# Ени Бааланты • Руфи • Иона • Йарадылыш • Еклесиаст

Институт перевода Библии

## Ени Бааланты • Руфи • Иона • Йарадылыш • Еклесиаст


Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru


Институт перевода Библии


Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360


ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

## Ески Бааланты

### Ески Бааланты

Ески Бааланты


Йарадылыш

Руфи

Еклесиаст

Иона


### Йарадылыш

#### Йарадылыш

Йарадылыш


ГИРИШ

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]

[46]

[47]

[48]

[49]

[50]


ЙАРАДЫЛЫШ

#### ГИРИШ


ГИРИШ

Паалы окуйуӂулар!

Сизин ӧнӱнӱздӓ Йарадылыш Кийадынын чевириси. Йарадылыш – Айозлу Йазынын йа да Библийанын ен илк кийады. Евелки чыфыт дилиндӓ бу кийада денилер Брешит («Илк баштан»), русча да – Бытие. Бу кийаттан кими парчалары XX-ӂи асирин башлантысында чевирдийди гагаузларын айдыннадыӂысы Михаил Чакир. Шинди сӓ Библийайы чевирӓн Институт сефтӓ чевирди бӱтӱн кийады замандаш гагаузчайа.

Йарадылыш Кийадына гирер 50 бӧлӱм. Тематикайа гӧрӓ оннары вар насыл бӧлмӓӓ ики пайа. Илк 11 бӧлӱмдӓ аннадылэр, насыл Аллахын сӧзӱнӓ гӧрӓ хич бишейдӓн пейдаланды бӱтӱн дӱннӓ – гӧк, ер, бӱӱйӱмнӓр хем хайваннар, хем дӓ насыл йарадылды Адамнан Ева, ер ӱзӱндеки хепси халкларын деделери, хем дӓ насыл оннар, сеслӓмейип Аллахын сымарламасыны, бӱтӱн дӱннейи соктулар гӱнаха. Бу бӧлӱмнердӓ таа аннадылэр, насыл Аллах буултту суларда гӱнахкер дӱннейи, насыл ӧлдӱлӓр хепси дири ӂаннар, оннардан каарӓ, кими Ной алды гемисинӓ, аннадылэр, насыл инсаннар потоптан сора даалдылар бӱтӱн дӱннейӓ.

Кийадын икинӂи пайы (12–50 бӧлӱмнӓр) аннадэр чыфыт халкынын деделери ичин. Илкин йаздырылэр, насыл йашарды Авраам, ангысы ӧмӱр бойунӂа савашарды инан олмаа Саабийӓ. Илери доору кийатта аннадылэр Авраамын оолу Исаак ичин хем Исаакын оолу Иаков ичин, ангыларын йашамалары гечмиш йолӂулукта хем зорлукта. Йарадылыш Кийадынын битки бӧлӱмнери аннадэр Иаковун оолу Иосиф ичин. Кенди кардашлары саттылар Иосифи Египетӓ (Мысыра) есирлӓӓ, ама Аллахын йардымыннан о ашты хепси зорлуклары да битки-биткийӓ фараон койду ону ӧндерӂи бӱтӱн Египетин ӱстӱнӓ. Титси аачлык йылларында о куртарды израилли сойдашларыны ӧлӱмдӓн.

Кийат чевирилди гагауз дилинӓ евелки чыфытча (Масорет) текстин темелинӓ гӧрӓ. Инсаннарын хем ерлерин адларынын таа чойу верилер йакын о формайа, ниӂӓ илкбаштан йызылыйды чыфытча. Кийадын биткисиндӓ вар бир кӱчӱк сӧзлӱк, нередӓ ачыкланэр Библийада кулланылан сӧзлӓр, хем дӓ Евелки Гӱндуусу бӧлгесинин карталары, чӱнкӱ кийатта йаздырылан олушлар гечти о тарафларда.

Библийайы чевирӓн Институт шӱкӱр едер чевириӂийӓ, редакторлара хем хепсинӓ, ким йардым етти Йарадылыш Кийадыны гагаузчайа чевирмӓӓ, хем оннара, ким зааметини койду типарламаа бу кийады.

Библийайы чевирӓн Институт, Москва

#### 1


Дӱннейин курулмасы

1Илк баштан Аллах йаратты гӧкӱ хем ери[+]. 2Ер ӱзӱ бошту хем дӱзенсизди, дипсиз суларын ӱстӱ каранныкты, Аллахын да Духу учушарды сулар ӱстӱндӓ.

3Аллах деди: «Ко олсун айдыннык». Да пейдаланды айдыннык. 4Аллах гӧрдӱ, ани айдыннык ислӓӓ, да айырды ону каранныктан, 5верди айдыннаа ад «гӱндӱз», караннаа да – «геӂӓ». Авшам олду, сабаа олду – илк гӱн.

6Аллах деди: «Ко олсун суларын ортасында бир кубей да айырсын сулары бири-бириндӓн». 7Аллах йаратты гӧк кубейини, да кубейин алтындакы сулары айырды ӱстӱндеки сулардан. Ӧлӓ дӓ олду. 8Аллах верди кубейӓ ад «гӧк». Авшам олду, сабаа олду – икинӂи гӱн.

9Аллах деди: «Ко гӧкӱн алтындакы сулар топлансын бирери да гӧрӱнсӱн куру топрак». Ӧлӓ дӓ олду. 10Аллах куру топраа верди ад «ер», топланан сулара да – «денизлӓр». Да гӧрдӱ Аллах, ани бу ислӓӓ.

11Аллах деди: «Ко ер ӱзӱндӓ бӱӱсӱн ешиллик: отлар, ани верерлӓр тоом, хем тӱрлӱ аачлар, ани верерлӓр тоом хем мейва». Ӧлӓ дӓ олду. 12Ер ӱзӱ башлады етиштирмӓӓ ешилликлери: тоом верӓн тӱрлӱ отлары хем тоомуннан мейва верӓн тӱрлӱ аачлары. Да гӧрдӱ Аллах, ани бу ислӓӓ. 13Авшам олду, сабаа олду – ӱчӱнӂӱ гӱн.

14Аллах деди: «Ко гӧк кубейиндӓ олсуннар шафклар, аники айырмаа гӱндӱзӱ геӂедӓн, нышаннамаа заманнары, ӧлчмӓӓ гӱннери хем йыллары. 15Ко оннар шафк етсиннӓр гӧк кубейиндӓн да айдыннатсыннар ер ӱзӱнӱ». Ӧлӓ дӓ олду. 16Аллах йаратты ики бӱӱк шафк (бӱӱйӱнӱ – гӱндӱзӱ куллансын дейни, кӱчӱӱнӱ – геӂейи куллансын дейни) хем йылдызлары. 17Аллах ерлештирди оннары гӧк кубейиндӓ, аники оннар шафкласыннар ер ӱзӱнӱ, 18куллансыннар гӱндӱзӱ хем геӂейи хем дӓ айырсыннар айдынныы каранныктан. Да гӧрдӱ Аллах, ани бу ислӓӓ. 19Авшам олду, сабаа олду – дӧрдӱнӂӱ гӱн.

20Аллах деди: «Ко суда фыйылдашсын дири ӂаннар хем ко ер ӱстӱндӓ гӧктӓ учушсун кушлар». 21Аллах йаратты бӱӱк дениз хайваннарыны хем суда кайнашан тӱрлӱ ӂаннылары, хем тӱрлӱ канатлы кушлары. Да гӧрдӱ Аллах, ани бу ислӓӓ, 22да иисӧзледи оннары: «Йаврулайын, зееделенин, долдурун денизлери. Ер ӱзӱндӓ дӓ ко кушлар зееделенсин». 23Авшам олду, сабаа олду – бешинӂи гӱн.

24Аллах деди: «Ко ер ӱзӱндӓн чыксыннар тӱрлӱ дири ӂаннар: сыыр, уфак хайван хем тӱрлӱ йабан хайваннары». Ӧлӓ дӓ олду. 25Аллах йаратты тӱрлӱ йабан хайваны, сыыр хем ердӓ сӱрӱнӓн тӱрлӱ дири ӂаннары. Да гӧрдӱ Аллах, ани бу ислӓӓ.

26Аллах деди: «Йарадалым инсаны Кенди симамыза гӧрӓ, Бизӓ бензӓр – аники о чорбаӂы олсун дениздеки балыклара, гӧктеки кушлара, хайваннара хем бӱтӱн ер ӱзӱнӓ, хем ер ӱзӱндӓ сӱрӱнӓн хербир дири ӂана». 27Аллах йаратты инсаны Кендисинӓ бензӓр; Кенди симасына гӧрӓ О йаратты адамы хем карыйы[+]. 28Хем иисӧзледи оннары Аллах, дейип: «Дуудурун да зееделенин, долдурун ер ӱзӱнӱ хем запедин ону. Чорбаӂы олун дениздеки балыклара, гӧктеки кушлара хем ер ӱзӱндӓ йашайан хепси хайваннара». 29Да деди Аллах: «Бӓн верерим сизӓ имӓк ичин ер ӱзӱндеки тоом верӓн хербир оту хем мейвасыннан тоом верӓн хербир ааӂы. 30Ер ӱзӱндеки хайваннара са, хем гӧктеки кушлара, хем ер ӱзӱндӓ сӱрӱнӓн хербир дири ӂана – хепсинӓ, кимдӓ вар йашамак солуу, – Бӓн верерим имӓк ичин ешил отлары». Ӧлӓ дӓ олду. 31Аллах бакты йараттыкларына да гӧрдӱ, ани хепси пек ислӓӓйди. Авшам олду, сабаа олду – алтынӂы гӱн.

#### 2

1Ӧлӓ курулдулар гӧклӓн ер хем хепси, не оннарда вар. 2Единӂи гӱнӱ Аллах битирди Кенди ишлерини. Единӂи гӱнӱ, битирип Кенди ишлерини, О динненди. 3Аллах иисӧзледи единӂи гӱнӱ хем айозлады ону, чӱнкӱ о гӱнӱ, башарып йаратмак ишлерини, О динненди.


Адам хем Ева Едем башчасында

4Тӓ гӧкӱн хем ерин йарадылмасы ичин аннатма.

Ачан Сааби Аллах йаратты ери хем гӧкӱ, 5озаман ер ӱзӱндӓ бӱӱмӓрди не бир фидан, не бир от. Чӱнкӱ Сааби Аллах ер ӱзӱнӓ таа йолламамышты йаамур, хем йокту инсан, аники топраа ишлесин. 6Салт ер алтындан чыкан сулар[*] бӱтӱн топраа суларды. 7Озаман Сааби Аллах йаратты адамы топрактан, ӱфледи онун бурнусуна йашамак солууну, да адам дири ӂан олду[+].

8Гӱндуусунда, Едемдӓ, Сааби Аллах дикти бир башча да койду орайы йараттыы адамы. 9Сааби Аллах орада бӱӱттӱ мейва верӓн тӱрлӱ гӧзӓл аачлары, башчанын ортасында варды Йашамак Ааӂы хем бир фидан, ангысынын мейвалары верӓрдилӓр иилик хем кӧтӱлӱк ичин билмӓк[+].

10Едемдӓн сызэр бир дерӓ; сулайып башчайы, ӧтӓӓ доору о айырылэр дӧрт кола. 11-12Оннардан бирисинин ады Пишон, о акэр Хавила мемлекетинин бойунӂа (о мемлекеттӓ вар ислӓӓ алтын, хош кокулу сакыз хем кыйметли таш оникс). 13Икинӂисинин ады Гихон, о акэр Куш мемлекетинин бойунӂа. 14Ӱчӱнӂӱсӱнӱн ады Хидекел (Тигра), о акэр Асирийанын гӱндуусунда. Дӧрдӱнӂӱсӱ – Фырат (Евфрат)[+].

15Ерлештирип адамы Едем башчасында, ишлесин хем корусун ону дейни, 16Сааби Аллах буйурду она: «Бу башчада хербир ааӂын мейвасындан вар насыл ийӓсин, 17саде имӓ о ааӂын мейвасындан, ангысы верер билмӓк иилик хем кӧтӱлӱк ичин. Еер ийӓрсӓн – о гӱнӱ дӓ ӧлеӂӓн».

18Сааби Аллах деди: «Адама йалнызлык йакышмаз. Йарадайым Бӓн она уйгун бир йардымӂы». 19Сааби Аллах йаратты топрактан хертӱрлӱ ердеки хайваннары хем гӧктеки кушлары да хепсини гетирди адама, аники гӧрсӱн, не ад вереӂек инсан оннара. Не ад верирсӓ хайвана адам – ӧлӓ дӓ олаӂэк о хайванын ады. 20Хепсинӓ хайваннара, кушлара адам верди ад – ама буламады оннарын арасында кендинӓ уйгун йардымӂы. 21Озаман Сааби Аллах, далдырып адамы бир дерин уйкуйа, чыкарды онун бир ийесини, о ери дӓ капады етлӓн[+]. 22Ийедӓн Сааби Аллах йаратты бир кары да гетирди ону адама, 23да адам деди: «Тӓ, бу беним кемиклеримдӓн алынмыш кемик, етимдӓн алынмыш ет. Она денилеӂек кары, чӱнкӱ о алынды адамдан[*]».

24Тӓ нечин адам бракэр бобасыны хем анасыны да бирлешер карысыннан, да олэр онуннан бир гӱӱдӓ[+]. 25Икиси дӓ, Адам хем карысы, чыплактылар, ама утанмардылар.

#### 3


Инсанын илк гӱнахы

1Йабан хайваннарындан, ангыларыны йаратты Аллах, ен ширетти йылан. О сорду карыйа: «Доору му, ани Аллах сизӓ деди: „Башчада хич бир аачтан мейва имейӓсиниз“»[+]?

2Кары ӂувап етти йылана:

«Биз вар насыл ийелим башчадакы аачларын мейваларындан, 3ама Аллах деди: „Имейӓсиниз мейва о аачтан, ангысы башчанын ортасында, она докунмайын, чӱнкӱ ӧлеӂениз“»[+].

4«Йок, сиз ӧлмейеӂениз, – деди йылан карыйа. – 5Чӱнкӱ Аллах билер, ани ийӓрсениз о мейвайы, сизин гӧзлериниз ачылаӂэк, да сиз олаӂэныз аллахлар гиби, билерӓк, не о иилик хем кӧтӱлӱк».

6Озаман кары гӧрдӱ, ани ааӂын мейвалары имӓк ичин ислӓӓ, пек гӧзӓл хем чекерлӓр кенделеринӓ, нечинки верерлӓр билги. Кары, алып бир мейва, иди ону. Верди йанында булунан коӂасына, о да иди[+]. 7Икисинин дӓ гӧзлери ачылды, да оннар аннадылар, ани оннар чыплак; озаман оннар йаптылар кендилеринӓ инӂир йапраандан чыплаклыыны ӧртӓн фыта хесабы.

8Ачан ести авшам лӱзгерӂии, оннар ишиттилӓр, насыл Аллах ӧрӱйер башчада. Адам карысыннан сакландылар Ондан аачларын арасында. 9Ама Сааби Аллах чаарды Адамы: «Нередӓйсин?» 10Адам деди: «Ишидип, ани Сӓн ӧрӱйерсин башчада, корктум, нечинки чыплакым; онуштан сакландым».

11Аллах сорду: «Ким сана сӧледи, ани сӓн чыплаксын? Сӓн идин ми о ааӂын мейвасыны, ани Бӓн сымарладым имейӓсин?»

12Адам ӂувап етти: «О кары, ани Сӓн бана вердин, беним йанымдайды, о верди о ааӂын мейвасыны, да бӓн идим».

13Озаман Сааби Аллах деди карыйа: «Не йаптын сӓн?» Кары ӂувап етти: «Йылан алдатты бени, да о бетерӓ бӓн идим».

14Озаман Сааби Аллах деди йылана: «Буну йаптын дейни, сӓн дӱннедеки хепси хайваннардан таа бетвалы олаӂан! Шкембенин ӱстӱндӓ сӱрӱнеӂӓн, ӧмӱр бойу топрак ийеӂӓн. 15Сени хем карыйы, сенин евладыны хем онун евладыны бири-биринизӓ душман йапаӂам. Онун евлады сенин башыны езеӂек, сӓн дӓ онун табаныны далайаӂан»[+].

16Карыйа да Сааби деди: «Сенин гебелиини зеетли йапаӂам: ушак дуудураркан, чок аӂы чекеӂӓн. Сӓн коӂаны хавезлӓн истейеӂӓн[*], ама о сени кулланаӂек»[+].

17Адама да Аллах деди: «О бетерӓ, ани сӓн уйдун карынын аклысына да идин мейва о аачтан, ангысындан Бӓн сизӓ изин вермедим ийӓсиниз, сенин бетеринӓ бетваланаӂек топрак; зор олаӂэк о топраа ишлемӓӓ бӱтӱн йашаманда. 18Топрак сана тикен хем чалы вереӂек, сӓн кыр оту ийеӂӓн. 19Тер дӧкӱп, казанаӂан екмеени таа дӧнмейинӂӓ о топраа, нередӓн сӓн алындын; чӱнкӱ топраксын хем топрак та генӓ олаӂан»[+].

20Адам карысынын адыны койду Ева («йашамак»), чӱнкӱ о олду бӱтӱн йашайаннарын анасы. 21Сааби Аллах йапты деридӓн руба да гиидирди Адамы хем онун карысыны.

22Сора Сааби Аллах деди: «Адам, билерӓк иилик хем кӧтӱлӱк ичин, олду Бизлердӓн бири гиби. Олмаз о, узадып елини, Йашамак Ааӂындан мейвайы копарсын да, ийип ону, дивеч[*] йашасын»[+]. 23Бӧлӓ Сааби Аллах коолады ону Едем башчасындан – ко ишлесин о топракта, ангысындан алынды.

24Коолайып инсаны, О койду башчанын гӱндуусуна херувимнери[*] хем хер тарафа дӧнӓн бир йанар кылыч[*], аники корумаа Йашамак Ааӂыны дейни.

#### 4


Кайын хем Авел

1Адам йатты карысыннан Евайлан, да Ева гебӓ калды. О дуудурду бир оол, адыны койду Кайын («казанмак»), дейип: «Саабинин йардымыннан бӓн бир инсан казандым!» 2Сора о дуудурду Авели, Кайынын кардашыны. Авел олду чобан, Кайын са – чифтчи. 3Бир вакыттан сора Кайын гетирди Саабийӓ курбан топраан берекетиндӓн, 4Авел дӓ – илк кузуларын йаайыны. Аллах каблетти Авели хем онун баашышыны, 5Кайынын са каблетмеди. Кайын пек ӱфкеленди, онун сураты дӱрӱлдӱ. 6«Нечин ӱфкелендин? – сорду Кайына Сааби. – Нечин дӱрӱлдӱ суратын? 7Еер йапарсан иилик – калдыр башыны йукары. Ама иилик йапмарсан, капу ешииндӓ гӱнах беклеер. О истеер каврасын сени, ама сӓн она чорбаӂы ол»[+].

8Кайын деди кардашына Авелӓ: «Хайди чыкалым кыра[*]». Ачан оннар кырдайды, Кайын, абанып Авел кардашына, ӧлдӱрдӱ ону.

9«Нередӓ сенин кардашын Авел?» – сорду Сааби. Кайын ӂувап етти: «Билмеерим. Не, бӓн онун бекчисийим ми?»

10«Не йаптын сӓн? – деди Сааби. – Сенин кардашынын каны топрактан чаарэр Бени. 11О бетерӓ сени бетвалады топрак, ангысыны сӓн суладын кардашынын каныннан, 12некадар да ишлӓрсӓн бу топраа, о сана вермейеӂек кенди берекетини. Бундан беери сӓн башыбош ер ӱзӱндӓ гезеӂӓн». – 13«Бу бӱӱк бела, – деди Саабийӓ Кайын, – бӓн она дайанамайаӂам. 14Бӱӱн Сӓн бени кууэрсын топрактан, коолээрсын Кенди ӱзӱндӓн. Бош-бош ер ӱзӱндӓ гезерим – ким истӓрсӓ вар насыл бени ӧлдӱрсӱн». 15Ама Сааби деди: «Ким Кайыны ӧлдӱрӓрсӓ, онун башына еди кат таа бӱӱк бела гелеӂек». Да кимсей, Кайыны каршылайып, ону ӧлдӱрмесин дейни, Сааби йапты онун ӱстӱндӓ бир нышан. 16Кайын узаклашты Саабинин ӱзӱндӓн да ерлешти йашамаа Нод («башыбош гезӓн») топракларында.


Кайынын евлат бойлары

17Кайын йатты карысыннан. Карысы гебӓ калды да дуудурду бир оол, ады Енох. Кайын о вакыт бир касаба курарды да верди она оолунун адыны – Енох. 18Енохун дууду оолу Ирад, Ирадын – Мехийаел, Мехийаелин – Метушаел, Метушаелин – Ламех. 19Ламех алды кендисинӓ ики кары: бирисинин адыйды Адда, ӧбӱрӱнӱн дӓ Цилла. 20Адданын дууду оолу Йавал, ондан да чекилди чадырларда[*] йашайан хем хайван сӱрӱлерини гӱденнӓр. 21Онун кардашындан Йувалдан да – лира хем дӱдӱк чаланнар. 22Цилланын дууду оолу Тувал-Кайын, о олду чилингир (демирӂи), бакырдан хем демирдӓн хертӱрлӱ тертиплери йапарды. Тувал-Кайынын кызкардашыйды Наама.

23Ламех деди карыларына:

«Сеслӓйин бени, Адда хем Цилла!
Сеслӓйин, карыларым, не дейеӂӓм!
Еер бени йараларса бир адам – ӧлдӱрӱрӱм!
Еер бана урарса бир чоӂук – ӧлдӱрӱрӱм!
24Кайын ичин еди кат таа бӱӱк бела гелеӂек,
Ламех ичин сӓ – етмиш еди кат!»


Шетин дуумасы

25Адам генӓ йатты карысыннан. Ева дуудурду бир чоӂук да койду онун адыны Шет («баашламак»). О деди: «Авелин еринӓ, ангысыны ӧлдӱрдӱ Кайын, Аллах баашлады бана башка бир оол». 26Шетин олду бир оолу, ангысынын адыны о койду Енош. Озамандан беери инсаннар башладылар чаармаа Саабинин адыны.

#### 5


Адамын евлат бойлары

1Бу аннатма Адамын евлат бойлары ичин. Ачан Аллах йаратты инсаны, О йаратты ону Кендисинӓ бензӓр. 2О йаратты адамы хем карыйы, иисӧзледи хем верди оннара ад «инсан»[+].

3Ачан Адам ӱз отуз йашындайды, онун дууду бир оолу – бобасына бензӓр, онун симасына гӧрӓ. Адам койду онун адыны Шет[+]. 4Шетин дуумасындан сора Адам йашады таа секизӱз йыл; онун олду таа ооллары хем кызлары. 5Йашайып докузӱз отуз йыл, Адам гечинди.

6Ачан Шет ӱз беш йашындайды, онун дууду оолу Енош. 7Еношун дуумасындан сора Шет йашады таа секизӱз еди йыл; онун олду таа ооллары хем кызлары. 8Йашайып докузӱз оники йыл, Шет гечинди.

9Ачан Енош доксан йашындайды, онун дууду оолу Кенан. 10Кенанын дуумасындан сора Енош йашады таа секизӱз онбеш йыл; онун олду таа ооллары хем кызлары. 11Йашайып докузӱз беш йыл, Енош гечинди.

12Ачан Кенан етмиш йашындайды, онун дууду оолу Махалалел. 13Махалалелин дуумасындан сора Кенан йашады таа секизӱз кырк йыл; онун олду таа ооллары хем кызлары. 14Йашайып докузӱз он йыл, Кенан гечинди.

15Ачан Махалалел алтмыш беш йашындайды, онун дууду оолу Еред. 16Ередин дуумасындан сора Махалалел йашады таа секизӱз отуз йыл; онун олду таа ооллары хем кызлары. 17Йашайып секизӱз доксан беш йыл, Махалалел гечинди.

18Ачан Еред ӱз алтмыш ики йашындайды, онун дууду оолу Енох. 19Енохун дуумасындан сора Еред йашады таа секизӱз йыл; онун олду таа ооллары хем кызлары. 20Йашайып докузӱз алтмыш ики йыл, Еред гечинди.

21Ачан Енох алтмыш беш йашындайды, онун дууду оолу Метушелах. 22Метушелахын дуумасындан сора Енох йашады таа ӱчӱз йыл, онун йашамасы гечти Аллахлан. 23Енох йашады ӱчӱз алтмыш беш йыл, 24гидерӓк Аллахын йолундан. Сора кайып олду орталыктан, чӱнкӱ Аллах ону йанына алды[+].

25Ачан Метушелах ӱз сексӓн еди йашындайды, онун дууду оолу Ламех. 26Ламехин дуумасындан сора Метушелах йашады таа едиӱз сексӓн ики йыл; онун олду таа ооллары хем кызлары. 27Йашайып докузӱз алтмыш докуз йыл, Метушелах гечинди.

28Ачан Ламех ӱз сексӓн ики йашындайды, онун дууду оолу. 29Ламех койду онун адыны Ной («раатлатмак») да деди: «О раатладаӂек бизи Саабинин бетваладыы топракта зеетли чалышмамызларда»[+]. 30Нойун дуумасындан сора Ламех йашады таа бешӱз доксан беш йыл. 31Йашайып едиӱз етмиш еди йыл, Ламех гечинди.

32Ачан Ной бешӱз йашындайды, онун дууду ооллары Шем, Хам хем Йафет.

#### 6


Аллах пишман олэр, ани йаратты инсаны

1Ер ӱзӱндӓ инсан хеп зееделенӓрди. Оннарын дууарды кызлары. 2Аллах ооллары[*], гӧрӱп инсан кызларынын гӧзеллиини, беендиклерини алардылар кендилеринӓ кары. 3Озаман Сааби деди: «Беним духум инсанда хептенӓ калмайаӂэк, чӱнкӱ о ӧлӱмнӱдӱр. Инсанын ӧмӱрӱ олаӂэк ӱз ирми йыл».

4О вакыт (хем таа сора) ер ӱзӱндӓ варды дев адамнары, нечин дейни Аллах ооллары йатардылар инсан кызларыннан, ангылары дуудурардылар оннара ушак. Оннар анылмыш кишилӓрди, евелки заманын пеливаннары.

5Сааби гӧрдӱ, некадар чок феналык йапэр инсан ер ӱзӱндӓ: оннарын фикирлери хем неетлери хеп кӧтӱлӱктӓ[+]. 6Пишман олду О, ани йаратты ер ӱзӱндӓ инсаны, ӱрӓӓ Онун сызлады, 7да О деди: «Бӓн силеӂӓм ер ӱзӱндӓн йараттыым инсаннары хем оннарлан барабар хайваннары да, ердӓ сӱрӱнӓн ӂаннары да, кушлары да. Пишман олдум, ани йараттым оннары». 8Саде Нойа Сааби хошлуклан бакты.


Аллах сымарлээр Нойа, йапсын бир геми

9Тӓ Ной хем онун евлат бойлары ичин аннатма. Озаманкы инсаннарын арасында саде бир Ной доору хем кусурсуз адамды; о гидӓрди Аллахын йолундан. 10Нойун варды ӱч оолу: Шем, Хам хем Йафет.

11Аллахын гӧзлериндӓ ер ӱзӱндеки инсаннар олдулар йарамаз, дӱннӓ долдуйду зорбалыклан. 12Аллах гӧрдӱ, насыл бозгун олду ер ӱзӱ, насыл пис йоллары капты инсаннар. 13Да Аллах деди Нойа: «Бӓн йок едеӂӓм хепсини, ким йашээр ер ӱзӱндӓ, чӱнкӱ оннарын бетеринӓ ер ӱзӱ долду зорбалыклан. Йок едеӂӓм оннарлан барабар бӱтӱн ер ӱзӱнӱ дӓ. 14Сӓн йап кендинӓ кипарис ааӂындан бир геми, бӧлӱп онун ичини, йап орада биркач ода, ичини-дышыны катранна. 15Геминин узуннуу олсун ӱчӱз дирсек, генишлии – елли, ӱӱсеклии – отуз[*]. 16Пенчересини йап ӧлӓ, ани о олсун бир дирсек кадар ӧртӱдӓн ашаа. Геминин йан тарафында йап капусуну. Ко геминин ӱч каты олсун: алт, орта хем ӱст.

17Бӓн йоллайаӂам ер ӱзӱнӓ потоп да йок едеӂӓм хепсини, кимдӓ вар йашамак солуу. Ер ӱзӱндӓ хепси йашайаннар ӧлеӂек. 18Ама сениннӓн Бӓн йапаӂам бир аннашма. Сӓн гиреӂӓн гемийӓ – оолларыннан, карыннан хем гелиннериннӓн. 19Хем алаӂан йанына хербир ӂандан бирӓр чифт, бир еркек хем бир диши, – сениннӓн барабар саа калабилсиннӓр дейни. 20Бирӓр чифт хертӱрлӱ куш, хайван, сӱрӱнӓн гелсин сениннӓн, саа калсыннар дейни. 21Кендин ичин хем оннар ичин ал йанына тӱрлӱ ийинти, олсун ийеӂеениз».

22Ной йапты хепсини ӧлӓ, насыл сымарлады она Аллах.

#### 7


Инсаннар хем хайваннар гирерлӓр гемийӓ

1Сааби деди Нойа: «Бӱтӱн айлӓннӓн гир гемийӓ. Гӧрерим, ани инсан арасында саде сӓн дооруйсун Беним ӧнӱмдӓ. 2Ал йанына едишӓр чифт, еркек хем диши, хербир пак хайваннардан, хем бирӓр чифт, еркек хем диши, мындар хайваннардан[*], 3хем кушлардан дӓ едишӓр чифт, еркек хем диши. Ко кайбелмесин ер ӱзӱндӓ оннарын сойлары. 4Чӱнкӱ еди гӱндӓн сора ер ӱзӱнӓ кырк гӱн хем кырк геӂӓ йаамур йаадыраӂам. Ер ӱзӱндӓн силеӂӓм хепсини, кими Бӓн йараттым».

5Ной йапты хепсини, не буйурду Сааби.

6Ачан Ной алтыӱз йашындайды, ер ӱзӱндӓ башлады потоп. 7Ной сакланды потоптан гемидӓ оолларыннан, карысыннан хем гелиннериннӓн, 8-9хем дӓ насыл Аллах буйурдуйду Нойа, – пак хем мындар хайваннардан, хем кушлардан, хем ердӓ сӱрӱнӓн ӂаннардан онуннан гемийӓ гирди бирӓр чифт, еркек хем диши. 10Еди гӱндӓн сора ер ӱзӱндӓ башлады потоп.


Потоп

11Ачан Ной алтыӱз йашындайды, икинӂи айын онединӂи гӱнӱ деринниктӓн чывдырды гӱр су сызынтылары, ачылды гӧклерин капаклары. 12Ер ӱзӱнӓ кырк гӱн хем кырк геӂӓ йаады йаамур. 13О гӱнӱ Ной, ооллары Шем, Хам хем Йафет, карысы хем гелиннери гирдилӓр гемийӓ, 14оннарлан билӓ дӓ хертӱрлӱ хайван – сыырлар, уфак хайваннар, хертӱрлӱ канатлы кушлар. 15Хепси, кимдӓ вар йашамак солуу, чифт-чифт, Нойун йанына гелип, гирдилӓр гемийӓ. 16Саабинин Нойа буйурдууна гӧрӓ, гемийӓ гирӓн хертӱрлӱ хайваннардан варды еркек хем диши. Да Сааби Нойун ардына геминин капусуну капады.

17Ачан потоп сӱрттӱ кырк гӱн, су окадар зееделенди, ани о калдырды гемийи ердӓн йукары. 18Су хеп зееделенӓрди хем ӧртӓрди ер ӱзӱнӱ. Геми ӱзӓрди, 19су да окадар ӱӱселди, ани ер ӱзӱндеки ен ӱӱсек байырлары билӓ ӧрттӱ. 20Су калкты байырлардан онбеш дирсек йукары[*], да байырлар кайбелди су алтында. 21Да йок олду хепси, ким йашарды ер ӱзӱндӓ: кушлар, сыырлар хем йабан хайваннар, фыйылдайаннар хем хепси инсаннар. 22Хепси, кимдӓ варды йашамак солуу хем ким йашарды куру ер ӱзӱндӓ, ӧлдӱлӓр. 23Инсаннары хем хайваннары, ердӓ сӱрӱнӓн ӂаннары хем кушлары – хепсини, не варды ер ӱзӱндӓ, Аллах йок етти. Калды саде Ной хем оннар, ким онуннан гемидӓйди. 24Ӱз елли гӱн ер ӱзӱндӓ су хеп зееделенӓрди.

#### 8

1Аллах унутмады Нойу хем хепси хайваннары, ани Нойлан гемидӓйди. Естирди Аллах ер ӱзӱнӓ бир лӱзгӓр, да сулар башлады алчалмаа. 2Су сызынтылары хем гӧклерин капаклары капанды, да йаамур дурду. 3Су башлады ер ӱзӱндӓн гит-гидӓ чекилмӓӓ. Ӱз елли гӱндӓн сора су азалды: 4единӂи айын единӂи гӱнӱ геми дайанды Арарат байырларына. 5Онунӂу айа кадар су йаваш-йаваш хеп чекилди да айын бириндӓ гӧрӱндӱ байырларын тепелери.


Гарга хем гугуш

6Гечти таа кырк гӱн. Ной, ачып геминин пенчересини, ангысыны йаптыйды, 7колверди дышары бир гарга. Таа ер курумайынӂа, гарга дӧнӱшӓрди, ба учуп, ба геери дӧнӱп. 8Бундан сора Ной, потоп битти ми, аннамаа дейни, колверди бир гугуш, 9ама гугуш буламады нерейи консун да дӧндӱ геери, чӱнкӱ бӱтӱн ер ӱзӱ таа су алтындайды. Ной узатты елини да алды гугушу гемийӓ. 10Еди гӱндӓн сора о генӓ колверди гугушу. 11О дӧндӱ геери авшамнен – бир таазӓ маслин йапрааннан гагасында. Ной аннады, ани ер ӱзӱндӓн сулар чекилди. 12О бекледи таа еди гӱн, генӓ колверди гугушу, ама бу сефер гугуш геери дӧнмеди.


Инсаннар хем хайваннар чыкэрлар гемидӓн

13Ачан Ной олду алтыӱз бир йашында, биринӂи айын бириндӓ су чекилди. Ной ачты геминин ӱст капааны да гӧрдӱ, ани топрак курумуш. 14Икинӂи айын ирми едисиндӓ, ачан топрак бӱтӱннӓ куруду, 15Аллах деди Нойа: 16«Чык гемидӓн карыннан, оолларыннан хем гелиннериннӓн барабар. 17Хепсини дири ӂаннары да чыкар – кушлары да, хайваннары да, ердӓ сӱрӱненнери дӓ: ко ер ӱзӱнӓ даалышсыннар, ко йавруласыннар хем ер ӱзӱндӓ зееделенсиннӓр»[+]. 18Да Ной карысыннан, оолларыннан хем гелиннериннӓн чыкты гемидӓн. 19Ондан сора чыктылар хепси хайваннар, сӱрӱненнӓр, кушлар, ер ӱзӱндӓ йашайан хертӱрлӱ дири ӂаннар.


Ной верер курбан Саабийӓ

20Ной йапты Саабийӓ бир курбан ери[†] да, гетирип хербир пак хайвандан хем куштан, йакты оннары курбан оларак. 21Гӧзӓл бир кокуйу ичинӓ чекерӓк, Сааби Кенди-Кендинӓ деди: «Инсаннарын бетеринӓ биртаа ер ӱзӱнӱ бетваламайаӂам. Макарки оннарын фикирлери генчликтӓн беери хеп феналыкта, Бӓн биртаа йок етмейеӂӓм хепсини дири ӂаннары[+].

22Некадар дӱннӓ дурарса,
Битмейеӂек
Екин екмӓк хем бичмӓк,
Сыӂак хем суук,
Йаз хем кыш,
Геӂӓ хем гӱндӱз».

#### 9


Аллахын Нойлан аннашмасы

1Аллах иисӧзледи Нойу хем онун оолларыны: «Дуудурун да зееделӓнин, долдурун ер ӱзӱнӱ[+]. 2Ердеки хепси хайваннар, гӧктеки хепси кушлар, ер ӱзӱндеки хепси дири ӂаннар, дениздеки хепси балыклар корксуннар сиздӓн хем сизин ӧнӱнӱздӓ титиресиннӓр: оннар верилди сизин елинизӓ. 3Хепсини хайваннары сизӓ имӓк верерим, насыл ешиллик таа илери вердийдим[+]. 4Ама канны ет имейин, чӱнкӱ канда вар ӂан[+]. 5Сизин дӓ каныныз дӧкӱлӱрсӓ, ондан, ким бу каны дӧкеӂек, – истӓр хайван, истӓр кардашынын ӂаныны алан инсан – Бӓн херкезиндӓн мутлак истейеӂӓм ӧдесин ӧмӱрӱннӓн. 6Еер биркимсей инсан каны дӧкӓрсӓ, ӧлдӱрӱӂӱнӱн каныны ко башка инсан дӧксӱн. Чӱнкӱ Аллах инсаны Кенди симасына гӧрӓ йаратты[+]. 7Дуудурун да зееделенин, ер ӱзӱндӓ даалышын хем зееделенин!»

8Аллах деди Нойа хем онун оолларына: 9«Бӓн йапэрым аннашма сизиннӓн хем сизин евлатларынызлан, 10гемидӓн чыкан бӱтӱн дири ӂаннарлан: кушларлан, сыырлан хем йабан хайваннарыннан. 11Бӓн сизиннӓн йапэрым аннашма: биртаа потоп ӧлдӱрмейеӂек хепсини дири ӂаннары, биртаа потоп дӱннейи йок етмейеӂек». 12Аллах деди: «О аннашманын, ани йапэрым сизиннӓн хем бӱтӱн дири ӂаннарлан хептенӓ, бойдан-бойа, нышаны бӧлӓдир: 13Бӓн астым булутлара гӧк кушааны, о олаӂэк Беним хем ер ӱзӱндӓ йашайаннарын арасында аннашманын нышаны. 14Ачан Бӓн ер ӱстӱндӓ топлайаӂам булутлары, пейдаланаӂэк гӧк кушаа. 15Озаман аклыма гетиреӂӓм Кенди аннашмамы сизиннӓн хем бӱтӱн дири ӂаннарлан – бӱтӱн дири ӂаннары йок едӓн потоп биртаа олмайаӂэк. 16Ачан булутларда гӧрӱнеӂек кушак, Бӓн аклыма гетиреӂӓм Кенди дивеч[*] аннашмамы ер ӱзӱндӓ бӱтӱн йашайаннарлан». 17Аллах деди Нойа: «Кендимнӓн ердеки бӱтӱн йашайаннарын арасында йаптыым аннашманын бу бир нышаныдыр».


Нойун ооллары

18Гемидӓн чыкан Нойун оолларыйды: Шем, Хам хем Йафет. (Хам Ханаанын[†] бобасыйды.) 19Буннар ӱчӱ Нойун оолларыйды, ер ӱзӱндӓ бӱтӱн инсаннар оннардан чекилер.

20Ной олду чифтчи да бир баа дикти.

21Ичип шарап, Ной сарфош олду да чадырын ичиндӓ чыр-чыплак йатарды. 22Онун чыплак олдууну гӧрӱп, Хам (Ханаанын бобасы), чыкып дышары, аннатты буну ики кардашына. 23Озаман Шем хем Йафет аттылар сыртына бир руба, геери доору ӧрӱйерӓк, гирдилӓр чадыра да ӧрттӱлӓр чыплак бобаларыны. Бобаларыны чыплак гӧрмемӓӓ дейни, чевирдилӓр ӱзлерини бир тарафа. 24Ачан Ной айды да аннады, не йапмыш онун кӱчӱк оолу, 25деди: «Бетвалы олсун Ханаан! Ко олсун кардашларына ен битки чырак». 26Хем таа деди: «Метинни олсун Сааби, Шемин Аллахы! Ханаан да онун чыраа олсун. 27Ко Аллах Йафетӓ боллук версин! Ко Йафет йашасын Шемин чадырларында! Ханаан да кардашынын чыраа олсун!»

28Потоптан сора Ной йашады таа ӱчӱз елли йыл. 29Докузӱз елли йыл йашадыктан сора Ной ӧлдӱ.

#### 10


Нойун евлат бойлары

1Нойун ооллары Шемин, Хамын хем Йафетин евлат бойлары ичин аннатма шудур. Потоптан сора Шемин, Хамын хем Йафетин олмуш ушаклары. 2Йафетин ооллары: Гомер, Магог, Мадай, Йаван, Тувал, Мешех хем Тирас. 3Гомерин ооллары: Ашкеназ, Рифат хем Тогарма. 4Йаванын ооллары: Елиша, Таршиш, китейлӓр хем доданейлӓр[+]. 5Оннар ерлештилӓр дениз бойундакы мемлекетлердӓ. Бӧлӓдир оннарын топраклары, кол бойлары хем сойлары, хем херкезин варды кенди дили.

6Хамын ооллары: Куш, Мысыр[†] (Египет), Пут хем Ханаан.[†] 7Кушун ооллары: Сева, Хавила, Савта, Раама хем Савтеха. Рааманын ооллары: Шева хем Дедан[+].

8Кушун варды оолу Нимрод – дӱннедӓ илк пеливан 9хем Саабинин ӧнӱндӓ бӱӱк авӂы. Бурадан чекилер сӧз: «Саабинин ӧнӱндӓ Нимрод гиби бӱӱк авӂы». 10Илкин Шинар топракларында Вавилон, Урук хем Акад касабаларында[*] падишахлык етти. 11Сора, бу падишахлыктан гидип Асирийайа, о курду Ниневийа, Реховот-Ир хем Калах касабаларыны[+]. 12Хем дӓ Ресен касабасыны Ниневийайлан баш касаба Калахын арасында курду.

13Мысырдан чекилдилӓр: лидийлӓр, анамейлӓр, лехавейлӓр, нафтухейлӓр, 14патрусейлӓр, каслухейлӓр хем кафторлулар (оннардан да – филистимнилӓр).

15Ханаандан чекилдилӓр: Сидон (онун илк оолу) хем Хет, 16хем дӓ евусейлӓр, аморейлӓр, гиргашейлӓр, 17хивейлӓр, аркейлӓр, синейлӓр, 18арвадейлӓр, цемарейлӓр хем хаматейлӓр. Таа сора Ханаанын евлат бойлары даалыштылар: 19Сидон касабасындан оннарын топраклары узанарды Герар тарафына – Газайа кадар; Содом, Гомора, Адма хем Цевойим тарафына да – Лашайа кадар.

20Буннарды Хамын евлат бойлары, оннарын диллери, топраклары, сойлары хем бойлары.

21Шемин дӓ варды ушаклары. О Еверин хепси оолларынын дедеси, Йафетин батӱсу. 22Шемин ооллары: Елам, Ашур, Арпахшад, Луд хем Арам. 23Арамын ооллары: Уц, Хул, Гетер хем Маш. 24Арпахшадын олду оолу Шелах, Шелахын оолу – Евер. 25Еверин олду ики оолу: биринин адыйды Пелег («бӧлӱнмӓк»), чӱнкӱ онун вакыдында ер ӱзӱндеки инсаннар бӧлӱндӱ, ӧбӱрӱнӱн дӓ – Йоктан. 26Йоктанын олду ооллары: Алмодад, Шелеф, Хацармавет, Йарах, 27Хадорам, Узал, Дикла, 28Овал, Авимаел, Шева, 29Офир, Хавила хем Йовав. Хепси буннар Йоктанын оолларыйды,[+] 30оннарын топраклары узанарды Мешадан гӱндуусуна, Сефар байырларына кадар.

31Буннарды Шемин евлат бойлары, оннарын диллери, топраклары, сойлары хем бойлары.

32Бӧлӓдир Нойун оолларынын сойлары, оннарын бойлары хем оннардан чекилӓн халклар – потоптан сора ер ӱзӱнӓ даалышан бӱтӱн халклар оннардан чекилер.

#### 11


Вавилон кулеси

1Бӱтӱн дӱннедӓ о вакытларда варды саде бир дил, инсаннар хепси лафедӓрди о дилдӓ. 2Гидӓркӓн гӱндуусуна доору, инсаннар етиштилӓр Шинар топраанда бир чайыра[+]. 3«Хайди йапалым туула да ислеейӂӓ пиширелим оннары атештӓ», – дедилӓр оннар бири-биринӓ. Да оннар таш еринӓ кулландылар туула, киреч кашасы еринӓ дӓ – катран. 4Сора оннар дедилӓр: «Хайди йапалым бир касаба хем бир кулӓ[*] – тепеси етишсин гӧклерӓ. Бунуннан анылмыш олалым, аники ер ӱзӱндӓ даалмайалым дейни».

5Сааби инди ашаа, аники гӧрсӱн инсаннарын йаптыы касабайы хем кулейи. 6Да деди Аллах: «Оннар хепси бир халк, тек бир дилдӓ лафедерлӓр да тӓ не йапмаа гиришмишлӓр. Неетлеринӓ бишей койарсалар, истедиини мутлак йапаӂэклар! 7Хайди инелим ашаа да карыштыралым диллерини, аники аннамасыннар бири-бирини!» 8Бӧлеӂӓ Сааби даатты оннары бӱтӱн ер ӱзӱндӓ. Бу ӱзерӓ оннар битирӓмедилӓр йапмаа касабайы. 9Тӓ нечин касабайа верилди ад Вавилон («карышмалык») – Сааби, дӱннедеки хепси инсаннарын дилини карыштырып, даатты оннары бӱтӱн ер ӱзӱндӓ.


Шемин евлат бойлары

10Тӓ Шемин евлат бойлары ичин аннатма.

Потоптан ики йыл гечтийнӓн, ачан Шем ӱз йашындайды, онун дууду оолу Арпахшад. 11Арпахшадын дуумасындан сора Шем йашады таа бешӱз йыл; онун олду таа ооллары хем кызлары.

12Ачан Арпахшад отуз беш йашындайды, онун дууду оолу Шелах. 13Шелахын дуумасындан сора Арпахшад йашады таа дӧртӱз ӱч йыл; онун олду таа ооллары хем кызлары.

14Ачан Шелах отуз йашындайды, онун дууду оолу Евер. 15Еверин дуумасындан сора Шелах йашады таа дӧртӱз ӱч йыл; онун олду таа ооллары хем кызлары.

16Ачан Евер отуз дӧрт йашындайды, онун дууду оолу Пелег. 17Пелегин дуумасындан сора Евер йашады таа дӧртӱз отуз йыл; онун олду таа ооллары хем кызлары.

18Ачан Пелег отуз йашындайды, онун дууду оолу Реу. 19Реунун дуумасындан сора Пелег йашады таа икиӱз докуз йыл; онун олду таа ооллары хем кызлары.

20Ачан Реу отуз ики йашындайды, онун дууду оолу Серуг. 21Серугун дуумасындан сора Реу йашады таа икиӱз еди йыл; онун олду таа ооллары хем кызлары.

22Ачан Серуг отуз йашындайды, онун дууду оолу Нахор. 23Нахорун дуумасындан сора Серуг йашады таа икиӱз йыл; онун олду таа ооллары хем кызлары.

24Ачан Нахор ирми докуз йашындайды, онун дууду оолу Терах. 25Терахын дуумасындан сора Нахор йашады таа ӱз ондокуз йыл; онун олду таа ооллары хем кызлары.

26Ачан Терах етмиш йашындайды, онун дууду ооллары Аврам, Нахор хем Аран.


Терахын ооллары

27Тӓ Терахын евлат бойлары ичин аннатма. Терахын дууду ооллары Аврам, Нахор хем Аран. Аранын варды оолу Лот. 28Кендиси Аран са, таа бобасы Терах саайкан, гечинди дуудуу тарафта халдейлерин Ур касабасында. 29Аврам хем Нахор евлендилӓр: Аврамын карысы олду Сара, Нахорун карысы да – Аранын кызы Милка. (Аранын варды таа бир кызы – Иска.) 30Сара дуудурамарды, онун ушаа йокту.

31Терах, алып йанына оолуну Аврамы, унукасыны Лоту (Аранын оолуну) хем Сара гелинини (Аврамын карысыны), чыкты халдейлерин Ур касабасындан да доорулду Ханаан[†] топраана. Етишмейип Ханаана, оннар ерлештилӓр Харан касабасына. 32Терах икиӱз беш йыл йашадыктан сора Харанда гечинди.

#### 12


Аллахын Аврама чаарышы

1Сааби деди Аврама: «Брак ана тарафыны, сенселени, боба евини да гит о топраа, ангысыны сана гӧстереӂӓм[+]. 2Бӓн сендӓн йапаӂам бир бӱӱк халк, иисӧлезлейеӂӓм сени хем сайгылы йапаӂам сенин адыны: сӓн олаӂан иилик чӧшмеси!

3Сени иисӧзлейени Бӓн иисӧзлейеӂӓм!
Сени бетвалайаны бетвалайаӂам!
Топраан хепси сойларына иилик олаӂэк сендӓн!»[+]

4Аврам чыкты йола, насыл она Сааби буйурду; Лот гитти Аврамнан барабар. Ачан Аврам айырылды Харандан, о етмиш беш йашындайды. 5О алды йанына карысыны Сарайы, кардашынын оолуну Лоту, бӱтӱн казандыы варлыыны хем Харанда едендии изметчилерини да оннарлан билӓ гитти Ханаана.[†] Етиштийнӓн Ханаан топраана, 6оннар йаклаштылар Шехем ериндӓ Море денилӓн фидана. О вакыт бу топракта йашарды ханаанейлӓр, 7ама Сааби, гӧрӱнӱп Аврама, деди: «Бӓн вереӂӓм бу топраа сенин евлат бойларына!» Да Аврам она гӧрӱнӓн Саабийӓ йапты орада бир курбан ери.[†] 8Сора о гитти Бет-Елин гӱндуусундакы байырлара да курду орада чадырыны – Бет-Ел каларды гӱнбатысында, Гай касабасы да гӱндуусунда. Аврам орада Саабинин адыны чаарды. 9Сора Аврам дургуна-дургуна гитти ӱӱлен тарафына Негевӓ[†] доору.


Аврам Египеттӓ

10Бу топракта башлады бӱӱк аачлык, о бетерӓ Аврама гелди сыра гитмӓӓ Египетӓ[+]. 11Йаклашарак Египетӓ, о деди карысына Сарайа: «Бӓн билерим, ани сӓн гӧзӓл карыйсын. 12Египетлилӓр, гӧрӱп сени, аннайаӂэклар, ани сӓн беним карымсын, да сени саа бракаӂэклар, ама бени ӧлдӱреӂеклӓр! 13Десӓнӓ оннара, ани сӓн беним кызкардашымсын, да хепси олаӂэк ислӓӓ – сенин хатырын ичин беним ӂаныма докунмазлар!»[+]

14Ачан Аврам гелди Египетӓ, египетлилӓр гӧрдӱлӓр, ани онун карысы Сара пек гӧзӓл. 15Фараонун адамнары, гӧрӱп Сарайы, гириштилӓр мететмӓӓ онун гӧзеллиини фараона, да Сарайы алдылар фараонун евинӓ. 16Саранын хатыры ичин Аврамын ишлери гидӓрди ислӓӓ: о еденди койун, сыыр, еркек хем диши ешек, чырак адам хем чырак кары, девӓ.

17Ама Аврамын карысы Саранын бетеринӓ Сааби фараонун хем онун евӂиманнарынын башына бӱӱк белалар йоллады. 18Фараон, чаарып Аврамы, деди она: «Не йаптын сӓн? Нечин сакладын, ани о сенин карын? 19Нечин дедин, ани о сенин кызкардашын? Бӓн бу ӱзерӓ алдым ону кенди евимӓ, аники олсун беним карым! Ал карыны да гит!» 20Фараон адамнарына буйур етти, куусуннар мемлекеттӓн Аврамы карысыннан хем бӱтӱн варлыыннан бирердӓ.

#### 13


Аврам хем Лот айырылэрлар

1Аврам карысыннан хем бӱтӱн варлыыннан, чыкып Египеттӓн, гитти Негев[†] топраана; онуннан барабар гитти Лот та. 2Аврам шинди пек зенгинди – онун варды чок малы, гӱмӱшӱ хем алтыны. 3Негевдӓн о, дургуна-дургуна, Бет-Елӓ дӧндӱ – Бет-Ел хем Гай арасында о ерӓ, нередӓ таа илери чадырыны курдуйду 4хем йаптыйды курбан ери[†] да Саабинин адыны чаардыйды.

5Аврамнан барабар гидӓн Лотун да варды кенди койун-кечиси, сыырлары хем чадырлары. 6Икисинӓ артык топрак етмӓзди, чӱнкӱ оннарын окадар чок маллары варды, ани йаннашык йашайамардылар. 7Аврамын чобаннары хем Лотун чобаннары арасында башлады кавга (о вакыт бу топракта йашардылар таа ханаанейлӓр[†] хем перизейлӓр дӓ). 8Озаман Аврам деди Лота: «Ко олмасын кавга арамызда хем чобаннарымызын арасында, чӱнкӱ биз сенселӓйиз! 9Бӱтӱн топраклар сенин ӧнӱндӓ – айырылалым. Сӓн сол тарафа гидӓрсӓн, бӓн саайа гидеӂӓм. Сӓн саайа гидӓрсӓн, бӓн сола гидеӂӓм». 10Калдырып башыны, Лот гӧрдӱ, ани бӱтӱн Иордан дересинин бойундакы чайыры – чак Цоара кадар – Саабинин башчасы гиби, Египет топраа гиби. Херердӓ бол су варды. Бурасы бӧлӓйди озаман, ачан Сааби таа йок етмедийди Содом хем Гомора касабаларыны[+]. 11Лот айырды Иордан Чайырыны да гӱндуусуна доору гитти. Бутакым оннар бири-бириндӓн айырылдылар. 12Аврам ерлешти Ханаан топраанда, Лот са – Чайырдакы касабаларына йакын, куруп чадырыны Содомун йанында. 13Содомун халкы пек кӧтӱйдӱ, Саабийӓ каршы чок гӱнах йапарды[+].


Аврам ерлешер Мамре даайы йанында

14Ачан Аврам хем Лот айырылдылар, Сааби деди Аврама: «Калдыр башыны! Бак бурадан дӧрт тарафа: пойраза хем ӱӱленӓ, гӱндуусуна хем гӱнбатысына. 15Гӧрдӱӱн бӱтӱн топраклары Бӓн хептенӓ вереӂӓм сана хем сенин евлат бойларына. 16Сойуну топрак тозу гиби чок йапаӂам: еер биркимсей топрак тозуну сайабилӓрсӓ, сенин сойуну да сайабилеӂек. 17Калк та бу топраа бойдан-бойа гез, чӱнкӱ Бӓн сана ону верерим». 18Аврам топлады чадырыны да Хеврондакы Мамре даайы йанында ерлешти. Орада о йапты Саабийӓ бир курбан ери.

#### 14


Аврам куртарэр Лоту

1-2О вакыт башлады ӂенк. Дӧрт падишах – Шинар падишахы Амрафел, Еласар падишахы Ариох, Елам падишахы Кедорлаомер хем Гойим падишахы Тидал – чекеттирдилӓр ӂенк башка беш падишаха каршы – Содом падишахы Берайа, Гомора падишахы Биршайа, Адма падишахы Шинава, Цевойим падишахы Шемеверӓ хем Бела (йа да Цоар) падишахына каршы. 3О беш падишах топладыйды аскерлерини Сидим алчаклыында – шинди Ӧлӱ дениз. 4Бу падишахлар оники йыл булундулар Кедорлаомерин куведи алтында, онӱчӱнӂӱ йылда калкынты йаптылар, 5ондӧрдӱнӂӱ йылда да гелди Кедорлаомер хем ондан йана падишахлар. Оннар Аштерот-Карнайимдӓ телеф еттилӓр рефа халкыны, Хамда зузейлери, Шаве-Кирйатайимдӓ емейлери 6хем дӓ хорейлери чол кенарындакы Сеир байырларында, Ел-Паранын йанында. 7Орадан оннар, геери дӧнӱп Ен-Мишпата (шиндики Кадеш), Хацецон-Тамарда йашайан аморейлери дааттылар хем амалекейлерин бӱтӱн топракларыны йакып-йыктылар. 8Содом падишахы, Гомора падишахы, Адма падишахы, Цевойим падишахы хем Бела (шиндики Цоар) падишахы чыктылар каршы оннара Сидим чайырында дӱӱшмӓӓ. 9Бутакым Елам падишахы Кедорлаомер, Гойим падишахы Тидал, Шинар падишахы Амрафел хем Еласар падишахы Ариох – дӧрт падишах ӂенк едӓрдилӓр беш падишахлан.

10Сидим алчаклыында варды катраннан долу чок чукур. Содом хем Гомора падишахлары качаркан, аскерлерин чойу бу чукурлара дӱштӱ. Саа каланнар да байырлара качты. 11Ӱстӱн чыканнар, алып Содомун хем Гоморанын бӱтӱн малыны хем ийеӂеени, гиттилӓр. 12Алдылар йанына Лоту да, Аврамын кардашынын оолуну, хем алдылар онун малыны. Чӱнкӱ о да Содомда йашарды.

13Куртуланнарын бириси, гелип, аннатты дуруму чыфыт Аврама, ангысы йашарды аморей Мамренин даайында (Мамренин варды кардашлары Ешкол хем Анер; оннарын варды Аврамнан аннашмалары бири-биринӓ йардым етмӓӓ).

14Ишидип, ани кардашынын оолу есирликтӓ, Аврам топлады кенди адамнарыны – ӱчӱз онсекиз чырак, ангылары дуумуш хем бӱӱмӱш онун евиндӓ, да такышты о падишахларын ардына. 15Дан касабасынын йанында, геӂӓ, о сарды душманнарыны, даатты оннары хем коолады таа Дамаскын пойразындакы Ховайа кадар. 16О геери алды бӱтӱн малы, кардашынын оолуну хем онун малыны, карылары хем дӓ башка есирлери.


Мелхиседек иисӧзлеер Аврамы

17Ачан Аврам енседи Кедорлаомери хем ондан йана падишахлары, Содом падишахы чыкты Шаве алчаклыына (шинди Падишах алчаклыы) Аврамы каршыламаа дейни.

18Салим падишахы Мелхиседек, Ен Ӱӱсек Аллахын изметчиси, чыкарды Аврама екмеклӓн шарап 19да иисӧзледи бӧлӓ лафларлан: «Ко иисӧзлесин Аврамы Ен Ӱӱсек Аллах, ани йаратты гӧкӱ хем ери! 20Ко метинненсин Ен Ӱӱсек Аллах, ангысы верди сенин душманнарыны сенин елинӓ!» Аврам верди Мелхиседекӓ бӱтӱн варлыындан онунӂу пайыны[+].

21Содомун падишахы деди Аврама: «Адамнарымы бана вер, маллар сана калсын». 22Аврам ӂувап етти: «Ен Ӱӱсек Аллахын, гӧкӱ хем ери йарадан Саабинин ӧнӱндӓ емин едерим, 23ани сенин малындан бишей алмайаӂам – не бир иплик, не бир чарык тасмасы. Демейӓсин сора: „Бӓн Аврамы зенгин йаптым“. 24Бана бишей диил лӓӓзым, адамнарымын идиклериндӓн каарӓ. Хем ко бенимнӓн гиденнӓр – Анер, Ешкол хем Мамре – алсыннар не дӱшер пайларына».

#### 15


Аллахын Аврамнан аннашмасы

1Бундан сора бираздана бир гӧрӱнтӱдӓ Сааби деди Аврама: «Коркма, Аврам. Сенин коруйуӂун Бӓним. Ӧдӱлӱн пек бӱӱк олаӂэк». 2Аврам деди: «Саабим беним, Аллахым! Не верӓбилирсин Сӓн бана, ачан беним йок ушаам? Евим калаӂэк Мешекин оолуна Дамасклы Елиезерӓ. 3Бана ушак вермедиин ичин, евимдеки бир чырак кабледеӂек бӱтӱн беним варлыымы!» 4Озаман Сааби она бӧлӓ деди: «Йок, сенин варлыыны о чырак каблетмейеӂек – сенин кенди евладын кабледеӂек!» 5Сааби чыкарды Аврамы дышары да деди: «Гӧкӓ бак, йылдызлары сайабилирсин ми? Бӧлӓ олаӂэк сенин сойун да!»[+] 6Аврам Саабийи инанды, бунун ичин Сааби ону сайды доору[+].

7Сааби деди Аврама: «Бӓн Алла́хым, Бӓн сени бурайы гетирдим халдейлерин Ур касабасындан, бу топраа чорбаӂылык едӓсин дейни». 8«Сааби Аллахым! – деди Аврам. – Насыл бӓн билейим, ани бу топраан чорбаӂысы олаӂам?»[+] 9Сааби деди она: «Гетир бана бир дӱвӓ, бир кечи, бир дӓ коч – хепси ӱчӓр йашында олсун. Бир дӓ гугуш хем бир гӱверӂин йаврусу гетир». 10Аврам хепсини гетирди, хайваннары ортадан кесип, парчалары бири-биринӓ каршы дизди. Саде кушлары кесмеди. 11Кесилмиш хайваннарын ӱстӱнӓ кондулар йыртыӂы кушлар, ама Аврам кууду оннары. 12Гӱн каушарды. Аврам дерин бир уйкуйа далды, ону сарды бир титси койу караннык[+]. 13Сааби Аврама бӧлӓ деди: «Билӓсин, ани сенин сойун дӧртӱз йыл йабанӂы бир мемлекеттӓ йашайаӂэк зорбалыкта чыраклар гиби[+]. 14Ама сенин сойуна зорбалык йапан халкы Бӓн ӂезалайаӂам, ондан сора сенин сойун орадан чыкаӂэк бӱӱк варлыклан[+]. 15Сӓн дӓ, узун ӧмӱр йашайып, гӧмӱлеӂӓн, селеметлӓн деделеринин йанына гидеӂӓн. 16Сойунун дӧрдӱнӂӱ евлат бойу дӧнеӂек бурайы, чӱнкӱ аморейлерин гӱнах ӧлчӱсӱ таа долмады».

17Гӱн кауштуктан сора караннык чӧктӱ. Озаман гӧрӱндӱ бир тӱтӱннӱ фырын хем йалынны атеш да гечти кесилмиш хайван парчалары арасындан. 18О гӱнӱ Сааби йапты Аврамнан бир аннашма: «Бӓн верерим сенин сойуна бу топраа, Египет дересиндӓн бӱӱк Фырат дересинӓ кадар, – 19кенейлерин, кенизейлерин, кадмонейлерин, 20хетейлерин, перизейлерин, рефалыларын, 21аморейлерин, ханаанейлерин,[†] гиргашейлерин хем евусейлерин бӱтӱн топрааны».

#### 16


Хагар хем Измайыл

1Аврамын карысынын Саранын ушаа олмарды. Онун варды Египеттӓн бир изметчийкасы, ады Хагар. 2Сара деди Аврама: «Сааби вермеер бана ушак, йатсана беним изметчийкамнан – беким, баари о бана дуудураӂэк бир ушак». Аврам сеследи Сарайы. 3О верди египетли изметчийкасыны Хагары коӂасына кары олсун. О вакыт гечтийди артык он йыл, насыл Аврам ерлештийди Ханаан[†] топраанда. 4Аврам йатты Хагарлан, Хагар гебӓ калды. Аннайып, ани гебӓ калды, о башлады ӱӱсектӓн бакмаа чорбаӂыйкасына. 5«Бу ашааланмак беним башыма сенин бетеринӓ гелди, – деди Авраама Сара. – Бӓн вердим изметчийкамы сенин куӂаана. О са, аннайып, ани гебӓ калды, башлады йукардан бакмаа бана. Ко Сааби гӧстерсин, ангымыз таа доору, сӓн ми оса бӓн ми». –[+] 6«Сенин изметчийкан сенин елиндӓ, – ӂувап етти Аврам. – Йап она не истӓрсӓн». Да Сара башлады ӧлӓ азарламаа Хагары, ани Хагар качты ондан.

7Чолда[*], Шур йолунда бир чӧшмӓ йанында, булду ону Саабинин ангили 8да сорду: «Саранын изметчийкасы Хагар, нередӓн хем нерейи гидерсин?» – «Бӓн Сара чорбаӂыйкамдан качэрым», – деди Хагар. 9Саабинин ангили деди: «Дӧн геери чорбаӂыйкана да ашаа кал. 10Бӓн сенин евлат бойларыны окадар зееделейеӂӓм, ани сайысы билинмейеӂек». 11«Сӓн гебӓйсин, – деди Саабинин ангили. – Бир оолун олаӂэк, адыны койасын Измайыл («Аллах ишидер»), чӱнкӱ Сааби ишитти сенин зеетлерин ичин. 12Оолун йабан ешӓӓ гиби бир адам олаӂэк, о херкезинӓ, херкези дӓ она каршы гидеӂек. О йашайаӂэк кардашларыннан душманныкта[*]».

13Онуннан лафедӓн Саабийӓ Хагар койду ад Ел-Рои («Сӓн бени гӧрӓн Аллахсын»), чӱнкӱ о дедийди: «Хализдӓн ми бӓн гӧрдӱм Ону, Ким бени гӧрер?» 14Онуштан пынарын ады калды Беер-Лахай-Рои («Бени гӧрӓн дири Аллахын пынары»). О булунэр Кадеш хем Беред арасында.

15Хагар дуудурду Аврама бир чоӂук. Аврам койду чоӂуун адыны Измайыл. 16Бу иш олду, ачан Аврам сексӓн алты йашындайды.

#### 17


Кесиклик айозлу аннашма нышаныдыр

1Ачан Аврам доксан докуз йашындайды, Сааби, гӧрӱнӱп она, деди: «Бӓн Бӱӱк Куветли Алла́хым. Ӧрӱ Беним йолумдан хем кусурсуз ол. 2Бӓн йапаӂам сениннӓн аннашма хем сайысыз зееделейеӂӓм сенин евлатларыны». 3Аврам дӱштӱ ӱзӱкойну. Аллах она деди: 4«Бӓн йапаӂам сениннӓн аннашма. Сӓн олаӂан чок халкын дедеси. 5Сенин адын артык олмайаӂэк Аврам, ама Авраам («чокларын дедеси»), нечинки Бӓн йапаӂам сени чок халкын дедеси[+]. 6Сенин евлат бойларыны чок сайылы йапаӂам: сендӓн чекилеӂек халклар хем чыкаӂэк падишахлар! 7Беним аннашмам сениннӓн хем сенин евлатларыннан олаӂэк дивеч[*], бойдан-бойа: Бӓн олаӂам сенин Аллахын хем сенин евлат бойларынын Аллахы. 8Бӓн вереӂӓм сана хем сенин евлат бойларына бу топраа, ангысында сӓн шинди йашээрсын ниӂӓ йабанӂы, – бӱтӱн Ханаан[†] топрааны Бӓн вереӂӓм сенин евлат бойларына дивеч куллансыннар хем олаӂам оннарын Аллахы».

9Аллах деди Авраама: «Хем сӓн, хем сенин евлатларын, бойдан-бойа, бозмайын Бенимнӓн аннашмайы. 10Сениннӓн хем сенин сойуннан Беним аннашмам бӧлӓдир: араныздан хербир адам ко кесикли олсун[*]. Бу аннашмайы тутун. 11Су барсаанызын уӂуну кесин. Бу олаӂэк арамыздакы аннашманын нышаны. 12Хербир дуумуш чоӂаа секизинӂи гӱнӱ лӓӓзым йапылсын кесиклик[†] – ко бӧлӓ олсун бойдан-бойа. Хем евиниздӓ дууан чоӂук, хем сойунуздан олмайан, ама бир йабанӂыдан сатын алынмыш, – 13о да, бу да ко мутлак кесикли олсун. Бутакым Бенимнӓн аннашма сизин тениниздӓ дивеч бир нышан олаӂэк. 14Кесикли олмайан са – су барсаанын уӂу кесилмемиш адам – кенди халкынын арасындан йок едилеӂек, чӱнкӱ Бенимнӓн аннашмайы бозмуш сайылаӂэк».

15Аллах таа деди Авраама: «Бундан беери сенин карынын ады олмайаӂэк Сара, ама Сарра. 16Бӓн иисӧзлейеӂӓм Саррайы, да о дуудураӂэк сана бир оол. Бӓн иисӧзлейеӂӓм Саррайы – ондан чекилеӂек миллетлӓр хем халк падишахлары». 17Авраам дӱштӱ ӱзӱкойну, ама аклынӂа, гӱлӱп, дӱшӱндӱ: «Ӱз йашында бир адамын оолу аӂаба олабилир ми? Доксан йашындакы Сарра аӂаба дуудурабилир ми?» 18Да о деди Аллаха: «Кешки Измайылы Сӓн иисӧзлесӓйдин!» 19Аллах деди: «Йок, сенин карын Сарра сана бир оол дуудураӂэк, сӓн онун адыны койаӂан Исаак («гӱлмӓк»). Онуннан хем онун евлат бойларыннан бӓн аннашма йапаӂам – дивеч аннашма. 20Измайыл ичин сенин йалварманы ишиттим: Бӓн иисӧзлейеӂӓм ону, аники онун сойу зееделенсин, баашлайаӂам она сайысыз чок евлат. О олаӂэк оники бейин дедеси: Бӓн ондан йапаӂам бир бӱӱк миллет. 21Ама аннашмайы Бӓн йапаӂам Исааклан, ангысыны Сарра дуудураӂэк сана бир йылдан сора, хеп бу вакыт».

22Битирип Авраамнан лафетмесини, Аллах айырылды ондан. 23Кӓр о гӱнӱ Авраам кесиклик йаптыртты евиндеки хепси адамнара – хем кенди оолуна Измайыла, хем евиндӓ дууан адамнара, хем парайлан сатын алынан чыраклара. О йапты ӧлӓ, насыл Аллах она буйурдуйду. 24Ачан Авраама кесиклик йапылды, о доксан докуз йашындайды, 25оолу Измайыл онӱч йашындайды. 26Хеп о гӱнӱ кесиклик йапылды хем Авраама, хем онун оолуна Измайыла, 27хем дӓ Авраамын евиндеки хепси адамнара – евиндӓ дууаннара хем йабанӂылардан сатын алынаннара.

#### 18


Авраам хем ӱч йолӂу

1Ӱӱлен сыӂаанда, ачан Авраам отурарды Мамре даайында чадырын ӧнӱндӓ, она гӧрӱндӱ Сааби. 2-3Калдырып башыны, Авраам гӧрдӱ, ани онун ӧнӱндӓ дурэр ӱч йолӂу. Гӧрӱп оннары, о качарак чыкты оннара каршы, диз чӧктӱ да, иилдип башыны ерӓ кадар, деди: «Чорбаӂым, еер хошлуклан бакарсан бана, гечмӓ чыраанын йанындан. 4Гетирдеӂӓм бираз су, айакларынызы йыкайасыныз. Шу ааӂын алтында динненин, 5бӓн дӓ гетирейим сизӓ бир парча екмек, ӱреклеринизи куветлендирин – раз чыраанызын йанындан гечерсиниз. Сора генӓ йолунуза гидӓрсиниз». – «Ислӓӓ, – ӂувап еттилӓр оннар, – сӧледиин гиби олсун».

6Авраам осаат гирди чадыра да деди Саррайа: «Чабуӂак ал ӱч ӧлчӱ пак уну, йуур хамуру да пишир екмек». 7Сора о качарак гитти сыыр сӱрӱсӱнӓ, сечти бир тавлу бызаайы да верди ону чыраана, буйуруп, осаат пиширсин ону. 8Сора Авраам кендиси мусаафирлеринин ӧнӱнӓ койду каймак, сӱт хем бызаа йаанысы. Оннар ийӓркӓн, Авраам дурарды йаннарында ааӂын алтында.

9«Карын Сарра нередӓ?» – сордулар оннар Авраама. О деди: «Бурада чадырда». 10«Илерийӓ бу вакытта бӓн генӓ гелеӂӓм сана, – деди мусаафирлерин бириси, – озаман Сарра карынын олаӂэк бир оолу».

Сарра, дуруп о адамын ардында чадыр гиришиндӓ, сеслӓрди[+]. 11Авраамнан Сарра артык герӓӓ гиби ихтӓрдылар, Саррада дургундуйду о ишлӓр, не ани адетчӓ олэр карыларда. 12Аклынӂа гӱлӱп, о дӱшӱндӱ: «Бу йашта олабилир ми бӧлӓ севинч? Коӂам да ихтӓр…»[+]

13Ама Сааби деди Авраама: «Нечин Сарра гӱлдӱ, дейип: „Ихтӓр йашта ушаам мы олсун?“ 14Сааби ичин вар мы оламаз иш? Бӓн дӧнеӂӓм сана илерийӓ бу вакытта, да Сарранын олаӂэк оолу»[+]. 15«Гӱлмедим», – коркудан йалан сӧледи Сарра. «Йок, – деди она Сааби, – сӓн гӱлдӱн».


Авраам йалварэр Содом ичин

16Мусаафирлӓр калктылар да йолландылар Содом касабасына доору. Аврам гитти гечирмӓӓ оннары. 17Сааби деди: «Бӓн сакларым мы неетлерими Авраамдан? 18Хакына, Авраамдан чекилеӂек бӱӱк хем каави бир халк, ангысындан ер ӱзӱндеки бӱтӱн халклара иилик олаӂэк[+]. 19Авраамы сечтим онун ичин, аники о кенди оолларына хем евлат бойларына буйурсун корумаа Саабинин йолуну хем йашамаа доору. Озаман Сааби таманнайаӂэк хепсини, не ададыйды Авраама». 20Сааби деди: «Содомун хем Гоморанын феналыкларындан инсаннар чывдырэр, оннарын гӱнахлары пек аар[+]. 21Инип, бакаӂам, хепси ми окадар кӧтӱ, ниӂӓ Бана аалашэрлар. Беким, диил хепси ӧлӓ кӧтӱ».

