# Библиялъул

Институт перевода Библии

## Пачазабазул тӀехь


Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru


Институт перевода Библии


Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360


ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

## ЦеберагӀи


Институт языка, литературы и искусства им. Г. Цадасы Дагестанского федерального исследовательского центра РАН


Россиялъул гӀелмабазул академиялъул Дагъистаналъул федералияб цӀех-рехалъулаб централъул ЦӀадаса Хiамзатил цӀаралда бугеб МацӀалъул, адабияталъул ва искусствоялъул институт


Пачазабазул тӀехь


Аллагьасул Калима таржама гьабиялъул институт


Москва


2021


ПАЧАЗАБАЗУЛ ТӀЕХЬ

Электронияб форматалда гьаб тӀехь нужеда батила Аллагьасул Калима таржама гьабиялъул институталъул сайталда: https: ibt.org.ru/media?id=AVR

ISBN 978-5-93943-298-6

© Институт перевода Библии, 2021


ЦеберагӀи

ХӀурматияв цӀалдолев!

Дуца цӀализехъин буго магӀарул мацӀалде буссинабураб ва ункъо цадахъ къватӀибе биччараб «Пачазабазул тӀахьал» абураб тӀехь. Гьелда жанибе уна Пачабазул ТӀоцебесеб, КӀиабилеб, Лъабабилеб ва Ункъабилеб тӀехь.

«Пачабазул тӀахьал» ккола Аллагьасул Калимаялъул НекӀсияб КъотӀиялъул тарихиял тӀахьазул цо бутӀа. НекӀсияб КъотӀи гӀуцӀун буго 39 тӀехьалдасан. Гьелда гьоркьобе уна «Таврат» (Мусал щуго тӀехь), аварагзабазул тӀахьал, гӀакъиллъиялъул тӀахьал, тарихиял ва шигӀриял тӀахьал.

Пачабазул ТӀоцебесеб ва КӀиабилеб тӀехьалда бицунеб буго ГӀизраилалъул ахирисев къади ва Аллагьасул авараг Шамуилил заманалдаса бахъараб, ГӀизраилалъул пача Давудил заманалде щвезегӀан ккарал тарихиял лъугьа-бахъиназул хӀакъалъулъ. Пачабазул Лъабабилеб ва Ункъабилеб тӀехьалда кьун буго Сулейман пачалъун вахъараб заманалдаса бахъараб гӀизраилал Вавилоналде асирлъуде рачун араб заманалде щвезегӀан ккарал лъугьа-бахъиназул тарихияб баян.

Гьал тӀахьазе кьучӀалъе росун руго некӀсиял пачабазул кӀалгӀабазда къойилал лъугьа-бахъинал хъван гӀуцӀарал цересел тӀахьал. Пачабазул Лъабабилеб ва Ункъабилеб тӀехьалда рехсолел руго нилъер къоязде щвезегӀан нахъе цӀунун хутӀичӀел некӀсиял адабияталъул памятникал: «Сулейманил ишазул хӀакъалъулъ бицен», «ГӀизраилалъул пачабазул тарих», «Ягьудиялъул пачабазул тарих» ва гь. ц.

Пачабазул тӀахьазда хъварал гӀемерисел лъугьа-бахъинал ритӀухъ гьарула гьебго заманалъул, Аллагьасул халкъалда гьоркьоса гурел, къватӀисахун батӀи-батӀиял тарихчагӀазул хъвай-хъвагӀаяздалъун. ТӀахьал хъвараб заманлъун рикӀкӀуна цебесеб эраялъул анлъабилеб гӀасру (гӀага-шагарго ц. э. 550-леб сон) – гӀизраилал Вавилоналъул пачалихъалда асирлъуда ругеб заман.

Нилъеца бицен гьабулел тӀолалго тӀахьазда бихьизабулеб буго БетӀергьан Аллагьасулги халкъалъулги гьоркьоблъиялъе БетӀергьанасул КъотӀиялъул кигӀанги цӀикӀкӀараб кӀвар букӀин; гьединго, дуниялалъул тарихалда жаниб билълъанхъараб кӀиго аслияб къуват – цо рахъалъ, пачабазгун рагъул бутӀруз цебе бачунеб дунялалъул къуват, цогидаб рахъалъ, Аллагьасул аварагзабаз цӀунулеб ва гьез халкъалъе загьир гьабулеб БетӀергьанасул амру ва Гьесул шартӀал.

Пачазабазул ТӀоцебесеб ва КӀиабилеб тӀехьалда бицунеб буго ГӀизраилалъул тарихалда жаниб ккараб кӀудияб хиса-басиялъул хӀакъалъулъ: рикь-рикьарал къавмазул халкъ гъункараб, къуватаб ва пачаясул бетӀерлъиялда гъоркь цолъараб пачалихъалде свериялъул хӀакъалъулъ. Пачазабазул КӀиабилеб тӀехьалда бицунеб буго Давудил пачалъиялъул, гьесул ирсилав Сулейман гьавиялъул ва ГӀизраилалъул пачалъиялъул тахида абадиялъего Давудил наслу чӀезе букӀин БетӀергьанас загьир гьабиялъул хӀакъалъулъ.

Пачазабазул Лъабабилеб тӀехьалда жанибе бачун буго Давудил пачалъиялъул ахир, Сулейманил кӀикъого соналъул пачалъи – ГӀизраилалъул пачазабазул заманалъул «меседил гӀасру», хадуб ГӀизраилалда жаниб ккараб бикьи, гӀизраилазул кӀиго пачалихъалъул цоцада дандечӀей ва гьелдалъун ГӀизраилалъул гуч дагьлъизе байбихьи. Гьаб тӀехьалда жидер хӀакъалъулъ бицен гьабулел лъугьа-бахъиназда гьоркьоб бищун кӀвар цӀикӀкӀараблъун ккола Мукъадасаб Рукъ бай ва гьеб Рукъ БетӀергьанасе бацӀцӀад гьаби (5-8 бетӀ.). Гьединго гьениб бицунеб буго Сулейманихъе Шеваялъул бика ячӀиналъул хӀакъалъулъ, ва гьелдалъун жеги якъинго бихьизабулеб буго Сулейманил гӀакъиллъиялъул кӀодолъи.

Пачазабазул Ункъабилеб тӀехьалда нилъеда ратуларо Давудги Сулейманги гӀадал цӀар рагӀарал пачаби. Гьелъул гӀаксалда, гьениб нилъеда бихьула ГӀизраилалъул ва Ягьудиялъул пачазабаз тӀокӀалъ чӀечӀого гӀодоре тӀолел биял, цоцазда данде гьабулеб рагъ-кьал, хӀила-макру ва гьеб киналъулго хӀасилалда гучдакълъиялде ва инжитлъиялде ГӀизраил ккей. Амма гьениб хасаб бакӀ ккун буго Ягьудиялъул пача Ёшиягьица (цебесеб эраялъул 640–609 сс.). Гьес кӀудиял диниял хиса-басиял гьарула ва жиндирго халкъ цо Аллагьасде ва Гьесул бацӀцӀадаб нухде буссинабизе къеркьола.

Жакъасев цӀалдолес, гьайгьай, кӀудияб пайда босизе бегьула гьаб тарихияб къисаялдаса: гьересиаллагьзабазул цӀураб дунялалда, тӀоцебе баккула цохӀо Аллагьасда божараб халкъ ва гӀуцӀула цохӀо Аллагьасда божаразул улка.

Пачазабазул тӀахьазул цоги кӀвар цӀикӀкӀараб жолъун ккола гӀемерисел Аллагьасул аварагзаби БетӀергьанасукьа хӀинкъулел ва Гьесие мутӀигӀал чагӀилъун рихьизаруниги, амма пачаби, гьезул гӀагарлъи ва рагъул церехъаби, хӀакъикъаталдаги рукӀараб хӀалалда рихьизарун руго, гьезул цо гъалатӀ бахчичӀого. Гьединлъидал гьел унго-унгоял гӀадатиял чагӀилъун чӀола нилъеда цере. Гьединазул цоявлъун ккола Давуд пача. Давуд халкъазул тарихалда жанив машгьурлъана абадияб пачабазул гӀаркьелалъул бетӀер хӀисабалда гуревги, Забуралъул автор хӀисабалдаги. Амма, цин гьес гӀемер къо хӀехьезе ккана. Гьаб тӀехь цӀалулелъул нилъеда цебе чӀола Давудил гӀумруялъул байбихьи: гьесда дандчӀварал гӀемерал захӀмалъаби ва гьесие рукӀарал хӀинкъаби.

Пачабазда цадахъ гьал тарихиял тӀахьазда аслияб бакӀ ккун буго Аллагьасул амру жидеца халкъалъе загьир гьабулел аварагзабаз. Аварагзабаз диниял рацӀцӀадал нухазде халкъ буссинабизе хӀаракат бахъула: гьединавлъул ккола, жив чӀаго зобалазде хъамун арав Иляс авараг (3 Пач. 17-19 ва 21 бетӀ.; 4 Пач. 1-2 бетӀ.), гьединго, Илясил иш кодобе босарав ЭлишагӀ авараг (4 Пач. 2-9 ва 13 бетӀ.). Пачабазул Ункъабилеб тӀехьалъул 19-20 бутӀрузда бицуна цоги кӀудияв аварагасул – Ишаягь аварагасул хӀакъалъулъ. ЭлишагӀица, гьесдаса цере Илясица гьарурал гӀадин, кӀудиял мугӀжизатал гьарула: цо нухалда, гьесул рукьбузда хъвараб жаназацин чӀаголъула (4 Пач. 13:20-21 бетӀ.). Гьединго Ишаягь аварагасул рагӀудалъунги кӀудияб мугӀжизат бихьизабула БетӀергьанас Хизкиягь пачаясул кӀалгӀаялда (4 Пач. 20:11).

ГӀемерал гӀасрабаз цере хъварал гьал тӀахьазда ратула гьанжесеб гӀелалъул гӀадамазда ричӀчӀуларел бакӀал, жеги рагӀичӀел рагӀаби. Гьединлъидал тӀехьалъул ахиралда кьун буго ричӀчӀизе захӀматал рагӀабазе баян. Гьединго тӀехьалъул ахиралда кьун руго тӀехьалда бицарал аслиял лъугьа-бахъинал ккарал бакӀазул картаби ва суратал.

ТӀехь басмаялде бахъаразул хьул буго гьаб таржамаялъ магӀарул халкъалъул рухӀияб гӀумруялда жаниб цо бегьулеб бакӀ кквелин.

## 1 Пачаби

### 1 Пачаби

1 Пачаби


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]


Пачабазул ТӀоцебесеб тӀехь


ЦеберагӀи

ЖугьутӀазул гӀадаталда рекъон, Пачабазул ТӀоцебесеб ва КӀиабилеб тӀехьалда Шамуилил тӀахьалилан абула, щайгурелъул гьезда бицунеб буго Шамуил авараг гьавиялъул ва доб заманалда ГӀизраилалъул халкъалъул тарихалда жаниб гьес кӀвар бугеб бакӀ кквеялъул хӀакъалъулъ. Шамуил вукӀана БетӀергьанасул авараглъун ва ГӀизраилалъул ахирисев къадилъун.

Гьаб тӀехьалъул тӀоцересел бутӀрузда (1–7 бетӀ.) бицунеб буго Шамуил аварагасул гӀумруялъул ва гӀизраилазда тӀад гьес нухмалъи гьабиялъул хӀакъалъулъ. Гьев я пачалъун, я кашишлъун вукӀинчӀо, амма гьес БетӀергьанасул амраби пачаясдасаги кашишзабаздасаги камилго ва мухӀканго тӀуразарулел рукӀана. Кашишлъун вукӀарав Элидайин абуни, жиндирго хъизан-къайгицин битӀараб нухда бачун бажаричӀо ва жиндирго васаз БетӀергьанасул къанун хӀатӀикь мерхьаниги, гьезие гӀадлу гьабизе кӀвечӀо.

Амма гьаб тӀехьалда аслияб къагӀидаялда Шамуил аварагасул гуреб, гьес зайтуналъул нах жидеда бахарал ГӀизраилалъул тӀоцересел пачабазул хӀакъалъулъ бицунеб буго. (ХӀакъикъаталда, тӀоцебе Шамуилица бачана ГӀизраил пачабазул нухмалъиялда гъоркье, ва ГӀизраилалда тӀад пачабиги тӀоцере гьес тана.) Хадусел бутӀрузда (8–15 бетӀ.) бицунеб буго ГӀизраилалда пачабазул нухмалъи чӀезабиялъул ва гьезулгун тушманлъиялда рукӀарал халкъазулгун ккарал рагъазул хӀакъалъулъ.

БетӀергьанасул халкъалъе нухмалъи гьабизе тарав ГӀизраилалъул тӀоцевесев пача Шаулица, Шамуил аварагги гьоркьов ккун, БетӀергьанас загьир гьарурал Гьесул амруялги гӀадахъ росичӀого, жиндехунго божилъи хвезабуна. Цинги БетӀергьанас Шамуил авараг витӀана гӀолохъанав гӀиял вехь Давудида зайтуналъул нах бахеян абун, гьев пачалъун тезе вукӀине. Гьелдаса хадуб Давудица кӀвар цӀикӀкӀараб бакӀ ккуна гӀизраилазул тарихалда жаниб.

Амма циндаго гуро Давудица пачаясул тах ккураб. Цин гьев Шаулил кӀалгӀаялда гьесие хъулухъалъе чӀана. Хадуб гьев, жиндирго гӀумру хвасар гьабун, Шаулидаса гӀемерав лъутанхъизе ва мегӀер-гӀалахалда вахчаризе ккана (16–30 бетӀ.). БетӀергьанас тӀаса вищарав пачалъун вукӀаниги, Давуд хӀал-зулму гьабун пачаясул тахиде вахинчӀо, Шаул хун хадуб гурони.

Пачазабазул ТӀоцебесеб тӀехьалъул ахиралда бицунеб буго Шаулица БетӀергьанасде мугъ рехун хадуб БетӀергьанас гьевги рехун тедал, Аллагьас гьукъараб иш бугониги, хваразул рухӀазда кӀалъалей гӀадамалъухъе Шаул иналъул ва, гьеб кинабго сабаблъун, гьевги гьесул васалги рагъда чӀваялъул хӀакъалъулъ ([31] бетӀ.).

Пачаби телалде цебесеб заман (1 Пач. 1:1–7:17)
Шамуил гьави ва гьесул лъимерлъи; гьев авараглъун вахъин ва кашиш Элие хӀукму къотӀи (1 Пач. 1:1–3:21)
Пилистимаз КъотӀиялъул гъамас кверде боси ва гьеб тӀадбуссинаби (1 Пач. 4:1–7:17)
Шаул пачалъун вищи (1 Пач. 8:1–12:25)
Шаул пачалъиялдаса рехи ва гьев Аллагьас нахъ чӀвай (1 Пач. 13:1–15:35)
Давудги Шаулги (1 Пач. 16:1–30:31)
Давудида пачалъун тезе зайтуналъул нах бахин (1 Пач. 16:1-23)
Давудги Голиафги (1 Пач. 17:1-58)
Давуд чӀвазелъун Шаулил къеркьей; Ионатанилги Давудилги гьудуллъи; Давуд лъутизе ккей (1 Пач. 18:1–30:31)
Шаул ва гьесул васал хвей (1 Пач. 31:1-13)

### 1


Элканагьил хъизан

1Ефраимил тӀалъиялда бугеб Цуфимазул Раматаималдаса[*] цо чи вукӀана Элканагьилан цӀар бугев. Гьесул инсуда цӀар Ерохам, Ерохамил инсуда цӀар Элигьу, Элигьул инсуда цӀар Тоху, Тохул инсуда цӀар Цуф букӀана, гьевги – Ефраимил къавмалъул[†] чи. 2Элканагьил кӀиго лъади йикӀана. Цоялда цӀар Ханна, цогидалда цӀар Фенанна букӀана. Фенаннае лъимал гьаруна, Ханнае гьаричӀо.

3Щибаб соналъ жиндирго шагьаралдаса вахъун унаан гьев чи Шилоялде Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАНАСЕ[*] къурбан[†] хъвезе ва Гьесие тӀагӀат-гӀибадат гьабизе. Элил васал Хофниги Пинхасги рукӀана гьенир БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†][*] кашишзабилъун.[†][+] 4Къурбан хъунщинахъе Элканагьица Фенаннаеги гьелъул васал-ясазеги бутӀа кьолаан[+]. 5Амма Ханнае гьес кӀи-кӀи бутӀа кьолаан, щайгурелъул гьелъие БЕТӀЕРГЬАНАС лъимал кьолел рукӀинчӀониги, гьесие гьей хирияй йикӀиндал. 6БЕТӀЕРГЬАНАС гьелъие лъимал кьолел рукӀинчӀелъул, Фенаннаца квешго инжит-хӀакъир гьаюлаан гьей. 7ЛъагӀалидаса лъагӀалиде гьедин кколаан. Щибаб нухалъ, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъое[*] щванщинахъе, Фенаннаца хӀакъир гьаюн чараги хвезабун, гӀодулаан гьей ва кванда кӀалцин хъвалароан.

8Элканагьица гьелда абулаан: «Ханна, щай мун гӀодулей? Щай дуца квен кваналареб? Мун ракӀ бакъван щай йикӀуней? АнцӀго васасдасаги лъикӀав гьечӀищ дун дуе?» – ян[+]. 9Цо къоялъ Шилоялда гьел квана-гьекъон хадуб Ханна тӀаде яхъана. Кашиш Элиги вукӀана БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул кӀалтӀа гӀодов чӀун[+]. 10РакӀ бакъван, гӀек-гӀекиялда гӀодилаго, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ дугӀа гьабизе лъугьана Ханна. 11БЕТӀЕРГЬАНАСЕ назру гьабун Ханнаца абуна:

«Вай, Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАН, гьай дур лагъалъул бугеб – дир къварилъиги бихьун, гьелде Дуца бер балагьани ва дур лагъ гьай дунги кӀочон течӀого Дуца гьелъие лъимерлъун вас кьуни, дица гьев гӀумруялъего БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хъулухъалъе вукӀине кьела ва гьесул ботӀрода кидаго нусги хъваларо»[*][+].

12Гьедин гьоркьоса къотӀичӀого[†] БЕТӀЕРГЬАНАСДА цее дугӀа гьабулей гьей йикӀаго, Эли вукӀана гьелъул кӀутӀбузда хадуб хал ккун чӀун. 13Ханнаца рекӀелъ жаниб щурулеб букӀана дугӀа. Гьелъул кӀутӀби рагъа-рачарулел рукӀана, амма къватӀибе рагӀи рагӀулеб букӀинчӀо. Гьединлъидал, гьей мехтарай гӀадан йигин ккана Элида. 14Элица гьелда абуна: «Мун кие щвезегӀан гьедин мехталилъ йикӀине йигей? Гьеб мехтел те дуца».

15Гьелда данде жаваб гьабун, Ханнаца абуна: «Гуро дир хӀалчӀахъаяв эмен, чара бухӀун БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе дирго рекӀел унти гьурщулей гӀадан йиго дун. Чагъиралда яги, цоги гьекъолеб жояллда дица кӀал хъвачӀо. 16Дун, дур лагъ, пасикъай гӀаданлъун рикӀкӀунге дуца. КӀудияб пашманлъиялъ ракӀ унтун дугӀа гьабулей йикӀарай гӀадан йиго дун гьабгощинаб мехалъ».

17Цинги Элица абуна: «Парахатго рокъое а дурго. ГӀизраилалъул Аллагьас дур гьари къабул гьабеги».

18«Мун дида, дур лагъалда, гурхӀана», – янги абун, гьей гӀадан жиндирго нухда ана; кванана-гьекъана ва тӀокӀаб гьелъул гьурмада пашманлъи загьирлъичӀо[+].

19Нахъисеб къоялъ радалго рахъун, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ тӀагӀат-гӀибадатги гьабун, гьел къватӀире рахъана ва Рамаялде[*] жидерго рокъоре тӀадруссана.

Элканагь жиндирго лъади Ханнада аскӀов вегана; БЕТӀЕРГЬАНАС гьелда цӀоб лъуна, ва 20Ханнал ургьибе лъимер ккана – хадусеб соналъ гьелъие вас гьавуна. «БЕТӀЕРГЬАНАСДАСА гьарун щвана дие гьав», – иланги абун, гьелъ гьесда Шамуил (БЕТӀЕРГЬАНАСДА рагӀарав) абураб цӀар лъуна.


Ханнаца БетӀергьанасе хъулухъалъе вукӀине Шамуил кьей

21Элканагь ва кинабго гьесул хъизан-къай БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбан хъвезе ва жиндирго назраби тӀуразаризе хадусеб соналъги къватӀире рахъунелъул, 22Ханна гьезда цадахъ йилълъинчӀо.

Гьелъ росасда абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАСДА цеве вахъун чӀезе ва миркалъго дова вукӀинелъун, карандаса тӀезавуравго, Шамуил дица Шилоялде щвезавила».

23Цинги Элканагьица абуна: «Дуда берцин бихьараб гьабе. Гьедин батани, гьев карандаса тӀезавизегӀан, рокъой чӀа. БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндирго[*] рагӀи тасдикъ гьабеги», – ян.

Гьедин рокъой чӀун хьихьана гьелъ вас, карандаса тӀезавизегӀан. 24Жеги гьитӀинав лъимер вукӀаниги, карандаса тӀезавуравго, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъове Шилоялде гьев щвезавизе ячӀана Ханна; цадахъ къурбаналъе хъвезе лъабго сон бараб басиги, цо ефа[*] ролъги, цо рахълъен чӀагӀдалги босана гьелъ.

25Баси къурбаналъе хъун хадуб, гьез вас Элихъе вачана. 26Ханнаца Элида абуна: «Я дир хӀалчӀахъаяв эмен, дуда ракӀалда йигищ дун? Дур беразда цее гьаб бакӀалда[†] БЕТӀЕРГЬАНАСЕ дугӀа гьабулей йикӀарай гӀадан йиго дун. 27Гьале гьав васасе гӀоло гьардана дун доб къоялъ. БЕТӀЕРГЬАНАС къабул гьабуна дир гьари ва дир рекӀел мурад тӀубазабуна. 28Гьанже дицаги БЕТӀЕРГЬАНАСЕ вукӀине тӀокӀ гьавун кьолев вуго гьав миркалъго».

Цинги гьез БЕТӀЕРГЬАНАСЕ сужда гьабуна.

### 2


Ханнал дугӀа

1Хадуб Ханнаца гьадинаб дугӀа гьабуна:

«Я дир БЕТӀЕРГЬАН, Дуца дир ракӀ бохизабуна.
Дуца дие къуватги кьуна.
Тушбабазда цее кӀодо гьаюна,
Дуца тархъан гьаюн аваданлъана[+].
2БЕТӀЕРГЬАН гӀадин вацӀцӀадав щивго гьечӀо;
гьечӀо тӀокӀав Мун гӀадав;
Нижер Аллагь – борхатаб кьуру, Дуда бащадаб жо щибниги гьечӀо[+].

3Нуж тӀокӀалъ чӀухӀадго кӀалъаге,
хъачӀаб калам кӀалдиса къватӀибе ине биччаге.
БЕТӀЕРГЬАН Аллагь вуго кинабго лъалев –
гӀадамазул ишал цӀадирабазда тӀад лъунин ругел.
4Гучал рагъухъаби гӀодор речӀчӀула,
гучдакъал абуни къуваталъ цӀола.
5ГӀорцӀун рукӀарал кванихъ хӀалтӀула,
ракъуца холел рукӀаразда ракъи кӀочона.
Лъимал гьарулей йикӀинчӀелъе анкьго лъимер гьабула,
амма гӀемерал васазул эбел янгъизлъула.
6БЕТӀЕРГЬАНАС рухӀ бахъула, ва Гьесго гӀумруги кьола;
Гьес жагьандаманалъул кӀкӀалахъе рехула, ва гьениса рорчӀизеги гьарула[+].
7БЕТӀЕРГЬАНАС мискинлъизеги гьарула, ва Гьесго бечедги гьарула;
гӀодорегӀан ккезарула ва тӀадегӀанлъизеги гьарула.
8ХӀурулъа рахъун рорхизе гьарула мискинал
ва рахъулъа – пакъирал;
хӀурматиял тахбакӀазде рахинарула ва къадру-къиматги насиблъизабула гьезие.

Гьаб ракьалъе кьучӀги БЕТӀЕРГЬАНАС лъедал
ва гьеб кьучӀалда тӀад гьаб дунялги Гьес рекъезабидал[+].
9Жиндие ритӀухъазул нухал Гьес цӀунула,
амма квешал чагӀи бецӀлъиялъул тӀинда кӀалал рукъун[†] ккезарула,
щайгурелъул, инсан жиндирго къуваталдалъун бергьунарелъул[+].
10БЕТӀЕРГЬАНАСДА данде чӀарал щущахъ разарила;
Гьев зобалаздаса гъугъадила гьезде.
Цояб рагӀалдаса цогидаб рагӀалде щвезегӀан, тӀолабго дунял диваналде ахӀизе буго БЕТӀЕРГЬАНАС.

Жиндирго пачаясе къуват Гьес кьола,
Жиндирго тӀаса вищарасе гучги Гьесго кьола»[+].

11Цинги Элканагь Раматалде рокъове тӀадвуссана, васги кашиш[†] Элида аскӀов БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хъулухъалъе тана.


Элил васазул къабихӀлъи

12Элил васал хӀалихьатал жал рукӀана; гьез я БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ милат гьабулароан,[+] 13я халкъалда хурхун кашишзабазда тӀадал ишал тӀуразарулароан. Цо пуланав чияс къурбан[†] хъолеб мехалъ, гьан белъине барабго, кашишзабазул цеветел вачӀунаан лъабгӀусилаб кӀудияб гӀучӀги кодоб ккун, 14ва бегьулаан гьеб хьагинибе, ялъуни къоноялде, ялъуни болхьагинибе, ялъуни хъабинибе жанибе ва гӀочӀода къазе щвараб жо жиндиего босулаан. Гьедин гьабулаан гьез киналго Шилоялде рачӀарал гӀизраилазе. 15Гьебги гӀечӀого, жеги тӀатӀи бухӀилалда цебе, кашишасул цеветел вачӀунаан ва къурбаналъул хважаинасда абулаан: «Кашишасе бежизе гьан кье. Белъараб гьан босизе гьечӀо гьес, гӀатӀгояб гурони», – ян. 16Гьев чияс, цин тӀатӀи бухӀизегӀан чӀа, хадуб босе дуего бокьараб жоян абуни, чӀеларин, гьабсагӀатго кье, кьечӀони, хӀал гьабун бахъилилан абулаан[+].

17Гьедин БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ къурбанал хӀакъир гьаруралъухъ кӀудияб хӀакъ букӀана гьел гӀолохъанал кашишзабазе.

18Шамуил абуни, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хъулухъалъе эхетун вукӀана. Гьев вукӀана мукъадасаб эфод[†] ретӀунев вас. 19Щибаб соналъ эбелалъ гьитӀинаб гӀаба букъулаан гьесие ва, росгун цадахъ лъагӀалил къурбан хъвезе ячӀарайго, цадахъ гьебги босун бачӀунаан. 20Элица Элканагьил ва гьесул лъадул рахъалдасан дугӀа гьабулаан:

«БЕТӀЕРГЬАНАС баракат лъеги ва дуе гьай гӀаданалдаса лъимал кьеги, гьелъ гьарун щварав ва БЕТӀЕРГЬАНАСЕ тӀокӀ гьавун кьурав васасул бакӀалда»,[†] – ян.

Хадур гьел рокъоре тӀадруссунаан. 21БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рахӀму рещтӀана Ханнаде, ва гьелъул ургьибе лъимер ккана. Жеги лъабго васги кӀиго ясги гьаруна гьелъие. Шамуилин абуни, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хъулухъги гьабулаго кӀудияв гӀолев вукӀана.

22Эли тӀуван херлъана. Гьесда рагӀулеб букӀана гьесул васаз гӀизраилазе гьарулелщинал тӀекълъабазул хӀакъалъулъ, ва мажлисалъул Чодрода цере хъулухъ гьабулел руччабазда аскӀор гьел регулеблъиги[+].

23Гьев васазда кӀалъана: «Щай нужеца гьединал жал гьарулел?! ТӀолабго халкъалъ бицунеб буго нужер къабихӀал ишазул. 24Йохъ, дир лъимал, лъикӀаб хабар гьечӀо гьаб дида рагӀулеб ва БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ халкъалдаго гьоркьоб тӀобитӀулеб бугеб хабар. 25Цо чияс цоги чиясе квешлъи гьабуни, гьесие дугӀа гьабила, ва Аллагь тӀаса лъугьина, амма инсанас БЕТӀЕРГЬАНАСДА данде чӀараб квешлъи гьабулеб бугони, лъица гьесул рахъ кквезе бугеб?»

Амма гьесул васаз инсул рагӀухъ гӀин бачӀо, БЕТӀЕРГЬАНАС хвалил хӀукму къотӀун букӀиндал гьезие.

26Шамуилин абуни, кӀудияв гӀолев вукӀана, ва БЕТӀЕРГЬАНАСЕГИ гӀадамазеги хирияв вукӀана гьев[+].


Аварагас кашиш Элие Аллагьасул калима загьир гьаби

27Цо къоялъ Аллагьасул авараг вачӀана кашиш Элихъе гьадинаб калимагун:

«Гьадин абулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС: „Дун вачӀинчӀищ дур анкьумумузухъе, гьел жеги Мисриялда пиргӀавнасул лагъзаллъун ругеб мехалдаго[+]? 28Киналго ГӀизраилалъул къавмазда[†] гьоркьоса тӀаса рищана Дица гьел, Диего кашишзабилъун рукӀине: къурбан хъолеб бакӀалде тӀаде рахине, кьеккенал рухӀизе, ва Дида цебе эфод босизе. Дур умумузул ихтияралде кьуна Дица тӀолалго ГӀизраилазул рухӀулел къурбаналги[+]. 29Аб щай Дир Рокъор тӀуразареян Дица тӀад лъурал къурбаналги сайгъаталги хӀатӀикь мерхьулел дуца? Дир гӀизраил халкъалъ босун бачӀарабщинаб сайгъаталъул бищун лъикӀаб бутӀаги кванан, гарбалги риццат гьарун, Дидасаги цере дурго васал щай гьарулел?“

30Гьединлъидал, БЕТӀЕРГЬАНАС абулеб буго: „Дур хъизан-агьлу ва дур инсул тӀолабго гӀагарлъи абадиялъего Дие хъулухъалъе рукӀине ругилан гьедун вукӀана Дун“. Амма БЕТӀЕРГЬАНАС гьанже гьадин лъазабулеб буго: „Гьедин букӀинаро! Дун кӀодо гьарурал Дицаги кӀодо гьарила, амма Дир цӀар инжит гьабурал Дицаги басра гьарила[+]. 31Дица дур наслу ва дур гӀагарлъи рухӀдакълъизабураб заман бачӀунеб буго; Дур наслуялъул цониги чи херлъизегӀан хутӀизе гьечӀо[+]. 32Дуда тӀаде балагь бачӀина, ва цогидал гӀизраилазул рикъзи-гьарзалъи бихьарабго, бахиллъун хутӀила мун – дур наслуялда жанив тӀокӀалъ киданиги вукӀине гьечӀелъул гӀумру халатав чи. 33Нагагьлъун Дир къурбан хъолеб бакӀалдаса нахъе къотӀичӀого[†] дур наслуялъул чи хутӀани, гьевги дур берал магӀил цӀезаризе ва ракӀ унтизабизе таравлъун вукӀина, ва дур наслуялъул щивав чи битӀун гӀумру тӀегьараб завалалда холевлъун вукӀина.

34Дур кӀиявго вас Хофниги Пинхасги цо къоялда жанир хвезе руго – гьеле гьеб дуе гӀаламатлъун букӀина[+]. 35Цинги Дица Диего вахъинавила Дие бокьухъе хьвадулев кашиш. Дица гьесул агьлу щулалъизабила, ва Дица тӀаса вищарав пачаясда цадахъ кидаго гьесул наслу букӀина[+]. 36Гьебмехалъ дур агьлу-хъизамалъул чӀаго хутӀаравщинав чи гӀарцул гералъе[*] ва чадил мочӀуялъе гӀоло, хӀалтӀи гьарун, гьесда цеве бетӀер къулизе вачӀина ва гьардела: ‘Рес кье дие, диего чед-хинкӀалъухъ цо кинаб букӀаниги кашишзабазул хӀалтӀи гьабизе’, – ян“».

### 3


Шамуилихъе БетӀергьанасул калима рещтӀин

1Элил нухмалъиялда гъоркь Шамуил БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хъулухъалъе чӀун вукӀана. БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] калима ва Гьесул илгьам къанагӀатлъун букӀана гьел къояз[+].

2Цо сордоялъ Эли жиндирго бусада вегун вукӀана. Гьесул беразда канлъи хутӀун букӀинчӀо – щибго бихьулароан гьесда. 3Жеги Аллагьасул Чирахъ свинчӀеб гӀуж букӀана, ва Шамуил Аллагьасул гъамас жаниб лъураб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рокъов вегун вукӀана. 4БЕТӀЕРГЬАНАС Шамуилин абун ахӀана, ва гьес гьале вачӀунев вугин жаваб кьуна.

5Цинги Элихъе векерана Шамуил: «Дуца ахӀун вачӀана дун», – инги абун.

Амма гьес абуна: «Дица ахӀичӀо мун, тӀадвуссун вегизе а», – ян. Шамуил тӀадвуссун вегизе ана.

6БЕТӀЕРГЬАНАС цоги нухалъ ахӀана: «Шамуил! Шамуил!» – ин. Нахъеги Элихъе векерана гьев. «Дуца ахӀун вачӀана дун», – ин абуна гьес. Амма Элица абуна: «Дица ахӀичӀо мун, дир вас, тӀадвуссун вегизе а», – ян.

7Шамуилида жеги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гьаракь рагӀун букӀинчӀо, ва жеги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калима гьесухъе рещтӀун букӀинчӀо.

8БЕТӀЕРГЬАНАС лъабабилеб нухалъги ахӀана Шамуилиде. ТӀаде вахъун нахъеги Элихъе вилълъана гьев. «Дуца ахӀун вачӀана дун», – ин абуна гьес.

Гьеб мехалъ бичӀчӀана Элида БЕТӀЕРГЬАНАС ахӀулеб букӀин васасде. 9Цинги Элица Шамуилида абуна: «Мун тӀадвуссун вега. Нахъеги дуде доб гьаракьалъ ахӀани, дуца абе: „КӀалъай БЕТӀЕРГЬАН, Дур лагъ гӀенеккун вуго“, – ян». Цинги Шамуил тӀадвуссун жиндирго бакӀалда[†] вегана.

10БЕТӀЕРГЬАН илгьам гьабун вачӀун эхетана, ва цебего гӀадин нахъеги ахӀана: «Шамуил! Шамуил!», – ин. Шамуилица жаваб кьуна: «КӀалъай, БетӀергьан, Дур лагъ Духъ гӀенеккун вуго», – ян.

11Цинги БЕТӀЕРГЬАН Шамуилида кӀалъана: «Дица ГӀизраилалда гьабизе буго бицун жиб рагӀарабщинасул гӀундузулъ багъулеб иш[+]. 12Дица Элил хъизан-къаялда тӀаде битӀун букӀараб калима рагӀа-ракьанде щун тӀубазабила гьеб къоялъ. 13Дица гьесда лъазабун букӀана, жиндир васазул пасатаб хьвада-чӀвади букӀин лъаниги, гьезие гӀадлу гьабичӀелъухъ, Дица тамихӀ гьабизе бугин гьесул хъизан-агьлуялъегоян. 14Гьединлъидал, Дун гьедулев вуго, Элил хъизан-къаялъул хӀакъ, я къурбаназ,[†] я цогидал ролъул сайгъатаз абадиялъго чуризе гьечӀеб».

15РогьинегӀан парахатго кьижана цинги Шамуил ва, радалго тӀадеги вахъун, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул нуцӀби ричӀана. Шамуил хӀинкъун вукӀана къаси лъугьараб жо Элида бицине.

16«Шамуил, дир вас!» – ин ахӀана Элица Шамуилиде. «Гьале дун», – ин данде жаваб гьабуна гьес.

17«Щиб дуда БетӀергьанас абураб? Щибго бахчуге дидаса. Дуда бицаралъул цо рагӀигицин дуца дидаса бахчани, БетӀергьанас балагьалъукье ккезавила мун»[+].

18Гьебмехалъ Шамуилица кинабго загьир гьабуна гьесие, цо рагӀи гьоркьоб биччачӀого. Цинги Элица абуна: «Гьев БЕТӀЕРГЬАН вугелъул, Гьес Жиндаго лъикӀ бихьараб гьабеги», – ян[+].


Шамуил БетӀергьанасул авараглъун вахъин

19Шамуил санаде вахана, ва БЕТӀЕРГЬАНАС гьесие сундулъго кумек гьабулеб букӀана; гьес бицухъе кколеб букӀана кинабгоги[+]. 20Гьедин, Даналдаса бахъараб Беэр-Шевалде щвезегӀан тӀолабго ГӀизраилалда лъана Шамуил БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ авараг вукӀин. 21Нахъе-нахъеги илгьам гьабун Шамуилихъе вачӀунаан БЕТӀЕРГЬАН Шилоялда, ва гьенив Жиндирго Калимаялдалъун гьесие Живго загьирги гьавулаан.

### 4

1Шамуилил рагӀухъ гӀенеккулаан тӀолабго ГӀизраил.


Пилистимаз КъотӀиялъул гъамас бахъун ин

Пилистималгун[†] рагъизе къватӀире рахъана ГӀизраилал ва Эвен-Эзералда аскӀоб къайи чӀван чӀана. Пилистимал Апекалда рукӀана. 2Пилистимал гӀизраилазда данде рагъизе рахъана, ва гьеб рагъулъ гьез гӀизраилал гъурана – гӀизраилазул ункъазарго чи чӀвана гьенив. 3Рагъухъаби къайи чӀвараб бакӀалде[†] тӀадруссиндал, ГӀизраилалъул церехъабаз абуна:

«Кинан БЕТӀЕРГЬАНАС нилъ жакъа пилистимазул кверде кьурал? РачӀа нилъеца БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] КъотӀиялъул гъамас[†] Шилоялдаса гьанибе босизе, гьеб нилъеда цадахъ бугони, нилъ тушбабаздаса хвасарлъизе руго».

4Халкъалъ Шилоялде чагӀи ритӀана, ва хъерувимазул[*] куркьбазда тӀад тах лъурав Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ КъотӀиялъул гъамас босун бачӀана гьениса. Элил кӀиявго вас Хофниги Пинхасги рачӀана Аллагьасул КъотӀиялъул гъамас босун[+]. 5Гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ КъотӀиялъул гъамас гьенибе щварабго, гӀизраилаз риччарал кӀудиял гьаркьаз ракь сородизабуна. 6Гьеб гьаракь рагӀун пилистимаз абуна:

«ГӀизраилазда гьоркьоб бахъараб доб кӀудияб ахӀи-хӀуралъул магӀна щиб?»

Цинги гьезда лъана БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамас гьенибе бачӀун букӀин, 7ва гьел кутакалда хӀинкъана.

«Дозухъе Аллагь вачӀун вуго, – ян кӀалъана гьел цоцада. – Вай, балагь бачӀана гьанже нилъеде! Гьеб жеги ккараб жо букӀинчӀо! 8Вай щибдай гьанже нилъеца гьабилеб?! Дозул гучал аллагьзабаздаса нилъ лъица хвасар гьарилел?! ТӀаде кӀудиял балагьалги риччан, авлахъалда дол мисриял гъурарал аллагьзабилъидал дол! 9ЯхӀ гьабе, пилистимал! КъвакӀун чӀа, дол нужер лагъзаллъун рукӀарал гӀадин, нужго ккезе гурин гьанже дозул лагъзаллъун!»

10Гьебмехалъ пилистимаз гьезда тӀаде гьалагаб гьужум гьабуна ва гӀизраилал къезаруна. ГӀизраилал жидерго чадразухъе лъутана. ЦӀакъ гӀасияб рагъ ккана гьениб, ва гӀизраилазул лъеберазарго чи чӀвана. 11БетӀергьанасул гъамасги бахъана пилистимаз ва Элил кӀиявго вас Хофниги Пинхасги чӀвана[+].


Кашиш Элил хвел

12Гьебго къоялъ рагъ ккараб бакӀалдаса векерун Шилоялде вачӀана цо буняминияв. БотӀроде хӀатӀги бан, ретӀелги бихъун[*] букӀана гьесул. 13Гьев гьениве щваравго, Эли жиндирго бакӀида нухлул ракьанда гӀодов чӀун вукӀана. Аллагьасул гъансил ургъалида нухде валагьун чӀун вукӀана гьев. ВачӀун гьев чияс ккараб жо бициндал, тӀолабго шагьаралда кӀудияб магӀил гьаракь бахъана. 14Гьеб рагӀун Элица цӀехана: «Гьаб щиб ахӀи-хӀур?» – ин.

Буняминияв хехго Элида аскӀове вилълъана. 15Элица ункъоялда анцӀила микьго сон бан букӀана, ва гьесул берал тӀуран беццлъун рукӀана[+].

16Буняминияс Элида абуна: «Дун вуго рагъ ккараб бакӀалдаса гьабсагӀат щварав чи, жакъа вахъана дун доваса». Цинги Элица цӀехана: «Щиб доба ккараб, дир вас?» – ин.

17Гьев хабар босун вачӀарав чияс абуна: «ГӀизраилал пилистимазухъа къуна ва гьезул боялъе кӀудияб ками ккана. Дур кӀиявго вас, Хофниги Пинхасги чӀвана; Аллагьасул гъамасги бахъун ана».

18Гьес Аллагьасул гъансил цӀар бахъарабго, шагьаралъул кавабахъ жиндирго тахида гӀодов чӀун вукӀарав Эли, нахъехун рехун гӀодов речӀчӀана. Гьев вукӀана жаниб цӀураб къаркъалаялъул херав чи, гьединлъидал, гьеб бакӀалдаго габурги бекун, гьев хвана. КӀикъого соналъ ГӀизраилалъе нухмалъи[*] гьабуна гьес.

19Гьесул нус, Пинхасил лъади, лъимаде йикӀана гьебмехалда, ва лъимер гьабизе мех гӀагарлъулеб букӀана. Аллагьасул гъамас бахъун ун бугин ва вакьадги росги хун ругин рагӀидал, гьей унтиялъ гӀодой лъуна. Гьеб бакӀалдаго хӀараги чӀван лъимерги гьабуна. 20Хвалилъ йигей гьелда аскӀор ругел руччабаз абулеб букӀана: «Ургъел ккоге, дуе вас гьавуна», – ян.

Амма гьелъ гьеб рагӀуда данде щибго жаваб гьабичӀо[+]. 21Васасда Ихавод (къадру-къуваталъ тарав) абун цӀарги лъун, «Къадру-къуваталъ тана ГӀизраил», – ин абуна гьелъ, щайгурелъул БетӀергьанасул гъамас бахъун ун букӀиндал, ва гьелъул вакьадги росги хун рукӀиндал. 22Гьелъ абуна: «Аллагьасул гъамас бахъун ун бугелъул, ГӀизраил къадру-къуваталъ тана», – ян.

### 5


Аллагьасул гъамас асирлъуде босаралъухъ пилистимазе БетӀергьанас тамихӀ гьаби

1Пилистимаз Аллагьасул гъамас Эвен-Эзералдаса босун Ашдодалде щвезабуна. 2Цинги гьез гьеб Дагонил[*] рокъобеги босун, ганчӀил гьабураб Дагонил статуялда аскӀоб лъуна. 3Нахъисеб къоялъ радалго тӀаде рахъарал Ашдодалъул гӀадамазда БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] гъансида цебе кӀалагъоркье гӀодоб речӀчӀун батана Дагонил статуя. Гьез гьеб Дагонил статуя тӀадбуссун жиндирго бакӀалда[†] эхетизабуна. 4Хадусеб къоялъ радалго тӀаде рахъун ралагьидал, Дагонил статуя додинго кӀалагъоркье ккун БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъансида цебе гӀодоб речӀчӀун батана. Гьелъул бетӀерги квералги рек-рекун рагьумахӀуялде рехун ратана; Дагонил нахъе хутӀараб жо цохӀо къаркъала бугоан. 5Гьединлъидал, жакъа къоялде щвезегӀанги Дагонил кашишзабаз[†] ва Ашдодалда бугеб гьесул рокъоре рачӀунел гӀадамаз гьеб рагьумахӀуялда тӀад хӀетӀе чӀоларо.

6БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ццин рещтӀана Ашдодалъул жамагӀаталде ва гьезул сверухълъиялдего; Ашдодги тӀолабго сверухълъиги чӀунтизабуна Гьес ва рецӀцӀ ккарал ругънал рахъана гӀадамазул черхалда. 7Гьеб кинабго бихьидал, Ашдодалъул гӀадамаз абуна:

«ГӀизраилалъул Аллагьасул гъамас нилъер гьаниб тезе бегьуларо, щайгурелъул Гьесул гӀасияб ццин буго нилъедаги нилъер аллагь Дагонидаги».

8Цинги тӀолалго пилистимазул церехъаби данде ахӀана гьез ва гьезда цӀехана: «ГӀизраилалъул Аллагьасул гъансида щибдай гьабун лъикӀ?» – ин. Гьез жаваб кьуна: «ГӀизраилалъул Аллагьасул гъамас Гаталде щвезабе», – ян.

Цинги гьез ГӀизраилалъул Аллагьасул гъамас Гаталде щвезабуна. 9Амма гьеб гьенибе щварабго, гьеб шагьаралда тӀадеги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ццин рещтӀана, ва тӀолабго шагьар хӀинкъун бихха-хочана. КӀудиял-гьитӀинал батӀалъи гьечӀого, киназдаго рецӀцӀулел ругънал рахъана. 10Цинги гьез гьеб Аллагьасул гъамас Экроналде битӀана.

Гьебмехалъ Экроналъул жамагӀат чӀчӀи-чӀчӀидана: «Нилъ киналго хвезаризе ГӀизраилалъул Аллагьасул гъамас бачӀун буго нилъехъе!» – янги абун.

11Цинги пилистимазул церехъаби данделъана ва гьез лъазабуна: «ГӀизраилалъул Аллагьасул гъамас нахъе битӀе! Жиндирго бакӀалде тӀадбуссинабе гьеб, нилъ киналго хвезаричӀого рукӀине».

ХӀинкъараб хӀинкъиялъ, тӀолабго шагьаралъул рухӀ тӀун букӀана, – Аллагьасул гьалагаб ццин рещтӀун букӀиндал гьезда тӀаде. 12ЧӀаго хутӀарал гӀадамалги, рецӀцӀулел ругънал тӀад рахъун, гӀазаб-гӀакъубаялда рукӀана, ва кӀуди-кӀудиял гьаркьаздалъун зобалаздаса кумек гьарулел, гьуя-гьараялда гӀода-чӀвадиялда рукӀана.

### 6


Гъамас ГӀизраилалде тӀадбуссинаби

1Пилистимазул ракьалде БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] гъамас бачӀун анкьго моцӀ бан букӀана, 2цинги пилистимаз данде ахӀана жидерго кашишзаби,[†] палихъаби ва гьезда цӀехана: «Гьанже щиб гьабилеб гьаб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъансида? Бице нижеда, кин гьаб тӀадбуссинабилеб?»

3Гьез жаваб кьуна: «ГӀизраилазул Аллагьасул гъамас нахъбуссинабизе бокьун батани, гьеб чӀобого биччазе бегьуларо. Гьелда цадахъ гӀайиб тӀаса ккезабулеб налъи-хӀакъ кьезе ккола. Гьебмехалъ нуж сахлъизе руго, ва БетӀергьанасул ццин бахъиналъе гӀиллаги тӀатине буго»[+].

4Пилистимаз цӀехана: «Гьеб налъи-хӀакъалъе щибдайха нижеца кьун лъикӀ?» – ин.

Гьезул кашишзабаз ва палихъабаз абуна: «Месед тӀун, рецӀцӀулел ругъназул сураталда гьабураб щуго тӀагӀелги ва гьединго месед биун тӀураб щуго кӀудияб гӀункӀкӀги лъе, Пилистималъул[†] шагьаразул церехъабазул къадаралда рекъон. Нужееги нужер церехъабазеги цого тамихӀ-гӀазаб рещтӀун бугелъул. 5Нужер ракьал чӀунтизарулел ругел рецӀцӀулел ругъназулги кӀудиял гӀункӀкӀазулги сураталда гьаре гьел тӀагӀелал ва суждаги гьабун, гӀизраилазул БетӀергьанасе сайгъаталъе кье. Нужеда, нужер аллагьзабазда ва нужер ракьалда бахъараб Гьесул гьалагаб ццин, щиб лъалеб, гӀодобе буссинеги бегьула гьебмехалъ. 6Мисриялгун пиргӀавн гӀадин гӀасилъун рукӀун щай нужее? БетӀергьанас кьварараб тамихӀ гьабун хадубги риччазе кканагури гьез гӀизраилал[+].

7Гьединлъидал, цӀияб гьоко хӀадур гьабе ва, тӀоцебе къинлъараб, жинда жеги гьокоги бачӀеб кӀиго гӀака баче. Гьезул бачал батӀа тӀезарун, бокьор тӀаме ва гӀачиязда гьеб гьоко бай[+]. 8Цинги гьеб гьакида тӀад лъе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамас. ГӀайиб тӀаса ккеялъе Гьесие сайгъат гьарурал дол меседил тӀагӀелалин абуни, цо кӀуниялда жанирги лъун, гьеб гъансида аскӀор лъе. Цинги гьоко нухда битӀе, 9амма гьелда хадуб хал ккве. Гьеб жиндирго ракьалде Бет-Шемешалде балагьун ани, БетӀергьанас биччан бачӀараб буго гьаб кӀудияб балагь нилъеда тӀаде. ИнчӀони, нилъедаго лъан букӀина гьаб кинабго Гьесдасан бачӀараб гуреб, гьадинго ккараб жо букӀин».

10Гьез кинабго гьедин гьабуна. КӀиго гӀакаги бачана ва гьезул бачалги жанир тӀамун, гьезда гьоко бана. 11Гьакида тӀад лъуна БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамас ва меседил гӀункӀкӀалги рецӀцӀулел ругъназул сураталда гьарурал меседил тӀагӀелалги жанир лъураб кӀуниги лъуна гьениб. 12Хадур гьел гӀачи цӀан битӀун Бет-Шемешалдехун ралагьун ана. Я квегӀаб, я кваранаб рахъалде ралагьичӀого, гӀергӀелаго гьеб нухккун унел рукӀана гьел. Бет-Шемешалъул гӀорхъоде щвезегӀан гьезда хаду-хадур рилълъана пилистимазул церехъаби.

13Бет-Шемешалъул гӀадамал расалъиялда ролъ бакӀарулел[†] рукӀана гьеб мехалъ. БетӀер тӀаде борхидал, гьезда бихьана БетӀергьанасул гъамас ва гьезул ракӀал рохана. 14Гьеб гьоко Бет-Шемешалдаса Егьошуал хурибе балагьун ана ва гьениб цо кӀудияб ганчӀида аскӀоб эхетана. Цинги халкъалъ гьеб гьокоги къотӀ-къотӀана, кӀиябго гӀакаги БЕТӀЕРГЬАНАСЕ тӀубан бухӀулеб къурбаналъе[†] хъуна. 15Левитаз БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамасги меседил тӀагӀелал жанир лъураб кӀуниги, гьакида тӀаса росун, кӀудияб ганчӀида тӀад лъун рукӀана. Гьебго къоялъ Бет-Шемешалъул жамагӀаталъ БЕТӀЕРГЬАНАСЕ тӀубан рухӀулел къурбаналги[†] цогидал къурбаналги тӀоритӀана. 16Пилистималъул щуявго цевехъанасда бихьана гьеб кинабго ва добго къоялъ Экроналде тӀадруссана.

17РецӀцӀулел ругъназул суратазда гьарурал меседил тӀагӀелал щибаб шагьаралъул цевехъанасул цӀаралдасан цо-цо битӀана пилистимаз – Ашдодалъул, Газаялъул, Ашкелоналъул, Гаталъул ва Экроналъул церехъабазул цӀаралдасан; гӀайиб тӀаса ккезабулеб сайгъат хӀисабалда ритӀана гьел, гӀицӀго БЕТӀЕРГЬАНАСЕ цӀар чӀван. 18Меседил кӀудиял гӀункӀкӀалин абуни, пилистимазул щуго цевехъанас жидеда тӀад нухмалъи гьабулел сверун къарал шагьаразул къадаралда ва гьединго кӀудияб ганчӀихъе щвезегӀан ругел росабазул цӀаралдасанги ритӀана. Доб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамас тӀад лъун букӀараб кӀудияб гамачӀ жакъа къоялъги Бет-Шемешалдаса Егьошуал хуриб эхетун буго.

19Бет-Шемешалъул жамагӀаталда гьоркьоса цо-цо чагӀаздеги Аллагьасул ццин рещтӀана, щайгурелъул гьел БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъансинире жанире раккун рукӀун; гьезда гьоркьоса лъабкъоялда анцӀго чиясе[*] гӀажал щвана гьеб бакӀалда. Гьебмехалъ, БЕТӀЕРГЬАНАС гьезие гьабураб кьварараб тамихӀ бихьун, кӀудияб магӀу бахъана халкъалъул[+]. 20Бет-Шемешалъул жамагӀаталъ абуна:

«Лъихъа бажарулеб жо гьадигӀан вацӀцӀадав БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда цеве эхетизе? Нилъер берда цебесаги босун, лъихъедай гьаб гъамас щвезабилеб?»

21Цинги Кириат-Еарималъул жамагӀаталъухъе вакилзаби ритӀана гьез: «Пилистимаз БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамас нахъе бачӀун буго. Гьеб нужехъего босизе гьанире рачӀа», – ян.

### 7

1Кириат-Еарималдаса чагӀи рачӀана ва гьез босун ана БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] гъамас. Гьез гьеб гохӀдаса Авинадавил рокъобе щвезабуна, ва гьесул вас Элеазар тӀаса вищана БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамас цӀунулев чилъун тезе[+].


ГӀизраилал БетӀергьанасде руссин ва Мицпаялда гьез пилистимал къезари

2ГӀемераб заманаялъ, ай, къого соналъ, гьеб гъамас Кириат-Еарималда букӀана. Цинги ГӀизраилалъул халкъ тӀун магӀугун БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ гьардана. 3Хадуб Шамуил кӀалъана тӀолабго ГӀизраилалъул жамагӀаталда:

«Нуж ракӀ-ракӀалъго БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ руссунел ратани, тӀагӀинаре чияр аллагьзаби ва Ашторатил[†][*] хӀубал, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀоло гӀумру биче ва цохӀо гьесие гьабе как-дин. Цинги пилистимазул зулмуялдаса Гьес нужги хвасар гьарила», – абун[+].

4Гьебмехалъ гӀизраилаз нахъе рана БагӀалил[†][*] ва Ашторатил цӀул-ганчӀил гьарурал статуяби ва цохӀо БЕТӀЕРГЬАНАСЕ как-диналде руссана.

5Шамуилица абуна: «ТӀолабго ГӀизраил Мицпаялде бакӀаре.[†] Гьениб дица БЕТӀЕРГЬАНАСДА гьаризе буго нужер рахъалъ».

6Гьел Мицпаялде ракӀарана. Лъадалги цӀун, гьеб лъим БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе гӀодобе тӀолеб букӀана гьез[*]. «Ниж мунагьалъукье ккана БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере», – янги абун, гьеб къоялъ кӀалккуна гьез. (ГӀизраилалъе нухмалъи гьабулаан Шамуилица Мицпаялда.)[+]

7Пилистимазда лъана гӀизраилал Мицпаялде ракӀарун рукӀин, ва жидерго аскаралгун ГӀизраилалда данде рагъизе рахъана пилистимазул церехъаби. Гьеб хабар рагӀидал, гӀизраилал цӀакъ хӀинкъана. 8Гьез Шамуилида гьарана: «Пилистимаздаса ниж хвасар гьареян чӀечӀого ахӀи бай нижер рахъалъ нилъер БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасде!» – ян.

9Цинги Шамуилица бачана цо хахулеб кьегӀер, ва БЕТӀЕРГЬАНАСЕ тӀубан бухӀулеб къурбаналъе[†] гьебги хъун, ГӀизраилалъул рахъалъ БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ гьари бана. БЕТӀЕРГЬАНАС къабул гьабуна гьесул гьари.

10Шамуил къурбан[†] хъолев вукӀаго, пилистимал[†] гӀагардегӀан щун, гӀизраилазда тӀаде гьужум гьабизе къачӀан рукӀана. Амма гьаб нухалъ БЕТӀЕРГЬАНАС гӀасияб гъугъадиялъул гьаракь бахъинабуна пилистимазда тӀад, ва гьел кутакалда хӀинкъана. Цинги гӀизраилаз гьел гъурун рана[+]. 11Мицпаялдаса бахъараб Бет-Караялъул ракьазде щвезегӀан тӀуризаруна пилистимал ГӀизраилалъул рагъухъабаз ва нухда гьезул гӀемерав чиги чӀвана. 12Шамуилица босун цо гамачӀ эхетана Мицпаялдаги Шеналдаги гьоркьоб, ва гьаб бакӀалде щвезегӀан гьабунин БЕТӀЕРГЬАНАС нилъее кумекиланги абун, гьелда цӀар Эвен-Эзер лъуна[+].

13Гьедин пилистимал къезаруна ва гьез тӀокӀаб гӀизраилазул ракьазул гӀорхъи бахинчӀо. Шамуил чӀаго вугебгӀан мехалъ БЕТӀЕРГЬАНАС пилистимаздаса цӀунана гӀизраилал. 14Экроналадаса Гаталде щвезегӀан тӀолалго пилистимаз цереккун ГӀизраилалъухъа рахъарал шагьарал тӀадруссинаруна гӀизраилаз. Гьел шагьаразда сверун ругел ракьалги нахъе рахъана гьез. ГӀизраилалда ва амориязда гьоркьоб рекъел букӀана.

15ГӀумруялъго ГӀизраилалъе нухмалъи гьабуна Шамуилица. 16ЛъагӀалидаса лъагӀалиде Бет-Элалде, Гилгалалде, Мицпаялде унаан гьев ва киса-кибего гӀизраилазе гӀакъилаб нухмалъи гьабулаан. 17Амма киве щваниги, кидаго Рамаялде жиндирго рокъове тӀадвуссунаан гьев ва гьенирги гӀизраилал нухда рачунаан. Гьениб гьес БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбан хъолеб бакӀги бана.

### 8


Халкъалъ жиндиего пача тӀалаб гьави

1Шамуил херлъун вукӀун гьес жиндирго васал тана ГӀизраилалда тӀад къадизабилъун. 2Гьесул тӀоцеве гьавурав васасда цӀар Иоил, кӀиабилесда цӀар Авия букӀана. Гьел Беэр-Шеваялда рукӀана къадизабилъун. 3Гьесул васаз инсул нух кквечӀо. Гьел хӀарамаб бетӀербахъиялда хадур лъугьана, ришваталъухъ хӀукмуги къотӀун, зулму-пасалъи гьабуна[+].

4Гьединлъидал, ГӀизраилалъул киналго кӀудиял чагӀи данде ракӀарана, ва гьел Рамаялде Шамуилихъе рачӀана. 5Цинги гьез абуна: «Гьале мунги херлъун вуго, дур васалги дур нухда хьвадулел гьечӀо. Цогидал халкъазулго гӀадин, нижее нухмалъи гьабизе вукӀине пача те нижеда тӀад», – ин[+].

6Жидеда тӀад пача теян гьез абураб рагӀи цӀакъ рекӀее гӀечӀо Шамуилие. Цинги БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ дугӀа гьабуна Шамуилица 7ва БЕТӀЕРГЬАНАС гьесда абуна:

«Гьез бицарабщиналъухъ гӀенекке мун, щайгурелъул гьезул рокьукълъи дудехун бугеб гуро бугеб, Дун жидерго пачалъун вукӀиналдаса инкар гьаби ккола гьезул гьеб. 8Дица гьел Мисриялдаса къватӀире рачаралдаса жакъа къоялде щвезегӀан, чияр аллагьзабазе бетӀерги чӀван, Дие бокьуларебщинаб гьабуна гьез. Гьебго гьабулеб буго гьез дуеги. 9Гьединлъидал, гьезухъ гӀенекке, амма пачаяс гьезие гьабизе бугебщиналъул хӀакъалъулъ лъазабе гьезда».

10Цинги, жиндие пача кьеян абун чӀараб халкъалда Шамуилица бицана кинабго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] калима. 11Гьес гьезда абуна:

«Гьале нужер вукӀине вугев пачаясул ихтиярал: гьес рачун нужер васал жиндирго чолгьакал рачунел чагӀилъун цере хӀалтӀизе тӀамила, чотӀахъабилъун ва чолгьаказда цере-хадур рекерулел рагъухъабилъунги тела[+]. 12Гьезул цо-цоял азарилбутӀруллъун тела, цо-цоял кӀикъоялда анцӀго рагъухъанасул бутӀруллъун тела, цогидал жиндирго ракь бекьизе ва тӀорщел бакӀаризе[†] тӀамила, цогидал ярагъ ва чолгьаказул тӀагӀелал гьаризе тӀамила. 13Нужер ясалги рачун ина гьес, гьуинал махӀал гьарулел чагӀилъун, богогьабилъун ва чед бежулел гӀадамаллъун жиндаго цере хӀалтӀизаризе. 14Нужер лъикӀал рищун ракьалги, цӀолбол ахалги, зайтуналъул гъутӀбузул ахалги нахъе росун, жиндирго чукъбузе кьела[+]. 15Нужер хуриса бачӀарабщинаб хӀалухъеналъул ва цӀолбол анцӀабилеб бутӀаги босун, жиндирго церехъабазе ва чукъбузе кьела. 16Нужер лагъзал-гъаравашалги, гӀолохъабиги, хӀамулги гьес жиндиего рачина ва жиндаго цере хӀалтӀизарила. 17Нужер гӀиязул анцӀго бутӀаги ина гьес ва нужгоги гьесул лагъзаллъун ккела. 18Гьебмехалъ гьардела нуж нужецаго тӀаса вищарав пачаясул зулмуялдаса хвасар гьареян, амма БЕТӀЕРГЬАНАС къабул гьабиларо нужер гьари»[+].

19Амма Шамуилица бицарабщиналъухъ гьез гӀин тӀамичӀо. «Нижее нижеда тӀад пача вукӀине бокьун буго! 20Цинги нилъги цоги халкъазда релълъина. Пачаяс нухмалъи гьабила нилъее ва рагъда аскаразе бетӀерлъиги гьабила», – ян чӀана гьел.

21Шамуил халкъалъ абуралъухъ гӀенеккана, ва гьелъул хӀакъалъулъ БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ дугӀа гьабуна. 22БЕТӀЕРГЬАНАС Шамуилида абуна: «Гьезул гьариялда рекъон пача те гьезда тӀад», – ин.

Цинги Шамуилица гӀизраилазда абуна: «Гьанже нуже-нужер рокъоре тӀадрусса».

### 9


Шаулилги Шамуилилги дандчӀвай

1Буняминил къавмалдаса[†] Киш абун цӀар бугев цо къадру-къимат цӀикӀкӀарав чи вукӀана. Гьесул эмен Авиил, Авиилил эмен Церор, Церорил эмен Бехорат, Бехоратил эмен буняминияв Афиах вукӀана[+]. 2Кишил вукӀана Шаул абун цӀар бугев берцинав гӀолохъанав вас. ГӀизраилазда гьоркьов вукӀинчӀо гьесдаса берцинав чи – киналго ракьцояздаса бетӀералъ ворхатавги вукӀана гьев.

3Шаулил[†] эмен Кишил цӀухӀамул рилана цо къоялъ, ва гьес Шаулида абуна: «Вахъа, цо рагьтӀателги цадахъ вачун, цӀухӀамул ралагьизе а», – ян.

4Ефраимил мугӀрузул тӀалъи сверана, Шалишил ракь сверана, амма ратичӀо гьел. Цинги Шаалимил ракь сверана, амма гьенирги ратичӀо цӀухӀамул. Хадуб Буняминил ракьги сверана, амма гьенирги ратичӀо гьел[+]. 5Цуфил ракьалде щведал, Шаулица абуна рагьтӀателасда: «РачӀа тӀадруссине, гурони нилъер ургъалица цӀухӀамул кӀочон тела дир инсуда».

6РагьтӀателас абуна: «ГӀенекке, доб шагьаралда вуго цо Аллагьасул авараг. РагӀи билълъарав чиги вуго гьев, ва гьес абухъе ккола кинабго. РачӀа гьесухъе рилълъине. Гьес бицине бегьула нилъеда нилъ ине кколеб нух»[+].

7Шаулица абуна: «Щибги босун нилъ гьесухъе рилълъинел? Кодоб букӀараб чедги лъугӀанин. Гьесие кьезе кодоб сайгъат-саламго гьечӀогури. ЩибгӀаги нилъеда кодоб хутӀараб жо бугищ?»

8РагьтӀателас абуна: «Гьале гӀарцул шекелалъул ункъил бутӀа[*] буго дихъ. Гьеб кьела дица Аллагьасул аварагасе сайгъаталъе, ва гьес бицина нилъ ине кколеб нух».

9(Аллагьасул амру лъазе унеб мехалъ цебе ГӀизраилалда абулаан: «Рилълъа Аллагьасул амру лъалев чиясухъе», – ян. Гьанже Аллагьасул аварагилан абулеб жо, цебе Аллагьасул амру лъалев чиян букӀана.)

10Цинги Шаулица абуна: «ЛъикӀ буго, дуца абухъе гьабила. Рилълъа».

Гьедин Аллагьасул авараг вугеб шагьаралде рилълъана гьел. 11ГохӀдаса тӀаде рахун гьеб шагьаралде унел рукӀаго, гьезда данде ккана лъадал цӀезе унел ясал. Гьезда цӀехана гьез: «Дова Аллагьасул амру лъалев чи вугищ?» – ин.

12«Вуго, – ян абуна гьез. – БитӀун цере ралагьун а, амма гӀедегӀил гьабе. Гьев жакъа вачӀана шагьаралде, как-диналъул гохӀда БетӀергьанасе къурбан[†] хъолеб бугелъул[+]. 13Шагьаралде щварабго ватила нужеда дов. Хехлъи гьабе, дов борхалъиялде къаде кваназе иналде доре щвезе рукӀине; халкъ дов вачӀинчӀого кваназе гӀодоб чӀоларо, щайгурелъул цин гьес дугӀа гьабизе ккола гьеб къурбаналъул рахъалдасан, цинги гьалбал кваназе гӀодор чӀола. Гьединлъидал нуж а, гьев жеги гьенивго ватула нужеда».

14Гьел шагьаралде жанире рилълъана, ва шагьар бакьулъе щведал, борхалъуде унев Шамуил авараг данде ккана.

15Шаул вачӀиналде цебесеб къоялъ БЕТӀЕРГЬАНАС Шамуилида абун букӀана: 16«Буняминил ракьалдаса цо чи витӀун вачӀине вуго Дица духъе метер. Дуца гьесда зайтуналъул нах бахе; гьес ГӀизраилалда Дир халкъалда тӀад пачалъи гьабизе буго. Гьес пилистимазул зулмуялдаса хвасар гьабизе буго Дир халкъ. Дида рагӀана Дир халкъалъул ахӀи ва гьезул гьари къабул гьабуна Дица»[+].

17Шаулида бер чӀварабго, БЕТӀЕРГЬАНАС Шамуилида абуна: «Гьале дов Дица духъе витӀун вукӀарав чи. Гьес Дир халкъалда тӀад нухмалъи гьабизе буго».

18Шагьаралъул кавабахъ вугев Шамуилида аскӀове вилълъана Шаул ва гьесда цӀехана: «Бице, киб бугеб дов Аллагьасул балъголъи лъалев чиясул рукъ?»[†] – ин.

19Шамуилица жаваб кьуна: «Гьале дун вуго гьев чи, дида цадахъ борхалъуде вилълъине къачӀай. Жакъа нуж дида цадахъ кваназе руго; метер радал нухда тӀовитӀила дица мун, дур ракӀалда бугебщинабги бицун. 20Лъабго къоялъ церехун риларал дур цӀухӀамузулги ургъел гьабуге; гьел ратун руго. Дудасаги дур инсул хъизан-къаялдасаги хириял цоги щал ругел ГӀизраилалда?»

21Шаулица абуна: «ГӀизраилазда гьоркьоб бищун гьитӀинаб къавмалъул – Буняминил къавмалъул – чи гуревищ дун? Дир инсул хъизан-агьлуги бищун гьитӀинаб гьечӀищ Буняминил къавмалда жаниб? Щай дуца дида гьеб хабар бицунеб?»

22Шаулги гьесул рагьтӀателги рокъоре жаниреги рачун, гьалбадерида гьоркьор бищунго хӀурматияб бакӀалда[†] гӀодор чӀезаруна Шамуилица. ЛъебергогӀанасев чи гӀодов чӀун вукӀана гьенив. 23Шамуилица квен гьабулев чиясда абуна: «Доб дица нахъе лъеян абун букӀараб бутӀа кье».

24Гьес тӀубараб ратӀал босун лъуна Шаулида цебе. Шамуилица абуна:

«Гьале дуе нахъе лъун букӀараб. Гьалбадерида цадахъ гӀодов чӀун дуца гьаниб кваназе нахъе цӀунун букӀанин гьеб, кванай».

Гьеб къоялъ Шамуилгун цадахъ квен гӀахьал гьабуна Шаулица.

25Цинги гьел борхалъудаса гӀодоре шагьаралде рилълъана, ва Шамуилица жиндирго рукъалъул тӀохде[*] ахӀана Шаул кӀалъазе, хадуб гьенибго бусенги тӀамуна гьесие.

26Гьел радалго тӀаде рахъана, ва Шамуилица тӀохда вугев Шаулиде ахӀана: «КъачӀай, дица нухда регӀила мун гьанже», – ян.

Шаул тӀаде вахъун нухда ине къачӀана ва Шамуилида цадахъ къватӀиве вилълъана. 27Шагьаралъул рагӀалде щолеб мехалъ Шамуилица Шаулида абуна: «Дурго рагьтӀател цеве витӀе», – ян. Гьев цеве ана. «Мун лъалхъе гьанже, дица дуда бицина БетӀергьанасул амру», – ян абуна гьес.

### 10


Шамуилица Шаулида зайтуналъул нах бахин

1Зайтуналъул нахул цӀураб хъабаги босун, Шамуилица Шаулил[†] ботӀроде тӀуна гьеб[*] ва гьесда убачги гьабун, абуна:

«БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндирго халкъалда тӀад пачалъун толев вуго мун[+]. 2Гьаб бакӀги[†] тун Буняминил ракьалде, Целцахалда бугеб Рахилил хабаде аскӀове мун щваравго, дуда дандчӀвазе вуго кӀиго чи ва гьез дуда абизе буго: „Дуца ралагьулел рукӀарал цӀухӀамул ратана. Гьанже гьелги кӀочон, щибдай дир васасе кканаян нужер ургъалида вуго дур эмен“, – ин[+].

3Гьениса довехун ина мун Таворалда бугеб миккигъотӀохъе щвезегӀан, ва гьенир Бет-Элалде Аллагьасе тӀагӀат-гӀибадаталъе унев лъабго чи вачӀина дуда данде; гьезул цоясухъ лъабго бурутӀ, цогидасухъ лъабго чед ва лъабабилесухъ цо рахълъен чӀагӀдал букӀина. 4Гьез саламги кьун кӀиго чед кьела духъе; дуца гьезухъа гьеб босе.

5Хадув мун ина Гивеат-Элохималде[*]. Пилистимазул рагъухъабазул бо буго гьениб гӀагарда. Шагьаралде щвараб мехалда дуда дандчӀвала как-диналъул гохӀдаса гӀодоре Аллагьасул амруялги загьир гьарулаго рачӀунел кашпу-карамалъи бугезул къокъа; лира, жергъен, щвантӀих ва арфа бачунел чагӀиги рукӀина гьезда цере-цере рачӀунел. 6БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] РухӀ рещтӀина гьениб дуда тӀаде, ва мунги лъугьина Аллагьасул амраби къватӀире загьир гьаризе ва Иллагьияб РухӀалъ мун гьенив тӀуван хисизавила. 7Гьел киналго ишал тӀураралго, дуца дудаго бажарарабщинаб гьабе, щайгурелъул Аллагьас квербакъи гьабизе буго дуе сундулъго.

8Мун дидаса цеве Гилгалалде а. Дун вачӀине вуго гьениве тӀуран рухӀулел ва ракълил къурбанал[†] хъвезе; дун вачӀинегӀан чӀа анкьго къоялъ, цинги дица бицина дуда дуца гьабизе кколеб жо».

9Гьениса инеян гьес мугъ рехарабго, Аллагьас Шаулил ракӀ хисизабуна – батӀияб бихьи кьуна, ва кинабгоги Шамуилица абухъе ккана. 10Гивеаялде щваралго, кашпу-карамалъи бугезул къокъа бачӀана гьезда данде, ва Шаулида тӀаде БетӀергьанасул РухӀ рещтӀана. Цинги гьезда цадахъ Аллагьасул амраби къватӀире загьир гьаризе лъугьана гьевги[+]. 11Гьеб бихьидал, гьев лъалез цоцада абулеб букӀана:

«Гьав Кишил васасе ккараб жогӀаги щиб? Шаулгийищ аварагзабазда гьоркьове ккарав?» – ин.

12Цо гьеб бакӀалдаса чияс абуна: «Гьалцоял лъил васалдай кколел?» Гьелдаса хадуб гьаб аби тӀибитӀана: «Вай, Шаулгийищ аварагзабазда гьоркьов вугев?»[+]

13Аллагьасул амраби загьир гьарун лъугӀидал, гьев как-диналъул гохӀде вилълъана.

14Шаулил инсул вацас цӀехана гьесда ва гьесул рагьтӀателасда: «Нуж кир рукӀарал?» – абун.

Шаулица жаваб кьуна: «ЦӀухӀамул ралагьизе рахъун рукӀана, амма гьелги ратичӀого, Шамуилихъе щвана».

15Цинги Шаулил инсул вацас абуна: «Бицея дида, щиб абураб нужеда Шамуилица», – ян.

16Шаулица абуна: «Дос хӀамул ратанин бицана».

Амма пачалъиялъул хӀакъалъулъ Шамуилица абураб жоялъул цӀар бахъичӀо гьес.


Шаул пачалъун вахъин

17Шамуилица Мицпаялде БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе данде ахӀана халкъ, 18ва гьес гӀизраилазда абуна:

«Гьадин абулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС: „Дица Мисриялдаса къватӀире рачана нуж. Дица Мисриялъулги цоги батӀиял тӀолалго пачабазул зулмуялдасаги хвасар гьаруна нуж“. 19Нужецайин абуни, квешлъи-къварилъиялдасаги тӀолалго балагьаздасаги нуж цӀунулев Аллагьги нахъчӀван, гьанже нижее пача кьеян абуна. Гьединлъидал, БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере эхете къавмккун[†] ва хъизан-агьлуккун».

20Шамуилица къавмккун аскӀорегӀан рачӀинаруна гӀизраилал ва Буняминил къавм тӀаса бищана. 21Цинги Буняминил къавм бачӀинабуна аскӀобегӀан хъизан-агьлуккун, ва Матрил агьлу тӀаса бищана. Матрил хъизан-агьлуялда гьоркьов Кишил вас Шаул тӀаса вищана, амма гьев валагьизе лъугьиндал, араб бакӀ лъачӀого тӀагӀун ватана. 22Цинги БЕТӀЕРГЬАНАСДА гьарун дугӀа гьабуна:

«ТӀадвуссун вачӀинадай дов тӀокӀалъ?» – ин цӀехана. Гьаказул къайи-къоноялда гьоркьов вахчун вугилан БЕТӀЕРГЬАНАС гьев вугеб бакӀ загьир гьабуна. 23Рекерун ун, цояз вачун вачӀана гьев гьениса ва халкъалда гьоркьов чӀезавуна. Лага-черхалъул борхалъиялъ халкъ гьесул кӀигъажабазухъе гурони бахунароан.

24Шамуилица халкъалда абуна: «Вихьулев вугищ БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса вищарав чи? Халкъалда гьоркьов гьасда ващадав щивго гьечӀо», – ян.

«БетӀерчӀахъаяв пача!» – ян ахӀдана гьебмехалъ тӀолабго халкъ[+].

25Шамуилица халкъалда рагӀун киналго пачаясул ихтиярал цӀалана, ва гьел тӀехьалда хъвана; тӀехь БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ КъотӀиялъул[†] гъансида аскӀоб лъуна. Хадуб тӀолабго халкъ рокъобе биччана Шамуилица[+].

26Шаулги вилълъана Гивеаялде жиндирго рокъове. Аллагьас ракӀ гьесизабурав чанги бахӀарчиги вилълъана гьесда цадахъ. 27ХӀалихьатал-къадарал чагӀацани абуна: «ГьесгӀаги гурищ нилъ хвасар гьаризе ругел?» – ин.

Гьез малъикъ гьавун щибго сайгъат-саламги кьечӀо гьесие. Амма Шаулица гьеб бихьулареб ххвел гьабуна[+].

### 11


Шаулица Иавеш шагьар хвасар гьаби

1КватӀичӀого Аммоналъул пача Нахаш вачӀана жиндирго аскаргун ва ГилгӀадалъул Иавеш шагьар сверун ккуна. Иавешалъул жамагӀаталъ гьесда абуна: «Нижергун къотӀи-къай[†] гьабе, цинги ниж дуда цере хӀалтӀила», – ян[+].

2Амма аммонияв Нахашица абуна: «Дица къотӀи-къай гьабила нужергун тӀолго ГӀизраил хӀакъир гьабиялъе гӀоло нужер жив-живасул кваранаб берги бахъун».

3Гьебмехалъ Иавешалъул чӀахӀиял чагӀаз абуна: «Цо анкьгӀанасеб заман кье нижее, нижеца киса-кирего ГӀизраилалде чапарзаби ритӀизе рукӀине. Гьебмехалъги нижее кумекалъе чи щвечӀони, ниж духъе кверде рачӀина», – ян.

4Чапарзаби Шаулил[†] шагьар Гивеаялде рачӀана ва гьениб халкъалда кинабго бицана. Гьебмехалъ тӀолабго халкъалъ кӀудиял гьаркьал гьарун магӀу бахъана. 5Гьебго заманалда, цере тӀамун оцалгун Шаул вачӀунев вукӀана хуриса, ва гьес цӀехана: «Халкъалде бачӀараб гьаб балагь щиб? Гьел гӀодиялъе гӀилла щиб?» – ин.

Цинги Иавешалъул жамагӀаталъ битӀун бачӀараб хабар гьесда бицана.

6Гьеб хабар рагӀарабго, БетӀергьанасул[†] РухӀ рещтӀана Шаулиде, ва гьесул кутакалда ццин бахъана[+]. 7КӀиябго оцги хъун, бутӀаби гьаруна гьес ва гьадин гьабизе бугин Шаулидаги Шамуилидаги хадур рилълъинчӀел чагӀазул оцазеянги абун, гьел бутӀаби чапарзабазда цадахъ ГӀизраилалъул ракьалде киса-кирего ритӀана.

Гьебмехалъ халкъалъул рекӀелъе БЕТӀЕРГЬАНАСДАСА кӀудияб хӀинкъи лъугьана ва, цо хутӀичӀого, гьел къватӀире рахъана. 8Шаулица гьел Везекалде ракӀарана. ГӀизраилалдаса лъабнусазарго, Ягьудиялдаса лъеберазарго бихьинчи вукӀана кинавниги[+].

9Гьез чапарзабазда абуна: «Гьадин абе ГилгӀадалъул Иавеш шагьаралъул жамагӀаталда: „Метер къалъул гӀужалда нуж хвасарлъизе руго“».

Чапарзаби тӀадруссана ва Иавешалъул халкъалда гьеб хабар бицана; гьелги кутакалда рохана. 10Гьебмехалъ Иавешалъул жамагӀаталъ Нахашида абуна: «Метер ниж нужехъе кверде рачӀина, хадуб нужеего бокьараб гьабе», – ян.

11Гьеб сордоялъ Шаулица халкъ лъабиде бикьана, ва нахъисеб къоялъ радал хъахӀлъи балелде гьел тӀаде кӀанцӀана; къалъуде щвезегӀан гъурана аммониял; гьезул чӀаго хутӀарал щущахъ рана – щивав жиндирго рухӀ хвасар гьабизе гӀедегӀахъдана.


Шаулил пачалъи тасдикъ гьаби

12Цинги халкъалъ Шамуилида абуна: «Лъица абун букӀараб „гьав Шаулицайищ нилъеда тӀад пачалъи гьабизе бугеб“, – ин? Нижеда рихьизаре гьел чагӀи, нижеца чӀвазе рукӀине».

13Амма Шаулица абуна: «Жакъа гӀадаб къоялъ чи чӀвазе бегьуларо, щайгурелъул БЕТӀЕРГЬАНАС ГӀизраил хвасар гьабураб къолъидал гьаб».

14Цинги Шамуилица халкъалда абуна: «Рилълъа Гилгалалде Шаулил пачалъи тасдикъ гьабизе», – ян[+].

15Кинабго халкъ Гилгалалде билълъана. Гьениб, БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе[*], Шаулил пачалъи тасдикъ гьабуна ва БЕТӀЕРГЬАНАСЕ ракълил къурбанал[†] хъуна; Шаулги тӀолалго гӀизраилалги гьелдаса кутакалда разилъана.

### 12


Шамуилица гӀизраилаздехун ахирисеб вагӀза-насихӀат гьаби

1ТӀолабго ГӀизраилалъул халкъалда Шамуилица абуна:

«Нужеца абурабщиналъухъги гӀенеккун, гьале дица кинабго нужее бокьухъе гьабуна ва нужеда тӀад пачаги тана[+]. 2Гьанже нужер цевехъанлъун пача вукӀина; дун бетӀерги хъахӀлъун херлъун вуго, амма дир васал хутӀила нужгун. ГӀолохъанлъудаса жакъа къоялде щвезегӀан нуж нухда рачана дица. 3Гьале дун гьанив нужеда цеве эхетун вуго. БЕТӀЕРГЬАНАСДА ва Гьес нужеда тӀад лъурав пачаясда рагӀун бице гьанже: лъилниги оц, лъилниги хӀама чӀобого бачанищ дица, лъилниги ракӀ бакъвазабунищ, лъиданиги зулму гьабунищ, жиндир тӀекълъи бахчизе гӀоло лъихъаниги ришват босанищ? Гьедин гьабун батани, дица гьеб кинабго бецӀила»[+].

4Цинги гьез жаваб кьуна: «Дуца нижер ракӀ бакъвазабичӀо, нижеда тӀад зулмуги гьабичӀо ва чӀобого лъихъаниги щибниги дуего босичӀо», – ян.

5Шамуилица абуна: «Жакъа дир кверда хӀарам батичӀолъиялъе нугӀлъун вуго БЕТӀЕРГЬАН ва Гьес нужеда тӀад тарав пача», – ян.

«Гьеб битӀараб буго», – ян жаваб кьуна гьез.

6Гьебмехалъ Шамуил гьадин кӀалъана халкъалда: «БЕТӀЕРГЬАНАС Мусаги Гьарунги тӀаса рищана, ва нужер умумул Мисриялдаса нахъе рачана. 7Гьанже дида цере эхета гьанир, нужее ва нужер умумузе БЕТӀЕРГЬАНАС гьабурабщинаб лъикӀлъиги хӀикматалги нужеда бадир чӀвазе руго дица.

8Якъуб Мисриялде вахъун заман индал, гьенир зулмуялъ тату хварал нужер умумул гӀода-чӀван БЕТӀЕРГЬАНАСДА гьардедал, БЕТӀЕРГЬАНАС Мусаги Гьарунги ритӀун гьел Мисриялдаса хвасар гьаруна ва гьаб ракьалде рачана[+].

9Амма гьез жидерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасде мугъ рехана. Гьединлъидал, Гьесги гьезда тӀаде Хацоралъул аскаразул бетӀер Сисараги, пилистималги,[†] МогӀавалъул пачаги тӀамуна, ва гьез нужер умумузулгун рагъ гьабуна. 10„БЕТӀЕРГЬАНГИ рехун тун, БагӀалазеги[†] Ашторатазеги[†] бетӀерги чӀван, нижеца мунагьал гьаруна. Хвасар гьаре ниж нижер тушбабаздаса, цинги нижеца цо Дуе гьабила тӀагӀат-гӀибадат“, – иланги абун, гьел гӀода-чӀвадун БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ гьардедал, 11БЕТӀЕРГЬАНАС ЕрубагӀал, Бедан, Иефай ва Шамуилги ритӀун, нуж нужер тушбабаздаса хвасар гьаруна, ва хӀинкъи гьечӀеб парахатаб гӀумру кьуна нужее[+].

12Амма Аммоналъул пача Нахаш нужеда данде рагъде вахъиндал, нужер пачалъун Живго БЕТӀЕРГЬАН Аллагь вукӀаниги, нужеца дида абуна: „Хан вукӀа абе нижеда тӀадги“, – ян[+]. 13Гьединлъидал, гьале нужеего бокьун нужеца тӀалаб гьабурав пача. БЕТӀЕРГЬАНАС кьуна нужее гьев. 14БЕТӀЕРГЬАНАСУКЬА хӀинкъун, цохӀо Гьесие как-динги гьабуни, Гьесухъги гӀенеккани, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ рихарабги гьабичӀони ва нужги нужеда тӀад вугев пачаги нужер БЕТӀЕРГЬАН Аллагьгун хьвадани – цӀакъ лъикӀ буго! 15Амма нуж БЕТӀЕРГЬАНАСЕГИ мутӀигӀлъичӀони ва Гьесие рихарабги гьабуни, цинги БЕТӀЕРГЬАНГИ нужеда данде чӀела ва нужер умумузул хабалцин инжит гьарила[+].

16Гьанже тӀаде рахъа ва ралагье БЕТӀЕРГЬАНАС нужер беразда цебе гьабизе бугеб кӀудияб гӀаламаталъухъ. 17Ролъ бакӀарулеб[†] заман[*] гурищ гьанже бугеб? Амма дица БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ дугӀа гьабила ва Гьес, зобги гъугъазабун, пириги пирхизабун цӀад базабила; нижее пача вокьун вугинги абун, БЕТӀЕРГЬАНАСДА данде кигӀан кӀудияб мунагь нужеца гьабураблъи нужеда бихьун ва лъан букӀине».

18Цинги Шамуилица БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ дугӀа гьабуна ва БЕТӀЕРГЬАНАС, зобги гъугъазабун, пириги пирхизабун, цӀад базабуна гьеб къоялъ. БЕТӀЕРГЬАНАСУКЬА ва Шамуиликьа кутакаб хӀинкъи рещтӀана тӀолабго халкъалде. 19Цинги халкъалъ Шамуилида абуна: «Нижер рахъалъ дурго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда гьаре ниж хвечӀого хутӀизе рукӀине; нижее пача кьеянги абун, нижеца нижерго мунагьал жеги цӀикӀкӀинарун ругелъул».

20Шамуилица жаваб кьуна:

«ХӀинкъуге. Нужеца гьабуна гьеб мунагь, амма букӀаниги БЕТӀЕРГЬАН рехун тоге ва БЕТӀЕРГЬАНАСЕ ракӀ-ракӀалъ тӀагӀат-гӀибадатги гьабе. 21Гьесде мугъги рехун, пайда гьечӀел аллагьзабазде руссунге. Гьезда кӀоларо нужее, я щибниги лъикӀлъи гьабизе, я нуж цӀунизе, щайгурелъул гьел руго щибго гурел жал[+]. 22Жиндирго Иллагьияб цӀаралъе гӀоло рехун теларо БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндирго халкъ; щайгурелъул БЕТӀЕРГЬАНАСЕ бокьана нуж Жиндирго халкълъун тӀокӀ гьаризе[+]. 23Нужедаса дугӀа гьабичӀого чӀеялъул мунагьалдаса дунго цӀунила дицаги БЕТӀЕРГЬАНАСДА цеве. Гьанжеялдаса нахъеги нужеда лъикӀаб ва битӀараб нух малъулев вукӀина дунгоги[+]. 24Нужги, вореги БЕТӀЕРГЬАНАСУКЬА хӀинкъа ва ракӀ-ракӀалъго бацӀцӀадаб как-диналда рукӀа Гьесда цере. Гьесдасан рачӀарал кӀуди-кӀудиял гӀаламаталги рихьун ругелъул нужеда[+]. 25Амма квешлъи гьабун гурони нуж чӀечӀони, ракьалдасаго тӀагӀинарун хӀур лъугьинабила нужерги нужер пачаясулги».

### 13


Пилистималгун цӀидасан рагъ байбихьи

1Лъеберго сон барав чи вукӀана Шаул пачалъун вахъараб мехалда ва кӀикъоялда кӀиго соналъ пачалъи гьабуна гьес ГӀизраилалда. 2Шаулица гӀизраилазда гьоркьоса лъабазарго рагъухъан тӀаса вищана. Гьезда гьоркьоса кӀиазарго чи Михмашалда ва Бет-Элалъул тӀалъиялда Шаулида цадахъ, азарго Буняминил ракьалда бугеб Гивеаялда Ионатанида цадахъ тана. ХутӀарал чагӀи рокъо-рокъоре ритӀана.

3Ионатаница Геваялда рукӀарал пилистимазул гӀорхъи цӀунулел рагъухъабазул къокъа гъурана; гьеб хабар пилистимазухъе щвана.

«ГӀенекке, жугьутӀал!» – инги ахӀулаго, киса-кибего рагӀуледухъ суралъубе пуян лъазабуна гьебмехалда Шаулица.

4Гьедин кинабго ГӀизраилалда рагӀана Шаулица пилистимазул гӀорхъи цӀунулеб къокъа гъурун букӀин ва гьеб сабаблъун пилистимазда ГӀизраил хутӀарабги суризабун букӀин. Гьединлъидал, халкъ Гилгалалде Шаулида аскӀобе бакӀареян[†] лъазабуна.

5Пилистимал[†] данде ракӀарана ГӀизраилалгун рагъизе. Гьезул букӀана лъабазарго чолгьоко, анлъазарго чотӀахъан ва ралъдал рагӀалда салигӀан гӀемер, рикӀкӀун хӀал кӀолареб халкъ. Михмашалде рачӀун Бет-Авеналъул бакъбаккул рахъалда къайи чӀван чӀана гьел. 6ГӀизраилазда бихьана жал хӀинкъи-балагьалъукье ккун рукӀин, ва нохъал-хъитӀазда, хъархъазда гьоркьор, кьурабалъ, гвендал-гъуязулъ рахчана гьел. 7ЖугьутӀазул цо-цоял Иордан[†] бахун дорехун Гадил ракьалде ва ГилгӀадалде щвезегӀанцин лъутана.

Шаул Гилгалалда вукӀана, ва гьесда сверухъ ракӀарарал рагъухъабиги хӀинкъиялъ сородулел рукӀана.


Шамуилил амру Шаулица тӀубазабичӀолъи

8Шаул анкьго къоялъ валагьун чӀана Шамуил вачӀиналъухъ – гьедин абун букӀиндал Шамуилица. Амма гьев вачӀунев вукӀинчӀо, Шаулил[†] чагӀиги дагь-дагьккун рикьа-риххизе лъугьана[+]. 9Цинги Шаулица абуна:

«Раче дихъе тӀуран рухӀулел ва ракълил къурбаназе[†] къачӀарал хӀайванал», – ин. Цинги гьес жинцаго тӀобитӀана тӀубан бухӀулеб къурбан.[†]

10Гьеб рагӀалде бахъиндал, ваккун вачӀана Шамуил ва салам кьезе гьесда данде вилълъана Шаул.

11Амма Шамуилица абуна: «Дуца гьабураб жо щиб?» – ин. Шаулица жаваб кьуна:

«Халкъ бикьа-биххун унеб букӀана, бихьизабураб заманалъ мунги вачӀинчӀо, Михмашалде ракӀарун пилистималги руго. 12Гьединлъидал дица пикру гьабуна: „Гьанже Гилгалалдеги рачӀун, пилистимал дида тӀаде кӀанцӀила, дунин абуни, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] рахӀмат-цӀоб гьарун Гьесда цеве вахъинчӀо жеги“, – ян, ва дицаго таваккал тӀамуна тӀубан бухӀулеб къурбан тӀобитӀизе».

13«ГӀадалаб жо гьабун буго дуца, – ян абуна Шамуилица. Дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул буюрухъазда мал бана дуца. БЕТӀЕРГЬАНАС абадиялъего щула гьабизе букӀана дур[*] пачалъи ГӀизраилалда тӀад[+]. 14Амма гьанже дур пачалъи тарана. БЕТӀЕРГЬАНАС жиндирго ракӀ рекъарав чи валагьила ва гьев тела Жиндирго халкъалда тӀад пачалъун, щайгурелъул дуца БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амраби тӀуразаричӀелъул»[+].

15Цинги Гилгалалдаса вахъун ана Шамуил Буняминил ракьалда бугеб Гивеаялде. Шаулица жиндаго цадахъ хутӀарал чагӀи рикӀкӀиндал, анлънусгогӀанасев чи ватана.


Михмашалда рагъ байбихьи

16Шаулги, гьесул вас Ионатанги, гьезда цадахъ хутӀарал рагъухъабиги Буняминил Гева абураб шагьаралда чӀун рукӀана; пилистимал Михмашалда рукӀана. 17Пилистимазул рахъалдасан лъабго къокъа рагъухъабазул бачӀана къватӀибе: цо къокъа Шуалалъул ракьалда бугеб Офраялде унеб нухде балагьун, 18кӀиабилеб – Бет-Хороналде унеб нухде, ва лъабабилеб – Цевоим расалъиялда тӀаде балагьун бугеб ГӀизраилалъул гӀорхъоде унеб нухде, бакъвараб авлахъалъул рахъалдехун балагьун.

19ГӀизраилалдаго цониги маххукъебед вукӀинчӀо гьебмехалда, щайгурелъул жидеего хучдулги хвалчабиги гьаризе жугьутӀал риччазе къасд букӀинчӀо пилистимазул. 20Гьединлъидал, жиндирго пуруц, газа-раххан, гӀащтӀи ва харицел рекӀинабизе пилистимазухъе хьвадизе кколаан гӀизраилал. 21Пуруц ва газа-раххан рекӀинабуралъухъ шекелалъул лъабго бутӀа гьабун кӀиго бутӀа босулаан; лъундул, гӀащтӀи, ва боцӀи ахӀулел тӀилал[*] къачӀаралъухъ шекелалъул лъабил бутӀа босулаан.

22Гьединлъидал, Шаулихъ ва гьесул вас Ионатанихъ хутӀизегӀан, гьезда цадахъ рукӀаразул цонигиясда кодоб гьеб рагъ ккараб къоялъ, я хвалчен, я хеч букӀинчӀо. 23Гьебго заманаялъ пилистимазул цо бо Михмашалъул кӀкӀалахъан унеб нухдаги чӀана.

### 14


Ионатанил бахӀарчилъи

1Цо къоялъ Шаулил[†] вас Ионатаница абуна жиндирго ярагъ баччулев чукъаясда: «ВачӀа дида цадахъ, доб рахъалде пилистимазухъе рилълъинин». Амма инсуда цӀар бахъичӀо гьес гьелъул хӀакъалъулъ.

2Шаулин абуни, Гивеаялъул рагӀалда Мигроналда бугеб соногӀечул гъотӀода гъоркь вукӀана. АнлънусгогӀанасев рагъухъанги вукӀана гьесда цадахъ 3ва Шилоялда БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] эфод[†] босулев кашишлъун[†] вукӀарав АхӀияги вукӀана гьенив. Элил вас – Пинхас, Пинхасил вас – Ихавод, Ихаводил вац – АхӀитув, АхӀитувил вас вукӀана АхӀия. Ионатан ун вукӀин лъалеб букӀинчӀо халкъалда[+].

4Пилистимал[†] ругеб бакӀалде[†] рахине рукӀине Ионатаница кӀиго кьурул гӀосода гьоркьосан харизе рес бугеб бакӀ балагьана. Гьезул цоялда цӀар букӀана Бозез, цогидалда – Сене. 5Цояб кьурул гӀус – шималияб рахъалде Михмашалде, цогидаб – къилбаялъул рахъалде Геваялде балагьун букӀана.

6Цинги Ионатаница жиндирго ярагъ баччулев чукъаясда абуна: «Рилълъа, дол суннат гьабичӀезул гӀорхъи цӀунулел рагъухъабазул къокъа бугеб бакӀалде рахинин. БЕТӀЕРГЬАНАС нилъее кумек гьабизе батила. БЕТӀЕРГЬАНАСЕ захӀматаб жо гурелъул нилъее бергьенлъи кьезе, нилъ дагьал рукӀа, гӀемерал рукӀа, батӀалъи гьечӀого».

7«Дуда лъикӀ бихьараб гьабе; дуца щиб гьабуниги, дун гьелда разияв вуго», – ян жаваб кьуна ярагъ баччулев чукъаяс.

8Ионатаница абуна: «Нилъ гьанже дозухъе рилълъина ва дозда рихьулеб бакӀалда чӀела. 9„Ниж аскӀоре рачӀинегӀан нуж гьеб бакӀалда чӀа“, – ян доз абуни, нилъ ругелъурго чӀела ва гьезухъе тӀаде рахинаро. 10Амма гьез рачӀа гьанире тӀадеян абуни, гьеб букӀина БЕТӀЕРГЬАНАС гьел нилъер кверде кьеялъул гӀаламатлъун, ва нилъ тӀаде рахина».

11Гьел кӀиялго къватӀиреги рахъун пилистимазда рихьулеб бакӀалда чӀана.

Пилистимаз абуна: «Балагье, жугьутӀал жалго рахчун рукӀарал бакӀаздаса къватӀире лъугьун рачӀунел руго», – ян[+].

12Цинги гӀорхъи цӀунулезул къокъаялъ Ионатаниде ва гьесул ярагъ баччулев чукъаясде ахӀана: «Гьанире тӀаде рачӀа, нужеда бицине жо бугин нижер», – ин.

Гьебмехалда Ионатаница жиндирго чукъаясда абуна: «Дида хадув вилълъа. Дол БЕТӀЕРГЬАНАС гӀизраилазул кверде кьолел руго», – ян.

13Цеве-цеве Ионатанги хадув гьесул чукъаги, кӀиялго кьурулъа тӀаде харана. Ионатаница пилистимал гъурун гӀодор лъолел рукӀана, ва хадув вугев гьесул чукъаяс чӀаго хутӀаралщиналги чӀвалел рукӀана. 14Гьеб тӀоцебесеб рагъул свериялда, кӀиго оцалъ къойида жаниб бекьулеб хурул бащалъи тун бахъиналде, Ионатаница ва гьесул ярагъ баччулев чукъаяс къогогӀанасев чи чӀвана.

15Цинги киса-кибего пилистимазда гьоркьоб кӀудияб рихха-хочи багъарана, – къайи чӀвараб бакӀалда, авлахъалда, гӀорхъабазда ругезда гьоркьоб. Шагьаразда тӀаде кӀанцӀизе къачӀан рукӀарал киналго къокъабаздаги хӀинкъиялъул кутакалъ гъаргъар базабуна. Аллагьас ракь гьаргьадизабуна ва гӀасияб хӀинкъи рещтӀана гьезул ракӀазулъе.

16Буняминил Гивеаялда ругел Шаулил рорчӀухъабазда бихьана аскар щущахъ бан унеб букӀин ва рагъухъаби нахъе-цере лъутахъдулел рукӀин. 17Гьебмехалъ Шаулица абуна халкъалда: «Нилъеда гьоркьоса камурав чи вугищали хал-шал гьабе», – ян.

Хал-шал гьабидал, Ионатанги гьесул ярагъ баччулев чукъаги камун ратана.

18Цинги Шаулица АхӀияда абуна: «КъотӀиялъул гъамас[†] босе гьанибе», – ян.

КъотӀиялъул гъамас гӀизраилазухъ букӀана гьеб заманаялъ[+].

19Шаул кашишасда кӀалъалев вукӀаго, пилистимазда гьоркьоб рихха-хочи тӀадеялдаса тӀаде цӀикӀкӀунеб букӀана. Гьебмехалъ Шаулица абуна: «Те гьанже», – ян.

20Шаулица ва тӀолабго гьесда цадахъ букӀараб халкъалъ ахӀи бана ва гьел рагъ бугеб бакӀалде рортана; гьенир кӀудияб бихха-хочиялда цоцада данде рагъулел ратана пилистимал. 21Пилистимазул рахъ ккун, гьезул рагъухъабазда цадахъ рукӀарал жугьутӀалги, Шаулихъе ва Ионатанихъе лъутана гьебмехалъ ва гьезда цадахъ рукӀарал гӀизраилалгун цолъана. 22ТӀолалго Ефраимил тӀалъиялда рахчарал ГӀизраилалги, пилистимал лъутун унел ругин рагӀидал, жидерго халкъалда цадахъ рагъизе рекерана. 23БЕТӀЕРГЬАНАС хвасар гьабуна гьеб къоялъ ГӀизраил, ва рагъул кор Бет-Авен тун добехунги боркьана.


Шаулил кьучӀ гьечӀеб нагӀана ва гьелъул хӀасил

24Гьеб къоялъ свакалъ тату хун рукӀана гӀизраилал. Шаулица халкъалда лъазабун букӀана: «Жакъа, дица тушбабаздаса рецӀел босун бахъиналде цебе, кӀалдиб квен лъурав чиясе нагӀана буго», – ян.

Гьединлъидал, кванда цо чи хъвачӀо. 25Аскар рохьобе щвана. Гьениб цо рохьил рацӀцӀалъуда найил гьоцӀо букӀана. 26Рохьоре жанире щведал, гьезда бихьана чвахун унеб гьоцӀо, амма, нагӀанадукьа хӀинкъун, лъицаниги гьелда кӀал хъвачӀо. 27Ионатанида рагӀун букӀинчӀо инсуца нагӀана батагиян абураблъи. Гьес кодоб букӀараб тӀилил рагӀал гьацӀул чадилъ ччуна ва цодагьаб гьоцӀо квана, цинги гьесул беразде канлъи бачӀана. 28Гьебмехалъ рагъухъабазул цояс абуна:

«Дур инсуца, „нагӀана батаги жакъа кӀалдиб тӀагӀам лъурав чиясе“, – янги абун, нагӀана кьун букӀана нижее. Гьелъин халкъ свакан тату хун бугеб».

29«ХӀажат гьечӀеб гьир баччизе тӀамун бугоха жакъа халкъ дир инсуца. Балагье дихъ, дагьабго гьоцӀо кӀалдиб лъедал, бадиб канлъи рехараб куц[+]. 30Жакъа тушманасухъа бахъараб давлаялдаса щвараб жо халкъалъ кванан букӀарабани, кигӀан гӀемер тушмандай чӀвазе вукӀарав?» – ин абуна Ионатаница.

31Михмашалдаса Айалоналде щвезегӀан гъурана доб къоялъ гӀизраилаз пилистимал, кутакалда сваканги ракъунги рукӀана гьел. 32Ахирги гьел давлаялда тӀад речӀчӀана ва гӀиял, бусби, бачал ккун гьел хъуна ва бигун цадахъ гьезул гьан кваназе журана. 33Гьебмехалъ Шаулихъе хабар щвезабуна:

«Балагье, халкъалъ БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе мунагь гьабулеб бугеб. Гьез бигун цадахъ гьан кваналеб буго», – ян.

«Нужеца къадараб-сурараб жо гьабун буго. Хехго цо кӀудияб гамачӀ гиризабе гьанибе дида цебе», – ян абуна Шаулица[+].

34Хадуб гьес гьезда абуна: «Халкъалда лъазабе жиндирго гӀи ва боцӀи бачун гьаниб хъвеян ва кванаян. Бигун цадахъ гьанги кванан гьеб мунагь бугеб жо гьабуге БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе», – ян.

Гьеб сордоялъ жив-жив чи вачӀана жиндирго боцӀиги бачун ва гьениб хъуна гьеб.

35Гьебмехалда Шаулица тӀоцебесеб нухалъ БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбан[†] хъолеб бакӀги бана. 36Цинги Шаулица абуна: «РачӀа къаси пилистимазда хадур рилълъине ва рогьинегӀан гьелги гъурун, гьезул буголъи хъамал гьабизе. Гьезул цо чи чӀаго теларо нилъеца», – ян.

«Дуда лъикӀ бихьараб гьабила», – ян абуна халкъалъ.

Амма кашишас абуна: «РачӀа цин Аллагьасул амру лъазабизе гьесда цере чӀезе», – ян.

37Цинги Шаулица Аллагьасде дугӀа гьабуна: «Вахъун лъикӀдай дун пилистимазда хадув? ГӀизраилалъул кверде кьеладай Дуца дол?» – инги абун. Амма Аллагьасул рахъалъ жаваб щвечӀо гьесие доб къоялъ[+]. 38Гьебмехалъ Шаулица абуна:

«Гьанире рачӀа киналго рагъул церехъаби! Жакъа кинаб мунагь ккун бугебали лъазабе. 39ГӀизраил хвасар гьабурав ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАЛХӀА, гьеб мунагь дир вас Ионатанида тӀад батаниги, гьесиеги гӀумру букӀине гьечӀо», – ян.

Амма халкъалъ цо рагӀи абичӀо. 40Нахъеги абуна Шаулица тӀолалго гӀизраилазда: «Нуж цо рахъалда чӀа, дунги дир вас Ионатанги цогидаб рахъалда чӀела», – ян. «Дудаго лъикӀ бихьараб гьабе», – ян абуна халкъалъ.

41Цинги дугӀа гьабуна Шаулица: «ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагь! Дуца хӀакъаб бихьизабеха нижеда».

Можоро Шаулидеги ва Ионатанидеги тӀаде ккана, халкъ гӀайибалдаса борчӀана. 42Цинги Шаулица абуна: «Дидаги дир вас Ионатанидаги гьоркьоб можоро рехе», – ян.

Можоро Ионатанида тӀаде ккана[+]. 43Цинги Шаулица Ионатанида цӀехана: «Бице дида, щиб дуца гьабураб жо?» – ян.

«Дица тӀилил рагӀалда хъвараб гьоцӀо кванан букӀана. Гьанже гьелъухъ хвел босизе къачӀарав вуго дун», – ин абуна Ионатаница.

44Цинги Шаулица абуна: «Ионатан, жакъа мун хвечӀони, Аллагьас балагьалъукье ккезавеги дун!»

45Амма халкъ кӀалъана Шаулида: «ГӀизраилалъе кӀудияб Бергьенлъи босарав Ионатанищ хвезе кколев? ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀаралхӀа, гьесул ботӀродаса цо рас бортизе гьечӀо. Жакъа бахӀарчиго вагъизе Аллагьасин гьесие кумек гьабураб», – ин.

Гьедин хвасар гьавуна Ионатан халкъалъ ва гьев чӀаго тана[+].

46Шаул тӀокӀав пилистимазда хадув лъугьинчӀо, гьелги жиндирго ракьалде тӀадруссун ана.


Шаул бахӀарчиго вагъи

47ГӀизраилалда тӀад пачалъун вахъун хадуб Шаулица тӀолалго сверухъ ругел тушбабазулгун рагъ гьабуна. Гьел рукӀана: МогӀав, аммониял, Эдом, Цовагьалъул пачаби ва пилистимал. Лъида тӀаде кӀанцӀаниги, гьес гьел къезеги гьарулаан[+]. 48Гьев бахӀарчиго вагъана, ва, амалекиялги гъурун, ГӀизраил хъачагъаздаса эркен гьабуна[+].


Шаулил хъизан-лъимал

49Шаулил васазда цӀар Ионатан, Ишви ва Малхи-Шуа букӀана. Гьесул кӀудияй ясалда цӀар Мерав букӀана, гьитӀиналда – Михала[+]. 50Гьесул лъадуда цӀар АхӀиноам букӀана. Гьей АхӀимаацил яс кколаан. Шаулил инсул вац Нерил вас Авнер вукӀана гьесул аскаразул бетӀерлъун[+]. 51Шаулил эмен Киш ва Авнерил эмен Нер рукӀана Авиилил васал[+].

52ЧӀаго вугебгӀан заманалда рахӀму тун пилистималгун вагъана Шаул. Лебалав ва къуватав чи кив вукӀарав ватаниги, гьес гьев жиндирго аскаралъул рагъухъабазда гьоркьове вачунаан[+].

### 15


Шаулил аскаралъ амалекиял гъури

1Цо къоялъ Шамуилица Шаулида абуна: «Мун ГӀизраилалъул пачалъунги гьавун, БЕТӀЕРГЬАНАС витӀун, дуда зайтуналъул нах бахарав чи вуго дун. Гьанже БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] рагӀухъ гӀенекке[+]. 2Гьале Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калима:

„Дида ракӀалда буго Амалекалъ ГӀизраилалъе гьабураб квешлъи, – Мисриялдаса рачӀунаго гьел гьезда данде чӀараб куц[+]. 3Вахъа, амалекиязда тӀаде кӀанцӀе; тӀуран тӀагӀинаре гьел ва гьезул буголъи. ГурхӀел-рахӀму тун чӀвай киналго: бихьиналгун руччаби, гьезул рижиго – хахулел лъималгицин нахъе течӀого – боцӀигун гӀиял, варанабигун хӀамул“».

4Шаулица Телаималде аскар данде бакӀарана[†] ва гьезул къадар батана кӀинусазарго лъелав рагъухъан; анцӀазарго рагъухъан Ягьудиялдаса вукӀана[+]. 5Амалекиязул шагьаралда гӀагарда бугеб гӀурумухъда вахчана Шаул жиндирго аскаргун. 6Цинги гьес кениязухъе хабар битӀана:

«Дица амалекиязда цадахъ гъуричӀого рукӀине, нуж гьениса нахъе а, Мисриялдаса гӀизраилал рачӀунелъул нужеца лъикӀлъи гьабун букӀиндал гьезие», – ян.

Цинги кениял гьениса нахъе ана[+]. 7Гьебмехалъ Шаулил[†] рагъухъабаз, Хавилаялдаса бахъараб Мисриялъул гӀорхъода бугеб Шуралде щвезегӀан, амалекиял гъурана[+]. 8Амалекиязул пача Агагги чӀаго асир гьавуна гьес, гьесул кинабго халкъги цо течӀого хвалчаца гъурана[+]. 9БукӀаниги, Шаулица ва гьесул рагъухъабаз Агаг чӀаго тана. Гьединго, тӀаса бищараб гӀи-боцӀи, кьариял кьагӀрал ва къиматабщинаб къайи-къоно хвезабизе бокьичӀо гьезие, – загӀипаб-къадарабщинаб гурони хвезабичӀо.


БетӀергьанас Шаул нахъчӀвай

10Цинги гьадинаб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калима бачӀана Шамуилихъе:[+] 11«Дун рекӀекълъун вуго Шаул пачалъун теялдаса, гьес Диде мугъ рехулеб буго ва Дир рагӀиги гӀадахъ босулеб гьечӀо».

ЦӀакъ ццин бахъана Шамуилил гьебмехалда, ва тӀубараб сордоялъ магӀу тӀун, БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ дугӀа гьабуна гьес. 12Радал Шаулгун дандчӀвазеян цудунго тӀаде вахъана Шамуил.

«Шаул Кармил шагьаралде ун вукӀана. Гьениб жиндиего памятникги бан, гьанже Гилгалалде щун вуго», – ян бицана гьесда.

13Шамуил гьесда тӀаде щведал, Шаулица абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАС баракат лъеги дуда! Гьале дица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амру тӀубазабуна», – ян.

14Шамуилица абуна: «Гьаб кинха цинги дир гӀундузда рагӀулеб бугеб гӀиязул багӀади ва боцӀул гӀергӀеди?» – ян.

15Шаулица жаваб кьуна: «Амалекиязухъа бахъун бачӀана гьеб боцӀи рагъухъабаз; дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе къурбаналъе[†] хъвезе букӀине, лъикӀаб гӀи-боцӀи тӀаса бищана, хутӀарабщинаб нижеца тӀагӀинабуна».

16Цинги Шамуилица абуна: «ГӀинтӀаме, дица бицинин дуда нолъ къаси БЕТӀЕРГЬАНАС дие рагьараб жо».

«Бице», – ян абуна Шаулица.

17«ГӀизраилазул къавмазда[†] гьоркьов дуцаго мунго бищун гьитӀинавлъун рикӀкӀаниги, гьезул бетӀерлъун вахъинавичӀищ мун? БЕТӀЕРГЬАНАС ГӀизраилалда тӀад пачалъунги тарав мун! 18Цинги БЕТӀЕРГЬАНАС амру гьабун калима битӀана духъе: „Вахъа, гъурун тӀагӀинабе доб мунапикъзабазул агьлу – амалекиял. ТӀубан гьел гъурун лъугӀизегӀан гьезулгун рагъ гьабе“, – янги абун. 19Щайха дуца БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амру тӀубазабичӀеб ва хъантӀун давлаялда хадувги вортун, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ццин бахъараб жо гьабураб?» – ин абун гьесда кӀал гьикъана Шамуилица.

20«БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ буюрухъ тӀубазабунагури дица! БЕТӀЕРГЬАНАС абураб гьабун къватӀиве вахъана, тӀуран амалекиялги гъурана ва гьезул пачаги асир гьавуна. 21Халкъалъин абуни лъикӀа-лъикӀал тӀаса рищун гӀиялги, боцӀиги нахъе тана дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе Гилгалалда къурбаналъе кьезе», – ян жаваб кьуна Шаулица.

22Цинги Шамуилица абуна: «Къурбаналги сайгъаталги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ РагӀуе мутӀигӀлъиялдасаги хириял ругинцин гурищ дуда ккараб? МутӀигӀлъи къурбаналдасаги тӀадегӀанаб, рагӀухъ гӀенекки – куязул тӀатӀи бухӀун кьеккен гьабиялдасаги къиматаблъидал бугеб[+].

23МутӀигӀлъунгутӀи буго сихӀручилъиялда бащадаб мунагь, гӀамалкӀодолъиги гьересиаллагьзабазе тӀагӀат-гӀибадат гьабиялда релълъуна. Дуца БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ буюрухъ нахъ чӀваралъухъ, Гьес мунги нахъе рехила пачалъиялдаса»[+].

24Цинги Шаулица абуна Шамуилида:

«Дица дунго мунагьалъукье ккезавун вуго, – БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ буюрухъги тӀубазабичӀого, дур рагӀиги гӀадахъ босичӀого. ГӀадамазукьа хӀинкъун, гьезухъ гӀенеккана дун. 25Бегьулеблъун батани, тӀаса лъугьа гьанже дидаса, ва дица БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀибадат гьабизе букӀине, дида цадахъ халкъалъухъе тӀадвусса», – ян.

26«Вилълъинаро дун дуда цадахъ. Дуца БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи нахъчӀвана, гьединлъидал БЕТӀЕРГЬАНАС мун ГӀизраилалъул пачалъиялдасаги рехана», – ян абуна Шамуилица.

27Вахъун Шамуил нахъе ине лъугьаравго, Шаулица вортун гьесул гӀабаялъул квенчӀел къан ккуна ва гьеб бихъун ана[+]. 28Гьебмехалъ Шамуилица абуна:

«ГӀизраилалъул пачалъи духъа нахъе бахъулеб буго жакъа БЕТӀЕРГЬАНАС ва цогидасухъе, дудаса лъикӀасухъе, кьезе буго[+]. 29ГӀизраилалъул ТӀадегӀанас я гьереси бицунаро, я Жиндирго рагӀи хисуларо, Гьев инсан гурелъул бицаралда ракӀ бухӀизе», – ян[+].

30«Дица мунагь гьабуна, амма гьарула дуда, гьанже дида цадахъ вилълъун халкъалъул чӀахӀиял чагӀазда цеве тӀадегӀан гьаве дун, дица дур БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀибадат гьабизе букӀине», – ян гьарана Шаулица.

31Цинги Шамуил гьевгун цадахъ тӀадвуссана, ва Шаулица БЕТӀЕРГЬАНАСЕ сужда гьабуна. 32Цинги Шамуилица абуна: «Амалекиязул пача Агаг ваче гьаниве», – ян.

Агаг парахатго гьесда аскӀове вачӀана, хвалил кьогӀлъи тӀаса анин ракӀги чӀун. 33Гьебмехалъ Шамуилица абуна: «Дур хвалчаца руччаби лъималаздаса махӀрум гьарурал гӀадин, дур эбелалъулги вукӀунге абе тӀокӀалъ вас», – ин.

Гьединги абун, чӀвана Агаг Шамуилица БЕТӀЕРГЬАНАСДА цеве Гилгалалда. 34Хадув Шамуил Рамаялде ана, Шаул Гивеаялде рокъове ана. 35Гьелдаса нахъе Шамуилги Шаулги тӀокӀалъ цоцада дандчӀвачӀо. Амма Шамуил цӀакъ ракӀбакъван вукӀана Шаул сабаблъун. БЕТӀЕРГЬАНГИ рекӀекълъана Шаул ГӀизраилалда тӀад пачалъун теялдаса[+].

