайи нәда, ӧса жи жь се п’ара п’арәкә шәве[*][+] .

13Һьнге мьн дина хwә дайе, wе тәйрәки симьр’ жор ә’зменда дьфьр’и у мьн бьһист кӧ wи бь дәнгәки бьльнд гот: «Wәй, wәй, wәй ль сәре бьнәлийед ль р’убари дьне, кӧ wе бәр дәнге wан бор’ийед һәр се мьлйак’әтед майин к’әвьн, йед кӧ wе ль бор’ийа хьн».

#### 9


Бор’ийа пенща

1Мьлйак’әте пенща ль бор’ийе хьст у мьн дина хwә дайе, ва стәйркәк жь ә’змен к’әтә сәр р’уйе ә’рде у к’ьлита дәре гәлийе һәй-wайе[†] wе стәйркер’а һатә дайине[+]. 2Әwе дәре гәлийе һәй-wайе вәкьр, жь гәли ду-духан дәрк’әт мина дуйе к’ура мәзьн у р’уйе р’ойе у һәwе гьрт[*] . 3Жь wе ду-духане кӧли[†] дәрк’әтьнә сәр р’уйе ә’рде, wанр’а qәwата мина qәwата дуп’ьшкед ә’рде һатә дайине[*][+] . 4Wанр’а һатә готьне, кӧ зьраре нәдьнә гиһе ә’рде, нә жи т’ӧ шинайийе у даре, ле бьдьнә wан мәрьвед кӧ мора Хwәде ль сәр ә’нийа wан т’ӧнәйә[*][+] . 5Wанр’а һатә дайине, кӧ wан нәкӧжьн, ле пенщ мәһа бьдьнә щәфе. Еша wан мина еша лехьстьна дупьшка бу. 6Wан р’ожада мәрьве ль мьрьне бьгәр’ьн, ле wе qәт нәбиньн, әwе һ’әйра мьрьнеда бьн, ле мьрьне жь wан бьр’әвә[*] .

7Qьлхе wан кӧлийа мина wан һәспа бун, йе кӧ бона шер’ тенә һазьркьрьне. Ль сәр сәре wан тьштед мина т’ащед зер’ин һәбун у р’уйе wан мина р’уйе мәрьва бун[*] . 8П’ор’е сәре wан мина п’ор’е жьна бун у дьранед wан мина дьранед шера бун. 9Еләкзьрьһ’ед[†] wан һәбун, мина йед һ’әсьни, дәнге баскед wан мина дәнге wан ә’рәба бун, кӧ чаwа гәләк һәсп wан дьк’ьшиньн у дажонә нава шер’. 10Мина дуп’ьшка жи поч’ед wан һәбун у сәр поч’а жи дәрзи, к’ижанада qәwата wан һәбу кӧ пенщ мәһа мерьв бьдьнә щәфе. 11Мьлйак’әте гәлийе һәй-wайе ль сәр wан п’адша бу, кӧ наве wи бь ибрани[†] «Абадун» бу, бь йунани «Аполийон», кӧ те фә’мкьрьне: «Wеранкьр».

12Wәйа пешьн дәрбаз бу. Жь вьр шунда ва дӧ wәйе жи бен[+].


Бор’ийа шәша

13Мьлйак’әте шәша ль бор’ийе хьст у мьн дәнгәк жь һәр чар стьруйед горигәһа зер’инә ль бәр Хwәде бьһист,[+] 14кӧ готә wи мьлйак’әте шәша, йе кӧ бор’и дестда бу: «Wан һәр чар мьлйак’әтед кӧ ль бәр ч’әме Фьратейи мәзьн гьредайи нә вәкә»[+]. 15Һьнге әw һәр чар мьлйак’әт һатьнә бәр’дане, йед кӧ бона wе сьһ’әте, wе р’оже, wе мәһе у wе сале һатьбунә һазьркьрьне, wәки жь се п’ара п’арәкә мәрьвайе бькӧжьн. 16Мьн р’әqәма ордийед сийари бьһист кӧ дӧсьд милийон бу. 17Wе дитьнокеда һәсп у сийаред wан мьнва аһа хӧйа бун: Р’әнгед еләкзьрьһ’ед wан р’әнге сори мина егьр, ширки мина qалч’ич’әке, qич’ьки мина к’ьрк’утеда[†] бун. Сәре һәспед wан мина сәре шера бун у жь дәве wан агьр, ду у к’ьрк’ут дәрдьк’әт. 18Пе ван һәр се бәла, жь се п’ара п’арәкә мәрьвайе, пе агьр, ду у к’ьрк’ута кӧ жь дәве ван дәрдьк’әт һатьнә кӧштьне. 19Чьмки qәwата һәспа дәв у делед wанда бун. Делед wан мина мә’ра бун у сәре wан һәбун, кӧ пе wан зьрар дьдан.

20Әw мәрьвед майинә кӧ пе ван бәла нәһатьнә кӧштьне, жь wан п’утед кӧ бь дәстед хwә чекьрьбун вәнәгәр’ийан. Wана дәсте хwә жь щьнһ’әбандьне[†], жь wан п’утед зер’ә, зивә, сьфьрә, кәвьрә, дарә кӧ набиньн, набьһен у нагәр’ьн нәк’ьшандьн[*][+] . 21Ӧса жи жь кӧштьне, сербазийе[†], бенамусийе у дьзийа хwә вәнәгәр’ийан[+].

#### 10


Мьлйак’әт у к’ьтеба бьч’укә гӧломатккьри

1Һьнге мьн мьлйак’әтәки дьнейи зор дит кӧ жь ә’змен дьһатә хwаре. Ә’wр ле wәргьрти бу у к’әскәсор ль сери бу, р’уйе wи мина р’ойе бу, ньгед wи жи мина стунед егьр бун[+]. 2Дәсте wида к’ьтебәкә бьч’укә вәкьри һәбу, ньге хwәйи р’асте дани сәр бә’ре, ньге хwәйи ч’әпе жи дани сәр бәже[†] 3у бь дәнге бьльнд мина мьр’инийа шер кьрә qар’ин. Чахе кӧ wи кьрә qар’ин, һәр һ’әфт гӧр’инийед ә’wра пе дәнгед хwә хәбәр дан. 4Гава wан һәр һ’әфт гӧр’инийед ә’wра хәбәр дан, мьн кьр кӧ бьньвисьм, ле жь ә’змен дәнгәк һат у гот: «Әw тьштед кӧ һәр һ’әфт гӧр’инийед ә’wра готьн, wан ә’йан нәкә, нәньвисә»[+].

5Һьнге әw мьлйак’әте кӧ мьн дитьбу, wәки wи ньгәк данибу сәр бә’ре у йәк жи сәр бәже, дәсте хwәйи р’асте бәрбь ә’змен бьльнд кьр 6у пе Әwи сонд хwар кӧ һ’әта-һ’әтайе Сах ә, аwа готи пе Wи Йе кӧ ә’зман, һ’әмуйед wеда, ә’рд, һ’әмуйед wеда у бә’р, һ’әмуйед wеда ә’фьрандьнә у гот: «Иди wәхте дәрәнги нәк’әвә. 7Ле гава мьлйак’әте һ’әфта дәнг ль бор’ийе хә, һьнге wе әw сӧр’а т’ьвдира Хwәде бе сери, йа кӧ Wи ә’лами хӧламед Хwә п’ехәмбәра кьрьбу»[+].

8Пәй ве йәкер’а wи дәнге кӧ мьн жь ә’змен бьһистьбу, диса т’әви мьн хәбәр да у гот: «Һәр’ә, wе к’ьтеба вәкьри жь дәсте wи мьлйак’әти һьлдә, йе кӧ ль сәр бә’ре у бәже сәкьни йә»[*] . 9Әз жи чумә щәм wи мьлйак’әти у мьн жер’а гот: «К’а wе к’ьтеба бьч’ук бьдә мьн». Әwи мьнр’а гот: «Һан ве һьлдә у бьхwә. Әве нав-дьле тәда тә’л бә, ле дәве тәда wе мина һьнгьв ширьн бә»[+]. 10Һьнге мьн к’ьтеба бьч’ук жь дәсте мьлйак’әт һьлда у хwар. Дәве мьнда мина һьнгьв ширьн бу, ле чахе мьн әw хwар, мьн нав-дьле хwәда тә’лайи к’ьфш кьр. 11Wи чахи мьнр’а һатә готьне: «Гәрәке тӧ диса ль сәр гәләк щьмә’та, мьләта, зьмана у п’адша п’ехәмбәртийе бьки».

#### 11


Дӧ шә’дед кӧ п’ехәмбәртийе дькьн

1Һьнге qамишәки[†] мина шьва мьнр’а һатә дайине у һатә готьне: «Р’абә, п’арьстгәһа Хwәде у горигәһе чап кә у йед кӧ теда дьһ’әбиньн жи бьжмьрә[+]. 2Ле һ’әwша п’арьстгәһейә дәрва бьһелә у wе чап нәкә, чьмки әw п’утп’арьстар’а[†] һатә дайине. Әwе Бажаре Пироз чьл дӧ мәһа бьн п’ийада п’епәс кьн[*][+] . 3У Әзе т’әмийе бьдьмә дӧ шә’дед Хwә, әwе к’ӧрх хwәкьри һ’әзар дӧсьд шест р’ожи п’ехәмбәртийе бькьн». 4Әвана әw һәр дӧ даред зәйт’уне у һәр дӧ шәмдан ьн, йед кӧ ль бәр Хӧдане дьнйайе дьсәкьньн[*] . 5Һәгәр мәрьвәк кӧ бьхwазә зьраре бьдә wан, агьр жь дәве wан дәрдьк’әвә, дьжмьнед wан һ’уфи хwә дькә. У һәгәр мәрьвәк бьхwазә зьраре бьдә wан, гәрәке әw хwәха ӧса бе кӧштьне. 6Һ’ӧкӧме ван һәйә, кӧ р’ожед п’ехәмбәртийа хwәда ә’змен дадьн, wәки баран нәбарә. Ӧса жи һ’ӧкӧме wан ль сәр ава һәйә, кӧ wан бькьнә хун у к’әнге жи бьхwазьн, дькарьн һәр щур’ә бәла биньнә сәре дьне[*][+] .

7Гава әwана шә’дәтийа хwә сәр һәвда биньн, һьнге әw щә’нәwьре кӧ жь гәлийе һәй-wайе дәрдьк’әвә, wе т’әви wан шәр’ кә, wан бьндәст кә у бькӧжә[+]. 8Щьнйазед wан wе ль сәр мәйдана wи бажаре мәзьн авити бьн, ль wи щийе кӧ Хӧдане wан һәр дӧйа һатә хачкьрьне[†], кӧ бь мә’на р’ӧһ’ани жер’а «Содом» у «Мьсьр[†]» те готьне. 9Жь һ’әму щьмә’та, бәрәка, зьмана у мьләта wе се р’ож у нива ль щьнйазед wан бьньһер’ьн у нәһельн кӧ щьнйазед wан бькьнә т’ьрба[+]. 10Бьнәлийед ль р’убари дьне wе дьле хwә ль wан ша кьн у ша бьн, хәлата жи һәвдӧр’а бьшиньн, чьмки ван һәр дӧ п’ехәмбәра щәфа дьданә йед кӧ ль сәр р’уйе ә’рде дьман.

11Пәй се р’ож у нивар’а Хwәде р’ӧһ’е жийине бәр wанда ани, әw р’абунә сәр п’ийа у хофәкә мәзьн к’әтә сәр йед кӧ әw дитьн[+]. 12Һьнге wан һәр дӧйа дәнгәки бьльнд жь ә’змен бьһист кӧ wанр’а гот: «Wәрьнә ве жоре». У әwана бәр ч’ә’вед дьжмьнед хwә ә’wрава һьлк’ьшийанә ә’змен[+]. 13Wе сьһ’әте ә’рд qайим һ’әжийа, жь дәһә п’ара п’арәкә бажер һьлшийа у wе ә’рдһ’әжеда һ’әфт һ’әзар мәрьв мьрьн, йед майин жи ч’ә’втьрсийайи бун, шькьри дьданә Хwәдейе ә’змен[+].

14Wәйа дӧда дәрбаз бу. Ва йә, йа сьсийа wе зутьре бе[+].


Дәнге бор’ийа һ’әфта: Һ’әбандьна ль ә’змен

15Мьлйак’әте һ’әфта ль бор’ийе хьст у ә’зменда дәнгед бьльнд һатьн кӧ дьготьн:

«П’адшатийа дьнйайе бу йа Хӧдане мә у Мәсиһе Wи,
Әwе һ’әта-һ’әтайе п’адшатийе бькә»[*][+] .

16Әw һәр бист чар р’успийед кӧ ль бәр Хwәде сәр к’ӧрсийед хwә р’уньштьбун, хwә дәвәр’уйа авитьн, сәре хwә бәр Хwәде данин[+] 17у готьн:

«Йа Хӧдан Хwәдейе Һ’әму Зорайийе,
Йе һәйи у Йе һәбуйи,
әм шькьрийе дьдьнә Тә,
кӧ Тә qәwата Хwәйә мәзьн станд
у дәст бь һ’ӧкӧме Хwә кьр[*][+] .
18П’утп’арьст qьлqьлин, ле хәзәба Тә һат.
Wәхт пер’а гьһиштийә, кӧ диwана мьрийа бьки,
хәлата бьди хӧламед Хwә, п’ехәмбәра у щьмә’та Хwә
ӧса жи йед кӧ жь Тә дьтьрсьн, жь бьч’ука һ’әта мәзьна.
Wәхт һат, кӧ qьр’а wан бини, йед кӧ дьне хьраб дькьн»[*][+] .

19Пәй ве йәкер’а п’арьстгәһа Хwәдейә ә’змен вәбу у wеда Сьндоqа Пәймана Wи хӧйа бу. Бьруске бьрq дан, гӧр’инийа дәнгед ә’wра һатә бьһистьне, ә’рд һ’әжийа у тәйрок бари[+].

#### 12


К’ӧлфәт у зийа[†]

1Һьнге нишанәкә мәзьн ә’зменда хӧйа бу: К’ӧлфәтәке р’о ль хwә wәргьртьбу, һив бьне п’ийада у т’ащәки жь донздәһ стәйрка жи ль сери бу[+]. 2Әw һ’әмлә бу у к’әтьбу бәр зар’е, еша хwә дьк’ьшанд у дькьрә qир’ин.

3Пәй ве йәкер’а нишанәкә дьн жи ә’зменда хӧйа бу. Мьн дина хwә дайе, ва зийаки[†] зәри мәзьн кӧ һ’әфт сәри у дәһә стьруйед wи һәбун у һ’әфт т’ащ жи ль сәред wи бун[*][+] . 4Поч’а wи жь се п’ара п’арәкә стәйркед ә’змен к’ьшанд у авитә сәр ә’рде. Әw зийа ль бәр wе к’ӧлфәта[†] кӧ к’әтьбу бәр зар’е сәкьни, кӧ һәма чаwа зар’ бьбә wе зар’е һ’уфи хwә кә. 5Wе к’ӧлфәте зар’әкә кӧр’ин ани, кӧ wе бь шьвдара һ’әсьни шьвантийе ль һ’әму мьләта бькә. Ле зар’а wе һатә р’аһьштьне, ль щәм Хwәде у бәр т’әхте Wи[*][+] . 6К’ӧлфәт жи р’әви бәр’ийе[†], ль wи щийе кӧ жь алийе Хwәдеда жер’а һатьбу һазьркьрьне, wәки әw ль wьр һ’әзар дӧсьд шест р’ожи бе хwәйкьрьне[+].

7Һьнге ль ә’змен шәр’ дәст пе бу. Мьхайил мьлйак’әтед хwәва т’әви зийе шәр’ кьр, зийе жи мьлйак’әтед хwәва т’әви wан шәр’ кьр[*][+] . 8Ле зийе да дәр, ә’зменда жи иди щи дәст wан нәк’әт, 9әw зийайе мәзьн жорда һатә авитьне. Әва әw мә’ре бәре бу, кӧ жер’а мирещьн у шәйт’ан дьбежьн, йе кӧ т’әмамийа дьне хальфандийә. Әw мьлйак’әтед хwәва жорда һатьнә авитьне сәр р’уйе ә’рде[*][+] .

10Һьнге мьн ль ә’змен дәнгәки бьльнд бьһист кӧ гот: «Ньһа йә wәхте хьлазкьрьн[†], qәwат у п’адшатийа Хwәдейе мә, ӧса жи һ’ӧкӧме Мәсиһе Wи. Чьмки Әw хәйбкьре хушк-бьред мә жорда һатә авитьне, йе кӧ шәв у р’ож бәр Хwәдейе мә хәйба wан дькьр[*] . 11Әwана пе хуна Бәрх у хәбәра шә’дәтийа хwә сәр wи к’әтьн, ә’мьре хwә һ’әта мьрьне һ’ьз нәкьрьн[+]. 12Аwа ша бьн, ә’зманно у йед кӧ wанда дьминьн. Ле wәй ль ә’рде у ль бә’ре, чьмки мирещьн жорда сәр wәда һатә авитьне у әw жь һерсе хwә дьхwә, кӧ занә wе һьндьки бьминә»[+].

13Гава зийе дит кӧ әw жорда һатә авитьне сәр ә’рде, пәй wе к’ӧлфәте к’әт, йа кӧ зар’а кӧр’ин анибу. 14Дӧ баскед тәйре симьр’ийә мәзьн wе к’ӧлфәтер’а һатьнә дайине, wәки бьфьр’ә һәр’ә бәр’ийе, wи щийе хwә, к’идәре жь зийе дур wе се сал у нива бьһата хwәйкьрьне[+]. 15Һьнге зийе жь дәве хwә мина ч’ем ав бәр’да пәй wе к’ӧлфәте, wәки wе пе лейе бьхәньqинә. 16Ле ә’рде алик’арийа wе к’ӧлфәте кьр, дәве хwә вәкьр у әw ч’әме кӧ зийе жь дәве хwә бәр’дабу даqӧртанд. 17Һьнге wи зийайи һерса хwә ль wе к’ӧлфәте р’акьр у чу, wәки шәр’е хwә т’әви wан зар’ед wейә майин бькә, йед кӧ т’әмийед Хwәде хwәй дькьн у шә’дәтийа бона Иса дьдьн[*][+] . 18 Зийа ль дәве бә’ре сәкьни.

#### 13


Дӧ щә’нәwьр дәрдьк’әвьн

1Һьнге мьн дина хwә дайе, ва щә’нәwьрәк жь бә’ре дәрдьк’әт. Һ’әфт сәред wи у дәһә стьруйед wи һәбун, ль сәр стьруйед wи дәһә т’ащ бун у ль сәр һәр һ’әфт сәред wи жи навед к’ьфьри-зьфьрийа бун[+]. 2Әw щә’нәwьре кӧ мьн дит, мина пьльнг бу, ньгед wи мина ләпе һ’ьр’ч’а бун у дәве wи жи мина дәве шера бу. Ви зийайи qәwата хwә, т’әхте хwә у һ’ӧкӧме хwәйи мәзьн да wи щә’нәwьри[+]. 3Сәрики ви щә’нәwьри те бежи бьриндар ль бәр мьрьне бу, ле бьрина wи һатә qәнщкьрьне. У т’әмамийа дьнйайе сәр wи щә’нәwьри ә’щебмайи ма. 4Wан сәре хwә ль бәр зийе данин, кӧ wи һ’ӧкӧме хwә да wи щә’нәwьри. Ӧса жи сәре хwә ль бәр щә’нәwьр данин у готьн: «Гәло к’и мина ви щә’нәwьри йә? У к’и дькарә т’әви ви шәр’ кә?»

5Әви щә’нәwьрир’а изьн һатә дайине кӧ дәве хwә бемә’рифәт вәкә у к’ьфьрийа бькә, ӧса жи wир’а һатә дайине, кӧ чьл дӧ мәһа бь һ’ӧкӧме хwә бькә[*][+] . 6Әwи һьндава Хwәдеда дәве хwә хьраб вәкьр у наве Wи, коне Wи у йед кӧ ә’зменда дьминьн беһӧрмәт кьр. 7Изьн wир’а һатә дайине, кӧ т’әви щьмә’та Хwәде шәр’ кә у сәрк’әвә. Ӧса жи һ’ӧкӧме ль сәр һәр бәрәке, щьмә’те, зьмани у мьләти wир’а һатә дайине[+]. 8Һ’әму бьнәлийед ль р’убари дьне wе сәре хwә ль бәр wи дайньн, навед к’ижана жь wәхте ә’фьрандьна дьнйайеда к’ьтеба жийинейә Бәрхе сәржекьрида нәһатьнә ньвисаре[*][+] .

9Гӧһе к’е һәйә бьра бьбьһе:[+]
10Әwед кӧ йе дил к’әтьне нә, wе дил бьк’әвьн,
әwед кӧ йед бәр шур к’әтьне нә, әwе бәр шур к’әвьн[*] .

Ль вьр wе сәбьр у баwәрийа щьмә’та Хwәде кер бе[+].

11Һьнге мьн дина хwә дайе, ва щә’нәwьрәки дьн жь ә’рде дәрдьк’әт, дӧ стьруйе wийә мина йе бәрха һәбун у мина зийе хәбәр дьда. 12Әви т’әмамийа һ’ӧкӧме щә’нәwьре пешьн ль бәр wи хwәха дьда хәбате у п’ейи сәр ә’рде у бьнәлийед wе дькьр, wәки сәре хwә ль бәр wи щә’нәwьре пешьн дайньн, йе кӧ бьрина wийә кӧ бәрбь мьрьне дьбьр һатьбу qәнщкьрьне. 13Ви щә’нәwьри нишанед ӧса ә’щебә мәзьн дькьрьн, һ’әта кӧ агьр жи жь ә’змен ль бәр ч’ә’ве мәрьва давитә сәр ә’рде[+]. 14Әwи пе wан нишанед кӧ wир’а һатьбунә дайине, wәки ль бәр щә’нәwьре пешьн бькә, бьнәлийед ль р’убари дьне дьхальфандьн. Әwи wанр’а гот, кӧ һ’әйкәләки wи щә’нәwьри чекьн, йе кӧ бь шур һатьбу бьриндаркьрьне у диса сах бу[+]. 15Һ’ӧкӧм wир’а һатә дайине, wәки р’ӧһ’ бәр һ’әйкәле щә’нәwьрда бинә, кӧ һ’әйкәле щә’нәwьр хәбәр дә у бькарьбә әwед кӧ щә’нәwьр нәһ’әбиньн бьдә кӧштьне. 16Әwи п’ейи сәр һ’әмуйа кьр, аwа готи бьч’ук у мәзьна, дәwләти у бәләнгаза, аза у хӧлама кӧ нишане бьдьнә сәр дәсте хwәйи р’асте йан ә’нийа хwә, 17wәки т’ӧ кәс нькарьбә нә бьк’ьр’ә, нә жи бьфьрошә, пештьри wи, йе кӧ нишана щә’нәwьр, аwа готи наве wи йан һ’әсабе наве wи сәр ә.

18Ль вьр сәрwахти кер те: Һ’ьш-аqьле к’е һәйә, бьра һ’әсабе щә’нәwьр бьжмьрә, чьмки һ’әсабе мәрьвәки йә у һ’әсабе wи шәшсьд шест шәш ә.

#### 14


Бәрх у йед хьлазбуйи

1Паше мьн дина хwә дайе, ва Бәрх ль сәре ч’ийайе Сийоне[†] сәкьни бу у сәд чьл чар һ’әзар мәрьв т’әви Wи бун, кӧ ль сәр ә’нийа wан наве Wи у наве Баве Wи ньвисар бун[+]. 2Мьн жь ә’змен дәнгәк бьһист, мина дәнге гәләк ава у мина дәнге гӧр’инийа ә’wрайә qайим. Әw дәнге кӧ һатә мьн, мина дәнге мьqаме чәнгвана бу, кӧ ль чәнгед[†] хwә дьхьн[+]. 3Wана ль бәр т’әхт у ль бәр wан һәр чар р’ӧһ’бәра у р’успийа стьранәкә ну дьстьра. Т’ӧ кәс нькарьбу wе стьране һин буйа, пештьри wан сәд чьл чар һ’әзаред кӧ жь дьнйайе һатьбунә к’ьр’ине[+]. 4Әвана әw ьн, йед кӧ сәре хwә жьнар’а данәнинә, әw йед бьк’ьр[†] ьн. Әвана пәй Бәрх дьчьн, к’ӧда кӧ әw дьчә. Әвана жь нава мәрьва һатьнә к’ьр’ине, чаwа бәре дәрәмәта пешьн[†] кӧ Хwәде у Бәрхр’а бенә дайине[+]. 5Дәрәw жь дәве wан дәрнәк’әтийә, әw беqӧсур ьн.


Се мьлйак’әт

6Һьнге мьн дина хwә дайе, ва мьлйак’әтәки дьн кӧ ә’зменда дьфьр’и у Мьзгинийа wийә һ’әта-һ’әтайе һәбу, wәки wе Мьзгинийе бьдә йед р’убари дьне, аwа готи һ’әму мьләта, бәрәка, зьмана у щьмә’та. 7Wи бь дәнгәки бьльнд дьгот: «Жь Хwәде бьтьрсьн у шькьрийе бьдьнә Wи, чьмки сьһ’әта диwанкьрьна Wи пер’а гьһишт. Сәре хwә бәр Wи дайньн, Йе кӧ ә’рд у ә’зман, бә’р у авед канийа ә’фьрандьнә».

8Һьнге мьлйак’әтәки дьн пәй wи һат у гот: «Һьлшийа, wеран бу! Әw Бабилона[†] мәзьн, йа кӧ әw шәрава qавийа[†] хwәйә һар һ’әму мьләт данә вәхwарьне»[*][+] .

9Пәй ве йәкер’а мьлйак’әтәки дьн жи пәй wан һат у бь дәнгәки бьльнд гот: «Әwе кӧ сәре хwә ль бәр щә’нәwьр у һ’әйкәле wи дайнә у нишана wи сәр ә’нийа хwә йан сәр дәсте хwә qәбул кә,[+] 10әwе жь wе шәрава һерса Хwәде вәхwә, йа кӧ ав т’әвнәкьри йә, к’аса Wийә хәзәбеда дагьрти йә. Әwе ль бәр мьлйак’әтед пироз у ль бәр Бәрх агьр у к’ьрк’утеда щәфе бьк’ьшинә[*][+] . 11Дуйе щәфе wан wе һ’әта-һ’әтайе бьк’ьшә у шәв у р’ож wе р’ьһ’әтийа wан т’ӧнәбә, йед кӧ сәре хwә бәр щә’нәwьр у һ’әйкәле wи датиньн у нишана wи ль сәр wан ә».

12Аwа ль вьр wе сәбьра щьмә’та Хwәде кер бе, йед кӧ т’әмийед Хwәде хwәй дькьн у һьндава Исада амьн ьн[+].

13Һьнге мьн жь ә’змен дәнгәк бьһист кӧ гот: «Бьньвисә: Жь вьр шунда хwәзьли нә әw мәрьв, йед кӧ бона баwәрийа сәр Хӧдан wе бьмьрьн». Р’ӧһ’ дьбежә: «Бәле! Әwе жь хәбата хwә р’ьһ’әт бьн, чьмки кьред wан т’әви wан дьчьн»[+].


Нандьруна[†] р’уйе ә’рде

14У мьн дина хwә дайе, ва ә’wрәки сьпи у «йәки мина кӧр’е мерьв[†]»[*] ль сәр wи ә’wри р’уньшти бу. Т’ащәки зер’ин ль сәре Wи бу у дә’сәкә туж жи дестда бу[*][+] . 15Һьнге мьлйак’әтәки дьн жь п’арьстгәһе дәрк’әт, бь дәнгәки бьльнд ль Әwи кӧ ль сәр ә’wр р’уньшти бу кьрә гази у готе: «Дә’са Хwә бавеже бьдьру, чьмки әw сьһ’әта нандьруне[†] һат, бәре ә’рде иди гьһиштийә»[*][+] . 16Әwи кӧ ль сәр ә’wр р’уньшти бу дә’са Хwә авитә р’уйе ә’рде у ә’рд һатә дьруне.

17Һьнге жь wе п’арьстгәһа ә’змен мьлйак’әтәки дьн дәрк’әт у дәсте wида жи дә’сәкә туж һәбу.

18Wе һьнге жь горигәһе мьлйак’әтәки дьн дәрк’әт, кӧ һ’ӧкӧме wи ль сәр егьр һәбу, әwи бь дәнгәки бьльнд ль йе хwәйе дә’са туж кьрә гази у готе: «Дә’са хwәйә туж бавежә гушийед тьрийед ә’рде у бьчьнә, чьмки тьрийед wе иди гьһиштьнә». 19Wи мьлйак’әти жи дә’са хwә авитә ә’рде, тьрийед ә’рде чьнин у бона һ’ьнщьр’андьне авитә wи һ’әwзе мәзьни хәзәба Хwәде[+]. 20Әw тьри wи һ’әwзида һатьнә һ’ьнщьр’андьне, кӧ жь бажер дәр бу у жь һ’әwз хун к’ьшийа, хуне авитә гәме һәспа, qаси һ’әзар шәшсьд мәйдани[*] гьрт.

#### 15


Һ’әфт мьлйак’әт у һ’әфт бәла

1Һьнге мьн ль ә’змен нишанәкә дьнә мәзьн у әщеб дит, һ’әфт мьлйак’әтед хwәйе һ’әфт бәлайед ахьрийе пе к’ижана wе хәзәба Хwәде бьһата сери[+]. 2Wи чахи мьн тьштәки мина бә’рәкә шушә егьрва т’әвайи дит, ӧса жи әwед кӧ щә’нәwьр, һ’әйкәле wи у һ’әсабе наве wи бьндәст кьрьбун. Әвана сәр бә’ра шушә сәкьни бун, чәнгед кӧ Хwәде дабунә wан дәстед wанда бун[+] 3у стьрана Мусайе[†] хӧламе Хwәде у стьрана Бәрх дьстьран:

«Кьред Тә мәзьн у ә’щеб ьн
Хӧдан Хwәдейе Һ’әму Зорайийе!
Р’ийед Тә р’аст у сәр һәqийе нә,
йа П’адшайе мьләта[*][+] .
4Хӧдан, к’и жь Тә wе нәтьрсә
у р’умәте нәдә wи наве Тә?
Чьмки Тӧ т’әне Йе пироз и.
Һ’әму мьләте бәрбь Тә бен
у сәре хwә бәр Тә дайньн,
чьмки кьред Тәйә р’аст хӧйа бун»[*][+] .

5Пәй ван тьштар’а мьн дина хwә дайе, ва п’арьстгәһа ә’змен вәбу, аwа готи Коне Шә’дәтийе[†][+]. 6Әw һәр һ’әфт мьлйак’әтед хwәйе һәр һ’әфт бәла жь п’арьстгәһе дәрк’әтьн. К’ьтанед паqьжә бьрqок ль wан бун у мәлахтед зер’ин ль сингед wан бун[+]. 7Һьнге жь һәр чар р’ӧһ’бәра йәки һ’әфт т’асед зер’инә хәзәба wи Хwәдейива т’ьжи, Йе кӧ һ’әта-һ’әтайе Сах ә, данә wан һәр һ’әфт мьлйак’әта[+]. 8П’арьстгәһ дуйе р’умәта Хwәде у qәwата Wива т’ьжи бу у т’ӧ кәс нькарьбу бьк’әта п’арьстгәһе, һ’әта кӧ һәр һ’әфт мьлйак’әта, һәр һ’әфт бәла нәанина сери[*][+] .

#### 16


Һ’әфт т’асед хәзәба Хwәде

1Һьнге мьн дәнгәки бьльнд жь п’арьстгәһе бьһист кӧ готә һәр һ’әфт мьлйак’әта: «Һәр’ьн, һәр һ’әфт т’асед хәзәба Хwәде бьр’ежьнә сәр ә’рде»[+].

2Мьлйак’әте пешьн чу т’аса хwә р’етә сәр ә’рде, п’ьзькед п’исә хьраб ль сәр wан мәрьва дәрк’әтьн, йед кӧ нишана щә’нәwьр ль сәр wан бу у сәре хwә ль бәр һ’әйкәле wи данибун[*][+] .

3Йе дӧда т’аса хwә р’етә сәр бә’ре, бә’р бу мина хуна мьрийа у һ’әму һ’әйwанед бә’реда qьр’ бун[+].

4Йе сьсийа т’аса хwә р’етә сәр ч’әма у авед канийа, әw бунә хун[*][+] . 5Wи чахи мьн дәнге мьлйак’әте ава бьһист кӧ гот:

«Тӧ сәр р’астийе йи,
Йе һәйи, Йе һәбуйи у Йе пироз и,
кӧ Тә диwанед бь ви аwайи кьрьн[*][+] .
6Чьмки wан хуна щьмә’та Хwәде у п’ехәмбәра р’ет
у Тә хун ль wан да вәхwарьне.
Р’аст әw хӧре ве йәке нә»[*][+] .

7Һьнге мьн дәнге горигәһе бьһист, кӧ аһа гот:

«Бәле, йа Хӧдан Хwәдейе Һ’әму Зорайийе[*] ,
диwанед Тә р’аст у һәq ьн»[+].

8Мьлйак’әте чара т’аса хwә р’етә сәр р’ойе у wер’а һатә дайине, кӧ мәрьвайе бь егьр бьqәлинә. 9Һьнге мәрьв жь дәст шәwата гәрмайийе һатьнә qәландьне у к’ьфьри наве Хwәде кьрьн, кӧ һ’ӧкӧме Wи ль сәр ван бәла һәйә. Ле әw жь кьред хwәйә хьраб вәнәгәр’ийан, wәки шькьри бьдана Wи[+].

10Мьлйак’әте пенща т’аса хwә р’етә сәр т’әхте щә’нәwьр у тә’ристани һатә сәр п’адшатийа wи, жь еше мәрьва зьмане хwә дьгәстьн[*][+] 11у жь дәст еша у п’ьзька к’ьфьри ль Хwәдейе ә’змен кьрьн, ле жь кьред хwәйә хьраб вәнәгәр’ийан.

12Мьлйак’әте шәша т’аса хwә р’етә сәр ч’әме Фьратейи мәзьн, ава ч’ем ч’ькийа, wәки р’е бона п’адшед р’оһьлате бе һазьркьрьне[*][+] . 13Һьнге мьн дина хwә дайе, ва се р’ӧһ’ед һ’әрамә[†] мина бәqа, жь дәве wи зийайи, жь дәве щә’нәwьр у жь дәве п’ехәмбәре дәрәw дәрдьк’әтьн[+]. 14Әвана әw р’ӧһ’ед щьна бун, йед кӧ нишанед ә’щеб дькьн. Әw дьчьнә щәм һ’әму п’адшед дьнйайе, wәки wан бьщьвиньн, бона шәр’е wе Р’ожа Мәзьнә Хwәдейе Һ’әму Зорайийе[+].

15«Ва йә Әзе мина дьза бем! Хwәзи ль wи, йе кӧ һ’ьшйар дьминә у к’ьнщед хwә хwәй дькә, wәки тә’зи нәгәр’ә у ә’йба wи хӧйа нәбә!»[+]

16Һьнге wан р’ӧһ’а әw п’адша щьвандьнә wи щийи кӧ бь ибрани жер’а «Һармәгәдон» те готьне.

17Мьлйак’әте һ’әфта т’аса хwә р’етә сәр һәwе у жь т’әхте п’арьстгәһе дәнгәки бьльнд дәрк’әт у гот: «Һатә сери!» 18Һьнге бьруске ле да, бу гӧр’инийа дәнге ә’wра у ә’рд ӧса qайим һ’әжийа, кӧ жь wе р’ожа инсан дьне к’әтийә һ’әта ньһа ә’рд аһа нәһ’әжийайә. Ә’рдһ’әж һаqас qайим бу![+] 19Бажаре мәзьн бу се п’ара у бажаред мьләта wеран бун. Бабилона мәзьн һатә бира Хwәде, wәки wе к’аса хwәйә шәрава хәзәба гьранва бьдә wе[+]. 20Һ’әму гьрав бәтавәбун у ч’ийа иди нәһатьнә хӧйане[+]. 21Жь ә’змен тәйрока гьрә wәкә пенщи килограме сәр мәрьвада бари. Мәрьва жь дәст ледана тәйроке к’ьфьри ль Хwәде кьрьн, чьмки әва бәла гәләки гьран бу[*][+] .

#### 17


Мака qавийе

1Жь wан һәр һ’әфт мьлйак’әтед кӧ хwәйе һәр һ’әфт т’аса бун, йәки һат т’әви мьн хәбәр да у гот: «Wәрә ве дәре, әз диwана wе qава бь нав у дәнг нишани тә кьм, йа кӧ ль сәр гәләк ава р’уньшти йә[*][+] . 2П’адшед дьнйайе т’әви ве qави кьрьн у бьнәлийед р’убари дьне пе шәрава qавийа wе сәрхwәш бун»[+].

3Һьнге Р’ӧһ’е Пироз һатә сәр мьн, wи мьлйак’әти әз бьрьмә бәр’ике. Мьн дина хwә дайе, ва жьнәк ль сәр щә’нәwьрәки соре гәвәз сийар, кӧ сәрда-педа жь һәр алийава бь навед к’ьфьрийед һьндава Хwәдеда т’ьжи бун у һ’әфт сәред wи у дәһә стьруйед wи һәбун[+]. 4Әw к’ӧлфәта к’ьнща ширк[†] у соре гәвәзва wәргьрти бу, пе зер’, кәвьред qимәт, лал у дӧр’ва[†] хәмьли бу. К’асәкә зер’ин дәсте wеда бу, әw к’ас жи к’ьрети у мьр’дар’ийа qавийа wева дагьрти бу. 5Ль сәр ә’нийа wе навәки сӧр’ ньвисар бу: БАБИЛОНА МӘЗЬН, МАКА QАВА У К’ЬРЕТИЙЕД ДЬНЙАЙЕ. 6Мьн дина хwә дайе, wе әw к’ӧлфәта пе хуна щьмә’та Хwәде у пе хуна шә’дед Иса сәрхwәш буйә.

Гава кӧ мьн әw дит, әз гәләки ә’щебмайи мам[+]. 7Һьнге wи мьлйак’әти мьнр’а гот: «Тӧ чьма ә’щебмайи майи? Әзе сӧр’а wе к’ӧлфәте у сӧр’а wи щә’нәwьре кӧ әwа ле сийар ә, к’ижан кӧ һ’әфт сәред wи у дәһә стьруйед wи һәнә, тәр’а бежьм. 8Әw щә’нәwьре кӧ тә дит, wәхтәке һәбу, ле ньһа т’ӧнә. Әwе зутьре жь гәлийе һәй-wайе дәрк’әвә у һәр’ә ӧнда бә. Бьнәлийед р’убари дьнейә кӧ навед wан жь wәхте ә’фьрандьна дьнйайеда к’ьтеба жийинеда нәһатьнә ньвисаре, wе ә’щебмайи бьминьн, гава wи щә’нәwьри бьбиньн, йе кӧ һәбу у ньһа т’ӧнә, ле wе һәбә[+].

9Ль вьр һ’ьш-аqьл кер те. Әw һәр һ’әфт сәри, һ’әфт ч’ийа нә, сәр к’ижана әw к’ӧлфәт р’уньшти йә, ӧса жи һ’әфт п’адша нә. 10Жь wан пенщ к’әтьнә, йәк һәйә, йе дьн һе нәһатийә у гава бе, гәрәке һьнәк wәхт бьминә. 11Әw щә’нәwьре кӧ wәхтәке һәбу у ньһа т’ӧнә, әw хwәха жи п’адше һ’әйшта йә. Әw йәки жь wан һәр һ’әфта йә у wе һәр’ә ӧнда бә.

12Әw һәр дәһә стьруйед кӧ тә дитьнә, дәһә п’адша нә, кӧ һе п’адшати нәстандьнә, ле бәле wе һ’ӧкӧм бьстиньн, кӧ т’әви щә’нәwьр бона сьһ’әтәке п’адшатийе бькьн[*][+] . 13Мәрәме ван һәр дәһа йәк ә, әwе qәwат у һ’ӧкӧме хwә бьдьнә щә’нәwьр. 14Әвана wе т’әви Бәрх шәр’ бькьн, ле Бәрх т’әви йед газикьри, бьжарти у амьна wе ль сәр wан бькарьбә, чьмки әw Бәрх Хӧдане хӧдана у П’адше п’адша йә»[+].

15Һьнге мьлйак’әт мьнр’а гот: «Әw авед тә дитьн кӧ әwа qав ль сәр wан р’уньштийә, әw щьмә’т ьн, ә’лаләт ьн, мьләт у зьман ьн. 16Әw һәр дәһә стьруйед кӧ тә дитьн, ӧса жи щә’нәwьр wе һәвр’а бьжәньнә йа qав. Әwе дәсте wе жь һәр тьшти бькьн, wе тә’зи кьн у гоште wе бьхwьн, егьрда бьшәwьтиньн[+]. 17Чьмки Хwәде әв йәк кьрә дьле wан, кӧ хwәстьна Wи бькьн у сәр нетәке бьн, п’адшатийа хwә бьдьнә щә’нәwьр, һ’әта кӧ хәбәред Хwәде бенә сери. 18Әw жьна кӧ тә дит, әw бажаре мәзьн ә, йе кӧ п’адшатийе ль сәр п’адшед дьнйайе дькә».

#### 18


Wеранбуна Бабилоне[†]

1Пәй ван тьштар’а мьн дина хwә дайе, wе мьлйак’әтәки дьн жь ә’змен дьһатә хwаре. Әw хwәйе һ’ӧкӧме мәзьн бу у жь диндара wи р’уйе ә’рде р’онайи бу. 2Әwи бь дәнгәки бьльнд кьрә гази у гот:

«Һьлшийа, wеран бу, Бабилона мәзьн!
Әw бу щи-wар, мьск’әне щьна
у сьт’ара һ’әму р’ӧһ’ед һ’әрам,
qәлетка һ’әму тәйрәдед нәп’акә мьр’дар’[*][+] .
3Чьмки жь wе шәрава qавийа wейә һар
һ’әму мьләта һьлда вәхwар,
п’адшед дьнйайе т’әви wе qави кьрьн,
базьрганед дьнйайе жь агьре дьле wе дәwләти бун»[*][+] .

4Ль вьр мьн жь ә’змен дәнгәки дьн бьһист кӧ гот:

«Жь нава wе дәрк’әвьн, щьмә’та Мьн,
wәки һун нәбьнә һәвал-п’аред гӧнед wе
у жь бәлайед wе п’аре нәстиньн[*] .
5Чьмки гӧнед wе сәр һәв щи бунә гьһиштьнә һ’әта ә’змен
у Хwәде нәр’астийед wе анинә бира Хwә[*][+] .
6Wе чь кьрьбә ӧса жи һун биньнә сәре wе
у ль анәгори кьред wе,
дӧ щар һаqаси ле вәгәр’иньн,
әw к’аса кӧ wе бона wә дагьрт,
һун дӧ щар тә’л ль wе бьдьнә вәхwарьне[*][+] .
7Чьqас р’умәта хwә бьльнд кьрийә
у к’ефа дьле хwә дәрбаз кьрийә,
һаqаси щәфа-шине сәрда биньн.
Чьмки дьле хwәда аһа дьбежә:
‹Әз чаwа п’адша р’уньшти мә,
у нә жьнәби мә,
т’ӧ щар әзе шине нәбиньм›[*] .
8Ләма жи нава р’ожәкеда wе бәлайед wе сәр wеда бен:
Нәхwәшийа һ’ал, шин у хәлайи у wе бьбә хӧре егьр.
Чьмки әw Хӧдан Хwәде qәwат ә, йе кӧ диwана wе дькә»[+].

9П’адшед дьнйайе, йед кӧ пер’а qави у к’еф кьрьнә, гава дуйе шәwата wе бьбиньн, wе бьгьрин у сәр wе шине бькьн. 10Жь тьрса щәфе wе, әwе ль дур бьсәкьньн у бежьн:

«Ах, ах бажаре мәзьн,
бажаре зор, Бабилон!
Диwана тә сьһ’әтәкеда сәр тәда һат»[*] .

11Базьрганед дьнйайе wе ль сәр wе бьгьрин у шине бькьн, чьмки иди т’ӧ кәсе тьштед wанә фьротане нәк’ьр’ә: 12Һур-муред зер’, зив, кәвьред qимәт, лал-дӧр’, к’ьтане qимәт, п’арч’ед ширк[†], һәвьрмьш, п’арч’ед соре гәвәз, һәр дара бинхwәш у һәр тьштед жь qилед фила, тьштед жь даред һәрә qимәт, жь сьфьр, һ’әсьн у мәрмәр, 13ӧса жи дарчин[†], бьһарәта бинхwәш, бьхур, р’уне бинхwәш, бьхуре[†] ә’рәби, шәрав, бьзьре зәйт’уне, аре хас, гәньм, дәwар, пәз, һәсп, ә’рәбә, хӧлам у р’ӧһ’ед инсен жи. 14Базьргане бежьн: «Әw тьштед дьле тәдайә ширьн жь дәсте тә чун у һ’әму тьштед р’әwшә бьрqок жь тә бьрийан, иди т’ӧ щар әw дәст тә нак’әвьн». 15Әw базьрганед ван тьшта, йед кӧ пе Бабилоне дәwләти бьбун, wе жь тьрса щәфе wе дур бьсәкьньн бьгьрин, бавежьнә сәр wе 16у бежьн:

«Ах, ах бажаре мәзьн,
кӧ тә к’ьтане qимәт, п’арч’е ширк у соре гәвәз ль хwә wәргьртьбу
у бь зер’, кәвьре qимәт, лал-дӧр’ва хәмьли буйи![*]
17Һаqас һәбук[†] сьһ’әтәкеда п’уч’ бу чу».

Һ’әму сәрдаред гәмийа у сийаред гәмийа, гәмивана[†] у һ’әмуйед кӧ пе хәбата сәр бә’ре ә’буре хwә дькьрьн, дур сәкьнин[*] 18у чахе дуйе шәwата wи дитьн, кьрьнә qир’ин у готьн: «Гәло бажарәки дьн мина ви бажаре мәзьн һәбу?» 19Хwәли ль сәре хwә кьрьн, бь шин у гьри кьрьнә qир’ин у готьн:

«Ах, ах бажаре мәзьн,
wәки һ’әмуйед бә’редайә хwәйигәми
пе һәбука wийә хьнебуйи дәwләти бьбун,
чаwа сьһ’әтәкеда wеран бу чу!»

20Ә’змано, щьмә’та Хwәде, шанди у п’ехәмбәрно!
Дьле хwә ша кьн ль wи бажари,
кӧ Хwәде һ’әйфа wә жь wи һьлда.

21Һьнге мьлйак’әтәки qәwат, кәвьрәк мина бәрашәки мәзьн һьлда, авитә бә’ре у гот:

«Бь ви аwайи жи бажаре мәзьн Бабилон wе qайим жорда бе авитьне
у иди т’ӧ щар wе хӧйа нәбә[*] .
22Wе иди дәнге чәнг, сазбәнд, бьлурван у бор’иван
нав тәда т’ӧ щар нәйе бьһистьне.
Wе иди һостаки т’ӧ п’ешәйи[†]
т’ӧ щар нав тәда хӧйа нәбә.
Wе иди дәнге бәраша жи
т’ӧ щар нав тәда нәйе бьһистьне[*] .
23Wе иди ч’ьрусийа ч’ьре жи
т’ӧ щар нав тәда хӧйа нәбә
Wе иди дәнге бук-зә’ве жи
т’ӧ щар нав тәда нәйе бьһистьне.
Базьрганед тә гьрәгьред дьнйайе бун
у һ’әму мьләт бь сербазийа тә жь р’е хальфин[†][*] .

24У хуна п’ехәмбәр у щьмә’та Хwәде к’әтә стуйе wи бажари, бәле хуна wан һ’әмуйа кӧ ль сәр р’уйе ә’рде һатьнә р’етьне»[+].

#### 19


Шабуна ль ә’змен

1Пәй ван йәкар’а, мьн ль ә’змен дәнгәки бьльнд бьһист, мина дәнге ә’лаләтәкә гьран кӧ дьгот:

«Һалелуйа[†]!
Хьлазбун, р’умәт у qәwат йед Хwәдейе мә нә![+]
2Диwанед Wи р’аст у һәq ьн.
Әwи диwана wе qаве кьр
йа кӧ пе qавийа хwә дьне һ’әр’ьманд
у һ’әйфа хуна хӧламед Хwәде жь wе һьлда»[*][+] .

3Щара дӧда готьн:

«Һалелуйа!
Һ’әта-һ’әтайе дуйе жь wе бьк’ьшә»[*][+] .

4Һәр бист чар р’успи у һәр чар р’ӧһ’бәр дәвәр’уйа чун у сәре хwә ль бәр wи Хwәдейе ль сәр т’әхт р’уньшти данин у готьн:

«Амин, Һалелуйа!»[+]

5Һьнге дәнгәк жь т’әхт һат у гот:

«Һ’әму хӧламед Wийә кӧ жь Wи хоф дькьн,
бьч’ук у мәзьн пәсьне Хwәдейе мә бьдьн»[*][+] .

6Һьнге мьн дәнг бьһист, чаwа дәнге ә’лаләтәкә гьран, мина дәнге хӧлә-хӧла гәләк ава у мина дәнге гӧр’инийа ә’wрайә qайим кӧ дьготьн:

«Һалелуйа!
Чьмки Хӧдан Хwәдейе мәйи Һ’әму Зорайийе
дәст бь п’адшатийе кьр[*][+] .
7Әм Wир’а гӧл дьн у ша бьн
у шькьрийе бьдьнә Wи,
чьмки дә’wата Бәрх пер’а гьһишт
у дәргистийа Wи к’аре хwә кьрийә[+].
8Бона ль хwәкьрьне
к’ьтане бьрqоки паqьж жер’а һатә дайине».

(Әw к’ьтан нишана кьрьнед щьмә’та Хwәдейә р’аст ьн.)[*][+]

9Һьнге wи мьлйак’әти мьнр’а гот: «Бьньвисә: Хwәзи ль wан, кӧ бона шайийа дә’wата Бәрх һатьнә т’әглифкьрьне!» Сәрда зедә кьр гот: «Ай әв ьн хәбәред Хwәдейә р’аст»[*] .

10Wи чахи әз дәвәр’у чумә ньга, кӧ сәре хwә ль бәр wи дайньм, ле әwи мьнр’а гот: «Ве йәке нәкә! Әз жи һәвал-хӧламәки мина тә у wан хушк-бьред тә мә, к’ижан ә’ламәтийа Исайә р’аст хwәй дькьн[*] . Сәре хwә ль бәр Хwәде дайнә. Чьмки әw р’астийа кӧ Иса ә’лам кьр әw п’ехәмбәра дьдә хәбәрдане[*] »[+].


Һәспе боз у сийаре wи

11Һьнге мьн дина хwә дайе, ә’зман вәбу, ва йә һәспәки боз, кӧ сийаре Wир’а Амьн у Р’аст дьготьн. Әw диwанкьрьне у шәр’е Хwәда сәр р’астийе йә. 12Ч’ә’вед Wи мина алава егьр бун у гәләк т’ащ ль сәре Wи бун. Навәк сәр Wи ньвисар бу, кӧ пештьри Wи т’ӧ кәси ньзаньбу[+]. 13К’ьнщәкә хунеда кьри ле бу у наве Wи Хәбәра Хwәде бу[*][+] . 14Ордийед ә’змен жи ль һәспед бозә сийар к’ьтанед чил-qәрqашә паqьж ль wан пәй Wи дьчун. 15Жь дәве Wи шурәки туж дәрдьк’әт, wәки ль мьләта хә. Әwе пе шьвдара һ’әсьни шьвантийе ль wан бькә, wи һ’әwзе шәрава хәзәба Хwәдейе Һ’әму Зорайийеда wан бьһ’ьнщьр’инә[+]. 16Ль сәр к’ьнща Wи, сәр һета Wи навәк ньвисар бу: П’АДШЕ П’АДША У ХӦДАНЕ ХӦДАНА[+].

17Һьнге мьн мьлйак’әтәк дит, әw ль сәр р’ойе сәкьни бу, бь дәнгәки бьльнд кьрә гази у готә һ’әму тәйрәдед кӧ һәwеда дьфьр’ьн: «Wәрьн бьщьвьнә шайийа Хwәдейә мәзьн[*] , 18wәки һун щьнйазед п’адша, сәрдара, мерхаса у бәрәт’ед һәспа, ӧса жи щьнйазед сийаред wан у һ’әму мәрьва, аза у хӧлама, бьч’ук у мәзьна бьхwьн».

19Һьнге мьн әw щә’нәwьр у п’адшед дьнйайе ордийед wанва ль щики щьвийайи дитьн, wәки шәр’е хwә т’әви Wи сийаре һәспе боз у ордийа Wива бькьн[+]. 20Һьнге әw щә’нәwьр т’әви wи п’ехәмбәре дәрәw дил һатьнә гьртьне, йе кӧ ль бәр wи щә’нәwьри нишанед ә’щеб дькьрьн. Әwи бь wан кьра әw хальфандьн, йед кӧ нишана щә’нәwьр qәбул кьрьн у сәре хwә ль бәр һ’әйкәле wи данин. Щә’нәwьр у п’ехәмбәре дәрәw жи сахә-сах һатьнә авитьне нав гола агьре к’ьрк’утейи дьшьхӧлә[+]. 21Әwед майин жи пе wи шуре кӧ жь дәве Сийаре һәспе боз дәрдьк’әт, һатьнә кӧштьне у һ’әму тәйрәдә жь щьнйазед wан т’ер бун[+].

#### 20


П’адшатийа һ’әзар сали

1Һьнге мьн дина хwә дайе, ва мьлйак’әтәк жь ә’змен дьһатә хwаре, к’ьлита гәлийе һәй-wайе у зьнщирәкә мәзьн дәсте wида бу[+]. 2Әwи әw зийа гьрт, аwа готи әw мә’ре бәре, кӧ хwәха мирещьн у шәйт’ан ә у һ’әзар сали гьреда[*][+] . 3Әwи әw авитә гәлийе һәй-wайе, сәр wи к’ьлит кьр у мор лехьст, wәки иди мьләта нәхальфинә, һ’әта һ’әзар сал т’әмам бә. Пәй wе йәкер’а әw гәрәке бона wәхтәки кьн бе бәр’дане[+].

4Һьнге мьн к’ӧрси дитьн кӧ әw ль сәр wан р’уньштьн, к’ижанар’а һатә дайине, wәки диwане бькьн. Ӧса жи мьн р’ӧһ’ед wан дитьн, сәре к’ижана бона шә’дәтийа Иса у бона хәбәра Хwәде һатьбунә лехьстьне, к’ижана сәре хwә ль бәр щә’нәwьр у һ’әйкәле wи данәнибун у нә жи нишана wи һьлдабунә сәр ә’ни йан дәсте хwә. Әвана диса сах бун у т’әви Мәсиһ һ’әзар сали п’адшати кьрьн[+]. 5(Ле әw мьрийед майин сах нәбун, һ’әта һ’әзар сал т’әмам бу.) Әв ә р’абуна мьрийайә пешьн. 6Хwәзьли у бӧһӧрти-жьбарә йә, әwе кӧ п’ара wи т’әви р’абуна мьрийайә пешьн һәйә. Мьрьна дӧда ль сәр wан һ’ӧкӧм накә, ле әwе бьбьнә к’аһинед Хwәде у Мәсиһ у wе т’әви Wи һ’әзар сали п’адшатийе бькьн[+].


Ахьрийа мирещьн

7Гава һ’әзар сал т’әмам бә, мирещьн wе жь зьндана хwә бе бәр’дане, 8әwе дәрк’әвә, wәки wан мьләтед һәр чар qӧлбед дьнеда, аwа готи Гог у Магоге бьхальфинә у wан бона шәр’ ль щики бьщьвинә. Р’әqәма wан wе мина qума дәве бә’ре бә[*][+] . 9Әвана wе т’әмамийа ә’рде бәла бьн у дора wаргәһе ордийа щьмә’та Хwәде у бажаре һ’ьзкьри бьгьрьн. Ле жь ә’змен агьре бьбарә, wан һ’уфи хwә кә[+]. 10Әw мирещьне кӧ әw хальфандьн, wе бе авитьне нава гола агьре к’ьрк’уте, wи щийе кӧ щә’нәwьр у п’ехәмбәре дәрәw теда нә. Ль wьр wе шәв у р’ож, һ’әта-һ’әтайе бьчәрчьрьн[+].


Диwана хьлазийе

11Һьнге мьн т’әхтәки мәзьни чили-qәрqаш дит у Йәк ль сәр р’уньштьбу. Ә’рд у ә’зман жь бәр Wи бәтавәбун у дәwса wан к’ьфш нәбу[+]. 12Wе һьнге мьн мьрийед бьч’ук у мәзьн дитьн кӧ ль бәр т’әхт сәкьни бун. К’ьтеб вәбун у к’ьтебәкә дьн жи вәбу, аwа готи к’ьтеба жийине. Диwана мьрийа анәгори wан кьред wанә к’ьтебада ньвисар һатә кьрьне[*][+] . 13Бә’ре мьрийед хwә дан, Мьрьне у Дийаре Мьрийа жи мьрийед хwә дан. Диwана һәр мәрьвәки жь wан анәгори кьрьнед wан һатә кьрьне[*][+] . 14Һьнге Мьрьн у Дийаре Мьрийа һатьнә авитьне нава гола егьр. Әв гола егьр мьрьна дӧда йә. 15У наве к’е ве к’ьтеба жийинеда ньвисар т’ӧнәбу, әw һатә авитьне нава гола егьр[+].

#### 21


Ә’рд у ә’змане ну

1Һьнге мьн ә’рд у ә’зманәки ну дитьн, чьмки ә’рд у ә’змане бәре дәрбаз бун у иди бә’р т’ӧнәбу[*][+] . 2Мьн дина хwә дайе, ва жь ә’змен Бажаре Пироз, Оршәлима ну мина букәкә хеликьри бона дәргистийе хwә хәмьли жь Хwәдеда дьһатә хwаре[+]. 3Мьн жь т’әхт дәнгәки бьльнд бьһист кӧ гот: «Ва йә коне Хwәде нава мәрьвада! Әwе Хwәха нав wанда бьжи, әwана wе бьбьнә щьмә’та Wи у Хwәде Хwәха жи wе т’әви wан бьминә, чаwа Хwәдейе wан[*] .[*][+] 4Әwе жь ч’ә’вед wан һ’әму һесьред wан паqьж кә у иди мьрьне т’ӧнәбә, нә шин, нә гьри, нә еш-ешук, чьмки тьштед бәре дәрбаз бун»[*][+] .

5Һьнге Әwи ль сәр т’әхт р’уньшти гот: «Ва Әз һәр тьшти ну чедькьм». У мьнр’а гот: «Бьньвисә, чьмки әв хәбәрнә амьн у р’аст ьн»[+]. 6Ӧса жи готә мьн: «Һәр тьшт һатә сери. Әз ьм Алфа у Омега[†], Дәстпебун у Ахьри. Әзе йед т’и, жь канийа ава жийине беһәq бьдьмә вәхwарьне[+]. 7Әwе кӧ сәрк’әвә, һәр тьште п’ара wи бьк’әвьн, Әзе Хwәдейе wи бьм, әwе жи лаwе Мьн бә[*][+] . 8Ле п’ара тьрсонәка, беамьна, к’ьрет-һ’әрама[†], меркӧжа, бенамуса, сербаза, п’утп’арьста у һ’әму дәрәwина wе гола агьре кӧ к’ьрк’утева дьшәwьтә бьк’әвә. Әв ә мьрьна дӧда»[+].


Бажаре Оршәлима ну

9Мьлйак’әтәки жь wан һәр һ’әфт мьлйак’әта, йед кӧ һ’әфт т’асед wанә һ’әфт бәлайед хьлазийева т’ьжи һәбун, һат т’әви мьн хәбәр да у гот: «Wәрә ве дәре, әзе буке нишани тә кьм, дәргистийа Бәрх»[+]. 10Һьнге Р’ӧһ’е Пироз һатә сәр мьн, wи әз бьрьмә сәр ч’ийаки мәзьни бьльнд у Бажаре Пироз, Оршәлим нишани мьн да, кӧ жь ә’змен Хwәдеда дьһатә хwаре[*][+] . 11Р’умәта Хwәде нав wида шәwq дьда, әw р’онайи мина кәвьре qимәт бу, мина кәвьре йаспис, мина хьрустал бу[+]. 12Сура wи мәзьн у бьльнд бу, донздәһ дәргәһи бу у ль бәр дәргәһа донздәһ мьлйак’әт һәбун. Ль сәр дәргәһа навед һәр донздәһ qәбилед зар’ед Исраел ньвисар бун[*] . 13Жь алийе р’оһьлатева се дәргәһ, жь алийе бакӧрева се дәргәһ, жь алийе башурева[†] се дәргәһ у жь алийе р’оавайева се дәргәһ һәбун. 14Донздәһ һ’имед сура бажер һәбун, ль сәр wан һәр донздәһа навед һәр донздәһ шандийед Бәрх ньвисар бун[+].

15Дәсте wи мьлйак’әтида, йе кӧ т’әви мьн хәбәр дьда бона чапкьрьне qамишәки зер’ин һәбу, wәки бажер, дәргәһед wи у сура wи чап кә[+]. 16Бажар чар гошә бу, дьрежайийа бажер wәкә бәрайийе бу. Әwи бажар бь wи qамиши чап кьр, донздәһ һ’әзар мәйдан[*] дәрк’әт. Дьрежайи, бәрайи у бьльндайи wәкә һәв бун. 17Мьлйак’әт сура бажер пе чапкьрьна мәрьвайе чап кьр, бьльндайийа wе бу сәд чьл чар зәнд[*] . 18Әw сур жь кәвьре йаспис һатьбу чекьрьне у бажар хwәха жь зер’е хаси мина шушә зәлал бу[*] . 19Һ’имед сура бажер бь һәр щур’ә кәвьред хасә qимәт һатьбунә хәмьландьне.

Һ’име пешьн йасписе сьпи бу,
йе дӧда сафире шин,
йе сьсийа халкедоне к’әске вәкьри,
йе чара зьмруде к’әск,[+]
20йе пенща сардонуксе сор,
йе шәша сардийоне соре тә’ри,
йе һ’әфта кәвьре зер’ин,
йе һ’әйшта зьмруде шин,
йе нәһа топазе qич’ьк,
йе дәһа хьрисопрасе к’әск,
йе йанздәһа йаqуте ширк,
йе донздәһа аместисе ширке вәкьри[*] .

21Һәр донздәһ дәргәһ донздәһ дӧр’ бун, һәр дәрик жь дӧр’әки бу у мәйдана бажер жь зер’е хаси мина шуше зәлал бу.

22Мьн бажерда п’арьстгәһ нәдит, чьмки Хӧдан Хwәдейе Һ’әму Зорайийе у Бәрх п’арьстгәһа wи нә. 23Бажар нә һ’әwще тә’ве у һиве бу кӧ р’онайи бьдане, чьмки р’умәта Хwәде wи р’онайи дькә у Бәрх ч’ьра wи йә.[*][+] 24Мьләт wе р’онайа wида бьгәр’ьн у п’адшед дьнйайе wе р’әwш-р’умәта хwә биньнә нава wи.[*] 25Дәргәһед wи wе т’ӧ щар нәйенә гьртьне, чьмки ль wьр т’ьме wе р’ож бә, шәве т’ӧнәбә. 26Wе р’умәт у һӧрмәта мьләта биньнә нава wи. 27Qәт тьштәки һ’әрам wе нәк’әвә бажер, нә жи йед кӧ к’ьретийе у дәрәwа дькьн wе бьк’әвьне, т’әне әwед кӧ к’ьтеба Бәрхейә жийинеда һатьнә ньвисаре[*][+] .

#### 22

1Паше wи мьлйак’әти ч’әмәки ава жийине, мина хьрустале зәлал нишани мьн кьр, кӧ жь т’әхте Хwәде у Бәрх дәрдьк’әт у нава мәйдана бажерва дьк’ьшийа. 2Ль һәр дӧ алийед ч’ем дара жийине[*] һәбу, кӧ донздәһ щур’ә бәр дани у һәр мәһ бәре хwә дьда. Бәлгед[†] wе даре бона qәнщбуна мьләта бун[*][+] . 3Иди тьште ньфьр’лебуйи ль wьр wе т’ӧнәбә.

Т’әхте Хwәде у йе Бәрх wе нав бажерда бә у хӧламед Wи wе жер’а хьзмәтк’арийе бькьн. 4Әwе р’уйе Wи бьбиньн у наве Wи wе ль сәр ә’нийа wан һәбә[+]. 5Иди шәве ль wьр т’ӧнәбә, wе р’онайа ч’ьре у р’ойе кер нәйен, чьмки Хӧдан Хwәде wе ль wан р’онайи кә у һ’әта-һ’әтайе п’адшатийе бькьн[*][+] .


Һатьна Иса Мәсиһ

6Wи мьлйак’әти мьнр’а гот: «Әв хәбәрнә амьн у р’аст ьн. Хӧдан Хwәдейе кӧ Р’ӧһ’е Хwә дьдә п’ехәмбәра[*] , мьлйак’әте Хwә шанд, wәки тьштед кӧ wе зутьре бьqәwьмьн нишани хӧламед Хwә кә»[+].

7Иса дьбежә: «Ва йә Әзе зутьре бем.

Хwәзи ль wи, йе кӧ хәбәред п’ехәмбәртийед ве к’ьтебеда хwәй дькә!»[+]

8Мьн Йуһ’әнна әв йәкана бьһистьн у дитьн. У чахе мьн әw бьһистьн у дитьн, дәвәр’у чумә ньге wи мьлйак’әти, йе кӧ әв тьшт нишани мьн кьрьн, wәки сәре хwә ль бәр wи дайньм[+]. 9Ле әwи мьнр’а гот: «Ве йәке нәкә! Әз жи һәвал-хӧламәки мина тә у wан бьред тә п’ехәмбәра у wан һ’әмуйа мә, йед кӧ хәбәред ве к’ьтебе хwәй дькьн. Сәре хwә ль бәр Хwәде дайнә».

10Сәрда жи мьнр’а гот: «Хәбәред п’ехәмбәртийейә ве к’ьтебеда вәнәшерә, чьмки wәхт незик ә[+]. 11Әwе кӧ нәһәqийе дькә, бьра һе нәһәqийе бькә, әwе кӧ к’ьрет ә, бьра һе к’ьретийе бькә, әwе кӧ р’аст ә, бьра һе р’астийе бькә у әwе кӧ пироз ә, бьра һе пироз бә»[+].

12Иса дьбежә: «Ва йә Әзе зутьре бем у хәлата Мьн дәсте Мьнда йә, wәки анәгори кьрьнед һәр йәки бьдьмә wи[*][+] . 13Әз ьм Алфа у Омега[†], Йе Пешьн у Йе Пашьн, Дәстпебун у Ахьри»[+].

14Хwәзи ль wан, йед кӧ чӧхед хwә шуштьнә[*] , wәки изьна wан һәбә, жь бәре дара жийине бьхwьн у дәргәһед бажерр’а бьк’әвьнә һьндӧр’![*][+] 15Ле сә-куч’ьк, сербаз, бенамус, меркӧж, п’утп’арьст у һәр кәсе кӧ дәрәwа һ’ьз дькә у дәрәwа дькә, әwе дәрва бьминә[+].

16«Мьн, Иса, мьлйак’әте Хwә шанд, wәки шә’дәтийа ван тьшта нава щьвинада бьдә. Әз Тамар у Р’ьк’ьнйата Даwьд[†] ьм у Әз Стәйрка Шәwqә Сьбәһе Зу мә»[*][+] .

17Р’ӧһ’ у бук дьбежьн: «Wәрә!» Әwе кӧ дьбьһе бьра бежә: «Wәрә!» Әwе кӧ т’и йә бьра бе, әwе кӧ ава жийине дьхwазә бьра беһәq бьстинә[*][+] .


Пашготьн

18Әз шә’дәтийе дьдьмә һәр кәсе кӧ хәбәред п’ехәмбәртийейә ве к’ьтебеда дьбьһе: Һәгәр йәк тьштәки сәр ванда зедә кә, Хwәде жи ван бәлайед кӧ ве к’ьтебеда ньвисар ьн wе сәр wида зедә кә[*][+] . 19У һәгәр йәк жь хәбәред п’ехәмбәртийейә ве к’ьтебеда тьштәки кем кә, Хwәде жи wе п’ара wи жь дара жийине у жь Бажаре Пироз кем кә, бона к’ижана ве к’ьтебеда ньвисар ьн.

20Әwи кӧ шә’дәтийа ван тьшта дьдә, дьбежә: «Бәле, Әзе зутьре бем». Амин! Wәрә, йа Хӧдан Иса[+].

21К’әрәма Хӧдан Иса һ’әмуйар’а[*] бә.

## Фәрһәнгок

### Фәрһәнгок

Фәрһәнгок


А

Б

Г

Д

Е

Ә

З

И

Й

К

М

Н

О

П

Р

С

Т

Ф

Х

Һ

Ш

Щ

Q


Фәрһәнгок

### агат

агат

– кәвьред qимәтә р'әнг-р'әнги нә, п'ьр'анийа wан сьпи у к'ӧмәйит' ьн.

### амалеки

амалеки

– мьләтәк бу кӧ бәри зәфткьрьна

Исраел

ль Кәнанеда дьма. Әвана гәлә щара нәйартийа Исраел дькьрьн (бьньһер'ә

Дәрк'әтьн 17:8-16;

Qануна Дӧщари 25:17-19

).

### амин

амин

– жь зьмане

ибрани

йә, кӧ мә'на wе әв ә: «Р'аст ә», «Бәле», «Бьра ӧса бә», «Р'аст бе хельф», «Qайл ьм». Әw һьнге те готьне гава йәк готьнәке дьбежә йан дӧа дькә, йәки дьн готьна wи дьхwазә мак кә, qайлбуна хwә бь готьна «амин» нишан дькә.

### амитист

амитист

– кәвьрәки qимәт бу, п'ьр'анийа wан сори гәвәз у сут бун.

### амони

амони

– анәгори

Дәстпебун 19:38

, зӧр'әта Лутә жь qиза wийә бьч'ук бу. Әw т'әви Фьльстинийа нәйартийа

Исраел

дькьрьн. Әw алийе Р'оһьлата Урдьне дьман, наве п'айт'әхте хwә данин Амман. Һ'әта ньһа жи наве п'айт'әхте Урдьне Амман ә.

### арами

арами

– арами бьнәлийед Араме бун. Wә'де бавә'ширед

Исраел

алийе бакӧр- р'оһьлата ч'әме Урдьнер'а дьготьн Арам, аwа готи Сурйа у ӧса жи бак'ӧра Мәсопотамйайе, кӧ те готьн Паддан-Арам (

Дәстпебун 25:20;

28:5

).

### бәре дәрәмәта пешьн

бәре дәрәмәта пешьн

– wәхте Пәймана Кәвьнда чь пешийе бәр к'еләндийе бьк'әта, йан һәгәр бәре р'әзе пешьн буйа, йан ньхӧрийе һ'әйwанед мале, йан жи ньхӧрийе нерини һәр маләкә Исраеле чаwа «бәре дәрәмәта пешьн» дьһатә һ'әсабе у Хwәдер'а дьһатә дайине. Әва нишанәк бу кӧ һ'әму жи п'ара Хwәде нә (

Дәрк'әтьн 13:14-15;

34:26;

Qануна К'аһинтийе 23:17;

Жьмар 18:12

).

### бьдолах

бьдолах

– р'уне дарейи зәр ә у гәләки бинхwәш ә. Бь wи ава зьм-зьмкьрьне чедькьрьн (

Дәстпебун 2:12;

Жьмар 11:7

).

### бьзьна к'уви

бьзьна к'уви

– щӧр'әки бьзьнайә кӧ ч'ола дәминә, һ'әлал те һ'әсабе (бьньһер'ә

Qануна Дӧщари 12:15;

14:5

).

Бьзьна к'уви

### бьхур

бьхур

– ширеза даре йә. Әw жь дара те һьлдане у һ'ьшккьрьне. Гава те шәwьтандьне, бинәкә гәләки хwәш же те. Дәма Пәймана Кәвьнда п'арьстгәһеда сәр горигәһа бьхуре әw Хwәдер'а дьһатә шәwьтандьне (

Дәрк'әтьн 30

). Щур'әки дарәкә бьхуре Ә'рәбьстанеда жи һәбу, кӧ гәләки qимәт бу.

Бьхур

### бьһарәт

бьһарәт

– пунг,

дарчин

, мехьк у йед майинә бинхwәш.

### горигәһ

горигәһ

– т'әхте кӧ ль сәр qӧрбан, гори, һ'әди у хер дьһатьнә дайине йан сәржекьрьне (

Дәстпебун 12:7;

22:9

). Пешийе әw пе кәвьра дьһатә чекьрьне. Һена Мусада Хwәде т'әми да кӧ горигәһе бона

Коне Шә'дәтийе

жь

дара дарщеwийе

чекьн у сьфьр бьк'ьшиньнә сәр. (

Дәрк'әтьн 27:1-8;

38:1-7

). Qӧрбан т'әне ль сәр горигәһа Коне Шә'дәтийе дьһатьнә сәржекьрьне у паше, гава п'арьстгәһ һатә чекьрьне, т'әне ль сәр горигәһа п'арьстгәһе дьһатьнә сәржекьрьне. Т'әхтәки дьн жи һәбу, жь wи бьч'уктьр у зер'кьри.

К'аһин

ль сәр ви т'әхти

бьхур

дьшәwьтанд, жер'а дьготьн горигәһа бьхуре (

Дәрк'әтьн 30:1-10;

37:25-28

).

Горигәһ

### дара дарщеwийе

дара дарщеwийе

– дарәкә һ'ьшк у тәйах ә.

### дарчин

дарчин

– бьһаратәкә жь qальке даре йә. Бина wе гәләк ә у һена бәре гәләки бьһа бу. Мәрьва әва т'әви бьзьре зәйт'уне дькьр, wәки бина бьзьр хwәш бә. Щарна мәрьва ль хwә дьхьстьн у щарна жи бона дәфьнкьрьне дьһатә бьк'аранине (

Ә'йанти 18:13

). Әw бона чекьрьна р'унә р'ункьрьнейи пироз дьһата бьк'аранине (

Дәрк'әтьн 30:23

).

### дәһәк

дәһәк

– ль гора qануна Муса зӧр'әта Леwи, кӧ шьхӧле п'арьстгәһе дькьрьн, ль сәр наве Хwәде дәһәка һәбуке, һасьл у дайина бәре ә'рде жь щьмә'та Исраеле хwәр'а дьстандьн. Леwийа дәһәка кӧ жь щьмә'та Исраеле дьстандьн, жь wе дәһәка станди, дәһәк дьданә Хwәде (

Qануна К'аһинтийе 27:30-32,

Жьмар 18:26-28

).

### дийарийа бәрвадайине

дийарийа бәрвадайине

– дийарийа кӧ жь бәр wан гӧнәйед кӧ ль бәр Хwәде йан мәрьва кьри дьһатә дайине.

К'аһин

ль сәр ве йәкеда дьньһер'и у qимәте зийане бист сәләф зедә к'ьфш дькьр у һьнге ль зийанк'еша дьһатә вәгәр'андьне, сәрда жи йе гӧнәк'ар дийари дьда (

Qануна К'аһинтийе 5:14-6:7;

7:1-10

).

### дийарийа жорбьльндкьрьне

дийарийа жорбьльндкьрьне

– тьштә кӧ дийари дьһатә дайине, щарана п'ара

к'аһин

дьһатә жорбьльндкьрьне, чаwа нишана кӧ бона Хwәде дьһатә башqә кьрьне (

Дәрк'әтьн 29:27-28

).

### дийарийа нани

дийарийа нани

– дийарийа аре хас (

Qануна К'аһинтийе 2:1-3

) йан нан (

Qануна К'аһинтийе 2:4-10

), йан жи фьрикед гәньм (

Qануна К'аһинтийе 2:14-16

).

К'аһин

п'арәкә ван дийарийа хwәр'а һьлдьда у п'ара дьн жи ль сәр горигәһе дьшәwьтанд.

### дийарийа паqьжбуне

дийарийа паqьжбуне

– дийари кӧ йе гӧнәк'ар жь бәр гӧнәйе хwәва бона паqьжбуне дьда. Гоште ве һ'әйwане пироз дьһатә һ'әсабе у т'әне изьна к'аһина һәбу бьхwарана (

Qануна К'аһинтийе 4:1-5:13;

6:24-30

).

### дийарийа сәрдакьрьна

дийарийа сәрдакьрьна

– әва дийарийа жь тьштед р'он ә, аwа готи жь р'ун, шәраве йан аве бун. Әвана ль сәр

дийарийа һәләqәтийе

йан дийарийа т'әвайишәwатеда дьһатьнә кьрьне (

Жьмар 28:14-15

).

### дийарийа т'әвайишәwате

дийарийа т'әвайишәwате

– әв щур'е дийарийе т'әмамийа һ'әйwан пева ль сәр горигәһе дьһатә шәwьтандьне. Ле һьнәк дийарийед майин п'арәк wан дьһатә шәwьтандьн (

Qануна К'аһинтийе 1:3-17;

6:8-13

).

### дийарийа һәләqәтийе

дийарийа һәләqәтийе

– дийарийа һәләqәтийе кӧ ль нава Хwәде у мәрьвада дьһатә дайине. Т'әне п'арәкә ви һ'әйwани ль сәр горигәһе дьһатә шәwьтандьне, һәрч'е майин жи

к'аһин

у дийаридар дьхwарьн (

Qануна К'аһинтийе 3:1-17;

7:11-21,

28-36

).

### дийарийа һ'әжандьне

дийарийа һ'әжандьне

– әв дийари п'ьр'анийа щара бь сәрсинге

дийарийа һәләqәтийе

, кӧ п'ара

к'аһин

бу дьһатә дайине. К'аһин т'әви дийаридар әв сәрсинг дьһ'әжанд, ви али-wи али дьбьр дани, ләма те готьн дийарийа һ'әжандьне (

Qануна К'аһинти 14:21-24;

Жьмар 6:20

).

### ефод

ефод

– әва еләкәки бь дӧ п'ара сәр мьлва һәввакьри бу кӧ жь зер', р'исе шин, ширк, соре гәвәз у жь к'ьтане зьрав-бадайи һатьбу чекьрьне.

Сәрәкк'аһин

әw ль хwә дькьр.

Р'әхтсинг

жи пева дькьрьн (

Дәрк'әтьн 28:6-14

).

Сәрәкк'аһин ефод у р'әхтсингва

### Әдом, әдоми

Әдом, әдоми

– Әдом навәки Әсаwе бьре Аqуб бу (

Дәстпебун 25:30;

36:8

). Жь Әдом әдоми пешда һатьн, әwана дьжмьне

Исраел

бун. Wәлате Әдом ч'ийа банийед хьки-хwәлийә бе кер бун.

### әмори

әмори

– мьләтәки мәзьн бу кӧ бәри зәфткьрьна

Исраел

ль Кәнанеда дьма. Һьнге щарана бь наве wан т'әмамийа мьләтед кәнане дьһатьнә навкьрьне (

Дәстпебун 15:16;

Qануна Дӧщари 3:8-11

).

### әнаqи

әнаqи

– мьләтәк бу кӧ бәри

Исраел

ль Фьльстине дьма. Әwана гәләки бьльнд бун у ә'савә дьһатьнә готьне (

Жьмар 13:22,

[33]

). Әвана ль ч'ийа банийед Һеброне дьман.

### зьмьр

зьмьр

– р'унәки бинхwәш ә, жь дара те стандьне у qимәте wи бьһа бу. Һьнге зьмьр бона еше дьданә нәхwәша (

Марqос 15:23

), ӧса жи ль сәр щьнйазе мьрийада дькьрьн, wәки бона дәфьнкьрьне һазьр кьн (

Дәстпебун 50:2;

Йуһ'әнна 19:39

).

Зьмьр

### Исраел

Исраел

– 1. Наве мәрьв ә. Чахе Хwәде Аqубе баве мьләте Исраеле бьмбарәк кьр, наве wи кьрә Исраел (

Дәстпебун 32:27-28;

35:10

). Чәнд нав зӧр'әта Исраелр'а те готьне: «Щьмә'та Исраел», «Зар'ед Исраел» у «

ибрани

». 2. Наве wәлат жи те готьне: «Исраел». Бәре жер'а дьготьн: «

Кәнан

» (

Дәстпебун 12:5;

К'аред Шандийа 7:11;

13:19

). Навәки дьн жи жер'а дьбежьн: «Wәлате Фьльстине». Пәй мьрьна Сьлеман п'адшар'а wәлат бу дӧ п'ара. П'ара бакӧрер'а готьн Исраел, п'ара башурер'а готьн Щьһуда (1П'адшати 12:16-17 ).

### ибрани

ибрани

– навәки кәвьн ә у щьмә'та Исраеле пе ви нави һатә навкьрьне, Бьраһим йе пешьн бу кӧ бь ви нави һатә навкьрьне (

Дәстпебун 14:13

). Ибрани ӧса жи зьман ә. Щьмә'та

Исраел

бь зьмане ибрани хәбәр дьдан. Пәймана Кәвьн бь ви зьмани ньвисар ә.

### йаспис

йаспис

– кәвьред qимәтә р'әнг р'әнги нә. Йасписа кӧ К'ьт'еба Пирозда ньвисар ә к'әск йан р'әнгәки вәкьри бу (

Дәрк'әтьн 28:20

).

### Кәнан

Кәнан

– наве wи wәлати йә, к'ижан кӧ Хwәде ль гора созе хwә да мьләте Исраеле, wәки бьбә wәлате wан. Әв наве «Кәнан» һе бәри ль wьр майина мьләте Исраеле һәбу. Паше «

Исраел

» йан жи «

Фьльстин

» һатә готьне (

Дәстпебун 10:19;

12:5;

К'аред Шандийа 7:11;

13:19

).

### Коне Шә'дәтийе (Коне Щьвине)

Коне Шә'дәтийе (Коне Щьвине)

– гава щьмә'та Исраеле жь Мьсьре дәрк'әт, Хwәде сәре ч'ийайе Синайе Мусар'а гот, чаwа гәрәке Коне Шә'дәтийе бе чекьрьне (

Дәрк'әтьн 25

). Гава чекьрьн, р'умәта Хwәде әw щи т'ьжи кьр у Хwәде бь р'умәта хwә шә'дәти да у да хӧйакьрьне кӧ әw т'әви wан ә (

Дәрк'әтьн 38:21

). Коне Шә'дәтийе у Коне Щьвине (

Дәрк'әтьн 27:21

) йәк бун. Щьмә'та Исраеле ль wьр дьщьвийан. Сьлеман жи Оршәлимеда п'арьстгәһ дәwса wеда чекьр. Коне Шә'дәтийеда (у ӧса жи п'арьстгәһеда) тьштед пироз жи һәбун, мәсәлә: Сьндоqа Пәймана

Хӧдан

(

Qануна Дӧщари 10:8

), аwа готи Сьндоqа Шә'дәтийе (

Жьмар 4:5

).

Коне Шә'дәтийе (Коне Щьвине)

### карбункул

карбункул

– кәвьрәки qимәти шин у шини-к'әск (

Дәрк'әтьн 28:18

).

### кәнани

кәнани

– мьләтәк бу кӧ ль Кәнане дьма, зӧр'әта кӧр'е Һам, кӧр'е Нӧһ бу (

Дәстпебун 10:6;

Жьмар 13:29

).

### к'аһин

к'аһин

– жь зӧр'әта Һаруне бьре Муса бун. К'аһина әw горийед (qӧрбанед) кӧ мьләте Исраеле данин сәржедькьрьн. Әw бона мьләте Исраеле бәр Хwәде дьсәкьнин у дӧа дькьрьн, навчети дькьрьн у хwәстьна Хwәде щьмә'тер'а дьданә ә'йанкьрьне. Сәрәкк'аһин сале щарәке дьк'әтә щийе һәри пироз у бона гӧнәһе щьмә'те гӧнәһк'әwандьн дькьр (

Qануна К'аһинтийе 6:8-10:20;

Ибрани 6:20-8:6;

Дәрк'әтьн 30:10

). Мәлк'и-Садьq жи Дәстпебунеда к'аһине дьһатә һ'әсабе (

Дәстпебун 14:18-20

).

### к'әфил

к'әфил

– (гьрәw, к'әфаләт) п'әрә йан тьштек жь бәр тьштава дьһатә дайине, һ'атта р'ожа пьрс сафикьрьнә (

Дәстпебун 38:17- 20

).

### к'оти (к'отибун)

к'оти (к'отибун)

– нәхwәшик ә ч'әрм ә щур'ә-щур'ә йә кӧ бәла дьбә. Ль гора

Qануна К'аһинтийе жь сәре 13-а

һ'әта 14-а зәмане бәре һәр щур'ә нәхwәшийа сәр ч'әрм жь к'отибунева гьрти һ'әта чәнд щур'ә п'ьзька, ӧса жи тьштед к'әфьки һ'әрам дьһатьнә һ'әсабе. Щьмә'те бәри нәхwәшед аһа дьдан жь гӧнд у бажара дәрдьхьстьнә дәр, ле һәгәр йәк qәнщ буйа, гәрәке хwә нишани

к'аһин

бькьра у һ'әди бьда, wәки дәстур бьдане кӧ әw бьк'әта нава щьмә'те.

### к'ьрк'ут

к'ьрк'ут

– (к'әwк'ӧрт') кәвьрәки нәрм у зәр ә кӧ бь алавәкә р'әнге вәкьри бь шәwq дьшәwьтә у бина wе жи qәwат ә (

Дәстпебун 19:24;

Qануна Дӧщари 29:23

).

### Моwаб, моwаби

Моwаб, моwаби

– анәгори

Дәстпебун 19:37

, зӧр'әта Лут жь qиза wийә мәзьн бу. Моwаби алийе р'оһьлата Урдӧне дьман (

Жьмар 21:13

).

### мьлйак'әт

мьлйак'әт

– зьмане

ибрани

у йунанида фә'мина wе «qасьд» ә, чьмки әвана qасьдед Хwәде нә. Әвана һәйинед р'ӧһ'ани нә, кӧ һ'ьзура Хwәдеда дьминьн. Найенә дитьне һ'әта хwәха хwә ә'йан нәкьн. Мьлйак'әт qьрара Хwәде ә'лам дькьн йан жи тиньнә сери (

Дәстпебун 19:1,

12-15

). Әwана жь алийе Хwәдеда к'ьфшкьри нә, кӧ мәрьва хwәйи кьн у гӧһ бьдьнә wан (

К'аред Шандийа 12:6-11;

27:23;

Ибрани 1:14

). Щарна Хwәде мьлйак'әта дьшинә щәм мәрьва, wәки тьштәки wанр'а бежә. Мьлйак'әте сәрwере һ'әму мьлйак'әта Мьхайил ә (

Щьһуда 9

). Щар-щара хәбәра «мьлйак'әте

Хӧдан

» те фә'мкьрьне кӧ чаwа Хӧдан хwәха һазьр ә (

Дәрк'әтьн 3:2-6

).

### Нәщәф

Нәщәф

– бәрийа алийе башура Исраеле бу (

Дәстпебун 12:9

).

### нане Хwәдер'а дайи

нане Хwәдер'а дайи

– (нане һ'ьзуре, нане пешбәрийе) нане пироз һена Мусада Коне Шә'дәтийеда (Коне Щьвинеда), ӧса жи пәйр'а п'арьстгәһеда һәбу. Әв нан ль сәр сьфра зер'ин «ль пешбәри

Хӧдан

» дьһатә р'езкьрьне. Һәр р'ожәкә шәмийе к'аһина донздәһ нане бе һәвиртьр'шк дьпә'тьн, ль сәр сьфра зер'ин даданин у йед кӧ һ'әфтийа дьнда дәwсе данин, к'аһина йе пешийе щийе пирозда дьхwарьн. Пештьри к'аһина изьна т'ӧ кәси т'ӧнәбу әв нан бьхwарана. Әв нан нишанәкә Пәймана Хӧдан бу, кӧ әw т'әви щьмә'та Исраеле бу (

Qануна К'аһинтийе 24:5-9

).

Сьфра нан

### нәдьр

нәдьр

– (гори, qӧрбан) ль гора Qануна Муса (

Дәрк'әтьн 13

) инсан у һ'әйwанед ньхӧрийә нер, әw нәдьред (горийед) Хwәде бун. Һ'әйwан дьһатьнә сәржекьрьне у жь бәр инсенва дьһатьнә дайине. Мә'на wе әв ә, кӧ һәр ньхӧри п'ара Хwәде бу, пироз, бӧһӧрти у т'айбәти, аwа готи Хwәдер'а щӧдәкьри бу (

Дәрк'әтьн 13:2;

Луqа 2:23

).

### оникс

оникс

– кәвьред qимәт ә, гава те бьр'ине һӧндӧр'да хәт йан тәлашед р'әнг-р'әнги к'ьфш дьбьн (

Дәрк'әтьн 28:9

).

### пәйман

пәйман

– (аһда, ад у qьрар) нав дӧ мәрьвада, нав дӧ к'омада, йан жи нав Хwәде у мәрьвада те гьредане. Пәйманәк нава Хwәде у Нӧһда һәбу (

Дәстпебун 9:8-17

), нава Хwәде у Бьраһимда (

Дәстпебун 15

), нава Хwәде у Даwьдда (2 П'адшати 7;

Зәбур 89:1-37

). Ль сәре ч'ийайе Синайе Хwәде пәйманәк т'әви щьмә'та Исраеле гьреда. Ль гора ве пәймане Хwәде соз да wәки хwәха Хӧдане щьмә'та Исраеле бә у wан хwәй кә, ле гәрәке

Исраел

жи Qануна Хwәде бьqәдинә, йа кӧ wи бь дәсте Муса да. Ле Исраеле гәләк щара пәйман, аwа готи Qануна Муса дьт'әр'ьбанд. К'ьтебед щьһуйайә пирозр'а, йед кӧ бәри Иса һәбун, wанар'а дьбежьн «Пәймана Кәвьн».

### п'ехәмбәр

п'ехәмбәр

– (нәби, qасьде Хwәде, qуле Хwәде, готьнбеже Хwәде) әw инсан бун. Хwәде wанр'а хәбәр дьда, кӧ әw готьна wи бьгьһиньнә мәрьва (

Qануна Дӧщари 18:15-22

).

### р'әхтсинг

р'әхтсинг

– бәрикә щаргошәйә ль сәр синг бу. Әw чаwа

ефод

һатә щекьрьне, жь зер', р'исе шин, ширк, соре гәвәз у жь к'ьтане зьрав-бадайи (

Дәрк'әтьн 28:15-16

). Гава

сәрәкк'аһин

дьк'әтә щийе пироз ль бәр

Хӧдан

, әw ль сәр синге сәрәкк'аһин ефодва гьредайи бу (

Дәрк'әтьн 28:29

). Ль сәр р'әхтсинг дӧнздәһ кәвьред qимәт чар щергәһ щикьри бун, кӧ дӧнздәһ qәбилед

Исраел

дьданә к'ьфше. Һьндӧре рәхтсингда Урим у Тумим һәбун (

Дәрк'әтьн 28:30

).

Р'әхтсинг у п'ап'ах

### р'ожа шәмийе

р'ожа шәмийе

– бона щьмә'та

Исраел

р'ожәкә ә'зиз (т'айбәти) у пироз ә (

Дәрк'әтьн 16:23;

20:8,

11;

31:14-15

). Бь

ибрани

Шабат ә. Бь заравәки кӧрманщи «сәбт» ә кӧ жь шабате һатийә. Бона щьһуйа, шабат наве р'ожа һ'әфта йә у йа хьлазийа һ'әфтийе йә. Инийе еваре, гава р'ож дьчә ава, шабат дәстпедькә у һ'әта 24 сьһ'әта дьк'ьшинә. Ль гора qануна Муса (

Дәстпебун 2:2-3;

Дәрк'әтьн 20:8-11;

35:2

) р'ожа шабатеда к'ар у хәбат нә щайиз бу бькьрана, әв р'ож р'ожа р'ьһ'әтийе у һ'әбандьне йә (

Дәстпебун 1;

Qануна К'аһинтийе 23:1-3

).

### Сьндоqа Пәймане йан Сьндоqа Шә'дәтийе

Сьндоqа Пәймане йан Сьндоqа Шә'дәтийе

– qӧт'икә пироз бу, әw у чь кӧ теда бун, нишанед пәймана Хwәде т'әви мьләте исраеле бун. Чахе Хwәде сәре ч'ийе т'әви Муса

п'ехәмбәр

хәбәр да, һьнге дәһә т'әми ль сәр дӧ сәлед кәвьри ньвисин данә wи. Әw

пәйман

Хwәде бь дәсте Муса да гьредане, бь wан сәлед ньвисар. Әw сәл, шьвдара Һарун, дәрдане манайе чаwа нишана Пәймана Хwәде ль wе сьндоqеда бун у ль щәм мьләте исраеледьһатьнә хwәйкьрьне. Әw сьндоq жь дарщеwийе чекьри у зер'кьри бу. Гава мьләте исраеле р'еда дьчу, әв сьндоq хwәр'а дьбьрьн. Гава дьчунә щики, әв сьндоq Щийе Һәри Пирозда Коне Шә'дәтийеда дьма (

Дәрк'әтьн 25:10-21;

Ибрани 9:4

).

Сьндоqа Пәймане

### сала р'аwастийе

сала р'аwастийе

– һәр пенщи сал, сала р'аwастийе бу (

Qануна К'аһинтийе 25:8-55

). Wе сале һәр хӧлам дьһатьнә азакьрьне у һәр мәрьве кӧ ә'рде хwә фьротьбу ль wи дьһатә вәгәр'андьне, дәйн-ду дьһатьнә бахшандьне.

### сала һ'әфта

сала һ'әфта

– һәр һ'әфт сал, шәмийа сала бу (

Дәрк'әтьн 23:11;

Qануна К'аһинтийе 25:1-7

), әw сала р'ьһ'әтийе бу бона ә'рде. Әwе сале щьмә'те ә'рд бещәр нә дькьрьн у чь кӧ ә'рде хwәсәрехwә дьда т'оп дькьрьн.

### сардийон

сардийон

– кәвьрәки qимәтә соригәвәзи зәлал бу.

### сәрәкк'аһин

сәрәкк'аһин

– бьньһер'ә:

к'аһин

.

### топаз

топаз

– кәвьрәки qимти qич'ьк ә.

### фьльстин

фьльстин

– мьләте фьльстине һат башур-р'оавайа дәве бә'ра Навбәрейә. Фьльстине зәфти хwә кьр у ван һәр пенщ бажарада: Газа, Ашqелон, Ашдод, Гат' у Әк'ронеда чи-wар бун. Фьльстини у исраелийа гәләк щара һәвр'а шәр' дькьрьн, чьмки фьльстинийа дьхwастьн р'оһьлат зәфти хwә кьрана, исраелийа жи дьхwастьн р'оава зәфти хwә кьрана. Фьльстини нәйаред исраелийайә һәрә пеш бун, һ'әта кӧ Даwьд әв пьрс сафи кьр, хьлазийа wан ани (

Дәстпебун 21:34;

1 П'адшатийа 8:1; 1Дирок. 18:1 ).

### Хӧдан

Хӧдан

– бь зьмане

ибрани

хәбәра «Хӧдан» ЙҺWҺ ньвисар ә у те хwәндьне чаwа «Йаһwәһ». Әв навәки ә'сәси йә кӧ алийе Хӧданд Мусава һатә ә'йанкьрьне. (

Дәрк'әтьн. 3:14...

). Наве «Йаһwеһ» мьләте щьһу бона мәзьнайийа Хwәде нә дьданә ль сәр заре хwә. Гава әwана К'ьт'еба Пироз дьхуньн дәwса наве «Йаһwеһ» дьбежьн «Адонай» кӧ те фә'мкьрьне «Хwәйе мьн».

### херуб

херуб

– р'ӧһ'бәред хwәйибаск ьн, әв щур'әки мьлйак'әтед Хwәде нә у һ'әйкәлед wан сәр qалп'ахе Сьндоqа Пәймане бь баскава чекьри мина мьлйак'әта бун, кӧ р'умәт у диндара (һ'ьзурийа) Хwәде бәрч'ә'в дькьрьн (

Дәстпебун 3:24;

Дәрк'әтьн 25:17-22;

37:6-9

).

### һеланед жорьн

һеланед жорьн

– щийед һ'әбандьна мьләте Кәнанийа бу (Qауна к'аһинтийе 26.30,

Жьмар 33.52

).

Хӧдан

ә'мьри мьләте

Исраел

кьр кӧ ван щийа wеран кьн. Әw п'адше кӧ әв щи wеран нәкьра дьһатә һ'әсабе чаwа йәки qанун т'әр'ьбанди (2П'адшати 16:4 ).

### һусоп

һусоп

– дарәкә бьч'ук ә, чаwа луфьк бона ә'дәте дин дьһатә бьк'аранине. К'аһина хуна qӧрбанеда дькьрьн у дьр'әшандьнә сәр мәрьва, wәки әw мәрьв ль бәр Хwәде пироз бьн (

Дәрк'әтьн 12:22;

Qануна К'аһинтийе 14:4;

Жьмар 19:6,

[18]

).

Һусоп

### шәмдан

шәмдан

– ч'ьра һ'әфт ч'ә'ви бу, кӧ П'арьстгәһәда дьшхӧли (бьньһер'ә

Дәрк'әтьн 25:31-39

).

Шәмдан

### Щәжьна Бор'ийа

Щәжьна Бор'ийа

– әва щәжьна 1-е мәһа һ'әфта дьһатә кьрьне (

Qануна К'аһинтийе 23:24-25;

Жьмар 29:1

). Әw р'ожа р'ьһ'әтийе у дийаридайине бу.

Бор'и

### Щәжьна Дәрбазбуне

Щәжьна Дәрбазбуне

– әв щәжьна нава щьмә'та Исраелда чардәһе мәһа Нисанеда те кьрьне (ль гора салнә'ма

ибрани

чардәһе Нисане ньһа 1-е Апреле йә). Әве щәжьне бона биранина wе йәке дькьн, кӧ Хwәде чаwа щьмә'та

Исраел

жь бьндәстийа Мьсьрийа дәрхьст (

Дәрк'әтьн 12:3-14

). Һьнге Мьлйак'әте Мьрьне һ'әму ньхӧрийед мьсьрийа, һьн инсан у һьн жи һ'әйwан кӧштьн, ле жь сәр малед щьмә'та Исраелр'а «дәрбаз бу» у дәст нәда жь wан т'ӧ кәси, нәкӧшт (

Дәрк'әтьн 12:23-27

). Бона ве йәке ве щәжьнер'а дьготьн Щәжьна Дәрбазбуне.

### Щәжьна Нане Шкәва

Щәжьна Нане Шкәва

– әв щәжьн ль пәй Щәжьна Дәрбазбунер'а те у жь панздәһ һ'әта бист дӧдӧйе мәһа Нисане те кьрьне (ль гора салнә'ма иройин жь 2-а һ'әта 9-е Апреле те кьрьне). Әва щәжьна бона биранина хьлазкьрьна мьләте

Исраел

те кьрьне, гава мьләте Исраел жь бьндәстийа Мьсьрийа дәрк'әт у чу wи wәлате кӧ Хwәде дабу wан. Әве щәжьнеда һ'әфт р'ожа нане шкәва (бе һәвиртьр'шк) те хwарьне (

Дәрк'әтьн 12:15-20;

13:3-10

).

### Щәжьна Р'ожа К'әwандьне

Щәжьна Р'ожа К'әwандьне

– бона щьмә'та Исраеле р'ожа һәрә ә'зиз у пироз бу (Йом Киппур бь

ибрани

). Сале щарәке п'арьстгәһеда

Сәрәкк'аһин

жь бәр гӧнәйед хwә у щьмә'тева бона паqьжбуна п'арьстгәһ у горигәһе хуна һ'әйwана п'ешк'еш дькьр у дьк'әтә Щийе Һәри Пироз (

Дәрк'әтьн 30:10;

Qануна К'аһинтийе 16:1-34;

23:27;

Ибрани 9:6-7

).

### Щәжьна Һ'әфтийа

Щәжьна Һ'әфтийа

– (Щәжьна Нандьруне –

Дәрк'әтьн 23:16

) Хwәде т'әми да щьмә'та

Исраел

, кӧ р'ожа пашьнә пәй дәстпебуна Щәжьна Дәрбазбунер'а һ'әфт һ'әфтийа һ'әсаб кьн у р'ожа пенщи щәжьнәке жи бькьн. Ве щәжьнеда чь кӧ жь дәрәмәтед wан (дәхьлед wан) пешийе дьк'әтә бәр к'еләндийе, данин п'ешк'еши Хwәде дькьрьн (

Qануна К'аһинтийе 23:15-21;

Жьмар 28:26- 31

). Пәймана Нуда ве щәжьнер'а дьготьн Р'ожа Пенщийә һ'әсаб, аwа готи Пентекост. Чьмки бь зьмане йунани фә'мина Пентекост «пенщи» йә (

К'аред Шандийа 2:1-41

).

### Щәжьна Һ'олькчекьрьне

Щәжьна Һ'олькчекьрьне

– һәр сал пайизе жь 15-а һ'әта 21-е мәһа Тьшрийе йә (аwа готи йәке Октйабьре). Щьһу дьчун сәр р'әзед хwә, һ'ольк чедькьрьн у wанда һ'әфтеке дьман. Щьһуйа әв йәк дькьр, wәки бир банина, кӧ чаwа Муса

п'ехәмбәр

мьләте

Исраел

жь Мьсьре дәрхьст у әw һ'олькада ман (

Qануна К'аһинтийе 23:33-36,

39-43;

Qануна Дӧщари 16:13-15

).

### qар'итк

qар'итк

– ч'ьвикәкә бьч'ук ә кӧ дьреж нафьр'ә. Хӧре wан т'охьм у меш-мор ьн. Әвана һелунед хwә ль сәр ә'рде чедькьн (

Дәрк'әтьн 16:13;

Жьмар 11:31-32

).

Qар'итк

### qотьк

qотьк

– һ'әйwанәкә пьч'ук ә, кӧ ч'оле нава к'әвьрада дьминә. Әw нә һ'әлал бу (бьньһер'ә

Qануна К'аһинтийе 11:5;

Qануна Дӧщари 14:7

).

Qотьк

### qьрqе Мьсьре

qьрqе Мьсьре

– щӧр'әки тәйре нә һ'әлал бу (бьньһер'ә

Qануна К'аһинтийе 11:18;

Qануна Дӧщари 14:17

).

Qьрqе Мьсьре

## ФӘРҺӘНГОК

### ФӘРҺӘНГОК

ФӘРҺӘНГОК


А

Б

В

Г

Д

Е

Ә

Ж

З

И

Й

К

Л

М

Н

О

П

Р

С

Т

У

Ф

Х

Һ

Ч

Ш

Щ

Q

W


ФӘРҺӘНГОК

Әва фәрһәнгока мина к’ьлитәке мәщале дьдә, кӧ фә’минед хәбәред гьран йан нәнас зу фә’м бькьн. Ве фәрһәнгокеда наве п’аред К’ьтеба Пироз бь жьмаред сәри у р’езава һатьнә ньвисаре, аwа готи һәр р’ез у сәри жьмаркьри нә. Т’әвайийа Пәймана Кәвьн 39 к’ьтеб ьн: Дәстпебун, Дәрк’әтьн, Qануна К’аһинтийе, Жьмар, Зәбур, К’ьтебед П’ехәмбәра у йед майин. Пәймана Ну 27 к’ьтеб ьн. (Әв һәр дӧ пәйман һәвр’а 66 к’ьтеб ьн.) Дәрһәqа шьровәкьрьнада һун дькарьн һәр 66 к’ьтебада бьхуньн, ле сәд һ’әйф кӧ ве к’ьтебеда т’әне к’ьтебед Пәймана Ну һәнә, йед Пәймана Кәвьн т’ӧнәнә, чьмки әw һе бь зарав у р’езьманийа кӧрманщийа wәлатед Кафказе нәһатьнә һазьркьрьне.

### Абба

Абба

– бь зьмане

арами

те фә’мкьрьне «

бав

».

Марqос 14:36;

Р’омайи 8:15;

Галати 4:6.

### Адәм

Адәм

– инсане пешьн бу, йе кӧ

Хwәде

хӧльqанд. Хwәде әw жь хwәлийа ә’рде хӧльqанд (

Дәстпебун 2

), паше Һеwа хӧльqанд. Адәм у жьна хwә Һеwава әw бун, йед кӧ паше гӧр’а Хwәде нәкьрьн у

гӧнә

кьрьн (

Дәстпебун 3

). Һьнгеда инсен гӧнә кьр.

Корьнт’и I 15:45-да

те готьне, кӧ

Иса Мәсиһ

«Адәме Ахьрийе» йә. Адәме пешьн баве т’әмамийа мәрьвайа йә у һәр кәс жийина qальби жь wи дьстинә. Иса Мәсиһ кӧ Адәме дӧда йә, жийина р’ӧһ’ани дьдә һәр кәсе кӧ баwәрийа хwә Wи тинә.

Луqа 3:38;

Р’омайи 5:12-15;

Корьнт’и I 15:22,

45-47;

Тимот’ейо I 2:13-14;

Щьһуда 14.

### Алфа у Омега

Алфа у Омега

– Алфа һ’әрфа әлифба йунанийә пешьн ә, Омега һ’әрфа әлифба йунанийә пашьн ә. «Алфа у Омега» чаwа навәк һьн Хwәдер’а, һьн жи

Иса

Мәсиһр’а те готьне.

Ә’йанти 1:8;

21:6;

22:13.

### Арйопаго

Арйопаго

– гьрәки бажаре Ат’инайе бу, Йунаньстанеда. Мәрьвед хwәйиqәдьрә гьрәгьр сәр wи гьри дьщьвийан. Щьвата wан жи һәма «Арйопаго» дьһатә готьне.

### Артәмис

Артәмис

– наве п’утәки йә, кӧ гәләк мәрьва Асйайеда әw дьһ’әбандьн (

К’аред Шандийа 19:24-35

).

### Архелайо

Архелайо

– кӧр’е Һеродәси Мәзьн бу у бьре

Һеродәс

-Антипас бу. Пәй мьрьна баве хwәр’а әw дәмәкә кьн бу сәрwере Щьһустане. Жь к’әрәма хwә ль бьн хәбәра «Һеродәс»-да жи бьхуньн.

### Ахайа

Ахайа

– п’арәкә мәзьнә wәлате Йунаньстане бу. П’ьр’анийа бажаред Йунаньстанейә ә’йан, һьнге дьк’әтьнә нава qәза Ахайайейә Р’омайе.

### Аqуб

Аqуб

– 1. Аqуб кӧр’е

Исһаq

бу, аwа готи нәвийе

Бьраһим

, Аqубр’а

Исраел

жи те готьне. Бьре wийи мәзьн Әсаw бу. Аqуб баве һәр донздәһ qәбилед мьләте Исраеле бу. К’ьтеба Пирозда чәнд щара Аqуб бона мьләте Исраеле жи те готьне. Жь к’әрәма хwә ль бьн хәбәра «

мала Аqуб

» у «

Әсаw

»-да бьхуньн.

2. Аqубе Һалфаwо у Аqубе Зәбәдийе бьре Йуһ’әнна, әвана дӧ шагьртед Иса Мәсиһ бун.

3. Ӧса жи Аqуб наве бьраки Иса бу (Мәтта 13:55; Марqос 6:3; Галати 1:19) у ль гора фькьра гәләка әw Аqуб ә, йе кӧ «Нә’ма Аqуб» ньвисийә.

### авзе (нәхwәшийа авзе)

авзе (нәхwәшийа авзе)

– ава зәр же дьчә.

### амин

амин

– жь зьмане

ибрани

йә, кӧ мә’на wе әв ә: «Р’аст ә», «Бәле», «Бьра ӧса бә», «Р’аст бе хельф», «Qайл ьм». Әw һьнге те готьне гава йәк готьнәке дьбежә йан

дӧа

дькә, йәки дьн готьна wи дьхwазә мак кә, qайлбуна хwә бь готьна «амин» нишан дькә. Ӧса жи

Ә’йанти 3:14-да

әв нава бона

Иса Мәсиһ

һатийә хәбате, бь фькьра «Әw р’аст ә», «Әw амьн ә».

Р’омайи 1:25;

9:5;

Корьнт’и I 14:16;

Корьнт’и II 1:20.

### анинә сери

анинә сери

– анинә щи, мийасәркьрьн, т’әмамкьрьн.

### анисо

анисо

– (анис, шәмит) щур’әки п’ьнщар’е йә.

Мәтта 23:23.

### арами

арами

– зьмане арами незики зьмане

ибрани

йә. Жь сала 600-и бәри буйина

Иса

әw нава сийасәте у к’ьр’ин-фьротана Асйа Р’оавайеда зьманәки навмьләтийейи мәзьни бу. Һена Иса Мәсиһда арами зьмане щьһуйед Фьльстинейи һәр дәм бу, ӧса жи ибрани у

йунани

дьһатьнә хәбәрдане. Пәймана Нуда чәнд щи һәнә, wәки ньвиск’аред Мьзгинийе хәбәред Иса бь зьмане арами ньвисинә у паше wәлгәр’андьнә йунани.

Мәтта 23:7;

Марqос 5:41;

7:34;

15:22;

К’аред Шандийа 4:36;

Галати 1:18.

### афу (афукьрьн, афубун)

афу (афукьрьн, афубун)

–

бахшандьн

.

### Бабилон

Бабилон

– 1. Бабилон наве бажарәки гәләки кәвьн ә. Wәхтәке п’адшайе Бабилоне гәләк wәлатед дьн бьндәст кьрьбун. Мьләте wи т’әви мьләте Исраеле шәр’ кьр у әw бьндәст кьрьн. Гәләк мәрьвед Исраеле чаwа хӧлам бьрьнә wәлате хwә. Мьләте Исраеле ль wьр һ’әфте сали ма.

Мәтта 1:11-12,

17;

К’аред Шандийа 7:43.

2. Бабилон Ә’йантийеда жи те ньвисаре, чаwа нишана мьләтед кӧ гӧр’а Хwәде накьн, чьмки мәрьвед бажаре Бабилоне ӧса бун. Ә’йанти 14:8; 17:5; сәре 18-а.

3. Пәтрус I 5:13-да һәйә кӧ «Бабилон» бә’са бажаре Р’омайе дькә.

### Бав (Баве Ә’змана)

Бав (Баве Ә’змана)

– әв нав Хwәдер’а те готьне. К’ьтеба Пирозда әw бь мә’на физики (щьсмани) найе фә’мкьрьне, ле бь мә’на р’ӧһ’ани. Әw Баве р’ӧһ’ед һ’әму мәрьвайийе йә.

Хwәде

бона мәрьва ӧса хәм дькә, чаwа бав

зар

’а хwәр’а у һе зедә. Ле һәләqәтийа Хwәде чаwа Баве т’әви

Иса Мәсиһ

щур’әки башqә йә. Жь к’әрәма хwә дәрһәqа ве йәкеда бьн хәбәра «

Кӧр’е Хwәде

»-да бьхуньн.

### Баә’л

Баә’л

– наве п’утәки кәнанийа бу, әw п’утәки зедәбуне аwа готи зайине бу, баwәрмәндед wи п’ути баwәр дькьрьн кӧ әwе һ’әйwанед wан, зәви у р’әзед wан бәрәк’әт кә. Мә’на Баә’л «хwәйи» йә. Мьләте Моwаб, мьләте Мьдйан у мьләте Сур у Сайда Баә’л хwәр’а Хwәде һ’әсаб дькьрьн. Гәләк п’утед wан мьләта һәбун, ле Баә’л жь һ’әмуйа мәстьр бу. Т’ариха мьләте Исраелда, чахе әw жь Хwәде дур дьк’әтьн, Баә’л дьһ’әбандьн у бь ви аwайи һерса Хwәде ль сәр хwәда данин. Ле нав мьләте Исраелда

мәрьв

һәбун, кӧ т’ӧ щара Баә’л qәбул нәкьрьнә, һәр wәхт заньбунә кӧ пештьри Ә’фьрандаре ә’рд у

ә’зман

т’ӧ

Хwәде

иди т’ӧнәйә.Һ’акьмти 2:13; 6:25, 31; П’адшати III 16:31; сәре 18-а; 22:53; П’адшати IV 3:2; 10:18-27; 11:18; Йерәмийа 2:8; 7:9; 11:17; 12:16; 19:5; 23:27;

Р’омайи 11:4.

### Бажаре Даwьд

Бажаре Даwьд

– Пәймана Кәвьнда «Бажаре

Даwьд

» wе п’ара Оршәлимер’а те готьне, к’ижан кӧ Даwьд п’адша жь дәсте йәбусийа станд (П’адшати II 5:6-9 ).

Луqа 2:11-да

ӧса жи Бәйтләһ’мер’а дьготьн бажаре Даwьд, ль к’ӧ мала баве Даwьд дьма. Wьр Даwьд жь дийа хwә дьне к’әтьбу у мәзьн бьбу (П’адшати I 17:12;

Луqа 2:4

). Ӧса жи ль гора готьнед п’ехәмбәра

Иса Мәсиһ

wьр жь Мәрйәме дьне к’әт (

Мәтта 2:1,

5-6

).

### Бараq

Бараq

– йәк жь сәрwеред мьләте Исраеле бу. Шер’да сәрwерти дькьр у дьжмьн бьндәст кьр. Һ’акьмти жь сәред 4-а һ’әта 5-а;

Ибрани 11:32.

### Барнабас

Барнабас

– мә’на наве «Барнабас» әв ә: «Кӧр’е Бәрдьлийе» аwа готи «Йе кӧ бәр дьлада те» (

К’аред Шандийа 4:36

). Әw йәки

леwи

бу жь Qӧбрьсе у нава баwәрмәндада сәрwерәк бу, йе кӧ Паwлос бьрә щәм шандийед Оршәлиме. Әw т’әви Паwлос р’еwитийа Паwлосә пешьнда чаwа qасьде

Иса

чу.

К’аред Шандийа 4:36-37;

9:27;

13:1–

14:28;

15:36-41;

Галати 2:9-14.

### Бет’-Ел

Бет’-Ел

– бажаре п’адшатийа Исраелейи бакӧре бу. Сесьд сали әw щики гәләки ә’йан бу бона һ’әбандьне.П’адшати III 12:28-30; П’адшати IV 23:15.

### Бәйтләһ’м

Бәйтләһ’м

– бажаре Щьһудайе (Щьһустане) йә, ль к’ӧ

Даwьд

п’адша дьне к’әт у мәзьн бу, паше жи

Иса

ль вьр һатә дьне (

Мәтта 2:1;

Луqа 2:4;

Йуһ’әнна 7:42

).

### Бәлзәбул

Бәлзәбул

– навәки бона

мирещьн

. Пешийе Бәлзәбул наве п’утәки фьльстинийа бу, мә’на «Хӧдане wаре бьльнд». Фьльстини незики мьләтед Исраеле дьман. Пәйр’а нав щьһуйада мә’никә дьн станд: «Хӧдане меша» йан «Хӧдане сәргина». Әw жи бу навәки сәрwерийа qәwатед щьнайә хьраб.

Мәтта 10:25;

12:24,

27;

Марqос 3:22;

Луqа 11:15,

18-19.

### Бьжарти (Йе Бьжарти)

Бьжарти (Йе Бьжарти)

– бона

Иса Мәсиһ

те готьне. Йе Бьжарти, Мәсиһе

Хwәде

йә, йе кӧ Хwәде к’ьфш кьрийә. Ишайа 42:1;

Мәтта 12:18;

Луqа 23:35;

Йуһ’әнна 1:41.

Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «

Мәсиһ

»-да бьхуньн.

### Бьлам

Бьлам

–

п’ехәмбәр

бу, йе кӧ Балаqе п’адше Моwабе жь wи һиви кьр, wәки әw ньфьр’а мьләте Исраеле бькә, чьмки Балаqе п’адша дьхwәст әw бьндәст кьрана. Балаq жь мьләте Исраеле дьтьрсийа, чахе һатьнә wәлате wи. Пешийе Бьлам п’ехәмбәр гот: «На, әз ньфьр’а мьләте Исраеле накьм», ле паше чу. Гава р’еда дьчу, ль пешийа wи мьлйак’әтәк сәкьни. Бьлам

мьлйак’әт

нәдит, ле к’әре Бьлам мьлйак’әт дит у пешда нәчу. Бьлам нькарьбу ньфьр’ мьләте Исраеле бькьра, чьмки

Хwәде

дӧа

wан кьрьбу. Пәймана Нуда

ньвисар

ә кӧ Бьлам п’әрәһ’ьз бу, ләма т’әви Балаqе п’адша qайл бу, йе кӧ дьжмьне мьләте Исраеле бу.

Жьмар 22:4-35;

Пәтрус II 2:15-16;

Щьһуда 11;

Ә’йанти 2:14.

### Бьнйамин

Бьнйамин

– жь һәр донздәһ кӧр’ед

Аqуб

(аwа готи

Исраел

) йе һәри бьч’ук бу. Әw бавә’ширәки Исраеле бу.

Дәстпебун 35:18;

К’аред Шандийа 13:21;

Р’омайи 11:1;

Филипи 3:5;

Ә’йанти 7:8.

### Бьраһим

Бьраһим

– бавә’шире щьмә’та

Хwәде

бу. Һе бәре пешда Хwәде Бьраһимр’а готьбу кӧ: «Әзе wәлатәки бьдьмә тә. Гәрәке тӧ жь wәлате хwә дәрейи у һәр’и wәлатәки ну». Бьраһим гӧр’а Хwәде кьр. Пәй гәләк салар’а әw wәлат дит. Әw wәлате

Исраел

ә. Хwәде

пәйман

т’әви Бьраһим гьреда, соз да кӧ әw у зӧр’әтед wи Хwәдер’а wе бьбьнә щьмә’тәкә башqә, һәгәр әw ль пәй Хwәде һәр’ьн. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «пәйман»-да бьхуньн.

Луqа 1:55;

3:8,

34.

### бадиһәwа

бадиһәwа

– вала, п’уч’.

### бажарванед Р’омайе

бажарванед Р’омайе

– жь һ’әму мәрьвед кӧ Императорийа Р’омайеда дьман, т’әне һьнәк чаwа бажарванед р’омайе дьһатьнә һ’әсабе. Әwед кӧ бажарван дьһатьнә һ’әсабе, һәq у азайийед wанә башqә һәбун, qәдьре wан һе бьльнд бу (

К’аред Шандийа 16:37

).

### бакӧр

бакӧр

– мьфрьq, шьмал.

### бап’еш

бап’еш

– (бап’еша гәмийе) щар, багьр.

### башур

башур

– мьшрьq, щә’нуб.

### баwәри

баwәри

– «Иман» хәбәрәк ә, кӧ жь зьмане семити (ә’рәби,

ибрани

, сурийани, ашури) те, кӧ бь

к’ӧрди

«баwәри» йә. Пенщ щур’ә хәбатед хәбәра «баwәри» һәнә:

1. Мәрьв баwәрийа хwә ль Хwәде йан йәки тинә, баwәр дькә кӧ әw амьн ә (Дәстпебун 15:6; Ишайа 7:9; Р’омайи 4:3; Галати 3:8).

2. Мәрьв дькарә баwәр бькә кӧ тьштәк йан кәсәк р’аст ә (Луqа 20:5).

3. Мәрьв ә’сәйи занә, аwа готи һ’ьшада р’удьни, кӧ тьштәк һәйә йан wе дәрбаз бә (Аqуб 1:6).

4. Пәймана Нуда, һинкьрьна шандийа бона Иса Мәсиһ те фә’мкьрьне. Әw баwәрийа мә йә нав пирозед Хwәдеда йә (Галати 1:23; Әфәси 4:5; Щьһуда 3).

5. Баwәрикә щур’әки башqә жи һәйә, чаwа дайинәкә жь Хwәде (Корьнт’и I 12:9).

### беолити

беолити

– беqанун, беә’дәт, беә’сьл у хwәсәрихwә.

### бәж

бәж

– зьһайи, ә’рд.

### бәйт’

бәйт’

– qәwл, һьзьнгьрт.

### бәлг

бәлг

– п’әле даре.

### бәрдьли

бәрдьли

– барьстани.

### бәре дәрәмәта пешьн

бәре дәрәмәта пешьн

– Зәмане Пәймана Кәвьнда, анәгори qьрара

Хwәде

, Исраеледа һәр тьштед пешьнә

ньхӧри

, һәгәр

зар

’а кӧр’ин буйа, йан һ’әйwана нерин буйа, йан бәре ә’рде у р’әзе дарайә пешьн буйа, әвана «бәред дәрәмәта пешьн» дьһатьнә һ’әсабе у Хwәдер’а дьһатьнә дайине. Бәред дәрәмәта пешьн Хwәдер’а

пироз

бун у әw р’аст п’ара Wи бун. Әв дайина бәре дәрәмәта пешьн дьдә к’ьфше, кӧ һәр тьшт п’ара Хwәде йә. Чахе бәре дәрәмәта пешьн дәрдьк’әт у дьдан, һьнге

мәрьв

wе йәкеда гӧман бун, кӧ һ’әму дәрәмәта wанә майинә пәй дәрәмәтдайина пешьнр’а wе бәрәк’әт бә. Бьньһер’ә:

Дәрк’әтьн 13:12-15;

34:19,

26;

Qануна К’аһинтийе 23:17;

Жьмар 18:12;

Готьнед Сьлеман 3:9-10.

Пәймана Нуда әва хәбәра «бәре дәрәмәта пешьн» бь чәнд щур’а бь мә’на р’ӧһ’ани те бьк’аранине:

Р’омайи 8:23;

Корьнт’и I 15:20,

23;

Аqуб 1:18;

Ә’йанти 14:4.

### бәрәт’ә

бәрәт’ә

– лаше мьрийа йан һ’әйwен.

### бәрзәqи

бәрзәqи

– тӧрӧшкьрьн, щӧлә’тикьрьн, бешәрмикьрьн.

### бәр’и

бәр’и

– щийе бе ав, кәвьр-кӧч’ьк, чол у бәст.

### бәтавәбун

бәтавәбун

– ӧндабун.

### билан

билан

– занәбунеда сәрхwә.

### бӧһьшт

бӧһьшт

– щьнәт.

### бьвьр

бьвьр

– балт’ә.

### бьк’ьр

бьк’ьр

– кәч’ьк, qиза мернәкьри.

### бьнәли

бьнәли

– мәрьвед кӧ щикида дьминьн бьнәлийед wе дәре нә.

### бьхур

бьхур

– ширеза даре йә. Әw жь дара те һьлдане у һ’ьшккьрьне. Гава те шәwьтандьне, бинәкә гәләки хwәш же те. Дәма Пәймана Кәвьнда п’арьстгәһеда сәр горигәһа бьхуре Хwәдер’а дьһатә шәwьтандьне (

Дәрк’әтьн 30

). Щур’әки дарәкә бьхуре Ә’рәбьстанеда жи һәбу, кӧ гәләки qимәт бу. Стәйрнасед р’оһьлате жь wе дәре Исайе

зар

’окр’а

п’ешк’еш

анин (

Мәтта 2:11

).

Бьхуре ә’рәби

### бьһарәт

бьһарәт

–

пунг

,

дарчин

, мехьк у йед майинә бинхwәш.

### бьһе

бьһе

– п’арәкә qимәте, кӧ бәри к’ьр’ине те дайине (

Әфәси 1:14

).

### вәгәр’андьн (жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийан)

вәгәр’андьн (жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийан)

– (

т’обәкьрьн

) әw ә, кӧ йәк жь гӧнәкьрьне вәдьгәр’ә, хьраби у гӧнед хwә нас дькә, фә’м дькә кӧ әw хьраб ә, п’ошман дьбә у бь

дьл

у щан жь гӧнәкьрьне вәдьгәр’ә бәрбь

Хwәде

, wәки Хwәде бьбахшине.Һәзәкийел 14:6; Зәкәрийа 1:6;

Марqос 1:15;

К’аред Шандийа 3:19.

### Гидәйон

Гидәйон

– сәрwерәки щьмә’та Исраеле бу. Баwәрийа wи гәләк бу у

дӧа

кьр wәки

Хwәде

р’ебәрийа wи бькьра. Гава чу шәр’, әскәред wи һьндьк бун, ле Хwәде алик’арийа wи кьр сәрк’әт.Һ’акьмти 6:11– 8:27;

Ибрани 11:32.

### гәлийе һәй-wайе

гәлийе һәй-wайе

– щийе бебьни. Бь

йунани

АБУССОС ә. Ль гора һинкьрьнәкә щьһуйайә гәләки кәвьн, әв щи к’урайийа ә’рде бу у

щьн

ль wьр гьрти дьһатьнә хwәйикьрьне, һ’әта щәзакьрьна wанә ахьрийе.

Луqа 8:31;

Ә’йанти 9:1-2,

11;

11:7;

17:8;

20:1,

3.

### гәмиван

гәмиван

– (к’әштиван) хәбатк’аре гәмийе (к’әштийе).

### гәмиwаргәһ

гәмиwаргәһ

– лиман, бәндәр.

### гори

гори

–

qӧрбан

,

нәдьр

.

### горигәһ

горигәһ

– (мәзбәһ) т’әхте кӧ

qӧрбан

,

гори

,

һ’әди

у хер дьһатьнә дайине йан сәржекьрьне. Пешийе әw пе кәвьра дьһатә чекьрьне. Һена Мусада qӧрбан т’әне сәр горигәһа

Коне Шә’дәтийе

дьһатьнә сәржекьрьне у паше, гава

п’арьстгәһ

һатә чекьрьне, т’әне сәр горигәһа п’арьстгәһе дьһатә сәржекьрьне. П’арьстгәһеда горигәһ жь сьфьр чекьри бу. Т’әхтәки дьн жи һәбу, жь йе мәзьн бьч’уктьр у зер’кьри бу.

К’аһин

ль сәр ве сьфре

бьхур

дьшәwьтандьн. Вер’а дьготьн горигәһа бьхуре.

Дәстпебун 12:7;

22:9;

Луqа 1:11;

Луqа 11:51.


Горигәһ

Горигәһа бьхуре

### гӧнә, гӧнәк’ар

гӧнә, гӧнәк’ар

– т’әр’ьбандьна qьрара

Хwәде

әw

гӧнә

те һ’әсабе (

Йуһ’әнна I 3:4

). Гӧнәк’ар әw

мәрьв

ә, йе кӧ жь р’ийа Хwәде к’әтийә у qьраред Wи хwәй накә. Ль гора

ньвисаред пироз

һ’әму мәрьв гӧнәк’ар ьн у жь р’ә’ма Хwәде к’әти нә (

Р’омайи 3:9-18,

23;

Йуһ’әнна I 1:8-10

).

### гӧр’а фьланкәсе кьрьн

гӧр’а фьланкәсе кьрьн

– бь йа фьланкәсе кьрьн, бь готьна фьланкәсе бу, гӧһдарийа фьланкәсе кьрьн.

### гьрав

гьрав

– (адә, щьзир) ә’рдәки нава бә’реда.

### Даwьд

Даwьд

– Дәма Пәймана Кәвьнда Даwьд п’адше Исраелейи һәри мәзьн бу. Жь к’әрәма хwә ль бьн хәбәра «мала Даwьд»-да бьхуньн.

### дарчин

дарчин

– бьһарәтәкә жь qальке даре йә. Бина wе гәләк ә у һена бәре гәләки бьһа бу. Мәрьва әва т’әви бьзьре зәйт’уне дькьр, wәки бина бьзьр хwәш бә. Щарна мәрьва ль хwә дьхьстьн у щарна жи бона дәфьнкьрьне дьһатә бьк’аранине (

Ә’йанти 18:13

).

### дәрдан

дәрдан

– фьраqа кӧ тьшта дькьне йан теда хwәй дькьн.

### дәрсдар

дәрсдар

– (феркар, мьә’льм, мамоста). Әwана жь к’ома мәрьвед хwәнди нә, ньвисаред

ибрани

гәләк заньбун. Нав у дәнге wан гәләк щара бьльнд дьбу жь дәст занәбуна wан, чьмки әзбәри готьнед дәрсдаред дьн дьготьн.

### дәфьнкьрьн

дәфьнкьрьн

– вәшартьн, ч’ә’лкьрьна мьрийа.

### дәһәк

дәһәк

– Нав кӧр’ед Исраелда кӧр’әк һәбу, наве wи

Леwи

. Зӧр’әта wи шьхӧле п’арьстгәһе дькьрьн. Ль гора

Qануна Муса

зӧр’әта Леwи ль сәр наве

Хwәде

дәһәк (жь дәһа п’арәкә) һәбуке, һасьл у дайина бәре ә’рде жь щьмә’та Исраеле хwәр’а дьстандьн (

Qануна К’аһинтийе 27:30-32

).

### дийаре мьрийа

дийаре мьрийа

– (дьнйа мьрийа, дьнйа тә’ри) Наве дийаре мьрийа бь зьмане

йунани

ҺАДИС ә у бь зьмане

ибрани

ШӘОЛ ә. Әw щики тә’рийи бона мьрийа йә (Ибо 10:21-22 ). Щарна К’ьтеба Пирозда хәбәра ҺАДИС бь мә’на дожә (

щә’ньмә

) те хәбате, әw щики хәзәбе йә. Ле Пәймана Нуда ҺАДИС п’ьр’анийа щара бь ве мә’нийе те хәбате, щики жь бона йед хьраб ә, бона дәмәке. Әw нә щийе хәзәбе йә, щийе хәзәба ахьрийе ГӘӘННА йә (аwа готи щә’ньмә).

### дийарийа т’әвайишәwате

дийарийа т’әвайишәwате

– Дийари у qӧрбанед щур’ә-щур’ә һәбун. Дийарийед т’әвайишәwате бьзьн, бәрх у щанәга бун. Әw р’оже дӧ щара бь һәвр’а сәр горигәһа п’арьстгәһеда дьһатьнә шәwьтандьне. Ле qӧрбанед дьн т’әне п’арч’ед wан дьһатьнә шәwьтандьне.

Qануна К’аһинтийе 1:3-9;

Ибрани 13:11.

### дитьндар

дитьндар

– щийе тейатьре йан жи щийе мәщала щьвате кӧ дьһатә дәрбазкьрьне (

К’аред Шандийа 19:29,

[31]

).

### дожә

дожә

–

щә’ньмә

. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «щә’ньмә»-да бьхуньн.

### дӧр’

дӧр’

– кәвьре сьпийи qимәт ә, кӧ жь нав дьле щур’әки һ’әйwане бә’ре дәрдьхьн (

Мәтта 7:6

).

Т’ор’е дӧр’а

### дьл

дьл

– бь фькьра ибранийа, әw щи йә, кӧ

мәрьв

нава хwәда шеwьра хwә дькә у qьраред хwә дьдә.

### Елиша

Елиша

– п’ехәмбәрәки Исраеле бу, кӧ дәма Пәймана Кәвьнда гәләк к’әрәмәт бь дәсте wи дьһатьнә кьрьне (П’адшати IV 2:1– 8:15 ). Пе Елиша жи

Хwәде

«Нә’мане» сәрwере әскәре Сурйайе жь к’отибуна wи qәнщ кьр (П’адшати IV 5;

Луqа 4:27

).

### Елйас

Елйас

– п’ехәмбәрәки Хwәдейи мәзьн бу. Әwи ль п’адшаки хьраб һьлат, ӧса жи ль һ’әмуйед кӧ Исраеледа п’ут дьһ’әбандьн. Гәләк

щьһу

дьфькьрин кӧ Елйас wе диса бьһата, wәки бона һатьна

Мәсиһ

мьләт һазьр кьра. Йуһ’әннайе

Ньхӧмдар

гәләк алийава мина Елйас бу.

Мәтта 11:14;

Марqос 9:4;

Луqа 1:17;

Р’омайи 11:2-5;

Аqуб 5:17.

### еләкзьрьһ’

еләкзьрьһ’

– к’ьнщәкә әскәра йә, кӧ ль синг у пьшта хwә гьредьдан, wәки жь шур у тира бенә хwәйкьрьне. Әw жь һ’әсьн йан жи жь ч’әрме qальм чекьри бун.

Әфәси 6:14

(зьрьһ’);

Т’есалоники I 5:8

(к’ӧмзьрьһ’);

Ә’йанти 9:9,

17.

### ельми wи бун

ельми wи бун

– т’әсмили wи бун, бәр та бун, гӧһдарийа wи кьрьн.

### епикури

епикури

– шагьртед философе Епикурос бу. Епикурос сала 270 бәри буйина

Иса

мьр. Әwи һин дькьр, кӧ гәрәке мәрәме ә’мьре мәрьва шабун бә, жь еш у тьрсе дур бьн (

К’аред Шандийа 17:18

).

### Әгрипа

Әгрипа

– Әгрипайе дӧда кӧр’е

Һеродәс

-Әгрипа бу (кӧр’е Аристополойе Һеродәсе Мәзьн). Әгрипа п’адшаки Щьһустане бу. Паwлос ль бәр Әгрипа у хушка wи Бәрньке сәкьни у

Мьзгинийа Хwәде

дьда wан (

К’аред Шандийа 25:13–

26:32

).

### Әсаw

Әсаw

– Исһаqе кӧр’е Бьраһимр’а дӧ кӧр’ед һәвал-щеwи бун, Әсаw у

Аqуб

. Әсаw кӧ йе мәзьн бу, р’ожәке гава гәләки бьр’чи бу, әwи һәqе ньхӧртийа хwә да хwарьна зька, әw фьротә Аqубе бьре хwә.

Хwәде

зӧр’әта Аqуб чаwа щьмә’т хwәр’а бьжарт, нә кӧ йа Әсаw.

Дәстпебун 25:21-26;

27:1-41;

32:3–

33:16;

Р’омайи 9:10-13;

Ибрани 11:20;

12:16-17.

### ә’нишк (кәвьре сәре ә’нишке)

ә’нишк (кәвьре сәре ә’нишке)

– Пәймана Нуда әв хәбәр бь дӧ щур’а те фә’мкьрьне: 1. Әw кәвьре кӧ диwара һәвва гьредьдә, аwа готи «кәвьре сәре ә’нишке».

2. Кәвьре кӧ ль хьлазийа чекьрьна авайики сәр дәргәһ йан дәри дьһатә данине, чаwа «кәвьре к’ьлите» йә, wәки һ’әму кәвьред майин һәвва бьдә гьредане. Мәтта 21:42; Марqос 12:10; Луqа 20:17; Әфәси 2:20; Пәтрус I 2:6-7.

### жийина һ’әта-һ’әтайе

жийина һ’әта-һ’әтайе

– ә’мьре һ’әта-һ’әтайе, жийина һәрһәйе, һ’әйата әбәди.

### Зәwс

Зәwс

– п’уте йунанайи һәри мәзьн ә. «Йупитәр» жи жер’а дьһатә готьне. П’утәки дьн жи һәбу, кӧ наве wи

Һәрмес

бу, әw чаwа qасьде Зәwс һ’әсаб дькьрьн.

К’аред Шандийа 14:12-13.

### занәбеж

занәбеж

– зьменда сәрхwә.

### зар

зар

– дәв.

### зәндәгьрти ман

зәндәгьрти ман

– ә’щебмайи ман, мәт’әлмайи ман.

### зәwал

зәwал

– нәһәqи, нәхwәши, зийан.

### зив

зив

– бь

йунани

жер’а дьготьн ДРАХМӘ йан ДИНАРИОН, кӧ зивәки бьч’ук бу. Әвана wәлатед Императорийа Р’омайеда дьһатьн хәбате. Әw wәкә р’ожхәбатәкә п’аләки бу.

Луqа 15:8-9.

### зийа

зийа

– (әждәһәр) һ’әйwанәк ә, кӧ щарна ч’ир’окада жи те готьне, гәләки qәwат ә, чаwа мә’рәки гәләки мәзьн хӧйа дьбә. Жер’а «мә’р» жи дьбежьн. Ә’йантийеда зийа чаwа нишана

мирещьн

, сәрwере р’ӧһ’ед хьраб ә.

Ә’йанти 12:3–

13:4;

16:13;

20:2.

### зох

зох

– (дарәкә гурьзе) дарәкә бьч’ук ә, чаwа луфьк бона ә’дәте дин дьһатә бьк’аранине. К’аһина хуна qӧрбанеда дькьрьн у дьр’әшандьнә сәр мәрьва, wәки әw

мәрьв

ль бәр

Хwәде

пироз

бьн.

Дәрк’әтьн 12:22;

Qануна К’аһинтийе 14:4;

Жьмар 19:6,

18;

Йуһ’әнна 19:29;

Ибрани 9:19.

Зоха һусопе

### зьмьр

зьмьр

– р’унәки бинхwәш ә, жь дара те стандьне у qимәте wи бьһа бу. Һьнге зьмьр бона еше дьданә нәхwәша (

Марqос 15:23

), ӧса жи ль сәр щьнйазе мьрийада дькьрьн, wәки бона дәфьнкьрьне һазьр кьн (

Йуһ’әнна 19:39

).

Зьмьр

### Иса

Иса

– мә’на наве Иса бь

ибрани

әв ә: «

Хӧдан

хьлаз дькә», йан «

хьлазкьр

», йан жи «азабун» (

Мәтта 1:21

).

### Исраел

Исраел

– 1. Наве

мәрьв

ә. Чахе

Хwәде

Аqубе баве мьләте Исраеле бьмбарәк кьр, наве wи кьрә Исраел (

Дәстпебун 32:27-28;

35:10

). Чәнд нав зӧр’әта Исраелр’а те готьне: «Щьмә’та Исраел», «

Зар

’ед Исраел» у «

ибрани

».

Щьһу

жи чаwа мьләте Исраеле тенә һ’әсабе.

2. Наве wәлат жи те готьне: «Исраел». Зува жер’а дьготьн: «Кәнан» (К’аред Шандийа 7:11; 13:19). Навәки дьн жи жер’а «Wәлате Фьльстине» дьбежьн.

### Исһаq

Исһаq

– кӧр’е

Бьраһим

у Сәрайе бу. Мә’на наве wи «к’ән» ә, гава дийа wи Сәрайе щара пешьн бьһист кӧ

Хwәде

wе

зар

’ бьда wе, әw к’әнийа, чьмки әw ә’мьрда мәзьн бу.

Дәстпебун 21:1-8;

К’аред Шандийа 7:8;

Р’омайи 9:7;

Ибрани 11:9

у йед майин.

### Ишайа

Ишайа

– п’ехәмбәрәки ә’йан бу, кӧ wәкә 700 сали бәри

Иса Мәсиһ

һәбу. Әwи дәрһәqа Исада гәләки

п’ехәмбәрти

кьрийә. К’ьтеба wи жи һәйә.

Мәтта 3:3;

К’аред Шандийа 8:30;

Р’омайи 9:27-29

у йед майин.

### ибрани

ибрани

– навәки кәвьн ә у щьмә’та Исраеле пе ви нави һатә навкьрьне. Ибрани ӧса жи зьман ә. Щьмә’та Исраеле бь зьмане ибрани хәбәр дьдан.

Пәймана Кәвьн

бь ви зьмани

ньвисар

ә. К’ьтебәкә

Пәймана Ну

жи бь ви нави һәйә (Нә’ма Ибранийар’а).

### илаһи

илаһи

– һе бона wе йәке, һе зедә.

### инк’ар

инк’ар

– йәк һаш жь тьштәки һәйә, ле хwә мӧкӧр’ найе кӧ занә.

### исаф

исаф

– wьщдан.

### итойин

итойин

– р’обәт, сосрәт.

### иqраркьрьн

иqраркьрьн

– әрейикьрьн, шекьрандьн.

### Йерәмийа

Йерәмийа

– п’ехәмбәрәки ә’йан бу, әw wәкә 500 сали бәри буйина

Иса Мәсиһ

һәбу. Wәхтәк һәбу, жь щьмә’та Исраеле гәләка гӧр’а

Хwәде

нәдькьрьн. Йерәмийа wанр’а дьгот, кӧ

жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн

. Гәләк тьшт жи әwи бона Иса Мәсиһ у мьләтед

нәщьһу

п’ехәмбәрти

кьр. К’ьтеба wи жи һәйә, «Йерәмийа».

Мәтта 2:17;

16:14;

27:9.

### Йефта

Йефта

– әскәрәки ә’йан бу. Әw жь сәрwеред щьмә’та Исраеле бу.Һ’акьмти 11:1– 12:7;

Ибрани 11:32.

### Йеша

Йеша

– баве Даwьд п’адша бу.

Иса Мәсиһ

жь р’ьк’ьнйата wи һатә дьне. Пәймана Кәвьнда

Ишайа

п’ехәмбәр

ньвиси кӧ Мәсиһе жь зӧр’әта Йеша у

Даwьд

бьбә.

Р’ут’ 4:18-22

(17-21);П’адшати I 16:1-22; 17:12-14, 17;

Мәтта 1:5-6;

Луqа 3:32;

К’аред Шандийа 13:22;

Р’омайи 15:12.

### Йешуйе Нун

Йешуйе Нун

–

п’ехәмбәр

бу, ӧса жи пәй мьрьна Мусар’а сәрwерәки щьмә’та Исраеле бу. Әwи р’ебәрийа щьмә’та Исраеле кьр, һ’әта wәлате Кәнане, к’ижан кӧ

Хwәде

бь создайина Хwә да wан. Wана т’әви мьләте кӧ ль wьр дьман шәр’ дькьрьн у сәрк’әтьн. Пәйр’а Йешу әw wәлат п’арәвәкьр у һәр qәбиләкә Исраелер’а (пештьри qәбила

Леwи

кӧ

к’аһин

бун) п’арәк да. Әw сәрwерәки к’ьфш бу у дьхwәст кӧ щьмә’т бь дьләки пәй Хwәде бьчуйа. Ль сәр кьрьнед wи к’ьтеб жи һәйә.

Дәрк’әтьн 17:8-13;

Жьмар 13:1-17;

Йешу 1-24;

К’аред Шандийа 7:45;

Ибрани 4:8.

### Йунаньстан

Йунаньстан

– wәлат ә, Ат’ина бажаре wейи сәрәкәйи мәзьн ә, чаwа һьнге ӧса жи иро. Корьнт’ жи бажаре Йунаньстанеда йә, чаwа һьнге ӧса жи иро. П’ьр’анийа бажаред Йунаньстанейә ә’йан һьнге дьк’әтьнә нава qәза Ахайайейә Р’омайе. Мьләте Йунаньстанейи кәвьн гәләк хwәнди бун у бона сәрwахтийа wан мьләтед дьн qәдьре wан дьгьртьн. Зьмане wан жь алийе һ’әму хwәндәванава дьһатә хәбәрдане, нә т’әне ль Йунаньстанеда, ле ль wәлатед дәр жи. Ль к’идәре кӧ әскәред йунана дьчуне, култура хwә ль wьр бәла дькьрьн. К’ьтебед

Пәймана Ну

пешийе бь зьмане

йунани

һатьнә ньвисаре.

### Йуһ’әнна

Йуһ’әнна

– Бь наве Йуһ’әнна чәнд мәри Пәймана Нуда һәнә, ле йед һәрә ә’йан әв ьн:

1. Йуһ’әннайе Зәбәди йәк жь һәр донздәһ шагьртед Иса бу. Әw шанди бу. Әwи «Мьзгинийа Йуһ’әнна» у се нә’мә ньвисинә у ль гора фькьра гәләка к’ьтеба «Ә’йанти» жи wи ньвисийә.

2. Йуһ’әннайе Ньхӧмдар, әw п’ехәмбәр у готьнбеже хәбәра Хwәде бу (Луqа 1:13-17; 7:26). Т’обәдар аведа дьньхӧмандьн у щьмә’та Исраеле бона Мәсиһ һазьр дькьрьн (Луqа 3:3-20; 7:27).

### йанчийә

йанчийә

– гӧва, гәло, кӧ, аwа готи.

### йунан

йунан

– 1. мьләте wәлате Йунаньстане.

2. Дәма Иса Мәсиһда, щьһуйа һ’әму мьләтед майинр’а «йунан» дьготьн, wәки бьдана к’ьфше, кӧ һ’әбандьн у култура wан йед йунана бун, нә кӧ йед щьһуйа (Марqос 7:26; К’аред Шандийа 17:4), ле һьнәкә жь wан баwәрийа хwә бь Хwәдейе Исраеле анин (К’аред Шандийа 17:4; бәлки Йуһ’әнна 12:20-да жи ӧса йә). Ве wәлгәр’андьнеда чәнд щи һәнә к’идәре хәбәра «нәщьһу» дәwса «йунан» һатийә хәбьтандьне (К’аред Шандийа 14:1; 20:21; Р’омайи 1:16; 2:9-10; 3:9; 10:12; Корьнт’и I 1:24; 10:32; 12:13 Галати 3:28; Колоси 3:11 у йед майин).

3. Чәнд щийа хәбәра «йунан» бә’са wан щьһуйа дькә, йед кӧ жь wәлате Исраеле дәр мәзьн бьбун у зьмане wан йунани бу, йан жи Исраеледа мәзьн бьбун ле зьмане йунани хәбәр дьдан, нә кӧ ибрани (К’аред Шандийа 6:1, 9:29 у 11:20 (ван р’езада бь ви аwайи һатийә бьк’аранине: «щьһуйед кӧ йунани хәбәр дьдан»); бәлки Йуһ’әнна 7:35).

### Кәнан

Кәнан

– наве wи wәлати йә, к’ижан кӧ

Хwәде

ль гора созе Хwә да мьләте Исраеле, wәки бьбә wәлате wан. Әв наве «Кәнан» һе бәри ль wьр майина мьләте Исраеле һәбу. Паше «

Исраел

» йан жи «Фьльстин» һатә готьне.

Мәтта 15:22;

К’аред Шандийа 7:11;

13:19.

### Коне Шә’дәтийе (Коне Щьвине)

Коне Шә’дәтийе (Коне Щьвине)

– Гава щьмә’та Исраеле жь Мьсьре дәрк’әт,

Хwәде

сәре

ч’ийайе Синайе

Мусар’а гот, чаwа гәрәке Коне Шә’дәтийе бе чекьрьне (

Дәрк’әтьн 25

). Гава чекьрьн, р’умәта Хwәде әw щи т’ьжи кьр у Хwәде бь р’умәта Хwә шә’дәти да у да хӧйакьрьне кӧ Әw т’әви wан ә (

Дәрк’әтьн 38:21

). Коне Шә’дәтийе у Коне Щьвине (

Дәрк’әтьн 27:21

) йәк бун. Щьмә’та Исраеле ль wьр дьщьвийан.

Сьлеман

жи Оршәлимеда

п’арьстгәһ

дәwса wеда чекьр. Коне Шә’дәтийеда (у ӧса жи п’арьстгәһеда) тьштед

пироз

жи һәбун, мәсәлә: Сьндоqа Пәймана

Хӧдан

(

Qануна Дӧщари 10:8

), аwа готи

Сьндоqа Шә’дәтийе

(

Жьмар 4:5

).

Коне Шә’дәтийе (Коне Щьвине)

### Кӧр’е Даwьд

Кӧр’е Даwьд

– навәки к’ьфш ә, кӧ мьләте

щьһу

бона

Мәсиһ

дьготьн, чьмки

Хwәде

соз дабу, кӧ Мәсиһ wе жь

р’ьк’ьнйата Даwьд

бе.

Мәтта 1:1,

6,

17,

20;

9:27;

15:22;

21:9;

22:42;

Марqос 10:47-48.

### Кӧр’е Мерьв (Кӧр’е Инсан)

Кӧр’е Мерьв (Кӧр’е Инсан)

– Чаwа жь к’ьтеба Данийел п’ехәмбәр (7:13-14 ) те хӧйакьрьне, бәри һатьна

Иса Мәсиһ

мьләте Исраеле баwәр дькьр кӧ

Хwәде

wе хьлазкьрәки бона щьмә’та Хwә бьшинә, wәки wан жь гӧнед wан хьлаз кә у наве Wи wе «Кӧр’е

Мәрьв

» бә. Пәймана Нуда гәләк щара Иса Мәсиһ Хwәха әв нав ль Хwә кьр. Әв хwәнавкьрьна

Иса

бь р’әнгәки ньхамти дьдә хӧйакьрьне, кӧ Иса әw ә бона к’ижани Хwәде готьбу, кӧ чаwа

Хьлазкьр

wе бе дьнйайе у Әw ә, Йе кӧ Хwәде п’адшатийед т’әмамийа дьнйайе данә дәсте Wи. Ль һәр чар Инщилада Иса дьбежә, Кӧр’е Мерьв Хwәха йә у һ’ӧкӧме Wи бона бахшандьне у диwанкьрьне һәйә (

Марqос 2:10;

Йуһ’әнна 5:27

) у ӧса жи Хwәха wе жийина Хwә бьдә, wәки йед дьн аза бьн (

Марqос 10:45

).

Мәтта 8:20;

Луqа 18:8;

Йуһ’әнна 1:51;

К’аред Шандийа 7:56

у йед майин.

### Кӧр’е Хwәде

Кӧр’е Хwәде

– Пәймана Нуда әв нав

Иса

Мәсиһр’а те готьне, ле әw бь мә’на физики (щьсмани) найе фә’мкьрьне. Пәймана Кәвьнда, «Кӧр’е

Хwәде

» навәки бона wи П’адшайи йә, йе кӧ Хwәде бьжарт, аwа готи бона

Мәсиһ

(йе бь р’ун к’ьфшкьри), кӧ Бәрдәстийе Хwәдейи

Пироз

у Амьн ә (Ишайа 42:1-8; 49:1-13; 50:4-11; 52:13-53:12;

Зәбур 2:6-12

). Әw нав «Кӧр’е Хwәде» незикийа һәләqәтийа нава Хwәде у Wида дьда к’ьфше. Аwа готи

Иса Мәсиһ

бь мә’на р’ӧһ’ани Кӧр’е Хwәде те навкьрьне. Пәймана Нуда һатийә ньвисаре, кӧ Кӧр’е Хwәде Хәбәра Хwәде йә (Пәйва Хwәде йә) у Хәбәра Хwәде жи Хwәха Хwәде йә. Кӧр’е Хwәде жь

Бав

(Хwәде) те. Әw нура р’умәта Хwәде йә у сурәте Хwәдейе кӧ хӧйа набә. Һе бәри ә’фьрандьна ә’рд у ә’змана Кӧр’ ль щәм Баве бу. Бав у Кӧр’ йәк ьн, хwәстьна wан жи йәк ә, һ’ӧкӧме Кӧр’ мина һ’ӧкӧме Баве йә у Кӧр’ Баве мәрьвава дьдә ашкәрәкьрьне у Кӧр’ бь һ’әму аwайи т’ам ашкәрәбуна Баве йә. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Бав»-да бьхуньн.

Мәтта 1:18-20;

Колоси 1:15-20;

Ибрани 1:1-4;

Йуһ’әнна 1:1-5;

3:16;

5:21-23;

10:30;

13:3;

14:9;

16:27-28;

Луqа 10:22;

Р’омайи 1:4.

### К’ьтеба Зәбура

К’ьтеба Зәбура

– к’ьтебәкә

Пәймана Кәвьн

ә. Зәбур хwәха к’ӧлам у стьранед шькьрдайине нә бона

Хwәде

. Ӧса жи мәрьва жь к’урайийа дьле хwә авитьнә сәр һ’але хwә, дьловандьнә у дәрд-кӧлед хwә Хwәдева ә’лам кьрьнә. П’айе-п’ьр’е

Даwьд

п’адша әв зәбур ньвисинә.

### К’ьтеба Пироз

К’ьтеба Пироз

– һьн Ньвисаред

Пәймана Ну

т’әви йед

Пәймана Кәвьн

һәвр’а дьбьнә т’әвайийа К’ьтеба

Пироз

, аwа готи «Библийа» кӧ те wәлгәр’андьне «К’ьтеба сәр к’ьтебар’а».

### кәла

кәла

– һ’әбс, зьндан, гьртигәһ.

### кәнани

кәнани

– мьләтәк бу кӧ ль Кәнане дьман, зӧр’әта кӧр’е Һам, кӧр’е

Нӧһ

(

Дәстпебун 10:6

).

### кӧли

кӧли

– һәспе гиһе, сийаре буке.

Кӧли

### к’атьб

к’атьб

– ньвиск’аре сәрwеред бажер (

К’аред Шандийа 19:35

).