22Йолӂулар, айырылып орадан, гиттилӓр Содома доору, ама Авраам калды Саабинин ӧнӱндӓ. 23Йаклашып Она, Авраам сорду: «Йарамаз инсаннарлан билӓ Сӓн доорулары да мы йок едеӂӓн? 24Еер бу касабада булунарса елли доору киши – касабайы хакына йок едеӂӓн ми? Аӂаба, о елли кишинин хатыры ичин касабайы афетмейеӂӓн ми? 25Йок насыл олсун! Йапамазсын Сӓн буну! Доору инсаннары йарамазларлан билӓ йок едӓмӓзсин! Йок насыл бу олсун! Бӱтӱн дӱннӓ Судйасы бӧлӓ доорусузлук йапмаз»[+]. 26«Еер Содомда елли доору адам буларсам, оннарын хатырына бӱтӱн касабайы баашлайаӂам», – ӂувап етти Сааби.

27Озаман Аврам илерлетти лафыны: «Бӓн Сенин ӧнӱндӓ тозум хем кӱлӱм, ама кыйышаӂам сорайым Чорбаӂыма: 28еер елли кишийӓ беш киши етмӓзсӓ, о етишмейӓн беш киши ичин бӱтӱн касабайы мы йок едеӂӓн?» Сааби деди: «Йок, еер касабада буларсам кырк беш доору киши, йок етмейеӂӓм ону».

29Аврам генӓ илерлетти лафыны: «Йа касабада булунарса саде кырк доору киши?» Сааби деди: «Кырк киши дӓ оларса, буну йапмам».

30Авраам деди: «Чорбаӂым, ӱфкелӓнмӓ, ама орада саде отуз доору киши варса?» Сааби ӂувап етти: «Баашлайаӂам касабайы, еер буларсам онда отуз доору киши».

31Авраам деди: «Кыйышаӂам сорайым Чорбаӂыма: еер орада ирми киши булунарса?» Сааби деди: «Ирми кишинин хатыры ичин касабайы йок етмейеӂӓм».

32Авраам деди: «Ӱфкелӓнмӓ, Чорбаӂым, таа бир керӓ сораӂам: еер он киши булунарса?» Сааби ӂувап етти: «Он кишинин хатыры ичин касабайы йок етмейеӂӓм».

33Буну дейип, Сааби гитти, Авраам да дӧндӱ евинӓ.

#### 19


Лот хем ики ангил

1-2О ики ангил авшамнен гелдилӓр Содома. Лот отурарды касаба порталарынын йанында. Гӧрӱп йолӂулары, о калкты да чыкты оннара каршы, диз чӧктӱ да, иилдип башыны ерӓ кадар, деди: «Буйурун беним евимӓ, бӓн сизин чыраанызым. Айакларынызы йыкайын, калын бендӓ геӂелемӓӓ, йаарын сабаален йолунузу илерледӓрсиниз». – «Йок, – дедилӓр, – геӂелейеӂез дышарда мейданда». 3Ама Лот ӧлӓ йалварды, ани оннар кайыл олдулар да Лотлан барабар гирдилӓр онун евинӓ. О конаклады оннары, йапты оннара имӓӓ, пиширди чӧрек, да оннар идилӓр. 4Оннар таа йатмадаан уйумаа, Содомун хербир маалесиндӓн адамнар – генчлӓр хем ихтӓрлар – сардылар Лотун евини 5да баардылар она: «Нередӓ о адамнар, ани гелдилӓр сендӓ геӂелемӓӓ? Чыкар оннары бурайы, йаталым оннарлан!» 6Лот чыкты дышары да, капайып ардына капуйу, 7деди: «Кардашлар, йапмайын бу мындар иши! 8Беним вар ики кызым, оннар таа адамнан йатмадылар. Гетирейим сизӓ оннары, йапын не истӓрсениз, ама беним конакларыма докунмайын!» 9Ама оннар дедилӓр: «Йок ол ӧнӱмӱздӓн! Сӓн йабанӂыйсын, ерлештин биздӓ да шинди бизӓ суд му кесерсин? Биз сана шинди таа бетер йапарыз!» Оннар, абанып Лота, неетлендилӓр кырмаа капуйу, 10ама ангиллӓр, узадып еллерини, чектилӓр Лоту ев ичинӓ да килитледилӓр капуйу. 11Капу ӧнӱндеки адамнары, бӱӱйӱнӱ-кӱчӱӱнӱ, ангиллӓр кӧр еттилӓр – бу бетерӓ оннар буламардылар евин капусуну. 12Ангиллӓр дедилӓр Лота: «Сенин бурада башка кимин вар? Гӱвеени, оолларыны, кызларыны, касабада башка сенселӓн варса – хепсини чыкар бурадан, 13чӱнкӱ биз йок едеӂез бу касабайы! Онун халкынын гӱнахлары ичин ааламак етишти Саабийӓ, онуштан Сааби йоллады бизи йок еделим ону!» 14Лот, чыкып дышары, деди кызларынын йавклуларына: «Тез гидин бу касабадан! Сааби ону шинди йок едеӂек!» Ама оннар сандылар, ани Лот шака йапэр.

15Артык айдыннанарды. Ангиллӓр башладылар алатлаттырмаа Лоту: «Карыны хем икисини дӓ кызларыны ал да тез узаклаш бурадан! Зерӓ йок оларсын бу гӱнахкер касабайлан барабар!» 16Ама Лот хеп ойаланарды. Озаман ангиллӓр, тутуп Лоту, онун карысыны хем ики кызыны еллериндӓн, чыкардылар оннары касабадан дышары, нечинки Сааби аӂыды Лоту. 17Ачан оннары чыкардылар касабадан, ангил деди Лота: «Куртар ӂаныны! Геери бакма! Хем Иордан дересинин бойундакы чайырда ойаланма – кач байырлара, ӧлмейӓсин дейни!» 18«Йок, Чорбаӂым, – ӂувап етти Лот. – 19Сӓн бана, чыраана, окадар хайыр йаптын! Бӱӱк иилик йаптын бана – ӂанымы куртардын! Ама байырлара кадар качмаа етиштирӓмӓм – бела етишир бени, да бӓн ӧлӱрӱм. 20Тӓ, шурада йакын бир касаба вар. Изин вер, качып орайы, ӂанымы куртарайым. Хем дӓ о кӱчӱӂӱк бир касаба». 21«Ислӓӓ, – деди ангил, – бӓн йапаӂам буну сенин хатырына: йок етмейеӂӓм о касабайы. 22Ама тез кач орайы, чӱнкӱ сӓн орайы етишмедӓӓн, бӓн бишей йапамам». Бу ӱзерӓ о касабайа верилмиш ад Цоар («кӱчӱӂӱк».) 23Ачан Лот гелди Цоара, гӱнеш артык калктыйды.


Содомун хем Гоморанын йок едилмеси

24Озаман Сааби Содомун хем Гоморанын ӱстӱнӓ гӧктӓн йаадырды атешли кӱкӱрт[+]. 25Бутакым О йок етти бу касабалары, бӱтӱн Иордан Чайырыны хем оннарда йашайан хепсини инсаннары, хем хербир иши, ани бӱӱйӓрди топракта. 26Лотун карысы са, дӧнӱп, бакты геери, да олду бир туз дирӓӓ.

27Авраам сабаален еркен гелди о ерӓ, нередӓ илерси гӱн дурарды Саабинин ӧнӱндӓ, 28бакты Содом хем Гомора тарафына да гӧрдӱ, ани бӱтӱн Чайыр тӱтӓрди, насыл чӧлмекчи фырыны.

29Ачан Аллах йок едӓрди Чайырдакы касабалары, нередӓ йашарды Лот, О аклысына гетирди Авраамы хем коруду Лоту беладан.


Лот хем онун кызлары

30Цоардан Лот ики кызыннан гитти байырлара: о коркарды калмаа Цоарда. Оннар ерлештилӓр бир пешчерада. 31Онун бӱӱк кызы деди кӱчӱӱнӓ: «Бобамыз ихтӓрлээр. Бу тарафларда йок башка адам, ангысы вар насыл евленсин бизӓ, ниӂӓ дӱшер адетӓ гӧрӓ. 32Сарфош еделим бобамызы шараплан да йаталым онуннан, сойумузу илерлетмӓӓ дейни». 33О авшам оннар сарфош еттилӓр бобаларыны шараплан. Бӱӱк кыз, гидип, йатты онуннан, Лот са хич аннамады, не олду – насыл кызы йатты онуннан, насыл гитти. 34Ертеси гӱнӱ бӱӱк кыз деди кызкардашына: «Дӱн геӂӓ бӓн йаттым бобамнан. Бу геӂӓ генӓ сарфош еделим ону шараплан, сӓн дӓ йат онуннан, сойумузу илерлетмӓӓ дейни». 35Авшамнен оннар генӓ сарфош еттилӓр бобаларыны шараплан, да кӱчӱк кыз йатты бобасыннан, Лот са хич аннамады, не олду – насыл кызы йатты онуннан, насыл гитти. 36Бӧлеӂӓ Лотун ики кызы да гебӓ калдылар кенди бобасындан. 37Бӱӱк кыз дуудурду бир оол, адыны койду Моав («бобадан»). О – бӱӱнкӱ моавлыларын дедеси. 38Кӱчӱк кыз да дуудурду бир оол, адыны койду Бен-Амми («сенселемин оолу»). О – бӱӱнкӱ амонитлерин дедесидир.

#### 20


Авраам хем Авимелех

1Авраам, гидип бу ерлердӓн ӱӱлен тарафында Негев[†] топраана, ерлешти Кадеш хем Шур арасында, сора да бир вакыт калды Герар касабасында. 2О дейӓрди, ани Сарра онун кызкардашыймыш, онуштан Герарын падишахы Авимелех йоллады, гетирсиннӓр Саррайы, да алды ону кендисинӓ[+]. 3Ама геӂӓ дӱшӱндӓ она гелди Аллах да деди: «Бу карыйы алдыын ичин сӓн ӧлеӂӓн, чӱнкӱ о евли». 4Авимелех таа докунмамышты Саррайа. О деди: «Чорбаӂым! Аӂаба кабаатсыз бир халкы мы йок едеӂӓн? 5Бу адам кендиси деди, ани кары онун кызкардашыймыш! Кары да деди, ани Авраам онун кардашыймыш. Беним ӱзӱм пак хем еллерим кабаатсыз!»

6«Ӧлӓ, – ӂувап етти она Аллах дӱшӱндӓ, – Бӓн билерим, ани сенин ӱзӱн пак, бунун ичин дӓ бракмадым докунасын она – корудум, аники Бана каршы гӱнах йапмайасын. 7Ама шинди карыйы коӂасына геери вер, нечин дейни онун коӂасы бир пророк. О дуа едеӂек сенин ичин, ани сӓн дири каласын. Ама билӓсин: еер карыйы геери вермӓзсӓн, хем сӓн, хем бӱтӱн сенин сойун ӧлеӂек!»[+]

8Ертеси сабаа Авимелех топлады кенди адамнарыны да аннатты оннара не олдууну. Адамнары бир бӱӱк корку алды. 9Авимелех чаартты Авраамы да деди она: «Сӓн не йапэрсын бизӓ?! Не кӧтӱлӱк йаптым бӓн сана, ани сӓн соктун бӧлӓ бӱӱк гӱнаха хем бени, хем бӱтӱн падишахлыымы? Бӧлӓ йапылыр мы?» 10Сора Авимелех сорду: «Не фикирлӓн сӓн буну йаптын?»

11Авраам деди: «Бӓн сандым, ани бу тарафларда Аллахтан коркан йок, онуштан карымын бетеринӓ вар насыл бени ӧлдӱрсӱннӓр. 12Таа ӱстӱнӓ, о хализдӓн беним кызкардашым – бизим бобамыз бир, аналарымыз башка. Бӓн она евлендим, 13да ачан Аллах чыкарды бени боба евимдӓн да йоллады гезейим ердӓн-ерӓ, бӓн дедим она: „Йап бана бир иилик: нерейи дӓ гитсӓк, сӧлӓ, ани бӓн сенин кардашын“».

14Авимелех баашлады Авраама койун, инек, изметчи хем изметчийка, хем дӓ геери верди она Саррайы. 15Сора деди: «Беним топраам сенин ӧнӱндӓ: нерейи истӓрсӓн орайы да ерлеш». 16Саррайа да деди: «Бӓн верерим сенин кардашына бин гӱмӱш. Ко бу гӧстерсин йанындакы инсана сенин гӱнахсызлыыны, хепси билсин, ани сенин кабаатын йок».

17Авраам дуа етти Аллаха, да Аллах илачлады Авимелехи, онун карысыны хем изметчийкаларыны, да оннарын генӓ башлады олмаа ушаклары[+]. 18Озамана кадар са Авраамын карысынын Сарранын бетеринӓ Сааби йапмышты, ани Авимелехин евиндеки карылар дуудурамасыннар.

#### 21


Исаакын дуумасы

1Сааби, ниӂӓ ададыйды, унутмады Саррайы: О йапты, не сӧледийди. 2Сарра гебӓ калды да вакыдында, ниӂӓ ададыйды Аллах, дуудурду ихтӓр Авраама бир оол. 3Авраам оолуна, ангысыны дуудурду она Сарра, койду ад Исаак[+]. 4Секизинӂи гӱнӱ, ниӂӓ сымарладыйды Аллах, Авраам кесикледи оолуну Исаакы[+]. 5Ачан дууду Исаак, Авраам ӱз йашындайды.

6Сарра деди: «Аллах гӱлдӱрдӱ бени. Херкез, ким ишидеӂек беним ичин, гӱлеӂек бенимнӓн барабар». 7Сора екледи: «Ким варды насыл десин Авраама, ани онун Саррасы ушак емзиреӂек? Ама тӓ бӓн Авраама ихтӓрлыында дуудурдум бир оол!»


Авраам кууэр евдӓн Хагары хем Измайылы

8Ушак бӱӱдӱ. О гӱнӱ, ачан Исаакы айырдылар мемедӓн, Авраам койду бир бӱӱк софра. 9Гӧрӱп, насыл Авраамын Хагардан оолу ойнээр Исааклан[*],[+] 10Сарра деди Авраама: «Кырлат бу изметчийкайы оолуннан барабар! Онун оолу беним Исаак оолумнан сенин варлыына ортак олмасын!»[+]

11Пек аар гелди Авраама ишитмӓӓ бӧлӓ лафлары оолу ичин, 12ама Аллах деди она: «Оолун ичин хем изметчийкан ичин гӱӂенмӓ. Йап ӧлӓ, ниӂӓ Сарра деер, чӱнкӱ сенин сойун Исаактан илерлейеӂек[+]. 13Ама изметчийканын оолундан да Бӓн йарадаӂам бир халк, чӱнкӱ о да сенин евладын».

14Ертеси сабаа Авраам верди Хагара екмек хем бир тулум су – койду оннары Хагарын омузуна – да буйурду гитсин ушаклан барабар. Хагар гитти да бир парча вакыт Беер-Шева чолунда гезинди. 15Тулумдакы су битти. Кары бракты ушааны бир чалынын алтында, 16кендиси дӓ, бир ок атымы[*] узаклашып, аники гӧрмесин ушаанын ӧлӱмӱнӱ, отуруп, бангыр-бангыр аалады. 17Ама Аллах ишитти аалайан ушаан сесини. Аллахын ангили гӧктӓн сесетти Хагара: «Не олду сана, Хагар? Коркма! Аллах ишитти, насыл аалээр сенин ушаан орада, нередӓ бракылмыш. 18Гит калдыр оолуну, тут онун елини! Бӓн йарадаӂам ондан бир бӱӱк халк». 19Сора Аллах ачты Хагарын гӧзлерини – Хагар гӧрдӱ бир пынар. О гитти, долдурду тулумуну да верди ушаана ичсин.

20Озамандан беери Аллах айырылмарды чоӂуктан. О бӱӱдӱ, ерлешти чолда да олду окчу[*]. 21О йашарды Паран чолунда. Анасы она бир кары Египет топраандан гетирди.


Авраам йапэр Герарын падишахы Авимелехлӓн аннашма

22О вакыт Авимелех хем онун аскер башы Пихол дедилӓр Авраама: «Йаптыын хербир иштӓ сана Аллах йардым едер. 23Онуштан емин ет Аллахын адыннан, ани бана, беним ушакларыма, беним евлат бойларыма феналык йапмайаӂан: насыл бӓн сана хайыр йаптым, сӓн дӓ хайыр йапаӂан бана хем о топраа, ани сени конуклады!» – 24«Емин едерим», – деди Авраам, 25ама аалашты, ани Авимелехин адамнары зорлан алмышлар онун пынарыны. 26«Бӓн билмеерим, ким буну йапты, – ӂувап етти Авимелех. – Сӓн бана бишей сӧлӓмедин, сефтӓ ишидерим».

27Авраам баашлады Авимелехӓ койун-кечи хем сыыр да йапты онуннан бир аннашма. 28Авраам айырды сӱрӱсӱндӓн еди кузу. 29Авимелех сорду Авраама: «Бу еди кузуйу нечин айырдын?» – 30«Каблет оннары бендӓн ниӂӓ бир нышан, ани бу пынары бӓн каздым», – деди Авраам. 31Икиси дӓ орада емин еттии ичин, о ерӓ деерлӓр Беер-Шева («емин пынары»)[+]. 32Авимелех хем онун аскер башы Пихол Авраамнан аннашма йаптыктан сора дӧндӱлӓр Филистим топраана. 33Авраам Беер-Шевада дикти бир тамариск ааӂы да чаарды Саабинин, дивеч Аллахын адыны[*]. 34Сора Авраам узун вакыт йашады Филистим топраанда.

#### 22


Авраам верер Исаакы Аллаха курбан

1Бираздана Аллах койду неетинӓ денемӓӓ Авраамы. «Авраам!» – сесетти она Аллах. «Бурадайым!» – деди Авраам[+]. 2Аллах деди: «Ал сенин бириӂик севгили оолуну Исаакы, да гит онуннан Морийа топраана. Орада бир байырда, ангысыны сана гӧстереӂӓм, йак ону курбан гиби».

3Ертеси сабаа еркендӓн Авраам калтаклады ешеени, алды йанына ики чырааны хем оолуну Исаакы, кыйды курбан ичин одун да чыкты йола – о ерӓ, нерейи сӧледи она Аллах. 4Ӱчӱнӂӱ гӱнӱ Авраам, калдырып башыны, узактан гӧрдӱ о ери. 5«Сиз бурада ешӓӓн йанында калын, – деди о чыракларына. – Биз дӓ чоӂуклан гидеӂез, Аллаха баш иилдип, дӧнеӂез йаныныза». 6О алды курбан ичин одуннары да койду оннары Исаак оолунун сыртына. Кендиси алды атеши хем бычаа, да оннар икиси Исааклан барабар гиттилӓр илери. 7Исаак деди Авраама: «Боба!» – «Не, оолум?» – ӂувап етти Авраам. Исаак деди: «Атешимиз хем одунумуз вар, е нередӓ курбаннык хайван?» 8– «Оолум, – деди Авраам, – Аллах булаӂэк Кендисинӓ курбаннык хайван!» Да оннар икиси ӧрӱдӱлӓр илери.

9Етишип о ерӓ, нерейи сӧледи она Аллах, Авраам йапты бир курбан ери[†] да дизди онун ӱстӱнӓ одуннары. Бундан сора баалады оолуну Исаакы, койду ону курбан еринӓ одуннар ӱстӱнӓ. 10Сора, оолуну кесмӓӓ дейни, узадып елини, алды бычаа.

11Озаман гӧклердӓн Саабинин ангили сесетти она: «Авраам, Авраам!» – «Бӓн бурадайым!» – деди о. 12«Докунма ушаа! – деди ангил, – бишей йапма она! Шинди Бӓн аннадым, ани сӓн коркэрсын Аллахтан – ӂанын аӂымады вермӓӓ Бана бириӂик оолуну!» 13Авраам, бакынып, гӧрдӱ бир коч, ангысынын буйнузлары илишмишти чытраннаа. О гитти, алды кочу да оолунун еринӓ верди ону курбан. 14О ерӓ, нередӓ олду бу иш, Авраам верди ад Йахве-Ире («Сааби булаӂэк»). Бурадан чекилер сӧз: «Саабинин байырында булунаӂек, не лӓӓзым».

15Сора Аллахын ангили гӧклердӓн генӓ деди Авраама: 16«Кенди Кендимнӓн емин едерим, Сааби хаберлеер: буну йаптыын ичин – бириӂик оолуну аӂымадыын ичин – 17Бӓн иисӧзлейеӂӓм сени! Сенин евлатларыны зееделейеӂӓм – гӧктеки йылдызлар кадар, дениз бойундакы кум кадар. Сенин сойун душманнарынын касабаларыны елӓ гечиреӂек![+] 18Сенин евлат бойларындан ер ӱзӱндеки бӱтӱн халклара олаӂэк иилик – Беним сӧзӱмӱ сеследиин ичин»[+].

19Сора Авраам чыракларынын йанына дӧндӱ, оннар барабар гиттилӓр Беер-Шевайа. Авраам калды йашамаа Беер-Шевада.


Нахорун ооллары

20Бираздана Авраама хабер вердилӓр: «Милка сенин кардашына Нахора дуудурду секиз ушак. 21Оннарын адлары: Уц (илк оолу), онун кардашы Буз, Кемуел (Арамын бобасы), 22Кесед, Хазо, Пилдаш, Идлаф хем Бетуел». 23Бетуел олду Ревеканын бобасы. Бу секиз ушаа Милка дуудурду Авраамын кардашына Нахора[+]. 24Бундан каарӓ, Нахорун есир карысы[†][*] Реума дуудурду она дӧрт ушак, оннарын адлары: Тевах, Гахам, Тахаш хем Мааха.

#### 23


Сарранын ӧлӱмӱ

1Сарра йашады ӱз ирми еди йыл. 2О гечинди Кирйат-Арбада (бӱӱн денилер Хеврон), Ханаан[†] топраанда. Авраам гелди йас тутмаа, аалайарак онун башы уӂунда, 3сора да, калкып ӧлӱнӱн башындан, деди о топракта йашайан хетей халкына: 4«Бӓн аранызда йабанӂыйым, сиз бени конакладыныз. Вериниз бана мезар ичин бир парча ер, аники гӧмейим рааметлими». – 5-6«Сеслесӓнӓ бизи, ефенди! – дедилӓр хетейлӓр. – Сӓн арамызда Аллахын ӧнӱндӓ сайгылы бейсин. Гӧм карыны мезарларымызын ен иисиндӓ, арамыздан херкези вереӂек сана бу иш ичин кенди сой мезарлыыны». 7Авраам баш иилтти бу топракта йашайан хетейлерӓ 8да деди: «Еер сиз бана изин верӓрсениз гӧмейим рааметлийи, йалварэрым, беним адымдан сӧлӓйин Ефрона, Цохарын оолуна, 9сатсын бана тарланын кенарында булунан Махпела пешчерасыны. Бӓн сизин ӧнӱнӱздӓ сатын алаӂам ону, бӱтӱн паайыны гӱмӱшлӓн ӧдейип, да о ердӓ мезарлык йапаӂам».

10Касаба порталары йанында хетейлӓр топландыйды. Оннарын арасында отуран Ефрон бӧлӓ ӂувап етти Авраама: 11«Йок, ефендим! Сеслесӓнӓ бени: бу тарлайы пешчерайлан барабар сана верерим. Халкымын ӧнӱндӓ баашлээрым сана бу тарлайы, аники сӓн гӧмӓсин рааметлийи!»

12Баш иилдип о топраан халкына, 13Авраам деди Ефрона хепсинин ӧнӱндӓ: «Сеслесӓнӓ бени, бӓн ӧдейеӂӓм тарланын парасыны, кабул ет парайы, аники бӓн гӧмейим рааметлийи». 14Ефрон Авраама ӂувап етти: 15«Ислӓӓ, ефендим! Сеслесӓнӓ бени! Бу тарла тутэр дӧртӱз шекел гӱмӱш[*] – бизӓ икимизӓ дейни бу чок пара мы, ани сӓн гӧмӓсин рааметлийи?»

16Авраам кайыл олду Ефронун теклифинӓ да чекти дӧртӱз шекел гӱмӱш, насыл ӧбӱрӱ сӧледийди хетейлерин ӧнӱндӓ. (Шекелин аарлыы хесапланды аарлык ӧлчӱлеринӓ гӧрӓ, ангылары кулланыларды алыш-вериштӓ.) 17-18Бӧлеӂӓ Мамрейӓ йакын Ефронун Махпела тарласы, пешчерайлан хем долайындакы бӱтӱн аачларлан билӓ, Авраамын варлыы олду. Бу иши гӧрдӱлӓр касаба порталарында топланан хепси хетейлӓр.

19Авраам гӧмдӱ карысыны Саррайы Мамрейӓ (шиндики Хеврон) йакын Махпела тарласындакы пешчерада, Ханаан топраанда. 20Бутакым хетейлерин тарласы хем орада булунан пешчера, мезарлык ери гиби, гечтилӓр Авраама.

#### 24


Исаак хем Ревека

1Авраам герӓӓ гиби ихтӓрламышты. Аллах ону хербир иштӓ иисӧзлӓрди. 2-3Авраамда варды бир баш чырак, ангысы гӧтӱрӓрди онун евиндӓ хербир иши. Бир керӓ Авраам она деди: «Елини будумун алтына койуп, емин ет Саабийлӓн, гӧкӱн хем ерин Аллахыннан, ани евермейеӂӓн беним оолуму ерли кыза, ханаанейкайа,[†] 4ама, гидип беним ана тарафыма, орадан гетиреӂӓн Исаака бир кары». 5Чырак сорду она: «Йа кыз истӓмӓрсӓ гелмӓӓ бенимнӓн бу топраа? Озаман лӓӓзым олаӂэк гӧтӱрейим оолуну о топраа, нередӓн сӓн гелдин ми?» 6«Йок! – ӂувап етти она Авраам. – Гӧтӱрмӓ оолуму геери орайы! 7Сааби, гӧкӱн Аллахы, ангысы гетирди бени дуума еримдӓн бурайы, бенимнӓн лафедерӓк, емин етти, ани вереӂек бу топраа беним евлатларыма, – О Кендиси йоллайаӂэк Кенди ангилини сенин ӧнӱндӓ, аники сӓн аласын орадан оолума бир кары. 8Еер кыз истӓмӓрсӓ гитмӓӓ сениннӓн, сӓн куртулаӂан бу еминдӓн, ама беним оолуму гӧтӱрмӓ орайы!»

9Чырак, койуп елини Авраам чорбаӂысынын буду алтына, емин етти она. 10Сора, алып чорбаӂысындан он девӓ да ӱкледип оннара чорбаӂысынын ен ии баашышларыны, чыкты йола, Арам-Нахарайым (Месопотамийа) топраанда булунан касабайа, нередӓ йашарды Авраамын кардашы Нахор.

11Авшам ӱстӱ о дургутту девелерини касаба кенарында бир пынарын йанында – бу вакыт кызлар гелерлӓр су алмаа. 12Авраамын изметчиси деди: «Сааби, Авраам чорбаӂымын Аллахы! Йалварэрым, йолла бана бӱӱн кысмет, иилик йап чорбаӂыма! 13Тӓ, бӓн дурэрым чӧшменин башында, нерейи кызлар гелерлӓр касабадан суйа. 14Бӓн дейеӂӓм оннарын бирисинӓ: „Йаннатсана тестини, су ичейим“. О да бана дейӓрсӓ: „Ич. Бӓн дӓ девелерини сулайым“, бундан бӓн аннайаӂам, ани Сӓн бу кызы айырдын кары Сенин чыраана Исаака. Ко бу олсун нышан, ани Сӓн хайырладын беним чорбаӂымы!»

15О таа сӧзӱнӱ битирди-битирмеди, йаклашты Бетуелин кызы Ревека су тестиси омузунда. Бетуел Нахорун (Авраамын кардашынын) хем Милканын оолу. 16Ревека бир пек гӧзӓл деликанны кызды. Она таа адам ели докунмамышты. О инди чӧшмейӓ да долдурду тестисини. Ачан кыз йолланды геери, 17она качарак йаклашты Авраамын изметчиси да сорду: «Версӓнӓ тестиндӓн су ичейим!» – 18«Ич, чорбаӂым», – деди кыз да, осаат индирип омузундан тестисини, верди Авраамын изметчисинӓ, су ичсин. 19Сора деди: «Шинди бӓн гетиреӂӓм су сенин девелеринӓ, ко кана-кана ичсиннӓр».

20О чабуӂак дӧктӱ су хайван холлууна, генӓ качарак гитти пынара – бӧлеӂӓ чыкарды су таа сулайынӂа хепси девелери. 21Изметчи сусарак бакарды кыза, савашарак аннамаа, ачты мы Сааби онун йолуну. 22Ачан девелӓр дойунӂа ичтилӓр су, о верди кыза бир алтын бурну халкасы, аарлыы йарым шекел, ики алтын билезик, аарлыы он шекел, 23да сорду: «Сӧлесӓнӓ, кимин кызыйсын сӓн? Бобанын евиндӓ геӂелемӓӓ дейни ер булунур му?» 24Кыз ӂувап етти: «Беним бобам Бетуел – Милканын хем Нахорун оолу». 25Сора екледи: «Биздӓ саман хем алаф вар бол. Геӂелемӓӓ дейни ер дӓ булунур». 26-27Авраамын чыраа, иилдип башыны, метиннеди Саабийи: «Шӱкӱр Саабийӓ, чорбаӂымын Аллахына, ангысы узаклашмады беним чорбаӂымдан! Сааби бени доорутту чорбаӂымын сенселелеринин евинӓ!»

28Ревека, качарак гидип анасынын евинӓ, аннатты олдуклары. 29-30Ревеканын варды батӱсу Лаван. О гӧрдӱ кызкардашынын бурнусунда халкайы хем колларында билезиклери хем ишитти, не сӧледи кызкардашына о адам, качарак гитти пынарын йанына, йаклашты Авраамын изметчисинӓ – ӧбӱрӱ девелериннӓн хеп таа дурарды чӧшменин башында – 31да деди: «Хош гелдин, Саабинин иисӧзленмиш адамы! Нечин дурэрсын дышарда? Бӓн сана дейни артык тертипледим еви хем хазырладым девелеринӓ ер». 32Авраамын изметчиси гирди ичери. Девелердӓн индирдилӓр ӱклери, вердилӓр оннара саман хем алаф. Мусаафирӓ хем онун кафадарларына айакларыны йыкамаа дейни гетирдилӓр су. 33Койдулар имӓӓ, ама Авраамын изметчиси деди: «Аннатмадаан, нечин гелдим, бӓн имейеӂӓм». «Аннатсана», – дедилӓр она. 34О башлады аннатмаа: «Бӓн Авраамын чыраайым. 35Сааби беним чорбаӂыма бол-бол иилик йапты, да чорбаӂым бӱӱк адам олду. Сааби верди она койун-кечи, сыыр, гӱмӱш хем алтын, чырак (адам хем кары), девӓ, ешек. 36Чорбаӂымын карысы Сарра она ихтӓрлыкта бир оол дуудурду, да чорбаӂым бӱтӱн варлыыны оолуна верди. 37Чорбаӂым буйур етти бана, емин едейим, ани бӓн евермейеӂӓм онун оолуну бурадакы ханаанейлердӓн бир кыза, 38ама, гидип онун ана тарафына, гетиреӂӓм онун оолуна бир гелин.

39Бӓн сордум чорбаӂыма: „Йа кыз истӓмӓрсӓ гелмӓӓ бенимнӓн?“ 40О бана ӂувап етти бӧлӓ: „Сааби, ангысынын йолундан бӓн гидерим, йоллайаӂэк сениннӓн Кенди ангилини хем иисӧзлейеӂек сенин йолуну, аники сӓн аласын беним оолума кары беним сенселемдӓн, беним сойумдан. 41Ама сӓн гелдийсӓн беним сенселелеримӓ – сайылэр, ани сӓн таманнадын бана вердиин емини. Еер сана кызы вермезлӓрсӓ, сӓн хеп окадар кенди еминини таманнадын“.

42Бӱӱн, йаклашып чӧшмейӓ, бӓн дедим: „О Сааби, Авраам чорбаӂымын Аллахы, йалварэрым, хайырла беним йолуму! 43Тӓ бӓн дурэрым чӧшменин башында. Ачан кыз гелеӂек су алмаа, бӓн дейеӂӓм она: ‘Версӓнӓ су ичейим тестиндӓн’. 44Еер о дейӓрсӓ: ‘Ич. Бӓн девелеринӓ дӓ су гетиреӂӓм’, – сайылэр, ани одур о кыз, ангысыны Сааби айырды, ки олсун чорбаӂымын оолуна кары“.

45Бӓн аклымӂа дуа едӓркӓн, йаклашты Ревека тести омузунда, инип чӧшменин башына, су чыкарды. Бӓн истедим ондан, версин, су ичейим. 46Ревека осаат индирди омузундан тестийи да верди бана, дейип: „Ич. Девелерини дӓ сулайаӂам“. Бӓн ичтим, сора девелерӓ дӓ су верди. 47Бӓн сордум: „Кимин кызыйсын сӓн?“ О деди: „Беним бобам Бетуел – Нахорун хем Милканын оолу“. Озаман бӓн вердим она бурнусуна дейни халка, колларына да тактым билезик, 48кендим дӓ баш иилттим Саабийӓ. Метиннедим Саабийи, беним чорбаӂымын Авраамын Аллахыны, ани О гӧстерди бана доору йолу – чорбаӂымын оолуна кары алмаа кендисинин сойундан кызы. 49Шинди сиз сӧлӓйин: истеерсиниз ми таманнамаа чорбаӂымын йалвармасыны? Ӂувап верин, билейим, ангы йолдан гитмӓӓ».

50Лаван хем Бетуел ӂувап еттилӓр: «Бу Саабинин иши. Биз йок не дейелим сана. 51Тӓ Ревека – ал ону да гит. Саабинин истедии гиби ко чорбаӂынын оолуна кары олсун».

52Ишидип бу сӧзлери, Авраамын чыраа генӓ Саабинин ӧнӱндӓ, диз чӧкӱп, ерӓ кадар башыны иилтти. 53Сора чыкарды да верди Ревекайа гӧзӓл рубалар, гӱмӱш хем алтын ишлӓр, батӱсуннан анасына да паалы баашышлар. 54Ондан сора кафадарларыннан барабар идилӓр-ичтилӓр да йаттылар уйумаа. Ертеси сабаа Авраамын чыраа деди: «Изин верин, дӧнейим чорбаӂыма». 55Ревеканын батӱсу хем анасы дедилӓр: «Брак, таа калсын биздӓ баари он гӱн!» – 56«Ойаламайын бени, – деди Авраамын чыраа. – Сааби беним йолуму ачмышкан, бракын, дӧнейим чорбаӂыма!» – 57«Чааралым кызы да она соралым», – дедилӓр оннар. 58Чаарып Ревекайы, сордулар: «Бу адамнан гидеӂӓн ми?» Ревека деди: «Гидеӂӓм». 59Озаман оннар прост олдулар Ревекайлан, онун бакыӂысыннан, Авраамын чырааннан хем кафадарларыннан. 60Ревеканын сенселелери иисӧзледилӓр ону бӧлӓ: «Кызкардашымыз! Ко сендӓн биннӓрӂӓ, он биннӓрӂӓ евлат дуусун! Ко сенин евлатларынын ӧнӱндӓ ачылсын душманнарын порталары!» 61Ревека хем онун изметчийкалары, пинип атлы девелерӓ, гиттилӓр Авраамын чыраанын ардына. Бӧлеӂӓ о, алып Ревекайы, гитти евӓ.

62Исаак таман Беер-Лахай-Роидӓн гелмишти (о вакыт о йашарды Негев[†] топраанда). 63Авшамнен о чыкты кыра гезинмӓӓ. Калдырып башыны, о гӧрдӱ йаклашан бир девӓ керваныны. 64Ревека, гӧрӱп Исаакы, инди деведӓн 65да сорду Авраамын чыраана: «Ким бу адам, ани кырӂа каршы чыкэр бизӓ?» – «О беним чорбаӂым», – ӂувап етти изметчи. Ревека дуаклан ӧрттӱ ӱзӱнӱ. 66Чырак аннатты Исаака бӱтӱн йаптыкларыны. 67Исаак гӧтӱрдӱ Ревекайы о чадыра, нередӓ йашарды Сарра, онун анасы, да Ревека олду онун карысы. Исаак севди ону. Бӧлӓ анасынын ӧлӱмӱндӓн сора раатланды онун ӱрӓӓ.

#### 25


Авраамын ӧбӱр евлатлары

1Авраам генӓ евленди, да онун ени карысы Кетурадан 2олду ооллары Зимран, Йокшан, Медан, Мадиан, Ишбак хем Шуах. 3Йокшандан дууду Шева хем Дедан. Деданын сойундан дуудулар ашурейлӓр, летушейлӓр хем леумейлӓр. 4Мадианын ооллары: Ефа, Ефер, Ханох, Авида хем Елдаа. Хепси оннар Кетуранын евлатлары.

5Хепсини, нейи варды, Авраам бракты Исаака. 6Есир карыларын[†][*] оолларыны да о, ӂӧмерт баашышлар верип, таа кендиси саайкан, узаклаштырып Исаактан, йоллады гӱндуусуна.


Авраамын ӧлӱмӱ хем гӧмӱлмеси

7Авраам йашады ӱз етмиш беш йыл. 8О йашады дойунӂа да, герӓӓ гиби ихтӓрлайып, ӂан верди хем бирлешти кенди деделериннӓн. 9Ооллары Исаак хем Измайыл гӧмдӱлӓр ону Махпела пешчерасында. Бу пешчера Мамрейӓ йакын хетей Ефронун, Цохарын оолунун, тарласындайды. 10Авраам сатын алдыйды бу тарлайы хетейлердӓн; бӧлеӂӓ орада гӧмӱлдӱ Авраам хем онун карысы Сарра[+]. 11Авраамын ӧлӱмӱндӓн сора Аллах иисӧзледи онун оолуну Исаакы. Исаак йашарды Беер-Лахай-Роидӓ.


Измайылын ооллары

12Тӓ Сарранын египетли изметчийкасы Хагардан Авраамын оолу Измайылын евлат бойлары ичин аннатма. 13Измайылын оолларынын адлары дуума сырасынӂа: илк оолу Невайот, Кедар, Адбеел, Мивсам, 14Мишма, Дума, Масса, 15Хадад, Тема, Етур, Нафиш хем Кедма. 16Буннар Измайылын ооллары, оники бойун бейлери – оннарын адлары, кӱӱлери хем ерлешмелери.

17Йашайып ӱз отуз еди йыл, Измайыл гечинди да бирлешти кенди деделериннӓн. 18Онун евлат бойлары ерлештилӓр Хавила хем Шур арасындакы бӧлгедӓ – Египетин каршысында, Ашура доору. Оннар кардашларыннан душманнык едӓрдилӓр.


Исаакын ооллары

19Тӓ Авраамын оолу Исаакын евлат бойлары ичин аннатма. 20Ачан Исаак кырк йашындайды, о евленди Ревекайа – Бетуелин кызына, Лаванын кызкардашына. Бетуел хем Лаван Падан-Арамда[†] йашайан арамейлӓрди. 21Исаак карысы ичин Саабийӓ дуа едӓрди, чӱнкӱ карысы дуудурамарды. Аллах ишитти онун йалвармасыны: Ревека гебӓ калды. 22Ама ооллары карнысында башладылар итиришмӓӓ. «Аӂаба не гелер беним башыма?» – деди Ревека да гитти сорсун Саабийӓ. 23Сааби она бӧлӓ деди: «Сенин карнында ики миллет вар, ики халк чыкаӂэк сенин карнындан. Бир халк ӧбӱрӱндӓн ӱстӱн чыкаӂэк, бӱӱйӱ кӱчӱӱнӓ измет едеӂек»[+].

24Ачан гелди вакыт, Ревеканын олду икиз ооллары. 25Илк чоӂук кып-кырмызыйды хем тӱӱлӱйдӱ, насыл хайван дериси; онун адыны койдулар Исав («тӱӱлӱ»). 26Онун ардына, тутунарак елӂеезиннӓн Исавын топуундан, дууду икинӂи чоӂук; онун адыны койдулар Иаков («тутмаа топуундан»)[*]. Ачан оннар дуудулар, Исаак алтмыш йашындайды.


Исав сатэр илк ооллук хакыны Иакова

27Чоӂуклар бӱӱдӱ. Исав олду кырлары севӓн бир беӂерикли авӂы, Иаков са олду чадырда йашайан бир йаваш адам. 28Исаак севӓрди Исавы, чӱнкӱ о дойурарды бобасыны кыр хайваны етиннӓн. Ревека са севӓрди Иакову.

29Бир керӓ, Иаков чорба пиширӓркӓн, Исав дӧндӱ авланмактан кайет йоргун. 30«Шу кырмызы чорбадан версӓнӓ ийейим! – деди о Иакова. – Аӂыктым хем куведим кесилди». Бу ӱзерӓ она Едом («кырмызы») адыны вердилӓр. 31«Илкин сӓн бана илк ооллук хакыны[*] вер», – деди она Иаков. 32«Бӓн шинди аачлыктан ӧлеӂӓм, – деди Исав. – Не лӓӓзым бана илк ооллук хакы?» 33«Озаман емин ет!» – деди Иаков. Исав емин етти, ани верер илк ооллук хакыны Иакова. 34Иаков верди Исава екмек хем мерӂимек чорбасы. Ийип-ичип, Исав калкты да гитти – илк ооллук хакы ичин о хич дӱшӱнмеди[+].

#### 26


Исаак хем Авимелех

1Ханаан[†] топраанда генӓ олду аачлык (ниӂӓ илери, Авраамын вакыдында), да Исаак гитти Герар касабасына, филистимнилерин падишахына Авимелехӓ[+]. 2Сааби гӧрӱндӱ Исаака да деди: «Гитмӓ Египетӓ, ама ерлеш о топракта, нередӓ Бӓн сана сӧлейеӂӓм. 3Орада кал бир вакыт. Бӓн сениннӓн олаӂам хем сени иисӧзлейеӂӓм. Бӓн таманнайаӂам о емини, ани вердим сенин бобана Авраама: бӱтӱн бу топраклары вереӂӓм сана хем сенин сойуна[+]. 4Сенин евлат бойларыны зееделейеӂӓм гӧктеки йылдызлар кадар да вереӂӓм оннара бӱтӱн бу топраклары. Сенин евлат бойларындан ер ӱзӱндеки бӱтӱн халклара олаӂэк иилик –[+] 5чӱнкӱ Авраам сеследи Беним сӧзӱмӱ хем таманнады хепсини, не Бӓн буйурдум она: сымарламакларымы, законнарымы хем куралларымы».

6Исаак ерлешти Герарда. 7Ачан ерли инсаннар сордулар она Ревека ичин, о деди: «Бу беним кызкардашым», чӱнкӱ коркту демӓӓ «беним карым», дӱшӱнӱп, ани ерлилӓр вар насыл ӧлдӱрсӱннӓр ону Ревеканын бетеринӓ, ангысы пек гӧзӓлди[+]. 8Вакыт гидӓрди. Бир керӓ филистимни падишах Авимелех, пенчередӓн бакып, гӧрдӱ, ани Исаак сувазлээр Ревекайы. 9Авимелех чаарды Исаакы да деди: «Хализдӓ о сенин карындыр. Нечин дедин, ани о сенин кызкардашынмыш?» Исаак деди: «Коркардым, ани онун бетеринӓ сиз бени ӧлдӱреӂениз». – 10«Сӓн не гетирдин бизим башымыза? – деди Авимелех. – Биримиз сенин карыннан йатсайды – бизи бӱӱк гӱнаха сокаӂейдын!» 11Сора Авимелех билдирди халкына: «Ким бу адама йа да карысына докунурса, мутлак ӧлдӱрӱлеӂек».


Исаак йапэр аннашма Авимелехлӓн

12Ерлешип о топракта, Исаак екин екти. Сааби иисӧзледи ону: о йылын ектиинин ӱз катыны бичти. 13Исаак гиттикчӓ хеп зенгиннӓрди. Онун варлыы зееделенӓрди: 14шинди онун варды койун-кечи хем сыыр сӱрӱлери хем дӓ чок сайыда чыраа. Филистимнилӓр башладылар ону чок гӧрмӓӓ. 15Оннар, топраклан долдуруп, кападылар хепси пынарлары, ани Авраамын вакыдында каздыйдылар онун чыраклары[+]. 16Авимелех деди Исаака: «Гит йанымыздан. Сӓн биздӓн таа каави олдун».

17Исаак гитти орадан, ерлешти Герар чайырында 18да башлады енидӓн ачмаа о пынарлары, ани казылдыйды таа Авраамын гӱннериндӓ, чӱнкӱ филистимнилӓр Авраамын ӧлӱмӱндӓн сора о пынарлары капамыштылар. О верди пынарлара хеп о адлары, ани незаманса бобасы вермишти. 19Бир керӓ Исаакын чыраклары, чайырда казаркан, булдулар бир чӧшмӓ. 20Герар чобаннары гириштилӓр кавгалашмаа Исаакын чобаннарыннан, дейерӓк: «Су бизим!» Кавга бу пынар ичин башлады дейни, Исаак о пынарын адыны койду Есек («чекиш»). 21Оннар каздылар бир башка пынар; онун ичин дӓ кавга чыкты, онун адыны Исаак койду Ситна («кавга»). 22Орадан калкып, Исаак гитти таа ӧтӓӓ, казды таа бир пынар. Бурада артык кавга чыкмады. Исаак о пынарын адыны койду Реховот («енгинник») да деди: «Сааби битки-биткийӓ бизӓ енгинник верди, бу топракта зееделенелим дейни».

23Орадан Исаак дӧндӱ Беер-Шевайа. 24О геӂӓ она гӧрӱндӱ Сааби. «Бӓн сенин бобанын Авраамын Аллахыйым, – деди О. – Коркма: Бӓн Сениннӓн. Бӓн чыраамын Авраамын хатыры ичин иисӧзлейеӂӓм сени да зееделейеӂӓм сойуну». 25Куруп бурада бир курбан ери[†] хем чаарып Саабинин адыны, Исаак койду орада кенди чадырларыны. Чыраклары да орада бир пынар каздылар.

26Таман бу вакыт Исаака Герардан гелди Авимелех кенди насаатчысы Ахузатлан хем аскер башы Пихоллан. 27«Нечин бана гелдиниз? – сорду Исаак. – Сиз бендӓн азетмеерсиниз, таа ӱстӱнӓ куудунуз бени!» – 28«Биз гӧрериз, ани Сааби сениннӓн, – ӂувап еттилӓр оннар. – Бу ӱзерӓ истеериз, аники бизи сениннӓн бааласын емин. Гел йапалым бир аннашма! 29Емин ет, ани йапмайаӂан бизӓ кӧтӱлӱк: насыл биз сана докунмадык, ама саде иилик йаптык, изин вердик, саа-селӓм гидӓсин биздӓн. Шинди сӓн Сааби тарафындан иисӧзленмиш бир адамсын!» 30Исаак оннара бир бӱӱк софра курду, оннар идилӓр-ичтилӓр. 31Ертеси сабаа оннар бири-биринӓ емин еттилӓр. Исаак гечирди мусаафирлери, да оннар саа-селӓм гиттилӓр. 32Хеп о гӱнӱ чыраклар, ани казардылар пынар, хаберледилӓр Исаакы, ани булдулар су. 33Исаак койду о пынарын адыны Шива («емин»). Бурадан чекилер касабанын ады – Беер-Шева.


Исавын карылары

34Ачан Исав кырк йашындайды, о алды кендисинӓ ики кары, оннарын адлары Ехудит (хетей Бееринин кызы) хем Басемат (хетей Елонун кызы)[+]. 35Бу карылар Исаакын хем Ревеканын башына бела олдулар.

#### 27


Иаков йаланнан кабледер бобасынын иисӧзлемесини

1Бир керӓ Исаак, артык ихтӓр хем кӧр, чаарды бӱӱк оолуну: «Оолум!» – деди о Исава. «Сеслеерим, боба!» – ӂувап етти она оолу. 2Исаак деди: «Бӓн артык ихтӓрым, бӱӱн-йаарын ӧлеӂӓм. 3Ал силӓхларыны – йайы хем оклары[*] – да чык кыра авланмаа[+]. 4Гетирдиин кыр хайваны етиндӓн йап бана беним севдиим имеейи, ийейим да ӧлмедӓӓн илери иисӧзлейим сени».

5Ама Ревека ишитти, не деди Исаак оолуна. Ачан Исав чыкты авланмаа, 6о деди оолуна Иакова: «Бӓн ишиттим, ниӂӓ сенин бобан деди сенин батӱна Исава: 7„Гетир бана кыр хайваны ети да йап беним беендиим имеейи. Ийип, бӓн иисӧзлейеӂӓм сени Саабинин ӧнӱндӓ, ӧлмедӓӓн илери“. 8Бак, оолум, сеслӓ, не буйур едеӂӓм сана. 9Гит сӱрӱндӓн гетир бана ики сечи олак. Бӓн оннардан бобанын севдии имеесини йапайым, 10сӓн дӓ гӧтӱр она, исин да ӧлмедӓӓн илери иисӧзлесин сени». 11«Беним батӱмун бӱтӱн гӱӱдеси тӱӱлӱ, – деди Иаков, – беним гӱӱдӓм сӓ кылсыз. 12Йа бобам бени йокларса? Еер о аннарса, ани бӓн ону гӱлмӓӓ алэрым, бана олмайаӂэк иисӧзлемӓк,[†] ама бетва». 13Ама анасы деди: «О бетва ко гелсин бана, оолум. Сӓн саде сеслӓ бени. Гит гетир олаклары».

14Иаков гетирди анасына олаклары. Ревека йапты бир татлы имӓк, насыл беенӓрди Исаак. 15Сора о алды бӱӱк оолунун Исавын тутмалык рубаларыны, ани варды евдӓ, гиидирди оннары кӱчӱк оолуна Иакова. 16Колларыны хем енсесини сарды олак дерисиннӓн, 17сора верди Иакова имӓклӓн екмӓӓ, ани йаптыйды. 18Иаков, гидип бобасынын йанына, деди: «Боба!» – «Бӓн бурадайым, оолум! Кимсин сӓн?» – 19«Бӓн Исавым, сенин илк оолун, – ӂувап етти Иаков. – Бӓн йаптым хепсини сӧледиин гиби. Калк отур да кыр хайваны етини и, сора да иисӧзлӓ бени». – 20«Насыл ӧлӓ чабуӂак хайваны туттун, оолум?» – сорду Исаак. Иаков деди: «Сааби, сенин Аллахын, бана йардым етти». – 21«Йаклаш йоклайым сени, оолум, герчектӓн Исавсын мы оса диилсин ми», – деди Исаак. 22Ачан Иаков йаклашты она, Исаак, йоклайып ону, деди: «Сес Иаковун, ама коллар – Исавын». 23Иаковун коллары тӱӱлӱйдӱ, Исавын коллары гиби, онуштан Исаак таныйамады ону да иисӧзледи ону.

24«Сӓн герчектӓн беним Исав оолумсун му?» – сорду о Иакова. Иаков деди: «Герчектӓн, бобам». 25Исаак деди: «Вер ийейим кыр хайваны етини да иисӧзлейим сени, оолум». Иаков верди бобасына имеейи, сора шарабы. Ийип-ичип, 26Исаак деди: «Йаклаш та ӧп бени, оолум». 27Иаков йаклашты да ӧптӱ бобасыны. Исаак, кокалайып онун рубаларыны, бӧлӓ иисӧзледи ону: «Оолумун кокусу – насыл кырларын кокусу, ангыларыны иисӧзледи Сааби. 28Ко Аллах версин сана гӧклерин чиийини, топраан берекетини, бол боодай хем ени шарап. 29Ко халклар сана измет етсиннӓр, сойлар баш иилтсиннӓр. Кардашларына чорбаӂы ол: ананын евлатлары сана баш иилтсиннӓр. Сени бетвалайан бетвалы олсун, иисӧзлейӓн иисӧзленмиш олсун!»

30Исаак Иакову иисӧзледийнӓн, Иаков Исаактан гелдийнӓн, осаат авланмактан гелди Исав батӱсу. 31О да йапты пек татлы имӓк, гӧтӱрдӱ бобасына да деди: «Боба, калксана ийӓсин кыр хайваны етини, ани бӓн гетирдим, да иисӧзлейӓсин бени!» – 32«Сӓн кимсин?» – сорду Исаак. «Бӓн сенин илк оолун Исавым», – деди Исав. 33Исаак, шашып, башлады титиремӓӓ, деди: «Е сендӓн илери ким о, авланып, бана имӓк гетирди? Бӓн идим да иисӧзледим ону, артык о иисӧзленмиш олду!»

34Исав, ишидип бобасынын аннаттыкларыны, аӂы-аӂы баарды, сора гиришти йалвармаа бобасына: «Бени дӓ иисӧзлесӓнӓ, боба!» – 35«Сенин кардашын гелди бана, – деди Исаак. – О алдатты бени да сенин еринӓ иисӧзленди». 36Исав деди: «Она бошуна Иаков («ширетликлӓн ӱстелейӓн») демеерлӓр – о ики керӓ бени алдатты! Илкин беним илк ооллук хакымы алды, шинди дӓ – беним еримӓ иисӧзленди! Аӂаба бана дейни дӓ калмады мы бир иисӧзлемӓн?»[+] 37Исаак ӂувап етти: «Бӓн йаптым ону сенин ӱстӱнӓ чорбаӂы, бӱтӱн сой-сенселесини йаптым она изметчи, вердим она екмӓӓ дӓ, шарабы да. Сенин ичин не йапабилирим, оолум?» 38Исав деди: «Сӓн саде бир кишийи ми вар насыл иисӧзлейӓсин, боба? Бени дӓ иисӧзлесӓнӓ, боба!» Сора бангыр-бангыр башлады ааламаа. 39Бобасы да бӧлӓ ӂувап верди:

«Гӧклерин чиийиндӓн, берекетли топрактан узак йашайаӂан.
40Кылычлан[*] йашайаӂан хем измет едеӂӓн кардашына.
Ама гелеӂек вакыт – сӓн каршы гидеӂӓн,
бойнундан атаӂан онун бойундурууну».


Иакову йоллээрлар Лаванын йанына

41Исавын йокту гӧзӱ гӧрсӱн Иакову о ӱзерӓ, ани бобасы ону иисӧзледи. «Бобам артык йуфкалады, йаклашэр йаслы гӱннӓр, – дӱшӱндӱ Исав, – озаман ӧлдӱрӱрӱм Иаков кардашымы!» 42Ама Ревекайа чытлаттылар бӱӱк оолунун неетлери ичин. О чаарды кӱчӱк оолуну Иакову да деди она: «Бак, сенин Исав батӱн коймуш неетинӓ ӧлдӱрмӓӓ сени. 43Сеслӓ бени, оолум: хемен кач беним Лаван батӱмун йанына, Харан касабасына. 44Орада кал бир вакыт, Исав батӱнун ӱфкеси гечинӂӓ. 45Ачан о унудаӂек, не йаптын сӓн она, да усланаӂек, озаман бӓн сени орадан чаарырым. Нечин бир гӱндӓ икинизи дӓ кайбедейим!»

46Ревека деди Исаака: «Бу хетей гелиннеримизин бетеринӓ ӂаным буазыма гелди. Еер Иаков да оннара бензӓр бир буралы хетей кыза евленирсӓ, хич йок нейӓ йашайым!»[+]

#### 28

1Исаак чаарды Иакову да, иисӧзлейип ону, верди бӧлӓ бир насаат: «Ханааней[†] кызларындан кендинӓ кары алма. 2Гит Падан-Арам[†] топраана, ананын бобасынын Бетуелин евинӓ, да евлен дайканын Лаванын бир кызына[+]. 3Иисӧзлесин сени Бӱӱк Куветли Аллах! Ко йапсын ӧлӓ, ани сенин сойун дуудурсун хем зееделенсин; аники сенин сойундан чекилсин бир алай халк! 4Аллах Авраамы иисӧзледии гиби, иисӧзлесин сени хем сенин сойуну, – да сӓн чорбаӂы оласын о топракларда, нередӓ йашээрсын ниӂӓ йабанӂы; о топракларда, ани Аллах вердийди Авраама». 5Исаак гечирди оолуну, да Иаков гитти Падан-Арама, Лавана, арамей Бетуелин оолуна. Лаван Ревеканын (Иаковун хем Исавын анасынын) батӱсуйду.


Исавын ӱчӱнӂӱ карысы

6Исав ӱӱренди, ани Исаак, иисӧзлейип Иакову, йолламыш ону Падан-Арама, евленсин дейни, хем вермиш она насаат, ханааней кызларындан кары алмасын. 7О гӧрдӱ, ани Иаков, сеслейип анасыннан бобасыны, гитмиш Падан-Арама. 8Озаман Исав аннады, ани ханааней гелиннери бобасы беенмеер, 9онуштан о гитти Авраамын оолуна Измайыла да, башка карыларындан каарӓ, алды кендисинӓ кары Махалаты, Измайылын кызыны, Невайотун кызкардашыны[+].


Иаковун дӱшӱ

10Чыкып Беер-Шевадан, Иаков доорулду Харана. 11Етишип бир ерӓ, о орада дургунду геӂелемӓӓ, чӱнкӱ караннык оларды. Койуп башы алтына бир таш, о йатты уйумаа. 12Дӱшӱндӓ о гӧрдӱ бир мердивен, ангысы етишӓрди ердӓн чак гӧклерӓ; Аллахын ангиллери о мердивендӓн пинӓрдилӓр хем инӓрдилӓр. 13Сааби, дуруп мердивенин ӱстӱндӓ, дейӓрди Иакова: «Бӓн Саабийим, сенин деденин Авраамын хем Исаакын Аллахыйым. Бу топраа, ангысынын ӱстӱндӓ сӓн йатэрсын, Бӓн верерим сана хем сенин евлат бойларына. 14Топрак тозу гиби чок олаӂэк сенин евлатларынын сайысы. Оннар даалаӂеклар дӧрт тарафа – гӱндуусуна хем гӱнбатысына, пойраза хем ӱӱленӓ доору. Ер ӱзӱндеки хепси сойларына иилик олаӂэк сендӓн хем сенин евлат бойларындан![+] 15Бӓн сенин йанындайым: нерейи дӓ гитсӓн, Бӓн коруйаӂам сени – хем гетиреӂӓм бу топраклара геери. Бӓн сендӓн айырылмайаӂам: таманнайаӂам хепсини, не сана ададым». 16Уйандыйнан, Иаков деди: «Хакына, Сааби бурада – ама бӓн буну билмӓрдим! 17Не коркунч бу ер! – деди о, титсинип. – Бу Аллахын евидир, гӧклерин капусу!»

18Ертеси сабаа Иаков алды о ташы, ани койдуйду башы алтына, койду ону дикинӓ да дӧктӱ ӱстӱнӓ зейтин олойу айозламаа дейни[+]. 19Бу ерин адыны койду Бет-Ел («Аллахын еви») – касабанын илерки адыйды Луз[+]. 20Сора Иаков, емин едип, адады: «Еер Аллах бенимнӓн олурса, коруйарак бени йолда, бана ийеӂек хем руба верирсӓ, 21хем бӓн саа-селӓм бобамын евинӓ дӧнӱрсӓм, озаман Сааби беним Аллахым олаӂэк. 22О нышан ташы, ангысыны бӓн дикинӓ койдум, олаӂэк Аллахын еви. Хем хербир иштӓн, не Сӓн бана верерсин, онунӂу пайыны бӓн Сана вереӂӓм»[+].

#### 29


Иаков каршылашэр Рахиллӓн

1Иаков илерледи йолуну да етишти Гӱндуусу халкларынын топраана. 2Кырда о гӧрдӱ бир пынар, онун йанында да ӱч койун сӱрӱсӱ – бурада сулардылар хайваннары. Пынарын аазы капалыйды бир бӱӱк ташлан: 3ачан топланарды хепси сӱрӱлӓр, чобаннар актарардылар о ташы, сора да генӓ еринӓ койардылар. 4«Кардашлар, нерелийсиниз?» – сорду Иаков чобаннара. «Харанныйыз», – дедилӓр оннар. 5О сорду: «Нахорун унукасыны Лаваны билерсиниз ми?» Оннар дедилӓр: «Билериз». 6«Саа-селӓм ми?» – сорду о. «Саа-селӓм. Тӓ таман онун кызы Рахил гелер койуннарлан», – ӂувап еттилӓр оннар. – 7«Авшамадак таа чок вар, – деди Иаков чобаннара, – сӱрӱлери таа еркен топламаа. Сулайын койуннары да хайдайын, отласыннар». 8«Хепси сӱрӱлӓр топланмадаан хем таш актарылмадаан, олмаз, – дедилӓр оннар. – Анӂак озаман койуннары суларыз».

9-10Иаков оннарлан лафедӓркӓн, йаклашты Рахил, Лаван дайкасынын кызы, ангысы гӱдӓрди бобасынын сӱрӱсӱнӱ – о чобаннык едӓрди. Гӧрӱп Рахили хем Лаванын сӱрӱсӱнӱ, Иаков йаклашты пынара да, актарып ташы, сулады дайкасынын койуннарыны. 11Сора ӧптӱ Рахили да бангыр-бангыр аалайарак 12сӧледи, ани о Рахилин бобасынын сенселеси, Ревеканын оолу. Рахил качарак гитти сӧлемӓӓ бу хабери бобасына. 13Ишидип, ани оннара гелди кызкардашынын оолу Иаков, Лаван осаат качарак гитти каршыламаа мусаафири, сарылып, ӧптӱ ону да гетирди евинӓ. Иаков аннатты гечирдиклерини. 14Лаван деди она: «Сӓн беним сенселӓмсин, беним канымсын!»


Иаковун евленмеси

Ачан Иаковун Лаванда калдыындан гечти бир ай, 15Лаван деди она: «Беним сенселӓмсин дейни, парасыз мы бана ишлейеӂӓн? Сӧлӓ, некадар ӧдек истеерсин?» 16Лаванын ики кызы варды, бӱӱйӱн ады Лийа, кӱчӱӱн Рахил. 17Лийанын гӧзлери йуфкайды, ама Рахилин хем ӱзӱ, хем бойу пек гӧзӓлди. 18Иаков севдаланды Рахилӓ да деди Лавана: «Кӱчӱк кызын Рахил ичин еди йыл сана ишлейеӂӓм». – 19«Ани аалемӓ вереӂӓм, таа ии сана верейим. Кал бендӓ», – деди Лаван. 20Еди йыл Иаков чалышты Рахил ичин, ама о еди йыл она гӧрӱндӱ сансын биркач гӱн, чӱнкӱ о севӓрди кызы.

21Сора Иаков деди Лавана: «Нередӓ беним карым? Гелди вакыт евленейим она». 22Лаван чаарды хепси комушуларыны да йапты бир конуш. 23Караннык олдуйнан, о гӧтӱрдӱ Иакова Лийа кызыны, да Иаков йатты онуннан. 24(Кызына измет етсин дейни, Лаван верди кенди изметчийкасыны Зелфайы.)

25Сабаа олдуйнан, Иаков бакты – йанында Лийа! «Сӓн не йаптын бана? – деди Иаков Лавана. – Бӓн Рахил ичин сенин йанында ишлӓмедим ми? Сӓн нечин алдаттын бени?» – 26«Бизим адетлерӓ гӧрӓ кӱчӱк кызы йок насыл евермӓӓ бӱӱк кыздан илери, – деди Лаван. – 27Тӓ битсин бу дӱӱн хафтасы, да сора биз кӱчӱк кызы да сана веририз, ама онун ичин дӓ сӓн ишлейеӂӓн бана таа еди йыл». 28Иаков кайыл олду. Лийайлан гечирди бир хафта, сора Лаван она верди Рахил кызыны. 29(Рахилӓ измет етсин дейни, верди кенди изметчийкасыны Валайы.) 30Иаков Рахиллӓн дӓ йатты. О севди Рахили Лийадан пек, да ишледи Лавана таа еди йыл.


Иаковун ушаклары

31Ачан Сааби гӧрдӱ, ани Лийа севилмеди, О верди колайлык дуудурсун ушак, Рахил сӓ дуудурамарды. 32Лийа гебӓ калды, дуудурду бир чоӂук да деди: «Сааби гӧрдӱ беним кахырымы. Шинди артык коӂам бени севеӂек». Бунун ичин онун адыны койду Рувим («кахыры гӧрмӓӓ»).

33Сора генӓ гебӓ калды хем дуудурду таа бир чоӂук да деди: «Сааби ишитти, ани бӓн севилмедим, да верди бана таа бир чоӂук!» Онун да адыны койду Симеон («ишитмӓӓ»).

34Сора генӓ гебӓ калды да дуудурду таа бир чоӂук. «Шинди артык коӂам бана бааланаӂэк, – чӱнкӱ бӓн она ӱч чоӂук дуудурдум!» Ӱчӱнӂӱ чоӂуун адыны койду Леви («бааланмаа»).

35Таа бир керӓ гебӓ калды – генӓ бир чоӂук дуудурду. «Шинди метиннейеӂӓм Саабийи!» – деди о да койду чоӂуун адыны Иуда («метиннемӓӓ»). Ондан сора вазгечти дуудурмаа.

#### 30

1Рахил, гӧрӱп, ани дуудурамээр Иакова ушак, кысканарды какусуну. «Вер бана ушак, – дейӓрди о Иакова. – Еер вермӓрсӓн, бӓн ӧлӱрӱм!» 2Ама Иаков, дарылып, деди она: «Сана Аллах ушак вермеер, бӓн диилим Аллах е!» – 3«Тӓ Вала, беним изметчийкам, – деди Рахил. – Онуннан йат, ко о дуудурсун беним ичин ушак, баари ондан ушакларым олсун!» 4Рахил верди она Вала изметчийкасыны, ани Иаковун олсун таа бир карысы. Иаков йатты онуннан. 5Вала гебӓ калды да дуудурду она бир чоӂук. 6«Аллах бени доору чыкарды, – деди Рахил. – О ишитти беним йалвармамы да верди бана бир оол». О койду чоӂуун адыны Дан («доору чыкармаа»).

7Рахилин изметчийкасы Вала генӓ гебӓ калды да дуудурду Иакова таа бир чоӂук. 8«Какума каршы бӱтӱн куведимнӓн бӓн гӱрештим да енседим ону», – деди Рахил. О койду чоӂуун адыны Нафтали («гӱрешмӓӓ»).

9Лийа, гӧрӱп, ани онун башка олмайаӂэк ушаа, верди Иакова Зелфа изметчийкасыны, ани Иаковун олсун таа бир карысы. 10Зелфа дуудурду Иакова бир чоӂук. 11«Бу беним уурум!» – деди Лийа да койду чоӂуун адыны Гад («уур»). 12Зелфа дуудурду Иакова икинӂи оолу. 13«Бу беним кысметим! – деди Лийа. – Карылар бана дейеӂеклӓр кысметли!» Да койду чоӂуун адыны Ашер («кысметли»).

14Бир керӓ, боодай бичмӓк вакыдында, Рувим, булуп тарлада мандрагор[*], гетирди анасына Лийайа. Рахил деди Лийайа: «Версӓнӓ бана да о мандрагордан, ани булмуш сенин оолун». – 15«Коӂамы алдын – сана етмӓз ми? Шинди оолумун булдуу мандрагору да мы алмаа истеерсин?» – «Еер о мандрагору бана верӓрсӓн, – деди Рахил, – бу геӂӓ коӂам сениннӓн йатаӂэк».

16Авшамнен, Иаков тарладан евӓ гелдийнӓн, Лийа, каршы чыкып она, деди: «Бӱӱн гел беним йаныма, чӱнкӱ оолумун мандрагор отларыннан бӓн ӧдештим сенин ичин». О геӂӓ Иаков йатты Лийайлан. 17Сааби ишитти Лийанын дуасыны: о дуудурду Иакова бешинӂи оолуну. 18«Аллах ӧдӱллендирди бени онун ичин, ани бӓн вердим коӂама изметчийкамы», – деди Лийа да койду чоӂуун адыны Исахар («ӧдӱллендирмӓӓ»). 19Лийа генӓ гебӓ калды да дуудурду Иакова алтынӂы оолуну. 20«Аллах бана бӱӱк бир баашыш верди! – деди о. – Артык коӂам бана сайгы гӧстереӂек, чӱнкӱ бӓн она дуудурдум алты оол!» Да койду чоӂуун адыны Завулон («сайгы гӧстермӓӓ»). 21Сора Лийа дуудурду бир кыз да койду онун адыны Дина.

22Ама Аллах Рахили дӓ унутмады, ишитти онун дуасыны да верди она колайлык ушак дуудурсун. 23Рахил гебӓ калды, дуудурду бир чоӂук да деди: «Аллах куртарды бени айыплыктан». 24О деди: «Ко Сааби версин бана таа бир оол!» да койду оолунун адыны Иосиф («вермӓӓ таа бир»).


Иаковун сӱрӱлери зееделенер

25Ачан Рахил дуудурду Иосифи, Иаков деди Лавана: «Колвер бени, дӧнейим евӓ, ана тарафыма, 26ушакларымнан хем карыларымнан барабар, ангылары ичин бӓн ишледим сана. Сӓн билерсин, некадар бӓн измет еттим сана!» – 27«Еер хошлуклан бакарсан бана, йалварэрым, кал бурада! – деди она Лаван. – Фал чекмектӓн аннадым, ани сенин хатырыннан Сааби бени иисӧзледи. 28Сӧлӓ, не ӧдек истеерсин, бӓн ӧдейеӂӓм». 29«Кендин билерсин, – ӂувап етти Иаков, – насыл бӓн измет еттим сана, насыл бактым сенин сӱрӱлерини. 30Бӓн таа гелмедийнӓн, сенин малын азды, шинди сӓ гит-гидӓ зееделенди! Е кенди евим ичин незаман чалышаӂам?» – 31«Сӧлесӓнӓ, не верейим сана?» – сорду Лаван. «Бӓн сендӓн бишей истӓмеерим, – деди Иаков. – Саде бир иш йапарсан бана, илери доору да гӱдеӂӓм хем коруйаӂам сенин хайваннарыны: 32бӱӱн, бӱтӱн сенин сӱрӱлерин ичиндӓн гечип, айырайым хепсини бенекли, алаӂа хем кара койуннары, хем дӓ бенекли хем алаӂа кечилери. Бана бу ӧдек олсун. 33Сана колай олсун денемӓӓ беним доорулууму: бундан беери гелдиин заман бакарсын, не алдым бӓн кендимӓ ӧдек еринӓ; еер гӧрӱрсӓн бендӓ бенексиз хем алаӂасыз кечи йа да кара олмайан койун, – сай, ани оннары чалмышым».

34«Ислӓӓ! – деди Лаван. – Олсун ӧлӓ, ниӂӓ сӧледин». 35Ама о гӱнӱ Лаван, айырып хепсини текир хем бенекли текелери, хепсини алаӂа хем бенекли кечилери, хепсини кара койуннары, верди оннары кенди оолларына. 36Сора Иаковдан узаклашты ӱч гӱннӱк йол кадар. Иаков да гӱдӓрди Лаванын калан сӱрӱсӱнӱ.

37Иаков алды кавак, бадем хем платан аачларындан таазӓ даллары да, сойуп ширит гиби оннарын кабыны, ачты бийаз чентиклери. 38Сойдуу чыбыклары о койду су йалакларына, нередӓн хайваннар су ичӓрдилӓр. Кечилӓр, гелдийнӓн су ичмӓӓ, чифтлешӓрдилӓр. 39Кечилӓр текир чыбыкларын ӧнӱндӓ чифтлештии ичин, дууардылар текир, алаӂа хем бенекли йаврулар. 40Хем дӓ койуннары Иаков айырарды хем чевирӓрди ӧлӓ, ани оннар баксыннар Лаванын сӱрӱлериндеки текир хем кара хайваннара. Шинди Иаковун артык варды кенди сӱрӱлери, о тутарды оннары айыры, Лаванын сӱрӱлеринӓ катмарды. 41Ачан чифтлешӓрдилӓр каави хайваннар, озаман Иаков койарды чыбыклары йалаклара, оннарын гӧзлери ӧнӱндӓ, аники оннар чатышсыннар о чыбыкларын йанында. 42Ачан са чифтлешӓрдилӓр йуфка хайваннар, озаман о чыбыклары коймарды. Бӧлеӂӓ йуфка хайваннар дӱшӓрдилӓр Лавана, каавилӓр сӓ – Иакова. 43Иаков олду хализ бир зенгин адам, еденди чок койун хем кечи сӱрӱсӱ, чырак кары хем адам, девӓ хем ешек.

#### 31


Иаков качэр Лавандан

1Иаков ишитти, ани Лаванын ооллары онун ичин бӧлӓ деерлӓр: «Иаков алды бобамызын бӱтӱн варлыыны! Кенди зенгинниини о казанды бобамызын варлыыннан!» 2Иаков кендиси дӓ хесапалды, ани Лаван бакмээр она ниӂӓ илери. 3Сааби деди Иакова: «Дӧн деделеринин топраана, сенселенин йанына. Бӓн олаӂам сениннӓн».

4Иаков буйурду, чаарсыннар Рахиллӓн Лийайы, гелсиннӓр о кыра, нередӓ отларды онун сӱрӱлери, 5да деди: «Бӓн гӧрерим, сизин бобаныз бана ескиси гиби бакмээр. Ама бобамын Аллахы бенимнӓн. 6Сиз билерсиниз, ани бӓн ишледим бобаныза бӱтӱн куведимнӓн, 7о са бени алдадарды, он керӓ дииштирди беним ӧдееми. Ама Аллах вермеди она изин, йапсын бана зарар. 8Ачан бобаныз дейӓрди бана: „Сенин хакын, бенекли хайваннар олсун“, – бӱтӱн сӱрӱдӓ дууарды бенекли хайваннар. Ачан са дейӓрди: „Сенин хакын текир хайваннар олсун“, – бӱтӱн сӱрӱдӓ текир хайваннар дууарды. 9Бӧлеӂӓ Аллах бобанызын сӱрӱсӱнӱ, ондан алып, бана верди. 10Бир керӓ, о вакыт, ачан хайваннар чатышардылар, бӓн гӧрдӱм дӱшӱмдӓ, ани чатышан текелӓр текир, бенекли йа да алаӂайдылар. 11„Иаков!“ – деди бана дӱшӱмдӓ Аллахын ангили. „Бурадайым!“ – дедим бӓн. 12„Бак, хепси чатышан текелӓр текир, бенекли хем алаӂа. Чӱнкӱ Лаванын сана йаптыкларыны хепсини гӧрдӱм. 13Бӓн Алла́хым, ани сана гӧрӱндӱйдӱм Бет-Елдӓ, нередӓ Бана емин еттийдин, дӧкӱп таш ӱстӱнӓ зейтин олойу. Калк та гит бу топрактан ана тарафына“»[+].