### 16


Шамуилица Давудида зайтуналъул нах бахин

1БЕТӀЕРГЬАН кӀалъана Шамуилида:

«Мун кидаллъизегӀан Шаулида хадув гӀодизе вугев? Дица нахъчӀвана гьев; ГӀизраилалда тӀад пачалъун толаро Дица гьев. Зайтуналъул нахул лълъарги цӀезабун нухде вахъа. Дица Бет-Лехемалдаса Йишайихъе витӀулев вуго мун; гьесул васазда гьоркьоса пача тӀаса вищун вуго Дица Диего»[+].

2Шамуилица абуна: «Кин дун гьениве инев? Шаулида рагӀани, гьес дун чӀвалагури?»

БЕТӀЕРГЬАНАС гьесда гьадин малъана: «Дуца дурго рехъалъа гӀачӀарги цадахъ баче, ва дун БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбан[†] хъвезе вачӀун вугилан абе. 3Йишайги ахӀе къурбан хъолеб мехалъ, цинги Дица малъила дуда гьабизе кколеб жо, ва дуца зайтуналъул нах тӀаде тӀезе кколев чи вихьизавила».

4БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] буюрухъалда рекъон гьабуна Шамуилица кинабго. Бет-Лехемалде гьев щваравго, шагьаралъул церехъаби рачӀана гьесда данде ургъаликье ккун.

«Мун лъикӀалъе вачӀарав чийищ?» – ин цӀехана гьез.

5«У, лъикӀалъе вачӀарав вуго. Дун БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбан хъвезе вачӀун вуго. Нужго рацӀцӀад гьаре ва, ниятги гьабун, дида хадур къурбан хъолеб бакӀалде[†] рилълъа», – ян жаваб кьуна гьес.

Цинги гьес Йишайги гьесул васалги ратӀа гьаруна, ва, гьел рацӀцӀад гьариялъе дугӀаги гьабун, къурбаналъулъ гӀахьаллъизе ахӀана. 6Гьел гьенире щведал, Элиавида бер чӀвана Шамуилил ва гьесда ккана:

«Гьале ракӀчӀун БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса вищарав пача вуго цеве эхетун!» – ин[+]. 7Амма БЕТӀЕРГЬАНАС Шамуилида абуна:

«Мун гьесул гьурмахъ яги лага-саналъухъ валагьуге, Дица гьев гуро тӀаса вищарав. Инсанасул гӀадаб балагьи гуро Дир букӀунеб. Инсан гьурмахъ валагьула, БЕТӀЕРГЬАНИН абуни рекӀехъ валагьула»[+].

8Цинги Йишайица Авинадав ахӀана ва Шамуилида цеве вачана. Амма Шамуилица абуна: «Гьевги тӀаса вищичӀо БЕТӀЕРГЬАНАС», – ин.

9Цинги Йишайица Шамма вачун вачӀана Шамуилида цеве. Амма Шамуилица абуна: «Гьевги тӀаса вищичӀо БЕТӀЕРГЬАНАС», – ин[+].

10Цо-цоккун анкьавго вас Шамуилида цеве вачана Йишайица, амма Шамуилица абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАС гьезул цонигияв тӀаса вищичӀо», – ян.

11Шамуилица Йишайида цӀехана: «Дур киналго васал ругищ гьанир?» – ин.

«Цо бищун гьитӀинавги вуго дир, амма гьев гӀияда вуго», – ян абуна Йишайица.

Шамуилица абуна: «Гьесда хадув чи витӀе. Гьев вачӀинчӀого нилъ кваназе гӀодор чӀезе гьечӀо», – ян.

12Хадув чиги витӀун, гьев вачун вачӀана. ТӀадвитӀарав, берцинал бералги ругев, гьайбатаб куц-мухъалъул вас вукӀана гьев.

«Вахъа, гьесда зайтуналъул нах бахе – гьев вуго дов», – ин вихьизавуна БЕТӀЕРГЬАНАС.

13Шамуилица гьесул вацазда цебе нахул цӀураб лълъар босун Давудил ботӀроде чӀехьана. Гьебмехалъ БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ РухӀ рещтӀана Давудида тӀаде ва гьеб къоялдаса нахъе гьесдаса батӀалъичӀо. Цинги Шамуил Рамаялде тӀадвуссун ана[+].


Шаулие хъулухъалъе пачаясул кӀалгӀаялде Давуд вачин

14Шаулин абуни, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ РухӀалъ тана, гьелъул бакӀалда гьесие гӀазабалъе квешаб рухӀ лъуна БЕТӀЕРГЬАНАС. 15Цинги Шаулил[†] чукъбуз гьесда абуна:

«БетӀергьанас лъураб квешаб рухӀалъ гӀазаб кьолеб буго дуе. 16Нижер бетӀерчӀахъадица жиндирго чукъбузе буюрухъ кье абе арфаялда бакънал рачине гьунар бугев чи валагьеян. БетӀергьанас дуде квешаб рухӀ рещтӀинабулеб мехалъ, гьес бакънал рачина ва дуе мадар лъугьина», – ян.

17«Валагье щив вукӀаниги бакънал рачине гьунар бугев чи ва дихъе щвезаве гьев», – ин абуна Шаулица[+].

18Гьесул цо чукъаяс абуна: «Дида лъала Бет-Лехемалдаса Йишайил вуго бакънал рачине гьунар бугев вас. Лебалав, рагъуе махщелги бугев, цӀодораб каламги бугев, сипатги берцинав, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ баракатги щварав чи вуго гьев».

19Цинги Шаулица жиндирго чагӀигун хабар битӀун ана Йишайихъе: «ГӀияда вугев дур вас Давуд витӀе дихъе», – ян.

20Йишайица хӀамаги кьолон, сайгъаталъе чедгун, чӀагӀдал рахълъенгун цадахъ цо бурутӀгун жиндирго вас витӀана Шаулихъе. 21Давуд Шаулихъе вачӀана ва гьесда цеве эхетана. Шаулие гьев кутакалда рекӀее гӀуна ва жиндирго ярагъ баччулев чилъун тана. 22Цинги Шаулица Йишайихъе хабар битӀана:

«Давудида дир ракӀ рекъана, гьединлъидал гьев дие хъулухъалъе вукӀине те», – ян.

23Щибаб нухалъ Шаулида тӀаде БетӀергьанас гьеб рухӀ рещтӀинабурабго, Давудица жиндирго арфаялда бакънал рачунаан. Гьелъ Шаулие бигьалъи лъугьунаан ва квешаб рухӀ нахъе къалаан.

### 17


Голиафил хӀинкъалаби

1Пилистимал[†] рагъде къачӀана ва Ягьудиялда бугеб Сохоялде бакӀарана[†] гьезул аскар; Сохоялдаги Азекаялдаги гьоркьоб бакӀалда Эфес-Дамималда къайи чӀван чӀана гьел.

2Шаулгун гӀизраилазул аскар бакӀарана Эла абураб расалъиялде ва пилистимазда данде рагъизе къачӀана. 3Пилистимал цо гохӀда чӀана, гӀизраилалги – гьезда дандбитӀун бугеб гохӀда. Гьезда гьоркьоб расалъи букӀана.

4Пилистимазул рахъалдасан анлъго натӀгун[†] бащалъи[*] черхалда бугев Голиафин цӀарги бугев цо речӀчӀухъан вачӀана цевегӀан. Гьев кколаан Гаталдаса чи. 5Гьесул ботӀрода мазгарул такъия лъун букӀана ва черхалдаги мазгарул къолден ретӀун букӀана. Гьеб къолденалъул цӀайи щуазарго шекел[*] букӀана. 6Бохдуздаги мазгарул гьарурал накабазул щурмал ретӀун рукӀана ва мугъзада нахъа бан мазгарул хъалхъанги букӀана. 7Гьесул хочол гӀоркь букӀана рессарухъабазул гӀурул чарх гӀадаб кӀудияб; хочол мацӀалъул цӀайи анлънусго шекел[*] букӀана. Гьесда цеве-цеве вачӀунев гьесул хъалхъан баччулев чиги вукӀана[+].

8Голиаф вахъун чӀана ва мухъилъ эхетарал гӀизраилазул рагъухъабазде ахӀана:

«Щай нуж рагъизе къачӀарал? Гьав дун гурищ пилистимав, нуж гурищ Шаулил[†] лагъзал? Нужер бокьарав тӀаса вищун дида данде вагъизе вачӀаян абе гьаниве[+]. 9Дунгун вагъизеги вагъун, дун чӀван гьесда бажарани, ниж нужер лагъзаллъун лъугьина ва нужеда цере хӀалтӀулел рукӀина. Амма дун бергьани ва дица гьевги чӀвани, нуж лъугьина нижер лагъзаллъун ва нуж нижеда цере хӀалтӀулел рукӀина».

10«Жакъа дица инжит гьабила ГӀизраилалъул аскар! ВитӀе дида данде вагъизе чи!» – ян ахӀун тӀадеги жубана гьес.

11Пилистимасул гьеб хабар рагӀидал, Шаулги тӀолалго гӀизраилалги кӀудияб ургъаликье ккана ва кутакалда хӀинкъана.


Давуд гӀизраилазул аскаралъул къайи чӀвараб бакӀалде вачӀин

12Давуд вукӀана Ягьудиялда бугеб Бет-Лехемалдаса ефратилазул чи – Йишайил вас. Микьго вас вукӀана гьесул. Ригь арав, бихьиназда гьоркьов бищун кӀудияв чи вукӀана гьев. 13Йишайил лъабго кӀудияв вас Шаулил рагъухъабазда цадахъ рагъде ун рукӀана: тӀоцевесев васасда цӀар – Элиав, кӀиабилесда – Авинадав, лъабабилесда – Шамма букӀана[+].

14Давуд бищун гьитӀинав вукӀана. Бищун кӀудиязул лъабгояв Шаулида цадахъ ана. 15Давуд, цин Шаулихъе ун, цинги жиндирго инсул гӀи хьихьизе рокъове тӀадвуссун вукӀунаан.

16Пилистимав кӀикъого къоялъ щибаб рогьалида ва бакъанида вачӀун гӀизраилазда дандвитӀун эхетана.

17Цо къоялъ Йишайица жиндирго вас Давудида абуна:

«Вацазе чӀералъул таргьаги, анцӀго чедги босун, хехго дозухъе а. 18Гьаб анцӀго хӀанги босе азарилбетӀерасе сайгъаталъе. Вацазул ахӀвал-хӀал цӀехе ва къваригӀараб-тараб бугищалиги лъазабе», – ян[+]. 19Гьел Шаулида ва гьесул рагъухъабазда цадахъ пилистималгун рагъизе ун Эла расалъиялда рукӀана.

20Давуд радалго тӀаде вахъун, гӀиялги цоги вехьасда тӀад къан тун, босун таргьа-къайигун, нухде къокъана Йишайица абураб гьабизе. БитӀун гьев гьезул къайи чӀвараб бакӀалде щвараб мехалъ, къватӀире рахъиналъул ахӀи бан рагъде хӀадурлъулел ратана аскариял. 21ГӀизраилалги пилистималги кьер-кьер гьабун цоцада дандритӀун чӀана.

22Кодоб букӀараб къайиги цо ворчӀухъанасда аскӀоб тун, Давуд вацазул ахӀвал-хӀал цӀехезе рагъухъаби чӀараб бакӀалде вортана. 23Вацазда кӀалъалев вукӀаго, пилистимазул рахъалдасан Голиафин цӀар бугев Гаталдаса речӀчӀухъан вачӀана цевегӀан ва долго рагӀабиги абун ахӀдана. Гьеб Давудида рагӀана. 24Голиаф вихьанщинахъе киналго гӀизраилал кутакалда гьесухъа хӀинкъун тӀурулаан.

25ГӀизраилаз цоцада абулеб букӀана:

«Балагье цо дов чиясухъ! ГӀизраил инжит гьабизе къваригӀарав чийин дов. Гьев чӀварав чиясе кӀудияб бечелъи кьезе рагӀула нилъер пачаяс. Гьединго гьесие жиндирго ясги кьезе йигейила, гьесул инсул хъизан-къаялдаса тӀокӀаб магъалоги тӀалаб гьабизе гьечӀебила», – ян[+].

26Цинги аскӀор рукӀарал чагӀазда цӀехана Давудица:

«Дов пилистимавги чӀван, гьаб инжитлъи ГӀизраилалда тӀаса босарав чиясе щибилая доб букӀине бугеб? Гьавго щив, суннат гьабичӀев[*] пилистимав, чӀагояв Аллагьасул аскаразде гьадин рогьал разе ккани?»

27Гьадинги додинги гьабизе бугин дов чӀварав чиясеян гьез добго хабар такрар гьабуна.

28Гьедин Давуд рагъухъабазда гаргадилев вихьидал, гьесул кӀудияв вац Элиавил цӀакъ ццин бахъана ва гьес абуна:

«Мун гьанив щиб гьабулев вугев? Лъида тӀаде рехун тараб авлахъалда гьадинги гьитӀинаб доб гӀиял рехъен? Дида лъала дур хӀалихьалъи ва дур рекӀел квешлъи. Рагъухъ балагьизе бокьун вачӀарав чи вуго мун гьаниве», – ян.

29Давудица абуна: «Щиб дица гьабураб квешлъи? Дица кӀал рагьизегойищ бегьулареб?» – ин.

30Гьесда аскӀоса нахъе вилълъун, цоги чиясда кӀалъана Давуд добго жоги бицун, халкъалъги цебехунго бицараб такрар гьабуна. 31Давудил кӀалъай рагӀидал, гьез гьеб Шаулихъе щвезабуна, ва Шаулица гьесда хадур чагӀи ритӀана.

32Давудица Шаулида абуна: «Щивниги хӀинкъуге абе дов пилистимасукьа. Гьале дун, дур лагъ, ина гьесда данде ва чӀван рехила гьев».

33«Бажаруларо духъа дов пилистимасда данде вагъизе. Мун гьитӀинав гӀолохъанчи вуго, довин абуни гьитӀинаб къоялдасаго хӀалбихьи щварав рагъухъан вуго», – ян абуна Шаулица.

34Цинги Давудица абуна:

«Инсул гӀияда вехьлъи гьабурав чи вуго дун, дур лагъ. БачӀун гъалбацӀалъ, ялъуни циялъ рехъалъа чахъу хъамун араб мехалъ, 35гьелда хадув вортулаан дун, ва гьелда тӀадги речӀчӀун, кӀалдиса бахъулаан гьеб. Гьеб дида тӀад речӀчӀани, дица, щекъерги ккун гӀодоб кьабун чӀван рехулаан гьеб. 36ГъалбацӀ букӀа, ци букӀа батӀалъи гьечӀого, гьедин чӀвалаан. Дов суннат гьабичӀев пилистимасеги гьебго жо букӀине буго, щайгурелъул чӀагояв Аллагьасул аскаразде рогьо балеб бугелъул дос. 37ГъалбацӀалъул ва циялъул квачӀикьа дун чанги хвасар гьавурав БЕТӀЕРГЬАНАС дов пилистимасул квердасаги хвасар гьавила».

Цинги Шаулица абуна: «Вахъа, гьедин батани. БЕТӀЕРГЬАНАС кумек гьабеги дуе!» – ян.

38Шаулица жиндирго рагъде ретӀунеб ретӀел ретӀана Давудида. Мазгарул такъияги лъуна гьес Давудил ботӀрода ва черхалда къолденги ретӀана. 39Къолденалда тӀасан хвалченги борчана Давудица ва, цебе киданиги ретӀараб жо букӀинчӀелъул гьеб, дове-гьаниве хьвадизе хӀалбихьана.

«Дие санагӀат гьечӀо гьадин. Дун ругьунав гьечӀо гьал къолдабазде», – ян абуна гьес Шаулида ва тӀаса рахъун рехана гьел. 40Кодобе вехьасул тӀилги босана, лъарахъа тӀаса бищун щуго цӀвакараб гамачӀги лъуна вехьасул къвачӀиниб ва ганчӀал речӀчӀулеб алатги босун, пилистимасда данде вилълъана.


Давудица Голиаф чӀвай

41Хъалхъан баччулев чигун цадахъ пилистимавги лъугьана Давудида данде вачӀине. 42ТӀадвитӀарав, берцинаб куц-мухъалъул Давудида бер чӀвайдал, пилистимас гьев малъие гьавичӀо, щайгурелъул гьев гьитӀинав чи вукӀиндал.

43Пилистимас Давудида абуна: «Дун дуе гьойищ вугев, тӀилги кодоб ккун, мун дида данде вачӀине ккани?» – ян. Ва, жиндирго аллагьзабазул цӀарги бахъун, нагӀана кьуна гьес Давудие.

44Пилистимас Давудида абуна: «АскӀовегӀан вачӀа, дица зобалазул хӀанчӀазе ва гӀалхул жанаваразе, гьез тӀутӀун базе рехизе букӀине дурго къаркъала!» – ян[+].

45Давудица пилистимасе жаваб кьун абуна:

«Мун хвалченгун, хечгун ва хъалхъангун вачӀунев вуго дида данде, дунин абуни вачӀунев вуго дуца рогьо бан жинда тӀад кӀал кӀалъарав ГӀизраилалъул аскаразул Аллагьасул – Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] кумекгун. 46Жакъа БЕТӀЕРГЬАНАС дир кверде кьезе вуго мун, ва, мунги чӀван, дур бетӀер нахъе къотӀизе[†] буго. Гьале гьаб жакъа къоялъго пилистимазул жаназаби зобалазул хӀанчӀазе ва гӀалхул жанаваразе гьез тӀутӀун разе рехизе руго, ва тӀолабго дунялалда лъазе буго ГӀизраилгун Аллагь вукӀин[+]. 47Гьанире ракӀарун ругелщиназда лъазе буго гьебмехалъ БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ хвасарлъи я хвалчабазда, я хучдузда бараб букӀунареблъи. Гьаб рагъги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ бугелъул, Гьес нуж киналго нижехъе кверде кьезе руго».

48Давудида тӀад речӀчӀизе пилистимав гӀагарлъулаго, Давуд гьесда данде векерана. 49КъвачӀинибе кверги бегьун, гамачӀ босана Давудица, ва, гамачӀ речӀчӀулеб алаталдаги бан, хьвагӀун биччан тана битӀун пилистимасул нодо бакьулъе. Гьеб гамачӀ пилистимасул нодоялда къана, ва гьев кӀалагъоркье речӀчӀана. 50Гьедин пилистимасда тӀад бергьенлъи босана Давудица. Хвалчаца вагъун гуреб, гамачӀги речӀчӀун чӀвана пилистимав[+]. 51Давуд гьесда аскӀове векерана, ва тӀадеги къулун, пилистимасул хвалчен лъалинисан бахъана. ЧӀван пилистимавгун, Давудица гьеб хвалчаца гьесул бетӀер тӀаса къотӀана.

Жидер бахӀарчи хун вукӀин бихьидал, кьурун нахъги руссун, тӀуризе лъугьана пилистимал. 52Гьебмехалъ ГӀизраилалъул ва Ягьудиялъул рагъухъабазда гьоркьоб ахӀи-хӀур бахъана, ва Гайалдеги Экроналъул кавабахъеги щвезегӀан тӀуризаруна пилистимал. Гаталде ва Экроналде щвезегӀан чӀван гӀодор лъурал пилистимазул къаркъалабазул цӀун букӀана Шаарималде унеб нух. 53Гьениса тӀадруссиндал, пилистимазул къайи чӀвараб бакӀ хъамал гьабуна гӀизраилаз. 54Давудица пилистимав Голиафил бетӀер Иерусалималде босана ва гьесул ярагъги жиндирго чадриниб жаниб лъуна[+].


Шаулица Давуд рагъухъабазул цевехъанлъун тей

55Пилистимасда данде унев Давуд вихьидал, Шаулица абуна жиндирго аскаразул бетӀер Авнерида: «Авнер, дов гӀолохъанчи лъил вас кколев?» – ин.

Авнерица абуна: «Дур гӀумруялхӀа, бетӀерчӀахъад, дида лъаларо», – ян[+].

56«Лъил вас дов кколевали лъазабе», – ян абуна пачаяс.

57Пилистимавги чӀван Давуд тӀадвуссиндал, Авнерица гьев Шаулихъе вачана. Давудихъ кодоб пилистимасул бетӀерги букӀана.

58«Мун лъил вас кколев, гӀолохъанчи?» – ян цӀехана гьесда Шаулица.

«Бет-Лехемалдаса Йишайил – дур лагъасул – вас вуго дун», – ин жаваб кьуна Давудица.

### 18


Давудидаги Ионатанидаги гьоркьоб гьудуллъи ккей

1Шаулилги[†] Давудилги ккараб гьеб кӀалъа-басаялдаса хадуб, Давуд цӀакъ рекӀелъ восана Ионатанил, ва жиндирго рухӀгӀанги хиралъана гьесие гьев[+]. 2Гьелдаса нахъе Шаулица Давуд жиндаго аскӀов чӀезавуна, – тӀокӀав инсул рокъове тӀадвуссине виччачӀо гьес гьев. 3Ионатаница Давудилгун гьудуллъиялъул къотӀи-къай[†] гьабуна, щайгурелъул гьесие гьев жиндирго гӀумругӀанги хиралъидал. 4Ионатаница тӀаса бахъун жиндирго гӀаба, къолденгун, хвалченгун, хечгун ва рачелгун цадахъ, Давудие кьуна.

5Шаулица щиб иш тӀад къаниги, киве витӀаниги, Давудица кинабго мухӀканго ва цӀодорго гьабулаан. Гьединлъидал, Шаулица гьев рагъухъабазул цевехъанлъун гьавуна; халкъалъулги Шаулил рагъухъабазул церехъабазулги ракӀ рекъана гьеб ишалда.


Шаулил Давудидехун жахӀда ккей

6Давудица пилистимавги чӀван гьел тӀадруссун рачӀунаго, ГӀизраилалъул тӀолалго шагьараздаса руччаби рачӀунел рукӀана Шаул пачаясда данде сухӀмат-кечӀгун, кодор жергъабигун ва гьитӀинал арфабигун[+]. 7Цадахъ кьурдиги гьабулаго, руччабаз ахӀулеб букӀана:

«Азаргоясда тӀад бергьенлъи босарав – Шаул,
анцӀазаргоясда тӀад бергьенлъи босарав – Давуд!» – ин[+].

8Гьебмехалъ кутакалда ццин бахъана Шаулил. Гьел рагӀаби цӀакъ рекӀелъ хӀунсана гьесда.

«Давудица анцӀазарго чӀваравила, дица азарго гурони чӀвачӀевила! Пачалъи хутӀун батӀияб тӀокӀаб гӀолареб жо хутӀичӀо гьанже гьасие?!» – ян ццидалаб пикру гьабуна Шаулица. 9Гьеб къоялдаса нахъе Давудидехун ракӀхъублъун, гьесда щакдаризе лъугьана Шаул.

10Нахъисеб къоялъ жиндирго рокъов вукӀаго, БетӀергьанас квешаб рухӀ рещтӀинабуна Шаулиде, ва тӀури бачӀун, хӀалалдаса ун лъугьана гьев. Цинги Давудица арфаялда бакънал рачана, – гьедин гьабулаан гьес къоялдаса къоялде. Шаулихъ хеч букӀана кодоб ккун[+]. 11«Дица къеда рекӀинавила гьав», – ин пикруги гьабун, гьес хеч Давудида речӀчӀана. Амма Давуд нахъе кӀанцӀун ворчӀана; кӀиго нухалъ ккана гьедин.

12Шаул Давудихъа хӀинкъулаан, щайгурелъул Давудие БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] рахъалдаса квербакъи букӀана, Шаулин абуни Гьес тун вукӀана. 13Цинги Шаулица гьев жиндасаго рикӀкӀад гьавун, азарилбетӀерлъун тана, ва гьес рагъда аскариязе цевехъанлъи гьабуна. 14Давудица гьабулебщиналъулъ кӀудияб цебетӀей букӀана, щайгурелъул БЕТӀЕРГЬАНАС квербакъи гьабулеб букӀиндал гьесие[+]. 15Давудица гьабулебщинаб цебетӀолеб бихьун, Шаул гьесдаса хӀинкъулев вукӀана. 16Амма тӀолалго гӀизраилазеги ягьудиязеги Давуд хиралъана, щайгурелъул гьев бажари бугев цевехъан вукӀиндал.


Давуд Шаулил дурцлъун вахъин

17Цо къоялъ Шаулица Давудида абуна: «Гьале дир кӀудияй яс Мерав. Дица дуе лъадилъун кьела гьей; ритӀухъго хъулухъ гьабе дие, ва БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀоло рагъулъ цебехъанлъи гьабе», – ян.

«Дица квер хъваларо гьасда. Пилистимаз гьабе абе гьеб иш», – ин жанисанго пикруги гьабуна Шаулица[+].

18Амма Давудица Шаулида абуна: «Дунги дир инсул хъизан-къайги, гьесул гӀагарлъиги щал кколел ГӀизраилалда, дун пачаясул дурцлъун вахъине ккани?» – ян[+].

19БукӀаниги, Шаулил яс Мерав Давудие рукъалде кьезе заман щвараб мехалъ, гьей Мехолаялдаса Адриэлие кьун ятана[+].

20Амма Шаулил цогидай яс Михалал рокьи ккана Давудихъ. Гьелъул хӀакъалъулъ Шаулида бициндал, гьесул гьелда ракӀ рекъана. 21«Дица гьесие кьела гьей – гьей гьесие къорлъун йикӀа абе. Биччанте пилистимазул квердасан босизе гьес гӀажал», – ин пикру гьабуна Шаулица. Давудида гьес абуна: «Дица цогидай яс кьела дуе», – ян.

22Хадуб Шаулица жиндирго чукъбузда абуна: «Давудида балъго кӀалъай, ва гьесда абе: „Нижехъ гӀенекке, пачаясул ракӀ рекъон буго дуда, ва гьесул тӀолабго чукъа-рахьаналъеги хирияв вуго мун. Гьесул дурцлъун вахъине разилъе“, – ян».

23Гьез гьел рагӀаби Давудида цере такрар гьаруна. Амма Давудица абуна: «Пачаясул дурцлъун вахъин бигьаяб жойиланищ нужеда ккараб? Дун вуго гӀадатияв мискинчи», – ян.

24Гьез Давудица гьадин абунин Шаулида бициндал, 25гьес абуна: «Давудида абе: „Гьей бахӀаралъухъ, гьесул тушбабаздаса рецӀелалъе къотӀараб, нусго пилистимасул бихьинлъиялъул рагӀал тун тӀокӀаб щибго хӀажат гьечӀо пачаясе дудасан“, – ин».

Шаулил пикру букӀана пилистимазул квердасан Давудида тӀаде хвалил кваркьи бачине[+].

26Гьеб хабар Давудида бициндал, гьев разилъана пачаясул дурцлъун вахъине. Гьелъие цӀараб заман щвелалдего, 27рачун жиндирго чагӀигун, кӀинусго пилистимав чӀвана Давудица ва гьезул киназулго бихьинлъиялъул рагӀалал къотӀун пачаясда цере лъуна, гьесул дурцлъун вахъине вукӀине. Гьебмехалъ Шаулица жиндирго яс Михала Давудие рукъалде кьуна.

28Амма БЕТӀЕРГЬАНАС Давудие кумек гьабулеб букӀин ва гьесул яс Михалае гьев вокьулев вукӀин бихьидал, 29Шаул жеги цӀикӀкӀун хӀинкъана гьесукьа, ва даимго тушманлъи ккуна гьесдехун.

30Пилистимазул рагъул церехъабаз рагъ къотӀизе толароан, ва щибаб нухалда Шаулил рагъухъабазда гьоркьоб Давудил тӀокӀлъи бихьулаан. Гьединлъидал, киса-кибего гьесул цӀар рагӀана.

### 19


Давуд чӀвазе Шаул къеркьей

1Шаулица жиндирго вас Ионатанида ва киналго чукъбузда лъазабуна Давуд чӀвазе кколин. Амма Ионатание цӀакъ хирияв вукӀана Давуд. 2Ионатаница Давудида бицана гьелъул хӀакъалъулъ, ва гьес абуна:

«Дир эмен Шаулица мун чӀвазе сабаб балагьулеб буго. Мун метер радал, цӀодорлъи гьабун, цо бакӀалда[†] вахчун чӀа. 3Мун вахчараб бакӀалда гӀагарлъухъе дун эменгун цадахъ вачӀина, ва гьениб дур хӀакъалъулъ инсуда кӀалъай гьабила. Хадуб кинабго дудаги бицина».

4Давудил хӀакъалъулъ лъикӀабщинаб бицана гьениб Ионатаница жиндирго эмен Шаулида, ва гьес инсуда абуна:

«Дир эмен, дур лагъ Давудие щибго квешлъи гьабуге, щайгурелъул гьес дуеги щибго зарал гьабичӀелъул. Гьелъул гӀаксалда, гьес дуе гӀемераб лъикӀлъи гьабуна. 5Жиндирго гӀумруялда хӀинкъи букӀаниги, пилистимавги чӀвана; доб мехалда БЕТӀЕРГЬАНАС тӀолабго ГӀизраилалъе кӀудияб бергьенлъиги кьуна, ва гьелдаса вохун вукӀана мунги. Щибго гӀилла гьечӀого Давудги чӀван, гӀайибго гьечӀев чиясда данде мунагь гьабун щай дуе?»[+]

6Шаул Ионатанихъ гӀенеккана ва гьев гьесие гьедана: «БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] цӀаралхӀаги Давуд чӀвазе гьечӀо», – ян.

7Цинги Ионатаница Давудиде ахӀана ва гьесда кинабго ккара-тараб бицана. Гьес Давуд Шаулихъе вачана, ва цевего гӀадин, Шаулил[†] рокъов гьесие хъулухъалъе чӀана гьев.


Давуд Шаулихъа лъути

8Нахъеги рагъ ккана, ва Давуд пилистимазда данде вагъизе вахъана. Гьеб рагъулъги гьес тушбабазул хӀур гьабуна, ва хутӀарал пилистимал[†] лъутун ана.

9Цо къоялъ кодоб ккун хечгун рокъов жанив гӀодов чӀун вукӀаго, БЕТӀЕРГЬАНАС квешаб рухӀ рещтӀинабуна Шаулиде. Давудица бакънал рачана[+]. 10Цинги Шаул хантӀан Давудида хеч къазабизе вортана, гьев къелъ рекӀинавизе хиялгун, амма Давуд нахъе кӀанцӀун гьеб хеч къадалъ къана. Гьеб сордоялъ Давуд лъутун хвалдаса ворчӀана. 11Гьебмехалъ Шаулица Давудил рокъоре чагӀи ритӀана сордо борчӀун гьенир хал ккун чӀаян ва радакье гьев чӀваян буюрухъгун. Амма Давудил лъади Михалаца гьеб кинабго гьесда бицана.

«Гьаб сардилъ дурго гӀумру хвасар гьабун лъутичӀони, метер мун чӀвазе вуго», – ян абуна гьелъ гьесда[+].

12Цинги Михалаца гордухъа гӀодове лъугьине кумек гьабуна Давудие, ва гьев лъутун ворчӀана[+]. 13Хадуб Михалаца босун терафим лъуна гьесул бакӀалда бусада; гьелъул ботӀрода цӀцӀел квасул гӀертелги бана, ва Давудил ретӀелги тӀаде рехун тӀупана гьеб.

14Шаулица Давудида хадур чагӀи ритӀун рачӀиндал, Михалаца гьев унтун вугин абуна.

15Гьебмехалъ Шаулица гьесде раккизеян чагӀи ритӀана ва гьезда лъазабуна: «Бусенгун цадахъ восе дов гьаниве дида цеве, дица чӀвазе вукӀине!» – ян.

16Амма гьел гьенире щведал, ботӀрода цӀцӀел квасул гӀертелги бараб терафим гурони батичӀо бусада.

17Шаулица Михалада гьикъана: «Щай дунги махсароде ккун, дир тушман лъутизе виччарав дуца?» – ян.

«Дун виччан течӀони, дица мун чӀвала», – ян абуна дос жиндаян жаваб кьуна Михалаца.


Давуд Рамаялде Шамуилихъе лъути

18Давуд лъутун Рамаялде Шамуилихъе ана, ва Шаулица гьабурабщинаб гьесда бицана. Цинги гьел Найоталде рилълъана ва гьенир чӀана[+].

19«Давуд Рамаялда бугеб Найоталда вуго», – ян абураб хабар Шаулихъе щвана. 20Шаулица гьенире гьев кквезе чагӀи ритӀана. Амма Шамуилил нухмалъиялда гъоркь Аллагьасе рецц гьабулел аварагзабазул къокъа бихьидал, Шаулил чагӀазда тӀадеги Аллагьасул РухӀ рещтӀана, ва гьелги Аллагьасе рецц гьабизе лъугьана[+]. 21Шаулида гьеб рагӀидал, гьес тӀадеги чагӀи ритӀана, амма гьелги лъугьана Аллагьасе рецц гьабизе. Лъабабилеб нухалъги ритӀана Шаулица чагӀи, амма гьелги лъугьана Аллагьасе рецц гьабизе. 22Ахирги гьев живго нухде вахъана, Рамаялде ине къасдгун, ва Секуялда бугеб кӀудияб лъадал гъуялда аскӀове щвана. Шамуилги Давудги кир ругелан цӀех-рех гьабуна гьес; гьел Рамаялъул Найоталда ругилан бицана гьесда.

23Шаулица Найоталде нух босана. Амма гьесда тӀадеги рещтӀана БетӀергьанасул РухӀ ва, Аллагьасе реццги гьабулаго, унев вукӀана гьев Найоталде щвезегӀан[+]. 24Аварагзабазда релълъун, тӀаса бахъун гӀабагун, Шамуилида цевеги Аллагьасе рецц гьабизе лъугьана Шаул; гьеб хӀалалъ, тӀубараб къоялъ ва сордоялъ, чӀарбида кӀалагъоркье ккун вукӀана гьев. Гьединлъидалин гӀадамазда гьоркьоб аби ккараб: «Вай, Шаулгийищха авараглъун вахъарав?!» – абун[+].

### 20


Давудги Ионатанги

1Гьебмехалъ Найоталдаса лъутун Ионатанихъе щвана Давуд. Гьес Ионатанида абуна:

«ЩибгӀаги дица гьабун бугеб? Дида бугеб гӀайиб щиб? Дица дур инсуе гьабураб квешлъи щиб бугеб, дун чӀвазеян гьев дида хадув лъугьине ккани?» – ян[+].

2«ЦӀунаги гьелдаса! – ян жаваб гьабуна Ионатаница. – Мун хвезе гьечӀо! Дир инсуца я кӀудияб, я гьитӀинаб щибго иш гьабуларо дида дандбачӀого. Гьеб дидаса бахчилаандай гьес? Гьеб гьедин батизе кколаро!»

3Амма Давудица гьедун абуна:

«Дур инсуда лъалелъулха дур дидехун божилъи букӀин. Гьединлъидал, гьес пикру гьабун батила: „Ионатанида лъан лъикӀ гуро гьаб иш, гьесул ракӀ бакъвачӀого букӀине“, – ян. Амма БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] цӀаралхӀа ва дур гӀумруялхӀа, – дидаги хвалдаги гьоркьоб цо гали гурони гьечӀо».

4Ионатаница Давудида абуна: «Дуе бокьараб щиб батаниги, гьеб гьабизе хӀадурав вуго дун», – ин.

5Давудица абуна: «Метер цӀияб моцӀ баккиялъул байрам[†][*] байбихьула; гьеб байрамалъул хӀурматалда гьабулеб гӀодорчӀеялда дур инсуда аскӀов вукӀине ккола дун. Амма сезе маркӀачӀумех щвезегӀан мегӀер-гӀалахалда вахчун чӀезе рес кье дие. 6Дур инсуда дун гьечӀевлъи бихьани, дуца гьесда абе: „Давудица цӀакъ гьарана дида жив Бет-Лехемалде рокъове щвезе виччаян, щайгурелъул гьесул тӀолабго гӀагарлъиялъ лъагӀалил къурбанал[†] хъолеб къо бугелъул“, – ин. 7Гьес лъикӀ бугоян абуни, дие хӀинкъи гьечӀо. Амма гьев кутакалда ццидахани, квешлъиялъе ургъун вукӀин лъай дуда. 8Дуца БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀарги бахъун, диргун – дур лагъасулгун, къотӀи-къай[†] гьабун бугелъул, гьаб дир гьари нахъ чӀваге. Дица гьабураб квешлъи батани, дуцаго чӀван рехе дун. Инсухъе дун вачун щай дуе?»[+]

9«ЦӀунаги гьелдаса! Дир инсуца дуе квешлъи ургъун бугеблъи дида лъан букӀарабани, дица гьеб дуда бицинчӀого телаандай?» – ян абуна Ионатаница.

10Давудица Ионатанида цӀехана: «Дур инсуца хъачӀаб жаваб кьуни, гьеб дида кин лъазе бугеб?» – ин.

11Ионатаница абуна: «Рилълъа гӀалахалде», – ян.

Гьел кӀиялго гьенире рилълъана. 12Цинги Ионатаница абуна:

«ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул цӀаралхӀа, сезе гьаб гӀуж щвелалде дица инсуда киналъулго цӀех-рех гьабила! Гьесул дудехун ракӀ битӀун батани, дица духъе хабар босун чи витӀила. 13Амма БЕТӀЕРГЬАНАС балагьалъукье ккезавеги дун, дир эменги дуе квешлъиялъе ургъун ватун, дица гьеб дуда лъазабичӀони ва мун сах-саламат нахъе ине виччачӀони. Цинги, дир инсуе гьабулеб букӀараб гӀадин, БЕТӀЕРГЬАНАС дуеги кумек гьабеги! 14Амма дуцаги, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀоло, дун чӀаго вугебгӀан мехалъ дидехун ритӀухълъи цӀуне. 15Нагагь дун хвани, дуца дир хъизан-къаялдаги даимго кверчӀвай – БЕТӀЕРГЬАНАС цо течӀого Давудил тушбаби ракьалдаса тӀагӀинарураб къо бачӀиндалгицин»[+].

16Гьедин Ионатаница Давудилгун къотӀи-къай щула гьабуна: «БЕТӀЕРГЬАНАС жавабалде ахӀаги тӀолалго Давудил тушбаби!» – янги абун.

17Ионатаница Давудги цӀидасан гьедизе тӀамуна гьезул гьудуллъи щулияб букӀиналъе, щайгурелъул Ионатание гьев жиндирго рухӀгӀанги хирияв вукӀиндал[+]. 18Хадуб Ионатаница Давудида абуна:

«Метер цӀияб моцӀ баккиялъул байрам буго. Мун гӀодов чӀолеб бакӀ[†] чӀобого букӀин бихьидал, мун камун вукӀин тӀатина. 19Сезе къаси мун доб цеве вахчун вукӀараб бакӀалде гӀодове вачӀа ва ганчӀил гъонода аскӀов чӀа. 20Дица лъабго чӀор речӀчӀила доб рахъалде, ишан босулев чияс гӀадин. 21Хадуб, векере, чӀорал ралагьеянги абун, цо вас витӀила. „ЧӀорал дуда нахъехун руго, гьанире росе гьел“, – ян дица абуни, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀаралхӀаги, дуе хӀинкъи-къай гьечӀин абураб жо ккола гьеб. Мун къватӀиве вачӀа. 22Амма дица гьев васасда, дуда цере руго чӀоралин абуни, мун лъутизе ккола, щайгурелъул „БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амру буго мун гьаниса нахъе аян“ абураб магӀна букӀина гьелъул. 23Нилъеца гьабураб къотӀи-къаялъул хӀакъалъулъ абуни, гьелъие абадияв нугӀлъун БЕТӀЕРГЬАН вукӀина нилъеда гьоркьов».

24Давуд мегӀер-гӀалахалда вахчана. ЦӀияб моцӀ баккиялъул байрам байбихьидал, пача квана-гьекъезе гӀодов чӀана. 25Пача жиндирго гӀадатияб бакӀалда, Ионатан гьесда дандвитӀун, Авнер гьесда хьолбохъ гӀодор чӀана, амма Давудил бакӀ чӀобого хутӀана[+]. 26Гьеб къоялъ Шаулица щибго абичӀо, щайгурелъул гьес пикру гьабуна:

«Тохлъукьего щиб-щибниги ккун хъублъун[*] ватила Давуд. Гьайгьай, цо хъублъи ккун батила гьесие», – ян[+]. 27Амма нахъисеб къоялъги, моцӀрол кӀиабилеб къоялъги, Давуд вачӀинчӀеб мехалъ, Шаулица Ионатанида цӀехана:

«Йишайил вас щай вачӀинчӀев кваназе сонги жакъаги?» – ян. 28Ионатаница абуна:

«Давудица цӀакъ гьарана дида жив Бет-Лехемалде ине виччаян. 29Дос абуна: „Виччай дун, дир инсул гӀагарлъиялъ къурбанал хъолел ругелъул шагьаралда; дир вацас лъазабуна дун дова вукӀине кколин. Дидехун дур божилъи батани, виччай дун вацазухъе щвезе“, – ян. Гьединлъидалин гьев пачаясда цадахъ квана-гьекъезеги вачӀинчӀев».

30Гьебмехалъ тӀури бачӀана Шаулиде:

«ГӀай, нажасалъул тӀинчӀ! Дида лъаларогойищ бугеб дуца Йишайил васасулгун хурхен гьабулеб букӀин, – дудего ва мун гьавурай эбелалда тӀаде рогьоги цӀан?! 31Йишайил вас чӀаго вугебгӀан мехалъ я хӀалхьи, я пачалъи букӀине гьечӀо дуе. Инеги ун, дов гьаниве вачун вачӀа! Дов хвезе кколев чи вуго!»

32Ионатаница абуна: «Щай дов хвезе кколев? Щиб дос гьабун бугеб?» – ин.

33Амма Шаулица бахъун хеч хьвагӀун балагьизабуна гьесул рахъалдехун, гьев чӀвазе хӀал бергьун. Гьебмехалъ бичӀчӀана Ионатанида инсуца Давуд чӀвазе хӀукму къотӀун букӀин. 34Ццидаца гъанкъулаго вахъана Ионатан кваналеб бакӀалдаса тӀаде. ЦӀияб моцӀрол кӀиабилеб къоялъ гьес кванда кӀалцин хъвачӀо, щайгурелъул инсуца Давудида хурхун гьабулеб букӀараб къабихӀлъи кутакалда рекӀелъ къан букӀана гьесда.


Давудица Ионатанилгун къо-лъикӀ гьаби

35Давудгун дандчӀвазе гьабураб къотӀи-къаялда рекъон, Ионатан радал вахъун гӀалахалде вилълъана. Цо гӀолохъанав васги вукӀана гьесда цадахъ. 36Гьес гьев васасда абуна:

«Векере, дица речӀчӀарал чӀорал ралагьизе а», – ян.

Гьев векерун индал, Ионатаница гьев унеб рахъалдехун дагьаб добегӀан балагьизабун чӀор речӀчӀана. 37Гьеб чӀор речӀчӀараб бакӀалде вас векерараб мехалъ, Ионатаница гьесда хадуб ахӀана:

«БитӀун дуда цебе цодагьаб добегӀан буго чӀор!» – ин.

38Гьес хадубги ахӀана: «Хехлъи гьабе! Векере! Воре, кивниги лъалхъуге!» – ян.

Васас чӀор босун жиндирго хважаин Ионатанихъе щвезабуна. 39Гьев васасда бичӀчӀулеб жо щибго букӀинчӀо; цохӀо Ионатанидаги Давудидаги гурони гьеб киналъулго магӀна лъалеб букӀинчӀо. 40Цинги Ионатаница гьев васасухъе жиндирги ярагъги кьун, абуна: «Шагьаралде щвезабе гьаб», – ин.

41Гьев вас нахъе аравго, Давуд, ганчӀил гъуниялъул къилбаялъул рахъалдасан вахъун вачӀана ва, гьев лъабго нухалъ кӀалагъоркье ккун, ракьда гьумерги цузабун, Ионатание къулана. Хадуб, цоцазда къвалалги ран, гьел кӀиялго цадахъ гӀодана, Давуд цӀакъго-цӀакъ гӀодулев вукӀана.

42Цинги Ионатаница Давудида абуна: «Мун парахатго нухда а. „БЕТӀЕРГЬАН вукӀа абе нилъеда ва нилъер наслабазда гьоркьов нугӀлъун“, – инги абун, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀарги бахъун, гьудуллъиялъул къотӀи-къай гьабун бугелъул нилъеца».

43Давуд нухде вахъана, Ионатан шагьаралде тӀадвуссана.

### 21


Давуд Нов шагьаралде кашишасухъе вачӀин

1Давуд щвана Нов абураб шагьаралде кашиш[†] Ахимелехихъе. Давуд вихьидал гьев квешго хӀинкъана, ва гьес цӀехана: «Щай мун мунго цохӀо вугев? Цадахъ цогӀаги чи гьечӀого кин мун хутӀарав?» – ин.

2Давудица кашиш Ахимелехида абуна: «Пачаяс дида тӀад къараб жо буго ва гьес лъазабун буго: „Гьаб дица дуда тӀад къараб иш лъидаго лъазе бегьуларо“, – ян. Дирго чагӀазда дица цо пуланаб бакӀалда[†] чӀайилан абуна. 3ЩибгӀаги бугищ дур гьаниб? Щуго чед кье дие, ялъуни цоги щиб батаниги дур гьаниб батараб жо кье».

4Кашишас абуна Давудида: «ГӀадатияб чед гьечӀоха дир гьаниб, мукъадасаб[†] чед[*] буго; дица гьеб кьела дуе, руччабазда дур чагӀи хъван ратичӀони», – ян.

5Давудица жаваб кьуна: «Гьайгьай, ниж руччабазда хъвачӀо! Дир чагӀаз гӀадатияб сапаралде унагоцин черх бацӀцӀад цӀунула. Гьадинаб къоялъ кигӀанги цӀикӀкӀун цӀунизе ккеларищ гьез рацӀцӀалъи!» – ян.

6Цинги кашишас мукъадасал чадал кьуна гьесие, гьеб къоялъ тӀокӀаб батӀияб чед букӀинчӀелъул гьесда кодоб. Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ мукъадасаб бакӀалда жаниса, чед лъолеб бакӀалдаса, нахъе росун рукӀана гьел гьеб къоялъ, гьезул бакӀалда хинал чадалги лъун[+].

7Гьебго къоялъ БЕТӀЕРГЬАНАСДА цеве, диниял хӀажалъаби тӀуразаризе вачӀарав, жеги нахъе инчӀого хутӀарав цо Шаулил[†] чиги вукӀана гьенив. Гьев вукӀана Шаулил гӀухьбузул бетӀер, эдомияв Доэк[+].

8Давудица Ахимелехида цӀехана: «Цо хеч, ялъуни хвалчен гьечӀищ дур гьаниб? Пачаясул къваригӀел хехаб букӀун я дирго хеч, я хвалчен босичӀого вахъана дун къватӀиве», – ян.

9Кашишас абуна: «Дуца Эла расалъиялда чӀварав пилистимав Голиафил хвалчен буго гьаниб, ратӀлилъги жемун эфодалда[†] нахъа лъун, бокьани гьеб босе. Гьеб тун батӀияб хвалчен гьаниб гьечӀо», – ян.

Давудица абуна: «Гьелда бащадаб щибниги батуларо, босе гьанибе», – ян[+].


Давуд Гаталде пилистимазул пача Ахишихъе лъути

10Гьеб къоялъ Шауликьа хӀинкъун, Давуд гьениса лъутана ва Гаталъул пача Ахишихъе щвана[+]. 11Амма Ахишил чагӀаз гьесда абуна:

«ГӀизраилалъул пача Давудцин гурищ гьав? „Азаразда тӀад бергьенлъи босарав – Шаул, анцӀазаразда тӀад бергьенлъи босарав – Давуд!“ – инги абун, гьасие гурелдай доз кьурди-кӀанцӀиялда кучӀдул ахӀулел рукӀарал?»[+]

12Гьел рагӀаби рагӀидал, Давуд Гаталъул пача Ахишикьа кутакалда хӀинкъана. 13Цинги гьев бетӀер сверарав чилъун хӀазе лъугьана ва, гьезул гьенив вугебгӀан мехалъ, Давуд гӀабдаллъун хӀана. Магжиде чвахизе хӀацӀуги биччан, нуцӀбузда викӀардизе, накъишал рахъизе лъугьана гьев.

14Ахишица жиндирго чукъбузда абуна:

«Балагьун рихье гьав чиясухъ! БетӀер сверарав гӀабдал вугогури гьав! Ав дихъе щай вачарав чи? 15Дир гьанир гӀабдалзаби дагьал рукӀунищ, тохалщинал жал рихьизаризе гьавги вачун вачӀун вугев? Дир къавулъ къваригӀарав чи гуро гьав!» – ин.

### 22


Давудица жиндиего рагъухъабазул къокъа гӀуцӀи

1Гаталдаса нахъеги вилълъун Давуд Адулламалъул нохъода вахчана. Гьесул вацазда ва тӀолабго инсул гӀагарлъиялда гьеб рагӀидал, гьел гьесухъе рачӀана[+]. 2Киналниги балагьалъукье ккарал, налъулал, пашманлъи-къварилъиялда ругелщинал гӀадамал ракӀарана гьесухъе ва гьезул цевехъанлъун вахъана Давуд. Кинавниги ункънусго чи вукӀана гьесда цадахъ.

3Гьениса МогӀавалъул Мицпаялде вилълъана Давуд ва МогӀавалъул пачаясда кӀалъана:

«Бегьулеблъун батани, БетӀергьанасул[†] хӀукму лъазегӀан дир эбел-инсуе нужер гьанир чӀезе изну кье», – ян.

4Гьеб бакӀалда[†] вахчун вугебгӀан заманалда МогӀавалъул пачаясда аскӀор тана Давудица гьел. 5Амма цо нухалъ Гад авараг вачӀана Давудихъе ва гьес абуна:

«Мун тӀокӀалъ гьанив чӀоге. Ягьудал ракьалде а», – ян.

Давуд гьениса нахъе ун Хереталъул рохьазда вахчана[+].


Шаулица Новалда рукӀарал кашишзаби чӀвай

6Давуд ва гьесул чагӀи рихьанилан хабар бачӀана Шаулихъе. Кодоб ккун хечгун, Гивеаялда цо гохӀда, тамарискалъул гъотӀода гъоркь гӀодов чӀун вукӀана гьев. Гьесул цересел чагӀиги рукӀана гьесда сверухъ эхетун.

7Шаулица жиндаго сверун чӀарал чукъбузда абуна:

«Буняминиял, нуж гӀенекке дихъ! Йишайил васасищ нужее киназего цӀолбол ахалги хурзалги кьезе ругел? Гьесищ нуж азарилбутӀруллъун ва нусилбутӀруллъун тезе ругел? 8Гьединищха нуж киналго дида данде рахъарал ва Йишайил васгун дир вас гьудуллъиялда вукӀинги дидаса бахчараб? Лъицаниги бицинчӀо дида дирго васас, дидаго данде вахъун, дир лагъ макраби ургъизе тӀамулев вукӀин. Жакъа къоялде щвезегӀанги гьел макраби ургъулел ругеб мехалъ лъилниги ракӀ бухӀичӀо дида!»[+]

9Гьебмехалда Шаулил[†] чукъбигун цадахъ гьенив вукӀарав эдомияв Доэкица абуна:

«Дида вихьана Йишайил вас Новалда АхӀитувил вас Ахимелехихъе вачӀун[+]. 10Ахимелехица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амру цӀехон дугӀа гьабуна гьесул цӀаралдасан. Гьес Давудие квен-тӀехги кьуна, Голиафил хвалченги кьуна», – ян[+].

11Цинги Шаул пачаяс кашиш[†] Ахимелехги Новалда кашишзабилъун ругел гьесул инсул гӀагарлъиялъул тӀолалго бихьиналги ахӀизе чагӀи ритӀана, ва гьел киналго рачӀун пачаясда цере эхетана. 12Шаулица абуна: «ГӀенеккея дихъ, АхӀитувил вас».

«ГӀенеккун вуго, бетӀерчӀахъад», – ин жаваб кьуна гьес.

13Шаулица абуна: «Щай мунги Йишайил васги дида данде рахъине ургъарал?! Дида дандеги вахъун жакъа къоялъ дие гьаб гъоркьчӀел дос гьабизе букӀинелъун, дуца досие квенги хвалченги кьун ва БетӀергьанасда цеве вахъун досие гӀоло дугӀаги гьабун рагӀулагури!» – ян.

14Ахимелехица жаваб кьуна:

«Давуд гӀадав ритӀухъав цоги лагъ щив вугев дур? Гьев дур дурцлъунги вуго, дур рорчӀухъабазул бетӀерги ва кинацаго къадру-къимат гьабулев чиги ккола гьев. 15ТӀоцебесеб нухалдайищ дица Давудил рахъалъ БетӀергьанасул амру цӀехон дугӀа гьабураб? Гьайгьай гуро! Я дида, я дир инсул агьлуялъул цонигиясда гӀайиб чӀваге абе пачаяс. Дида, дур лагъасда, лъалеб жо щибниги гьечӀо дуца бицунеб жоялъул», – ин.

16Амма пачаяс абуна: «Гьайгьай, Ахимелех, мунги дур инсул агьлуги цо течӀого чӀвазе ккола», – ян.

17Шаулица жиндаго аскӀор рахъун чӀарал рорчӀухъабазе буюрухъ кьуна: «Давудил рахъ ккуралъухъ БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ кашишзаби чӀвай! Гьезда лъалеб букӀана Давуд лъутаравлъи, амма дида щибго бицинчӀо», – ян.

Амма Шаулил чагӀазе бокьичӀо БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ кашишзабазде квер борхизе ва гьел чӀвазе. 18Гьебмехалъ Доэкие буюрухъ кьуна пачаяс: «Вилълъа, дуца чӀвай кашишзаби», – ян.

Вахъун эдомияв Доэкица чӀвана гьел. Ункъоялда щуго эфод[†] босулев кашиш чӀвана гьес гьеб къоялъ[+]. 19Цинги гьез кашишзабазул шагьар Новги щущахъ биххизабуна. Шагьаралда букӀарабщинабги – бихьиналгун руччаби, гӀисинал-чӀахӀиял киналго лъимал, гӀи-боцӀигун хӀамул – киналго хвалчаца чӀвана гьес.

20Амма АхӀитувил вас Ахимелехил Авиатарин цӀар бугев цо вас хвасарлъана ва гьев Давудихъе лъутана[+]. 21Гьес Давудида бицана Шаулица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ кашишзаби чӀванилан. 22Цинги Давудица Авиатарида абуна:

«Дида доб къоялъго, дова эдомияв Доэк вукӀин бихьидал, лъалеб букӀана дос ракӀчӀун Шаулида бицунеблъи. Дур инсул агьлуялда цеве, гьезул щибаб рухӀалда цеве дун вуго гӀайибияв. 23Дида цадахъ вукӀа ва сункьаго хӀинкъуге мун. Дуда хадув чӀарав дида хадув чӀаравлъун вукӀина. Дида цадахъ вугони, мун цӀунаравлъунги вукӀина»[+].

### 23


Давудица Кеила шагьар хвасар гьаби

1«Кеила абураб шагьаралде тӀаде кӀанцӀун руго пилистимал[†] ва гьезул гьоцӀиб бугебщинаб хӀалухъенги хъамал гьабулеб буго», – ян хабар бачӀана Давудихъе. 2«Дун пилистимазда тӀаде кӀанцӀизе ун лъикӀ гурищ, дир БЕТӀЕРГЬАН?» – инги абун, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] амру цӀехон дугӀа гьабуна цинги гьес.

БетӀергьанас Давудие жаваб гьабуна: «Вахъа, пилистимазда тӀадеги кӀанцӀун, Кеила шагьар хвасар гьабе», – ян.

3Амма Давудил чагӀаз абуна: «Гьаниб Ягьудиялдацин хӀинкъи бугеб нилъее, Кеилаялде пилистимазул аскаразда данде рахъани щибдай ккела?» – ян.

4Давудица БЕТӀЕРГЬАНАСДА нахъеги цӀехана щибдай гьабун лъикӀ букӀинаян ва БЕТӀЕРГЬАНАС гьесие жаваб кьуна: «Кеилаялде а, щайгурелъул Дица духъе кверде кьолел ругелъул пилистимал», – ин.

5Гьебмехалъ Давудги гьесул рагъухъабиги Кеилаялде ана ва пилистимазда данде рагъана. Гьенир гьез пилистимал гъурун рана, гьезул гӀи-боцӀиги хъамал гьабуна, Кеилаялъул жамагӀатги хвасар гьабуна. 6Давудихъе лъутарав Ахимелехил вас Авиатарица эфодги[†] цадахъ босун букӀана Кеилаялде[+].


Шаул Давудида хадув лъугьин

7Давуд Кеилаялда вугилан Шаулида бициндал, гьес абуна: «Гьанже Аллагьас дихъе кверде кьун ватула гьев. Сверун къараб, кавуги тӀаде рахалеб шагьаралдеги лъугьун, гьес жинцаго живго жанив тӀамун вуго», – ян.

8Шаулица рагъде рахъине рагъухъаби данде ахӀана ва Кеилаялда вугев Давудги гьесул чагӀиги сверун кквезе хӀадурлъана.

9Жинда данде Шаулица квешлъи ургъулеб букӀин лъайдал, Давудица Авиатарида абуна: «Эфод босе гьанибе», – ян[+].

10Давудица дугӀа гьабуна цинги:

«Вай дир БЕТӀЕРГЬАН! ГӀизраилалъул Аллагь! Дида, дур лагъасда, рагӀана дун сабаблъун Кеила шагьар щущахъ биххизабизе Шаул вачӀинехъин вугилан. 11Кеилаялъул жамагӀаталъ кверде кьеладай дун? Дида, дур лагъасда, рагӀараб харбида рекъон, унго-унголъунги вачӀинадай гьаниве Шаул? Вай дир БЕТӀЕРГЬАН! ГӀизраилалъул Аллагь! Гьарула Дуда, Дур лагъасе гьеб загьир гьабеян!»

БЕТӀЕРГЬАНАС Давудие жаваб кьуна: «Дов вачӀине вуго», – ян.

12«Дунги дир чагӀиги гьесухъе кверде кьеладай Кеилаялъул жамагӀаталъ?» – ин цӀехана Давудица нахъеги.

БЕТӀЕРГЬАНАС жаваб кьуна: «Кверде кьезе руго», – ян.

13Гьебмехалъ, цадахъ жиндирго анлънусгогӀанасев рагъухъангун, Давудица Кеила тана; цинги цо чӀараб бакӀ[†] кквечӀо гьез. Давуд Кеилаялдаса нахъе ун вугилан рагӀидал, Шаулги чабхъад вахъинчӀо[+].

14ГӀалах-авлахъазда, гӀадан тӀаде щоларел хъитӀазда чӀун, мугӀрузда, Зифалъул бакъвараб гӀалахалда чӀун вукӀунаан Давуд. Щибаб къоялъ валагьулаан Шаулица гьев, амма Аллагьас гьесул кверде ккезе толароан.

15Цо нухалъ Зифалъул ракьалда бугеб Хорешалда вукӀаго, Давудида бихьана Шаулица жив валагьулев вукӀин. 16Шаулил[†] вас Ионатан вачӀана Хорешалде Давудихъе ва Аллагьасде мугъчӀвай гьабун вукӀаян ракӀбатизабуна гьесул.

17«ХӀинкъуге, дир эмен Шаулихъе мун кодове щвезе гьечӀо. ГӀизраилалда тӀад пачалъун вахъина мун ва дудаса хадув кӀудиявлъун дунги вукӀина. Гьедин букӀунеблъи дир эмен Шаулидаги лъала», – ян абуна Ионатаница[+].

18Цинги БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе кӀиязго жидерго къотӀи[†] такрар гьабуна. Ионатан рокъове тӀадвуссана, ва Давуд Хорешалда чӀана[+].

19Зифиял рачӀана Гивеаялде Шаулихъе ва гьез абуна:

«Нижер гьанив Хорешалъул кӀкӀал-хъитӀазда вахчун гуревищ Давуд вугев – Ешимоналъул бакъбаккул рахъалда бугеб Хахилаялъул гохӀда[+]? 20Пача, мун дуего бокьараб мехалъ вачӀа. Гьев духъе кверде кьеялъул иш нижеца нижедаго тӀаде босула», – ян.

21Шаулица жаваб гьабуна:

«БЕТӀЕРГЬАНАС баракат лъеги нужеда дие гьабураб лъикӀлъиялъухъ. 22Цоги нухалъ инеги ун хал-шал гьабе Давуд вукӀуневщинаб бакӀалъул ва лъида гьев гьенив вихьанищали ракӀчӀун лъазабе, щайгурелъул дов кутакалда сихӀирав чи вугилан рагӀун буго дида. 23Дов вахчулебщинаб нохъо-къед цӀехон, кьучӀаб хабарги босун, дихъе тӀадрусса. Цинги дунги вилълъина нужгун цадахъ. Дов гьаб ракьалдаса гӀебеде ватани, тӀолабго Ягьудия хъирщун валагьизе кканиги, дица валагьичӀого толаро дов».

24Гьел нухде рахъана ва Шаулидаса цере Зифалде рачӀана. Давуд, жиндирго чагӀигун цадахъ, Иорданалъул[†] расалъиялда бугеб Маон авлахъалда вукӀана. Гьеб кколаан Ешимоналъул къилбаялъул рахъ. 25Шаулги жиндирго чагӀигун цадахъ Давуд валагьизе лъугьана. Гьеб хабар лъайдал, Маон авлахъалда бугеб кьурулъ вахчана Давуд. Шаулида гьеб лъана, ва гьев Давудида хадув Маон авлахъалде гӀедегӀана.

26Шаул жиндирго рагъухъабигун мегӀералъул цояб рахъалда ва Давуд жиндирго къокъагун цогидаб рахъалда рукӀана. Давуд жиндиралгун цадахъ Шаулихъе кверде щолареб бакӀалде ворчӀизе къеркьолев вукӀана. Шаулги гьесул рагъухъабиги, мегӀер сверун рахъ-рахъалдасан ун, гьел сверун кквезе ва кверде росизе къасдалда тӀаде къалел рукӀана. 27Гьебмехалъ цо чапар вачӀана Шаулихъе хабарги босун:

«Хехлъи гьабун тӀадрусса! Пилистимал тӀаде кӀанцӀун руго нилъер ракьалде!» – ян.

28Цинги, вугелъув Давудги тун, пилистимазда данде вагъизе тӀадвуссине гӀедегӀана Шаул. Гьединлъидал, гьеб бакӀалда цӀарги Села Гьамахлекот[*] абун лъураб.

### 24


Давудица Шаулил гӀумру цӀуни

1[•]Гьениса ун Эн-Гедиялъул кьурабалъ чӀей гьабуна Давудица.

2Пилистималгунги[†] вагъун тӀадвуссун вачӀунелъул, Шаулида бицана Давуд Эн-Гедиялъул кьурабалъ чӀун вугилан.

3Лъабазарго тӀаса вищарав рагъухъанги вачун, ГӀалхул Жайраназул кьурабалъ вугев Давудги гьесул чагӀиги ралагьизе къватӀиве вахъана Шаул. 4Нухда унаго, гьев гӀиязул ручнал ругеб бакӀалде[†] щвана. Гьениб цо нохъо букӀана; Шаул къваригӀел тӀубазе гьениве жаниве вилълъана. Давудин абуни, жиндирго чагӀигун цадахъ гьеб нохъодул гъварилъуда вахчун вукӀана.

5Давудил чагӀаз абуна: «Гьале доб БЕТӀЕРГЬАНАС дуе цебеккунго загьир гьабун букӀараб къо: „Дица духъе кверде кьела дур тушман, дуца гьесие дуего бокьараб гьабизе букӀине“, – янги абун».

Гьавугьин аскӀовегӀан ун, Давудица Шаулил[†] гӀабаялъул квенчӀел къотӀана. 6Амма, хадуб Давудил цӀакъ ракӀ бухӀана Шаулил гӀабаялъул квенчӀел къотӀиялдаса.[†][+]

7Цинги гьес жиндирго чагӀазда абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАС цӀунаги дун БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса вищарав дир пачаясде кверги борхун, гьединаб иш гьабиялдаса, – БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса вищарав пачалъидал гьев!»[+]

8Гьедин бадибчӀвай гьабуна Давудица жиндирго чагӀазе ва Шаулие зарал гьабизе биччачӀо. Нохъодаса къватӀивеги лъугьун, Шаул жиндирго нухда ана. 9Цинги нохъодаса къватӀивеги вилълъун, гьес Шаулида хадуб ахӀана: «Я дир пача!» – ин.

Шаул нахъехун валагьидал, Давуд гьесие нодо чӀван къулана. 10Цинги Давудица Шаулида абуна:

«Щай мун гӀенеккулев Давуд дуе квешлъиялъе хӀалтӀулев вугилан абун гӀадамаз рицунел харбазухъ? 11Жакъа дудаго бихьанагури нохъода жанив БЕТӀЕРГЬАНАС мун дихъе кьураб куц. Мун чӀван рехейилан цогидаз абуниги, дун дуда гурхӀана. „Дир пачаясде дица квер борхиларо, гьев БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса вищарав вугелъул“, – ин абуна дица. 12Я дир эмен, гьаниве валагье дир хъатикь ккун бугеб дур гӀабаялъул квенчӀелалъухъ! Дица дур гӀабаялъул квенчӀел къотӀана, амма дуде квер борхичӀо. ГьанжегӀаги бичӀчӀа дуда дида тӀад щибго такъсир гьечӀеблъи ва дуе дица щибго квешлъи гьабичӀеблъи. Мунилан абуни, дун чӀвазе къваригӀун дида хадув лъугьун вуго. 13БЕТӀЕРГЬАНАС къотӀаги нилъее хӀукму! Дир рахъалъ БЕТӀЕРГЬАНАС босила дудаса рецӀел, амма дица дуда квер хъваларебха[+]. 14„Квешал чагӀаздаса квешлъи гурони букӀунареб“, – ин аби буго некӀсиял умумузул. Гьединлъидал, дица дуда квер хъвазе гьечӀо.

15Лъида данде вахъарав чи ГӀизраилалъул пача; лъиде чан гьабулев чи мун кколев? Хвараб гьойда, ялъуни цо чӀетӀалда дандейищ? 16Нилъеда гьоркьов диваналъе БЕТӀЕРГЬАН вукӀа абе, ва Гьес къотӀе абе хӀукмуги. Гьев валагьизе те гьаб ишалъухъ; Гьес дун ритӀухъавлъун тасдикъ гьавеги ва дур квердаса хвасар гьавеги».

17Давуд гьедин кӀалъаравго, «Давуд, дир вас, дур гьаракьищ гьаб дида рагӀулеб бугеб?» – инги абун, биччан гьаракьгун, гӀодана Шаул.

18«Мун дидасаги цӀикӀкӀун иман бугевлъун вихьула. Дица дуе квешлъи гьабуниги, дуца дие лъикӀлъи гьабуна. 19Дуца бицунеб буго дуца дие гьабураб лъикӀлъиялъул, – БЕТӀЕРГЬАНАС духъе кверде кьурав дун дуца чӀвачӀого теялъул. 20Кодов щварав тушман парахат нухда ине виччан толев чи кив ватулев? Жакъа дуца дие гьабураб лъикӀлъи БЕТӀЕРГЬАНАС дуе азариде бахинабеги[+]. 21Дида ракӀчӀун лъала мун ГӀизраилалъул пачалъун вукӀине вугеблъи ва гьеб пачалъи БетӀергьанас дур хъатикь щула гьабизе бугеблъи[+]. 22Дир наслуялъул чагӀи тӀагӀинариларин ва дир инсул агьлуялда гьоркьоса дир хъизан-къайги нахъе хъвагӀаларин гьеде гьанже мун дие БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] цӀарги бахъун».

23Давуд Шаулие гьедана. Хадув Шаул рокъове тӀадвуссана, Давудги гьесул чагӀиги жидерго кьурабазде рахана.

### 25

1Цодагьаб заманалдасан Шамуил хвана. ТӀолалго гӀизраилал ракӀарун, гьез магӀу бахъана гьесда хадуб, ва гьесул шагьар Рамаялда хабалъ лъуна гьев.

Гьебго заманалда Давуд Паран авлахъалде гочана[+].


Давудги Навалги Авигайлги

2Маон шагьаралдаса кутакалда бечедав, Кармил магӀарда жиндирго гӀемераб боцӀи-рикъзиги бугев цо чи вукӀана; гьесул букӀана лъабазарго гӀи ва азарго цӀцӀе. Кармил магӀарда гьесул гӀи къунцӀулеб заман букӀана. 3Гьесда цӀар – Навал, гьесул лъадуда цӀар Авигайл букӀана. Гьей йикӀана гӀакълуги камилай куцги берцинай гӀадан, амма гьелъул рос вукӀана гӀамал мекъав чи[+].

4Авлахъалда вугев Давудида рагӀана Навалил гӀи къунцӀулеб бугилан. 5Гьес анцӀго чи витӀана гьесухъе хадусеб тӀадкъайгун:

«Кармил магӀарде Навалихъе а, ва гьесда дир салам бице. 6Гьесда абе: „Мунги дур хъизан-къайги сах-саламат хутӀаги! Дур кинабго буголъиялда баракат лъеги! 7Дида рагӀана дур гӀи къунцӀулеб бугин. Нижеда аскӀоса гӀебеде дур гӀухьби ругебгӀан мехалъ, нижеца гьезие зарал ккезе биччачӀо ва Кармилалда гьел ругебгӀан заманалъ гьезие щибго камиги ккечӀо. 8Дурго хӀалтӀухъабазда цӀехе, гьезги бицина дуда. Гьединлъидал, гьал гӀолохъаби берцинго къабул гьаре, байрамалъул къоялълъидал ниж дур къавулъе рачӀун ругел. Дур вас Давудиеги гьесул чагӀазеги букӀине, щиб букӀаниги цебе батараб тӀагӀамги битӀе гьелгун“, – ян».

9Давудица ритӀарал чагӀи Навалихъе рачӀана ва Давудица малъухъе салам-калам бицана гьесда. Цинги гьесул жавабалъухъ балагьун чӀана. 10Амма Навал гьадин кӀалъана гьезда:

«ДавудгӀаги щив чи? Йишайил вас кутакав чи лъугьунищ? Жиндирго бетӀергьабазухъа лъутарал лагъзал гӀемерлъун руго гьанже. 11Дир гӀи къунцӀулел чагӀазе хӀадурараб чедги, лъимги, гьанги дица киса щалали лъаларел чагӀазедай кьолеб?»

12Давудил чагӀи тӀадруссун нахъе ана, ва гьез рачӀун Давудида бицана кинабго Навалица абураб. 13Цинги Давудица жиндирго рагъухъабазе буюрухъ кьуна: «Хвалчаби рорче!» – ян.

Давудицаги ярагъ борчана, ва рорчун хвалчабигун, гьесул ункънусго чиги къачӀана цадахъ. КӀинусго чи къайи-къоногун тана. 14Ккараб жо цояс Навалил лъади Авигайлида бицана:

«Давудица жиндирго чагӀи ритӀун рачӀун рукӀана авлахъалдаса нилъер хважаинасухъе салам-каламгун, амма гьев, гьелги къабихӀ гьарун, кӀалъана гьезда. 15Дол чагӀийин абуни, нижедехун кутакалда лъикӀ рукӀана. Ниж авлахъалда дозда аскӀоса гӀебеде ругебгӀан мехалъ, доз я инжит-хӀакъир гьаричӀо, я нижее ками ккезе биччачӀо. 16Дора гӀиязул рехъада ругебгӀан заманалъ, къасиги къадги нижее хъаравулзабилъун эхетана дол. 17Гьанже дуцаго хӀисаб гьабе гьелъул ва гьабизе кӀолеб жо бугищали ургъе, щайгурелъул нилъер хважаинасде ва гьесул хъизан-къаялдего тӀаде кӀудияб балагь бачӀунеб бугелъул. Навалги хӀалихьатав-къадарав чи вуго – гьесда кӀалъан щибго пайда гьечӀо»[+].

18Гьебмехалъ Авигайлица хехлъиялда кӀинусго чед хӀадур гьабуна, гьединго – кӀиго рахълъен чӀагӀдал, щуго бежа-белъараб гӀиялъажо, цо гьитӀинаб къандалъо чӀералъул, кишмишалъул къараб нусго чед, кӀинусго инжиралъул гъал, ва гьеб кинабго хӀамида къана. 19Гьелъ жиндирго рагьдателазда абуна:

«Дида цере-цере а нуж, дун нужеда хадуй ячӀина», – ян.

Амма жиндирго росасда гьелъ щибго бицинчӀо. 20ХӀамидаги рекӀун уней гьелда, цо мугӀрул кӀкӀалахъе жание лъугьарайго, жиндирго чагӀигун вачӀунев Давуд данде ккана. 21Гьеб параялъ Давудица абулеб букӀана:

«Гьале, гӀадада цӀунана дица дов чиясул рехъада букӀараб гӀи-боцӀи, щибго тӀаса камизе биччачӀого. Гьанже лъикӀлъиялъухъ квешлъи гьабуна дос дие. 22Аллагьас балагьалъукье ккезавеги дун, гьаб сордо рогьинегӀан досул хъизан-агьлуялъул цониги бихьинчи дица нахъе тани!» – ян[+].

23Давудида бер чӀвайдал, Авигайл хехлъи гьабун хӀамидаса гъоркье рещтӀана ва, накабазде ккун, нодо ракьалда цузегӀан гьесие къулана[+]. 24Гьесул хӀатӀазда цебе нодоги гӀодоб чӀван, гьелъ абуна:

«Вай, дир бетӀерчӀахъад, дида ккана кинабго гӀайиб. Бегьулеблъун батани, дие, дур лагъалъе, изну кье дуда кӀалъазе; дур лагъалъул рагӀабазухъ гӀенекке[+]. 25Дов Навал абулев квешав чи сан гьавичӀого те абе дир бетӀерчӀахъадица. Жиндирго цӀаралда релълъараб буго досул гӀамалги, – досда цӀар буго ГӀабдал[*] ва гӀантлъиялъул цӀурав вугизеги вуго дов. Дида, дур лагъалдайин абуни, рихьичӀо дир бетӀерчӀахъадица ритӀарал чагӀи.

26Гьанже, дир бетӀерчӀахъад, чияр би гӀодобе тӀеялъукьа ва дурго квераз гӀайибго гьечӀел чагӀиги чӀван рецӀел босиялъукьа мун цӀунарав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] цӀаралхӀа ва дур гӀумруялхӀа, Навалида релълъина тӀолалго дур тушбаби ва дуе квешлъи ургъулелщинал[+]. 27Гьанже босе гьаб дур лагъалъ дуе, дир бетӀерчӀахъадие, босун бачӀараб сайгъат ва дурго чагӀазе кье. 28Гьарула дуда, дур лагъалда тӀаса лъугьаян; БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон рагъал гьарулев дур агьлу БЕТӀЕРГЬАНАС ракӀчӀун щула гьабизе бугелъул. Гьаб дунялалда вугебгӀан мехалъ кинабгӀаги мекълъи дулъ батугеги[+]. 29Мун чӀвазеян абун дуда хадув чи лъугьаниги, дир бетӀерчӀахъад, дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас Жиндирго тахида лъурав пача гӀадин цӀунила мун. Амма дур тушбаби, кварида ран ганчӀал речӀчӀулев чияс гӀадин, ганчӀаллъун хьвагӀун нахъе рала Гьес. 30Цинги, цебеккунго БЕТӀЕРГЬАНАС дур рахъалъ загьир гьабураб лъикӀабщинабги тӀубазабун, мун ГӀизраилалъулго цевехъанлъун гьавураб къо бачӀиндал, 31кигӀан лъикӀаб хӀалтӀи ккана дица гӀадада би гӀодобе тӀечӀого тей ва диего гӀоло рецӀелги босун, гӀайибго гьечӀел чагӀи чӀвачӀел абун вохун вукӀина мун, – ракӀ бухӀизе ва рекӀекълъизе ккараб жо щибниги батиларо цинги. БЕТӀЕРГЬАНАС дир бетӀерчӀахъадие бергьенлъи кьураб къо тӀаде щведал, дун, дур лагъги, кӀочон тоге дуда».

32Гьебмехалъ Давудица абуна:

«Жакъа мун дида данде йитӀарав ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе рецц! 33Гьедин би гӀодобе тӀеялдаса ва рецӀел босиялдаса дун цӀунарай дуда ва дур гӀакълуялда баракат лъеги! 34Амма дуе квешлъи гьабиялдаса дун цӀунарав хӀакъав ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул цӀаралхӀа, мун дида данде гӀедегӀичӀейани, Навалил къавулъ къаси сордо рогьинегӀан цо бихьинчи чӀаго хутӀизе вукӀинчӀебха.

35Парахат рокъое тӀадюсса. Дица дур гьари-мурад тӀубала», – янги абун, гьес гьелъ босун бачӀараб сайгъат къабул гьабуна.

36Авигайл Навалихъе тӀадюссиндал, пачаясул гӀадаб гӀодорчӀейги гӀуцӀун, квана-гьекъеялда ватана гьев. Кутакалда мехтун кепалда вукӀана Навал, гьединлъидал Авигайлица рогьинегӀан цо рагӀи абичӀо гьесда. 37Радал, Навал вигьа-вичараб мехалъ, лъадуца гьесда кинабго бицана. Гьеб лахӀзаталъго гьесул ургьимес цӀоро-гъорона ва ганчӀиде сверарав чи гӀадин лъугьана. 38АнцӀго къо ун хадуб БЕТӀЕРГЬАНАС гӀажал хъвана Навалие ва гьев хвана.

39Навал хванилан рагӀидал, Давудица абуна:

«Дун хӀакъир гьавун кӀалъарав Навалидаса рецӀел босарав БЕТӀЕРГЬАНАСЕ рецц! БЕТӀЕРГЬАНАС дун, Жиндирго лагъ, мекъаб иш гьабиялдаса цӀунана ва Навалил квешлъи гьесде жиндего тӀаде ккезабуна», – ян.

Хадуб Давудица Авигайлида хадур чагӀи ритӀана жиндие лъадилъун ячӀайин гьаригун. 40Давудил чагӀи рачӀана Кармилалде ва гьез Авигайлида абуна:

«Давудица ритӀун рачӀана ниж мун гьесие лъадилъун ячине», – ян. 41Гьей, гӀодоб нодо цун къулана ва данде жаваб гьабун абуна: «Гьале дун, дур лагъ. Дур лагъзадерил хӀатӀал чуризе хӀадурай йиго дун», – ин.

42Авигайл хехлъи гьабун хӀамида рекӀана ва жиндирго щуго гъараващги цадахъ ячун, Давудил вакилзабазда хадуй гьесухъе ине нухде яхъана ва Давудил лъадилъун лъугьана. 43Изреелалдаса АхӀиноамги ячана гьес, ва гьел кӀиялго рукӀана гьесул лъудбилъун[+].

44Давудил лъадилъун йикӀарай Михала гьелъул эмен Шаулица нахъе ячун Галималдаса Лаишил вас Палтие рукъалде кьуна[+].

### 26


Давудица нахъеги Шаулил гӀумру цӀуни

1[•]Зифиял рачӀана Гивеаялде Шаулихъе, ва гьез абуна: «Давуд Ешимоналде балагьараб Хахилаялъул гохӀда вахчун гуревищ вугев?» – ин[+].

2Цадахъ лъабазарго тӀаса рищарал рагъухъабиги рачун, Давуд валагьизе Зиф авлахъалде къокъана Шаул. 3Шаул Ешимоналде балагьун бугеб Хахила гохӀда, нухда гӀагарлъухъ къайи чӀван чӀана. Давудги гьенив мегӀер-гӀалахалдаса гӀебеде вукӀана. Жив валагьизе авлахъалде Шаул вачӀун вугин рагӀидал, 4гъоркьанго хал-шал гьабизе чагӀи ритӀана Давудица ва хӀакъикъаталдаги Шаул вачӀун вукӀин баянлъана.

5Давуд нухде вахъана ва Шаулил[†] рагъухъабазул къайи чӀвараб бакӀалде[†] щвана. Шаул ва Нерил вас, аскаразул бетӀер, Авнер кьижараб бакӀ лъазабуна гьес. Къайи чӀвараб бакӀалъул бакьулъ вегун вукӀана Шаул ва хутӀараб халкъ гьесда сверун бегун букӀана[+].

6Хитияв Ахимелехида ва Церуягьил васлъун кколев Иоавил вац Авишайида цӀехана Давудица: «Шаулил къавулъе дида цадахъ щив вилълъинев?» – абун.

«Дун вилълъина дуда цадахъ», – ин абуна Авишайица[+].

7Давудги Авишайги рилълъана къаси сардилъ аскар бугеб бакӀалде, ва, жиндирго хечги къаданиб къазабун, кьижун вугев Шаул вихьана гьезда. Авнерги рагъухъабиги гьесда сверухъ кьижун рукӀана.

8Авишайица абуна Давудида: «Жакъа Аллагьас дур кверщаликье кьолев вуго дур тушман. Изну кье дие цо хьвагӀараб хечалъ гьев ракьулъ къазавизе. КӀицӀул кьабизе ккезе гьечӀо дица», – ян.

9Амма Давудица Авишайида абуна: «Гьев чӀваге! БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса вищарасде квер борхарав чи тамихӀалдаса ворчӀулевищ[+]? 10ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАЛХӀА, БЕТӀЕРГЬАНАС Жинцаго хъвала гьесие гӀажал, – яги къоял лъугӀун живго хвела, яги рагъде ун гьенив чӀвала,[+] 11амма БЕТӀЕРГЬАНАС цӀунаги дун БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса вищарасде квер борхиялдаса. Гьанже гьесул къаданиса хечги лъадал парччиги босилин ва гьаниса нахъе рилълъинин».

12Давудица Шаулил къаданиса хечги лъадал парччиги босана, ва гьел гьениса нахъе рилълъана; лъидаго щибго бихьичӀо ва рагӀичӀо, цониги чи макьидасаги вигьинчӀо. БЕТӀЕРГЬАНАС гьезда тӀаде гъваридаб макьу бачӀинабун букӀиндал, гьел киналго кьижун ккун рукӀана[+].

13Давуд доб рахъалде вилълъана ва гохӀалъул тӀогьиве вахана. Гьезда гьоркьоб гӀезегӀан манзил букӀана. 14Цинги Давудица Шаулил рагъухъабазде ва Нерил вас Авнериде ахӀана: «Авнер! Дие жаваб кьун кӀалъаларищ цо?» – ян.

«Пачаясул рахӀат хвезабун ахӀдезе ккани мун щив кколев?» – ин жаваб кьуна Авнерица.

15Давудица абуна: «Мун бихьинчи гурищ? Дуда ващадав чи щив вугев ГӀизраилалда? Щайха цинги дурго пачаясул тӀалаб гьабулареб дуца? ГьабсагӀат цо чи вачӀун вукӀанагури гьениве пача чӀвазе! 16ЛъикӀаб иш гьабулеб гьечӀо дуца! ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] цӀаралхӀа, БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса вищарав нужерго пача цӀунуларел нуж хвалие мустахӀикъал руго! Гьанже берал ричӀе нужерго! Кибе араб пачаясул къаданиб букӀараб хеч ва лъадал парччи?»

17Шаулида лъана гьеб Давудил гьаракь букӀин. «Давуд, дир вас, дур гьаракьищ гьаб?» – ин цӀехана гьес.

«У, дир гьаракь буго, дир бетӀерчӀахъаяв пача», – ян жаваб кьуна Давудица. 18Гьес нахъго тӀадеги жубана:

«Щай дир пача жиндирго лагъасда хадув лъугьарав? Щиб дица гьабун бугеб, кинаб такъсиралъе дун гӀайибияв вугев? 19БетӀерчӀахъаяв пача, гӀенекке дир, дур лагъасул, рагӀабазухъ. Мун дида тӀаде БЕТӀЕРГЬАНАС тӀамурав чи ватани, махӀ гьуинаб кьеккенлъун букӀа абе гьеб дие. Амма гӀадамаз тӀамурав ватани, БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе нагӀана батаги гьезие; „чияр аллагьзабазе как-дин гьабизе а“[*], – янги абун БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ирсалдасаги тӀезавун, дун нахъе къотӀун вугелъул гьез. 20Амма гьаб чияр ракьалда, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалдаса рикӀкӀада, дир би гӀодобе унгеги. Дида хадув лъугьун вугев ГӀизраилалъул пача чӀетӀалда хадув лъугьарав чиясда релълъуна; мугӀрул-щобазда мокъокъалда хадув чанахъан гӀадин векерахъдилев вуго гьев дида хадув».

21Цинги Шаулица абуна:

«Дида гӀайиб ккана. Давуд, дир вас, тӀадвусса рокъове. Жакъа дир гӀумру дуе хирияб батана, гьединлъидал дица тӀокӀалъ киданиги дуе зарал гьабиларо. Дун бетӀер сверарав чи гӀадин вукӀана ва кутакалда мекъи ккана»[+].

22Давудица абуна:

«Гьале пачаясул хеч. Дурго гӀолохъабазул цояв витӀе гьаниве гьаб босизе. 23БЕТӀЕРГЬАНАС Жив-жив чиясе гьесул иман-яхӀалда ва ритӀухълъиялда рекъараб гьабула ажру-жаза. Жакъа БЕТӀЕРГЬАНАС мун дихъе кверде кьуна, амма БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса вищарасде квер борхизе дида кӀвечӀо[+]. 24Жакъа дур гӀумру дие хиралъараб гӀадин, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ дир гӀумруги хиралъаги, ва Гьес щибаб балагьалдаса цӀунаги дун».

25Шаулица абуна:

«Давуд, дир вас, баракат лъеги дуда, гьабулебщинаб битӀа-бишун ккаги ва кӀудияб даражаялдеги вахаги мун», – ин.

Цинги Давуд жиндирго нухда ана Шаулги рокъове тӀадвуссана.

### 27


Давудги гьесул чагӀиги пилистимазул ракьалда рахчи

1Давудица пикру гьабуна:

«Ахир-къадги дун дунялалдаса тӀагӀинавичӀого теларо Шаулица. Пилистимазул ракьалде лъутиялдаса лъикӀаб жо щибго букӀинаро дие. Гьебмехалъ ГӀизраилалъул ракь-мухъалда дун ватиялдаса хьулги къотӀун, Шаулица живго тела дун, цинги гьесул квердасаги хвасарлъила», – ян.

2Анлънусавго рагъухъангун цадахъ гьениса вилълъана Давуд Гаталъул пача Маохил вас Ахишихъе[+]. 3Цинги гьевги гьесул рагъухъабиги Ахишил ракьалда Гаталда чӀана. Жив-живасда цадахъ гьесул хъизан-лъималги рукӀана. Давудил кӀиго лъади йикӀана: Изреелалдаса АхӀиноам ва Кармилалдаса Навалил йикӀарай Авигайл[+]. 4Давуд Гаталде лъутанилан хабар щвана Шаулихъе ва гьев тӀокӀав гьесда хадув лъугьинчӀо.

5Давудица Ахишида абуна:

«Бегьулеблъун батани, дур дидехун божилъиги батани, дун жаниве вахъине дие цо гьитӀинаб шагьар кье. Дуда аскӀор пачаясул тахшагьаралда рукӀун щайха нижее?» – ян.

6Гьебмехалъ Ахишица Циклаг абураб шагьар кьуна гьесие. Гьелдаса хадуб Ягьудиялъул пачабазул ихтияралда хутӀана гьеб шагьар. 7Кинабниги лъагӀелгун ункъо моцӀ бана Давудица пилистимазул ракьалда.

8Давудги гьесул чагӀиги, гьениса ун, гешуриязде, герзиязде ва амалекиязде тӀаде чабхъад хьвадана. Гьел рукӀана Шуралъул ва Мисриялъул гӀорхъабазде щвезегӀан ругел ракьазда некӀо заманалдасаго чӀей гьабурал халкъал[+]. 9ТӀаде кӀанцӀарабщинаб бакӀалда[†] я бихьинал, я руччаби, цо чи чӀаго толароан Давудица; гьезул гӀи-боцӀи, хӀамул, варанаби ва ретӀел-кун, щибго нахъе течӀого, бахъулаан ва гьеб кӀудияб давлагун Ахишихъе тӀадвуссунаан.

10Кире чабхъад ун рукӀарал жакъаян Ахишица цӀехедал, Давудица абулаан «ягьудиязул Негевалде», ялъуни «ерахмеэлиязул Негевалде», ялъуни «кениязул Негевалде», – ян[+]. 11«Гьабги добги гьабуна Давудицаянги абун, доз гӀарз бахъизе бегьула», – ян пикруги гьабун, я бихьинав, я цӀуяв, цониги чи чӀаго толароан гьес ва Гаталде асирлъуде вачунароан. Пилистимазул ракьалда вугебгӀан мехалъ гьедин гьабуна Давудица.

12Ахиш божулаан Давудида ва гьесда кколаан: «Гьанже ракӀчӀун рихана гьав ГӀизраилалъул халкъалда, гьединлъидал гьав абадиялъего дир лагълъун вукӀина», – ян.

### 28

1Гьеб заманалда ГӀизраилалда данде рагъизе пилистимазул аскарал ракӀарана. Ахишица Давудида абуна: «Гьайгьай, дуда лъала мунги дур чагӀиги дир аскаргун цадахъ рагъизе кколеблъи», – ян.

2«ЛъикӀ буго! Гьанже лъала дуда дур лагъасул гьунар», – ин жаваб кьуна Давудица.

«Гьедин батани, даимго дирго нукарлъун тела дица мун», – ин абуна Ахишица.


Шаулие ахирияб хӀукму къотӀи

3Шамуил хун вукӀана ва гӀизраилаз хадуб магӀуги бахъун, гьев гьесул гӀагараб шагьар Рамаялда вукъун вукӀана.

Хваразул рухӀазда кӀалъалел ва пал тӀамулел чагӀи гӀизраилазул ракь-мухъалдаса нахъе гъун рукӀана Шаулица[+].

4Пилистимал[†] ракӀарун Шунемалде рачӀана ва гьениб къайи чӀван чӀана. Шаулицаги тӀолалго гӀизраилал данде ахӀана ва Гилбоа мегӀералъул борхалъиялда къайи чӀвана[+]. 5Пилистимазул аскар бихьидал, гӀемер хӀинкъиялъ Шаулил[†] чара къосана. 6БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ ахӀи бан дугӀа гьабизе жувана Шаул, амма БЕТӀЕРГЬАНАС гьесие жаваб гьабичӀо – я макьилъ бицун, я Урималдалъун, я цо авараг гьоркьов ккун[+].

7Цинги Шаулица абуна: «Хваразул рухӀазда кӀалъалей гӀадан ялагье дие, гьелъ щибдай абулаян бихьизе дун гьелъухъе ине вукӀине», – ян.

«Эн-Доралда йиго цо гьединай гӀадан», – ин абуна гьесул чукъбуз.

8Живго лъачӀого вукӀине тӀад батӀияб ретӀелги ретӀун, кӀиго чиги цадахъ вачун нухде вахъана Шаул ва къаси сардилъ гьей гӀаданалъухъе щвана.

«РухӀазда кӀалъай дир цӀаралдасан, ва дица абурав чиясул рухӀ бачӀинабе гьанибе», – ян абуна Шаулица гьелда.

9Амма гьей гӀаданалъ абуна: «Вай, дуда лъалагури Шаулица гьабураб жо! Дос гьаб ракь тун нахъе тӀагӀинаруна хваразул рухӀазда кӀалъалелги палихъабиги. Щайха цинги дунги хваликье ккезайизе дие къор гъолеб дуца?» – ян.

10Цинги Шаул БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] цӀарги бахъун гьедана гьелъие: «ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀаралхӀа, гьаб сабаблъун щибго тамихӀ букӀине гьечӀо дуе», – ян.

11Гьебмехалъ гьей гӀаданалъ цӀехана: «Щив духъе ахӀилев?» – ин.

«Шамуил ахӀе дихъе», – ян абуна гьес.

12Шамуил вихьидал, кӀудияб гьаракь бахъун ккана гьей гӀаданалъул, ва гьелъ абуна: «Щай дуца дун махсароде ккурай? Мун Шаул вуго!» – ян.

13Пачаяс гьелда абуна: «ХӀинкъуге. Щиб дуда бихьулеб бугеб?»

Гьей гӀадамалъ абуна: «Ракьулъа тӀаде цо рухӀ бахъун бачӀунеб бихьулеб буго».

14«Куц-мухъ кинаб бугеб гьелъул?» – ин цӀехана гьес.

«ГӀабаги ретӀарав херав вахъун вачӀунев вуго», – ян абуна гьелъ.

Гьебмехалъ Шаулида бичӀчӀана гьев Шамуил вукӀин ва, гьев икрам гьабун гӀодоб гьумерги цун, гьесие къулана[+].

15Шамуил Шаулида кӀалъана: «Щай дуца дир рахӀат хвезабураб? Щиб гьабизе дуца дун ахӀарав?» – ин.

«Дун кӀудияб балагьалъукье ккун вуго. Дида данде рагъизе рахъун руго пилистимал, амма Аллагьас диде мугъ рехун буго. ТӀокӀаб дие щибго жаваб гьабулеб гьечӀо Гьес – я авараг гьоркьов ккун, я макьилъ бицун. Гьединлъидалин дица мун ахӀарав – щибдай гьабун лъикӀан дуца дида бицине букӀине», – ян абуна Шаулица[+].

16Шамуилица жаваб гьабуна:

«БЕТӀЕРГЬАНАС дуде мугъги рехун дургун тушманлъи ккун батани, дие щай дуца суалал кьолел? 17БЕТӀЕРГЬАНАС, дунги гьоркьов ккун, цебеккунго бицун букӀараб рагӀи тӀубазабулеб буго. БЕТӀЕРГЬАНАС дур хъатикьа нахъе бахъана пачалъи ва дур халкъалъул цоясе, ай Давудихъе кьуна[+]. 18Аллагьасул гьелегьараб ццин дуца амалекиязда тӀаде гьулчичӀолъиялъ ва гьедин БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амру дуца тӀубазабичӀолъиялъ гьабураб буго БЕТӀЕРГЬАНАС дуе жакъа гьаб кинабго[+]. 19ЦохӀо мун гуревги, ГӀизраилго цадахъ пилистимазухъе кьезе буго БЕТӀЕРГЬАНАС, ва мунги дур васалги метерго дида аскӀоре, хваразул дунялалде ккезе руго. Гьединго гӀизраилазул аскарги пилистимазухъе кверде кьезе буго БЕТӀЕРГЬАНАС»[+].

20Гьеб параялъ, Шамуилил рагӀабаз кутакалда хӀинкъизавурав Шаулил къаркъала чвархъан гӀодоб речӀчӀана. ТӀубараб сордо-къоялъ кӀалдиб жоги лъун букӀинчӀелъул, черхалда рухӀ хутӀичӀо гьесул. 21Гьей гӀадан Шаулида аскӀоегӀан къана ва, гьесда чӀун бугеб къо бихьидал, гьелъ абуна:

«Дун, дур лагъ, духъ гӀенеккана. Дирго гӀумру бичун дуца абураб гьабуна. 22Гьанже, бегьулеб батани, мун дихъги гӀенекке, ва изну кье дуда цебе чадил мочӀу лъезе. Нухде вахъиналда цебе гьаб чед кванай дудего рухӀ бачӀине букӀине», – ян.

23Щибго кваназе гьечӀилан жаваб гьабуна гьес. Амма гьесул чагӀазги гьей гӀаданалъги гӀемер гьаридал, гьев, чӀарбидаса тӀаде вахъун, бусада гӀодов чӀана.

24Гьей гӀадамалъул букӀана цо кьарияб, рокъоб тун хьихьараб бече ва, хехлъи гьабун гьебги хъун, хьагинибе ккезабуна гьелъ. Гьединго ролъ босана ва гьебги буцун реччеб гъорлъ гьечӀел чадал режана. 25Хадуб гьеб кинабго Шаулида ва гьесул чагӀазда цебе лъуна, ва гьел квана-гьекъана. Гьебго сордоялъ гьел гьеб бакӀалдаса[†] нахъе ана.

### 29


Давуд жидерго рагъулъ гӀахьаллъи пилистимазе къабуллъичӀолъи

1Апекалде данделъана тӀолалго пилистимазул аскарал; гӀизраилал Изреелалда бугеб иццухъе данделъана. 2Пилистимазул церехъаби, нус-нус ва аза-азар чиясдасан гӀуцӀарал рагъухъабазул къокъабигун, цере-цере унел рукӀана; Давудги гьесул чагӀиги Ахишгун цадахъ гьезда хадув унев вукӀана.

3Пилистимазул аскаразул бутӀруз цӀехана: «Гьал жугьутӀал щиб гьабулел гьанир?» – ин.

Ахишица жаваб кьуна: «ГӀизраилалъул пача Шаулил[†] хъулухъчилъун вукӀарав Давуд вуго гьев! ЛъагӀалидасанги цӀикӀкӀун мех бана гьес дида аскӀоб ва Шаулги тун вачӀаралдаса нахъе дида гьесулъ щибго къабихӀлъи бихьичӀо».

4Амма пилистимазул аскаразул бутӀрузул ццин бахъана гьесде ва гьез гьесда абуна:

«Нахъе витӀе гьев чи. Гьесие дуца бихьизабураб бакӀалде[†] тӀадвуссине виччанте гьев. Гьев нилъеда цадахъ рагъде вахъине бегьуларо, гурони, рагъул завалалда гьев нилъеда данде вахъине вуго. Жиндирго пачагун рекъезе вукӀине нилъер чагӀазул бутӀрулги росун вачӀиналдаса лъикӀаб жо щибдай гьесие букӀина? 5Гьев Давудие гурищ доз кьурди-кӀанцӀиялда кучӀдул ахӀулел рукӀарал:

„Азаразда тӀад бергьенлъи босарав – Шаул,
анцӀазаразда тӀад бергьенлъи босарав – Давуд!“ – абун?»[+]

6Ахишица Давуд аскӀове ахӀана ва гьесда абуна: «ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАЛХӀА, мун ритӀухъав чи вукӀиналда божула дун ва дир аскаразда цадахъ мун вукӀиналдаса разиявги вуго дун. Мун дихъе вачӀараб къоялдаса нахъе жакъа къоялде щвезегӀан дида дулъ щибго къадараб жо бихьичӀо, амма гьал церехъабазул божилъи гьечӀо дуда. 7Гьанже, гьал пилистимазул церехъабазул ццин бахъинабичӀого, мун парахат тӀадвусса».

8Цинги Давудица абуна: «Щиб дица гьабун бугеб? Дун духъе вачӀараб къоялдаса нахъе гьанжелъизегӀанги щибго тӀекълъи дилъ батанищ? Щай дир бетӀерчӀахъадил тушбабигун вагъизе дун ине бегьуларев?» – ин.

9Ахишица жаваб кьуна: «Дида лъала мун Бичасул малаикгӀанги вацӀцӀадав чи вукӀин, амма пилистимазул аскаразул бутӀруз абулеб буго мун нижеда цадахъ рагъде виччазе бегьуларин[+]. 10Гьединлъидал, мунги дуда цадахъ рачӀарал чагӀиги радалго тӀаде рахъа. ХъахӀлъи барабго тӀадеги рахъун, нахъе а», – ян.

11Давудги гьесул чагӀиги радалго тӀаде рахъана пилистимазул ракьалде тӀадруссине; пилистимал[†] Изреелалдехун ралагьун ана.

### 30


Давудица амалекияздаса рецӀел боси

1Давудги гьесул рагъухъабиги лъабабилеб къоялъ щвана Циклагалде.

Амалекиял тӀаде кӀанцӀун ратана Негевалде ва Циклагалде. Амалекияз Циклагалда хвалил цӀа бакана[+] 2ва, гьитӀинал-кӀудиял батӀалъи гьечӀого, киналго руччабиги лъималги асирлъуде рачана. Гьез цо чи чӀвачӀо гьезул, амма жидедаго цадахъ асир гьарун рачун ана киналго.

3Давудги гьесул чагӀиги Циклагалде щваралго, гьезда бихьана Циклаг цӀадуца бухӀун букӀин ва гьезул лъудбиги лъималги ккун рачун ун рукӀин. 4Гьебмехалъ кӀудияб магӀил гьаракь бахъана гьениб, ва сваказегӀан гӀодана Давудги гьесул халкъги. 5Давудил кӀияйго лъадиги асир гьаюн йикӀана – Изреелалдаса АхӀиноам ва Кармилалдаса Навалида йикӀарай Авигайл[+]. 6Къварилъиялъ рачел къана гьанже Давудида, щайгурелъул жидерго лъималазул рухӀелалъ чара бухӀараб халкъалъ цадахъ рахъун гьев ганчӀица чӀвазехъин вукӀана. Амма жиндирго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасде лъураб хьулалъ къвакӀизавуна гьев.

7Гьебмехалъ Давудица Ахимелехил вас кашиш[†] Авиатарида абуна: «Эфод[†] босе дихъе», – ян.

Авиатарица гьеб босун бачӀана[+]. 8Цинги Давудица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] амру цӀехон дугӀа гьабуна: «Вахъун лъикӀдай дун доб боялда хадув? Дозда хадув гӀунтӀизе бажариладай дида?» – янги абун.

«Дозда хадув а. Мун ракӀчӀун дозда хадув гӀунтӀизе вуго ва дозухъа кинабго нахъе бахъизе буго», – ян жаваб кьуна БетӀергьанас.

9Цинги, анлънусавго рагъухъанги цадахъ вачун, Бесор лъарахъе къокъана Давуд; цо-цоял гьенир чӀана[+]. 10Амма Давудги ункънусго чиги амалекиязда хадур ана; гӀемер свакаялъ кӀинусго чиясда лъар бахине кӀвечӀо.

11Авлахъалда цо мисрияв ватана гьезда, ва гьез гьев Давудихъе щвезавуна. Гьесие кваназе квенги гьекъезе лъимги, 12инжиралъул къараб чадил рекелги, кӀиго хъат кишмишалъулги кьуна. Квана-гьекъон хадув гьев вигьа-вичун вачӀана; гьес лъабго сордо-къоялъ кӀалдиб квен лъун букӀинчӀо.

13Цинги Давудица гьесда цӀехана: «Мун лъил ва киве унев чи кколев?» – абун.

Гьес жаваб кьуна: «Дун мисрияв вуго, цо амалекиясул лагъ ккола дун. Дун унтун лъабгониги къо байдал, гьес рехун тана. 14Ниж керетиязул Негевалде, ягьудиязул цо-цо ракьазде ва Халевил Негевалде чабхъаде ун рукӀана. Циклагги тӀубан бухӀана нижеца»[+].

15Давудица гьесда абуна: «Дозул бо бугеб бакӀалде[†] ниж щвезаризе рази вугищ мун?» – ин.

Гьелъие жавабалъе мисрияс абуна: «Дун чӀвачӀого телилан ва дир хважаинасухъе тӀадвуссинавиларилан Аллагьасул цӀарги бахъун мун дие гьедани, дица мун дозул бо бугеб бакӀалде вачина», – ян[+].

16Гьедин гьесда цадахъ амалекиял ругеб бакӀалде щведал, гьел ратана авлахъ цӀун гӀодор чӀун сухӀмат-кепалда квана-гьекъолел, щайгурелъул гьезие пилистимазул ва ягьудиязул ракьаздасан гӀемер кӀудияб давла щун букӀиндал. 17МаркӀачӀул гӀужалда тохлъукьего гьезде тӀаде кӀанцӀана Давуд ва нахъисеб къоялъул бакъанигӀужалде щвезегӀан вагъана цадахъ жиндирго рагъухъабигун. Варанабазда тӀаде кӀанцӀун лъутун арав ункънусго гӀолохъанчи гурони, тӀокӀалъ цониги инсан ворчӀичӀо амалекиязул.

18Амалекияз хъамун ун букӀарабщинаб жо нахъе бахъана Давудица ва кӀияйго лъадиги хвасар гьаюна. 19Амалекияз хъамун ун букӀарабщинаб боцӀи-рикъзи, я кӀудияб, я гьитӀинаб, щибго тӀаса камичӀого, кинабго тӀадбуссинабуна Давудица: лъимал рукӀа, къайи-къоно букӀа ва цогидаб букӀа. 20Гьединго Давудица гьезул кинабго гӀи-боцӀиги бачана ва цогидаб боцӀуда цебе къотӀана гьеб; гьесул чагӀаз абулеб букӀана гьаб Давудил давла бугилан.


Давла киназдаго гьоркьоб бикьа-къотӀи

21Свакараб свакаялъ Давудида цадахъ вилълъине бажаричӀев ва Бесор лъарахъ тарав кӀинусго чиясухъе тӀадруссана Давудги гьесул гӀадамалги. Гьал рачӀунел рихьидал, гьел данде рахъун рачӀана ва Давудица гьезие салам кьуна. 22Амма Давудида цадахъ ун рукӀаразда гьоркьоса цо-цо ракӀхъубал ва нахъегӀанал чагӀаз абуна:

«Нилъеда цадахъ рилълъинчӀел гьезие гьаб давлаялда гьоркьоса щибго кьезе гьечӀо. Жив-живас жинди-жиндир лъадиги лъималги рачун нахъе а абе», – ян.

23Давудица абуна:

«Бегьуларо дир вацал, БЕТӀЕРГЬАНАС нилъер кверде кьураб жоялда тӀад кверщел гьабуге. БетӀергьанас цӀунана нилъ, ва нилъеда тӀаде кӀанцӀун букӀараб аскарги нилъер кверде кьуна. 24Гьадинаб къоялъ нужеца бицунеб хабар щиб? Къайи-къоногун таразулги рагъде аразулги бутӀа цо букӀине буго; киназего бащад бикьизе ккола», – ян[+].

25Гьелдаса нахъе гьеб къанунлъун чӀезабуна Давудица; жакъа къоялъги гьеб гьедин буго.

26Циклагалде щведал, Давудица жиндирго гьудул-гьалмагъзабазе ва Ягьудиялъул церехъабазе давлаялъул цо-цо бутӀа битӀана: «Гьале БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ тушбабазухъа бахъараб давлаялдаса нужееги сайгъат», – инги абун.

27Гьес церехъабазе сайгъатал ритӀарал бакӀал кколаан: Бет-Эл, Рамот-Негев, Ятир, 28АрогӀер, Сифмот, Эштемоа, 29Рахал, ерахмеэлиязул ва кениязул шагьарал,[+] 30Хормагь, Бор-Ашан, Атах, 31Хеврон ва жиндирго чагӀигун Давуд сверанщинал бакӀал.

### 31


Шаул ва гьесул васал хвей

1Гьеб заманалда пилистимаз ГӀизраилалда тӀаде гьужум гьабуна; гӀизраилал гьезукьа лъутун унелъул Гилбоа гохӀда гӀемерал рагъухъаби хвана[+]. 2Шаулидаги гьесул васаздаги тӀаде лъугьана пилистимал,[†] ва гьез гьесул васал Ионатанги Авинадавги Малхи-Шуаги чӀвана[+]. 3Шаулида сверухъги гӀасияб рагъул кор боркьана. ЧӀорбутӀчагӀаз гӀужие восана Шаул, ва гьез речӀчӀарал чӀораз кутакалда захӀматго лъукъана гьев.

4Цинги Шаулица жиндирго ярагъ баччулев чиясда абуна: «Дурго хвалченги бахъун, дун чӀвай, рачӀун гьал суннат гьабичӀезул хвалчабаз дун инжит гьавиларедухъ».

Амма гьесул ярагъ баччулев чи кутакалда хӀинкъана ва гьедин гьабизе кӀвечӀо гьесда. Гьебмехалъ Шаул, бахъун жиндирго хвалченгун, гьелда тӀаде щапана[+]. 5Шаул хваравлъи бихьидал, гьесул ярагъ баччулев чиги щапана жиндирго хвалчада тӀаде ва гьесда цадахъ хвана. 6Гьедин хвана Шаул, гьесул лъабго вас ва ярагъ баччулев чи. Киналго гьесул рагъухъабиги хвана гьебго къоялъ.

7ГӀизраилазул аскарал щущахъ ран рукӀин ва Шаулги гьесул васалги чӀван рукӀин бихьидал, Иорданалъул[†] доб цояб рахъалда рукӀарал гӀизраилал, рехун тун жидерго шагьаралгун, лъутун ана. РачӀун пилистимаз ккуна цинги гьел шагьарал.

8Нахъисеб къоялъ хваразул хутӀа-тараб жо бакӀаризе[†] рачӀарал пилистимазда Гилбоа гохӀда щапарал Шаулги гьесул лъабавго васги ратана. 9Гьебмехалъ гьез Шаулил[†] бетӀер къотӀана ва гьесда тӀаса ярагъ бахъана. Цинги киса-кирего пилистимазул ракьазде, гьезул аллагьзабазул рокъоб ва тӀолабго халкъалда гьоркьоб гьелъул хӀакъалъулъ гӀакӀа ахӀизе, гьеб хабарги босун чагӀи ритӀана[+]. 10Гьесул ярагъ гьез Ашторатил[†] рокъоб лъуна, гьесул къаркъалаги Бет-Шеаналъул къадада чӀвана.

11Пилистимаз Шаулие гьабураб жо рагӀараб мехалъ, ГилгӀадалда бугеб Иавеш шагьаралъул[+] 12тӀолалго бахӀарзал нухде рахъана. ТӀубараб сордоялъ лъалхъичӀого рилълъун ана гьел, ва гьез Бет-Шеаналъул къададаса Шаулилги гьесул васазулги жаназаби гӀодоре рахъана. Цинги гьез гьел, Иавешалдеги росун, рухӀана[+]. 13Гьезул рукьбиги гьез Иавешалда тамарискалъул гъотӀода гъоркь рукъана[†] ва анкьго къоялъ кӀал ккуна[*].

## 2 Пачаби

### 2 Пачаби

2 Пачаби


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]


### ЦеберагӀи


Пачабазул КӀиабилеб тӀехь


ЦеберагӀи

ЖугьутӀазул гӀадаталда рекъон, Пачабазул ТӀоцебесеб тӀехьалдаго гӀадин, гьаб тӀехьалдаги «Шамуилил тӀехьилан» абула, щайгурелъул Давудида, гьев пачалъун гьавун, зайтуналъул нах Шамуил аварагас бахиндал. Гьаб тӀехьалда бицуна Давуд пачалъун вахъиналъул ва гьес ГӀизраилалъе гьабураб нухмалъиялъул хӀакъалъулъ. Цин гьев цохӀо Ягьудал къавмалда тӀад пачалъун вахъана (1-4 бетӀ.), хадуб гьесул пачалъи ГӀизраилалъул цогидал къавмазда тӀадги тӀибитӀана (5-20 бетӀ.). Гьаб тӀехьалда жидер хӀакъалъулъ бицен гьабулел ругел лъугьа-бахъинал ккана цебесеб эраялъул анцӀила цоабилеб гӀасруялъул ахиралда – анцӀабилеб гӀасруялъул авалалда.

ТӀехьалда аслияб кӀвар буссинабун буго Давудилги гьесул васазулги гьоркьоблъабазде, щайгурелъул гьеб суал пачаясул ирсалда хурхараб букӀиндал. 21-24 бутӀрузда бицунеб буго Давудил пачалъиялда хурхарал батӀи-батӀиял лъугьа-бахъиназул хӀакъалъулъ, амма гьаб тӀехьалда гьел заманалъул тартибалда лъун гьечӀо.

Давудил пачалъиялъул заманалда ккана ГӀизраилалъул букӀинеселъе кӀудияб асар жинца гьабураб, кӀвар цӀикӀкӀараб кӀиго иш:

1. Давудица Иерусалим кверде боси. Гьелдаса хадуб гьеб ГӀизраилалъул тахшагьарлъун ва мукъадасаб шагьарлъун лъугьана. Жакъа къоялъги дунялалдаго цӀар рагӀараб шагьарлъун ккола Иерусалим.

2. ГӀизраилалъул пачалъиялъул тахида цохӀо Давудил наслу букӀине бугин абун Аллагьас Давудие рагӀи кьей. Гьелдаса хадуб, ГӀизраилалда тӀад пачалъи гьаби цохӀо Давудил наслуялъе гурони хӀалалаб букӀинчӀо.

Давуд пачалъун тей (2 Пач. 1:1–5:5)
Давуд Ягьудиялъул пачалъун тасдикъ гьави (2 Пач. 1:1–4:12)
Давуд тӀолабго ГӀизраилалъул пачалъун тасдикъ гьави (2 Пач. 5:1-5)
Давудил бахӀарчиял ишал ва гьесул бергьенлъаби (2 Пач. 5:6–10:19)
Иерусалим тахшагьарлъун гьаби; КъотӀиялъул гъамас гьенибе боси (2 Пач. 5:6–6:23)
Аллагьас Давудие гьесул пачалъиялъул гӀаркьел абадул абадиялъего щула гьабилин рагӀи кьей (2 Пач. 7:1-29)
Давудил гьунарал (2 Пач. 8:1–10:19)
Давудил такъсир ва гьелъул хӀасилал (2 Пач. 11:1–20:26)
Давудги Батшебаги (2 Пач. 11:1–12:31)
Давудил васазул такъсирал; Авессаломил питна (2 Пач. 13:1–19:8)
Давудихъе пачалъи тӀадбуссинаби (2 Пач. 19:8–20:26)
Давудил пачалъиялъул ахирал соназул лъугьа-бахъинал; халкъалъул хъвай-хъвагӀай гьаби ва Давудие жаза (2 Пач. 21:1–24:25)

### 1


Шаул чӀван вугин хабар бачӀуна Давудихъе

1Шаул хун хадуб заманалде, амалекиязда тӀад бергьенлъиги босун, Давуд Циклагалде тӀадвуссана, ва гьениве щун гьес кӀиго къо бан букӀана[+]. 2Лъабабилеб къоялъ Шаулил[†] аскаралъул къайи чӀвараб рахъалдасан цояв вачӀана бихъун ретӀелгун ва ботӀроде хӀатӀги щван. Давудида аскӀове щведал, гьев гьесда цеве гӀодоб бетӀер чӀван къулана.

3«Мун киса вачӀунев чи?» – ян цӀехана Давудица.

«Дун гӀизраилазул аскариязул цояв вуго, лъутун хвасарлъарав», – ин жаваб кьуна гьес.

4«Щиб ккараб? Бице дида!» – ян абуна Давудица.

«Рагъулъ аскариял щущахъ рана. ГӀемераб халкъ гъурана гьениб. Гьединго Шаулги гьесул вас Ионатанги чӀвана», – ян бицана гьев чияс.

5Давудица гьеб хабар босун вачӀарав чиясда цӀехана: «Шаулги гьесул вас Ионатанги хун рукӀин кин дуда лъараб?» – ин.

6«Дун Гилбоа магӀарде тӀаде щведал, гьенив Шаул вихьана дида жиндирго хечалда тӀаде ккун. Чолгьакалги чотӀахъабиги досда тӀаде гӀагарлъулел рукӀана[+]. 7Нахъехун валагьун дун вихьидал, дос диде ахӀана. „Щиб бокьун бугеб?“ – ин цӀехана дица. 8Дос мун щив кколевин цӀехедал, амалекияв вугин жаваб кьуна дица. 9Гьебмехалъ дос дида абуна: „АскӀовеги вачӀун дун чӀвай! Дун хвалил гӀазабалда вуго, амма рухӀ бахъизе кӀолеб гьечӀо“, – ян. 10Цинги аскӀовеги ун дица чӀвана дов, щайгурелъул додин квешго лъукъарав чи кингоги чӀаго хутӀуларевлъи лъалеб букӀиндал дида. Досул ботӀрода букӀараб тажги рукьалда букӀараб рахасги гьале дица духъе, дир бетӀерчӀахъадихъе, босана».

11Гьебмехалъ Давудица ва гьесда цадахъ рукӀаралщиназ тӀад букӀараб ретӀел бихъана[+]. 12Шаулида, гьесул вас Ионатанида, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] аскаралда ва ГӀизраилалъул халкъалда хадуб, кӀалги ккун, къасилъизегӀан магӀу бахъана гьез – гӀемерал чагӀи чӀван рукӀиндал гьеб рагъулъ. 13Цинги гьеб хабар босун вачӀарав чиясда Давудица цӀехана: «Мун киса кколев?» – ин.

«КъватӀиракьалдаса амалекиясул вас вуго дун», – ин жаваб кьуна гьес.

14«Кинха мун хӀинкъичӀев БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса вищарав пачаясде квер борхизе?» – ян абуна Давудица[+].

15Жиндирго рагъухъабазул цоявги ахӀун, Давудица абуна: «ЧӀван рехе гьав чи!» – ян.

Рагъухъанас гьев чӀвана. 16Гьев амалекиясухъги валагьун, Давудица абуна: «Дуца гӀодобе тӀураб бидул хӀакъ дурго ботӀроде ккана. БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса вищарав пача чӀваялъе нугӀлъун мунго дудаго данде чӀана».


Шаулидаги Ионатанидаги хадуб Давудица магӀу бахъи

17Шаулида ва Ионатанида хадуб магӀу бахъун гӀемерав гӀодана Давуд. 18Ягьудиялъул жамагӀаталдаго малъе гьаб магӀуйин лъазабуна Давудица («Муъминчиясул ТӀехьалда» хъван буго гьеб):

19«Вай, ГӀизраил! Дур мугӀрузул тӀогьиб паналъана дур чӀухӀи!
Огь, къанщанагури багьадурзаби!