### к’аһин

к’аһин

– жь зӧр’әта Һаруне бьре

Муса

бун. К’аһина әw горийед (qӧрбанед) кӧ мьләте Исраеле данин сәржедькьрьн. Әw бона мьләте Исраеле бәр

Хwәде

дьсәкьнин у

дӧа

дькьрьн, навчети дькьрьн у хwәстьна Хwәде щьмә’тер’а дьданә ә’йанкьрьне. Wана дәһәке (жь дәһа п’арәкә) һәбуке, һәгәр һасьл буйа, йан дайина бәре ә’рде буйа, йан чь к’ар qазьнщ кьрана жь щьмә’та Исраеле хwәр’а дьстандьн. Нав щьвата гьрәгьред щьһуйада сәрәкед к’аһина жи һәбун. Йәк жь wан сәрәкед к’аһина бона wәхтәке дьһатә бьжартьне кӧ бьбә

Сәрәкк’аһин

, әwи сәрwерийа т’әмамийа к’аһина у щьвата гьрәгьра дькьр. Сәрәкед к’аһина әw бун жи, йед кӧ иди щарәке дора хwәда бьбунә Сәрәкк’аһин, ӧса жи жь йед ә’йанә жь малед wан Сәрәкк’аһина бун.

Qануна К’аһинтийе 6:8–

10:20;

Мәтта 26:57;

Ибрани 6:20–

8:6

у йед майин.

### к’еләк

к’еләк

– тәньшт.

### к’емун

к’емун

– (к’имйон, зирә) т’охьме щур’әки п’ьнщар’а йә. Щьһуйа әw чаwа дәрман дьхwарьн пе qәнщ дьбун (

Мәтта 23:23

).

### к’әрәм

к’әрәм

– Пәймана Нуда гәләк щара чаwа п’ешк’ешәк йан дайинәк те фә’мкьрьне. К’әрәм хwәстьна дьле

Хwәде

йә, wәки тьштәки qәнщ,

илаһи

хьлазбуне бьдә мәрьвед кӧ нә һежайи п’ешк’ешед Wи нә. Әw беһәq дьдә мәрьва у ль һивийа тьштәки пашдастандьне нинә. Гәләк щара К’ьтеба Пирозда ньвиск’ара к’әрәма Хwәде чаwа

дӧа

-дьрозгә бона һәв хwәстьнә.

### к’әфән

к’әфән

– жь qәдәк (п’инә, п’ач’), мьри теда дьп’еч’ьн.

### к’әфил (стандьн)

к’әфил (стандьн)

– (гьрәw, к’әфаләт)

п’әрә

жь бәр мәрьвва те дайине, wәки бькарьбьн аза бьминьн һ’әта р’ожа диwанкьрьне.

### к’әwдайина гӧна (к’әwандьна гӧна)

к’әwдайина гӧна (к’әwандьна гӧна)

– р’әситкьрьна гӧна, бахшандьна гӧна. «К’әw» те фә’мкьрьне чаwа шәwьтандьн, р’әситкьрьн.

### к’ози

к’ози

– 1. хwәлийа шәwьти.

2. К’озикьри жи те фә’мкьрьне чаwа «дәрмаликьри».

### к’оти (к’отибун)

к’оти (к’отибун)

– нәхwәшик ә, кӧ сәр мерьв бьрин дәртен, әw бьрин к’ур дьбьн, кӧ т’ӧ щара qәнщ набьн. Ль гора

Qануна К’аһинтийе жь сәре 13-а һ’әта

14-а

зәмане бәре һәр щур’ә нәхwәшийа сәр ч’әрм жь к’отибунева гьрти һ’әта чәнд щур’ә п’ьзька, ӧса жи тьштед к’әфьки

һ’әрам

дьһатьнә һ’әсабе. Щьмә’те бәри нәхwәшед аһа дьдан жь гӧнд у бажара дәрдьхьстьнә дәр, ле һәгәр ньшкева йәк qәнщ буйа, гәрәке хwә нишани

к’аһин

бькьра у

һ’әди

бьда, wәки дәстур бьдане кӧ әw бьк’әта нава щьмә’те.

### к’офи

к’офи

– Һена бәре нава йунанада к’офи жь гӧла йан бәлга бун, гьловәр’ бона сәре мәрьва дьһунандьн. Wан мәрьва к’офи дьстанд, йед кӧ листькед спортеда сәрдьк’әтьн (алт’ дькьрьн) йан жи бона әскәред ә’гит бун кӧ дьжмьн бьндәст дькьрьн.

Корьнт’и I 9:25;

Ә’йанти 2:10;

3:11;

4:4,

[10]

у йед майин.

К’офи

### к’ӧлфәт

к’ӧлфәт

– жьн, пирәк.

### к’ӧмр’әшийа Хwәде

к’ӧмр’әшийа Хwәде

– р’ӧһ’ани те фә’мкьрьне. Пәймана Кәвьнда, гава щьмә’та

Хwәде

дәст жь Хwәде к’ьшанд у п’ут һ’әбандьн, әw ӧса дьһатә һ’әсабе, бемә’нә чаwа жьна йәки ч’ә’в бавежә мерәки дьн у мере wе к’ӧмр’әшийе бькә.Һосейа 2:2-13; Йерәмийа 3:6-10, 20;

Корьнт’и I 10:22;

Корьнт’и II 11:2.

### к’ӧрх

к’ӧрх

– к’ьнща зьвьр жь муйе бьзьне, чаwа нишана шине бәр

Хwәде

ль хwә дькьрьн (

Мәтта 11:21

).

### к’ьништ

к’ьништ

– бь

йунани

«СӦНАГОГ», щийе щьвата хwәденасед щьһуйа йә,

илаһи

р’ожа шәмийе

, кӧ

ньвисаред пироз

теда дьхуньн,

дӧа

дькьн у һин дькьн. Һәр әндәмәки к’ьниште дькарә һин бькә. Дәма Исада к’ьништ һ’әму бажаред щьһуйада һәбун.

Qӧрбан

ль wьр нәдьһатьнә сәржекьрьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «п’арьстгәһе»-да бьхуньн.

К’ьништ

### к’ьрк’ут

к’ьрк’ут

– (к’әwк’ӧрт’) кәвьрәки нәрм у зәр ә кӧ бь алавәкә р’әнге вәкьри шәwq дьшәwьтә у бина wе жи qәwат ә (туж ә).

Луqа 17:29;

Ә’йанти 9:17-18

у йед майин.

### Леwи

Леwи

– 1. Йәк жь һәр донздәһ кӧр’ед

Аqуб

бу. Зӧр’әта Леwи жи йәк жь wан һәр донздәһ

qәбилед Исраеле

бу.

Муса

п’ехәмбәр

у бьре wи

Һарун

, һәр дӧ жи жь ве qәбиле бун. Жь нава ве qәбиле

Хwәде

Һарун зӧр’әтева бона шьхӧле Хwәде п’арьстгәһеда, аwа готи к’аһинтийер’а бьжарт. Йед майин алик’арийа ван к’аһина дькьрьн.

Дәрк’әтьн 6:16-25;

32:26-29;

Жьмар 1:47-53;

Луqа 10:32;

Ибрани 7:5,

9-10;

Ә’йанти 7:7

у йед майин.

2. Леwийе кӧр’е Һалфаwо шагьртәки Иса бу, кӧ жер’а Мәтта жи дьготьн. Леwи у к’аһин

### Лут

Лут

– бьразийе

Бьраһим

бу. Гава Бьраһим чу бона wәлате кӧ

Хwәде

соз дабу, Лут т’әви wи чу. К’әтьн wи wәлати у Лут чу бажаре Содомеда ма.

Дәстпебун 11:27,

31;

14:1-16;

19:1-38;

Луqа 17:28-32;

Пәтрус II 2:7.

### лейи

лейи

– тофан.

### ләщк’ар

ләщк’ар

– йе кӧ т’әви йәки дьн йан дьк’әвә ләще йан qоше.

### лил

лил

– хизгә, qум, чәмур’.

### ломәкьрьн

ломәкьрьн

– нәһәqкьрьн, диwанкьрьн, сущдаркьрьн.

### луфька бә’ре

луфька бә’ре

– лифька (кӧлаве) бә’ре.

### Мәлк’и-Садьq

Мәлк’и-Садьq

– П’адша у к’аһине бажаре Шәлиме бу. Щарәке дьжмьна бьразийе Бьраһим,

Лут

мала wива гьртьн. Бьраһим чу т’әв wан дьжмьна шәр’ кьр у сәрк’әт, Лут,

мал у мьлк’

е wива хьлаз кьр пашда ани. Гава Бьраһим вәгәр’ийа, йәки бь наве Мәлк’и-Садьq

р’асти

wи һат, нан у шәрав да

Бьраһим

у

дӧа

ль wи кьр. Бьраһим йәк жь дәһә п’аред һ’әму тьштед кӧ т’әви хwә жь шер’ анин п’ешк’еши wи кьр. Гәләк сал пәй ве йәкер’а ә’дәте щьмә’та Исраеле бу, wәки йәк жь дәһә п’аред бәр у тьштед дьн бьдана к’аһина.

Дәстпебун 14:17-20;

Ибрани 5:6-10;

6:20;

7:1-17.

### Мәрйәм

Мәрйәм

– Чәнд

к’ӧлфәт

К’ьтеба Пирозда һәнә, наве wан Мәрйәм.

1. Дийа Иса.

2. Мәрйәма Мәждәлани (Мәтта 27:56; Марqос 16:9; Луqа 8:2; Йуһ’әнна 20:1-2, 11-18).

3. Мәрйәма хушка Мәрт’а у Лазар (Луqа 10:38-42; Йуһ’әнна 11:1-5; 12:1-7).

4. Мәрйәма дийа Аqуб у Усьв. Һьнәк дьфькьрьн кӧ әв Мәрйәм хут әw Мәрйәма жьна Клепас бу (Мәтта 27:56; Марqос 15:40; 16:1; Луqа 24:10).

5. Мәрйәма дийа Йуһ’әнна-Марqос. Мала wе Оршәлимеда һәбу, ль wьр шагьртед Иса дьщьвийан (К’аред Шандийа 12:12).

### Мәсиһ

Мәсиһ

– хәбәрәкә

ибрани

йә. Мә’на wе бь зьмане ибрани әв ә: «Йе бь р’ун к’ьфшкьри». Гава йәк дьбу п’адша, р’ун сәр сәре wида дькьрьн. Әв жи дьбу нишана кӧ фьланкәс бу п’адша.

Хwәде

соз дабу, wәки хьлазкьрәки щьмә’та Хwәр’а бьшинә, кӧ wан аза кә,

п’адшатийа Хwәде

бинә нава wан у бьбә п’адшайе т’әмамийа дьнйайе. Ләма гава

Иса

һат, әw бь наве «Мәсиһ» һатә готьне, wәки бьдә к’ьфше кӧ әw жь Хwәдеда

бьжарти

у к’ьфшкьри йә. Хәбәра «р’ункьри» бь зьмане

йунани

ХРИСТОС те готьне.

### Мирещьн

Мирещьн

– (

Щьн

, Иблис, Шәйт’ан) Бь

йунани

«ДИАБОЛОС» ә, кӧ те фә’мкьрьне «щьн», ӧса жи хәбәра «САТАНАС» те хәбате, кӧ әв хәбәр ә’сьле хwәда жь зьмане

ибрани

йә у т’әрщьмә дьбә «Йе мьqабьл, хәйбкьр, бӧхданбеж». Сәрда жи Пәймана Нуда гәләк навед wийә дьн һәнә. Мәсәлә: Сәрwере щьна (

Мәтта 9:34;

12:24

),

Бәлзәбул

(

Мәтта 12:24

), Щер’ьбандкьр (

Мәтта 4:3

), Мә’р у

Зийа

(

Ә’йанти 20:2

), Йе Хьраб (

Мәтта 5:37;

6:13

), Баве дәрәwа (

Йуһ’әнна 8:44

) у йед майин.

К’ьтеба Пироз

ә’йан дькә, кӧ мирещьн дьжмьне

Хwәде

у мәрьва йә. Әw бәр Хwәде шькийате мәрьва дькә. Әw хwә дькә дьлqе мьлйак’әте р’онайе (

Корьнт’и II 11:14

), мәрьва дьхапинә, жь р’ийа Хwәде дәрдьхә у тьштед майин дьдә һ’әбандьне, мәрьва дькә һесире гӧна. Ӧса жи К’ьтеба Пироз ә’йан дькә, кӧ

Иса Мәсиһ

һатә дьнйайе бь

мьрьн

у р’абуна Хwә мирещьн бьндәст кьр. Ахьрийа дьне (

Р’ожа Ахрәте

)

Иса

wәхте һатьна Хwәйә дӧда wе диwана мирещьн у мьлйак’әтед wи бь агьре һ’әта-һ’әтайе бькә (

Мәтта 25:41;

Ә’йанти 20:10

).

### Муса

Муса

– сәрwерәки щьмә’та Исраелейи ә’йан бу. Wәхте кӧ щьмә’та Исраеле һесир у хӧламед wәлате Мьсьре бун,

Хwәде

әw бьжарт у щьмә’та Исраеле бь дәсте wи хьлаз кьр. Хwәде пе дәсте Муса Qанун жи дайә щьмә’та Исраеле (

Дәрк’әтьн сәре 1-е һ’әта

сәре 20-и

у йед майин).

Мәтта 8:4;

17:3-4;

Йуһ’әнна 5:45-46;

Ибрани 3:2-5,

[16]

у йед майин.

### Мьзгини (Мьзгинийа Хwәде)

Мьзгини (Мьзгинийа Хwәде)

– «Инщил» жь к’ока (р’аwа) хәбәра ӘӦАГГӘЛИОН бь зьмане

йунани

те. Мә’на wе бь кӧрманщи «

мьзгини

» йә. Мьзгини жи те фә’мкьрьне чаwа хәбәр йан дәнгәки хер сәр мәрьвда те.

### Мьсьр

Мьсьр

– wәлатәки незики Исраеле йә. Щьмә’та Исраеле ль wьр чарсьд сали бу һесир у хӧлам.

К’аред Шандийа 7:34-40;

Мәтта 2:13.

### мала Аqуб

мала Аqуб

– мьләте

Исраел

.

Аqуб

у Исраел йәк ьн. Һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб, аwа готи һәр донздәһ кӧр’ед Исраел, бунә донздәһ

qәбилед Исраеле

.

### мана

мана

– Гава Щьмә’та

Исраел

жь Мьсьре дәрк’әт, т’әви

Муса

чьл сали нава бәр’ийеда бу.

Бәр’и

щики хьки-хwәли (вьки-вала) бу, ль wьр һәр сьбәһ бона хwарьне

Хwәде

«мана» жь ә’змана дьбаранд у дьда wан, чьмки хwарьна wан т’ӧнәбу. Пештьри

р’ожа шәмийе

(сәбте), һәр сьбәһ щьмә’та Исраеле дәрдьк’әт дьчу, бона р’ожәке мана т’оп дькьрьн у дькьрьнә нан, дьхwарьн. Мана тьштәки wәкә льбед к’ьшмиша хӧйа дьбу. Льбед wи гьловәр’ у сьпи бун у тә’ма wи мина тә’ма нане шкәвайи һьнгьвкьри бу (

Дәрк’әтьн 16;

Жьмар 11:4-9

). Һьнәк фә’м дькьн кӧ мана гәзо йә, ле на. Гәзойе кӧ дьк’әвә сәр бәлгед даред мә’зе у даред бәруйе, әва тьштәки дьн ә, нә мана йә.

### мәрьв

мәрьв

– мьров, инсан.

### мәсиһи

мәсиһи

– йе кӧ ль пәй

Иса Мәсиһ

дьчә у Wи баwәр дькә.

К’аред Шандийа 11:26;

26:28;

Пәтрус I 4:16.

### мират’

мират’

– һәбука баве, wар, wерьс.

### мьзгиндар

мьзгиндар

– йе кӧ Мьзгинийа

П’адшатийа Хwәде

дьдә, Инщиле дьдә наскьрьне (тә’риф дькә).

### мьлйак’әт

мьлйак’әт

– Зьмане

ибрани

у йунанида фә’мина wе «qасьд» ә, чьмки әвана qасьдед

Хwәде

нә. Әвана һәйинед р’ӧһ’ани нә, кӧ һ’ьзура Хwәдеда дьминьн. Найенә дитьне һ’әта хwәха хwә ә’йан нәкьн. Мьлйак’әт qьрара Хwәде ә’лам дькьн йан жи тиньнә сери. Әwана жь алийе Хwәдеда к’ьфшкьри нә, кӧ мәрьва хwәйи кьн у гӧһ бьдьнә wан (

К’аред Шандийа 12:6-11;

27:23;

Ибрани 1:14

). Щарна Хwәде мьлйак’әта дьшинә щәм мәрьва, wәки тьштәки wанр’а бежә. Мьлйак’әте сәрwере һ’әму мьлйак’әта Мьхайил ә (

Щьһуда 9

). Йәки дьн жи наве wи Щьбрайил ә (

Луqа 1:19,

[26]

).

### мьрари

мьрари

– (мурдар) Һ’әйwане кӧ найе сәржекьрьне, хун теда дьминә, һ’ьшк дьбә, әw мьрар те һ’әсабе.

### Нә’ман

Нә’ман

– сәрwере әскәред wәлате Сурйайе бу, йәки ә’йан бу, ле

к’оти

бу. Гава бона

Елиша

п’ехәмбәр

бьһист, чу щәм wи һиви же кьр кӧ wи qәнщ кә. Елиша готе «Һәр’ә ч’әме Урдӧне у һ’әфт щара нӧqи бьне аве бә дәре, те qәнщ би». Нә’ман гӧр’а wи кьр у

Хwәде

әw паqьж у qәнщ кьр.П’адшати IV 5:1-27;

Луqа 4:27.

### Нә’мәйед Кәле

Нә’мәйед Кәле

– Әфәси, Филипи, Колоси у Фьлимон. Әв нә’мә wәхте Паwлос кәледа бу һатьнә ньвисаре.

Әфәси 3:1;

4:1;

Филипи 1:7,

13;

Колоси 4:3,

18;

Фьлимон 1,

10.

### Нинәwа

Нинәwа

– наве бажар ә. Хwәде Уньс

п’ехәмбәр

шандә wьр wәки бежә щьмә’та wи бажари кӧ әwе бажаре wан wеран кә, чьмки гәләк хьраби дькьрьн. Гава wан хәбәред

Уньс

бьһистьн, бь гьри жь

гӧнәкьрьне вәгәр’ийан

.

Хwәде

бахшандә wан. Иро әв бажар дьк’әвә нава ә’рде Ираqе, к’идәре гәләк к’ӧрд дьминьн. К’ьтеба Уньс;

Мәтта 12:41;

Луqа 11:30,

32.

### Нӧһ

Нӧһ

– бавә’шир у

п’ехәмбәр

бу. Һена Нӧһда мәрьва кӧ гәләки хьраби дькьрьн,

Хwәде

гот: «Әзе тофана мәзьн р’акьм, wәки һәр тьштед дьнеда wеран бьн». Ле Нӧһ мәрьвәки баwәрмәнд бу у гӧр’а Хwәдеда бу. Чаwа кӧ Хwәде готә wи, ӧса жи әwи гәмикә мәзьн чекьр. Әw нәфәред хwәва у һ’әйwанед щур’ә-щур’ә жь аве хьлаз бун, ле һ’әму инсанед дьне хәньqин.

Дәстпебун 6:9–

10:32;

Мәтта 24:37-39;

Луqа 3:36;

17:26-27;

Ибрани 11:7;

Пәтрус I 3:20;

Пәтрус II 2:5.

### назьк

назьк

– бәдәw, хwәшьк.

### нандьрун

нандьрун

– п’аләти, п’аләйи.

### нане Хwәдер’а дайи

нане Хwәдер’а дайи

– (нане һ’ьзуре, нане пешбәрийе) нане

пироз

һена Мусада Коне Шә’дәтийеда (Коне Щьвинеда), ӧса жи пәйр’а п’арьстгәһеда һәбу. Әв нан ль сәр сьфра зер’ин «ль пешбәри Хӧдан» дьһатә р’езкьрьне. Һәр р’ожәкә шәмийе к’аһина донздәһ нане бе

һәвиртьр’шк

дьпә’тьн, ль сәр сьфра зер’ин даданин у йед кӧ һ’әфтийа дьнда дәwсе данин, к’аһина йе пешийе щийе пирозда дьхwарьн. Пештьри к’аһина изьна т’ӧ кәси т’ӧнәбу әв нан бьхwарана. Әв нан нишанәкә Пәймана

Хӧдан

бу, кӧ әw т’әви щьмә’та Исраеле бу.

Qануна К’аһинтийе 24:5-9;

Мәтта 12:4;

Марqос 2:26;

Луqа 6:4.

### нард

нард

– р’унәки бинхwәш кӧ жь шинайикә Һьндьстане дьһатә чекьрьне.

Марqос 14:3;

Йуһ’әнна 12:3,

5.

Нард

### нәдьр

нәдьр

– (

гори

,

qӧрбан

) Ль гора

Qануна Муса

(

Дәрк’әтьн 13

) инсан у һ’әйwанед ньхӧрийә нер, әw нәдьред (горийед)

Хwәде

бун. Һ’әйwан дьһатьнә сәржекьрьне у жь бәр инсенва дьһатьнә дайине. Мә’на wе әв ә, кӧ һәр

ньхӧри

п’ара Хwәде бу,

пироз

, бӧһӧрти у т’айбәти, аwа готи Хwәдер’а щӧдәкьри бу (

Луqа 2:23

).

### нәзир

нәзир

– те фә’мкьрьне «Хwәдер’а дайи», аwа готи йәки кӧ Хwәдер’а бона хьзмәтк’арийе ад-qьрар дькьр (

Жьмар 6:1-21

). Се qәйдед һ’ими бона йед нәзир һәбун:

1. Һәгәр жьн буйа йан мер буйа, гәрәке шәрав-араq вәнәхwара, нә тьри, нә жи хӧрәкед жь меwа тьрийе бьхwара.

2. Гәрәке мәqәс йан дузан п’ор’е сери нәк’әта һ’әта wи wәхте адейи к’ьфшкьри хьлаз нәбуйа.

3. Гәрәке щьнйазе мьрийа нәк’әта, нә жи незик буйайе. Wәхте адкьрьнейи лапи һьндьк си р’ож бу, ле мәрьв жи һәбун бь т’әмамийа ә’мьре хwә Хwәдер’а ад-qьраркьри бун, аwа готи нәзир. Пәймана Кәвьнда бона чәнд мәрьвед нәзирә адкьри ньвисар ьн, мәсәлә: Самуел, йе кӧ дийа wи әw хwәха Хwәдер’а да (П’адшати I 1:11, 28 ) у Шьмшон (Һ’акьмти 13:2-5 ). Пәймана Нуда Йуһ’әннайе Ньхӧмдар (Луqа 1:15; 7:33) нәзире адкьри бу. Хӧйа дьбә кӧ Паwлос у чәнд мәрьвед майин (К’аред Шандийада 18:18; 21:23-24,[26]) бона дәмәкә кьн чаwа нәзир адкьри бун, wан ль гора qәйдә-qанунед нәзирийе хьлазийа wәхте адейи к’ьфшкьри п’ор’е хwә кӧр’ кьрьн у һ’әди дан (Жьмар 6:9,[18]).

### нәмами

нәмами

– хайинти, бебәхти.

### нәмер

нәмер

– әв әw мер ьн, йед кӧ жь мертийе к’әти нә. Һьнәк жь зькмакийеда ӧса нә, һьнәк жи мәрьва әw ӧса кьрьнә, мәсәлә: Зәмане бәре п’адшед ве дьне гәләк хӧламед бьндәсте хwә нәмер дькьрьн, аwа готи дьхәсандьн, кӧ дәст нәавитана к’ӧлфәтед мале.

### нәщьһу (мьләтед майин)

нәщьһу (мьләтед майин)

– һ’әму мьләтед дьнйайе, кӧ ә’сьле хwәда нә

щьһу

нә. Һ’әму мьләтед нәщьһу

п’утп’арьст

бун, пештьри һьнәка, йед кӧ Хwәдейе щьһуйа, аwа готи

Хӧдан

т’әне баwәр дькьрьн. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «п’утп’арьст» у бьн хәбәра «

йунан

»-да бьхуньн.

### ньвисар (ньвисаред пироз)

ньвисар (ньвисаред пироз)

–

Пәймана Кәвьн

у Пәймана Ну. Ле гава ньвиск’аред Пәймана Ну к’ьтебед хwәда бә’са «ньвисар» йан «

ньвисаред пироз

» дькьрьн, фькьра wан сәр wан к’ьтебед ньһайә Пәймана Кәвьнда бу, чьмки к’ьтебед

Пәймана Ну

һьнге һәла һе чаwа к’ьтебәк нәһатьбунә бәрәвкьрьне (

Тимот’ейо II 3:16-да

).

### ньсрәти

ньсрәти

– мәрьвед жь бажаре Ньсрәте. Әв нав бона

Иса

һатә готьне (

Мәтта 2:23;

Марqос 14:67

) у пәйр’а жи бона мәсиһийа (

К’аред Шандийа 24:5

).

### ньсьл

ньсьл

– ньфш.

### ньхӧмандьн

ньхӧмандьн

– Пәймана Нуда

ньвисар

ә, кӧ Йуһ’әннайе

Ньхӧмдар

гәләк

мәрьв

ль ч’әме Урдӧнеда дьньхӧмандьн. Әwи гот, кӧ гәрәке

жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн

у паше бенә ньхӧмандьне. Бь ви аwайи Йуһ’әннайе Ньхӧмдар дьле мәрьва бона һатьна

Мәсиһ

һазьр дькьрьн. Ӧса жи

шанди

у баwәрмәндед Исайә пешьн жь qӧр’на пешьнда, йед кӧ дьбунә баwәрмәнд, пе аве дьньхӧмандьн. Әв йәк дьбу нишана

вәгәр’андьн

, паqьжбун у бахшандьна гӧнед wан. Ӧса жи ньхӧмандьна баwәрмәнда ве сӧр’е дьдә фә’мкьрьне, кӧ т’әви

Иса

мьрьн

, дәфьнбун у жь мьрьне р’абун.

Мәтта 28:19;

К’аред Шандийа 2:38,

41;

10:47-48;

Р’омайи 6:3-4;

Корьнт’и I 10:2;

12:13;

Галати 3:27;

Колоси 2:12;

Пәтрус I 3:21

у йед майин.

### ньхӧмдар

ньхӧмдар

– Йуһ’әннар’а дьготьн ньхӧмдар. Гава wи хәбәра

Хwәде

бәла дькьр, т’обәдар бь аве дьньхӧмандьн.

Луqа 1:5-25;

Мәтта 3:1.

### ньхӧри

ньхӧри

– К’ьтеба Пирозда, кӧр’е ньхӧри ль сәр һ’әму

зар

’ар’а бу у һәqе wи жь һәqе һ’әмуйа зедәтьр бу. Жь мьлк’е баве дӧбарә п’ара wи дьк’әт (

Qануна Дӧщари 21:15-17,

Ишайа 61:7 ), дӧайе бавейи һәри qәнщ әwи дьстанд (

Дәстпебун 27

), ӧса жи һ’ӧкӧме баве (

Дәстпебун 27:29,

37;

37:21-22;

П’адшати IV 2:9 ). Ле кӧр’әки дьн дькарьбу һәqед ньхӧртийа бьре хwә же бьстанда (

Дәстпебун 25:34;

Ибрани 12:16

). Анәгори

Qануна Муса

, һәр ньхӧрийе нерини жь мерьв йан һ’әйwен, әw п’ара

Хӧдан

бу (

Qануна К’аһинтийе 27:26,

Жьмар 3:12-13

). Бона ве йәке, п’ешк’еши

Хwәде

дькьрьн (аwа готи Хwәдер’а

нәдьр

дькьрьн) у дьданә П’арьстгәһе (де у

бав

кӧр’е хwәйи ньхӧри пашда дьк’ьр’ин (

Жьмар 18:15,

3:40-51,

Дәрк’әтьн 13:1

[2], 12 [13])). Хwәде һ’әму мьләт хӧльqандьн, ле

Исраел

бьжарт wәки бьбә мьләте Wийи ә’зиз, аwа готи т’әйбәти, ләма жер’а дьбежә «кӧр’е ньхӧри» (

Дәрк’әтьн 4:22,

Йерәмийа 31:9 ) ӧса жи «

бәре дәрәмәта пешьн

» (Йерәмийа 2:3 ).

Даwьд

п’адша у wаре wи

Мәсиһ

, әw һәр дӧ жи ньхӧрийе Хwәде тенә готьне. Qәwат у һ’ӧкӧме wан т’әйбәти бун (

Зәбур 89:27

[28

ибрани

]). Пәймана Нуда, Мәсиһр’а дьбежьн «Ньхӧри» чьмки һ’ӧкӧм, сәрwерти у к’ӧрсийа Wи сәр һ’әмуйар’а йә (

Ибрани 1:6;

Колоси 1:15

) у Әw пешьн жь нава мьрийа р’абу (

Колоси 1:18;

Ә’йанти 1:5

).

Колоси 1:15-да

әв йәк те готьне кӧ Мәсиһ Ньхӧрийе һ’әму ә’фьрина йә, аwа готи, Ньхӧрийе Хwәдейи ль сәр һ’әму ә’фьринар’а йә. Һ’ӧкӧме Мәсиһ сәр һ’әму ә’фьрина һәйә у Әw Хwәха бәри wе йәке һәбу (бьхунә

Колоси 1:16-17

, ӧса жи

Филипи 2:6 у

Йуһ’әнна 17:5

). Баwәрмәндед

Иса Мәсиһ

жи «ньхӧри» тенә готьне (

Ибрани 12:23

), чьмки әw мәрьвед Хwәдейә т’айбәти нә, wар у мьлк’е Wи нә, кӧ гәрәке ә’мьре

пироз

, бӧһӧрти-жьбарә бьжин. Чаwа кӧ Мәсиһ ньхӧрийе жь нава мьрийа йә, әв йәк гӧмане дьдә баwәрмәнда кӧ әw жи т’әви wе р’умәта р’абуна жь мьрийа бьн.

### Оршәлим

Оршәлим

– иро жер’а «Qӧдса Шәриф» жи те готьне. Әw бажаре щьһуйайи һәри мәзьн у ә’йан бу, чаwа иро жи. П’арьстгәһа щьһуйа жи ль wьр бу. Бәри 3000 сала

Даwьд

п’адша Оршәлим жь дәсте йәбусийа станд. Пешийе әw бажаре П’адшатийа т’ьфаqийа Исраеле бу у паше бу бажаре п’адшатийа башуре, аwа готи

Щьһуда

. Һьнге Даwьд п’адшайе wе бу, һ’әсабе мәрьвед wе 2000 бу. Wәхте Пәймана Нуда һ’әсабе мәрьвед wе лапи кем 80_000 бу. Бона щьһуйа, Оршәлим бажаре һәри

пироз

ә.

### Пәймана Кәвьн

Пәймана Кәвьн

– Qьрара Кәвьн. К’ьтебед щьһуйайә пирозр’а, йед кӧ бәри

Иса

һәбун, wанар’а дьбежьн «Пәймана Кәвьн», чьмки wанда бона пәймана

Хwәде

т’әви щьмә’та Исраеле те готьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «

пәйман

»-да бьхуньн.

### Пәймана Ну

Пәймана Ну

– Qьрара Ну. Wан к’ьтебед пирозр’а дьбежьн Пәймана Ну, к’ижанада дәрһәqа

Иса Мәсиһ

у щьвина Wида

ньвисар

ьн, чьмки нава wанда дәрһәqа пәймана Хwәдейә нуда те готьне, йа кӧ т’әви мәрьва гьреда. Әва пәймана пе хуна Иса Мәсиһ бона бахшандьна гӧнед һ’әму мәрьва һатийә гьредане (

Марqос 14:24;

Корьнт’и I 11:25;

Әфәси 5:2;

Ибрани 7:26-28

). Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «

пәйман

»-да бьхуньн.

### Пәтрус

Пәтрус

– жер’а

Шьмһ’ун

у Кифас жи дьготьн. Әw йәк жь һәр донздәһ шагьртед

Иса

бу. Әw

шанди

бу. «Пәтрус» бь зьмане

йунани

у «Кифас» (аwа готи «кефа») бь зьмане

арами

тенә фә’мкьрьне «qәйа» йан «кәвьр» (

Йуһ’әнна 1:42

).

### Пилато

Пилато

– жь Qәйсәре Р’омайе к’ьфшкьри бу, әw wәлийе wәлатед Щьһустане, Самәрйайе у Идумәйайе бу. Маләкә wи ль Qәйсәрийе бәр бә’ре бу, ле маләк жи Оршәлимеда бу.

Мәтта 27:2,

11-26;

Луqа 23:1-25

у йед майин.

### П’адшатийа Хwәде, П’адшатийа Ә’змана

П’адшатийа Хwәде, П’адшатийа Ә’змана

– бона т’әвгьредана

Хwәде

у щьмә’та Wи те готьне. Чаwа п’адша щьмә’та хwә хwәй дькә у сәр wе п’адшатийе дькә, Хwәде жи ӧса йә. Һәр тьштед кӧ щьмә’т һ’әwщә дьбә дьдә wан у р’ебәрийа wан дькә. Щьмә’та Wи әw

мәрьв

ьн,

йед кӧ баwәрийа хwә Wи тиньн

у гӧр’а Wи дькьн. Гава

Иса Мәсиһ

щара пешьн һатә дьне, п’адшатийа Хwәде бь щур’әки ну хӧйа бу, чьмки

Иса

р’екә ну мәрьвар’а вәкьр, wәки т’әви Хwәде т’әвгьредайи бьн у бьжин. Бона ве йәке те готьне кӧ П’адшатийа Хwәде иди дәстпебуйә. Ле гава Иса Мәсиһ диса бе, wе һьнге п’адшатийа Хwәде т’әмам бьбә у һ’әму инсанар’а бь щур’әки ну бе ә’йанкьрьне (

Мәтта 6:33,

19:16-30;

Марqос 10:15

). Мә’на П’адшатийа Хwәде у П’адшатийа Ә’змана йәк ә. Мәтта хәбәра «

Ә’зман

» дәwса «Хwәде» да хәбате, чьмки хӧйа дьбә кӧ wи Мьзгинийа хwә ль гора зараве щьһуйа ньвиси у нә ә’дәте щьһуйа бу кӧ наве Хwәдейи

пироз

гәләк щара банина сәр заре хwә. Ләма щьһуйа гәләк щара «Ә’зман» щийе кӧ Хwәде дьминә, дәwса наве «Хwәде» дьданә хәбате. Дәред кӧ Мәтта «П’адшатийа Ә’змана» ньвисин, Марqос у Луqа «П’адшатийа Хwәде» ньвисин.

Мәтта 4:17,

5:10;

Марqос 1:15;

Луqа 6:20.

### пәйман

пәйман

– (аһда, ад у qьрар) нав дӧ мәрьвада, нав дӧ к’омада, йан жи нав

Хwәде

у мәрьвада те гьредане. Пәйманәк нава Хwәде у Нӧһда һәбу (

Дәстпебун 9:8-17

), нава Хwәде у Бьраһимда (

Дәстпебун 15

), нава Хwәде у Даwьдда (П’адшати II 7;

Зәбур 89:1-37

). Ль сәре

ч’ийайе Синайе

Хwәде пәйманәк т’әви щьмә’та Исраеле гьреда. Ль гора ве пәймане Хwәде соз да wәки Хwәха Хӧдане щьмә’та Исраеле бә у wан хwәй кә, ле гәрәке

Исраел

жи Qануна Хwәде бьqәдинә, йа кӧ Wи бь дәсте

Муса

да. Ле Исраеле гәләк щара пәйман, аwа готи

Qануна Муса

дьт’әр’ьбанд. К’ьтебед щьһуйайә пирозр’а, йед кӧ бәри

Иса

һәбун, wанар’а дьбежьн «

Пәймана Кәвьн

». Wеда

ньвисар

ә, кӧ Хwәде wе пәйманәкә ну т’әви щьмә’та Хwә гьредә (Йерәмийа 31:27-37 ). Хwәде әв

пәймана ну

пе дәсте

Иса Мәсиһ

бона һ’әму мьләта гьреда, пе хун у мьрьна Wи.

Марqос 14:24;

Луqа 22:20;

Р’омайи 3:21-26;

Корьнт’и I 11:25;

Ибрани 10:10-22.

### пироз

пироз

– (мьqәдәс, бьмбарәк, зийарәт, бӧһӧрти, хальс) Мә’на «пироз» ль гора

К’ьтеба Пироз

фькьра р’ӧһ’ани йә.

Хwәде

Хwәха пироз ә у пирозбуна Wи сәр һәр тьштир’а йә. Һащәт, мәри у тьштед майинә бона һ’әбандьне Хwәдер’а тенә башqәкьрьне, чаwа бӧһӧрти-жьбарәкьри (пирозкьри). Мәрьвед пироз әw ьн, йед кӧ бона хьзмәтк’арийа Хwәде у жийина бӧһӧрти башqәкьри нә (

Корьнт’и I 1:2

). Ве wәлгәр’андьнеда дәwса «Пирозед Хwәде» «Щьмә’та Хwәде» һатийә ньвисаре (

Корьнт’и II 1:1

). «Пирозе Хwәде» у «Йе Пироз» жи навед

Иса Мәсиһ

нә (Пирозе Хwәде:

Марqос 1:24;

Луqа 4:34;

Йуһ’әнна 6:69;

Йуһ’әнна I 2:20;

Ә’йанти 3:7

; Йе Пироз:

Луqа 1:35

).

### пол

пол

– п’әред сьфьр ьн, йед һәри бе qимәт ьн. Дӧ пол qаси qӧр’ушәки йә.

Марqос 12:42;

Луqа 12:59;

21:2.

Жь к’әрәма хwә ль навниша (таблиса) ль к’ӧтасийа фәрһәнгоке бьньһер’ьн.

### пунг

пунг

– нә’нә.

### п’арьстгәһ

п’арьстгәһ

– (ә’бубәтханә, ибадәтханә,

хана Хwәде

) авайийе щьһуйайи һәри бәрбьч’ә’в у ә’йан бу.

Сьлеман

п’адша щара пешьн п’арьстгәһ бажаре Оршәлимеда чекьр. Әw т’әне ль Оршәлиме һәбу. Мьләте Исраеле

дӧа

у һ’әбандьнед хwә wьр дькьрьн у горийед (qӧрбанед) хwә ль wьр сәржедькьрьн. П’арьстгәһ жь чар п’ара бу: Һ’әwш, Һьндӧр’, Пирозгәһ у Щийе Һәри Пироз. П’әр’дәкә мәзьн навбьр’и дьда Пирозгәһе у Щийе Һәри Пироз. Сале щарәке

Сәрәкк’аһин

дьчу Щийе Һәри

Пироз

. Әwи ль wьр һьн бәр гӧнед хwәва, һьн жи ль бәр гӧнед щьмә’тева

гори

сәржедькьрьн, дӧа дькьр у бахшандьна гӧна жь

Хwәде

дьхwәст. Гава

Иса

ль сәр

хач

мьр, әв п’әр’да пироз нивида бу дӧ тиша (

Луqа 23:45-46

). Сала 70-да пәй буйина Иса Мәсиһр’а, Титойе сәрәскәре Императорийа Р’омийе п’арьстгәһ wеран кьр. Жь һьнгева һ’әта р’ожа иройин п’арьстгәһ щарәкә дьн нәһатийә чекьрьне.

### п’ехәмбәр

п’ехәмбәр

– (нәби, qасьде

Хwәде

, qуле Хwәде, готьнбеже Хwәде) әw инсан бун. Хwәде wанр’а хәбәр дьда, кӧ әw готьна Wи бьгьһиньнә мәрьва.

### п’ехәмбәрти

п’ехәмбәрти

– К’ьтеба Пирозда хәбәра «п’ехәмбәрти» фьрә те фә’мкьрьне. Йе кӧ п’ехәмбәртийе дькә, әw бь р’ебәрийа

Р’ӧһ’е Пироз

готьнәкә жь

Хwәде

ә’лами мәрьва дькә. Чаwа Паwлос

Корьнт’и I 14:3-да

дьбежә, йе кӧ п’ехәмбәртийе дькә, баwәрийа мәрьва ава дькә,

дьл

дьдә бәр wан у бәр дьле wанда те. Иди п’ехәмбәрти нә т’әне бона тьштед кӧ һе нәqәwьми нә.

### п’еч’ьра

п’еч’ьра

– р’әфьк, малч’ьра, п’әлтька ч’ьре.

### п’ешә

п’ешә

– сьнә’т, һостати.

### п’ешк’еш

п’ешк’еш

– дийари, һ’әдийа.

### п’ешк’ешкьрьн

п’ешк’ешкьрьн

– (дийарикьрьн) бәр кәсәки хәлатәк данин (

п’ешк’еш

дане). Ль гора

Qануна Муса

зар

’ок п’ешк’еши

Хwәде

дькьрьн, wәки Хwәде әw

пироз

(бәрәк’әт) бькьрана.

### п’әйн

п’әйн

– сәргине һурбуйи, зьбьл, ә’дәба һ’әйwен.

### п’әрәданг

п’әрәданг

– сьндоqа (qӧт’ийа)

һ’әди

-дийари у хера. Хәлqе хер у хератед хwә дькьрьнә wьр.

### п’игар

п’игар

– йе кӧ бь һәqти һ’әйwен хwәй дькә.

### п’утп’арьст

п’утп’арьст

– мьләтед

нәщьһу

кӧ п’ут дьһ’әбандьн, дьһатьнә һ’әсабе п’утп’арьст чаwа иро жи дьһ’әбиньн. Мәсәлә, стәйрка, тә’ве, һиве, мьлйак’әта, һәйин у тьштед т’әбийәте, ӧса жи п’утед бь дәста чекьри. П’ут жи ӧса те фә’мкьрьне «сәнәм».

Артәмиса ханьм хwәде, п’ута бажаре Әфәсе (К’аред Шандийа 19:24 35)

### п’ьшкбун

п’ьшкбун

– дьле йәки жь хәбәра йе дьн дьминә у же дьчә.

### п’ьшккьрьн

п’ьшккьрьн

– жь р’е дәрхьстьн. Йәк тьштәки дькә, кӧ ль йе дьн хwәш найе у әw жь wи дьчә.

### Р’евека

Р’евека

– жьна Исһаqе кӧр’е

Бьраһим

бу. Дийа

Аqуб

у

Әсаw

(

Р’омайи 9:10-13

).

### Р’әхаб

Р’әхаб

– жьнәкә нә р’ийа хwәда бу, ле баwәрийа хwә

Хwәде

ани у алик’арийа щьмә’та Исраеле кьр.

Мәтта 1:5;

Ибрани 11:31;

Аqуб 2:25.

### Р’ожа Ахрәте

Р’ожа Ахрәте

– Р’ожа Диwане, р’ожа хьлазийа дьнйайе. Ӧса жи щарна к’ьтебеда ве р’ожер’а «

Р’ожа Хӧдан

» дьбежьн, аwа готи р’ожа һатьна

Иса

. Wе р’оже мьрийе жь мьрьне р’абьн у wе диwана һ’әму мәрьва бь дәсте

Хwәде

бьбә. Ишайа 13:6, 9;

Мәтта 10:15;

12:36;

Луqа 10:12,

14;

Йуһ’әнна 6:39-40;

6:44;

6:54;

11:24;

Пәтрус II 2:4,

9;

3:7,

10;

Йуһ’әнна I 4:17;

Ә’йанти 20:11-15

у йед майин.

### Р’ожа К’әwандьне

Р’ожа К’әwандьне

– бона щьмә’та Исраеле р’ожа һәрә ә’зиз у

пироз

бу (ЙОМ КЬППУР бь

ибрани

). Сале щарәке п’арьстгәһеда

Сәрәкк’аһин

дәwса (бәрделийа) гӧнед щьмә’те у хwәва бона паqьжбуна

п’арьстгәһ

у горигәһе хуна һ’әйwана

п’ешк’еш

дькьр у дьк’әтә Щийе Һәри Пироз (

Дәрк’әтьн 30:10;

Qануна К’аһинтийе 16:1-34;

23:27;

Ибрани 9:6-7

). Пәймана Нуда жи

Иса Мәсиһ

Хwә жь бәр инсанва кьрә

qӧрбан

, гава сәр

хач

хуна Хwә р’ет, һатә кӧштьне. Әw к’әтә Щийе Ә’зманайи Һәри Пироз, щәм Баве Хwә у хwәqӧрбанкьрьна Wи бона һ’әта-һ’әтайе йә (

Ибрани 9;

10:12

). Һ’әрчи баwәрийа хwә Wи тиньн, әw ль бәр бахша хуна

Иса

дьк’әвьн у жь гӧнед хwә хьлаз дьбьн.

Р’омайи 3:25-26;

Ибрани 2:17.

### Р’ожа Пенщийә һ’әсаб (Пентекост)

Р’ожа Пенщийә һ’әсаб (Пентекост)

– Бь зьмане

йунани

фә’мина ПӘНТЕКОСТЕ «пенщи» йә.

Хwәде

т’әми да щьмә’та Исраеле, кӧ р’ожа пашьнә пәй дәстпебуна Щәжьна Дәрбазбунер’а һ’әфт һ’әфтийа һ’әсаб кьн у Р’ожа Пенщи щәжьнәке жи бькьн. Ве щәжьнеда чь кӧ жь дәрәмәтед wан (дәхьлед wан) пешийе дьк’әтә бәр к’еләндийе, данин п’ешк’еши Хwәде дькьрьн (

Qануна К’аһинтийе 23:15-21

). Р’ожа Пенщир’а Щәжьна Нандьруне (Щәжьна Дәрәмәтед Ә’рде) жи те готьне, ӧса жи Щәжьна Һ’әфтийа. Р’ожа Щәжьна Пенщида

Р’ӧһ’е Пироз

щара пешьн чаwа

п’ешк’еш

баwәрмәндар’а һатийә дайине (

К’аред Шандийа 2:1-41

).

### Р’ожа Р’абуне

Р’ожа Р’абуне

– (Р’ожа Qийамәте) әw р’ож ә кӧ һ’әму мәрьвед qәнщ у хьраб wе жь мьрьне р’абьн у ль бәр

Хwәде

у

Иса Мәсиһ

щаба кьрьнед хwә бьдьн.

### Р’ожа Р’ожийа

Р’ожа Р’ожийа

– жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «

Р’ожа К’әwандьне

»-да бьхуньн.

### Р’ожа Хӧдан

Р’ожа Хӧдан

– 1. Пәймана Кәвьнда п’ьр’анийа щара те фә’мкьрьне, әw wәхт йан дәмед кӧ

Хwәде

диwана щьмә’та Хwә дькә, мәсәлә: Пе дәсте ордийед

мьләтед майин

, йан жи пе нәхwәшийа (Йоел 1:15; 2:1, 11; Амос 5:18, 20; Малахи 4:5 ).

2. Пәймана Нуда «Р’ожа Хӧдан» р’ожа һатьна Иса Мәсиһә дӧда бона диwана дьнйайе йә (Т’есалоники I 5:2; Т’есалоники II 2:2). Гәләк wе бона ве р’оже һазьр нибьн (Мәтта 24:42-44; Луqа 12:35-40; Пәтрус II сәре 3-а). Щарна те готьне: «Р’ожа Хӧдане мә Иса Мәсиһ» (Корьнт’и I 1:8) йан жи «wе Р’оже» (Т’есалоники II 1:10).

3. Т’әне Ә’йанти 1:10-да «Р’ожа Хӧдан» те фә’мкьрьне «р’ожа йәкшәме» (лә’де), чьмки Хӧдан Иса Мәсиһ йәкшәмеда жь мьрьне р’абу. Жь һьнгева әw р’ож бу р’ожа щьвина баwәрмәнда (К’аред Шандийа 20:7; Корьнт’и I 16:2).

### Р’ома

Р’ома

– иро п’айт’әхте wәлате Италйайе йә. Һена

Иса

Мәсиһда щьмә’та Р’омайе гәләк wәлат бьндәст кьрьбун, ӧса жи

Исраел

. Гәләк щьмә’та Исраеле дьжәнийанә П’адшайе Р’оме (

Qәйсәр

) у һ’ӧкӧмәтийа wи.

### Р’ӧһ’е Пироз

Р’ӧһ’е Пироз

– (Р’ӧһ’е

Хwәде

, Р’ӧһ’е Мьqәдәс, Р’ӧһ’е Бьмбарәк, Р’ӧһ’е Бӧһӧрти) Р’ӧһ’е

Пироз

Р’ӧһ’е Хwәде йә. Пәймана Кәвьнда Р’ӧһ’е Хwәде чаwа qәwата Хwәде хӧйа дьбә, к’ижани кӧ Хwәде

илаһи

дьда п’ехәмбәра. Бь зьманед

йунани

у

ибрани

хәбәра «ба» у «р’ӧһ’» йәк ьн (

Йуһ’әнна 3:8

). Пәймана Нуда Р’ӧһ’е Хwәде бь щур’әки ну һ’әму баwәрмәндед Исар’а те дайине (

К’аред Шандийа 2:38

), ӧса жи һе гәләки чаwа шәхсәк йан нәфсәкә Хwәде те фә’мкьрьне, аwа готи әw Хwәха Хwәде йә (

Мәтта 28:19

). Гава

Иса

чу щәм Баве, Р’ӧһ’е Пироз чаwа

дәрсдар

, пьштован у

п’ешк’еш

баwәрмәндар’а шанд (

Йуһ’әнна 14:26;

15:26;

К’аред Шандийа 10:45

). Әw алик’арийа мәрьва дькә, мәрьва бәрбь т’әмамийа р’астийе дьбә (

Йуһ’әнна 16:13;

Корьнт’и I 2:10-13

), щарна бона тьштед башqә р’ебәрийа мәрьва дькә (

К’аред Шандийа 13:2;

16:6-7

), ль бәр Хwәде бона баwәрмәнда лава-навчетийе дькә (

Р’омайи 8:26-27

) у qәwате дьдә баwәрмәнда, wәки хәбәра Хwәде бежьн у Хwәдер’а хӧламтийе бькьн (

Корьнт’и I 2:4-5;

Тимот’ейо II 1:7

). Мәрәме п’ешк’ешед Р’ӧһ’е Пироз әв ә, кӧ т’әмамийа щьвина баwәрмәнда бьшьдинә у ава кә (Корьнт’и I, сәред 12 һ’әта 14).

### р’астһ’әсаббун у р’астийа Хwәде

р’астһ’әсаббун у р’астийа Хwәде

– Ньвисаред пирозда хәбәра «р’астийа

Хwәде

» бь чәнд щур’а те фә’мкьрьне. Щарна

р’асти

чаwа «һәqийа Хwәде» те фә’мкьрьне, әw һ’ӧнӧрәки Wи йә. Ле щарна жи «р’астийа Хwәде» кьрьнәкә Wи йә, кӧ чаwа Әw мерьв бесущ дькә у р’аст һ’әсаб дькә, нә кӧ т’әне ве йәке, ле мерьв т’әви Хwә дькә йәк жи. Һьнге инсан бәр ч’ә’ве Wи мина Wи р’аст хӧйа дьбә. Пәймана Кәвьнда жи те фә’мкьрьне, кӧ мәрийе р’аст әw ә, йе кӧ гӧнед wи һатьнә бахшандьне (

Зәбур 32;

Р’омайи 4:4-8

). Wәки дьн жи «р’астийа Хwәде» гәләк щара фькьра хьлазкьрьнева гьредайи йә: Хwәде р’аст ә, амьн ә у хwәйе созе Хwә йә у йе кӧ гази Wи дькә, ль гора созе Хwә wи хьлаз дькә (

Зәбур 51:14;

Ишайа 46:12-13 ).

### р’аw

р’аw

– р’а, р’айе даре.

### р’аw-р’ьзьм

р’аw-р’ьзьм

– ә’дәт, ширәт, һинкьрьн у qанунед пешийа.

### р’әз

р’әз

– 1. р’әзе тьрийа, бахе тьрийа, бахчә.

2. емиш, феки.

### р’ожа т’ьвдарәккьрьне

р’ожа т’ьвдарәккьрьне

– Щьһуйа р’ожа инийер’а дьготьн: «Р’ожа т’ьвдарәккьрьне», чьмки wе р’ожеда wан бона

р’ожа шәмийе

һазьрийа хwә дьдитьн. Р’ожа шәмийе р’ожа

пироз

бу, изьна wан т’ӧнәбу кӧ бьхәбьтийана. Бона щьһуйа инийе чаwа р’о дьчу ава, һьнге р’ожа шәмийе дәстпедькьр.

### р’ожа шәмийе

р’ожа шәмийе

– (р’ожа сәбте) бона щьмә’та Исраеле р’ожәкә ә’зиз (т’айбәти) у

пироз

ә (

Дәрк’әтьн 16:23;

20:8,

11;

31:14-15

). Бь

ибрани

ШАБАТ ә. Бь кӧрманщи «сәбт» жь шабате һатийә. Бона щьһуйа, шабат наве р’ожа һ’әфта йә у йа хьлазийа һ’әфтийе йә. Инийе еваре, гава р’ож дьчә ава, шабат дәстпедькә у һ’әта 24 сьһ’әта дьк’ьшинә. Ль гора Т’әwрате (

Дәстпебун 2:2-3;

Дәрк’әтьн 20:8-11;

35:2

) р’ожа шабатеда к’ар у хәбат нә щайиз бу бькьрана, әв р’ож р’ожа р’ьһ’әтийе у һ’әбандьне йә (

Дәстпебун 1;

Qануна К’аһинтийе 23:1-3

).

### р’ожи

р’ожи

– К’ьтеба Пирозда щур’ә-щур’ә һ’алед р’ожигьртьне һәнә. Һ’аләкида нан нә дьхwарьн (П’адшати I 12:16-21,

Мәтта 4:2,

Луqа 4:2

), һ’аләки дьнда нә дьхwарьн нә жи вәдьхwарьн (

Дәрк’әтьн 34:28;

Әзра 10:6;

К’аред Шандийа 23:12,

Уньс 3:5-8

), һ’аләки дьнда жи нә гошт, нә шәрав, нә тьштед хwәшә-тә’м дьхwарьн-вәдьхwарьн (Данийел 10:2-3 ). Мәрәме р’ожийе К’ьтеба Пирозда әв бу, кӧ хwәйир’ожи

дӧа

бькә, нәфса хwә ль бәр

Хwәде

ньмьз кә, хwә бьшкенә, нә кӧ бона наве хwә кӧ бәр мәрьва бе к’ьфше, ле wәки т’әне Хwәдева ә’йан бә (

Мәтта 6:16-18;

Луqа 2:37;

Qануна Дӧщари 9:18;

Данийел 9:20 ). Qануна Мусада т’әне р’ожәкә р’ожийейә ә’дәти һәбу (

Qануна К’аһинтийе 23:26-32

), ле һәгәр wәлат дьк’әтә охьрмед гьран, һьнге р’ожед дьн жи дьһатьнә к’ьфшкьрьне, wәки р’ожи бьгьртана (Йоел 1:14 ). Ә’дәте ферьсийа һәбу, кӧ һәр дӧшәме у пенщшәме р’ожи бьгьртана (

Луqа 18:12

). Гава

Иса

сәр дьне бу, шагьртед Иса р’ожи нәгьртьн (

Марqос 2:18-20

).

### р’ӧһ’ед һ’әрам

р’ӧһ’ед һ’әрам

– р’ӧһ’ед хьраб. Щьһуйа wан р’ӧһ’ед щьнар’а дьготьн «р’ӧһ’ед

һ’әрам

», йед кӧ

мәрьв

пе дьк’әтьн у йед

щьнак’әти

һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе. Изьна wан т’ӧнәбу, wәки тек’әтана нава щьмә’те йан жи щийед

пироз

.

### р’ӧшәткьрьн

р’ӧшәткьрьн

– бәртилкьрьн. Йәк п’әра йан тьштәки дьн дьдә һ’акьм йан йәки дьнейи хwәйиһ’ӧкӧм, wәки qанун бе т’әр’ьбандьне, кӧ йа дьле wи бьбә.

### р’ункьрьн

р’ункьрьн

– (һәтwанкьрьн, доһнкьрьн) 1. Ль гор ә’дәте щьһуйа, гава йәк дьбу п’адша, әw пе бьзьре зәйт’уне дьһатә р’ункьрьне. Әв жи дьбу нишан, кӧ әв кәса буйә п’адша. Иди р’ункьрийе

Хwәде

Әw ә, Йе кӧ Хwәде бьжарт у к’ьфш кьр, аwа готи

Мәсиһ

ә (

Луqа 4:18

). Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Мәсиһ»-да бьхуньн.

2. Хәлqе һьнге жи р’ун, мина р’уне бинхwәш чаwа нишана qәдьр дькьрьнә сәр меванед хwә (Луqа 7:46; Зәбур 23:5), щьнйазед мьрийед хwә жи р’ун дькьрьн (Луqа 23:56–24:1), чаwа дәрман бьринед нәхwәша дьхьстьн (Луqа 10:34), ӧса жи бь wи нәхwәш р’ун дькьрьн, чаwа символ wәки Хwәде qәнщ кә (Марqос 6:13; Аqуб 5:14).

### р’успи

р’успи

– бона сәрwеред мьләте Исраеле дьһатә готьне, ӧса жи бона сәрwеред дине wан. Пәймана Нуда әw жи әндәмед

щьвина гьрәгьра

бун. Ә’йантийеда бист чар р’успи һәнә, кӧ ә’зменда

Хwәде

дьһ’әбиньн у мә’на wан дьбә чаwа нишана т’әмамийа щьмә’та Хwәде.

### р’ьк’ьнйата Даwьд

р’ьк’ьнйата Даwьд

– Бәрәка

Даwьд

, мала Даwьд. Дәма Пәймана Кәвьнда Даwьд п’адше Исраелейи һәри мәзьн бу. Пәй wир’а кӧр’е wи

Сьлеман

бу п’адшайе Исраеле. Жь мал у зӧр’әта Даwьд гәләк п’адша р’абун.

Иса

жь зӧр’әта Даwьд бу.

Мәтта 1:1,

20;

Луqа 1:27,

69;

Р’омайи 1:3;

Тимот’ейо II 2:8;

Ә’йанти 5:5;

22:16.

### Самәрйа

Самәрйа

– һьн нә’йа нава Щәлиле у Щьһустанеда бу, һьн жи наве п’айт’әхте п’адшатийа бакӧре (мьфрьqе) бу, аwа готи

Исраел

. Мьләте Самәрйайе у

щьһу

гәләки дьжәнийанә һәв, чьмки гәләк ә’дәт у баwәрийед дин у сийасәта wан нә мина һәв бун, ӧса жи бона щийе һ’әбандьне һәвр’а qайл нибун (

Луqа 10:25-37

).

### Самуел

Самуел

– п’ехәмбәрәки ә’йан бу. Бь дәсте wи

Даwьд

п’адша һатә к’ьфшкьрьне.П’адшати I 1-7;

К’аред Шандийа 3:24;

13:20;

Ибрани 11:32.

### Сәрәкк’аһин

Сәрәкк’аһин

– мәзьне һ’әму к’аһина бу, ӧса жи сәрәке щьвата гьрәгьра. Сале щарәке ль

Р’ожа К’әwандьне

әw дьк’әтә Щийе П’арьстгәһейи Һәри

Пироз

, wәки п’ешк’еша хуне бона гӧнед хwә у йед щьмә’та Исраеле бьдә. К’ӧрсийа Сәрәкк’аһин wәхте навбәра

Пәймана Кәвьн

у Пәймана Нуда пешда һат. Салед 18-36 наве Сәрәкк’аһин Qәйафа бу.

### Сийон

Сийон

– әw ч’ийа йә, сәр к’ижани

п’арьстгәһ

һатә чекьрьне. Гава

Даwьд

п’адша

Оршәлим

жь дәсте йәбусийа станд, бажар бьч’ук бу, т’әне сәр ви ч’ийайи (гьри) бу. Сийон те фә’мкьрьне щарна әw ч’ийайе кӧ п’арьстгәһ ле бу, щарна т’әвайийа бажаре Оршәлиме (

Мәтта 21:5

), щарна һ’әму щьмә’та Исраеле, щарна щьмә’та

Хwәде

йан жи бажаре Хwәдейи дьнйа нуда (

Ибрани 12:22;

Ә’йанти 14:1

). «Qиза Сийоне» те фә’мкьрьне бажаре Оршәлиме, аwа готи бьнәлийед Оршәлиме (

Йуһ’әнна 12:15

).

Р’омайи 9:33;

11:26;

Пәтрус I 2:6.

### Синай (Ч’ийайе Синайе)

Синай (Ч’ийайе Синайе)

– әw ч’ийа йә, кӧ wьр

Хwәде

һәр дәһә т’әми данә

Муса

п’ехәмбәр

. Щарна жи сурәти (символи) у р’ӧһ’ани те фә’мкьрьне (

Галати 4:24

).

### Содом у Гомора

Содом у Гомора

– дәма Бьраһимда дӧ бажаред кәнанийа бун, кӧ незики Бә’ра Мьри бун. Мәрьвед һәр дӧ бажара бь гӧнәк’арийа хwә ӧса жь

Хwәде

дур к’әтьбун, кӧ Хwәде әw бь егьр у к’ьрк’уте шәwьтандьн у qьр’а wан ани (

Дәстпебун 18:16–

19:29

).

### Сьлеман

Сьлеман

–

кӧр’е Даwьд

, п’адше Исраеле бу, ньвисаред wи жи Пәймана Кәвьнда һәнә (

Готьнед Сьлеман 1:1;

10:1

у йед майин).

Хwәде

гәләк

сәрwахти

да wи, ӧса жи әw гәләки дәwләти бу.

П’арьстгәһ

пешда әwи да чекьрьне.П’адшати II 12:24-25; П’адшати III 1:1– 11:43;

Мәтта 1:6-7;

6:29;

12:42;

Луqа 11:31;

12:27;

К’аред Шандийа 7:47.

### Сьндоqа Пәймане (Сьндоqа Шә’дәтийе)

Сьндоqа Пәймане (Сьндоqа Шә’дәтийе)

– qӧт’икә

пироз

, жь дара дарщеwийе чекьри у зер’кьри бу. Әw сьндоq у чь кӧ теда бун (аwа готи һәр дӧ сәлед кәвьрийә кӧ һәр дәһә т’әмийед Хwәдейә мәзьн сәр

ньвисар

, шьвдара

Һарун

у дәрдана манайе), әвана нишанед пәймана Хwәдейә т’әви мьләте

Исраел

бун. Гава мьләте Исраеле р’е дьчу, йан дьчу шер’, әв сьндоq хwәр’а дьбьрьн. Гава щики дьсәкьнин, әв сьндоq Коне Шә’дәтийеда Щийе Һәри Пирозда дьма. (

Дәрк’әтьн 25:10-21;

Ибрани 9:4;

Ә’йанти 11:19

).

### садуqи

садуqи

– әw нава щьһуйада партикә (к’омәләкә) диндар (олп’арьст) бу. Әв парти бьч’ук ле ә’йан бу. П’ьр’анийа әндәмед wе

к’аһин

бун. Wан баwәрийа хwә бь һәр пенщ к’ьтебед

Муса

(аwа готи

Т’әwрат

йан һәр пенщ к’ьтебед пешьнә

Пәймана Кәвьн

) данин, ле р’ӧһ’,

мьлйак’әт

у р’абуна мьрийа (qийамәти) баwәр нәдькьрьн.

К’аред Шандийа 4:1-2;

23:6-10;

23:8.

### самәри

самәри

– Чахе п’адшатийа Р’әһобоwам (кӧр’е

Сьлеман

, п’адшайе Щьһустане) у Йеробоwамда (п’адшайе Исраеле), мьләте Исраеле жь һәвдӧ qәтийан. Р’әһобоwам т’әви дӧ

qәбилед Исраеле

бажаре Оршәлиме у Щьһустанеда ма. Йеробоwам т’әви дәһә qәбилед Исраеле

Самәрйа

хwәр’а кьрә п’айт’әхт. Бь ви щур’әйи мьләте Исраеле бу дӧ п’ара у дьжмьнатийа һәв кьрьн. Пәй ве йәкер’а жи п’адшайе ашурийа гәләк мьләте Исраеле дор-бәред Самәрйайе щишьһ’ьти бажаред мәдийа у йед майин кьрьн (П’адшати IV 17:1-6 ) у

мьләтед майин

бь п’утед wанва анин, дәwса wанда щи-wар кьрьн (П’адшати IV 18:24-40). Бь ви аwайи мьләте самәрийа т’әви мьләтед п’утп’арьста жит, дан у

стандьн

, ә’сьл у баwәрийа хwә һ’әр’ьмандьн у хwә жь Т’әwрате дур хьстьн. Самәри әw ьн, йед кӧ жь Самәрйайе у дор-бәред wе бун.

### сербази

сербази

– к’оч’әкти.

### сеwи

сеwи

– ет’им.

### сәрбәсти

сәрбәсти

– азади, аза.

### сәрсәд

сәрсәд

– жь әскәре Р’омайе (Италйайе) бу, кӧ сәрwери ль сәд әскәри дькьр.

### сәрһ’әзар

сәрһ’әзар

– жь әскәре Р’омайе (Италйайе) бу, кӧ сәрwери ль һ’әзар әскәри дькьр.

### сәрwахти

сәрwахти

– шә’рәзайи.

### спартьн (бьсперә)

спартьн (бьсперә)

– т’әсмилкьрьн.

### стойхи

стойхи

– ль пәй һинкьрьна философе Зәно дьчун. Зәно qаси 265 сали бәри буйина

Иса Мәсиһ

мьр. Һинкьрьна wи әw бу, wәки

мәрьв

жийина хwә qәбул бькә, пе фькьре жийина хwә һ’ӧкӧм бькә, хwә бьгьрә у дина хwә нәдә шабун у еша (

К’аред Шандийа 17:18

).

### сьлсьләт

сьлсьләт

–

бав

, кал, кале кала у ӧса дьчә жор.

### сьнәт

сьнәт

– Ль щәм щьһуйа ль гора

Qануна Муса

гәрәке һәр

зар

’әкә кӧр’ин бьһата сьнәткьрьне. Ле һе бәри Qануне жи әв сьнәти жь һена Бьраһимда һәбу, әw чаwа нишана пәймана

Хwәде

т’әви

Бьраһим

у зӧр’әта wи бу (

Дәстпебун 17:9-14

). Бь ви аwайи сьнәткьрьн бу нишана мере

щьһу

у мьләте щьһур’а щарна дьһатә готьне: «Мьләте сьнәткьри». Гава Мьзгинийа

Иса Мәсиһ

пешийе һатә дайине у бәлакьрьне, жь нава щьһуйед

мәсиһи

һьнәк һәбун кӧ дьготьн, һәгәр мер дьхwазә бьбә мәсиһи, гәрәке пешийе бе сьнәткьрьне. Әва дьбу нишан кӧ буйә щьһу у ль пәй qануна Муса дьчә, wәки паше бькарьбуйа бьбуйа мәсиһи. Ле Паwлосе

шанди

әв һинкьрьна щьһуйа qәбул нәкьр. Әwи бона ве пьрсе нә’мә галатийар’а ӧса жи һьнәкед дьнр’а ньвисин. Әwи дьгот, кӧ т’әне тьштәк лазьм ә wәки

мәрьв

пе хьлаз бә, аwа готи баwәрийа хwә Иса Мәсиһ бинә.

Дәстпебун 17:9-14;

Дәрк’әтьн 4:25;

Йуһ’әнна 7:22;

Р’омайи 2:28-29;

Галати 5:6;

6:15;

Колоси 2:11.

### сьргунчуйина Бабилоне

сьргунчуйина Бабилоне

– Чахе Нәбукәднәсәр п’адше к’ьлданийа бу, wи щьмә’та Исраеле ажот у сьргуни Бабилоне кьр у щьмә’та Исраеле 70 сали ль wе дәре ма.

### сьркә

сьркә

– шәрава кәвьн у тьрш.

### сьфәт

сьфәт

– сурәт, шькьл.

### сьхьр

сьхьр

– qәwатед дьнйайеда нә, кӧ хӧданед wан к’ьфш накьн.

### Т’әwрат

Т’әwрат

–

Qануна Муса

йә, аwа готи һәр пенщ к’ьтебед пешьнә

Пәймана Кәвьн

ьн.

### тәнгаси

тәнгаси

– тәнгайи.

### тиш

тиш

– п’арч’ә, п’ар. Мәсәлә: К’ьнща мьн бу дӧ п’арч’а (тиша).

### т’агер

т’агер

– фьрqийе дькә нава мәрьва у пьшта йәки дьгьрә.

### т’әрбәтдар

т’әрбәтдар

– йе кӧ тьштед qәнщә маqули

зар

’отийеда гьрти һин дькә.

### т’әхсиркьрьн

т’әхсиркьрьн

– р’әдкьрьн.

### т’обәкьрьн

т’обәкьрьн

–

жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн

, вәгәр’ьн бәрбь

Хwәде

. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн»-да бьхуньн.

### т’охьмр’әш

т’охьмр’әш

– т’овр’әш.

### т’ӧщарәти

т’ӧщарәти

– к’ьр’ин-фьротан, алвери.

### т’ьре, (жь) кәси т’ьре

т’ьре, (жь) кәси т’ьре

– жь кәси wә йә.

### т’ьфаq (т’ьфаqбун, т’ьфаqи)

т’ьфаq (т’ьфаqбун, т’ьфаqи)

– йәкбун, йәкти.

### Уньс

Уньс

–

п’ехәмбәр

бу, к’ьтеба wи жи һәйә.

Хwәде

әw шандә бажаре Нинәwайе, ле Уньс нәхwәст гӧр’а Хwәде бькьра. Пе гәмийе чу щики дьн, ле Хwәде фьртонәкә мәзьн шанд. Щьмә’та сәр гәмийе Уньс авитә бә’ре, wәки жь һерса Хwәде хьлаз бьн. Мә’сийе мәзьн (һ’ут) Уньс һ’уфи хwә кьр у Уньс зьке мә’сида се р’ож у се шәва ма,

дӧа

кьр, һ’әта кӧ мә’си әw жь дәве хwә авитә дәве бә’ре. Пәйр’а Уньс гӧр’а Хwәде кьр у чу Нинәwайе, wәки хәбәра Хwәде бежә wан. К’ьтеба Уньс;

Мәтта 12:39-41;

16:4;

Луqа 11:29-32.

### Усьв

Усьв

– Чәнд мәри К’ьтеба Пирозда һәнә, наве wан Усьв:

1. Йәк жь һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб (Исраел) ә. Бьред wи һ’әвсуди ль wи дькьрьн, чьмки баве wан гәләки әw һ’ьз дькьр. Бьред wи әw чаwа хӧлам фьротьн, ле паше әw бу сәрwере wәлате Мьсьре. Бьред wи әw диса дитьн гава һатьнә Мьсьре кӧ нан бьк’ьр’ьн, чьмки wәлате wанда хәлайи бу. Дәстпебун 30:22-24; 37:5–50:26; Йешу 24:32; Зәбур 105:17-22; К’аред Шандийа 7:9-14, 18; Йуһ’әнна 4:5; Ибрани 11:21-22; Ә’йанти 7:8.

2. Усьве мере Мәрйәма дийа Иса. Мәтта 1:16, 18-20, 24; 2:13, 19.

3. Наве бьраки Иса жи Усьв бу. Мәтта 13:55; Марqос 6:3 (Йусес).

4. Усьве бьре Аqубе шанди (нә бьре Йуһ’әнна). Мәтта 27:56; Марqос 15:40,[47] (Йусес).

5. Усьве жь Аримәтйайе, мәрьвәки дәwләти, әндәме щьвина гьрәгьред щьһуйа. Әw мәрьвәки qәнщ бу у пәй Иса дьчу. Мәтта 27:57-60; Марqос 15:42-46; Луqа 23:50-53; Йуһ’әнна 19:38-42.

6. Усьве Барсабо, йәк жь йед кӧ һе пешда пәй Иса дьчун. К’аред Шандийа 1:23.

7. Усьв, наве wи кьрьн Барнабас. К’аред Шандийа 4:36.

### уд

уд

– шинайик ә, кӧ жь ава wе р’унәки бинхwәш те чекьрьне. Щьһуйа уд дькьрьнә сәр к’әфәне мьрийа, wәки дәфьнкьрьнер’а һазьр бьн (

Йуһ’әнна 19:39

).

### Фьрәwьн

Фьрәwьн

– наве п’адшед Мьсьре бу. Һәр йәк жь wан бь ви нави дьһатә готьне.

К’аред Шандийа 7:10,

13,

21;

Р’омайи 9:17;

Ибрани 11:24.

### фатьмок

фатьмок

– щур’әки кәвотка йә.

### ферьси

ферьси

– нав щьһуйада к’омәләкә динп’арьст бу. Әндәмед к’омәла ферьсийа

qануна Муса

qәнщ заньбун. Әw динп’арьстед сәрт бун. Wана баwәр дькьр, кӧ

мьлйак’әт

у р’ӧһ’ һәнә у мьри wе диса р’абьн. Гәләк жь ван р’ьзьм у ә’дәта, йед кӧ ферьсийа пек данин, нав щьһуйада һәбун. Жь ван р’ьзьм у ә’дәта гәләк жи нә жь Т’әwрате бун. Әw бь кьред хwә к’ӧбар-бабах дьбун. Дьхwәстьн чаwа мәрьвед qәнщ хӧйа бьн, ле гәләкед жь wан бь фькьред хwә хьраб бун. Гәләкед жь wан дьжәнийанә

Иса

у һәв шеwьрин Wи бькӧжьн.

### фьртонә

фьртонә

– баһоз, бобәлиск.

### фьтьлокед ажотьне

фьтьлокед ажотьне

– зьвьр’ок.

### Хана Хwәде

Хана Хwәде

– Әw щийе кӧ

Хwәде

бона Хwә дьбьжерә, Хана Хwәде дьһатә готьне. Һена Мусада конәк (

Коне Шә’дәтийе

) һәбу у пәйр’а дәwса wи кони ль Оршәлиме

п’арьстгәһ

һатә чекьрьне у әw бу Хана Хwәде. Әw щийе һ’әбандьна щьмә’та Исраеле бу (

Марqос 2:26

).

### Хӧдан

Хӧдан

– (Хwәйи, Р’әб) К’ьтеба Пирозда мә’на Хӧдан «хwәйи» йә. Хӧдан навәки

Хwәде

йә у навәк жь навед

Иса Мәсиһ

ә. «Р’әб» жь зьмане ә’рәби йә у әw жи те фә’мкьрьне «хwәйи».

### хальфи

хальфи

– шашбуйи, хапийайи, жьр’едәрк’әти.

### хач

хач

– Ә’дәте сәрwеред бажаре Р’оме һәбу, мәрьвед хьраб (qачах, меркӧж у йед майин) сәр хач дардадькьрьн, бона щәзакьрьне. Ль сәр хач

мәрьв

дьмьрьн. Хач жь дӧ qӧт дара чедькьрьн. Гәләк щара гәрәке qачах хwәха хаче хwә бьда сәр мьле хwә бьбьра щийе хачкьрьне. Ль wьр әскәра пе мьха йан пе wәрьса qачах хачва мьх дькьрьн йан гьредьдан. Паше хач р’аст дькьрьн у qачах wьр дардакьри дьма һ’әта дьмьр. Гәләк щәфа дьдит һ’әта мьрьне у ә’йбәкә гәләки гьран бу кӧ сәр хач бьһатана кӧштьне.

Иса

гот, кӧ к’е дьхwазә бьбә шагьрте Мьн гәрәке хаче хwә һьлдә у ль пәй Мьн бе. Мә’на wе әв ә, кӧ йед ль пәй Иса дьчьн гәрәке һазьр бьн бона Wи һ’әта мьрьне жи щәфе бьк’ьшиньн.

Мәтта 10:38;

16:24;

Марqос 8:34;

Луqа 9:23;

14:27.

### хернәхwаз

хернәхwаз

– йе кӧ к’ина йәки дьгьрә у хера wи нахwазә.

### херуб

херуб

– р’ӧһ’бәред хwәйибаск ьн, әв щур’әки мьлйак’әтед

Хwәде

нә у һ’әйкәлед wан сәр qалп’ахе

Сьндоqа Пәймане

бь баскава чекьри мина мьлйак’әта бун, кӧ р’умәт у диндара (һ’ьзурийа) Хwәде бәрч’ә’в дькьрьн (

Ибрани 9:5

).

### хәйал

хәйал

– һәйинед р’ӧһ’анийә кӧ бь дәста найенә гьртьне.

### хәрдал

хәрдал

– п’ьнщар’әк ә, кӧ т’охьме wе зә’ф һур ә, ле гава шин дьбә, гәләки мәзьн дьбә.

Мәтта 13:31-32;

17:20;

Марqос 4:31-32;

Луqа 13:19;

17:6.

Хәрдал

### хәрщгьр

хәрщгьр

– (бащгьр, вәргистан) йе кӧ п’әра жь щьмә’те дәwләтер’а дьстинә. Wәхте

Иса

Мәсиһда әв хәрщгьр бона Р’омайе дьхәбьтин. Әw хwәха

щьһу

бун, ле али Р’омайе дькьрьн, wәки мьләте щьһу

п’әрә

бона әскәред Р’омайе бьда. Р’омайи зӧлмк’ар бун у щьһу бьндәст кьрьбун, жь wе йәке щьһу гәләки дьжәнийанә хәрщгьра. Хәрщгьр жи гәләк щара пе дәрәwа у хапандьне п’әрә зедә дьстандьн, wәки wанр’а жи п’әрә бьма. Әw жи гӧнәк’аред мәзьн дьһатьнә һ’әсабе.

### хьлазбун (хьлазкьрьн)

хьлазбун (хьлазкьрьн)

– азабун (азакьрьн), р’ьзгарбун (р’ьзгаркьрьн). Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «

хьлазкьр

»-да бьхуньн.

### хьлазкьр

хьлазкьр

– йе кӧ йәки дьн жь тьштәки хьраб хьлаз дькә. К’ьтеба Пирозда хәбәред «хьлазкьр, хьлазкьрьн,

хьлазбун

, хьлази» пешийе те фә’мкьрьне чаwа хwәйкьрьн, хьлазкьрьн жь хьрабийе у жь бәла, йан жи qәнщкьрьна жь нәхwәшийа. Мәсәлә, Пәймана Кәвьнда Хwәде щьмә’та Хwәйә

Исраел

жь Мьсьре, ӧса жи жь Бабилоне хьлаз кьрийә. Пәймана Нуда Хwәде пе кьрьна

Иса Мәсиһ

р’е бона мәрьва вәкьр, wәки жь гӧна у хьрабийе хьлаз бьн. Бь ви аwайи һьн

Хwәде

, һьн жи

Иса

«Хьлазкьр» һ’әсаб дьбьн (бона Хwәде:

Qануна Дӧщари 32:15;

Зәбур 27:9;

Луqа 1:47;

Тито 1:3

; бона Иса:

Луqа 1:69;

Әфәси 5:23;

Тито 1:4;

Йуһ’әнна I 4:14

).

### хьрнуф

хьрнуф

– хӧрәке бәраза жь бәре даре, п’алуд.

### Һабил

Һабил

–

Qайин

у Һабил кӧр’ед

Адәм

бун. Һабил бьре бьч’ук бу у бьре wи Qайин әw кӧшт. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Qайин»-да бьхуньн.

Дәстпебун 4:2-9,

25;

Мәтта 23:35;

Луqа 11:51;

Ибрани 11:4;

12:24.

### Һарун

Һарун

– жь зӧр’әта

Леwи

бу, Леwи жи йәк жь һәр донздәһ кӧр’ед

Аqуб

бу. Һарун бьре Мусайи мәзьн бу, ӧса жи к’аһине пешьн бу.

Хwәде

гот, кӧ к’аһинед щьмә’та Исраеле гәрәке жь зӧр’әта Һарун бенә бьжартьне. Һарун у

Муса

щьмә’та Исраелер’а Мьсьреда хӧламти дькьрьн. Һарун али Муса кьр, сәрwертийа щьмә’та Исраеле кьрьн у щьмә’та Исраеле бьн нире хӧламтийе дәрхьстьн.

Дәрк’әтьн 4:14;

5:1;

Жьмар 12;

17;

20;

Луqа 1:5;

К’аред Шандийа 7:40;

Ибрани 5:4;

7:11;

9:4.

### Һащәр

Һащәр

– щарийа Сәрайа жьна

Бьраһим

бу, дийа Исмайил. Ле Исмайил нә әw бу, к’ижан кӧ

Хwәде

Бьраһимр’а соз дабу. Зӧр’әта Исмайил чаwа зӧр’әта Бьраһим, чь кӧ Хwәде соз дабу нәстандьн. Паше кӧр’е Сәрайе жера бу у әw бу кӧр’е созе Хwәде (

Галати 4:21-31

).

### Һеродәс

Һеродәс

– Пәймана Нуда чар мәри һәнә кӧ пе наве «Һеродәс» тен готьне.

1. Һеродәсе Мәзьн: Гава Иса Мәсиһ һатә дьнйайе, Һеродәсе Мәзьн сәр Щьһустане, Щәлиле, Итурйайе у Трахонидайе п’адша бу (Мәтта 2:1-22; Луqа 1:5). Наве баве wи Антипатәр бу. Һеродәсе Мәзьн йәки гәләки зӧлмк’ар бу, wи жьнәкә хwә, се кӧр’ед хwә, хwәсийа хwә, апәки хwә у гәләкед дьн (пештьри зар’окед Бәйтләһ’ме) кӧштьн.

2. Һеродәс-Антипас: Гава Иса Мәсиһ у Йуһ’әннайе Ньхӧмдар дәст бь к’аред хwә кьрьн, Һеродәс-Антипас сәрwере Щәлиле бу (Луqа 3:1). Баве wи Һеродәсе Мәзьн бу у наве дийа wи Малтаке бу. Әwи сәре Йуһ’әннайе Ньхӧмдар да лехьстьне (Мәтта 14:1-12; Марqос 6:14-29; Луqа 9:9). Бәри хачкьрьна Иса, Иса бьрьнә бәр Һеродәс у wи Иса беһӧрмәт кьр, qәрфе хwә Wи кьр (Луqа 23:7-12).

3. Һеродәс-Әгрипа п’адша: К’аред Шандийа 12:1-24-да Һеродәс-Әгрипа Пәтрус у Аqуб гьртьн у Аqубе бьре Йуһ’әнна да кӧштьне. Мьлйак’әте Хӧдан Һеродәс-Әгрипа кӧшт (К’аред Шандийа 12:21-23). Баве Һеродәс-Әгрипа Аристополо бу, Аристополо жи кӧр’е Һеродәсе Мәзьн бу. Наве дийа Һеродәс-Әгрипа Бәрньке бу.

4. Кӧр’е Һеродәс-Әгрипа, Әгрипайе дӧда бу. Әгрипайе дӧда п’адшайе Щьһустане бу. Паwлос ль бәр Әгрипа у хушка wи Бәрньке (Бәрнькекә дьн) сәкьни у Мьзгинийа Хwәде дьда wан (К’аред Шандийа 25:13–26:32). Әгрипайе дӧда Паwлос шандә бажаре Р’омайе, wәки Qәйсәр диwана wи бькьра.

### Һәрмес

Һәрмес

– п’утәки йунана бу. Йунана дьготьн, кӧ әw qасьде п’утед дьн бу.

К’аред Шандийа 14:12.

### һалелуйа

һалелуйа

– Гава щьһуйа дьхwәст пәсьне

Хwәде

бьдана, дькьрьн qир’ин: «Һалелуйа». Жь зьмане

ибрани

йә, кӧ те фә’мкьрьне: «Пәсьне

Хӧдан

бьдьн» йан «Шькьр жь Хwәде».

Ә’йанти 19:1,

3-4,

6.

### һеши

һеши

– дәве бә’ре, к’әwшән.

### һәбук

һәбук

– мале дьне, дәwләмәндти,

п’әрә

.

### һәвиртьр’шк

һәвиртьр’шк

– (һавен) дькьнә нава һәвир у һәвир һьлте. Фькьра ве ль щәм щьһуйа бь р’ӧһ’ани хьраб дьһатә фә’мкьрьне, аwа готи сурәте (символа) һ’әрамийе, хәйсәте хьраб у ә’мьре һ’әр’ьми бу. Изьна щьмә’та Исраеле т’ӧнәбу, wәки һәвиртьр’шк бькьрана нава нане һ’әдийед хwә, к’ижан кӧ Хwәдер’а дьһатә дайине (

Qануна К’аһинтийе 2:4

), нә жи дькьрьнә нава

Щәжьна Нане Шкәва

чаwа ӧса жи те фә’мкьрьне, аwа готи «шкәва» (

Дәрк’әтьн 12:15

). К’ьтеба Пирозда һәвиртьр’шк чаwа нишана qәwатәкә вәшарти йә,

илаһи

бона qәwата

гӧнә

. Чаwа һәвиртьр’шк нава т’әмамийа шкәва һәвирда бәла дьбә йа хwә дькә, ӧса жи гӧнә дькарә нава щьмә’теда бәла бә у зийане бьдә щьмә’те.

Луqа 12:1-да

һәвиртьр’шк те фә’мкьрьне чаwа

дӧр’

ути,

Мәтта 16:6 у

12-да

һинкьрьна ферьсийа у садуqийа мина һәвиртьр’шк бу, кӧ мьqабьли

Иса

дьсәкьнин.

Марqос 8:15;

Корьнт’и I 5:6-7;

Галати 5:9.

### һәрәм

һәрәм

– диwанханә, щийе һәри жорьн.

### һивк’әти

һивк’әти

– (ә’дьройи, йа жорьн к’әти, һивгьрти) йе һиве дьк’әвьн, вәдьч’ьр’ькьн.

### һиндар

һиндар

– мәрьвәк нава

п’ешә

йан спортәкеда хwә һәр гав һин дькә.

### һосанна

һосанна

– хәбәрәкә сьлавдайине йә, бь зьмане

ибрани

, йәки хwәйиqәдьрр’а дьһатә готьне мина п’адша. Пешийе һосанна дӧак бу бь мә’на «Хьлаз бькә!», паше әw бу готьнәкә бь мә’на «Шькьр wир’а».

Мәтта 21:9,

15;

Марqос 11:9-10;

Йуһ’әнна 12:13.

### һьлатьн (ль йәки һьлатьн)

һьлатьн (ль йәки һьлатьн)

– дәнге хwә ле һьлдан, һьлмәйибун.

### һ’әди

һ’әди

– һ’әдийа,

п’ешк’еш

, хер, дийари.

### һ’әлал у һ’әрам

һ’әлал у һ’әрам

– 1. бона щьһуйа әв фә’мин бь хwарьн-вәхwарьне, шуштьн-вәшуштьне у р’абун-р’уньштьна ә’мьре мәрьвава гьредайи буйә. Ль гора

Qануна Муса

щур’ә-щур’ә һ’әйwан һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе: Мәсәлә чәнд щур’ә тәйрәдә, бәраз, чәнд һ’әйwанед бә’реда у һ’әму мә’рәгиск ӧса жи щьнйазе мьрийа, мәрьвед

к’оти

у йед бь нәхwәшийед ч’әрм (

Qануна К’аһинтийе 11;

Qануна Дӧщари 14:3-21

). Һәгәр йәки дәсте хwә бьда мәрьвәки к’оти йан щьнйазәки бьк’әта, әw иди дьһ’әр’ьми, һ’әрам дьбу у нә щайиз бу, wәки әw

мәрьв

тек’әта нава щьмә’те йан жи щийед

пироз

. Кьн готи, гава йәки тьштәк жь qануна щьһуйа дәр бькьра, әw һ’әрам дьһатә һ’әсабе. Щур’ә-щур’ә ә’дәт бона һ’әлалбуна йәки һ’әрам һәбун. Мәсәлә, гәрәке

qӧрбан

бьда у бь аве бьһата шуштьне. Бона чәнд щур’әйед һ’әлалбуне гәрәке

к’аһин

жи ль мәрьве һ’әлалбуйи бьньһер’ийа у бьгота кӧ әw иди һ’әлал буйә йан на (

Qануна К’аһинтийе 13

).

Иса

гӧһ нәда ә’дәтед кал-бава һьндава ве пьрседа у чәнд тьшт мьqабьли фькьред

qанунзан

у ферьсийа дьгот (

Марqос 7:1-24

). Ӧса жи Иса дәсте Хwә да мәрьвед к’оти (кӧ һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе) у әw һьн qәнщ дькьрьн, һьн жи паqьж дькьрьн (

Мәтта 8:1-4

). У qәwата Wи сәр

р’ӧһ’ед һ’әрам

жи һәбу,

щьн

жь щьнак’әтийа (кӧ һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе) дәрдьхьстьн у qәнщ дькьрьн (

Луqа 4:30-36

).

2. Һ’әлал фьрә те фә’мкьрьне, чаwа кьрьнед пироз, бе qәлпи, бе дьзи, бе һ’ьләк’ари, бь к’әда һ’әлал, ӧса жи жьн-мер һ’әлале һәв тен готьне һәгәр әw һьндава һәвда һ’әлал ьн, нә ч’ә’вдәр ьн. Һ’әрами жи чаwа әк’се һ’әлалийе йә.

### һ’әрам

һ’әрам

– жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «

һ’әлал у һ’әрам

»-да бьхуньн.

### чәнг

чәнг

– һащәте мьqаме, бь гәләк т’ела, мина саз у гитаре,

Даwьд

п’адша ледьхьст. чирәдәст – һостайе кӧ р’ьк’ьне мала давежә, хәтниш дькә (

Корьнт’и I 3:10

).

Чәнг / Чәнге зис / Дәф / Болмед һәвхьстьне / Бор’ийа һ’әсьни / Щотбьлур / Бор’ийед жь стьруйа / Хьшхьшк / Бьлур

### ч’ежьк

ч’ежьк

– ч’ельк.

### ч’ә’вдәр

ч’ә’вдәр

– форq,

qав

, нәр’еда.

### ч’ийайе Зәйт’уне

ч’ийайе Зәйт’уне

– ч’ийаки незики Оршәлиме йә,

Иса

сәр wи ч’ийайи

дӧа

дькьр (

Луqа 19:29;

К’аред Шандийа 1:12

).

### Шьмһ’ун

Шьмһ’ун

– жер’а

Пәтрус

жи дьготьн. Әw йәк жь һәр донздәһ шагьртед

Иса

бу. Әw

шанди

бу.

### Шьмшон

Шьмшон

– мерхас у гәләки qәwат бу,

Хwәде

бь wи гәләк бәла анинә сәре фьльстинийед кӧ дьжмьнатийа Исраеле дькьрьн.Һ’акьмти 13:2– 16:31;

Ибрани 11:32.

### шагьрт

шагьрт

– йед кӧ һин дьбьн (дьә’льмьн). Гәләк шагьртед

Иса

һәбун. Донздәһ жь нав wан

бьжарти

бун. Әw

шанди

бун.

Мәтта 10:1-4;

Луqа 5:1

у йед майин.

### шанди

шанди

– (qасьд, р’әсул) бь зьмане

йунани

АПОСТОЛОС ә. Мә’на ве хәбәре бь Кӧрманщи «йе шанди» йә.

Иса Мәсиһ

жь нав шагьртед Хwә донздәһ шанди (р’әсул) бьжартьн у шандьн, wәки

Мьзгинийа Хwәде

бьдьнә мьләтед дьнйайе (

Мәтта 10:1-4;

Марqос 3:13-19;

Луqа 6:12-16

). Әвана т’әви

Иса

дьман у Иса әw һин дькьрьн. Пе ч’ә’вед хwә мьрьна Wи дитьн у паше жи Әw пәй р’абуна Wир’а дитьн. Иса Хwә Паwлосва жи ә’йан кьр у әw чаwа шанди к’ьфш кьр.

Барнабас

у һьнәкед дьн жи чаwа шанди дьһатьнә готьне, ле жь Иса дәма ә’мьре Wида нәһатьбунә к’ьфшкьрьне.

### ширк

ширк

– К’ьнщед р’әнге ширк йед һәри бьһа бун у р’әнге ширк нәхшәки п’адшатийе бу.

### шьвәр’е

шьвәр’е

– р’еч’ьк, р’ийа п’ега мәрьвәки йан р’ийа тәнг.

### шькийаткьрьн

шькийаткьрьн

– гьликьрьн, сущдаркьрьн, газьнкьрьн.

### шьһ’ьти

шьһ’ьти

– р’е дәрк’әти.

### Щәжьна Дәрбазбуне (Шива Дәрбазбуне)

Щәжьна Дәрбазбуне (Шива Дәрбазбуне)

– әв щәжьна (ә’йда) нав щьмә’та Исраеледа чардәһе мәһа Нисанеда те кьрьне (ль гора салнә’ма

ибрани

чардәһе Нисане ньһа 1-е Апреле йә). Әве щәжьне бона биранина wе йәке дькьн, кӧ

Хwәде

чаwа щьмә’та Исраеле жь бьндәстийа Мьсьрийа дәрхьст (

Дәрк’әтьн 12:14-20

). Һьнге Мьлйак’әте Мьрьне һ’әму ньхӧрийед Мьсьрийа, һьн инсан у һьн жи һ’әйwан кӧштьн, ле жь сәр малед щьмә’та Исраелер’а «дәрбаз бу» у дәст нәда жь wан т’ӧ кәси, нәкӧшт (

Дәрк’әтьн 12:23-27

). Бона ве йәке ве щәжьнер’а дьготьн Щәжьна Дәрбазбуне. Пер’а-пер’а пәй Щәжьна Дәрбазбунер’а

Щәжьна Нане Шкәва

бона һ’әфт р’ожа те дәрбазкьрьне. Нава һ’әфтийа Щәжьна Нане Шкәвада т’әне нане шкәва (бе

һәвиртьр’шк

) те хwарьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Щәжьна Нане Шкәва»-да бьхуньн.

Мәтта 26:2,

5,

18-19;

Корьнт’и I 5:7-8.

### Щәжьна Нане Шкәва

Щәжьна Нане Шкәва

– әв щәжьн (ә’йд) ль пәй Щәжьна Дәрбазбунер’а те у жь панздәһ һ’әта бист дӧдӧйе мәһа Нисане те кьрьне (ль гора салнә’ма иройин жь 2-а һ’әта 9-е Апреле те кьрьне). Әва щәжьна бона биранина хьлазкьрьна мьләте Исраеле те кьрьне, гава мьләте Исраеле жь бьндәстийа Мьсьрийа дәрк’әт у чу wи wәлате кӧ

Хwәде

дабу wан. Әве щәжьнеда һ’әфт р’ожа нане шкәва (бе

һәвиртьр’шк

) те хwарьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «һәвиртьр’шк»-да бьхуньн.

Дәрк’әтьн 12:15;

Мәтта 26:17;

Марqос 14:1,

12;

Луqа 22:1,

7.

### Щәжьна Пирозкьрьна П’арьстгәһе

Щәжьна Пирозкьрьна П’арьстгәһе

– Wәкә 165 сала бәри буйина

Иса

, п’арьстгәһа Оршәлиме жь алийе мьләте сурийада һатьбу һ’әр’ьмандьне. Се сала шунда

п’арьстгәһ

у

щьһу

жь бьн дәсте сурийа бь дәсте

Щьһуда

Маккабийе сәрwер аза бун. Жь һьнгева Щәжьна Пирозкьрьна П’арьстгәһе дәрбаз кьрьн. Щәжьне 25-е мәһе (бь

ибрани

Кьсләве, аwа готи кем-зедә мәһа 12-да) дәстпедькьр у һ’әта һ’әйшт р’ожа дьк’ьшанд.

Йуһ’әнна 10:22;

[1]

Маккаби 4:36-59; 2 Маккаби 1:9, 18; 10:1-8 (1 Маккаби у 2 Маккаби к’ьтебед дәма Пәймана Кәвьнда һатьнә ньвисаре, ле нак’әвьнә нава 66 к’ьтебед

пироз

, аwа готи к’ьтебед нәqануни нә).

### Щәжьна Һ’олькчекьрьне

Щәжьна Һ’олькчекьрьне

– һәр сал пайизе жь 15-а һ’әта 21-е мәһа Тьшрийе йә (wәкә йәке мәһа 10-а, аwа готи йәке Октйабьре).

Щьһу

дьчун сәр р’әзед хwә, һ’ольк чедькьрьн у wанда һ’әфтеке дьман. Щьһуйа әв йәк дькьр, wәки бир банина, кӧ чаwа

Муса

П’ехәмбәр

мьләте Исраеле жь Мьсьре дәрхьст у әw чьл сали конада ман.

Йуһ’әнна 7:2;

Qануна К’аһинтийе 23:33-36,

39-42;

Qануна Дӧщари 16:13-15;

Нәһәмийа 8:13-18.

### Щәлилә

Щәлилә

– qәзакә бакӧра Исраеле йә. Бажаре Ньсрәте wьра йә.

Иса

ль wьр мәзьн бу у даннасин кьр.

### Щьһуда

Щьһуда

– 1. Донздәһ кӧр’ед

Исраел

һәбун, йәк жь wан Щьһуда бу. Һәр донздәһ кӧр’ед wи бунә донздәһ

qәбилед Исраеле

. Наве wәлате Щьһустане жь наве Щьһуда пешда һатийә, чьмки әw qәбил ль wьр дьма.

Дәстпебун 29:35;

Мәтта 1:2-3;

Ибрани 7:14;

8:8;

Ә’йанти 5:5;

7:5.

2. Бь наве Щьһуда дӧ шагьртед Иса Мәсиһ һәбун. Жь wан Щьһудайе Исхәрйоти нәмамийа (хайинтийа) Иса кьр у да дәсте wан, йед кӧ дьхwәстьн Әw бькӧштана (Луqа 22:3). Щьһудайе дьн Йуһ’әнна 14:22-да ньвисар ә кӧ әw «нә йе Исхәрйоти» йә. Һьнәк дьфькьрьн әw Тәдайо йә (Мәтта 10:3; Марqос 3:18). Әw жи те готьне «Щьһудайе Аqуб» (Луqа 6:16; К’аред Шандийа 1:13).

3. Ӧса жи Щьһуда наве бьраки Иса бу (Мәтта 13:55; Марqос 6:3) у ль гора фькьра гәләка әw Щьһуда йә, йе кӧ «Нә’ма Щьһуда» ньвисийә.

### Щьһустан

Щьһустан

– qәза бажаре Оршәлиме бу, әw qәза башура Исраеле дьк’әт. Һена

Иса

Мәсиһда һьн Щьһустан, һьн

Самәрйа

, һьн жи

Щәлилә

qәза бун, ӧса жи Щьһустан п’арәкә qәза Сурйайейә р’омайи бу.

### щер’ьбандьн, дан щер’ьбандьне, һатьн щер’ьбандьне

щер’ьбандьн, дан щер’ьбандьне, һатьн щер’ьбандьне

– Щер’ьбандьн әw һ’аләки тәнгасийе йә, к’ижанеда баwәрийа мерьв жь тәмхwәстьнед wи йан жь

мирещьн

те щер’ьбандьне.

Дәрк’әтьн 17:2,

7;

Ишайа 7:12;

Мәтта 4:3,

7;

К’аред Шандийа 5:9;

15:10;

Корьнт’и I 7:5;

10:13;

Корьнт’и II 2:11;

Аqуб 1:13-14;

Пәтрус I 1:6,

7;

Пәтрус II 2:9.

### щә’ньмә (дожә)

щә’ньмә (дожә)

– бь

йунани

ГӘӘННА йә, бь

ибрани

ГӘҺЬННОМ ә. Әw хwәха щийе щәфе һ’әта-һ’әтайе йә, бона әwед кӧ wе

Р’ожа Ахрәте

диwана wан бьбә.

Дожә

әw һәма хут щә’ньмә йә, һәр дӧ хәбәр ве к’ьтебеда һатьнә хәбьтандьне. Щә’ньмә:

Мәтта 5:29-30;

10:28;

23:15;

Марqос 9:43,

45,

47;

Луqа 12:5.

Дожә:

Мәтта 5:22;

18:9;

23:33;

Аqуб 3:6.

### щә’т’ри

щә’т’ри

– тузьк.

### щьвин

щьвин

– 1. к’омбуна мәрьва.

2. к’омбуна баwәрмәнда (хwәденаса), йед кӧ бь наве Иса дьщьвьн. Щарна бона т’әмамийа баwәрмәндед дьне чаwа бона к’омәке те хәбате (Әфәси 1:22-23; 3:10; 5:23-32; Колоси 1:18,[24]), ле п’ьр’анийа щара бона к’омәкә баwәрмәндед щикида (щьвина Оршәлимеда, К’аред Шандийа 8:1; щьвина Әнтакйайеда, К’аред Шандийа 13:1; щьвина Әфәседа, К’аред Шандийа 20:16). Зәмане Пәймана Нуда баwәрмәнд малада дьщьвийан, дер һәла һе т’ӧнәбун. Һьнге мәзьнайийа мала кӧ теда дьщьвийан бона 30 йан лапи зә’ф һ’әта 50 мәрьви бу. Мәтта 16:18; 18:17; К’аред Шандийа 5:11; 11:22, 26; 20:17; Корьнт’и I 1:2; Ә’йанти 1:4.

### щьвина гьрәгьра (йа щьһуйа)

щьвина гьрәгьра (йа щьһуйа)

– әw щьвинәк (мьщлисәк) бу, кӧ теда гьрәгьред щьһуйа ль һәв дьщьвийан. 200 сали бәри

Иса Мәсиһ

гьрти һ’әта 200 сали пәй Иса Мәсиһр’а әw диwана щьһуйа бу. Щьвата гьрәгьред щьһуйа wәкә һ’әфте мәрьва бу, әw

к’аһин

,

р’успи

у qанунзанә бун. Әw ль һәв р’удьньштьн у бь һәв дьшеwьрин.

Сәрәкк’аһин

хwәха жи сәрәке Щьвина Гьрәгьра бу. Щьвина Гьрәгьра бәрпьрсийаре мьләте Исраеле бу. Әw щәзайед кӧ нә йед мьрьне бу шьхӧле wан бу. Ле щәзайед мьрьне данинә бәр диwана сәрwеред р’омайийа. Ләма Щьвина Гьрәгьра

Иса

шандьнә щәм wәлийе Р’омайи,

Пилато

.

Йуһ’әнна 11:47;

18:31;

Луqа 22:52,

66-71,

66. К’аред Шандийа 4:15;

5:21;

6:12;

22:30;

23:1

у йед майин.

Щьвина гьрәгьред щьһуйа

### щьн

щьн

– һьн мирещьнр’а те готьне, һьн жи wан р’ӧһ’ у мьлйак’әтед хьрабр’а, йед кӧ

мирещьн

дьшинә, кӧ хьрабийе һ’әму мәрьвар’а дькьн. Пәймана Нуда те ә’йанкьрьне, кӧ

п’утп’арьсти

жь щьна те (

Корьнт’и I 10:20-21;

Ә’йанти 9:20

).

### щьнак’әти

щьнак’әти

– (щьнгьрти, щьнойи, щьни, щьноки) йәки кӧ жь алийе

щьн

йан р’ӧһ’ед хьрабва те гьртьне, бьндәсткьрьне, жер’а щьнак’әти дьбежьн. Чахе

Иса

ль сәр дьне бу, әwи гәләк щьнак’әти аза дькьрьн, щьн жь нав wан дәрдьхьстьн (

Мәтта 9:32

).

### щьһу

щьһу

– жь зӧр’әта

Бьраһим

ьн. Хәбәра «щьһу» жь хәбәра «

Щьһуда

» те. Жь донздәһ

qәбилед Исраеле

, Щьһуда qәбила һәрә к’ьфш ә һена

Даwьд

у

Сьлеман

п’адшада. Пәй щӧдәбуна П’адшатийа т’ьфаqийер’а, т’әмамийа п’адшатийа башуре бь наве «Щьһуда» дьһатә готьне. Wәхте сьргункьрьна Бабилонеда у пәй wер’а жи, әв наве «щьһу» мә’на фьрә стандийә, аwа готи бона т’әмамийа мьләте Исраеле һатә хәбате.

### Qайин

Qайин

– кӧр’е Адәми мәзьн бу. Гәләки һ’әвсуди бьре хwәйи бьч’ук

Һабил

дькьр, чьмки

Хwәде

бәрхе Һабили qӧрбане qәбул кьрьбу, ле гәньме кӧ Qайин анибу qәбул нәкьрьбу, жь дәст сьтqе wийи нәр’аст. Һьнге Qайин Һабил кӧшт. Хwәде гот, кӧ гәрәке Qайин ль сәр ә’рде фьрари бә у жь мәрьвайе бе т’әхсиркьрьне.

Дәстпебун 4:1-24;

Ибрани 11:4;

Йуһ’әнна I 3:12;

Щьһуда 11.

### Qануна Муса

Qануна Муса

– (Шәриә’та

Муса

)

Т’әwрат

ә. Т’әwрат жи пенщ к’ьтебед Муса нә: Дәстпебун, Дәрк’әтьн, Qануна К’аһинтийе, Жьмар, Qануна Дӧщари (Wәк’ьландьна Qануне). Ван пенщ к’ьтебада qанун, т’әми, дирок (т’арих) у сәрһати

ньвисар

ьн.

Хwәде

әв Qанун сәр

ч’ийайе Синайе

, нав ә’wрада Мусар’а гот. Щарна жи һ’әму к’ьтебед «

Пәймана Кәвьн

»-р’а дьбежьн Qанун.

### Qәйсәр

Qәйсәр

– навәки бона п’адшайе мьләтед Императорийа Р’омайе бу. Мьләте Р’омайе гәләк мьләтед дьн бьндәст дькьрьн у Qәйсәр п’адше wан һ’әмуйа бу. Һәр п’адшаки мьләте р’омайер’а дьготьн: «Qәйсәр».

Луqа 2:1;

3:1.

### Qорах

Qорах

– сәрwере wан бу, йед кӧ бәр

Муса

у

Һарун

р’абун. Хәзәба

Хwәде

һьндава Qорах у һәвалед wида хӧйа бу, ә’рд вәбу әw сахә-сах ә’рдеда чун.

Жьмар 16:1-35;

Щьһуда 11.

### qав

qав

– qәһб, форq.

### qамиш

qамиш

– чит, мәйи.

### qанунзан

qанунзан

– (занәйе Шәриә’те,

к’атьб

, ньвиск’ар) Qанунзан нав щьмә’та Исраелда сәр

Qануна Муса

дьхәбьтин, Qанун qәнщ заньбун, бь дәста Qанун зедә дькьрьн у хәлq һин дькьрьн. Wан жийина хwә бона һинбун у һинкьрьна Qануне дьдан у к’ьтеб дьньвисин. П’ьр’анийа wан жь ферьсийа бун.

### qар’qар’

qар’qар’

– qьр’ьк, qаж.

### qәбилед Исраеле

qәбилед Исраеле

– (ә’ширед Исраеле, елед Исраеле) Донздәһ кӧр’ед

Аqуб

һәбун, кӧ wанр’а

Исраел

жи дьготьн. Һәр йәк жь wан бу qәбиләкә Исраел.

Дәстпебун 35:23-26;

49:1-28.

### qәдьр-һӧрмәт

qәдьр-һӧрмәт

– р’умәт.

### qәрф

qәрф

– тьназ.

### qӧльхи

qӧльхи

– хьзмәтк’ари, шьхӧл, хӧламти.

### qӧрбан

qӧрбан

– (

гори

,

нәдьр

) бинбәрәк кӧ жь бәр йәки дьнва те дайине йан кӧштьне. Щур’ә-щур’ә qӧрбан у һ’әдийед щьмә’та Исраеле һәбун, мәсәлә, һ’әдийед мина һ’әйwанед бәрх, щанәга, ӧса жи йед гәньм у

бьһарәт

һәбун. Һ’әйwан дьһатьнә сәржекьрьне, паше һьнәк т’әмам пева дьһатьнә шәwьтандьне, һьнәк жи т’әне п’арәкә wан дьһатьнә шәwьтандьне. Һәр һ’әйwан гәрәке беqӧсур у беләк’ә буйа. Жь һена Мусада qӧрбан бь дәсте к’аһина дьһатә сәржекьрьне (изьна щьмә’те т’ӧнәбу, кӧ хwәсәрихwә сәржекьрана.) Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «

горигәһ

»-да бьхуньн.

### wәк’илхәрщ

wәк’илхәрщ

– малкьр, к’әдкьр.

### wәлатп’арьст

wәлатп’арьст

– наве партике кӧ бона wәлате хwә шәр’ дькьн. Wәхте Пәймана Нуда чәнд к’омед щьһуйа һәбун, дьхwәстьн жь бьндәстийа р’омайе дәрк’әтана.

### wәли

wәли

– (wали) сәрwере qәзакә wәлет.

### wәсийәт

wәсийәт

– к’ахаза шә’дәтийе, кӧ йәк бәри мьрьне теда бона мал-мьлк’ед хwә дьньвисә, кӧ пәй мьрьна wир’а әw бьгьһижә к’е.

## ХӘБӘРЕД К’ЬЛИТ

### ХӘБӘРЕД К’ЬЛИТ

ХӘБӘРЕД К’ЬЛИТ


Б

Г

Д

Ә

Ж

З

И

К

М

Н

П

Р

С

Т

Х

Һ

Ш

Щ

Q


НАВ-НИШАНЕД ХӘБӘРЕД К’ЬЛИТӘ СӘРӘКӘ

### Бахшандьн

Бахшандьн


Хwәде гӧнед мә дьбахшинә

Мәтта 26:28; Марqос 11:25-26; К’аред Шандийа 5:31; 10:43; 26:18; Әфәси 1:7; Колоси 1:13-14; 2:13-14; Ибрани 10:17-18; Йуһ’әнна I 1:8–2:2.


Гәрәке әм жи гӧнед йед дьн бьбахшиньн

Мәтта 6:12-15; 18:21-35; Марqос 11:25; Луqа 6:37; 17:3-4; Корьнт’и II 2:5-11; Әфәси 4:31-32; Колоси 3:13.

### Баwәри

Баwәри


бона хьлазбуне

Йуһ’әнна 1:12; 3:15-18; 3:36; 6:47; 14:6; 20:31; К’аред Шандийа 4:12; 16:30-31; Р’омайи 3:20-22; 10:9-10; Галати 2:16; Әфәси 2:8-9.


бона жийина мәсиһийе

Марqос 11:22-25; Луqа 17:5-6; Йуһ’әнна 14:1; Р’омайи 5:1-2; 14:22-23; Корьнт’и I 13:13; Корьнт’и II 5:6-7; Галати 5:6; Ибрани 11; Аqуб 1:2-8; 2:14-26; Пәтрус I 1:3-9.

### Гӧнә

Гӧнә


Гӧнә чь йә?

Р’омайи 1:18-32; 8:5-8; Галати 5:19-21; Әфәси 2:1-3; 5:3-5; Колоси 3:5-10; Аqуб 4:17; Пәтрус I 4:3; Йуһ’әнна I 3:4-5.


Һ’әму мәрьва гӧнә кьрийә

Йуһ’әнна 8:7-9; Р’омайи 3:9-20; 3:23; 5:12; Галати 3:22; Йуһ’әнна I 1:8-10.


Һ’әwщә йә кӧ мәрьв жь щәзайе гӧна хьлаз бьн

Мәтта 10:28; 13:41-42; Йуһ’әнна 3:18-20; 3:36; К’аред Шандийа 17:30-31; Р’омайи 1:18-19; 6:23; Галати 6:7-8; Колоси 3:5-6; Т’есалоники II 1:7-9; Ибрани 9:27; 10:26-31; Пәтрус I 1:17; 4:3-5; Щьһуда 7; Ә’йанти 20:11-15.

### Гӧр’а Хwәде бькьн

Гӧр’а Хwәде бькьн

Йуһ’әнна 14:15, 21, 23-24; 15:10-17; Р’омайи 13:8-10; Пәтрус I 1:14-16; Йуһ’әнна I 2:3-8; 3:22-24; Йуһ’әнна II 5-6.

### Дӧа

Дӧа


Һинкьрьн бона дӧа

Мәтта 6:5-13; 7:7-11; 18:19-20; Марqос 11:24-25; Луqа 11:1-13; 18:1-8; 21:36; Йуһ’әнна 14:13-14; 15:7; 16:23-26; Р’омайи 8:26-27; 12:12; Әфәси 2:18; 6:18; Филипи 4:6-7; Колоси 4:2; Т’есалоники I 5:17; Тимот’ейо I 2:1-4; 2:8; 4:4-5; Ибрани 4:16; 10:19-22; Аqуб 1:5-8; 4:2-3; 5:13-18; Пәтрус I 4:7; Йуһ’әнна I 3:21-22; 5:14-15.


Мәсәлед дӧакьрьне

Мәтта 11:25-26; 14:23; 19:13-15; Марqос 1:35; Луqа 5:16; 6:12; 22:32; 22:39-46; Йуһ’әнна 11:41-42; 17:1-26; К’аред Шандийа 4:24-31; 16:25; 20:36; 21:5; Р’омайи 1:9-10; 10:1-2; 15:30-33; Корьнт’и II 12:7-10; Әфәси 1:15-20; 3:14-21; 6:19-20; Филипи 1:3-5; 1:9-11; Колоси 1:9-12; 4:3-4; Т’есалоники I 3:9-13; Т’есалоники II 1:11-12; 3:1-5; Ибрани 5:7; 7:25.


Хәмкьрьна Хwәде

Мәтта 6:25-34; 10:29-31; К’аред Шандийа 14:15-17; Р’омайи 8:28; 11:36; Колоси 1:17; Ибрани 1:3; Аqуб 4:13-16.

### Ә’зман

Ә’зман

Луqа 12:32-34; Йуһ’әнна 14:1-3; Корьнт’и II 5:1-8; Филипи 1:23; Колоси 3:1; Пәтрус I 1:4-5; Ә’йанти 4:1-11; 21:1-4; 21:22–22:5; 22:14-15.

### Ә’фьрандьна дьнйайе

Ә’фьрандьна дьнйайе

Мәтта 19:4; Йуһ’әнна 1:3; К’аред Шандийа 14:15; 17:24-26; Корьнт’и I 8:6; Колоси 1:15-16; Ибрани 1:2; 11:3; Ә’йанти 4:11.

### Жийина маледа

Жийина маледа


бона жьн у мера

Мәтта 19:4-6; Корьнт’и I 7:1-16; Әфәси 5:21-33; Колоси 3:18-19; Тито 2:3-5; Ибрани 13:4; Пәтрус I 3:1-7.


бона зар’а

Мәтта 15:3-6; Луqа 2:51; Әфәси 6:1-3; Колоси 3:20; Тимот’ейо I 5:4, 8; Ибрани 12:7-11.


бона де у бава

Әфәси 6:4; Колоси 3:21; Тимот’ейо I 3:4-5.


бона жьнәбийа

К’аред Шандийа 6:1; Р’омайи 7:2-3; Корьнт’и I 7:39-40; Тимот’ейо I 5:3-16; Аqуб 1:27.

### Жийина һ’әта-һ’әтайе, йа кӧ Иса Мәсиһ дьдә wан, йед кӧ баwәрийа хwә wи тиньн

Жийина һ’әта-һ’әтайе, йа кӧ Иса Мәсиһ дьдә wан, йед кӧ баwәрийа хwә wи тиньн

Мәтта 19:16-30; Луqа 10:25-28; Йуһ’әнна 3:1-16; 5:19-29; 10:10; 11:25-26; 14:6; 17:2-3; 20:31; Р’омайи 5:21; 6:5-14; 8:10-17; Корьнт’и II 5:17; Галати 2:20; Әфәси 2:1-6; Колоси 2:13; 3:1-4; Тимот’ейо II 1:10; Тито 3:4-7; Пәтрус I 1:23; Йуһ’әнна I 5:11-13.

### Жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн

Жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн

Мәтта 4:17; Марqос 6:12; Луqа 13:1-5; 15:1-31; 24:45-47; К’аред Шандийа 2:37-40; 3:19-20; 17:29-31; 20:21; 26:19-20; Корьнт’и II 7:8-11; Пәтрус II 3:9; Ә’йанти 9:20-21.

### Жьнбәр’дан у жь мер дурк’әтьн

Жьнбәр’дан у жь мер дурк’әтьн

Мәтта 5:31-32; 19:3-9; Луqа 16:18; Р’омайи 7:2-3; Корьнт’и I 7:10-16.

### Зар’ед Хwәде

Зар’ед Хwәде

Йуһ’әнна 1:12-13; Р’омайи 8:14-17; Галати 4:6-7; Ибрани 12:5-11; Йуһ’әнна I 3:1-3.

### Зерандьн

Зерандьн

Мәтта 5:10-12; Марqос 13:9-13; Луqа 12:4-9; Йуһ’әнна 15:18-21; 16:1-4; К’аред Шандийа 5:41; Р’омайи 8:35-37; 12:12-14; 12:17-21; Корьнт’и I 4:11-13; Корьнт’и II 4:8-11; 12:10; Филипи 1:28-29; Т’есалоники II 1:4-8; 3:2-4; Тимот’ейо II 3:10-13; Ибрани 10:32-39; 12:3-4; Пәтрус I 3:13-17; 4:12-19; Ә’йанти 2:10.

### Зьнек’ари у qави

Зьнек’ари у qави

Мәтта 5:27-30; Йуһ’әнна 8:2-11; Р’омайи 13:8-10; Корьнт’и I 5:9-11; 6:9-20; Галати 5:19; Әфәси 5:3; Колоси 3:5-6; Т’есалоники I 4:1-8; Ибрани 13:4; Щьһуда 7.

### Иса Мәсиһ

Иса Мәсиһ


Иса Мәсиһ Кӧр’е Хwәде йә

Мәтта 11:27-30; 16:13-17; Луqа 1:35; Йуһ’әнна 1:1-18; 5:19-29; 6:35-40; 8:58; 11:25-27; 14:5-11; 17:1-5; 20:26-31; К’аред Шандийа 3:13-16; 4:10-12; Р’омайи 1:3-4; Корьнт’и I 1:9; Корьнт’и II 4:4-6; 5:21; Галати 4:4-5; Филипи 2:5-11; Колоси 1:15-20; 2:9-10; Ибрани 1:1-14; 7:26-28; Йуһ’әнна I 2:1-2; 5:20; Ә’йанти 1:12-18; 19:11-16.


Кӧр’е Хwәде чаwа мәрьв һатә дьне

Йуһ’әнна 1:14; Луqа 1:26-38; Мәтта 1:18-25; Луqа 2:1-20; Мәтта 2:1-23; Галати 4:4-5; Филипи 2:6-7; Ибрани 2:14-18.


Иса мәрьв һин дькьрьн у йед нәхwәш qәнщ дькьрьн

Мәтта 4:23-25; 7:28-29; 9:35-36; 11:1-6; Луqа 4:14-44; Йуһ’әнна 20:30-31; К’аред Шандийа 10:36-38.


Иса гәләк к’әрәмәт дькьрьн

Жь к’әрәма хwә ль Навниша К’әрәмәтед Иса Мәсиһ бьньһер’ьн.


Сәрwера Иса гьртьн у щәзайе мьрьне данә wи

Мәтта 26:47-68; 27:1-2; 27:11-31; Марqос 14:43-65; 15:1-20; Луqа 22:47-53; 22:63-71; 23:1-25; Йуһ’әнна 18:1-14; 18:19-24; 18:28–19:16.


Иса һатә хачкьрьне

Мәтта 27:32-56; Марqос 15:21-41; Луqа 23:26-49; Йуһ’әнна 19:17-37.


Иса һатә дәфьнкьрьне

Мәтта 27:57-66; Марqос 15:42-47; Луqа 23:50-56; Йуһ’әнна 19:38-42.


Иса жь мьрьне р’абу у хwә гәләкава ә’йан кьр

Мәтта 28:1-20; Марqос 16:1-8; Луqа 24:1-49; Йуһ’әнна 20:1–21:14; К’аред Шандийа 1:3-8; 2:24-32; 3:15; 4:10; 4:33; 10:39-43; 13:29-39; 17:2-3; 17:30-31; Р’омайи 1:4; 4:24-25; Корьнт’и I 15:3-8; 15:12-21; Ә’йанти 1:18.


Иса чу ә’змен

Луqа 24:50-51; К’аред Шандийа 1:9-11; 2:32-36; 5:30-31; Р’омайи 8:34; Әфәси 1:20-23; Филипи 2:9-11; Ибрани 1:3-11; 2:9; 4:14-16; 7:25-26; 10:12-14; Пәтрус I 3:22.


Иса wе диса вәгәр’ә

Мәтта 24:29-44; Йуһ’әнна 14:1-3; К’аред Шандийа 1:10-11; 3:19-21; Филипи 3:20-21; Колоси 3:4; Т’есалоники I 1:9-10; 3:13; 4:13–5:11; Т’есалоники II 1:6-10; 2:1-4; Тимот’ейо I 6:13-15; Тимот’ейо II 4:8; Ибрани 9:28; Пәтрус II 3:1-18; Йуһ’әнна I 3:1-3; Ә’йанти 1:7; 22:12-13.


Диwана Хwәде бь дәсте Иса Мәсиһ ә

Мәтта 7:21-23; 16:24-27; 25:31-46; Йуһ’әнна 3:18-21; 5:24-29; К’аред Шандийа 17:30-31; Р’омайи 2:1-11; 14:10-12; Корьнт’и I 3:10-15; 4:5; Корьнт’и II 5:9-10; Т’есалоники II 1:5-10; Ибрани 9:27-28; 10:26-31; Пәтрус I 1:17; 4:3-5; Ә’йанти 20:11-15.

### К’омәкдайин

К’омәкдайин

Мәтта 6:1-4; 7:12; 25:31-46; Луqа 3:10-11; 6:38; К’аред Шандийа 11:27-30; Корьнт’и I 10:24; Корьнт’и II 8:1-15; 9:1-15; Галати 6:9-10; Филипи 4:14-19; Ибрани 10:24; 13:1-3; 13:16; Аqуб 1:27; 2:15-16; Йуһ’әнна I 3:16-18.

### Мирещьн

Мирещьн

Мәтта 13:19; 25:41; Луqа 4:1-13; 22:3-4; Йуһ’әнна 8:42-44; Корьнт’и II 2:10-11; 4:4; 11:13-15; Әфәси 2:2; Т’есалоники I 2:18; Т’есалоники II 2:9-12; Пәтрус I 5:8-9; Йуһ’әнна I 3:8-10; Ә’йанти 12:7-12; 20:1-3; 20:10.

### Мьзгини

Мьзгини

Мәтта 24:14; К’аред Шандийа 16:10; 20:24; Р’омайи 1:2-4; 16-17; Корьнт’и I 1:17-25; 15:1-7; Галати 1:6-12; Әфәси 1:13; Филипи 1:27; Колоси 1:5-6; Т’есалоники I 1:5; Т’есалоники II 2:14; Тимот’ейо II 1:8-11; 2:8-10.

### Мьрьн

Мьрьн

Йуһ’әнна 6:39-40; 11:17-27; 14:1-4; Р’омайи 6:10-11; 8:38-39; 14:7-9; Корьнт’и I 15:12-58; Корьнт’и II 5:1-10; Филипи 1:20-24; Т’есалоники I 4:13-18; Ибрани 2:14-15; Ә’йанти 14:13; 21:1-4; 22:1-5.

### Нәхwәши у qәнщкьрьн

Нәхwәши у qәнщкьрьн

Мәтта 4:23-25; 9:35; 11:2-5; К’аред Шандийа 3:1-6; 8:4-8; 19:11-16; 28:8-9; Корьнт’и I 12:9; 12:29-30; Корьнт’и II 12:7-10; Тимот’ейо I 5:23; Тимот’ейо II 4:20; Аqуб 5:14-15.

### Ньвисаред пироз

Ньвисаред пироз

Мәтта 4:1-4; 5:17-20; 22:29; Йуһ’әнна 8:31-32; 20:31; К’аред Шандийа 20:32; Р’омайи 15:4; 16:26; Колоси 3:16; Т’есалоники I 2:13; Тимот’ейо I 4:13; Тимот’ейо II 3:14-17; Ибрани 4:12; Пәтрус I 1:22-25; Пәтрус II 1:19-21; Йуһ’әнна II 9-10; Ә’йанти 1:3.

### Ньхӧмандьна аве

Ньхӧмандьна аве

Мәтта 28:18-20; Йуһ’әнна 3:22; 4:1-2; К’аред Шандийа 2:37-42; 8:12; 8:36-38; 10:44-48; 16:14-15; 16:31-33; 19:1-7; 22:12-16; Р’омайи 6:1-4; Галати 3:26-27; Колоси 2:12; Пәтрус I 3:20-22.

### Паqьжкьрьна гӧна пе мьрьна Мәсиһ

Паqьжкьрьна гӧна пе мьрьна Мәсиһ

Мәтта 26:26-29; Р’омайи 3:25; 5:9-10; Әфәси 1:7; Ибрани 9:11-14; Йуһ’әнна I 1:6-7; Ә’йанти 7:14-17.

### П’әрә, һәбук, мал у мьлк’

П’әрә, һәбук, мал у мьлк’

Мәтта 6:19-21; 6:24-34; Луqа 12:13-21; 12:32-34; К’аред Шандийа 20:35; Тимот’ейо I 6:6-10; 6:17-19; Ибрани 13:5-6; Аqуб 2:1-9; 5:1-6.

### П’утп’арьсти, сербази у к’оч’әкти

П’утп’арьсти, сербази у к’оч’әкти

Мәтта 4:10; К’аред Шандийа 13:4-12; 17:22-31; 19:11-20; Корьнт’и I 5:11; 6:9-11; 8:1-13; 10:1-22; Корьнт’и II 6:14-18; Галати 5:19-21; Т’есалоники I 1:9-10; Йуһ’әнна I 5:21; Ә’йанти 21:8; 22:15.

### Р’астһ’әсаббун, р’асти (бесущбун)

Р’астһ’әсаббун, р’асти (бесущбун)

К’аред Шандийа 13:38-39; Р’омайи 1:16-17; 3:21-26; 5:1; 5:9-10; 5:18-19; Галати 2:16; 3:6-9; Тито 3:7.

### Р’ожи

Р’ожи

Мәтта 6:16-18; Марqос 2:18-20; К’аред Шандийа 13:1-3; 14:23.

### Р’ӧһ’е Пироз

Р’ӧһ’е Пироз

Мәтта 28:19; Марqос 1:9-11; 3:28-30; Луqа 1:35; 3:16; 4:1; 11:13; 12:12; Йуһ’әнна 1:32-34; 3:5-8; 7:37-39; 14:15-17; 14:26; 15:26; 16:7-15; 20:19-23; К’аред Шандийа 1:4-5; 1:8; 2:1-18; 2:38-39; 4:31; 5:3-5; 8:14-17; 10:44-48; 13:2-4; 15:28; 16:7-10; 19:1-7; Р’омайи 5:5; 8:9-16; 8:26-27; Корьнт’и I 2:4; 2:9-16; 3:16; 6:11; 6:19; 12:1-13; Корьнт’и II 1:21-22; 5:5; 13:13; Галати 3:2-5; 4:6; 5:16-18; 5:22-25; Әфәси 1:13-14; 1:17; 3:16; 4:3-4; 4:30; 5:18-20; 6:17-18; Т’есалоники I 1:5-6; 5:19; Т’есалоники II 2:13; Тито 3:5-6; Ибрани 2:4; 9:14; Пәтрус I 1:2; 1:11; Пәтрус II 1:20-21; Йуһ’әнна I 2:20; 3:24; 4:13; 5:6-8.

### Сәрк’әтьна (алт’кьрьна) сәр мирещьн у тә’ли-тәнгийа

Сәрк’әтьна (алт’кьрьна) сәр мирещьн у тә’ли-тәнгийа

Мәтта 4:1-11; 6:13; Луqа 22:31-32; Йуһ’әнна 17:14-19; Р’омайи 8:31-39; 12:12; 16:19-20; Корьнт’и I 10:12-13; 16:13; Корьнт’и II 12:7-10; Әфәси 3:20-21; 6:10-18; Филипи 4:13; Т’есалоники I 3:5-8; Т’есалоники II 3:3; Тимот’ейо II 1:7-8; Ибрани 2:18; 4:14-16; 12:1-2; Аqуб 4:7; Пәтрус I 1:5; 5:8-11; Йуһ’әнна I 4:4; 5:3-5; Ә’йанти 12:7-12.

### Сәрwеред щьвине

Сәрwеред щьвине


Хәйсәтед wан у чаwа тенә к’ьфшкьрьне (шьван, бәрпьрсийар, малхе)

К’аред Шандийа 6:1-6; 14:23; Тимот’ейо I 3:1-13; Тито 1:5-9.


Һинкьрьна бона сәрwеред щьвине

Мәтта 28:18-20; Луqа 22:24-27; К’аред Шандийа 20:17-35; Т’есалоники I 2:1-12; Тимот’ейо I 4:1-16; Тимот’ейо II 2:1-26; 3:10-17; 4:1-5; Тито 2:7-8; Пәтрус I 5:1-4.

### Т’ьфаqа хwәденаса

Т’ьфаqа хwәденаса

Мәтта 18:19-20; К’аред Шандийа 2:41-47; Р’омайи 12:4-8; Әфәси 1:22-23; 4:11-16; Колоси 3:15-17; Тимот’ейо I 4:13; Ибрани 10:24-25.

### Хәйсәте мәсиһийе

Хәйсәте мәсиһийе

Йуһ’әнна 13:34-35; 14:27; Р’омайи 12:9-13; Галати 5:22-26; Колоси 3:12-17; Т’есалоники I 5:16-18.

### Хьлазкьрьна мәрьва

Хьлазкьрьна мәрьва

Йуһ’әнна 3:16-17; К’аред Шандийа 2:37-39; 4:11-12; Р’омайи 5:1-11; 10:9-13; Әфәси 2:1-10; Тимот’ейо I 1:15-16; 2:3-7; Пәтрус I 1:3-5.

### Хwәде

Хwәде

Марqос 10:27; 12:29-30; Луqа 1:37; 6:35-36; Йуһ’әнна 4:24; К’аред Шандийа 14:14-17; 17:22-31; Р’омайи 1:18-23; 11:33-36; Корьнт’и I 8:4-6; Корьнт’и II 1:3; Тимот’ейо I 1:17; 6:15-16; Ибрани 4:13; 10:30-31; Аqуб 1:17; Пәтрус I 1:14-17; Йуһ’әнна I 1:5; 4:7-12; 4:16; Щьһуда 24-25; Ә’йанти 4:8-11; 15:3-4.

### Һ’ӧкӧмәтед мәрьвайейә ве дьнйайе

Һ’ӧкӧмәтед мәрьвайейә ве дьнйайе

Мәтта 22:15-22; К’аред Шандийа 5:27-29; Р’омайи 13:1-7; Тимот’ейо I 2:1-4; Тито 3:1; Пәтрус I 2:13-17.

### Һ’ьзкьрьн

Һ’ьзкьрьн


Хwәде мә һ’ьз дькә

Йуһ’әнна 3:16; Р’омайи 5:8; Әфәси 2:4-5; Йуһ’әнна I 4:9-10.


Гәрәке әм Хwәде һ’ьз бькьн

Мәтта 22:37-38; Марqос 12:28-30; Йуһ’әнна 14:21; Пәтрус I 1:8; Йуһ’әнна I 5:3.


Гәрәке әм һәвдӧ һ’ьз бькьн

Мәтта 5:43-48; 22:39; Йуһ’әнна 13:34-35; 15:12-17; Р’омайи 12:9-10; 13:8-10; Корьнт’и I 13:1-13; 16:14; Галати 5:13-14; Т’есалоники I 4:9-10; Пәтрус I 4:8; Йуһ’әнна I 2:9-11; 3:11-18; 4:7-21.

### Шәрав-араq

Шәрав-араq

Р’омайи 13:13; Корьнт’и I 5:11; 6:9-11; Галати 5:19-21; Әфәси 5:18; Тимот’ейо I 3:1-3; Тито 1:7; Пәтрус I 4:3-5.

### Шива Хӧдан

Шива Хӧдан

Мәтта 26:26-30; Марqос 14:22-26; Луqа 22:14-20; Корьнт’и I 10:14-22; 11:17-34.

### Шкәсти у мьлукти

Шкәсти у мьлукти

Мәтта 5:3-12; 18:1-5; Луqа 14:7-11; 18:9-14; Әфәси 4:2; Филипи 2:3-11; Колоси 3:12-13; Аqуб 4:5-10; Пәтрус I 5:5-7.

### Шькийат у бәр диwане

Шькийат у бәр диwане

Мәтта 5:25-26; 5:38-42; 18:15-17; Р’омайи 12:14-21; Корьнт’и I 6:1-8.

### Шькьрдари

Шькьрдари

Луqа 17:11-19; Йуһ’әнна 6:11; Р’омайи 1:21; Әфәси 5:20; Филипи 4:4-7; Колоси 2:7; 3:17; 4:2; Т’есалоники I 5:18; Тимот’ейо I 2:1; 4:4-5.

### Щәфадитьн

Щәфадитьн

Р’омайи 8:18-25; 8:28; Корьнт’и II 1:4; 4:16-18; Аqуб 1:2-4; Пәтрус I 1:6-9; 2:19-21; 5:8-10.

### Щә’ньмә (Дожә)

Щә’ньмә (Дожә)

Мәтта 10:28; 13:41-42; 13:47-50; 25:41-46; Луqа 16:23-26; Т’есалоники II 1:9; Ә’йанти 20:10-15; 21:8.

### Щьвина Иса Мәсиһ

Щьвина Иса Мәсиһ

Мәтта 16:13-20; К’аред Шандийа 2:41-42; Р’омайи 12:4-8; Корьнт’и I 12:12-30; Әфәси 1:22-23; 2:19-22; 4:1-16; Колоси 1:18; Ибрани 10:24-25; Пәтрус I 2:4-10; Ә’йанти 19:5-10.

### Qәдьре сәрwеред щьвине бьгьрьн

Qәдьре сәрwеред щьвине бьгьрьн

Корьнт’и I 9:14; Галати 6:6; Т’есалоники I 5:12-13; Тимот’ейо I 5:17-22; Ибрани 13:7; 13:17.

### Qӧрбан

Qӧрбан

Мәтта 9:13; Марqос 12:33; Р’омайи 12:1; Ибрани 9:7; 10:18.

## Навнишед Чапа у П’әра

### Навнишед Чапа у П’әра

Навнишед Чапа у П’әра


НАВНИШЕД ЧАПА У П’ӘРА


### НАВНИШЕД ЧАПА У П’ӘРА

НАВНИШЕД ЧАПА У П’ӘРА

П’ӘРЕД ДӘМА ИСА МӘСИҺДА

К’ӧрди

Йунани

Һ’ӘСАБЕД ДЬРЕЖАЙЕ

Һ’ӘСАБЕД ПИВАНЕ

## Навнишед Чапа у П’әра

### Навнишед Чапа у П’әра

Навнишед Чапа у П’әра


Йунани

К’ӧрди

П’ӘРЕД ДӘМА ИСА МӘСИҺДА

Һ’ӘСАБЕД ДЬРЕЖАЙЕ

Һ’ӘСАБЕД ПИВАНЕ


НАВНИШЕД ЧАПА У П’ӘРА

### Йунани

Йунани

1 ләптон | нив кодрантес (сьфьр)
2 ләптон | кодрантес (сьфьр)
4 qӧадранс | ассарион (сьфьр)
16 ассарион | динарион йан драхмә (зив)
4 динарион | статер (зив)
100 динарион | мна (зер’)
6000 динарион | талантон (зив)
180 000 динарион | талантон (зер’)

### К’ӧрди

К’ӧрди

2 пол | qӧр’ушәк
4 qӧр’уш | дьравәки чарqӧр’уше
64 qӧр’уш | зивәк
4 зив | наләки чарзиве
100 зив | зер’әк
6000 зив | тәлантәки зив
180 000 зив | тәлантәки* зер’

* Т’арихеда чәнд щур’ә тәлант һәбун, әw qӧр’нава гьредайи бун. Тәлантед зер’ин жи һәбун кӧ жь 180 000 зива qимәттьр бун.

### П’ӘРЕД ДӘМА ИСА МӘСИҺДА

П’ӘРЕД ДӘМА ИСА МӘСИҺДА

к’ӧрди | йунани | шә’дәтийа wан щийа
пол | ләптон | Марqос 12:42; Луqа 12:59; 21:2
qӧр’уш | кодрантес | Мәтта 5:26; Марqос 12:42.
дьраве чарqӧр’уше | ассарион | Мәтта 10:29; Луqа 12:6.
зив* | динарион | Мәтта 18:28
йан драхмә | Мәтта 17:24
нале дӧзиве | дьдрахмон | Мәтта 17:24
нале чарзиве | статер | Мәтта 17:27
зер’ | мна | Луqа 19:13
тәлант** | талантон | Мәтта 18:24; 25:15

* Зивәк qаси р’ожхәбатәкә п’аләки бу.

** Тәлантәк 44 килограм зив бу у qимәте wе һәqе п’аләки панздәһ сала зедәтьр бу.

### Һ’ӘСАБЕД ДЬРЕЖАЙЕ

Һ’ӘСАБЕД ДЬРЕЖАЙЕ

к’ӧрди | йунани | һ’әсабед дьрежайийе | шә’дәтийа wан щийа
зәнд | пихӧс | 45 санти йан wәкә нив метьр (жь сәре т’ьлийе һ’әта ә’нишке) | Ә’йанти 21:17
мил | мьлйон (р’омайи) | 1.5 километьр | Мәтта 5:41

### Һ’ӘСАБЕД ПИВАНЕ

Һ’ӘСАБЕД ПИВАНЕ

к’ӧрди | йунани | һ’әсабед пиване | шә’дәтийа wан щийа
код | сатон (арами) | дәрданәкә qаси 13 литьр ав һьлдьда | Мәтта 13:33; Луqа 13:21
к’уп | батос (ибрани) | дәрданәкә qаси 35 литьр ав һьлдьда | Луqа 16:6
ч’ә’л | корос (ибрани) | дәрданәкә qаси 390 литьр ав һьлдьда | Луqа 16:7

## Мәсәлед Иса Мәсиһ

### Мәсәлед Иса Мәсиһ

Мәсәлед Иса Мәсиһ


К’ӘРӘМӘТЕД ИСА МӘСИҺ

МӘСӘЛЕД ИСА МӘСИҺ


### К’ӘРӘМӘТЕД ИСА МӘСИҺ

К’ӘРӘМӘТЕД ИСА МӘСИҺ

К’әрәмәт | Мәтта | Марqос | Луqа | Йуһ’әнна
1. *К’әрәмәта дә’wата Qанайеда | – | – | – | 2:1-11
2. Иса кӧр’е qӧльхк’арәки qәнщ дькә | – | – | – | 4:46-54
3. Иса р’ӧһ’е һ’әрам дәрдьхә | – | 1:23-26 | 4:33-35 | –
4. Qәнщкьрьна хwәсийа Пәтрус у нәхwәшед дьн | 8:14-16 | 1:30-34 | 4:38-41 | –
5. *Гьртьна мә’сийа | – | – | 5:4-11 | –
6. Иса йәки жь к’отибуне паqьж дькә | 8:2-4 | 1:40-42 | 5:12-13 | –
7. Иса шьлушә’т дьбахшинә у qәнщ дькә | 9:2-7 | 2:3-12 | 5:18-25 | –
8. Нәхwәше си у һ’әйшт сала qәнщ дьбә | – | – | – | 5:1-9
9. Qәнщкьрьна мәрьве дәстк’ьшийайи | 12:10-13 | 3:1-5 | 6:6-10 | –
10. Иса хӧламе сәрсәдәки qәнщ дькә | 8:5-13 | – | 7:1-10 | –
11. **Сахбуна кӧр’е жьнәбийа Найине | – | – | 7:11-15 | –
12. Qәнщкьрьна йе кор у лал | 12:22 | – | 11:14 | –
13. *Иса фьртоне дьсәqьр’инә | 8:23-27 | 4:35-41 | 8:22-25 | –
14. Qәнщкьрьна дӧ щьнак’әтийе Гәрдарине | 8:28-34 | 5:1-20 | 8:26-39 | –
К’әрәмәт | Мәтта | Марqос | Луqа | Йуһ’әнна
15. **Qизька мьри у к’ӧлфәтәкә нәхwәш | 9:18-26 | 5:21-43 | 8:40-56 | –
16. Иса дӧ кора qәнщ дькә | 9:27-31 | – | – | –
17. Иса йе лал qәнщ дькә | 9:32-33 | – | – | –
18. *Иса пенщ һ’әзара т’ер дькә | 14:13-21 | 6:30-44 | 9:10-17 | 6:1-14
19. *Иса п’ийа ль сәр авер’а дьчә | 14:25-33 | 6:45-51 | – | 6:19-21
20. Баwәрийа к’ӧлфәта кәнани | 15:21-28 | 7:24-30 | – | –
21. Qәнщкьрьна гәләка | 15:29-31 | – | – | –
22. Qәнщкьрьна йе лал | – | 7:31-37 | – | –
23. *Иса чар һ’әзара т’ер дькә | 15:32-38 | 8:1-9 | – | –
24. Qәнщкьрьна коре Бәйтсайдайе | – | 8:22-26 | – | –
25. Qәнщкьрьна йе щьнак’әти | 17:14-18 | 9:17-29 | 9:38-43 | –
26. *Хәрще п’арьстгәһе зьке мә’сида | 17:24-27 | – | – | –
27. Вәкьрьна ч’ә’вед йәки зькмакийеда кор | – | – | – | 9:1-7
28. Qәнщкьрьна к’ӧлфәта qонщьки | – | – | 13:10-13 | –
29. Qәнщкьрьна мәрьве авзе | – | – | 14:1-4 | –
30. Qәнщкьрьна дәһә к’отийа | – | – | 17:11-19 | –
К’әрәмәт | Мәтта | Марqос | Луqа | Йуһ’әнна
31. **Иса Лазаре мьри сах дькә | – | – | – | 11:1-44
32. Qәнщкьрьна дӧ коре Әриһайе | 20:29-34 | 10:46-52 | 18:35-43 | –
33. *Дара һежирейә һ’ьшкбуйи | 21:18-22 | 11:12-14, 20-25 | – | –
34. Иса гӧһе хӧламе сәрәкк’аһин пева дькә | – | – | 22:50-51 | –
35. *Гьртьна мә’сийайә бь к’әрәмәт | – | – | – | 21:1-11

Р’езед бе стәйрк щийед к’әрәмәтед qәнщкьрьна мәрьва дьдьнә к’ьфше.

Р’езед йәк стәйрк (*) щийед wан к’әрәмәта дьдьнә к’ьфше, ль к’ӧ һ’ӧкӧме Иса сәр т’әбийәте хӧйа буйә.

Р’езед дӧ стәйрк (**) щийед к’әрәмәтед сахкьрьна мьрийа дьдьнә к’ьфше.

### МӘСӘЛЕД ИСА МӘСИҺ

МӘСӘЛЕД ИСА МӘСИҺ

Мәсәлә | Мәтта | Марqос | Луqа
1. Хwейа бе тә’м | 5:13 | 9:50 | 14:34-35
2. Ч’ьра сәр п’еч’ьре | 5:14-16 | 4:21-22 | 8:16-17, 11:33
3. Мала йе сәрwахт у мала йе бефә’м | 7:24-27 | – | 6:47-49
4. Кәсәк пе п’арч’е ну к’ьнща кәвьн п’инә накә | 9:16 | 2:21 | 5:36
5. Шәрава ну накьнә мәшкед кәвьн | 9:17 | 2:22 | 5:37-39
6. Мәсәла т’охьмр’әш | 13:3-8, 18-23 | 4:3-8, 14-20 | 8:5-8, 11-15
7. Мәсәла гәньм у зиwане | 13:24-30, 36-43 | – | –
8. Мәсәла дӧ дәйндара | – | – | 7:41-43
9. Т’охьме кӧ дьгьһижә | – | 4:26-29 | –
10. Һ’әба т’охьме хәрдале | 13:31-32 | 4:30-32 | 13:18-19
11. Һәвиртьр’шк | 13:33 | – | 13:20-21
12. Хьзна вәшарти | 13:44 | – | –
13. Дӧр’е qимәт | 13:45-46 | – | –
14. Т’ор’а авити | 13:47-50 | – | –
15. Р’астийед кәвьн у ну | 13:52 | – | –
16. Хӧламе кӧ набахшинә | 18:23-35 | – | –
17. Мәсәла самәрийе qәнщ | – | – | 10:30-37
18. Меване ниве шәве у се нан | – | – | 11:5-8
19. Дәwләтийе бе фә’м | – | – | 12:16-21
20. Хӧламе һ’ьшйар | – | 13:35-37 | 12:35-40
Мәсәлә | Мәтта | Марqос | Луqа
21. Хӧламе амьн у хӧламе беамьн | 24:45-51 | – | 12:42-48
22. Мәсәла дара һежирейә бе бәр | – | – | 13:6-9
23. Йед кӧ ль наве хwә дьгәр’ьн | – | – | 14:7-14
24. Мәсәла шайийа гьран | – | – | 14:16-24
25. Чаwа бьбьнә шагьрте Иса | – | – | 14:25-33
26. Пәза ӧндабуйи | 18:12-14 | – | 15:3-7
27. Зиве ӧндабуйи | – | – | 15:8-10
28. Кӧр’е ӧндабуйи у бьре wи | – | – | 15:11-32
29. Wәк’илхәрще беамьн, ле сәрwахт | – | – | 16:1-13
30. Мәрьве дәwләти у Лазаре фәqир | – | – | 16:19-31
31. Борщдарийа хӧламе амьн | – | – | 17:7-10
32. Мәсәла жьнәбийе у һ’акьм | – | – | 18:1-8
33. Мәсәла ферьси у хәрщгьр | – | – | 18:9-14
34. Мәсәла дәһә зер’а | (25:14-30) | – | 19:11-27
35. П’алед р’әзед тьрийа у һәqе wан | 20:1-16 | – | –
36. Мәсәла дӧ кӧр’а | 21:28-32 | – | –
37. Мәсәла р’әзе тьрийа у р’әзвана | 21:33-44 | 12:1-11 | 20:9-18
38. Мәсәла дә’wате | 22:1-14 | – | –
39. Дәрса дара һежире | 24:32-35 | 13:28-31 | 21:29-33
40. Р’ож у сьһ’әт нә ә’йан ә | – | 13:33-37 | –
41. Мәсәла дәһә qизед бьк’ьр | 25:1-13 | – | –
42. Мәсәла се хӧлама | 25:14-30 | – | (19:11-27)
43. Пәз у бьзьн | 25:31-46 | – | –

## Хәритә

### Хәритә

Хәритә


Р'оһьлата Бәре

Хәритә


### Р'оһьлата Бәре

Р'оһьлата Бәре

Р'оһьлата Бәре

### Хәритә

Хәритә

Р'оһьлата Бәре

## Хәритә

### Хәритә

Хәритә


Императорийа Р'омайейә Зәмане Иса Мәсиһда

Р'еwитийа Паwлосә дӧда

Р'еwитийа Паwлосә пашьн һ'әта Р'оме

Р'еwитийа Паwлосә пешьн т'әви Барнабас

Р'еwитийа Паwлосә сьсийа

Хәрита Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита П'арьстгәһа Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәритә

Wәлате Фьльстине зәмане Иса Мәсиһда


### Императорийа Р'омайейә Зәмане Иса Мәсиһда

Императорийа Р'омайейә Зәмане Иса Мәсиһда

Императорийа Р'омайейә Зәмане Иса Мәсиһда

### Р'еwитийа Паwлосә дӧда

Р'еwитийа Паwлосә дӧда

Р'еwитийа Паwлосә дӧда

### Р'еwитийа Паwлосә пашьн һ'әта Р'оме

Р'еwитийа Паwлосә пашьн һ'әта Р'оме

Р'еwитийа Паwлосә пашьн һ'әта Р'оме

### Р'еwитийа Паwлосә пешьн т'әви Барнабас

Р'еwитийа Паwлосә пешьн т'әви Барнабас

Р'еwитийа Паwлосә пешьн т'әви Барнабас

### Р'еwитийа Паwлосә сьсийа

Р'еwитийа Паwлосә сьсийа

Р'еwитийа Паwлосә сьсийа

### Хәрита Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

### Хәрита П'арьстгәһа Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита П'арьстгәһа Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита П'арьстгәһа Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

### Хәритә

Хәритә

Императорийа Р'омайейә Зәмане Иса Мәсиһда

Wәлате Фьльстине зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита П'арьстгәһа Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Р'еwитийа Паwлосә пешьн т'әви Барнабас

Р'еwитийа Паwлосә дӧда

Р'еwитийа Паwлосә сьсийа

Р'еwитийа Паwлосә пашьн һ'әта Р'оме

### Wәлате Фьльстине зәмане Иса Мәсиһда

Wәлате Фьльстине зәмане Иса Мәсиһда

Wәлате Фьльстине зәмане Иса Мәсиһда

агат – кәвьред qимәтә р'әнг-р'әнги нә, п'ьр'анийа wан сьпи у к'ӧмәйит' ьн.

амалеки – мьләтәк бу кӧ бәри зәфткьрьна Исраел ль Кәнанеда дьма. Әвана гәлә щара нәйартийа Исраел дькьрьн (бьньһер'ә Дәрк'әтьн 17:8-16; Qануна Дӧщари 25:17-19).

амин – жь зьмане ибрани йә, кӧ мә'на wе әв ә: «Р'аст ә», «Бәле», «Бьра ӧса бә», «Р'аст бе хельф», «Qайл ьм». Әw һьнге те готьне гава йәк готьнәке дьбежә йан дӧа дькә, йәки дьн готьна wи дьхwазә мак кә, qайлбуна хwә бь готьна «амин» нишан дькә.

амони – анәгори Дәстпебун 19:38, зӧр'әта Лутә жь qиза wийә бьч'ук бу. Әw т'әви Фьльстинийа нәйартийа Исраел дькьрьн. Әw алийе Р'оһьлата Урдьне дьман, наве п'айт'әхте хwә данин Амман. Һ'әта ньһа жи наве п'айт'әхте Урдьне Амман ә.

арами – арами бьнәлийед Араме бун. Wә'де бавә'ширед Исраел алийе бакӧр- р'оһьлата ч'әме Урдьнер'а дьготьн Арам, аwа готи Сурйа у ӧса жи бак'ӧра Мәсопотамйайе, кӧ те готьн Паддан-Арам (Дәстпебун 25:20; 28:5).

бәре дәрәмәта пешьн – wәхте Пәймана Кәвьнда чь пешийе бәр к'еләндийе бьк'әта, йан һәгәр бәре р'әзе пешьн буйа, йан ньхӧрийе һ'әйwанед мале, йан жи ньхӧрийе нерини һәр маләкә Исраеле чаwа «бәре дәрәмәта пешьн» дьһатә һ'әсабе у Хwәдер'а дьһатә дайине. Әва нишанәк бу кӧ һ'әму жи п'ара Хwәде нә (Дәрк'әтьн 13:14-15; 34:26; Qануна К'аһинтийе 23:17; Жьмар 18:12).

бьдолах – р'уне дарейи зәр ә у гәләки бинхwәш ә. Бь wи ава зьм-зьмкьрьне чедькьрьн (Дәстпебун 2:12; Жьмар 11:7).

бьзьна к'уви – щӧр'әки бьзьнайә кӧ ч'ола дәминә, һ'әлал те һ'әсабе (бьньһер'ә Qануна Дӧщари 12:15; 14:5). Бьзьна к'уви

бьхур – ширеза даре йә. Әw жь дара те һьлдане у һ'ьшккьрьне. Гава те шәwьтандьне, бинәкә гәләки хwәш же те. Дәма Пәймана Кәвьнда п'арьстгәһеда сәр горигәһа бьхуре әw Хwәдер'а дьһатә шәwьтандьне (Дәрк'әтьн 30). Щур'әки дарәкә бьхуре Ә'рәбьстанеда жи һәбу, кӧ гәләки qимәт бу. Бьхур

бьһарәт – пунг, дарчин, мехьк у йед майинә бинхwәш.

горигәһ – т'әхте кӧ ль сәр qӧрбан, гори, һ'әди у хер дьһатьнә дайине йан сәржекьрьне (Дәстпебун 12:7; 22:9). Пешийе әw пе кәвьра дьһатә чекьрьне. Һена Мусада Хwәде т'әми да кӧ горигәһе бона Коне Шә'дәтийе жь дара дарщеwийе чекьн у сьфьр бьк'ьшиньнә сәр. (Дәрк'әтьн 27:1-8; 38:1-7). Qӧрбан т'әне ль сәр горигәһа Коне Шә'дәтийе дьһатьнә сәржекьрьне у паше, гава п'арьстгәһ һатә чекьрьне, т'әне ль сәр горигәһа п'арьстгәһе дьһатьнә сәржекьрьне. Т'әхтәки дьн жи һәбу, жь wи бьч'уктьр у зер'кьри. К'аһин ль сәр ви т'әхти бьхур дьшәwьтанд, жер'а дьготьн горигәһа бьхуре (Дәрк'әтьн 30:1-10; 37:25-28). Горигәһ

дара дарщеwийе – дарәкә һ'ьшк у тәйах ә.

дарчин – бьһаратәкә жь qальке даре йә. Бина wе гәләк ә у һена бәре гәләки бьһа бу. Мәрьва әва т'әви бьзьре зәйт'уне дькьр, wәки бина бьзьр хwәш бә. Щарна мәрьва ль хwә дьхьстьн у щарна жи бона дәфьнкьрьне дьһатә бьк'аранине (Ә'йанти 18:13). Әw бона чекьрьна р'унә р'ункьрьнейи пироз дьһата бьк'аранине (Дәрк'әтьн 30:23).