14Рахил хем Лийа дедилӓр Иакова: «Бобамызын евиндӓ санки таа вар мы бизим пайымыз йа да варлыымыз? 15О бизи йабанӂы сайэр; о сатты бизи хем бизим ичин не ӧдек алдыйса, ону хепсини харӂады. 16Бӧлӓйсӓ, озаман бӱтӱн варлык, ангысыны Аллах алды бобамыздан, о бизим хем ушакларымызын. Аллах сана не дедийсӓ, ону йап».

17Иаков пиндирди ушакларыны хем карыларыны девелерӓ, 18алды бӱтӱн варлыыны, топлады сӱрӱсӱнӱ, ани о казандыйды Падан-Арамда,[†] да доорулду Ханаан[†] топраана, Исаак бобасынын йанына. 19Лаван таман гиттийди койуннары кыркмаа, да Рахил алды йанына бобасынын идолларыны. 20Бутакым Иаков алдатты арамей Лаваны: бишей она сӧлӓмейип, 21алып бӱтӱн варлыыны, качты ондан. Айкырлайып Фырат дересини, доорулду Галаад байырларына.


Лаван такышэр Иаковун ардына

22Ӱчӱнӂӱ гӱнӱ Лавана билдирдилӓр, ани Иаков качты. 23Топлайып сой-сенселесини, о такышты онун ардына. Еди гӱндӓн сора о етишти Иакову Галаад байырларында. 24Ама о геӂӓ Аллах, арамей Лаванын дӱшӱнӓ гелип, деди: «Бак, серт лаф Иакова сӧлӓмӓ!»

25Лаван етишти Иакову. Иаков артык курмушту чадырыны Галаад байырларында. Лаван да хеп о ердӓ сой-сенселесиннӓн ерлешти. 26Лаван Иакова деди: «Нечин бӧлӓ йапэрсын? Сӓн алдаттын бени! Кызларымы сансын ӂенктӓ пленӓ алдын! 27Нечин сӓн качтын бендӓн саклы? Нечин бени алдаттын? Нечин бана сӧлӓмедин? Бӓн сени севинчлӓн хем тӱркӱлӓрлӓн, ӂынгырдаклан хем лира чалгысыннан йола гечиреӂейдим. 28Бракмадын унукаларымнан хем кызларымнан, ӧпӱшӱп, прост олайым! Ахмаклык йаптын. 29Вар куведим сизӓ кӧтӱлӱк йапайым, ама бобанызын Аллахы дӱн геӂӓ деди бана: „Бак, серт лаф Иакова сӧлӓмӓ!“ 30Ислӓӓ, бендӓн гиттин, нечинки бобанын евини ӧзлемишин. Ама нечин чалдын беним аллахларымы?»

31«Корктум, – деди Иаков. – Бӓн санардым, ани зорлан алаӂан кызларыны елимдӓн. 32Ама кимдӓ булурсан аллахларыны, о саа калмайаӂэк! Кардашларымызын ӧнӱндӓ кендин аара, еер бендӓ варса сенин бишейин, ал ону!» Иаковун хабери йокту, ани идоллары чалды Рахил.

33Лаван гирди Иаковун, Лийанын хем ики изметчийканын чадырларына, ама бишей буламады. Чыкып Лийанын чадырындан, о гирди Рахилин чадырына. 34Рахил сӓ бобасынын идолларыны девӓ семеринин алтына койуп, отурду оннарын ӱстӱнӓ. Бобасы тарашлады чадыры, ама бишей буламады. 35Рахил деди она: «Дарылма, бобам, сенин ӧнӱндӓ айакча дурамадыым ичин: бӓн кефсизим, ниӂӓ карылар хер ай олэрлар». Лаван херердӓ аарады, ама идоллары буламады.

36Иаков, чиледӓн чыкып, ӱфкели деди: «Беним не кабаатым, не гӱнахым вар, ани сӓн бӧлӓ ӱфкӓйлӓн такыштын ардыма? 37Бӱтӱн беним ишлерими актардын – сенин ишлериндӓн бишей булдун му? Варса, гӧстер, ко беним сенселӓм хем сенин сенселӓн сӧлесиннӓр, ангымыз доору. 38Ирми йыл сенин йанында ишледим. Койуннарын хем кечилерин хич дӱшӱк йапмады. Сенин сӱрӱндӓн бӓн коч имедим. 39Хайваннары ӂанаварлар параладыйса, бӓн сана оннары гӧстермедим, зарарыны кендим капаттым. Геӂӓ ми, гӱндӱз мӱ чалынмыш хайван – хербир хайванын хесабыны бендӓн истедин. 40Гӱндӱз зеетлӓрди бени сыӂак, геӂӓ – суук, гӧзлерими кыпмардым. 41Ирми йыл сенин евиндӓ йашадым. Ондӧрт йыл измет еттим ики кызын ичин, алты йыл – сӱрӱн ичин. Сӓн сӓ он керӓ дииштирдин беним ӧдееми. 42Еер олмасайды бенимнӓн дедемин Аллахы – Авраамын Аллахы, Ангысындан Исаак та коркэр – беллики, сӓн бени бош еллӓн йоллайаӂейдын. Ама Аллах гӧрдӱ беним чектиклерими хем чалышмаларымы, онуштан бу геӂӓ Кендиси бени аркайа алды!»


Иаков аннашма йапэр Лаваннан

43Лаван ӂувап етти Иакова: «Бу кызлар беним кызларым, ушаклар беним ушакларым, сӱрӱлӓр беним сӱрӱлерим. Не гӧрерсин бурада – хепси беним. Бӱӱн кызларыма йа да оннарын ушакларына кӧтӱлӱк йапабилирим ми? 44Гел йапалым аннашма, сӓн хем бӓн, хем ко о гӧстерсин, ани бизим арамыз ии».

45Иаков, алып бир таш, койду ону дикинӓ, ниӂӓ бир нышан ташыны,[+] 46да деди сойдашларына: «Таш топлайын». Топлайып ташлары, адамнар йывдылар оннары бирери да о йывынын йанында екмек идилӓр. 47Лаван о йывынын адыны койду Егар-Сахадута, Иаков са о йывынын адыны койду Галаад[*]. 48Лаван деди: «Бу йывын аклымыза гетиреӂек бизим аннашмамызы». Бу ӱзерӓ йывынын ады койулду Галаад. 49Она деерлӓр таа Мицпа («гӧзледиӂинин ери»), чӱнкӱ Лаван деди: «Ко Аллах гӧрсӱн бизи икимизи, ачан бири-биримиздӓн узаклашаӂез. 50Еер сӓн азарларсан кызларымы йа да, оннардан каарӓ, аларсан кендинӓ башка кары, тутасын аклында: диил инсан, ама Аллах бизи гӧзледер!»

51«Бак, – деди Лаван Иакова, – бу таш йывыны хем бу нышан ташы, ани бӓн койдум арамызда, – 52андырэрлар бизим аннашмамызы. Не бӓн гечеӂӓм йывынын ӧтӓӓнна сана кӧтӱлӱк йапмаа, не дӓ сӓн гечеӂӓн йывынын хем нышан ташынын берӓӓнна бана кӧтӱлӱк йапмаа дейни. 53Ко бизим деделеримизин аллахлары – Авраамын Аллахы хем Нахорун аллахы – арамызда судйа олсуннар».

Иаков емин етти Аллахын адыннан, Ангысындан коркарды онун бобасы Исаак[+]. 54Сора Иаков, байырда курбан кесип, чаарды сенселесини екмек имӓӓ. Имектӓн сора оннар геӂеледилӓр байырда. 55Ертеси сабаа еркен Лаван ӧптӱ унукаларыны хем кызларыны, иисӧзледи оннары да сора евинӓ гитти.

#### 32


Иаков хазырланэр гӧрӱшмӓӓ Исавлан

1Иаков илерледи йолуну да каршылашты Аллахын ангиллериннӓн. 2Гӧрӱп оннары, Иаков деди: «Бу Аллахын конак ери». О ерин адыны койду Маханайим («ики конак ери»).

3Иаков кендисинин ӧнӱсора йоллады хаберӂилери Исав батӱсуна, ани йашарды Сеир топраанда (Едом тарафында), 4хем буйурду, сӧлесиннӓр она бӧлӓ лафлары: «Беним чорбаӂыма Исава бутакым дейин: „Сенин чыраан Иаков бӧлӓ деди: ‘Бӓн чок вакыт, шиндийӓ кадар, йашадым йабанӂы гиби Лаванын йанында. 5Шинди беним вар ӧкӱзлерим, ешеклерим, койуннарым, адам хем кары чыракларым. Йоллээрым сана, беним чорбаӂыма, бу хабери хем умут едерим, ки сӓн бана хошлуклан бакаӂан’“». 6Геери дӧнӱп, хаберӂилӓр дедилӓр Иакова: «Биз гиттик сенин Исав батӱнун йанына. Дӧртӱз адамнан о гелер каршыламаа сени».

7Иаков пек коркту, онун ӂаны сыкылды. Йанындакы адамнары, койун-кечилери, сыырлары хем девелери о бӧлдӱ ики алайа. 8«Еер Исав чарпарса алайын биринӓ, – дӱшӱнӓрди Иаков, – баари ӧбӱр алай куртулур». 9Сора Иаков дуа етти: «Сааби! Бӱӱк бобамын Авраамын Аллахы, Исаак бобамын Аллахы! Сӓн бана дедийдин: „Дӧн деделеринин топраана, сенселенин йанына, Бӓн сана хайыр йапаӂам“[+]. 10О ииликлери хем хайырлары, ани Сӓн бана йаптын, бӓн, Сенин чыраан, казанмадым. Ачан гечтийдим Иордан дересини, елимдӓ саде бир сопа варды, шинди сӓ ики алай варлыым вар. 11Йалварэрым, кору бени Исав батӱмдан! Коркэрым, ани о гелеӂек да ӧлдӱреӂек бизи хепсимизи, карыларлан ушаклары да! 12Чӱнкӱ Сӓн ададыйдын: „Бӓн сана хайыр йапаӂам, дениз куму гиби сайысыз чок йапаӂам сенин евлатларыны“»[+].

13Иаков геӂеледи орада, ертеси сабаа айырды кенди сӱрӱлериндӓн Исава баашыш: 14икиӱз кечи, ирми текӓ, икиӱз койун, ирми коч, 15отуз саамал девӓ йавруларыннан барабар, кырк инек, он буа, ирми диши ешек хем он еркек ешек. 16О верди хайваннары чыракларына, хербир сӱрӱйӱ айыры, да деди: «Гидин беним ӧнӱмӂӓ, сӱрӱлерин арасында бошлук бракын». 17Биринӂисинӓ Иаков деди: «Ачан гӧреӂӓн беним Исав батӱму, да о сана сорарса: „Кимин адамыйсын? Нерейи гидерсин? Кимин хайваннарыны хайдээрсын?“ – 18озаман она де: „Бу хайваннар сенин чыраан Иаковун, о йоллады баашыш беним чорбаӂыма Исава. Кендиси Иаков гелер бизим ардымыздан“». 19Икинӂи хайдайыӂыйа да, ӱчӱнӂӱсӱнӓ дӓ, хем каланына да Иаков буйурду, Исавлан булушарсалар, хеп бӧлӓ сӧлесиннӓр – 20хем мутлак десиннӓр: «Сенин чыраан Иаков гелер бизим ардымыздан». Бутакым Иаков, йоллайып ӧнӱсора баашыш, умутланарды йымышатсын Исавын ӱреени. «Сора, ачан гӧрӱшеӂез ӱз-ӱзӓ, беким, о баашлар бени», – дӱшӱнӓрди Иаков. 21Бӧлеӂӓ, йоллайып илери баашышы, Иаков калды геӂелемӓӓ о ердӓ, нередӓ конакландыйды.


Иаков гӱрешер Аллахлан

22Иаков о геӂӓ калкты, алды йанына ики карысыны, ики изметчийкасыны, онбир оолуну да суа бир ердӓн айкырлады Йабук дересини. 23О хепсини оннары гечирди каршы тарафа, сора гечирди бӱтӱн кенди варлыыны. 24Ачан Иаков калды йалныз, Биркимсей гиришти онуннан гӱрешмӓӓ да гӱрешти таа айдыннанынӂа. 25Гӧрӱп, ани енсейӓмеер Иакову, О урду онун будунун ойнак кемиинӓ – да о кемик чыкты ериндӓн. 26Сора деди Иакова: «Брак бени, чӱнкӱ дан ери башлады аармаа». – «Бракмайаӂам, таа Сӓн бени иисӧзлӓмейинӂӓ», – ӂувап етти Иаков. 27«Ниӂӓ сенин адын?» – сорду О. Ӧбӱрӱ деди: «Иаков». 28Озаман О деди: «Бундан беери сенин адын олаӂэк диил Иаков, ама Израил («Аллахлан гӱрешӓн»), чӱнкӱ сӓн гӱрештин Аллахлан хем инсаннарлан да ӱстӱн чыктын». –[+] 29«Бана адыны сӧлесӓнӓ!» – йалварды Иаков. Ама О ӂувап етти: «Нечин сӓн сорэрсын Беним адымы?» Да иисӧзледи Иакову.

30О ерин адыны Иаков койду Пениел («Аллахын ӱзӱ»), дейип: «Бӓн бурада Аллахы ӱз-ӱзӓ гӧрдӱм да саа-селӓм калдым»[+]. 31Ачан Иаков айырыларды Пениелдӓн, гӱнеш дууду. О топалларды. 32(Бу бетерӓ израиллилӓр бӱӱнкӱ гӱнӓдӓн, хайван будуну ийӓркӓн, бут кемииндӓн синири имеерлӓр. Нечинки О урдуйду Иаковун бут синиринӓ.)

#### 33


Иаков каршылашэр Исавлан

1Иаков бакты да гӧрдӱ, ани гелер Исав, онун йанында да дӧртӱз адам. О бӧлдӱ ушаклары Лийайа, Рахилӓ хем ики изметчийкасына. 2О дизди изметчийкаларыны ушакларыннан ӧнӓ, Лийайы ушакларыннан оннарын ардына, Рахили дӓ Иосифлӓн ен геери. 3Кендиси дӓ гечти хепсинин ӧнӱнӓ да, йаклашаркан батӱсуна, еди керӓ диз чӧкӱп, иилтти башыны ерӓ кадар.

4Исав качарак чыкты Иакова каршы да сармашып ӧптӱ ону. Икиси дӓ башладылар ааламаа. 5Исав бакты карылара хем ушаклара да сорду: «Ким буннар сенин йанында?» Иаков деди: «Буннар о ушаклар, ангыларыны Аллах баашлады сенин чыраана». 6Йаклаштылар изметчийкалар ушакларыннан да баш иилттилӓр. 7Сора йаклаштылар да баш иилттилӓр Лийа ушакларыннан. Биткидӓ дӓ йаклаштылар Иосиф хем Рахил да баш иилттилӓр.

8«Сӓн нечин йолладын бана бу сӱрӱлери йолда?» – сорду Исав. «Сӓн бана хошлуклан бакасын дейни, чорбаӂым», – ӂувап етти Иаков. 9«Беним вар бол малым, кардашым, – деди Исав. – Сенин малын сана калсын».

10«Олмаз, – деди Иаков, – еер хошлуклан бакарсан бана, каблет беним баашышларымы! Сенин ӱзӱнӱ гӧрмӓӓ беним ичин Аллахын ӱзӱнӱ гӧрмӓӓ гиби, нечинки сӓн бени кабул еттин! 11Каблетсӓнӓ беним баашышымы. Аллах бана ӂӧмерт елиннӓн верди, беним вар бол малым». Иаков йалварды Исава, таа о кайыл олунӂа каблетмӓӓ баашышлары.

12«Чыкалым йола, – деди Исав Иакова. – Бӓн гидеӂӓм ӧнӱндӓ». 13Ама Иаков деди она: «Чорбаӂым, сӓн билерсин, некадар йуфка ушаклар. Таа ӱстӱнӓ, йанымда саамал кечилӓрлӓн койуннар хем инеклӓр вар: еер бир гӱн оннары зорларсак, кечилӓр хем койуннар хепси ӧлӱр. 14Таа ии, чорбаӂым, сӓн беним ӧнӱмӂӓ гитсӓнӓ – бӓн дӓ сенин ардына гидеӂӓм – еникуну, ниӂӓ хайваннар гидер, ниӂӓ ушаклар гидер, таа Сеир топраанда сана, беним чорбаӂыма, етишинӂӓ». 15– «Йанымдакы адамнарын биркачыны бракайым сана», – теклиф етти Исав. Ама Иаков деди: «Нечин, чорбаӂым? Сӓн ӧлӓ дӓ бана чок хошлук йапэрсын».

16О гӱнӱ Исав дӧндӱ Сеирӓ. 17Иаков са гитти Сукота. Орада о кендинӓ калдырды бир ев, хайваннарына да йапты бордей. Бунун ичин бу ерӓ деерлӓр Сукот («бордейлӓр»).


Иаков ерлешер Шехем касабасынын йанында

18Дӧнӱп Падан-Арамдан,[†] Иаков саа-селӓм етишти Ханаан[†] топраанда булунан Шехем касабасына да ерлешти йакыннарда[+]. 19О тарлайы, нередӓ Иаков курду чадырларыны, о сатын алды Хаморун оолларындан ӱз койун паайына. Хаморун бир оолунун адыйды Шехем. 20Орада Иаков йапты бир курбан ери[†] да койду онун адыны Ел-Елохе-Израил («Аллах, Израилин Аллахы»).

#### 34


Дина хем Шехем

1Иаковун хем Лийанын кызы Дина гитти ерли кызлара мусаафирлӓӓ. 2Хаморун оолу Шехем (Хамор са хивей халкынданды, о бӧлгенин бейи), гӧрӱп Динайы, тутту ону да зорлан йатты онуннан. 3О севди Динайы, Иаковун кызыны, бааланды она ӱрӓӓннӓн, йалпак лафлар она сӧлӓрди, 4да деди кенди бобасына Хамора: «Алсана бу кызы бана кары».

5Ачан Иаков ишитти, ани онун кызыны, зорладып, маскараламышлар, онун ооллары кырда хайваннары гӱдӓрди. Оннар гелинӂӓ, Иаков сес чыкармады. 6Шехемин бобасы Хамор гелди Иаковун йанына лафетмӓӓ дейни. 7Иаковун ооллары, ишидип, не олду, осаат дӧндӱлӓр кырдан евӓ. Оннар пек кахырлыйдылар хем ӱфкелийдилӓр, чӱнкӱ Иаковун кызыны зорламак – Израил халкына бӱӱк азар: бӧлӓ йапмаа олмаз!

8Хамор деди: «Шехем, беним оолум, севдаланмыш сизин Динайа. Версениз ону оолума кары! 9Бизӓ сенселӓ олунуз. Бизӓ кызларынызы вериниз, бизим дӓ кызларымызы сиз алыныз. 10Бизимнӓн барабар йашайын, топрак ӧнӱнӱздӓ – нередӓ истӓрсениз ерлешин, алыш-вериш йапын, кендинизӓ топрак еденин». 11Шехем дӓ Динанын бобасына хем кардашларына бӧлӓ деди: «Хошлуклан бана бакын, вереӂӓм, не истӓрсениз! 12Некадар ӧдек хем баашыш истӓрсениз, хепсини вереӂӓм. Саде верин бу кызы бана кары».

13Озаман Иаковун ооллары Шехемӓ хем онун бобасына Хамора вердилӓр йаландырыӂы ӂувап, чӱнкӱ Шехем зорлады оннарын кызкардашыны Динайы. 14«Олмаз буну йапалым, – дедилӓр оннар. – Вермӓӓ кызкардашымызы кесикли олмайан[*] адама бизим ичин утанч олур. 15Еер хепси сизин еркеклериниз бизим гиби кесикли олурса, саде озаман кайыл олуруз. 16Озаман биз сизӓ кызларымызы кары верӓбилириз хем сизин кызларынызы кары алабилириз. Озаман биз барабар йашарыз хем бир халк олуруз. 17Ама еер кайыл олмарсаныз да кендинизӓ кесиклик[†] йапмарсаныз, биз, Динамызы алып, гидӓриз».

18Хамор хем Шехем кайыл олдулар бу теклифӓ. 19Шехем бракмады сорайа оннарын теклифини – окадар севӓрди Иаковун кызыны. Шехем сӓ бобасынын евиндӓ ен сайгылы кишийди. 20Сора Хамор хем Шехем, йаклашып касаба порталарына, дедилӓр инсаннара: 21«Бу адамнар бизӓ достча бакэрлар. Ко ерлешсиннӓр бизим топраамызда, алыш-вериш йапсыннар. Топракларымыз гениш, ер вар оннара да, бизӓ дӓ. Биз алаӂэз оннарын кызларыны кары хем вереӂез бизим кызларымызы оннара кары. 22Ама оннар кайыл олэрлар йашамаа бизимнӓн барабар хем олмаа бир халк, саде еер хепси бизим адамнарымыз кесикли олурса, ниӂӓ оннарын. 23Оннарын сӱрӱлери, оннарын варлыклары хем хепси хайваннары бизим олур, еер биз кайыл олурсак оннарын теклифинӓ да оннар бизимнӓн барабар йашарса». 24Касабалы инсаннар кайыл олдулар Хаморлан хем Шехемнӓн, да касабанын хепси адамнары каблеттилӓр кесиклии.

25Ӱчӱнӂӱ гӱнӱ, ачан адамнар таа аӂы чекӓрди, Иаковун ооллары Симеон хем Леви – Динанын кардашлары, алып кылычлары[*], кушкусуз касабайа гирдилӓр да кыйдылар орада хепсини адамнары, ким кесиклик йаптыйды. 26Кестилӓр Хамору хем Шехеми, алдылар Динайы Шехемин евиндӓн да гиттилӓр. 27Сора Иаковун ооллары, дӧнӱп канны кесим еринӓ, сойгуннадылар касабайы, нередӓ зорладылды оннарын кызкардашы. 28Оннар хайдадылар койуннары, сыырлары, ешеклери, алдылар кендинӓ хепсини, не булдулар касабада хем кырда, 29бӱтӱн варлыкларыны, ушакларыны, карыларыны, евлериндеки хербир иши алдылар кендилеринӓ.

30Озаман Иаков деди Симеона хем Левийӓ: «Сиз беним башыма бела гетирдиниз! Бурадакы инсаннары – ханаанейлери[†] хем перизейлери – бана душман йаптыныз. Биз диилиз чок, оннар бирлешӓрсӓ да бени ӧлдӱрӓрсӓ, бӱтӱн бизим сойумуз йок олур!» 31Ама Симеон хем Леви ӂувап еттилӓр она: «Олмаз бакмаа бизим кызкардашымыза, ниӂӓ бир ороспуйа![*]»

#### 35


Иаков дӧнер Бет-Елӓ

1Аллах деди Иакова: «Калк да гит ерлеш Бет-Елӓ. Орада кур бир курбан ери[†] Аллаха, Ангысы гӧрӱндӱйдӱ сана, ачан качардын Исав батӱндан»[+]. 2Иаков деди евдекилеринӓ хем хепсинӓ йанындакы инсаннара: «Йабанӂы аллахлардан, ани вар сиздӓ, атылыныз, йыканып-пакланыныз да дииштириниз рубаларынызы. 3Биз гидериз Бет-Елӓ. Орада бӓн кураӂам бир курбан ери Аллаха, Ангысы гелӓрди бана йардыма зор вакытта хем булунарды беним йанымда херердӓ, нерейи бӓн гидӓрдим». 4Оннар вердилӓр Иакова хепси йабанӂы аллахларыны, кулакларындан чыкарып кӱпелери[*], оннары да вердилӓр Иакова. Иаков хепсини буннары гӧмдӱ Шехемӓ йакын бир фидан алтында. 5Чыктылар оннар йола. Долайлардакы касабаларда йашайан инсаннар такышмадылар Иаковун ооллары ардына, нечин дейни оннары сардыйды Аллах коркусу.

6Иаков кенди инсаннарыннан етишти Луз касабасына (бӱӱнкӱ Бет-Ел), ангысы булунэр Ханаан[†] топраанда, 7да курду орада бир курбан ери. О койду бу ерин адыны «Ел-Бет-Ел» («Бет-Елин Аллахы»), чӱнкӱ орада она гӧрӱндӱйдӱ Аллах, ачан Иаков качарды батӱсундан[+]. 8Ӧлдӱ Девора, ангысы Ревекайы емзирӓрди. Ону гӧмдӱлӓр Бет-Елин ашаасында фидан алтында, о фиданын адыны койдулар Аллон-Бахут («ааламак фиданы»)[+].

9Ачан Иаков дӧндӱ Падан-Арамдан,[†] Аллах генӓ гӧрӱнӱп она, иисӧзледи ону 10да деди: «Сенин адын Иаков, ама бундан беери сана демейеӂеклӓр Иаков. Сенин адын олаӂэк Израил!» Да койду онун адыны Израил[+]. 11Сора Аллах деди она: «Бӓн Бӱӱк Куветли Алла́хым. Дуудурун хем зееделӓнин: сендӓн чекилеӂек бир халк – кӓр бир алай халк! Сендӓн чекилеӂек падишахлар![+] 12О топраа, ани Бӓн вердийдим Авраама хем Исаака, Бӓн вереӂӓм сана хем сенин евлат бойларына». 13Ачан Аллах калкты йукары о ердӓн, нередӓ лафетти Иаковлан, 14Иаков койду о ерӓ дикинӓ бир таш да, ону айозламаа дейни, дӧктӱ таш ӱстӱнӓ шарап хем зейтин олойу[+]. 15Иаков о ерин, нередӓ Аллах лафетти онуннан, койду адыны Бет-Ел[+].


Вениаминин дуумасы хем Рахилин ӧлӱмӱ

16Ачан оннар узаклаштылар Бет-Елдӓн да йаклаштылар Ефрата касабасына, Рахил дуудурду. Дуудурмасы зор олду, 17Рахил чок санӂы чекти. «Коркма! – деди луфуса бабусу, – таа бир оолун олэр». 18Ама Рахил ӧлӱм атиндӓйди. Ӂан верӓркӓн, о койду чоӂуунун адыны Венони («зеетлеримин оолу»). Ама бобасы верди оолуна ад Вениамин («саа тарафымдакы оолум»). 19Рахил ӧлдӱ да Ефрата (шинди денилер Вифлеем) йолунда гӧмӱлдӱ[+]. 20Иаков Рахилин мезарында дикти бир нышан ташы. Бу мезар ташы бӱӱннӓн-бӱӱн орада дурэр.


Иаковун ооллары

21Израил илерледи йолуну да курду чадырларыны Мигдал-Едерин ӧбӱр тарафында. 22Израил о топракта йашаркан, Рувим йатты бобасынын есир карысыннан[†][*] Валайлан. Бобасы ӱӱренди буну.

Иаковун варды оники оолу[+].

23Лийанын ооллары: Рувим (Иаковун илк оолу), Симеон, Леви, Иуда, Исахар хем Завулон.

24Рахилин ооллары: Иосиф хем Вениамин.

25Валанын, Рахилин изметчийкасынын, ооллары: Дан хем Нафтали.

26Зелфанын, Лийанын изметчийкасынын, ооллары: Гад хем Ашер. Иаковун Падан-Арамда дууан ооллары буннардыр.


Исаакын ӧлӱмӱ

27Иаков гелди бобасына Исаака Мамрейӓ, Кирйат-Арбанын (бӱӱн денилер Хеврон) йанында, нередӓ бир вакыт калмыш Авраам, сора да Исаак[+]. 28Ӱз сексӓн йыл йашады Исаак. 29О гечинди ихтӓр, дойуп йашамаа. Ӧлӱп, бирлешти кенди деделериннӓн. Ону гӧмдӱлӓр ооллары Исав хем Иаков[+].

#### 36


Исавын евлат бойлары

1Тӓ Исавын (она таа деерлӓр Едом) евлат бойлары ичин аннатма[+]. 2Исав алды кендисинӓ карыларыны ханааней[†] кызларындан: Адайы – хетей Елонун кызыны, Охоливамайы – Ананын кызыны, хивей Цивонун унукасыны, 3хем дӓ Басематы, Измайылын кызыны, Невайотун кызкардашыны[+]. 4Ада Исава дуудурду Елифазы, Басемат – Реуели, 5Охоливама – Еушу, Йаламы хем Корахы. Буннар Исавын ооллары, ани дуудулар Ханаан топраанда. 6Исав топлады кенди карыларыны, оолларыны, кызларыны, евиндеки хепси адамнарыны, сӱрӱлерини, Ханаан тарафында казандыы варлыыны да, айырылып Иаков кардашындан, гитти башка мемлекетӓ. 7Чӱнкӱ оннарын варды окадар чок варлыклары, ани оннар, кенди сӱрӱлериннӓн, артык сыймардылар йашасыннар барабар бу топракта. 8Исав (она таа деерлӓр Едом) ерлешти Сеир байырларында.

9Тӓ Исавын, едомитлерин дедесинин, евлат бойлары ичин аннатма. 10Тӓ Исавын евлат бойларынын адлары: Исавын оолу Елифаз – Ада карысындан, Исавын оолу Реуел – Басемат карысындан. 11Елифазын ооллары: Теман, Омар, Цефо, Гатам хем Кеназ. 12Тимна, Елифазын есир карысы[†][*], дуудурду Елифаза Амалек оолуну. Буннар Исавын евлатлары Ададан. 13Реуелин ооллары: Нахат, Зерах, Шама хем Миза. Буннар Исавын евлатлары Басематтан. 14Исавын ооллары, ангыларыны дуудурду Ананын кызы хем Цивонун унукасы Охоливама: Еуш, Йалам хем Корах.

15Тӓ Исавдан чекилӓн сойлар: Исавын илк оолундан Елифаздан – Теман, Омар, Цефо, Кеназ, 16Корах, Гатам, Амалек. Буннар Елифаздан чекилӓн сойлар, Аданын евлат бойлары, оннар йашээрлар Едом топраанда. 17Исавын оолундан Реуелдӓн чекилӓн сойлар: Нахат, Зерах, Шама хем Миза. Буннар Реуелдӓн чекилӓн сойлар, Исавын Басемат карысындан евлат бойлары, оннар йашээрлар Едом тарафында. 18Исавын евлат бойлары Охоливамадан: Еуш, Йалам хем Корах сойлар. Бу сойлар чекилерлӓр Исавын карысындан Охоливамадан, Ананын кызындан. 19Буннар хепси Исавын евлат бойлары хем оннарын сойлары. Бу сойлара деерлӓр Едом халкы.


Сеирин евлат бойлары

20Бу топракта йашарды хорей халкы – Сеирин евлат бойлары. Онун ооллары: Лотан, Шовал, Цивон, Ана,[+] 21Дишон, Ецер хем Дишан. Буннар хорей сойларынын адлары, оннар Едом тарафында йашайан Сеирин евлат бойлары.

22Едом топраанда Сеирин евлат бойларынын адлары: Лотанын ооллары – Хори хем Хемам. Лотанын таа варды кызкардашы, онун адыйды Тимна. 23Шовалын ооллары: Алван, Манахат, Гевал, Шефо хем Онам. 24Цивонун ооллары: Айа хем Ана (о Ана, ангысы чолда булду чӧшмӓ, ачан отладарды Цивон бобасынын ешеклерини). 25Ананын ушаклары: онун оолу Дишон хем онун кызы Охоливама.

26Дишонун ооллары: Хемдан, Ешбан, Итран хем Керан.

27Ецерин ооллары: Билхан, Зааван хем Акан.

28Дишанын ооллары: Уц хем Аран.

29Хорейлерин сойлары буннарды: Лотан, Шовал, Цивон, Ана, 30Дишон, Ецер хем Дишан. Сеир топраанда сойлары буннарды.


Едомун падишахлары

31Израиллилерин таа кенди падишахлары йоккан, Едому кулланды бу падишахлар: 32илкин Едомда падишахлык етти Беорун оолу Бела, баш касабанын адыйды Динхава. 33Бела ӧлдӱйнӓн, онун еринӓ гечти Боцралы Йовав, Зерахын оолу. 34Йовав ӧлдӱйнӓн, падишах олду Теман топраандан Хушам[+]. 35Хушам ӧлдӱйнӓн, онун еринӓ падишах олду Бедадын оолу Хадад, ангысы енседи мадианнылары Моав топраанда, баш касабасынын адыйды Авит. 36Хадад ӧлдӱйнӓн, онун еринӓ падишах олду Масрекалы Самла. 37Самла ӧлдӱйнӓн, онун еринӓ падишах олду Реховот-Ханнахарлы Саул. 38Саул ӧлдӱйнӓн, онун еринӓ падишах олду Баал-Ханан, Ахборун оолу. 39Ахборун оолу Баал-Ханан ӧлдӱйнӓн, онун еринӓ падишах олду Хадар, баш касабасынын адыйды Пагу, онун карысынын адыйды Мехетавел; о Матредин кызы, Ме-Захавын унукасы.

40Бойларына хем ерлешмелеринӓ гӧрӓ Исавын сойлары буннарды: Тимна, Алва, Етет, 41Охоливама, Ела, Пинон, 42Кеназ, Теман, Мивцар, 43Магдиел, Ирам. Буннарды Едомун сойлары, ангыларын адлары верилийди ерлешмелерӓ о топракта, нередӓ йашардылар. Едомитлерин дедеси Исавды.

#### 37


Иосиф хем онун кардашлары

1Иаков ерлешти Ханаан[†] тарафында, нередӓ йашады онун бобасы. 2Тӓ Иаковун евлат бойлары ичин аннатма.

Иосиф онеди йашындайды. О кардашларыннан барабар гӱдӓрди койун-кечи сӱрӱлерини – йардым едӓрди кардашларына (бобасынын Вала хем Зелфа карыларындан оолларына). Кардашларынын кӧтӱ йаптыкларыны билдирӓрди бобасына.

3Иосиф дуудуйду, ачан Израил бӱӱк йаштайды, бу ӱзерӓ Израил севӓрди ону таа пек, некадар ӧбӱр оолларыны, баашладыйды она бир герӂик руба. 4Кардашлар, гӧрӱп, ани бобалары Иосифи север таа пек, некадар оннары, башладылар окадар азетмемӓӓ Иосифтӓн, ани онуннан йалпак лафедӓмӓрдилӓр.

5Бир керӓ Иосиф гӧрдӱ бир дӱш. Ачан о аннатты дӱшӱнӱ кардашларына, оннар башладылар таа пек азетмемӓӓ ондан. 6«Сеслӓйин, не гӧрдӱм дӱшӱмдӓ! – деди о. – 7Сансын биз тарлада демет баалээрыз, да беним деметим калкты дикинӓ, сизин деметлериниз дӓ, дуруп доз-долай, иилдилӓр онун ӧнӱндӓ!» 8Кардашлар дедилӓр: «Сайылэр, сӓн бизим ӱстӱмӱзӓ падишах мы олаӂан? Бизӓ заабит ми олаӂан?» Да башладылар таа да пек азетмемӓӓ ондан – онун дӱшлери ичин хем аннаттыклары ичин.

9Иосиф, гӧрӱп таа бир дӱш, аннатты ону да кардашларына: «Бӓн дӱшӱмдӓ гӧрдӱм, сансын гӱнеш, ай хем онбир йылдыз ӧнӱмдӓ иилдилӓр!» 10Ачан о аннатты бу дӱшӱнӱ бобасына хем кардашларына, бобасы азарлады ону: «Не бичим дӱш бу? Чыкэр ӧлӓ, ани биз хепсимиз – хем бӓн, хем анан, хем кардашларын – гелип, ӧнӱндӓ ерӓ кадар иилеӂез ми?» 11Кардашлар ӱфкелендилӓр Иосифӓ, ама онун аннатмасы калды бобасынын аклысында.


Кардашлар сатэрлар Иосифи есирлӓӓ

12Гӱнӱн бириндӓ Иосифин кардашлары гиттилӓр кыра гӱтмӓӓ бобасынын хайваннарыны Шехем долайларында. 13Израил деди Иосифӓ: «Кардашларын гӱдерлӓр хайваннары Шехемин йанында. Хайди сени дӓ оннарын йанына йоллайым». – «Бӓн хазырым», – деди Иосиф бобасына[+]. 14«Гит бак кардашларына хем сӱрӱйӓ, – деди бобасы, – хепси ислӓӓ ми, да бана хабер гетир». Бу лафларлан бобасы гечирди ону йола.

Чыкып Хеврон чайырындан, Иосиф гитти Шехемӓ. 15Кырда гезинӓркӓн, о разгелди бир адама. «Не аарээрсын бурада?» – сорду о Иосифӓ. 16«Аарээрым кардашларымы, – ӂувап етти Иосиф. – Билмеерсин ми, нередӓ оннар гӱдерлӓр койуннары?» – 17«Оннар гиттилӓр бурадан, – деди адам, – ишиттим, лафедӓрдилӓр, ани Дотана гидеӂеймишлӓр».

Иосиф гитти Дотана да булду орада кардашларыны. 18Оннар таа узакта хесапалдылар Иосифи да, о йаклашынӂа, лафландылар ӧлдӱрмӓӓ ону. 19«Тӓ гелер дӱш гӧрӱӂӱ! – дедилӓр бири-биринӓ. – 20Хайди ӧлдӱрелим ону да аталым бир су куйусуна, сора дейелим, ани ону паралады бир ӂанавар. Озаман бакалым, дӱшлери аслы чыкаӂэк мы!» 21Рувим, ишидип буну, куртарды Иосифи. «Ӧлдӱрмейин ону, – деди Рувим. – 22Кан дӧкмейин. Ани кенди еллеринизлӓн ӧлдӱреӂениз, таа ии атын ону чолун ортасында те о куйуйа». Онун аслы неетийди – куртармаа Иосифи да бобасына геери гӧтӱрмӓӓ.

23Ачан Иосиф йаклашты кардашларына, оннар йыртарак чыкардылар онун сыртындан герӂик рубасыны 24да аттылар ону бир куйуйа. Куйу бошту, онда су йокту. 25Таман отуруп екмек имӓӓ, кардашлар гӧрдӱлӓр, ани Галаад тарафындан гелер измайыллы алыш-веришчилерин бир керваны – оннарын девелери Египетӓ гӧтӱрӓрдилӓр тӱрлӱ хош кокулу смола хем балзам. 26Иуда деди: «Не казанырыз, ӧлдӱрӱрсӓк кардашымызы? Сора лӓӓзым олаӂэк саклайалым кабаатымызы. 27Таа ии саталым ону измайыллылара, ко еллеримиз пак олсун. Чӱнкӱ о бизим кардашымыз, канымыз бир». Кардашлары кайыл олдулар[+]. 28Ачан мадианны алыш-веришчилӓр[*] йаклаштылар, кардашлар чыкардылар Иосифи куйудан да саттылар оннара ирми гӱмӱшӓ. Измайыллылар хайдадылар Иосифи Египетӓ.

29Рувим дӧндӱ куйунун йанына да гӧрдӱ, ани Иосиф орада йок, о кахырдан йыртты сыртында рубаларыны. 30«Чоӂук йок орада! – деди Рувим, дӧнӱп кардашларынын йанына. – Не йапайым шинди бӓн?» 31Озаман кардашлар алдылар Иосифин гӧлмеени да, кесип бир текӓ, булаштырдылар гӧлмӓӓ каннан. 32Сора, гетирип гӧлмӓӓ бобаларына, дедилӓр: «Тӓ не биз булдук. Баксана – бу гӧлмек сенин оолунун му оса диил ми?» 33Иаков таныды гӧлмӓӓ да баарды: «Оолумун рубасы! Ону ӂанавар имиш, олмалы! Хакына, Иосифи параламыш!» 34Иаков, сыртындакы рубаларыны йыртып, баалайып белинӓ бир парча чувал платы, чок гӱн сыравардыр оолу ичин йас тутту. 35Хепси ооллары хем кызлары гелдилӓр онун йанына аутмаа ону, ама Иаков сеслӓмеди оннары. «Йок, – дейӓрди о, – оолумун йанына йас тутарак ӧбӱр дӱннейӓ инеӂӓм!» Да дизерӓк хеп ааларды оолуну.

36Алыш-веришчилӓр сӓ бу вакыт хайдадылар Иосифи Египетӓ да саттылар Потифара – бир бӱӱк адама, фараонун баш коруйуӂусуна.

#### 38


Иуда хем Тамар

1О вакыт Иуда, айырылып кардашларындан, ерлешти йашамаа Адуламдан бир адамын йанында, ангысынын адыйды Хира. 2Орада Иуда каршылашты бир ханааней[†] кызлан. Кызын бобасынын адыйды Шуа. Иуда евленди она. 3Кары гебӓ калды да дуудурду бир оол, онун адыны койдулар Ир. 4Кары генӓ гебӓ калды, дуудурду таа бир чоӂук, адыны койду Онан. 5Генӓ бир чоӂук дуудурду, адыны койду Шела. Ачан дууду Шела, Иуда Кезивдӓйди.

6Илк оолу Ир ичин Иуда алды бир кары, онун адыйды Тамар. 7Ама Саабинин гӧзӱндӓ Ир гӱнахкерди, бу бетерӓ Сааби ону ӧлдӱрдӱ. 8Озаман Иуда деди Онана: «Сӓн лӓӓзым йатасын батӱнун карысыннан да таманнайасын девер борӂуну: илерледӓсин батӱнун сойуну[*]».

9Ама Онан билӓрди, ани ушак сайылмайаӂэк онун, онуштан о, батӱсунун карысыннан йаттыы заман, херкерӓ тоомуну ерӓ акыдарды, аники батӱсунун сойуну узалтмамаа дейни. 10Онун бу йаптыы Саабинин гӧзӱндӓ гӱнахты, онуштан Сааби ӧлдӱрдӱ Онаны да. 11Озаман Иуда деди Тамар гелининӓ: «Дӧн бобанын евинӓ да йаша орада, беним оолум Шела бӱӱйӱнӂӓ», – чӱнкӱ о дӱшӱнӓрди: «Аӂаба ӧлмесин Шела да кардашлары гиби».

Бӧлеӂӓ Тамар дӧндӱ бобасынын евинӓ.

12Хайли вакыт гечтиктӓн сора Иуданын карысы, Шуанын кызы, ӧлдӱ. Ачан битти Иуданын йас тутмасы, о гитти Тимнайа о инсаннара, ангылары кыркарды онун койуннарыны, онун досту адуламны Хира да гитти онуннан барабар.

13Тамара хабер вердилӓр: «Сенин кайнатан гидер Тимнайа кыркмаа койуннарыны». 14Тамар сойунду дул рубаларыны, сарылды бир шаллан, аники ону танымасыннар, да отурду Тимна йолунда булунан Енаим гиришиндӓ, чӱнкӱ о гӧрӓрди, ани Шела артык бӱӱдӱ, ама она изин вермедилӓр Шелайлан евленсин. 15Иуда, гӧрӱп ону, санды, ани о бир ороспу[*], чӱнкӱ онун ӱзӱ ӧртӱлӱйдӱ. 16О сапты йолдан онун тарафына да деди: «Хади гел, сениннӓн йатмаа истеерим», чӱнкӱ билмӓрди, ани о онун гелини. Тамар сорду: «Сениннӓн йатарсам, не вереӂӓн бана?» 17«Сӱрӱмдӓн сана бир олак йоллайаӂам», – ӂуваплады о. «Олаа таа йолламадыйнан, не вереӂӓн бана шинди, ани бӓн инанайым сени?»

18«Не верейим сана?» – сорду Иуда.

Тамар деди: «Кенди мӱхӱрӱнӱ, гайтаныны[*] хем елиндеки сопаны».

Хепсини буннары верип, Иуда йатты Тамарлан, да о гебӓ калды.

19Сора Тамар, гидип, сойунду шалыны да генӓ гииди дул рубаларыны.

20Иуда, амаанетини[*] геери алмаа дейни, адуламны достундан йоллады бир олак, ама досту карыйы буламады. 21О сорду оралы инсаннара: «Енаимдӓ йол бойунда бир ороспу варды, нередӓ о?»

«Бурада ӧлӓ бир кары йок», – дедилӓр она.

22О дӧндӱ Иуданын йанына да деди: «Бӓн буламадым ону, оралы инсаннар бана дедилӓр: „Бурада йок ороспу“».

23Иуда деди: «О ишлери, ани алды, ко браксын кендисинӓ, зерӓ гӱлӱнтӱ олуруз. Бӓн йолладым она олаа, ама сӓн карыйы буламадын».

24Ӧлӓ бир ӱч айдан сора Иудайа хабер вердилӓр: «Сенин гелинин ороспулук етмиш да гебӓ калмыш». Иуда деди: «Чыкарын ону дышары да йакын!»

25Ачан Тамары чыкарардылар, о кайнатасына йоллады хабер: «Бӓн гебӓ калдым бу ишлерин саабисиндӓн» – хем таа деди: «Баксана, бу мӱхӱр, гайтан хем сопа киминдир?»

26Иуда, таныйып бу ишлери, деди: «Бу инсан бендӓн таа доору, нечинки бӓн ону Шела оолума алмадым». Да биртаа онуннан йатмады.

27Ачан гелди вакыт кары дуудурсун, аннашылды, ани онун карнысында вар икиз. 28Кары дуудураркан, икизлерин бириси елини дышары чыкарды; озаман луфуса бабусу баалады онун елинӓ бир кырмызы иплик да деди: «Бу илк дууду». 29Ама ушак чекти елини геери, да кардашы илк дууду. Луфуса бабусу деди: «Сӓн насыл кендинӓ кедик ачтын?» Да койду онун адыны Парец («кедик ачмаа»). 30Сора дууду онун кардашы, ангысынын елинӓ баалыйды кырмызы иплик. Онун адыны койдулар Зерах («дан ери»).

#### 39


Иосиф хем Потифарын карысы

1Измайыллылар Иосифи гӧтӱрдӱлӓр Египетӓ. Орада ону сатын алды фараонун бир адамы, коруйуӂуларын башы египетли Потифар[+].

2Сааби Иосифлӓнди, да онун ишлери ислӓӓ гидӓрди египетли чорбаӂысынын евиндӓ. 3Онун чорбаӂысы гӧрдӱ, ани Сааби Иосифлӓн хем ани О йардым едер она, ууру ислӓӓ гитсин хербир иштӓ. 4Иосиф казанды онун хайырыны да олду онун изметчиси. Потифар койду ону кенди евинӓ хем бӱтӱн чорбаӂылыына буйуруӂу. 5Озамандан беери, ачан о койду Иосифи ӂувапчы кенди евинӓ хем бӱтӱн чорбаӂылыына, Сааби иисӧзледи египетлинин евини Иосифин хатыры ичин. Потифарын евинӓ, тарласына, бӱтӱн варлыына Сааби берекет верди. 6Бу ӱзерӓ Потифар верди Иосифин елинӓ хепсини кенди ишлерини; имӓк имеесиндӓн каарӓ, египетлинин башка хич бир заамети калмады.

Иосиф гӧзӓл хем кыврак бойлу бир адамды. 7Бираздана чорбаӂысынын карысы она гӧз койду да деди: «Йат бенимнӓн».

8Ама Иосиф инкӓр етти, дейип: «Чорбаӂым верди беним елимӓ бӱтӱн варлыыны, кендисинин евдӓ хич бир заамети йок. 9Бу евдӓ бендӓн бӱӱк кимсей йок. Беним ичин хич бишей йасак йок – сендӓн каарӓ: сӓн онун карысыйсын. Насыл бӓн бӧлӓ бир кӧтӱлӱк йапайым, Аллахын ӧнӱндӓ гӱнаха гирейим?» 10Потифарын карысы хер гӱн хеп савашарды йанылтмаа Иосифи, ама о кайыл олмады йатмаа онуннан.

11Бир гӱн Иосиф гирди чорбаӂысынын евинӓ кенди ишини йапмаа дейни. Евдӓ башка кимсей йокту. 12Потифарын карысы, тутуп Иосифи рубасындан, деди: «Йат бенимнӓн!» Ама Иосиф, кенди рубасыны карынын елиндӓ бракып, качарак чыкты евдӓн дышары. 13Гӧрдӱйнӓн, ани Иосиф качты, бракып рубасыны онун елиндӓ, 14кары чаарды чыраклары да деди: «Бакын: бу чыфыды гетирдилӓр бурайы, ани о бизи гӱлмӓӓ алсын! О гелди беним йаныма да истеди йатмаа бенимнӓн! Бӓн ӱӱсек сеслӓн баардым. 15Ишидип, ани бӓн баарэрым, о бракты рубасыны да качты дышары!» 16Коӂасы таа евӓ гелинӂӓ, о тутту кендисиндӓ Иосифин рубасыны. 17Коӂасына да хеп ӧлӓ аннатты: «О чыфыт чырак гелди йаныма – сӓн гетирдин ону бурайы, ани гӱлмӓӓ алсын бени! 18Ачан бӓн гириштим баармаа, йардыма чаармаа, о бракты рубасыны да качты евдӓн!» 19Ишидип карысынын аннаттыкларыны: «Тӓ не истеди йапсын бана сенин чыраан», – Иосифин чорбаӂысы ӱфкеленди. 20О буйур етти, тутсуннар Иосифи да атсыннар зындана – орайы, нередӓ тутардылар падишахын капанӂыларыны.


Иосиф зынданда

Бӧлӓ Иосиф дӱштӱ зындана. 21Ама Сааби онуннанды, О йапты она иилик: Иосиф казанды зындан башынын хайырыны. 22О верди Иосифин елинӓ хепсини капанӂылары. Иосиф бӱтӱн зындан ишлеринин ӂувапчысыйды. 23Зындан башынын да хич бир заамети йокту, чӱнкӱ Сааби Иосифлӓнди да йардым едӓрди она хербир иштӓ.

#### 40


Иосиф ачыклээр капанӂыларын дӱшлерини

1Бираз вакыт гечтийнӓн, Египет падишахынын шарапчысы хем падишахын екмекчиси кенди чорбаӂыларыны, фараону, гӱӂендирдилӓр.

2Фараон ӱфкеленди бу ики йакын адамына – баш шарапчыйа хем баш екмекчийӓ. 3Оннары коруйуӂулар башынын евинӓ капаттырды, кӓр о зындана, нередӓ капалыйды Иосиф. 4Коруйуӂулар башы койду Иосифи измет етсин оннара. Гечти бираз вакыт. 5Бир геӂӓ икиси дӓ – фараонун шарапчысы хем фараонун екмекчиси – гӧрдӱлӓр бирӓр дӱш. Хербири кенди дӱшӱнӱ гӧрдӱ, хербир дӱшӱн кенди ачыкламасы варды. 6Сабаален гелди Иосиф да гӧрдӱ, ани оннар раатсыз. 7«Нечин саркытмышыныз суратынызы?» – сорду Иосиф фараонун бу адамнарына, ани капалыйдылар Иосифлӓн барабар. 8«Икимиз дӓ дӱш гӧрдӱк, ама дӱш ачыклайан бурада йок». Иосиф деди: «Дӱш ачыкламаа Аллахтан диил ми? Аннадын бана дӱшлеринизи».

9Баш шарапчы аннатты: «Бӓн гӧрдӱм, сансын беним ӧнӱмдӓ бир ӱзӱм чотуу. 10О чотуун ӱч чыбыы варды. О чыбыклар башладылар бӱӱмӓӓ, чичеклендилӓр, сора олдулар салкымнар. 11Беним елимдӓ дӓ – фараонун чӧлмӓӓ. Бӓн копардым ӱзӱмнери, сыктым суйуну чӧлмӓӓ да икрам еттим фараону».

12«Сенин дӱшӱнӱн ачыкламасы будур, – деди она Иосиф. – Ӱч чыбык – ӱч гӱндӱр. 13Ӱч гӱндӓн сора фараон сени генӓ ӱӱселдеӂек: койаӂэк ески еринӓ, да сӓн генӓ олаӂан шарапчы – дӧкеӂӓн онун чӧлмеенӓ шарап. 14Ачан сенин ишлерин доорулаӂек, аклына гетир бени. Йап бана бир иилик – аннат беним ичин фараона, куртар бени бурадан. 15Чӱнкӱ бени, каврайып, зорлан гетирдилӓр чыфыт тарафындан! Бурада бӓн йапмадым бишей, ани о иш ичин бени атсыннар зындана!»

16Баш екмекчи, ишидип севиндириӂи ачыкламайы, деди: «Бӓн дӓ гӧрдӱм бир дӱш: сансын беним башымда вар ӱч сепет. 17Ен ӱсттеки сепеттӓ – тӱрлӱ татлылыклар, ани пиширилер фараона дейни, кушлар башымын ӱстӱндеки о сепеттӓн ийерлӓр». 18Иосиф она бӧлӓ ӂувап верди: «Бу гелер шу аннамайа: ӱч сепет – ӱч гӱндӱр. 19Ӱч гӱндӓн сора фараон сени дӓ „ӱӱселдеӂек“: о сени бир ааӂа асаӂек; кушлар да сенин гӱӱдени гагалайаӂек».

20Ӱч гӱндӓн сора фараонун дуума гӱнӱйдӱ, да хепсинӓ изметчилеринӓ о бир бӱӱк софра курду. Хепсинин ӧнӱндӓ о гӱнӱ фараон капандан чыкарды баш шарапчыйы хем баш екмекчийи[+]. 21Баш шарапчыйы – онун ески еринӓ койду, да о генӓ фараона чӧлмӓӓ вермӓӓ башлады. 22Баш екмекчийи дӓ – астырды: хепси олду Иосифин ачыкламасына гӧрӓ. 23Ама баш шарапчы аклысына гетирмеди Иосифин йалвармасыны, унутту ону.

#### 41


Иосиф ачыклээр фараонун дӱшлерини

1Ики йылдан сора фараон гӧрдӱ бир дӱш: сансын о дурэр Нил дересинин бойунда. 2Дередӓн чыкты гӧзӓл хем бесли еди инек да башладылар отламаа дерӓ бойунда сазлыкта. 3Сора дередӓн чыкты еди чиркин хем забун инек да дурдулар ӧбӱр инеклерин йанында – 4да бу чиркин хем забун инеклӓр идилӓр о гӧзӓл хем туйан инеклери. Бу вакыт фараон уйанды. 5Сора генӓ уйкуйа далды да гӧрдӱ башка бир дӱш: бир сапта бӱӱдӱ еди ислӓӓ хем долгун башак. 6Оннардан сора бӱӱдӱ таа еди башак – буннар йуфкайды хем сыӂак лӱзгердӓн каурулмушту. 7Да йуфка башаклар йуттулар о гӧзӓл хем долгун башаклары! Бу вакыт фараон уйанды да аннады, ани о дӱш гӧрдӱ.

8Ертеси сабаа онун ӂаны раатсызды. О чаарды бӱтӱн Египеттӓн бӱӱӂӱлери хем билгичлери, аннатты дӱшлерини, ама хич кимсей ачыклайамады онун дӱшлерини. 9Озаман баш шарапчы деди фараона: «Аклыма гетирерим бир ески гӱнахымы. 10Бир керӓ фараон ӱфкеленди чыракларына да капатты бени хем баш екмекчийи коруйуӂулар башынын евинӓ. 11Бир геӂӓ икимиз дӓ дӱш гӧрдӱк, хербиримиз кенди дӱшӱнӱ, дӱшлерин ачыкламалары диилди биртӱрлӱ. 12Орада бизимнӓн барабар варды бир изметчи чыфыт – коруйуӂулар башынын чыраа. Биз аннаттык она дӱшлеримизи, да о ачыклады бизим дӱшлеримизи – хербиримизӓ сӧледи, не аннамайа гелер онун дӱшӱ. 13Ниӂӓ о бизӓ сӧледийди, ӧлӓ дӓ олду: бени ески еримӓ койдулар, ӧбӱрӱнӱ дӓ астылар».

14Фараон чаартты Иосифи. Ону осаат чыкардылар капандан, траш еттилӓр, дииштирдилӓр рубаларыны, да Иосиф чыкты фараонун ӧнӱнӓ. 15Фараон деди: «Бӓн гӧрдӱм бир дӱш, ама кимсей ону ачыклайамээр. Ишиттим, ани дӱшлери ачыклармышын». 16Иосиф фараона деди: «Диил бӓн, ама Аллах фараона ен уйгун ачыклама йапаӂэк». 17Фараон аннатты Иосифӓ: «Дӱшӱмдӓ гӧрдӱм, сансын бӓн дурэрым Нил дересинин бойунда. 18Дередӓн чыкты гӧзӓл хем туйан еди инек да башладылар отламаа дерӓ бойунда сазлыкта. 19Оннардан сора дередӓн чыкты еди забун, чиркин хем йуфка инек – бӱтӱн Египеттӓ букадар чиркин инек йоктур гӧрдӱӱм. 20Да бу забун хем йуфка инеклӓр о еди туйан инӓӓ идилӓр. 21Ама идиктӓн сора оннар хеп ӧлӓ забун калдылар, сансын бишей имемишлӓр. Да бӓн уйандым. 22Сора гӧрдӱм таа бир дӱш: бир сапта бӱӱдӱ еди долгун хем гӧзӓл башак. 23Оннардан сора бӱӱдӱ таа еди башак – буннар йуфкайды хем сыӂак лӱзгердӓн каурулмушту. 24Да бу йуфка башаклар йуттулар гӧзӓл башаклары. Бӓн аннаттым дӱшлерими бӱӱӂӱлерӓ, ама оннар бана бишей ачыклайамадылар».

25«Бу ики дӱшӱн ачыкламасы бирдир, – деди Иосиф фараона. – Аллах билдирмиш сана, не йапаӂэк. 26Еди гӧзӓл инек – о еди йыл. Еди гӧзӓл башак – о да еди йыл. Дӱшлӓр бир аннамайа гелер. 27Таа сора чыкан еди чиркин хем забун инек – о таа еди йыл. Еди йуфка хем сыӂак лӱзгердӓн каурулмуш башак – еди йыл кытлык олаӂаа аннамасына гелер. 28Ниӂӓ бӓн сӧледийдим фараона: Аллах гӧстерер фараона, не О йапаӂэк. 29Бӱтӱн Египет топраанда еди йыл ислӓӓ берекет олаӂэк. 30Ама сора еди йыл ӧлӓ бир кытлык олаӂэк, ани боллук йыллары унудулаӂек. Аачлык ипрадаӂек топраа. 31Ӧлӓ аар бир кытлык олаӂэк, ани евелки боллуун хич ады да калмайаӂэк. 32Фараон ики керӓ дӱш гӧрдӱ онуштан, ани Аллахын неети артык четин хем тездӓ О таманнайаӂэк Кенди неетини.

33Шинди ко фараон булсун акыллы хем аариф бир адам да койсун ону Египет топраана ӧндерӂи. 34Ко бӱтӱн падишахлыкта фараон койсун ӂувапчы инсаннары, аники еди боллук йылы ичиндӓ берекетин бешинӂи пайыны топламаа 35-36касабаларда фараонун амбарларына. Озаман еди кытлык йылы бойунӂа олаӂэк имеелик, аники Египет падишахлыы кайбелмесин бу кытлыктан».


Иосиф – Египетин ӧндерӂиси

37Фараон хем хепси онун изметчилери беендилӓр Иосифин лафларыны. 38Фараон деди адамнарына: «Булаӂез мы башка бир адам, ангысында вар Аллах Духу?» 39Сора фараон деди Иосифӓ: «Аллах сана буннары хепсини ачыкладыйса, сендӓн таа акыллы хем аариф кимсей йоктур. 40Сӓн бакаӂан беним падишахлыымы, сенин сӧзӱнӱ сеслейеӂек бӱтӱн халкым. Саде беним тронум олаӂэк сендӓн ӱстӱн. 41Бӓн сени койаӂам ӧндерӂи бӱтӱн Египет топраана». 42Сора фараон чыкарды пармаандан кенди мӱхӱрӱнӱ да гиидирди ону Иосифин пармаана. О гиидирди Иосифӓ инӂӓ кетендӓн рубалары хем асты бойнусуна бир алтын синӂир. 43Фараон буйур етти гездирсиннӓр Иосифи кендисинин икинӂи файтонунда хем онун ӧнӱндӓ баарсыннар: «Аврех!» («йол ачын»). Бутакым фараон койду Иосифи бӱтӱн Египет ӱстӱнӓ ӧндерӂи.

44«Бу беним истедиим, – деди фараон Иосифӓ. – Фараон бӓним, ама Египеттӓ, сендӓн изин алмадаан, кимсей елини-айааны кыпырдатмайаӂек!» 45Фараон койду Иосифӓ ени ад: Цафнат-Панеах. Верди она кары Поти-Перанын кызыны Аснаты. (Поти-Пера Гелиопол касабасында дин изметчисийди.) Да Иосиф йолланды бойдан-бойа гезмӓӓ Египет топрааны[+]. 46Иосиф отуз йашындайды, ачан башлады измет етмӓӓ фараона. Чыкып фараондан, о гезди бӱтӱн Египети.

47Еди боллук йылы бойунӂа топрак чок берекет верди. 48Бӱтӱн екини, ани о йылларда топлардылар Египеттӓ, Иосиф даадарды касабалара: хербир касабайа – долай тарлалардан мейвалары. 49О топлады амбарлара денизин куму кадар чок боодай – окадар чок, ани ону йокту насыл ӧлчӱп-саймаа.

50Кытлык йыллары башламадаан, Аснат (Гелиополдакы дин изметчисинин Поти-Перанын кызы) дуудурду она ики чоӂук. 51Илк оолунун адыны Иосиф койду Манасийа («унуттуран»), дейип: «Аллах бана унуттурду бӱтӱн беним аӂыларымы хем бобамын евини». 52Икинӂи оолунун адыны койду Ефрем («берекетли»), дейип: «Аллах бени берекетли йапты о топракта, нередӓ зеет чектим».

53Египеттӓ еди боллук йылы гечтилӓр. 54Ниӂӓ дӓ сӧледийди Иосиф, башлады еди кытлык йылы. Хер тарафта кытлык олду, ама Египетин херерсиндӓ екмек варды[+]. 55Ачан египетлилӓр, аач калып, гиттилӓр фараондан ийеӂек истемӓӓ, фараон оннара деди: «Гидин Иосифӓ, не о сизӓ дейӓрсӓ, ону йапын». 56Бӱтӱн Египеттӓ олду кытлык. Иосиф, амбарлары ачып, чекетти египетлилерӓ боодай сатмаа, чӱнкӱ Египет топраанда кытлык сарплашарды. 57Башка падишахлыклардан да инсаннар боодай сатын алмаа дейни гелӓрдилӓр Египетӓ, Иосифӓ, чӱнкӱ херердӓ кытлык сарплашарды.

#### 42


Иосифин кардашлары гидерлӓр Египетӓ

1Ӱӱренип, ани Египеттӓ вар боодай, Иаков деди оолларына: «Не бакэрсыныз бири-биринизӓ? 2Бӓн ишиттим, ани Египеттӓ вармыш боодай. Гидин, сатын алын, аники ӧлмейелим аачлыктан». 3Да Иосифин он кардашы йолландылар Египетӓ боодай алмаа. 4Саде Вениамини, Иосифин ӧз кардашыны, Иаков бракмады гитсин ӧбӱр кардашларыннан, чӱнкӱ коркарды гелмесин оолунун башына бир бела.

5Израилин оолларыннан барабар Египетӓ боодай алмаа гелдийдилӓр башка инсаннар да – чӱнкӱ кытлык олдуйду бӱтӱн Ханаан[†] топраанда. 6Иосиф Египет топраанда бӱӱк ӧндерӂийди – о херкезӓ боодай сатарды. Кардашлар, йаклашып она, диз чӧкӱп онун ӧнӱндӓ, баш иилттилӓр ерӓ кадар. 7Иосиф, гӧрӱп кардашларыны, таныды оннары, ама йапты кендисини, ани танымээр, да серт сорду: «Нередӓн гелдиниз?» – «Ханаандан, боодай алмаа гелдик», – дедилӓр оннар. 8Иосиф таныды кардашларыны, ама оннар Иосифи танымадылар. 9О аклысына гетирди кенди дӱшлерини да деди: «Сиз гӧзчӱйсӱнӱз[*]. Гелдиниз ӱӱренмӓӓ топраамызын йуфка ерлерини». –[+] 10«Аман, чорбаӂы! – дедилӓр кардашлары. – Биз, сенин чыракларын, гелдик ийеӂек сатын алмаа. 11Хепсимиз бир бобанын ушакларыйыз, доору инсаннарыз! Биз сенин чыракларын, диилиз гӧзчӱ!» – 12«Йок, – деди Иосиф, – сиз гелдиниз ӱӱренмӓӓ топраамызын зайыф ерлерини!» 13«Биз, сенин чыракларын, оники кардашыз, – дедилӓр оннар. – Хепсимиз Ханаан топраанда йашайан бир бобанын ушакларыйыз. Кӱчӱк кардашымыз бобамызын йанында калды, бири дӓ кайбелди». – 14Озаман Иосиф деди: «Ниӂӓ сӧледим, ӧлӓ дӓ вар: сиз гӧзчӱйсӱнӱз. 15Ама биз сизи денейеӂез. Емин едерим фараонун адыннан: кӱчӱк кардашыныз гелмейинӂӓ, сиз бурадан чыкамайаӂеныз. 16Араныздан бирини йоллайын, гетирсин кардашынызы, ӧбӱрлериниз дӓ бурада капалы калаӂэныз. Бакаӂез, аннаттыкларыныз доору му оса диил ми. Еер диилсӓ – сайылэр, сиз гӧзчӱйсӱнӱз. Емин едерим фараонун адыннан!»

17Иосиф капады оннары ӱч гӱнӓ капана. 18Ӱчӱнӂӱ гӱнӱ деди оннара: «Йапарсаныз ӧлӓ, насыл дейеӂӓм, – ӂанынызы куртарарсыныз, чӱнкӱ бӓн коркэрым Аллахтан. 19Еер сиз хакына доору инсаннарсаныз, ко араныздан бири калсын капанда, ӧбӱрлери дӓ аачлык чекӓн евдекилеринизӓ боодай гӧтӱрсӱн. 20Сора кӱчӱк кардашынызы бана гетирин. Еер сӧледиклериниз аслы чыкарса, озаман ӧлӱмдӓн куртулурсунуз».

Кардашлар ӧлӓ дӓ йаптылар.

21«Кардашымыза йаптыкларымыз ичин бу бизӓ бир ӂезадыр! – дейӓрдилӓр оннар бири-биринӓ. – Биз гӧрдӱк онун ӂан зеетлерини, ама аӂымадык ону, макарки о йалварарды бизӓ. Бу бетерӓ башымыза бела гелди!» 22Рувим оннара деди: «Демедийдим ми сизӓ: „Зарар йапмайын чоӂаа“? Ама сиз сеслӓмединиз. Шинди биз ӂувап едериз онун каны ичин»[+]. 23Билмӓрдилӓр кардашлар, ани Иосиф аннээр оннарын лафыны, чӱнкӱ Иосиф лафедӓрди оннарлан чевириӂи ашыры. 24Иосиф чекилди бир тарафа да гиришти ааламаа. Сора, дӧнӱп, генӓ лафетти оннарлан. Араларындан Симеону алып, кардашларынын гӧзӱ ӧнӱндӓ баалаттырды ону. 25Сора буйурду изметчилеринӓ, долдурсуннар оннарын торбаларына боодай, хербиринин гӱмӱшӱнӱ койсуннар геери онун чувалына хем йол ичин версиннӓр ийеӂек. Бӧлӓ дӓ йапылды. 26Кардашлар, ӱкледип боодайы ешеклеринӓ, чыктылар йола.

27Ачан конакландылар геӂелемӓӓ дейни, оннарын бириси, чӧзӱп торбасыны, аники алафламаа ешеени, гӧрдӱ кенди гӱмӱшӱнӱ – пара торбанын аазындайды. 28«Гӱмӱшӱмӱ геери вермишлӓр! – деди о кардашларына. – Тӓ торбамда!» Оннарын ӱреклери копту. Титирейерӓк, оннар башладылар сормаа бири-биринӓ: «Не гетирди бизим башымыза Аллах?»

29Дӧнӱп Ханаан топраана, бобаларын йанына, кардашлар аннаттылар она, не гелди башларына: 30«Египетин ӧндерӂиси лафетти бизимнӓн серт, ниӂӓ гӧзчӱлӓрлӓн. 31Ама биз дедик она: „Биз доору инсаннарыз, диилиз гӧзчӱ. 32Хепсимиз бир бобанын ушакларыйыз. Оники кардашыз; бири кайбелди, ен кӱчӱӱ дӓ Ханаан топраанда бобамызын йанында“. 33Ама о топраан ӧндерӂиси бизӓ деди: „Доору олдуунузу бӓн бӧлӓ аннайабилирим: биринизи бурада йанымда бракын, каланыныз да алын боодайы да гӧтӱрӱн аачлык чекӓн евдекилеринизӓ. 34Кӱчӱк кардашынызы да бана гетирин. Озаман бӓн инанаӂам, ани сиз диилсиниз гӧзчӱ, ама доору инсаннарсыныз. Кардашынызы геери вереӂӓм хем изин вереӂӓм алыш-вериш йапасыныз бӱтӱн бизим топраамызда“».

35Бошалдып торбаларыны, херкези булду торбасында кесесини гӱмӱшлӓн. Гӧрӱп кеселери, хем кендилери, хем бобалары корктулар. 36«Сиз бени ушаксыз бракэрсыныз, – деди оннара бобалары Иаков. – Иосиф йок, Симеон йок. Вениамини алэрсыныз. Хепси белалар – беним башыма!» 37Рувим ӂуваплады бобасына: «Беним ики оолуму ӧлдӱр, еер гетирмӓрсӓм геери Вениамини. Вер ону бана, бӓн гетиреӂӓн ону сана геери». – 38Ама Иаков деди: «Оолуму сизиннӓн йолламайаӂам, чӱнкӱ онун кардашы ӧлдӱ, о йалныз калды. Еер йолда онун башына бир бела гелӓрсӓ, бу кахырлан сиз беним бийаз башымы ӧбӱр дӱннейӓ гӧтӱреӂениз».

#### 43


Иосифин кардашлары генӓ гидерлӓр Египетӓ

1Ама кытлык хеп каавилешӓрди. 2Ачан Египеттӓн гетирилӓн боодай битти, бобасы деди оннара: «Гидин генӓ, гетирин бизӓ баари бираз имӓк». 3Иуда она бӧлӓ сӧледи: «О адам бизӓ сыкы сымарлады: „Еер кардашыныз сизиннӓн гелмӓзсӓ, беним ӱзӱмӱ гӧрмейеӂениз“. 4Кардашымызы бизимнӓн йолларсан, озаман, гидип, сана имӓк аларыз. 5Ама йолламарсан, йок нейӓ гиделим, нечинки о адам деди: „Кардашынызы гетирмӓзсениз, беним ӱзӱмӱ гӧрмейеӂениз“». – 6«Нечин бана кӧтӱлӱк йаптыныз, – деди Израил, – нечин сӧлединиз, ани таа бир кардашыныз вар?» 7Оннар ӂувапладылар: «О адам сорду кендимиз хем евдекилеримиз ичин: „Бобаныз таа йашээр мы? Башка кардашыныз вар мы?“ О сорду, биз сӧледик. Ким билӓрди, ани о буйураӂек гетирелим кардашымызы?»

8Сора Иуда деди бобасына Израилӓ: «Колвер чоӂуу бенимнӓн, да биз гиделим. Озаман ӧлмӓриз, саа калырыз – сӓн дӓ, биз дӓ, бизим ушакларымыз да. 9Бӓн она ӂувапчы олаӂам, бендӓн ӂувап истейеӂӓн: еер ону гетирип сенин ӧнӱнӓ чыкармазсам, ӧмӱр бойунӂа сенин ӧнӱндӓ кабаатлы олурум. 10Биз ойаланмасайдык, шиндийӓ кадар ики керӓ гидип-гелеӂейдик!»

11Озаман бобалары Израил деди оннара: «Бӧлӓйсӓ, бутакым йапын: долдурун торбаларыныза топраамызын ен ии мейваларындан да гӧтӱрӱн она баашыш – балзам, бал, тӱрлӱ хош кокулар, фыстык, бадем. 12Йаныныза алын ики кат зеедӓ гӱмӱш – о паралары, ани коймуштулар торбаларыныза, геери гӧтӱрӱн; беким, йаннышлык олмуштур. 13Алын Вениамини да генӓ гидин о адамын йанына. 14Бӱӱк Куветли Аллах ко версин о адама аӂыйаннык, аники о геери версин сизӓ хем Симеону, хем Вениамини! Бана са, еер йазылыйса ушаксыз калайым, ко калайым».

15Алып йаннарына баашышлары, ики кат зеедӓ гӱмӱш хем Вениамини, кардашлар гиттилӓр Египетӓ да чыктылар Иосифин ӧнӱнӓ. 16Ачан Иосиф гӧрдӱ оннарын йанында Вениамини, о сӧледи изметчисинӓ, ангысы бакарды онун евини: «Гӧтӱр бу адамнары беним евимӓ. Кес бир хайван да йап имӓӓ – бӱӱн оннар ӱӱлен екмеени ийеӂеклӓр бенимнӓн барабар».

17Ев изметчиси йапты хепсини, ниӂӓ сӧледи Иосиф, гӧтӱрдӱ оннары евӓ. 18Ама кардашлар корктулар да дедилӓр: «Бизи гӧтӱрерлӓр, олмалы, о гӱмӱшлӓр ичин, ани торбаларымыза койулдуйду! Шинди абанаӂеклар ӱстӱмӱзӓ, йапаӂэклар бизи чырак, ешеклеримизи дӓ алаӂэклар!» 19Евин капусунда оннар даныштылар ев изметчисинӓ: 20«Сеслесӓнӓ бизи, чорбаӂы. Биз бир керӓ гелдийдик бурайы боодай алмаа. 21Ама ачан конакландык геӂелемӓӓ дейни, геери дӧнӓркӓн, биз ачтык торбаларымызы да гӧрдӱк, ани торбаларымызын аазына коймушлар парамызы – таман окадар, некадар ӧдедийдик. О гӱмӱшлери сизӓ геери гетирдик. 22Бундан каарӓ, ийеӂек алмаа дейни башка пара йанымыза алдык. Ким озаман коймуш торбаларымыза гӱмӱш, биз билмеериз». – 23«Касаветлӓнмейин, – деди оннара ев изметчиси. – Коркмайын. Олмалы, сизин Аллахыныз – бобанызын Аллахы – койду бу паралары торбаларыныза. Бӓн сизин гӱмӱшлеринизи озаман алдым». Бундан сора гетирди оннара Симеону. 24Сора чаарды хепсини Иосифин евинӓ, гетирди айакларыны йыкамаа дейни су, ешеклеринӓ верди алаф.