20Бицунге Гаталда,
Лъазабуге Ашкелоналъул къватӀахъ;
Пилистимазул ясал разилъуге абе,
Суннат гьабичӀезул[*] руччаби релъанхъуге абе![+]

21Гилбоаялъул мугӀрул,
ТӀокӀалъ я щуб, я цӀад бихьугеги нужеда,
Щибго бижугеги нужер хурзабахъ;
БахӀарзазул хъалхъан гӀодоб бортарал,
ТӀокӀаб нах бахине гьечӀеб Шаулил хъалхъан[+].
22Къуватал тушбабазул би гьекъечӀого, лебалазул гьан кваначӀого Ионатанил хеч тӀадбуссунароан;
Шаулицаги хвалчен гӀадада хьвагӀулароан.
23Шаулги Ионатанги!
Киназего хириял, жидер гӀумру берцинал,
Хвалилъги ратӀалъичӀел!
ХъергъугӀанги тириял,
ГъалбацӀгӀанги къуватал!

24ГӀизраилалъул ясал,
Шаулида хадуб магӀу гьабе гьанже гӀодор ккезегӀан,
Дарай-гӀатӀласалъул чӀухӀараб ретӀел чӀезабун,
Месед тӀад бекьарал берцинал гурдал ретӀун нуж къачӀарав!

25Огь, къанщана рагъулъ чанги бахӀарчи!
Дур мугӀрузул тӀогьив къанщана Ионатанги.

26Вай дир вац Ионатан, къварилъиялъ къвалги бан хутӀана гьанже дун!
Мун дие цӀакъ хирияв вукӀана.
Дур гьудуллъи дие букӀараб гьуинаб, –
Йокьулелъул балагьиялдасаги гьуинаб[+].

27Огь, къанщанагури багьадурзаби!
Бесдаллъана гьанже гьезул ярагъги!»

### 2


Давуд Ягьудиялъул пачалъун вахъин

1Цодагьаб заман ун хадуб Давудица БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ вуссун дугӀа гьабун, Гьесда цӀехана: «Я дир БЕТӀЕРГЬАН, ягьудиязул кинаб букӀаниги шагьаралде ине бегьиладай дун?»

«А», – ян абуна БетӀергьанас.

Цинги Давудица цӀехана: «Киве инев?»

Гьес жаваб кьуна: «Хевроналде», – ян.

2КӀияйго лъадиги цадахъ ячун – Изреелалдаса АхӀиноам ва Кармилалдаса Навалида йикӀарай Авигайл – Давуд гьениве гочана[+]. 3Жив-живасул хъизан-лъималгун цадахъ жиндирго чагӀиги рачана Давудица ва Хевроналда чӀел гьабуна[+]. 4Ягьудал къавмалъул[†] чагӀи рачӀана гьенире ва Давуд Ягьудал къавмалда тӀад пачалъун тасдикъ гьавун, гьесда зайтуналъул нах бахана.

ГилгӀадалда бугеб Иавеш шагьаралъул жамагӀаталъ Шаулил[†] жаназа хабалъ букъанин абун хабар Давудихъе щведал,[+] 5гьес вакилзаби ритӀана ГилгӀадалъул Иавешалъул жамагӀаталъухъе хадусеб каламгун:

«БЕТӀЕРГЬАНАС баракат лъеги нужеда, нужер пача Шаулил гьедин адаб-хӀурматги гьабун, гьесул жаназа хабалъ букъаралъухъ. 6Гьанже нужееги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] гурхӀел-цӀоб гӀатӀилъаги! Дицаги нужее кӀвараб лъикӀлъи гьабила гьеб иш нужеца гьабуралъухъ. 7Гьанже нуж щулалъе ва къвакӀун чӀа. Нужер пача Шаул хвана, амма Ягьудал къавмалъ жиндаго тӀад пачалъун дун тасдикъ гьавун вуго».


Иш-Бошет ГӀизраилалъул пачалъун вахъин

8Амма Нерил вас, Шаулил аскаралъул бетӀер, Авнерица Шаулил вас Иш-Бошет вачун вачӀана Маханаималде,[+] 9ва гьес гьев ГилгӀадалда, Ашуриялда, Ефраималда, Изреелалда, Буняминида ва тӀолабго ГӀизраилалда тӀад пачалъун гьавуна.

10Шаулил вас Иш-Бошетица кӀикъого сон бан букӀана ГӀизраилалъул пачалъун вахъараб мехалъ ва кӀиго соналъ пачалъи гьабуна гьес. ГӀицӀго цохӀо Ягьудал къавмалъ гурони Давудил рахъ кквечӀо. 11Кинабниги анкьго лъагӀелгун анлъго моцӀалъ пачалъи гьабуна Давудица Ягьудал къавмалда тӀад Хевроналда[+].


Давудида ва Шаулил гӀагарлъиялда гьоркьоб кьал байбихьи

12Цо къоялъ Нерил вас Авнер вачӀана Маханаималдаса Гаваоналде Шаулил вас Иш-Бошетил чукъбигун цадахъ. 13Давудил чукъбигун цадахъ Церуягьил вас Иоавги вахъана гьезда данде ва гьел Гаваоналъул хӀорихъ дандчӀвана. Цоял хӀорил гьаб рахъалда, цогидал хӀорил добаб рахъалда чӀана.

14Цинги Авнер кӀалъана Иоавида: «Риччанте нилъеда цере нилъер гӀолохъаби цоцалъ рагъизе!» – ян.

Иоавица жаваб гьабуна: «ЛъикӀ буго! Риччанте рагъизе».

15Шаулил вас Иш-Бошетил рахъалъ анцӀила кӀиго буняминияв ва Давудил рахъалъги анцӀила кӀиго чи цоцада данде рахъана. 16Гьел цоцалъ речӀчӀана ва жив-живас дандиясул бетӀерги ккун хьолболъ ханжар къазабуна; къоло ункъавго чи цоцаца чӀван цадахъ гӀодор лъуна. Гьелдаса хадуб, Гаваоналда бугеб Хелкат Гьацурим[*] абун цӀар тана гьеб бакӀалда.[†]

17ГӀасияб рагъ ккана гьениб доб къоялъ, ва Давудил чагӀаз Авнерги гьесда цадахъ рукӀарал гӀизраилалги щущахъ риххизаруна.

18Церуягьил лъабго вас вукӀана гьенив: Иоав, Авишай ва Асаил. Асаил цӀакъ хӀетӀ гӀедерав чи вукӀана. ГӀалхул чан гӀадин векерулаан гьев[+]. 19Авнерида хадув вортана Асаил ва, дове-гъове сверичӀого, гьесул лъалкӀккун векерана. 20Нахъехунги валагьун, мунищ Асаилилан цӀехана Авнерица. Дун вугоян жаваб кьуна гьес.

21Цинги Авнерица абуна: «Я кваранаб, я квегӀаб рахъалде вуссун, цоги чи валагье дуего ва гьесул ярагъ-къолденги босе давлаялъе», – ян.

Амма Асаилица гьеб рагӀи къабул гьабичӀо ва гьесда нахъаса вичӀичӀо. 22Нахъеги абуна Авнерица: «ТӀаса вичӀа! Мунги чӀван дур вац Иоавил бадиве кин дун балагьилев?» – ин.

23Амма Асаил гьесда нахъаса вичӀичӀо. Гьебмехалъ, кьурун нахъехунги вуссун, Авнерица бахъун хеч къазабуна гьесул чохьолъ; хеч гьесул мугъалда нахъасан баккана ва гьев, гӀодовги речӀчӀун, гьеб бакӀалдаго хвана. Асаил чӀвараб бакӀалдасан уневщинав рагъухъан гьесул жаназаялда аскӀов лъалхъулев вукӀана.

24Иоавги Авишайги Авнерида хадур лъугьана. БакътӀерхьуда, Гаваоналъул гӀалхуде унеб нухда, Гиахалда дандбитӀун бугеб Аммагь гохӀде щвана гьел. 25Буняминиял данделъана Авнерида сверухъ; рагъулаб къокъаги гӀуцӀун гьел цо гохӀил тӀогьиги ккун чӀана.

26Цинги Авнерица Иоавиде ахӀана: «Абадиялъго рагъ-кьалалдайищ нилъ рукӀинел? Дуда лъалагури гьелъул хӀасил кьогӀаб гурони кколареблъи? Кида дуца дурго чагӀазда абизе бугеб нужерго вацал жалго теян?»

27Гьебмехалъ Иоавица абуна: «ХӀакъав Аллагьасул цӀаралхӀа! Дуца гьеб рагӀи абичӀебани, сордо рогьинегӀан гӀодоре руссине рукӀинчӀо дир рагъухъаби»[*].

28Иоавица суралъубе пуна ва рагъ къотӀизабуна.[†] ТӀокӀалъ гьел гӀизраилазда хадур лъугьинчӀо ва гьелгун рагъичӀо.

29Авнерги гьесул рагъухъабиги тӀубараб сордоялъ рилълъана Иорданалъул[†] расалъи къотӀун ва, Иордан гӀорги бахун, къадемех гӀагарлъулеб заманалда тӀадруссун Маханаималде щвана. 30Авнерилгун рагъ къотӀизабун хадуб, Иоавица тӀолалго рагъухъаби ракӀарана, ва, Асаил рикӀкӀинчӀого, гьезда гьоркьоса анцӀила ичӀго чи камун ватана. 31Давудил рагъухъабазин абуни, буняминиязул ва Авнерил чагӀазул лъабнусиялда лъабкъого чи чӀвана гьеб къоялъ. 32Гьез Асаилил жаназа Бет-Лехемалда бугеб гьесул умумузул хабалалъ букъана. Иоав жиндирго чагӀигун гьеб сордоялъго нухде вахъана ва рогьалил гӀужалъ Хевроналде тӀадвуссана.

### 3

1Давудилги Шаулилги[†] гӀагарлъиялда гьоркьоб халат бахъараб тушманлъи ккана. Давудил тӀадеялдаса тӀаде къуват цӀикӀкӀунеб букӀана, Шаулил гӀагарлъиялъулин абуни – дагьлъулеб букӀана.


Давудил васал

2Давудие Хевроналда анлъго вас гьавуна:

Изреелияй АхӀиноамие гьавуна гьесул тӀоцевесев вас, гьесда цӀарги Амнон букӀана;[+]
3кӀиабилев вас Килеав гьавуна Кармилалдаса Навалида йикӀарай Авигайлие;
Давудил лъабабилев вас – Авессалом, гьесул эбелалда цӀар букӀана Мааха – Гешуралъул пача Талмайил яс кколаан гьей;[+]
4ункъабилев вас – Хагитица гьавурав Адонияв;
щуабилев – Авиталица гьавурав Шефатиягь;[+]
5анлъабилев – Давудил лъади Эглае гьавурав Итреам. Хевроналда вукӀаго гьавуна Давудие гьев анлъавго вас.


Авнерица Давудил рахъ кквей

6Шаулилги Давудилги гӀагарлъиялда гьоркьоб тушманлъи букӀарабгӀан заманалъ Шаулилазда гьоркьоб Авнерил къуват цӀикӀкӀана. 7Шаулил гъараваш-чӀужу йикӀана Рицпа абулей, гьейги – Аягьил яс. Цо къоялъ Авнерида кӀал гьикъун кӀалъана Иш-Бошет:

«Дир инсуе йикӀарай гъаравашалъухъе щай мун хьвадулев?»[+]

8Авнерил кутакалда ццин бахъана Иш-Бошетил рагӀуда ва гьес Иш-Бошетида абуна:

«КъватӀул таращиланищ дуда дун ккарав? Дица ягьудиязул рахъ ккун бугищ? Дур эмен Шаулил хъизан-къаялъе, гьесул вацазе ва гьудул-гьалмагълъиялъе ритӀухълъи цӀунун чӀана дун, мунги Давудихъе кверде ккезе виччачӀо дица! Гьанже цо кинаялиго чӀужугӀадан сабаблъун диде гӀайиб гьабун кӀалъалев вугогури мун! 9Аллагьас балагьалъукье ккезавеги дун, БЕТӀЕРГЬАНАС Давудие гьедараб гьаялда рекъон гьабичӀони гьанже дица:[+] 10Шаулил наслуялъухъа пачалъиги нахъе бахъичӀони ва Давудил тахги – Шималияб рахъалда Даналдаса бахъараб къилбаялъул рахъалда Беэр-Шеваялде щвезегӀан – ГӀизраилалдаги Ягьудиялдаги тӀад щула гьабичӀони».

11ХӀинкъиялъ Авнерида данде цо рагӀи абизе кӀвечӀо Иш-Бошетида.

12Цинги Авнерица вакилзаби ритӀана Давудихъе гьадинаб хабаргун: «Гьаб ракьалъул хважаин цо вукӀине ккеларищ? Диргун къотӀи-къай[†] гьабе, цинги ГӀизраилалъул тӀолабго халкъ дудехун буссинабизе квербакъи гьабила дица».

13Давудица гьадинаб жаваб битӀана гьесухъе: «ЛъикӀ буго, дица дургун къотӀи-къай гьабила. Амма цо иш тӀалаб гьабила дица дудасан: цин Шаулил яс Михала щвезае дихъе – гьелдаса хадуб гурони мун дида цеве ваккуге»[+].

14Шаулил вас Иш-Бошетихъеги чапарзаби ритӀана Давудица гьадинаб тӀалабгун: «Нусго пилистимавги чӀван дие щварай дир лъади Михала нахъе кье»[+]. 15Гьебмехалда Иш-Бошетица чиги витӀун гьей гьелъул рос, Лаишил вас, Палтиилидаса нахъе ячана[+]. 16Амма гьелъул рос тӀолаго магӀугун Бахурималде щвезегӀан гьелда хадув вилълъана.

Гьениб Авнерица: «Дурго рокъове тӀадвусса», – янги абун, гьев нахъе инавуна. Палтиил рокъове тӀадвуссана.

17Цинги Авнер ГӀизраилалъул кӀудиял чагӀазда кӀалъана:

«Цебе нужеего бокьун букӀана Давуд нужеда тӀад пачалъун вахъине. 18Гьанже тӀубазабе гьеб иш! БЕТӀЕРГЬАНАС Давудие рагӀи кьун букӀиндал: „Дир лагъ Давудидаса пайда босила Дица пилистимаздаса ва тӀолго тушбабаздаса Дирго халкъ эркен гьабизе“, – янги абун».

19Гьединго буняминиялгунги кӀалъана Авнер. Хадуб ГӀизраилги тӀолабго Буняминил къавмги[†] тӀад рекъон гьабураб хӀукму гьес Хевроналдеги ун Давудида бицана. 20Авнерги гьесул къого чиги Давудихъе Хевроналде рачӀиндал, Давудица гьезие лъикӀаб гьоболлъи гьабуна. 21Авнерица Давудида абуна:

«Изну кье дие гьабсагӀатго ун тӀолабго ГӀизраил духъе, дир пачаясухъе, бакӀаризе.[†] Цинги гьез дургун къотӀи-къай гьабила ва дуцаги дурго рекӀее бокьухъе пачалъи гьабила гьезда тӀад».

Давудица Авнер виччан тана ва гьев парахатго нухда ана.


Авнер чӀвай

22Гьебго заманалда Давудил рагъухъабиги Иоавги бечедаб давлагун чабхъадаса тӀадруссана. Авнер, гьел рачӀиналде, Хевроналдаса нахъе ун вукӀана, щайгурелъул Давудица берцинго нухда регӀун вукӀиндал гьев. 23Рагъухъабигун цадахъ Иоав тӀадвуссиндал, гьесда бицана Нерил вас Авнер вачӀун вукӀанин пачаясухъе, пачаяс виччан танин ва гьев сах-саламатго нухда анин.

24Пачаясухъе вилълъун, Иоавица гьесда абуна:

«Дуца гьабураб жо щиб? Духъе Авнер вачӀун вукӀун рагӀулагури! Щай дуца гьев нахъе виччарав? 25Дуда лъалагури Нерил вас Авнер! Мун махсароде кквезе, дуца гьабулебщиналъул гъоркьанго хал-шал гьабизе ва мун хьвадулелщинал бакӀал лъазаризе вачӀун вукӀарав чийин дов».

26Пачаясда аскӀоса къватӀиве вилълъаравго, Иоавица Давудидаса балъго Авнерида хадур чагӀи ритӀана ва гьез, Сирагьил лъадал гъуялъухъе щун ватун, тӀадвуссинавуна гьев. Амма Давудида гьеб лъалеб букӀинчӀо. 27Нахъвуссун Хевроналде щваравго, Иоавица, цо балъголъи бицине къваригӀараб ххвелги гьабун, Авнер шагьаралъул кавабазда жанивехун вачана. Гьенив гьес, жиндирго вац Асаилил бидул къисас босун, чохьолъ ханжарги къазабун чӀвана Авнер[+].


Авнерида хадуб Давудил магӀу

28Гьеб ккараб жоялъул хабар рагӀидал Давудица абуна:

«БЕТӀЕРГЬАНАСДА лъала Нерил вас Авнер чӀваялъул щибго гӀайиб я дида, я дир пачалъиялда тӀад гьечӀеблъи. 29Гьесул гӀодобе тӀураб биялъул хӀакъ Иоавил ботӀроде ва гьесул хъизан-къаялда тӀаде ккаги. Иоавил хъизамалда жанив кидаго камугеги я талав бахъарав, я барасалъ унтарав, я рекъав, я хвалчадалъун гӀажал насиблъарав, я чед-хинкӀ камурав чи»[+].

30Иоавицаги, гьесул вац Авишайицаги Авнер чӀвана, Гаваоналда ккараб рагъулъ гьес гьезул вац Асаил чӀваралъухъ[+].

31Давудица Иоавида ва киналго гьесда цадахъ рукӀарал рагъухъабазда абуна: «Бихъун тӀад бугеб ретӀелгун хӀебтил гӀабаби ретӀе; Авнерил жаназаялда цере рилълъун магӀу гьабе», – ян.

Живго Давуд пачаги вилълъана Авнерил жаназаялда хадув. 32Авнер хабалъ вукъидал, гьесул хабаде къулун гӀек-гӀекиялда гӀодана Давуд; тӀолабго халкъалъги кӀудияб магӀу бахъана гьениб. 33Пачаяс гьадинаб магӀу гьабуна Авнерида хадуб:

«ХӀалихьатида рекъараб хвелалъищ Авнер хвезе кколев вукӀарав?
34Я дур кверал рухьун рукӀинчӀо,
Я хӀатӀазда рахсал ран рукӀинчӀо.
Хъачагъазул квердасан хвана мун!»

Гьебмехалъ тӀолабго халкъ цӀи-цӀи гьабун гӀодана Авнерида хадуб.

35Къадемех букӀана жеги; гӀемерав чи кӀалъана Давудида кваназе вахъаян. Амма Давудица гьедун абуна: «Аллагьас балагьалъукье ккезавеги дун, маркӀачӀумех щвезегӀан тӀагӀамалъул цо лукъма дица кӀалдиб лъуни!» – ян.

36ТӀолабго халкъалъ пикру гьабуна гьелъул ва киназулго ракӀ рекъана пачаясда; гьес гьабурабщиналда гьезул ракӀ рекъолеб букӀана. 37ТӀолабго ГӀизраилалда ва кинабго халкъалда бичӀчӀана гьеб къоялъ Нерил вас Авнер хвей Давудил гӀайибалдалъун ккечӀолъи. 38Пачаяс жиндирго чагӀазда абуна:

«Гучав цевехъан ва кӀудияв инсан жакъа ГӀизраилалда щапаравлъи бичӀчӀулеб гьечӀищ нужеда? 39Дирги, БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса вищарав пачалъун вукӀаниги, жеги гӀураб къуват-гуч гьечӀо. Церуягьил васазулин абуни къуват диралдасаги цӀикӀкӀараб буго. Гьезул квешлъиялда рекъараб гьабеги БетӀергьанас гьезие!»[+]

### 4


Иш-Бошет чӀвай

1Хевроналда Авнер хун вугин рагӀидал, Иш-Бошетил ракӀ гӀодобчӀвана, ва тӀолабго ГӀизраил бихха-хочана. 2Шаулил[†] васасул кӀиго чабхъадулав вукӀана. Цоясда цӀар – Баанагь, цогидасда цӀар Рехав букӀана. Буняминил къавмалъул,[†] Беэроталдаса Риммонил васал кколаан гьел. Беэрот рикӀкӀунаан Буняминил милклъун. 3Цебе Беэроталда букӀараб халкъ Гиттаималде лъутун ун гьениб апараглъуда чӀана – жакъа къоялъги гьениб буго гьеб.

4(Шаулил вас Ионатанил рекъаб лъимер букӀана. Шаулги Ионатанги чӀван ругин хабар бачӀараб мехалъ щуго сон бан букӀана гьес. Гьев хьихьулей гӀадан, хантӀан гьевги кодове вачун, хъата-масан лъутун ине яхъиндал, гьелъухъа гӀодове вортана вас, ва гьесул кӀиябго хӀетӀе гӀажизлъана. Гьесда цӀар Мефи-Бошет букӀана.)[+]

5Беэротияв Риммонил васал Рехавги Баанагьги цо къоялъ Иш-Бошетил рокъоре рилълъана. Къалъул гӀуж букӀана ва гьев бусаде вахун кьижун ккун вукӀана. 6Ролъ босизе унеб ххвелги гьабун, гьавугьин рокъоре жанире лъугьана гьел, ва гьез гьесул чохьолъ ханжар къазабуна, хадуб хех хӀетӀе босана гьениса.

7(Иш-Бошет кьижун вукӀаго, гьесда тӀаде гьесул рокъореги кӀанцӀун чӀвана гьез гьев ва гьесул бетӀер къотӀана. Цинги, цадахъ босун гьесул бетӀергун, сордо борчӀун Иорданалъул[†] авлахъ къотӀун лъутун ана.) 8Гьел, Иш-Бошетил бетӀерги босун Хевроналде Давудихъе щвана, ва пачаясда кӀалъана:

«Гьале мун чӀвазе бокьун букӀарав дур тушман Шаулил вас Иш-Бошетил бетӀер. Дуе гӀоло, бетӀерчӀахъаяв пача, жакъа БЕТӀЕРГЬАНАС рецӀел босана Шаулидаса ва гьесул наслуялдаса».

9Беэротияв Риммонил васал Рехавиеги Баанагьиеги жаваб гьабун Давудица абуна:

«Щибаб балагьалдаса дун ворчӀизавурав ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] цӀаралхӀа,[+] 10рохалил хабар босун вачӀунев чи хӀисабалда, Шаул чӀван вугин абун хабарги босун дихъе Циклагалде вачӀарав чи дица, кквезеги ккун, чӀван рехана. Гьеле гьесул харбихъ гьесие щвараб шапакъат![+] 11Гьанже, рокъов жиндирго бусада вукӀарав гӀайибго гьечӀев чи чӀварал хъачагъаздасан, гьесул би тӀалаб гьабичӀого ва гьаб ракьалдаса нуж нахъе тӀагӀинаричӀого теладай дица?!»

12Цинги Давудица жиндирго рагъухъабазе буюрухъ кьуна ва гьез гьел чӀвана. Гьез гьезул квералги хӀатӀалги къотӀана, къаркъалабиги Хевроналъул хӀорихъ гъотӀода дализаруна. Хадуб Иш-Бошетил бетӀерги Хевроналда Авнерида аскӀоб хабалъ букъана гьез.

### 5


Давуд тӀолабго ГӀизраилалъул пачалъун вахъин

1ГӀизраилалъул тӀолалго агьлаби рачӀана Давудихъе Хевроналде ва гьез абуна:

«Гьале, дурги нижерги цо умумул руго. 2Цебе жеги Шаул чӀаго вугеб мехалдаго дуца рагъда цебехъанлъи гьабуна ГӀизраилалъе. БЕТӀЕРГЬАНАС дудалъидал абун букӀараб: „Дуца вехьлъи гьабизе буго Дир гӀизраил халкъалъе[*] ва ГӀизраилалда тӀад пачалъун мун вукӀине вуго“, – ян»[+].

3ГӀизраилалъул киналго чӀахӀиял чагӀи Давудихъе Хевроналде рачӀиндал, БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе дугӀаги гьабун, гӀизраилазулгун къотӀи-къай[†] гьабуна Давудица; ГӀизраилалда тӀад гьесул пачалъи тасдикъ гьабун, зайтуналъул нахги бахана Давудида.

4Лъеберго сон барав чи вахъана Давуд пачалъун ва гьес кӀикъого соналъ пачалъи гьабуна:[+] 5Хевроналда чӀун Ягьудиялда тӀад – анкьго сонгун анлъго моцӀалъ, Иерусалималда чӀун тӀолабго ГӀизраилалда ва Ягьудиялда тӀад – лъебералда лъабго соналъ[+].


Давудица Иерусалим кверде боси

6Жиндирго рагъухъабигун Иерусалималде къокъана Давуд, гьениб чӀел гьабурал евусиязде тӀаде кӀанцӀизелъун. Гьез Давудида абуна: «Дуца хӀетӀе чӀеларо гьаниб, рекъал-беццазцин нахъе къотӀула мун».

Гьезул ракӀчӀун букӀана Давудида гьениве жаниве ворчӀизе бажарунгутӀиялда. 7Амма Давудица гьезухъа Сион хъала бахъана. Гьанже гьелда Давудил Шагьарилан абула.

8Цинги Давудица рагъухъабазда абуна: «Евусиял гъуризе бокьун батани, ракьулъ бугеб лъадал рахъккун ун нух бахъе дол Давуд рихарал[*] „рекъа-беццазухъе“», – ян. (Гьелъин аби бугеб: «Рекъавги беццавги БетӀергьанасул[†] Рокъове жаниве лъугьинаро», – ян.)

9Давуд хъалаялъуве вахъана ва гьелда Давудил Шагьарилан цӀар тана. Гьес гьенир, Миллоялда[*] сверухъ ва жанисеб[†] рахъалда, цӀиял бакӀал рана[+]. 10Давуд тӀадеялдаса тӀаде къуватлъулев вукӀана, щайгурелъул Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас сундулъго кумек гьабулеб букӀиндал гьесие[+].

11Тиралъул пача Хирамица чапарзаби ритӀун рачӀана Давудихъе. Давудие кӀалгӀа базе кедр[*] гъотӀол цӀулги цӀулал ва ганчӀил устарзабиги ритӀун рачӀана гьес[+]. 12Давудида бичӀчӀана БЕТӀЕРГЬАНАС жив ГӀизраилалда тӀад пачалъун тасдикъ гьавун вукӀин ва Жиндирго гӀизраил халкъалъе гӀоло гьесул пачалъи кӀодо гьабураблъи.


Иерусалималда гьарурал Давудил васал

13Хеврон тун хадусала Иерусалималдаги жеги лъудби-гъаравашал рачана Давудица ва гьез жеги лъимал гьаруна гьесие. 14Гьале гьесие Иерусалималда гьарурал васазул цӀарал: ШаммуагӀ, Шовав, Натан, Сулейман, 15Ивхар, ЭлишуагӀ, Нефег, ЯфиагӀ, 16ЭлишамагӀ, ЭлиядагӀ ва Элипелет.


Пилистимал къезари

17Давуд ГӀизраилалда тӀад пачалъун вахъун вугин рагӀидал, пилистимазул тӀолабго аскар къватӀибе бахъана гьев кверде восизе къасдгун. Гьеб хабар рагӀидал, Давуд хъалаялъуве вилълъана. 18Пилистимал[†] рачӀун Рефаим расалъиялда къайи чӀван чӀана[+].

19БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амру цӀехон дугӀа гьабуна Давудица: «Пилистимазда данде вагъун лъикӀдай дун? Кьеладай Дуца гьел дир кверде?» – янги абун.

БЕТӀЕРГЬАНАС гьесие жаваб гьабуна: «Гьезда данде вахъа. Дица духъе кверде кьечӀого толаро гьел».

20Давуд БагӀал-Перацималде вилълъана ва гьенир пилистимал гъурана. «КъвачӀа борлъун къватӀибе кӀанцӀараб лъим гӀадин щущахъ разаруна БЕТӀЕРГЬАНАС дир тушбаби», – ян абуна цинги Давудица. Гьединлъидал гьеб бакӀалда цӀар БагӀал-Перацим[†][*] абун тана.

21Пилистимаз жидерго аллагьзабазул цӀулал ва ганчӀил статуяби гьенир ругелъурго рехун тана; Давудицаги гьесул рагъухъабазги гьел нахъе ракӀарана.

22Пилистимал нахъеги рачӀун Рефаим расалъиялда къайи чӀван чӀана. 23Давуд БетӀергьанасул амру цӀехон Гьесда цеве эхетана. БЕТӀЕРГЬАНАС гьесие жаваб гьабуна:

«Гьаб рахъалдасан кӀанцӀуге гьезда тӀаде; гьезул хьибилсверун ун, бигьародул гъутӀби ругеб рахъалдасан тӀаде кӀанцӀе. 24Гьел гъутӀбузул каралъан лъелго унеб бодул гӀадаб хӀатӀил гьаракь рагӀидал, партӀан рагъ байбихье нужеца, щай абуни, гьелъул магӀна ккола БЕТӀЕРГЬАН пилистимазул аскар гъуризе нужеда цеве-цеве унев вугин абураб»[+].

25Давудица кинабго БЕТӀЕРГЬАНАС малъухъе гьабуна ва Геваялдаса рахъарал Гезералде щвезегӀан пилистимал гъурана.

### 6


КъотӀиялъул гъамас Иерусалималде боси

1Давудица гӀизраил халкъалда гьоркьоса лъеберазарго рагъухъан тӀаса вищана. 2Цинги, рачун гьелгун, Давуд Ягьудиялъул БагӀалаялде[†][*] вилълъана, гьениса хъерувимазул куркьбазда тӀад тах лъурав Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] цӀар чӀвараб Аллагьасул КъотӀиялъул гъамас[†] босизе[+]. 3ЦӀияб гьакидаги лъун, гьеб гохӀдаса Авинадавил рокъоса нахъе босана. Авинадавил васал ГӀуззаги Ахиоги рилълъана гьеб гьоко бачун[+]. 4ТӀад лъун Аллагьасул гъамасгун, гьеб гьоко гьез гохӀдаса Авинадавил рокъоса къватӀибе бачана. Ахио гьакида цевехун рахъалда унев вукӀана. 5Давудги тӀолалго гӀизраилалги кутакалда рохун БЕТӀЕРГЬАНАСЕ рецц-бакъ гьабулел, арфаби лираби рачун, жергъаби систраби кӀутӀун, къали бачун, кучӀдул ахӀун сухӀматалда рукӀана.

6Нахонил гьоцӀире щведал, бусбузул хӀетӀе тункун, гьоко тарана; Аллагьасул гъамас кквезе квер бегьана ГӀуззаца[+]. 7Гьебмехалда ГӀуззадехун БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ццин гьалаглъана ва гьеб бакӀалдаго[†] гъансида квер хъвазе хӀинкъичӀолъиялъухъ Аллагьас гьесие гӀажал гьабуна. Гьев гьенив Аллагьасул гъансида аскӀов хвана.

8БЕТӀЕРГЬАНАС ГӀуззае гӀажал гьабидал Давудил кутакалда ракӀбакъвана. Гьелдаса нахъе гьеб бакӀалда Парец-ГӀуззайилан[*] абула.

9БЕТӀЕРГЬАНАСУКЬА хӀинкъун гьеб къоялъ Давудица абуна: «Гьанже БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамас кин дица дирго къавулъе бачинеб?!» – ин.

10Гьебмехалда Давудида кӀвечӀо Давудил Шагьаралде жиндирго кӀалгӀаялъубе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамас бачине. Гьес гьеб цоги бакӀалде, гатияв Овид-Эдомил рокъобе щвезабуна. 11Лъабго моцӀалъ гатияв Овид-Эдомил рокъоб букӀана БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамас, ва БЕТӀЕРГЬАНАС баракат лъуна гьесдаги тӀолабго гьесул хъизан-къаялдаги.

12БЕТӀЕРГЬАНАС Овид-Эдомил хъизан-къаялда Аллагьасул гъамас гьениб букӀиналъухъ баракат лъун бугин рагӀидал, Давудица Аллагьасул гъамас Овид-Эдомил рокъоса нахъе босана ва кӀудияб рохелгун Давудил Шагьаралде бачана. 13БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамас баччулел чагӀаз анлъго гали бахъанщинахъе гьес цо кьарияб баси къурбаналъе[†] хъолеб букӀана. 14Давуд живгойин абуни хӀебтил эфодги[†] тӀад ретӀун, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ рецц-бакъалда кӀвараб хӀалалъ кӀанцӀи-кьурди гьабулев вукӀана. 15Гьедин рецц-бакъалъул рагӀабиги ахӀулаго, суралъубеги пулаго бачана Давудица ва тӀолабго гӀизраил халкъалъ БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамас.

16БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамас Давудил Шагьаралде босун бачӀунеб мехалъ, Михала йикӀана гордухъан къватӀие ялагьун. БЕТӀЕРГЬАНАСЕ рецц гьабун кӀанцӀи-кьурдиялда вугев Давуд вихьидал, рекӀелъанго гьев хӀакъир гьавуна гьелъ[+].

17БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамас жиндирго бакӀалда, Давудица гьелъие чӀвараб Чадрида жаниб лъуна. Цинги БЕТӀЕРГЬАНАСЕ тӀуран рухӀулел ва ракълил къурбаналги гьаруна. 18Гьел киналго къурбанал тӀоритӀун лъугӀидал, Давудица, халкъалъе баракат гьарун, Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ дугӀа гьабуна[+]. 19Хадуб кинабго халкъалъе, ГӀизраилалъул тӀолабго мухӀур-хӀаталъе квен-тӀех бикьана гьес; цо гургинаб чед, лъикӀаб кесек гьанал ва цо кишмишалъул къараб чед кьуна жив-жив чиясе, бихьинчи-чӀужугӀадан батӀа гьаричӀого. Цинги гӀадамал жиде-жидер рокъоре руссана.

20Жиндирго хъизан-къаялъеги баракат гьарун дугӀа гьабизе рокъове тӀадвуссиндал, Шаулил[†] яс Михала ячӀана гьесда данде ва гьадин кӀалъана: «ГӀизраилалъул пача кутакаб гьунар гьабулев чи гӀадин вукӀун ватила жакъа, гӀадатиял чагӀазул гъаравашазда цевецин щивго гурев чи гӀадин тӀаса ретӀелги рехун кӀанцӀезе ккани!»

21Давудица Михалада абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀолойин дица гьеб гьабураб! Дур эменги гьесул хъизан-къайги нахъчӀван, дун тӀаса вищарав ва БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ халкъ ГӀизраилалъул пачалъун дун гьавурав БЕТӀЕРГЬАНАСДА цеве хаду-хадувги, бокьани васандила, бокьани эхе-эхеде кӀанцӀела[+]. 22Жеги гӀодовегӀан гьавила дица дунго, амма дол дуца бицунел гъаравашаз дун кӀодо гьавилевха».

23Шаулил яс Михалае цониги лъимер гьабичӀо.

### 7


Давудихъе БетӀергьанасул калима бачӀин

1Пача жиндирго кӀалгӀаялде вахъиндал ва сверухъ рукӀарал тӀолалго тушбабаздаса БЕТӀЕРГЬАНАС гьесие эркенлъиги кьедал, 2гьес Натан аварагасда абуна:

«Балагье, дун хирияб кедралъул цӀулал бараб кӀалгӀаялда вуго. БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] гъамасин абуни чодрониб лъун тун буго», – ян[+].

3Натаница абуна: «Дур рекӀел мурад щиб батаниги, тӀубазабе гьеб. БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ кумек буго дуе сундулъго», – ян.

4Амма гьебго сордоялъ БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калам рещтӀана Натанихъе:

5«Дир лагъ Давудихъе ун гьесда абе: „Гьале БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи: ‘Дуцайищ балеб Дун жанив чӀезе рукъ? 6ГӀизраилал Мисриялдаса нахъе рачараб къоялдаса жакъа къоялде щвезегӀан Дица Диего рукъ кквечӀо, амма чодронив Бищунго Мукъадасаб[†] бакӀги ккун, сапаразда вукӀана. 7ГӀизраилалъул халкъгун цадахъ Дун киве щваниги, гьезие вехьлъи гьабизе гьезул къавмазда[†] гьоркьоса рищаразул цониги цевехъанасда Дица абунищ: Щай нужеца Дие хирияб кедралъул цӀулал рукъ балареб? – абун’“.

8Гьединлъидал, гьадин абе дир лагъ Давудида: „Гьале Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калима: ‘Дица мун, гӀияда вукӀарав чи, вачун Дирго халкъалда ГӀизраилалда тӀад пачалъун тана[+]. 9Киве мун аниги, гьенив дуе кумекалъе чӀана Дун ва, дуда цеве-цеве ун, тӀолалго дур тушбаби гъурана. Дица гьанже кӀодо гьавила ва дунялалдаго цӀар рагӀаразул цоявлъун вахъинавила мун[+]. 10-11Дица Дирго гӀизраил халкъалъе ракь кьела ва гьенир гьел щула гьарила. Гьез жидерго ракьалда парахатго яшав гьабила ва тӀокӀаб лъицаго рахӀат хвезабиларо гьезул. Цебе Дирго халкъалъе нухмалъи гьабизе къадизаби тун рукӀараб заманалда гьабураб гӀадин, гӀаси-пасикъаз тӀокӀалъ зулму гьабизе гьечӀо гьезие. Дуеги тӀолалго дур тушбабаздаса цӀунараб хӀалхьи кьела’.

БЕТӀЕРГЬАНАС лъазабулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндицаго щула гьабилин дур агьлуян[+]. 12‘Дур къоял лъугӀаралго, мун парахатго умумузда аскӀов вукъила. Цинги Дица тахида дур вас лъела ва гьесул пачалъи щула гьабила[+]. 13Гьес базе буго Дие Мукъадасаб Рукъ ва Дица абадиялъего гьесул наслуялъул хъатикь щулалъизабизе буго пачалъиги[+]. 14Дун гьесие эменлъун вукӀина ва гьев Дие васлъун вукӀина; гьес мекъаб иш гьабуни, умумуз жиндирго лъимал цӀалаца рухулел гӀадин, гӀадлу гьабила Дица гьесие[+]. 15Амма Дирго рахӀму-цӀобалдаса гьев ватӀа гьавиларо, Шаул гьавурав гӀадин; Дица Шаул нахъе къотӀидал,[†] мун пачалъун тезе гӀоло. 16Дур агьлу ва дур пачалъи тарараб къо кидаго бачӀинаро, гьеб пачалъиялъул тахида абадиялъго дур наслуги букӀина’“»[+].

17Натаница Давудида бицана жиндие загьирлъараб тӀолабго БетӀергьанасул амру.


Давудил дугӀа

18Цинги Давуд вилълъана БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ чодрониве ва гьадинаб дугӀа гьабуна:

«Вай дир Къудратав БЕТӀЕРГЬАН, Дуца гьедигӀан кӀодо гьавизе ккани дун щив чи кколев? 19Вай дир Къудратав БЕТӀЕРГЬАН, гьебги гӀелин ккечӀо Дуда! Гьелда тӀадеги дир, дур лагъасул, рачӀунел наслабазул букӀинесебги загьир гьабуна. ГӀадатияв инсанасдехун Дур бугеб бербалагьи, огь дир Къудратав БЕТӀЕРГЬАН! 20Щиб бицун дун Дуда кӀалъалев? Огь, Къудратав БЕТӀЕРГЬАН, Дуда лъикӀ лъалелъул дун, Дур лагъ! 21Дуцаго бицараб рагӀуе гӀоло ва Дурго амруялда рекъон гьаруна Дуца гьал хӀикматал ишал ва гьел дие, Дурго лагъасе, загьир гьаруна.

22Вай Дур тӀадегӀанлъи, Къудратав БЕТӀЕРГЬАН! Дуда ващадав щивго гьечӀо ва Мун тун батӀияв Аллагьги гьечӀо – нижерго гӀундузда рагӀидал гьеб![+] 23ГӀизраил гӀадаб цоги халкъ бугищ гьаб дунялалда? ЦохӀо гьеб халкъалъухъе вачӀана Аллагь, Жиндирго халкълъун букӀинелъун гьеб хвасар гьабизе. Мисриялдаса Дуего халкъ нахъе бачунелъул, кӀудиял ва хӀикматал ишалги гьарун, Дур цӀар дунялалдаго машгьурлъана. Дуца цогидал халкъалги гьезул аллагьзабиги гьезда цереса нахъе рачахъана[+]. 24Дуца Дурго кверщаликь чӀезабуна ГӀизраил – Дур халкъ; абадиялъего Мунго бетӀергьанаб халкълъун гьабуна гьеб. Я БЕТӀЕРГЬАН, ГӀизраилалъул Аллагьлъун Мунгоги вахъана.

25БЕТӀЕРГЬАН Аллагь! Гьанже дие, Дурго лагъасе ва гьесул наслуялъе кьураб рагӀи цӀуне абадиялъго ва Дуца абухъе тӀубазабе кинабго. 26Дур цӀар кӀодолъаги абадул абадиялъе! ГӀадамаз абизе биччай: „Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАН Аллагь вуго ГӀизраилалъул Аллагь“, – ин. Дур лагъ Давудил агьлу миркалъго щулалъаги Дуда цебе.

27Дир агьлу Дуца щула гьабилин дие гьеб загьир гьабурав, ГӀизраилалъул Аллагь вугелъул Мун – Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАН, дица, дур лагъас, таваккал тӀамуна Дуда цебе гьаб гьари-дугӀа гьабизе. 28Огь, Къудратав БЕТӀЕРГЬАН, мун гурев Аллагь гьечӀо! Дур рагӀаби хӀакъал руго ва Дурго лагъасе лъикӀлъиялъе рагӀи бицана Дуца. 29Дур лагъасул хъизан-агьлуялда баракат лъезе къабуллъаги Дуе, абадиялъго Дур рахӀму-баракаталдаса ратӀалъугеги гьел. Дуцаголъидал гьеб абураб, Къудратав БЕТӀЕРГЬАН, Дур баракаталдаса бахараб баракат букӀине бугин миркалъго Дур лагъасул хъизан-агьлуялда тӀад!» – ин.

### 8


Давудил бергьенлъаби

1Гьелдаса хадуб Давудица, тӀаде кӀанцӀун, пилистимал[†] гъурана, гьел жиндирго кверщаликье рачана ва пилистимазул тахшагьарги кверде босана. 2Гьединго МогӀавги кверде босана Давудица. Гьес гьезул рагъухъаби кьер гьабун ракьалда гӀодор регизаруна ва, кӀигояв чӀван лъабабилев чӀаго тун гьаризе къотӀана. Гьедин Давудие мутӀигӀлъана могӀавиял ва гьел гьесие ясахъ кьезе тӀамуна.

3Ефраталъул гӀурумухъ кверде босизе унев вукӀарав Цовагьалъул пача Гьададезерил боги гъурана Давудица. Гьададезер Реховил вас кколаан[+]. 4Давудица гьесул азаралда анкьнусго чотӀахъанги къоазарго лъелав рагъухъанги кверде восана. Нусго чолгьакие гӀурал чуял нахъе тун, хутӀарал гьаказда ралел чуязул хӀатӀил щукӀдул къотӀана Давудица.

5Цовагьалъул пача Гьададезерие кумекалъе рачӀарал Сириялъул рагъухъабазулги къоло кӀиазарго чи чӀвана гьес. 6Давудица жиндирго рагъухъабазул цо-цо къокъаби Сириялда бугеб Дамаскалде рахъинаруна. Сириял гьесул лагъзаллъун ккана ва гьес гьезда тӀадги ясахъ лъуна. Киве аниги, БЕТӀЕРГЬАНАС Давудие бергьенлъи кьолеб букӀана.

7Гьададезерил чукъбузул рукӀарал меседил хъалхъанал Давудица Иерусалималде росун рачӀана[+]. 8Давудица гӀемераб мазгарги босана Гьададезерил шагьарал Бетахалдаса ва Беротаялдаса.

9Давудица Гьададезерил тӀолабго аскар гъурун бугин рагӀидал, Хаматалъул пача Тойица 10жиндирго вас Ёрам витӀана Давудихъе сайгъат-саламгун, Гьададезерида тӀад гьес босараб бергьенлъи баркун. Тойил кидаго рагъ букӀана Гьададезерилгун. Давудие сайгъаталъе гӀарцул, меседил ва мазгарул тӀагӀелал росун рачӀана Ёрамица.

11Давуд пачаяс БЕТӀЕРГЬАНАСЕ ратӀа гьаруна гьел тӀагӀелал, жиндиего мутӀигӀ гьарурал цогидал халкъазухъа бахъараб месед-гӀарацгун цадахъ[+]. 12Гьел халкъалги кколаан эдомиял, могӀавиял, аммониял, пилистимал ва амалекиял. Реховил вас Цовагьалъул пача Гьададезерихъа бахъараб давлаги БетӀергьанасе батӀа гьабуна гьес.

13ЦӀамгӀалаб расалъиялда анцӀила микьго эдомияв чӀван хадуб, Давудил цӀар сверухълъиялдаго машгьурлъана[+]. 14Эдомалъул ракьалда киса-кирего жиндирго рагъухъабазул къокъаби чӀезаруна Давудица, ва тӀолалго эдомиял гьесул лагъзаллъун ккана. Киве аниги Давудие БЕТӀЕРГЬАНАС бергьенлъи кьолеб букӀана[+].


Давудил тӀадчагӀи

15[•]ТӀолабго ГӀизраилалда тӀад пачалъун вукӀана Давуд; ритӀухъаб хъулухъ гьабун нухда бачунеб букӀана гьес жиндирго халкъ[+]. 16Церуягьил вас Иоав вукӀана гьесул аскаразул бетӀерлъун; АхӀилудил вас Егьошафат – тарихчилъун;[+] 17АхӀитувил вас Цадок ва Ахимелехил вас Авиатар – кашишзабилъун;[†] Сераягь – хъвадарухъанлъун;[+] 18ЕгьоядагӀил вас Бенаягь – керетиязул ва пелетиязул[*] цевехъанлъун. Давудил васалги аслиял тӀадчагӀилъун рукӀана[+].

### 9


Давуд ва Мефи-Бошет

1Цо къоялъ Давудица цӀехана: «Шаулил[†] хъизаналъул цониги чи нахъе хутӀун гьечӀищ, дица Ионатание гӀоло гьесие лъикӀлъи гьабилаан букӀараб»[+].

2Цива абурав цо хъулухъчи вукӀана Шаулил къавулъ. Гьев гьесда цеве вачун вачӀиндал, Давудица цӀехана: «Мун Цивайищ кколев?» – ин.

«У, дун вуго, дур лагъ», – ин жаваб кьуна гьес[+].

3Пачаяс цӀехана: «Шаулил хъизаналъул цониги чӀаго хутӀарав чиго гьечӀищ? Аллагьасе гӀоло гьесие лъикӀлъи гьабилаан дица букӀараб».

Циваца абуна: «Ионатанил цо вас вуго, кӀиябго бохги рекъав», – ин[+].

4Кив гьев вугевин пачаяс цӀехедал, Циваца абуна: «Ло-Деваралда, Аммиэлил вас Махирил минаялъув вуго», – ян[+].

5Давудица Ло-Деваралде Аммиэлил вас Махирил минаялъуса гьев вачине чагӀи ритӀана. 6Шаулил вас Ионатанил вас Мефи-Бошет Давудихъе вачун вачӀиндал, гьев гӀодоб гьумер цун пачаясе къулана.

«Мефи-Бошет!» – ин ахӀана Давудица.

«Гьале дун, дур лагъ», – ин жаваб гьабуна гьес[+].

7«Мун хӀинкъуге! Дица дур тӀалаб-агъаз гьабила гьанже, дур эмен Ионатание гӀоло. Дур кӀудияв эмен Шаулил рукӀаралщинал ракьалги духъе тӀадруссинарила. Мунин абуни, кидаго дида цадахъ квана-гьекъела».

8Пачаясе бетӀерги къулун, Мефи-Бошетица абуна: «Хвараб гьой гӀадав дун щив чи кколев, дуца гьединаб лъикӀлъи дие гьабизе ккани?»

9Шаулил вукӀарав хъулухъчи Циваги ахӀун, Давудица гьесда абуна:

«Дур хважаин Шаулил ва гьесул гӀагарлъиялъул букӀарабщинаб боцӀи-рикъзи дица гьесул васасул васасе кьолеб буго. 10Рачун дурго васалгун ва хӀалтӀухъабигун, дуца гьесул ракьал рекьизе ккола, дур хважаинасул васасул къавулъ рикъзи букӀине. Живго Мефи-Бошет абуни кидаго дунгун квен гӀахьал гьабулезда гьоркьов вукӀине вуго». (Цивал анцӀила щуго васги къого лагъги рукӀана.)[+]

11Циваца пачаясда абуна: «Дица, дур лагъас, дир бетӀергьан пачаясул буюрухъалда рекъон гьабила кинабго», – ян.

Мефи-Бошет, пачаясул васазул цояв гӀадин, Давудида цадахъ кваналаан гьелдаса нахъе.

12Мефи-Бошетил вукӀана цо гьитӀинав вас; гьесда цӀар Мика букӀана. Цивал хъизан-къаялъул киналго чагӀи Мефи-Бошетида цере хӀалтӀулаан. 13Мефи-Бошет Иерусалималде вахъана, щайгурелъул гьев пачагун квен гӀахьал гьабулезда гьоркьове вачун вукӀиндал. КӀиябго бохалда рекъавги вукӀана гьев.

### 10


Давудица аммониязда ва сириязда тӀад бергьенлъи боси

1Дагьаб заманалдасан аммониязул пача хвана, ва гьесул бакӀалда[†] пачалъун гьесул вас Ханун вахъана[+]. 2Давудица пикру гьабуна: «Нахашил вас Хануние лъикӀлъи гьабизе ккела дица, гьесул инсуца дие гьабурабго гӀадин». Цинги Давудица Ханунихъе гьесул инсул зигара гьабизе жиндирго чагӀи ритӀун ана.

Давудил чагӀи аммониязул ракьалде щведал, 3аммониязул церехъабаз жидерго пача Ханунида абуна:

«Давудица дур инсул хӀурматалда духъе зигара гьабизе ритӀарал чагӀи ругин долиланищ дуда ккараб? Гъоркьанго шагьаралъул хал-шал гьабизе ва гьеб щущахъ базабизе къасдгун ритӀарал чагӀицин гуродай дол Давудица?»

4Гьебмехалъ Хануница Давудил чагӀи ккуна ва жив-живасул бащдаб мегежги, роцукӀаркьеналде щвезегӀан ратӀлил гъоркьияб рахъги къотӀун, нахъе ралагьизаруна гьел. 5Гьезие гьабураб инжитлъи-хӀакъирлъиялъул хабар рагӀидал, Давудица гьезда данде чагӀи ритӀун ана.

Пачаяс абун бачӀана: «Мугжузда рас бижизегӀан Ерихоналда чӀа, хадур тӀадрусса», – ян.

6Давудида цере жидецаго жалго суризарураблъи бичӀчӀана аммониязда. Гьединлъидал, Бет-Реховалдаса ва Цовагьалдаса къоазарго сириязул лъелал рагъухъабиги, цадахъ азарго рагъухъангун МагӀахаялъул пачаги, Товалдаса анцӀила кӀиазарго рагъухъанги ккуна гьез мухьдахъ рагъизе[+].

7Гьеб рагӀидал, Давудица тӀолабго аскаргун цадахъ Иоав витӀана гьезда данде вагъизе. 8Аммониял рачӀун шагьаралъул кавабазда дандритӀун кьерал гьарун рагъде хӀадурлъана. Цовагьалдаса ва Реховалдаса сириялги, Товалдаса ва МагӀахаялдаса рагъухъабиги ратӀаго авлахъалда чӀана.

9Нахъасанги цересанги рагъизе ккезе рукӀин бихьидал, Иоавица ГӀизраилалъул бищун лъикӀал рагъухъаби тӀаса рищана ва сириязда данде рагъизе гӀуцӀана. 10ХутӀаралщинал гьес жиндирго вац Авишайихъе кьуна, гьелги аммониязда данде рагъизе кьерал гьарун гӀуцӀана.

11Иоавица гьесда абуна: «Сириял дидаса бергьунел ругони, мун вачӀа дие хӀалае, нагагь аммониял дудаса бергьунел ругони, дун вачӀина дуе хӀалае. 12КъвакӀун чӀа! БахӀарчиго рагъила нилъерго халкъалъе ва Аллагьасул шагьаразе гӀоло. Цинги БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндиего бокьараб гьабе абе!»[+]

13Иоавица жиндирго рагъухъабигун цадахъ сириязда тӀаде гьужум гьабуна, сириял лъутанхъизе лъугьана. 14Гьел лъутун унел рихьидал, аммониялги тӀурана Авишайида цереса ва гьел жидерго шагьаралда рахчана. Иоавин абуни, аммониязулгун ккараб гьеб рагъ лъугӀидал, Иерусалималде тӀадвуссана.

15ГӀизраилаз жалго гъурараблъи бихьидал, хутӀаралщинал сириял данделъана. 16Ефрат гӀурул доб цояб рахъалда ругел сириялги ахӀизе чагӀи ритӀана Гьададезерица. Гьададезерил аскаралъул бетӀер Шовахица Хеламалде рачун рачӀана гьел[+].

17Гьеб хабар Давудида рагӀидал, гьес ГӀизраилалъул тӀолалго рагъухъаби данде ракӀарана, ва гьелгун цадахъ Иордан[†] гӀорги бахун, Хеламалде вачӀана. Сириял кьер-кьер гьабун Давудида данде рагъизе къачӀана ва рагъ байбихьана. 18ГӀемер кватӀичӀого гӀизраилаз лъутизаруна гьел. Давудица гьезул анкьнусго чолгьаказда рекӀунел рагъухъаби ва кӀикъоазарго лъелал рагъухъаби[*] чӀвана. Гьединго аскаралъул бетӀер Шовахги лъукъана Давудица ва гьев гьенивго хвана. 19ГӀизраилаз жал тӀуранго гъурун рукӀин бичӀчӀидал, Гьададезерил кверщаликь рукӀарал тӀолалго пачабаз ГӀизраилалъулгун ракълилаб къотӀи-къай[†] гьабуна ва гӀизраил халкъалъе мутӀигӀлъана гьел.

Хадурккун аммониязе кумекалъе рахъине сириялги хӀинкъана.

### 11


Давудги Батшебаги

1Ихдалил гӀужалда пачаби рагъде рахъунаан. Гьанжесала Давудица Иоав витӀана вагъизе, цадахъ жиндирго церехъабигун ва ГӀизраилалъул аскаргун. Гьез рагъулъ аммониял щущахъ риххизаруна, гьезул тахшагьар Раббагьги сверун ккуна. Давуд абуни, Иерусалималда чӀун вукӀана[+].

2Цо нухалъ сардилъ вахъун жиндирго кӀалгӀаялъул тӀохда[*] хьвада-чӀвадилев вукӀана Давуд. ТӀохдаса гъоркье валагьидал, гьесда чвердолей цо гӀадан йихьана. Гьей кутакалда берцинай гӀадан йигоан. 3Давудица гьей гӀадан лъил-щияли лъазабизе чи витӀана.

«Элиамил яс, хитияв Уриягьил лъади Батшеба йиго дой», – абун бицана гьев чияс[+].

4Гьебмехалъ Давудица гьей ячине чагӀи ритӀана. Гьей гьесухъе ячун ячӀана; гьев гьелда аскӀов вегана (гьей хъублъиялдаса яцӀцӀалъун лъугӀараб заман букӀана гьеб). Цинги гьей рокъое тӀадюссана[+].

5Гьей гӀаданалъул ургьибе лъимер ккана, цинги гьеб бицун чи витӀана гьелъ Давудихъе.

6Гьебмехалъ Давудица Иоавихъе буюрухъ битӀана: «Хитияв Уриягь витӀе дихъе», – ян.

Иоавица гьев витӀун вачӀана. 7Уриягь вачӀиндал, Давудица Иоавил, аскариязул ва рагъул хӀакъалъулъ гара-чӀвари гьабуна гьесулгун. 8Хадуб Давудица Уриягьида абуна: «Рокъове ун цодагьаб хӀалхьи гьабе», – ян.

Уриягь пачаясул кӀалгӀаялъуса къватӀиве вилълъана, гьесда хадуб пачаясул сайгъатги битӀун ана. 9Амма Уриягь, рокъовеги инчӀого, кӀалгӀаялъул кавабахъго, пачаясул рорчӀухъабазда аскӀов кьижизе вегана. 10Давудида Уриягь рокъове инчӀилан бициндал, гьес Уриягьида цӀехана:

«ГӀураб мех сапаралдаги бан вачӀарав чи, щай мун рокъове инчӀев?» – абун.

11Уриягьица абуна: «КъотӀиялъул гъамасги[†] ягьудиялги чадразухъги тун, дир хважаин Иоавги гьесул чагӀиги рагьараб авлахъалдаги тун, дун цинги рокъовеги ун квана-гьекъон кепалда лъадуда аскӀов вегунищ вукӀинев? Дур гӀумруялхӀа, гьединаб хӀалихьалъи дица кидаго гьабуларо!» – ян.

12Цинги Давудица гьесда абуна: «Жакъаги шагьаралда чӀа, метер дица мун тӀадвуссун нухда витӀила», – ян.

Уриягьица гьеб къоги гьелда нахъисеб къоги Иерусалималда бана. 13Давудица жиндихъего ахӀун лъикӀаб хӀалалда мехтизегӀан квана-гьекъезавуна гьев. Амма, къаси Уриягь добго бакӀалде[†] Давудил рорчӀухъабазда аскӀов кьижизе ана. Кинго рокъове инавизе кӀвечӀо гьев.

14Радал Давудица кагъат хъвана Иоавихъе ва гьеб Уриягьида цадахъ битӀана[+]. 15Кагътида хъван букӀана: «Бищун гӀасияб рагъул кор боркьараб бакӀалде ккезаве Уриягь, гьев гьенив гӀажалалде кколеб хӀалалъ, нужгоги гьесдаса нахъегӀан къан чӀа», – ян. 16Шагьаралде гьужум гьабулаго, тушбабазул бищун гучал рагъухъаби ругеб бакӀги лъазабун, гьениве ккезавуна Иоавица Уриягь. 17Шагьаралъул чагӀи Иоавида данде рагъизе рахъана ва гьеб рагъулъ Давудил аскаралъул цо-цо рагъухъабиги чӀвана; хитияв Уриягьги вукӀана гьезда гьоркьов.

18Иоавица гьеб рагъулъ ккара-таралъул мухӀканаб хабар битӀана Давудихъе. 19Иоавица чапарасда абуна:

«Гьаб рагъда ккарабщиналъул кинабго хабар рагӀидал, 20пачаясул ццин гьалаглъизе бегьула ва гьес дуда абизе бегьула: „Щай нуж гьеб хӀалалда шагьаралде гӀагарде къарал? Нужеда лъаларогойищ букӀараб доз къадазда тӀасан нужеде ганчӀал ралеблъи, чӀорал речӀчӀулеблъи? 21Ерубешетил вас Авимелех[*] лъица чӀварав? Тевецалда Шагьаралъул къададаса гӀодобе чӀужугӀаданалъ рехараб гьабил ганчӀица гуревищ гьев чӀварав? Щай нуж гьедигӀан шагьаралде гӀагарде арал?“ Гьедин пачаяс дуда абуни дуца абе: „Дур лагъ хитияв Уриягьги чӀвана“», – ян.

22Чапар нухде вахъана ва Давудихъе щведал, Иоавица тӀадкъарабщинаб гьесда бицана. 23Гьев чапарас Давудида абуна: «Дол нижеда тӀаде-тӀаде рачӀунел рукӀиндал, доз ниж цин рагьараб авлахъалде нахъе къазаруна, амма хадуб нижецаги тӀадруссинаруна дол шагьаралъул кавабахъе щвезегӀан. 24Гьенир, чӀорбутӀчагӀаз шагьаралъул къадазда тӀаса гӀодоре чӀорал речӀчӀун, пачаясул цо-цо чагӀи чӀвана. Дур лагъ хитияв Уриягьги чӀвана».

25Цинги Давудица гьесда абуна: «Иоавида гьадинан абе: „Рагъда чи хвечӀого хутӀуларелъул, дуца гьелъул ургъел гьабуге. Рагъул гуч цӀикӀкӀинабун гьеб шагьар тӀатӀала ккезабе“, – ян. Гьединги абун Иоавил ракӀбатизабе».

26Рос чӀван вугин рагӀидал, Уриягьил лъадуца гьесда хадуб магӀу бахъана. 27Хварав чиясда хадур гӀодулел къоял ахиралде щведал, Давудица гьей жиндирго рокъое ячана; гьей гьесул лъадилъун яхъана ва гьелъие вас гьавуна. Амма Давудица гьабураб иш БЕТӀЕРГЬАНАСДА квеш бихьун букӀана.

### 12


Натаница Давудида бадибчӀвай гьаби

1БЕТӀЕРГЬАНАС Натан авараг витӀана цо къоялъ Давудихъе. ВачӀун гьес Давудида абуна:

«Цо шагьаралда вукӀаравила кӀиго чи – цо бечедав, цо мискинав[+]. 2Бечедав чиясул букӀарабила рикӀкӀун хӀал кӀоларебгӀан гӀемераб гӀи-боцӀи. 3Мискинасул абуни, гьес бичун босараб цо гьитӀинаб кьегӀер тун тӀокӀаб щибго букӀинчӀебила. Гьеб кьегӀер гьес жиндирго лъималазда цадахъ хьихьун кӀудияб гӀурабила. Гьесул кӀалдиса кванан, гьесул щурминиса лъим гьекъон, гьесул каранда кьижун гӀурабила ва гьесие жиндирго ясгӀанги хириябги букӀарабила гьеб. 4Цо къоялъ бечедасухъе вачӀун вуго гьобол. Амма гьев гьоболасе квен гьабизе жиндирго гӀи-боцӀуда хъвазе барахщаравила гьев чи. Цинги арав гьев мискинасухъе, бачараб гьесул кьегӀер ва гьебги хъун, гьабураб тӀаде вачӀарав гьоболасе кваназе жо».

5Гьебмехалъ ццидаца гьалаглъана Давуд, ва гьес абуна: «ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАЛХӀА, гьеб жо гьабурав чи гӀажалалъе мустахӀикъав вуго! 6ГурхӀел-рахӀму тун гьединаб иш гьабизе кӀварав гьев чияс гьеб кьагӀрихъ ункъо нухалъ цӀикӀкӀун багьа бецӀизе ккола»[+].

7Цинги Натаница абуна:

«Мун вуго гьев чи! Гьале ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул калима: „Дица ГӀизраилалъе пачалъун вищана мун ва Шаулил[†] квердаса ворчӀизавуна[+]. 8Дица гьесул кӀалгӀаги, гьесул руччабиги кьуна дуе; тӀолабго ГӀизраилги Ягьудияги дур кверщаликье ккезабуна. Гьебги дуе гӀолеб букӀун батичӀони, Дица жеги тӀадеги жубалаан дуе. 9Щайха цинги дуца, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] амруялда малги бан, Гьесда цебе къабихӀаб иш гьабураб? Хвалчаца чӀван хитияв Уриягьгун, дуца гьесул лъади дуего ячана. Дуца аммониязул хвалчадалъун чӀвана гьев[+]. 10Дунги малъие гьавичӀого, хитияв Уриягьил лъади дуего ячаралъухъ зулму-хӀалаб хвел дур хъизан-къаялдаса кидаго тӀаса инаро“.

11Гьадин лъазабулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС: „Дурго къавулъан бачӀинабила Дица дуда тӀаде балагь. Рачун дур руччаби Дица дур цевесев чиясул кверщаликье кьела, гьевги дур берда цеве гӀададакъад гьезда аскӀов вегила[+]. 12Дуца бахчун гьабуна, Дицайин абуни ГӀизраилалдаго лъалеб хӀалалъ гьабила“, – ян».

13Цинги Давудица абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе кӀудияб мунагь гьабуна дица!» – ян.

Натаница гьелда данде абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАС дур мунагь тӀаса босана. Мун хвезе гьечӀо[+]. 14Амма БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ тушбабазда цебе Гьесул цӀар къабихӀ гьабулеб иш гьабуралъухъ дуе гьавурав вас хвезе вуго».


Давудил вас хвей

15Гьединги абун Натан авараг рокъове ана. Хадуб БЕТӀЕРГЬАНАС унти ккезабуна Уриягьида йикӀарай лъадуца Давудие гьабураб лъимаде. 16Цинги гьеб лъимадуе гӀоло Давуд Аллагьасде гьардана. Кванда кӀалцин хъвачӀого гӀодов чӀарбида вегун рана сардал[+]. 17Гьесул гӀагарлъиялъул чӀахӀиял чагӀи рачӀана гьесда аскӀоре гьев тӀаде вахъинавизе, амма гьес тӀаде вахъине ва гьезда цадахъ квен кваназе инкар гьабуна.

18Анкьабилеб къоялъ лъимер хвана. Давудил чагӀи лъимер хванин гьесда абизе хӀинкъун рукӀана. Гьезда ккана: «Лъимер чӀаго букӀагоцин нилъехъ гӀенеккичӀо Давуд. Гьанже лъимер хванилан кин нилъеца гьесда абилеб. Цинги гьес гӀасияб хвел босизе гурин», – абун.

19Давудида рихьана сверухъ чагӀи цоцада щурщудилел рукӀин. Лъимер хун букӀин бичӀчӀана гьесда.

«Хварабищ лъимер?» – ин цӀехана Давудица. Хванин абуна гьез.

20Гьебмехалъ чӀарбидаса тӀаде вахъана Давуд. Черхги чура-хулун, гьуинал махӀалги рахун, ретӀелги хисун БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Мукъадасаб бакӀалде[†] вилълъана ва Гьесие дугӀа гьабуна. Хадув жиндирго кӀалгӀаялде вилълъана Давуд ва квен босеян буюрухъ кьуна; гьесда цебе квен босун бачӀана ва гьев кванана.

21Гьесул чагӀаз хӀикмалъун гьесда абуна:

«Гьалъул магӀна щиб? Лъимер чӀаго букӀадго мун кӀалги ккун гӀодилев вукӀана. Гьанже лъимер хвараб мехалъ, мун тӀаде вахъун, квана-гьекъолев вуго?» – ян.

22Гьес жаваб кьуна: «„Щиб лъалеб БЕТӀЕРГЬАН гурхӀизе бегьула дида ва лъимер чӀаго хутӀизе бегьула“, – ян хьулги лъунин дица лъимер чӀаго бугебгӀан мехалъ кӀалги ккун магӀу тӀураб[+]. 23Амма гьанже гьев хвана. ТӀокӀалъги кӀал ккун щай дие? Гьев нахъвуссинавизе дида бажарилищ? Дун гьесда хадув ани гурони, гьев тӀокӀав дихъе тӀадвуссинаро».


Сулейман гьави

24Цинги Давудица жиндирго лъади Батшебае ракӀ-макӀ гьабуна. Гьев гьелда аскӀов вегана ва гьелъул ургьибе лъимер ккана. Гьелъ вас гьавуна, гьесда цӀарги Сулейман лъуна. БЕТӀЕРГЬАНАСЕ хиралъана гьев вас, 25ва гьединлъидал Натан авараг витӀана БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндирго рахъалъан Едидиягь[*] абун цӀар лъе васасдаян тӀадкъайгун.


Давудица Раббагь шагьар кверде боси

26Гьебго заманалда Иоав аммониязул тахшагьар Раббагьалда данде вагъулев вукӀана ва гьес пачаясул кӀалгӀа кверде босана[+]. 27Цинги Иоавица чапарзаби ритӀана Давудихъе гьадинаб хабаргун:

«Раббагьалде гьужум гьабуна нижеца ва гьезул шагьаралде лъим бачараб иццул бетӀер ккуна. 28Гьанже хутӀарал рагъухъабиги рачун, шагьаралде гьужум гьабизе ва гьеб кверде босизе вачӀа, гьеб дицаго гьабизе ккечӀого букӀине. Гурони гьеб бергьенлъиялъул цӀар дур бакӀалда дие щвела».

29ХутӀараб аскарги цадахъ бачун, Давудица Раббагьалда тӀаде гьужум гьабуна ва гьеб кверде босана. 30Давудица гьезул пачаясул[*] ботӀродаса меседил таж нахъе босана ва жиндирго ботӀрода лъуна. Жавгьар-якъуталъ къачӀараб цо талант[*] цӀайиги бугеб таж букӀана гьеб. ЦӀакъ гӀемераб давлаги щвана гьезие гьеб шагьаралдаса. 31Гьеб шагьаралъул гӀадамалги ккун рачун хъухъадираби, маххул газаби, гӀащтӀал кодоре кьун хӀалтӀизе тӀамуна. Гьединго хӀарщул кирпичал гьаризеги тӀамуна гьел.

Аммониязул тӀолалго шагьаразе гьебго жо гьабуна Давудица. Хадуб, цадахъ тӀолабго жиндирго аскаргун, гьев Иерусалималде тӀадвуссана.

### 13


Тамар инжит гьайи

1Давудил вас Авессаломил Тамарин абун цӀар бугей тӀулбикьарай яц йикӀана; гьей йикӀана кутакалда берцинай яс. Давудил цогидав вас Амнонил рокьи ккана Тамарихъ. 2Эбел батӀияй яц Тамарихъ ккараб рокьуца битӀахъе холев вукӀана Амнон – гьей ясгӀадан йикӀиндал, гьелда аскӀове къазе рес гьечӀин жиндиеян пикрабаз чӀвалев вукӀана гьев. 3Егьонадав абурав цӀакъ сихӀирав цо вацгӀал вукӀана Амнонил; Давудил вац Шимагьил вас вукӀана гьев[+].

4Гьес Амнонида цӀехана: «Щай мун къойидаса къойиде тӀадго вакъван унев вугев? Дида бицине бегьулареб жойищ бугеб?»

Цинги Амноница абуна: «Авессаломил яц Тамарихъ рокьи ккун холев вуго дун», – ин.

5Егьонадавица абуна: «Вегун бусадагун унтараб ххвел гьабе. Духъе ваккизе эмен вачӀаравго гьесда абе: „Дир яц Тамар ячӀа абе бегьулеб батани дие квен гьабизе. Дие бокьилаан гьелъ щиб букӀаниги кваназе жо гьабизе гьаниб дида бихьулаго; гьелъ кьураб квен кваналаан дица“, – ян».

6Амнон унтараб ххвелги гьабун бусада вегана. Ваккизе эмен вачӀиндал, Амноница гьесда абуна: «Бегьулеб батани дир яц Тамар ячӀа абе дида цебе цо-кӀиго чед гьабизе; цинги гьелъ цебе лъураб квен кваналаан дица», – ян.

7Давудица кӀалгӀаялде Тамарида хадув чи витӀана: «Дурго вац Амнонил бакӀалдеги[†] ун, гьесие кваназе жо гьабе», – ян.

8Бусада вугев жиндирго вац Амнонил бакӀалде йилълъана Тамар. Буцун ролъгун, гьесда цере режана чадал. 9Хадуб къоноялъуса росун гьесда цере лъуна гьел, амма гьес кваназе инкар гьабуна.

«Цо течӀого къватӀире а абе киналго чагӀи гьаниса», – ян абуна гьес.

Киналго къватӀире ана. 10Цинги Амноница Тамарида абуна: «Дун кьижулеб рокъобе босе гьеб квен, дуда кодоса кваназе букӀине дица», – ян.

Гьабураб квен босун гьесул кьижулеб рокъобе вацасда цебе щвезабуна Тамарица. 11Амма гьев кваназавизеян гьесда аскӀое къарайго, къан ккун гьейгун, жинда аскӀой ега яцакойилан абуна гьес.

12«Вай, бегьуларо, дир вац! Дун гьедин инжит гьаюге. ГӀизраилалда гьединаб жо гьабизе бегьуларо! Гьеб бетӀер сверараб жо гьабуге дуца![+] 13Цинги гьеб ничги босун дун кие иней? Мунгоги ГӀизраилалдаго къватӀив чӀвала. Пачаясда кӀалъай, дос дун дуе кьезе инкар гьабиларо», – ян гьардана гьей гьесда.

14Амма гьес гьелъухъ гӀинцин бачӀо. Гьесул къуват цӀикӀкӀараб букӀиндал, аскӀов вегун, инжит-хӀакъир гьаюна гьес гьей. 15Гьеб лахӀзаталдаго Амноние гьей кутакалда рихана. Гьелъухъ ккун букӀараб рокьиялдасаги къуватаб рокьукълъи бачӀана гьесул рекӀелъе.

«ТӀаде яхъа! ТӀагӀа дида цееса!» – ян ахӀдана Амнон гьелде.

16Тамарица абуна: «Вай, гьелъие ккараб гӀилла щиб?! Гьанже дун къватӀие къотӀи,[†] дуца дие гьабуралдасаги жеги кӀудияб квешлъи ккола!» – ян.

Амма гьелъул рагӀи гӀадахъ босичӀо гьес. 17Жиндирго цо цеветелги ахӀун, гьесда абуна:

«Нахъе ахӀе гьай жо гьаниса, кавуги рахай гьалда хадуб», – ин.

18Гьесул цеветелас къватӀие тункана гьей, гьелда хадуб кавуги рахана. Гьелда тӀад ретӀун букӀана, батӀи-батӀиял накъишаз берцин гьабураб, росасе инчӀел пачаясул ясаз ретӀунеб хирияб ретӀел. 19Цинги хирияб тӀасанретӀелги бихъун, ботӀроде хӀатӀ бана Тамарица. Къан ккун бетӀергун, гӀек-гӀекиялда гӀодилаго нахъе йилълъана гьей гьениса.

20Гьелъул вац Авессаломица гьелда абуна: «Вац Амнонищ дуда аскӀов вукӀарав? Гьанже сихӀкъотӀун чӀа дир яц. Довги дур вацлъидал. ЯхӀ гьабе гьанже».

Гьелдаса нахъе Авессаломил минаялъуй йикӀана Тамар, ялгъузлъиялда гӀумру гьабун.

21Гьеб хабар Давудида лъайдал, гьесул Амнонида кутакалда ццин бахъана, амма хирияв вукӀиналъ щибго гӀадлу гьабичӀо гьес васасе; гьесул тӀоцеве гьавурав васлъидал гьев вукӀарав. 22Авессаломги Амнонида кӀалъачӀого чӀана – я лъикӀалъе, я квешалъе. Жиндирго яц Тамар гьес инжит гьаюралдаса нахъе гьесда рихана гьев.


Авессаломица Тамарие гӀоло Амнонидаса къисас боси

23КӀиго лъагӀалидасан, Авессаломил гӀи къунцӀулеб букӀана Ефраимил гӀорхъода аскӀоб бугеб БагӀал-Хацоралда,[†] ва гьес киналго пачаясул васал ахӀана гьенире. 24Пачаясухъе вилълъана Авессалом ва гьесда кӀалъана: «Дир гӀи къунцӀулеб буго. Киналго цересел чагӀиги цадахъ рачун, гьениве вачӀине санагӀат ккелародай дир пачаясул?» – абун.

25Пачаяс жаваб кьуна: «Жо кколаро, дир вас. Ниж киналго гьениреги рачӀун, дуе бакӀлъи ккезабиларо», – ян.

Авессаломица кигӀан гьараниги, пачаяс живго гьениве вачӀине инкар гьабуна, амма васас гьабулебщиналда баракат лъегиян гьара-рахьи гьабуна. 26Цинги Авессаломица абуна: «Гьедин батани, дир вац Амнон виччай нижеда цадахъ».

Пачаяс цӀехана: «ГьевгӀаги щай дуе цадахъ?» – ин.

27Амма Авессалом тӀаса вичӀичӀелъул, гьес Амнонги хутӀарал киналго жиндирго васалги гьесда цадахъ риччана.

28Авессаломица жиндирго чагӀазда тӀадкъана: «ГӀенеккея, Амнон квана-гьекъон кеплъараб мехалъ, дица нужее ишан гьабила дов чӀвайин абун. Цинги чӀвай дов. Гьеб дир буюрухълъидал, нуж щибго хӀинкъуге. Квер тӀуркӀизе биччачӀого бахӀарзал гӀадин рукӀа!»

29Авессаломица малъухъе гьабуна гьесул чагӀаз Амноние. Ккараб жо бихьидал, хутӀарал пачаясул васал кӀанцӀун рахъун, жиде-жидер гӀорцӀмаздеги рахун, гьениса лъутун ана. 30Гьел жеги нухда рукӀадго, Давудихъе хабар бачӀана Авессаломица цо течӀого киналго пачаясул васал чӀван ругин.

31Кутакалда захӀмалъун гьеб хабаргун, тӀад букӀараб ретӀел бихъана Давудица ва гьев гӀодов чӀарбида кӀалагъоркье вегана. Гьесул тӀолабго чукъа-рахьаналъги тӀад букӀараб ретӀел бихъана[+]. 32Амма Давудил вац Шимагьил вас Егьонадавица абуна:

«Дир бетӀерчӀахъаяв пача, дуда киналго васал чӀван ругин ракӀалде ккоге. ЦохӀо Амнон хвана. Доб Амноница гьесул тӀулбикьарай яц Тамар басра гьаюраб къоялдаса нахъего гьедин гьабизе хӀукму къотӀун букӀана Авессаломица[+]. 33Киналго пачаясул васал хун ругин абураб харбидаги божун, пача къварилъахъдуге абе. ЦохӀо Амнон гурони хвечӀо», – ян.

34Гьебго заманалда Авессаломги лъутун ана. Шагьаралъул хъаравуллъуда эхетарав цо ворчӀухъанасда цинтӀаго бер чӀвана Хоронаималъул нухккун хьондаса гӀодоре рачӀунел гӀадамазул кӀудияб къокъаялда. Гьес, инеги ун, пачаясда бицана гьеб.

35Цинги Егьонадавица абуна: «Гьалеха пачаясул васал рачӀунел руго. Дица абухъе буго кинабго», – ян.

36Гьев кӀалъан вахъиналде, риччан гьаркьалгун гӀодилаго, жанире лъугьун рачӀана пачаясул васал. Гьебмехалъ пачаги гьесул киналго чагӀиги бухӀараб магӀуги тӀун гӀодана.

37Авессалом лъутана Гешуралъул пача, Аммигьудил вас, Талмайихъе. Давудица гӀемерал къояз магӀу тӀуна Амнонида хадуб[+]. 38Гешуралде лъутарав Авессалом лъабго соналъ гьенив чӀана. 39Дагь-дагьккун Давудил рухӀел гӀодобе къан ана ва гьев тӀокӀалъ Авессаломида хадув лъугьинчӀо.

### 14


Авессалом Иерусалималде вуссинавизе Иоав ургъи

1Церуягьил вас Иоавида лъалеб букӀана Давуд Авессаломил пикрабазда вукӀин. 2Текоаялде цо гӀакъилай чӀужугӀаданалда хадур чагӀи ритӀана гьес.

Цинги гьес гьей гӀаданалда абуна: «Дуца гӀодулеб ххвел гьабе, чӀегӀерги бай, махӀгьуинал нахалги рахунге. Хварав чиясда хадуб бухӀараб магӀу тӀун гӀемерал къоял рарай гӀаданлъун хӀай. 3Хадуб пачаясухъеги ун, гьадин кӀалъай».

Иоавица гьелда малъана пачаясда абизе кколебщинаб жо.

4Цинги гьей гӀадан пачаясда цее ячӀана ва накабазде ккун гьесие къулана. Гьелъ пачаясда абуна: «Вай, дир пача, кумек гьабе дие!» – ян[+].

5«Щиб дуе ккараб?» – ин цӀехана пачаяс.

Гьелъ абуна:

«Росги хун къорол хутӀарай гӀадан йиго дун. 6КӀиго вас вукӀана дир, дур лагъалъул. Авлахъалда рукӀаго данд речӀчӀун цоцалъ рагъун руго гьел. Гьел ратӀа гьаризе цониги чиги вукӀун гьечӀо сверухълъиялда. Цинги цояс цояв чӀварав. 7Гьале гьанже тӀолабго гӀагарлъи бахъун буго дида тӀаде ва гьез абулеб буго: „Вац чӀварав чи кье гьаниве, вац чӀваралъухъ гьевги чӀвазе вукӀине; цохӀо хутӀарав ирсилав вукӀиналъухъ балагьичӀого, гьев чӀван рехизе вуго“, – ян. Дир цохӀо хутӀараб чирахъалъул кунчӀи свинабизехъин бугогури гьез, цогӀаги наслуги течӀого дир росасул цӀарги дунялалдаса нахъе хъвагӀан».

8Цинги пачаяс абуна: «Парахат рокъое а. Дица тӀубазабила дур мурад», – ин.

9Текоаялдаса чӀужугӀаданалъ абуна: «Дир бетӀерчӀахъаяв пача, гьелъул гӀайиб дидеги дир инсул агьлуялдеги тӀаде ккезе биччанте, амма пачаясдеги гьесул пачалъиялдеги тӀаде гӀайибалъул цо тӀанкӀцин ккеларо»[+].

10Пачаяс абуна: «Дуда рагӀи абулев чи дихъе ваче. Гьес дуда тӀокӀаб килищ хъваларо».

11Гьелъ абуна: «Бидуласдаса бидул къисас босизе гьукъараб бугин абун, жиндирго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул цӀарги бахъун гьеде абе пача, дир вас чӀвачӀого хутӀизе вукӀине».

«ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАЛХӀА дур васасул цо рас бортизе гьечӀо ботӀродаса», – ян абуна пачаяс[+].

12Цинги гьей гӀаданалъ абуна: «Дир бетӀерчӀахъаяв пачаясда цо рагӀи абизе изну кье дур лагъалъе». «Абе», – ян жаваб гьабуна пачаяс.

13Гьебмехалъ гьей гӀаданалъ абуна:

«Щайха цинги пачаяс Аллагьасул халкъалда данде гьадинаб иш гьабулеб? Жиндирго кӀалалъ жиндаго данде диван къотӀулеб гьечӀищ пачаяс? Апараглъуде лъутарав дурго вас жеги тӀадвуссинавичӀогури дуца. 14Нилъ киналго хвезе къотӀарал чагӀи руго. ГӀодобе чвахараб ва бакӀаризе[†] кӀолареб лъадада релълъуна нилъер гӀумру. Амма Аллагь нилъ хвезаризе къачӀарав гьечӀо. Гьелъул гӀаксалда, къосарав инсанцин витӀун ккезавизе рес балагьула Гьес[+].

15ГӀадамаз хӀинкъалаби кьолел рукӀун, гьале дир бетӀерчӀахъаяв пачаясда гьеб бицине ячӀана дун гьание. Дица пикру гьабуна: „Пачаясда кӀалъала дун. Щиб лъалеб, гьес дир, гьесул лагъалъул, гьари къабул гьабизе бегьулагури. 16Аллагьас кьураб ирсалдаса дунги дир цохӀо хутӀарав васги махӀрум гьаризе лъугьарав чиясдаса пачаяс хвасар гьаризе бегьулагури ниж“, – абун.

17Гьале гьанже дур лагъ кӀалъалей йиго дуда: пачаясул рагӀуца ракӀги чучун йикӀина гьанже дун, щайгурелъул Бичасул малаик гӀадав, квешаб-лъикӀаб батӀа бахъизе лъалев чи вугелъул дир бетӀерчӀахъаяв пача. Дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас квербакъи гьабеги дуе сундулъго!»[+]

18Пачаяс гьей гӀаданалда абуна: «Дица цӀехараб жоялъе щибго балъго течӀого жаваб кье», – ян.

«Бокьараб жо цӀехезе биччай дир бетӀерчӀахъаяв пачаяс», – ин абуна гьелъ.

19Цинги пачаяс цӀехана: «Иоавица малъунцин гурищ мун дихъе ячӀарай?»

Гьелъ жаваб гьабуна:

«Дир пачаясул гӀумруялхӀа, битӀараб жоха гьеб, бетӀерчӀахъад. Дир бетӀерчӀахъаяв пачаясул рагӀудаса я квегӀаб, я кваранаб рахъалде кьуризе лъидаго кӀоларо. Дур лагъ Иоавица малъана дида гьадин гьабеян, дур лагъалъул мацӀалда гьал рагӀабиги гьес лъуна. 20Цо суалалъул батӀи-батӀиял рахъал рихьизаризе бокьун гьабуна Иоавица гьаб иш. Амма дир бетӀерчӀахъадил гӀакълу Бичасул малаикасулалда релълъуна – дуда лъалареб жо щибго гьечӀо гьаб ракьалда»[+].

21Хадуб пачаяс Иоавида абуна: «ЛъикӀ буго, гьедин букӀине те. Гьанже дир вас Авессалом тӀадвуссинавизе а», – ян.

22Иоав гьумер гӀодоб цун пачаясе къулана ва, гьесие баркалаги кьун, тӀаде жубана: «Жакъа лъана дур лагъасда дир бетӀерчӀахъаяв пачаясул дидехун рахӀму-цӀоб букӀин, щайгурелъул дир – дур лагъасул – гьари пачаяс къабул гьабидал».

23Цинги Гешуралде ана Иоав ва Авессалом Иерусалималде тӀадвуссинавуна[+]. 24Амма пачаяс лъазабуна: «Гьев жиндирго рокъове айилан абе. Дида цеве вачӀине гьукъараб буго гьесие», – ян.

Авессалом жиндирго рокъове тӀадвуссана, амма пачагун дандчӀвачӀо.


Давудидаги Авессаломидаги гьоркьоб маслихӀат

25Авессалом гӀадав гьайбатав, жиндир берцинлъиялъ цӀар рагӀарав инсан ГӀизраилалдаго тӀокӀав вукӀинчӀо. Камилаб, щибго гӀайиб чӀвазе бакӀ гьечӀеб лага-черхалъул гӀолохъанчи вукӀана гьев. 26БотӀрол расалъул керчлъиялъ лъагӀалидаса лъагӀалиде къунцӀулаан гьеб, гурони бетӀер бакӀлъулаан. Пачаясул цӀадирабазда рекъон, гьесул ботӀродаса къунцӀараб расул кӀинусго шекел[*] бахъулаан. 27Авессаломие гьаруна лъабго васги цо ясги. Ясалда цӀар Тамар абун лъуна, гьейги кутакалда гьайбатай яс йикӀана[+].

28КӀиго сон бана Авессаломица Иерусалималда пачаясул гьумерги бихьичӀого. 29Цинги Авессаломица Иоав ахӀизе чагӀи ритӀана, гьев пачаясухъе витӀизе бокьун. Амма Иоав гьесухъе вачӀине разилъичӀо. Гьес кӀиабилеб нухалъги Иоавида хадур чагӀи ритӀана, амма гьес нахъеги вачӀине инкар гьабуна. 30Гьебмехалъ Авессаломица жиндирго лагъзадерида абуна:

«Доб диралда аскӀоб бугеб Иоавил пурчӀина бекьараб хур бихьулищ нужеда? Ун дорегун, долда цӀа гъе».

Цинги Авессаломил лагъзаз цӀа гъуна гьеб хуралда. 31Цинги кӀанцӀун вахъун Иоав Авессаломил бакӀалде вачӀана ва гьесда кӀал гьикъана: «Щай дур лагъзадерица дир хур бухӀараб?» – инги абун.

32Авессаломица Иоавида абуна:

«Дица дуда хадур чагӀи ритӀун рукӀана гьадинаб каламгун: „Мун гьаниве вачӀа; дие бокьун буго мун пачаясухъе витӀизе дир рахъалъ гьадин гьесда кӀалъазе: ‘Щиб гьабизе дун Гешуралдаса тӀадвуссинавурав? Доваго чӀун вукӀаравани, гӀемерго лъикӀ букӀинаангури дие!’ – ян“. Гьале дие пачаясда дандчӀвазе бокьун буго гьанже. Цинги, дида ккараб гӀайиб батани, гьес дун чӀвазе къотӀе абе»[+].

33Иоав пачаясухъе вилълъана ва Авессаломил мурад гьесда бицана. Гьебмехалъ пачаяс Авессалом ахӀана жиндихъего. Авессалом вачӀана пачаясда цеве ва гӀодоб гьумер цун, къулана гьесие. Пачаясги каранде гьевги къан убач гьабуна Авессаломида, жинца гьев ракӀ-ракӀалъ къабул гьавун вукӀин бихьизабизе.

### 15


Авессаломил питна

1Гьелдаса хадуб Авессаломица жиндиего чуялги чолгьакалги росана ва кӀикъоялда анцӀго чукъаги чӀезавуна жиндаго цадахъ хьвадизе[+]. 2Радалго тӀаде вахъун шагьаралъул кавабахъе[*] унеб нухда чӀолаан Авессалом. ГӀарз босун пачаясухъе уневщинав чи Авессаломица аскӀове ахӀулаан ва гьесда цӀехолаан: «Мун щиб шагьаралдаса кколев?» – ин.

ГӀизраилалъул пуланаб къавмалъул[†] чи вугин дур лагъилан жаваб кьолаан гьес[+].

3Цинги Авессаломица абулаан: «Дур битӀараб ва кьучӀаб гӀарз бихьула, амма пачаясул дуде регӀарав чи гьечӀо», – ян.

4Гьелда нахъ гӀунтӀизабун тӀадеги жубалаан гьес: «Пайда щибха, дун толевани гьаб халкъалда тӀад диванчилъун! Гьебмехалъ бокьарав чи вачӀине бегьилаан дихъе жиндирго дагӀба-гӀарзги босун ва гьелъие дица гӀадилаб хӀукму къотӀилаан».[†]

5Гьесие бетӀер къулизе аскӀове вачӀаравщинав чиясул квер босулаан Авессаломица ва къвалги бан убач гьабулаан. 6Кумек гьарун пачаясухъе унелщинал чагӀазе гьедин гьабулаан Авессаломица. Гьеб макъаналда гӀизраилазул ракӀал жиндехунго руссинаруна гьес.

7Гьеб хӀалалда ункъо сон ахиралде щолеб букӀана, цинги Авессаломица пачаясда абуна:

«Хевроналде ун БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гьабураб ният тӀубазабизе изну кье дие. 8Сириялда Гешуралда вугеб мехалъго дица гьадинаб ният гьабун букӀана: „БЕТӀЕРГЬАНАС дун Иерусалималде тӀадвуссинавизе хъван батани, дун БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гӀибадат гьабизе Хевроналде ина“, – ян»[+].

9Пачаяс гьесда абуна: «Парахат дурго нухда а», – ян.

Цинги Авессалом Хевроналде къокъана. 10ГӀизраилалъул тӀолалго къавмазухъе балъго чапарзаби ритӀана гьес гьадинаб буюрухъгун: «Суралъубе пулеб гьаракь рагӀарабго нужеца ахӀе: „Авессалом пачалъун вахъана Хевроналда!“ – ян».

11Авессаломица Иерусалималдаса кӀинусго чиги вачана цадахъ. Гьел ракӀбацӀцӀадго гьесда цадахъ рахъана – гъоркьанго гьес ургъараб хӀилла-макруялъул гьезда лъалеб жо букӀинчӀо. 12Къурбанал[†] хъолел рукӀаго, Авессаломица Гилоялдаса Ахитофелида хадур чагӀи ритӀана гьесул шагьар Гилоялде. Ахитофел вукӀана Давудил гӀакълучи. Гьедин Авессаломил рахъ ккуразул къадар тӀадеялдаса тӀаде цӀикӀкӀунеб букӀана.


Давуд лъути

13Давудихъе чапар вачӀана гьеб хабаргун ва гьес абуна: «Авессаломидехун руссунел руго гӀизраилал», – ин[+].

14«КъватӀире рахъа! Гьанже нилъ лъутизе ккола, гурони Авессаломихъа цохӀоги чи ворчӀизе гьечӀо! Хехлъи гьабе, нилъ досухъе кквезе щвечӀого рукӀине! Дов кватӀичӀого гьаниве щвезе вуго, цинги нилъер къо бухӀула ва шагьаралда кӀудияб чӀвай-хъвей ккола!» – ян абуна Давудица Иерусалималда гьевгун рукӀаралщинал чагӀазда.

15Пачаясул чагӀаз абуна: «Пачаяс абураб гьабизе къачӀан руго ниж, дур лагъзал», – ин.

16Цадахъ тӀолабго хъизан-къайги бачун къватӀиве вахъана пача. КӀалгӀаялъул тӀалаб-агъаз гьабизе жиндирго анцӀго гъараваш-лъади гьений тана пачаяс[+]. 17Халкъгун цадахъ нухде вахъана гьев, ва цодагьаб манзил тедал гьел лъалхъана. 18Киналго чагӀи цадахъ керетиялгун ва пелетиялгун гьесда хаду-хадур рилълъунел рукӀана, Гаталдаса анлънусго рагъухъан пачаясда цеве унев вукӀана[+].

19Гаталдаса Иттайида пачаяс абуна:

«Нижеда цадахъ вилълъун щай дуе? ТӀадвусса ва Авессалом пачаясда цадахъ чӀа. Мун чияр ракьалдаса чи вуго – ватӀан тун ине ккарав апараг. 20Мун гьаниве гочунги дагьаб мех гурони инчӀо. Гьанже, дунгоцин киве иневали лъалареб мехалъ, мунги цадахъ хьвадизавизе бегьилищ дица? Дурго ракьцоялги цадахъ рачун, тӀадвусса. БетӀергьанас цӀоб лъеги нужеда».

21Амма Иттайица абуна: «ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] цӀаралхӀа ва дир пачаясул гӀумруялхӀа, дир бетӀерчӀахъаяв пача аралъуве дунги ина – хвезе ккани хвела, чӀаго хутӀизе хъван батани, чӀаго хутӀила»[+].

22Гьебмехалъ Давудица Иттайида абуна: «Гьедин батани, цеве а», – ян.

Цадахъ жиндирго чагӀигун ва лъималгун, гьесда цеве-цеве вилълъун ана Иттай.

23Пачаги гьесул чагӀиги унел рихьидал, киса-кирего гӀадамал риччан гьаркьалгун гӀодулел рукӀана. Кедрон абулеб расалъиги къотӀун авлахъалдехун ралагьана гьел[+]. 24Гьединго, кӀудияв кашиш[†] Цадокги Аллагьасул КъотӀиялъул гъамас[†] баччулел киналго левиталги рукӀана гьезда цадахъ. Гьез Аллагьасул гъамас гӀодоб лъуна ва тӀолабго халкъ шагьаралдаса къватӀибе лъугьинегӀан чӀана, Авиатарги тӀаде щвана гьениве[+].

25Цинги пачаяс Цадокида абуна: «Аллагьасул КъотӀиялъул гъамас шагьаралде нахъбуссинабе. БЕТӀЕРГЬАНАС дида цӀоб лъуни Гьес тӀадвуссинавила дун ва цӀидасан гьебги Гьесул мукъадасаб бакӀги[†] бихьизе рес кьела дие. 26Амма Аллагьас дун нахъчӀвани, Гьес Жиндиего бокьараб гьабе абе»[+].

27Пачаяс кашиш Цадокида жеги абуна:

«Мун гуревищ вугев лъикӀаб-квешаб батӀа гьабизе лъалев чи? Дурго вас АхӀимаацгун ва Авиатарил вас Ионатангун цадахъ парахат шагьаралде тӀадвусса. Цадахъ кӀиявго васги вачун, мунги Авиатарги а[+]. 28Нужехъан хабар бачӀинегӀан авлахъалда, гӀор бахунеб бакӀалда, валагьун чӀела дун».

29Цинги Цадокги Авиатарги Аллагьасул гъамасгун Иерусалималде тӀадруссана ва гьенир чӀана.

30Давуд тӀолаго магӀугун, хӀатӀида гӀицӀго Зайтуналъул магӀарде тӀадехун валагьун вилълъана, гьесул ботӀроде жоги рехун[*] букӀана. Гьесда цадахъ рукӀарал киналго чагӀиги, бутӀрузде жоги рехун, гӀодилаго магӀарде тӀаде унел рукӀана[+]. 31Ахитофелги вугин Авессаломил рахъ ккуразда гьоркьовин абун рагӀидал, Давуд гьардана:

«Вай дир БЕТӀЕРГЬАН, Ахитофелил гӀакълу гӀакса сверизабе», – ян[+].

32МугӀрул тӀогьиве, Аллагьасул как-диналъул гохӀде щведал, аркияв Хушай вачӀана гьесда данде, ретӀелги бихъун ботӀроде хӀатӀги бан.

33Давудица гьесда абуна:

«Дида цадахъ вилълъани дие гьирлъун вукӀина мун[+]. 34Амма мун шагьаралде Авессаломихъе тӀадвуссани ва гьесда абуни: „Дун дур лагъ вуго, дир пача. Цеве дун дур инсуда цеве хӀалтӀана, амма гьанже дур лагълъун вукӀине хӀадурав вуго дун“, – ин, гьебмехалъ Ахитофелица кьураб гӀакълуги хисизабун, дие кумек гьабизе кӀвелаан дуда[+]. 35Кашишзаби Цадок ва Авиатар рукӀине руго дуда цадахъ. Пачаясул кӀалгӀаялъуб дуда лъарабщинаб гьезухъе щвезабе дуца. 36Гьезул васалги – Цадокил вас АхӀимаац ва Авиатарил вас Ионатан – руго гьезда цадахъ. Нужеда лъарабщинаб хабар босун гьел ритӀе дихъе»[+].

37БитӀун Авессалом шагьаралде жаниве лъугьунеб мехалъ Давудил гьудул Хушай Иерусалималде щвана.

### 16


Цивал хӀилла-макру

1МугӀрул тӀогьиса цодагьав гӀодовегӀан щведал, цебе къотӀун кӀиго кьолораб хӀамагун Мефи-Бошетил хъулухъчи Цива дандчӀвана Давудида. Гьел хӀамузда тӀад къан кӀинусго чедги, нусго чед кишмишалъулги, нусго гъал инжиралъулги ва цо рахълъен чӀагӀдалги букӀана[+].

2Пачаяс Цивада цӀехана: «Гьаб сундуе къачӀараб жо дуца?» – ян.

Циваца жаваб кьуна: «ХӀамул рукӀина пачаясул хъизан-къаялъе хӀалтӀизаризе, чедги пихъги – рагъухъабазе кваназе, чагъир – нухда тату хваразе гьекъезе кьезе», – ян[+].

3Цинги пачаяс цӀехана: «Дур хважаин Шаулил[†] васасул вас кив вугев?» – ин.

Циваца абуна: «Досул инсул эмен Шаулил пачалъи гьанже жиндихъе тӀадбуссинабизе бугин гӀизраилазинги ккун, Иерусалималдаго чӀана дов»[+].

4Гьебмехалъ пачаяс Цивада абуна: «Мефи-Бошетил букӀарабщинаб магӀишат гьанже дур буго», – ян.

«БетӀерчӀахъаяв дир пача, дур лагълъун вукӀине хӀадурав вуго дун. Дур рахӀму-цӀобалде хьул буго дир кидаго», – ян жаваб гьабуна Циваца.


ШимгӀица Давудие нагӀанаби кьей

5Бахурималде Давуд гӀагарлъидал, гьесие нагӀанабиги кьолаго, Шаулил гӀагарлъиялъул ШимгӀиян цӀар бугев Герал вас вачӀана гьениса къватӀиве. 6Давудидаги гьесул цересел чагӀаздаги ганчӀал речӀчӀизе жувана гьев; Давудил квегӀаб ва кваранаб рахъалда чӀун гьесул киналго чагӀиги рагъухъабиги рукӀана. 7ШимгӀица абулеб букӀана:

«Хазабе гьаниса! Хазабе гьаниса! ЧӀвадарухъан! ХӀалихьат! 8БЕТӀЕРГЬАНАС бецӀана дуе, Шаулил бакӀалда[†] мунго пачалъунги гьавун, дуца гьесул хъизан-агьлуялъул гӀодобе тӀураб биялъухъ. Гьанже БЕТӀЕРГЬАНАС духъаги бахъун, дур вас Авессаломихъе кьуна пачалъи. Мунин абуни, бидулав вугелъул, балагьалъукье ккана!»

9Гьебмехалда Церуягьил вас Авишайица пачаясда абуна: «Гьаб махӀцараб гьойца дир бетӀерчӀахъаяв пачаясде рогьо щай балеб бугеб? Дие изну кье досул бетӀер къотӀун рехизе», – ян[+].

10Цинги Давудица абуна: «Церуягьил васал, диеги нужееги гьелъул милат гьабун щай? НагӀанаби кье абе гьес, нагӀанаби кье Давудиеянги абун, БЕТӀЕРГЬАНАС тӀамурав чи вугелъул гьев дида тӀаде. Гьединав чиясда кӀал гьикъизе лъиданиги бажарулебдай?»[+]

11Давудица Авишайида ва жиндирго тӀолалго чукъбузда абуна:

«Дие гьавурав дирго васцин дун чӀвазе дида хадув лъугьун вуго, буняминиясул бицинего ккелищ? ЖахӀавго те гьев чи; нагӀанаби кьолев вукӀа абе, БЕТӀЕРГЬАНАС тӀамун вугелъул гьев гьедин гьабизе. 12Щиб лъалеб, дир инжитлъи-хӀакъирлъиги бихьун, БЕТӀЕРГЬАН гурхӀизе бегьула, ва жакъа дие кьолел гьел нагӀанабазул бакӀалда, баракат лъезе бегьула БЕТӀЕРГЬАНАС дида».

13Давудги гьесул чагӀиги жидерго нухда рилълъана. ШимгӀиги мугӀрул щобккун Давудида дандвитӀун унев вукӀана, балаго рогьогун, речӀчӀулаго ганчӀалгун ва хӀарщгун. 14Иордан[†] гӀурухъе щведал, Пачаги тӀолабго гьесда цадахъ букӀараб халкъги кутакалда свакан рукӀана, ва хӀухь бахъизе гьез гьениб чӀел гьабуна.


Авессалом Иерусалималде щвей

15Цадахъ гӀизраилазул аскаргун Авессалом Иерусалималде щвана, Ахитофелги вукӀана Авессаломида цадахъ. 16Давудил гьудул аркияв Хушай вачӀана Авессаломида цеве ва гьес абуна:

«БетӀерчӀахъаяв пача! БетӀерчӀахъаяв пача!» – ин[+].

17Авессаломица Хушайида цӀехана: «Гьединищ дуца дурго гьудуласе ритӀухълъи бихьизабулеб бугеб? Мун щай досда цадахъ инчӀев?» – ин.

18Хушайица жаваб гьабуна: «Щайгурелъул, БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса вищарасул ва халкъалъгун тӀубараб ГӀизраилалъ къабул гьавурасул рахъ кквела дица ва гьасда цадахъ чӀела. 19Гьелда тӀадеги, Давудил васасе гуреб цоги лъие дица хъулухъ гьабилеб? Дур инсуе гьабураб хъулухъ гьанже дуеги гьабизе буго дица».

20Авессаломица Ахитофелида абуна: «РачӀа гӀакълу дандбазе, щибдай гьанже нилъеца гьабун лъикӀ?» – ин.

21Ахитофелица абуна: «Дурго инсуца кӀалгӀаялъул тӀалаб-агъаз гьабизе тарал гьесул гъаравашал-лъудбузда аскӀов вега. Гьебмехалда тӀолалго гӀизраилазда рагӀила мун инсуе рихаравлъи ва дур рахъ ккуразул дудехун бугеб ракӀчӀей цӀикӀкӀина»[+].

22Цинги тӀохда Авессаломие чадир лъуна, ва тӀолалго гӀизраилазда вихьун, жиндирго инсул гъаравашал-лъудбузда аскӀове ана гьев[+].

23Доб заманалда Ахитофелица кьураб гӀакълу живго Аллагьасул гӀакълугӀанги къиматаблъун рикӀкӀунаан. Давудги Ахитофелил щибаб гӀакълуялда нахъ вилълъунаан, Авессаломицаги гьединго гьабуна.

### 17


Ахитофелица ва Хушайица кьурал гӀакълаби

1Ахитофелица Авессаломида абуна:

«АнцӀила кӀиазарго рагъухъанги вачун, къаси Давудида хадув лъугьине виччай дун. 2Дов свакан тату хун вукӀадго дун досде тӀаде кӀанцӀила. ХӀинкъизавун, чара къосиналде ккезавила дица дов, тӀолалго досул чагӀиги лъутила гьебмехалда. Цинги дица живго пачаги чӀвала, 3кинабго халкъги, жиндирго хважаинасухъе гӀадин, духъе тӀадбуссинабила. Дуе чӀвазе къваригӀарав чи цохӀо вугелъул, тӀолабго халкъин абуни сах-саламат хутӀила».

4Авессаломие ва ГӀизраилалъул тӀолалго церехъабазе гьеб рагӀи рекӀее гӀуна. 5Амма Авессаломица абуна:

«Аркияв Хушайги ахӀе дихъе, гьес абулелъухъги гӀенеккизин»[+].

6Хушай вачӀиндал, Авессаломица гьесда цӀехана: «Ахитофелица абуна гьадинги додинги гьабейилан. Гьедин гьабуни лъикӀ букӀинадай? Ялъуни, дур гьелда ракӀ рекъолеб батичӀони, дурго пикруги загьир гьабе нижее».

7Хушайица Авессаломида абуна:

«Ахитофелица гьаб нухалъ кьураб гӀакълу лъикӀаб гьечӀо. 8Дуда лъала дурго эменги гьесул чагӀиги. Гучал рагъухъаби руго дол ва хӀалалдаса ун хъетӀолеб, жиндир тӀанчӀаздаса батӀа гьабураб циялда релълъуна гьанже дол. Гьелда тӀадеги, дур эмен вуго хӀалбихьи бугев рагъухъан. Гьединлъидал, гьаб сардилъ досги досул чагӀазги кьижун хӀалхьи гьабизе гьечӀо[+]. 9Гьанжего нохъо-къедазда, ялъуни цоги-цоги бакӀазда[†] вахчун чӀун ватула дов. ТӀоцебесеб дандечӀеялъулъго дур чагӀи чӀвани, гьеб хабар рагӀаралщиназ абила: „Авессаломил рахъ ккурал гъурун рагӀула“, – ян. 10Гьебмехалъ бищун лебалав, жибго гъалбацӀалъулгӀан ракӀ къвакӀарав рагъухъанасулцин хӀинкъиялъ ракӀ тамахлъила. Щайгурелъул, тӀолабго ГӀизраилалда лъала дур эмен къуватав рагъухъан вукӀин ва гьесда цадахъ лебалал рагъухъабиги рукӀин.

11Гьединлъидал, дица дуе гьадинаб гӀакълу кьела: Даналдаса бахъараб къилбаялъул рахъалда Беэр-Шеваялде щвезегӀан тӀолабго ГӀизраил – ралъдал рагӀалда салигӀан гӀемераб гӀалам – бакӀаре абе духъе ва дуцаго баче гьеб рагъде. 12Цинги нилъ, киса-кибего ракьалде щущараб щуб гӀадин, циндаго Давудиде тӀаде кӀанцӀила, кив гьев ватаниги. Гьебмехалъ, я гьев, я гьесул цониги чи чӀаго хутӀиларо. 13Дов цо шагьаралде лъутани, рухьбиги росун, тӀолалго гӀизраилал тӀаде лъугьина ва лъарахъе бехъерхъила гьеб шагьар, гьелъул ганчӀида гамачӀ хутӀулареб хӀалалъ».

14Гьебмехалъ Авессаломицаги тӀолалго гӀизраилазги абуна: «Ахитофелил гӀакълуялдаса аркияв Хушайил гӀакълу камилаб буго», – ян.

Авессаломида тӀаде балагь бачине букӀине гӀоло гьедин Ахитофелил цӀодораб гӀакълу хвезабизе къотӀана БЕТӀЕРГЬАНАС[+].


Хушайица Давудихъе хабар битӀи

15Цинги Хушайица Цадокидаги Авиатаридаги абуна:

«Ахитофелица гьадинги додинги гьабейин абуна Авессаломида ва ГӀизраилалъул тӀадчагӀазда. Дицайин абуни, гӀаксалда, гьадинги гьадинги гьабейин абуна. 16Гьанже гӀедегӀил гьабун, Давудихъе хабар битӀе: „Вореги, гьаб сардилъ Иордан[†] лъарахъ бугеб авлахъалда чӀел гьабуге. Щиб гьабунги лъар бахун добаб рахъалде а, пачаги гьесда цадахъ ругелщиналги хвалдаса цӀунун хутӀизе“».

17Ионатанги АхӀимаацги Рогел абураб иццухъ рукӀана. Цо цеетел ячӀунаан гьезухъе хабарги босун ва гьел Давудихъе унаан гьеб хабар щвезабизе. Лъиданиги рихьизе гурин абун гьел шагьаралде жанире унароан[+]. 18Амма гьел цо васасда рихьана ва гьес Авессаломида бицана. Гьединлъидал, гьениса лъутун гьел Бехурималдаса цо чиясухъе рилълъана. Гьев чиясул азбаралда лъадал гъуй букӀана ва гьел гьенир жанир рахчана. 19Гьесул лъадуца, лъидаго щибго лъалареб хӀалалъ мугь-мучги тӀаде бан, юргъан рехана гьеб гъуялда тӀаде.

20Авессаломил чагӀи рачӀана гьей гӀадамалъул рокъоре ва гьез гьелда цӀехана: «Кир ругел АхӀимаацги Ионатанги?» – ян.

Гьей гӀаданалъ абуна: «Лъар бахун дорехун ана гьел».

КигӀан ралагьаниги гьелги ратичӀого, Иерусалималде тӀадруссана гьел чагӀи. 21Гьел чагӀи ун хадуб, гьел кӀиялго гъуялдаса къватӀиреги лъугьун, Давудихъе ине нухде рахъана. Гьез Давудида абуна: «Хехго нухде вахъа ва лъар бахе. Ахитофелица гьадинги додинги гьабизе кколин дуда дандеян абун буго».

22Жиндирго халкъгун цадахъ нухде вахъана Давуд. Радал хъахӀлъи рехилалде цо чи хутӀичӀого гьез киназго лъар бахана.

23Жиндир гӀакълу нахъ чӀван букӀин бихьидал, Ахитофелица хӀама кьолона ва жиндирго шагьаралде рокъове къокъана; гьениб васигатги хъван, кваридаги ван, гьес жинцаго живго гъанкъана. Гьедин хвана гьев ва жиндирго инсуда аскӀов хабалъ лъуна[+].

24Давуд Маханаималде щвана. Авессаломицаги тӀолалго гӀизраилалгун цадахъ Иордан лъар бахана. 25Авессаломица жиндирго аскаразул бетӀерлъун Иоавил бакӀалда гьесул вацгӀал Амаса тана. ИсмагӀелил агьлуялъул чи Етерил вас вукӀана гьев, гьесул эбелалда цӀар – Авигайл, гьейги йикӀана Нахашил яс, Иоавил эбел Церуягьил яц[+]. 26Авессаломил нухмалъиялда гъоркь Иордан тун дорехун ГилгӀадалъул ракьалда къайи чӀван чӀана тӀолалго гӀизраилал.

27Давуд Маханаималде вачӀиндал, аммониязул тахшагьар Раббагьалдаса Нахашил вас Шови, Ло-Деваралдаса Аммиэлил вас Махир ва Рогелималдаса гилгӀадияв Барзиллай[+] 28босун бусен-къайгун, суркӀа-щурунгун, щагӀил цӀарагӀгун гьесухъе рачӀана. ТӀадеги гьез босун бачӀана мугь-муч, пурчӀина, чӀер, гьоло ва гъолден, 29гьоцӀо ва нах, гӀиял ва гӀакдал хӀан – Давудие ва гьесул чагӀазе кваназе букӀине; щайгурелъул гьезда лъалеб букӀиндал гьел нухда ракъун, свакан ва къечон рукӀин[+].

### 18


Давуд рагъде хӀадурлъи

1Давудица жиндирго аскаралъул хал-шал гьабуна ва гьезда тӀад азарилбутӀрулги нусилбутӀрулги лъуна. 2Гьес жиндирго аскар лъабиде бикьана: цо къокъаялъул цевехъанлъун Иоав, кӀиабилеб къокъаялъул – Церуягьил вас, Иоавил вац Авишай, лъабабилеб къокъаялъул – Гаталдаса Иттай тана.

Пачаяс рагъухъабазда абуна: «Гьайгьай дунгоги вилълъина нужеда цадахъ», – ин[+].

3Амма халкъалъ абуна: «Мун вилълъине бегьуларо! Щайгурелъул, ниж лъутизе ккани, гьеб кӀудияб жолъун букӀинаро дозие; нижер бащдал рагъухъаби чӀванигицин гьелъги дол мурадалде щвезариларо; амма дур гӀумру нижер анцӀазаргоясулалдасаги хирияб буго. Гьединлъидал, мун шагьаралда чӀеялдаса лъикӀаб кумек нижее букӀинаро».

4Цинги пачаяс абуна: «Нужеца абухъе гьабила дица», – ян.

Нус-нусккун, аза-азарккун рагъухъаби къватӀире рахъунаго, пача шагьаралъул кавабахъ вахъун чӀун вукӀана. 5Пачаяс Иоавие ва Авишайие буюрухъ кьуна: «Авессаломие зарал ккезе биччаге, дие гӀоло», – ян.

ТӀолабго халкъалда рагӀана пачаяс жив-жив рагъул цевехъанасе гьединаб буюрухъ кьолеб.


Авессаломил хвел

6Аскариял авлахъалде къокъана гӀизраилалгун рагъизе ва гьеб рагъ ккана Ефраимил ракьалда рохьоб. 7Давудил рагъухъабаз щущахъ базабуна гӀизраилазул аскар, гӀасияб чӀвай-хъвей ккана гьениб – кинавниги къоазарго чи чӀвана. 8Сверухълъиялдаго тӀибитӀана гьеб рагъ, амма хвалчаца чӀвараздасаги рохьил балагьаздаса хваразул къадар цӀикӀкӀана.

9Жиндирго гӀорцӀеналда рекӀун унев вукӀарав Авессалом тохлъукьего Давудил чагӀазда данде ккана. Гьесул гьеб гӀорцӀен цо кӀудияб гӀаркьахараб миккигъотӀода гъоркьан добехун бекерун унаго, Авессаломил бетӀер гьеб гъотӀол гӀаркьалабазда хурхун ана. Гьев живго гьенив зобалаздаги ракьалдаги гьоркьов далун хутӀана, гӀорцӀенин абуни жиндирго нухда бекерун ана. 10Гьеб бихьидал, цо чияс Иоавида бицана Авессалом вугин миккигъотӀода далун хутӀун.

11Иоавица гьеб хабар босун вачӀарав чиясда абуна: «Щиб жойилая?! Дуда Авессалом вихьанилая? Щайха цинги дуца гьев чӀван рехичӀев? Дица вохуца холаго рагъухъанасул рачелги анцӀго гӀарцул кесекги кьелаангури букӀараб дуе гьелъухъ!»

12Амма гьев чияс абуна:

«Бахъун дир хъатикь азарго гӀарац лъунигицин, пачаясул васасде дица квер борхилароан. Нижеда киназдаго рагӀана пачаяс дуеги, Авишайиеги, Иттайиеги „дие гӀоло дир вас Авессаломил гӀумру цӀунеян“ буюрухъ кьолеб. 13Нагагьлъун диего балагьалъе дица гьединаб хиянат гьабун букӀарабани, пачаясдаса бахчун щибго хутӀуларелъул, гьебмехалъ мунгогицин дида данде чӀелаан».

14«Дуда кӀалъан дица гӀадада заман хвезабиларо», – янги абун, миккигъотӀода далун вугев Авессаломил рекӀелъе ишанги босун Иоавица лъабго чӀор речӀчӀана. Гьев жеги чӀаго вукӀана. 15Цинги Иоавил ярагъ баччулел гӀолохъабазул анцӀгояс сверунги ккун, чӀвана Авессалом.

16Гьебмехалъ Иоавица суралъубе пуна, ва рагъухъабаз рагъ къотӀизабуна.[†] Иоавил буюрухъалда рекъон, тӀокӀалъ гьел гӀизраилазда хадур лъугьинчӀо. 17Авессаломил жаназа гьез гьениса нахъе босун кӀудияб гвандинибе рехана, ва гьелда тӀад чӀахӀиял ганчӀазул гохӀ бана. ТӀолалго гӀизраилалги рокъо-рокъоре лъутун ана.

18Жеги живгоги чӀаго вукӀаго, Авессаломица Пачаясул абулеб расалъиялда жиндиего ганчӀил памятник лъун букӀана, «дир цӀар нахъе цӀунизе дир цониги вас гьечӀелъулин» пикруги гьабун. Жакъа къоялъги «Авессаломил памятникилан» абула гьелда[+].


Авессалом чӀваялъул Давудида бицин

19Цадокил вас АхӀимаацица абуна:

«БЕТӀЕРГЬАНАС гьев жиндирго тушбабаздаса хвасар гьавунин абун хабарги босун пачаясухъе векерун ине виччай дун».

20Амма Иоавица абуна: «Гьеб хабар босун жакъа мун гуро ине вугев. Мун цогидаб къоялъ ине бегьила, амма жакъа унге – пачаясул васлъидал хун вугев».

21Цинги Иоавица цо эфиопиясда абуна: «Векере, дуда бихьарабщинаб пачаясда бицине а», – ян.

Эфиопияв, Иоавие бетӀерги къулун, векерун нухда ана.

22Цадокил вас АхӀимаацица нахъеги абуна: «Щиб кканиги, дунги виччай эфиопиясда хадув ине».

Амма Иоавица абуна: «Я дир вас, гьеб щай дуе? Шапакъат щолеб хабар гурелъул гьаб бугеб».

23Гьес абуна: «Бокьараб кка абе, диеги бокьун буго ине».

Цинги Иоавица абуна: «Векере, гьедин батани!»

АхӀимаац Иорданалъул[†] расалъиялдаса унеб нухккун векерун ана ва эфиопиясдасаги цеве ккана. 24Давуд шагьаралъул жанисеб[†] ва къватӀисеб кавабазда гьоркьов гӀодов чӀун вукӀаго, ворчӀухъан шагьаралъул къадада тӀаде вахана ва кавабазда тӀасахунаб тӀохда эхетана. РикӀкӀаде бер щвезабидал, векерун вачӀунев цо чи вихьана гьесда. 25ВорчӀухъанас пачаясде ахӀана ва гьесда гьеб бицана.