дәһәк – ль гора qануна Муса зӧр'әта Леwи, кӧ шьхӧле п'арьстгәһе дькьрьн, ль сәр наве Хwәде дәһәка һәбуке, һасьл у дайина бәре ә'рде жь щьмә'та Исраеле хwәр'а дьстандьн. Леwийа дәһәка кӧ жь щьмә'та Исраеле дьстандьн, жь wе дәһәка станди, дәһәк дьданә Хwәде (Qануна К'аһинтийе 27:30-32, Жьмар 18:26-28).

дийарийа бәрвадайине – дийарийа кӧ жь бәр wан гӧнәйед кӧ ль бәр Хwәде йан мәрьва кьри дьһатә дайине. К'аһин ль сәр ве йәкеда дьньһер'и у qимәте зийане бист сәләф зедә к'ьфш дькьр у һьнге ль зийанк'еша дьһатә вәгәр'андьне, сәрда жи йе гӧнәк'ар дийари дьда (Qануна К'аһинтийе 5:14-6:7; 7:1-10).

дийарийа жорбьльндкьрьне – тьштә кӧ дийари дьһатә дайине, щарана п'ара к'аһин дьһатә жорбьльндкьрьне, чаwа нишана кӧ бона Хwәде дьһатә башqә кьрьне (Дәрк'әтьн 29:27-28).

дийарийа нани – дийарийа аре хас (Qануна К'аһинтийе 2:1-3) йан нан (Qануна К'аһинтийе 2:4-10), йан жи фьрикед гәньм (Qануна К'аһинтийе 2:14-16). К'аһин п'арәкә ван дийарийа хwәр'а һьлдьда у п'ара дьн жи ль сәр горигәһе дьшәwьтанд.

дийарийа паqьжбуне – дийари кӧ йе гӧнәк'ар жь бәр гӧнәйе хwәва бона паqьжбуне дьда. Гоште ве һ'әйwане пироз дьһатә һ'әсабе у т'әне изьна к'аһина һәбу бьхwарана (Qануна К'аһинтийе 4:1-5:13; 6:24-30).

дийарийа сәрдакьрьна – әва дийарийа жь тьштед р'он ә, аwа готи жь р'ун, шәраве йан аве бун. Әвана ль сәр дийарийа һәләqәтийе йан дийарийа т'әвайишәwатеда дьһатьнә кьрьне (Жьмар 28:14-15).

дийарийа т'әвайишәwате – әв щур'е дийарийе т'әмамийа һ'әйwан пева ль сәр горигәһе дьһатә шәwьтандьне. Ле һьнәк дийарийед майин п'арәк wан дьһатә шәwьтандьн (Qануна К'аһинтийе 1:3-17; 6:8-13).

дийарийа һәләqәтийе – дийарийа һәләqәтийе кӧ ль нава Хwәде у мәрьвада дьһатә дайине. Т'әне п'арәкә ви һ'әйwани ль сәр горигәһе дьһатә шәwьтандьне, һәрч'е майин жи к'аһин у дийаридар дьхwарьн (Qануна К'аһинтийе 3:1-17; 7:11-21, 28-36).

дийарийа һ'әжандьне – әв дийари п'ьр'анийа щара бь сәрсинге дийарийа һәләqәтийе, кӧ п'ара к'аһин бу дьһатә дайине. К'аһин т'әви дийаридар әв сәрсинг дьһ'әжанд, ви али-wи али дьбьр дани, ләма те готьн дийарийа һ'әжандьне (Qануна К'аһинти 14:21-24; Жьмар 6:20).

ефод – әва еләкәки бь дӧ п'ара сәр мьлва һәввакьри бу кӧ жь зер', р'исе шин, ширк, соре гәвәз у жь к'ьтане зьрав-бадайи һатьбу чекьрьне. Сәрәкк'аһин әw ль хwә дькьр. Р'әхтсинг жи пева дькьрьн (Дәрк'әтьн 28:6-14). Сәрәкк'аһин ефод у р'әхтсингва

Әдом, әдоми – Әдом навәки Әсаwе бьре Аqуб бу (Дәстпебун 25:30; 36:8). Жь Әдом әдоми пешда һатьн, әwана дьжмьне Исраел бун. Wәлате Әдом ч'ийа банийед хьки-хwәлийә бе кер бун.

әмори – мьләтәки мәзьн бу кӧ бәри зәфткьрьна Исраел ль Кәнанеда дьма. Һьнге щарана бь наве wан т'әмамийа мьләтед кәнане дьһатьнә навкьрьне (Дәстпебун 15:16; Qануна Дӧщари 3:8-11).

әнаqи – мьләтәк бу кӧ бәри Исраел ль Фьльстине дьма. Әwана гәләки бьльнд бун у ә'савә дьһатьнә готьне (Жьмар 13:22,[33]). Әвана ль ч'ийа банийед Һеброне дьман.

зьмьр – р'унәки бинхwәш ә, жь дара те стандьне у qимәте wи бьһа бу. Һьнге зьмьр бона еше дьданә нәхwәша (Марqос 15:23), ӧса жи ль сәр щьнйазе мьрийада дькьрьн, wәки бона дәфьнкьрьне һазьр кьн (Дәстпебун 50:2; Йуһ'әнна 19:39). Зьмьр

Исраел – 1. Наве мәрьв ә. Чахе Хwәде Аqубе баве мьләте Исраеле бьмбарәк кьр, наве wи кьрә Исраел (Дәстпебун 32:27-28; 35:10). Чәнд нав зӧр'әта Исраелр'а те готьне: «Щьмә'та Исраел», «Зар'ед Исраел» у «ибрани». 2. Наве wәлат жи те готьне: «Исраел». Бәре жер'а дьготьн: «Кәнан» (Дәстпебун 12:5; К'аред Шандийа 7:11; 13:19). Навәки дьн жи жер'а дьбежьн: «Wәлате Фьльстине». Пәй мьрьна Сьлеман п'адшар'а wәлат бу дӧ п'ара. П'ара бакӧрер'а готьн Исраел, п'ара башурер'а готьн Щьһуда (1П'адшати 12:16-17 ).

ибрани – навәки кәвьн ә у щьмә'та Исраеле пе ви нави һатә навкьрьне, Бьраһим йе пешьн бу кӧ бь ви нави һатә навкьрьне (Дәстпебун 14:13). Ибрани ӧса жи зьман ә. Щьмә'та Исраел бь зьмане ибрани хәбәр дьдан. Пәймана Кәвьн бь ви зьмани ньвисар ә.

йаспис – кәвьред qимәтә р'әнг р'әнги нә. Йасписа кӧ К'ьт'еба Пирозда ньвисар ә к'әск йан р'әнгәки вәкьри бу (Дәрк'әтьн 28:20).

Кәнан – наве wи wәлати йә, к'ижан кӧ Хwәде ль гора созе хwә да мьләте Исраеле, wәки бьбә wәлате wан. Әв наве «Кәнан» һе бәри ль wьр майина мьләте Исраеле һәбу. Паше «Исраел» йан жи «Фьльстин» һатә готьне (Дәстпебун 10:19; 12:5; К'аред Шандийа 7:11; 13:19).

Коне Шә'дәтийе (Коне Щьвине) – гава щьмә'та Исраеле жь Мьсьре дәрк'әт, Хwәде сәре ч'ийайе Синайе Мусар'а гот, чаwа гәрәке Коне Шә'дәтийе бе чекьрьне (Дәрк'әтьн 25). Гава чекьрьн, р'умәта Хwәде әw щи т'ьжи кьр у Хwәде бь р'умәта хwә шә'дәти да у да хӧйакьрьне кӧ әw т'әви wан ә (Дәрк'әтьн 38:21). Коне Шә'дәтийе у Коне Щьвине (Дәрк'әтьн 27:21) йәк бун. Щьмә'та Исраеле ль wьр дьщьвийан. Сьлеман жи Оршәлимеда п'арьстгәһ дәwса wеда чекьр. Коне Шә'дәтийеда (у ӧса жи п'арьстгәһеда) тьштед пироз жи һәбун, мәсәлә: Сьндоqа Пәймана Хӧдан (Qануна Дӧщари 10:8), аwа готи Сьндоqа Шә'дәтийе (Жьмар 4:5). Коне Шә'дәтийе (Коне Щьвине)

карбункул – кәвьрәки qимәти шин у шини-к'әск (Дәрк'әтьн 28:18).

кәнани – мьләтәк бу кӧ ль Кәнане дьма, зӧр'әта кӧр'е Һам, кӧр'е Нӧһ бу (Дәстпебун 10:6; Жьмар 13:29).

к'аһин – жь зӧр'әта Һаруне бьре Муса бун. К'аһина әw горийед (qӧрбанед) кӧ мьләте Исраеле данин сәржедькьрьн. Әw бона мьләте Исраеле бәр Хwәде дьсәкьнин у дӧа дькьрьн, навчети дькьрьн у хwәстьна Хwәде щьмә'тер'а дьданә ә'йанкьрьне. Сәрәкк'аһин сале щарәке дьк'әтә щийе һәри пироз у бона гӧнәһе щьмә'те гӧнәһк'әwандьн дькьр (Qануна К'аһинтийе 6:8-10:20; Ибрани 6:20-8:6; Дәрк'әтьн 30:10). Мәлк'и-Садьq жи Дәстпебунеда к'аһине дьһатә һ'әсабе (Дәстпебун 14:18-20).

к'әфил – (гьрәw, к'әфаләт) п'әрә йан тьштек жь бәр тьштава дьһатә дайине, һ'атта р'ожа пьрс сафикьрьнә (Дәстпебун 38:17- 20).

к'оти (к'отибун) – нәхwәшик ә ч'әрм ә щур'ә-щур'ә йә кӧ бәла дьбә. Ль гора Qануна К'аһинтийе жь сәре 13-а һ'әта 14-а зәмане бәре һәр щур'ә нәхwәшийа сәр ч'әрм жь к'отибунева гьрти һ'әта чәнд щур'ә п'ьзька, ӧса жи тьштед к'әфьки һ'әрам дьһатьнә һ'әсабе. Щьмә'те бәри нәхwәшед аһа дьдан жь гӧнд у бажара дәрдьхьстьнә дәр, ле һәгәр йәк qәнщ буйа, гәрәке хwә нишани к'аһин бькьра у һ'әди бьда, wәки дәстур бьдане кӧ әw бьк'әта нава щьмә'те.

к'ьрк'ут – (к'әwк'ӧрт') кәвьрәки нәрм у зәр ә кӧ бь алавәкә р'әнге вәкьри бь шәwq дьшәwьтә у бина wе жи qәwат ә (Дәстпебун 19:24; Qануна Дӧщари 29:23).

Моwаб, моwаби – анәгори Дәстпебун 19:37, зӧр'әта Лут жь qиза wийә мәзьн бу. Моwаби алийе р'оһьлата Урдӧне дьман (Жьмар 21:13).

мьлйак'әт – зьмане ибрани у йунанида фә'мина wе «qасьд» ә, чьмки әвана qасьдед Хwәде нә. Әвана һәйинед р'ӧһ'ани нә, кӧ һ'ьзура Хwәдеда дьминьн. Найенә дитьне һ'әта хwәха хwә ә'йан нәкьн. Мьлйак'әт qьрара Хwәде ә'лам дькьн йан жи тиньнә сери (Дәстпебун 19:1,12-15). Әwана жь алийе Хwәдеда к'ьфшкьри нә, кӧ мәрьва хwәйи кьн у гӧһ бьдьнә wан (К'аред Шандийа 12:6-11; 27:23; Ибрани 1:14). Щарна Хwәде мьлйак'әта дьшинә щәм мәрьва, wәки тьштәки wанр'а бежә. Мьлйак'әте сәрwере һ'әму мьлйак'әта Мьхайил ә (Щьһуда 9). Щар-щара хәбәра «мьлйак'әте Хӧдан» те фә'мкьрьне кӧ чаwа Хӧдан хwәха һазьр ә (Дәрк'әтьн 3:2-6).

Нәщәф – бәрийа алийе башура Исраеле бу (Дәстпебун 12:9).

нане Хwәдер'а дайи – (нане һ'ьзуре, нане пешбәрийе) нане пироз һена Мусада Коне Шә'дәтийеда (Коне Щьвинеда), ӧса жи пәйр'а п'арьстгәһеда һәбу. Әв нан ль сәр сьфра зер'ин «ль пешбәри Хӧдан» дьһатә р'езкьрьне. Һәр р'ожәкә шәмийе к'аһина донздәһ нане бе һәвиртьр'шк дьпә'тьн, ль сәр сьфра зер'ин даданин у йед кӧ һ'әфтийа дьнда дәwсе данин, к'аһина йе пешийе щийе пирозда дьхwарьн. Пештьри к'аһина изьна т'ӧ кәси т'ӧнәбу әв нан бьхwарана. Әв нан нишанәкә Пәймана Хӧдан бу, кӧ әw т'әви щьмә'та Исраеле бу (Qануна К'аһинтийе 24:5-9). Сьфра нан

нәдьр – (гори, qӧрбан) ль гора Qануна Муса (Дәрк'әтьн 13) инсан у һ'әйwанед ньхӧрийә нер, әw нәдьред (горийед) Хwәде бун. Һ'әйwан дьһатьнә сәржекьрьне у жь бәр инсенва дьһатьнә дайине. Мә'на wе әв ә, кӧ һәр ньхӧри п'ара Хwәде бу, пироз, бӧһӧрти у т'айбәти, аwа готи Хwәдер'а щӧдәкьри бу (Дәрк'әтьн 13:2; Луqа 2:23).

оникс – кәвьред qимәт ә, гава те бьр'ине һӧндӧр'да хәт йан тәлашед р'әнг-р'әнги к'ьфш дьбьн (Дәрк'әтьн 28:9).

пәйман – (аһда, ад у qьрар) нав дӧ мәрьвада, нав дӧ к'омада, йан жи нав Хwәде у мәрьвада те гьредане. Пәйманәк нава Хwәде у Нӧһда һәбу (Дәстпебун 9:8-17), нава Хwәде у Бьраһимда (Дәстпебун 15), нава Хwәде у Даwьдда (2 П'адшати 7; Зәбур 89:1-37). Ль сәре ч'ийайе Синайе Хwәде пәйманәк т'әви щьмә'та Исраеле гьреда. Ль гора ве пәймане Хwәде соз да wәки хwәха Хӧдане щьмә'та Исраеле бә у wан хwәй кә, ле гәрәке Исраел жи Qануна Хwәде бьqәдинә, йа кӧ wи бь дәсте Муса да. Ле Исраеле гәләк щара пәйман, аwа готи Qануна Муса дьт'әр'ьбанд. К'ьтебед щьһуйайә пирозр'а, йед кӧ бәри Иса һәбун, wанар'а дьбежьн «Пәймана Кәвьн».

п'ехәмбәр – (нәби, qасьде Хwәде, qуле Хwәде, готьнбеже Хwәде) әw инсан бун. Хwәде wанр'а хәбәр дьда, кӧ әw готьна wи бьгьһиньнә мәрьва (Qануна Дӧщари 18:15-22).

р'әхтсинг – бәрикә щаргошәйә ль сәр синг бу. Әw чаwа ефод һатә щекьрьне, жь зер', р'исе шин, ширк, соре гәвәз у жь к'ьтане зьрав-бадайи (Дәрк'әтьн 28:15-16). Гава сәрәкк'аһин дьк'әтә щийе пироз ль бәр Хӧдан, әw ль сәр синге сәрәкк'аһин ефодва гьредайи бу (Дәрк'әтьн 28:29). Ль сәр р'әхтсинг дӧнздәһ кәвьред qимәт чар щергәһ щикьри бун, кӧ дӧнздәһ qәбилед Исраел дьданә к'ьфше. Һьндӧре рәхтсингда Урим у Тумим һәбун (Дәрк'әтьн 28:30). Р'әхтсинг у п'ап'ах

р'ожа шәмийе – бона щьмә'та Исраел р'ожәкә ә'зиз (т'айбәти) у пироз ә (Дәрк'әтьн 16:23; 20:8, 11; 31:14-15). Бь ибрани Шабат ә. Бь заравәки кӧрманщи «сәбт» ә кӧ жь шабате һатийә. Бона щьһуйа, шабат наве р'ожа һ'әфта йә у йа хьлазийа һ'әфтийе йә. Инийе еваре, гава р'ож дьчә ава, шабат дәстпедькә у һ'әта 24 сьһ'әта дьк'ьшинә. Ль гора qануна Муса (Дәстпебун 2:2-3; Дәрк'әтьн 20:8-11; 35:2) р'ожа шабатеда к'ар у хәбат нә щайиз бу бькьрана, әв р'ож р'ожа р'ьһ'әтийе у һ'әбандьне йә (Дәстпебун 1; Qануна К'аһинтийе 23:1-3).

сала р'аwастийе – һәр пенщи сал, сала р'аwастийе бу (Qануна К'аһинтийе 25:8-55). Wе сале һәр хӧлам дьһатьнә азакьрьне у һәр мәрьве кӧ ә'рде хwә фьротьбу ль wи дьһатә вәгәр'андьне, дәйн-ду дьһатьнә бахшандьне.

сала һ'әфта – һәр һ'әфт сал, шәмийа сала бу (Дәрк'әтьн 23:11; Qануна К'аһинтийе 25:1-7), әw сала р'ьһ'әтийе бу бона ә'рде. Әwе сале щьмә'те ә'рд бещәр нә дькьрьн у чь кӧ ә'рде хwәсәрехwә дьда т'оп дькьрьн.

сардийон – кәвьрәки qимәтә соригәвәзи зәлал бу.

сәрәкк'аһин – бьньһер'ә: к'аһин.

топаз – кәвьрәки qимти qич'ьк ә.

фьльстин – мьләте фьльстине һат башур-р'оавайа дәве бә'ра Навбәрейә. Фьльстине зәфти хwә кьр у ван һәр пенщ бажарада: Газа, Ашqелон, Ашдод, Гат' у Әк'ронеда чи-wар бун. Фьльстини у исраелийа гәләк щара һәвр'а шәр' дькьрьн, чьмки фьльстинийа дьхwастьн р'оһьлат зәфти хwә кьрана, исраелийа жи дьхwастьн р'оава зәфти хwә кьрана. Фьльстини нәйаред исраелийайә һәрә пеш бун, һ'әта кӧ Даwьд әв пьрс сафи кьр, хьлазийа wан ани (Дәстпебун 21:34; 1 П'адшатийа 8:1; 1Дирок. 18:1 ).

Хӧдан – бь зьмане ибрани хәбәра «Хӧдан» ЙҺWҺ ньвисар ә у те хwәндьне чаwа «Йаһwәһ». Әв навәки ә'сәси йә кӧ алийе Хӧданд Мусава һатә ә'йанкьрьне. (Дәрк'әтьн. 3:14...). Наве «Йаһwеһ» мьләте щьһу бона мәзьнайийа Хwәде нә дьданә ль сәр заре хwә. Гава әwана К'ьт'еба Пироз дьхуньн дәwса наве «Йаһwеһ» дьбежьн «Адонай» кӧ те фә'мкьрьне «Хwәйе мьн».

херуб – р'ӧһ'бәред хwәйибаск ьн, әв щур'әки мьлйак'әтед Хwәде нә у һ'әйкәлед wан сәр qалп'ахе Сьндоqа Пәймане бь баскава чекьри мина мьлйак'әта бун, кӧ р'умәт у диндара (һ'ьзурийа) Хwәде бәрч'ә'в дькьрьн (Дәстпебун 3:24; Дәрк'әтьн 25:17-22; 37:6-9).

һеланед жорьн – щийед һ'әбандьна мьләте Кәнанийа бу (Qауна к'аһинтийе 26.30, Жьмар 33.52). Хӧдан ә'мьри мьләте Исраел кьр кӧ ван щийа wеран кьн. Әw п'адше кӧ әв щи wеран нәкьра дьһатә һ'әсабе чаwа йәки qанун т'әр'ьбанди (2П'адшати 16:4 ).

һусоп – дарәкә бьч'ук ә, чаwа луфьк бона ә'дәте дин дьһатә бьк'аранине. К'аһина хуна qӧрбанеда дькьрьн у дьр'әшандьнә сәр мәрьва, wәки әw мәрьв ль бәр Хwәде пироз бьн (Дәрк'әтьн 12:22; Qануна К'аһинтийе 14:4; Жьмар 19:6,[18]). Һусоп

шәмдан – ч'ьра һ'әфт ч'ә'ви бу, кӧ П'арьстгәһәда дьшхӧли (бьньһер'ә Дәрк'әтьн 25:31-39). Шәмдан

Щәжьна Дәрбазбуне – әв щәжьна нава щьмә'та Исраелда чардәһе мәһа Нисанеда те кьрьне (ль гора салнә'ма ибрани чардәһе Нисане ньһа 1-е Апреле йә). Әве щәжьне бона биранина wе йәке дькьн, кӧ Хwәде чаwа щьмә'та Исраел жь бьндәстийа Мьсьрийа дәрхьст (Дәрк'әтьн 12:3-14). Һьнге Мьлйак'әте Мьрьне һ'әму ньхӧрийед мьсьрийа, һьн инсан у һьн жи һ'әйwан кӧштьн, ле жь сәр малед щьмә'та Исраелр'а «дәрбаз бу» у дәст нәда жь wан т'ӧ кәси, нәкӧшт (Дәрк'әтьн 12:23-27). Бона ве йәке ве щәжьнер'а дьготьн Щәжьна Дәрбазбуне.

Щәжьна Нане Шкәва – әв щәжьн ль пәй Щәжьна Дәрбазбунер'а те у жь панздәһ һ'әта бист дӧдӧйе мәһа Нисане те кьрьне (ль гора салнә'ма иройин жь 2-а һ'әта 9-е Апреле те кьрьне). Әва щәжьна бона биранина хьлазкьрьна мьләте Исраел те кьрьне, гава мьләте Исраел жь бьндәстийа Мьсьрийа дәрк'әт у чу wи wәлате кӧ Хwәде дабу wан. Әве щәжьнеда һ'әфт р'ожа нане шкәва (бе һәвиртьр'шк) те хwарьне (Дәрк'әтьн 12:15-20; 13:3-10).

Щәжьна Һ'әфтийа – (Щәжьна Нандьруне – Дәрк'әтьн 23:16) Хwәде т'әми да щьмә'та Исраел, кӧ р'ожа пашьнә пәй дәстпебуна Щәжьна Дәрбазбунер'а һ'әфт һ'әфтийа һ'әсаб кьн у р'ожа пенщи щәжьнәке жи бькьн. Ве щәжьнеда чь кӧ жь дәрәмәтед wан (дәхьлед wан) пешийе дьк'әтә бәр к'еләндийе, данин п'ешк'еши Хwәде дькьрьн (Qануна К'аһинтийе 23:15-21; Жьмар 28:26- 31). Пәймана Нуда ве щәжьнер'а дьготьн Р'ожа Пенщийә һ'әсаб, аwа готи Пентекост. Чьмки бь зьмане йунани фә'мина Пентекост «пенщи» йә (К'аред Шандийа 2:1-41).

Щәжьна Һ'олькчекьрьне – һәр сал пайизе жь 15-а һ'әта 21-е мәһа Тьшрийе йә (аwа готи йәке Октйабьре). Щьһу дьчун сәр р'әзед хwә, һ'ольк чедькьрьн у wанда һ'әфтеке дьман. Щьһуйа әв йәк дькьр, wәки бир банина, кӧ чаwа Муса п'ехәмбәр мьләте Исраел жь Мьсьре дәрхьст у әw һ'олькада ман (Qануна К'аһинтийе 23:33-36, 39-43; Qануна Дӧщари 16:13-15).

qар'итк – ч'ьвикәкә бьч'ук ә кӧ дьреж нафьр'ә. Хӧре wан т'охьм у меш-мор ьн. Әвана һелунед хwә ль сәр ә'рде чедькьн (Дәрк'әтьн 16:13; Жьмар 11:31-32). Qар'итк

qотьк – һ'әйwанәкә пьч'ук ә, кӧ ч'оле нава к'әвьрада дьминә. Әw нә һ'әлал бу (бьньһер'ә Qануна К'аһинтийе 11:5; Qануна Дӧщари 14:7). Qотьк

qьрqе Мьсьре – щӧр'әки тәйре нә һ'әлал бу (бьньһер'ә Qануна К'аһинтийе 11:18; Qануна Дӧщари 14:17).

Qьрqе Мьсьре

Абба – бь зьмане арами те фә’мкьрьне «бав».Марqос 14:36; Р’омайи 8:15; Галати 4:6.

Адәм – инсане пешьн бу, йе кӧ Хwәде хӧльqанд. Хwәде әw жь хwәлийа ә’рде хӧльqанд (Дәстпебун 2), паше Һеwа хӧльqанд. Адәм у жьна хwә Һеwава әw бун, йед кӧ паше гӧр’а Хwәде нәкьрьн у гӧнә кьрьн (Дәстпебун 3). Һьнгеда инсен гӧнә кьр. Корьнт’и I 15:45-да те готьне, кӧ Иса Мәсиһ «Адәме Ахьрийе» йә. Адәме пешьн баве т’әмамийа мәрьвайа йә у һәр кәс жийина qальби жь wи дьстинә. Иса Мәсиһ кӧ Адәме дӧда йә, жийина р’ӧһ’ани дьдә һәр кәсе кӧ баwәрийа хwә Wи тинә.Луqа 3:38; Р’омайи 5:12-15; Корьнт’и I 15:22, 45-47; Тимот’ейо I 2:13-14; Щьһуда 14.

Алфа у Омега – Алфа һ’әрфа әлифба йунанийә пешьн ә, Омега һ’әрфа әлифба йунанийә пашьн ә. «Алфа у Омега» чаwа навәк һьн Хwәдер’а, һьн жи Иса Мәсиһр’а те готьне.Ә’йанти 1:8; 21:6; 22:13.

Арйопаго – гьрәки бажаре Ат’инайе бу, Йунаньстанеда. Мәрьвед хwәйиqәдьрә гьрәгьр сәр wи гьри дьщьвийан. Щьвата wан жи һәма «Арйопаго» дьһатә готьне.

Артәмис – наве п’утәки йә, кӧ гәләк мәрьва Асйайеда әw дьһ’әбандьн (К’аред Шандийа 19:24-35).

Архелайо – кӧр’е Һеродәси Мәзьн бу у бьре Һеродәс-Антипас бу. Пәй мьрьна баве хwәр’а әw дәмәкә кьн бу сәрwере Щьһустане. Жь к’әрәма хwә ль бьн хәбәра «Һеродәс»-да жи бьхуньн.

Аqуб – 1. Аqуб кӧр’е Исһаq бу, аwа готи нәвийе Бьраһим, Аqубр’а Исраел жи те готьне. Бьре wийи мәзьн Әсаw бу. Аqуб баве һәр донздәһ qәбилед мьләте Исраеле бу. К’ьтеба Пирозда чәнд щара Аqуб бона мьләте Исраеле жи те готьне. Жь к’әрәма хwә ль бьн хәбәра «мала Аqуб» у «Әсаw»-да бьхуньн.

2. Аqубе Һалфаwо у Аqубе Зәбәдийе бьре Йуһ’әнна, әвана дӧ шагьртед Иса Мәсиһ бун.

3. Ӧса жи Аqуб наве бьраки Иса бу (Мәтта 13:55; Марqос 6:3; Галати 1:19) у ль гора фькьра гәләка әw Аqуб ә, йе кӧ «Нә’ма Аqуб» ньвисийә.

авзе (нәхwәшийа авзе) – ава зәр же дьчә.

амин – жь зьмане ибрани йә, кӧ мә’на wе әв ә: «Р’аст ә», «Бәле», «Бьра ӧса бә», «Р’аст бе хельф», «Qайл ьм». Әw һьнге те готьне гава йәк готьнәке дьбежә йан дӧа дькә, йәки дьн готьна wи дьхwазә мак кә, qайлбуна хwә бь готьна «амин» нишан дькә. Ӧса жи Ә’йанти 3:14-да әв нава бона Иса Мәсиһ һатийә хәбате, бь фькьра «Әw р’аст ә», «Әw амьн ә».Р’омайи 1:25; 9:5; Корьнт’и I 14:16; Корьнт’и II 1:20.

анисо – (анис, шәмит) щур’әки п’ьнщар’е йә.Мәтта 23:23.

афу (афукьрьн, афубун) – бахшандьн.

Бабилон – 1. Бабилон наве бажарәки гәләки кәвьн ә. Wәхтәке п’адшайе Бабилоне гәләк wәлатед дьн бьндәст кьрьбун. Мьләте wи т’әви мьләте Исраеле шәр’ кьр у әw бьндәст кьрьн. Гәләк мәрьвед Исраеле чаwа хӧлам бьрьнә wәлате хwә. Мьләте Исраеле ль wьр һ’әфте сали ма. Мәтта 1:11-12, 17; К’аред Шандийа 7:43.

2. Бабилон Ә’йантийеда жи те ньвисаре, чаwа нишана мьләтед кӧ гӧр’а Хwәде накьн, чьмки мәрьвед бажаре Бабилоне ӧса бун. Ә’йанти 14:8; 17:5; сәре 18-а.

3. Пәтрус I 5:13-да һәйә кӧ «Бабилон» бә’са бажаре Р’омайе дькә.

Бав (Баве Ә’змана) – әв нав Хwәдер’а те готьне. К’ьтеба Пирозда әw бь мә’на физики (щьсмани) найе фә’мкьрьне, ле бь мә’на р’ӧһ’ани. Әw Баве р’ӧһ’ед һ’әму мәрьвайийе йә. Хwәде бона мәрьва ӧса хәм дькә, чаwа бав зар’а хwәр’а у һе зедә. Ле һәләqәтийа Хwәде чаwа Баве т’әви Иса Мәсиһ щур’әки башqә йә. Жь к’әрәма хwә дәрһәqа ве йәкеда бьн хәбәра «Кӧр’е Хwәде»-да бьхуньн.

Баә’л – наве п’утәки кәнанийа бу, әw п’утәки зедәбуне аwа готи зайине бу, баwәрмәндед wи п’ути баwәр дькьрьн кӧ әwе һ’әйwанед wан, зәви у р’әзед wан бәрәк’әт кә. Мә’на Баә’л «хwәйи» йә. Мьләте Моwаб, мьләте Мьдйан у мьләте Сур у Сайда Баә’л хwәр’а Хwәде һ’әсаб дькьрьн. Гәләк п’утед wан мьләта һәбун, ле Баә’л жь һ’әмуйа мәстьр бу. Т’ариха мьләте Исраелда, чахе әw жь Хwәде дур дьк’әтьн, Баә’л дьһ’әбандьн у бь ви аwайи һерса Хwәде ль сәр хwәда данин. Ле нав мьләте Исраелда мәрьв һәбун, кӧ т’ӧ щара Баә’л qәбул нәкьрьнә, һәр wәхт заньбунә кӧ пештьри Ә’фьрандаре ә’рд у ә’зман т’ӧ Хwәде иди т’ӧнәйә.Һ’акьмти 2:13; 6:25, 31; П’адшати III 16:31; сәре 18-а; 22:53; П’адшати IV 3:2; 10:18-27; 11:18; Йерәмийа 2:8; 7:9; 11:17; 12:16; 19:5; 23:27; Р’омайи 11:4.

Бажаре Даwьд – Пәймана Кәвьнда «Бажаре Даwьд» wе п’ара Оршәлимер’а те готьне, к’ижан кӧ Даwьд п’адша жь дәсте йәбусийа станд (П’адшати II 5:6-9 ). Луqа 2:11-да ӧса жи Бәйтләһ’мер’а дьготьн бажаре Даwьд, ль к’ӧ мала баве Даwьд дьма. Wьр Даwьд жь дийа хwә дьне к’әтьбу у мәзьн бьбу (П’адшати I 17:12; Луqа 2:4). Ӧса жи ль гора готьнед п’ехәмбәра Иса Мәсиһ wьр жь Мәрйәме дьне к’әт (Мәтта 2:1, 5-6).

Бараq – йәк жь сәрwеред мьләте Исраеле бу. Шер’да сәрwерти дькьр у дьжмьн бьндәст кьр. Һ’акьмти жь сәред 4-а һ’әта 5-а;Ибрани 11:32.

Барнабас – мә’на наве «Барнабас» әв ә: «Кӧр’е Бәрдьлийе» аwа готи «Йе кӧ бәр дьлада те» (К’аред Шандийа 4:36). Әw йәки леwи бу жь Qӧбрьсе у нава баwәрмәндада сәрwерәк бу, йе кӧ Паwлос бьрә щәм шандийед Оршәлиме. Әw т’әви Паwлос р’еwитийа Паwлосә пешьнда чаwа qасьде Иса чу.К’аред Шандийа 4:36-37; 9:27; 13:1–14:28; 15:36-41; Галати 2:9-14.

Бәйтләһ’м – бажаре Щьһудайе (Щьһустане) йә, ль к’ӧ Даwьд п’адша дьне к’әт у мәзьн бу, паше жи Иса ль вьр һатә дьне (Мәтта 2:1; Луqа 2:4; Йуһ’әнна 7:42).

Бәлзәбул – навәки бона мирещьн. Пешийе Бәлзәбул наве п’утәки фьльстинийа бу, мә’на «Хӧдане wаре бьльнд». Фьльстини незики мьләтед Исраеле дьман. Пәйр’а нав щьһуйада мә’никә дьн станд: «Хӧдане меша» йан «Хӧдане сәргина». Әw жи бу навәки сәрwерийа qәwатед щьнайә хьраб.Мәтта 10:25; 12:24, 27; Марqос 3:22; Луqа 11:15, 18-19.

Бьжарти (Йе Бьжарти) – бона Иса Мәсиһ те готьне. Йе Бьжарти, Мәсиһе Хwәде йә, йе кӧ Хwәде к’ьфш кьрийә. Ишайа 42:1; Мәтта 12:18; Луqа 23:35; Йуһ’әнна 1:41. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Мәсиһ»-да бьхуньн.

Бьлам – п’ехәмбәр бу, йе кӧ Балаqе п’адше Моwабе жь wи һиви кьр, wәки әw ньфьр’а мьләте Исраеле бькә, чьмки Балаqе п’адша дьхwәст әw бьндәст кьрана. Балаq жь мьләте Исраеле дьтьрсийа, чахе һатьнә wәлате wи. Пешийе Бьлам п’ехәмбәр гот: «На, әз ньфьр’а мьләте Исраеле накьм», ле паше чу. Гава р’еда дьчу, ль пешийа wи мьлйак’әтәк сәкьни. Бьлам мьлйак’әт нәдит, ле к’әре Бьлам мьлйак’әт дит у пешда нәчу. Бьлам нькарьбу ньфьр’ мьләте Исраеле бькьра, чьмки Хwәде дӧа wан кьрьбу. Пәймана Нуда ньвисар ә кӧ Бьлам п’әрәһ’ьз бу, ләма т’әви Балаqе п’адша qайл бу, йе кӧ дьжмьне мьләте Исраеле бу.Жьмар 22:4-35; Пәтрус II 2:15-16; Щьһуда 11; Ә’йанти 2:14.

Бьнйамин – жь һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб (аwа готи Исраел) йе һәри бьч’ук бу. Әw бавә’ширәки Исраеле бу.Дәстпебун 35:18; К’аред Шандийа 13:21; Р’омайи 11:1; Филипи 3:5; Ә’йанти 7:8.

Бьраһим – бавә’шире щьмә’та Хwәде бу. Һе бәре пешда Хwәде Бьраһимр’а готьбу кӧ: «Әзе wәлатәки бьдьмә тә. Гәрәке тӧ жь wәлате хwә дәрейи у һәр’и wәлатәки ну». Бьраһим гӧр’а Хwәде кьр. Пәй гәләк салар’а әw wәлат дит. Әw wәлате Исраел ә. Хwәде пәйман т’әви Бьраһим гьреда, соз да кӧ әw у зӧр’әтед wи Хwәдер’а wе бьбьнә щьмә’тәкә башqә, һәгәр әw ль пәй Хwәде һәр’ьн. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «пәйман»-да бьхуньн.Луqа 1:55; 3:8, 34.

бадиһәwа – вала, п’уч’.

бажарванед Р’омайе – жь һ’әму мәрьвед кӧ Императорийа Р’омайеда дьман, т’әне һьнәк чаwа бажарванед р’омайе дьһатьнә һ’әсабе. Әwед кӧ бажарван дьһатьнә һ’әсабе, һәq у азайийед wанә башqә һәбун, qәдьре wан һе бьльнд бу (К’аред Шандийа 16:37).

бакӧр – мьфрьq, шьмал.

бап’еш – (бап’еша гәмийе) щар, багьр.

башур – мьшрьq, щә’нуб.

баwәри – «Иман» хәбәрәк ә, кӧ жь зьмане семити (ә’рәби, ибрани, сурийани, ашури) те, кӧ бь к’ӧрди «баwәри» йә. Пенщ щур’ә хәбатед хәбәра «баwәри» һәнә:

1. Мәрьв баwәрийа хwә ль Хwәде йан йәки тинә, баwәр дькә кӧ әw амьн ә (Дәстпебун 15:6; Ишайа 7:9; Р’омайи 4:3; Галати 3:8).

2. Мәрьв дькарә баwәр бькә кӧ тьштәк йан кәсәк р’аст ә (Луqа 20:5).

3. Мәрьв ә’сәйи занә, аwа готи һ’ьшада р’удьни, кӧ тьштәк һәйә йан wе дәрбаз бә (Аqуб 1:6).

4. Пәймана Нуда, һинкьрьна шандийа бона Иса Мәсиһ те фә’мкьрьне. Әw баwәрийа мә йә нав пирозед Хwәдеда йә (Галати 1:23; Әфәси 4:5; Щьһуда 3).

5. Баwәрикә щур’әки башqә жи һәйә, чаwа дайинәкә жь Хwәде (Корьнт’и I 12:9).

беолити – беqанун, беә’дәт, беә’сьл у хwәсәрихwә.

бәж – зьһайи, ә’рд.

бәлг – п’әле даре.

бәрдьли – барьстани.

бәре дәрәмәта пешьн – Зәмане Пәймана Кәвьнда, анәгори qьрара Хwәде, Исраеледа һәр тьштед пешьнә ньхӧри, һәгәр зар’а кӧр’ин буйа, йан һ’әйwана нерин буйа, йан бәре ә’рде у р’әзе дарайә пешьн буйа, әвана «бәред дәрәмәта пешьн» дьһатьнә һ’әсабе у Хwәдер’а дьһатьнә дайине. Бәред дәрәмәта пешьн Хwәдер’а пироз бун у әw р’аст п’ара Wи бун. Әв дайина бәре дәрәмәта пешьн дьдә к’ьфше, кӧ һәр тьшт п’ара Хwәде йә. Чахе бәре дәрәмәта пешьн дәрдьк’әт у дьдан, һьнге мәрьв wе йәкеда гӧман бун, кӧ һ’әму дәрәмәта wанә майинә пәй дәрәмәтдайина пешьнр’а wе бәрәк’әт бә. Бьньһер’ә: Дәрк’әтьн 13:12-15; 34:19, 26; Qануна К’аһинтийе 23:17; Жьмар 18:12; Готьнед Сьлеман 3:9-10. Пәймана Нуда әва хәбәра «бәре дәрәмәта пешьн» бь чәнд щур’а бь мә’на р’ӧһ’ани те бьк’аранине:Р’омайи 8:23; Корьнт’и I 15:20, 23; Аqуб 1:18; Ә’йанти 14:4.

бәрәт’ә – лаше мьрийа йан һ’әйwен.

бәрзәqи – тӧрӧшкьрьн, щӧлә’тикьрьн, бешәрмикьрьн.

бәр’и – щийе бе ав, кәвьр-кӧч’ьк, чол у бәст.

билан – занәбунеда сәрхwә.

бӧһьшт – щьнәт.

бьвьр – балт’ә.

бьк’ьр – кәч’ьк, qиза мернәкьри.

бьнәли – мәрьвед кӧ щикида дьминьн бьнәлийед wе дәре нә.

бьхур – ширеза даре йә. Әw жь дара те һьлдане у һ’ьшккьрьне. Гава те шәwьтандьне, бинәкә гәләки хwәш же те. Дәма Пәймана Кәвьнда п’арьстгәһеда сәр горигәһа бьхуре Хwәдер’а дьһатә шәwьтандьне (Дәрк’әтьн 30). Щур’әки дарәкә бьхуре Ә’рәбьстанеда жи һәбу, кӧ гәләки qимәт бу. Стәйрнасед р’оһьлате жь wе дәре Исайе зар’окр’а п’ешк’еш анин (Мәтта 2:11). Бьхуре ә’рәби

бьһарәт – пунг, дарчин, мехьк у йед майинә бинхwәш.

бьһе – п’арәкә qимәте, кӧ бәри к’ьр’ине те дайине (Әфәси 1:14).

вәгәр’андьн (жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийан) – (т’обәкьрьн) әw ә, кӧ йәк жь гӧнәкьрьне вәдьгәр’ә, хьраби у гӧнед хwә нас дькә, фә’м дькә кӧ әw хьраб ә, п’ошман дьбә у бь дьл у щан жь гӧнәкьрьне вәдьгәр’ә бәрбь Хwәде, wәки Хwәде бьбахшине.Һәзәкийел 14:6; Зәкәрийа 1:6; Марqос 1:15; К’аред Шандийа 3:19.

Гидәйон – сәрwерәки щьмә’та Исраеле бу. Баwәрийа wи гәләк бу у дӧа кьр wәки Хwәде р’ебәрийа wи бькьра. Гава чу шәр’, әскәред wи һьндьк бун, ле Хwәде алик’арийа wи кьр сәрк’әт.Һ’акьмти 6:11– 8:27; Ибрани 11:32.

гәлийе һәй-wайе – щийе бебьни. Бь йунани АБУССОС ә. Ль гора һинкьрьнәкә щьһуйайә гәләки кәвьн, әв щи к’урайийа ә’рде бу у щьн ль wьр гьрти дьһатьнә хwәйикьрьне, һ’әта щәзакьрьна wанә ахьрийе.Луqа 8:31; Ә’йанти 9:1-2, 11; 11:7; 17:8; 20:1, 3.

гәмиван – (к’әштиван) хәбатк’аре гәмийе (к’әштийе).

гәмиwаргәһ – лиман, бәндәр.

горигәһ – (мәзбәһ) т’әхте кӧ qӧрбан, гори, һ’әди у хер дьһатьнә дайине йан сәржекьрьне. Пешийе әw пе кәвьра дьһатә чекьрьне. Һена Мусада qӧрбан т’әне сәр горигәһа Коне Шә’дәтийе дьһатьнә сәржекьрьне у паше, гава п’арьстгәһ һатә чекьрьне, т’әне сәр горигәһа п’арьстгәһе дьһатә сәржекьрьне. П’арьстгәһеда горигәһ жь сьфьр чекьри бу. Т’әхтәки дьн жи һәбу, жь йе мәзьн бьч’уктьр у зер’кьри бу. К’аһин ль сәр ве сьфре бьхур дьшәwьтандьн. Вер’а дьготьн горигәһа бьхуре. Дәстпебун 12:7; 22:9; Луqа 1:11; Луqа 11:51. Горигәһ Горигәһа бьхуре

гӧнә, гӧнәк’ар – т’әр’ьбандьна qьрара Хwәде әw гӧнә те һ’әсабе (Йуһ’әнна I 3:4). Гӧнәк’ар әw мәрьв ә, йе кӧ жь р’ийа Хwәде к’әтийә у qьраред Wи хwәй накә. Ль гора ньвисаред пироз һ’әму мәрьв гӧнәк’ар ьн у жь р’ә’ма Хwәде к’әти нә (Р’омайи 3:9-18, 23; Йуһ’әнна I 1:8-10).

гьрав – (адә, щьзир) ә’рдәки нава бә’реда.

Даwьд – Дәма Пәймана Кәвьнда Даwьд п’адше Исраелейи һәри мәзьн бу. Жь к’әрәма хwә ль бьн хәбәра «мала Даwьд»-да бьхуньн.

дарчин – бьһарәтәкә жь qальке даре йә. Бина wе гәләк ә у һена бәре гәләки бьһа бу. Мәрьва әва т’әви бьзьре зәйт’уне дькьр, wәки бина бьзьр хwәш бә. Щарна мәрьва ль хwә дьхьстьн у щарна жи бона дәфьнкьрьне дьһатә бьк’аранине (Ә’йанти 18:13).

дәрдан – фьраqа кӧ тьшта дькьне йан теда хwәй дькьн.

дәрсдар – (феркар, мьә’льм, мамоста). Әwана жь к’ома мәрьвед хwәнди нә, ньвисаред ибрани гәләк заньбун. Нав у дәнге wан гәләк щара бьльнд дьбу жь дәст занәбуна wан, чьмки әзбәри готьнед дәрсдаред дьн дьготьн.

дәфьнкьрьн – вәшартьн, ч’ә’лкьрьна мьрийа.

дәһәк – Нав кӧр’ед Исраелда кӧр’әк һәбу, наве wи Леwи. Зӧр’әта wи шьхӧле п’арьстгәһе дькьрьн. Ль гора Qануна Муса зӧр’әта Леwи ль сәр наве Хwәде дәһәк (жь дәһа п’арәкә) һәбуке, һасьл у дайина бәре ә’рде жь щьмә’та Исраеле хwәр’а дьстандьн (Qануна К’аһинтийе 27:30-32).

дийаре мьрийа – (дьнйа мьрийа, дьнйа тә’ри) Наве дийаре мьрийа бь зьмане йунани ҺАДИС ә у бь зьмане ибрани ШӘОЛ ә. Әw щики тә’рийи бона мьрийа йә (Ибо 10:21-22 ). Щарна К’ьтеба Пирозда хәбәра ҺАДИС бь мә’на дожә (щә’ньмә) те хәбате, әw щики хәзәбе йә. Ле Пәймана Нуда ҺАДИС п’ьр’анийа щара бь ве мә’нийе те хәбате, щики жь бона йед хьраб ә, бона дәмәке. Әw нә щийе хәзәбе йә, щийе хәзәба ахьрийе ГӘӘННА йә (аwа готи щә’ньмә).

дитьндар – щийе тейатьре йан жи щийе мәщала щьвате кӧ дьһатә дәрбазкьрьне (К’аред Шандийа 19:29,[31]).

дӧр’ – кәвьре сьпийи qимәт ә, кӧ жь нав дьле щур’әки һ’әйwане бә’ре дәрдьхьн (Мәтта 7:6). Т’ор’е дӧр’а

дьл – бь фькьра ибранийа, әw щи йә, кӧ мәрьв нава хwәда шеwьра хwә дькә у qьраред хwә дьдә.

Елиша – п’ехәмбәрәки Исраеле бу, кӧ дәма Пәймана Кәвьнда гәләк к’әрәмәт бь дәсте wи дьһатьнә кьрьне (П’адшати IV 2:1– 8:15 ). Пе Елиша жи Хwәде «Нә’мане» сәрwере әскәре Сурйайе жь к’отибуна wи qәнщ кьр (П’адшати IV 5; Луqа 4:27).

Елйас – п’ехәмбәрәки Хwәдейи мәзьн бу. Әwи ль п’адшаки хьраб һьлат, ӧса жи ль һ’әмуйед кӧ Исраеледа п’ут дьһ’әбандьн. Гәләк щьһу дьфькьрин кӧ Елйас wе диса бьһата, wәки бона һатьна Мәсиһ мьләт һазьр кьра. Йуһ’әннайе Ньхӧмдар гәләк алийава мина Елйас бу.Мәтта 11:14; Марqос 9:4; Луqа 1:17; Р’омайи 11:2-5; Аqуб 5:17.

еләкзьрьһ’ – к’ьнщәкә әскәра йә, кӧ ль синг у пьшта хwә гьредьдан, wәки жь шур у тира бенә хwәйкьрьне. Әw жь һ’әсьн йан жи жь ч’әрме qальм чекьри бун. Әфәси 6:14 (зьрьһ’); Т’есалоники I 5:8 (к’ӧмзьрьһ’);Ә’йанти 9:9, 17.

епикури – шагьртед философе Епикурос бу. Епикурос сала 270 бәри буйина Иса мьр. Әwи һин дькьр, кӧ гәрәке мәрәме ә’мьре мәрьва шабун бә, жь еш у тьрсе дур бьн (К’аред Шандийа 17:18).

Әгрипа – Әгрипайе дӧда кӧр’е Һеродәс-Әгрипа бу (кӧр’е Аристополойе Һеродәсе Мәзьн). Әгрипа п’адшаки Щьһустане бу. Паwлос ль бәр Әгрипа у хушка wи Бәрньке сәкьни у Мьзгинийа Хwәде дьда wан (К’аред Шандийа 25:13–26:32).

Әсаw – Исһаqе кӧр’е Бьраһимр’а дӧ кӧр’ед һәвал-щеwи бун, Әсаw у Аqуб. Әсаw кӧ йе мәзьн бу, р’ожәке гава гәләки бьр’чи бу, әwи һәqе ньхӧртийа хwә да хwарьна зька, әw фьротә Аqубе бьре хwә. Хwәде зӧр’әта Аqуб чаwа щьмә’т хwәр’а бьжарт, нә кӧ йа Әсаw.Дәстпебун 25:21-26; 27:1-41; 32:3–33:16; Р’омайи 9:10-13; Ибрани 11:20; 12:16-17.

ә’нишк (кәвьре сәре ә’нишке) – Пәймана Нуда әв хәбәр бь дӧ щур’а те фә’мкьрьне: 1. Әw кәвьре кӧ диwара һәвва гьредьдә, аwа готи «кәвьре сәре ә’нишке».

2. Кәвьре кӧ ль хьлазийа чекьрьна авайики сәр дәргәһ йан дәри дьһатә данине, чаwа «кәвьре к’ьлите» йә, wәки һ’әму кәвьред майин һәвва бьдә гьредане. Мәтта 21:42; Марqос 12:10; Луqа 20:17; Әфәси 2:20; Пәтрус I 2:6-7.

Зәwс – п’уте йунанайи һәри мәзьн ә. «Йупитәр» жи жер’а дьһатә готьне. П’утәки дьн жи һәбу, кӧ наве wи Һәрмес бу, әw чаwа qасьде Зәwс һ’әсаб дькьрьн.К’аред Шандийа 14:12-13.

занәбеж – зьменда сәрхwә.

зар – дәв.

зәндәгьрти ман – ә’щебмайи ман, мәт’әлмайи ман.

зәwал – нәһәqи, нәхwәши, зийан.

зив – бь йунани жер’а дьготьн ДРАХМӘ йан ДИНАРИОН, кӧ зивәки бьч’ук бу. Әвана wәлатед Императорийа Р’омайеда дьһатьн хәбате. Әw wәкә р’ожхәбатәкә п’аләки бу.Луqа 15:8-9.

зийа – (әждәһәр) һ’әйwанәк ә, кӧ щарна ч’ир’окада жи те готьне, гәләки qәwат ә, чаwа мә’рәки гәләки мәзьн хӧйа дьбә. Жер’а «мә’р» жи дьбежьн. Ә’йантийеда зийа чаwа нишана мирещьн, сәрwере р’ӧһ’ед хьраб ә.Ә’йанти 12:3–13:4; 16:13; 20:2.

зох – (дарәкә гурьзе) дарәкә бьч’ук ә, чаwа луфьк бона ә’дәте дин дьһатә бьк’аранине. К’аһина хуна qӧрбанеда дькьрьн у дьр’әшандьнә сәр мәрьва, wәки әw мәрьв ль бәр Хwәде пироз бьн. Дәрк’әтьн 12:22; Qануна К’аһинтийе 14:4; Жьмар 19:6, 18; Йуһ’әнна 19:29; Ибрани 9:19. Зоха һусопе

зьмьр – р’унәки бинхwәш ә, жь дара те стандьне у qимәте wи бьһа бу. Һьнге зьмьр бона еше дьданә нәхwәша (Марqос 15:23), ӧса жи ль сәр щьнйазе мьрийада дькьрьн, wәки бона дәфьнкьрьне һазьр кьн (Йуһ’әнна 19:39). Зьмьр

Иса – мә’на наве Иса бь ибрани әв ә: «Хӧдан хьлаз дькә», йан «хьлазкьр», йан жи «азабун» (Мәтта 1:21).

Исраел – 1. Наве мәрьв ә. Чахе Хwәде Аqубе баве мьләте Исраеле бьмбарәк кьр, наве wи кьрә Исраел (Дәстпебун 32:27-28; 35:10). Чәнд нав зӧр’әта Исраелр’а те готьне: «Щьмә’та Исраел», «Зар’ед Исраел» у «ибрани». Щьһу жи чаwа мьләте Исраеле тенә һ’әсабе.

2. Наве wәлат жи те готьне: «Исраел». Зува жер’а дьготьн: «Кәнан» (К’аред Шандийа 7:11; 13:19). Навәки дьн жи жер’а «Wәлате Фьльстине» дьбежьн.

Исһаq – кӧр’е Бьраһим у Сәрайе бу. Мә’на наве wи «к’ән» ә, гава дийа wи Сәрайе щара пешьн бьһист кӧ Хwәде wе зар’ бьда wе, әw к’әнийа, чьмки әw ә’мьрда мәзьн бу. Дәстпебун 21:1-8; К’аред Шандийа 7:8; Р’омайи 9:7; Ибрани 11:9 у йед майин.

Ишайа – п’ехәмбәрәки ә’йан бу, кӧ wәкә 700 сали бәри Иса Мәсиһ һәбу. Әwи дәрһәqа Исада гәләки п’ехәмбәрти кьрийә. К’ьтеба wи жи һәйә. Мәтта 3:3; К’аред Шандийа 8:30; Р’омайи 9:27-29 у йед майин.

ибрани – навәки кәвьн ә у щьмә’та Исраеле пе ви нави һатә навкьрьне. Ибрани ӧса жи зьман ә. Щьмә’та Исраеле бь зьмане ибрани хәбәр дьдан. Пәймана Кәвьн бь ви зьмани ньвисар ә. К’ьтебәкә Пәймана Ну жи бь ви нави һәйә (Нә’ма Ибранийар’а).

илаһи – һе бона wе йәке, һе зедә.

инк’ар – йәк һаш жь тьштәки һәйә, ле хwә мӧкӧр’ найе кӧ занә.

исаф – wьщдан.

итойин – р’обәт, сосрәт.

Йерәмийа – п’ехәмбәрәки ә’йан бу, әw wәкә 500 сали бәри буйина Иса Мәсиһ һәбу. Wәхтәк һәбу, жь щьмә’та Исраеле гәләка гӧр’а Хwәде нәдькьрьн. Йерәмийа wанр’а дьгот, кӧ жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн. Гәләк тьшт жи әwи бона Иса Мәсиһ у мьләтед нәщьһу п’ехәмбәрти кьр. К’ьтеба wи жи һәйә, «Йерәмийа».Мәтта 2:17; 16:14; 27:9.

Йефта – әскәрәки ә’йан бу. Әw жь сәрwеред щьмә’та Исраеле бу.Һ’акьмти 11:1– 12:7; Ибрани 11:32.

Йеша – баве Даwьд п’адша бу. Иса Мәсиһ жь р’ьк’ьнйата wи һатә дьне. Пәймана Кәвьнда Ишайа п’ехәмбәр ньвиси кӧ Мәсиһе жь зӧр’әта Йеша у Даwьд бьбә. Р’ут’ 4:18-22 (17-21);П’адшати I 16:1-22; 17:12-14, 17; Мәтта 1:5-6; Луqа 3:32; К’аред Шандийа 13:22; Р’омайи 15:12.

Йунаньстан – wәлат ә, Ат’ина бажаре wейи сәрәкәйи мәзьн ә, чаwа һьнге ӧса жи иро. Корьнт’ жи бажаре Йунаньстанеда йә, чаwа һьнге ӧса жи иро. П’ьр’анийа бажаред Йунаньстанейә ә’йан һьнге дьк’әтьнә нава qәза Ахайайейә Р’омайе. Мьләте Йунаньстанейи кәвьн гәләк хwәнди бун у бона сәрwахтийа wан мьләтед дьн qәдьре wан дьгьртьн. Зьмане wан жь алийе һ’әму хwәндәванава дьһатә хәбәрдане, нә т’әне ль Йунаньстанеда, ле ль wәлатед дәр жи. Ль к’идәре кӧ әскәред йунана дьчуне, култура хwә ль wьр бәла дькьрьн. К’ьтебед Пәймана Ну пешийе бь зьмане йунани һатьнә ньвисаре.

Йуһ’әнна – Бь наве Йуһ’әнна чәнд мәри Пәймана Нуда һәнә, ле йед һәрә ә’йан әв ьн:

1. Йуһ’әннайе Зәбәди йәк жь һәр донздәһ шагьртед Иса бу. Әw шанди бу. Әwи «Мьзгинийа Йуһ’әнна» у се нә’мә ньвисинә у ль гора фькьра гәләка к’ьтеба «Ә’йанти» жи wи ньвисийә.

2. Йуһ’әннайе Ньхӧмдар, әw п’ехәмбәр у готьнбеже хәбәра Хwәде бу (Луqа 1:13-17; 7:26). Т’обәдар аведа дьньхӧмандьн у щьмә’та Исраеле бона Мәсиһ һазьр дькьрьн (Луqа 3:3-20; 7:27).

йанчийә – гӧва, гәло, кӧ, аwа готи.

йунан – 1. мьләте wәлате Йунаньстане.

2. Дәма Иса Мәсиһда, щьһуйа һ’әму мьләтед майинр’а «йунан» дьготьн, wәки бьдана к’ьфше, кӧ һ’әбандьн у култура wан йед йунана бун, нә кӧ йед щьһуйа (Марqос 7:26; К’аред Шандийа 17:4), ле һьнәкә жь wан баwәрийа хwә бь Хwәдейе Исраеле анин (К’аред Шандийа 17:4; бәлки Йуһ’әнна 12:20-да жи ӧса йә). Ве wәлгәр’андьнеда чәнд щи һәнә к’идәре хәбәра «нәщьһу» дәwса «йунан» һатийә хәбьтандьне (К’аред Шандийа 14:1; 20:21; Р’омайи 1:16; 2:9-10; 3:9; 10:12; Корьнт’и I 1:24; 10:32; 12:13 Галати 3:28; Колоси 3:11 у йед майин).

3. Чәнд щийа хәбәра «йунан» бә’са wан щьһуйа дькә, йед кӧ жь wәлате Исраеле дәр мәзьн бьбун у зьмане wан йунани бу, йан жи Исраеледа мәзьн бьбун ле зьмане йунани хәбәр дьдан, нә кӧ ибрани (К’аред Шандийа 6:1, 9:29 у 11:20 (ван р’езада бь ви аwайи һатийә бьк’аранине: «щьһуйед кӧ йунани хәбәр дьдан»); бәлки Йуһ’әнна 7:35).

Кәнан – наве wи wәлати йә, к’ижан кӧ Хwәде ль гора созе Хwә да мьләте Исраеле, wәки бьбә wәлате wан. Әв наве «Кәнан» һе бәри ль wьр майина мьләте Исраеле һәбу. Паше «Исраел» йан жи «Фьльстин» һатә готьне.Мәтта 15:22; К’аред Шандийа 7:11; 13:19.

Коне Шә’дәтийе (Коне Щьвине) – Гава щьмә’та Исраеле жь Мьсьре дәрк’әт, Хwәде сәре ч’ийайе Синайе Мусар’а гот, чаwа гәрәке Коне Шә’дәтийе бе чекьрьне (Дәрк’әтьн 25). Гава чекьрьн, р’умәта Хwәде әw щи т’ьжи кьр у Хwәде бь р’умәта Хwә шә’дәти да у да хӧйакьрьне кӧ Әw т’әви wан ә (Дәрк’әтьн 38:21). Коне Шә’дәтийе у Коне Щьвине (Дәрк’әтьн 27:21) йәк бун. Щьмә’та Исраеле ль wьр дьщьвийан. Сьлеман жи Оршәлимеда п’арьстгәһ дәwса wеда чекьр. Коне Шә’дәтийеда (у ӧса жи п’арьстгәһеда) тьштед пироз жи һәбун, мәсәлә: Сьндоqа Пәймана Хӧдан (Qануна Дӧщари 10:8), аwа готи Сьндоqа Шә’дәтийе (Жьмар 4:5). Коне Шә’дәтийе (Коне Щьвине)

Кӧр’е Даwьд – навәки к’ьфш ә, кӧ мьләте щьһу бона Мәсиһ дьготьн, чьмки Хwәде соз дабу, кӧ Мәсиһ wе жь р’ьк’ьнйата Даwьд бе.Мәтта 1:1, 6, 17, 20; 9:27; 15:22; 21:9; 22:42; Марqос 10:47-48.

Кӧр’е Мерьв (Кӧр’е Инсан) – Чаwа жь к’ьтеба Данийел п’ехәмбәр (7:13-14 ) те хӧйакьрьне, бәри һатьна Иса Мәсиһ мьләте Исраеле баwәр дькьр кӧ Хwәде wе хьлазкьрәки бона щьмә’та Хwә бьшинә, wәки wан жь гӧнед wан хьлаз кә у наве Wи wе «Кӧр’е Мәрьв» бә. Пәймана Нуда гәләк щара Иса Мәсиһ Хwәха әв нав ль Хwә кьр. Әв хwәнавкьрьна Иса бь р’әнгәки ньхамти дьдә хӧйакьрьне, кӧ Иса әw ә бона к’ижани Хwәде готьбу, кӧ чаwа Хьлазкьр wе бе дьнйайе у Әw ә, Йе кӧ Хwәде п’адшатийед т’әмамийа дьнйайе данә дәсте Wи. Ль һәр чар Инщилада Иса дьбежә, Кӧр’е Мерьв Хwәха йә у һ’ӧкӧме Wи бона бахшандьне у диwанкьрьне һәйә (Марqос 2:10; Йуһ’әнна 5:27) у ӧса жи Хwәха wе жийина Хwә бьдә, wәки йед дьн аза бьн (Марqос 10:45). Мәтта 8:20; Луqа 18:8; Йуһ’әнна 1:51; К’аред Шандийа 7:56 у йед майин.

Кӧр’е Хwәде – Пәймана Нуда әв нав Иса Мәсиһр’а те готьне, ле әw бь мә’на физики (щьсмани) найе фә’мкьрьне. Пәймана Кәвьнда, «Кӧр’е Хwәде» навәки бона wи П’адшайи йә, йе кӧ Хwәде бьжарт, аwа готи бона Мәсиһ (йе бь р’ун к’ьфшкьри), кӧ Бәрдәстийе Хwәдейи Пироз у Амьн ә (Ишайа 42:1-8; 49:1-13; 50:4-11; 52:13-53:12; Зәбур 2:6-12). Әw нав «Кӧр’е Хwәде» незикийа һәләqәтийа нава Хwәде у Wида дьда к’ьфше. Аwа готи Иса Мәсиһ бь мә’на р’ӧһ’ани Кӧр’е Хwәде те навкьрьне. Пәймана Нуда һатийә ньвисаре, кӧ Кӧр’е Хwәде Хәбәра Хwәде йә (Пәйва Хwәде йә) у Хәбәра Хwәде жи Хwәха Хwәде йә. Кӧр’е Хwәде жь Бав (Хwәде) те. Әw нура р’умәта Хwәде йә у сурәте Хwәдейе кӧ хӧйа набә. Һе бәри ә’фьрандьна ә’рд у ә’змана Кӧр’ ль щәм Баве бу. Бав у Кӧр’ йәк ьн, хwәстьна wан жи йәк ә, һ’ӧкӧме Кӧр’ мина һ’ӧкӧме Баве йә у Кӧр’ Баве мәрьвава дьдә ашкәрәкьрьне у Кӧр’ бь һ’әму аwайи т’ам ашкәрәбуна Баве йә. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Бав»-да бьхуньн.Мәтта 1:18-20; Колоси 1:15-20; Ибрани 1:1-4; Йуһ’әнна 1:1-5; 3:16; 5:21-23; 10:30; 13:3; 14:9; 16:27-28; Луqа 10:22; Р’омайи 1:4.

К’ьтеба Зәбура – к’ьтебәкә Пәймана Кәвьн ә. Зәбур хwәха к’ӧлам у стьранед шькьрдайине нә бона Хwәде. Ӧса жи мәрьва жь к’урайийа дьле хwә авитьнә сәр һ’але хwә, дьловандьнә у дәрд-кӧлед хwә Хwәдева ә’лам кьрьнә. П’айе-п’ьр’е Даwьд п’адша әв зәбур ньвисинә.

кәла – һ’әбс, зьндан, гьртигәһ.

кәнани – мьләтәк бу кӧ ль Кәнане дьман, зӧр’әта кӧр’е Һам, кӧр’е Нӧһ (Дәстпебун 10:6).

кӧли – һәспе гиһе, сийаре буке. Кӧли

к’атьб – ньвиск’аре сәрwеред бажер (К’аред Шандийа 19:35).

к’аһин – жь зӧр’әта Һаруне бьре Муса бун. К’аһина әw горийед (qӧрбанед) кӧ мьләте Исраеле данин сәржедькьрьн. Әw бона мьләте Исраеле бәр Хwәде дьсәкьнин у дӧа дькьрьн, навчети дькьрьн у хwәстьна Хwәде щьмә’тер’а дьданә ә’йанкьрьне. Wана дәһәке (жь дәһа п’арәкә) һәбуке, һәгәр һасьл буйа, йан дайина бәре ә’рде буйа, йан чь к’ар qазьнщ кьрана жь щьмә’та Исраеле хwәр’а дьстандьн. Нав щьвата гьрәгьред щьһуйада сәрәкед к’аһина жи һәбун. Йәк жь wан сәрәкед к’аһина бона wәхтәке дьһатә бьжартьне кӧ бьбә Сәрәкк’аһин, әwи сәрwерийа т’әмамийа к’аһина у щьвата гьрәгьра дькьр. Сәрәкед к’аһина әw бун жи, йед кӧ иди щарәке дора хwәда бьбунә Сәрәкк’аһин, ӧса жи жь йед ә’йанә жь малед wан Сәрәкк’аһина бун. Qануна К’аһинтийе 6:8–10:20; Мәтта 26:57; Ибрани 6:20–8:6 у йед майин.

к’еләк – тәньшт.

к’емун – (к’имйон, зирә) т’охьме щур’әки п’ьнщар’а йә. Щьһуйа әw чаwа дәрман дьхwарьн пе qәнщ дьбун (Мәтта 23:23).

к’әрәм – Пәймана Нуда гәләк щара чаwа п’ешк’ешәк йан дайинәк те фә’мкьрьне. К’әрәм хwәстьна дьле Хwәде йә, wәки тьштәки qәнщ, илаһи хьлазбуне бьдә мәрьвед кӧ нә һежайи п’ешк’ешед Wи нә. Әw беһәq дьдә мәрьва у ль һивийа тьштәки пашдастандьне нинә. Гәләк щара К’ьтеба Пирозда ньвиск’ара к’әрәма Хwәде чаwа дӧа-дьрозгә бона һәв хwәстьнә.

к’әфән – жь qәдәк (п’инә, п’ач’), мьри теда дьп’еч’ьн.

к’әфил (стандьн) – (гьрәw, к’әфаләт) п’әрә жь бәр мәрьвва те дайине, wәки бькарьбьн аза бьминьн һ’әта р’ожа диwанкьрьне.

к’ози – 1. хwәлийа шәwьти.

2. К’озикьри жи те фә’мкьрьне чаwа «дәрмаликьри».

к’оти (к’отибун) – нәхwәшик ә, кӧ сәр мерьв бьрин дәртен, әw бьрин к’ур дьбьн, кӧ т’ӧ щара qәнщ набьн. Ль гора Qануна К’аһинтийе жь сәре 13-а һ’әта 14-а зәмане бәре һәр щур’ә нәхwәшийа сәр ч’әрм жь к’отибунева гьрти һ’әта чәнд щур’ә п’ьзька, ӧса жи тьштед к’әфьки һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе. Щьмә’те бәри нәхwәшед аһа дьдан жь гӧнд у бажара дәрдьхьстьнә дәр, ле һәгәр ньшкева йәк qәнщ буйа, гәрәке хwә нишани к’аһин бькьра у һ’әди бьда, wәки дәстур бьдане кӧ әw бьк’әта нава щьмә’те.

к’офи – Һена бәре нава йунанада к’офи жь гӧла йан бәлга бун, гьловәр’ бона сәре мәрьва дьһунандьн. Wан мәрьва к’офи дьстанд, йед кӧ листькед спортеда сәрдьк’әтьн (алт’ дькьрьн) йан жи бона әскәред ә’гит бун кӧ дьжмьн бьндәст дькьрьн. Корьнт’и I 9:25; Ә’йанти 2:10; 3:11; 4:4,[10] у йед майин. К’офи

к’ӧлфәт – жьн, пирәк.

к’ӧмр’әшийа Хwәде – р’ӧһ’ани те фә’мкьрьне. Пәймана Кәвьнда, гава щьмә’та Хwәде дәст жь Хwәде к’ьшанд у п’ут һ’әбандьн, әw ӧса дьһатә һ’әсабе, бемә’нә чаwа жьна йәки ч’ә’в бавежә мерәки дьн у мере wе к’ӧмр’әшийе бькә.Һосейа 2:2-13; Йерәмийа 3:6-10, 20; Корьнт’и I 10:22; Корьнт’и II 11:2.

к’ӧрх – к’ьнща зьвьр жь муйе бьзьне, чаwа нишана шине бәр Хwәде ль хwә дькьрьн (Мәтта 11:21).

к’ьништ – бь йунани «СӦНАГОГ», щийе щьвата хwәденасед щьһуйа йә, илаһи р’ожа шәмийе, кӧ ньвисаред пироз теда дьхуньн, дӧа дькьн у һин дькьн. Һәр әндәмәки к’ьниште дькарә һин бькә. Дәма Исада к’ьништ һ’әму бажаред щьһуйада һәбун. Qӧрбан ль wьр нәдьһатьнә сәржекьрьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «п’арьстгәһе»-да бьхуньн. К’ьништ

к’ьрк’ут – (к’әwк’ӧрт’) кәвьрәки нәрм у зәр ә кӧ бь алавәкә р’әнге вәкьри шәwq дьшәwьтә у бина wе жи qәwат ә (туж ә). Луqа 17:29; Ә’йанти 9:17-18 у йед майин.

Леwи – 1. Йәк жь һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб бу. Зӧр’әта Леwи жи йәк жь wан һәр донздәһ qәбилед Исраеле бу. Муса п’ехәмбәр у бьре wи Һарун, һәр дӧ жи жь ве qәбиле бун. Жь нава ве qәбиле Хwәде Һарун зӧр’әтева бона шьхӧле Хwәде п’арьстгәһеда, аwа готи к’аһинтийер’а бьжарт. Йед майин алик’арийа ван к’аһина дькьрьн. Дәрк’әтьн 6:16-25; 32:26-29; Жьмар 1:47-53; Луqа 10:32; Ибрани 7:5, 9-10; Ә’йанти 7:7 у йед майин.

2. Леwийе кӧр’е Һалфаwо шагьртәки Иса бу, кӧ жер’а Мәтта жи дьготьн. Леwи у к’аһин

Лут – бьразийе Бьраһим бу. Гава Бьраһим чу бона wәлате кӧ Хwәде соз дабу, Лут т’әви wи чу. К’әтьн wи wәлати у Лут чу бажаре Содомеда ма.Дәстпебун 11:27, 31; 14:1-16; 19:1-38; Луqа 17:28-32; Пәтрус II 2:7.

лейи – тофан.

ләщк’ар – йе кӧ т’әви йәки дьн йан дьк’әвә ләще йан qоше.

лил – хизгә, qум, чәмур’.

ломәкьрьн – нәһәqкьрьн, диwанкьрьн, сущдаркьрьн.

луфька бә’ре – лифька (кӧлаве) бә’ре.

Мәлк’и-Садьq – П’адша у к’аһине бажаре Шәлиме бу. Щарәке дьжмьна бьразийе Бьраһим, Лут мала wива гьртьн. Бьраһим чу т’әв wан дьжмьна шәр’ кьр у сәрк’әт, Лут, мал у мьлк’е wива хьлаз кьр пашда ани. Гава Бьраһим вәгәр’ийа, йәки бь наве Мәлк’и-Садьq р’асти wи һат, нан у шәрав да Бьраһим у дӧа ль wи кьр. Бьраһим йәк жь дәһә п’аред һ’әму тьштед кӧ т’әви хwә жь шер’ анин п’ешк’еши wи кьр. Гәләк сал пәй ве йәкер’а ә’дәте щьмә’та Исраеле бу, wәки йәк жь дәһә п’аред бәр у тьштед дьн бьдана к’аһина.Дәстпебун 14:17-20; Ибрани 5:6-10; 6:20; 7:1-17.

Мәрйәм – Чәнд к’ӧлфәт К’ьтеба Пирозда һәнә, наве wан Мәрйәм.

1. Дийа Иса.

2. Мәрйәма Мәждәлани (Мәтта 27:56; Марqос 16:9; Луqа 8:2; Йуһ’әнна 20:1-2, 11-18).

3. Мәрйәма хушка Мәрт’а у Лазар (Луqа 10:38-42; Йуһ’әнна 11:1-5; 12:1-7).

4. Мәрйәма дийа Аqуб у Усьв. Һьнәк дьфькьрьн кӧ әв Мәрйәм хут әw Мәрйәма жьна Клепас бу (Мәтта 27:56; Марqос 15:40; 16:1; Луqа 24:10).

5. Мәрйәма дийа Йуһ’әнна-Марqос. Мала wе Оршәлимеда һәбу, ль wьр шагьртед Иса дьщьвийан (К’аред Шандийа 12:12).

Мәсиһ – хәбәрәкә ибрани йә. Мә’на wе бь зьмане ибрани әв ә: «Йе бь р’ун к’ьфшкьри». Гава йәк дьбу п’адша, р’ун сәр сәре wида дькьрьн. Әв жи дьбу нишана кӧ фьланкәс бу п’адша. Хwәде соз дабу, wәки хьлазкьрәки щьмә’та Хwәр’а бьшинә, кӧ wан аза кә, п’адшатийа Хwәде бинә нава wан у бьбә п’адшайе т’әмамийа дьнйайе. Ләма гава Иса һат, әw бь наве «Мәсиһ» һатә готьне, wәки бьдә к’ьфше кӧ әw жь Хwәдеда бьжарти у к’ьфшкьри йә. Хәбәра «р’ункьри» бь зьмане йунани ХРИСТОС те готьне.

Мирещьн – (Щьн, Иблис, Шәйт’ан) Бь йунани «ДИАБОЛОС» ә, кӧ те фә’мкьрьне «щьн», ӧса жи хәбәра «САТАНАС» те хәбате, кӧ әв хәбәр ә’сьле хwәда жь зьмане ибрани йә у т’әрщьмә дьбә «Йе мьqабьл, хәйбкьр, бӧхданбеж». Сәрда жи Пәймана Нуда гәләк навед wийә дьн һәнә. Мәсәлә: Сәрwере щьна (Мәтта 9:34; 12:24), Бәлзәбул (Мәтта 12:24), Щер’ьбандкьр (Мәтта 4:3), Мә’р у Зийа (Ә’йанти 20:2), Йе Хьраб (Мәтта 5:37; 6:13), Баве дәрәwа (Йуһ’әнна 8:44) у йед майин. К’ьтеба Пироз ә’йан дькә, кӧ мирещьн дьжмьне Хwәде у мәрьва йә. Әw бәр Хwәде шькийате мәрьва дькә. Әw хwә дькә дьлqе мьлйак’әте р’онайе (Корьнт’и II 11:14), мәрьва дьхапинә, жь р’ийа Хwәде дәрдьхә у тьштед майин дьдә һ’әбандьне, мәрьва дькә һесире гӧна. Ӧса жи К’ьтеба Пироз ә’йан дькә, кӧ Иса Мәсиһ һатә дьнйайе бь мьрьн у р’абуна Хwә мирещьн бьндәст кьр. Ахьрийа дьне (Р’ожа Ахрәте) Иса wәхте һатьна Хwәйә дӧда wе диwана мирещьн у мьлйак’әтед wи бь агьре һ’әта-һ’әтайе бькә (Мәтта 25:41; Ә’йанти 20:10).

Муса – сәрwерәки щьмә’та Исраелейи ә’йан бу. Wәхте кӧ щьмә’та Исраеле һесир у хӧламед wәлате Мьсьре бун, Хwәде әw бьжарт у щьмә’та Исраеле бь дәсте wи хьлаз кьр. Хwәде пе дәсте Муса Qанун жи дайә щьмә’та Исраеле (Дәрк’әтьн сәре 1-е һ’әта сәре 20-и у йед майин). Мәтта 8:4; 17:3-4; Йуһ’әнна 5:45-46; Ибрани 3:2-5,[16] у йед майин.

Мьзгини (Мьзгинийа Хwәде) – «Инщил» жь к’ока (р’аwа) хәбәра ӘӦАГГӘЛИОН бь зьмане йунани те. Мә’на wе бь кӧрманщи «мьзгини» йә. Мьзгини жи те фә’мкьрьне чаwа хәбәр йан дәнгәки хер сәр мәрьвда те.

Мьсьр – wәлатәки незики Исраеле йә. Щьмә’та Исраеле ль wьр чарсьд сали бу һесир у хӧлам.К’аред Шандийа 7:34-40; Мәтта 2:13.

мала Аqуб – мьләте Исраел. Аqуб у Исраел йәк ьн. Һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб, аwа готи һәр донздәһ кӧр’ед Исраел, бунә донздәһ qәбилед Исраеле.

мана – Гава Щьмә’та Исраел жь Мьсьре дәрк’әт, т’әви Муса чьл сали нава бәр’ийеда бу. Бәр’и щики хьки-хwәли (вьки-вала) бу, ль wьр һәр сьбәһ бона хwарьне Хwәде «мана» жь ә’змана дьбаранд у дьда wан, чьмки хwарьна wан т’ӧнәбу. Пештьри р’ожа шәмийе (сәбте), һәр сьбәһ щьмә’та Исраеле дәрдьк’әт дьчу, бона р’ожәке мана т’оп дькьрьн у дькьрьнә нан, дьхwарьн. Мана тьштәки wәкә льбед к’ьшмиша хӧйа дьбу. Льбед wи гьловәр’ у сьпи бун у тә’ма wи мина тә’ма нане шкәвайи һьнгьвкьри бу (Дәрк’әтьн 16; Жьмар 11:4-9). Һьнәк фә’м дькьн кӧ мана гәзо йә, ле на. Гәзойе кӧ дьк’әвә сәр бәлгед даред мә’зе у даред бәруйе, әва тьштәки дьн ә, нә мана йә.

мәрьв – мьров, инсан.

мәсиһи – йе кӧ ль пәй Иса Мәсиһ дьчә у Wи баwәр дькә.К’аред Шандийа 11:26; 26:28; Пәтрус I 4:16.

мират’ – һәбука баве, wар, wерьс.

мьзгиндар – йе кӧ Мьзгинийа П’адшатийа Хwәде дьдә, Инщиле дьдә наскьрьне (тә’риф дькә).

мьлйак’әт – Зьмане ибрани у йунанида фә’мина wе «qасьд» ә, чьмки әвана qасьдед Хwәде нә. Әвана һәйинед р’ӧһ’ани нә, кӧ һ’ьзура Хwәдеда дьминьн. Найенә дитьне һ’әта хwәха хwә ә’йан нәкьн. Мьлйак’әт qьрара Хwәде ә’лам дькьн йан жи тиньнә сери. Әwана жь алийе Хwәдеда к’ьфшкьри нә, кӧ мәрьва хwәйи кьн у гӧһ бьдьнә wан (К’аред Шандийа 12:6-11; 27:23; Ибрани 1:14). Щарна Хwәде мьлйак’әта дьшинә щәм мәрьва, wәки тьштәки wанр’а бежә. Мьлйак’әте сәрwере һ’әму мьлйак’әта Мьхайил ә (Щьһуда 9). Йәки дьн жи наве wи Щьбрайил ә (Луqа 1:19,[26]).

мьрари – (мурдар) Һ’әйwане кӧ найе сәржекьрьне, хун теда дьминә, һ’ьшк дьбә, әw мьрар те һ’әсабе.

Нә’ман – сәрwере әскәред wәлате Сурйайе бу, йәки ә’йан бу, ле к’оти бу. Гава бона Елиша п’ехәмбәр бьһист, чу щәм wи һиви же кьр кӧ wи qәнщ кә. Елиша готе «Һәр’ә ч’әме Урдӧне у һ’әфт щара нӧqи бьне аве бә дәре, те qәнщ би». Нә’ман гӧр’а wи кьр у Хwәде әw паqьж у qәнщ кьр.П’адшати IV 5:1-27; Луqа 4:27.

Нинәwа – наве бажар ә. Хwәде Уньс п’ехәмбәр шандә wьр wәки бежә щьмә’та wи бажари кӧ әwе бажаре wан wеран кә, чьмки гәләк хьраби дькьрьн. Гава wан хәбәред Уньс бьһистьн, бь гьри жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийан. Хwәде бахшандә wан. Иро әв бажар дьк’әвә нава ә’рде Ираqе, к’идәре гәләк к’ӧрд дьминьн. К’ьтеба Уньс;Мәтта 12:41; Луqа 11:30, 32.

Нӧһ – бавә’шир у п’ехәмбәр бу. Һена Нӧһда мәрьва кӧ гәләки хьраби дькьрьн, Хwәде гот: «Әзе тофана мәзьн р’акьм, wәки һәр тьштед дьнеда wеран бьн». Ле Нӧһ мәрьвәки баwәрмәнд бу у гӧр’а Хwәдеда бу. Чаwа кӧ Хwәде готә wи, ӧса жи әwи гәмикә мәзьн чекьр. Әw нәфәред хwәва у һ’әйwанед щур’ә-щур’ә жь аве хьлаз бун, ле һ’әму инсанед дьне хәньqин.Дәстпебун 6:9–10:32; Мәтта 24:37-39; Луqа 3:36; 17:26-27; Ибрани 11:7; Пәтрус I 3:20; Пәтрус II 2:5.

назьк – бәдәw, хwәшьк.

нандьрун – п’аләти, п’аләйи.

нане Хwәдер’а дайи – (нане һ’ьзуре, нане пешбәрийе) нане пироз һена Мусада Коне Шә’дәтийеда (Коне Щьвинеда), ӧса жи пәйр’а п’арьстгәһеда һәбу. Әв нан ль сәр сьфра зер’ин «ль пешбәри Хӧдан» дьһатә р’езкьрьне. Һәр р’ожәкә шәмийе к’аһина донздәһ нане бе һәвиртьр’шк дьпә’тьн, ль сәр сьфра зер’ин даданин у йед кӧ һ’әфтийа дьнда дәwсе данин, к’аһина йе пешийе щийе пирозда дьхwарьн. Пештьри к’аһина изьна т’ӧ кәси т’ӧнәбу әв нан бьхwарана. Әв нан нишанәкә Пәймана Хӧдан бу, кӧ әw т’әви щьмә’та Исраеле бу.Qануна К’аһинтийе 24:5-9; Мәтта 12:4; Марqос 2:26; Луqа 6:4.

нард – р’унәки бинхwәш кӧ жь шинайикә Һьндьстане дьһатә чекьрьне. Марqос 14:3; Йуһ’әнна 12:3, 5. Нард

нәдьр – (гори, qӧрбан) Ль гора Qануна Муса (Дәрк’әтьн 13) инсан у һ’әйwанед ньхӧрийә нер, әw нәдьред (горийед) Хwәде бун. Һ’әйwан дьһатьнә сәржекьрьне у жь бәр инсенва дьһатьнә дайине. Мә’на wе әв ә, кӧ һәр ньхӧри п’ара Хwәде бу, пироз, бӧһӧрти у т’айбәти, аwа готи Хwәдер’а щӧдәкьри бу (Луqа 2:23).

нәмами – хайинти, бебәхти.

нәмер – әв әw мер ьн, йед кӧ жь мертийе к’әти нә. Һьнәк жь зькмакийеда ӧса нә, һьнәк жи мәрьва әw ӧса кьрьнә, мәсәлә: Зәмане бәре п’адшед ве дьне гәләк хӧламед бьндәсте хwә нәмер дькьрьн, аwа готи дьхәсандьн, кӧ дәст нәавитана к’ӧлфәтед мале.

нәщьһу (мьләтед майин) – һ’әму мьләтед дьнйайе, кӧ ә’сьле хwәда нә щьһу нә. Һ’әму мьләтед нәщьһу п’утп’арьст бун, пештьри һьнәка, йед кӧ Хwәдейе щьһуйа, аwа готи Хӧдан т’әне баwәр дькьрьн. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «п’утп’арьст» у бьн хәбәра «йунан»-да бьхуньн.

ньвисар (ньвисаред пироз) – Пәймана Кәвьн у Пәймана Ну. Ле гава ньвиск’аред Пәймана Ну к’ьтебед хwәда бә’са «ньвисар» йан «ньвисаред пироз» дькьрьн, фькьра wан сәр wан к’ьтебед ньһайә Пәймана Кәвьнда бу, чьмки к’ьтебед Пәймана Ну һьнге һәла һе чаwа к’ьтебәк нәһатьбунә бәрәвкьрьне (Тимот’ейо II 3:16-да).

ньсрәти – мәрьвед жь бажаре Ньсрәте. Әв нав бона Иса һатә готьне (Мәтта 2:23; Марqос 14:67) у пәйр’а жи бона мәсиһийа (К’аред Шандийа 24:5).

ньсьл – ньфш.

ньхӧмандьн – Пәймана Нуда ньвисар ә, кӧ Йуһ’әннайе Ньхӧмдар гәләк мәрьв ль ч’әме Урдӧнеда дьньхӧмандьн. Әwи гот, кӧ гәрәке жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн у паше бенә ньхӧмандьне. Бь ви аwайи Йуһ’әннайе Ньхӧмдар дьле мәрьва бона һатьна Мәсиһ һазьр дькьрьн. Ӧса жи шанди у баwәрмәндед Исайә пешьн жь qӧр’на пешьнда, йед кӧ дьбунә баwәрмәнд, пе аве дьньхӧмандьн. Әв йәк дьбу нишана вәгәр’андьн, паqьжбун у бахшандьна гӧнед wан. Ӧса жи ньхӧмандьна баwәрмәнда ве сӧр’е дьдә фә’мкьрьне, кӧ т’әви Иса мьрьн, дәфьнбун у жь мьрьне р’абун. Мәтта 28:19; К’аред Шандийа 2:38, 41; 10:47-48; Р’омайи 6:3-4; Корьнт’и I 10:2; 12:13; Галати 3:27; Колоси 2:12; Пәтрус I 3:21 у йед майин.

ньхӧмдар – Йуһ’әннар’а дьготьн ньхӧмдар. Гава wи хәбәра Хwәде бәла дькьр, т’обәдар бь аве дьньхӧмандьн.Луqа 1:5-25; Мәтта 3:1.

Оршәлим – иро жер’а «Qӧдса Шәриф» жи те готьне. Әw бажаре щьһуйайи һәри мәзьн у ә’йан бу, чаwа иро жи. П’арьстгәһа щьһуйа жи ль wьр бу. Бәри 3000 сала Даwьд п’адша Оршәлим жь дәсте йәбусийа станд. Пешийе әw бажаре П’адшатийа т’ьфаqийа Исраеле бу у паше бу бажаре п’адшатийа башуре, аwа готи Щьһуда. Һьнге Даwьд п’адшайе wе бу, һ’әсабе мәрьвед wе 2000 бу. Wәхте Пәймана Нуда һ’әсабе мәрьвед wе лапи кем 80_000 бу. Бона щьһуйа, Оршәлим бажаре һәри пироз ә.

Пәтрус – жер’а Шьмһ’ун у Кифас жи дьготьн. Әw йәк жь һәр донздәһ шагьртед Иса бу. Әw шанди бу. «Пәтрус» бь зьмане йунани у «Кифас» (аwа готи «кефа») бь зьмане арами тенә фә’мкьрьне «qәйа» йан «кәвьр» (Йуһ’әнна 1:42).

Пилато – жь Qәйсәре Р’омайе к’ьфшкьри бу, әw wәлийе wәлатед Щьһустане, Самәрйайе у Идумәйайе бу. Маләкә wи ль Qәйсәрийе бәр бә’ре бу, ле маләк жи Оршәлимеда бу. Мәтта 27:2, 11-26; Луqа 23:1-25 у йед майин.

П’адшатийа Хwәде, П’адшатийа Ә’змана – бона т’әвгьредана Хwәде у щьмә’та Wи те готьне. Чаwа п’адша щьмә’та хwә хwәй дькә у сәр wе п’адшатийе дькә, Хwәде жи ӧса йә. Һәр тьштед кӧ щьмә’т һ’әwщә дьбә дьдә wан у р’ебәрийа wан дькә. Щьмә’та Wи әw мәрьв ьн, йед кӧ баwәрийа хwә Wи тиньн у гӧр’а Wи дькьн. Гава Иса Мәсиһ щара пешьн һатә дьне, п’адшатийа Хwәде бь щур’әки ну хӧйа бу, чьмки Иса р’екә ну мәрьвар’а вәкьр, wәки т’әви Хwәде т’әвгьредайи бьн у бьжин. Бона ве йәке те готьне кӧ П’адшатийа Хwәде иди дәстпебуйә. Ле гава Иса Мәсиһ диса бе, wе һьнге п’адшатийа Хwәде т’әмам бьбә у һ’әму инсанар’а бь щур’әки ну бе ә’йанкьрьне (Мәтта 6:33, 19:16-30; Марqос 10:15). Мә’на П’адшатийа Хwәде у П’адшатийа Ә’змана йәк ә. Мәтта хәбәра «Ә’зман» дәwса «Хwәде» да хәбате, чьмки хӧйа дьбә кӧ wи Мьзгинийа хwә ль гора зараве щьһуйа ньвиси у нә ә’дәте щьһуйа бу кӧ наве Хwәдейи пироз гәләк щара банина сәр заре хwә. Ләма щьһуйа гәләк щара «Ә’зман» щийе кӧ Хwәде дьминә, дәwса наве «Хwәде» дьданә хәбате. Дәред кӧ Мәтта «П’адшатийа Ә’змана» ньвисин, Марqос у Луqа «П’адшатийа Хwәде» ньвисин.Мәтта 4:17, 5:10; Марqос 1:15; Луqа 6:20.

пәйман – (аһда, ад у qьрар) нав дӧ мәрьвада, нав дӧ к’омада, йан жи нав Хwәде у мәрьвада те гьредане. Пәйманәк нава Хwәде у Нӧһда һәбу (Дәстпебун 9:8-17), нава Хwәде у Бьраһимда (Дәстпебун 15), нава Хwәде у Даwьдда (П’адшати II 7; Зәбур 89:1-37). Ль сәре ч’ийайе Синайе Хwәде пәйманәк т’әви щьмә’та Исраеле гьреда. Ль гора ве пәймане Хwәде соз да wәки Хwәха Хӧдане щьмә’та Исраеле бә у wан хwәй кә, ле гәрәке Исраел жи Qануна Хwәде бьqәдинә, йа кӧ Wи бь дәсте Муса да. Ле Исраеле гәләк щара пәйман, аwа готи Qануна Муса дьт’әр’ьбанд. К’ьтебед щьһуйайә пирозр’а, йед кӧ бәри Иса һәбун, wанар’а дьбежьн «Пәймана Кәвьн». Wеда ньвисар ә, кӧ Хwәде wе пәйманәкә ну т’әви щьмә’та Хwә гьредә (Йерәмийа 31:27-37 ). Хwәде әв пәймана ну пе дәсте Иса Мәсиһ бона һ’әму мьләта гьреда, пе хун у мьрьна Wи.Марqос 14:24; Луqа 22:20; Р’омайи 3:21-26; Корьнт’и I 11:25; Ибрани 10:10-22.

пироз – (мьqәдәс, бьмбарәк, зийарәт, бӧһӧрти, хальс) Мә’на «пироз» ль гора К’ьтеба Пироз фькьра р’ӧһ’ани йә. Хwәде Хwәха пироз ә у пирозбуна Wи сәр һәр тьштир’а йә. Һащәт, мәри у тьштед майинә бона һ’әбандьне Хwәдер’а тенә башqәкьрьне, чаwа бӧһӧрти-жьбарәкьри (пирозкьри). Мәрьвед пироз әw ьн, йед кӧ бона хьзмәтк’арийа Хwәде у жийина бӧһӧрти башqәкьри нә (Корьнт’и I 1:2). Ве wәлгәр’андьнеда дәwса «Пирозед Хwәде» «Щьмә’та Хwәде» һатийә ньвисаре (Корьнт’и II 1:1). «Пирозе Хwәде» у «Йе Пироз» жи навед Иса Мәсиһ нә (Пирозе Хwәде: Марqос 1:24; Луqа 4:34; Йуһ’әнна 6:69; Йуһ’әнна I 2:20; Ә’йанти 3:7; Йе Пироз: Луqа 1:35).

пол – п’әред сьфьр ьн, йед һәри бе qимәт ьн. Дӧ пол qаси qӧр’ушәки йә. Марqос 12:42; Луqа 12:59; 21:2. Жь к’әрәма хwә ль навниша (таблиса) ль к’ӧтасийа фәрһәнгоке бьньһер’ьн.

пунг – нә’нә.

п’арьстгәһ – (ә’бубәтханә, ибадәтханә, хана Хwәде) авайийе щьһуйайи һәри бәрбьч’ә’в у ә’йан бу. Сьлеман п’адша щара пешьн п’арьстгәһ бажаре Оршәлимеда чекьр. Әw т’әне ль Оршәлиме һәбу. Мьләте Исраеле дӧа у һ’әбандьнед хwә wьр дькьрьн у горийед (qӧрбанед) хwә ль wьр сәржедькьрьн. П’арьстгәһ жь чар п’ара бу: Һ’әwш, Һьндӧр’, Пирозгәһ у Щийе Һәри Пироз. П’әр’дәкә мәзьн навбьр’и дьда Пирозгәһе у Щийе Һәри Пироз. Сале щарәке Сәрәкк’аһин дьчу Щийе Һәри Пироз. Әwи ль wьр һьн бәр гӧнед хwәва, һьн жи ль бәр гӧнед щьмә’тева гори сәржедькьрьн, дӧа дькьр у бахшандьна гӧна жь Хwәде дьхwәст. Гава Иса ль сәр хач мьр, әв п’әр’да пироз нивида бу дӧ тиша (Луqа 23:45-46). Сала 70-да пәй буйина Иса Мәсиһр’а, Титойе сәрәскәре Императорийа Р’омийе п’арьстгәһ wеран кьр. Жь һьнгева һ’әта р’ожа иройин п’арьстгәһ щарәкә дьн нәһатийә чекьрьне.

п’ехәмбәр – (нәби, qасьде Хwәде, qуле Хwәде, готьнбеже Хwәде) әw инсан бун. Хwәде wанр’а хәбәр дьда, кӧ әw готьна Wи бьгьһиньнә мәрьва.

п’ехәмбәрти – К’ьтеба Пирозда хәбәра «п’ехәмбәрти» фьрә те фә’мкьрьне. Йе кӧ п’ехәмбәртийе дькә, әw бь р’ебәрийа Р’ӧһ’е Пироз готьнәкә жь Хwәде ә’лами мәрьва дькә. Чаwа Паwлос Корьнт’и I 14:3-да дьбежә, йе кӧ п’ехәмбәртийе дькә, баwәрийа мәрьва ава дькә, дьл дьдә бәр wан у бәр дьле wанда те. Иди п’ехәмбәрти нә т’әне бона тьштед кӧ һе нәqәwьми нә.

п’ешә – сьнә’т, һостати.

п’ешк’еш – дийари, һ’әдийа.

п’әйн – сәргине һурбуйи, зьбьл, ә’дәба һ’әйwен.

п’игар – йе кӧ бь һәqти һ’әйwен хwәй дькә.

п’утп’арьст – мьләтед нәщьһу кӧ п’ут дьһ’әбандьн, дьһатьнә һ’әсабе п’утп’арьст чаwа иро жи дьһ’әбиньн. Мәсәлә, стәйрка, тә’ве, һиве, мьлйак’әта, һәйин у тьштед т’әбийәте, ӧса жи п’утед бь дәста чекьри. П’ут жи ӧса те фә’мкьрьне «сәнәм». Артәмиса ханьм хwәде, п’ута бажаре Әфәсе (К’аред Шандийа 19:24 35)

п’ьшкбун – дьле йәки жь хәбәра йе дьн дьминә у же дьчә.

Р’евека – жьна Исһаqе кӧр’е Бьраһим бу. Дийа Аqуб у Әсаw (Р’омайи 9:10-13).

Р’әхаб – жьнәкә нә р’ийа хwәда бу, ле баwәрийа хwә Хwәде ани у алик’арийа щьмә’та Исраеле кьр.Мәтта 1:5; Ибрани 11:31; Аqуб 2:25.

Р’ожа Ахрәте – Р’ожа Диwане, р’ожа хьлазийа дьнйайе. Ӧса жи щарна к’ьтебеда ве р’ожер’а «Р’ожа Хӧдан» дьбежьн, аwа готи р’ожа һатьна Иса. Wе р’оже мьрийе жь мьрьне р’абьн у wе диwана һ’әму мәрьва бь дәсте Хwәде бьбә. Ишайа 13:6, 9; Мәтта 10:15; 12:36; Луqа 10:12, 14; Йуһ’әнна 6:39-40; 6:44; 6:54; 11:24; Пәтрус II 2:4, 9; 3:7, 10; Йуһ’әнна I 4:17; Ә’йанти 20:11-15 у йед майин.

Р’ожа Пенщийә һ’әсаб (Пентекост) – Бь зьмане йунани фә’мина ПӘНТЕКОСТЕ «пенщи» йә. Хwәде т’әми да щьмә’та Исраеле, кӧ р’ожа пашьнә пәй дәстпебуна Щәжьна Дәрбазбунер’а һ’әфт һ’әфтийа һ’әсаб кьн у Р’ожа Пенщи щәжьнәке жи бькьн. Ве щәжьнеда чь кӧ жь дәрәмәтед wан (дәхьлед wан) пешийе дьк’әтә бәр к’еләндийе, данин п’ешк’еши Хwәде дькьрьн (Qануна К’аһинтийе 23:15-21). Р’ожа Пенщир’а Щәжьна Нандьруне (Щәжьна Дәрәмәтед Ә’рде) жи те готьне, ӧса жи Щәжьна Һ’әфтийа. Р’ожа Щәжьна Пенщида Р’ӧһ’е Пироз щара пешьн чаwа п’ешк’еш баwәрмәндар’а һатийә дайине (К’аред Шандийа 2:1-41).

Р’ожа Р’абуне – (Р’ожа Qийамәте) әw р’ож ә кӧ һ’әму мәрьвед qәнщ у хьраб wе жь мьрьне р’абьн у ль бәр Хwәде у Иса Мәсиһ щаба кьрьнед хwә бьдьн.

Р’ожа Р’ожийа – жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Р’ожа К’әwандьне»-да бьхуньн.

Р’ожа Хӧдан – 1. Пәймана Кәвьнда п’ьр’анийа щара те фә’мкьрьне, әw wәхт йан дәмед кӧ Хwәде диwана щьмә’та Хwә дькә, мәсәлә: Пе дәсте ордийед мьләтед майин, йан жи пе нәхwәшийа (Йоел 1:15; 2:1, 11; Амос 5:18, 20; Малахи 4:5 ).

2. Пәймана Нуда «Р’ожа Хӧдан» р’ожа һатьна Иса Мәсиһә дӧда бона диwана дьнйайе йә (Т’есалоники I 5:2; Т’есалоники II 2:2). Гәләк wе бона ве р’оже һазьр нибьн (Мәтта 24:42-44; Луqа 12:35-40; Пәтрус II сәре 3-а). Щарна те готьне: «Р’ожа Хӧдане мә Иса Мәсиһ» (Корьнт’и I 1:8) йан жи «wе Р’оже» (Т’есалоники II 1:10).

3. Т’әне Ә’йанти 1:10-да «Р’ожа Хӧдан» те фә’мкьрьне «р’ожа йәкшәме» (лә’де), чьмки Хӧдан Иса Мәсиһ йәкшәмеда жь мьрьне р’абу. Жь һьнгева әw р’ож бу р’ожа щьвина баwәрмәнда (К’аред Шандийа 20:7; Корьнт’и I 16:2).

Р’ӧһ’е Пироз – (Р’ӧһ’е Хwәде, Р’ӧһ’е Мьqәдәс, Р’ӧһ’е Бьмбарәк, Р’ӧһ’е Бӧһӧрти) Р’ӧһ’е Пироз Р’ӧһ’е Хwәде йә. Пәймана Кәвьнда Р’ӧһ’е Хwәде чаwа qәwата Хwәде хӧйа дьбә, к’ижани кӧ Хwәде илаһи дьда п’ехәмбәра. Бь зьманед йунани у ибрани хәбәра «ба» у «р’ӧһ’» йәк ьн (Йуһ’әнна 3:8). Пәймана Нуда Р’ӧһ’е Хwәде бь щур’әки ну һ’әму баwәрмәндед Исар’а те дайине (К’аред Шандийа 2:38), ӧса жи һе гәләки чаwа шәхсәк йан нәфсәкә Хwәде те фә’мкьрьне, аwа готи әw Хwәха Хwәде йә (Мәтта 28:19). Гава Иса чу щәм Баве, Р’ӧһ’е Пироз чаwа дәрсдар, пьштован у п’ешк’еш баwәрмәндар’а шанд (Йуһ’әнна 14:26; 15:26; К’аред Шандийа 10:45). Әw алик’арийа мәрьва дькә, мәрьва бәрбь т’әмамийа р’астийе дьбә (Йуһ’әнна 16:13; Корьнт’и I 2:10-13), щарна бона тьштед башqә р’ебәрийа мәрьва дькә (К’аред Шандийа 13:2; 16:6-7), ль бәр Хwәде бона баwәрмәнда лава-навчетийе дькә (Р’омайи 8:26-27) у qәwате дьдә баwәрмәнда, wәки хәбәра Хwәде бежьн у Хwәдер’а хӧламтийе бькьн (Корьнт’и I 2:4-5; Тимот’ейо II 1:7). Мәрәме п’ешк’ешед Р’ӧһ’е Пироз әв ә, кӧ т’әмамийа щьвина баwәрмәнда бьшьдинә у ава кә (Корьнт’и I, сәред 12 һ’әта 14).

р’аw – р’а, р’айе даре.

р’аw-р’ьзьм – ә’дәт, ширәт, һинкьрьн у qанунед пешийа.

р’әз – 1. р’әзе тьрийа, бахе тьрийа, бахчә.

2. емиш, феки.

р’ожа т’ьвдарәккьрьне – Щьһуйа р’ожа инийер’а дьготьн: «Р’ожа т’ьвдарәккьрьне», чьмки wе р’ожеда wан бона р’ожа шәмийе һазьрийа хwә дьдитьн. Р’ожа шәмийе р’ожа пироз бу, изьна wан т’ӧнәбу кӧ бьхәбьтийана. Бона щьһуйа инийе чаwа р’о дьчу ава, һьнге р’ожа шәмийе дәстпедькьр.

р’ожа шәмийе – (р’ожа сәбте) бона щьмә’та Исраеле р’ожәкә ә’зиз (т’айбәти) у пироз ә (Дәрк’әтьн 16:23; 20:8, 11; 31:14-15). Бь ибрани ШАБАТ ә. Бь кӧрманщи «сәбт» жь шабате һатийә. Бона щьһуйа, шабат наве р’ожа һ’әфта йә у йа хьлазийа һ’әфтийе йә. Инийе еваре, гава р’ож дьчә ава, шабат дәстпедькә у һ’әта 24 сьһ’әта дьк’ьшинә. Ль гора Т’әwрате (Дәстпебун 2:2-3; Дәрк’әтьн 20:8-11; 35:2) р’ожа шабатеда к’ар у хәбат нә щайиз бу бькьрана, әв р’ож р’ожа р’ьһ’әтийе у һ’әбандьне йә (Дәстпебун 1; Qануна К’аһинтийе 23:1-3).

р’ожи – К’ьтеба Пирозда щур’ә-щур’ә һ’алед р’ожигьртьне һәнә. Һ’аләкида нан нә дьхwарьн (П’адшати I 12:16-21, Мәтта 4:2, Луqа 4:2), һ’аләки дьнда нә дьхwарьн нә жи вәдьхwарьн (Дәрк’әтьн 34:28; Әзра 10:6; К’аред Шандийа 23:12, Уньс 3:5-8), һ’аләки дьнда жи нә гошт, нә шәрав, нә тьштед хwәшә-тә’м дьхwарьн-вәдьхwарьн (Данийел 10:2-3 ). Мәрәме р’ожийе К’ьтеба Пирозда әв бу, кӧ хwәйир’ожи дӧа бькә, нәфса хwә ль бәр Хwәде ньмьз кә, хwә бьшкенә, нә кӧ бона наве хwә кӧ бәр мәрьва бе к’ьфше, ле wәки т’әне Хwәдева ә’йан бә (Мәтта 6:16-18; Луqа 2:37; Qануна Дӧщари 9:18; Данийел 9:20 ). Qануна Мусада т’әне р’ожәкә р’ожийейә ә’дәти һәбу (Qануна К’аһинтийе 23:26-32), ле һәгәр wәлат дьк’әтә охьрмед гьран, һьнге р’ожед дьн жи дьһатьнә к’ьфшкьрьне, wәки р’ожи бьгьртана (Йоел 1:14 ). Ә’дәте ферьсийа һәбу, кӧ һәр дӧшәме у пенщшәме р’ожи бьгьртана (Луqа 18:12). Гава Иса сәр дьне бу, шагьртед Иса р’ожи нәгьртьн (Марqос 2:18-20).

р’ӧһ’ед һ’әрам – р’ӧһ’ед хьраб. Щьһуйа wан р’ӧһ’ед щьнар’а дьготьн «р’ӧһ’ед һ’әрам», йед кӧ мәрьв пе дьк’әтьн у йед щьнак’әти һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе. Изьна wан т’ӧнәбу, wәки тек’әтана нава щьмә’те йан жи щийед пироз.

р’ӧшәткьрьн – бәртилкьрьн. Йәк п’әра йан тьштәки дьн дьдә һ’акьм йан йәки дьнейи хwәйиһ’ӧкӧм, wәки qанун бе т’әр’ьбандьне, кӧ йа дьле wи бьбә.

р’ункьрьн – (һәтwанкьрьн, доһнкьрьн) 1. Ль гор ә’дәте щьһуйа, гава йәк дьбу п’адша, әw пе бьзьре зәйт’уне дьһатә р’ункьрьне. Әв жи дьбу нишан, кӧ әв кәса буйә п’адша. Иди р’ункьрийе Хwәде Әw ә, Йе кӧ Хwәде бьжарт у к’ьфш кьр, аwа готи Мәсиһ ә (Луqа 4:18). Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Мәсиһ»-да бьхуньн.

2. Хәлqе һьнге жи р’ун, мина р’уне бинхwәш чаwа нишана qәдьр дькьрьнә сәр меванед хwә (Луqа 7:46; Зәбур 23:5), щьнйазед мьрийед хwә жи р’ун дькьрьн (Луqа 23:56–24:1), чаwа дәрман бьринед нәхwәша дьхьстьн (Луqа 10:34), ӧса жи бь wи нәхwәш р’ун дькьрьн, чаwа символ wәки Хwәде qәнщ кә (Марqос 6:13; Аqуб 5:14).

р’успи – бона сәрwеред мьләте Исраеле дьһатә готьне, ӧса жи бона сәрwеред дине wан. Пәймана Нуда әw жи әндәмед щьвина гьрәгьра бун. Ә’йантийеда бист чар р’успи һәнә, кӧ ә’зменда Хwәде дьһ’әбиньн у мә’на wан дьбә чаwа нишана т’әмамийа щьмә’та Хwәде.

р’ьк’ьнйата Даwьд – Бәрәка Даwьд, мала Даwьд. Дәма Пәймана Кәвьнда Даwьд п’адше Исраелейи һәри мәзьн бу. Пәй wир’а кӧр’е wи Сьлеман бу п’адшайе Исраеле. Жь мал у зӧр’әта Даwьд гәләк п’адша р’абун. Иса жь зӧр’әта Даwьд бу.Мәтта 1:1, 20; Луqа 1:27, 69; Р’омайи 1:3; Тимот’ейо II 2:8; Ә’йанти 5:5; 22:16.

Самәрйа – һьн нә’йа нава Щәлиле у Щьһустанеда бу, һьн жи наве п’айт’әхте п’адшатийа бакӧре (мьфрьqе) бу, аwа готи Исраел. Мьләте Самәрйайе у щьһу гәләки дьжәнийанә һәв, чьмки гәләк ә’дәт у баwәрийед дин у сийасәта wан нә мина һәв бун, ӧса жи бона щийе һ’әбандьне һәвр’а qайл нибун (Луqа 10:25-37).

Самуел – п’ехәмбәрәки ә’йан бу. Бь дәсте wи Даwьд п’адша һатә к’ьфшкьрьне.П’адшати I 1-7; К’аред Шандийа 3:24; 13:20; Ибрани 11:32.

Сәрәкк’аһин – мәзьне һ’әму к’аһина бу, ӧса жи сәрәке щьвата гьрәгьра. Сале щарәке ль Р’ожа К’әwандьне әw дьк’әтә Щийе П’арьстгәһейи Һәри Пироз, wәки п’ешк’еша хуне бона гӧнед хwә у йед щьмә’та Исраеле бьдә. К’ӧрсийа Сәрәкк’аһин wәхте навбәра Пәймана Кәвьн у Пәймана Нуда пешда һат. Салед 18-36 наве Сәрәкк’аһин Qәйафа бу.

Сийон – әw ч’ийа йә, сәр к’ижани п’арьстгәһ һатә чекьрьне. Гава Даwьд п’адша Оршәлим жь дәсте йәбусийа станд, бажар бьч’ук бу, т’әне сәр ви ч’ийайи (гьри) бу. Сийон те фә’мкьрьне щарна әw ч’ийайе кӧ п’арьстгәһ ле бу, щарна т’әвайийа бажаре Оршәлиме (Мәтта 21:5), щарна һ’әму щьмә’та Исраеле, щарна щьмә’та Хwәде йан жи бажаре Хwәдейи дьнйа нуда (Ибрани 12:22; Ә’йанти 14:1). «Qиза Сийоне» те фә’мкьрьне бажаре Оршәлиме, аwа готи бьнәлийед Оршәлиме (Йуһ’әнна 12:15).Р’омайи 9:33; 11:26; Пәтрус I 2:6.

Синай (Ч’ийайе Синайе) – әw ч’ийа йә, кӧ wьр Хwәде һәр дәһә т’әми данә Муса п’ехәмбәр. Щарна жи сурәти (символи) у р’ӧһ’ани те фә’мкьрьне (Галати 4:24).

Содом у Гомора – дәма Бьраһимда дӧ бажаред кәнанийа бун, кӧ незики Бә’ра Мьри бун. Мәрьвед һәр дӧ бажара бь гӧнәк’арийа хwә ӧса жь Хwәде дур к’әтьбун, кӧ Хwәде әw бь егьр у к’ьрк’уте шәwьтандьн у qьр’а wан ани (Дәстпебун 18:16–19:29).

Сьлеман – кӧр’е Даwьд, п’адше Исраеле бу, ньвисаред wи жи Пәймана Кәвьнда һәнә (Готьнед Сьлеман 1:1; 10:1 у йед майин). Хwәде гәләк сәрwахти да wи, ӧса жи әw гәләки дәwләти бу. П’арьстгәһ пешда әwи да чекьрьне.П’адшати II 12:24-25; П’адшати III 1:1– 11:43; Мәтта 1:6-7; 6:29; 12:42; Луqа 11:31; 12:27; К’аред Шандийа 7:47.

Сьндоqа Пәймане (Сьндоqа Шә’дәтийе) – qӧт’икә пироз, жь дара дарщеwийе чекьри у зер’кьри бу. Әw сьндоq у чь кӧ теда бун (аwа готи һәр дӧ сәлед кәвьрийә кӧ һәр дәһә т’әмийед Хwәдейә мәзьн сәр ньвисар, шьвдара Һарун у дәрдана манайе), әвана нишанед пәймана Хwәдейә т’әви мьләте Исраел бун. Гава мьләте Исраеле р’е дьчу, йан дьчу шер’, әв сьндоq хwәр’а дьбьрьн. Гава щики дьсәкьнин, әв сьндоq Коне Шә’дәтийеда Щийе Һәри Пирозда дьма. (Дәрк’әтьн 25:10-21; Ибрани 9:4; Ә’йанти 11:19).

садуqи – әw нава щьһуйада партикә (к’омәләкә) диндар (олп’арьст) бу. Әв парти бьч’ук ле ә’йан бу. П’ьр’анийа әндәмед wе к’аһин бун. Wан баwәрийа хwә бь һәр пенщ к’ьтебед Муса (аwа готи Т’әwрат йан һәр пенщ к’ьтебед пешьнә Пәймана Кәвьн) данин, ле р’ӧһ’, мьлйак’әт у р’абуна мьрийа (qийамәти) баwәр нәдькьрьн.К’аред Шандийа 4:1-2; 23:6-10; 23:8.

самәри – Чахе п’адшатийа Р’әһобоwам (кӧр’е Сьлеман, п’адшайе Щьһустане) у Йеробоwамда (п’адшайе Исраеле), мьләте Исраеле жь һәвдӧ qәтийан. Р’әһобоwам т’әви дӧ qәбилед Исраеле бажаре Оршәлиме у Щьһустанеда ма. Йеробоwам т’әви дәһә qәбилед Исраеле Самәрйа хwәр’а кьрә п’айт’әхт. Бь ви щур’әйи мьләте Исраеле бу дӧ п’ара у дьжмьнатийа һәв кьрьн. Пәй ве йәкер’а жи п’адшайе ашурийа гәләк мьләте Исраеле дор-бәред Самәрйайе щишьһ’ьти бажаред мәдийа у йед майин кьрьн (П’адшати IV 17:1-6 ) у мьләтед майин бь п’утед wанва анин, дәwса wанда щи-wар кьрьн (П’адшати IV 18:24-40). Бь ви аwайи мьләте самәрийа т’әви мьләтед п’утп’арьста жит, дан у стандьн, ә’сьл у баwәрийа хwә һ’әр’ьмандьн у хwә жь Т’әwрате дур хьстьн. Самәри әw ьн, йед кӧ жь Самәрйайе у дор-бәред wе бун.

сербази – к’оч’әкти.

сеwи – ет’им.

сәрбәсти – азади, аза.

сәрсәд – жь әскәре Р’омайе (Италйайе) бу, кӧ сәрwери ль сәд әскәри дькьр.

сәрһ’әзар – жь әскәре Р’омайе (Италйайе) бу, кӧ сәрwери ль һ’әзар әскәри дькьр.

сәрwахти – шә’рәзайи.

спартьн (бьсперә) – т’әсмилкьрьн.

стойхи – ль пәй һинкьрьна философе Зәно дьчун. Зәно qаси 265 сали бәри буйина Иса Мәсиһ мьр. Һинкьрьна wи әw бу, wәки мәрьв жийина хwә qәбул бькә, пе фькьре жийина хwә һ’ӧкӧм бькә, хwә бьгьрә у дина хwә нәдә шабун у еша (К’аред Шандийа 17:18).

сьлсьләт – бав, кал, кале кала у ӧса дьчә жор.

сьнәт – Ль щәм щьһуйа ль гора Qануна Муса гәрәке һәр зар’әкә кӧр’ин бьһата сьнәткьрьне. Ле һе бәри Qануне жи әв сьнәти жь һена Бьраһимда һәбу, әw чаwа нишана пәймана Хwәде т’әви Бьраһим у зӧр’әта wи бу (Дәстпебун 17:9-14). Бь ви аwайи сьнәткьрьн бу нишана мере щьһу у мьләте щьһур’а щарна дьһатә готьне: «Мьләте сьнәткьри». Гава Мьзгинийа Иса Мәсиһ пешийе һатә дайине у бәлакьрьне, жь нава щьһуйед мәсиһи һьнәк һәбун кӧ дьготьн, һәгәр мер дьхwазә бьбә мәсиһи, гәрәке пешийе бе сьнәткьрьне. Әва дьбу нишан кӧ буйә щьһу у ль пәй qануна Муса дьчә, wәки паше бькарьбуйа бьбуйа мәсиһи. Ле Паwлосе шанди әв һинкьрьна щьһуйа qәбул нәкьр. Әwи бона ве пьрсе нә’мә галатийар’а ӧса жи һьнәкед дьнр’а ньвисин. Әwи дьгот, кӧ т’әне тьштәк лазьм ә wәки мәрьв пе хьлаз бә, аwа готи баwәрийа хwә Иса Мәсиһ бинә.Дәстпебун 17:9-14; Дәрк’әтьн 4:25; Йуһ’әнна 7:22; Р’омайи 2:28-29; Галати 5:6; 6:15; Колоси 2:11.

сьркә – шәрава кәвьн у тьрш.

сьфәт – сурәт, шькьл.

сьхьр – qәwатед дьнйайеда нә, кӧ хӧданед wан к’ьфш накьн.

тәнгаси – тәнгайи.

тиш – п’арч’ә, п’ар. Мәсәлә: К’ьнща мьн бу дӧ п’арч’а (тиша).

т’агер – фьрqийе дькә нава мәрьва у пьшта йәки дьгьрә.

т’әрбәтдар – йе кӧ тьштед qәнщә маqули зар’отийеда гьрти һин дькә.

т’әхсиркьрьн – р’әдкьрьн.

т’обәкьрьн – жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн, вәгәр’ьн бәрбь Хwәде. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн»-да бьхуньн.

т’охьмр’әш – т’овр’әш.

т’ӧщарәти – к’ьр’ин-фьротан, алвери.

т’ьре, (жь) кәси т’ьре – жь кәси wә йә.

т’ьфаq (т’ьфаqбун, т’ьфаqи) – йәкбун, йәкти.

Уньс – п’ехәмбәр бу, к’ьтеба wи жи һәйә. Хwәде әw шандә бажаре Нинәwайе, ле Уньс нәхwәст гӧр’а Хwәде бькьра. Пе гәмийе чу щики дьн, ле Хwәде фьртонәкә мәзьн шанд. Щьмә’та сәр гәмийе Уньс авитә бә’ре, wәки жь һерса Хwәде хьлаз бьн. Мә’сийе мәзьн (һ’ут) Уньс һ’уфи хwә кьр у Уньс зьке мә’сида се р’ож у се шәва ма, дӧа кьр, һ’әта кӧ мә’си әw жь дәве хwә авитә дәве бә’ре. Пәйр’а Уньс гӧр’а Хwәде кьр у чу Нинәwайе, wәки хәбәра Хwәде бежә wан. К’ьтеба Уньс;Мәтта 12:39-41; 16:4; Луqа 11:29-32.

Усьв – Чәнд мәри К’ьтеба Пирозда һәнә, наве wан Усьв:

1. Йәк жь һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб (Исраел) ә. Бьред wи һ’әвсуди ль wи дькьрьн, чьмки баве wан гәләки әw һ’ьз дькьр. Бьред wи әw чаwа хӧлам фьротьн, ле паше әw бу сәрwере wәлате Мьсьре. Бьред wи әw диса дитьн гава һатьнә Мьсьре кӧ нан бьк’ьр’ьн, чьмки wәлате wанда хәлайи бу. Дәстпебун 30:22-24; 37:5–50:26; Йешу 24:32; Зәбур 105:17-22; К’аред Шандийа 7:9-14, 18; Йуһ’әнна 4:5; Ибрани 11:21-22; Ә’йанти 7:8.

2. Усьве мере Мәрйәма дийа Иса. Мәтта 1:16, 18-20, 24; 2:13, 19.

3. Наве бьраки Иса жи Усьв бу. Мәтта 13:55; Марqос 6:3 (Йусес).

4. Усьве бьре Аqубе шанди (нә бьре Йуһ’әнна). Мәтта 27:56; Марqос 15:40,[47] (Йусес).

5. Усьве жь Аримәтйайе, мәрьвәки дәwләти, әндәме щьвина гьрәгьред щьһуйа. Әw мәрьвәки qәнщ бу у пәй Иса дьчу. Мәтта 27:57-60; Марqос 15:42-46; Луqа 23:50-53; Йуһ’әнна 19:38-42.

6. Усьве Барсабо, йәк жь йед кӧ һе пешда пәй Иса дьчун. К’аред Шандийа 1:23.

7. Усьв, наве wи кьрьн Барнабас. К’аред Шандийа 4:36.

уд – шинайик ә, кӧ жь ава wе р’унәки бинхwәш те чекьрьне. Щьһуйа уд дькьрьнә сәр к’әфәне мьрийа, wәки дәфьнкьрьнер’а һазьр бьн (Йуһ’әнна 19:39).

Фьрәwьн – наве п’адшед Мьсьре бу. Һәр йәк жь wан бь ви нави дьһатә готьне.К’аред Шандийа 7:10, 13, 21; Р’омайи 9:17; Ибрани 11:24.

фатьмок – щур’әки кәвотка йә.

ферьси – нав щьһуйада к’омәләкә динп’арьст бу. Әндәмед к’омәла ферьсийа qануна Муса qәнщ заньбун. Әw динп’арьстед сәрт бун. Wана баwәр дькьр, кӧ мьлйак’әт у р’ӧһ’ һәнә у мьри wе диса р’абьн. Гәләк жь ван р’ьзьм у ә’дәта, йед кӧ ферьсийа пек данин, нав щьһуйада һәбун. Жь ван р’ьзьм у ә’дәта гәләк жи нә жь Т’әwрате бун. Әw бь кьред хwә к’ӧбар-бабах дьбун. Дьхwәстьн чаwа мәрьвед qәнщ хӧйа бьн, ле гәләкед жь wан бь фькьред хwә хьраб бун. Гәләкед жь wан дьжәнийанә Иса у һәв шеwьрин Wи бькӧжьн.

фьртонә – баһоз, бобәлиск.

Хана Хwәде – Әw щийе кӧ Хwәде бона Хwә дьбьжерә, Хана Хwәде дьһатә готьне. Һена Мусада конәк (Коне Шә’дәтийе) һәбу у пәйр’а дәwса wи кони ль Оршәлиме п’арьстгәһ һатә чекьрьне у әw бу Хана Хwәде. Әw щийе һ’әбандьна щьмә’та Исраеле бу (Марqос 2:26).

Хӧдан – (Хwәйи, Р’әб) К’ьтеба Пирозда мә’на Хӧдан «хwәйи» йә. Хӧдан навәки Хwәде йә у навәк жь навед Иса Мәсиһ ә. «Р’әб» жь зьмане ә’рәби йә у әw жи те фә’мкьрьне «хwәйи».

хальфи – шашбуйи, хапийайи, жьр’едәрк’әти.

хач – Ә’дәте сәрwеред бажаре Р’оме һәбу, мәрьвед хьраб (qачах, меркӧж у йед майин) сәр хач дардадькьрьн, бона щәзакьрьне. Ль сәр хач мәрьв дьмьрьн. Хач жь дӧ qӧт дара чедькьрьн. Гәләк щара гәрәке qачах хwәха хаче хwә бьда сәр мьле хwә бьбьра щийе хачкьрьне. Ль wьр әскәра пе мьха йан пе wәрьса qачах хачва мьх дькьрьн йан гьредьдан. Паше хач р’аст дькьрьн у qачах wьр дардакьри дьма һ’әта дьмьр. Гәләк щәфа дьдит һ’әта мьрьне у ә’йбәкә гәләки гьран бу кӧ сәр хач бьһатана кӧштьне. Иса гот, кӧ к’е дьхwазә бьбә шагьрте Мьн гәрәке хаче хwә һьлдә у ль пәй Мьн бе. Мә’на wе әв ә, кӧ йед ль пәй Иса дьчьн гәрәке һазьр бьн бона Wи һ’әта мьрьне жи щәфе бьк’ьшиньн.Мәтта 10:38; 16:24; Марqос 8:34; Луqа 9:23; 14:27.

хернәхwаз – йе кӧ к’ина йәки дьгьрә у хера wи нахwазә.

херуб – р’ӧһ’бәред хwәйибаск ьн, әв щур’әки мьлйак’әтед Хwәде нә у һ’әйкәлед wан сәр qалп’ахе Сьндоqа Пәймане бь баскава чекьри мина мьлйак’әта бун, кӧ р’умәт у диндара (һ’ьзурийа) Хwәде бәрч’ә’в дькьрьн (Ибрани 9:5).

хәйал – һәйинед р’ӧһ’анийә кӧ бь дәста найенә гьртьне.

хәрдал – п’ьнщар’әк ә, кӧ т’охьме wе зә’ф һур ә, ле гава шин дьбә, гәләки мәзьн дьбә. Мәтта 13:31-32; 17:20; Марqос 4:31-32; Луqа 13:19; 17:6. Хәрдал

хәрщгьр – (бащгьр, вәргистан) йе кӧ п’әра жь щьмә’те дәwләтер’а дьстинә. Wәхте Иса Мәсиһда әв хәрщгьр бона Р’омайе дьхәбьтин. Әw хwәха щьһу бун, ле али Р’омайе дькьрьн, wәки мьләте щьһу п’әрә бона әскәред Р’омайе бьда. Р’омайи зӧлмк’ар бун у щьһу бьндәст кьрьбун, жь wе йәке щьһу гәләки дьжәнийанә хәрщгьра. Хәрщгьр жи гәләк щара пе дәрәwа у хапандьне п’әрә зедә дьстандьн, wәки wанр’а жи п’әрә бьма. Әw жи гӧнәк’аред мәзьн дьһатьнә һ’әсабе.

хьлазбун (хьлазкьрьн) – азабун (азакьрьн), р’ьзгарбун (р’ьзгаркьрьн). Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «хьлазкьр»-да бьхуньн.

хьлазкьр – йе кӧ йәки дьн жь тьштәки хьраб хьлаз дькә. К’ьтеба Пирозда хәбәред «хьлазкьр, хьлазкьрьн, хьлазбун, хьлази» пешийе те фә’мкьрьне чаwа хwәйкьрьн, хьлазкьрьн жь хьрабийе у жь бәла, йан жи qәнщкьрьна жь нәхwәшийа. Мәсәлә, Пәймана Кәвьнда Хwәде щьмә’та Хwәйә Исраел жь Мьсьре, ӧса жи жь Бабилоне хьлаз кьрийә. Пәймана Нуда Хwәде пе кьрьна Иса Мәсиһ р’е бона мәрьва вәкьр, wәки жь гӧна у хьрабийе хьлаз бьн. Бь ви аwайи һьн Хwәде, һьн жи Иса «Хьлазкьр» һ’әсаб дьбьн (бона Хwәде: Qануна Дӧщари 32:15; Зәбур 27:9; Луqа 1:47; Тито 1:3; бона Иса: Луqа 1:69; Әфәси 5:23; Тито 1:4; Йуһ’әнна I 4:14).

хьрнуф – хӧрәке бәраза жь бәре даре, п’алуд.

Һабил – Qайин у Һабил кӧр’ед Адәм бун. Һабил бьре бьч’ук бу у бьре wи Qайин әw кӧшт. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Qайин»-да бьхуньн.Дәстпебун 4:2-9, 25; Мәтта 23:35; Луqа 11:51; Ибрани 11:4; 12:24.

Һарун – жь зӧр’әта Леwи бу, Леwи жи йәк жь һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб бу. Һарун бьре Мусайи мәзьн бу, ӧса жи к’аһине пешьн бу. Хwәде гот, кӧ к’аһинед щьмә’та Исраеле гәрәке жь зӧр’әта Һарун бенә бьжартьне. Һарун у Муса щьмә’та Исраелер’а Мьсьреда хӧламти дькьрьн. Һарун али Муса кьр, сәрwертийа щьмә’та Исраеле кьрьн у щьмә’та Исраеле бьн нире хӧламтийе дәрхьстьн.Дәрк’әтьн 4:14; 5:1; Жьмар 12; 17; 20; Луqа 1:5; К’аред Шандийа 7:40; Ибрани 5:4; 7:11; 9:4.

Һащәр – щарийа Сәрайа жьна Бьраһим бу, дийа Исмайил. Ле Исмайил нә әw бу, к’ижан кӧ Хwәде Бьраһимр’а соз дабу. Зӧр’әта Исмайил чаwа зӧр’әта Бьраһим, чь кӧ Хwәде соз дабу нәстандьн. Паше кӧр’е Сәрайе жера бу у әw бу кӧр’е созе Хwәде (Галати 4:21-31).

Һеродәс – Пәймана Нуда чар мәри һәнә кӧ пе наве «Һеродәс» тен готьне.

1. Һеродәсе Мәзьн: Гава Иса Мәсиһ һатә дьнйайе, Һеродәсе Мәзьн сәр Щьһустане, Щәлиле, Итурйайе у Трахонидайе п’адша бу (Мәтта 2:1-22; Луqа 1:5). Наве баве wи Антипатәр бу. Һеродәсе Мәзьн йәки гәләки зӧлмк’ар бу, wи жьнәкә хwә, се кӧр’ед хwә, хwәсийа хwә, апәки хwә у гәләкед дьн (пештьри зар’окед Бәйтләһ’ме) кӧштьн.

2. Һеродәс-Антипас: Гава Иса Мәсиһ у Йуһ’әннайе Ньхӧмдар дәст бь к’аред хwә кьрьн, Һеродәс-Антипас сәрwере Щәлиле бу (Луqа 3:1). Баве wи Һеродәсе Мәзьн бу у наве дийа wи Малтаке бу. Әwи сәре Йуһ’әннайе Ньхӧмдар да лехьстьне (Мәтта 14:1-12; Марqос 6:14-29; Луqа 9:9). Бәри хачкьрьна Иса, Иса бьрьнә бәр Һеродәс у wи Иса беһӧрмәт кьр, qәрфе хwә Wи кьр (Луqа 23:7-12).

3. Һеродәс-Әгрипа п’адша: К’аред Шандийа 12:1-24-да Һеродәс-Әгрипа Пәтрус у Аqуб гьртьн у Аqубе бьре Йуһ’әнна да кӧштьне. Мьлйак’әте Хӧдан Һеродәс-Әгрипа кӧшт (К’аред Шандийа 12:21-23). Баве Һеродәс-Әгрипа Аристополо бу, Аристополо жи кӧр’е Һеродәсе Мәзьн бу. Наве дийа Һеродәс-Әгрипа Бәрньке бу.

4. Кӧр’е Һеродәс-Әгрипа, Әгрипайе дӧда бу. Әгрипайе дӧда п’адшайе Щьһустане бу. Паwлос ль бәр Әгрипа у хушка wи Бәрньке (Бәрнькекә дьн) сәкьни у Мьзгинийа Хwәде дьда wан (К’аред Шандийа 25:13–26:32). Әгрипайе дӧда Паwлос шандә бажаре Р’омайе, wәки Qәйсәр диwана wи бькьра.

Һәрмес – п’утәки йунана бу. Йунана дьготьн, кӧ әw qасьде п’утед дьн бу.К’аред Шандийа 14:12.

һалелуйа – Гава щьһуйа дьхwәст пәсьне Хwәде бьдана, дькьрьн qир’ин: «Һалелуйа». Жь зьмане ибрани йә, кӧ те фә’мкьрьне: «Пәсьне Хӧдан бьдьн» йан «Шькьр жь Хwәде».Ә’йанти 19:1, 3-4, 6.

һеши – дәве бә’ре, к’әwшән.

һәвиртьр’шк – (һавен) дькьнә нава һәвир у һәвир һьлте. Фькьра ве ль щәм щьһуйа бь р’ӧһ’ани хьраб дьһатә фә’мкьрьне, аwа готи сурәте (символа) һ’әрамийе, хәйсәте хьраб у ә’мьре һ’әр’ьми бу. Изьна щьмә’та Исраеле т’ӧнәбу, wәки һәвиртьр’шк бькьрана нава нане һ’әдийед хwә, к’ижан кӧ Хwәдер’а дьһатә дайине (Qануна К’аһинтийе 2:4), нә жи дькьрьнә нава Щәжьна Нане Шкәва чаwа ӧса жи те фә’мкьрьне, аwа готи «шкәва» (Дәрк’әтьн 12:15). К’ьтеба Пирозда һәвиртьр’шк чаwа нишана qәwатәкә вәшарти йә, илаһи бона qәwата гӧнә. Чаwа һәвиртьр’шк нава т’әмамийа шкәва һәвирда бәла дьбә йа хwә дькә, ӧса жи гӧнә дькарә нава щьмә’теда бәла бә у зийане бьдә щьмә’те. Луqа 12:1-да һәвиртьр’шк те фә’мкьрьне чаwа дӧр’ути, Мәтта 16:6 у 12-да һинкьрьна ферьсийа у садуqийа мина һәвиртьр’шк бу, кӧ мьqабьли Иса дьсәкьнин.Марqос 8:15; Корьнт’и I 5:6-7; Галати 5:9.

һәрәм – диwанханә, щийе һәри жорьн.

һивк’әти – (ә’дьройи, йа жорьн к’әти, һивгьрти) йе һиве дьк’әвьн, вәдьч’ьр’ькьн.

һиндар – мәрьвәк нава п’ешә йан спортәкеда хwә һәр гав һин дькә.

һосанна – хәбәрәкә сьлавдайине йә, бь зьмане ибрани, йәки хwәйиqәдьрр’а дьһатә готьне мина п’адша. Пешийе һосанна дӧак бу бь мә’на «Хьлаз бькә!», паше әw бу готьнәкә бь мә’на «Шькьр wир’а».Мәтта 21:9, 15; Марqос 11:9-10; Йуһ’әнна 12:13.

һьлатьн (ль йәки һьлатьн) – дәнге хwә ле һьлдан, һьлмәйибун.

һ’әди – һ’әдийа, п’ешк’еш, хер, дийари.

һ’әрам – жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «һ’әлал у һ’әрам»-да бьхуньн.

чәнг – һащәте мьqаме, бь гәләк т’ела, мина саз у гитаре, Даwьд п’адша ледьхьст. чирәдәст – һостайе кӧ р’ьк’ьне мала давежә, хәтниш дькә (Корьнт’и I 3:10). Чәнг / Чәнге зис / Дәф / Болмед һәвхьстьне / Бор’ийа һ’әсьни / Щотбьлур / Бор’ийед жь стьруйа / Хьшхьшк / Бьлур

ч’ежьк – ч’ельк.

ч’ә’вдәр – форq, qав, нәр’еда.

ч’ийайе Зәйт’уне – ч’ийаки незики Оршәлиме йә, Иса сәр wи ч’ийайи дӧа дькьр (Луqа 19:29; К’аред Шандийа 1:12).

Шьмһ’ун – жер’а Пәтрус жи дьготьн. Әw йәк жь һәр донздәһ шагьртед Иса бу. Әw шанди бу.

Шьмшон – мерхас у гәләки qәwат бу, Хwәде бь wи гәләк бәла анинә сәре фьльстинийед кӧ дьжмьнатийа Исраеле дькьрьн.Һ’акьмти 13:2– 16:31; Ибрани 11:32.

шагьрт – йед кӧ һин дьбьн (дьә’льмьн). Гәләк шагьртед Иса һәбун. Донздәһ жь нав wан бьжарти бун. Әw шанди бун. Мәтта 10:1-4; Луqа 5:1 у йед майин.

шанди – (qасьд, р’әсул) бь зьмане йунани АПОСТОЛОС ә. Мә’на ве хәбәре бь Кӧрманщи «йе шанди» йә. Иса Мәсиһ жь нав шагьртед Хwә донздәһ шанди (р’әсул) бьжартьн у шандьн, wәки Мьзгинийа Хwәде бьдьнә мьләтед дьнйайе (Мәтта 10:1-4; Марqос 3:13-19; Луqа 6:12-16). Әвана т’әви Иса дьман у Иса әw һин дькьрьн. Пе ч’ә’вед хwә мьрьна Wи дитьн у паше жи Әw пәй р’абуна Wир’а дитьн. Иса Хwә Паwлосва жи ә’йан кьр у әw чаwа шанди к’ьфш кьр. Барнабас у һьнәкед дьн жи чаwа шанди дьһатьнә готьне, ле жь Иса дәма ә’мьре Wида нәһатьбунә к’ьфшкьрьне.

ширк – К’ьнщед р’әнге ширк йед һәри бьһа бун у р’әнге ширк нәхшәки п’адшатийе бу.

шьһ’ьти – р’е дәрк’әти.

Щәжьна Дәрбазбуне (Шива Дәрбазбуне) – әв щәжьна (ә’йда) нав щьмә’та Исраеледа чардәһе мәһа Нисанеда те кьрьне (ль гора салнә’ма ибрани чардәһе Нисане ньһа 1-е Апреле йә). Әве щәжьне бона биранина wе йәке дькьн, кӧ Хwәде чаwа щьмә’та Исраеле жь бьндәстийа Мьсьрийа дәрхьст (Дәрк’әтьн 12:14-20). Һьнге Мьлйак’әте Мьрьне һ’әму ньхӧрийед Мьсьрийа, һьн инсан у һьн жи һ’әйwан кӧштьн, ле жь сәр малед щьмә’та Исраелер’а «дәрбаз бу» у дәст нәда жь wан т’ӧ кәси, нәкӧшт (Дәрк’әтьн 12:23-27). Бона ве йәке ве щәжьнер’а дьготьн Щәжьна Дәрбазбуне. Пер’а-пер’а пәй Щәжьна Дәрбазбунер’а Щәжьна Нане Шкәва бона һ’әфт р’ожа те дәрбазкьрьне. Нава һ’әфтийа Щәжьна Нане Шкәвада т’әне нане шкәва (бе һәвиртьр’шк) те хwарьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Щәжьна Нане Шкәва»-да бьхуньн.Мәтта 26:2, 5, 18-19; Корьнт’и I 5:7-8.

Щәжьна Нане Шкәва – әв щәжьн (ә’йд) ль пәй Щәжьна Дәрбазбунер’а те у жь панздәһ һ’әта бист дӧдӧйе мәһа Нисане те кьрьне (ль гора салнә’ма иройин жь 2-а һ’әта 9-е Апреле те кьрьне). Әва щәжьна бона биранина хьлазкьрьна мьләте Исраеле те кьрьне, гава мьләте Исраеле жь бьндәстийа Мьсьрийа дәрк’әт у чу wи wәлате кӧ Хwәде дабу wан. Әве щәжьнеда һ’әфт р’ожа нане шкәва (бе һәвиртьр’шк) те хwарьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «һәвиртьр’шк»-да бьхуньн.Дәрк’әтьн 12:15; Мәтта 26:17; Марqос 14:1, 12; Луqа 22:1, 7.

Щәжьна Пирозкьрьна П’арьстгәһе – Wәкә 165 сала бәри буйина Иса, п’арьстгәһа Оршәлиме жь алийе мьләте сурийада һатьбу һ’әр’ьмандьне. Се сала шунда п’арьстгәһ у щьһу жь бьн дәсте сурийа бь дәсте Щьһуда Маккабийе сәрwер аза бун. Жь һьнгева Щәжьна Пирозкьрьна П’арьстгәһе дәрбаз кьрьн. Щәжьне 25-е мәһе (бь ибрани Кьсләве, аwа готи кем-зедә мәһа 12-да) дәстпедькьр у һ’әта һ’әйшт р’ожа дьк’ьшанд. Йуһ’әнна 10:22;[1] Маккаби 4:36-59; 2 Маккаби 1:9, 18; 10:1-8 (1 Маккаби у 2 Маккаби к’ьтебед дәма Пәймана Кәвьнда һатьнә ньвисаре, ле нак’әвьнә нава 66 к’ьтебед пироз, аwа готи к’ьтебед нәqануни нә).

Щьһуда – 1. Донздәһ кӧр’ед Исраел һәбун, йәк жь wан Щьһуда бу. Һәр донздәһ кӧр’ед wи бунә донздәһ qәбилед Исраеле. Наве wәлате Щьһустане жь наве Щьһуда пешда һатийә, чьмки әw qәбил ль wьр дьма. Дәстпебун 29:35; Мәтта 1:2-3; Ибрани 7:14; 8:8; Ә’йанти 5:5; 7:5.

2. Бь наве Щьһуда дӧ шагьртед Иса Мәсиһ һәбун. Жь wан Щьһудайе Исхәрйоти нәмамийа (хайинтийа) Иса кьр у да дәсте wан, йед кӧ дьхwәстьн Әw бькӧштана (Луqа 22:3). Щьһудайе дьн Йуһ’әнна 14:22-да ньвисар ә кӧ әw «нә йе Исхәрйоти» йә. Һьнәк дьфькьрьн әw Тәдайо йә (Мәтта 10:3; Марqос 3:18). Әw жи те готьне «Щьһудайе Аqуб» (Луqа 6:16; К’аред Шандийа 1:13).

3. Ӧса жи Щьһуда наве бьраки Иса бу (Мәтта 13:55; Марqос 6:3) у ль гора фькьра гәләка әw Щьһуда йә, йе кӧ «Нә’ма Щьһуда» ньвисийә.

Щьһустан – qәза бажаре Оршәлиме бу, әw qәза башура Исраеле дьк’әт. Һена Иса Мәсиһда һьн Щьһустан, һьн Самәрйа, һьн жи Щәлилә qәза бун, ӧса жи Щьһустан п’арәкә qәза Сурйайейә р’омайи бу.

щер’ьбандьн, дан щер’ьбандьне, һатьн щер’ьбандьне – Щер’ьбандьн әw һ’аләки тәнгасийе йә, к’ижанеда баwәрийа мерьв жь тәмхwәстьнед wи йан жь мирещьн те щер’ьбандьне.Дәрк’әтьн 17:2, 7; Ишайа 7:12; Мәтта 4:3, 7; К’аред Шандийа 5:9; 15:10; Корьнт’и I 7:5; 10:13; Корьнт’и II 2:11; Аqуб 1:13-14; Пәтрус I 1:6, 7; Пәтрус II 2:9.

щә’т’ри – тузьк.

щьвин – 1. к’омбуна мәрьва.

2. к’омбуна баwәрмәнда (хwәденаса), йед кӧ бь наве Иса дьщьвьн. Щарна бона т’әмамийа баwәрмәндед дьне чаwа бона к’омәке те хәбате (Әфәси 1:22-23; 3:10; 5:23-32; Колоси 1:18,[24]), ле п’ьр’анийа щара бона к’омәкә баwәрмәндед щикида (щьвина Оршәлимеда, К’аред Шандийа 8:1; щьвина Әнтакйайеда, К’аред Шандийа 13:1; щьвина Әфәседа, К’аред Шандийа 20:16). Зәмане Пәймана Нуда баwәрмәнд малада дьщьвийан, дер һәла һе т’ӧнәбун. Һьнге мәзьнайийа мала кӧ теда дьщьвийан бона 30 йан лапи зә’ф һ’әта 50 мәрьви бу. Мәтта 16:18; 18:17; К’аред Шандийа 5:11; 11:22, 26; 20:17; Корьнт’и I 1:2; Ә’йанти 1:4.

щьн – һьн мирещьнр’а те готьне, һьн жи wан р’ӧһ’ у мьлйак’әтед хьрабр’а, йед кӧ мирещьн дьшинә, кӧ хьрабийе һ’әму мәрьвар’а дькьн. Пәймана Нуда те ә’йанкьрьне, кӧ п’утп’арьсти жь щьна те (Корьнт’и I 10:20-21; Ә’йанти 9:20).

щьнак’әти – (щьнгьрти, щьнойи, щьни, щьноки) йәки кӧ жь алийе щьн йан р’ӧһ’ед хьрабва те гьртьне, бьндәсткьрьне, жер’а щьнак’әти дьбежьн. Чахе Иса ль сәр дьне бу, әwи гәләк щьнак’әти аза дькьрьн, щьн жь нав wан дәрдьхьстьн (Мәтта 9:32).

щьһу – жь зӧр’әта Бьраһим ьн. Хәбәра «щьһу» жь хәбәра «Щьһуда» те. Жь донздәһ qәбилед Исраеле, Щьһуда qәбила һәрә к’ьфш ә һена Даwьд у Сьлеман п’адшада. Пәй щӧдәбуна П’адшатийа т’ьфаqийер’а, т’әмамийа п’адшатийа башуре бь наве «Щьһуда» дьһатә готьне. Wәхте сьргункьрьна Бабилонеда у пәй wер’а жи, әв наве «щьһу» мә’на фьрә стандийә, аwа готи бона т’әмамийа мьләте Исраеле һатә хәбате.

Qайин – кӧр’е Адәми мәзьн бу. Гәләки һ’әвсуди бьре хwәйи бьч’ук Һабил дькьр, чьмки Хwәде бәрхе Һабили qӧрбане qәбул кьрьбу, ле гәньме кӧ Qайин анибу qәбул нәкьрьбу, жь дәст сьтqе wийи нәр’аст. Һьнге Qайин Һабил кӧшт. Хwәде гот, кӧ гәрәке Qайин ль сәр ә’рде фьрари бә у жь мәрьвайе бе т’әхсиркьрьне.Дәстпебун 4:1-24; Ибрани 11:4; Йуһ’әнна I 3:12; Щьһуда 11.

Qануна Муса – (Шәриә’та Муса) Т’әwрат ә. Т’әwрат жи пенщ к’ьтебед Муса нә: Дәстпебун, Дәрк’әтьн, Qануна К’аһинтийе, Жьмар, Qануна Дӧщари (Wәк’ьландьна Qануне). Ван пенщ к’ьтебада qанун, т’әми, дирок (т’арих) у сәрһати ньвисар ьн. Хwәде әв Qанун сәр ч’ийайе Синайе, нав ә’wрада Мусар’а гот. Щарна жи һ’әму к’ьтебед «Пәймана Кәвьн»-р’а дьбежьн Qанун.

Qәйсәр – навәки бона п’адшайе мьләтед Императорийа Р’омайе бу. Мьләте Р’омайе гәләк мьләтед дьн бьндәст дькьрьн у Qәйсәр п’адше wан һ’әмуйа бу. Һәр п’адшаки мьләте р’омайер’а дьготьн: «Qәйсәр».Луqа 2:1; 3:1.

Qорах – сәрwере wан бу, йед кӧ бәр Муса у Һарун р’абун. Хәзәба Хwәде һьндава Qорах у һәвалед wида хӧйа бу, ә’рд вәбу әw сахә-сах ә’рдеда чун.Жьмар 16:1-35; Щьһуда 11.

qав – qәһб, форq.

qамиш – чит, мәйи.

qанунзан – (занәйе Шәриә’те, к’атьб, ньвиск’ар) Qанунзан нав щьмә’та Исраелда сәр Qануна Муса дьхәбьтин, Qанун qәнщ заньбун, бь дәста Qанун зедә дькьрьн у хәлq һин дькьрьн. Wан жийина хwә бона һинбун у һинкьрьна Qануне дьдан у к’ьтеб дьньвисин. П’ьр’анийа wан жь ферьсийа бун.

qар’qар’ – qьр’ьк, qаж.

qәбилед Исраеле – (ә’ширед Исраеле, елед Исраеле) Донздәһ кӧр’ед Аqуб һәбун, кӧ wанр’а Исраел жи дьготьн. Һәр йәк жь wан бу qәбиләкә Исраел.Дәстпебун 35:23-26; 49:1-28.

qәдьр-һӧрмәт – р’умәт.

qәрф – тьназ.

qӧльхи – хьзмәтк’ари, шьхӧл, хӧламти.

qӧрбан – (гори, нәдьр) бинбәрәк кӧ жь бәр йәки дьнва те дайине йан кӧштьне. Щур’ә-щур’ә qӧрбан у һ’әдийед щьмә’та Исраеле һәбун, мәсәлә, һ’әдийед мина һ’әйwанед бәрх, щанәга, ӧса жи йед гәньм у бьһарәт һәбун. Һ’әйwан дьһатьнә сәржекьрьне, паше һьнәк т’әмам пева дьһатьнә шәwьтандьне, һьнәк жи т’әне п’арәкә wан дьһатьнә шәwьтандьне. Һәр һ’әйwан гәрәке беqӧсур у беләк’ә буйа. Жь һена Мусада qӧрбан бь дәсте к’аһина дьһатә сәржекьрьне (изьна щьмә’те т’ӧнәбу, кӧ хwәсәрихwә сәржекьрана.) Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «горигәһ»-да бьхуньн.

wәк’илхәрщ – малкьр, к’әдкьр.

wәлатп’арьст – наве партике кӧ бона wәлате хwә шәр’ дькьн. Wәхте Пәймана Нуда чәнд к’омед щьһуйа һәбун, дьхwәстьн жь бьндәстийа р’омайе дәрк’әтана.

wәли – (wали) сәрwере qәзакә wәлет.

wәсийәт – к’ахаза шә’дәтийе, кӧ йәк бәри мьрьне теда бона мал-мьлк’ед хwә дьньвисә, кӧ пәй мьрьна wир’а әw бьгьһижә к’е.

Жийина һ’әта-һ’әтайе, йа кӧ Иса Мәсиһ дьдә wан, йед кӧ баwәрийа хwә wи тиньн - Мәтта 19:16-30; Луqа 10:25-28; Йуһ’әнна 3:1-16; 5:19-29; 10:10; 11:25-26; 14:6; 17:2-3; 20:31; Р’омайи 5:21; 6:5-14; 8:10-17; Корьнт’и II 5:17; Галати 2:20; Әфәси 2:1-6; Колоси 2:13; 3:1-4; Тимот’ейо II 1:10; Тито 3:4-7; Пәтрус I 1:23; Йуһ’әнна I 5:11-13.

Жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн - Мәтта 4:17; Марqос 6:12; Луqа 13:1-5; 15:1-31; 24:45-47; К’аред Шандийа 2:37-40; 3:19-20; 17:29-31; 20:21; 26:19-20; Корьнт’и II 7:8-11; Пәтрус II 3:9; Ә’йанти 9:20-21.

П’әрә, һәбук, мал у мьлк’ - Мәтта 6:19-21; 6:24-34; Луqа 12:13-21; 12:32-34; К’аред Шандийа 20:35; Тимот’ейо I 6:6-10; 6:17-19; Ибрани 13:5-6; Аqуб 2:1-9; 5:1-6.

П’утп’арьсти, сербази у к’оч’әкти - Мәтта 4:10; К’аред Шандийа 13:4-12; 17:22-31; 19:11-20; Корьнт’и I 5:11; 6:9-11; 8:1-13; 10:1-22; Корьнт’и II 6:14-18; Галати 5:19-21; Т’есалоники I 1:9-10; Йуһ’әнна I 5:21; Ә’йанти 21:8; 22:15.

Р’астһ’әсаббун, р’асти (бесущбун) - К’аред Шандийа 13:38-39; Р’омайи 1:16-17; 3:21-26; 5:1; 5:9-10; 5:18-19; Галати 2:16; 3:6-9; Тито 3:7.

Хwәде - Марqос 10:27; 12:29-30; Луqа 1:37; 6:35-36; Йуһ’әнна 4:24; К’аред Шандийа 14:14-17; 17:22-31; Р’омайи 1:18-23; 11:33-36; Корьнт’и I 8:4-6; Корьнт’и II 1:3; Тимот’ейо I 1:17; 6:15-16; Ибрани 4:13; 10:30-31; Аqуб 1:17; Пәтрус I 1:14-17; Йуһ’әнна I 1:5; 4:7-12; 4:16; Щьһуда 24-25; Ә’йанти 4:8-11; 15:3-4.

Йунани -

1 ләптон | нив кодрантес (сьфьр)
2 ләптон | кодрантес (сьфьр)
4 qӧадранс | ассарион (сьфьр)
16 ассарион | динарион йан драхмә (зив)
4 динарион | статер (зив)
100 динарион | мна (зер’)
6000 динарион | талантон (зив)
180 000 динарион | талантон (зер’)

+ 1:1 Йуһ’әнна 1:1

* 1:2 Әва хәбәра бь фә'мина ибрани те фә'мкьрьне чаwа «р'ӧһ'» йан «ба».

+ 1:27 Мәтта 19:4, Марqос 10:6

+ 2:7 Корьнт’и I 15:45

+ 2:9 Дәстпебун 3:22, Ә’йанти 2:7, Ә’йанти 22:2

* 2:14 Аwа готи «Тигрис».

+ 2:14 Дәстпебун 10:11-12

+ 2:21 Дәстпебун 15:12,

* 2:23 Бь зьмане ибрани сәwтед мер у жьн незики һәв ьн: иш у иша.

+ 2:24 Мәтта 19:5, Марqос 10:7, Корьнт’и I 6:16, Әфәси 5:31

* 3:1 Ә'йанти 20:2.

+ 3:1 Мәтта 10:16

+ 3:3 Дәстпебун 2:17

+ 3:6 Р’омайи 5:12, Корьнт’и I 15:21-22

* 3:15 Зӧр'әт.

+ 3:15 Р’омайи 16:20

+ 3:16 Әфәси 5:21, Колоси 3:18

* 3:20 Бь зьмане ибрани «Мер».

* 3:20 Бь зьмане ибрани «Ә'мьр, Жийин».