25Кардашлар хазырладылар баашышларыны, Иосифи ӱӱлендӓ каршыламаа дейни, чӱнкӱ оннара артык сӧлендийди, ани орада ӱӱлен екмеени ийеӂеклӓр. 26Ачан гелди Иосиф, оннар вердилӓр она баашышлары да, диз чӧкӱп онун ӧнӱндӓ, иилттилӓр башларыны ерӓ кадар. 27Иосиф селӓм верди оннара да сорду: «Сиз аннаттыйдыныз ихтӓр бобаныз ичин. Не йапэр о? Йашээр мы таа?» – 28«Бизим бобамыз, сенин чыраан, йашээр, саа-селӓм», – ӂувапладылар кардашлар да, диз чӧкӱп, баш иилттилӓр.

29Калдырып башыны хем гӧрӱп кенди кардашыны Вениамини, Рахилин оолуну, Иосиф сорду: «Бу му о сизин кӱчӱк кардашыныз, ангысы ичин бана аннадардыныз?» Сора екледи: «Аллах сана хайыр версин, оолум!» 30Ачан Иосиф гӧрдӱ кардашыны, онун ӱрӓӓ башлады сызламаа, онун аалайаӂаа чыкты, да о, хызлы гирип башка бир одайа, аалады орада. 31Сора, ӱзӱнӱ йыкайып, о дышары чыкты да, топлайып кендини, буйур етти гетирсиннӓр имеейи. 32Иосифӓ айыры, мусаафирлерӓ айыры, оннарлан барабар ийӓн египетлилерӓ да айыры имӓк верилди, чӱнкӱ египетлилерӓ чыфытларлан барабар имӓӓ сайыларды ииренмӓк[+]. 33Кардашлары отурттулар Иосифин ӧнӱндӓ сырасынӂа – бӱӱйӱндӓн кӱчӱӱнӓ доору. Онуштан оннар шашарак бакардылар бири-биринӓ. 34Иосифин масасындан оннара имӓк даадылды – Вениаминин пайы ӧбӱрлериндӓн беш кат зеедӓйди. Оннар ийип-ичтилӓр, конуштулар Иосифлӓн барабар.

#### 44


Иосиф денеер кардашларыны

1Иосиф деди ев изметчисинӓ: «Долдур бу адамнарын торбаларына имӓк, некадар ташыйабилеӂеклӓр. Хербиринин гӱмӱшӱнӱ торбасынын аазына кой. 2Ен кӱчӱӱн торбасына гӱмӱшлӓн билӓ кой беним гӱмӱш чӧлмееми дӓ». Изметчиси йапты ӧлӓ, ниӂӓ сӧледи Иосиф. 3Сабаален еркен мусаафирлери ешеклериннӓн гечирдилӓр евӓ. 4Кардашлар чыктылар касабадан, ама таа узаклашмадылар, ачан Иосиф деди изметчисинӓ: «Чабук етиш оннары! Етишип, сӧлӓ оннара: „Сиз нечин иилик ичин кӧтӱлӱк йаптыныз? 5Нечин чалдыныз чорбаӂымын гӱмӱш чӧлмеени, ангысындан о ичер хем онуннан фал чекер. Сиз кӧтӱлӱк йаптыныз!“»

6Ев изметчиси етишти оннары да сӧледи бу лафлары. 7Кардашлар дедилӓр: «Чорбаӂымыз, нечин бӧлӓ лафедерсин? Биз, сенин чыракларын, бу иши йапамарыз! 8О гӱмӱшӱ билӓ, ани булдук торбаларымызын аазында, биз геери гетирдик Ханаан[†] топраандан! Вар мы насыл сенин чорбаӂынын евиндӓн чалалым гӱмӱш йа да алтын? 9Еер биримиздӓ кайбелӓн иш булунурса, ко о ӧлдӱрӱлсӱн, биз дӓ хепсимиз чорбаӂымыза чырак олалым». – 10«Ислӓӓ, ко олсун ӧлӓ, ниӂӓ деерсиниз, – деди изметчи, – ама кимдӓ булунурса, чырак олаӂэк, каланыныз да кабаатсыз сайылаӂэк».

11Кардашлар осаат индирдилӓр торбаларыны да чӧздӱлӓр оннары. 12Ев изметчиси аарады сырасынӂа – бӱӱйӱндӓн таа кӱчӱӱнӓ кадар. Чӧлмек булунду Вениаминин торбасында. 13Кардашлар кахырдан йырттылар сыртында рубаларыны. Сора ӱклеттилӓр торбаларыны ешеклеринӓ да дӧндӱлӓр геери касабайа.

14Ачан Иуда хем кардашлары гелдилӓр Иосифин евинӓ, о таа орадайды. Оннар, диз чӧкӱп, баш иилттилӓр онун ӧнӱндӓ ерӓ кадар. 15«Насыл йапабилдиниз бу иши? – деди оннара Иосиф. – Билмеерсиниз ми, ани беним гиби инсаннар беӂерерлӓр фал чекмӓӓ?» – 16«Не дейелим, не сӧлейелим, чорбаӂым? – ӂуваплады Иуда. – Доорулуумузу насыл гӧстерелим? Аллах ӱзӓ чыкарды бизим гӱнахымызы. Артык хепсимиз чорбаӂымызын чыракларыйыз – хем биз, хем о, ангысында булунду чӧлмек». – 17«Йок, – деди Иосиф, – бӧлӓ йапмайаӂам! Кимдӓ булунду чӧлмек, анӂак о олаӂэк беним чыраам. Сиз дӓ саа-селӓм дӧнӱн бобанызын йанына».

18Озаман Иуда, йаклашып Иосифӓ, деди: «Йалварэрым, чорбаӂым, изин версӓнӓ сӧлейим сана бир лаф. Ӱфкелӓнмӓ чыраана, чӱнкӱ сӓн фараон гибийсин!

19Чорбаӂым, сӓн сордуйдун бизӓ, сенин чыракларына, вар мы бобамыз хем башка кардашларымыз. 20Биз дӓ сана дедийдик, ани бобамыз саа, ама артык ихтӓр, хем ани вар бир кӱчӱк кардашымыз, ангысы дууду бобамызын ихтӓрлыында. О ушаан батӱсу ӧлдӱ, кендиси анасынын тек бир оолу калды. Бобамыз ону пек север[+]. 21Сӓн дӓ дедийдин бизӓ, сенин чыракларына, гетирелим сана кӱчӱк кардашымызы, ани кенди гӧзӱннӓн ону гӧрӓсин. 22Биз дӓ дедийдик, ани о йок насыл айырылсын бобасындан – еер айырылырса, бобасы ӧлӱр. 23Ама сӓн дедийдин бизӓ, сенин чыракларына, ани кардашымызы гетирмӓзсӓк, сенин ӱзӱнӱ гӧрмейеӂез.

24Дӧндӱйнӓн сенин чыраана, бобамыза, биз аннаттык она сенин сӧледиклерини. 25Ачан са бобамыз генӓ сымарлады гетирелим бираз боодай, 26биз дедик: „Кӱчӱк кардашымыз бизимнӓн гелирсӓ, анӂак озаман гидӓриз. Кӱчӱк кардашымыз йанымызда олмазса, насыл бакарыз о адамын гӧзлеринӓ!“ 27Бизим бобамыз, сенин чыраан, деди бизӓ бӧлӓ: „Сиз билерсиниз: карым бана дуудурду ики чоӂук. 28Бириси кайбелди. Безбелли, ону параладылар ӂанаварлар. Озамандан беери бӓн ону гӧрмедим. 29Шинди сиз икинӂисини дӓ алэрсыныз. Ама йолда онун башына бир бела гелӓрсӓ? Бу кахырлан сиз беним бийаз башымы ӧбӱр дӱннейӓ гӧтӱрӱрсӱнӱз“. 30Шинди вар мы насыл бӓн дӧнейим бобама, сенин чыраана, еер бизимнӓн олмарса онун севгили чоӂуу? Чӱнкӱ бу чоӂук тутэр ону дӱннедӓ. 31Бобамыз гӧрӓрсӓ, ани о йок, ӧлӱр. Да бизим бетеримизӓ онун бийаз башы кахырдан ӧбӱр дӱннейӓ гидӓр! 32Бӓн, сенин чыраан, ӂувапчы олдум бобама, ани кардашым дӧнеӂек: еер ону гетирмӓзсӓм геери, ӧмӱрӱм битинӂӓ кабаатлы олурум бобамын ӧнӱндӓ. 33Бу ӱзерӓ ко бӓн онун еринӓ сенин чыраан олайым! О да кардашларыннан дӧнсӱн евӓ. 34Онсуз бӓн насыл дӧнейим бобамын йанына? Бӓн дайанамам гӧрмӓӓ, насыл бобамын башына гелеӂек бела».

#### 45


Иосиф ачылэр кардашларына

1Иосиф артык тутамарды кендисини изметчилеринин ӧнӱндӓ. «Хепсиниз чыкын бурадан!» – баарды Иосиф. Да ачан онун йанында кимсей йокту, о ачылды кардашларына. 2О ааларды ӧлӓ ӱӱсек сеслӓн, ани египетлилӓр ишиттилӓр онун ааламасыны, да бу хабер етишти фараонун евинӓ. 3«Бӓн Иосифим, – деди о кардашларына. – Бобам таа саа мы?» Кардашлары кала-калдылар, бишей сӧлейӓмедилӓр.

4«Йаклашын бана», – деди Иосиф. Оннар йаклаштыйнан, Иосиф илерлетти лафыны: «Бӓн Иосифим – сизин кардашыныз, ани сиз саттыныз Египетӓ. 5Ама кахырланмайын хем пишман олмайын, ани буну йаптыныз. Чӱнкӱ Аллах бени бурайы сиздӓн илери йоллады, аники бӓн куртарайым сизин ӂаннарынызы. 6Артык ики йыл олду, ниӂӓ сӱртер кытлык, ӧнӱмӱздеки таа беш йыл не тарла екилеӂек, не харман дӱӱлеӂек. 7Аллах йоллады бени сиздӓн илери, аники ер ӱзӱндӓ сойунузу бракмаа хем бӱӱк куртулушлан ӂанынызы корумаа дейни. 8Диил сиз, ама Аллах йоллады бени бурайы да йапты ӧлӓ, ани бӓн олайым фараона насаатчы хем онун евинӓ бакыӂы, хем бӱтӱн Египет топраана ӧндерӂи.

9Тез гидин бобамын йанына да сӧлӓйин она: „Бӧлӓ деер сенин оолун Иосиф: Аллах койду бени бӱтӱн Египет топраана ӧндерӂи. Ойаланма, гел беним йаныма. 10Сӓн ерлешеӂӓн Гошен бӧлгесиндӓ да бана йакын олурсун: хем сӓн, хем ушакларын, хем унукаларын, хем сӱрӱлерин, хем бӱтӱн варлыын. 11Орада бӓн сени бакарым, аники не сӓн, не сенин евлат бойларын, не сенин хайваннарын йоксуллук чекмесин – чӱнкӱ кытлык таа беш йыл сӱртеӂек“.

12Шинди сиз кенди гӧзлеринизлӓн гӧрерсиниз, хем сиз, хем беним кардашым Вениамин, ани хализдӓн сизиннӓн бӓн лафедерим! 13Аннадын бобама, ани бӓн Египеттӓ анылмыш адамым. Аннадын хепсини, не гӧрдӱнӱз бурада, хем бобамы таа тез бурайы гетирин!»

14Иосиф сармашты Вениамин кардашына да гиришти ааламаа – Вениамин дӓ аалайарак она сармашты. 15Иосиф аалайарак ӧптӱ хепси кардашларыны. Сора кардашлары гириштилӓр онуннан лафетмӓӓ.

16Ачан фараонун евинӓ етишти хабер, ани гелдилӓр Иосифин кардашлары, фараон хем онун адамнары севиндилӓр буна. 17Фараон Иосифӓ бӧлӓ деди: «Сӧлӓ кардашларына, ӱкледип ешеклерини, гитсиннӓр Ханаан[†] топраана 18да гетирсиннӓр бурайы бобанызы хем евдекилеринизи. Бӓн вереӂӓм сизӓ Египетин ен ии топракларыны. Бу топраан каймааны ийеӂениз! 19Сӧлӓ алсыннар Египеттӓн арабалары – ушакларыны хем карыларыны гетирмӓӓ дейни. Хем бобанызы гетирин. 20Орада калан варлыыныза ӂаныныз аӂымасын, нечинки ен ии ишлӓр, не варса Египет топраанда, сизин олаӂэк!»

21Израилин ооллары бӧлӓ дӓ йаптылар. Насыл буйурдуйду фараон, Иосиф верди оннара араба хем йола имеелик, 22хем дӓ хепсинӓ бирӓр кат ени руба. Вениаминӓ о верди ӱчӱз гӱмӱш хем беш кат ени руба. 23Бобасына йоллады он ешек ӱклӱ Египет топраанын ен ии ишлериннӓн, он диши ешек тӓ йолӂулук ичин ӱклӱ боодай, екмек хем башка ийеӂек. 24Кардашларыны йола гечириркӓн, Иосиф деди оннара: «Йолда чекишмейин». 25Оннар чыктылар йола Египеттӓн да дӧндӱлӓр Ханаан топраана бобасынын йанына.

26«Иосиф саа-селӓм! – дедилӓр оннар Иакова, – о шинди бӱтӱн Египет ӱстӱнӓ ӧндерӂи олмуш!» Иаковун ӱрӓӓ сууду, ама о инанмады оннары. 27Ооллары аннаттылар бобасына Иосифин сӧледиклерини, о кенди гӧзлериннӓн гӧрдӱ арабалары, ани йоллады Иосиф, да Иаковун ӱрӓӓ еринӓ гелди. 28«Етӓр! – деди о. – Беним оолум Иосиф саа! Ӧлмедӓӓн, гидеӂӓм да гӧреӂӓм ону!»

#### 46


Иаков гидер Египетӓ

1Израил топлады бӱтӱн варлыыны да йола чыкты. Етишип Беер-Шевайа, о чок курбан кести Исаак бобасынын Аллахына[+]. 2О геӂӓ Аллах чаарды ону бир гӧрӱнтӱдӓ: «Иаков, Иаков!» – «Бӓн бурадайым», – ӂувап етти Иаков. 3Аллах деди: «Бӓн Алла́хым, сенин бобанын Аллахыйым. Коркма, гит Египетӓ, чӱнкӱ бӓн орада сендӓн йапаӂам бир бӱӱк халк. 4Бӓн гидеӂӓм сениннӓн Египетӓ хем Кендим сенин евлатларыны орадан геери чыкараӂам. Ачан гелеӂек вакыт ӧлӓсин, Иосиф кенди елиннӓн сенин гӧзлерини капайаӂэк»[+].

5Да Иаков чыкты Беер-Шевадан. Арабаларда, ани оннара вердийди фараон, Израилин ооллары гӧтӱрӓрдилӓр Иакову, ушаклары хем карылары. 6Ӧнӱсора оннар хайдардылар сӱрӱлерини хем Ханаан[†] топраанда бӱтӱн казандыкларыны. Бӧлеӂӓ, Иаков кенди евлатларыннан гечти Египетӓ: 7оолларыны, кызларыны, унукаларыны – бӱтӱн сой-сенселесини о гечирди Египетӓ.

8Египетӓ гидӓн израиллилерин адлары буннардыр: Иаков хем онун ооллары. Иаковун илк оолу – Рувим.

9Рувимин ооллары: Ханох, Паллу, Хецрон хем Карми.

10Симеонун ооллары: Емуел, Йамин, Охад, Йахин, Цохар хем Саул, бир ханааней карынын оолу.

11Левинин ооллары: Гершон, Кехат хем Мерари.

12Иуданын ооллары: Ер, Онан, Шела, Парец хем Зерах. Ер хем Онан ӧлдӱлӓр Ханаанда. Парецин ооллары: Хецрон хем Хамул[+].

13Исахарын ооллары: Тола, Пува, Иов хем Шимрон.

14Завулонун ооллары: Серед, Елон, хем Йахлеел.

15Буннар Иаковун ооллары, ангыларыны дуудурду она Лийа Падан-Арамда,[†] ниӂӓ дӓ онун кызы Дина. Иаковун бу ушаклары хем унукалары топлама отуз ӱч кишийди.

16Гадын ооллары: Цифион, Хаги, Шуни, Ецбон, Ери, Ароди, Арели.

17Ашерин ооллары: Имна, Ишва, Ишви хем Берийа. Оннарын кызкардашлары Серах. Берийанын ооллары: Хевер хем Малкиел. 18Буннар Иаковун евлатлары Зелфадан, ангысыны Лаван вердийди измет етсин Лийа кызына. Топлама оналты кишийди.

19Иаковун хем Рахилин ооллары: Иосиф хем Вениамин. 20Египеттӓ Иосифин олду ики оолу: Манасийа хем Ефрем. Оннары дуудурду она Аснат, Гелиополдакы дин изметчисинин Поти-Перанын кызы[+].

21Вениаминин ооллары: Бела, Бехер, Ашбел, Гера, Нааман, Ехи, Рош, Мупим, Хупим хем Ард. 22Буннар Иаковун евлатлары Рахилдӓн. Топлама ондӧрт киши.

23Данын оолу: Хушим.

24Нафталинин ооллары: Йахцеел, Гуни, Ецер хем Шилем. 25Буннар Иаковун евлатлары Валадан, ангысыны Лаван верди измет етсин Рахилӓ. Топлама еди киши.

26Гелиннериндӓн каарӓ, Иаковлан барабар Египетӓ гитти топлама алтмыш алты киши. Оннар хепси чекилӓрди Иаковун сойундан. 27Иосифин Египеттӓ да дууду ики оолу. Бӧлеӂӓ, Египетӓ гӧчӓн Иаковун сойу топлама етмиш кишийди.


Иаков Египеттӓ

28Иаков ӧнӱсора йоллады Иудайы, аники о гӧстерсин Гошен йолуну. Ачан оннар гелдилӓр Гошенӓ, 29Иосиф хазырлады файтонуну да гитти Гошенӓ бобасыны каршыламаа. Гӧрӱп бобасыны, о сармашты она да узун-узун аалады. 30Израил деди Иосифӓ: «Кенди гӧзлеримнӓн гӧрдӱм, ани сӓн саайсын, шинди вар насыл ӧлейим». 31Иосиф сӧледи кардашларына хем бобасынын евдекилеринӓ: «Гидерим фараона хабер верейим, ани Ханаандан беним йаныма гелди кардашларым хем бӱтӱн сойум. 32Ани оннар чобан, койун гӱдерлӓр, ани хайван сӱрӱлериннӓн хем бӱтӱн варлыыннан-нейиннӓн гелдилӓр. 33Фараон, сизи чаарып, сорарса, не иш йапэрсыныз, 34сӧлӓйин бӧлӓ: „Деделеримиз гиби биз дӓ кӱчӱклӱктӓн хайванӂылык едериз“. Озаман сизи Гошен тарафында бракаӂэклар, чӱнкӱ египетлилӓр чобаннардан ииренерлӓр»[+].

#### 47

1Гидип фараона, Иосиф деди: «Ханаан[†] топраандан гелдилӓр бобамнан кардашларым – койун-кечи сӱрӱлериннӓн, сыырларыннан хем бӱтӱн варлыкларыннан. Шинди оннар Гошен бӧлгесиндӓ». 2Иосиф кардашларындан бешини гӧтӱрдӱ да танытты оннары фараона. 3Фараон сорду, не иш оннар йапэрлар. «Биз, сенин чыракларын, деделеримиз гиби койун гӱдериз», – ӂувапладылар оннар. – 4«Бу тарафа гелдик йашамаа, чӱнкӱ Ханаан топраанда бӱӱк кытлык вар. Йок нередӓ хайваннарымызы отладалым. Изин версӓнӓ Гошен бӧлгесиндӓ ерлешелим».

5Фараон деди Иосифӓ: «Сана гелдилӓр бобан хем кардашларын – 6ерлештир оннары топраамызын ен ии ерлериндӓ: бӱтӱн Египет топраа сенин ӧнӱндӓ. Ко йашасыннар Гошен бӧлгесиндӓ. Хем дӓ, сана гӧрӓ, араларында беӂерикли адам варса, кой оннары баксыннар беним сӱрӱлерими».

7Сора Иосиф гетирди фараонун йанына бобасыны. Иаков иисӧзледи фараону. 8«Сӓн кач йашындайсын?» – сорду фараон. – 9«Бӓн бу дӱннедӓ йолӂулук еттим ӱз отуз йыл, – ӂуваплады Иаков. – Ама бу йыллар чабук хем зор гечтилӓр. Деделеримин йашамасы кадар узун сӱртмедилӓр». 10Да генӓ иисӧзлейип фараону, Иаков чыкты фараондан.

11Иосиф, фараонун изининӓ гӧрӓ, ерлештирди бобасыны хем кардашларыны Египетин ен ии ериндӓ, Рамсес топраанда. 12Бобасына, кардашларына хем бобасынын хепсинӓ евдекилеринӓ етиштирӓрди ийеӂек ушакларын сайысына гӧрӓ.


Иосиф курэр Египеттӓ ени сыралары

13Аачлык гиттикчӓ таа сарплашарды. Египеттӓ хем Ханаанда артык ийеӂек калмады. 14Сатарак боодай, Иосиф топлады Египет хем Ханаан топракларындан бӱтӱн паралары да гӧтӱрдӱ оннары фараонун евинӓ.

15Ачан са Египеттӓ хем Ханаанда гӱмӱш калмады, египетлилӓр гелдилӓр да дедилӓр: «Версӓнӓ бизӓ имӓк! Сенин ӧнӱндӓ ӧлелим ми? Гӱмӱшӱмӱз битти». – 16«Биттийсӓ параныз, хайваннарынызы гетирин, да хайваннарын еринӓ бӓн сизӓ вереӂӓм боодай», – деди Иосиф. 17Оннар гетирдилӓр Иосифӓ бейгир, койун-кечи, сыыр хем ешек. Хайваннарын еринӓ Иосиф оннара боодай верди. Бир йыл бойунӂа о етиштирди оннара имӓк хайваннарын еринӓ.

18О йыл гечтийнӓн, ертеси йылын оннар генӓ гелдилӓр Иосифӓ да дедилӓр: «Йок насыл сендӓн, чорбаӂымыз, саклайалым, ани гӱмӱшӱмӱз битти, хайван сӱрӱлеримизи дӓ сана вердик. Ӂанымыздан хем топраамыздан каарӓ, бишейимиз калмады. 19Сенин ӧнӱндӓ ми кайбелелим – хем биз, хем бизим топраамыз? Ал бизим ӂанымызы хем топраамызы да вер бизӓ ийеӂек – да биз топраамызлан билӓ фараонун чыраклары олалым. Ама бизӓ тоом вер, аники биз саа калалым, топраамыз да чола дӧнмесин».

20Бӧлеликлӓн, Иосиф сатын алды фараона дейни Египеттеки бӱтӱн топраклары. Египетлилӓр хепси саттылар она тарлаларыны, чӱнкӱ кытлык пек сарпты. Бӱтӱн топраклар фараонун олду. 21Иосиф бӱтӱн Египет тарафында халкы йапты фараона чырак[*]. 22Саде дин изметчилеринин топрааны сатын алмады, чӱнкӱ оннара имӓк етиштирӓрди фараон, онун вердииннӓн йашардылар. Бу ӱзерӓ топракларыны сатмадылар.

23Иосиф деди египетлилерӓ: «Сизи дӓ, топраанызы да сатын алдым фараона дейни. Шинди алын тоом да е́кин топраа. 24Бундан беери берекетин бешинӂи пайыны вереӂениз фараона, бештӓ дӧрдӱнӱ дӓ бракаӂэныз тоомнук хем имеелик – кендинизӓ, евдекилеринизӓ хем ушакларыныза». 25Египетлилӓр бӧлӓ ӂувапладылар: «Сӓн куртардын бизим ӂанымызы! Сӓн хошлуклан бактын бизӓ, чорбаӂымыз. Фараонун чыраклары олуруз». 26Берекетин бешинӂи пайыны фараона верилмесини Иосиф йапты закон. Бу закон Египеттӓ бӱӱннӓн-бӱӱн гечер. Саде дин изметчилеринин топраа фараона верилмеди.


Иаковун сон сӧзӱ

27Израиллилӓр ерлешти Египетин Гошен бӧлгесиндӓ. Орада оннар варлык едендилӓр хем, чок ушак дуудуруп, зееделендилӓр.

28Иаков йашады Египеттӓ онеди йыл. Онун ӧмӱрӱ топлама сӱрттӱ ӱз кырк еди йыл. 29Ӧлӱмӱ йаклаштыйнан, о чаарды Иосифи да деди: «Еер хошлуклан бакарсан бана, йалварэрым, елини будумун алтына койуп, емин ет, ани унутмайаӂан беним сымарламамы: гӧммӓ бени Египеттӓ! 30Ачан бӓн бирлешеӂӓм деделеримнӓн, гӧтӱр беним ӧлӱмӱ Египеттӓн да оннарын йанында гӧм». – «Сӧледиин гиби йапаӂам», – деди Иосиф[+]. 31«Емин ет», – деди Иаков. Иосиф емин етти. Дӧшеендӓ йатан Израил башыны иилтти Аллаха.

#### 48


Иаков иисӧзлеер Ефреми хем Манасийайы

1Биркач вакыттан сора, ӱӱренип, ани бобасы хасталанмыш, Иосиф гетирди онун йанына оолларыны Манасийайы хем Ефреми. 2«Гелди сенин оолун Иосиф», – хабер вердилӓр Иакова. Израил, топарлайып кендини, йатаанда отурду 3да деди Иосифӓ: «Ханаан[†] топраанда, Лузда, бана гӧрӱндӱ Бӱӱк Куветли Аллах. О иисӧзледи бени 4да деди: „Бӓн йапаӂам ӧлӓ, ани сенин сойун дуудурсун хем зееделенсин, сендӓн бир алай халк чекилеӂек, бу топраа да хептенӓ вереӂӓм сенин евлат бойларына“[+]. 5Шинди бӓн ааретлик алэрым икисини дӓ сенин оолларыны, ани дуудулар Египеттӓ, ачан бӓн таа гелмедийдим. Шинди Ефрем хем Манасийа сайылаӂэклар беним, насыл Рувим хем Симеон. 6Оннардан сора дууан оолларын олсуннар сенин – ама оннара гечеӂек Ефремин хем Манасийанын пайларындан топраан бир парчасы. 7Ачан бӓн дӧнӓрдим Падан-Арамдан,[†] Ханаан топраанда, Ефратайа аз калдыйды, ӧлдӱ беним Рахилим. Орада да бӓн ону гӧмдӱм – Ефрата йолунун бойунда». (Ефрата – шинди Вифлеем.)[+]

8Сора, бакып Иосифин оолларына, Израил сорду: «Буннар ким?» – 9«Буннар беним оолларым, – ӂуваплады Иосиф. – Оннары Аллах бана Египеттӓ верди». – «Гетирсӓнӓ оннары йаныма, – деди Израил, – иисӧзлейим оннары». 10Ихтӓрлыктан Израилин гӧзлери йуфкаламышты – о май бишей гӧрӓмӓрди. Иосиф гетирди онун йанына оолларыны. Бобасы оннары ӧптӱ да сармашты оннара. 11Сора деди Иосифӓ: «Сени дӓ йокту умудум гӧрейим, ама тӓ, Аллах бана сенин евлатларыны билӓ гӧстерди». 12Иосиф алды ушакларыны бобасынын куӂаандан да, диз чӧкӱп, ерӓ кадар башыны иилтти.

13Сора Иосиф гетирди оолларыны да койду Ефреми кендисиндӓн саа тарафа (Израилдӓн сол тарафа), Манасийайы да сол тарафа (Израилдӓн саа тарафа). 14Ама Израил, чапразлайып еллерини, саа елини койду кӱчӱк оланын Ефремин башына, сол елини сӓ – илк дуумуш Манасийанын башына. 15Сора о иисӧзледи Иосифи бӧлӓ лафларлан:

«Аллах – Она измет еттилӓр беним бӱӱк бобам Авраам хем бобам Исаак! –
Аллах, беним ӧмӱр бойунӂа хем бӱӱнӓ кадар гӱдӱӂӱм!
16Бени кӧтӱлӱктӓн куртаран Ангил хайырласын бу чоӂуклары!
Ко йашасын бу чоӂукларлан беним адым хем бобаларымын – Авраамын хем Исаакын – адлары.
Ко зееделенсин ер ӱзӱндӓ оннарын евлатлары».

17Ачан Иосиф гӧрдӱ, ани бобасы саа елини койду Ефремин башына, о беенмеди буну да, алып бобасынын елини, истеди коймаа ону Манасийанын башына. 18«Бобам, диил ӧлӓ, – деди Иосиф. – Илкин бу оолум дууду, елини онун башына кой». 19Ама бобасы истӓмеди. «Билерим, – ӂуваплады Израил, – билерим, оолум. Ондан да чекилеӂек бӱӱк бир халк. Ама кӱчӱк кардашы таа ӱстӱн олаӂэк, онун сойундан чекилеӂек бир алай миллет».

20О гӱнӱ Израил оннары бутакым иисӧзледи:

«Сизин адларыныз израиллилерӓ олаӂэк бир хайырламак.
Бири-бирини иисӧзлейерӓк, оннар дейеӂеклӓр:
„Аллах сени Ефрем хем Манасийа гиби йапсын!“»

Бӧлеӂӓ Иаков Ефреми койду Манасийадан ӱстӱн.

21Сора Израил деди Иосифӓ: «Бӓн ӧлӱм атиндӓйим. Ама Аллах сизиннӓн олаӂэк, О сизи гӧтӱреӂек геери деделеринизин топраана. 22Сана бӓн кардашларындан зеедӓ бир пай верерим – Шехеми. Ону алмаа дейни, бӓн аморейлӓрлӓн ӂенк еттим».

#### 49


Иаков иисӧзлеер оолларыны

1Иаков, чаарып оолларыны, деди:

«Топланын йаныма,
бӓн аннадаӂам сизӓ,
нелӓр беклеер сизи гелеӂек вакытта.

2Иаковун ооллары, топланын да сеслӓйин,

сеслӓйин Израили, бобанызы!

3Рувим, сӓн беним илк оолумсун, беним куведимсин,
кудретимин илк мейвасыйсын, сайгы хем кувет уурунда ен ӱӱсексин!
4Су гиби ойнаксын, артык ӱстӱн олмайаӂан,
чӱнкӱ бобанын дӧшеенӓ йатып, мындарладын ону![*][+]

5Симеон хем Леви – кардашлар.
Оннарын кылычлары[*] – аваннык хем зорбалык сачэр![+]
6Оннарын неетлеринӓ ортак олмам, топлантыларына катылмам.
Ӱфкеленип – адам ӧлдӱрдӱлӓр, ӂаннары истедикчӓ – буалары сакатладылар.[*]
7Бетвалы олсун ӱфкелери, чӱнкӱ аӂымасыздыр,
хем азгынныдыр, чӱнкӱ авандыр!
Бӧлеӂӓм оннары евлатларымын арасында,
даадаӂам оннары израиллилерин арасында!

8Иуда, сенселӓн сени метедеӂек!
Елин олаӂэк душманнарынын енсесиндӓ,
кардашларын иилеӂек сенин ӧнӱндӓ.
9Иуда, бир аслан йаврусу гиби,
сӓн тутулмуш хайван ӱстӱнӓ атлээрсын, оолум беним!
Аслан гиби ерӓ сӓн чӧмелмишин –
ким кыйышар ону уйандырсын[+]?
10Иуданын елиндӓн падишахлык бастону дӱшмӓз,
о хем онун евлатлары ӧндерӂи олаӂэк.
Йабанӂы халклар она баашыш гетиреӂек,[*]
халклар онун сӧзӱнӱ сеслейеӂек.
11Ешеени бир ӱзӱм чыбыына баалайаӂек,
кодукларыны ен ии ӱзӱм чыбыына баалайаӂек.
Рубаларыны йыкайаӂек шарапта, гӧлмеени – ӱзӱмӱн канында.[*]
12Гӧзлери – шараптан койу,
дишлери сӱттӓн бийаз олаӂэк.

13Завулон денизин бойунда йашайаӂэк,
онун топраана гемилӓр йанашаӂек.
Сыныры Сидон касабасына кадар узанаӂек.

14Исахар – семерлӓр арасында[*] йатан каави ешек;
15гӧрӱп, ани динненмӓк ичин бурасы раат бир ер, ани бу топрак кӓӓмил,
о койду сыртыны ӱк алтына, зорбалыкта калды.

16Дан, Израилин бир сойу оларак, кулланаӂек кенди халкыны[+].
17Дан йол бойунда бир йылан, зихирли бир йылан олаӂэк.
Бейгирин топууну далайаӂек – атлы аркасы ӱстӱ дӱшеӂек.

18Сааби, Сӓн Куртарыӂыйсын! Сендӓ умудум!

19Гадын ӱстӱнӓ сойгунӂулар абанарса,
кендилери ондан качарак куртулар.

20Ашерин берекетли имеклери олаӂэк,
падишах деликатеслерини о етиштиреӂек.

21Нафтали бир сербест караӂа гиби,
дуудурэр севимни олаклары.[*]

22Иосиф мейвалы бир чотук гиби, чӧшмӓ бойунда мейвалы бир чотук гиби.
Онун филизлери дувара сарылмыш.
23Окчулар[*] ӱӱштӱлӓр она, душманӂа ӱстӱнӓ ок йаадырдылар.
24Ама онун йайы[*] четинди, коллары да каавийди,
чӱнкӱ оннара кувет верирди Иаковун Аллахы – Гӱдӱӂӱ, Израилин Четин ташы!
25О сенин бобанын Аллахыдыр, О йардым едеӂек сана,
О – Бӱӱк Куветли Аллах, О хайырлайаӂек сени.
Йукардакы ӱӱсек гӧклерин,
ашаадакы дипсиз суларын, аналарын берекетиннӓн сени хайырлайаӂек.
26Бобанын вердии хайыры евелки байырларын берекетлериндӓн[*] бӱӱктӱр,
дивеч тепелерин боллуундан бӱӱктӱр;
ко оннар хепси олсун Иосифин – кардашлар арасында шанны бейин.

27Вениамин бир аач ӂанавар гиби: сабаален кенди курбаныны кемирер,
авшамнен паралээр тутулмуш хайваны».

28Израилин оники сойу[†] буннардыр. Тӓ не деди бобалары, оннары иисӧзлейип. Хербиринӓ – уйгун бир хайырламак.


Иаковун ӧлӱмӱ

29Иаков оолларына бӧлӓ деди: «Бӓн ӧлӱм атиндӓйим. Гӧмӱн бени деделеримин йанында, хетей Ефронун тарласындакы пешчерада. 30Бу пешчера Мамре каршысындакы Махпела тарласында Ханаан[†] топраандадыр. Авраам бу тарлайы мезар йапмаа дейни хетей Ефрондан сатын алдыйды. 31Орада гӧмӱлӱ Авраам карысыннан Саррайлан, Исаак карысыннан Ревекайлан, Лийайы да бӓн орада гӧмдӱм[+]. 32Хем тарла, хем о тарладакы пешчера хетейлердӓн сатын алынды».

33Бӧлӓ бир сымарламак верип оолларына, Иаков йатты дӧшеенӓ да, гечинип, бирлешти кенди деделериннӓн.

#### 50


Иаковун гӧмӱлмеси

1Иосиф иилди бобасынын башы уӂуна да аалайарак ӧптӱ ону. 2Кенди илаччыларына буйур етти мумийаласыннар гӱӱдесини. 3Ниӂӓ дӱшер, мумийаламак иши сӱрттӱ кырк гӱн. Египетлилӓр етмиш гӱн йас туттулар. 4Йас гӱннери биттийнӓн, Иосиф деди фараонун евиндеки адамнарына: «Еер хошлуклан бакарсаныз бана, сӧлӓйин фараона, 5ани бобам бендӓн емин алды: ачан о ӧлеӂек, бӓн гӧмейим ону Ханаан[†] топраанда кендиси ичин хазырладыы мезара. Шинди сӧлӓйиниз изин версин гидип гӧмейим бобамы, сора бӓн дӧнеӂӓм». 6Фараон изин верди: «Гит, бобаны гӧм, еминини таманна».

7Иосиф гитти гӧммӓӓ бобасыны, онуннан барабар гиттилӓр фараонун хепси изметчилери, евинин буйуруӂулары хем бӱтӱн Египетин ӧндерӂилери, 8хем дӓ Иосифин евдекилери, онун кардашлары хем бӱтӱн сой-сенселеси – Гошен бӧлгесиндӓ калды саде оннарын ушаклары хем хайваннары. 9Онуннан барабар гитти бир алай инсан – ангысы файтоннан, ангысы атлы. 10Иордан дересинин гӱндуусу тарафында Атад-Хармана етишип, оннар ӱӱсек сеслӓн хем аӂы-аӂы ааладылар. Иосиф бобасы ичин еди гӱн йас тутту. 11О тарафта йашайан ханаанейлӓр, гӧрӱп Атад-Харманда йас тутан инсаннары, дедилӓр: «Египетлилӓр пек бӱӱк йас тутэрлар!» Бу ӱзерӓ Иорданын гӱндуусу тарафындакы ерӓ денилер Авел-Мицраим («египетлилерин ааламасы»).

12Иаковун ооллары таманнадылар бобаларынын сымарламасыны: 13гетирдилӓр онун ӧлӱсӱнӱ да гӧмдӱлӓр Мамрейӓ йакын Махпела тарласындакы пешчерада. О тарлайы мезар йапмаа дейни Авраам хетей Ефрондан сатын алмышты[+]. 14Бобасыны гӧмдӱктӓн сора Иосиф, онун кардашлары хем хепси ӧлӱйӓ геленнӓр дӧндӱлӓр Египетӓ.

15Шинди, бобаларынын ӧлӱмӱндӓн сора, Иосифин кардашлары дӱшӱнӓ калдылар: «Беким, Иосифин бизӓ вар ӱфкеси. Йа о кӧтӱлӱк ичин, ани йаптык она, истӓрсӓ биздӓн ӱфкесини чыкармаа?» 16Да Иосифӓ хабер йолладылар: «Бобамыз, ӧлеӂейкӓн, сымарлады 17сӧлейелим сана: „Йалварэрым сана, баашла кардашларына оннарын гӱнахыны, оннарын кабаатыны – о кӧтӱлӱӱ, ани йаптылар сана“. Баашласана гӱнахымызы. Биз дӓ, бобамыз гиби, Аллаха измет едериз!» Иосиф, алып бу хабери, гиришти ааламаа.

18Бундан сора кардашлар, диз чӧкӱп онун ӧнӱндӓ, дедилӓр: «Биз сенин чыракларыныз!» – 19«Коркмайын, – деди Иосиф. – Бӓн не, Алла́хым мы? 20Сиз неетинизӓ койдунуз бана кӧтӱлӱк йапмаа, ама Аллах о кӧтӱлӱӱ иилӓӓ чевирди, куртарып ӧлӱмдӓн чок ӂан! 21Коркмайын. Бӓн бакаӂам сизи дӓ, ушакларынызы да». Бу сӧзлӓрлӓн о усландырды хем ӱреклендирди оннары.

22Бӧлеликлӓн, Иосиф ерлешти Египеттӓ кенди сой-сенселесиннӓн. Иосиф йашады ӱз он йыл. 23О гӧрӓбилди евлатларынын ӱчӱнӂӱ бойуну – куӂаанда тутту Ефремин унукаларыны хем дӓ Махирин оолларыны (Махир Манасийанын оолуйду).

24«Бӓн тездӓ ӧлеӂӓм, – деди Иосиф кардашларына. – Ама Аллах бир гӱн мутлак сизӓ йардым едеӂек да гӧтӱреӂек сизи бурадан о топраа, ангысыны О ададыйды вермӓӓ Авраама, Исаака хем Иакова». 25Сора Иосиф израиллилери емин еттирди, ани ачан Аллах оннара йардыма гелеӂек, гӧтӱреӂеклӓр бурадан онун кемиклерини. 26Иосиф гечинди ӱз он йашында. Ону Египеттӓ мумийаладылар да койдулар бир табута.

### Руфи

#### Руфи

Руфи


Ӧнсӧз

[1]

[2]

[3]

[4]


РУФИ


ИОНА

Библийайы чевирӓн Институт

Москва

2017


РУФИ


ИОНА

Чевириӂи Петри Чеботар

Редактор Иванна Банкова

Теологийа редактору Виталий Войнов

Рецензентлӓр Владимир Кусурсуз, Анна Челак

ISBN 978-5-93943-232-0

© Институт перевода Библии, 2017

#### Ӧнсӧз


Ӧнсӧз

Христиан традицийасына гӧрӓ чыфыт халкынын Айозлу Йазысы сайылэр Ески Бааланты. Ески Баалантыйа гирер 39 кийат, ангыларыны йазмышлар тӱрлӱ авторлар кенди вакытларында. Кийатларын таа чойу йазылы евелки чыфыт дилиндӓ. Ески Баалантынын кими кийатлары йазылмыш ӱч бин йылдан зеедӓ геери. Ески Баалантыда вар Израил историйасы ичин кийатлар хем о закон ичин, ангысыны вермиш она Аллах. Бундан башка, вар поезийа, аариф инсаннарын насаатлары хем гелеӂек вакытлар ичин пророклуклар.

Руфи хем Иона кийатлары каплээрлар чыфыт историйасынын фарклы дӧнемнерини. Руфи кийадында олушлар гечерлӓр Христосун дуумасындан илери XI асирин башлантысында, пророк Иона кийадында са – Христосун дуумасындан илери VIII асирин ортасында. Бу кийатлар сефтӓ типарланэрлар гагаузча. Чевирийӓ йапылды дерин редакцийа, о каршылаштырылды оригинал чыфыт текстиннӓн.

Вар умудумуз, ани гагауз окуйуӂусу булаӂэк бу кийатларда диил саде мераклы сӱжетлери, ама ачаӂэк кендисинӓ Аллахын хем инсаннарын арасында илишкилӓр ичин дерин хакикаты.

Библийайы чевирӓн Институт бӱтӱн ӱректӓн шӱкӱр едер чевириӂилерӓ, редакторлара хем хепсинӓ, ким йардым етти хазырламаа бу кийады.


РУФИ

Бу историйа олду Израилин ен боранны хем долашык дӧнемнерин бирисиндӓ. Озаман израилли сойлары кулланарды ӧлӓ денилӓн «судйалар», ангыларын сӧзӱ гечӓрди херзаман, ӂенк вакыды са оннар коруйардылар кенди сойларыны душманнардан.

Кийадын баш персонажы – Руфи, генч бир кары Моавдан (Израилин сынырына йакын топрак). Моавлылар хем израиллилӓр кимӓр керӓ ӂенк едӓрдилӓр бири-бириннӓн, онуштан оннарын аралары кӧтӱйдӱ, да моавлыларын евлатларында йокту хак катылмаа Израил халкына. Ама Руфи евленер бир израиллийлӓн, онун гечинмесиндӓн сора да калэр инанч кайыннасына Ноеминӓ, бутакым онун халкы хем онун Аллахы олдулар Руфинин дӓ халкы хем Аллахы.

Моисейин Айозлу Законуна гӧрӓ, израиллилӓр дӱшӓрди йардым етсиннӓр сенселелеринӓ хем корусуннар оннары беладан. Ен йакын сенселелерӓ дейӓрдилӓр «коруйуӂу». Еер карынын коӂасы ӧлдӱйсӓ, коруйуӂу лӓӓзымды сатын алсын рааметлинин топрааны хем евленсин о дул карыйа. Кӓр бӧлӓ чыкты Руфинин еӂели. Кийадын биткисиндӓ сыраланэр Руфинин евлатлары, да биз ӱӱренериз, ани о олду Израилин ен анылмыш падишахынын – Давидин – дедесинин анасы. Еер инсан ачык ӱреклӓн инанарса Аллаха хем йашарса Онун сымарламакларына гӧрӓ, хич диил ӧнемни, кимдӓн чекилер онун кӧклери.

#### 1


Гурбетликтӓ кахыр

1О гӱннердӓ, ачан израиллилери кулланарды судйалар, Израил топраанда олду кытлык, да бир адам карысыннан хем ики оолуннан Иудейадакы Вифлеемдӓн гитти йашамаа Моав топраанда. 2О адамын адыйды Елимелех, онун карысынын адыйды Ноемин, онун варды ики оолу – Махлон хем Хилеон; оннар Иудейадакы Вифлеемдӓн епрата сойунданды. Гелдилӓр оннар Моав топраана да калдылар орада.

3Елимелех, Ноеминин коӂасы, ӧлдӱ, да калды о инсан ики оолуннан. 4О чоӂуклар алдылар кендилеринӓ кары моавлылардан, бирисинин адыйды Орфа, ӧбӱрӱнӱн дӓ Руфи, хем йашадылар орада он йыла йакын. 5Ама сора икиси дӓ онун ооллары, Махлон хем Хилеон, ӧлдӱлӓр. Бутакым, Ноемин кайбетти хем ики оолуну, хем дӓ коӂасыны.

6Сора топарланды Ноемин гелиннериннӓн да гитти геери Моав топраандан, чӱнкӱ ишитти, ани Сааби долашты Кенди халкыны хем верди она берекет. 7Чыкты Ноемин о ердӓн, нередӓ йашарды, хем ики гелини дӓ онуннан билӓ. Ачан оннар гидӓрдилӓр йолӂа, дӧнерӓк Иудейа топраана, 8Ноемин деди гелиннеринӓ: «Гидин, дӧнӱн херкез кенди ана евинӓ; ко Сааби йапсын сизӓ хайыр, насыл сиз йапардыныз ӧленнерӓ хем бана! 9Ко Сааби версин сизӓ, ани сиз икиниз дӓ буласыныз ени коӂа хем раатлык оннарын евлериндӓ!» Ноемин ӧптӱ оннары. Ама оннар гириштилӓр ӱӱсек сеслӓн ааламаа 10да дедилӓр: «Йок, биз сениннӓн гидеӂез сенин халкына». 11Ноемин сӓ деди: «Дӧнӱн, кызларым; нечин лӓӓзым гелӓсиниз бенимнӓн? Не, беним карнымда таа вар мы ооллар, аники олсуннар сизӓ коӂа? 12Дӧнӱн, кызларым, гидин, нечинки бӓн артык ихтӓрым евленмӓӓ дейни. Бӓн десӓм билӓ: „Вар беним таа умудум“, хем кӓр бу геӂӓ олсам коӂайлан хем сора дуудурайым ооллары, – 13вар мы насыл беклейӓсиниз, оннар бӱӱйӱнӂӓ? Вар мы насыл ойаланасыныз да евленмейӓсиниз? Йок, кызларым, беним кахырым сизинкисиндӓн дӓ бӱӱк, чӱнкӱ Саабинин ели ӂезалады бени». 14Оннар генӓ ӱӱсек сеслӓн гириштилӓр ааламаа. Орфа ӧптӱ кайыннасыны да гитти, Руфи сӓ калды Ноеминнӓн.

15Ноемин деди Руфийӓ: «Тӓ сенин елтийкан дӧндӱ кенди халкына хем кенди аллахларына; гит сӓн дӓ кенди елтийканын ардына». 16Ама Руфи деди: «Йалварма бана, айырылайым сендӓн да дӧнейим геери; чӱнкӱ нерейи сӓн гидӓрсӓн, бӓн дӓ орайы гидеӂӓм, хем нередӓ сӓн йашарсан, бӓн дӓ орада йашайаӂам; сенин халкын олаӂэк беним халкым, хем сенин Аллахын – беним Аллахым; 17хем нередӓ сӓн ӧлеӂӓн, орада бӓн дӓ ӧлеӂӓм хем бени орада гӧмеӂеклӓр; ко Сааби ӂезаласын бени, еер атыларсам сендӓн; саде ӧлӱм бени айыраӂэк сендӓн!»

18Ноемин, гӧрӱп, ани Руфи четин неетленмиш гитмӓӓ онуннан, вазгечти йалвармаа она. 19Бӧлӓ гидӓрдилӓр оннар икиси, таа Вифлеемӓ етишинӂӓ. Ачан етиштилӓр оннар Вифлеемӓ, бӱтӱн касаба башлады кайнашмаа, карылар да дейӓрдилӓр: «Аӂаба бу му Ноемин?» 20Ноемин деди оннара: «Демейин бана Ноемин, дейин бана Мара[*], нечин дейни Кудретли Аллах йоллады бана бӱӱк кахыр; 21бӓн чыктым бурадан долу еллӓн, Сааби сӓ дӧндӱрдӱ бени бош еллеримнӓн, нечин демӓӓ бана Ноемин, ачан Кудретли Сааби зеетлетти бени, хем йоллады бана бела?»

22Бӧлӓ дӧндӱ Ноемин, хем онуннан барабар гелини моавлыйка Руфи, ангысы гелди Моав топраандан. Ачан гелдилӓр оннар Вифлеемӓ, таман арпа харманы башладыйды.

#### 2


Руфи башак топлээр

1Ноеминин варды бир сенселеси коӂасынын тарафындан, зенгин хем хелал бир адам, Елимелехин сойундан, онун адыйды Вооз.

2Бир керӓ моавлыйка Руфи деди Ноеминӓ: «Гидейим бӓн тарлайа башак топламаа онун ардына, кимдӓн гӧреӂӓм иилик». Кайыннасы деди: «Гит, кызым»[*]. 3Руфи гитти да, етишип, башлады топламаа башак оракчыларын ардынӂа. Да ӧлӓ разгелди, ани о тарланын саабисийди Вооз, Елимелехин сойундан.

4Да тӓ, Вооз гелди Вифлеемдӓн да деди оракчылара: «Сааби сизиннӓн!» Оннар ӂувап еттилӓр: «Ко иисӧзлесин сени Сааби!» 5Сора Вооз деди чыраана, ани койулмушту гӧзлетсин оракчылары: «Кимин бу генч инсан?» 6Чырак, ӂувап едерӓк, деди: «Бу генч инсан – моавлыйка, ани гелди Ноеминнӓн Моав топраандан. 7О деди: „Вар мы насыл бӓн топлайым башаклары оракчыларын ардына, не калэр деметлӓр арасында“; да гелди, таа сабаалендӓн бурада булунэр, саде бираз динненди чардаан алтында[*]».

8Сора Вооз деди Руфийӓ: «Сеслӓ бени, кызым, гитмӓ башак топламаа башка тарлайа, гитмӓ бурадан, ама кал бурада беним изметчийкаларымнан; 9ко гӧзлеринин ӧнӱндӓ олсун о тарла, нередӓ оннар ораклээрлар, гез оннарын ардына; тӓ бӓн буйурдум изметчилеримӓ, докунмасыннар сана; ачан сусайаӂан, гит тӓ ич о тестилердӓн, ангыларыны долдурэрлар беним изметчилерим». 10Диз чӧкӱп, Руфи иилтти ӱзӱнӱ ерӓ кадар да деди она: «Нейлӓн бӓн казандым сенин хайырыны, ани сӓн кабледерсин бени, макар бӓн йабанӂыйым?» 11Вооз, ӂувап едерӓк, деди она: «Бана сӧледилӓр хепсини, не сӓн йапмышын кайыннан ичин, ачан коӂан гечинмиш, ани сӓн бракмышын бобаны хем ананы хем кенди ана тарафыны да гелмишин о халка, ангысыны таа илери билмӓрдин; 12ко Сааби ӧдесин сана йаптыкларын ичин, хем ко сана олсун бӱтӱн ӧдек Сааби Израилин Аллахындан, Ангысына сӓн гелдин, ки О сени аркайа алсын!» 13Руфи деди: «Ко бӓн иилик гӧрейим сендӓн, чорбаӂым беним! Сӓн раатландырдын бени хем хайырладын ӱрееми лафларыннан, макар диилим денк сенин хич бир дӓ изметчийкана».

14Ачан гелди ӱӱленник вакыды, Вооз деди она: «Йаклаш бурайы да и екмек хем бан буканы сиркейӓ». Да отурду кары оракчыларын йанында. Вооз верди она каурулмуш тенӓ; Руфи иди дойунӂа, таа калды да. 15Сора калкты топламаа башак. Вооз буйур етти изметчилеринӓ, дейип: «Ко топласын бу инсан деметлӓр арасында да, хем азарламайын ону; 16деметлердӓн дӓ сыбыдын она хем бракын, ко топласын, хем баармайын она». 17Бӧлӓ Руфи топларды о тарлада авшама кадар да топладыы башаклары дӱӱдӱ, да чыкты бир демирли[*] кадар арпа.

18Алып буну, о гитти касабайа, кайыннасы да гӧрдӱ, некадар башак о топламыш. Руфи сӓ чыкарып-верди ону, не арттыйды, ачан кендиси дойду. 19Кайыннасы сорду она: «Нередӓ топладын бӱӱн хем нередӓ ишледин? Ко иисӧзлӱ олсун сени кабледӓн!» Руфи аннатты кайыннасына, кимдӓ о ишледи, хем деди: «О адамын, ангысында бӓн ишледим, ады Вооз». 20Ноемин деди гелининӓ: «Иисӧзлесин ону Сааби, Ангысы пайедер хайырыны хем дирилерӓ, хем ӧлӱлерӓ!» Да сӧледи она Ноемин: «Бу адам йакын бизӓ; о бизим коруйуӂуларымызын бириси». 21Моавлыйка Руфи деди: «О таа деди бана: „Беним изметчилеримин йанында булун, таа оннар топламайынӂа бӱтӱн берекети“». 22Ноемин деди Руфи гелининӓ: «Ислӓӓ, кызым, ани сӓн гезеӂӓн онун изметчийкаларынын йанысора, да сана зарар йапмайаӂеклар башка тарлада».

23Бӧлӓ Руфи булунарды Воозун изметчийкалары йанында хем топларды башак, таа арпайы хем боодайы бичмейинӂӓ, хем йашарды кайыннасыннан.

#### 3


Харманда гӧрӱшмӓк

1Бир керӓ Руфийӓ деди Ноемин, онун кайыннасы: «Кызым беним, таа ии олмаз мы аарайым сана бир ев, нередӓ сӓн булаӂан кысметини? 2Тӓ, дейелим, бизим сенселӓ Вооз, ангысынын изметчийкаларыннан сӓн булундун, о бу геӂӓ харманда арпа саурэр; 3йыкан, кокулу олойлан йаалан, гии тутмалык рубаларыны да гит хармана, ама гӧрӱнмӓ она, таа о битирмейинӂӓ имӓӓ хем ичмӓӓ. 4Ачан са о йатаӂэк, ӱӱрен о ери, нередӓ о йатты, озаман гит тӓ ач йорганы онун айаклары йанында да йат; о сӧлейеӂек сана, не йапасын».

5Руфи деди она: «Йапаӂам хепсини, не сӧледин бана». 6Да, гидип хармана, йапты хепсини ӧлӓ, насыл она сымарлады кайыннасы. 7Вооз иди-ичти, онун кефи еринӓ гелди, да гитти уйумаа терекӓ йывыны йанында. Руфи гелди саклыӂа да, ачып онун айаклары йанында йорганы, йатты.

8Геӂӓ йарысы Вооз даптур гелди, дӧндӱ, да тӓ, онун айаклары йанында йатэр бир кары. 9Вооз сорду она: «Кимсин сӓн?» Ӧбӱрӱ деди: «Бӓн Руфийим, сенин изметчийкан, аркайа ал бени, чӱнкӱ сӓн беним коруйуӂумсун». 10Вооз деди: «Ко Сааби иисӧзлесин сени, кызым! Бу сенин хайырын илеркисиндӓн таа ии, аники качмадын генчлерин ардына, не фукаара, не зенгин; 11шинди, кызым, коркма, бӓн йапаӂам сенин ичин хепсини, не сӓн сӧледин, чӱнкӱ касабада хепси билерлӓр, ани сӓн хелал инсансын. 12Макар бу доору, ани бӓн сенин коруйуӂун, ама вар бендӓн таа йакын коруйуӂун. 13Геӂелӓ бурада; йаарын са, еер о сени кабледӓрсӓ, озаман ислӓӓ, ко каблетсин, ама истӓмӓрсӓ каблетмӓӓ сени, озаман бӓн кабледеӂӓм, дири Саабинин адыннан емин едерим! Кал да йат бурада сабаайа кадар».

14Руфи уйуду онун айаклары йанында сабаайа кадар да калкты, таа айдыннанмадаан. Чӱнкӱ Вооз деди: «Ко билмесиннӓр, ани хармана гелди кары». 15Сора деди Руфийӓ: «Чыкар сыртындакы шалы, тут ону». Кары тутарды, о да ӧлчтӱ она алты ӧлчӱ арпа, йардым етти карыйа, калдырсын сыртына, да гитти касабайа.

16Руфи сӓ гитти кайыннасына. Ӧбӱрӱ деди: «Не, кызым?» Руфи аннатты хепсини, не йапты она о адам. 17Сора деди она: «Бу алты ӧлчӱ арпайы верди бана, дейип: гитмӓ кайыннана бош еллӓн». 18Ноемин деди она: «Беклӓ, кызым, таа ӱӱренмейинӂӓ, насыл битеӂек бу иш; чӱнкӱ, битирмейинӂӓ бӱӱнкӱ иши, Вооз раатланмайаӂэк».

#### 4


Вооз алэр Руфийи кендисинӓ кары

1Вооз, чыкып касаба порталарына, отурарду орада. Бакса: гечер онун йанындан о коруйуӂу сенселӓ, ангысы ичин сӧлӓрди Вооз. Вооз сесетти она: «Гел бурайы, кафадар, отур». Ӧбӱрӱ, йаклашып, отурду. 2Вооз алды касабанын аксакалларындан он киши да деди: «Отурун бурада». Да оннар отурдулар. 3Сора Вооз деди сенселесинӓ: «Моав топраандан гелӓн Ноемин сатэр бизим агамызын Елимелехин тарласыны. 4Бӓн, дедим, сӧлейим сана, олсун хаберин: сатын ал о тарлайы бурада отураннарын хем касаба аксакалларынын ӧнӱндӓ; истӓрсӓн алмаа, ал; ама истӓмӓрсӓн алмаа, сӧлӓ бана, бӓн билейим; чӱнкӱ сырайа гӧрӓ илкин сӓн алабилирсин; бӓн дӓ сенин ардына». Ӧбӱрӱ деди: «Сатын алэрым». 5Вооз деди: «Ачан сатын алаӂан тарлайы Ноеминдӓн, лӓӓзым аласын кендинӓ кары моавлы Руфийи, рааметлинин дул карысыны, аники, еер сизин дууарса оолунуз, тарла калсын Руфинин илк коӂасынын айлесиндӓ». 6Озаман о сенселӓ деди: «Йок насыл алайым о карыйы кендимӓ, нечинки зор олур варлыымы бракайым ушакларыма; каблет ону сӓн, чӱнкӱ бӓн аламам».

7Евелдӓн Израилдӓ варды бир адет сатын алмакта йа да диишмектӓ: бириси чыкарарды чизмесини да верӓрди ӧбӱрӱнӓ, да бу сайыларды Израилдӓ, ани аннашмак олду. 8Хем деди о сенселӓ Вооза: «Сатын ал сӓн». Да чыкарды чизмесини. 9Озаман деди Вооз аксакаллара хем хепсинӓ инсаннара: «Шинди сиз мартурсунуз, ани бӓн алэрым Ноеминдӓн Елимелехин бӱтӱн варлыыны хем дӓ Хилеонун хем Махлонун бӱтӱн варлыыны; 10хем дӓ моавлыйка Руфийи, Махлонун дул карысыны, алэрым кендимӓ кары, аники рааметли Махлонун варлыы калсын айлесиндӓ, хем дӓ кайбелмесин рааметлинин ады сойдашларынын арасында хем йашадыы касабада: бӱӱн сиз буна мартурсунуз».

11Озаман деди хепси инсаннар, ани дурардылар порталар йанында, хем аксакаллар: «Биз мартуруз; ко Сааби йапсын сенин евинӓ гирӓн карыйы Рахил хем Лийа гиби, ангыларындан башлады Израил. Зенгиннӓ хем хелал ол епраталылар арасында[*], хем ко анылсын сенин адын Вифлеемдӓ[+]. 12Ко олсун сенин евлатларын Парецин евлатлары гиби, ангысыны Фамари дуудурду Иудайа, о тоомдан, ангысыны вереӂек Сааби сана бу генч карыдан»[+].

13Алды Вооз Руфийи, да олду Руфи онун карысы. Оннар бирлештилӓр, да Саабинин изининӓ гӧрӓ Руфи гебӓ калды хем дуудурду бир оол[+]. 14Хем карылар дейӓрдилӓр Ноеминӓ: «Шӱкӱр Саабийӓ, ани бракмады сени коруйуӂусуз! Хем ко метинненсин онун ады Израилдӓ! 15О таазелейеӂек сенин ӧмӱрӱнӱ хем бакаӂэк сени ихтӓрлыында. Ону дуудурду сенин гелинин, ангысы север сени, ангысы еди оолдан таа иидир». 16Да алды Ноемин бу евлады, ташыйарды ону куӂаанда, да олду онун бакыӂысы. 17Комушуйкалар койдулар онун адыны Овид, дейерӓк: «Ноеминин олду оолу». Овид олду Иесейин бобасы, Иесей дӓ олду Давидин бобасы.


Давид падишахын деделери

18[•]Хем тӓ Парецин евлат бойлары:
Парец олду Хесронун бобасы;[+]
19Хесрон олду Рамын бобасы;
Рам олду Аминадавын бобасы;
20Аминадав олду Нахшонун бобасы;
Нахшон олду Салмонун бобасы;
21Салмон олду Воозун бобасы;
Вооз олду Овидин бобасы;
22Овид олду Иесейин бобасы;
Иесей олду Давидин бобасы.

### Еклесиаст

#### Еклесиаст

Еклесиаст


Гириш

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]


Еклесиаст


(Насаатчынын кийады)

#### Гириш


Гириш

Паалы окуйуӂулар!

Сизин ӧнӱнӱздӓ Библийанын бир кийады, евелки чыфыт дилиндӓ онун ады «Кохелет», евелки грек дилиндӓ сӓ – «Еклесиаст». Буква-буквайа чевирилер «Топланты инсаны» – олмалы, топлантыда лаф гидер ӱӱредиӂи йа да насаатчы ичин.

Бу кийатта Насаатчы аннадэр аариф Соломон падишахын адындан. Йашамасында чок иш гечирип, йазыӂы аннамыш, ани ер ӱзӱндеки севинмеликлӓр хем инсанын мутлулуу тез гелип-гечер. Насаатчы гӧздӓн гечирер йашаманын тӱрлӱ тарафларыны, савашэр аннамаа, нечин инсана верилмиш йашамак. Онун чыкышлары бӧлӓдир: инсанын йашамасында вар чок долашыклык, йашамак кайет кысадыр, чабук гелер ихтӓрлык хем ӧлӱм.

Ама генӓ дӓ Насаатчы сӧлеер, ани ӧмӱрӱн вар паалы ишлери – илк сырада аарифлик. Бакмайарак йашаманын бошлууна, алдангачлыына хем кысалыына, Аллах верди инсаннара колайлык севинмӓӓ бӧлӓ ишлерӓ, ниӂӓ достлук йа да кысметли евленмӓк, аники инсаннар шефкленсиннӓр Аллахын сымарламакларында. Хем ен бӱӱк иш – таманнамаа Аллахын изиннерини, чӱнкӱ бу ииликлери бизӓ баашлады Аллах. Бутакым Еклесиастын кийады гӧстерер, насыл лӓӓзым инанмаа хем умутланмаа Она, Ким верер инсана селемет хем кысмет.

Еклесиаст кийады гагауз дилинӓ чевирилди, темелленерӓк евелки чыфыт (Масорет) текстинин оригиналына. Библийайы чевирӓн Институт артык типарлады гагауз дилинӓ чевирили Библийанын Ени Бааланты кийатларыны (2006), Алты псалмалык (2012), Руфи хем Иона кийатларыны (2017), Йарадылыш кийадыны (2021).

Библийайы чевирӓн Институт шӱкӱр едер чевириӂилерӓ, редакторлара хем хепсинӓ, ким заамет етти Еклесиаст кийадыны гагаузчайа чевирмӓӓ, хем дӓ оннара, ким йардым етти типарламаа бу кийады.

#### 1


Хепси бом-бош

1Буннар Иерусалимдӓ падишахлык едӓн Еклесиастын, Давидин оолунун, сӧзлери[+].

2Хепси бош, бом-бош, – деди Еклесиаст, – хербир иш бошуна![+]
3Не казанэр инсан ер ӱзӱндӓ кенди зааметлериннӓн[+]?
4Инсан бойлары гелип-гидер, ама дӱннӓ калэр херзамана.
5Гӱнеш дууэр, гӱнеш каушэр,
сора генӓ офлайарак алатлээр о ерӓ, нередӓн дууэр.
6Лӱзгӓр учэр ӱӱлен тарафына, сора доорулэр пойраза,
дӧнӓ-дӧнӓ есерӓк хеп кенди йолуна чыкэр.
7Хепси дерелӓр акэрлар денизӓ, ама дениз ташмээр.
Дерелӓр дӧнерлӓр о ерӓ, нередӓн сызэрлар, да сора генӓ акэрлар.
8Хербир иш йорулдэр:
инсан аннадамаз хепсини,
гӧз доймаз гӧрмӓӓ,
кулак доймаз ишитмӓӓ.
9Не илери олдуйса, о генӓ олаӂэк,
не илери йапылдыйса, о генӓ йапылаӂэк.
Ер ӱзӱндӓ ени хич бишей йок![+]
10Кими керӓ деерлӓр: «Бак, бу несӓ ени!»
Ама бу да вардыр олдуу
евелки вакытларда, таа биздӓн илери.
11Кимсей тутмээр аклысында
чоктан йашамыш инсаннар ичин;
хем о инсаннар ичин, ким сора гелеӂек,
тутмайаӂэк аклыларында оннар,
ким йашайаӂэк оннардан сора[+].


Аарифлик боштур

12Бӓн, Еклесиаст, ачан Иерусалимдӓ Израилин падишахыйдым, 13ададым кендими аарифликлӓн аараштырмаа хем аннамаа хербир иши, не олэр ер ӱзӱндӓ. Бу аар бир заамет, ангысыны Аллах верди инсаннара[*][+]. 14Бӓн гӧрдӱм хепсини, не олэр гӱнеш алтында, хепси боштур, хепси – лӱзгери кооламак гиби.

15Кывырык иш доорудулмаз;
не ани йок, о сайыламаз[+].

16Бӓн дедим кенди-кендимӓ: «Тӓ, аарифлик уурунда бӓн гечтим хепсини, ким падишахлык етти Иерусалимдӓ бендӓн илери. Бӓн едендим чок билги хем аарифлик»[+]. 17Сора бӓн койдум неетимӓ аннамаа, не о аарифлик хем дӓ не о делилик хем акылсызлык, ама аннадым, ани бу да – лӱзгери кооламак гиби.

18Чӱнкӱ бӱӱк аарифликлӓн гелер чок кахыр,
хем некадар таа зеедӓ билги,
окадар таа зеедӓ кахыр олур[+].

#### 2


Шенниклӓр боштур

1Да дедим бӓн кенди-кендимӓ: «Йа денейим бӓн шенненмӓӓ хем сефалык сӱрмӓӓ, бакайым, ислӓӓ ми бу иш». Ама аннадым, ани бу да бош иш. 2Гӱлӱш ичин бӓн дедим: «Ахмаклык», шенник ичин дӓ: «Не файдасы онун вар?» 3Ӱреемдӓ аарифлии коруйарак, саваштым раатланайым шараплан да ахмаклык йаптым. Бӓн истӓрдим аннамаа, не инсаннар лӓӓзым йапсыннар гӧк алтында сайылы ӧмӱр гӱннериндӓ.

4Бӓн башардым бӱӱк ишлери: кендимӓ евлӓр калдырдым, баалар диктим. 5Йаптым башчалар хем парклар, ораларда тӱрлӱ-тӱрлӱ мейва аачлары диктим. 6Башчада фиданнары суламаа дейни, йаптым тыйнак. 7Сатын алдым кендимӓ чырак, кары хем адам; евимдӓ дууан чыракларым да варды. Едендим сыыр хем койун-кечи – Иерусалимдӓ бендӓн илери йашайан хич кимсейдӓ букадар чок йокту. 8Топладым кендимӓ гӱмӱш, алтын, падишахларын хем долайларын зенгинниклерини. Едендим тӱркӱӂӱ адамнары хем карылары, хем адамнарын хошлууну – бир гарем[*]. 9Бутакым, бӱӱк адам олдум, бендӓн илери Иерусалимдӓ йашайаннарын хепсини гечтим. Хем беним аарифлиим бенимнӓн калдыйды[+].

10Гӧзлерим не истӓрсӓ, бӓн ону йапардым;
ӱрееми хич бир хошлуктан узаклаштырмадым.
Ӱрӓӓм севинӓрди йаптыым хербир ишӓ –
бу олду бӱтӱн зааметлеримин ӧдӱлӱ.
11Ама бакып еллеримин йаптыкларына
хем йаптыым о ишлерӓ, бӓн гӧрдӱм,
ани хепси бош хем лӱзгери кооламак гиби.
Ер ӱзӱндӓ хич бир файда йок[+].


Аарифлик хем ахмаклык боштур

12Сора башладым сайыкламаа,
не о аарифлик, делилик хем ахмаклык.
Чӱнкӱ не йапабилир о киши, ани гелеӂек падишахын еринӓ?
Саде ону, не вардыр йапылдыы.
13Да бӓн гӧрдӱм, ани аарифлик ахмаклыктан ӱстӱн,
ниӂӓ дӓ айдыннык каранныктан ӱстӱн.
14Аариф гӧрер нерейи гидер,
ахмак са гезер каранныкта.

Ама бӓн аннадым, ани оннары икисини дӓ беклеер биртӱрлӱ еӂел[+]. 15Онуштан бӓн дедим кенди-кендимӓ: «Ахмаан еӂели бени дӓ беклӓрсӓ, озаман не файдасы вар бана бунӂак аарифликтӓн?» Да бӓн дедим кендимӓ: «Бу да бош». 16Чӱнкӱ аариф адамы да, ахмак адамы да анмайаӂэклар херзаман; гелеӂек вакыт – икиси дӓ унудулаӂэк. Йазык, ани аариф адам да ӧлер, ахмак адам да ӧлер[+].


Чалышмак бошунадыр

17Бӧлеӂӓ бӓн ӱфкелендим йашамайа, нечинки ер ӱзӱндӓ йапылан ишлӓр бана гӧрӱндӱ кӧтӱ. Хепси бошуна, хепси – лӱзгери кооламак гиби. 18Бӓн ӱфкелендим ер ӱзӱндӓ йаптыым ишлерӓ, чӱнкӱ хепсини бӓн лӓӓзым бракайым она, ким гелеӂек бендӓн сора. 19Ким билсин, о адам аариф ми олаӂэк оса ахмак мы? Ер ӱзӱндӓ кулланаӂэк бӱтӱн беним варлыымы, ангысыны бӓн казандым зааметимнӓн хем аарифлиимнӓн. Бу да бошуна.

20Бу бетерӓ ӂаным беним сыкылды о ишлердӓн, ани бӓн йаптыйдым ер ӱзӱндӓ.

21Чӱнкӱ инсан вар насыл аарифликлӓн, билгийлӓн хем беӂермӓклӓн заамет етсин, сора да хепсини казандыыны лӓӓзым браксын она, ким хич чалышмамыш. Бу да бошуна хем бӱӱк беладыр. 22Не казанэр инсан ер ӱзӱндӓ бунӂа зааметиндӓн хем кахырларындан? 23Онун гӱннӓр бойунӂа зааметлери – аӂы хем кахыр, геӂӓ дӓ онун ӱрӓӓ раатлык билмеер. Бу да бошуна.

24Инсан ичин имектӓн, ичмектӓн хем зааметиндӓн зевк алмактан ислӓӓ бишей йоктур. Аннадым, ани бу да Аллахтандыр[+]. 25Чӱнкӱ Онсуз ким вар насыл исин хем хошлансын? 26Адама, ангысы хош гелер Она, О верер аарифлик, билги хем севинч, гӱнахкер адама са – заамет: йывмаа хем топламаа зенгиннии, аники топладыыны версин она, ким хош гелер Аллаха. Бу да бошуна хем лӱзгери кооламак гиби[+].

#### 3


Хербир ишин вар вакыды

1Хербир ишин вар кенди заманы,
гӧк алтында хербир олушун вар кенди вакыды:
2дуумак вакыды хем ӧлмӓк вакыды;
екмӓк вакыды хем кӧклемӓк вакыды;[+]
3ӧлдӱрмӓк вакыды хем илачламак вакыды;
йыкмак вакыды хем йапмак вакыды;
4ааламак вакыды хем гӱлмӓк вакыды;
кахырланмак вакыды хем ойнамак вакыды;[+]
5таш атмак вакыды хем таш топламак вакыды;
сармашмак вакыды хем сармашмамак вакыды;
6аарамак вакыды хем кайбетмӓк вакыды;
сакламак вакыды хем сыбытмак вакыды;
7йыртмак вакыды хем дикмӓк вакыды;
сусмак вакыды хем лафетмӓк вакыды;[+]
8севмӓк вакыды хем азетметмӓк вакыды;
ӂенк вакыды хем селемет вакыды.

9Чалышан адама онун зааметиндӓн не файда вар[+]? 10Бӓн гӧрдӱм бу аар заамети, ангысыны Аллах верди инсаннара[*][+]. 11О хербир иши вакыдында йаратты кӓӓмил. Инсаннарын ӱреенӓ сонсузлук аннайышыны[*] койду, ама инсаннар аннайамээрлар Аллахын йаптыкларыны баштан биткийӓ кадар[+]. 12Бӓн аннадым, ани инсаннар ичин йашамакта мутлу олмактан[*] таа ии бишей йоктур[+]. 13Демӓк, еер инсан варса колайы ийип-ичсин хем севинсин йаптыы хербир ишинӓ, бу – Аллахтан баашыштыр[+]. 14Аннадым, ани Аллахын хепси йаптыклары калаӂэк херзаман: она бишей екленилмӓз хем ондан бишей чыкарылмаз. Аллах йапэр ӧлӓ, аники инсаннар Ондан корксуннар.