Пачаяс абуна: «Живго цохӀо вачӀунев чи ватани, цӀияб хабарги босун вачӀунев чи ватула гьев», – ин.

Гьев чи тӀадеялдаса тӀаде гӀагарлъулев вукӀана, цинги 26гьединго векерун вачӀунев цоги чиги вихьана ворчӀухъанасда, ва гьес кавабазул хъаравуласде ахӀана цоги чиги вачӀунев вугин. Пачаяс абуна:

«Гьевги цо хабар босун вачӀунев чи ватизе ккола», – ян.

27ВорчӀухъанас абуна: «ТӀоцевесесул векери Цадокил вас АхӀимаацилалда релълъуна», – ян.

«Гьев лъикӀав чи вуго. Гьес лъикӀаб хабар босун бачӀунеб батула», – ян абуна пачаяс[+].

28АскӀове гӀагарлъулаго, кинабго лъикӀ бугин ахӀана АхӀимаацица. ГӀодоб гьумер цун пачаясеги къулун, гьес абуна: «Рецц БЕТӀЕРГЬАНАСЕ, дур Аллагьасе! Дир бетӀерчӀахъаяв пачаясда тӀаде квер борхаралщинал гьесул кверде кьуна Гьес!»

29Пачаяс цӀехана: «Авессалом сах-саламат вугищ?» – ин.

«Иоавица дун духъе витӀулелъул дида цо кӀудияб рагъа-рачари бихьана, амма гьелъул магӀна дида бичӀчӀичӀо», – ян абуна АхӀимаацица.

30Пачаяс абуна: «Цевеса нахъе вилълъун гьанив хьолбохъ эхетун чӀа», – ян. Гьев гьесул хьолбохъ эхетана.

31Гьениве щведал, эфиопияс абуна: «Дир бетӀерчӀахъаяв пача! Гьале рохалил хабар! БЕТӀЕРГЬАНАС дуда данде рахъаралщиназдаса хвасар гьавуна мун жакъа», – ян.

32Пачаяс эфиопиясда цӀехана: «Авессалом сах-саламат вугищ?»

Эфиопияс жаваб гьабуна: «Гьесие ккараб ккаги дир бетӀерчӀахъаяв пачаясул тӀолалго тушбабазе ва гьесда, данде чӀаралщиназе», – ян[+].

33Пача тӀуркӀана, дунял чӀегӀерлъун анин ккана. Шагьаралъул кавабазда тӀад бугеб рокъове вилълъана гьев, гӀек-гӀекиялда гӀодулаго.

«Вай дир вас Авессалом! Дир вас, дир вас! Авессалом! Дунго хвезе вукӀаравани дур бакӀалда! Вай дир вас Авессалом, дир вас!» – ин инагьдилаго унев вукӀана пача.

### 19


Иоавица Давудида кӀалгьикъи

1Пача кӀудияб рухӀалилъ Авессаломида хадув гӀодулев вугин бицана Иоавида.

2Пача жиндирго васасда хадув гӀодулев вугин рагӀидал, тӀолабго халкъалъе гьеб къоялъул бергьенлъи къварилъиялде сверана. 3Рагъдаса лъутун жинцаго жалго суризарурал, рахчун-кьерун унел чагӀи гӀадин лъугьана гьел шагьаралде жанире. 4Пачаяс гьурмада квералги чӀван, биччан гьаракьгун ахӀулеб букӀана:

«Вай дир вас Авессалом! Вай, Авессалом, дир вас, дир вас!»

5Пачаясул рокъове гьесда аскӀовеги вачӀун, Иоавица абуна:

«Жакъа дурги, дурго васал-ясазулги, лъудби-гъаравашазулги гӀумру хвасар гьабурал дурго рагъухъаби нечезарурел руго дуца. 6Мун рихарал рокьулел руго дуе, мун хиралъарал рихунел руго дуда. Жакъа дуца бихьизабулеб буго дурго рагъул церехъабиги хъулухъчагӀиги дуе щалго гурел чагӀилъун рукӀин. Авессаломги чӀаго хутӀун ниж киналгоги хун рукӀаралани, мун разилъизехъин вукӀун вугогури. 7КъватӀиве вахъун гьанже дурго гӀадамазул ракӀ батизабе. БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] цӀаралхӀа, гьанже мун къватӀиве вахъинчӀони, сордо тӀаде щвелалде цо чи хутӀизе гьечӀо дуда аскӀов. Цинги, гьитӀинаб къоялдаса бахъараб жакъа къоялде щвезегӀан, дуда рихьарал киналго балагьаздасаги захӀматаб букӀина дуе гьеб».

8Гьебмехалда тӀадеги вахъун шагьаралъул кавабахъ гӀодов чӀана пача. Пача кавабахъ вугин рагӀидал, киналго рагъухъаби рачӀана гьесда цере.


Давуд Иерусалималде тӀадвусси

ТӀолалго гӀизраилаз лъутун жиде-жидер рокъобе нух босана[+]. 9Цинги ГӀизраилалъул киналго агьлаби цоцалъ къацандизе лъугьана:

«Пачаяс нилъ нилъер киналго тушбабаздаса хвасар гьаруна. Пачаясин пилистимазул квердасаги нилъ эркен гьарурал. Гьанже Авессалом сабаблъун нилъер ракьалдаса лъутизе ккана дов[+]. 10Нилъеца нилъедаго тӀад пачалъун тарав Авессаломин абуни, рагъда чӀван вуго. Щайха цинги лъицаниги пача тӀадвуссинавиялъул тӀалаб гьабулареб?»

11Давуд пачаяс кашишзаби[†] Цадокихъеги Авиатарихъеги чагӀи ритӀана гьадинаб тӀадкъайгун:

«Ягьудиялъул чӀахӀиял чагӀазда кӀалъай: „Хан жиндирго кӀалгӀаялде тӀадвуссинавулезда гьоркьор ахириселлъун рукӀун щай нужее? ТӀолалго гӀизраилаз бицунеб хабарги пачаясухъе щун бугин[+]. 12Нужлъидал дир гӀагарлъиги дир вацалги кколел. Щайха цинги пача тӀадвуссинави тӀалаб гьабулелъул нуж нахъе ккезе чӀолел?“ 13Амасадаги абе: „Мун дир цебесеб гӀагарлъиялъул чи гурищ кколев? Аллагьас балагьалъукье ккезавеги дун, гьаб жакъа къоялдаса нахъе Иоавил бакӀалда[†] дица мун дирго аскаралъул бетӀерлъун течӀони“, – ян»[+].

14Гьедин Давудица тӀолалго ягьудиязул ракӀал жиндехунго цӀазаруна.

Цинги ягьудияз пачаясухъе ругьел битӀана: «Дурго чагӀигун цадахъ тӀадвусса нижехъе», – ян.

15Пача нухде вахъана ва Иордан[†] гӀурухъе щвана. Ягьудиял пачаясда дандчӀвазе ва гьесие Иордан гӀор бахине кумек гьабизе Гилгалалде рачӀана.


Давудил рахӀму

16Ягьудиялгун цадахъ Бахурималдаса буняминияв Герал вас ШимгӀиги гӀедегӀана Давудида данде[+]. 17Гьесда цадахъ вукӀана азарго буняминиявги, цадахъ жиндирго анцӀила щуго васгун ва къого цеветелгун, Шаулил[†] рукъалъул хъулухъчи Циваги. Гьел пачаясда данде Иордан гӀурухъе гӀедегӀана[+]. 18Пачаясе ва гьесул тӀолабго хъизан-къаялъе гӀор бахине кумек гьабизелъун ва цоги гьесие къваригӀарабщинаб тӀубазабизелъун гьел гӀурул доб рахъалде рахана.

ГӀурул доб рахъалде щведал, ШимгӀи пачаясда цеве накабазде ккана, 19ва гьес абуна: «Дир бетӀерчӀахъаяв пача тӀаса лъугьа абе дир такъсиралда. КӀочон тезе биччай дир бетӀергьан пачаяс Иерусалим тараб къоялъ дица гьабураб квешлъи. Пачаяс ракӀалдего щвезабуге абе гьеб[+]. 20Дида, дур лагъасда, лъалелъул дица такъсир гьабун букӀин. Амма жакъа тӀолабго Юсупил агьлуялъул чагӀазда гьоркьов дун бищун цеве гӀедегӀана дуда, дир бетӀерчӀахъаяв пачаясда, данде».

21Церуягьил вас Авишайица абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса вищарав пачаясде рогьо барав ШимгӀи чӀвачӀого тезе бегьулевдай?!» – ин[+].

22Давудица абуна: «Церуягьил васал, диеги нужееги гьелъул милат гьабун щай гьанже? Нуж дида данде чӀарал чагӀи гӀадин рукӀунге. ГӀизраилазул цониги чи чӀвазе бегьилищ гьадинаб къоялъ – дун ракӀчӀун ГӀизраилалъул пача вукӀин дида лъараб къоялъ?»[+]

23Цинги пачаяс гьедун ШимгӀида абуна: «Мун хвезе гьечӀо», – ян[+]. 24Шаулил васасул вас Мефи-Бошетги вачӀана пачаясда данде. Пача лъутараб къоялдаса нахъе, гьев сах-саламат тӀадвуссинегӀан, Мефи-Бошетица я хӀатӀал чуричӀо, я мегеж кӀкӀвачӀо, я тӀад букӀараб ретӀел хисичӀо[+]. 25Иерусалималдаса пачаясда дандчӀвазе гьев вачӀиндал, пачаяс гьесда цӀехана:

«Мефи-Бошет, мун щай дида цадахъ вилълъинчӀев?»

26Гьес жаваб кьуна:

«Вай дир бетӀерчӀахъаяв пача, дир хӀалтӀухъанас хиянатлъи гьабуна дие! Дица абуна: „Дир хӀама кьолой, дун гьелдаги рекӀун пачаясда цадахъ ине вукӀине“, – ян, – дур лагъ рекъав вугелъулха. 27Амма дир хъулухъчи дида, дур лагъасда, бугьтаналги лъун кӀалъан вуго дир бетӀерчӀахъаяв пачаясда. Дир бетӀерчӀахъаяв пача вуго Бичасул малаик гӀадав чи; гьединлъидал, гьанже дуца дуего бокьухъе гьабе[+]. 28Дир кӀудияв инсул наслу пачаясдаса гӀажал босизе гуреб, тӀокӀаб сундуего мустахӀикъаб букӀинчӀониги, дуца дун, дур лагъ, дургун квен гӀахьал гьабулезда гьоркьове вачана. Гьанже дуде гӀарз бахъизе дир кинаб ихтияр бугеб?»[+]

29Пачаяс гьесда абуна: «ГӀела гьанже, тӀокӀаб бицине ккеларо гьелъул. Гьале дир хӀукму: дурго ракь дудаги Цивадаги гьоркьоб бащад бикье».

30Мефи-Бошетица абуна: «Гьанже дир бетӀерчӀахъаяв пача сах-саламат кӀалгӀаялде тӀадвуссун вугелъул, гьес кинабго жиндиего таниги, дие ургъел гьечӀо», – ян.


Давудица Барзиллайгун къо-лъикӀ гьаби

31Рогелималдаса гилгӀадияв Барзиллайги вачӀана пачагун цадахъ Иордан гӀор бахине ва гьенисан пача нухда регӀизе. 32Барзиллай вукӀана херав чи – ункъого сон бан букӀана гьес. Гьев кутакалда бечедав чи вукӀана, ва пача Маханаималда вугебгӀан мехалда, гьес пачаясе къваригӀарабщинаб чӀезабуна[+].

33Пачаяс Барзиллайида абуна: «Дида цадахъ вилълъа Иерусалималда чӀел гьабизе. Дицаги дуе щиб бокьаниги чӀезабила гьениб», – ин.

34Барзиллайица пачаясда абуна:

«Жеги чан сон дица базе бугеб гьаб дунялалда, пачаясда цадахъ Иерусалималде дун гочине ккани? 35ГьабсагӀат дир ункъого сон буго. ЛъикӀаб-квешаб батӀа бахъизе бажариладай гьанже дида? Кваналеб ва гьекъолеб жоялъул тӀагӀам лъалебдай? КочӀохъабазул гьаракь гӀундузда рагӀилебдай? БетӀерчӀахъаяв дир пачаясе гьирлъун лъугьун вукӀине щай дие, дур лагъасе[+]? 36Дун, дур лагъ, Иордан тун довехун цодагьаб нухалъ вилълъина, амма пачаясдаса гьединаб тӀадегӀанаб шапакъат щайгурин дие. 37Дун рокъове тӀадвуссине виччай, дирго гӀагараб шагьаралда, эбел-эмен вукъараб ракьалда хвезе вукӀине. Амма гьале дур лагъ (дир вас) Кимхам. Гьев ине виччай дир бетӀерчӀахъаяв пачаясда цадахъ. Дудаго берцин бихьараб гьабе гьесие»[+].

38Пачаяс абуна: «Дида цадахъ гӀор бахина Кимхамица ва дур ракӀ рекъанщинаб гьабила дица гьесие. Дуе щиб бокьаниги, гьеб гьабизе къачӀарав вуго дун».

39ТӀолабго халкъалъ Иордан гӀор бахана, ахиралда пачаясги бахана. Пачаяс, Барзиллайие баркалагун гьара-рахьиги гьабун, гьесулгун къо-лъикӀ гьабуна, цинги гьев рокъове тӀадвуссана.

40Кимхам Пачаясда цадахъ Гилгалалде вилълъана. Ягьудиялъул тӀолалго рагъухъабиги ГӀизраилалъул бащдаб аскарги гьесда цадахъ къокъана.


ГӀизраилазулги ягьудиязулги кьал

41ГӀизраилал рачӀана пачаясухъе гӀарзгун ва гьез пачаясда абуна: «Щай нижер вацал ягьудияз пача жидеего вахъарав ва, нижедаса балъго, пачаясдаги гьесул тӀолалго чагӀаздаги Иордан гӀор бахинабураб?»

42ТӀолалго ягьудиял цадахъ рекъон гьез гӀизраилазда абуна: «Нижеца гьеб гьедин гьабуна гьев нижее гӀагарав вукӀун. Щай нужер ццин бахъунеб? Пачаясул квенищ кванан бугеб нижеца, ялъуни гьесухъа сайгъаталищ росун ругел?»

43ГӀизраилаз ягьудиязда абуна: «Нижер анцӀго бутӀа буго Давудилъ, гьединлъидал нижер нужедаса цӀикӀкӀун ихтиярал руго. Щайха цинги нужеца ниж малъикъ гьаруларел? Пача тӀадвуссинавизе кколин тӀоцебе нижеца гуребищ абураб?»

Амма гӀизраилазулалдаса ягьудиязул кӀалъай хъачӀаб-кьварараб букӀана.

### 20


Шевал питна

1Гьезда гьоркьов вукӀана Шева абун цӀар бугев цо хӀалихьатав чи, буняминияв Бихрил вас. Гьес суралъубеги пун ахӀана:

«Давудилъ нилъее бутӀа гьечӀо!
Йишайил васасдаса кинабгӀаги ирс гьечӀо!
ГӀизраилил халкъ, бусса жинди-жиндир къавулъе!»[+]

2Гьебмехалъ тӀолалго гӀизраилал, Давудиде мугъги рехун, Бихрил вас Шевада хадур ана. Ягьудиял абуни, Давудил рахъ ккун чӀана ва Иорданалдаса[†] рахъарал Иерусалималде щвезегӀан гьесда цадахъ рилълъана.

3Иерусалималде жиндирго кӀалгӀаялде тӀадвуссиндал, кӀалгӀаялда тун йикӀарай анцӀайго гъараваш-лъади Давудица цоги минаялъуре рахъинаруна ва гьенир хъаравулзабиги тана. Гьес гьезие къваригӀараб-тараб чӀезабулаан, амма тӀокӀалъ гьев гьезда аскӀове инчӀо. ГӀумруялъул къоял лъугӀизегӀан къоролзаби гӀадин гьеб минаялъур жанир рукӀана гьел[+].

4Пачаяс Амасада абуна: «Лъабго къоялда жанир дихъе ягьудиял ракӀаре ва мунгоги вачӀа гьаниве»[+].

5Амаса ягьудиял данде ракӀаризе нухде вахъана, амма пачаяс цӀараб гӀужалде щвечӀо, цодагьав кватӀун ккана.

6Цинги Давудица Авишайида абуна: «Гьанже Бихрил вас Шеваца Авессаломица бачаралдасаги цӀикӀкӀун балагь бачуна нилъеда тӀаде. Дир чагӀиги рачун, гьесда хадув лъугьа; сверун къарал шагьарал гьесул кверщаликье ккани, гьес нилъер бер бахъула».

7Авишайил нухмалъиялда гъоркь Иоавил чагӀиги, керетиялги, пелетиялги ва цоги лебалал рагъухъабиги цадахъ нухде рахъана. Гьел Иерусалималдаса къватӀире рахъана Бихрил вас Шева кквезе[+]. 8Гаваоналде кӀудияб ганчӀида аскӀоре щведал, гьезда Амаса данде ккана. Иоавида тӀад рагъул ретӀел букӀана ва ханжарги бараб рачел къан букӀана ратӀлида тӀасан. Цебе гали тӀамулелъул, гьес ханжар лъалинисан чучана.

9Иоавица Амасада цӀехана: «Сах-саламат вугищ мун, дир вац?» – ин. Цинги гьесда убач гьабизе Иоавица кваранаб квералъ гьесул мегеж ккуна.

10Амасада бихьичӀо гьесул квегӀаб хъатикь ханжар букӀин. Иоавица Амасал чохьолъ къазабураб хонжроца гьесул бакь-чехь къватӀибе базабуна, ва гьев гьеб бакӀалдаго[†] хвана. КӀиабилеб нухалъ гьес ханжар борхизе ккечӀо. Цинги Иоавги гьесул вац Авишайги Бихрил вас Шевада хадур лъугьана[+].

11Амасада аскӀов вахъунги чӀун Иоавил чагӀазул цояс ахӀун абуна: «Виччанте Иоавие ритӀухъавщинав ва Давудил рахъ ккуравщинав чи Иоавида хадув ине!» – ян.

12Амасал жаназа бидул хӀориниб нух бакьулъе рехун букӀана, ва гьев чиясда бихьана киналго рагъухъаби гьенир лъалхъулел рукӀин. Уне-уневщинав гьенив вахъун чӀолев вукӀин бихьидал, гьес гьеб жаназа гьениса нахъе бехъерхъун, авлахъалде щвезабуна ва гьелда тӀаде гӀабаги рехана. 13Амасал жаназа нухдаса нахъе босидал, тӀолабго халкъ Иоавида хадуб билълъана Бихрил вас Шева кверде восизе.

14Шевацайин абуни, Авел-Бет-Маахаялде щвезегӀан ГӀизраилалъул киналго агьлаби сверана; тӀолалго гьесул рахъ ккуралщинал гьесда сверухъ ракӀарана ва гьесда хадур шагьаралде жанире лъугьана[+]. 15Иоавил аскарияз Авел-Бет-Мааха шагьар сверун ккуна. Гьез хӀатӀги гамачӀги баччун нух бана шагьаралъул къедалъул кьочӀокье рахине[*]. Къед борлъизе лъугьиндал, 16шагьаралъул къадада тӀасан яккун цо гӀакъилай гӀаданалъ ахӀана:

«Дихъ гӀенекке! Цо дихъ гӀенеккея! Иоавида абе гьаниве вачӀаян, гьесда бицине цо хабар буго дир», – ин.

17Гьев аскӀове вачӀиндал, гьелъ гьесда цӀехана: «Мунищ Иоав?»

Дун вугилан жаваб кьуна гьес.

18Цинги гьелъ абуна: «Авелалде ун гьениб цӀехеян абулеб гӀадат букӀана цебе заманалдасаго ва гьедин хӀукму къотӀулаан бокьараб дагӀба-рагӀиялъе. 19Ниж руго ГӀизраилалда жаниб рекъел ва ритӀухълъи цӀунарал гӀадамал. Мунин абуни, гьадинаб кӀудияб шагьар ва шагьаразулги эбел тӀагӀинабизе къеркьолев вуго. Щай дуе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] шагьар щущахъ базабизе бокьун бугеб?»

20Иоавица абуна: «Воре цӀунаги дун гьединаб жо гьабиялдаса! Щущахъ базабиларо, я щибго зарал гьабиларо шагьаралъе! 21Иш гьедин гуро бугеб. Ефраимил тӀалъиялдаса Шевайин цӀар бугев Бихрил васас Давуд пачаясде квер борхун буго. Гьев нижехъе кверде кье, цинги ниж нахъе ина».

Гьей гӀадамалъ Иоавида абуна: «Нижеца духъе гьаб къададаса гъоркье рехила гьесул бетӀер», – ин.

22Жиндирго гӀакъилаб рагӀигун тӀолабго халкъалъухъе ана гьей гӀадан, ва Бихрил вас Шевал бетӀер къотӀун, къададаса гӀодобе Иоавихъе рехана. Гьебмехалъ Иоавица суралъубе пуна, рагъухъаби гьеб шагьарги жибго тун рокъо-рокъоре руссана. Иоавги Иерусалималде пачаясухъе тӀадвуссана.


Давудил тӀадчагӀи

23[•]Иоав вукӀана ГӀизраилалъул тӀолабго аскаралъул бетӀерлъун; ЕгьоядагӀил вас Бенаягь – керетиязул ва пелетиязул бетӀерлъун[+]. 24Адорам – лагъзаллъун гьарун цере хӀалтӀизарулел чагӀазул бетӀерлъун; АхӀилудил вас Егьошафат – тарихчилъун;[+] 25Шева – хъвадарухъанлъун; Цадок ва Авиатар – кашишзабилъун.[†][+] 26Яиралдаса Ираги вукӀана Давудил кашишлъун.

### 21


Шаулил наслуялъе гьабураб жаза

1Давудил пачалъиялъул заманалда лъабго соналъул ракъи ккана. Цинги Давуд БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ гьардана Гьесул амру цӀехон. БЕТӀЕРГЬАНАС Давудие жаваб гьабуна:

«Шаулги досул наслуги сабаблъун ккараб ракъи буго гьеб – дос гаваониял[*] чӀваралъухъ». 2Гьебмехалъ пачаяс гаваониял жиндихъего ахӀана ва гьев гьезда кӀалъана. (Гаваониял ГӀизраилалъул халкълъун кколароан. Гьел рукӀана амориязул хутӀарал чагӀи. ГӀизраилал гьедун рукӀана гьезие зарал гьабиларин, амма Шаулие бокьун букӀана гьел гъурун лъугӀизаризе – гӀизраилаздаса ва ягьудияздаса гьоркьоса тӀагӀинаризе.)

3Давудица гаваониязда цӀехана: «Дица щиб нужее гьабун лъикӀ? Кин бецӀилеб нужее гьабураб зарал, нижедаса тӀаса лъугьун, нуж нижедехун, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] халкъалдехун, ракӀ битӀун рукӀине?»

4Гаваонияз гьадинаб жаваб кьуна: «Нижее Шаулил[†] гӀагарлъиялдаса я гӀарац, я месед хӀажат гьечӀо ва гӀизраилазул цониги чиги чӀвазе гьечӀо», – ян.

«Дица щиб гьабизеха нужее бокьун бугеб?» – ин цӀехана Давудица.

5Гьез абуна: «Нижеда данде чӀун, ниж гъуризе ва ГӀизраилалъул ракьалдасаго ниж тӀагӀинаризе бокьун букӀарав чиясул бицани, 6гьесул наслуялъул анкьго бихьинчи кье абе нижехъе кверде, БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса вищарав Шаулил шагьар Гивеаялда гъотӀодаги ран, БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере нижеца гъанкъизе рукӀине», – ян.

Пачаяс абуна: «Дица кьела гьел нужер кверде», – ян[+].

7Амма, Шаулил васасул (Ионатанил) вас Мефи-Бошетида пача гурхӀана, Давудицаги Шаулил вас Ионатаницаги жидедаго гьоркьоб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀарги бахъун къотӀи-къай[†] гьабун букӀиндал[+]. 8Шаулие Аягьица гьаюн йикӀана Рицпа абурай яс. Пачаяс гьелъул васал Армонги, Мефибошетги рачана. Шаулил яс Меравица Мехолаялдаса Барзиллайил вас Адриэлие гьавурав щуго васги вачана гьес[+]. 9Цинги гьел гаваониязул кверде кьуна ва гаваонияз БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере мугӀрул борхалъиялда гъанкъизе рана. Гьеб бакӀалда[†] анкьазего цадахъ гӀажал щвана. ТӀорщел бакӀарулеб заманалъул авалалда, пурчӀина бакӀариялъул байбихьуда[*] хвана гьел[+].

10Цинги Аягьил яс Рицпаца кьурулъ, хӀебетги гӀодоб тӀамун, жиндиего бакӀ гьабуна. ТӀорщел бакӀариялъул авалалдаса бахъараб цӀадал ралеб гӀуж[*] тӀаде щвезегӀан гьений чӀун, къад зобалазул хӀанчӀи хъвазе течӀо гьелъ гьезул жаназабазда, къаси гӀалхул жанаварал аскӀоре къазе риччачӀо. 11Шаулил гъаравашалъул яс Рицпаца гьабураб жо Давудида рагӀидал, 12гьес, инеги ун, Шаулил ва Ионатанил рукьби ГилгӀадалъул Иавешалъул жамагӀаталъухъа нахъе росана. (Гьез къаси балъго ун Бет-Шеаналъул майданалдаса нахъе росун рукӀана гьел – пилистимаз Гилбоаялда Шаул чӀван хадуб гьезул жаназаби гьенир ран рукӀиндал.)[+] 13Давудица Шаулилги Ионатанилги рукьби гьениса нахъе росана ва гъотӀода ран рукӀарал гӀолохъабазул рукьбиги данде ракӀарана.

14Шаулилги гьесул вас Ионатанилги рукьби Буняминил ракьалда Целаялда Шаулил эмен Кишил хабалъ рукъана, ва хутӀарабщинабги пачаясул амруялда рекъон тӀубазабуна. Гьебмехалъ Аллагьас гьезул гьари къабул гьабуна ва гьезул ракьалда цӀоб лъуна.


Пилистимазулгун рагъал

15Пилистимаздаги ГӀизраилалдаги гьоркьоб нахъеги рагъ ккана. Жиндирго рагъухъабигун Давуд рагъде вахъана; пилистималгун[†] рагъул кор боркьана, амма Давуд кутакалда свакана. 16Ишбо-Бенов абурав рафаязул[*] цо чияс Давуд чӀвазе къасд гьабуна. Гьесул мазгарул хочол мацӀалъул цӀайи лъабнусго шекел[*] букӀана ва цӀияб хвалченги бан букӀана рачлида[+]. 17Амма Церуягьил вас Авишай вортана Давудие кумекалъе ва гьес тӀадги речӀчӀун чӀвана гьев пилистимав. Гьебмехалъ Давудил чагӀаз, гьаги гьедун, гьесда абуна:

«ГӀизраилалъул чирахъ свинчӀого букӀине, мун тӀокӀалъ кидаго нижеда цадахъ вагъизе вахъине бегьуларо»[+].

18Цодагьаб заман ун хадуб Говалда пилистимазулгун цӀияб рагъ ккана. Гьенив Хушалдаса Сиббехайица чӀвана рафаязул наслуялъул чи Саф[+].

19Гьелдаса хадуб цоги нухалъ ккана Говалда пилистимазулгун рагъ. Гьеб рагъулъ Бет-Лехемалдаса Яъре-Орегимил вас Элхананица чӀвана рессарухъабазул гӀурул чарх гӀадаб кӀудияб хечалъул хважаин Гаталдаса Голиафил вац[+].

20Гьелдаса хадуб Гаталдаги рагъ ккана. Гьенив вукӀана цо залим; гьесул кверазда ва хӀатӀазда анлъ-анлъ килищ букӀана – кинабниги къоло ункъо. Гьевги вукӀана рафаязул наслуялъул чи. 21ГӀизраил халкъ инжит гьабун кӀалъалев вукӀаго, Давудил вац Шимагьил вас Ионатаница чӀвана гьев[+].

22Гьел ункъалго рукӀана Гаталда гьарурал рафаязул наслуялъул чагӀи ва Давудилги гьесул чагӀазулги квердасан хвана гьел.

### 22


Давудица ахӀараб реццалъул назму

1Шаулил[†] квердаса ва тӀолалго тушбабаздаса жив хвасар гьавиялда хурхун БЕТӀЕРГЬАНАСЕ назму ахӀана Давудица.

2Давудица абуна:

«БЕТӀЕРГЬАН – дир кьуру,
Дир щулияб хъала, ва дун хвасар гьавулевги Гьев;
3Дир Аллагь – дир щулияб кьуру,
Гьенив вахчула дун.
Гьев – дир хъалхъанги, дир хвасарлъиялъул лълъарги,
Дир хъалаги, дун вахчулеб щулалъиги ва дир Тархъанчиги.
Дуца дун зулмуялдаса эркен гьавуна[+].
4Реццалъе мустахӀикъав БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ бала дица ахӀи
Ва тушбабаздаса хвасарлъула.

5Хвалил карачелаз сверун ккуна дун,
ГӀажалалъул иххаз гъанкъизавуна[+].
6Жагьандаманалъул рахсаз вухьана,
Хвалил къоралъ къан ккуна.
7Балагьалъукье ккедал, дица БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ ахӀи бана;
Дирго Аллагьасдаса кумек гьарана.
Жиндирго мукъадасаб[†] Рокъоб Гьесда рагӀана дир гьаракь,
Дир ахӀи Гьес къабул гьабуна[+].

8Ракь сородана, гьаргьадана;
Зобалазул кьучӀал тартадана
Ва Гьесул ццидаца сородизаруна.
9Гьесул магӀарзукъалазухъа кӀкӀуй бурана,
Гьесул кӀалдисан – гьелегьараб цӀа,
Гьесда сверухъги цӀа перхана.
10Гьес зобал къулизаруна ва Гьениса гӀодове лъугьана,
Гьесул хӀатӀазукь чӀегӀерал накӀкӀал кьерана.
11Хъерувимазда тӀадги рекӀун воржана,
Гьорол куркьбазда тӀад парпадана.
12БецӀлъи Жиндаго тӀад пардавлъун бигъана,
РахӀматалъул накӀкӀал юргъанлъун тӀад жемана[+].
13Гьесдасан гвангъараб нуралъ
Пири пирхана.
14БЕТӀЕРГЬАН зобалаздасан гъугъадана,
ТӀадегӀанас гьаракь бахъизабуна[+].
15Гьес чӀорал речӀчӀана ва тушбаби щущазаруна,
Пири пирхана ва гьел гъурун рана[+].
16Гьебмехалда ралъдал тӀину къватӀибе баккана,

Дунялалъул кьучӀал гӀицӀлъана,

БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ кьварараб гьаркьил хъуялъ,
Гьесул гучаб хӀухьелалъ[+].

17Гьес борхалъудасан гӀодове къулун дихъе квер бегьана;
Гьес гьалагал иххазулъан дун къватӀиве цӀана.
18Гьес гучал тушбабазукьа дун хвасар гьавуна, –
Рокьукъал, дидасаги къуватал тушбабазукьа.
19Дида тӀаде балагь рещтӀиндал, гьел диде тӀаделъана,
Амма дица БЕТӀЕРГЬАНАСДА мугъ чӀвана.
20Гьес дун парахатаб бакӀалде[†] ккезавуна;
Гьес хӀинкъи тӀаса босана – Гьесие вокьулелъул дун.

21БЕТӀЕРГЬАНАС дие дир иман-яхӀалда рекъон кьуна;
Дир кверзул бацӀцӀалъиялда рекъон шапакъатги щвана[+].
22Дун БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ нухдасан хьвадидалха,
БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе дица щибго квешлъиги гьабичӀелъул.
23Гьесул тӀолалго къанунал кидаго дида ракӀалда руго;
Гьесул амраби дица нахъ чӀвачӀо.
24Дун Гьесда цеве вацӀцӀадго хьвадана –
Такъсиралдаса дунго цӀунана[+].
25БЕТӀЕРГЬАНАС дие дир иман-яхӀалда рекъон кьуна,
Гьесда цебе бугеб дир бацӀцӀалъиялда рекъон.

26Дуе ритӀухъазе Мун ритӀухъав вуго,
ЛъикӀазе лъикӀавги вуго.
27РакӀ бацӀцӀадасе Дуца Дурго бацӀцӀалъи бихьизабула,
Амма макручиясе гьесул макирлъиялда рекъон гьабула.
28Пакъирзаби Дуца хвасар гьарула,
Амма гӀамал кӀудиял Дуда рихьула
Ва Дуца гӀодорегӀан ккезарула.
29Дир БЕТӀЕРГЬАН, Мун вугелъул дир чирахъ;
БЕТӀЕРГЬАНАС дир бецӀлъи канлъуде сверизабуна.
30Дур кумекалдалъун дица хъачагъазул къокъа щущазабуна;
Дир Аллагьгун къадада тӀасан кӀанцӀула дун.

31Аллагьасул нух бацӀцӀадаб,
БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калима камилаб.
Гьесда мугъ чӀваралщиназе
Щулияб хъалхъанги Гьев[+].
32БЕТӀЕРГЬАН тун цоги Аллагь вугищ?
АллагьгӀадаб кьуру тӀокӀаб батулищ[+]?
33Гьев Аллагьасин дида къуват борчулеб;
Гьесин дун битӀараб нухда вачунев.
34РитӀучӀил гӀадаб рилълъинги кьун,
Дун Гьес борхалъиялде вахинавула[+].
35Дир кверал рагъуе щулалъизарула Гьес;
Гьединлъидал, гьез мазгарул чӀор кӀичӀизабула.
36БетӀергьан, Дур тархъанлъиялъул хъалхъан лъуна Дуца дир хъатикь;
Дур цӀобалъ дун кӀодо гьавуна.
37Дуца дун унеб нух гӀатӀид гьабула,
Кибго хӀетӀе тункизе биччаларо.

38Дун тушбабазда хадув лъугьуна ва дица гьел щущахъ рала;
Гьел тӀуран лъугӀизаричӀого дун тӀадвуссунаро.
39Дица гьел щущазарула,
Дир хӀатӀикье ккарал гьел тӀокӀал тӀаде рахъунаро.
40Дуца рагъуе къуват кьуна дие;
Дида данде рахъарал Дуца дир хӀатӀикье ккезаруна.
41Дир тушбаби дида цереса лъутизаруна Дуца,
Ва дун рихаралщинал дица гъурун рана[+].
42Гьел кумекалъе ахӀдана, амма гьел хвасар гьаризе щивго ватичӀо;
БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ ахӀи бана, амма Гьес жаваб гьабичӀо[+].
43Дица ракьул хӀур гӀадин хъурана гьел;
Дица къватӀул хӀарщ гӀадин мерхьана гьел.

44Дирго халкъалъул питнаялдаса ворчӀизавуна Дуца дун;
Чияр халкъазул бетӀерлъун гьавун цӀунана Дуца дун.
Дида лъаларел халкъал дие хъулухъалъе чӀун руго.
45КъватӀисел дие хӀелхӀедула;
ГӀинда рагӀун бахъиналде дир амраби тӀуразарула[+].
46ХӀинкъиялъ гьезул ракӀ гӀодоб чӀвана,
Сородулаго раккула гьел жалго рахчараб бакӀалдаса къватӀире.
47ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАН! Дир баракатаб Кьуру!
Рецц Дуе, дир Аллагь – дир хвасарлъиялъул Кьуру!
48Дир Аллагьасин дие гӀоло рецӀел босулеб,
Дие халкъалги мутӀигӀлъизарулел,
49Дир тушбабаздаса дун ворчӀизавулев!
Дида данде чӀаразда цеве дун кӀодо гьавуна Дуца,
ВахӀшияздаса хвасар гьавуна.
50Гьединлъидал, дир БЕТӀЕРГЬАН, дица халкъазда гьоркьоб Дуе рецц гьабила;
Дур цӀар кӀодо гьабун назму ахӀила[+].
51Жиндирго пачаясе Гьес кӀудиял бергьенлъаби кьуна
Жиндирго тӀаса вищарав Давудида ва гьесул наслабазда абадиялъего цӀоб лъуна»[+].

### 23


Давудил ахирисеб вагӀза

1Гьале Давудил ахирисеб калима:

«Йишайил вас Давудица бицараб калима;
БетӀергьанас тӀадегӀан гьавурасул,
Якъубил Аллагьас тӀаса вищун зайтуналъул нах жинда бахарасул
Ва ГӀизраилалъул хӀасратав шагӀирасул калима:

2„БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] РухӀ кӀалъалеб буго дилъ,
Гьесул калима буго дир мацӀалда[+].
3ГӀизраилалъул Аллагьас абуна,
ГӀизраилалъул борхатаб Кьуру кӀалъана дир рахъалъ:
‘Халкъалъе ритӀухъго нухмалъи гьабулев,
Аллагьасукьа хӀинкъун гьел нухда рачунев![+]
4Рогьалил хъахӀлъиялда,
бацӀцӀадаб зодоб радал баккун бачӀунеб бакъалда,
хер бижизабулеб рахӀматалда
ва гьелда хадуб чӀараб нуралда релълъуна гьев’.

5Гьайгьай гьедин баракат лъуна Аллагьас дир хъизан-къаялда,
Гьес диргун абадияб ва хисулареб къотӀи[†] гьабун бугелъул.
Гьес сундулъгоги квербакъи гьабуна дие ва эркенлъи кьуна,
щибаб дир анищ-мурадги Гьес тӀубазабула[+].
6Амма тӀолалго хӀалихьатал-къадарал чагӀи заз-хъарахъалда релълъуна,
жиб хъвагӀан нахъе балеб ва тӀокӀалъ кодобе босулареб.
7Гьелда инсанас квер хъваларо,
маххул алат, ялъуни хеч хӀалтӀизабула гьеб бакӀаризе[†]
ва бижараб бакӀалдаго тӀубан бухӀула“».


Давудил ЦӀар арал бахӀарзал

8Гьале Давудил бахӀарзазул цӀарал: тахкемонияв Ёшев-Башевет – гьев вукӀана лъабгоязул бетӀер. Гьев цохӀо хочодалъун микьнусго чиясда данде вагъана, ва гьел киналго гьес цо рагъул свериялъулъ чӀвана.

9Лъабгоязда гьоркьов гьесда хадусев вукӀана Додол вас Элеазар. Додол инсуда цӀар Ахохи букӀана. ГӀизраилазул аскариял пилистимазукьа нахъе къан чӀун рукӀаго, рагъизе къачӀарал пилистимал[†] гӀад-хочӀ гьарун рагъа-рачаризарулев вукӀана гьев Давудгун цадахъ. 10Гьев пилистимазда данде вахъана ва лебалго вагъана. Ахиралда гӀемер свакаялъ гьесул квер жиндирго хочол гӀоркьалда рекӀун хутӀун букӀана. Гьеб къоялъ БЕТӀЕРГЬАНАС кӀудияб бергьенлъи кьуна гьесие. Аскариял абуни, гьеб рагъ лъугӀун хадуб гурони Элеазарихъе руссинчӀо, гьебги гӀицӀго чӀвараздаса давла бакӀаризелъун.

11Хадусев вукӀана харарияв Агил вас Шамма. Лехиялда, гъолден бекьараб авлахъ бугеб бакӀалда пилистимал данде ракӀаридал, гьезухъа лъутана ГӀизраилалъул рагъухъаби. 12Амма Шамма гьеб авлахъалъул бакьулъ вахъун чӀана, гьебги цӀунун пилистимал гъурун рана, ва БЕТӀЕРГЬАНАС гьесие кӀудияб бергьенлъи кьуна.

13Пилистимал Рефаим расалъиялда къайи чӀван рукӀадго, лъеберго цевехъанасда гьоркьоса лъабгояв вачӀана Давудихъе Адуллам абулеб нохъоде[+]. 14Гьеб заманалда Давуд цо щулалъиялда вукӀана, пилистимазул аскар Бет-Лехемалда букӀана. 15Давуд цӀакъ къечана, ва гьес абуна:

«Бет-Лехемалъул кавабахъ бугеб гъуялъуса лъим босун вачӀунев чи вукӀараванищха цо!» – ян.

16Гьебмехалъ дов лъабавго бахӀарчи гьениса вахъун ана, ва, пилистимазул къайи чӀвараб бакӀ къотӀун доб рахъалдехунги рорчӀун, гьез Бет-Лехемалъул кавабахъ бугеб гъуялъуса лъим босун бачӀана Давудие. Амма Давудица гьеб гьекъезе инкар гьабуна, ва БЕТӀЕРГЬАНАСЕ сайгъатлъун гьабун, гьеб гӀодобе тӀуна[+].

17Давудица абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАС цӀунаги гьединаб жо гьабиялдаса! Гьадин жиндирго гӀумру бичарал бахӀарзазул би гьекъолев чийищ дун?!» – ин. Гьеб лъим гьес гьекъечӀо.

Дов лъабго багьадурас гьабуна гьеб бахӀарчилъи.

18Иоавил вац Авишай вукӀана лъебергоязул бетӀерлъун. Гьев цохӀо хечгун лъабнусго чиясда данде вагъана ва гьел киналго чӀвана; лъебергоясда гьоркьоб цӀар машгьурлъана гьесулги[+]. 19Лъебергоясда гьоркьов бищун цӀар рагӀарав вукӀана гьев, ва гьезул бетӀерлъунги вахъана, амма кин букӀаниги дол лъабгоязда ващалъичӀо.

20ЕгьоядагӀил вас Бенаягь вукӀана Кавцеилалдаса гучав бахӀарчи. Гьесги гӀемерал гьунарал гьаруна. Гьес могӀавиязул гъалбацӀгӀан гучав кӀиго рагъухъан чӀвана ва, цо гӀазу балеб къоялъ, цӀадал лъим бакӀарулеб кӀудияб гвандинибе ккараб гъалбацӀги чӀвана[+]. 21Гьединго цо залимав мисриявги чӀвана гьес. Гьев мисриясул хъатикь хеч букӀана, Бенаягьихъ тӀил гурони букӀинчӀо. Мисриясухъа кодоса гьеб хечги бахъун, гьесул жиндирго хечалъ чӀвана гьес гьев[+]. 22Гьеле ЕгьоядагӀил вас Бенаягьил гьунарал. Дол лъабгоязул гӀадин цӀар рагӀана гьесулги. 23Лъебергоясда гьоркьов гьев бищун къадру борхатав вукӀана, амма лъабгоясда гьоркьове лъугьинчӀо. Давудица гьев жиндирго рорчӀухъабазул бетӀерлъун тана.

24Лъебергоясда гьоркьор рукӀана:

Иоавил вац Асаил,
Бет-Лехемалдаса Додол вас Элханан,[+]
25Хародалдаса Шамма,
Хародалдаса Элика,
26Палтияв Хелец,
Икешил вас Текоаялдаса Ира,
27Анатоталдаса Авиезер,

хушатияв Мебунай,

28ахохияв Цалмон,
Нетофалдаса Махарай,
29Баанагьил вас Нетофалдаса Хелев,
Буняминил ракьалда бугеб Гивеаялдаса Ривайил вас Иттай,
30Пиратоналдаса Бенаягь,
Гаашалъул расалъиялдаса Иддай,
31аравияв Ави-Албон,
бархумияв Азмавет,
32Шаалбоналдаса Элияхба,
Яшенил васал,
Ионатан,
33харариязул чи Шамма,
Хараралдаса Шарарил вас АхӀиам,
34магӀахияв Ахасбайил вас Элипелет,
Гилоялдаса Ахитофелил вас Элиам,[+]
35Кармилалдаса Хецрай,
арбияв Паарай,
36Цовагьалдаса Натанил вас Игал,
Гадил къавмалъул[†] чи Бани,
37аммонияв Целек,
Беэроталдаса Нахарай – Церуягьил вас Иоавил ярагъ баччулев чи,
38итрияв Ира,
итрияв Гарев
39ва хитияв Уриягь.

Кинавниги лъебералда анкьго чи вукӀана[*][+].

### 24


Халкъалъул хъвай-хъвагӀай гьаби ва Давудие жаза

1Нахъеги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] ццин бахъана гӀизраилазда ва Гьес Давуд гьезие балагьалъе гьесизавуна: «ГӀизраилалъулги Ягьудиялъулги халкъ рикӀкӀе», – янги абун[+].

2АскӀов вукӀарав жиндирго аскаралъул бетӀер Иоавида пачаяс абуна:

«Шималияб рахъалда бугеб Даналдаса байбихьун къилбаялъул рахъалда бугеб Беэр-Шеваялде щвезегӀан ГӀизраилалъул щибаб агьлу-къед сверун халги гьабун, халкъалъул хъвай-хъвагӀай гьабе, дида гьезул къадар лъан букӀине».

3Амма Иоавица пачаясда абуна:

«Дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас жеги гӀемерлъизабеги дур халкъ ва гьелъул къадар нусго нухалъ цӀикӀкӀун тӀаде жубайги, дир бетӀерчӀахъаяв пачаясул беразда гьеб бихьараб къоги бачӀаги. Амма щайха дир бетӀерчӀахъаяв пачаясул къасд ккараб гьединаб иш гьабизе?»[+]

4Амма пача жиндирго рагӀудаса кьуричӀо, гьединлъидал Иоавги рагъул церехъабиги пачаясда аскӀоса къватӀире рахъана гӀизраилазул халкъалъул хъвай-хъвагӀай гьабизелъун. 5Иордан[†] гӀорги бахун АрогӀералда чадрал чӀвана гьез, ва Гадил расалъиялда бугеб шагьаралъул къилбаялъул рахъалдасан байги бихьун, цинги Иазер шагьаралде рилълъана[+]. 6Хадур гьел ана ГилгӀадалде ва хитиязул ракьалде, гьенисан Данил ракьалде, гьенисанги сверун Сидоналде. 7Гьениса гьел Тиралъул хъалаялде ана, хадур хивиязул ва ханааниязул тӀолалго шагьарал сверана, ахирги Ягьудиялъул къилбаялъул рахъалде, Беэр-Шеваялде щвана. 8ТӀолабго ГӀизраилалъул ракьги сверун, ичӀго моцӀгун къого къоялдасан Иерусалималде тӀадруссана гьел. 9Иоавица гьеб халкъалъул хъвай-хъвагӀаялъул хӀасил пачаясухъе щвезабуна. ГӀизраилалда кинавниги микьнусазарго ярагъ борчулев бихьинчи ватана, щунусазарго бихьинчи Ягьудиялдаги ватана[+].

10Амма халкъ рикӀкӀун хадуб, Давудил кутакалда рекӀел рахӀат хвана. Цинги БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ дугӀа гьабуна гьес: «Гьаб иш гьаби дир кӀудияб такъсир ккана. Вай дир БЕТӀЕРГЬАН! Гьарула Дуда, тӀаса лъугьа дидаса, Дур лагъасдаса! ГӀадалаб жо гьабуна дица»[+].

11Нахъисеб къоялъ радал Давуд тӀаде вахъиналде Гад аварагасухъе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калима рещтӀана:[+] 12«Давудихъеги ун, гьесда абе: „Гьадин абулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС: ‘Гьале Дица дуда лъабго батӀияб тамихӀ бихьизабулеб буго. Гьезда гьоркьоса дуцаго тӀаса бище кинаб тамихӀ Дица дуе гьабилебали’, – ян“».

13Гад авараг Давудихъе вилълъана ва гьес абуна: «Анкьго соналъул ракъийищ биччалеб ракьалде? Ялъуни лъабго моцӀалъ тушбабаздаса лъутахъдилевищ вукӀинев? Ялъуни лъабго къоялъ къавуда унтийищ биччалеб дур ракьалде? Гьанже мунго балагье ва ургъе; дун духъе ВитӀарасухъе кинаб жаваб щвезабилеб дица?»

14Гьебмехалъ Давудица Гад аварагасда абуна: «Дие захӀмат бугеб куц! Амма биччанте дун БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ кверзукьего ккезе, Гьесул рахӀму-цӀоб цӀикӀкӀараб бугелъул, амма инсанасул кверзукье кидаго ккогеги!» – ян.

15Цинги, гьеб рогьалил гӀужалдаса байбихьун, гьелъие цӀараб заман тӀубазегӀан, БЕТӀЕРГЬАНАС квешаб унти биччана ГӀизраилалда тӀаде, ва Даналдаса бахъараб Беэр-Шеваялде щвезегӀан гьоркьоблъиялда лъабкъоялда анцӀазарго чи хвана гьебмехалда[+]. 16Малаикас Иерусалималъул халкъги гъуризе, гьелда тӀаде квер борхарабго, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ракӀ гурхӀана; Гьес халкъ гъурулев Малаикасда абуна:

«Гьанже гӀела! Квер нахъе босе».

Гьеб лахӀзаталда БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Малаик вукӀана евусияв Аравнагьил гьоцӀиве щун[+]. 17Халкъ гъурулев Малаик вихьидал, БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ гьардана Давуд:

«Гьав дица гурищ мунагьги такъсирги гьабураб? Гьал чахъабаздагӀаги ккараб гӀайиб щиб? Дидеги дир хъизан-къаялдеги буссинабе Дур жаза!»


Давудица къурбаналъе бакӀ бай

18Гьеб къоялъ Гад авараг вачӀана Давудихъе ва гьес абуна: «Вахъа, Аравнагьил гьоцӀиб БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбаналъе[†] бакӀ[†] бай», – ян.

19БЕТӀЕРГЬАНАС Гад аварагги гьоркьов ккун абураб гьабизе Давуд къватӀиве вахъана. 20Пачаги гьесул чагӀиги рачӀунел рихьидал, Аравнагь гьезда данде къватӀиве гӀедегӀана ва гӀодоб гьумер цун, пачаясе къулана.

21Аравнагьица цӀехана: «Щиб хӀажалъи ккун пача жиндирго лагъасухъе вачӀарав?» – ин.

Давудица абуна:

«Духъа лал тӀамулеб гьоцӀу босизе ва гьениб БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбаналъе бакӀ базе вачӀун вуго, халкъалде бачӀун бугеб квешаб унти къотӀизе[†] букӀине»[+].

22Аравнагьица Давудида абуна: «Биччанте дир бетӀерчӀахъаяв пачаяс жиндиего бокьарабщинаб босизе ва гьеб къурбанлъун гьабизе. Гьале тӀубан бухӀулеб къурбаналъе[†] бусбиги, цӀулае хӀалтӀизаризе лулбигун пуруцги[+]. 23Дир пача, Аравнагьица гьеб кинабго пачаясе кьолеб буго!»

Аравнагьица тӀадеги жубана: «Дуца гьабулебщинаб дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас къабул гьабеги!»

24Амма пачаяс Аравнагьида абуна: «Гуро, гьедин данде кколаро, дица гьеб кколеб багьаги кьун, бичун босизе буго. Дирго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе чӀобого щвараб жоялдалъун дица къурбан гьабуларо».

Цинги Давудица кӀикъоялда анцӀго шекелалъухъ[*] ричун росана гьоцӀуги бусбиги. 25Гьениб Давудица БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбаналъе бакӀ бана ва тӀуран рухӀулелги ракълилалги къурбанал тӀоритӀана гьелда тӀад[*]. БЕТӀЕРГЬАНАС гьел къабул гьаруна ва ГӀизраилалда квешаб унти къотӀана[+].

## 3 Пачаби

### 3 Пачаби

3 Пачаби


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]


### ЦеберагӀи


Пачабазул Лъабабилеб тӀехь


ЦеберагӀи

Цересел Пачабазул тӀахьаздаго гӀадин, гьаб тӀехьалдаги бицунеб буго ГӀизраилалъул ва БетӀергьан Аллагьасдехун гӀизраилазул бугеб бухьеналъул хӀакъалъулъ. ЖугьутӀазул гӀадаталда рекъон, хадусеб тӀехьгун цадахъ, гьаб тӀехьалдаги «Пачабазул тӀехьилан» абула.

ТӀехьалда бицен гьабулеб заманалъул тарих бикьизе бегьула лъабго бутӀаялде:

1) Пачалъи Давудихъа гьесул вас Сулейманихъе ин (1-2 бетӀ.).

2) Сулейманил пачалъи ва гьесул бергьенлъаби (3-11 бетӀ.). Гьаб бутӀаялда хасаб кӀвар кьун бицунеб буго Иерусалималда Аллагьасул Рукъ баялъул хӀакъалъулъ (5-7 бетӀ.).

3) Халкъ кӀиго пачалъиялде бикьи: ГӀизраил шималияб рахъалда ва Ягьудия къилбаялъул рахъалда; цебесеб эраялъул ичӀабилеб гӀасруялде щвезегӀан гьезда тӀад пачабазул кверщеллъи (12-22 бетӀ.).

Авторас жив-жив пачаясе къимат кьолеб буго БетӀергьан Аллагьасдехун гьесул бугеб мутӀигӀлъиялъухъ балагьун. Пачаяс ракӀ-ракӀалъго БетӀергьанасе как-динги гьабулеб бугони, Гьесухъ гӀенеккулевги вугони, гьесул улка тӀегьараб ахалде сверулеб буго. Амма пачаяс гьересиаллагьзабазул дин гьабулеб бугони, Аллагьасул къануналде мугъги рехулеб бугони, халкъалдего тӀаде балагь рещтӀунеб буго.

Пачабазда цадахъ гьаб тӀехьалда жаниб хасаб бакӀ ккун буго Аллагьасул аварагзабазги. Гьез халкъалда Аллагьасул амру лъазабулаан ва жалгоги жамагӀаталъул киналго лъугьа-бахъиназулъ хӀаракат бахъун гӀахьаллъулаан, гӀадамазул ракӀал Аллагьасде руссинариялъе гӀоло. Доб заманалда Аллагьасул аварагзабазда гьоркьов бищун къиматав Иляс авараг вукӀана. Гьаб тӀехьалъул ахирисеб бутӀаялъул багьадурлъунги пачаби гурел, Иляс рикӀкӀине бегьула.

Сулейман пачалъун вахъин (3 Пач. 1:1–2:12)
Сулейманил пачалъи (3 Пач. 2:13–11:43)
Сулейманица жиндирго пачалъи щула гьаби; Сулейманил гӀакъиллъи (3 Пач. 2:13–4:34)
БетӀергьанасул Рукъ бай (3 Пач. 5:1–7:50; 7:51–9:9)
Сулейманил тӀадегӀанлъи ва гьесул гӀодовегӀан ккей (3 Пач. 9:10–11:43)
Пачалъи кӀийиде бикьи (3 Пач. 12:1–22:53)
ГӀизраилалъул тӀоцевесев пача Яровамил нухмалъиялда гъоркь гӀизраилал Ягьудиялда данде чӀей (3 Пач. 12:1–14:20)
Реховам – Ягьудиялъул пача (3 Пач. 14:21-31)
Ягьудиялъул ва ГӀизраилалъул цогидал пачаби (3 Пач. 15:1–16:28)
Ахавил пачалъи; Иляс авараг ва цогидал Ахавил заманалда рукӀарал аварагзаби (3 Пач. 16:29–22:40)
Егьошафат – Ягьудиялъул пача (3 Пач. 22:41-50)
Ахазиягь – ГӀизраилалъул пача (3 Пач. 22:51-53)

### 1


Давуд херлъи

1Давуд пачаяс гӀемерал сонал рана ва гьев херлъана. КигӀан ретӀел тӀад ретӀаниги гьев хинлъизавизе кӀолев вукӀинчӀо. 2Цинги гьесул чукъбуз гьесда абуна:

«Биччанте нижер бетӀерчӀахъаяв пачаясе цо гӀолохъанай ясгӀадан ялагьизе, гьелъ хъулухъ гьабизе букӀине гьесие. Гьей гьесда аскӀой егила ва нижер бетӀергьан хинлъила», – ян.

3ТӀолабго ГӀизраил сверун берцинай яс ялагьизе журана гьел ва Авишаг абурай шунемияй ятун, гьез гьей пачаясда цее ячана. 4Гьей кутакалда берцинай яс йикӀана. Пачаясда аскӀой, гьесие хъулухъалъе тана гьей, амма пача, аскӀов вегарав, гьелда хъвачӀо.


Адониявица живго пачалъун чӀезави

5Давудие Хагитица гьавурав вас Адонияв лъугьана чӀухӀадго гаргадизе ва гьес абулеб букӀана: «Дун вукӀине вуго пачалъун», – ин.

Гьес чолгьакал, чотӀахъаби ва чуял чӀезаруна жиндиего ва кӀикъоялда анцӀго чукъбиги рукӀана гьесул[+]. 6Гьесул эмен кидаго, гьесда цӀех-рех гьабун, щай дуца гьадин гьабулебин абун, гьесда кӀалъачӀо. Адонияв гьавуна Авессаломида хадув ва гьев цӀакъ берцинав чи вукӀана.

7Адониявица гъоркьанго къотӀи[†] гьабуна Церуягьил вас Иоавилгун ва кашиш[†] Авиатарилгун ва гьез гьесул рахъ ккуна[+]. 8Амма кашиш Цадокица, ЕгьоядагӀил вас Бенаягьица, авараг Натаница, ШимгӀица, Рейица ва Давудил рорчӀухъабаз Адониявил рахъ кквечӀо[+].

9Рогел иццухъ бугеб Зохелет ганчӀида аскӀоб Адониявица гӀиялъажал, оцал ва кьараго хьихьарал гӀисинал бусби къурбаналъе[†] хъуна, ва жиндирго киналго вацал, ай пачаясул васалгун цадахъ, Ягьудал къавмалъул[†] тӀолалго пачаясул хъулухъчагӀиги ахӀана гьенире[+]. 10Амма Натан аварагги, Ванейги, Давудил рорчӀухъабиги ва жиндирго вац Сулейманги ахӀичӀо гьес[+].


Давудица пачалъи Сулейманихъе кьей

11Цинги Натан кӀалъана Сулейманил эбел Батшебада: «Дуда рагӀичӀищ Хагитил вас Адониявица живго пачалъун чӀезавун вугевлъи ва нилъер бетӀергьан Давудида гьелъул щибго лъалареблъи? 12Гьединлъидал, мун дихъ гӀенекке ва дица малъараб гьабун, гӀедегӀе дурго ва дур вас Сулейманил гӀумру цӀунизе. 13Хехлъи гьабун мун Давудихъе а ва гьесда абе: „Я дир бетӀергьан пача, мун дие гьедун вукӀинчӀищ: ‘Дур вас Сулейман вукӀине вуго дида хадув пачалъун ва гьев чӀезе вуго дир тахида’, – янги абун? Щайха пачалъун Адонияв вахъарав?“ 14Мун жеги пачаясда кӀалъалей йикӀаго дунги вачӀина жаниве дуда хадув ва дур рагӀаби тасдикъ гьарун тӀадеги жубала».

15Батшеба рокъое жание пачаясухъе ана. Пача тӀуван херлъун вукӀана ва шунемияй Авишагица хъулухъ гьабулеб букӀана гьесие. 16Батшеба накабазде ккун пачаясе къулана.

«Щиб дуе бокьараб?» – ин цӀехана пачаяс.

17Гьелъ гьесда абуна: «Дир бетӀергьан, мунго лъикӀав лъугьун гьедана мун дие, дур лагъалъе, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул цӀарги бахъун: „Дур вас Сулейман вукӀине вуго пачалъун дида хадув ва гьев гӀодов чӀезе вуго дир тахида тӀад“, – инги абун. 18Амма, доле, пачалъун Адонияв вахъун вуго, дудайин абуни, дир бетӀергьан пача, гьеб иш лъалеб гьечӀо. 19Гьес къурбаналъе гӀемерал оцал, кьари-кьариял гӀисинал бусби ва гӀиялъажал хъун руго, ва киналго пачаясул васалги, кашиш Авиатарги, аскаразул бетӀер Иоавги гьенире ахӀун руго, амма дур лагъ Сулейман ахӀун гьечӀо. 20Гьанже дир бетӀергьан, дир пача, тӀолабго ГӀизраил дур рагӀухъ хал ккун, щив дуда хадув тахида чӀезе вугевали лъазе, духъ балагьун буго. 21Гурони, дир бетӀергьан, дир пача, абадиялъего дуца бералги къанщун, мун умумулгун парахалъараб къоялъ, дунги дир васги хиянатчагӀилъун ккезарила».

22Гьей жеги кӀалъалей йикӀаго, Натан авараг вачӀана жаниве. 23Пачаясда лъазабуна гьенив Натан авараг вугин.

Цинги гьев пачаясда цеве вахъана ва гьесда цеве наку чӀван къулана.

24Натаница абуна: «Дир бетӀергьан пача, дуца абун букӀанищ дуда хадув пачалъун Адонияв вукӀине вугин ва дур тахида гьев чӀезе вугин? 25Щайгурелъул, жакъа гьес инеги ун къурбаналъе гӀемерал оцал, кьариял гӀисинал бусби ва гӀиялъажал хъун руго. Гьес киналго пачаясул васалги, аскаразул бутӀрулги, кашиш Авиатарги ахӀун руго гьенире. ГьабсагӀаталда гьел квана-гьекъолел руго гьесда цадахъ ва гьез абулеб буго: „БетӀерчӀахъаяв пача Адонияв!“ – абун[+]. 26Амма, дун – дур лагъ, кашиш Цадок, ЕгьоядагӀил вас Бенаягь ва дур лагъ Сулейман гьес гьенире ахӀичӀо. 27Щив дир бетӀерчӀахъаяв пачаясда хадув гьесул тахида тезе вугевали дида, дур лагъасдаги лъазе биччачӀого, дир бетӀерчӀахъадил амруялдалъун гьабураб ишцин гурищ доб?»

28Гьебмехалъ Давуд пачаяс абуна: «Батшеба ахӀе дихъе». Гьей жание ячӀана ва пачаясда цее эхетана.

29Цинги пача гьедана: «Гьале, дун киналго балагьаздаса цӀунарав, Жив ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАЛХӀА,[+] 30дица тӀубазабила жакъа ГӀизраилил БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул цӀарги бахъун, дица дуе гьедун кьураб рагӀи: дур вас Сулейман вахъине вуго пачалъун дида хадув, ва, дир бакӀалда,[†] дир тахидаги гӀодов чӀезе вуго гьев».

31Батшеба наку чӀван пачаясе къулана ва гьелъ абуна: «Дир бетӀергьан пачаясе абадияб гӀумру насиблъаги!»[+]

32Пачаяс лъазабуна жиндихъе кашиш Цадокги, Натан аварагги ва ЕгьоядагӀил вас Бенаягьги ахӀеян.

Гьел пачаясухъе жанире рачӀиндал, 33гьес гьезда абуна: «Рачун цадахъ дир чукъбигун, дир вас Сулейман вахинаве дир гӀорцӀеналде ва Гихон иццухъе ваче гьев[+]. 34Биччанте гьениб кашиш Цадокицаги Натан аварагасги гьесда зайтуналъул нахги бахун, гьев ГӀизраилалда тӀад пачалъун вахъин тасдикъ гьабизе. Хадуб суралъубе пуй ва ахӀе: „БетӀерчӀахъаяв пача Сулейман!“ – илан[+]. 35Цинги гьевгун цадахъ тӀадруссун рачӀа ва гьев дир тахида чӀезаве дир бакӀалда пачалъи гьабизе. Дица гьев толев вуго пачалъун ГӀизраилалда ва Ягьудиялда тӀад».

36ЕгьоядагӀил вас Бенаягьица пачаясе жаваб кьун абуна: «Амин! Гьединан хъван батаги дир бетӀерчӀахъаяв пачаясул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасги. 37БЕТӀЕРГЬАНАС, дир бетӀерчӀахъаяв пачаясе сундулъгоги квербакъи гьабураб гӀадин, Сулейманиеги квербакъи гьабун, гьесул тах бетӀерчӀахъаяв дир пача Давудилалдасаги жеги тӀадегӀан гьабеги!»

38Кашиш Цадокица, Натан аварагас, ЕгьоядагӀил вас Бенаягьица, керетияз ва пелетияз[*], рилълъун, Давуд пачаясул гӀорцӀеналда рекӀинавуна Сулейман ва гьевгун цадахъ Гихоналде ана[+]. 39Кашиш Цадокица мукъадасаб[†] Чодрониса зайтуналъул нахул цӀураб лълъар босана ва Сулейманил ботӀроде тӀуна. Хадуб гьез суралъубе пуна ва тӀолабго халкъ ахӀдана: «БетӀерчӀахъаяв пача Сулейман!» – илан.

40ТӀолабго халкъ, рачунаго щвантӀихалгун, гьесда хадуб билълъана. Гьезул рохел-разилъиялъул ахӀи-хӀуралъул кутакалъ ракьцин сородизабулеб букӀана.


Сулейманица Адонияв виччан тей

41Квана-гьекъей ахиралде щолеб букӀана Адониявида ва киналго гьесда цадахъ рукӀарал гьесул гьалбадерида гьеб рагӀараб мехалъ. Суралъул гьаракь рагӀун Иоавица цӀехана: «Гьаб щиб ахӀи-хӀур шагьаралда бугеб?»

42Гьев кӀалъан вахъиналде вачӀана Ионатан, кашиш Авиатарил вас. Адониявица абуна: «АскӀовегӀан вачӀа. Мун къадруяв чи вуго, гьай-гьай мун лъикӀаб хабаргун вачӀун ватила»[+].

43«Гуро, – ян жаваб кьуна Ионатаница. Нилъер бетӀерчӀахъаяв пача Давудица Сулейман пачалъун гьавуна. 44Пачаяс кашиш Цадокги, Натан аварагги, ЕгьоядагӀил вас Бенаягьги, керетиялги ва пелетиялги ритӀана гьесда цадахъ. Гьез гьев пачаясул гӀорцӀеналда тӀад рекӀинавуна,[+] 45ва кашиш Цадокицаги Натан аварагасги Гихоналда гьесда зайтуналъул нахги бахун, гьесул пачалъи тасдикъ гьабуна. ЦӀакъ разиго рахъана гьел гьениса къватӀире, шагьаралдаги кӀудияб багъа-бачари буго. Гьеле гьелъул ахӀи-хӀур буго дуда рагӀулеб жо. 46Гьелда тӀадеги, Сулейман пачаясул тахида гӀодов чӀана, 47пачаясул цересел чагӀийин абуни, нилъер бетӀерчӀахъаяв Давудида баркизе рачӀана: „Биччанте дур Аллагьас Сулейман дудасаги цӀикӀкӀун цӀар бугевлъун гьавизе ва гьесул тах дуралдасацин тӀадегӀан гьабизе!“ – янги абун. Цинги бусада вугев пачаясги бетӀер къулана[+] 48ва гьес абуна: „Рецц БЕТӀЕРГЬАНАСЕ, ГӀизраилалъул Аллагьасе, жакъа тахида гӀодов чӀун дир ирсилав вихьизе рес кьурав!“»

49Гьебмехалда киналго Адониявил гьалбал хӀинкъун сородана, рахъун тӀадегун жинди-жиндир нух ккун бухъизабуна.

50Адониявин абуни, Сулейманихъа хӀинкъиялъ, инеги ун, къурбан хъолеб бакӀалъул лълъурдулги ккун чӀана.[*][+] 51Сулейманихъе хабар щвезабуна: «Сулейман пачаясухъа хӀинкъун Адонияв вуго къурбан хъолеб бакӀалъул лълъурдулги ккун чӀун. Гьес абулеб буго: „Сулейман пача гьеде абе жакъа дие, гьес жиндирго лагъ чӀвазе къотӀиларин абун“».

52Сулейманица жаваб кьуна: «Гьес жив ракӀбацӀцӀадав чи вукӀин бихьизабуни, гьесул ботӀродаса цо расцин гӀодобе бортизе гьечӀо; амма гьесулъ хӀалихьалъи батани, гьев хвезе вуго», – ян[+].

53Сулейман пачаяс хадур чагӀиги ритӀун, гьез гьев къурбан хъолеб бакӀалдасан вачун вачӀана. Адонияв жаниве вачӀун Сулейман пачаясе къулана ва Сулейманица гьесда абуна: «Мун рокъове а», – ян.

### 2


Давудица Сулеймание гьабураб ахирисеб насихӀат

1Хвезе заман гӀагарлъараб мехалъ Давудица Сулеймание гьадинаб насихӀат гьабуна:

2«Дун унев вуго гьанже киналго чагӀи унелъуре, – ян абуна гьес. Мун чаран гӀадин къвакӀун, бихьинчи гӀадин вукӀа; 3дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас тӀад лъураб тӀубазабе. Мусал къануналда хъван бугелда рекъон Гьесул нухдасан хьваде. Бичасул амруял, Гьесул къанунал ва ахӀкамал тӀуразаре, мун киве аниги, щиб дуца гьабулеб бугониги, дуего битӀ ккезе букӀине[+]. 4Гьедин БЕТӀЕРГЬАНАС дир хӀакъалъулъ „дур наслу битӀараб нухда хьвадани ва Дир хӀакъабщиналда ракӀ-ракӀалъго нахъбилълъани, ГӀизраилалъул тахидаса дур зурияталъул гӀаркьел кидаго къотӀиларо“,[†] – ян абураб рагӀиги тӀубазе букӀине[+].

5Гьединго, дуда лъала Церуягьил вас Иоавица дие гьабурабщинаб – гьес кӀиялго ГӀизраилалъул аскаразул бутӀрул Нерил вас Авнерие ва Етерил вас Амасае гьабураб жо. Гьес, рагъда гӀодобе тӀураб бидухъ ракълил заманалда къисасги босун чӀвана гьел, ва гьеб гӀайиб гьечӀого гӀодобе тӀураб биялъ хъублъизабуна черхалда бараб рачел ва хӀатӀида ретӀараб хьит.[*][+] 6Дуца гьанже дурго гӀакълуялда рекъон гьабе, амма гьесул хъахӀаб бетӀер парахатго хабалъе ине биччаге.

7ГилгӀадалдаса Барзиллайил васазда цӀоб лъе, ва гьел мунгун квен гӀахьал гьабулезда гьоркьоре раче. Дур вац Авессаломихъа дун лъутун унаго, гьел дие эхетана[+].

8Цоги дуда цадахъ вуго Герал вас ШимгӀи – Бахурималдаса буняминияв. Кутакалда нагӀанаби кьуна дос дие дун Маханаималде унеб къоялъ. Гьев Иорданалде[†] дида данде вачӀараб мехалъ, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] цӀар бахъун гьедана дун досие: „Мун чӀвазе дица хвалчен бахъиларо“, – ян[+]. 9Амма гьанже дов гӀайиб гьечӀевлъун рикӀкӀунге дуца. Мун гӀакъилав чи вуго, дудаго лъала щиб досда гьабилебали. Бида чвахулаго ккезабе досул хъахӀаб бетӀер хабалъе».


Давудил хвел

10Давуд хвана ва Давудил Шагьаралда[*] жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна[+]. 11ГӀизраилалда тӀад кӀикъого соналъ пачалъи гьабуна гьес – анкьго соналъ Хевроналда ва лъебералда лъабго соналъ Иерусалималда[+]. 12Сулейман жиндирго инсул тахида чӀана ва гьесул пачалъи щулалъана.


Адониявие гьабураб тамихӀ

13Агитил вас Адонияв вачӀана Сулейманил эбел Батшебахъе. Батшебаца гьесда цӀехана: «Мун рекъелгун вачӀунев чийищ?» – ан. «Рекъелгун», – ин жаваб кьуна гьес.

14Хадуб гьес цӀехана: «Бегьилищ цо мунгун кӀалъазе?» – ян. «КӀалъай», – ян жаваб кьуна Батшебаца.

15«Дуда лъалагури, – ян кӀалъана гьев, – пачалъи хӀакъикъаталда дир кколеб букӀараблъи ва вукӀинесев пача хӀисабалда тӀолабго ГӀизраилалъул бербалагьиги диде букӀараблъи. Амма гьеб хиса-сверана ва пачалъи дир вацасухъе ккана – гьесие хъван букӀун бугелъул гьеб БЕТӀЕРГЬАНАС. 16Гьанже цо гьари буго дир дуде. Инкар гьабуге дие».

«Бице», – ян абуна гьелъ.

17Гьес абуна: «Гьарула дуда, дие шунемияй Авишаг кьеян кӀалъай Сулейман пачаясда – дуе гьес инкар гьабиларо»[+].

18«ЛъикӀ буго, – ян жаваб кьуна Батшебаца. – Дица дур рахъалъ пачаясда кӀалъай гьабила».

19Адониявил хӀакъалъулъ кӀалъазе Сулейман пачаясухъе Батшеба ячӀиндал, пача гьелда данде тӀаде вахъун, гьелъие къулана ва жиндирго тахида гӀодов чӀана. Гьес пачаясул эбелалъе тах босун бачӀаян лъазабуна ва гьей гьесул кваранаб рахъалда гӀодой чӀана.

20«Цо гьитӀинаб гьари буго дир дуде, – ян абуна гьелъ. – Инкар гьабуге дие».

Пачаяс жаваб кьуна: «Гьаре, дир эбел; дица дуе инкар гьабиларо». 21Ва гьелъ абуна: «Шунемияй Авишаг дур вац Адониявие росасе кье».

22Цинги Сулейман пачаяс эбелалъе жаваб кьун абуна: «Щай дуца Адониявие шунемияй Авишаг гьарулей йигей? Гьедин батани, пачалъиги гьаре гьесие – гьев дир кӀудияв вацлъидал, – уха, гьаре гьесиеги, кашиш[†] Авиатариеги ва Церуягьил вас Иоавиеги»[+].

23Хадув БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀар бахъун гьедана Сулейман: «БетӀергьанас балагьалъукье ккезавеги дун, гьеб гьариялъухъ Адониявица гӀумру рехичӀони! 24Дун, Жиндирго амруялда рекъон, дир эмен Давудил тахида лъурав ва дир рукъ-къай щула гьабурав хӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀаралхӀа, гьале жакъаго Адонияв хвезе ккола»[+].

25Сулейман пачаяс ЕгьоядагӀил вас Бенаягь витӀун, гьес Адонияв чӀвана[+].


Авиатарие гьабураб тамихӀ ва Иоавил хвел

26Хадуб кашиш Авиатарида абуна пачаяс: «Дурго Анатоталда ругел ракьазде а. Мун чӀвазе мустахӀикъав чи вуго, амма жакъа дица мун чӀвазе къотӀиларо, щайгурелъул дир эмен Давудида цебе Къудратав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамас баччарав ва гьесда цадахъ кинабго захӀмалъиги хӀехьарав чи вугелъул мун»[+].

27Цинги Сулейманица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ кашишлъиялдаса нахъе гьавуна Авиатар – Шилоялдаса Илясил наслуялда тӀаде бачӀун букӀараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи[*] гьедин тӀубана[+]. 28Цебе Авессаломил рахъ кквечӀониги, Адониявида хадув индал Иоав, гьеб хабар тӀаде щведал, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Чодрониве жанивеги лъутун, къурбан[†] хъолеб бакӀалъул[†] лълъурдулги ккун чӀана гьев[+]. 29Сулейман пачаясда бицана Иоав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Чодрониве жанивеги лъутун, къурбан хъолеб бакӀалда чӀун вугин. Гьебмехалда Сулейманица ЕгьоядагӀил вас Бенаягьие буюрухъ кьуна: «Инеги ун, чӀвай дов!»

30БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Чодронивеги ун, Бенаягь Иоавида кӀалъана: «Пачаяс лъазабулеб буго: „КъватӀиве вачӀа!“ – ян».

Амма гьес жаваб кьуна: «ВачӀинаро, гьаб бакӀалда хвела дун», – ин.

Бенаягьица пачаясда бицана Иоавица гьедин абунилан.

31Гьебмехалда пачаяс Бенаягьида абуна: «Гьес абухъе гьабе. ЧӀван хабалъ лъе дов, ва дунги дир инсул аслуги, Иоавица гӀайибго гьечӀого гӀодобе тӀураб биялъул хӀакъалдаса рацӀцӀад гьаре[+]. 32Жиндица гӀодобе тӀураб биялъухъ БЕТӀЕРГЬАНАС бецӀила гьесие, щайгурелъул дир инсудаги лъачӀого кӀиявго чиясда тӀаделъана гьев ва хвалчаца чӀвана гьел. Гьел кӀиялго – ГӀизраилалъул аскаралъул бетӀер Нерил вас Авнерги ва Ягьудиялъул аскаралъул бетӀер Етерил вас Амасги – гьесдаса тӀокӀал ва иман бугел рукӀана[+]. 33Гьезул гӀодобе тӀураб биялъул гӀайиб Иоавидаги гьесул наслуялдаги тӀаде ккаги абадиялъего. Амма Давудиеги, гьесул зурияталъеги, гьесул агьлуялъеги, гьесул ирсилазеги БЕТӀЕРГЬАНАС даимго лъикӀаб гӀумру кьеги».

34ЕгьоядагӀил вас Бенаягьица гьенивеги ун Иоав чӀвана ва гӀицӀаб авлахъалда бугеб гьесул жиндирго ракьалда хабалъ лъуна. 35Пачаяс ЕгьоядагӀил вас Бенаягь тана Иоавил бакӀалда аскаразул бетӀерлъун, Авиатарил бакӀалда кашишлъун Цадок тана[+].


ШимгӀил хвел

36Хадуб пачаяс ШимгӀида хадур чагӀи ритӀана ва гьесда лъазабуна: «Иерусалималда дуего минаги бай ва гьениб чӀел гьабе, тӀокӀаб батӀияб бакӀалде къватӀиве вахъунге[+]. 37Дуда лъан букӀа, мун къватӀиве вахъун Кедрон расалъи дуца бахараб къоялъ, мун хвезе вукӀин ва дурго гӀажалалъе гӀайибиявги мунго вукӀине вугевлъи»[+].

38«ЛъикӀ буго, – ян абуна ШимгӀица. Дур лагъас кинабго дир бетӀергьан пачаяс абухъе гьабила».

ШимгӀица гӀезегӀан мехалъ гӀумру гьабуна Иерусалималда. 39Амма лъабго сон ун хадуб Гаталъул пача, Маахил вас Ахишихъе лъутана ШимгӀил кӀиго лагъ ва ШимгӀида гьесул лагъзал Гаталда ругилан бицана[+].

40Цинги, хӀамаги кьолон, гьес лагъзал ралагьизе Гаталде Ахишихъе нух босана. Гаталдаса лагъзалги рачун ШимгӀи тӀадвуссана. 41Сулейманида ШимгӀи Иерусалималдаса къватӀиве Гаталде ун вукӀанилан ва тӀадвуссун вачӀанилан бициндал, 42пачаяс ШимгӀи жиндихъего ахӀана ва гьесда абуна:

«Дица дуда лъазабун гуребищ букӀараб, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀар бахъун духъа рагӀиги босун, батӀалъи гьечӀо мун киве аниги, дуда лъан букӀа, гьаниса къватӀиве араб къоялъ мун хвезе вугевлъиян абун? ЛъикӀ буго, гьедин гьабилин кӀалъана мун доб къоялъ. 43Щайха цинги БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гьедараб гьа хвезабураб ва дир буюрухъ тӀубазабичӀеб дуца?»

44Сулейманица ШимгӀида жеги абуна: «Дуда кидаго ракӀалда букӀине ккола дуца дир эмен Давудие гьабурабщинаб квешлъи. Гьанже БЕТӀЕРГЬАНАС гьабила дуе дур квешлъиялъухъ[+]. 45Сулейман пачаясдайин абуни баракат лъела ва Давудил тах БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе кидаго къуркьулареблъун букӀина»[+].

46Пачаяс ЕгьоядагӀил вас Бенаягьие буюрухъ кьуна ва гьес инеги ун, ШимгӀи чӀвана. Ва пачалъиялъул кверщел Сулейманил хъатикь тӀубан щулалъана.

### 3


Сулейманица гӀакълу гьари

1Сулейман, Мисриялъул пиргӀавнасул[*] ясги ячун, гьесул дурцлъун вахъана. Жиндирго кӀалгӀа, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] Мукъадасаб Рукъ ва Иерусалим сверун къараб къед бан лъугӀизегӀан, гьес гьей Давудил Шагьаралде яхъинаюна[+].

2Халкъалъ цебего гӀадин батӀи-батӀиял мукъадасал бакӀазда[†] хъолел рукӀана къурбанал,[†] щайгурелъул БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Мукъадасаб Рукъ жеги бан букӀинчӀелъул. 3Сулейман жиндирго инсул амруялда рекъон хьвадана ва гьесие БЕТӀЕРГЬАН хиралъана, амма гьесги гьелго бакӀазда хъолаан къурбанал ва кьеккеналъе махӀ гьуинал нахалги рухӀулаан[+].

4Цо къоялъ пача Гаваоналде вилълъана къурбан хъвезе – гьениб букӀиндал бищун кӀудияб, бетӀераб мукъадасаб бакӀ – азарго жо хъуна гьес гьениб ва къурбаналъе бакӀалда тӀад бухӀана. 5Гьениб, Гаваоналда, къаси макьилъ илгьам гьабун БЕТӀЕРГЬАН вачӀана Сулейманихъе ва Аллагьас гьесдехун калам гьабуна: «Щиб бокьаниги гьаре Дида»[+].

6Сулейманица жаваб кьун абуна:

«Дир эмен Давудида кӀудияб цӀоб лъуна Дуца; гьев Дуда цеве ритӀухъго, иманалда, ракӀбацӀцӀадго хьвадаралъухъ, Дуца кӀудияб цӀобалда хьихьана гьев, ва, гьале жакъа къоялъ тахида лъезе, гьесие вас кьуна. 7Гьанже дир БЕТӀЕРГЬАН Аллагь, Дуца дун, Дур лагъ, пачалъун гьавуна дир эмен Давудил бакӀалда. Амма дун жеги гӀолохъанав хӀалбихьи гьечӀев чи вуго. 8Дуца тӀаса бищараб дур халкъалда гьоркьов вуго дун, гьебги буго кӀудияб халкъ – гьезул къадар кутакалда цӀикӀкӀараб буго, рикӀкӀунцин бажаруларо гьел гӀемерлъиялъ[+]. 9Дур халкъалъе нухмалъи гьабизе ва квешаб лъикӀаб батӀа бахъизе лъазе, Дур лагъасе рекӀел цӀодорлъи кье. Гурони, лъихъа бажарулеб жо гьеб – Дур кӀудияб халкъалъе нухмалъи гьабизе?»[+]

10БетӀергьанасул ракӀ рекъана Сулейманил гьариялда. 11Аллагьас гьесда абуна:

«Дуца дуего я халатаб гӀумру, я бечелъи, я дурго тушбабазе хвелги гьаричӀого, гьеб гьари гьараралъухъ, ай гӀадилаб нухмалъиялъе цохӀо гӀакълу-лъай гьараралъухъ, 12Дица къабул гьабила дур гьари. Дица кьолеб буго дуе гӀакъиллъи ва цӀодораб ракӀ – я цере рукӀаразда, я хадур рукӀине ругезда гьоркьор дуде щивго чи ващалъизе гьечӀо[+]. 13Гьелда тӀадеги, дуца гьаричӀебги кьолеб буго Дица дуе – дур заманалда киналго пачабазда гьоркьов цониги пача дуда бащалъулареб хӀалалда бечелъиги кӀодолъиги кьолеб буго дуе[+]. 14Мун Дир нухккун хьвадани ва дур эмен Давудица гӀадин Дир амруял ва ахӀкамал тӀуразаруни, Дица дуе халатаб гӀумруги кьела».

15Сулейман гьеб бакӀалда ворчӀана ва гьесда бичӀчӀана гьеб макьу букӀин. Цинги гьес Иерусалималде нух босана, гьенив БетӀергьанасул КъотӀиялъул гъамасалда[†] цеве вахъана, тӀуран рухӀулел ва ракълил къурбанал хъуна. Хадуб гьес тӀолабго пачаясул хъалаялъе квана-гьекъей гьабуна[+].


ГӀакъилаб хӀукму

16Цо нухалда пачаясухъе рачӀана кӀиго хъахӀбаял руччаби ва гьесда цере эхетана. 17Гьезул цоялъ абуна:

«Я дир бетӀерчӀахъад! Гьай гӀадангун цадахъ нижер цо минаялда чӀей буго. Гьайги гьений йикӀаго дица лъимер гьабуна. 18Дица лъимер гьабун лъабабилеб къоялъ гьалъги гьабуна лъимер. Ниж цадахъ рукӀана; ниж тун батӀиял тӀокӀал щалго чагӀиги рукӀинчӀо минаялъур. 19Къаси гьай гӀаданалъул вас хвана – кьижун ккедал, лъачӀого тӀад егун гьелъ гьев гъанкъизавуна. 20Къаси яхъун, дун кьижун йикӀаго, гьалъ дир вас восун вуго жиндихъего. Дир вас лъун вуго жиндирго каранда, жиндирго васин абуни, дир каранда лъун вуго. 21Радал дун тӀаде яхъана лъимер хахинабизе, гьевин абуни хун ватана, амма дица мухӀканго хал-шал гьабидал, дида бичӀчӀана гьев дица гьавурав вас гуревлъи».

22Цогидай гӀаданалъ абуна: «Гуро! ЧӀагояв вас дир вуго; дур дов хварав вуго».

Амма тӀоцее кӀалъаралъ тӀадчӀун абулеб букӀана: «Гуро! Хварав дур вуго, чӀагоявин абуни дир вуго!» – ян.

Гьедин къацандана гьел пачаясда цере.

23Пача кӀалъана: «Цоялъ абулеб буго: „Дир вас чӀаго вуго, дур вас хвана“, – ян. Цогидалъ абулеб буго: „Гуро! Дур вас хвана, дир вас чӀаго вуго“, – ян».

24Цинги пачаяс абуна: «Хвалчен босе гьанибе».

Пачаясухъе хвалчен босун бачӀана. 25Гьебмехалда гьес буюрухъ кьуна: «Бакьулъа хъвалхье гьеб чӀагояб лъимер ва бащадав цоялъе, бащадав цогиялъе кье».

26Лъимер чӀагояй гӀаданалъул ракӀ сородана, жиндирго васасда гурхӀун, ва гьелъ пачаясда абуна: «Я дир бетӀерчӀахъад! ЧӀаго тун, гьелъие кье гьеб лъимер! ЧӀваге гьев!»

Цогидалъ абуна: «Я дуе вукӀинаро гьев, я дие вукӀинаро. Хъвалхьун рехе!»

27Гьебмехалда пачаяс гьадинаб хӀукму къотӀана: «ЧӀагояб лъимер гьей тӀоцеесей гӀаданалъе кье. ЧӀваге гьев, – гьей йиго гьесул эбел».

28Гьеб пачаясул хӀукмуялъул хӀакъалъулъ хабар тӀолабго ГӀизраилалда рагӀидал, гьезул гьесдехун хӀурмат цӀикӀкӀана, щайгурелъул гьезда бихьана, гӀадилаб диван гьабизе Аллагьасдасан гьесие гӀакълу щун букӀин[+].

### 4


Сулейман пачаясул хъулухъчагӀи ва сардарал

1Сулейман пача тӀолабго ГӀизраилалда тӀад пачалъун вукӀана. 2Гьале гьесул бетӀерал хъулухъчагӀи:

кашиш[†] Цадокил вас ГӀазариягь;
3Шишил васал Элихореп ва АхӀиягь – хъвадарухъаби;
АхӀилудил вас Егьошафат – тарихчи;[+]
4ЕгьоядагӀил вас Бенаягь – аскаралъул бетӀер;
Цадок ва Авиатар – кашишал;[+]
5Натанил вас ГӀазариягь – сардаразул бетӀер;
Натанил вас Завуд – кашиш ва пачаясул цевесев гӀакълучи;
6Ахишар – хъалаялъул бетӀерав тадбирчи;
ГӀабидил вас Адонирам – лагъзадерил тадбирчи[+].

7Жеги Сулейманил анцӀила кӀиго сардарги вукӀана. Гьез чӀезабулаан пачаясе ва пачаясул кӀалгӀаялъе квен-тӀех. Гьезул жив-живас лъагӀалидаса лъагӀалиде цо моцӀалъе гӀураб квен-тӀех чӀезабизе кколаан. 8Гьале гьезул цӀарал:

Бен-Гьур – Ефраимил мугӀрузул тӀалъиялда тӀад;
9Бен-Декер – Макацалда, Шаалвималда, Бет-Шемешалда ва Элон Бет-Хананалда тӀад;
10Бен-Хесед – Аруботалда тӀад (Гьесухъ рукӀана Сохоги Хетералъул тӀолабго ракьги);
11Бен-Авинадав – Доралъул борхалъабазда тӀад (Сулейманил яс Тапат йикӀана гьесул лъади);
12АхӀилудил вас Ваанав – ТагӀанахалда ва Мегиддоялда, гьединго ТӀолабго Цартаналда аскӀоб Изреелалдасаги гӀодобегӀан бугеб Бет-Шеаналда сверухъ ракьалда ва Бет-Шеаналдаса Авел-Мехолаялде щвезегӀан, гьединго Йокмоам тун дорехун ругел бакӀазда[†] тӀадги.
13Бен-Гевер – ГилгӀадалъул Рамоталда тӀад (Гьесухъ рукӀана ГилгӀадалда ругел, Манассил вас Яирил росаби. Гьесухъ букӀана Арговалъул ракь-мухъги, лъабкъого кӀудиял, сверун къарал, мазгаралъул хӀос кавабазда нахъа ралел шагьаралги);[+]
14ГӀидол вас АхӀинадав – Маханаималда тӀад;
15АхӀимаац – Нафталил ракьалда тӀад (гьес ячана Сулейманил яс Басемат);
16Хушайил вас БагӀан – Ашерил ракьалдаги БегӀалоталдаги тӀад;
17ТарухӀил вас Егьошафат Иссахарил ракьалда тӀад;
18Элавил вас ШимгӀи – Буняминил ракьалда тӀад;
19Урил вас Гевер – ГилгӀадалъул ракьалда тӀад (амориязул пача Сихонил ва Башаналъул пача Огил ракьазда тӀад). Гьелгощинал ракьазда тӀад сардарлъун вукӀана гьев[+].


Сулейманил пачалъиялъул кӀодолъи

20Ралъдал салигӀанги кутакалда гӀемераб халкъ букӀана Ягьудиялъул ва ГӀизраилалъул; гьел квана-гьекъей гьарзаяб, аваданаб гӀумруялде руссана[+]. 21Сулейманил кверщалида гъоркь рукӀана Ефрат гӀурухъа бахъараб пилистимазул ракьалде ва Мисриялъул гӀорхъиде щвезегӀан киналго пачаби. Гьезул халкъаз Сулеймание кидаго магъало кьолаан ва гьесие ккараб хъулухъ гьабулаан[+].

22Жиб-жиб къоялъ Сулейманил кӀалгӀаялде бачӀунаан лъеберго кор[*] тӀаса бищараб ролъул, лъабкъого кор[*] гъурараб ролъул, 23ва ритӀучӀал, жайранал, багӀнасал, хьихьарал хӀанчӀи рикӀкӀинчӀого, анцӀго жаниб тун хьихьараб баси, къого рехъалъа бачараб баси ва нусго гӀиялъажо.

24Гьесул ихтияралда гъоркь рукӀана Ефрат гӀурул бакътӀерхьул рахъалдехун ругел ва ТипсахӀалдаса Газаялде щвезегӀан ругелги тӀолалго пачаби – киналго сверухъ ругел улкабазулгун рекъел букӀана Сулейманил. 25Сулейманил заманалда, Даналдаса бахъараб Беэр-Шеваялде щвезегӀан, Ягьудиялъулги ГӀизраилалъулги халкъазул парахатаб гӀумру букӀана – жиб-жиб хъизан-къаялъул жиндирго цӀолбол гъабу ва инжиралъул гъутӀби рукӀана[*].

26Ункъазарго руссун чолгьаказда ралел чуязул букӀана Сулейманил ва анцӀила кӀиазарго рекӀунел чуялги рукӀана гьесул[+].

27Сардараз, жив-живас жиндиего бихьизабураб моцӀалъ, Сулеймание ва киналго гьесул кӀалгӀаялда квана-гьекъолелщиназе, щибго камизе биччачӀого, квен-тӀех чӀезабулаан. 28Гьединго, жиндие бихьизабураб бакӀалде, киналго чуязе гӀураб пурчӀина ва рагӀи-хер щвезабулаан гьез – жив-живас жиндирго къадаралда рекъон.


Сулейманил гӀакъиллъи

29Аллагьас Сулеймание гӀакъиллъи, кутакаб цӀодорлъи ва ралъдал салигӀанги жиб рикӀкӀун я борцун хӀалкӀоларебгӀан къадаралъ гъваридаб гӀакълу-лъайги кьуна. 30Сулейманил гӀакъиллъи тӀолалго Бакъбаккул рахъалъул чагӀазулалдасаги ва тӀолабго Мисриялъул гӀакъиллъиялдасаги бергьараб букӀана[+]. 31Гьев бокьарав чиясдаса, гьединго эзрахияв Этанидасаги, МахӀулил васал Еманидасаги, Халколидасаги, ДардагӀидасаги гӀакъилав вукӀана. Киса-кибего сверухълъиялъулго халкъазда гьоркьоб машгьурлъана гьесул цӀар. 32Гьес лъабазарго хӀикматаб хабар бицана, ва азаралда щуго шигӀру гьабуна[+]. 33Гьес Ливаналъул кедралъул гъутӀбуздаса бахъараб, къададаса къватӀибе бижулеб иссопалде[*] гӀунтӀунги, киналъулго лъай босана. Гьединго хӀайваназул, хӀанчӀазул ва ракьалда шурулел жалазул хӀакъалъулъ гӀелмуги лъалаан гьесда.

34Сулейманихъ гӀенеккизе рачӀунаан киналго халкъазул ва пачабазул вакилзаби, гьесул гӀакъиллъиялъул хӀакъалъулъ бицен рагӀарал чагӀи[+].

### 5


БетӀергьанасул Рукъ базе хӀадурлъи

1Тиралъул пача Хирамида Давудил бакӀалда[†] пачалъун Сулейман тун вугилан рагӀидал, гьес жиндирго вакилзаби ритӀана Сулейманихъе, щайгурелъул Хирам кидаго Давудил лъикӀав гьудул вукӀана[+]. 2Сулейманицаги гьадинаб хабар битӀана Хирамихъе:

3«Дуда лъала дир эмен Давудил рес букӀинчӀо БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе Мукъадасаб[†] Рукъ базе. Ахирги БЕТӀЕРГЬАНАС киналго гьесул тушбаби гьесул хӀатӀикье ккезаризегӀан, сверухълъуда ругел халкъаз дир инсуда данде рагъ къотӀизе[†] течӀелъулха. 4Гьанжеян абуни, БЕТӀЕРГЬАНАС киса-кибего сверухълъуда парахалъи кьун буго дие – я тушман гьечӀо, я щибго хӀинкъи гьечӀо. 5Дие бокьун буго, БЕТӀЕРГЬАНАС дир эмен Давудида, „дур бакӀалда дур тахида Дица лъезе вугев дур васас базе буго Дие Мукъадасаб Рукъ“, – илан абураб рагӀул кьучӀалда, БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гьеб Мукъадасаб Рукъ базе[+]. 6Гьединлъидал, дие кедралъул гъутӀби къотӀеян буюрухъ кье дуца. Дир хӀалтӀухъабиги хӀалтӀила дуразда цадахъ. Дуца чӀезабураб бокьараб мухьги кьела дица дуе дур хӀалтӀухъабазухъ. Дуда лъалелъул Сидониял гӀадин гъутӀби къотӀизе махщел бугел чагӀи нижеда гьоркьор гьечӀеллъи».

7Сулейманил гьел рагӀаби рагӀидал, Хирам кутакалда вохана ва гьес абуна: «Рецц БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гьаб кӀудияб халкъалъе нухмалъи гьабизе гӀакъилав вас Давудие кьуралъухъ!»

8Хирамица гьадинаб хабар битӀана Сулейманихъе:

«Дуца битӀун бачӀараб харбихъ дун мухӀканго гӀенеккана. Дица кинабго гьеб кедралъул ва кипарисалъул цӀулада бараб жо дуца абухъе гьабила. 9Дир чагӀаз Ливаналдаса чӀалаби ралъдахъе щвезарила ва гьениса дица ралъдадасан дуца бихьизабураб бакӀалде щвезарун, гьенир сокӀкӀинарила, гьениса дуца росизе рукӀине. Дирги мурад тӀубазабун дуцаги дир кӀалгӀаялъе гӀураб квен-тӀех кье».

10Гьединан Хирамица Сулеймание бокьараб къадаралда кедралъул ва кипарисалъул цӀул чӀезабуна, 11Сулейманицаги къоазарго кор[*] ролъул ва къоазарго бат[*] зайтуналъул нахул Хирамихъе щвезабуна – лъагӀалидаса лъагӀалиде щвезабулаан Сулейманица гьеб къадар Хирамихъе. 12БЕТӀЕРГЬАНАС, Жиндицаго бицараб рагӀуда рекъон, гӀакъиллъи кьуна Сулеймание. Сулейманицаги Хирамицаги жидедаго гьоркьоб ракълилаб къотӀи-къай гьабуна, ва гьезда гьоркьоб рекъел букӀана[+].

13Сулейман пачаяс ГӀизраилалдаса кисанго цере хӀалтӀизаризе чагӀи ракӀарана – лъеберазарго чи[+]. 14Гьес иргаялда жиб-жиб моцӀалъ анцӀазарго чи витӀулаан Ливаналде хӀалтӀизе. Цо моцӀалъ Ливаналда, кӀиго моцӀалъ рокъор рукӀунаан гьел. Гьезда тӀад тадбирчилъун Адонирам тана[+]. 15МугӀруздаги рукӀана Сулейманил лъабкъоялда анцӀазарго хӀамалиял ва ункъоазарго гамачӀ бекӀулел устарзаби. 16Гьединго гьесул рукӀана лъабазаралда лъабнусго хӀалтӀухъабазда ва бакӀал раялда тӀад тадбир гьабизе тарал церехъаби. 17Сулейманил буюрухъалда рекъон, бекӀараб ганчӀил кьучӀ лъезе, гьез бахъулаан чӀахӀияб ва багьаяб гамачӀ. 18Сулейманилгун Хирамил устарзабаз ва Гевалалдаса хӀалтӀухъабаз гъутӀби къотӀулаан ва Рукъ базе гамачӀги цӀулги хӀадур гьабулаан.

### 6


Сулейманица БетӀергьанасул Рукъ бала

1Мисриялдаса ГӀизраилалъул халкъ къватӀибе бахъун ункънусиялда ункъоабилеб соналъул кӀиабилеб моцӀалъ, ай, зив моцӀалъ[*], Сулейман пачалъун вахъун ункъабилеб соналъ, гьес БЕТӀЕРГЬАНАСЕ Мукъадасаб[†] Рукъ базе байбихьана.

2Сулейманица БЕТӀЕРГЬАНАСЕ бараб Рукъ букӀана лъабкъого натӀалъ[†] халатаб, къого натӀалъ гӀебаб ва лъеберго натӀалъ борхатаб. 3Гьеб Мукъадасаб Рукъалда цебе бугеб рагъи букӀана минаго гӀадин къого натӀалъ гӀебаб ва анцӀго натӀалъ цебе бачӀараб. 4Мукъадасаб Рукъалъе Сулейманица рагьуларел гордал лъуна. 5Гьеб БетӀергьанасул Рукъалъул къадазул къватӀисеб рахъалдасан, хьалбазухъги, нахъисеб рахъалдаги жеги тӀаде бакӀал[†] рана ва гьенир рукъзал гьаруна. 6ТӀоцебесеб тӀала – щуго натӀалъ, кӀиабилеб – анлъго натӀалъ, ва лъабабилеб – анкьго натӀалъ гӀебаб букӀана. БетӀергьанасул Рукъалда сверун къватӀисахун рахъалъ цӀутӀелал гьаруна, къватӀисахун рукъзазул рахал кквезе рукӀине ва гьел рахал Мукъадасаб Рукъалъул къадакье ккечӀого рукӀине.

7БакӀал раялъе хӀалтӀизабуна гьецӀо бахъулеб бакӀалдаго бекӀун къачӀараб гамачӀ; я квартӀил, я гӀощтӀол, я цоги маххул алаталъул сас рагӀулеб букӀинчӀо БетӀергьанасул Рукъ балеб бакӀалда[+].

8ТӀоцебесеб тӀалаялде жанире лъугьунеб кӀалтӀу букӀана Рукъалъул къилбаялъул рахъалдасан. КӀиабилеб тӀалаялде болъаби лъуна ва гьениса лъабабилеб тӀалаялдеги лъуна. 9Гьедин бана гьес Мукъадасаб Рукъ – кедралъул чӀалабиги лъун хъарщиги тӀад бан, ахиралде щвезабуна кинабго. 10КъватӀисахун, БетӀергьанасул Рукъалъул къадалккун гьес гьарурал рукъзал рукӀана щу-щу натӀалъул борхалъи бугел; кедралъул чӀалабаз хурхинарун рукӀана гьел БетӀергьанасул Рукъалда.

11Сулейманихъе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калима бачӀана:

12«Дуца гьаб Мукъадасаб Рукъ балеб буго. Мун Дир амруязда рекъон хьвадани, Дир къанунал цӀунани ва Дир фарз тӀубазабуни, Дицаги дур эмен Давудие Дица кьун букӀараб рагӀи тӀубазабила[+]. 13Дун ГӀизраилалъул халкъгун вукӀина ва Дир халкъ кидаго рехун теларо»[+].

14Сулейманица Мукъадасаб Рукъ бан рагӀалде бахъинабуна.


Рукъалъул жанисеб рахъалъул гӀуцӀи

15Сулейманица жанисеб рахъалъ къадазда кедралъул хъарщи ккуна – Мукъадасаб Рукъалъул чӀарбидаса мокърукье щвезегӀан. ЧӀабаралда кипарисалъул хъарщи кьабуна. 16БетӀергьанасул Рукъалъул Бищунго Жанисеб бакӀ гьабуна къого натӀалъул манзилалда, чӀарбидаса мокърукье щвезегӀан кедралъул хъарщиги кьабун, гьениб Жанисеб Мукъадасаб бакӀ, ай, Бищунго Мукъадасаб бакӀ гьабизе[+]. 17Бищунго Мукъадасаб бакӀалда цебесеб рукъ, ай Мукъадасаб бакӀ, кӀикъого натӀалъ халатаб букӀана. 18Мукъадасаб Рукъалда жаниб кедралъул хъарщи кьабуна, гьезда тӀад бикӀун букӀана хъабхъил суратазда ва тӀугьдузда релълъарал жал. Киса-кибего кедралъул цӀул кьабун букӀана, кибниги къватӀибе баккун гамачӀ букӀинчӀо[+].

19Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ КъотӀиялъул гъамас[†] жаниб лъезе Бищунго Мукъадасаб бакӀ къачӀана. 20Бищунго Мукъадасаб бакӀ букӀана къого натӀалъ халатаб, къого натӀалъ гӀебаб ва къого натӀалъ борхатаб – гьелъул жанисеб рахъалда къадазда месед бекьана; къурбаналъе[†] бакӀалда тӀадги бацӀцӀадаб месед бекьана. 21Мукъадасаб Рукъалъул жанисеб рахъалда бацӀцӀадаб месед бекьана ва Бищунго Мукъадасаб бакӀалде лъугьунеб кӀалтӀуялда меседил рахсал рана. 22Гьедин, кинабго рукъалъул жанисеб рахъалда ва Мукъадасаб бакӀалъул къурбаналъе бакӀалда киса-кибго месед бекьана[+].

23Бищунго Жанисеб Мукъадасаб бакӀалда гьес зайтуналъул цӀулал гьарурал анцӀ-анцӀ натӀалъ рорхатал кӀиго хъерувимал[†][*] лъуна[+]. 24ТӀоцебесеб хъерувималъул жиб-жиб кваркьи букӀана щуго натӀалъ халатаб – анцӀго натӀ букӀана кӀиябго кваркьиялда. 25КӀиабилеб хъерувималъул куркьбаздаги букӀана анцӀго натӀ – гьел цоцада релълъарал ва цоцада ращадал рукӀана. 26Жиб-жиб хъерувим анцӀго натӀалъ борхатаб букӀана. 27ГӀебеде ритӀун куркьбалгун гьел хъерувимал гьес БетӀергьанасул Рукъалъул Бищунго Жанисеб бакӀалда лъуна. Цоялъул кваркьи цо къедалда, цогиялъул кваркьи дандбитӀун бугеб къедалда цуна, ва хъерувимазул кӀиабилел куркьби рукъ бакьулъ цоцазда цуна. 28Сулейманица хъерувимазда тӀадги месед бекьана.

29БетӀергьанасул Рукъалъул киналго къадазда, жанисанги къватӀисанги, бикӀун рахъана хъерувимазул, чамасдакил гъотӀол гӀаркьалабазул ва тӀугьдузул суратал. 30Жеги гьес Мукъадасаб Рукъалъул жанисеб рахъалда ва гьелда цебесеб рахъалда гӀодобги месед бекьана.

31Бищунго Мукъадасаб бакӀалде лъугьине гьес щубокӀонал ххундулги ругел зайтуналъул цӀулал нуцӀби гьаруна. 32КӀиябго зайтуналъул цӀулал нуцӀида гьес бикӀун рахъана хъерувимазул, чамасдакил гъотӀол гӀаркьалабазул ва тӀугьдузул суратал ва хъерувимаздаги чамасдакил гъотӀол гӀаркьалабазда тӀадги месед бекьана. 33Гьединго аслияб Мукъадасаб Рокъоре жанире лъугьунеб бакӀалдаги гьес зайтуналъул цӀулал ункъбокӀонал ххундул гьаруна. 34Жеги кипарисалъул цӀулал, кӀиябго рахъалде ричӀулел нуцӀбиги гьаруна гьес. 35Гьес гьезда тӀад бикӀун рахъана хъерувимазул, чамасдакил гъотӀол гӀаркьалабазул ва тӀугьдузул суратал ва гьезда тӀадги месед бекьана.

36Жанисеб азбарги гьабуна гьес БетӀергьанасул Рукъалда цебе. Гьеб азбар сверун къараб къед бана бекӀараб ганчӀил лъабго кьер гьабун ва цо кьералда кедралъул чӀалаби лъун[+].

37БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъе кьучӀ лъуна ункъабилеб соналъул зив моцӀалъ. 38Сулейман пачалъун вахъун анцӀила цоабилеб соналъул бул[*] моцӀалъ, ай, микьабилеб моцӀалъ, кинабго гьелъие бихьизабураб кьучӀалда рекъон, бан ахиралде бахъана Мукъадасаб Рукъ. Сулейманица гьеб анкьго соналда жаниб бана.

### 7


Сулейманил кӀалгӀа

1Хадуб Сулейманица жиндиего кӀалгӀа бана. Гьеб кӀалгӀа рагӀа-ракьанде щун бан лъугӀизабизе анцӀила лъабго сон ана[+]. 2«Ливаналъул рохьил кӀалгӀа» абулеб бакӀ[†] бана гьес нусго натӀалъ[†] халатаб, кӀикъоялда анцӀго натӀалъ гӀебаб ва лъеберго натӀалъ борхатаб. Ункъо кьер кедралъул хӀубазул эхетана рахал кквезе[+]. 3ХӀубазда тӀад лъурал рахазда тӀасан кедралъул хъарщи кьабун тӀох гьабуна, кинабниги гьениб кӀикъоялда щуго рахи лъун букӀана, анцӀила щу-щу жиб-жиб кьералда. 4КӀалгӀаялъул гордал лъаб-лъаб цо кьерда ва лъабго мухъалда гьаруна, цоцада дандритӀун. 5Киналго нуцӀбиги гордалги ункъбокӀонал рукӀана, ва гордазул лъаб-лъаб кьер гьабуна цоцада дандритӀун.

6КӀудияб, хӀубал жанир эхетараб рукъги[†] бана Сулейманица кӀикъоялда анцӀго натӀалъ халатаб ва лъеберго натӀалъ гӀебаб. Гьелда цебе бана рагъи ва гьелъул тӀох кквезеги хӀубал эхетана.

7Гьединго пачаясул кӀудияб «Диваналъул Рукъ» бана ва гьениб кедралъул хъарщи кьабуна гӀодоса мокърукье щвезегӀан. 8Гьесул живго вега-вахъулеб рукъги букӀана гьелдаго релълъараб, гьеб рукъалъул нахъисеб рахъалда, цогидаб азбаралда. Жиндицаго ячарай пиргӀавнасул ясалъеги бана Сулейманица гьелдаго релълъараб рукъ[+].

9КьочӀодаса бахъараб мокърукье щвезегӀан гьел киналго бакӀал, къватӀиса рахъгун цадахъ кӀудияб азбаралде щвезегӀан, бекӀун ва хъухъадироялъ цо роценалда рекъон, цересаги нахъасаги хъухъан къачӀарал багьаял ганчӀазул гьаруна. 10КьочӀое лъуна анцӀго ва микьго натӀ бугел чӀахӀиял багьаял ганчӀал. 11Гьезда тӀасанги лъуна багьаяб бекӀун рекъезабураб гамачӀ ва кедралъул рахал. 12КӀудияб азбар сверун ккун бана лъаб-лъаб кьер бекӀараб гамачӀ ва цо-цо кьер кедралъул чӀалаби лъун гьабураб къед. БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул жанибе бачараб азбаралда ва Рукъалъул рагъиялда релълъун гьабуна гьеб[+].


Хирам – пахь-мазгаралъул устар

13Сулейман пачаяс хадув чиги витӀун жиндихъего Тиралдаса Хирам ахӀана. 14Гьев вукӀана Нафталил къавмалъул[†] цо къоролалъул вас. Гьесул эменги вукӀана Тиралдаса маххул устар. Мазгарул киналго хӀалтӀабазе лъикӀаб хӀалбихьиги махщелги букӀана Хирамил. Гьев Сулейманихъе вачӀана ва гьес кинабго гьесда тӀадкъарабщинаб хӀалтӀи тӀубазабуна[+].


КӀиго мазгарул хӀуби

15Гьес гьабуна кӀиго мазгаралъул хӀуби. Гьелъул цояб анцӀила микьго натӀалъ борхатаб букӀана ва гьелда сверунги анцӀила кӀиго натӀ букӀана. КӀиабилеб хӀубиги гьелда бащадаб букӀана[+]. 16Жеги гьес хӀубазда тӀад лъезе, мазгаралъул биун тӀун, кӀиго хӀобокькквел гьабуна. Жиб-жиб хӀобокькквел букӀана щуго натӀалъ борхатаб. 17Гьел хӀубазул жиб-жибалда тӀад лъураб хӀобокькквел хьухьарал рахсазул гьинги бигъун къачӀана. 18Цинги хӀубазул хӀобокькквелал къачӀазе жиб-жиб гьин сверун ккун гьабуна кӀи-кӀи кьер соноялъул суратазул. КӀиябго хӀобокькквел цоцада релълъун гьабуна. 19Рагъида чӀарал хӀубазул хӀобокькквелал ункъо натӀалъ рорхатго ва гагалидул сураталда релълъун гьаруна. 20КӀиябго хӀобол хӀобокькквелазда тӀад, гьел сверун, гьиналда аскӀоса гӀебеде кьер-кьерккун лъуна кӀинусго соноялъул суратал.

21Гьел хӀубал гьес БетӀергьанасул Рукъалъул рагъида эхетана. Кваранаб рахъалда эхетизабураб хӀобода Яхин абун, квегӀаб рахъалда эхетизабуралда БогӀаз абун цӀар лъуна. 22ХӀубазда тӀад гагалидул сураталда гьарурал хӀобокькквелалги лъуна. Гьединан ахиралде щвезабуна хӀубазул хӀалтӀи.


Мазгарул хӀавуз

23Мазгар биун тӀун гьабуна анцӀго натӀалъ гӀебаб ва щуго натӀалъ борхатаб, гургинаб, «Ралъад»[†] абун цӀар лъураб хӀавуз. Гьелъул мицӀир сверун лъеберго натӀ букӀана[+]. 24Гъоркьехун гьеб сверун ккун кӀиго кьер гьитӀинаб хъабхъида релълъарал суратазул гьабуна – анцӀ-анцӀ жо рекъезабуна цо-цо натӀалъул манзилалда. ХӀавузалда цадахъго риун тӀун гьарун рукӀана гьел[+].

25ХӀавуз анцӀила кӀиго мазгарул оцода тӀад эхетизабуна. Гьезул лъабго оц шималияб, лъабго бакътӀерхьул, лъабго къилбаялъул ва лъабго бакъбаккул рахъалде ралагьун лъуна. БутӀрулги къватӀирехун ралагьун эхетизаруна гьел оцал. 26Цо рокьоялъ биццатаб букӀана гьеб хӀавуз. Гьелъул мицӀир, щурмил мицӀиралда релълъараб, гагалидул тӀегь гӀадаб букӀана. КӀиазарго бат[*] унаан гьелда жанибе.


Мазгарул гьакал

27Жеги гьес гьабуна анцӀго мазгарул гьоко[*]; гьезул жиб-жибаб букӀана ункъо натӀалъ халатаб, ункъо натӀалъ гӀебаб ва лъабго натӀалъ борхатаб. 28Гьезул гӀуцӀи гьадинаб букӀана: Гьакил жиб-жиб рахъалда рамаялда жанире рачун, ункъбокӀонал мазгарул тӀанчал рекъезаруна. 29Гьел тӀанчазда тӀад ва гьел жанире рачарал рамабазда тӀад рикӀун рукӀана гъалбацӀазул, оцазул ва хъерувимазул суратал. ГъалбацӀазда ва оцазда тӀадехунги гъоркьахунги рачитӀа рухун гьарурал тажал рукӀана. 30Жиб-жиб гьакил букӀана мазгаралъул хӀосалги ругеб, жибго мазгаралъул гьабураб ункъо гьакибер. Гьаказда тӀад, гьезул ункъалго бокӀназда риун тӀун гьарурал, тӀад накъишалги рахъарал цӀутӀелал рукӀана – хӀерчазе. 31Гьакида тӀад хӀерч кквезе гор лъуна – гьелъул хӀатӀалгун цадахъ борцун, цо натӀалъ борхатаб ва натӀгин бащдалъ гӀебаб букӀана гьеб гор. Гьелда свера-тирун рекъезарурал мазгарул тӀанчалги гургинал гурел, ункъбокӀонал рукӀана, гьезда тӀадги рачитӀа рухун гьарурал батӀи-батӀиял суратал рахъана.

32Гьакил мазгарул тӀанчазда гъоркьехун рекъезарун рукӀана гьакиберал. Гьезул хӀосал гьаказда цадахъго риун тӀун гьаруна. Жиб-жиб гьакибер натӀгин бащдалъ борхатаб букӀана. 33Чолгьаказе гӀадин гьаруна гьакиберал: хӀос, горал, гӀучӀал, гьакил ражихаби – кинабго мазгар биун тӀун гьабуна.

34Жиб-жиб гьакил ункъ-ункъ гӀоркь букӀана щибаб сибилалда. Гьелги гьакида цадахъго риун тӀун гьаруна. 35Жиб-жиб гьакида тӀад бащдаб натӀалъ борхатго гор лъуна. Гьелъул гӀоркьалги гьелда цадахъго риун тӀун гьаруна. 36Гьаказда ккурал мазгарул тӀанчазда тӀад киса-кибего рачитӀа рухун хъерувимазул, гъалбацӀазул ва чамасдакил гъутӀбузул гӀаркьалабазул суратал ва тажал рахъана. 37Гьедин гьаруна гьес анцӀалго гьакал. Гьел киналго цоцада релълъун ва цо роценалда гьарун рукӀана.

38Хадуб гьес анцӀго кӀудияб мазгарул хӀерч гьабуна. Гьезул щибалъубе жанибе кӀикъого бат[*] унаан ва гьел ункъо натӀалъ гӀебал рукӀана; жиб-жиб гьакие цо-цо кӀудияб хӀерч гьабуна. 39Гьес щуго гьоко Рукъалъул къилбаялъул рахъалда ва щуго гьоко шималияб рахъалда лъуна. «Ралъад» гьес Рукъалъул къилбаялъулгун бакъбаккул сибилалда лъуна.

40Хирамица жеги тӀарсал, гулдул ва щурмал гьаруна.


БетӀергьанасул Рукъалъул тӀагӀелазул сияхӀ

Гьелдалъун Хирамица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоб Сулеймание гьабулеб букӀараб кинабго хӀалтӀи лъугӀизабуна. Гьес гьабуна:[+]

41КӀиго хӀуби; гьел хӀубазе кӀиго щурмазул куцалда гьарурал хӀобокькквелал,
гьел хӀобокькквелал къачӀазе кӀиго гьинкатан,
42кӀиго гьинкатаналъе ункънусго соно (щурмил куц бугел хӀобокькквелал къачӀазе гьабураб щибаб гьиналъе кӀи-кӀи кьер соноялъул),
43хӀерчалгун цадахъ анцӀго гьоко,
44«Ралъад» ва гьелда гъоркь анцӀила кӀиго оц,
45хъуби, гулдул ва щурмал.

Киналго Хирамица Сулеймание БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъе гьарурал тӀагӀелал рукӀана цӀвакизабураб мазгаралъул. 46Сукоталдаги Цартаналдаги гьоркьоб бугеб Иорданалъул[†] расалъиялда, щагӀил гъалипазухъе риун тӀун гьаре гьелин буюрухъ кьун букӀана пачаяс. 47Гьел киналго тӀагӀелазул гӀемерлъиялъ Сулейманица гьел цӀачӀого тана. Пахь-мазгаралъул цӀайи рикӀкӀун бажаричӀо[+].

48БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул жанисеб рахъалъеги киналго хӀажаталщинал тӀагӀелал гьаруна Сулейманица:

меседалъул гьабураб къурбаналъе[†] бакӀ,
мукъадасаб чед тӀад лъолеб бакӀ,[+] 49бацӀцӀадаб меседалъул гьарурал нахучирахъал лъолел жал (Бищунго Мукъадасаб бакӀалда цебесеб рокъоб, кваранаб рахъалда щуго ва квегӀаб рахъалда щуго жо),
меседил тӀугьдул, гьитӀинал нахучирахъал ва гъуцӀдул,[+] 50суркӀаби, нусал, щурмал, гьитӀинал тӀарсал ва кьеккен жаниб бухӀулел рагӀал – гьеб кинабго бацӀцӀадаб меседалъул.
Жеги гьес гьаруна Бищунго Хирияб Мукъадасеб БакӀалъул нуцӀбузе ва Рукъалъул къватӀиса нуцӀбузе, меседил нукьдул[+].

51Сулейманица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъе гьабулеб тӀолабго хӀалтӀи ахиралде щварабго, гьес жиндирго эмен Давудица данде гьабун тараб гӀарац, месед ва тӀагӀелал росана гьенире, ва БетӀергьанасул Рукъалъул хазина цӀунулеб бакӀалда лъуна[+].

### 8


КъотӀиялъул гъамас БетӀергьанасул Рокъобе боси

1Сулейманица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] гъамас Давудил Шагьаралдаса[*], ай, Сионалдаса нахъе босизе, ГӀизраилалъул халкъалъул кӀудиял чагӀи ва жиб-жиб къавмалъул[†] бутӀрул ахӀана Иерусалималде[+]. 2Анкьабилеб моцӀалъ, ай, етаним моцӀалъ, Хъошал Раялъул байрамалъул[*] заманалда, киналго гӀизраилал Сулейманихъе ракӀарана[+].

3КӀудиял чагӀи рачӀарабго кашишзабаз[†] гъамас тӀаде борхана, 4ва гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамасги, гьенир жанир лъурал киналго мукъадасал тӀагӀелалгун цадахъ мажлисалъул Чадирги[†] босана. Кашишзабазги левитазги раччана гьел. 5Сулейманицаги гьесда сверун бакӀарараб[†] кинабго ГӀизраилалъул халкъалъгиян абуни, гьеб гъамасалда цере-цереги унаго, рикӀкӀун хӀал кӀоларебгӀан гӀемераб гӀи-боцӀи къурбаналъе[†] хъолеб букӀана.

6Кашишзабаз БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамас жиндирго бакӀалде – жанисеб Мукъадасаб бакӀалде, ай Бищунго Мукъадасаб бакӀалде щвезабуна ва хъерувимазул куркьбазда гъоркь лъуна[+]. 7Хъерувимазул куркьби гьеб гъансида ва гьеб гъамас тӀад ххун гьеб босизе хӀалтӀизарулел гӀурдузда тӀад тӀиритӀун рукӀана[+]. 8Гьел гӀурдузул халалъиялъ гьезул рагӀаллъаби Бищунго Мукъадасаб бакӀалда цебе бугеб рокъосацин рихьулел рукӀана, амма къватӀисахун рихьулароан. Жакъа къоялде щвезегӀанги гьенир руго гьел. 9Мисриялдаса къватӀире рахъун хадуб, ГӀизраилалъул халкъгун БЕТӀЕРГЬАНАС гьениб КъотӀи[†] гьабураб Хоривалда[*] вугеб мехалъ, Мусаца гьениб жаниб лъураб кӀиго къоно хутӀараб батӀияб жо щибго букӀинчӀо гъансида жаниб[+].

10Кашишзаби Мукъадасаб БакӀалдаса къватӀире лъугьарабго накӀкӀул парчаялъ цӀезабуна БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рукъ[+]. 11Кашишзабазухъа как-динцин гьабун бажарулеб букӀинчӀо, щайгурелъул БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ къуваталъ цӀезабун букӀиндал БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъ.

12Гьебмехалда Сулейманица абуна:

«БЕТӀЕРГЬАН, Дуца лъазабун букӀана Мун биццатаб накӀкӀул парчаялъулъ вукӀунилан. 13Дица Дуе ТӀадегӀанаб Рукъ бана – абадиялъего Мун вукӀине бакӀ».


Халкъалдехун Сулейманил калам

14Цинги Сулейман халкъалдехун вуссана ва гьезие баракат гьарана[+]. 15Хадуб гьес абуна:

«Жиндицаго дир эмен Давудие кьураб рагӀи тӀубазабурав ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе рецц! Гьес абун букӀиндал: 16„Мисриялдаса къватӀибе Дирго халкъ бачараб къоялдаса нахъе Дица цониги ГӀизраилалъул къавмалъул шагьар тӀаса бищичӀо, гьениб Дир Рукъ базе. Амма, Дир халкъалда, ГӀизраилалда тӀад нухмалъи гьабизе Давуд тӀаса вищана“[+].

17ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе Рукъ базе рекӀел мурад букӀана дир эмен Давудил[+]. 18Амма БЕТӀЕРГЬАНАС лъазабуна дир инсуда, Давудида: „Дир цӀар кӀодо гьабун, Дие Мукъадасаб Рукъ базе мурад буго дур, гьебги лъикӀаб мурад буго. 19Амма дуца гуреб, дудаса гьавурав дур васас базе буго Дие Мукъадасаб Рукъ“[+].

20Гьале БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндирго рагӀи тӀубазабуна. БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀуда рекъон, дир эмен Давудидасан ирсалъе щвараб ГӀизраилалъул тахида чӀана дун, ва ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул цӀар кӀодо гьабун Мукъадасаб Рукъги бана дица. 21Мисриялдаса къватӀире рахъарабго, Гьес нилъер умумузулгун гьабураб КъотӀи жаниб лъураб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гъамасалъе бакӀги къачӀана дица гьениб».


Сулейманил дугӀа

22Кинабго ГӀизраилалъул жамагӀаталда цебе, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ къурбаналъе бакӀалда цеве эхетана Сулейман ва зодоре квералги рорхун 23дугӀа гьабуна:

«ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагь! Я дунялалда, я зобалазда Дуде данде кквезе бегьулев цоги Аллагь гьечӀо! РакӀ-ракӀалъго Дур нухда хьвадулелгун гьабураб гурхӀел-рахӀмуялъул къотӀи-къай цӀунула Дуца[+]. 24Дуца Дур лагъ Давудие, дир инсуе кьураб рагӀи ккуна; Жакъа Дуцаго тӀубазабуна кинабго.

25Гьединлъидал, ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагь, тӀубазабе гьанже, „дур васал мунго гӀадин Дида цере битӀараб нух цӀунун хьвадани ва дихъ гӀенеккани, киданиги Дида цеве ГӀизраилалъул тахида гӀодов чӀарав дур ирсилав къотӀиларо“, – янги абун, Дуца Дур лагъ, дир эмен Давудие кьураб рагӀиги[+]. 26ГӀизраилалъул БетӀергьан, биччай гьанже тӀубазе Дуца Дур лагъ Давудие кьураб рагӀи!

27Амма гьаб дунялалда рукъ ккун чӀелищ Аллагь! Зобалаздаги, зобалазул зобалаздагицин бажаруларо Гьев жидедаго жаниве гьинавизе, гьаб дица бараб Рукъалъул бицинего бицинарин[+]. 28Амма, дир БЕТӀЕРГЬАН Аллагь, Дур лагъас Дуде гурхӀел-рахӀму гьарун гьабулеб дугӀаялъухъ гӀенекке! Дуца къабул гьабеги Дур лагъас жакъа Дуда цебе гьабулеб бугеб гьаб гьари-дугӀа. 29Биччанте къасиги къадги гьаб, „гьаниб букӀина Дие как-дин гьабулеб бакӀ“, – ин Дуца абураб Мукъадасаб Рукъалда тӀад букӀине Дур берги кӀалги. Дуда рагӀаги гьаб бакӀалде гьумерги битӀун Дур лагъас гьарараб дугӀа[+]. 30Дуда рагӀаги гьаб бакӀалде гьумерги битӀун Дур лагъасги Дур ГӀизраилалъул халкъалъги гьарараб дугӀа. Дур зобалазул рокъоб Дуца къабул гьабе ва Мун нижеда тӀасаги лъугьа.

31Цо чияс цогидасе зарал гьабуни ва гьес досдаса гьа гьедизе тӀалаб гьабуни, дос вачӀун Дур къурбаналъул бакӀалда цебе гьаги бани,[+] 32Дуда рагӀила зобалазда ва. Дуца къотӀила гьезие ритӀухъаб диван. ГӀайибиясе жаза гьабила – гьесда тӀаде буссина гьес жинцаго гьабурабщинаб гӀамал. ГӀайиб гьечӀев ритӀухъ гьавила ва гьев витӀун вукӀин тасдикъ гьабила.

33Дуда данде мунагь гьабун букӀиналъ, Дур халкъ тушбабаздаса къуни, амма хадуб Дуде руссун Дур цӀарги ахӀун Дуда цебе гьаб бакӀалда дугӀа-гьари гьабуни,[+] 34Дуца зобалазда гьеб къабул гьабе ва Дур ГӀизраилалъул халкъалъул мунагьаздаса тӀаса лъугьа, гьел Дуцаго гьезул умумузе кьураб ракьалде тӀадруссинаре.

35Дуда данде Дур халкъалъ мунагь гьабун букӀиналъ зобалазул гордал рахани ва цӀад къотӀани, амма гьез Дур цӀарги ахӀун гьаб бакӀалде руссун дугӀа-гьари гьабуни, ва Дуца тамихӀ гьабун хадуб мунагьазде мугъги рехани,[+] 36зобалазда къабул гьабе Дуца гьеб ва Дурго лагъ ГӀизраилалъул халкъалъул мунагьаздаса тӀаса лъугьа. Гьел хьвадизе гьезда лъикӀаб нух малъе ва Дуцаго Дур халкъалъе ирсалъе кьураб ракьалде цӀад базабе[+].

37Нагагьлъун ракъи ккани, къавуда щвани, бухӀараб гьури пуни, ккал чӀвани, ракъул гарцӀ тӀаделъани, царагьве бани, тушбабаз кинаб букӀаниги ГӀизраилалъул шагьар сверун ккуни – кинаб букӀаниги я балагь, я унти тӀаде бачӀани, –[+] 38кинаб гьари яги дугӀа цо чияс, ялъуни тӀолабго Дур ГӀизраилалъул халкъалъ гьабуниги, жив-живас ракӀ бухӀун, къваридго гьаб бакӀалде кверал ритӀарабго, 39Дурго зобалазул рокъоб къабул гьабе. ТӀаса лъугьа ва жив-живасе гьезул ишазда рекъон гьабе, Мунго гьезул рекӀехъ балагьун, Дуда лъалелъул инсанияталъулго рекӀелъ бугеб –[+] 40нижер умумузе Дуца кьураб ракьалда нижеца гӀумру гьабулеб бугебгӀан мехалъ гьел Духъа хӀинкъизе рукӀине.

41-42Гьединго, Дур халкъалъул гурев, къватӀиса рикӀкӀадаса Дуе гӀоло вачӀарав чиясги (гӀадамазда рагӀилелъул Дур кӀудияб ЦӀар ва Дур къуват-гучалъул хӀакъалъулъ) гьаб Мукъадасаб Рукъалдехун вуссун дугӀа гьабуни, 43Дурго зобалазул рокъоб къабул гьабе ва къватӀисес Дуда гьарарабщинаб жо тӀубазабе, Киналго халкъазда Дур цӀар лъазе ва гьел, дур халкъ ГӀизраил гӀадин Духъа хӀинкъизе рукӀине, ва гьаб дица бараб Мукъадасаб Рукъ Дур букӀин лъазе.

44Дур халкъ тушбабазда данде багъизе ани, Дуца кинаб нухалъ гьел рачаниги, гьаб Дуца тӀаса бищараб шагьаралдехун ва дица Дуе бараб Мукъадасаб Рукъалдехун балагьун гьез Дуе дугӀа гьабуни, БЕТӀЕРГЬАН, 45зобалазда къабул гьабе гьезул гьари-дугӀа ва гьезие кумек гьабе.

46Гьез Дуда данде мунагь гьабуни – мунагь гьабуларев чи цониги гьечӀелъул, – Дур ццинги бахъун, дуца гьел тушбабазул квердеги кьун, гьез жидерго ракьалде асирлъуде рачун ани, я рикӀкӀаде, я гӀагарде,[+] 47хадуб асирлъиялъул ракьалда дур халкъ рекӀекълъун, гьез тавбу гьабуни, ва, „нижеца мунагь гьабуна, мекъго хьвадана ва квешлъиялъе хӀалтӀана“, – янги абун Дуде гьардезе лъугьани,[+] 48жал асир гьарурал тушбабазул ракьалда гьел ракӀ-ракӀалъго Дуде руссани, ва Дуца гьезул умумузе кьураб ракьалдехун, гьаб Дуца тӀаса бищараб шагьаралдехун ва дица Дуе бараб Мукъадасаб Рукъалдехун балагьун гьез дугӀа гьабуни, 49Дур зобалазул рокъоб къабул гьабе гьезул гьари-дугӀа ва гьезие кумек гьабе. 50ТӀаса лъугьа Дуда данде мунагь гьабураб Дур халкъалдаса. Гьез Дуда данде гьарурал киналго такъсираздаса тӀаса лъугьа ва гьел асир гьаруразул ракӀал гурхӀизаре гьезда, 51Дуца Мисриялдаса, гьеб цӀадул кориниса къватӀибе бачараб Мунго бетӀергьанаб Дур халкълъидал гьеб[+].

52Дуца кидаго кӀвар кье Дур лагъасде ва Дур халкъ ГӀизраилалъул дугӀаялде, кидаго гьез гьардон Дуде ахӀи балеб мехалъ Дуда гьеб рагӀизе букӀине. 53Дуца Мунго бетӀергьанавлъун вукӀине дунялалъул цогидал халкъаздаса батӀа гьарун ругелъул гьел, Дурго ирсилаллъун. Къудратав БЕТӀЕРГЬАН, нижер умумул Мисриялдаса къватӀире рачарабго, Дур лагъ Мусаги гьоркьов ккун гьедин лъазабун букӀиндал Дуца»[+].


ГӀизраилалъул халкъалъул рахъалдаса дугӀа

54БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ гьеб дугӀа-гьари гьабун лъугӀарабго, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ къурбаналъе бакӀалда цеве, квералги зобалазде ритӀун, накабазда чӀун вукӀарав Сулейман тӀаде вахъана[+]. 55ТӀадеги вахъун, киназдаго рагӀун, тӀолабго ГӀизраилалъул халкъалъе баракатги гьарун гьес абуна:

56«Жиндирго ГӀизраилалъул халкъалъе Жиндирго рагӀуда рекъон рахӀат кьурав БЕТӀЕРГЬАНАСЕ рецц! Жиндирго лагъ Мусаги гьоркьов ккун Гьес гьедараб кинабго лъикӀабщиналъул цониги жо тӀубачӀого хутӀичӀо. 57Нилъер БЕТӀЕРГЬАН Аллагь, Гьев нилъер умумузда цадахъ вукӀарав гӀадин, кидаго нилъеда цадахъги вукӀаги. Гьес кидаго нилъ рехун тогеги. 58Нилъ Бичасул нухда хьвадизе ва Гьес нилъер умумузе чӀезабураб хӀалалъ ахӀкамал, амруял ва къанунал тӀуразаризе Гьес нилъер ракӀал Жиндехунго цӀаги. 59Гьаб БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе дица гьарараб дугӀа къасиги къадги БЕТӀЕРГЬАНАСДА кӀочонгеги ва щибаб къоялъ Жиндирго лагъасе ва Жиндирго ГӀизраилалъул халкъалъе хӀажатабщинаб кьеги, 60дунялалъул тӀолалго халкъазда БЕТӀЕРГЬАН тун тӀокӀав Аллагь гьечӀеблъи лъан букӀине[+]. 61Нилъер умумузе Гьес рихьизарурал Гьесул амруял ва ахӀкамал жакъа гӀадин кидаго тӀуразаризе, нужер ракӀал БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе тӀуран ритӀухъаллъун рукӀаги».


БетӀергьанасул Мукъадасаб Рукъ рагьи

62Хадуб пачаясги ГӀизраилалъул халкъалъги БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбанал хъуна. 63БЕТӀЕРГЬАНАСЕ ракълил къурбаналъе Сулейманица къоло кӀиазарго бетӀер боцӀул ва нусиялда къоазарго гӀиялъажо хъуна. Гьедин рагьана пачаясги ГӀизраилалъул халкъалъги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀияб Мукъадасаб Рукъ.

64Гьебго къоялъ, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалда цебе бугеб азбаралъул бакьулъ бакӀ къурбаназе хӀадур гьабуна пачаяс. Гьенир тӀуран рухӀулел къурбанал хъуна, ролъул сайгъаталги гьаруна, ракълил къурбаназул тӀатӀиги бухӀана, щайгурелъул БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе бугеб мазгаралъул къурбаналъе бакӀ цӀакъго гьитӀинлъана гьеб къоялъ тӀуран рухӀулел къурбаназе, ролъуе ва ракълил къурбаназул тӀатӀуе.

65Лево-Хаматалдаса бахъараб Мисриялъул гӀорхъода бугеб лъарахъе щвезегӀан гӀемераб гӀаламгун, ай тӀолабго ГӀизраилалъул халкъгун, Сулейманица байрам тӀобитӀана. Гьеб байрам тӀобитӀана нилъер БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда цебе цин анкьго, хадуб жеги анкьго къоялъ – кинабниги анцӀила ункъо къоялъ[+]. 66Микьабилеб къоялъ Сулейманица халкъ рокъобе биччана. Пачаясе баракатги гьарун, БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндирго лагъ Давудие ва Жиндирго гӀизраил халкъалъе гьабураб кинабго лъикӀлъиялдаса рохун, тӀолалго гӀадамал аваданго рокъо-рокъоре руссана.

### 9


Илгьам лъугьун БетӀергьан вачӀуна Сулейманида цеве

1Сулейманица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] Рукъ, пачаясул кӀалгӀа ва киналго разе къасд гьабуралщинал бакӀал[†] ран лъугӀарабго, 2кӀиабилеб нухалъги илгьам лъугьун, доб Гаваоналдаго гӀадин, БЕТӀЕРГЬАН вачӀана гьесухъе[+]. 3БЕТӀЕРГЬАНАС гьесда абуна:

«Дур дугӀа-гьари Дица къабул гьабуна. Дуца Дие бараб Мукъадасаб Рукъ, абадиялъего гьениб Дир цӀар кӀодо гьабизе букӀине, Дица Диего батӀа гьабуна. Кидаго бер тӀаса босиларо Дица гьелдаса[+]. 4Мунги Дида цеве, дур эмен Давуд гӀадин ракӀбацӀцӀадго ва ритӀухъго хьвадани, Дир тӀолалго амруялги тӀуразаруни ва Дир къануналги амруялги цӀунани, 5„ГӀизраилалъул тахидаса кидаго дур ирсилав камилароян“ Дица дур эмен Давудие кьураб рагӀуда рекъон, Дица ГӀизраилалда тӀад дур пачалъиялъул тах абадиялъего щула гьабила[+].

6Амма нужеца ва нужер лъималаз Диде мугъ рехани, Дица чӀезарурал ахӀкамалги амруялги тӀуразаричӀони, батӀиял аллагьзабазе бетӀер чӀвани ва гьезул как-диналде руссани, 7Дица дунялалдаса тӀагӀинабила ГӀизраил ва Дица Дирлъун букӀине батӀа гьабураб гьаб Мукъадасаб Рукъги батӀул гьабила. ТӀолалго халкъаз мисал тӀамун бицина гьелъул ва тӀад релъанхъила[+]. 8Гьаб Мукъадасаб Рукъ чӀунтараб чӀвадназул гохӀлъун лъугьина, цинги аскӀоса уневщинас хӀикмалъун гьещтӀела ва абила: „Аб щайдай БЕТӀЕРГЬАНАС гьаб ракьалъе ва гьаб Рукъалъе гьадин гьабураб?“ – ин[+]. 9Ва гьезие жавабалъе абизе буго: „Щайгурелъул гьел, жиндирго умумул Мисриялдаса къватӀире рачарав БЕТӀЕРГЬАНГИ рехун тун, батӀиял аллагьзабазде руссиндал, ва гьезие бетӀерги чӀвайдал, гьезул как-динги гьабидал – гьеле гьеб сабаблъунин БЕТӀЕРГЬАНАС гьеб балагь гьезда тӀаде биччараб“, – ин».


Сулейманил цогидал ишал

10Къого соналда жаниб бана Сулейманица кӀиябго бакӀ – БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъ ва пачаясул кӀалгӀа[+]. 11Хирамица гьесие щвезабулеб букӀана гьесие бокьарабгӀан кедралъул ва кипарисалъул цӀул, ва гьединго месед. Гьесги Тиралъул пача Хирамие Галилеялъул къого шагьар кьуна. 12Амма гьел Сулейманица кьурал шагьаразул хал-шал гьабизе Тиралдаса Хирам вачӀиндал, гьесул ракӀ рекъечӀо гьезда.

13«Я дир вац, гьал щал шагьарал дуца дие кьурал?» – ин кӀалъана гьев.

Гьес гьезда Кабул[*] абун цӀар лъуна. Гьеб цӀар жакъа къо щвезегӀанги хутӀана гьезда тӀад.

14Хирамица пачаясе нусиялда къого талант[*] меседил битӀана.

15Сулейманица буюрухъги кьун гӀадамал лагъзаллъун гьарун хӀалтӀизе рахъинариялъе гьадинаб гӀилла букӀана. Гьес гьел хӀалтӀизаруна БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъ базе, гьединго жиндирго кӀалгӀа, Милло абураб щулалъи, Иерусалималъул къед, Хацор, Мегиддо ва Гезер абурал шагьаралги разе гӀоло[+]. 16Мисриялъул пиргӀавнас тӀадеги кӀанцӀун бахъун букӀана Гезер. Гьес гьеб цӀа гъун бухӀана, гьениб букӀараб ханааниязул халкъги гъурана ва жиндирго ясалъе – Сулейманил лъадуе – бахӀаралъул сайгъатлъун кьуна гьеб[+]. 17Сулейманица цӀидасан бана Гезер, гъоркьияб Бет-Хорон, 18БагӀалат[†] шагьар ва Ягьудиялъул авлахъалда Тамарги. 19Гьединго нахърателал жанир цӀунулел киналго шагьаралги, жиндирго чолгьаказе ва чотӀахъабазе шагьаралги рана. Иерусалималда, Ливаналда ва киналго гьесул нухмалъиялда гъоркь рукӀарал ракьазда жиндиего бокьарабщинаб бакӀ бана Сулейманица[+].

20-21ТӀуран гъурун тӀагӀинаризе кӀвечӀого хутӀарал, гӀизраилал гурел халкъазул – амориязул, хитиязул, перизиязул, хивиязул ва евусиязул наслаби Сулейманица лагъзаллъун гьарун хӀалтӀизаруна – жакъа къоялде щвезегӀанги гьеб гьедин буго. 22Амма гӀизраилал лагъзаллъун гьаричӀо Сулейманица, гьел рукӀана гьесул рагъухъабилъун, хъулухъчагӀилъун, аскаразул бутӀруллъун, чолгьаказул ва чотӀахъабазул бутӀруллъун[+]. 23Жеги гьел рукӀана гьесул бакӀал раялъул аслиял церехъабилъун – щунусиялда кӀикъоялда анцӀго хӀалтӀухъабазул бетӀер вукӀана гьесул.

24Давудил Шагьаралда йикӀарай пиргӀавнасул яс, Сулейманица гьелъие бараб кӀалгӀаялъуе яхъана; гьебго заманалда гьес Миллоги бана[+].

25БЕТӀЕРГЬАНАСЕ бараб къурбаналъе[†] бакӀалда тӀад, лъагӀалида жаниб лъабго нухалъ БЕТӀЕРГЬАНАСЕ тӀуран рухӀулел къурбанал ва ракълил къурбанал хъолаан Сулейманица, цадахъго махӀгьуинал нахалги рухӀулаан. Гьедин лъугӀизабуна Мукъадасаб Рукъ баялъул хӀалтӀи.

26Гьединго Сулейманица Эдомалъул ракьалда, Элаталда аскӀоб бугеб Эцион-Гевералда, БагӀараб ралъдал рагӀалда гумулги рана[+]. 27Хирамица Сулейманил гамихъабазда цадахъ жиндирго чагӀи ритӀана – хӀалбихьи бугел, ралъад[†] лъикӀ лъалел гамихъаби[+]. 28Гьел Офиралде ана, гьениса ункънусиялда къого талант[*] меседалъул бачӀана гьез ва гьеб Сулейман пачаясухъе щвезабуна[+].

### 10


Шеваялъул бика ячӀуна Сулейманихъе

1БЕТӀЕРГЬАНАСДАСАН Сулеймание щвараб машгьурлъиялъул хӀакъалъулъ рагӀун, Шеваялъул бика ячӀана захӀматал суалаздалъун гьесул хӀалбихьизе[+]. 2Цадахъ кӀудияб къокъа чукъбузулгун, хириял махӀгьуинал хурдузул, гӀемераб меседалъул ва жавгьар-якъуталъул гьирал тӀад къарал варанабиги рачун щвана гьей Иерусалималде ва ячӀун Сулейманихъегун жиндирго рекӀеда букӀарабщиналъул гьесулгун накъит гьабуна[+]. 3Сулейманица киналго гьелъул суалазе жаваб кьуна: пачаясе захӀматаб ва гьесда баянлъизабизе кӀолареб щибго жо батичӀо. 4Шеваялъул бикада Сулейманил кинабго гӀакъиллъи, гьес бараб кӀалгӀа, 5гьесул кваналеб бакӀалда[†] тӀад лъураб квен, гьесул цересел хъулухъчагӀазул рукъзал, гьесул лагъзаз берцинго тӀубазабулеб хъулухъ, гьезда тӀад ретӀараб ретӀел, гьесул чагъир тӀолел чагӀи ва гьес БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] Рокъоб тӀубан рухӀулел къурбанал[†] хъолеб куц бихьарабго, гьей хӀикмалъун хутӀана.

6Гьелъ пачаясда абуна:

«Дур ишазул ва гӀакъиллъиялъул хӀакъалъулъ дида рагӀараб хабар битӀараб букӀун буго, 7амма дун гьелда божулей йикӀинчӀо, ячӀун дирго беразда гьеб бихьизегӀан. Дида бащдабцин бицун букӀун гьечӀогури: дур гӀакъиллъи ва бечелъи дида рагӀаралдасаги жеги кутакалда цӀикӀкӀараб букӀун буго. 8Гьардарал гурищ дур гӀадамал! Гьардарал гурищ кидаго дуда цере рахъун чӀарал ва дур гӀакъилаб калам рагӀулел дур цересел чагӀи! 9Гьадин дуй лъикӀабщиналъе квербакъулев ва ГӀизраилалъул тахида мун лъурав дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе рецц! ГӀизраилалдехун БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ бугеб абадияб рокьуе гӀоло тун вуго Гьес мун пачалъун, ГӀизраил дуца ритӀухъго ва иманалда цебе бачине букӀине»[+].

10Гьелъ пачаясе сайгъаталъе нусиялда къого талант[*] меседил, дунялалда батарабщинаб къадар хириял махӀгьуинал хурдузул ва жавгьар-якъуталъул кьуна. Шеваялъул бикаца Сулеймание сайгъат гьаруралгӀан гӀемерал хириял хурдул тӀокӀалъ киданиги рачӀинчӀо гьенире.

11Гьединго Офиралдаса месед босун рачӀун рукӀарал Хирамил гумузда лъун гӀемераб багӀараб сандалалъул цӀул ва жавгьар-якъут бачӀана[+]. 12БагӀараб сандалалъул цӀулал БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъе ва пачаясул кӀалгӀаялъе хӀубал гьаруна пачаяс, гьединго бакънал рачунел чагӀазе арфаби ва лираби гьаруна. ГьедигӀан кӀудияб къадар сандалалъул цӀулал, я гьелдаса цебе, я хадуб киданиги гьенибе бачӀинчӀо.

13Сулейман пачаяс, жиндирго пачаясулаб сахаватлъиялда рекъон гьелъие сайгъат гьабурабщинаб рикӀкӀинчӀого, гьелда берцин бихьанщинабги ва гьелъ гьарарабщинабги кьуна Шеваялъул бикае. Хадуй гьей цадахъ чукъбигун жиндирго улкаялде тӀадюссана.


Сулейманил бечелъи ва гуч

14Жиб-жиб соналъ Сулеймание щолаан анлънусиялда лъабкъоялда анлъго талант[*] меседалъул – 15базаргабазухъа, дармихъабазухъа, киналго ГӀарабустаналъул пачабазухъа ва батӀи-батӀиял ракьазул сардаразухъа бачӀунеб хайир рикӀкӀинчӀого.

16Сулейманица кӀинусго кӀудиял, рачитӀа лъун рацӀарал, меседил хъалхъанал гьаруна. Жиб-жиб хъалхъаналъе анлънусго шекел[*] меседил хӀалтӀизабуна. 17Жеги гьес гьаруна лъабнусго гьитӀинал, рачитӀа бухун гьарурал меседил хъалхъанал – жиб-жиб хъалхъаналъе лъабго мина[*] хӀалтӀизабуна. Пачаяс гьел Ливаналъул рохьин абулеб кӀалгӀаялда лъуна[+].

18Жеги пачаяс гьабуна магьидул, кӀудияб, тӀад бацӀцӀадаб меседги бекьараб тах. 19Анлъго болъо букӀана тахил ва тахил мугъги тӀадехун гургинлъараб букӀана. ГӀодоб чӀолеб бакӀалъул кӀиябго рахъалда кверал лъолел бакӀалги рукӀана гьарун ва гьезда аскӀор гъалбацӀалги эхетизаруна. 20АнцӀила кӀиго гъалбацӀ эхетана анлъго болъода тӀад – болъодул жиб-жиб рахъалда цо-цо гъалбацӀ. Киданиги ва цоги кинабгӀаги пачалъиялда гьединаб жо гьабун букӀинчӀо.

21Сулейманил тӀолабго суркӀа-щурун меседил букӀана ва Ливаналъул рохьил КӀалгӀаялъул киналго рукъалъул тӀагӀелал бацӀцӀадаб меседалъул гьарурал рукӀана. ГӀарцул гьабураб щибго букӀинчӀо, щайгурелъул Сулейманил заманалда гӀарцул кӀудияб къимат букӀинчӀо[+].

22Хирамил гумулгун цадахъ пачаясул кӀудиял дармил гумул рукӀиндал ралъдахъ, лъабго лъагӀалида жаниб цо нухалъ гумул рачӀунаан меседалъул, гӀарцул, магьидул, маймалаказул ва тӀавусазул цӀун[+].

23Сулейман пача гӀакъиллъиялъул ва бечелъиялъул рахъалъ цогидал киналго пачабаздаса бергьарав вукӀана[+]. 24Дунялалъулго халкъаз Сулейман вихьизе ва БетӀергьанас гьесие кьураб гӀакъиллъиялъухъ гӀенеккизе рес балагьулеб букӀана[+]. 25ВачӀаравщинав чияс, лъагӀалидаса лъагӀалиде, сайгъатал росун рачӀунаан: гӀарцул ва меседил тӀагӀелал, ретӀел, ярагъ ва махӀгьуинал хурдул, чуял ва гӀорцӀенал.

26Сулейманица жиндирго чолгьаказул ва чуязул къадар цӀикӀкӀинабуна. Гьесул рукӀана азаралда ункънусго чолгьакал ва анцӀила кӀиазарго чу. Гьес гьел гьезие рихьизарурал шагьаразда тана ва цоял Иерусалималда жиндихъгоги тана[+]. 27Сулейманил заманалда Иерусалималда гӀарцул къадар гӀадатияб ганчӀилалда бащадаб букӀана, кедралъул цӀулги, гьелъул гьарзалъиялъ, Ягьудиялъул мугӀрузул ракьанлъабазда ругел инжиралъул гъутӀбуздасацин цӀикӀкӀун букӀана. 28Чуял рачӀунаан Сулеймание Мисриялдасан ва Кувеялдасан – пачаясул базаргабаз ричун росулаан гьел Кувеялда[+]. 29Чолгьоко Мисриялдаса босулаан анлънусго гӀарцул шекелалъухъ[*], чу – нусиялда кӀикъоялда анцӀго шекелалъухъ[*]. Гьединго пачаясул базаргабазги ричулаан чуял – киналго хитиязул ва сириязул пачабазе.

### 11


Сулейманица БетӀергьанасде мугъ рехи

1ПиргӀавнасул яс тун жеги гӀемерал къватӀиса руччабиги рокьана Сулеймание – могӀавиял, аммониял, эдомиял, сидониял ва хитиял. 2«Гьезулгун ригьин гьабуге, щайгурелъул гьез нуж ракӀчӀун жидерго аллагьзабазде руссинарула», – ян БЕТӀЕРГЬАНАС жиндир хӀакъалъулъ абурал халкъазул кколаан гьел. Амма Сулейманил гьездехун ракӀ цӀана[+]. 3Пачабазул агьлуялъул анкьнусго лъади йикӀана гьесул ва лъабнусго гъараваш-лъадиги йикӀана. Гьел лъудбуз битӀараб нухдаса къосинавуна гьев. 4Сулейман херлъидал, лъудбуз гьесул ракӀ батӀиял аллагьзабазде буссинабуна, ва гьев тӀокӀалъ жиндирго инсул нухдасан хьвадичӀо, ай жиндирго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе тӀуван мутӀигӀав вукӀинчӀо[+]. 5Гьес сидониязул аллагь Ашторатие[†] ва аммониязул ракӀ гъанцӀизабулев аллагь Милхомие[*] бетӀер чӀвана.

6Сулейманица БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе квешабщинаб гьабуна, ва гьев гьесул эмен Давудил гӀадаб тӀубараб ритӀухълъиялда БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] нухда хьвадичӀо. 7Иерусалималъул бакътӀерхьул рахъалда цо гохӀда Сулейманица балканав могӀавиязул аллагь Кемошие[*] ва капурав аммониязул аллагь Молохие как-диналъе бакӀ[†] бана[+]. 8Гьединго гьабуна гьес цогидал киналго къватӀиса лъудбузе ва гьез жидерго аллагьзабазе кьеккеналъе махӀгьуинал нахал рухӀулаан ва къурбанал[†] хъолаан гьенир.

9БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ ццин бахъана Сулейманиде, щайгурелъул кӀиго нухалъ илгьам гьабун гьесухъе вачӀарав ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасде мугъ рехиндал гьес;[+] 10чияр аллагьзабазда хадув унгеян Гьес жинда лъазабун букӀаниги, Сулейманица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амру тӀубазабичӀелъул[+]. 11Цинги БЕТӀЕРГЬАНАС Сулейманида абуна:

«Дуца гьедин гьабуралъухъ, Дир КъотӀи[†] хвезабуралъухъ ва Дица дуда тӀадлъурал амруял тӀуразаричӀелъухъ, пачалъи духъа нахъе бахъичӀого толаро Дица – дуда цере хӀалтӀулезул цоясе кьела гьеб[+]. 12Амма, дур эмен Давудие гӀоло, мун чӀаго вукӀаго гьабиларо гьеб иш. Дица гьеб дур васасухъа кодоса бахъила. 13Амма тӀолабго пачалъи бахъиларо гьесухъа – Дир лагъ Давудие ва Дица тӀаса бищараб Иерусалималъе гӀоло, Дица гьесие цо къавм[†] тела»[+].


Сулейманил тушбаби

14БЕТӀЕРГЬАНАС Сулейманида данде тушман вахъинавуна – Эдомалъул пачаясул къавулъа эдомияв Гьадад. 15Давуд Эдомалда вугеб мехалдаго, чӀварал чагӀи рукъизе вачӀарав Иоавица, Эдомалъул киналго бихьинал чӀван рукӀана[+]. 16Иоавги киналго гӀизраилалги анлъго моцӀалъ, Эдомалда рукӀарал киналго бихьинал чӀван лъугӀизегӀан, гьенир чӀана. 17Амма Гьадад жеги гьитӀинав лъимер вукӀана, ва гьесул инсуда цере хӀалтӀулел рукӀарал эдомиязда цадахъ Мисриялде лъутана гьев. 18Гьел Мидяналдаса къватӀире рахъана ва Паран авлахъалде щвана. Цадахъ Параналдаса чагӀиги рачун гьел Мисриялде, пиргӀавнасухъе, Мисриялъул пачаясухъе рачӀана ва гьес Гьададие рукъги, квен-тӀехги, ракьги кьуна[+].

19Гьадад кутакалда рекӀее гӀуна пиргӀавнасе ва гьес жиндирго лъади Тахпенесил яц кьун йикӀана гьесие росасе. 20Тахпенесил яцалъ гьесие Генуватин абурав вас гьавуна, гьевги пиргӀавнасул васазда цадахъ пачаясул кӀалгӀаялда хьихьана.

21Мисриялда вукӀаго Гьададида рагӀана Давуд хваравлъи ва аскаразул бетӀер Иоавги хун вукӀин. Гьебмехалда Гьададица пиргӀавнасда абуна: «Виччай дун дирго ракьалде», – ян.

22«Дир гьаниб дуй камураб жо бугищ цониги гьеб хӀалалда дурго улкаялде тӀадвуссине къасд лъезе ккани?» – ян цӀехана пиргӀавнас.

«ГьечӀо, амма букӀаниги виччай дун!» – ин жаваб кьуна Гьададица.

23Цоги тушманги вахъинавуна Аллагьас Сулейманида данде – Цовагьалъул пачаясухъа, жиндирго хважаин Гьададезерихъа лъутарав Резон – Элиадил вас[+]. 24Давудица Цовагьалъул аскар гъурун хадуб Резоница жиндихъего питначагӀи ракӀарана ва гьезие бетӀерлъи гьабуна. Гьел Дамаскалде рачӀана, гьениб рукӀел гьабун чӀана ва гьев Дамаскалда тӀад пачалъун гьавуна[+]. 25Сулейман чӀаго щинаб на гӀан заманалъ ГӀизраилалъул тушманлъун вукӀана Резон – гьес Гьададица гӀадин гьесие гӀемераб зарал гьабулеб букӀана. Сириялда тӀад пачалъун вукӀана гьев ва ГӀизраил гьесие рихараб букӀана.


АхӀияца пачалъи кӀийиде бикьизе букӀиналъул бицин

26Наватил вас Яровамицаги питна багъаризабуна пачаясда данде. Гьев вукӀана Сулейманил хъулухъчагӀазул цояв, Цередаялдаса ефраимияв. Гьесул эбелалда цӀар Церуа букӀана, гьейги къоролай йикӀана.

27Гьале гьес Сулейманида данде питна багъаризабиялъе гӀилла: Сулейманица Милло абураб щулалъи бана ва жиндирго инсул, Давудил Шагьаралъул къадалъ букӀараб каратӀги бацана[+]. 28Яровам вукӀана махщел бугев чи. Гьев гӀолохъанчияс жиндирго хӀалтӀи цӀакъ мухӀканго ва дурусго тӀубазабулеб букӀин бихьидал, Сулейманица гьев киналго Юсупил агьлуялъул хӀалтӀухъабазул къокъаялда тӀад бетӀерлъун тана.

29Гьеб заманалда, цо пуланаб къоялъ Яровам Иерусалималдаса къватӀиве вахъаравго, нухда, цӀияб гӀабаги тӀад ретӀун, Шилоялдаса АхӀия авараг дандчӀвана гьесда. Гьел тун тӀокӀал чагӀи рукӀинчӀо сверухълъиялда[+]. 30Цинги АхӀияца тӀад букӀараб цӀияб гӀаба бахъун, анцӀила кӀиго чӀоло гьабун бихъ-бихъана гьеб[+].

31Хадуб гьес Яровамида абуна: «Босе дуего анцӀго чӀоло, щайгурелъул гьадин лъазабулеб буго ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас: „Гьале Дица Сулейманихъа нахъе бахъулеб буго пачалъи ва гьелъул анцӀго наслу дуе кьолеб буго[+]. 32Амма Дица ГӀизраилалъул тӀолалго агьлабазда гьоркьоб Иерусалималъе ва Дир лагъ Давудие гӀоло тӀаса бищараб цо наслу хутӀила гьесие. 33Гьез Диде мугъги рехун сидониязул аллагь Ашторатил, могӀавиязул аллагь Кемошил ва аммониязул аллагь Милхомил дин гьабуралъухъ ва Дир нухда гьел хьвадичӀелъухъ, Дида берцин бихьулебаб гьабичӀелъухъ, ва Дир амруялги Дир къануналги гьез тӀуразаричӀелъухъ гьабизе буго Дица гьеб иш[+].

34Амма Дица Сулейманихъа тӀубараб пачалъи бахъизе гьечӀо. Дица тӀаса вищарав ва Дир амруялги къануналги тӀуразарурав Дир лагъ Давудие гӀоло, Дица гьесул гӀумруялъего пачалъун тана гьев. 35Дица гьесул васасухъа нахъе босила пачалъи ва дуе кьела анцӀго наслу. 36Цо наслу Дица гьесул васасе тела, Дица Дирго цӀар чӀван тӀаса бищараб шагьар Иерусалималда Дир лагъ Давудил пачалъиялъул чирахъ кидаго свинчӀого букӀине Дида цебе[+]. 37Дица мун тӀаса вищулев вуго ГӀизраилалъул пачалъун – дуего бокьарабщиналда тӀад кверщел гьабила дуца. 38Дир лагъ Давудица гӀадин Дир амруялги къануналги тӀуразарун, Дица дуе бихьизабурабщиналда нахъ вилълъани, Дир нухазда хьвадани ва Дида ритӀухъаблъун бихьулебщинаб гьабуни, дуеги Дица квербакъи гьабила. Дица Давудие гьабураб гӀадин, дур наслуги щула гьабила, ГӀизраилги дуе кьела[+]. 39Давудил наслуялъе Дица тамихӀ гьабила, амма абадиялъего гуребха“».

40Сулейманица Яровам чӀвазе хӀал бихьана, амма Яровам Мисриялде Шишак пачаясухъе лъутана ва Сулейман хвезегӀан гьенив чӀана[+].


Сулейманил хвел

41Сулейманил пачалъиялъул цогидал лъугьа-бахъинал, кинабго гьес гьабурабщинаб ва гьесул гӀакъиллъи – гьеб хъван буго «Сулейманил ишазул хӀакъалъулъ бицен» абураб тӀехьалда. 42Иерусалималда ва ГӀизраилалда тӀад кӀикъого соналъ кверщеллъи гьабуна Сулейманица. 43Хадув гьев хвана ва гьесул эмен Давудил Шагьаралда, гьесул умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул вас Реховам вахъана пачалъун гьесул бакӀалда.

### 12


ГӀизраилал Реховамида дандечӀей

1Реховам Шехемалде вилълъана, щайгурелъул тӀолабго ГӀизраил гьенибе бакӀаризе[†] кколаан гьев пачалъун гьавизе. 2Наватил вас Яровамида гьеб хабар рагӀидал (гьев Сулейманихъа лъутарав чи, жеги Мисриялда вукӀана яшав гьабун), гьев Мисриялдаса тӀадвуссана[+]. 3Яровам ахӀизе чагӀи ритӀана гьез, ва тӀолабго ГӀизраилалъул жамагӀатгун цадахъ, гьев Реховамихъе вачӀана. Гьез Реховамида абуна:

4«Дур инсуца нижер горбода хӀехьезе захӀматаб рукь бана, амма гьанже дуца тӀадагь гьабе нижер захӀмат ва гьес нижеда бараб зулмуялъул къвалги чуче, цинги ниж дуда цере хӀалтӀила»[+].

5Реховамица жаваб гьабуна: «ГьабсагӀат нуж нахъе а, лъабго къоялдасан нахъеги рачӀа», – ян. Халкъ нахъе ана. 6Жиндирго эмен Сулейман чӀаго вугеб мехалъ гьесда цере хъулухъалъе хӀалтӀарал кӀудиял чагӀигун гӀакълу дандбана Реховамица.

«Гьаб халкъалъе кинаб жаваб кьун лъикӀ букӀинебилан нужеда кколеб?» – ин цӀехана гьес.

7«Жакъа мун гьаб халкъалъе хъулухъалъе вахъун, гьезул мурадги тӀубазабун дуца гьезие лъикӀаб жаваб кьуни, гьел кидаго дур лагъзаллъун рукӀине руго», – ян жаваб кьуна гьез.

8Амма Реховамица, кӀудиял чагӀаз кьураб гӀакълуги нахъчӀван, жиндаго цадахъ гӀурал, жиндирго гӀолохъанал хъулухъчагӀазда гӀакълу дандбана. 9Гьес гьезда цӀехана: «Нужеца кинаб хӀукму гьабеян абилеб? „Цодагьаб тӀадагь гьабе дур инсуца нижеда бараб бакӀаб гьирин“ абун кӀалъалеб халкъалъе щиб жаваб кьун лъикӀ нилъеца?»

10Гьесда цадахъ гӀурал гӀолохъабаз абуна:

«„Дур инсуца цӀакъ бакӀаб гьир бана нижеда, амма дуца тӀадагьлъизабе гьеб нижее“, – ян абулеб халкъалъе гьадинаб жаваб кье: „Дир инсул мачӀабаздасаги дир гьитӀинкилищ биццатаб буго. 11Дир инсуца бакӀаб гьир нужеда бан батани, дица жеги бакӀлъизабила гьеб. Дир инсуца цӀалаца рухун гьабуна нужее тамихӀ, дицайин абуни маххул рекелал тӀад рекьараб цӀалаца рухун гьабила нужее тамихӀ“, – ин».

12Лъабго къоялдасан Яровамги тӀолабго халкъги, гьес лъабго къоялдасан рачӀа жиндихъеян абураб рагӀуда рекъон, гьесухъе тӀадруссун рачӀана. 13Цинги пача халкъалда цеве вахъун хъачӀго кӀалъана. КӀудиял чагӀазул гӀакълуги нахъчӀван,[+] 14гьев гӀолохъабазул гӀакълуялда хадув вилълъана ва гьес абуна:

«Дир инсуца бакӀаб гьир бана нужеда, дица тӀадеги бакӀлъизабила гьеб. Дир инсуца цӀалаца рухун гьабуна нужее тамихӀ, дицайин абуни маххул рекелал тӀад рекьараб цӀалаца рухун гьабила нужее тамихӀ», – ин.

15Гьедин гӀадахъ босичӀо пачаяс халкъалъул рагӀи: Наватил вас Яровамил рахъалъ, Шилоялдаса АхӀияги гьоркьов ккун рещтӀараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] калима тӀубазе хъван букӀиндал БЕТӀЕРГЬАНАС[+]. 16ТӀолалго гӀизраилазда бихьана пачаяс гьезухъ гӀенеккизе инкар гьабураблъи ва пачаясе жаваб кьун халкъалъ абуна:

«Давудилъ нижее щибгӀаги бутӀа бугищ?
Йишайил васасдаса кинабгӀаги ирс бугищ?
ГӀизраилал, русса нужерго чадразухъе!
Давуд, гьанже дурго наслуялда тӀад гьабе кверщел!»

ГӀизраилал рокъо-рокъоре руссана[+]. 17ЦохӀо Ягьудиялъул шагьаразда яшав гьабун чӀаразда тӀад букӀана Реховамил кверщел.

18Цинги лагъзаллъун гьарун цере хӀалтӀизарулел чагӀазда тӀад бетӀерлъи гьабизе тарав Адорам витӀана Реховамица гӀизраилазухъе, амма гьез гьев ганчӀица чӀвана. Живго Реховам хехлъи гьабун чолгьакида тӀаде кӀанцӀана ва Иерусалималде тӀурана[+]. 19Гьебмехалдаса нахъе ГӀизраил Давудил наслуялда данде чӀана.


ГӀизраилалъул тӀоцевесев пача Яровам пачалъун вахъин

20ГӀизраилалъул халкъалда Яровам тӀадвуссун вугилан рагӀидал, гьез гьесда хадур чагӀиги ритӀун, гьев мажлисалде ахӀана ва ГӀизраилалда тӀад пачалъун гьавуна. ЦохӀо Ягьудал къавм[†] хутӀана Давудил рукъалъе мутӀигӀаблъун.

21Иерусалималде вуссиндал Реховамица тӀолабго Ягьудал ва Буняминил къавмалда гьоркьоса нусиялда ункъоазарго тӀаса рищарал рагъухъаби данде ракӀарана – гӀизраилазда данде рагъизе ва Сулейманил вас Реховамихъе пачалъи нахъбуссинабизе къасдгун.

22Амма Шемай аварагасухъе Аллагьасул калима рещтӀана: 23«Ягьудиялъул пача Сулейманил вас Реховамида ва Ягьудалгун Буняминил тӀолабго къавмалда гьадин абе: 24„БЕТӀЕРГЬАНАС лъазабулеб буго: ‘Нужерго вацал гӀизраилалгун рагъизе унге. Гьеб Дир амруялдалъун ккараб иш бугелъул, рокъоре тӀадрусса’, – ян“».

Гьел БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀухъ гӀенеккана ва гьеб рагӀуда рекъон рокъо-рокъоре руссана.


Яровамица гьересиаллагьзабазул дин гьаби

25Яровамица Ефраимил мугӀрузул тӀалъиялда бугеб Шехем шагьар щула гьабуна ва гьенив рукӀел ккун чӀана. Гьениса ун гьес Пениэлги цӀи гьабуна.

26Яровамида рекӀеда ккана: «Давудил наслуялъухъе нахъбуссине гурин пачалъи. 27Къурбанал[†] хъвезелъун халкъ Иерусалималде БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъобе хьвадани, гьезул ракӀалги гьезул бетӀергьан Ягьудиялъул пача Реховамиде руссина. Цинги гьез дун чӀвала, гьелги Ягьудиялъул пача Реховамихъе тӀадруссина»[+]. 28Гьев жиндирго гӀакълучагӀазда кӀалъана, ва кӀиго меседил баси гьабизабуна. Цинги пачаяс халкъалда лъазабуна: «ГӀела Иерусалималде хьвадарал. ГӀизраилал, гьале нуж Мисриялдаса къватӀире рачарал нужер аллагьзаби»[+].

29Гьел бусбузул цояб Бет-Элалда, цояб Даналда лъуна гьес. 30Гьеб ишалъ халкъ мунагьалъукье ккезабуна, щайгурелъул Даналде щвезегӀанцин ун гьезие тӀагӀат-гӀибадат гьабизе лъугьана гьел.

31Гьединго Яровамица гохӀ-щобазда гьединаб как-диналъе ва къурбаназе бакӀал рана ва гьенир левитазулъан гурел кашишзабиги[†] тана. 32Ягьудиялда тӀобитӀулеб байрамкъоялъул бакӀалда[*] микьабилеб моцӀрол анцӀила щуабилеб къо чӀезабуна гьес ва Бет-Элалда бараб къурбаналъе бакӀалда гьес жинцаго тӀоритӀана къурбанал, жинцаго гьарурал меседил бусбузе. Бет-Элалда кашишзабиги тана жинцаго рарал гӀибадаталъул бакӀаздаса рачун.


Ягьудиялдаса авараг

33ГӀизраилазе байрамалъул къолъун чӀезабун, жинцаго тӀаса бищараб микьабилеб моцӀрол анцӀила щуабилеб къоялъ, жинцаго Бет-Элалда бараб къурбаналъул бакӀалда аскӀове къана гьев, гьениб кьеккеналъе махӀ гьуинал нахал рухӀизе.

### 13

1Кьеккен гьабизе къурбаналъул[†] бакӀалда[†] аскӀов Яровам вахъун чӀун вукӀаго, Ягьудиялъул ракьалдаса Бет-Элалде, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] амруялдалъун, Аллагьасул авараг вачӀана[+]. 2БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялдалъун, къурбаналъе бакӀалдеги валагьун, гьев ахӀдана:

«Къурбаналъе бакӀ, къурбаналъе бакӀ! Гьадин лъазабулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС: „Давудил наслуялъе гьавизе вуго Ёшиягь абун цӀар бугев вас. Дуда тӀад гьес къурбаналъе хъвела гьал, дуда тӀад кьеккен бухӀулел ругел гохӀазул кашишзаби[†] ва дуда тӀад инсанасул рукьбиги рухӀила[*]“»[+].

3Гьебго къоялъ гьес гӀаламат бихьизабуна: «Гьале БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амру гьаб букӀин бихьизабулеб гӀаламат: гьаб къурбаналъул бакӀ кӀийиде кьватӀила ва гьелда тӀад бугеб рахъуги щущахъ бала».

4Аллагьасул авараг Бет-Элалъул къурбаналъе бакӀалде ахӀдолев рагӀидал, Яровам пачаяс гьесдехун кверги битӀун абуна: «Ккве гьев!», – ин.

Амма гьес гьев чиясдехун балагьун битӀараб квер гьебсагӀаталда бакъвана ва гьесда гьеб жиндехунго тӀадбуссинабизе бажаричӀо. 5БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон Аллагьасул аварагас бицараб гӀаламатги тӀубана – къурбаналъул бакӀ кӀийиде кьватӀана ва гьелда тӀад букӀараб рахъу щущахъ бана.

6Гьебмехалда пачаяс Аллагьасул аварагасда абуна:

«Гьаре дурго Аллагьасда дие гӀоло, БЕТӀЕРГЬАН дида гурхӀизе ва дир квер сахлъизе букӀине». Аварагасе гӀоло БЕТӀЕРГЬАН гурхӀана ва пачаясул квер цебе букӀараб гӀадин сахлъана[+]. 7Пачаяс Аллагьасул аварагасда абуна:

«Кваназе вилълъа дир бакӀалде, дица дуе сайгъаталги кьела».

8Амма Аллагьасул аварагас абуна:

«Дур буголъиялъул бащдаб бутӀа дуца дие кьолеб букӀарабанигицин, дун дуда цадахъ вилълъинароан ва я квен квинароан, я лъим гьекъелароан гьаб бакӀалда[+]. 9БЕТӀЕРГЬАНАСЛЪИДАЛ дида лъазабураб: „Я квен кванаге, я лъим гьекъоге ва гьебго, мун араб нухалъ тӀадги вуссунге“, – ян».

10Цинги, живго Бет-Элалде вачӀараб нухалъ тӀадвуссинчӀого вукӀине, гьев батӀияб нухалъ ана.


Авараг къосун ккей

11Бет-Элалдайин абуни, цо херав авараг вукӀана. Гьесул васал рачӀана ва Аллагьасул аварагас доб къоялъ гьабураб жоялъул хӀакъалъулъ кинабго гьесда бицана. Гьес пачаясда абураб жоги бицана гьез инсуда.

12Инсуца гьезда цӀехана: «Кинаб нухккун гьев арав?» – ин.

Васаз гьесда бихьизабуна Ягьудиялдаса вачӀарав авараг араб нух. 13Гьес васазда абуна: «ХӀама кьолой дие».

Гьез хӀама кьолона ва гьев гьелдаги рекӀун 14Аллагьасул аварагасда хадув къокъана. Гьесда гьев ватана миккигъотӀода гъоркь гӀодов чӀун ва гьес цӀехана: «Мунищ Ягьудиялдаса вачӀарав Аллагьасул авараг?» – ин.

«Дун вуго», – ян жаваб кьун гьес.

15Цинги аварагас абуна: «Вилълъа дир рокъове кӀалдиб жо лъезе», – ян.

16Гьес абуна: «Дида кӀоларо дуда цадахъ вилълъине; я дур бакӀалда квен кваназе гьечӀо, я гьаб бакӀалда лъим гьекъезе гьечӀо. 17БЕТӀЕРГЬАНАС дида лъазабун буго: „Я квен кванаге, я лъим гьекъоге гьениб ва гьебго, мун унев вугеб нухккун тӀадги вуссунге“, – ян».

18Херав аварагас жаваб кьуна: «Дунги мунго гӀадав авараг вуго. Малаикас БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялдалъун дида абуна: „ТӀад вуссинавун, квенги кваназе лъимги гьекъезе рокъове ваче дов“, – ин». (Амма гьеб гьесул гьереси букӀана.)

19Гьев гьесда цадахъ тӀадвуссана ва гьесул рокъов квана-гьекъана. 20Гьел жеги кваналеб бакӀалдаса тӀаде рахъун рукӀинчӀо, гьев тӀадвуссинавурав херав аварагасухъе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи рещтӀана. 21Гьебмехалда Ягьудиялъул ракьалдаса вачӀарав аварагасухъги валагьун ахӀдана гьев: «Гьадин лъазабулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС:

„БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀухъги гӀенеккичӀого, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас дуе гьабураб амру хвезабуна дуца; 22тӀадги вуссун, Гьес гьукъараб бакӀалда квенги кванана, лъимги гьекъана! Гьединлъидал дур жаназа дур умумузул хабалалъ букъизе гьечӀо“».

23Аллагьасул авараг квана-гьекъон вахъун хадуб, гьев тӀадвуссинавурав аварагас гьесие хӀама кьолона. 24Гьев нухде вахъана, амма нухда гъалбацӀалъ тӀадги речӀчӀун чӀвана. Гьесул жаназа гьенибго хутӀана, хӀамаги гъалбацӀги аскӀор эхетун чӀана[+]. 25АскӀосан унел чагӀазда бихьана нухда бугеб жаназаги, жаназаялда аскӀоб эхетараб гъалбацӀги. Гьез инеги ун, дов херав авараг вугеб шагьаралда бицана гьеб хабар. 26Нухдаса гьев нахъвуссинавурав аварагасда гьеб хабар рагӀидал, гьес абуна:

Гьев ккола дов БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀухъ гӀенеккичӀев Аллагьасул авараг. БЕТӀЕРГЬАНАС, Жиндицаго бицараб рагӀуда рекъон, гъалбацӀалъул ихтияралде кьун вуго гьев, гъалбацӀалъги тӀадги речӀчӀун чӀван вуго.

27Аварагас жиндирго васазда абуна: «ХӀама кьолой дие». Гьез хӀама кьолона.

28Гьев гьениве вилълъана ва нухде рехараб, аскӀоб хӀамаги гъалбацӀги эхетараб, жаназа батана. ГъалбацӀалъ абуни, я жаназаялда кӀал чӀван батичӀо, я хӀама чӀван батичӀо. 29Аварагас гьесул жаназа тӀаде борхун, хӀамиде бахинабуна, ва магӀуги бахъун хабалъ лъезе, тӀадбуссун шагьаралде босана. 30Гьес гьев жиндирго хабалазулъ лъуна ва: «Вай, дир вац!» – ин ахӀун магӀуги гьабуна.

31Гьев хабалъ лъун хадуб гьес жиндирго васазда абуна:

«Дун хваравго, доб Аллагьасул авараг лъураб хабалъ лъе дунги; досул рукьбузда аскӀор лъе дир рукьбиги. 32БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон гьес Бет-Элалда бараб къурбаналъул бакӀалда данде ва киналго Самариялъул шагьаразул гохӀ-щобазда ругел мукъадасал бакӀазда данде бицараб рагӀи ракӀчӀун тӀубазе бугелъул».


Яровамил мекълъи

33Амма гьелдаса хадубцин Яровамица жиндирго квешал нухал хисичӀо ва цӀидасан халкъалда гьоркьоса кашишзаби тана гохӀазда мукъадасал бакӀазда. Гьес бокьа-бокьарав чи толев вукӀана гохӀазда мукъадасал бакӀазда кашишлъун. 34Гьеб мунагьалъ Яровамил хъизан-агьлуялдаго ццин букӀана, ва гьеб сабаблъун гьесул хъизан-агьлу, щущахъ базабун, дунялалдасаго тӀагӀинабуна[+].

### 14


Яровамил вас хвей

1Гьеб заманалда Яровамил вас Авиягь унтана. 2Яровамица лъадуда абуна:

«Яхъа, мун Яровамил лъади йикӀин лъидаго лъалареб хӀалалъ ретӀелги хисун Шилоялде а. Дова вуго гьаб халкъалда тӀад пачалъун дун вукӀине вугин бицун букӀарав авараг АхӀия[+]. 3АнцӀго чедги, панкъалги, хъаба цӀун гьоцӀоги цадахъ босун а досухъе. Гьес бицина дуда васасе щиб ккезе бугебали»[+].

4Яровамил лъадуца кинабго гьес малъухъе гьабуна ва Шилоялде АхӀиял бакӀалде[†] ана. АхӀияда канлъи бихьулароан гьанже; херлъиялъ беццлъун вукӀана гьев. 5Амма БЕТӀЕРГЬАНАС АхӀияда абуна:

«Яровамил лъади ячӀуней йиго дуда жиндирго васасул хӀакъалъулъ цӀехезе, щайгурелъул гьев унтун вугелъул. Гьадинги додинги абун жаваб кье долъие. ЯчӀун дой батӀияй гӀаданалъухъего хӀазе йиго». 6НуцӀидахъ гьелъул хӀатӀазул сас рагӀидал, АхӀияца абуна:

«Жание ячӀа, Яровамил лъади. Щайзе дуца батӀияй гӀадан хӀалей? Дир дуе квешаб хабар буго. 7Яровамихъе тӀадги юссун, гьадин абулеб бугин ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасилан абе: „Дица мун халкъалда тӀад кӀодоги гьавун Дир халкъ ГӀизраилалъул бетӀерлъун гьавуна[+]. 8Дица Давудихъа бахъун пачалъи духъе кьуна. Амма ракӀ-ракӀалъго киналго Дир амруял тӀуразарурав ва цохӀо Дир беразда берцин бихьарабги гьабун, Дида нахъ вилълъарав Давудида мун релълъинчӀо[+]. 9Дуца цере рукӀаралщиназдасаги цӀикӀкӀун квешлъи гьабуна. Дуца Дир ццин гьалаглъизабизе, Диде мугъги рехун, дуего батӀиял аллагьзаби гьаруна[+]. 10Гьединлъидал Дица ГӀизраилалда бугеб Яровамил тӀолабго хъизан-агьлуялда тӀаде балагь биччалеб буго. Дица Яровамил цо течӀого бихьинлъи тӀагӀинабила – лагъ вукӀа, эркенав вукӀа. Дица Яровамил зуриятго бокьоса къватӀибе рак гӀадин тӀубан хачан нахъе бала[+]. 11Яровамил чагӀазул шагьаралда хварал гьабзаца тӀутӀун разе руго, авлахъалда хварал хӀинчӀ-гъедуялъ ретӀ-ретӀизе руго“. Гьедин абуна БЕТӀЕРГЬАНАС[*][+].

12Мун гьанже рокъое тӀадюсса. Дуца шагьаралда хӀетӀе чӀарабго вас хвезе вуго. 13ТӀолабго ГӀизраилалъ магӀуги бахъун вукъизе вуго гьев. ЦохӀо гьев вуго Яровамил хъизан-къаялда гьоркьов хабалалъ лъезе вугев чи, щайгурелъул Яровамил хъизан-къаялда жаниб ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда цо гьесулъ батана дагьабниги лъикӀлъи.

14ГӀизраилалда БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндиего вахъинавила Яровамил хъизан-агьлу нахъбахъичӀого тӀагӀинабизе бугев пача[+]. 15БЕТӀЕРГЬАНАС жаза гьабила ГӀизраилалъул халкъалъе, ва хехаб гӀурулъ хьвагӀолеб муцӀидул рихьалда релълъина гьеб. Гьес гьезул умумузе кьураб гьаб лъикӀаб ракьалдаса тӀагӀинарила гӀизраилал ва Ефрат гӀор тун дорехун щущахъ разарила, щайгурелъул Ашерае[†][*] хӀубалги чӀван, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] ццин гьалаглъизабуна гьез[+]. 16Гьес ГӀизраил рехун тезе буго, Яровамица жинцаго гьарурал ва гӀизраилалги гьезде куцарал мунагьал сабаблъун».

17Яровамил лъади нахъюссун ана ва Тирзаялде щвана. Гьелъ рукъалъул рагьумахӀу бахъарабго вас хвана. 18Гьев хабалъ лъуна, ва Жиндирго лагъ АхӀияги гьоркьов ккун БЕТӀЕРГЬАНАС абухъе, тӀолабго ГӀизраил гьесда хадуб магӀу бахъун гӀодана.


Яровамил хвел

19Цогидал Яровамил пачалъиялъул ишал, гьес гьарурал рагъал ва гьес халкъалъе гьабураб нухмалъиялъул хӀакъалъулъ хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 20Къоло кӀиго соналъ пачалъи гьабуна гьес. Гьев хвана ва умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда гьесул вас Надав пачалъун вахъана.


Реховам – Ягьудиялъул пача

21Сулейманил вас Реховам Ягьудиялда пачалъун вахъана. Гьес КӀикъоялда цо сон бан букӀана пачалъун вахъиндал ва анцӀила анкьго соналъ пачалъи гьабуна Иерусалималда – БЕТӀЕРГЬАНАС ГӀизраилалъул киналго къавмазул[†] шагьаразда гьоркьоса, Жиндирго Мукъадасаб бакӀалъе тӀаса бищараб шагьаралда. Гьесул эбелалда цӀар букӀана Нагьама, гьейги аммонияй йикӀана.

22Ягьудиязул халкъалъ БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе квешлъи гьабулеб букӀана. Жиндирго умумуз гьабурабщиналдасаги цӀикӀкӀун мунагьалги гьарун, хиянатай чӀужуялде гьалаглъулеб гӀадаб ццин бахъинабуна гьез Гьесул. 23Гьезги рана жидеего мукъадасал бакӀал, жиб-жиб гохӀда ва жиб-жиб гӀаркьахараб гъотӀода гъоркь лъуна мукъадасал ганчӀал ва Ашерал хӀубал. 24Мукъадасал бакӀазул хасал хъахӀбабицин[*] рукӀана гьезул ракьалда. Ягьудиялъул халкъалъ БЕТӀЕРГЬАНАС гӀизраилазда цереса нахъе гъурал халкъазул киналго хъубалщинал гӀадатал росана[+].

25Реховам пачалъун вахъун щуабилеб соналъ Мисриялъул пача Шишак Иерусалималде тӀаде кӀанцӀана[+]. 26Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул ва пачаясул кӀалгӀаялъул хазина бахъун ана. Кинабго босун ана гьес, Сулейманица гьарурал меседил хъалхъаналги[+]. 27Реховам пачаяс гьезул бакӀалда мазгаралъул хъалхъанал гьаруна ва пачаясул кӀалгӀаялъул кӀалтӀа хъулухъалъе тарал пачаясул рорчӀухъабазул бутӀрузухъе кьуна. 28Пача БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъове уневщинахъе хъаравуллъиялъ хъалхъанал цадахъ росулаан, хадуб хъаравуллъиялъул рокъоре тӀадруссинеги гьарулаан.

29Реховамил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, гьесул киналго ишал «Ягьудиязул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда хъван руго. 30Реховамидаги Яровамидаги гьоркьоб кидаго кьал букӀана. 31Реховам хвана ва Давудил Шагьаралда жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул эбелалда цӀар Нагьама букӀана, гьейги аммонияй йикӀана. Гьесул бакӀалда пачалъун Гьесул вас Авиям вахъана.

### 15


Авиям – Ягьудиялъул пача

1Наватил вас Яровам ГӀизраилалъул пачалъун вахъун анцӀила микьабилеб соналъ Авиям Ягьудиялъул пачалъун вахъана. 2Лъабго соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар букӀана Мааха, гьейги йикӀана Авессаломил ясалъул яс.

3Жиндирго инсуца гьарулел рукӀарал хӀарамал ишал течӀо гьесги ва гьесул кӀудияв эмен Давуд гӀадин тӀуван жиндирго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе мутӀигӀав вукӀинчӀо гьев[+]. 4БукӀаниги, БЕТӀЕРГЬАНАС Давудие гӀоло, гьесул агьлуялъул чирахъ свине течӀо Иерусалималда; гьесул бакӀалда[†] гьесул наслуялъул чи тана, ва Иерусалим щула гьабуна[+]. 5Давудица кидаго БЕТӀЕРГЬАНАСДА лъикӀ бихьараб гьабуна ва хитияв Уриягьилгун ккараб хутӀун цогидабщиналъулъ гӀумруялъго Гьесул амруяздаса гьев кьуричӀо[+].

6Авиямил пачалъиялъул заманалдаги Реховамида ва Яровамида гьоркьобго байбихьараб рагъ къотӀичӀо.[†] 7Авиямил пачалъиялъул цогидал лъугьа-бахъинал ва гьес гьарурал киналго ишал хъван руго «Ягьудиязул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. Авиямидаги Яровамидаги гьоркьоб рагъ букӀана. 8Авиям хвана ва Давудил Шагьаралда жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда гьесул вас Аса пачалъун вахъана.


Аса – Ягьудиялъул пача

9ГӀизраилалъул пача Яровам пачалъун вахъун къоабилеб соналъ Аса Ягьудиялъул пачалъун вахъана. 10КӀикъоялда цо соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул кӀодоэбелалда цӀар букӀана Мааха – Авессаломил ясалъул яс. 11Асаца, гьесул кӀудияв эмен Давудица гӀадин БЕТӀЕРГЬАНАСДА берцин бихьараб гьабуна. 12Гьес бихьин-хъахӀбаби улкаялдасаго къватӀире рачахъана ва киналго гьесул умумуз гьарурал аллагьзабиги нахъе рехана[+]. 13Жиндирго кӀодоэбел Маахацин эбел-бика абураб цӀарудаса махӀрум гьаюна гьес, гьелъ хъубаб Ашерал[†] хӀуби эхетаралъухъ. Асаца нахъе бахъана гьеб хӀуби ва Кедрон абулеб расалъиялда бухӀана гьеб[+]. 14Гьев гӀумруялъго ракӀ-ракӀалъ БЕТӀЕРГЬАНАСЕ ритӀухъавлъун вукӀана, амма гохӀ-щобазда ругел мукъадасал бакӀал щущазаричӀо тана. 15БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] Рокъоре жиндирго ва гьесул инсул рахъалъан сайгъат гьарун хириял тӀагӀелал, гӀарац ва меседги кьуна гьес[+].

16Асадаги ГӀизраилалъул пача Баашадаги гьоркьоб гьезул пачалъи бугебгӀан заманалда рагъ букӀана. 17Цо пуланаб заманалда ГӀизраилалъул пача Бааша Ягьудиялъул ракьалде тӀаде кӀанцӀана ва Ягьудиялъул пача Асал ракьалде, я жаниве, я къватӀиве щивго чи вачӀинчӀого вукӀине, Рама шагьар щула гьабуна. 18Гьебмехалда Асаца кинабго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рокъоб ва жиндирго кӀалгӀаялда батарабщинаб гӀарацги меседги бакӀарун, жиндирго божарал чагӀазухъе кьуна ва Тавримонил вас, Хезионил васасул вас, Дамаскалда пачалъун вукӀарав Сириялъул пача Бен-Гьададихъе битӀана гьадинаб хабаргун:[+]

19«Биччанте нилъеда гьоркьоб дирги дурги инсуда гьоркьоб букӀараб гӀадаб къотӀи букӀине. Гьале дица дуе сайгъаталъе гӀарацги меседги битӀулеб буго. ГӀизраилалъул пача Баашагун дур бугеб къотӀи хвезабе, гьев дир ракьалдаса нахъе ине вукӀине».

20Бен-Гьададица Асал рагӀи къабул гьабуна ва жиндирго аскаразул бутӀрул ритӀун ана ГӀизраилалъул шагьаразде тӀаде кӀанцӀизе. Гьез Иён, Дан, Авел-Бет-Мааха абулел шагьарал ва тӀолабго Нафталил ракьгун цадахъ Киннереталъул ракь-мухъги кверде босана. 21Гьеб хабар рагӀидал Баашаца, Рама щулалъизабизе гьарулел хӀалтӀабиги къотӀизарун, Тирзаялде бухъизабуна. 22Асаца тӀолалго Ягьудиязе буюрухъ кьуна Рамаялдаса Баашаца хӀалтӀизабулеб букӀараб цӀулги гамачӀги щибго течӀого бакӀарун нахъе босеян. Аса пачаяс Буняминил ракьалда бугеб Гева ва Мицпа абулел шагьарал щула гьаризе хӀалтӀизабуна гьеб.

23Асал пачалъиялъул цогидал лъугьа-бахъинал, гьес рарал шагьаралги рикӀкӀун, киналго гьес гьарурал ишал – гьеб хъван буго «Ягьудиялъул пачабазул тарих» абулеб тӀехьалда. Амма херлъараб мехалъ гьесул хӀатӀазул унтиги букӀана. 24Аса хвана ва Давудил Шагьаралда жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда гьесул вас Егьошафат пачалъун вахъана[+].


Надав – ГӀизраилалъул пача

25Аса Ягьудиялъул пачалъун вахъун кӀиабилеб соналъ Яровамил вас Надав ГӀизраилалъул пачалъун вахъана, ва ГӀизраилалда тӀад кӀиго соналъ пачалъи гьабуна гьес[+]. 26Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе квешабщинаб гьабуна. ГӀизраилго мунагьалде бачарав жиндирго инсуца гьабураб гьабуна.

27Гьев тӀолабго ГӀизраилалъул аскаргун цадахъ пилистимазул шагьар Гиббетон сверун кквезе къеркьолев вукӀаго, Иссахарил къавмалъул[†] чи АхӀиягьил вас Баашаца, гъоркьанго гьесда дандеги ургъун, чӀвана Надав. 28Ягьудиялъул пачалъун Аса вахъун лъабабилеб соналъ Баашаца Надав чӀвана ва гьесул бакӀалда пачалъун чӀана.

29Пачалъун вахъараб сагӀаталдаго гьес тӀолабго Яровамил хъизан-къай гъурана. БЕТӀЕРГЬАНАС Шилоялдаса АхӀияги гьоркьов ккун лъазабураб рагӀуда рекъон, гьес Яровамил цо чи чӀаго течӀо, киналго чӀвана[+]. 30Гьедин жаза гьабуна гьезие Яровамил мунагьал сабаблъун ва гьес жиндирго мунагьазул нухда тӀолабго ГӀизраилги бачун, гьел мунагьаз ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул ццин бахъинабуралъухъ.

31Надавил пачалъиялъул цогидал лъугьа-бахъинал ва гьес гьарурал ишал хъван руго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 32Асадаги ГӀизраилалъул пача Баашадаги гьоркьоб гьел пачабилъун ругебгӀан заманалда рагъ букӀана.


Бааша – ГӀизраилалъул пача

33Аса Ягьудиялъул пачалъун вахъун лъабабилеб соналъ АхӀиягьил вас Бааша ГӀизраилалъул пачалъун вахъана. Тирза шагьаралда чӀун, къоло ункъо соналъ пачалъи гьабуна гьес. 34Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьанщинаб гьабуна. ГӀизраилго мунагьалде бачарав Яровамица гьабураб гьабуна.

### 16

1Хананил вас Егьухъе Баашал хӀакъалъулъ БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] калима рещтӀана:

2«Щивго гурев чи вукӀаниги, Дица Дир халкъ ГӀизраилалъул бетӀерлъун гьавуна мун. Амма мун Яровамил нухккун хьвадана ва Дир ццин гьалаглъизабизе Дир халкъ ГӀизраилги мунагьазукье бачана[+]. 3Гьале гьанже Дица тӀагӀинавила мунги дур хъизан-къайги ва Наватил вас Яровамил хъизан-агьлуялъе гьабураб гьабила дур хъизан-къаялъеги[+]. 4Дур хъизан-къаялъул чагӀазул шагьаралда хварал гьабзаца тӀутӀун разе руго, авлахъалда хварал – хӀинчӀ-гъедуялъ ретӀ-ретӀун разе руго»[+].

5Баашал пачалъиялъул цогидал лъугьа-бахъинал, гьесул бергьенлъаби ва гьес гьарурал ишал хъван руго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 6Бааша хвана ва Тирзаялда жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда[†] гьесул вас Елагь пачалъун вахъана.

7Амма Баашаца БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе гьабурабщинаб квешлъи сабаблъун, Хананил вас Егьу аварагги гьоркьов ккун, цебеккунго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ хӀукму бачӀун букӀана гьесдеги гьесул хъизан-къаялдеги. Гьединго, Яровамил хъизан-къай цо чи течӀого чӀваралъухъ, амма Яровамида релълъун живгоги хьвадаралъухъ, Гьесул ццин гьалаглъизабуна Баашаца.


Елагь – ГӀизраилалъул пача

8Ягьудиялъул пачалъун Аса вахъун къоло анлъабилеб соналъ Елагь ГӀизраилалъул пачалъун вахъана ва кӀиго соналъ пачалъи гьабуна гьес.

9Гьесул чолгьаказул бащдаб рехъеналда тӀад тарав цо гьесул божарав Зимриян абулев чияс гъоркьанго рекӀкӀ ургъана гьесда данде. Цо нухалда Тирзаялда, гьесул кӀалгӀаялъул бетӀерав хъулухъчи Арзал рокъов вукӀана Елагь, гьакълицаги мехтун[+]. 10Зимрица вачӀун жанивегун чӀвана гьев ва Елагьил бакӀалда живго пачалъун чӀана. Гьеб букӀана Ягьудиялъул пачалъун Аса вахъун къоло анкьабилеб сон.

11Пачалъун вахъун тахиде вахараб сагӀаталдаго кинабго Баашал хъизан-агьлу гъурана гьес. Цониги бихьинчи чӀаго течӀо – я гӀагарлъиялъул, я гьудул-гьалмагълъиялъул. 12Егьу аварагги гьоркьов ккун БЕТӀЕРГЬАНАС абураб рагӀуда рекъон, Зимрица кинабго Баашал хъизан-агьлу тӀагӀинабуна,[+] 13щайгурелъул Баашалги гьесул вас Елагьилги мунагьал сабаблъун. ГӀизраилги мунагьазде тӀамун ва къабихӀал аллагьзабиги гьарун, гьез ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул ццин гьалаглъизабун букӀин сабаблъун ккана гьеб.

14Елагьил пачалъиялъул цогидал лъугьа-бахъиназул ва киналго гьес гьарурал ишазул хӀакъалъулъ хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда.


ГӀизраилалъул тах къваригӀаразул къеркьей

15Аса Ягьудиялъул пачалъун вахъун къоло анкьабилеб соналъ Тирзаялда Зимри вахъана пачалъун, амма гьесул пачалъи анкьго къоялъ гурони халалъичӀо. Пилистималъул[†] шагьар Гиббетоналда аскӀоб къайи чӀван букӀана рагъухъабазул аскаралъ гьебмехалда[+]. 16Гьенир ругел гӀизраилазда Зимрица гъоркьчӀелги гьабун чӀван вугин пачайилан рагӀидал, гьебго къоялъ гьез ГӀизраилалъул пачалъун аскаразул бетӀер ГӀомри вугилан ахӀана. 17Хадуб ГӀомриги, цадахъ киналго гӀизраилалги Гиббетоналдаса рахъун Тирзаялде тӀаде кӀанцӀизе ана. 18Шагьар кодобе босун букӀин бихьидал, пачаясул кӀалгӀаялъул нахъарокъовеги лъутун, Зимрица жиндаго хадуб цӀа гъуна. Гьедин хвана гьев 19жиндирго мунагьал сабаблъун: БЕТӀЕРГЬАНАСДА рихарабщинаб гьабуралъухъ, ГӀизраилго мунагьазде бачарав Яровамил нухги ккун, гьесул мунагьал такрар гьаруралъухъ.

20Зимрил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал ва гьес гьабураб хӀилла-рекӀкӀ – гьеб кинабго хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда.

21Цинги ГӀизраилалъул халкъ кӀийиде бикьана: бащдаб халкъалъе Гинатил вас Тивни пачалъун тезе бокьун букӀана, хутӀараз ГӀомрил рахъ ккуна. 22Гинатил вас Тивнил рахъ ккураздаса ГӀомрил рахъ ккуразул къуват цӀикӀкӀана. Тивние гӀажал сабаблъана, ГӀомри пачалъун вахъана.


ГӀомри – ГӀизраилалъул пача

23Аса Ягьудиялъул пачалъун вахъун лъебералда цоабилеб соналъ ГӀизраилалда ГӀомри пачалъун вахъана. АнцӀила кӀиго соналъ пачалъун вукӀана гьев, гьезда гьоркьоса анлъго соналъ Тирзаялда вукӀана. 24КӀиго гӀарцул таланталъухъ[*] Самариялъул гохӀ босана гьес Семерихъа ва гьеб гохӀда, Самария абун гьеб гохӀалъул цеве вукӀарав хважаин Семерил цӀарги лъун, шагьар бана.

25ГӀомрица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ берда квешбихьанщинаб гьабуна ва гьесда цере рукӀараздасаги цӀикӀкӀун мунагьалги гьаруна. 26Наватил вас Яровамица гьабурабщинаб гьабуна гьес ва, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ, ай ГӀизраилалъул Аллагьасул ццинги гьалаглъизабун, ГӀизраилго къосинабурал щибго пайда гьечӀел гьересиаллагьзабазда хадув ана.

27ГӀомрил пачалъиялъул цогидал лъугьа-бахъинал, гьес гьарурал ишал ва гьесул бергьенлъаби – гьеб кинабго хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 28ГӀомри хвана ва Самариялда жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда гьесул вас Ахав пачалъун вахъана.


Ахав – ГӀизраилалъул пача

29Аса Ягьудиялъул пачалъун вахъун лъебералда микьабилеб соналъ ГӀомрил вас Ахав ГӀизраилалъул пачалъун вахъана ва къоло кӀиго соналъ пачалъи гьабуна гьес Самариялда. 30ГӀомрил вас Ахавица гьесда цере рукӀараздасаги цӀикӀкӀун квешлъи гьабуна БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе[+]. 31Наватил вас Яровамил мунагьазда нахъ вилълъарав гӀечӀого, гьес сидониязул пача ЭтбагӀалил яс Изавел лъадилъун ячана ва БагӀалил[†][*] диналде вуссана[+]. 32Жинцаго Самариялда бараб БагӀалил мукъадасаб рокъоб гьес БагӀалие къурбаналъе[†] бакӀ гьабуна[+]. 33Гьелда тӀадеги гьес Ашерал[†] хӀубал эхетана ва ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда рихарабщинаб гьабуна – цере рукӀаралщинал ГӀизраилалъул пачабаздаса цӀикӀкӀун.

34Ахавил заманалда Бет-Элалдаса Хиэлица цӀидасан Ерихон шагьар бана. Гьесул тӀоцевесев вас Авирам хвана гьес гьелъие кьучӀ лъолаго, ва гьесул бищун гьитӀинав вас Сегув хвана гьес гьелъул каву эхетулаго. Нунил вас Егьошуаги гьоркьов ккун цебеккунго бицун букӀараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀуда[*] рекъон ккана гьеб.

### 17


Илясица ракъдаллъи бачӀиналъул бици

1ГилгӀадалда бугеб Тишбиялдаса Илясица Ахавида абуна: «Дица хъулухъ гьабулев ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул цӀаралхӀа – дир амруялдалъун гурони чамалиго соналъ, я щуб, я цӀад базе гьечӀо», – ян.

2Илясихъе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] калима рещтӀана:

3«Гьаб бакӀги[†] тун бакъбаккул рахъалде а ва Иорданалъул[†] бакъбаккул рахъалдехун бугеб Керит абураб лъарамухъалда вахча. 4Лъарахъа лъим букӀина дуе гьекъезе, квенги Дица гъудузда тӀад къан буго дуе щвезабеян». 5БЕТӀЕРГЬАНАС малъухъе гьабуна гьес кинабго. Иорданалъул бакъбаккул рахъалдехун бугеб Керит лъарахъе вилълъана гьев ва гьениб чӀел гьабуна. 6Радалги къасиги чедги гьанги босун бачӀунаан гъудуз гьесие, лъимги лъарахъа гьекъолаан.


Иляс ва Сарепталдаса къоролай

7Заман ун хадуб, ракьалде цӀад балеб букӀинчӀелъул, лъар бакъвана. 8Гьебмехалда БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калима рещтӀана Иляс аварагасухъе: 9«Гьанже мун Сидоналда аскӀоб бугеб Сарепталде а ва гьениб чӀел гьабе. Дица цо къоролалда лъазабун буго мун кваназавеян»[+].

10Гьев Сарепталде вилълъана. Шагьаралъул кавабахъе гьев щвараб мехалъ, гьений цӀул-гӀучӀ бакӀарулей цо къоролай ятана. Гьес гьелда абуна: «Цодагьаб лъим босе дие гьекъезе», – ян. 11Гьей арайго, гьелда хадубги ахӀана гьес: «Цо чадил мочӀуги босе дие», – ян.

12«Дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул цӀаралхӀаги, – ян абуна гьелъ, – дир чед гьечӀо, гӀартиниб цо дангъура цӀураб ролъги, хъабил тӀинда дагьа-макъаб зайтуналъул нахги хутӀун буго дир. Гьале цо-кӀиго цӀулал хъвалхьенги босун ина, гьеб ролъул васасеги диегоги квен гьабизе; гьебги кванала, хадур ниж ракъуца хвела».

13Илясица гьелда абуна: «Мун хӀинкъуге. Рокъоеги ун дица абухъе гьабе. Амма, цин гьелъул цо гьитӀинаб чедги бан, гьеб дие босун ячӀа. Хадуб дуегоги дурго васасеги гьабе кваназе жо. 14ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАНАС гьадин абулеб бугелъул: „БЕТӀЕРГЬАНАС гьаб ракьалде цӀад бараб къо тӀаде щвезегӀан, я гӀартиниса ролъ, я хъабиниса нах лъугӀиларо“, – ян».

15Гьелъ инеги ун Илясица абухъе гьабуна; гьелдаса нахъе гьелъиеги Илясиеги ва гьелъул хъизан-къаялъеги гӀураб квен букӀана жиб-жиб къоялъ. 16Илясица бицараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀуда рекъон, я гӀартиниса ролъ, я хъабиниса нах лъугӀичӀо.


Къоролалъул хварав вас чӀаго гьави

17Цодагьаб заман ун хадуб гьей гӀаданалъул вас унтана. Гьесул хӀал тӀадеялдаса тӀаде квешлъулеб букӀана – ахирги хӀухьел къотӀана васасул. 18Цинги гьелъ Илясида абуна:

«Щиб дидаса дуе къваригӀун бугеб, Аллагьасул авараг? Дир мунагьал ракӀалде щвезаризе ва дир вас чӀвазейищ мун вачӀарав?»

19«Гьаниве кье дихъе дур вас», – ин жаваб кьуна Илясица. Гьес гьев гьелъухъа кодоса восана ва живго жанив чӀараб тӀадрокъовеги восун, жиндирго бусада тӀад лъуна. 20Хадуб гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ ахӀи бана: «Я дир БЕТӀЕРГЬАН Аллагь, жиндир рокъоб дица чӀел гьабурай къоролалда тӀадеги, хвезавун гьелъул васгун, гьаб балагь бачунеб жойищха Дуца?!»

21Лъабго нухалъ гьесул къаркъалаялда тӀадги вегун, БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ ахӀи бан гьардана гьев: «Я дир БЕТӀЕРГЬАН Аллагь, биччанте гьав васасул гӀумру нахъбуссине гьасухъе!»[+]

22БЕТӀЕРГЬАНАС Илясил гьари къабул гьабуна, васасул хӀухьел нахъбуссана ва гьев чӀаголъана. 23Илясица вас жиндирго тӀадрокъоса восун гӀодове рокъове щвезавуна. «Ялагье, дур вас чӀаго вуго!» – янги абун, гьев эбелалъухъе кьуна.

24Цинги гьей чӀужугӀаданалъ Илясида абуна: «Гьанже дида лъана мун Аллагьасул авараг вукӀин ва дуца бицараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи битӀараб букӀин».

### 18


Иляс ГӀизраилалде тӀадвусси

1ГӀезегӀан заман ун хадуб, ракъдаллъи ккун лъабабилеб соналъ Илясихъе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] калима рещтӀана: «Вилълъа, Ахавида цеве вахъа, Дица гьаб ракьалде цӀад базабизе букӀине».

2Иляс нухде вахъана Ахавихъе ине.

Самариялда гӀасияб ракъи букӀана, 3ва Ахавица жиндирго кӀалгӀаялъул бетӀерав хъулухъчи ГӀобадиягь ахӀана жиндихъего. (ГӀобадиягь вукӀана БЕТӀЕРГЬАНАСЕ цӀакъ ритӀухъав чи. 4Изавелица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ аварагзаби гъурулаго, ГӀобадиягьица вачун нусго авараг кӀиго нохъода, кӀикъоялда анцӀ-анцӀ жиб-жиб нохъода жанир рахчана ва гьезие чед-лъимги чӀезабуна.)[+]

5Ахавица ГӀобадиягьида абуна: «Гьаб улка къотӀун киналго иццазухъе ва лъаразухъе а. Щиб лъалеб, чуял ва гӀорцӀмал кваназаризе ва гьел хвалде ккечӀого рукӀине, хер батизе бегьула нилъеда».

6Гьез хал-шал гьабизе бугеб ракь цоцада гьоркьоб бикьана ва Ахав цо рахъалде, ГӀобадиягь цогидаб рахъалде ана. 7Жиндирго нухккун унаго ГӀобадиягьида Иляс дандчӀвана. ГӀобадиягьида гьев лъана ва ракьда гьумер цун гӀодове къулана. Цинги гьес абуна: «Мунищ дир бетӀергьан Иляс?»

8«Дун вуго, – ян жаваб кьуна Илясица. – Вахъа, дурго хважаинасда дун вугин гьанивин бицине а».

9«Дида ккараб мунагь щиб, – ин гьикъана ГӀобадиягьица, – гьедин дун, дур лагъ дуца Ахавида кодове тамихӀалъе кьезе? 10Дур БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул цӀаралхӀа, Дир хважаинас мун валагьизе ритӀичӀеб, я цониги халкъ, я цониги пачалихъ хутӀичӀо. Жиб-жиб нухалъ гьез мун гьечӀин довайин абурабго, гьес гьел мун ватичӀин абун гьедизе тӀамуна. 11Гьанже дуца абулеб буго инеги ун дир хважаинасда мун гьанив вугин бицейин. 12Дун гьаниса аравго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ РухӀалъ вачун, киве аравали лъачӀого тӀагӀинагури мун. Дица вачӀун Ахавида абила, гьесдайин абуни мун ватиларо, цинги гьес дун чӀвала. Дуда лъан букӀа, дица, дур лагъас, гӀолохъанлъиялдаса нахъего БЕТӀЕРГЬАНАСЕ как-дин гьабураблъи[+]. 13Изавелица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ аварагзаби чӀвалеб мехалъ дица гьабураб жо бицинчӀищ дуда? Дица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ нусго авараг кӀиго нохъода, кӀикъоялда анцӀ-анцӀ щибаб нохъода жанир рахчана ва гьезие чед-лъимги чӀезабуна. 14Гьанже дуца абулеб буго дида дурго хважаинасухъеги ун гьесда Иляс вугин гьанивин абейин. Гьес чӀван рехула дун!»

15Илясица абуна: «Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀаралхӀа, гьале жакъа дун Ахавида цеве вахъине вуго».


Илясги БагӀалил хъулухъчагӀиги Кармил магӀарда

16ГӀобадиягь Ахавихъе вилълъана ва кинабго гьесда бицана. Цинги Ахав Илясида данде вахъана. 17Илясида бер чӀварабго гьес абуна: «Мунищ гьав? Гьаб балагь ГӀизраилалда тӀаде бачарав чи!» – ян.

18«Дица бачинчӀо ГӀизраилалда тӀаде балагь, – ин жаваб кьуна Илясица, – амма дуцаги дур инсул гӀагарлъиялъги бачана: БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялги рехун тун нужлъидал БагӀалида[†] хадур рилълъарал. 19АхӀизе чагӀиги ритӀун тӀолабго ГӀизраилалдаса халкъ бакӀаре[†] дихъе Кармил магӀарде. Изавелида цадахъ квана-гьекъолев ункънусиялда кӀикъоялда анцӀго БагӀалил аварагги, ункънусго Ашерал[†] аварагги ваче гьаниве».

20Ахавица киналго гӀизраилазухъе хабар битӀана ва Кармил магӀарде аварагзаби ракӀарана. 21Иляс тӀолго халкъалда цеве вахъун кӀалъана:

«Кире щвезегӀан нужеца цого заманалда кӀиго бакӀида гӀодор чӀезе хӀаракат бахъизе бугеб? Нужер Аллагьлъун БЕТӀЕРГЬАН ватани – Гьесда хадур рилълъа, БагӀал ватани – гьесда хадур а». Халкъалъ цо кӀал кӀалъачӀо[+]. 22Гьебмехалда Илясица гьезда абуна:

«БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ аварагзабазда гьоркьов цохӀо дун гурони хутӀичӀо, БагӀалил абуни ункънусиялда кӀикъоялда анцӀго авараг вуго[+]. 23Биччанте кӀиго баси бачун бачӀине гьанибе. Хадуб гьез тӀаса бище абе цояб, хъун къотӀ-къотӀун кескал гьарун цӀулада тӀад лъе абе, амма цӀа гъоге. Дица цогидаб баси къачӀала, цӀулада тӀад лъела, амма цӀа гъеларо. 24Цинги нужеца нужерго аллагьасул цӀар ахӀе, дица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀар ахӀила. ЦӀадудалъун жаваб кьурав Аллагь вукӀине вуго хӀакъикъияв Аллагь».

ЛъикӀаб жо бицунеб буго дуцаян абун кӀалъана халкъ. 25Илясица БагӀалил аварагзабазда абуна: «Нуж гьедигӀан гӀемерал ругелъул, тӀоцебе нужеца гьаб кӀиябго басидул цояб тӀаса бищун къачӀай. Нужерго аллагьасул цӀар ахӀе, амма цӀа бакуге».

26Гьез цояб баси бачана ва хъун къотӀ-къотӀун къачӀана, цинги радалиса бахъараб къаде мех щвезегӀан БагӀалиде ахӀи бана.

«Нижер гьари къабул гьабе, БагӀал!» – ин ахӀдана гьел. Амма данде сас рагӀулеб букӀинчӀо ва лъицаго гьезие жаваб кьолеб букӀинчӀо. Жинцаго гьабураб къурбаналъе[†] бакӀалда сверун лъугьун эхе-эхеде кӀанцӀана ва хӀал щун рекерахъдана гьел. 27Къадемех щварабго Иляс гьезда тӀад велъанхъизе жувана.

«ЛъикӀ гӀергӀеде! – ян абулеб букӀана гьес. – Гьев аллагьлъидал! Гьев цо сундулниги пикруялда ватила, ялъуни сапаралда ватила. Щиб лъалеб, кьижун ккун ватизеги бегьула ва гьев ворчӀизавизе ккела». 28Гьел жеги цӀикӀкӀун ахӀдана ва жидерго гӀадаталда рекъон, хунжрузгун хучдуз жалго жидецаго ругънахинарун би чвахизабуна. 29Къадемехги ана ва бакъанигӀуж щвезегӀан гьел жеги хӀалалдаса ун хъетӀана. Амма данде сас рагӀулеб букӀинчӀо ва лъицаго гьезие жавабги кьечӀо[+]. 30Цинги Илясица халкъалда абуна: «Гьанире дида аскӀоре рачӀа», – ян.

Гьел аскӀоре рачӀана ва гьес биххун букӀараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ къурбаналъе бакӀ цӀи гьабун къачӀана. 31Илясица анцӀила кӀиго гамачӀ босана, дуда цӀар ГӀизраил букӀине бугилан БЕТӀЕРГЬАН жинда кӀалъарав Якъубидаса лъугьараб анцӀила кӀиго къавмалъул[†] къадаралда рекъон[+]. 32Гьел ганчӀалги лъун гьес БЕТӀЕРГЬАНАСЕ къурбаналъе бакӀ бана ва гьелда сверун кӀиго сат[*] ролъул жанибе унеб рахъ бухъана. 33Гьес цӀадуе цӀул лъуна, басидул къаркъалаги кескал гьарун къотӀун цӀулада тӀад лъуна. 34Хадуб гьес абуна:

«Ункъо кӀудияб гӀеретӀ лъадал цӀезабе ва гьеб гьаб тӀубан бухӀулеб къурбаналдеги[†] цӀуладеги тӀаде тӀе. КӀиабилеб нухалъги гьединго гьабе», – ян.

Гьез гьедин гьабуна. Лъабабилеб нухалъги гьединго гьабейилан абуна гьес. Лъабабилеб нухалъги гьединго гьабуна. 35Лъим къурбаналъул бакӀалда сверун чвахана ва рахъцин цӀезабуна. 36Къурбаналъе мех щварабго Иляс аскӀовегӀан къана ва гьес дугӀа гьабуна:

«Ибрагьимил, ИсхӀакъил ва ГӀизраилил БЕТӀЕРГЬАН Аллагь, биччанте жакъа халкъалда лъан букӀине Мун вугевлъи ГӀизраилалъул Аллагь ва дунги Дур лагъ вукӀин, гьаб кинабгоги дица Дур амруялда рекъон гьабулеб букӀин![+] 37Къабул гьабе БЕТӀЕРГЬАН, къабул гьабе дир дугӀа, гьаб халкъалда Мун БЕТӀЕРГЬАН Аллагь вукӀин ва Дуца цӀидасан гьезул ракӀал Дудехунго руссинарулел рукӀин лъан букӀине».

38Гьебмехалда БЕТӀЕРГЬАНАСДАСА цӀа рещтӀана, ва цӀулгун, гамачӀгун, ракьгун ва рахъниб букӀараб лъимгун цадахъ тӀубан бухӀулеб къурбан гьеб цӀадуца къулчӀана[+]. 39Гьеб бихьарабго тӀолабго халкъалъ кӀалагъоркье речӀчӀун сужда гьабуна ва гьел ахӀдана:

«БЕТӀЕРГЬАН вуго Аллагь! БЕТӀЕРГЬАН вуго Аллагь, БагӀал гуро!» 40Илясица гьезие буюрухъ кьуна:

«БагӀалил аварагзаби ккве! Цонигияв лъутун ворчӀизе виччаге!» – ян. Гьез гьел ккуна ва Илясица Кишон расалъиялдеги рачун гьел киналго чӀвана[+].


Ракъдаллъиялъул ахир

41Илясица Ахавида абуна: «Вахъа, квана-гьекъезе а, чвахун балеб цӀадул сас рагӀулеб бугин».

42Ахав квана-гьекъезе ана, Илясин абуни Кармил мегӀералъул тӀогьиве вахана, гьенив гьумерги накабазда гьоркьоб лъун суждаялда чӀана.

43«Вахъа, ралъдал рахъалдехун валагьизе а», – ян абуна гьес жиндирго лагъасда. Гьев валагьизе ана ва щибго гьечӀин абуна.

Анкьго нухалъ абуна Илясица: «Нахъеги а», – ян. 44Анкьабилеб нухалъ лагъас абуна:

«Ралъдахъа цо гьитӀинаб, хъатидаса кӀудияб гьечӀеб накӀкӀ бачӀунеб буго», – ян.

Цинги Илясица абуна: «Инеги ун Ахавида абе: „Чолгьаказда хехго чуял рай, цӀадги бан мунго гьенив хутӀичӀого вукӀине“, – ян».

45Цодагьаб заманалда жаниб накӀкӀаз бецӀлъизабуна зоб, кутакаб гьури бахъана ва тӀупан тӀезе байбихьана; Ахавица Изреелалде нух босана[+]. 46Илясида тӀаде БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ къуват рещтӀана ва рачликь къазабун гӀабагун Ахавида цеве-цеве векерана гьев Изреелалде щвезегӀан[+].

### 19


Иляс Изавелихъа лъути

1Ахавица кинабго Илясица гьабураб жо ва гьес киналго БагӀалил[†] аварагзаби хвалчаца чӀвараллъи Изавелида бицана. 2Цинги Изавелица Илясихъе вакил витӀун ана гьадинаб хабаргун:

«Аллагьзабаз кьварараб тамихӀ гьабеги дие, метер гьаб гӀужде дица дуе дуца дол аварагзабазе гьабураб гьабичӀони», – ян.

3Гьеб рагӀидал гьев вахъун жиндирго гӀумру хвасар гьабизе лъутана. Ягьудиялда бугеб Беэр-Шеваялде щваравго, гьенив лагъги тун,[+] 4гьев живго, рилълъун ани цо къойил манзилалъ рикӀкӀада бугеб авлахъалде ана. Гьенив цо рицӀцӀигъотӀода гъоркь гӀодовги чӀун, хвел гьарана жиндиего.

«Гьанже гӀун буго, БЕТӀЕРГЬАН, – илан кӀалъана гьев, – бахъе дир рухӀ, дунги дир умумуздаса цӀакъав гьечӀелъул!»[+] 5Хадув гьев рицӀцӀигъотӀода гъоркь вегана ва кьижун ккана. Гьедин кьижун вукӀаго танкан малаик хъвана гьесда, ва малаикас абуна: «ТӀадеги вахъун кванай».

6Тира-сверун валагьидал, гьале къаданиб лъун цӀадул хӀенхӀазда бежараб чедги, лъадал цӀураб парччиги буго. Гьев кванана, лъим гьекъана ва нахъеги вегана.

7КӀиабилеб нухалъги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] малаик вачӀун гьесда хъвана ва кӀалъана: «ТӀадеги вахъун кӀалдиб жо лъе, гурони нух цӀакъго захӀмалъизе буго дуе».

8Гьев тӀаде вахъана, кванана ва лъим гьекъана. Цинги гьеб квараб кванида кӀикъого сордо-къоялъ вилълъун ана гьев, ахирги Аллагьасул мегӀер Хоривалде[*] щвезегӀан[+]. 9Гьенив цо нохъода жанивеги ун, сордо бана.


БетӀергьан Илясида кӀалъай

Илгьам лъугьун БЕТӀЕРГЬАН кӀалъана Илясида: «Щиб дуца гьаниб гьабулеб жо, Иляс?»

10Гьес жаваб кьуна: «Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАН Аллагь, ракӀ-ракӀалъго хӀаракат бахъун Дуе хъулухъалъе чӀарав чи вуго дун. ГӀизраилаз Дургун къотӀи[†] хвезабун буго, Дур къурбаналъе[†] бакӀги[†] биххизабун, Дур аварагзабиги хвалчаца чӀван руго. ЦохӀо дун хутӀана, дунги чӀвазе къваригӀун буго дозие»[+].

11БЕТӀЕРГЬАНАС абуна: «Мун къватӀиве вахъа гьанже ва магӀарда Дида цеве эхете. Дун ине вуго гьениса, дуда аскӀоса!»

Ва гьале БЕТӀЕРГЬАН аскӀоса ине лъугьана ва цо гӀасияб гьури бахъун бачӀун мугӀрул кьватӀизаруна ва кьураби щущахъ разаруна БЕТӀЕРГЬАНАСДА цере, амма гьоролъ вукӀинчӀо БЕТӀЕРГЬАН. Гьорода хадуб ракь багъарана, амма ракь багъариялъулъ вукӀинчӀо БЕТӀЕРГЬАН[+]. 12Ракь багъариялда хадуб цӀа рурудана, амма цӀадулъ вукӀинчӀо БЕТӀЕРГЬАН. ЦӀаялда хадуб цо хӀеренаб шуршури бахъана[+]. 13Гьеб рагӀарабго Илясица, гӀабаги тӀаде бачун гьумер бахчана, цинги къватӀивеги вилълъун, нохъодул кӀалтӀа эхетана. Гьесда цо гьаракь рагӀана ва гьаркьица гьесда цӀехана: «Щиб дуца гьаниб гьабулеб жо, Иляс?»

14Гьес жаваб кьуна: «Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАН Аллагь, ракӀ-ракӀалъго хӀаракат бахъун Дуе хъулухъалъе чӀарав чи вуго дун. ГӀизраилаз Дургун къотӀи хвезабун буго, Дур къурбаналъе бакӀги биххизабун, Дур аварагзабиги хвалчаца чӀван руго. ЦохӀо дун хутӀана, дунги чӀвазе къваригӀун буго дозие»[+].

15Гьебмехалъ БЕТӀЕРГЬАНАС абуна:

«Мун вачӀараб нухалъ тӀадвусса ва Дамаскалъул авлахъалде а. Гьениве щваравго Хазаилида зайтуналъул нах бахе, гьев Сириялда тӀад пачалъун тезе[+]. 16Жеги Нимшил вас Егьудаги бахе зайтуналъул нах, гьев ГӀизраилалда тӀад пачалъун тезе, ва Авел-Мехолаялдаса Шапатил вас ЭлишагӀидаги нах бахе, гьев дур бакӀалда авараглъун тезе[+]. 17Хазаилил хвалчакьа ворчӀаравщинав Егьуца чӀвазе вуго, Егьул хвалчакьа ворчӀаравщинав ЭлишагӀица чӀвазе вуго[+]. 18Амма Дица, БагӀалида цебе наку чӀвачӀев ва гьесда баичӀев анкьазарго чи цӀунун вуго ГӀизраилалда»[+].


ЭлишагӀ авараглъун вахъин

19Гьениса нухде вахъана Иляс ва Шапатил вас ЭлишагӀ валагьана. АнцӀила кӀиго кӀи-кӀи данде рарал оцалгун векьарулев вукӀана ЭлишагӀ ва живгоги вукӀана анцӀила кӀиабилел кӀиго данде рарал оцазда хадув унев. АскӀосан унелъул Илясица гьесда тӀаде гӀаба рехана. 20Гьебмехалъ рехун тун оцалгун, Илясида хадув гӀедегӀана ЭлишагӀ.

«Эбел-эменгун къо-лъикӀ гьабизе изну кье дие, – ян абуна гьес. – Цинги дун дуда цадахъ вилълъина».

«А дурго. Дица ккунищ мун вугев?» – ин абуна Илясица[+].

21Гьебмехалъ ЭлишагӀ тӀадвуссана, кӀиго оцги бачана хъвезе. Гьезул пурцида цӀаги гъун гьан белъана, цинги гьеб кваназе гӀадамазе бикьана. Живгоян абуни, Илясида хадув ана ва гьесие хъулухъалъе чӀана[+].

### 20


Бен-Гьадад рагъде къачӀай

1Сириялъул пача Бен-Гьададица аскар данде бакӀарана.[†] Гьесул кверщаликь вугев лъебералда кӀиго пачагун, гьезул чуялгун ва чолгьакалгун цадахъ вахъун, Самария сверун ккуна ва гьелда данде рагъ байбихьана[+]. 2Гьес шагьаралде Ахавихъе вакилзаби ритӀана гьадинаб хабаргун: 3«Гьадин абулеб буго Бен-Гьададица: „Дур гӀарацги меседги – дир, дур руччабиги лъималги – дир“».

4ГӀизраилалъул пачаяс жаваб кьуна: «Дир бетӀергьан пача, гьеб дуца абухъе, дунги дир кинабго бугебщинабги дур ккола», – ян.

5Вакилзаби рачӀана нахъеги ва гьез абуна: «Дица духъе чагӀи ритӀун рукӀана дур гӀарац-меседги, дур руччаби-лъималги тӀалаб гьарун. 6Гьелда тӀадеги, дица дир чукъби ритӀизе руго метер гьаб гӀужалъ, дур кӀалгӀаялда ва дур цересел чагӀазул рукъзабахъ[†] чӀухь базе. Гьез жиндир берда берцин бихьараб багьаябщинаб жоялде квер битӀизе буго ва цадахъ босун ине буго».

7Цинги ГӀизраилалъул пачаяс улкаялъул киналго кӀудиял чагӀи данде ахӀана ва гьезда абуна: «Балагье цо, гьав чияс питна балагьулеб бугеб куц! Дос дир гӀарац-месед ва руччаби-лъимал тӀалаб гьаридал, дица инкар гьабичӀо досие»[+].

8Цинги киналго кӀудиял чагӀаз гьесда абуна: «Мун досухъ гӀенеккуге ва гьес тӀалаб гьабуралдаги воре тӀад рекъоге».

9Цинги гьес Бен-Гьададил вакилзабазда абуна: «Дир бетӀергьан пачаясда абе: „ТӀоцебесеб нухалъ дуца тӀалаб гьабурабщинаб жо дица тӀубазабила, амма гьаб жо гьабизе кӀоларо“, – ян».

Гьел ана ва жаваб Бен-Гьададихъе щвезабуна. 10Гьебмехалъ Бен-Гьададица гьадинаб хабар битӀана Ахавихъе: «Биччанте аллагьзабаз кьварараб тамихӀ гьабизе дие, дир жив-жив чиясе цо-цо дангъура цӀезе гӀураб рахъуцин Самариялъул хутӀани!»

11ГӀизраилалъул пачаяс жаваб гьабуна: «Гьесда абе: „Гьанжего гьанже къолден ретӀунев вугев рагъухъан, бергьенлъиги босун гьеб тӀаса рехулев чи гӀадин веццардуге“, – ян».

12Бен-Гьадад пачабигун цадахъ чадразухъ гьекъолдулев вукӀана гьеб жаваб гьесда рагӀидал. Цинги гьес жиндирго рагъухъабазе буюрухъ кьуна: «Рагъде къачӀай!»

Гьел шагьаралде тӀаде кӀанцӀизе хӀадурлъана.


Сириязул тӀоцебесеб къей

13Гьебго заманалда ГӀизраилалъул пача Ахавихъе вачӀана цо авараг ва гьес абуна: «Гьадин лъазабулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС: „Доб кӀудияб аскар бихьулищ дуда? Жакъа Дица гьеб духъе кьела ва дуда Дун БЕТӀЕРГЬАН вукӀин бихьила“».

14«Гьеб иш лъица тӀубазабизе бугеб?» – ин цӀехана Ахавица. Аварагас жаваб гьабуна: «„Сардаразул нукарзабаз“[*], – ин абулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС».

«Лъица байбихьизе бугеб рагъ?» – ин цӀехана гьес. «Дуца», – ян жаваб кьуна аварагас.

15Цинги Ахавица сардаразул нукарзаби ахӀана, кӀинусиялда лъебералда кӀиго чи. Хадуб гьес ракӀарана хутӀарал гӀизраилал – кинавниги анкьазарго чи. 16Гьел къватӀире рахъана къалъул гӀужалда, Бен-Гьададги лъебералда кӀиялго гьесулгун къотӀиялда[†] ругел пачабиги жидерго чадразухъ мехтизегӀан гьекъон рукӀадго. 17Сардаразул нукарзабазул къокъа тӀоцебесеб кьералда къватӀире рахъана.

Бен-Гьададица ахӀвал-хӀал лъазабизе ритӀарал рорчӀухъабаз Самариялдаса къватӀире чагӀи рачӀунел ругин лъазабуна.

18«Рекъелгун рачӀунел ратаниги, рагъгун ратаниги, гьел чӀаго кверде росе», – ян лъазабуна гьес.

19Цере-цере сардаразул нукарзабигун, гӀизраилазул аскар шагьаралдаса къватӀибе лъугьана. 20Рагъ байбихьана, сириял лъутанхъизе лъугьана. ГӀизраилал гьезда хадур рекерана, амма Сириялъул пача Бен-Гьадад чодеги кӀанцӀун, цогидал чотӀахъабигун цадахъ лъутун хвасарлъана. 21ГӀизраилалъул пачаяс чотӀахъабиги чолгьакалги гъурана; сириязул хӀур гьабуна пачаяс гьеб рагъулъ.

22Гьебмехалда ГӀизраилалъул пачаясухъе авараг вачӀана ва гьес абуна:

«Ярагъ къачӀай ва рагъухъаби хӀадур гьаре, щайгурелъул тӀадияб ихдалил гӀужалда Сириялъул пача цӀидасан дуде тӀаде кӀанцӀизе вуго»[+].


Сириязул кӀиабилеб къей

23Сириялъул пачаясул божарал чагӀаз гьадинаб гӀакълу кьуна гьесие:

«Дозул Аллагь вуго мугӀрузул Аллагь. Гьелъин дол нилъедаса къуватал ругел. Амма нилъ гьелгун расалъиялда рагъани, гьайгьай, нилъер къуват цӀикӀкӀине буго. 24Цоги гьадинаб жо гьабе: киналго пачабиги нахъе гьарун, аскаразда тӀад цогидал бутӀрул лъе гьезул бакӀалда. 25Жеги, доб рагъулъ хвараб аскаралъул бакӀалда, гьелдаго релълъараб, добго къадаралда цӀияб аскар бакӀаре – чол бакӀалда чу, чолгьакил бакӀалда чолгьоко – нилъ гӀизраилалгун расалъиялда рагъизе рукӀине. Цинги нилъ, гьайгьай, доздаса бергьуна».

Гьев гьезда тӀад рекъана ва гьедин гьабуна.

26Хадусеб ихдалил гӀужалда Бен-Гьададица сириял данде ракӀарана ва ГӀизраилгун рагъ гьабизе Апекалде къокъана[+]. 27ГӀизраилалги данде ракӀарана ва квен букӀа, ярагъ букӀа, хӀажатабщинабги цадахъ босун сириязда данде рахъана. Гьел кӀиго къокъаялдеги рикьун, сириязда дандритӀун чӀана; гьезул кӀиго къокъа релълъунаан кӀиго гьитӀинаб цӀаназул рехъада, сириязин абуни тӀолабго сверухълъиго цӀезабун букӀана.

28Аллагьасул лагъ вачӀана ГӀизраилалъул пачаясухъе ва гьес абуна:

«Гьадин абулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС: „Сирияз МугӀрузул Аллагь вугин БЕТӀЕРГЬАН, амма расалъиялъул Аллагь гурилан абуралъухъ, Дица гьаб кӀудияб бо духъе кодобе кьела ва нужеда лъан букӀина Дун вугеблъи БЕТӀЕРГЬАН“».

29Анкьго къоялъ цоцада дандритӀун рукӀелалги гьарун чӀана гьел ва анкьабилеб къоялъ рагъ байбихьана. Цо къоялда жаниб ГӀизраилаз сириязул нусазарго рагъухъан чӀвана. 30ХутӀарал Апек шагьаралде тӀурана ва гьениб гьезул къоло анкьазарго чиясда тӀадеги къед биххана. Бен-Гьададги тӀурана шагьаралде ва хъалаялъул нахъарокъов вахчана.


Ахавица Бен-Гьадад чӀаго тей

31Бен-Гьададил божарал чагӀаца абуна гьесда: «ГӀенекке, нижеда рагӀана ГӀизраилазул пачаби гурхӀел бугел ругилан. Изну кье нижее, хӀебтил гӀабабиги тӀад ретӀун ботӀрода кваралги ран[*] ГӀизраилалъул пачаясухъе ине. Щиб лъалеб, гьес дур гӀумру цӀунизе бегьула».

32ТӀад хӀебтил гӀабабиги ретӀун, кваралги ботӀрода ран гьел ГӀизраилалъул пачаясухъе рачӀана ва гьез абуна: «Дур лагъ Бен-Гьададица абулеб буго: „Гьарула дуда, чӀаго те дун“, – ин».

Пачаяс жаваб гьабуна: «Гьев жеги чӀагойищ вугев? Гьев дир вац вуго».

33Вакилзабаз гьеб рагӀи лъикӀалъе батилин пикру гьабуна ва хӀалакун гьелда тӀад рекъана: «У, дур вац вуго Бен-Гьадад!» – ин абуна гьез.

«Дихъе ваче гьев», – ин абуна пачаяс. Бен-Гьадад гьесухъе вачӀаравго Ахавица гьев жиндирго чолгьакиде вахинавуна.

34«Дир инсуца дур инсухъа рахъарал шагьарал нахъруссинарила дица, – ян кӀалъана Бен-Гьадад. – Дуего базаралги рагье Дамаскалда, дир инсуца Самариялда рагьарал гӀадин».

Ахавица абуна: «Гьединаб къотӀигун виччала дица мун». Гьесулгун къотӀи-къайги гьабун гьес гьев виччан тана[+].


Ахавие къотӀараб хӀукму

35БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялдалъун цо аварагас цогидасда абуна: «Гьарула, кьабе дида». Амма гьес инкар гьабуна. 36Цинги аварагас абуна: «Дуца БЕТӀЕРГЬАНАСУХЪ гӀин тӀамичӀелъул, гьаниса къватӀиве вахъаравго, гъалбацӀалъ чӀвазе вуго мун». Гьев чи гьениса нахъе аравго кӀанцӀун дандеги бачӀун гъалбацӀалъ чӀвана гьев[+]. 37Аварагас цоги чи валагьана ва гьесда абуна: «Гьарула, кьабе дида», – ян.

Гьев чияс гьев кьабун лъукъ-лъукъана. 38Хадуб гьенисаги вилълъун пача вачӀинегӀан нухда вахъун чӀана гьев авараг. Беразде жоги рехун гьес жиндирго гьумер бахчана. 39Пача аскӀоса унев вукӀаго гьев гьесде ахӀдана:

«Дун, дур лагъ рагъул коронив вукӀана. Цо рагъухъан вачӀана дида аскӀове асирги вачун, ва гьес дида абуна: „Гьав чиясе хъаравуллъи ккве. Гьав лъутани, гьасул бакӀалда мун хвезе вуго, ялъуни цо талант[*] гӀарцул кьезе ккезе буго дуца“[+]. 40Амма дур лагъ доб-гъобалъул тӀалабалда вукӀаго, асир тӀагӀана».

«Дурго кӀалалъ бицанагури дуего къотӀулеб хӀукму», – ян абуна ГӀизраилалъул пачаяс[+].

41Гьебмехалъ аварагас гьурмадаса жо бахъун нахъе рехана ва ГӀизраилалъул пачаясда гьев аварагзабазул цояв вукӀин лъана. 42Гьес пачаясда абуна: «Гьадин абулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС: „Дица хвезе къотӀарав чи виччан тана дуца. Гьединлъидал мун хвезе вуго гьесул бакӀалда ва дур халкъ – гьесул халкъалъул бакӀалда“».