+ 3:22 Дәстпебун 2:9, Ә’йанти 2:7, Ә’йанти 22:2

* 4:1 Бь зьмане ибрани «Стандьн».

+ 4:7 Дәстпебун 3:16

* 4:8 «Әм һәр'ьнә к'әwшен» әва тек'ста ибранида т'ӧнә, ле wәлгәр'андьна йунанийә кәвьнда һәйә.

+ 4:15 Q. К’аһинтийе 26:21, Зәбур 79:12

* 4:16 Бь зьмане ибрани «Р'ьһ'әтийе нәбини у дәро-дәр би».

* 4:25 Бь зьмане ибрани «П'ешк'еша Хwәде».

+ 5:2 Дәстпебун 1:27

+ 5:3 Корьнт’и I 15:49

+ 5:24 Ибрани 11:5

* 5:29 Бь зьмане ибрани «Р'ьһ'әти».

+ 5:29 Дәстпебун 3:17

* 6:2 Ибо 1:6; 2:1; Зәбура 82:6; Щьһуда 1:6.

+ 6:2 Зәбур 89:6

+ 6:3 Зәбур 78:39, Зәбур 90:10

+ 6:4 Жьмар 13:33

+ 6:5 Мәсәлә 6:18, Мәтта 12:34

* 6:14 Дарәкә бинхwәшә соре вәкьрийи р'уни йә.

* 7:3 Щьсьне wан.

* 8:1 Әва хәбәра бь фә'мина ибрани те фә'мкьрьне чаwа «ба» йан «р'ӧһ'».

+ 8:17 Дәстпебун 1:22

+ 8:21 Дәрк’әтьн 29:18, Q. К’аһинтийе 1:9, Дәстпебун 6:5

+ 9:1 Дәстпебун 1:22

+ 9:3 Дәстпебун 1:29

+ 9:4 Q. К’аһинтийе 3:17, Q. К’аһинтийе 7:26, Q. К’аһинтийе 17:10-11, Q. К’аһинтийе 17:14, Q. Дӧщари 12:23-24, К’аред Шандийа 15:20, К’аред Шандийа 15:29

+ 9:6 Жьмар 35:33, Дәстпебун 1:26-27

+ 9:21 Мәсәлә 20:1

+ 9:22 Мәсәлә 30:17

+ 10:4 Уньс 1:3

+ 10:7 Дәстпебун 2:11

* 10:8,9 Зор, сәрхwә.

+ 10:11 Дәстпебун 2:14

+ 10:21 Жьмар 24:24

* 10:25 Бь зьмане ибрани «Щьһебун, башqәбун».

+ 10:29 Дәстпебун 2:11

* 11:1 Кәла Нәмруд.

+ 11:2 Дәстпебун 10:10,

+ 11:8 Q. Дӧщари 32:8

* 11:9 Бь зьмане ибрани «Т'әвиһәвбун».

+ 12:1 К’аред Шандийа 7:4

+ 12:3 Дәстпебун 18:18, Дәстпебун 22:18, Дәстпебун 26:4, Дәстпебун 28:14, Галати 3:8

* 12:5 Хӧлам.

* 12:6 Дара хьрнуфе.

+ 12:10 Дәстпебун 41:54

+ 12:13 Дәстпебун 20:2, Дәстпебун 20:12

+ 13:8 Зәбур 133:1

+ 13:10 Дәстпебун 2:10, Дәстпебун 19:24

+ 13:13 Дәстпебун 18:20

* 13:18 Даред хьрнуфе.

* 14:3 Бь зьмане ибрани «Бә'ра Хwе» йә.

+ 14:5 Q. Дӧщари 2:10-12

+ 14:7 Жьмар 13:26,

+ 14:8 Q. Дӧщари 29:23

+ 14:18 Зәбур 76:2

+ 14:20 Дәстпебун 28:22, Q. К’аһинтийе 27:30, Ибрани 7:1-2

+ 15:1 Зәбур 3:3

+ 15:5 Дәстпебун 22:17, Q. Дӧщари 1:10, Q. Дӧщари 10:22, Р’омайи 4:18

+ 15:6 Р’омайи 4:3, Галати 3:6, Аqуб 2:23

+ 15:8 Луqа 1:18

+ 15:10 Q. К’аһинтийе 1:17,

+ 15:12 Дәстпебун 2:21,

+ 15:13 Дәрк’әтьн 1:11, Дәрк’әтьн 12:40, К’аред Шандийа 7:6

+ 15:14 Дәрк’әтьн 11:3, К’аред Шандийа 7:7

+ 15:16 Q. Дӧщари 9:4,

+ 15:18 Дәрк’әтьн 23:31, Жьмар 34:1-12,

+ 16:5 Дәстпебун 18:25, Дәстпебун 31:53,

+ 16:7 Дәрк’әтьн 15:22

* 16:11 Бь зьмане ибрани «Хwәде дьбьһе».

* 16:14 Бь зьмане ибрани: «Бира Йе Сах кӧ Мьн Дьбинә».

* 17:1 «Һәри Зор» бь зьмане ибрани «Шаддайи» кӧ щар-щара wәлгәр'андьна йунанийә кәвьнда аһа һатийә т'әрщьмәкьрьне.

* 17:5 Бь зьмане ибрани «Баве мәзьн».

* 17:5 Бь зьмане ибрани «Баве мьхӧлqәта мьләта».

+ 17:5 Р’омайи 4:17

+ 17:12 Q. К’аһинтийе 12:3

* 17:15 Бь зьмане ибрани «Ханьм, Хатун, Сти».

* 17:19 Бь зьмане ибрани «Әw дьк'әнә».

+ 18:10 Р’омайи 9:19

+ 18:12 Пәтрус I 3:6

+ 18:14 Мәтта 19:26, Луqа 1:37,

+ 18:18 Дәстпебун 12:3

+ 18:20 Дәстпебун 13:13

+ 18:25 Дәстпебун 16:5, Зәбур 92:15

* 19:22 Бь зьмане ибрани «Бьч'ук».

+ 19:24 Зәбур 11:6, Луqа 17:29

* 19:37 Бь зьмане ибрани «Жь баве».

* 19:38 Бь зьмане ибрани «Кӧр'е мьләте мьн» (Кӧр'е жь олк'а мала баве мьн).

+ 20:2 Дәстпебун 12:10-20

+ 20:7 Зәбур 105:15, Аqуб 5:16

+ 20:17 Аqуб 5:16

* 21:3 Бь зьмане ибрани «Әw дьк'әнә».

+ 21:3 Дәстпебун 17:19

+ 21:4 Дәстпебун 17:12-13

+ 21:9 Галати 4:29

+ 21:10 Йуһ’әнна 8:35, Галати 4:30

+ 21:12 Р’омайи 9:7

+ 21:21 Жьмар 10:12,

* 21:31 Бь зьмане ибрани «Бира сонде» йан «Бира һәр һ'әфта».

+ 21:31 Дәстпебун 26:33

+ 22:1 Зәбур 11:5, К’аред Шандийа 9:10

+ 22:17 Дәстпебун 15:5, Ибрани 6:13-14

+ 22:18 Дәстпебун 12:3, Дәстпебун 26:4, К’аред Шандийа 3:25

+ 22:23 Дәстпебун 24:24

* 23:10 Wи чахи мәйдана незики дәргәһе бажер әw щийе бона т'ӧщарәтийе, диwане у qьрара бу.

* 23:15, 16 Аwа готи незики 4 килограм у нив (гьранийа шекьләки 12 гьрам бу).

* 24:2 Нишана бь р'ьк'ьнйата хwә сондхwарьне йә.

* 24:10 П'арәкә Мәсопотамйайе.

* 24:22 Гьранийа шекьләки 12 гьрам бу.

* 24:48 Хәбәр бь хәбәр «qиз».

+ 25:10 Дәстпебун 23:16-20

* 25:20 П'арәкә Мәсопотамйайә.

+ 25:23 Жьмар 24:18, Р’омайи 9:12

* 25:25 Бь зьмане ибрани мина сәwта хәбәра «Пьр'ч'».

* 25:26 Бь зьмане ибрани «Пә'нигьрти» йан «Һ'ьләк'ар».

* 25:30 Бь зьмане ибрани «Сор».

+ 25:31 Q. Дӧщари 21:17

+ 25:34 Ибрани 12:16

+ 26:1 Дәстпебун 12:10, Дәстпебун 20:2

+ 26:3 Дәстпебун 22:16-18,

+ 26:4 Дәрк’әтьн 32:13, Дәстпебун 12:3, Дәстпебун 22:18, К’аред Шандийа 3:25

+ 26:7 Дәстпебун 12:13, Дәстпебун 20:1-2

+ 26:15 Дәстпебун 21:30

* 26:20 Бь зьмане ибрани «Шәр'».

* 26:21 Бь зьмане ибрани «Нәйарти».

* 26:22 Бь зьмане ибрани «Фьреqәти».

+ 26:29 Мәсәлә 16:7

* 26:33 Бь зьмане ибрани «Сонд» йан «Һ'әфт».

* 26:33 Бь зьмане ибрани «Бира Сонде» йан «Бира Һ'әфта».

+ 26:34 Дәстпебун 36:2-3

+ 27:3 Дәстпебун 25:27-28

+ 27:28 Q. Дӧщари 33:13

* 27:36 Бьньһер'ә Дәстпебун 25:26.

+ 27:36 Дәстпебун 25:33

+ 27:46 Дәстпебун 26:35

+ 28:2 Дәстпебун 22:23, Дәстпебун 24:29-30

* 28:5 Ибрани хәбәр бь хәбәр: «Щәм Лабане кӧр'е Бәт'уеле арами, бьре Р'евека дийа Аqуб у Әсаw».

+ 28:9 Дәстпебун 25:13, Дәстпебун 36:3

+ 28:14 Дәстпебун 12:3, Дәстпебун 13:16, Дәстпебун 22:18, Дәстпебун 26:4

+ 28:18 Дәстпебун 35:14,

* 28:19 Бь зьмане ибрани «Мала Хwәде».

+ 28:19 Дәстпебун 35:6, Дәстпебун 35:15, Дәстпебун 48:3

+ 28:20 Жьмар 21:2,

* 28:22 Бьньһер'ә Qануна Дӧщари 14.22-29; 26.12-15.

+ 28:22 Дәстпебун 14:20, Q. К’аһинтийе 27:30

* 29:17 Аһа жи те фә'мкьрьне: «Ч'ә'вада мә'рьм».

+ 29:30 Q. К’аһинтийе 18:18

* 29:32 Бь зьмане ибрани наве Р'убен те фә'мкьрьне: «Дина хwә бьдьне кӧр' ә» у дәнге хәбәра Р'убен незики «(Хӧдан) зәлулийа мьн дит».

* 29:33 Бь зьмане ибрани «Бьһистьн».

* 29:34 Бь зьмане ибрани «Йәкти».

* 29:35 Дәнге wе мина: «Пәсьндар».

* 30:6 Бь зьмане ибрани дәнге wе мина «Диwанкьрьн» ә.

* 30:8 Бь зьмане ибрани «Һ'ӧщәта мьн».

* 30:11 Бь зьмане ибрани «Бәхтәwари».

* 30:13 Бь зьмане ибрани «Хwәзьли».

* 30:14 Аwа готи «Мандрагор» кӧ к'окәкә бьн ә'рд ә, дьхwарьн кӧ жь жьнти у мертийе нәк'әвьн.

+ 30:15 Q. К’аһинтийе 18:18

* 30:18 Бь зьмане ибрани дәнге wе мина «Һәq» ә.

* 30:20 Бь зьмане ибрани «Щәммайин» йан «Qәдьр».

* 30:24 Бь зьмане ибрани «Бьра әw зедә бә».

* 30:35 Бь зьмане ибрани «Сьпи».

* 30:37 Дарәкә кӧ дьк'әвә ль нава к'ома даред гузе, дәндькед wе мина дәндькед зәрдәла нә.

+ 31:13 Дәстпебун 28:20-22

+ 31:45 Дәстпебун 28:18, Дәстпебун 35:14,

* 31:47 Бь зьмане арами «Qуч'а шә'дәтийе».

* 31:47 Бь зьмане ибрани «Qуч'а шә'дәтийе».

* 31:49 Бь зьмане ибрани «Сәрда бьньһер'и».

* 31:53 Әва фькьра Лабан бу, чьмки нава wанда гәләкхwәдети бу.

+ 31:53 Дәстпебун 16:5

* 32:2 Бь зьмане ибрани «Дӧ зомед ордийа».

+ 32:9 Дәстпебун 31:3

+ 32:12 Дәстпебун 28:14-15

* 32:28 Бь зьмане ибрани «Т'әви Хwәде к'әтийи һ'ӧщәте».

+ 32:28 Дәстпебун 35:10

* 32:30 Чаwа наве Аqуб һатә гӧһастьне ӧса жи наве ви щийи һатә гӧһастьне. Наве кәвьн «Пьнӧел» бу ле наве ну «Пьнийел» фә'мина wе «Р'уйе Хwәде».

+ 32:30 Дәрк’әтьн 24:10, Дәрк’әтьн 33:20, Йуһ’әнна 1:18

* 33:17 Ахьл, ә'рзел.

* 33:17 Бь зьмане ибрани «Һ'олька».

+ 33:18 Дәстпебун 12:6

* 33:20 Бь зьмане ибрани «Ел, Хwәдейе Исраел». «Ел» навәки Хwәде йә.

+ 34:8 Q. Дӧщари 22:28

* 34:20 Wи чахи мәйдана незики дәргәһе бажер әw щийе бона т'ӧщарәтийе, диwане у qьрара бу.

+ 35:1 Дәстпебун 28:10-22

* 35:4 Дара хьрнуфе.

* 35:7 Бь зьмане ибрани «Хwәдейе Бет'-Еле».

+ 35:7 Дәстпебун 28:19

* 35:8 Бь зьмане ибрани «Мә'за Шине».

+ 35:8 Дәстпебун 24:59

+ 35:10 Дәстпебун 32:28

+ 35:11 Дәстпебун 17:6

+ 35:14 Дәстпебун 28:18, Дәстпебун 31:45

+ 35:15 Дәстпебун 28:19

* 35:18 Бь зьмане ибрани «Кӧр'е к'әдәра мьн» йан «Кӧр'е qәwата мьн».

* 35:18 Бь зьмане ибрани «Кӧр'е дәсте р'асте».

+ 35:19 Рʼутʼ 1:2,

* 35:22 Бьньһер'ә Дәстпебун 49:3-4.

+ 35:22 Дәстпебун 49:4, Q. К’аһинтийе 20:11

+ 35:27 Дәстпебун 13:18, Дәстпебун 23:2

+ 35:29 Дәстпебун 25:8

+ 36:1 Дәстпебун 25:30

+ 36:3 Дәстпебун 26:34, Дәстпебун 28:9

+ 36:12 Дәрк’әтьн 17:8

+ 36:20 Дәстпебун 14:6, Q. Дӧщари 2:12

+ 36:34 Дәстпебун 36:15,

+ 37:13 Дәстпебун 33:18

+ 37:27 Дәстпебун 25:12-16

* 37:28 Мьдйанийа у исмайилийа мьләтәк бун. Бьньһер'ә Һ'акьмти 8:22-24.

+ 38:8 Q. Дӧщари 25:5-6

* 38:21 Әв ә'дуллами qәста хәбәра «qав» нә гот чьмки ә'йиб бу. «Хwәфрош» машоqа п'ут ә, әwе һәqе хwә дани дийари ощаха п'ут дькьр, бь ве кьрьна хwә ощаха п'утада һ'әлал дьһатә һ'әсабе, чьмки бь qавийа хwә к'ар дьда ощаха п'ута. Qәдьре йед аһа ощахед п'утада гәләки бьльнд бу.

+ 38:24 Q. К’аһинтийе 21:9

+ 38:26 Q. К’аһинтийе 18:15

* 38:29 Бь зьмане ибрани «Qәльшток».

* 38:30 Бь зьмане ибрани «Соре мина нура бәрбанге».

+ 39:1 Дәстпебун 37:36

+ 39:9 Дәрк’әтьн 20:14

+ 39:15 Дәрк’әтьн 20:16

* 40:20 Жь кәле дәрхьстьн.

+ 40:20 Марqос 6:21

+ 40:22 Әстәр 7:10

* 41:6 Байе кӧ жь бәр'ийа гәрм дьһат.

* 41:38 Аһа жи те фә'мкьрьне: «р'ӧһ'е хwәдейа».

+ 41:40 Әстәр 10:3

+ 41:42 Әстәр 3:10, Әстәр 8:2

+ 41:45 Дәстпебун 46:20,

* 41:51 Дәнге wе мина: «Да биркьрьн».

* 41:52 Бь зьмане ибрани «Хwәйибәр».

+ 41:54 Дәстпебун 12:10

+ 42:6 Мәсәлә 11:26

+ 42:9 Дәстпебун 37:5-11

+ 42:22 Дәстпебун 37:21-22

+ 43:32 Дәстпебун 46:34

* 44:5 «Чьма к'аса мьнә зивин дьзи?» әва тек'ста ибранида т'ӧнә, ле wәлгәр'андьна йунанийә кәвьнда һәйә.

+ 44:20 Дәстпебун 37:3

+ 46:1 Дәстпебун 26:33

+ 46:4 Дәстпебун 50:13

+ 46:8 Дәрк’әтьн 6:14-16

+ 46:9 Дәрк’әтьн 6:14, Жьмар 26:5-6,

+ 46:10 Жьмар 26:13

+ 46:11 Жьмар 3:17, Жьмар 26:57

* 46:12 Бьньһер'ьн Дәстпебун 38:7, 10.

+ 46:12 Дәстпебун 38, Жьмар 26:19

+ 46:13 Жьмар 26:23-24,

+ 46:14 Жьмар 26:26

+ 46:16 Жьмар 26:15

+ 46:17 Жьмар 26:44-46,

+ 46:20 Дәстпебун 41:45, Жьмар 26:28-37

+ 46:21 Жьмар 26:38-41,

+ 46:23 Жьмар 26:42

+ 46:24 Жьмар 26:48-49,

* 46:27 Wәлгәр'андьна Йунанийә кәвьнда «һ'әфте пенщ». Дина хwә бьдьнә шьровәкьрьна жере Дәрк'әтьн 1:5.

+ 46:27 Дәрк’әтьн 1:5

+ 46:34 Дәстпебун 43:32, Дәрк’әтьн 8:26

+ 47:9 Зәбур 90:10

+ 47:11 Дәрк’әтьн 1:11, Дәрк’әтьн 12:37

* 47:21 Wәлгәр'андьна йунанийә кәвьн дьбежә: «Т'әмамийа щьмә'те кьрә хӧлам», ле тек'ста ибранида ньвисар ә: «Т'әмамийа щьмә'т щигӧһасти бажара кьрьн».

* 47:29 Бьньһер'ьн Дәстпебун 24:2-3.

+ 47:30 Дәстпебун 50:13

* 47:31 Wәлгәр'андьна йунанийе кәвьнда: «Хwә авитә сәр шьва хwә».

+ 48:4 Дәстпебун 28:12-15, Дәстпебун 35:9-12

+ 48:7 Дәстпебун 35:19, Рʼутʼ 1:2

+ 48:19 Жьмар 1:33, Жьмар 1:35, Q. Дӧщари 33:17,

• 49:1 Q. Дӧщари 33:1-24

* 49:4 Бьньһер'ә Дәстпебун 35:22.

+ 49:4 Дәстпебун 35:22, Q. К’аһинтийе 18:7,

+ 49:5 Дәстпебун 34:25-29

+ 49:7 Жьмар 35:2,

+ 49:9 Ә’йанти 5:5, Жьмар 23:24, Жьмар 24:9

* 49:10 Аһа жи те фә'мкьрьне: «Һ'әта һатьна борщдайин щәм wи», тек'ста ибранида әв йәк нә ә'йан ә.

+ 49:10 Жьмар 24:17

+ 49:16 Дәстпебун 30:6

+ 49:18 Зәбур 119:166

+ 49:24 Зәбур 23:1

+ 49:26 Q. Дӧщари 33:15, Q. Дӧщари 33:13-17

+ 49:31 Дәстпебун 23:16-19, Дәстпебун 35:29

* 50:2 Мьсьреда бәри дәфьн кьрьне мьрийе бь нав у дәнг, дьһатьнә зьмьр кьрьне у паше к'әфән кьрьн, бона кӧ щьнйаз зу хьраб нәбуйа.

* 50:11 Бь зьмане ибрани «Шина мьсьрийа».

+ 50:13 Дәстпебун 23:16

* 50:23 Нишанәк бу, кӧ зар' дьк'ьшандьнә п'есира хwә у зар'ед wан дьһатьнә һ'әсабе. Бьньһер'ә Дәстпебун 30:3 у 48:12.

+ 50:23 Жьмар 32:39

+ 50:24 Дәрк’әтьн 3:16-17

+ 50:25 Дәрк’әтьн 13:19

+ 1:4 Дәстпебун 35:23-26

* 1:5 Тек'ста ибрани у Qануна Дӧщарида 10:22 ньвисар ә «һ'әфте», ле тек'ста йунани у К'аред Шандийада 7:14 ньвисар ә «һ'әфте пенщ».

+ 1:5 Дәстпебун 46:27

+ 1:8 К’аред Шандийа 7:18

+ 1:11 Дәстпебун 15:13, Дәстпебун 47:11

+ 2:1 Дәрк’әтьн 6:20, Жьмар 26:59

* 2:10 Бь зьмане мьсьри фә'мина наве Муса «Кӧр'» ә, ле зьмане ибранида дәнге наве Муса мина «Дәрхьстьн» те бьһистьн.

* 2:11 Ль К'аред Шандийада 7:23 ньвисар ә кӧ әw 40 сали бу.

* 2:18 Ль вьр наве т'әреqе Мьдйане «Р'ьһуел» ә кӧ те т'әрщьмәкьрьне чаwа «Һәвале Хwәде», ле жь вьр шунда наве wи «Ит'ро» те готьне.

+ 2:18 Жьмар 10:29

* 2:22 Бь зьмане ибрани дәнге наве «Гершом» мина дәнге хәбәра «Хәриб» ә.

+ 2:24 Дәстпебун 15:14, Дәстпебун 46:4

* 3:1 Аwа готи бь навәки дьн «Синай».

* 3:2 Әва щур'әки qәдьргьртьн йан ә'йанбуна Хwәде йә.

+ 3:6 К’аред Шандийа 7:32

+ 3:8 Q. Дӧщари 26:15

+ 3:14 Йуһ’әнна 8:58

* 3:15 Бь зьмане ибрани хәбәра «Хӧдан» ЙҺWҺ ньвисар ә у те хwәндьне чаwа «Йаһwәһ». Дәнге ве хәбәре мина дәнге хәбәра «ӘЗ ҺӘМӘ» йә.

+ 3:20 Дәрк’әтьн 12:31

+ 3:21 Дәстпебун 15:14

+ 4:11 Мәсәлә 20:12

+ 4:19 Дәрк’әтьн 2:15

* 6:3 Бьньһер'ә шьровәкьрьна Дәрк'әтьн 3:15.

+ 6:3 Дәстпебун 17:1

+ 6:8 Дәстпебун 15:18, Дәстпебун 26:3, Дәстпебун 35:12

+ 6:14 Дәстпебун 46:8-11

+ 6:15 Дәстпебун 46:10, Жьмар 26:12-13

+ 6:16 Жьмар 3:17,

+ 6:19 Жьмар 26:57-58

+ 6:20 Жьмар 26:59

+ 6:21 Жьмар 16:1-35

+ 6:22 Q. К’аһинтийе 10:4

+ 6:23 Жьмар 1:7, Жьмар 2:3, Жьмар 26:60-61

+ 6:24 Жьмар 26:11,

+ 6:25 Жьмар 25:7

* 7:20 Тек'ста ибранида ньвисар ә «Әwи».

+ 8:8 Дәрк’әтьн 9:28, Дәрк’әтьн 10:17

* 8:19 Бьньһер'ә Луqа 11:20.

+ 8:26 Дәстпебун 43:32, Дәстпебун 46:34

+ 9:12 Зәбур 105:25

+ 9:16 Р’омайи 9:17

* 9:23-24 Ибрани хәбәр бь хәбәр: «Агьр».

+ 9:23 Ә’йанти 11:19, Ә’йанти 16:21

+ 9:28 Дәрк’әтьн 8:8, Дәрк’әтьн 10:17

+ 9:29 Дәрк’әтьн 19:5, Q. Дӧщари 10:14, Зәбур 24:1

* 9:32 «Ч'ади» щур'ә гәньм ә.

+ 10:4 Ә’йанти 9:3

+ 10:16 Луqа 15:18

+ 10:17 Дәрк’әтьн 8:8, Дәрк’әтьн 9:28

• 12:1 Q. К’аһинтийе 23:5-8, Жьмар 28:16-25, Q. Дӧщари 16:1-8

* 12:2 Салнә'ма ибранийа пе һиве мәһә жь һәв дәрдьхьстьн аwа готи йәкр'ожийа һиве һ'әта т'әмамбуна wе. Р'ожа мәһа сәр сале дьк'әтә ниве мәһа Адаре (Март) һ'әта ниве мәһа Нисане (Апреле).

+ 12:6 Жьмар 9:10-11

* 12:7 Шемика жорьн.

+ 12:12 Жьмар 33:4

+ 12:22 Q. К’аһинтийе 14:6, Жьмар 19:6, Жьмар 19:18, Зәбур 51:7

+ 12:26 Дәрк’әтьн 13:14, Q. Дӧщари 6:20,

+ 12:35 Дәрк’әтьн 11:2

+ 12:36 Дәстпебун 15:14

+ 12:37 Жьмар 11:21, Жьмар 33:5

+ 12:40 Дәстпебун 15:13, К’аред Шандийа 7:6, Галати 3:17

* 12:44 Сьнәт нишана пәймана нава Хwәде у щьмә'та wида бу, кӧ дьда к'ьфше әw жь щьмә'та Хwәде бу.

+ 12:46 Жьмар 9:12, Йуһ’әнна 19:36

+ 12:49 Q. К’аһинтийе 19:34, Q. К’аһинтийе 24:22, Жьмар 9:14, Жьмар 15:15-16, Q. Дӧщари 10:19

+ 13:2 Дәрк’әтьн 22:29, Дәрк’әтьн 34:19, Q. К’аһинтийе 27:26, Жьмар 3:13, Жьмар 8:16, Жьмар 18:15-17, Q. Дӧщари 15:19, Луqа 2:23

* 13:4 Абиб наве wейи пешьн бу ле ньһа Нисан ә. Әв мәһә салнә'ма һиве дәстпедькә жь ниве мәһа Адаре (Март) һ'әта ниве мәһа Нисане (Апреле).

+ 13:7 Q. К’аһинтийе 23:5-8

* 13:9 Аһа жи те фә'мкьрьне: «Qануна».

+ 13:9 Q. Дӧщари 6:8, Q. Дӧщари 11:18

+ 13:14 Дәрк’әтьн 12:26, Q. Дӧщари 6:20

+ 13:17 Жьмар 14:1-4

* 13:18 Бь зьмане ибрани «Бә'ра Qамиш» бохаза Бә'ра Сор ә, кӧ дьк'әвә навбәра Мьсьре у Синайе.

+ 13:19 Дәстпебун 50:25

+ 13:20 Жьмар 33:6

+ 13:21 Дәрк’әтьн 40:34, Жьмар 9:15, Жьмар 10:34, Q. Дӧщари 1:33

+ 14:2 Жьмар 33:7

+ 14:8 Жьмар 33:3

+ 14:14 Q. Дӧщари 1:30, Q. Дӧщари 3:22,

* 14:19 Әва щур'әки qәдьргьртьн йан ә'йанбуна Хwәде йә.

* 14:25 Wәлгәр'андьна йунанийә кәвьнда ньвисар ә кӧ т'әк һатьнә гьртьне.

+ 15:1 Зәбур 76:6

+ 15:2 Зәбур 118:13,

+ 15:3 Зәбур 24:8

+ 15:6 Зәбур 118:15

+ 15:8 Зәбур 78:13,

+ 15:11 Q. Дӧщари 3:24, Q. Дӧщари 33:26, Зәбур 86:8, Зәбур 89:6-8,

+ 15:15 Жьмар 14:14, Жьмар 22:2-4,

+ 15:17 Зәбур 78:54

+ 15:18 Зәбур 10:16, Зәбур 29:10, Зәбур 146:10

+ 15:20 Дәрк’әтьн 2:4-8, Жьмар 12:1-15, Жьмар 20:1, Жьмар 26:59, Q. Дӧщари 24:9,

+ 15:21 Зәбур 76:6

+ 15:22 Дәстпебун 16:7, Жьмар 33:8

* 15:23 Бь зьмане ибрани «Тә'лайи».

+ 15:26 Зәбур 103:3

+ 15:27 Жьмар 33:9

+ 16:1 Жьмар 33:1

+ 16:3 Жьмар 14:2, Жьмар 20:3, Жьмар 11:4-5

+ 16:7 Жьмар 16:11

+ 16:13 Жьмар 11:31, Жьмар 11:7-9

* 16:16 Аwа готи «килограмәке». Омерәк дәрданәкә чапе бу кӧ пе тьшт дьһатьнә чапкьрьне.

+ 16:16 Дәрк’әтьн 16:36

* 16:18 Ибрани хәбәр бь хәбәр: «Пе омере чап кьрьн».

+ 16:18 Корьнт’и II 8:15

+ 16:23 Дәрк’әтьн 20:8-11

* 16:31 Фә'мина хәбәра «мана» бь зьмане ибрани «Әв чь йә?» бьньһер'ә 16:15.

* 16:34 Әв Шә'дәти бә'са Сьндоqе Шә'дәтийе дькә йа кӧ wе паше бе чекьрьне (бьньһер'ә Дәрк'әтьн 25:10-21). Аһа әм фә'м дькьн кӧ чь вьра ньвисар ә wе паше бе кьрьне.

* 16:35-36 Тек'ста ибранида әв жи һәйә «Дәһә п'аре омере wәкә ефаке йә». «Омерәк» дәрданәкә кӧ незики килограмәк ар һьлдьда.

+ 16:35 Жьмар 14:33, Q. Дӧщари 8:2,

+ 17:1 Жьмар 33:12, Жьмар 33:14

+ 17:2 Жьмар 20:3-5

+ 17:4 Жьмар 14:10

+ 17:6 Жьмар 20:7-11

* 17:7 «Массаһ у Мерибаһ» бь зьмане ибрани те wәлгәр'андьне «Щер'ьбандьн у Дә'w».

+ 17:8 Дәстпебун 36:12, Жьмар 13:29, Жьмар 24:20, Q. Дӧщари 25:17-18,

* 17:16 Әва нишана сондхwарьне йә, ле аһа жи те wәлгәр'андьне «Чьмки дәсте хwә ль сәр т'әхте Хӧдан бьльнд кьр» у те фә'мкьрьне кӧ Амалек дәсте хwә мьqабьли Хӧдан р'акьр.

+ 18:1 Дәрк’әтьн 3:1

* 18:3 Бь зьмане ибрани дәнге наве «Гершом» мина «фьрари» те бьһистьн.

* 18:4 Бь зьмане ибрани «Хwәде мьн, алик'ар ә».

+ 18:18 Жьмар 11:14, Q. Дӧщари 1:12

+ 18:21 Q. Дӧщари 16:18,

+ 18:25 Q. Дӧщари 1:15

+ 18:26 Q. Дӧщари 1:17

+ 19:2 Жьмар 33:15

+ 19:4 Q. Дӧщари 32:11

+ 19:5 Q. Дӧщари 7:6, Q. Дӧщари 14:2, Q. Дӧщари 26:18, Зәбур 135:4, Дәрк’әтьн 9:29, Q. Дӧщари 10:14

+ 19:6 Q. Дӧщари 14:21, Пәтрус I 2:5, Пәтрус I 2:9, Ә’йанти 1:6, Ә’йанти 5:10, Ә’йанти 20:6

+ 19:8 Дәрк’әтьн 24:3

+ 19:10 Жьмар 11:18

+ 19:13 Ибрани 12:20

+ 19:22 Q. К’аһинтийе 10:1-3

• 20:1 Q. Дӧщари 5:6-21

+ 20:2 Q. К’аһинтийе 26:13

+ 20:3 Q. Дӧщари 32:39, Зәбур 81:9

+ 20:4 Q. К’аһинтийе 19:4, Q. К’аһинтийе 26:1, Q. Дӧщари 27:15

+ 20:5 Дәрк’әтьн 34:14, Q. Дӧщари 4:24, Q. Дӧщари 6:15, Дәрк’әтьн 34:7, Жьмар 14:18

+ 20:6 Q. Дӧщари 5:10, Q. Дӧщари 7:9

+ 20:7 Q. К’аһинтийе 19:12, Q. К’аһинтийе 24:10-16

+ 20:8 Дәстпебун 2:2, Дәрк’әтьн 31:14-17, Q. К’аһинтийе 19:30, Q. К’аһинтийе 23:3, Q. К’аһинтийе 26:2, Жьмар 15:32-36, Марqос 2:27-28, Луqа 13:14

+ 20:12 Q. К’аһинтийе 19:3, Q. Дӧщари 27:16, Мәтта 15:4, Мәтта 19:19, Марqос 7:10, Марqос 10:19, Луqа 18:20, Әфәси 6:2

+ 20:13 Дәстпебун 9:6, Q. К’аһинтийе 24:17, Мәтта 5:21, Мәтта 19:18, Марqос 10:19, Луqа 18:20, Р’омайи 13:9, Аqуб 2:11

+ 20:14 Q. К’аһинтийе 18:20, Q. К’аһинтийе 20:10, Q. Дӧщари 22:22, Мәсәлә 6:32, Мәтта 5:27, Р’омайи 13:9

+ 20:15 Q. К’аһинтийе 19:11, Мәтта 19:18, Р’омайи 13:9

+ 20:16 Дәрк’әтьн 23:1, Q. Дӧщари 19:16-20, Мәсәлә 19:5, Мәтта 19:18

+ 20:17 Мәтта 5:28, Луqа 12:15, Р’омайи 7:7, Р’омайи 13:9

+ 20:19 Q. Дӧщари 5:27, Ибрани 12:19

+ 20:25 Q. Дӧщари 27:5-6,

+ 21:2 Q. К’аһинтийе 25:39-40, Q. Дӧщари 15:12,

* 21:6 Бь зьмане ибрани аһа жи те фә'мкьрьне: «Хwәде» аһа жи те фә'мкьрьне: «Щийе һ'әбандьна Хwәде».

+ 21:6 Q. Дӧщари 15:16-17

* 21:7 Wе һьнге щьһуйед к'әсиб qизед хwә дьфьротьн чаwа щари у к'е кӧ әw бьк'ьр'ийа соз дьда кӧ wе бьстинә.

+ 21:10 Корьнт’и I 7:3

+ 21:12 Дәстпебун 9:6, Q. К’аһинтийе 24:17, Жьмар 35:31

+ 21:13 Q. Дӧщари 19:4-5, Жьмар 35:11, Жьмар 35:22,

+ 21:16 Q. Дӧщари 24:7

+ 21:17 Q. К’аһинтийе 20:9, Мәсәлә 20:20, Мәтта 15:4, Марqос 7:10

+ 21:25 Q. К’аһинтийе 24:19-20, Q. Дӧщари 19:21, Мәтта 5:38

+ 21:28 Дәстпебун 9:5

+ 21:30 Жьмар 35:31

* 21:32 «Шекьл» әw п'әре ибранийа бу.

+ 21:34 Q. К’аһинтийе 24:18

+ 22:4 Мәсәлә 6:31

* 22:8 Бь зьмане ибрани аһа жи те фә'мкьрьне: «Хwәде» аһа жи те фә'мкьрьне: «Щийе һ'әбандьна Хwәде».

* 22:9 Бь зьмане ибрани аһа те фә'мкьрьне: «Хwәде».

+ 22:11 Ибрани 6:16

+ 22:16 Q. Дӧщари 22:28-29

+ 22:18 Q. К’аһинтийе 19:31, Q. К’аһинтийе 20:27, Q. Дӧщари 18:10-12

+ 22:19 Q. К’аһинтийе 18:23, Q. К’аһинтийе 20:15, Q. Дӧщари 27:21

+ 22:21 Дәрк’әтьн 23:9, Q. К’аһинтийе 19:33, Q. Дӧщари 24:17

+ 22:22 Q. Дӧщари 27:19,

+ 22:24 Зәбур 109:9

+ 22:25 Q. К’аһинтийе 25:35-37, Q. Дӧщари 23:19,

+ 22:26 Q. Дӧщари 24:13

* 22:28 Бь зьмане ибрани аһа те фә'мкьрьне: «Хwәде».

+ 22:28 К’аред Шандийа 23:5

+ 22:29 Дәрк’әтьн 13:2, Дәрк’әтьн 13:11-16

+ 22:30 Q. К’аһинтийе 22:27

+ 22:31 Q. К’аһинтийе 7:24, Q. К’аһинтийе 22:8

+ 23:1 Дәрк’әтьн 20:16

+ 23:3 Q. К’аһинтийе 19:15

+ 23:4 Q. Дӧщари 22:1

+ 23:6 Дәрк’әтьн 22:21-22, Мәсәлә 22:22

+ 23:7 Q. К’аһинтийе 19:16, Q. Дӧщари 27:25, Мәсәлә 17:15, Мәсәлә 24:24,

+ 23:8 Q. Дӧщари 16:19,

+ 23:9 Дәрк’әтьн 22:21

+ 23:11 Q. К’аһинтийе 25:2-7

+ 23:12 Дәрк’әтьн 20:9-10

+ 23:13 Зәбур 16:4,

+ 23:14 Жьмар 28:16-31, Q. Дӧщари 16:1-17

* 23:15 Бьньһер'ә шьровәкьрьна Дәрк'әтьн 13:4-да.

+ 23:15 Дәрк’әтьн 12:15, Дәрк’әтьн 34:20

+ 23:16 Дәрк’әтьн 34:22, Q. Дӧщари 16:9, Q. К’аһинтийе 23:33-43, Жьмар 29:12-39, Q. Дӧщари 16:13-15, Q. Дӧщари 31:10-11

+ 23:17 Дәрк’әтьн 34:23

+ 23:19 Дәрк’әтьн 34:26, Q. Дӧщари 26:2, Дәрк’әтьн 34:26, Q. К’аһинтийе 22:28, Q. Дӧщари 14:21, Q. Дӧщари 22:6

+ 23:20 Дәрк’әтьн 14:9, Мәтта 11:10, Марqос 1:2, Луqа 7:27

+ 23:22 Дәстпебун 12:3, Q. Дӧщари 30:7

+ 23:23 Дәрк’әтьн 33:2, Q. Дӧщари 7:1,

+ 23:24 Дәрк’әтьн 20:5, Жьмар 33:52

+ 23:25 Q. Дӧщари 7:15

+ 23:26 Q. Дӧщари 7:14

+ 23:27 Q. Дӧщари 2:25, Q. Дӧщари 28:7,

* 23:28 Wәлгәр'андьна йунанийә кәвьнда «моза».

+ 23:28 Q. Дӧщари 7:20,

+ 23:29 Q. Дӧщари 7:22

* 23:31 Тек'ста ибранида ньвисар ә «Бә'ра Фьльстинийа», әw бә'са Бә'ра Навбәре аwа готи Бә'ра Сьпи.

+ 23:31 Дәстпебун 15:18, Жьмар 34:1-12, Q. Дӧщари 11:24, Зәбур 72:8

+ 23:33 Дәрк’әтьн 34:12, Q. Дӧщари 7:16, Зәбур 106:36

+ 24:1 Дәрк’әтьн 6:23, Жьмар 11:16

+ 24:3 Дәрк’әтьн 19:8

* 24:7 Әва п'ара пешьнә жь qануна Муса кӧ һатийә ньвисаре. Бьньһер'ә Дәрк'әтьн 24:4.

+ 24:8 Марqос 14:24, Ибрани 9:20

+ 24:10 Дәстпебун 32:30, Дәрк’әтьн 33:20, Йуһ’әнна 1:18,

+ 24:12 Дәрк’әтьн 31:18

+ 24:13 Жьмар 11:28, Жьмар 14:6, Жьмар 27:18

+ 24:17 Дәрк’әтьн 24:1, Q. Дӧщари 4:24, Ибрани 12:29

+ 24:18 Дәрк’әтьн 34:28,

• 25:1 Дәрк’әтьн 35:4-9

* 25:5 Һьрийа сәр п'осте бәрана дьбьр'ин, паqьж дькьрьн у р'әнг-р'әнги дькьрьн бона дәрәщед хwә дьданә хәбате.

* 25:5 Га-мә'си щур'әки жь нава һ'әйwанед бә'ре йә.

* 25:7 «Р'әхтсинг» qәдәкәки чаргошә бу кӧ сәрәкк'аһина дьданә сәр синге хwә гьредьдан. Бьньһер'ә 28:15-29.

+ 25:8 Q. К’аһинтийе 26:11-12,

• 25:10 Дәрк’әтьн 37:1-9

+ 25:10 Q. Дӧщари 10:1

+ 25:22 Q. К’аһинтийе 16:2, Жьмар 7:89, Жьмар 17:4

• 25:23 Дәрк’әтьн 37:10-16

+ 25:30 Q. К’аһинтийе 24:5-9

• 25:31 Дәрк’әтьн 37:17-24

* 25:39 «Тәлантәк» qаси 34 килограм бу.

• 26:1 Дәрк’әтьн 36:8-19

+ 26:14 Дәрк’әтьн 25:5

• 26:15 Дәрк’әтьн 36:20-34

• 26:31 Дәрк’әтьн 36:35-38

+ 26:31 Q. К’аһинтийе 16:2, Мәтта 27:51, Ибрани 9:3

+ 26:33 Марqос 15:38

• 27:1 Дәрк’әтьн 38:1-7

• 27:9 Дәрк’әтьн 38:9-20

• 27:20 Q. К’аһинтийе 24:1-4

* 27:21 Коне Щьвине навәки дьн ә бона Коне Шә'дәтийе йә.

+ 27:21 Дәрк’әтьн 33:7

• 28:6 Дәрк’әтьн 39:1-7

• 28:15 Дәрк’әтьн 39:8-21

+ 28:17 Ә’йанти 21:19-20

* 28:30 Урим у Тумим те фә'м кьрьне чаwа «Р'онайи у К'амьли». Пе вана сәрәкк'аһин ль qьрара Хwәде дьһ'әсийа.

+ 28:30 Q. К’аһинтийе 8:8, Жьмар 27:21, Q. Дӧщари 33:8,

• 28:31 Дәрк’әтьн 39:22-31

+ 28:38 Жьмар 18:1

+ 28:39 Q. К’аһинтийе 16:4,

* 28:41 Ибрани хәбәр бь хәбәр: «Дәстед wан дагьри».

• 29:1 Q. К’аһинтийе 8

+ 29:2 Q. К’аһинтийе 2:4

+ 29:7 Дәрк’әтьн 30:30

+ 29:12 Дәрк’әтьн 27:2

+ 29:13 Q. К’аһинтийе 3:3-4

+ 29:14 Q. К’аһинтийе 4:11-12, Q. К’аһинтийе 16:27

+ 29:18 Q. К’аһинтийе 1:9

+ 29:25 Дәрк’әтьн 29:18

+ 29:29 Жьмар 20:26

+ 29:33 Q. К’аһинтийе 22:10

+ 29:36 Дәрк’әтьн 30:26

+ 29:37 Дәрк’әтьн 30:29, Q. К’аһинтийе 6:18

• 29:38 Жьмар 28:1-8

* 29:40 «П'арәкә чапе жь дәһа йәк» аwа готи «килограмәк».

* 29:40 «Һин» незикийа чар литьра йә.

+ 29:41 Дәрк’әтьн 29:18

+ 29:45 Дәрк’әтьн 25:8

• 30:1 Дәрк’әтьн 37:25-28

+ 30:2 Дәрк’әтьн 27:2

+ 30:9 Q. К’аһинтийе 10:1

+ 30:10 Q. К’аһинтийе 16:34

+ 30:12 Дәрк’әтьн 38:25, Жьмар 1:2-4,

* 30:13 Аwа готи «Донздәһ гьрам». Герәк qаси 0,6 гьрам ә.

+ 30:13 Q. К’аһинтийе 27:25, Жьмар 3:47, Жьмар 18:16,

+ 30:16 Жьмар 31:54

• 30:17 Дәрк’әтьн 40:30-32

+ 30:18 Дәрк’әтьн 38:8

* 30:23 Незики шәш килограм бу.

* 30:23 Незики се килограм бу.

* 30:24 «Касийа»бьһарәта бинхwәш ә.

* 30:24 Аwа готи «чар литьр» ә.

+ 30:25 Дәрк’әтьн 37:29

+ 30:28 Q. К’аһинтийе 8:10-11

+ 30:29 Дәрк’әтьн 29:37, Q. К’аһинтийе 6:18

+ 30:30 Дәрк’әтьн 29:7, Q. К’аһинтийе 8:10

+ 30:35 Дәрк’әтьн 37:29

• 31:1 Дәрк’әтьн 35:30-35

• 31:12 Дәрк’әтьн 20:8-11

+ 31:14 Дәрк’әтьн 35:2, Жьмар 15:32-36

+ 31:17 Дәстпебун 2:22, Дәрк’әтьн 20:8-11

+ 31:18 Дәрк’әтьн 24:12

• 32:1 Q. Дӧщари 9:11-19

+ 32:1 Дәрк’әтьн 24:18, К’аред Шандийа 7:40

+ 32:6 Корьнт’и I 10:7

+ 32:9 Q. Дӧщари 10:16

+ 32:10 Жьмар 14:12

+ 32:13 Дәстпебун 22:16-17, Дәстпебун 26:4

+ 32:14 Жьмар 14:20, Уньс 3:10

+ 32:20 Q. Дӧщари 9:21

+ 32:25 Мәсәлә 29:18

+ 32:27 Q. Дӧщари 13:6-9

+ 33:2 Дәрк’әтьн 23:23

+ 33:3 Дәрк’әтьн 3:8

+ 33:5 Жьмар 16:21

+ 33:7 Дәрк’әтьн 27:21

+ 33:16 Дәрк’әтьн 19:5, Жьмар 23:9

* 33:19 Бьньһер'ә шьровәкьрьна Дәрк'әтьн 3:15-да.

+ 33:19 Р’омайи 9:15

+ 33:20 Дәстпебун 32:30, Йуһ’әнна 1:18

• 34:1 Q. Дӧщари 10:1-4

+ 34:3 Дәрк’әтьн 19:12-13

+ 34:6 Жьмар 14:17-18, Зәбур 86:15, Зәбур 103:8, Зәбур 111:4, Зәбур 112:4, Зәбур 116:5, Зәбур 145:8, Уньс 4:3

+ 34:7 Дәрк’әтьн 20:5-6, Q. Дӧщари 5:9

+ 34:12 Дәрк’әтьн 23:33

* 34:13 Ашераһ наве п'утед мьләтед кәнанийа бун, щур'ед wан нә ә'йан ьн, бәлки мина стунед жь дар бун йан жи хwәха дар бун.

+ 34:13 Дәрк’әтьн 23:24, Q. Дӧщари 7:5

+ 34:14 Дәрк’әтьн 20:5

+ 34:15 Жьмар 25:2

+ 34:16 Q. Дӧщари 7:3-4,

+ 34:17 Дәрк’әтьн 20:4

* 34:18 Бьньһер'ә шьровәкьрьна Дәрк'әтьн 13:4.

+ 34:18 Дәрк’әтьн 12:14, Q. К’аһинтийе 23:6

+ 34:19 Дәрк’әтьн 13:2, Дәрк’әтьн 13:11-16

+ 34:20 Дәрк’әтьн 23:15

+ 34:21 Дәрк’әтьн 20:8-11

* 34:22 Дәрк'әтьн 23:16-да әва щәжьна һатә навкьрьне чаwа Щәжьна Нандьруне.

+ 34:23 Дәрк’әтьн 23:17

+ 34:25 Дәрк’әтьн 23:18, Q. Дӧщари 16:4

+ 34:26 Дәрк’әтьн 23:19, Q. К’аһинтийе 22:28, Q. Дӧщари 14:21

+ 34:28 Дәрк’әтьн 24:18

+ 34:29 Корьнт’и II 3:7-18

+ 34:34 Корьнт’и II 3:16

+ 34:35 Корьнт’и II 3:7-18

+ 35:2 Дәрк’әтьн 20:8-11, Дәрк’әтьн 31:14

• 35:4 Дәрк’әтьн 25:1-7

* 35:7 Бьньһер'ә шьровәкьрьна 25:5.

+ 35:7 Дәрк’әтьн 25:5

* 35:23 Бьньһер'ә шьровәкьрьна Дәрк'әтьн 25:5.

+ 35:23 Дәрк’әтьн 25:5

• 35:30 Дәрк’әтьн 31:1-6

• 36:8 Дәрк’әтьн 26

* 36:19 Бьньһер'ә Дәрк'әтьн 25:5.

+ 36:19 Дәрк’әтьн 25:5

• 37:1 Дәрк’әтьн 25:10-20

+ 37:1 Q. Дӧщари 10:3

• 37:10 Дәрк’әтьн 25:23-29

• 37:17 Дәрк’әтьн 25:31-39

* 37:24 «Тәлантәк» qаси 34 килограм бу.

• 37:25 Дәрк’әтьн 30:1-5

+ 37:29 Дәрк’әтьн 30:22-25, Дәрк’әтьн 30:34-38

• 38:1 Дәрк’әтьн 27:1-8

* 38:8 Wи чахи нәйнькед wан жь сьфьре бьрьqи бу.

+ 38:8 Дәрк’әтьн 30:18

• 38:9 Дәрк’әтьн 27:9-19

+ 38:21 К’аред Шандийа 7:44, Ә’йанти 15:5

* 38:24 «Бист нәһә тәлант у һ'әфсьд си шекьл» аwа готи 1000 килограм.

* 38:24 «Шекьл» незики 12 гьрам бу.

* 38:25 Бьньһер'ә Дәрк'әтьн 30:11-16.

* 38:25 «Сәд тәлант у һ'әзар һ'әфсьд һ'әфте пенщ шекьл» незики 3430 килограм бу.

+ 38:25 Дәрк’әтьн 30:12

* 38:26 «Нив шекьл» бь ибрани «бекәк аwа готи нив шекьл анәгори шекьле пирозгәһе».

+ 38:26 Жьмар 1:46, Жьмар 2:32, Жьмар 26:51

* 38:27 «Сәд тәлант» qаси 3400 килограм бу.

* 38:27 «Тәлантәк» qаси 34 килограм бу.

* 38:28 «Һ'әзар һ'әфсьд һ'әфтепенщ шекьл» 30 килограм ә.

* 38:29 «Һ'әфте тәлант у дӧ һ'әзар чарсьд шекьл» 2425 килограм бу.

• 39:1 Дәрк’әтьн 28:6-43

+ 39:34 Дәрк’әтьн 25:5

+ 40:34 Дәрк’әтьн 13:21, Ә’йанти 15:8

+ 40:36 Жьмар 9:17-22

+ 1:2 Q. К’аһинтийе 6:8-13

+ 1:9 Дәрк’әтьн 29:18

+ 1:13 Q. К’аһинтийе 1:9

+ 1:14 Q. К’аһинтийе 5:7, Q. К’аһинтийе 12:8, Q. К’аһинтийе 14:4, Q. К’аһинтийе 15:14, Q. К’аһинтийе 15:29, Жьмар 6:10

* 1:16 Qьдутьк.

+ 1:17 Дәстпебун 15:10, Q. К’аһинтийе 1:9

+ 2:1 Q. К’аһинтийе 6:14-18, Жьмар 15:4-9

+ 2:2 Q. К’аһинтийе 1:9

+ 2:3 Q. К’аһинтийе 7:10, Q. К’аһинтийе 10:13

+ 2:4 Дәрк’әтьн 29:2

+ 2:5 Q. К’аһинтийе 6:21

+ 2:9 Q. К’аһинтийе 1:9

+ 2:11 Q. К’аһинтийе 6:17

+ 2:12 Дәрк’әтьн 23:19

* 2:13 Хwе бона һ'әму дийарийа лазьм бу. Тьшт тенә хwекьрьне кӧ хьраб нәбьн. Ләма әw нишана пәймана һ'әта-һ'әтайе йә.

+ 2:13 Жьмар 18:19,

+ 2:14 Q. К’аһинтийе 23:14

+ 2:16 Q. К’аһинтийе 2:1, Q. К’аһинтийе 1:9

* 3:1 Нава һьнәк wәлгәр'андьнада «Дийарийа ә'дьлайе».

+ 3:1 Q. К’аһинтийе 7:11-21, Q. К’аһинтийе 7:29-34

+ 3:5 Q. К’аһинтийе 1:9

+ 3:11 Q. К’аһинтийе 1:9, Q. К’аһинтийе 21:6, Жьмар 28:2,

+ 3:16 Q. К’аһинтийе 1:9, Q. К’аһинтийе 7:23

+ 3:17 Дәстпебун 9:4, Q. К’аһинтийе 7:26, Q. К’аһинтийе 17:10, Q. Дӧщари 12:23-24, К’аред Шандийа 15:20, К’аред Шандийа 15:29

+ 4:2 Q. К’аһинтийе 5:15, Жьмар 15:22-29

* 4:3 Ибрани хәбәр бь хәбәр: «К'аһине р'ункьри», бьньһер'ә Qануна К'аһинтийе 6:22; 8:12; 16:32.

+ 4:7 Дәрк’әтьн 30:1-2

+ 4:11 Дәрк’әтьн 29:14, Q. К’аһинтийе 6:11, Q. К’аһинтийе 9:11, Q. К’аһинтийе 16:27, Жьмар 19:3, Жьмар 19:5

+ 4:13 Жьмар 15:24-25

+ 4:17 Жьмар 19:4

+ 4:27 Жьмар 15:27

+ 4:31 Q. К’аһинтийе 1:9

+ 5:2 Q. К’аһинтийе 11

+ 5:3 Q. К’аһинтийе 12

+ 5:7 Q. К’аһинтийе 1:14, Q. К’аһинтийе 12:8

* 5:11 Аwа готи «килограмәк». Ефа дәрданәки 10 литьре бу.

+ 5:11 Жьмар 5:15

+ 5:13 Q. К’аһинтийе 2:3

* 5:15 Те фә'мкьрьне кӧ әw тьштед кӧ гәрәке Хӧданр'а бьһатана дайине, аwа готи дийарийа бәред дәрәмәта пешьн, дәһәк, ньхӧри у йед майинә кӧ нәйенә дайине.

* 5:15 «Шекьл» незики 12 гьрам бу.

+ 5:15 Q. К’аһинтийе 4:2, Q. К’аһинтийе 4:27, Жьмар 15:22-29

+ 5:16 Q. К’аһинтийе 6:5, Q. К’аһинтийе 22:14, Q. К’аһинтийе 27:13, Q. К’аһинтийе 27:15, Q. К’аһинтийе 27:27, Q. К’аһинтийе 27:31, Жьмар 5:7

+ 6:2 Дәрк’әтьн 23:4, Q. К’аһинтийе 19:11

+ 6:5 Жьмар 5:7

+ 6:9 Q. К’аһинтийе 1:2-17

+ 6:10 Дәрк’әтьн 28:39-43

+ 6:11 Q. К’аһинтийе 4:2

+ 6:14 Q. К’аһинтийе 2

+ 6:17 Q. К’аһинтийе 2:11

* 6:18 Һьнәк wәлгәр'андьнада жи «Т'әне һәр кәсе пироз дькарә wан к'әвә».

+ 6:18 Дәрк’әтьн 29:37, Q. К’аһинтийе 6:18

+ 6:21 Q. К’аһинтийе 2:5, Q. К’аһинтийе 1:9

+ 6:22 Дәрк’әтьн 29:23-25

+ 6:25 Q. К’аһинтийе 4

* 6:27 Һьнәк wәлгәр'андьнада жи «Т'әне һәр кәсе пироз дькарә гоште wе к'әвә».

+ 6:28 Q. К’аһинтийе 11:32, Q. К’аһинтийе 15:12

+ 6:30 Q. К’аһинтийе 16:27

+ 7:1 Q. К’аһинтийе 5:14

+ 7:7 Q. К’аһинтийе 14:13

+ 7:9 Q. К’аһинтийе 2:4-5

+ 7:10 Q. К’аһинтийе 2:3

+ 7:11 Q. К’аһинтийе 3

+ 7:12 Q. К’аһинтийе 2:4, Жьмар 6:15

+ 7:15 Q. К’аһинтийе 22:29-30

+ 7:16 Q. К’аһинтийе 19:5-8

+ 7:20 Q. К’аһинтийе 22:3

+ 7:23 Q. К’аһинтийе 3:16-17

+ 7:24 Q. К’аһинтийе 17:15

+ 7:26 Дәстпебун 9:4, Q. К’аһинтийе 3:17, Q. К’аһинтийе 7:26, Q. К’аһинтийе 17:10-11, Q. К’аһинтийе 17:14, Q. Дӧщари 12:23-24, К’аред Шандийа 15:20, К’аред Шандийа 15:29

+ 7:31 Жьмар 6:20

• 8:1 Дәрк’әтьн 29:1-36

* 8:8 Урим у Тумим те фә'м кьрьне чаwа «Р'онайи у К'амьли». Пе вана сәрәкк'аһин ль qьрара Хwәде дьһ'әсийа.

+ 8:8 Дәрк’әтьн 28:30

+ 8:9 Дәрк’әтьн 28:36

+ 8:10 Дәрк’әтьн 30:26-29, Жьмар 7:1

+ 8:12 Дәрк’әтьн 30:30

+ 8:15 Дәрк’әтьн 27:2

+ 8:16 Q. К’аһинтийе 3:3-4

+ 8:17 Q. К’аһинтийе 4:11-12

+ 8:21 Q. К’аһинтийе 1:9

+ 8:23 Q. К’аһинтийе 14:14-17

+ 9:11 Q. К’аһинтийе 4:11-12, Жьмар 19:5

+ 9:23 Жьмар 6:22-27

+ 10:1 Дәрк’әтьн 6:23, Дәрк’әтьн 30:9

+ 10:2 Жьмар 11:1, Жьмар 16:35, Жьмар 3:4, Жьмар 26:61

+ 10:3 Дәрк’әтьн 19:22

+ 10:4 Дәрк’әтьн 6:18, Дәрк’әтьн 6:22

+ 10:6 Q. К’аһинтийе 21:10

+ 10:7 Q. К’аһинтийе 21:10

+ 10:10 Q. К’аһинтийе 11:47

+ 10:13 Q. К’аһинтийе 2:3

+ 10:16 Q. К’аһинтийе 9:3, Q. К’аһинтийе 9:15

+ 10:18 Q. К’аһинтийе 6:26

• 11:1 Q. Дӧщари 14:3-20

+ 11:2 Марqос 7:19, К’аред Шандийа 10:12-15, Р’омайи 14:14

+ 11:22 Марqос 1:6

+ 11:25 Q. К’аһинтийе 13:6, Q. К’аһинтийе 13:34, Q. К’аһинтийе 14:8, Q. К’аһинтийе 14:9, Q. К’аһинтийе 14:47, Q. К’аһинтийе 15:5, Q. К’аһинтийе 16:26, Q. К’аһинтийе 16:28, Q. К’аһинтийе 17:15, Жьмар 19:10, Жьмар 31:24

+ 11:32 Q. К’аһинтийе 15:12, Жьмар 19:15

+ 11:33 Q. К’аһинтийе 6:28, Q. К’аһинтийе 15:12

+ 11:39 Q. К’аһинтийе 17:15, Q. К’аһинтийе 22:8, Q. Дӧщари 14:21

+ 11:44 Q. К’аһинтийе 19:2, Q. К’аһинтийе 20:7, Q. К’аһинтийе 20:26, Q. К’аһинтийе 21:8, Пәтрус I 1:16, Ибрани 12:10

+ 11:47 Q. К’аһинтийе 10:10,

+ 12:2 Q. К’аһинтийе 15:19

+ 12:3 Дәстпебун 17:12

+ 12:4 Луqа 2:22

+ 12:8 Q. К’аһинтийе 1:14, Луqа 2:24

* 13:2 Мьләте щьһу әв хәбәра «к'отибун» бона һәр щур'ә нәхwәшийа ч'әрмә гьран дьданә хәбате.

+ 13:3 Жьмар 12:10,

+ 13:6 Q. К’аһинтийе 11:25

+ 13:34 Q. К’аһинтийе 11:25, Q. К’аһинтийе 13:6

+ 13:46 Жьмар 5:2, Жьмар 12:14, Луqа 17:12

+ 14:2 Мәтта 8:4, Марqос 1:44, Луqа 5:14, Луqа 17:14

+ 14:4 Q. К’аһинтийе 1:14, Жьмар 19:6, Дәрк’әтьн 12:22

+ 14:7 Q. К’аһинтийе 16:22

+ 14:8 Q. К’аһинтийе 11:25

* 14:10 Аwа готи «Се килограм».

* 14:10 «Лог» дәрданәкә жь се п'ара п'арәке литьре бу.

* 14:12 Ибрани хәбәр бь хәбәр: «логә р'ун».

+ 14:13 Q. К’аһинтийе 7:7

+ 14:14 Q. К’аһинтийе 8:23

* 14:21 Аwа готи «килограмәк».

* 14:21 «Лог» дәрданәкә жь се п'ара п'арәке литьре бу.

+ 14:25 Q. К’аһинтийе 8:23

+ 14:47 Q. К’аһинтийе 11:25

+ 14:49 Q. К’аһинтийе 14:4

+ 14:57 Q. К’аһинтийе 10:10

+ 15:5 Q. К’аһинтийе 11:25

+ 15:12 Q. К’аһинтийе 6:28, Q. К’аһинтийе 11:32

+ 15:14 Q. К’аһинтийе 1:14

+ 15:16 Q. Дӧщари 23:10

+ 15:19 Q. К’аһинтийе 12:2

+ 15:24 Q. К’аһинтийе 18:19

+ 15:25 Q. К’аһинтийе 11:47, Мәтта 9:20, Марqос 5:25, Луqа 8:43

+ 15:29 Q. К’аһинтийе 1:14

+ 15:31 Жьмар 5:3, Жьмар 19:13, Жьмар 19:20,

+ 16:1 Q. К’аһинтийе 10:2

+ 16:2 Дәрк’әтьн 26:31, Дәрк’әтьн 30:10, Мәтта 27:51, Ибрани 6:19, Ибрани 9:3, Дәрк’әтьн 25:22

+ 16:4 Дәрк’әтьн 28:39-43,

* 16:8 Вьра у ӧса жи р'еза 10 у 26 да ибрани хәбәр бь хәбәр ньвисар ә: «азазел» кӧ те һ'әсабе чаwа нери аза бәр'дан йан жи һьнә занә дьбежьн кӧ «Азазел» әв наве щьнәки бу кӧ ль бәр'ийеда дьма.

+ 16:13 Дәрк’әтьн 25:21-22

+ 16:18 Дәрк’әтьн 30:10

+ 16:22 Q. К’аһинтийе 14:7

+ 16:23 Q. К’аһинтийе 6:11

+ 16:26 Q. К’аһинтийе 11:25

+ 16:27 Дәрк’әтьн 29:14, Q. К’аһинтийе 4:11-12, Q. К’аһинтийе 6:30, Q. К’аһинтийе 9:11, Жьмар 19:5, Ибрани 13:11

+ 16:29 Q. К’аһинтийе 23:27-32, Жьмар 29:7-11

+ 16:32 Дәрк’әтьн 29:30

+ 17:5 Q. Дӧщари 12:15-20

+ 17:6 Дәстпебун 8:21, Q. К’аһинтийе 1:9

+ 17:9 Q. Дӧщари 12:20

+ 17:10 Дәстпебун 9:4-6, Q. К’аһинтийе 3:17

+ 17:11 Ибрани 9:22

+ 17:13 Q. Дӧщари 12:16, Q. Дӧщари 12:24

+ 17:15 Q. К’аһинтийе 11:25, Q. К’аһинтийе 11:40

• 18:1 Q. К’аһинтийе 20:11-22

+ 18:5 Q. Дӧщари 4:1, Q. Дӧщари 32:47, Мәсәлә 4:4, Р’омайи 8:13, Р’омайи 10:5, Галати 3:12

+ 18:8 Q. Дӧщари 22:30

+ 18:9 Q. Дӧщари 27:22,

+ 18:15 Дәстпебун 38:26

+ 18:16 Мәтта 14:4, Марqос 6:18

+ 18:17 Q. Дӧщари 27:23

+ 18:18 Дәстпебун 29:30, Дәстпебун 30:15

+ 18:19 Q. К’аһинтийе 15:24

+ 18:20 Дәрк’әтьн 20:14

* 18:21 «Молох» наве хwәдейе кәнанийа бу.

+ 18:22 Дәстпебун 19:5, Р’омайи 1:27

+ 18:23 Дәрк’әтьн 22:19

+ 18:25 Жьмар 35:34,

+ 19:2 Q. К’аһинтийе 11:44, Пәтрус I 1:16

+ 19:3 Дәрк’әтьн 20:8-12

+ 19:4 Дәрк’әтьн 20:3-5, Q. Дӧщари 5:8

+ 19:5 Q. К’аһинтийе 7:16-18

+ 19:9 Q. К’аһинтийе 23:22, Q. Дӧщари 24:19, Рʼутʼ 2:1-2

+ 19:10 Рʼутʼ 2:1, Рʼутʼ 2:15

+ 19:11 Дәрк’әтьн 20:15, Q. К’аһинтийе 6:2-3, Әфәси 4:25, Колоси 3:9

+ 19:12 Дәрк’әтьн 20:7, Q. Дӧщари 5:11,

+ 19:13 Q. Дӧщари 24:14-15, Р’омайи 13:8

+ 19:15 Дәрк’әтьн 23:2-3, Q. Дӧщари 1:17

+ 19:16 Дәрк’әтьн 23:1, Дәрк’әтьн 23:7, Q. Дӧщари 27:25,

+ 19:17 Мәтта 18:15, Луqа 17:3

+ 19:18 Мәсәлә 20:22, Мәтта 5:43, Мәтта 19:19, Мәтта 22:39, Марqос 12:31, Луqа 10:27, Аqуб 2:8, Р’омайи 13:9, Галати 5:14

+ 19:19 Q. Дӧщари 22:9

* 19:23 Ибрани хәбәр бь хәбәр «нә сьнәткьри» ә, кӧ те фә'мкьрьне һе нә һазьр ә кӧ бона Хwәде чаwа дийари бе дайине.

+ 19:26 Дәстпебун 9:4, Q. К’аһинтийе 3:17, Q. К’аһинтийе 7:26, Q. К’аһинтийе 17:10, Q. Дӧщари 12:23-24, К’аред Шандийа 15:20, К’аред Шандийа 15:29, Q. Дӧщари 18:10

+ 19:27 Q. К’аһинтийе 21:5

+ 19:28 Q. К’аһинтийе 21:5, Q. Дӧщари 14:1

* 19:29 «Qавийа п'ут» әв ьн йед кӧ һәqе qавийа хwә данин ощаха п'ут, бь ве кьрьна хwә ощаха п'утада һ'әлал дьһатьнә һ'әсабе, чьмки бь qавийа хwә к'ар дьданә ощаха п'ута. Qәдьре йед аһа ощахед п'утада гәләки бьльнд бу.

+ 19:29 Q. Дӧщари 23:17

+ 19:30 Q. К’аһинтийе 26:2

* 19:31 Аwа готи к'оч'әкти у р'ә'мьлдарийа нә жь Хӧдан.

+ 19:31 Дәрк’әтьн 22:18, Q. Дӧщари 18:11,

+ 19:32 Мәсәлә 20:29

+ 19:33 Дәрк’әтьн 22:21

+ 19:34 Дәрк’әтьн 12:49, Q. К’аһинтийе 24:22, Жьмар 15:16, Q. Дӧщари 10:19

* 19:36 Ибрани хәбәр бь хәбәр: «Ефа». Ефа дәрданәки 10 литьре бу.

* 19:36 Ибрани хәбәр бь хәбәр: «һин». Һин щер'әки 4 литьре бу.

+ 19:36 Q. Дӧщари 25:13, Мәсәлә 11:1, Мәсәлә 20:10,

+ 20:2 Q. К’аһинтийе 18:21

+ 20:3 Q. К’аһинтийе 17:10,

+ 20:4 Q. Дӧщари 17:2-5

+ 20:6 Q. К’аһинтийе 19:31

+ 20:7 Q. К’аһинтийе 11:44

+ 20:9 Дәрк’әтьн 21:17

+ 20:10 Дәрк’әтьн 20:14, Q. К’аһинтийе 18:20, Q. Дӧщари 22:22, Йуһ’әнна 8:5

+ 20:11 Q. К’аһинтийе 18:7-16, Q. Дӧщари 22:30, Дәстпебун 35:22

+ 20:12 Дәстпебун 38:26

+ 20:13 Q. К’аһинтийе 18:22, Р’омайи 1:27

+ 20:14 Q. К’аһинтийе 18:17, Q. Дӧщари 27:23

+ 20:15 Дәрк’әтьн 22:19

+ 20:17 Q. К’аһинтийе 18:9,

+ 20:18 Q. К’аһинтийе 15:24, Q. К’аһинтийе 18:19

+ 20:19 Q. К’аһинтийе 18:12-13

+ 20:20 Q. К’аһинтийе 18:14

+ 20:21 Q. К’аһинтийе 18:16, Мәтта 14:4, Марqос 6:18

+ 20:24 Дәрк’әтьн 3:17

+ 20:25 Q. К’аһинтийе 11:2-47, Q. Дӧщари 14:4-20

+ 20:26 Q. К’аһинтийе 11:44

+ 20:27 Q. К’аһинтийе 19:31, Дәрк’әтьн 22:18

+ 21:5 Q. К’аһинтийе 19:27

+ 21:6 Q. К’аһинтийе 3:11

+ 21:8 Q. К’аһинтийе 11:44

+ 21:9 Дәстпебун 38:24

+ 21:10 Q. К’аһинтийе 10:6,

+ 21:11 Жьмар 19:14

+ 21:12 Q. К’аһинтийе 10:7

+ 21:18 Q. Дӧщари 23:1

+ 22:3 Q. К’аһинтийе 7:20-21

+ 22:4 Q. К’аһинтийе 13:3, Q. К’аһинтийе 15:2, Жьмар 19:11

+ 22:8 Дәрк’әтьн 22:31, Q. К’аһинтийе 11:40, Q. К’аһинтийе 17:15

+ 22:10 Дәрк’әтьн 29:33

+ 22:11 Жьмар 18:11

+ 22:14 Q. К’аһинтийе 6:5

+ 22:20 Q. Дӧщари 15:21, Q. Дӧщари 17:1,

+ 22:27 Дәрк’әтьн 22:30

+ 22:28 Дәрк’әтьн 23:19, Q. Дӧщари 22:6

+ 22:29 Q. К’аһинтийе 7:12

+ 22:30 Q. К’аһинтийе 7:12-15

+ 22:33 Жьмар 15:41

+ 23:3 Дәрк’әтьн 20:8, Дәрк’әтьн 35:2

+ 23:5 Дәрк’әтьн 12:1-13

+ 23:8 Дәрк’әтьн 12:14-20, Дәрк’әтьн 13:3-7

+ 23:10 Дәрк’әтьн 23:19, Дәрк’әтьн 34:26, Жьмар 15:20, Q. Дӧщари 26:2

* 23:13 «Жь дәһә п'ара дӧ п'аре ефайе» qаси дӧ литьри йә.

* 23:13 «П'арәкә һине» qаси литьрәки йә.

+ 23:15 Дәрк’әтьн 23:16, Дәрк’әтьн 34:22, Q. Дӧщари 16:9

* 23:17 «Жь дәһә п'ара дӧ п'аред ефайе» qаси дӧ литьри йә.

+ 23:22 Q. К’аһинтийе 19:9, Q. Дӧщари 24:19, Рʼутʼ 2:1, Рʼутʼ 2:15

+ 23:24 Жьмар 29:1-6

+ 23:27 Q. К’аһинтийе 16:29-31, Жьмар 29:7-11

+ 23:34 Жьмар 29:12-39, Q. Дӧщари 16:13-15

+ 23:39 Дәрк’әтьн 23:16

+ 24:2 Дәрк’әтьн 25:31, Дәрк’әтьн 27:20-21

* 24:5 «Дӧ п'ар жь дәһә п'аред ефайе» qаси дӧ литьри йә.

+ 24:6 Дәрк’әтьн 25:30

+ 24:9 Мәтта 12:4

+ 24:12 Жьмар 15:34

+ 24:14 Жьмар 15:35-36

+ 24:15 Дәрк’әтьн 20:7, Q. Дӧщари 5:11

+ 24:17 Дәстпебун 9:6, Дәрк’әтьн 21:12, Жьмар 35:31

+ 24:18 Дәрк’әтьн 21:33, Дәрк’әтьн 21:34

+ 24:19 Дәрк’әтьн 21:23-25, Q. Дӧщари 19:21, Мәтта 5:38

+ 24:22 Дәрк’әтьн 12:49, Q. К’аһинтийе 19:34, Жьмар 15:16, Q. Дӧщари 10:19

• 25:1 Дәрк’әтьн 23:10-11

+ 25:3 Q. К’аһинтийе 26:34-35

+ 25:9 Q. К’аһинтийе 23:27

+ 25:15 Q. К’аһинтийе 27:17-24

+ 25:21 Q. Дӧщари 28:8

+ 25:25 Рʼутʼ 3:9, Рʼутʼ 4:3-6, Жьмар 27:11,

+ 25:28 Q. К’аһинтийе 27:19-21

+ 25:32 Жьмар 35:2,

+ 25:35 Йуһ’әнна I 3:17

+ 25:36 Дәрк’әтьн 22:25-27, Q. Дӧщари 15:7-8

+ 25:39 Мәтта 18:25, Q. Дӧщари 24:14

+ 25:40 Дәрк’әтьн 21:2, Q. Дӧщари 15:12

+ 25:42 Корьнт’и I 7:23

+ 25:43 Әфәси 6:9

+ 25:54 Дәрк’әтьн 21:2, Q. Дӧщари 15:12

• 26:1 Q. Дӧщари 11:13-15, Q. Дӧщари 28:1-14

+ 26:1 Дәрк’әтьн 20:4-5, Дәрк’әтьн 23:24

+ 26:2 Q. К’аһинтийе 19:30

+ 26:4 Q. Дӧщари 11:14, Q. Дӧщари 28:12, Зәбур 67:6, Зәбур 85:12

+ 26:8 Q. Дӧщари 32:30,

+ 26:12 Ә’йанти 21:3

+ 26:13 Дәрк’әтьн 20:2, Q. Дӧщари 5:6

• 26:14 Q. Дӧщари 28:15-68

+ 26:16 Q. Дӧщари 28:22,

+ 26:17 Мәсәлә 28:1

* 26:19 Әв аһа те фә'мкьрьне: «Хwәде wе ә'змен дадә у баране т'ӧнә бә һьнге ә'рде мина сьфьр һ'ьшк бә».

+ 26:21 Дәстпебун 4:15, Зәбур 79:12

+ 26:22 Q. Дӧщари 32:24

+ 26:29 Q. Дӧщари 28:53,

+ 26:32 Q. Дӧщари 29:24,

+ 26:33 Q. Дӧщари 4:27, Q. Дӧщари 28:64,

+ 26:34 Дәрк’әтьн 23:10-11, Q. К’аһинтийе 25:2-7,

* 27:2 Анәгори к'ьтеба Һ'акьмтийе 11:29-40 у 1 П'адшати 1:11 изьн һәбу кӧ мәрьвәки мәрьвәк Хӧданр'а к'ьфш кьра. Мәрьве кӧ дьһатә к'ьфшкьрьне, wи кәси щийе пирозда хьзмәтк'ари дькьр. Жь ве р'езе те к'ьфше кӧ мәрьве ви һ'алида бь зив дьһатә к'ьр'ин, аза дьбу.

+ 27:2 Жьмар 30,

* 27:3 «Шекьл» незики 12 гьрама бу.

+ 27:13 Q. К’аһинтийе 6:5

* 27:16 «Һомерәк» дәрданәк бу кӧ незики 200 литьр тьшт һьлдьда.

+ 27:17 Q. К’аһинтийе 25:15

+ 27:20 Q. К’аһинтийе 25:28

+ 27:21 Жьмар 18:14

* 27:25 «Шекьл» незики 12 гьрама бу.

+ 27:25 Дәрк’әтьн 30:13

+ 27:26 Дәрк’әтьн 13:2, Дәрк’әтьн 13:11-16

+ 27:27 Q. К’аһинтийе 6:5

+ 27:29 Жьмар 21:2,

+ 27:30 Жьмар 18:21, Q. Дӧщари 14:22

+ 27:31 Q. К’аһинтийе 6:5

+ 1:1 Дәрк’әтьн 19:1, Дәрк’әтьн 25:22

+ 1:2 Дәрк’әтьн 30:12-14, Дәрк’әтьн 38:26, Жьмар 26:2,

+ 1:5 Жьмар 7:30

+ 1:6 Жьмар 7:36

+ 1:7 Дәрк’әтьн 6:23, Рʼутʼ 4:20,

+ 1:8 Жьмар 7:18

+ 1:9 Жьмар 7:24

+ 1:10 Жьмар 7:48

+ 1:11 Жьмар 7:60

+ 1:12 Жьмар 7:66

+ 1:13 Жьмар 7:72

+ 1:14 Жьмар 7:42

+ 1:15 Жьмар 7:78

+ 1:21 Жьмар 26:7

+ 1:23 Жьмар 26:14

+ 1:25 Жьмар 26:18

+ 1:27 Жьмар 26:22

+ 1:29 Жьмар 26:25

+ 1:31 Жьмар 1:27

+ 1:33 Жьмар 26:37

+ 1:35 Жьмар 26:34

+ 1:37 Жьмар 26:41

+ 1:39 Жьмар 26:43

+ 1:41 Жьмар 26:47

+ 1:43 Жьмар 26:50

+ 1:46 Дәрк’әтьн 38:26, Жьмар 26:51

+ 1:53 Жьмар 8:19, Жьмар 16:46, Жьмар 18:5,

+ 2:3 Жьмар 1:7

+ 2:9 Жьмар 10:14

+ 2:16 Жьмар 10:18-20

+ 2:17 Жьмар 10:17, Жьмар 10:21

+ 2:24 Жьмар 10:22-24

+ 2:31 Жьмар 10:25-27

+ 2:32 Дәрк’әтьн 38:26, Жьмар 1:46, Жьмар 26:51

+ 2:33 Жьмар 1:47-53

+ 3:2 Дәрк’әтьн 6:23

* 3:4 Бьньһер'ә Qануна К'аһинтийе 10:1-2.

+ 3:4 Q. К’аһинтийе 10:2,

+ 3:6 Жьмар 18:2

+ 3:9 Жьмар 8:19, Жьмар 18:6

+ 3:10 Жьмар 16:40,

+ 3:13 Дәрк’әтьн 13:2, Дәрк’әтьн 13:11-16

+ 3:17 Дәстпебун 46:11, Дәрк’әтьн 6:16-19, Дәрк’әтьн 10:2

+ 3:23 Жьмар 1:53

+ 3:25 Жьмар 4:24-26

+ 3:31 Жьмар 4:4, Жьмар 4:15

+ 3:32 Жьмар 4:16

+ 3:36 Жьмар 4:31-32

+ 3:39 Жьмар 26:62

* 3:47 «Шекьл» незики 12 гьрама бу.

* 3:47 «Герәк» qаси 0,6 гьрама бу.

+ 3:47 Дәрк’әтьн 13:13, Жьмар 18:15-16, Дәрк’әтьн 30:13

+ 4:3 Жьмар 8:24-25,

+ 4:6 Дәрк’әтьн 25:5

+ 4:16 Жьмар 3:32

+ 4:24 Жьмар 3:25-26

+ 4:31 Жьмар 3:36-37

+ 5:2 Q. К’аһинтийе 13:3, Q. К’аһинтийе 15:2, Q. К’аһинтийе 13:46

+ 5:3 Q. К’аһинтийе 15:31

+ 5:6 Q. К’аһинтийе 6:2-3

+ 5:7 Q. К’аһинтийе 5:5, Q. К’аһинтийе 6:5

* 5:8 Йане гава йәк бәр йәки гӧнә дькә гәрә жь бәр гӧне хwәва ль wи вәгәр'инә. Ле һәгәр әw мәрьв бьмьрә һьнге гәрә бьдьнә пьсмаме wийи незик. Ле һәгәр пьсмаме wи т'ӧнәбә әw дьгьһижә Хӧдан бона к'аһин. Ле хенщи ве йәке йе гӧнәк'ар гәрә бәранәки жи бона гӧнәк'әwандьне бьдә. Бона ве qануне бьньһер'ә Qануна К'аһинтийе 6:2-7.

+ 5:13 Дәрк’әтьн 20:14, Q. К’аһинтийе 18:20

* 5:15 «Ефа» дәрдане 10 литьре бу.

+ 5:15 Q. К’аһинтийе 5:11

* 5:18 Ибрани аһа жи те фә'мкьрьне «П'ор'е сәре wе бәр'дә».

+ 5:22 Зәбур 109:18

* 5:23 Wи wә'дәйи бь щур'ә һ'ӧбьр дьньвисин кӧ нава аве дьһ'әлийа. Ле ль вьр һа те фә'мкьрьне, wәки әw хәбәред ньфьр' ә ль сәр к'ахазе ньвисар нава аведа дьһ'әлийан у әw бона жьне дьбунә ньфьр'. Йане әwе ава ньфьр'кьри вәдьхwар.

+ 6:6 Q. К’аһинтийе 21:11

+ 6:10 Q. К’аһинтийе 1:14, Q. К’аһинтийе 5:7

+ 6:14 Q. К’аһинтийе 3:6, Q. К’аһинтийе 4:32

+ 6:15 Q. К’аһинтийе 2:4

+ 6:19 Дәрк’әтьн 29:23-24

+ 6:20 Q. К’аһинтийе 7:31

+ 6:23 Q. К’аһинтийе 9:23, Q. Дӧщари 21:5,

+ 6:24 Зәбур 121:8, Зәбур 134:3

+ 6:25 Зәбур 4:6, Зәбур 31:16, Зәбур 67:1, Зәбур 80:3, Зәбур 80:7, Зәбур 80:19, Зәбур 119:135

+ 7:1 Дәрк’әтьн 40:17, Q. К’аһинтийе 8:10

+ 7:7 Жьмар 4:25

+ 7:8 Жьмар 4:31

+ 7:9 Жьмар 3:31

* 7:10 Бь готьнәкә дьн: «Бӧһӧрти-жьбарәкьрьна».

+ 7:12 Дәрк’әтьн 6:23, Жьмар 1:7

* 7:13 «Шекьл» незики 12 гьрама бу.

+ 7:14 Дәрк’әтьн 30:34-35

+ 7:15 Q. К’аһинтийе 1:2-3

+ 7:16 Q. К’аһинтийе 4:23-24

+ 7:17 Q. К’аһинтийе 3:1

+ 7:18 Жьмар 1:8

+ 7:24 Жьмар 1:9

+ 7:30 Жьмар 1:5

+ 7:36 Жьмар 1:6

+ 7:42 Жьмар 1:14

+ 7:48 Жьмар 1:10,

+ 7:54 Жьмар 1:10

+ 7:60 Жьмар 1:11

+ 7:66 Жьмар 1:12

+ 7:72 Жьмар 1:13

+ 7:78 Жьмар 1:15

+ 7:89 Дәрк’әтьн 25:22

+ 8:7 Жьмар 19:9, Жьмар 19:17

+ 8:8 Q. К’аһинтийе 2:1

+ 8:14 Жьмар 3:45

+ 8:16 Дәрк’әтьн 13:2, Дәрк’әтьн 13:11-16

+ 8:19 Жьмар 3:9, Жьмар 1:53

+ 8:24 Жьмар 4:3,

+ 9:2 Дәрк’әтьн 12:1, Q. К’аһинтийе 23:5

+ 9:6 Q. К’аһинтийе 21:1, Жьмар 5:2

+ 9:11 Дәрк’әтьн 12:6,

+ 9:12 Дәрк’әтьн 12:46, Йуһ’әнна 19:36

+ 9:14 Дәрк’әтьн 12:48-49

+ 9:15 Дәрк’әтьн 13:21, Дәрк’әтьн 40:17

+ 9:17 Дәрк’әтьн 40:36

+ 10:5 Жьмар 2:3-9

+ 10:6 Жьмар 2:10-16

+ 10:9 Жьмар 31:6,

+ 10:10 Жьмар 29:1, Зәбур 81:3, Жьмар 28:11-15

+ 10:12 Дәстпебун 21:21

+ 10:14 Жьмар 2:9, Жьмар 1:7-9

+ 10:17 Жьмар 2:17

+ 10:18 Жьмар 2:10-16

+ 10:21 Жьмар 4:4-15, Жьмар 7:9

+ 10:22 Жьмар 2:18-24

+ 10:25 Жьмар 2:25-31

+ 10:29 Дәрк’әтьн 2:18, Дәстпебун 12:7, Дәстпебун 32:12

+ 10:34 Дәрк’әтьн 13:21

+ 10:35 Зәбур 68:1,

+ 11:1 Q. К’аһинтийе 10:2, Жьмар 16:35

+ 11:2 Аqуб 5:16

* 11:3 «Т'авә'ра» жь к'окхәбәра хәбәра ибрани те кӧ те фә'мкьрьне «Шәwьтандьн».

+ 11:4 Дәрк’әтьн 12:38, Корьнт’и I 10:6

+ 11:6 Жьмар 21:5

* 11:7 Бьньһер'ә Дәрк'әтьн 16:14-15, 31.

+ 11:8 Дәрк’әтьн 16:13, Дәрк’әтьн 16:15-31

+ 11:14 Дәрк’әтьн 18:18, Q. Дӧщари 1:9

+ 11:15 Уньс 4:3

+ 11:16 Дәрк’әтьн 24:1, Q. Дӧщари 1:15

+ 11:18 Дәрк’әтьн 19:10

+ 11:21 Дәрк’әтьн 12:37

+ 11:23 Жьмар 23:19,

+ 11:31 Дәрк’әтьн 16:13

* 11:32 «Һомер» дәрданәк бу кӧ незики 200 литьр тьшт һьлдьда.

* 11:32 Зар'ед Исраел qар'иткед гьрти р'адьхьстьн кӧ һ'ьшкьн, wәки зу хьраб нәбьн. Әм заньн кӧ мьсьрийа ӧса дькьрьн. Wана гошт хwе дькьрьн у даданинә ль бәр тә'ве кӧ зьһа бә, бона кӧ дьреж бьһата хwәйикьрьне.

* 11:34 Бь зьмане ибрани «Мәзәле дьлһавьжийе»

+ 11:35 Жьмар 33:17

* 12:1 «К'уши» әw терминәк ә, кӧ бона мәрьвед жь р'оһьлата Африкайе дьһатә хәбате.

+ 12:6 Дәстпебун 46:2,

+ 12:7 Ибрани 3:2, Ибрани 3:5

+ 12:8 Дәрк’әтьн 33:11, Дәрк’әтьн 33:19

+ 12:10 Q. К’аһинтийе 13:3

+ 12:14 Q. К’аһинтийе 13:46, Жьмар 5:2

• 12:16 Q. Дӧщари 1:19-25

+ 12:16 Жьмар 10:12, Дәстпебун 21:21

+ 13:3 Жьмар 32:8, Q. Дӧщари 1:22

+ 13:6 Жьмар 13:30

* 13:16 «Һошейа» те т'әрщьмәкьрьне: «әw хьлаз дькә». Ле «Йешу» те т'әрщьмәкьрьне: «Хӧдан хьлаз дькә».

+ 13:16 Жьмар 11:28, Жьмар 14:6

* 13:21 Бәр'ийа Сине синоре башура Кәнане бу у Льбо-Һамат синоре бакӧра Кәнане бу.

+ 13:22 Зәбур 78:12, Зәбур 78:43,

+ 13:23 Жьмар 32:9, Q. Дӧщари 1:24-25

* 13:24 Бь зьмане ибрани «Гуши».

+ 13:29 Дәрк’әтьн 17:8

+ 13:30 Жьмар 13:6, Жьмар 14:6, Жьмар 26:65, Жьмар 32:12, Жьмар 34:19, Q. Дӧщари 1:36,

+ 13:33 Дәстпебун 6:4,

• 14:1 Q. Дӧщари 1:26-32

+ 14:2 Дәрк’әтьн 16:3, Жьмар 20:3

+ 14:5 Жьмар 16:4, Жьмар 16:22, Жьмар 16:45, Жьмар 20:6,

+ 14:6 Дәрк’әтьн 24:13, Жьмар 11:28, Жьмар 13:30, Марqос 14:63, К’аред Шандийа 14:14

+ 14:9 Р’омайи 8:31

+ 14:10 Дәрк’әтьн 17:4

+ 14:12 Дәрк’әтьн 32:10

+ 14:14 Дәрк’әтьн 15:14-15

+ 14:16 Q. Дӧщари 9:28

+ 14:17 Дәрк’әтьн 34:6, Дәрк’әтьн 20:5, Q. Дӧщари 5:9

• 14:20 Q. Дӧщари 1:34-40

+ 14:21 Зәбур 72:19,

+ 14:23 Q. Дӧщари 12:9-10, Зәбур 95:11

+ 14:24 Жьмар 13:29, Жьмар 14:6,

* 14:25 Һьнә занә дьфькьрьн кӧ бәлки әв нәwала Урдьне йә.

+ 14:29 Ибрани 3:17, Жьмар 1:2-3

+ 14:30 Жьмар 26:64-65

+ 14:33 Q. Дӧщари 1:3, Q. Дӧщари 8:2

+ 14:38 Жьмар 26:65

• 14:39 Q. Дӧщари 1:40-46

+ 14:43 Жьмар 13:29

+ 14:45 Жьмар 21:3,

+ 15:3 Дәрк’әтьн 29:18, Q. К’аһинтийе 1:2-3, Q. К’аһинтийе 22:21, Дәрк’әтьн 23:14

* 15:4 «П'арәкә чапейә жь дәһа йәк» qази килограмәк бу.

* 15:4 «П'арәкә һинейә жь чара йәк» qази литьрәк бу.

+ 15:8 Q. К’аһинтийе 3:1

+ 15:10 Q. К’аһинтийе 1:9

+ 15:15 Дәрк’әтьн 12:49, Q. К’аһинтийе 19:34, Q. К’аһинтийе 24:22, Q. Дӧщари 10:19

+ 15:22 Q. К’аһинтийе 4:2, Q. К’аһинтийе 4:27, Q. К’аһинтийе 5:15

+ 15:24 Q. К’аһинтийе 4:13

+ 15:27 Q. К’аһинтийе 4:27-28

+ 15:29 Жьмар 15:15

+ 15:30 Ибрани 10:26

+ 15:32 Дәрк’әтьн 35:3

+ 15:34 Q. К’аһинтийе 24:12

+ 15:35 Дәрк’әтьн 31:14, Q. К’аһинтийе 24:14-16

+ 15:38 Q. Дӧщари 22:12, Мәтта 23:5

+ 15:40 Q. К’аһинтийе 11:44

+ 15:41 Q. К’аһинтийе 22:33

• 16:1 Зәбур 106:16-18

+ 16:1 Дәрк’әтьн 6:16, Дәрк’әтьн 6:18, Дәрк’әтьн 6:21

+ 16:3 Дәрк’әтьн 19:6

+ 16:4 Жьмар 14:5

+ 16:5 Тимот’ейо II 2:19

+ 16:7 Q. К’аһинтийе 10:1

+ 16:9 Жьмар 8:14

+ 16:11 Дәрк’әтьн 16:7-8

+ 16:13 Дәрк’әтьн 2:14

+ 16:21 Дәрк’әтьн 33:5

+ 16:22 Жьмар 14:5, Жьмар 27:16, К’аред Шандийа 17:28, Дәстпебун 18:23

+ 16:26 Тимот’ейо II 2:19

+ 16:30 Зәбур 55:15

+ 16:33 Мәсәлә 1:12

+ 16:35 Q. К’аһинтийе 10:2, Жьмар 11:1

+ 16:40 Жьмар 3:10,

+ 16:45 Дәрк’әтьн 33:5, Жьмар 14:5

+ 16:46 Q. К’аһинтийе 16:12, Жьмар 1:53

+ 16:48 Жьмар 25:8,

+ 17:4 Дәрк’әтьн 25:22

+ 17:8 Ибрани 9:4

+ 18:1 Дәрк’әтьн 28:38

+ 18:2 Жьмар 3:6-10

+ 18:5 Жьмар 1:53

+ 18:7 Дәрк’әтьн 26:31, Q. К’аһинтийе 16:2, Жьмар 1:51

+ 18:8 Q. К’аһинтийе 7:32, Жьмар 5:9, Дәрк’әтьн 29:28

* 18:10 Гәләк занә дьбежьн кӧ әв щи һ'әwша Коне Щьвине йә. Бьньһер'ә Qануна К'аһинтийе 6:16.

+ 18:11 Q. К’аһинтийе 22:2, Q. К’аһинтийе 22:3, Q. К’аһинтийе 22:11-13

+ 18:12 Q. Дӧщари 18:4

+ 18:13 Дәрк’әтьн 23:19

+ 18:14 Q. К’аһинтийе 27:21, Q. К’аһинтийе 27:28

+ 18:15 Дәрк’әтьн 13:2, Дәрк’әтьн 13:11-16, Жьмар 3:46-47

* 18:16 «Герәк» qаси 0,6 гьрам бу.

+ 18:16 Дәрк’әтьн 30:13

+ 18:17 Дәрк’әтьн 13:2, Дәрк’әтьн 13:11-16

+ 18:18 Дәрк’әтьн 29:26-28

* 18:19 Хwе бона һ'әму дийарийа лазьм бу. Тьшт тенә хwекьрьне кӧ хьраб нәбьн. Ләма әw нишана пәймана һ'әта-һ'әтайе йә.

+ 18:19 Q. К’аһинтийе 2:13,

+ 18:20 Q. Дӧщари 10:9, Q. Дӧщари 12:12, Q. Дӧщари 14:27, Q. Дӧщари 18:1-2,

+ 18:21 Q. К’аһинтийе 27:30, Q. Дӧщари 14:22

+ 19:2 Q. Дӧщари 21:3,

+ 19:4 Q. К’аһинтийе 4:16-17

+ 19:5 Дәрк’әтьн 29:14, Q. К’аһинтийе 4:11-12, Q. К’аһинтийе 9:11

+ 19:6 Дәрк’әтьн 12:22, Q. К’аһинтийе 14:4

+ 19:7 Q. К’аһинтийе 11:25

+ 19:9 Жьмар 8:7

+ 19:10 Q. К’аһинтийе 11:25

+ 19:12 Жьмар 31:19

+ 19:13 Q. К’аһинтийе 15:31

+ 19:15 Q. К’аһинтийе 11:32

+ 19:18 Дәрк’әтьн 12:22

+ 19:19 Q. К’аһинтийе 11:25

+ 19:20 Q. К’аһинтийе 15:31

+ 20:1 Дәрк’әтьн 15:20

+ 20:2 Дәрк’әтьн 17:1-7

+ 20:3 Дәрк’әтьн 16:3, Жьмар 14:2

+ 20:6 Жьмар 14:5

+ 20:10 Зәбур 106:33

+ 20:12 Жьмар 27:14, Q. Дӧщари 31:2

* 20:13 Бь зьмане ибрани «Дә'w».

* 20:14 Мьләте Әдом жь Әсаwе бьре Аqубе кӧр'е Исһаq пешда һатьбун.

+ 20:14 Дәстпебун 25:24-26, Q. Дӧщари 2:4

+ 20:15 Дәстпебун 46:6-7, Дәрк’әтьн 1:11

* 20:16 Хәбәра ибрани «Qасьд» ӧса жи те т'әрщьмәкьрьне чаwа «Мьлйак'әт».

+ 20:16 Дәрк’әтьн 2:23, Дәрк’әтьн 3:7, Дәрк’әтьн 14:19

* 20:17 «Р'ийа п'адше» әw р'ек жь р'ийед сәрәкә бу. Кӧ ль Шаме дәстпедькьр у дьчу башуре һ'әта Нәщәфе. Әв р'е ӧса жи бона т'ӧщарәтийе дьһатьнә хәбате.

+ 20:17 Жьмар 21:22, Q. Дӧщари 2:27

+ 20:19 Q. Дӧщари 2:28

+ 20:22 Жьмар 33:37

+ 20:24 Жьмар 20:12

+ 20:26 Дәрк’әтьн 28:2, Дәрк’әтьн 29:29

+ 20:28 Жьмар 33:38-39, Q. Дӧщари 10:6

+ 20:29 Q. Дӧщари 34:8

+ 21:1 Жьмар 33:40

+ 21:2 Q. К’аһинтийе 27:29, Q. Дӧщари 7:2, Дәстпебун 28:20

* 21:3 Бь зьмане ибрани «Wеранкьрьн».

+ 21:5 Жьмар 11:4-6, Жьмар 11:20

+ 21:9 Йуһ’әнна 3:14

+ 21:10 Жьмар 33:43

+ 21:11 Жьмар 33:44

+ 21:12 Q. Дӧщари 2:13

+ 21:13 Жьмар 22:36,

* 21:14 Әва к'ьтебәкә кәвьнә кӧ һатийә ӧндакьрьне. Жь наве wе әм дькарьн те дәрхьн кӧ әwа к'ьтеба бона сәрк'әтьна Хӧдан ә ль сәр дьжмьнед хwә.

+ 21:15 Q. Дӧщари 2:9, Q. Дӧщари 2:18, Q. Дӧщари 2:29,

• 21:21 Q. Дӧщари 2:24,

* 21:22 Бьньһер'ә шьровәкьрьна Жьмар 20:17.

+ 21:22 Жьмар 20:17, Жьмар 20:19

+ 21:24 Q. Дӧщари 3:16,

* 21:29 «К'ьмош» наве хӧдане моwабийа бу.

+ 21:29 Рʼутʼ 1:15,

+ 21:30 Жьмар 32:3,

+ 21:32 Жьмар 32:1,

+ 21:34 Q. Дӧщари 3:1-2

+ 22:2 Дәрк’әтьн 15:15,

+ 22:5 Q. Дӧщари 23:4

+ 22:36 Жьмар 21:13, Жьмар 21:15

+ 23:8 Мәсәлә 26:2

+ 23:9 Q. Дӧщари 33:28, Дәрк’әтьн 33:16

+ 23:10 Дәстпебун 13:16

+ 23:19 Тимот’ейо II 2:13, Тито 1:1-2,

+ 23:22 Жьмар 24:8

+ 23:23 Зәбур 44:1

+ 23:24 Дәстпебун 49:9, Дәстпебун 49:27

+ 24:2 Жьмар 11:25,

* 24:6 «Уд» шинайик ә, кӧ жь ава wе р'унәки бинхwәш те чекьрьне.

* 24:7 Бьньһер'ә 1П'адшати 15:8.

+ 24:8 Жьмар 23:22

+ 24:9 Дәстпебун 49:9, Дәстпебун 12:3, Дәстпебун 27:29

+ 24:10 Q. Дӧщари 23:5

+ 24:17 Мәтта 2:2, Ә’йанти 22:16, Дәстпебун 49:10,

+ 24:20 Дәстпебун 36:12, Дәрк’әтьн 17:8

+ 24:21 Дәстпебун 15:19,

+ 24:24 Дәстпебун 10:21, Дәстпебун 10:25

+ 25:1 Жьмар 33:49,

+ 25:2 Дәрк’әтьн 34:15

* 25:3 Бь зьмане ибрани «хӧдане П'ьһор». П'ьһор бажарәки Моwабе бу у «Баә'л-П'ьһор» наве һ'әйкәләки Моwаб бу.

+ 25:3 Жьмар 31:16, Зәбур 106:28-29,

+ 25:4 Q. Дӧщари 4:3, Q. Дӧщари 21:22

+ 25:7 Дәрк’әтьн 6:25

+ 25:8 Зәбур 106:30, Жьмар 16:48,

+ 25:15 Жьмар 31:8

+ 25:17 Жьмар 31:2, Жьмар 31:7

+ 26:2 Дәрк’әтьн 30:12-14, Дәрк’әтьн 38:26, Жьмар 1:2, Жьмар 1:3,

+ 26:5 Дәрк’әтьн 6:14,

+ 26:6 Дәстпебун 46:8-9

+ 26:7 Жьмар 1:21

+ 26:9 Жьмар 16:1-2

+ 26:10 Жьмар 16:31-35

+ 26:11 Дәрк’әтьн 6:24

+ 26:12 Дәстпебун 46:10, Дәрк’әтьн 6:15,

+ 26:14 Жьмар 1:23

+ 26:15 Дәстпебун 46:16

+ 26:18 Жьмар 1:25

+ 26:19 Дәстпебун 38, Дәстпебун 46:12,

+ 26:22 Жьмар 1:27

+ 26:23 Дәстпебун 46:13,

+ 26:25 Жьмар 1:29

+ 26:26 Дәстпебун 46:14

+ 26:27 Жьмар 1:31

+ 26:28 Дәстпебун 46:20

+ 26:33 Жьмар 27:1-7

+ 26:34 Жьмар 1:35

+ 26:37 Жьмар 1:33

+ 26:38 Дәстпебун 46:21,

+ 26:41 Жьмар 1:37

+ 26:42 Дәстпебун 46:23

+ 26:43 Жьмар 1:39

+ 26:44 Дәстпебун 46:17,

+ 26:47 Жьмар 1:41

+ 26:48 Дәстпебун 46:24,

+ 26:50 Жьмар 1:43

+ 26:51 Жьмар 1:46

+ 26:54 Жьмар 33:54

• 26:57 Дәрк’әтьн 6:16-25,

+ 26:60 Дәрк’әтьн 6:23-25

* 26:61 Бьньһер'ә Qануна К'аһинтийе 10:1-2.

+ 26:61 Q. К’аһинтийе 10:2

+ 26:62 Жьмар 3:39

+ 26:65 Жьмар 14:28-30

• 27:1 Жьмар 36:1-12

+ 27:1 Жьмар 26:33,

+ 27:3 Жьмар 16:1-35, Жьмар 16:49

+ 27:11 Рʼутʼ 4:3-6,

+ 27:12 Q. Дӧщари 3:27, Q. Дӧщари 32:49

+ 27:13 Жьмар 20:24

+ 27:14 Жьмар 20:12-13

+ 27:16 Жьмар 16:22

+ 27:17 Мәтта 9:36, Марqос 6:34

+ 27:18 Дәрк’әтьн 24:13

+ 27:19 Q. Дӧщари 3:28, Q. Дӧщари 31:14

* 27:21 Урим те фә'м кьрьне чаwа «Р'онайи». Пе ве сәрәкк'аһин ль qьрара Хwәде дьһ'әсийа. Бьньһер'ә Дәрк'әтьн 28:30.

• 28:1 Дәрк’әтьн 29:38-42

+ 28:2 Q. К’аһинтийе 3:11, Q. К’аһинтийе 21:6, Q. К’аһинтийе 1:9

* 28:5 «Ефайе» дәрданәки 10 литьре бу.

* 28:5 «Һинәк» незики чар литьра йә.

* 28:9 «Чап» дәрданәкә 10 литьре бу.

+ 28:11 Жьмар 10:10

• 28:16 Дәрк’әтьн 13:3-7, Q. К’аһинтийе 23:5-8, Q. Дӧщари 16:1-8

+ 28:16 Дәрк’әтьн 12:1-13

+ 28:17 Дәрк’әтьн 23:15

• 28:26 Q. Дӧщари 16:9-12

+ 29:1 Q. К’аһинтийе 23:23-25

* 29:3 «Чап» дәрданәкә 10 литьре бу.

+ 29:7 Q. К’аһинтийе 16:29-31, Q. К’аһинтийе 23:27-32

* 29:11 Бьньһер'ә Qануна К'аһинтийе 16.

• 29:12 Q. К’аһинтийе 23:33-43, Q. Дӧщари 16:13-15

+ 29:39 Q. К’аһинтийе 7:16

+ 30:2 Q. К’аһинтийе 5:4, Q. Дӧщари 23:21, Зәбур 50:14,

+ 31:2 Жьмар 25:17

+ 31:6 Жьмар 10:9

+ 31:8 Жьмар 25:15,

* 31:16 Бьньһер'ә Жьмар 25:1-3.

+ 31:16 Жьмар 25:1-5

+ 31:18 Q. Дӧщари 21:10-14

+ 31:19 Жьмар 19:12, Жьмар 19:22

+ 31:24 Q. К’аһинтийе 11:25, Жьмар 19:10

+ 31:50 Дәрк’әтьн 30:12

* 31:52 «Шекьл» незики 12 гьрама бу.

+ 31:53 Q. Дӧщари 20:14

+ 31:54 Дәрк’әтьн 30:16

+ 32:1 Жьмар 21:32

+ 32:4 Жьмар 21:24, Жьмар 21:35

+ 32:8 Жьмар 13:2-3, Жьмар 13:20-32

+ 32:10 Q. Дӧщари 1:34-36

+ 32:11 Жьмар 14:29

+ 32:12 Жьмар 14:6

+ 32:13 Жьмар 14:33-35

+ 32:39 Дәстпебун 50:23,

* 32:41 Бь зьмане ибрани «Wаргәһед Йаир».

+ 32:41 Q. Дӧщари 3:14-15,

+ 33:3 Дәрк’әтьн 14:8

+ 33:4 Дәрк’әтьн 12:12, Дәрк’әтьн 12:29

+ 33:5 Дәрк’әтьн 12:37

+ 33:6 Дәрк’әтьн 13:20

+ 33:7 Дәрк’әтьн 14:2

+ 33:8 Дәрк’әтьн 15:22-23

+ 33:9 Дәрк’әтьн 15:27

+ 33:11 Дәрк’әтьн 16:1

+ 33:14 Дәрк’әтьн 17:1

+ 33:15 Дәрк’әтьн 19:2

+ 33:16 Жьмар 11:34

+ 33:17 Жьмар 11:35

+ 33:31 Q. Дӧщари 10:6

+ 33:33 Q. Дӧщари 10:7

+ 33:35 Q. Дӧщари 2:8

+ 33:36 Жьмар 20:1, Жьмар 27:14

+ 33:37 Жьмар 20:22

+ 33:38 Жьмар 20:28, Q. Дӧщари 10:6

* 33:40 Бьньһер'ә Жьмар 21:1-3.

+ 33:40 Жьмар 21:1

+ 33:43 Жьмар 21:10

+ 33:44 Жьмар 21:11

* 33:45 Аwа готи «Ийе-Һаһабарим».

+ 33:47 Q. Дӧщари 32:49

+ 33:48 Жьмар 22:1

+ 33:49 Жьмар 25:1

+ 33:52 Дәрк’әтьн 23:24, Q. Дӧщари 7:5

+ 33:54 Жьмар 26:54

* 34:3 Бь зьмане ибрани «Бә'ра Хwе» йә.

* 34:5 Аwа готи «Бә'ра Навбәре».

* 34:6 Бь зьмане ибрани «Бә'ра Мәзьн» ә.

+ 34:7 Жьмар 33:37-39

* 34:11 Пәйман Нуда наве wе «Гола Щәлиле» йә.

* 34:12 Бь зьмане ибрани «Бә'ра Хwе» йә.

+ 34:12 Дәстпебун 15:18, Дәрк’әтьн 23:31, Q. Дӧщари 11:24,

+ 34:19 Жьмар 14:6

* 35:5 «Жь бажер дәр», аһа жи дькарьн фә'м бькьн «хенщи бажер».

+ 35:6 Q. Дӧщари 4:41-43,

• 35:9 Q. Дӧщари 4:41-43, Q. Дӧщари 19:1-13,

+ 35:11 Дәрк’әтьн 21:13

+ 35:22 Дәрк’әтьн 21:13

+ 35:25 Дәрк’әтьн 29:7

+ 35:30 Q. Дӧщари 17:6, Q. Дӧщари 19:15

+ 35:31 Дәстпебун 8:22, Дәрк’әтьн 21:12, Дәрк’әтьн 21:30

+ 35:33 Зәбур 106:38, Дәстпебун 9:6

+ 35:34 Q. К’аһинтийе 18:25

• 36:1 Жьмар 27:1-7,

* 36:4 Бьньһер'ә Qануна К'аһинтийе 25:10.

+ 36:4 Q. К’аһинтийе 25:10

* 1:2 Һ'ореб навәки дьнейи Синайе йә.

+ 1:2 Дәрк’әтьн 3:1, Дәрк’әтьн 17:6, Дәрк’әтьн 33:6, Жьмар 13:25, Жьмар 32:8

+ 1:3 Жьмар 14:33

+ 1:4 Жьмар 21:21-35

+ 1:6 Дәрк’әтьн 19:1, Жьмар 10:11-12

+ 1:7 Жьмар 13:29

+ 1:8 Дәстпебун 12:7, Дәстпебун 26:3, Дәстпебун 28:13

+ 1:9 Дәрк’әтьн 18:18, Жьмар 11:14

+ 1:10 Дәстпебун 15:5

+ 1:15 Дәрк’әтьн 18:25, Жьмар 11:16

+ 1:16 Q. К’аһинтийе 19:15, Q. Дӧщари 16:18-19, Мәсәлә 31:9

+ 1:17 Дәрк’әтьн 23:2-3, Q. К’аһинтийе 19:15, Дәрк’әтьн 18:22, Дәрк’әтьн 18:26

• 1:19 Жьмар 13, Жьмар 14

+ 1:21 Q. Дӧщари 31:8,

+ 1:30 Дәрк’әтьн 14:14

+ 1:31 Дәрк’әтьн 19:4, Q. Дӧщари 32:11,

+ 1:33 Дәрк’әтьн 13:21

• 1:34 Жьмар 14:20-45

+ 1:36 Жьмар 14:6-9, Жьмар 14:24

+ 1:37 Жьмар 20:12, Жьмар 27:14

+ 1:38 Дәрк’әтьн 24:13, Жьмар 27:18-20

+ 1:46 Жьмар 20:1,

+ 2:1 Жьмар 14:25, Жьмар 21:4

+ 2:5 Дәстпебун 36:8

+ 2:7 Жьмар 14:33

* 2:9 Бьньһер'ә Дәстпебун 19:36-37.

+ 2:10 Жьмар 13:22, Q. Дӧщари 1:28

* 2:11 «Р'ьфайи» жи ә'савә бун.

+ 2:11 Дәстпебун 14:5, Q. Дӧщари 2:11, Q. Дӧщари 2:20, Дәстпебун 14:5-6

+ 2:12 Дәстпебун 36:20-30

+ 2:13 Жьмар 21:12

* 2:14 Бьньһер'ә Qануна Дӧщари 1:34-35.

+ 2:14 Жьмар 14:29-35, Жьмар 26:64-65

* 2:19 Бьньһер'ә Дәстпебун 19:36-37.

+ 2:20 Дәстпебун 14:5-6

+ 2:22 Дәстпебун 36:20-30

* 2:23 «К'апт'ори» фьльстини бун кӧ жь Кьретайе һатьбун.

• 2:24 Жьмар 21:21-26

+ 2:25 Дәрк’әтьн 15:14-16, Дәрк’әтьн 23:27

+ 2:27 Жьмар 20:17-19

• 3:1 Жьмар 21:31-35

+ 3:2 Жьмар 21:33-34

+ 3:6 Q. Дӧщари 7:2

+ 3:9 Q. Дӧщари 4:48, Зәбур 29:6,

+ 3:11 Дәстпебун 14:5, Q. Дӧщари 2:11, Q. Дӧщари 2:20,

+ 3:12 Жьмар 32:33,

* 3:14 Бь зьмане ибрани «Wаргәһед Йаир».

* 3:15 «Махир» наве олк'әкә жь qәбила Мьнашә йә.

+ 3:15 Жьмар 32:39-41,

+ 3:16 Жьмар 21:24,

* 3:17 Ибрани «Бә'ра Хwе» йә.

+ 3:17 Жьмар 34:11,

+ 3:19 Жьмар 32:17-26,

+ 3:21 Q. Дӧщари 7:19,

+ 3:22 Дәрк’әтьн 14:14

+ 3:24 Дәрк’әтьн 15:11

+ 3:26 Жьмар 20:12, Q. Дӧщари 1:37

+ 3:27 Жьмар 20:12, Жьмар 27:12-13, Q. Дӧщари 31:2, Q. Дӧщари 32:52, Q. Дӧщари 34:4

+ 3:28 Жьмар 27:18-19, Q. Дӧщари 1:38

+ 3:29 Жьмар 25:5

+ 4:1 Q. К’аһинтийе 18:5

+ 4:2 Q. Дӧщари 12:32, Мәсәлә 30:6, Ә’йанти 22:18

* 4:3 Бьньһер'ә Жьмар 25:1-9. П'ьһор наве ч'ийаки бу, ль wе дәре п'уте Баә'лр'а qӧльх дькьрьн. Ләма жи мәрьв наве wи ч'ийайи у wи п'ути данин Баә'л-П'ьһор.

+ 4:3 Жьмар 25:1-9

+ 4:6 Зәбур 119:98, Зәбур 111:10

+ 4:7 Зәбур 119:151, Зәбур 145:18

+ 4:8 Р’омайи 3:2, Р’омайи 7:12

+ 4:9 Q. Дӧщари 6:7, Q. Дӧщари 11:19, Q. Дӧщари 32:46, Зәбур 78:4,

+ 4:10 Дәрк’әтьн 19:9, Дәрк’әтьн 19:16

+ 4:11 Дәрк’әтьн 20:21, Ибрани 12:18

+ 4:13 Дәрк’әтьн 20:1-17, Q. Дӧщари 5:6-21, Дәрк’әтьн 24:12, Дәрк’әтьн 31:18

+ 4:16 Дәрк’әтьн 20:4-5, Р’омайи 1:23

+ 4:21 Q. Дӧщари 1:37, Q. Дӧщари 3:26

+ 4:24 Дәрк’әтьн 20:5, Дәрк’әтьн 24:17, Q. Дӧщари 9:3, Ибрани 12:29

+ 4:26 Q. Дӧщари 32:1, Зәбур 50:4

+ 4:27 Q. К’аһинтийе 26:33, Q. Дӧщари 28:64

+ 4:28 Q. Дӧщари 28:36, Зәбур 115:5-6,

+ 4:33 Дәрк’әтьн 19:21

+ 4:35 Марqос 12:32, Корьнт’и I 8:4

+ 4:36 Дәрк’әтьн 24:17

+ 4:39 Дәрк’әтьн 15:11,

• 4:41 Жьмар 35:9-34, Q. Дӧщари 19:1-13,

* 4:42 Бьньһер'ә 19:1-13-да.

+ 4:47 Жьмар 21:21-35

+ 4:48 Q. Дӧщари 3:9

* 4:49 Аwа готи «Бә'ра Мьри».

+ 4:49 Q. Дӧщари 3:17

• 5:1 Дәрк’әтьн 20:1-17

* 5:2 Һ'ореб навәки дьнейи Синайе йә.

+ 5:4 Дәрк’әтьн 33:11

+ 5:5 Дәрк’әтьн 20:18, Дәрк’әтьн 20:21, Дәрк’әтьн 24:2

+ 5:6 Q. К’аһинтийе 26:13

+ 5:8 Q. К’аһинтийе 19:4, Q. К’аһинтийе 26:1, Q. Дӧщари 27:15

+ 5:9 Дәрк’әтьн 34:14, Q. Дӧщари 4:24, Q. Дӧщари 6:15, Дәрк’әтьн 34:7, Жьмар 14:18

+ 5:10 Q. Дӧщари 7:9

+ 5:11 Q. К’аһинтийе 19:12, Q. К’аһинтийе 24:10-16

+ 5:12 Дәрк’әтьн 31:14-17, Q. К’аһинтийе 19:30, Q. К’аһинтийе 23:3, Q. К’аһинтийе 26:2, Жьмар 15:32-36, Марqос 2:27-28, Луqа 13:14

+ 5:16 Q. К’аһинтийе 19:3, Q. Дӧщари 27:16, Мәтта 15:4, Мәтта 19:19, Марqос 7:10, Марqос 10:19, Луqа 18:20, Әфәси 6:2

+ 5:17 Дәстпебун 9:6, Q. К’аһинтийе 24:17, Мәтта 5:21, Мәтта 19:18, Марqос 10:19, Луqа 18:20, Р’омайи 13:9, Аqуб 2:11

+ 5:18 Q. К’аһинтийе 18:20, Q. К’аһинтийе 20:10, Q. Дӧщари 22:22, Мәсәлә 6:32, Мәтта 5:27, Р’омайи 13:9

+ 5:19 Q. К’аһинтийе 19:11, Мәтта 19:18, Р’омайи 13:9

+ 5:20 Дәрк’әтьн 23:1, Q. Дӧщари 19:16-20, Мәсәлә 19:5, Мәсәлә 19:9, Мәсәлә 21:28, Мәсәлә 24:28, Мәсәлә 25:18, Мәтта 19:18

+ 5:21 Мәтта 5:28, Луqа 12:15, Р’омайи 7:7, Р’омайи 13:9

+ 5:22 Дәрк’әтьн 31:18

+ 5:25 Дәрк’әтьн 19:21

+ 5:27 Дәрк’әтьн 20:18-19

+ 5:28 Q. Дӧщари 18:17

+ 5:33 Q. Дӧщари 10:13

+ 6:3 Дәстпебун 15:5, Дәстпебун 22:17

* 6:4 Аһа жи те фә'мкьрьне: «Хӧдан Хwәдейе мә, т'әне әw ә Хӧдан».

+ 6:4 Марqос 12:29,

+ 6:5 Q. Дӧщари 11:13, Мәтта 22:37, Марqос 12:30, Луqа 10:27

+ 6:7 Q. Дӧщари 4:9, Зәбур 119:13

+ 6:8 Дәрк’әтьн 13:9, Дәрк’әтьн 13:16, Q. Дӧщари 11:18

+ 6:9 Q. Дӧщари 11:20

+ 6:13 Мәтта 4:10, Луqа 4:8, Q. Дӧщари 10:20,

+ 6:15 Дәрк’әтьн 20:5

* 6:16 Бьньһер'ә Дәрк'әтьн 17:1-7.

+ 6:16 Дәрк’әтьн 17:2, Мәтта 4:7, Луqа 4:12

+ 6:19 Дәрк’әтьн 23:28-30

+ 6:20 Дәрк’әтьн 12:26

+ 6:21 Дәрк’әтьн 20:2

+ 6:22 Зәбур 135:8

+ 6:25 Q. Дӧщари 24:13

+ 7:1 Дәрк’әтьн 23:23

+ 7:2 Жьмар 21:2, Q. Дӧщари 3:6, Q. Дӧщари 20:16-17,

+ 7:3 Корьнт’и II 6:14, Дәрк’әтьн 34:15-16,

+ 7:4 Q. Дӧщари 6:15

* 7:5 Ашераһ наве п'утед мьләтед кәнанийа бун, щур'ед wан нә ә'йан ьн, бәлки мина стунед жь дар бун йан жи хwәха дар бун.

+ 7:5 Дәрк’әтьн 23:24, Дәрк’әтьн 34:13

+ 7:6 Пәтрус I 2:9, Дәрк’әтьн 19:5-6

+ 7:9 Дәрк’әтьн 20:6, Q. Дӧщари 5:10

+ 7:12 Дәстпебун 17:2, Дәстпебун 26:3

+ 7:14 Дәрк’әтьн 23:26

+ 7:15 Дәрк’әтьн 9:15, Дәрк’әтьн 15:26, Дәрк’әтьн 23:25

+ 7:16 Дәрк’әтьн 23:33

+ 7:19 Q. Дӧщари 3:21,

* 7:20 Wәлгәр'андьна йунанийә кәвьнда «Моза».

+ 7:20 Дәрк’әтьн 23:28,

+ 7:22 Дәрк’әтьн 23:29

+ 8:2 Дәрк’әтьн 16:35, Дәрк’әтьн 15:25

* 8:3 Бьньһер'ә Дәрк'әтьн 16 у Жьмар 11:7-9.

+ 8:3 Дәрк’әтьн 16:14-15, Дәрк’әтьн 16:31, Мәтта 4:4, Луqа 4:4

+ 8:4 Q. Дӧщари 29:5,

+ 8:5 Мәсәлә 3:12, Ибрани 12:7

+ 8:7 Q. Дӧщари 11:11

+ 8:14 Мәсәлә 30:9, Зәбур 78:11, Зәбур 106:21,

+ 8:15 Жьмар 21:6, Дәрк’әтьн 17:6, Жьмар 20:11

+ 8:16 Дәрк’әтьн 16:5, Дәрк’әтьн 16:31

+ 9:2 Жьмар 13:22, Q. Дӧщари 1:28

+ 9:3 Дәрк’әтьн 20:5, Дәрк’әтьн 24:17, Q. Дӧщари 4:24, Ибрани 12:29, Дәрк’әтьн 23:29-31

+ 9:4 Дәстпебун 15:16

+ 9:5 Дәстпебун 50:24

* 9:8 Һ'ореб навәки дьнейи Синайе йә.

+ 9:8 Дәрк’әтьн 32:4, Дәрк’әтьн 32:10

+ 9:9 Дәрк’әтьн 24:18, Мәтта 4:2

+ 9:10 Дәрк’әтьн 31:18

+ 9:12 Дәрк’әтьн 32:7-10

+ 9:14 Зәбур 9:5, Жьмар 14:12

+ 9:18 Дәрк’әтьн 34:28, Дәрк’әтьн 32:11-14

+ 9:21 Дәрк’әтьн 32:20

* 9:22 Бона Т'авә'райе бьньһер'ә Жьмар 11:1-3. Бона Массаһе бьньһер'ә Дәрк'әтьн 17:1-7. Бона Qиброт-Һат'аwайе бьньһер'ә Жьмар 11:31-34.

+ 9:22 Дәрк’әтьн 17:7, Жьмар 11:3, Жьмар 11:34

* 9:23 Бьньһер'ә Qануна Дӧщари 1:19-28.

+ 9:23 Жьмар 13:2, Жьмар 14:1

+ 9:26 Дәрк’әтьн 32:11-13

+ 9:28 Жьмар 14:16

• 10:1 Дәрк’әтьн 34:1-4

+ 10:1 Дәрк’әтьн 25:10

+ 10:2 Дәрк’әтьн 25:16, Дәрк’әтьн 25:21

+ 10:3 Дәрк’әтьн 37:1-9

+ 10:4 Дәрк’әтьн 20:1-17, Q. Дӧщари 5:6-21, Дәрк’әтьн 34:28-29

+ 10:5 Дәрк’әтьн 40:20,

+ 10:6 Жьмар 33:30-31, Жьмар 20:28, Жьмар 33:38

+ 10:7 Жьмар 33:33

+ 10:8 Жьмар 8:14

* 10:9 Бьньһер'ә Жьмар 18:20-24.

+ 10:9 Жьмар 18:20

+ 10:10 Дәрк’әтьн 34:28

+ 10:11 Дәрк’әтьн 33:1

+ 10:13 Q. Дӧщари 5:33

+ 10:14 Дәрк’әтьн 9:29,

+ 10:15 Р’омайи 11:28

* 10:16 Ибрани хәбәр бь хәбәр «Дьле хwә сьнәт кьн». Сьнәткьрьн нишана сонде нава Хwәде у Исраел ә. Фькьра ве р'езе әw ә кӧ щьмә'т гәрә жь wан р'ийед хwәйә хьраб вәгәр'ә.

+ 10:16 Q. Дӧщари 30:6, Р’омайи 2:29, Дәрк’әтьн 32:9

+ 10:17 Зәбур 50:1, Зәбур 136:2, Тимот’ейо I 6:15, Ә’йанти 17:14, Ә’йанти 19:16, К’аред Шандийа 10:34, Р’омайи 2:11, Галати 2:6, Әфәси 6:9, Колоси 3:25, Пәтрус I 1:17,

+ 10:18 Зәбур 68:4, Зәбур 146:9

+ 10:19 Дәрк’әтьн 22:21, Q. К’аһинтийе 19:34

+ 10:20 Q. Дӧщари 6:13, Q. Дӧщари 30:20

+ 10:22 Дәстпебун 46:27, Дәрк’әтьн 1:5, Дәстпебун 15:5, Дәстпебун 22:17

+ 11:4 Дәрк’әтьн 14:27-28

+ 11:5 Зәбур 78:14-40

* 11:6 Бьньһер'ә Жьмар 16.

+ 11:6 Жьмар 16:31-33

+ 11:9 Дәстпебун 50:24, Дәрк’әтьн 3:8

* 11:10 Ибрани хәбәр бь хәбәр «Бь ньге хwә». Мә'на ван хәбәра т'ам нә ә'йан ә, бәлки мәрьва ньге хwә ль сәр хwәлийева дьк'ьшандьн у әw дьбу мина щаwе кӧ ав wер'а бьк'ьшийа, йан бь ньге хwә р'ийа аве кӧ ль нава wе щәwеда дьк'ьшийа дьгӧһастьн.

+ 11:11 Q. Дӧщари 8:7

+ 11:13 Q. Дӧщари 6:5,

+ 11:14 Q. К’аһинтийе 26:4,

+ 11:15 Зәбур 104:14

+ 11:18 Дәрк’әтьн 13:9, Дәрк’әтьн 13:16, Q. Дӧщари 6:8

+ 11:19 Q. Дӧщари 4:9

+ 11:20 Q. Дӧщари 6:9

* 11:24 Тек'ста ибранида ньвисар ә «Бә'ра К'ӧтасийе», әw бә'са Бә'ра Навбәре дькә аwа готи Бә'ра Сьпи.

+ 11:24 Дәстпебун 15:18, Дәрк’әтьн 23:31, Жьмар 34:1-12,

+ 11:25 Q. Дӧщари 7:24

+ 11:26 Q. Дӧщари 30:1, Q. Дӧщари 30:15

+ 11:27 Q. К’аһинтийе 26:1-13, Q. Дӧщари 28:2-14

+ 11:28 Q. К’аһинтийе 26:14-45, Q. Дӧщари 28:15-45

+ 11:29 Q. Дӧщари 27:12-13,

* 11:30 Дара хьрнуфе.

+ 11:30 Дәстпебун 12:6

* 12:3 Бьньһер'ә шьровәкьрьна Qануна Дӧщари 7:5.

+ 12:3 Дәрк’әтьн 23:24, Дәрк’әтьн 34:13, Q. Дӧщари 7:5,

+ 12:7 Q. Дӧщари 27:7

+ 12:9 Зәбур 95:11

+ 12:12 Жьмар 18:20, Q. Дӧщари 10:9

+ 12:16 Q. К’аһинтийе 3:17, Q. К’аһинтийе 7:26, Q. К’аһинтийе 17:13

+ 12:19 Q. Дӧщари 14:27,

+ 12:23 Дәстпебун 9:4, Q. К’аһинтийе 3:17, Q. К’аһинтийе 7:26, Q. К’аһинтийе 17:13

+ 12:32 Q. Дӧщари 4:2, Ә’йанти 22:18

+ 13:2 Марqос 13:22, Т’есалоники II 2:9, Ә’йанти 13:13, Ә’йанти 16:14

+ 13:5 Q. Дӧщари 18:20

+ 13:8 Мәсәлә 1:10

+ 13:9 Дәрк’әтьн 32:27-28, Q. Дӧщари 17:7

+ 13:10 Q. Дӧщари 17:5

+ 14:1 Мәтта 5:9, Йуһ’әнна 1:12, Йуһ’әнна I 3:1, Йуһ’әнна I 5:1, Р’омайи 8:14, Q. К’аһинтийе 19:27-28, Q. К’аһинтийе 21:5

+ 14:2 Дәрк’әтьн 19:5

• 14:3 Q. К’аһинтийе 11

+ 14:21 Q. К’аһинтийе 7:24, Q. К’аһинтийе 11:39-40, Дәрк’әтьн 19:6, Дәрк’әтьн 23:19, Дәрк’әтьн 34:26

+ 14:22 Q. К’аһинтийе 27:30, Жьмар 18:21

+ 14:27 Q. Дӧщари 12:19, Жьмар 18:20, Q. Дӧщари 10:9

+ 14:28 Q. Дӧщари 26:12

+ 15:1 Q. Дӧщари 31:10,

+ 15:3 Q. Дӧщари 23:20

+ 15:6 Q. Дӧщари 28:12,

+ 15:8 Q. К’аһинтийе 25:35-36, Зәбур 37:26, Мәтта 5:42, Аqуб 2:15, Йуһ’әнна I 3:17

+ 15:11 Мәтта 26:11

+ 15:12 Дәрк’әтьн 21:2

+ 15:17 Дәрк’әтьн 21:5-6

+ 15:19 Дәрк’әтьн 13:2, Дәрк’әтьн 13:11-16

+ 15:21 Q. К’аһинтийе 22:20

+ 15:23 Q. К’аһинтийе 17:13, Q. Дӧщари 12:23-24

• 16:1 Дәрк’әтьн 12:1-39, Дәрк’әтьн 13:3-10, Дәрк’әтьн 23:14-17, Q. К’аһинтийе 23:4-22, Q. К’аһинтийе 23:33-43, Жьмар 28:16-31, Жьмар 29:12-39

* 16:1 Абиб наве wейи пешьн бу ле ньһа Нисан ә. Әв мәһә салнә'ма һиве дәстпедькә жь ниве мәһа Адаре һ'әта ниве мәһа Нисане.

+ 16:3 Дәрк’әтьн 12:11

+ 16:4 Дәрк’әтьн 34:25

+ 16:9 Дәрк’әтьн 34:22

+ 16:12 Q. Дӧщари 5:15

+ 16:13 Дәрк’әтьн 23:16

+ 16:18 Дәрк’әтьн 18:21, Жьмар 11:16, Q. Дӧщари 1:16-17

+ 16:19 Дәрк’әтьн 23:2-3, Q. К’аһинтийе 19:15, Дәрк’әтьн 23:8, Мәсәлә 17:8,

* 16:21 Бьньһер'ә шьровәкьрьна Qануна Дӧщари 7:5.

+ 16:21 Дәрк’әтьн 34:13, Q. Дӧщари 7:5

+ 17:1 Q. К’аһинтийе 22:20

+ 17:5 Q. Дӧщари 13:10

+ 17:6 Жьмар 35:30, Q. Дӧщари 19:15

+ 17:7 Q. Дӧщари 13:9

+ 17:9 Q. Дӧщари 19:17

+ 17:17 Мәсәлә 31:3,

+ 18:2 Жьмар 18:20, Q. Дӧщари 10:9,

+ 18:3 Q. К’аһинтийе 7:30-34

+ 18:4 Жьмар 18:12

+ 18:6 Жьмар 35:2,

+ 18:9 Q. К’аһинтийе 18:26-30, Q. Дӧщари 12:29-31

* 18:10 «Нава егьрр'а дәрбаз дькә» аwа готи «нәкьнә гори».

+ 18:10 Q. К’аһинтийе 18:21,

+ 18:11 Дәрк’әтьн 22:18, Q. К’аһинтийе 19:26, Q. К’аһинтийе 19:31

+ 18:15 Марqос 9:8, Йуһ’әнна 1:21, К’аред Шандийа 3:22, К’аред Шандийа 7:37

+ 18:16 Дәрк’әтьн 20:19, Q. Дӧщари 5:27

+ 18:17 Q. Дӧщари 5:28

+ 18:18 Йуһ’әнна 4:25

+ 18:20 Q. Дӧщари 13:5,

• 19:1 Жьмар 35:9-34, Q. Дӧщари 4:41-43,

+ 19:5 Дәрк’әтьн 21:13

+ 19:10 Мәсәлә 6:17

+ 19:11 Q. Дӧщари 27:24

+ 19:13 Q. Дӧщари 21:9

+ 19:14 Q. Дӧщари 27:17, Мәсәлә 22:28, Мәсәлә 23:10,

+ 19:15 Жьмар 35:30, Q. Дӧщари 17:6, Мәтта 18:16, Корьнт’и II 13:1, Тимот’ейо I 5:19, Ибрани 10:28

+ 19:16 Дәрк’әтьн 20:16

+ 19:17 Q. Дӧщари 17:9, Q. Дӧщари 25:1

+ 19:19 Мәсәлә 19:5

+ 19:21 Дәрк’әтьн 21:23-25, Q. К’аһинтийе 24:19-20, Мәтта 5:38

+ 20:7 Q. Дӧщари 24:5

+ 20:14 Жьмар 31:7, Жьмар 31:9,

+ 20:17 Q. Дӧщари 7:2,

+ 21:3 Жьмар 19:2,

+ 21:5 Жьмар 6:22-27

+ 21:8 Уньс 1:14

+ 21:9 Q. Дӧщари 19:13

+ 21:12 Корьнт’и I 11:6

+ 21:15 Дәстпебун 29:30, Дәстпебун 29:33

+ 21:18 Дәрк’әтьн 20:12, Q. Дӧщари 5:16

* 21:19 Wи чахи мәйдана незики дәргәһе бажер әw щийе бона т'ӧщарәтийе, диwане у qьрара бу.

+ 21:20 Мәсәлә 23:20-21

+ 21:22 Жьмар 25:4

+ 21:23 Йуһ’әнна 19:31, Галати 3:13

+ 22:1 Дәрк’әтьн 23:4

+ 22:6 Дәрк’әтьн 23:19, Q. К’аһинтийе 22:28

* 22:9 Йане Хwәде изьн нәда кӧ щьмә'та wи нава бахе хwәйи тьрийада тьштәки дьн жи бьчинә, чаwа кӧ мьсьрийа дькьрьн. Ле гава әw тьшт бькьрана һьнге әw дьбу п'ара Хwәде, гәрә Хwәдер'а бьһата дайине, ләма дьбежә: «...Изьна тә wе т'ӧнәбә wан бьди хәбате».

+ 22:9 Q. К’аһинтийе 19:19

+ 22:12 Жьмар 15:38

+ 22:22 Дәрк’әтьн 20:14, Q. К’аһинтийе 20:10, Йуһ’әнна 8:5

+ 22:29 Дәстпебун 34:8, Дәрк’әтьн 22:16-17,

+ 22:30 Q. К’аһинтийе 18:8, Q. Дӧщари 27:20

+ 23:1 Q. К’аһинтийе 21:18-20,

* 23:4 П'арәкә Мәсопотамйайе.

* 23:4 Бьньһер'ә Жьмар жь 22:4 – 24:25.

+ 23:4 Жьмар 22:5-6

+ 23:5 Жьмар 24:10, Мәсәлә 26:2

+ 23:7 Дәстпебун 25:24-26, Дәстпебун 36:8, Жьмар 20:14, Дәрк’әтьн 22:21, Дәрк’әтьн 23:9

+ 23:10 Q. К’аһинтийе 15:1-5

+ 23:14 Q. К’аһинтийе 26:12

* 23:15 Әв qанун дьхәбьтә ль сәр хӧламед кӧ жь хwәйе хwәйи wәлатдәр бьр'әвьн у бенә Исраеле. Бона qануна хӧламед исраели жь к'әрәма хwә ль Qануна Дӧщари 15:12-18 бьньһер'ә.

* 23:17 «Хwәфрош» машоqа п'ут ә, аwа готи чь кӧ qазьнщ дькьр дани дийари ощаха п'ут дькьр, бь wе кьрьна хwә ощаха п'утада һ'әлал дьһатә һ'әсабе, чьмки бь qавийа хwә к'ар дьда ощаха п'ута.

+ 23:17 Q. К’аһинтийе 19:29,

+ 23:20 Дәрк’әтьн 22:25, Q. Дӧщари 15:3

+ 23:21 Жьмар 30:2,

+ 23:25 Марqос 2:23, Рʼутʼ 2:2

+ 24:1 Мәтта 5:31, Мәтта 19:7, Марqос 10:4

+ 24:5 Q. Дӧщари 20:7, Мәсәлә 5:18

+ 24:7 Дәрк’әтьн 21:16

+ 24:8 Q. К’аһинтийе 13:2

* 24:9 Бьньһер'ә Жьмар 12:10-15.

+ 24:9 Жьмар 12:10-15

* 24:12 Wи чахи һәбука мәрьвед к'әсиб т'әне п'от бу, wана чаwа к'әфил дькарьбу т'әне п'оте хwә бьдана. Ле п'от лазьм бу кӧ шәв бавитана ль сәр хwә.

+ 24:13 Дәрк’әтьн 22:26-27, Q. Дӧщари 6:25, Зәбур 112:9

+ 24:14 Q. К’аһинтийе 25:39

+ 24:15 Q. К’аһинтийе 19:13, Аqуб 5:4

+ 24:17 Дәрк’әтьн 22:21

+ 24:19 Q. К’аһинтийе 19:9, Q. К’аһинтийе 23:22, Рʼутʼ 2:1-2

+ 25:1 Q. Дӧщари 19:17

+ 25:3 Корьнт’и II 11:24

+ 25:4 Корьнт’и I 9:9, Тимот’ейо I 5:18

+ 25:5 Мәтта 22:24, Марqос 12:19, Луqа 20:28

+ 25:6 Дәстпебун 38:8, Рʼутʼ 4:10

* 25:7 Wи чахи мәйдана незики дәргәһе бажер әw щийе бона т'ӧщарәтийе, диwане у qьрара бу.

+ 25:9 Рʼутʼ 4:7

+ 25:14 Q. К’аһинтийе 19:36

+ 25:17 Дәрк’әтьн 17:8

+ 26:2 Дәрк’әтьн 23:19, Дәрк’әтьн 34:26, Q. К’аһинтийе 23:10

+ 26:5 Дәстпебун 46:27, Дәрк’әтьн 1:7

+ 26:6 Дәрк’әтьн 1:11, Дәрк’әтьн 1:14

+ 26:7 Дәрк’әтьн 2:23-25, Дәрк’әтьн 3:9

+ 26:8 Дәрк’әтьн 12:51

+ 26:9 Дәрк’әтьн 3:8

+ 26:12 Q. К’аһинтийе 27:30, Q. Дӧщари 14:28-29

+ 26:14 Q. К’аһинтийе 7:20, Q. К’аһинтийе 21:1, Q. К’аһинтийе 21:11,

+ 26:15 Зәбур 33:14, Дәрк’әтьн 3:8

+ 26:18 Дәрк’әтьн 19:5

+ 26:19 Q. Дӧщари 28:1, Дәрк’әтьн 19:6

+ 27:5 Дәрк’әтьн 20:25,

+ 27:7 Q. Дӧщари 12:7

+ 27:9 Q. Дӧщари 26:18

+ 27:12 Q. Дӧщари 11:29,

+ 27:15 Дәрк’әтьн 20:4-5, Дәрк’әтьн 34:17, Q. Дӧщари 5:8

+ 27:16 Дәрк’әтьн 20:12, Дәрк’әтьн 21:17, Q. К’аһинтийе 19:3

+ 27:17 Q. Дӧщари 19:14

+ 27:18 Q. К’аһинтийе 19:14

+ 27:19 Дәрк’әтьн 22:21-22

+ 27:20 Q. К’аһинтийе 18:8, Q. Дӧщари 22:30

+ 27:21 Дәрк’әтьн 22:19, Q. К’аһинтийе 18:23

+ 27:22 Q. К’аһинтийе 18:9,

+ 27:23 Q. К’аһинтийе 18:17, Q. К’аһинтийе 20:14

+ 27:24 Q. Дӧщари 19:11

+ 27:25 Дәрк’әтьн 23:7, Q. Дӧщари 16:19

+ 27:26 Зәбур 119:21, Галати 3:10

• 28:1 Q. К’аһинтийе 26:1-13, Q. Дӧщари 11:13-15

+ 28:1 Q. Дӧщари 26:19

* 28:6 «К'әтьн-дәрк'әтьна тә» йане һәр тьшт чь кӧ тӧ дьки.

+ 28:6 Зәбур 121:7

+ 28:7 Дәрк’әтьн 23:27

+ 28:8 Q. К’аһинтийе 25:20-21

+ 28:9 Дәрк’әтьн 19:6

+ 28:12 Q. Дӧщари 11:14, Q. Дӧщари 15:6

• 28:15 Q. К’аһинтийе 26:14-45

* 28:19 «К'әтьн-дәрк'әтьна тә» йане һәр тьшт чь кӧ тӧ дьки.

+ 28:22 Q. К’аһинтийе 26:16,

* 28:23 Әв аһа те фә'мкьрьне: «Хwәде wе ә'змен дадә у баране т'ӧнә бә һьнге ә'рде мина һ'әсьн һ'ьшк бә».

+ 28:26 Зәбур 79:2,

+ 28:27 Дәрк’әтьн 9:10

+ 28:30 Q. Дӧщари 20:5-7,

+ 28:36 Q. Дӧщари 4:28

+ 28:53 Q. К’аһинтийе 26:29,

+ 28:60 Дәрк’әтьн 9:1-12

+ 28:62 Дәстпебун 15:5, Q. Дӧщари 10:22

+ 28:64 Q. К’аһинтийе 26:33, Q. Дӧщари 4:27,

* 28:65 Ибрани аһа жи те фә'мкьрьне: «Беч'ари».

+ 28:68 Q. Дӧщари 17:16,

* 29:1 Һ'ореб навәки дьнейи Синайе йә.

+ 29:1 Дәрк’әтьн 19:1-6

+ 29:4 Р’омайи 11:8

+ 29:5 Q. Дӧщари 8:4,

+ 29:6 Дәрк’әтьн 15:25, Дәрк’әтьн 16:4, Дәрк’әтьн 17:6

+ 29:7 Жьмар 21:21-35

+ 29:8 Жьмар 32:33

+ 29:13 Дәрк’әтьн 6:7

+ 29:18 Ибрани 12:15

+ 29:20 Q. Дӧщари 9:14, Зәбур 9:5

+ 29:23 Дәстпебун 14:2, Дәстпебун 19:24,

+ 29:24 Q. К’аһинтийе 26:32,

+ 29:27 Q. К’аһинтийе 26:14-39, Q. Дӧщари 28:15-68,

+ 29:29 Мәсәлә 25:2

+ 30:1 Q. Дӧщари 11:26, Q. К’аһинтийе 26:40

* 30:6 Ибрани хәбәр бь хәбәр «Дьле тә у дьле зӧр'әта тә сьнәт кә». Сьнәткьрьн нишана сонде нава Хwәде у Исраел ә. Фькьра ве р'езе әв ә кӧ «Хӧдан wе бькә кӧ щьмә'та wи гӧр'а wи бькә».

+ 30:6 Q. Дӧщари 10:16,

+ 30:7 Дәстпебун 12:3, Дәрк’әтьн 23:22

+ 30:12 Р’омайи 10:6

+ 30:15 Q. Дӧщари 11:26,

+ 30:20 Q. Дӧщари 10:20

+ 31:2 Q. Дӧщари 34:7, Жьмар 20:12, Жьмар 27:12-13, Q. Дӧщари 3:27

+ 31:3 Q. Дӧщари 1:38

+ 31:4 Жьмар 21:21-35

+ 31:5 Q. Дӧщари 7:2

+ 31:10 Q. Дӧщари 15:1, Дәрк’әтьн 23:16

+ 31:14 Q. Дӧщари 34:5, Жьмар 27:19

+ 31:15 Дәрк’әтьн 33:9, Жьмар 12:5

+ 31:16 Дәрк’әтьн 34:15,

+ 31:17 Жьмар 14:42,

+ 31:19 Q. Дӧщари 32:1-43

+ 31:20 Дәрк’әтьн 3:8

+ 32:2 Зәбур 72:6

+ 32:4 Мәтта 5:48, Зәбур 18:30, Р’омайи 9:14

+ 32:6 Йуһ’әнна 8:41,

+ 32:7 Зәбур 77:5,

* 32:8 «Зар'ед Хwәде» п'ьр'анийа щара те фә'мкьрьне чаwа «Һәйинед Хwәдейә ә'змани» йан «Мьлйак'әт». Һьнәк тек'стед ибранида ньвисар ә «Зар'ед Исраел» у һьнәкада жи «Зар'ед Хwәде».

+ 32:8 Дәстпебун 11:8, К’аред Шандийа 17:26

+ 32:9 Дәрк’әтьн 19:5,

+ 32:10 Зәбур 17:8,

+ 32:11 Дәрк’әтьн 19:4,

* 32:15 «Йешурун» әw навәки дьне йә бона мьләте Исраел.

+ 32:15 Зәбур 89:26, Зәбур 95:1

+ 32:16 Зәбур 78:58

+ 32:17 Зәбур 106:37, Корьнт’и I 10:20

+ 32:21 Р’омайи 10:19

+ 32:23 Зәбур 7:12, Зәбур 38:2,

+ 32:24 Q. К’аһинтийе 26:22,

+ 32:27 Зәбур 13:4,

+ 32:30 Q. К’аһинтийе 26:8,

+ 32:32 Дәстпебун 18:20

+ 32:33 Зәбур 58:4-5

+ 32:35 Р’омайи 12:19, Ибрани 10:30

+ 32:36 Зәбур 135:14, Ибрани 10:30,

* 32:39 Бьньһер'ә Дәрк'әтьн 3:13-15 у шьровәкьрьна р'еза 15-а.

+ 32:39 Дәрк’әтьн 20:3, Зәбур 103:3, Зәбур 147:3,

+ 32:41 Зәбур 7:12, Q. Дӧщари 32:41,

* 32:42 «Бь сәред сәрwеред дьжмьн» ибрани хәбәр бь хәбәр ньвисар ә «сәре дьжмьне п'ор' дьреж». Wи wә'дәйи мере кӧ хәбата wи әскәри бу, чахе шер' wан п'ор'е хwә нә дьбьр'и.

* 32:43 Wәлгәр'андьна йунанийә кәвьнда әв жи һәйе «Гәли мьләта, ша бьн т'әви щьмә'та wи!»

+ 32:43 Р’омайи 15:10, Дәстпебун 4:10-12, Зәбур 79:10, Ә’йанти 6:10, Ә’йанти 19:2

+ 32:46 Q. Дӧщари 4:9

+ 32:47 Q. К’аһинтийе 18:5

+ 32:49 Жьмар 27:12

+ 32:50 Жьмар 33:38

* 32:51 Бьньһер'ә Жьмар 20:11-13.

+ 32:51 Жьмар 20:12, Жьмар 27:14

+ 32:52 Q. Дӧщари 3:27

• 33:1 Дәстпебун 49:1-28

+ 33:1 Зәбур 90:1

* 33:2 Фә'мина ве р'езе ибранида нә сафи йә.

+ 33:2 Зәбур 50:2, Зәбур 80:1, Зәбур 94:1, К’аред Шандийа 7:53, Галати 3:19, Дәрк’әтьн 19:18

+ 33:4 Йуһ’әнна 1:17, Йуһ’әнна 7:19

* 33:5 «Йешурун» әw навәки дьне йә бона мьләте Исраел.

+ 33:5 Q. Дӧщари 32:15,

* 33:8 Урим у Тумим те фә'м кьрьне чаwа «Р'онайи у К'амьли». Пе вана сәрәкк'аһин ль qьрара Хwәде дьһ'әсийа.

+ 33:8 Дәрк’әтьн 17:7, Жьмар 20:13

* 33:9 Бьньһер'ә Дәрк'әтьн 32:26-29.

+ 33:9 Дәрк’әтьн 32:26-29, Q. Дӧщари 17:9-11, Дәрк’әтьн 30:7-8

+ 33:13 Дәстпебун 27:28

+ 33:15 Дәстпебун 49:26,

* 33:16 Бьньһер'ә Дәрк'әтьн 3:2-3.

+ 33:16 Дәрк’әтьн 3:2-4

+ 33:17 Дәстпебун 48:19

+ 33:19 Зәбур 4:5

+ 33:21 Жьмар 32:1-5, Жьмар 32:16-19

* 33:23 «Р'оһьлат» ль вьр ӧса жи те фә'мкьрьне чаwа «Гол».

+ 33:26 Q. Дӧщари 32:15, Q. Дӧщари 33:5, Дәрк’әтьн 15:11

+ 33:27 Зәбур 55:19, Зәбур 90:2, Зәбур 93:2, Зәбур 90:1, Зәбур 91:9

+ 33:28 Жьмар 23:9

+ 33:29 Дәстпебун 15:1, Зәбур 33:20,

* 34:2 Тек'ста ибранида ньвисар ә «Бә'ра К'ӧтасийе», әw бә'са Бә'ра Навбәре дькә аwа готи Бә'ра Сьпи.

+ 34:3 Дәстпебун 14:2, Дәстпебун 19:22, Дәстпебун 13:12

+ 34:4 Дәстпебун 12:7, Дәстпебун 50:24, Q. Дӧщари 3:27

+ 34:6 Щьһуда 1:9

+ 34:7 Q. Дӧщари 31:2

+ 34:8 Жьмар 20:29

+ 34:9 Жьмар 27:18, Жьмар 27:23,

+ 34:10 Дәрк’әтьн 33:11

* 1:2 Бь зьмане Ибрани: «Хwәде пʼадше мьн ә».

* 1:8 Хәбәр бь хәбәр: «Мала дийа хwә».

+ 1:15 Жьмар 21:29

* 1:20 Омьдайи, дьлшәwат.

* 1:20 Тәʼлайи, дьлеши.

+ 2:1 Q. К’аһинтийе 19:9, Q. Дӧщари 24:19

+ 2:4 Зәбур 129:8

+ 2:12 Зәбур 17:8,

+ 2:15 Q. К’аһинтийе 19:10, Q. К’аһинтийе 23:22, Q. Дӧщари 24:19

* 2:20 Qануна Дӧщари 25:5-10; Qануна Кʼаһинтийе 25:47-49; Ибо 19:25; Ишайа 49:26.

+ 3:11 Мәсәлә 31:10

* 4:1 Wи чахи мәйдана незики дәргәһе бажер әw щийе бона тʼӧщарәтийе, диwане у qьрара бу.

+ 4:4 Q. К’аһинтийе 25:25, Жьмар 27:11,

* 4:5 Qануна Дӧщари 25:5-10.

+ 4:5 Q. Дӧщари 25:5

+ 4:7 Q. Дӧщари 25:9

+ 4:10 Q. Дӧщари 25:6

+ 4:11 Дәстпебун 29:31, Рʼутʼ 1:2

+ 4:12 Дәстпебун 38:27-29,

+ 4:13 Дәстпебун 29:31

• 4:18 Мәтта 1:3-6

+ 4:18 Дәстпебун 38:29

+ 4:20 Жьмар 1:7

+ 1:1 Әстәр 8:9, Әстәр 9:30

+ 1:10 Әстәр 7:9

* 1:13 Әв билан бь нишанед әʼршед әʼзмен у стәйрка һʼале зәмен те дәрдьхьстьн.

+ 1:19 Әстәр 8:8,

+ 1:20 Әфәси 5:33

* 1:22 Һа жи те фәʼмкьрьне: «...Кӧ әв йәк нава һәр мьләтида бь зьмане wан бе әʼләмкьрьне».

+ 2:1 Әстәр 1:19-20

+ 2:15 Әстәр 9:29

* 2:16 Рʼожа ироин әw жь ниве мәһа Дектембере дәстпедькә һʼәта ниве мәһа Йанваре.

* 2:19 Дәре пʼадше әw щийе бона һʼакьмтийе у щийе шеwьра щьмәʼте бу.

+ 2:23 Әстәр 6:2, Әстәр 10:2

* 3:7 Рʼожа ироин әw жь ниве мәһа Марте дәстпедьке һʼәта ниве мәһа Апреле.

* 3:7 Рʼожа ироин әw жь ниве мәһа Феврале дәстпедьке һʼәта ниве мәһа Марте.

+ 3:7 Әстәр 9:24, Әстәр 9:26,

+ 3:8 К’аред Шандийа 16:20

* 3:9 «Дәһә һʼәзар тәланте зив» дькә wәкә 350 тон зив.

+ 3:10 Дәстпебун 41:42, Әстәр 8:2

+ 3:12 Әстәр 8:9

+ 3:13 Әстәр 8:10,

+ 3:15 Әстәр 8:14

+ 4:7 Әстәр 3:9

+ 4:8 Әстәр 3:14

+ 5:1 Әстәр 4:16

+ 5:2 Әстәр 4:11

+ 5:3 Әстәр 7:2, Марqос 6:23

+ 5:8 Әстәр 7:3

+ 5:9 Әстәр 3:1

+ 5:10 Әстәр 6:13

+ 5:11 Әстәр 9:7-10, Әстәр 3:1

+ 5:14 Әстәр 6:4, Әстәр 7:9-10

+ 6:1 Әстәр 2:23, Әстәр 10:2

+ 6:2 Әстәр 2:21-22

+ 6:4 Әстәр 5:14, Әстәр 7:9-10

+ 6:13 Әстәр 5:10

+ 7:1 Әстәр 5:3, Марqос 6:23

+ 7:3 Әстәр 5:8

* 7:4 Бь ибрани һа жи те фәʼмкьрьне: «Ле бәле тәʼли-тәнгийа мьләте мьн нькарьн һьмбәри зийана пʼадше бькьн».