15Хербир иш, ани вар хем ани олаӂэк,
оннар таа илери варды,
чӱнкӱ Аллах гечмиши текрарлээр[*][+].


Дӱннедӓ доорусузлук

16Ер ӱзӱндӓ таа бир иш гӧрдӱм:

судун ериндӓ – законсузлук,
доорулуун ериндӓ – кӧтӱлӱк.

17Да кенди-кендимӓ дедим:

«Аллах суд кесеӂек икисинӓ дӓ –
дооруйа да, кӧтӱйӓ дӓ,
чӱнкӱ хербир олушун хем хербир ишин вакыды вар»[+].

18Инсаннар ичин бӓн кенди-кендимӓ дедим: «Аллах денеер оннары, аники гӧстерсин оннара, ани оннар хайван гиби. 19Чӱнкӱ инсаннарын еӂели хем хайваннарын еӂели бир: ниӂӓ буннар ӧлӱрсӓ, хеп ӧлӓ ӧбӱрлери дӓ ӧлер. Хем буннар, хем оннар биртӱрлӱ солуйэр, инсан хайвандан таа ӱстӱн диил. Хербир иш бошуна[+]. 20Хепси гидер хеп о ерӓ: хепси тоздан пейдаланды, тоза да дӧнеӂек[+]. 21Ким билер: чыкэр мы инсан духу йукары, инер ми хайван духу ашаа, ер алтына?»

22Да бӓн гӧрдӱм, ани ен ииси – инсан хошлансын кенди йаптыкларындан. Бӧлӓдир онун кысмети, чӱнкӱ ким она вар насыл гӧстерсин, не олур ондан сора[+]?

#### 4


Дӱннейин зеетлери

1Бӓн генӓ бактым ер ӱзӱндӓ йапылан бӱтӱн баскылара да гӧрдӱм зеет чекеннерин гӧз йашларыны, ама оннары йок ким раатландырсын; кувет – зеетлейиӂилерин тарафында, зеет чекеннери йок ким раатландырсын[+].

2Да бӓн гӧрдӱм, ани оннар, ким артык ӧлмӱш, йашайаннардан таа мутлу[+]. 3Ама таа да мутлу оннар, ким таа дуумамыш хем ер ӱзӱндӓ йапылан кӧтӱлӱклери гӧрмемиш[+].

4Да бӓн гӧрдӱм, ани инсанын хепси зааметлери хем иш усталыклары чекилер инсаннарын бири-бирини чок гӧрмесиндӓн. Бу да бошуна хем лӱзгери кооламак гиби.

5Ахмак, катлайып еллерини, кенди-кендини ийер.
6Ама таа ии раатлыкта казанмаа бир ауч,
некадар зеет ичиндӓ хем лӱзгери кооламакта –
ики ауч долусу.


Йалнызлык

7Да генӓ бӓн гӧрдӱм ер ӱзӱндӓ таа бир бошуна иш: 8тӓ бир йалныз адам, кимсей йок онун йанында: не оолу, не кардашы. Зааметлери онун битмеер, ама гӧзӱ зенгиннӓӓ доймээр. «Кимин ичин бӓн чалышэрым, – дӱшӱнер о, – хем нечин вермеерим ӂаныма хошлансын?» Бу да бошуна – аар бир зааметтир![+]

9Ики киши бир кишидӓн иидир, чӱнкӱ зааметлери ичин оннар кабледер ислӓӓ ӧдек. 10Еер бириси дӱшӓрсӓ, онун кафадары йардым едӓр она калксын. Ама не йазык о кишийӓ, ким дӱшӓрсӓ, да йанында булунмазса кимсей, ким йардым едӓр она калксын! 11Хем дӓ ики киши бирердӓ йатарса, оннара олур сыӂак. Ама насыл йысынсын йалныз йатан? 12Бир кишийи вар насыл енсемӓӓ, ама ики киши вар насыл корунсун. Ӱч кат иплик колай-колай копмаз.


Ӱӱселмӓк – бошуна

13Таа ии фукаара, ама аариф деликанны, некадар ихтӓр, ама акылсыз падишах, ангысы сесиргенмеер насаатлара. 14Чӱнкӱ деликанны чыкты зындандан, аники падишах олмаа, макарки дууду фукаара кенди падишахлыында[+].

15Бӓн гӧрдӱм, ани хепси, ким йашады хем ӧрӱдӱ ер ӱзӱндӓ, изледилӓр падишах олаӂаа чоӂуу. 16Онун ардына гидӓн инсаннар сайысызды. Ама таа сора дууан инсаннар ондан канаат олмадылар. Бу да бошуна хем лӱзгери кооламак гиби.


Аллаха бош адамаклар ичин

17Куллан кендини, Аллахын евинӓ гидӓркӓн. Таа ии гидӓсин сеслемӓӓ дейни, некадар гетирӓсин бир дӱшӱнӱлмедик курбан, ниӂӓ йапэрлар акылсызлар, билмейерӓк, ани йапэрлар феналык.

#### 5

1Бишей сӧлейеӂейкӓн,
алатлама Аллахын ӧнӱндӓ аазыны ачмаа.
Аллах гӧктӓ, сӓн сӓ ердӓйсин, бу ӱзерӓ чок лафетмӓ[+].
2Ниӂӓ чок заамет кушкулу дӱшлӓр дуудурэр,
хеп ӧлӓ чок лаф ахмаклык дуудурэр.

3Ачан Аллаха емин едерсин, осаат таманна ону. О беенмеер ахмаклары. Ададыыны йап! 4Таа ии адамамаа, некадар ададыыны йапмамаа. 5Изин вермӓ аазына гӱнаха соксун сени. Хаберӂийӓ[*] демӓ: «Беним ададыым йаннышты». Не лӓӓзым Аллах ӱфкеленсин сенин лафларына да йаптыын ишлери йок етсин[+]? 6Чок лафта да, чок дӱштӓ дӓ – бошлук, ама сӓн Аллаха сайгы гӧстер[+].


Зенгинник боштур

7Еер гӧрӓрсӓн, ани бир ердӓ фукаарайа баскы йапэрлар хем дӓ чиинерлӓр доорулуу хем инсан хакларыны, шашма буна, чӱнкӱ бир ӧндерӂинин ӱстӱнӓ вар башка ӧндерӂи, ангысы гӧзледер ону, онун ӱстӱнӓ дӓ вар таа бӱӱк заабит[*][+]. 8Ама инсаннар ичин таа файдалы, ки олсун бир падишах, ангысы измет едер тарлалара.

9Ким парайы беенер,
о инсан парайа доймаз,
ким беенер зенгиннии,
о хич бир заман казанӂына канаат олмаз.
Бу да бошуна!
10Варлык зееделендикчӓ хазыронӂу да зееделенер.
Не файдасы вар ондан чорбаӂыйа?
Калэр саде сииретсин ону.
11Аз да исӓ, чок та исӓ ишчи – онун уйкусу раат.
Ама зенгинин чок варлыы олдуу ичин,
ону уйку тутмээр.

12Ер ӱзӱндӓ бӓн гӧрдӱм бӱӱк бир кӧтӱлӱк:

инсан топлээр зенгинник кенди зарарына –[+]
13бир уурсузлук бетеринӓ о зенгинник кайып олэр,
да шинди адам йок не браксын оолуна.
14Инсан чыплак чыкэр анасынын карнысындан,
дӱннейӓ насыл гелдийсӓ, ӧлӓ дӓ гидер.
О хич бишей кенди ишиндӓн ауӂунда гӧтӱрмӓз.
15Бу да бир бӱӱк кӧтӱлӱк:
дӱннейӓ насыл гелдийсӓ, ӧлӓ дӓ гидер.
Не файда вар она наафилӓ зааметтӓн[+]?
16Ӧмӱр бойунӂа онун гӱннери гечер каранныкта,
бӱӱк кахырда, зееттӓ хем ӱфкедӓ.

17Сора бӓн гӧрдӱм, ани инсана дейни ер ӱзӱндӓ ен ииси хем доорусу – ийип-ичмӓӓ хем севинмӓӓ кенди зааметинӓ ӧмӱр бойунӂа о сайылы гӱннердӓ, ани вермиш она Аллах, чӱнкӱ будур онун кысмети. 18Еер Аллах верӓрсӓ бир инсана зенгинник, варлык хем колайлык кулланмаа оннары, кенди пайыны каблетмӓӓ хем севинмӓӓ кенди зааметинӓ, бу Аллахтан баашыштыр[+]. 19Бӧлӓ инсан кенди ӧмӱрӱ ичин пек дӱшӱнмеер, чӱнкӱ Аллах долдурэр онун ӱреени севинчлӓн.

#### 6

1Ер ӱзӱндӓ гӧрдӱм таа бир кӧтӱлӱк, ангысы дайма гелер инсанын башына[+]. 2Аллах верер инсана зенгинник, варлык хем сайгы, истедии хербир иш вар, ама Аллах колайлык вермеер она куллансын бу ишлери, онун еринӓ башкасы кулланэр. Бу да бош хем аар бир дерт[+].

3Адамын олса ӱз ушаа, да о чок йыл йашаса, ӧмӱрӱ узун олса, ама о кысметли кана-кана йашамадыйса хем мезара билӓ гӧмӱлмедийсӓ, ӧлӱ дуумуш ушак ондан таа кысметлидир, бӓн деерим[+]. 4О ушак наафилӓ гелер хем караннаа гидер, хем ады онун кайбелер каранныкта. 5О ушак не гӱнеши гӧрер, не дӓ бишей билер, ама о таа раат, некадар о адам, 6ангысы кысметинӓ севинмемиш, ики бин йыл йашаса билӓ. Икиси дӓ хеп бир ерӓ гидерлӓр.

7Инсан хеп чалышэр буазы ичин, ама хеп доймээр.
8Озаман аарифин не ӱстӱннӱӱ вар акылсызын ӧнӱндӓ,
хем йоксула не файда вар,
еер о билӓрсӓ насыл гӧтӱрмӓӓ кендини аалемнӓн[+]?
9Таа ии севинмӓӓ она, нейи гӧзӱн гӧрер,
некадар дӱш гӱтмӓӓ онун ичин, нейи ӂанын чекер.
Бу да бошуна хем лӱзгери кооламак гиби.

10Дӱннедӓ не варса, ады артык койулмуштур,
инсанын не олдуу артык билинер.
О йок насыл чекишсин кендиндӓн каави оланнан[+].
11Некадар чок лаф варса, окадар таа чок бошлук –
инсана бунун не файдасы вар[+]?

12Инсанын ӧмӱрӱ гелип-гечер гӧлгӓ гиби.
Ким билер, онун сайылы гӱннериндӓ
ислӓӓ иш недир?
Бу инсана ким вар насыл сӧлесин,
не олаӂэк ер ӱзӱндӓ ондан сора?

#### 7


Аариф насаатлар

1Ии ад бурӂу кокулу олойдан иидир,
хем ӧлӱм гӱнӱ дуума гӱнӱндӓн иидир[+].
2Таа ии гирмӓӓ о евӓ, нередӓ аалээрлар,
некадар конуш евинӓ,
чӱнкӱ ӧлӱм хербир инсанын еӂелидир, хербир дири
инсан ко аклында тутсун буну.
3Кахыр гӱлмектӓн иидир,
чӱнкӱ кахырлы сурат ӱрӓӓ севиндирер[+].
4Акыллы инсанын ӱрӓӓ – ааламак евиндӓ,
акылсызын ӱрӓӓ сӓ – шенник евиндӓ.
5Таа ии сеслемӓӓ аарифин азарыны,
некадар ишитмӓӓ акылсызларын тӱркӱсӱнӱ,
6чӱнкӱ акылсызын гӱлмеси –
чӱвенин алтында йанар чалы-чырпынын чатыртысы гиби.
Бу да бошуна.

7Баскы вар насыл аарифи йапсын акылсыз,
баашыш бозэр ӱреени.

8Ишин биткиси онун чекетмесиндӓн иидир,
таа ии сабурлу олмаа, некадар ходул.
9Чабук ӱфкелӓнмӓ,
ӱфкӓ акылсызларын ӱреендӓ йашээр.

10Сорма: «Нечин евелки гӱннӓр
бӱӱнкӱлериндӓн таа иийди?» –
чӱнкӱ буну сормаа дейни акыл диил лӓӓзым.

11Аарифлик варлык гиби иидир,
ер ӱзӱндӓ йашайаннар ичин файдалыдыр.
12Аарифлик, ниӂӓ дӓ пара, верер корунту,
ама аарифлиин ӱстӱннӱӱ онда,
ани о коруйэр чорбаӂысынын йашамасыны.

13Бак Аллахын йаптыкларына:
ким вар насыл доорутсун ону,
нейи О йаратты бурук[+]?
14Ии гӱндӓ мутлу ол,
ама белалы гӱндӓ кушкулу ол,
ону да, буну да йаратты Аллах,
да инсан йок насыл билсин, не олур ондан сора.

15Бош ӧмӱрӱмдӓ бӓн гӧрдӱм тӱрлӱ ишлери:

доору инсаны, ангысы ӧлер доорулууннан,
хем кӧтӱ инсаны,
ангысы кӧтӱлӱӱннӓн узун ӧмӱр йашээр[+].
16Не пек доору ол, не дӓ пек аариф.
Нечин кендини йок едӓсин?
17Не пек кӧтӱ ол, не дӓ акылсыз.
Нечин вакыдындан илери ӧлӓсин?
18Биринӂи насааты тут, икинӂисиндӓн дӓ елини чекмӓ,
чӱнкӱ Аллахтан коркан инсан
таманнээр ону да, буну да.

19Аарифлик аариф инсаны йапэр таа каави,
некадар касабанын он ӧндерӂиси[+].

20Герчектӓн, ер ӱзӱндӓ йок бир дӓ доору инсан,
ани херзаман иилик йапсын хем гӱнаха хич гирмесин[+].

21Сӧленилӓн хербир лафа алыпсатма,
зерӓ ишидӓрсин, насыл сенин чыраан кӧтӱлеер сени.
22Чӱнкӱ сенин ӱрӓӓн билер,
ани сӓн кендин дӓ чок керӓ вардыр кӧтӱледиин аалеми.

23Хепсини буннары бӓн аарифликлӓн денедим да дедим:

«Аариф олаӂам»,
ама аарифлик узаклашты бендӓн.
24Чок узак хем пек дерин олан иши
ким булабилир?

25Да бӓн неетлендим аарифлии аннамаа,
аараштырмаа хем булмаа,
саваштым аннамаа, ани кӧтӱлӱк – акылсызлыктыр,
ахмаклык – делиликтир[+].
26Да аннадым бӓн, ани ӧлӱмдӓн таа аӂы о кары,
ангысы тузак гиби,
онун ӱрӓӓ авӂы капканыдыр,
еллери синӂирдир.
Аллахын ӧнӱндӓ доору йашайан адам
о карыдан куртулур,
гӱнахкер сӓ она есир олур.

27Тӓ не ӱӱрендим бӓн, – деди Еклесиаст, – бир акыллы чӧзӱм булмак ичин, бир иши ӧбӱрӱнӓ еклейерӓк:

28хеп аарардым, ама буламардым –
бӓн булдум бин адамын арасында
саде бир доору адам[*],
бир дӓ доору кары буламадым.

29Тӓ не ӱӱрендим бӓн:

Аллах йаратты инсаннары доору,
ама оннар тӱрлӱ ширетликлерӓ тапынэрлар[+].

#### 8

1Аариф адам гиби кимдир?
Ким вар насыл ачыкласын хербир иши?
Аарифлик айдыннадэр инсанын ӱзӱнӱ
хем йымышадэр онун серт суратыны.


Сеслӓ падишахы

2Бӓн деерим: Сеслӓ падишахын насаатыны, чӱнкӱ сӓн емин еттин Аллахын ӧнӱндӓ. 3Алатлама айырылмаа падишахын ӧнӱндӓн хем тутунма кӧтӱ иштӓн, чӱнкӱ о хепсини истедиини йапар[+]. 4Падишахын сӧзӱндӓ вар кувет; ким она дейӓбилир: «Не йапэрсын сӓн?»

5Онун буйурдууну сеслейӓн кӧтӱ иш йапмаз,
аариф киши бунун вакыдыны
хем доору давранышыны билер.
6Чӱнкӱ хербир ишин вакыды хем йолу вар,
инсанын са башына чок бела гелер.

7Кимсей билмеер, не олаӂэк сора;
ким она вар насыл сӧлесин, не олаӂэк?
8Инсанын йок куведи, тутуп лӱзгери,
она чорбаӂы олсун,
хем онун йок куведи
чорбаӂы олсун ӧлӱм гӱнӱнӓ.
Аскер йок насыл качсын ӂенктӓн,
кӧтӱлӱк йапан кӧтӱлӱӱннӓн куртуламаз.

9Хепсини буннары гӧрдӱм, ачан аклымнан саваштым аннамаа, не олэр ер ӱзӱндӓ. Кими керӓ инсан кулланэр башка инсаны да верер она зарар[+].


Кӧтӱлӓр хем доорулар

10Хем дӓ бӓн гӧрдӱм, насыл гӧмӓрдилӓр кӧтӱлери, ангылары незаманса гелӓрдилӓр айозлу ерӓ, ама сора унудулдулар о касабада, нередӓ кӧтӱлӱк йаптылар[*]. Бу да бошуна.

11Кӧтӱлӱк ичин суд чабук кесилмӓзсӓ, инсанын ӱрӓӓ алышэр кӧтӱлӱк йапмаа. 12Гӱнахкер ӱз керӓ кӧтӱлӱк йапса хем узун ӧмӱр йашаса билӓ, бӓн билерим, ани таа ии олаӂэк оннара, ким Аллахтан коркэр хем Онун ӧнӱндӓ сайгыйлан дурэр. 13Гӱнахкер сӓ мутлу олмайаӂэк, онун гӱннери узамайаӂэк, оннар олаӂэк гӧлгӓ гиби, нечинки о коркмээр Аллахтан[+].

14Ер ӱзӱндӓ разгелер таа бир бош иш: доору инсанын башына гелер о, не казанэр кӧтӱ инсан, кӧтӱ инсанын да башына гелер о, не казанэр доору инсан. Бу да бошуна, деерим[+]. 15Да бӓн мететтим шеннии, чӱнкӱ ер ӱзӱндӓ инсан ичин ийип-ичмектӓн, шенненмектӓн таа ии бишей йоктур. Бу калэр инсана онун зааметлериндӓн, ӧмӱр бойунӂа хепси гӱннериндӓ, ангыларыны Аллах верди она ер ӱзӱндӓ[+].

16Бу ӱзерӓ бӓн неетлендим аннайым аарифлии хем гӧрейим инсанын ер ӱзӱндӓ зааметлерини, чӱнкӱ инсанын гӧзлери геӂӓ-гӱндӱз уйку билмеер. 17Да бӓн гӧрдӱм Аллахын бӱтӱн ишлерини. Инсан ер ӱзӱндӓ йапылан ишлери аннайамээр. Некадар да савашса, хеп окадар аннайамаз. Еер бир аариф десӓ билӓ, ани о билер, о да аннайамаз[+].

#### 9


Херкезин еӂели биртӱрлӱ – ӧлӱм

1Бӧлеӂӓ буннары хепсини дӱшӱнӱп, аннадым, ани хем доорулар, хем аарифлӓр, хем оннарын йаптыклары Аллахын елиндӓдир, кимсей билмеер, не беклеер ону: севги ми оса ӱфкӓ ми. 2Херкезин еӂели биртӱрлӱ: доорунун хем кӧтӱнӱн, пакын хем мындарын, курбан веренин хем вермейенин. Ии инсана не олурса, гӱнахкерӓ дӓ олэр, емин еденӓ не олурса, емин етмӓӓ коркана да хеп о олэр[+]. 3Ер ӱзӱндӓ йапылан хербир ишин кӧтӱ тарафы о, ани херкезин еӂели биртӱрлӱ. Хем дӓ инсаннарын ӱреклери долу кӧтӱлӱклӓн. Ӧмӱр бойунӂа оннарын ӱреклериндӓ вар делилик, сора да оннар гидерлӓр ӧлӱлӓр арасына. 4Ама йашайаннарын арасында херкезиндӓ вар умут. Дири кӧпек олмаа таа ии, некадар ӧлӱ аслан.

5Дирилӓр билер, ани оннар ӧлеӂек,
ама ӧлӱлӓр хич бишей билмеер,
оннар ичин артык ӧдӱл йоктур,
оннар кимсейин аклында да калмадылар.
6Оннарын севгиси, ӱфкеси хем кысканчлыы
артык кайып олмушлар
да биртаа пай алмайаӂэклар о ишлердӓ,
не олэр ер ӱзӱндӓ.

7Гит, севинмӓклӓн и екмеени хем ич шарабыны шен ӱреклӓн, чӱнкӱ Аллах разы олду сенин йаптыкларына[+]. 8Херзаман ташы ен ии рубаны хем йаала башыны бурӂу кокулу олойлан. 9Аллахтан верили гелип-гечӓн ӧмӱрӱнӱ ер ӱзӱндӓ севинерӓк йаша севгили карыннан барабар. Чӱнкӱ йашамактан хем ер ӱзӱндӓ зааметлериндӓн сенин ӧдӱлӱн будур. 10Йаптыын иши бӱтӱн ӱректӓн йап, чӱнкӱ ӧлӱлерин дӱннесиндӓ, нерейи сӓн гидеӂӓн, йок не иш, не неет, не билги, не аарифлик.


Аарифлик кими керӓ йардым етмеер

11Ер ӱзӱндӓ бӓн таа бир иш гӧрдӱм:
качмакта кимикерӓ енсӓмеер хызлы качаннар,
ӂенктӓ – каавилӓр,
аарифлердӓ йок екмек,
беӂерикли инсаннарда – зенгинник
хем ӱӱренмишлердӓ – хайыр гӱтмӓк,
нечинки херкезин вар вакыды хем еӂели.

12Инсан билмеер, незаман гелеӂек онун саады: насыл балык тутулэр амансыз сеткайлан хем куш тутулэр принкайлан, ӧлӓ инсанын да башына гелер кем саат[*].

13Ер ӱзӱндӓ гӧрдӱм таа бир аарифлик, о бени пек шаштырды: 14варды бир кӱчӱк касаба, орада аз инсан йашарды. Бир куветли падишах, о касабайы алмаа дейни, сарды ону бӱӱк йапынтыларлан. 15Касабада варды бир фукаара, ама аариф адам. Аарифлииннӓн о адам куртарды касабайы. Ама сора бу фукаара адамы кимсей анмады.

16Озаман бӓн дедим:

«Аарифлик таа ии, некадар кувет».
Ама фукааранын аарифлиини хесаба алмээрлар
хем онун сӧзлерини сеслӓмеерлӓр[+].
17Таа ии сеслемӓӓ аарифин йаваш сӧзлерини,
некадар акылсызларын арасындан ӧндерӂинин баармасыны.
18Аарифлик силӓхтан иидир, ама бир гӱнахкер[*]
вар насыл хербир ислӓӓ иши бозсун.

#### 10


Аариф сӧзлӓр

1Насыл ӧлӱ синеклӓр бозэрлар бурӂу кокулу олойлары,
ӧлӓ бир кӱчӱк ахмаклык та бастырэр аарифлии хем хатыры.
2Аарифин ӱрӓӓ чекер ону саа тарафа,
акылсызын са – сол тарафа.
3Ахмак адам йолӂа гитсӓ билӓ, она акыл етишмеер,
хепси гӧрер онун ахмак олдууну.

4Ӧндерӂинин ӱфкеси сана каршы тутушарса,
ериндӓн айырылма,
нечинки услулук бӱӱк гӱнахлары йымышадэр[+].

5Ер ӱзӱндӓ гӧрдӱм таа бир кӧтӱлӱк,
ангысыны падишах йапэр:
6ахмаклары ӱӱсек ерлерӓ койэрлар,
зенгиннӓр сӓ ашаада калэрлар.
7Гӧрдӱм бӓн, насыл чыраклар бейгирдӓ атлы,
заабитлӓр дӓ, чыраклар гиби, йайан гидерлӓр.

8Ким казэр куйу, о кендиси вар насыл куйуйа дӱшсӱн,
ким кырэр таш дувары, ону вар насыл даласын йылан.
9Ким таш чыкарэр, о вар насыл сакатлансын,
ким одун йарэр, о коркулу дурума гирер.

10Наӂак кӧрсӓ, ӱзӱ биленмемишсӓ,
озаман таа чок кувет кулланмаа лӓӓзым,
аарифлик сӓ иши башармаа йардым едер.
11Не файдасы вар бӱӱӂӱйӓ,
еер ону йылан даларса, бӱӱ йапылмадаан?

12Аарифин аазындан сӧзлӓр хоштур,
ахмаан сӧзлери сӓ ону кендисини йок едер:
13онун илк сӧзлери – ахмаклык,
сон сӧзлери сӓ – фена делиликтир.
14Акылсыз чок-чок лафедер.
Инсан билмеер, не олаӂэк илердӓ;
ким вар насыл она сӧлесин,
не олаӂэк ондан сора?

15Акылсызлары заамет йорулдэр,
оннар касабайа гӧтӱрӓн йолу билӓ билмеер.

16Вай сана, мемлекет,
еер сенин падишахын таа ушакса,
ӧндерӂилерин дӓ сабаалендӓн конушарса.
17Не мутлу сана, мемлекет,
еер сенин падишахын сойлуйса,
хем ӧндерӂилерин ийип-ичӓрсӓ уйгун вакытта –
диил сарфошлук ичин, ама куветленмӓк ичин.

18Еер инсан хайлазса, евин таваны чӧкӓр,
еллери хайлак дурарса, евин ӧртӱсӱ акар.

19Конушлар шенник ичин йапылэр,
шарап йашамайы шеннедер,
ама хербир ишӓ пара лӓӓзым[+].

20Аклынӂа билӓ кӧтӱлӓмӓ падишахы,
йатак ичериндӓ бетвалама зенгини,
чӱнкӱ гӧктӓ учан куш
вар насыл гездирсин сенин лафларыны,
канатлы олан
вар насыл аннатсын сенин сӧледиклерини.

#### 11

1Екмеени суйа ат[*], чок гӱндӓн сора ону булурсун.
2Варлыыны еди йа да секиз кишийӓ пайет,
чӱнкӱ билмеерсин,
ер ӱзӱндӓ несой бела вар насыл башына гелсин.
3Булутлар суйлан долуйса, оннар ерӓ йаамуру йаадырыр.
Еер фидан дӱшӓрсӓ ӱӱлен тарафына йа да пойраза,
нерейи дӱштӱйсӓ, о ердӓ калар.
4Лӱзгери гӧзледӓн екмӓз, булутлара бакан бичмӓз.
5Ушак насыл анасынын карнысында олушэр билмедиин гиби,
Йарадыӂы Аллахын йаптыкларыны да билмӓзсин.
6Тоомуну ек сабаален,
авшамнен дӓ елин хайлак дурмасын,
чӱнкӱ сӓн билмеерсин, бу му таа ии, шу му,
оса икиси дӓ биртакым ии ми.


Генчлииндӓ севин, ама Аллахы унутма

7Айдыннык татлыдыр, гӱнеши гӧрмӓӓ ислӓӓдир.
8Инсан чок йыл йашарса да, ко херзаман шенненсин.

Ама караннык гӱннери унутмасын, чӱнкӱ оннар да чок олур. Бӱтӱн гелеӂек ишлӓр – боштур.

9Ей деликанны, генчлииндӓ шеннен,
ко ӱрӓӓн генчлик гӱннериндӓ севинсин.

Гит орайы, нерейи чекер ӱрӓӓн хем нерейи бакэр гӧзлерин, ама бил, ани бӱтӱн буннар ичин Аллах сендӓн ӂувап истейеӂек[+].

10Бӱ узерӓ коола ӱреендӓн кахыры,
узаклаштыр гӱӱдендӓн дерди,
чӱнкӱ генчлик хем деликаннылык гелип-гечер.

#### 12

1Генчлик гӱннериндӓ аклында тут сенин Йарадыӂыны,
зор гӱннӓр гелмедӓӓн хем йаклашмадаан о йыллар,
ачан сӓн дейеӂӓн: «Бӓн оннардан канаат оламээрым!»,
2гӱнеш, айдыннык, ай хем йылдызлар сӱӱнмедӓӓн
хем йаамурдан сора булутлар дӧнмедӓӓн.
3Гелеӂек о гӱн, ачан титирейеӂек евин бекчилери[*],
каави адамнар кыврылаӂэк,
ӱӱдӱӂӱ карылар дураӂэк, нечинки оннар азалды,
пенчередӓн баканнар карараӂэк;
4ачан сокаа ачылан капулар капанаӂэк
хем дермен сеси йавашыйаӂэк;
5ачан инсаннар куш сесиндӓн уйанаӂэк,
хем тӱркӱлерин сеси ишидилмейеӂек;
ачан инсаннар коркаӂэк ӱӱсек ердӓн
хем сокакта титирейеӂек коркудан;
ачан бадем ааӂы чичек ачаӂэк,
чекиргӓ аарлашаӂэк, хавез зайыфлайаӂэк.
Чӱнкӱ инсан ени евинӓ хептенӓ гидеӂек,
аалайаннар сокакта гезеӂек.

6Озаман гӱмӱш синӂирӂик копаӂэк
хем алтын тас кырылаӂэк, тести чӧшмедӓ парчаланаӂэк
хем пынар чыкырыы кырылаӂэк.
7Гӱӱдӓ дӧнеӂек геери топраа, нередӓн алынды,
дух са дӧнеӂек геери Аллаха, Ангысы ону верди[+].

8Хепси бош, бом-бош, – деди Еклесиаст, – хербир иш бошуна![+]


Сонсӧз

9Еклесиаст аарифти хем, бундан каарӓ, о аннадарды инсана билдиклерини. О дӱшӱндӱ, аараштырды хем уйдурду чок аариф сӧлейиш. 10Еклесиаст савашарды булмаа уйгун сӧзлери, онун йаздыклары доору хем герчек.

11Аарифлерин сӧзлери сиври учлу чобан сопасы гиби, топланмыш сӧлейишлӓр, сансын какылы енсерлӓр. Оннар верили бир тек Чобандан[+].

12Бундан каарӓ, оолум, сакын: кийат йазманын сону йоктур, чок аараштырмак ипрадэр гӱӱдейи[+].

13Сӧленмишин ӧзӱ будур:
Аллахтан корк хем таманна Онун изиннерини,
нечинки бу хербир инсанын борӂудур[+].
14Чӱнкӱ Аллах суд кесеӂек хербир ишӓ,
саклы ишлерӓ билӓ – истӓр ии, истӓр кӧтӱ олсун[+].

### Иона

#### Иона

Иона


Ӧнсӧз

[1]

[2]

[3]

[4]


РУФИ


ИОНА

Библийайы чевирӓн Институт

Москва

2017


РУФИ


ИОНА

Чевириӂи Петри Чеботар

Редактор Иванна Банкова

Теологийа редактору Виталий Войнов

Рецензентлӓр Владимир Кусурсуз, Анна Челак

ISBN 978-5-93943-232-0

© Институт перевода Библии, 2017

#### Ӧнсӧз


Ӧнсӧз

Христиан традицийасына гӧрӓ чыфыт халкынын Айозлу Йазысы сайылэр Ески Бааланты. Ески Баалантыйа гирер 39 кийат, ангыларыны йазмышлар тӱрлӱ авторлар кенди вакытларында. Кийатларын таа чойу йазылы евелки чыфыт дилиндӓ. Ески Баалантынын кими кийатлары йазылмыш ӱч бин йылдан зеедӓ геери. Ески Баалантыда вар Израил историйасы ичин кийатлар хем о закон ичин, ангысыны вермиш она Аллах. Бундан башка, вар поезийа, аариф инсаннарын насаатлары хем гелеӂек вакытлар ичин пророклуклар.

Руфи хем Иона кийатлары каплээрлар чыфыт историйасынын фарклы дӧнемнерини. Руфи кийадында олушлар гечерлӓр Христосун дуумасындан илери XI асирин башлантысында, пророк Иона кийадында са – Христосун дуумасындан илери VIII асирин ортасында. Бу кийатлар сефтӓ типарланэрлар гагаузча. Чевирийӓ йапылды дерин редакцийа, о каршылаштырылды оригинал чыфыт текстиннӓн.

Вар умудумуз, ани гагауз окуйуӂусу булаӂэк бу кийатларда диил саде мераклы сӱжетлери, ама ачаӂэк кендисинӓ Аллахын хем инсаннарын арасында илишкилӓр ичин дерин хакикаты.

Библийайы чевирӓн Институт бӱтӱн ӱректӓн шӱкӱр едер чевириӂилерӓ, редакторлара хем хепсинӓ, ким йардым етти хазырламаа бу кийады.


ИОНА

Ионанын кийады аннадэр пророк ичин, ангысы истӓмӓрди олмаа пророк да бӱтӱн кувединнӓн каршы койарды буна. Иш олэр VIII-ӂи асирдӓ бизим замандан илери. Аллах сымарлады Ионайа, гитсин аван хем серт куветли Асирийа империйасынын баш касабасына Ниневийайа, аники ӱзӓ чыкармаа о касабада йашайан инсаннарын гӱнахларыны. Ама Иона истӓмеди, Израил халкын душманнары, ниневийалылар, пишман олсуннар гӱнахлары ичин да каблетсиннӓр Аллахын афетмесини. Безбелли, о коркарды гитмӓӓ душманнара да онуштан йолланды Ниневийадан каршы тарафа.

Бир сыра шашылаӂак олушлардан сора Иона хеп окадар сеследи Аллахы, ама пек гӱӂенмиш, ки Аллах афетмиш ниневийалылары. Ама Аллах гӧстерди Ионайа, ани О аӂыйэр хепсини, ким хазыр каблетмӓӓ Онун хаберини, ани О истӓмеер гӱнахкерлерӓ ӧлӱм, ама истеер, оннар пишман олсуннар. Сааби диил саде израиллилерин Аллахы, ама бӱтӱн дӱннейин Аллахыдыр.

Ени Баалантыда Иисус таа бир керӓ аннадэр Ионанын еӂели ичин, аники ӧнӂӓ хаберлесин Кенди ӧлмесини хем дирилмесини. Хем дӓ Иисус гӧстерер ниневийалылары ниӂӓ бир ӧрнек, насыл гӱнахкерлӓр кушкусуз хем шӱпесиз пишман олэрлар.

#### 1


Иона неетленер качмаа Саабидӓн

1Ионайа, Амитайын оолуна, ишидилди Саабинин сеси: 2«Чыксана йола! Гит бӱӱк Ниневийа касабасына. Хабер вер орадакы инсана, сӧлӓ оннара, ани Бӓн билерим оннарын кӧтӱлӱклерини». 3Иона са, неетленип качмаа Саабидӓн Таршиш касабасына, етишти Йафа касабасына, булду Таршишӓ гидӓн гемийи, ӧдешип, пинди гемийӓ, аники гитмӓӓ Саабидӓн Таршишӓ[*].

4Ама Сааби йоллады денизӓ бир бӱӱк лӱзгӓр, да башлады чиркин боран. Геми хемен-хемен даалаӂэйды. 5Гемиӂилери алды корку. Херкези гиришти чаармаа кенди аллахыны. Гемийи илиннетмӓӓ дейни, ӱкӱ атывердилӓр денизӓ. Иона са, инип геминин амбарына, йатты да далды дерин уйкуйа[+]. 6Капитан, йаклашып она, деди: «Нечин уйуйэрсын сӓн? Калк, чаар сенин Аллахыны! Беким, О аклысына гетиреӂек бизи, да биз кайып олмайаӂэз»[+].

7Хепси гириштилӓр демӓӓ бири-биринӓ: «Четелӓ аталым[*] да аннайалым, кимин бетеринӓ бизим башымыза гелди бу бела!» Четелӓ аттылар – да четелӓ дӱштӱ Ионайа. 8«Раз сенин бетеринӓ биз дӱштӱк белайа, сӧлӓ бизӓ, кимсин сӓн? – сордулар она. – Не занаатын вар? Нередӓн гелерсин? Ангы халктан чекилерсин?» – 9«Бӓн чыфытым, – деди о. – Бӓн инанэрым Саабийӓ, Гӧктеки Аллаха, ангысы курду денизи хем ери». 10Бӱӱк корку алды денизчилери. Ачан Иона сӧледи, ани качэр Саабидӓн, гемиӂилӓр сордулар она: «Не йаптын сӓн! 11Не йапалым биз сана шинди, аники долайда дениз услансын? Боран сарплашэр!» – 12«Алын да атын бени денизӓ, – ӂувап етти о, – аники долайанынызда дениз услансын. Бӓн билерим, ани беним бетеримӓ сизин башыныза гелди бу бӱӱк боран».

13Гемиӂилӓр чекеттилӓр кӱреклемӓӓ кенара доору, ама бишей йапамардылар: боран хеп сарплашарды. 14Озаман оннар чаардылар Саабийи: «Сааби! – дедилӓр оннар. – Бу адамын ӂаны ичин кайып олмайалым. Ӂувап истӓмӓ биздӓн кабаатсыз инсанын ӧлӱмӱ ичин! Чӱнкӱ бӧлӓймиш Сенин истедиин, Сааби!» 15Тутуп Ионайы, оннар аттылар ону денизӓ – да дениз осаат усланды. 16Саабидӓн бир бӱӱк корку сарды гемиӂилери. Гемиӂилӓр, емин едип, ададылар йапмаа Саабийӓ курбан.

#### 2


Ионанын дуасы

1Сааби буйур етти, бир бӱӱк балык йутсун Ионайы. Ӱч гӱн хем ӱч геӂӓ Иона булунду балыын карнысында[+]. 2Булунарак балыын карнысында, о дуа етти Саабийӓ, кенди Аллахына:

3Сааби, белайа дӱшӱп, чаардым бӓн Сени –
Ӧлӱлерин дӱннесиндӓн истедим Сендӓн йардым,
да Сӓн ишиттин беним сесими!
4Денизин дипсиз деринниинӓ Сӓн аттын бени, бени гӧтӱрерлӓр акынтылар;
Сенин бӱӱк суларын хем далгаларын гечерлӓр беним ӱстӱмдӓн.
5Да бӓн дӱшӱнӓрдим: «Бӓн куулдум Сенин ӧнӱндӓн».
Ама йок, бӓн таа гӧреӂӓм Сенин Айозлу Бинаны!
6Беним буазыма гелди су, долайда – дипсиз деринник,
дениз отлары сарылды башыма.
7Бӓн ер алтына дӱштӱм, байырларын кӧклеринӓ,
ерин токатлары беним ардыма китлендилӓр хептенӓ!
Ама Сӓн куртардын дипсиз чукурдан беним ӧмӱрӱмӱ,
Сааби, Аллахым беним!
8Битник, умутсуз халда бӓн Саабийи аклыма гетирдим,
да беним дуам гелди Сана, Сенин Айозлу Бинана.

9Йарамаз идоллара баш иилдӓн инсаннар Сени сатэрлар –
10бӓн сӓ Сана курбан гетиреӂӓм шӱкӱрлӱк сӧзлеримнӓн,
таманнайаӂам адамакларымы.
Куртулуш Саабинин елиндӓ!

11Сааби буйур етти – да балык кусту Ионайы дениз кенарына.

#### 3


Ниневийалылар пишман олэрлар

1Да генӓ Ионайа ишидилди Саабинин сеси: 2«Чыксана йола! Гит бӱӱк Ниневийа касабасына. Хабер вер орада йашайаннара ону, не Бӓн сана сӧлеерим»[+]. 3Иона чыкты йола: гитти Ниневийайа, насыл она буйур етти Сааби. Ниневийа окадар бӱӱк бир касабайды[*], ани ону бӱтӱннӓ гезмӓӓ дейни, лӓӓзымды ӱч гӱн.

4Иона, гезип касабада бир гӱн, башлады хаберлемӓӓ: «Гечеӂек таа кырк гӱн, да Ниневийа йок едилеӂек!» – 5да Ниневийада йашайан инсаннар инандылар Аллахы. Оннар хептӓн вазгечтилӓр имектӓн, пишман олуп кенди гӱнахлары ичин, хем гиидилӓр серт докумадан пишманнык рубаларыны, кӱчӱӱ дӓ, бӱӱйӱ дӓ. 6Ачан са буну ишитти Ниневийанын падишахы, о калкты трондан, сойунду падишах гиийимнерини, гииди пишманнык рубаларыны, отурду кӱл ӱстӱнӓ 7да буйур етти хаберлемӓӓ Ниневийада кендинин хем бойарларын адындан бӧлӓ бир емир: «Хич бишей имесиннӓр хем су ичмесиннӓр хем инсаннар, хем хайваннар – сыырлар да, койуннарлан кечилӓр дӓ. 8Ко инсаннар да, хайваннар да, гиийип пишманнык рубаларыны, бӱтӱн ӱректӓн чаарсыннар Аллахы. Ко херкези вазгечсин йапмаа феналык хем зорбалык. 9Ким билер? Беким, Аллах аӂыйаӂэк, вазгечеӂек ӱфкесиндӓн, да биз кайып олмайаӂэз»[+].

10Аллах гӧрдӱ оннарын йаптыкларындан, ани оннар вазгечтилӓр йапмаа феналык. Да Аллах аӂыды да вазгечти неетиндӓн ӂезаламаа оннары, йолламады Ниневийайа бела.

#### 4


Ионанын дарылмасы хем Аллахын хайырлыы

1Иона бу бетерӓ гирди бӱӱк кахыра хем дарылды. 2О дуа етти Саабийӓ бӧлӓ: «Ей, Сааби! Бӓн бунун ичин сӧлӓрдим е – таа дуума еримдӓ. Бу бетерӓ дӓ бӓн качтым Таршишӓ. Бӓн билӓрдим, ани Сӓн ӂана йакын хем хайырлы, сабурлу хем ии ӱрекли Аллахсын, ангысы хавезлӓн вазгечер бела йолламаа инсана. 3Онуштан, Сааби, ал бендӓн беним ӂанымы: таа ии бӓн ӧлейим, ани йашайаӂам».

4«Не лӓӓзым сӓн дарыласын?» – сорду Сааби.

5Иона чыкты касабадан да ерлешти гӱндуусуна доору. Орада о йапты кендисинӓ бир бордей да, сакланып онун гӧлгесиндӓ, сииредӓрди, не олаӂэк ӧтӓӓ доору касабайлан. 6Сааби Аллах са йоллады бир сӱтлен, да о бӱӱдӱ, гӧлгӓ йапарак Ионайа, кефсизленмесин дейни. Иона пек севинди бу сӱтленӓ. 7Ертеси сабаа, айдыннанаркан, Аллах йоллады бир курт. Курт кемирди сӱтлени, да о сӱтлен куруду. 8Ачан са гӱн чыкты, Аллах гӱндуусундан йоллады бир хашлак лӱзгӓр. Гӱн йакты Ионанын башыны. Ионанын куведи кесилди, о истӓрди кендисинӓ ӧлӱм, дӱшӱнерӓк: «Таа ии бӓн ӧлейим, ани йашайаӂам».

9«Не лӓӓзым сӓн дарыласын бу сӱтлен ичин?» – сорду Аллах Ионайа.

«Лӓӓзым, – деди ӧбӱрӱ. – Фит ӱрӓӓм копэр!»

10Озаман Сааби деди: «Сенин ӂанын аӂыйэр сӱтленӓ, макар сӓн заамет етмедин ону бӱӱтмӓӓ: бир геӂӓ о пейдаланды хем бир геӂӓ куруду. 11Е Беним насыл ӂаным аӂымасын бӱӱк касаба Ниневийайа? Онда вар ӱз ирми бин кишидӓн зеедӓ инсан, ангылары аннамээрлар, нередӓ саа тараф, нередӓ сол, хем чок хайван».

## Ени Бааланты

### Ени Бааланты

Ени Бааланты


ГИРИШ

Матфей

Марк

Лука

Иоан

Йаптыклар

Ромалылара

1 Коринфлилерӓ

2 Коринфлилерӓ

Галатийалылара

Ефеслилерӓ

Филиплилерӓ

Колослулара

1 Салониклилерӓ

2 Салониклилерӓ

1 Тимофейӓ

2 Тимофейӓ

Тита

Филимона

Чыфытлара

Иаковун

1 Петринин

2 Петринин

1 Иоанын

2 Иоанын

3 Иоанын

Иуданын

Апокалипсис


Ени Бааланты


Ии Хабер


Иисус Христос ичин


Библийайы чевирӓн Институт


Москва


2006

Ени Бааланты

гагауз дилиндӓ

Чевириӂи Стефан Байрактар

Теологийа редактору Ӂеймс Данненберг

Илӱстрацийалары кулланмак ичин изин верди:

Horace Knowles © The British & Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

© United Bible Societies, 1994

© 1999 Corel Corporation

© Palphot, Herzlia, Israel

© Pictorial Archive Near Eastern History, est., Israel

All rights reserved.

ISBN 5-93943-090-2

© Библийайы чевирӓн Институт, Москва, 2006

### ГИРИШ


ГИРИШ

Паалы окуйуӂулар!

Сиз тутэрсыныз елиниздӓ Ени Баалантыйы, ангысы чевирили шиндики заманда кулланылан гагауз дилинӓ. Ени Баалантынын 27 кийады, Ески Баалантынын кийатларыннан барабар, дӱзер Айоз Йазылары, Библийайы, ангысы бӱӱн дӓ калэр дӱннедӓ ен окунан кийат.

Ени Баалантыйа топлу аннатмак кийатлары, насаат мектуплары хем пророк кийады Апокалипсис (Ачыкламак Иоана). Аннатмак кийатларына гирер Евангелийа (Ии Хабер) Матфейдӓн, Марктан, Лукадан хем Иоандан, хем дӓ Апостолларын Йаптыклары.

«Евангелийа» – бу лаф урум (грек) дилиндӓн чекилер, маанасы онун – «Ии Хабер». Иисус Христос бӧлӓ ады койду ӱӱретмесинӓ. Онуштан Евангелийа айырылмаз баалы Она: О – Ии Хабер куртулмак ичин, ани баашлады Аллахын Оолу инсана йашамасыннан, ӧлмесиннӓн, дирилмесиннӓн хем гӧкӓ калкмасыннан. Пек ӧнемли, ани биздӓ вар Евангелийа дӧрт йазыӂыдан. Оннар йардым едер гӧрмӓӓ бирсой олайлары тӱрлӱ бакышлара гӧрӓ хем таа ии ачыкламаа Иисус Христозун ӱӱретмесини хем йашамасыны.

Ени Баалантыда йаздырылма олайлар гечер 1-ӂи асирдӓ Палестинада бизим тарихин башлантысында. Озаман Палестина булунурду Рим (Рома) императорларын куведи алтында. Иудей халкы, ани йашарды кенди топраанда, чалышарды корумаа кенди динини, ангысынын темели – Айоз Закон, ани Аллах вердийди пророк Моисейӓ.

Моисейин ардындан гелӓн пророклар чойу сӧлӓрмиш, ани гелеӂек Аллахын Сечилмиши, Ангысы гетиреӂек инсана куртулмак гӱнахтан хем ӧлӱм кувединдӓн. Да те бизим ени тарихин чекетмесиндӓ, Палестинанын кӱчӱк касабасында, Вифлеемдӓ, дууду чоктан бекленӓн Мессийа – Иисус Христос. «Христос» чевирилер урум дилиндӓн ниӂӓ «Йааланмыш», «Сечилмиш».

Аллахын Оолу баашлады Ии Хабер куртулмак ичин хербир адама, нередӓ о йашаса хем несой да дилдӓ лафетсӓ.

Иисус Христос ичин, ниӂӓ дӱннедӓ даалмыш Ии Хабер, аннадэр кийат Апостолларын Йаптыклары. Бу кийадын бӱӱк паасы вар, чӱнкӱ о гӧстерер илк христианнарын йашамак олайларыны сыравардыр, ниӂӓ оннар олду. Онда аннадылэр, ниӂӓ биркач апостол, бакмайып коркулара, корумушлар хем етиштирмишлӓр Ии Хабери инсана бӱтӱн дӱннедӓ.

Ени Баалантыйа топлу 21 кийат, ангыларын белли йазыӂылары – Иаков, Петри, Иоан, Иуда, Павли. Хербир кийат сӧлеер, кимӓ йазылды хем йолланды. Оннар йазылы христиан клиселеринӓ йада саде бир кишийӓ. Йолланма кийатлар ӂувап едер тӱрлӱ сорушлара: ачыклээр, ниӂӓ Аллахын сӧзӱнӱ, ӧлӓ дӓ дин сорушларыны хем христианнарын йашамасыны.

Ени Баалантынын сонунку кийады – Апокалипсис (Ачыкламак Иоана). Бу – пророк кийады. Ону диил колай окумаа, онда вар чок сӱрет, ангыларында ачыкланэр Аллахын хербир инсана даава кесмеси ичин, шиндики дӱннейин сонунда кайбелмеси ичин хем онун еринӓ «ени гӧк хем ени ер» гелмеси ичин.

Илкинки Ени Бааланты кийатлары дӱзӱлмӱш евелки урум дилиндӓ. Бу кийатлары 2000 йыл ичиндӓ – христианныын ӧмӱрӱндӓ – чевирмишлӓр ӱзлӓрлӓн диллерӓ бу дӱннедӓ. Гагауз дилинӓ Айоз йазыларын чевирилмеси башлээр 20-ӂи асирин чекетмесиндӓн, ачан гагауз протоиерей Михаил Чакир чевирмиш ана дилинӓ кими Ески хем Ени Бааланты кийатларыны.

Окуйуӂулар тексти аннасын дейни, кийадын биткисиндӓ вар сӧзлӱк хем карталар. Сайфаларын ашаасында вар сноскалар, ани ачыклээр зор аннашылан лафлары хем ерлери, хем дӓ гӧстерер евелки оригинал текстлерин бири-биринӓ уймайан ерлерини. Лафлар, ани ен ески урумӂа текстлердӓ йок, чевирмемиздӓ алынэр кыйнаш скобкалара.

Библийайы чевирӓн Институт шӱкӱр едер чевириӂилерӓ хем редакторлара, ким он йылын ичиндӓ чалышты Ени Баалантыйы гечирмӓӓ гагауз дилинӓ, хем дӓ хепсинӓ, ким, йардым едип, чалышты хазырламаа бу ени басымы.

Йазык, ки баш чевириӂи пастор Стефан Байрактар (1939 – 2001) гӧрмейеӂек шансора бу кийадын типарланмасыны, дӱннейӓ чыкмасыны, онуштан биз есапладык корумаа онун чевирилмиш текстини, май бишей дииштирмейип.

Библийайы чевирӓн Институт

### Матфей

#### Матфей

Матфей


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]


ИИ ХАБЕР МАТФЕЙДӒН

#### 1


Иисусун сенселеси

1[•]Иисус Христозун, Давидин[†] оолунун хем Авраамын оолунун сенселеси будур:[+]

2Авраамдан дуума Исаак. Исаактан дуума Иаков. Иаковдан дуума Иуда хем онун кардашлары[+].

3Иудадан дуума Фарес хем Зара, ангыларын анасы Фамар. Фарестӓн дуума Есром. Есромдан дуума Арам[+].

4Арамдан дуума Аминадав. Аминадавдан дуума Наассон. Наассондан дуума Салмон[+].

5Салмондан дуума Вооз, Воозун анасы Раав. Вооздан дуума Овид, ангысынын анасы Руф. Овидтӓн дуума Иессей.

6Иессейдӓн дуума падишах Давид. Давидтӓн дуума Соломон, ангысы Урийанын дулундан дууду.

7Соломондан дуума Ровоам. Ровоамдан дуума Авийа. Авийадан дуума Аса.

8Асадан дуума Иосафат. Иосафаттан дуума Иорам. Иорамдан дуума Озийа.

9Озийадан дуума Иоафам. Иоафамдан дуума Ахаз. Ахаздан дуума Езекийа.

10Езекийадан дуума Манассийа. Манассийадан дуума Амон. Амондан дуума Иосийа.

11Иосийадан дуума Иехонийа хем онун кардашлары, таа Израил миллети гечмедийнӓн Вавилон есирлиинӓ.

12Вавилона гечтиктӓн сора: Иехонийадан дуума Салафиил. Салафиилдӓн дуума Зоровавел.

13Зоровавелдӓн дуума Авиуд. Авиудтан дуума Елиаким. Елиакимдӓн дуума Азор.

14Азордан дуума Садок. Садоктан дуума Ахим. Ахимдӓн дуума Елиуд.

15Елиудтан дуума Елеазар. Елеазардан дуума Матфан. Матфандан дуума Иаков.

16Иаковдан дуума Иосиф, Марийанын коӂасы. Марийадан дуума Иисус, Ангысына денер Христос[+].

17Ӧлӓ ки, Авраамдан Давидӓ кадар ондӧрт евлат бойу; Давидтӓн Вавилон есирлиинӓ кадар ондӧрт евлат бойу; Вавилон есирлииндӓн Христоза кадар хеп ондӧрт евлат бойу.


Иисусун дуумасы

18[•]Иисус Христозун дуумасы бӧлӓ олду: ачан Онун анасы Марийа Иосифлӓн йавклу олдуйду, ама таа йашамардылар барабар, аннашылды, ани Марийа Айоз Духтан гебӓ калды[+].

19Онун йавклусу Иосиф, чӱнкӱ доору бир адамды да истӓмӓрди утандырсын Марийайы аалемин ӧнӱндӓ, карарлады саклыдан ондан атылмаа.

20Буну дӱшӱнӓркӓн, Саабидӓн бир ангил дӱшӱндӓ она гӧрӱндӱ да деди: «Иосиф, Давидин оолу! Коркма Марийайы кендинӓ кары алмаа, зерӓ онун гебӓ калмасы Айоз Духтан.

21Марийа бир оол дуудураӂэк. Онун адыны Иисус койаӂан, зерӓ О Кенди инсаныны гӱнахларындан куртараӂэк»[+].

22Буннар хепси олду, ки таманнансын, не Сааби сӧледи пророклан, ангысы деер:[+]

23«Тӓ кыз гебӓ калаӂэк да бир оол дуудураӂэк. Онун адыны койаӂэклар „Еммануил“, аннамасы „Аллах бизимнӓн“».

24Ачан Иосиф уйанды, йапты ниӂӓ Саабинин ангили сымарлады, да Марийайы кары кендинӓ каблетти.

25Ама онуннан бирлешмеди, таа Марийа дуудурмайынӂа оолуну, да дууан ушаан адыны Иисус койду.

#### 2


Йылдыз билгичлери Иисуса баш иилдерлӓр

1Ачан Иисус дууду Иудейанын Вифлеем касабасында, падишах Иродун вакыдында, гелдилӓр гӱндуусундан Иерусалимӓ йылдыз билгичлери да дедилӓр:[+]

2«Нередӓ Иудейлерин Падишахы, ани дууду? Зерӓ биз гӧрдӱк гӱндуусунда Онун йылдызыны да гелдик Она баш иилтмӓӓ».

3Ачан падишах Ирод буну ишитти, о касаветленди. Онуннан билӓ бӱтӱн Иерусалими кахыр басты.

4Ирод топлады бӱӱк попазлары[†] хем билгичлери да сорду оннара: «Нередӓ лӓӓзым дуусун Христос?»

5«Иудейанын Вифлеем касабасында, зерӓ бӧлӓ пророктан йазылы», – ӂувап еттилӓр оннар:

6«Сӓн, Вифлеем, Иуданын ери, хич диилсин ен кӱчӱк Иуданын ӧндерӂилерин ӧнӱндӓ, зерӓ сендӓн чыкаӂэк Ӧндерӂи, Ангысы гӱдеӂек Беним инсанымы – Израили».

7Озаман Ирод йылдыз билгичлерини саклыдан чаарды да, аннайып вакыды, незаман йылдыз пейдаланды,

8йоллады оннары Вифлеемӓ, дейип: «Гидин да ислӓӓ аарайын Ушаа. Ачан булаӂэныз, хабер верин бана, ки бӓн дӓ гидейим да Она баш иилдейим».

9Оннар, падишахы сеслейип, гиттилӓр. Йылдыз, ани гӧрдӱйдӱлӓр гӱндуусунда, йолу гӧстерӓрди оннара. Ачан етишти орайы, нередӓ Ушак булунурду, дургунду.

10Гӧрӱп йылдызы, оннар пек севиндилӓр.

11Ачан оннар гирдилӓр ичйанына, гӧрдӱлӓр Ушаа анасыннан, Марийайлан. Йылдыз билгичлери диз чӧктӱлӓр да баш иилттилӓр Она. Ачып хазналарыны, баашладылар Она алтын, гӱннӱк хем смирна йаайы[+].

12Чӱнкӱ Аллах дӱшлериндӓ хаберледи, геери Ирода дӧнмесиннӓр, оннар кенди мемлекетлеринӓ гиттилӓр башка йолдан[+].


Мысыра качмак

13Ачан йылдыз билгичлери гиттилӓр, Саабидӓн бир ангил Иосифӓ дӱшӱндӓ гӧрӱндӱ да деди: «Калк, ал Ушаа хем Онун анасыны да кач Мысыра[*]. Орада дурасын, бӓн сана сӧлейинӂӓ, зерӓ Ирод аарайаӂэк ӧлдӱрсӱн Ушаа».

14Иосиф калкты геӂӓ, алды Ушаа хем анасыны да гитти Мысыра.

15Орада дурду Иродун ӧлӱмӱнӓ кадар, ки таманнансын, не пророклан Сааби сӧледийди: «Мысырдан Бӓн чаардым Оолуму»[+].


Ирод ӧлдӱрер ушаклары

16Ирод аннады, ани йылдыз билгичлери ону алдаттылар. О пек ӱфкеленди да йоллады аскерлери Вифлеемӓ, ӧлдӱрсӱннӓр дейни хепси ушаклары ики йашындан ашаа, таман о вакыда гӧрӓ, ниӂӓ аннадыйды йылдыз билгичлериндӓн.

17Озаман таманнанды, не сӧлендийди пророк Иеремийадан, ангысы деер:[+]

18«Бир сес ишидилер Рамада, аалайыш хем аӂы баарыш. Рахилӓ аалээр кенди ушакларыны да истӓмеер хошланмаа, зерӓ оннар йок».


Иисус дӧнер Мысырдан Назаретӓ

19Ачан Ирод ӧлдӱ, Саабидӓн бир ангил Мысырда Иосифӓ дӱшӱндӓ гӧрӱндӱ

20да деди: «Калк, ал Ушаа хем анасыны да гит Израил мемлекетинӓ, зерӓ ӧлдӱлӓр оннар, ангылары аарардылар Ушаан йашамасыны алмаа».

21Иосиф калкты, алды Ушаа хем Онун анасыны да гитти Израил мемлекетинӓ.

22Ама ишидип, ани Иудейада Архелай падишахлык едер кенди бобасынын, Иродун, еринӓ, коркту орайы гитмӓӓ. Дӱшӱндӓ хабер каблетти да Галилейа ерлеринӓ гитти.

23Гелди, ерлешти Назарет касабасында, ки таманнансын, не сӧленмишти пророклардан, ани Она Назаретли денеӂек[+].

#### 3


Иоан Ваатизедиӂинин насаады

1[•]О вакыт гелер Иоан Ваатизедиӂи Иудейанын чолуна да насаат едер,[+]

2дейип: «Дӧнӱн Аллаха гӱнахларыныздан, зерӓ йаклашты Гӧк Падишахлыы!»[+]

3Иоан одур, кимин ичин хаберледийди пророк Исайа: «Бааранын сеси чол ердӓ ишидилер: „Саабийӓ йолу хазырлайын, йолӂаазлары узладын“».

4Иоан гиийимнийди девӓ йапаасындан рубайлан хем кушаныкты деридӓн кайышлан. Онун имееси – чекиргелӓр хем кыр ары балы.

5Инсаннар Иерусалимдӓн, бӱтӱн Иудейадан хем Иорданын долайларындан чыкардылар она.

6Ваатиз олардылар ондан Иордан дересиндӓ, ачыклайарак кенди гӱнахларыны[+].

7Ачан Иоан гӧрдӱ чок фарисей хем садукей, ани она гелӓрдилӓр, ваатиз олсуннар дейни, о деди оннара: «Йылан йаврулары, ким ӱӱретти сизи, качасыныз Аллахын гелӓр ӱфкесиндӓн[+]?

8Йапын йакышыклы мейва, гӧрӱнсӱн, ани дӧндӱнӱз Аллаха гӱнахларыныздан.

9Бошуна дӱшӱнмейин, дейип: „Бизим бобамыз – Авраам“, зерӓ сӧлеерим сизӓ, ани Аллах бу ташлардан вар насыл йапсын ушак Авраама[+].

10Артык наӂак фиданнарын кӧкӱндӓ саплы дурэр. Хербир фидан, ани гетирмеер ии мейва, кесилеӂек да атешӓ атылаӂэк[+].

11Бӓн сизи суйлан ваатиз едерим, гӧстерилсин, ани дӧндӱнӱз Аллаха гӱнахларыныздан, ама бендӓн сора гелӓн – бендӓн таа каави. Бӓн диилим йакышыклы ташымаа Онун айак капларыны. О сизи Айоз Духлан хем атешлӓн ваатиз едеӂек[+].

12Онун елиндӓ кӱрек, О паклайаӂэк тыназыны. Боодайы топлайаӂэк амбара, ама плӓвайы йакаӂэк сӱӱнмӓз атештӓ»[+].


Иисус ваатиз олэр

13[•]О вакыт Иисус гелди Галилейадан Иордан дересинӓ Иоана, ваатиз олсун ондан дейни.

14Иоан дургударды Ону, дейип: «Бӓн лӓӓзым Сендӓн ваатиз олайым, Сӓн са бана гелерсин?»

15Ама Иисус она ӂувап етти: «Брак шинди, зерӓ бӧлӓ дӱшер, таманнайалым хепсини, не доору». Озаман Иоан бракты Ону, ваатиз олсун.

16Ачан Иисус ваатиз олду да чыкты су ичиндӓн, гӧк ачылды да Иоан гӧрдӱ Аллахын Духуну, Ангысы инӓрди бир гугуш гиби хем конарды Иисусун ӱстӱнӓ[+].

17Гӧктӓн ишидилди бир сес, ани деди: «Будур Беним севгили Оолум, Онда Беним ислеелиим»[+].

#### 4


Шейтан денеер Иисусу

1[•]Озаман Иисус Айоз Духлан чола гӧтӱрӱлдӱ, ки диаволдан[*] дененилмиш олсун.

2Иисус кырк гӱн хем кырк геӂӓ оруч тутту да сонда аӂыкты[+].

3Денейиӂи, Она йаклашып, деди: «Еер Сӓн Аллахын Оолусайдын, сымарла бу ташлара, екмек олсуннар»[+].

4Иисус ӂувап етти: «Йазылы, ани „Адам йашамээр салт екмеклӓн, ама хербир сӧзлӓн, ани чыкэр Аллахын аазындан“».

5Сора алэр Ону диавол айоз касабайа да койэр Айоз бина[†] сачаана,

6да деер Она: «Еер Сӓн Аллахын Оолусайдын, атыл ерӓ, зерӓ йазылы: „Аллах Кенди ангиллеринӓ сымарлайаӂэк, Сени баксыннар“ хем „Сени куӂак алаӂэклар, урулмайасын айааннан бир таша дейни“»[+].

7Иисус деди: «Хеп ӧлӓ йазылы вар: „Денӓмӓ сенин Сааби Аллахыны“».

8Сора диавол Ону бир пек ӱӱсек байыр ӱстӱнӓ гӧтӱрдӱ. Гӧстерди Она дӱннейин хепси падишахлыкларыны хем оннарын метинниини да деди:

9«Буннары хепсини Сана вереӂӓм, еер, дӱшӱп, бана баш иилдӓрсӓн».

10Озаман Иисус ӂувап етти она: «Чекил Бендӓн, шейтан, зерӓ вар йазылы: „Баш иилт Сенин Сааби Аллахына хем салт Она измет ет“»[+].

11Озаман диавол Ону бракты. Ангиллӓр, гелип, измет етмӓӓ Иисуса башладылар[+].


Иисус башлээр насаат етмӓӓ

12[•]Иисус ачан ишитти, ани Иоан капана койулду, дӧндӱ геери Галилейайа[+].

13Бракып Назарети, гелди да ерлешти Капернаум касабасында, гӧл бойунда, Завулон хем Неффалимин ерлериндӓ,[+]

14ки таманнансын, не хаберленмишти пророк Исайадан, ангысы деер:[+]

15«Завулонун хем Неффалимин ерлери гӧл бойунда, Иордан ашыры, Галилейа, нередӓ йабанӂылар йашээрлар!

16Каранныкта йашайан инсан гӧрдӱ бӱӱк шафк. Ӧлӱм гӧлгесинин мемлекетиндӓ йашайаннара шафк дууду».

17Ондан сора Иисус башлады насаат етмӓӓ хем демӓӓ: «Дӧнӱн Аллаха гӱнахларыныздан, зерӓ йаклашты Гӧк Падишахлыы».


Иисусун илк ӱӱрениӂилери

18[•]Ачан Иисус гечӓрди Галилейа гӧлӱн бойундан, гӧрдӱ ики кардаш: Симону, ангысына дейӓрдилӓр Петри, хем Андрейи, онун кардашыны, ангылары атарды сӱзмейи су ичинӓ, чӱнкӱ оннар балыкчыйды[+].

19Иисус деди оннара: «Гелин Беним ардыма, сизи инсан тутаннары йапаӂам»[+].

20Оннар чабук бракты сӱзмелери да гитти Онун ардына[+].

21Гидип орадан таа илери, гӧрдӱ башка ики кардаш: Иакову, Зеведейин оолуну, хем Иоаны, онун кардашыны, ангылары кенди бобаларыннан, Зеведейлӓн, кайык ичиндӓ сӱзмелерини тертиплӓрди. Оннары да чаарды.

22Оннар чабук бракты кайыы хем бобаларыны да гитти Онун ардына.


Иисус ичин хабер даалэр

23[•]Иисус гезӓрди бӱтӱн Галилейада хем ӱӱредӓрди инсаны синагогаларда,[†] насаат едерӓк Гӧк Падишахлыы ичин Ии Хабери. Алыштырарды хертӱрлӱ хасталыктан хем дерттӓн инсаны[+].

24Онун ичин хабер даалды бӱтӱн Сирийа ерлериндӓ. Она гетирӓрдилӓр хепсини, ким зеетленӓрди хертӱрлӱ хасталыктан, аарыдан, фена духлардан, кара хасталыктан хем паралич хасталыындан. Оннара саалык верӓрди[+].

25Онун ардына гидӓрди чок инсан Галилейадан, Декаполистӓн, Иерусалимдӓн, Иудейадан хем Иорданын ӧбӱр тарафындан[+].

#### 5


Хакына мутлулуклар

1Иисус ачан гӧрдӱ инсаны, пинди байыр ӱстӱнӓ да, отурдуктан сора, Она йаклаштылар Онун ӱӱрениӂилери.

2О сора башлады лафетмӓӓ да бутӱрлӱ ӱӱретмӓӓ:

3[•]«Мутлу духлан фукаара оланнара, зерӓ Аллахын Падишахлыы оннарын олаӂэк!

4Мутлу аалайаннара, зерӓ оннар иилендирилеӂек![+]

5Мутлу йаваш оланнара, зерӓ оннар ерин мирасчылары олаӂэк!

6Мутлу аач хем сусуз оланнара доорулук ичин, зерӓ оннар дойунаӂэк![+]

7Мутлу аӂыйаннара, зерӓ оннар аӂыйанылмыш олаӂэк![+]

8Мутлу темиз ӱреклилерӓ, зерӓ оннар Аллахы гӧреӂек![+]

9Мутлу барыштырыӂылара, зерӓ оннара денеӂек Аллахын ооллары![+]

10Мутлу доорулук ичин кооланмыш оланнара, зерӓ Гӧк Падишахлыы оннарын олаӂэк!

11Мутлу сизӓ, ачан сизи инсан фена лафедер хем коолээр хем хертӱрлӱ йалан лафларлан Беним ичин кӧтӱлеер![+]

12Севинин хем шенненин, зерӓ бӱӱктӱр сизин ӧдеениз гӧклердӓ. Хеп ӧлӓ коолардылар пророклары, сиздӓн илери[+].


Ерин тузу хем дӱннейин айдынныы

13[•]Сизсиниз ерин тузу. Ама еер туз кайбедӓрсейди дадыны, несой вар насыл ону енидӓн тузлу йапмаа? Озаман бишей ичин йарамаз. Калэр саде атылсын дышары, ки инсан ону айаклан чиинесин.

14Сизсиниз – дӱннейин айдынныы. Касаба, ани дурэр байыр ӱстӱндӓ, йок насыл саклансын[+].

15Инсан тутуштурмээр шафкы, ки койсун ону бир кап алтына, ама койэрлар кандиллик ӱстӱнӓ, ки айдыннык етсин хепсинӓ, ким ичердӓ[+].

16Хеп ӧлӓ шафк етсин сизин дӓ айдынныыныз инсанын ӧнӱндӓ, ки оннар, гӧрӱп ии ишлеринизи, метиннесиннӓр сизин Гӧктеки Бобанызы[+].


Иисус таманнады Айоз Закону

17Санмайасыныз, ани Бӓн гелдим йок етмӓӓ Айоз Закону[†] еки пророклары. Гелмедим йок едейим, ама таманнайым[+].

18Зерӓ доору сӧлеерим сизӓ: окадар вакыт, некадар гӧк хем ер гечмейеӂек, гечмейеӂек бир дӓ нокта, бир дӓ чизги Закондан, хепси таманнанмайынӂа[+].

19Ӧлӓ ки, ким буннардан ен кӱчӱк сымарламайы басаӂэк да ӧлӓ башкасыны да ӱӱредеӂек, она денеӂек ен кӱчӱк Гӧк Падишахлыында. Ама хепси, ким таманнайаӂэк хем башкасыны да ӧлӓ ӱӱредеӂек, она ен бӱӱк Гӧк Падишахлыында денеӂек[+].

20Зерӓ сизӓ сӧлеерим: еер сизин доорулуунуз гечмӓрсейди билгичлерин хем фарисейлерин доорулукларыны, озаман хич биртӱрлӱ билӓ гирмейеӂениз Гӧк Падишахлыына[+].


Кинӂилик ичин

21Ишиттиниз, ани евел вакыттан инсаннара сӧленди: „Ӧлдӱрмейӓсин. Херкез, ким ӧлдӱреӂек, дааваланмыш олаӂэк“.

22Ама Бӓн деерим сизӓ, ани херкез, ким ӱфкеленер кардашына, даавалы олаӂэк. Ким деер кардашына: „Рака“[*], Синедриондан[†][*] дааваланаӂэк, ама ким деер: „Ахмак“, дааваланаӂэк атештӓ йанмаа ӂендемдӓ[+].

23Ӧлӓ ки, ачан сӓн курбаннаа гетирерсин баашышыны да орада аклына гетирӓрсейдин, ани сенин кардашын кӱсӱлӱ сана,

24брак курбанныын ӧнӱндӓ баашышыны, илкин гит да барыш кардашыннан, сора гел да гетир баашышыны.

25Аннаш сенин каршы дураныннан некадар тез, онуннан таа йолда булунаркан, ки каршы дуранын вермесин сени дааваӂынын елинӓ, дааваӂы да зынданӂыйа, да капамасыннар сени биртӱрлӱ зындана[+].

26Доору сӧлеерим сана, ани чыкамайаӂан орадан, ӧдӓмейинӂӓ битки кодранты[*].


Кары-коӂа йашамасы

27Ишиттиниз, не сӧленди /евел вакыттан инсаннара/: „Ороспулук йапмайасын“.

28Ама Бӓн деерим сизӓ: ким бакэр бир карыйа майыллыклан, артык ӱреендӓ ороспулук йапэр онуннан.

29Еер саа гӧзӱн гӱнаха дӱшӱрӓрсӓ сени, чыкар ону да сыбыт. Таа ислӓӓ кайбедӓсин бир ек гӱӱдендӓн, некадар бӱтӱн гӱӱдӓннӓн ӂендемӓ атыласын.

30Еер саа елин гӱнаха дӱшӱрӓрсӓ сени, кес ону да сыбыт. Таа ислӓӓ кайбедӓсин бир ек гӱӱдендӓн, некадар бӱтӱн гӱӱдӓннӓн ӂендемӓ гидӓсин[+].

31[•]Хеп ӧлӓ сӧленмиш: „Херкез, ким айырылэр карысындан, она айырылмак кийады версин“.

32Ама Бӓн деерим: херкез, ким айырылэр карысындан хайырсызлыктан башка бетерӓ, верер колайлык она ороспулук йапсын. Хем херкез, ким евленер коӂасындан айырылмыш карыйа, ороспулук йапэр[+].


Емин етмейин

33Хеп ӧлӓ ишиттиниз, не сӧленди евел вакыттан инсаннара: „Йалан емин етмейӓсин, ама таманнайасын Аллахын ӧнӱндӓ, не емин еттин“.

34Ама Бӓн сизӓ деерим: хич емин етмейин, не гӧклӓн, зерӓ о Аллахын чорбаӂылык скемнеси,[+]

35не ерлӓн, зерӓ о Аллахын айак скемнеси, не дӓ Иерусалимнӓн, зерӓ о бӱӱк Падишахын касабасы.

36Емин етмӓ кенди башына, зерӓ йапамээрсын бир дӓ сачыны кара йада бийаз.

37Ко олсун сизин лафыныз: „Еер ӧлӓйсӓ – ӧлӓ. Еер олмазса – олмаз“. Не буннардан зеедӓ, о йарамаздан гелер[+].


Душманнык ичин

38[•]Ишиттиниз, не сӧленди: „Гӧз – гӧз ичин, диш – диш ичин“.

39Ама Бӓн сизӓ деерим: дурмайын каршы фена йапаннара, ама ким урэр сенин саа йанаана, чевир она сол йанааны да[+].

40Ким сениннӓн даавалашмаа истеер, ки алсын гӧлмеени, вер она ӱст рубаны да.

41Зорларсайды биркимсей сени, гидӓсин онуннан бин адым, гит ики бин.

42Ким истеер сендӓн, вер она. Дӧнмӓ арканы она, ким истеер ӧдӱнч сендӓн.

43Ишиттиниз, не сӧленди: „Севӓсин йакын оланыны, ама душманындан азетмейӓсин“.