43Кьерхун гьумергун ва ццидал цӀун ракӀгун вуссана ГӀизраилалъул пача Самариялде жиндирго кӀалгӀаялде.

### 21


Наватил цӀолбол ах

1Заман ун хадуб гьадинал лъугьа-бахъинал ккана. Изреел шагьаралдаса Наватил цӀолбол ах букӀана Изреелалда, Самариялъул пача Ахавил кӀалгӀаялда аскӀоб. 2Ахавица Наватида абуна:

«Дие кье дур цӀолбол ах, гьеб дир кӀалгӀаялда аскӀоб бугелъул. Гьелъухъ дица дуе гьелдасаги лъикӀаб цӀолбол ах кьела, ялъуни, дуе бокьани, гьелъухъ кколеб багьа кьела»[+]. 3Амма Наватица абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАС цӀунаги дица дирго умумузул ирс чияе кьеялдаса», – ян[+].

4Кьерхун гьумергун ва ццидал цӀун ракӀгун ана Ахав рокъове, щай абуни, дица дуе дир умумузул ирс кьеларилан абидал гьесда Изреелалдаса Наватица. Кванидаса инкарги гьабун, вахун бусадегун, къададехунги вуссун вегана гьев[+].

5Гьесул лъади Изавел ячӀана жание ва гьелъ гьесда цӀехана: «Щай мун гьедин кьерхун вугев? Щай кваналарев?»

6Гьес жаваб гьабуна: «Щайгурелъул, дица Изреелалдаса Наватида абуна биче дий цӀолбол ахин, ялъуни, дуе бокьани, дица гьелъул бакӀалда[†] цогидаб кьелин дуеян. Амма кьеларо дица дуе дир цӀолбол ахилан абуна гьес».

7Цинги гьесул лъади Изавелица абуна: «ГӀизраилалъул пача гьединищ вукӀунев? ТӀаде вахъун кӀалдиб жо лъе, гьелъул ургъел гьабуге! Дица чӀезабила дуе Изреелалдаса Наватил цӀолбол ах».

8Гьебмехалда Ахавил цӀаралдасан кагътал хъвана гьелъ, ва гьесул мугьруги чӀван Наватил шагьаралъул кӀудиял чагӀазухъе ва чӀухӀбузухъе ритӀана[+]. 9Гьел кагътазда хъван букӀана:

«КӀал кколеб къо чӀезабе ва гӀакӀаги ахӀун халкъ данде бакӀаре. Цинги Нават, халкъалда гьоркьоб бищун хӀурматияб бакӀалда гӀодов чӀезаве. 10Гьесда дандвитӀун кӀиго хӀалихьатги чӀезаве. Биччанте гьез бицине гьес Аллагьасдеги пачаясдеги рогьо банилан. Хадуб, гьениса нахъеги вачун, ганчӀал речӀчӀун чӀвай гьев»[+].

11Изавелица кагътазда хъвараб буюрухъалда рекъон гьабуна Наватил шагьаралдаса кӀудиял чагӀаз ва чӀухӀбуз. 12Гьез кӀал кквезе къоги чӀезабун, халкъ данде бакӀарана, ва Нават халкъалда гьоркьоб хӀурматияб бакӀалда гӀодов чӀезавуна. 13Хадуб кӀиго хӀалихьат вачӀун, гьесда дандритӀун гӀодор чӀана ва халкъалдаго рагӀун Наватида гӀайиб чӀвазе лъугьана: «Наватица Аллагьасе ва пачаясе рогьо бана», – ян.

Цинги гьев шагьар тун къватӀивехунги вачун ганчӀица чӀвана. 14Хадуб гьез Нават ганчӀица чӀванин ва гьев хванин абун хабар битӀана Изавелихъе.

15Нават ганчӀица чӀванин хабар рагӀарабго, гьелъ Ахавида абуна: «Вахъун тӀадегун дуе гьеб бичизе инкар гьабурав Наватил цӀолбол ахил хважаинлъи гьабизе а. Дов хвана». 16Нават хун вугилан рагӀидал, Ахав къватӀиве вахъана Наватил цӀолбол ахил хважаинлъи гьабизе.


Илясица Ахавидаги Изавелидаги данде Аллагьасул рагӀи бицин

17Тишбиялдаса Илясихъе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] калима рещтӀана:[+] 18«Самариялда вугев ГӀизраилалъул пача Ахавихъе а. Гьев гьабсагӀаталда Наватил цӀолбол ахикь вуго, гьелъие хважаинлъи гьабизе вачӀун. 19Гьесда абе: „Гьадин абулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС: ‘Дуца чи чӀварав гӀечӀого, гьанже гьесул боцӀи-малалдеги квер бегьулевищ вугев?’“ Хадубги абе гьесда: „Гьадин лъазабулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС: ‘Гьабзаз Наватил би чӀикӀараб бакӀалда, дур биги чӀикӀизе буго’, – ян“»[*][+].

20Ахавица Илясида абуна: «Ватанагури дун дуда, дир тушман!»

«Ватана, – ян жаваб кьуна гьес, – щайгурелъул БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе къабихӀаб жо гьабизе къасд ккедал дур. 21Гьадин лъазабулеб буго БетӀергьанас: „Дица балагь бачине буго дуда тӀаде. Дица гъурила дур наслу ва Ахавил бихьинал цо течӀого, лагъ вукӀа, эркенав вукӀа, тӀуран тӀагӀинарила[+]. 22Дица дур хъизан-агьлу Наватил вас Яровамилалда ва АхӀиягьил вас Баашалалда релълъинабила, щайгурелъул дуца Дир ццин гьалаглъизабидал ва ГӀизраил мунагьазде бачиндал“[*][+]. 23Гьединго Изавелил рахъалъги лъазабулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС: „Изреелалъул къеда гъоркь гьабзаца тӀутӀун язе йиго Изавел“[+]. 24Ахавил чагӀазул шагьаралда хварал гьабзаца тӀутӀун рала, авлахъалда хварал – хӀинчӀ-гъедуялъ ретӀ-ретӀила».[*][+]

25(Жиндирго лъади Изавелица гьусизавун БЕТӀЕРГЬАНАСДА рихарабщинаб гьабулев Ахав гӀадав чи тӀокӀалъ вахъинчӀо[+]. 26БЕТӀЕРГЬАНАС гӀизраилазда цереса нахъе гъурал амориязда релълъун, гьезул гьересиаллагьзабазе бетӀерги чӀван, гьес кутакалда къабихӀал жал гьаруна.)[+]

27Гьеб калима рагӀидал Ахавица тӀад букӀараб ретӀел бихъана ва хӀебтил гӀабаги тӀад ретӀун кӀал ккуна; къаси сардилъги тӀад гьебго гӀабагун вегана ва кьерхун гьумергун вукӀана.

28Цинги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калам рещтӀана Илясихъе: 29«Дуда бихьанищ Ахав Дида цеве мутӀигӀлъараб куц? Гьев Дида цеве мутӀигӀлъаралъухъ дица гьев чӀаго вукӀаго биччаларо, амма гьесул васасул гӀумруялда жаниб балагь биччала гьесул агьлу-хъизамалда тӀаде»[+].

### 22


Микаягьица Ахавие БетӀергьанасул хӀукму загьир гьаби

1Сириялдаги ГӀизраилалдаги гьоркьоб лъабго соналъ рекъел букӀана. 2Лъабабилеб соналъ Ягьудиялъул пача Егьошафат ана ГӀизраилалъул пачаясухъе[+].

3Цинги ГӀизраилалъул пачаяс жиндирго цересел чагӀазда абуна: «Нужеда лъаларищ ГилгӀадалъул Рамот нилъер кколеблъи, нилъецайин абуни гьеб Сириялъул пачаясухъа нахъе бахъине тӀалабго гьабулеб гьечӀо?»[+]

4Егьошафатида кӀалъана гьев: «Мун вилълъинищ дида цадахъ ГилгӀадалъул Рамоталъе гӀоло вагъизе?»

Егьошафатица ГӀизраилалъул пачаясда абуна: «Дуца гьабураб гьабила дица, дир халкъ – дур халкъ, дир чуял – дур чуял»[+]. 5Жеги Егьошафатица абуна: «Цин дуца БЕТӀЕРГЬАНАСДА цӀехе гьеб иш».

6ГӀизраилалъул пачаяс аварагзаби данде ахӀана – ункънусгогӀанасев чи – ва гьезда цӀехана: «Ун лъикӀдай дун ГилгӀадалъул Рамоталде тӀаде кӀанцӀизе?» «А, – ян жаваб гьабуна гьез. – БетӀергьанас пачаясухъе кодобе кьезе буго гьеб»[+].

7Амма Егьошафатица цӀехана: «БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] амру лъазабизе бажарулев авараг гьечӀищ гьанив тӀокӀав?»[+]

8ГӀизраилалъул пачаяс Егьошафатида абуна: «Вуго цоги чи, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гӀакълу жиндасан лъазабизе бегьулев, амма дида гьев цӀакъ рихун вуго, щайгурелъул цо лъикӀаб калам бицунаро гьес дир рахъалъ, квешаб гурони. Гьев ккола Имлагьил вас Микаягь», – ин. «Пачаясда рекъон гьечӀо гьедин абизе», – ян кӀалъана Егьошафат.

9Цинги ГӀизраилалъул пачаяс аскаразул бутӀрузул цояв ахӀана ва хехлъи гьабун Имлагьил вас Микаягь вачун вачӀаян лъазабуна.

10Пачалъиялъул ретӀелги тӀад ретӀун ГӀизраилалъул пачаги Ягьудиялъул пача Егьошафатги Самариялъул кавабахъ бугеб жамагӀаталъул майданалда жинди-жиндир тахида гӀодор чӀун рукӀана ва киналго аварагзабаз Аллагьасул рагӀи загьир гьабулеб букӀана гьезда цебе.

11КенагӀанагьил вас Цедекиягьица жиндиего маххул лълъурдул гьаруна ва гьадин абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАС абулеб буго: „Гьадин хӀунк-хӀункила дуца сириязда ва тӀуран тӀагӀинарила гьел“»[+].

12ХутӀарал киналго аварагзабазги гьединго бицунеб букӀана: «ГилгӀадалъул Рамоталде тӀаде кӀанцӀизе а ва бергьенлъи босе; БЕТӀЕРГЬАНАС пачаясухъе кодобе кьезе буго гьеб», – ин.

13Микаягьида хадув витӀарав вакилас абуна гьесда: «Мун гӀенекке цо, хутӀаралщинал аварагзабаз пачаясе бергьенлъи букӀине бугилан бицунеб буго. Биччанте дур каламги гьезулалда рекъараб букӀине ва дуца берцинаб рагӀиги бицине».

14Амма Микаягьица абуна: «Дир БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀаралхӀа – дида БЕТӀЕРГЬАНАС абураб рагӀи тун батӀияб щибго абиларо дица»[+].

15Гьев вачӀаравго пачаяс гьесда цӀехана: «Микаягь, ун лъикӀдай дун ГилгӀадалъул Рамоталда данде вагъизе?» «Гьайгьай, а дурго, мун бергьинарищха, – ян жаваб кьуна гьес, – ракӀчӀун, БЕТӀЕРГЬАНАС дуда кодобе кьола гьеб».

16Амма пачаяс гьесда абуна: «Чан нухалъ дица мун гьедизе тӀамизе кколев хӀакъаб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи тун тӀокӀаб батӀияб жо бицугеян?»

17Цинги Микаягьица жаваб гьабуна: «Дида тӀолабго ГӀизраил, вехь гьечӀеб гӀи гӀадин, мугӀрузда щущан бихьана ва БЕТӀЕРГЬАНАС абуна: „Гьезул хважаин гьечӀо. Виччанте жив-жив чи жинди-жиндир рокъове тӀадвуссине“, – ян»[+].

18ГӀизраилалъул пачаяс Егьошафатида абуна: «Дица абунагури дуда гьес киданиги цо берцинаб рагӀи бицунарин дир рахъалъ, квешаб гуреб?»

19Микаягьица абуна: «ГӀенекке БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀухъ. Дида БЕТӀЕРГЬАН вихьана Жиндирго тахида гӀодов чӀун; Гьесул кваранаб ва квегӀаб рахъалдаги тӀолабго зобалазул боги[†] букӀана бахъун чӀун[+]. 20БЕТӀЕРГЬАНАС цӀехана: „Лъица Ахав рагъде вахъинавилев, ГилгӀадалъул Рамоталда аскӀов гьев гӀажалалъукье ккезе вукӀине?“ – ян. Цояс цо абуна, цогидас цогияб абуна. 21Ахирги цо кинабалиго рухӀ бачӀана цебе; БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе бахъунги чӀун гьелъ абуна: „Дица гуккила гьев“, – ин. „Кин?“ – ин цӀехана БЕТӀЕРГЬАНАС. 22„Инеги ун дун лъугьина гьерсил рухӀлъун гьесул киналго аварагзабазул кӀалдиб“, – ин абуна гьелъ. „ЛъикӀ буго, духъа гьев рагъде вахъинавун бажаризе буго, – ян абуна БетӀергьанас. – А дурго ва гьедин гьабе“. 23Гьале гьанже БЕТӀЕРГЬАНАС гьал киналго аварагзабазул мацӀалда лъуна гьерсил рухӀ, дуейин абуни, БЕТӀЕРГЬАНАС балагь хъвана».

24Гьебмехалъ КенагӀанагьил вас Цедекиягьица аскӀовеги вачӀун Микаягьил гьурмалъ хъат щвезабуна. «Аб киндай дуда кӀалъазе гӀоло БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ РухӀ дунги тун дуде рещтӀараб?» – ин цӀехана гьес.

25Микаягьица жаваб гьабуна: «Дуда эб лъала мун нахъарокъове лъутун, гьенив кьеризе ккараб къоялъ»[+]. 26Цинги ГӀизраилалъул пачаяс буюрухъ кьуна: «Микаягь вачун шагьаралъул бетӀер Амонихъе ва пачаясул вас[*] Ёашихъе щвезаве, 27ва гьезда абе: „Гьав чи туснахъалъув тӀаме ва бакъвараб чедги лъимги гурони кваназе жоги кьечӀого, вакъун чӀезаве, дун сах-саламатго тӀадвуссинегӀан“, – ин».

28Микаягьица абуна: «Дица бицараб рагӀи БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ батичӀони, мун хӀакъикъаталдаги сах-саламатго тӀадвуссина». Жеги гьес тӀадеги жубана: «Биччанте гьеб кинабго халкъалда рагӀун букӀине!»[+]


Ахавил гӀажал

29ГӀизраилалъул пача цадахъ Ягьудиялъул пачагун ГилгӀадалъул Рамоталда данде вагъизе вилълъана. 30ГӀизраилалъул пачаяс Егьошафатида абуна:

«Лъидаго лъачӀого вукӀине ретӀелги хисун лъугьина дун рагъде; дуца дурго пачалъиялъул ретӀел тӀад те». ГӀизраилалъул пачаяс ретӀел хисана ва рагъ байбихьана[+].

31Сириялъул пачаяс жиндирго лъебералда кӀиялго чолгьаказул бутӀрузда лъазабуна: «Нуж ГӀизраилалъул пача тун тӀокӀал батӀиял чагӀигун рагъуге – гьитӀинал-чӀахӀиял батӀалъи гьечӀого».

32Чолгьаказул бутӀрузда Егьошафат вихьидал, гьезда ракӀалде ккана: «РакӀчӀун, доле дов вуго ГӀизраилалъул пача». Гьел гьесде тӀаде кӀанцӀизе гьесул рахъалде сверана, амма Егьошафатица ахӀи бахъинабидал, 33чолгьаказул бутӀрузда бихьана гьев ГӀизраилалъул пача гуревлъи ва тӀокӀал гьесда хадур лъугьинчӀо. 34Амма цо чияс тохлъукьего речӀчӀараб чӀор щун ГӀизраилалъул пача лъукъана; гьесул къолдабазда гьоркьобе ккана гьеб чӀор.

Пачаяс жиндирго чолгьакил бетӀерасда абуна: «ТӀад вусса ва дун рагъдаса нахъе ваче! Дун лъукъун вуго», – ян.

35Амма тӀубараб къоялъ рагъул кор боркьана ва пача, сириязда дандвитӀун, жиндирго чолгьакида тӀад вахъун чӀезе ккана. Гьесул ругънадаса би чолгьакида тӀаде чвахулеб букӀана ва бакъанигӀужалда гьесие къадар щвана. 36Бакъ щинкӀулеб гӀужалда рагъухъабазде ахӀи бана: «Жив-жив чи жинди-жиндир шагьаралде ва ракьалде тӀадвусса!»

37Пача хвана ва Самариялдеги вачун гьенив хабалъ лъуна. 38Самариялъул хӀоразул, хъахӀбаби жанир чвердолеб цо хӀориниб чурана гьесул чолгьоко ва, БЕТӀЕРГЬАНАС цебеккунго загьир гьабураб Гьесул рагӀуда рекъон, гьабзаз чӀикӀулеб букӀана Ахавил би[+].

39ХутӀарал Ахавил пачалъиялъул лъугьа-бахъинал, гьес гьарурал ишал, магьиги бекьун бараб кӀалгӀа, щула гьарурал шагьарал – гьеб киналъулго хӀакъалъулъ хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда.

40Ахав хвана ва жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул вас Ахазиягь вахъана гьесул бакӀалда[†] пачалъун.


Егьошафат – Ягьудиялъул пача

41Ахав ГӀизраилалъул пачалъун вахъун ункъабилеб соналъ Асал вас Егьошафат Ягьудиялъул пачалъун вахъана[+]. 42Егьошафатица лъебералда щуго сон бан букӀана гьев пачалъун вахъаравго ва къоло щуго соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар букӀана Азува, Шилхил яс йикӀана гьей. 43Сундулъгоги, дове-гъове кьуричӀого, гьев жиндирго эмен Асал нухда хьвадана ва БЕТӀЕРГЬАНАСДА берцин бихьарабщинаб гьабуна. Амма гохӀазул мукъадасал бакӀал щущазарун рукӀинчӀо жеги ва халкъалъ гьенир къурбанал[†] хъолел ва кьеккеналъе махӀгьуинал нахал рухӀулел рукӀана[+]. 44Егьошафатица ГӀизраилалъул пачагун ракълилаб къотӀи-къайги[†] гьабуна.

45Егьошафатил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, гьесул бергьенлъаби ва рагъул гьунарал – гьеб кинабго хъван буго «Ягьудиялъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 46Гьесул инсул заманалдасаго хутӀарал, гьересиаллагьзабазе хъулухъалъе чӀарал, бихьинал рукӀа, цӀуял рукӀа хъахӀбабиги тӀуран тӀагӀинаруна гьес улкаялдаса[+]. 47Егьошафат пачалъун вугеб заманалда Эдомалда пача вукӀинчӀо; сардарасул нухмалъиялда гъоркь букӀана гьеб[+].

48Меседалда хадув Офиралде ине Егьошафатица ралъдал гумул рана, амма гьел гьенире щвечӀо, Эцион-Гевералдаго щущана гьел[+]. 49Доб мехалда Ахавил вас Ахазиягьица абун букӀана Егьошафатида: «Биччанте дур чагӀигун дир чагӀиги лъедезе гумузда», – ян. Амма Егьошафатица гьеб иш къабул гьабун букӀинчӀо.

50Егьошафат хвана ва жиндирго кӀудияв эмен Давудил Шагьаралда умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда гьесул вас Егьорам пачалъун вахъана.


Ахазиягь – ГӀизраилалъул пача

51Егьошафат Ягьудиялъул пачалъун вахъун анцӀила анкьабилеб соналъ, Ахавил вас Ахазиягь ГӀизраилалъул пачалъун вахъана ва кӀиго соналъ пачалъи гьабуна гьес ГӀизраилалда тӀад. 52Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе квешабщинаб гьабуна, щайгурелъул жиндирго инсулги эбелалъулги ва ГӀизраилго мунагьазукье ккезабурав Наватил вас Яровамилги нухал ккун хьвадана гьев. 53Гьес БагӀалил[†] диналдеги вуссун, гьесие гӀибадатги гьабун, гьесул инсуцаго гӀадин ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул ццин гьалаглъизабуна.

## 4 Пачаби

### 4 Пачаби

4 Пачаби


ЦеберагӀи

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]


### ЦеберагӀи


Пачабазул Ункъабилеб тӀехь


ЦеберагӀи

Гьаб тӀехьалдаги, Пачабазул Лъабабилеб тӀехьалдаго гӀадин, бицунеб буго гӀизраилазул ва гьезул кӀиябго пачалихъалъул, ай, ГӀизраилалъул ва Ягьудиялъул хӀакъалъулъ.

ТӀехьалда жанире рачун руго цебесеб эраялъул ичӀабилеб гӀасруялдаса бахъараб цебесеб эраялъул анлъабилеб гӀасруялъул байбихьуде щвезегӀан гьоркьоб заманалъул лъугьа-бахъинал. Бицен гьабулеб заманалъул тарих бикьизе бегьула кӀиго бутӀаялде:

1) ГӀизраилазул кӀиябго пачалихъалъул тарих – цебесеб эраялъул 772-леб соналъ ассирияз Самария кверде босиналда цебесеб заман (1–17 бетӀ.);

2) ГӀизраилазул къилбаялъул рахъалъул пачалихъалъул, ай Ягьудиялъул тарих – цебесеб эраялъул 586-леб соналъ вавилонияз Иерусалим кверде босиналда цебесеб заман (18–25 бетӀ.).

БетӀергьан Аллагьасе жал мутӀигӀлъичӀолъиялъ, гӀизраилазда гӀемер гӀазаб-гӀакъуба бихьула. БетӀергьанас, аварагзабиги ритӀун, гьезда цебеккунго лъазабун букӀана гьедин кколеблъи. Иерусалим тӀубан щущахъ базаби ва Ягьудиялъул халкъалъул цӀикӀкӀарасеб бутӀа Вавилоналде асирлъуде бачун ин, – гьеб ккола жугьутӀазул тарихалда жаниб цӀакъ кӀвар цӀикӀкӀараб лъугьа-бахъинлъун.

ЦохӀо пачабазул гуребги, тӀехьалда бицунеб буго ГӀизраилалъул къадру цӀикӀкӀарал аварагзабазулги: Иляс аварагасул ва гьесие хъулухъ гьабурав ЭлишагӀ аварагасул (2–9, [13] бетӀ.), гьединго Ишаягь аварагасул хӀакъалъулъ (19–20 бетӀ.). ЭлишагӀ аварагас халкъалдаги пачабаздаги лъазабула гьез Аллагьасул ццин бахъинабун букӀин ва гьезда цебе Аллагьасул амру загьир гьабула гьес, амма гӀемерисезе гьелъухъ гӀенекки къабуллъуларо. Ишаягь аварагас Хизкиягьида вацӀцӀадго хьвадизе малъула ва Иерусалим щущахъ базабизе букӀин бицуна ([20] бетӀ.).

Гьаб тӀехьалда гьединго хасаб кӀвар кьолеб буго Ягьудиялъул даража тӀадегӀанав пача Ёшиягьил пачалъиялъул заманалда ккарал лъугьа-бахъиназде: мажусиязул батӀи-батӀиял гьересиаллагьзаби гьес ракьалдаса тӀагӀинаруна ва халкъ цохӀо БетӀергьан Аллагьасде буссинабуна (22–23 бетӀ.).

Пачалъи кӀийиде бикьи (4 Пач. 1–17)
Ахазиягь пача ва Иляс авараг (4 Пач. 1:1-18)
Иляс авараг зобалазде хъами; ЭлишагӀ авараг ва ГӀизраилалъул пача Иорам (4 Пач. 2:1–8:15)
Егьорам ва Ахазиягь – Ягьудиялъул пачаби (4 Пач. 8:16-29)
ГӀизраилалъул пача Егьул заманаялъ ккараб хиса-свери (4 Пач. 9:1–10:36)
Ягьудиялда Аталиял ва Егьоашил пачалъи; БетӀергьанасул Рукъ цӀи гьаби (4 Пач. 11:1–12:21)
Егьоахаз ва Иоаш – ГӀизраилалъул пачаби; ЭлишагӀил хвел (4 Пач. 13:1-25)
Ягьудиялъул ва ГӀизраилалъул цогидал пачаби (4 Пач. 14:1–15:38)
Ахаз – Ягьудиялъул пача (4 Пач. 16:1-20)
Гьошеа – ГӀизраилалъул ахирисев пача; ассирияз ГӀизраил асир гьаби (4 Пач. 17:1-41)
Ягьудиялъул тарих (4 Пач. 18:1–25:30)
Хизкиягьил пачалъи; гьев сах гьави (4 Пач. 18:1–20:21)
Манасс ва Амон – Ягьудиялъул квешал пачаби (4 Пач. 21:1-26)
Даража тӀадегӀанав Ёшиягь пача; Аллагьасулгун КъотӀи цӀи гьаби (4 Пач. 22:1–23:30)
Ягьудиялъул ахирисел пачаби (4 Пач. 23:31–24:20)
Иерусалим кьучӀдасаго биххи; халкъ Вавилоналде асирлъуде ккей (4 Пач. 25:1-30)

### 1


Иляс авараг ва Ахазиягь пача

1Ахав хун хадуб ГӀизраилалъул кверщалида данде чӀана МогӀав[+]. 2Цо къоялъ, Самариялда жиндирго рокъов, цебе хьуриги ккураб тӀадрукъалъул рагъидаса гӀодове вортана Ахазиягь ва захӀматго лъукъун бусаде ккана. Гьес вакилзаби нухде ритӀана хадусеб тӀадкъайгун: «Экроналъул аллагь БагӀал-Зевувида[†][*] цӀехезе а, дун гьаб унтудаса сахлъизе вугищилан»[+].

3Амма БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] Малаик кӀалъана Тишбиялдаса Иляс аварагасда: «Самариялъул пачаясул вакилзабазда данде ун, гьезда цӀехе: „Экроналъул аллагь БагӀал-Зевувида цӀех-рех гьабизе нуж ине ккани, ГӀизраилалда Аллагь гьечӀогойищ вугев?“[+] 4Гьединлъидал, гьале БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи: „Гьеб тӀад вегараб бусадаса мун тӀокӀав гъоркье лъугьине гьечӀо. Мун хвечӀого хутӀуларо!“ – ян».

Иляс аварагас гьеб рагӀи Ахазиягьил вакилзабазухъе щвезабуна. 5Цинги вакилзаби пачаясухъе нахъруссана ва пачаяс гьезда цӀехана: «Нуж щай тӀадруссарал?» – ин. 6«Нижеда данде цо чи вачӀана, – ян жаваб кьуна гьез. – Гьес нижеда абуна нужерго пачаясухъе нахъруссун, БЕТӀЕРГЬАНАС гьадин абулеб бугин абе гьесдайин: „Экроналъул аллагь БагӀал-Зевувида цӀех-рех гьабизе нуж ине ккани, ГӀизраилалда Аллагь гьечӀогойищ вугев? Гьединлъидал, гьеб тӀад вегараб бусадаса мун тӀокӀав гъоркье лъугьине гьечӀо. Мун хвечӀого хутӀуларо!“»

7Пачаяс гьезда цӀехана: «Дов нужеда данде вачӀарав ва нужеда гьедин кӀалъарав чи кинаб куц-мухъалъул чи вукӀарав?» 8Гьез жаваб кьуна: «Керчав, къухьдулги тӀад ретӀарав, къохьол рачелги барав чи вукӀана». Пачаяс абуна: «Гьев чи Тишбиялдаса Иляс авараг вуго», – ян[+].

9Цинги гьес кӀикъоялда анцӀго рагъухъангун цадахъ цо рагъул цевехъан витӀана Иляс аварагасухъе. ГохӀда, гьелъул тӀогьив гӀодов чӀун вугев Илясихъеги вачӀун гьес абуна: «Аллагьасул авараг, пачаяс абулеб буго: „ГӀодове вачӀа!“ – ян». 10Иляс аварагас рагъул цевехъанасда абуна: «Дун Аллагьасул авараг ватани, биччанте зобалаздаса гӀодобе цӀаги рещтӀун, мунги дур чагӀиги гьелъ къулчӀизе!»

Цинги, зобалаздаса рещтӀун, цӀаялъ къулчӀана гьевги гьесул кӀикъоялда анцӀго рагъухъанги[+]. 11Пачаяс, кӀикъоялда анцӀго рагъухъангун цадахъ, цоги рагъул цевехъан витӀана гьесухъе. Гьес Иляс аварагасда абуна: «Аллагьасул авараг, пачаяс абулеб буго: „Хехго гӀодове рещтӀа!“ – ян». 12Иляс аварагас гьев рагъул цевехъанасда абуна: «Дун Аллагьасул авараг ватани, биччанте зобалаздаса гӀодобе цӀаги рещтӀун, мунги дур кӀикъоялда анцӀавго чиги гьелъ къулчӀизе!»

Цинги, зобалаздаса рещтӀун, цӀаялъ къулчӀана гьевги гьесул кӀикъоялда анцӀавго рагъухъанги. 13Цинги пачаяс лъабабилеб нухалъги витӀана, кӀикъоялда анцӀго рагъухъангун цадахъ, цоги рагъул цевехъан. Гьев тӀадеги вачӀун Илясида цеве накабазде ккана. «Я, Аллагьасул авараг, – ян гьардана гьев, – гьарула дуда, гурхӀа дида ва гьав кӀикъоялда анцӀавго рагъухъанасда, дур лагъзадерида, – чӀваге ниж! 14Дида цере арал рагъул церехъабиги гьезул рагъухъабиги зобалаздаса гӀодобе рещтӀун цӀаялъ къулчӀидал, гьарула, цӀуне дир гӀумру!»

15Цинги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Малаик кӀалъана Иляс аварагасда: «Мун гьесукьа хӀинкъуге, гьесда цадахъ гӀодове а».

Гьебмехалъ Иляс авараг тӀаде вахъун, гьесда цадахъ пачаясухъе вилълъана. 16Гьес пачаясда абуна: «Гьале БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи: „ЦӀех-рехалъе ГӀизраилалда Аллагь гьечӀогойищ вугев, дуца Экроналъул аллагь БагӀал-Зевувихъе вакилзаби ритӀарал, гьесда цӀех-рех гьабизе? Гьеб сабаблъун гьеб тӀад вегараб бусадаса мун тӀокӀав гъоркье лъугьине гьечӀо. Мун хвечӀого хутӀуларо!“»

17Иляс аварагас бицараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀуда рекъон гьев хвана. Ахазиягьил вас вукӀинчӀелъул, гьесул бакӀалда[†] гьесул вац Иорам вахъана пачалъун. Егьошафатил вас Егьорам Ягьудиялъул пачалъун вахъун кӀиабилеб сон букӀана гьеб.

18Ахазиягьил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал ва гьесул ишал «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда хъван руго.

### 2


Иляс авараг зобалазде хъами

1БЕТӀЕРГЬАНАС буран бахъинабун, Иляс авараг зобалазде хъамизе хӀукму гьабуна. Илясги ЭлишагӀги Гилгалалдаса къватӀире рачӀунел рукӀана гьеб мехалъ[+]. 2Илясица ЭлишагӀида абуна: «Мун гьанив чӀа; БЕТӀЕРГЬАНАС дун Бет-Элалде витӀун унев вуго». Амма ЭлишагӀица абуна: «ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] цӀаралхӀа ва дур гӀумруялхӀа – дун дудаса вичӀиларо!» – ян.

Цинги гьел Бет-Элалде ана. 3Бет-Элалдаса аварагзабазул къокъа бачӀана ЭлишагӀида данде ва гьез цӀехана: «Дуда лъалищ жакъа Зобалазул БЕТӀЕРГЬАНАС дур хважаин вачун ине вугевлъи?» «Лъала, – ян жаваб гьабуна гьес. – РуцӀцӀун чӀа».

4Цинги Иляс аварагас гьесда абуна: «ЭлишагӀ, мун гьанив чӀа, дун БЕТӀЕРГЬАНАС Ерихоналде витӀун унев вуго». Гьес жаваб кьуна: «ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀаралхӀа ва дур гӀумруялхӀа – дун дудаса вичӀиларо!» – ян.

Цинги гьел Ерихоналде рилълъана[+]. 5Ерихоналдаса аварагзабазул къокъа бачӀана гьенибги ЭлишагӀида аскӀобе ва гьез абуна: «Зобалазул БЕТӀЕРГЬАНАС жакъа дур хважаин дуда аскӀоса нахъе вачун ине вукӀин лъалищ дуда?» «Лъала, – ян жаваб гьабуна гьес. – РуцӀцӀун чӀа».

6Илясица ЭлишагӀида абуна: «Мун гьанив чӀа, БЕТӀЕРГЬАНАС дун Иорданалде[†] витӀун унев вуго». Амма ЭлишагӀица абуна: «ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀаралхӀа ва дур гӀумруялхӀа – дун дудаса вичӀиларо!» – ян.

Цинги гьел цадахъ нухде рахъана. 7Гьел кӀиялго Иордан лъарахъе щваралго, Аварагзабазул кӀикъоялда анцӀго чи вачӀана ва цодагьал нахъегӀанги къан, гьезда дандритӀун гьезухъ халккун чӀана. 8Иляс аварагас гӀаба тӀаса бахъана, гуризеги гьабун гьеб лъадада кьабуна. Цинги лъим рахъ-рахъалде бикьун ана ва гьел бакъвараб тӀиндасан доб рахъалде рилълъана[+]. 9Доб рахъалде щваралго Иляс аварагас ЭлишагӀида абуна: «Бице, дун дудаса нахъе вачун иналда цебе дур мурад тӀубазабизе, щиб дица дуе гьабун лъикӀ?» «Дулъ бугеб авараглъиялъул къуват кӀиго нухалъ цӀикӀкӀун щваги дие», – ян жаваб кьуна ЭлишагӀица[+].

10«ЗахӀматаб жо гьарулеб буго дуца, – ян абуна Илясица. – Дун дудаса нахъе вачун унеб куц дуда бихьани, дуца абухъе букӀина дуе, бихьичӀони – букӀинаро».

11Гьедин хаба-чӀабаралда гьел унел рукӀаго, тохлъукьего цӀадул чуялги рараб, цӀадул чолгьоко баккана ва гьелги ратӀа гьарун, Иляс авараг зобалазде хъамун ана. 12ЭлишагӀ авараг гьеб киналъухъгоги валагьун ахӀдана: «Вай дир эмен! Вай дир эмен! ГӀизраил цӀунараб лебалаб хъергъу! Мун ана гьанже!»

Иляс авараг цевеса тӀерхьидал, гьес ракӀ бакъван, тӀад букӀараб ретӀел бихъана[+]. 13Иляс аварагасдаса бортараб гӀабаги босун гьев нахъвуссун Иордан лъарахъе вилълъана ва гьелъул рагӀалда эхетана. 14Цинги гьес босун Иляс аварагасул гӀаба лъадада кьабуна: «Кив вугев БЕТӀЕРГЬАН – Илясил Аллагь?» – инги абун.

Гьес гьеб лъадада кьабидал, лъим рахъ-рахъалде бикьун ана ва гьев лъарал доб рахъалде вилълъана. 15Ерихоналдаса аварагзабазда бихьана гьеб кинабго ва гьез абуна: «Иляс аварагасул къуват гьанже ЭлишагӀие щун буго», – ян.

Гьел гьесда данде рачӀана ва, гӀодоб бетӀер чӀван, гьесие къулана.

16«Нижер кӀикъоялда анцӀго чи вуго – киналгоги къуватал бихьинал, – ян кӀалъана гьел. – Биччанте гьез инеги ун дур хважаин валагьизе. Щиб лъалеб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ РухӀалъ вачун гьев цо магӀарде, ялъуни расалъиялде рехун ватизе бегьула». «Щалго ритӀизе кколаро», – ян жаваб гьабуна ЭлишагӀ аварагас[+].

17Амма гьел тӀаса ричӀулел рукӀинчӀелъул, гьес абуна: «Ине риччанте». Цинги гьез кӀикъоялда анцӀго бихьинчи нухде витӀана. Гьез лъабго къоялъ валагьана Иляс авараг, амма ватичӀо. 18Гьел Ерихоналда тарав ЭлишагӀ аварагасухъе тӀадруссун рачӀиндал, гьес гьезда абуна: «Дица унгеян абулеб букӀинчӀищ нужеда?» – ян.


ЭлишагӀ аварагасул мугӀжизатал

19Шагьаралъул жамагӀат кӀалъана ЭлишагӀ аварагасда: «ГӀенекке, нижер бетӀергьан, гьаб шагьар лъикӀаб бакӀалда[†] буго – дудаго бихьула гьеб, амма лъим сахаб гьечӀо гьаниб. Гьелъ нижер ракь хъарцинлъизабулеб буго», – ян.

20«Цо цӀияб гӀорто босе гьанибе, – ян абуна ЭлишагӀица, – цӀамги бай гьенибе жанибе». Гьез гӀорто босун бачӀана. 21Гьев иццул бетӀералде вилълъана, цинги гьенибе цӀамги щван гьадин кӀалъана: «Гьале БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи: „Дица сах гьабуна гьаб лъим. ТӀокӀаб кидаго гьалъ я хвел, я рижаликълъи ккезабизе гьечӀо“». 22ЭлишагӀ аварагас бицараб рагӀуда рекъон, жакъа къоялъги гьеб лъим бацӀцӀадго буго.

23ЭлишагӀ авараг гьениса Бет-Элалде вилълъана. Гьев нухда унев вукӀаго, шагьаралдаса къватӀибе васазул къокъа бачӀана ва гьел гьев къабихӀ гьавун, гьесда тӀад релъанхъизе журана: «Ле, тӀохӀок, тӀагӀа гьаниса! – ян ахӀдана гьел. – ТӀагӀа гьаниса, тӀохӀок!»

24Цинги гьес, гьездехунги вуссун, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀарги бахъун, гьезие нагӀана кьуна. Гьебмехалда рохьоса къватӀибе кӀиго эбелаб ци бачӀана ва гьез гьезул кӀикъоялда кӀиго вас тӀутӀун вана.

25Хадуб гьес Кармил магӀарде нух босана ва гьениса Самариялде тӀадвуссана[+].

### 3


Иорам – ГӀизраилалъул пача

1Егьошафат Ягьудиялъул пачалъун вахъун анцӀила микьабилеб соналъ, Ахавил вас Иорам ГӀизраилалъул пачалъун вахъана ва гьес анцӀила кӀиго соналъ пачалъи гьабуна Самариялда. 2Иорамица БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьанщинаб гьабуна, амма гьесул инсуцаги эбелалъги гьабуралде ващалъичӀо; жиндирго инсуца БагӀалие[†] гӀибадаталъе эхетараб гамачӀ нахъе рехана гьес[+]. 3БукӀаниги, Наватил вас Яровамица, ГӀизраилги къосинабун, гьарурал мунагьазда хадув ана гьев дове-гъове кьуричӀого[+].


МогӀав рагъда къей

4МогӀавалъул пача Мешал гӀиял рехъаби рукӀана. ГӀизраилалъул пачаясе нусазарго кьегӀерги, нусго гӀиялъажоялдаса къунцӀараб квасги щвезабизе кколаан гьес ясахъ хӀисабалда. 5Амма, Ахав хун хадуб, МогӀавалъул пача ГӀизраилалъул пачаясул кверщалида данде чӀана[+]. 6Гьебмехалда Иорам Самариялдаса къватӀиве вахъана, ГӀизраилалъул тӀолабго аскаргун цадахъ. 7Ягьудиялъул пача Егьошафатихъеги ругьел битӀана гьес: «МогӀавалъул пача вахъун вуго дида данде. Дунгун цадахъ гьесда данде вагъизе вилълъинищ мун?» – ин. «Вилълъина, – ян жаваб гьабуна гьес. – Дуца гьабураб гьабила дица – дир халкъ дур халкъ буго, дир чуял дур чуял руго»[+].

8Гьес Иорамида цӀехана: «Кисаб рахъалдаса нилъ гьезда данде рахъинел?» «Эдомалъул авлахъалъул рахъалдаса рахъина», – ян абуна Иорамица.

9ГӀизраилалъул пача Ягьудиялъул ва Эдомалъул пачабигун цадахъ нухде вахъана. Анкьго къо нухда бан хадуб аскаралъе къатӀра лъадал хутӀичӀо, – я рагъухъабазе, я гьезда цадахъ рукӀарал хӀайваназе[+]. 10«Кинабго хвана гьанже! – ян кӀалъана ГӀизраилалъул пача. – МогӀавиязухъе кверде кьезе ракӀарун ратула БЕТӀЕРГЬАНАС нилъ лъабалго пачаби гьанире!»

11Цинги Егьошафатица цӀехана: «Жив гьоркьов ккун БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] амру лъазабизе бегьулев БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ авараг гьечӀищ нилъеда гьоркьов?» – ин. ГӀизраилалъул пачаясул цо цевесев чияс абуна: «Шапатил вас ЭлишагӀ авараг вуго гьанив. Иляс аварагасе хъулухъ гьабурав чи вуго гьев», – ин[+]. 12«Гьесда лъазе ккола БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амру», – ян абуна Егьошафатица. Цинги ГӀизраилалъул пачаги, Егьошафатги, Эдомалъул пачаги гьесухъе рилълъана.

13ЭлишагӀ аварагас ГӀизраилалъул пачаясда абуна: «Мун щай дихъе вачӀарав? Дурго инсул ва эбелалъул аварагзабазухъе а». «Инаро, – ян жаваб гьабуна ГӀизраилалъул пачаяс, – БЕТӀЕРГЬАНАСЛЪИДАЛ ниж лъабалго пачаби данде ахӀун ругел МогӀавиязухъе кверде кьезе»[+].

14ЭлишагӀица абуна: «Дица Жиндие бетӀер чӀвалев, хӀакъав, Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀаралхӀа, хӀурматияв Ягьудиялъул пача Егьошафатие гӀоло гуребани, дица берцин балагьулароан я гӀинцин тӀамулароан духъ. 15Гьанже ахӀе дихъе бакънал рачунев чи».

ВачӀун гьес бакънал рачунаго, ЭлишагӀ аварагасда тӀаде БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ къуват рещтӀана,[+] 16ва гьес абуна: «Гьале БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи: „Киса-кирего расалъиялда рахъал рухъе“. 17Щайгурелъул, БЕТӀЕРГЬАНАС абулеб буго: „Нужеда я гьури, я цӀад бихьизе гьечӀо, амма гьаб расалъи лъадал цӀезе буго ва нужееги нужер боцӀуеги чуязеги гьекъезе лъим букӀине буго“. 18БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гьеб бигьаяб жо буго гьабизе. Гьес МогӀавги нужехъе кверде кьезе буго. 19Нужеца киналго гьезул кӀудиял сверун къарал шагьарал рахъизе руго, лъикӀа-лъикӀал гъутӀби къотӀун разе руго, лъадал гъуял руччинаризе руго ва хурзал ганчӀил цӀезаризе руго»[+].

20Нахъисеб къоялъ радал, къурбаналъул[†] ригьалда[*] Эдомалъул рахъалдаса лъим чвахана. Сверухълъиго лъадал цӀуна[+]. 21МогӀавиязда рагӀун букӀана пачаби гьезде тӀаде кӀанцӀизе рачӀунел ругин. Гьединлъидал, гӀолохъанал-херал батӀалъи гьечӀого, киналго бихьинал ракӀарун, гӀорхъода рахъун чӀезарун рукӀана. 22Радалго тӀаде рахъун гьел ралагьидал, бакъуца лъим кунчӀизабун букӀана, ва могӀавиязда гьеб лъим багӀаралъ белъун бихьана.

23«Би буго доб! – ин пикру гьабуна гьез. – Пачаби жалго жиндаго данде рагъун цоцаца чӀван ратула. Гьанже давла бакӀаризе[†] бахъа МогӀав!»

24Амма могӀавиял гӀизраилазул къайи чӀвараб бакӀалда аскӀоре щведал, гӀизраилал кӀанцӀун тӀаде рахъана ва гьелгун рагъизе журана, могӀавиял лъутана. Хадурги лъугьун, гьез могӀавиял гъурана, 25гьезул шагьаралги щущахъ разаруна. Жив-жив рагъухъанас, лъикӀаб бихьун, щибаб хурибе гамачӀ рехана – гьедин ганчӀил цӀезаруна хурзал. Гьезул лъадал гъуялги, жанибе гамачӀги бан руччинаруна ва лъикӀалщинал гъутӀбиги къотӀана. ЦохӀо Кир-Харасеталда хутӀун рукӀана шагьар сверун ганчӀил къадал. Ахирги ганчӀал речӀчӀулел рагъухъабаз сверун ккуна гьеб ва гьелда тӀаде гьужум гьабуна.

26МогӀавалъул пачаясда живго къолев вукӀин бихьидал, гьес вагъизе махщел цӀикӀкӀарав анкьнусго рагъухъанги вачун, Эдомалъул пачаясухъе ворчӀизе хӀалбихьана, амма бажаричӀо. 27Гьебмехалъ гьес жиндирго бакӀалда пачалъун вахъине вукӀарав, жиндирго тӀоцеве гьавурав вас, шагьаралъул къадада тӀадеги вачун, къурбаналъе вухӀана. Цинги гӀасияб ццидаца битӀахъе ракӀ гъанцӀизабуна гӀизраилазул. Гьел нахъе къана ва жидерго ракьалде тӀадруссана.

### 4


ЭлишагӀ авараг ва мискинай къоролай

1Цо гӀадан – аварагзабазул лъудбузул цояй – малъ къосун ЭлишагӀ аварагасда кӀалъана: «Дир рос хвана. Дуда лъала гьев дуе хъулухъалъе чӀарав ва БЕТӀЕРГЬАНАСЕ мукӀурав чи вукӀаравлъи. Гьанже гьес къарзалъе жиндихъа гӀарац босун букӀарав чи вачӀун вуго лагъзаллъун гьарун дир кӀиявго вас вачине»[+].

2ЭлишагӀ аварагас абуна: «Кин гьанже дица дуе кумек гьабилеб? Бице дида, щибгӀаги багьаяб жо бугищ дур рокъоб?» «Зайтуналъул нахул цо гьитӀинаб хъаба хутӀун тӀокӀаб щибго гьечӀо дур лагъалъул», – ин абуна гьелъ.

3ЭлишагӀ аварагас абуна: «Инеги ун, дурго мадугьалзабазухъа кьезарун кӀваралгӀан гӀемерал чӀорогоял хъабаби ракӀаре. 4Цинги рокъое жание йилълъун дудаго ва дурго васазда хадуб каву рахай; доб нах гьел хъабазда жанибе тӀе ва цӀура-цӀураб нахъе лъе».

5Жиндирго васалгун цадахъ рокъое жаниеги йилълъун гьелъ каву жаниса рахана. Гьелъул васаз гьелда цере лъолел рукӀана хъабаби, ва гьелъ гьезда жанибе нах тӀолеб букӀана. 6Киналго хъабаби цӀуна; гьелъ цоги кье гьанибейин абуна жиндирго васасда. Амма, тӀокӀаб хъаба хутӀичӀин жаваб кьуна гьес.

Цинги нахул чвахи къотӀана. 7Гьелъ йилълъун дов Аллагьасул аварагасда бицана кинабго ва гьес абуна: «Мун а гьанже нах бичизе, цинги налъи бецӀе, – хутӀарабщинаб дуеги дурго васазеги яшавалъе хӀалтӀизабе».


ЭлишагӀ авараг ва бечедай шунамитияй

8Цо къоялъ ЭлишагӀ авараг вилълъана Шунемалде. Гьений йикӀана цо бечедай гӀадан ва гьелъ гьев квана-гьекъезе гьоболлъухъ ахӀана. Жиб-жиб нухалъ гьеб бакӀ[†] къотӀун унаго, кваназе гьениб чӀел гьабулаан гьес. 9Гьелъ жиндирго росасда абуна:

«Дида лъала дов нилъехъе гӀемер вачӀунев чи Аллагьасул авараг вукӀин. 10РачӀа нилъеца тӀохда цо гьитӀинаб рукъ[†] базе, гьениб досие бусенги гьабизе ва столги, бакӀги, чирахъги лъезе. Цинги нилъехъе гьоболлъухъ вачӀанщинахъе дов гьенив чӀезе бегьула».

11Цо къоялъ ЭлишагӀ авараг гьоболлъухъ вачӀана гьениве ва хӀалхьи гьабизе тӀаде рокъове вахана. 12Цинги гьес жиндирго лагъ Гехазида абуна: «Гъой шунемияй ахӀе дихъе». Гьес ахӀун гьей гьесда цее ячӀана[+].

13ЭлишагӀица гьесда абуна: «Гьелда абе: „Дуца гьадин нижер тӀалаб-агъаз гьабуна. Дуе щибниги къваригӀараб дида гьабизе кӀолеб жо бугищ? Бокьани пачаясда, ялъуни аскаразул бетӀерасда цеве дур хӀакъалъулъ кӀалъала дун“, – ин». Гьелъ жаваб кьуна: «Дие щибго къварилъи гьечӀо, дун дирго гӀагарлъиялда гьоркьой йигей гӀаданлъидал».

14«Щибдайха гъолъие гьабун лъикӀ?» – ин цӀехана ЭлишагӀ аварагас. Гехазица абуна: «Гъолъие камураб цохӀо жо буго. Вас гьечӀо гъолъул, росги херлъун вуго», – ян.

15Нахъеги ЭлишагӀица абуна: «АхӀе гъой дихъе». Гьес ахӀун ячӀун гьей нуцӀидухъ эхетана.

16«ТӀадиялъул гӀага-шагарго гьаб гӀужалда, – ян абуна ЭлишагӀица, – дуда кодоб дурго лъимер – вас вукӀине вуго».

«Вай гуро, дир бетӀергьан! – ин кӀалъана гьей. – БукӀунареб жо бицунге дида, Аллагьасул авараг!»[+] 17Амма гьей гӀаданалъул ургьибе лъимер лъугьана, ва ЭлишагӀица абухъе, тӀадияб соналъ, гӀага-шагарго гьебго гӀужалъ гьелъие вас гьавуна.


Шунемиялъул вас хваралъуса вахъинави

18Гьеб лъимер кӀудияб гӀуна. Цо къоялъ лъилъарухъабазда аскӀов вугев инсухъе вачӀана гьев. 19«Вай дир бетӀер! Вай дир бетӀер!» – ин зигардана вас инсуде.

Инсуца эбелалъухъе щвезаве гьевилан абуна жиндирго цеветеласда. 20Цеветелас гьев кодов ккун эбелалъухъе щвезавуна. Цинги къалъул гӀуж щварабго эбелалда кодоб хвана гьеб лъимер. 21ТӀадрокъоеги яхъун гьелъ гьеб лъимер ЭлишагӀ аварагасул бусада лъуна, ва нуцӀаги рахан къватӀие яхъана. 22Хадуб гьелъ росасде ахӀана ва гьесда абуна:

«Гьарула дие дур церетелазул цо чиги цо хӀамаги битӀеян, дун хехго дов ЭлишагӀ аварагасухъе ун ячӀине», – ян. 23«Жакъа щай мун досухъе уней? Я цӀияб моцӀ баккиялъул байрам[†] гуро, я шамат къо[†] гуро жакъа?». «Щибго ургъел ккезе жо гьечӀо», – ян жаваб гьабуна гьелъ[+].

24Гьелъ цеветеласда абуна: «Вилълъа, баче хӀама. Дица абичӀого кивниги лъалхъуге».

25Гьедин нухде яхъана гьей ва Кармил магӀарде Аллагьасул аварагасухъе щвана. РикӀкӀадасаго гьей йихьун, ЭлишагӀица жиндирго лагъ Гехазида абуна: «Балагье! Дой шунемияй йиго! 26Векерун долда данде а ва долда цӀехе: „Мун кин йигей? Дур рос унта-щокълъичӀого вугищ? Лъимер сах-саламат бугищ?“» – ин. «Киналго сах-саламат руго», – ян жаваб кьуна гьелъ.

27Амма Кармил магӀарде, ЭлишагӀ аварагасда аскӀое щварайго, гьей гьесул бохдузда хурхана. Гехази аскӀове вачӀана гьей нахъе тункизе, амма Аллагьасул аварагас абуна: «Жийго те гьей! БЕТӀЕРГЬАНАС дидаса бахчараб ва дие загьир гьабичӀеб цо кӀудияб къварилъи буго гьелъул»[+].

28«Я дир бетӀергьан, дица дуда диего вас гьарун вукӀанищ? – ин абуна гьелъ. – Дица гурищ дуда абун букӀараб дир рекӀелъ хьул лъогеян?»

29ЭлишагӀица Гехазида абуна: «Хехго нухде вахъа, дир гӀансаги босун, векерун а. Нухда щивниги дандчӀвани, гьесие саламги кьоге, гьес дуе салам кьуни, жавабги гьабуге. Дир гӀанса лъе васасул гьурмада тӀад»[+]. 30Амма лъимадул эбелалъ абуна: «ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀаралхӀа ва дур гӀумруялхӀа, мун цадахъ вилълъинчӀого гали бахъиларо гьаниса». Цинги гьев вахъун гьелда цадахъ ана.

31Гехази цеве-цеве ана ва гьес гӀанса лъуна лъимадул гьурмада тӀад, амма данде цо хӀухь бахъичӀо. Гехази нахъвуссун ЭлишагӀида данде вачӀана ва гьес абуна: «Вас ворчӀулев гьечӀо», – ян[+].

32ЭлишагӀ авараг рокъове щваравго, васасул жаназа гьесул бусада лъун батана. 33Гьев рокъове жаниве вилълъана ва жиндаго хадуб нуцӀаги рахан, БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ дугӀа гьабуна[+]. 34Хадув гьев бусада тӀадеги вахун, васасул къаркъалаялда тӀад вегана – кӀал кӀалалда, берал беразда, кверал кверазда цузаруна. Гьедин гьев тӀад вегидал васасул черх хинлъун бачӀана[+]. 35Цинги ЭлишагӀ тӀаде вахъана, рокъов жанив цеве-нахъе хьвадана, ва нахъеги бусаде вахун, гьесда тӀад вегана. Гьебмехалъ лъимер анкьцӀул чинхъана ва гьес берал рагьана.

36Гьес Гехази ахӀана, ва гьесда абуна: «Шунемияй ахӀе дихъе», – ян. Гьес гьей ахӀана. Гьей ячӀарайго, ЭлишагӀица абуна: «Ма, ваче дурго вас». 37Жаниеги ячӀун, гьесул хӀатӀазда цее накабазде ккун, гӀодоб гьумер цун къулана гьей гьесие. Хадуб васги вачун гьениса къватӀие йилълъана[+].


Загьруяб квен

38Цинги ЭлишагӀ авараг Гилгалалде тӀадвуссана. Гьениб сверухълъиялдаго ракъи букӀана гьеб заманалда. Цо нухалъ гӀолохъанал аварагзаби рукӀана гьесухъ гӀенеккизе рачӀун. Гьес абуна жиндирго лагъасда: «КӀудияб хьаг лъе цӀеда ва гьал чагӀазе кваназе жо гьабе», – ян[+].

39Гьезул цояв вилълъана авлахъалде пер-хер балагьизе ва гьесда гьенир гӀалхул охцеразда релълъарал жал ратана. Гьелъул лъорги цӀезабун тӀадвуссана гьев ва буссун хьагинибе жанибе бана гьеб, амма лъиданиги гьеб щиб жояли лъалеб букӀинчӀо. 40Кваназе жо бахъана, амма гьеб кӀалдибе босун бахъиналде гьел чӀчӀичӀчӀидана:

«Авараг, хьагиниб жаниб загьру буго!» – ян. Гьезда гьеб кваназе кӀвечӀо. 41ЭлишагӀ аварагас ханжу босе жиндихъеян абуна. Гьес гьеб хьагинибе бана, цинги квен бахъе, гьеб кваназе бегьулин абуна. Хьагиниб тӀокӀаб щибго заралалъе жо хутӀичӀо.


ЭлишагӀ аварагас нусго чи кваназави

42БагӀал-Шалишаялдаса[†] цо чи вачӀана Аллагьасул аварагасе тӀоцебесеб тӀорщалил нигӀматги босун. Къого пурчӀинадул мучариги цӀияб ролъги бачӀана гьес.

«ГӀадамазе кье, гьез кваназе те гьеб», – ин абуна ЭлишагӀ аварагас[+]. 43«Гьаб жоялъ нусго чи кин дица кваназавилев?» – ин цӀехана гьесул лагъас.

Амма ЭлишагӀица абуна: «ГӀадамазе кье, гьез кваназе те гьеб. Гьадин абулеб бугелъул БЕТӀЕРГЬАНАС: „Гьел гӀорцӀила ва жеги тӀокӀги хутӀила“». 44Цинги гьес гьеб киназдаго цебе лъуна, – гьез гӀорцӀизегӀан кванана ва, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀуда рекъон, тӀокӀги хутӀана.

### 5


Нааман барасалъул унтудаса сахлъи

1Нааман вукӀана Сириялъул пачаясул аскаразул бетӀер. Пачаясеги кутакалда къиматав, къадруяв чи вукӀана гьев, щайгурелъул БЕТӀЕРГЬАНАС гьесдасан Сириялъе бергьенлъи кьун букӀиндал. Лебалав рагъухъан вукӀана гьев, амма барасалъул унтиялъ[*] тату хвезабун букӀана[+]. 2Цо нухалъ чабхъаде рахъарал Сириялъул рагъухъабаз ГӀизраилалдаса хъамурай яс йикӀана Нааманил лъадул цеетеллъун. 3Гьелъ жиндирго хважаиналда абуна: «Самариялда вугев авараг вихьизеанищ бетӀерчӀахъаяв дир хважаинасда! Гьес сахлъизавилаан гьев барасалъул унтудаса».

4Нааман вилълъана пачаясухъе ва ГӀизраилалдаса ясалъ абураб кинабго жо гьесда бицана. 5«Гьайгьай, мун ине ккола, – ян жаваб кьуна Сириялъул пачаяс. – Дицаги ГӀизраилалъул пачаясухъе кагъат хъвала».

Цинги Нааман нухде вахъана; сайгъаталъе анцӀго талант[*] гӀарцул, анлъазарго шекел[*] меседалъул ва анцӀго цӀияб ретӀел-кунги босана цадахъ. 6Гьес ГӀизраилалъул пачаясухъе босун бачӀараб кагътида хъван букӀана: «Гьаб кагъатгун дица дир лагъ Нааман витӀулев вуго духъе, дуца гьев барасалъул унтудаса сах гьавизе вукӀине», – ян.

7Гьеб кагъат цӀалун хадуб ГӀизраилалъул пачаяс тӀад букӀараб ретӀел бихъ-бихъана ва гьес абуна: «Я рухӀ бахъизе, я чӀаго гьаризе, дун Аллагьищ вугев? Щай гьас барасалдаса сах гьавеянги абун дихъе гьав чи витӀарав? Балагье цо, гьас диргун питна балагьулеб бугеб куц!»[+]

8ЭлишагӀ аварагасда гьелъул хабар рагӀарабго гьес пачаясухъе ругьел битӀана: «Щай дуца чара хун ретӀел бихъулеб? Дихъе витӀе гьев чи ва гьесда бихьила ГӀизраилалда авараг вукӀин».

9Чуялгун ва чолгьакалгун вачӀана Нааман ва ЭлишагӀ аварагасул минаялъул кавуда цеве лъалхъана. 10Цинги ЭлишагӀица цо чи витӀун вачӀана гьесухъе гьадинаб рагӀигун: «Иордан[†] лъарахъеги ун, гьенив анкьго нухалъ лъадалъ ччун вахъа, цинги сахлъила мун ва бацӀцӀалъила дур черх»[+].

11Амма Нааманил кутакалда ццин бахъана гьеб бакӀалда.[†] «Дун вукӀана гьев живго къватӀиве вачӀинин дихъе ва жиндирго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул цӀарги ахӀун, дир унтараб бакӀалде квер хьвагӀилин ва дун барасалъул унтудаса вацӀцӀад гьавилин!» Гьединги абун нахъе ана гьев. 12«ГӀизраилалъул киналго лъараздаса цӀакъал гьечӀищ Дамаскалъул лъарал Аванаги Парпарги? Гьенив чвердон вацӀцӀалъизе кӀоларогойищ дун вукӀарав?!»

Гьедин кьурун вуссун кутакаб ццидада ана гьев гьениса. 13Нааманил церетелал рачӀана цинги гьесда аскӀоре ва гьез абуна: «Я нижер эмен, аварагас цоги цо захӀматаб жо гьабеян дуда абун букӀарабани, дуца гьеб гьабилароанищ? Досин абуни цохӀо чвердеян ва мун вацӀцӀалъилин абуна дуда».

14Цинги гьев вилълъана, ЭлишагӀица абухъе анкьго нухалъ Иорданалда ччун вахъана, ва гьесул черх сахлъун лъимадул гӀадин бацӀцӀалъана. 15Цадахъ жиндирго чагӀазул къокъагун Нааман ЭлишагӀихъе нахъвуссана. Гьесда цевеги вачӀун гьес абуна: «Гьанже лъана дида ГӀизраилалда гуреб тӀокӀаб кибго дунялалда Аллагь гьечӀевлъи. Гьарула дуда, къабул гьабе дир, дур лагъасул сайгъат-салам»[+].

16Аварагас жаваб гьабуна: «Дица Жиндие бетӀер чӀвалев хӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] цӀаралхӀа, щибниги босиларо». КигӀан Нааманица гьараниги гьес инкар гьабуна сайгъаталдаса[+].

17«Дуца дир сайгъат къабул гьабулеб батичӀони, – ян абуна Нааманица, – гьарула дуда, кӀиго гӀорцӀеналда лъураб ракь[*] босизе изну кье дие гьаниса. Гьанжеялдаса нахъе дица киданиги БЕТӀЕРГЬАНАСЕ тун батӀиял аллагьзабазе ракълил къурбаналги,[†] тӀуран рухӀулел къурбаналги тӀокӀалъ хъвезе гьечӀо. 18Амма цо жо тӀаса лъугьун таги дие БЕТӀЕРГЬАНАС: Риммоние[*] тӀагӀат-гӀибадат гьабизе гьесул мукъадасаб рокъове дир пача лъугьунаго, гьес дир квер ккола ва гьесда цадахъ дунги суждаялда чӀезе ккола. Риммонил рокъов дун суждаялда чӀолаго БЕТӀЕРГЬАН тӀаса лъугьаги дидаса». 19«Парахат нухда а дурго», – ян абуна ЭлишагӀица.

Нааманица нухлул цодагьаб манзил тун букӀана, 20цинги ЭлишагӀил лагъ Гехазица пикру гьабуна: «Дир хважаинас дов сирияв, цониги сайгъатги досухъа босичӀого, гӀадада виччан тана. ХӀакъав БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ цӀаралхӀа, дун досда хадув вортила ва досухъа щиб букӀаниги диего босила»[+]. 21Гехази Нааманида хадув векерана. Гьев векерун вачӀунев вихьун, гьесда дандчӀвазе чолгьакидаса гъоркье рещтӀана Нааман.

«ЩибгӀаги ккараб жо бугищ?» – ин цӀехана гьес. 22«ГьечӀо, – ян абуна Гехазица. – Дир хважаинас витӀана дун духъе ругьелгун: „Аварагзабазул кӀиго гӀолохъанчи вачӀун вуго дихъе Ефраимил тӀалъиялдаса. Гьарула дуда гьезие талант[*] гӀарцулги кӀиго ретӀел-кунги кьеян“, – абун». 23«Гьайгьай! КӀиго талант босе», – ян абуна Нааманица.

Гьес кӀиго ретӀелгун цадахъ кӀиго къандалъоде жанибе бараб кӀиго талант гӀарцулги босинабуна Гехазида. Гьес жиндирго церетелазул кӀигоял ритӀана Гехазида цере-цере гьебги босун. 24ГохӀде щваравго, Гехазица гьезухъаги босун, жиндирго рокъоб жаниб бахчана гьеб. Нааманил церетелалги тӀадруссун жиндирго нухда ана. 25Хадув гьев жиндирго хважаин ЭлишагӀ аварагасда цеве вилълъана.

«Кив мун вукӀарав, Гехази?» – ян цӀехана ЭлишагӀица. «Дун кивего ун вукӀинчӀо», – ян жаваб гьабуна Гехазица.

26Амма ЭлишагӀица гьесда абуна: «Дуда цадахъ гурищ дир ракӀ букӀараб, дуда дандчӀвазе дов чи чолгьакидаса гъоркье рещтӀунеб мехалъ? ГӀарацги, ретӀелги, зайтуналъул гъутӀбузул расалъабиги, цӀолбол ахалги, гӀи-боцӀул рехъабиги, лагъзалги, гъараващалги тӀалаб гьаризе рекъараб заманищ гьаб бугеб? 27Гьанже биччанте Нааманил барасалъул унти дуде ва дур наслуялда тӀаде ккезе абадиялъго».

Барасалъ тӀуван гӀазу гӀадин хъахӀлъун вачӀана Гехази ЭлишагӀида аскӀоса къватӀиве[+].

### 6


ГӀащтӀи лъеда тӀад чӀей

1Аварагзабазул къокъа кӀалъана ЭлишагӀида: «Гьаниб, дуда аскӀор рукӀине нижее киназего гӀураб бакӀ[†] гьечӀо. 2Изну кье Иорданалдеги[†] ун, нижер жив-живас цо-цо чӀалуги къотӀун, гьениб нилъеего рукъ[†] базе». Айилан абуна гьес.

3Цинги гьезул цояс абуна: «Бегьулеб батани мунги вилълъа нижеда цадахъ!» «Дунги вилълъина», – ян абуна ЭлишагӀица. 4Гьев гьезда цадахъ ана. Гьел Иордан лъарахъе щвана ва гъутӀби къотӀизе[†] лъугьана. 5ГъветӀ щапизабулев вукӀаго, гьезул цоясул гӀощтӀол махх бортун ана лъадалъе.

«Вай, дир бетӀергьан! – ин ахӀдана гьев. – Дица гьеб чияхъайин босун букӀараб!» 6ЭлишагӀица цӀехана: «Кибе гьеб бортараб?» – ин. Гьес гьеб бортараб бакӀ бихьизабун хадуб, ЭлишагӀица къотӀун цо гӀаркьел рехана гьенибе ва махх тӀаде борхун бачӀана. 7«Босе гъоб», – ин абуна гьес. Дов чияс кверги битӀун босана гьеб.


Сириял беццлъизари

8Сириялъул пачаяс ГӀизраилалда данде рагъ гьабуна. Жиндирго чукъбузда гӀакълу дандбан, пачаяс аскаразе къайи чӀвазе бакӀ тӀаса бищулаан, 9амма ЭлишагӀ аварагас гьебсагӀаталдаго ГӀизраилалъул пачаясухъе хабар битӀулаан: «Вореха, пуланаб бакӀалдаса гӀебеде цӀодорго вукӀа мун, доре сириял ракӀарулел руго», – ян.

10Аварагас бихьизабураб щибаб бакӀалде чагӀи ритӀун, цӀодорлъи гьабеян лъазабулаан ГӀизраилалъул пачаяс. Гьедин ккана чанго нухалъ. 11Гьебмехалда кӀудияб ургъел чӀвана Сириялъул пачаясда. Жиндирго божарал чагӀиги ахӀун гьес гьезда цӀехана: «Нужеда лъаларищ нилъер чагӀазда гьоркьоб лъицадай гӀизраилазул рахъ ккун бугеб?» – ин.

12«Лъицаго гьечӀо, дир бетӀергьан пача, – ян жаваб кьуна гьезул цояс. – ГӀизраилалда вугев ЭлишагӀ аварагасин мунго кьижулеб рокъоб жаниб дуца бицараб рагӀицин ГӀизраилалъул пачаясухъе щвезабулеб бугеб». 13«Инеги ун, гьев вугеб бакӀ лъазабун рачӀа, – ян буюрухъ кьуна пачаяс, – цинги дица гьев кквезе чагӀи ритӀизе рукӀине».

Гьев Дотаналда вугин бицана гьесда[+]. 14Цинги гьес чуялгун, чолгьакалгун цадахъ кӀудияб аскар битӀана гьенибе. Къаси рачӀун шагьар сверун ккуна гьез. 15ХъахӀлъи рехулеб гӀужалъ ЭлишагӀил лагъ тӀаде вахъун къватӀивехун вилълъиндал, гьесда бихьана чуялгун ва чолгьакалгун цадахъ аскаралъ шагьар сверун ккун букӀин. «Вай, дир бетӀергьан, щиб гьанже нилъеца гьабилеб?» – ин абуна лагъас.

16«Мун хӀинкъуге, – ян абуна аварагас. – Нилъер рахъалда ругел, дозул рахъалда ругездаса цӀикӀкӀун руго». 17ЭлишагӀица дугӀа гьабуна: «Я БЕТӀЕРГЬАН, рагье гьасул берал, гьасда канлъи бихьизе букӀине!»

Цинги БЕТӀЕРГЬАНАС лагъасул берал рагьана ва гьесда бихьана ЭлишагӀида сверухъ магӀарда киса-кирего цӀадул чуялги чолгьакалги рукӀин. 18Тушбабаз гьесда тӀаде гьужум гьабизе байбихьарабго, ЭлишагӀица БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ дугӀа гьабуна: «Цо хутӀичӀого беццлъаги гьал чагӀи», – янги абун.

ЭлишагӀ аварагасул рагӀуда рекъон, БетӀергьанас гьел беццлъизаруна[+]. 19Хадуб ЭлишагӀ кӀалъана гьезда: «Гьаб гуро доб шагьар, нуж мекъаб нухда руго. Дида хадур рилълъа; дица щвезарила нуж нужеца валагьулев вугев чиясухъе», – ян. Цинги гьес гьел Самариялде рачана. 20Шагьаралда жанире щведал, ЭлишагӀица абуна: «Я БЕТӀЕРГЬАН, рагье гьал чагӀазул берал, гьазда канлъи бихьизе букӀине».

БЕТӀЕРГЬАНАС гьезул берал рагьана ва гьезда бихьана жал Самариялда рукӀин. 21ГӀизраилалъул пачаясда гьел рихьидал, гьес ЭлишагӀ аварагасда абуна: «Гьел киналго гъурун ран лъикӀ гурищ, дир эмен?» 22«ЛъикӀ гуро, – ян абуна гьес. – Дуца рагъда асир гьарунищ гьал ругел, дуца чӀвазе ккани? Кваназе квенги гьекъезе лъимги кье гьазие, биччанте гьал кваназе ва хадур жиндирго пачаясухъе тӀадруссине»[+].

23Гьебмехалъ пачаяс кӀудияб сухӀмат гьабуна гьезие; гьел гӀорцӀизегӀан квана-гьекъон хадур гьес риччан тана, ва гьел жиндирго пачаясухъе тӀадруссана. Гьелдаса хадуб Сириялдаса рагъухъабаз гӀезегӀан мехалъ ГӀизраилалде чабхъен гьабичӀо.


Самариялда ккараб гӀасияб ракъи

24Заман ун хадуб Сириялъул пача Бен-Гьадад[*], бакӀарун аскаргун, рагъде вахъана ва Самария сверун ккуна[+]. 25Цинги шагьаралда гӀасияб ракъи ккана. Гьеб сверун ккун гӀемераб мех индал, ракъиялъул кутакалъ хӀамил ботӀрол багьа букӀана ункъого гӀарцул шекел[*], ва макказул ракул цо дангъураялъул багьа букӀана щуго гӀарцул шекел[*] 26Цо нухалда ГӀизраилалъул пача шагьаралъул къеда тӀад хьвада-чӀвадулев вукӀаго, цо чӀужугӀадан ахӀдана: «Вай дир бетӀерчӀахъаяв пача, кумек гьабе дие!» – ян[+].

27Пачаяс жаваб гьабуна: «БЕТӀЕРГЬАНАС гьабичӀеб кумек дица киса балагьилеб дуе? ГьоцӀисайищ? Ялъуни цӀибил жаниб цӀцӀулеб чаналъусайищ?» 28Хадуб гьес гьелда цӀехана: «Щиб ккараб?»

Гьелъ жаваб гьабуна: «Гьай гӀаданалъ абуна дида: „РачӀа жакъа дур вас кваназе, метер дирги кванала“, – ян. 29Нижеца велъун кванана дир вас. Нахъисеб къоялъ дица гьалда абуна: „Гьанже рачӀа дур вас кваназе“, – ян. Амма гьалъ вас вахчана»[+].

30Гьей чӀужугӀаданалъул рагӀаби рагӀидал, пачаяс, чара бухӀун, тӀад букӀараб ретӀел бихъана. Гьев къеда тӀад хьвадулев вукӀиндал, халкъалда бихьулеб букӀана гъоркьа ратӀлил бакӀалда гьес хӀебтил гӀаба ретӀун букӀин[*]. 31Гьес абуна: «Аллагьас балагьалъукье ккезавеги дун, Шапатил вас ЭлишагӀил бетӀер гьесда тӀад хутӀани жакъа». 32ЭлишагӀ кквезе чи витӀана гьес.

ЭлишагӀ авараг жиндирго рокъов, кӀудиял чагӀигун цадахъ, гӀодов чӀун вукӀана гьебмехалда. Пачаясул чи вачӀиналда цебе ЭлишагӀица кӀудиял чагӀазда абуна: «Нужеда лъалищ дов чӀвадарухъанасул васас дир бетӀер къотӀизе чи витӀун вачӀунев вугеблъи? Гьев вачӀараб мехалъ, вореги нуцӀа рахай ва гьесие гьеб ричӀуге. Гьесдаго хадув вачӀунев пачаясул хӀатӀил сасги рагӀулеб буго».

33Гьев кӀалъан вахъиналде, пачаяс гьесухъе витӀарав чи вачӀана ва гьес абуна: «Вай, БЕТӀЕРГЬАНАС биччан бугеб балагь! ТӀокӀалъги кин БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ хьул лъолеб?»

### 7

1Амма ЭлишагӀ аварагас абуна: «ГӀенекке БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] рагӀухъ. Гьадин абулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС: „Метер, гьаб гӀужалда, тӀаса бищараб ханждал цо сат[*] цо шекелалъул[*] багьаялда, кӀиго сат богӀолги цо шекелалъул багьаялда букӀине буго“».

2ГӀизраилалъул пачаясул вазирас ЭлишагӀида абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАС зобалазул гордал рагь-рагьаниги, гьеб букӀунеб жо гуро!» «Дур беразда бихьила гьеб, – ин абуна ЭлишагӀица, – амма дуе кваназе щвеларо!»[+]


Шагьар хвасарлъи

3Шагьаралъул кавабахъ вукӀана барасалъ унтарав ункъо чи. Гьез цоцазда абуна: «Щай нилъее гьанир чӀун – хвел щвеялъухъ балагьун? 4Нилъеца шагьаралде рилълъине хӀукму гьабуни, гьениб ракъи бугелъул, нилъ гьенир ракъуца хвела. Гьанирго чӀаниги, нилъ кингоги хвезе руго. РачӀа нилъ сириязухъе рилълъине ва гьезухъе кверде ине. Гьел нилъеда гурхӀани, нилъ чӀаго хутӀила, гурхӀичӀони, хун рукӀа абе».

5МаркӀачӀул гӀужалда рахъун гьел сириязухъе рилълъана. Гьел гьезул къайи чӀвараб бакӀалде[†] гӀагардегӀан щваралго, гьенив вихьуда цо инсан вукӀинчӀо. 6Гьелда цебе, БетӀергьанас чуязул, чолгьаказул ва кӀудияб аскаралъул гӀадаб хъуй рагӀизабуна сириязда ва гьезда ккана: «ГӀизраилалъул пачаяс хитиязул ва мисриязул пачаби ккун руго нижеде тӀаде кӀанцӀизе!» – ян[+].

7Цинги маркӀачӀул гӀужалда рахъун, ругелъур чадралги, бугелъуб къайги, рухьухъе чуял-хӀамулги тун лъутун ана гьел.

8Гьенире щведал, гьел ункъалго чагӀи цо чодронире жанире лъугьана, гьенир кванана, гьекъана, цинги гьениб батараб гӀарац-месед ва ретӀел-кун босун цо бакӀалда бахчана. Хадур гьел тӀадруссана ва цогидаб чодронире раккана; гьенисаги батараб жо босана ва гьебги бахчана. 9Хадуб гьез цоцазда абуна: «Нилъеца мекъаб жо гьабулеб буго. Гьаб рохалил хабаралъул къо буго, амма нилъеца гьеб хабар лъазабулеб гьечӀо. Нилъеца рогьинегӀан нахъ бахъани, нилъ тамихӀалъукье ккола. Рилълъа хехго пачаясул кӀалгӀаялда лъазабизе гьаб иш», – ин.

10Гьел нухде рахъана, шагьаралъул кавабазул рорчӀухъабаздеги ахӀун, гьезда абуна: «Ниж сириязул къайи чӀвараб бакӀалде ун рукӀана, амма гьенив щивго ватичӀо – цо сасцин гьечӀо; рухьухъе чуялги хӀамулги руго ва чӀвавухъе чадралги руго».

11РорчӀухъабаз гьеб харбил гӀакӀа ахӀана ва гьеб хабар кӀалгӀаялде щвезабуна. 12Цинги пача бусадаса тӀаде вахъана. «Дида лъала сириязул къасд. Дозда лъала нилъ ракъуца холел рукӀин. Бугелъуб жиндирго къайиги тун, гьел ана авлахъалда рахчизе, нилъ ракӀчӀун квен балагьизе шагьаралдаса къватӀире рачӀинин, цинги чӀаго нилъги асир гьарун, шагьарги кверде босилин пикруги гьабун», – илан кӀалъана пача жиндирго цересел чагӀазда.

13Гьесул цересел чагӀазул цояс абуна: «Биччанте хутӀун ругел чуязда гьоркьоса щуго чуги бачун щиб ккун бугищали лъазабизе гӀадамал ине. Кингоги хвезе ругелъул гьелги, жеги хвечӀого хутӀарал гӀизраилазда цадахъ, – нилъ киналго хвалиде гӀагарлъулел ругелъул».

14КӀиго чолгьакида чуялги рана, цинги пачаяс гьел Сириязул аскаралда хадур ритӀана.

Гьес гьезие буюрухъ кьуна: «Ун дозда хадургун, ккараб жо лъазабе», – ян.

15Сириязул аскаралъул лъалкӀ ккун Иорданалде[†] гӀунтӀун ана гьел ва хъатамасан лъутун унел сирияз гӀодобе бараб ратӀлил ва яргъил цӀун батана тӀолабго нух. Чапарзаби тӀадруссана ва жинда бихьараб-тараб пачаясда бицана. 16Гьебмехалда халкъ къватӀибе бахъана ва сириязул къайи хъамал гьабизе журана. БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀуда рекъон, тӀаса бищараб ханждал цо сат цо шекелалъухъ ва бугӀадул кӀиго сатги цо шекелалъухъ бичизе байбихьана.

17Пачаяс жиндирго вазир тун вукӀана шагьаралъул кавабахъ гӀадлу-низамалъе, амма гьев гьенив гӀаламалъ мерхьун хвана. ЭлишагӀ аварагас, гьесул рокъове пача вачӀараб мехалда, цебеккунго бицаралда рекъон хвана гьев[+]. 18ЭлишагӀица абун букӀана: «Метер, гьаб гӀужалда, тӀаса бищараб ханждал цо сат цо шекелалъул багьаялда ва кӀиго сат богӀолги цо шекелалъул багьаялда букӀине буго», – ян. 19Гьев вазирас ЭлишагӀида абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАС зобалазул гордал рагь-рагьаниги букӀунеб жо гуро гьеб!» – ин. Цинги ЭлишагӀица абун букӀана: «Дур беразда бихьила гьеб, амма дуе кваназе щвеларо!» – ян. 20Гьедин ккезеги ккана гьесие: шагьаралъул кавабахъ гӀаламалъ мерхьун хвана гьев.

### 8


Шунемиялъул ракь гьелъухъе тӀадбуссинаби

1Жиндир вас хваралъуса вахъинавурай чӀужугӀаданалда абуна ЭлишагӀ аварагас: «Хъизан-къайгун цадахъ гьаниса нахъе а, ва чияр ракьалда бакӀ[†] балагьун, гьениб чӀел гьабе, щайгурелъул анкьго соналъ халат бахъараб ракъи биччалеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС гьаб ракьалда тӀаде», – ян[+].

2Гьей гӀаданалъ Аллагьасул аварагас абураб гьабуна ва бачун жиндирго хъизан-къайгун, пилистимазул ракьалдеги ун, гьениб анкьго соналъ гӀумру гьабуна. 3Анкьго соналдасан гьей пилистимазул ракьалдаса тӀадюссана ва жиндирго минаялъулги хуралъулги кӀалъай гьабизе пачаясухъе йилълъана.

4ЭлишагӀ аварагас гьарурал хӀикматал ишазул бице жиндаянги абун, ЭлишагӀил лагъ Гехазида кӀалъалев вукӀана пача гьебмехалда[+].

5Гехазица ЭлишагӀица хварав чи чӀаго гьавураб куцалъул пачаясда бицунеб сагӀаталда, жиндир вас ЭлишагӀица чӀаго гьавурай гӀадан ячӀана пачаясухъе, жиндирго минаялъулги хур-ракьалъулги хӀакъалъулъ кӀалъазе.

Цинги Гехазица абуна: «Дир бетӀергьан пача, гьалегури дой гӀадан! Гьалъул васин ЭлишагӀ аварагас хваралъуса тӀаде вахъинавурав!»

6Гьеб мехалъ пачаяс гьей чӀужугӀаданалда цӀех-рех гьабуна ва гьелъ гьесда кинабго бицана.

Цинги гьелъул къваригӀел тӀубазабеян жиндирго чиясда тӀадкъана пачаяс ва гьелъ улка таралдаса нахъе гьелъул хуриса щвараб хайирги рикӀкӀун, кинабго гьелъул букӀараб боцӀи-рикъзи гьелъухъе тӀадбуссинабеян лъазабуна.


ЭлишагӀ аварагас Бен-Гьадад чӀвазе вукӀин бицуна

7Сириялъул пача Бен-Гьадад унтараб заман букӀана; ЭлишагӀ Дамаскалде вачӀана. Гьев вачӀун вугилан рагӀидал[+] 8пачаяс Хазаилида абуна: «Цадахъ сайгъатги босун Аллагьасул аварагасда дандчӀвазе а. Биччанте дун сахлъулищин цӀехезе ЭлишагӀ аварагас БЕТӀЕРГЬАНАСДА»[+].

9КӀикъого вараниялда тӀад бараб, Дамаскалдаса тӀаса бищараб къайиги сайгъаталъе босун, Хазаил ЭлишагӀгун дандчӀвазе вахъана. ВачӀун гьесда цевегун гьес абуна: «Дур мутӀигӀав лагъ, Сириялъул пача Бен-Гьададица витӀана дун жив доб унтудаса сахлъулищин дуда цӀехезе», – ян.

10ЭлишагӀица абуна: «Досда абе мун ракӀчӀун сахлъулин, амма БЕТӀЕРГЬАНАС хӀакъикъаталдаги гьев хвезе вукӀин загьир гьабуна дие». 11Цинги ЭлишагӀ бер къапичӀого таманаб заманаялъ гьесухъ валагьун чӀана – ахирги Хазаил намуслъун лъугьана. Цинги гӀек-гӀекиялда гӀодана ЭлишагӀ авараг.

12«Я дир эмен, щай мун гӀодулев?» – ин цӀехана Хазаилица. «Щайгурелъул дида лъалелъул дуца гӀизраилазе гьабизе бугебщинаб квешлъи, – ян абуна гьес. – Дуца гьезул хъулби рухӀизе руго, гьезул гӀолохъаби хвалчаца къотӀ-къотӀизе[†] руго, гьитӀинал лъимал чӀвазе руго, ва лъимаде ругел руччабазул чахьал рихъизе руго»[+].

13Хазаилица абуна: «Дица, щивго гурев чияс, гьединал кӀудиял ишал кин гьарулел?» – ин. «БЕТӀЕРГЬАНАС загьир гьабуна дие мун Сириялъул пачалъун вахъине вукӀин», – ин жаваб кьуна ЭлишагӀица[*][+].

14Цинги Хазаил жиндирго бетӀергьанасухъе тӀадвуссана.

Пачаяс гьесда цӀехана: «ЭлишагӀица щиб абураб?»

Хазаилица жаваб гьабуна: «Дос дида абуна мун ракӀчӀун сахлъулин».

15Нахъисеб къоялъ гьес биччизабун юргъан рехана пачаясул гьурмада тӀаде ва гъанкъизавуна гьев. Хазаилги гьесул бакӀалда пачалъун вахъана.


Егьорам – Ягьудиялъул пача

16Ахавил вас Иорам ГӀизраилалъул пачалъун вахъун щуабилеб соналъ, Егьошафатил вас Егьорам Ягьудиялъул пачалъун[*] вахъана – жеги Егьошафатги вукӀана Ягьудиялъул пачалъун. 17Лъебералда кӀиго сон барав чи вахъана гьев пачалъун ва микьго соналъ пачалъиги гьабуна Иерусалималда. 18ГӀизраилалъул пачабазул нухккун, Ахавил хъизан-къаялдаса мисалги босун хьвадана гьев, щайгурелъул гьес Ахавил яс ячун йикӀиндал. Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА квеш бихьанщинаб гьабуна[+]. 19Амма Жиндирго лагъ Давудие гӀоло, Ягьудия тӀагӀинабизе бокьичӀо БЕТӀЕРГЬАНАСЕ. Гьесул зурияталъе абадиялъего пачалъиялъул тах цӀунизе къотӀи гьабун букӀиндал Гьес[+].

20Егьорам пачалъун вугеб заманалда Ягьудиялъул кверщалида данде чӀана Эдом ва жиндирго пачаги вищана[+]. 21Цинги цадахъ рачун киналго жиндирго чолгьакалгун ЦагӀиралде тӀаде кӀанцӀизе вилълъана Егьорам. Гьенир эдомияз сверун ккуна гьевги гьесул киналго чолгьакалги. Къаси сардилъ гьевги гьесул чолгьаказул бутӀрулги тушбабазул сверункквеялдаса къватӀире рорчӀана, амма киналго гьесул рагъухъаби рокъо-рокъоре лъутун ана. 22Гьелдаса нахъе Эдом Ягьудиялъе мукӀурлъичӀо. Гьебго заманалда Ягьудиялда данде чӀана Ливнаги.

23Егьорамил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал «Ягьудиялъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда хъван руго. 24Егьорам хвана ва Давудил Шагьаралда жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул вас Ахазиягь гьесул бакӀалда пачалъун вахъана.


Ахазиягь – Ягьудиялъул пача

25Ахавил вас Иорам ГӀизраилалъул пачалъун вахъун анцӀила кӀиабилеб соналъ, Егьорамил вас Ахазиягь пачалъун вахъана Ягьудиялда. 26Къоло кӀиго сон барав чи вахъана Ахазиягь пачалъун ва цо соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар Аталия букӀана ва ГӀизраилалъул цеве вукӀарав пача ГӀомри гьелъул кӀудияв эмен вукӀана[+]. 27Ахавил хъизаналъул нухккун хьвадана Ахазиягь ва гьесги БЕТӀЕРГЬАНАСДА квеш бихьанщинаб гьабуна – Ахавилгун ригьнал гӀагарлъи букӀиндал гьесул.

28Ахазиягь ун вукӀана цо нухалъ Ахавил вас Иорамгун ГилгӀадалъул Рамоталде Сириялъул пача Хазаилида данде вагъизе; сирияз гьенив лъукъана Иорам[+]. 29Рамоталда Хазаилида данде вагъулаго сирияз лъукъарав Иорам пача, Изреелалде тӀад вуссана ругънал сах гьаризе. Хадув Ягьудиялъул пача Ахазиягь вилълъана Изреелалде, унтун вугев Иорамиде ваккизе.

### 9


Егьу ГӀизраилалъул пачалъун вахъин

1ЭлишагӀ аварагас гӀолохъанал аварагзабазул цоявги ахӀун, гьесда абуна: «Нухде вахъине къачӀай. Зайтуналъул нахул цӀураб хъабаги босе ва ГилгӀадалъул Рамоталде а[+]. 2Гьениве щваравго Нимшил васасул вас, Егьошафатил вас Егьу валагье. Досухъеги ун, досул гьудул-гьалмагъзабазда аскӀоса ватӀа ахӀун, нахъарокъове ваче дов[+]. 3Цинги босун гьаб хъаба чӀехье досул ботӀрода тӀаде ва гьадин абе: „Гьале БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] рагӀи: ‘Дица ГӀизраилалда тӀад пачалъун толев вуго мун’“. Хадув, ричӀун нуцӀагун, нахъ валагьичӀого лъута!»[+]

4Гьев гӀолохъанав авараг ГилгӀадалъул Рамоталде ана. 5Гьениве щваравго, цо сверуда гӀодор чӀун ратана аскаразул бутӀрул.

«Аскаралъул бетӀер, дир цо хабар буго духъе», – ян абуна гьев гӀолохъанав аварагас. «Нижер кисавасухъе?» – ян цӀехана Егьуца. «Духъе буго», – ян жаваб кьуна гьес.

6Егьу вахъун рокъове жаниве вилълъана. Цинги аварагас Егьул ботӀроде нах тӀуна ва гьес абуна: «Гьале ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул рагӀи: „Дица мун ГӀизраилалда, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ халкъалда тӀад пачалъун толев вуго. 7Дир аварагзабазул ва киналго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ лагъзазул Изавелица гӀодобе тӀураб бидухъ Дица рецӀел босизе гӀоло, дуца дурго бетӀергьан Ахавил агьлу-зуриятго тӀагӀинабе[+]. 8Ахавил тӀолабго хъизан-агьлу хвезе ккола. Гьесул махӀ бугел бихьинал цо хутӀичӀого тӀагӀинаризе руго Дица ГӀизраилалдаса – лагъ вукӀа, эркенав вукӀа[+]. 9Наватил вас Яровамил ва АхӀиягьил вас Баашал хъизан-агьлуялъе гьабураб гьабила дица гьесул агьлу-зурияталъеги[+]. 10Жийго Изавелги Изреелалъул ракьалда гьабзаца тӀутӀун язе йиго ва лъицаниги гьей хабалъ юкъизе гьечӀо“».

Цинги ричӀун нуцӀагун, лъутана гьев[+]. 11Егьу жиндирго гьудул-гьалмагъзабазухъе тӀадвуссиндал, гьезул цояс цӀехана: «Ккара-тараб жо бугищ? Щиб гьабизе дов бетӀерсвер духъе вачӀун вукӀарав?» «Нужедаго лъала дов чиги досул каламги», – ян жаваб гьабуна Егьуца.

12«Лъаларо нижеда! – ян абуна гьез. – Бице дос абураб жо».

Егьуца абуна: «Дос дида абуна: „Дица ГӀизраилалда тӀад пачалъун толев вуго мун“, – илан абунин БЕТӀЕРГЬАНАС».

13Цинги гьез хъатамасан тӀаса рахъун гӀабаби рехана балъазда тӀаде гьесул хӀатӀикье. Хадуб суралъубе пуна ва ахӀана: «Егьу вахъана пачалъун!» – ин[+].


Иорам ва Ахазиягь – кӀиявго пачаясул хвел

14Цинги Нимшил васасул вас, Егьошафатил вас Егьу Иорам чӀвазе ургъана. (Иорам, цадахъ ГӀизраилалъул тӀолабго аскаргун, ГилгӀадалъул Рамот цӀунун Сириялъул пача Хазаилгун вагъулев рукӀана[+]. 15Амма Иорам пача рагъулъ сирияз лъукъ-лъукъун Изреелалде тӀадвуссун вукӀана ругънал сах гьаризе.)

Егьуца абуна: «Нуж дида рекъарал ратани, щивго чи виччаге гьаб шагьаралдаса къватӀиве гьаб хабарги босун Изреелалде ине».

16Гьев чолгьакида тӀаде вахана ва Изреелалде нух босана; Иорам гьенив вукӀана жеги бусада, Ягьудиялъул пача Ахазиягьги вукӀана гьенив, гьесухъе ваккизе вачӀун. 17Изреелалда сиялда тӀад эхетарав ворчӀухъанасда рихьана Егьул рагъухъаби гӀагарлъулел ва гьес ахӀи бана: «Дида рагъухъаби рихьулел руго!» «Рекъелгун рачӀунел чагӀийищан цӀехезе гьезда данде чотӀахъан витӀе», – ян абуна Иорамица.

18ЧотӀахъан ана Егьуда данде ва гьес абуна: «Пачаяс цӀехолеб буго, мун рекъелгун вачӀунев чийищ?» «Кинаб рекъел дуе букӀунеб? – ин абуна Егьуца. – Дида хадув вилълъа».

ВорчӀухъанас дов дозда аскӀове щванин, амма тӀадвуссунев гьечӀин лъазабуна.

19Цинги пачаяс кӀиабилеб нухалъ витӀана чотӀахъан. Гьезда аскӀове щваравго, гьес цӀехана: «Пачаяс цӀехолеб буго, мун рекъелгун вачӀунев чийищ?» «Кинаб рекъел дуе букӀунеб? – ин абуна Егьуца. – Дида хадув вилълъа».

20ВорчӀухъанас довги дозда аскӀове щванин, амма тӀадвуссунев гьечӀин лъазабуна. «Гьакида цеве-цеве вачӀунев чи Нимшил вас Егьуда релълъарав вуго. БетӀер сверарав чияс гӀадин тӀамулел руго дос чуял», – ин абуна гьес.

21«Дир гьакида чуял рай», – ян буюрухъ кьуна Иорамица.

ГӀизраилалъул пача Иорамги Ягьудиялъул пача Ахазиягьги, жинди-жиндир гьакидаги рекӀун Егьуда данде рахъана. Изреелалдаса Наватил букӀараб хуралда аскӀов дандчӀвана гьезда гьев[+].

22Егьу вихьидал, Иорамица цӀехана: «Мун рекъелгун вачӀунев чийищ, Егьу?». «Кинаб рекъел букӀунеб, – ин жаваб кьуна Егьуца, – дур эбелалъ гьересиаллагьзабазе гьабураб хъахӀбаяб хъулухъги сихӀручилъиги тӀадеялдаса тӀаде цӀикӀкӀунеб букӀадго?»

23«Хияналъи, Ахазиягь!» – инги ахӀун, Иорам нахъвуссун лъутизе жувана.

24Гьебмехалъ Егьуца чӀор речӀчӀана ва гьеб Иорамил бугьналугбузда гьоркьоб щвана. Гьеб чӀоралъ гьесул ракӀ борлъана ва гьев гьакида жанив гӀодов речӀчӀана. 25Егьуца жиндирго божарав чи Бидкарида абуна: «Изреелалдаса Наватил букӀараб хуриве рехе гъов. РакӀалда бугищ гъосул эмен Ахавгун чолгьаказда рекӀун гьесда цадахъ унаго БЕТӀЕРГЬАНАС гьесда данде бицараб рагӀи: 26„Дида бихьана сон Наватил ва гьесул васазул би гӀодобе тӀураб куц, – ин лъазабулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС, – ва, гьайгьай, гьелъухъ гьаб хуриб жанив жавабалде ахӀила Дицаги мун“, – инги абун? Гьединлъидал, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀуда рекъон, босун гьеб хурибе рехе Иорамил жаназа»[+].

27Ккараб жо бихьарабго, Ягьудиялъул пача Ахазиягь Бет-Гьаганалде валагьун лъутана. Гьевги чӀвайиланги ахӀун, Егьу гьесда хадув лъугьана.

Жиндирго гьакидаги рекӀун Гуралде тӀаде унев вукӀаго, Йивлеамалда аскӀоб бугеб нухда лъукъана Ахазиягь, амма гьев гьениса Мегиддоялде лъутана ва гьенив хвана. 28Гьесул хъулухъчагӀаз гьакидаги лъун, Иерусалималде босана гьесул жаназа ва Давудил Шагьаралда гьесул умумузда аскӀов вукъана гьев[+]. 29Ахавил вас Иорам пачалъун вахъун анцӀила цоабилеб соналъ вахъун вукӀана Ахазиягь Ягьудиялъул пачалъун.


Изавелил хвел

30Егьуца Изреелалде нух босана. Изавелида гьеб хабар рагӀидал, гьей бералги релъун, расги берцинго къачӀан, гординиса къватӀие ялагьун чӀана. 31Егьу кавабахъа жаниве лъугьидал, гьелъ абуна: «Рекъелгун вачӀинищха мун, Зимрида[*] релълъарав, жиндирго бетӀергьан чӀвалев чӀвадарухъан?»[+]

32Гордухъе тӀадеги валагьун, гьес ахӀана: «Дир рахъ ккурав чи щив вугев гьенив?» – ин. Гордухъа кӀиго-лъабго ахта ваккана.

33«ГӀодое рехе гьей!» – илан абуна Егьуца.

Гьез гьей гордухъа гӀодое рехана ва гьелъул чвахараб би къадада ва гьенир рарал чуязда. Гьел чуяз мерхьана цинги гьелъул къаркъала речӀчӀ-речӀчӀана.

34Егьу жаниве вилълъун квана-гьекъана. Хадуб гьес абуна: «Гъой нагӀана батад ялагье ва хабалъ юкъе; кин букӀаниги пачаясул яс йикӀиндал гъой»[+].

35Амма гьей юкъизе аразда гьелъул гвангвараги, хӀатӀалги, квералги гурони ратичӀо. 36ТӀадруссун гьеб Егьуда бицана гьез, ва гьес абуна: «Тишбиялдаса Иляс аварагас бицараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи буго гьеб: „Изреелалъул ракьалда гьабзаца тӀутӀун бала Изавелил къаркъала[+]. 37Хурибе щвараб боцӀул рак гӀадин букӀина Изавелил жаназа: гьай Изавелищиланцин абиларо лъицаниги“».

### 10


Ахавил хъизан-къай тӀагӀинаби

1Ахавил лъабкъоялда анцӀго вас вукӀана Самариялда. Изреелалъул бутӀрузухъе, кӀудиял чагӀазухъе ва Ахавил васазул тарбиячагӀазухъе хъван кагътал ритӀана Егьуца Самариялде. Гьениб хъван букӀана:[+]

2«Нужехъ кодор ругелъул пачаясул васалги, гьакалги, чуялги, сверун къараб хъалаги, ярагъги – гьедин бугелъул, гьаб кагъат щварабго, 3пачаясул васазул бищун мустахӀикъав тӀаса вище ва жиндирго инсул тахида лъе. Хадур нужерго пачаясе ва гьесул хъизан-къаялъе гӀоло рагъизе рахъа».

4Амма гьел кутакалда хӀинкъана: «КӀиго пачаясда кӀвечӀо гьесда данде чӀезе, – ян кӀалъана гьел цоцада, – нилъедайищ кӀолеб?»

5КӀалгӀаялъул бетӀерав хъулухъчияс, шагьаралъул бетӀерас, кӀудиял чагӀаз ва тарбиячагӀаз Егьухъе гьадинаб ругьел битӀана: «Ниж дур лагъзал руго ва дуца абураб гьабизе хӀадурал руго. Нижеца щивго теларо пачалъун, дуца дуего бокьухъе гьабе».

6Цинги Егьуца кӀиабилеб кагъат хъвана: «Нужеца дир рахъ кколеб батани, дие мутӀигӀалги ратани, росун пачаясул васазул бутӀрулгун, метер гьаб гӀужалда дихъе Изреелалде рачӀа».

Пачаясул лъабкъоялда анцӀавго вас, гьезие тарбиячилъи гьабизе жинда тӀад къарал шагьаралъул чӀухӀбузухъ рукӀана. 7Гьеб кагъат щварабго, гьез пачаясул лъабкъоялда анцӀавго вас чӀвана, ва гьезул бутӀрул гьагьазда жанирги лъун, Егьухъе Изреелалде ритӀана[+]. 8Пачаясул васазул бутӀрул гьанире щвезарун ругин бицана Егьуда вачӀун чапарас.

Егьуца абуна гьел кӀиго гохӀ гьабун шагьаралъул кавабазда аскӀор лъейилан ва рогьинегӀан гьенир теян.

9Нахъисеб къоялъ радал Егьу халкъалда цеве вахъана ва гьезда кӀалъана: «Гьале гьав дица, дунго ургъун чӀвана Иорам пача. Нужеда щибго гӀайиб гьечӀо гьелъул. Амма гьал киналго лъица чӀварал? 10Гьединлъидал, нужеда лъан букӀа, БЕТӀЕРГЬАНАС Ахавил хъизан-агьлуялъул рахъалъ бицараб цониги рагӀи тӀубачӀого хутӀичӀо. БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндирго лагъ Иляс аварагги гьоркьов ккун кьураб рагӀи БЕТӀЕРГЬАНАС тӀубазабуна»[+].

11Цинги киналго Ахавил хъизан-къаялъул чӀаго хутӀаралщинал чагӀи, гьесул божарал чагӀигун, гьудул-гьалмагъзабигун, кашишзабигун[†] цадахъ, цо чи течӀого чӀвана Егьуца Изреелалда.

12Хадуб Егьуца Самариялде нух босана. Нухда унев вукӀаго, «ГӀухьбузул Бет-Экед» абураб бакӀалда[†] 13Ягьудиялъул пача Ахазиягьил гӀагарал чагӀи данде ккана гьесда, ва гьес гьезда цӀехана: «Нуж щал?» – ин.

Гьез абуна: «Ниж, эбел-бикал лъималазухъе ва пачаясул хъизамалъухъе щвезе къватӀире рахъарал, Ахазиягьил гӀагарал чагӀи руго», – ян.

14«ЧӀаго кверде росе гьел!» – ин буюрухъ кьуна Егьуца.

Гьел кквезеги ккун Бет-Экедалда бугеб лъадал гъуялда аскӀор чӀвана – кинавниги кӀикъоялда кӀиго чи. Гьезул цониги чи чӀаго нахъе ворчӀизе виччачӀо Егьуца.

15Гьениса къватӀиве вахъаравго, Рехавил вас Егьонадав данде ккана гьесда. Егьуца гьесие саламги кьун абуна: «Дуе дун гӀадин мунги вугищ дие ритӀухъав?» Вугилан абуна Егьонадавица. «Гьедин батани, квер баче», – ян абуна Егьуца.

Гьез кверал рачана ва Егьуца жиндирго гьакиде вахине кумек гьабуна гьесие. 16Егьуца абуна: «Дида цадахъ вилълъа. Дуда бихьила БЕТӀЕРГЬАНАСЕ дун мутӀигӀав вугев куц», – ин. Егьонадав гьесда цадахъ вилълъана.

17Самариялде щваравго, БЕТӀЕРГЬАНАС Иляс аварагги гьоркьов ккун абураб рагӀуда рекъон, Ахавил агьлу-хъизамалъул нахъе хутӀаралщинал чагӀи чӀвана Егьуца[+].


БагӀалил кашишзаби гъурун тӀагӀинари

18Хадуб Егьуца тӀолабго халкъ данде ахӀана ва гьезда лъазабуна: «Ахавица гӀураб тӀагӀат-гӀибадат гьабичӀо БагӀалие[†] – Егьуца гьеб цӀикӀкӀун гьабизе буго[+]. 19Гьединлъидал, киналго БагӀалил аварагзаби, гьесул хъулухъчагӀи ва кашишзаби ахӀе дихъе. Вореха, цо хутӀичӀого киналго рачӀине ккола, щайгурелъул дие бокьун буго БагӀалие кӀудияб къурбан[†] гьабизе. ВачӀинчӀев чиясе гӀумру гьечӀо».

Амма Егьул гьеб сихӀру букӀана; БагӀалие бетӀер чӀвалевщинав чи чӀвазе къасд букӀана гьесул[+]. 20Гьес абуна: «БагӀал кӀодо гьавураб байрамалде халкъ бакӀареян ахӀи бай».

Гьелъул гӀакӀа ахӀана. 21Егьуца ГӀизраилалда киса-кибего хабар битӀана ва, цо хутӀичӀого, киналго БагӀалие бетӀер чӀвалевщинав чи гьениве вачӀана. Гьел киналго БагӀалил мукъадасаб[†] рокъоре жанире ракӀарана ва гьеб рукъ гъункун цӀуна[+]. 22РетӀел-куналъул тадбиралъе тарав чиясда абуна Егьуца: «Киналго БагӀалие тӀагӀат-гӀибадат гьабулел чагӀазе ретӀине, гьезул динияб ретӀел босе». Гьес гьезул ретӀел босун бачӀана гьезухъе тӀад ретӀине.

23Цинги Егьуги Рехавил вас Егьонадавги БагӀалил мукъадасаб рокъоре жанире рилълъана. Егьуца БагӀалил хъулухъчагӀазда абуна: «Хал-шал гьабе, гьанир БагӀалил тун БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ хъулухъчагӀиги ратизе гурин».

24Хадур гьел къурбанал ва тӀуран рухӀулел къурбанал гьаризе рилълъана. Егьуца кӀалтӀаялъул къватӀисахун рахъалда ункъого чи тана ва гьезда лъазабун букӀана: «Дица нужехъе кверде кьурал чагӀазул цонигияв лъихъаниги хвасарлъун ворчӀани, гьев живго хвезе вуго дов хвасарлъарав чиясул бакӀалда», – ян[+].

25ТӀуран рухӀулел къурбанал тӀоритӀун лъугӀаралго, Егьуца жиндирго рорчӀухъабазда ва аскаразул бутӀрузда лъазабуна: «Рилълъа гьанже, чӀвай гьел киналго, цогӀаги чи лъутун ворчӀизе виччаге», – ян.

Гьез гьел хучдуз чӀвана. РорчӀухъабаз ва аскаразул бутӀруз гьезул жаназаби къватӀире рехана ва жалго БагӀалил рукъалъул бищунго мукъадасаб бакӀалде рилълъана[+]. 26БагӀалие лъурал ганчӀил хӀубал гьениса къватӀиреги росун цӀадулъе рехана гьез[+]. 27БагӀалил мукъадасаб гамачӀги бекана гьез ва БагӀалил рукъги щущахъ базабун, гьеб бакӀ хӀажатханалде сверизабуна – жакъа къоялъги гьедин буго гьеб[+].

28Гьеб хӀалалда БагӀалил диналъул ахир гьабуна Егьуца ГӀизраилалда. 29Амма ГӀизраилги къосинабун Наватил вас Яровамица гьарурал мунагьал течӀо гьесги, – меседил гьарурал Бет-Элалъул ва Даналъул бусбузе гӀибадат гьабуна[+].

30БЕТӀЕРГЬАНАС Егьуда абуна: «Дуца Дие бокьарабщинаб гьабуралъухъ ва Ахавил хъизан-агьлуялъе кинабго Дир амруялда рекъон тӀубазабуралъухъ, ункъабилеб кьералде гӀунтӀун дур наслуялъул чагӀи рукӀине руго ГӀизраилалъул тахида», – ян[+].

31Амма РакӀ-ракӀалъго мукӀурлъичӀо Егьу ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул Къануналъе – ГӀизраилги къосинабун, Яровамица гьарурал мунагьазде мугъ рехичӀо.


Егьул пачалъиялъул ахир

32Гьеб заманалда БЕТӀЕРГЬАНАС ГӀизраилалъул ракь тӀаса къотӀизе[†] байбихьана. Сириялъул пача Хазаилица жиб-жиб гӀорхъи къотӀун тӀаде кӀанцӀун гӀизраилазул ракьал кверде росана:[+] 33Иорданалъул[†] бакъбаккул рахъ, ГилгӀадалъул кинабго ракь (Гадил, Рувимил ва Манассил ракьал), Арнон лъарахъ бугеб АрогӀер шагьаралдаса бахъараб ГилгӀад тун добехун Башаналде щвезегӀан ракьал[+].

34Егьул пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, гьес гьарурал ишал ва гьесул гьунарал – гьеб кинабго хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда.

35Егьу хвана ва жиндирго умумузда аскӀов Самариялда хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда гьесул вас Егьоахаз пачалъун вахъана. 36Егьуца къоло микьго соналъ ГӀизраилалда тӀад пачалъи гьабуна.

### 11


Аталияца Давуд пачаясул наслу тӀубан тӀагӀинабизе хӀалбихьи

1Ахазиягьил эбел Аталияда жиндирго вас хун вукӀин лъайдал, гьелъ тӀолалго пачаясул ирсилал буюрухъги кьун чӀвана[+]. 2Амма Егьорамил яс, Ахазиягьилги яц Егьошеваца Ахазиягьил вас Егьоашги гьесул рахьдал эбелги, чӀвазе къотӀарал пачаясул хъизан-къаялъул чагӀазда гьоркьоса балъго нахъеги рачун, бусен-къай лъолеб нахъарокъор рахчана. Гьедин вахчана гьев Аталиядаса, ва гьев чӀаго хутӀана. 3БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] Рокъов вахчана Егьошеваца гьев анлъго соналъ; пачалъиялъул тахида Аталия йикӀана.


Аталия пачалъиялдаса рехи

4Аталия пачалъун яхъун анкьабилеб соналъ ЕгьоядагӀица[*] пачаясул рорчӀухъабазул нусилбутӀрул ва кӀалгӀаялъул хъаравулзаби, хадур чагӀиги ритӀун, жиндихъего БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоре ахӀана. Гьес гьезулгун къотӀи-къай[†] гьабуна, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоб гьезда гьаги базабуна. Цинги гьес гьезда пачаясул вас вихьизавуна, 5гьезие гьадинал тӀадкъаялги кьуна:

«Гьале нужеца гьабизе кколеб жо: шамат къоялъ[†] хъулухъалде рахъунезул лъабил бутӀаялъ пачаясул кӀалгӀа цӀуне, 6кӀиабилеб лъабил бутӀаялъ – Сур абураб каву, ва ахирисеб лъабил бутӀаялъ РорчӀухъабазул Кавуялдаса добехун бугеб каву цӀуне. Ирга гьабун кӀалгӀаялъе хъаравуллъи гьабе нужеца. 7Шамат къоялъ рокъоре унезул кӀиго къокъа пача цӀунизе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рокъор чӀезе ккола. 8Нуж ярагъги кодоб ккун, Егьоаш пачаясда сверун гор гьабун чӀа ва нужеда аскӀове къаравщинав чи чӀвай. Гьев ара-аралъуве ун пачаясда аскӀоса кьуруге».

9НусилбутӀруз кашиш[†] ЕгьоядагӀица абухъе гьабуна кинабго. Гьел киналго – шамат къоялъ хъулухъалде рахъунелги, шамат къоялъ хъулухъалдаса рокъоре унелги – кашиш ЕгьоядагӀихъе рачӀана, цадахъ жидерго чагӀиги рачун. 10Гьес нусилбутӀрузе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рокъоса росун Давудил рукӀарал хъалхъаналги хучдулги рикьана[+]. 11Ярагъги кодоб ккун, къилбаялъул рахъалдаса шималияб рахъалде щвезегӀан, къурбаналъе[†] бакӀги,[†] БетӀергьанасул Рукъги жанибеги бачун, пача цӀунизе эхетана рорчӀухъаби.

12Цинги ЕгьоядагӀица къватӀиве вачун вачӀана пачаясул вас; гьес гьесул ботӀрода тажги лъуна, пачалъиялъул къотӀи тӀад хъвараб кагъатги кьуна гьесухъе ва гьев пача вугилан ахӀана. Цинги гьесда зайтуналъул нах бахана. ЧӀвалаго хъатгун ахӀи-хӀуралда букӀана тӀолабго халкъ: «БетӀерчӀахъаяв пача! Дур гӀумру халалъаги!» – ян ахӀулеб букӀана гьез[+].

13РорчӀухъабазулгун халкъалъул ахӀи-хӀур рагӀун, Аталия гьезухъе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъое йилълъана. 14Гьениб, гьезул гӀадаталда рекъон, хӀобода цеве эхетун цӀияв пача вихьана гьелда. Рагъул церехъабиги, накъирачагӀиги рукӀана гьесда сверухъ ракӀарун, ва тӀолалго гӀадамал рачулаго накъирабигун кӀудияб рохел-разилъигун ахӀи-хӀуралда рукӀана. Аталия цинги жиндаго тӀад букӀараб тӀасанретӀелги бихъун: «Хияналъи! Хияналъи!» – ян ахӀдана[+].

15Кашиш ЕгьоядагӀица нусилбутӀрузда абуна: «Рукъ тун къватӀие, рорчӀухъабазул кьер тун доехун яче гьей, ва гьелда цадахъ аравщинав чи хочоца чӀвай», – ян.

БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъой жаний чӀвазе бегьуларин гьейин лъазабун букӀана кашишас.

16Гьей кквезеги ккун, пачаясул кӀалгӀаялде чуял рачунеб кавудухъа жаниеги ячун, гьений чӀвана.

17ЕгьоядагӀица БЕТӀЕРГЬАНАСДАГИ, пачагун халкъалдаги гьоркьоб, гьел БЕТӀЕРГЬАНАСЕ мутӀигӀал рукӀине ругин абураб къотӀи гьабуна. Пачаясда ва халкъалда гьоркьобги гьабуна гьес къотӀи-къай. 18Хадуб тӀолабго пачалихъалъул гӀадамал БагӀалил[†] мукъадасаб рокъоре рилълъана ва гьеб щущахъ базабуна. Гьез гьениб букӀараб къурбаналъе бакӀги, гьересиаллагьзабиги гъурана ва гьеб къурбаналъе бакӀалда цеве вачун БагӀалил кашиш Маттанги чӀвана.

Цинги, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъги рорчӀухъабазда тӀад къан тун,[+] 19ЕгьоядагӀицаги, нусилбутӀрузги, пачаясул рорчӀухъабазги, тӀолабго халкъгун цадахъ БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоса къватӀиве вачана пача ва РорчӀухъабазул Кавуги бахун, пачаясул кӀалгӀаялда жанире рилълъана. Гьенив пача жиндирго бакӀалда пачалъиялъул тахида гӀодов чӀезавуна, 20ва тӀолабго халкъ кутакалда разилъана. Пачаясул кӀалгӀаялда хочоца Аталия чӀван хадуб шагьаралда хӀалхьи ккана.


Егьоаш – Ягьудиялъул пача

21Пачалъун вахъаравго Егьоашица анкьго сон бан букӀана.

### 12

1Егьу пачалъун вахъун анкьабилеб соналъ Егьоаш Ягьудиялъул пачалъун вахъана, ва кӀикъого соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар Цивия букӀана; гьей Беэр-Шеваялдаса гӀадан йикӀана. 2Кашиш[†] ЕгьоядагӀил гӀакълуялда рекъон жив хьвадулебгӀанаб заманалда, Егьоашица БЕТӀЕРГЬАНАСДА битӀун бихьанщинаб гьабуна. 3ЦохӀо гохӀазул мукъадасал бакӀал[†] тун рукӀана риххичӀого ва халкъалъ гьенир жеги къурбанал[†] гьарулел ва кьеккенги бухӀулеб букӀана[+].


Егьоашица Мукъадасаб Рукъ цӀи гьаби

4Егьоашица кашишзабазда абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] рукъалъе къваригӀараб-тараб босизе халкъалъ кьолеб кинабго гӀарац данде гьабе, – жив-жив чияс жинда тӀадаб фарз тӀубазабун кьурабги ва гӀадамаз жиндиего бокьун кьурабги. 5Биччанте кашишзабазул щивас жиндирго чагӀазухъа босун гьеб гӀарац Мукъадасаб Рукъалъул биххараб-тараб бакӀ къачӀазе хӀалтӀизабизе», – ян.

6Егьоаш пачалъун вахъун къоло анлъабилеб сон сверана, амма кашишзабаз Мукъадасаб Рукъ жеги цӀи гьабун бахъинчӀо.

7Цинги Егьоаш пачаяс кашиш ЕгьоядагӀги цогидал кашишзабиги ахӀана жиндихъего ва гьездаса жаваб тӀалаб гьабуна: «Щай нужеца Мукъадасаб Рукъ къачӀалареб? Халкъалъ бачӀараб гӀарац тӀокӀаб нужеего босуге. Рукъ къачӀаялъе хӀалтӀизабизе кье гьеб», – ин.

8Гьебмехалъ кашишзаби разилъана тӀокӀаб гӀарац жидеего босичӀого тезе ва Рукъ къачӀаялъул жавабчилъиги цогидаз гьабизе тезе.

9Кашиш ЕгьоядагӀица гьитӀинаб цӀулал гъамас босана ва гьелъул тӀалъелалда каратӀ бахъана. Цинги гьес гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул кӀалтӀа, кваранаб рахъалда, къурбаналъе бакӀалда аскӀоб лъуна. Гьенир кӀалтӀа хъаравуллъиялда чӀарал кашишзабаз БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъобе бачӀарабщинаб гӀарац гьеб гъансинибе балеб букӀана[+]. 10Гъамас гӀарцул цӀурабщинаб мехалъ, пачаясул хъвадарухъанги кӀудияв кашишги вачӀун, гьез гьеб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъобе бачӀараб гӀарац малъун къандалъоялда жанибе чӀехьолаан. 11Хадуб гьеб гӀарац цӀалаан ва БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул хӀалтӀабазда тӀад тарал чагӀазухъе кьолаан. Гьез БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъ къачӀалел хӀалтӀухъабазе мухь кьолаан: цӀулал ва бакӀал раялъул устарзабазе, 12къадахъабазе ва ганчӀил устарзабазе. Гьединго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъ цӀи гьабизе цӀул ва бекӀараб гамачӀ босулаан гьез гьелъухъ ва Мукъадасаб Рукъ цӀи гьабиялъе къваригӀарабщиналъеги хӀалтӀизабулаан.