+ 7:4 Әстәр 3:9

+ 7:6 Әстәр 3:10

+ 7:9 Әстәр 1:10, Әстәр 5:14, Әстәр 6:4, Зәбур 7:15, Мәсәлә 11:5,

+ 7:10 Дәстпебун 40:22

+ 8:2 Дәстпебун 41:42, Әстәр 3:10

+ 8:3 Әстәр 3:1

+ 8:4 Әстәр 5:2

+ 8:8 Әстәр 3:12

* 8:9 Рʼожа ироин әw жь ниве мәһа Майе дәстпедьке һʼәта ниве мәһа Ийуне.

+ 8:9 Әстәр 1:1, Әстәр 3:12, Әстәр 1:22

+ 8:10 Дәстпебун 41:42, Әстәр 3:10, Әстәр 3:13

+ 8:14 Әстәр 3:15

+ 8:15 Мәсәлә 11:10

+ 8:16 Зәбур 97:11

+ 9:1 Әстәр 3:13

+ 9:12 Әстәр 5:6, Әстәр 7:2

+ 9:24 Әстәр 3:7

+ 9:29 Әстәр 2:15

+ 9:30 Әстәр 1:1, Әстәр 8:9

+ 9:31 Әстәр 4:3

+ 10:2 Әстәр 2:23, Әстәр 6:1-2

+ 10:3 Дәстпебун 41:40,

+ 1:4 Зәбур 107:25

+ 1:5 К’аред Шандийа 27:18

+ 1:6 Уньс 3:9

+ 1:9 Зәбур 95:5, Зәбур 146:6

+ 1:14 Q. Дӧщари 21:8

+ 1:15 Зәбур 65:7

+ 2:1 Мәтта 12:40, Мәтта 16:4

+ 2:3 Зәбур 3:4, Зәбур 18:6, Зәбур 118:5

+ 2:4 Зәбур 88:6, Зәбур 18:4, Зәбур 42:6, Зәбур 69:2

+ 2:6 Зәбур 18:4

+ 2:8 Зәбур 18:6

+ 2:9 Зәбур 32:7

+ 2:10 Зәбур 50:14, Зәбур 3:8

+ 3:2 Уньс 1:1-2

+ 3:9 Уньс 1:6

+ 3:10 Дәрк’әтьн 32:14,

+ 4:2 Дәрк’әтьн 34:6

+ 4:3 Жьмар 11:15,

+ 1:1 Мәсәлә 1:15, Мәсәлә 4:14, Мәсәлә 24:1, Зәбур 26:4-5, Мәсәлә 3:34, Мәсәлә 21:24

* 1:2 «К'ур дьфькьрә» аһа жи те фә'мкьрьне: «Дьхунә» йан «әзбәри дькә».

+ 1:2 Зәбур 119:47-48, Зәбур 119:97

+ 1:4 Зәбур 35:5

+ 1:6 Зәбур 37:18

* 2:1 К'аред Шандийа 4:25-26.

+ 2:1 К’аред Шандийа 4:25-26

+ 2:2 Зәбур 18:50, Зәбур 20:6, Зәбур 89:19-20

+ 2:4 Зәбур 11:4, Зәбур 37:13, Зәбур 59:8, Мәсәлә 1:26

+ 2:6 Зәбур 110:2, Ә’йанти 14:1

* 2:7 К'аред Шандийа 13:33; Ибрани 1:5; 5:5.

+ 2:7 К’аред Шандийа 13:33, Ибрани 1:5, Ибрани 5:5,

* 2:8 Аwа готи «щи-wар, щийе майине».

* 2:9 Ә'йанти 2:26-27; 12:5; 19:15.

+ 2:9 Ә’йанти 2:27, Ә’йанти 12:5, Ә’йанти 19:15,

+ 2:11 Ибрани 12:28, Филипи 4:4

* 2:12 Фә'мина ибрани нә т'ам ә'йан ә, ле «Кӧр' р'амусьн» әва фә'минәк ә, фә'мина дӧда жи әв ә: «Бь сьтqе дьле р'аст бьһ'әбиньн».

* * 2:1-12 Бь фькьра гәләк зана, әва зәбура бона qәwин-qәдимкьрьна т'әхте п'адшед Исраеле дьһатә готьне. Ле пәйр'а, гәләк сәр к'әтьн, кӧ әва зәбура п'ехәмбәртийе бона Мәсиһ һатийә готьне (Мәсиһ те фә'мкьрьне: «Йе бь р'ун к'ьфшкьри» йан «П'адше бьжарти»). Бона ве йәке, ве wәлгәр'андьнеда һ'әрфа мәзьн бона ви п'адшайи һатийә ньвисаре (мәсәлә «П'адша» у «Wи»).

+ 2:12 Зәбур 34:7

* 3:2 Мә'на хәбәра «Сәла» бь зьмане ибрани нә ә'йан ә. Гәләк занә баwәр дькьн кӧ әв терминәкә мьqаме йә. Ле wәлгәр'андьна Йунанийә кәвьнда әв те фә'мкьрьне чаwа дәнг сәкьнандьн у думайикьрьна мьqаме.

+ 3:2 Зәбур 71:11

+ 3:3 Дәстпебун 15:1, Зәбур 27:6

+ 3:4 Зәбур 2:6, Зәбур 34:3

+ 3:5 Зәбур 4:7

+ 3:6 Зәбур 27:3

+ 3:7 Зәбур 58:6

+ 3:8 Зәбур 37:39, Уньс 2:10

* 4:3 «Амьне Хwә» аһа жи те фә'мкьрьне: «Пирозе Хwә».

+ 4:3 Дәрк’әтьн 11:7

* 4:4 Аһа жи те фә'мкьрьне: «Һәгәр һерс дьк'әвьн, гӧна нәкьн».

+ 4:5 Q. Дӧщари 33:19, Зәбур 51:19

+ 4:6 Жьмар 6:25, Зәбур 31:16, Зәбур 44:3, Зәбур 67:1

+ 4:8 Зәбур 3:5

+ 5:2 Зәбур 84:3

+ 5:3 Зәбур 88:9, Зәбур 119:147

+ 5:5 Зәбур 11:5

+ 5:6 Зәбур 55:23

+ 5:7 Зәбур 11:4

* 5:9 Р'омайи 3:13.

+ 5:9 Зәбур 12:1, Р’омайи 3:13

* 5:12 Тек'ста ибрани хәбәрәке бь к'ар тинә, кӧ аһа те фә'мкьрьне: «Мәрт'аләкә мәзьн ә, кӧ т'әмамийа бәдәне дьгьрә».

+ 5:12 Зәбур 115:13-14, Зәбур 103:4

+ 6:1 Зәбур 38:1

+ 6:3 Зәбур 90:13

+ 6:5 Зәбур 30:9, Зәбур 88:10, Зәбур 115:17,

+ 6:7 Зәбур 31:9

* 6:8 Мәтта 7:23; Луqа 13:27.

+ 6:8 Зәбур 119:115, Мәтта 7:23

+ 6:10 Зәбур 40:12

+ 7:1 Зәбур 11:1, Зәбур 64:10, Зәбур 31:15

+ 7:4 Зәбур 55:20,

+ 7:8 Зәбур 26:1, Зәбур 35:24, Зәбур 43:1

+ 7:9 Зәбур 11:5

+ 7:10 Дәстпебун 15:1

+ 7:12 Q. Дӧщари 32:41, Q. Дӧщари 32:23

+ 7:13 Зәбур 21:12, Зәбур 64:7

+ 7:14 Аqуб 1:15

+ 7:15 Әстәр 7:9, Мәсәлә 11:5, Мәсәлә 26:27, Мәсәлә 28:10,

+ 7:17 Зәбур 9:2

+ 8:1 Зәбур 81:1, Зәбур 84:1

+ 8:1 Зәбур 148:13, Зәбур 113:4, Мәтта 21:16

* 8:2 Мәтта 21:16.

+ 8:4 Зәбур 144:3, Ибрани 2:6-8

* 8:4-6 Бона «һәр тьшт кьрә бьне п'ийед wи» бьньһер'ә: Корьнт'и I 15:27; Әфәси 1:22. Бона р'әзед 4-6 бьньһер'ә: Ибрани 2:8.

+ 8:6 Дәстпебун 1:26, Дәстпебун 1:28, Зәбур 110:1, Корьнт’и I 15:27, Әфәси 1:22

* 9:0 Мә'на «Ә'лмут'-лабен» бь ибрани нә ә'йан ә.

+ 9:1 Зәбур 26:7, Зәбур 40:5, Зәбур 96:3

+ 9:2 Зәбур 7:17

+ 9:4 Зәбур 140:12, Зәбур 29:10

+ 9:5 Q. Дӧщари 9:14, Q. Дӧщари 29:20

+ 9:7 Зәбур 102:12, Зәбур 145:13,

+ 9:8 Зәбур 58:11, Зәбур 67:4, Зәбур 96:13, Зәбур 98:9, Зәбур 110:6,

+ 9:10 Зәбур 91:14

+ 9:13 Зәбур 107:18

* 9:14 «Бажар» бь ибрани хәбәр бь хәбәр «qиз» ә. Бь ибрани хәбәра «qиз» гәләк щара бь мә'на «бажар» йан жи «бьнәлийед бажер» те хәбате.

+ 9:15 Зәбур 7:15, Мәсәлә 29:5, Мәсәлә 29:6

* 9:16 Һьнәк занә фә'м дькьн, кӧ «Һьггайон Сәла» бә'са мьqамәки нәрм дькә, кӧ навбәра стьранеда те ледане.

+ 9:16 Дәрк’әтьн 7:5, Дәрк’әтьн 14:4

+ 10:1 Зәбур 22:1

* 10:3 Аһа жи те фә'мкьрьне: «У йе тьма хwәзийа хwә ль хwә тинә».

+ 10:4 Зәбур 14:1, Зәбур 53:1

+ 10:6 Зәбур 30:6

* 10:7 Р'омайи 3:14.

+ 10:7 Р’омайи 3:14,

+ 10:8 Зәбур 17:11, Зәбур 37:32, Мәсәлә 24:15

+ 10:9 Зәбур 59:3,

* 10:10 Аһа жи те фә'мкьрьне: «Йе бехәда qонщьки дьбә те п'әлахтьн».

+ 10:14 Q. Дӧщари 10:18,

+ 10:15 Зәбур 37:17

+ 10:16 Дәрк’әтьн 15:18, Зәбур 29:10, Зәбур 146:10

+ 10:18 Зәбур 82:3

+ 11:1 Зәбур 7:1

+ 11:2 Зәбур 64:3

+ 11:3 Зәбур 82:5

+ 11:4 Уньс 2:8, Зәбур 2:4,

+ 11:5 Дәстпебун 22:1

+ 11:6 Дәстпебун 19:24, Зәбур 75:8

+ 11:7 Зәбур 33:5, Зәбур 62:7, Зәбур 99:4

+ 12:2 Зәбур 5:9, Зәбур 41:5, Зәбур 144:8

+ 12:6 Зәбур 18:30, Зәбур 119:140, Мәсәлә 30:5

+ 13:1 Зәбур 89:46,

+ 13:3 Зәбур 19:8

+ 13:4 Q. Дӧщари 32:27

+ 13:5 Зәбур 116:7

• 14:1 Зәбур 53

+ 14:1 Зәбур 10:4, Р’омайи 3:10-12

+ 14:2 Дәстпебун 11:5, Q. Дӧщари 26:15, Зәбур 33:14, Зәбур 102:18

* 14:1-3 Р'омайи 3:10-12.

+ 14:4 Мәсәлә 30:14,

* 15:1 Аwа готи «Коне Шә'дәтийе». Әw кон һ'әта чекьрьна п'арьстгәһа Сьлеман һәбу. Бьньһер'ә: Дәрк'әтьн 26:1.

* * 15:1 Аwа готи «Ч'ийайе Сийоне», кӧ Оршәлимеда йә.

+ 15:1 Зәбур 24:3-4,

+ 15:2 Зәбур 106:3

* 15:3 Аһа жи те фә'мкьрьне: «У жь щинер шәрми набә».

+ 15:3 Q. К’аһинтийе 19:16

+ 15:5 Q. К’аһинтийе 25:36, Дәрк’әтьн 23:5

* 16:0 Ве зәбуреда, ӧса жи жь зәбура 56-а һ'әта 60-и хәбәра ибрани «михтам» чаwа «зәбур» һатийә wәлгәр'андьне. Ле мә'на wе хәбәра ибрани нә ә'йан ә.

+ 16:2 Зәбур 73:25

+ 16:4 Дәрк’әтьн 23:13,

+ 16:5 Жьмар 18:20,

+ 16:8 Зәбур 109:31, К’аред Шандийа 2:25-28

* 16:10 К'аред Шандийа 13:35.

+ 16:10 Зәбур 30:3, Зәбур 49:15, Зәбур 86:13, К’аред Шандийа 2:27

* 16:8-11 К'аред Шандийа 2:25-28.

+ 16:11 Мәтта 7:14

+ 17:1 Зәбур 86:1, Зәбур 142:1

+ 17:3 Зәбур 66:10

+ 17:7 Зәбур 31:21

+ 17:8 Q. Дӧщари 32:10, Рʼутʼ 2:12, Зәбур 36:7, Зәбур 57:1, Зәбур 63:7, Зәбур 91:4

* 17:10 Бь ибрани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Әвана бәзе хwәда мәwьщинә», кӧ те фә'мкьрьне «әw бе исаф бунә» йан «әw мьqабьл ьн».

+ 17:10 Зәбур 119:70

+ 17:12 Зәбур 10:8

+ 18:1 Q. Дӧщари 6:5, Зәбур 116:1

+ 18:2 Зәбур 19:14, Зәбур 31:2-3, Зәбур 71:3, Зәбур 91:2, Зәбур 144:2, Дәстпебун 15:1

+ 18:3 Зәбур 48:1, Зәбур 96:4, Зәбур 145:3

+ 18:4 Зәбур 42:6, Зәбур 93:4, Уньс 2:4

+ 18:5 Зәбур 116:3

+ 18:6 Уньс 2:8

+ 18:7 Зәбур 77:17, Зәбур 97:4

+ 18:8 Зәбур 21:8,

+ 18:9 Зәбур 144:5,

* 18:10 «Херуб» щур'әки мьлйак'әтайи сәрәкә йә.

* * 18:10 Мә'на «сьльли» әв ә: «Мина тира бәр'дайийә һәwава дьчә».

+ 18:10 Зәбур 104:3

+ 18:11 Дәрк’әтьн 20:21, Зәбур 97:2

+ 18:13 Зәбур 68:33, Зәбур 77:17-18

+ 18:15 Дәрк’әтьн 15:8, Зәбур 106:9

+ 18:16 Зәбур 144:7

+ 18:17 Зәбур 142:6

+ 18:19 Зәбур 31:7, Зәбур 118:5

+ 18:23 Дәстпебун 6:9,

+ 18:27 Зәбур 101:5

+ 18:28 Зәбур 132:17

+ 18:30 Q. Дӧщари 32:4, Мәтта 5:48, Зәбур 12:6, Мәсәлә 30:5, Дәстпебун 15:1

* 18:32 Аһа жи те фә'мкьрьне: «У р'ийа мьн к'амьл дькә».

+ 18:33 Q. Дӧщари 32:13,

+ 18:34 Зәбур 144:1

+ 18:37 Дәрк’әтьн 23:27

+ 18:40 Дәрк’әтьн 23:27

+ 18:41 Мәсәлә 15:29

+ 18:44 Q. Дӧщари 33:29

+ 18:47 Зәбур 47:2

* 18:49 Р'омайи 15:9.

+ 18:49 Р’омайи 15:9

+ 18:50 Зәбур 144:10,

+ 19:1 Зәбур 50:6, Зәбур 89:5, Зәбур 97:6

* 19:4 Бь ибрани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Т'ела т'әрәзуйе», ле wәлгәр'андьна йунанийә кәвьнда «дәнг» ә.

* * 19:4 Р'омайи 10:18.

+ 19:4 Р’омайи 10:18

+ 19:7 Q. Дӧщари 4:7, Зәбур 23:3, Зәбур 119:130

+ 19:8 Р’омайи 7:12, Зәбур 13:3

+ 19:9 Зәбур 119:142, Зәбур 119:151, Зәбур 119:160

+ 19:10 Мәсәлә 3:14, Мәсәлә 8:10, Мәсәлә 24:13

+ 19:13 Жьмар 15:30, Р’омайи 6:12, Р’омайи 6:14

+ 19:14 Зәбур 18:2

+ 20:1 Зәбур 69:29, Мәсәлә 18:10

+ 20:2 Зәбур 128:5, Зәбур 134:3

+ 20:4 Зәбур 21:2

+ 20:7 Зәбур 33:17, Мәсәлә 21:31

+ 21:1 Зәбур 28:7

+ 21:2 Зәбур 20:4

+ 21:4 Зәбур 61:5, Зәбур 91:16

+ 21:7 Зәбур 16:8

+ 21:9 Зәбур 18:8, Зәбур 97:3, Ибрани 10:27

+ 21:12 Зәбур 18:14

* 22:1 Мәтта 27:46; Марqос 15:34.

+ 22:1 Мәтта 27:46, Марqос 15:34, Зәбур 10:1,

+ 22:2 Зәбур 88:1

* 22:7 Мәтта 27:39; Марqос 15:29; Луqа 23:35.

+ 22:7 Зәбур 91:14, Мәтта 27:39-43, Марqос 15:29-32, Луqа 23:35-37

* 22:8 Мәтта 27:43.

+ 22:9 Зәбур 72:6

+ 22:11 Зәбур 107:12

* 22:12 Башан дьк'әтә р'оһьлата ч'әме Урдӧне у дәwаред wан бәр ч'ә'вә нав у дәнг бун. Бьньһер'ә: Һәзәкийел 39:18; Амос 4:1.

+ 22:12 Зәбур 118:10-12,

+ 22:14 Зәбур 119:28

* 22:16 Әва тек'ста жь wәлгәр'андьна йунанийә кәвьн те. Фә'мина ибрани нә зәлал ә, ле һьнәк занә аһа фә'м дькьн: «Мина шер дәст у п'ийед мьн (дьдьр'иньн)».

+ 22:16 Зәбур 59:6

+ 22:17 Луqа 23:35

* 22:18 Мәтта 27:35; Марqос 15:24; Луqа 23:34; Йуһ'әнна 19:24.

+ 22:18 Йуһ’әнна 19:24

+ 22:20 Зәбур 35:17, Филипи 3:2

+ 22:21 Тимот’ейо II 4:17

* 22:22 Ибрани 2:12.

+ 22:22 Ибрани 2:12

+ 22:23 Зәбур 135:20

+ 22:25 Зәбур 35:18, Q. К’аһинтийе 7:16

* 22:26 Фьраза «биньмә сери ад-qьраред хwә» у фьраза «бәләнгазе бьхwьн у т'ер бьн» һәвр'а гьредайи нә. Анәгори р'аw-р'ьзьме щьмә'та Исраеле, гава йәк тьштәк жь Хӧдан дьхwәст у ль бәр Wи ад-qьрар дькьр у Хӧдан щаба wи дьда, һьнге әwи мәрьви qӧрбан дьданә Хӧдан у жь wи гошти п'арәк дьгьһиштә бәләнгаза. Ләма ль ве р'езеда дьбежә wәки бәләнгазе бьхwьн у т'ер бьн.

+ 22:27 Зәбур 96:7,

+ 22:28 Луqа 1:33, Корьнт’и I 15:24, Ә’йанти 11:15

+ 22:30 Зәбур 102:18

+ 22:31 Зәбур 78:6, Зәбур 102:18

+ 23:1 Зәбур 80:1, Йуһ’әнна 10:11, Филипи 4:19

+ 23:2 Йуһ’әнна 10:9

+ 23:3 Зәбур 19:7, Мәсәлә 4:11, Мәсәлә 8:20

+ 23:4 Зәбур 138:7, Мәсәлә 10:9,

+ 23:5 Зәбур 92:10, Мәсәлә 27:9, Луqа 7:46

* 24:1 Корьнт'и I 10:26.

+ 24:1 Дәрк’әтьн 9:29, Зәбур 50:12, Зәбур 89:10

+ 24:2 Зәбур 102:25, Зәбур 104:5, Мәсәлә 8:29

* 24:3 Аwа готи «Ч'ийайе Сийон» у «П'арьстгәһ», кӧ Оршәлимеда бу.

+ 24:3 Зәбур 15,

* 24:4 Аһа жи те фә'мкьрьне: «Кӧ пәй п'утсәнәмийе начә».

+ 24:4 Зәбур 51:10, Мәтта 5:8

+ 24:7 Зәбур 118:19-20,

+ 24:8 Дәрк’әтьн 15:3

+ 25:1 Зәбур 86:4, Зәбур 143:8

+ 25:4 Зәбур 27:11, Зәбур 86:11

+ 25:5 Зәбур 26:3

+ 25:6 Зәбур 103:17

+ 25:7 Зәбур 119:9, Зәбур 51:1

+ 25:11 Зәбур 79:9,

+ 25:13 Зәбур 37:22, Мәсәлә 2:21,

+ 25:15 Зәбур 123:1-2, Зәбур 141:8

* 25:1-22 Әва зәбурәкә «акростик» ә, аwа готи анәгори әлифбәйа һ'әрфед ибрани чекьри йә.

+ 25:22 Зәбур 44:26, Зәбур 130:8

+ 26:1 Зәбур 7:8

+ 26:2 Зәбур 139:23, Мәсәлә 17:3,

+ 26:3 Зәбур 25:5

+ 26:5 Зәбур 1:1, Зәбур 139:21

+ 26:6 Q. Дӧщари 21:6, Зәбур 73:13, Мәтта 27:24

+ 26:7 Зәбур 9:1

+ 26:9 Зәбур 28:3

+ 26:10 Дәрк’әтьн 23:8

+ 27:3 Зәбур 3:6, Зәбур 23:4

+ 27:4 Зәбур 23:6, Зәбур 61:4, Зәбур 65:4

+ 27:6 Зәбур 3:3, Әфәси 5:19

+ 27:8 Зәбур 105:4

+ 27:11 Зәбур 25:4

+ 27:12 Зәбур 41:2, Дәрк’әтьн 20:16, Мәсәлә 6:19

+ 27:14 Зәбур 31:24,

+ 28:1 Зәбур 83:1, Зәбур 109:1, Зәбур 88:4, Зәбур 143:7, Мәсәлә 1:12

+ 28:2 Зәбур 134:2

+ 28:3 Мәсәлә 26:23, Зәбур 26:9

+ 28:7 Дәстпебун 15:1, Зәбур 21:1

+ 29:1 Дәстпебун 6:2, Зәбур 89:6, Зәбур 96:7

* 29:2 Аһа жи те фә'мкьрьне: «Щийе Пирози хәмьланди».

+ 29:5 Зәбур 104:16,

* 29:6 «Сирйон» бь зьмане финики наве ч'ийайи Һәрмоне йә, кӧ жь бә'ре незики 2800 метьр бьльндтьр ә.

+ 29:6 Q. Дӧщари 3:9, Зәбур 114:4, Зәбур 114:6

+ 29:8 Жьмар 13:26

+ 29:10 Дәстпебун 6:17, Дәрк’әтьн 15:18, Зәбур 9:4, Зәбур 10:16

+ 29:11 Зәбур 68:35

+ 30:1 Зәбур 35:19

+ 30:3 Зәбур 16:10, Зәбур 49:15, Зәбур 86:13,

+ 30:5 Зәбур 126:5

+ 30:6 Зәбур 10:5

+ 30:9 Зәбур 6:5,

• 31:1 Зәбур 71:1-3

+ 31:2 Зәбур 18:2

* 31:5 Луqа 23:46.

+ 31:5 Луqа 23:46

+ 31:6 Q. Дӧщари 32:21

+ 31:8 Зәбур 18:19

+ 31:9 Зәбур 6:7

+ 31:11 Зәбур 31:11, Зәбур 38:10, Зәбур 69:8, Зәбур 88:8

+ 31:15 Зәбур 7:1

+ 31:16 Жьмар 6:25, Зәбур 4:6

+ 31:21 Зәбур 17:7

+ 31:23 Зәбур 97:10

+ 31:24 Зәбур 27:14

* 32:0 Мә'на хәбәра «Маскил» бь ибрани нә ә'йан ә. Гәләк занә баwәр дькьн, кӧ әв терминәкә һьлбәсте йә. К'ока ве хәбәре дьчә сәр к'ур фькьрандьне у сәрwахтийе.

* 32:1-2 Р'омайи 4:7-8.

+ 32:2 Йуһ’әнна 1:47, Р’омайи 4:7-8

+ 32:5 Зәбур 38:18, Зәбур 51:3, Йуһ’әнна I 1:9

+ 32:7 Зәбур 119:114

+ 32:9 Мәсәлә 26:3, Аqуб 3:3

+ 32:11 Зәбур 68:3

+ 33:2 Зәбур 71:22

+ 33:3 Зәбур 40:3, Зәбур 96:1, Зәбур 98:1, Зәбур 144:9, Зәбур 149:1, Ә’йанти 5:9

+ 33:5 Зәбур 33:5, Зәбур 62:7, Зәбур 119:64

+ 33:6 Дәстпебун 1:6-7, Зәбур 148:5, Йуһ’әнна 1:3, Ибрани 11:3

+ 33:7 Дәстпебун 1:9, Зәбур 104:9,

+ 33:9 Дәстпебун 1:3

+ 33:11 Мәсәлә 19:21,

+ 33:12 Q. Дӧщари 7:6, Зәбур 144:15

+ 33:13 Зәбур 11:4

+ 33:14 Q. Дӧщари 26:15,

+ 33:17 Зәбур 20:7, Мәсәлә 21:31

+ 33:18 Зәбур 147:11

+ 33:20 Дәстпебун 15:1, Q. Дӧщари 33:29

+ 34:4 Зәбур 3:4

+ 34:6 Зәбур 18:1

* 34:8 Пәтрус I 2:3.

+ 34:8 Пәтрус I 2:3, Зәбур 2:12

+ 34:9 Зәбур 37:25, Мәсәлә 10:3

+ 34:12 Пәтрус I 3:10-12

+ 34:13 Мәсәлә 13:3

+ 34:14 Зәбур 37:27, Йуһ’әнна III 1:11

+ 34:15 Мәсәлә 15:29

* 34:12-16 Пәтрус I 3:10-12.

+ 34:16 Мәсәлә 10:7

+ 34:18 Зәбур 51:17

+ 34:19 Тимот’ейо II 3:11

* 34:20 Йуһ'әнна 19:36.

+ 34:20 Йуһ’әнна 19:36

* 34:1-22 Әва зәбурәкә «акростик» ә, аwа готи анәгори әлифбәйа һ'әрфед ибрани чекьри йә.

+ 35:4 Зәбур 40:14, Зәбур 69:22-25, Зәбур 109:6-15

+ 35:5 Зәбур 1:4

+ 35:6 Зәбур 73:18,

+ 35:7 Зәбур 57:6, Зәбур 119:85,

+ 35:9 Луqа 1:47

+ 35:10 Дәрк’әтьн 15:11, Зәбур 71:19, Зәбур 86:8, Зәбур 89:6-8, Зәбур 113:5,

+ 35:12 Зәбур 38:19, Зәбур 109:5, Мәсәлә 17:13,

* 35:13 Аһа жи те фә'мкьрьне: «Ле дӧайе мьн п'ашьла мьнда вәгәр'ийа».

+ 35:13 Жьмар 29:7

+ 35:16 Зәбур 37:12

+ 35:17 Зәбур 22:20

+ 35:18 Зәбур 22:25

* 35:19 Йуһ'әнна 15:25.

+ 35:19 Зәбур 69:4, Йуһ’әнна 15:25, Зәбур 30:1

+ 35:22 Зәбур 10:1, Зәбур 38:21

+ 35:23 Зәбур 44:23, Зәбур 78:65

+ 35:24 Зәбур 7:8

+ 35:25 Зәбур 40:15, Зәбур 70:3,

+ 35:28 Зәбур 71:8

* 36:1 Р'омайи 3:18.

+ 36:1 Р’омайи 3:18

+ 36:4 Мәсәлә 4:16,

+ 36:5 Зәбур 57:10, Зәбур 71:19, Зәбур 108:4,

+ 36:6 Р’омайи 11:33, Зәбур 104:14, Зәбур 145:16

+ 36:7 Зәбур 63:3, Зәбур 17:8

+ 36:9 Мәсәлә 10:11, Мәсәлә 13:14, Йуһ’әнна 4:10, Йуһ’әнна 1:9, Пәтрус I 2:9, Ә’йанти 22:5

+ 36:10 Галати 4:9

+ 36:12 Зәбур 1:5

* 37:1 Аwа готи «беqанун, нәп'ак».

+ 37:1 Мәсәлә 3:31, Мәсәлә 23:17, Мәсәлә 24:19

+ 37:2 Зәбур 90:5-6

+ 37:5 Мәсәлә 3:5, Мәсәлә 16:3

+ 37:9 Зәбур 25:13

* 37:11 Мәтта 5:5.

+ 37:11 Мәсәлә 2:21, Мәтта 5:5

+ 37:12 Зәбур 35:16

+ 37:13 Зәбур 2:4

+ 37:16 Мәсәлә 16:8

+ 37:17 Зәбур 10:15

+ 37:18 Зәбур 1:6

+ 37:19 Зәбур 33:19

+ 37:20 Зәбур 68:2, Зәбур 102:3,

+ 37:24 Мәсәлә 24:16,

+ 37:25 Зәбур 34:9-10, Мәсәлә 10:3

+ 37:26 Q. Дӧщари 15:8, Зәбур 112:5

+ 37:27 Зәбур 34:14

+ 37:28 Зәбур 97:10,

+ 37:30 Мәсәлә 10:31, Мәсәлә 15:28

+ 37:31 Q. Дӧщари 6:6, Зәбур 40:8, Зәбур 119:11,

+ 37:32 Зәбур 10:8

+ 37:34 Зәбур 91:8, Зәбур 92:11, Мәсәлә 29:16

* 37:35 Бь ибрани р'еза дӧда нә т'ам зәлал ә, ле wәлгәр'андьна йунанийә кәвьнда аһа йә: «Мина даре әрзейи Лӧбнанеда бьльнд дьбә».

+ 37:38 Зәбур 73:17

+ 37:39 Зәбур 3:8, Уньс 2:10

* 37:1-40 Әва зәбурәкә «акростик» ә, аwа готи анәгори әлифбәйа һ'әрфед ибрани чекьри йә.

+ 37:40 Зәбур 11:1

+ 38:1 Зәбур 70:1

+ 38:1 Зәбур 6:1

+ 38:2 Q. Дӧщари 32:23,

+ 38:11 Зәбур 88:17

+ 38:15 Зәбур 39:7

+ 38:18 Зәбур 32:5

+ 38:20 Зәбур 35:12, Мәсәлә 17:13,

+ 38:21 Зәбур 10:1, Зәбур 35:22

+ 39:1 Зәбур 62:1, Зәбур 77:1

+ 39:4 Зәбур 90:12

+ 39:5 Зәбур 89:47, Зәбур 91:5, Зәбур 62:9, Зәбур 94:10-11, Зәбур 144:4,

+ 39:6 Зәбур 49:10,

+ 39:7 Зәбур 38:15

+ 39:12 Зәбур 56:8, Зәбур 119:19, Зәбур 119:54

+ 40:2 Зәбур 69:2,

+ 40:3 Зәбур 33:3, Зәбур 52:6

+ 40:5 Зәбур 9:1, Зәбур 71:16

+ 40:6 Зәбур 51:16, Ибрани 10:5-7

* 40:6-8 Ибрани 10:5-7.

+ 40:8 Зәбур 37:31, Зәбур 119:11

+ 40:12 Зәбур 69:3

* 40:13 Аwа готи «бьра хwәстьна Тә бә».

+ 40:14 Зәбур 35:4, Зәбур 6:10

+ 40:15 Зәбур 35:25

+ 40:17 Зәбур 86:1, Зәбур 109:22

+ 41:1 Мәсәлә 14:21, Мәсәлә 29:7, Зәбур 37:18

+ 41:2 Зәбур 27:12

+ 41:6 Зәбур 12:2

* 41:9 Мәтта 26:23; Марqос 14:18; Луqа 22:21; Йуһ'әнна 13:18.

+ 41:9 Йуһ’әнна 13:18

+ 41:13 Зәбур 72:18, Зәбур 89:52, Зәбур 106:48

+ 42:1 Зәбур 63:1, Зәбур 84:1

+ 42:3 Зәбур 79:10, Зәбур 115:2, Зәбур 80:5, Зәбур 102:9,

+ 42:5 Зәбур 43:5

+ 42:6 Q. Дӧщари 3:9, Зәбур 18:4, Зәбур 88:7, Уньс 2:4

+ 42:8 Зәбур 63:6, К’аред Шандийа 16:25

+ 42:9 Зәбур 18:2, Зәбур 43:2

+ 43:1 Зәбур 7:8

+ 43:2 Зәбур 44:9, Зәбур 42:9

+ 43:3 Зәбур 2:6

+ 43:5 Зәбур 42:5

+ 44:1 Жьмар 23:23, Q. Дӧщари 32:7, Зәбур 78:3

+ 44:2 Q. Дӧщари 7:1

+ 44:3 Жьмар 6:25, Зәбур 4:6

+ 44:4 Зәбур 74:12

+ 44:6 Зәбур 33:16-17

+ 44:9 Зәбур 43:2, Зәбур 89:38

+ 44:10 Q. К’аһинтийе 26:17, Q. Дӧщари 28:25,

+ 44:11 Q. К’аһинтийе 26:33

+ 44:13 Зәбур 79:4,

+ 44:14 Q. Дӧщари 28:37

+ 44:21 Мәсәлә 15:11, К’аред Шандийа 1:24

* 44:22 Р'омайи 8:36.

+ 44:22 Р’омайи 8:36

+ 44:23 Зәбур 35:23, Зәбур 78:65

+ 44:26 Зәбур 25:20

+ 45:1 Зәбур 69:1

+ 45:3 Дәрк’әтьн 32:27,

* 45:6 «Т'әхте Тә Хwәдейо» бь ибрани аһа жи те фә'мкьрьне: «Т'әхте Тәйи кӧ Хwәде да Тә». Зәмане бәре, п'адша чаwа хwәдек дьһатьнә һ'әсабе у wана wәкә һ'ӧкӧме хwәдетийа хwә п'адшати дькьр. Ле щьһуйа готьнед ве зәбуре фә'м дькьрьн, чаwа готьнед ль сәр Мәсиһ һатийә сери.

+ 45:6 Ибрани 1:8-9

* 45:6-7 Ибрани 1:8-9.

* 45:8 Щур'әки бьһарәтейә кӧ бь ибрани нә ә'йан ә. Гәләк wәлгәр'андьнада жер'а дьбежьн «касийа».

+ 45:8 Мәсәлә 7:17

+ 45:9 Дәстпебун 10:29,

* 45:12 Бь ибрани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Qиза Суре». Бь ибрани хәбәра «qиз» гәләк щара бь мә'на «бажар» йан «бьнәлийед бажер» те хәбате.

* 45:1-17 Әв зәбура әвинтийе бона дә'wата п'адшаки Исраел у дәргистийа wийә жь wәлатдәр ә. Пәйр'а, гәләк сәр к'әтьн кӧ әв зәбур бь Мәсиһ сәр һәвда те (мәсәлә, wәлгәр'андьнәкә арамийә кәвьнда р'еза 2а наве «Мәсиһ» бона п'адша бь к'ар анийә). Бона ве йәке, ве wәлгәр'андьнеда һ'әрфа мәзьн бона ви п'адшайи һатийә ньвисаре (мәсәлә, «П'адша» у «Wи»).

* 46:0 «Аламот» терминәкә мьqамейә нә ә'йан ә. Занә дьбежьн, кӧ әва дьдә к'ьфше чаwа дәнге зьрави к'ӧлфәта щаһьл, йан жи дәнге зӧр'не.

+ 46:1 Зәбур 7:1, Q. Дӧщари 4:7,

+ 46:3 Зәбур 93:3

+ 46:4 Зәбур 65:9

+ 46:6 Зәбур 2:1,

+ 46:8 Зәбур 66:5

+ 46:9 Зәбур 76:3,

+ 47:1 Зәбур 95:1

+ 47:2 Q. Дӧщари 7:21, Зәбур 66:3, Зәбур 76:11,

* 47:7 Бь ибрани хәбәр бь хәбәр «маскил» ә. Бона «маскил» шьровәкьрьна Зәбур 32 бьньһер'ә.

+ 47:7 Луqа 1:33, Корьнт’и I 15:24, Ә’йанти 11:15

+ 47:9 Зәбур 89:18

+ 48:1 Зәбур 18:3

* 48:2 Бь ибрани чәнд фә'минед «Сафоне» һәнә: (1) Әw навәки К'әнанийайи бона wи ч'ийайи бу, кӧ «мьск'әне пироз» дьһатә һ'әсабе; (2) ӧса жи «бакӧр» те готьне.

* * 48:2 Мәтта 5:35.

+ 48:4 Дәстпебун 14:1,

+ 48:9 Зәбур 26:3

+ 48:10 Зәбур 113:3

+ 48:11 Зәбур 97:8

+ 49:4 Зәбур 78:2

+ 49:6 Мәсәлә 11:28

+ 49:7 Мәтта 16:26, Марqос 8:37

+ 49:9 Зәбур 89:48

+ 49:10 Зәбур 39:6,

* 49:15 Бьньһер'ә: Дәстпебун 5:24.

+ 49:15 Зәбур 16:10, Зәбур 30:3

+ 49:17 Тимот’ейо I 6:7

+ 50:1 Q. Дӧщари 10:17, Зәбур 113:3

+ 50:2 Q. Дӧщари 33:2, Зәбур 80:1, Зәбур 94:1

+ 50:3 Дәрк’әтьн 19:16, Q. К’аһинтийе 10:2, Жьмар 16:35,

+ 50:4 Q. Дӧщари 4:26, Q. Дӧщари 32:1,

+ 50:6 Зәбур 19:1, Зәбур 97:6, Зәбур 58:11

+ 50:7 Зәбур 81:8

+ 50:8 Зәбур 40:6

+ 50:12 Дәрк’әтьн 9:29, Зәбур 24:1, К’аред Шандийа 17:25

+ 50:14 Зәбур 107:22, Ибрани 13:15, Жьмар 30:2, Уньс 2:10

+ 50:15 Зәбур 81:7

+ 50:19 Зәбур 52:2

+ 50:22 Зәбур 9:17

+ 51:1 Зәбур 25:7,

+ 51:2 Q. К’аһинтийе 16:30, Йуһ’әнна I 1:7, Йуһ’әнна I 1:9

+ 51:3 Зәбур 32:5, Р’омайи 7:18

* 51:4 Р'омайи 3:4.

+ 51:4 Р’омайи 3:4

+ 51:5 Зәбур 58:3

+ 51:10 Мәтта 5:12,

+ 51:16 Зәбур 40:6

+ 51:17 Зәбур 34:18

+ 51:18 Зәбур 69:35, Зәбур 147:2

+ 51:19 Зәбур 4:5

+ 52:2 Зәбур 50:19

+ 52:5 Зәбур 27:13

+ 52:6 Зәбур 40:2,

+ 52:7 Зәбур 49:6

• 53:1 Зәбур 14

+ 53:1 Зәбур 10:4, Р’омайи 3:10-12

+ 53:2 Дәстпебун 11:5, Q. Дӧщари 26:15, Зәбур 33:14, Зәбур 102:18

* 53:1-3 Р'омайи 3:10-12.

+ 53:4 Мәсәлә 30:14,

+ 53:5 Q. К’аһинтийе 26:17, Мәсәлә 28:1

+ 54:3 Зәбур 86:14

* 54:4 Аwа готи «алик'ар».

+ 54:5 Зәбур 143:12

+ 54:7 Зәбур 59:9, Зәбур 92:11, Зәбур 112:8, Зәбур 118:7

+ 55:2 Зәбур 64:1

* 55:5 Аwа готи «ӧнда кьрьмә, т'ӧнә кьрьмә».

+ 55:14 Зәбур 42:4

+ 55:15 Жьмар 16:30-33, Зәбур 124:3, Мәсәлә 1:12

+ 55:19 Q. Дӧщари 33:27, Зәбур 90:2, Зәбур 93:2,

+ 55:20 Зәбур 7:4

+ 55:21 Мәсәлә 5:3

+ 55:22 Зәбур 37:5, Мәтта 11:28-30

+ 55:23 Ә’йанти 20:3, Зәбур 5:6, Мәсәлә 10:27

* 56:0 Жь зәбура 56-а һ'әта 60-и хәбәра ибрани «михтам» чаwа «зәбур» һатийә wәлгәр'андьне. Ле мә'на wе хәбәра ибрани нә ә'йан ә.

+ 56:4 Зәбур 118:6, Мәтта 10:28

+ 56:6 Зәбур 71:10

+ 56:8 Зәбур 39:12, Дәрк’әтьн 32:32, Зәбур 69:28, Зәбур 139:16,

+ 56:12 Q. К’аһинтийе 5:4, Жьмар 30:2, Q. Дӧщари 23:21, Зәбур 50:14, Зәбур 116:17

+ 56:13 Зәбур 116:8,

• 57:1 Зәбур 108:1-5

+ 57:1 Зәбур 58:1, Зәбур 59:1, Зәбур 75:1, Зәбур 142:1

+ 57:1 Рʼутʼ 2:12, Зәбур 17:8

+ 57:3 Зәбур 144:5-7

+ 57:4 Зәбур 58:6, Мәсәлә 12:18, Мәсәлә 30:14

+ 57:6 Зәбур 7:15

+ 57:7 Зәбур 112:7-8

+ 57:10 Зәбур 36:4

+ 58:1 Зәбур 57:1, Зәбур 59:1, Зәбур 75:1

+ 58:3 Зәбур 51:5

+ 58:4 Q. Дӧщари 32:33, Зәбур 140:3,

+ 58:6 Зәбур 3:7, Зәбур 57:4

* 58:7 Фә'мина п'ара р'езейә дӧда ибранида нә зәлал ә.

* 58:9 Фә'мина ве р'езе бь ибрани нә зәлал ә.

+ 58:10 Зәбур 68:23

+ 58:11 Зәбур 9:8

+ 59:1 Зәбур 57:1, Зәбур 58:1, Зәбур 75:1,

+ 59:1 Зәбур 20:1

+ 59:3 Зәбур 10:9,

+ 59:6 Зәбур 22:16

+ 59:8 Зәбур 2:4, Зәбур 37:13

+ 59:9 Зәбур 9:9

+ 59:10 Зәбур 21:3, Зәбур 54:7

+ 59:11 Дәстпебун 15:1

+ 59:12 Мәсәлә 12:13

+ 59:14 Зәбур 22:16

+ 59:16 Зәбур 18:2

* 60:0 Аwа готи «Арамийед Бакӧр Р'оавайа Мәсопотамйайеда».

* * 60:0 Аwа готи «Арамийед говәка Сурйайеда».

• 60:1 Зәбур 108:6-13

+ 60:1 Зәбур 80:1

+ 60:1 Зәбур 80:2

* 60:4 Аwа готи «бәйраq».

+ 60:6 Дәстпебун 12:6, Дәстпебун 33:18, Дәстпебун 33:17

+ 60:11 Зәбур 146:3,

+ 61:3 Мәсәлә 18:10

+ 61:4 Зәбур 15:1, Рʼутʼ 2:12, Зәбур 17:8

+ 61:6 Зәбур 21:4

+ 61:8 Жьмар 30:2, Уньс 2:10

+ 62:1 Зәбур 39:1, Зәбур 77:1

+ 62:2 Зәбур 18:2, Зәбур 30:6

+ 62:4 Мәсәлә 26:23,

+ 62:9 Зәбур 39:5, Зәбур 144:4,

+ 62:10 Луqа 12:15

+ 62:11 Ә’йанти 19:1

* 62:12 Мәтта 16:27; Р'омайи 2:6; Ә'йанти 2:23.

+ 62:12 Дәрк’әтьн 34:6, Зәбур 86:5, Мәсәлә 24:12

+ 63:1 Зәбур 42:1, Зәбур 143:6

+ 63:3 Зәбур 36:7

+ 63:4 Зәбур 104:33

* 63:6 Аwа готи «дәмед шәве, п'аред шәве».

+ 63:6 Зәбур 42:8, Зәбур 149:5, К’аред Шандийа 16:25

+ 63:7 Рʼутʼ 2:12, Зәбур 17:8

+ 63:9 Жьмар 16:32-33

* 63:10 Аwа готи «wаwик, тори», кӧ щьсьнәки сәйе бәйани йә.

+ 63:11 Q. Дӧщари 6:13, Зәбур 107:42

+ 64:1 Зәбур 55:2-3

+ 64:3 Зәбур 11:2, Зәбур 57:3, Мәсәлә 12:18, Мәсәлә 30:14

+ 64:4 Мәсәлә 1:11,

+ 64:5 Зәбур 73:11

* 64:6 Әва р'еза тек'ста ибранида нә зәлал ә.

+ 64:7 Зәбур 7:12-13, Зәбур 18:14

+ 64:8 Мәсәлә 12:13, Мәсәлә 18:7,

+ 64:10 Зәбур 7:1, Зәбур 11:1

+ 65:1 Жьмар 30:2, Уньс 2:10

+ 65:2 Зәбур 86:9

+ 65:4 Зәбур 24:4, Зәбур 27:4

+ 65:5 Зәбур 22:27

+ 65:7 Зәбур 89:9, Зәбур 107:29, Уньс 1:15, Мәтта 8:26,

+ 65:9 Q. К’аһинтийе 26:4, Зәбур 46:4

+ 66:1 Зәбур 98:4, Зәбур 100:1

+ 66:3 Зәбур 47:2, Q. Дӧщари 33:29

+ 66:4 Зәбур 86:9

+ 66:5 Зәбур 46:8

+ 66:6 Дәрк’әтьн 14:21-22,

+ 66:10 Пәтрус I 1:7

+ 66:13 Жьмар 30:2, Уньс 2:10

+ 66:16 Марqос 5:19

+ 66:18 Мәсәлә 15:8, Мәсәлә 28:9,

+ 67:1 Жьмар 6:25, Зәбур 4:5

+ 67:2 Тито 2:11

+ 67:4 Зәбур 9:8

+ 67:6 Q. К’аһинтийе 26:4, Зәбур 85:12

+ 68:1 Жьмар 10:35, Жьмар 10:35

+ 68:2 Зәбур 37:20, Зәбур 97:5,

+ 68:3 Зәбур 32:11

* 68:4 Wәлгәр'андьна Йунанийә кәвьнда аһа йә: «Р'еке Wир'а һазьр кә».

+ 68:5 Q. Дӧщари 10:18

* 68:6 Аwа готи «щийе бе ав».

+ 68:6 Зәбур 113:9,

+ 68:7 Дәрк’әтьн 13:21

+ 68:8 Дәрк’әтьн 19:18,

+ 68:12 Зәбур 110:5

* 68:13 Фә'мина ибрани нә зәлал ә.

* 68:15 Т'опраха Башане дьк'әтә алийе р'оһьлата ч'әме Урдӧне. Бь фькьра гәләк зана, Башан бә'са ч'ийайе Һәрмоне дькә, кӧ жь бә'ре незики 2800 метьр бьльндтьр ә. Хwәде әв ч'ийайе бьльнд нәбьжарт бона П'арьстгәһа Хwә, ле ч'ийайе Сийонейи ль Оршәлиме, кӧ жь бә'ре 750 метьр бьльндтьр ә.

+ 68:16 Дәрк’әтьн 19:18, Зәбур 132:13-14

* 68:17 Аwа жи те фә'мкьрьне: «Хӧдан нава wанда йә, Хwәдейе Синайе, ль Щийе Пироз».

* 68:18 Әфәси 4:8.

+ 68:18 Әфәси 4:8

+ 68:19 Зәбур 55:22, Мәтта 11:28

+ 68:21 Зәбур 110:6

+ 68:23 Зәбур 58:10

+ 68:28 Зәбур 76:11

* 68:30 Бь фькьра зана «р'ә'wьре qамиша» бә'са Һәспе Нил дькә, кӧ символа Мьсьре бу.

+ 68:30 Зәбур 22:12

+ 68:32 Зәбур 102:21-22

+ 68:33 Зәбур 18:10, Зәбур 104:3, Зәбур 18:13, Зәбур 29:3

+ 68:35 Зәбур 29:11

+ 69:1 Зәбур 45:1

+ 69:1 Уньс 2:4, Уньс 2:6

* 69:2 «Ч'ьм-ч'ьмә» ә'рде бьнав ә, кӧ мәри дькарә бьхӧрпьше, нӧq бә.

+ 69:2 Зәбур 18:4, Зәбур 40:2, Зәбур 42:6

+ 69:3 Зәбур 119:82,

* 69:4 Йуһ'әнна 15:25.

+ 69:4 Зәбур 35:19, Йуһ’әнна 15:25, Зәбур 40:12

* 69:9 Йуһ'әнна 2:17.

* * 69:9 Р'омайи 15:3.

+ 69:9 Йуһ’әнна 2:17, Р’омайи 15:3

+ 69:14 Зәбур 144:7

* 69:15 Хәбәра «qӧни», әw ч'ә'ләкә авейә бебьни йә. Бь ибрани әв хәбәр навәк бона «дийаре мьрийа» йә.

+ 69:16 Зәбур 63:3, Зәбур 109:21

* 69:21 Мәтта 27:34, 48; Марqос 15:36; Луqа 23:36; Йуһ'әнна 19:28-29.

+ 69:21 Мәтта 27:34, Йуһ’әнна 19:28-29

+ 69:22 Зәбур 35:4-8, Зәбур 109:6-15

* 69:22-23 Р'омайи 11:9-10.

+ 69:23 Р’омайи 11:9-10

* 69:25 К'аред Шандийа 1:20.

+ 69:25 К’аред Шандийа 1:20

* 69:28 Ә'йанти 3:5; 13:8; 17:8.

+ 69:28 Дәрк’әтьн 32:32, Зәбур 56:8, Ә’йанти 3:5

+ 69:29 Зәбур 20:1

+ 69:31 Зәбур 50:13

* 69:32 «Т'әнгәзар» йе кӧ тәнгасийеда дькә зарин.

+ 69:34 Зәбур 96:11

+ 69:35 Зәбур 69:35, Зәбур 147:2

+ 69:36 Зәбур 102:28

• 70:1 Зәбур 40:12-16

+ 70:1 Зәбур 38:1

+ 70:2 Зәбур 35:4, Зәбур 6:10

+ 70:3 Зәбур 35:25

+ 70:5 Зәбур 86:1, Зәбур 109:22

• 71:1 Зәбур 31:1-3

* 71:3 Әва тек'ста жь wәлгәр'андьна йунанийә кәвьн те, ле бь ибрани аһа йә: «Бьбә qәйайе сьт'аргәһа мьн кӧ т'ьме әз бьр'әвьме. Тә ә'мьр кьр кӧ мьн хьлаз ки».

+ 71:3 Зәбур 18:2

+ 71:4 Зәбур 140:1, Зәбур 140:4

+ 71:6 Зәбур 22:9-10

+ 71:8 Зәбур 35:28

+ 71:10 Зәбур 56:6

+ 71:11 Зәбур 3:2

+ 71:13 Зәбур 35:4, Зәбур 40:14,

+ 71:15 Зәбур 40:5

+ 71:19 Зәбур 36:5, Дәрк’әтьн 15:11, Зәбур 35:10

+ 71:22 Зәбур 33:2

+ 72:1 Зәбур 127:1,

+ 72:4 Мәсәлә 29:14

* 72:5 Әва тек'ста жь wәлгәр'андьна йунанийә кәвьн те, ле тек'ста ибрани аһа те фә'мкьрьне: «Wе жь Тә бьтьрсьн ньсьл бь ньсьл, һ'әта тә'в у һив һәбьн».

+ 72:5 Зәбур 89:36-37

+ 72:6 Q. Дӧщари 32:2

+ 72:7 Зәбур 92:12

+ 72:8 Дәрк’әтьн 23:31, Зәбур 89:25,

+ 72:10 Дәстпебун 10:4, Уньс 1:3,

+ 72:12 Мәсәлә 31:8

+ 72:14 Зәбур 116:15

+ 72:17 Зәбур 104:31, Дәстпебун 12:3

+ 72:18 Зәбур 136:4

+ 72:19 Жьмар 14:21, Зәбур 41:13

+ 73:1 Зәбур 32:2, Йуһ’әнна 1:47

* 73:3 Аwа готи «хер-хwәшийеда пешдачуйин».

+ 73:3 Зәбур 37:1, Мәсәлә 3:31

* 73:10 Мә'на тек'ста ибрани нә зәлал ә.

+ 73:13 Q. Дӧщари 21:6, Зәбур 26:6

* 73:14 Дӧ мә'нед «к'әwандьн» һәнә, (мә'на дӧда ве р'езеда щида йә): 1. Афубун, аwа готи к'әwандьна гӧна. 2. Ледан, аwа готи фьланкәсе к'әwа беванкәсе да.

+ 73:17 Зәбур 37:38

+ 73:18 Зәбур 35:6,

* 73:20 «Зьвер» бизоки кӧ мә'де йәки начә тьштәки.

+ 73:25 Зәбур 16:2

+ 73:26 Зәбур 16:5,

+ 73:28 Аqуб 4:8, Зәбур 118:17

+ 74:1 Зәбур 79:13, Зәбур 95:7, Зәбур 100:3,

+ 74:2 Дәрк’әтьн 3:1-2, Дәрк’әтьн 19:18

+ 74:8 Зәбур 83:4

+ 74:9 Мәсәлә 29:18,

+ 74:12 Зәбур 44:4

+ 74:13 Зәбур 104:26,

+ 74:15 Дәрк’әтьн 17:5-6, Жьмар 20:11,

+ 74:16 Зәбур 104:19,

+ 74:17 Дәстпебун 8:22

+ 74:20 Q. К’аһинтийе 26:44, Зәбур 106:45

+ 74:23 Зәбур 65:6

* 75:1 Әва тек'ста жь wәлгәр'андьна йунанийә кәвьн те, ле һьнәк занә тек'ста ибрани аһа фә'м дькьн: «Һ'ьзурийа Тә незик ә, әw к'әрәмәтед Тә сальх дькьн».

+ 75:1 Зәбур 57:1, Зәбур 58:1, Зәбур 59:1

+ 75:8 Ә’йанти 14:10

+ 75:10 Зәбур 101:8

* 76:2 Аwа готи «Оршәлим».

+ 76:2 Зәбур 48:2-3

+ 76:3 Зәбур 46:9,

* 76:4 Әва тек'ста жь wәлгәр'андьна йунанийә кәвьн те, ле бь ибрани аһа те фә'мкьрьне: «Тӧ шәмал и у мәзьн и, жь ч'ийайе неч'ире тейи харе».

+ 76:6 Дәрк’әтьн 15:1, Дәрк’әтьн 15:21

+ 76:7 Ә’йанти 6:17

+ 76:11 Жьмар 30:2, Уньс 2:10, Зәбур 47:1-2, Зәбур 68:28,

+ 77:1 Зәбур 39:1, Зәбур 62:1

+ 77:2 Зәбур 86:7

+ 77:5 Q. Дӧщари 32:7, Зәбур 143:5

+ 77:11 Зәбур 105:5-6

+ 77:13 Дәрк’әтьн 15:11

+ 77:16 Зәбур 114:3,

+ 77:17 Зәбур 18:13, Зәбур 144:6

+ 77:18 Зәбур 97:4

+ 77:20 Дәрк’әтьн 12:50-51,

* 78:2 Мәтта 13:35.

+ 78:2 Зәбур 49:4, Мәтта 13:35

+ 78:3 Жьмар 23:23, Q. Дӧщари 32:7, Зәбур 44:1

+ 78:4 Q. Дӧщари 4:9, Q. Дӧщари 6:7, Q. Дӧщари 11:19, Q. Дӧщари 32:46

+ 78:5 Q. Дӧщари 31:12-13

+ 78:6 Зәбур 102:18

+ 78:8 Дәрк’әтьн 32:9,

* 78:9 Аwа готи «ч'әккьри».

+ 78:11 Q. Дӧщари 8:14, Зәбур 106:13,

+ 78:12 Жьмар 13:22, Дәрк’әтьн 7,

+ 78:13 Дәрк’әтьн 14:21-22, Дәрк’әтьн 15:8

+ 78:14 Дәрк’әтьн 13:21-22

+ 78:15 Дәрк’әтьн 17:6, Жьмар 20:11

+ 78:18 Дәрк’әтьн 17:7, Жьмар 20:13, Жьмар 11:4-6

+ 78:21 Жьмар 11:1

+ 78:23 Дәстпебун 7:11

* 78:24 Йуһ'әнна 6:31.

+ 78:24 Дәрк’әтьн 16:4, Дәрк’әтьн 16:14-31

+ 78:27 Дәрк’әтьн 16:13, Жьмар 11:31

+ 78:29 Жьмар 11:20

+ 78:31 Жьмар 11:33-34

+ 78:32 Жьмар 14:11

+ 78:33 Зәбур 39:5

+ 78:35 Q. Дӧщари 32:4

+ 78:38 Дәрк’әтьн 34:6, Жьмар 14:20

+ 78:39 Дәстпебун 6:3

+ 78:43 Дәрк’әтьн 7:3, Зәбур 105:27-36

+ 78:44 Дәрк’әтьн 7:17-24

+ 78:45 Дәрк’әтьн 8:2-14, Дәрк’әтьн 8:21-24

* 78:46 «Зәрьк» кӧрме кӧ шинайе дерьс дькә.

* * 78:46 Аwа готи «һәспе гиһе, сийаре буке».

+ 78:46 Дәрк’әтьн 10:12-15

+ 78:47 Дәрк’әтьн 9:23-25

+ 78:48 Дәрк’әтьн 9:19-21

+ 78:49 Дәрк’әтьн 12:13, Дәрк’әтьн 12:23

* 78:50 «Нәхwәшийа һ'ал» нәхwәшикә жь һәв һьлдане йә у ч'арә пе набә.

* 78:51 «Һам» кӧр'әки Нӧһ бу. Бьньһер'ә: Дәстпебун 10:6.

+ 78:51 Дәрк’әтьн 12:29, Зәбур 135:8

+ 78:52 Зәбур 77:20

+ 78:53 Дәрк’әтьн 14:27-28, Дәрк’әтьн 15:10

+ 78:54 Дәрк’әтьн 15:17

+ 78:55 Зәбур 135:12

+ 78:58 Q. Дӧщари 31:29, Q. Дӧщари 32:16

+ 78:65 Зәбур 35:23, Зәбур 44:23,

+ 78:68 Дәстпебун 49:8, Зәбур 87:2

+ 79:2 Q. Дӧщари 28:26

+ 79:4 Зәбур 44:13,

+ 79:5 Зәбур 85:5, Зәбур 89:46

+ 79:6 Ә’йанти 16:1

+ 79:7 Зәбур 14:4

+ 79:9 Зәбур 25:11, Луqа 18:13

+ 79:10 Зәбур 42:3, Зәбур 115:2, Q. Дӧщари 32:43

+ 79:11 Зәбур 102:20

+ 79:12 Дәстпебун 4:15, Q. К’аһинтийе 26:21

+ 79:13 Зәбур 74:1,

+ 80:1 Зәбур 60:1

+ 80:1 Зәбур 77:20, Зәбур 99:1, Q. Дӧщари 33:2, Зәбур 50:2

+ 80:2 Жьмар 2:18-24

+ 80:3 Зәбур 60:1, Жьмар 6:25

+ 80:4 Зәбур 89:46,

+ 80:5 Зәбур 42:3, Зәбур 102:9

+ 80:7 Жьмар 6:25

+ 80:8 Мәтта 21:33, Q. Дӧщари 7:1

+ 80:11 Зәбур 72:8

+ 80:12 Зәбур 89:40,

+ 80:19 Жьмар 6:25

+ 81:1 Зәбур 8:1, Зәбур 84:1

* 81:3 Щәжьна Йәкр'ожийа Һиве, дәстпебуна мәһада дьһатә кьрьне. Ле Щәжьна Һ'олькчекьрьне 15-е мәһ 7-а дьһата дәрбазкьрьне, аwа готи гава һив т'әмам дьбу. Бьньһер'ә: Жьмар 10:10; 29:1.

+ 81:3 Q. К’аһинтийе 23:24, Жьмар 10:10

+ 81:5 Дәрк’әтьн 11:4, Q. Дӧщари 28:49,

+ 81:6 Дәрк’әтьн 1:11

+ 81:7 Зәбур 50:15, Дәрк’әтьн 17:1-7, Жьмар 20:2-13

+ 81:8 Зәбур 50:7

+ 81:9 Дәрк’әтьн 20:2-3

+ 81:13 Q. Дӧщари 5:29,

+ 81:16 Q. Дӧщари 32:13-14

* 82:1 Гәләк занә дьфькьрьн, кӧ әва р'еза дьчә сәр һ'акьм у р'ебәред Исраеле, к'ижан кӧ р'аст диwане накьн. Ӧса жи бьньһер'ә: Әйуб 1:6; 22.

+ 82:2 Q. К’аһинтийе 19:15, Q. Дӧщари 1:17, Мәсәлә 18:5

+ 82:3 Зәбур 10:18,

+ 82:4 Мәсәлә 24:11

+ 82:5 Зәбур 11:3

* 82:6 Йуһ'әнна 10:34.

+ 82:6 Йуһ’әнна 10:34

+ 82:7 Зәбур 49:12,

+ 83:1 Зәбур 28:1

+ 83:4 Зәбур 74:8,

+ 83:6 Дәстпебун 25:12-16,

* 83:8 Әв һ'әму нав бә'са wан мьләта дькьн, к'ижан кӧ незики щьмә'та Исраеле дьман. Зар'ед Лут бә'са щьмә'та моwаби у амони дькә.

* 83:9 Р'ебәр 7:25.

* * 83:9 Р'ебәр 4:6-24.

* 83:11 Р'ебәр 7:24-25.

* * 83:11 Р'ебәр 8:21.

+ 83:18 Дәрк’әтьн 6:3

+ 84:1 Зәбур 8:1, Зәбур 81:1

+ 84:2 Зәбур 42:1, Зәбур 63:1

+ 84:3 Зәбур 5:2

+ 84:4 Зәбур 23:6, Зәбур 65:4

+ 84:5 Зәбур 122:1

* 84:6 «Бак'а» бь ибрани щур'ә-щур'ә те фә'мкьрьне: «гьри», «щийе дем», ӧса жи наве щур'әки дара йә.

+ 84:9 Дәстпебун 15:1

+ 84:11 Дәстпебун 15:1, Луqа 1:78

+ 84:12 Мәсәлә 16:20

+ 85:2 Зәбур 32:1

+ 85:3 Дәрк’әтьн 32:12

+ 85:5 Зәбур 79:5

+ 85:12 Q. К’аһинтийе 26:4, Зәбур 67:5

+ 86:1 Зәбур 17:1, Зәбур 142:1, Зәбур 40:17

+ 86:4 Зәбур 25:1

+ 86:5 Дәрк’әтьн 34:6, Зәбур 145:8

+ 86:7 Зәбур 77:2

+ 86:8 Дәрк’әтьн 15:11, Зәбур 35:10, Зәбур 96:4, Зәбур 97:9,

* 86:9 Ә'йанти 15:4.

+ 86:9 Зәбур 66:4, Ә’йанти 15:4

+ 86:10 Q. Дӧщари 6:4,

+ 86:11 Зәбур 25:4

+ 86:13 Зәбур 16:10,

+ 86:14 Зәбур 54:3

+ 86:15 Дәрк’әтьн 34:6

+ 86:16 Зәбур 116:16

+ 87:2 Зәбур 48:1, Зәбур 78:68

+ 87:3 Зәбур 46:4-5

* 87:4 Бь ибрани хәбәр бь хәбәр «Р'аһаб» ә, кӧ навәки Мьсьре йә.

* * 87:4 Бь ибрани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Әва ль wьр дьне к'әтийә».

+ 87:5 Зәбур 48:8

+ 87:7 Зәбур 36:8,

+ 88:1 Зәбур 22:2, Луqа 18:7

+ 88:3 Зәбур 16:10

+ 88:4 Зәбур 28:1, Зәбур 143:7, Мәсәлә 1:12

+ 88:6 Зәбур 143:3,

+ 88:7 Зәбур 42:6-7

+ 88:8 Зәбур 31:11,

+ 88:10 Зәбур 6:5,

+ 88:13 Зәбур 5:3

+ 88:17 Зәбур 22:16

+ 88:18 Зәбур 38:11

+ 89:1 Зәбур 101:1

* 89:4 К'аред Шандийа 2:30.

+ 89:4 Зәбур 132:11-12

+ 89:5 Зәбур 19:1,

* 89:6 «Мер-мьлйак'әт» бь ибрани хәбәр бь хәбәр «әwләдед хwәдейа», кӧ ль вьр те фә'мкьрьн мьлйак'әт у һәйинед ә'зманайә р'ӧһ'ани.

+ 89:6 Дәрк’әтьн 15:11, Дәстпебун 6:2,

+ 89:8 Зәбур 35:10

+ 89:9 Зәбур 65:7, Уньс 1:15

* 89:10 «Р'аһаб» навәки һ'утәки бә'ре йә, кӧ нишана к'ӧбар-бабахийе йә. Ӧса жи навәки символи бона Мьсьре те готьне. Бьньһер'ә: Зәбур 87:4.

+ 89:11 Зәбур 24:1

+ 89:12 Q. Дӧщари 3:9,

+ 89:14 Зәбур 97:2

+ 89:15 Жьмар 6:25, Зәбур 4:6

+ 89:18 Зәбур 47:9

+ 89:19 К’аред Шандийа 13:22

* 89:20 К'аред Шандийа 13:22.

+ 89:23 Зәбур 2:9

+ 89:25 Зәбур 72:8

+ 89:26 Q. Дӧщари 32:15, Зәбур 95:1

* 89:27 Ә'йанти 1:5.

+ 89:35 Ибрани 6:17-18

+ 89:38 Зәбур 44:9

+ 89:46 Зәбур 13:1, Зәбур 79:5, Зәбур 13:1, Зәбур 79:5

+ 89:48 Зәбур 49:9

+ 89:52 Зәбур 41:13

+ 90:1 Зәбур 34:1,

+ 90:1 Q. Дӧщари 33:27

+ 90:2 Мәсәлә 8:25, Q. Дӧщари 33:27, Зәбур 93:2,

+ 90:3 Дәстпебун 3:19, Зәбур 103:14,

* 90:4 Пәтрус II 3:8.

+ 90:4 Пәтрус II 3:8, Зәбур 39:5

+ 90:5 Зәбур 37:2,

+ 90:10 Дәстпебун 6:3, Дәстпебун 47:9

+ 90:17 Зәбур 128:2

+ 91:1 Зәбур 32:7, Зәбур 121:5

+ 91:2 Зәбур 18:2

+ 91:3 Зәбур 124:7, Мәсәлә 6:5

+ 91:4 Зәбур 17:8, Зәбур 36:4

+ 91:5 Мәсәлә 3:23, Мәсәлә 3:25

+ 91:8 Зәбур 37:34, Зәбур 92:11, Мәсәлә 29:16

+ 91:9 Q. Дӧщари 33:27, Зәбур 18:2

+ 91:10 Мәсәлә 12:21

* 91:11-12 Мәтта 4:6; Луqа 4:10-11.

+ 91:12 Мәсәлә 3:23, Мәтта 4:6, Луqа 4:10-11

* 91:13 Луqа 10:19.

+ 91:13 Марqос 16:18, Луqа 10:19

+ 91:14 Зәбур 22:7-8, Мәсәлә 8:17, Зәбур 9:10

+ 91:16 Зәбур 21:4

+ 92:1 Зәбур 147:1

+ 92:5 Зәбур 111:2, Ә’йанти 15:3

+ 92:8 Зәбур 93:4

+ 92:10 Зәбур 23:5, Мәсәлә 27:9,

+ 92:11 Зәбур 37:34, Зәбур 60:8, Зәбур 91:8, Мәсәлә 29:16

+ 92:12 Зәбур 72:7, Мәсәлә 11:28, Мәсәлә 11:28

+ 92:13 Зәбур 135:2

+ 92:15 Зәбур 18:1, Дәстпебун 18:25,

+ 93:1 Зәбур 96:10, Зәбур 97:1, Зәбур 99:1, Зәбур 104:1

+ 93:2 Q. Дӧщари 33:27, Зәбур 55:19, Зәбур 90:2,

+ 93:4 Зәбур 92:8

+ 94:1 Q. Дӧщари 32:35, Q. Дӧщари 32:43, Q. Дӧщари 33:2, Зәбур 50:2

+ 94:3 Ә’йанти 6:10

* 94:9 Аwа готи «щур'ә».

+ 94:9 Мәсәлә 20:12

+ 94:10 Зәбур 39:5, Корьнт’и I 3:20

* 94:11 Корьнт'и I 3:20.

+ 94:12 Мәсәлә 3:11-12

* 94:14 Р'омайи 11:1-2.

+ 94:14 Р’омайи 11:2

+ 94:17 Зәбур 124:1-3

+ 94:21 Дәрк’әтьн 23:7, Мәсәлә 17:15,

+ 94:22 Зәбур 18:2

+ 95:1 Q. Дӧщари 32:15, Зәбур 89:26

+ 95:3 Зәбур 86:8, Зәбур 135:5

+ 95:5 Дәстпебун 1:9-10

+ 95:7 Зәбур 74:1, Ибрани 3:7-11

* 95:8 Бьньһер'ә: Дәрк'әтьн 17:7; Жьмар 20:2-13.

* * 95:11 Жьмар 14:20-23; Шьровәкьрьна Qануне 1:34-36, 12:9-10; Ибрани 4:3-5.

* 95:7-11 Ибрани 3:7-11, 15, 18; 4:1, 3, 5, 7.

+ 95:11 Жьмар 14:22-23, Q. Дӧщари 1:35, Q. Дӧщари 12:9,

+ 96:1 Зәбур 33:3,

+ 96:2 Зәбур 100:4

+ 96:3 Зәбур 9:1

+ 96:4 Зәбур 18:3, Зәбур 145:3, Дәрк’әтьн 18:11

+ 96:7 Зәбур 29:1

+ 96:9 Зәбур 114:7

+ 96:10 Зәбур 93:1, Зәбур 97:1, Зәбур 99:1

+ 96:11 Зәбур 98:7

+ 96:13 Зәбур 9:8

+ 97:1 Зәбур 93:1, Зәбур 96:10, Зәбур 99:1

+ 97:2 Дәрк’әтьн 19:9, Дәрк’әтьн 20:21, Зәбур 18:11, Зәбур 89:14

+ 97:3 Зәбур 21:9

+ 97:4 Зәбур 77:18

+ 97:5 Зәбур 68:2,

+ 97:6 Зәбур 19:1, Зәбур 50:6

+ 97:7 Ибрани 1:6

+ 97:8 Зәбур 48:11

+ 97:9 Зәбур 86:8

+ 97:10 Мәсәлә 8:13, Р’омайи 12:9, Зәбур 31:23, Зәбур 37:28

+ 97:11 Зәбур 27:1, Зәбур 112:4, Мәсәлә 4:18,

+ 97:12 Зәбур 32:11

+ 98:1 Зәбур 33:3,

+ 98:4 Зәбур 66:1, Зәбур 100:1

+ 98:6 Жьмар 10:10

+ 98:7 Зәбур 96:11

+ 98:9 Зәбур 96:13, Зәбур 110:6,

+ 99:1 Зәбур 93:1, Зәбур 96:10, Зәбур 97:1, Зәбур 80:1

+ 99:2 Зәбур 113:4

+ 99:4 Зәбур 11:7

+ 99:6 Дәрк’әтьн 32:11-14, Жьмар 16:48,

+ 99:7 Дәрк’әтьн 33:9

+ 99:8 Жьмар 14:20, Жьмар 20:12

+ 99:9 Зәбур 2:6

+ 100:1 Зәбур 66:1, Зәбур 98:4

+ 100:3 Зәбур 74:1,

+ 100:4 Зәбур 96:2

+ 100:5 Зәбур 106:1

+ 101:1 Зәбур 89:1

+ 101:2 Зәбур 119:1,

+ 101:5 Дәрк’әтьн 20:16, Мәсәлә 19:5, Мәсәлә 6:17, Мәсәлә 30:13

+ 101:8 Зәбур 75:10

+ 102:1 Зәбур 142:2

+ 102:3 Зәбур 37:20,

+ 102:4 Зәбур 37:2, Зәбур 107:18

+ 102:9 Зәбур 42:3, Зәбур 80:5

+ 102:11 Зәбур 109:23, Зәбур 144:4

+ 102:12 Зәбур 9:7, Зәбур 135:13

+ 102:13 Жьмар 10:35,

+ 102:18 Зәбур 22:30, Зәбур 78:6

+ 102:19 Дәстпебун 11:5, Q. Дӧщари 26:15, Зәбур 14:2

+ 102:20 Зәбур 79:11

+ 102:21 Зәбур 68:32

+ 102:26 Ә’йанти 20:11

* 102:25-27 Ибрани 1:10-12.

+ 102:27 Ибрани 1:10-12, Ибрани 13:8

+ 102:28 Зәбур 69:36, Зәбур 112:2

+ 103:1 Зәбур 104:1, Зәбур 146:1

+ 103:3 Дәрк’әтьн 15:26, Дәрк’әтьн 34:7

+ 103:4 Зәбур 5:12

+ 103:8 Дәрк’әтьн 34:6

+ 103:11 Зәбур 36:5,

+ 103:14 Дәстпебун 2:7

+ 103:15 Зәбур 90:5-6

+ 103:16 Зәбур 37:10

+ 103:17 Зәбур 25:6

+ 103:18 Дәрк’әтьн 20:6, Q. Дӧщари 7:9

+ 103:19 Зәбур 11:4, Зәбур 93:2

+ 103:20 Зәбур 148:2

+ 104:1 Зәбур 103:1, Зәбур 93:1

+ 104:3 Зәбур 18:10

* 104:4 Ибрани 1:7.

+ 104:4 Ибрани 1:7

+ 104:5 Зәбур 24:2, Мәсәлә 8:29, Зәбур 119:90,

+ 104:7 Зәбур 18:15,

+ 104:9 Дәстпебун 1:9, Зәбур 33:7,

+ 104:14 Q. Дӧщари 11:14-15, Зәбур 147:8-9

+ 104:15 Мәсәлә 31:6, К’аред Шандийа 14:17

+ 104:19 Дәстпебун 1:14, Зәбур 74:16,

+ 104:24 Мәсәлә 3:19

+ 104:27 Зәбур 136:25

+ 104:28 Зәбур 145:16

+ 104:29 Дәстпебун 3:19, Зәбур 90:3, Зәбур 146:4,

+ 104:31 Зәбур 72:17

+ 104:32 Зәбур 144:5

+ 104:33 Зәбур 63:4, Зәбур 146:2

* 104:35 «Һалелуйа» форма кьн ә, кӧ жь зьмане ибрани те, кӧ те фә'мкьрьне: «Пәсьне Хӧдан бьдьн» йан «Шькьр жь Хwәдер'а».

+ 105:4 Зәбур 24:6, Зәбур 27:8

+ 105:5 Зәбур 77:11-12

+ 105:8 Q. Дӧщари 7:9, Q. К’аһинтийе 26:42

+ 105:9 Дәстпебун 17:2, Дәстпебун 26:3

+ 105:11 Дәстпебун 35:11-12

+ 105:12 Q. Дӧщари 7:7, Q. Дӧщари 26:5

+ 105:14 Дәстпебун 12:17, Дәстпебун 20:3

+ 105:15 Дәстпебун 20:7

+ 105:16 Дәстпебун 41:54

+ 105:17 Дәстпебун 37:28, Дәстпебун 45:5

+ 105:19 Дәстпебун 37:7, Дәстпебун 41:54

+ 105:20 Дәстпебун 41:14

+ 105:21 Дәстпебун 41:40

+ 105:23 Дәстпебун 46:6

+ 105:24 Дәрк’әтьн 1:7, Q. Дӧщари 26:5

+ 105:25 Дәрк’әтьн 9:12

+ 105:26 Дәрк’әтьн 3:10, Дәрк’әтьн 4:14

+ 105:27 Дәрк’әтьн 7:3, Зәбур 78:43-51

+ 105:28 Дәрк’әтьн 10:21-23

+ 105:29 Дәрк’әтьн 7:17-24

+ 105:30 Дәрк’әтьн 8:2-14

+ 105:31 Дәрк’әтьн 8:16-24

+ 105:32 Дәрк’әтьн 9:23-25

+ 105:34 Дәрк’әтьн 10:12-15

+ 105:36 Дәрк’әтьн 12:29

+ 105:37 Дәрк’әтьн 12:35-36

+ 105:38 Дәрк’әтьн 12:33

+ 105:39 Дәрк’әтьн 13:21-22

+ 105:40 Дәрк’әтьн 16:4, Дәрк’әтьн 16:14-31

+ 105:41 Дәрк’әтьн 17:6, Жьмар 20:11

+ 105:42 Дәстпебун 15:14

+ 105:43 Дәстпебун 15

+ 106:3 Зәбур 15:2

+ 106:7 Дәрк’әтьн 14:11

+ 106:8 Дәрк’әтьн 9:16, Дәрк’әтьн 14:18

+ 106:9 Дәрк’әтьн 15:8, Зәбур 18:15, Дәрк’әтьн 14:21-22

+ 106:10 Луqа 1:71

+ 106:11 Дәрк’әтьн 14:28

+ 106:12 Дәрк’әтьн 14:31

+ 106:13 Q. Дӧщари 8:14, Зәбур 78:11,

+ 106:14 Жьмар 11:4

+ 106:15 Жьмар 11:20, Зәбур 78:29

+ 106:16 Жьмар 16:1-3

+ 106:17 Жьмар 16:31-32, Жьмар 11:6

+ 106:18 Жьмар 16:35

+ 106:19 Дәрк’әтьн 32:4, Q. Дӧщари 9:8

+ 106:20 Р’омайи 1:23

+ 106:21 Q. Дӧщари 8:12-14, Зәбур 78:11, Мәсәлә 3:12,

+ 106:23 Дәрк’әтьн 32:10, Q. Дӧщари 9:14

+ 106:24 Жьмар 14:2-4

+ 106:27 Жьмар 14:30

* 106:28 «П'ьһор» әw ч'ийаки Моwабе бу, кӧ дьк'әтә алийе р'оһьлата Урдӧне. Баә'л-П'ьһор жи п'уте щьмә'та Моwабе бу.

+ 106:28 Жьмар 25:1-5,

+ 106:30 Жьмар 25:7-8

+ 106:31 Дәстпебун 15:6, Жьмар 25:10-13

+ 106:32 Дәрк’әтьн 17:7, Жьмар 20:13

+ 106:33 Жьмар 20:10

+ 106:36 Дәрк’әтьн 23:33,

+ 106:37 Q. Дӧщари 32:17

+ 106:38 Жьмар 35:33

+ 106:45 Q. К’аһинтийе 26:42, Зәбур 74:20,

+ 106:48 Зәбур 41:13

+ 107:1 Зәбур 106:1

+ 107:2 Зәбур 106:10, Q. Дӧщари 30:3,

+ 107:9 Луqа 1:53

+ 107:11 Мәсәлә 1:25

+ 107:12 Зәбур 22:11

+ 107:18 Зәбур 9:13

+ 107:22 Зәбур 50:14, Ибрани 13:15

+ 107:25 Уньс 1:4

+ 107:29 Зәбур 65:7, Зәбур 89:9, Уньс 1:15, Мәтта 8:26

+ 107:34 Дәстпебун 19:24-28,

+ 107:38 Дәстпебун 12:2, Дәрк’әтьн 1:7,

+ 107:41 Зәбур 113:7

+ 107:42 Зәбур 119:74, Зәбур 63:11

• 108:1 Зәбур 57:7-11, Зәбур 60:5-12

+ 108:1 Зәбур 112:7-8

+ 108:4 Зәбур 36:4

+ 108:7 Дәстпебун 12:6, Дәстпебун 33:18, Дәстпебун 33:17

+ 108:12 Зәбур 146:3,

+ 109:1 Зәбур 28:1

+ 109:2 Зәбур 52:2

+ 109:3 Зәбур 35:19

+ 109:5 Зәбур 35:12, Мәсәлә 17:13,

* 109:6 «Сатан» хәбәрәкә ибрани йә, кӧ те фә'мкьрьне «шькийаткьр». Диwанед ве дьнеда йан диwана Хwәдеда шькийаткьр һәнә.

+ 109:6 Зәбур 35:4-8, Зәбур 69:22-25

+ 109:7 Мәсәлә 28:10

* 109:8 К'аред Шандийа 1:20.

+ 109:8 К’аред Шандийа 1:20

+ 109:9 Дәрк’әтьн 22:24

* 109:10 Тек'ст анәгори wәлгәр'андьна Йунанийә кәвьн ә, ле бь ибрани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Жь хьрабед хwә дәрк'әвьн, нан бьхwазьн».

+ 109:13 Зәбур 21:10

+ 109:14 Дәрк’әтьн 20:5

+ 109:15 Мәсәлә 10:7

+ 109:18 Жьмар 5:22

+ 109:21 Зәбур 69:16

+ 109:22 Зәбур 40:7

+ 109:23 Зәбур 102:11, Дәрк’әтьн 10:19

* 109:25 Мәтта 27:39.

+ 109:31 Зәбур 16:8

* 110:1 Бь ибрани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Йаһwе готә Адон-е мьн». «Йаһwе» наве Хwәдейи пироз ә у «Адон» те фә'мкьрьне «хwәйи». Wәлгәр'андьна йунанийә кәвьнда, һәр дӧ «Курйос» ьн, кӧ те фә'мкьрьне «хwәйи» йан «хӧдан».

* * 110:1 Мәтта 22:44; Марqос 12:36; Луqа 20:42-43; К'аред Шандийа 2:34-35; Корьнт'и I 15:25; Әфәси 1:20-22; Колоси 3:1; Ибрани 1:13; 8:1; 10:12-13.

+ 110:1 Мәтта 22:44, Марqос 12:36, Луqа 20:42-43, К’аред Шандийа 2:34-35, Зәбур 8:6, Марqос 16:19, Ибрани 1:13, Ибрани 10:13

+ 110:2 Зәбур 2:6, Зәбур 72:8

* 110:4 Ибрани 5:6; 6:20; 7:17, 21.

+ 110:4 Ибрани 6:17-18, Дәстпебун 14:18-20, Ибрани 5:6, Ибрани 7:17, Ибрани 7:21

+ 110:5 Зәбур 68:12

+ 110:6 Зәбур 9:8, Зәбур 68:21

* 110:1-7 Бь фькьра гәләк зана, әва зәбура бона qәwин-qәдимкьрьна т'әхте п'адшед Исраелейә жь зӧр'әта Даwьд дьһатә готьне. Дӧ готьнед Хӧданә бь дәве п'ехәмбәр веда һәнә, йа пешьн р'еза 1-да йә у йа дӧда р'еза 4-да йә, һәр дӧ нава ван «...» кәванада нә. Гава п'адшаки ну жь зӧр'әта Даwьд сәр т'әхте хwә р'удьньшт, һьнге әва зәбура бона wи дьһатә готьне. Илаһи әв зәбура бона Мәсиһ һатийә готьне, чьмки Әw жи жь зӧр'әта Даwьд дьһатә һ'әсабе (Луqа 1:31-32; Мәтта 1:6, 17; 15:22; 21:9). Иса Мәсиһ р'еза йәкейә ве зәбуре һьлда сәр Хwә. Бьньһер'ә: Мәтта 22:44, Марqос 12:36, Луqа 20:42, К'аред Шандийада 2:34.

+ 111:1 Зәбур 149:1, Зәбур 138:1

+ 111:2 Зәбур 92:5

+ 111:3 Зәбур 112:3

+ 111:4 Дәрк’әтьн 34:6

+ 111:5 Зәбур 105:8

+ 111:9 Луqа 1:68, Зәбур 99:3, Луqа 1:49

* 111:1-10 Әва зәбурәкә «акростик» ә, аwа готи анәгори әлифбәйа һ'әрфед ибрани чекьри йә.

+ 111:10 Мәсәлә 1:7, Мәсәлә 9:10, Q. Дӧщари 4:6

+ 112:1 Зәбур 1:2, Зәбур 128:1

+ 112:2 Мәсәлә 11:21

+ 112:3 Зәбур 111:3

+ 112:4 Зәбур 27:1, Зәбур 97:11,

+ 112:5 Зәбур 37:26

+ 112:6 Мәсәлә 10:7

+ 112:7 Зәбур 57:7, Зәбур 108:1

+ 112:8 Зәбур 54:7

* 112:9 Корьнт'и II 9:9.

+ 112:9 Мәсәлә 11:24-25, Q. Дӧщари 24:13, Корьнт’и II 9:9

* 112:1-10 Әва зәбурәкә «акростик» ә, аwа готи анәгори әлифбәйа һ'әрфед ибрани чекьри йә.

+ 113:2 Зәбур 115:18

+ 113:3 Зәбур 48:10, Зәбур 50:1,

+ 113:4 Зәбур 99:2, Зәбур 148:13, Зәбур 8:1

+ 113:5 Зәбур 35:10

+ 113:6 Зәбур 11:4

+ 113:7 Зәбур 107:41

+ 113:9 Зәбур 68:6

+ 114:1 Дәрк’әтьн 12:37

+ 114:3 Дәрк’әтьн 14:21-22, Зәбур 77:16,

+ 114:4 Зәбур 29:6

+ 114:7 Зәбур 96:9

+ 114:8 Дәрк’әтьн 17:6, Жьмар 20:11, Зәбур 78:15

+ 115:2 Зәбур 42:3, Зәбур 79:10,

+ 115:3 Зәбур 2:4, Зәбур 11:4, Зәбур 135:6

+ 115:4 Зәбур 135:15-18

+ 115:5 Q. Дӧщари 4:28

+ 115:10 Дәстпебун 15:1

+ 115:17 Зәбур 6:5,

+ 115:18 Зәбур 113:2

+ 116:1 Q. Дӧщари 6:5, Зәбур 18:1

+ 116:3 Зәбур 18:4-5

+ 116:5 Дәрк’әтьн 34:6

+ 116:7 Зәбур 13:5

+ 116:8 Зәбур 56:13

+ 116:9 Зәбур 27:13

* 116:10 Корьнт'и II 4:13.

+ 116:10 Корьнт’и II 4:13

+ 116:11 Зәбур 62:7

* 116:13 Әw дийарийа шәраве бона шькьрдайина наве Хӧдан сәр горигәһеда дьһатә р'етьне.

+ 116:14 Жьмар 30:2, Зәбур 50:14, Уньс 2:10

+ 116:15 Зәбур 72:14

+ 116:16 Зәбур 86:16

+ 116:17 Зәбур 50:14, Зәбур 56:12

* 117:1 Р'омайи 15:11.

+ 117:1 Р’омайи 15:11

+ 117:2 Зәбур 36:5,

+ 118:1 Зәбур 106:1

+ 118:5 Зәбур 18:19, Зәбур 31:7

* 118:6 Ибрани 13:6.

+ 118:6 Зәбур 56:4, Зәбур 56:11, Ибрани 13:6

+ 118:7 Зәбур 54:7

+ 118:8 Зәбур 146:3,

+ 118:10 Зәбур 22:12

* 118:14 Хәбәра «qӧдрәт» бь ибрани ӧса жи те фә'мкьрьне: «зәбур» йан «стьран».

+ 118:14 Дәрк’әтьн 15:2,

+ 118:15 Дәрк’әтьн 15:6

+ 118:17 Зәбур 73:28, Зәбур 107:22

* 118:19 «Дәргәһед р'астийе» те фә'мкьрьне һьн чаwа «дәргәһед сәрк'әтьне», һьн жи «дәргәһед хwә р'астийе гьртьне», аwа готи «дәргәһед П'арьстгәһе».

+ 118:19 Зәбур 24:7,

+ 118:20 Ә’йанти 21:27

+ 118:22 Мәтта 21:42, Марqос 12:10, Луqа 20:17, К’аред Шандийа 4:11, Әфәси 2:20, Пәтрус I 2:7

* 118:22-23 Мәтта 21:42; Марqос 12:10-11; Луqа 20:17; К'аред Шандийа 4:11; Пәтрус I 2:4, 7.

* 118:25-26 Мәтта 21:9; 23:39; Марqос 11:9; Луqа 13:35; 19:38; Йуһ'әнна 12:13.

+ 118:26 Мәтта 21:9, Мәтта 23:39, Марqос 11:9, Луqа 13:35, Луqа 19:38

+ 118:27 Зәбур 18:28

+ 118:29 Зәбур 106:1

+ 119:1 Зәбур 101:2, Зәбур 101:6

+ 119:3 Йуһ’әнна I 3:9, Йуһ’әнна I 5:18

+ 119:6 Зәбур 119:80

+ 119:8 Зәбур 38:21

+ 119:9 Зәбур 25:7,

+ 119:11 Зәбур 37:3, Зәбур 40:8

+ 119:12 Зәбур 27:11

+ 119:13 Q. Дӧщари 6:7

+ 119:14 Мәсәлә 3:14-15

+ 119:15 Зәбур 25:4

+ 119:19 Зәбур 39:12

+ 119:20 Зәбур 42:1

+ 119:21 Q. Дӧщари 27:26,

+ 119:23 Зәбур 119:161,

+ 119:28 Зәбур 22:14

+ 119:34 Зәбур 119:69

+ 119:36 Мәсәлә 23:4

+ 119:42 Мәсәлә 27:11

+ 119:46 Мәтта 10:18, К’аред Шандийа 26:1

+ 119:47 Зәбур 1:2

+ 119:54 Зәбур 39:12

+ 119:57 Зәбур 16:5

+ 119:61 Зәбур 140:5,

+ 119:62 Зәбур 42:8, К’аред Шандийа 16:25

+ 119:64 Зәбур 33:5

+ 119:68 Зәбур 106:1, Марqос 10:18

+ 119:69 Зәбур 119:34

+ 119:70 Зәбур 17:10

+ 119:71 Р’омайи 8:28

+ 119:72 Зәбур 19:10

+ 119:74 Зәбур 107:42

+ 119:80 Зәбур 119:6

+ 119:82 Зәбур 69:3,

+ 119:84 Ә’йанти 6:10

+ 119:85 Зәбур 7:15,

+ 119:90 Зәбур 104:5,

+ 119:98 Q. Дӧщари 4:6

+ 119:101 Мәсәлә 1:15

+ 119:103 Зәбур 19:9, Ә’йанти 10:9-10

+ 119:105 Мәсәлә 6:23, Пәтрус II 1:19

+ 119:110 Зәбур 140:5,

+ 119:111 Q. Дӧщари 33:4,

+ 119:114 Зәбур 32:7, Дәстпебун 15:1

+ 119:115 Зәбур 6:8, Мәтта 7:23

+ 119:123 Зәбур 119:82,

+ 119:127 Зәбур 19:10, Мәсәлә 8:10

* 119:128 Аwа готи «ащьзбун, жечуйин, жь бәр ч'ә'ва р'әш».

+ 119:130 Зәбур 19:7

+ 119:135 Жьмар 6:25

+ 119:140 Зәбур 12:6, Зәбур 18:30, Мәсәлә 30:5

+ 119:142 Зәбур 19:9

+ 119:147 Зәбур 5:4

+ 119:151 Q. Дӧщари 4:7, Зәбур 145:18

+ 119:157 Зәбур 3:1

+ 119:158 Зәбур 139:20

+ 119:160 Йуһ’әнна 17:17

+ 119:161 Зәбур 119:23

+ 119:166 Дәстпебун 49:18

+ 119:168 Зәбур 139:3, Мәсәлә 5:21, Ибрани 4:13

* 119:1-176 Әва зәбурәкә «акростик» ә, аwа готи анәгори әлифбәйа һ'әрфед ибрани чекьри йә.

+ 119:176 Пәтрус I 2:25

+ 120:2 Мәсәлә 6:17

+ 120:4 Зәбур 140:10, Мәсәлә 25:22

* 120:5 Мәшәх дьк'әтә незики Бә'ра Р'әш. Qедар ә'ширәк бу, кӧ нава qумьстанеда дьма, йа кӧ нава Сурийа у Ә'рәбьстанеда бу. Мәшәх у Qедар жь Оршәлиме дур бун у бьнәлийед wан дәра мина йед бәйани дьһатьнә һ'әсабе. Дьбәк щьһу жи нава wанда һәбун. Бәлки зәбурбеж бона wан щьһуйед кӧ жь Оршәлиме дур дьман стьрайә.

+ 120:5 Дәстпебун 10:2,

+ 121:1 Зәбур 120:1

+ 121:2 Зәбур 124:8

+ 121:3 Мәсәлә 3:23, Мәсәлә 3:26

+ 121:5 Зәбур 91:1

+ 121:8 Жьмар 6:24, Q. Дӧщари 28:6

+ 122:1 Зәбур 120:1,

* 122:4 Бьньһер'ә: Шьровәкьрьна Qануне 16:16-17.

+ 122:4 Q. Дӧщари 16:16, Зәбур 120:1

+ 122:9 Әстәр 10:3

+ 123:1 Зәбур 120:1, Зәбур 11:4, Зәбур 25:15

+ 124:1 Зәбур 120:1, Зәбур 129:1, Зәбур 94:17

+ 124:3 Жьмар 16:30-33, Зәбур 55:15, Мәсәлә 1:12

+ 124:4 Зәбур 69:2

+ 124:7 Зәбур 91:3

+ 124:8 Зәбур 121:2

+ 125:1 Зәбур 120:1

+ 125:5 Мәсәлә 2:15, Зәбур 128:5, Галати 6:16

* 126:1 Аһа жи те фә'мкьрьне: «Гава Хӧдан диса Сийон бәхтәwар кьр».

+ 126:1 Зәбур 120:1

* 126:4 Нәгәве те фә'мкьрьне: «Башур». Әw дәрәкә беав ә у дьк'әвә башура Щьһуда. У ньшкева жь баране гәлийед wан т'ьжи дьбьн у гӧл дьдьн.

+ 126:6 Зәбур 30:5

+ 127:1 Зәбур 120:1, Зәбур 72:1

* 127:2 Wәлгәр'андьна Йунанийә кәвьнда аһа йә: «Хӧдан хәwе дьдә дәлалед Хwә».

+ 127:2 Дәстпебун 3:17

+ 127:3 Дәстпебун 33:5

* 127:5 Бь ибрани хәбәр бь хәбәр «дәргәһ» ә. Ль бәр дәргәһе бажер һәрәма диwане бу. Бьньһер'ә: Р'ут' 4:1-2; Әйуб 29:7-17.

+ 128:1 Зәбур 120:1, Зәбур 112:1

+ 128:2 Зәбур 90:17

+ 128:3 Зәбур 144:12

+ 128:5 Зәбур 20:2, Зәбур 134:3

+ 128:6 Зәбур 125:5, Галати 6:16

+ 129:1 Зәбур 120:1, Зәбур 129:1

+ 129:5 Зәбур 35:4

+ 129:8 Рʼутʼ 2:4, Зәбур 118:26

+ 130:1 Зәбур 120:1,

+ 130:7 Зәбур 131:3

+ 130:8 Зәбур 25:22

+ 131:1 Зәбур 120:1

+ 131:3 Зәбур 130:7

+ 132:1 Зәбур 120:1

* 132:3 Бь ибрани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Әзе нәк'әвьмә кон, мала хwә».

+ 132:3 К’аред Шандийа 7:46

* 132:6 Бь готьна һьнәк зана «Әфрат'» «Бет'ләһ'м» ә йан «Бет'-Ел» ә. Аһа жи те фә'мкьрьне: «Бона Сьндоqе мә ль Әфрат'е бьһист».

+ 132:7 Зәбур 99:5

+ 132:8 Зәбур 78:61,

* 132:11 К'аред Шандийа 2:30.

+ 132:11 Зәбур 89:33-34, Зәбур 110:4,

+ 132:13 Дәрк’әтьн 19:18, Зәбур 68:16, Зәбур 78:68

+ 132:15 Зәбур 147:14, Рʼутʼ 1:6

+ 132:17 Зәбур 18:28

* 132:18 Тек'ста ибранида хәбәра «йатситс» те фә'мкьрьн һьн «wе гӧл дә» һьн жи «бьч'ьрусә».

+ 133:1 Зәбур 120:1, Дәстпебун 13:8

+ 133:2 Дәрк’әтьн 29:7, Q. К’аһинтийе 8:12

+ 133:3 Q. Дӧщари 3:9, Q. К’аһинтийе 25:21, Q. Дӧщари 28:8

+ 134:1 Зәбур 120:1,

+ 134:2 Зәбур 28:2

+ 134:3 Жьмар 6:24, Зәбур 20:2, Зәбур 128:5

+ 135:2 Зәбур 92:13

+ 135:4 Дәрк’әтьн 19:5, Q. Дӧщари 7:6

+ 135:5 Зәбур 86:8, Зәбур 95:3

+ 135:6 Зәбур 115:3

+ 135:8 Дәрк’әтьн 12:29, Зәбур 78:51

+ 135:9 Q. Дӧщари 6:22

+ 135:10 Зәбур 136:17-20

+ 135:11 Жьмар 21:21-35,

+ 135:12 Q. Дӧщари 29:8, Зәбур 78:55

+ 135:13 Зәбур 102:12

+ 135:14 Q. Дӧщари 32:36

+ 135:15 Зәбур 115:4-8

+ 135:16 Q. Дӧщари 4:28

+ 135:20 Зәбур 22:23

+ 135:21 Зәбур 132:13

+ 136:1 Зәбур 106:1

+ 136:2 Q. Дӧщари 10:17

+ 136:4 Зәбур 72:18

+ 136:5 Мәсәлә 3:19,

+ 136:7 Дәстпебун 1:16-18

+ 136:10 Дәрк’әтьн 12:29, Зәбур 78:51

+ 136:11 Дәрк’әтьн 12:51

+ 136:13 Дәрк’әтьн 14:21-22, Зәбур 78:13

+ 136:15 Дәрк’әтьн 14:27

+ 136:16 Дәрк’әтьн 15:22

+ 136:17 Зәбур 135:10-12

+ 136:19 Жьмар 21:21-26

+ 136:20 Жьмар 21:33-35

+ 136:24 Зәбур 106:10

+ 136:25 Зәбур 104:27

* 137:2 Бь ибрани хәбәр бь хәбәр «чәнг» ә.

* 137:7 Әдом пьсмам у щинаре Исраеле бу у жь р'ьк'ьнйата Әсаwе Аqубе Исһаqе Ибраһим бу. Гава Бабилоне һ'ьщуми сәр Оршәлиме кьр, Әдом алик'ари да Бабилоне. Бьньһер'ә: Һәзәкийел 25:12-14, 35:5-9; Обадийа 1:10-14.

+ 137:8 Ә’йанти 18:6

+ 138:1 Зәбур 111:1, Зәбур 86:8

+ 138:2 Зәбур 28:2

+ 138:7 Зәбур 71:20

+ 138:8 Зәбур 106:1

+ 139:3 Мәсәлә 5:21, Ибрани 4:13

+ 139:6 Р’омайи 11:33

+ 139:7 Уньс 1:3

+ 139:16 Дәрк’әтьн 32:32, Зәбур 56:8,

+ 139:17 Зәбур 92:5

* 139:18 Бь ибрани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Әз кӧ һ'ьшйар дьбьм, әз һәла һе т'әв Тә мә».

+ 139:19 Т’есалоники II 2:8

+ 139:21 Зәбур 26:5, Зәбур 119:158

+ 139:23 Зәбур 26:2

+ 140:1 Зәбур 71:4

* 140:3 Р'омайи 3:13.

+ 140:3 Зәбур 58:4-5, Р’омайи 3:13

+ 140:4 Зәбур 141:9

+ 140:10 Зәбур 11:6, Зәбур 120:4, Мәсәлә 25:22

+ 140:12 Зәбур 9:4

* 141:2 Бьньһер'ә: Дәрк'әтьн 29:39-41; Зәбур 28:2; Ә'йанти 5:8.

+ 141:2 Дәрк’әтьн 30:7, Ә’йанти 5:8, Ә’йанти 8:3-4, Дәрк’әтьн 29:41

+ 141:3 Зәбур 34:12, Мәсәлә 13:3,

+ 141:5 Мәсәлә 25:12, Мәсәлә 27:6

+ 141:8 Зәбур 25:15, Зәбур 123:1-2

+ 141:9 Зәбур 140:4

+ 141:10 Зәбур 7:15

+ 142:1 Зәбур 57:1

+ 142:2 Зәбур 102:1

+ 142:3 Зәбур 143:4, Зәбур 140:5

+ 142:5 Зәбур 27:13

+ 142:6 Зәбур 18:17

* 143:2 Р'омайи 3:20; Галати 2:16.

+ 143:2 Р’омайи 3:20, Галати 2:16

+ 143:3 Зәбур 88:6,

+ 143:5 Q. Дӧщари 32:7, Зәбур 77:5

+ 143:6 Зәбур 42:1, Зәбур 63:1

+ 143:7 Зәбур 28:1, Мәсәлә 1:12

+ 143:8 Зәбур 25:1

+ 143:12 Зәбур 54:5

+ 144:1 Зәбур 18:2, Зәбур 18:34

+ 144:2 Дәстпебун 15:1, Зәбур 18:2

+ 144:3 Зәбур 8:4

+ 144:4 Зәбур 39:5-6, Зәбур 62:9, Зәбур 102:11

+ 144:5 Зәбур 18:9, Зәбур 104:32

+ 144:6 Зәбур 77:17

+ 144:7 Зәбур 69:14

+ 144:8 Зәбур 12:2

+ 144:9 Зәбур 33:3,

+ 144:10 Зәбур 18:50

+ 144:12 Зәбур 128:3

+ 144:15 Зәбур 33:12

+ 145:3 Зәбур 18:3, Зәбур 48:1,

+ 145:6 Зәбур 78:4

+ 145:8 Дәрк’әтьн 34:6, Зәбур 86:5

+ 145:13 Зәбур 10:16, Зәбур 102:12,

+ 145:14 Зәбур 146:8, Луqа 13:11-13

+ 145:15 Зәбур 104:27

+ 145:16 Зәбур 104:14, Зәбур 104:28

+ 145:18 Q. Дӧщари 4:7

+ 145:19 Мәсәлә 10:24

* 145:21 Әва зәбурәкә «акростик» ә, аwа готи анәгори әлифбәйа һ'әрфед ибрани чекьри йә.

+ 146:1 Зәбур 103:1, Зәбур 104:1

+ 146:2 Зәбур 104:33

+ 146:3 Зәбур 118:8,

+ 146:4 Зәбур 104:29,

* 146:6 К'аред Шандийа 4:24; 14:15.

+ 146:7 Зәбур 103:6, Зәбур 107:9,

+ 146:8 Мәтта 9:28-30, Зәбур 145:14, Луqа 13:11-13

+ 146:9 Дәрк’әтьн 22:21, Q. Дӧщари 10:18

+ 146:10 Дәрк’әтьн 15:18, Зәбур 10:14

+ 147:1 Зәбур 92:1

+ 147:2 Зәбур 51:18, Зәбур 69:35, Q. Дӧщари 30:3,

+ 147:3 Q. Дӧщари 32:39

+ 147:8 Q. Дӧщари 11:14,

+ 147:10 Зәбур 33:17

+ 147:11 Зәбур 33:18

+ 147:14 Зәбур 132:15

+ 147:20 Q. Дӧщари 7:6, Q. Дӧщари 4:8

+ 148:1 Мәтта 21:9, Луqа 2:14, Луqа 19:38

+ 148:2 Зәбур 103:20

+ 148:4 Q. Дӧщари 10:14, Дәстпебун 1:7

+ 148:5 Зәбур 33:6, Ибрани 11:3

+ 148:6 Зәбур 104:9

+ 148:7 Дәстпебун 1:21

+ 148:13 Зәбур 8:1-2, Зәбур 113:4

+ 149:1 Зәбур 33:3, Зәбур 111:1

+ 149:5 Зәбур 63:6

+ 150:1 Дәстпебун 1:6-8

+ 150:3 Зәбур 98:6, Зәбур 33:2, Зәбур 71:22

+ 150:4 Дәрк’әтьн 15:20

+ 1:1 Мәсәлә 10:1, Мәсәлә 25:1,

+ 1:3 Мәсәлә 2:9

+ 1:4 Мәсәлә 8:5

+ 1:7 Зәбур 111:10, Мәсәлә 8:13, Мәсәлә 9:10, Мәсәлә 16:6

+ 1:8 Мәсәлә 6:20

+ 1:9 Мәсәлә 4:9

+ 1:10 Q. Дӧщари 13:8, Мәсәлә 16:29

+ 1:11 Зәбур 10:9, Зәбур 64:4,

+ 1:12 Жьмар 16:32-33, Зәбур 124:3, Зәбур 28:1

+ 1:15 Зәбур 1:1, Мәсәлә 4:14, Мәсәлә 24:1

+ 1:16 Мәсәлә 6:18, Р’омайи 3:15

+ 1:19 Мәсәлә 15:27

+ 1:20 Мәсәлә 8:1, Мәсәлә 9:3

+ 1:22 Мәсәлә 8:5, Зәбур 1:1, Мәсәлә 21:24

+ 1:25 Зәбур 107:11

+ 1:26 Зәбур 2:4

+ 2:1 Мәсәлә 1:8

+ 2:4 Мәсәлә 3:14

+ 2:5 Мәсәлә 1:7

+ 2:6 Аqуб 1:5

+ 2:7 Мәсәлә 30:5

+ 2:8 Зәбур 91:11

+ 2:9 Мәсәлә 1:3

+ 2:14 Мәсәлә 10:23, Мәсәлә 15:21,

+ 2:15 Зәбур 125:5, Мәсәлә 14:2

+ 2:16 Мәсәлә 6:24, Мәсәлә 7:5, Мәсәлә 23:27

+ 2:18 Мәсәлә 5:5, Мәсәлә 7:27

+ 2:21 Зәбур 37:11, Мәтта 5:5

+ 2:22 Мәсәлә 10:30

+ 3:1 Мәсәлә 1:8

+ 3:2 Мәсәлә 3:16, Мәсәлә 4:10, Мәсәлә 9:11, Мәсәлә 10:27

+ 3:3 Мәсәлә 6:21, Мәсәлә 7:3

+ 3:5 Зәбур 37:5

+ 3:6 Мәсәлә 11:5

+ 3:7 Мәсәлә 12:15,

+ 3:9 Дәрк’әтьн 23:19, Дәрк’әтьн 34:26, Q. Дӧщари 26:2

+ 3:10 Q. Дӧщари 28:8,

+ 3:11 Зәбур 94:12,

+ 3:12 Q. Дӧщари 8:5, Корьнт’и I 11:32, Ибрани 12:6, Ә’йанти 3:19

+ 3:14 Мәсәлә 8:19, Мәсәлә 16:16

+ 3:15 Мәсәлә 8:11

+ 3:16 Мәсәлә 3:2, Мәсәлә 4:10, Мәсәлә 9:11, Мәсәлә 10:27, Мәсәлә 8:18, Мәсәлә 22:4

+ 3:18 Дәстпебун 2:9, Дәстпебун 3:22, Мәсәлә 11:30, Мәсәлә 13:12, Мәсәлә 15:4

+ 3:19 Зәбур 104:24, Мәсәлә 8:27, Зәбур 136:5

+ 3:20 Дәстпебун 7:11,

+ 3:23 Мәсәлә 10:9, Зәбур 91:12, Мәсәлә 4:12

+ 3:25 Зәбур 91:5

+ 3:27 Галати 6:10

+ 3:28 Q. К’аһинтийе 19:13, Q. Дӧщари 24:14-15

+ 3:31 Зәбур 37:1, Мәсәлә 23:17, Мәсәлә 24:1, Мәсәлә 24:19

+ 3:33 Мәсәлә 14:11

+ 3:34 Зәбур 1:1, Аqуб 4:6, Пәтрус I 5:5

+ 4:1 Мәсәлә 1:8

+ 4:4 Q. К’аһинтийе 18:5,

+ 4:9 Мәсәлә 1:9

+ 4:10 Мәсәлә 3:2, Мәсәлә 3:16, Мәсәлә 9:11, Мәсәлә 10:27

+ 4:12 Мәсәлә 3:23

+ 4:13 Мәсәлә 3:18

+ 4:14 Зәбур 1:1, Мәсәлә 1:15

+ 4:16 Зәбур 36:4,

+ 4:18 Зәбур 97:11, Мәтта 13:43

+ 4:19 Йуһ’әнна 12:35

+ 4:22 Мәсәлә 14:30

+ 4:24 Мәсәлә 6:12

+ 4:26 Ибрани 12:13

+ 4:27 Q. Дӧщари 5:32, Q. Дӧщари 28:14

+ 5:1 Мәсәлә 4:20

+ 5:3 Мәсәлә 2:16, Зәбур 55:21

+ 5:5 Мәсәлә 2:18, Мәсәлә 7:27

* 5:6 Аһа жи те фә'мкьрьне: «Әw хwәха жи ньзанә к'ӧда дьчә».

+ 5:18 Q. Дӧщари 24:5

+ 5:21 Зәбур 139:3, Зәбур 119:168,

+ 6:5 Зәбур 91:3

+ 6:6 Мәсәлә 10:26, Мәсәлә 18:9

+ 6:8 Мәсәлә 30:25

+ 6:9 Мәсәлә 19:15

+ 6:11 Мәсәлә 13:4, Мәсәлә 24:33-34,

+ 6:12 Мәсәлә 16:27

+ 6:13 Мәсәлә 10:19

+ 6:16 Мәсәлә 30:18

+ 6:17 Зәбур 101:5, Мәсәлә 16:5, Мәсәлә 21:4, Мәсәлә 12:22, Мәсәлә 17:7, Зәбур 120:2, Q. Дӧщари 19:10

+ 6:18 Дәстпебун 6:5, Мәсәлә 15:26, Мәсәлә 1:16, Р’омайи 3:15

+ 6:19 Дәрк’әтьн 20:16, Зәбур 27:12

+ 6:20 Мәсәлә 1:8

+ 6:21 Мәсәлә 3:3

+ 6:23 Зәбур 119:105, Мәсәлә 10:17

+ 6:24 Мәсәлә 2:16

+ 6:25 Мәтта 5:28

+ 6:31 Дәрк’әтьн 22:4

+ 6:32 Дәрк’әтьн 20:14

+ 6:34 Мәсәлә 27:4,

+ 7:1 Мәсәлә 2:1

+ 7:2 Q. К’аһинтийе 18:5, Мәсәлә 4:4

+ 7:3 Мәсәлә 3:3

+ 7:5 Мәсәлә 2:16

+ 7:7 Мәсәлә 1:4

+ 7:10 Дәстпебун 38:14-15

+ 7:12 Мәсәлә 23:28

+ 7:17 Зәбур 45:8

+ 7:21 Мәсәлә 5:3, Мәсәлә 6:24

+ 7:27 Мәсәлә 2:18, Мәсәлә 5:5

+ 8:1 Мәсәлә 1:20-21, Мәсәлә 9:3

+ 8:5 Мәсәлә 1:4, Мәсәлә 1:22

+ 8:10 Зәбур 19:10, Зәбур 119:127, Мәсәлә 3:14

+ 8:11 Мәсәлә 3:15

+ 8:13 Мәсәлә 1:7, Мәсәлә 9:10, Мәсәлә 16:6, Зәбур 97:10, Мәсәлә 4:24, Мәсәлә 6:17

+ 8:17 Зәбур 91:14, Йуһ’әнна 14:21, Мәтта 7:8

+ 8:18 Мәсәлә 3:16, Мәсәлә 22:4

+ 8:19 Мәсәлә 3:14, Мәсәлә 16:16

+ 8:22 Ә’йанти 3:14

+ 8:25 Зәбур 90:2

+ 8:27 Мәсәлә 3:19

+ 8:28 Дәстпебун 1:6

+ 8:29 Дәстпебун 1:9, Дәстпебун 1:10, Зәбур 24:2, Зәбур 102:25, Зәбур 104:5

+ 8:32 Зәбур 119:1, Зәбур 128:1

+ 8:35 Мәсәлә 3:18, Мәсәлә 4:22, Мәсәлә 18:22

+ 9:3 Мәсәлә 1:20, Мәсәлә 8:1

+ 9:5 Йуһ’әнна 7:37

+ 9:8 Зәбур 141:5

+ 9:9 Мәтта 13:12, Марqос 4:25

+ 9:10 Зәбур 111:10, Мәсәлә 1:7

+ 9:11 Мәсәлә 3:2, Мәсәлә 3:16, Мәсәлә 4:10, Мәсәлә 10:27

+ 9:13 Мәсәлә 7:11

+ 9:17 Мәсәлә 5:15, Мәсәлә 20:17

+ 10:1 Мәсәлә 1:1, Мәсәлә 25:1, Мәсәлә 15:20, Мәсәлә 29:3, Мәсәлә 17:21, Мәсәлә 17:25

+ 10:2 Мәсәлә 11:4, Мәсәлә 11:6

+ 10:3 Зәбур 34:9-10, Зәбур 37:25, Мәсәлә 13:25

+ 10:4 Мәсәлә 21:5

+ 10:7 Зәбур 34:16

+ 10:9 Зәбур 23:4, Мәсәлә 3:23, Мәсәлә 28:18

+ 10:10 Мәсәлә 6:13

+ 10:11 Зәбур 36:9, Мәсәлә 13:14, Мәсәлә 14:27, Мәсәлә 16:22

+ 10:12 Аqуб 5:20, Пәтрус I 4:8

+ 10:13 Мәсәлә 19:29, Мәсәлә 26:3

+ 10:14 Мәсәлә 18:7

+ 10:15 Мәсәлә 18:11

+ 10:16 Мәсәлә 11:19

+ 10:17 Мәсәлә 6:23

+ 10:19 Мәтта 12:36, Мәсәлә 17:27,

+ 10:23 Мәсәлә 2:14,

+ 10:24 Зәбур 145:19

+ 10:25 Мәтта 7:27, Мәсәлә 12:3

+ 10:26 Мәсәлә 6:6

+ 10:27 Мәсәлә 3:2, Мәсәлә 3:16, Мәсәлә 4:10, Мәсәлә 9:11, Зәбур 55:23

+ 10:28 Мәсәлә 11:7

+ 10:30 Мәсәлә 2:21-22

+ 10:31 Зәбур 37:30, Мәсәлә 15:28

+ 11:1 Q. К’аһинтийе 19:36, Q. Дӧщари 25:13, Мәсәлә 16:11, Мәсәлә 20:10, Мәсәлә 20:23,

+ 11:2 Мәсәлә 16:18, Мәсәлә 18:12, Мәсәлә 29:23

+ 11:3 Мәсәлә 13:6

+ 11:4 Мәсәлә 10:2

+ 11:5 Мәсәлә 3:6, Әстәр 7:9, Зәбур 7:15,

+ 11:6 Мәсәлә 13:6

+ 11:7 Мәсәлә 10:28

+ 11:8 Мәсәлә 21:18

+ 11:10 Әстәр 8:15, Мәсәлә 29:2

+ 11:11 Мәсәлә 29:8

+ 11:13 Мәсәлә 20:19

+ 11:14 Мәсәлә 15:22, Мәсәлә 20:18, Мәсәлә 24:6

+ 11:18 Галати 6:8

+ 11:19 Мәсәлә 10:16

+ 11:20 Зәбур 119:1

+ 11:21 Мәсәлә 16:5, Зәбур 112:2

+ 11:24 Мәсәлә 13:7, Корьнт’и II 9:6

+ 11:25 Зәбур 112:9

+ 11:26 Дәстпебун 42:6

+ 11:27 Әстәр 7:9, Зәбур 7:15, Мәсәлә 26:27,

+ 11:28 Зәбур 49:6, Зәбур 92:12

+ 11:30 Дәстпебун 2:9, Дәстпебун 3:22, Мәсәлә 3:18, Мәсәлә 13:12, Мәсәлә 15:4

+ 11:31 Пәтрус I 4:18

+ 12:1 Мәсәлә 15:10

+ 12:3 Мәсәлә 10:25

+ 12:4 Рʼутʼ 3:11, Мәсәлә 18:22, Мәсәлә 31:10, Мәсәлә 14:30

+ 12:5 Мәтта 12:35

+ 12:6 Зәбур 10:9, Зәбур 64:4, Мәсәлә 14:3

+ 12:10 Q. Дӧщари 25:4

+ 12:11 Мәсәлә 28:19

+ 12:13 Зәбур 59:12, Мәсәлә 18:7, Мәсәлә 21:23

+ 12:14 Мәсәлә 13:2, Мәсәлә 18:20,

+ 12:15 Мәсәлә 3:7

+ 12:16 Мәсәлә 29:11

+ 12:17 Мәсәлә 14:5

+ 12:18 Зәбур 57:4, Мәсәлә 4:22

+ 12:19 Мәсәлә 19:9

+ 12:21 Зәбур 91:10

+ 12:22 Мәсәлә 6:17

+ 12:23 Мәсәлә 13:16

+ 13:1 Мәсәлә 1:22, Зәбур 1:1

+ 13:2 Мәсәлә 12:14, Мәсәлә 18:20

+ 13:3 Мәсәлә 12:13, Мәсәлә 21:23

+ 13:4 Мәсәлә 6:9-11, Мәсәлә 21:25

+ 13:6 Мәсәлә 11:6, Мәсәлә 11:3, Мәсәлә 19:3

+ 13:7 Мәсәлә 11:24

+ 13:10 Мәсәлә 28:25

+ 13:12 Дәстпебун 2:9, Дәстпебун 3:22, Мәсәлә 3:18, Мәсәлә 11:30, Мәсәлә 15:4

+ 13:14 Зәбур 36:9, Мәсәлә 10:11

+ 13:17 Мәсәлә 25:13

+ 13:18 Мәсәлә 15:31-32,

+ 13:22 Мәсәлә 28:8

+ 13:24 Мәсәлә 19:18, Мәсәлә 22:15, Мәсәлә 23:13, Мәсәлә 29:17

+ 13:25 Мәсәлә 10:3

+ 14:2 Мәсәлә 2:15

+ 14:3 Мәсәлә 12:6

+ 14:5 Дәрк’әтьн 23:1, Мәсәлә 12:17

+ 14:6 Мәсәлә 15:14

+ 14:11 Мәсәлә 3:33

+ 14:12 Мәсәлә 16:25

+ 14:13 Луqа 6:25

+ 14:19 Дәстпебун 42:6,

+ 14:20 Мәсәлә 19:7, Мәсәлә 19:4

+ 14:21 Зәбур 41:1, Мәсәлә 29:7

+ 14:23 Мәсәлә 21:5

+ 14:27 Зәбур 36:9, Мәсәлә 10:11, Мәсәлә 13:14

+ 14:29 Мәсәлә 15:18, Мәсәлә 16:32, Мәсәлә 19:11,

+ 14:30 Мәсәлә 4:22, Мәсәлә 12:4

+ 14:31 Мәсәлә 17:5

+ 15:4 Дәстпебун 2:9, Дәстпебун 3:22, Мәсәлә 3:18, Мәсәлә 11:30, Мәсәлә 13:12

+ 15:8 Мәсәлә 21:27, Мәсәлә 28:9,

+ 15:10 Мәсәлә 12:1

+ 15:11 Мәсәлә 27:20, Зәбур 44:19, К’аред Шандийа 1:24

+ 15:13 Мәсәлә 17:22, Мәсәлә 18:14

+ 15:14 Мәсәлә 14:6

+ 15:16 Мәсәлә 16:8,

+ 15:17 Мәсәлә 17:1

+ 15:18 Мәсәлә 28:25, Мәсәлә 29:22, Мәсәлә 14:29

+ 15:19 Мәсәлә 19:24, Мәсәлә 22:5, Мәсәлә 22:13

+ 15:20 Мәсәлә 10:1, Мәсәлә 29:3

+ 15:21 Мәсәлә 2:14, Мәсәлә 10:23,

+ 15:22 Мәсәлә 11:14, Мәсәлә 20:18, Мәсәлә 24:6

+ 15:23 Мәсәлә 25:11

+ 15:24 Колоси 3:1-2

+ 15:25 Зәбур 68:5

+ 15:26 Мәсәлә 6:18, Мәсәлә 16:24

+ 15:27 Мәсәлә 1:19, Мәсәлә 23:4, Тимот’ейо I 6:9, Мәсәлә 17:23

+ 15:28 Зәбур 37:30, Мәсәлә 10:31

+ 15:29 Зәбур 18:41, Зәбур 34:15

+ 15:30 Мәсәлә 25:25

+ 15:32 Мәсәлә 13:18,

+ 15:33 Мәсәлә 18:12, Мәсәлә 29:23

+ 16:1 Мәсәлә 16:9, Мәсәлә 19:21, Мәтта 10:19, Луqа 12:12

+ 16:2 Мәсәлә 21:2, Мәсәлә 24:12

+ 16:3 Зәбур 37:5

+ 16:4 Р’омайи 9:22

+ 16:5 Мәсәлә 6:17, Мәсәлә 11:21, Мәсәлә 28:20

+ 16:7 Дәстпебун 26:28

+ 16:8 Зәбур 37:16, Мәсәлә 15:16

+ 16:9 Мәсәлә 16:1, Мәсәлә 19:21, Мәсәлә 20:24

+ 16:11 Q. К’аһинтийе 19:36, Q. Дӧщари 25:13, Мәсәлә 11:1, Мәсәлә 20:10, Мәсәлә 20:23,

+ 16:12 Мәсәлә 25:5, Мәсәлә 29:14

+ 16:13 Мәсәлә 22:11

+ 16:14 Мәсәлә 19:12, Мәсәлә 20:2

+ 16:15 Зәбур 72:6

+ 16:16 Мәсәлә 3:14, Мәсәлә 8:19

+ 16:18 Мәсәлә 11:2, Мәсәлә 18:12, Мәсәлә 29:23

+ 16:20 Мәсәлә 19:8, Зәбур 84:12

+ 16:22 Зәбур 36:9, Мәсәлә 10:11, Мәсәлә 13:14, Мәсәлә 14:27

+ 16:24 Мәсәлә 15:26

+ 16:25 Мәсәлә 14:12

+ 16:27 Мәсәлә 6:12, Аqуб 3:6

+ 16:28 Мәсәлә 26:20

+ 16:29 Мәсәлә 1:10

+ 16:31 Мәсәлә 20:29

+ 16:32 Мәсәлә 14:29

+ 16:33 К’аред Шандийа 1:26

+ 17:1 Мәсәлә 15:17

+ 17:2 Мәсәлә 19:26

+ 17:3 Мәсәлә 27:21, Зәбур 26:2,

+ 17:5 Мәсәлә 14:31, Мәсәлә 24:18

+ 17:6 Зәбур 128:6

+ 17:7 Мәсәлә 6:17

+ 17:8 Q. Дӧщари 16:19, Мәсәлә 18:16, Мәсәлә 21:14

+ 17:13 Зәбур 35:12,

+ 17:14 Мәсәлә 20:3, Мәсәлә 25:8, Т’есалоники I 4:11

+ 17:15 Дәрк’әтьн 23:7, Мәсәлә 24:24, Зәбур 94:21

+ 17:17 Мәсәлә 18:24, Мәсәлә 27:10

+ 17:19 Мәсәлә 29:23

+ 17:21 Мәсәлә 10:1, Мәсәлә 19:13

+ 17:22 Мәсәлә 15:13

+ 17:23 Мәсәлә 15:27,

+ 17:25 Мәсәлә 10:1

+ 17:27 Мәсәлә 10:19,

+ 18:4 Мәсәлә 20:5

+ 18:5 Мәсәлә 24:24, Q. Дӧщари 1:17

+ 18:6 Мәсәлә 10:13, Мәсәлә 19:29, Мәсәлә 26:3

+ 18:7 Мәсәлә 10:14, Зәбур 64:7, Мәсәлә 12:13,

+ 18:8 Мәсәлә 26:22

+ 18:10 Дәрк’әтьн 34:5-7, Зәбур 20:1, Зәбур 61:3

+ 18:11 Мәсәлә 10:15

+ 18:12 Мәсәлә 11:2, Мәсәлә 16:18, Мәсәлә 15:33, Мәсәлә 29:23

+ 18:14 Мәсәлә 15:13

+ 18:16 Мәсәлә 17:8

+ 18:20 Мәсәлә 12:14, Мәсәлә 13:2

+ 18:22 Мәсәлә 12:4, Мәсәлә 19:14, Мәсәлә 8:35

+ 18:24 Мәсәлә 17:17

+ 19:1 Мәсәлә 28:6

+ 19:2 Мәсәлә 21:5, Мәсәлә 28:20

+ 19:3 Мәсәлә 13:6

+ 19:4 Мәсәлә 14:20

+ 19:5 Дәрк’әтьн 20:16, Q. Дӧщари 19:19, Мәсәлә 21:28, Мәсәлә 24:28, Мәсәлә 25:18

+ 19:6 Мәсәлә 29:26

+ 19:7 Мәсәлә 14:20

+ 19:8 Мәсәлә 16:20

+ 19:9 Дәрк’әтьн 20:16

+ 19:10 Мәсәлә 26:1,

+ 19:11 Мәсәлә 14:29

+ 19:12 Мәсәлә 16:14, Мәсәлә 20:2, Мәсәлә 28:15

+ 19:13 Мәсәлә 17:21, Мәсәлә 21:9, Мәсәлә 27:15

+ 19:14 Мәсәлә 12:4, Мәсәлә 18:22

+ 19:15 Мәсәлә 6:9, Мәсәлә 20:4, Мәсәлә 20:13

+ 19:16 Мәсәлә 13:13

+ 19:17 Q. Дӧщари 15:7-8, Мәсәлә 22:9, Мәсәлә 28:27, Мәтта 5:7

+ 19:18 Мәсәлә 13:24

+ 19:21 Мәсәлә 16:1, Мәсәлә 16:9,

+ 19:23 Мәсәлә 10:16, Мәсәлә 11:19

+ 19:24 Мәсәлә 15:19, Мәсәлә 22:13, Мәсәлә 26:15

+ 19:25 Мәсәлә 21:11

+ 19:26 Дәрк’әтьн 20:12

+ 19:29 Мәсәлә 10:13, Мәсәлә 18:6, Мәсәлә 26:3

+ 20:1 Дәстпебун 9:21, Мәсәлә 23:29-32, Мәсәлә 31:4, Әфәси 5:18

+ 20:2 Мәсәлә 16:14, Мәсәлә 19:12

+ 20:4 Мәсәлә 19:15

+ 20:5 Мәсәлә 18:4

+ 20:9 Аqуб 1:21, Йуһ’әнна I 1:8-10, Р’омайи 3:23

+ 20:10 Q. К’аһинтийе 19:36, Q. Дӧщари 25:13, Мәсәлә 11:1, Мәсәлә 16:11, Мәсәлә 20:23,

+ 20:12 Дәрк’әтьн 4:11, Зәбур 94:9

+ 20:13 Мәсәлә 19:15

+ 20:16 Мәсәлә 22:26-27, Мәсәлә 27:13

+ 20:17 Мәсәлә 9:17

+ 20:18 Мәсәлә 11:14, Мәсәлә 15:22, Мәсәлә 24:6

+ 20:19 Мәсәлә 11:13

+ 20:20 Дәрк’әтьн 21:17, Мәсәлә 30:11, Мәсәлә 30:17

+ 20:21 Мәсәлә 13:11

+ 20:22 Q. К’аһинтийе 19:18, Мәсәлә 24:29, Р’омайи 12:19, Зәбур 27:14

+ 20:23 Q. К’аһинтийе 19:36, Q. Дӧщари 25:13, Мәсәлә 11:1, Мәсәлә 16:11, Мәсәлә 20:10,

+ 20:24 Мәсәлә 16:1, Мәсәлә 16:9, Мәсәлә 19:21

+ 20:27 Корьнт’и I 2:11

+ 20:29 Q. К’аһинтийе 19:32, Мәсәлә 16:31

+ 21:2 Мәсәлә 16:2, Мәсәлә 24:12, Луqа 16:15

+ 21:4 Мәсәлә 6:17

+ 21:5 Мәсәлә 14:23, Мәсәлә 10:4

+ 21:6 Мәсәлә 20:21

+ 21:9 Мәсәлә 19:13, Мәсәлә 21:9, Мәсәлә 25:24, Мәсәлә 27:15

+ 21:11 Мәсәлә 19:25

+ 21:13 Йуһ’әнна I 3:17

+ 21:14 Мәсәлә 17:8

+ 21:16 Зәбур 49:13-14

+ 21:18 Мәсәлә 11:8

+ 21:19 Мәсәлә 19:13, Мәсәлә 25:24, Мәсәлә 27:15

+ 21:23 Мәсәлә 12:13, Мәсәлә 13:3

+ 21:24 Зәбур 1:1, Мәсәлә 1:22

+ 21:25 Мәсәлә 13:4

+ 21:26 Q. Дӧщари 15:7-8, Мәтта 5:42

+ 21:27 Мәсәлә 15:8,

+ 21:28 Дәрк’әтьн 20:16, Мәсәлә 19:5

+ 21:30 Корьнт’и I 1:20, Корьнт’и I 3:19

+ 21:31 Зәбур 20:6-7, Зәбур 33:17,

+ 22:2 Мәсәлә 29:13

+ 22:3 Мәсәлә 27:12

+ 22:4 Мәсәлә 3:16, Мәсәлә 8:18

+ 22:5 Мәсәлә 15:19

+ 22:6 Әфәси 6:4

+ 22:8 Галати 6:7

+ 22:9 Мәсәлә 19:17

+ 22:10 Мәсәлә 26:20

+ 22:11 Мәсәлә 16:13

+ 22:13 Мәсәлә 15:19, Мәсәлә 19:24, Мәсәлә 26:13

+ 22:14 Мәсәлә 2:16, Мәсәлә 23:27,

+ 22:15 Мәсәлә 13:24

+ 22:16 Мәсәлә 28:22

+ 22:17 Мәсәлә 5:1, Мәсәлә 24:23

+ 22:22 Дәрк’әтьн 23:6,

+ 22:23 Мәсәлә 23:11

+ 22:27 Мәсәлә 20:16

+ 22:28 Q. Дӧщари 19:14, Мәсәлә 23:10

+ 23:4 Мәсәлә 28:20, Мәтта 6:19, Тимот’ейо I 6:9-10, Ибрани 13:5

+ 23:5 Мәсәлә 27:24, Тимот’ейо I 6:17

+ 23:10 Q. Дӧщари 19:14, Мәсәлә 22:28

+ 23:11 Мәсәлә 19:25, Мәсәлә 22:23

+ 23:13 Мәсәлә 13:24, Мәсәлә 19:18, Мәсәлә 22:15

+ 23:17 Зәбур 37:1, Мәсәлә 3:31, Мәсәлә 24:1

+ 23:18 Мәсәлә 24:14

+ 23:20 Мәсәлә 20:1, Әфәси 5:18

+ 23:22 Дәрк’әтьн 20:12, Мәсәлә 1:8

+ 23:27 Мәсәлә 22:14, Мәсәлә 2:16,

+ 23:28 Мәсәлә 7:12

+ 23:31 Мәсәлә 20:1

+ 24:1 Зәбур 1:1, Зәбур 37:1, Мәсәлә 1:15, Мәсәлә 3:31, Мәсәлә 4:14, Мәсәлә 23:17, Мәсәлә 24:19

+ 24:2 Зәбур 10:7

+ 24:4 Луqа 16:11

+ 24:5 Мәсәлә 21:22

+ 24:6 Мәсәлә 11:14, Мәсәлә 15:22, Мәсәлә 20:18

+ 24:9 Зәбур 1:1, Мәсәлә 3:34, Мәсәлә 21:24

+ 24:10 Ибрани 12:3

+ 24:11 Зәбур 82:4,

+ 24:12 Мәсәлә 16:2, Мәсәлә 21:2, Зәбур 62:12, Р’омайи 2:6

+ 24:13 Зәбур 19:10

+ 24:14 Мәсәлә 23:18

+ 24:15 Зәбур 10:8

+ 24:16 Зәбур 37:24

+ 24:18 Мәсәлә 17:5

+ 24:19 Зәбур 37:1, Мәсәлә 23:17, Мәсәлә 24:1

+ 24:20 Мәсәлә 13:9

+ 24:21 Пәтрус I 2:17

+ 24:23 Q. К’аһинтийе 19:15, Q. Дӧщари 1:17, Q. Дӧщари 16:19, Мәсәлә 18:5, Мәсәлә 28:21

+ 24:24 Дәрк’әтьн 23:7, Мәсәлә 17:15,

+ 24:28 Дәрк’әтьн 20:16, Мәсәлә 19:5, Мәсәлә 25:18

+ 24:29 Мәсәлә 20:22

+ 24:34 Мәсәлә 6:10-11,

+ 25:1 Мәсәлә 1:1, Мәсәлә 10:1,

+ 25:2 Q. Дӧщари 29:29

+ 25:5 Мәсәлә 16:12

+ 25:6 Луqа 14:8-11

+ 25:11 Мәсәлә 15:23

+ 25:12 Зәбур 141:5

+ 25:13 Мәсәлә 13:17

+ 25:14 Щьһуда 1:12

+ 25:16 Мәсәлә 27:7

+ 25:18 Дәрк’әтьн 20:16, Мәсәлә 12:18, Мәсәлә 19:5, Мәсәлә 24:28

+ 25:21 Мәтта 5:44

+ 25:22 Зәбур 140:10, Р’омайи 12:20

+ 25:24 Мәсәлә 19:13, Мәсәлә 21:9, Мәсәлә 21:19

+ 25:25 Мәсәлә 15:30

+ 26:1 Мәсәлә 17:7, Мәсәлә 19:10, Мәсәлә 26:8

+ 26:2 Жьмар 23:8, Q. Дӧщари 23:5

+ 26:3 Зәбур 32:9, Зәбур 32:9, Мәсәлә 10:13, Мәсәлә 19:29

+ 26:5 Мәтта 21:24-27

+ 26:8 Мәсәлә 26:1

+ 26:11 Пәтрус II 2:22

+ 26:12 Мәсәлә 28:11, Мәсәлә 29:20

+ 26:13 Мәсәлә 22:13

+ 26:15 Мәсәлә 15:19, Мәсәлә 19:24

+ 26:20 Мәсәлә 16:28, Мәсәлә 22:10

+ 26:22 Мәсәлә 18:8

+ 26:23 Зәбур 29:3, Мәтта 23:27

+ 26:27 Әстәр 7:9, Зәбур 7:15,

+ 27:1 Луqа 12:19-20, Аqуб 4:13-14

+ 27:4 Мәсәлә 6:34

+ 27:5 Мәсәлә 28:23

+ 27:6 Зәбур 141:5

+ 27:7 Мәсәлә 25:16

+ 27:10 Мәсәлә 17:17

+ 27:11 Зәбур 119:42

+ 27:12 Мәсәлә 22:3

+ 27:13 Мәсәлә 20:16

+ 27:15 Мәсәлә 19:13, Мәсәлә 21:9, Мәсәлә 25:24

+ 27:18 Корьнт’и I 9:7

+ 27:20 Мәсәлә 15:11,

+ 27:21 Мәсәлә 17:3

+ 27:24 Мәсәлә 23:5, Тимот’ейо I 6:17

+ 28:1 Q. К’аһинтийе 26:17, Q. К’аһинтийе 26:8,

+ 28:3 Мәтта 18:30

+ 28:6 Мәсәлә 19:1

+ 28:8 Дәрк’әтьн 22:25, Мәсәлә 13:22

+ 28:9 Зәбур 66:18, Мәсәлә 15:8

+ 28:10 Зәбур 7:15, Мәсәлә 26:27

+ 28:11 Мәсәлә 26:12

+ 28:12 Мәсәлә 11:10, Мәсәлә 28:28, Мәсәлә 29:2

+ 28:13 Йуһ’әнна I 1:9

+ 28:15 Мәсәлә 19:12

+ 28:17 Дәстпебун 4:12, Дәстпебун 9:6

+ 28:18 Мәсәлә 10:9

+ 28:19 Мәсәлә 12:11

+ 28:20 Мәсәлә 19:2, Мәсәлә 21:5, Мәсәлә 23:4

+ 28:21 Мәсәлә 18:5, Мәсәлә 24:23,

+ 28:22 Мәсәлә 22:16

+ 28:23 Мәсәлә 29:5, Мәсәлә 27:5

+ 28:24 Дәрк’әтьн 20:12

+ 28:25 Мәсәлә 13:10, Мәсәлә 15:18

+ 28:27 Q. Дӧщари 15:7-8, Мәсәлә 19:17

+ 28:28 Мәсәлә 28:12

+ 29:1 Мәсәлә 1:25, Мәсәлә 6:15

+ 29:2 Мәсәлә 11:10, Мәсәлә 28:12, Мәсәлә 28:28

+ 29:3 Мәсәлә 10:1, Мәсәлә 15:20, Луqа 15:13, Луqа 15:30

+ 29:5 Мәсәлә 28:23

+ 29:6 Зәбур 9:15

+ 29:7 Зәбур 41:1

+ 29:8 Мәсәлә 11:11

+ 29:10 Дәстпебун 4:5, Дәстпебун 4:8

+ 29:11 Мәсәлә 12:16

+ 29:13 Мәсәлә 22:2

+ 29:14 Зәбур 72:4, Мәсәлә 16:12

+ 29:15 Мәсәлә 10:1, Мәсәлә 17:25

+ 29:16 Зәбур 37:34, Зәбур 91:8, Зәбур 92:11

+ 29:17 Мәсәлә 13:24

+ 29:18 Зәбур 74:9, Дәрк’әтьн 32:25

+ 29:20 Мәсәлә 26:12

+ 29:22 Мәсәлә 15:18

+ 29:23 Мәсәлә 11:2, Мәсәлә 16:18, Мәсәлә 18:12, Мәсәлә 15:33, Мәсәлә 18:12

* 29:24 Qануна К'аһинтийе 5:1.

+ 29:24 Q. К’аһинтийе 5:1,

+ 29:25 Луqа 12:4

+ 29:26 Мәсәлә 19:6

+ 30:4 Йуһ’әнна 3:13,

+ 30:5 Зәбур 12:6, Зәбур 18:30, Зәбур 3:2, Мәсәлә 2:7

+ 30:6 Q. Дӧщари 4:2, Q. Дӧщари 12:32, Ә’йанти 22:18

+ 30:8 Мәтта 6:11, Тимот’ейо I 6:8

+ 30:9 Q. Дӧщари 8:12-14, Q. Дӧщари 31:20, Зәбур 78:11, Зәбур 106:21,

+ 30:11 Дәрк’әтьн 21:17, Мәсәлә 20:20

+ 30:12 Мәсәлә 16:2

+ 30:13 Зәбур 101:5

+ 30:14 Зәбур 14:4

+ 30:17 Дәстпебун 9:22, Мәсәлә 20:20

+ 30:18 Мәсәлә 6:16

+ 30:22 Мәсәлә 19:10

+ 30:25 Мәсәлә 6:6-8

+ 31:3 Q. Дӧщари 17:17, Мәсәлә 7:26

+ 31:4 Мәсәлә 20:1, Әфәси 5:18

+ 31:6 Зәбур 104:15

+ 31:9 Q. К’аһинтийе 19:15, Q. Дӧщари 1:16, Q. Дӧщари 16:18-19

+ 31:10 Рʼутʼ 3:11, Мәсәлә 12:4, Мәсәлә 3:15

+ 31:15 Мәсәлә 20:13

+ 31:20 Q. Дӧщари 15:7-8, Мәсәлә 22:9

* 31:22 Р'әнге «ширк» гәләки бьһа бу.

* 31:10-31 Жь р'еза 10-а һ'әта хьлазийе һьлбәстәкә «акростик» ә, аwа готи анәгори әлифбәйа һ'әрфед ибрани чекьри йә.

+ 31:31 Мәсәлә 11:16

[3995] Тһә Грәәк Нәw Тәстамәнт – жь алийе Ӧньтәд Бьблә Сощьәтьәс-да нәшьркьри йә, р’едакторийа 4-а, 1993, Штутгарт, Германйа.

[3996] Пәймана Нуда хәбәра «Qанун» бь һ’әрфа мәзьн һатийә ньвисаре гава бә’са Qануна Муса дькә, аwа готи Qануна Хwәде. Ле гава бә’са qанунед дьн дькә, хәбәра «qанун» бь һ’әрфа бьч’ук һатийә ньвисаре.

• 1:1 Луqа 3:23-28

+ 1:1 Дәстпебун 22:18,

+ 1:2 Дәстпебун 21:3, Дәстпебун 25:6, Дәстпебун 29:35

* 1:3 Нав дәстньвисаред һьнәкада дәwса «Р’ам» «Арам» һәйә.

+ 1:3 Дәстпебун 38, Жьмар 26:21,

+ 1:4 Рʼутʼ 4:18-22

* 1:7 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «Асаф» «Аса» һәйә.

+ 1:16 Луqа 1:27

• 1:18 Луqа 2:1-7

+ 1:18 Луqа 1:27, Луqа 1:35

+ 1:19 Q. Дӧщари 22:23-24, Q. Дӧщари 24:1

* 1:21 «Иса» бь зьмане ибрани аһа те фә’мкьрьне: «Хӧдан хьлаз дькә», йан «хьлазкьр», йан жи «азабун».

+ 1:21 Луqа 1:31, К’аред Шандийа 4:12, К’аред Шандийа 13:38

+ 1:22 Мәтта 2:14, Мәтта 4:14, Мәтта 21:4, Мәтта 26:56, Марqос 14:49, Йуһ’әнна 19:36,

* 1:23 Ишайа 7:14.

* 1:23# Ишайа 8:8, 10.

* 1:25 Нав һьнәк дәстньвисарада «кӧр’е wейи ньхӧри» һәйә.

+ 2:1 Луqа 1:5, Луqа 2:4-7, Йуһ’әнна 7:42

+ 2:2 Жьмар 24:17

* 2:6 Миха 5:2.

+ 2:11 Дәрк’әтьн 30:23, Йуһ’әнна 19:39

+ 2:12 Дәстпебун 20:6

* 2:15 Һосейа 11:1.

+ 2:15 Мәтта 1:22

+ 2:17 Мәтта 27:9

* 2:18 Йерәмийа 31:15.

+ 2:23 Луqа 1:26, Луqа 2:39, Йуһ’әнна 1:45

• 3:1 Марqос 1:1-8, Луqа 3:1-9, Луqа 3:15-17, Йуһ’әнна 1:19-28

+ 3:1 Луqа 1:80, Йуһ’әнна 1:6

+ 3:2 Марqос 1:15

* 3:3 Ишайа 40:3.

+ 3:4 Q. К’аһинтийе 11:22,

+ 3:6 К’аред Шандийа 19:18

+ 3:7 Мәтта 12:34, Мәтта 23:33, Р’омайи 5:9, Т’есалоники I 1:10

+ 3:9 Йуһ’әнна 8:33

+ 3:10 Мәтта 7:19

+ 3:11 Йуһ’әнна 1:15, К’аред Шандийа 2:3

+ 3:12 Мәтта 13:30, Ибрани 6:8

• 3:13 Марqос 1:9-11, Луqа 3:21-22

+ 3:16 К’аред Шандийа 7:56, Йуһ’әнна 1:32-33

+ 3:17 Марqос 9:7, Йуһ’әнна 12:28, Мәтта 17:5, Пәтрус II 1:17

• 4:1 Марqос 1:12-13, Луqа 4:1-13

+ 4:2 Q. Дӧщари 9:9, Мәтта 21:18

+ 4:3 Т’есалоники I 3:5

* 4:4 Qануна Дӧщари 8:3.

+ 4:4 Q. Дӧщари 8:3

* 4:6 Зәбур 91:11-12.

+ 4:6 Зәбур 91:11-12, Йуһ’әнна 7:4

* 4:7 Qануна Дӧщари 6:16.

+ 4:7 Q. Дӧщари 6:16

* 4:10 Qануна Дӧщари 6:13.

+ 4:10 Мәтта 16:23, Q. Дӧщари 6:13

+ 4:11 Луqа 22:43

• 4:12 Марqос 1:14-15, Луqа 4:14-15

+ 4:12 Мәтта 14:3

+ 4:13 Мәтта 2:23, Марqос 1:21

+ 4:14 Мәтта 1:23

* 4:15-16 Ишайа 9:1-2.

• 4:18 Марqос 1:16-20, Луqа 5:1-11

+ 4:18 Йуһ’әнна 1:40-42

+ 4:19 Мәтта 13:47

+ 4:20 Мәтта 19:27

• 4:23 Луqа 6:17-19

+ 4:23 Марqос 1:39

+ 4:24 Луqа 2:2

* 4:25 «Декаполис» бь зьмане йунани те фә’мкьрьне: «Дәһә Бажар», чьмки әва qәза бәреда бь йәктийа дәһә бажара һатийә чекьрьн.

+ 4:25 Марqос 5:20, Марqос 7:31

• 5:3 Луqа 6:20-23

* 5:3 Бь готьнәкә дьн: «Р’ӧһ’к’әсиба», аwа готи р’ӧһ’е wан һ’әwще Хwәде йә, бәр Хwәде шкәсти нә.

+ 5:4 Корьнт’и II 7:10, Ә’йанти 21:4

+ 5:5 Зәбур 37:11, Мәсәлә 2:21

+ 5:6 Зәбур 42:1, Йуһ’әнна 7:37

+ 5:7 Мәсәлә 19:17, Луqа 6:36

+ 5:8 Зәбур 24:4, Зәбур 51:10, Йуһ’әнна I 3:2, Ибрани 12:14, Ә’йанти 22:4

+ 5:9 Аqуб 3:18, Тимот’ейо II 2:22, Йуһ’әнна 1:12, Йуһ’әнна I 3:1, Йуһ’әнна I 5:1, Р’омайи 8:14

+ 5:11 Аqуб 1:2, Пәтрус I 4:14

+ 5:12 К’аред Шандийа 5:41, Аqуб 1:2, Р’омайи 5:3, Корьнт’и II 12:10, Ибрани 10:34

• 5:13 Марqос 9:50, Луqа 14:34-35

+ 5:14 Әфәси 5:8

+ 5:15 Марqос 4:21, Луqа 8:16, Луqа 11:33

+ 5:16 Пәтрус I 2:12, Корьнт’и II 9:13

+ 5:17 Р’омайи 3:31, Р’омайи 10:4

+ 5:18 Луqа 16:17

+ 5:19 Мәтта 11:11, Мәтта 18:4

+ 5:20 Йуһ’әнна 3:5

* 5:21 Дәрк’әтьн 20:13; Qануна Дӧщари 5:17.

+ 5:21 Дәрк’әтьн 20:13

* 5:22 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «К’и кӧ щики бе сәбәб сәр бьре хwәда һерс к’әвә».

+ 5:22 Йуһ’әнна I 3:15

+ 5:25 Мәсәлә 25:8, Луqа 12:58-59

* 5:26 «Пол» п’әре һәри һур ә.

* 5:27 Дәрк’әтьн 20:14; Qануна Дӧщари 5:18.

+ 5:27 Дәрк’әтьн 20:14

+ 5:28 Мәсәлә 6:25

+ 5:30 Мәтта 18:8-9, Марqос 9:43-44

• 5:31 Мәтта 19:9, Марqос 10:11-12, Луqа 16:18

* 5:31 Qануна Дӧщари 24:1-4.

+ 5:31 Q. Дӧщари 24:1-3

* 5:32 Әв хәбәра «һәгәр диса әw мер кә» йунанида т’ӧнә. Әвана мә’на зьнек’арийе шьровәдькьн, чьмки ә’дәте щьһуйада изьна жьна мербәр’дайи т’ӧнәбу диса мер кьра, һ’әта мере wе сах буйа.

+ 5:32 Р’омайи 7:3, Корьнт’и I 7:10-11

* 5:33 Qануна К’аһинтийе 19:12; Жьмар 30:2.

+ 5:33 Жьмар 30:2, Q. Дӧщари 23:21

+ 5:34 К’аред Шандийа 7:49

+ 5:35 Зәбур 99:5, Зәбур 48:2

* 5:37 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Жь йе хьраб ә».

+ 5:37 Аqуб 5:12

• 5:38 Луqа 6:27-36

* 5:38 Дәрк’әтьн 21:24; Qануна К’аһинтийе 24:20; Qануна Дӧщари 19:21.

+ 5:38 Дәрк’әтьн 21:23-25, Q. К’аһинтийе 24:19-20, Q. Дӧщари 19:21

+ 5:39 Пәтрус I 2:23, Р’омайи 12:17, Корьнт’и I 6:7

* 5:41 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Миләк». Мила Р’оме (Италйа) 1 478.5 метьр бу.

+ 5:42 Q. Дӧщари 15:7-8, Мәсәлә 21:26

* 5:43 Әв р’ез «Һәвале хwә һ’ьз бькә» жь Qануна К’аһинтийе 19:18 йә.

+ 5:43 Q. К’аһинтийе 19:18

* 5:44 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «...бона йед кӧ ньфьр’а wә дькьн, дӧа бькьн у хернәхwазед хwәр’а qәнщийе бькьн».

+ 5:44 Р’омайи 12:20, Луqа 23:34, К’аред Шандийа 7:60, Пәтрус I 3:9, Р’омайи 12:14

+ 5:45 К’аред Шандийа 14:17

+ 5:48 Q. К’аһинтийе 19:2, Q. Дӧщари 18:13, Q. Дӧщари 32:4, Зәбур 18:30, Мәтта 19:21, Аqуб 1:4, Әфәси 5:1, Колоси 1:28

+ 6:1 Йуһ’әнна I 2:29

+ 6:2 Луqа 6:24

• 6:5 Луqа 11:2-4

+ 6:5 Луqа 18:11

* 6:9 Бь готьнәкә дьн: «Бьра инсан qәдьре наве Тәйи пироз бьгьрә».

+ 6:10 Мәтта 26:42

+ 6:11 Мәсәлә 30:8

* 6:13 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Жь мирещьн».

* 6:13# Нав дәстньвисаред һәрә qәнщда әв йәк т’ӧнә: «Чьмки п’адшати, qәwат у р’умәт йед тә нә, һ’әта-һ’әтайе. Амин».

+ 6:13 Мәтта 26:41, Йуһ’әнна 17:15, Т’есалоники II 3:3

+ 6:14 Марqос 11:25-26, Әфәси 4:32, Колоси 3:13

+ 6:15 Мәтта 18:35, Аqуб 2:13

* 6:17 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Сәре хwә р’ун кә», чаwа нишана шайийе.

• 6:19 Луqа 11:34-36, Луqа 12:22-34

+ 6:19 Мәсәлә 23:4, Тимот’ейо I 3:3, Тимот’ейо I 6:9, Ибрани 13:5, Аqуб 5:2-3

+ 6:20 Мәтта 19:21, Пәтрус I 1:4

* 6:24 Хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Мамон». Мә’на ве әв ә: Мале дьне, п’әрә, дәwләтийа ве дьне.

+ 6:24 Луqа 16:13

+ 6:25 Филипи 4:6, Пәтрус I 5:7

+ 6:26 Мәтта 10:31, Мәтта 12:12

* 6:27 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бьһӧстәке ль сәр бәжьна хwә дьреж кә».

+ 6:30 Мәтта 8:26, Мәтта 14:31, Мәтта 16:8

+ 6:33 Зәбур 37:4

• 7:1 Луqа 6:37-38, Луqа 6:41-42

+ 7:1 Р’омайи 14:10, Корьнт’и I 4:5, Аqуб 4:12

+ 7:2 Марqос 4:24, Р’омайи 2:1

+ 7:6 Мәтта 15:26

• 7:7 Луqа 11:9-13

+ 7:8 Мәсәлә 8:17, Мәтта 18:19, Мәтта 21:22, Марqос 11:24, Йуһ’әнна 14:13-14, Йуһ’әнна I 3:22, Йуһ’әнна I 5:14

+ 7:11 Дәстпебун 6:5, Мәтта 12:34

+ 7:12 Луqа 6:31, Мәтта 22:40, Галати 5:14

• 7:13 Луqа 13:24

+ 7:14 Зәбур 16:11

• 7:15 Луqа 6:43-44, Луqа 13:25-27

+ 7:15 Q. Дӧщари 13:1-3, Мәтта 24:11, Марqос 13:22, К’аред Шандийа 13:6, Пәтрус II 2:1, Йуһ’әнна I 4:1, К’аред Шандийа 20:29

+ 7:16 Аqуб 2:18

+ 7:17 Мәтта 12:33-35

+ 7:19 Мәтта 3:10

+ 7:22 Мәтта 25:11, Луqа 6:46, Йуһ’әнна 13:13, Марqос 9:38, Луqа 9:49

+ 7:23 Зәбур 6:8, Мәтта 25:41

• 7:24 Луqа 6:47-49

+ 7:27 Мәсәлә 10:25

+ 7:29 Марqос 1:22, Луqа 4:32

• 8:1 Марqос 1:40-45, Луqа 5:12-16

* 8:2 Ль гора Qануна Муса мәрьвед к’оти һ’әрам бун. Дәрһәqа мәрьвед к’отида ван сәрийа бьхуньн: Qануна К’аһинтийе 13-14.