44Ама Бӓн сизӓ деерим: душманнарынызы севин, /бетва еденнери иисӧзлейин. Йапын иилик оннара, ким азетмеер сиздӓн,/ дуа един оннар ичин, ким /гӱӂендирер хем/ коолээр сизи,[+]

45Гӧктеки Бобанын ооллары оласыныз дейни. Зерӓ О йапэр, ки гӱн дуусун ниӂӓ ии оланнара, хеп ӧлӓ фена оланнара да. Верер йаамур доору оланнара, хеп ӧлӓ кӧтӱ оланнара да[+].

46Еер севӓрсейдиниз салт оннары, ким сизи север, не ӧдек беклеерсиниз? Йапмээр мы буну харччылар[†] да?

47Еер селӓм верӓрсейдиниз саде кенди кардашларыныза, не ӱстӱн иш йапэрсыныз? Аӂаба тайфӓннар[†][*] да хеп бӧлӓ йапмээрлар мы?

48Онуштан, олун таман, ниӂӓ сизин Гӧктеки Бобаныз таман[+].

#### 6


Иилик йапмак ичин

1Бакын, йапмайасыныз иилик инсаннарын ӧнӱндӓ гӧстермӓк ичин, зерӓ олмайаӂэк сизӓ ӧдек Гӧктеки Бобаныздан[+].

2Ӧлӓ ки, ачан йапэрсын бир йардым, ӧтмӓ, ниӂӓ йапэрлар икиӱзлӱлӓр синагогаларда[†] хем сокакларда, инсан оннары мететсин дейни. Доору сӧлеерим сизӓ, оннар шиндӓн сора каблетти ӧдеклерини[+].

3Ачан сӓн иилик йапэрсын, билмесин сол елин, не йапэр саа елин.

4Сенин иилиин саклы йапылсын, да Бобан, ани гӧрер, не йапылы саклыда, ӧдейеӂек сана /ачыкта/.


Дуа ичин

5[•]Ачан дуа едерсин, олма ниӂӓ икиӱзлӱлӓр, ангылары беенерлӓр дуа етмӓӓ айакча синагогалар ичиндӓ хем сокак кӧшелериндӓ, инсан гӧрсӱн дейни. Доору сӧлеерим сизӓ, оннар шиндӓн сора каблетти ӧдеклерини[+].

6Ама сӓн, ачан дуа едерсин, гир кенди ичеринӓ, капа капуйу, дуа ет Бобана, ани саклы ердӓ, да Бобан, ани гӧрер, не йапылэр саклыда, ӧдейеӂек сана /ачыкта/.

7Ачан дуа едерсиниз, сӧлӓмейиниз зеедӓ лафлар, ниӂӓ йапэрлар тайфӓннар,[†] ангылары санэр, ани чок лафлар бетеринӓ сесленмиш олаӂэклар[+].

8Бензӓмейин оннара, зерӓ сизин Бобаныз билер, не лӓӓзым сизӓ таа сиз истӓмедийнӓн.

9Тӓ несой лӓӓзым дуа едӓсиниз:

Ей, гӧклердӓ олан Бобамыз:

Ко айозлансын Сенин адын.

10Ко гелсин Сенин Падишахлыын.

Ко олсун Сенин истедиин, ниӂӓ гӧктӓ, ӧлӓ ердӓ дӓ[+].

11Вер бизӓ бӱӱн хергӱнкӱ екмеемизи.

12Баашла бизим борчларымызы:

Ниӂӓ биз дӓ баашлээрыз бизӓ борчлу оланнары.

13Гӧтӱрмӓ бизи денемейӓ:

Ама куртар кӧтӱ оландан:

/Зерӓ Сениндир Падишахлык, кудрет хем метинник

Дивечтӓн дивеӂӓ. Амин./[+]

14Еер сиз баашларсайдыныз инсанын кабаатларыны, Гӧктеки Бобаныз да баашлайаӂэк сизин кабаатларынызы[+].

15Ама еер сиз баашламарсайдыныз инсанын кабаатларыны, Гӧктеки Бобаныз да баашламайаӂэк сизин кабаатларынызы[+].


Оруч ичин

16Ачан оруч тутэрсыныз, гӱӂеник дурмайын, ниӂӓ икиӱзлӱлӓр. Оннар гӱчлендирерлӓр ӱзлерини, ки инсана гӧстерилсиннӓр, ани оруч тутэрлар. Доору сӧлеерим сизӓ, ани оннар шиндӓн сора каблеттилӓр ӧдеклерини.

17Ама сӓн, ачан оруч тутэрсын, йаала башыны хем йыка ӱзӱнӱ,

18гӧстерилӓсин оруч тутан диил инсанын, ама Бобанын ӧнӱндӓ, ани саклы ердӓ булунэр. Бобан, ани гӧрер, не йапылы саклыда, сана ӧдек верир /ачыкта/.


Зенгинник ичин

19[•]Топламайын зенгинник бу ер ӱстӱндӓ, нередӓ кӱф хем гӱвӓ ийер хем нередӓ хырсызлар казып-чалэр[+].

20Топлайын зенгинник гӧктӓ, нередӓ гӱвӓ хем кӱф имеер, хем нередӓ хырсызлар казып чалмээр[+].

21Зерӓ нередӓ сизин зенгиннииниз, орада сизин ӱреениз дӓ олаӂэк.

22Гӧз – гӱӱденин айдынныы. Еер сенин гӧзӱн саа оларсайды, бӱтӱн гӱӱдӓн айдынныкта олаӂэк.

23Ама сенин гӧзӱн кӧтӱсейди, бӱтӱн гӱӱдӓн каранныкта калаӂэк. Ӧлӓ ки, еер айдыннык, ани вар сендӓ, караннык оларсайды, не бӱӱктӱр бу караннык!

24Кимсей йок насыл измет етсин ики чорбаӂыйа. Зерӓ бирисини беенӓрсейди, ӧбӱрӱнӱ беенмӓз. Бириси ичин чалышкан оларсайды, ӧбӱрӱ ичин касаветсиз олур. Йок насыл измет едӓсиниз хем Аллаха, хем зенгиннӓӓ[+].


Кахырланмайын

25Онуштан деерим сизӓ: кахырланмайын йашаманыз ичин, дӱшӱнмейин, не ийеӂениз, не ичеӂениз хем не гӱӱденизӓ гиийеӂениз. Диил ми йашамак таа паалы, некадар имӓк, хем гӱӱдӓ таа паалы, некадар руба[+]?

26Бакын гӧк кушларына. Оннар не екер, не бичер, не дӓ амбара топлээр, ама Гӧктеки Бобаныз оннары дойурэр. Аӂаба диил мисиниз сиз таа паалы оннардан[+]?

27Хем ким сиздӓн, артык кахырланып, вар насыл еклесин баарлем бир ендезӓ кенди бойуна[*]?

28Руба ичин нечин кахырланэрсыныз? Йа бакын, несой бӱӱйер кыр замбаклары. Оннар не зааметленер, не докуйэр.

29Ама деерим сизӓ: артык Соломон бӱтӱн донаклыында гиинӓмеди, ниӂӓ оннарын бириси.

30Чӱнкӱ Аллах бӧлӓ гиидирер кыр отуну, ани бӱӱн вар, ама йаарын атешӓ атылаӂэк, аӂаба таа чок гиидирмейеӂек ми сизи, аз инанӂылар[+]?

31Кахырланмайын хем демейин: „Не ийеӂез?“ хем „Не ичеӂез?“ еки: „Не гиийеӂез?“

32Зерӓ хепсини буннары тайфӓннар аарээр. Гӧктеки Бобаныз билер, ани хепси буннар лӓӓзым сизӓ.

33Хепсиндӓн ӧнӂӓ аарайын Аллахын Падишахлыыны хем Онун доорулууну, хепси калан ишлӓр дӓ верилеӂек сизӓ.

34Кахырланмайын йаарынкы гӱн ичин, зерӓ йаарынкы гӱн гелер кенди кахырларыннан. Етӓр бӱӱнкӱ гӱнӱн зааметлери.

#### 7


Мааналамайын башкасыны

1[•]Даава кесмейин, да Аллах сизӓ даава кесмейеӂек[+].

2Не даавайлан даавалайаӂэныз, о даавайлан дааваланмыш олаӂэныз. Не ӧлчӱйлӓн ӧлчеӂениз, о ӧлчӱйлӓн Аллахтан ӧлчӱлмӱш олаӂэныз[+].

3Нечин гӧрерсин кыймыы сенин кардашынын гӧзӱндӓ, ама кенди гӧзӱндӓ казыы есап алмээрсын?

4Несой вар насыл сӓн дейӓсин кардашына: „Брак чыкарайым кыймыы сенин гӧзӱндӓн“, ачан кенди гӧзӱндӓ казык дурэр?

5Икиӱзлӱ, илкин чыкар казыы кенди гӧзӱндӓн да сора ачык гӧреӂӓн, несой чыкармаа кыймыы кардашынын гӧзӱндӓн.

6Вермейин кӧпеклерӓ айоз ишлери. Атмайын седефлеринизи домузлар ӧнӱнӓ, ки чиинӓмесиннӓр оннары, сора дӧнӱп, сизи параламасыннар[+].


Истейин, аарайын, урун

7[•]Истейин, да сизӓ верилеӂек; аарайын, да булаӂэныз; урун, да ачылаӂэк.

8Зерӓ ким истеер – еденер, ким аарээр – булэр, хем ким урэр – она ачылэр[+].

9Ким сизин араныздан, оолу екмек истӓрсӓ, верер она таш?

10Еки балык истӓрсӓ, верер она йылан?

11Еер сиз, ани фенайсыныз, билирсениз ушакларыныза ии баашышлар вермӓӓ, некадар таа чок сизин Гӧктеки Бобаныз вереӂек ии ишлӓр оннара, ким Ондан истейеӂек![+]

12Несой истеерсиниз, инсан сизиннӓн гӧтӱрсӱн кендини, ӧлӓ гӧтӱрӱнӱз сиз дӓ кендинизи инсаннан. Бундан тутунэр Закон[†] хем пророклар[+].


Дар токат

13[•]Гирин дар токаттан, зерӓ геништир токат хем мейданныдыр йол, ани кайыплаа гӧтӱрер, да чок инсан ондан гидер.

14Ама дардыр токат хем сыкынчтыр йол, ани йашамайа гӧтӱрер, хем аз инсан ону булур.


Фидан танынэр$мейваларындан

15[•]Корунун йаланӂы пророклардан. Оннар гелерлӓр сизӓ гиийимни койун дерисиннӓн, ама ичйандан паралайан йабанылар[+].

16Оннары таныйаӂэныз оннарын мейваларындан. Аӂаба топлээрлар мы ӱзӱм салкымы тикенни гӱмедӓн еки инӂир чӧкелектӓн[+]?

17Ӧлӓ ки, хербир ии фидан йапэр ии мейва, ама йабан фиданы йапэр йабан мейвасы[+].

18Ии фидан йок насыл йапсын йабан мейвасы. Хеп ӧлӓ йабан фиданы да йок насыл йапсын ии мейва.

19Хербир фидан, ани йапмээр ии мейва, кесилер да атешӓ атылэр[+].

20Ӧлӓ ки, мейваларындан таныйаӂэныз оннары.

21Диил оннар, ким Бана деер „Сааби, Сааби!“, гиреӂек Гӧк Падишахлыына, ама оннар, ким таманнээр Беним Гӧктеки Бобамын истедиини.

22Чойу о гӱнӱ Бана дейеӂеклӓр: „Сааби, Сааби! Пророклук етмедик ми биз Сенин адыннан? Сенин адыннан чыкармадык мы биз фена духлары? Йапмадык мы Сенин адыннан чок кудретли ишлӓр?“[+]

23Озаман ачык ӂувап едеӂӓм оннара: „Бир сыра билӓ сизи танымадым, хепсиниз Бендӓн узакланын, ким законсузлукта йашады!“[+]


Ики ев

24[•]Онуштан херкези, ким ишидер Беним сӧзлерими дӓ таманнээр, бензедеӂӓм аариф адама, ангысы йапты евини таш ӱстӱндӓ.

25Йаады йаамур, акты селлӓр, ести лӱзгерлӓр, евин ӱстӱнӓ ӱӱштӱлӓр, ама ев йыкылмады, зерӓ темели таш ӱстӱндӓ койулуйду.

26Ама ким ишидер Беним бу сӧзлерими дӓ таманнамээр, бензӓр фикирсиз адама, ани йапты евини кум ӱстӱндӓ.

27Йаамур йаады, селлӓр акты, лӱзгӓр ести да евин ӱстӱнӓ ӱӱштӱлӓр. Ев йыкылды, да бир бӱӱк йыкынтылык олду».

28Иисус лафеттиктӓн сора, инсан шашарды Онун ӱӱретмесинӓ.

29Зерӓ Иисус ӱӱредӓрди оннары ниӂӓ бир адам, ангысында вар заабитлик, диил, ниӂӓ оннарын билгичлери /хем фарисейлӓр/.[†][+]

#### 8


Лепралы хаста пакланэр

1[•]Ачан Иисус инди байыр ӱстӱндӓн, Онун ардына гитти чок инсан.

2Бир лепралы хаста йаклашты Она, баш иилтти да деди: «Сааби, еер истӓрсейдин, вар насыл бени паклайасын»[+].

3Иисус узатты елини, дииди она да деди: «Истеерим, паклан!» Хемен хаста лепрадан пакланды.

4Сора Иисус деди она: «Бак, сӧлӓмейӓсин кимсейӓ, ама гит да гӧстерил попаза.[†] Гетир баашыш, не Моисей сыралады, ки шаатлык олсун инсана»[+].


Иисус алыштырэр ӱзбашынын изметкерини

5[•]Ачан Иисус гирди Капернаум касабасына, йаклашты Она аскер ӱзбашы, ангысы йалварды:

6«Сааби, беним изметкерим йатэр ичердӓ кӧтӱрӱм[*] да пек чок зеетленер».

7Иисус деди: «Гидеӂӓм алыштырайым ону».

8«Сааби, бӓн етмеерим, ки Сӓн гирӓсин беним евимӓ. Саде де бир лаф, да беним изметкерим алышаӂэк, – деди аскер ӱзбашы. –

9Зерӓ бӓн дӓ заабитлик алтындайым, беним дӓ елим алтында вар аскерлӓр. Ачан бирисинӓ деерим: „Гит“, о гидер. Башкасына деерим: „Гел“, о гелер. Чыраама деерим: „Йап бу иши“, о йапэр».

10Ачан Иисус ишитти бу лафлары, шашты да деди оннара, ким гелӓрди Онун ардына: «Доору сӧлеерим сизӓ, ани бӱтӱн Израил ичиндӓ булмадым бӧлӓ бӱӱк инан[+].

11Сӧлеерим сизӓ, ани гелеӂеклӓр чойу гӱндуусундан хем гӱнбатысындан да отураӂэклар софрайа Авраамнан, Исааклан хем Иаковлан Гӧк Падишахлыында[+].

12Ама Падишахлыын ооллары уурадылмыш олаӂэклар дышары, караннаа, нередӓ олаӂэк ааламак хем диш гыӂырдатмасы»[+].

13Сора деди аскер ӱзбашына: «Гит, да олсун сенин инанына гӧрӓ». Аскер ӱзбашын изметкери осаат алышты[+].


Иисус алыштырэр Петринин кайнанасыны

14[•]Сора Иисус гелди Петринин евинӓ, онун кайнанасыны патта хаста булду, сытмадан тутулмуш[+].

15Дииди онун елинӓ, да сытма карыйы бракты. Кары калкты да башлады измет етмӓӓ Иисуса[+].

16Авшамнен гетирдилӓр Она чок инсан, фена духтан зеетленмиш. О саде бир сӧзӱннӓн оннардан фена духлары чыкарарды хем хепси хасталары алыштырарды,

17ки таманнансын, не сӧленди пророк Исайадан: «О алды бизим йуфкалыкларымызы Кенди ӱстӱнӓ хем ташыды бизим дертлеримизи».


Иисусун излейиӂилери

18[•]Ачан Иисус гӧрдӱ чок инсан Кенди долайында, сымарлады ӱӱрениӂилеринӓ, кайыклан гӧлӱн ӧбӱр тарафына гечсиннӓр[+].

19Озаман Она йаклашты бириси билгичлердӓн да деди: «Ӱӱредиӂи, гидеӂӓм Сенин ардына, нерейи да Сӓн гитсӓн».

20Иисус ӂувап етти: «Тилкилерин иннери, кушларын йувалары вар, ама Адам Оолу[†] йок нерейи башыны койсун».

21Башка бириси ӱӱрениӂилерин арасындан деди: «Сааби, брак, илкин гидейим, бобамы гӧмейим».

22«Гел Беним ардыма, брак, ӧлӱлӓр ӧлӱлерини гӧмсӱн», – деди Иисус.


Иисус бораны усландырэр

23[•]Иисус гирди кайык ичинӓ, ӱӱрениӂилери дӓ гирдилӓр Онун ардына.

24Бирдӓн гӧлдӓ чекетти бир бӱӱк боран, ӧлӓ пек серт, ани далгалар кайыы гӧмӓрди, ама Иисус уйуйарды.

25Ӱӱрениӂилӓр йаклаштылар, уйандырдылар Ону да дедилӓр: «Сааби! Куртар бизи, кайбелериз!»

26Иисус деди оннара: «Нечин коркэрсыныз, аз инанӂылар?» Сора калкты, азарлады лӱзгери хем далгалары, да бирдӓн бир бӱӱк услулук олду[+].

27Инсаннар шаштылар да дедилӓр: «Кимдир Бу, Ангысыны лӱзгерлӓр дӓ, дениз дӓ сеслеерлӓр?»


Иисус коолээр фена духлары Гадарада

28[•]Ачан Иисус етишти гӧлӱн ӧбӱр тарафына, Гадара ерлеринӓ, каршылады Ону ики адам, фена духтан тутулу, ангылары мезар лаамнарындан чыктылар. Оннар ӧлӓ титсийдилӓр, ани кимсей гечӓмӓрди о йолдан.

29Оннар башладылар баармаа: «Нейин вар бизимнӓн, /Иисус,/ Аллахын Оолу? Гелдин бурайы вакытсыз зеетлемӓӓ ми бизи?»[+]

30Оннардан узак бӱӱк бир сӱрӱ домуз отларды.

31Фена духлар йалвардылар Иисуса: «Еер уурадарсайдын бизи, йолла, гирелим домуз сӱрӱсӱ ичинӓ».

32«Гидин», – деди Иисус. Оннар чыктылар да гирдилӓр домузлар ичинӓ. Бирдӓн бӱтӱн сӱрӱ хызланды дик йамачтан, атлады гӧл ичинӓ да буулду су ичиндӓ.

33Домузчулар качтылар, да касабайа гелип, сӧледилӓр хепсинӓ, не олду фена духтан тутулу адамнарлан.

34Бӱтӱн касабадан инсан чыкты каршы Иисуса. Гӧрӱп Ону, йалвардылар, гитсин оннарын ерлериндӓн[+].

#### 9


Иисус алыштырэр кӧтӱрӱм адамы

1[•]Иисус гирди бир кайык ичинӓ, гечти гӧлӱ да гелди Кенди касабасына[+].

2Гетирдилӓр Она бир кӧтӱрӱм хаста, ангысы йатарды дӧшек ӱстӱндӓ. Иисус, гӧрӱп оннарын инаныны, деди кӧтӱрӱм адама: «Гиргиннӓн, оолум! Гӱнахларын баашланды»[+].

3Билгичлердӓн кимиси кенди-кендинӓ дейӓрдилӓр: «Бу адам Аллахы кӧтӱлеер!»[+]

4Иисус таныйарды оннарын неетлерини, онуштан деди: «Нечин кӧтӱ неетлӓр пейдаланэр сиздӓ?

5Не таа колай: демӓӓ „Гӱнахларын баашланды“ мы оса демӓӓ „Калк, да гез“ ми?

6Ама ки билӓсиниз, ани Адам Оолунун[†] вар куведи ер ӱстӱндӓ гӱнахлары баашласын...», – сора кӧтӱрӱм адама деди: «Калк, ал дӧшеени да гит евӓ!»

7Кӧтӱрӱм адам калкты да евӓ гитти.

8Инсан, ачан буну гӧрдӱ, коркту да Аллахы метиннеди, ани адамнара бӧлӓ кувет верер.


Иисус чаарэр Матфейи

9[•]Гечерӓк орадан, Иисус гӧрдӱ бир адам, ани отурарды ердӓ, нередӓ харч топланарды, ады Матфей. Иисус деди она: «Гел ардыма». Матфей калкты да Онун ардына гитти.

10Ачан Иисус Матфейин евиндӓ софрада булунарды, гелди чок харччылар[†] хем гӱнахкерлӓр, софрайа ерлештилӓр Иисуслан хем ӱӱрениӂилериннӓн барабар.

11Фарисейлӓр,[†] гӧрӱп буну, ӱӱрениӂилерӓ дедилӓр: «Нечин сизин Ӱӱредиӂи ийер харччыларлан хем гӱнахкерлӓрлӓн барабар?»[+]

12Иисус ишитти бу лафлары да деди: «Дофтор лӓӓзым диил саа оланнара, ама хасталара.

13Гидин да ӱӱренин, не аннамасы вар бу сӧзлерин: „Аӂыйаннык истеерим, диил курбан“. Бӓн гелмедим, чаарайым доорулары, ама гӱнахкерлери, /Аллаха дӧнсӱннӓр/»[+].


Оруч ичин соруш

14[•]Озаман гелерлӓр Она Иоанын ӱӱрениӂилери да деерлӓр: «Нечин биз хем фарисейлӓр сык оруч тутэрыз, ама Сенин ӱӱрениӂилерин оруч тутмээрлар?»[+]

15Иисус деди оннара: «Вар мы насыл дӱӱнӂӱлӓр ааласыннар окадар вакыт, некадар гӱвӓӓ йаннарында? Гелеӂек вакыт, ачан гӱвӓӓ алынаӂэк оннардан, озаман оннар оруч тутаӂэк[+].

16Кимсей ески рубайа ени йама йамамээр, зерӓ о йама таа пек йыртэр рубайы. Сонда йыртык таа бӱӱк олэр.

17Хеп ӧлӓ инсан ени шарабы ески тулумнар ичинӓ долдурмаз, зерӓ тулумнар патлээр. Шарап дӧкӱлер, тулумнар да зӓн олэр. Ени шарабы ени тулумнар ичинӓ долдурэрлар, бутӱрлӱ икиси дӓ корунэр».


Кыз дирилер, хаста кары алышэр

18[•]Ачан Иисус сӧлӓрди бу сӧзлери, бир синагога[†] ӧндерӂиси гелди, Она баш иилтти да деди: «Беним кызым шинди ӧлдӱ. Гел да кой еллерини онун ӱстӱнӓ, да о йашасын».

19Иисус калкты да ӱӱрениӂилериннӓн онун ардына гитти.

20Бир кары, оники йылдан беери хаста кан акмасындан, йаклашты Иисуса ардындан да дииди Онун рубасынын етеенӓ.

21О аклынӂа дейӓрди: «Саде диисӓм Онун рубасына, алышаӂам»[+].

22Иисус дӧндӱ геери, гӧрдӱ ону да деди: «Гиргиннӓн, кызым! Сенин инанын сени алыштырды». О кары хемен саа олду[+].

23Ачан Иисус етишти ӧндерӂинин евинӓ, гӧрдӱ кавалларлан чаланнары хем инсан баарышыны.

24Озаман деди оннара: «Олун бир тарафа, зерӓ кыз ӧлмеди, саде уйуйэр!» Оннар гӱлмӓӓ алдылар Ону[+].

25Ачан инсан чыкарылды дышары, Иисус гирди ичйанына, тутту кызы елиндӓн, да кыз калкты[+].

26Бу олушун хабери даалды бӱтӱн о ерӓ.


Ики кӧӧр саа олэр

27Ачан Иисус йолланды орадан, Онун ардына такышты ики кӧӧр адам. Оннар баарардылар: «/Иисус,/ Давидин[†] оолу, аӂы бизи!»[+]

28Ачан гирди ичери, бу кӧӧр адамнар йаклаштылар Она. Иисус сорду оннара: «Инанэрсыныз мы, ани вар ниӂӓ йапайым буну?» «Вар ниӂӓ, Сааби», – ӂувап еттилӓр оннар.

29Озаман дииди оннарын гӧзлеринӓ да деди: «Олсун инаныныза гӧрӓ!»[+]

30Да ачылды оннарын гӧзлери. Иисус сыкыдан сымарлады оннара: «Бакын, билмесин кимсей!»[+]

31Ама оннар, чыкып дышары, бӱтӱн о ерӓ дааттылар хабери Иисус ичин[+].


Бир муту саа олэр

32Ачан гиттилӓр бу кӧӧр адамнар, Иисуса гетирдилӓр бир муту, тутулмуш фена духтан.

33Ачан фена дух чыкарылды ондан, муту башлады лафетмӓӓ. Инсан шашты да деди: «Хич бир сыра бӧлӓ иш гӧрӱнмеди Израилдӓ».

34Ама фарисейлӓр дейӓрдилӓр: «О фена духлары чыкарэр фена духларын ӧндерӂисинин кувединнӓн!»[+]


Гӱдӱӂӱсӱз койуннар

35Иисус гезӓрди кӱӱдӓн кӱӱйӓ хем касабадан касабайа. Ӱӱредӓрди инсаны синагогалар ичиндӓ. Насаат едӓрди Ии Хабери Гӧк Падишахлыы ичин. Алыштырарды хертӱрлӱ хасталыклары хем дертлери.

36Гӧрӱп алай-алай инсан, ӂаны аӂыды оннара, зерӓ оннар зеетленмишти хем даалмышты, ниӂӓ гӱдӱӂӱсӱз койуннар[+].

37Озаман ӱӱрениӂилеринӓ деди: «Берекет бӱӱк, ама ишчи аз!

38Онуштан дуа един берекет Чорбаӂысына, чыкарсын ишчи екиннерини топламаа»[+].

#### 10


Оники апостол гидерлӓр ишӓ

1[•]Сора Иисус чаарды оники ӱӱрениӂисини, верди оннара заабитлик, чыкарсыннар фена духлары, алыштырсыннар хертӱрлӱ хасталыклары хем дертлери.

2Оники апостолун адлары буннардыр: илкинкиси Симон, ангысына дейӓрдилӓр Петри, хем кардашы Андрей; Иаков, Зеведейин оолу, хем кардашы Иоан;

3Филип хем Варфоломей; Фома хем Матфей, харччы; Иаков, Алфейин оолу, хем /Леввей, ангысына деерлӓр/ Фаддей;

4Симон Кананит хем Иуда Искариот, ангысы сатты Иисусу.

5Буннар оникиси, ангыларыны Иисус йоллады, сымарлайып: «Гитмейин йабанӂыларын йолларындан, гирмейин Самарийалыларын касабаларына,

6Илкин гидин Израил миллетин кайып койуннарына[+].

7Йолда насаат един: „Йаклашты Гӧк Падишахлыы!“[+]

8Алыштырын хасталары, дирилдин ӧлӱлери, паклайын лепралы оланнары, чыкарын фена духлары. Парасыз каблеттиниз, парасыз верин[+].

9Алмайын кушааныза алтын, гӱмӱш, бакыр,

10хийбӓ йол ичин, ики кат руба, айак кабы йада сопа. Зерӓ ишчи йарашэр дойурулсун[+].

11Хер касабайа хем кӱӱйӓ, нерейи гиреӂениз, бакын, ким орада уйгун адам, да орадан гидинӂӓ, онда калын.

12Гирип ев ичинӓ, дейин: „Услулук бу евӓ!“

13Еер о ев хак едӓрсейди селӓминизи, услулук калсын о евдӓ, ама хак етмӓрсейди, услулук дӧнсӱн сизӓ.

14Еер сизи каблетмӓрсейдилӓр хем сеслӓмӓрсейдилӓр лафларынызы, чыкып о евдӓн еки касабадан, артык тозлары да айакларыныздан силкин[+].

15Доору сӧлеерим сизӓ, ани даава гӱнӱндӓ таа илин олаӂэк Содом хем Гоморра касабаларына, некадар о касабайа[+].


Дӱннӓ каблетмеер

16[•]Тӓ, йоллээрым сизи ниӂӓ кузулары йабанылар ичинӓ. Олун аариф йылан гиби, ама кабаатсыз гугуш гиби[+].

17Корунун инсандан, зерӓ вереӂеклӓр сизи дааваӂылара, дӱӱйеӂеклӓр синагогаларда,[†]

18Беним бетеримӓ чыкараӂэклар кулланыӂыларын хем падишахларын ӧнӱнӓ, ки шаатлык едӓсиниз оннара хем тайфӓннара.[†][+]

19Ачан вереӂеклӓр сизи даавайа, кахырланмайын, не хем несой лафедеӂениз, зерӓ озаман верилеӂек сизӓ, не лафедӓсиниз.

20Зерӓ лафетмейеӂениз сиз, ама лафедеӂек Бобанызын Духу сизин ичиниздӓн.

21Кардаш кардашыны хем боба ушааны ӧлӱмӓ вереӂек. Ушаклар кенди бобаларына хем аналарына каршы калкаӂэклар, да оннары ӧлдӱрдеӂеклӓр[+].

22Беним адым ичин сиздӓн хепси азетмейеӂек, ама ким биткийӓдӓн дайанаӂэк, о куртулаӂэк[+].

23Ачан сизи коолайаӂэклар бир касабадан, качын башка касабайа, зерӓ доору сӧлеерим сизӓ, ани Адам Оолу[†] гелинӂӓ, сиз Израилин касабаларыны долайламаа етиштирмейеӂениз[+].

24Ӱӱрениӂи диил таа бӱӱк ӱӱредиӂисиндӓн, хеп ӧлӓ чырак диил таа бӱӱк чорбаӂысындан[+].

25Етӓр, ки ӱӱрениӂи ӱӱредиӂиси гиби олсун, хем чырак олсун чорбаӂысы гиби. Еер ев чорбаӂысына Веелзевул[†][*] дедийседилӓр, некадар таа чок евдекилеринӓ дейеӂеклӓр![+]


Кимдӓн коркалым?

26Онуштан коркмайын оннардан, зерӓ йок бишей ӧртӱлӱ, ани ачылмасын, хем йок бишей саклы, ани аннашылмасын[+].

27Не Бӓн сизӓ сӧлеерим каранныкта, ону сиз билдирин айдынныкта. Не фисирденилди кулааныза, ону хаберлейин евлерин ӧртӱлери ӱстӱндӓн.

28Коркмайын оннардан, ким гӱӱдейи ӧлдӱрер, ама ӂаны ӧлдӱрӓмеер. Таа пек коркун Аллахтан, Ангысы вар насыл кайбетсин гӱӱдейи, хеп ӧлӓ ӂаны да ӂендемдӓ.

29Сатылмээр мы ики сачак кушу бир ассарийӓ[*]? Оннарын бириси билӓ дӱшмеер ерӓ, олмайынӂа изин Бобаныздан.

30Сизин артык сачларыныз да башынызда сайылы.

31Онуштан коркмайын. Сиз таа паалыйсыныз сачак кушларынын чойундан[+].

32Ӧлӓ ки, ким шаатлык едеӂек Бени инсанын ӧнӱндӓ, ону Бӓн дӓ шаатлык едеӂӓм Беним Гӧктеки Бобамын ӧнӱндӓ[+].

33Ама ким атылаӂэк Бендӓн инсанын ӧнӱндӓ, ондан Бӓн дӓ атылаӂам Беним Гӧктеки Бобамын ӧнӱндӓ[+].


Гелмедим, гетирейим услулук

34[•]Санмайын, ани гелдим, гетирейим услулук бу ерӓ. Гелдим, гетирейим диил услулук, ама кылыч[+].

35Зерӓ Бӓн гелдим айырайым оолу бобадан, кызы анадан хем гелини кайнанасындан.

36Адамын душманнары онун евдекилери.

37Ким север бобасыны хем анасыны Бендӓн таа чок, о Бана йакышык диилдир. Ким север оолуну еки кызыны Бендӓн таа чок, Бана йакышык диилдир.

38Ким алмээр ставрозуну да гелмеер Беним ардыма, Бана йакышык диилдир[+].

39Ким коруйаӂэк йашамасыны, о кайбедеӂек ону. Ама ким кайбедеӂек йашамасыны Беним ичин, о йашамак еденеӂек[+].


Ӧдеклӓр

40Ким кабледер сизи, о кабледер Бени. Ким кабледер Бени, о кабледер Ону, Ким Бени йоллады[+].

41Ким кабледер бир пророку, ки пророк дейни, о кабледеӂек пророк ӧдӓӓ. Ким кабледер бир доору адамы, ки доору дейни, о кабледеӂек доору адам ӧдӓӓ.

42Еер биркимсей верӓрсейди салт бир чӧлмек суук су бу кӱчӱклерин бирисинӓ, ки ӱӱрениӂийим дейни, доору сӧлеерим сизӓ, ани о ӧдексиз калмайаӂэк»[+].

#### 11


Иоан Ваатизедиӂидӓн йолланмышлар

1[•]Ачан Иисус верди бу насаатлары оники ӱӱрениӂисинӓ, гитти орадан, ки ӱӱретсин инсаны хем насаат етсин оннарын касабаларында.

2Иоан Ваатизедиӂи капандайкан ишитти Христозун ишлери ичин[+].

3Йоллады кенди ӱӱрениӂилерини[*] сорсуннар Она: «Сӓнсин ми О, Ким лӓӓзым гелсин, оса башкасыны мы беклейелим?»

4Иисус ӂувап етти оннара: «Гидин да сӧлейин Иоана, не ишидерсиниз хем не гӧрерсиниз:

5кӧӧрлар гӧрерлӓр, топаллар гезерлӓр, лепралылар пакланэрлар, саарлар ишидерлӓр, ӧлӱлӓр дирилерлӓр, фукааралара ии хабер насаат олэр.

6Мутлу о, кимин ичин Бӓн кӧстек олмайаӂам»[+].


Иисус шаатлык едер Иоан ичин

7Ачан оннар гиттилӓр, Иисус башлады сӧлемӓӓ инсана Иоан ичин: «Не чыктыныз гӧрмӓӓ чолда? Бир сааз мы, ани лӱзгердӓн салланар[+]?

8Не чыктыныз гӧрмӓӓ? Бир адам мы, йымышак рубайлан гиийимни? Оннар, ким гиийимни йымышак рубайлан, падишах биналарында йашээрлар.

9Озаман нечин чыктыныз? Бир пророк му гӧрмӓӓ? Аслы, хем деерим сизӓ, ани о таа бӱӱк, некадар бир пророк[+].

10Одур, кимин ичин йазылы: „Тӓ Бӓн йоллээрым Сенин ӧнӱн сора хаберӂими, ангысы хазырлайаӂэк йол Сана“[+].

11Доору сӧлеерим сизӓ, ани оннардан, ким карыдан дууду, йок башка биркимсей таа бӱӱк Иоан Ваатизедиӂидӓн. Хеп окадар ен кӱчӱӱ Гӧк Падишахлыында таа бӱӱк ондан[+].

12Иоан Ваатизедиӂинин вакыдындан бӱӱнкӱ гӱнӓ кадар Гӧк Падишахлыы ичин кувет койулур. Бир бойу куветлӓн бакэр она ел коймаа[+].

13Хепси пророклар хем Закон[†] Иоана кадар ӧнӂӓ сӧледилӓр, не олаӂэк.

14Истӓрсейдиниз буну каблетмӓӓ, одур Илийа, ангысы лӓӓзымды гелсин[+].

15Кимин вар кулаа /ишитсин дейни/, ко ишитсин[+].

16Кимӓ бензедейим бу бой инсаны? Оннар бензеерлӓр ушаклара, ангылары отурэрлар мейданнарда да баарэрлар кафадарларына:

17„Чалдык сизӓ каваллан, ойнамадыныз; чалдык сизӓ гамны тӱркӱ, ааламадыныз“.

18Гелди Иоан, не ийӓрди, не ичӓрди, деерлӓр: „Онда вар фена дух“[+].

19Гелди Адам Оолу,[†] хем ийер хем ичер, деерлӓр: „Хобур хем ичкиӂи, харччыларын[†] хем гӱнахкерлерин досту!“ Хеп окадар аарифлик гӧстерер ишлериндӓн, ани о доорудур»[+].


Вай инансыз касабалара!

20[•]Озаман Иисус башлады азарламаа касабалары, нередӓ ен чок кудретли ишлӓр йапты, зерӓ гӱнахларындан Аллаха дӧнмедилӓр:

21«Вай сана, Хоразин! Вай сана, Вифсаида! Зерӓ, еер бу кудретли ишлӓр, ани сиздӓ йапылды, Тир хем Сидон касабаларында йапылайды, чоктан чуваллан гиийимни хем кӱл ӱстӱндӓ отуруп, гӱнахларындан Аллаха дӧнеӂейдилӓр[+].

22Ама сизӓ сӧлеерим, ани даава гӱнӱндӓ таа илин олаӂэк Тир хем Сидон касабаларына, некадар сизӓ[+].

23Сӓн, Капернаум, гӧкӓ кадар мы ӱӱсекленеӂӓн? Диил, сӓн ӧлӱлӓр еринӓ дӱшеӂӓн. Зерӓ, еер бу кудретли ишлӓр, ани сендӓ йапылды, Содом касабасында йапылайды, о айакча дураӂэйды бӱӱнкӱ гӱнӓ кадар.

24Ама сизӓ сӧлеерим, ани даава гӱнӱндӓ таа илин олаӂэк Содом касабасына, некадар сана».


Боба хем Оол

25[•]Озаман Иисус деди: «Шӱкӱр едерим Сана, Боба, гӧкӱн хем ерин Саабиси, ани сакладын буннары аариф хем фикирли оланнардан да ачтын евлатлара.

26Хакына, Боба, будур Сенин истедиин!

27Хепсини Бобам Беним елимӓ верди. Кимсей хептӓн аннамээр Оолу, Бобадан каарӓ, хем кимсей хептӓн аннамээр Бобайы, Оолдан каарӓ, хем оннардан, кимӓ Оол истеер ачмаа[+].


Бендӓ булаӂэныз раатлык ӂаныныза

28Гелин Бана, хепси йоргуннар хем ӱклӱ оланнар! Бӓн сизӓ раатлык веририм[+].

29Алын ӱстӱнӱзӓ Беним бойундурууму, Бендӓн ӱӱренин, зерӓ Бӓн йавашым хем услуйум ӱреемдӓн, да сиз ӂаныныза раатлык булаӂэныз.

30Бойундуруум Беним иидир, хем ӱкӱм Беним илин»[+].

#### 12


Не дӱшер ӂумертеси йапмаа?

1[•]О вакыт Иисус гечӓрди бир ӂумертеси гӱнӱ екиннӓр ичиндӓн. Онун ӱӱрениӂилери аӂыктыйдылар, йолардылар башаклары да тенелери ийӓрдилӓр.

2Ачан фарисейлӓр[†] гӧрдӱлӓр буну, дедилӓр Она: «Бак, Сенин ӱӱрениӂилерин йапэрлар не дӱшмеер ӂумертеси гӱнӱ».

3Иисус ӂувап етти оннара: «Окумадыныз мы, не йапты Давид[†] хем кафадарлары, ачан аӂыктылар?

4Ниӂӓ о гирди Аллахын евинӓ да иди о екмеклердӓн, ани Аллахын ӧнӱнӓ койуларды, ангыларыны дӱшмӓрди исин не о, не дӓ онун кафадарлары, ама саде попазлар.[†]

5Оса окумадыныз мы Законда,[†] ани попазлар ӂумертесини басэрлар Айоз бина[†] ичиндӓ, ама кабаатсыз калэрлар?

6Ама Бӓн сизӓ сӧлеерим, ани бурада булунэр О, Ким таа бӱӱк Айоз бинадан[+].

7Олайды билӓсиниз, не аннамасы вар: „Аӂыйаннык истеерим, ама диил курбан“, озаман маана булмайаӂэйдыныз кабаатсыз инсаннара.

8Зерӓ Адам Оолу[†] – артык ӂумертесинин дӓ Саабиси».


Бир адам куру еллӓн

9[•]Иисус орадан гитти да оннарын синагогаларына[†] гирди.

10Орада булунарды бир адам куру еллӓн. Фарисейлӓр, ки кабаатландырсыннар Иисусу, сордулар: «Дӱшер ми ӂумертеси гӱнӱ алыштырмаа?»[+]

11О ӂувап етти: «Ким вар сизин аранызда, ангысынын бир койуну ӂумертеси гӱнӱ куйу ичинӓ дӱшер, да тутуп чыкармээр ону?

12Некадар таа паалы адам бир койундан! Онуштан ӂумертеси гӱнӱ дӱшер иилик йапмаа»[+].

13Сора деди бу адама: «Узат елини!» О узатты, да ели енидӓн саа олду, ниӂӓ ӧбӱр ели.

14Фарисейлӓр чыктылар дышары да аннаштылар, несой ӧлдӱрӓбилсиннӓр Иисусу.


Сечили изметкӓр

15Ама Иисус, буну билерӓк, гитти орадан. Онун ардына чок инсан изледи. О саалык верӓрди хепси хасталара.

16О серт сымарлады оннара, ачыкламасыннар Ону башкаларына,[+]

17ки таманнансын, не хаберлендийди пророк Исайадан:

18«Тӓ, Беним изметкерим, Ангысыны Бӓн айырдым, Беним севдиим, Ангысыны пек беенерим! Беним Духуму койаӂам Онун ӱстӱнӓ, да О доорулуу хаберлейеӂек миллетлерӓ.

19О кавга йапмайаӂэк хем баармайаӂэк. Кимсей Онун сесини сокакта ишитмейеӂек.

20Кырык саазы йолмайаӂэк, хем тӱтӓн фитили сӱӱндӱрмейеӂек, сонда доорулаа енсемӓк вереӂек.

21Миллетлӓр Онун адына умутланаӂэклар».


Иисус хем Веелзевул (шейтан)

22[•]Сора гетирдилӓр бир кӧӧр хем муту адам, фена духтан тутулу. Иисус алыштырды ону ӧлӓ, ани адам башлады гӧрмӓӓ хем лафетмӓӓ.

23Хепси инсан шашты да деди: «Диил ми аӂаба бу /Христос/, Давидин оолу?»[+]

24Фарисейлӓр, ишидип буну, дедилӓр: «О чыкарэр фена духлары Веелзевулун[†] – фена духларын ӧндерӂисинин – кувединнӓн!»[+]

25Иисус, ани билӓрди оннарын неетлерини, деди: «Хербир падишахлык, нередӓ бӧлӱнмӓк олэр, даалэр. Хеп ӧлӓ хербир касаба йада ев, нередӓ бӧлӱнмӓк олэр, айакча дурамээр.

26Еер шейтан чыкарарсайды шейтаны, озаман онда бӧлӱнмӓк олэр. Несой вар насыл дурсун онун падишахлыы?

27Еер Бӓн чыкарарсайдым фена духлары Веелзевулун кувединнӓн, озаман сизин адамнар кимин кувединнӓн чыкарэрлар? Бу иштӓ оннар сизӓ даава кесеӂеклӓр[+].

28Еер Бӓн чыкарарсайдым фена духлары Аллахын Духуннан, елбетки, озаман Аллахын Падишахлыы етишти сизӓдӓн.

29Несой вар насыл биркимсей гирсин каави оланын евинӓ да чалсын онун варлыыны, еер илкин бааламарсайды ону? Салт ондан сора вар насыл сойсун онун евини.

30Ким диил Бенимнӓн, о каршы Бана. Ким топламээр Бенимнӓн, о даадэр[+].

31Онуштан сӧлеерим сизӓ, ани хер гӱнах хем хер кӧтӱлемӓк баашланаӂэк инсана, ама кӧтӱлемӓк Айоз Духу баашланмайаӂэк[+].

32Ким лафедеӂек Адам Оолуна каршы, баашланаӂэк. Ама ким лафедеӂек Айоз Духа каршы, о баашланмайаӂэк не бу заманда, не гелӓн заманда.

33Кайыл олун, ани ии фидан йапэр ии мейва, ама йабан фиданы йапэр йабан мейвасы, зерӓ фидан танынэр мейвасындан[+].

34Йылан йаврулары, несой вар ниӂӓ сиз сӧлейӓсиниз ии лафлар, ачан кендиниз кӧтӱйсӱнӱз? Зерӓ адамын аазы лафедер ӱрӓӓн ташкынныындан[+].

35Ии адам чыкарэр ии ишлӓр ии ӱрӓӓн хазнасындан. Кӧтӱ адам чыкарэр кӧтӱ ишлӓр кӧтӱ ӱрӓӓн хазнасындан.

36Сӧлеерим сизӓ, ани даава гӱнӱндӓ инсан ӂувап едеӂек хербир бошуна лаф ичин, ани сӧледи[+].

37Зерӓ сенин лафларындан доору чыкаӂан хем сенин лафларындан кабаатлы калаӂан»[+].


Пророк Ионанын нышаны

38[•]Бундан сора билгичлердӓн хем фарисейлердӓн кимиси дедилӓр: «Ӱӱредиӂи, истеериз гӧстерӓсин бир нышан!»[+]

39О ӂувап етти оннара: «Кӧтӱ хем ороспу сенселӓ истеер бир нышан, ама она верилмейеӂек башка нышан, пророк Ионанын нышанындан каарӓ[+].

40Зерӓ ниӂӓ Иона дурду ӱч гӱн хем ӱч геӂӓ коӂа балыын шкембесиндӓ, хеп ӧлӓ Адам Оолу да дураӂэк ӱч гӱн хем ӱч геӂӓ ерин койнусунда[+].

41Ниневийа касабасындан инсаннар даава гӱнӱндӓ калкаӂэклар бу сенселенин адамнарыннан да кабаатландыраӂэклар оннары, зерӓ оннар, Ионанын насаадыны ишидип, кенди гӱнахларындан Аллаха дӧндӱлӓр, ама бӱӱн бурада дурэр Бириси, Ангысы таа бӱӱк Ионадан[+].

42Ӱӱлендӓн падишахка калкаӂэк даава гӱнӱндӓ бу сенселенин адамнарыннан да кабаатландыраӂэк оннары, зерӓ о гелди дӱннейин кенарындан, ки ишитсин Соломонун аарифлиини, ама бӱӱн бурада дурэр Бириси, Ангысы таа бӱӱк Соломондан.


Фена дух дӧнер геери

43[•]Ачан фена дух чыкэр адамдан, о гезер сусуз ерлердӓ да раатлык аарээр, ама буламээр.

44Озаман деер: „Дӧнейим евимӓ, нередӓн чыктым“. Гелдии заман, булэр ону бош, сӱпӱрӱлмуш хем донаклы.

45Сора гидип, алэр кендисиннӓн башка еди дух, таа фена, некадар кендиси. Гирерлӓр ичйанына да орада ерлешерлӓр. Бутакым, адамын сон халы олэр таа кӧтӱ, некадар баштакы. Бутӱрлӱ олаӂэк бу фена сенселейлӓн дӓ»[+].


Иисусун анасы хем$кардашлары

46[•]Ачан Иисус насаат едӓрди инсана, Онун анасы хем кардашлары, дышарда дуруп, бакардылар Онуннан лафетмӓӓ[+].

47Биркимсей деди Она: «Бак, Сенин анан хем кардашларын, дышарда дуруп, истеерлӓр Сениннӓн лафетсиннӓр».

48Иисус ӂувап етти хабер веренӓ: «Ким Беним анам хем ким Беним кардашларым?»

49Сора, гӧстерип елиннӓн ӱӱрениӂилеринӓ, деди: «Тӓ Беним анам хем кардашларым!

50Ким таманнээр Гӧктеки Бобамын истедиини, оннар Бана кардаш, кызкардаш хем ана»[+].

#### 13


Екиӂи ичин ӧрнек

1[•]О гӱнӱ Иисус чыкты евдӓн да гидип отурурду гӧл бойунда.

2Чок инсан топланды Она, ӧлӓ ани лӓӓзым олду гирсин да отурсун бир кайык ичиндӓ, ама инсан калды кенарда.

3О лафетти оннара ӧрнеклӓрлӓн чок ишлӓр ичин да деди: «Тӓ екиӂи чыкты тоом екмӓӓ.

4Ачан екӓрди, тоомнардан биразы дӱштӱ йол бойуна. Кушлар кондулар да идилӓр оннары.

5Башка тоомнар ташлык ерлерӓ дӱштӱлӓр, нередӓ аз топрак варды. Тоомнар тез филизлендилӓр, зерӓ топрак диилди дерин.

6Ама ачан гӱнеш чыкты, оннар сӧрпештилӓр да курудулар, зерӓ кӧклери сувадайды.

7Таа башка тоомнар чалылар ичинӓ дӱштӱлӓр. Чалылар бӱӱдӱлӓр да буулттулар филизлери.

8Ама калан тоомнар ии топраа дӱштӱлӓр да берекет гетирдилӓр: бириси ӱз, башкасы алтмыш, таа башкасы отуз катына.

9Кимин вар кулаа /ишитмӓӓ дейни/, ко ишитсин»[+].

10[•]Ӱӱрениӂилӓр йаклаштылар да дедилӓр Она: «Нечин лафедерсин оннара ӧрнеклӓн?»

11Иисус ӂувап етти: «Чӱнкӱ сизӓ верилди, аннайасыныз Гӧк Падишахлыын саклылыкларыны, ама оннара верилмеди[+].

12Зерӓ кимдӓ вар, она таа чок верилеӂек хем зееделенеӂек, ама кимдӓ йок, ондан алынаӂэк, нейи дӓ вар[+].

13Онун ичин оннара лафедерим ӧрнеклӓрлӓн. Зерӓ, оннар бакаркан, гӧрмеерлӓр, сеслӓркӓн, ишитмеерлӓр хем аннамээрлар.

14Оннарлан таманнанэр пророк Исайанын сӧзлери, ангысы деди: „Ишидеӂениз кулакларынызлан, ама аннамайаӂэныз. Бакаӂэныз гӧзлеринизлӓн, ама гӧрӓмейеӂениз.

15Зерӓ бу халкын ӱреклери уйвашык олду. Кулакларындан аар ишидерлӓр, гӧзлерини кападылар, ки гӧзлери гӧрмесин, кулаклары ишитмесин хем ӱреклери аннамасын. Башка тӱрлӱ Бана дӧнеӂейдилӓр, да Бӓн оннары алыштыраӂэйдым“[+].

16Мутлу сизин гӧзлериниз, ани гӧрерлӓр, хем кулакларыныз, ани ишидерлӓр![+]

17Доору сӧлеерим сизӓ, ани чойу пророклардан хем доору адамнардан истедилӓр гӧрмӓӓ, не сиз гӧрерсиниз, хем ишитмӓӓ, не сиз ишидерсиниз, ама гӧрмедилӓр хем ишитмедилӓр[+].

18[•]Сеслейин да аннайын, не аннамасы вар бу ӧрнӓӓн екиӂи ичин.

19Ким Гӧк Падишахлыы ичин сӧзӱ ишидер да аннамээр, она шейтан гелер да тоому онун ӱреендӓн чалэр. Буннар о тоомнар, ани дӱштӱлӓр йол бойуна.

20Тоомнар, екилмиш ташлык ерлерӓ, оннардыр, ким, ишидип сӧзӱ, кабледер севинмӓклӓн,

21ама кӧклешӓмеерлӓр хем аз вакыт тутунэрлар. Ачан гелер зорлук еки кооламак Аллахын сӧзӱ ичин, оннар тез атылэрлар[+].

22Тоомнар, екилмиш чалылар ичинӓ, оннардыр, ким ишидер сӧзӱ, ама бу заманын кахырлары хем зенгинник алдангачлыы буулдэрлар, да оннар берекет гетирӓмеерлӓр[+].

23Тоомнар, екилмиш ии топраа, оннардыр, ким, ишидип сӧзӱ, аннээр да берекет гетирер: бир тоом ӱз, башкасы алтмыш, таа башкасы отуз катына»[+].


Боодай хем айырык оту

24Иисус сӧледи таа бир ӧрнек да деди: «Гӧк Падишахлыы бензеер бир адама, ангысы екти ии тоомнары кенди тарласына.

25Ама ачан инсан уйуйарды, гелди онун душманы да екти айырык тоому боодайлар ичинӓ, сора гитти.

26Ачан пейдаланды боодай филизлери да башак салверди, ӱзӓ чыкты айырык отлары да.

27Ев чорбаӂысынын чыраклары гелдилӓр да дедилӓр: „Чорбаӂы, екмедин ми сӓн ислӓӓ тоомнары сенин тарлана? Нередӓн чыкты бу айырык отлары?“

28О деди оннара: „Буну бир душман йапты“. Озаман чыраклар дедилӓр: „Истӓрсейдин, гиделим да оннары йолалым?“

29„Олмаз, зерӓ йоларкан айырык отларыны, йолмайасыныз бирердӓ боодайлары да.

30Бракын, барабар бӱӱсӱннӓр бичмӓк вакыдына кадар. Бичмӓк вакыды дейеӂӓм оракчылара: илкин йолун айырык отларыны да демет оннары баалайын, атешӓ йакмаа дейни. Ама боодайы топлайын беним амбарыма“»[+].


Хардал тоому хем хамур майасы

31[•]Иисус сӧледи бир башка ӧрнек: «Гӧк Падишахлыы бензеер хардал тоомуна, ани адам екер кенди тарласына.

32Бу тоом, макар, ани таа кӱчӱк хепси тоомнардан, ама ачан бӱӱйер, ешилликлердӓн таа ӱӱсек, бир аач гиби, олэр ӧлӓ, ки кушлар конэрлар онун далларына да йува йапэрлар»[+].

33Башка бир ӧрнек сӧледи: «Гӧк Падишахлыы бензеер бир парча хамур майасына, ани алэр бир кары да карыштырэр ӱч ӧлчӱ уннан, бӱтӱн хамуру кабартсын»[+].

34Иисус хепсини буннары инсана ӧрнеклӓн сӧлӓрди. Бишей ӧрнексиз оннара сӧлӓмӓрди,

35таманнансын дейни, не сӧледийди пророк: «Лафедеӂӓм ӧрнеклӓрлӓн, дӱннӓ курулмасындан саклы ишлери аннадаӂам».


Айырык тоомун ачыкламасы

36Ондан сора Иисус салверди инсаны да гирди бир ев ичинӓ. Онун ӱӱрениӂилери йаклаштылар Она да дедилӓр: «Ачыкла бизӓ бу ӧрнӓӓ айырык тоому ичин».

37О деди оннара: «Екиӂи ии тоому – Адам Оолу.[†]

38Тарла – дӱннӓ. Ии тоом – Гӧк Падишахлыын ооллары. Айырык тоомнар – йарамазын ооллары[+].

39Душман, айырык тоомуну екӓн – диавол. Бичмӓк вакыды – заман биткиси. Оракчылар – ангиллӓр[+].

40Ниӂӓ айырык оту йолунэр да атылэр атешӓ, ӧлӓ олаӂэк заман биткисиндӓ дӓ.

41Адам Оолу йоллайаӂэк Кенди ангиллерини да топлайаӂэклар Онун Падишахлыындан хепсини, не гӱнаха дӱшӱрер хем ким законсузлук[†] йапэр,[+]

42да кызгын фырына атылаӂэклар, нередӓ ааламак хем диш гыӂырдатмасы[+].

43Озаман доору оланнар шафк едеӂеклӓр, гӱн гиби, Бобанын Падишахлыында. Кимин вар кулаа /ишитмӓӓ дейни/, ко ишитсин![+]


Саклы хазна хем седеф

44Гӧк Падишахлыы бензеер бир хазнайа, ани гӧмӱлӱ бир тарлада. Бир адам, ани булэр ону, енидӓн саклээр да севинмектӓн гидип сатэр бӱтӱн варлыыны да о тарлайы сатын алэр.

45Хем да Гӧк Падишахлыы бензеер бир безиргенӓ, ани аарээр гӧзӓл седеф.

46Ачан пек паалы седеф булэр, гидер да сатэр, нейи вар, да сатын алэр седефи.


Балыкчылык

47Хем да Гӧк Падишахлыы бензеер бир сӱзмейӓ, ани салверерлӓр су ичинӓ балык тутмаа дейни, ани тутэр хертӱрлӱ балык[+].

48Ачан долэр сӱзмӓ балыклан, балыкчылар чыкарэрлар кенара да отуруп айырэрлар каплар ичинӓ ии балыклары, ама инмӓз балыклары сыбыдэрлар[+].

49Хеп ӧлӓ олаӂэк дӱннейин биткисиндӓ дӓ. Ангиллӓр чыкаӂэклар да айыраӂэклар кӧтӱлери дооруларын ичиндӓн[+].

50Кӧтӱлери атаӂэклар йанар фырына, нередӓ олаӂэк ааламак хем диш гыӂырдатмасы»[+].

51«Шинди аннадыныз мы хепси бу ишлери?» – сорду Иисус. «Аннадык», – ӂувап етти оннар.

52О деди оннара: «Онуштан хербир билгич, ангысы ӱӱренди, не лӓӓзым Гӧк Падишахлыы ичин, бензеер бир ев чорбаӂысына, ангысы чыкарэр хазнасындан хем ени, хем ески ишлӓр».


Иисус паасызланэр Кенди мемлекетиндӓ

53[•]Иисус, ачан дургунду лафетмӓӓ ӧрнеклӓн, гитти орадан.

54Гелди Кенди мемлекетинӓ да башлады ӱӱретмӓӓ инсаны синагогада.[†] Инсан шашарды да дейӓрди: «Нередӓн Онда вар бу аарифлик хем кудретли ишлӓр[+]?

55Диил ми О дӱлгерин оолу? Марийа диил ми Онун анасы? Иаков, Иосиф, Симон хем Иуда диил ми Онун кардашлары[+]?

56Хем диил ми Онун хепси кызкардашлары бизим арамызда? Нередӓн хепси бу ишлӓр вар Онда?»

57Бу бетерӓ Иисус ичин шӱпейӓ дӱштӱлӓр. Иисус деди оннара: «Бир дӓ пророк диил паасызландырылмыш ӧлӓ, ниӂӓ кенди мемлекетиндӓ хем кенди евиндӓ»[+].

58Иисус орада йапмады чок кудретли ишлӓр, оннарын инансызлыы бетеринӓ.

#### 14


Иоан Ваатизедиӂи ӧлдӱрӱлер

1[•]О вакытларда Ирод кулланыӂы ишитти Иисус ичин.

2Да деди кенди изметкерлеринӓ: «Бу Иоан Ваатизедиӂи! О дирилди ӧлӱдӓн, онуштан йапабилер кудретли ишлӓр»[+].

3Ирод, тутуп Иоаны, бааладыйды да аттыйды зындана, Иродиаданын бетеринӓ, ани Иродун кардашынын, Филипин, карысыйды[+].

4Зерӓ Иоан таказаладыйды Ироду, дейерӓк: «Дӱшмеер йашайасын онуннан».

5Ирод истеди ӧлдӱрсӱн ону, ама коркарды инсандан, зерӓ инсан сайарды Иоаны пророк[+].

6Иродун дуума гӱнӱ йортусунда Иродиаданын кызы ойнады конакларын ӧнӱндӓ, да Ирод пек беенди.

7Онуштан Ирод адады еминнӓн, ани вереӂек она хепсини, не о истейеӂек.

8Ӱӱредилмиш анасындан кыз деди: «Вер бана бир чини ичиндӓ Иоан Ваатизедиӂинин кафасыны!»

9Падишах гӱчленди, ама чӱнкӱ емин еттийди конакларын ӧнӱндӓ, сымарлады верилсин, не кыз истеди.

10Йоллады, алсыннар Иоанын кафасыны зынданда,

11сора гетирдилӓр кафасыны бир чини ичиндӓ да вердилӓр кыза, кыз да верди анасына.

12Иоанын ӱӱрениӂилери гелдилӓр, алдылар онун гӱӱдесини да гӧмдӱлӓр. Сора гиттилӓр да хаберледилӓр Иисуса[+].


Беш бин адам дойурулэр

13[•]Иисус, буну ишидип, гирди бир кайык ичинӓ да йалныз гитти орадан бир сапа ерӓ. Инсан буну ишитти да, чыкып касабалардан, Онун ардына йайан гитти.

14Ачан чыкты кайык ичиндӓн, Иисус гӧрдӱ чок инсан. Ӂаны аӂыды оннара, да алыштырды хасталары.

15Ачан авшам олду, Онун ӱӱрениӂилери йаклаштылар да дедилӓр Она: «Бурасы чол ер, вакыт артык геч олду. Колвер инсаны, гитсиннӓр кӱӱлерӓ да сатын алсыннар кендилеринӓ имӓӓ».

16«Диил лӓӓзым гитсиннӓр, сиз верин оннара имӓӓ», – ӂувап етти Иисус.

17Оннар дедилӓр Она: «Бурада биздӓ вар салт беш екмек хем ики балык».

18«Гетирин оннары бурайы Бана», – деди Иисус.

19Сора сымарлады инсан отурсун чимен ӱстӱнӓ. Алды беш екмӓӓ хем ики балыы, калдырды бакышыны гӧкӓ, иисӧзледи да, кырып екмеклери, верди ӱӱрениӂилеринӓ. Ӱӱрениӂилӓр пайеттилӓр инсана.

20Хепси идилӓр да дойундулар, сора топладылар имӓк парчаларыны, оники сепет долу.

21Хепси, ким иди, карылардан хем ушаклардан каарӓ, варды беш бин адам[+].


Иисус гезер су ӱстӱндӓ

22[•]Ондан сора Иисус чалыштырды ӱӱрениӂилерини тез гирсиннӓр кайык ичинӓ да ӧнӱ сора гечсиннӓр гӧлӱн ӧбӱр тарафына. Бу вакытта Кендиси лӓӓзымды салверсин инсаны.

23Ачан салверди инсаны, пинди бир байыр ӱстӱнӓ, ки йалныз дуа етсин. Ачан авшам олду, йалныз орада булунурду[+].

24Бу вакыт кайык кенардан чок узакты да буушарды далгаларлан, зерӓ лӱзгӓр каршы есӓрди.

25Сабаа каршы, айдыннанаӂэйкан, Иисус гелди оннара гезерӓк су ӱстӱндӓ.

26Ачан ӱӱрениӂилӓр гӧрдӱлӓр Ону гезерӓк су ӱстӱндӓ, корктулар да дедилӓр: «Бу бир тылсым!» – да коркудан баардылар[+].

27Ама Иисус деди оннара: «Усланын, бу Бӓним, коркмайын!»

28«Сааби, еер Сӓнсейдин, изин ет, гидейим Сана су ӱстӱндӓ», – деди Петри.

29«Гел!» – деди Иисус. Петри инди кайык ичиндӓн да башлады гитмӓӓ су ӱстӱндӓ Иисуса доору.

30Ама ачан гӧрдӱ, ани лӱзгӓр серт, коркту да башлады батмаа, озаман баарды: «Сааби, куртар бени!»

31Чабук Иисус узатты елини, тутту ону да деди: «Аз инанӂы, нечин икиледин?»[+]

32Ачан гирдилӓр кайык ичинӓ, лӱзгӓр дургунду.

33Оннар, ким кайык ичиндейди, баш иилттилӓр Она да дедилӓр: «Хакына, ани Сӓн Аллахын Оолуйсун»[+].


Геннисареттӓн хасталар саалык еденерлӓр

34Ачан гечтилӓр гӧлӱ, чыктылар кенара Геннисарет ерлеринӓ[+].

35О ерлердӓн инсаннар таныдылар Иисусу да йолладылар хабер доз-долайа, да инсаннар хепси хасталары Она гетирӓрдилӓр.

36Хасталар йалварардылар, браксын, диисиннӓр баарлем Онун рубасынын етеенӓ. Хепси, ким диийӓрди, саалык еденӓрди.

#### 15


Ихтӓрларын адетлери

1[•]Озаман фарисейлӓр[†] хем билгичлӓр[†] Иерусалимдӓн гелдилӓр Иисуса да дедилӓр:

2«Нечин Сенин ӱӱрениӂилерин чиинерлӓр ихтӓрларын адетлерини? Зерӓ имектӓн илери йыкамээрлар еллерини»[+].

3Иисус ӂувап етти оннара: «Сиз нечин чиинерсиниз Аллахын сымарладыыны сизин адетлеринизин бетеринӓ[+]?

4Зерӓ Аллах деди: „Икрамна бобаны хем ананы“ хем „Ким бобасыны йада анасыны кӧтӱлейеӂек, ӧлӱмнӓн ӂезалы олсун“.

5Ама сиз деерсиниз: „Ким деер анасына йада бобасына: Не лӓӓзымды сана верейим, баашыш Аллаха вердим,

6о вар ниӂӓ икрамнамасын бобасыны /хем анасыны/“. Бутӱрлӱ паасызландырдыныз Аллахын сӧзӱнӱ кенди адетинизлӓн.

7Икиӱзлӱлӓр! Доору пророклук етти сизин ичин Исайа, ачан деди:[+]

8„Бу инсан Бени икрамнээр саде аазыннан, ама ӱреклериннӓн узак Бендӓн дурэр.

9Наафилӓ Бана баш иилдерлӓр, зерӓ адам сымарламакларыны ӱӱредерлӓр, сансыннар ани Аллахын ӱӱретмеклери“»[+].


Хакына не мындарлээр$адамы?

10Иисус чаарды инсаны да деди: «Сеслейин да аннайын Бени.

11Мындарлээр адамы диил о, не ичинӓ гирер, ама не аазындан чыкэр, о мындарлээр адамы»[+].

12Озаман ӱӱрениӂилӓр йаклаштылар Иисуса да дедилӓр: «Билерсин ми, ани бу лафлары ишидип, фарисейлӓр гӱӂендилӓр?»

13Иисус ӂувап етти оннара: «Хербир расат, ани диил койулу Беним Гӧктеки Бобамдан, кӧктӓн йолунаӂэк[+].

14Бракын оннары, оннар кӧӧрларын кӧӧр гӱдӱӂӱлери. Ачан бир кӧӧр гӱдер башка кӧӧру, оннар икиси дӓ чукур ичинӓ дӱшерлӓр»[+].

15Петри лафетти да Она деди: «Ачыкла бизӓ бу ӧрнӓӓ».

16Иисус деди: «Не, сиз дӓ ми ӧлӓ зор аннээрсыныз?

17Аннамээрсыныз мы, ани не гирер адамын аазындан, гирер шкембесинӓ, сора дышары уурадылэр?

18Ама не адамын аазындан чыкэр, о ӱректӓн гелер. Те бу мындарлээр адамы[+].

19Зерӓ ӱректӓн чыкэр фена неетлӓр, ӧлдӱрмӓк, ороспулук, хайырсызлык, хырсызлык, йаланӂылык, кӧтӱлемӓк[+].

20Тӓ не адамы мындарлээр, ама йыканмадык еллӓн имӓӓ адамы мындарламаз».


Ханаанны карынын инаны

21[•]Иисус гитти орадан, узакланды Тир хем Сидон ерлеринӓ.

22Тӓ бир кары ханаанныйка гелди Она да башлады баармаа: «Аӂы бени, Сааби, Давидин[†] Оолу! Беним кызым титси зеетленер бир фена духтан»[+].

23Иисус ӂувап етмеди бир дӓ лаф. Озаман Онун ӱӱрениӂилери йаклаштылар Она да йалвардылар: «Салвер ону, зерӓ баарэр бизим ардымыза».

24Иисус ӂувап етти: «Бӓн йолланмышым салт Израил миллетин кайып койуннарына»[+].

25Ама бу кары гелди, баш иилтти да деди: «Сааби, йардым ет бана!»

26Иисус она ӂувап етти: «Диил ислӓӓ алмаа екмӓӓ ушаклардан да атмаа кӧпеклерӓ»[+].

27«Ӧлӓ, Сааби, ама кӧпеклӓр дӓ ийерлӓр кырынтылары, ани дӱшер чорбаӂыларынын софрасындан», – деди бу кары.

28Озаман Иисус ӂувап етти: «О, кары, бӱӱктӱр сенин инанын. Олсун, ниӂӓ сӓн истеерсин». Бирдӓн онун кызы алышты.


Дӧрт бин адам дойурулэр

29[•]Иисус айырылды орадан да гитти Галилейайа, гӧлӱн йанына. Пинди бир байыр ӱстӱнӓ да отурду орада.

30Чок инсан гелди Она орайы. Гетирдилӓр кендилериннӓн топаллары, кӧӧрлары, мутулары, сакатлары хем чок башка хасталары, койдулар оннары Онун айакларына, да О оннары алыштырды.

31Инсан шашарды, гӧрӱп ани мутулар лафедерлӓр, сакатлар алышэрлар, топаллар гезерлӓр, кӧӧрлар гӧрерлӓр. Онуштан метиннӓрдилӓр Израилин Аллахыны.

32Иисус топлады ӱӱрениӂилерини да деди: «Ӂаным аӂыйэр бу инсана, зерӓ ӱч гӱн дурэрлар йанымда да йок не исиннӓр. Истӓмеерим оннары салверейим аач, аники байылмасыннар йолда»[+].

33Ӱӱрениӂилери дедилӓр: «Нередӓн алалым букадар екмек бу чол ердӓ да дойуралым букадар инсан?»

34«Кач екмеениз вар?» – сорду Иисус. «Еди екмек хем биркач балык», – ӂувап еттилӓр оннар.

35Озаман Иисус сымарлады инсана, отурсуннар ерӓ.

36Алды еди екмӓӓ хем балыклары, шӱкӱр етти Аллаха, сора кырып верди ӱӱрениӂилеринӓ. Оннар да пайеттилӓр инсана.

37Хепси идилӓр да дойундулар. Сора топладылар имӓк парчаларыны, еди сепет долу.

38Оннар, ани идилӓр, варды бир дӧрт бин адам, карылардан хем ушаклардан каарӓ[+].

39Сонда Иисус бракты инсаны гитсиннӓр, Кендиси гирди кайык ичинӓ да гечти Магдала[*] ерлеринӓ.

#### 16


Нышан истеерлӓр

1[•]Фарисейлӓр[†] хем садукейлӓр[†] йаклаштылар Иисуса, ки денесиннӓр Ону, да истедилӓр, гӧстерсин бир нышан гӧктӓн[+].

2Иисус ӂувап етти оннара: «Ачан авшам олэр, сиз деерсиниз: „Ислӓӓ хава олаӂэк, зерӓ гӧк кырмызы“.

3Сабаалӓн деерсиниз: „Бӱӱн боран олаӂэк, зерӓ гӧк кырмызы хем булутлу“. Икиӱзлӱлӓр, гӧк ӱзӱнӱ танымаа билерсиниз, ама вакытларын нышаннарыны танымээрсыныз?

4Кӧтӱ хем ороспу сенселӓ истеер бир нышан, ама она верилмейеӂек башка нышан, Ионанын нышанындан каарӓ». Сора, бракып оннары, гитти[+].


Фарисейлерин хем$садукейлеринмайасы

5[•]Ӱӱрениӂилӓр, гечӓркӓн гӧлӱн ӧбӱр тарафына, екмек алмаа унутмуштулар.

6Иисус деди оннара: «Бакын, корунун фарисейлерин хем садукейлерин майасындан»[+].

7Ӱӱрениӂилӓр бири-бирилериннӓн лафедирдилӓр: «Онуштан деер, чӱнкӱ екмек алмадык!»

8Иисус аннарды оннарын дӱшӱнмеклерини да деди: «Аз инанӂылар, нечин лафедерсиниз бири-биринизлӓн, ани йок екмеениз[+]?

9Хеп таа аннамээрсыныз мы? Аклыныза гетирмеерсиниз ми, ниӂӓ беш екмеклӓн дойурулду беш бин киши? Кач сепет имӓк парчалары топладыныз[+]?

10Хем ниӂӓ еди екмеклӓн дойурулду дӧрт бин киши. Биткидӓ кач сепет имӓк парчалары топладыныз[+]?

11Несой аннамээрсыныз, ани сӧлӓмедим екмек ичин? Ама сӧледим, корунасыныз фарисейлерин хем садукейлерин майасындан».

12Озаман аннадылар, ани деди, корунсуннар диил хамур майасындан, ама фарисейлерин хем садукейлерин ӱӱретмесиндӓн.


Петринин шаатлыы Иисус ичин

13[•]Иисус гелди Филип Кесарийасы ерлеринӓ, орада сорду ӱӱрениӂилеринӓ: «Инсан ниӂӓ сайэр Бени, Адам Оолуну?[†] Кимим Бӓн, деерлӓр?»

14Оннар ӂувап еттилӓр: «Кимиси деер, ани Сӓн – Иоан Ваатизедиӂи, башкасы – Илийа, таа башкасы – Иеремийа еки бир башка пророк»[+].

15«Ама сиз не деерсиниз, кимим Бӓн?» – сорду оннара Иисус.

16Симон Петри ӂувап етти: «Сӓнсин Христос, дири Аллахын Оолу!»

17Иисус деди: «Хелал сана, Симон, Ионанын оолу, зерӓ буну ачты сана диил тен хем кан, ама Беним Гӧктеки Бобам[+].

18Бӓн деерим: сӓн Петрийсин[*]. Бу таш ӱстӱндӓ Бӓн ерлештиреӂӓм Беним клисеми. Ӧлӱм еринин куведи[*] ону енсейӓмейеӂек[+].

19Сана вереӂӓм Гӧк Падишахлыын анатарларыны, да не баалайаӂан ердӓ, о бааланмыш олаӂэк гӧктӓ, хем не чӧзеӂӓн ердӓ, о чӧзӱлмӱш олаӂэк гӧктӓ».

20Озаман сыкыдан сымарлады ӱӱрениӂилеринӓ сӧлӓмесиннӓр кимсейӓ, ани О /Иисус/ Христос[+].


Иисус хаберлеер ӧлӱмӱ хем дирилмеси ичин

21[•]Бундан сора Иисус башлады ачыкламаа ӱӱрениӂилеринӓ, ани О лӓӓзым гитсин Иерусалимӓ, чок зеетленсин аксакаллардан,[†] бӱӱк попазлардан[†] хем билгичлердӓн, ӧлдӱрӱлсӱн да ӱчӱнӂӱ гӱнӱ дирилсин[+].

22Петри алды Ону бир тарафа да башлады таказаламаа: «Аллах корусун Сени, Сааби, бӧлӓ бишей разгелмесин Сениннӓн!»

23Ама Иисус дӧндӱ да деди Петрийӓ: «Узаклан Бендӓн, шейтан! Сӓн Бана бир кӧстексин. Зерӓ сенин неетлерин диил Аллахтан, ама адамдан»[+].


Несой излейелим Иисусу?