13Амма я гӀарцул щурмал гьаризе, я нахучирахъазул билтабазе квекьмаххал, я суркӀаби, я сурал, я БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъе цоги меседил ва гӀарцул тӀагӀелал гьариялда тӀад хӀалтӀизабичӀо гьеб гӀарац. 14Гьеб кинабго гӀарац кьолаан БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъ цӀи гьабулел чагӀазухъе, гьез гьеб гьениб къваригӀараб-таралъе хӀалтӀизабизе. 15ХӀалтӀухъабазе мухь кьезе гӀарцул тадбиралъе таразухъа хӀисабкьей тӀалаб гьабулароан, щайгурелъул гьез ракӀбацӀцӀадго гьабулеб букӀиндал гьеб хӀалтӀи[+]. 16Ккараб такъсир бецӀизелъун ва мунагьаздаса рацӀцӀалъизелъун хъолел къурбаназухъ кьураб гӀарац БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъобе босулароан – гьеб кашишзабазе кьолаан[+].


Егьоашица Иерусалим цӀуни

17Гьебго заманалда Сириялъул пача Хазаил тӀаде кӀанцӀана Гат абураб шагьаралде ва гьеб кверде босана. Хадув Иерусалималде тӀаде кӀанцӀизе ине къасд ккана гьесул[+]. 18Гьебмехалъ Ягьудиялъул пача Егьоашица жиндирго умумул Егьошафатица, Егьорамица, Ахазиягьица ва гьес жинцаго БЕТӀЕРГЬАНАСЕ сайгъат гьарурал мукъадасал тӀагӀелалги, Мукъадасаб Рокъоб ва пачаясул кӀалгӀаялъуб батарабщинаб меседги босун, Хазаил пачаясе битӀана. Гьебмехалъ гьев Иерусалимги тун нахъе тана[+].


Егьоашил хвел

19Егьоашил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал ва цоги киналго гьес гьарурал ишазул хӀакъалъулъ хъван буго «Ягьудиялъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 20Гьесул хъулухъчагӀаз гъоркьчӀелги гьабун Силлаялде гӀодоре унеб нухда бугеб Бет-Миллоялда чӀвана гьев. 21ШимгӀатил вас Иозавад ва Шомерил вас Егьозавад рукӀана гьев чӀварал чагӀи. Гьев Давудил Шагьаралда жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул вас Амациягь гьесул бакӀалда пачалъун вахъана.

### 13


Егьоахаз – ГӀизраилалъул пача

1Ахазиягьил вас Егьоаш Ягьудиялъул пачалъун вахъун къоло лъабабилеб соналъ Егьул вас Егьоахаз ГӀизраилалъул пачалъун вахъана, ва анцӀила анкьго соналъ пачалъи гьабуна гьес Самариялда[+]. 2Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьанщинаб гьабуна: ГӀизраилги хадуб цӀан, Наватил вас Яровамица гьарурал мунагьазда хадув ана гьев ва гьел мунагьаздаса кьуричӀо[+]. 3БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] ццин бахъана ГӀизраилалде ва гӀезегӀан мехалъ Сириялъул пача Хазаилил ва гьесул вас Бен-Гьададил кверщелчилъиялда гъоркь чӀезаруна Гьес гьел[+].

4Амма Егьоахаз БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ гьардана ва, Сириялъул пачаяс ГӀизраилалъе кьолеб гӀазаб-гӀакъуба бихьун, БЕТӀЕРГЬАНАС къабул гьабуна гьесул гьари[+]. 5Цинги БЕТӀЕРГЬАНАС ГӀизраил хвасар гьабизе чи витӀана, ва гьел Сириялъул кверщаликьа рорчӀана. Цебего гӀадин ракълилаб заман бачӀана гӀизраилазе. 6БукӀаниги, ГӀизраилги хадуб цӀан Яровамица гьарурал, гьесул хъизан-агьлуялъул мунагьазде мугъ рехичӀо гьез; гьелго мунагьазда хадур рилълъана. Ашерал[†] хӀубиги эхетаралъубго букӀана Самариялда[+].

7КӀикъоялда анцӀго чотӀахъанги, анцӀго чолгьокоги ва анцӀазарго лъелал рагъухъабиги гурони, тӀокӀаб щибго хутӀичӀо Егьоахазил аскаралъул, щайгурелъул Сириялъул пачаяс гьабихъ хӀур гӀадин тӀагӀинаруна хутӀаралщинал.

8Егьоахазил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, кинабго гьес гьабурабщинаб ва гьесул бахӀарчиял ишазул хӀакъалъулъ хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 9Егьоахаз хвана ва Самариялда жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда[†] гьесул вас Иоаш вахъана пачалъун.


Иоаш – ГӀизраилалъул пача

10Егьоаш Ягьудиялъул пачалъун вахъун лъебералда анкьабилеб соналъ Егьоахазил вас Иоаш ГӀизраилалъул пачалъун вахъана, ва анцӀила анлъго соналъ пачалъи гьабуна гьес Самариялда. 11Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьулебщинаб гьабуна. ГӀизраилги хадуб цӀан, Наватил вас Яровамица гьарурал мунагьазул цохӀоги гьоркьоб биччачӀо; гьел мунагьазукь хьвадана гьев[+].

12Иоашил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, кинабго гьес гьабурабщинаб ва Ягьудиялъул пача Амациягьида данде вагъулаго гьес бихьизабураб бахӀарчилъиялъул хӀакъалъулъ хъван буго «ГӀизраилазул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда[+].

13Иоаш хвана ва гьесул бакӀалда Яровоам пачалъун вахъана. Иоаш Самариялда ГӀизраилалъул пачабазда аскӀов хабалъ лъуна.


ЭлишагӀ аварагасул хвел

14ЭлишагӀ аварагасда хвалил унти чӀван букӀана. Цинги ГӀизраилалъул пача Иоаш вачӀана гьесухъе ваккизе, ва гьесда тӀадеги къулун гӀодана гьев. «Вай дир эмен! Вай дир эмен! ГӀизраил цӀунараб лебалаб хъергъу! Унев вуго гьанже гьадин нижги тун!» – ин чӀвачӀвадана гьев[+].

15ЭлишагӀица абуна: «Бахъе къватӀибе чӀорбутӀги чӀоралги». Гьес гьедин гьабуна.

16«ЧӀорбутӀ кодобе босе», – ян абуна гьес ГӀизраилалъул пачаясда.

Гьес гьеб кодобе босидал, ЭлишагӀица ГӀизраилалъул пачаясул кверазда тӀад лъуна жиндирго кверал.

17«Бакъбаккул рахъалдехун бугеб гордо рагье», – ян абуна гьес. Гьес гордо рагьана. «Гьанже речӀчӀе», – ян абуна ЭлишагӀица. Гьес речӀчӀана.

«Гьеб буго Сириялда тӀад босизе бугеб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ бергьенлъиялъул чӀор! – ин абуна ЭлишагӀица. – Мун вагъизе вуго сириялгун Апекалда ва дуца тӀуран гъуризе руго гьел»[+].

18Хадуб гьес абуна: «ЧӀорал кодоре росе». ГӀизраилалъул пачаяс гьел росана.

ЭлишагӀица абуна гьесда: «Ракьалда кьаб-кьабгӀе гьел». Гьес лъабго нухалъ кьабуна.

19Цинги ЭлишагӀ кутакалда ццидахана ва гьес абуна: «Дуца щуго яги анлъго нухалъ кьабизе кколаан гьел ракьалда. Гьебмехалъ дуца сириял тӀуран гъура-чункилаан. Гьанже лъабго нухалъ гурони къезаризе гьечӀо дуца дол».

20ЭлишагӀ авараг хвана, ва гьев хабалъ лъуна.

Щибаб соналъул ихдалил гӀужалъ МогӀавалдаса хъачагъаз чабхъен гьабизе лъугьана ГӀизраилалде. 21Цо нухалъ, хварав чи вукъизе унел гӀадамаз, хъачагъазул къокъа бихьун, гьеб жаназа ЭлишагӀ аварагасул хабал нохъоде рехун балагьизабуна. Хварав чиясул жаназа ЭлишагӀил рукьбузда хъварабго гьев чи чӀаголъун тӀаде вахъун вачӀана.


ЭлишагӀ аварагас ахиралда бицараб рагӀи тӀубараб куц

22Егьоахаз пачалъун вугебгӀан заманалда Сириялъул пача Хазаилица ГӀизраилалда тӀад кверщел гьабуна[+]. 23Амма Ибрагьимгун, ИсхӀакъгун ва Якъубгун гьабураб Жиндирго къотӀиялъе[†] гӀоло БЕТӀЕРГЬАНАС цӀоб лъуна гӀизраилазда, гьезда гурхӀана ва гьезие кумекалъе чӀана. Гьесие бокьичӀо гьел тӀагӀинаризе ва Жиндирго берда цереса тӀуранго нахъе къотӀичӀо гьел жакъа къоялъги.

24Сириялъул пача Хазаил хвана, гьесул бакӀалда гьесул вас Бен-Гьадад пачалъун вахъана. 25Цинги Егьоахазил вас Иоашица, жиндирго эмен Егьоахазихъа Хазаилил вас Бен-Гьададица рахъун рукӀарал шагьарал нахъе рахъана. Иоашица лъабго нухалъ бергьенлъи босана гьесда тӀад ва ГӀизраилалъул шагьарал гьесухъа нахъруссинаруна[+].

### 14


Амациягь – Ягьудиялъул пача

1ГӀизраилалъул пачалъун Егьоахазил вас Иоаш вахъун кӀиабилеб соналъ Егьоашил вас Амациягь пачалъун вахъана Ягьудиялда[+]. 2Къоло щуго сон барав чи вахъана гьев пачалъун ва къоло ичӀго соналъ Иерусалималда пачалъи гьабуна гьес. Гьесул эбелалда цӀар Егьоаддан букӀана, гьейги Иерусалималдаса гӀадан йикӀана. 3Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА берцин бихьанщинаб гьабуна, амма Давудида ващалъичӀо. Сундулъго жиндирго эмен Егьоашидаса мисал босун хьвадана гьев. 4ЦохӀо рорхалъабазда гьересиаллагьзабазе гӀибадаталъе рарал бакӀал[†] риххизарун рукӀинчӀо ва халкъалъ гьенир къурбанал[†] гьарулел ва кьеккенал рухӀулел рукӀана[+].

5Жиндирго хъатикь пачалъи щулалъарабго, гьес жиндирго эмен чӀварал чагӀазе жаза гьабуна[+]. 6Амма, Мусал Къануналда гьабураб хъвай-хъвагӀаялда рекъон, гьезул лъимал чӀвачӀого тана. Гьениб хъван бугелъул БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] амру: «Лъималазул такъсиралъе гӀоло эбел-эмен чӀвазе бегьуларо, ва эбел-инсул такъсир сабаблъун, лъимал чӀвазе бегьуларо; жив-жив чияс жиндирго такъсиралъухъ босе абе гӀажал», – ин[+].

7Гьесин ЦӀамгӀалаб расалъи абулеб бакӀалда анцӀазарго эдомиял чӀварал ва Села абураб шагьарги кверде босараб. Гьес гьелда Ёктеил абун цӀар лъуна, гьедин абула гьелда жакъа къоялъги[+].


Амациягьидаги Иоашидаги гьоркьоб рагъ

8Егьоахазил вас, Егьул васасул вас, ГӀизраилалъул пача Иоашихъе чапарзаби ритӀана Амациягьица цо чӀухӀараб рагӀигун: «РачӀа кӀиялго цоцалъ рагъизе рахъине!» – ян.

9Амма ГӀизраилалъул пача Иоашица гьадинаб жаваб гьабуна Ягьудиялъул пача Амациягьие: «Ливаналъул зазил хъархъица Ливаналъул кедралъухъе вакил витӀаравила: „Дур яс кье дир васасе“, – янги абун. Амма бачӀун гӀалхул жанаваралъ мерхьарабила гьеб зазил хъарахъ. 10Дуца Эдомалда тӀад бергьенлъи босун букӀиндал дур гӀамал кӀодолъун буго. Дурго бергьенлъигун ва къадру-къиматгун рокъов чӀун лъикӀ дуе! Мунгоги, цадахъ Ягьудияги щапизе дагӀба-рагӀи щай дуе?»

11Амма Амациягьица гӀин тӀамичӀо гьеб рагӀухъ ва ГӀизраилалъул пача Иоашица жиндирго аскаралгун цадахъ гьужум гьабуна гьесда тӀаде. Ягьудиялда бугеб Бет-Шемешалда ккана гьеб рагъ. 12Ягьудиял гъурун рана гӀизраилаз ва гьезул рагъухъаби рокъо-рокъоре лъутун ана.

13ГӀизраилалъул пача Иоашица Ягьудиялъул пача Амациягь Бет-Шемешалда асир гьавуна. Хадув Иоашица Иерусалималде нух босана ва Ефраимил абулеб кавудухъа байбихьун «Солбол каву» абулеб бакӀалде щвезегӀан ункънусго натӀ[†] шагьаралъул къадал биххана. 14БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоб ва пачаясул кӀалгӀаялъуб батарабщинаб гӀарац-меседги, хазинаги ва киналго тӀагӀелалги росана Иоашица; гьениса асир гьарурал гӀадамалги цадахъ рачун гьев Самариялде тӀадвуссана[+].


Иоашил хвел

15Иоашил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, гьесул лебаллъи ва Ягьудиялъул пача Амациягьгун гьес гьабураб рагъ – гьеб кинабго хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда[+]. 16Иоаш хвана ва Самариялда ГӀизраилалъул пачабазда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул вас Яровоам вахъана гьесул бакӀалда пачалъун.


Амациягьил хвел

17ГӀизраилалъул пача Иоаш хун хадуб жеги анцӀила щуго соналъ гӀумру гьабуна Ягьудиялъул пача Амациягьица. 18Амациягьил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъиназул хӀакъалъулъ хъван буго «Ягьудиязул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда.

19Иерусалималда Амациягь чӀвазе гьесда данде гъоркьанго рекӀкӀ ургъун букӀин лъан гьев Лахишалде лъутана. Амма Лахишалдеги гьесда хадур чагӀи ритӀун, гьенив чӀвана гьев. 20Чода тӀад лъун Иерусалималде босана гьесул жаназа ва Давудил Шагьаралда жиндирго умумузда аскӀоб хабалъ лъуна.

21Цинги Ягьудиялъул жамагӀаталъ анцӀила анлъго сон барав Азариягь пачалъун гьавуна гьесул эмен Амациягьил бакӀалда. 22Амациягь хун хадуб гьесин Элат абураб порт Ягьудиялъул кверщаликье нахъбуссинабураб ва цӀидасан бараб[+].

23Ягьудиялъул пача Егьоашил вас Амациягь Ягьудиялда тӀад пачалъун вахъун анцӀила щуабилеб соналъ, ГӀизраилалда Иоашил вас Яровоам пачалъун вахъана, ва Самариялда кӀикъоялда цо соналъ пачалъи гьабуна гьес. 24Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьанщинаб гьабуна ва Наватил вас Яровамица ГӀизраилги къосинабун гьарурал мунагьазул цохӀоги гьоркьоб биччачӀо[+].

25Шималияб рахъалда бугеб Лево-Хаматалдаса бахъараб къилбаялъул рахъалда бугеб ЦӀамгӀалаб ралъдахъе щвезегӀан ГӀизраилалъул ракьал гьесин тӀадруссинарурал. Гьеб ккана БЕТӀЕРГЬАНАС цебеккунго Амитавил вас Гат-Хепералдаса Юнус аварагги гьоркьов ккун бицараб рагӀуда рекъон[+]. 26БЕТӀЕРГЬАНАСДА бихьана, я лагъ, я эркенав батӀалъи гьечӀого, тӀолалго ГӀизраилазе бугеб кӀудияб гӀазаб-гӀакъуба ва гьезие кумекалъе щивго гьечӀевлъи[+]. 27БЕТӀЕРГЬАНАС ГӀизраилалъул цӀар дунялалдасаго тӀагӀинабилин абун букӀинчӀелъул, Гьес Иоашил вас Яровоамги гьоркьов ккун хвасар гьаруна гьел.

28Яровоамил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, кинабго гьес гьабурабщинаб, ва гьес рагъулъ бергьун, Дамаскги Хаматги Ягьудиялъухъа нахъе рахъун ГӀизраилалъухъе тӀадруссинариги рикӀкӀун, гьесул киналго бергьенлъабазул хӀакъалъулъ хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда.

29Яровоам хун жиндирго умумузда, ГӀизраилалъул пачабазда аскӀов хабалъ лъуна ва гьесул бакӀалда гьесул вас Закариягь пачалъун вахъана.

### 15


Азариягь – Ягьудиялъул пача

1ГӀизраилалъул пачалъун Яровоам вахъун къоло анкьабилеб соналъ Ягьудиялда Амациягьил вас Азариягь пачалъун вахъана[+]. 2АнцӀила анлъго сон барав чи вахъана гьев пачалъун ва кӀикъоялда анцӀила кӀиго соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар Ехолия букӀана, гьейги Иерусалималдаса гӀадан йикӀана. 3Гьесул эмен Амациягьицаго гӀадин, гьесги БЕТӀЕРГЬАНАСДА берцин бихьанщинаб гьабуна. 4Амма рорхалъабазда гьересиаллагьзабазе гӀибадаталъе рарал бакӀал[†] риххизарун рукӀинчӀо жеги, ва халкъалъ гьенир къурбанал[†] гьарулел ва кьеккенал рухӀулел рукӀана[+].

5БЕТӀЕРГЬАНАС барасалъул унти биччана гьесда тӀаде ва гӀумруялъул къоял лъугӀизегӀан гьеб унтиялъул гӀазаб гьесда тӀаса босичӀо; гьев батӀа гьабураб минаялъуве вахъана. Халкъалда тӀад кверщел гьаби ва пачалихъ нухда бачи пачаясул вас Ётамица тӀаде босана[+].

6Азариягьил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал ва киналго гьес гьарурал ишазул хӀакъалъулъ хъван буго «Ягьудиялъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 7Азариягь хвана ва Давудил Шагьаралда жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда гьесул вас Ётам пачалъун вахъана.


Закариягь – ГӀизраилалъул пача

8Азариягь Ягьудиялъул пачалъун вахъун лъебералда микьабилеб соналъ Яровоамил вас Закариягь ГӀизраилалъул пачалъун вахъана ва анлъго моцӀалъ пачалъи гьабуна гьес Самариялда. 9Гьес жиндирго умумузда релълъун БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьанщинаб гьабуна – Наватил вас Яровамица ГӀизраилги къосинабун гьарурал мунагьаздаса дове-гъове кьуричӀо[+].

10Явешил вас Шалумица гъоркьчӀелги гьабун Кавал-Амалда чӀвана гьев ва гьесул бакӀалда пачалъун живго чӀана. 11Закариягьил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда хъван руго. 12Гьедин тӀубана БЕТӀЕРГЬАНАС Егьуе кьураб рагӀи: «Ункъабилеб кьералде гӀунтӀун дур наслуялъул чагӀи рукӀине руго ГӀизраилалъул тахида», – ян абураб[+].


Шалум – ГӀизраилалъул пача

13Азариягь Ягьудиялъул пачалъун вахъун лъебералда ичӀабилеб соналъ Явешил вас Шалум ГӀизраилалъул пачалъун вахъана ва цо моцӀалъ пачалъи гьабуна гьес Самариялда. 14Гадил вас Менагьем вачӀана Тирзаялдаса Самариялде, гьенив Явешил вас Шалумги чӀван, живго гьесул бакӀалда пачалъун чӀана[+].

15Шалумил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал ва гьес гьабураб гъоркьчӀелалъул хӀакъалъулъ хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда.

16Гьебго заманалда Менагьемица ТипсахӀ абураб шагьар кверде босана, ва гьелъул жамагӀатгун цадахъ гьеб тӀатӀала ккезабуна; Тирзаялде щвезегӀан гьеб шагьаралъул сверухълъиялда бугеб халкъги гъурана гьес, щайгурелъул гьез гьесие шагьаралъул каваби ричӀичӀелъул. Гьеб шагьаралъул лъимаде ругел руччабазул чахьалцин рихъана гьес.


Менагьем – ГӀизраилалъул пача

17Ягьудиялъул пачалъун Азариягь вахъун лъебералда ичӀабилеб соналъ ГӀизраилалда Гадил вас Менагьем пачалъун вахъана ва анцӀго соналъ пачалъи гьабуна гьес Самариялда. 18Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА мекъи бихьанщинаб гьабуна. Наватил вас Яровамица ГӀизраилги къосинабун гьарурал мунагьаздаса кьуричӀо гьевги пачалъун вугебгӀан заманаялъ[+].

19Гьеб заманалда Ассириялъул[†] пача Тиглатпаласар ГӀизраилалде тӀаде кӀанцӀана. Цинги Менагьемица гьесие азарго талант[*] гӀарцул кьуна, жиндирго хъатикь пачалъи щула гьабизе гьесдасан кумек щвезе гӀоло. 20Гьеб гӀарцул къадар гьес ГӀизраилазда тӀад лъуна. Ассириялъул пачаясе гӀарац бакӀаризе, бечедавщинав чиясухъа кӀикъоялда анцӀго шекел[*] тӀалаб гьабуна. Цинги Ассириялъул пача нахъе ана.

21Менагьемил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, киналго гьесул ишал – гьеб хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 22Менагьем хвана ва жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда гьесул вас ПекахӀиягь пачалъун вахъана.


ПекахӀиягь – ГӀизраилалъул пача

23Ягьудиялъул пачалъун Азариягь вахъун кӀикъоялда анцӀабилеб соналъ Менагьемил вас ПекахӀиягь ГӀизраилалъул пачалъун вахъана ва кӀиго соналъ пачалъи гьабуна гьес Самариялда. 24Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА мекъи бихьанщинаб гьабуна. Наватил вас Яровамица ГӀизраилги къосинабун гьарурал мунагьазде мугъ рехичӀо гьес[+].

25Ремалиягьил вас ПекахӀ, гьевги ПекахӀиягьил аскаралъул бетӀер, пачаясда данде гъоркьанго ургъана. КӀикъоялда анцӀго чи гилгӀадиязулги вачун, цадахъ Ариягьгун ва Арговгун, Самариялда пачаясул кӀалгӀаялда бугеб щулалъиялда жанир ПекахӀиягьида тӀад речӀчӀана гьел. Гьенив ПекахӀиягьги чӀван гьев живго гьесул бакӀалда пачалъун вахъана. 26ПекахӀиягьил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, киналго гьесул ишал – гьеб хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда.


ПекахӀ – ГӀизраилалъул пача

27Азариягь Ягьудиялъул пачалъун вахъун кӀикъоялда анцӀила кӀиабилеб соналъ Ремалиягьил вас ПекахӀ ГӀизраилалъул пачалъун вахъана ва къого соналъ пачалъи гьабуна гьес Самариялда. 28БЕТӀЕРГЬАНАСДА мекъи бихьанщинаб гьабуна гьес. Наватил вас Яровамица ГӀизраилги къосинабун гьарурал мунагьаздаса кьуричӀо гьев[+].

29ГӀизраилалда ПекахӀ пачалъун вугел къояз Ассириялъул пача Тиглатпаласарица кверде росана Иён, Авел-Бет-Мааха, Янох, Кедеш, Хацор абурал шагьаралги, ГилгӀадалъул ва Галилеялъул ракьалги, тӀолабго Нафталил ракьги, гьениса гӀадамалги ана Ассириялде асирлъуде рачун. 30Элагьил вас Гьошеа гъоркьанго ургъана Ремалиягьил вас ПекахӀида данде. Гьес гьев тӀадги речӀчӀун чӀвана ва живго гьесул бакӀалда пачалъун вахъана. Азариягьил вас Ётам пачалъун вахъун къоабилеб сон букӀана гьеб.

31ПекахӀил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, киналго гьесул ишал – гьеб хъван буго «ГӀизраилалъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда.


Ётам – Ягьудиялъул пача

32Ремалиягьил вас ПекахӀ ГӀизраилалъул пачалъун вахъун кӀиабилеб соналъ Азариягьил вас Ётам Ягьудиялъул пачалъун вахъана[+]. 33Къоло щуго сон барав чи вахъана гьев пачалъун ва анцӀила анлъго соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар Еруша букӀана, гьейги Цадокил яс йикӀана. 34Гьес, жиндирго эмен Азариягьицаго гӀадин, БЕТӀЕРГЬАНАСДА битӀун бихьанщинаб гьабуна. 35Амма рорхалъабазда гьересиаллагьзабазе гӀибадаталъе рарал бакӀал риххизарун рукӀинчӀо ва халкъалъ гьенир къурбанал гьарулел ва кьеккенал рухӀулел рукӀана. Ётамицайин БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] Рукъалъул ТӀадехунаб абулеб каву цӀидасан бараб[+].

36Ётамил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, гьесул ишал – гьеб кинабго хъван буго «Ягьудиязул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 37Гьев пачалъун вугел къоязин БЕТӀЕРГЬАНАС Ягьудиялда данде Сириялъул пача Рецин ва Ремалиягьил вас ПекахӀ тӀамизе байбихьараб[+]. 38Ётам хвана ва Давудил Шагьаралда жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда гьесул вас Ахаз пачалъун вахъана.

### 16


Ахаз – Ягьудиялъул пача

1Ремалиягьил вас ПекахӀ пачалъун вахъун анцӀила анкьабилеб соналъ Ягьудиялда Ётамил вас Ахаз пачалъун вахъана. 2Къого сон барав чи вахъана Ахаз пачалъун ва анцӀила анлъго соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Жиндирго умумузул чи Давудида релълъарав вахъинчӀо гьев, гьелъул гӀаксалда, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда рихарабщинаб гьабуна. 3ГӀизраилалъул пачабазул нухккун хьвадана гьев, ва БЕТӀЕРГЬАНАС жидеда цереса нахъе гъурал халкъазул къосарал ишаздаса мисалги босун, жиндирго васгицин къурбаналъе[†] вухӀана[+]. 4Гьес гохӀ-щобазда, гьересиаллагьзабазе как-диналъе рарал бакӀазда[†] ва щибаб гӀаркьахараб гъотӀода гъоркь къурбанал хъолел ва кьеккен бухӀулеб букӀана[+].


Ахазица ассирияздасан кумек гьари

5Гьеб заманалда Сириялъул пача Рецинги ГӀизраилалъул пача, Ремалиягьил вас ПекахӀги Иерусалималде тӀаде кӀанцӀана ва гьеб сверун ккуна, амма Ахаз кверде восизе кӀвечӀо[+]. 6Гьел къояз Сириялъул пача Рециница Элат ягьудиязухъа нахъе бахъун сириязул кверщаликье ккезабуна, гьениса ягьудиялги нахъе къотӀана. Элат сирияз ккуна, жакъа къоялъги гьезул чӀел гьениб буго[+].

7Ахазица Ассириялъул[†] пача Тиглатпаласарихъе вакилзаби ритӀун ана гьадинаб ругьелгун: «Дун дуе ритӀухъав дур лагъ вуго. ВачӀа дие кумекалъе, диде тӀаде кӀанцӀун ругел, Сириялъулги ГӀизраилалъулги пачабаздаса дун хвасар гьавизе»[+].

8БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] Рокъоб ва пачаясул кӀалгӀаялда батарабщинаб гӀарац-меседги битӀана Ахазица Ассириялъул пачаясе сайгъаталъе[+]. 9Ассириялъул пачаяс гьеб рагӀи къабул гьабуна ва Дамаскалде тӀаде кӀанцӀун, гьеб кверде босана. Гьес гьелъул жамагӀат асирлъуде Киралде бачун ана, Рецинги чӀвана.


Мукъадасаб Рокъоб Ахазица хиса-баси гьаби

10Цинги Ахаз Дамаскалде Ассириялъул пача Тиглатпаласаргун дандчӀвазе ана. Дамаскалда гьесда бихьана гьезул къурбаналъе бакӀ, ва кашиш[†] Уриягьихъе гьелъул суратги, рагӀа-ракьанде щун гьеб гьабизе кколеб куцалъул малъа-хъваялги ритӀана. 11Кашиш Уриягьица, Дамаскалдаса Ахазица ритӀун рачӀарал киналго малъа-хъваязда рекъон, цӀияб къурбаналъе бакӀ бана ва пача тӀадвуссун вачӀиналде бан рагӀалде бахъинабуна гьеб. 12Дамаскалдаса тӀадвуссун вачӀиндал, пачаясда бихьана къурбаналъе бакӀ хӀадурун букӀин ва гьес гьелда тӀад къурбанал тӀоритӀана: 13къурбаналъе хӀайванал ва ролъул сайгъатал рухӀана гьенир, чагъиралъул сайгъаталги, ракълил къурбаналъе хъурал хӀайваназул биги гьелда тӀаде щвана. 14БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ мазгарул къурбаналъе бакӀ, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалда ва цӀияб къурбаналъе бакӀалда гьоркьоб ккана. Гьес гьеб гьениса нахъеги бахъун цӀияб къурбаналъе бакӀалъул хьибилалде, шималияб рахъалдехун хъурщизабуна[+].

15Хадуб Ахазица кашиш Уриягьие буюрухъ кьуна:

«Гьаб кӀудияб цӀияб къурбаналъе бакӀалда рухӀе гьанжеялдаса нахъе рогьалил тӀуран рухӀулел къурбаналги бакъанигӀужалъул ролъул сайгъаталги. Гьединго пачаясул ва тӀолабго халкъалъул рахъалъ рогьалил тӀуран рухӀулел къурбаналги, халкъалъул чагъиралъул сайгъаталгун цадахъ бакъанигӀужалъул ролъул сайгъаталги гьаб бакӀалда тӀуразаре. Киналго къурбаназул биги гьалда тӀаде щвай. Мазгарул къурбаналъе бакӀалъе гьабизе жоялда тӀад дунго ургъила»[+].

16Ахаз пачаяс абухъе гьабуна Уриягьица кинабго. 17Цинги Ахазица Мукъадасаб Рукъалъул гьаказул горал рекана ва гьезда тӀаса тӀарсал нахъе росана. «Ралъад»[†] абулеб хӀавуз тӀад лъун рукӀарал мазгарул оцалги нахъе росана гьес ва ганчӀил кьучӀги гьабун, гьелда тӀад лъуна гьеб[+]. 18Гьединго, Ассириялъул пачаясда берцин вихьизе гӀоло, шамат къоялъ[†] хӀалтӀизабизе халкъалъ бан букӀараб тӀокъоги биххана гьес ва БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъове жаниве лъугьине пачаясе батӀаго гьабураб кавуги нахъе гьабуна.


Ахазил хвел

19Ахазил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, гьес гьарурал ишал – гьеб кинабго хъван буго «Ягьудиязул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 20Ахаз хвана ва Давудил Шагьаралда жиндирго умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул бакӀалда гьесул вас Хизкиягь пачалъун вахъана.

### 17


Гьошеа – ГӀизраилалъул ахирисев пача

1Ягьудиялъул пачалъун Ахаз вахъун анцӀила кӀиабилеб соналъ Элагьил вас Гьошеа вахъана ГӀизраилалъул пачалъун ва ичӀго соналъ пачалъи гьабуна гьес Самариялда[+]. 2Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьанщинаб гьабуна, амма цере рукӀарал ГӀизраилалъул пачабаз гӀадин гӀорхъи тун гьабичӀо.

3Ассириялъул[†] пача Шалманасарица[*] Гьошеада данде рагъ гьабуна, Гьошеа гьесул кверщаликье ккана, ва гьесда тӀад ясахъ лъуна[+]. 4Амма цодагьаб заманалдаса Гьошеаца Мисриялъул пача Сохъе чапарзаби ритӀана, ва лъагӀалидаса лъагӀалиде Ассириялъул пачаясе гьес кьезе кколеб ясахъ кьечӀо. Гьединлъидал, Шалманасарица гьев кквезеги ккун, туснахъалде рехана.


ГӀизраил асирлъуде ккей

5Ассириялъул пача ГӀизраилалде тӀаде кӀанцӀана ва Самария сверун ккуна – лъабго соналъ сверун ккун букӀана гьеб[+]. 6Гьошеа пачалъун вахъун ичӀабилеб соналъ Ассириялъул пачаяс Самария кверде босана, ва гӀизраилал Ассириялде асирлъуде рачун ана. Гьес ХалахӀ, ХӀавор гӀурухъ бугеб Гозан, ва мадаязул шагьарал рихьизаруна гьезие яшав гьабизе.

7Гьеб кинабго ккана, жалго Мисриялдаса пиргӀавнасул лагълъиялдаса хвасар гьарурав БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда данде гӀизраилаз гьарурал мунагьал сабаблъун: гьез чияр аллагьзабазул дин гьабуна,[+] 8БЕТӀЕРГЬАНАС гьезда цереса нахъе гъурал халкъазул гӀадатал росана, ва ГӀизраилалъул пачабаз чӀезарурал гӀадатазда хадур хьвадана[+].

9ГӀизраилаз балъго лъугьун жидерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда рихарабщинаб гьабуна; киса-кирего, щибаб росулъ ва щибаб шагьаралда, жиндиего батӀи-батӀиял аллагьзабазе гӀибадаталъе бакӀал[†] гьаруна[+]. 10Ашерае[†] гӀибадаталъе ганчӀалги хӀубалги лъуна жиб-жиб гохӀда ва жиб-жиб гӀаркьахараб гъотӀода гъоркь[+]. 11БЕТӀЕРГЬАНАС жидеда цереса нахъе ахӀарал халкъазда релълъун, гьез кьеккенал рухӀулаан гьел рорхалъабазда гьарурал гӀибадаталъе бакӀазда. БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] ццинги бахъинабун гьел квешал ишал гьаруна гьез. 12БЕТӀЕРГЬАНАС гьабуге гьеб жоян лъазабун букӀаниги, гьез гьересиаллагьзабазе сужда-тӀагӀатги гьабуна[+]. 13БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндирго аварагзабиги Гьесул амру лъалел чагӀиги гьоркьор ккун, ГӀизраилалдаги Ягьудиялдаги лъазабун букӀана: «Квешал нухазде мугъ рехе! Дица Дир лагъзал аварагзабиги гьоркьор ккун, нужеда тӀад лъураб ва гьеб тӀубазабеян нужер умумузда тӀад къараб Къануналда рекъон, Дир амруялги ахӀкамалги цӀунун хьваде», – ян.

14Амма гьез гьелъухъ гӀинтӀамичӀо; жидерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда божуларел гьезул умумузда релълъун, гӀорцӀмал гӀамал течӀо гьез[+]. 15Бичасул ахӀкамал, Гьес гьезул умумулгун гьабураб КъотӀи,[†] Гьесул амруял – гьеб киналдего мугъги рехун, къабихӀал гьересиаллагьзабазе гӀибадат гьабуна ва гьелъ жалгоги къабихӀлъана. Жидедаго свера-тирун ругел халкъаз гьабу-гьабураб гьабуна гьез, гьедин гьабугеян БЕТӀЕРГЬАНАС лъазабун букӀаниги[+].

16Жидерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул киналго амруязде мугъги рехун, кӀиго гьересиаллагь гьабуна гьез басидул сураталда ва Ашерал хӀубиги лъуна. Киналго зодир ругел цӀвабзазеги гьабуна гьез сужда-тӀагӀат, БагӀалиеги[†] гьабуна гӀибадат[+]. 17Жидерго лъимал къурбаналъе[†] рухӀун, пал тӀамун, сихӀру гьабун, Бичасул ццин гьалаглъизабуна ва БЕТӀЕРГЬАНАСДА рихарабщинаб гьабуна гьез[+]. 18Кутакалда ццин бахъана БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гӀизраилазде ва, цохӀо Ягьудал къавм[†] тун, гьел Жиндасаго рикӀкӀад гьаруна, 19амма Ягьудиязгицин тӀуразарулел рукӀинчӀо жиндирго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул амруял. ГӀизраилазул гӀадатал росана гьезги. 20Гьединлъидал БЕТӀЕРГЬАНАС тӀолалго ГӀизраилалъул наслабазде мугъ рехана. Гьес гьезие тамихӀ гьабун, гьел хъачагъазул кверде кьуна ва Жиндаго цереса нахъе къотӀана[+].

21БЕТӀЕРГЬАНАС Давудил наслуялъухъа ГӀизраилалда тӀад кверщеллъи нахъе босараб мехалда, гьез Наватил вас Яровам гьавуна пачалъун. Яровамица ГӀизраил БетӀергьанасул нухдаса къосинабуна ва кӀудияб мунагьалде бачана[+]. 22ГӀизраилал Яровамил мунагьазукь къан хутӀана, – гьезде мугъ рехичӀо гьез. 23Ахирги БЕТӀЕРГЬАНАС, Жиндирго лагъзал ва аварагзаби гьоркьор ккун цебеккунго лъазабун букӀараб рагӀуда рекъон, Жиндаго цереса нахъе къотӀана гьел. Гьедин ГӀизраилалъул халкъ жиндирго ватӀанги тун Ассириялде асирлъуде бачун ана, – жакъа къоялъги гьенир руго гьел.


Самариялде къватӀиса халкъал рахъинари

24Ассириялъул пачаяс Вавилоналдаса,[†] Кутагьалдаса, Авваялдаса, Хаматалдаса ва Сепарвайималдаса гӀадамал рахъинаруна Самариялъул шагьаразде, гӀизраилазул бакӀалда яшав гьабизе. 25Гьел гьенире рахъун байбихьуда гьез жеги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ как-дин гьабулеб букӀинчӀо; БЕТӀЕРГЬАНАС гъалбацӀал риччалел рукӀана гьезда тӀаде ва гьезул цо-цоял гьез чӀвалел рукӀана. 26Ассириялъул пачаясухъе гьелъул хӀакъалъулъ ругьел битӀана:

«Дуца Самариялъул шагьаразде рахъинарурал халкъазда гьаб ракьалъул Аллагьасул Къанун лъалеб гьечӀо. Гьеб сабаблъун, Гьес гъалбацӀал ритӀулел руго гьезда тӀаде, ва гьез чӀвалел руго гьел».

27Цинги Ассириялъул пачаяс буюрухъ кьуна: «Самариялдаса асирлъуде рачарал кашишзабазул[†] цояв тӀадвуссун витӀе дове. Биччанте гьес Самариялда чӀел гьабизе ва дозда доб ракьалъул Аллагьасул Къанун малъизе».

28Гьедин цо Самариялдаса асирлъуде вачун ун вукӀарав кашиш вахъинавуна Бет-Элалде, гьес гьениб гӀумру гьабизе ва гьезда БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ дин малъизе[+].

29Амма Самариялде бахъинабураб жиб-жиб халкъалъ жинди-жиндир аллагьзабиги гьаруна ва ГӀизраилаз гохӀ-щобазда гьересиаллагьзабазе гӀибадаталъе рарал бакӀазда лъуна. 30Вавилоналдаса гӀадамаз Суккот-Бенотие гьабулаан гӀибадат, кутагьияз – Нергалие, хаматаз – Ашимае, 31аввияз – Нивхазие ва Тартакие. Сепарвайималдаса чагӀаз Сепарвайималъул аллагьзаби Адрамелехиеги ГӀанамелехиеги къурбаналъе лъимал рухӀулаан[+]. 32Гьелдаго цадахъ БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ динги гьабулеб букӀана гьез. Амма жидедаго гьоркьоса, гохӀ-щобазда гьересиаллагьзабазе гӀибадаталъе рарал бакӀазда тезе кашишзабиги рищана[+]. 33Гьез БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ динги гьабулеб букӀана, жидерго аллагьзабазеги гьабулеб букӀана тӀагӀат-гӀибадат – гьезул цебе букӀараб улкаялъул гӀадатазда рекъон. 34Жакъа къоялъги цӀунун руго гьез жидерго цересел гӀадатал. Гьел БЕТӀЕРГЬАНАСУКЬА хӀинкъуларо, ва БЕТӀЕРГЬАНАС ГӀизраилин цӀар лъурав Якъубил наслуялъе загьир гьарурал Бичасул амруялги, къануналги, ахӀкамалги гьез тӀуразаруларо[+].

35ГӀизраилазулгун къотӀи гьабулеб мехалда БЕТӀЕРГЬАНАС гьезда лъазабун букӀана: «Чияр аллагьзабазул дин гьабуге, гьезие наку чӀваге, гьезие хъулухъ гьабуге ва къурбанал гьаруге[+]. 36Кутакаб къуваталдалъун ва хӀалкӀолъиялдалъун нуж Мисриялдаса хвасар гьарурав БЕТӀЕРГЬАН вуго! Гьеле Гьев кӀодо гьавизе ккола нужеца. Гьесие чӀвай наку, Гьесие гьаре къурбаналги[+]. 37Гьес нужеда тӀад лъурал Бичасул амруялги, фарзги, Гьесул къануналги, ахӀкамалги тӀуразаре абадиялъго. БатӀиял аллагьзаби кӀодо гьаруге[+]. 38Дица нужергун гьабураб къотӀи кӀочон тоге ва батӀиял аллагьзаби кӀодо гьаруге. 39ЦохӀо нужер БЕТӀЕРГЬАН Аллагь кӀодо гьаве, Гьесги киналго тушбабаздаса хвасар гьарила нуж», – ин.

40Амма гьез гьелъухъ гӀин бачӀо ва цересел гӀадатал цӀунун чӀана. 41БЕТӀЕРГЬАНАСЕГИ гӀибадат гьабуна гьез, амма гьересиаллагьзабиги рехун течӀо. Жакъа къоялъги гьезул наслабаз жидерго умумуз гьабурабщинаб гьабулеб буго[+].

### 18


Хизкиягь – Ягьудиялъул пача

1Элагьил вас Гьошеа ГӀизраилалъул пачалъун вахъун лъабабилеб соналъ, Ахазил вас Хизкиягь Ягьудиялъул пачалъун вахъана. 2Къоло щуго сон барав чи вахъана гьев пачалъун ва къоло ичӀго соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар Ави букӀана, гьей Закариягьил яс йикӀана. 3Гьес, жиндирго умумузул чи Давудидаса мисал босун, БЕТӀЕРГЬАНАСДА берцин бихьанщинаб гьабуна. 4ГохӀ-щобазда гьересиаллагьзабазе гӀибадаталъе рарал бакӀалги[†] риххана, «мукъадасал» ганчӀалги щущахъ разаруна ва Ашерал[†] хӀубиги къотӀ-къотӀана гьес. Муса аварагас гьабун букӀараб пахьул борохьги бек-бекун бана гьес, щайгурелъул Нехуштан[*] абун цӀарги лъун, чӀечӀого гьелда цере кьеккенал рухӀулел рукӀана гӀизраилаз[+].

5ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасде божи щулияб букӀана Хизкиягьил. Ягьудиялъул пачабазда гьоркьов гьесде вахъарав цонигияв вукӀинчӀо – я гьесда цере рукӀаразда, я хадур рукӀаразда гьоркьов[+]. 6Гьес кутакалда БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ мугъ чӀвана ва кьуричӀого Гьесул нухккун хьвадана; Муса аварагги гьоркьов ккун БЕТӀЕРГЬАНАС тӀад лъурал Гьесул амруял рагӀа-ракьанде щун тӀуразарулаан гьес. 7БЕТӀЕРГЬАНАСГИ гьесие сундулъго кумек гьабулеб букӀана, гьединлъидал гьесул гьабулебщиналъулъ баракат букӀана. Гьелда тӀадеги Ассириялъул[†] пачаясе мукӀурлъизе инкар гьабуна гьес ва гьесул кверщелчилъиялда данде чӀана. 8Пилистималги[†] тӀуран къезарун, Газа ва гьелъул тӀолабго сверухълъи кверде босана гьес – гьитӀинаб росу букӀа, кӀудияб щула гьабураб шагьар букӀа, батӀалъи гьечӀого[+].


Ассирияз Самария кверде боси

9Хизкиягь пачалъун вахъун ункъабилеб соналъ (Элагьил вас Гьошеа ГӀизраилалъул пачалъун вахъун анкьабилеб сон букӀана гьеб) Ассириялъул пача Шалманасар Самариялде тӀаде кӀанцӀана ва гьеб сверун ккуна[+]. 10Гьеб сверун ккун лъабабилеб соналъ Самария кверде босизе кӀвана ассириязда. Гьеб букӀана Хизкиягь пачалъун вахъун анлъабилеб сон ва Гьошеа ГӀизраилалъул пачалъун вахъун ичӀабилеб сон. 11Ассириялъул пачаяс ГӀизраилалъул халкъ жиндирго ракьалде асирлъуде бачун ана ва ХалахӀ, ХӀавор гӀурухъ бугеб Гозан ва мадаязул шагьарал рихьизаруна гьезие яшав гьабизе. 12Гьеб гьедин ккана гьел жиндирго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасе мутӀигӀлъунгутӀиялъ ва гьез Гьесул КъотӀи[†] хвезабиялъ – БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] лагъ Мусаца тӀадкъарабщинаб гьабичӀо гьез. Гьел гьелъухъ гӀенеккичӀо ва гьеб тӀубазабичӀо.


Сенахеривица Иерусалималъе хӀинкъи кьей

13Хизкиягь пачалъун вахъун анцӀила ункъабилеб соналъ[*] Ассириялъул пача Сенахерив[*] Ягьудиялда тӀаде кӀанцӀана ва къед сверун бан щула гьарурал киналго шагьарал кверде росана.

14Цинги Ягьудиялъул пача Хизкиягьица Лахиш абураб шагьаралда вугев Ассириялъул пачаясухъе ругьел битӀана: «Дида гӀайиб ккана. ТӀад вуссун нахъе а, цинги дуца тӀад лъураб жо кьела дуе».

Ассириялъул пачаяс лъабнусго талант[*] гӀарцулги, лъеберго талант[*] меседилги тӀад лъуна Хизкиягьида. 15БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоб ва пачаясул кӀалгӀаялда батарабщинаб гӀарац-месед бакӀарун Хизкиягьица гьесие кьуна;[+] 16БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул нуцӀбузда ва нуцӀбузул гьундузда бекьун букӀараб меседгицин бахъун гьес Ассириялъул пачаясе битӀана.

17Амма букӀаниги, Ассириялъул пачаяс Лахишалдаса, кӀудияб аскаргун цадахъ жиндирго бищун кӀудияв аскаралъул бетӀерги, хъулухъчагӀазул бетӀерги, бетӀерав гӀакълучиги ритӀана Хизкиягьихъе. Иерусалималде щведал, ретӀел-кун чурулеб авлахъалде унеб нухда, «ТӀадехунаб» абулеб къулгӀаялдаса чвахулеб лъадал рахънида аскӀор чӀана гьел.

18Гьез пачаясде ахӀи бана; гьебмехалъ Хилкиягьил вас кӀалгӀаялъул бетӀерав тадбирчи Элияким, хъвадарухъан Шевна ва Асапил вас тарихчи Ёах рачӀана къватӀире гьезухъе.

19БетӀерав гӀакълучияс абуна:

«Хизкиягьида абе: „Гьадин абулеб буго тӀадегӀанав Ассириялъул пачаяс: ‘Мун сунда мугъ чӀварав чи? 20Дур гьодорал рагӀаби рагъул махщалида ва къуваталда данде кквезе ракӀалдейищ ккараб дуда? Лъиде хьулги лъун мун дида данде чӀарав? 21Мисриялде хьулги лъун вуго мун гьанже, гьеб жинде къуланщинасул квер борлъулеб бекараб гӀонсоде. Гьелде мугъчӀванщинасе гьеб гӀонсода релълъуна Мисриялъул пача пиргӀавн. 22Нагагьлъун нужерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасде хьул бугин ракӀалде ккун батани нужеда, Иерусалималда бугеб цохӀо гьаб къурбаналъе[†] бакӀалда цебе гурони гьабуге тӀагӀат-гӀибадатилан киналго ягьудиязда ва Иерусалималъул жамагӀаталдаги лъазабун, гохӀ-щобаздаса Гьесул гӀибадаталъе бакӀалги къурбаналъе бакӀалги гурелищ Хизкиягьица тӀагӀинарурал?’“[+]

23Гьединлъидал, дир бетӀергьан Ассириялъул пачаясулгун къотӀи гьабе: дица кӀиазарго чу кьела дуе, гьезда рекӀине чотӀахъаби дур ратани. 24Дуе гьакалги чотӀахъабиги ритӀун рачӀинилан Мисриялде хьулги лъун вугев чи, дир бетӀергьанасул бищун гьитӀинав рагъул бетӀерасда данде вагъунцин бажарулищ духъа? 25БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялда рекъон гуревищ дун Иерусалим щущахъ базабизе гьаниве вачӀун вугев? БЕТӀЕРГЬАНАС абуна дида, тӀадеги кӀанцӀун гьаб бакӀ щущахъ базабеян».

26Гьебмехалъ Хилкиягьил вас Элиякимица, Шевнаца ва Ёахица бетӀерав гӀакълучиясда абуна: «Гьарула дуда, нижеда арам мацӀалда кӀалъай, – нижеда гьеб мацӀ бичӀчӀула. Шагьаралъул къеда тӀад бахъун чӀун бугеб халкъалда рагӀизе жугьутӀ мацӀалъ кӀалъаге нижеда»[+].

27Амма бетӀерав гӀакълучияс абуна: «Гьаб каламги босун цохӀо нужехъеги нужер пачаясухъеги витӀарав чи вугин дуниланищ нужеда ккараб? Нужецаго гӀадин жиндирго гъвес кваназе ва кӀварщ гьекъезе бугел дол къеда тӀад чӀарал гӀадамаздагийин гьаб хабар рагӀизе кколеб».

28Цинги бетӀерав гӀакълучияс тӀадеги вахъун, ахӀун гьаракьги биччан, жугьутӀазул мацӀалда абуна: «ГӀенекке тӀадегӀанав Ассириялъул пачаясул рагӀухъ! 29Гьадин лъазабулеб буго гьес: „Хизкиягьица махсароде кквезе чӀоге нуж. Гьесда бажаруларо дир квердаса нуж хвасар гьаризе. 30БЕТӀЕРГЬАНАС ракӀчӀун хвасар гьаризе ругин нилъ, гьаб шагьарги Ассириялъул кверде кьезе гьечӀинги абун БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ нужерго хьул ккезабизе биччаге Хизкиягьида. 31ГӀинцин тӀамуге гьесухъ“.

Гьадин абулеб буго Ассириялъул пачаяс: „Диргун ракълилаб къотӀиги гьабун, дихъе къватӀире рачӀа. Цинги нужерго цӀолбол гъабуялдаса ва инжиралъул гъутӀбуздаса пихъ кванай ва нужерго гъуязухъа лъимги гьекъе:[+] 32ролъги, чагъирги, чедги, цӀолбол ахалги, зайтуналъул гъутӀбиги, гьоцӀоги гьарзаяб нужералда релълъараб улкаялде нуж рачине дун нужеда хадув вачӀинегӀан. ГӀумру тӀаса бище, хвел бищичӀого! Хизкиягьихъ гӀенеккуге; БЕТӀЕРГЬАНАС хвасар гьарила нилъиланги абун, гьес мекъи ккезарулел руго нуж[+]. 33Цогидал халкъазул аллагьзабаз гьезул цонигиял хвасар гьарунищ Ассириялъул пачаясул квердаса? 34Кир ругел Хаматалъулги Арпадалъулги аллагьзаби? Сепарвайималъул, Гьенаялъул ва ГӀиввагьалъул аллагьзаби кир ругел? Самария хвасар гьабунищ лъицаниги дир квердаса[+]? 35Гьел ракьазул аллагьзабазул лъида кӀвараб дидаса жиндирго ракь хвасар гьабизе? БЕТӀЕРГЬАНАСДАЙИЩ дихъа Иерусалим цӀунун бажаризе бугеб“»[+].

36Амма халкъ буцӀцӀухӀун чӀун букӀана, щайгурелъул пачаяс гьесда данде щибго жаваб гьабугеян лъазабун букӀиндал. 37Хелкиягьил вас, пачаясул кӀалгӀаялъул тадбирчи Элиякимги, хъвадарухъан Шевнаги, тарихчи Ёахги бихъун тӀад букӀараб ретӀелгун Хизкиягьихъе рилълъана ва бетӀерав гӀакълучияс абурабщинаб жо гьесда бицана.

### 19


Ишаягь аварагас Иерусалим хвасарлъизе бугилан бици

1Гьеб кинабго рагӀидал, Хизкиягьица тӀад букӀараб ретӀел бихъана ва хӀебтил гӀабаги тӀад ретӀун, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] Рокъове вилълъана. 2Гьединго хӀебтил гӀабабиги тӀад ретӀун, кӀалгӀаялъул тадбирчи Элиякимги, хъвадарухъан Шевнаги, чӀахӀиял кашишзабиги[†] гьес Амоцил вас Ишаягь аварагасухъе ритӀун ана

3гьадинаб ругьелгун: «Гьадин абулеб буго Хизкиягь пачаяс: „Балагь-жазаялъ ва инжитлъиялъ къвал бараб къо бачӀана жакъа нижеде; лъимер гьабизе хӀара чӀварай, амма гьункьизе къуват гӀоларей чӀужугӀадан гӀадин хутӀун руго ниж. 4Ассириялъул[†] пачаяс хӀакъав БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул цӀар инжит гьабизе гьесул бетӀерав гӀакълучи витӀун вачӀана. Щиб лъалеб, БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасда гьебги бихьун, Гьес гьел рагӀабазухъ гьезие жаза гьабизе бегьулагури. Гьабе гьанже дугӀа нижер жеги чӀаго хутӀун ругезул рахъалъ“»[+].

5Хизкиягьица ритӀун рачӀарал чагӀазда Ишаягь аварагас абуна: 6«Гьадин абе пачаясда:

„Гьале БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калима: ‘Диде рогьоги бан, Ассириялъул пачаясул чукъбуз рицарал рагӀабазукьа мун хӀинкъуге. 7Дица гьесда цо хабар рагӀизабила. Гьеб рагӀараб сагӀаталда гьев жиндирго ракьалде тӀадвуссина. Цинги гьенив жиндирго ракьалда хвалчадалъун хвезе хъван буго Дица гьесие’“».

8Ассириялъул пачаясул бетӀерав гӀакълучи пачаясухъе тӀадвуссана, амма пача, Лахишги тун, Ливнаялде тӀаде кӀанцӀизе ун ватана. Гьединлъидал гьесги гьенибе нух босана.


Сенахеривил цӀиял хӀинкъалаби ва Хизкиягьил дугӀа

9Цинги Сенахеривихъе хабар бачӀана Кушалъул[*] пача Тиргьака вачӀунев вугин гьесде тӀаде кӀанцӀизеян. Гьебмехалъ гьес нахъеги Хизкиягьихъе чапарзаби ритӀана гьадинал хӀинкъалабигун:

10«Ассириялъ Иерусалим кверде босизе гьечӀилан Аллагьас абураб жоялде хьулги лъун, мун Гьес гуккизе чӀоге. 11Дуда рагӀанагури Ассириялъул пачабаз цогидал ракьазе гьабураб жо – тӀуран щущахъ разаруна гьел. Мун ворчӀилиланищ дуда ккун бугеб? 12Дир умумуз гъурарал цогидал халкъазул: Гозаналъул, Харраналъул, Рецепалъул, Теласаралда букӀараб халкъ Эденалъул аллагьзабаз гьел хвасар гьарунищ[+]? 13Кир ругел Хаматалъулги, Арпадалъулги пачаби? Сепарвайим, Гьена ва ГӀиввагь шагьаразул пачаби кир ругел?»[+]

14Чапарзабаз гьеб кагъат босун бачӀиндал Хизкиягьица гьеб цӀалана, цинги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъовеги вилълъун, БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе лъуна гьеб кагъат.

15Ва гьадинаб дугӀа гьабуна Хизкиягьица БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ:

«Хъерувимазул куркьбазда тӀад тах лъурав ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагь! Гьаб дунялалъул тӀолалго пачалихъазда тӀад цохӀо Мун вуго Аллагь. Зобалги ракьалги Дуца рижана[+]. 16Гьарула БЕТӀЕРГЬАН, Мун гӀенекке ва балагье, БЕТӀЕРГЬАН, Сенахеривица хӀакъав Аллагьасул цӀарги инжит гьабун ритӀун рачӀарал гьал рагӀабазухъ[+]. 17Гьебги битӀараб буго, БЕТӀЕРГЬАН, Ассириялъул пачабаз унго-унголъунги халкъал гъурана, гьезул улкаби чӀунтизаруна, 18гьезул аллагьзабаздаги цӀа гъуна. Гьел инсанасул квераз бекӀараб ганчӀил ва цӀулал гьарурал жал – хӀакъикъаталда гьел аллагьзаби рукӀинчӀелъул. 19Гьанже нижер БЕТӀЕРГЬАН Аллагь, гьарула Дуда, цо Мун БЕТӀЕРГЬАН гурев тӀокӀав батӀияв Аллагь гьечӀевлъи гьаб дунялалъул тӀолалго пачалихъазда лъан букӀине, хвасар гьаре ниж гьесул квердаса».


Ишаягь аварагас Сенахерив щапулин бици

20Амоцил вас Ишаягьица Хизкиягьихъе гьадинаб хабар битӀана:

«Гьадин лъазабулеб буго ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас: „Ассириялъул пача Сенахеривил хӀакъалъулъ дуца гьабураб дугӀа Дица къабул гьабуна“.

21Гьале Гьесул рахъалъ БЕТӀЕРГЬАНАС абулеб буго:

„Сионалъул ясалъ[*]
басра гьавила мун,
гьей елъанхъила дуда тӀад.
Лъутун унев дуда хадуб бетӀер кӀибикӀила
Иерусалималъул ясалъ.
22Мун лъиде рогьо балев, щив инжит гьавулев чи?
Лъида данде гьаракь борхараб дуца,
лъиде чӀухӀун валагьарав?
Хирияв ГӀизраилалъул Аллагьасде?!
23Чапарзабиги ритӀун
БетӀергьанасул цӀар инжит гьабуна дуца.
Дуца абуна:
‘Дирго гӀемерал чолгьакалгун
мугӀрузул тӀогьал кверде росана дица,
Ливаналъул бакълъабазде вахана.
Гьелъул руччарал рохьал кверде росун,
гьениса лъикӀал тӀаса рищун,
кедралъул гъутӀби ва накӀкӀигъутӀби къотӀана.
24Дица чияр ракьазда гъуялги рухъун,
гьезул лъим гьекъана.
Мисриялъул гӀорал
дица мерхьун ракъвазаруна’.

25Дуда рагӀун букӀинчӀищ,
Дица цебего, некӀсияб заманалдаго
гьедин хъван букӀараблъи? Гьанже
Дица гьеб тӀубазабуна –
гьел щула гьарурал шагьарал
чӀвадназде руссинаризе дудаса пайдаги босун.
26Гьезул жамагӀатал тату хун,
хӀинкъиялъ рухӀ лъугӀун, инжитлъиялъ чара бухӀун руго.
Гьел авлахъалда хер гӀадин,
цӀиял раккарал чӀимигӀал чӀорал гӀадин,
тӀохда бижун,
къватӀибе баккарабго бакъуца бухӀараб хер гӀадин руго.

27Амма дуца гьабулебщинаб, дур хьвада-чӀвади –
дур рахъалъ кинабго лъала Дида.
Дур рекӀелъ Дидехун бугеб ццинги лъала.
28Гьеб дур Дида данде бугеб ццинги
чӀухӀиги сабаблъун,
Дица дур къалазда кӀиликӀги бан,
кӀалдиб чӀолохъжоги бан,
вачӀарабго нух ккун
тӀадвуссинавила мун“.

29Хизкиягь, гьале дуе гӀаламат.

Исана нужеца кваназе буго хурзабахъ жибго бижараб нигӀмат,
тӀадияб соналъги гьелдасаги жибго бижараб нигӀмат.
Амма хариялъул хурзал рекье, хурисажо бакӀаре,[†]
цӀолбол ахал гӀезаре – гьезул пихъ кванай.
30Ягьудал къавмалъул[†] чӀаго хутӀараз цӀидасан ракьулъе кьалбал риччазе руго
ва гьезда пихъ бижизе буго.
31ЧӀаго хутӀаразул гьитӀинаб къокъа бачӀина Иерусалималдаса къватӀибе
ва хвалдаса рорчӀарал Сионалдаса гӀодоре лъугьина.
Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАНАС, Жиндирго халкъ Гьесие гӀемер хиралъиялъ, тӀубазабизе буго гьеб.

32Гьединлъидал, Ассириялъул пачаясул хӀакъалъулъ БЕТӀЕРГЬАНАС абулеб буго:

„Гьев гьаб шагьаралда жаниве лъугьине гьечӀо,
гьес речӀчӀараб чӀор гьенибе гӀунтӀизе гьечӀо.
Хъалхъаналгун гьесул рагъухъаби гьелда аскӀоре къазе гьечӀо,
гьеб сверун ккун, гьес буцурал разе гьечӀо[+].
33ВачӀарабго нух ккун тӀадвуссун ине вуго гьев,
гьаб шагьаралда жаниве лъугьине гьечӀо, –
БЕТӀЕРГЬАНАС лъазабулеб буго гьедин.
34Дирго цӀаралъе гӀоло ва Дир лагъ Давудие гӀоло
Дица цӀунила гьаб шагьар“».


Ассириялъул аскар къей

35Гьебго сордоялъ БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Малаик рещтӀун ассириязул нусиялда ункъоялда щуазарго чи чӀвана. Нахъисеб къоялъ радал рагъухъаби рорчӀидал, гьезда свера-тирун киса-кирего жаназаби ратана[+]. 36Цинги Ассириялъул пача Сенахерив, рачун жиндирго рагъухъабигун, рокъове тӀадвуссун ана ва Ниневиялда чӀана гӀумру гьабун[+].

37Цо нухалъ жиндирго аллагь Нисроил рокъов гьесие сужда-тӀагӀат гьабулев вукӀаго, гьесул васал Адрамелехица ва Сарэцерица хечги къазабун чӀвана гьев, жалгоги Арараталъул ракьалде лъутана. Гьесул бакӀалда гьесул вас Эсархадон пачалъун вахъана[+].

### 20


Хизкиягь хвалил унтудаса ворчӀи

1Гьеб заманалда Хизкиягьида хвалил унти чӀвана. Амоцил вас Ишаягь авараг вачӀана гьесухъе гьадинаб калимагун: «Гьале БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] рагӀи: „Амру-васигат гьабе дурго, щайин абуни, мун хвезе вугелъул; сахлъизе гьечӀо мун“».

2Гьебмехалъ къададехунги вуссун БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ гьардана Хизкиягь: 3«Вай БЕТӀЕРГЬАН, Дуда лъалагури дун Дуе ритӀухъго, мутӀигӀго хьвадаравлъи ва ракӀ-ракӀалъго Дуда берцин бихьанщинаб дица гьабураблъи!»

Цинги гӀек-гӀекиялда гӀодана Хизкиягь[+].

4Ишаягь аварагас жеги кӀалгӀаялъул азбар тун букӀинчӀо, гьесухъе БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ калима рещтӀана: 5«ТӀадги вуссун, Дир халкъалъул бетӀер Хизкиягьида абе: „Гьадин лъазабулеб буго дур умумузул чи Давудил БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас: ‘Дида бихьана дур магӀу, ва дур гьари Дица къабул гьабуна – Дица сах гьавила мун. Лъабго къоялдаса мун вахъун БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъове ине вуго. 6Дица дур гӀумруялда тӀаде анцӀила щуго сон жубалеб буго. Мунги гьаб шагьарги Ассириялъул[†] пачаясул квердаса хвасар гьарила Дица. Диего гӀоло ва Дир лагъ Давудие гӀоло Дица цӀунила гьаб шагьар’“»[+].

7Ишаягь аварагас абуна: «Пачаясе инжиралъул къараб чед босе гьанибе», – ян.

Пачаясул чагӀаз гьеб босун бачӀана ва гьесул тӀихьалда лъуна, пача сахлъизе вукӀине. 8Хизкиягьица Ишаягь аварагасда цӀехана: «Кинаб гӀаламаталдалъун дун божилев лъабго къоялдаса БЕТӀЕРГЬАНАС сахги гьавун, дун тӀаде вахъун, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъове ине вукӀиналда?»

9Ишаягь аварагас абуна: «БЕТӀЕРГЬАНАС Жиндирго рагӀи тӀубазе букӀиналъул гӀаламат гьале дуе: бице, анцӀго болъо тун нахъищ рагӀад буссинабилеб, ялъуни анцӀго болъо тун цебейищ инабилеб?»

10«Цебехун ине бигьаяб букӀина рагӀадалъе, – ян абуна Хизкиягьица. – Биччанте анцӀго болъоялъ нахъбуссине».

11Цинги Ишаягь аварагас БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ дугӀа гьабуна ва Гьес рагӀад, Ахазица рарал балъаздаса гӀодобе, анцӀго болъоялъ нахъбуссинабуна.


Хизкиягьил гӀакъликъаб иш

12Гьеб заманалда Баладанил вас Вавилоналъул[†] пача Меродах-Баладаница Хизкиягьихъе, гьев унтун вугин рагӀун, кагъатги сайгъат-саламги битӀана. 13Хизкиягьица гьесул вакилзабазе лъикӀаб гьоболлъи гьабуна ва гьезда жиндирго бугебщинаб бечелъи бихьизабуна: гӀарац-месед, махӀ гьуинал хурдул, хириял рахулел нахал, кинабго ярагъ ва цогидабги тӀолабго хазина. Я кӀалгӀаялда, я тӀолабго гьесул пачалъиялда, гьес гьезда бихьизабичӀеб жо щибго хутӀичӀо.

14Ишаягь авараг вачӀана цинги пачаясухъе ва гьес цӀехана: «Дол чагӀи кинаб хабаргун ва киса рачӀун рукӀарал чагӀи духъе?» «РикӀкӀадаса рачӀун рукӀана, – ян абуна Хизкиягьица. – Дол Вавилоналдаса чагӀи рукӀана».

15Ишаягь аварагас цӀехана: «Дур кӀалгӀаялда жаниб щиб дозда бихьараб?» «Дир кӀалгӀаялда жаниб кинабго бихьана дозда, – ян жаваб гьабуна Хизкиягьица. – Дир хазинаялъул дозда бихьизабичӀеб жо щибго хутӀичӀо».

16Гьебмехалъ Ишаягь аварагас Хизкиягьида абуна:

«ГӀенекке БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀухъ: 17„Дур кӀалгӀаялъул кинабго буголъи ва дур умумуз жакъа къо щвезегӀан данде гьабураб тӀолабго бечелъи Вавилоналде хъамун унеб къо ракӀчӀун тӀаде щвезе буго гьанже. Щибго хутӀизе гьечӀо“, – ян лъазабулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС[+]. 18– Дудаса гьарурал, дур зурияталъул цо-цоял Вавилоналде асирлъуде ккезе руго ва гьел гьенир пачаясул кӀалгӀаялда ахтабилъун[*] рахъине руго»[+].

19Жиндирго гӀумруялда жаниб рекъелги букӀинехъин бугин ва хӀинкъиги гьечӀин пикруги гьабун, Хизкиягьица жаваб гьабуна: «Гьеб дуца бицараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀи лъикӀаб рагӀи буго», – ян.


Хизкиягьил хвел

20Хизкиягьил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал ва шагьаралде лъим бачизе гьес бараб къулгӀаги рухъарал рахъалги рикӀкӀун, киналго гьес гьарурал ишазул хӀакъалъулъ хъван буго «Ягьудиялъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 21Хизкиягь хвана ва умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул вас Манасс гьесул бакӀалда[†] пачалъун вахъана.

### 21


Манасс – Ягьудиялъул пача

1АнцӀила кӀиго сон барав чи вахъана Манасс пачалъун ва кӀикъоялда анцӀила щуго соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар Хефциба букӀана. 2БЕТӀЕРГЬАНАС гӀизраилазда цереса нахъе гъурал халкъазул къосарал гӀадатаздаса мисалги босун, гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА рихарабщинаб гьабуна. 3ГохӀ-щобазда гьересиаллагьзабазе гӀибадаталъе бакӀал[†] цӀидасан рана гьес – гьесул инсуца риххизарун рукӀарал: ГӀизраилалъул пача Ахавидаса мисал босун, БагӀалие[†] къурбаналъе[†] бакӀ бана, Ашерае[†] хӀуби чӀана. Гьес зобалазул цӀвабзазе сужда-гӀибадат гьабуна;[+] 4«Иерусалималда букӀине буго Дир цӀар чӀвараб бакӀ», – инги абун БЕТӀЕРГЬАНАС тӀаса бищараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] Рокъобцин гьересиаллагьзабазе къурбаналъе бакӀал рана[+]. 5БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул кӀиябго азбаралдаги зобалазул цӀвабзазе къурбаналъе бакӀал рана[+]. 6Гьес жиндирго вас къурбаналъе вухӀана, пал тӀамуна, сихӀру гьабуна, ва хварал чагӀазул рухӀазда кӀалъалел чагӀигун ва сихӀручагӀигун гьоркьоблъи ккуна. БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе гӀемераб квешлъи гьабуна гьес, Гьесул ццинги гьалаглъизабун[+].

7Манассица Мукъадасаб Рокъоб жаниб Ашерал хӀубигицин эхетана. БЕТӀЕРГЬАНАС Давудидаги гьесул вас Сулейманидаги абун букӀана: «ГӀизраилалъул наслабазул киналго бакӀазда гьоркьоб Дица тӀаса бищараб Иерусалималда, Гьаб Рокъоб букӀине буго Дие гӀибадаталъе бакӀ абадиялъего. 8Дица гьезие аманат гьабурабщинаб гӀизраилаз тӀубазабуни, ва Дир лагъ Мусаца гьезда тӀад лъураб Къануналда рекъон гьел хьвадани, Дица гьел кидаго, гьезул умумузе кьураб гьаб ракьги тун, апараглъуде ине ккезаризе гьечӀо», – ян[+].

9Амма халкъалъ гьеб гӀадахъ босичӀо. Манассица гьел тӀуран къосинаруна ва БЕТӀЕРГЬАНАС гьезда цереса нахъе гъурал халкъаздаса цӀикӀкӀунгицин мунагьал гьаруна гӀизраилаз. 10Жиндирго лагъзал аварагзабиги гьоркьор ккун, БЕТӀЕРГЬАНАС абуна:

11«Ягьудиялъул пача Манассица кутакалда гӀасиял мунагьал гьаруна. Гьес цебе гьениб букӀараб халкъ аморияздасаги цӀикӀкӀун квешлъаби гьаруна ва гьересиаллагьзабаздалъун Ягьудия къосинабуна[+]. 12Гьединлъидал, гьале ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул рагӀи: „Дица Иерусалималде ва Ягьудиялде тӀаде бачине буго бицун гьеб рагӀарабщинав чиясул ракӀ сородизабулеб кутакаб балагь[+]. 13Самариялъе ва Ахавил хъизан-агьлуялъе гьабураб жаза гьабила Дица Иерусалималъеги. Дица лъухъала Иерусалим – кванан хадуб чура-хулун тӀаса гъоркье буссун лъураб суркӀа гӀадин гьабила гьеб[+]. 14Дирго халкъалъул наслабазул гьеб хутӀелалде мугъ рехила Дица ва тушбабазухъе кверде кьела. Киналго гьезул тушбабаца толохӀоч гьарун, жалгоги гьезул давлалъун ккезе руго гьел, 15щайгурелъул Мисриялдаса къватӀире гьезул умумул рахъаралдаса нахъего, жакъа къо щвезегӀан гьез Дир ццинги гьалаглъизабун Дида рихарабщинаб гьабуна“».

16БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ нухдаса Ягьудия къосинабун гьабураб квешлъи гӀечӀого, Манассица гӀайибго гьечӀого чӀварал чагӀазул гӀемерлъиялъ бидул гӀорал чвахизаруна Иерусалималъул къватӀахъа[+].

17Манассил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал, киналго гьесул ишал, гьес гьарурал мунагьал – гьеб кинабго хъван буго «Ягьудиялъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 18Манасс хвана ва жиндирго кӀалгӀаялъул ахикь – Уззал ахикь – умумузда аскӀов хабалъ лъуна. Гьесул вас Амон гьесул бакӀалда пачалъун вахъана[+].


Амон – Ягьудиялъул пача

19Къоло кӀиго сон барав чи вахъана Амон пачалъун ва гьес Иерусалималда кӀиго соналъ пачалъи гьабуна. Гьесул эбелалда цӀар Мешулемет букӀана ва гьей Ятбаялдаса ХӀарузил яс йикӀана. 20Жиндирго эмен Манассица гӀадин Амоницаги БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьанщинаб гьабуна. 21Гьев жиндирго инсул нухккун хьвадана – инсуца гӀадин гьесги гьересиаллагьзабазе тӀагӀат-гӀибадат гьабуна[+]. 22БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ, жиндирго умумузул Аллагьасде, мугъ рехана; БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ нух Амоница гӀадахъцин босичӀо.

23Амонил божарал чагӀаз гъоркьчӀелги гьабун, гьев жиндирго кӀалгӀаялда чӀвана. 24Амма халкъалъ киналго Амонида данде гъоркьанго ургъаралщинал чагӀи чӀвана ва гьесул бакӀалда гьесул вас Ёшиягь пачалъун тана.

25Амонил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъиназул хӀакъалъулъ хъван буго «Ягьудиялъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 26Гьев Уззал ахикь бугеб хабалъ лъуна ва гьесул бакӀалда гьесул вас Ёшиягь вахъана пачалъун[+].

### 22


Ёшиягь – Ягьудиялъул пача

1Микьго сон барав чи вахъана Ёшиягь пачалъун ва лъебералда цо соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар букӀана Едида ва гьей Боцкаталдаса ГӀадаягьил яс йикӀана. 2Ёшиягьица БЕТӀЕРГЬАНАСДА цебе ритӀухъабщинаб гьабуна ва дове-гъове кьуричӀого жиндирго умумузул чи Давудил нухккун хьвадана[+].

3Пачалъун вахъун анцӀила микьабилеб соналъ Мешуламил васасул вас, Азалиягьил вас хъвадарухъан Шафан витӀана Ёшиягьица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] Рокъове гьадинаб тӀадкъайгун: 4«КӀудияв кашиш[†] Хилкиягьихъе а. Кавудахъ тарал кашишзабаз халкъалъухъа БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъобе бакӀарарабщинаб[†] гӀарац рикӀкӀине биччанте гьес[+]. 5Цинги гьеб гӀарац БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул хӀалтӀабазда тӀад тарал чагӀазухъе кье, биччанте гьез БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъ цӀигьабулел ругел хӀалтӀухъабазе мухь кьезе, – 6цӀулал, ганчӀил устарзабазе ва къадахъабазе. Биччанте гьединго Мукъадасаб Рукъ цӀи гьабизе цӀул ва бекӀараб гамачӀ бичун босизе гьелъухъ. 7Гьеб гьезда божун кьураб гӀарцул хӀисаб-суалги тӀалаб гьабуге гьездаса, щайгурелъул гьел ракӀбацӀцӀадаб хьвада-чӀвадиялъул чагӀи ругелъул»[+].


Мукъадасаб Рокъоб Къануналъул ТӀехь бати

8КӀудияв кашиш Хилкиягьица хъвадарухъан Шафанида абуна: «Дида БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоб Къануналъул тӀехь батана», – ян.

Гьес гьеб Шафанихъе кьуна ва Шафаница гьеб цӀалана[+]. 9Хадуб хъвадарухъан Шафан пачаясухъе вилълъана: «Дур хъулухъчагӀаз БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоб батарабщинаб гӀарац бакӀарун, хӀалтӀухъабазда тӀад тарал чагӀазухъе кьуна», – ян бицана гьес.

10Хадуб хъвадарухъан Шафаница пачаясда абуна: «Кашиш Хилкиягьица цо тӀехь кьуна дихъе». Ва Шафаница гьеб пачаясе цӀалана.

11Гьеб Къануналъул тӀехьалда хъварал рагӀаби рагӀидал, пачаяс тӀад букӀараб ретӀел бихъана. 12Гьес кашиш Хилкиягьиеги, Шафанил вас АхӀикамиеги, Микаягьил вас ГӀахбориеги, хъвадарухъан Шафаниеги, пачаясул божарав лагъ ГӀасаягьиеги буюрухъ кьуна:

13«Дирги, халкъалъулги, Ягьудиялъулги цӀаралдасан гьаб тӀехьалда хъвараб жоялъул хӀакъалъулъ БЕТӀЕРГЬАНАСДА гьаризе ва гӀакълу дандбазе а. Гьаб тӀехьалда хъварал рагӀабазухъ нилъер умумуз гӀинтӀамичӀолъиялъ ва гьелда бихьизабураб гьез тӀубазабичӀолъиялъ, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ кутакаб ццин рещтӀун буго нилъеда тӀаде»[+].

14Кашиш Хилкиягьги, АхӀикамги, ГӀахборги, Шафанги, ГӀасаягьги ХӀулдагь аварагалъухъе рилълъана. Тиквагьил вас, Хархасил васасул вас, Мукъадасаб Рукъалъул ретӀел-куналъул тадбирчи Шалумил лъади йикӀана гьей. Гьелъул яшав Иерусалималъул цӀияб рахъалда букӀана. Цинги гьез гьелда кинабго бицана[+]. 15Гьелъ гьезда абуна:

«Гьале ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьасул калима: „Нуж Дихъе вакил гьарурав чиясда абе 16гьадин абулеб бугин БЕТӀЕРГЬАНАС: ‘Ягьудиялъул пачаяс цӀалараб гьеб тӀехьалда хъварабщиналда рекъон гьаб бакӀалде ва гьалъул жамагӀаталда тӀаде балагь биччазе буго Дица. 17Диде мугъги рехун чияр аллагьзабазе кьеккенал рухӀаралъухъ ва дир ццин бахъинабулел ишал гьаруралъухъ, гьаб ракьалде бахъараб Дир гьелегьараб ццин гӀодобе къазе гьечӀо’[+]. 18БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ гӀакълу тӀалаб гьабизе нуж ритӀарав Ягьудиялъул пачаясда абе ГӀизраилалъул БЕТӀЕРГЬАН Аллагьас гьадин абулеб бугин гьесда жиндаго: 19‘Гьаб бакӀалъе ва гьалъул жамагӀаталъе Дица жаза гьабизе букӀин ва гьезие нагӀанаги чӀунтиги насиблъизе букӀин рагӀидал, мун Дида цеве бихъун ретӀелгун, магӀуги тӀун рекӀекълъаралъухъ ва Дие мун мукӀурлъаралъухъ Дица къабул гьабуна дур дугӀа, – ян лъазабулеб буго БЕТӀЕРГЬАНАС[+]. 20Гьединлъидал, дур гӀумруялда жаниб рекъел букӀина ва мун берцинго хабалъ лъела. Дица гьаб ракьалда тӀаде бачине бугеб балагь дур беразда бихьиларо’“». Цинги гьез гьелъул жаваб пачаясухъе щвезабуна[+].

### 23


Ёшиягьица БетӀергьанасулгун къотӀи цӀи гьаби

1Гьебмехалда пачаяс киналго Ягьудиялъул ва Иерусалималъул кӀудиял чагӀи жиндихъего ахӀана. 2Цадахъ Ягьудиялъул халкъгун, Иерусалималъул жамагӀатгун, кашишзабигун[†] ва аварагзабигун, гӀисинал-чӀахӀиял киналго гӀадамалгун БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] Рокъове вилълъана пача. БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоб батараб КъотӀиялъул[†] тӀехьалда хъварабщинаб гьес гьезда рагӀун цӀалана[+]. 3Цинги хӀобода аскӀов пачаясул бакӀалда[†] вахъун чӀана пача ва ракӀ-ракӀалъго хӀаракат бахъун КъотӀиялъул тӀехьалда хъварал рагӀаби тӀуразаризе, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ нухда хьвадизе ва Бичасул амруялги, ахӀкамалги тӀуразаризе ругилан БЕТӀЕРГЬАНГУН къотӀи гьабуна гьес. ТӀолабго халкъги разилъана гьеб къотӀи цӀунизе[+].

4БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоса БагӀалие,[†] Ашерае[†] ва зобалазул цӀвабзазе гьарурал жал нахъе рехеян, КӀудияв кашиш Хилкиягьие, гьесул цогидал кашишзабазе ва кӀалтӀа хъаравуллъи гьабулел кашишзабазе буюрухъ кьуна пачаяс. Гьес гьел Иерусалим тун къватӀирехун, Кедрон расалъиялда рухӀана ва гьезул рахъу Бет-Элалде щвезабуна[+]. 5Ягьудиялъул шагьаразда ва Иерусалималда сверухъ гохӀ-щобазда гьересиаллагьзабазе гӀибадаталъе рарал бакӀазда БагӀалие, бакъуе, моцӀрое, зобалазул жалазе ва цӀвабзазе кьеккен бухӀизе Ягьудиялъул пачабаз тарал кашишзабиги нахъе ахӀана гьес[+]. 6БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоса нахъе босун Ашерал хӀуби Кедрон расалъиялда бухӀана. Гьелъул хӀур лъугьинабун жамагӀаталъул хабалалъ щущана гьеб[+]. 7Гьединго, гьересиаллагьзабазе гӀибадат гьабулел бихьинал хъахӀбабаз[*] ва БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъор рарал, Ашерал рукъарухъабаз чӀел гьабулел рукъзалги риххана гьес[+].

8Геваялдаса Беэр-Шеваялде гӀунтӀун, Ягьудиялъул шагьараздаса кашишзабиги нахъе ахӀана Ёшиягьица ва гьез кьеккен бухӀулел рукӀарал гохӀ-шобазул гӀибадаталъе бакӀалги хъублъизаруна. Гьединго шагьаралъул бетӀер Егьошуал кавуда цебе, шагьаралъул кавабазул квегӀаб рахъалда бараб борхалъиги биххана гьес. 9Гьел гохӀ-щобазул кашишзабаз, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛАБ гӀибадаталъе бакӀалда тӀагӀат-гӀибадат гьабизе гьезул ихтияр букӀинчӀониги, Иерусалималъул кашишзабазго гӀадин реччичӀел чадал кваназе бегьулаан.

10Гьес Бен-Гьинном абураб расалъиялда бугеб Топет абураб къурбаналъе[†] бакӀги хъублъизабуна, лъицаниги – я жиндирго яс, я вас Молохие[*] къурбаналъе рухӀичӀого рукӀине[+]. 11Бакъуе гӀибадаталъе хӀалтӀизаризе рищун ратӀа гьарун тарал чуялги БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул кӀалтӀаса нахъе рачизаруна гьес. ХӀаким Натан-Мелехил рукъалда аскӀоб бугеб азбаралда эхетун рукӀунаан гьел.

Хадуб Ёшиягьица бакъуе гӀибадаталъе хӀалтӀизаризе ратӀа гьарурал чолгьакал рухӀана. 12Ягьудиязул пачабаз Ахазил тӀадрукъалъул тӀохда рарал ва Манассица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъул кӀиябго азбаралда рарал къурбаналъе бакӀалги гъурана. Гьес гьел гьениса нахъеги рахъун рек-рекана ва Кедрон расалъиялда бугеб гӀалагъважа балеб бакӀалде рехана[+].

13Иерусалималъул бакъбаккул рахъалда бугеб ГӀажалалъул мегӀералъул[*] къилбаялъул рахъалдехун гохӀ-щобазда ГӀизраилалъул пача Сулейманица сидониязул балканай аллагь Ашторатие,[†] МогӀавалъул балканав аллагь Кемошие[*] ва аммониязул хъубав аллагь Молохие гӀибадаталъе рарал бакӀалги щущахъ разаруна пачаяс[+]. 14Ёшиягьица гьезул «хириял» ганчӀал гъурана, Ашерал хӀубалги нахъе рахъана ва гьел рукӀарал бакӀазде гӀадамасул рукьби рана[+].

15Наватил вас Яровамица ГӀизраилги къосинабун Бет-Элалъул борхалъиялда бараб къурбаналъе ва гӀибадаталъе бакӀгицин биххана гьес. Гьелъул бухӀун рахъу лъугьинабуна ва Ашерал хӀубиги бухӀана[+]. 16Хадуб свера-тирун хал-шал гьабидал, гохӀалъул санда хабал рихьана Ёшиягьида ва гьениса рукьбиги рахъун, гьел къурбаналъе бакӀалда тӀад рухӀеян буюрухъ кьуна гьес – аварагас бицун букӀараб БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ рагӀуда рекъон, гьеб хъублъизабизе[+].

17Цинги пачаяс цӀехана: «Гьаб зани лъил кколеб?»

Шагьаралъул жамагӀаталъ бицана: «Гьеб буго Аллагьасул аварагасул хоб. Гьес Ягьудиялдаса вачӀун цебеккунго бицун букӀана гьеб дуца Бет-Элалъул къурбаналъе бакӀалъе гьабулеб бугеб жо»[+].

18«Гьесул хоб жибго те, – ян абуна гьес. – Гьесул рукьбиги парахат те».

Гьел гьесул рукьбуздаги ГӀизраилалдаса вачӀун вукӀарав цогидав аварагасул рукьбуздаги хъвачӀо.

19Жеги ГӀизраилалъул пачабаз, БетӀергьанасул ццинги бахъинабун, Самариялъул шагьаразда гохӀ-щобазда рарал киналго гӀибадаталъе бакӀалги щущахъ разаруна Ёшиягьица. Бет-Элалда гьабураб гьабуна гьес гьезиеги. 20Ёшиягьица гохӀ-щобазул киналго кашишал чӀвана ва гьезул къурбаналъул бакӀазда тӀад гӀадамасул рукьби рухӀана. Цинги гьев Иерусалималде тӀадвуссана[+].


ЦӀидасан Пасхаялъул байрам тӀобитӀи

21Пачаяс халкъалъе буюрухъ кьуна: «Нужерго БЕТӀЕРГЬАН Аллагь кӀодо гьавун, КъотӀиялъул тӀехьалда хъваралда рекъон, Пасхаялъул[†] байрам тӀобитӀе»[+].

22Къадизабазул нухмалъиялда гъоркь ГӀизраил букӀараб заманалдаса нахъе, я ГӀизраилалъул пачабазул заманалда, я Ягьудиялъул пачабазул заманалда гьелде бахъараб хӀалалда Пасхаялъул байрам тӀобитӀун букӀинчӀо. 23Ёшиягь пачалъун вахъун анцӀила микьабилеб соналъ БЕТӀЕРГЬАНАСЕ гьеб Пасхаялъул байрам тӀобитӀана Иерусалималда.


Ёшиягьил пачалъиялъул цоги ишал

24Гьединго Ёшиягьица тӀагӀинаруна: хваразул рухӀазда кӀалъалел ва пал тӀамулел чагӀи, терафимал,[†] киналго гьересиаллагьзаби ва цоги Ягьудиялда ва Иерусалималда ратарал киналго хъубалщинал жал. Гьес гьеб кинабго гьабуна Хилкиягьида БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоб батараб тӀехьалда хъвараб Къануналъул амруял тӀуразариялъе гӀоло[+]. 25Я цеве, я нахъа Ёшиягь гӀадин Мусал Къануналда рекъон, ракӀ-ракӀалъго хӀаракат бахъун, тӀолабго къуват-жаналдалъун ва гӀакълу-хӀисабалдалъун БЕТӀЕРГЬАНАСДЕ вуссарав пача тӀокӀав вахъинчӀо[+].

26БукӀаниги, Манассица гьабурабщинаб сабаблъун, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Ягьудиялде букӀараб гьелегьараб гьалагаб ццин гӀодобе къачӀо[+]. 27БЕТӀЕРГЬАНАС абуна:

«Дица ГӀизраилго гӀадин цебеса тӀагӀинабила Ягьудия. Дица квер хьвагӀила Дицаго тӀаса бищараб Иерусалималде ва Дирго цӀар чӀвараб Мухъадасаб рукъалде»[+].


Ёшиягьил хвел

28Ёшиягьил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал ва гьес гьабурабщинаб – гьеб кинабго хъван буго «Ягьудиялъул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда.

29Ёшиягьил пачалъиялъул къояз, Мисриялъул пиргӀавн Нехо, цадахъ жиндирго аскаргун, къватӀиве вахъана, Ефрат гӀурухъ Ассириялъул[†] пачаясда данде вагъизе. Ёшиягь пача вахъана гьесда данде вагъизе, амма Мегиддоялде щваравго, гьев Нехоца чӀвана. 30Ёшиягьил чагӀаз гьесул жаназа чолгьакидаги лъун, Мегиддоялдаса Иерусалималде босана, ва гьенив жиндирго хабалъ лъуна гьев. Халкъалъ гьесул вас Егьоахаз ахӀана, гьесда зайтуналъул нахги бахун, гьев жиндирго инсул бакӀалда пачалъун тана[+].


Егьоахаз – Ягьудиялъул пача

31Къоло лъабго сон барав чи вахъана Егьоахаз пачалъун ва лъабго моцӀалъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар Хамутал букӀана, гьейги – Йирмеягьил яс; Ливнаялдаса гӀадан йикӀана гьей[+]. 32Квешал умумуздаса мисалги босун, гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьулебщинаб гьабуна.

33ПиргӀавн Нехоца хӀатӀазда маххалги ран Хаматалда бугеб Ривла абураб шагьаралда туснахъ гьавуна Егьоахаз – Иерусалималда гьес тӀокӀаб пачалъи гьабичӀого букӀине; Ягьудияги ясахъ кьезе тӀамуна – нусго талант гӀарцул[*] ва цо талант меседил[*][+]. 34ПиргӀавн Нехоца Ёшиягьил вас Элияким тана пачалъун жиндирго инсул бакӀалда ва гьесда цӀар хисун Егьояким лъуна. Егьоахазин абуни Мисриялде вачун ана ва гьев гьенив хвана[+].


Егьояким – Ягьудиялъул пача

35Егьоякимица пиргӀавн Нехое гьес тӀад лъураб гӀарац-месед кьуна. Гьелъул гӀураб къадар бакӀаризе гӀоло жив-живасул боцӀи-рикъзиялъул багьа гьабун халкъалдаго тӀад магъало лъуна ва, пиргӀавн Нехое кьезе, халкъалъухъа гӀарац-месед тӀалаб гьабуна. 36Къого сон барав чи вахъана Егьояким пачалъун ва анцӀила цо соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар Зевудда букӀана, гьейги Румалдаса Педаягьил яс йикӀана. 37Квешал умумуздаса мисалги босун, гьес БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьанщинаб гьабуна.

### 24

1Егьоякимил пачалъиялъул къояз Вавилоналъул[†] пача Навуходоносор Ягьудиялде тӀаде кӀанцӀана ва лъабго соналъ гьесул кверщаликье ккана Егьояким. Хадув гьев Навуходоносорида данде чӀана[+]. 2БЕТӀЕРГЬАНАС Касдималдаса[*], Сириялдаса, МогӀавалдаса ва Аммоналдаса хъачагъал риччана ягьудиязда тӀаде, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] аварагзабаз цебеккун бицараб Гьесул рагӀуда рекъон гьел щущахъ разаризе[+]. 3Ягьудиялъе гьеб кинабго БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ амруялдалъун ккана, Гьесда цереса гьел нахъе гъезелъун – Манассил мунагьал ва кинабго гьес гьабурабщинаб,[+] 4тӀокӀалъго гьес гӀайибго гьечӀого гӀодобе тӀураб би сабаблъун. ГӀайиб гьечӀого гӀодобе тӀураб бидулъ Иерусалимго ччун бахъидал гьес, – БЕТӀЕРГЬАН гьелда тӀаса лъугьинчӀо.

5Егьоякимил пачалъиялъул хутӀарал лъугьа-бахъинал ва киналго гьес гьарурал ишал – гьеб хъван буго «Ягьудиязул пачабазул тарих» абураб тӀехьалда. 6Егьояким хвана ва гьесул бакӀалда[†] гьесул вас Егьояхин пачалъун вахъана.

7Мисриялъул пача тӀокӀав чабхъаде вахъинчӀо, щайгурелъул Мисриялъул лъадал мухъалдаса байбихьун Ефрат гӀурухъе щвезегӀан гьесул киналго ракьал Вавилоналъул пачаяс кверде росидал.


Егьояхин – Ягьудиялъул пача

8АнцӀила микьго сон барав чи вахъана Егьояхин пачалъун ва лъабго моцӀалъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар Нехушта букӀана ва гьей Иерусалималдаса Элнатанил яс йикӀана. 9Егьояхиница киналъулъго жиндирго инсуда релълъун БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьараб гьабуна.

10Гьеб заманалда Вавилоналъул пача Навуходоносорил аскарал Иерусалималде тӀаде кӀанцӀана ва гьеб сверун ккуна. 11Гьез гьеб сверун ккун букӀаго, живго Навуходоносорги вачӀана гьениве. 12Цинги Ягьудиялъул пача Егьояхин, цадахъ эбелгун, божарал чагӀигун, аскаразул бутӀрулгун ва хъулухъчагӀигун гьесухъе кверде ана.

Гьеб ккана Вавилоналъул пачалъун Навуходоносор вахъун микьабилеб соналъ[+]. 13БЕТӀЕРГЬАНАС цебеккунго бицараб рагӀуда рекъон, БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъоса ва пачаясул кӀалгӀаялъуса кинабго хазина Навуходоносорица босун ана, ва ГӀизраилалъул пача Сулейманица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъе гьарурал киналго меседил тӀагӀелазул гьес кескал гьаруна[+]. 14Иерусалималъул жамагӀатги гьес асирлъуде бачана: киналго чӀухӀби, аскаразул бутӀрул ва рагъухъаби, цӀулал устарзаби, къебедзаби – кинавниги анцӀазарго чи. Мискинал чагӀи гурони хутӀичӀо гьенир. 15Навуходоносорица Егьояхин асирлъун Вавилоналде вачана; гьесда цадахъ пачаясул эбелги, лъудбиги, ахтабиги ва Ягьудиялъул чӀухӀби-хӀакимзабиги рачана Иерусалималдаса Вавилоналде[+]. 16Гучал рагъухъаби – кинавниги анкьазарго чи, азарго устар ва къебед, ва рагъде махщел бугелщинал чагӀи, Вавилоналде асирлъуде рачун ана Вавилоналъул пачаяс. 17Егьояхинил инсул вац Матаниягь тана Вавилоналъул пачаяс гьесул бакӀалда ва гьесда цӀарги хисун Цидкиягь лъуна[+].


Цидкиягь – Ягьудиялъул пача

18Къоло цо сон барав чи вахъана Цидкиягь пачалъун ва анцӀила цо соналъ пачалъи гьабуна гьес Иерусалималда. Гьесул эбелалда цӀар Хамутал букӀана, гьей Ливнаялдаса Йирмиягьил яс йикӀана[+]. 19Цидкиягьица киналъулъго Егьоякимида релълъун БЕТӀЕРГЬАНАСДА квешбихьараб гьабуна. 20Иерусалималде ва Ягьудиялде БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ бахъараб ццидаца Гьес гьел Жиндаго цереса нахъе къотӀана ва гьезде квер хьвагӀана.


Иерусалим кверде боси

Цидкиягь Вавилоналъул пачаясда данде чӀана.

### 25

1Цидкиягь пачалъун вахъун ичӀабилеб соналъ, анцӀабилеб моцӀрол анцӀабилеб къоялъ[*] Вавилоналъул[†] пача Навуходоносор тӀолабго жиндирго аскаргун Иерусалималда данде рагъде вахъана. Гьес Иерусалималда сверун къайи чӀвана ва шагьаралда свера-тирун буцралги ран, гьеб сверун ккуна[+]. 2Цидкиягь пачалъун вахъун анцӀила цоабилеб сон щвезегӀан сверун ккун букӀана Иерусалим.

3Ункъабилеб моцӀрол[*] ичӀабилеб къоялъ ракъи кутаклъана шагьаралда ва гӀадамазе щибго кваназе жо хутӀичӀо. 4Гьебмехалда шагьаралъул къедги биххун, гьеб кверде босизе кӀвана тушбабазда. Цинги, шагьар тушбабаз сверун ккун букӀаниги, къаси сардилъ тӀолабго аскар, пачаясул ахалда аскӀоб кӀиго къадада гьоркьоб бугеб кавудухъа къватӀире рорчӀана ва иорданалъул[†] расалъиялдехун ралагьун лъутана. 5Амма вавилониязул аскар пачаясда хадуб бортана ва Ерихоналъул расалъиялда гьесда нахъ гӀунтӀана. Цинги пачаясул рагъухъаби гьевги вугелъув тун, рахъ-рахъалде тӀурана. 6Цидкиягь кверде восун, Ривла абулеб шагьаралде Вавилоналъул пачаясухъе вачана, ва гьениб гьесие хӀукму къотӀана[+]. 7Цидкиягьил васал гьесул берда цере чӀвана, цинги гьесул бералги рахъун, мазгарул рахсалги ран гьев Вавилоналде вачана[+].

8Вавилоналъул пачалъун Навуходоносор вахъун анцӀила ичӀабилеб соналъ, щуабилеб моцӀалъул анкьабилеб къоялъ, пачаясул рорчӀухъабазул бетӀер, Вавилоналъул пачаясул цевесев хъулухъчи Невузарадан вачӀана Иерусалималде. 9Гьес БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ[†] рукъалда, пачаясул кӀалгӀаялда ва киналго ярагьунелщинал минабазда цӀа гъуна[+]. 10Иерусалим сверун къарал къадалги тӀуран щущахъ разаруна гьесул рагъухъабаз. 11РорчӀухъабазул бетӀер Невузараданица шагьаралда хутӀарабщинаб халкъ, Вавилоналъул пачаясул рахъалде лъутаралги рикӀкӀун, гӀемерал чагӀи асирлъуде рачун ана. 12Амма, цӀолбол ахазукь ва хурзабахъ хӀалтӀизаризе цо-цо мискинал чагӀи нахъа тана гьес.

13БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рокъор рукӀарал мазгарул хӀубал, гьакал ва мазгарул хӀавуз рекана вавилонияз ва мазгар Вавилоналде босана[+]. 14Гьединго гьез росана хъуби, гулдул, нахучирахъазул билтабазе хӀалтӀизарулел квекьмаххал, суркӀа-щурун ва как-диналъе хӀалтӀизарулел киналго пахь-мазгаралъул тӀагӀелал[+]. 15Жеги рорчӀухъабазул бетӀерас росана гӀарац-меседалъул гьарурал киналго тӀагӀелал: кьеккен жаниб бухӀулел рагӀал ва суркӀа-щурун. 16Сулейманица БЕТӀЕРГЬАНАСУЛ Рукъалъе гьабураб кӀиго хӀободаса, хӀавузалдаса ва гьаказдаса бахъараб мазгар, гӀемерлъиялъ цӀазе хӀал кӀвечӀо[+]. 17Жиб-жиб хӀуби анцӀила микьго натӀалъ[†] борхатаб букӀана. Мазгарул хӀобокькквел лъабго натӀалъ борхатаб букӀана – мазгарул гьинкатаналъ ва мазгарул соноялъ къачӀан букӀана гьеб сверуда-сверун. Гьединабго букӀана кӀиабилеб хӀубиги[+].

18Пачаясул рорчӀухъабазул бетӀерас кӀудияв кашиш[†] Сераягьги гьесда хадусев кашиш Цепаниягьги Мукъадасаб Рукъалъул лъабго кӀудияв хъулухъчиги асир гьаруна. 19Шагьаралдасаги рагъухъабазе нухмалъиялъе тарав цо ахтаги, пачаясул щуго гӀакълучиги, халкъалъул хъвай-хъвагӀай гьабулев аскаразул бетӀерав хъвадарухъанги, жеги лъабкъого хӀакимчиги асир гьаруна гьес. 20Гьел киналго Невузараданица Вавилоналде Ривлаялде щвезаруна. 21Хаматалъул ракьалда бугеб Ривла абураб шагьаралда, Вавилоналъул пачаяс хӀукмуги къотӀун, чӀвана гьел.

Гьедин ягьудиял, жиндирго ракьги тезабун, чияр ракьалде къотӀана.


Гедалиягь чӀвай

22АхӀикамил вас, Шафанил васасул вас Гедалиягь тана Вавилоналъул пача Навуходоносорица Ягьудиялда хутӀараб халкъалда тӀад бетӀерлъун[+]. 23Вавилоналъул пачаяс Гедалиягь тун вугин бетӀерлъунин рагӀидал аскаразул бутӀрулги цогидал гӀадамалги рачӀана Гедалиягьихъе Мицпаялде. Гьел рукӀана: Нетанягьил вас ИсмагӀел, Кареахил вас Ёханан, Нетофалдаса Танхуметил вас Сераягь, МагӀахаялдаса Яазаниягь ва гьезул чагӀи. 24Гьезул ракӀал гӀодоре риччазаризе гьезие ва гьезул чагӀазе гьа гьедана Гедалиягьица.

«Вавилониязул хӀакимзабазухъа хӀинкъуге нуж, – ин абуна гьес. – Вавилоналъул пачаясе хъулухъ гьабун парахатго гӀумру гьабе гьаб ракьалда ва нужее лъикӀ букӀине буго».

25Амма анкьабилеб моцӀалъ Нетанягьил вас, Элишамил васасул вас, пачаясул гӀагарлъиялъул чи ИсмагӀелица анцӀго чигун цадахъ вачӀун Гедалиягьги, ягьудиялги, гьесда цадахъ Мицпаялда рукӀарал вавилониялги чӀвана. 26Гьеб лъугьа-бахъиналдаса хадуб кинабго халкъ, гӀисинал-чӀахӀиял батӀалъи гьечӀого, аскаразул бутӀрулгун цадахъ, вавилониязухъа хӀинкъун Мисриялде лъутана.


Егьояхин туснахъалдаса эркен гьави

27Ягьудиялъул пача Егьояхин асир гьавун лъебералда анкьабилеб соналъ Эвил-Меродах вахъана Вавилоналъул пачалъун ва анцӀила кӀиабилеб моцӀрол къоло анкьабилеб къоялъ[*] гьес Егьояхин туснахъалдаса къватӀиве виччана[+]. 28Цогидал асир гьарурал пачабазда гьоркьов гьес гьев бищун тӀадегӀан гьавуна. 29Туснахълъиялъул ретӀелги хисана ва гьелдаса хадув пачаясда цадахъ квана-гьекъолезда гьоркьове ккана. 30Щибаб къоялъ гьесие къваригӀараб-тараб чӀезабуна пачаяс.

## РичӀчӀизе захӀматал рагӀабазе баян (Пачазабазул тӀехь)

### РичӀчӀизе захӀматал рагӀабазе баян (Пачазабазул тӀехь)

РичӀчӀизе захӀматал рагӀабазе баян (Пачазабазул тӀехь)


А

Б

В

З

И

К

КЪ

М

Н

П

Р

Т

ТӀ

У

ХЪ

ЦӀ

Ш

Э


РичӀчӀизе захӀматал рагӀабазе баян

### Ассирия

Ассирия – Месопотамиялъул шималияб рахъалда, жакъасеб ГӀиракъалъул ракьалда букӀараб некӀсияб пачалихъ – ГӀизраилалъул вахӀшияб тушман. Ниневия гьелъул тахшагьарлъун кколаан. Цебесеб эраялъул микьабилеб гӀасруялъул ахиралда, 722 соналда, Ассириялъ Шималияб ГӀизраил кверде босана ва ГӀизраилалъул гӀемерисеб халкъги асирлъуде ккана. Ассириялъ ГӀизраилалъул ракьалде жидерго пачалихъалдаса батӀи-батӀиял халкъал гочинаруна ва гьенир хутӀун рукӀарал гӀизраилал гьел халкъалгун журана. Ягьудияги (Къилбаялъулаб ГӀизраил) кверде босизе къеркьана ассириял, амма гьеб гьезухъа бажаричӀо. Хадубккун БетӀергьанас жаза гьабуна Ниневиялъе ва гьеб вавилонияз тӀубан щущахъ биххизабуна.

### Ашера

Ашера – вавилониязулги ханааниязулги аллагь. Цебе заманалда Ашерае гӀибадаталъе рарал бакӀазда, гьелъул сипат-суратги тӀад бекӀкӀарал, цӀулал хӀубал эхетулаан. Гьелъул дин тӀибитӀун букӀана тӀолабго НекӀсияб ГӀагардасеб Бакъбаккул рахъалда. Цо-цо биценазда гьей аллагьзабазулги гӀадамазулги эбеллъун, ралъадазул ва тӀолабго дунялалъул кверщелайлъун ва Илу аллагьасул, яги БагӀалил (бетӀерав аллагь) лъадилъун йихьизаюн йиго. Гьединго гьей рикӀкӀунаан финикиязул шагьаразул – Тиралъул ва Сидоналъул – бетӀерай аллагьлъун. НекӀсияб КъотӀиялде балагьараб мехалъ, Ашерал дин гӀизраилазда гьоркьобгицин тӀибитӀун букӀин бихьула (бал. 3 Пач. 15:13; 18:19; 4 Пач. 21:7; 23:4, 6-7). Гьеб сабаблъун Аллагьас жаза гьабула гьезие.

### Ашторат

Ашторат – рокьул ва гьарзаяб бачӀиналъул аллагь ва аллагь-рагъухъан. (бал. 3 Пач. 11:5, 33; 4 Пач. 23:13).

### БагӀал

БагӀал – гъугъадиялъул аллагь – ханааниязул бетӀерав аллагь. БагӀал абураб рагӀул магӀна ккола «бетӀергьан, хважаин» абураб. БагӀалие гӀибадат гьабизелъун бараб рокъоб, БагӀалил хъулухъчагӀаз «динияб хъахӀбалъи» гьабулаан – гьел божулаан гьединал ишаздалъун БагӀалил гуч цӀикӀкӀунин ва гьесда ах-хурзазул ва чӀагоябщиналъул бачӀин цӀикӀкӀинабизе кӀолин. НекӀсияб Палестинаялда тӀибитӀун букӀана БагӀалил дин, гӀизраилал гьенире гочиналде цебего. Гьенир рукӀарал халкъаздаса мисалги босун, гӀизраилалги къосун ккун БагӀалил дин гьабизе лъугьунаан. Амма гьеб кутакалда Аллагьасда рихараб жо букӀана. ГӀизраилалъул пача Ахав БагӀалиде вуссинавуна Финикиялдаса ячарай гьесул лъадуца (бал. 3 Пач. 16:31-32). БетӀергьанасде мугъги рехун БагӀалил дин гьабиялдалъун гӀизраилаз кутакалда ццин бахъинабуна БетӀергьанасул.

### Бищунго Мукъадасаб (Жанисеб) БакӀ

Бищунго Мукъадасаб (Жанисеб) БакӀ – Цебе БетӀергьанасул Чадиралда букӀараб, хадубккун Мукъадасаб Рукъалъул бищунго жанисеб рахъ – КъотӀиялъул гъамас лъураб бакӀ. Бищунго Мукъадасаб бакӀалдаги гьелда цебесеб Мукъадасаб бакӀалдаги гьоркьоб, багӀарсиябгун шакъикьераб квасул бессараб, биццатаб, кутакалда хирияб пардав бигъун букӀана. Мусал Къануналда рекъон, гӀицӀго кӀудияв кашиш гурони ине бегьулароан гьениве жаниве, гьебги лъагӀалида жаниб цо нухалъ – мунагьалдаса рацӀцӀад гьарулеб Капараталъул Къоялъ. (3 Пач. 6:23; Жугь. 9:3-5, 7)

### Вавилон

Вавилон – НекӀсияб Бакъбаккул рахъалда, жакъасеб ГӀиракъалъул ракьалъул къилбаялъулаб рахъалда, цебесеб эраялъул 626–538 соназ щулалъараб кӀудияб ва цӀар рагӀараб шагьар – некӀсияб гучаб империялъул тахшагьар. Цебесеб эраялъул анкьабилеб гӀасруялда Вавилон лъугьана империялъул тахшагьарлъун, гьеб империялда жанибе ана Месопотамия, Сирия ва Палестина. Жиндаго чӀараб улкалъун Ягьудия цӀунизе Ягьудиялъул пачаби кигӀан къеркьаниги, Вавилоналъул аскараз щущахъ биххизабуна Иерусалим ва гӀемерисел ягьудиялги, асир гьарун, Вавилоналде рачун ана (цебесеб эраялъул 586 с.). ЦӀияб КъотӀиялъул заманалде Вавилон щущахъ биххизабун букӀана. Амма, Аллагьасул Калимаялда рекъон, Вавилон абураб рагӀул «Илбисалъул парччахӀлъи» абураб хъвалсараб магӀнаги буго; Вавилон лъугьуна мунагь-такъсиралъул ва квешабщиналъул гӀаламатлъун ва гьеб магӀнаялда гьеб рагӀи чанго нухалъ Инжилалдаги дандчӀвала.

### Зобалазул бо

Зобалазул бо – НекӀсияб КъотӀиялда БЕТӀЕРГЬАН вихьизавула зобалазул боялъ сверун ккурав Зобалазул Пача хӀисабалда (бал. 3 Пач. 22:19). Гьединлъидал НекӀсияб КъотӀиялда къанагӀат гуро БетӀерг БЕТӀЕРГЬАН ьан «Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАН» абураб цӀаргун рехсолев вугев.

### Иордан

Иордан – Киннерет хӀорихъа байбихьун ЦӀамул ралъдалъе чвахулеб Палестинаялъул кӀудияб гӀор. ГӀемерисеб бакӀалда гьеб гӀор цӀакъго гӀебаб (30 метр), ялъуни гъваридаб гьечӀониги (3 – 3,5 метр), гьелъул чвахи хехаб ва лъаралмухъ кӀичӀ-кӀичӀараб буго. Гьеб Палестинаялъул бакъбаккул рахъалъулаб гӀорхъилъун ккола. Ханаан кверде босиналда цебе ГӀизраилаз гьеб гӀор бахана.

### Кашиш

Кашиш – БетӀергьанасул Рокъоб Гьесие хъулухъалда вукӀунев чи. Къануналда рекъон, гӀицӀго Гьарунил агьлуялъул чагӀи толаан кашишзабилъун. КӀудияв кашишасе гурони ихтияр букӀинчӀо Бищунго Мукъадасаб бакӀалде жаниве ине – гьебги лъагӀалида жаниб цохӀо нухалъ, гьелъие бихьизабураб къоялъ (Капараталъул Къоялъ).

### Къавм

Къавм – цо чиясдасан лъугьараб халкъ. ГӀизраил халкъалъул кинабниги анцӀила кӀиго кӀудияб къавм буго. ГӀизраилазул анцӀила кӀиго къавм лъугьана Якъубил (БетӀергьанас ГӀизраил абун цӀар лъурав) анцӀила кӀиго васасдасан: Рувим, Шимеон, Левий, Ягьуда, Иссахар, Зевулун, Юсуп, Бунямин, Дан, Нафтали, Гад ва Ашер (Байб. 35:23-26). ГӀемерисел бакӀазда Юсупил къавм гьесул кӀиго васасдалъун бихьизабун буго – Манассидалъун ва Ефраимидалъун (Байб. 41:51-52). Аллагьас гьезие кьезе къотӀи гьабураб ракь кверде босун хадуб, ГӀизраилалъул щибаб къавмалъе жинди-жиндир ракьазул бутӀа щвана, гӀицӀго Левийил къавм хутӀун. Левийил къавм БетӀергьанасе хъулухъалъе букӀине тӀаса бищун букӀиндал, хутӀарал къавмаз чӀезабизе кколаан гьезие къваригӀарабщинаб.

Сулейман хун хадуб ГӀизраил кӀийиде бикьана: Шималияб пачалихъ – ГӀизраил, ва Къилбаялъулаб пачалихъ – Ягьудия. Къилбаялъулаб пачалихъалда жанире ккана Ягьудал ва Буняминил къавмал. ХутӀараб анцӀго къавм Шималияб пачалихъалда гъорлъе ккана. Гьеб анцӀабго къавмалъул гӀемерисел чагӀи ассирияз асирлъуде росана ва Ассириялъул империялда гьезул лъалкӀ тӀагӀана.

### КъотӀи

КъотӀи – Аллагьасул Калимаялда жаниб бищунго цӀикӀкӀараб кӀвар кьола КъотӀиялде – БетӀергьанас гӀадамазулгун гьабураб КъотӀиялде. Гьеб КъотӀи тасдикъ гьабула къурбаналъул гӀодобе тӀураб биялдалъун. Синай магӀарда Аллагьас Мусаги гьоркьов ккун, гӀизраил халкъалъулгун КъотӀи гьабуна. Гьеб КъотӀиялда рекъон, Аллагьас рагӀи кьуна жугьутӀазда баракат лъезе ва гьел тушбабаздаса цӀунизе; гӀизраилазги, Гьесул Къануналда хъваралда рекъон, Гьесие мутӀигӀго хьвадизе ва Гьесул амраби тӀуразаризе тӀаде босана. Гьеб КъотӀиялда НекӀсияб КъотӀи абула. Аварагзабаз цебеккун бицун букӀана Аллагьасдаги гӀадамаздаги гьоркьоб ЦӀияб КъотӀи букӀине бугин.

### КъотӀиялъул гъамас

КъотӀиялъул гъамас – НекӀсияб КъотӀиялда гьедин абула БетӀергьанас гӀизраилазулгун гьабураб КъотӀиялъул хъвай-хъвагӀай жаниб лъураб, меседги тӀад бекьараб цӀулал гьабураб гъамасалда – гӀизраилазул рухӀияб гӀумруялда жаниб гьеб бищун хирияблъун кколаан. Гьениб жаниб лъун букӀана кӀиго ганчӀил къоно. Синай магӀарда Мусаги гьоркьов ккун Аллагьас ГӀизраилгун КъотӀи гьабулелъул, Гьес халкъалда тӀад лъураб анцӀго амру хъварал къанаби рукӀана гьел. Гьеб гъамасалъул тӀалъелалда эхетун месед тӀад бекьараб кӀиго хъерувимги букӀана, куркьбалги гӀебеде ритӀун. Гъамасалъул тӀалъел – «каппорет»: жугьутӀазул мацӀалда «тӀаде жо бачин», «тархъан гьари», «мунагьалдаса рацӀцӀад гьари» ккола гьелъул магӀна. КъотӀиялъул гъамас БетӀергьанасул Рукъалъул Бищун Мукъадасаб бакӀалда лъун букӀунаан.

### Къурбан

Къурбан – Мусал Къануналда рекъон, гӀизраилаз БетӀергьанасе хӀайванал къурбанлъун гьарулаан: гьел хъолаан, хадуб гьелъул бутӀа, ялъуни тӀубараб къаркъала, къурбаналъе бакӀалда тӀад бухӀулаан, хутӀараб бутӀа кваналаан. Мусал заманалдаса байбихьун, БетӀергьанас Мукъадасаб Рокъоб цо чӀараб бакӀ бихьизабуна къурбаназе ва гӀицӀго кашишзабазул ихтияр букӀана къурбанал тӀоритӀизе.

НекӀсияб КъотӀиялда къурбаналъул гӀемер батӀи-батӀиял тайпаби рихьизарун руго. БоцӀи хъвей гуребги, цоги-цоги – ролъул, зайтуналъул нахул, чагъиралъул сайгъаталги, хӀалухъеналъул тӀоцебесеб бачӀинги босулаан Мукъадасаб Рокъобе къурбаналъе. НекӀсияб КъотӀиялда цӀикӀкӀараб кӀвар кьун буго къурбаназда хурхарал диниял гӀадатазде. Къурбаназдалъун ва БетӀергьанасул амраби тӀуразариялдалъун букӀунаан Аллагьасда ва инсанасда гьоркьоб абадияб бухьен. БатӀи-батӀиял къурбаназул батӀи-батӀияб магӀна буго: тӀубан бухӀулеб къурбан, такъсиралъул къурбан, гӀайибалъул къурбан, ракълил къурбан, баркалаялъул къурбан, нияталъул къурбан, хъублъиялдаса рацӀцӀад гьарулеб къурбан ва гь. ц. Гьединго, БетӀергьанасул Рокъор къасиги къадги Гьесие хъулухъалъе чӀарал кашишзабазеги левитазеги гьел къурбаназдасан букӀана квен-тӀех.

### Къурбаналъе бакӀ

Къурбаналъе бакӀ – гӀадамаз БетӀергьанасе къурбаналъе кьолел хӀайванал, ролъ, чагъир, махӀгьуинал нахал ва гь. ц. тӀад рухӀизе БетӀергьанасул Рокъоб бараб ункъбокӀонаб бакӀ. Къурбаналъе бакӀалъул ункъабго рахъалда эхеде ритӀарал цӀутӀелал рукӀана, лълъаралин абулел. Къурбаналъе хъураб хӀайваналъул бутӀа, ялъуни гьелъул тӀубараб къаркъала къурбаналъе бакӀалда тӀад бухӀулаан рахъу лъугьинегӀан; гьелъул кӀкӀуялдалъун ва махӀалдалъун БетӀергьанас гьеб къабул гьабулаан. НекӀсияб КъотӀиялда, аслияб къагӀидаялъ, кӀиго батӀияб къурбаналъе бакӀ бихьизабун буго: тӀоцебесеб – алат кӀутӀичӀеб ганчӀил бараб; кӀиабилеб – цӀулал бараб, тӀад маххги ккураб. Гьединго гьитӀинаб, тӀад меседги ккураб, къурбаналъе бакӀги букӀана Мукъадасаб бакӀалда лъун – тӀад махӀгьуинал нахал рухӀулеб.

### Мажлисалъул Чадир

Мажлисалъул Чадир – Мусал Къануналда рекъон, БетӀергьанасул Рукъ балелде цебе, ГӀизраилалъул халкъалъ кибего цадахъ босулеб букӀана БетӀергьанасул КъотӀиялъул гъамас жаниб лъолеб Чадир.