+ 8:2 Q. К’аһинтийе 13:3, Жьмар 12:10, Марqос 9:22

+ 8:4 Мәтта 9:30, Мәтта 17:9, Марqос 1:34, Q. К’аһинтийе 14:1-32, Луqа 17:14

• 8:5 Луqа 7:1-10

+ 8:8 Зәбур 107:20

+ 8:10 К’аред Шандийа 10:2

+ 8:11 Луqа 13:29, Луqа 16:23, Әфәси 3:6

+ 8:12 Мәтта 13:42, Мәтта 22:13, Мәтта 22:30, Мәтта 24:51, Мәтта 25:13, Луqа 13:28

+ 8:13 Мәтта 9:29, Йуһ’әнна 4:53

• 8:14 Марqос 1:29-34, Луqа 4:38-41

+ 8:14 Корьнт’и I 9:5

+ 8:15 Марqос 5:41, Марqос 9:27, К’аред Шандийа 3:7, К’аред Шандийа 9:41

* 8:17 Ишайа 53:4.

• 8:18 Луqа 9:57-62

+ 8:18 Марqос 4:35, Луqа 8:22

• 8:23 Марqос 4:35-41, Луqа 8:22-25

+ 8:26 Мәтта 6:30, Зәбур 65:7, Зәбур 89:9, Зәбур 104:7

• 8:28 Марqос 5:1-20, Луqа 8:26-39

+ 8:29 Марqос 1:23-24, Луqа 4:34

+ 8:34 Луqа 5:8, К’аред Шандийа 16:39

• 9:1 Марqос 2:1-12, Луqа 5:17-26

* 9:1 Ль гора Мәтта 4:13, бажаре Wи Кәфәрнаһум бу.

+ 9:1 Мәтта 4:13

+ 9:2 Марqос 6:55, Мәтта 8:10, Марqос 10:52, Луqа 7:48

* 9:3 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Әва к’ьфьрийа дькә» йан «Әва наве Хwәде беһӧрмәт дькә».

+ 9:3 Q. К’аһинтийе 24:16, Мәтта 26:65, Йуһ’әнна 10:33

• 9:9 Марqос 2:13-17, Луqа 5:27-32

+ 9:11 Мәтта 11:19, Луqа 15:2

* 9:13 Һосейа 6:6.

+ 9:13 Луqа 15:7, Тимот’ейо I 1:15

• 9:14 Марqос 2:18-22, Луqа 5:33-39

+ 9:14 Мәтта 11:2, Мәтта 14:12, Луqа 11:1, Йуһ’әнна 1:35, Луqа 18:12

+ 9:15 Мәтта 25:1-13, Йуһ’әнна 3:29, Ә’йанти 19:7, Ә’йанти 21:2, Марqос 14:7, Луqа 17:22, Йуһ’әнна 16:20

• 9:18 Марqос 5:21-43, Луqа 8:40-56

+ 9:20 Q. К’аһинтийе 15:25

+ 9:21 Марqос 3:10

+ 9:22 Марqос 10:52, Луqа 7:50, Әфәси 2:8

+ 9:24 Йуһ’әнна 11:11

+ 9:25 К’аред Шандийа 9:40, Марqос 1:31, Марqос 9:27, К’аред Шандийа 3:7, К’аред Шандийа 9:41

+ 9:27 Мәтта 22:42, Луqа 1:32, Мәтта 20:29-34

+ 9:29 Мәтта 8:13

+ 9:30 Мәтта 8:4, Мәтта 12:16, Мәтта 17:9, Марqос 1:44

+ 9:31 Марqос 1:45, Марqос 7:36

+ 9:34 Мәтта 10:25, Мәтта 12:24

+ 9:36 Марqос 8:2, Жьмар 27:17, Марqос 6:34

+ 9:38 Луqа 10:2, Йуһ’әнна 4:35

• 10:1 Марqос 3:13-19, Марqос 6:7-13, Луqа 6:12-16, Луqа 9:1-6, Луqа 10:1-12

* 10:3 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «Тәдайо» «Леwи» һәйә, йан жи «Леwи кӧ Тәдайо һатә бәрнавкьрьне».

* 10:4 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Шьмһ’уне жь Qанане».

+ 10:6 Зәбур 119:176, Мәтта 15:24, Пәтрус I 2:25

+ 10:7 Мәтта 3:2, Мәтта 4:17

+ 10:8 Q. К’аһинтийе 13:3, Мәтта 8:2, К’аред Шандийа 20:35

+ 10:10 Тимот’ейо I 5:18

+ 10:14 К’аред Шандийа 13:51

+ 10:15 Дәстпебун 18:20, Дәстпебун 19:24,

• 10:16 Марqос 13:9-13, Луqа 12:2-12, Луqа 21:12-17

+ 10:16 Луqа 10:3, Дәстпебун 3:1

+ 10:18 К’аред Шандийа 17:6, К’аред Шандийа 18:12, К’аред Шандийа 24:1, К’аред Шандийа 25:6, Зәбур 119:46

+ 10:20 Мәсәлә 16:1

+ 10:21 Мәтта 24:10

+ 10:22 Мәтта 24:9, Йуһ’әнна 15:18, Аqуб 5:11, Галати 6:9, Ә’йанти 2:10

+ 10:23 К’аред Шандийа 8:1, К’аред Шандийа 14:6

+ 10:24 Луqа 6:40, Йуһ’әнна 13:16

+ 10:25 Мәтта 9:34, Мәтта 12:24

+ 10:26 Марqос 4:21, Луqа 8:17, Луqа 12:2

+ 10:28 Зәбур 56:4, Зәбур 118:6, Мәсәлә 29:25,

+ 10:31 Мәтта 6:26, Мәтта 12:12

+ 10:32 Р’омайи 10:9, Ә’йанти 3:5

+ 10:33 Мәтта 25:12, Йуһ’әнна I 2:23, Тимот’ейо II 2:12

• 10:34 Луqа 12:51-53, Луqа 14:26-27

+ 10:34 К’аред Шандийа 14:4

* 10:35-36 Миха 7:6.

+ 10:38 Мәтта 16:24-25, Марqос 8:34-35, Луqа 9:23

+ 10:39 Йуһ’әнна 12:25

+ 10:40 Мәтта 25:40, Луqа 10:16, Йуһ’әнна 12:44, Йуһ’әнна 13:20, Галати 4:14

+ 10:42 Марqос 9:41, Ибрани 6:10

• 11:1 Луqа 7:18-35

* 11:2 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «чәнд шагьрт» «дӧ шагьрт» һәйә.

+ 11:2 Мәтта 14:3, Луqа 3:19-20, Йуһ’әнна 3:24, Йуһ’әнна 4:25, Йуһ’әнна 6:14, Йуһ’әнна 11:27

+ 11:6 Йуһ’әнна 6:61, Йуһ’әнна 16:1

+ 11:7 Мәтта 3:1

+ 11:9 Мәтта 14:5, Мәтта 21:26

* 11:10 Малахи 3:1.

+ 11:10 Дәрк’әтьн 23:20, Марqос 1:2

+ 11:11 Луqа 1:15

* 11:12 Аһа жи те фә’мкьрьне: «П’адшатийа Ә’змана бь qәwате пешда дьчә у йед зорбә дәст дьхьн».

+ 11:12 Луqа 16:16

* 11:13 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Чьмки һ’әму п’ехәмбәра у Qануне һ’әта Йуһ’әнна п’ехәмбәрти кьрьн».

* 11:14 Малахи 4:5.

+ 11:14 Мәтта 17:12-13, Луqа 1:17

+ 11:15 Ә’йанти 2:7

+ 11:18 Мәтта 3:4, Луqа 1:15

* 11:19 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «ә’мәл» «зар’» һәйә.

+ 11:19 Йуһ’әнна 2:1, Йуһ’әнна 12:2, Мәтта 9:10-11

• 11:20 Луqа 10:13-15

+ 11:21 Марqос 6:45, Марqос 8:21, Марqос 3:7

+ 11:22 Мәтта 15:21

• 11:25 Луqа 10:21-22

+ 11:27 Йуһ’әнна 13:3, Йуһ’әнна 17:2, Йуһ’әнна 6:46, Йуһ’әнна 7:29, Йуһ’әнна 8:19, Йуһ’әнна 10:15

+ 11:28 Зәбур 55:22, Зәбур 68:19, Йуһ’әнна 7:37

+ 11:30 Йуһ’әнна I 5:3

• 12:1 Марqос 2:23-28, Луqа 6:1-5

+ 12:1 Q. Дӧщари 23:25

+ 12:2 Дәрк’әтьн 20:8-10, Жьмар 15:32-36

* 12:4 Qануна К’аһинтийе 24:9; П’адшати I 21:1-6.

+ 12:4 Дәрк’әтьн 25:30, Q. К’аһинтийе 24:5-9

+ 12:5 Жьмар 28:9

+ 12:6 Мәтта 12:41

* 12:7 Һосейа 6:6.

• 12:9 Марqос 3:1-6, Луqа 6:6-11

+ 12:10 Луqа 11:54, Луqа 20:20

+ 12:12 Мәтта 6:26, Мәтта 10:31

+ 12:16 Мәтта 8:4, Мәтта 9:30

* 12:18-21 Ишайа 42:1-4.

• 12:22 Марqос 3:20-30, Луqа 11:14-23

+ 12:23 Мәтта 9:27

+ 12:24 Мәтта 9:34, Мәтта 10:25

+ 12:27 Марqос 9:38, К’аред Шандийа 19:13

+ 12:30 Марqос 9:40

+ 12:31 Марqос 3:29, Луqа 12:10

+ 12:33 Мәтта 7:17-20, Луqа 6:43-45

+ 12:34 Мәтта 3:7, Мәтта 23:33, Дәстпебун 6:5, Мәтта 7:11, Мәтта 15:18, Аqуб 3:6

+ 12:35 Мәсәлә 12:5

+ 12:36 Мәсәлә 10:19, Р’омайи 14:12

+ 12:37 Мәтта 5:22, Аqуб 3:2-12

• 12:38 Марqос 8:11-12, Луqа 11:29-32

+ 12:38 Корьнт’и I 1:22

+ 12:39 Мәтта 16:4

* 12:40 Уньс 2:1.

+ 12:40 Уньс 2:1

+ 12:41 Р’омайи 2:27, Уньс 3:5, Мәтта 12:6

* 12:42 П’адшать III 10:1-13. Әw п’адша жь Шәба Ә’рәбьстане һатә щәм Сьлеман п’адша.

• 12:43 Луqа 11:24-26

+ 12:45 Пәтрус II 2:20

• 12:46 Марqос 3:31-35, Луqа 8:19-21

+ 12:46 Мәтта 13:55, Йуһ’әнна 2:12, Йуһ’әнна 7:3, К’аред Шандийа 1:14, Корьнт’и I 9:5, Галати 1:19

+ 12:50 Йуһ’әнна 15:14, Ибрани 2:11

• 13:1 Марqос 4:1-9, Луqа 8:4-8

+ 13:9 Мәтта 11:15

• 13:10 Марqос 4:10-12, Луqа 8:9-10

+ 13:11 Мәтта 19:11

+ 13:12 Мәсәлә 9:9, Мәтта 25:29

* 13:15 Ишайа 6:9-10.

+ 13:15 Йуһ’әнна 12:40, К’аред Шандийа 28:26-27

+ 13:16 Луqа 10:23-24

+ 13:17 Ибрани 11:13, Пәтрус I 1:10-12

• 13:18 Марqос 4:13-20, Луqа 8:11-15

* 13:19 Бь готьнәкә дьн: «Мирещьн».

+ 13:21 Галати 1:6, Ибрани 6:4

+ 13:22 Мәтта 6:25, Марqос 10:23, Тимот’ейо I 6:10

+ 13:23 Йуһ’әнна 15:5

+ 13:30 Мәтта 3:12

• 13:31 Марqос 4:30-34, Луqа 13:18-21

+ 13:32 Мәтта 17:20, Луqа 17:6,

* 13:33 Се кодед щьһуйа дькьр qаси 25 килограма.

+ 13:33 Корьнт’и I 5:6, Галати 5:9

* 13:35 Зәбур 78:2.

+ 13:35 Зәбур 78:2

+ 13:38 Йуһ’әнна 8:44

+ 13:39 Ә’йанти 14:15-16

+ 13:41 Мәтта 24:31

+ 13:42 Йуһ’әнна 15:6, Ә’йанти 20:15, Мәтта 8:12

+ 13:43 Мәсәлә 4:18, Мәтта 11:15

+ 13:47 Мәтта 4:19

+ 13:48 Йуһ’әнна 21:11

+ 13:49 Мәтта 25:32

+ 13:50 Мәтта 8:12

• 13:53 Марqос 6:1-6, Луqа 4:16-30

+ 13:54 Мәтта 2:23, Луqа 2:39, Луqа 4:23, Марqос 1:21

+ 13:55 Йуһ’әнна 6:42, Мәтта 12:46

+ 13:57 Мәтта 11:6, Йуһ’әнна 4:44

• 14:1 Марqос 6:14-29, Луqа 9:7-9

+ 14:2 Мәтта 16:14

+ 14:3 Мәтта 4:12, Мәтта 11:2, Луqа 3:19-20, Йуһ’әнна 3:24

+ 14:4 Q. К’аһинтийе 18:16, Q. К’аһинтийе 20:21

+ 14:5 Мәтта 11:9, Мәтта 21:26

+ 14:7 Әстәр 5:3, Әстәр 7:2

+ 14:12 Мәтта 9:14

• 14:13 Марqос 6:30-44, Луqа 9:10-17, Йуһ’әнна 6:1-14

+ 14:21 Мәтта 15:38

• 14:22 Марqос 6:45-56, Йуһ’әнна 6:15-21

+ 14:23 Марqос 1:35, Луqа 4:42, Луqа 5:16

+ 14:26 Луqа 24:37

+ 14:31 Мәтта 6:30

+ 14:33 Зәбур 2:7, Луqа 1:35

+ 14:34 Жьмар 34:11, Марqос 6:53, Луqа 5:1

• 15:1 Марqос 7:1-23

+ 15:2 Луqа 11:38

+ 15:3 Галати 1:14

* 15:4 Дәрк’әтьн 20:12; Qануна Дӧщари 5:16.

* 15:4# Дәрк’әтьн 21:17; Qануна К’аһинтийе 20:9.

+ 15:4 Дәрк’әтьн 20:12, Дәрк’әтьн 21:17

+ 15:7 Мәтта 23:13, К’аред Шандийа 28:25

* 15:9 Ишайа 29:13.

+ 15:9 Колоси 2:22

+ 15:11 К’аред Шандийа 10:15

+ 15:13 Щьһуда 1:12

+ 15:14 Мәтта 23:16, Луqа 6:39

+ 15:18 Мәтта 12:34, Аqуб 3:6

+ 15:19 Галати 5:19-21, Корьнт’и I 6:9-10

• 15:21 Марqос 7:24-30

+ 15:22 Мәтта 9:27, Луqа 1:32

+ 15:24 Зәбур 119:176, Мәтта 10:6, Пәтрус I 2:25

+ 15:26 Мәтта 7:6

• 15:29 Марqос 7:31

+ 15:32 Мәтта 9:36

+ 15:38 Мәтта 14:21

• 16:1 Марqос 8:11-13, Луqа 12:54-56

+ 16:1 Мәтта 3:7, Корьнт’и I 1:22

* 16:3 Нав һьнәк дәстньвисарада жь р’еза 2-а һ’әта йа 3-а т’ӧнәйә.

+ 16:4 Уньс 2:1, Мәтта 12:39

• 16:5 Марqос 8:14-21

+ 16:6 Луqа 12:1, Корьнт’и I 5:7-8

+ 16:8 Мәтта 6:30

+ 16:9 Мәтта 14:13-21

+ 16:10 Мәтта 15:36-37

• 16:13 Марqос 8:27-30, Луqа 9:18-21

+ 16:14 Мәтта 14:2,

+ 16:16 Зәбур 2:7

* 16:17 Бь йунани хәбәр бь хәбәр «кӧр’е Йона» ньвисар ә. Бь зьмане арами «Йона» кӧрткьрьна наве «Йуһ’әнна» у «Уньс» ә.

+ 16:17 Корьнт’и I 2:13

* 16:18 «Пәтрус» бь зьмане йунани те фә’мкьрьне: «Qәйа» йан «кәвьр».

+ 16:18 Марqос 3:16, Йуһ’әнна 1:42, Әфәси 2:20

+ 16:20 Мәтта 9:30

• 16:21 Марqос 8:31, Луqа 9:22-27

+ 16:21 Луqа 17:25, Марqос 9:31, Марqос 10:34, Йуһ’әнна 2:19

+ 16:23 Мәтта 4:10, Филипи 3:19

+ 16:24 Мәтта 10:38-39

+ 16:25 Мәтта 19:29

+ 16:26 Зәбур 49:7

* 16:27 Зәбур 62:12.

+ 16:27 Q. Дӧщари 33:2, Мәтта 24:30, Мәтта 25:31, Т’есалоники I 4:16, Ә’йанти 2:23

+ 16:28 Мәтта 24:34, Йуһ’әнна 21:22

• 17:1 Марqос 9:2-13, Луqа 9:28-36

+ 17:1 Марqос 5:37, Марqос 14:33

+ 17:2 Ә’йанти 1:16

+ 17:5 Мәтта 3:17, Q. Дӧщари 18:15, Пәтрус II 1:17

+ 17:9 Мәтта 8:4, Мәтта 9:30, Марqос 1:44

* 17:10 Малахи 4:5.

+ 17:13 Мәтта 11:14, Луqа 1:17

• 17:14 Марqос 9:14-29, Луqа 9:37-43

+ 17:18 Марqос 1:26, К’аред Шандийа 8:7

+ 17:20 Мәтта 13:31, Луqа 17:6, Марqос 11:23

* 17:21 Нав дәстньвисаред һәрә qәнщда р’еза 21-е т’ӧнә.

• 17:22 Марqос 9:30-32, Луqа 9:43-45

+ 17:23 Мәтта 16:21, Мәтта 20:19

* 17:24 Ль гора Qануна Муса наләки «дӧзиве» чаwа хәрщ бона п’арьстгәһе дьдан (Дәрк’әтьн 30:13).

+ 17:24 Марqос 9:33, Дәрк’әтьн 30:13, Дәрк’әтьн 38:26, Мәтта 22:17

+ 17:27 Р’омайи 13:7

• 18:1 Марqос 9:33-37, Марqос 9:42-48, Луqа 9:46-48, Луqа 17:1-2

+ 18:3 Корьнт’и I 14:20, Мәтта 19:16

+ 18:5 Мәтта 10:40, Луqа 10:16, Йуһ’әнна 13:20

+ 18:7 Мәтта 26:24

+ 18:8 Мәтта 5:30, Мәтта 25:41, Ә’йанти 20:10

+ 18:9 Мәтта 5:29

• 18:10 Луqа 15:3-7

* 18:11 Нав дәстньвисаред һәрә qәнщда р’еза 11-а т’ӧнә.

* 18:14 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «wә» «Мьн» һәйә.

+ 18:14 Йуһ’әнна 6:39

• 18:15 Луqа 17:3

* 18:15 Нав һьнәк дәстньвисарада «ль тә» т’ӧнә.

+ 18:15 Q. К’аһинтийе 19:17, Аqуб 5:19, Галати 6:1

* 18:16 Qануна Дӧщари 19:15.

+ 18:16 Q. Дӧщари 19:15, Корьнт’и II 13:1

+ 18:17 Мәтта 5:46-47, Тито 3:10

+ 18:19 Мәтта 7:7-8

+ 18:21 Луqа 17:4

* 18:22 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Һ’әфте у һ’әфт».

* 18:24 Qимәте тәлантәки һәqе п’аләки панздәһ сала зедәтьр бу.

+ 18:25 Q. К’аһинтийе 25:39-41,

* 18:28 Qимәте зивәки wәкә р’ожхәбатәкә п’ала бу.

+ 18:30 Мәсәлә 28:3

+ 18:35 Мәтта 6:15, Аqуб 2:13

• 19:1 Марqос 10:1-12

* 19:4 Дәстпебун 1:27; 5:1-2.

+ 19:4 Дәстпебун 1:27

* 19:5 Дәстпебун 2:24.

+ 19:5 Дәстпебун 2:24, Әфәси 5:31

+ 19:6 Корьнт’и I 6:16, Корьнт’и I 7:10

* 19:7 Qануна Дӧщари 24:1-4.

+ 19:7 Q. Дӧщари 24:1

* 19:9 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «У к’и кӧ йа бәр’дайи бьстинә зьнек’арийе дькә».

+ 19:9 Мәтта 5:32, Корьнт’и I 7:10

+ 19:11 Марqос 4:11, Корьнт’и I 7:7, Тимот’ейо I 5:14

• 19:13 Марqос 10:13-16, Луqа 18:15-17

+ 19:14 Мәтта 18:3

• 19:16 Марqос 10:17-31, Луqа 18:18-30

+ 19:16 Луqа 10:25

* 19:17 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Тӧ чьма Мьнр’а qәнщ дьбежи?»

+ 19:17 Зәбур 106:1, Зәбур 119:68, Q. К’аһинтийе 18:5, Р’омайи 10:5, Галати 3:12

* 19:19 Дәрк’әтьн 20:12-16; Qануна Дӧщари 5:16-20.

* 19:19# Qануна К’аһинтийе 19:18.

+ 19:19 Дәрк’әтьн 20:12-16, Q. К’аһинтийе 19:18

+ 19:20 Филипи 3:6

+ 19:21 Мәтта 5:48, Луqа 12:33, Мәтта 6:20, Пәтрус I 1:4

+ 19:23 Зәбур 49:6-7

+ 19:26 Дәстпебун 18:14, Марqос 14:36

+ 19:27 Мәтта 4:20-22

+ 19:28 Мәтта 16:27, Мәтта 25:31, Луqа 22:30, Корьнт’и I 6:2, Ә’йанти 3:21

* 19:29 Нав гәләк дәстньвисаред һәрә qәнщда «йан жьна хwә» т’ӧнә.

+ 19:29 Мәтта 16:25

+ 19:30 Мәтта 20:16, Луqа 13:30

* 20:3 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Сьһ’әта сьсийа». Ле wи чахи ль гора ә’дәте щьһуйа сьһ’әта сьсийа бь сьһ’әта иройин сьһ’әта нәһайә сьбәһе зу йә. Бона щьһуйа, һьнге сьһ’әт дәрк’әтьна р’ожева дәстпедьбу. Ӧса жи әв шьровәкьрьн бона р’еза 4-а һ’әта 9-а йә.

+ 20:8 Q. К’аһинтийе 19:13, Q. Дӧщари 24:15

* 20:16 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Чьмки газикьри гәләк ьн, ле бьжарти һьндьк ьн».

+ 20:16 Мәтта 19:30, Луqа 13:30

• 20:17 Марqос 10:32-34, Луqа 18:31-34

+ 20:19 Мәтта 16:21, Мәтта 17:23

• 20:20 Марqос 10:35-45

+ 20:20 Мәтта 10:2, Марqос 1:19

+ 20:21 Мәтта 19:28

* 20:22 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Йан бь wе ньхӧмандьне бенә ньхӧмандьне, кӧ Әзе бемә ньхӧмандьне?»

+ 20:22 Мәтта 26:39, Йуһ’әнна 18:11

+ 20:26 Пәтрус I 5:3, Мәтта 23:11, Марqос 9:35

+ 20:28 Йуһ’әнна 13:4-5, Йуһ’әнна 11:51, Пәтрус I 1:18-19, Р’омайи 4:25, Галати 1:4, Тимот’ейо I 2:6, Тито 2:14

• 20:29 Марqос 10:46-52, Луqа 18:35-43

* 20:30 Нав һьнәк дәстньвисарада «Хӧдан» т’ӧнә.

+ 20:30 Мәтта 9:27-31

+ 20:34 Луqа 7:13

• 21:1 Марqос 11:1-11, Луqа 19:28-38, Йуһ’әнна 12:12-19

+ 21:1 К’аред Шандийа 1:12

+ 21:4 Йуһ’әнна 12:15, Мәтта 1:23, Мәтта 26:56, Йуһ’әнна 19:36

* 21:5 Зәкәрийа 9:9; Ишайа 62:11.

* 21:9 Зәбур 118:25-26.

* 21:9# Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Һосанна бьльндайийеда». «Бьльндайи» бә’са щийе Хwәде дькә.

+ 21:9 Мәтта 9:27, Зәбур 118:25-26, Зәбур 148:1, Мәтта 23:39

+ 21:11 Луqа 7:16

• 21:12 Марqос 11:15-19, Луqа 19:45-48, Йуһ’әнна 2:13-22

+ 21:12 Q. К’аһинтийе 1:14, Q. К’аһинтийе 5:7, Q. К’аһинтийе 12:8, Луqа 2:24

* 21:13 Ишайа 56:7.

* 21:13# Йерәмийа 7:11.

+ 21:15 Мәтта 9:27

* 21:16 Зәбур 8:2.

+ 21:16 Луqа 19:39, Зәбур 8:1-2

+ 21:17 Луqа 19:29, Луqа 24:50, Йуһ’әнна 11:18

• 21:18 Марqос 11:12-14, Марqос 11:20-24

+ 21:18 Мәтта 4:2

+ 21:19 Мәтта 24:32, Луqа 13:6

+ 21:21 Мәтта 17:20, Аqуб 1:6, Корьнт’и I 13:2

+ 21:22 Мәтта 7:8, Мәтта 17:20, Корьнт’и I 13:2

• 21:23 Марqос 11:27-33, Луqа 20:1-8

+ 21:23 К’аред Шандийа 4:7

+ 21:25 Мәтта 3:6, Луqа 7:30

+ 21:26 Мәтта 11:9, Мәтта 14:5

+ 21:32 Луqа 7:29

• 21:33 Марqос 12:1-12, Луqа 20:9-19

+ 21:33 Зәбур 80:8, Марqос 13:34

+ 21:35 Мәтта 22:6, Мәтта 23:34, Ибрани 11:36-37

+ 21:37 Мәтта 3:17, Ибрани 1:1

+ 21:38 Ибрани 1:2

+ 21:39 Ибрани 13:12

+ 21:41 К’аред Шандийа 13:46

* 21:42 Зәбур 118:22-23.

+ 21:42 Зәбур 118:22-23, К’аред Шандийа 4:11, Пәтрус I 2:7

* 21:44 Нав һьнәк дәстньвисарада р’еза 44-а т’ӧнә.

+ 21:46 Марqос 11:18, Марqос 11:32

• 22:1 Луqа 14:15-24

+ 22:1 Мәтта 13:34

+ 22:2 Мәтта 25:10, Ә’йанти 19:7, Ә’йанти 21:2

+ 22:6 Мәтта 21:35, Мәтта 23:34, Ибрани 11:36-37

+ 22:7 Мәтта 21:41

+ 22:8 Мәтта 10:11, К’аред Шандийа 13:46, Ә’йанти 3:4

+ 22:13 Мәтта 8:12

• 22:15 Марqос 12:13-17, Луqа 20:20-26

+ 22:15 Луqа 11:54

+ 22:16 Q. Дӧщари 10:17, Колоси 3:25

+ 22:17 Мәтта 17:24-25

+ 22:18 Марqос 7:6, Луqа 12:1

+ 22:21 Р’омайи 13:7

• 22:23 Марqос 12:18-27, Луqа 20:27-40

+ 22:23 К’аред Шандийа 4:1, К’аред Шандийа 23:8

* 22:24 Qануна Дӧщари 25:5.

+ 22:24 Дәстпебун 38:8, Q. Дӧщари 25:5

* 22:30 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Мьлйак’әтед Хwәде».

* 22:32 Дәрк’әтьн 3:6.

+ 22:32 Дәрк’әтьн 3:2, Дәрк’әтьн 3:6

• 22:34 Марqос 12:28-34, Луqа 10:25-28

* 22:37 Qануна Дӧщари 6:5.

+ 22:37 Q. Дӧщари 6:5, Q. Дӧщари 11:13,

* 22:39 Qануна К’аһинтийе 19:18.

+ 22:39 Q. К’аһинтийе 19:18, Мәтта 19:19

+ 22:40 Мәтта 7:12, Галати 5:14

• 22:41 Марqос 12:35-37, Луqа 20:41-44

+ 22:42 Мәтта 9:27

* 22:44 Зәбур 110:1.

+ 22:44 Зәбур 110:1, К’аред Шандийа 2:34-35

+ 22:46 Луqа 20:40

• 23:1 Марqос 12:38-40, Луqа 11:37-52, Луqа 20:45-47

+ 23:3 Р’омайи 2:17-23

* 23:5 Чаwа кӧ Qануна Дӧщари 6:8-да ньвисар ә, щьһуйа к’иськед мьл у ә’нийед хwәда ньвисаред сәрәкә у т’әмийед Хwәдейә жь Пәймана Кәвьн хwәй дькьрьн. Әв ьн әw ньвисаред жь к’ьтебед Муса кӧ гәләки дькьрьнә к’иська: Дәрк’әтьн 13:1-10; 13:11-16; Qануна Дӧщари 6:4-9; 11:13-21.

* 23:5# «Р’ишийед к’ьнщед хwә дьреж дькьн», wәки бьдьнә к’ьфше, кӧ әw жь алийе Хwәдеда Хwәдер’а дайи у амьн ьн (Жьмар 15:37-41; Qануна Дӧщари 22:12).

+ 23:5 Дәрк’әтьн 13:9, Q. Дӧщари 6:8, Q. Дӧщари 11:18, Жьмар 15:38

+ 23:6 Луqа 14:7-8

* 23:7 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Р’абби». «Р’абби» бь зьмане арами те фә’мкьрьне: «Дәрсдар».

* 23:8 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Әw Мәсиһ ә».

+ 23:8 Аqуб 3:1, Луqа 22:32, Фьлимон 1:16

+ 23:9 Дәрк’әтьн 4:22,

+ 23:11 Мәтта 20:26, Марqос 9:35, Марqос 10:43

+ 23:12 Луqа 14:11, Луqа 18:14

+ 23:13 Мәтта 15:7

* 23:14 Нав дәстньвисаред һәрә qәнщда р’еза 14-а т’ӧнә.

+ 23:16 Мәтта 15:14

+ 23:17 Дәрк’әтьн 30:29

* 23:19 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Һәй беһ’ьш у корно».

+ 23:19 Дәрк’әтьн 29:37

+ 23:21 Зәбур 26:8, Зәбур 132:14

+ 23:23 Q. Дӧщари 14:22, Зәбур 33:5,

* 23:25 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Ле һьндӧр’ва бь тьштед зӧлме у ч’ә’вбьр’чийе qазьнщкьрива т’ьжи нә».

+ 23:27 К’аред Шандийа 23:1, Мәсәлә 26:23

+ 23:30 К’аред Шандийа 7:52

+ 23:33 Мәтта 3:7, Мәтта 12:34

+ 23:34 Мәтта 21:35, Мәтта 22:6, Ибрани 11:36-37, Мәтта 10:17, Марqос 13:9, Луqа 21:12

+ 23:35 Дәстпебун 4:8, Йуһ’әнна I 3:12, Ибрани 11:4, Ә’йанти 18:24

• 23:37 Луqа 13:34-35

+ 23:37 К’аред Шандийа 7:52, Q. Дӧщари 32:11-12, Рʼутʼ 2:12, Зәбур 147:2

* 23:39 Зәбур 118:26.

+ 23:39 Зәбур 118:26, Мәтта 21:9

• 24:1 Марqос 13:1-13, Луqа 21:5-19

+ 24:2 Луqа 19:44

+ 24:4 Йуһ’әнна I 3:7, Колоси 2:8, Т’есалоники II 2:3

+ 24:7 Ә’йанти 6:4, К’аред Шандийа 11:28, Ә’йанти 6:8, Ә’йанти 6:12

+ 24:9 Мәтта 10:22, Йуһ’әнна 15:18

+ 24:10 Мәтта 10:21

+ 24:11 Мәтта 7:15

+ 24:13 Аqуб 5:11, Ә’йанти 2:10

+ 24:14 Мәтта 28:19, Р’омайи 10:18, Колоси 1:6, Колоси 1:23

• 24:15 Марqос 13:14-23, Луqа 21:20-24

* 24:15 Данийел 9:27; 11:31; 12:11.

+ 24:17 Луqа 17:31

+ 24:19 Луqа 23:29

+ 24:21 Ә’йанти 16:18

+ 24:22 Луqа 18:7

+ 24:23 Луqа 17:23

+ 24:24 Q. Дӧщари 13:1, Т’есалоники II 2:9, Ә’йанти 13:13, Ә’йанти 16:14

+ 24:25 Йуһ’әнна 13:19, Йуһ’әнна 14:29

+ 24:27 Луqа 17:24

+ 24:28 Луqа 17:37

• 24:29 Марqос 13:24-27, Луqа 21:25-28

* 24:29 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Qәwатед ә’змана wе бьһ’әжьн».

+ 24:29 К’аред Шандийа 2:20, Ә’йанти 6:13

* 24:30 Ишайа 13:10; 34:4; Данийел 7:13. (Бьхуньн: Ә’йанти 1:7.)

+ 24:30 Мәтта 16:27,

+ 24:31 Корьнт’и I 15:52, Т’есалоники I 4:16, Ә’йанти 11:15, Мәтта 13:41, Т’есалоники II 2:1

• 24:32 Марqос 13:28-31, Луqа 21:29-33

* 24:33 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Әw, аwа готи Мәсиһ незик ә, ль бәр шемике йә».

+ 24:34 Мәтта 16:28

+ 24:35 Зәбур 102:25-26, Пәтрус II 3:10

• 24:36 Марqос 13:32-37, Луqа 12:38-40, Луqа 17:26-30, Луqа 17:34-36

* 24:36 Нав һьнәк дәстньвисарада «нә жи Кӧр’» т’ӧнә.

+ 24:37 Дәстпебун 6:5

* 24:38 Дәстпебун 6-8.

+ 24:39 Дәстпебун 7:21

+ 24:42 Мәтта 25:13

+ 24:43 Пәтрус II 3:10, Т’есалоники I 5:2

+ 24:44 Ә’йанти 3:3, Ә’йанти 16:15

• 24:45 Луqа 12:42-48

+ 24:46 Мәтта 25:21, Йуһ’әнна 13:17

+ 24:48 Мәтта 25:5

+ 24:51 Мәтта 8:12

+ 25:1 Мәтта 9:15, Йуһ’әнна 3:29, Ә’йанти 19:7, Ә’йанти 21:2

+ 25:5 Мәтта 24:48

+ 25:10 Мәтта 22:2

+ 25:11 Мәтта 7:22, Луqа 6:46, Луqа 13:25

+ 25:12 Мәтта 10:33

+ 25:13 Корьнт’и I 16:13, Мәтта 24:36, Мәтта 24:42

• 25:14 Луqа 19:12-27

* 25:15 Qимәте тәлантәки һәqе п’аләки панздәһ сала зедәтьр бу.

+ 25:19 Р’омайи 14:12

+ 25:21 Луqа 16:10, Ибрани 12:2

+ 25:26 Мәсәлә 20:4

+ 25:29 Мәтта 13:12

+ 25:30 Мәтта 8:12

+ 25:31 Мәтта 16:27, Мәтта 19:28

+ 25:32 Корьнт’и II 5:10, Мәтта 13:49

+ 25:34 Ә’йанти 21:7

+ 25:35 Луqа 3:11, Аqуб 2:15-16

+ 25:36 Тимот’ейо II 1:16-18

+ 25:40 Мәтта 10:40

* 25:41 Ә’йанти 20:10.

+ 25:41 Зәбур 6:8, Мәтта 7:23, Марqос 9:43-44, Щьһуда 1:7, Ә’йанти 20:10

+ 25:45 Луqа 10:16

• 26:1 Марqос 14:1-2, Луqа 22:1-2, Йуһ’әнна 11:45-53

+ 26:2 Дәрк’әтьн 12:1-30

• 26:6 Марqос 14:3-9, Луqа 7:36-50, Йуһ’әнна 12:1-8

+ 26:6 Мәтта 21:17, Йуһ’әнна 11:1, Йуһ’әнна 11:18, Q. К’аһинтийе 13:3

+ 26:11 Q. Дӧщари 15:11, Мәтта 9:15, Йуһ’әнна 7:33

+ 26:12 Йуһ’әнна 19:40

+ 26:13 Мәтта 24:14

• 26:14 Марqос 14:10-11, Луqа 22:3-6

+ 26:14 Йуһ’әнна 13:2, К’аред Шандийа 1:16

+ 26:15 Дәрк’әтьн 21:32,

• 26:17 Марqос 14:12-21, Луqа 22:7-14, Луqа 22:21-23, Йуһ’әнна 13:21-30

+ 26:21 Зәбур 41:9, Йуһ’әнна 13:18

+ 26:24 Мәтта 18:7

• 26:26 Марqос 14:22-26, Луqа 22:15-20, Корьнт’и I 11:23-25

+ 26:26 Йуһ’әнна 6:51, Корьнт’и I 10:16, Ибрани 10:10

* 26:28 Нав һьнәк дәстньвисарада «пәймана ну» һәйә.

+ 26:28 Дәрк’әтьн 24:8

+ 26:30 Луqа 22:39

• 26:31 Марqос 14:27-31, Луqа 22:31-34, Йуһ’әнна 13:36-38

* 26:31 Зәкәрийа 13:7.

+ 26:31 Йуһ’әнна 16:32

+ 26:32 Мәтта 28:7

+ 26:35 Йуһ’әнна 11:16, Йуһ’әнна 21:19

• 26:36 Марqос 14:32-42, Луqа 22:39-46

+ 26:37 Марqос 5:37, Марqос 9:2

+ 26:38 Йуһ’әнна 12:27

+ 26:39 Ибрани 5:7, Марqос 10:38, Йуһ’әнна 18:11, Йуһ’әнна 5:30, Йуһ’әнна 6:38, Галати 1:4

+ 26:41 Мәтта 6:13, Пәтрус I 4:7

+ 26:42 Мәтта 6:10

+ 26:45 Йуһ’әнна 2:4, Мәтта 16:21, Мәтта 17:22, Мәтта 20:18

• 26:47 Марqос 14:43-50, Луqа 22:47-53, Йуһ’әнна 18:3-12

+ 26:47 К’аред Шандийа 1:16

* 26:50 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Һәвал, тӧ бона чь һати?»

+ 26:51 Луqа 22:38

+ 26:52 Ә’йанти 13:10

+ 26:55 Мәтта 21:23, Луqа 21:37

+ 26:56 Мәтта 1:22-23, Мәтта 21:4, Йуһ’әнна 19:36, Мәтта 26:31, Йуһ’әнна 16:32

• 26:57 Марqос 14:53-65, Луqа 22:54-55, Луqа 22:63-71, Йуһ’әнна 18:13-14, Йуһ’әнна 18:19-24

+ 26:60 Зәбур 27:12, Зәбур 35:11

+ 26:61 Марqос 15:29, Йуһ’әнна 2:19

+ 26:62 Мәтта 27:13

+ 26:63 Зәбур 2:7

* 26:64 Зәбур 110:1; Данийел 7:13.

+ 26:64 Зәбур 110:1, Мәтта 16:27, Мәтта 24:30, Ибрани 1:13

+ 26:65 Жьмар 14:6, К’аред Шандийа 14:14, Мәтта 9:3, Йуһ’әнна 10:36

+ 26:66 Q. К’аһинтийе 24:16

• 26:69 Марqос 14:66-72, Луqа 22:56-62, Йуһ’әнна 18:15-18, Йуһ’әнна 18:25-27

+ 26:75 Мәтта 26:34

• 27:1 Марqос 15:1, Луqа 23:1-2, Йуһ’әнна 18:28-32

+ 27:2 Луqа 3:1, Луqа 13:1, К’аред Шандийа 3:13, Тимот’ейо I 6:13

• 27:3 К’аред Шандийа 1:18-19

+ 27:6 Марqос 12:41, Йуһ’әнна 8:20

+ 27:9 Мәтта 2:17

* 27:10 Зәкәрийа 11:12-13; Йерәмийа 32:6-9.

• 27:11 Марqос 15:2-5, Луqа 23:3-5, Йуһ’әнна 18:33-38

+ 27:11 Мәтта 2:2

+ 27:13 Мәтта 26:62

• 27:15 Марqос 15:6-15, Луqа 23:13-25, Йуһ’әнна 18:39

+ 27:18 Йуһ’әнна 12:19

+ 27:20 К’аред Шандийа 3:14

+ 27:23 Луqа 23:41, Ибрани 4:15

+ 27:24 Q. Дӧщари 21:6, Зәбур 26:6, Зәбур 73:13

+ 27:25 Т’есалоники I 2:16

+ 27:26 Мәтта 20:19

• 27:27 Марqос 15:16-20, Йуһ’әнна 19:2-3

+ 27:30 Мәтта 20:19

• 27:32 Марqос 15:21-32, Луqа 23:26-43, Йуһ’әнна 19:17-27

+ 27:34 Зәбур 69:21

* 27:35 Нав дәстньвисаред пашwәхтийеда әв жи һәйә: «Кӧ готьна п’ехәмбәр бе сери: ‹К’ьнщед Мьн ль нав һәвда бәла кьрьн у сәр чӧхе Мьн п’әшк авитьн›» (Зәбур 22:18).

+ 27:35 Зәбур 22:18

+ 27:39 Зәбур 22:6, Зәбур 109:25

+ 27:40 Марqос 14:58, Йуһ’әнна 2:19, Мәтта 4:3-6

+ 27:42 Йуһ’әнна 10:18, Йуһ’әнна 1:49, Йуһ’әнна 12:13, Йуһ’әнна 20:29

• 27:45 Марqос 15:33-41, Луqа 23:44-49, Йуһ’әнна 19:28-30

* 27:46 Зәбур 22:1.

+ 27:46 К’аред Шандийа 3:1, Зәбур 22:1

+ 27:48 Зәбур 69:21

+ 27:51 Дәрк’әтьн 26:33, Q. К’аһинтийе 16:2

+ 27:52 Йуһ’әнна 5:21, Йуһ’әнна 5:25

+ 27:56 Луqа 8:2, Мәтта 20:20

• 27:57 Марqос 15:42-47, Луqа 23:50-56, Йуһ’әнна 19:38-42

* 27:60 Т’ьрба Иса мьхарәк бу. Щьһуйа һьнге дәсте к’ева бьһата мьрийед хwә дькьрьнә мьхара. Әw йан шкәфт бун йан жи qәйада дьк’олан.

* 27:62 «Р’ожа т’ьвдарәккьрьне» р’ожа инийе бу.

+ 27:63 Мәтта 16:21, Мәтта 17:23, Мәтта 20:19

+ 27:66 Ә’йанти 20:3

• 28:1 Марqос 16:1-8, Луqа 24:1-12, Йуһ’әнна 20:1-10

* 28:1 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Р’ожа һ’әфтийейә пешьн», чьмки бона щьһуйа, р’ожа һ’әфтийейә пешьн йәкшәм бу, аwа готи «лә’д».

+ 28:1 Луqа 8:2, Мәтта 27:61

+ 28:2 Мәтта 27:60

+ 28:3 Марqос 9:3, К’аред Шандийа 1:10

+ 28:4 Ә’йанти 1:17

* 28:6 Нав һьнәк дәстньвисарада «Хӧдан» һәйә.

+ 28:7 Мәтта 26:32

+ 28:9 Йуһ’әнна 20:19, Йуһ’әнна 20:21, Мәтта 28:17, Луqа 24:52

+ 28:10 Мәтта 12:50, Йуһ’әнна 20:17, Р’омайи 8:29, Ибрани 2:11

• 28:16 Марqос 16:14-18, Луqа 24:36-49, Йуһ’әнна 20:19-23

+ 28:17 Йуһ’әнна 20:25

+ 28:18 Мәтта 11:27, Йуһ’әнна 17:2

+ 28:19 Корьнт’и II 13:13, Йуһ’әнна 4:1-2, К’аред Шандийа 8:13, Колоси 1:23

+ 28:20 Йуһ’әнна 14:15, Мәтта 13:39

• 1:1 Мәтта 3:1-12, Луqа 3:1-9, Йуһ’әнна 1:19-28

+ 1:1 Зәбур 2:7

* 1:2 Малахи 3:1.

+ 1:2 Дәрк’әтьн 23:20, Мәтта 11:10, Луqа 7:27

* 1:3 Ишайа 40:3.

+ 1:4 Луqа 1:80, Йуһ’әнна 1:6

+ 1:5 К’аред Шандийа 19:18

+ 1:6 Q. К’аһинтийе 11:22,

• 1:9 Мәтта 3:13, Луqа 3:21-22, Луqа 4:1-13

+ 1:9 Мәтта 2:23, Луqа 2:39

+ 1:10 К’аред Шандийа 7:56, Йуһ’әнна 1:32-33

+ 1:11 Марqос 9:7, Йуһ’әнна 12:28, Марqос 9:7, Пәтрус II 1:17

+ 1:13 Т’есалоники I 3:5, Луqа 22:43

• 1:14 Мәтта 4:18-22, Луqа 5:1-11

+ 1:15 Галати 4:4, Мәтта 3:2

+ 1:16 Жьмар 34:11, Мәтта 14:34, Марqос 6:53, Йуһ’әнна 1:40-42

+ 1:17 Мәтта 13:47

+ 1:18 Марqос 10:28

• 1:21 Луqа 4:31-41

+ 1:21 Мәтта 4:13

+ 1:22 Мәтта 7:28-29

+ 1:24 Марqос 5:7, К’аред Шандийа 19:15, Йуһ’әнна 6:69

+ 1:26 Марqос 9:20, К’аред Шандийа 8:7

+ 1:27 К’аред Шандийа 17:19

+ 1:30 Корьнт’и I 9:5

+ 1:31 Марqос 5:41, Марqос 9:27, К’аред Шандийа 3:7, К’аред Шандийа 9:41

+ 1:34 Мәтта 12:16, Марqос 3:12

• 1:35 Луqа 4:42-44

+ 1:35 Мәтта 14:23, Луqа 5:16

• 1:40 Мәтта 8:1-4, Луqа 5:12-16

+ 1:40 Q. К’аһинтийе 13:3, Жьмар 12:10, Марqос 9:22

+ 1:42 Луqа 17:14

+ 1:43 Мәтта 9:30

+ 1:44 Q. К’аһинтийе 14:1-32, Луqа 17:14

+ 1:45 Марqос 7:36

• 2:1 Мәтта 9:1-8, Луqа 5:17-26

+ 2:1 Мәтта 4:13, Марqос 1:21

+ 2:4 Марqос 6:55

+ 2:5 Мәтта 8:10, Марqос 10:52, Луqа 7:48

+ 2:7 Марqос 14:64, Зәбур 32:5,

• 2:13 Мәтта 9:9-13, Луqа 5:27-32

+ 2:16 Луqа 15:2

+ 2:17 Луqа 15:7, Тимот’ейо I 1:15

• 2:18 Мәтта 9:14-17, Мәтта 12:1-8, Луqа 5:33

+ 2:18 Мәтта 11:2, Луqа 11:1, Йуһ’әнна 1:35, Луqа 18:12

+ 2:19 Мәтта 25:1-13, Йуһ’әнна 3:29, Ә’йанти 19:7, Ә’йанти 21:2

+ 2:20 Марqос 14:7, Луqа 17:22

+ 2:23 Q. Дӧщари 23:25

+ 2:24 Дәрк’әтьн 20:8-10, Жьмар 15:32-36

* 2:26 Qануна К’аһинтийе 24:9; П’адшати I 21:1-6.

+ 2:26 Дәрк’әтьн 25:30, Q. К’аһинтийе 24:5-9

+ 2:27 Дәрк’әтьн 23:12, Q. Дӧщари 5:14

• 3:1 Мәтта 12:9-14, Луqа 6:6-11

+ 3:1 Марqос 1:21

+ 3:2 Луqа 14:1, Луqа 20:20

+ 3:4 Луqа 14:3

+ 3:5 Әфәси 4:18,

+ 3:7 Мәтта 11:21

+ 3:10 Марqос 5:28

+ 3:11 Мәтта 14:33, Марqос 1:24

+ 3:12 Мәтта 12:16, Марqос 1:34

• 3:13 Мәтта 10:1-4, Луqа 6:12-16

+ 3:16 Мәтта 16:18, Йуһ’әнна 1:42

+ 3:17 Марqос 1:19

+ 3:18 Мәтта 9:9

+ 3:19 Марqос 14:10, Марqос 14:44

• 3:20 Мәтта 12:22-32, Луqа 11:14-23, Луqа 12:10

+ 3:20 Марqос 6:31

+ 3:21 Корьнт’и II 5:13

+ 3:22 Мәтта 9:34, Мәтта 10:25

+ 3:29 Луqа 12:10, Йуһ’әнна I 5:16, Ибрани 10:26, Ибрани 10:29

• 3:31 Мәтта 12:46-50, Луqа 8:19-21

+ 3:31 Марqос 6:3, Йуһ’әнна 2:12, Йуһ’әнна 7:3, К’аред Шандийа 1:14, Корьнт’и I 9:5, Галати 1:19

+ 3:35 Йуһ’әнна 15:14, Ибрани 2:11

• 4:1 Мәтта 13:1-23, Луqа 8:4-15

+ 4:9 Мәтта 11:15, Ә’йанти 2:7

• 4:10 Мәтта 13:18-23, Луqа 8:11-15

+ 4:11 Мәтта 19:11, Корьнт’и I 5:12-13

* 4:12 Ишайа 6:9-10.

+ 4:12 Йуһ’әнна 12:40, К’аред Шандийа 28:26-27

+ 4:14 К’аред Шандийа 8:4

+ 4:17 Галати 1:6, Ибрани 6:4

+ 4:19 Мәтта 6:25, Марqос 10:23, Тимот’ейо I 6:10

+ 4:20 Йуһ’әнна 15:5

• 4:21 Луqа 8:16-18

+ 4:21 Мәтта 5:15, Луqа 11:33

+ 4:22 Мәтта 10:26, Луqа 12:2

+ 4:23 Мәтта 11:15, Марqос 4:9

+ 4:24 Мәтта 7:2

+ 4:25 Мәсәлә 9:9

+ 4:29 Мәтта 13:38, Ә’йанти 14:15

• 4:30 Мәтта 13:31-35, Луqа 13:18-19

+ 4:31 Мәтта 17:20, Луqа 17:6

• 4:35 Мәтта 8:23-27, Луqа 8:22-25

+ 4:35 Мәтта 8:18, Луqа 8:22

+ 4:37 К’аред Шандийа 27:14

+ 4:39 Зәбур 65:7, Зәбур 89:9, Зәбур 104:7

• 5:1 Мәтта 8:28-34, Луqа 8:26-39

+ 5:7 Марqос 1:24

+ 5:17 Луqа 5:8, К’аред Шандийа 16:39

+ 5:19 Зәбур 66:16

* 5:20 «Декаполис» бь зьмане йунани те фә’мкьрьне: «Дәһә Бажар», чьмки әва qәза бәреда бь йәктийа дәһә бажара һатийә чекьрьн.

+ 5:20 Мәтта 4:25, Марqос 7:31

• 5:21 Мәтта 9:18-26, Луqа 8:40-56

+ 5:22 Луqа 13:14, К’аред Шандийа 13:15, К’аред Шандийа 18:8

+ 5:25 Q. К’аһинтийе 15:25

+ 5:28 Марqос 3:10

+ 5:30 Луqа 5:17, Луqа 6:19

+ 5:34 Марqос 10:52

+ 5:37 Марqос 9:2, Марqос 14:33

+ 5:39 Йуһ’әнна 11:11

+ 5:41 Марqос 1:31, Марqос 9:27, К’аред Шандийа 3:7, К’аред Шандийа 9:41, Луqа 7:14

+ 5:43 Марqос 1:44, Марqос 9:9

• 6:1 Мәтта 13:53-58, Луqа 4:16-30

+ 6:1 Мәтта 2:23, Луqа 2:39, Луqа 4:23

+ 6:2 Марqос 1:21

+ 6:3 Мәтта 11:6

+ 6:4 Йуһ’әнна 4:44

• 6:7 Мәтта 10:1, Мәтта 10:5-15, Луqа 9:1-6

+ 6:7 Марqос 3:13-18

+ 6:11 К’аред Шандийа 13:51

+ 6:12 Марqос 1:15

+ 6:13 Аqуб 5:14

• 6:14 Мәтта 14:1-12, Луqа 9:7-9

+ 6:14 Марqос 8:28

+ 6:15 Мәтта 21:11

+ 6:17 Q. К’аһинтийе 18:16, Q. К’аһинтийе 20:21, Мәтта 11:2, Луqа 3:19-20, Йуһ’әнна 3:24

* 6:20 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «сәре wи т’әвиһәв дьбу» аһа йә: «Wи гәләк тьшт дькьр».

+ 6:21 Дәстпебун 40:20, Әстәр 1:3

+ 6:23 Әстәр 5:3, Әстәр 7:2

+ 6:29 Марqос 2:18

• 6:30 Мәтта 14:13-21, Луqа 9:10-17, Йуһ’әнна 6:1-14

+ 6:30 Марqос 6:7

+ 6:31 Марqос 3:20

+ 6:34 Жьмар 27:17, Мәтта 9:36

• 6:45 Мәтта 14:22-36, Йуһ’әнна 6:15-21

+ 6:45 Мәтта 11:21, Марqос 8:22

+ 6:46 Луqа 6:12, Луqа 9:28

+ 6:49 Луqа 24:37

+ 6:52 Марqос 6:41, Марqос 8:17, Йуһ’әнна 12:40, Корьнт’и II 3:14

+ 6:53 Жьмар 34:11, Мәтта 14:34, Луqа 5:1

+ 6:55 Марqос 2:4, К’аред Шандийа 5:15

+ 6:56 Марqос 5:27

• 7:1 Мәтта 15:1-20

+ 7:3 Галати 1:14

* 7:4 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «У жь базаре жи тен, һ’әта аве сәр хwәда нәкьн, нен нахwьн».

* 7:4# Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Ӧса жи щи-ньвина».

+ 7:4 Ибрани 9:10

* 7:5 Нав дәстньвисаред qәнщда дәwса «бь дәстед һ’әрам» «дәстqьлер» һәйә.

+ 7:5 Луqа 11:38

+ 7:6 Мәтта 23:13

* 7:7 Ишайа 29:13.

+ 7:7 Колоси 2:22

* 7:10 Дәрк’әтьн 20:12; Qануна Дӧщари 5:16.

* 7:10# Дәрк’әтьн 21:17; Qануна К’аһинтийе 20:9.

+ 7:10 Дәрк’әтьн 20:12, Дәрк’әтьн 21:17

+ 7:15 К’аред Шандийа 10:15, Тито 1:15

* 7:16 Нав дәстньвисаред һәрә qәнщда р’еза 16-а т’ӧнә.

+ 7:19 К’аред Шандийа 10:15, К’аред Шандийа 11:9, Тито 1:15

+ 7:20 Мәтта 12:34, Аqуб 3:6

+ 7:21 Галати 5:19-21, Корьнт’и I 6:9-10

• 7:24 Мәтта 15:21-28

+ 7:26 К’аред Шандийа 21:2-3

+ 7:27 Мәтта 7:6

+ 7:31 Марqос 8:24, Марqос 5:20, Марqос 1:9

+ 7:33 Марqос 8:23, Йуһ’әнна 9:6

+ 7:36 Марqос 1:44-45

• 8:1 Мәтта 15:32-39

+ 8:2 Мәтта 9:36

• 8:11 Мәтта 16:1-4

+ 8:11 Луqа 11:16, Корьнт’и I 1:22

• 8:14 Мәтта 16:5-12

* 8:15 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «Һеродәс» «Һеродәсийа» һәйә.

+ 8:15 Луqа 12:1, Корьнт’и I 5:7-8

+ 8:17 Марqос 6:52, Марqос 7:18

* 8:18 Йерәмийа 5:21; Һәзәкийел 12:2.

+ 8:19 Марqос 6:41-43

+ 8:20 Марqос 8:8

+ 8:22 Марqос 6:45

+ 8:23 Марqос 7:33, Йуһ’әнна 9:6

* 8:26 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Гӧндда кәсәкир’а тьштәки нәбежи».

• 8:27 Мәтта 16:13-20, Луqа 9:18-21

+ 8:28 Марqос 6:14,

+ 8:29 Марqос 14:61-62, Йуһ’әнна 11:27

+ 8:30 Мәтта 9:30

• 8:31 Мәтта 16:21-28, Луqа 9:22-27

+ 8:31 Луqа 17:25, Марqос 9:31, Марqос 10:34, Йуһ’әнна 2:19

+ 8:32 Йуһ’әнна 16:25

+ 8:33 Мәтта 4:10, Филипи 3:19

+ 8:34 Мәтта 10:38-39

+ 8:35 Марqос 10:29

+ 8:36 Луqа 12:20

+ 8:37 Зәбур 49:7-8

+ 8:38 Р’омайи 1:16, Тимот’ейо II 1:8, Q. Дӧщари 33:2,

+ 9:1 Марqос 13:30, Йуһ’әнна 21:22

• 9:2 Мәтта 17:1-13, Луqа 9:28-36

+ 9:2 Марqос 5:37, Марqос 14:33

+ 9:7 Q. Дӧщари 18:15, Пәтрус II 1:17

+ 9:9 Марqос 1:44, Марqос 5:43

* 9:11 Малахи 4:5.

+ 9:13 Мәтта 11:14, Луqа 1:17

• 9:14 Мәтта 17:14-20, Луqа 9:37-43

+ 9:17 Луqа 11:14

+ 9:20 Марqос 1:26

+ 9:22 Марqос 1:40

+ 9:23 Мәтта 17:20-21

+ 9:26 Марqос 1:26

+ 9:27 Марqос 1:31, Марqос 5:41, К’аред Шандийа 3:7, К’аред Шандийа 9:41

* 9:29 Нав дәстньвисаред пашwәхтийеда аһа йә: «Пештьри бь дӧа у р’ожийе».

• 9:30 Мәтта 17:22-23, Луqа 9:43-45

+ 9:31 Марqос 8:31, Марqос 10:32-34

+ 9:32 Марqос 6:52

• 9:33 Мәтта 18:1-9, Луqа 9:46-50, Луqа 22:24-30

+ 9:33 Мәтта 17:24

+ 9:35 Марqос 10:43-44

+ 9:36 Марqос 10:16

+ 9:37 Мәтта 10:40, Луqа 10:16, Йуһ’әнна 13:20

+ 9:38 Мәтта 7:22, Мәтта 12:27, К’аред Шандийа 19:13, Жьмар 11:28

+ 9:40 Мәтта 12:30, Луqа 11:23

+ 9:41 Мәтта 10:42

+ 9:42 Луqа 17:2

* 9:43-44, 45-46 Нав һьнәк дәстньвисарада, р’еза 48-а хьлазийа р’еза 44 у 46-ада те wәк’ьландьне: «Wе дәре әwе жь кӧрме нәмьри бенә котьне у агьре жи нәтәмьрә».

+ 9:43 Мәтта 5:30, Мәтта 25:41, Ә’йанти 20:10

* 9:48 Ишайа 66:24.

* 9:49 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «У һәр qӧрбане бь хwе бе хwекьрьне». Һьнәк аһа фә’м дькьн: «Чьмки һәр мәрьвәке бь егьр бе сафикьрьне, чаwа кӧ һәр qӧрбан бь хwе те хwекьрьне». Qануна К’аһинтийе 2:13.

+ 9:50 Мәтта 5:13, Луqа 14:34, Р’омайи 12:18, Корьнт’и II 13:11, Т’есалоники I 5:13

• 10:1 Мәтта 19:1-12

* 10:4 Qануна Дӧщари 24:1-3.

+ 10:4 Q. Дӧщари 24:1-3

* 10:6 Дәстпебун 1:27; 5:2.

+ 10:6 Дәстпебун 1:27

+ 10:7 Дәстпебун 2:24, Корьнт’и I 6:16, Әфәси 5:31, Корьнт’и I 6:16

* 10:8 Дәстпебун 2:24.

+ 10:9 Корьнт’и I 7:10

+ 10:12 Мәтта 5:32

• 10:13 Мәтта 19:13-15, Луqа 18:15-17

+ 10:15 Мәтта 18:3

+ 10:16 Марqос 9:36

• 10:17 Мәтта 19:16-30, Луqа 18:18-30

+ 10:17 Луqа 10:25

+ 10:18 Зәбур 106:1, Зәбур 119:68

* 10:19 Дәрк’әтьн 20:12-16; Qануна Дӧщари 5:16-20.

+ 10:19 Дәрк’әтьн 20:12-16, Q. Дӧщари 24:14, Корьнт’и I 6:8

+ 10:20 Филипи 3:6

* 10:21 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «У хаче хwә һьлдә, пәй Мьн wәрә».

+ 10:21 Луqа 12:33

+ 10:23 Зәбур 49:6-7, Марqос 4:19

* 10:24 Нав һьнәк дәстньвисарада «йед кӧ гӧмана хwә данинә сәр дәwләта хwә» т’ӧнә.

+ 10:27 Дәстпебун 18:14, Марqос 14:36, Луqа 1:37

+ 10:28 Марqос 1:18-20

+ 10:29 Марqос 8:35, Луqа 14:26

+ 10:30 Корьнт’и II 12:10

+ 10:31 Мәтта 20:16, Луqа 13:30

• 10:32 Мәтта 20:17-19, Луqа 18:31-34

+ 10:34 Марqос 8:31, Марqос 9:31

• 10:35 Мәтта 20:20-28

+ 10:35 Марqос 1:19

+ 10:37 Мәтта 19:28

+ 10:38 Марqос 14:36, Йуһ’әнна 18:11, Луqа 12:50

+ 10:39 К’аред Шандийа 12:2, Ә’йанти 1:9

+ 10:43 Пәтрус I 5:3, Мәтта 23:11, Марqос 9:35

+ 10:45 Йуһ’әнна 13:4-5, Йуһ’әнна 11:51, Р’омайи 4:25, Галати 1:4, Тимот’ейо I 2:6, Тито 2:14, Пәтрус I 1:18-19

• 10:46 Мәтта 20:29-34, Луqа 18:35-43

* 10:46 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бар-Тимәйо», аwа готи «Кӧр’е-Тимәйо». «Бар» бь зьмане арами «кӧр’» ә.

+ 10:47 Луqа 1:32

+ 10:52 Марqос 5:34, Луqа 7:50, Луqа 17:19

• 11:1 Мәтта 21:1-11, Луqа 19:28-40, Йуһ’әнна 12:12-19

+ 11:1 К’аред Шандийа 1:12, Мәтта 21:17, Луqа 24:50, Йуһ’әнна 11:18

* 11:9-10 Зәбур 118:25-26; Луqа 1:32-33.

* 11:10 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Һосанна бьльндайийеда». «Бьльндайи» бә’са щийе Хwәде дькә.

+ 11:10 Зәбур 118:25-26, Зәбур 148:1, Мәтта 23:39

• 11:12 Мәтта 21:18-19

+ 11:12 Мәтта 4:2

+ 11:13 Марqос 13:28, Луqа 13:6

• 11:15 Мәтта 21:12-17, Луqа 19:45-48, Йуһ’әнна 2:13-22

+ 11:15 Q. К’аһинтийе 1:14, Q. К’аһинтийе 5:7, Q. К’аһинтийе 12:8, Луqа 2:24

* 11:17 Ишайа 56:7.

* 11:17# Йерәмийа 7:11.

+ 11:18 Мәтта 21:46

+ 11:19 Луqа 21:37

• 11:20 Мәтта 21:19-22

+ 11:23 Мәтта 7:7, Мәтта 17:20, Корьнт’и I 13:2

+ 11:24 Мәтта 7:7, Аqуб 1:6

+ 11:25 Мәтта 6:14, Колоси 3:13

* 11:26 Нав дәстньвисаред qәнщда р’еза 26-а т’ӧнә.

• 11:27 Мәтта 21:23-27, Луqа 20:1-8

+ 11:28 К’аред Шандийа 4:7

+ 11:30 Марqос 1:4

+ 11:31 Луqа 7:30

+ 11:32 Мәтта 11:9, Мәтта 14:5

• 12:1 Мәтта 21:33-46, Луqа 20:9-19

+ 12:1 Зәбур 80:8, Марqос 13:34

+ 12:5 Мәтта 22:6, Мәтта 23:34, Ибрани 11:36-37, Ибрани 11:36-37

+ 12:6 Мәтта 3:17, Ибрани 1:1

+ 12:7 Ибрани 1:2,

+ 12:8 Ибрани 13:12

+ 12:9 К’аред Шандийа 13:46

* 12:11 Зәбур 118:22-23.

+ 12:11 Зәбур 118:22-23, К’аред Шандийа 4:11, Пәтрус I 2:7

+ 12:12 Марqос 11:18, Марqос 11:32

• 12:13 Мәтта 22:15-22, Луqа 20:20-26

+ 12:13 Луqа 11:54

+ 12:14 Мәтта 17:24-25

+ 12:15 Марqос 7:6, Луqа 12:1

+ 12:17 Р’омайи 13:7

• 12:18 Мәтта 22:23-33, Луqа 20:27-40

+ 12:18 Мәтта 3:7, К’аред Шандийа 23:8

* 12:19 Qануна Дӧщари 25:5.

+ 12:19 Дәстпебун 38:8, Q. Дӧщари 25:5-6

* 12:26 «К’ьтеба Муса» те фә’мкьрьне: «Һәр пенщ к’ьтебед пешьнә Пәймана Кәвьн».

* 12:26# Дәрк’әтьн 3:6.

+ 12:26 Дәрк’әтьн 3:2, Дәрк’әтьн 3:6

• 12:28 Мәтта 22:34-40, Луqа 10:25-28

* 12:29 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Хӧдан Хwәдейе мә, т’әне Әw ә Хӧдан».

* 12:30 Qануна Дӧщари 6:4-5.

+ 12:30 Q. Дӧщари 6:4-5, Q. Дӧщари 11:13,

* 12:31 Qануна К’аһинтийе 19:18.

+ 12:31 Q. К’аһинтийе 19:18, Мәтта 19:19

* 12:32 Qануна Дӧщари 6:4; 4:35; Ишайа 45:21.

+ 12:32 Q. Дӧщари 4:35, Q. Дӧщари 6:4

* 12:33 Qануна Дӧщари 6:5; Qануна К’аһинтийе 19:18; П’адшати I 15:22; Һосейа 6:6.

+ 12:34 Луqа 20:40

• 12:35 Мәтта 22:41-46, Луqа 20:41-44

+ 12:35 Марqос 10:47, Луqа 1:32

* 12:36 Зәбур 110:1.

+ 12:36 Зәбур 110:1, К’аред Шандийа 2:34-35

+ 12:37 Марqос 6:20

• 12:38 Мәтта 23:1-36, Луqа 20:45-47

+ 12:39 Луqа 11:43

• 12:41 Луqа 21:1-4

+ 12:41 Мәтта 27:6

+ 12:44 Корьнт’и II 8:1-3, Корьнт’и II 8:12

• 13:1 Мәтта 24:1-14, Луqа 21:5-19

+ 13:2 Луqа 19:44

+ 13:5 Йуһ’әнна I 3:7, Колоси 2:8, Т’есалоники II 2:3

+ 13:8 Ә’йанти 6:4, К’аред Шандийа 11:28, Ә’йанти 6:8, Ә’йанти 6:12

+ 13:9 Зәбур 119:46, К’аред Шандийа 17:6, К’аред Шандийа 18:12, К’аред Шандийа 24:1, К’аред Шандийа 25:6

+ 13:10 Мәтта 28:19, Р’омайи 10:18, Колоси 1:6

+ 13:11 К’аред Шандийа 4:8

+ 13:12 Мәтта 10:35-36

+ 13:13 Мәтта 10:22, Йуһ’әнна 15:18, Аqуб 5:11, Ә’йанти 2:10

• 13:14 Мәтта 24:15-28, Луqа 21:20-24

* 13:14 Данийел 9:27; 11:31; 12:11.

+ 13:15 Луqа 17:31

+ 13:17 Луqа 23:29

+ 13:19 Ә’йанти 16:18

+ 13:20 Луqа 18:7

+ 13:21 Луqа 17:23

+ 13:22 Q. Дӧщари 13:1, Т’есалоники II 2:9, Ә’йанти 13:13, Ә’йанти 16:14

+ 13:23 Йуһ’әнна 13:19, Йуһ’әнна 14:29

• 13:24 Мәтта 24:29-31, Луqа 21:25-28

* 13:25 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Qәwатед ә’змана wе бьһ’әжьн».

* 13:25# Ишайа 13:10; 34:4; Йоел 2:10, 31; 3:15.

+ 13:25 К’аред Шандийа 2:20, Ә’йанти 6:13

* 13:26 Данийел 7:13. (Бьхуньн: Ә’йанти 1:7.)

+ 13:26 Мәтта 16:27

+ 13:27 Мәтта 13:41

• 13:28 Мәтта 24:32-35, Луqа 21:29-33

+ 13:30 Марqос 9:1

+ 13:31 Зәбур 102:25-26, Пәтрус II 3:10

• 13:32 Мәтта 24:36-44, Луqа 17:26-30, Луqа 17:34-36

* 13:33 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «У дӧа бькьн».

+ 13:33 Әфәси 6:18, Т’есалоники I 5:6, Мәтта 25:13

+ 13:34 Марqос 12:1

+ 13:35 Мәтта 25:13, Пәтрус II 3:10, Т’есалоники I 5:2

+ 13:36 Мәтта 25:1-13

• 14:1 Мәтта 26:1-5, Луqа 22:1-2, Йуһ’әнна 11:45-53

+ 14:1 Дәрк’әтьн 12:1-30, Йуһ’әнна 11:53

• 14:3 Мәтта 26:6-13, Луqа 7:36-50, Йуһ’әнна 12:1-8

+ 14:3 Мәтта 21:17, Йуһ’әнна 11:1, Йуһ’әнна 11:18, Q. К’аһинтийе 13:3

+ 14:7 Q. Дӧщари 15:11, Марqос 2:20, Йуһ’әнна 7:33

+ 14:8 Йуһ’әнна 19:40

+ 14:9 Мәтта 24:14

• 14:10 Мәтта 26:14-16, Луqа 22:3-6

+ 14:10 Йуһ’әнна 13:2, К’аред Шандийа 1:16

• 14:12 Мәтта 26:17-30, Луqа 22:7-23, Йуһ’әнна 13:21-30

+ 14:12 Дәрк’әтьн 12:6, Корьнт’и I 5:7

+ 14:18 Зәбур 41:9, Йуһ’әнна 13:18

+ 14:21 Мәтта 18:7

• 14:22 Мәтта 26:26-30, Луqа 22:15-20, Корьнт’и I 11:23-25

+ 14:22 Йуһ’әнна 6:51, Корьнт’и I 10:16

* 14:24 Нав һьнәк дәстньвисарада «пәймана ну» һәйә.

+ 14:24 Дәрк’әтьн 24:8

+ 14:26 Луqа 22:39

• 14:27 Мәтта 26:31-35, Луqа 22:31-34, Йуһ’әнна 13:36-38

* 14:27 Зәкәрийа 13:7.

+ 14:27 Йуһ’әнна 16:32

+ 14:28 Марqос 16:7

• 14:32 Мәтта 26:36-46, Луqа 22:39-46

+ 14:33 Марqос 5:37, Марqос 9:2

+ 14:34 Йуһ’әнна 12:27

+ 14:35 Ибрани 5:7

+ 14:36 Марqос 10:27, Марqос 10:38, Йуһ’әнна 18:11, Йуһ’әнна 5:30, Йуһ’әнна 6:38

+ 14:38 Мәтта 6:13, Пәтрус I 4:7

+ 14:41 Йуһ’әнна 2:4, Марqос 9:31, Марqос 10:33

• 14:43 Мәтта 26:47-56, Луqа 22:47-53, Йуһ’әнна 18:3-12

+ 14:43 К’аред Шандийа 1:16

* 14:45 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Р’абби». «Р’абби» бь зьмане арами те фә’мкьрьне: «Дәрсдар».

+ 14:47 Луqа 22:38

+ 14:49 Марqос 11:27, Мәтта 1:22-23, Мәтта 21:4, Йуһ’әнна 19:36

+ 14:50 Марqос 14:27, Йуһ’әнна 16:32

• 14:53 Мәтта 26:57-68, Луqа 22:54-55, Луqа 22:63-71, Йуһ’әнна 18:13-14, Йуһ’әнна 18:19-24

+ 14:56 Зәбур 27:12, Зәбур 35:11, Q. Дӧщари 17:6, Q. Дӧщари 19:15

+ 14:58 Корьнт’и II 5:1, Марqос 15:29, Йуһ’әнна 2:19

+ 14:60 Марqос 15:4-5

+ 14:61 Зәбур 2:7

* 14:62 Зәбур 110:1; Данийел 7:13.

+ 14:62 Зәбур 110:1, Мәтта 16:27, Мәтта 24:30, Ибрани 1:13

+ 14:63 Жьмар 14:6, К’аред Шандийа 14:14

+ 14:64 Марqос 2:7, Йуһ’әнна 10:36, Q. К’аһинтийе 24:16

+ 14:65 Марqос 10:34

• 14:66 Мәтта 26:69-75, Луqа 22:56-62, Йуһ’әнна 18:15-18, Йуһ’әнна 18:25-27

* 14:70 Нав дәстньвисаред һәрә qәнщда әв йәк т’ӧнә: «У хәбәрдана тә жи тә дьфьрошә».

+ 14:72 Марqос 14:30

• 15:1 Мәтта 27:1-2, Мәтта 27:11-14, Луqа 23:1-5, Йуһ’әнна 18:28-38

+ 15:1 Луqа 3:1, Луqа 13:1, К’аред Шандийа 3:13, К’аред Шандийа 4:27, Тимот’ейо I 6:13

+ 15:2 Мәтта 2:2

+ 15:4 Марqос 14:60-61

• 15:6 Мәтта 27:15-26, Луqа 23:13-25, Йуһ’әнна 18:39

+ 15:10 Йуһ’әнна 12:19, К’аред Шандийа 5:17

+ 15:11 К’аред Шандийа 3:14

+ 15:14 Луqа 23:41, Ибрани 4:15

+ 15:15 Марqос 10:34

• 15:16 Мәтта 27:27-31, Йуһ’әнна 19:2-3

+ 15:19 Марqос 10:34, Марqос 14:65

• 15:21 Мәтта 27:32-44, Луqа 23:26-43, Йуһ’әнна 19:17-27

+ 15:21 Р’омайи 16:13

* 15:23 Һьнге «зьмьр» бәр ешева дьданә нәхwәш.

* 15:24 Зәбур 22:18.

+ 15:24 Зәбур 22:18

* 15:28 Нав дәстньвисаред һәрә qәнщда р’еза 28-а т’ӧнә.

+ 15:29 Зәбур 22:6, Зәбур 109:25, Марqос 14:58, Йуһ’әнна 2:19

+ 15:31 Йуһ’әнна 10:18

+ 15:32 Йуһ’әнна 1:49, Йуһ’әнна 12:13, Йуһ’әнна 20:29

• 15:33 Мәтта 27:45-56, Луqа 23:44-49, Йуһ’әнна 19:28-30

* 15:34 Зәбур 22:1.

+ 15:34 Зәбур 22:1

+ 15:36 Зәбур 69:21

+ 15:38 Дәрк’әтьн 26:33, Q. К’аһинтийе 16:2

* 15:39 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «кьрә qар’ин у р’ӧһ’е Хwә да».

+ 15:40 Луqа 8:2

• 15:42 Мәтта 27:57-61, Луqа 23:50-56, Йуһ’әнна 19:38-42

• 16:1 Мәтта 28:1-8, Луqа 24:1-12, Йуһ’әнна 20:1-10

+ 16:1 Марqос 15:40

+ 16:3 Марqос 15:46

+ 16:7 Марqос 14:28

• 16:9 Мәтта 28:9-10, Мәтта 28:16-20, Луqа 24:13-49, Йуһ’әнна 20:11-23

* 16:9 Нав һьнәк дәстньвисар у wәлгәр’андьнед кәвьнда жь р’еза 9-а һ’әта йа 20-и т’ӧнәйә.

+ 16:9 Луqа 8:2

+ 16:11 Луqа 24:11

+ 16:15 К’аред Шандийа 1:8, Колоси 1:23

+ 16:16 К’аред Шандийа 16:31, Р’омайи 10:9, Пәтрус I 3:21, Йуһ’әнна 3:18

+ 16:17 Луqа 10:17, К’аред Шандийа 5:16, К’аред Шандийа 8:7, К’аред Шандийа 16:18, К’аред Шандийа 19:12, К’аред Шандийа 2:4, К’аред Шандийа 10:46, Корьнт’и I 12:10, Корьнт’и I 14:2

+ 16:18 Зәбур 91:13, Луqа 10:19, К’аред Шандийа 28:3-5, К’аред Шандийа 9:12, К’аред Шандийа 28:8

+ 16:19 Луqа 24:51, К’аред Шандийа 1:9, Тимот’ейо I 3:16, Зәбур 110:1, К’аред Шандийа 7:55-56, Пәтрус I 3:22, Р’омайи 8:34, Әфәси 1:20, Колоси 3:1, Ибрани 1:3, Ибрани 8:1, Ибрани 12:2, Ә’йанти 3:21

+ 16:20 К’аред Шандийа 5:12

+ 1:3 К’аред Шандийа 1:1

+ 1:5 Мәтта 2:1, Дәрк’әтьн 28:1

+ 1:6 Филипи 3:6

+ 1:9 Дәрк’әтьн 30:7-8

+ 1:10 Зәбур 141:2

+ 1:11 Дәрк’әтьн 30:1-10

+ 1:13 К’аред Шандийа 10:4

* 1:15 Әва зар’а, аwа готи Йуһ’әннайе ньхӧмдар йәки «нәзир» дьһатә һ’әсабе. Бона щур’ә-щур’ә qәйдә-qанунед нәзир Жьмар 6:1-21-да бьхуньн.

+ 1:15 Луqа 7:28, Жьмар 6:2-3, Луqа 7:33, Галати 1:15

* 1:17 Малахи 4:5-6.

+ 1:17 Мәтта 11:14, Мәтта 17:12-13, Марqос 1:2

* 1:18 Дәстпебун 18:11.

+ 1:18 Дәстпебун 15:8,

* 1:19 Данийел 8:16; 9:21.

+ 1:25 Дәстпебун 30:23

+ 1:26 Мәтта 2:23, Йуһ’әнна 1:45, Мәтта 1:16

* 1:28 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Тӧ нав к’ӧлфәтада бьмбарәк и».

+ 1:31 Мәтта 1:20

+ 1:32 Зәбур 89:3, Марqос 11:10

+ 1:33 Корьнт’и I 15:24, Ә’йанти 11:15

+ 1:35 Мәтта 18:20, Зәбур 2:7, Мәтта 14:33

+ 1:37 Дәстпебун 18:14, Марqос 10:27

* 1:46-55 П’адшати I 2:1-10.

+ 1:47 Зәбур 35:9,

+ 1:48 Луqа 11:27

+ 1:49 Зәбур 99:3, Зәбур 111:9

+ 1:50 Q. Дӧщари 5:10, Q. Дӧщари 7:9

* 1:52 Ибо 12:19; 5:11.

+ 1:52 Зәбур 147:6,

+ 1:53 Зәбур 107:9

+ 1:54 Дәстпебун 17:19, Р’омайи 4:13, Галати 3:16, Ибрани 2:16

* 1:55 Миха 7:20; Дәстпебун 17:7.

+ 1:59 Дәстпебун 17:12, Q. К’аһинтийе 12:3

* 1:68 Зәбур 41:13; 111:9.

+ 1:68 Зәбур 111:9, Зәбур 130:8

* 1:69 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Стьруки хьлазкьрьне». Стьру гәләк щара чаwа нишана qәwате йә.

+ 1:69 К’аред Шандийа 3:21, Р’омайи 1:2, Тито 1:1-2

* 1:71 Зәбур 106:10.

+ 1:71 Зәбур 106:10

+ 1:72 Q. К’аһинтийе 26:42, Зәбур 105:8

* 1:73 Зәбур 106:45-46; Зәбур 105:8-9; Дәстпебун 17:7.

+ 1:73 Дәстпебун 22:16-18, Дәстпебун 26:3, Ибрани 6:13,

* 1:76 Ишайа 40:3; Малахи 3:1.

+ 1:76 Луqа 7:26, Луqа 20:6, Мәтта 3:3, Марqос 1:2-3

+ 1:77 Луqа 3:3

+ 1:78 Зәбур 84:11,

* 1:79 Малахи 4:2; Ишайа 9:2; 58:8; 60:1-2.

+ 1:79 Зәбур 107:10, Мәтта 4:16

+ 1:80 Луqа 3:2

• 2:1 Мәтта 1:18-25

+ 2:1 Жьмар 1:2, К’аред Шандийа 5:37

+ 2:4 Луqа 1:26-27,

+ 2:9 К’аред Шандийа 12:7

+ 2:11 Мәтта 1:21,

+ 2:13 Ә’йанти 5:11

* 2:14 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Ль сәр дьне ә’дьлайи, нав мәрьвада хwәшити».

+ 2:14 Зәбур 148:1, Луqа 19:38

+ 2:19 Луqа 2:51

+ 2:21 Дәстпебун 17:12-13, Q. К’аһинтийе 12:3

* 2:22 Qануна К’аһинтийе 12:3, 6.

+ 2:22 Q. К’аһинтийе 12:4

* 2:23 Дәрк’әтьн 13:2, 12, 15.

+ 2:23 Дәрк’әтьн 13:2

* 2:24 Qануна К’аһинтийе 12:8.

+ 2:24 Q. К’аһинтийе 12:8

* 2:25 Бь готьнәкә дьн: «Барьстанийа Исраеле, бона хьлазкьрьн йан азабуна Исраеле».

+ 2:30 Йуһ’әнна 8:12

* 2:31 Ишайа 40:5; 52:10.

* 2:32 Ишайа 42:6; 49:6; 52:10.

+ 2:35 Йуһ’әнна 19:25

* 2:37 Аһа те фә’мкьрьне, йан: «Ә’мьре wе һ’әйште чар сали бу» йан жи: «Һ’әйштечар сала жьнәби мабу».

+ 2:37 К’аред Шандийа 13:2, К’аред Шандийа 14:23

+ 2:39 Мәтта 2:23, Луqа 1:26-27

+ 2:41 Q. Дӧщари 16:1

+ 2:43 Q. К’аһинтийе 23:8

+ 2:50 Луqа 9:45, Луqа 18:34

+ 2:51 Луqа 2:19

• 3:1 Мәтта 3:1-12, Марqос 1:1-8, Йуһ’әнна 1:19-28

+ 3:1 Луqа 13:1, Луqа 23:1, Луqа 9:7

+ 3:2 Мәтта 26:3, Йуһ’әнна 11:49, Луqа 1:63, Луqа 1:80, Йуһ’әнна 1:6-7

* 3:6 Ишайа 40:3-5.

+ 3:7 Мәтта 12:34, Мәтта 23:33

+ 3:8 Луqа 16:24, Йуһ’әнна 8:33

+ 3:9 Луqа 13:9, Мәтта 7:19

+ 3:10 К’аред Шандийа 2:37, К’аред Шандийа 16:30

+ 3:11 Мәтта 25:35, Аqуб 2:15-16

+ 3:14 Луqа 19:8

+ 3:15 Йуһ’әнна 1:19-20

+ 3:17 Мәтта 13:30

+ 3:20 Мәтта 11:2, Мәтта 14:1-12, Марqос 6:17-18, Йуһ’әнна 3:24

• 3:21 Мәтта 3:13-17, Марqос 1:9-11

+ 3:21 К’аред Шандийа 7:56

+ 3:22 Йуһ’әнна 1:32-33, Марqос 9:7, Йуһ’әнна 12:28, Луqа 9:35, Пәтрус II 1:17

• 3:23 Мәтта 1:1-17

+ 3:23 Жьмар 4:3

+ 3:32 Рʼутʼ 4:18-22

+ 3:33 Дәстпебун 38, Жьмар 26:21

+ 3:38 Дәстпебун 5

• 4:1 Мәтта 4:1-11, Марqос 1:12-13

+ 4:2 Т’есалоники I 3:5, Q. Дӧщари 9:9, Мәтта 21:18

* 4:4 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Нә кӧ т’әне инсан бь нен дьжи, ле бь һәр хәбәрәкә Хwәде».

* 4:4# Qануна Дӧщари 8:3.

+ 4:4 Q. Дӧщари 8:3

+ 4:6 Йуһ’әнна I 5:19, Ә’йанти 13:2

* 4:8 Qануна Дӧщари 6:13.

+ 4:8 Q. Дӧщари 6:13

+ 4:10 Зәбур 91:11-12

* 4:11 Зәбур 91:11-12.

* 4:12 Qануна Дӧщари 6:16.

+ 4:12 Q. Дӧщари 6:16

• 4:14 Мәтта 13:53-58, Марqос 6:1-6

+ 4:15 Марqос 1:21

+ 4:16 Мәтта 2:23, Луqа 2:39

+ 4:18 Q. К’аһинтийе 25:10,

* 4:19 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Сала qәбулкьрьна Хӧдан».

* 4:18-19# Ишайа 61:1-2.

+ 4:23 Мәтта 11:23, Марqос 2:1-12, Йуһ’әнна 4:46-53

+ 4:24 Йуһ’әнна 4:44

+ 4:25 Аqуб 5:17

* 4:25-26 П’адшати III 17:8-16.

* 4:27 П’адшати IV 5:1-14.

+ 4:27 Q. К’аһинтийе 13:3, Жьмар 12:10,

+ 4:30 Йуһ’әнна 8:59, Йуһ’әнна 10:39

• 4:31 Марqос 1:21-28

+ 4:31 Мәтта 4:13

+ 4:32 Мәтта 7:28-29

+ 4:34 Мәтта 8:29, Марqос 1:23-24, Луqа 8:28, К’аред Шандийа 19:15

+ 4:35 Луqа 9:42, К’аред Шандийа 8:7

• 4:38 Мәтта 8:14-17, Марqос 1:29-34

+ 4:38 Корьнт’и I 9:5

+ 4:41 Зәбур 2:7, Мәтта 12:16, Марqос 3:12

• 4:42 Марqос 1:35-39

+ 4:42 Луqа 5:16

* 4:44 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Щәлиледа».

• 5:1 Мәтта 4:18-22, Марqос 1:16-20

+ 5:1 Жьмар 34:11, Мәтта 14:34, Марqос 6:53

+ 5:4 Йуһ’әнна 21:6

+ 5:10 Мәтта 13:47

• 5:12 Мәтта 8:1-4, Марqос 1:40-45

+ 5:12 Q. К’аһинтийе 13:3, Жьмар 12:10, Марqос 9:22

+ 5:14 Мәтта 9:30, Мәтта 17:9, Марqос 1:34, Q. К’аһинтийе 14:1-32, Луqа 17:14

+ 5:16 Мәтта 14:23, Луqа 4:42

• 5:17 Мәтта 9:1-8, Марqос 2:1-12

+ 5:17 Луqа 6:19, Луqа 8:46

+ 5:20 Мәтта 8:10, Марqос 10:52, Луqа 7:48

+ 5:21 Мәтта 26:65, Зәбур 32:5,

• 5:27 Мәтта 9:9-17, Марqос 2:13-22

+ 5:29 Луqа 19:6

+ 5:30 Луqа 15:2

+ 5:32 Луqа 15:7, Тимот’ейо I 1:15

• 5:33 Мәтта 9:14-17, Марqос 2:18-22

+ 5:33 Мәтта 11:2, Луqа 11:1, Йуһ’әнна 1:35, Луqа 18:12

+ 5:34 Мәтта 25:1-13, Йуһ’әнна 3:29, Ә’йанти 19:7, Ә’йанти 21:2

+ 5:35 Марqос 14:7, Луqа 17:22

* 5:38 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Кӧ һәр дӧ жи бенә хwәйкьрьне».

• 6:1 Мәтта 12:1-14, Марqос 2:23

+ 6:1 Q. Дӧщари 23:25

+ 6:2 Дәрк’әтьн 20:8-10, Жьмар 15:32-36

* 6:4 Qануна К’аһинтийе 24:9; П’адшати I 21:1-6.

+ 6:4 Дәрк’әтьн 25:30, Q. К’аһинтийе 24:5-9

+ 6:6 Марqос 1:21

+ 6:7 Луqа 14:1, Луqа 20:20

+ 6:9 Луqа 14:3

• 6:12 Мәтта 10:1-4, Марqос 3:13-19

+ 6:14 Мәтта 16:18, Йуһ’әнна 1:42

+ 6:15 Мәтта 9:9

+ 6:16 Луqа 22:47

• 6:17 Мәтта 4:23

+ 6:19 Луqа 5:17, Луqа 8:46

+ 6:21 Зәбур 42:1, Йуһ’әнна 7:37, Корьнт’и II 7:10

+ 6:22 Пәтрус I 4:14

+ 6:23 К’аред Шандийа 5:41, Аqуб 1:2, Корьнт’и II 12:10

+ 6:24 Мәтта 6:2, Аqуб 5:1

+ 6:25 Мәсәлә 14:13,

• 6:27 Мәтта 5:38-48

+ 6:28 Луqа 23:34, К’аред Шандийа 7:60, Пәтрус I 3:9

+ 6:29 Пәтрус I 2:23, Корьнт’и I 6:7

+ 6:30 Q. Дӧщари 15:7-8, Мәсәлә 21:26

+ 6:31 Мәтта 7:12

+ 6:35 Зәбур 37:26

+ 6:36 Мәтта 5:7

• 6:37 Мәтта 7:1-5

+ 6:37 Р’омайи 14:10, Корьнт’и I 4:5, Р’омайи 2:1, Р’омайи 14:10, Аqуб 2:13

+ 6:38 Корьнт’и II 9:6, Марqос 4:24, Р’омайи 2:1

+ 6:39 Мәтта 15:14

+ 6:40 Мәтта 10:24, Йуһ’әнна 13:16

• 6:43 Мәтта 7:17-20, Мәтта 12:33-35

+ 6:45 Мәсәлә 12:5, Мәтта 15:18, Аqуб 3:6

• 6:46 Мәтта 7:24-27

+ 6:46 Мәтта 7:22, Мәтта 25:11, Йуһ’әнна 13:13

+ 6:48 Мәсәлә 10:25, Мәсәлә 12:3

• 7:1 Мәтта 8:5-13

+ 7:4 К’аред Шандийа 10:2

+ 7:7 Зәбур 107:20

+ 7:13 Мәтта 20:34

+ 7:14 Луqа 8:54

+ 7:16 Q. Дӧщари 18:15, Мәтта 21:11

• 7:18 Мәтта 11:2-19

+ 7:19 Йуһ’әнна 4:25, Йуһ’әнна 6:14, Йуһ’әнна 11:27

+ 7:23 Йуһ’әнна 6:61, Йуһ’әнна 16:1

+ 7:24 Луqа 3:2

+ 7:26 Мәтта 14:5, Мәтта 21:26

* 7:27 Малахи 3:1.

+ 7:27 Дәрк’әтьн 23:20, Марqос 1:2

+ 7:28 Луqа 1:15

+ 7:29 Луqа 3:12

* 7:33 Йуһ’әннайе ньхӧмдар йәки «нәзир» дьһатә һ’әсабе.

+ 7:33 Мәтта 3:4, Луqа 1:15

+ 7:34 Йуһ’әнна 2:1, Йуһ’әнна 12:2, Луqа 5:30

* 7:35 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Сәрwахти жь һ’әму зар’ед хwә р’аст к’ьфш дьбә». Һьнәк жи аһа фә’м дькьн: «Сәрwахти жь һ’әму ә’мәлед хwә к’ьфш дьбә кӧ әw р’аст ә».

• 7:36 Мәтта 26:6-13, Марqос 14:3-9, Йуһ’әнна 12:1-8

+ 7:39 Луqа 15:2

+ 7:41 Мәтта 18:28

+ 7:42 Мәтта 6:14, Марqос 11:25-26, Әфәси 4:32, Колоси 3:13

+ 7:46 Зәбур 23:5

+ 7:48 Луqа 5:20

+ 7:50 Луqа 8:48, Луqа 17:19, Луqа 18:42, Әфәси 2:8

+ 8:1 Луqа 4:43

+ 8:2 Луqа 23:49, Мәтта 27:56, Марqос 16:9, Луqа 24:10, Йуһ’әнна 19:25

+ 8:3 Луqа 24:10

• 8:4 Мәтта 13:1-9, Марqос 4:1-9

+ 8:8 Мәтта 11:15, Ә’йанти 2:7

• 8:9 Мәтта 13:10-23, Марqос 4:10-25

* 8:10 Ишайа 6:9.

+ 8:10 Мәтта 19:11,

+ 8:11 К’аред Шандийа 8:4

+ 8:13 Галати 1:6, Ибрани 6:4

+ 8:14 Мәтта 6:25, Марqос 10:23, Тимот’ейо I 6:10

+ 8:15 Йуһ’әнна 15:5

+ 8:16 Мәтта 5:15, Луqа 11:33

+ 8:17 Мәтта 10:26, Луqа 12:2

+ 8:18 Мәсәлә 9:9

• 8:19 Мәтта 12:46-50, Марqос 3:31-35

+ 8:19 Марqос 6:3, Йуһ’әнна 2:12, Йуһ’әнна 7:3, К’аред Шандийа 1:14, Корьнт’и I 9:5, Галати 1:19

+ 8:21 Йуһ’әнна 15:14, Ибрани 2:11

• 8:22 Мәтта 8:23-27, Марqос 4:35-41

+ 8:22 Мәтта 8:18, Марqос 4:35

+ 8:24 Зәбур 65:7, Зәбур 89:9, Зәбур 104:7

• 8:26 Мәтта 8:28-34, Марqос 5:1-20

+ 8:28 Луqа 4:34

* 8:30 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Легейон», аwа готи «к’омәкә щьнайә беһ’әсаб».

+ 8:35 Луqа 10:39

+ 8:37 Луqа 5:8, К’аред Шандийа 16:39

+ 8:39 Зәбур 66:16

• 8:40 Мәтта 9:18-26, Марqос 5:21-43

+ 8:41 Луqа 13:14, К’аред Шандийа 13:15, К’аред Шандийа 18:8

* 8:43 Анәгори Qануна Муса к’ӧлфәта сәр хуне вәбуйи һ’әр’ьми дьһатә һ’әсабе. Һәр кәсе кӧ wе дьк’әт дьһ’әр’ьми (нәпаqьж дьһатә һ’әсабе). Изьна wе т’ӧнәбу кӧ незики тьштәки пироз буйә. Бьхуньн: Qануна К’аһинтийе 15:19-31.

+ 8:43 Q. К’аһинтийе 15:25

+ 8:44 Марqос 3:10

* 8:45 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «У йед пер’а».

* 8:45# Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «У Тӧ дьбежи, к’и бу, ль Мьн к’әт?»

+ 8:46 Луqа 5:17, Луqа 6:19

* 8:48 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Сәрхwә бә!»

+ 8:48 Луqа 7:50, Әфәси 2:8

+ 8:51 Марqос 14:33, Луqа 9:28

+ 8:52 Йуһ’әнна 11:11

* 8:54 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Иса һ’әму дәрхьстьнә дәрва...»

+ 8:54 Марqос 1:31, Марqос 9:27, К’аред Шандийа 3:7, К’аред Шандийа 9:41, Луqа 7:14

+ 8:56 Марqос 1:44, Марqос 9:9

• 9:1 Мәтта 10:5-15, Марqос 6:7-13

+ 9:1 Луqа 6:12-16

+ 9:5 К’аред Шандийа 13:51

+ 9:6 Марqос 1:15

• 9:7 Мәтта 14:1-12, Марqос 6:14-29

+ 9:7 Луqа 3:1, Луqа 9:19

+ 9:9 Луqа 3:19-20, Луqа 23:8

• 9:10 Мәтта 14:13-21, Марqос 6:30-44, Йуһ’әнна 6:1-14

+ 9:10 Луqа 9:2

• 9:18 Мәтта 16:13-19, Марqос 8:27-29

+ 9:19 Луqа 9:7,

+ 9:20 Луqа 22:67, Йуһ’әнна 11:27

• 9:21 Мәтта 16:20-28, Марqос 8:30

+ 9:22 Луqа 17:25, Луqа 18:33, Луqа 24:7, Йуһ’әнна 2:19

+ 9:23 Мәтта 10:38-39, Луqа 14:27

+ 9:25 Луqа 12:20

+ 9:26 Р’омайи 1:16, Тимот’ейо II 1:8, Q. Дӧщари 33:2,

+ 9:27 Луqа 21:32, Йуһ’әнна 21:22

• 9:28 Мәтта 17:1-8, Марqос 9:2-8

+ 9:28 Марqос 14:33, Луqа 8:51

* 9:35 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «бьжарти» «дәлали» һәйә. Ль гора Ишайа 42:1 Мәсиһ бьжартийе Хwәде йә.

+ 9:35 Луqа 23:35, Q. Дӧщари 18:15, Пәтрус II 1:17

• 9:37 Мәтта 17:14-18, Марqос 9:14-27

+ 9:42 Луqа 4:35

• 9:43 Мәтта 17:22-23, Марqос 9:30-32

+ 9:44 Луqа 9:22, Луqа 18:32-33

+ 9:45 Луqа 2:50, Луqа 18:34

• 9:46 Мәтта 18:1-5, Марqос 9:33-40

+ 9:48 Мәтта 10:40, Луqа 10:16, Йуһ’әнна 13:20

+ 9:49 Мәтта 7:22, Мәтта 12:27, К’аред Шандийа 19:13, Жьмар 11:28

+ 9:50 Луqа 11:23

+ 9:51 Луqа 24:51, К’аред Шандийа 1:9

+ 9:52 Мәтта 10:5

* 9:54 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Чаwа Елйас кьр».

* 9:54# П’адшати IV 1:9-16.

+ 9:54 Ә’йанти 13:13

* 9:55 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «У гот: ‹Һун ньзаньн хwәйе чь р’ӧһ’и нә. Чьмки Кӧр’е Мерьв нәһат, кӧ р’ӧһ’е мәрьва ӧнда кә, ле хьлаз кә›».

• 9:57 Мәтта 8:19-22

• 10:1 Мәтта 10:7-16

* 10:1 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Һ’әфте».

+ 10:2 Мәтта 9:37-38, Йуһ’әнна 4:35

+ 10:3 Мәтта 10:16

* 10:4 Аһа те фә’мкьрьне: «Р’ева нәсәкьньн, wәки бь сьлавдайине wәхте хwә ӧнда нәкьн».

+ 10:7 Галати 6:6, Тимот’ейо I 5:18

+ 10:8 Корьнт’и I 10:27

+ 10:9 Марqос 1:15

+ 10:11 К’аред Шандийа 13:51

* 10:12 Дәстпебун 19.

+ 10:12 Дәстпебун 18:20, Дәстпебун 19:24,

• 10:13 Мәтта 11:20-24

* 10:13 Хоразин у Бәйтсайда бажаред щьһуйа бун, ле Сур у Сайда әw бажаред нәщьһуйа бун, аwа готи п’утп’арьст бун.

+ 10:13 Марqос 6:45, Марqос 8:21, Марqос 3:7

+ 10:16 Мәтта 10:40, Мәтта 25:45, Йуһ’әнна 13:20, Галати 4:14

+ 10:17 Марqос 16:17, К’аред Шандийа 5:16, К’аред Шандийа 8:7, К’аред Шандийа 16:18, К’аред Шандийа 19:12

+ 10:18 Ә’йанти 9:1, Ә’йанти 12:8-9

+ 10:19 Зәбур 91:13, Марqос 16:18, К’аред Шандийа 28:3-5

+ 10:20 Дәрк’әтьн 32:32, Зәбур 69:28, Ибрани 12:23, Ә’йанти 3:5

• 10:21 Мәтта 11:25-27, Мәтта 13:16-17

+ 10:22 Йуһ’әнна 6:46, Йуһ’әнна 7:29, Йуһ’әнна 8:19, Йуһ’әнна 10:15

+ 10:23 Мәтта 13:16-17

+ 10:24 Ибрани 11:13, Пәтрус I 1:10-12

+ 10:25 Луqа 18:18

* 10:27 Qануна Дӧщари 6:5.

* 10:27# Qануна К’аһинтийе 19:18.

+ 10:27 Q. Дӧщари 6:5, Q. Дӧщари 11:13, Q. К’аһинтийе 19:18, Мәтта 22:37, Марqос 12:30

+ 10:28 Q. К’аһинтийе 18:5, Р’омайи 10:5, Галати 3:12

+ 10:32 Жьмар 8:19

+ 10:33 Йуһ’әнна 4:9, Йуһ’әнна 8:48

+ 10:38 Йуһ’әнна 11:1, Йуһ’әнна 12:2

+ 10:39 Луqа 8:35

+ 10:41 Луqа 12:25

+ 10:42 Зәбур 16:5

• 11:1 Мәтта 6:9-15, Мәтта 7:7-11

+ 11:1 Мәтта 11:2, Марqос 2:18, Йуһ’әнна 1:35

* 11:2 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Баве мәйи ә’змана».

* 11:2# Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Ә’мьре Тә бә, чаwа ль ә’змен ӧса жи ль сәр ә’рде».

+ 11:3 Мәсәлә 30:8

* 11:4 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Ле мә жь йе хьраб хьлаз кә».

+ 11:4 Мәтта 26:41

+ 11:10 Мәсәлә 8:17, Мәтта 18:19, Мәтта 21:22, Марqос 11:24, Йуһ’әнна 14:13-14, Йуһ’әнна I 3:22, Йуһ’әнна I 5:14

* 11:11 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Кӧр’е wи нан же бьхwазә, кәвьр бьде?»

+ 11:13 Дәстпебун 6:5, Мәтта 12:34, К’аред Шандийа 2:38

• 11:14 Мәтта 12:22-30, Мәтта 12:43-45, Марqос 3:20-27

+ 11:15 Мәтта 9:34, Мәтта 10:25

+ 11:16 Марqос 8:11, Корьнт’и I 1:22

* 11:19 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Зар’ед wә».

+ 11:19 Луqа 9:49, К’аред Шандийа 19:13

+ 11:23 Луqа 9:50

+ 11:26 Пәтрус II 2:20

+ 11:27 Луqа 1:48

+ 11:28 Йуһ’әнна 13:17, Аqуб 1:22, Р’омайи 2:13

• 11:29 Мәтта 12:38-42, Мәтта 16:1-4, Марqос 8:11-13

* 11:30 Уньс 3.

* 11:31 П’адшати III 10:1-13.

+ 11:31 Мәтта 12:6

+ 11:32 Уньс 3:5

• 11:33 Мәтта 6:22-23

+ 11:33 Мәтта 5:15, Марqос 4:21, Луqа 8:16

• 11:37 Мәтта 23:1-36, Марqос 12:38-40, Луqа 20:45-47

+ 11:38 Марqос 7:3-5

+ 11:42 Луqа 18:12

+ 11:43 Луqа 14:7, Луqа 20:46

+ 11:44 Мәсәлә 26:23

+ 11:48 К’аред Шандийа 7:51-52

+ 11:49 Мәтта 21:35

+ 11:50 Ә’йанти 18:24, Дәстпебун 4:8, Йуһ’әнна I 3:12, Ибрани 11:4,

+ 11:54 Луqа 20:20

+ 12:1 Мәтта 16:6, Марqос 8:15, Корьнт’и I 5:7-8

+ 12:2 Мәтта 10:26, Марqос 4:22, Луqа 8:17

• 12:4 Мәтта 10:17-20, Мәтта 10:28-33

+ 12:4 Зәбур 56:4, Зәбур 118:6, Мәсәлә 29:25,

+ 12:5 Ибрани 10:31

+ 12:7 Мәтта 6:26, Мәтта 12:12

+ 12:8 Р’омайи 10:9, Ә’йанти 3:5

+ 12:9 Мәтта 25:12, Йуһ’әнна I 2:23, Тимот’ейо II 2:12

+ 12:10 Мәтта 12:31-32, Марqос 3:29

+ 12:12 Мәсәлә 16:1

• 12:13 Мәтта 6:19-21, Мәтта 6:25-34

+ 12:15 Тимот’ейо I 6:6-10, Дәрк’әтьн 20:17, Зәбур 62:10

+ 12:20 Зәбур 39:6,

+ 12:21 Тимот’ейо I 6:18

+ 12:22 Филипи 4:6, Пәтрус I 5:7

+ 12:24 Мәтта 10:31, Мәтта 12:12

* 12:25 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бьһӧстәке ль сәр бәжьна хwә дьреж кә».

+ 12:28 Мәтта 8:26, Мәтта 14:31, Мәтта 16:8

+ 12:31 Зәбур 37:4

+ 12:32 Йуһ’әнна 10:16, Луqа 22:29

+ 12:33 Мәтта 19:21, Луqа 18:22

• 12:35 Мәтта 24:45-51

+ 12:36 Ә’йанти 3:20

+ 12:39 Пәтрус II 3:10, Т’есалоники I 5:2

+ 12:43 Мәтта 25:21, Йуһ’әнна 13:17

+ 12:45 Мәтта 25:5

+ 12:48 Q. К’аһинтийе 5:17

• 12:49 Мәтта 10:34-36

+ 12:50 Марqос 10:38

+ 12:51 К’аред Шандийа 14:4

• 12:54 Мәтта 5:25-26, Мәтта 16:2-3

+ 12:58 Мәсәлә 25:8

+ 13:1 Луqа 3:1, Луqа 23:1

+ 13:4 Йуһ’әнна 9:7, Йуһ’әнна 9:11

+ 13:6 Мәтта 21:19, Марqос 11:13

+ 13:7 Мәтта 7:19, Луqа 3:9

+ 13:10 Мәтта 4:23, Марqос 6:2

+ 13:13 Зәбур 145:14, Зәбур 146:8

+ 13:14 Луqа 8:41, К’аред Шандийа 13:15, К’аред Шандийа 18:8, Дәрк’әтьн 20:9

+ 13:15 Луqа 14:5

+ 13:17 Пәтрус I 3:16

• 13:18 Мәтта 13:31-33, Марqос 4:30-32

+ 13:19 Мәтта 17:20, Луqа 17:6,

* 13:21 Се кодед щьһуйа дькьр qаси 25 килограма.

+ 13:21 Корьнт’и I 5:6, Галати 5:9

• 13:22 Мәтта 7:13-14, Мәтта 7:21-23

+ 13:25 Мәтта 25:11-12

+ 13:27 Зәбур 6:8

+ 13:28 Мәтта 8:12

+ 13:29 Мәтта 8:11, Әфәси 3:6

+ 13:30 Мәтта 19:30, Мәтта 20:16, Марqос 10:31

• 13:31 Мәтта 23:37-39

+ 13:31 Луqа 3:1, Луqа 9:7

+ 13:34 К’аред Шандийа 7:52, Q. Дӧщари 32:11-12, Рʼутʼ 2:12, Зәбур 147:2

* 13:35 Зәбур 118:26.

+ 13:35 Зәбур 118:26, Луqа 19:38

+ 14:1 Луqа 6:7, Луqа 20:20

+ 14:3 Мәтта 12:10, Марqос 3:4

* 14:5 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «кӧр’» «к’әр» һәйә.

+ 14:5 Луqа 13:15

+ 14:7 Луqа 11:43

+ 14:8 Мәсәлә 25:6-7

+ 14:11 Мәтта 23:12, Луqа 18:14

+ 14:14 Корьнт’и I 15:23, Т’есалоники I 4:16

• 14:15 Мәтта 22:1-10

+ 14:15 Ә’йанти 19:9

+ 14:20 Q. Дӧщари 24:5

• 14:25 Мәтта 10:37-38

+ 14:26 Йуһ’әнна 12:25

+ 14:27 Мәтта 16:24, Луqа 9:23

+ 14:34 Мәтта 5:13, Марqос 9:50

+ 14:35 Мәтта 11:15, Луqа 8:8, Ә’йанти 2:7

• 15:1 Мәтта 18:12-14

+ 15:2 Луqа 5:30, Луqа 19:7

+ 15:6 Пәтрус I 2:25

+ 15:7 Луqа 5:31-32

+ 15:12 Q. Дӧщари 21:17

+ 15:18 Дәрк’әтьн 10:16

+ 15:24 Р’омайи 11:15, Әфәси 2:1, Әфәси 2:5, Колоси 2:13

+ 15:30 Мәсәлә 29:3

* 16:6 К’упәки щьһуйа qаси 35 литьр ав һьлдьда.

* 16:7 Ч’ә’ләкә щьһуйа qаси һ’әwзәки 390 литьри бу.

+ 16:8 Йуһ’әнна 12:36, Т’есалоники I 5:5

+ 16:10 Мәтта 25:21, Луqа 19:17

+ 16:11 Мәсәлә 24:4

+ 16:13 Мәтта 6:24

• 16:14 Мәтта 11:12-13

+ 16:14 Тимот’ейо I 6:10

+ 16:15 Мәсәлә 21:2,

+ 16:16 Мәтта 3:2, Луqа 4:43, Мәтта 11:12-13

+ 16:17 Мәтта 5:18

+ 16:18 Мәтта 5:32, Мәтта 19:19

* 16:19 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «К’ьнще ширк у к’ьтане хас», кӧ һьнге гәләки бьһа бун.

+ 16:22 Мәтта 18:10, К’аред Шандийа 12:15

+ 16:23 Мәтта 11:23, Мәтта 8:11

+ 16:24 Луqа 3:8

+ 16:29 К’аред Шандийа 26:22, К’аред Шандийа 28:23

+ 16:31 Мәтта 28:11-15, Йуһ’әнна 12:10-11

• 17:1 Мәтта 18:6-7, Мәтта 18:21-22

+ 17:1 Луqа 22:22

+ 17:2 Марqос 9:42

+ 17:3 Q. К’аһинтийе 19:17, Мәтта 18:15

+ 17:4 Мәтта 6:14

+ 17:5 Марqос 9:24

+ 17:6 Мәтта 17:20, Луqа 13:19

+ 17:12 Q. К’аһинтийе 13:3, Луqа 5:11, Q. К’аһинтийе 13:46

+ 17:14 Q. К’аһинтийе 14:1-32, Мәтта 8:4, Марqос 1:44, Луqа 5:14

+ 17:16 Луqа 5:12, Йуһ’әнна 4:9

+ 17:19 Марqос 10:52, Луqа 7:50, Әфәси 2:8

• 17:20 Мәтта 24:23-28, Мәтта 24:37-41

+ 17:20 Луqа 19:11, К’аред Шандийа 1:6

+ 17:22 Луqа 5:35, Йуһ’әнна 8:56

+ 17:23 Марqос 13:21, Луqа 21:28

+ 17:25 Луqа 9:22

+ 17:26 Дәстпебун 6:5

* 17:27 Дәстпебун 6-8.

+ 17:27 Дәстпебун 6:14, Дәстпебун 7:21

* 17:29 Дәстпебун 19.

+ 17:29 Дәстпебун 19:16, Дәстпебун 19:24, Пәтрус II 2:6-8

+ 17:31 Марqос 13:15

* 17:32 Дәстпебун 19:23-26.

+ 17:32 Дәстпебун 19:26

+ 17:33 Мәтта 10:39

* 17:35 Нав һьнәк дәстньвисарада р’еза 36-а жи һәйә: «У һәгәр дӧ мәрьв ль к’әwшен бьн, йәке бе һьлдане у йе дьне бе һьштьне».

+ 18:1 Луqа 21:36, Р’омайи 12:12, Әфәси 6:18, Колоси 4:2, Т’есалоники I 5:17

+ 18:7 Зәбур 22:2, Зәбур 88:1, Ә’йанти 6:10, Марqос 13:20, Р’омайи 8:33, Колоси 3:12, Тито 1:1

+ 18:8 Ибрани 10:37

+ 18:9 Луqа 16:15

+ 18:10 К’аред Шандийа 3:1

+ 18:11 Мәтта 6:5

+ 18:12 Луqа 5:33, Луqа 11:42

+ 18:13 Зәбур 79:9,

+ 18:14 Мәтта 23:12, Луqа 14:11

• 18:15 Мәтта 19:13-15, Марqос 10:13-16

+ 18:17 Мәтта 18:3

• 18:18 Мәтта 19:16-30, Марqос 10:17-31

+ 18:18 Луqа 10:25

+ 18:19 Зәбур 106:1, Зәбур 119:68

* 18:20 Дәрк’әтьн 20:12-16; Qануна Дӧщари 5:16-20.

+ 18:20 Дәрк’әтьн 20:12-16

+ 18:21 Филипи 3:6

+ 18:22 Луqа 12:33

+ 18:24 Зәбур 49:6-7

+ 18:27 Дәстпебун 18:14, Марqос 14:36

+ 18:28 Луqа 5:11

+ 18:29 Луqа 14:26

• 18:31 Мәтта 20:17-19, Марqос 10:32-34

+ 18:33 Луqа 9:22, Луqа 24:7, Йуһ’әнна 2:19

+ 18:34 Луqа 2:50, Луqа 9:45

• 18:35 Мәтта 20:29-34, Марqос 10:46-52

+ 18:38 Мәтта 22:42, Луqа 1:32

+ 18:42 Луqа 7:50, Әфәси 2:8

+ 19:7 Луqа 5:30, Луqа 15:2

+ 19:8 Дәрк’әтьн 22:1, Луqа 3:14

+ 19:9 Луqа 3:8, Йуһ’әнна 8:33, Йуһ’әнна 8:39

• 19:11 Мәтта 25:14-30

+ 19:11 Луqа 17:20, К’аред Шандийа 1:6

+ 19:14 Йуһ’әнна 15:8

+ 19:17 Луqа 16:10

+ 19:26 Мәтта 13:12

+ 19:27 Мәтта 22:7, Луqа 20:16

• 19:28 Мәтта 21:1-11, Марqос 11:1-11, Йуһ’әнна 12:12-19

+ 19:29 К’аред Шандийа 1:12

* 19:38 Зәбур 118:26.

* 19:38# Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Шькьри бьльндайийеда». «Бьльндайи» бә’са щийе Хwәде дькә.

+ 19:38 Зәбур 118:25-26, Зәбур 148:1

+ 19:39 Мәтта 21:15-16

+ 19:41 Йуһ’әнна 11:35

+ 19:42 Зәбур 81:13,

+ 19:44 Зәбур 137:9, Луqа 21:6

• 19:45 Мәтта 21:12-17, Марqос 11:15-19, Йуһ’әнна 2:13-22

* 19:46 Ишайа 56:7.

* 19:46# Йерәмийа 7:11.

• 20:1 Мәтта 21:23-27, Марqос 11:27-33

+ 20:2 К’аред Шандийа 4:7

+ 20:4 Луqа 3:3

+ 20:5 Луqа 7:30

+ 20:6 Луqа 7:26, Луqа 9:8

• 20:9 Мәтта 21:33-46, Марqос 12:1-12

+ 20:9 Зәбур 80:8, Марqос 13:34

+ 20:12 Луqа 11:48-49

+ 20:13 Мәтта 3:17, Ибрани 1:1

+ 20:14 Ибрани 1:2

+ 20:15 Ибрани 13:12

+ 20:16 К’аред Шандийа 13:46

* 20:17 Зәбур 118:22.

+ 20:17 Зәбур 118:22

• 20:19 Мәтта 22:15-22, Марqос 12:13-17

+ 20:20 Луqа 6:7, Луqа 14:1, Луqа 11:54

+ 20:22 Мәтта 17:24-25

* 20:23 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Һун чьма Мьн дьщер’ьбиньн?»

+ 20:23 Марqос 7:6, Луqа 12:1

+ 20:25 Р’омайи 13:7

• 20:27 Мәтта 22:23-33, Марqос 12:18-27

+ 20:27 К’аред Шандийа 23:8

* 20:28 Qануна Дӧщари 25:5.

+ 20:28 Q. Дӧщари 25:5

+ 20:35 Т’есалоники II 1:5

* 20:37 Дәрк’әтьн 3:6.

+ 20:37 Дәрк’әтьн 3:2, Дәрк’әтьн 3:6

+ 20:40 Мәтта 22:46

• 20:41 Мәтта 22:41-46, Марqос 12:35-40

+ 20:41 Луqа 1:32, Луqа 18:38

+ 20:42 Зәбур 110:1, К’аред Шандийа 2:34-35

* 20:43 Зәбур 110:1.

+ 20:46 Луqа 11:43

• 21:1 Марqос 12:41-44

+ 21:1 Мәтта 27:6, Йуһ’әнна 8:20

+ 21:4 Корьнт’и II 8:1-3, Корьнт’и II 8:12

• 21:5 Мәтта 24:1-14, Марqос 13:1-13

+ 21:6 Луqа 19:44

+ 21:8 Йуһ’әнна I 3:7, Колоси 2:8, Т’есалоники II 2:3,

+ 21:10 Ә’йанти 6:4

+ 21:11 К’аред Шандийа 11:28, Ә’йанти 6:8, Ә’йанти 6:12

+ 21:12 К’аред Шандийа 4:3, К’аред Шандийа 17:6, К’аред Шандийа 18:12, К’аред Шандийа 24:1, К’аред Шандийа 25:6

+ 21:15 К’аред Шандийа 6:10

+ 21:18 К’аред Шандийа 27:34

• 21:20 Мәтта 24:15-21, Марqос 13:14-19

+ 21:23 Мәтта 27:25, Т’есалоники I 2:16

+ 21:24 Ә’йанти 11:2

• 21:25 Мәтта 24:29-31, Марqос 13:24-27

* 21:26 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Qәwатед ә’змана wе бьһ’әжьн».

* 21:27 Данийел 7:13. (Бьхуньн: Ә’йанти 1:7.)

• 21:29 Мәтта 24:32-35, Марqос 13:28-31

+ 21:32 Луqа 9:27

+ 21:33 Зәбур 102:25-26, Пәтрус II 3:10

+ 21:36 Мәтта 25:13, Т’есалоники I 5:6, Луqа 18:1, Р’омайи 12:12, Әфәси 6:18, Колоси 4:2, Т’есалоники I 5:17

+ 21:37 Мәтта 21:23, Мәтта 26:55

• 22:1 Мәтта 26:1-5, Мәтта 26:14-16, Марqос 14:1-2, Марqос 14:10-11, Йуһ’әнна 11:45-53

+ 22:1 Дәрк’әтьн 12:1-30

+ 22:3 Йуһ’әнна 13:2

+ 22:6 К’аред Шандийа 1:16

• 22:7 Мәтта 26:17-25, Марqос 14:12-21, Йуһ’әнна 13:21-30

+ 22:7 Дәрк’әтьн 12:6, Корьнт’и I 5:7

• 22:14 Мәтта 26:26-30, Марqос 14:22-26, Корьнт’и I 11:23-25

+ 22:16 Ә’йанти 19:9

+ 22:19 Йуһ’әнна 6:51, Корьнт’и I 10:16, Корьнт’и I 11:24

+ 22:20 Дәрк’әтьн 24:8,

+ 22:21 Зәбур 41:9, Йуһ’әнна 13:18

+ 22:22 К’аред Шандийа 2:23

• 22:24 Мәтта 18:1-5, Марqос 9:33-37, Луqа 9:46-50

+ 22:26 Мәтта 20:26, Марqос 10:43-44

+ 22:27 Мәтта 20:28, Йуһ’әнна 13:4-5

+ 22:28 Ибрани 2:18

+ 22:29 Луqа 12:32

+ 22:30 Мәтта 19:28, Ә’йанти 3:21

• 22:31 Мәтта 26:31-35, Марqос 14:27-31, Йуһ’әнна 13:36-38

+ 22:32 Йуһ’әнна 17:9

+ 22:33 Йуһ’әнна 21:19, К’аред Шандийа 12:4

+ 22:35 Луqа 9:3, Луqа 10:4

* 22:37 Ишайа 53:12.

• 22:39 Мәтта 26:36-46, Марqос 14:32-42

+ 22:40 Мәтта 6:13

+ 22:42 Марqос 10:38, Йуһ’әнна 18:11, Ибрани 5:7, Мәтта 6:10

+ 22:43 Мәтта 4:11, Марqос 1:13

* 22:43-44 Нав һьнәк дәстньвисарада жь р’еза 43-а һ’әта йа 44-а т’ӧнәйә.

• 22:47 Мәтта 26:47-56, Марqос 14:43-50, Йуһ’әнна 18:3-11

+ 22:47 К’аред Шандийа 1:16

+ 22:49 Луqа 22:38

+ 22:53 Луqа 20:1, Әфәси 6:12

• 22:54 Мәтта 26:57-58, Мәтта 26:69-75, Марqос 14:53-54, Марqос 14:66-72, Йуһ’әнна 18:12-18, Йуһ’әнна 18:25-27

+ 22:61 Луqа 22:34

• 22:63 Мәтта 26:67-68, Марqос 14:65

• 22:66 Мәтта 26:59-66, Марqос 14:55-64, Йуһ’әнна 18:19-24

* 22:69 Зәбур 110:1.

+ 22:69 Зәбур 110:1, Марqос 16:19, К’аред Шандийа 7:56, Ибрани 1:3

+ 22:71 Мәтта 9:3, Йуһ’әнна 10:36

• 23:1 Мәтта 27:1-2, Мәтта 27:11-14, Марqос 15:1-5, Йуһ’әнна 18:28-30

+ 23:1 Луqа 3:1, Луqа 13:1, К’аред Шандийа 3:13, К’аред Шандийа 4:27, Тимот’ейо I 6:13

+ 23:2 К’аред Шандийа 17:7, Луqа 20:25

+ 23:3 Мәтта 2:2

+ 23:4 Йуһ’әнна 18:38, Йуһ’әнна 19:4, Ибрани 4:15

+ 23:7 Луqа 3:1, Луqа 9:7

+ 23:8 Луqа 9:9

• 23:13 Мәтта 27:15-26, Марqос 15:6-15, Йуһ’әнна 18:39

* 23:16 Нав һьнәк дәстньвисарада р’еза 17-а жи һәйә: «Аwа ә’сәйи лазьм бу Пилато щәжьнеда гьртик wанр’а бәр’да».

• 23:26 Мәтта 27:32-44, Марqос 15:21-32, Йуһ’әнна 19:17-27

* 23:29 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Хwәзи ль wан к’ӧлфәтед безӧр’әт у wан бәт’ьна кӧ зар’ нәанинә у wан бьстана кӧ нәмежандьнә».

+ 23:29 Марqос 13:17, Луqа 21:23

* 23:30 Һосейа 10:8.

+ 23:30 Ә’йанти 6:16

* 23:34 Зәбур 22:18.

+ 23:34 К’аред Шандийа 7:60, Зәбур 22:18

+ 23:35 Луqа 9:35, Йуһ’әнна 10:18

* 23:38 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «У феза сәре Wи бь йунани, латини у ибрани ньвисар бу».

+ 23:41 Луqа 23:4, Ибрани 4:15

* 23:42 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Гава Тӧ бьгьһижи П’адшатийа Хwә».

• 23:44 Мәтта 27:45-56, Марqос 15:33-41, Йуһ’әнна 19:28-30

+ 23:45 Дәрк’әтьн 26:33, Q. К’аһинтийе 16:2

* 23:46 Зәбур 31:5.

+ 23:46 Зәбур 31:5, К’аред Шандийа 7:59

+ 23:48 Луqа 18:13

+ 23:49 Луqа 8:2

• 23:50 Мәтта 27:57-61, Марqос 15:42-47, Йуһ’әнна 19:38-42

+ 23:56 Дәрк’әтьн 20:10, Q. Дӧщари 5:14

• 24:1 Мәтта 28:1-10, Марqос 16:1-8, Йуһ’әнна 20:1-10

+ 24:4 Йуһ’әнна 20:12

+ 24:7 Луqа 9:22, Луqа 18:33, Йуһ’әнна 2:19

+ 24:8 Йуһ’әнна 2:22

+ 24:10 Марqос 15:40, Луqа 8:2-3

+ 24:11 Марqос 16:11

• 24:13 Марqос 16:12-13

+ 24:16 Йуһ’әнна 20:14

* 24:17 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Һун ве р’ейеда чь һәвр’а хәбәр дьдьн у мә’дәкьри нә?»

+ 24:18 Йуһ’әнна 19:25

+ 24:20 К’аред Шандийа 2:23

+ 24:26 Пәтрус I 1:11

+ 24:27 Дәстпебун 3:15, Дәстпебун 12:3, Дәстпебун 22:8, Жьмар 21:9, Жьмар 24:17, Q. Дӧщари 18:15, Зәбур 16:10, К’аред Шандийа 8:35

+ 24:30 Луqа 9:16

+ 24:34 Корьнт’и I 15:5

• 24:36 Мәтта 28:16-20, Марqос 16:14-18, Йуһ’әнна 20:19-23, К’аред Шандийа 1:6-8

+ 24:37 Мәтта 14:26, Марqос 6:49

+ 24:39 Йуһ’әнна I 1:1

+ 24:41 Йуһ’әнна 21:5

* 24:42 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «У мьрт’оха һьнгьв».

+ 24:45 К’аред Шандийа 16:14

+ 24:46 Луqа 24:27

+ 24:48 К’аред Шандийа 1:8

+ 24:49 Йуһ’әнна 14:26, К’аред Шандийа 1:8, К’аред Шандийа 1:4, К’аред Шандийа 2:4

• 24:50 Марqос 16:19-20, К’аред Шандийа 1:9-11

+ 24:50 Мәтта 21:17, Луqа 19:29, Йуһ’әнна 11:18, К’аред Шандийа 1:9

+ 24:52 Мәтта 28:9

+ 24:53 К’аред Шандийа 2:46, К’аред Шандийа 3:1, К’аред Шандийа 5:21

+ 1:1 Дәстпебун 1:1, Ә’йанти 19:13, Йуһ’әнна 20:28, Йуһ’әнна I 5:20, Филипи 2:6

+ 1:3 Зәбур 33:6, Корьнт’и I 8:6, Колоси 1:16, Ибрани 1:2

+ 1:4 Йуһ’әнна 5:26, Йуһ’әнна 11:25, Йуһ’әнна I 1:2, Йуһ’әнна I 5:11, Йуһ’әнна 8:12, Йуһ’әнна 9:5, Йуһ’әнна 12:46

+ 1:6 Мәтта 3:1, Марqос 1:4, Луqа 1:80, Луqа 3:2

+ 1:7 Йуһ’әнна 3:26, Йуһ’әнна 5:33, Йуһ’әнна 10:41, Йуһ’әнна 20:31, К’аред Шандийа 19:4

+ 1:9 Зәбур 36:9, Пәтрус I 2:9

+ 1:11 Йуһ’әнна 5:43

+ 1:12 Мәтта 5:9, Йуһ’әнна I 3:1, Йуһ’әнна I 5:1, Р’омайи 8:14

+ 1:13 Йуһ’әнна 3:3, Аqуб 1:18

+ 1:14 Йуһ’әнна I 4:2, Йуһ’әнна II 1:7, Тимот’ейо I 3:16, Ибрани 2:14

+ 1:15 Мәтта 3:11

* 1:16 Аһа жи те фә’мкьрьне: «К’әрәм жь бәр к’әрәмева станд», аwа готи к’әрәма Пәймана Нуйә Иса Мәсиһ щийе к’әрәма Пәймана Кәвьнә ч’ийайе Синайе гьртийә. Һьнәк жи фә’м дькьн, кӧ жь к’әрәма Иса, к’әрәм ә’мьре баwәрмәндада һәйә у һе зедә дьбә.

+ 1:17 Q. Дӧщари 33:4, Йуһ’әнна 7:19, Йуһ’әнна 14:6

* 1:18 Нав дәстньвисаред һәрә qәнщда аһа йә: «Йе Бешьрики-Беһәвал кӧ һ’әмеза Баведа йә». Нав һьнәк дәстньвисаред дьнда жи аһа йә: «Кӧр’е Бешьрики-Беһәвал кӧ һ’әмеза Баведа йә».

+ 1:18 Дәрк’әтьн 33:20, Йуһ’әнна 6:46, Йуһ’әнна I 4:12, Колоси 1:15, Тимот’ейо I 6:16

• 1:19 Мәтта 3:1-12, Марqос 1:2-8, Луqа 3:15-17

+ 1:20 К’аред Шандийа 13:25

* 1:21 Малахи 4:5.

* 1:21# Гәләк щьһу ль һивийа п’ехәмбәрәки бун, йәки мина Муса йан жи йәки жь wи qәwаттьр, кӧ wе бьһата wәхте һатьна Мәсиһ ә’лам бькьра (Qануна Дӧщари 18:15, 18; Йуһ’әнна 6:14; 7:40).

+ 1:21 Мәтта 17:12-13, Луqа 1:17, Q. Дӧщари 18:15, Q. Дӧщари 18:18-19

* 1:23 Ишайа 40:3.

+ 1:29 Дәрк’әтьн 12:3, Q. К’аһинтийе 1:10, Пәтрус I 1:19, Йуһ’әнна I 2:2, Йуһ’әнна I 4:10

+ 1:31 Луqа 1:17

+ 1:32 Мәтта 3:16, Марqос 1:10, Луqа 3:22

+ 1:33 К’аред Шандийа 1:5

+ 1:35 Мәтта 11:2, Марqос 2:18, Луqа 11:1

+ 1:36 Йуһ’әнна 1:29

+ 1:38 Йуһ’әнна 18:4, Йуһ’әнна 18:7

+ 1:40 Мәтта 4:18-20, Марqос 1:16-20, Луqа 5:2-11

* 1:41 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «ХРИСТОС». «ХРИСТОС» бь зьмане йунани те фә’мкьрьне: «Йе К’ьфшкьри», «Йе Бьжарти» у «Йе Р’ункьри».

+ 1:41 Йуһ’әнна 4:25

+ 1:42 Мәтта 16:18, Марqос 3:16, Галати 1:18, Корьнт’и I 1:12

+ 1:44 Йуһ’әнна 12:21

+ 1:45 Йуһ’әнна 21:2, Q. Дӧщари 18:15, Луqа 24:27, Мәтта 2:23, Луqа 2:39

+ 1:47 Зәбур 32:2, Р’омайи 9:6

+ 1:49 Зәбур 2:7, Мәтта 27:11, Мәтта 27:42, Йуһ’әнна 11:27

* 1:51 Дәстпебун 28:12.

+ 1:51 Дәстпебун 28:12,

+ 2:1 Йуһ’әнна 4:46, Йуһ’әнна 21:2

+ 2:4 Марqос 14:41, Йуһ’әнна 7:6, Йуһ’әнна 7:30, Йуһ’әнна 8:20, Йуһ’әнна 13:1

+ 2:6 Йуһ’әнна 3:25

+ 2:12 Марqос 3:31, Марqос 6:3, Йуһ’әнна 7:3, К’аред Шандийа 1:14, Корьнт’и I 9:5, Галати 1:19

• 2:13 Мәтта 21:12-13, Марqос 11:15-17, Луqа 19:45-46

+ 2:13 Q. Дӧщари 16:1, Q. Дӧщари 16:16, Йуһ’әнна 6:4, Йуһ’әнна 11:55

+ 2:16 Луqа 2:49

* 2:17 Зәбур 69:9.

+ 2:17 Зәбур 69:9

+ 2:18 Йуһ’әнна 4:48, Йуһ’әнна 6:30, Корьнт’и I 1:22

+ 2:19 Марqос 8:31, Марqос 14:58, Марqос 15:29, Йуһ’әнна 10:18

+ 2:22 Луqа 24:8, Йуһ’әнна 12:16

+ 2:23 Йуһ’әнна 11:45

+ 3:1 Йуһ’әнна 7:50, Йуһ’әнна 19:39

* 3:3 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Һәгәр мәрьвәк жь жор нәбә».

+ 3:5 Марqос 16:16, К’аред Шандийа 2:38, Мәтта 5:20, Корьнт’и I 15:50

* 3:7 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Гәрәке һун жь жор бьбьн».

* 3:8 Бь зьманед йунани у ибрани хәбәра «Ба» у «Р’ӧһ’» йәк ьн.

+ 3:13 Мәсәлә 30:4, Йуһ’әнна 6:38, Корьнт’и I 15:47, Әфәси 4:9

+ 3:14 Жьмар 21:9, Йуһ’әнна 8:28, Йуһ’әнна 12:32

+ 3:16 Р’омайи 5:8, Әфәси 2:4, Йуһ’әнна I 3:1, Йуһ’әнна I 4:10

+ 3:17 Йуһ’әнна 8:15, Йуһ’әнна 12:47

+ 3:18 Марqос 16:16

+ 3:19 Йуһ’әнна 1:4, Йуһ’әнна 8:12, Йуһ’әнна 7:7

+ 3:20 Әфәси 5:13

+ 3:22 Йуһ’әнна 4:1-2

+ 3:24 Мәтта 11:2, Марqос 6:17-18, Луqа 3:19-20

+ 3:25 Йуһ’әнна 2:6

+ 3:26 Йуһ’әнна 1:7, Йуһ’әнна 5:33

+ 3:27 Корьнт’и I 4:7

+ 3:28 Марqос 1:2, Йуһ’әнна 1:20

+ 3:29 Мәтта 9:15, Мәтта 25:1-13, Ә’йанти 19:7, Ә’йанти 21:2, Мәтта 9:15, Марqос 2:19

+ 3:33 Йуһ’әнна 8:26

+ 3:35 Мәтта 3:17, Мәтта 17:5, Йуһ’әнна 5:20

+ 3:36 Йуһ’әнна 5:24, Йуһ’әнна 6:40, Йуһ’әнна I 5:12-13

+ 4:2 Йуһ’әнна 3:22

+ 4:3 Йуһ’әнна 2:11-12

+ 4:4 Луqа 9:52-53

+ 4:5 Дәстпебун 33:19, Дәстпебун 48:22

* 4:9 Аһа те фә’мкьрьне, әw дәрданед кӧ самәрийа дьданә хәбате щьһуйа әw һ’әрам һ’әсаб дькьрьн.

+ 4:10 Зәбур 36:9,

+ 4:14 Йуһ’әнна 7:38

+ 4:19 Йуһ’әнна 9:20

+ 4:20 Дәстпебун 12:6-7, Дәстпебун 33:18, Q. Дӧщари 11:29, Q. Дӧщари 27:12, Q. Дӧщари 12:5

+ 4:22 Зәбур 147:19-20, К’аред Шандийа 13:23, Р’омайи 3:1-2

+ 4:23 Р’омайи 8:15, Әфәси 6:18, Зәбур 145:18

+ 4:24 Корьнт’и II 3:17

+ 4:25 Йуһ’әнна 1:41, Мәтта 11:2, Q. Дӧщари 18:18

* 4:26 Аһа жи те фә’мкьрьне: «ӘЗ ҺӘМӘ, кӧ т’әви тә хәбәр дьдьм». Пәймана Кәвьнда «ӘЗ ҺӘМӘ» навәки Хwәде йә (Дәрк’әтьн 3:13-14). Шьровәкьрьна ве бьн р’еза Йуһ’әнна 8:58-да бьхуньн.

+ 4:26 Йуһ’әнна 9:37

+ 4:34 Q. Дӧщари 8:3, Йуһ’әнна 5:30, Йуһ’әнна 6:38, Йуһ’әнна 9:4, Йуһ’әнна 14:31

+ 4:35 Мәтта 9:38, Луqа 10:2

+ 4:36 Корьнт’и I 3:6-9

+ 4:42 Йуһ’әнна 1:29, Йуһ’әнна I 4:14

+ 4:44 Мәтта 13:57, Марqос 6:4, Луqа 4:24

+ 4:45 Йуһ’әнна 2:23

+ 4:46 Йуһ’әнна 2:1, Йуһ’әнна 21:2, Йуһ’әнна 2:12

+ 4:48 Йуһ’әнна 2:18, Йуһ’әнна 6:30, Корьнт’и I 1:22

+ 4:53 Мәтта 8:13, К’аред Шандийа 16:34, К’аред Шандийа 18:8

+ 4:54 Йуһ’әнна 2:11

* 5:4 Нав дәстньвисаред һәрә qәнщда р’еза 4-а т’ӧнә.

+ 5:8 Мәтта 9:6-7, Марqос 2:11, Луqа 5:24

+ 5:10 Дәрк’әтьн 20:10,

+ 5:16 Йуһ’әнна 15:20

+ 5:18 Йуһ’әнна 7:1, Филипи 2:6

+ 5:20 Мәтта 3:17, Мәтта 17:5, Йуһ’әнна 3:35, Йуһ’әнна 10:17, Йуһ’әнна 15:9, Йуһ’әнна 17:26

+ 5:21 Р’омайи 8:11, Корьнт’и I 15:45

+ 5:22 Йуһ’әнна 17:2, К’аред Шандийа 10:42

+ 5:23 Мәтта 10:40, Луqа 10:16, Йуһ’әнна 13:20, Йуһ’әнна 15:23

+ 5:24 Йуһ’әнна 3:36, Йуһ’әнна 6:40, Йуһ’әнна 20:31, Йуһ’әнна I 5:9-13, Йуһ’әнна I 3:14

+ 5:25 Мәтта 27:52-53, Әфәси 2:1, Әфәси 2:5

+ 5:26 Йуһ’әнна 1:4, Йуһ’әнна 11:25, Йуһ’әнна I 1:2, Йуһ’әнна I 5:11

+ 5:28 Йуһ’әнна 11:25, Йуһ’әнна 11:43

+ 5:30 Марqос 14:36, Йуһ’әнна 6:38, Йуһ’әнна 8:16

+ 5:31 Йуһ’әнна 8:13

+ 5:33 Йуһ’әнна 1:7, Йуһ’әнна 3:26, Йуһ’әнна 10:41

+ 5:35 Мәтта 5:16, Пәтрус II 1:19

+ 5:36 Йуһ’әнна 8:18, Йуһ’әнна 10:25, Йуһ’әнна I 5:9

+ 5:39 Луqа 24:27

+ 5:41 Т’есалоники I 2:6

+ 5:43 Йуһ’әнна 10:25, Йуһ’әнна 12:12, Йуһ’әнна 1:11, Йуһ’әнна 3:11-12

+ 5:44 Йуһ’әнна 12:43

+ 5:46 Жьмар 21:9, Q. Дӧщари 28:15

• 6:1 Мәтта 14:13-21, Марqос 6:30-44, Луqа 9:10-17

+ 6:4 Дәрк’әтьн 12:1-30, Q. Дӧщари 16:1, Q. Дӧщари 16:16, Йуһ’әнна 2:13, Йуһ’әнна 11:55

+ 6:5 Йуһ’әнна 1:44,

+ 6:8 Йуһ’әнна 1:40, Йуһ’әнна 1:44

+ 6:11 Мәтта 15:36

+ 6:14 Мәтта 11:2-3, Йуһ’әнна 4:25, Йуһ’әнна 11:27

• 6:16 Мәтта 14:22-27, Марqос 6:45-52

+ 6:29 Йуһ’әнна I 3:23

+ 6:30 Мәтта 12:38, Йуһ’әнна 2:18, Йуһ’әнна 4:48, Корьнт’и I 1:22

* 6:31 Дәрк’әтьн 16:4; Зәбур 78:24.

+ 6:31 Дәрк’әтьн 16:15, Жьмар 11:7-9, Зәбур 78:24

+ 6:34 Йуһ’әнна 4:15

+ 6:35 Йуһ’әнна 4:14, Йуһ’әнна 7:37

+ 6:37 Йуһ’әнна 17:6

+ 6:38 Йуһ’әнна 3:13, Корьнт’и I 15:47, Марqос 14:36, Йуһ’әнна 5:30

+ 6:39 Мәтта 18:14, Йуһ’әнна 10:28-29

+ 6:40 Йуһ’әнна 3:35, Йуһ’әнна 5:24, Йуһ’әнна I 5:12-13

+ 6:42 Мәтта 13:55

+ 6:44 Йуһ’әнна 12:32

* 6:45 Ишайа 54:13.

+ 6:46 Дәрк’әтьн 33:20, Мәтта 11:27, Йуһ’әнна 1:18

+ 6:51 Йуһ’әнна 3:13, Мәтта 26:26-28

+ 6:53 Марqос 14:22-24, Корьнт’и I 10:16, Корьнт’и I 11:27

+ 6:56 Йуһ’әнна 15:4-5, Йуһ’әнна I 3:24

* 6:57 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Баве сах» кӧ те фә’мкьрьне, жийин жь wи дәрте.

+ 6:62 Марqос 16:19, Луqа 24:51, К’аред Шандийа 1:9

+ 6:63 Корьнт’и II 3:6

+ 6:64 Йуһ’әнна 13:11

+ 6:69 Марqос 1:24

+ 6:70 Йуһ’әнна 13:2, Йуһ’әнна 13:27

+ 6:71 Йуһ’әнна 18:2-3

+ 7:1 Йуһ’әнна 5:18, Йуһ’әнна 8:37, Йуһ’әнна 11:53

+ 7:2 Q. К’аһинтийе 23:34, Q. Дӧщари 16:13-15

+ 7:3 Марqос 3:31, Марqос 6:3, Йуһ’әнна 2:12, К’аред Шандийа 1:14, Корьнт’и I 9:5, Галати 1:19

+ 7:6 Марqос 14:41, Йуһ’әнна 2:4, Йуһ’әнна 8:20, Йуһ’әнна 13:1

+ 7:7 Йуһ’әнна 15:18, Йуһ’әнна 3:19

* 7:8 Нав дәстньвисаред qәнщда «һәла һе» т’ӧнә.

+ 7:13 Йуһ’әнна 19:38

+ 7:16 Йуһ’әнна 8:28, Йуһ’әнна 12:49, Йуһ’әнна 14:10

+ 7:18 Йуһ’әнна 5:41, Йуһ’әнна 8:50

+ 7:19 Q. Дӧщари 33:4, Йуһ’әнна 1:17

+ 7:20 Марqос 3:22, Йуһ’әнна 8:48, Йуһ’әнна 10:20

+ 7:23 Мәтта 12:2, Йуһ’әнна 5:16

+ 7:24 Йуһ’әнна 8:15

+ 7:27 Йуһ’әнна 8:14, Йуһ’әнна 9:29, Йуһ’әнна 19:9

+ 7:29 Мәтта 11:27, Йуһ’әнна 8:55

+ 7:30 Йуһ’әнна 10:39, Марqос 14:41, Йуһ’әнна 2:4, Йуһ’әнна 7:6, Йуһ’әнна 8:20, Йуһ’әнна 13:1

+ 7:31 Йуһ’әнна 8:30

+ 7:33 Марqос 14:7, Йуһ’әнна 14:19, Йуһ’әнна 16:5

+ 7:34 Йуһ’әнна 8:21-22, Йуһ’әнна 13:33

+ 7:37 Q. К’аһинтийе 23:36, Жьмар 29:35, Мәтта 11:28, Зәбур 42:1, Мәтта 5:6, Йуһ’әнна 4:14, Йуһ’әнна 6:35

* 7:38 Хьлазийа р’еза 37-а у сәре р’еза 38-а аһа жи те фә’мкьрьне: «Һәгәр йәк т’и йә, бьра бе щәм мьн у әwе кӧ Мьн баwәр бькә, бьра вәхwә».

* 7:38# Исайа 58:11; Һәзәкийел 47:1; Зәкәрийа 14:8.

+ 7:38 Зәбур 36:9,

+ 7:39 К’аред Шандийа 2:4

+ 7:40 Q. Дӧщари 18:15, Q. Дӧщари 18:18-19, Йуһ’әнна 1:21

+ 7:42 Мәтта 2:1, Луqа 2:4-7

+ 7:43 Йуһ’әнна 9:16, Йуһ’әнна 10:19

+ 7:48 Корьнт’и I 1:20, Корьнт’и I 2:8

+ 7:50 Йуһ’әнна 3:1, Йуһ’әнна 19:39

+ 7:51 Жьмар 35:30, Q. Дӧщари 17:6, Q. Дӧщари 19:15

+ 8:5 Q. К’аһинтийе 20:10, Q. Дӧщари 22:22-24,

+ 8:6 Луqа 11:54, Луqа 20:20

+ 8:7 Q. Дӧщари 17:7, Р’омайи 2:1, Р’омайи 2:22

* 8:11 Нав дәстньвисаред һәрә qәнщда жь 7:53-а һ’әта 8:11-а т’ӧнәйә.

+ 8:11 Йуһ’әнна 5:14

+ 8:12 Луqа 2:30, Йуһ’әнна 1:4, Йуһ’әнна 1:9, Йуһ’әнна 12:35

+ 8:13 Йуһ’әнна 5:31

+ 8:14 Йуһ’әнна 13:3, Йуһ’әнна 16:28, Йуһ’әнна 7:27

+ 8:15 Йуһ’әнна 3:17, Йуһ’әнна 7:24, Йуһ’әнна 12:47

+ 8:16 Йуһ’әнна 5:30, Йуһ’әнна 16:32

* 8:17 Qануна Дӧщари 19:15.

+ 8:17 Жьмар 35:30, Q. Дӧщари 17:6, Q. Дӧщари 19:15

+ 8:18 Йуһ’әнна 5:36, Йуһ’әнна I 5:9

+ 8:19 Мәтта 11:27, Йуһ’әнна 16:3

+ 8:20 Марqос 14:41, Йуһ’әнна 2:4, Йуһ’әнна 7:6, Йуһ’әнна 13:1

+ 8:21 Йуһ’әнна 7:34-35, Йуһ’әнна 13:33

+ 8:23 Йуһ’әнна I 4:5, Йуһ’әнна 17:14

* 8:24 Шьровәкьрьне бьн р’еза Йуһ’әнна 8:58-да бьхуньн.

+ 8:26 Йуһ’әнна 15:15, Йуһ’әнна 3:33

* 8:28 Шьровәкьрьне бьн р’еза Йуһ’әнна 8:58-да бьхуньн.

+ 8:28 Жьмар 21:9, Йуһ’әнна 3:14, Йуһ’әнна 12:32, Йуһ’әнна 5:30, Йуһ’әнна 7:16

+ 8:29 Йуһ’әнна 4:34, Йуһ’әнна 6:38

+ 8:30 Йуһ’әнна 7:31

+ 8:32 Аqуб 2:12, Пәтрус I 2:16, Р’омайи 6:18, Корьнт’и I 7:22, Корьнт’и II 3:17, Галати 5:1

+ 8:33 Мәтта 3:9

+ 8:34 Пәтрус II 2:19, Р’омайи 6:16-20, Тито 3:3

+ 8:35 Дәстпебун 21:10, Галати 4:30

+ 8:37 Йуһ’әнна 5:18, Йуһ’әнна 7:1, Йуһ’әнна 11:53

+ 8:39 Луqа 19:9

+ 8:41 Q. Дӧщари 32:6,

* 8:44 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Әw т’ӧ щар нәбу алийе р’астийе».

+ 8:44 Йуһ’әнна I 3:8, Йуһ’әнна I 3:10, Йуһ’әнна I 3:12, Дәстпебун 3:4, Корьнт’и II 11:3, Ә’йанти 12:9

+ 8:48 Марqос 3:22, Йуһ’әнна 7:20

+ 8:49 Йуһ’әнна 5:23

+ 8:50 Йуһ’әнна 5:41, Йуһ’әнна 7:18

+ 8:51 Йуһ’әнна 5:24, Йуһ’әнна 11:26

+ 8:54 Ибрани 5:5, Йуһ’әнна 17:1, К’аред Шандийа 3:13, Пәтрус II 1:17

+ 8:55 Йуһ’әнна 7:28-29

+ 8:56 Мәтта 13:17, Луqа 17:22

* 8:58 Дәрк’әтьн 3:13-14.

+ 8:59 Йуһ’әнна 10:31

+ 9:2 Дәрк’әтьн 20:5,

+ 9:4 Йуһ’әнна 4:34, Йуһ’әнна 11:9, Йуһ’әнна 12:35

+ 9:5 Йуһ’әнна 1:4, Йуһ’әнна 8:12, Йуһ’әнна 12:46

+ 9:6 Марqос 7:33, Марqос 8:23

+ 9:7 Луqа 13:4

+ 9:14 Йуһ’әнна 5:9

+ 9:16 Дәрк’әтьн 20:8-10, Жьмар 15:32-36, Йуһ’әнна 7:43, Йуһ’әнна 10:19

+ 9:17 Йуһ’әнна 4:19, Йуһ’әнна 6:14

+ 9:22 Йуһ’әнна 7:13, Йуһ’әнна 12:42, Йуһ’әнна 16:2

* 9:24 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Шькьрийе бьдә Хwәде», чаwа wи бьдьнә сонде (Йешу 7:19 ).

+ 9:29 Йуһ’әнна 7:27, Йуһ’әнна 8:14

+ 9:31 Зәбур 66:18, Мәсәлә 15:8, Мәсәлә 28:9,

+ 9:37 Йуһ’әнна 4:26

+ 9:40 Р’омайи 2:19

+ 9:41 Йуһ’әнна 15:22, Аqуб 4:17

+ 10:6 Марqос 6:52, Марqос 8:17

+ 10:9 Зәбур 23:2,

+ 10:11 Зәбур 23:1, Зәбур 80:1, Ибрани 13:20, Йуһ’әнна 15:13, Йуһ’әнна I 3:16

+ 10:12 Мәтта 7:15, К’аред Шандийа 20:29

+ 10:15 Мәтта 11:27

+ 10:16 Йуһ’әнна 11:52, Луqа 12:32

+ 10:17 Мәтта 3:17, Йуһ’әнна 5:20

+ 10:18 Йуһ’әнна 2:19

+ 10:19 Йуһ’әнна 7:43, Йуһ’әнна 9:16

+ 10:20 Марqос 3:22, Йуһ’әнна 7:20, Йуһ’әнна 8:48,

+ 10:21 Дәрк’әтьн 4:11, Зәбур 146:8

* 10:22 Бь готьнәкә дьн: «Бӧһӧрти-жьбарәкьрьна П’арьстгәһе».

+ 10:23 К’аред Шандийа 3:11, К’аред Шандийа 5:12

+ 10:24 Мәтта 26:63, Йуһ’әнна 1:24-25, Йуһ’әнна 1:41

+ 10:25 Йуһ’әнна 5:36

+ 10:28 Йуһ’әнна 3:16, Йуһ’әнна 17:12

* 10:29 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Баве Мьни кӧ әw данә Мьн, сәр һ’әмуйар’а йә».

+ 10:30 Йуһ’әнна 17:11

+ 10:31 Йуһ’әнна 8:59

+ 10:33 Q. К’аһинтийе 24:16, Мәтта 9:3

* 10:34 Зәбур 82:6.

+ 10:34 Зәбур 82:6

* 10:36 Бь готьнәкә дьн: «Бӧһӧрти-жьбарә кьр, башqә кьр».

+ 10:36 Йуһ’әнна 3:17, Зәбур 2:7, Марqос 2:7, Марqос 14:64

+ 10:38 Йуһ’әнна 14:10

+ 10:39 Луqа 4:30, Йуһ’әнна 7:30

+ 10:40 Йуһ’әнна 1:28

+ 10:41 Йуһ’әнна 1:7, Йуһ’әнна 3:26, Йуһ’әнна 5:33

+ 10:42 Йуһ’әнна 7:31

+ 11:1 Луqа 10:38-39

+ 11:2 Йуһ’әнна 12:3

+ 11:8 Йуһ’әнна 8:59, Йуһ’әнна 10:31

+ 11:9 Йуһ’әнна 9:4, Йуһ’әнна 12:35

+ 11:11 Мәтта 9:24, Марqос 5:39,

+ 11:16 Мәтта 10:3, Марqос 3:18, Луqа 6:15, Йуһ’әнна 14:5, Йуһ’әнна 20:24, Йуһ’әнна 21:2, К’аред Шандийа 1:13, Йуһ’әнна 13:37

+ 11:24 Луqа 14:14, Йуһ’әнна 5:29, Йуһ’әнна 6:39

+ 11:25 Йуһ’әнна 1:4, Йуһ’әнна 5:26, Йуһ’әнна I 1:2, Йуһ’әнна I 5:11

+ 11:26 Йуһ’әнна 5:24, Йуһ’әнна 8:51

+ 11:27 Зәбур 2:7, Мәтта 11:2, Йуһ’әнна 1:49, Мәтта 16:16, Марqос 8:29

+ 11:35 Луqа 19:41

+ 11:37 Йуһ’әнна 9:6-7

+ 11:38 Мәтта 27:60

+ 11:41 Йуһ’әнна 17:1

+ 11:42 Йуһ’әнна 3:17

+ 11:43 Йуһ’әнна 5:28

+ 11:44 Йуһ’әнна 5:28

• 11:45 Мәтта 26:1-5, Марqос 14:1-22, Луqа 22:1-2

+ 11:45 Йуһ’әнна 2:23

+ 11:50 Йуһ’әнна 18:14

+ 11:51 Марqос 10:45

+ 11:52 Йуһ’әнна 10:16, Йуһ’әнна I 2:2

+ 11:53 Марqос 14:1, Йуһ’әнна 5:18, Йуһ’әнна 7:1, Йуһ’әнна 8:37

+ 11:55 Дәрк’әтьн 12:1-30, Q. Дӧщари 16:1, Q. Дӧщари 16:16, Йуһ’әнна 2:13, Йуһ’әнна 6:4,

+ 11:57 Йуһ’әнна 7:11

• 12:1 Мәтта 26:6-13, Марqос 14:3-9, Луqа 7:36-50

+ 12:1 Дәрк’әтьн 12:1-30, Йуһ’әнна 11:55, Мәтта 21:17, Йуһ’әнна 11:1, Йуһ’әнна 11:18

+ 12:2 Луqа 10:38

* 12:3 «Литьрәки р’омайи» һьнге wәкә 325 гьраме ньһа бу.