24Озаман Иисус деди ӱӱрениӂилеринӓ: «Ким истеер гелсин Беним ардыма, атылсын кенди-кендиндӓн, алсын ставрозуну да Бени излесин[+].

25Зерӓ ким истеер куртармаа йашамасыны, кайбедеӂек. Ама ким кайбедеӂек йашамасыны Беним ичин, о йашамак еденеӂек[+].

26Не файда олаӂэк адама, казансын бӱтӱн дӱннейи, ама кенди йашамасыны кайбетсин? Нейӓ вар насыл адам дииштирсин кенди йашамасыны?

27Зерӓ Адам Оолу гелеӂек Гӧктеки Бобасынын метиннииндӓ Кенди ангиллериннӓн барабар да херкезинӓ ишлеринӓ гӧрӓ ӧдейеӂек[+].

28Доору сӧлеерим сизӓ, ани кимиси бурада дураннардан ӧлмейеӂеклӓр, гӧрмейинӂӓ Адам Оолуну, гелиркӓн Кенди Падишахлыында»[+].

#### 17


Иисус пейдаланэр метинниктӓ

1[•]Алты гӱндӓн сора Иисус алды салт Петрийи, Иакову хем онун кардашыны, Иоаны, да, гӧтӱрӱп, пиндирди оннары бир ӱӱсек байыр ӱстӱнӓ[+].

2Хемен гӧрӱнӱшӱ диишти оннарын ӧнӱндӓ, ӱзӱ йалабыйарды гӱн гиби. Рубалары да ак-бийаз олду, ниӂӓ айдыннык[+].

3Бирдӓн гӧстерилди оннара Моисей хем Илийа, ангылары лафедӓрдилӓр Иисуслан.

4Петри деди Иисуса: «Сааби, ии, ки бурадайыз. Истӓрсейдин, йапалым ӱч чалмар: бир Сенин ичин, бир Моисей ичин, бир дӓ Илийа ичин».

5Буну сӧлӓркӓн, бир айдынныклы булут гӧлгесиннӓн каплады оннары, да булут ичиндӓн бир сес деди: «Будур Беним севгили Оолум, Онда Беним ислеелиим»[+].

6Ачан ӱӱрениӂилӓр буну ишиттилӓр, пек корктулар да ӱзӱкойну дӱштӱлӓр.

7Иисус, йаклашып, оннара дииди да деди: «Калкын, хич коркмайын!»

8Ачан оннар бактылар, башка кимсейи гӧрмедилӓр, Иисустан каарӓ.

9Ачан инӓрдилӓр байыр ӱстӱндӓн, Иисус сымарлады оннара: «Кимсейӓ сӧлӓмейин, не гӧрдӱнӱз, Адам Оолу[†] дирилмейинӂӓ ӧлӱдӓн»[+].

10Ӱӱрениӂилӓр сордулар Она: «Нечин билгичлӓр[†] деерлӓр, ани илкин лӓӓзым гелсин Илийа?»

11Иисус ӂувап етти оннара: «Хакына, ани Илийа илкин гелеӂек да ерлештиреӂек хепсини.

12Ама сӧлеерим сизӓ, ани Илийа шиндӓн сора гелди, ама ону танымадылар да йаптылар онуннан, не истедилӓр. Хеп ӧлӓ Адам Оолу да оннарын елиндӓн зеетленеӂек».

13Озаман ӱӱрениӂилӓр аннадылар, ани Иисус Иоан Ваатизедиӂи ичин лафедер[+].


Чоӂук фена духтан куртулэр

14[•]Ачан оннар етиштилӓр инсанын йанына, йаклашты Иисуса бир адам, диз чӧкӱп Онун ӧнӱндӓ, бӧлӓ йалварды:

15«Сааби, аӂы беним оолуму, зерӓ ону кара хасталык чок зеетлеер. Чок сыра дӱшер атеш ичинӓ хем су ичинӓ.

16Гетирдим ону Сенин ӱӱрениӂилеринӓ, ама оннар алыштырамадылар ону».

17«Инансыз хем шашырык сенселӓ! Некадар вакыт таа сизиннӓн олаӂам? Некадар вакыт дайанаӂам сизӓ? Гетирин ону Бана», – ӂувап етти Иисус.

18Иисус азарлады фена духу, да о чоӂуктан чыкты. Чоӂук бирдӓн саа олду[+].

19Озаман ӱӱрениӂилӓр, йалныз Иисуса йаклашып, сордулар: «Нечин биз чыкарамадык фена духу?»

20«Сизин инансызлыынызын бетеринӓ, – ӂувап етти Иисус. – Доору сизӓ сӧлеерим: еер олурса сиздӓ инан хардал тоому гиби, да дейӓрсениз бу байыра: „Дииш бурадан“, о диишеӂек. Бишей олмайаӂэк, ани сиз йапамайасыныз.

/[+] 21Бусой фена духлар чыкэрлар саде дуайлан хем оручлан/».


Иисус енидӓн хаберлеер ӧлӱмӱнӱ хем дирилмесини

22[•]Ачан оннар барабар Галилейада булунардылар, Иисус деди оннара: «Адам Оолу верилеӂек инсан елинӓ.

23Ону ӧлдӱреӂеклӓр, ама ӱчӱнӂӱ гӱнӱ дирилеӂек». Ӱӱрениӂилӓр чок кахырландылар[+].


Иисус ӧдеер харч Айоз бина ичин

24Ачан етиштилӓр Капернаум касабасына, Айоз бинайа[†] ики драхма топлайаннар, гелип Петрийӓ, сордулар: «Сизин Ӱӱредиӂиниз ӧдӓмеер ми харч?»[+]

25«Ӧдеер», – ӂувап етти Петри. Ачан Петри гирди ичери, Иисус илкин лафетти: «Симон, насыл сӓн санэрсын, дӱннӓ падишахлары кимдӓн харч хем верги алэрлар? Кенди оолларындан мы оса йабанӂылардан мы?»

26«Йабанӂылардан», – ӂувап етти Петри. Иисус деди: «Озаман чыкэр, ани оолларын йок зорлары ӧдесиннӓр.

27Ама гӱӂендирмейелим оннары дейни, гит гӧлӓ, ат балык ченгелини. Ал илк балыы, ани тутулаӂэк, ач аазыны да булаӂан бир статир[*]. Ал ону да ӧдӓ беним ичин хем кендин ичин»[+].

#### 18


Ким ен бӱӱк?

1[•]Озаман ӱӱрениӂилӓр йаклаштылар да сордулар Иисуса: «Ким ен бӱӱк Гӧк Падишахлыында?»

2Иисус чаарды бир ушак, койду ону ӱӱрениӂилерин ӧнӱнӓ

3да деди: «Доору сӧлеерим сизӓ: еер дӧнмӓрсейдиниз Аллаха да олмарсайдыныз ушак гиби, биртӱрлӱ билӓ гирмейеӂениз Гӧк Падишахлыына[+].

4Ким йавашланэр, ниӂӓ бу ушак, о ен бӱӱк Гӧк Падишахлыында олаӂэк.

5Ким дӓ кабледер бӧлӓ бир ушак Беним адыма, о Бени кабледер[+].


Гӱнаха дӱшӱрмейин башкасыны

6Ама ким гӱнаха дӱшӱрӓрсӓ бирини бу ен кӱчӱклердӓн, ани Бана инанэрлар, она таа ислӓӓ, бааласыннар бойнусуна бир бӱӱк дермен ташы да атсыннар денизин дибинӓ.

7Вай дӱннейӓ гӱнах алдангачлыы ичин. Зерӓ йок насыл гелмесин алдангачлар, ама вай она, кимин бетеринӓ алдангачлык гелер[+].

8Еер елин еки айаан сени гӱнаха дӱшӱрӓрсӓ, кес ону да сыбыт. Таа ислӓӓ сакат еки чолак ӧмӱрӓ гирӓсин, некадар ики айаклан хем ики еллӓн дивеч атешӓ атыласын[+].

9Еер гӧзӱн сени гӱнаха дӱшӱрӓрсӓ, чыкар ону да сыбыт. Таа ислӓӓ бир гӧзлӓн ӧмӱрӓ гирӓсин, некадар ики гӧзлӓн ӂендем атешинӓ атыласын[+].


Кайып койун

10[•]Бакын, ашаалатмайын бирисини билӓ бу ен кӱчӱклердӓн, зерӓ сӧлеерим сизӓ, оннарын ангиллери гӧктӓ херзаман гӧрерлӓр Беним Гӧктеки Бобанын ӱзӱнӱ.

/ 11Адам Оолу[†] гелди, аарасын хем куртарсын о кайып оланнары./

12Ниӂӓ сиз санэрсыныз? Варсайды бир адамын ӱз койуну, да оннарын ичиндӓн бириси кайбелӓрсейди, бракмайаӂэк мы о доксан докузу байырларда да гитмейеӂек ми, аарасын о кайып койуну?

13Буларсайды, доору сӧлеерим сизӓ, севинеӂек онун ичин таа чок, некадар о доксан докуз ичин, ани кайбелмедилӓр.

14Хеп ӧлӓ сизин Гӧктеки Боба да истӓмеер, ки бириси бу кӱчӱклердӓн кайбелсин[+].


Баашлайын кабаатлы оланы

15[•]Еер сенин кардашын сана каршы гӱнах йапарсайды, гит таказала ону салт сенин хем онун арасында. Еер сеслӓрсейди сени, сӓн казандын кардашыны[+].

16Ама сеслӓмӓрсейди сени, ал сениннӓн таа ики йада ӱч киши, ики-ӱч шаат каавилендирсиннӓр хербир лафы[+].

17Оннары да истӓмӓрсейди сеслемӓӓ, сӧлӓ клисейӓ. Еер истӓмӓрсейди клисейи сеслесин, олсун сенин ичин, ниӂӓ бир тайфӓн хем ниӂӓ бир харччы[+].

18Доору сӧлеерим сизӓ: не баалайаӂэныз ердӓ, о бааланмыш олаӂэк гӧктӓ, хем не чӧзеӂениз ердӓ, о чӧзӱлмӱш олаӂэк гӧктӓ.

19Енидӓн сизӓ сӧлеерим: еер сиздӓн ики киши кайыл оларсайды истемӓӓ бишей бу ердӓ, озаман не дӓ истӓрсейдилӓр верилеӂек Гӧктеки Бобамдан[+].

20Зерӓ нередӓ вар ики-ӱч киши топлу Беним адыма, Бӓн дӓ булунэрым орада оннарын арасында».


Кач сыра баашлайым кардашымы?

21Озаман Петри йаклашты Она да деди: «Сааби, кач сыра вар ниӂӓ баашлайым кардашымы, ани бана каршы гӱнах йапэр? Еди сыра мы?»[+]

22Иисус ӂувап етти она: «Бӓн демеерим сана еди сыра, ама баашла етмиш сыра едишӓр.

23Онуштан Гӧк Падишахлыы бензеер бир падишаха, ани истеди ӧдешмӓӓ онун чыракларыннан.

24Ачан башлады есап йапмаа, гетирдилӓр она бирисини, ангысы она борчлуйду он бин талант[*].

25Чӱнкӱ йокту нейлӓн ӧдесин, чорбаӂы сымарлады, сатсын кендисини, карысыны, ушакларыны хем хепсини, не вар онда, ки борӂу ӧденсин.

26Озаман чырак дӱштӱ ӱзӱкойну ерӓ, баш иилтти чорбаӂыйа да деди: „Чорбаӂы, беклӓ бираз таа, ӧдейеӂӓм сана бӱтӱн борӂуму“.

27Чорбаӂынын ӂаны аӂыды о чыраа, баашлады борӂуну да салверди, гитсин.

28О чырак, ачан чыкты дышары, каршы гелди кафадарларындан бирисиннӓн, ангысы борчлуйду она ӱз динар.[†] О чырак тутту ону, сыкты гыртланыны да деди: „Ӧдӓ борӂуну!“

29Онун кафадары дӱштӱ ерӓ ӱзӱкойну да йалварарды: „Дайан бираз да, ӧдейеӂӓм бӱтӱн борӂуму“.

30Ама о кайыл олмады, гӧтӱрдӱ ону да капады зындана, борӂуну ӧдесин дейни.

31Кафадарлары гӧрдӱлӓр буну да пек гӱӂендилӓр. Оннар гиттилӓр да сӧледилӓр хепсини чорбаӂыйа.

32Озаман чорбаӂы чаарды бу кулу кендисинӓ да деди она: „Йарамаз чырак, бӓн хепси сенин борӂуну баашладым, зерӓ сӓн йалвардын.

33Дӱшмӓрди ми, сӓн дӓ аӂыйасын кафадарыны, ниӂӓ Бӓн сени аӂыдым?“

34Чорбаӂы ӱфкеленди да верди ону зеетлейиӂилерин еллеринӓ, ӧдесин бӱтӱн борӂуну дейни.

35Хеп ӧлӓ йапаӂэк сизӓ Гӧктеки Бобам да, еер сиз бӱтӱн ӱректӓн баашламарсайдыныз сизин кардашынызы»[+].

#### 19


Дӱшер ми, кары-коӂа айырылсыннар?

1[•]Бӧлӓ лафеттиктӓн сора Иисус Галилейадан гечти да гелди Иудейа ерлеринӓ, Иорданын ӧбӱр тарафына.

2Онун ардына гитти чок инсан. Орада О алыштырды хасталары.

3Фарисейлӓр[†] гелдилӓр денесиннӓр Ону дейни, да дедилӓр: «Дӱшер ми адам айырылсын карысындан хербир себеп бетеринӓ?»

4Иисус ӂувап етти оннара: «Не, окумадыныз мы, ани Йарадыӂы баштан йаратты инсаннары, олсуннар адам хем кары[+].

5Да деди: „Онуштан бракаӂэк адам бобасыны хем анасыны да бирлешеӂек карысыннан. Икиси бир гӱӱдӓ олаӂэк“[+].

6Бутакым олаӂэклар диил ики, ама бир гӱӱдӓ. Ӧлӓ ки, не Аллах бирлештирди, инсан ону айырмасын»[+].

7Оннар сордулар: «Ӧлейсӓ, нечин Моисей сымарлады, коӂа версин карысына айырылмак кийады да айырылсын ондан?»

8Иисус ӂувап етти оннара: «Сизин инатлыынызын бетеринӓ изин верди Моисей, айырыласыныз карыларыныздан, ама баштан диилди ӧлӓ.

9Бӓн сизӓ деерим: хербир адам, ангысы айырылэр карысындан диил хайырсызлык бетеринӓ да евленер башкасына, ороспулук йапэр. /Ким дӓ евленер коӂасындан айырылмыш карыйа, о да ороспулук йапэр/»[+].

10Онун ӱӱрениӂилери дедилӓр: «Еер бӧлӓ дурарсайды ишлӓр кары-коӂайлан, озаман таа ии хич евленмемӓӓ!»

11О ӂувап етти оннара: «Хепси кабледӓмеер буну, ама саде оннар, кимӓ верили[+].

12Зерӓ вар евнухлар[*] – дуумактан евнух. Вар инсандан йапылы евнухлар. Хем вар евнухлар, ангылары кенди-кендилерини евнух йаптылар Гӧк Падишахлыы ичин. Ким кабледӓбилер буну, ко каблетсин».


Иисус иисӧзлеер ушаклары

13[•]Озаман гетирдилӓр Иисуса ушаклары, О койсун еллерини оннарын ӱстӱнӓ дейни да дуа етсин оннар ичин, ама ӱӱрениӂилӓр азарладылар оннары.

14Иисус деди: «Бракын ушаклары, гелсиннӓр Бана, да дургутмайын оннары, зерӓ Гӧк Падишахлыы оннарын гибилери ичин»[+].

15Еллерини оннарын ӱстӱнӓ койдуктан сора Иисус гитти орадан.


Зенгинник хем дивеч йашамак

16[•]Бир адам йаклашты Иисуса да сорду Она: «Ӱӱредиӂи, не иилик йапайым, ки дивеч йашамак еденейим?»[+]

17Иисус ӂувап етти она: «Нечин сорэрсын Бана „не иилик“? Салт бир Аллах ии. Еер истӓрсейдин ӧмӱрӓ гирмӓӓ, таманна сымарламаклары»[+].

18«Ангыларыны?» – сорду о адам. Иисус ӂувап етти: «Ӧлдӱрмейӓсин, ороспулук йапмайасын, чалмайасын, йаланӂы шаат олмайасын,

19бобаны-ананы икрамнайасын хем йакын оланыны, ниӂӓ кендини, севӓсин».

20Генч олан ӂувап етти: «Хепсини буннары таманнадым /таа генчлиимдӓн/. Не таа бана етишмеер?»[+]

21«Еер истӓрсейдин таман олмаа, гит да сат варлыыны, пайет фукааралара, да олаӂэк хазнан гӧктӓ. Сора гел да излӓ Бени», – деди Иисус[+].

22Ачан генч олан ишитти бу лафлары, гӱӂеник гитти, зерӓ чок зенгиннии варды.

23Иисус деди ӱӱрениӂилеринӓ: «Доору сӧлеерим сизӓ, не зор бир зенгин адам Гӧк Падишахлыына гирсин!

24Хем да сӧлеерим сизӓ, ани таа илин бир девӓ ииненин кулаандан гечсин, некадар бир зенгин адам Аллахын Падишахлыына гирсин».

25Ӱӱрениӂилӓр, буну ишидип, чок шаштылар да дедилӓр: «Озаман ким куртулабилир?»

26Иисус бакты уз оннара да деди: «Бу инсана олмаз, ама Аллаха хепси олур»[+].

27Озаман Петри деди: «Тӓ, биз брактык хепсини да гелдик Сенин ардына. Бизӓ не олаӂэк?»[+]

28Иисус ӂувап етти: «Доору сӧлеерим сизӓ, ани ачан Адам Оолу[†] отураӂэк Кенди метиннииндӓ, чорбаӂылык скемнесиндӓ, ени заманда, сиз, ани гелдиниз Беним ардыма, отураӂэныз оники чорбаӂылык скемнелериндӓ, даава кесерӓк Израилин оники тамызлыына[+].

29Хепси, ким бракты евини йада кардашларыны, кызкардашларыны, бобасыны, анасыны, /карысыны,/ ушакларыны еки мерасыны Беним адым ичин, кабледеӂек ӱз катына таа чок хем дӓ еденеӂек дивеч йашамак[+].

30Ама чойу илк оланнардан битки олаӂэк, чойу да биткилердӓн илк олаӂэк[+].

#### 20


Баада ишчилӓр ичин ӧрнек

1Зерӓ Гӧк Падишахлыы бензеер бир чорбаӂы адама, ани чин сабаалӓн чыкты, кенди баасына ишчи тутсун.

2Ишчилӓрлӓн аннашты, ӧдесин бирӓр динар[†] гӱндӓ, сора йоллады оннары кенди баасына.

3Чыкып бир ӱчӱнӂӱ саатта[*], башка хайлак дураннары гӧрдӱ мейданда.

4Сора деди оннара: „Сиз дӓ гидин беним баайымда ишлемӓӓ. Не дӱшер, ӧдейеӂӓм сизӓ“. Оннар гиттилӓр.

5Енидӓн чыкты бир алтынӂы хем докузунӂу[*] саатта, хеп ӧлӓ йапты.

6Биткидӓ, онбиринӂи[*] саада йакын, булду башка хайлак дураннары да деди оннара: „Нечин бурада бӱтӱн гӱн хайлак дурэрсыныз?“

7Оннар ӂувап еттилӓр: „Чӱнкӱ бизи кимсей ишӓ алмады“. О деди: „Сиз дӓ гидин беним баайыма /да не дӱшер кабледеӂениз/“.

8Авшамнен баайын чорбаӂысы деди кенди хазнатарына: „Чаар ишчилери да ӧдӓ, чекедип биткилериндӓн илкинкилеринӓдӓн“.

9Оннар, ани гиттилӓр ишӓ онбиринӂи саатта, гелип каблеттилӓр бирӓр динар.

10Илкинкилери, гелдийнӓн, есап еттилӓр, ани кабледеӂеклӓр таа чок. Ама оннар да каблеттилӓр хеп бирӓр динар.

11Ачан каблеттилӓр парайы, башладылар баайын чорбаӂысына каршы мырылданмаа.

12Да дейӓрдилӓр: „Сонда оланнар ишледилӓр саде бир саат, ама ӧдеклӓн сӓн йаптын оннары бизимнӓн бир. Биз са гечирдик бӱтӱн гӱнӱн кызгынныын аарлыыны“.

13Чорбаӂы оннарын бирисинӓ ӂувап етти: „Достум, бӓн сени хич йаландырмадым. Аннашмадын мы бенимнӓн бир динара?

14Ал, не сенин, да гит. Бӓн истеерим бу сондакы инсана да ӧдейим хеп ӧлӓ, ниӂӓ сана.

15Доорулуум йок му кенди парамнан йапайым, не истеерим? Оса сӓн кысканэрсын, ани бӓн ии ӱреклийим?“

16Ӧлӓ ки, сондакылар илк олаӂэк, илклӓр да битки олаӂэк. /Зерӓ чок чаарылмыш, ама аз сечилмиш/»[+].


Иисус ӱчӱнӂӱ сыра хаберлеер ӧлӱмӱнӱ хем дирилмесини

17[•]Ачан гидӓрдилӓр Иерусалимӓ, Иисус йолда алды бир тарафа оники ӱӱрениӂисини да деди оннара:

18«Тӓ, биз гидериз Иерусалимӓ. Адам Оолу[†] верилеӂек бӱӱк попазларын[†] хем билгичлерин елинӓ. Она даава кесилеӂек ӧлӱмӓ,

19да Ону йабанӂыларын елинӓ вереӂеклӓр, ки гӱлмӓӓ алсыннар, камчыйлан дӱӱсӱннӓр да ставроза герсиннӓр, ама О ӱчӱнӂӱ гӱнӱ дирилеӂек»[+].


Бир ананын истемеси

20[•]Озаман Зеведейин оолларын аналары йаклашты Иисуса оолларыннан барабар, баш иилтти да несӓ йалварарды Она[+].

21Иисус сорду: «Не истеерсин?» «Сымарла, ки Сенин Падишахлыында беним бу ики оолум отурсуннар бириси Сенин саа тарафында, бириси дӓ сол тарафында», – ӂувап етти бу ана[+].

22Озаман Иисус деди: «Билмеерсиниз, не истеерсиниз. Вар мы ниӂӓ сиз ичӓсиниз о чӧлмектӓн, ани Бӓн ичеӂӓм /хем ваатиз оласыныз о ваатизликлӓн, ани Бӓн олаӂам/?» «Вар ниӂӓ», – ӂувап етти оннар[+].

23Иисус деди: «Хакына, ани ичеӂениз Беним чӧлмеемдӓн /хем ваатиз олаӂэныз о ваатизликлӓн, ани Бӓн олэрым/. Ама Бендӓн тутунмээр, изин верейим отурмаа саа еки сол тарафымда. Бу верилеӂек оннара, кимӓ хазырланмыш Бобамдан».

24Калан он ӱӱрениӂилӓр, ишидип буну, ӱфкелендилӓр бу ики кардаша.

25Иисус чаарды оннары да деди: «Билерсиниз, ани миллетлерин ӧндерӂилери чорбаӂылык едерлӓр оннарын ӱстӱнӓ хем бӱӱклери заабитлик едерлӓр.

26Ама сизин аранызда бӧлӓ олмасын. Ким сиздӓн истеер бӱӱк олсун, о изметкӓр олсун каланына[+].

27Ким сиздӓн истеер илк олсун, о чырак олсун ӧбӱрлерӓ.

28Зерӓ Адам Оолу гелмеди, ки Она измет етсиннӓр, ама Кенди измет етсин инсана хем версин йашамасыны чойун еринӓ, ки куртарабилсин оннары»[+].


Ики кӧӧр Иерихон касабасында

29[•]Ачан чыкардылар Иерихон касабасындан, чок инсан гитти Иисусун ардына.

30Тӓ, йол бойунда отурарды ики кӧӧр адам. Оннар ачан ишиттилӓр, ани Иисус гечер орадан, башладылар баармаа: «Сааби, Давидин[†] Оолу, аӂы бизи!»[+]

31Инсан таказалады оннары, суссуннар дейни, ама оннар таа пек баарардылар: «Сааби, Давидин Оолу, аӂы бизи!»

32Иисус дургунду, чаарды оннары да сорду: «Не истеерсиниз йапайым сизӓ?»

33«Сааби, ачылсын гӧзлеримиз!» – деди оннар.

34Иисусун ӂаны аӂыды, да дииди оннарын гӧзлеринӓ. Кӧӧр оланнар чабук гӧрмӓк едендилӓр. Оннар гиттилӓр Онун ардына[+].

#### 21


Иисус гирер Иерусалимӓ

1[•]Ачан йаклаштылар Иерусалимӓ да етиштилӓр Виффагийа кӱӱйӱнӓ, Зейтин байырын йанына, Иисус йоллады ики ӱӱрениӂисини[+]

2да деди оннара: «Гидин ӧндеки кӱӱйӓ, да гириркӓн кӱӱ ичинӓ, хемен булаӂэныз баалы бир ешек, кодуу да йанында. Чӧзӱн да гетирин Бана.

3Еер биркимсей сорарсайды бишей сизӓ, ӂувап един, ани оннар лӓӓзым Саабийӓ, сора хемен геери йоллайаӂэк».

4Хепси буннар олду, таманнансын дейни, не хаберленмишти пророктан, ани деер:[+]

5«Сӧлейин Сионун кызына[*]: „Сенин Падишахын сана гелер, йаваш, атлы бир ешек ӱстӱндӓ, ешӓӓн кодуу ӱстӱндӓ“».

6Ӱӱрениӂилӓр гиттилӓр да йаптылар, ниӂӓ Иисус деди.

7Гетирдилӓр ешӓӓ хем кодуу, дӧшедилӓр кенди рубаларыны оннарын ӱстӱнӓ, да сора О атлы пинди кодуун ӱстӱнӓ.

8Инсандан чойу дӧшӓрдилӓр рубаларыны йол ӱстӱнӓ, башкалары кесӓрдилӓр аачлардан даллары да йол ӱстӱнӓ серӓрдилӓр.

9Инсан, ани гидӓрди ӧнӱ сора хем арды сора баарарды: «Осанна[*], Давидин[†] Оолу! Иисӧзленмиш олсун, Саабинин адына Гелӓн! Осанна ӱӱсек гӧклердӓ!»[+]


Иисус паклээр Айоз бинайы

10Ачан Иисус гирди Иерусалим ичинӓ, бӱтӱн касаба кайнамаа башлады. Хепси сорардылар: «Кимдир Бу?»

11«Иисус, пророк Галилейадан, Назарет касабасындан», – ӂувап едӓрди башкалары[+].

12[•]Иисус гирди Айоз бина[†] аулуна да коолады орадан хепсини, ким сатарды хем аларды, девирди пара дииштиреннерин масаларыны хем гугуш сатаннарын скемнелерини[+].

13Да деди оннара: «Вар йазылы: „Беним евимӓ денеӂек дуа еви“. Ама сиз чевирдиниз ону хайдут ининӓ».

14Гелди Она кӧӧрлар хем топаллар, да О алыштырды оннары.

15Бӱӱк попазлар[†] хем билгичлӓр,[†] гӧрӱп мераклы ишлери, ани О йапарды, хем ушаклары баараркан Айоз бинада: «Осанна, Давидин Оолу!», ӱфкелендилӓр[+].

16«Ишидерсин ми, не деерлӓр?» – сордулар Иисуса. «Елбетки, – ӂувап етти Иисус. – Аӂаба, сиз хич окумадыныз мы: „Ушакларын хем мемедӓ евлатларын аазындан Сӓн метинник чыкардын?“»[+]

17Сора бракты оннары да, чыкып касабадан, йолланды Вифанийа кӱӱйӱнӓ да орада геӂеледи[+].


Мейвасыз инӂир фиданы

18[•]Сабаалӓн, дӧнерӓк касабайа, Иисус аӂыкты[+].

19Йол бойунда гӧрдӱ бир инӂир фиданы. Йаклашып она, йапраклардан каарӓ бишей булмады да деди: «Бӱӱндӓн ӧтӓӓ хич мейва йапмайасын!» Инӂир фиданы осаат куруду[+].

20Ачан ӱӱрениӂилӓр гӧрдӱлӓр буну, шаштылар: «Насыл бу инӂир фиданы бӧлӓ тез куруду?»

21Иисус оннара ӂувап етти: «Доору сӧлеерим сизӓ, еер инаныныз олайды хем икилӓмейдиниз, сиз йапаӂэйдыныз диил салт буну, не бу фиданнан олду, ама дейеӂейдиниз бу байыра: „Калк да атыл дениз ичинӓ“, – о да олаӂэйды[+].

22Инаннан дуа едӓрсейдиниз, не дӓ истейеӂениз, кабледеӂениз»[+].


Иисусун заабитлии

23[•]Иисус гирди Айоз бина аулуна, да, ачан ӱӱредӓрди инсаны, гелдилӓр бӱӱк попазлар хем халк аксакаллары[†] да дедилӓр Она: «Не заабитликлӓн йапэрсын бу ишлери, хем ким верди Сана бу заабитлии?»[+]

24Иисус ӂувап етти оннара: «Койаӂам Бӓн дӓ сизӓ бир соруш. Ӂувап един Бана, сора Бӓн дӓ сизӓ сӧлейеӂӓм, не заабитликлӓн йапэрым бу ишлери.

25Иоанын ваатизлии нередӓн? Гӧктӓн ми оса инсандан мы?» Оннар бири-бириннӓн лафедӓрдилӓр: «Еер дейӓрсӓк: „Гӧктӓн“, О дейеӂек: „Ӧлейсӓ, нечин она инанмадыныз?“[+]

26Ама дейӓрсейдик: „Инсандан“, – коркэрыз халктан, зерӓ хепси инанэр, ани Иоан пророк»[+].

27Онуштан ӂувап еттилӓр Иисуса: «Билмеериз». О да деди оннара: «Бӓн дӓ сизӓ сӧлӓмейеӂӓм, не заабитликлӓн йапэрым бу ишлери.


Ангысы сеслейиӂи?

28Несой аннээрсыныз? Бир адамын варды ики оолу. О гитти илкинкисинӓ да деди: „Оолум, гит бӱӱн да ишлӓ беним баайымда“.

29Ама оолу ӂувап етти: „Истӓмеерим“, ама сора пишман олду да гитти.

30Сора йаклашты икинӂисинӓ да хеп бӧлӓ деди. Бу оол ӂувап етти: „Гидерим, чорбаӂы!“, ама гитмеди.

31Ангысы оннардан таманнады бобанын истедиини?» «Илкинкиси», – ӂувап етти оннар. Иисус деди оннара: «Доору сӧлеерим сизӓ, ани харччылар[†] хем маскаралар[*] сизин ӧнӱнӱз сора гидерлӓр Гӧк Падишахлыына.

32Зерӓ Иоан гелди, доорулук йолуну гӧстерсин. Сиз ону инанмадыныз, ама харччылар хем маскаралар инандылар. Сиз гӧрдӱнӱз буну, ама хеп окадар пишман олмадыныз гӱнахларыныздан хем инанмадыныз[+].


Фена бааӂылар

33[•]Сеслейин бир башка ӧрнек. Варды бир ев чорбаӂысы, ангысы койду бир баа, долайлады ауллан, ортада казды ер ӱзӱм тӓскасы ичин, йывды бир бекчи кӱлеси, сора, баайы верип бааӂылара, гитти башка мемлекетӓ[+].

34Ачан гелди ӱзӱм вакыды, йоллады кенди чыракларыны бааӂылара, ки алсыннар берекедини.

35Бааӂылар туттулар онун чыракларыны, бирисини дӱӱдӱлӓр, икинӂисини ӧлдӱрдӱлӓр, таа башкасыны ташладылар[+].

36Сора чорбаӂы йоллады башка чыраклары, таа чоклук, некадар илкин. Бааӂылар оннарлан йаптылар хеп ӧлӓ, ниӂӓ илкинкилӓрлӓн.

37Сонда йоллады оннара кенди оолуну да деди: „Оолуму кабледирлӓр икрамнан“[+].

38Ама бааӂылар, ачан гӧрдӱлӓр оолуну, дедилӓр бири-биринӓ: „Тӓ чорбаӂынын оолу, хайди ӧлдӱрелим ону, да баа бизӓ калаӂэк“[+].

39Туттулар ону, чыкардылар баадан бир тарафа да ӧлдӱрдӱлӓр[+].

40Шинди, ачан гелеӂек баайын чорбаӂысы, не йапаӂэк бу бааӂыларлан?»

41Оннар ӂувап еттилӓр: «Бу хайырсызлары, зеетлейип, ӧлдӱреӂек. Баайы башка бааӂылара вереӂек, ангылары вакыдында она берекедини вереӂеклӓр»[+].

42Иисус деди оннара: «Не, окумадыныз мы Айоз Йазыда: „Таш, ани усталар сыбытты, сонда етишти кӧшӓ ташы олсун. Бу – Саабидӓн, хем пек шашмаклы иш бизим ичин!“[+]

43Онуштан деерим сизӓ, ани Аллахын Падишахлыы сиздӓн алынаӂэк да башка миллетӓ баашланаӂэк, ани вакыдында мейвасыны вереӂек.

44Ким дӱшеӂек бу таш ӱстӱнӓ, езилеӂек. Ама кимин ӱстӱнӓ таш дӱшеӂек, ону туз-буз йапаӂэк».

45Иисусун ӧрнеклерини сеследиктӓн сора, бӱӱк попазлар хем фарисейлӓр[†] аннадылар, ани лаф гитти оннар ичин.

46Оннар аарардылар Ону тутсуннар, ама коркардылар инсандан, зерӓ инсан сайарды Ону пророк[+].

#### 22


Падишах дӱӱнӱ

1[•]Иисус, енидӓн лафедип, оннара ӧрнеклӓрлӓн сӧледи:[+]

2«Гӧк Падишахлыы бензӓр бир падишаха, ангысы йапты дӱӱн кенди оолуна[+].

3Йоллады чыракларыны, чаарылмышлары дӱӱнӓ теклиф етсиннӓр, ама оннар истӓмедилӓр гелмӓӓ.

4Сора енидӓн йоллады башка чыракларыны, дейип: „Сӧлейин чаарылмышлара: Софра хазыр, курулу, ӧкӱзлерим хем бесли хайваннарым кесили, хепси хазыр, гелин дӱӱнӓ!“

5Ама оннар есаба алмадылар. Бириси гитти тарласыны бакмаа, башкасы гитти алыш-вериш йапмаа.

6Таа башкалары туттулар чыраклары, гӱлмӓӓ алып, ӧлдӱрдӱлӓр оннары[+].

7Ачан ишитти буну падишах, ӱфкеленди, йоллады аскерлерини да телеф етти бу ӧлдӱрӱӂӱлери, йакты оннарын касабаларыны[+].

8Сора деди чыракларына: „Дӱӱн хазыр, ама чаарылмышлар диил йакышык гелмӓӓ[+].

9Гидин йол чатырыкларына, чаарыныз дӱӱнӓ хепсини, кими булаӂэныз“.

10Куллар гиттилӓр сокаклара, топладылар хепсини, кими булдулар: иилери хем кӧтӱлери. Дӱӱн ери долду конакчыларлан.

11Падишах гирди, гӧрсӱн конакчылары, да гӧрдӱ орада бир адам, ани диилди дӱӱн рубасыннан гиийимни.

12„Ба дост, – деди она чорбаӂы, – несой сӓн дӱӱн рубасыз бурайы гирӓбилдин?“ О адам сусарды.

13Озаман падишах деди кенди изметкерлеринӓ: „Баалайын онун еллерини хем айакларыны да атын ону дышанкы караннаа. Орада олаӂэк ааламак хем диш гыӂырдатмасы“[+].

14Зерӓ чок чаарылмыш, ама аз сечилмиш».


Хак Кесара хем Аллаха

15[•]Озаман фарисейлӓр[†] гидип аннаштылар, несой тутсуннар Иисусу лафлан[+].

16Йолладылар Она кенди ӱӱрениӂилерини, Иродун адамнарыннан барабар, десиннӓр: «Ӱӱредиӂи, биз билериз, ани доору адамсын, Аллахын йолуну хакына ӱӱредерсин, кимсейӓ пай тутмээрсын, зерӓ адам ӱзӱнӓ бакмээрсын[+].

17Ӧлӓ ки, сӧлӓ бизӓ, несой сайэрсын, дӱшер ми ӧдемӓӓ харч Кесара[*] оса дӱшмеер ми?»[+]

18Ама Иисус, билерӓк оннарын кӧтӱ неетлерини, деди: «Нечин Бени денеерсиниз, икиӱзлӱлӓр[+]?

19Гӧстерин Бана парайы, нейлӓн ӧденер харч!» Оннар гетирдилӓр Она бир динар.[†]

20Иисус сорду оннара: «Кимин ресими хем ады йазылы бурада?»

21«Кесарын», – ӂувап етти оннар. Озаман Иисус деди: «Верин Кесара не Кесарын, ама Аллаха не Аллахын»[+].

22Шаштылар бу лафлара да, Ону бракып, гиттилӓр.


Соруш дирилмӓк ичин

23[•]Хеп о гӱнӱ Иисуса гелди садукейлӓр,[†] ангылары деерлӓр, ани йок дирилмӓк, да сордулар:[+]

24«Ӱӱредиӂи, Моисей деди: „Еер биркимсей ӧлӓрсейди таа ушаа олмадыйнан, онун кардашы лӓӓзым евленсин бу карыйа да калдырсын ушак ӧлмӱш кардашына тамызлык ичин“[+].

25Варды биздӓ еди кардаш. Илкинкиси евленди да ӧлдӱ. Чӱнкӱ йокту ушаа, кенди карысыны бракты кардашына.

26Хеп ӧлӓ олду икинӂисиннӓн дӓ, ӱчӱнӂӱсӱннӓн дӓ, единӂисинӓдӓн.

27Хепсиндӓн сора ӧлдӱ кары да.

28Дирилмектӓ ангысынын бу едисиндӓн карысы о олаӂэк? Зерӓ хепси йашады онуннан».

29Иисус ӂувап етти оннара: «Йанылэрсыныз, зерӓ билмеерсиниз не Айоз Йазылары,[†] не да Аллахын куведини.

30Зерӓ ӧлӱлӓр дирилдийнӓн евленмейеӂеклӓр, ама олаӂэклар, ниӂӓ Аллахын ангиллери гӧктӓ.

31Ӧлӱлерин дирилмеси ичин окумадыныз мы, не Аллах сизӓ деер:

32„Бӓн Авраамын Аллахы, Исаакын Аллахы хем Иаковун Аллахыйым“. Аллах – диил ӧлӱлерин Аллахы, ама дирилерин».

33Инсаннар, ани сеслӓрдилӓр, шаштылар Иисусун ӱӱретмесинӓ.


Ен бӱӱк сымарламак

34[•]Фарисейлӓр, ачан ишиттилӓр, ани Иисус сустурду садукейлери, топландылар бирери.

35Оннардан бир закон[†] ӱӱредиӂиси, Иисусу денесин дейни, койду она бӧлӓ бир соруш:

36«Ӱӱредиӂи, ангы сымарламак ен бӱӱк Законда?»

37Иисус ӂувап етти: «„Севӓсин Сааби Аллахыны бӱтӱн ӱрӓӓннӓн, бӱтӱн ӂаныннан хем бӱтӱн аклыннан“.

38Будур илк хем ен бӱӱк сымарламак.

39Икинӂиси буна бензӓр: „Севӓсин йакын оланыны, ниӂӓ кендини“[+].

40Бу ики сымарламакта тутунэр бӱтӱн Закон хем пророклар»[+].


Христос – кимин оолу?

41[•]Ачан топлуйдулар фарисейлӓр бирердӓ, Иисус сорду оннара:

42«Не дӱшӱнерсиниз сиз Христос ичин? Кимин оолу О?» «Давидин»,[†] – ӂувап етти оннар[+].

43Иисус деер оннара: «Ӧлейсӓ, нечин Давид, Аллахын Духундан кулланылмыш, адлээр Ону „Чорбаӂы“, дейип:

44„Сааби деди беним Чорбаӂыма: Отур саа тарафымда, Бӓн койунӂа Сенин душманнарыны айакларын алтына“[+].

45Чӱнкӱ Давид адлээр Ону „Чорбаӂы“, несой О олабилир Давидин оолу?»

46Кимсей ӂувап едӓмеди Она бир дӓ лаф. О гӱндӓн сора артык кимсей кыйышмады бишей сорсун Она[+].

#### 23


Азар билгичлерӓ хем фарисейлерӓ

1[•]Сора Иисус данышты инсана хем Кенди ӱӱрениӂилеринӓ

2да деди: «Билгичлӓр[†] хем фарисейлӓр[†] отурэрлар Моисейин ериндӓ.

3Онуштан хепсини, не сӧлеерлӓр сизӓ, коруйун хем йапын. Ама не йапэрлар, сиз йапмайын. Зерӓ оннар сӧлеерлӓр, ама йапмээрлар[+].

4Баалээрлар аар ӱклӓр, ани зор гӧтӱрмӓӓ. Койэрлар инсанын сыртына, ама кендилери баарлем пармааннан кымылдатмээрлар.

5Хепсини инсана гӧстермӓк ичин йапэрлар. Дуа пачкаларыны бӱӱлдеерлӓр, руба етеклерини узун пӱскӱллӓрлӓн йапэрлар.

6Северлӓр отурмаа ӧндеки ерӓ конак софраларында хем илк скемнелерӓ синагогаларда.[†][+]

7Беенерлӓр, инсан селӓм версин оннара мейданнарда да десиннӓр: „Ӱӱредиӂи!“

8Ама сиз кендинизӓ „Ӱӱредиӂи“ сӧлеттирмейин, зерӓ сиздӓ бир ӱӱредиӂи – Христос, ама сиз хепсиниз кардашсыныз[+].

9Бу ердӓ кимсейӓ демейин „Боба“, зерӓ сизин бирдир Бобаныз, ани гӧктӓ булунэр.

10Кимсейӓ демейин „Ӧндерӂи“, зерӓ бирдир сиздӓ Ӧндерӂи – Христос.

11Сизин аранызда ен бӱӱйӱ сизӓ изметкӓр олсун[+].

12Ким кендини ӱӱсеклендирер, о ашааландырылаӂэк, ким кендини ашааландырэр, о ӱӱсеклендирилеӂек[+].

13Вай сизӓ, билгичлӓр хем фарисейлӓр, икиӱзлӱлӓр! Зерӓ сиз капээрсыныз инсана Гӧк Падишахлыыны. Кендиниз гирмеерсиниз, ким дӓ гирмӓӓ истеер, бракмээрсыныз.

/[+] 14Вай сизӓ, билгичлӓр хем фарисейлӓр, икиӱзлӱлӓр! Сиз кемирерсиниз дулларын евлерини, ама гӧстермӓк ичин узун дуалар йапэрсыныз. Онуштан ӂезаныз чок аар олаӂэк./

15Вай сизӓ, билгичлӓр хем фарисейлӓр, икиӱзлӱлӓр! Зерӓ сиз доланэрсыныз ери хем денизи, ки чевирӓсиниз баарлем бирисини дининизӓ, да чевирип, йапэрсыныз ону бир ӂендем адамы, ики кат таа фена сиздӓн.

16Вай сизӓ кӧӧр ӧндерӂилӓр, ани деерсиниз: „Еер емин едӓрсейди биркимсей Айоз бинайлан,[†] диил бишей. Ама емин едӓрсейди Айоз бинанын алтыныннан, о баалы емининнӓн“[+].

17Фикирсизлӓр хем кӧӧрлар, не таа бӱӱк? Алтын мы оса Айоз бина мы, ани айозлээр алтыны?

18Хем деерсиниз: „Еер биркимсей емин едирсейди курбанныклан,[†] диил бишей, ама емин едирсейди курбаннан, ани курбаннык ӱстӱндӓ, о баалы емининнӓн“.

19/Фикирсизлӓр хем/ кӧӧрлар! Не таа бӱӱк, курбан мы, оса курбаннык мы, ани курбаны айозлээр?

20Ӧлӓ ки, ким емин едер курбанныклан, о емин едер хепсиннӓн, не вар онун ӱстӱндӓ.

21Ким емин едер Айоз бинайлан, о емин едер Айоз бинайлан хем Онуннан, Ким орада йашээр.

22Хем ким емин едер гӧклӓн, емин едер Аллахын чорбаӂылык скемнесиннӓн хем скемнедӓ Отураннан.

23Вай сизӓ, билгичлӓр хем фарисейлӓр, икиӱзлӱлӓр! Зерӓ сиз верерсиниз онунӂу пайыны наанедӓн, марардан хем кимйондан, ама бракэрсыныз таманнанмадык Закондан[†] ен паалы ишлери: доорулуу, аӂыйанныы хем инаны. Буннары лӓӓзым йапасыныз, каланыны да бракмайасыныз!

24Кӧӧр ӧндерӂилӓр, ани сиври синӓӓ сӱзерсиниз, ама девейи йудэрсыныз!

25Вай сизӓ, билгичлӓр хем фарисейлӓр, икиӱзлӱлӓр! Сиз йыкээрсыныз чӧлмӓӓн хем чанаан дышансыны, ама ичйансы долу хырсызлыклан хем тамахлыклан.

26Кӧӧр фарисей! Илкин пакла чӧлмӓӓн /хем чанаан/ ичйансыны, сора пак олаӂэк дышансы да.

27Вай сизӓ, фарисейлӓр хем билгичлӓр, икиӱзлӱлӓр! Зерӓ сиз ниӂӓ киречли мезарлар, ани дышандан гӧрӱнерлӓр гӧзӓл, ама ичйандан долу ӧлӱлерин кемиклериннӓн хем хертӱрлӱ мындарлыклан[+].

28Хеп ӧлӓ сиз дӓ дышандан гӧстерилерсиниз инсанын ӧнӱндӓ доору, ама ичйандан долуйсунуз икиӱзлӱлӱклӓн хем законсузлуклан.

29Вай сизӓ, билгичлӓр хем фарисейлӓр, икиӱзлӱлӓр! Зерӓ сиз дӱзерсиниз пророкларын мезарларыны хем донадэрсыныз доору адамнарын анылмак ташларыны.

30Сиз деерсиниз: „Еер биз йашайайдык бизим деделерин вакыдында, кайыл олмайаӂэйдык пророкларын каныны дӧкмӓӓ“[+].

31Бутакым сиз кенди-кендинизӓ каршы шаатлык едерсиниз, ани сиз пророк ӧлдӱрӱӂӱлерин оолларыйсыныз.

32Хайди, битирин, не бобаларыныз чекеттирди.

33Йыланнар, зихирли йылан йаврулары! Несой куртулаӂэныз ӂендемин ӂезасындан[+]?

34Онун ичин, тӓ, йоллээрым сизӓ пророклары, аарифлери хем билгичлери. Кимисини ӧлдӱреӂениз да ставроза гереӂениз, башкаларыны дӱӱйеӂениз сизин синагогаларда хем коолайаӂэныз оннары касабадан касабайа[+].

35Ӧлӓ ки, сиз ӂувап едеӂениз хепси доору оланнарын каннары ичин, ани дӧкӱлдӱ бу ердӓ, кабаатсыз Авелин канындан, Варахийанын оолунун, Захарийанын канынадан, ангысыны ӧлдӱрдӱнӱз Айоз бина хем курбаннык арасында[+].

36Доору сӧлеерим сизӓ, ани хепси буннар ичин бу бой инсан ӂувап едеӂек.


Иерусалим ичин аалайыш

37[•]Иерусалим, Иерусалим, ани ӧлдӱрерсин пророклары хем ташлан дӱӱйерсин сана йолланылмышлары! Кач сыра истедим топлайым сенин ушакларыны, ниӂӓ клочка топлээр пиличлерини канатлары алтына, ама сиз истӓмединиз![+]

38Тӓ, евиниз сизӓ бош бракылэр.

39Сӧлеерим сизӓ, ани бӱӱндӓн ӧтӓӓ гӧрмейеӂениз Бени, демейинӂӓ: „Иисӧзленмиш олсун, Ким гелер Саабинин адына!“»[+]

#### 24


Битки вакыдын нышаннары

1[•]Ачан Иисус чыкты Айоз бинадан[†] да йолланды гитмӓӓ, ӱӱрениӂилӓр йаклаштылар Она, гӧстерсиннӓр Айоз бинанын йапыларыны.

2Ама Иисус деди оннара: «Гӧрерсиниз ми хепсини буннары? Доору сӧлеерим сизӓ, ани калмайаӂэк бурада таш ӱстӱндӓ таш, хепси йыкылаӂэк»[+].

3Ачан Иисус отурду Зейтин байыры ӱстӱндӓ, ӱӱрениӂилери йалныз Она йаклаштылар да дедилӓр: «Сӧлӓ бизӓ, незаман олаӂэк буннар хем несой нышан Сенин гелмени хем заманын биткисини гӧстереӂек?»

4Иисус ӂувап етти оннара: «Бакын, биркимсей алдатмасын сизи[+].

5Зерӓ чойу гелеӂек Беним адыма да дейеӂек: „Бӓним Христос“, да чойуну алдадаӂэклар.

6Ишидеӂениз ӂенк уултусу хем хабер ӂенклӓр ичин. Бакын, коркмайасыныз. Зерӓ хепси буннар лӓӓзым олсун, ама бу таа диил биткиси.

7Зерӓ миллет миллетӓ, падишахлык падишахлаа каршы калкаӂэк. Кими ерлердӓ олаӂэк аачлык, /салгыннар/ хем ер тепремелери[+].

8Ама хепси буннар салт бӱӱк кахырларын чекетмеси.

9Озаман зеетлейеӂеклӓр сизи хем ӧлдӱреӂеклӓр, хем Беним адым ичин хепси миллетлӓр сиздӓн азетмейеӂек[+].

10Чойу инандан дӱшеӂек. Бири-бирини сатаӂэклар хем азетмейеӂеклӓр бири-бириндӓн[+].

11Калкаӂэк чок йаланӂы пророклар да чойуну алдадаӂэклар[+].

12Законсузлук[†] зееделенеӂек, онуштан чойунда севги сууаӂэк.

13Ама ким биткийӓдӓн дайанаӂэк, о куртулаӂэк[+].

14Гӧк Падишахлыын Ии Хабери бӱтӱн дӱннедӓ насаат олаӂэк, шаатлык олсун хепси миллетлерӓ, да озаман биткиси гелеӂек[+].

15[•]Ӧлӓ ки, ачан гӧреӂениз дикили айоз ердӓ ииренч иши, ани бозгунӂулук йапэр, ангысы ичин лафетти пророк Даниил, – ким окуйэр, аннасын –

16озаман ким олаӂэк Иудейада, качсын байырлара.

17Ким булунаӂэк ев ӱстӱндӓ, инмесин алмаа бишей ичйандан[+].

18Ким олаӂэк кырда, дӧнмесин геери ӱст рубасыны алмаа.

19О гӱннердӓ вай маамул хем ушак емзирӓн карылара![+]

20Дуа един, качманыз разгелмесин кышын еки ӂумертеси.

21Зерӓ озаман бӱӱк зеет олаӂэк, ани олмады дӱннейин курулмасындан бӱӱнӓдӓн хем олмайаӂэк да[+].

22Еер о вакыт кысалдылмайды, кимсей куртуламайаӂэйды, ама сечилмишлерин хатыры ичин о вакыт кысалдылды[+].


Адам Оолунун гелмеси

23Озаман еер биркимсей дейӓрсейди сизӓ: „Тӓ, Христос бурада!“ еки: „Христос орада!“, инанмайын[+].

24Зерӓ пейдаланаӂэк йаланӂы христослар хем йаланӂы пророклар. Йапаӂэклар бӱӱк нышаннар хем шашмаклы ишлӓр, алдатсыннар дейни, оларсайды колай, артык сечилмиш оланнары да[+].

25Тӓ, Бӓн вакытча сизӓ хаберледим[+].

26Ӧлӓ ки, еер дейӓрсейдилӓр сизӓ: „Тӓ, О чол ердӓ!“, гитмейин, еки: „Тӓ, О саклы ичердӓ!“, инанмайын.

27Зерӓ, ниӂӓ чимчирик чакэр гӱндуусундан да гӧрӱнер гӱнбатысына кадар, ӧлӓ олаӂэк Адам Оолунун[†] гелмеси дӓ[+].

28Нередӓ олаӂэк леш, орайы топланаӂэк леш карталлары[+].

29[•]О зеет гӱннериндӓн сора хемен гӱн карараӂэк, ай вермейеӂек айдынныыны, йылдызлар гӧктӓн дӱшеӂеклӓр, хем гӧкӱн куветлери сарсаланаӂэк[+].

30Озаман гӧктӓ Адам Оолунун нышаны гӧстерилеӂек. Озаман хепси ердеки сенселелӓр аалайаӂэк. Гӧреӂеклӓр Адам Оолуну, гелӓркӓн гӧкӱн булутлары ӱстӱндӓ бӱӱк куветлӓн хем метинниклӓн[+].

31О йоллайаӂэк бӱӱк бору сесиннӓн ангиллерини. Оннар топлайаӂэклар Онун сечилмишлерини дӧрт тарафтан, гӧкӱн бир кенарындан ӧбӱр кенарынадан[+].

32[•]Инӂир фиданындан ӧрнек алын. Ачан даллары йымышээрлар, хем йапраклары ешерерлӓр, билерсиниз, ани йаз йакын.

33Хеп ӧлӓ, сиз дӓ ачан гӧреӂениз хепси буннары, билиниз, ани бу иш[*] йакын, артык капуда.

34Доору сӧлеерим сизӓ, ани бу бой инсан гечмейеӂек, хепси буннар таманнанмайынӂа[+].

35Ер хем гӧк гечеӂек, ама Беним сӧзлерим хич гечмейеӂек[+].


Гӱн хем саат билинмеер

36[•]О гӱнӱ хем о саады кимсей билмеер: не гӧктеки ангиллӓр, не дӓ Оол, ама салт Боба.

37Ниӂӓ олду Нойун гӱннериндӓ, хеп ӧлӓ олаӂэк Адам Оолунун гелмесиндӓ дӓ[+].

38Ниӂӓ о гӱннердӓ потоптан илери ийӓрдилӓр, ичӓрдилӓр хем евленӓрдилӓр о гӱнӓ кадар, ачан Ной гирди геми ичинӓ,

39да бишей шӱпеленмӓрдилӓр, потоп гелмейинӂӓ да хепсини телеф етмейинӂӓ, хеп ӧлӓ олаӂэк Адам Оолунун гелмеси дӓ[+].

40Озаман ики адам олаӂэк кырда. Бириси алынаӂэк, ӧбӱрӱ калаӂэк.

41Ики кары дермендӓ ун ӱӱдеӂеклӓр. Бириси алынаӂэк, бириси калаӂэк.

42Онуштан кушку олун, зерӓ билмеерсиниз, не гӱнӱ Саабиниз гелеӂек[+].

43Билиниз, еер билейди евин чорбаӂысы, незаман хырсыз гелеӂек, кушку дураӂэйды да бракмайаӂэйды, евини сойсун[+].

44Онуштан сиз дӓ олун хазыр, зерӓ Адам Оолу гелеӂек о саатта, ачан хич дӱшӱнмеерсиниз[+].


Инанч хем касаветсиз чыраклар

45[•]Аӂаба кимдир инанч хем аариф чырак, ангысыны чорбаӂысы койду ӂувапчы кенди евиндӓ хепси чыракларын ӱстӱнӓ, вакыдында дойурсун оннары дейни?

46Мутлу чырак, ангысыны чорбаӂысы, гелмесиндӓ, булаӂэк бӧлӓ йапаркан[+].

47Доору сӧлеерим сизӓ, ани койаӂэк ону ӂувапчы бӱтӱн кенди варлыы ӱстӱнӓ.

48Ама чырак оларсайды фена да акылӂа дейӓрсейди: „Чорбаӂым ойаланэр“,[+]

49да башларсайды дӱӱмӓӓ кафадарларыны, имӓӓ хем ичмӓӓ сарфошчуларлан,

50чыраан чорбаӂысы гелеӂек бир гӱн, незаман хич беклӓмеер, хем о саатта, незаман хич дӱшӱнмеер,

51чок дӱӱйеӂек, ону икиӱзлӱлӓрлӓн бир ерӓ койаӂэк. Орада олаӂэк ааламак хем диш гыӂырдатмасы[+].

#### 25


Он кыз

1Озаман Гӧк Падишахлыы он кыза бензӓр олаӂэк, ангылары алдылар кандиллерини да каршы етмӓӓ гӱвеейи чыктылар[+].

2Оннарын беши аарифти, ама беши диилди аариф.

3Диил аарифлӓр, алып кандиллерини, алмадылар кендилериннӓн зейтин йаайы.

4Ама аариф оланнар кандиллериннӓн алдылар зейтин йаайы да каплар ичиндӓ.

5Чӱнкӱ гӱвӓӓ геч калды, оннар хепси уйукламаа башладылар да уйудулар[+].

6Геӂӓ йарысы ишидилди бир бӱӱк сес: „Тӓ гӱвӓӓ гелер, чыкын она каршы!“

7Озаман хепси кызлар уйандылар да хазырладылар кандиллерини.

8Диил аарифлӓр дедилӓр аарифлерӓ: „Верин бизӓ дӓ сизин зейтин йаайыныздан, зерӓ бизим кандиллӓр сӱӱнер“.

9Ама аариф кызлар ӂувап еттилӓр: „Йок насыл верелим, зерӓ сора етишмӓз хем бизӓ, хем сизӓ. Таа ислӓӓ гидин сатыӂылара да сатын алын кендинизӓ“.

10Ачан гиттилӓр сатын алсыннар, гелди гӱвӓӓ. Хазыр оланнар онуннан гирдилӓр дӱӱн еринӓ да капуйу китледилӓр[+].

11Ондан сора гелдилӓр калан кызлар да йалвардылар: „Чорбаӂы, чорбаӂы, ач бизӓ капуйу!“[+]

12Ама о ӂувап етти оннара: „Доору сӧлеерим, ани танымээрым сизи!“[+]

13Ӧлӓ ки, кушку олун, зерӓ билмеерсиниз, не гӱнӱ хем не саатта Адам Оолу[†] гелеӂек[+].


Талантлар ичин ӧрнек

14[•]Бу олаӂэк, ниӂӓ бир адам, гидеӂейкӓн бир йабанӂы ерӓ, чаарды чыракларыны да пайетти оннара кенди варлыыны.

15Бирисинӓ верди беш талант, икинӂисинӓ верди ики талант, ӱчӱнӂӱсӱнӓ верди бир талант, херкезинӓ беӂериклиинӓ гӧрӓ, сора гитти.

16О, ангысы каблетти беш талант, гидип койду оннары алыш-веришӓ да казанды таа беш талант.

17Хеп ӧлӓ йапты икинӂиси дӓ, ани каблетти ики талант. О да казанды таа ики талант.

18Ама ӱчӱнӂӱсӱ, ангысы каблетти бир талант, гидип казды бир куйу ер ичиндӓ да орайы саклады чорбаӂысынын талантыны.

19Чок вакыттан сора бу чорбаӂы дӧндӱ геери да истеди есап оннардан[+].

20О, ангысы каблеттийди беш талант, гелди да гетирди таа беш талант, дейип: „Чорбаӂы, сӓн вердин бана беш талант, бӓн казандым таа беш талант“.

21Чорбаӂы деди она: „Хелал, сӓн ии хем инанч чыраксын, олдун инанч аз ишлердӓ, койаӂам сени чок ишлерин ӱстӱнӓ. Катыл чорбаӂынын шенниинӓ!“[+]

22О, ангысы каблеттийди ики талант, гелди да деди: „Чорбаӂы, сӓн вердин бана ики талант. Бӓн оннарлан казандым таа ики талант“.

23Чорбаӂы деди: „Хелал, сӓн ии хем инанч чыраксын, олдун инанч аз ишлердӓ, койаӂам сени чок ишлерин ӱстӱнӓ. Катыл чорбаӂынын шенниинӓ!“

24О, ангысы каблеттийди салт бир талант, гелди да деди: „Чорбаӂы, билӓрдим сени, ани кескин адамсын, бичерсин, нередӓ екмедин хем топлээрсын, нередӓ харман дӱӱмедин.

25Бӓн корктум, онуштан, гидип, гӧмдӱм бу таланты ер ичинӓ. Шинди ал, не сенин“.

26Чорбаӂы деди она: „Йарамаз хем хайлаз чырак! Билӓрдин, ани бичерим, нередӓ екмедим хем топлээрым, нередӓ харман дӱӱмедим.

27Онуштан сӓн лӓӓзымды койасын парамы банкаӂылара[*]. Шинди, ачан дӧндӱм геери, алаӂэйдым парамы гелирлӓн.

28Алын ондан бу таланты да верин она, кимдӓ вар он талант.

29Зерӓ кимдӓ вар, она таа верилеӂек, ама кимдӓ йок, ондан алынаӂэк, нейи дӓ вар[+].

30Ама бу йарамаз чыраамы атын дышанкы караннаа. Орада олаӂэк ааламак хем диш гыӂырдатмасы“. /Сӧлейип буну, деди: „Кимин вар кулаа ишитмӓӓ дейни, ко ишитсин!“/[+]


Миллетлерӓ даава

31Ачан Адам Оолу Кенди метиннииндӓ гелеӂек, хем хепси айоз ангиллӓр Онуннан, озаман отураӂэк Кенди метинни чорбаӂылык скемнесиндӓ[+].

32Хепси миллетлӓр топланаӂэк Онун ӧнӱнӓ. Да айыраӂэк оннары бири-бириндӓн, ниӂӓ айырэр гӱдӱӂӱ койуннары текелердӓн[+].

33Койуннары айыраӂэк саа тарафына, ама текелери – сол тарафына.

34Озаман Падишах дейеӂек саа тарафында оланнара: „Гелин, Бобамын иисӧзленмишлери, да елӓ алын Падишахлыы, ани хазырланмыш сизӓ дӱннейин курулмасындан[+].

35Зерӓ аачтым, да сиз дойурдунуз Бени. Сусуздум, да вердиниз су, ичейим. Йабанӂыйдым, каблеттиниз Бени[+].

36Чыплактым, гиидирдиниз Бени. Хастайдым, гелдиниз Бана. Капанда капалыйдым, долаштыныз Бени“[+].

37Озаман доору оланнар ӂувап едеӂеклӓр: „Сааби, незаман аач Сени гӧрдӱк да дойурдук? Еки незаман сусуздун, да су вердик, ичӓсин?

38Незаман йабанӂы Сени гӧрдӱк да каблеттик? Еки чыплак, да гиидирдик?

39Незаман хаста Сени гӧрдӱк еки капанда да Сана гелдик?“

40Падишах ӂувап едеӂек оннара: „Доору сӧлеерим сизӓ, кач сыра буннары йаптыныз бу ен кӱчӱк кардашларымдан бирисинӓ, Бана Кендимӓ йаптыныз“[+].

41Сора дейеӂек сол тарафында оланнара: „Гидин Бендӓн, сиз бетвалылар, дивеч атешӓ, ани хазырланмыш диавола хем онун ангиллеринӓ![+]

42Зерӓ аачтым, да дойурмадыныз Бени. Сусуздум, да су ичейим, вермединиз.

43Йабанӂыйдым, каблетмединиз Бени. Хастайдым, капанда булундум, да гелмединиз Бана“.

44Озаман оннар дейеӂеклӓр: „Сааби, незаман гӧрдӱк Сени аач, сусуз, йабанӂы, чыплак, хаста, капанда да йардым етмедик Сана?“

45Озаман О ӂувап едеӂек: „Доору сӧлеерим сизӓ, ани кач сыра буну йапмадыныз бу ен кӱчӱк кардашларымдан бирисинӓ, Бана йапмадыныз“[+].

46Буннар гидеӂеклӓр дивеч ӂезайа, ама доору оланнар – дивеч йашамайа».

#### 26


Иисусу ӧлдӱрмӓк ичин неет

1[•]Хепсини буннары аннаттыктан сора Иисус деди Кенди ӱӱрениӂилеринӓ:

2«Билерсиниз, ани ики гӱндӓн сора Паскеллӓ йортусу[†] олаӂэк? Озаман Адам Оолу[†] даавайа верилеӂек, ставроза герилмиш олсун».

3Озаман топландылар бӱӱк попазлар,[†] билгичлӓр[†] хем халк аксакаллары[†] Кайафанын, баш попазын,[†] аулу ичинӓ.

4Да аннаштылар, несой шалвирликлӓн тутсуннар Иисусу да ӧлдӱрсӱннӓр.

5Ама дедилӓр: «Салт олмаз буну йапмаа йортуда, ки инсан дебрешмесин».


Бир кары йаалээр Иисусу

6[•]Ачан Иисус булунарды Вифанийа кӱӱйӱндӓ, лепралы Симонун евиндӓ,[+]

7Она йаклашты бир кары ак мермер кап ичиндӓ пек паалы кокулуклан, да Иисус софрада булунуркан, кокулуу дӧктӱ Иисусун башына.

8Ӱӱрениӂилӓр, ачан гӧрдӱлӓр буну, ӱфкеленип, дедилӓр: «Не лӓӓзымды йапылсын бу зӓннык?

9Бу кокулуу варды насыл сатмаа чок парайа да буну фукааралара вермӓӓ».

10Иисус билӓрди, не лафедӓрдилӓр, да деди оннара: «Нечин гӱӂендирерсиниз карыйы? О бир йакышыклы иш йапты Беним ичин.

11Фукааралар херзаман сизиннӓн, ама Бӓн херзаман олмайаӂам[+].

12Дӧкӱп бу кокулуу гӱӱдемин ӱстӱнӓ, хазырлады Бени гӧмӱлмӓк ичин[+].

13Доору сӧлеерим сизӓ, ани бӱтӱн дӱннедӓ, нередӓ Ии Хабер насаат олаӂэк, бу карынын йаптыы сӧленеӂек да она анылмак олаӂэк»[+].


Иуда сатэр Иисусу

14[•]Озаман оники ӱӱрениӂидӓн бириси, Иуда Искариот, гитти бӱӱк попазлара[+]

15да деди: «Не вереӂениз бана, еер верирсейдим Иисусу сизин елинизӓ?» Оннар ададылар, вермӓӓ она отуз гӱмӱш.

16Бундан сора Иуда аарарды уйгун вакыт, ки версин Иисусу оннарын еллеринӓ.


Паскеллӓ софрасы

17[•]Хамурсуз йортунун илк гӱнӱндӓ ӱӱрениӂилӓр гелдилӓр Иисуса да дедилӓр Она: «Нередӓ истеерсин хазырлайалым Сана Паскеллӓ имеени?»

18О деди: «Гидин касаба ичинӓ, те о филан адама да дейин она: „Ӱӱредиӂи деер: Беним вакыдым йаклашты, сендӓ йортулайаӂам Паскеллейи ӱӱрениӂилеримнӓн“».

19Ӱӱрениӂилӓр йаптылар ӧлӓ, ниӂӓ Иисус сымарлады, да хазырладылар Паскеллейи.

20Авшамнен Иисус оники ӱӱрениӂисиннӓн ерлешти софрайа.

21Оннар ийӓркӓн, Иисус деди: «Доору сӧлеерим сизӓ, ани сиздӓн бириси Бени сатаӂэк»[+].

22Оннар пек кахырландылар да башладылар бири-бири арды сора Она сормаа: «Аӂаба, диилим ми Бӓн, Сааби?»

23Иисус ӂувап етти: «Ким узатты елини Бенимнӓн чини ичинӓ, о Бени сатаӂэк.

24Хакына, ани Адам Оолу гидер, ниӂӓ Онун ичин йазылы. Ама вай о адама, кимдӓн Адам Оолу сатылэр! Она таа ии олаӂэйды, хич дуумасын!»[+]

25Иуда, ани сатты Ону, деди: «Ӱӱредиӂи, аӂаба диилим ми бӓн?» «Ӧлӓ, ниӂӓ сӧледин», – ӂувап етти Иисус.


Комка

26[•]Ачан оннар ийӓрдилӓр, Иисус алды бир екмек, иисӧзледи, кырды да верди ӱӱрениӂилеринӓ, дейип: «Алын да ийин, бу – Беним гӱӱдӓм»[+].

27Сора алды бир чӧлмек, шӱкӱр етти Аллаха, верди оннара, дейип: «Ичин хепсиниз ондан,

28зерӓ бу – Беним каным, ени баалантынын каны, ани дӧкӱлер чойу ичин, ки гӱнахлары баашлансын.

29Сӧлеерим сизӓ, ани бӱӱндӓн ӧтӓӓ ичмейеӂӓм бу чотук мейвасындан о гӱнӓ кадар, ачан ичеӂӓм таазесини сизиннӓн Бобамын Падишахлыында».


Петринин атылмасы ичин хабер

30Бир псалма чалдыктан сора, оннар гиттилӓр Зейтин байырына[+].

31[•]Иисус деди оннара: «Хепсиниз бу геӂӓ Беним бетеримӓ сӱрчеӂениз, зерӓ вар йазылы: „Ураӂам Гӱдӱӂӱйӱ, да койуннар даалаӂэк“[+].

32Ама дирилдиктӓн сора сиздӓн ӧнӂӓ Галилейайа гидеӂӓм»[+].

33Петри ӂувап етти Она: «Хепси сӱрчӓрсейди Сенин бетеринӓ, бӓн бир сыра билӓ сӱрчмейеӂӓм».

34Иисус она деди: «Доору сӧлеерим сана, ани бу геӂӓ, хороз ӧтӱнӂӓ, сӓн ӱч сыра атылаӂан Бендӓн».

35Петри деди: «Еер лӓӓзым оларсайды ӧлейим дӓ Сениннӓн, хеп окадар атылмарым Сендӓн». Калан ӱӱрениӂилӓр дӓ хеп ӧлӓ лафеттилӓр[+].


Иисус Гефсимани башчесиндӓ

36[•]Сора Иисус оннарлан гитти бир ерӓ, ады Гефсимани. Да деди ӱӱрениӂилеринӓ: «Отурун бурада. Бӓн гидеӂӓм орайы, дуа едейим дейни».

37Алды Петрийи хем Зеведейин ики оолуну да башлады кахырланмаа хем зеетленмӓӓ[+].

38Иисус деди оннара: «Ӂаным кахырлы ӧлӱмӓдӓн. Калын бурада Бенимнӓн да кушку олун!»[+]

39Сора гитти бираз таа илери, дӱштӱ ӱзӱкойну ерӓ да башлады дуа етмӓӓ: «Бобам, еер варсайды ниӂӓ, ко ашсын бу аӂы чӧлмек Бендӓн. Хеп окадар олсун диил ӧлӓ, ниӂӓ Бӓн истеерим, ама ниӂӓ Сӓн»[+].

40Сора гелди ӱӱрениӂилеринӓ, булду оннары уйуйаркан да деди Петрийӓ: «Не бир саат баарлем кушку дурамадыныз Бенимнӓн?

41Кушку олун хем дуа един, ки денемейӓ дӱшмейӓсиниз. Дух хавез, ама тен куветсиз»[+].

42Гитти енидӓн икинӂи сыра дуа етмӓӓ да деди: «Бобам, еер йоксайды ниӂӓ ашсын бу чӧлмек Бендӓн, ки ичмейим ону, ко олсун Сенин истедиин»[+].

43Сора Иисус енидӓн дӧндӱ геери ӱӱрениӂилеринӓ да булду оннары уйуйаркан, зерӓ уйкудан аарлашмышты гӧзлери.

44Енидӓн бракып оннары, узаклашты да дуа етти ӱчӱнӂӱ сыра, дейип хеп о лафлары.

45Сора гелди ӱӱрениӂилеринӓ да деди оннара: «Сиз хеп таа уйуйэрсыныз хем динненерсиниз ми? Тӓ гелди саат, ачан Адам Оолу верилер гӱнахкерлерин елинӓ[+].

46Калкын, гиделим! Тӓ, Беним сатыӂым йаклашты».


Иисус тутулэр

47[•]Иисус таа лафедӓркӓн, гелди Иуда, оникидӓн бириси, хем онуннан барабар чок инсан кылычларлан хем мочугаларлан, йолланылмыш бӱӱк попазлардан хем халк аксакалларындан[+].

48Сатыӂы вердийди оннара бутӱрлӱ нышан: «Кими ӧпеӂӓм, Одур Иисус, Ону тутун!»

49Бирдӓн йаклашты Иисуса да деди: «Селӓм, Ӱӱредиӂи!», сора ӧптӱ Ону.

50Иисус деди она: «Достум, не гелдин йапмаа, йап!» Озаман инсаннар йаклаштылар Иисуса да, узадып еллерини, туттулар Ону.

51Бириси, ани Иисуслан барабарды, узатты елини да чыкарды кылыӂыны, урду баш попазын кулуна да кести онун кулааны[+].

52Озаман Иисус деди: «Кой кылыӂыны еринӓ, зерӓ херкези, ким кылыч чыкарэр, кылычтан ӧлдӱрӱлер[+].

53Оса санэрсын, йок насыл йалварайым Бобама, ки йолласын Бана йардыма ангиллери, оники легиондан[*] зеедӓ ми?

54Ама озаман несой таманнанаӂэк Айоз Йазылар,[†] ангылары деер, ани хепси бӧлӓ лӓӓзым олсун?»

55Озаман Иисус деди инсана: «Сиз чыктыныз Бени тутмаа, ниӂӓ бир хайдуду, кылычларлан хем мочугаларлан. Хер гӱн отурурдум Айоз бинада,[†] ӱӱредерӓк инсаны, да тутмадыныз Бени[+].

56Ама хепси буннар олду, ки таманнансын пророкларын йазылары». Бундан сора хепси ӱӱрениӂилӓр брактылар Ону да качтылар[+].


Иисус Синедрионун ӧнӱндӓ

57[•]Иисусу тутаннар гӧтӱрдӱлӓр Ону баш попаза, Кайафайа, кимин евиндӓ топланмышты билгичлӓр хем аксакаллар.

58Петри гидӓрди Онун ардына узактан-узаа, баш попазын аулуна кадар. Сора гирди аул ичинӓ, отурду бекчилӓрлӓн барабар, ки гӧрсӱн нейлӓн бу иш битеӂек.

59Бӱӱк попазлар, аксакаллар хем бӱтӱн Синедрион[†] Иисуса каршы аарардылар йаланӂы шаатлык, ки ӧлдӱрсӱннӓр Ону,

60ама буламадылар, макар ки чок йаланӂы шаат чыкты ортайа. Сонда гелди таа ики шаат.