БетӀергьанас Мусае загьир гьабураб къагӀидаялда гӀуцӀана гӀизраилаз гьеб Чадир. Чодрода жаниб букӀана Бищунго Мукъадасаб бакӀ ва гьелда цебехунаб Мукъадасаб бакӀги. Бищунго Мукъадасаб бакӀалда КъотӀиялъул гъамас лъун букӀунаан; Мукъадасаб бакӀалда – гьуинал махӀал тӀад рухӀулеб месед тӀад ккураб къурбаналъе бакӀ, мукъадасал чадал лъолеб стол ва нахучирахъал. Чадиралъул къватӀисеб рахъалда, гьелда цебе лъолаан къурбаналъе бакӀ ва «Ралъад» абун цӀар жинда лъураб хӀавуз. Мажлисалъул Чодрода жанив БетӀергьан Мусагун дандчӀвалаан ва БетӀергьанасе тӀагӀат-гӀибадат халкъалъ кинацаго цадахъ гьелда цебе гьабулаан. БетӀергьан гӀизраилазда гьоркьов вукӀиналъул гӀаламатлъун букӀана гьеб Мажлисалъул Чадир. Гьеб Чадиралъул мухӀканаб баян кьун буго Мусал Къануналда.

### МугӀжизат

МугӀжизат – Аллагьасул Калимаялда жаниб гьедин абула тӀабигӀаталдалъун ялъуни инсанасдалъун ккараб кинаб бугониги хӀикматаб ишалда: гьединал ишаз БетӀергьанасул амруялъе нугӀлъи гьабула.

### Мукъадасаб (БетӀергьанасул) Рукъ

Мукъадасаб (БетӀергьанасул) Рукъ – Иерусалималда БетӀергьанасе бараб Рукъ. Мусал заманалдаса нахъе гӀизраилаз БетӀергьанасе хъулухъалъе хӀалтӀизабураб Мажлисалъул Чодрол бакӀалда (гӀага-шагарго цебесеб эраялъул 950 соналда) Сулейман пачаяс бана тӀоцебесеб БетӀергьанасул Рукъ. Вавилониял тӀаде кӀанцӀидал, Вавилоналъул пача Навуходоносорица щущахъ биххизабуна гьеб цебесеб эраялъул 587/586 сс. ва гьениб жаниб букӀараб багьаябщинаб къайи-къоноги хъамал гьабуна. Мукъадасаб Рукъалъул мухӀканаб баян кьолеб буго Пачабазул Лъабабилеб тӀехьалда (3 Пач. 6:2–7:51).

Цебесеб эраялъул 536-леб соналъ, Вавилоналъул асирлъи ахиралде щведал, Персиялъул пача Кирица жугьутӀазе изну кьуна улкаялде тӀадруссине ва вавилонияз биххизабураб БетӀергьанасул Рукъ цӀидасан базе. БетӀергьанасул Рукъ цӀидасан бан лъугӀана гӀага-шагарго цебесеб эраялъул 520–515 сс.

ГӀизраилалъул халкъалъего бищун кӀвар цӀикӀкӀараб бакӀлъун кколаан БетӀергьанасул Рукъ, ва гьезул тӀолабго гӀумруги гьелда бухьараб букӀана: гьенир гурони Аллагьасе къурбанал гьаризе бегьулароан ва аслиял диниял байрамазул къояз, гьел байрамал тӀоритӀизе, тӀолалго жугьутӀалги ракӀарулаан гьенире.

### НатӀ

НатӀ – гӀага-шагарго 45 см., бащдаб метргӀанасеб роцен.

### Пасха

Пасха – гӀизраилазул бищун кӀвар бугел байрамазул цояб. НекӀсияб къотӀиялда рекъон, гьеб байрам тӀобитӀула щибаб лъагӀалил ихдалил гӀужалда, гӀизраилал Мисриялдаса къватӀире рорчӀи ва лагълъиялдаса тархъанлъи ракӀалде щвезабун. Авив (гьебго Нисан) моцӀрол – гӀизраилазул календаралъул тӀоцебесеб моцӀ – анцӀила ункъабилеб къоялъ къаси тӀобитӀула Пасха. Гьеб байрамалъул къурбаналъе кьегӀер хъола. КьагӀрил тӀубараб къаркъала бежула ва кьогӀал хурдулгун, реччеб жубачӀеб чедгун цадахъ кванала – гьелъул цо ракьа бекизе бегьуларо. Гьеб сордоялъ гӀизраилаз ракӀалде щвезабун бицуна БетӀергьанас жалго Мисриялдаса хвасар гьариялъул хӀакъалъулъ. Къурбаналъе кьегӀерги хъун, щибаб рукъалъул нуцӀида гьелъул би бахун букӀана ва хвалил малаик би хъварабщинаб рокъове лъугьинчӀо; гьединлъидал, гьезул къавулъе хвел бачӀинчӀо доб мехалда – мисриязулин абуни, щибаб къавулъ тӀоцеве гьавурав вас ва гӀи-боцӀул тӀоцебесеб тӀинчӀ хвана.

### Пилистимал

Пилистимал – цебесеб эраялъул анцӀила лъабабилеб ва анцӀила кӀиабилеб гӀасруялда, «ралъдал халкъалин» жидеда абулел халкъал гочун, жакъасеб Палестинаялъул къилбаялъулгун бакътӀерхьул рахъалда щулалъараб халкъ. Пахьул гӀасруялъул ахиралда НекӀсияб Бакъбаккул рахъалда цо чанго цебетӀураб халкъги щущахъ биххизабун, гьениб чӀел гьабуна гьез. Гьез кодоре росана Газа, Ашкелон, Ашдод, Гат абурал шагьарал ва Экрон абураб шагьар тӀадеги бана. Пилистимазул ватӀанлъун рикӀкӀуна Кафтор, ай, Крит, ялъуни Кипр. Пилистимазда «суннат гьабичӀел» абулаан, щайгурелъул ГӀагардасеб Бакъбаккул рахъалъул халкъазда гьоркьоб гӀатӀидго тӀибитӀараб суннат гьабиялъул гӀадат гьезул букӀинчӀелъул. ГӀемерал соназ гӀизраилазул кӀудиял тушбабилъун рукӀана пилистимал, ахирги Давудица гьезда тӀад тӀубан бергьенлъи босизегӀан.

### Ралъад

Ралъад – кашишзабаз БетӀергьанасе хъулухъалъе жалго рацӀцӀад гьаризе, хӀатӀал-кверал чуризе хӀалтӀизабулеб, кӀудияб ва гургинаб «Ралъад» абун цӀар лъураб хӀавуз. Гьеб букӀана анцӀго натӀалъ гӀебаб ва щуго натӀалъ борхатаб, гьебги Мукъадасаб рукъалъул азбаралда лъун букӀана. Гьелда гъоркь гьеб кквезе анцӀила кӀиго пахьул оцги лъун букӀана.

### Рорхалъаби

Рорхалъаби – ханааниязул халкъаз батӀи-батӀиял аллагьзабазе тӀагӀат-гӀибадаталъе ва зияратазе рорхалъабазда, чӀахӀиял гъутӀбузда гъоркь, ялъуни расалъиялда рарал бакӀал рукӀунаан. Гьединал бакӀазда, аслияб къагӀидаялъ, БагӀалил ва Ашерал дин гьабулаан. Гьенир Ашерал хӀубалги лъолаан ва гьезда цере къурбанал хъолаан; гьенибго хъахӀбалъи-пасалъиги гьабулаан, гьелдалъун ах-хуралъул ва гӀумруялъул щибаб рахъалъ бачӀин гьарзалъизе ва ракь цӀилъизе. Зама-заманалда гӀизраилалцин руссунаан гьеб диналде. Аллагьасул Калимаялда рекъон, гьел БетӀергьанасе кутакалда рихарал ишал руго ва, аварагзабиги гьоркьор ккун, Аллагьас гӀемераб нагӀана кьолеб буго гьединаб къагӀидаялъ дин гьабулел чагӀазе ва гьезие жазаги буго. ХӀакъав Аллагьасе тӀагӀат-гӀибадат гьабиялъе НекӀсияб КъотӀиялда бихьизабун буго Иерусалималда бараб ва КъотӀиялъул гъамас жаниб лъураб БетӀергьанасул Рукъ. (бал. 4 Пач. 23:1-28)

### Терафимал

Терафимал – рукъалъул аллагьзабазул, ялъуни хварал умумузул сипатазда гьарурал, пал тӀамизе, хваразул рухӀазда кӀалъазе, ялъуни батӀи-батӀияб сихӀру гьабизе хӀалтӀизарулел ганчӀил, яги цӀулал ясикӀаби. (БетӀергьанасул Калимаялда бихьизабун буго гьеб кутакалда Аллагьасда рихараб ва Гьес гьукъараб иш букӀин.) Ягьудиялъул пача Ёшиягьица гьукъун рукӀана: батӀи-батӀиял аллагьзабазде руссин, сихӀручилъи, хварал рухӀазда кӀалъай ва гьезда релълъарал хъубалщинал ишал, гьединго терафималги (бал. 4 Пач. 23:24).

### ТӀубан бухӀулеб къурбан

ТӀубан бухӀулеб къурбан – щибго нахъе течӀого тӀубанго Аллагьасе кьолеб къурбан. Гьединаб къурбаналъе хъураб хӀайванго тӀубан Аллагьасе кьолаан, ай, къурбаналъе бакӀалда тӀад бухӀулаан щибго нахъе течӀого, рахъу лъугьинегӀан. Гьелъул зобалазде унеб кӀкӀуялдалъун ва гьуинаб махӀалдалъун БетӀергьанас къурбанги къабул гьабулаан. НекӀсияб КъотӀиялда рехсолезда гьоркьор тӀуран рухӀулел къурбанал бищунго кӀвар бугеллъун ккола.

### Урим ва Туммим

Урим ва Туммим – Урим (нур) ва Туммим (камиллъи). Кисаялда релълъараб жо меседил рахсаца бан букӀунаан эфодалъул каранда ва гьелда жанир Аллагьасул амру лъазабизе хӀалтӀизарулел алатал рукӀунаан – Урим ва Туммим. ГӀалимзабаз абула гьездалъун можоро бахъулаанин, амма ракӀчӀун кин гьел хӀалтӀизарулел рукӀарабали абизе кӀоларо.

### Хъерувимал

Хъерувимал – куркьбал ругел къуватал малаикзаби ва малаикзабазда гьоркьорги бищун тӀадегӀаназул цо тайпа – Зобалазул ва Мукъадасабщиналъул хъаравулзаби (Байб. 3:24; 3 Пач. 6:23-28). БетӀергьанасул цӀаралда сверухъ ва Гьев инсанасда, ялъуни халкъалда аскӀов вукӀиналда хурхун гӀемерал рехсола хъерувимал Аллагьасул Калимаялда; «Хъерувимазул куркьбазда тӀад тах лъурав БЕТӀЕРГЬАН», – ин хъван батула нилъеда НекӀсияб КъотӀиялъул гӀемерисел тӀухьдузда. БетӀергьанасул Рокъоб, Бищун Мукъадасаб бакӀалда жаниб лъураб КъотӀиялъул гъамасалда тӀад, месед тӀад бекьараб кӀиго хъерувим эхетун букӀана. БетӀергьанасда цере рачӀине къваригӀараб мехалда, БетӀергьанасул Рокъоре, гьеб КъотӀиялъул гъамас лъураб бакӀалда цере рачӀунаан гӀизраилал. КъотӀиялъул гъамасалда тӀасан, гьеб кӀиго хъерувималда гьоркьосан кӀалъалаан БетӀергьан Жиндирго халкъалда, Мусаги гьоркьов ккун.

### ЦӀияб моцӀ баккиялъул байрам

ЦӀияб моцӀ баккиялъул байрам – щибаб моцӀрол авалалда цӀияб моцӀ баккигун, жугьутӀаз тӀобитӀулеб динияб байрам. ЖугьутӀаз моцӀрол календарь хӀалтӀизабулаан. Гьеб къоялъе БетӀергьанас рихьизарурал къурбанал-сайгъаталги росун тӀобитӀулаан гьеб байрам.

### Шамат къо

Шамат къо – Ягьудиязул анкьил анкьабилеб къо, гьеб ккола хирияб БетӀергьанасе тӀокӀ гьабураб хӀалхьиялъул къо. Мусал Къануналда рекъон, шамат къоялъ гӀадамазда тӀадаб букӀана рахӀаталда, БетӀергьанасда цере как-диналде руссун рукӀине, Къанун цӀализе. Шамат къоялъ кинабгӀаги хӀалтӀи гьаби гьукъараб букӀана тӀолабго халкъалъе. ГӀизраилазул гӀадаталда рекъон, къо байбихьула бакътӀерхьуда. Гьединлъидал, шамат къо байбихьула рузман къоялъул бакътӀерхьуда ва шамат къоялъул бакътӀерхьуда ахиралде щола. Синагогаби раккаралдаса нахъе, гӀизраилал шамат къоялъ гьенире ракӀарула тӀагӀат-гӀибадаталъе.

### Эфод

Эфод – хӀебтил букъун гьабураб, цебебухьалда релълъараб, БетӀергьанасе хъулухъ гьабулаго кашишзабаз ратӀлида тӀасан ретӀунеб жо. ЦохӀо кӀудияв кашишасул букӀана хирияб ххамил букъараб эфод. Кашишзабазул эфодалъул каранда бан букӀунаан, БетӀергьанасул амру лъазабизелъун хӀалтӀизарулел Уримги Туммимги жанир лъураб киса. Пачабазул тӀахьазда батула кӀиго батӀияб эфод. Цо тӀад ретӀунеб эфод; кӀиабилеб, эфодин абулеб тӀагӀел (1 Пач. 14:3; 23:6, 9; 30:7). ТӀоцебесеб эфод тӀад ретӀуна, кӀиабилеб эфод «босула» ялъуни «борхула». Пачабазул ТӀоцебесеб тӀехьалда (1 Пач. 2:28) бихьизабун буго «эфод боси» – кашишзабазул хӀалтӀабазул бищун кӀвар бугезул цояблъун букӀин.

## Картаби (Пачазабазул тӀехь)

### Картаби (Пачазабазул тӀехь)

Картаби (Пачазабазул тӀехь)


Вавилоналъул империя

ГӀизраилалъул ва Ягьудиялъул пачалихъал

ГӀизраилалъул къавмазул ракьал

Шаулил, Давудил ва Сулейманил ханлъи


Картаби

### Вавилоналъул империя

Вавилоналъул империя

### ГӀизраилалъул ва Ягьудиялъул пачалихъал

ГӀизраилалъул ва Ягьудиялъул пачалихъал

### ГӀизраилалъул къавмазул ракьал

ГӀизраилалъул къавмазул ракьал

### Шаулил, Давудил ва Сулейманил ханлъи

Шаулил, Давудил ва Сулейманил ханлъи

Ассирия – Месопотамиялъул шималияб рахъалда, жакъасеб ГӀиракъалъул ракьалда букӀараб некӀсияб пачалихъ – ГӀизраилалъул вахӀшияб тушман. Ниневия гьелъул тахшагьарлъун кколаан. Цебесеб эраялъул микьабилеб гӀасруялъул ахиралда, 722 соналда, Ассириялъ Шималияб ГӀизраил кверде босана ва ГӀизраилалъул гӀемерисеб халкъги асирлъуде ккана. Ассириялъ ГӀизраилалъул ракьалде жидерго пачалихъалдаса батӀи-батӀиял халкъал гочинаруна ва гьенир хутӀун рукӀарал гӀизраилал гьел халкъалгун журана. Ягьудияги (Къилбаялъулаб ГӀизраил) кверде босизе къеркьана ассириял, амма гьеб гьезухъа бажаричӀо. Хадубккун БетӀергьанас жаза гьабуна Ниневиялъе ва гьеб вавилонияз тӀубан щущахъ биххизабуна.

Ашера – вавилониязулги ханааниязулги аллагь. Цебе заманалда Ашерае гӀибадаталъе рарал бакӀазда, гьелъул сипат-суратги тӀад бекӀкӀарал, цӀулал хӀубал эхетулаан. Гьелъул дин тӀибитӀун букӀана тӀолабго НекӀсияб ГӀагардасеб Бакъбаккул рахъалда. Цо-цо биценазда гьей аллагьзабазулги гӀадамазулги эбеллъун, ралъадазул ва тӀолабго дунялалъул кверщелайлъун ва Илу аллагьасул, яги БагӀалил (бетӀерав аллагь) лъадилъун йихьизаюн йиго. Гьединго гьей рикӀкӀунаан финикиязул шагьаразул – Тиралъул ва Сидоналъул – бетӀерай аллагьлъун. НекӀсияб КъотӀиялде балагьараб мехалъ, Ашерал дин гӀизраилазда гьоркьобгицин тӀибитӀун букӀин бихьула (бал. 3 Пач. 15:13; 18:19; 4 Пач. 21:7; 23:4, 6-7). Гьеб сабаблъун Аллагьас жаза гьабула гьезие.

Ашторат – рокьул ва гьарзаяб бачӀиналъул аллагь ва аллагь-рагъухъан. (бал. 3 Пач. 11:5, 33; 4 Пач. 23:13).

БагӀал – гъугъадиялъул аллагь – ханааниязул бетӀерав аллагь. БагӀал абураб рагӀул магӀна ккола «бетӀергьан, хважаин» абураб. БагӀалие гӀибадат гьабизелъун бараб рокъоб, БагӀалил хъулухъчагӀаз «динияб хъахӀбалъи» гьабулаан – гьел божулаан гьединал ишаздалъун БагӀалил гуч цӀикӀкӀунин ва гьесда ах-хурзазул ва чӀагоябщиналъул бачӀин цӀикӀкӀинабизе кӀолин. НекӀсияб Палестинаялда тӀибитӀун букӀана БагӀалил дин, гӀизраилал гьенире гочиналде цебего. Гьенир рукӀарал халкъаздаса мисалги босун, гӀизраилалги къосун ккун БагӀалил дин гьабизе лъугьунаан. Амма гьеб кутакалда Аллагьасда рихараб жо букӀана. ГӀизраилалъул пача Ахав БагӀалиде вуссинавуна Финикиялдаса ячарай гьесул лъадуца (бал. 3 Пач. 16:31-32). БетӀергьанасде мугъги рехун БагӀалил дин гьабиялдалъун гӀизраилаз кутакалда ццин бахъинабуна БетӀергьанасул.

Бищунго Мукъадасаб (Жанисеб) БакӀ – Цебе БетӀергьанасул Чадиралда букӀараб, хадубккун Мукъадасаб Рукъалъул бищунго жанисеб рахъ – КъотӀиялъул гъамас лъураб бакӀ. Бищунго Мукъадасаб бакӀалдаги гьелда цебесеб Мукъадасаб бакӀалдаги гьоркьоб, багӀарсиябгун шакъикьераб квасул бессараб, биццатаб, кутакалда хирияб пардав бигъун букӀана. Мусал Къануналда рекъон, гӀицӀго кӀудияв кашиш гурони ине бегьулароан гьениве жаниве, гьебги лъагӀалида жаниб цо нухалъ – мунагьалдаса рацӀцӀад гьарулеб Капараталъул Къоялъ. (3 Пач. 6:23; Жугь. 9:3-5, 7)

Вавилон – НекӀсияб Бакъбаккул рахъалда, жакъасеб ГӀиракъалъул ракьалъул къилбаялъулаб рахъалда, цебесеб эраялъул 626–538 соназ щулалъараб кӀудияб ва цӀар рагӀараб шагьар – некӀсияб гучаб империялъул тахшагьар. Цебесеб эраялъул анкьабилеб гӀасруялда Вавилон лъугьана империялъул тахшагьарлъун, гьеб империялда жанибе ана Месопотамия, Сирия ва Палестина. Жиндаго чӀараб улкалъун Ягьудия цӀунизе Ягьудиялъул пачаби кигӀан къеркьаниги, Вавилоналъул аскараз щущахъ биххизабуна Иерусалим ва гӀемерисел ягьудиялги, асир гьарун, Вавилоналде рачун ана (цебесеб эраялъул 586 с.). ЦӀияб КъотӀиялъул заманалде Вавилон щущахъ биххизабун букӀана. Амма, Аллагьасул Калимаялда рекъон, Вавилон абураб рагӀул «Илбисалъул парччахӀлъи» абураб хъвалсараб магӀнаги буго; Вавилон лъугьуна мунагь-такъсиралъул ва квешабщиналъул гӀаламатлъун ва гьеб магӀнаялда гьеб рагӀи чанго нухалъ Инжилалдаги дандчӀвала.

Зобалазул бо – НекӀсияб КъотӀиялда БЕТӀЕРГЬАН вихьизавула зобалазул боялъ сверун ккурав Зобалазул Пача хӀисабалда (бал. 3 Пач. 22:19). Гьединлъидал НекӀсияб КъотӀиялда къанагӀат гуро БетӀерг БЕТӀЕРГЬАН ьан «Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАН» абураб цӀаргун рехсолев вугев.

Иордан – Киннерет хӀорихъа байбихьун ЦӀамул ралъдалъе чвахулеб Палестинаялъул кӀудияб гӀор. ГӀемерисеб бакӀалда гьеб гӀор цӀакъго гӀебаб (30 метр), ялъуни гъваридаб гьечӀониги (3 – 3,5 метр), гьелъул чвахи хехаб ва лъаралмухъ кӀичӀ-кӀичӀараб буго. Гьеб Палестинаялъул бакъбаккул рахъалъулаб гӀорхъилъун ккола. Ханаан кверде босиналда цебе ГӀизраилаз гьеб гӀор бахана.

Кашиш – БетӀергьанасул Рокъоб Гьесие хъулухъалда вукӀунев чи. Къануналда рекъон, гӀицӀго Гьарунил агьлуялъул чагӀи толаан кашишзабилъун. КӀудияв кашишасе гурони ихтияр букӀинчӀо Бищунго Мукъадасаб бакӀалде жаниве ине – гьебги лъагӀалида жаниб цохӀо нухалъ, гьелъие бихьизабураб къоялъ (Капараталъул Къоялъ).

Къавм – цо чиясдасан лъугьараб халкъ. ГӀизраил халкъалъул кинабниги анцӀила кӀиго кӀудияб къавм буго. ГӀизраилазул анцӀила кӀиго къавм лъугьана Якъубил (БетӀергьанас ГӀизраил абун цӀар лъурав) анцӀила кӀиго васасдасан: Рувим, Шимеон, Левий, Ягьуда, Иссахар, Зевулун, Юсуп, Бунямин, Дан, Нафтали, Гад ва Ашер (Байб. 35:23-26). ГӀемерисел бакӀазда Юсупил къавм гьесул кӀиго васасдалъун бихьизабун буго – Манассидалъун ва Ефраимидалъун (Байб. 41:51-52). Аллагьас гьезие кьезе къотӀи гьабураб ракь кверде босун хадуб, ГӀизраилалъул щибаб къавмалъе жинди-жиндир ракьазул бутӀа щвана, гӀицӀго Левийил къавм хутӀун. Левийил къавм БетӀергьанасе хъулухъалъе букӀине тӀаса бищун букӀиндал, хутӀарал къавмаз чӀезабизе кколаан гьезие къваригӀарабщинаб.

Сулейман хун хадуб ГӀизраил кӀийиде бикьана: Шималияб пачалихъ – ГӀизраил, ва Къилбаялъулаб пачалихъ – Ягьудия. Къилбаялъулаб пачалихъалда жанире ккана Ягьудал ва Буняминил къавмал. ХутӀараб анцӀго къавм Шималияб пачалихъалда гъорлъе ккана. Гьеб анцӀабго къавмалъул гӀемерисел чагӀи ассирияз асирлъуде росана ва Ассириялъул империялда гьезул лъалкӀ тӀагӀана.

КъотӀи – Аллагьасул Калимаялда жаниб бищунго цӀикӀкӀараб кӀвар кьола КъотӀиялде – БетӀергьанас гӀадамазулгун гьабураб КъотӀиялде. Гьеб КъотӀи тасдикъ гьабула къурбаналъул гӀодобе тӀураб биялдалъун. Синай магӀарда Аллагьас Мусаги гьоркьов ккун, гӀизраил халкъалъулгун КъотӀи гьабуна. Гьеб КъотӀиялда рекъон, Аллагьас рагӀи кьуна жугьутӀазда баракат лъезе ва гьел тушбабаздаса цӀунизе; гӀизраилазги, Гьесул Къануналда хъваралда рекъон, Гьесие мутӀигӀго хьвадизе ва Гьесул амраби тӀуразаризе тӀаде босана. Гьеб КъотӀиялда НекӀсияб КъотӀи абула. Аварагзабаз цебеккун бицун букӀана Аллагьасдаги гӀадамаздаги гьоркьоб ЦӀияб КъотӀи букӀине бугин.

КъотӀиялъул гъамас – НекӀсияб КъотӀиялда гьедин абула БетӀергьанас гӀизраилазулгун гьабураб КъотӀиялъул хъвай-хъвагӀай жаниб лъураб, меседги тӀад бекьараб цӀулал гьабураб гъамасалда – гӀизраилазул рухӀияб гӀумруялда жаниб гьеб бищун хирияблъун кколаан. Гьениб жаниб лъун букӀана кӀиго ганчӀил къоно. Синай магӀарда Мусаги гьоркьов ккун Аллагьас ГӀизраилгун КъотӀи гьабулелъул, Гьес халкъалда тӀад лъураб анцӀго амру хъварал къанаби рукӀана гьел. Гьеб гъамасалъул тӀалъелалда эхетун месед тӀад бекьараб кӀиго хъерувимги букӀана, куркьбалги гӀебеде ритӀун. Гъамасалъул тӀалъел – «каппорет»: жугьутӀазул мацӀалда «тӀаде жо бачин», «тархъан гьари», «мунагьалдаса рацӀцӀад гьари» ккола гьелъул магӀна. КъотӀиялъул гъамас БетӀергьанасул Рукъалъул Бищун Мукъадасаб бакӀалда лъун букӀунаан.

Къурбан – Мусал Къануналда рекъон, гӀизраилаз БетӀергьанасе хӀайванал къурбанлъун гьарулаан: гьел хъолаан, хадуб гьелъул бутӀа, ялъуни тӀубараб къаркъала, къурбаналъе бакӀалда тӀад бухӀулаан, хутӀараб бутӀа кваналаан. Мусал заманалдаса байбихьун, БетӀергьанас Мукъадасаб Рокъоб цо чӀараб бакӀ бихьизабуна къурбаназе ва гӀицӀго кашишзабазул ихтияр букӀана къурбанал тӀоритӀизе.

НекӀсияб КъотӀиялда къурбаналъул гӀемер батӀи-батӀиял тайпаби рихьизарун руго. БоцӀи хъвей гуребги, цоги-цоги – ролъул, зайтуналъул нахул, чагъиралъул сайгъаталги, хӀалухъеналъул тӀоцебесеб бачӀинги босулаан Мукъадасаб Рокъобе къурбаналъе. НекӀсияб КъотӀиялда цӀикӀкӀараб кӀвар кьун буго къурбаназда хурхарал диниял гӀадатазде. Къурбаназдалъун ва БетӀергьанасул амраби тӀуразариялдалъун букӀунаан Аллагьасда ва инсанасда гьоркьоб абадияб бухьен. БатӀи-батӀиял къурбаназул батӀи-батӀияб магӀна буго: тӀубан бухӀулеб къурбан, такъсиралъул къурбан, гӀайибалъул къурбан, ракълил къурбан, баркалаялъул къурбан, нияталъул къурбан, хъублъиялдаса рацӀцӀад гьарулеб къурбан ва гь. ц. Гьединго, БетӀергьанасул Рокъор къасиги къадги Гьесие хъулухъалъе чӀарал кашишзабазеги левитазеги гьел къурбаназдасан букӀана квен-тӀех.

Мажлисалъул Чадир – Мусал Къануналда рекъон, БетӀергьанасул Рукъ балелде цебе, ГӀизраилалъул халкъалъ кибего цадахъ босулеб букӀана БетӀергьанасул КъотӀиялъул гъамас жаниб лъолеб Чадир.

БетӀергьанас Мусае загьир гьабураб къагӀидаялда гӀуцӀана гӀизраилаз гьеб Чадир. Чодрода жаниб букӀана Бищунго Мукъадасаб бакӀ ва гьелда цебехунаб Мукъадасаб бакӀги. Бищунго Мукъадасаб бакӀалда КъотӀиялъул гъамас лъун букӀунаан; Мукъадасаб бакӀалда – гьуинал махӀал тӀад рухӀулеб месед тӀад ккураб къурбаналъе бакӀ, мукъадасал чадал лъолеб стол ва нахучирахъал. Чадиралъул къватӀисеб рахъалда, гьелда цебе лъолаан къурбаналъе бакӀ ва «Ралъад» абун цӀар жинда лъураб хӀавуз. Мажлисалъул Чодрода жанив БетӀергьан Мусагун дандчӀвалаан ва БетӀергьанасе тӀагӀат-гӀибадат халкъалъ кинацаго цадахъ гьелда цебе гьабулаан. БетӀергьан гӀизраилазда гьоркьов вукӀиналъул гӀаламатлъун букӀана гьеб Мажлисалъул Чадир. Гьеб Чадиралъул мухӀканаб баян кьун буго Мусал Къануналда.

Мукъадасаб (БетӀергьанасул) Рукъ – Иерусалималда БетӀергьанасе бараб Рукъ. Мусал заманалдаса нахъе гӀизраилаз БетӀергьанасе хъулухъалъе хӀалтӀизабураб Мажлисалъул Чодрол бакӀалда (гӀага-шагарго цебесеб эраялъул 950 соналда) Сулейман пачаяс бана тӀоцебесеб БетӀергьанасул Рукъ. Вавилониял тӀаде кӀанцӀидал, Вавилоналъул пача Навуходоносорица щущахъ биххизабуна гьеб цебесеб эраялъул 587/586 сс. ва гьениб жаниб букӀараб багьаябщинаб къайи-къоноги хъамал гьабуна. Мукъадасаб Рукъалъул мухӀканаб баян кьолеб буго Пачабазул Лъабабилеб тӀехьалда (3 Пач. 6:2–7:51).

Цебесеб эраялъул 536-леб соналъ, Вавилоналъул асирлъи ахиралде щведал, Персиялъул пача Кирица жугьутӀазе изну кьуна улкаялде тӀадруссине ва вавилонияз биххизабураб БетӀергьанасул Рукъ цӀидасан базе. БетӀергьанасул Рукъ цӀидасан бан лъугӀана гӀага-шагарго цебесеб эраялъул 520–515 сс.

ГӀизраилалъул халкъалъего бищун кӀвар цӀикӀкӀараб бакӀлъун кколаан БетӀергьанасул Рукъ, ва гьезул тӀолабго гӀумруги гьелда бухьараб букӀана: гьенир гурони Аллагьасе къурбанал гьаризе бегьулароан ва аслиял диниял байрамазул къояз, гьел байрамал тӀоритӀизе, тӀолалго жугьутӀалги ракӀарулаан гьенире.

НатӀ – гӀага-шагарго 45 см., бащдаб метргӀанасеб роцен.

Пасха – гӀизраилазул бищун кӀвар бугел байрамазул цояб. НекӀсияб къотӀиялда рекъон, гьеб байрам тӀобитӀула щибаб лъагӀалил ихдалил гӀужалда, гӀизраилал Мисриялдаса къватӀире рорчӀи ва лагълъиялдаса тархъанлъи ракӀалде щвезабун. Авив (гьебго Нисан) моцӀрол – гӀизраилазул календаралъул тӀоцебесеб моцӀ – анцӀила ункъабилеб къоялъ къаси тӀобитӀула Пасха. Гьеб байрамалъул къурбаналъе кьегӀер хъола. КьагӀрил тӀубараб къаркъала бежула ва кьогӀал хурдулгун, реччеб жубачӀеб чедгун цадахъ кванала – гьелъул цо ракьа бекизе бегьуларо. Гьеб сордоялъ гӀизраилаз ракӀалде щвезабун бицуна БетӀергьанас жалго Мисриялдаса хвасар гьариялъул хӀакъалъулъ. Къурбаналъе кьегӀерги хъун, щибаб рукъалъул нуцӀида гьелъул би бахун букӀана ва хвалил малаик би хъварабщинаб рокъове лъугьинчӀо; гьединлъидал, гьезул къавулъе хвел бачӀинчӀо доб мехалда – мисриязулин абуни, щибаб къавулъ тӀоцеве гьавурав вас ва гӀи-боцӀул тӀоцебесеб тӀинчӀ хвана.

Пилистимал – цебесеб эраялъул анцӀила лъабабилеб ва анцӀила кӀиабилеб гӀасруялда, «ралъдал халкъалин» жидеда абулел халкъал гочун, жакъасеб Палестинаялъул къилбаялъулгун бакътӀерхьул рахъалда щулалъараб халкъ. Пахьул гӀасруялъул ахиралда НекӀсияб Бакъбаккул рахъалда цо чанго цебетӀураб халкъги щущахъ биххизабун, гьениб чӀел гьабуна гьез. Гьез кодоре росана Газа, Ашкелон, Ашдод, Гат абурал шагьарал ва Экрон абураб шагьар тӀадеги бана. Пилистимазул ватӀанлъун рикӀкӀуна Кафтор, ай, Крит, ялъуни Кипр. Пилистимазда «суннат гьабичӀел» абулаан, щайгурелъул ГӀагардасеб Бакъбаккул рахъалъул халкъазда гьоркьоб гӀатӀидго тӀибитӀараб суннат гьабиялъул гӀадат гьезул букӀинчӀелъул. ГӀемерал соназ гӀизраилазул кӀудиял тушбабилъун рукӀана пилистимал, ахирги Давудица гьезда тӀад тӀубан бергьенлъи босизегӀан.

Ралъад – кашишзабаз БетӀергьанасе хъулухъалъе жалго рацӀцӀад гьаризе, хӀатӀал-кверал чуризе хӀалтӀизабулеб, кӀудияб ва гургинаб «Ралъад» абун цӀар лъураб хӀавуз. Гьеб букӀана анцӀго натӀалъ гӀебаб ва щуго натӀалъ борхатаб, гьебги Мукъадасаб рукъалъул азбаралда лъун букӀана. Гьелда гъоркь гьеб кквезе анцӀила кӀиго пахьул оцги лъун букӀана.

Терафимал – рукъалъул аллагьзабазул, ялъуни хварал умумузул сипатазда гьарурал, пал тӀамизе, хваразул рухӀазда кӀалъазе, ялъуни батӀи-батӀияб сихӀру гьабизе хӀалтӀизарулел ганчӀил, яги цӀулал ясикӀаби. (БетӀергьанасул Калимаялда бихьизабун буго гьеб кутакалда Аллагьасда рихараб ва Гьес гьукъараб иш букӀин.) Ягьудиялъул пача Ёшиягьица гьукъун рукӀана: батӀи-батӀиял аллагьзабазде руссин, сихӀручилъи, хварал рухӀазда кӀалъай ва гьезда релълъарал хъубалщинал ишал, гьединго терафималги (бал. 4 Пач. 23:24).

ТӀубан бухӀулеб къурбан – щибго нахъе течӀого тӀубанго Аллагьасе кьолеб къурбан. Гьединаб къурбаналъе хъураб хӀайванго тӀубан Аллагьасе кьолаан, ай, къурбаналъе бакӀалда тӀад бухӀулаан щибго нахъе течӀого, рахъу лъугьинегӀан. Гьелъул зобалазде унеб кӀкӀуялдалъун ва гьуинаб махӀалдалъун БетӀергьанас къурбанги къабул гьабулаан. НекӀсияб КъотӀиялда рехсолезда гьоркьор тӀуран рухӀулел къурбанал бищунго кӀвар бугеллъун ккола.

Хъерувимал – куркьбал ругел къуватал малаикзаби ва малаикзабазда гьоркьорги бищун тӀадегӀаназул цо тайпа – Зобалазул ва Мукъадасабщиналъул хъаравулзаби (Байб. 3:24; 3 Пач. 6:23-28). БетӀергьанасул цӀаралда сверухъ ва Гьев инсанасда, ялъуни халкъалда аскӀов вукӀиналда хурхун гӀемерал рехсола хъерувимал Аллагьасул Калимаялда; «Хъерувимазул куркьбазда тӀад тах лъурав БЕТӀЕРГЬАН», – ин хъван батула нилъеда НекӀсияб КъотӀиялъул гӀемерисел тӀухьдузда. БетӀергьанасул Рокъоб, Бищун Мукъадасаб бакӀалда жаниб лъураб КъотӀиялъул гъамасалда тӀад, месед тӀад бекьараб кӀиго хъерувим эхетун букӀана. БетӀергьанасда цере рачӀине къваригӀараб мехалда, БетӀергьанасул Рокъоре, гьеб КъотӀиялъул гъамас лъураб бакӀалда цере рачӀунаан гӀизраилал. КъотӀиялъул гъамасалда тӀасан, гьеб кӀиго хъерувималда гьоркьосан кӀалъалаан БетӀергьан Жиндирго халкъалда, Мусаги гьоркьов ккун.

ЦӀияб моцӀ баккиялъул байрам – щибаб моцӀрол авалалда цӀияб моцӀ баккигун, жугьутӀаз тӀобитӀулеб динияб байрам. ЖугьутӀаз моцӀрол календарь хӀалтӀизабулаан. Гьеб къоялъе БетӀергьанас рихьизарурал къурбанал-сайгъаталги росун тӀобитӀулаан гьеб байрам.

Шамат къо – Ягьудиязул анкьил анкьабилеб къо, гьеб ккола хирияб БетӀергьанасе тӀокӀ гьабураб хӀалхьиялъул къо. Мусал Къануналда рекъон, шамат къоялъ гӀадамазда тӀадаб букӀана рахӀаталда, БетӀергьанасда цере как-диналде руссун рукӀине, Къанун цӀализе. Шамат къоялъ кинабгӀаги хӀалтӀи гьаби гьукъараб букӀана тӀолабго халкъалъе. ГӀизраилазул гӀадаталда рекъон, къо байбихьула бакътӀерхьуда. Гьединлъидал, шамат къо байбихьула рузман къоялъул бакътӀерхьуда ва шамат къоялъул бакътӀерхьуда ахиралде щола. Синагогаби раккаралдаса нахъе, гӀизраилал шамат къоялъ гьенире ракӀарула тӀагӀат-гӀибадаталъе.

Эфод – хӀебтил букъун гьабураб, цебебухьалда релълъараб, БетӀергьанасе хъулухъ гьабулаго кашишзабаз ратӀлида тӀасан ретӀунеб жо. ЦохӀо кӀудияв кашишасул букӀана хирияб ххамил букъараб эфод. Кашишзабазул эфодалъул каранда бан букӀунаан, БетӀергьанасул амру лъазабизелъун хӀалтӀизарулел Уримги Туммимги жанир лъураб киса. Пачабазул тӀахьазда батула кӀиго батӀияб эфод. Цо тӀад ретӀунеб эфод; кӀиабилеб, эфодин абулеб тӀагӀел (1 Пач. 14:3; 23:6, 9; 30:7). ТӀоцебесеб эфод тӀад ретӀуна, кӀиабилеб эфод «босула» ялъуни «борхула». Пачабазул ТӀоцебесеб тӀехьалда (1 Пач. 2:28) бихьизабун буго «эфод боси» – кашишзабазул хӀалтӀабазул бищун кӀвар бугезул цояблъун букӀин.

Шаулил, Давудил ва Сулейманил ханлъи

* 1:1 Цуфимазул Раматаим – къокъ гьабун гьелда Рама абула (бал. 1 Пач. 1:19).

* 1:3 Гучал Аскаразул БЕТӀЕРГЬАН – жугьутӀазул мацӀалда ЙГЬВГЬ Цеваот.

* 1:3 БЕТӀЕРГЬАН – жугьутӀазул мацӀалда ЙГЬВГЬ. Гьеб ккола Аллагьасул цӀаразда гьоркьоб бищун хирияб.

+ 1:3 Тархъ. 23:15, Къан. 12:5-7

+ 1:4 Къан. 12:17-18

* 1:7 Сулейманица жеги БетӀергьанасул Рукъ бан букӀинчӀелъул, мухӀанго абизе кӀоларо щиб гьеб букӀараб – заманаялъе бараб мукъадасаб БакӀищ, ялъуни БетӀергьанасул гъамас жаниб лъураб мукъадасаб Чадирищ.

+ 1:8 Рут 4:15

+ 1:9 1 Пач. 12:7, 1 Пач. 15:20

* 1:11 Ханнаца гьев вас БетӀергьанасе хъулухъалъе вукӀине кьелилан назру гьабулеб буго ва гьев гӀумруялъго назорейлъун тезе рагӀи кьолеб буго БетӀергьанасе. Назорей абураб рагӀул магӀна ккола БетӀергьанасе «тӀокӀ гьави (гьайи)», ялъуни «вацӀцӀад (яцӀцӀад) гьави (гьайи)» (бал. Тар. 6:1-21).

+ 1:11 Байб. 28:20

+ 1:18 Рут 2:13

* 1:19 Рамаялде – ялъуни Раматаималде.

* 1:23 Цо-цо цересел таржамабазда ва кагътазда хъван буго дур абун.

* 1:24 Цо ефа – гӀага-шагарго 22 л.

+ 2:1 Лук. 1:46-55,

+ 2:2 Тархъ. 15:11, Къан. 32:31

+ 2:6 Къан. 32:39

+ 2:8 ГӀакъилал рагӀаби 8:29,

+ 2:9 ГӀакъилал рагӀаби 2:8, ГӀакъилал рагӀаби 4:19,

+ 2:10 1 Пач. 7:10,

+ 2:12 Къан. 13:13

+ 2:16 Лев. 3:16-17, Лев. 7:25

+ 2:22 Тархъ. 38:8

+ 2:26 Лук. 2:52

+ 2:27 3 Пач. 13:1, Тархъ. 4:14, Тархъ. 4:27

+ 2:28 Тархъ. 28:1, Тар. 18:8-19

+ 2:30 Тархъ. 27:21, ГӀакъилал рагӀаби 4:8,

+ 2:31 3 Пач. 2:27

+ 2:34 1 Пач. 4:11

+ 2:35 3 Пач. 2:35

* 2:36 Гера – гӀизраилазул некӀсияб цӀайидул къадар, гӀага-шагарго 1 гр.

+ 3:1 ГӀакъилал рагӀаби 29:18,

+ 3:11 4 Пач. 21:12,

+ 3:17 Рут 1:17

+ 3:18 2 Пач. 10:12, 2 Пач. 15:26

+ 3:19 1 Пач. 9:6

* 4:4 Хъерувим – куркьбал ругеб малаик ва малаикзабазда гьоркьоб бищун тӀадегӀаназул цо тайпа.

+ 4:4 Тархъ. 25:22

+ 4:11 1 Пач. 2:34

* 4:12 БотӀроде хӀатӀ бай ва ретӀел бихъи – кӀудияб балагь, яги къварилъи бачӀун бугин абураб магӀна кколаан гьелъул.

+ 4:15 3 Пач. 14:4

* 4:18 Ялъуни къадилъи – пачабазул заман щвелалде цебе къадизабаз гьабулаан ГӀизраилалда тӀад нухмалъи.

+ 4:20 Байб. 35:17

* 5:2 Дагон – пилистимазул аслияв аллагь. Гъугъадиялъул ва хур-хералъул аллагь вукӀун ватизеги бегьула гьев.

+ 6:3 Лев. 5:15, Лев. 5:16

+ 6:6 Тархъ. 8:15, Тархъ. 8:32, Тархъ. 12:31

+ 6:7 Тар. 19:2, Къан. 21:3

* 6:19 Цо-цо цересел тӀахьазда хъван буго лъабкъоялда анцӀго… кӀикъоялда анцӀазарго.

+ 6:19 Тархъ. 19:21, Тар. 4:20

+ 7:1 2 Пач. 6:3,

* 7:3 Ашторат (Астарта) – ханааниязул аллагь, рокьул ва гьарзаяб бачӀиналъул аллагь ва аллагь-рагъухъан.

+ 7:3 Къан. 30:1-10, 3 Пач. 8:48,

* 7:4 БагӀал – ханааниязул бетӀерав аллагь.

* 7:6 Лъадал кидаго кӀудияб къимат букӀана ГӀизраилалда, ва гӀумруялъул чӀаголъиго гьелда бараб букӀана. РекӀекълъи ва БетӀергьанасе мутӀигӀлъи загьир гьабураб ва жибго гӀумруялдасаги Мун хӀажат вугин абураб магӀна буго гьелъул.

+ 7:6 2 Пач. 14:14, 2 Пач. 23:16,

+ 7:10 1 Пач. 2:10,

+ 7:12 Байб. 28:18, Байб. 35:14,

+ 8:3 Тархъ. 23:8, Къан. 16:19

+ 8:5 Къан. 17:14,

+ 8:11 Къан. 17:16-20, 1 Пач. 14:52

+ 8:14 3 Пач. 21:1-16

+ 8:18 ГӀакъилал рагӀаби 1:28,

+ 9:1 1 Пач. 14:51,

+ 9:4 4 Пач. 4:42

+ 9:6 1 Пач. 3:19

* 9:8 Шекелалъул ункъил бутӀа – гӀага-шагарго 3 гр.

+ 9:12 3 Пач. 3:2

+ 9:16 Тархъ. 2:24-25, Тархъ. 3:9

* 9:25 ГӀагардасеб Бакъбаккул рахъалда некӀо рукъзазул чӀепарал тӀохал рукӀунаан ва рагъи хӀисабалда хӀалтӀизарулаан гьел.

* 10:1 Пуланав чиясул пачалъи, ялъуни авараглъи тасдикъ гьабизе букӀине, гьесда зайтуналъул нах бахунаан, хӀакъикъаталда, гьесул ботӀроде зайтуналъул нахул цӀураб хъаба чӀехьолаан.

+ 10:1 1 Пач. 9:16, 1 Пач. 16:13, 2 Пач. 2:4, 3 Пач. 1:34, 4 Пач. 9:3

+ 10:2 Байб. 35:19

* 10:5 Гивеат-Элохим – Аллагьасул гохӀ абураб магӀна ккола гьелъул.

+ 10:10 Тар. 24:2

+ 10:12 1 Пач. 19:24

+ 10:24 2 Пач. 16:16, 3 Пач. 1:25, 3 Пач. 1:31, 3 Пач. 1:39, 4 Пач. 11:12,

+ 10:25 Къан. 17:14-20

+ 10:27 Къан. 13:13

+ 11:1 1 Пач. 31:11-13

+ 11:6 Тар. 24:2, 1 Пач. 10:10

+ 11:8 1 Пач. 15:4, 2 Пач. 24:9

+ 11:14 1 Пач. 10:8

* 11:15 БетӀергьанасда цебе – гьеб ккола БетӀергьанасул КъотӀиялъул гъамас лъураб бакӀалда цебе.

+ 12:1 1 Пач. 8:5, 1 Пач. 10:24

+ 12:3 Къан. 16:19, Тар. 16:15

+ 12:8 Байб. 46:6-7, Тархъ. 2:23, Тархъ. 12:36, Тархъ. 12:51

+ 12:11 1 Пач. 7:10

+ 12:12 1 Пач. 11:1, 1 Пач. 8:19

+ 12:15 Лев. 26:14-15, Къан. 28:15

* 12:17 Ролъ бакӀарулеб заман – маялъул ахир, июналъул байбихьи. ГӀизраилалда гьеб ккола цӀад балареб гӀуж.

+ 12:21 Къан. 11:16, 1 Кор. 8:4

+ 12:22 Рум. 11:2

+ 12:23 3 Пач. 8:36,

+ 12:24 Къан. 10:12,

+ 13:8 1 Пач. 10:8

* 13:13 Дур абураб рагӀул магӀна гӀатӀидаб буго гьаб бакӀалда. Цо Шаул гурев, гьесул тӀолабго наслу-зуриятги жанибе бачуна гьаб рагӀиялъ.

+ 13:13 2 Пач. 24:10,

+ 13:14 Чап. 13:22

* 13:21 БоцӀи ахӀулеб тӀил – халатаб, рагӀалда маххул кесекги бараб тӀил.

+ 14:3 Тархъ. 28:6, 1 Пач. 2:18, 1 Пач. 22:1, 1 Пач. 1:3

+ 14:11 1 Пач. 13:6

+ 14:18 Тар. 27:21

+ 14:29 Лев. 5:4

+ 14:33 Байб. 9:4, Лев. 3:17, Лев. 7:26, Лев. 17:10, Къан. 12:23-24

+ 14:37 1 Пач. 28:6

+ 14:42 Юнус 1:7

+ 14:45 2 Пач. 14:11, 3 Пач. 1:52, Лук. 21:18, Чап. 27:34

+ 14:47 2 Пач. 8:3, 2 Пач. 10:6

+ 14:48 1 Пач. 15:3, 1 Пач. 15:7

+ 14:49 1 Пач. 31:2, 1 Пач. 18:17-28, 1 Пач. 19:11-17, 2 Пач. 3:13-16, 2 Пач. 6:16-23

+ 14:50 2 Пач. 2:8

+ 14:51 1 Пач. 9:1,

+ 14:52 1 Пач. 8:11

+ 15:1 1 Пач. 9:16, 1 Пач. 10:1

+ 15:2 Тархъ. 17:8-16, Къан. 25:17-19

+ 15:4 1 Пач. 11:8

+ 15:6 Тар. 24:21,

+ 15:7 Байб. 2:11, Байб. 25:18

+ 15:8 Тархъ. 17:14, Тар. 24:7

+ 15:10 Байб. 6:6

+ 15:22 ГӀакъилал рагӀаби 21:3, Жугь. 10:6

+ 15:23 1 Пач. 13:14

+ 15:27 3 Пач. 11:30-31

+ 15:28 1 Пач. 13:14, 1 Пач. 28:17

+ 15:29 Тар. 23:19, Тит. 1:2

+ 15:35 1 Пач. 19:24

+ 16:1 1 Пач. 9:16, 1 Пач. 10:1

+ 16:6 1 Пач. 17:13,

+ 16:7 3 Пач. 8:39, ГӀакъилал рагӀаби 21:2,

+ 16:9 2 Пач. 13:3, 2 Пач. 21:21,

+ 16:13 1 Пач. 10:1, Тар. 24:2

+ 16:17 4 Пач. 3:15

* 17:4 6,5 натӀ – гӀага-шагарго 3 метр.

* 17:5 5000 шекел – гӀага-шагарго 57 кило.

* 17:7 600 шекел – гӀага-шагарго 7 кило.

+ 17:7 2 Пач. 21:19,

+ 17:8 1 Пач. 8:17

+ 17:13 1 Пач. 16:6-10,

+ 17:18 Байб. 37:14

+ 17:25 1 Пач. 18:17-19

* 17:26 Бал. Байб. 17:10-11. Суннат гьаби – Аллагьас жиндиргун КъотӀи гьабураб халкъалъул чи жив вукӀиналъул гӀаламатлъун кколаан гьеб.

+ 17:44 Къан. 28:26

+ 17:46 3 Пач. 18:36

+ 17:50 2 Пач. 23:21

+ 17:54 2 Пач. 5:6

+ 17:55 1 Пач. 14:51, 2 Пач. 2:8

+ 18:1 1 Пач. 20:17, 2 Пач. 1:26

+ 18:6 Тархъ. 15:20

+ 18:7 1 Пач. 21:11, 1 Пач. 29:5

+ 18:10 1 Пач. 16:14

+ 18:14 2 Пач. 7:9

+ 18:17 1 Пач. 14:49, 1 Пач. 17:25, 1 Пач. 25:28

+ 18:18 1 Пач. 9:21, 2 Пач. 7:18

+ 18:19 2 Пач. 21:8

+ 18:25 Байб. 34:12, 2 Пач. 3:14

+ 19:5 1 Пач. 17:48-49

+ 19:9 1 Пач. 16:14, 1 Пач. 18:10

+ 19:11 1 Пач. 14:49, 1 Пач. 18:20-28, 2 Пач. 6:16-23

+ 19:12 Чап. 9:25

+ 19:18 1 Пач. 7:17

+ 19:20 Тар. 11:25, Тар. 24:2

+ 19:23 Тар. 24:2

+ 19:24 1 Пач. 10:11-12

+ 20:1 1 Пач. 7:17

* 20:5 ЦӀияб моцӀ баккиялъул байрам – моцӀрол байбихьиги, цӀияб моцӀ баккиги данде ккани, гьеб къоялъ байрам тӀобитӀулаан жугьутӀаз.

+ 20:8 2 Пач. 14:32

+ 20:15 2 Пач. 9:1, 2 Пач. 21:7

+ 20:17 Лев. 19:18, 1 Пач. 18:1, 2 Пач. 1:26

+ 20:25 1 Пач. 14:50-51

* 20:26 Мусал къануналда рекъон, цо хъублъи ккарав чи диниял байрамазде вачӀине бегьулароан ва къурбаналъул гьанги кваназе бегьулароан. Хъублъиялъе батӀи-батӀиял гӀиллаби рукӀана. Масала, хварав чиясул жаназаялда квер хъварав чи анкьго къоялъ хъублъаравлъун рикӀкӀунаан.

+ 20:26 Лев. 7:21, Лев. 11:24-28, Лев. 15:1-4

* 21:4 Мукъадасаб чед – щибаб шамат къоялъ БетӀергьанасул Рокъоб лъолеб анцӀила кӀиго чед букӀунаан. Гьел хисун нахъе росарал чадал кашишзабаз кваналаан.

+ 21:6 Лев. 24:9, Мат. 12:3, Мар. 2:25, Лук. 6:3

+ 21:7 1 Пач. 22:9,

+ 21:9 Тархъ. 28:6, 1 Пач. 2:18, 1 Пач. 17:51

+ 21:10 1 Пач. 27:2, 3 Пач. 2:39

+ 21:11 1 Пач. 18:7, 1 Пач. 29:5

+ 22:1 2 Пач. 23:13,

+ 22:5 2 Пач. 24:11,

+ 22:8 1 Пач. 18:3

+ 22:9 1 Пач. 21:7,

+ 22:10 1 Пач. 21:6, 1 Пач. 21:9

+ 22:18 Тархъ. 28:6, 1 Пач. 2:18

+ 22:20 1 Пач. 23:6

+ 22:23 3 Пач. 2:26

+ 23:6 1 Пач. 22:20, Тархъ. 28:6, 1 Пач. 2:18

+ 23:9 1 Пач. 30:7

+ 23:13 1 Пач. 22:2, 1 Пач. 25:13, 1 Пач. 27:2

+ 23:17 1 Пач. 24:21

+ 23:18 1 Пач. 18:3, 1 Пач. 20:8

+ 23:19 1 Пач. 26:1,

* 23:28 Села Гьамахлекот – РатӀа гьариялъул Кьуру абураб магӀна ккола гьелъул.

• 24:1 1 Пач. 26

+ 24:6 2 Пач. 24:10

+ 24:7 1 Пач. 26:9, 2 Пач. 1:14

+ 24:13 Байб. 16:5

+ 24:20 Рут 2:12

+ 24:21 1 Пач. 23:17

+ 25:1 1 Пач. 7:17, Байб. 21:21, Тар. 10:2

+ 25:3 Тар. 13:31,

+ 25:17 Къан. 13:13

+ 25:22 1 Пач. 3:17

+ 25:23 Рут 2:10

+ 25:24 2 Пач. 14:9

* 25:25 ЖугьутӀазул мацӀалда навал абураб рагӀул магӀна гӀабдал буго.

+ 25:26 2 Пач. 18:32, Дан. 4:16

+ 25:28 1 Пач. 18:17

+ 25:43 1 Пач. 27:3, 1 Пач. 30:5, 2 Пач. 2:2, 2 Пач. 3:2,

+ 25:44 2 Пач. 3:14-15

• 26:1 1 Пач. 24:1-22

+ 26:1 1 Пач. 23:19,

+ 26:5 1 Пач. 14:50, 1 Пач. 17:55

+ 26:6 2 Пач. 2:18

+ 26:9 1 Пач. 24:7,

+ 26:10 1 Пач. 31:6

+ 26:12 Байб. 2:21, Байб. 15:12

* 26:19 ГӀизраилаз жидерго Аллагьасе как-дин Гьесул КъотӀиялъул гъамас лъураб Гьесул мукъадасаб Рокъоб гурони гьабизе бегьулароан.

+ 26:21 1 Пач. 15:24

+ 26:23 2 Пач. 22:21,

+ 27:2 1 Пач. 23:13, 1 Пач. 21:10, 3 Пач. 2:39

+ 27:3 1 Пач. 25:43

+ 27:8 1 Пач. 15:7

+ 27:10 1 Пач. 30:29

+ 28:3 1 Пач. 25:1, Тархъ. 22:18, Лев. 19:31, Къан. 18:10-12

+ 28:4 1 Пач. 31:1

+ 28:6 1 Пач. 14:37, 2 Пач. 22:42,

+ 28:14 1 Пач. 2:19, 1 Пач. 15:27

+ 28:15 1 Пач. 18:12

+ 28:17 1 Пач. 15:28

+ 28:18 1 Пач. 15:29

+ 28:19 1 Пач. 31:2, 1 Пач. 31:4

+ 29:5 1 Пач. 18:7, 1 Пач. 21:11

+ 29:9 2 Пач. 14:17, 2 Пач. 14:20, 2 Пач. 19:27, Гал. 4:14

+ 30:1 1 Пач. 27:6-7

+ 30:5 1 Пач. 25:43

+ 30:7 1 Пач. 22:20, 1 Пач. 23:6, Тархъ. 28:6, 1 Пач. 2:18, 1 Пач. 23:9

+ 30:9 1 Пач. 23:13

+ 30:14 2 Пач. 8:18, 2 Пач. 15:18, 2 Пач. 20:7, 2 Пач. 20:23, 3 Пач. 1:38, 1 Пач. 27:10,

+ 30:15 Къан. 23:15-16

+ 30:24 Тар. 31:27,

+ 30:29 1 Пач. 27:10

+ 31:1 1 Пач. 28:4

+ 31:2 1 Пач. 14:49,

+ 31:4 2 Пач. 1:10

+ 31:9 2 Пач. 1:20

+ 31:11 1 Пач. 11:1-11, 2 Пач. 21:10

+ 31:12 2 Пач. 21:12,

* 31:13 ГӀизраилазул гӀадаталда рекъон, чи хвараб мехалда, рухӀел-пашманлъи загьир гьабун, кӀал кколаан. Анкьго къоялъ кӀал ккунин абураб жоялъул магӀна ккола гьеб анкьабго къоялъ гьез, я къад, я къаси квен кваначӀин абураб.

+ 1:1 1 Пач. 31:4, 1 Пач. 30:17-20

+ 1:6 1 Пач. 31:1-4,

+ 1:11 2 Пач. 13:31

+ 1:14 1 Пач. 24:7

* 1:20 Бал. Байб. 17:10-11. Суннат гьаби – Аллагьас жиндиргун КъотӀи гьабураб халкъалъул чи жив вукӀиналъул гӀаламатлъун кколаан гьеб.

+ 1:20 1 Пач. 31:9

+ 1:21 1 Пач. 31:1

+ 1:26 1 Пач. 18:1, 1 Пач. 20:17

+ 2:2 1 Пач. 25:43

+ 2:3 1 Пач. 27:2-3

+ 2:4 1 Пач. 16:13, 1 Пач. 31:11-13

+ 2:8 1 Пач. 14:50-51,

+ 2:11 2 Пач. 5:5, 3 Пач. 2:11,

* 2:16 Хелкат Гьацурим – Хунжрузул авлахъ абураб магӀна ккола гьелъул.

+ 2:18 1 Пач. 26:6, 2 Пач. 3:30, 2 Пач. 3:39, 2 Пач. 16:9-10, 2 Пач. 19:22, 2 Пач. 23:18,

* 2:27 Ялъуни, мун радалго гьедин кӀалъаравани, рагъухъаби жидерго вацазда хадур лъугьинароан.

+ 3:2 1 Пач. 25:43

+ 3:3 2 Пач. 13:37

+ 3:4 3 Пач. 1:5

+ 3:7 2 Пач. 21:8, 2 Пач. 21:10

+ 3:9 1 Пач. 15:28, 1 Пач. 16:13, 1 Пач. 28:17

+ 3:13 1 Пач. 14:49

+ 3:14 1 Пач. 18:25

+ 3:15 1 Пач. 25:44

+ 3:27 2 Пач. 20:10, 2 Пач. 2:23

+ 3:29 Лев. 14:2, Лев. 15:2

+ 3:30 1 Пач. 26:6, 2 Пач. 2:18, 2 Пач. 2:23

+ 3:39 2 Пач. 2:18, 2 Пач. 16:9-10, 2 Пач. 19:22

+ 4:4 2 Пач. 9:3, 2 Пач. 9:6

+ 4:9 3 Пач. 1:29

+ 4:10 2 Пач. 1:1-16

* 5:2 Халкъалъе вехьлъи гьаби – гьелъул магӀна ккола халкъалъе цевехъанлъи гьаби абураб.

+ 5:2 1 Пач. 18:13,

+ 5:4 3 Пач. 2:11,

+ 5:5 2 Пач. 2:11

* 5:8 Ялъуни, Давудида рихарал.

* 5:9 Милло – сверухъе къедги бан, жанисан ракь мерхьун гьабураб борхалъи, тӀад бакӀалги рараб.

+ 5:9 3 Пач. 9:15, 3 Пач. 9:24, 3 Пач. 11:27,

+ 5:10 Эстер 9:4

* 5:11 Кедр – накӀкӀигъутӀбузул цо къимат цӀикӀкӀараб тайпа.

+ 5:11 3 Пач. 5:1

+ 5:18 2 Пач. 23:13

* 5:20 БагӀал-Перацим – БетӀергьанас борлъана абураб магӀна ккола гьеб цӀаралъул.

+ 5:24 4 Пач. 7:6

* 6:2 Ягьудиялъул БагӀала – гьелъул цогидаб цӀар Кириат-Еарим.

+ 6:2 Тархъ. 25:22

+ 6:3 1 Пач. 7:1

+ 6:6 Тар. 4:15

* 6:8 Парец-ГӀузза – ГӀузза ворлъараб абураб магӀна ккола гьелъул.

+ 6:16 1 Пач. 14:49, 1 Пач. 18:20-28, 1 Пач. 19:11-17

+ 6:18 3 Пач. 8:14

+ 6:21 1 Пач. 15:28

+ 7:2 2 Пач. 12:1, 3 Пач. 1:8,

+ 7:8 1 Пач. 16:11-13,

+ 7:9 1 Пач. 18:14

+ 7:10 1 Пач. 12:11

+ 7:12 3 Пач. 2:10

+ 7:13 3 Пач. 8:19

+ 7:14 2 Кор. 6:18, Жугь. 1:5,

+ 7:16 Ин. 7:42

+ 7:22 Тархъ. 15:11

+ 7:23 Къан. 4:7, Къан. 26:19, Къан. 33:29

+ 8:3 1 Пач. 14:47, 3 Пач. 11:24

+ 8:7 4 Пач. 11:10,

+ 8:11 3 Пач. 7:51

+ 8:13 4 Пач. 14:7

+ 8:14 Байб. 25:23, Байб. 27:40, Тар. 24:18

• 8:15 2 Пач. 20:23-26,

+ 8:15 3 Пач. 10:9

+ 8:16 2 Пач. 2:13, 3 Пач. 4:3

+ 8:17 2 Пач. 15:24, 2 Пач. 20:25,

* 8:18 Керетиял ва пелетиял рукӀун ратизе бегьула къватӀиб ракьалдаса гӀарац кьун ккурал пачаясул рорчӀухъаби.

+ 8:18 2 Пач. 23:20, 3 Пач. 2:35, 3 Пач. 4:4

+ 9:1 1 Пач. 18:3, 1 Пач. 20:15

+ 9:2 2 Пач. 16:1-4, 2 Пач. 19:17

+ 9:3 2 Пач. 4:4

+ 9:4 2 Пач. 17:27

+ 9:6 2 Пач. 16:4, 2 Пач. 19:24,

+ 9:10 2 Пач. 19:17

+ 10:1 1 Пач. 11:1

+ 10:6 2 Пач. 8:3,

+ 10:12 1 Пач. 3:18

+ 10:16 3 Пач. 11:23

* 10:18 Ялъуни, чотӀахъаби.

+ 11:1 3 Пач. 20:22, Къан. 3:11

* 11:2 Доб мехалъ ГӀизраилалда рагъилъун хӀалтӀизабулаан тӀох.

+ 11:3 2 Пач. 23:34, 2 Пач. 23:39,

+ 11:4 Лев. 15:19

+ 11:14 3 Пач. 21:8

* 11:21 Ерубушет – Гедеонил батӀияб цӀар (бал. Къад. 6:32 )

+ 12:1 2 Пач. 7:2,

+ 12:6 Тархъ. 22:1

+ 12:7 1 Пач. 16:13

+ 12:9 Тар. 15:31

+ 12:11 2 Пач. 16:21-22

+ 12:13 2 Пач. 24:10,

+ 12:16 2 Пач. 13:31

+ 12:22 Юнус 3:9

* 12:25 Едидиягь – гьаб рагӀул магӀна ккола БетӀергьанасе хирияв.

+ 12:26 Къан. 3:11

* 12:30 Ялъуни, Милхомил ботӀродаса. Милхом ккола Раббагьалъул аллагь (бал. 3 Пач. 11:5,[33]).

* 12:30 Талант – гӀага-шагарго 36 кило.

+ 13:3 1 Пач. 16:9, 2 Пач. 13:3

+ 13:12 Байб. 34:7, Лев. 18:9

+ 13:31 2 Пач. 1:11, 2 Пач. 12:16

+ 13:32 2 Пач. 13:3

+ 13:37 2 Пач. 3:3,

+ 14:4 4 Пач. 6:26

+ 14:9 1 Пач. 25:24

+ 14:11 Тар. 35:19, Къан. 19:12, 1 Пач. 14:45, 3 Пач. 1:52, Лук. 21:18, Чап. 27:34

+ 14:14 1 Пач. 7:6, 2 Пач. 23:16

+ 14:17 1 Пач. 29:9, 2 Пач. 19:27

+ 14:20 1 Пач. 29:9, 2 Пач. 19:27

+ 14:23 2 Пач. 13:38

* 14:26 200 шекел – гӀага-шагарго 2,3 кило.

+ 14:27 2 Пач. 13:1

+ 14:32 1 Пач. 20:8

+ 15:1 3 Пач. 1:5

* 15:2 Шагьаралъул кавабахъ букӀунаан доб заманалда ГӀизраилазул годекӀан. Гьенир жидерго хасал бакӀазда гӀодор чӀун рукӀунаан халкъалъул кӀудиял чагӀи, тӀадчагӀи ва диванчагӀи. ЖамагӀаталъул букӀа, цо пуланав чиясул букӀа, бокьараб захӀматаб суал ва дагӀба-гӀарз гьениб дандбалаан ва гьелъие рекъараб хӀукмуги къотӀулаан.

+ 15:2 Рут 4:1, 2 Пач. 18:4, 2 Пач. 19:8

+ 15:8 Байб. 28:20

+ 15:13 2 Пач. 12:11

+ 15:16 2 Пач. 16:21-22, 2 Пач. 20:3

+ 15:18 1 Пач. 30:14, 2 Пач. 8:18

+ 15:21 Рут 1:17

+ 15:23 3 Пач. 15:13, 4 Пач. 23:4

+ 15:24 2 Пач. 8:17, 1 Пач. 22:20, 2 Пач. 8:17, 2 Пач. 20:25

+ 15:26 1 Пач. 3:18

+ 15:27 3 Пач. 1:42

* 15:30 Бихьинчияс ботӀроде жо рехиялъул магӀна кколаан гьев балагьалъукье ккун вугин абураб.

+ 15:30 Мар. 1:11, Чап. 1:12, Эстер 6:7

+ 15:31 2 Пач. 16:23, 2 Пач. 17:14

+ 15:33 2 Пач. 19:35

+ 15:34 2 Пач. 17:5-14

+ 15:36 2 Пач. 17:17

+ 16:1 2 Пач. 9:2-13

+ 16:2 2 Пач. 17:29

+ 16:3 2 Пач. 9, 2 Пач. 19:27

+ 16:9 2 Пач. 2:18

+ 16:10 2 Пач. 3:39, 2 Пач. 19:22

+ 16:16 2 Пач. 15:34, 1 Пач. 10:24

+ 16:21 2 Пач. 15:16, 2 Пач. 20:3

+ 16:22 2 Пач. 12:11-12

+ 17:5 2 Пач. 15:32

+ 17:8 ГӀакъилал рагӀаби 17:12,

+ 17:14 2 Пач. 15:31, 2 Пач. 15:34

+ 17:17 2 Пач. 15:36,

+ 17:23 2 Пач. 15:12, Мат. 27:5

+ 17:25 2 Пач. 19:13, 2 Пач. 20:9-10,

+ 17:27 2 Пач. 12:26, 2 Пач. 12:29, 2 Пач. 9:4, 2 Пач. 19:31-32, 3 Пач. 2:7,

+ 17:29 2 Пач. 16:2

+ 18:2 2 Пач. 15:19-22

+ 18:18 Байб. 14:17, 2 Пач. 14:27

+ 18:27 3 Пач. 1:42

+ 18:32 1 Пач. 25:26, Дан. 4:16

+ 19:8 Рут 4:1, 2 Пач. 15:2, 2 Пач. 18:4

+ 19:9 2 Пач. 5:20

+ 19:11 2 Пач. 15:29

+ 19:13 2 Пач. 17:25, 2 Пач. 8:16, Рут 1:17

+ 19:16 2 Пач. 16:5

+ 19:17 2 Пач. 9:2-13, 2 Пач. 16:1-4

+ 19:19 2 Пач. 16:5-13

+ 19:21 Тархъ. 22:28, 2 Пач. 16:9

+ 19:22 2 Пач. 3:39, 2 Пач. 16:10

+ 19:23 3 Пач. 2:8, 3 Пач. 2:36-46

+ 19:24 2 Пач. 9

+ 19:27 2 Пач. 16:3, 1 Пач. 29:9, 2 Пач. 14:17, 2 Пач. 14:20

+ 19:28 2 Пач. 9:7

+ 19:32 2 Пач. 17:27-29

+ 19:35 2 Пач. 15:33

+ 19:37 3 Пач. 2:7

+ 20:1 Къан. 13:13, 3 Пач. 12:16,

+ 20:3 2 Пач. 15:16, 2 Пач. 16:21-22

+ 20:4 2 Пач. 17:25, 2 Пач. 19:13

+ 20:7 1 Пач. 30:14, 2 Пач. 8:18

+ 20:10 2 Пач. 3:27

+ 20:14 4 Пач. 15:29

* 20:15 Доб заманалда шагьар гохӀккараб бакӀалда балаан. Шагьар сверун ккураз шагьаралъул къадакье ганчӀилгун хӀатӀалъул гьабураб нух лъолаан, гьакибурдузда тӀад лъураб кӀудияб хӀосги тунк-тункизабун, гьеб къед борлъизелъун.

• 20:23 2 Пач. 8:15-18,

+ 20:23 1 Пач. 30:14

+ 20:24 3 Пач. 4:6, 3 Пач. 5:14, 3 Пач. 12:18

+ 20:25 2 Пач. 15:24, 2 Пач. 19:11

* 21:1 Ханаан кверде босулаго гӀизраилаз гаваониялгун ракълилаб къотӀи-къай гьабун букӀана (бал. Егьош. 9:3-27 ).

+ 21:6 1 Пач. 10:26

+ 21:7 1 Пач. 20:15

+ 21:8 2 Пач. 3:7, 1 Пач. 18:19

* 21:9 Их бащалъуде щвараб заман.

+ 21:9 Рут 1:22

* 21:10 Октябрь моцӀалда байбихьулаан цӀадал разе.

+ 21:12 1 Пач. 31

* 21:16 Рафаял рукӀана кьуру гӀадал рорхатал, залимал гӀадамал.

* 21:16 300 шекел – гӀага-шагарго 3,5 кило.

+ 21:16 Къан. 2:11, Къан. 2:20-21

+ 21:17 3 Пач. 11:36, 3 Пач. 15:4, 4 Пач. 8:19,

+ 21:18 Къан. 2:11

+ 21:19 1 Пач. 17:7

+ 21:21 1 Пач. 16:9, 2 Пач. 13:3,

+ 22:3 Байб. 15:1

+ 22:5 Юнус 2:4

+ 22:7 Юнус 2:8

+ 22:12 Тархъ. 20:21,

+ 22:14 1 Пач. 2:10,

+ 22:15 1 Пач. 7:10

+ 22:16 Тархъ. 15:8,

+ 22:21 1 Пач. 26:23,

+ 22:24 Байб. 6:9,

+ 22:31 Къан. 32:4, Мат. 5:48, ГӀакъилал рагӀаби 30:5, Байб. 15:1

+ 22:32 4 Пач. 5:15, Дан. 2:47

+ 22:34 Къан. 32:13,

+ 22:41 Тархъ. 23:27

+ 22:42 1 Пач. 28:6, ГӀакъилал рагӀаби 15:29

+ 22:45 Къан. 33:29

+ 22:50 Рум. 15:9

+ 22:51 2 Пач. 7:16

+ 23:2 Чап. 2:30, 2 Пёт. 1:21

+ 23:3 Къан. 32:4, 2 Пач. 22:3, ГӀакъилал рагӀаби 16:12

+ 23:5 2 Пач. 7:15-16,

+ 23:13 1 Пач. 22:1, 2 Пач. 5:18

+ 23:16 1 Пач. 7:6

+ 23:18 2 Пач. 2:18

+ 23:20 2 Пач. 8:18

+ 23:21 1 Пач. 17:50

+ 23:24 2 Пач. 2:18-23

+ 23:34 2 Пач. 15:12, 2 Пач. 11:3

* 23:39 Гьезул къадар кидаго лъеберго чӀезабулаан. Амма, цо чи чӀвани, гьесул бакӀалда цогидав лъолев вукӀун ватизе рес буго, гьединлъидал батила гьезул къадаралъул хӀасил 37 ккараб.

+ 23:39 2 Пач. 11:3-17

+ 24:1 Тар. 1:2-4

+ 24:3 Къан. 1:11

+ 24:5 Къан. 2:36, Тар. 21:32

+ 24:9 1 Пач. 11:8

+ 24:10 1 Пач. 24:6, 2 Пач. 12:13, 1 Пач. 13:13

+ 24:11 1 Пач. 22:5

+ 24:15 Тархъ. 30:12,

+ 24:16 4 Пач. 19:35, Чап. 12:23, Юнус 3:10

+ 24:21 Тар. 16:47-48

+ 24:22 3 Пач. 19:21

* 24:24 50 шекел – гӀага-шагарго 600 гр. гӀарцул.

* 24:25 Хадубккун Давудил вас Сулейманица гьеб бакӀалда БетӀергьанасул Рукъ бана.

+ 24:25 Тар. 16:48, Тар. 25:8

+ 1:5 2 Пач. 3:4, 2 Пач. 15:1

+ 1:7 2 Пач. 2:18, 2 Пач. 8:16, 1 Пач. 22:20, 1 Пач. 23:6

+ 1:8 2 Пач. 20:25, 2 Пач. 8:18, 2 Пач. 7:2, 2 Пач. 23:8-39

+ 1:9 2 Пач. 17:17

+ 1:10 2 Пач. 12:24

+ 1:25 1 Пач. 10:24

+ 1:29 2 Пач. 4:9

+ 1:31 Дан. 2:4

+ 1:33 Эстер 6:7-8,

+ 1:34 1 Пач. 10:1, 2 Пач. 15:10, 4 Пач. 9:13

* 1:38 Керетиял ва пелетиял рукӀун ратизе бегьула къватӀиб ракьалдаса гӀарац кьун ккурал пачаясул рорчӀухъаби.

+ 1:38 1 Пач. 30:14, 2 Пач. 8:18

+ 1:42 2 Пач. 15:27, 2 Пач. 18:27

+ 1:44 1 Пач. 30:14, 2 Пач. 8:18

+ 1:47 Байб. 47:30

* 1:50 Хвалил хӀинкъи тӀаде бачӀарав чиясул ихтияр букӀана къурбаналъе бакӀалъул ункъабго сибилалда эхетарал лълъурдулин абулел жалги ккун, рахӀму гьаризе. Гьедин гьел лълъурдулги ккун чӀарав чиясда хъвалароан.

+ 1:50 Тархъ. 27:2, 3 Пач. 2:28

+ 1:52 1 Пач. 14:45, 2 Пач. 14:11, Лук. 21:18, Чап. 27:34

+ 2:3 Къан. 29:9

+ 2:4 2 Пач. 7:16, 3 Пач. 9:5,

* 2:5 «Хъублъизабуна черхалда бараб рачел ва хӀатӀида ретӀараб хьит» – гьеб абиялъул магӀна букӀана гьев чияс живго гӀайибалъул цӀезавунин ва гьесул гӀайиб киназдаго бихьулеб бугин абураб.

+ 2:5 2 Пач. 18:5, 2 Пач. 18:14, 2 Пач. 3:27, 2 Пач. 20:10

+ 2:7 2 Пач. 19:37-38, 2 Пач. 17:27-29

+ 2:8 2 Пач. 16:5-13, 2 Пач. 19:23

* 2:10 Давудил Шагьар – гьеб ккола Давудил пачалъиялъул кӀалгӀа букӀараб бакӀ. Гьелда Сиониланги абулаан.

+ 2:10 Чап. 2:29

+ 2:11 2 Пач. 2:11, 2 Пач. 5:4-5,

+ 2:17 3 Пач. 1:1-4

+ 2:22 2 Пач. 16:21-22

+ 2:24 2 Пач. 7:11-13,

+ 2:25 2 Пач. 8:18

+ 2:26 1 Пач. 22:20, 2 Пач. 15:24, 1 Пач. 23:6

* 2:27 Бал. 1 Пач. 2:27-36.

+ 2:27 1 Пач. 2:27-36, 1 Пач. 3:12-14

+ 2:28 2 Пач. 17:25, 2 Пач. 18:14-15, Тархъ. 27:2, 3 Пач. 1:50

+ 2:31 Тархъ. 21:14, Тар. 35:33

+ 2:32 2 Пач. 3:27, 2 Пач. 20:10

+ 2:35 3 Пач. 4:4,

+ 2:36 2 Пач. 16:5-13

+ 2:37 2 Пач. 15:23

+ 2:39 1 Пач. 21:10, 1 Пач. 27:2

+ 2:44 2 Пач. 16:5-13

+ 2:45 ГӀакъилал рагӀаби 25:5

* 3:1 ПиргӀавн – Мисриялъул пачаясда пиргӀавнилан абулаан.

+ 3:1 3 Пач. 7:8, 3 Пач. 9:16, 3 Пач. 7:1, 3 Пач. 6:38, 3 Пач. 9:15, 3 Пач. 2:10

+ 3:3 3 Пач. 22:43

+ 3:5 3 Пач. 9:2

+ 3:8 Байб. 13:16

+ 3:9 ГӀакъилал рагӀаби 2:3-6, Якъ. 1:5

+ 3:12 3 Пач. 4:29-31, 3 Пач. 5:12, 3 Пач. 10:23,

+ 3:13 3 Пач. 10:14-29,

+ 3:15 Байб. 40:20, Эстер 1:3, Эстер 2:18, Дан. 5:1, Мар. 6:21

+ 3:28 ГӀакъилал рагӀаби 16:10

+ 4:3 2 Пач. 8:16,

+ 4:4 3 Пач. 2:35, 2 Пач. 8:18, 2 Пач. 20:25,

+ 4:6 2 Пач. 20:24, 3 Пач. 5:14, 3 Пач. 12:18

+ 4:13 3 Пач. 22:3, Тар. 32:41, Къан. 3:4

+ 4:19 Къан. 3:8-10

+ 4:20 Байб. 22:17

+ 4:21 Байб. 15:18,

* 4:22 30 кор – гӀага-шагарго 7,2 тонна.

* 4:22 60 кор – гӀага-шагарго 14,4 тонна.

* 4:25 НекӀсияб КъотӀиялда рекъон, цӀолбол гъабу ва инжиралъул гъутӀби рикӀкӀуна баракатаб, гӀатӀидаб ва хӀинкъи гьечӀеб гӀумруялъул гӀаламатлъун.

+ 4:26 3 Пач. 10:26,

+ 4:30 3 Пач. 3:12

+ 4:32 ГӀакъилал рагӀаби 1:1,

* 4:33 Иссоп – ГӀизраилалда бижулеб махӀ гьуинаб хер.

+ 4:34 3 Пач. 10:1,

+ 5:1 2 Пач. 5:11,

+ 5:5 2 Пач. 7:13,

* 5:11 20 000 кор ролъул – гӀага-шагарго 1560 тонна.

* 5:11 20 000 бат нахул – гӀага-шагарго 440 000 литра.

+ 5:12 3 Пач. 3:12

+ 5:13 3 Пач. 9:15,

+ 5:14 3 Пач. 4:6

* 6:1 Зив моцӀ – ихдалил бащалъи, цебесеб эраялъул 966-леб сон.

+ 6:7 Къан. 27:5

+ 6:12 2 Пач. 7:13, 2 Пач. 7:16

+ 6:13 Тархъ. 25:8, Къан. 31:6

+ 6:16 3 Пач. 6:33

+ 6:18 3 Пач. 7:24

+ 6:22 Тархъ. 30:1, Тархъ. 30:3, Тархъ. 30:6

* 6:23 Хъерувим – куркьбал ругеб малаик ва малаикзабазда гьоркьоб бищун тӀадегӀаназул цо тайпа.

+ 6:23 Тархъ. 25:18-20

+ 6:36 3 Пач. 7:12,

* 6:38 Бул моцӀ – хасалихълъиялъул бащалъи.

+ 7:1 3 Пач. 9:10,

+ 7:2 3 Пач. 10:17-21

+ 7:8 3 Пач. 3:1,

+ 7:12 3 Пач. 6:36

+ 7:14 Тархъ. 31:3-5, Тархъ. 35:31

+ 7:15 4 Пач. 25:16-17,

+ 7:23 4 Пач. 16:17

+ 7:24 3 Пач. 6:18

* 7:26 2000 бат – 44 000 литра.

* 7:27 Мазгарул гьоко – хӀерчазе гъоркьлъел.

* 7:38 40 бат – 880 литра.

+ 7:40 Тархъ. 27:3, Тархъ. 38:3

+ 7:47 4 Пач. 25:16,

+ 7:48 Тархъ. 37:25-29, Тархъ. 25:30, Тархъ. 37:10-16

+ 7:49 Тархъ. 25:31-40

+ 7:50 Тархъ. 27:3

+ 7:51 2 Пач. 8:11-12,

* 8:1Давудил Шагьарилан, ялъуни Сионилан абула шагьаралъул басрияб рахъалда. БетӀергьанасул Рукъ Иерусалималъул цӀияб шималияб рахъалда бана.

+ 8:1 2 Пач. 5:7-9

* 8:2 Хъошал раялъул байрам – жалго авлахъалда рукӀараб заман ва БетӀергьанас жиндирго гьабураб тӀалаб-агъаз ракӀалде щвезабун тӀобитӀулеб ягьудиязул байрам.

+ 8:2 Лев. 23:34

+ 8:6 Тархъ. 25:22, Тархъ. 26:33-34

+ 8:7 3 Пач. 6:27, Тархъ. 25:13-15

* 8:9 Хорив – гьеб ккола Синаялъул батӀияб цӀар.

+ 8:9 Тархъ. 16:33-34, Тар. 17:10, Тархъ. 25:21, Тархъ. 40:20, Къан. 10:5

+ 8:10 Тархъ. 40:34-35, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 15:8

+ 8:14 2 Пач. 6:18

+ 8:16 2 Пач. 7:6-8,

+ 8:17 2 Пач. 7:2,

+ 8:19 2 Пач. 7:12-13

+ 8:23 Тархъ. 15:11

+ 8:25 2 Пач. 7:16, 3 Пач. 2:4

+ 8:27 Чап. 7:48, Чап. 17:24

+ 8:29 Къан. 12:11

+ 8:31 Тархъ. 22:11

+ 8:33 Лев. 26:17

+ 8:35 Къан. 11:17, 3 Пач. 17:1,

+ 8:36 1 Пач. 12:23

+ 8:37 Лев. 26:16, Къан. 28:22,

+ 8:39 Чап. 1:24

+ 8:46 ГӀакъилал рагӀаби 20:9, Якъ. 3:2, 1 Ин. 1:8-10, Рум. 3:23

+ 8:47 Лев. 26:40, Дан. 9:4-5

+ 8:51 Къан. 4:20,

+ 8:53 Тархъ. 19:5, Къан. 14:2

+ 8:54 2 Пач. 6:18

+ 8:60 Къан. 4:35, Къан. 4:39

+ 8:65 Лев. 23:34

+ 9:2 3 Пач. 3:5

+ 9:3 Къан. 11:12

+ 9:5 3 Пач. 2:4

+ 9:7 Къан. 4:26, Къан. 28:37

+ 9:8 Лев. 26:32, Къан. 29:24,

+ 9:10 3 Пач. 6:38, 3 Пач. 7:1

* 9:13 Кабул – пайда гьечӀеб ракь абураб магӀна батизе бегьула гьаб рагӀул.

* 9:14 120 талант – гӀага-шагарго 4,3 тонна.

+ 9:15 3 Пач. 5:13, 3 Пач. 7:1, 3 Пач. 7:51, 2 Пач. 5:9

+ 9:16 3 Пач. 3:1, 3 Пач. 7:8

+ 9:19 3 Пач. 4:26, 3 Пач. 10:26,

+ 9:22 Лев. 25:9, 3 Пач. 5:13

+ 9:24 3 Пач. 3:1, 3 Пач. 7:8, 2 Пач. 5:9

+ 9:26 Къан. 2:8, 3 Пач. 22:48

+ 9:27 3 Пач. 10:11

* 9:28 420 талант – гӀага-шагарго 15 тонна.

+ 9:28 Байб. 10:29,

+ 10:1 3 Пач. 4:34

+ 10:2 Мат. 12:42, Лук. 11:31

+ 10:9 2 Пач. 8:15

* 10:10 120 талант – гӀага-шагарго 4,3 тонна.

+ 10:11 3 Пач. 9:27-28

* 10:14 666 талант – гӀага-шагарго 23,9 тонна.

* 10:16 600 шекел – гӀага-шагарго 6–7 кило.

* 10:17 3 мина – гӀага-шагарго 2 кило.

+ 10:17 3 Пач. 14:26, 3 Пач. 7:2

+ 10:21 3 Пач. 7:2

+ 10:22 Юнус 1:3

+ 10:23 3 Пач. 3:12-13,

+ 10:24 3 Пач. 4:34, 3 Пач. 10:1,

+ 10:26 3 Пач. 4:26, 3 Пач. 9:19

+ 10:28 Къан. 17:16,

* 10:29 600 шекел – гӀага-шагарго 6 кило.

* 10:29 150 шекел – гӀага-шагарго 2 кило.

+ 11:2 Тархъ. 34:16, Къан. 7:3-4

+ 11:4 3 Пач. 15:4,

* 11:5 Милхом (Молох) аллагьасе къурбаналъе лъимал рухӀулаан. Къануналда рекъон, Милхомил дин гьабурав чи чӀвазе къотӀулаан (бал. Лев. 18:21; 20:2-5).

* 11:7 Кемош аллагьасе гӀадамал къурбан гьарулаан.

+ 11:7 Тар. 21:29, 4 Пач. 23:13

+ 11:9 3 Пач. 3:5, 3 Пач. 9:2

+ 11:10 3 Пач. 9:6

+ 11:11 3 Пач. 11:31

+ 11:13 Къан. 12:5, Къан. 12:11

+ 11:15 2 Пач. 8:13,

+ 11:18 Тар. 10:12

+ 11:23 2 Пач. 10:16

+ 11:24 2 Пач. 8:3, 2 Пач. 10:18

+ 11:27 2 Пач. 5:9, 3 Пач. 9:24

+ 11:29 3 Пач. 12:15, 3 Пач. 14:2, 3 Пач. 15:29,

+ 11:30 1 Пач. 15:27

+ 11:31 3 Пач. 11:11

+ 11:33 Тар. 21:29, 4 Пач. 23:13

+ 11:36 2 Пач. 21:17, 4 Пач. 8:20

+ 11:38 2 Пач. 7:16

+ 11:40 3 Пач. 14:25,

+ 12:2 3 Пач. 11:26, 3 Пач. 11:40

+ 12:4 3 Пач. 4:7, 3 Пач. 4:22, 3 Пач. 9:15

+ 12:13 ГӀакъилал рагӀаби 15:1

+ 12:15 3 Пач. 11:31

+ 12:16 2 Пач. 20:1

+ 12:18 3 Пач. 4:6, 3 Пач. 5:14

+ 12:27 Къан. 12:5-6

+ 12:28 4 Пач. 10:29, 4 Пач. 17:16, Тархъ. 32:4

* 12:32 Ягьудияз анкьабилеб моцӀрол анцӀила щуабилеб къоялъ тӀобитӀулеб Хъошазул байрамалъе Яровамица чӀезабураб заман букӀана дурусго цо моцӀалъ кватӀун.

+ 13:1 4 Пач. 23:17

* 13:2 Бал. 4 Пач. 23:15-20. Гьениб бицунеб буго гьаб аварагасул рагӀи тӀубаялъул хӀакъалъулъ.

+ 13:2 4 Пач. 23:15-16,

+ 13:6 Мар. 3:5, Якъ. 5:16

+ 13:8 Тар. 22:18

+ 13:24 3 Пач. 20:36

+ 13:34 3 Пач. 14:10

+ 14:2 3 Пач. 11:29-31

+ 14:3 1 Пач. 9:7-8

+ 14:7 3 Пач. 16:2

+ 14:8 3 Пач. 11:31

+ 14:9 3 Пач. 12:28,

+ 14:10 Къан. 32:36, 3 Пач. 15:29, 3 Пач. 21:21, 4 Пач. 9:8

* 14:11 Бал. 3 Пач. 15:29-30 – гьениб бицунеб буго гьаб рагӀи тӀубаялъул хӀакъалъулъ.

+ 14:11 3 Пач. 16:4, 3 Пач. 21:24

+ 14:14 3 Пач. 15:27-30

* 14:15 Ашера – вавилониязулги ханааниязулги аллагь. Гьей рикӀкӀунаан аллагьзабазулги гӀадамазулги эбеллъун, ралъадазул ва тӀолабго дунялалъул кверщелайлъун.

+ 14:15 Къан. 29:28

* 14:24 Хасал хъахӀбаби – гьел ккола мажусиязул диниял шартӀазда рекъон, лъимал гьаризарулел ва бачӀин цӀикӀкӀинабулел аллагьзабазда цере хъулухъалъе пасалъи гьабизе тарал бихьиналги цӀуялги хъахӀбаби. Гьеб кидаго Аллагьасда кутакалда рихараб жо букӀана.

+ 14:24 Къан. 23:17

+ 14:25 3 Пач. 11:40

+ 14:26 3 Пач. 10:17

+ 15:3 3 Пач. 11:4

+ 15:4 2 Пач. 21:17, 3 Пач. 11:36

+ 15:5 2 Пач. 11:3-17

+ 15:12 Къан. 23:17, 3 Пач. 14:24

+ 15:13 4 Пач. 23:4, 4 Пач. 23:6, 4 Пач. 23:12

+ 15:15 3 Пач. 7:51

+ 15:18 3 Пач. 14:26, 4 Пач. 12:18

+ 15:24 3 Пач. 22:2

+ 15:25 3 Пач. 14:20

+ 15:29 3 Пач. 14:10-11, 3 Пач. 14:14, 3 Пач. 21:21

+ 16:2 3 Пач. 14:7

+ 16:3 3 Пач. 15:29, 3 Пач. 16:12

+ 16:4 3 Пач. 14:11, 3 Пач. 21:24

+ 16:9 4 Пач. 9:31

+ 16:12 3 Пач. 16:3

+ 16:15 3 Пач. 15:27

* 16:24 2 гӀарцул талант – гӀага-шагарго 72 кило.

+ 16:30 3 Пач. 21:25

* 16:31 БагӀал – ханааниязул бетӀерав аллагь.

+ 16:31 Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:20, Тархъ. 34:16,

+ 16:32 4 Пач. 10:21

* 16:34 Бал. Егьош. 6:25 . Хиэлица, ГӀизраилалда сверухъ рукӀарал халкъазул гӀадатазда рекъон, къурбаналъе хъун ратизе бегьула жиндирго васал ва гьелдалъун бихьула нилъеда БетӀергьанасул халкъалъул рухӀияб гӀумру кигӀанги гӀодобе ккун букӀин.

+ 17:9 Лук. 4:26

+ 17:21 4 Пач. 4:34-35, Чап. 20:10

+ 18:4 4 Пач. 9:7

+ 18:12 4 Пач. 2:16, Чап. 8:39

+ 18:21 4 Пач. 17:41,

+ 18:22 3 Пач. 19:10, 3 Пач. 19:14, 3 Пач. 19:18

+ 18:29 4 Пач. 4:31

+ 18:31 Байб. 32:28, Байб. 35:10, 4 Пач. 17:34

* 18:32 2 сат – гӀага-шагарго 15 литра.

+ 18:36 1 Пач. 17:46

+ 18:38 Лев. 9:24,

+ 18:40 4 Пач. 10:25

+ 18:45 Якъ. 5:18

+ 18:46 4 Пач. 3:15,

+ 19:3 Байб. 21:31

+ 19:4 Юнус 4:3, Юнус 4:8

* 19:8 Хорив – гьеб ккола Синаялъул батӀияб цӀар.

+ 19:8 Тархъ. 24:18, Тархъ. 34:28, Къан. 9:9, Тархъ. 3:1

+ 19:10 3 Пач. 18:4, Рум. 11:3

+ 19:11 Тархъ. 24:12, Тархъ. 34:2,

+ 19:12 Тархъ. 3:2,

+ 19:14 3 Пач. 18:22

+ 19:15 4 Пач. 8:13-15

+ 19:16 4 Пач. 9:1-6, 4 Пач. 2:9-15

+ 19:17 4 Пач. 2:24,

+ 19:18 Рум. 11:4

+ 19:20 Лук. 9:61-62

+ 19:21 2 Пач. 24:22

+ 20:1 3 Пач. 15:18, 4 Пач. 6:24, 4 Пач. 8:7, 3 Пач. 16:24

+ 20:7 4 Пач. 5:7

* 20:14 Сардаразул нукарзаби – гьел кколаан махщел цӀикӀкӀарал рагъухъаби.

+ 20:22 2 Пач. 11:1,

+ 20:26 1 Пач. 29:1

* 20:31 ХӀебтил гӀаба тӀад ретӀунаан рекӀекълъи загьир гьабизе. БотӀрода кварал раялъул магӀна батизе бегьула гьел жалго кверде рачӀунел ругин абураб.

+ 20:34 3 Пач. 15:20

+ 20:36 3 Пач. 13:24

* 20:39 Талант – гӀага-шагарго 36 кило.

+ 20:39 4 Пач. 10:24

+ 20:40 Лук. 9:22

+ 21:2 1 Пач. 8:14

+ 21:3 Тар. 36:7,

+ 21:4 3 Пач. 20:43

+ 21:8 2 Пач. 11:14

+ 21:10 Тархъ. 22:28, Лев. 24:16

+ 21:17 3 Пач. 17:1

* 21:19 Гьаб тӀубаялъул бицуна: 3 Пач. 22:29-38; 4 Пач. 9:24-26.

+ 21:19 3 Пач. 22:38, 4 Пач. 9:24-26

+ 21:21 4 Пач. 9:8, 4 Пач. 10:7

* 21:22 Бал. 3 Пач. 14:10-11; 16:3-4.

+ 21:22 3 Пач. 15:29, 3 Пач. 16:11

+ 21:23 4 Пач. 9:10, 4 Пач. 9:36

* 21:24 Гьаб тӀубаялъул бицуна: 4 Пач. 9:24-26, 30-37; 10:1-11,[17].

+ 21:24 3 Пач. 14:10, 3 Пач. 16:4

+ 21:25 3 Пач. 16:31, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 2:20

+ 21:26 Байб. 15:16, 4 Пач. 21:11

+ 21:29 4 Пач. 9:25, 4 Пач. 10:1-7

+ 22:2 3 Пач. 15:24

+ 22:3 Къан. 4:43,

+ 22:4 4 Пач. 3:7

+ 22:6 3 Пач. 18:19

+ 22:7 4 Пач. 3:11

+ 22:11 Къан. 33:17,

+ 22:14 Тар. 22:18, Тар. 24:13

+ 22:17 Тар. 27:17,

+ 22:19 Дан. 7:9, Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал 4:2

+ 22:25 3 Пач. 20:30

* 22:26 Гьаб пачаясул вас абураб рагӀул батӀияб магӀнаги батизе бегьула: пачаясул цӀакъго божарал цересел хъулухъчагӀаздаги гьедин абулеб гӀадат букӀана.

+ 22:28 Тар. 16:29,

+ 22:30 4 Пач. 5:22

+ 22:38 3 Пач. 21:19

+ 22:41 3 Пач. 15:24

+ 22:43 3 Пач. 3:3, 3 Пач. 15:14

+ 22:46 Къан. 23:17, 3 Пач. 15:12

+ 22:47 2 Пач. 8:14, 4 Пач. 8:20

+ 22:48 3 Пач. 9:28, Къан. 2:8

+ 1:1 3 Пач. 22:37, 2 Пач. 8:2, 4 Пач. 3:5

* 1:2 БагӀал-Зевув – пилистимазул шагьар Экроналъул аллагь. ЖугьутӀазул мацӀалда гьеб цӀаралъул магӀна ккола тӀутӀазул цевехъан абураб. Инжилалда (БегӀел-Зевул – жундузул пача) ГӀиса МасихӀица гьев жибго шайтӀабазул бетӀер илбисалда данде кколев вуго (бал. Мат. 10:25; 12:24-28).

+ 1:2 Чап. 20:9, Мат. 10:25, Мат. 12:24, Мар. 3:22, Лук. 11:15, 4 Пач. 8:8

+ 1:3 3 Пач. 17:1, 3 Пач. 21:17

+ 1:8 Мат. 3:4, Мар. 1:6

+ 1:10 Лук. 9:54

+ 2:1 Байб. 5:24, 3 Пач. 19:19-21,

+ 2:4 3 Пач. 16:34

+ 2:8 Тархъ. 14:21, Тархъ. 14:29,

+ 2:9 Тар. 11:17, Тар. 11:25, Къан. 21:17

+ 2:12 4 Пач. 6:17, 4 Пач. 13:14

+ 2:16 3 Пач. 18:12, Чап. 8:39

+ 2:25 3 Пач. 18:20

+ 3:2 3 Пач. 16:31, 4 Пач. 10:26

+ 3:3 3 Пач. 12:28-32

+ 3:5 4 Пач. 1:1

+ 3:7 3 Пач. 22:4

+ 3:9 3 Пач. 22:47

+ 3:11 3 Пач. 22:7

+ 3:13 3 Пач. 18:19, 3 Пач. 22:6

+ 3:15 1 Пач. 10:5, 1 Пач. 16:17, 3 Пач. 18:46

+ 3:19 Къан. 20:19

* 3:20 Къурбаналъул ригь – Мусал Къануналда рекъон, жиб-жиб къоялъ радал ва бакъанида къурбанал (къойил къурбанал) тӀоритӀулаан БетӀергьанасул Рокъоб.

+ 3:20 Тархъ. 29:39-40

+ 4:1 Лев. 25:39-41, Мат. 18:25

+ 4:12 4 Пач. 5:20-27, 4 Пач. 8:4-5

+ 4:16 Байб. 18:14

+ 4:23 Тар. 28:11

+ 4:27 Мат. 28:9, Байб. 18:17,

+ 4:29 3 Пач. 18:46, Тархъ. 7:19, Тархъ. 14:26, Лук. 10:4

+ 4:31 3 Пач. 18:29, Ин. 11:11

+ 4:33 Якъ. 5:16

+ 4:34 3 Пач. 17:21, Чап. 20:10

+ 4:37 Жугь. 11:35

+ 4:38 4 Пач. 2:1

+ 4:42 1 Пач. 9:4, Мат. 14:16-21, Мат. 15:32-38, Мар. 6:37-44, Мар. 8:4-9, Лук. 9:13-17, Ин. 6:5-13

* 5:1 Барас – черхалда хъахӀаб къара чӀвазабун, инсанасул тӀом пасат гьабулеб, квешаб ва кутакалда захӀматаб унти. Мусал Къануналда рекъон, барасалъ унтарал гӀадамал хъублъарал чагӀилъун рикӀкӀунаан ва диналъул агьлуялда гъорлъе риччалароан.

+ 5:1 Лук. 4:27, Лев. 13:3

* 5:5 10 талант – гӀага-шагарго 360 кило.

* 5:5 6000 шекел – гӀага-шагарго 70 кило.

+ 5:7 Къан. 32:39, 3 Пач. 20:7

+ 5:10 Лев. 14:7

+ 5:15 Дан. 2:47

+ 5:16 Дан. 5:17

* 5:17 ГӀизраилал гурел, батӀиял халкъазул гӀемерисел чагӀи божулаан Аллагьасе как-дин Гьесул халкъалъул ракьалда, ялъуни гьениса босараб ракьул гьабураб къурбаналъе бакӀалда цебе гурони гьабизе бегьуларин.

* 5:18 Риммон – сириязул пири-гъугъадиялъул аллагь.

+ 5:20 4 Пач. 4:12, 4 Пач. 8:4-5

* 5:22 Талант – гӀага-шагарго 36 кило.

+ 5:27 Тархъ. 4:6, Тар. 12:10

+ 6:13 Байб. 37:17

+ 6:18 Байб. 19:11

+ 6:22 ГӀакъилал рагӀаби 25:21, Рум. 12:20

* 6:24 Гьев ккола II Бен-Гьадад – тӀоцевесев Бен-Гьададил вас, ялъуни васасул вас (бал. 3 Пач. 15:18). Гьесул пачалъиялъул заман ккола гӀага-шагарго цебесеб эраялъул 860–841 сс.

+ 6:24 3 Пач. 15:18, 3 Пач. 20:1, 4 Пач. 8:27

* 6:25 80 гӀарцул шекел – гӀага-шагарго 1 кило гӀарацалъул.

* 6:25 5 гӀарцул шекел – гӀага-шагарго 60 гр.

+ 6:26 2 Пач. 14:4

+ 6:29 Лев. 26:29, Къан. 28:57,

* 6:30 Жиндирго къварилъи, пакъирлъи ва балагьалъукье ккей загьир гьабизе бихъун ретӀелгун хӀебтил гьабураб гӀаба ретӀунаан доб заманалда.

* 7:1 Сат – гӀага-шагарго 6 кило; гьединго бал. 7:16,[18].

* 7:1 Шекел – гӀага-шагарго 11 гр.; гьединго бал. 7:16,[18].

+ 7:2 4 Пач. 7:17

+ 7:6 2 Пач. 5:24, 4 Пач. 6:17

+ 7:17 4 Пач. 7:2

+ 8:1 4 Пач. 4:35-37, Байб. 41:27

+ 8:4 4 Пач. 4:12, 4 Пач. 5:20-27

+ 8:7 4 Пач. 6:24

+ 8:8 3 Пач. 19:15, 3 Пач. 19:17, 1 Пач. 9:7, 4 Пач. 1:2

+ 8:12 4 Пач. 10:32, 4 Пач. 12:17, 4 Пач. 13:22,

* 8:13 Гьаниб ЭлишагӀица бицунеб буго цебеккунго Аллагьас Илясие рагьун букӀараб балъголъи (бал. 3 Пач. 19:15-17).

+ 8:13 3 Пач. 19:15, 3 Пач. 19:17

* 8:16 Доб заманалда цо-цо мехалъ инсуцаги васасги цадахъ гьабулаан пачалъи.

+ 8:18 3 Пач. 12:28-30, 3 Пач. 16:31-33

+ 8:19 2 Пач. 21:17, 3 Пач. 11:36

+ 8:20 Байб. 27:40, 3 Пач. 22:47

+ 8:26 4 Пач. 11:1

+ 8:28 4 Пач. 8:15, 3 Пач. 22:3

+ 9:1 4 Пач. 8:28

+ 9:2 3 Пач. 19:16

+ 9:3 1 Пач. 10:1

+ 9:7 3 Пач. 18:4

+ 9:8 Къан. 32:36

+ 9:9 3 Пач. 14:10, 3 Пач. 15:29, 3 Пач. 16:11, 3 Пач. 21:21-22

+ 9:10 3 Пач. 21:23, 4 Пач. 9:36

+ 9:13 Мат. 21:8, Мар. 11:8, 2 Пач. 15:10, 3 Пач. 1:34

+ 9:14 4 Пач. 8:28-29

+ 9:21 3 Пач. 21:1

+ 9:26 3 Пач. 21:19

+ 9:28 4 Пач. 23:30

* 9:31 Бал. 3 Пач. 16:9-20.

+ 9:31 3 Пач. 16:9-13

+ 9:34 3 Пач. 16:31

+ 9:36 3 Пач. 21:23, 4 Пач. 9:10

+ 10:1 3 Пач. 16:24

+ 10:7 3 Пач. 21:21, 4 Пач. 9:8

+ 10:10 3 Пач. 21:19, 3 Пач. 21:21, 3 Пач. 21:29

+ 10:17 3 Пач. 21:19, 3 Пач. 21:21, 3 Пач. 21:29

+ 10:18 3 Пач. 16:31-32

+ 10:19 3 Пач. 18:19, 3 Пач. 22:6

+ 10:21 3 Пач. 16:32

+ 10:24 3 Пач. 20:39

+ 10:25 3 Пач. 18:40

+ 10:26 4 Пач. 3:2

+ 10:27 4 Пач. 23:14

+ 10:29 3 Пач. 12:28

+ 10:30 4 Пач. 15:12

+ 10:32 4 Пач. 8:12

+ 10:33 Къан. 2:36

+ 11:1 4 Пач. 8:26, 4 Пач. 9:27,

* 11:4 ЕгьоядагӀ – Аталиял заманалда БетӀергьанасул Рукъалъул кӀудияв кашишлъун вукӀарав чи.

+ 11:10 2 Пач. 8:7,

+ 11:12 Къан. 17:18-19, 1 Пач. 10:24

+ 11:14 4 Пач. 23:3,

+ 11:18 4 Пач. 10:27

+ 12:3 3 Пач. 15:14, 3 Пач. 22:43

+ 12:9 Мар. 12:41, Лук. 21:1

+ 12:15 4 Пач. 22:7

+ 12:16 Лев. 4:24, Лев. 5:15, Лев. 7:7, Тар. 18:19

+ 12:17 4 Пач. 8:12

+ 12:18 3 Пач. 15:18

+ 13:1 4 Пач. 11:2

+ 13:2 3 Пач. 12:28, 3 Пач. 14:16

+ 13:3 4 Пач. 8:12

+ 13:4 Тархъ. 3:7, Тархъ. 3:9

+ 13:6 3 Пач. 16:33

+ 13:11 3 Пач. 12:28, 3 Пач. 14:16

+ 13:12 4 Пач. 14:8-15

+ 13:14 4 Пач. 2:12, 4 Пач. 6:17

+ 13:17 3 Пач. 20:26

+ 13:22 4 Пач. 8:12

+ 13:25 4 Пач. 13:19

+ 14:1 4 Пач. 12:21

+ 14:4 4 Пач. 12:3

+ 14:5 4 Пач. 12:20

+ 14:6 Къан. 24:16

+ 14:7 2 Пач. 8:13,

+ 14:14 3 Пач. 7:51, 4 Пач. 12:18

+ 14:15 4 Пач. 13:12

+ 14:22 Къан. 2:8, 3 Пач. 9:26

+ 14:24 3 Пач. 12:28, 3 Пач. 14:16

+ 14:25 Тар. 34:8, 3 Пач. 8:65, Юнус 1:1

+ 14:26 Къан. 32:36, 4 Пач. 9:8, Тархъ. 3:7, 4 Пач. 13:23

+ 15:1 4 Пач. 14:21

+ 15:4 3 Пач. 15:14, 3 Пач. 22:43

+ 15:5 Лев. 13:3, Лев. 13:46

+ 15:9 3 Пач. 12:28, 3 Пач. 14:16

+ 15:12 4 Пач. 10:30

+ 15:14 3 Пач. 14:17

+ 15:18 3 Пач. 12:28, 3 Пач. 14:16

* 15:19 1000 талант – гӀага-шагарго 36 тонна гӀарцул.

* 15:20 50 шекел – гӀага-шагарго 600 гр. гӀарцул.

+ 15:24 3 Пач. 12:28, 3 Пач. 14:16

+ 15:28 3 Пач. 12:28, 3 Пач. 14:16

+ 15:32 4 Пач. 15:7

+ 15:35 3 Пач. 15:14, 3 Пач. 22:43,

+ 15:37 4 Пач. 16:5,

+ 16:3 3 Пач. 12:28-30, Лев. 18:21, Къан. 18:10

+ 16:4 Къан. 12:2

+ 16:5 4 Пач. 15:37,

+ 16:6 Къан. 2:8, 4 Пач. 14:22

+ 16:7 4 Пач. 15:19, 4 Пач. 15:29

+ 16:8 4 Пач. 12:18

+ 16:14 Тархъ. 27:1,

+ 16:15 Тархъ. 29:39-41

+ 16:17 3 Пач. 7:27-39, 3 Пач. 7:23-26

+ 17:1 4 Пач. 15:30

* 17:3 V Шалманасар – III Тиглатпаласарил вас ва гьесул ирсилав. Гьес пачалъи гьабуна цебесеб эраялъул 727–722 сс.

+ 17:3 Къан. 28:36

+ 17:5 Къан. 28:52, 4 Пач. 18:9-12,

+ 17:7 Лев. 25:38, Тархъ. 20:2

+ 17:8 Лев. 18:3, Къан. 18:9

+ 17:9 4 Пач. 18:8

+ 17:10 Тархъ. 23:24

+ 17:12 Тархъ. 20:4-5

+ 17:14 Къан. 9:6,

+ 17:15 Къан. 29:25, Рум. 1:21, Къан. 12:30

+ 17:16 3 Пач. 12:28, 3 Пач. 14:15, 3 Пач. 16:33, Къан. 4:19, 4 Пач. 21:3, 4 Пач. 23:5

+ 17:17 Лев. 18:21, Къан. 18:10

+ 17:20 4 Пач. 13:3, 4 Пач. 15:29

+ 17:21 3 Пач. 11:11, 3 Пач. 11:31, 3 Пач. 12:20, 3 Пач. 12:28-30

+ 17:28 3 Пач. 12:29

+ 17:31 Къан. 12:31

+ 17:32 3 Пач. 12:29

+ 17:34 Байб. 32:28, Байб. 35:10

+ 17:35 Къан. 5:9,

+ 17:36 Къан. 6:13

+ 17:37 Тархъ. 20:5

+ 17:41 3 Пач. 18:21

* 18:4 Нехуштан – пахьул борохь абураб магӀна ккола гьеб рагӀул.

+ 18:4 Къан. 16:21-22, Тар. 21:8-9

+ 18:5 4 Пач. 23:25

+ 18:8 4 Пач. 17:9

+ 18:9 4 Пач. 17:3-7,

* 18:13 Цебесеб эраялъул 701 с.

* 18:13 Сенахерив – II Саргонил вас ва гьесул ирсилав. Цебесеб эраялъул 705-681 соназ Ассириялъул пачалъун вукӀана гьев.

* 18:14 300 талант – гӀага-шагарго 10 тонна.

* 18:14 30 талант – гӀага-шагарго 1 тонна.

+ 18:15 3 Пач. 15:18, 4 Пач. 12:18

+ 18:22 4 Пач. 18:4,

+ 18:26 Дан. 2:4

+ 18:31 3 Пач. 4:25

+ 18:32 Къан. 8:7-10

+ 18:34 4 Пач. 17:24,

+ 18:35 Дан. 3:15, 4 Пач. 19:12,

+ 19:4 2 Пач. 16:12

* 19:9 Куш абураб некӀсияб пачалъиялда гьоркьоре кколаан Мисриялъул, Суданалъул ва Эфиопиялъул ракьазул цо-цо бутӀаби.

+ 19:12 Байб. 11:31

+ 19:13 4 Пач. 18:33-34

+ 19:15 Къан. 6:4, 3 Пач. 18:39,

+ 19:16 Дан. 9:18

* 19:21 Сионалъул бикрияй яс, ялъуни Иерусалималъул яс – поэзиялъул мацӀалда Иерусалим абураб магӀна ккола гьелъул.

+ 19:32 2 Пач. 20:15

+ 19:35 2 Пач. 24:16,

+ 19:36 Байб. 10:11, Юнус 1:2

+ 19:37 Байб. 8:4,

+ 20:3 4 Пач. 18:3

+ 20:6 4 Пач. 19:34

+ 20:17 4 Пач. 24:13,

* 20:18 Ахтаби – бихьинлъиялъул къуваталдаса махӀрум гьарурал бихьинал ва пачабазул кӀалгӀаялда кӀудияб даражаялъул хӀакимзаби.

+ 20:18 4 Пач. 24:12, 4 Пач. 25:7,

+ 21:3 4 Пач. 18:4, 3 Пач. 16:32-33, Къан. 16:21, Къан. 4:19, 4 Пач. 17:16, 4 Пач. 23:5,

+ 21:4 Къан. 12:11, 3 Пач. 18:29,

+ 21:5 3 Пач. 6:36, 3 Пач. 7:12

+ 21:6 Лев. 18:21, Къан. 18:10, Лев. 19:26, Лев. 19:31

+ 21:8 3 Пач. 9:3,

+ 21:11 Байб. 15:16, 3 Пач. 21:26

+ 21:12 1 Пач. 3:11,

+ 21:13 3 Пач. 21:21, 4 Пач. 17:6

+ 21:16 4 Пач. 24:4

+ 21:18 4 Пач. 21:26, Ин. 19:41,

+ 21:21 4 Пач. 21:2-7

+ 21:26 4 Пач. 21:18

+ 22:2 Къан. 5:32

+ 22:4 4 Пач. 12:9-15

+ 22:7 4 Пач. 12:15

+ 22:8 Тархъ. 24:7, Къан. 31:24-26

+ 22:13 Къан. 29:27

+ 22:14 Лук. 2:36, Чап. 21:9, 1 Кор. 11:5,

+ 22:17 Къан. 31:29

+ 22:19 Лев. 26:31,

+ 22:20 4 Пач. 23:24,

+ 23:2 Къан. 31:11

+ 23:3 4 Пач. 11:14,

+ 23:4 4 Пач. 21:3, 3 Пач. 15:13

+ 23:5 4 Пач. 17:16, 4 Пач. 21:3

+ 23:6 Къан. 16:21

* 23:7 Бал. 3 Пач. 14:24.

+ 23:7 Къан. 23:17, 3 Пач. 14:24

* 23:10 Бал. 3 Пач. 11:5.

+ 23:10 Лев. 18:21, Къан. 18:10

+ 23:12 4 Пач. 21:4-5

* 23:13 Зайтуналъул магӀарда хъубал ишалги гьарун гьеб чорок гьабун букӀиндал, гьелда, иришгъат гьабун, ГӀажалалъул мегӀерилан абулеб буго гьаб бакӀалда.

* 23:13 Бал. 3 Пач. 11:7.

+ 23:13 Тар. 21:29, 3 Пач. 11:5-7

+ 23:14 Тархъ. 23:24, 4 Пач. 10:27

+ 23:15 3 Пач. 12:28

+ 23:16 Лев. 26:30, 3 Пач. 13:2

+ 23:17 3 Пач. 13:30-31

+ 23:20 Тархъ. 22:20, Лев. 26:30, 3 Пач. 13:2

+ 23:21 Тархъ. 12:3-11, Къан. 16:2-8

+ 23:24 Лев. 19:31, Лев. 20:27, Къан. 18:10-12

+ 23:25 4 Пач. 18:5

+ 23:26 4 Пач. 21:11,

+ 23:27 4 Пач. 21:4

+ 23:30 4 Пач. 9:28, 1 Пач. 10:1

+ 23:31 4 Пач. 24:18

* 23:33 100 талант – гӀага-шагарго 3600 кило.

* 23:33 Талант – гӀага-шагарго 36 кило.

+ 23:33 Тар. 34:11,

+ 23:34 4 Пач. 24:17, Дан. 1:7,

+ 24:1 Дан. 1:1

* 24:2 Касдим – Вавилоналъул батӀияб цӀар.

+ 24:2 4 Пач. 20:17, 4 Пач. 21:12-14, 4 Пач. 23:27

+ 24:3 4 Пач. 21:2-7, 4 Пач. 21:16, 4 Пач. 21:23-26

+ 24:12 4 Пач. 20:18,

+ 24:13 4 Пач. 20:17, Дан. 1:2

+ 24:15 Къан. 28:36,

+ 24:17 4 Пач. 23:34, Дан. 1:7

+ 24:18 4 Пач. 23:31

* 25:1 Цебесеб эраялъул 588 сон, 15 январь.

+ 25:1 Къан. 28:52

* 25:3 Цебесеб эраялъул 586 сон, 18 июль. Ункъабилеб моцӀ (гӀизраилазул некӀсияб календаралда рекъон) букӀин лъала Йирмиягьил тӀехьалда бугеб хъвай-хъвагӀаялъул кьучӀалда.

+ 25:6 Тар. 34:11, 4 Пач. 23:33,

+ 25:7 Къан. 28:36, 4 Пач. 20:18

+ 25:9 Лев. 26:31,

+ 25:13 3 Пач. 7:15-37,

+ 25:14 3 Пач. 7:45, 3 Пач. 7:50

+ 25:16 3 Пач. 7:47

+ 25:17 3 Пач. 7:15-22

+ 25:22 4 Пач. 22:12,

* 25:27 Цебесеб эраялъул 561 сон, 2 апрель.

+ 25:27 4 Пач. 24:12, 4 Пач. 24:15,