+ 12:3 Йуһ’әнна 11:2

* 12:5 «Сесьд зив» һьнге wәкә хәбата п’аләки т’әмамийа сале бу.

+ 12:6 Йуһ’әнна 13:29

* 12:7 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бьра ви р’уни бона р’ожа дәфьнкьрьна Мьн хwәй кә».

+ 12:8 Q. Дӧщари 15:11

+ 12:9 Йуһ’әнна 11:44

• 12:12 Мәтта 21:4-9, Марqос 11:7-10, Луqа 19:35-38

* 12:13 Зәбур 118:25-26.

+ 12:13 Зәбур 118:25-26

* 12:15 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Qиза Сийоне».

* 12:15# Зәкәрийа 9:9.

+ 12:15 Мәтта 21:4-5

+ 12:16 Йуһ’әнна 2:22

+ 12:19 Йуһ’әнна 11:47-48

+ 12:21 Йуһ’әнна 1:44

+ 12:23 Йуһ’әнна 2:4, Йуһ’әнна 17:1

+ 12:24 Корьнт’и I 15:36

+ 12:25 Мәтта 10:39, Луqа 14:26

+ 12:27 Марqос 14:34, Йуһ’әнна 13:21

+ 12:28 Марqос 1:11, Марqос 9:7

+ 12:29 К’аред Шандийа 23:9

+ 12:30 Йуһ’әнна 11:42

+ 12:31 Йуһ’әнна 16:11, Корьнт’и II 4:4, Колоси 2:15

+ 12:32 Жьмар 21:9, Йуһ’әнна 3:14, Йуһ’әнна 8:28, Йуһ’әнна 6:44

+ 12:33 Йуһ’әнна 18:32

+ 12:34 Зәбур 89:4, Зәбур 110:4,

+ 12:35 Йуһ’әнна 1:4, Йуһ’әнна 8:12, Әфәси 5:8, Мәсәлә 4:19, Йуһ’әнна 9:4, Йуһ’әнна 11:9, Йуһ’әнна I 1:6

+ 12:36 Луqа 16:8, Т’есалоники I 5:5

* 12:38 Ишайа 53:1.

+ 12:38 Р’омайи 10:16

* 12:40 Ишайа 6:10.

+ 12:40 Мәтта 13:15, Марqос 4:12, К’аред Шандийа 28:27

+ 12:42 Йуһ’әнна 3:1, Йуһ’әнна 9:22, Йуһ’әнна 16:2

+ 12:43 Йуһ’әнна 5:44

+ 12:44 Мәтта 10:40, Йуһ’әнна 13:20, Йуһ’әнна 14:1

+ 12:45 Йуһ’әнна 14:9

+ 12:46 Йуһ’әнна 1:4, Йуһ’әнна 8:12, Йуһ’әнна 9:5

+ 12:47 Йуһ’әнна 3:17, Йуһ’әнна 4:42, Йуһ’әнна 8:15

+ 12:48 Q. Дӧщари 18:19

* 13:1 Аһа жи те фә’мкьрьне: «У һ’әта хьлазийе жи әw һ’ьз кьрьн».

+ 13:1 Дәрк’әтьн 12:1-30, Йуһ’әнна 12:1, Марqос 14:41, Йуһ’әнна 2:4, Йуһ’әнна 7:6, Йуһ’әнна 8:20

+ 13:2 Йуһ’әнна 6:70

+ 13:3 Мәтта 11:27, Йуһ’әнна 17:2, Йуһ’әнна 8:14, Йуһ’әнна 16:28

+ 13:5 Мәтта 20:28, Луqа 22:27

+ 13:8 Корьнт’и I 6:11, Әфәси 5:26, Тито 3:5, Ибрани 10:22

+ 13:10 Йуһ’әнна 15:3

+ 13:11 Йуһ’әнна 6:64, Йуһ’әнна 18:2

+ 13:13 Мәтта 7:22, Мәтта 23:8, Луqа 6:46, Филипи 2:11

+ 13:14 Тимот’ейо I 5:10

+ 13:15 Пәтрус I 2:21

+ 13:16 Луqа 6:40, Йуһ’әнна 15:20

+ 13:17 Мәтта 24:46, Луqа 11:28, Аqуб 1:22, Р’омайи 2:13

• 13:18 Мәтта 26:21-25, Марqос 14:18-21, Луqа 22:21-23

* 13:18 Зәбур 41:9.

+ 13:18 Йуһ’әнна 6:70, Зәбур 41:9

* 13:19 Шьровәкьрьне бьн р’еза Йуһ’әнна 8:58-да бьхуньн.

+ 13:19 Марqос 13:23, Йуһ’әнна 14:29, Йуһ’әнна 16:4

+ 13:20 Мәтта 10:40, Луqа 10:16, Йуһ’әнна 12:44

+ 13:21 Марqос 14:34, Йуһ’әнна 12:27

+ 13:23 Йуһ’әнна 19:26, Йуһ’әнна 20:2, Йуһ’әнна 21:7, Йуһ’әнна 21:20

+ 13:29 Йуһ’әнна 12:6

+ 13:31 Пәтрус I 4:11

+ 13:32 Йуһ’әнна 17:1, Йуһ’әнна 17:5

+ 13:33 Йуһ’әнна 7:34, Йуһ’әнна 8:21

+ 13:34 Йуһ’әнна I 2:7-8, Йуһ’әнна I 3:11, Йуһ’әнна II 1:5, Q. К’аһинтийе 19:18, Йуһ’әнна 15:12

• 13:36 Мәтта 26:31-35, Марqос 14:27-31, Луqа 22:31-34

+ 13:37 Йуһ’әнна 11:16, Йуһ’әнна 21:19

+ 13:38 Йуһ’әнна 18:27

+ 14:1 Йуһ’әнна 12:44

+ 14:3 Йуһ’әнна 14:1, Т’есалоники I 4:17

+ 14:5 Йуһ’әнна 11:16

+ 14:6 Йуһ’әнна 1:17, Йуһ’әнна 11:25, Ибрани 10:20

* 14:7 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Һәгәр wә Әз нас бькьрама, wәйе Баве Мьн жи нас бькьра».

+ 14:8 Йуһ’әнна 1:43, Йуһ’әнна 12:21

+ 14:9 Йуһ’әнна 12:45

+ 14:10 Йуһ’әнна 10:38

+ 14:11 Йуһ’әнна 5:36

+ 14:12 Йуһ’әнна 8:14, Йуһ’әнна 13:3, Йуһ’әнна 16:28

+ 14:14 Мәтта 7:7-8, Марqос 11:24, Йуһ’әнна 15:16, Йуһ’әнна 16:23, Йуһ’әнна I 3:22

+ 14:15 Мәтта 28:20, Йуһ’әнна I 5:3, Йуһ’әнна II 1:6, Р’омайи 13:10

+ 14:16 Йуһ’әнна 15:26, Йуһ’әнна 16:13

* 14:17 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Р’ӧһ’е Р’астийе кӧ дьнйа нькарә Wи qәбул кә».

+ 14:17 Корьнт’и I 2:14, К’аред Шандийа 2:4

+ 14:19 Йуһ’әнна 7:33

+ 14:21 Мәсәлә 8:17, Йуһ’әнна 16:27

+ 14:22 Луqа 6:16, К’аред Шандийа 1:13

+ 14:23 Ә’йанти 3:20

+ 14:26 Йуһ’әнна 15:26, Йуһ’әнна 16:13, Корьнт’и I 2:10, Йуһ’әнна I 2:20, Луqа 24:49

+ 14:27 Филипи 4:7, Колоси 3:15

+ 14:28 Йуһ’әнна 14:1-2, Корьнт’и I 11:3, Корьнт’и I 15:24

+ 14:29 Марqос 13:23, Йуһ’әнна 13:19

+ 14:30 Йуһ’әнна 12:31, Әфәси 2:2

+ 15:2 Мәтта 3:10, Мәтта 7:19

+ 15:3 Йуһ’әнна 13:10

+ 15:4 Йуһ’әнна I 2:6

+ 15:5 Р’омайи 11:17, Йуһ’әнна 6:56, Йуһ’әнна I 3:24, Марqос 4:20

+ 15:6 Мәтта 13:42

+ 15:7 Йуһ’әнна 14:14

+ 15:9 Мәтта 3:17, Йуһ’әнна 5:20

+ 15:11 Йуһ’әнна 3:29, Йуһ’әнна 16:24, Йуһ’әнна 17:13, Йуһ’әнна I 1:4, Йуһ’әнна II 1:12

+ 15:12 Йуһ’әнна 13:34

+ 15:13 Йуһ’әнна 10:11, Йуһ’әнна I 3:16, Р’омайи 5:7-8, Әфәси 5:2

+ 15:14 Марqос 3:35

+ 15:15 Йуһ’әнна 3:32, Йуһ’әнна 8:26

+ 15:16 Мәтта 7:7-8, Марqос 11:24, Йуһ’әнна 14:14, Йуһ’әнна 16:23

+ 15:17 Йуһ’әнна I 2:7, Йуһ’әнна I 3:11, Йуһ’әнна II 1:5

+ 15:18 Марqос 13:13, Йуһ’әнна 7:7, Йуһ’әнна I 3:13

+ 15:19 Йуһ’әнна 8:23, Йуһ’әнна 17:14

+ 15:20 Мәтта 10:24, Луqа 6:40, Йуһ’әнна 13:16, Йуһ’әнна 5:16, Корьнт’и I 4:12, Корьнт’и II 4:9, Т’есалоники I 2:15, Тимот’ейо II 3:12

+ 15:22 Йуһ’әнна 9:41

+ 15:23 Йуһ’әнна 5:23

+ 15:24 Йуһ’әнна 7:31, Йуһ’әнна 10:37

* 15:25 Зәбур 35:19; 69:4.

+ 15:25 Зәбур 35:19, Зәбур 69:4

+ 15:26 Йуһ’әнна 14:17, Йуһ’әнна 16:13, К’аред Шандийа 5:32, Йуһ’әнна I 5:6-8

+ 15:27 Луqа 24:48, Йуһ’әнна 19:35, К’аред Шандийа 1:8

+ 16:2 Йуһ’әнна 9:22, Йуһ’әнна 12:42, К’аред Шандийа 8:1, К’аред Шандийа 9:1, К’аред Шандийа 26:9

+ 16:3 Йуһ’әнна 18:19

+ 16:4 Марqос 13:23, Йуһ’әнна 13:19, Йуһ’әнна 14:29

+ 16:5 Йуһ’әнна 7:33, Йуһ’әнна 14:12

+ 16:7 Йуһ’әнна 15:26

+ 16:9 Йуһ’әнна 8:24

+ 16:11 Йуһ’әнна 12:31, Колоси 2:15

+ 16:13 Йуһ’әнна 14:17, Йуһ’әнна 15:26, Йуһ’әнна I 2:20, Корьнт’и I 2:10

+ 16:15 Йуһ’әнна 17:10

+ 16:16 Йуһ’әнна 7:33

+ 16:20 Мәтта 9:15

+ 16:22 Корьнт’и II 6:10

+ 16:23 Мәтта 7:7-8, Марqос 11:24, Йуһ’әнна 14:14, Йуһ’әнна 15:16

+ 16:24 Йуһ’әнна 3:29, Йуһ’әнна 15:11, Йуһ’әнна 17:13, Йуһ’әнна II 1:12

+ 16:25 Марqос 8:32

+ 16:27 Йуһ’әнна 14:21

+ 16:28 Йуһ’әнна 8:14, Йуһ’әнна 13:3

+ 16:30 Йуһ’әнна 2:24-25

+ 16:32 Мәтта 26:31, Марqос 14:27, Йуһ’әнна 8:16

+ 16:33 Йуһ’әнна 14:27, Колоси 3:15, Р’омайи 8:37, Ә’йанти 3:21

+ 17:1 Йуһ’әнна 11:41, Йуһ’әнна 2:4, Йуһ’әнна 12:23, Йуһ’әнна 8:54, Йуһ’әнна 13:32

+ 17:2 Мәтта 28:18, Йуһ’әнна 5:22, Йуһ’әнна 13:3

+ 17:5 Йуһ’әнна 1:1-2

+ 17:8 Йуһ’әнна 6:69

+ 17:9 Луqа 22:32

+ 17:10 Йуһ’әнна 16:15,

* 17:11 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Пе наве Хwә ван хwәй кә, йед кӧ Тә данә Мьн».

+ 17:11 Йуһ’әнна 10:30

+ 17:12 Т’есалоники II 3:3, Йуһ’әнна 13:2, Йуһ’әнна 10:28

+ 17:13 Йуһ’әнна 3:29, Йуһ’әнна 15:11, Йуһ’әнна 16:24, Йуһ’әнна II 1:12

+ 17:14 Йуһ’әнна 8:23, Йуһ’әнна 15:19

+ 17:15 Мәтта 6:13

+ 17:17 Зәбур 119:160

+ 17:18 Йуһ’әнна 20:21

* 17:21 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «ӧса жи бьра әw нава Мәда бьн» аһа йә: «ӧса жи бьра әw т’әви Мә бьбьнә йәк».

+ 17:22 Р’омайи 8:30

+ 17:24 Йуһ’әнна 14:3

+ 17:25 Йуһ’әнна 8:55, Йуһ’әнна 10:15

+ 17:26 Мәтта 3:17, Йуһ’әнна 5:20

• 18:1 Мәтта 26:47-56, Марqос 14:43-50, Луqа 22:47-53

+ 18:1 Мәтта 26:36

+ 18:2 Луqа 22:39

+ 18:3 К’аред Шандийа 1:16

+ 18:4 Йуһ’әнна 13:1, Йуһ’әнна 1:38, Йуһ’әнна 20:15

* 18:6 Шьровәкьрьне бьн р’еза Йуһ’әнна 8:58-да бьхуньн.

* 18:9 Йуһ’әнна 6:39.

+ 18:9 Йуһ’әнна 17:12

+ 18:10 Луqа 22:38

+ 18:11 Марqос 10:38, Марqос 14:36

• 18:12 Мәтта 26:57-58, Марqос 14:53-54, Луqа 22:54

+ 18:13 Луqа 3:2, К’аред Шандийа 4:6

+ 18:14 Йуһ’әнна 11:50

• 18:16 Мәтта 26:69-70, Марqос 14:66-68, Луqа 22:55-57

• 18:19 Мәтта 26:59-66, Марqос 14:55-64, Луqа 22:66-71

+ 18:20 Йуһ’әнна 7:26

+ 18:22 К’аред Шандийа 23:2, К’аред Шандийа 23:4

+ 18:26 Йуһ’әнна 18:10

+ 18:27 Мәтта 26:64, Марqос 14:72, Луqа 22:60, Йуһ’әнна 13:38

• 18:28 Мәтта 27:1-2, Мәтта 27:11-14, Марqос 15:1-5, Луqа 23:1-5

+ 18:28 К’аред Шандийа 10:28, Q. Дӧщари 16:1

+ 18:29 Луqа 3:1, Луqа 13:1, К’аред Шандийа 3:13, К’аред Шандийа 4:27, Тимот’ейо I 6:13

+ 18:32 Марqос 10:33, Йуһ’әнна 12:33

+ 18:33 Мәтта 2:2

+ 18:36 Йуһ’әнна 8:23, Йуһ’әнна 17:14

+ 18:37 Йуһ’әнна 3:11, Йуһ’әнна I 4:6

+ 18:38 Луqа 23:41, Ибрани 4:15

+ 18:39 Марqос 15:6-7

• 19:1 Мәтта 27:15-31, Марqос 15:6-20, Луqа 23:13-25

+ 19:4 Луqа 23:41, Ибрани 4:15

* 19:7 Qануна К’аһинтийе 24:16.

+ 19:7 Йуһ’әнна 10:36, Q. К’аһинтийе 24:16

+ 19:9 К’аред Шандийа 8:32-33

+ 19:11 Йуһ’әнна 18:2, Йуһ’әнна 18:14

+ 19:12 К’аред Шандийа 3:13

+ 19:15 Зәбур 93:1

• 19:17 Мәтта 27:32-44, Марqос 15:21-32, Луqа 23:26-43

+ 19:20 Ибрани 13:12

* 19:24 Зәбур 22:18.

+ 19:24 Зәбур 22:18

+ 19:25 Луqа 24:18, Луqа 8:2

+ 19:26 Йуһ’әнна 13:23

• 19:28 Мәтта 27:45-56, Марqос 15:33-41, Луqа 23:44-49

+ 19:28 Зәбур 69:21

+ 19:31 Q. Дӧщари 21:23,

+ 19:34 Йуһ’әнна I 5:6

+ 19:35 Йуһ’әнна 15:27, К’аред Шандийа 1:8, Йуһ’әнна I 1:1-3, Ә’йанти 1:2

* 19:36 Дәрк’әтьн 12:46; Жьмар 9:12; Зәбур 34:20.

+ 19:36 Дәрк’әтьн 12:46, Жьмар 9:12, Зәбур 34:20, Мәтта 1:23, Мәтта 21:4, Мәтта 26:56

* 19:37 Зәкәрийа 12:10.

• 19:38 Мәтта 27:57-61, Марqос 15:42-47, Луqа 23:50-56

+ 19:38 Йуһ’әнна 7:13

* 19:39 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Сәд литьр». Сәд литьред р’омайийайә һьнге qаси си килограмед иройин ә.

+ 19:39 Йуһ’әнна 3:1, Йуһ’әнна 7:50, Мәтта 2:11

+ 19:40 Йуһ’әнна 11:44

• 20:1 Мәтта 28:1-10, Марqос 16:1-8, Луqа 24:1-12

* 20:1 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Р’ожа һ’әфтийейә пешьн», чьмки бона щьһуйа р’ожа һ’әфтийейә пешьн йәкшәм бу, аwа готи «лә’д».

+ 20:1 Луqа 8:2

+ 20:2 Йуһ’әнна 13:23

+ 20:9 Зәбур 16:10, Луqа 24:27

• 20:11 Марqос 16:9-11

+ 20:12 Луqа 24:4, К’аред Шандийа 1:10

+ 20:14 Луqа 24:16, Луqа 24:31, Йуһ’әнна 21:4

+ 20:15 Йуһ’әнна 1:38, Йуһ’әнна 18:4

+ 20:17 Мәтта 28:10, Р’омайи 8:29, Ибрани 2:11

• 20:19 Мәтта 28:16-20, Марqос 16:14-18, Луqа 24:36-49

+ 20:21 Йуһ’әнна 17:18

+ 20:22 Дәстпебун 2:7

+ 20:23 Мәтта 16:19, Мәтта 18:18

+ 20:24 Йуһ’әнна 11:16

+ 20:28 Йуһ’әнна 1:1, Йуһ’әнна I 5:20, Филипи 2:6

+ 20:29 Марqос 15:32, Пәтрус I 1:8

+ 20:30 Йуһ’әнна 21:25

+ 20:31 Зәбур 2:7, Мәтта 14:33, Луqа 1:35, Йуһ’әнна 1:7, К’аред Шандийа 19:4, Йуһ’әнна 3:14-15, Йуһ’әнна I 5:13

+ 21:1 Йуһ’әнна 6:1

+ 21:2 Йуһ’әнна 11:16, Йуһ’әнна 14:5, Йуһ’әнна 20:24, Йуһ’әнна 1:45, Йуһ’әнна 2:1, Мәтта 4:21, Луqа 5:10

+ 21:4 Луqа 24:16, Луqа 24:31, Йуһ’әнна 20:14

+ 21:5 Луqа 24:41

+ 21:6 Луqа 5:4

+ 21:7 Йуһ’әнна 13:23

+ 21:14 Йуһ’әнна 20:19, Йуһ’әнна 20:26

* 21:15 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Тӧ Мьн жь wан зә’фтьр һ’ьз дьки?»

+ 21:16 К’аред Шандийа 20:28, Пәтрус I 5:1

+ 21:19 Йуһ’әнна 13:37, Пәтрус II 1:14

+ 21:20 Йуһ’әнна 13:23, Йуһ’әнна 13:25

+ 21:22 Мәтта 16:27, Марqос 9:1

+ 21:24 Йуһ’әнна 15:27, Йуһ’әнна III 1:12

+ 21:25 Йуһ’әнна 20:30

* 1:1 Луqа 1:1-4.

+ 1:1 Луqа 1:3, Марqос 16:19, Луqа 24:51

+ 1:3 Мәтта 28:17, Марqос 16:14, Луqа 24:15-49, Йуһ’әнна 20:19-29, Корьнт’и I 15:5-7

* 1:4 Луqа 24:49.

+ 1:4 Луqа 24:49

* 1:5 Мәтта 3:11; Марqос 1:8; Луqа 3:16; Йуһ’әнна 1:33.

+ 1:5 Луqа 3:3,

+ 1:6 Луqа 17:20, Луqа 19:11

+ 1:7 Т’есалоники I 5:1

* 1:8 Мәтта 28:19; Марqос 16:15; Луqа 24:47-48.

+ 1:8 К’аред Шандийа 8:1, К’аред Шандийа 8:14, Луqа 24:48-49, Марqос 16:15

* 1:9 Марqос 16:19; Луqа 24:50-51.

+ 1:9 Марqос 16:19

+ 1:10 Марqос 9:3, Йуһ’әнна 20:12

+ 1:11 Мәтта 16:27

* 1:12 Бь готьнәкә дьн: «Километьрәке».

* 1:13 Мәтта 10:2-4; Марqос 3:16-19; Луqа 6:14-16.

+ 1:13 Мәтта 10:2-4, Марqос 3:17-18, Луqа 6:14-16

+ 1:14 Марqос 3:31, Марqос 6:3, Йуһ’әнна 2:12, Йуһ’әнна 7:3, Корьнт’и I 9:5, Галати 1:19

+ 1:16 Луqа 22:47, Луqа 22:37, Луqа 24:44

+ 1:17 Йуһ’әнна 6:71, Йуһ’әнна 13:21

* 1:19 Мәтта 27:3-8.

+ 1:19 Мәтта 27:8

* 1:20 Зәбур 69:25.

* 1:20# Зәбур 109:8.

+ 1:20 Зәбур 69:25, Зәбур 109:8

+ 1:22 Луqа 3:3, Луqа 24:48

+ 1:23 К’аред Шандийа 18:7, Колоси 4:11

+ 1:24 К’аред Шандийа 15:8

+ 1:26 Мәсәлә 16:33

* 2:1 Qануна К’аһинтийе 23:15-21; Qануна Дӧщари 16:9-11.

+ 2:1 Дәрк’әтьн 23:16, Дәрк’әтьн 34:22, Q. К’аһинтийе 23:15, Q. Дӧщари 16:9, К’аред Шандийа 20:16

+ 2:3 Мәтта 3:11

+ 2:4 К’аред Шандийа 4:31, К’аред Шандийа 13:52, Луqа 24:49, К’аред Шандийа 1:4-5

* 2:9 Wи чахи «Асйа» кем у зедә wәкә Т’ьркйа иройин нас дькьрьн.

+ 2:11 К’аред Шандийа 6:5, К’аред Шандийа 13:43

+ 2:13 Корьнт’и I 14:23

* 2:15 Щьһуйа ль гора ә’дәте хwә сәре сьбе нан нәдьхwарьн һ’әта сьһ’әта нәһа пәй дӧар’а.

+ 2:19 Мәтта 24:30, Луqа 21:11, Ә’йанти 8:7

+ 2:20 Ә’йанти 6:12

* 2:21 Йоел 2:28-32.

+ 2:21 Р’омайи 10:13

+ 2:22 Йуһ’әнна 3:2

* 2:23 Мәтта 27:35; Марqос 15:24; Луqа 23:33; Йуһ’әнна 19:18.

+ 2:23 Луqа 22:22, Луqа 23:33

* 2:24 Мәтта 28:5-6; Марqос 16:6; Луqа 24:5.

+ 2:24 Луqа 24:5-6, Р’омайи 8:11

+ 2:25 Зәбур 16:8-11

+ 2:27 Зәбур 30:3, Зәбур 49:15, Зәбур 86:13,

* 2:28 Зәбур 16:8-11.

+ 2:28 Мәтта 7:14, Зәбур 16:8-11, К’аред Шандийа 13:35

+ 2:29 К’аред Шандийа 13:36

* 2:30 П’адшати IV 7:12-13; Зәбур 132:11.

+ 2:30 Зәбур 132:11

* 2:31 Зәбур 16:10.

+ 2:31 Зәбур 16:10

+ 2:33 Зәбур 110:1, Марqос 16:19, К’аред Шандийа 7:55-56, Р’омайи 8:34, Ибрани 1:3

+ 2:34 Зәбур 110:1, Луqа 20:42-43

* 2:35 Зәбур 110:1.

+ 2:37 Луqа 3:10, К’аред Шандийа 16:30

+ 2:38 Марqос 1:4, К’аред Шандийа 10:48, Луqа 11:13, К’аред Шандийа 8:15

+ 2:39 Әфәси 2:13

* 2:42 Ль ве дәре те фә’мкьрьне, кӧ баwәрмәнда пешийе нан дьхwар, паше Шива Хӧдан дәрбаз дькьрьн.

+ 2:44 К’аред Шандийа 4:32-37

+ 3:2 К’аред Шандийа 14:8

+ 3:6 Корьнт’и II 6:10

+ 3:7 Марqос 1:31, Марqос 5:41, Марqос 9:27, К’аред Шандийа 9:41

+ 3:8 К’аред Шандийа 14:10

+ 3:11 Йуһ’әнна 10:23, К’аред Шандийа 5:12

* 3:13 Дәрк’әтьн 3:14-15.

+ 3:13 Дәрк’әтьн 3:6, Йуһ’әнна 8:54, Йуһ’әнна 17:1, Пәтрус II 1:17, Луqа 23:14, Йуһ’әнна 19:12

* 3:14 Луqа 23:13-23.

+ 3:14 Луqа 23:18

+ 3:17 К’аред Шандийа 13:27, Тимот’ейо I 1:13

* 3:21 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Һ’әта кӧ Хwәде һәр тьшти бинә сери», аwа готи һәр тьштед кӧ бь дәве п’ехәмбәра дәрһәqа Иса Мәсиһда һатьнә готьне.

+ 3:21 Луqа 1:69-70, Р’омайи 1:2

+ 3:22 Q. Дӧщари 18:15-16, Мәтта 17:5, К’аред Шандийа 7:37

* 3:23 Qануна Дӧщари 18:15, 18, 19.

+ 3:23 Q. К’аһинтийе 23:29, Q. Дӧщари 18:19

* 3:25 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «wә» «мә» һәйә.

* 3:25# Дәстпебун 22:18; 26:4.

+ 3:25 Дәстпебун 22:18, Дәстпебун 26:4

+ 4:1 Мәтта 22:23, К’аред Шандийа 23:8

+ 4:3 Луqа 21:12

+ 4:6 Мәтта 26:3, Луqа 3:2, Йуһ’әнна 18:13

+ 4:7 Луqа 20:2

+ 4:8 Марqос 13:11, К’аред Шандийа 6:10, К’аред Шандийа 13:9

+ 4:9 К’аред Шандийа 3:6-8

* 4:11 Зәбур 118:22.

+ 4:11 Зәбур 118:22, Луqа 20:17, Пәтрус I 2:7

+ 4:12 Мәтта 1:21

+ 4:14 К’аред Шандийа 3:11

+ 4:19 К’аред Шандийа 5:29

+ 4:21 Луqа 20:6, Луqа 22:2, К’аред Шандийа 5:26

* 4:24 Дәрк’әтьн 20:11; Нәһәмийа 9:6; Зәбур 146:6.

+ 4:24 Дәрк’әтьн 20:11

* 4:26 Зәбур 2:1-2.

+ 4:26 Зәбур 2:1-2

* 4:27 Мәтта 27:1-2; Марqос 15:1; Луqа 23:1-11; Йуһ’әнна 18:28-29.

+ 4:27 Луqа 23:1, Луqа 23:11, К’аред Шандийа 3:13

+ 4:29 Әфәси 6:19

+ 4:31 К’аред Шандийа 2:4, К’аред Шандийа 13:52

+ 4:32 К’аред Шандийа 2:44

+ 4:34 Корьнт’и II 8:14

* 4:36 Наве «Барнабас» бь зьмане арами хәбәр бь хәбәр: «Кӧр’е Дьлдайине». Аһа те фә’мкьрьне: «Йе кӧ дьл дьда бәр инсен».

+ 4:36 К’аред Шандийа 9:27, К’аред Шандийа 13:2, К’аред Шандийа 15:36, Галати 2:9

+ 5:12 Марqос 16:20, Йуһ’әнна 10:23, К’аред Шандийа 3:11

+ 5:15 Марqос 6:55, К’аред Шандийа 19:11-12

+ 5:17 К’аред Шандийа 4:1, К’аред Шандийа 23:8, Марqос 15:10, К’аред Шандийа 13:45

+ 5:18 Луqа 21:12, К’аред Шандийа 4:3

+ 5:19 К’аред Шандийа 12:7-10, К’аред Шандийа 16:26

+ 5:26 Луqа 20:6, Луqа 22:2, К’аред Шандийа 4:21

+ 5:27 Мәтта 10:17, Мәтта 26:59

* 5:28 Мәтта 27:25.

+ 5:28 К’аред Шандийа 4:17-18, Мәтта 27:25

+ 5:29 К’аред Шандийа 4:19

+ 5:32 Луqа 24:48, Йуһ’әнна 15:26

+ 5:33 К’аред Шандийа 7:54

+ 5:34 К’аред Шандийа 22:3,

+ 5:37 Жьмар 1:2, Луqа 2:2

+ 5:41 Мәтта 5:12, Пәтрус I 4:13-14, Корьнт’и II 12:10

* 6:1 «Щьһуйед ибрани» әw бун кӧ ль wәлате хwәда мәзьн бьбун зьмане Ибрани йан Арами хәбәр дьдан.

+ 6:1 К’аред Шандийа 9:29

+ 6:3 Тимот’ейо I 3:8

+ 6:5 К’аред Шандийа 8:5, К’аред Шандийа 21:8, К’аред Шандийа 2:11, К’аред Шандийа 13:43

+ 6:6 Тимот’ейо I 4:14, Тимот’ейо I 5:22, Тимот’ейо II 1:6

+ 6:7 К’аред Шандийа 12:24, К’аред Шандийа 19:20

* 6:9 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Льбәртин», кӧ те фә’мкьрьне: «Азайийа хӧлама».

+ 6:10 К’аред Шандийа 4:8, Луqа 21:15

+ 6:11 Мәтта 26:59

+ 6:13 К’аред Шандийа 21:28

+ 6:14 Мәтта 26:61, Йуһ’әнна 2:19-22, Мәтта 5:17

+ 7:2 Дәстпебун 11:31, Дәстпебун 12:4

* 7:3 Дәстпебун 12:1.

+ 7:3 Дәстпебун 12:1

+ 7:4 Дәстпебун 11:32

* 7:5 Дәстпебун 17:8; 48:8.

+ 7:5 Дәстпебун 15:3, Дәстпебун 18:10, Дәстпебун 12:7, Дәстпебун 13:15, Дәстпебун 15:18

+ 7:6 Дәстпебун 15:13, Дәрк’әтьн 12:40

* 7:7 Дәстпебун 15:13-14; Дәрк’әтьн 3:12.

+ 7:7 Дәстпебун 15:14, Дәрк’әтьн 3:12

* 7:8 Дәстпебун 17:10-14.

+ 7:8 Дәстпебун 17:9-14, Дәстпебун 21:2-4, Дәстпебун 25:26, Дәстпебун 29:31-35, Дәстпебун 30:5-24

* 7:9 Дәстпебун 37:11-28; 39:2, 21.

+ 7:9 Дәстпебун 37:11, Дәстпебун 37:28, Дәстпебун 39:2

* 7:10 Дәстпебун 37:1-36; 39:1–41:46.

+ 7:10 Дәстпебун 41:37-43

* 7:11-15 Дәстпебун 41:53–47:31; 49:33.

+ 7:12 Дәстпебун 42:1-5

+ 7:13 Дәстпебун 43:1-15, Дәстпебун 45:1-4

+ 7:14 Дәстпебун 45:9-10, Дәстпебун 46:27

+ 7:15 Дәстпебун 46:5, Дәстпебун 46:28, Дәстпебун 49:33, Дәрк’әтьн 1:6

* 7:16 Йешу 24:32.

+ 7:16 Дәстпебун 50:25,

+ 7:17 Дәрк’әтьн 1:7, Дәрк’әтьн 1:12

* 7:18 Дәрк’әтьн 1:7-8.

+ 7:18 Дәрк’әтьн 1:8

* 7:19 Дәрк’әтьн 1:10-11, 22.

+ 7:19 Дәрк’әтьн 1:10-11, Дәрк’әтьн 1:16

* 7:20-22 Дәрк’әтьн 2:1-10.

+ 7:20 Дәрк’әтьн 2:2-3, Ибрани 11:23

+ 7:21 Дәрк’әтьн 2:3-10

+ 7:24 Дәрк’әтьн 2:11-12

* 7:28 Дәрк’әтьн 2:14.

+ 7:28 Дәрк’әтьн 2:13-14

* 7:29 Дәрк’әтьн 2:11-22; 18:3-4.

+ 7:29 Дәрк’әтьн 2:15, Дәрк’әтьн 2:22, Дәрк’әтьн 18:3-5

* 7:30-34 Дәрк’әтьн 3:1-10.

+ 7:30 Дәрк’әтьн 3:2

+ 7:32 Дәрк’әтьн 3:6

+ 7:34 Дәрк’әтьн 3:5, Дәрк’әтьн 3:8-10

* 7:35 Дәрк’әтьн 2:14; 3:2.

+ 7:35 Дәрк’әтьн 2:14

* 7:36 Дәрк’әтьн 7:3; 14:21; Жьмар 14:33.

+ 7:36 Дәрк’әтьн 14:27-31, Q. Дӧщари 1:3, Q. Дӧщари 8:2

* 7:37 Qануна Дӧщари 18:15.

+ 7:37 Q. Дӧщари 18:15, К’аред Шандийа 3:22

* 7:38 Дәрк’әтьн 19:1–20:17; Qануна Дӧщари 5.

+ 7:38 Дәрк’әтьн 19:3, Q. Дӧщари 5:27

+ 7:39 Дәрк’әтьн 16:3, Жьмар 11:4-6

* 7:40 Дәрк’әтьн 32:1.

+ 7:40 Дәрк’әтьн 32:1, Дәрк’әтьн 32:23

* 7:41 Дәрк’әтьн 32:2-6.

+ 7:41 Дәрк’әтьн 32:4-6,

+ 7:42 Q. Дӧщари 4:19, Зәбур 81:12

* 7:43 Амос 5:25-27.

* 7:44 Дәрк’әтьн 25:8-9, 40.

+ 7:44 Дәрк’әтьн 38:21, Ә’йанти 15:5, Дәрк’әтьн 25:40

* 7:45 Йешу 3:14-17.

* 7:46 П’адшати II 7:1-16; Дирок I 17:1-14.

+ 7:46 Зәбур 89:19-20,

* 7:47 П’адшати III 6; Дирок II 3:1-17.

+ 7:48 К’аред Шандийа 17:24

* 7:50 Ишайа 66:1-2.

* 7:51 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Дьл у гӧһада бе сьнәтно».

* 7:51# Ишайа 63:10.

+ 7:51 Дәрк’әтьн 32:9, Q. Дӧщари 10:16, Q. Дӧщари 10:16,

+ 7:52 Мәтта 23:37

+ 7:53 Q. Дӧщари 33:2, Галати 3:19, Ибрани 2:2

+ 7:54 К’аред Шандийа 5:33

+ 7:55 Дәрк’әтьн 24:16, Зәбур 110:1, Марqос 16:19

+ 7:56 Марqос 1:10, Зәбур 110:1, Марqос 16:19, К’аред Шандийа 7:56, Ибрани 1:3

+ 7:58 Q. К’аһинтийе 24:14-16, Жьмар 15:35-36, К’аред Шандийа 8:1, К’аред Шандийа 22:20

+ 7:59 Зәбур 31:5, Луqа 23:46

* 7:60 Бь заравәки дьн: «К’әтә хәwе». Аһа те фә’мкьрьне: «Р’ӧһ’е хwә да, мьр».

+ 7:60 Луqа 22:41, Луqа 23:34

+ 8:1 К’аред Шандийа 22:20, Йуһ’әнна 16:2, Мәтта 10:23

* 8:3 К’аред Шандийа 22:4-5; 26:9-11.

+ 8:3 Галати 1:13, Корьнт’и I 15:9, Филипи 3:6

+ 8:4 Марqос 4:14, К’аред Шандийа 11:19

+ 8:5 К’аред Шандийа 6:5, К’аред Шандийа 21:8

+ 8:7 Луqа 4:35, Марqос 16:17-18

+ 8:13 Мәтта 28:19, К’аред Шандийа 16:33, К’аред Шандийа 18:8

+ 8:14 К’аред Шандийа 1:8

+ 8:15 К’аред Шандийа 2:38

+ 8:16 Мәтта 28:19, К’аред Шандийа 19:5, К’аред Шандийа 10:44, К’аред Шандийа 11:15

+ 8:17 К’аред Шандийа 9:17, К’аред Шандийа 19:6

+ 8:22 Тимот’ейо II 2:25

+ 8:24 Дәрк’әтьн 8:8

+ 8:25 Йуһ’әнна 4:39

+ 8:26 К’аред Шандийа 5:19, К’аред Шандийа 10:4, К’аред Шандийа 11:13, К’аред Шандийа 12:7, К’аред Шандийа 27:23

+ 8:29 К’аред Шандийа 10:19

+ 8:31 Р’омайи 10:14

* 8:33 Ишайа 53:7-8.

+ 8:35 Луqа 24:27

* 8:36-37 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Филипо wир’а гот: ‹Һәгәр тӧ бь т’әмамийа дьле хwә баwәр дьки, дькари›. Әwи ле вәгәр’анд у гот: ‹Әз баwәр дькьм, кӧ Иса Мәсиһ Кӧр’е Хwәде йә›».

+ 9:1 К’аред Шандийа 8:3, Йуһ’әнна 16:2

+ 9:3 К’аред Шандийа 22:6-11, К’аред Шандийа 26:12-18

* 9:5 Нав һьнәк wәлгәр’андьнед кәвьнда әв жи һәйә: «‹Тӧ чьфта хwә нькари бавежи шьва сәртуж›. Әw жи ләрьзи у шашмайи гот: ‹Хӧдан, Тӧ чь дьхwази әз бькьм?› У Хӧдан wир’а гот».

+ 9:10 К’аред Шандийа 22:12, Дәстпебун 22:1

+ 9:11 К’аред Шандийа 21:39, К’аред Шандийа 22:3

+ 9:15 Р’омайи 1:5, Галати 1:15-16, Тимот’ейо I 2:7,

+ 9:16 К’аред Шандийа 20:23, Т’есалоники I 3:3

+ 9:17 К’аред Шандийа 8:17, К’аред Шандийа 19:6

+ 9:19 Галати 1:17

+ 9:21 Галати 1:13, Галати 1:23

+ 9:22 Тимот’ейо I 1:12, К’аред Шандийа 18:28

+ 9:23 К’аред Шандийа 20:3, К’аред Шандийа 23:30

* 9:25 Корьнт’и II 11:32-33.

+ 9:25 Корьнт’и II 11:33

+ 9:27 К’аред Шандийа 4:36, К’аред Шандийа 13:2, К’аред Шандийа 15:36, Галати 2:9, Корьнт’и I 9:6, Галати 1:18-19

+ 9:29 К’аред Шандийа 6:1

+ 9:30 К’аред Шандийа 11:25

+ 9:34 К’аред Шандийа 3:6

+ 9:36 Йуһ’әнна 13:14, Тимот’ейо I 2:10, Тимот’ейо I 5:10

+ 9:40 Мәтта 9:25, К’аред Шандийа 28:8, Аqуб 5:16

+ 9:41 Марqос 1:31, Марqос 5:41, Марqос 9:27, К’аред Шандийа 3:7

+ 10:2 Мәтта 8:10, Луqа 7:4-5

+ 10:3 К’аред Шандийа 3:1

+ 10:4 К’аред Шандийа 8:26, Ә’йанти 8:4

+ 10:6 К’аред Шандийа 9:43

+ 10:9 К’аред Шандийа 11:5-14

+ 10:14 Q. К’аһинтийе 11:2, Q. Дӧщари 14:3,

+ 10:15 Марqос 7:15-16, Р’омайи 14:14, Тимот’ейо I 4:4, Тито 1:15

+ 10:19 К’аред Шандийа 8:29

+ 10:22 Луqа 7:4-5

+ 10:25 К’аред Шандийа 16:29

+ 10:26 Ә’йанти 19:10, Ә’йанти 22:8-9

+ 10:28 Йуһ’әнна 4:9, Йуһ’әнна 18:28

* 10:30 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Бәри чар р’ожа, һ’әта ви чахи мьн р’ожи дьгьрт у дӧайе сьһ’әта сьсийа мала хwәда дькьр».

* 10:32 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Әwе бе тәр’а хәбәр дә».

* 10:34 Qануна Дӧщари 10:17.

+ 10:34 Q. Дӧщари 10:17, Р’омайи 2:11, Р’омайи 10:12

+ 10:35 Р’омайи 10:12

+ 10:37 Марqос 1:14

+ 10:38 Мәтта 3:16, Йуһ’әнна 1:32-33, Мәтта 4:24, Луqа 13:16

+ 10:42 Йуһ’әнна 5:22, К’аред Шандийа 17:31, Пәтрус I 4:5, Тимот’ейо II 4:1

+ 10:43 Луqа 24:27, Р’омайи 3:21

* 10:45 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Сьнәткьри».

* 10:45# Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Нәсьнәткьрийада».

+ 10:46 Марqос 16:17, Корьнт’и I 12:10

+ 10:47 К’аред Шандийа 2:4

+ 10:48 К’аред Шандийа 2:38

+ 11:2 К’аред Шандийа 15:1, Галати 2:12

+ 11:3 Луqа 15:2, Галати 2:12

+ 11:5 К’аред Шандийа 10:9-32

+ 11:9 Марqос 7:19, К’аред Шандийа 10:15

+ 11:12 К’аред Шандийа 15:9

+ 11:13 К’аред Шандийа 8:26

+ 11:15 К’аред Шандийа 10:44

* 11:16 К’аред Шандийа 1:5.

+ 11:16 К’аред Шандийа 1:5

+ 11:17 К’аред Шандийа 2:38

* 11:19 К’аред Шандийа 8:1-4.

+ 11:19 К’аред Шандийа 8:1

* 11:20 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Мәрьвед жь wәлатед майинә кӧ йунани хәбәр дьдан».

+ 11:22 К’аред Шандийа 4:36, К’аред Шандийа 9:27, К’аред Шандийа 13:1

+ 11:24 К’аред Шандийа 6:5

+ 11:25 К’аред Шандийа 9:30

+ 11:27 К’аред Шандийа 13:1, К’аред Шандийа 15:32

* 11:28 К’аред Шандийа 21:10.

+ 11:28 К’аред Шандийа 21:10, Мәтта 24:7, К’аред Шандийа 18:2

+ 12:2 Луqа 5:10, Марqос 10:39

+ 12:3 Дәрк’әтьн 12:15

+ 12:4 Луqа 22:33

+ 12:5 Корьнт’и II 1:11, Әфәси 6:18

+ 12:7 К’аред Шандийа 8:26, К’аред Шандийа 16:26

+ 12:10 К’аред Шандийа 5:19, К’аред Шандийа 16:26

+ 12:11 Зәбур 34:6, Зәбур 91:11, Корьнт’и II 1:10

+ 12:12 К’аред Шандийа 13:5, К’аред Шандийа 15:37, Пәтрус I 5:13, Колоси 4:10, Тимот’ейо II 4:11, Фьлимон 1:24

+ 12:15 Мәтта 18:10-11, Ибрани 1:14

+ 12:17 К’аред Шандийа 15:13, К’аред Шандийа 21:18, Аqуб 1:1, Галати 1:19, Галати 2:9

+ 12:23 Ә’йанти 16:9,

+ 12:24 К’аред Шандийа 6:7, К’аред Шандийа 19:20

+ 12:25 К’аред Шандийа 11:29-30, К’аред Шандийа 12:12

* 13:1 «Нигер» жи чаwа «мәрьве ч’әрме р’әш» те фә’мкьрьне.

* 13:1# Әва Һеродәса, аwа готи Һеродәс-Антипас, сәрwере Щәлиле бу (Луqа 3:1).

+ 13:1 К’аред Шандийа 11:27, К’аред Шандийа 4:36, К’аред Шандийа 11:22, Луqа 3:1

+ 13:2 Луqа 2:37, Р’омайи 1:1, Галати 1:15

+ 13:5 К’аред Шандийа 12:12, К’аред Шандийа 15:37, Колоси 4:10

+ 13:6 Мәтта 7:15

+ 13:9 К’аред Шандийа 4:8, К’аред Шандийа 6:10

+ 13:13 К’аред Шандийа 15:38

+ 13:15 Луqа 8:41, К’аред Шандийа 18:8

* 13:17 Дәрк’әтьн 1:7; 12:51.

+ 13:17 Дәрк’әтьн 1:7, Дәрк’әтьн 12:51

* 13:18 Жьмар 14:34.

* 13:18# Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «ль wан сәбьр кьр» «әw хwәй кьрьн» һәйә.

+ 13:18 Дәрк’әтьн 16:35, Зәбур 95:10, Q. Дӧщари 9:7

* 13:19 Qануна Дӧщари 7:1; Йешу 14-19.

+ 13:19 Q. Дӧщари 7:1,

* 13:20 Һ’акьмти 2:16; П’адшати I 3:20.

* 13:21 П’адшати I 8:5; 10:21.

* 13:22 П’адшати I 13:14.

+ 13:22 Зәбур 89:19-20,

* 13:24 Луqа 3:3.

+ 13:24 Луqа 3:3

* 13:25 Луqа 3:16.

+ 13:25 Луqа 3:16, Йуһ’әнна 1:20, Йуһ’әнна 1:27

+ 13:27 К’аред Шандийа 3:17, Луqа 24:26-27

* 13:28 Луqа 23:21-23.

+ 13:28 Луqа 23:23

* 13:29 Луqа 23:50-56.

+ 13:29 Луqа 23:53

+ 13:30 Луqа 24:6

* 13:31 К’аред Шандийа 1:3.

+ 13:31 К’аред Шандийа 1:3, Луqа 24:48

+ 13:32 Зәбур 2:7, Ибрани 1:5, Ибрани 5:5

* 13:33 Зәбур 2:7.

* 13:34 Ишайа 55:3.

+ 13:34 Р’омайи 6:9,

* 13:35 Зәбур 16:10.

+ 13:35 Зәбур 16:10, К’аред Шандийа 2:27

+ 13:36 К’аред Шандийа 2:29

+ 13:38 Мәтта 1:21, Йуһ’әнна I 2:12

+ 13:39 Р’омайи 3:20, Галати 2:16, Галати 3:11, Р’омайи 3:28

* 13:41 Һәбаqуq 1:5.

+ 13:43 К’аред Шандийа 2:11, К’аред Шандийа 6:5

+ 13:45 К’аред Шандийа 5:17

+ 13:46 К’аред Шандийа 4:30, Әфәси 6:19, Мәтта 10:11, Мәтта 22:8, Ә’йанти 3:4, Марqос 12:9, К’аред Шандийа 18:6

* 13:47 Ишайа 49:6.

+ 13:47 К’аред Шандийа 26:23

+ 13:50 Т’есалоники I 2:15

* 13:51 Луqа 9:5.

+ 13:51 Мәтта 10:14, Марqос 6:11, Луqа 9:5

+ 13:52 К’аред Шандийа 2:4, К’аред Шандийа 4:31

+ 14:1 К’аред Шандийа 13:5

+ 14:3 К’аред Шандийа 4:30, Әфәси 6:19

+ 14:4 Мәтта 10:34, Луqа 12:51

+ 14:6 Мәтта 10:23

+ 14:8 К’аред Шандийа 3:2

+ 14:9 Мәтта 9:2

+ 14:10 К’аред Шандийа 3:8

+ 14:11 К’аред Шандийа 28:6

+ 14:14 Жьмар 14:6, Марqос 14:63

* 14:15 Дәрк’әтьн 20:11; Зәбур 146:6.

+ 14:15 Дәрк’әтьн 20:11, Т’есалоники I 1:9

+ 14:17 Q. К’аһинтийе 26:4, Мәтта 5:45, Зәбур 104:15

+ 14:19 Корьнт’и II 11:25

+ 14:22 Колоси 1:23, Йуһ’әнна 15:20, Пәтрус I 2:21, Пәтрус I 5:9, Т’есалоники I 3:3, Тимот’ейо II 3:12

+ 14:23 К’аред Шандийа 13:2, К’аред Шандийа 20:32

+ 14:26 К’аред Шандийа 13:3

* 15:1 Qануна К’аһинтийе 12:3.

+ 15:1 Q. К’аһинтийе 12:3

+ 15:2 Галати 5:2

* 15:7 К’аред Шандийа 10.

+ 15:7 К’аред Шандийа 10:20

* 15:8 К’аред Шандийа 10:44; 2:4.

+ 15:8 К’аред Шандийа 1:24, К’аред Шандийа 10:44, К’аред Шандийа 10:47

+ 15:9 К’аред Шандийа 11:12, Зәбур 51:10

+ 15:10 Галати 5:1

+ 15:11 Әфәси 2:8, Тито 2:11, Тито 3:7

+ 15:13 К’аред Шандийа 12:17, Аqуб 1:1, Галати 1:19, Галати 2:9

* 15:18 Амос 9:11-12 у Ишайа 45:21.

* 15:20 Дәрк’әтьн 34:15-17; Qануна К’аһинтийе 18:6-23; 17:10-16.

+ 15:20 Корьнт’и I 8:1, Корьнт’и I 10:19-20, Ә’йанти 2:14, Q. К’аһинтийе 3:17, Q. К’аһинтийе 17:14, Q. Дӧщари 12:23-24

+ 15:22 Пәтрус I 5:12, Корьнт’и II 1:19, Т’есалоники II 1:1

* 15:24 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Дьбежьн: ‹Гәрәке һун бенә сьнәткьрьне у Qануна Муса хwәй кьн›».

+ 15:24 Галати 1:7, Галати 5:10

+ 15:28 К’аред Шандийа 15:20

+ 15:32 К’аред Шандийа 11:27

* 15:33-34 Нав һьнәк дәстньвисар у wәлгәр’андьнед кәвьнда әв жи һәйә: «Ле ль Силас хwәш һат, ль wьр бьминә».

+ 15:35 К’аред Шандийа 13:1

+ 15:37 К’аред Шандийа 12:12, К’аред Шандийа 13:5, Колоси 4:10

* 15:38 К’аред Шандийа 13:13.

+ 15:38 К’аред Шандийа 13:13

+ 15:40 К’аред Шандийа 15:32

+ 16:1 Р’омайи 16:21, Корьнт’и I 4:17, Филипи 2:19, Колоси 1:1, Т’есалоники I 3:2, Т’есалоники II 1:1, Тимот’ейо I 1:2, Тимот’ейо II 1:2

+ 16:3 Корьнт’и I 9:20, Галати 2:3

+ 16:4 К’аред Шандийа 15:28-29

+ 16:5 К’аред Шандийа 6:7

+ 16:6 К’аред Шандийа 18:23

+ 16:7 Филипи 1:19

+ 16:8 К’аред Шандийа 20:5, Корьнт’и II 2:12, Тимот’ейо II 4:13

* 16:10 Луqайе ньвиск’аре ве к’ьтебе wи чахи щәм Паwлос бу, ләма жи дьбежә «мә».

* 16:12 Филипйа Мәкәдонйайеда бу, нә сәр ә’рде Италйайе бу, ле диса «бажарәки Р’омайе» дьһатә һ’әсабе (бь йунани хәбәр бь хәбәр дьбежә, кӧ әw «Колонийа Р’омайе» йә). Һәqе бажарванед Филипйайе wәкә һәqе һәр бажарванәки жь бажаред Италйайейә майин бу, мәсәлә, хwәсәрихwә диwана хwә дькьрьн, хәрщ нәдьданә Р’оме. Ләма р’езед 16:21-да мәрьвед бажер хwә һ’әсаб дькьн чаwа бажарванед Р’омайе.

+ 16:12 Филипи 1:1

+ 16:14 Луqа 24:45

+ 16:15 К’аред Шандийа 11:14, К’аред Шандийа 16:33-34

+ 16:18 Марqос 9:38

+ 16:21 Әстәр 3:8

+ 16:22 Корьнт’и II 6:4-5, Корьнт’и II 11:23-25

+ 16:24 Т’есалоники I 2:2

+ 16:25 Зәбур 42:8, Зәбур 119:62

+ 16:26 К’аред Шандийа 4:31, К’аред Шандийа 5:19, К’аред Шандийа 12:7, К’аред Шандийа 12:10

* 16:27 Wи чахи гава гьртик жь кәле бьр’әвийа, һьнге чь щәза кӧ дьгьһиштә гьрти, гәрәке сәрwере кәле дәwса wи бьк’ьшанда. Аwа готи, һәгәр йәки һежайи мьрьне бьр’әвийа, һьнге гәрәке сәрwере кәле дәwса wи бьһата кӧштьне.

+ 16:27 К’аред Шандийа 12:19

+ 16:29 К’аред Шандийа 10:25

+ 16:30 Луqа 3:10, К’аред Шандийа 2:37

+ 16:31 Марqос 16:16, Р’омайи 10:9

+ 16:33 К’аред Шандийа 11:14, К’аред Шандийа 16:15

+ 16:34 Йуһ’әнна 4:53, К’аред Шандийа 18:8

+ 16:37 К’аред Шандийа 22:25

+ 16:39 Мәтта 8:34

+ 16:40 К’аред Шандийа 16:14

+ 17:1 Филипи 4:16

+ 17:2 К’аред Шандийа 13:5, К’аред Шандийа 14:1

+ 17:3 Луqа 24:26-27

+ 17:5 Т’есалоники I 2:14-16

+ 17:7 Луqа 23:2

+ 17:16 Пәтрус II 2:8

+ 17:19 Марqос 1:27

* 17:24 П’адшати III 8:27.

+ 17:24 Мәтта 11:25, К’аред Шандийа 7:48

+ 17:25 Зәбур 50:8-12, Дәстпебун 2:7,

+ 17:26 Дәстпебун 3:20, Q. Дӧщари 32:8

* 17:28 Әва готьна жь занәки бь наве Әпименидәс бу. Әw йәки шайир бу у жь бажаре Кьнососе гьрава Кьретийе бу. Әw qаси 600 сали бәри Иса Мәсиһ бьбу.

* 17:28# Әва готьна жь ньвисарәкә Аратус шайир ә, кӧ бона хwәдеки хwә ньвисийә, к’ижани йунана дьһ’әбанд. Аратус шайир жь qәза Киликйайе бу, qаси 300 сали бәри Иса Мәсиһ бьбу. Паwлос хwәха жи жь qәза Киликйайе бу.

+ 17:28 Жьмар 16:22,

+ 17:30 Пәтрус I 1:14, Р’омайи 3:25-26, Әфәси 4:18

+ 17:31 Мәтта 12:36, Йуһ’әнна 5:22, К’аред Шандийа 10:42, Пәтрус I 4:5

+ 18:2 Р’омайи 16:3, Корьнт’и I 16:19, Тимот’ейо II 4:19, К’аред Шандийа 11:28

+ 18:4 К’аред Шандийа 13:5

* 18:5 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «Хәбәр» «Р’ӧһ’ва» һәйә, кӧ һьн аһа фә’м дькьн: «Бь алава Р’ӧһ’ва гьредайи».

+ 18:5 Т’есалоники I 3:6

+ 18:6 К’аред Шандийа 13:46

+ 18:8 Луqа 8:41, К’аред Шандийа 13:15, Корьнт’и I 1:14, Йуһ’әнна 4:53, К’аред Шандийа 16:34

+ 18:15 К’аред Шандийа 23:29

* 18:18 Wе ад-qьрарер’а «нәзир» дьбежьн. Дәрһәqа qәйдә-qанунед нәзирда Жьмар 6:1-21-да бьхуньн.

+ 18:18 К’аред Шандийа 18:2, Р’омайи 16:1, Жьмар 6:5, Жьмар 6:9

+ 18:19 К’аред Шандийа 19:1, К’аред Шандийа 20:16

* 18:21 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Әз гәрәке ә’сә әве щәжьна кӧ те Оршәлимеда дәрбаз кьм. Ле әзе диса сәр wәда бем, һәгәр Хwәде һ’ьз бькә».

+ 18:21 Аqуб 4:15

+ 18:23 К’аред Шандийа 16:6

+ 18:24 К’аред Шандийа 19:1, Корьнт’и I 1:12, Корьнт’и I 3:5, Корьнт’и I 4:6, Корьнт’и I 16:12, Тито 3:13

* 18:25 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бь алава Р’ӧһ’е Хwәде».

+ 18:25 Луqа 3:3, К’аред Шандийа 19:3

+ 18:26 К’аред Шандийа 4:30, Әфәси 6:19

+ 18:27 Корьнт’и I 16:3, Корьнт’и II 3:1

+ 18:28 К’аред Шандийа 9:22

+ 19:1 К’аред Шандийа 18:21

+ 19:3 К’аред Шандийа 18:25

* 19:4 Луqа 3:1-18.

+ 19:4 Луqа 3:3, Йуһ’әнна 1:7

+ 19:5 Мәтта 28:19, К’аред Шандийа 8:16

+ 19:6 К’аред Шандийа 8:17, К’аред Шандийа 9:17, К’аред Шандийа 10:46

+ 19:8 К’аред Шандийа 4:30, Әфәси 6:19

+ 19:12 К’аред Шандийа 5:15

+ 19:13 Мәтта 12:27, Марqос 9:38, Луqа 9:49

+ 19:15 Луqа 4:34, Аqуб 2:19

+ 19:18 Марqос 1:5, Аqуб 5:16

+ 19:20 К’аред Шандийа 6:7, К’аред Шандийа 12:24

* 19:21 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Паwлос бь р’ебәрийа Р’ӧһ’ qьрар кьр».

+ 19:21 Р’омайи 15:26, Корьнт’и I 16:5, Р’омайи 15:23-24

+ 19:22 К’аред Шандийа 16:1

+ 19:29 К’аред Шандийа 19:29, Колоси 4:10, Фьлимон 1:24

* 19:35 К’атьбе бажер жь нава к’ома гьрәгьред бажерда йәки ә’йан бу. Хәбатәкә wи жи әw бу, wәки qьраред щьвина бажарвана бьньвисә у ә’лам бькә.

* 19:35# Бь готьнәкә дьн: «Мьщеwьр у бажаре wе п’уте нә».

+ 20:1 К’аред Шандийа 19:21

+ 20:3 К’аред Шандийа 9:23, К’аред Шандийа 23:30

+ 20:4 К’аред Шандийа 19:29, Әфәси 6:21, Колоси 4:7, Тимот’ейо II 4:12, Тимот’ейо II 4:20, Тито 3:12

+ 20:5 К’аред Шандийа 16:8

+ 20:6 Дәрк’әтьн 12:15, К’аред Шандийа 12:3

+ 20:7 Корьнт’и I 16:2, Ә’йанти 1:10

* 20:15 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Шәв манә Тригилйайе».

+ 20:16 Дәрк’әтьн 23:16, Дәрк’әтьн 34:22, Q. К’аһинтийе 23:15, Q. Дӧщари 16:9, К’аред Шандийа 2:1

+ 20:18 К’аред Шандийа 18:19, Т’есалоники I 1:5

+ 20:23 К’аред Шандийа 9:16, К’аред Шандийа 21:33

* 20:24 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «бь әшq у ша».

+ 20:24 Тимот’ейо II 4:7

+ 20:26 Q. Дӧщари 8:19

* 20:28 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Сәрwер».

+ 20:28 Йуһ’әнна 21:16-17, Пәтрус I 5:2, Пәтрус I 1:18-19

+ 20:29 Мәтта 7:15, Йуһ’әнна 10:12

+ 20:30 Пәтрус II 2:1, Корьнт’и II 11:13, Тимот’ейо I 4:1

+ 20:31 Марqос 14:38

+ 20:32 К’аред Шандийа 14:23, Пәтрус I 1:4

+ 20:33 Корьнт’и II 7:2

+ 20:34 К’аред Шандийа 18:3

+ 20:35 Мәтта 10:8

+ 20:36 К’аред Шандийа 21:5

+ 21:4 К’аред Шандийа 20:23

+ 21:5 К’аред Шандийа 20:36

* 21:8 К’аред Шандийа 6:1-6; 8:5.

+ 21:8 К’аред Шандийа 6:5, К’аред Шандийа 8:5

+ 21:9 Луqа 2:36, К’аред Шандийа 2:17-18

* 21:10 К’аред Шандийа 11:28.

+ 21:10 К’аред Шандийа 11:28

+ 21:12 Мәтта 16:21-23

+ 21:13 К’аред Шандийа 20:24, Филипи 2:17

+ 21:18 К’аред Шандийа 12:17, Аqуб 1:1

+ 21:20 Р’омайи 10:2

+ 21:21 Р’омайи 2:28-29, Корьнт’и I 7:19

* 21:23 Wе ад-qьрарер’а «нәзир» дьбежьн. Дәрһәqа qәйдә-qанунед нәзирда Жьмар 6:13-21-да бьхуньн.

+ 21:23 Жьмар 6:2-5, Жьмар 6:13

+ 21:24 К’аред Шандийа 18:18

* 21:25 К’аред Шандийа 15:29.

+ 21:25 К’аред Шандийа 15:29

* 21:26 Бона щьһуйед кӧ хwә паqьж дькьрьн, чаwа һ’әлал буйи, wанр’а qӧрбан дьһатә дайине.

+ 21:26 Жьмар 6:9-12

+ 21:28 К’аред Шандийа 6:13,

+ 21:29 К’аред Шандийа 20:4

+ 21:33 К’аред Шандийа 20:23, К’аред Шандийа 21:11

+ 21:34 К’аред Шандийа 19:32

+ 21:39 К’аред Шандийа 9:11, К’аред Шандийа 22:3

* 22:3 К’аред Шандийа 5:34-39.

+ 22:3 К’аред Шандийа 9:11, К’аред Шандийа 21:39, К’аред Шандийа 5:34, Филипи 3:6

* 22:4 К’аред Шандийа 8:3; 26:9-11.

+ 22:4 К’аред Шандийа 8:3

+ 22:5 К’аред Шандийа 9:1-2

+ 22:6 К’аред Шандийа 9:3-6, К’аред Шандийа 26:12-18

+ 22:12 К’аред Шандийа 9:17

+ 22:15 К’аред Шандийа 9:15

+ 22:16 К’аред Шандийа 9:18

+ 22:17 К’аред Шандийа 9:26

* 22:20 К’аред Шандийа 7:58.

+ 22:20 К’аред Шандийа 7:58

+ 22:25 К’аред Шандийа 16:37

+ 23:1 Корьнт’и I 4:4, Корьнт’и II 1:12, Тимот’ейо II 1:3, Ибрани 13:18

+ 23:2 К’аред Шандийа 24:1,

* 23:3 Мәтта 23:27-28.

+ 23:3 Q. Дӧщари 25:1-2

+ 23:4 Йуһ’әнна 18:22

* 23:5 Дәрк’әтьн 22:28.

+ 23:5 Дәрк’әтьн 22:28

+ 23:6 К’аред Шандийа 4:1, Филипи 3:5, Корьнт’и I 15:13

* 23:8 Мәтта 22:23; Марqос 12:18; Луqа 20:27.

+ 23:8 Мәтта 22:23, Луqа 20:27

+ 23:9 Йуһ’әнна 12:29

+ 23:11 К’аред Шандийа 27:23

+ 23:24 К’аред Шандийа 24:3, К’аред Шандийа 25:14

+ 23:27 К’аред Шандийа 21:32-33, К’аред Шандийа 22:27

+ 23:28 К’аред Шандийа 22:30

+ 23:29 К’аред Шандийа 18:15

* 23:30 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Сахийа тә дьхwазьм».

+ 23:30 К’аред Шандийа 9:23, К’аред Шандийа 20:3

+ 23:34 К’аред Шандийа 21:39

+ 24:1 К’аред Шандийа 23:2

+ 24:5 Луqа 23:2

* 24:6 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Мә дьхwәст кӧ әм диwана wи анәгори qануна хwә бькьн, (р’еза 7) ле Лусйойе сәрһ’әзар сәр мәда гьрт, бь зоре жь дәсте мә станд у ә’мьр кьр, кӧ шькийаткьре wи бенә щәм тә».

+ 24:6 К’аред Шандийа 21:27-29

+ 24:15 Ә’йанти 20:6, Ә’йанти 20:13

+ 24:16 К’аред Шандийа 23:1, Ибрани 13:18

+ 24:17 Р’омайи 15:25-28, Корьнт’и I 16:1, Галати 2:10

+ 24:18 К’аред Шандийа 21:26

* 24:21 К’аред Шандийа 23:6.

+ 24:21 К’аред Шандийа 23:6

+ 24:25 К’аред Шандийа 17:32

+ 25:3 К’аред Шандийа 23:12

+ 25:10 Р’омайи 13:1

+ 25:12 К’аред Шандийа 23:11

+ 25:19 К’аред Шандийа 18:15, К’аред Шандийа 23:29

+ 25:24 К’аред Шандийа 22:22

+ 25:25 Луqа 23:14, К’аред Шандийа 23:29

+ 26:1 Зәбур 119:46, Мәтта 10:18, К’аред Шандийа 9:15

+ 26:4 Галати 1:13

+ 26:5 К’аред Шандийа 23:6, Филипи 3:5

+ 26:7 Мәтта 19:28, Аqуб 1:1

+ 26:8 Корьнт’и I 5:12

+ 26:9 Йуһ’әнна 16:2, Тимот’ейо I 1:13

+ 26:10 К’аред Шандийа 8:3

* 26:11 К’аред Шандийа 8:3; 22:4-5.

+ 26:11 К’аред Шандийа 9:1

+ 26:12 К’аред Шандийа 9:3-6, К’аред Шандийа 22:6-11

* 26:14 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Тӧ чьфта нькари бавежи шьва сәртуж».

+ 26:18 Ибрани 2:14-15

* 26:20 К’аред Шандийа 9:20-29.

+ 26:20 К’аред Шандийа 9:20

+ 26:21 К’аред Шандийа 21:27, К’аред Шандийа 21:30

* 26:23 Корьнт’и I 15:20; Ишайа 42:6; 49:6.

+ 26:23 Корьнт’и I 15:20, Колоси 1:18, Ә’йанти 1:5, К’аред Шандийа 13:47

* 26:28 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Һьндьк ма кӧ тӧ мьн жи бьки мәсиһи».

+ 26:29 К’аред Шандийа 21:33

+ 26:31 К’аред Шандийа 23:29

+ 26:32 К’аред Шандийа 25:12

+ 27:1 К’аред Шандийа 25:12

+ 27:2 К’аред Шандийа 19:29

+ 27:6 К’аред Шандийа 28:11

* 27:9 Бь готьнәкә дьн: «Р’ожийа Р’ожа К’әwандьне» (Qануна К’аһинтийе 16:29; 23:26-32). Р’ожа ве щәжьне һәр сал һәв нагьрә, щарна дьк’әвә мәһа нәһа, щарна жи йа дәһа. Һәгәр әв сәрһати сала 59-да qәwьмибә чаwа һьнәк занә баwәр дькьн, һьнге әв qәwьмандьн дьк’әвә 5-е мәһа дәһа һ’әсабе ньһа.

* 27:14 «Еврикьлон» бь зьмане йунани аһа те фә’мкьрьне: «Байе кӧ жь бакӧр-р’оһьлате те».

+ 27:14 Марqос 4:37

+ 27:18 Уньс 1:5

+ 27:23 К’аред Шандийа 8:26

+ 27:24 К’аред Шандийа 23:11

+ 27:26 К’аред Шандийа 28:1

+ 27:34 Луqа 21:18

+ 27:35 Мәтта 15:36

+ 27:43 К’аред Шандийа 27:3

+ 28:5 Зәбур 91:13, Марqос 16:18, Луqа 10:19

+ 28:6 К’аред Шандийа 14:11

+ 28:8 К’аред Шандийа 9:40, Аqуб 5:16

* 28:11 Ӧса те фә’мкьрьне кӧ шькьле «хӧданед Һәвал-щеwи» сәр позе гәмийе дарда к’олайи бун, йан жи «хӧданед Һәвал-щеwи» наве гәмийе бу. «Хӧданед Һәвал-щеwи» әw хwәха хwәдейед йунанайә һәвал-щеwи бун, кӧр’ед Зәwс, наве йәки Кастор, наве йе дьн жи Полукс бу. Гәмивана әw дьһ’әбандьн, бь йунани жи wанр’а дьготьн: «Дийоскуро».

+ 28:11 К’аред Шандийа 27:6

* 28:16 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Сәрсәд гьрти спартьнә сәрәскәр».

+ 28:18 К’аред Шандийа 23:29, К’аред Шандийа 26:31-32

* 28:19 К’аред Шандийа 25:11.

+ 28:23 Луqа 24:27

+ 28:25 Мәтта 15:7

* 28:27 Ишайа 6:9-10.

+ 28:27 Мәтта 13:15, Марqос 4:12, Йуһ’әнна 12:40

* 28:28 Нав һьнәк дәстньвисарада р’еза 29-а жи һәйә: «У гава әв йәк гот, щьһу дәрк’әтьнә дәрва у qьр’ька һәв дьгьртьн».

+ 28:28 Луqа 3:6

+ 28:31 К’аред Шандийа 4:29, Әфәси 6:19

+ 1:2 Луqа 1:69-70, Тито 1:1-2

+ 1:3 Мәтта 1:1

+ 1:5 К’аред Шандийа 9:15

+ 1:7 Корьнт’и I 1:2

+ 1:8 Р’омайи 16:19, Филипи 1:3, Тимот’ейо II 1:3, Фьлимон 1:4

+ 1:9 Р’омайи 9:1, Корьнт’и II 1:23, Филипи 1:8, Т’есалоники I 2:5

+ 1:10 Р’омайи 15:32

* 1:13 К’аред Шандийа 19:21.

+ 1:13 Р’омайи 15:22-23, Т’есалоники I 2:18, Филипи 4:17

+ 1:14 Корьнт’и I 9:16

+ 1:16 Марqос 8:38, Филипи 1:20, Р’омайи 2:9-10, Корьнт’и I 1:18

* 1:17 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Wеда (Мьзгинийеда) р’астийа Хwәде ә’йан дьбә». Ньвисаред пирозда «р’астийа Хwәде» бь чәнд щур’а те фә’мкьрьне. Щарна р’асти чаwа «һәqийа Хwәде» те фә’мкьрьне, әw һ’ӧнӧрәки Wи йә, йане Хwәде Хwәха сәр р’астийе йә чаwа Һ’акьме һәq. Ле щарна жи «р’астийа Хwәде» те фә’мкьрьне чаwа кьрьнәкә Wи йә, кӧ чаwа Әw мерьв бесущ дькә у р’аст һ’әсаб дькә, нә кӧ т’әне ве йәке, ле мерьв т’әви Хwә дькә йәк жи, аwа готи Хwәде wи «дькә кьрасе Хwә». Һьнге инсан бәр ч’ә’ве Wи мина Wи р’аст хӧйа дьбә. Ве нә’ма Паwлосда әw гәләк щара бь ви аwайи те фә’мкьрьне. Пәймана Кәвьнда жи те һинкьрьне, кӧ мәрийе р’аст әw ә, гӧнед к’ижани һатьнә бахшандьне (Зәбур 32; Р’омайи 4:4-8). Wәки дьн жи «р’астийа Хwәде» гәләк щара фькьра хьлазкьрьнева гьредайи йә: Хwәде р’аст ә, амьн ә у хwәйе созе Хwә йә у йе кӧ гази Wи дькә, гора созе Хwә хьлаз дькә (Зәбур 51:14; Ишайа 46:12-13 ).

* 1:17# Аһа жи те фә’мкьрьне: «Йе бь баwәрийе р’астһ’әсаббуйи wе бьжи». Һәбаqуq 2:4.

+ 1:17 Р’омайи 3:21, Галати 3:11, Ибрани 10:38

+ 1:18 Әфәси 5:6, Колоси 3:6

+ 1:19 К’аред Шандийа 14:17, К’аред Шандийа 17:24-27

+ 1:20 Зәбур 19:1-4

+ 1:21 Әфәси 4:17-18

+ 1:22 Мәсәлә 21:30, Корьнт’и I 1:20, Корьнт’и I 3:19

* 1:23 Qануна Дӧщари 4:15-18.

+ 1:23 Дәрк’әтьн 20:4-5, Q. Дӧщари 4:16-18, Зәбур 106:20,

+ 1:24 Зәбур 81:12,

+ 1:26 Колоси 3:5

+ 1:27 Q. К’аһинтийе 18:22, Q. К’аһинтийе 20:13

* 1:29 Нав һьнәк дәстньвисарада «qави» жи һәйә.

+ 1:31 Тимот’ейо II 3:2-4

+ 1:32 Р’омайи 6:21

* 2:1 Мәтта 7:1-2.

+ 2:1 Мәтта 7:2, Луqа 6:37, Йуһ’әнна 8:7

+ 2:4 Пәтрус II 3:9, Пәтрус II 3:15, Ә’йанти 2:21

+ 2:5 Аqуб 5:3

* 2:6 Зәбур 62:12; Готьнед Сьлеман 24:12.

+ 2:6 Мәсәлә 24:12

+ 2:9 Пәтрус I 4:17, Р’омайи 1:16,

+ 2:10 Пәтрус I 1:7

* 2:11 Qануна Дӧщари 10:17.

+ 2:11 Q. Дӧщари 10:17, Мәтта 22:16, Луqа 20:21, К’аред Шандийа 10:34

+ 2:12 Корьнт’и I 9:21

+ 2:13 Луqа 11:28, Аqуб 1:22-23

+ 2:17 Р’омайи 3:27, Р’омайи 9:4-5

+ 2:19 Йуһ’әнна 9:40

+ 2:21 Дәрк’әтьн 20:15, Мәтта 23:3

* 2:22 Аһа жи те фә’мкьрьне: «П’арьстгәһе дьһ’әр’ьмини».

+ 2:22 Дәрк’әтьн 20:14

* 2:24 Ишайа 52:5.

+ 2:25 Галати 5:3

+ 2:26 Әфәси 2:11

+ 2:27 Корьнт’и II 3:6, Мәтта 12:41

+ 2:28 Р’омайи 9:6-8, Корьнт’и I 7:19

* 2:29 Qануна Дӧщари 30:6.

+ 2:29 Q. Дӧщари 10:16, Q. Дӧщари 30:6, Әфәси 2:11, Филипи 3:3, Колоси 2:11, Корьнт’и II 10:18

+ 3:1 Йуһ’әнна 4:22

+ 3:2 Q. Дӧщари 4:8, Зәбур 147:20

+ 3:3 Р’омайи 9:6, Тимот’ейо II 2:13

* 3:4 Зәбур 51:4.

+ 3:4 Зәбур 51:4

+ 3:7 Р’омайи 9:19

+ 3:8 Р’омайи 6:1, Р’омайи 6:15, Корьнт’и II 6:8

+ 3:9 Р’омайи 5:12, Галати 3:22, Р’омайи 1:18-32, Р’омайи 2

* 3:10-12 Зәбур 14:1-3; 53:1-3; Занәбеж 7:20.

+ 3:12 Зәбур 14:1-3,

* 3:13 Зәбур 5:9.

* 3:13# Зәбур 140:3.

+ 3:13 Зәбур 5:9, Зәбур 140:3

* 3:14 Зәбур 10:7.

+ 3:14 Зәбур 10:7

* 3:15-17 Ишайа 59:7-8.

+ 3:17 Мәсәлә 1:16,

* 3:18 Зәбур 36:1.

+ 3:18 Зәбур 36:1

+ 3:20 Зәбур 143:2, К’аред Шандийа 13:39, Галати 2:16, Галати 3:11, Р’омайи 7:7

+ 3:21 Р’омайи 1:17, Галати 2:16, Луqа 24:27, К’аред Шандийа 10:43

* 3:22 Галати 2:16.

* 3:23 Хwәде мәрьв дьлqе Хwәда хӧльqанд у әв ә’фьрине Wи qәнщ бу, ле мерьв нәһәqи кьр у нәгьһиштә wе р’умәт у к’амьлтийе кӧ Хwәде бона wи һазьр кьрьбу. Дәрһәqа р’умәта Хwәдеда, йа кӧ баwәрмәнде бьстиньн ван р’еза бьхуньн: Р’омайи 8:18, 21, 29, 30; Филипи 3:21; Дәстпебун 1:26-27; Ә’йанти 21:9-11.

+ 3:23 Зәбур 143:2, Мәсәлә 20:9, Йуһ’әнна I 1:8-10

+ 3:24 Тито 3:7

+ 3:25 Йуһ’әнна 1:29, Йуһ’әнна I 2:2, К’аред Шандийа 17:30, Р’омайи 2:4

+ 3:27 Р’омайи 2:17, Корьнт’и I 1:29, Әфәси 2:9

+ 3:28 К’аред Шандийа 13:39

+ 3:29 Р’омайи 9:24, Р’омайи 10:12

+ 3:30 Q. Дӧщари 6:4-5, Галати 3:20, Галати 3:8

+ 3:31 Мәтта 5:17

* 4:3 Дәстпебун 15:6; Галати 3:6.

+ 4:3 Дәстпебун 15:6, Аqуб 2:23, Галати 3:6

+ 4:5 Р’омайи 3:22

+ 4:6 Зәбур 32:1-2

* 4:7-8 Зәбур 32:1-2.

+ 4:8 Корьнт’и II 5:19

* 4:9 Дәстпебун 15:6.

+ 4:9 Р’омайи 3:30

* 4:11 Дәстпебун 17:10.

+ 4:11 Дәстпебун 15:6, Дәстпебун 17:10

* 4:13 Дәстпебун 17:4-6; Галати 3:29.

+ 4:13 Дәстпебун 17:4-6, Галати 3:16, Ибрани 7:6

* 4:14 Галати 3:18.

+ 4:14 Галати 3:17-18

+ 4:15 Корьнт’и I 15:56, Галати 3:10, Р’омайи 7:7

* 4:16 Галати 3:7.

+ 4:16 Галати 3:22

* 4:17 Дәстпебун 17:5.

+ 4:17 Дәстпебун 17:5, Йуһ’әнна 5:21

* 4:18 Дәстпебун 15:5.

+ 4:18 Дәстпебун 15:5

* 4:19 Дәстпебун 17:17.

+ 4:19 Дәстпебун 17:17, Ибрани 11:12, Дәстпебун 18:11

* 4:22 Дәстпебун 15:6.

+ 4:22 Дәстпебун 15:6

+ 4:24 Корьнт’и I 9:9-10, Р’омайи 10:9

* 4:25 Ишайа 53:4-5.

+ 4:25 Мәтта 20:28, Галати 1:4, Корьнт’и II 5:21

+ 5:1 Галати 3:28

+ 5:2 Р’омайи 8:17, Әфәси 3:16, Филипи 3:21

+ 5:3 Мәтта 5:11-12, Корьнт’и II 12:10, Аqуб 1:3-4

+ 5:5 К’аред Шандийа 2:17, Тито 3:6

* 5:6 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бет’аqәт».

+ 5:8 Йуһ’әнна 3:16, Йуһ’әнна I 4:10

+ 5:9 Р’омайи 3:25, Мәтта 3:7, Т’есалоники I 1:10

+ 5:10 Корьнт’и II 5:18-20, Әфәси 2:16, Колоси 1:20-21

* 5:12 Дәстпебун 3:6.

+ 5:12 Дәстпебун 3:6, Аqуб 1:15, Р’омайи 6:23, Р’омайи 3:9, Әфәси 2:3

+ 5:13 Р’омайи 3:20

+ 5:14 Корьнт’и I 15:45

+ 5:15 Корьнт’и I 15:21, Корьнт’и II 5:14

+ 5:17 Ә’йанти 22:5

+ 5:18 Йуһ’әнна 12:32

+ 5:19 Ибрани 5:8

+ 5:20 Галати 3:19

+ 5:21 Йуһ’әнна 1:17

+ 6:2 Пәтрус I 2:24, Галати 2:19, Галати 5:24, Колоси 2:20, Колоси 3:3

* 6:4 Колоси 2:12.

+ 6:4 Пәтрус I 3:21, Галати 3:27, Корьнт’и II 5:17, Әфәси 4:24, Колоси 2:12, Колоси 3:10

+ 6:5 Корьнт’и II 4:10, Филипи 3:10

+ 6:6 Галати 2:19-20, Галати 5:24, Галати 6:14

+ 6:7 Пәтрус I 4:1

+ 6:8 Тимот’ейо II 2:11, Ә’йанти 20:4

+ 6:9 Р’омайи 14:9, Ә’йанти 1:18

+ 6:10 Ибрани 7:27

+ 6:12 Зәбур 19:13

+ 6:13 Колоси 3:5, Р’омайи 12:1

+ 6:16 Йуһ’әнна 8:34

+ 6:18 Йуһ’әнна 8:32, Йуһ’әнна 8:34, Аqуб 2:12, Пәтрус I 2:16, Корьнт’и I 7:22, Корьнт’и II 3:17, Галати 5:1

+ 6:22 Корьнт’и I 7:22

+ 6:23 Аqуб 1:15, Р’омайи 5:12

+ 7:2 Корьнт’и I 7:39

+ 7:3 Мәтта 5:32

+ 7:4 Галати 5:22, Әфәси 5:19, Галати 2:19, Галати 5:18, Әфәси 2:15, Колоси 2:14

+ 7:6 Р’омайи 6:4

* 7:7 Дәрк’әтьн 20:17; Qануна Дӧщари 5:21.

+ 7:7 Р’омайи 3:20, Р’омайи 4:15, Дәрк’әтьн 20:17

+ 7:8 Корьнт’и I 15:56

+ 7:10 Q. К’аһинтийе 18:5

+ 7:12 Q. Дӧщари 4:8, Зәбур 19:7-8

* 7:15 Галати 5:17.

+ 7:15 Галати 5:17

+ 7:16 Тимот’ейо I 1:8

+ 7:18 Дәстпебун 6:5, Зәбур 51:3

+ 7:19 Галати 5:17

+ 7:22 Зәбур 1:2

+ 7:23 Пәтрус I 2:11, Галати 5:17

* 8:1 Нав дәстньвисаред пашwәхтийеда әв жи һәйә: «Бь бьнйат’а мәрьвайи нажин, ле бь Р’ӧһ’» (8:4 бьньһер’ьн).

+ 8:2 Корьнт’и I 15:45

+ 8:3 Ибрани 7:18, Филипи 2:7, Q. К’аһинтийе 16:5, Корьнт’и II 5:21

+ 8:4 Галати 5:16, Галати 5:25

+ 8:5 Галати 5:19-25

+ 8:7 Аqуб 4:4, Корьнт’и I 2:14

+ 8:9 Корьнт’и I 3:16, Корьнт’и I 6:19, Корьнт’и II 6:16, Йуһ’әнна I 3:24, Пәтрус I 1:11, Щьһуда 1:19

+ 8:11 Йуһ’әнна 5:21, К’аред Шандийа 2:24

+ 8:13 Колоси 3:5, Q. К’аһинтийе 18:5

+ 8:14 Q. Дӧщари 14:1, Мәтта 5:9, Йуһ’әнна 1:12, Йуһ’әнна I 3:1, Йуһ’әнна I 5:1

* 8:15-17 Галати 4:5-7.

+ 8:15 Тимот’ейо II 1:7, Корьнт’и I 2:12

+ 8:16 Йуһ’әнна I 3:2, Галати 3:26, Әфәси 1:5, Йуһ’әнна I 3:24, Корьнт’и II 1:22, Әфәси 1:13

+ 8:17 Галати 3:29, Галати 4:7, Әфәси 3:6, Тито 3:7, Корьнт’и II 1:5, Филипи 3:10, Колоси 1:24, Пәтрус I 5:1, Р’омайи 5:2, Әфәси 3:16, Филипи 3:21

* 8:18 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Нава мәда».

+ 8:18 Корьнт’и II 4:17

* 8:20 Дәстпебун 3:17.

+ 8:20 Дәстпебун 3:17-19,

* 8:23 Аһа те фә’мкьрьне: «Хwәде чаwа п’ешк’еша пешьн Р’ӧһ’е Пироз дьдә» йан жи: «Р’ӧһ’е Пироз чаwа бәре дәрәмәта Хwәдейә пешьнә кӧ Хwәде дьдә баwәрмәнд дьстиньн».

* 8:23# Корьнт’и II 5:1-4.

+ 8:23 Корьнт’и II 5:2, Галати 5:5

+ 8:24 Корьнт’и II 4:18, Ибрани 11:1

* 8:26 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бона чь дӧа бькьн».

+ 8:27 Мәсәлә 21:2,

* 8:28 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Әм заньн кӧ һәр тьшт wанр’а дьбьнә qәнщи йед кӧ Хwәде һ’ьз дькьн».

+ 8:29 Мәтта 28:10, Йуһ’әнна 20:17, Колоси 1:15, Ибрани 2:11, Йуһ’әнна I 3:2, Корьнт’и II 3:18, Филипи 3:21

+ 8:30 Йуһ’әнна 17:22

+ 8:31 Жьмар 14:9, Зәбур 118:6

+ 8:32 Йуһ’әнна 3:16

+ 8:33 Марqос 13:20, Луqа 18:7, Колоси 3:12, Тито 1:1,

+ 8:34 Зәбур 110:1, Марqос 16:19, К’аред Шандийа 7:55-56, Йуһ’әнна I 2:1, Р’омайи 8:34, Ибрани 7:25

* 8:36 Зәбур 44:22.

+ 8:36 Зәбур 44:22, Корьнт’и I 4:9

+ 8:37 Йуһ’әнна 16:33, Корьнт’и I 15:57

+ 8:38 Пәтрус I 3:22, Корьнт’и I 15:24, Әфәси 1:21

* 8:39 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Нә бьльндайи, нә к’урайи».

+ 9:1 Корьнт’и II 11:10, Тимот’ейо I 2:7, Р’омайи 1:9, Филипи 1:8

+ 9:3 Корьнт’и I 16:22, Галати 1:8

* 9:4 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Ль wан дьк’әвә бьбьнә зар’ед Хwәде, хwәйед р’умәт, пәймана, Qануна дайи, һ’әбандьн у созед дайи».

+ 9:6 Р’омайи 3:3, Йуһ’әнна 1:47, Р’омайи 2:28

* 9:7 Дәстпебун 21:12.

+ 9:7 Дәстпебун 21:12, Ибрани 11:17

+ 9:8 Галати 4:23, Галати 4:28

* 9:9 Дәстпебун 18:10, 14.

+ 9:9 Дәстпебун 18:10

+ 9:10 Дәстпебун 25:21

* 9:11-12 Дәстпебун 25:23.

+ 9:11 Дәстпебун 25:23

* 9:13 Малахи 1:2-3.

+ 9:14 Q. Дӧщари 32:4,

* 9:15 Дәрк’әтьн 33:19.

+ 9:15 Дәрк’әтьн 33:19

* 9:17 Дәрк’әтьн 9:16.

+ 9:17 Дәрк’әтьн 9:16

+ 9:19 Р’омайи 3:7

* 9:20 Ишайа 29:16; 45:9.

+ 9:21 Тимот’ейо II 2:20

* 9:22 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Ле чь ве йәкер’а һәйә, һәгәр Хwәде бь думька дьреж ль wан дәрдана сәбьр дькә, к’ижан һежайи wе һерсе нә у ӧндабунер’а һазьр сәкьни нә, чьмки Wи хwәст һерса Хwә бьдә к’ьфше у qәwата Хwә wанва ә’йан кә?»

+ 9:22 Мәсәлә 16:4

+ 9:24 Р’омайи 3:29

* 9:25 Һосәйа 2:23.

+ 9:25 Пәтрус I 2:10

* 9:26 Һосәйа 1:10.

* 9:27-28 Ишайа 10:22-23.

* 9:29 Ишайа 1:9.

* 9:29# Дәстпебун 19.

+ 9:30 Галати 2:16, Галати 3:24

+ 9:31 Галати 5:4, Р’омайи 11:7, Филипи 3:9

* 9:33 Ишайа 8:14; 28:16.

+ 9:33 Пәтрус I 2:6-8, Р’омайи 10:11

+ 10:2 К’аред Шандийа 21:20

+ 10:3 Р’омайи 1:17, Р’омайи 3:21

+ 10:4 Мәтта 5:17, Галати 3:24

* 10:5 Qануна К’аһинтийе 18:5.

+ 10:5 Q. К’аһинтийе 18:5, Галати 3:12, Филипи 3:9

* 10:6 Qануна Дӧщари 30:12.

+ 10:6 Q. Дӧщари 9:4, Q. Дӧщари 30:12

* 10:7 Qануна Дӧщари 30:13.

+ 10:7 Ә’йанти 9:1

* 10:8 Qануна Дӧщари 30:14.

+ 10:8 Q. Дӧщари 30:12-14

+ 10:9 Мәтта 10:32, Луqа 12:8, Марqос 16:16, К’аред Шандийа 16:31

* 10:11 Ишайа 28:16.

+ 10:11 Пәтрус I 2:6, Р’омайи 9:33

+ 10:12 К’аред Шандийа 10:34-36, Р’омайи 3:29

* 10:13 Йоел 2:32.

+ 10:13 К’аред Шандийа 2:21

+ 10:14 К’аред Шандийа 8:31

* 10:15 Ишайа 52:7.

* 10:16 Ишайа 53:1.

+ 10:16 Йуһ’әнна 12:38

+ 10:17 Галати 3:2

* 10:18 Зәбур 19:4.

+ 10:18 Зәбур 19:4

* 10:19 Qануна Дӧщари 32:21.

+ 10:19 Q. Дӧщари 32:21

* 10:20 Ишайа 65:1.

* 10:21 Ишайа 65:2.

* 11:1 Филипи 3:5.

+ 11:1 Корьнт’и II 11:22, Филипи 3:5

+ 11:2 Зәбур 94:4

* 11:3 П’адшати III 19:10, 14.

* 11:4 П’адшати III 19:18.

+ 11:5 Р’омайи 9:27

+ 11:7 Р’омайи 9:31

* 11:8 Qануна Дӧщари 29:4; Ишайа 29:10.

+ 11:8 Q. Дӧщари 29:4

* 11:9-10 Зәбур 69:22-23.

+ 11:10 Зәбур 69:22-23

+ 11:13 К’аред Шандийа 9:15, Р’омайи 15:16

+ 11:15 Луqа 15:24, Әфәси 2:1, Әфәси 2:5, Колоси 2:13, Ә’йанти 3:1

* 11:16 Жьмар 15:19, 20.

+ 11:16 Жьмар 15:18-21,

+ 11:17 Йуһ’әнна 15:5

+ 11:21 Корьнт’и I 10:12

* 11:27 Ишайа 59:20-21; 27:9.

+ 11:28 Q. Дӧщари 10:15

+ 11:30 Әфәси 2:2, Колоси 1:21, Тито 3:3

* 11:33 Ишайа 55:8-9.

+ 11:33 Колоси 2:3, Зәбур 36:6, Зәбур 139:6

* 11:34 Ишайа 40:13; Йерәмийа 23:18.

+ 11:34 Корьнт’и I 2:16

* 11:35 Ибо 41:11.

* 11:36 Корьнт’и I 8:6.

+ 11:36 Корьнт’и I 8:6, Колоси 1:16, Ибрани 2:10, Пәтрус II 3:18, Әфәси 3:21

* 12:1 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Һ’әбандьна wәйә р’аст», йан «Һ’әбандьна wәйә т’әбийәти».

+ 12:1 Р’омайи 6:13

+ 12:2 Әфәси 5:17, Т’есалоники I 4:3, Корьнт’и II 4:16, Әфәси 4:23

+ 12:3 Әфәси 3:2,

* 12:4-8 Корьнт’и I 12:4-12.

+ 12:4 Корьнт’и I 12:12-14, Әфәси 4:16

+ 12:5 Корьнт’и I 10:17, Корьнт’и I 12:27, Әфәси 4:25

+ 12:6 Пәтрус I 4:10, Корьнт’и I 12:4

+ 12:7 Корьнт’и I 12:5

+ 12:8 Тимот’ейо I 5:17, Корьнт’и II 9:7

+ 12:9 Пәтрус I 1:22, Тимот’ейо I 1:5, Зәбур 97:10,

+ 12:10 Йуһ’әнна 13:34, Пәтрус I 1:22, Пәтрус II 1:7, Т’есалоники I 4:9, Ибрани 13:1, Филипи 2:3

* 12:11 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бь Р’ӧһ’е Хwәде алав дьн».

+ 12:12 Луqа 18:1, Луqа 21:36, Әфәси 6:18, Колоси 4:2, Т’есалоники I 5:17

+ 12:13 Р’омайи 15:25, Корьнт’и I 16:1, Тимот’ейо I 6:18

* 12:14 Мәтта 5:44.

+ 12:14 Мәтта 5:44, Пәтрус I 3:9

+ 12:15 Корьнт’и I 12:26

* 12:16 Готьнед Сьлеман 3:7.

+ 12:16 Пәтрус I 3:8, Филипи 2:2

+ 12:17 Q. К’аһинтийе 19:18, Пәтрус I 3:9, Т’есалоники I 5:15

+ 12:18 Марqос 9:50, Корьнт’и II 13:11, Т’есалоники I 5:13

* 12:19 Qануна Дӧщари 32:35.

+ 12:19 Мәсәлә 20:22, Q. Дӧщари 32:35, Ибрани 10:30

* 12:20 Готьнед Сьлеман 25:21, 22.

+ 12:20 Мәсәлә 25:21-22, Мәтта 5:44, Мәсәлә 25:21-22

+ 13:1 Пәтрус I 2:13, Тито 3:1

+ 13:4 Пәтрус I 2:14,

* 13:6 Мәтта 22:21.

+ 13:7 Пәтрус I 2:17, Мәтта 17:27, Мәтта 22:21, Марqос 12:17

+ 13:8 Q. К’аһинтийе 19:13, Йуһ’әнна 13:34

* 13:9 Дәрк’әтьн 20:13-15, 17; Qануна Дӧщари 5:17-19, 21.

* 13:9# Qануна К’аһинтийе 19:18.

+ 13:9 Дәрк’әтьн 20:13-17, Q. К’аһинтийе 19:18

+ 13:10 Йуһ’әнна 14:15

+ 13:11 Әфәси 5:14

+ 13:12 Йуһ’әнна 1:9, Йуһ’әнна 8:12, Йуһ’әнна I 2:8, Әфәси 5:8, Т’есалоники I 5:5, Әфәси 5:11, Әфәси 6:11, Т’есалоники I 5:8

+ 13:13 Т’есалоники I 4:12

+ 13:14 Галати 3:27, Аqуб 4:1, Пәтрус I 2:11, Р’омайи 7:23, Галати 5:16, Галати 5:24

+ 14:1 Р’омайи 15:1, Корьнт’и I 8:9-11, Корьнт’и I 9:22

+ 14:2 Тимот’ейо I 4:3

+ 14:3 Колоси 2:16

+ 14:4 Мәтта 7:1, Аqуб 4:11

+ 14:5 Галати 4:10, Колоси 2:16

+ 14:6 Мәтта 15:36, Корьнт’и I 10:30-31

+ 14:7 Р’омайи 6:2, Р’омайи 6:7, Галати 5:24, Колоси 3:3

+ 14:8 Пәтрус I 4:2, Галати 2:20, Корьнт’и II 5:15, Филипи 1:20

+ 14:9 Т’есалоники I 5:10

* 14:10 Корьнт’и II 5:10.

+ 14:10 Мәтта 7:1, Луqа 6:37, Корьнт’и II 5:10

* 14:11 Ишайа 49:18; 45:23.

+ 14:11 Филипи 2:10-11

+ 14:12 Мәтта 12:36, Мәтта 25:19, Галати 6:5

+ 14:13 Мәтта 7:1

+ 14:14 Q. К’аһинтийе 11:2, Q. Дӧщари 14:3, Марqос 7:15-16, К’аред Шандийа 10:15, Корьнт’и I 8:8

+ 14:15 Корьнт’и I 8:11

+ 14:17 Колоси 2:16, Ибрани 9:10, Галати 5:22

+ 14:19 Тимот’ейо II 2:22

+ 14:20 Тито 1:15, Корьнт’и I 8:9-13

+ 15:1 Р’омайи 14:1, Галати 6:2

+ 15:2 Филипи 2:4-5

* 15:3 Зәбур 69:9.

+ 15:3 Филипи 2:5, Филипи 2:8, Зәбур 69:9

+ 15:4 Р’омайи 4:23-24

+ 15:5 Р’омайи 12:16

* 15:9 Зәбур 18:49.

+ 15:9 Р’омайи 3:29, Зәбур 18:49

* 15:10 Qануна Дӧщари 32:43.

+ 15:10 Q. Дӧщари 32:43

* 15:11 Зәбур 117:1.

+ 15:11 Зәбур 117:1

* 15:12 Ишайа 11:10.

+ 15:16 К’аред Шандийа 9:15, Р’омайи 11:13

+ 15:19 К’аред Шандийа 15:12, Корьнт’и II 12:12

+ 15:20 Корьнт’и I 3:10-11

* 15:21 Ишайа 52:15.

+ 15:22 Р’омайи 1:13, Т’есалоники I 2:18

+ 15:23 К’аред Шандийа 19:21

+ 15:25 К’аред Шандийа 24:17, Корьнт’и I 16:3, Корьнт’и II 9:1

+ 15:26 К’аред Шандийа 19:21, Корьнт’и II 8:4

+ 15:27 Корьнт’и I 9:11

* 15:29 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Бь дәwләмәндтийа дӧа-дьрозгед Мьзгинийа Мәсиһ».

+ 15:31 Корьнт’и II 1:10-11, Т’есалоники II 3:2

+ 15:32 Р’омайи 1:10

+ 15:33 Корьнт’и II 13:11, Филипи 4:9, Т’есалоники I 5:23, Т’есалоники II 3:16, Ибрани 13:20

+ 16:1 К’аред Шандийа 18:18

+ 16:2 Филипи 2:29

* 16:3 К’аред Шандийа 18.

+ 16:3 К’аред Шандийа 18:2, Корьнт’и I 16:19, Тимот’ейо II 4:19

+ 16:5 Колоси 4:15

* 16:13 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Р’уфойе нав шьхӧле Хӧданда ә’йан».

+ 16:13 Марqос 15:21

+ 16:16 Пәтрус I 5:14, Корьнт’и I 16:20, Корьнт’и II 13:12, Т’есалоники I 5:26

+ 16:17 Тимот’ейо I 6:3, Йуһ’әнна II 1:10

+ 16:18 Пәтрус II 2:3, Колоси 2:4

+ 16:19 Р’омайи 1:8

+ 16:20 Р’омайи 15:33, Дәстпебун 3:15

+ 16:21 К’аред Шандийа 16:1

+ 16:23 Корьнт’и I 1:14

* 16:24 Нав дәстньвисаред һәрә qәнщда р’еза 24-а т’ӧнә.

+ 16:25 Әфәси 1:9, Колоси 1:26

+ 16:26 Колоси 4:3-4

* 16:27 Нав һьнәк дәстньвисарада р’еза 25 һ’әта 27-а т’ӧнәнә.

+ 16:27 Щьһуда 1:24-25

+ 1:2 К’аред Шандийа 18:1-17, Р’омайи 1:7

+ 1:5 Корьнт’и II 8:7, Корьнт’и II 9:11

+ 1:7 Луqа 17:30, Т’есалоники I 3:13, Т’есалоники I 4:16-18, Филипи 3:20

+ 1:8 Филипи 1:6

+ 1:9 Йуһ’әнна 17:21, Йуһ’әнна I 1:3, Т’есалоники I 5:24, Т’есалоники II 3:3, Ибрани 10:23

+ 1:10 Корьнт’и I 11:18

+ 1:11 Корьнт’и I 3:3

* 1:12 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Кифас». «Кифас» бь зьмане арами те фә’мкьрьне: «Пәтрус».

+ 1:12 К’аред Шандийа 18:24, К’аред Шандийа 19:1, Корьнт’и I 3:4-5, Корьнт’и I 4:6, Корьнт’и I 6:12, Тито 3:13, Йуһ’әнна 1:42

+ 1:13 Әфәси 4:4-5

+ 1:14 К’аред Шандийа 18:8, Р’омайи 16:23

+ 1:16 Корьнт’и I 16:15

+ 1:17 Корьнт’и II 10:10

+ 1:18 Корьнт’и I 2:1, Корьнт’и II 2:15, Р’омайи 1:16

* 1:19 Ишайа 29:14.

+ 1:20 Мәсәлә 21:30, Р’омайи 1:22, Корьнт’и I 3:19

+ 1:22 Мәтта 12:38, Марqос 8:11, Йуһ’әнна 2:18, Йуһ’әнна 4:48, Йуһ’әнна 6:30

+ 1:23 Галати 5:11

+ 1:24 Корьнт’и I 2:7, Колоси 2:3

* 1:25 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Чьмки беһ’ьшийа Хwәде жь (сәрwахтийа) мәрьва сәрwахттьр ә у сьстийа Хwәде жь (qәwата) мәрьвайе qәwаттьр ә».

+ 1:28 Аqуб 2:5

+ 1:29 Р’омайи 3:27, Әфәси 2:9

+ 1:30 Әфәси 1:7, Филипи 3:9

* 1:31 Йерәмийа 9:24.

+ 1:31 Корьнт’и II 10:17

* 2:1 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Шә’дәти» (чаwа «һинкьрьн»).

+ 2:1 Корьнт’и I 1:18, Корьнт’и II 2:15

* 2:2 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Заньбьм». Аwа готи Паwлос нәхwәст пештьри Иса тьштәки дьн чаwа занәбун һин бькьра.

+ 2:2 Галати 6:14

+ 2:3 Корьнт’и II 11:30, Корьнт’и II 12:5, Галати 4:13

* 2:4 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Ле әв йәк хӧйабуна qәwата Р’ӧһ’е Пироз бу».

+ 2:4 Корьнт’и I 4:20

+ 2:5 Корьнт’и II 4:7, Корьнт’и II 6:7

+ 2:6 Филипи 3:15

+ 2:7 Колоси 2:3

+ 2:8 Йуһ’әнна 7:48, К’аред Шандийа 13:27

* 2:9 Ишайа 64:4.

+ 2:10 Мәтта 16:17, Йуһ’әнна I 2:20

+ 2:11 Мәсәлә 20:27

+ 2:12 Р’омайи 8:15

* 2:13 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Тьштед р’ӧһ’ани, бь р’ӧһ’ани шьровәдькьн».

+ 2:13 Корьнт’и II 1:12, Йуһ’әнна 6:45

+ 2:14 Йуһ’әнна 14:17, Р’омайи 8:7

* 2:16 Ишайа 40:13.

+ 2:16 Р’омайи 11:34

+ 3:2 Пәтрус I 2:2, Ибрани 5:13

* 3:3 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Дӧтирәти».

+ 3:3 Корьнт’и I 1:10-11, Галати 5:19-20

+ 3:5 К’аред Шандийа 18:24, К’аред Шандийа 19:1, Корьнт’и I 1:12, Корьнт’и I 4:6, Корьнт’и I 16:12, Әфәси 3:7, Колоси 1:25

* 3:6 К’аред Шандийа 18:4-11; 18:24-28.

+ 3:6 К’аред Шандийа 18:4-11, К’аред Шандийа 18:27-28, Йуһ’әнна 4:36-38

+ 3:7 Галати 6:3

+ 3:8 Мәтта 16:27, Йуһ’әнна II 1:8

+ 3:9 Корьнт’и II 6:1, Әфәси 2:20-22

+ 3:10 Р’омайи 15:20

+ 3:11 Әфәси 2:20, Колоси 2:7, Ә’йанти 21:14

+ 3:13 Корьнт’и I 1:7, Корьнт’и I 4:5, Пәтрус I 1:7

* 3:16 Корьнт’и I 6:19; Корьнт’и II 6:16.

+ 3:16 Р’омайи 8:9, Корьнт’и I 6:19, Корьнт’и II 6:16

+ 3:17 Әфәси 2:21

* 3:19 Ибо 5:13.

+ 3:19 Мәсәлә 21:30, Корьнт’и I 1:20,

* 3:20 Зәбур 94:11.

+ 3:20 Зәбур 94:10-11

* 3:22 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Кифас».

+ 3:23 Корьнт’и II 10:7, Галати 3:29

+ 4:4 К’аред Шандийа 23:1,

+ 4:5 Мәтта 7:1, Р’омайи 2:1, Корьнт’и II 10:18

+ 4:6 К’аред Шандийа 18:24, К’аред Шандийа 19:1, Корьнт’и I 1:12, Корьнт’и I 3:5

+ 4:7 Йуһ’әнна 3:27

+ 4:8 Ә’йанти 3:17

+ 4:9 Р’омайи 8:36

+ 4:10 Корьнт’и II 11:19, Корьнт’и II 13:9

+ 4:11 Корьнт’и II 11:27, Филипи 4:12

+ 4:12 К’аред Шандийа 18:3, Мәтта 5:44, Пәтрус I 3:9, Р’омайи 12:14

+ 4:14 Корьнт’и II 6:13

+ 4:15 Фьлимон 1:10

* 4:16 Корьнт’и I 11:1; Филипи 3:17.

* 4:16# Нав һьнәк дәстньвисаред пашwәхтийеда әв жи һәйә: «Чаwа мьн жи ч’ә’в да Иса».

+ 4:16 Корьнт’и I 11:1, Т’есалоники I 3:7, Т’есалоники II 3:7

+ 4:17 К’аред Шандийа 16:1, Корьнт’и I 16:10, Тимот’ейо I 1:2

+ 4:19 Корьнт’и I 11:34, Корьнт’и I 16:5, Корьнт’и II 1:15-16

+ 4:20 Корьнт’и I 2:4

+ 4:21 Корьнт’и II 10:2, Корьнт’и II 13:2

* 5:1 Qануна Дӧщари 22:30.

+ 5:1 Корьнт’и II 12:21, Q. К’аһинтийе 18:8, Q. Дӧщари 22:30, Q. Дӧщари 27:20,

+ 5:3 Колоси 2:5

+ 5:5 Корьнт’и II 2:6, Тимот’ейо I 1:20, Мәсәлә 23:14

+ 5:6 Мәтта 13:33, Луqа 13:21, Галати 5:9

+ 5:7 Дәрк’әтьн 12:15, Q. Дӧщари 16:3

* 5:7-8 Дәрк’әтьн 12; 13:7.

+ 5:8 Марqос 8:15, Луqа 12:1

+ 5:9 Әфәси 5:11, Т’есалоники II 3:14

+ 5:11 Т’есалоники II 3:6

* 5:12-13 Qануна Дӧщари 17:7; 19:19; 22:21, 24; 24:7.

+ 5:12 Марqос 4:11, Q. Дӧщари 17:7

+ 6:1 Мәтта 18:17

+ 6:2 Мәтта 19:28

+ 6:5 Корьнт’и I 15:34

+ 6:7 Мәтта 5:39-40

* 6:9 Бьньһер'ә: Р'омайи 1:26-27.

+ 6:9 Галати 5:21, Әфәси 5:5, Дәрк’әтьн 20:14, Ибрани 13:4

+ 6:10 Марqос 7:21-23, Галати 5:19-21

+ 6:11 Әфәси 2:2, Йуһ’әнна 13:8, Әфәси 5:26, Тито 3:5, Ибрани 10:22

+ 6:12 Корьнт’и I 10:23

+ 6:15 Әфәси 5:30

* 6:16 Дәстпебун 2:24.

+ 6:16 Дәстпебун 2:24, Марqос 10:7-8, Әфәси 5:31

+ 6:17 Әфәси 4:4

+ 6:18 Галати 5:19, Әфәси 5:3, Т’есалоники I 4:3

* 6:19 Корьнт’и I 3:16; Корьнт’и II 6:16.

+ 6:19 Р’омайи 14:7

* 6:20 Нав һьнәк дәстньвисаред пашwәхтийеда аһа йә: «Бона ве йәке пе бәдән у р’ӧһ’е хwә Хwәдер’а шькьрийе бьдьнә дайине, йед кӧ п’ара Хwәде нә».

+ 6:20 Пәтрус II 2:1, Корьнт’и I 7:23

* 7:1 Дәрһәqа «Qәнщ ә wәки мер незики жьне нәбә?» һьнәк фә’м дькьн кӧ әва щаба Паwлос ә, һьнәкед майин жи дьбежьн кӧ әва пьрса корьнт’ийа йә йан жи бир-баwәрийа wан ә.

+ 7:3 Дәрк’әтьн 21:10

* 7:5 Нав һьнәк дәстньвисаред пашwәхтийеда әв жи һәйә: «р’ожи».

+ 7:5 Дәрк’әтьн 19:15, Мәтта 4:3, Т’есалоники I 3:5

+ 7:6 Корьнт’и II 8:8

+ 7:7 Мәтта 19:11-12, Корьнт’и I 12:4, Пәтрус I 4:10

+ 7:9 Тимот’ейо I 5:14

* 7:10 Мәтта 5:32; 19:9; Луqа 16:18.

+ 7:10 Марqос 10:9

+ 7:11 Марqос 10:11

+ 7:16 Пәтрус I 3:1

+ 7:18 К’аред Шандийа 15:1-2, Галати 5:2

+ 7:19 Р’омайи 2:28-29, Галати 3:28, Галати 5:6, Колоси 3:11

+ 7:22 Йуһ’әнна 8:32, Аqуб 2:12, Пәтрус I 2:16, Р’омайи 6:18, Корьнт’и II 3:17, Галати 5:1, Фьлимон 1:16, Р’омайи 6:22

+ 7:23 Корьнт’и I 6:20, Q. К’аһинтийе 25:42, Q. К’аһинтийе 25:55

* 7:25 Бь йунани хәбәр бь хәбәр, дәwса «qиз у хорта» «бьк’ьра» һәйә.

+ 7:25 Корьнт’и II 8:10-11

+ 7:30 Корьнт’и II 6:10

+ 7:31 Пәтрус I 4:7, Йуһ’әнна I 2:17

+ 7:32 Мәтта 6:25, Луqа 10:41

* 7:34 Нав һьнәк дәстньвисарада р’еза 34-а аһа дәстпедьбә: «Нава йа меркьри у нәмеркьрида фьрqи һәйә, йа нәмеркьри шьхӧлед Хӧданва гиро йә».

* 7:36 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Ә’мьре wе дәрбаз дьбә».

* 7:36-38 Һьнәк занә дьбежьн, кӧ ль гора ә’дәте йунана хорт дькарьбу дәргистийа хwә бьк’ьр хwәй бькьра, һ’әта кӧ дьле wи дьхwәст. Һьнәкед дьн жи ван р’еза аһа фә’м дькьн: «(Р’еза 36) Ле һәгәр йәк фә’м дькә, wәки һьндава qиза хwәда р’астийе накә, чьмки ә’мьре wе дәрбаз дьбә, бьра ӧса бькә чаwа дьхwазә, гӧнә накә, бьра бьдә мер. (Р’еза 37) Ле әwе кӧ гьранийе сәр хwә к’ьфш накә, ле сәр йа хwә йә у дьле хwәда жи qьрар кьрийә кӧ qиза хwә нәдә мер, әw тьштәки qәнщ дькә. (Р’еза 38) Аwа йе qиза хwә дьдә мер qәнщ дькә, ле йе бьк’ьр дьһелә һе qәнщ дькә».

+ 7:38 Ибрани 13:4

+ 7:39 Р’омайи 7:2

+ 8:1 К’аред Шандийа 15:20, К’аред Шандийа 15:29, Корьнт’и I 13:4-13

+ 8:2 Галати 6:3

+ 8:3 Галати 4:9

* 8:4 Qануна Дӧщари 6:4.

+ 8:4 Q. Дӧщари 4:35, Q. Дӧщари 6:4-5,

+ 8:6 Әфәси 4:6, Йуһ’әнна 1:3, Р’омайи 11:36, Колоси 1:16, Ибрани 1:2

+ 8:7 Корьнт’и I 10:28-29

+ 8:8 Марqос 7:19, К’аред Шандийа 10:12-15, Р’омайи 14:14

+ 8:10 Р’омайи 14:1, К’аред Шандийа 15:29, Корьнт’и I 10:19, Ә’йанти 2:14

+ 8:11 Р’омайи 14:15

+ 8:13 Р’омайи 14:21

+ 9:1 Т’есалоники I 2:6-7, Фьлимон 1:8, К’аред Шандийа 9:3-6

+ 9:4 Т’есалоники II 3:8-9

* 9:5 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Кифас».

+ 9:5 Марqос 6:3, Йуһ’әнна 2:12, Йуһ’әнна 7:3, К’аред Шандийа 1:14, Корьнт’и I 9:5, Галати 1:19, Марqос 1:30

+ 9:6 К’аред Шандийа 4:36, К’аред Шандийа 13:2, К’аред Шандийа 15:36, Галати 2:9

+ 9:7 Корьнт’и II 10:4, Тимот’ейо II 2:3, Мәсәлә 27:18

* 9:9 Qануна Дӧщари 25:4.

+ 9:9 Q. Дӧщари 25:4, Тимот’ейо I 5:18

+ 9:10 Р’омайи 4:23-24, Тимот’ейо II 2:6

+ 9:11 Р’омайи 15:27, Галати 6:6

* 9:13 Qануна Дӧщари 18:1.

+ 9:13 Q. К’аһинтийе 6:16, Q. К’аһинтийе 6:26

* 9:14 Луqа 10:7-8.

+ 9:14 Луqа 10:7, Тимот’ейо I 5:18

+ 9:15 К’аред Шандийа 18:3

+ 9:16 Р’омайи 1:14

+ 9:17 Галати 2:7

+ 9:18 Корьнт’и II 11:7, Корьнт’и II 11:9

+ 9:19 Корьнт’и II 4:5

+ 9:20 К’аред Шандийа 16:3, К’аред Шандийа 21:23-26

+ 9:21 Р’омайи 2:12, Р’омайи 2:14, Галати 2:3

+ 9:22 Корьнт’и II 11:29, Корьнт’и I 10:33

+ 9:24 Галати 5:7

+ 9:25 Пәтрус I 5:4, Филипи 3:14, Тимот’ейо II 2:5

* 10:1 Дәрк’әтьн 13:21-22; 14:22-29.

+ 10:1 Дәрк’әтьн 13:21, Дәрк’әтьн 14:22

* 10:3 Дәрк’әтьн 16:35.

+ 10:3 Дәрк’әтьн 16:15, Дәрк’әтьн 16:35, Q. Дӧщари 8:3

* 10:4 Дәрк’әтьн 17:6; Жьмар 20:11.

* 10:5 Жьмар 14:29-30.

+ 10:5 Жьмар 14:29, Жьмар 14:36-37

* 10:6 Жьмар 11:4.

+ 10:6 Жьмар 11:4-6, Зәбур 78:18

* 10:7 Дәрк’әтьн 32:6.

+ 10:7 Дәрк’әтьн 32:6

* 10:8 Жьмар 25:1-18.

+ 10:8 Жьмар 25:1-9

* 10:9 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Хӧдан».

* 10:9# Жьмар 21:5-6.

+ 10:9 Зәбур 95:9, Жьмар 21:5-6

* 10:10 Жьмар 16:41-49.

+ 10:10 Жьмар 14:29-37

+ 10:11 Р’омайи 4:23

+ 10:12 Р’омайи 11:20-21

* 10:13 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Хwәде wе бькә кӧ һун тәйах кьн у бь ви аwайи һуне бькарьбьн жь wе йәке хьлаз бьн».

+ 10:13 Корьнт’и I 1:9, Зәбур 34:19, Пәтрус II 2:9

+ 10:14 Йуһ’әнна I 5:21

* 10:16 Мәтта 26:26-28.

+ 10:16 Марqос 14:22-23, Йуһ’әнна 6:51, Корьнт’и I 11:23-26

+ 10:17 Р’омайи 12:5, Корьнт’и I 12:12-13, Әфәси 4:25

* 10:18 Qануна К’аһинтийе 7:6.

+ 10:18 Q. К’аһинтийе 3:3, Q. К’аһинтийе 7:15

+ 10:19 К’аред Шандийа 15:29, Корьнт’и I 8:4, Ә’йанти 2:14

* 10:20 Qануна Дӧщари 32:17.

+ 10:20 Q. Дӧщари 32:17, Зәбур 106:37

+ 10:21 Корьнт’и II 6:15

* 10:22 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Йан әм бькьн кӧ һелане бьдьнә к’ӧмр’әшийа Хӧдан». К’ӧмр’әшийа Хӧдан р’ӧһ’ани те фә’мкьрьне. Пәймана Кәвьнда, гава щьмә’та Хwәде дәст жь Хwәде к’ьшанд у п’ут һ’әбандьн, әw ӧса дьһатә һ’әсабе чаwа жьна йәки ч’ә’в бавежә мерәки дьн. Һосәйа 2:2-13; Йерәмийа 3:6-10, 20.

+ 10:22 Q. Дӧщари 32:21,

+ 10:23 Корьнт’и I 6:12

+ 10:24 Корьнт’и I 13:5, Филипи 2:21

+ 10:25 Корьнт’и I 8:7

* 10:26 Зәбур 24:1; 50:12; 89:11.

+ 10:26 Зәбур 24:1

+ 10:27 Луqа 10:8

+ 10:30 Р’омайи 14:6

+ 10:31 Колоси 3:17

+ 10:32 Корьнт’и I 8:13, Р’омайи 14:13

+ 10:33 Корьнт’и I 9:22, Корьнт’и II 12:14

* 11:1 Корьнт’и I 4:16; Филипи 3:17.

+ 11:1 Корьнт’и I 4:16, Т’есалоники I 1:6, Т’есалоники II 3:7

+ 11:3 Әфәси 1:22, Әфәси 4:15, Дәстпебун 3:16, Әфәси 5:23, Йуһ’әнна 14:28, Корьнт’и I 15:24

+ 11:5 Луqа 2:36, К’аред Шандийа 21:9

+ 11:6 Q. Дӧщари 21:12

+ 11:7 Дәстпебун 1:26

* 11:8 Дәстпебун 2:18-23.

+ 11:8 Дәстпебун 2:21-23

+ 11:9 Дәстпебун 2:18

* 11:10 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бона ве йәке у бона мьлйак’әтед кӧ дьбиньн, гәрәке к’ӧлфәт сәргьредайи бә, чаwа нишана кӧ һ’ӧкӧме wе һәйә дӧа у п’ехәмбәртийе бькә».

+ 11:11 Галати 3:28

+ 11:15 Жьмар 5:18

+ 11:18 Корьнт’и I 1:10-12

+ 11:19 Йуһ’әнна I 2:19

+ 11:22 Мәсәлә 17:5

+ 11:23 Галати 1:12

+ 11:24 Луqа 22:19

* 11:24-25 Луqа 22:18-19.

+ 11:25 Луqа 22:20

+ 11:27 Йуһ’әнна 6:53-56

* 11:29 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «бәдәна Хӧдан» т’әне «бәдән» һәйә.

+ 11:32 Мәсәлә 3:12

+ 12:1 Корьнт’и I 14:1

+ 12:2 Әфәси 2:12

+ 12:3 Йуһ’әнна I 4:2-3

* 12:4-12 Р’омайи 12:4-8.

+ 12:4 Р’омайи 12:6, Әфәси 4:4-6

+ 12:5 Р’омайи 12:7

+ 12:6 Филипи 2:13

+ 12:9 Мәтта 17:20, Корьнт’и I 13:2

* 12:10 К’ьтеба Пирозда у илаһи нава ве нә’ма Паwлосда, хәбәра «п’ехәмбәрти» фьрә те фә’мкьрьне. Йе кӧ п’ехәмбәртийе дькә, әw бь р’ебәрийа Р’ӧһ’е Пироз готьнәкә жь Хwәде ә’лами мәрьва дькә. Чаwа Паwлос Корьнт’и I 14:3-да дьбежә, йе кӧ п’ехәмбәртийе дькә, баwәрийа мәрьва ава дькә, дьл дьдә бәр wан у бәр дьле wанда те. Иди п’ехәмбәрти нә т’әне бона тьштед кӧ һе нәqәwьми йә.

+ 12:10 Марqос 16:17, К’аред Шандийа 2:4, К’аред Шандийа 10:46, Корьнт’и I 14:2

+ 12:12 Р’омайи 12:5, Корьнт’и I 10:17, Әфәси 4:25

+ 12:13 Галати 5:6, Әфәси 2:14, Колоси 3:11

+ 12:26 Р’омайи 12:15

+ 12:27 Р’омайи 12:5, Әфәси 1:23, Әфәси 4:12, Колоси 1:18, Колоси 1:24

* 12:28 Әфәси 4:11.

+ 12:28 К’аред Шандийа 11:27, Әфәси 4:11

+ 12:31 Корьнт’и I 14:1, Корьнт’и I 14:39

* 13:2 Мәтта 17:20; 21:21.

+ 13:2 К’аред Шандийа 2:18, Мәтта 17:20, Марqос 11:23, Корьнт’и I 12:9

+ 13:11 Әфәси 4:14

+ 13:12 Мәтта 5:8, Йуһ’әнна I 3:2, Корьнт’и I 8:3, Галати 4:9

+ 14:1 Корьнт’и I 16:14, Корьнт’и I 12:1

+ 14:5 Жьмар 11:29

+ 14:8 Жьмар 10:9

+ 14:15 Аqуб 5:13, Әфәси 5:19

+ 14:16 Корьнт’и II 1:20, Ә’йанти 3:14

+ 14:20 Әфәси 4:14, Мәтта 18:3, Корьнт’и I 2:6

* 14:21 Ишайа 28:11-12; Qануна Дӧщари 28:49.

* 14:22 Хәбәра «нишан» ль вьр бь дӧ щур’а те фә’мкьрьне, к’ар у зьрар. П’ехәмбәрти нишанәкә к’ар ә бона баwәрмәнда, чьмки пе wе баwәрийа wан те шьдандьне, к’аре дьк’әвьн. Ле хәбәрдана бь зьманед хәриб бона нәбаwәра нишанәкә зьрар ә, чьмки фә’м накьн, к’аре нак’әвьн.

+ 14:22 К’аред Шандийа 2:6

+ 14:23 К’аред Шандийа 2:13

+ 14:26 Корьнт’и II 12:19, Корьнт’и II 13:10

+ 14:29 Йуһ’әнна I 4:1, Т’есалоники I 5:20-21

* 14:33 Аһа жи те фә’мкьрьне кӧ әв хәбәр «чаwа нава һ’әму щьвинед щьмә’та Хwәдеда» р’еза 33-ва гьредайи йә, нә кӧ р’еза 34-ва. Аwа готи әв те фә’мкьрьне чаwа фькьрәкә хwәсәрихwә йә: «Нава һ’әму щьвинед щьмә’та Хwәдеда аһа йә».

+ 14:34 Тимот’ейо I 2:11-12, Дәстпебун 3:16, Пәтрус I 3:1, Әфәси 5:22, Колоси 3:18

+ 14:39 Корьнт’и I 12:31, Корьнт’и I 14:1

+ 14:40 Колоси 2:5

+ 15:2 Галати 3:4

* 15:3 Ишайа 53:5-12.

+ 15:3 Луqа 24:27

* 15:4 Зәбура 16:8-10.

+ 15:4 Зәбур 16:10,

* 15:5 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Кифас».

* 15:5# Луqа 24:34-36; Мәтта 28:16-17; Марqос 16:14; Йуһ’әнна 20:19.

+ 15:5 Луqа 24:34, Луqа 24:36

+ 15:7 К’аред Шандийа 12:17, Луqа 24:50, К’аред Шандийа 1:3-4

* 15:8 К’аред Шандийа 9:3-6.

+ 15:8 Корьнт’и II 12:11

* 15:9 К’аред Шандийа 8:3.

+ 15:9 Әфәси 3:7-8, К’аред Шандийа 8:3

+ 15:10 Корьнт’и II 11:23, Колоси 1:29

+ 15:12 К’аред Шандийа 23:8, Тимот’ейо II 2:18

+ 15:17 Р’омайи 4:25

+ 15:18 Т’есалоники I 4:16, Ә’йанти 14:13

+ 15:20 Т’есалоники I 4:14, Тимот’ейо II 2:8, К’аред Шандийа 26:23, Колоси 1:18, Ә’йанти 1:5

+ 15:21 Р’омайи 5:12-18

+ 15:23 Т’есалоники I 4:16

+ 15:24 Пәтрус I 3:22, Р’омайи 8:38, Әфәси 1:21, Луqа 1:33, Ә’йанти 11:15

* 15:25 Зәбур 110:1.

+ 15:25 Зәбур 110:1, Ибрани 2:8

* 15:27 Зәбур 8:6.

+ 15:27 Зәбур 8:6, Әфәси 1:22

+ 15:28 Йуһ’әнна 14:28, Әфәси 1:23, Колоси 3:11

+ 15:30 Корьнт’и II 11:26

+ 15:31 Т’есалоники I 2:19

* 15:32 Ишайа 22:13; 56:12.

* 15:33 Әва готьнәкә йәки йунан ә, наве wи «Мәнандәр», бәри Иса жь сала 342-а һ’әта сала 291-а һәбу.

+ 15:34 Корьнт’и I 6:5

+ 15:36 Йуһ’әнна 12:24

+ 15:42 Филипи 3:21, Колоси 3:1

* 15:45 Дәстпебун 2:7.

+ 15:45 Дәстпебун 2:7

+ 15:47 Дәстпебун 2:7, Йуһ’әнна 3:13, Йуһ’әнна 6:38

+ 15:49 Дәстпебун 5:3

* 15:51-52 Т’есалоники I 4:14-17.

+ 15:51 Филипи 3:21

+ 15:52 Мәтта 24:31, Т’есалоники I 4:16, Ә’йанти 11:15, Т’есалоники I 4:15, Филипи 3:21

+ 15:53 Корьнт’и II 5:2-4

* 15:54 Ишайа 25:8.

* 15:55 Һосәйа 13:14.

+ 15:55 Тимот’ейо II 1:10, Ибрани 2:14-15

+ 15:56 Р’омайи 4:15, Р’омайи 7:8

+ 15:57 Р’омайи 8:37

+ 16:1 К’аред Шандийа 24:17, Р’омайи 15:25-28, Галати 2:10

+ 16:2 К’аред Шандийа 20:7, Ә’йанти 1:10, Корьнт’и II 8:3, Корьнт’и II 9:3

+ 16:3 К’аред Шандийа 18:27, Корьнт’и II 3:1, К’аред Шандийа 24:17, Р’омайи 15:25-28

+ 16:5 К’аред Шандийа 19:21, Корьнт’и II 1:16

+ 16:8 Дәрк’әтьн 23:16, Дәрк’әтьн 34:22, Q. К’аһинтийе 23:15, Q. Дӧщари 16:9, К’аред Шандийа 2:1

+ 16:10 К’аред Шандийа 16:1, Корьнт’и I 4:17

+ 16:12 К’аред Шандийа 18:24, К’аред Шандийа 19:1, Корьнт’и I 1:12, Корьнт’и I 3:5, Корьнт’и I 4:6

+ 16:13 Мәтта 25:13, Т’есалоники II 2:15

+ 16:14 Корьнт’и I 14:1

+ 16:15 Корьнт’и I 1:16

+ 16:16 Филипи 2:29, Т’есалоники I 5:12-13, Тимот’ейо I 5:17

+ 16:19 К’аред Шандийа 18:2, Р’омайи 16:3, Тимот’ейо II 4:19

+ 16:20 Р’омайи 16:16

+ 16:21 Галати 6:11, Колоси 4:18, Т’есалоники II 3:17, Фьлимон 1:19

* 16:22 «Маранат’а» бь зьмане арами те фә’мкьрьне: «Йа Хӧдан wәрә».

+ 16:22 Р’омайи 9:3, Галати 1:8, Ә’йанти 22:20

+ 1:1 К’аред Шандийа 18:1-17

+ 1:3 Пәтрус I 1:3, Әфәси 1:3

+ 1:5 Р’омайи 8:17, Филипи 3:10, Колоси 1:24

+ 1:6 Тимот’ейо II 2:10

+ 1:8 К’аред Шандийа 19:23, Корьнт’и I 15:32

+ 1:9 Корьнт’и II 4:14

+ 1:10 К’аред Шандийа 12:11, К’аред Шандийа 14:19-20, К’аред Шандийа 21:32-33, К’аред Шандийа 27:44

+ 1:11 Р’омайи 15:31, Т’есалоники II 3:2, К’аред Шандийа 12:5, Әфәси 6:18

* 1:12 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Бь дьлсахийе у һ’әлалийе».

+ 1:12 К’аред Шандийа 23:1, Тимот’ейо II 1:3, Корьнт’и I 2:4, Корьнт’и I 2:13

+ 1:13 Корьнт’и I 1:8, Т’есалоники I 4:16-18, Т’есалоники I 2:19-20

+ 1:15 Корьнт’и I 4:19

* 1:16 К’аред Шандийа 19:21.

+ 1:16 К’аред Шандийа 19:21, Корьнт’и I 16:5

+ 1:18 Корьнт’и I 1:9

* 1:19 Бь йунани «Силвано» ньвисар ә, кӧ щур’әки наве «Силас» ә.

+ 1:19 К’аред Шандийа 15:22, К’аред Шандийа 16:1

+ 1:20 Корьнт’и I 14:16, Ә’йанти 3:14

+ 1:22 Корьнт’и II 5:5, Ибрани 6:11, Әфәси 1:13

+ 1:23 Р’омайи 1:9, Галати 1:20, Филипи 1:8, Т’есалоники I 2:5

+ 2:2 Корьнт’и II 7:8

+ 2:4 Корьнт’и II 7:12

+ 2:6 Корьнт’и I 5:4-5

+ 2:11 Пәтрус I 5:8

+ 2:12 К’аред Шандийа 16:8, К’аред Шандийа 20:6

* 2:13 К’аред Шандийа 20:1.

+ 2:13 Корьнт’и II 7:6, Корьнт’и II 8:6, Корьнт’и II 12:18

* 2:14 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Кӧ т’ьме мә бь Мәсиһ сәр дьхә».

+ 2:14 Колоси 2:15

+ 2:15 Корьнт’и I 1:18, Дәстпебун 8:21, Дәрк’әтьн 29:18, Әфәси 5:2, Филипи 4:18

+ 3:1 К’аред Шандийа 18:27, Корьнт’и I 16:3

* 3:3 Дәрк’әтьн 24:12; Йерәмийа 31:33; Һәзәкийел 11:19; 36:26.

+ 3:3 Дәрк’әтьн 24:12, Дәрк’әтьн 31:18, Q. Дӧщари 6:6,

+ 3:6 Луqа 22:20, Әфәси 3:7, Колоси 1:23, Р’омайи 2:27, Йуһ’әнна 6:63

* 3:7 Дәрк’әтьн 34:29.

+ 3:7 Дәрк’әтьн 34:29-35

* 3:13 Дәрк’әтьн 34:33.

+ 3:14 Марqос 6:52, К’аред Шандийа 15:21

* 3:16 Дәрк’әтьн 34:34.

+ 3:16 Дәрк’әтьн 34:34

+ 3:17 Йуһ’әнна 4:24, Йуһ’әнна 8:32, Аqуб 2:12, Пәтрус I 2:16, Р’омайи 6:18, Корьнт’и I 7:22, Галати 5:1

* 3:18 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Әм һ’әму жи р’уки бехеликьри р’умәта Хӧдан дьбиньн».

+ 3:18 Йуһ’әнна I 3:2, Р’омайи 8:29, Филипи 3:21

+ 4:1 Корьнт’и II 3:6

+ 4:2 Корьнт’и II 2:17, Т’есалоники I 2:3

+ 4:3 Корьнт’и II 3:14, Корьнт’и II 2:15

+ 4:4 Йуһ’әнна 12:31, Колоси 1:15, Ибрани 1:3

+ 4:5 Марqос 10:43, Корьнт’и I 9:19

* 4:6 Дәстпебун 1:3.

+ 4:6 Дәстпебун 1:3

+ 4:7 Р’омайи 9:21-22, Корьнт’и I 2:5

+ 4:8 Корьнт’и II 7:5

+ 4:9 Йуһ’әнна 15:20

+ 4:10 Р’омайи 6:5

+ 4:11 Корьнт’и II 6:9

* 4:13 Зәбур 116:10.

+ 4:13 Зәбур 116:10

+ 4:14 Т’есалоники I 4:14

+ 4:16 Р’омайи 12:2, Әфәси 4:23

+ 4:17 Р’омайи 8:18

+ 4:18 Р’омайи 8:24, Ибрани 11:1

+ 5:2 Р’омайи 8:23

+ 5:3 Корьнт’и I 15:53

+ 5:5 Корьнт’и II 1:22, Әфәси 1:14

+ 5:7 Корьнт’и II 4:18

+ 5:9 Колоси 1:10

* 5:10 Р’омайи 14:10.

+ 5:10 Мәтта 25:31-32, К’аред Шандийа 10:42, Р’омайи 14:10

+ 5:11 Корьнт’и II 4:2

+ 5:12 Корьнт’и II 3:1, Корьнт’и II 11:16, Корьнт’и II 12:1

+ 5:13 Марqос 3:21, Корьнт’и II 11:1

+ 5:14 Р’омайи 5:15

+ 5:15 Пәтрус I 4:2, Р’омайи 14:7-8

* 5:17 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «У ва һәр тьшт ну буйә».

+ 5:17 Р’омайи 6:4, Ә’йанти 21:5

+ 5:18 Р’омайи 5:10-11, Колоси 1:20

+ 5:19 Зәбур 32:1-2, Р’омайи 4:8

+ 5:20 Әфәси 6:20

* 5:21 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Хwәде Әw бона мә кьрә qӧрбан бона гӧна».

+ 5:21 Йуһ’әнна 8:46, Пәтрус I 2:22, Йуһ’әнна I 3:5, Ибрани 4:15, Р’омайи 8:3, Р’омайи 1:17, Р’омайи 4:25, Корьнт’и I 1:30

+ 6:1 Корьнт’и I 3:9

* 6:2 Ишайа 49:8.

+ 6:4 К’аред Шандийа 9:16, К’аред Шандийа 16:23, К’аред Шандийа 17:5, Корьнт’и II 11:23-27

* 6:5 К’аред Шандийа 16:22-23; 17:1-10.

+ 6:7 Корьнт’и II 10:4, Әфәси 6:11-17

+ 6:8 Р’омайи 3:8

+ 6:9 Корьнт’и II 4:11

+ 6:10 Йуһ’әнна 16:22, К’аред Шандийа 3:6

+ 6:13 Корьнт’и I 4:14

+ 6:14 Q. Дӧщари 7:3, Әфәси 5:7, Йуһ’әнна I 1:6

* 6:15 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Бәлиар». «Бәлиар» навәки щьн ә.

+ 6:15 Корьнт’и I 10:21

* 6:16 Qануна К’аһинтийе 26:12; Йерәмийа 32:38; Һәзәкийел 37:27.

+ 6:16 Әфәси 2:21, Корьнт’и I 3:16-17, Q. К’аһинтийе 26:11-12,

* 6:17 Ишайа 52:11; Һәзәкийел 20:34, 41.

* 6:18 П’адшати II. 7:8, 14.

* 7:1 Бь готьнәкә дьн: «П’ис, мьр’дар’».

+ 7:1 Йуһ’әнна I 3:3

+ 7:2 К’аред Шандийа 20:33

+ 7:3 Филипи 1:7

+ 7:4 Колоси 1:24

+ 7:5 Корьнт’и II 2:13, Корьнт’и II 4:8

+ 7:6 Корьнт’и II 1:4, Корьнт’и II 2:13, Корьнт’и II 8:6, Корьнт’и II 12:18

+ 7:8 Корьнт’и II 2:2-4

+ 7:10 Мәтта 5:4,

+ 7:12 Корьнт’и I 5:1-2, Корьнт’и II 2:4

* 8:1 Р’омайи 15:26.

+ 8:2 Марqос 12:44

+ 8:3 Корьнт’и I 16:2

+ 8:4 Р’омайи 15:26

+ 8:6 Корьнт’и II 2:13, Корьнт’и II 7:6

+ 8:7 Корьнт’и I 1:5

+ 8:8 Корьнт’и I 7:6

+ 8:9 Аqуб 2:5, Филипи 2:6-7

+ 8:10 Корьнт’и I 7:25

+ 8:12 Марqос 12:43-44, Луqа 21:3

+ 8:14 К’аред Шандийа 4:34

* 8:15 Дәрк’әтьн 16:18.

+ 8:15 Дәрк’әтьн 16:18

+ 8:24 Корьнт’и II 7:4

+ 9:1 Р’омайи 15:25

+ 9:3 Корьнт’и II 8:6, Корьнт’и I 16:2

+ 9:6 Мәсәлә 11:24-25, Луqа 6:38, Галати 6:7

+ 9:7 Q. Дӧщари 15:10, Дәрк’әтьн 25:2

+ 9:8 Филипи 4:19

* 9:9 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Һәqийа Wи».

* 9:9# Зәбур 112:9 (111:9).

+ 9:9 Зәбур 112:9

* 9:10 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бәред һәqийа wә».

* 9:10# Ишайа 55:10.

+ 9:11 Корьнт’и I 1:5

+ 9:13 Мәтта 5:16, Пәтрус I 2:12

+ 10:1 Мәтта 11:29

+ 10:2 Корьнт’и I 4:21, Корьнт’и II 13:2, Корьнт’и II 13:10

+ 10:4 Корьнт’и II 6:7, Әфәси 6:11

+ 10:7 Корьнт’и I 3:23, Галати 3:29

+ 10:8 Корьнт’и II 13:10

+ 10:10 Корьнт’и I 1:17

* 10:17 Йерәмийа 9:24.

+ 10:17 Корьнт’и I 1:31

+ 10:18 Р’омайи 2:29, Корьнт’и I 4:5

+ 11:1 Корьнт’и II 5:13

+ 11:2 Әфәси 5:27, Ә’йанти 14:4

* 11:3 Дәстпебун 3:1-6, 13.

+ 11:3 Дәстпебун 3:1, Дәстпебун 3:4, Йуһ’әнна 8:44, Тимот’ейо I 2:14

+ 11:4 Галати 1:6

+ 11:5 Корьнт’и II 12:11

+ 11:6 Корьнт’и I 1:17, Корьнт’и II 10:10

+ 11:7 Корьнт’и I 9:18

* 11:9 Филипи 4:15-18.

+ 11:9 Корьнт’и II 12:13, Филипи 4:15

+ 11:10 Р’омайи 9:1, Тимот’ейо I 2:7

+ 11:13 Филипи 1:15, К’аред Шандийа 20:30, Пәтрус II 2:1, Ә’йанти 2:2

+ 11:14 Галати 1:8

+ 11:15 Филипи 3:19

+ 11:16 Корьнт’и II 5:12

+ 11:18 Филипи 3:3-4

+ 11:19 Корьнт’и I 4:10

+ 11:20 Галати 2:4, Галати 4:3

+ 11:22 Р’омайи 11:1, Филипи 3:5

+ 11:23 Корьнт’и I 15:10, Корьнт’и II 6:4-5

* 11:24 Qануна Дӧщари 25:3.

* 11:25 К’аред Шандийа 16:22; 14:19.

+ 11:25 К’аред Шандийа 16:22-23, К’аред Шандийа 14:19, К’аред Шандийа 27:41-44

* 11:26 К’аред Шандийа 9:23-25; 14:5.

+ 11:26 Галати 2:4

+ 11:27 К’аред Шандийа 18:3, Т’есалоники I 2:9, Т’есалоники II 3:8, Корьнт’и I 4:11

+ 11:29 Корьнт’и I 9:22

* 11:32 К’аред Шандийа 9:23-25.

+ 11:33 К’аред Шандийа 9:24-25

+ 12:1 Корьнт’и II 5:12, Корьнт’и II 11:16, Галати 1:12, Галати 2:2, Әфәси 3:3

* 12:2 Һьнәк дьфькьрьн, кӧ дәма Паwлосда «ә’змане сьсийа» йе һәри жорьн бу.

+ 12:10 Марqос 10:30, Мәтта 5:11-12, Р’омайи 5:3

+ 12:11 Корьнт’и I 15:8-9, Корьнт’и II 11:5

+ 12:12 К’аред Шандийа 15:12, Р’омайи 15:19

+ 12:13 Корьнт’и II 11:9

+ 12:14 Корьнт’и II 13:1, Корьнт’и I 10:33

+ 12:15 Филипи 2:17, Колоси 1:24, Т’есалоники I 2:8

+ 12:16 Корьнт’и II 11:9

+ 12:18 Корьнт’и II 8:6, Корьнт’и II 8:18

+ 12:19 Р’омайи 1:9, Р’омайи 9:1, Корьнт’и I 14:26

* 12:20 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Т’әне хwәр’а».

+ 12:21 Корьнт’и I 5:1, Корьнт’и I 6:18

* 13:1 Qануна Дӧщари 19:15.

+ 13:1 Корьнт’и II 12:14, Q. Дӧщари 19:15, Мәтта 18:16

+ 13:4 Р’омайи 6:4

+ 13:9 Корьнт’и I 4:10

+ 13:10 Корьнт’и II 10:8

+ 13:11 Марqос 9:50, Р’омайи 12:18, Т’есалоники I 5:13, Р’омайи 15:33, Р’омайи 16:16

+ 13:12 Р’омайи 16:16, Филипи 4:22

+ 1:1 Галати 1:11-12

+ 1:2 Филипи 4:21, К’аред Шандийа 16:6, К’аред Шандийа 18:23

+ 1:4 Мәтта 20:28, Р’омайи 4:25, Марqос 14:36

+ 1:6 Марqос 4:17, Ибрани 6:4, Корьнт’и II 11:4

+ 1:7 К’аред Шандийа 15:24, Галати 5:10

+ 1:8 Корьнт’и II 11:14, Р’омайи 9:3, Корьнт’и I 16:22

+ 1:10 Т’есалоники I 2:4

+ 1:12 К’аред Шандийа 9:6, К’аред Шандийа 26:16, Корьнт’и I 11:23

+ 1:13 К’аред Шандийа 26:5, К’аред Шандийа 8:3, Филипи 3:6

* 1:14 К’аред Шандийа 8:3; 22:3-5.

+ 1:14 Мәтта 15:2, Марqос 7:3

+ 1:15 Луqа 1:15, К’аред Шандийа 9:15, Р’омайи 1:5, Тимот’ейо I 2:7

* 1:16 К’аред Шандийа 9:3-6.

+ 1:17 К’аред Шандийа 9:19

* 1:18 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Кифас». «Кифас» бь зьмане арами те фә’мкьрьне: «Пәтрус».

* 1:18# К’аред Шандийа 9:26-30.

+ 1:18 Йуһ’әнна 1:42, К’аред Шандийа 9:26-27

+ 1:19 К’аред Шандийа 12:17, К’аред Шандийа 15:13, Аqуб 1:1

+ 1:20 Р’омайи 1:9, Р’омайи 9:1, Корьнт’и II 1:23

+ 1:23 К’аред Шандийа 9:21

* 2:1 К’аред Шандийа 11:30; 15:2.

+ 2:1 К’аред Шандийа 4:36, Корьнт’и II 2:13, Тимот’ейо II 4:10

+ 2:2 Галати 1:12, Әфәси 3:3, Филипи 2:16

+ 2:3 К’аред Шандийа 16:3

+ 2:4 К’аред Шандийа 15:24, Корьнт’и II 11:26, Корьнт’и II 11:20, Галати 4:3, Галати 4:25

+ 2:6 Q. Дӧщари 10:17

* 2:7 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Нәсьнәткьрийа».

* 2:7# Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Сьнәткьрийа».

+ 2:7 К’аред Шандийа 9:15, Корьнт’и I 9:17

* 2:9 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Кифас».

+ 2:9 К’аред Шандийа 4:36, К’аред Шандийа 9:27, К’аред Шандийа 13:2, К’аред Шандийа 15:36, Корьнт’и I 9:6

+ 2:10 К’аред Шандийа 24:17, Р’омайи 15:25-28, Корьнт’и I 16:1

+ 2:11 К’аред Шандийа 11:20

+ 2:12 К’аред Шандийа 11:3, К’аред Шандийа 11:2, К’аред Шандийа 15:1

+ 2:14 Тимот’ейо I 5:20

* 2:16 Р’омайи 3:20-22.

+ 2:16 Галати 3:11, К’аред Шандийа 13:39, Р’омайи 3:21, Галати 3:11, Зәбур 143:2, Р’омайи 3:20

+ 2:19 Р’омайи 14:8, Р’омайи 6:6, Галати 6:14

+ 2:20 Йуһ’әнна 17:23

* 3:1 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Кӧ һун гӧр’а р’астийе нәкьн».

+ 3:2 Р’омайи 10:17

+ 3:4 Корьнт’и I 15:2

+ 3:5 Корьнт’и I 12:10

* 3:6 Дәстпебун 15:6; Р’омайи 4:3.

+ 3:6 Дәстпебун 15:6, Аqуб 2:23, Р’омайи 4:3

* 3:7 Р’омайи 4:16.

* 3:8 Дәстпебун 12:3; 18:18; 22:18.

+ 3:8 Р’омайи 3:30, Дәстпебун 12:3

* 3:10 Qануна Дӧщари 27:26.

+ 3:10 Р’омайи 4:15, Q. Дӧщари 27:26

* 3:11 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Йе бь баwәрийе р’астһ’әсаббуйи wе бьжи». Һәбаqуq 2:4.

+ 3:11 К’аред Шандийа 13:39, Р’омайи 3:20, Галати 2:16, Р’омайи 1:17, Ибрани 10:38

* 3:12 Qануна К’аһинтийе 18:5.

+ 3:12 Q. К’аһинтийе 18:5, Р’омайи 10:5

* 3:13 Qануна Дӧщари 21:23.

+ 3:13 Q. Дӧщари 21:23

+ 3:14 К’аред Шандийа 1:5, К’аред Шандийа 2:33

* 3:16 Дәстпебун 12:7; 13:15; 24:7.

+ 3:16 Р’омайи 4:13, Ибрани 7:6, Дәстпебун 12:7, Дәстпебун 17:19

* 3:17 Дәрк’әтьн 12:40.

+ 3:17 Дәрк’әтьн 12:40-41

* 3:18 Р’омайи 4:14.

+ 3:18 Р’омайи 4:14

* 3:19 Әw йәк Муса бу.

* 3:19# Qануна Дӧщари 33:1-3; Ибрани 2:2; К’аред Шандийа 7:38, 52.

+ 3:19 Р’омайи 4:13, Р’омайи 5:20, Q. Дӧщари 33:2, К’аред Шандийа 7:53

+ 3:20 Тимот’ейо I 2:5, Ибрани 8:6, Q. Дӧщари 6:4-5, Р’омайи 3:30

+ 3:22 Р’омайи 3:9, Р’омайи 4:16

* 3:24 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Qанун бу т’әрбәтдар һ’әта һатьна Мәсиһ».

+ 3:24 Р’омайи 10:4

* 3:26 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Һун һ’әму жи кӧ баwәрийа хwә Мәсиһ Иса тиньн, лаwед Хwәде нә».

+ 3:26 Йуһ’әнна I 3:2, Р’омайи 8:15-16, Әфәси 1:5

+ 3:27 Р’омайи 6:3-4, Р’омайи 13:14

+ 3:28 Корьнт’и I 12:13, Әфәси 6:6, Корьнт’и I 11:11

* 3:29 Р’омайи 4:13.

+ 3:29 Корьнт’и I 3:23, Корьнт’и II 10:7, Р’омайи 8:17, Әфәси 3:6

* 4:3 Бь готьнәкә дьн: «Qәwат йан һ’ӧнӧред р’ӧһ’ед ве т’әбийәтеда, йан жи р’аw-р’ьзьм у qәйдә-qанунед ве дьнйайе».

+ 4:4 Марqос 1:15, Луqа 2:7, Луqа 2:27

* 4:5-7 Р’омайи 8:15-17.

+ 4:5 Галати 3:13

+ 4:9 Зәбур 36:10, Корьнт’и I 8:3, Колоси 2:8, Колоси 2:20, Ибрани 7:18

+ 4:10 Р’омайи 14:5, Колоси 2:16

+ 4:11 Т’есалоники I 3:5

+ 4:13 Корьнт’и I 2:3

+ 4:14 Луqа 10:16, Т’есалоники I 2:13

* 4:22 Дәстпебун 16:15; 21:2.

+ 4:22 Дәстпебун 16:5, Дәстпебун 21:2

+ 4:23 Дәстпебун 16:3-4, Дәстпебун 17:16

* 4:24 Дәстпебун 16.

+ 4:24 Дәрк’әтьн 19:1-2

* 4:26 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Ле Оршәлима жорьн аза йә, әw дийа мә йә».

+ 4:26 Ибрани 12:22, Ә’йанти 21:2

* 4:27 Ишайа 54:1.

* 4:28 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «һун» «әм» һәйә.

* 4:28# Дәстпебун 17:18-22.

+ 4:28 Р’омайи 9:8

* 4:29 Дәстпебун 21:9.

+ 4:29 Дәстпебун 21:9

* 4:30 Дәстпебун 21:10.

+ 4:30 Дәстпебун 21:10

+ 5:1 Йуһ’әнна 8:32, Аqуб 2:12, Пәтрус I 2:16, Р’омайи 6:18, Корьнт’и I 7:22, Корьнт’и II 3:17, Галати 2:4, Галати 5:13, К’аред Шандийа 15:10

+ 5:2 К’аред Шандийа 15:1-2, Корьнт’и I 7:18

+ 5:3 Р’омайи 2:25

+ 5:4 Р’омайи 9:31

+ 5:5 Р’омайи 8:23

+ 5:6 Корьнт’и I 7:19, Корьнт’и I 12:13, Галати 6:15, Әфәси 2:14, Колоси 3:11, Аqуб 2:18

+ 5:7 Корьнт’и I 9:24

* 5:9 Корьнт’и I 5:6.

+ 5:9 Мәтта 13:33, Луqа 13:21, Корьнт’и I 5:6

+ 5:10 К’аред Шандийа 15:24, Галати 1:7

+ 5:11 К’аред Шандийа 16:3, Корьнт’и I 1:23

+ 5:13 Пәтрус I 2:16, Пәтрус II 2:19, Корьнт’и I 9:19

* 5:14 Qануна К’аһинтийе 19:18.

+ 5:14 Мәтта 7:12, Мәтта 22:40, Q. К’аһинтийе 19:18

+ 5:16 Р’омайи 8:4, Р’омайи 13:14, Әфәси 2:3

* 5:17 Р’омайи 7:15-23.

+ 5:17 Р’омайи 7:15, Р’омайи 7:19, Р’омайи 7:23

+ 5:18 Р’омайи 7:4, Әфәси 2:15, Колоси 2:14

+ 5:19 Марqос 7:21-23, Корьнт’и I 3:3, Корьнт’и I 6:9-10, Корьнт’и I 6:18, Әфәси 5:3

* 5:20 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Т’әне хwәр’а».

+ 5:20 Корьнт’и I 11:19

* 5:21 Нав һьнәк дәстньвисарада «меркӧжи» т’ӧнә.

+ 5:21 Корьнт’и I 6:9-10, Әфәси 5:5

+ 5:22 Әфәси 5:9

+ 5:23 Тимот’ейо I 1:9

+ 5:24 Аqуб 4:1, Пәтрус I 2:11, Р’омайи 7:23, Р’омайи 13:14, Р’омайи 6:2, Р’омайи 6:6, Галати 2:19, Колоси 2:20, Колоси 3:3

+ 5:26 Филипи 2:3

+ 6:1 Корьнт’и I 2:15, Аqуб 5:19, Тимот’ейо II 2:25, Т’есалоники I 5:14

+ 6:2 Р’омайи 15:1, Йуһ’әнна I 4:21

+ 6:3 Корьнт’и I 3:7, Корьнт’и I 8:2

+ 6:5 Р’омайи 14:12

+ 6:6 Луqа 10:7, Корьнт’и I 9:11, Тимот’ейо I 5:18

+ 6:7 Мәсәлә 22:7, Корьнт’и II 9:6

+ 6:8 Мәсәлә 11:19, Аqуб 3:18

+ 6:9 Т’есалоники II 3:13, Мәтта 10:22

+ 6:10 Мәсәлә 3:27, Йуһ’әнна III 1:5, Ибрани 13:1

+ 6:11 Корьнт’и I 16:21, Т’есалоники II 3:17, Фьлимон 1:19

+ 6:14 Корьнт’и I 2:2, Галати 2:19, Р’омайи 6:6

+ 6:15 Корьнт’и I 7:19, Корьнт’и I 12:13, Галати 5:6, Әфәси 2:14, Колоси 3:11

* 6:16 «Исраел» р’ӧһ’ани те фә’мкьрьне (Р’омайи 3:28-29; 9:6-29; Галати 3:28-29).

+ 6:16 Зәбур 125:5, Зәбур 128:5

* 1:1 Нав һьнәк дәстньвисарада «Әфәседа» т’ӧнә.

+ 1:3 Пәтрус I 1:3, Корьнт’и II 1:3

+ 1:4 Щьһуда 1:24, Колоси 1:22, Т’есалоники I 4:7

* 1:5 Бь готьнәкә дьн: «Һәqе лаwтийа Хwәде бьстиньн».

+ 1:5 Йуһ’әнна I 3:2, Р’омайи 8:15-16, Галати 3:26

* 1:7 Колоси 1:14.

+ 1:7 Колоси 1:14

+ 1:9 Р’омайи 16:24, Әфәси 3:3-5, Әфәси 6:19

* 1:10 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Wәк’илти».

+ 1:10 Әфәси 2:14, Колоси 1:20

+ 1:13 Әстәр 8:8, Корьнт’и II 1:22, Әфәси 4:30

+ 1:15 Колоси 1:3-4

+ 1:18 Колоси 1:27

* 1:20 Зәбур 110:1.

+ 1:20 Зәбур 110:1, К’аред Шандийа 7:55-56, Р’омайи 8:34, Әфәси 2:6, Колоси 3:1

+ 1:21 Пәтрус I 3:22, Р’омайи 8:38, Корьнт’и I 15:24, Колоси 2:10, Ибрани 1:4

* 1:22 Зәбур 8:6.

* 1:22# Колоси 1:18.

+ 1:22 Зәбур 8:6, Зәбур 110:1, Корьнт’и I 15:27, Корьнт’и I 11:3, Әфәси 5:23

+ 1:23 Әфәси 4:12, Әфәси 5:23, Әфәси 5:30, Колоси 1:18, Корьнт’и I 15:28, Колоси 3:11

* 2:1 Колоси 2:13.

+ 2:1 Луqа 15:24, Р’омайи 11:15, Колоси 1:21, Колоси 2:13

+ 2:2 Йуһ’әнна 12:31, Йуһ’әнна 14:30, Колоси 3:7

+ 2:3 Галати 5:16

+ 2:4 Йуһ’әнна 3:16, Йуһ’әнна I 3:1, Р’омайи 5:8

+ 2:5 Колоси 2:13, Тито 3:5

+ 2:6 Әфәси 1:20

+ 2:8 Луqа 7:50, Луqа 8:48, К’аред Шандийа 15:11, Пәтрус I 1:5, Тито 2:11, Тито 3:5

+ 2:9 Р’омайи 3:27, Тито 3:5, Р’омайи 3:27, Корьнт’и I 1:29

+ 2:10 Тито 2:14, Тито 3:8

+ 2:11 Р’омайи 2:26, Р’омайи 2:28, Колоси 2:11

+ 2:12 Колоси 1:21, Р’омайи 9:4

+ 2:13 К’аред Шандийа 2:39

+ 2:14 Әфәси 1:10, Колоси 1:22

* 2:15 Колоси 2:14.

+ 2:15 Р’омайи 7:4, Колоси 2:14

* 2:16 Колоси 1:20.

+ 2:16 Р’омайи 5:10, Колоси 1:20, Колоси 3:15

* 2:17 Ишайа 57:19.

+ 2:19 Филипи 3:20

+ 2:20 Колоси 2:7, Ә’йанти 21:14, Зәбур 118:22,

+ 2:21 Корьнт’и I 3:16-17

+ 2:22 Пәтрус I 2:5

+ 3:1 Филипи 1:7, Фьлимон 1:1, Тимот’ейо II 2:9

+ 3:2 Әфәси 4:7, Колоси 1:25

+ 3:3 Галати 1:12, Галати 2:2

* 3:4-6 Колоси 1:26-27.

+ 3:6 Галати 3:29, Әфәси 2:16, Мәтта 8:11, Луqа 13:29

+ 3:7 Колоси 1:23

+ 3:8 Корьнт’и I 15:9

+ 3:9 Колоси 1:26

+ 3:10 Әфәси 1:21

+ 3:12 Ибрани 4:16, Ибрани 10:19

+ 3:13 Тимот’ейо II 2:10

+ 3:16 Әфәси 1:18, Колоси 1:27, Колоси 1:11

+ 3:17 Колоси 2:7

+ 3:19 Филипи 4:7, Колоси 2:10

+ 3:20 Щьһуда 1:24, Р’омайи 16:24

+ 3:21 Р’омайи 11:36

+ 4:1 Әфәси 3:1, Филипи 1:27, Колоси 1:10

* 4:2 Колоси 3:12-13.

+ 4:2 Филипи 2:3, Колоси 3:13

+ 4:3 Колоси 3:14

+ 4:4 Әфәси 2:16, Корьнт’и I 6:17

+ 4:5 Корьнт’и I 1:13

+ 4:6 Корьнт’и I 12:6

+ 4:7 Р’омайи 12:3, Әфәси 3:2

* 4:8 Зәбур 68:18.

+ 4:8 Зәбур 68:18

+ 4:9 Йуһ’әнна 3:13

+ 4:10 Ибрани 4:14, Ибрани 7:26

+ 4:11 Корьнт’и I 12:28

+ 4:12 Корьнт’и I 12:27, Әфәси 1:23, Колоси 1:18

+ 4:13 Ибрани 5:12-13, Ибрани 6:1

+ 4:14 Корьнт’и I 13:11, Корьнт’и I 14:20

* 4:15 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бь һ’ьзкьрьне пәй р’астийе бьн».

+ 4:15 Пәтрус II 3:18, Колоси 1:10, Колоси 2:19

* 4:16 Колоси 2:19.

+ 4:17 Пәтрус I 4:3-4, Колоси 3:7

+ 4:18 Р’омайи 1:21, Марqос 3:5

+ 4:19 Пәтрус I 1:14, Р’омайи 1:24-28

* 4:22 Колоси 3:9; Р’омайи 6:6.

+ 4:22 Колоси 3:8-9

+ 4:23 Р’омайи 12:2, Корьнт’и II 4:16

* 4:24 Колоси 3:10.

+ 4:24 Дәстпебун 1:26, Р’омайи 6:4, Колоси 3:10

* 4:25 Зәкәрийа 8:16.

+ 4:25 Q. К’аһинтийе 19:11, Колоси 3:9, Р’омайи 12:5

* 4:26 Зәбур 4:4.

+ 4:26 Зәбур 4:4

+ 4:27 Аqуб 4:7

+ 4:28 Дәрк’әтьн 20:15, Т’есалоники I 4:11, Т’есалоники II 3:8, Т’есалоники II 3:10, Тимот’ейо I 6:18

+ 4:29 Колоси 3:8

+ 4:30 Т’есалоники I 5:19, Әфәси 1:13

+ 4:31 Пәтрус I 3:8, Колоси 3:8

+ 4:32 Мәтта 6:14, Марqос 11:25-26, Луqа 7:41-42, Пәтрус I 3:8, Колоси 3:12-13

+ 5:1 Мәтта 5:48

+ 5:2 Йуһ’әнна 10:11, Йуһ’әнна 15:13, Йуһ’әнна I 3:16, Р’омайи 5:7-8, Ибрани 8:3, Корьнт’и I 13:1, Колоси 3:14

+ 5:3 Корьнт’и I 6:18, Галати 5:19, Т’есалоники I 4:3

+ 5:4 Әфәси 4:29

+ 5:5 Колоси 3:5, Корьнт’и I 6:9-10, Галати 5:21

+ 5:6 Марqос 13:5, Колоси 2:8, Т’есалоники II 2:3, Йуһ’әнна I 3:7, Р’омайи 1:18, Колоси 3:6

+ 5:7 Корьнт’и II 6:14

+ 5:8 Әфәси 2:1-2, Мәтта 5:14, Йуһ’әнна 12:35, Йуһ’әнна I 2:8, Р’омайи 13:12, Филипи 2:15, Т’есалоники I 5:5

+ 5:10 Т’есалоники I 2:4

+ 5:11 Р’омайи 13:12

+ 5:13 Йуһ’әнна 3:20-21

* 5:14 Ишайа 26:19; 60:1.

+ 5:14 Р’омайи 13:11, Луqа 1:78-79

+ 5:15 Колоси 4:5

* 5:16 Колоси 4:5.

+ 5:17 Р’омайи 12:2, Т’есалоники I 5:18

+ 5:18 Мәсәлә 20:1, Мәсәлә 23:20, Мәсәлә 31:4, Тимот’ейо I 5:23

* 5:19 Колоси 3:16-17.

+ 5:19 К’аред Шандийа 16:25, Аqуб 5:13, Корьнт’и I 14:15, Зәбур 27:6, Колоси 3:16

+ 5:20 Колоси 2:7, Т’есалоники II 1:3, Т’есалоники II 2:13

• 5:21 Колоси 3:17

* 5:22 Колоси 3:18; Пәтрус I 3:1.

+ 5:22 Дәстпебун 3:16, Пәтрус I 3:1

+ 5:23 Әфәси 1:22-23, Корьнт’и I 11:3

* 5:25 Колоси 3:19; Пәтрус I 3:7.

+ 5:25 Пәтрус I 3:7

* 5:26 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Wәки wе бь хәбәре һ’әлал кә, пе ава һ’әwз бьшо».

+ 5:26 Йуһ’әнна 13:8, Корьнт’и I 6:11, Тито 3:5, Ибрани 10:22

+ 5:27 Корьнт’и II 11:2, Ә’йанти 14:4

+ 5:30 Корьнт’и I 6:15, Әфәси 1:23, Колоси 1:18

* 5:31 Дәстпебун 2:24.

+ 5:31 Дәстпебун 2:24, Мәтта 19:5, Марqос 10:7-8, Корьнт’и I 6:16

+ 5:33 Әстәр 1:20, Пәтрус I 3:1-6

* 6:1 Колоси 3:20.

+ 6:1 Дәрк’әтьн 20:12, Мәсәлә 1:8, Мәсәлә 6:20, Мәсәлә 23:22

* 6:3 Qануна Дӧщари 5:16; Дәрк’әтьн 20:12.

+ 6:3 Q. Дӧщари 5:16

* 6:4 Колоси 3:21.

+ 6:4 Q. Дӧщари 4:9, Q. Дӧщари 6:7, Мәсәлә 13:24, Мәсәлә 19:18, Мәсәлә 22:6

* 6:5-8 Колоси 3:22-25.

+ 6:5 Пәтрус I 2:18, Колоси 3:22, Тимот’ейо I 6:1, Тито 2:9

+ 6:6 Галати 3:28

+ 6:8 Колоси 3:24

* 6:9 Колоси 4:1; Qануна Дӧщари 10:17.

+ 6:9 Q. К’аһинтийе 25:43, Q. Дӧщари 10:17

+ 6:11 Корьнт’и II 6:7, Корьнт’и II 10:4, Пәтрус I 5:8, Йуһ’әнна I 2:13

+ 6:12 Луqа 22:53, Колоси 1:13, Әфәси 1:21

* 6:14 Ишайа 59:17.

+ 6:14 Т’есалоники I 5:8

* 6:15 Ишайа 52:7.

+ 6:15 Р’омайи 10:15

+ 6:16 Йуһ’әнна I 5:4

* 6:17 Ишайа 59:17.

+ 6:17 Ибрани 4:12

+ 6:18 Луqа 18:1, Луqа 21:36, Щьһуда 1:20, Р’омайи 12:12, Колоси 4:2, Т’есалоники I 5:17, Марqос 13:33

+ 6:19 К’аред Шандийа 4:29, Колоси 4:3, Т’есалоники I 5:25, Т’есалоники II 3:1

+ 6:20 К’аред Шандийа 21:33, К’аред Шандийа 28:20, Корьнт’и II 5:20

• 6:21 Колоси 4:7-8

+ 6:21 К’аред Шандийа 20:4

+ 6:22 Колоси 2:2

+ 1:1 К’аред Шандийа 16:1

+ 1:3 Р’омайи 1:8, Фьлимон 1:4, Тимот’ейо II 1:3

+ 1:5 К’аред Шандийа 16:12-40

+ 1:6 Корьнт’и I 1:8

+ 1:7 Корьнт’и II 7:3, Әфәси 3:1, Колоси 4:18, Тимот’ейо II 2:9, Фьлимон 1:1, Филипи 4:14

+ 1:8 Р’омайи 1:9, Р’омайи 9:1

+ 1:9 Колоси 1:9, Т’есалоники I 3:12-13, Фьлимон 1:6

+ 1:13 К’аред Шандийа 28:30

+ 1:14 К’аред Шандийа 4:31

+ 1:15 Корьнт’и II 11:13

+ 1:19 К’аред Шандийа 16:7

+ 1:20 Марqос 8:38, Р’омайи 1:16, Р’омайи 14:8, Корьнт’и II 5:15

+ 1:23 Тимот’ейо II 4:6

+ 1:27 Әфәси 4:1

+ 1:29 Мәтта 5:11-12

* 1:30 К’аред Шандийа 16:19-40.

+ 1:30 Колоси 1:29, Тимот’ейо I 4:10

* 2:1 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Һәгәр Р’ӧһ’е Пироз wә т’әви Хwә дькә йәк».

+ 2:2 Филипи 4:2, Пәтрус I 3:8, Р’омайи 12:16

+ 2:3 Галати 5:26, Р’омайи 12:10, Әфәси 4:2

+ 2:4 Р’омайи 15:2-3

+ 2:6 Йуһ’әнна 1:1, Йуһ’әнна 5:18, Йуһ’әнна 10:33

+ 2:7 Мәтта 20:28, Р’омайи 8:3, Корьнт’и II 8:9

+ 2:8 Марqос 14:36, Ибрани 5:8

+ 2:9 Мәтта 28:18, Әфәси 1:21, Ибрани 1:4

+ 2:10 Р’омайи 14:11

* 2:11 Ишайа 45:23.

+ 2:13 Корьнт’и I 12:6

* 2:15 Qануна Дӧщари 32:5.

+ 2:15 Щьһуда 1:24, Мәтта 5:14, Әфәси 5:8

+ 2:16 Галати 2:2

+ 2:17 К’аред Шандийа 21:13, Тимот’ейо II 4:6

+ 2:19 К’аред Шандийа 16:1, Т’есалоники I 3:2

+ 2:21 Корьнт’и I 10:24, Корьнт’и I 13:5

+ 2:22 Корьнт’и I 14:7, Тимот’ейо I 1:2, Тимот’ейо II 1:2

+ 2:25 Филипи 4:18

+ 2:29 Р’омайи 16:2, Корьнт’и I 16:18, Т’есалоники I 5:12-13, Тимот’ейо I 5:17

+ 3:1 Филипи 4:4

+ 3:2 Зәбур 22:16, Зәбур 22:20

* 3:3 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Әм Хwәде бь Р’ӧһ’ дьһ’әбиньн».

+ 3:3 Р’омайи 2:29, Әфәси 2:11, Колоси 2:11

+ 3:4 Корьнт’и II 11:18

* 3:5 Р’омайи 11:1; К’аред Шандийа 23:6; 26:5.

+ 3:5 Дәстпебун 17:12, Q. К’аһинтийе 12:3, Р’омайи 11:1, К’аред Шандийа 23:6, К’аред Шандийа 26:5

* 3:6 К’аред Шандийа 8:3; 22:4; 26:9-11.

+ 3:6 К’аред Шандийа 8:3, Галати 1:13, Марqос 10:20, Луqа 1:6, К’аред Шандийа 22:3, К’аред Шандийа 26:5

+ 3:9 Р’омайи 9:30-31, Р’омайи 10:5

+ 3:10 Р’омайи 8:17, Корьнт’и II 1:5, Колоси 1:24, Пәтрус I 4:13, Р’омайи 6:5

+ 3:12 Ибрани 11:40

+ 3:14 Пәтрус I 5:4, Корьнт’и I 9:24-25, Тимот’ейо II 2:5

+ 3:15 Корьнт’и I 2:6

* 3:17 Корьнт’и I 4:16; 11:1.

+ 3:17 Пәтрус I 5:3, Т’есалоники II 3:9, Тимот’ейо I 4:12, Тито 2:7

+ 3:19 Корьнт’и II 11:15, Т’есалоники I 5:3, Марqос 8:33

+ 3:20 Әфәси 2:19, К’аред Шандийа 1:11, Корьнт’и I 1:7

+ 3:21 Корьнт’и I 15:35-52, Йуһ’әнна I 3:2, Р’омайи 8:29, Корьнт’и II 3:18, Колоси 3:1

+ 4:2 Филипи 2:2

+ 4:3 Дәрк’әтьн 32:32, Зәбур 69:28, Ә’йанти 3:5

+ 4:4 Филипи 3:1, Т’есалоники I 5:16

* 4:5 «Хӧдан незик ә» бь дӧ щур’а те фә’мкьрьне: «Һатьна Хӧдан незик ә» йан жи: «Хӧдан незики мә йә».

+ 4:5 Аqуб 5:8

+ 4:6 Мәтта 6:25, Пәтрус I 5:7

+ 4:7 Йуһ’әнна 14:27, Филипи 4:7, Колоси 3:15

+ 4:9 Р’омайи 15:33, Т’есалоники II 3:16

+ 4:11 Тимот’ейо I 6:6, Тимот’ейо I 6:8

+ 4:12 Корьнт’и I 4:11, Корьнт’и II 11:27

+ 4:13 Тимот’ейо I 1:12

+ 4:14 Филипи 1:7

* 4:16 К’аред Шандийа 17:1-9; Корьнт’и II 11:9.

+ 4:16 К’аред Шандийа 17:1

+ 4:17 Р’омайи 1:13

+ 4:18 Филипи 2:25, Дәстпебун 8:21, Дәрк’әтьн 29:18

+ 4:19 Зәбур 23:1, Корьнт’и II 9:8

+ 4:21 Галати 1:2

+ 4:22 Корьнт’и II 13:12

* 4:23 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «К’әрәма Хӧдане мә Иса Мәсиһ т’әви wә һ’әмуйа бә. Амин».

+ 1:1 К’аред Шандийа 16:1

* 1:2 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «У Хӧдане мә Иса Мәсиһ».

+ 1:3 Әфәси 1:15-16

+ 1:5 Мәтта 6:20, Пәтрус I 1:4

+ 1:6 Мәтта 24:14, Мәтта 28:19, Р’омайи 10:18, Колоси 1:6

* 1:7 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «һьндава мәда» «һьндава wәда» һәйә.

+ 1:7 Колоси 4:12, Фьлимон 1:23

* 1:8 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Һ’ьзкьрьна нава Р’ӧһ’да».

+ 1:9 Т’есалоники II 1:11, Филипи 1:9, Фьлимон 1:6

+ 1:10 Корьнт’и II 5:9, Әфәси 4:1, Филипи 1:27, Пәтрус II 3:18, Әфәси 4:15

+ 1:11 Әфәси 3:16

* 1:12 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Бав Хwәде».

* 1:12# Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «һун» «әм» һәйә.

+ 1:13 К’аред Шандийа 26:18, Әфәси 6:12, Пәтрус II 1:11

* 1:14 Нав һьнәк дәстньвисаред пашwәхтийеда аһа йә: «Бь хуна Кӧр’е Wи».

* 1:14# Әфәси 1:7.

+ 1:14 Әфәси 1:7

* 1:15 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Ньхӧрийе һ’әму ә’фьрина йә». «Ньхӧри» те фә’мкьрьне, кӧ әw бәри һ’әму ә’фьрина һәбуйә у сәр wанр’а йә. Әв бә’са һәләqәтийа Исайә т’әк т’әнейә т’әви Хwәде дькә, кӧ әw нә йәки ә’фьри йан хӧльqи йә, ле әв һәләqәти чаwа һәләqәтийа кӧр’ у баве йә. Аwа готи бәри ә’фьрандьна дьне Кӧр’ һәбу. Бьхуньн: Филипи 2:6; Йуһ’әнна 17:5.

+ 1:15 Корьнт’и II 4:4, Ибрани 1:3, Мәсәлә 8:22, Р’омайи 8:29, Ә’йанти 3:14

+ 1:16 Зәбур 33:6, Йуһ’әнна 1:3, Р’омайи 11:36, Корьнт’и I 8:6, Ибрани 1:2, Ибрани 2:10

* 1:18 Әфәси 1:22-23.

+ 1:18 Әфәси 1:22-23, К’аред Шандийа 26:23, Корьнт’и I 15:20, Ә’йанти 1:4-5, Ә’йанти 3:14

+ 1:19 Колоси 2:9

* 1:20 Әфәси 2:16.

+ 1:20 Корьнт’и II 5:18, Әфәси 1:10, Әфәси 2:14

+ 1:21 Әфәси 2:1-2, Әфәси 2:12

+ 1:22 Щьһуда 1:24, Әфәси 1:4, Т’есалоники I 4:7

+ 1:23 К’аред Шандийа 14:22, Марqос 16:15, Әфәси 3:7

+ 1:24 Корьнт’и II 7:4, Корьнт’и II 12:15, Корьнт’и II 1:5, Филипи 3:10

+ 1:25 Әфәси 3:2

+ 1:26 Р’омайи 16:24, Әфәси 3:9

+ 1:27 Әфәси 1:18, Әфәси 3:16, Колоси 2:2, Р’омайи 5:2, Р’омайи 8:17, Тимот’ейо I 1:1

+ 1:29 Корьнт’и I 15:10, Филипи 1:30, Тимот’ейо I 4:10

* 2:1 Ә’йанти 1:11; 3:14.

+ 2:2 Колоси 1:27, Әфәси 6:22, Колоси 4:8

+ 2:3 Р’омайи 11:33, Корьнт’и I 1:24, Корьнт’и I 2:7

+ 2:4 Р’омайи 16:18

+ 2:5 Корьнт’и I 5:3, Корьнт’и I 14:40

+ 2:6 Т’есалоники I 4:1

+ 2:7 Корьнт’и I 3:11, Әфәси 2:20, Әфәси 3:17, Ә’йанти 21:14, Әфәси 5:20, Т’есалоники II 1:3, Т’есалоники II 2:13

* 2:8 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Шәхсед р’ӧһ’анийә кӧ һ’ӧкӧми сәр ве дьнйайе дькьн».

+ 2:8 Марqос 7:3, Галати 1:14, Галати 4:9, Марqос 13:5, Йуһ’әнна I 3:7, Әфәси 5:6, Т’есалоники II 2:3

+ 2:9 Йуһ’әнна 1:14, Колоси 1:19

+ 2:10 Әфәси 1:21-22, Әфәси 3:19

+ 2:11 Әфәси 2:11, Р’омайи 2:29, Колоси 3:9

* 2:12 Р’омайи 6:4.

+ 2:12 Р’омайи 6:4

* 2:13 Әфәси 2:1-5.

+ 2:13 Әфәси 2:1, Әфәси 2:5, К’аред Шандийа 3:19

* 2:14 Әфәси 2:15.

+ 2:14 Зәбур 51:1, Р’омайи 7:4

+ 2:15 Корьнт’и II 2:14, Йуһ’әнна 12:31, Йуһ’әнна 16:11

* 2:16 Р’омайи 14:1-6.

+ 2:16 Жьмар 28:9-15, Р’омайи 14:5, Галати 4:10, Р’омайи 14:3, Р’омайи 14:17, Ибрани 9:10

+ 2:17 Ибрани 8:5, Ибрани 10:1

* 2:19 Әфәси 4:16.

+ 2:19 Пәтрус II 3:18, Әфәси 4:15-16, Колоси 1:10

+ 2:20 Р’омайи 6:2, Колоси 3:3, Галати 4:9

+ 2:21 Тимот’ейо I 4:3

+ 2:22 Мәтта 15:9, Марqос 7:7

* 3:1 Зәбур 110:1.

+ 3:1 Колоси 2:12, Зәбур 110:1, К’аред Шандийа 7:55-56, Р’омайи 8:34, Әфәси 1:20, Мәсәлә 15:24

+ 3:3 Р’омайи 6:2, Р’омайи 6:7, Галати 5:24, Колоси 2:20

+ 3:4 Йуһ’әнна 11:25

+ 3:5 Әфәси 5:5, Р’омайи 8:13

+ 3:6 Р’омайи 1:18, Әфәси 5:6

+ 3:7 Әфәси 2:2, Әфәси 4:17

+ 3:8 Аqуб 1:21, Пәтрус I 1:21, Әфәси 4:22, Әфәси 4:31

* 3:9 Әфәси 4:22.

+ 3:9 Q. К’аһинтийе 19:11, Әфәси 4:25, Колоси 2:11

* 3:10 Әфәси 4:24; Дәстпебун 1:26.

+ 3:10 Дәстпебун 1:26, Әфәси 4:24

* 3:11 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Йунан» кӧ ль вьр те фә’мкьрьне: «Нәщьһу».

* 3:11# Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Скути». Әw ә’ширәкә ч’ә’вед йунанада һәрә пашдамайи бу.

+ 3:11 Р’омайи 2:28-29, Корьнт’и I 7:19, Галати 3:28, Галати 5:6, Корьнт’и I 12:13, Галати 5:6, Әфәси 2:14, Корьнт’и I 15:28, Әфәси 1:23

* 3:12-13 Әфәси 4:2.

+ 3:12 Луqа 18:7, Р’омайи 8:33, Тито 1:1

* 3:13 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Мәсиһ» йан жи «Хwәде бь дәсте Мәсиһ».

* 3:13# Әфәси 4:32.

+ 3:13 Әфәси 4:2, Мәтта 6:14-15, Марqос 11:25-26, Луqа 7:41-42, Әфәси 4:32

+ 3:14 Корьнт’и I 13:1, Әфәси 4:3, Әфәси 5:2

+ 3:15 Йуһ’әнна 14:27, Йуһ’әнна 16:33, Филипи 4:7, Әфәси 2:16

* 3:16-17 Әфәси 5:19-20.

+ 3:16 Йуһ’әнна 15:3, Зәбур 27:6, Әфәси 5:19

+ 3:17 Корьнт’и I 10:31

• 3:18 Әфәси 5:22

* 3:18 Әфәси 5:22; Пәтрус I 3:1.

+ 3:18 Дәстпебун 3:16, Пәтрус I 3:1

* 3:19 Әфәси 5:25; Пәтрус I 3:7.

+ 3:19 Пәтрус I 3:7

* 3:20 Әфәси 6:1.

+ 3:20 Дәрк’әтьн 20:12, Мәсәлә 1:8, Мәсәлә 6:20, Мәсәлә 23:22

* 3:21 Әфәси 6:4.

* 3:22-25 Әфәси 6:5-8.

+ 3:22 Пәтрус I 2:18, Тимот’ейо I 6:1, Тито 2:9

+ 3:24 Әфәси 6:8

* 3:25 Qануна Дӧщари 10:17; Әфәси 6:9.

+ 3:25 Q. Дӧщари 10:17, Мәтта 22:16

* 4:1 Әфәси 6:9.

+ 4:2 Луqа 18:1, Луqа 21:36, Р’омайи 12:12, Әфәси 6:18, Т’есалоники I 5:17

+ 4:3 К’аред Шандийа 4:29, Р’омайи 16:24, Әфәси 6:19-20, Филипи 1:7, Фьлимон 1:1

* 4:5 Әфәси 5:16.

+ 4:5 Әфәси 5:15-16

+ 4:6 Пәтрус I 3:15

• 4:7 Әфәси 6:21-22

+ 4:7 К’аред Шандийа 20:4

+ 4:8 Колоси 2:2

* 4:9 Фьлимон 1:10-12.

+ 4:9 Фьлимон 1:10, Фьлимон 1:16

+ 4:10 К’аред Шандийа 19:29, Фьлимон 1:24, К’аред Шандийа 12:12, К’аред Шандийа 15:37-38

+ 4:11 К’аред Шандийа 1:23, К’аред Шандийа 18:7

+ 4:12 Колоси 1:7, Фьлимон 1:23

+ 4:14 Тимот’ейо II 4:10-11, Фьлимон 1:24

* 4:15-16 Ә’йанти 1:11; 3:14.

* 4:15# Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «Нимфаса хушк у щьвина мала wеда» «Нимфасе (бьра) у щьвина мала wида» һәйә.

+ 4:15 Р’омайи 16:5

+ 4:16 Т’есалоники I 5:27

* 4:17 Фьлимон 1:2.

+ 4:17 Фьлимон 1:2

+ 4:18 Корьнт’и I 16:21, Галати 6:11, Т’есалоники II 3:17, Фьлимон 1:19

* 1:1 Бь йунани «Силвано» ньвисар ә, кӧ щур’әки наве «Силас» ә.

* 1:1# Нав дәстньвисаред пашwәхтийеда әв жи һәйә: «Ә’дьлайийа Бав Хwәдейе мә у Хӧдан Иса Мәсиһ».

+ 1:1 К’аред Шандийа 15:22, Пәтрус I 5:12, Т’есалоники II 1:1, К’аред Шандийа 17:1, Филипи 4:16

+ 1:2 Әфәси 5:20, Т’есалоники II 1:3, Т’есалоники II 2:13

+ 1:4 Пәтрус II 1:10

+ 1:5 К’аред Шандийа 20:18

* 1:6 К’аред Шандийа 17:5-9.

+ 1:6 Корьнт’и I 4:16, Корьнт’и I 11:1, Т’есалоники II 3:7, К’аред Шандийа 17:5-10, К’аред Шандийа 13:52

+ 1:9 К’аред Шандийа 14:15

+ 1:10 Корьнт’и I 1:7, Т’есалоники II 1:10, Мәтта 3:7, Р’омайи 5:9, Т’есалоники I 2:16, Т’есалоники I 5:9

* 2:2 К’аред Шандийа 16:19-24; 17:1-9.

+ 2:2 К’аред Шандийа 16:22-24

+ 2:3 Корьнт’и II 4:2

+ 2:4 Галати 2:7, Галати 1:10, Әфәси 5:10

* 2:5 Бь готьнәкә дьн: «Кьраскьри, вәшарти».

+ 2:5 Р’омайи 1:9, Р’омайи 9:1, Филипи 1:8

+ 2:6 Корьнт’и I 9:4-5, Т’есалоники II 3:9, Фьлимон 1:8

+ 2:8 Корьнт’и II 12:15

+ 2:9 К’аред Шандийа 18:3, Корьнт’и II 11:27, Т’есалоники II 3:8

+ 2:11 Корьнт’и I 4:14-15

+ 2:12 Т’есалоники II 2:14

+ 2:13 Галати 4:14

* 2:14 К’аред Шандийа 17:5.

+ 2:14 Т’есалоники I 1:6, К’аред Шандийа 17:5, Т’есалоники II 1:4-5

+ 2:15 Мәтта 23:34, Йуһ’әнна 15:20, К’аред Шандийа 13:50, К’аред Шандийа 17:5

+ 2:16 К’аред Шандийа 13:45, К’аред Шандийа 14:2, Мәтта 27:25, Луqа 21:23, Т’есалоники I 1:10

+ 2:17 Корьнт’и I 5:3, Колоси 2:5

+ 2:18 Р’омайи 1:13, Р’омайи 15:22

+ 2:19 Корьнт’и I 15:31, Т’есалоники II 1:4

* 3:1 К’аред Шандийа 17:15.

+ 3:1 К’аред Шандийа 17:15-16

* 3:2 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Һәвал-хәбате Хwәде». Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Qӧльхк’ар у һәвал-хәбате Хwәде» у нав һьнәк дәстньвисаред пашwәхтийеда аһа йә: «Qӧльхк’аре Хwәде у һәвал-хәбате мә».

+ 3:2 К’аред Шандийа 16:1, Филипи 2:19

+ 3:3 К’аред Шандийа 9:16, К’аред Шандийа 14:22, Пәтрус I 5:9

+ 3:5 Мәтта 4:3, Корьнт’и I 7:5, Галати 4:11

* 3:6 К’аред Шандийа 18:5.

+ 3:6 К’аред Шандийа 18:5

+ 3:10 Тимот’ейо II 1:3

+ 3:11 Т’есалоники II 3:5

+ 3:12 Филипи 1:9-10, Т’есалоники II 1:3

+ 3:13 Щьһуда 1:14, Т’есалоники II 2:17

+ 4:1 Колоси 1:10, Колоси 2:6

+ 4:3 Корьнт’и I 6:18, Галати 5:19, Әфәси 5:3

* 4:4 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бьра жь wә һәр кәс заньбә чаwа һ’әлал у бь намуси т’әви жьна хwә бьжи».

+ 4:5 Пәтрус I 4:3-4, Р’омайи 1:26, Әфәси 4:17-19

+ 4:7 Пәтрус I 1:15, Щьһуда 1:24, Әфәси 1:4, Колоси 1:22

+ 4:9 Ибрани 13:1, Йуһ’әнна 6:45

+ 4:11 Мәсәлә 17:14, К’аред Шандийа 18:3, Әфәси 4:28, Т’есалоники II 3:8, Т’есалоники II 3:10

+ 4:12 Р’омайи 13:13

+ 4:13 Әфәси 2:12

+ 4:14 Корьнт’и I 15:20, Корьнт’и II 4:14

* 4:15-17 Корьнт’и I 15:51-52.

+ 4:15 Корьнт’и I 15:51-52

+ 4:16 Щьһуда 1:9, Ә’йанти 12:7, Мәтта 24:31, Корьнт’и I 15:52, Мәтта 16:27, Корьнт’и I 15:23

+ 4:17 К’аред Шандийа 1:9, Ә’йанти 11:12, Йуһ’әнна 14:3

+ 5:1 К’аред Шандийа 1:7

* 5:2 Мәтта 24:43; Луqа 12:39; Пәтрус II 3:10.

+ 5:2 Мәтта 24:43, Пәтрус II 3:10

+ 5:3 Луqа 21:34, Филипи 3:19

+ 5:4 Йуһ’әнна I 2:8

+ 5:5 Луqа 16:8, Йуһ’әнна 12:36, Р’омайи 13:12

+ 5:6 Марqос 13:33-36, Пәтрус I 1:13, Әфәси 6:18

* 5:8 Ишайа 59:17; Әфәси 6:13-17.

+ 5:8 Әфәси 6:14, Әфәси 6:17

+ 5:9 Т’есалоники I 1:10

+ 5:10 Р’омайи 14:9

+ 5:12 Корьнт’и I 16:16, Корьнт’и I 16:18, Филипи 2:29, Тимот’ейо I 5:17

+ 5:13 Марqос 9:50, Р’омайи 12:18, Корьнт’и II 13:11

+ 5:14 Т’есалоники II 3:6-10, Галати 6:1

+ 5:15 Q. К’аһинтийе 19:18, Пәтрус I 3:9, Р’омайи 12:17

+ 5:16 Филипи 4:4

+ 5:17 Луqа 18:1, Луqа 21:36, Р’омайи 12:12, Әфәси 6:18, Колоси 4:2

+ 5:18 Р’омайи 12:2, Әфәси 5:17, Әфәси 5:20

+ 5:19 Әфәси 4:30

+ 5:21 Йуһ’әнна I 4:1, Корьнт’и I 14:29

+ 5:23 Р’омайи 15:33, Филипи 4:9, Т’есалоники II 3:16

+ 5:24 Корьнт’и I 1:9, Т’есалоники II 3:3, Ибрани 10:23

+ 5:25 Әфәси 6:19, Т’есалоники II 3:1, Ибрани 13:18

+ 5:26 Пәтрус I 5:14, Р’омайи 16:16

+ 5:27 Колоси 4:16

* 1:1 Бь йунани «Силвано» ньвисар ә, кӧ щур’әки наве «Силас» ә.

+ 1:1 К’аред Шандийа 15:22, Пәтрус I 5:12, Т’есалоники I 1:1, К’аред Шандийа 16:1

+ 1:3 Әфәси 5:20, Т’есалоники I 1:2, Т’есалоники II 2:13

+ 1:4 Т’есалоники I 2:19

+ 1:5 Луqа 20:35

+ 1:6 Ә’йанти 6:10

+ 1:7 Щьһуда 1:14

+ 1:8 Пәтрус II 3:7,

+ 1:10 Корьнт’и I 3:13, Т’есалоники I 1:10

+ 1:11 Колоси 1:9

* 2:1 Т’есалоники I 4:15-17.

+ 2:1 Мәтта 24:31, Т’есалоники I 4:15-17

* 2:2 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Йанчийә мә бь р’ӧһ’е п’ехәмбәртийе йан дәва йан жи бь нә’ма готьбә: ‹Ва йә Р’ожа Хӧдан иди һатийә...›»

+ 2:3 Марqос 13:5, Колоси 2:8, Йуһ’әнна I 3:7, Әфәси 5:6, Ә’йанти 13:4-5

* 2:4 Һәзәкийел 28:2; Данийел 11:36.

+ 2:7 Йуһ’әнна I 2:18, Йуһ’әнна I 4:3

* 2:8 Ишайа 11:4.

+ 2:8 Ә’йанти 2:16

* 2:9 Мәтта 24:24.

+ 2:9 Мәтта 24:24, Марqос 13:22, Ә’йанти 13:14

+ 2:10 Корьнт’и I 1:18

* 2:13 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Чьмки Хwәде һун бьжартьн, wәки пешийе һун бь Р’ӧһ’ бенә бӧһӧрти-жьбарәкьрьне».

+ 2:13 Әфәси 5:20, Т’есалоники II 1:3, Аqуб 1:18, Ә’йанти 14:4

+ 2:14 Т’есалоники I 2:12

+ 2:15 Корьнт’и I 16:13

+ 2:16 Пәтрус I 1:3

+ 2:17 Т’есалоники I 3:13

+ 3:1 Т’есалоники I 5:25

+ 3:2 Р’омайи 15:31, Корьнт’и II 1:10-11

+ 3:3 Корьнт’и I 1:9, Т’есалоники I 5:24, Ибрани 10:23, Мәтта 16:13, Йуһ’әнна 17:12

+ 3:5 Т’есалоники I 3:11

+ 3:6 Мәсәлә 6:6

+ 3:7 Корьнт’и I 4:16, Корьнт’и I 11:1, Т’есалоники I 1:6

+ 3:8 К’аред Шандийа 18:3, Т’есалоники I 2:9-10

+ 3:9 Корьнт’и I 9:4-5, Т’есалоники I 2:6, Фьлимон 1:8, Пәтрус I 5:3, Филипи 3:17, Тимот’ейо I 4:12, Тито 2:7

+ 3:10 Әфәси 4:28, Т’есалоники I 4:11, Т’есалоники I 5:14

+ 3:11 Тимот’ейо I 5:13

+ 3:13 Галати 6:9

+ 3:15 Мәтта 18:15

+ 3:16 Р’омайи 15:33, Филипи 4:9, Т’есалоники I 5:23

+ 3:17 Корьнт’и I 16:21, Галати 6:11, Колоси 4:18, Фьлимон 1:19

+ 1:1 Колоси 1:27

+ 1:2 К’аред Шандийа 16:1, Филипи 2:22, Тимот’ейо II 1:2, Йуһ’әнна II 1:3

* 1:4 «Т’ьвдира Хwәде» аһа жи те фә’мкьрьне: «Wәк’илтийа Хwәде, йа кӧ да дәсте щьмә’та Хwә».

* 1:4# Аһа жи те фә’мкьрьне: «Т’ьвдира Хwәдейә кӧ бь баwәрийе тинә сери».

+ 1:4 Тимот’ейо I 4:7, Тимот’ейо II 4:4, Тито 1:14, Тито 3:9

+ 1:5 Р’омайи 12:9, Тимот’ейо II 2:22

+ 1:6 Тимот’ейо I 6:21, Тито 1:10

+ 1:8 Р’омайи 7:16

+ 1:9 Галати 5:23

+ 1:11 Тито 1:3

+ 1:12 К’аред Шандийа 9:22, Филипи 4:13

* 1:13 К’аред Шандийа 8:3; 9:4-5.

+ 1:13 К’аред Шандийа 8:3, К’аред Шандийа 3:17

+ 1:14 Р’омайи 5:20

+ 1:15 Тимот’ейо I 3:1, Тимот’ейо I 4:9, Тимот’ейо II 2:11, Тито 3:8, Мәтта 9:13, Марqос 2:17

+ 1:18 Тимот’ейо I 4:14, Корьнт’и II 10:4, Тимот’ейо II 2:2-4

+ 1:20 Тимот’ейо II 2:17, Тимот’ейо II 4:14, Корьнт’и I 5:5

+ 2:3 Тимот’ейо I 5:4

* 2:4 Һәзәкийел 18:23.

+ 2:4 Пәтрус II 3:9, Тито 1:2, Тито 2:11

+ 2:5 Галати 3:20

+ 2:6 Мәтта 20:28, Тито 1:3

+ 2:7 К’аред Шандийа 9:15, Р’омайи 1:5, Галати 1:15-16, Әфәси 3:7-8, Тимот’ейо II 1:11, Р’омайи 9:1, Корьнт’и II 11:10

* 2:8 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бе дӧдьли».

* 2:9 Пәтрус I 3:3.

+ 2:9 Пәтрус I 3:3-4

+ 2:11 Тито 2:5

+ 2:12 Корьнт’и I 14:34

* 2:13 Дәстпебун 2:7; 2:21-22; 3:1-6.

+ 2:13 Дәстпебун 2:7, Дәстпебун 2:22

+ 2:14 Дәстпебун 3:6, Дәстпебун 3:13, Корьнт’и II 11:13

* 2:15 Мә’на ве р’езе зә’мәт ә. Дәwса «һ’але зар’анинеда жи» йунани аһа жи те фә’мкьрьне: «бь зар’анине». К’ьтеба Пироз һин дькә, кӧ зар’ дайин у бәрәк’әтийа Хӧдан ә, кӧ де у бавар’а тенә дайине (Зәбур 127,[128]). К’ьтеба Пироз һин накә кӧ зар’анин шәрте мәщала хьлазбуна к’ӧлфәта йә. Нә жи әв р’ез соз дьдә кӧ зар’анина к’ӧлфәтед хwәденас wе бе еш у щәфа бә йан к’ӧлфәт сах бьминә. Хӧйа дьбә кӧ Паwлос мьqабьли дәрсдаред дәрәwин дьчә у һин дькә кӧ зар’анин нә гӧнә йә, ле бәле һәгәр к’ӧлфәт мер кә у зар’а бинә, әв йәк тьштәки qәнщ ә. Һьнге һьнәка һин дькьр у нәдьһьштьн кӧ мәрьв бьзәwьщьн йан мер кьн (Тимот’ейо I 4:3). Жь сәдсалийа йәке һ’әта сьсийа һинкьрьна «гьностикийе» фьрә бәла дьбу у дьгот, кӧ п’еше кәвантийе у зар’анине гӧнә йә.

+ 3:1 Тимот’ейо I 1:15, Тимот’ейо II 2:11, Тито 3:8

* 3:2-7 Тито 1:6-9.

+ 3:2 Тито 1:6-9

+ 3:3 Тито 3:2, Мәтта 6:19, Тимот’ейо I 6:9, Ибрани 13:5

+ 3:7 Тимот’ейо II 2:26

+ 3:8 К’аред Шандийа 6:3, Пәтрус I 5:2, Тито 1:7

* 3:9 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Сӧр’а баwәрийе». Әв те фә’мкьрьне кӧ сӧр’а вәшарти ә’йан бу.

* 3:11 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Жьнед бәрдәсти».

+ 3:11 Тито 2:3

+ 3:16 Йуһ’әнна 1:14, Йуһ’әнна I 4:2, Йуһ’әнна II 1:7, Ибрани 2:14, Марqос 16:19, Луqа 24:51, К’аред Шандийа 1:9

+ 4:1 Йуһ’әнна I 2:18, Тимот’ейо II 3:1, Йуһ’әнна I 4:6, Аqуб 3:15, Пәтрус II 2:1, Ә’йанти 2:24

+ 4:3 Р’омайи 14:2, Колоси 2:16, Колоси 2:21

+ 4:4 Дәстпебун 1:31, Марqос 7:15-16, К’аред Шандийа 10:15, Тито 1:15

+ 4:5 Дәстпебун 1:25

+ 4:7 Тимот’ейо I 1:4, Тимот’ейо II 2:16

+ 4:9 Тимот’ейо I 1:15, Тимот’ейо II 2:11, Тито 3:8

+ 4:10 Филипи 1:30, Колоси 1:29

+ 4:12 Тито 2:15, Пәтрус I 5:3, Филипи 3:17, Т’есалоники II 3:9, Тито 2:7

+ 4:14 Тимот’ейо I 1:18, К’аред Шандийа 6:6, Тимот’ейо I 5:22, Тимот’ейо II 1:6

* 5:1 Qануна К’аһинтийе 19:32.

+ 5:1 Тито 2:6

+ 5:4 Тимот’ейо I 2:3

+ 5:6 Ә’йанти 3:1

+ 5:10 Йуһ’әнна 13:14, К’аред Шандийа 9:36

* 5:11-12 Һьнәк аһа фә’м дькьн: Жьнәбийед щьвинеда навед хwә бона хьзмәткьрьне дәфт’әра щьвинеда дьданә ньвисаре, ләма те готьне, кӧ жьнәбийед щаһьл qәбул нәкә, чьмки бь wе qьраре навед хwә дьданә ньвисаре, wәки диса мер нәкьн, ле т’әне щьвинер’а хьзмәтийе бькьн. Ле гава дьхwәстьн мер бькьрана, соз-qьраре хwә дьт’әр’ьбандьн.

+ 5:13 Т’есалоники II 3:11

+ 5:14 Корьнт’и I 7:9, Тито 2:8

* 5:16 Нав дәстньвисаред qәнщда «баwәрмәнд» qьсьме жьне те фә’мкьрьне, ле дәстньвисаред һьнәкада «баwәрмәнд» те фә’мкьрьне һьн qьсьме жьне, һьн жи мер, ӧса жи һьнәк дәстньвисарада т’әне мер те фә’мкьрьне.

+ 5:17 Р’омайи 12:8, Т’есалоники I 5:12

* 5:18 Qануна Дӧщари 25:4.

* 5:18# Луqа 10:7; Мәтта 10:10.

+ 5:18 Q. Дӧщари 25:4, Корьнт’и I 9:9, Луqа 10:7

* 5:19 Qануна Дӧщари 17:5-7; 19:15; Мәтта 18:16.

+ 5:19 Q. Дӧщари 19:15

+ 5:20 Q. Дӧщари 13:11, Галати 2:14, Тимот’ейо II 4:2, Тито 1:13, Тито 2:15

* 5:22 Тимот’ейо I 4:14; К’аред Шандийа 6:6; 13:1; Тимот’ейо II 1:6.

+ 5:22 К’аред Шандийа 6:6, Тимот’ейо I 4:14, Тимот’ейо II 1:6, Пәтрус II 3:14, Йуһ’әнна I 5:18, Йуһ’әнна II 1:10, Тимот’ейо I 5:22

+ 5:23 Мәсәлә 20:1, Мәсәлә 23:20, Мәсәлә 31:4, Әфәси 5:18

+ 6:1 Пәтрус I 2:18, Әфәси 6:5, Колоси 3:22, Тито 2:9

+ 6:2 Фьлимон 1:16

+ 6:3 Р’омайи 16:17

+ 6:4 Тимот’ейо II 2:14, Тимот’ейо II 2:23, Тито 3:9

+ 6:5 Пәтрус II 2:3, Тито 1:11

+ 6:6 Филипи 4:11

* 6:7 Ибо 1:21.

+ 6:7 Зәбур 49:17,

* 6:8 Готьнед Сьлеман 30:8.

+ 6:8 Мәсәлә 30:8

* 6:9 Готьнед Сьлеман 23:4; 28:22.

+ 6:9 Мәсәлә 15:27, Мәсәлә 23:4, Мәтта 6:19, Луqа 12:15, Ибрани 13:5

+ 6:10 Дәрк’әтьн 23:8, Q. Дӧщари 16:19

+ 6:11 Q. Дӧщари 33:1, Тимот’ейо II 3:17

+ 6:12 Тимот’ейо II 4:7, Щьһуда 1:3

* 6:13 Йуһ’әнна 18:37.

+ 6:13 Луqа 3:1, Луqа 23:1, К’аред Шандийа 3:13

+ 6:15 Q. Дӧщари 10:17, Ә’йанти 17:14, Ә’йанти 19:16, Дәрк’әтьн 33:20, Йуһ’әнна 1:18

* 6:16 Дәрк’әтьн 33:20.

* 6:17 Зәбур 62:10.

+ 6:17 Мәсәлә 23:5, Мәсәлә 27:24

+ 6:18 Луqа 12:21, Р’омайи 12:13, Әфәси 4:28

+ 6:20 Тимот’ейо II 1:12, Тимот’ейо II 2:16

+ 6:21 Тимот’ейо I 1:6

+ 1:1 Тито 1:2, Ибрани 9:15

+ 1:2 К’аред Шандийа 16:1, Филипи 2:22, Тимот’ейо I 1:2, Йуһ’әнна II 1:3

+ 1:3 Т’есалоники I 3:10, К’аред Шандийа 23:1, Корьнт’и II 1:12, Р’омайи 1:8, Фьлимон 1:4

* 1:5 К’аред Шандийа 16:1.

+ 1:5 К’аред Шандийа 16:1

+ 1:6 К’аред Шандийа 6:6, Тимот’ейо I 4:14, Тимот’ейо I 5:22

* 1:7 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Сәрхwәбуне».

+ 1:7 Р’омайи 8:15

+ 1:8 Марqос 8:38, Р’омайи 1:16, Тимот’ейо II 2:3, Тимот’ейо II 4:5

+ 1:9 Р’омайи 3:27, Әфәси 2:4, Әфәси 2:8, Тито 3:5

+ 1:10 Корьнт’и I 15:54-55, Р’омайи 16:24

+ 1:11 Тимот’ейо I 2:7

* 1:12 «Чь кӧ спартийә мьн» те фә’мкьрьне йан qӧльхе Паwлос, йан жи Мьзгини. Ле әв р’ез аһа жи те фә’мкьрьне: «Әw тьште чь кӧ мьн спартийә Wи, бона Р’ожа Ахрәте wе хwәй кә», мәсәлә, жийина Паwлос йан жи йед кӧ бь даннасинийа wи бунә баwәрмәнд.

+ 1:12 Тимот’ейо II 2:9, Марqос 8:38, Р’омайи 1:16, Тимот’ейо I 6:20

+ 1:14 Р’омайи 8:9

+ 1:15 К’аред Шандийа 19:10

+ 1:16 Тимот’ейо II 4:19, К’аред Шандийа 21:33, К’аред Шандийа 28:20, Мәтта 25:36

+ 2:3 Тимот’ейо I 1:18, Тимот’ейо II 1:8, Тимот’ейо II 4:5

+ 2:5 Корьнт’и I 9:25

+ 2:6 Корьнт’и I 9:10

+ 2:8 Корьнт’и I 15:20, Мәтта 1:1

+ 2:9 Әфәси 3:1, Филипи 1:7

+ 2:10 Пәтрус I 5:10, Әфәси 3:13, Корьнт’и II 1:6

+ 2:11 Тимот’ейо I 1:15, Тито 3:8, Р’омайи 6:8, Ә’йанти 20:4

* 2:12 Мәтта 10:33.

+ 2:12 Мәтта 10:33

* 2:13 Жьмар 23:19.

+ 2:13 Р’омайи 3:3, Жьмар 23:19

+ 2:14 Тимот’ейо I 6:4, Тито 3:9

+ 2:16 Тимот’ейо I 4:7, Тимот’ейо I 6:20, Тито 3:9

+ 2:17 Тимот’ейо I 1:20

+ 2:18 Корьнт’и I 15:12

* 2:19 Жьмар 16:5.

+ 2:19 Жьмар 16:5, Жьмар 16:26

+ 2:20 Р’омайи 9:21

* 2:21 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Жь wан мәрьва».

+ 2:22 Мәтта 5:9, Р’омайи 14:19, Тимот’ейо I 1:5

+ 2:23 Тимот’ейо I 6:4

+ 2:25 Галати 6:1, К’аред Шандийа 8:22

+ 2:26 Тимот’ейо I 3:7

+ 3:1 Йуһ’әнна I 2:18, Тимот’ейо I 4:1

+ 3:2 Луqа 16:14, Тимот’ейо I 6:10

+ 3:3 Р’омайи 1:28-31

* 3:8 Дәрк’әтьн 7:11, 22; 8:3.

+ 3:9 Дәрк’әтьн 7:12, Дәрк’әтьн 8:18, Дәрк’әтьн 9:11

* 3:11 К’аред Шандийа 13:14–14:22; Зәбур 34:19.

+ 3:11 К’аред Шандийа 13:50, К’аред Шандийа 14:5, К’аред Шандийа 14:19, Зәбур 34:19

* 3:12 Йуһ’әнна 15:20.

+ 3:12 Йуһ’әнна 15:20, К’аред Шандийа 14:22, Т’есалоники I 3:3

+ 3:13 Ә’йанти 22:11

+ 3:15 К’аред Шандийа 16:1

* 3:16 Аһа те фә’мкьрьне: «Ньвисаред пироз» аwа готи «К’ьтеба Пироз».

* 3:16# Аһа жи те фә’мкьрьне: «Т’әмамийа ньвисареда бина бәр Хwәде һәйә».

+ 3:16 Пәтрус II 1:20-21

+ 3:17 Q. Дӧщари 33:1, Тимот’ейо I 6:11

+ 4:1 Йуһ’әнна 5:22, К’аред Шандийа 10:42, К’аред Шандийа 17:31, Пәтрус I 4:5

+ 4:2 Тимот’ейо I 5:20, Тито 1:13, Тито 2:15

+ 4:5 Марqос 13:33-34, Пәтрус I 1:13, Әфәси 6:18, Т’есалоники I 5:6, Тимот’ейо II 1:8, Тимот’ейо II 2:3

+ 4:6 К’аред Шандийа 21:13, Филипи 2:17, Пәтрус II 1:14, Филипи 1:23

+ 4:7 Тимот’ейо I 6:12, Щьһуда 1:3, К’аред Шандийа 20:24

+ 4:8 Аqуб 1:12

+ 4:10 Колоси 4:14, Фьлимон 1:24, Марqос 4:19, Корьнт’и II 2:13, Галати 2:1, Колоси 4:14, Фьлимон 1:24

+ 4:11 К’аред Шандийа 12:12, К’аред Шандийа 15:37-38, Колоси 4:10

+ 4:12 К’аред Шандийа 20:4, Тито 3:12

+ 4:13 К’аред Шандийа 16:8

+ 4:14 Тимот’ейо I 1:20, Зәбур 62:12, Мәсәлә 24:12

+ 4:17 Зәбур 22:21

+ 4:19 К’аред Шандийа 18:2, Р’омайи 16:3, Корьнт’и I 16:19, Тимот’ейо II 1:16

+ 4:20 К’аред Шандийа 20:4, К’аред Шандийа 21:29

+ 1:1 Марqос 13:20, Луqа 18:7, Р’омайи 8:33, Колоси 3:12, Тимот’ейо I 2:4, Луqа 1:69-70, Р’омайи 1:2, Жьмар 23:19,

* 1:1-2 Аһа жи те фә’мкьрьне: «газикьрийе бона пешдачуйина баwәрийа бьжартийед Хwәде у занәбуна сәр р’астийе, анәгори хwәденасийе, кӧ жь wе р’астийе йә гӧмана жийина һ’әта-һ’әтайе».

* 1:2# Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Хwәдейе кӧ дәрәwа накә».

+ 1:3 Тимот’ейо I 2:6, Тимот’ейо I 6:15, Тимот’ейо I 1:11

+ 1:4 Тимот’ейо I 1:2, Тимот’ейо II 1:2

+ 1:5 К’аред Шандийа 14:23

+ 1:6 Тимот’ейо I 3:2-4

+ 1:7 Пәтрус I 5:2, Тимот’ейо I 3:8

* 1:10 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Йед жь сьнәтийе нә».

+ 1:10 Тимот’ейо I 1:6, К’аред Шандийа 11:2, Галати 2:12

+ 1:11 Пәтрус II 2:3, Тимот’ейо I 6:5

* 1:12 Бь йунани хәбәр бь хәбәр «п’ехәмбәрәки wан» ньвисар ә. Ль гора һьнәка, наве ви занәйи Әпименидәс бу, жь бажаре Кьнососе у шайир бу. Әw qаси 600 сали бәри Иса Мәсиһ бьбу.

+ 1:13 Тимот’ейо I 5:20, Тимот’ейо II 4:2, Тито 2:15

+ 1:14 Тимот’ейо I 1:4

+ 1:15 Марqос 7:15-16, К’аред Шандийа 10:15, Р’омайи 14:20, Тимот’ейо I 4:3-4

+ 1:16 Йуһ’әнна I 2:4

+ 2:3 Тимот’ейо I 3:11

+ 2:5 Дәстпебун 3:16, Пәтрус I 3:1-2, Әфәси 5:22, Тимот’ейо I 2:11

+ 2:6 Тимот’ейо I 5:1

+ 2:7 Пәтрус I 5:3, Филипи 3:17, Т’есалоники II 3:9, Тимот’ейо I 4:12

+ 2:8 Тимот’ейо I 5:14

+ 2:9 Пәтрус I 2:18, Әфәси 6:5, Колоси 3:22, Тимот’ейо I 6:1

+ 2:11 Тимот’ейо I 2:4

+ 2:12 Пәтрус I 4:2

+ 2:13 Пәтрус II 1:1, Ибрани 9:28

+ 2:14 Әфәси 2:10, Тито 3:8, Мәтта 20:28

+ 2:15 Тито 1:13, Тимот’ейо I 4:12

+ 3:1 Пәтрус I 2:13, Р’омайи 13:1

+ 3:2 Тимот’ейо I 3:3

+ 3:3 Йуһ’әнна 8:34, Пәтрус II 2:19, Р’омайи 6:16-20

* 3:5 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Хwәде әм хьлаз кьрьн, бь шуштьна Р’ӧһ’е Пироз ну дьне хьстьн у нуйәжийин кьрьн».

+ 3:5 Р’омайи 3:27, Әфәси 2:4, Әфәси 2:8, Тимот’ейо II 1:9, Йуһ’әнна 13:8, Корьнт’и I 6:11, Әфәси 5:26, Ибрани 10:22, Йуһ’әнна 3:3, Пәтрус I 1:3, Әфәси 2:5

+ 3:6 К’аред Шандийа 2:33, К’аред Шандийа 10:45, Р’омайи 5:5

+ 3:7 К’аред Шандийа 15:11, Р’омайи 3:24, Әфәси 2:8, Тито 2:11, Р’омайи 8:17

+ 3:8 Тимот’ейо I 1:15, Тимот’ейо II 2:11, Әфәси 2:10, Тито 2:14

+ 3:9 Тимот’ейо I 1:4, Тимот’ейо II 2:14, Тимот’ейо II 2:16

+ 3:10 Мәтта 18:15-17

+ 3:12 К’аред Шандийа 20:4, Тимот’ейо II 4:12

+ 3:13 К’аред Шандийа 18:24, Корьнт’и I 1:12

+ 3:14 Пәтрус II 1:8

+ 1:1 Әфәси 3:1, Филипи 1:7, К’аред Шандийа 16:1

* 1:2 Колоси 4:17.

+ 1:2 Колоси 4:17

+ 1:4 Р’омайи 1:8-9

+ 1:6 Филипи 1:9, Колоси 1:9

+ 1:8 Т’есалоники I 2:6-7

* 1:10 Колоси 4:9.

+ 1:10 Корьнт’и I 4:15, Колоси 4:9

* 1:11 «Онисимо» бь зьмане йунани те фә’мкьрьне: «Керһати».

+ 1:16 Мәтта 23:8, Корьнт’и I 7:22, Колоси 4:9

+ 1:19 Корьнт’и I 16:21, Галати 6:11, Колоси 4:18, Т’есалоники II 3:17

+ 1:23 Колоси 1:7, Колоси 4:12

+ 1:24 К’аред Шандийа 27:2, Колоси 4:10, Колоси 4:14, Тимот’ейо II 4:10

+ 1:2 Пәтрус I 1:20, Марqос 12:7, Йуһ’әнна 1:3, Корьнт’и I 8:6, Колоси 1:16

* 1:3 Бь готьнәкә дьн: «Р’онайи».

* 1:3# Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Гава Әwи әм жь гӧнед мә шуштьн».

+ 1:3 Корьнт’и II 4:4, Колоси 1:15, Зәбур 110:1, Марqос 16:19, К’аред Шандийа 7:55-56, Р’омайи 8:34

+ 1:4 Әфәси 1:21, Филипи 2:9

* 1:5 Зәбур 2:7.

* 1:5# П’адшати II 7:14.

+ 1:5 Зәбур 2:7, К’аред Шандийа 13:32-33, Ибрани 5:5,

* 1:6 Qануна Дӧщари 32:43; Зәбур 97:7 (wәлгәр’андьна Пәймана Кәвьнә йунани).

+ 1:6 Зәбур 97:7

* 1:7 Зәбур 104:4 (wәлгәр’андьна Пәймана Кәвьнә йунани).

+ 1:7 Зәбур 104:4

* 1:9 Зәбур 45:6-7.

+ 1:9 Зәбур 45:6-7

* 1:12 Зәбур 102:25-27.

+ 1:12 Зәбур 102:25-27

* 1:13 Зәбур 110:1.

+ 1:13 Зәбур 110:1, Ибрани 10:13

+ 1:14 Дәстпебун 19:16

+ 2:4 К’аред Шандийа 2:22, К’аред Шандийа 2:43

+ 2:5 Ибрани 1:6

* 2:6 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Кӧр’е мерьв».

* 2:7 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Тә әw һьнәки жь мьлйак’әта ньмьзтьр кьр», ӧса жи р’еза 9-да.

* 2:8 Зәбур 8:4-6.

* 2:8# «Wи» те фә’мкьрьне «бәндед дьне» йан жи «Иса».

+ 2:8 Зәбур 8:4-6, Корьнт’и I 15:25

+ 2:9 Йуһ’әнна 8:54, Йуһ’әнна 17:1, Пәтрус I 1:21, Пәтрус II 1:17

* 2:10 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бь щәфа бьгьһишта», аwа готи «мәзьн буйа».

+ 2:10 Р’омайи 11:36, Ибрани 5:9

+ 2:11 Ибрани 13:12, Мәтта 28:10, Марqос 3:35, Йуһ’әнна 20:17, Р’омайи 8:29

* 2:12 Зәбур 22:22.

+ 2:12 Зәбур 22:22

* 2:13 Ишайа 8:17.

* 2:13# Ишайа 8:18.

+ 2:14 Йуһ’әнна 1:14, Йуһ’әнна I 4:2, Йуһ’әнна II 1:7, Тимот’ейо I 3:16, Йуһ’әнна I 3:8, Корьнт’и I 15:54-55

* 2:17 Бь готьнәкә дьн: «Афукьрьне» йан «бахшандьне».

+ 2:17 Филипи 2:7

+ 2:18 Луqа 22:28

* 3:2 Жьмар 12:7.

+ 3:2 Жьмар 12:7

+ 3:5 Жьмар 12:7, Q. Дӧщари 18:15, Q. Дӧщари 18:18

* 3:11 Зәбур 95:7-11. Ван р’еза жи бьхуньн: Дәрк’әтьн 17:1-7; Жьмар 20:1-13.

+ 3:11 Зәбур 95:7-11

* 3:15 Зәбур 95:7-8.

+ 3:15 Зәбур 95:7-8

+ 3:16 Жьмар 14:2

+ 3:17 Зәбур 95:10, Жьмар 14:29

* 3:18 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Нәбаwәра».

* 3:16-18# Жьмар 14:1-35.

+ 3:18 Q. Дӧщари 1:34-36

+ 3:19 Зәбур 106:24

+ 4:1 Ибрани 12:15

* 4:3 Зәбур 95:11.

+ 4:3 Зәбур 95:11, Ибрани 3:11

* 4:4 Дәстпебун 2:2.

+ 4:4 Дәстпебун 2:2

* 4:5 Зәбур 95:11.

+ 4:5 Зәбур 95:11

* 4:6 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Нәельмийе».

+ 4:6 Ибрани 3:19

* 4:7 Зәбур 95:7-8.

+ 4:7 Зәбур 95:7-8

+ 4:8 Q. Дӧщари 31:7

* 4:10 Дәстпебун 2:2.

* 4:11 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Нәельмийе».

+ 4:12 Әфәси 6:17, Ә’йанти 1:16

+ 4:13 Зәбур 90:8, Зәбур 139:2-3

+ 4:14 Ибрани 2:17-18, Әфәси 4:10, Ибрани 7:26

+ 4:15 Луqа 23:41, Йуһ’әнна 8:46, Пәтрус I 2:22, Йуһ’әнна I 3:5, Корьнт’и II 5:21

+ 4:16 Әфәси 3:12, Ибрани 10:19

+ 5:1 Ибрани 8:3

+ 5:2 Ибрани 7:28

* 5:3 Qануна К’аһинтийе 9:7.

+ 5:3 Ибрани 7:27

* 5:4 Дәрк’әтьн 28:1.

+ 5:4 Жьмар 16:5, Жьмар 18:7

* 5:5 Зәбур 2:7.

+ 5:5 Йуһ’әнна 8:54, Зәбур 2:7, К’аред Шандийа 13:32-33, Ибрани 1:5

* 5:6 Зәбур 110:4.

+ 5:6 Зәбур 110:4, Ибрани 7:17, Ибрани 7:21

* 5:7 Мәтта 26:36-46; Марqос 14:32-42; Луqа 22:39-46.

+ 5:7 Мәтта 26:39, Марqос 14:35, Луqа 22:41, Зәбур 22:24

+ 5:8 Р’омайи 5:19, Филипи 2:8

+ 5:9 Ибрани 2:10

+ 5:11 Пәтрус II 3:16

+ 5:12 Пәтрус I 2:2, Корьнт’и I 3:1-2

+ 5:14 Әфәси 4:13

+ 6:1 Ибрани 9:14

+ 6:2 К’аред Шандийа 8:17, К’аред Шандийа 19:4-5, К’аред Шандийа 10:42, К’аред Шандийа 17:31

+ 6:4 Ибрани 10:29

* 6:6 «Нав хwәда» аһа жи те фә’мкьрьне: «Хwәха» йан «бь һ’әмде хwә».

+ 6:8 Мәтта 13:7, Мәтта 3:12

+ 6:10 Мәтта 10:42

+ 6:11 Р’омайи 5:2-5, Корьнт’и II 1:22, Корьнт’и II 5:5, Әфәси 1:14

+ 6:12 Ибрани 13:7

+ 6:13 Луqа 1:73-75

* 6:14 Дәстпебун 22:16-17.

+ 6:14 Дәстпебун 22:17

+ 6:16 Дәрк’әтьн 22:11

+ 6:17 Зәбур 110:4

* 6:18 Жьмар 23:19.

+ 6:18 Жьмар 23:19,

+ 6:19 Q. К’аһинтийе 16:2, Q. К’аһинтийе 16:15, Ибрани 9:7

* 6:20 Зәбур 110:4.

+ 6:20 Ибрани 4:14, Ибрани 8:1, Ибрани 9:24-25

* 7:1 Дәстпебун 14:17-20.

* 7:2 «Шәлим» бь зьмане ибрани те фә’мкьрьне «ә’дьлайи». Шәлим хwәха наве бажаре Оршәлимейи кәвьн ә.

+ 7:2 Дәстпебун 14:17-20

* 7:5 Жьмар 18:21.

+ 7:5 Q. К’аһинтийе 27:30-31, Жьмар 18:21, Q. Дӧщари 14:22

+ 7:6 Дәстпебун 12:2-3, Р’омайи 4:3, Галати 3:16

+ 7:14 Мәтта 1:3, Луqа 3:3

* 7:17 Зәбур 110:4.

+ 7:17 Зәбур 110:4, Ибрани 5:6

+ 7:18 Р’омайи 8:3, Галати 4:9

+ 7:19 Ибрани 9:9, Ибрани 10:1

* 7:21 Зәбур 110:4.

+ 7:21 Зәбур 110:4, Ибрани 5:6

* 7:22 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Иса гарантийа пәйманәкә һе qәнщ ә».

+ 7:22 Ибрани 6:11

* 7:25 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Әw дькарә wан лап хьлаз кә».

+ 7:25 Йуһ’әнна I 2:1, Р’омайи 8:34

+ 7:26 Әфәси 4:10, Ибрани 4:14

* 7:27 Qануна К’аһинтийе 9:7.

+ 7:27 Ибрани 5:3, Ибрани 9:12, Ибрани 10:10

* 7:28 Аһа жи те фә’мкьрьне: «һатә гиһандьне», чаwа гьһишти. Ибрани 2:10; 5:8-9.

+ 7:28 Ибрани 5:2

+ 8:1 Зәбур 110:1, Марqос 16:19, Ибрани 1:3

+ 8:2 Ибрани 9:24

+ 8:3 Ибрани 5:1, Әфәси 5:2

* 8:5 Дәрк’әтьн 25:40.

+ 8:5 Колоси 2:17, Ибрани 10:1, Дәрк’әтьн 25:40

+ 8:6 Корьнт’и II 3:6, Ибрани 9:15

+ 8:7 Ибрани 7:11

+ 8:8 Ибрани 10:16-17, Луqа 22:20, Корьнт’и II 3:6

+ 8:10 Q. Дӧщари 6:6, Q. К’аһинтийе 26:12

* 8:12 Йерәмийа 31:31-34.

+ 9:1 Дәрк’әтьн 25:8

* 9:2 Дәрк’әтьн 25:31-40; Дәрк’әтьн 25:25-30.

+ 9:2 Дәрк’әтьн 26:1, Дәрк’әтьн 25:30-31

* 9:3 Дәрк’әтьн 26:31-33.

+ 9:3 Дәрк’әтьн 26:31-33, Q. К’аһинтийе 16:2

* 9:4 Дәрк’әтьн 30:1-6; Дәрк’әтьн 25:10-16; Дәрк’әтьн 16:33; Жьмар 17:8-10; Дәрк’әтьн 25:16.

+ 9:4 Дәрк’әтьн 25:10, Дәрк’әтьн 30:1, Дәрк’әтьн 16:33-34, Жьмар 17:8-10,

* 9:5 Дәрк’әтьн 25, 26; Жьмар 17:1-10.

+ 9:5 Q. К’аһинтийе 16:14, Дәрк’әтьн 25:19-20

* 9:6 Жьмар 18:2-6.

* 9:7 Qануна К’аһинтийе 16.

+ 9:7 Q. К’аһинтийе 16:2, Q. К’аһинтийе 16:15, Ибрани 6:19

+ 9:8 Ибрани 10:20

+ 9:9 Ибрани 7:19, Ибрани 10:1

+ 9:10 Q. К’аһинтийе 11:2, Марqос 7:4

+ 9:11 Ибрани 7:27, Ибрани 10:10

* 9:13 Qануна К’аһинтийе 16:15-16; Жьмар 19:9, 17-19.

+ 9:13 Q. К’аһинтийе 16:14-16

+ 9:14 Пәтрус I 1:18-19, Ибрани 6:1, Ә’йанти 7:14, Йуһ’әнна I 1:7, Әфәси 5:26

+ 9:15 Ибрани 8:6, Тимот’ейо II 1:1, Тито 1:2

* 9:19 Дәрк’әтьн 24:3-8.

+ 9:19 Дәрк’әтьн 12:22, Q. К’аһинтийе 14:4-7, Жьмар 19:6, Жьмар 19:17, Зәбур 51:7

* 9:20 Дәрк’әтьн 24:8.

+ 9:20 Дәрк’әтьн 24:8

* 9:21 Qануна К’аһинтийе 8:15.

+ 9:21 Дәрк’әтьн 29:12, Дәрк’әтьн 29:36, Q. К’аһинтийе 8:15, Q. К’аһинтийе 8:19

* 9:22 Qануна К’аһинтийе 17:11.

+ 9:22 Q. К’аһинтийе 17:11

+ 9:23 Дәрк’әтьн 25:40, Ибрани 8:5

+ 9:24 Ибрани 8:2

+ 9:26 Йуһ’әнна I 3:5, Пәтрус I 3:18

* 9:27 Дәстпебун 3:19.

+ 9:27 Мәтта 16:27

* 9:28 Ишайа 53:12.

+ 9:28 Пәтрус I 2:24, Пәтрус I 3:18, Тито 2:13, К’аред Шандийа 1:11, Т’есалоники I 4:16-18

+ 10:1 Колоси 2:17, Ибрани 8:5, Ибрани 7:19, Ибрани 9:9

+ 10:3 Q. К’аһинтийе 16:21

+ 10:5 Зәбур 40:6-8, Зәбур 51:16

* 10:7 Зәбур 40:6-8.

+ 10:10 Мәтта 26:26, Корьнт’и I 11:24, Ибрани 7:27, Ибрани 9:9

+ 10:11 Жьмар 28:3

* 10:12 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Ле әви т’әне щарәке qӧрбанәкә һ’әта-һ’әтайе бона гӧна да у пәйр’а к’еләка Хwәдейә р’асте р’уньшт».

* 10:12# Зәбур 110:1.

+ 10:12 Зәбур 110:1, Марqос 16:19, Ибрани 1:3

+ 10:13 Зәбур 110:1, Ибрани 1:13

* 10:16 Йерәмийа 31:33.

* 10:17 Йерәмийа 31:34.

+ 10:17 Ибрани 8:10-12

+ 10:19 Әфәси 3:12, Ибрани 4:16

+ 10:20 Ибрани 9:8, Йуһ’әнна 14:6

* 10:22 Qануна К’аһинтийе 8:30; Һәзәкийел 36:25.

+ 10:22 Йуһ’әнна 13:8, Корьнт’и I 6:11, Әфәси 5:26, Тито 3:5

+ 10:23 Ибрани 4:14, Корьнт’и I 1:9, Т’есалоники I 5:24, Т’есалоники II 3:3

+ 10:25 К’аред Шандийа 2:42, Р’омайи 13:11, Корьнт’и I 3:13

+ 10:26 Жьмар 15:30, Марqос 3:29, Йуһ’әнна I 5:16

+ 10:27 Зәбур 21:9, Зәбур 79:5,

* 10:28 Qануна Дӧщари 17:6.

+ 10:28 Q. Дӧщари 19:15

* 10:29 Дәрк’әтьн 24:8.

+ 10:29 Ибрани 6:4-6

* 10:30 Qануна Дӧщари 32:35.

* 10:30# Qануна Дӧщари 32:36; Зәбур 135:14.

+ 10:30 Q. Дӧщари 32:35-36, Р’омайи 12:19

+ 10:31 Луqа 12:5

+ 10:34 Мәтта 25:36, Мәтта 5:12, Мәтта 6:20, Мәтта 19:21, Пәтрус I 1:4, Колоси 1:5

* 10:38 Һәбаqуq 2:3-4.

+ 10:38 Р’омайи 1:17, Галати 3:11

+ 11:1 Р’омайи 8:24, Корьнт’и II 4:18

* 11:3 Дәстпебун 1:1; Зәбур 33:6-9.

+ 11:3 Дәстпебун 1:6-7, Зәбур 33:6, Пәтрус II 3:5

* 11:4 Дәстпебун 4:3-10.

+ 11:4 Дәстпебун 4:3-8, Мәтта 23:35, Йуһ’әнна I 3:12

* 11:5 Дәстпебун 5:21-24 (wәлгәр’андьна Пәймана Кәвьнә йунани).

+ 11:5 Дәстпебун 5:22-24

* 11:7 Дәстпебун 6, 7, 8.

+ 11:7 Дәстпебун 6:9-22

* 11:8 Дәстпебун 12:1-5.

+ 11:8 Дәстпебун 12:1-4

* 11:9 Дәстпебун 23:4; 26:3; 35:12, 27.

+ 11:9 Дәстпебун 12:8, Дәстпебун 13:3, Дәстпебун 18:1

+ 11:10 Ибрани 12:22, Ә’йанти 21:2

* 11:11 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Бь баwәрийе Сәрайе хwәха жи кӧ бе зар’ бу, qәwат бона бәре зька станд у wе мәзьнайийа хwәда зар’ ани».

* 11:11# Дәстпебун 18:1-15; 21:2.

+ 11:11 Дәстпебун 21:2

* 11:12 Дәстпебун 15:5-6; 22:17; Дәрк’әтьн 32:13.

+ 11:12 Р’омайи 4:19, Дәстпебун 22:17

* 11:13 Дирок I 29:15.

+ 11:13 Мәтта 13:17, Луqа 10:24, Дәстпебун 23:4

+ 11:16 Дәстпебун 26:24, Дәстпебун 28:13

* 11:17 Дәстпебун 22:1-14.

+ 11:17 Дәстпебун 22:1-10, Дәстпебун 21:12, Р’омайи 9:7

* 11:18 Дәстпебун 21:12.

+ 11:19 Р’омайи 4:17-19

* 11:20 Дәстпебун 27:27-29, 39-40.

+ 11:20 Дәстпебун 27:27-29, Дәстпебун 27:39-40

* 11:21 Дәстпебун 47:31; 48:1-20.

+ 11:21 Дәстпебун 47:31, Дәстпебун 48:17-19

* 11:22 Дәстпебун 50:24-25; Дәрк’әтьн 13:19.

+ 11:22 Дәстпебун 50:24-25

* 11:23 Дәрк’әтьн 2:2.

+ 11:23 Дәрк’әтьн 2:2-3, К’аред Шандийа 7:20

* 11:24 Дәрк’әтьн 2:10-12.

+ 11:24 Дәрк’әтьн 2:10-11

+ 11:25 Йуһ’әнна I 2:17

+ 11:26 Ибрани 13:13

+ 11:27 Дәрк’әтьн 12:37, Дәрк’әтьн 13:18

* 11:28 Дәрк’әтьн 12.

+ 11:28 Дәрк’әтьн 12:21-30

* 11:29 Дәрк’әтьн 14:21-31.

+ 11:29 Дәрк’әтьн 14:21-30

* 11:30 Йешу 6:12-21.

* 11:31 Йешу 2:1-21; 6:22-25.

* 11:31# Аһа жи те фә’мкьрьне: «Нәельма».

+ 11:31 Мәтта 1:5, Аqуб 2:25

* 11:33 Данийел 6.

* 11:35 П’адшати IV 4:25-37.

* 11:36 П’адшати III 22:26-28; Йерәмийа 20:1-2; 37:15; 38:6.

+ 11:36 Дәстпебун 39:20, Мәтта 21:35, Марqос 16:18

* 11:37 Дирок II 24:20-21.

+ 11:40 Филипи 3:12, Ибрани 12:23

+ 12:1 Корьнт’и I 9:24

* 12:2 Зәбур 110:1.

+ 12:2 Ибрани 2:10, Луqа 24:26, Филипи 2:8, Зәбур 110:1, Марqос 16:19, Ибрани 1:3

+ 12:3 Мәсәлә 24:10

+ 12:4 Тимот’ейо I 4:10

+ 12:5 Мәсәлә 3:11-12, Зәбур 94:12,

* 12:6 Готьнед Сьлеман 3:11-12.

* 12:7 Qануна Дӧщари 8:5.

+ 12:7 Q. Дӧщари 8:5, Ә’йанти 3:19

+ 12:10 Q. К’аһинтийе 11:44

* 12:11 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бәред ә’дьлайийе у һәqийе дьстиньн».

* 12:12 Ишайа 35:3.

* 12:13# Аһа жи те фә’мкьрьне: «кӧ ньге wәйи бьриндар сәqәт нәбә».

+ 12:13 Мәсәлә 4:26

+ 12:14 Мәтта 5:8

+ 12:15 Ибрани 4:1, Q. Дӧщари 29:18

* 12:16 Дәстпебун 25:29-34; 27:30-40.

+ 12:16 Ибрани 13:4, Дәстпебун 25:29-34

* 12:17 Дәстпебун 27:30-40.

+ 12:17 Дәстпебун 27:34-38

* 12:18 Аwа готи «ч’ийайе Синайе», wи щийе кӧ щьмә’та Исраеле т’әви Муса бун, гава Хwәде Qанун да Муса (Дәрк’әтьн 19:10-25; 20:1-21).

+ 12:18 Дәрк’әтьн 19:16-18, Дәрк’әтьн 20:18, Q. Дӧщари 4:11, Q. Дӧщари 5:22

+ 12:19 Дәрк’әтьн 19:16, Дәрк’әтьн 20:19, Q. Дӧщари 5:27

* 12:20 Дәрк’әтьн 19:12-13.

+ 12:20 Дәрк’әтьн 19:12-13

* 12:21 Qануна Дӧщари 9:19.

+ 12:21 Q. Дӧщари 9:19

+ 12:22 Галати 4:26, Ә’йанти 14:1, Ә’йанти 21:2, Q. Дӧщари 33:2, Щьһуда 1:14

+ 12:23 Луqа 10:20, Филипи 3:12, Ибрани 11:40

* 12:24 Дәстпебун 4:3-10.

+ 12:24 Ибрани 8:6, Ибрани 9:15, Пәтрус I 1:2, Дәстпебун 4:10

* 12:25 Дәрк’әтьн 20:22.

+ 12:25 Ибрани 2:3

* 12:26 Һагай 2:6 (wәлгәр’андьна Пәймана Кәвьнә йунани).

+ 12:26 Дәрк’әтьн 19:18,

+ 12:27 Зәбур 102:26

+ 12:28 Зәбур 2:11

* 12:29 Qануна Дӧщари 4:24.

+ 12:29 Q. Дӧщари 4:24

+ 13:1 Йуһ’әнна 13:34, Пәтрус I 1:22, Пәтрус II 1:7, Р’омайи 12:10, Т’есалоники I 4:9

* 13:2 Дәстпебун 18:1-8; 19:1-3.

+ 13:2 Пәтрус I 4:9, Дәстпебун 18:3, Дәстпебун 19:2

+ 13:3 Мәтта 25:36, Ибрани 10:34

+ 13:4 Корьнт’и I 7:38, Дәрк’әтьн 20:14, Корьнт’и I 6:9

* 13:5 Qануна Дӧщари 31:6.

+ 13:5 Мәсәлә 23:4, Мәтта 6:19, Мәтта 6:25, Тимот’ейо I 3:1, Тимот’ейо I 6:7-9,

* 13:6 Зәбур 118:6.

+ 13:6 Зәбур 118:6

+ 13:7 Ибрани 6:12

+ 13:8 Зәбур 102:27

+ 13:9 Колоси 2:16

* 13:10 «П’арьстгәһ» бь йунани хәбәр бь хәбәр «кон» ә, кӧ ль вьр фькьра Коне Шә’дәтийе, Пәймана Кәвьн у һ’әбандьна щьһуйайә сәр ве дьне бир тинә.

* 13:11 Qануна К’аһинтийе 16:27.

+ 13:11 Дәрк’әтьн 29:14, Q. К’аһинтийе 16:27

+ 13:12 Мәтта 21:39, Марqос 12:8

+ 13:13 Пәтрус I 4:14, Ибрани 11:26

* 13:15 Зәбур 50:14.

+ 13:15 Зәбур 50:14, Зәбур 107:22,

+ 13:18 Әфәси 6:19, Т’есалоники I 5:25, Т’есалоники II 3:1, К’аред Шандийа 23:1, К’аред Шандийа 24:16

+ 13:20 Р’омайи 15:33, Зәбур 23:1, Зәбур 80:1, Йуһ’әнна 10:11, Пәтрус I 5:4, Дәрк’әтьн 24:8,

+ 13:23 К’аред Шандийа 16:1

* 1:1 Бь готьнәкә дьн: «Донздәһ ә’ширед Исраеле».

+ 1:1 Мәтта 13:55, К’аред Шандийа 12:17, К’аред Шандийа 15:13, К’аред Шандийа 21:18, Галати 1:19, Галати 2:9, Луqа 22:30, Йуһ’әнна 7:35, К’аред Шандийа 26:7, Пәтрус I 1:1

+ 1:2 Мәтта 5:11-12, Пәтрус I 1:6-7

+ 1:3 Р’омайи 5:3

+ 1:4 Пәтрус II 1:6, Мәтта 5:48

+ 1:5 Мәсәлә 2:3-6

+ 1:6 Мәтта 21:21, Марqос 11:24

+ 1:7 Аqуб 4:8

+ 1:9 Корьнт’и I 1:31, Корьнт’и II 10:17

* 1:10 Ишайа 40:6-7.

+ 1:11 Пәтрус I 1:24

+ 1:12 Мәтта 10:22, Марqос 13:13, Аqуб 5:11, Тимот’ейо II 4:8, Ә’йанти 2:10

+ 1:15 Зәбур 7:14, Р’омайи 5:12, Р’омайи 6:23

+ 1:16 Марqос 13:5, Йуһ’әнна I 3:7, Колоси 2:8, Т’есалоники II 2:3

+ 1:17 Дәстпебун 1:16, Йуһ’әнна I 1:5

+ 1:18 Т’есалоники II 2:13, Ә’йанти 14:4, Йуһ’әнна 1:13

* 1:19 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «заньбьн» хәбәра «аwа» һәйә.

+ 1:19 Мәсәлә 10:19, Мәсәлә 14:29,

* 1:20 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Чьмки һерса мерьв наһелә кӧ мәрьв ль бәр Хwәде р’аст бьжи».

+ 1:21 Колоси 3:8

+ 1:22 Луqа 11:28, Йуһ’әнна 13:17, Йуһ’әнна I 3:18, Р’омайи 2:13

+ 1:25 Аqуб 2:12, Луqа 11:28

+ 1:26 Зәбур 39:1, Аqуб 3:2-3

+ 1:27 Мәтта 25:36, Пәтрус II 3:14, Йуһ’әнна I 5:18, Тимот’ейо I 5:22

+ 2:1 Q. Дӧщари 1:17, Q. Дӧщари 16:19, Мәтта 22:16, Луqа 20:21, Р’омайи 2:11

+ 2:5 Корьнт’и I 1:27-28, Корьнт’и II 8:9, Ә’йанти 2:9

* 2:8 Qануна К’аһинтийе 19:18.

+ 2:8 Q. К’аһинтийе 19:18

+ 2:9 Дәрк’әтьн 23:2-3, Q. К’аһинтийе 19:15, Q. Дӧщари 1:17

+ 2:10 Мәтта 5:19, Галати 3:10

* 2:11 Дәрк’әтьн 20:14; Qануна Дӧщари 5:18.

* 2:11# Дәрк’әтьн 20:13; Qануна Дӧщари 5:17.

+ 2:11 Дәрк’әтьн 20:13-14

+ 2:12 Аqуб 1:25

* 2:13 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Р’ә’м сәр диwане дьк’әвә».

+ 2:13 Мәтта 6:15, Мәтта 18:35, Луqа 6:37

+ 2:16 Q. Дӧщари 15:7, Мәсәлә 21:13, Мәтта 25:35, Луqа 3:11, Йуһ’әнна I 3:17-18

+ 2:18 Мәтта 7:16, Галати 5:6

+ 2:19 Q. Дӧщари 6:4, Мәтта 8:29, Марqос 1:24, Марqос 5:7, К’аред Шандийа 16:17, К’аред Шандийа 19:15

* 2:21 Дәстпебун 22:1-14.

+ 2:21 Дәстпебун 22

+ 2:22 Ибрани 11:17-18

* 2:23 Дәстпебун 15:6.

* 2:23# Р’омайи 4:3; Галати 3:6.

+ 2:23 Дәстпебун 15:6, Р’омайи 4:3, Галати 3:6,

* 2:25 Йешу 2:1-21; 6:22-25.

+ 3:1 Мәтта 23:8

+ 3:2 Мәсәлә 20:9, Йуһ’әнна I 1:8-10, Р’омайи 3:23, Зәбур 39:1, Аqуб 1:26

+ 3:3 Зәбур 32:9, Мәсәлә 26:3

+ 3:6 Мәтта 12:34, Мәтта 15:18, Мәсәлә 16:27

+ 3:8 Зәбур 120:2, Зәбур 140:3

+ 3:9 Дәстпебун 1:26

+ 3:13 Аqуб 2:18

+ 3:15 Тимот’ейо I 4:1, Ә’йанти 2:24

* 3:18 Аһа жи те фә’мкьрьне: «У һәqи әw бәр ә, кӧ йе ә’дьл т’охьме ә’дьлайийе дьчинә».

+ 3:18 Мәтта 5:9, Галати 6:8

+ 4:1 Пәтрус I 2:11

* 4:2 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Ч’ә’ве wә ль тьшта йә, ле нак’әвә дәсте wә у дьбьнә меркӧж. Һун ч’ә’внәбарийе дькьн, ле нькарьн бьгьһижьнә мәрәме хwә, һьнге дьк’әвьнә һ’ӧщәте у шәр’ дькьн».

+ 4:3 Мәсәлә 10:3

+ 4:4 Йуһ’әнна 15:19, Йуһ’әнна I 2:15, Р’омайи 8:7

* 4:5 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Кӧ әw р’ӧһ’е бәр бина мә ч’ә’внәбарийеда йә».

+ 4:5 Корьнт’и I 6:19

* 4:6 Готьнед Сьлеман 3:34.

+ 4:6 Мәсәлә 3:34, Пәтрус I 5:5

+ 4:7 Пәтрус I 5:8-9, Әфәси 4:27

+ 4:8 Зәбур 73:28, Аqуб 1:7-8, Зәбур 51:2,

+ 4:11 Р’омайи 14:4, Р’омайи 14:10

+ 4:12 Аqуб 5:9, Луqа 12:5, Мәтта 7:1

* 4:14 Готьнед Сьлеман 27:1.

+ 4:14 Мәсәлә 27:1, Луqа 12:18-20, Зәбур 102:3

+ 4:15 К’аред Шандийа 18:21

+ 4:17 Йуһ’әнна 9:41

+ 5:1 Луqа 6:24

* 5:2-3 Мәтта 6:19.

+ 5:2 Мәтта 6:19-20

+ 5:3 Р’омайи 2:5

* 5:4 Qануна Дӧщари 24:14-15.

+ 5:4 Q. К’аһинтийе 19:13, Q. Дӧщари 24:14-15, Q. Дӧщари 24:15,

+ 5:7 Q. Дӧщари 11:14

+ 5:8 Пәтрус I 4:7

+ 5:9 Мәтта 7:1, Аqуб 4:12

+ 5:10 Мәтта 5:12, Мәтта 23:34, К’аред Шандийа 7:52, Ибрани 11:32-38

* 5:11 Ибо 1:1-22; 2:10; 42:10-17; Зәбур 103:8.

+ 5:11 Мәтта 10:22, Марqос 13:13, Аqуб 1:12, Ә’йанти 2:10, Дәрк’әтьн 34:6

* 5:12 Мәтта 5:34-37.

+ 5:12 Мәтта 5:34-37

+ 5:13 Корьнт’и I 14:15, Әфәси 5:19

* 5:14 Марqос 6:13.

+ 5:14 Марqос 6:13

+ 5:16 Марqос 1:5, К’аред Шандийа 19:18, Дәстпебун 20:17, Жьмар 11:2, К’аред Шандийа 9:40, К’аред Шандийа 28:8

* 5:17 П’адшати III 17:1; 18:1; 18:41-45.

+ 5:17 Луqа 4:25

+ 5:19 Галати 6:1

* 5:20 Пәтрус I 4:8.

+ 5:20 Мәсәлә 10:12, Пәтрус I 4:8

+ 1:1 Мәтта 4:18-21, Йуһ’әнна 1:40-42, Аqуб 1:1

+ 1:2 Ибрани 12:24, Пәтрус II 1:2, Щьһуда 1:2

+ 1:3 Корьнт’и II 1:3, Әфәси 1:3, Пәтрус I 3:21, Йуһ’әнна 3:3, Тито 3:5

+ 1:4 Мәтта 6:20, Мәтта 19:21, Колоси 1:5

+ 1:5 Әфәси 2:8

+ 1:6 Мәтта 5:11-12, Аqуб 1:2-3

+ 1:7 Зәбур 66:10, Корьнт’и I 3:13, Р’омайи 2:10

+ 1:8 Йуһ’әнна 20:29

+ 1:10 Пәтрус II 1:19

+ 1:11 Р’омайи 8:9, Луqа 24:26

+ 1:12 К’аред Шандийа 2:2-4

+ 1:13 Марqос 13:33-34, Әфәси 6:18, Т’есалоники I 5:6

+ 1:14 К’аред Шандийа 17:30, Әфәси 4:18-19, Р’омайи 12:2, Тито 3:3

+ 1:15 Йуһ’әнна I 3:3, Пәтрус II 3:11

* 1:16 Qануна К’аһинтийе 11:44-45; 19:2; 20:7.

+ 1:16 Q. К’аһинтийе 11:44, Q. К’аһинтийе 19:2

+ 1:17 Q. Дӧщари 10:17, Дәрк’әтьн 4:22, Корьнт’и II 6:18

+ 1:18 Дәрк’әтьн 12:3, Q. К’аһинтийе 1:10, Йуһ’әнна 1:29, К’аред Шандийа 20:28, Ибрани 9:14

+ 1:20 Ибрани 1:2

+ 1:22 Йуһ’әнна 13:34, Р’омайи 12:9, Ибрани 13:1

+ 1:23 Йуһ’әнна 1:13, Ибрани 4:12

* 1:24-25 Ишайа 40:6-8.

+ 1:25 Аqуб 1:10-11

+ 2:1 Әфәси 4:31, Колоси 3:8

+ 2:2 Мәтта 18:3, Корьнт’и I 3:2, Ибрани 5:13

* 2:3 Зәбур 34:8.

+ 2:3 Зәбур 34:8

+ 2:4 Корьнт’и I 10:4

+ 2:5 Әфәси 2:20-22, Дәрк’әтьн 19:6

* 2:6 Ишайа 28:16.

+ 2:6 Р’омайи 9:33, Р’омайи 10:11

* 2:7 Зәбур 118:22.

+ 2:7 Зәбур 118:22, Марqос 12:11, К’аред Шандийа 4:11

* 2:8 Ишайа 8:14.

+ 2:8 Р’омайи 9:33

* 2:9 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Т’ор’ьнтийа Wи».

* 2:9# Ишайа 43:20-21; Дәрк’әтьн 19:5-6.

+ 2:9 Q. Дӧщари 10:15, Дәрк’әтьн 19:6, Q. Дӧщари 7:6, Ә’йанти 1:6, Ә’йанти 5:10, Зәбур 36:9, Йуһ’әнна 1:9

* 2:10 Һосейа 2:23.

+ 2:10 Р’омайи 9:25

+ 2:11 Q. К’аһинтийе 25:23, Аqуб 4:1, Р’омайи 7:23, Р’омайи 13:14, Галати 5:24

+ 2:12 Мәтта 5:16, Корьнт’и II 9:13, Галати 1:24

+ 2:13 Р’омайи 13:1, Тито 3:1

+ 2:14 Р’омайи 13:3-4

+ 2:16 Йуһ’әнна 8:32, Аqуб 1:25, Аqуб 2:12, Р’омайи 6:18, Корьнт’и I 7:22, Корьнт’и II 3:17, Галати 5:1, Галати 5:13, Корьнт’и I 7:22

+ 2:17 Мәсәлә 24:21, Р’омайи 13:7

+ 2:18 Әфәси 6:5, Колоси 3:22, Тимот’ейо I 6:1, Тито 2:9

+ 2:19 Пәтрус I 3:14, Пәтрус I 3:17, Пәтрус I 4:16

+ 2:21 К’аред Шандийа 14:22, Йуһ’әнна 13:15

* 2:22 Ишайа 53:9.

* 2:23 Ишайа 53:7.

+ 2:23 Мәтта 5:39, Луqа 23:46

* 2:24 Бь готьнәкә дьн: «Жь гӧна дур» йан «аза».

* 2:24# Ишайа 53:5-6.

+ 2:24 Р’омайи 6:2, Галати 2:19, Галати 5:24,

+ 2:25 Зәбур 119:176, Луqа 15:6

* 3:1 Әфәси 5:22; Колоси 3:18.

+ 3:1 Дәстпебун 3:16, Корьнт’и I 14:34, Әфәси 5:22, Колоси 3:18, Тито 2:5

* 3:3 Тимот’ейо I 2:9.

+ 3:4 Тимот’ейо I 2:9

+ 3:6 Дәстпебун 18:12

* 3:7 Әфәси 5:25; Колоси 3:19.

+ 3:7 Әфәси 5:25, Колоси 3:19

+ 3:8 Р’омайи 12:16

+ 3:9 Q. К’аһинтийе 19:18, Т’есалоники I 5:15, Р’омайи 12:17, Мәтта 5:44, Р’омайи 12:14, Корьнт’и I 4:12

* 3:10-12 Зәбур 34:12-16.

+ 3:12 Зәбур 34:12-16

* 3:14 Мәтта 5:10.

+ 3:14 Мәтта 5:10, Пәтрус I 2:19-20, Пәтрус I 4:14-16,

* 3:15 Ишайа 8:12-13.

+ 3:15 Колоси 4:6

+ 3:16 Пәтрус I 2:12, Луqа 13:17

+ 3:17 Пәтрус I 2:20

* 3:18 Аһа жи те фә’мкьрьне: Дәwса «щәфа к’ьшанд» «мьр».

+ 3:18 Пәтрус I 2:21, Пәтрус I 4:1, Ибрани 9:26-28

+ 3:19 Дәстпебун 6:3-14, Дәстпебун 7:17, Пәтрус II 2:5

* 3:20 Дәстпебун 6:9–8:22.

* 3:21 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Ле ньхӧмандьн бона исафа qәнщ шә’дәти йә ль бәр Хwәде». Дәwса хәбәра «шә’дәти» һьнәк «дәлиләк» фә’м дькьн.

+ 3:21 Р’омайи 6:4, Марqос 16:16, Пәтрус I 1:3

+ 3:22 Луqа 24:51, К’аред Шандийа 1:9, Зәбур 110:1, Марqос 16:19, Р’омайи 8:34, Р’омайи 8:38, Корьнт’и I 15:24, Әфәси 1:21

+ 4:1 Пәтрус I 3:18, Р’омайи 6:2, Р’омайи 6:7, Галати 5:24, Колоси 3:3

+ 4:2 Р’омайи 6:14, Р’омайи 14:7-8, Корьнт’и II 5:15, Тито 2:12

+ 4:4 Әфәси 4:17-19, Пәтрус I 2:12, Пәтрус I 3:16

+ 4:5 Йуһ’әнна 5:22, К’аред Шандийа 10:42, Пәтрус I 4:5

+ 4:7 Аqуб 5:8, Корьнт’и I 7:29, Корьнт’и I 7:31, Марqос 14:38

+ 4:8 Мәсәлә 10:12, Аqуб 5:20

* 4:9 Аqуб 5:20; Готьнед Сьлеман 10:12.

+ 4:9 Ибрани 13:2

+ 4:10 Р’омайи 12:6-8, Корьнт’и I 7:7, Луqа 12:42-43

+ 4:11 Йуһ’әнна 13:31, Корьнт’и I 10:31, Щьһуда 1:24-25, Ә’йанти 1:6, Ә’йанти 5:13

+ 4:12 Пәтрус I 1:7

+ 4:13 К’аред Шандийа 5:41, Филипи 3:11

* 4:14 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Жь алийе wанва Әw те беһӧрмәткьрьне, ле жь алийе wәва те бьльндкьрьне».

+ 4:14 Зәбур 89:50-51, Мәтта 5:11

+ 4:16 Пәтрус I 2:19-20

+ 4:17 Р’омайи 2:9,

* 4:18 Готьнед Сьлеман 11:31.

+ 4:18 Мәсәлә 11:31

+ 4:19 Зәбур 31:5, Луqа 23:46

+ 5:1 Луqа 24:48, Р’омайи 8:17

* 5:2 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Чаwа сә’ви».

* 5:2# Йуһ’әнна 21:15-17.

+ 5:2 Йуһ’әнна 21:16-17, К’аред Шандийа 20:28, Тимот’ейо I 3:8, Тито 1:7

+ 5:3 Мәтта 20:25-26, Филипи 3:17, Т’есалоники II 3:9, Тимот’ейо I 4:12, Тито 2:7

+ 5:4 Зәбур 23:1, Зәбур 80:1, Йуһ’әнна 10:11, Ибрани 13:20, Корьнт’и I 9:25

* 5:5 Готьнед Сьлеман 3:34.

+ 5:5 Мәсәлә 3:34, Аqуб 4:6

* 5:6 Мәтта 23:12; Луqа 14:11; 18:14.

+ 5:7 Зәбур 37:5, Мәтта 6:25, Филипи 4:6

+ 5:8 Марqос 13:33-34, Пәтрус I 5:8, Әфәси 6:18, Т’есалоники I 5:6, Корьнт’и II 2:11, Әфәси 6:11

+ 5:9 Аqуб 4:7, К’аред Шандийа 14:22, Т’есалоники I 3:3

+ 5:10 Тимот’ейо II 2:10

+ 5:11 Пәтрус I 4:11

* 5:12 Бь йунани «Силвано» ньвисар ә, кӧ щур’әки наве «Силас» ә.

+ 5:12 К’аред Шандийа 15:22, К’аред Шандийа 15:40, Т’есалоники I 1:1, Т’есалоники II 1:1

* 5:13 Бь фькьра һьнәка һьнге баwәрмәнда бажаре Р’ома Италйайер’а дьготьн «Бабилон».

+ 5:13 К’аред Шандийа 12:12, К’аред Шандийа 13:5, К’аред Шандийа 15:37

+ 5:14 Р’омайи 16:16

* 1:1 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Хwәде у Хьлазкьре мә Иса Мәсиһ».

+ 1:1 Мәтта 4:18-21, Йуһ’әнна 1:40-42, Тито 2:13

+ 1:2 Пәтрус I 1:2, Щьһуда 1:2

+ 1:4 Пәтрус II 2:18

+ 1:6 Аqуб 1:3-4

+ 1:7 Йуһ’әнна I 4:16, Корьнт’и I 13:13, Ибрани 13:1

+ 1:8 Тито 3:14

+ 1:9 Йуһ’әнна I 1:7, Әфәси 5:26, Ибрани 9:14

+ 1:10 Т’есалоники I 1:4

+ 1:11 Колоси 1:13

+ 1:12 Щьһуда 1:5

+ 1:14 Йуһ’әнна 21:18-19, Тимот’ейо II 4:6

+ 1:16 Т’есалоники I 2:19, Т’есалоники I 4:16, Луqа 9:32, Йуһ’әнна 1:14

* 1:17 Мәтта 17:1-5.

+ 1:17 Мәтта 3:17, Мәтта 17:5, Марqос 1:11, Марqос 9:7, Луqа 9:35, Йуһ’әнна 8:54, Йуһ’әнна 17:1, К’аред Шандийа 3:13

+ 1:19 Пәтрус I 1:10, Зәбур 119:105, Йуһ’әнна 5:35, Корьнт’и II 4:6

* 1:21 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Ле мәрьвед Хwәдейә пироз бь р’ебәрийа Р’ӧһ’е Пироз хәбәр данә».

+ 1:21 Тимот’ейо II 3:16,

+ 2:1 Q. Дӧщари 13:1-3, Мәтта 7:15, К’аред Шандийа 20:30, Корьнт’и II 11:13, Тимот’ейо I 4:1, Щьһуда 1:4, Корьнт’и I 6:20, Корьнт’и I 7:23

+ 2:3 Р’омайи 16:18, Колоси 2:4

+ 2:4 Щьһуда 1:6

* 2:5 Дәстпебун 6:18; 7:13.

+ 2:5 Дәстпебун 7:17, Пәтрус I 3:19-20, Дәстпебун 7:23

* 2:6-7 Дәстпебун 19.

+ 2:6 Дәстпебун 19:24

+ 2:7 Дәстпебун 19:16

+ 2:8 Зәбур 119:136, К’аред Шандийа 17:16

+ 2:9 Корьнт’и I 10:13, Ә’йанти 3:10

+ 2:10 Щьһуда 1:16, Щьһуда 1:8-9

+ 2:12 Щьһуда 1:10

* 2:15 Жьмар 22.

+ 2:15 Жьмар 22:5, Жьмар 25:1-2, Жьмар 31:16, Q. Дӧщари 23:3-6, Щьһуда 1:11, Ә’йанти 2:14

+ 2:16 Жьмар 22:21-30

+ 2:17 Щьһуда 1:12-13

+ 2:18 Пәтрус II 1:4

+ 2:19 Галати 5:13, Йуһ’әнна 8:34, Р’омайи 6:16-20, Тито 3:3

+ 2:20 Мәтта 12:45, Луqа 11:26

+ 2:21 Р’омайи 7:12

* 2:22 Готьнед Сьлеман 26:11.

+ 2:22 Мәсәлә 26:11

+ 3:1 Пәтрус II 1:13

+ 3:2 Щьһуда 1:17-18

* 3:3 Щьһуда 1:18.

* 3:5 Дәстпебун 1:6-7.

+ 3:5 Дәстпебун 1:9, Зәбур 24:2, Зәбур 136:6

* 3:6 Дәстпебун 7:11.

+ 3:6 Дәстпебун 7:11, Дәстпебун 7:21

* 3:8 Зәбур 90:4.

+ 3:8 Зәбур 90:4

+ 3:9 Р’омайи 2:4, Тимот’ейо I 2:4, Тимот’ейо I 2:6

* 3:10 Ве р’езеда, ӧса жи р’еза 12-да аһа жи те фә’мкьрьне: «Т’опед ә’змана (һив, р’о, стәйрк у йед майин) бьн п’әр’е wанда жи wе бьшәwьтьн».

* 3:10# Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Дьнйа у һәр кьред нава wеда wе хӧйа бьн» йан «бьшәwьтьн».

* 3:10## Мәтта 24:43; Т’есалоники I 5:2.

+ 3:10 Мәтта 24:43, Луqа 12:39, Т’есалоники I 5:2, Зәбур 102:25-26, Марqос 13:31

+ 3:11 Пәтрус I 1:15

+ 3:12 Щьһуда 1:21

+ 3:13 Ә’йанти 21:1, Ә’йанти 21:27

+ 3:14 Аqуб 1:27, Йуһ’әнна I 5:18, Тимот’ейо I 5:22

+ 3:15 Р’омайи 2:4, Ә’йанти 2:21

+ 3:16 Ибрани 5:10

+ 3:18 Әфәси 4:15, Колоси 1:10, Колоси 2:19, Р’омайи 11:36

* 1:1 Йуһ’әнна 1:1.

+ 1:1 Луqа 24:39, Йуһ’әнна 1:14, Йуһ’әнна 20:27, Пәтрус II 1:16

* 1:2 Йуһ’әнна 1:14.

+ 1:2 Йуһ’әнна 1:4, Йуһ’әнна 5:26, Йуһ’әнна 11:25, Йуһ’әнна I 5:11, Йуһ’әнна 15:27, Йуһ’әнна 1:1, Йуһ’әнна 1:18

+ 1:3 Йуһ’әнна 17:21, Корьнт’и I 1:9

* 1:4 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «мә» «wә» һәйә.

+ 1:4 Йуһ’әнна 15:11

+ 1:5 Йуһ’әнна 1:4, Йуһ’әнна 8:12, Аqуб 1:17

+ 1:6 Йуһ’әнна 12:35, Корьнт’и II 6:16

+ 1:7 Әфәси 1:7, Ибрани 9:14

+ 1:8 Мәсәлә 20:9, Аqуб 3:2, Р’омайи 3:23

+ 1:9 Зәбур 32:5, Зәбур 51:2, Мәсәлә 28:13

+ 1:10 Йуһ’әнна I 5:10, Йуһ’әнна 5:38, Йуһ’әнна 8:37

+ 2:1 Йуһ’әнна 14:26, Р’омайи 8:34, Ибрани 7:25

+ 2:2 Йуһ’әнна 1:29, Йуһ’әнна 11:52, Йуһ’әнна I 4:10, Р’омайи 3:25-26

+ 2:3 Йуһ’әнна 14:15, Йуһ’әнна 15:10, Йуһ’әнна I 5:3

+ 2:4 Тито 1:16

+ 2:5 Йуһ’әнна I 4:12

* 2:7 Йуһ’әнна 13:34.

+ 2:7 Йуһ’әнна 13:34, Q. К’аһинтийе 19:18, Йуһ’әнна II 1:5

+ 2:8 Йуһ’әнна 13:34, Йуһ’әнна 1:9, Йуһ’әнна 8:12, Р’омайи 13:12, Әфәси 5:8, Т’есалоники I 5:5

+ 2:9 Йуһ’әнна I 4:20

* 2:10 Аһа жи те фә’мкьрьне: «У набә сәбәб, кӧ әw жь р’е бьк’әвә».

+ 2:10 Йуһ’әнна 11:10

+ 2:12 К’аред Шандийа 10:43, К’аред Шандийа 13:38

+ 2:13 Әфәси 6:11, Йуһ’әнна 14:7

+ 2:15 Аqуб 4:4

+ 2:17 Корьнт’и I 7:31

+ 2:18 Мәтта 24:5, Йуһ’әнна I 4:3, Йуһ’әнна II 1:7, Тимот’ейо I 4:1, Тимот’ейо II 3:1

+ 2:19 Q. Дӧщари 13:13, К’аред Шандийа 20:30, Корьнт’и I 11:19

* 2:20 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Ле һун жь Әwи Пироз һатьнә р’ункьрьне».

* 2:20# Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Һун һәр тьшти (һ’әмуйа) заньн».

+ 2:20 Йуһ’әнна 14:26, Йуһ’әнна 16:13, Корьнт’и I 2:10

+ 2:22 Йуһ’әнна I 4:3

+ 2:23 Мәтта 10:33

+ 2:24 Йуһ’әнна I 3:11

+ 2:26 Марqос 13:5, Йуһ’әнна I 3:7, Колоси 2:8, Т’есалоники II 2:3

* 2:27 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Р’ункьрьн».

+ 2:27 Ибрани 8:11

+ 2:28 Йуһ’әнна I 3:2, Т’есалоники I 2:19

+ 2:29 Мәтта 6:1, Йуһ’әнна III 1:11

* 3:1 Йуһ’әнна 1:12.

+ 3:1 Йуһ’әнна 3:16, Р’омайи 5:8, Әфәси 2:4, Мәтта 5:9, Йуһ’әнна 1:12, Йуһ’әнна I 5:1, Р’омайи 8:14, Йуһ’әнна 16:3, Йуһ’әнна 17:25

+ 3:2 Р’омайи 8:15-16, Галати 3:26, Әфәси 1:5, Р’омайи 8:29, Корьнт’и II 3:18, Филипи 3:21, Зәбур 17:15, Корьнт’и I 13:12, Ә’йанти 22:4

+ 3:3 Корьнт’и II 7:1

* 3:5 Йуһ’әнна 1:29.

+ 3:5 Йуһ’әнна 1:29, Ибрани 9:26, Пәтрус I 2:22, Корьнт’и II 5:21, Ибрани 4:15

+ 3:6 Йуһ’әнна III 1:11

+ 3:7 Марqос 13:5, Йуһ’әнна I 2:26, Колоси 2:8, Т’есалоники II 2:3

+ 3:8 Йуһ’әнна 8:44, Ибрани 2:14

+ 3:9 Зәбур 119:3, Йуһ’әнна I 5:18

+ 3:10 Йуһ’әнна I 4:8, Йуһ’әнна I 4:20

* 3:11 Йуһ’әнна 13:34.

+ 3:11 Q. К’аһинтийе 19:18, Йуһ’әнна 13:34, Йуһ’әнна I 1:5, Йуһ’әнна I 2:24, Йуһ’әнна II 1:5

* 3:12 Дәстпебун 4.

+ 3:12 Йуһ’әнна 8:44, Дәстпебун 4:3-8, Щьһуда 1:11, Ибрани 11:4

+ 3:13 Марqос 13:13, Йуһ’әнна 7:7, Йуһ’әнна 15:18

+ 3:14 Йуһ’әнна 5:24

+ 3:15 Мәтта 5:22, Ә’йанти 21:8

+ 3:16 Йуһ’әнна 10:11, Йуһ’әнна 15:13

+ 3:17 Q. Дӧщари 15:7, Мәсәлә 21:13, Аqуб 2:15-16

+ 3:18 Аqуб 1:22, Р’омайи 2:13

+ 3:21 Йуһ’әнна I 2:28

+ 3:22 Мәтта 7:7-8, Йуһ’әнна 14:13-14

* 3:23 Йуһ’әнна 13:34; 15:12, 17.

+ 3:23 Йуһ’әнна 6:29

+ 3:24 Йуһ’әнна 6:56, Йуһ’әнна 15:4-5, Р’омайи 8:9, Р’омайи 8:16

+ 4:1 Корьнт’и I 14:29, Т’есалоники I 5:20-21, Ә’йанти 2:2, Q. Дӧщари 13:1-3, Мәтта 7:15, Марqос 13:22, Пәтрус II 2:1

+ 4:2 Йуһ’әнна 1:14, Тимот’ейо I 3:16, Ибрани 2:14, Корьнт’и I 12:3

+ 4:3 Йуһ’әнна I 2:18, Йуһ’әнна I 2:22, Йуһ’әнна II 1:7

+ 4:5 Йуһ’әнна 3:31, Йуһ’әнна 8:23, Йуһ’әнна 15:19

+ 4:6 Йуһ’әнна 18:37, Йуһ’әнна 14:17, Тимот’ейо I 4:1

+ 4:7 Корьнт’и I 13, Йуһ’әнна I 3:10-11

+ 4:9 Йуһ’әнна 3:16

+ 4:10 Йуһ’әнна 1:29, Йуһ’әнна I 4:10, Йуһ’әнна 3:16, Р’омайи 5:8

* 4:12 Йуһ’әнна 1:18.

+ 4:12 Дәрк’әтьн 33:20, Йуһ’әнна 1:18, Тимот’ейо I 6:16, Йуһ’әнна I 2:5

+ 4:13 Йуһ’әнна I 3:24

+ 4:14 Йуһ’әнна 3:17

+ 4:15 Мәтта 14:33, Йуһ’әнна I 5:5

* 4:17 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Чьмки һәләqәтийа Мәсиһ чаwа т’әви Баве Wи һәйә, ӧса жи йа мә».

+ 4:17 Йуһ’әнна I 2:28, Йуһ’әнна I 3:21

+ 4:20 Йуһ’әнна I 2:9, Йуһ’әнна I 3:10

+ 4:21 Q. К’аһинтийе 19:18, Мәтта 19:19, Мәтта 22:39, Марqос 12:31

+ 5:1 Йуһ’әнна 1:12

+ 5:2 Йуһ’әнна I 2:5, Йуһ’әнна I 3:24, Йуһ’әнна I 4:13

* 5:3 Йуһ’әнна 14:15.

+ 5:3 Йуһ’әнна 14:15, Йуһ’әнна II 1:6, Мәтта 11:30

+ 5:4 Йуһ’әнна 16:33, Әфәси 6:16

+ 5:5 Мәтта 14:33, Йуһ’әнна I 4:15

* 5:6 Гәләк ве р’езе аһа фә’м дькьн: «Әва йә, Йе кӧ бь хуна мьрьна Хwә у ава ньхӧмандьна Хwә, Хwә да ә’йанкьрьне чаwа Мәсиһ». Ль гора һинкьрьна гьностикийе Иса чаwа мәри дькарьбу бьмьра, ле Мәсиһ аwа готи Кӧр’е Хwәде чаwа йәки р’ӧһ’ани нькарьбу бьмьра. Әw дәрсдаред хальфи т’әне ньхӧмандьна Wийә пе аве qәбул дькьрьн. Йуһ’әнна ве дәре мьqабьли wе һинкьрьне ньвисийә.

+ 5:6 Йуһ’әнна 14:17, Йуһ’әнна 15:26

* 5:8 Нав дәстньвисаред пашwәхтийеда аһа жи һәйә: «Сьсе ә’зменда шә’дәтийе дьдьн: Бав, Хәбәр у Р’ӧһ’е Пироз, әw һәрсек йәк ьн. Ӧса жи сьсе сәр ә’рде шә’дәтийе дьдьн: Р’ӧһ’, ав у хун». Ле нава дәстньвисаред кәвьнда әв йәк т’ӧнә.

+ 5:9 Йуһ’әнна 5:36

+ 5:10 Йуһ’әнна I 1:10, Мәтта 3:17

* 5:11 Йуһ’әнна 1:4; 3:36.

+ 5:11 Йуһ’әнна 1:4, Йуһ’әнна 5:26, Йуһ’әнна 11:25, Йуһ’әнна I 1:2

+ 5:13 Йуһ’әнна 20:31

+ 5:14 Мәтта 7:7-8, Йуһ’әнна 14:13-14, Йуһ’әнна I 3:22

* 5:16 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Гӧнәки кӧ накӧжә кьрийә».

+ 5:16 Мәтта 12:31-32, Марqос 3:29, Ибрани 6:4-6, Ибрани 10:26

+ 5:18 Зәбур 119:3, Йуһ’әнна I 3:9

+ 5:19 Луqа 4:6, Галати 1:4

+ 5:20 Йуһ’әнна 1:1, Йуһ’әнна 20:28

+ 5:21 Корьнт’и I 10:7, Корьнт’и I 10:14

+ 1:1 Йуһ’әнна I 3:1, Йуһ’әнна 8:32

* 1:3 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Хӧдан Иса Мәсиһ».

* 1:3# Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «мәр’а» «wәр’а» һәйә.

+ 1:3 Тимот’ейо I 1:2, Тимот’ейо II 1:2

+ 1:4 Йуһ’әнна III 1:4

* 1:5 Йуһ’әнна 13:34; 15:12, 17.

+ 1:5 Q. К’аһинтийе 19:18, Йуһ’әнна 13:34, Йуһ’әнна 15:12, Йуһ’әнна I 3:11

* 1:6 Йуһ’әнна I 5:3.

+ 1:6 Йуһ’әнна 14:15, Йуһ’әнна I 5:3

+ 1:7 Йуһ’әнна 1:14, Йуһ’әнна I 4:2, Тимот’ейо I 3:16, Ибрани 2:14, Йуһ’әнна I 2:18, Йуһ’әнна I 4:3

* 1:8 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «хwә» «мә» һәйә.

* 1:8# Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «ле һәqе хwә т’әмам бьстиньн» «ле әм һәqе хwә т’әмам бьстиньн» һәйә.

+ 1:8 Корьнт’и I 3:8

+ 1:9 Йуһ’әнна I 2:23

+ 1:10 Р’омайи 16:17, Т’есалоники I 5:22

+ 1:12 Йуһ’әнна 15:11, Йуһ’әнна 16:24, Йуһ’әнна 17:13, Йуһ’әнна III 1:13-15

+ 1:1 Йуһ’әнна I 3:18, Йуһ’әнна II 1:1

+ 1:4 Йуһ’әнна II 1:4

+ 1:5 Галати 6:10, Ибрани 13:1

+ 1:8 Тимот’ейо I 5:18

+ 1:11 Зәбур 34:14, Зәбур 37:27, Йуһ’әнна I 2:29, Йуһ’әнна I 3:6

+ 1:12 Йуһ’әнна 21:24

+ 1:13 Йуһ’әнна II 1:12

+ 1:1 К’аред Шандийа 12:17, Аqуб 1:1, Мәтта 13:55

+ 1:2 Пәтрус I 1:2, Пәтрус II 1:2

+ 1:3 Тимот’ейо I 6:12, Тимот’ейо II 4:7

+ 1:4 Пәтрус II 2:1

* 1:5 Дәрк’әтьн 12:51; Жьмар 14:29-30.

+ 1:5 Жьмар 14:36-37, Жьмар 26:64, Пәтрус II 1:12, Ибрани 3:17

+ 1:6 Пәтрус II 2:4

* 1:7 «Бәдәна башqә» ль гора Дәстпебун 19:1-8 те фә’мкьрьне, кӧ мера дәст давитьнә мера у ӧса жи мьлйак’әта.

+ 1:7 Пәтрус II 2:6, Дәстпебун 18:20, Дәстпебун 19:24, Q. Дӧщари 29:23, Мәтта 25:41

* 1:8 «Беһӧрмәт дькьн» аһа жи те фә’мкьрьне: «Дьк’ьфьрьн».

+ 1:8 Пәтрус II 2:10

* 1:9 «Бь готьнед беһӧрмәткьрьне» аһа жи те фә’мкьрьне: «бь к’ьфьрийа».

+ 1:9 Т’есалоники I 4:16, Ә’йанти 12:7, Q. Дӧщари 34:6,

+ 1:10 Пәтрус II 2:12

* 1:11 Qайин: Дәстпебун 4:3-8; Бьлам: Жьмар 22; Qорах: Жьмар 16.

+ 1:11 Дәстпебун 4:3-8, Йуһ’әнна I 3:12, Ибрани 11:4, Жьмар 22:5, Жьмар 25:1-2, Жьмар 31:16, Q. Дӧщари 23:3-6, Пәтрус II 2:15, Жьмар 16:31-35

* 1:12 «Мәсрәфед һ’ьзкьрьне» аһа те фә’мкьрьне, кӧ бь һәвр’а нан дьхwарьн у шива Хӧдан дәрбаз дькьрьн (К’аред Шандийа 2:46; 20:7,[11]).

+ 1:12 Пәтрус II 2:17, Мәтта 15:13

* 1:14 Дәстпебун 5:18-24.

+ 1:14 Дәстпебун 5:21-24, Q. Дӧщари 33:2, К’аред Шандийа 7:53, Галати 3:19, Т’есалоники I 3:13, Ибрани 12:22

+ 1:16 Пәтрус II 2:10

+ 1:17 Пәтрус II 3:2-3

* 1:18 Пәтрус II 3:3.

+ 1:19 Р’омайи 8:9

+ 1:20 Әфәси 6:18

+ 1:21 Пәтрус II 3:12

* 1:22 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Дӧдьлийа бьшьдиньн».

* 1:23 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Һ’әйфа wә wи кьрасе жь бәдәна wан ләwьт’и нәйе».

+ 1:23 Ә’йанти 3:4

+ 1:24 Филипи 2:15, Колоси 1:22, Пәтрус I 4:11, Р’омайи 11:36, Ә’йанти 1:6, Ә’йанти 5:13

+ 1:1 Ә’йанти 22:6

* 1:2 Әва хәбәра «шә’дәтийа ә’ламәтийа Иса Мәсиһ» аһа те фә’мкьрьне: «Әw тьштед кӧ Иса Йуһ’әннар’а ә’лам кьрьнә, Йуһ’әнна жи шә’дәтийа wан йәка дьдә». Ле бь йунани әв хәбәр аһа жи те фә’мкьрьне: «Шә’дәтийа бона Иса Мәсиһ», аwа готи әw тьштед кӧ Йуһ’әнна дитьбун у бона Мәсиһ дьбежә.

+ 1:2 Йуһ’әнна 19:35

+ 1:3 Ә’йанти 22:7, Ә’йанти 22:10

* 1:4 Дәрк’әтьн 3:14.

+ 1:4 Дәрк’әтьн 3:14, Ә’йанти 3:1, Ә’йанти 4:5, Ә’йанти 5:6, Йуһ’әнна 3:11, Тимот’ейо I 6:13, К’аред Шандийа 26:23, Корьнт’и I 15:20, Колоси 1:18, Пәтрус I 1:18-19

* 1:5-6 Дәрк’әтьн 19:6.

+ 1:6 Дәрк’әтьн 19:6, Пәтрус I 2:9, Ә’йанти 5:10, Ә’йанти 20:6, Пәтрус I 4:11, Щьһуда 1:24-25, Ә’йанти 5:13

* 1:7 Данийел 7:13; Мәтта 24:30; Т’есалоники I 4:17; Зәкәрийа 12:10-14; Йуһ’әнна 19:34.

+ 1:9 Марqос 10:39

* 1:10 «Р’ожа Хӧдан» т’әне ве дәре Пәймана Нуда те фә’мкьрьне «р’ожа лә’де», чьмки wе р’ожеда Хӧдан Иса жь нава мьрийа р’абу.

+ 1:10 Ә’йанти 4:2

+ 1:12 Дәрк’әтьн 25:1, Дәрк’әтьн 25:37,

* 1:13 «Йәки мина Кӧр’е Мерьв» аһа жи те фә’мкьрьне, кӧ әw мәрьвәк бу. Әва хәбәра Данийел 7:13 бир тинә. Wәки дьн Иса Мәсиһ жи гәләк щара наве «Кӧр’е Мәрьв» дьда сәр Хwә.

+ 1:13 Ә’йанти 15:6

* 1:14 Данийел 7:9, 13; 10:6.

+ 1:14 Ә’йанти 2:18, Ә’йанти 19:12

* 1:15 Һәзәкийел 1:24.

+ 1:16 Ибрани 4:12, Ә’йанти 19:15, Мәтта 17:2

* 1:17 Ишайа 44:6.

+ 1:17 Мәтта 28:4, Ә’йанти 2:8, Ә’йанти 22:13

+ 1:18 Р’омайи 6:9, Р’омайи 14:9, Ә’йанти 9:1, Ә’йанти 20:1

+ 2:1 Ә’йанти 1:13, Ә’йанти 1:16

+ 2:2 Корьнт’и II 11:13, Йуһ’әнна I 4:1

* 2:7 Дәстпебун 2:9.

+ 2:7 Мәтта 11:15, Марqос 4:9, Луqа 8:8, Ә’йанти 3:6, Ә’йанти 3:13, Ә’йанти 3:22, Ә’йанти 13:9, Ә’йанти 3:5, Ә’йанти 21:7, Луqа 23:43, Корьнт’и II 12:4, Дәстпебун 2:9, Дәстпебун 3:22, Ә’йанти 22:2

+ 2:8 Ә’йанти 1:17-18

+ 2:9 Аqуб 2:5, Корьнт’и II 8:9, Ә’йанти 3:9

+ 2:10 Ә’йанти 12:11, Аqуб 1:12, Ә’йанти 3:11

+ 2:11 Ә’йанти 2:7, Ә’йанти 20:6, Ә’йанти 21:8

+ 2:12 Ә’йанти 1:16

* 2:14 Жьмар 31:16; 25:1-3.

+ 2:14 Жьмар 22:5, Жьмар 25:1-2, Жьмар 31:16, Пәтрус II 2:15, К’аред Шандийа 15:29, Корьнт’и I 8:10, Корьнт’и I 10:19

+ 2:15 Ә’йанти 2:6

+ 2:16 Т’есалоники II 2:8

* 2:17 Дәрк’әтьн 16:14-14.

+ 2:17 Ә’йанти 2:7, Дәрк’әтьн 16:31, Йуһ’әнна 6:48-50, Ә’йанти 3:12, Ә’йанти 19:12

+ 2:18 Ә’йанти 1:14-15

+ 2:20 Ә’йанти 2:14

+ 2:21 Пәтрус II 3:9, Пәтрус II 3:15

* 2:23 Готьнед Сьлеман 24:12.

+ 2:23 Мәтта 16:27

+ 2:25 Ә’йанти 3:11

* 2:26-27 Зәбур 2:8-9.

+ 2:26 Зәбур 2:9, Ә’йанти 12:5, Ә’йанти 19:15, Жьмар 24:17, Ә’йанти 22:16

+ 2:29 Ә’йанти 2:7

+ 3:1 Ә’йанти 1:4-5, Ә’йанти 1:16, Р’омайи 1:15, Әфәси 2:1, Әфәси 2:5, Колоси 2:13, Тимот’ейо I 5:6

* 3:3 Мәтта 24:34-44.

+ 3:3 Мәтта 24:43-44, Пәтрус II 3:10, Т’есалоники I 5:2, Ә’йанти 16:15

+ 3:4 Щьһуда 1:23, Ә’йанти 6:11, Ә’йанти 7:9, Мәтта 10:11, Мәтта 22:8, К’аред Шандийа 13:46

* 3:5 Дәрк’әтьн 32:33.

+ 3:5 Ә’йанти 2:7, Ә’йанти 21:7, Дәрк’әтьн 32:32, Зәбур 56:8, Зәбур 69:28, Луqа 10:19, Мәтта 10:32

+ 3:6 Ә’йанти 2:7

* 3:7 Ишайа 22:22.

+ 3:9 Ә’йанти 2:9

+ 3:10 Пәтрус II 2:9, Корьнт’и I 10:13

+ 3:11 Ә’йанти 22:7, Ә’йанти 22:12, Ә’йанти 22:20, Ә’йанти 2:25

* 3:12 Ишайа 62:2.

+ 3:12 Ә’йанти 2:7, Зәбур 23:6, Ә’йанти 2:17

+ 3:13 Ә’йанти 2:7

* 3:14 Колоси 2:1; 4:13-16.

+ 3:14 Мәсәлә 8:22, Колоси 1:15, Колоси 1:18, Корьнт’и I 14:16, Корьнт’и II 1:20

+ 3:17 Корьнт’и I 4:8, Йуһ’әнна 9:39-41

+ 3:18 Ә’йанти 16:15

* 3:19 Готьнед Сьлеман 3:11-12.

+ 3:19 Мәсәлә 3:12, Ибрани 12:5-6

+ 3:20 Луqа 12:36, Йуһ’әнна 14:23

+ 3:21 Йуһ’әнна 16:33, Зәбур 110:1, Марqос 16:19, Мәтта 19:28, Луqа 22:30

+ 3:22 Ә’йанти 2:7

+ 4:1 Ә’йанти 1:10

* 4:2-8 Һәзәкийел 1:5-28.

+ 4:2 Ә’йанти 1:10,

* 4:3 «Йаспис» бь заравәки дьн «йешим» ә, «сардийон» бь заравәки дьн «әqиq» у «зьмруд» жи р’әнге к’әскда йә. Әвана һ’әму кәвьред бьрqокә qимәт ьн. Чь кӧ иро кәвьрнас жер’а дьбежьн «йаспис» нә зәлал ә. Дьбә кӧ наве «йаспис» һьнге бона «лал» бу, аwа готи «брилйант», кӧ кәвьре сьпи йә (Ә’йанти 21:11, 18,[19]).

+ 4:4 Ә’йанти 3:4

* 4:5 Дәрк’әтьн 19:16.

+ 4:5 Ә’йанти 8:5, Ә’йанти 11:19, Ә’йанти 16:18, Ә’йанти 1:4-5,

+ 4:6 Ә’йанти 15:2,

* 4:8 Ишайа 6:3; Амос 4:13; Ишайа 41:4.

+ 4:11 Ә’йанти 5:12, Зәбур 33:9-11

* 5:1 Һәзәкийел 2:9-10.

+ 5:1 Ә’йанти 10:4, Ә’йанти 22:10

* 5:5 Дәстпебун 49:9; Ишайа 11:1.

+ 5:5 Ә’йанти 22:16, Дәстпебун 49:9

* 5:6 Ишайа 53:7.

+ 5:6 Йуһ’әнна 1:29, Йуһ’әнна 1:36, Пәтрус I 1:19, К’аред Шандийа 8:32-33, Ә’йанти 1:4-5

* 5:8 Зәбур 141:2.

+ 5:8 Зәбур 141:2, Ә’йанти 8:3-4

+ 5:9 Зәбур 33:3, Ә’йанти 14:3, Ә’йанти 7:9, Ә’йанти 11:9, Ә’йанти 14:6, Ә’йанти 14:3-4

* 5:10 Дәрк’әтьн 19:6; Ишайа 61:6.

+ 5:10 Дәрк’әтьн 19:6, Пәтрус I 2:9, Ә’йанти 1:6

+ 5:11 Луqа 2:13

* 5:12 Дирок I 29:11; Ишайа 53:7.

+ 5:12 Ә’йанти 4:11

* 5:13 Зәбур 47:8; Ишайа 6:1.

+ 5:13 Зәбур 145:16, Зәбур 150:6, Пәтрус I 4:11, Щьһуда 1:24-25, Ә’йанти 1:6, Ә’йанти 7:12

+ 5:14 Ә’йанти 4:10

+ 6:1 Ә’йанти 5:1, Ә’йанти 4:7, Ә’йанти 14:2, Ә’йанти 19:6

* 6:4 Бь йунани аһа те фә’мкьрьне: «Р’әнге егьрда».

+ 6:4 Марqос 13:8

* 6:6 Һьнге зивәк һәqе хәбата р’ожәкә п’аләки бу.

+ 6:6 Ә’йанти 7:3

+ 6:8 Q. К’аһинтийе 26:22, Q. Дӧщари 32:24,

+ 6:9 Ә’йанти 20:4

+ 6:10 Q. Дӧщари 32:43, Зәбур 79:10, Зәбур 94:3, Зәбур 119:84, Луqа 18:7, Т’есалоники II 1:6, Ә’йанти 19:2

+ 6:11 Ә’йанти 3:4

* 6:12 Ишайа 13:10; Йоел 2:10, 31; 3:5 Мәтта 24:29.

+ 6:12 Марqос 13:8, Ә’йанти 11:13,

* 6:13 Һьнәк фә’м дькьн кӧ һежир нәгьһишти нә, ле һьнәк жи фә’м дькьн кӧ гьһишти нә.

* 6:13-14# Ишайа 34:4.

+ 6:14 Ә’йанти 16:20

* 6:15 Ишайа 2:19-21.

* 6:16 Һосейа 10:8.

+ 6:16 Луqа 23:30

* 6:17 Йоел 2:11; Малахи 3:2.

+ 6:17 Зәбур 76:7,

* 7:1 Данийел 7:2.

* 7:3 Һәзәкийел 9:4-6.

+ 7:3 Ә’йанти 14:1, Ә’йанти 22:4

+ 7:9 Ә’йанти 3:4

+ 7:10 Ә’йанти 12:10, Ә’йанти 19:1

+ 7:11 Ә’йанти 4:6

+ 7:12 Ә’йанти 5:13-14

* 7:14 Данийел 12:1; Мәтта 24:21.

+ 7:14 Мәтта 24:21, Ибрани 9:14, Ә’йанти 19:8, Ә’йанти 22:14

* 7:16 Ишайа 49:10.

+ 7:16 Зәбур 121:6,

* 7:17 Зәбур 23:1-2; Ишайа 25:8; 49:10.

+ 7:17 Зәбур 23:1, Йуһ’әнна 10:11, Ә’йанти 21:4

+ 8:1 Ә’йанти 5:1

+ 8:2 Мәтта 18:10-11

* 8:3 Дәрк’әтьн 30:1-3.

+ 8:3 Дәрк’әтьн 30:7, Жьмар 16:46, Зәбур 141:2, Ә’йанти 5:8

+ 8:4 К’аред Шандийа 10:4

+ 8:5 Q. К’аһинтийе 16:12, Ә’йанти 4:5

* 8:7 Дәрк’әтьн 9:23-25; Һәзәкийел 38:22.

+ 8:7 Дәрк’әтьн 9:23-24,

+ 8:8 Дәрк’әтьн 7:17, Дәрк’әтьн 7:19, Ә’йанти 11:6

+ 8:10 Ә’йанти 9:1

* 8:12 Ишайа 13:10; Һәзәкийел 32:7; Йоел 2:10, 31; 3:15.

+ 8:12 Дәрк’әтьн 10:21-23,

+ 9:1 Луqа 10:18, Ә’йанти 8:10, Ә’йанти 12:8-9, Ә’йанти 1:18

* 9:2 Дәстпебун 19:28.

* 9:3 Дәрк’әтьн 10:12-15.

+ 9:3 Дәрк’әтьн 10:4

* 9:4 Һәзәкийел 9:4.

+ 9:4 Ә’йанти 7:2-4

* 9:6 Йерәмийа 8:3.

* 9:7 Йоел 2:4.

+ 9:12 Ә’йанти 11:14

+ 9:13 Дәрк’әтьн 27:2, Дәрк’әтьн 30:2

+ 9:14 Ә’йанти 16:12

* 9:20 Зәбур 115:4-7.

+ 9:20 Корьнт’и I 10:20, Зәбур 135:15-18,

+ 9:21 Ә’йанти 21:8, Ә’йанти 22:15

+ 10:1 Ә’йанти 4:3, Ә’йанти 1:15-16

+ 10:4 Ә’йанти 5:1, Ә’йанти 22:10

+ 10:7 Ә’йанти 11:15

* 10:8-10 Һәзәкийел 2:8– 3:3.

+ 10:9 Зәбур 119:103,

+ 11:1 Ә’йанти 21:15

* 11:2 Луqа 21:24.

+ 11:2 Луqа 21:24, Ә’йанти 12:6, Ә’йанти 13:5

* 11:4 Зәкәрийа 4:3, 11-14.

* 11:6 П’адшати III 17:1; Дәрк’әтьн 7:17-19.

+ 11:6 Дәрк’әтьн 7:17, Дәрк’әтьн 7:19, Ә’йанти 8:8

+ 11:7 Ә’йанти 9:1,

+ 11:9 Зәбур 79:2-3

+ 11:11 Дәстпебун 2:7,

+ 11:12 Ә’йанти 4:1, Т’есалоники I 4:17

+ 11:13 Ә’йанти 6:12

+ 11:14 Ә’йанти 8:13, Ә’йанти 9:12

* 11:15 Дәрк’әтьн 15:18; Зәбура 10:16; Данийел 2:44.

+ 11:15 Мәтта 24:31, Ә’йанти 10:7, Дәрк’әтьн 15:18, Луqа 1:33, Корьнт’и I 15:24

+ 11:16 Ә’йанти 4:4

* 11:17 Амос 3:13; Дәрк’әтьн 3:14.

+ 11:17 Ә’йанти 1:4, Ә’йанти 16:5

* 11:18 Зәбур 2:1; Данийел 9:6; Амос 3:7; Зәбур 115:13.

+ 11:18 Зәбур 2:1, Ә’йанти 20:12

+ 11:19 Ә’йанти 15:5, Дәрк’әтьн 9:23, Ә’йанти 16:21

+ 12:1 Дәстпебун 37:9

* 12:3-4 Данийел 7:7; 8:10.

+ 12:3 Ә’йанти 12:18-Ә’йанти 13:1, Ә’йанти 17:3, Ә’йанти 17:12

* 12:5 Зәбур 2:9.

+ 12:5 Зәбур 2:9, Ә’йанти 2:27, Ә’йанти 19:15

+ 12:6 Ә’йанти 11:3, Ә’йанти 13:5

* 12:7 Данийел 10:13, 21; 12:1.

+ 12:7 Щьһуда 1:9

* 12:9 Дәстпебун 3.

+ 12:9 Дәстпебун 3:1, Ә’йанти 20:2, Луqа 10:18, Йуһ’әнна 12:31

* 12:10 Ибо 1:9-11; Зәкәрийа 3:1.

+ 12:11 Ә’йанти 15:2, Луqа 14:26, Йуһ’әнна 12:25, Ә’йанти 2:10

+ 12:12 Зәбур 96:11,

+ 12:14 Дәрк’әтьн 19:4, Q. Дӧщари 32:11, Ә’йанти 13:5

* 12:17 Аһа жи те фә’мкьрьне: «У шә’дәтийа ә’ламәтийа Иса хwәй дькьн».

+ 12:17 Дәстпебун 3:15

+ 13:1 Ә’йанти 12:3

+ 13:2 Луqа 4:6

* 13:5-7 Данийел 7:8, 21, 25.

+ 13:5 Ә’йанти 11:2, Ә’йанти 12:6

+ 13:7 Ә’йанти 11:7, Ә’йанти 12:17

* 13:8 Зәбур 69:28.

+ 13:8 Ә’йанти 3:5

+ 13:9 Ә’йанти 2:7

* 13:10 Йерәмийа 15:2; 43:11. Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Әwе кӧ пе шур дькӧжьн, әwе жи пе шур һәр’ьн» (Бьхуньн: Мәтта 26:52).

+ 13:10 Ә’йанти 14:12

+ 13:13 Q. Дӧщари 13:1-3, Марqос 13:22, Ә’йанти 16:13, Ә’йанти 19:20, Луqа 9:54

+ 13:14 Мәтта 24:24, Марqос 13:22, Т’есалоники II 2:9

+ 14:1 Зәбур 2:6, Зәбур 9:11, Ибрани 12:22, Ә’йанти 3:12, Ә’йанти 7:3-4

+ 14:2 Ә’йанти 1:15, Ә’йанти 6:1

+ 14:3 Зәбур 33:3, Ә’йанти 5:9

+ 14:4 Корьнт’и II 11:2, Аqуб 1:18, Т’есалоники II 2:13

* 14:8 Ишайа 21:9; Йерәмийа 51:8.

+ 14:8 Ә’йанти 18:2

+ 14:9 Ә’йанти 13:15

* 14:10 Дәстпебун 19:24; Һәзәкийел 38:22.

+ 14:10 Зәбур 75:7, Ә’йанти 14:10, Ә’йанти 20:10

+ 14:12 Ә’йанти 13:10

+ 14:13 Ә’йанти 20:6

* 14:14 Шьровәкьрьна хәбәра «йәки мина кӧр’е мерьв» бьн р’еза Ә’йанти 1:13-да бьхуньн.

* 14:14# Данийел 7:13.

+ 14:14 Ә’йанти 1:13

* 14:15 Йоел 3:13.

+ 14:15 Марqос 4:29

+ 14:19 Ә’йанти 19:15

* 14:20 «Һ’әзар шәсьд мәйдан» бь һ’әсабе ньһа дькә сесьд километьр.

+ 15:1 Ә’йанти 16:1, Ә’йанти 17:1, Ә’йанти 21:9

+ 15:2 Ә’йанти 4:6, Ә’йанти 12:11, Ә’йанти 13:17

* 15:3 Qануна Дӧщари 32:4; Зәбур 145:17; Йерәмийа 10:10.

+ 15:3 Дәрк’әтьн 15:1, Q. Дӧщари 31:30, Зәбур 92:5

* 15:4 Йерәмийа 10:6-7; Зәбур 86:9; Малахи 1:11.

+ 15:4 Зәбур 86:9

+ 15:5 Дәрк’әтьн 38:21, Ә’йанти 11:19

+ 15:6 Ә’йанти 1:13

+ 15:7 Ә’йанти 4:6

* 15:8 Дәрк’әтьн 40:34; П’адшати III 8:10-11; Ишайа 6:1-4.

+ 15:8 Дәрк’әтьн 40:34-35,

+ 16:1 Ә’йанти 15:1, Зәбур 79:6,

* 16:2 Дәрк’әтьн 9:10.

+ 16:2 Ә’йанти 13:16, Дәрк’әтьн 9:9-11

+ 16:3 Ә’йанти 8:8-9

* 16:4 Дәрк’әтьн 7:17-21.

+ 16:4 Дәрк’әтьн 7:17-20

* 16:5 Дәрк’әтьн 3:14; Зәбур 145:17.

+ 16:5 Ә’йанти 1:4, Ә’йанти 11:17,

* 16:6 Зәбур 79:3; Ишайа 49:26.

+ 16:6 Мәтта 23:35, Ә’йанти 18:24,

* 16:7 Зәбур 19:9; 119:37.

+ 16:7 Ә’йанти 6:9

+ 16:9 К’аред Шандийа 12:23

* 16:10 Дәрк’әтьн 10:21.

+ 16:10 Ә’йанти 13:2, Дәрк’әтьн 10:21-22

* 16:12 Ишайа 11:15.

+ 16:12 Ә’йанти 9:14,

+ 16:13 Ә’йанти 12:3, Ә’йанти 13:11

+ 16:14 Марqос 13:22, Ә’йанти 13:13

+ 16:15 Мәтта 24:43-44, Пәтрус II 3:10, Т’есалоники I 5:2, Ә’йанти 3:3, Ә’йанти 3:18

+ 16:18 Марqос 13:19

+ 16:19 Ә’йанти 14:10

+ 16:20 Ә’йанти 6:14

* 16:21 Дәрк’әтьн 9:23.

+ 16:21 Дәрк’әтьн 9:23-25, Ә’йанти 11:19

* 17:1 Йерәмийа 51:12-13.

+ 17:1 Ә’йанти 15:1, Ә’йанти 21:9,

+ 17:2 Ә’йанти 14:8

+ 17:3 Ә’йанти 12:3

+ 17:6 Ә’йанти 16:6

+ 17:8 Ә’йанти 9:1, Ә’йанти 11:7

* 17:12 Данийел 7:24.

+ 17:12 Ә’йанти 12:3

+ 17:14 Q. Дӧщари 10:17, Тимот’ейо I 6:15, Ә’йанти 19:16,

+ 17:16 Ә’йанти 18:8

* 18:2 Ишайа 21:9; 13:21; Йерәмийа 50:39.

+ 18:2 Ә’йанти 14:8,

* 18:3 Ишайа 23:17; Йерәмийа 51:7.

+ 18:3 Ә’йанти 17:2,

* 18:4 Ишайа 52:11; Йерәмийа 50:8; 51:6.

* 18:5 Дәстпебун 18:20-21; Йерәмийа 51:9.

+ 18:5 Уньс 1:2

* 18:6 Зәбур 137:8; Йерәмийа 50:15.

+ 18:6 Зәбур 137:8,

* 18:7-8 Ишайа 47:7-9.

+ 18:8 Ә’йанти 17:16

* 18:10 Һәзәкийел 26:17.

* 18:16 Һәзәкийел 28:13.

* 18:17 Һәзәкийел 27:26-34; Ишайа 23:14.

* 18:21 Йерәмийа 51:63-64; Һәзәкийел 26:21.

* 18:22 Ишайа 24:8; Һәзәкийел 26:13.

* 18:23 Йерәмийа 25:10.

+ 18:24 Мәтта 23:35, Ә’йанти 16:6, Ә’йанти 17:6

+ 19:1 Зәбур 62:11, Ә’йанти 7:10

* 19:2 Зәбур 19:9; 119:37; Qануна Дӧщари 32:43; Зәбур 79:10.

+ 19:2 Q. Дӧщари 32:43, Ә’йанти 6:10

* 19:3 Ишайа 34:10.

+ 19:3 Ә’йанти 14:11, Ә’йанти 18:9

+ 19:4 Ә’йанти 4:4

* 19:5 Зәбур 22:23; 134:1; 115:13.

+ 19:5 Зәбур 134:1, Зәбур 135:1

* 19:6 Дәрк’әтьн 15:18; Зәбур 22:28; Данийел 7:14.

+ 19:6 Ә’йанти 1:15, Ә’йанти 6:1, Зәбур 93:1

+ 19:7 Мәтта 22:2, Мәтта 25:10, Ә’йанти 21:2

* 19:8 Ишайа 61:10.

+ 19:8 Ә’йанти 7:14

* 19:9 Мәтта 22:2-14.

* 19:10 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Шә’дәтийе бона Иса дьдьн».

* 19:10# Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Чьмки шә’дәтийа Иса әw р’ӧһ’е п’ехәмбәртийе йә». «Шә’дәтийа Иса» аһа жи те фә’мкьрьне: «Шә’дәти бона Иса». Һьн жи ве щӧмла пашьн фә’м дькьн чаwа хәбәра мьлйак’әт ә, нә кӧ йа Йуһ’әнна.

+ 19:10 К’аред Шандийа 10:25-26, Ә’йанти 22:8-9

+ 19:12 Ә’йанти 1:14, Ә’йанти 2:17

* 19:13 Йуһ’әнна 1:1.

+ 19:13 Йуһ’әнна 1:1

+ 19:15 Ә’йанти 1:16, Зәбур 2:9, Ә’йанти 2:27, Ә’йанти 12:5, Ә’йанти 14:19-20

+ 19:16 Q. Дӧщари 10:17

* 19:17-18 Һәзәкийел 39:17-20.

+ 19:19 Ә’йанти 16:16

+ 19:20 Ә’йанти 13:11-15, Ә’йанти 16:13,

+ 19:21 Ә’йанти 1:16

+ 20:1 Ә’йанти 9:1

* 20:2 Дәстпебун 3.

+ 20:2 Дәстпебун 3:1, Ә’йанти 12:9

+ 20:3 Зәбур 55:23,

+ 20:4 Мәтта 19:28, Ә’йанти 6:9, Ә’йанти 13:12-16,

+ 20:6 Ә’йанти 2:11, Ә’йанти 14:13, Ә’йанти 21:8, Дәрк’әтьн 19:6, Ә’йанти 1:6

* 20:8 Һәзәкийел 38.

+ 20:8 Ә’йанти 16:14

+ 20:9 Ә’йанти 11:5

+ 20:10 Ә’йанти 19:20

+ 20:11 Зәбур 102:26

* 20:12 Данийел 7:10.

+ 20:12 Дәрк’әтьн 32:32, Дәрк’әтьн 32:33, Мәтта 16:27

* 20:13 Зәбур 62:12.

+ 20:13 К’аред Шандийа 24:15

+ 20:15 Мәтта 13:42, Мәтта 13:50

* 21:1 Ишайа 65:17; Пәтрус II 3:13.

+ 21:1 Пәтрус II 3:13, Ә’йанти 20:11

+ 21:2 Галати 4:26, Ибрани 12:22, Ә’йанти 19:7

* 21:3 «Чаwа Хwәдейе wан» бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «У бьбә Хwәдейе wан». Ле нав һьнәк дәстньвисарада әв т’ӧнә.

* 21:3# Qануна К’аһинтийе 26:11; Һәзәкийел 37:28.

+ 21:3 Q. К’аһинтийе 26:11-12,

* 21:4 Ишайа 25:8.

+ 21:4 Ә’йанти 7:17,

+ 21:5 Корьнт’и II 5:17

+ 21:6 Ә’йанти 1:6, Ә’йанти 22:13, Йуһ’әнна 4:10, Йуһ’әнна 7:37

* 21:7 Зәбур 89:26-27.

+ 21:7 Ә’йанти 2:7, Ә’йанти 3:5, Мәтта 25:34, Корьнт’и II 6:18

+ 21:8 Корьнт’и I 6:9-10, Галати 5:19-21, Ә’йанти 22:15, Ә’йанти 2:11, Ә’йанти 20:6

+ 21:9 Ә’йанти 15:1, Ә’йанти 17:1

* 21:10 Һәзәкийел 40:2.

+ 21:10 Ә’йанти 17:3

+ 21:11 Дәрк’әтьн 40:34

* 21:12-13 Һәзәкийел 48:30-35.

+ 21:14 Әфәси 2:20

+ 21:15 Ә’йанти 11:1

* 21:16 «Донздәһ һ’әзар мәйдан» һ’әсабе ньһа дькә дӧ һ’әзар дӧсьд километьр.

* 21:17 «Сәд чьл чар зәнд» бь һ’әсабе ньһа дькә шест пенщ метьр. Зәнд wе дәме 45 санти бун, аwа готи незики нив метьри.

* 21:18-21 Ишайа 54:11-12.

+ 21:19 Дәрк’әтьн 28:17-20,

* 21:20 Жь ван кәвьра к’ижан р’ожа иройин нәнас ьн, навед wан жь йунани һатьнә ньвисаре. Мәсәлә: Халкедон, сардонукс, хьрисопрас, сардийон. Бона халкедон у сардийон бь заравед дьн һьнәк баwәр дькьн кӧ әв щур’ә-щур’ә әqиq ьн. Һьнәк шьк сәр р’әнгед чәнд кәвьра һәйә.

* 21:23 Ишайа 60:19-20.

+ 21:23 Ә’йанти 22:5

* 21:24-25 Ишайа 60:3, 11.

* 21:27 Һәзәкийел 44:9.

+ 21:27 Зәбур 118:20

* 22:2 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Даред жийине».

* 22:2# Дәстпебун 2:9; Һәзәкийел 47:12.

+ 22:2 Дәстпебун 2:9, Дәстпебун 3:22, Ә’йанти 2:7

+ 22:4 Зәбур 17:15, Мәтта 5:8, Йуһ’әнна I 3:2, Ибрани 12:14, Ә’йанти 7:3-4

* 22:5 Ишайа 60:19; Данийел 7:18.

+ 22:5 Зәбур 36:9, Ә’йанти 21:23

* 22:6 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Хӧдан Хwәдейе р’ӧһ’е п’ехәмбәра».

+ 22:6 Ә’йанти 1:1

+ 22:7 Ә’йанти 3:11, Ә’йанти 1:3

+ 22:8 Ә’йанти 19:10

+ 22:10 Ә’йанти 10:4, Ә’йанти 1:3

+ 22:11 Тимот’ейо II 3:13

* 22:12 Ишайа 62:11; Йерәмийа 17:10.

+ 22:12 Мәтта 16:27

+ 22:13 Ә’йанти 1:8, Ә’йанти 21:6

* 22:14 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «чӧхед хwә шуштьнә» «т’әмийед Wи дьqәдиньн» һәйә.

* 22:14# Дәстпебун 2:9.

+ 22:14 Ә’йанти 7:14

+ 22:15 Мәсәлә 12:22, Корьнт’и I 6:9-10, Галати 5:19-21, Ә’йанти 21:8

* 22:16 Жьмар 24:17.

+ 22:16 Ә’йанти 5:5, Жьмар 24:17, Ә’йанти 2:26

* 22:17 Ишайа 55:1.

+ 22:17 Ә’йанти 21:2, Ә’йанти 21:9, Йуһ’әнна 7:37, Ә’йанти 21:6

* 22:18 Qануна Дӧщари 12:32.

+ 22:18 Q. Дӧщари 4:2, Q. Дӧщари 12:32, Мәсәлә 30:6

+ 22:20 Корьнт’и I 16:22

* 22:21 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «һ’әмуйар’а» «щьмә’та Хwәдер’а» йан жи «һ’әму щьмә’та Хwәдер’а» һәйә.