61Оннар дедилӓр: «О деди: „Бӓн вар ниӂӓ йыкайым Аллахын Айоз бинасыны да ӱч гӱнӓ кадар енидӓн йываӂам ону“»[+].

62Баш попаз калкты айакча да сорду: «Хич ӂувап етмейеӂӓн ми? Не сӧлеерлӓр шаатлар Сана каршы?»[+]

63Иисус сусарды. Баш попаз деди она: «Емин еттирерим Сана дири Аллахлан, сӧлӓ бизӓ, Сӓнсин ми Христос, Аллахын Оолу?»

64«Ӧлӓ, ниӂӓ сӧледин, – ӂувап етти Иисус. – Бундан таа зеедӓ сӧлеерим сизӓ: бӱӱндӓн ӧтӓӓ гӧреӂениз Адам Оолуну отураркан Кудретлинин[*] саа тарафында хем гелӓркӓн гӧк булутлары ӱстӱндӓ»[+].

65Озаман баш попаз йыртты рубаларыны да баарды: «Кӧтӱледи Аллахы! Не лӓӓзым бизӓ башка шаат? Демин кендиниз ишиттиниз, ниӂӓ кӧтӱледи Аллахы![+]

66Не дейеӂениз?» Оннар ӂувап еттилӓр: «Кабаатлы, ӂезалансын ӧлӱмнӓн!»

67Озаман тӱкӱрдӱлӓр ӱзӱнӓ, дӱӱдӱлӓр шамарлан.

68Да дейӓрдилӓр: «Пророклук ет бизӓ, Христос, ким урду Сана?»


Петри атылэр Иисустан

69[•]Петри дурарды дышарда, аул ичиндӓ. Бир изметчийка йаклашты она да деди: «Сӓн дӓ Галилейалы Иисуслан булунардын!»

70Петри атылды хепсинин ӧнӱндӓ да деди: «Хич аннамээрым, не сӧлеерсин».

71Ачан чыкты токатлар йанына, бир башка изметчийка гӧрдӱ ону да деди оннара, ким орадайды: «Бу адам да Назаретли Иисусланды».

72Петри енидӓн атылды да емин етти: «Хич танымээрым бу Адамы!»

73Бираздана орада дураннар йаклаштылар Петрийӓ да дедилӓр: «Аслы, сӓн дӓ оннардансын, зерӓ сенин лафын таныдэр сени».

74Петри башлады бетвайлан емин етмӓӓ: «Хич танымээрым бу Адамы!» Таман о вакыт хороз ӧттӱ.

75Петринин аклына гелди, не сӧледийди Иисус: «Хороз ӧтӱнӂӓ, сӓн ӱч сыра Бендӓн атылаӂан». Петри чыкты дышары да аӂы аалады[+].

#### 27


Иисусу гӧтӱрерлӓр кулланыӂы Пилата

1[•]Ачан сабаа олду, бӱӱк попазлар[†] хем халк аксакаллары[†] аннаштылар Иисусу ӧлдӱрсӱннӓр.

2Баалайып Ону, гӧтӱрдӱлӓр да вердилӓр кулланыӂы Понтий Пилата[+].


Иуда асылэр

3[•]Ачан Иуда, ани сатты Иисусу, аннады, ани Иисусу даавайа вердилӓр, пишман олду. Гетирди геери отуз гӱмӱшӱ да верди бӱӱк попазлара хем аксакаллара.

4О деди: «Гӱнаха гирдим, зерӓ кабаатсыз адам каны саттым». «Бизӓ не? Сӓн кендин бак», – ӂувап етти оннар.

5Иуда атты гӱмӱшлери Айоз бина[†] ичинӓ, сора гитти да асылды.

6Бӱӱк попазлар топладылар гӱмӱшлери да дедилӓр: «Дӱшмӓр коймаа бу парайы Айоз бинанын хазнасына, зерӓ бу кан парасы»[+].

7Аннаштылар бу парайлан чӧлмекчинин тарласыны сатын алсыннар, мезар ери олсун, йабанӂылары гӧммӓӓ дейни.

8Онуштан бӱӱнкӱ гӱнӓ кадар бу тарланын ады: «Кан тарласы».

9Озаман таманнанды, не хаберледийди пророк Иеремийа, ангысы деер: «Алдылар отуз гӱмӱшӱ, паа курушуну, ани Израил ооллары курду Онун ичин,[+]

10да вердилӓр чӧлмекчинин тарласы ичин, ниӂӓ бана Сааби сӧледи».


Иисус Пилатын ӧнӱндӓ

11[•]Иисус чыкты кулланыӂынын ӧнӱнӓ, ангысы сорду Она: «Сӓнсин ми Иудейлерин Падишахы?» «Ӧлӓ, ниӂӓ сӧлеерсин», – ӂувап етти Иисус[+].

12Ама бӱӱк попазларын хем аксакалларын амазларына хич ӂувап етмеди.

13Озаман Пилат деди Она: «Не, ишитмеерсин ми, некадар чок кабаатландырэрлар Сени?»[+]

14Иисус она хич бир дӓ лаф ӂувап етмеди. Кулланыӂы буна пек шашты.


Иисус хем Варавва

15[•]Хер Паскеллӓ йортусунда[†] кулланыӂы, адетинӓ гӧрӓ, колверӓрди капанӂылардан бирисини, кими инсан истӓрди.

16О вакыт капалыйды бир анылмыш адам, ады Варавва.

17Ачан хепси топлуйдулар, Пилат сорду оннара: «Кими истеерсиниз колверейим? Вараввайы мы оса Иисусу му, Ангысына денер Христос?»

18Зерӓ билӓрди, ани хасеетлик бетеринӓ вердилӓр Иисусу онун елинӓ[+].

19Ачан Пилат таа отурарды даава скемнесиндӓ, онун карысы йоллады она, сӧлесиннӓр: «Бак йапмайасын бишей бу доору адама. Бу геӂӓ чок зеет чектим, ачан Ону дӱшӱмдӓ гӧрдӱм».

20Бӱӱк попазлар хем аксакаллар кызыштырдылар инсаны истесиннӓр Вараввайы, ама Иисусу ӧлдӱрсӱннӓр[+].

21Кулланыӂы сорду оннара: «Ангысыны оннарын икисиндӓн колверейим?» «Вараввайы!» – баардылар оннар.

22Пилат деди оннара: «Не йапайым Иисуслан, Ангысына денер Христос?» «Герилмиш олсун ставроза!» – баардылар оннар.

23Кулланыӂы деди: «Е не кӧтӱлӱк йапты?» Ама оннар чекеттилӓр таа пек баармаа: «Герилмиш олсун ставроза!»[+]

24Ачан Пилат гӧрдӱ, ани бишей йапамээр, буна каршы, калабалык дебрешер, алды су, йыкады еллерини инсанын ӧнӱндӓ да деди: «Бӓн диилим кабаатлы бу доору Адамын каны ичин. Бакын кендиниз!»

25Хепси инсан ӂувап етти: «Онун каны дӱшсӱн бизим ӱстӱмӱзӓ хем бизим ушакларымызын ӱстӱнӓ»[+].


Аскерлӓр гӱлмӓӓ алэрлар Иисусу

26Озаман Пилат колверди Вараввайы, ама Иисусу камчылайып, верди, ки герсиннӓр ставроза[+].

27[•]Сора кулланыӂынын аскерлери гӧтӱрдӱлӓр Иисусу Преториума[*]. Онун долайына топландылар хепси аскерлӓр.

28Сойундурдулар Онун рубаларыны да гиидирдилӓр кырмызы ӱст руба.

29Ӧрдӱлӓр тикенни чалыдан бир фенец да койдулар Онун башына, сора вердилӓр бир сопа саа елинӓ. Диз чӧкӱрдӱлӓр ӧнӱндӓ да, гӱлмӓӓ алып, дейӓрдилӓр: «Селӓм Сана, Иудейлерин Падишахы!»

30Тӱкӱрӱрдӱлӓр Онун ӱстӱнӓ, сора алып сопайы, кафасына урурдулар[+].

31Гӱлмӓӓ алдыктан сора сойундурдулар кырмызы ӱст рубайы, гиидирдилӓр Кенди рубаларыны да гӧтӱрдӱлӓр Ону, ставроза гермӓӓ.


Иисусу герерлӓр ставроза

32[•]Касабадан чыкаркан, каршы гелдилӓр киринели бир адамнан, ады Симон. Ону зорладылар, гӧтӱрсӱн Иисусун ставрозуну.

33Ачан етиштилӓр о ерӓ, ани ады Голгофа, аннамасы «баш кемии ери»,

34вердилӓр ичсин шарап, карышык аӂы бишейлӓн, ама Иисус, дадып, истӓмеди ичсин.

35Гердиктӓн сора, аттылар четелӓ да пайеттилӓр Онун рубаларыны.

36Сора отурдулар да йанында бекчилик едӓрдилӓр.

37Башы ӱстӱндӓ тактылар кабаатыны, йазылы: «Иисус – Иудейлерин Падишахы».

38Онуннан барабар ставроза гердилӓр ики хайдут: бирисини саа, ӧбӱрӱнӱ дӓ сол тарафына.

39Орадан геченнӓр кӧтӱлӓрдилӓр Ону да, башларыны саллайарак, дейӓрдилӓр:

40«Сӓн, ани йыкэрсын Айоз бинайы да ӱч гӱндӓ енидӓн йапэрсын, еер Сӓн Аллахын Оолусайдын, куртар Кендини да ин ерӓ ставроздан!»[+]

41Хеп ӧлӓ бӱӱк попазлар, билгичлӓр[†] хем аксакаллар /фарисейлӓрлӓн[†] барабар/ гӱлмӓӓ алардылар Ону да дейӓрдилӓр:

42«О башкаларыны куртарды, ама Кендини куртарамээр! Еер О Израилин падишахыйса, инсин ерӓ ставроздан, да биз инанаӂэз Она![+]

43Умутланарды Аллаха, ко шинди куртарсын Ону Аллах, еер Ону севӓрсӓ. Зерӓ О Кенди дейӓрди: „Бӓн Аллахын Оолуйум!“»

44Хайдутлар, ани герилийдилӓр Онуннан, хеп ӧлӓ кӧтӱлӓрдилӓр Ону.


Иисус ӧлер

45[•]Алтынӂы сааттан докузунӂу саада кадар[*] олду караннык бӱтӱн мемлекеттӓ.

46Докузунӂу саадын долайында Иисус баарды бӱӱк сеслӓн: «Ели! Ели! Лема шевактани?» Аннамасы: «Аллахым! Аллахым! Нечин Бени брактын?»[+]

47Орада дураннардан кимиси, ишидип бу лафлары, дедилӓр: «О чаарэр Илийайы!»

48Бириси качты, чабук алды бир сӱнкер, бандырды ону ииши шарап ичинӓ да, такып бир сопайа, верди, ичсин.

49Ама каланы дейӓрдилӓр: «Дурун, бакалым, гелеӂек ми Илийа, куртарсын Ону?»

50Иисус енидӓн баарды бӱӱк сеслӓн да верди духуну.


Айоз бинанын пердеси йыртылэр

51Бирдӓн Айоз бинанын ичиндӓ пердӓ йыртылды ики парчайа, йукардан ашаа кадар. Ер тепреди, ташлар чатладылар,

52мезарлар ачылдылар. Чок айозларын гӱӱделери, ани ӧлдӱйдӱлӓр[*], дирилдилӓр[+]

53да, мезарлар ичиндӓн чыкып, Онун дирилмесиндӓн сора гирдилӓр айоз касабайа[*] да чойуна гӧстерилдилӓр.

54Аскер ӱзбашы хем аскерлӓр, ани бекчилик едӓрдилӓр Иисусун йанында, ачан гӧрдӱлӓр ер тепремесини хем хепсини, не олду, пек корктулар да дедилӓр: «Хакына, О Аллахын Оолуйду!»

55Орада варды чок кары, ангылары узактан сииредӓрдилӓр, хем ангылары Галилейадан гиттийдилӓр Иисусун ардына, измет едерӓк Она.

56Оннарын арасында Марийа Магдалина хем Марийа, Иаковун хем Иосифин аналары, хем Зеведейин оолларын аналары[+].


Иисусу гӧмерлӓр

57[•]Авшамнен гелди бир зенгин адам, ады Иосиф, Аримафейа касабасындан, хеп Иисусун ӱӱрениӂилериндӓн.

58Гитти Пилата да истеди Иисусун гӱӱдесини. Пилат изин етти, версиннӓр она.

59Иосиф алды гӱӱдейи да сарды бийаз кетен чаршафлан,

60ерлештирди Ону кенди мезары ичинӓ, ангысыны оймушту канарада. Сора девирди бир бӱӱк таш мезарын капусуна да гитти.

61Орадайды Марийа Магдалина хем ӧбӱр Марийа. Оннар отурурдулар мезара каршы.


Бекчилӓр мезарда

62Ертеси гӱнӱ, ӂумаа гӱнӱндӓн сора, бӱӱк попазлар хем фарисейлӓр топландылар Пилатын ӧнӱнӓ да дедилӓр:

63«Чорбаӂы, биз аклымыза гетирдик, ани о алдадыӂы, таа йашаркан, деди: „Ӱчӱнӂӱ гӱнӱ дирилеӂӓм“[+].

64Онуштан сымарла, бекленилсин мезар ӱчӱнӂӱ гӱнӓ кадар, ки биртӱрлӱ гелмесиннӓр Онун ӱӱрениӂилери геӂӓ да чалмасыннар гӱӱдесини, сора демесиннӓр инсана, ани дирилди ӧлӱдӓн. Бу сон йалан олаӂэк таа кӧтӱ илкинкисиндӓн».

65Пилат деди: «Вар бир бӧлӱк бекчиниз, гидин да коруйун мезары, ниӂӓ билерсиниз».

66Оннар гиттилӓр да корудулар мезары бекчилӓрлӓн, мӱхӱрлейип ташы[+].

#### 28


Иисус дирилер

1[•]Ӂумертеси гечтиктӓн сора, ачан айдыннанырды хафтанын илк гӱнӱ[*], Марийа Магдалина хем ӧбӱр Марийа гелдилӓр гӧрмӓӓ мезары[+].

2Бирдӓн олду бир бӱӱк ер тепремеси, зерӓ бир ангил Саабидӓн инди гӧктӓн да, гелип, девирди ташы мезарын аазындан да отурду таш ӱстӱнӓ[+].

3Онун гӧрӱмӱ чимчирик гибийди. Рубалары бийазды ниӂӓ каар[+].

4Бекчилӓр коркудан титиредилӓр да ӧлӱ гиби ерӓ дӱштӱлӓр[+].

5Ангил деди карылара: «Коркмайын, зерӓ билерим, ани аарээрсыныз ставроза герилмиш Иисусу.

6О йок бурада, О дирилди, ниӂӓ сӧледийди. Гелин, гӧрӱн ерини, нередӓ Сааби койулуйду.

7Да хызлы гидин, сӧлейин Онун ӱӱрениӂилеринӓ, ани О дирилди ӧлӱдӓн. О гидер сиздӓн ӧнӂӓ Галилейайа. Орада гӧреӂениз Ону. Тӓ бӓн сизӓ сӧледим»[+].


Карылар гӧрерлӓр Христозу

8Оннар хызлы чыктылар мезар ичиндӓн коркуйлан хем бӱӱк севинмӓклӓн, качарак гиттилӓр, хабер версиннӓр ӱӱрениӂилеринӓ.

9Ама ачан гидӓрдилӓр, сӧлесиннӓр ӱӱрениӂилеринӓ, тӓ, Кенди Иисус каршы чыкэр оннара да деер: «Селӓм!» Оннар йаклаштылар, сармаштылар айакларына да баш иилттилӓр Она[+].

10Озаман Иисус деди оннара: «Коркмайын, гидин да сӧлейин кардашларыма, гитсиннӓр Галилейайа. Орада Бени гӧреӂеклӓр»[+].


Бекчилӓр сатын алынэр

11Ачан оннар гидӓрдилӓр, кимиси бекчилердӓн гирдилӓр касаба ичинӓ да сӧледилӓр хепси бу олушлар ичин бӱӱк попазлара.[†]

12Буннар топландылар аксакалларлан[†] бирери да, аннашып, вердилӓр чок пара бекчилерӓ,

13дейип оннара: «Сӧлейин бӧлӓ: „Онун ӱӱрениӂилери гелдилӓр геӂӓ, да биз уйуйаркан чалдылар Онун гӱӱдесини“.

14Бу хабер етишӓрсейди кулланыӂынын кулаана, биз ону инандыраӂэз, да сизи беладан куртараӂэз».

15Аскерлӓр алдылар парайы да йаптылар ӧлӓ, ниӂӓ оннары ӱӱреттилӓр. Иудейлерин арасында бу хабер даалды да етишти бӱӱнкӱ гӱнӓ кадар.


Иисусун битки сымарламасы

16[•]Онбир ӱӱрениӂи гиттилӓр Галилейайа байырын ӱстӱнӓ, нерейи Иисус сымарладыйды.

17Гӧрдӱлӓр Ону да баш иилттилӓр Она, ама кимиси шӱпели калды[+].

18Иисус, йаклашып оннара, деди: «Бана бӱтӱн заабитлик верилди гӧктӓ хем ердӓ[+].

19Гидин да хепси миллетлери Бана ӱӱрениӂи йапын, ваатиз едип оннары Бобанын хем Оолун хем Айоз Духун адына[+].

20Ӱӱредин, хепсини таманнасыннар, не сизӓ сымарладым. Да билиниз, Бӓн олаӂам сизиннӓн хер гӱн, заманын биткисинӓдӓн». /Амин./[+]

### Марк

#### Марк

Марк


ИИ ХАБЕР МАРКТАН

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]


#### ИИ ХАБЕР МАРКТАН


ИИ ХАБЕР МАРКТАН

Марк

#### 1


Иоан Ваатизедиӂи

1[•]Иисус Христозун, Аллахын Оолунун, Ии Хабери башлантысы.

2Ниӂӓ йазылы пророк Исайанын кийадында: «Тӓ, Бӓн йоллээрым хаберӂими Сенин ӧнӱн сора, ангысы хазырлайаӂэк йол Сана»[+].

3«Бааранын сеси чол ердӓ ишидилер: „Саабийӓ йолу хазырлайын, йолӂаазлары узладын“».

4Иоан гелди, чол ердӓ ваатиз едерӓк хем насаат едерӓк, ани инсан лӓӓзым дӧнсӱн гӱнахларындан Аллаха хем ваатиз олсун, ки баашламак еденсиннӓр[+].

5Бӱтӱн Иудейа ерлериндӓн, Иерусалим касабасындан гелӓрдилӓр да хепси ваатиз олардылар ондан Иордан дересиндӓ, кенди гӱнахларыны ачыклайарак[+].

6Иоан гиийимнийди девӓ йапаасындан рубайлан, кушаныкты деридӓн кайышлан, ийӓрди чекиргӓ хем кыр ары балы.

7Иоан насаат едӓрди: «Беним ардыма гелер О, Ким таа каави бендӓн. Бӓн диилим йакышыклы иилип чӧзмӓӓ Онун айак капларынын тасмаларыны.

8Бӓн сизи суйлан ваатиз еттим, ама О сизи Айоз Духлан ваатиз едеӂек».


Иисус ваатиз олэр, шейтандан дененер

9[•]О вакыт Галилейадан, Назарет касабасындан, гелди Иисус, да Иоан ваатиз етти Ону Иордан дересиндӓ[+].

10Су ичиндӓн чыкарак, О[*] хемен гӧрдӱ, ниӂӓ гӧк ачылды, да Айоз Дух, бир гугуш гиби, Онун ӱстӱнӓ конду[+].

11Гӧклердӓн бир сес ишидилди: «Сӓнсин Беним севгили Оолум, Сендӓ Беним ислеелиим»[+].

12Бундан сора Дух Иисусу чол ерӓ чабук гӧтӱрдӱ.

13Чолда О кырк гӱн булунду, нередӓ шейтандан дененмиш олду. Ӂанаварлар арасында булунурду, да ангиллӓр Она измет едӓрдилӓр[+].


Иисусун илк ӱӱрениӂилери

14[•]Ачан Иоаны кападылар, Иисус гелди Галилейайа, насаат едерӓк Ии Хабери Аллахын Падишахлыы ичин.

15Да дейӓрди: «Вакыт таманнанды, Аллахын Падишахлыы йаклашты. Гӱнахларыныздан Аллаха дӧнӱн хем Ии Хабери инанын»[+].

16Гечип Галилейа гӧлӱн бойундан, Иисус гӧрдӱ Симону хем Андрейи, онун кардашыны. Оннар су ичинӓ сӱзмелери атардылар, зерӓ балыкчыйдылар[+].

17Иисус оннара деди: «Гелин Беним ардыма, сизи инсан тутан йапаӂам»[+].

18Оннар чабук сӱзмелерини брактылар да Онун ардына йолландылар[+].

19Гидип бираз илери, Иисус гӧрдӱ Зеведейин оолуну, Иакову, хем кардашыны Иоаны, ангылары кайык ичиндӓ сӱзмелерини тертиплӓрдилӓр.

20Иисус хемен чаарды оннары. Оннар бобаларыны, Зеведейи, кайыкта ишчилӓрлӓн брактылар да кендилери Иисусун ардына гиттилӓр.


Синагогада фена духлу адам алыштырылэр

21[•]Капернаум касабасына гелдилӓр. Тездӓ, ӂумертеси гӱнӱ, Иисус синагога[†] ичинӓ гирди, ӱӱретмӓӓ инсаны башлады[+].

22Онун ӱӱретмесинӓ шашардылар, зерӓ ӱӱредӓрди оннары ниӂӓ бир адам, ангысында вар заабитлик, диил ниӂӓ билгичлӓр.[†][+]

23Таман о вакыт оннарын синагогасынын ичиндӓ булунарды бир адам, ангысы фена духлан тутулмуш. О башлады баармаа:

24«Не истеерсин биздӓн, Назаретли Иисус? Гелдин бизи кайбетмӓӓ ми? Билерим, кимсин Сӓн, Сӓн Аллахын Айозуйсун!»[+]

25Ама Иисус таказалады ону да деди: «Сус да чык бу адамдан!»

26Озаман фена дух адамы сарсалады да сора, бир кескин сеслӓн баарып, ондан чыкты[+].

27Хепси шаш калдылар да бири-биринӓ сорардылар: «Недир бу? Несой ени ӱӱретмӓктир бу? О артык фена духлара заабитликлӓн сымарлээр, да оннар Ону сеслеер!»[+]

28Галилейанын бӱтӱн долайында Иисус ичин херери хабер чабук даалды.


Иисус Петринин кайнанасыны алыштырэр

29Иисус Иаковлан хем Иоаннан синагогадан чыкты, Симонун хем Андрейин евинӓ гитти.

30Симонун кайнанасы патта сытмадан хаста йатарды. Бунун ичин Иисуса чабук хабер верилди[+].

31Иисус, йаклашып, тутту ону елиндӓн да йардым етти, калксын. Сытма ону бракты, да кары измет етмӓӓ оннара башлады[+].

32Авшамнен, гӱн каушмасында, хепси хасталары хем фена духтан тутулмушлары Иисуса гетирӓрдилӓр.

33Капу ӧнӱндӓ инсан бӱтӱн касабадан топланды.

34Хертӱрлӱ хасталыклардан О чок инсан алыштырарды. Чыкарарды чок фена духлары да бракмарды сӧлесиннӓр, зерӓ оннар билирдилӓр, ани О Христос[+].

35[•]Ертеси гӱнӱ чин-сабаалӓн Иисус калкты да, чыкып евдӓн, бир сапа ерӓ гитти, нередӓ дуа едӓрди[+].

36Симон хем ким онуннанды, гиттилӓр Иисусу аарамаа.

37Ачан булдулар, дедилӓр Она: «Хепси Сени аарээр».

38О ӂувап етти оннара: «Гиделим долай кӱӱлерӓ /хем касабалара/, ки орада да насаат едейим, зерӓ бунун ичин чыкып-гелдим».

39Гитти, насаат етсин бӱтӱн Галилейанын синагогаларында да фена духлары чыкарсын.


Лепралы хаста пакланэр

40[•]Иисуса гелди бир лепралы адам, диз чӧктӱ Онун ӧнӱндӓ да йалварды: «Еер истӓрсейдин, вар насыл бени паклайасын»[+].

41Иисусун ӂаны аӂыды да, узадып елини, дииди она да деди: «Истеерим, паклан!»

42Бирдӓн лепра ону бракты, да бу адам пакланды[+].

43Иисус тез йолландырды ону да сыкыдан сымарлады:[+]

44«Бак, сӧлӓмейӓсин кимсейӓ, ама гит да гӧстерил попаза.[†] Кенди пакланман ичин гетир не Моисей сыралады, ки шаатлык олсун инсана»[+].

45Бу адам са, чыкып орадан, башлады сӧлемӓӓ хем хабер вермӓӓ бунун ичин херердӓ. Ӧлӓ, ани сора Иисус хич бир касабайа ачыкта гирӓмӓрди. О дышанда, сапа ерлердӓ дурарды, да инсан хер тарафтан Она гелӓрди[+].

#### 2


Иисус алыштырэр кӧтӱрӱм адамы

1[•]Биркач гӱндӓн сора Иисус енидӓн гелди Капернаум касабасына. Ишидилди, ани О евдӓ[+].

2Ӧлӓ чок инсан топланды, ани капунун дышанда артык дурмаа ер йокту. Иисус аннадарды оннара Аллахын сӧзӱнӱ.

3Она биркач адам гелди, гетирерӓк бир кӧтӱрӱм хаста, ангысыны дӧрт киши ташыйарды.

4Чӱнкӱ йаклашамардылар Она калабалык бетеринӓ, ачтылар евин ӧртӱсӱнӱ, нередӓ булунурду Иисус, да индирдилӓр хастайы дӧшек ӱстӱндӓ[+].

5Иисус, гӧрӱп оннарын инаныны, деди кӧтӱрӱм адама: «Оолум! Гӱнахларын баашланды»[+].

6Билгичлердӓн кимиси, ангылары отурардылар орада, кенди-кендилеринӓ дӱшӱнӓрдилӓр:

7«Нечин бу адам Аллахы бӧлӓ кӧтӱлеер? Ким, Аллахтан каарӓ, вар насыл гӱнахлары баашласын?»[+]

8Иисус бирдӓн ичйандан дуйду, ани оннар бӧлӓ дӱшӱнерлӓр, онуштан деди оннара: «Нечин ӧлӓ дӱшӱнерсиниз ӱреклериниздӓ?

9Не таа колай: кӧтӱрӱм адама демӓӓ „Гӱнахларын баашланды мы“, оса демӓӓ „Калк, ал дӧшеени да гез ми“?

10Ама ки билӓсиниз, ани Адам Оолунун[†] вар куведи ер ӱстӱндӓ гӱнахлары баашласын...»,

11дӧнӱп кӧтӱрӱм адама, деди: «Сана сымарлээрым: калк, ал дӧшеени да гит евӓ!»

12Чабук бу кӧтӱрӱм адам хепсинин ӧнӱндӓ калкты, алды дӧшеени да чыкты дышары. Хепси шашардылар, Аллахы метиннейерӓк, дейӓрдилӓр: «Бӧлӓ иш хич бир сыра билӓ гӧрмедик!»


Иисус чаарэр Левийи

13[•]Иисус енидӓн чыкып-гитти гӧл бойуна, хепси инсан Онун йанына топланды, да О оннары ӱӱредӓрди.

14Орадан гечӓркӓн, гӧрдӱ Левийи, Алфейин оолуну, ани отурурду ердӓ, нередӓ харч топланарды, да деди она: «Гел Беним ардыма». Левий калкты да гитти Онун ардына.

15Ачан Иисус Левийин евиндӓ конакланарды, чок харччылар[†] хем гӱнахкерлӓр Онуннан хем ӱӱрениӂилериннӓн барабар софрада булунардылар. Бӧлӓ чок киши варды, ани Онун ардына гидӓрдилӓр.

16Кими билгичлӓр[†] фарисейлердӓн гӧрдӱлӓр, ани харччыларлан хем гӱнахкерлӓрлӓн билӓ ийер, онун ичин дедилӓр Онун ӱӱрениӂилеринӓ: «Нечин О ийер /хем ичер/ харччыларлан хем гӱнахкерлӓрлӓн барабар?»[+]

17Иисус, ишидип буну, ӂувап етти оннара: «Дофтор лӓӓзым диил саа оланнара, ама хасталара. Бӓн гелмедим, чаарайым доорулары, ама гӱнахкерлери, /Аллаха дӧнсӱннӓр/»[+].


Оруч ичин соруш

18[•]Иоанын ӱӱрениӂилери хем фарисейлӓр[†] оруч тутардылар. Биркач киши гелдилӓр Иисуса да сордулар: «Нечин Иоанын хем фарисейлерин ӱӱрениӂилери оруч тутэрлар, ама Сенин ӱӱрениӂилерин тутмээрлар?»[+]

19Да деди оннара Иисус: «Вар мы насыл гӱвеенин достлары оруч тутсуннар, ачан гӱвӓӓ йаннарында? Некадар вакыт йаннарында гӱвӓӓ, оннар оруч тутмазлар[+].

20Гелеӂек вакыт, ачан гӱвӓӓ алынаӂэк оннардан, озаман, о гӱн, оннар оруч тутаӂэк[+].

21Кимсей ески рубайа ени йама йамамээр, зерӓ ени йама таа пек ески рубайы йыртэр. Сонда йыртык таа бӱӱк олэр.

22Кимсей ени шарабы ески тулумнар ичинӓ долдурмаз, зерӓ ени шарап патладэр тулумнары. Шарап дӧкӱлер, тулумнар да зӓн олэр. Ени шарабы лӓӓзым долдурмаа ени тулумнар ичинӓ».


Не дӱшер ӂумертеси йапмаа?

23Олду ӧлӓ, ани бир ӂумертеси гӱнӱ Иисус екиннӓр ичиндӓн гечӓрди. Гидӓркӓн йолда, Онун ӱӱрениӂилери башак копармаа башладылар.

24Фарисейлӓр дедилӓр Иисуса: «Йа бак, нечин оннар йапэрлар, не дӱшмеер ӂумертеси гӱнӱ?»

25Иисус деди оннара: «Окумадыныз мы, не йапты Давид[†] хем кафадарлары, ачан аӂыктылар?

26Ниӂӓ Авиафарын, баш попазын,[†] вакыдында о гирди Аллахын евинӓ да иди екмеклердӓн, ани Аллахын ӧнӱнӓ койуларды, ангыларыны, попазлардан[†] каарӓ, кимсей дӱшмӓрди исин. Сора верди кафадарларына да».

27Иисус деди оннара: «Ӂумертеси адам ичин курулду, ама диил адам ӂумертеси ичин.

28Ӧлӓ ки, Адам Оолу – артык ӂумертесинин дӓ Саабиси».

#### 3


Куру еллӓн бир адам

1[•]Иисус енидӓн гирди синагога[†] ичинӓ. Орада варды бир адам куру еллӓн[+].

2Фарисейлӓр[†] гӧзледӓрдилӓр Иисусун ардына, гӧрсӱннӓр дейни, алыштыраӂэк мы бу адамы ӂумертеси гӱнӱ, ки сора кабаатландырсыннар Ону[+].

3Иисус деди куру еллӓн адама: «Калк да чык каршыйа».

4Сора сорду оннара: «Не дӱшер ӂумертеси гӱнӱ йапмаа: иилик ми оса кӧтӱлӱк мӱ? Йашамайы куртармаа мы оса ӧлдӱрмӓӓ ми?» Оннар сусардылар[+].

5Ӱфкели бакты долайында оланнара, гӱчленерӓк оннарын ӱреклерин уйвашыклыы бетеринӓ, сора деди о адама: «Узат елини!» О узатты, да ели алышты, енидӓн саа олду, ниӂӓ ӧбӱр ели[+].

6Фарисейлӓр чыктылар дышары да чабук Иродун адамнарыннан аннаштылар, несой ӧлдӱрӓбилсиннӓр Иисусу.


Иисус гӧл йанында алыштырэр хасталары

7Иисус ӱӱрениӂилериннӓн барабар йолланды гӧл бойуна. Онун ардына гитти чок инсан Галилейадан, Иудейадан,[+]

8Иерусалимдӓн, Идумейадан хем Иорданын ӧбӱр тарафындан. Инсаннар Тир хем Сидон касабаларын тарафындан, ишидип, не О йапэр, сӱрӱ-сӱрӱ гелӓрдилӓр Она.

9Иисус сымарлады ӱӱрениӂилеринӓ хазырласыннар Она бир кайык, ки инсан сыкыштырмасын Ону.

10Чӱнкӱ чок инсан алыштырдыйды, онуштан хасталар итириширдилӓр, баарлем диисиннӓр Она[+].

11Фена духлар, ачан гӧрӓрдилӓр Ону, дӱшӓрдилӓр ерӓ Онун ӧнӱндӓ да баарардылар: «Сӓн Аллахын Оолуйсун!»[+]

12Ама О серт сымарларды оннара, ачыкламасыннар Ону башкаларына[+].


Иисус айырэр оники апостол

13[•]Сора Иисус пинди байыр ӱстӱнӓ да чаарды, кими истеди. Оннар топландылар Она.

14Оннарын ичиндӓн айырды оникисини, ангыларына апостол деди, ки олсуннар Онуннан, да йолласын оннары насаат етмӓӓ,

15хем куветлери олсун /алыштырмаа хасталары хем/ кооламаа фена духлары.

16Буннар, кими Иисус айырды, оники киши: Симон, ангысынын адыны койду Петри;[+]

17Иаков хем Иоан, Зеведейин ооллары, ангыларын адларыны койду Воанергес, аннамасы «Гӧк гӱрӱлтӱ ооллары»;[+]

18Андрей; Филип; Варфоломей; Матфей; Фома; Иаков, Алфейин оолу; Фаддей; Симон Кананит[+]

19хем Иуда Искариот, ангысы Иисусу сатты[+].


Айоз Духа каршы гӱнах

20[•]Иисус бундан сора евӓ гитти. Енидӓн топланды инсан ӧлӓ чоклук, ани Иисуслан ӱӱрениӂилерин йокту колайы екмек исиннӓр[+].

21Хысымнары ишиттилӓр буну да гелдилӓр, алсыннар Ону, зерӓ оннар дейӓрдилӓр, ани О акылдан чыкты[+].

22Билгичлӓр,[†] ани гелдилӓр Иерусалимдӓн, дейӓрдилӓр, ани О Веелзевулдан[†][*] тутулу, хем ани фена духлары чыкарэр фена духларын ӧндерӂисинин кувединнӓн[+].

23Иисус топлады оннары да лафетти ӧрнеклӓрлӓн: «Несой шейтан вар насыл шейтаны чыкарсын?

24Хербир падишахлык, нередӓ бӧлӱнмӓк олэр, йок насыл айакча дурсун.

25Хербир ев, нередӓ бӧлӱнмӓк олэр, йок насыл айакча дурсун.

26Хеп ӧлӓ шейтан да, кенди-кендинӓ каршы гидӓрсӓ хем бӧлӱнмӓк йапарса, дурамаз айакча, ама биткиси гелир.

27Кимсей йок насыл гирсин каави оланын евинӓ, ки чалсын онун варлыыны, еер илкин бааламарсайды ону. Салт ондан сора вар насыл сойсун онун евини.

28Доору сӧлеерим сизӓ, хер гӱнах, ани инсан йапэр, хем хер кӧтӱ лаф, ани сӧлеер, баашланэр.

29Ама ким кӧтӱлеер Айоз Духу, хич бир сыра билӓ баашланмайаӂэк. О кабаатлы бир гӱнахлан, ани дивеӂинӓ калаӂэк»[+].

30Буну сӧледи, зерӓ оннар дейӓрдилӓр: «Онда вар фена дух».


Иисусун анасы хем кардашлары

31[•]О вакыт гелдилӓр Иисусун анасы хем кардашлары да, дуруп дышарда, йолладылар чаарсыннар Ону[+].

32Чоклук отурарды Онун долайында, ачан Она сӧледилӓр: «Бак, Сенин анан хем кардашларын дышарда, сени аарээрлар».

33«Ким Беним анам хем ким Беним кардашларым?» – ӂувап етти О.

34Сора бакты Онун долайында отураннара да деди: «Тӓ, Беним анам хем кардашларым!

35Ким таманнээр Аллахын истедиини, оннар Бана кардаш, кызкардаш хем ана»[+].

#### 4


Екиӂи ичин ӧрнек

1[•]Иисус енидӓн башлады ӱӱретмӓӓ инсаны гӧл бойунда. Йанына топландыйды ӧлӓ чок инсан, ани Иисус, пинип, отурду бир кайык ичинӓ су бойунда, ама хепси инсаннар калдылар кенарда.

2Иисус башлады оннары ӱӱретмӓӓ ӧрнеклӓрлӓн чок ишлӓр ичин. Ӱӱредерӓк оннары, Иисус сӧледи бу ӧрнӓӓ:

3«Сеслейин. Тӓ екиӂи чыкты тоом екмӓӓ.

4Ачан екӓрди, разгелди, ани тоомнардан биразы дӱштӱ йол бойуна. Кушлар кондулар да идилӓр оннары.

5Башка тоомнар ташлык ерӓ дӱштӱлӓр, нередӓ аз топрак варды. Тоомнар тез филизленди, зерӓ топрак диилди дерин.

6Ама ачан гӱнеш чыкты, оннар сӧрпештилӓр да курудулар, зерӓ кӧклери сувадайды.

7Таа башка тоомнар чалылар ичинӓ дӱштӱлӓр. Чалылар бӱӱдӱлӓр да буулттулар филизлери, оннар верӓмедилӓр берекет.

8Ама калан тоомнар ии топраа дӱштӱлӓр. Бӱӱдӱлӓр, башак вердилӓр да берекет гетирдилӓр: бириси отуз, ӧбӱрӱ алтмыш, таа ӧбӱрӱ ӱз катына».

9Сора деди оннара: «Кимин вар кулаа ишитмӓӓ дейни, ко ишитсин!»[+]

10[•]Ачан Иисус инсандан айырыкты, оники ӱӱрениӂиси хем калан излейиӂилери сордулар Она бу ӧрнек ичин.

11О ӂувап етти оннара: «Сизӓ верилди, аннайасыныз Аллахын Падишахлыынын саклылыыны, ама калан инсана хепси сӧленер ӧрнеклӓрлӓн[+].

12Ӧлӓ ки, „оннар гӧзлериннӓн бакэрлар, ама гӧрмеерлӓр; кулакларыннан ишидерлӓр, ама аннамээрлар, ки биртӱрлӱ дӧнмесиннӓр Аллаха, да баашлансын гӱнахлары“»[+].

13Сора сорду оннара: «Аннамээрсыныз бу ӧрнӓӓ ми? Озаман несой аннайаӂэныз калан ӧрнеклери?

14Екиӂи екер Аллахын сӧзӱнӱ[+].

15Кими инсаннар бензеер тоомнара, ани дӱшер йол бойуна, нередӓ о сӧз екилер. Оннар сӧзӱ ишиттийнӓн, тез гелер шейтан да чалэр сӧзӱ, ани екилийди ӱреклериндӓ.

16Тоомнар, екилмиш ташлык ерӓ, оннардыр, ангылары, сӧзӱ ишидип, чабук кабледерлӓр севинмӓклӓн,

17ама йок кӧклери хем аз вакыт тутунэрлар. Ачан гелер зорлук еки кооламак Аллахын сӧзӱ ичин, оннар тез атылэрлар[+].

18Башка тоомнар, екилмиш чалылар ичинӓ, оннардыр, ким ишидер сӧзӱ,

19ама бу заманын кахырлары, зенгинниин алдангачлыы хем башка хамеллӓр, гирип оннара, буулдэрлар сӧзӱ, да оннар берекет гетирӓмеерлӓр[+].

20Тоомнар, екилмиш ии топраа, оннардыр, ким, ишидип сӧзӱ, кабледерлӓр да берекет гетирерлӓр: бириси отуз, ӧбӱрӱ алтмыш, таа ӧбӱрӱ ӱз катына»[+].


Шафк гӧрӱнӓр ердӓ

21[•]Сора Иисус деди оннара: «Шафкы гетирерлӓр, ки койсуннар кӱп алтына оса пат алтына мы? Диил ми койсуннар дейни кандиллик ӱстӱнӓ[+]?

22Йок бишей ӧртӱлӱ, ани ачылмасын, хем йок бишей саклы, ани ӱзӓ чыкмасын[+].

23Кимин вар кулаа, ишитмӓӓ дейни, ко ишитсин»[+].

24Хем деди оннара: «Бакын, не ишидерсиниз. Не ӧлчӱйлӓн ӧлчеӂениз, о ӧлчӱйлӓн Аллахтан ӧлчӱлмӱш олаӂэныз, салт таа зееделенмиш[+].

25Зерӓ кимдӓ вар, она таа чок верилеӂек, ама кимдӓ йок, ондан алынаӂэк, нейи дӓ вар».


Филиз салверӓн тоом ичин ӧрнек

26Сора деди: «Аллахын Падишахлыы бензеер она, ниӂӓ бир адам екер тоом тарласына.

27Геӂӓ уйуйэр, гӱндӱз уйанык дурэр, ама тоом филиз салверер, бӱӱмӓӓ башлээр. Нетӱрлӱ бу олэр, адам хич билмеер.

28Топрак кендилииндӓн берекет верер: илкин бир ешил филиз, сора башак, биткидӓ башак долу тенейлӓн.

29Ачан берекет олгун олэр, ишӓ хич ойаланмайарак, ораа койэр, зерӓ гелди бичмӓк вакыды»[+].


Хардал тоому ичин ӧрнек

30[•]Сора деди: «Нейлӓн бензеделим Аллахын Падишахлыыны, не ӧрнеклӓн ачыклайалым ону?

31О бензеер хардал тоомуна, ани, екилдийнӓн топрак ичинӓ, таа кӱчӱк хепси тоомнардан ер ӱстӱндӓ[+].

32Ама екилдиктӓн сора бӱӱйер да олэр таа бӱӱк хепси ешилликлердӓн. Онун даллары бӱӱйер ӧлӓ, ки гӧк кушлары вар ниӂӓ йуваларыны йапсыннар онун гӧлгесиндӓ».

33Иисус бунун гиби чок ӧрнеклӓрлӓн насаат етти Аллахын сӧзӱнӱ оннара, некадар оннар аннайабилдилӓр.

34Лафетмӓрди ӧрнексиз. Сора, ачан каларды йалныз ӱӱрениӂилериннӓн, хепсини ачыкларды.


Иисус бораны усландырэр

35[•]О гӱнӱ авшамнен Иисус деди оннара: «Гечелим гӧлӱн ӧбӱр тарафына»[+].

36Ӱӱрениӂилӓр, салверип инсаны, гӧтӱрдӱлӓр Ону кайыклан, ангысында О булунурду. Онуннан билӓ варды башка кайыклар да.

37Башлады есмӓӓ бир бӱӱк боран, далгалар фырладарды су кайык ичинӓ, да кайык доларды суйлан[+].

38Ама Иисус кайыын геерисиндӓ уйуйарды, йастык башы алтында. Ӱӱрениӂилӓр уйандырдылар Ону да дедилӓр: «Ӱӱредиӂи, не Сенин йок касаветин, ани биз кайбелериз?»

39О калкты, азарлады лӱзгери да гӧлӓ деди: «Сус, да ишидилмесин сесин!» Лӱзгӓр дурду да бӱӱк услулук олду.

40Сора деди ӱӱрениӂилеринӓ: «Нечин ӧлӓ коркаксыныз? Не, сиздӓ таа йок му инан?»

41Оннары басты бир бӱӱк корку. Бири-бириннӓн лафедӓрдилӓр: «Кимдир Бу, Ангысыны лӱзгӓр хем далгалар сеслеерлӓр?»

#### 5


Иисус коолээр фена духлары Гадарада

1[•]Оннар етиштилӓр гӧлӱн ӧбӱр тарафына, Гадара[*] ерлеринӓ.

2Ачан Иисус инди кайык ичиндӓн, мезар лаамнарындан Она каршы чыкты бир адам, тутулу фена духтан.

3Бу адам йашарды мезар лаамнары ичиндӓ. Кимсей артык ону синӂирлӓрлӓн дӓ баалайамарды.

4Чок сыра баалардылар ону синӂирлӓрлӓн хем букааларлан, ама синӂирлери копарарды, букаалары кырарды. Кимсей ону усландырамарды.

5Херзаман, геӂӓ-гӱндӱз, мезар лаамнарында хем байырлар ӱстӱндӓ, баарарды хем ташларлан кенди-кендини йараларды.

6О узактан гӧрдӱ Иисусу, качарак гелди да баш иилтти Онун ӧнӱндӓ,

7баарарак кескин сеслӓн: «Нейин вар Сенин бенимнӓн, Иисус, Пек ӱӱсек Аллахын Оолу? Йалварэрым Сана Аллахын адыннан: зеетлӓмӓ бени!»[+]

8Бӧлӓ деди, зерӓ Иисус сымарлады: «Фена дух, чык дышары бу адамдан!»

9Сора сорду: «Несой сенин адын?» О ӂувап етти: «Беним адым Легион[*], зерӓ биз чоклукуз».

10Пек йалвармаа башлады Иисуса, кооламасын оннары орадан.

11Байыр йамаӂында бир бӱӱк сӱрӱ домуз отларды.

12Фена духлар йалвардылар: «Брак бизи, гирелим домузлар ичинӓ».

13Иисус бракты, гирсиннӓр. Фена духлар чыктылар бу адамдан да гирдилӓр домузлар ичинӓ. Бӱтӱн сӱрӱ хызланды дик йамачтан да атлады гӧл ичинӓ. Йакын ики бин домуз буулду гӧл ичиндӓ.

14Домузчулар качтылар да хаберледилӓр касабада хем долай кӱӱлердӓ. Инсан чыкты гӧрсӱн, не олду.

15Гелдилӓр Иисуса да гӧрдӱлӓр фена духтан тутулу адамы, ангысынын ичиндӓ варды бир легион фена дух, отурарак гиийимни хем аклы башында. Хепсини бир корку алды.

16Оннар, ким бу олушу гӧрдӱлӓр, сӧледилӓр инсана хепсини, не олду фена духтан тутулу адамнан хем домузларлан.

17Озаман инсан башлады йалвармаа, ки Иисус гитсин оннарын ерлериндӓн[+].

18Ачан Иисус гирӓрди кайык ичинӓ, адам, ани ӧнӂӓ фена духтан тутулуйду, йалварды Иисуса, алсын ону Кендисиннӓн.

19Ама Иисус кайыл олмады да деди: «Гит евӓ да сӧлӓ кендикилеринӓ хепсини, не Сааби йапты сана хем несой аӂыды сени».

20О гитти да башлады Декаполистӓ сӧлемӓӓ хепсини, не йапты Иисус она. Хепси шашардылар[+].


Кыз дирилер, хаста кары алышэр

21[•]Ачан Иисус кайыклан каршы тарафа дӧндӱ, гӧл бойунда чок инсан топланды Онун долайына.

22Гелди Она синагогадан[†] бир ӧндерӂи, ады Иаир. Гӧрӱп Иисусу, дӱштӱ Онун айакларына[+]

23да пек йалварды: «Беним кызым ӧлӱм дӧшеендӓ. Йалварэрым, гел да кой еллерини онун ӱстӱнӓ, ки саа олсун да йашасын».

24Иисус гитти онуннан. Онун ардына гидӓрди чок инсан да хер тарафтан сыкышардылар.

25Орада варды бир кары, ани оники йылдан беери зеетленӓрди кан акмасындан.

26О чок савашмышты чок дофторларын елиндӓн, харӂамышты хепсини варлыыны, ама хич файда олмады, буна каршы, хасталыы олмушту таа зор.

27О, ишидип Иисус ичин, йаклашты гееридӓн, инсан ичиндӓн, да дииди рубасына.

28Зерӓ дӱшӱнӓрди: «Саде диисӓм Онун рубаларына, алышаӂам»[+].

29Ачан дииди, бирдӓн кан акмасы дурду. О дуйду, ани гӱӱдеси алышты хасталыктан.

30Иисус дуйду, ани бир кувет Ондан чыкты, дӧндӱ инсана доору да сорду: «Ким дииди Беним рубама?»[+]

31Ӱӱрениӂилери ӂувап еттилӓр: «Гӧрмеерсин ми, ниӂӓ инсан хер тарафтан сыкыштырэр? Сӓн дӓ сорэрсын: „Ким дииди Бана?“»

32Ама О бакынарды долайа, гӧрсӱн дейни, ким дииди Она.

33Бу кары коркудан титирӓрди, зерӓ билӓрди, не олду онуннан. О йаклашты да дӱштӱ Онун айакларына, сора аннатты ишин аслысыны.

34Иисус деди она: «Кызым! Сенин инанын сени алыштырды, гит услулуклан да саа ол сенин хасталыындан»[+].

35Иисус таа лафедӓркӓн, евдӓн гелдилӓр да синагога ӧндерӂисинӓ дедилӓр: «Кызын ӧлдӱ, наафилӓ саваштырма Ӱӱредиӂийи».

36Иисус, есаба коймайарак бу лафлары, деди синагога ӧндерӂисинӓ: «Коркма, саде инан».

37О бракмады, кимсей гитсин Онун ардына, салт Петрийи, Иакову хем Иоаны, Иаковун кардашыны[+].

38Гелип синагога ӧндерӂисинин евинӓ, гӧрдӱ орада калабалык, бӱӱк сеслӓн ааламак хем сыраламак.

39Гирип орайы, деди оннара: «Нечин шамата йапэрсыныз хем аалээрсыныз? Кыз ӧлмеди, ама уйуйэр»[+].

40Оннар гӱлмӓӓ алдылар Ону. Ама О ууратты хепсини дышары, алды кызын бобасыны, анасыны хем оннары, ким Онуннанды, да гирди орайы, нередӓ кыз йатарды.

41Иисус тутту кызы елиндӓн да деди она: «Талифа@ куми@», аннамасы: «Кыз, деерим сана, калк»[+].

42Кыз чабук калкты да башлады гезинмӓӓ. О оники йашындайды. Хепси гӧреннӓр шаш-беш калды.

43Иисус сыкыдан сымарлады оннара, кимсейӓ буну сӧлӓмесиннӓр, сора деди, версиннӓр кыза имӓӓ[+].

#### 6


Иисус паасызланэр Кенди мемлекетиндӓ

1[•]Иисус орадан гитти да гелди Кенди мемлекетинӓ. Ӱӱрениӂилӓр гиттилӓр Онун ардына[+].

2Ӂумертеси гӱнӱ Иисус башлады ӱӱретмӓӓ синагогада.[†] Чойу, ани сеслӓрдилӓр Ону, шашмаклан сорардылар: «Нередӓн хепси буннар вар Онда? Несой аарифлик верили Она? Несой Онун еллериндӓн олэр бу кудретли ишлӓр[+]?

3Диил ми О дӱлгер, Марийанын оолу, Иаковун, Иосифин, Иуданын хем Симонун кардашы? Диил ми Онун кызкардашлары бизим арамызда?» Бу бетерӓ Иисус ичин шӱпейӓ дӱштӱлӓр[+].

4Иисус деди оннара: «Бир дӓ пророк диил паасызландырылмыш ӧлӓ, ниӂӓ кенди мемлекетиндӓ, кенди хысымнарында хем кенди евиндӓ»[+].

5Йапамады орада бир дӓ кудретли иш, саде некадар биркач хастайы, койуп еллерини, алыштырды.

6О шашарды оннарын инансызлыына. Сора гитти долай кӱӱлерӓ да орада ӱӱредӓрди.

7[•]Чаарды Кендинӓ оники ӱӱрениӂисини да башлады йолламаа икишӓр-икишӓр. Верди оннара заабитлик фена духларын ӱстӱнӓ[+]

8да сымарлады оннара: «Бишей алмайын йол ичин, сопадан каарӓ. Алмайын не екмек, не хийбӓ, не дӓ пара.

9Айакларыныза гиийин сандали, сыртыныза гиимейин ики кат руба».

10Сора деди: «Ангы евӓ гиреӂениз, о евдӓ калын, орадан гидинӂӓ.

11Еер бир ердӓ инсан сизи каблетмӓрсейди еки сеслӓмӓрсейди, чыкып орадан, артык тозлары да айакларыныздан силкин, азар гиби оннара каршы. Доору сӧлеерим сизӓ: даава гӱнӱндӓ Содома хем Гоморрайа олаӂэк таа илин, некадар о касабайа»[+].

12Оннар гиттилӓр да насаат еттилӓр, ани инсан дӧнсӱн гӱнахларындан Аллаха[+].

13Чок фена духлары уураттылар хем чок хасталары алыштырардылар, йаалайып зейтин йаайыннан[+].


Иоан Ваатизедиӂинин ӧлӱмӱ

14[•]Падишах Ирод ишитти Иисус ичин, зерӓ Онун ады херердӓ аныларды. Кимиси дейӓрди: «Иоан Ваатизедиӂи ӧлӱдӓн дирилди, онуштан йапабилер кудретли ишлӓр»[+].

15Башкалары дейӓрдилӓр: «О Илийа», таа башкасы дейӓрди: «О бир пророк, евел вакыттан пророклардан бири гиби»[+].

16Буну сеслейип, Ирод деди: «Бу – Иоан, ангысынын кафасыны алдым. О дирилди ӧлӱдӓн».

17Зерӓ Ирод кендиси йолладыйды, тутсуннар да капасыннар Иоаны зындана, Иродиаданын бетеринӓ, ангысы Филипин, Иродун кардашынын, карысыйды, ама Ирод она евленмишти[+].

18Иоан дейӓрди она: «Дӱшмеер йашайасын сенин кардашынын карысыннан».

19Онуштан Иродиада кин гӱдӓрди Иоана да бакарды ӧлдӱртмӓӓ ону, ама йокту колайлыы.

20Ирод коркарды Иоандан, ама коруйарды ону, зерӓ билӓрди, ани о доору хем айоз бир адам. Ону сеслӓркӓн, хич билмӓрди, не йапсын, ама хеп окадар майыллыклан сеслӓрди ону.

21Бир уйгун гӱн олду, ачан Ирод кенди дуумак гӱнӱн йортусунда йапты конуш ӧндерӂилеринӓ, аскер заабитлеринӓ хем Галилейадан бӱӱклерӓ[+].

22Иродиаданын кызы гирди да ойнады. Беендирди кендини Ирода хем конаклара. Озаман падишах деди кыза: «Истӓ бендӓн, не истӓрсейдин, да бӓн вереӂӓм сана».

23Бааланды еминнӓн: «Не дӓ истӓрсейдин бендӓн, вереӂӓм сана, артык истӓрсейдин падишахлыымын йарысыны да».

24Кыз чыкты дышары да сорду кенди анасына: «Не истейим?» О ӂувап етти: «Истӓ Иоан Ваатизедиӂинин кафасыны».

25Кыз чабук гитти падишаха да деди: «Истеерим, шинди верӓсин бана бир чини ичиндӓ Иоан Ваатизедиӂинин кафасыны!»

26Падишах чок гӱчленди, ама атылмаа истӓмеди, зерӓ емин еттийди конакларын ӧнӱндӓ.

27Йоллады бир ӂеллат аскер да сымарлады, гетирсин Иоанын кафасыны.

28Аскер гитти да алды Иоанын кафасыны, гетирди бир чини ичиндӓ да верди кыза, кыз да верди кенди анасына.

29Ачан Иоанын ӱӱрениӂилери ишиттилӓр буну, гелип, алдылар онун гӱӱдесини да мезар ичинӓ койдулар[+].


Беш бин адам дойурулэр

30[•]Апостоллар дӧндӱлӓр геери Иисуса да аннаттылар Она хепсини, не йаптылар хем ниӂӓ ӱӱреттилӓр инсаны[+].

31Иисус деди: «Гелин Бенимнӓн бир сапа ерӓ йалныз да динненин бираз». Зерӓ варды чоклук, ани гелӓрдилӓр хем гидӓрдилӓр, да оннарын йокту колайлыклары артык екмек исиннӓр[+].

32Гиттилӓр кайыклан бир сапа ерӓ, ки олсуннар йалныз.

33Инсан гӧрдӱ оннары гидӓркӓн да таныды. Хербир касабадан качтылар орайы йайан да етиштилӓр оннарын ӧннери сора.

34Ачан чыкты кайык ичиндӓн, Иисус гӧрдӱ чок инсан. Ӂаны аӂыды оннара, зерӓ оннар ниӂӓ гӱдӱӂӱсӱз койуннарды. Башлады оннары ӱӱретмӓӓ хертӱрлӱ ишлӓр[+].

35Чӱнкӱ вакыт хайли гечмишти, ӱӱрениӂилӓр йаклаштылар Иисуса да дедилӓр: «Бурасы чол ер, вакыт шиндӓн сора геч.

36Колвер инсаны, гитсиннӓр долай кӱӱлерӓ хем кырдакы евлерӓ да сатын алсыннар кендилеринӓ бишей имӓӓ, /зерӓ йок не исиннӓр/».

37«Сиз верин оннара имӓӓ», – деди Иисус. Ама ӱӱрениӂилӓр ӂувап еттилӓр: «Вар мы ниӂӓ икиӱз динарлан[†] гиделим да сатын алалым екмек, ки дойурабилелим оннары?»

38Иисус сорду оннара: «Йа гидин да бакын, кач екмек сиздӓ вар?» Аннадыктан сора ӂувап еттилӓр: «Вар беш екмек хем ики балык».

39Озаман сымарлады, отуртсуннар хепсини бӧлӱк-бӧлӱк ешил чимен ӱстӱнӓ.

40Инсан отурду ерӓ сыра-сыра еллишӓр хем ӱзӓр киши бир сырада.

41Иисус алды беш екмӓӓ хем ики балыы, калдырды бакышыны гӧкӓ, иисӧзледи да кырып екмеклери, верди ӱӱрениӂилеринӓ, ки оннар пайетсиннӓр инсана. Ики балыы да бӧлдӱ хепсинӓ.

42Хепси иди да дойунду.

43Топладылар оники сепет, долу екмек парчасыннан хем не балыклардан калдыйды.

44Хепси, ким иди, варды беш бин адам.


Иисус гезер су ӱстӱндӓ

45[•]Иисус чалыштырды ӱӱрениӂилерини, тез гирсиннӓр кайык ичинӓ да ӧнӱ сора гечсиннӓр гӧлӱн ӧбӱр тарафына, Вифсаида касабасына. Бу вакыт Кендиси лӓӓзымды салверсин инсаны[+].

46Ачан сӧледи инсана «кал саалыӂаклан», гитти бир байыр ӱстӱнӓ, ки дуа етсин[+].

47Ачан авшам олду, кайык гӧлӱн ортасындайды, ама Иисус йалныз булунарды кенарда.

48Гӧрдӱ, ани оннар савашэрлар кӱрек чекерӓк, зерӓ лӱзгӓр каршы есӓрди. Онуштан геӂенин дӧрдӱнӂӱ бекчилииндӓ[*] Иисус гелди оннара, гидерӓк су ӱстӱндӓ, да гечмӓӓ истеди оннарын йанындан.

49Оннар, гӧрӱп Ону гидерӓк су ӱстӱндӓ, Ону бир тылсым сандылар да кескин сеслӓн баардылар[+].

50Зерӓ хепси, гӧрӱп Ону, корктулар. Озаман Иисус деди оннара: «Усланын, бу Бӓним, коркмайын!»

51Сора, гелип оннара, пинди кайык ичинӓ, да лӱзгӓр дургунду. Оннар сарп чок шаштылар.

52Чӱнкӱ ӱреклери уйвашыкты, оннар аннамадыйдылар екмеклӓрлӓн мераклы иши[+].


Геннисарет ериндӓ

53Суйу гечтийнӓн, оннар етиштилӓр кенара, Геннисарет еринӓ[+].

54Ачан чыктылар кайык ичиндӓн, кенарда инсан хемен таныды Иисусу.

55Качтылар хепси долай ерлерӓ да херердӓ, нередӓ ишиттилӓр Онун ичин, башладылар гетирмӓӓ йатаклар ӱстӱндӓ хасталары орайы, нередӓ О булунурду[+].

56Ангы касабалара, кӱӱлерӓ хем кырдакы евлерӓ гирӓрди Иисус, херердӓ чыкарырдылар мейданнара хасталары да йалварардылар, браксын, ки диисиннӓр баарлем Онун рубасына. Хепси, ким Она диийӓрди, алышарды[+].

#### 7


Ихтӓрларын адетлери

1[•]Фарисейлӓр[†] хем биркач билгич, гелмӓ Иерусалимдӓн, топландылар Иисусун долайына.

2Оннар гӧрдӱлӓр ӱӱрениӂилери ийӓркӓн диил пак[*], башка лафлан, йыканмадык еллӓн.

3Фарисейлӓр хем хепси иудейлӓр,[†] ихтӓрларын адетлеринӓ гӧрӓ, имеерлӓр, ислӓӓ йыкамайынӂа еллерини[+].

4Гелип панайырдан, имеерлӓр, йыкамайынӂа еллерини. Хем чок башка адетлӓр таманнээрлар, ниӂӓ: чӧлмек, кӱп, бакыр хем пат йыкамаклары[+].

5Фарисейлӓр хем билгичлӓр[†] сордулар Иисуса: «Нечин сенин ӱӱрениӂилерин тутмээрлар ихтӓрларын адетлерини да ийерлӓр йыканмадык еллӓн?»[+]

6Иисус ӂувап етти оннара: «Икиӱзлӱлӓр! Доору пророклук етти сизин ичин Исайа, ниӂӓ вар йазылы: „Бу инсан икрамнээр Бени саде аазыннан, ама ӱреклериннӓн узак Бендӓн дурэр[+].

7Наафилӓ Бана баш иилдерлӓр, зерӓ адам сымарламакларыны ӱӱредерлӓр, сансыннар ани Аллахын ӱӱретмеклери“[+].

8Сиз брактыныз Аллахын сымарламасыны да тутэрсыныз адетлери, ани ерлештирилди инсандан, /ниӂӓ кӱп хем чӧлмек йыкамаклары, хем йапэрсыныз чок башка ишлӓр буннара бензӓр/».

9Сора деди оннара: «Не колай атылэрсыныз Аллахын сымарламасындан, ки ерлештирӓсиниз кенди адетлеринизи!

10Моисей деди: „Икрамна бобаны хем ананы“ хем: „Ким бобасыны еки анасыны кӧтӱлейеӂек, ӧлӱмнӓн ӂезалы олсун“.

11Ама сиз деерсиниз: „Ким деер бобасына еки анасына: Не лӓӓзымды сана верейим, шинди корван (аннамасы баашыш Аллаха)“,

12ону бракмээрсыныз, йардым етсин кенди бобасына йада анасына.

13Бутӱрлӱ паасызландырдыныз Аллахын сӧзӱнӱ кенди адетинизлӓн. Хем йапэрсыныз чок таа башка ишлӓр буна бензӓр!»

14Сонда енидӓн топлады инсаны долайына да деди: «Хепсиниз сеслейин да аннайын Бени.

15Не гирер адам ичинӓ дышандан, йок насыл мындарласын ону, ама не чыкэр адамдан, о мындарлээр адамы.

/[+] 16Кимин вар кулаа ишитмӓӓ дейни, ко ишитсин!/»

17Бракып инсаны, ачан гирди бир ев ичинӓ, ӱӱрениӂилери йалвардылар, аннатсын бу ӧрнӓӓ.

18О деди: «Не, сиз дӓ ми ӧлӓ аар кафалыйсыныз? Аннамээрсыныз мы, ани не гирер адам ичинӓ, йок насыл мындарласын ону?

19Зерӓ о гирмеер ӱреенӓ, ама карнына, сора дышары уурадылэр»[+].

20Сора деди: «Не чыкэр адамдан, о мындарлээр адамы[+].

21Зерӓ адамын ичиндӓн, ӱреендӓн, чыкэр фена неетлӓр, ороспулук, хайырсызлык, ӧлдӱрмӓк,[+]

22хырсызлык, тамахлык, феналык, шалвирлик, утанч ишлӓр, кысканчлык, кӧтӱлемӓк, шишкинник, акылсызлык.

23Хепси бу фена ишлӓр чыкэрлар ичйандан да мындарлээрлар адамы».


Сирийа-финикийалы карынын инаны

24[•]Иисус гитти орадан Тир /хем Сидон/ касабасынын тарафына. Гирди бир евӓ да истӓмӓрди, кимсей билсин буну. Ама сакланамады.

25Чок гечмеди, бир кары, ангысынын кызы фена духтан тутулмушту, ишитти Иисус ичин да, гелип Она, дӱштӱ Онун айакларына.

26Бу кары урумӂа лафедӓрди, ама кендиси Сирийа-финикийалыйды. О йалварарды, чыкарсын фена духу онун кызындан[+].

27Иисус деди: «Брак, илкин дойунсун ушаклар, зерӓ диил ислӓӓ алмаа екмӓӓ ушаклардан да атмаа кӧпеклерӓ»[+].

28«Ӧлӓ, Сааби, – ӂувап етти бу кары. – Ама кӧпеклӓр дӓ ийерлӓр кырынтылары, ани дӱшер ушакларын софрасындан».

29Озаман Иисус деди: «Чӱнкӱ бӧлӓ ӂувап еттин, шинди гит, фена дух чыкты сенин кызындан».

30Кары, ачан етишти евӓ, булду ушаа патта йатаркан. Фена дух чыкмышты ондан.


Саар хем муту адам алыштырылэр

31Иисус айырылды Тир ерлериндӓн, енидӓн гитти Сидон ашыры Декаполис ерлерин ортасындан Галилейа гӧлӱнӓ[+].

32Гетирдилӓр Она бир саар, ангысы зор лафедӓрди, да йалвардылар, койсун елини онун ӱстӱнӓ.

33Иисус алды ону бир тарафа инсандан, койду пармакларыны адамын кулакларына да, тӱкӱрӱп, дииди онун дилинӓ[+].

34Калдырды бакышыны гӧкӓ, дериндӓн солуду да деди: «Еффата», аннамасы «Ачыл».

35Бирдӓн ачылды кулаклары хем чӧзӱлдӱ дилин дӱӱнӱклери, да о лафетти ачык.

36Иисус сымарлады оннара, кимсейӓ сӧлӓмесиннӓр, ама некадар сыкы сымарларды, окадар таа чок дандана едӓрдилӓр[+].

37Оннар пек чок шашардылар да дейӓрдилӓр: «Хепси, не йапэр, – ислӓӓ. Артык саарлара да ишитмӓк верер, мутуларын да диллерини чӧзер».

#### 8


Дӧрт бин адам дойурулэр

1[•]Бир гӱнӱ, ачан генӓ топланды чок инсан, да йокту не исиннӓр, Иисус чаарды ӱӱрениӂилери да деди оннара:

2«Ӂаным аӂыйэр бу инсана, зерӓ ӱч гӱн дурэрлар йанымда, да йок не исиннӓр[+].

3Еер бракарсам, аач гитсиннӓр евӓ, йолда байылаӂэклар, зерӓ кимилери узактан гелди».

4Ӱӱрениӂилери Она ӂувап еттилӓр: «Нередӓн вар ниӂӓ алмаа бу чол ердӓ окадар екмек, ки дойурмаа оннары?»

5«Кач екмеениз вар?» – сорду Иисус. «Еди», – ӂувап етти оннар.

6Озаман Иисус сымарлады инсана, отурсуннар ерӓ. Алды еди екмӓӓ, шӱкӱр етти Аллаха да, кырып, верди ӱӱрениӂилеринӓ, пайетсиннӓр. Оннар пайеттилӓр инсана.

7Варды оннарда биркач балыӂак да. Иисус, иисӧзлейип, сымарлады, пайетсиннӓр оннары да инсана.

8Идилӓр да дойундулар. Сора топладылар еди сепет, долу имӓк парчасыннан.

9Варды йакын дӧрт бин киши. Бундан сора Иисус оннары бракты гитсиннӓр.

10Иисус гирди ӱӱрениӂилериннӓн барабар кайык ичинӓ да гитти Далмануфа ерлеринӓ.


Нышан истеерлӓр

11[•]Хемен гелди фарисейлӓр[†] да башладылар чекишмӓӓ Иисуса, ки денесиннӓр Ону. Истӓрдилӓр Ондан бир нышан гӧктӓн[+].

12Иисус дериндӓн солуду да деди оннара: «Нечин бу бой инсан истеер бир нышан? Доору сӧлеерим сизӓ, ани бу инсана нышан верилмейеӂек».

13Сора бракты оннары да енидӓн гирди кайык ичинӓ, гечсин дейни гӧлӱн ӧбӱр тарафына.


Фарисейлерин хем Иродун майасы

14[•]Озаман ӱӱрениӂилӓр екмек алмаа унутмуштулар. Кайык ичиндӓ оннарда варды саде бир екмек.

15Иисус хаберледи оннары, дейип: «Бакын, корунун фарисейлерин хем Иродун майасындан!»[+]

16Ӱӱрениӂилӓр бири-бириннӓн лафедӓрдилӓр: «Онуштан деер, зерӓ йок екмеемиз».

17Иисус, буну билерӓк, деди оннара: «Нечин лафедерсиниз, ани йок екмеениз? Хеп таа аклыныз ермеер ми, аннамээрсыныз мы? Хеп таа уйвашык ӱреклериниз[+]?

18Вар гӧзлериниз, да гӧрмеерсиниз ми? Вар кулакларыныз, да ишитмеерсиниз ми? Не, хич ми аклыныза гетирмеерсиниз,

19ачан беш екмӓӓ пайеттим беш бин кишийӓ, кач сепет, долу имӓк парчасыннан, топладыныз?» «Оники», – ӂувап етти оннар[+].

20«Хем ачан пайеттим еди екмӓӓ дӧрт бин кишийӓ, кач сепет, долу имӓк парчасыннан, топладыныз?» «Еди», – ӂувап етти оннар[+].

21Сора сорду оннара: «Хеп таа аннамээрсыныз мы?»


Вифсаида касабасындан хаста

22Ачан гелдилӓр Вифсаида касабасына, гетирдилӓр Иисуса бир кӧӧр, да йалвардылар диисин она[+].

23Иисус алды кӧӧр адамы елиндӓн да чыкарды ону оннарын кӱӱйӱндӓн бир тарафа. Сора тӱкӱрдӱ онун гӧзлеринӓ, койду еллерини онун ӱстӱнӓ да сорду: «Гӧрерсин ми бишей?»[+]

24О бакты йукары да деди: «Гӧрерим инсаны гезерӓк, оннар гӧрӱнер аачлар гиби».

25Иисус енидӓн койду еллерини онун гӧзлеринӓ. Адам гӧзлерини ачты да бакты. Гӧзлери алышмышты, хепсини ачык гӧрӓрди.

26Сора Иисус йоллады ону евӓ да деди: «Гирмӓ кӱӱ ичинӓ /хем кимсейӓ бишей сӧлӓмӓ кӱӱдӓ/».


Петринин шаатлыы Иисус ичин

27[•]Иисус гитти ӱӱрениӂилериннӓн барабар Филип Кесарийасынын кӱӱлеринӓ. Йолда Иисус койду оннара бир соруш: «Не деер инсан, Кимим Бӓн?»

28Оннар ӂувап еттилӓр: «Кимиси деер, ани Сӓн – Иоан Ваатизедиӂи, башкасы – пророк Илийа, таа башкасы – пророклардан бириси»[+].

29«Ама сиз не деерсиниз, кимим Бӓн?» – сорду Иисус. «Сӓнсин Христос», – ӂувап етти Петри[+].

30Иисус сыкыдан сымарлады, Онун ичин кимсейӓ сӧлӓмесиннӓр[+].


Иисус хаберлеер ӧлӱмӱнӱ хем дирилмесини

31[•]Сора башлады оннара сӧлемӓӓ, ани Адам Оолу[†] лӓӓзым чок зеетленсин, сыбыдылмыш олсун аксакаллардан,[†] бӱӱк попазлардан,[†] билгичлердӓн, ӧлдӱрӱлсӱн да ӱч гӱндӓн сора дирилсин[+].

32Буннары ачык сӧледи. Петри алды Ону бир тарафа да башлады таказаламаа[+].

33Иисус дӧндӱ, бакарак ӱӱрениӂилеринӓ, азарлады Петрийи да деди: «Узаклан Бендӓн, шейтан! Зерӓ сенин неетлерин диил Аллахтан, ама адамдан»[+].


Несой излейелим Иисусу?

34Сора Иисус топлады инсаны хем ӱӱрениӂилерини да деди: «Ким истеер гелсин Беним ардыма, атылсын кенди-кендиндӓн, алсын ставрозуну да Бени излесин[+].

35Зерӓ ким истеер куртармаа кенди йашамасыны, кайбедеӂек ону. Ама ким кайбедеӂек йашамасыны Беним ичин хем Ии Хабер ичин, о йашамасыны куртараӂэк[+].

36Зерӓ не файда олаӂэк адама, казансын бӱтӱн дӱннейи, ама кенди йашамасыны кайбетсин[+]?

37Нейлӓн вар насыл адам дииштирсин кенди йашамасыны?

38Еер биркимсей утанарса Бендӓн хем Беним сӧзлеримдӓн бу ороспу хем гӱнахкер бой инсанын ӧнӱндӓ, ондан утанаӂэк Адам Оолу да, ачан гелеӂек Бобасынын метиннииндӓ айоз ангиллериннӓн барабар»[+].

#### 9

1О деди оннара: «Доору сӧлеерим сизӓ, ани кимиси бурада дураннардан ӧлмейеӂек, гӧрмейинӂӓ Аллахын Падишахлыыны кудретликлӓн гелерӓк»[+].


Иисус пейдаланэр метинниктӓ

2[•]Алты гӱндӓн сора Иисус алды Петрийи, Иакову хем Иоаны да салт оннары пиндирди бир ӱӱсек байыр ӱстӱнӓ. Орада Иисусун гӧрӱнӱшӱ диишти оннарын гӧзлери ӧнӱндӓ[+].

3Онун рубалары олдулар ак-йалабык, каар гиби. Йоктур колай бу ердӓ бир чамашырӂы бӧлӓ бийазладабилсин.

4Оннара пейдаланды Илийа хем Моисей, лафа дурарак Иисуслан.

5Петри деди Иисуса: «Ӱӱредиӂи, ии, ки бурадайыз. Йапалым ӱч бордей: бир Сана, бир Моисейӓ, бир дӓ Илийайа».

6Башка билмӓрди не лафетсин, зерӓ корктуйдулар.

7Гелди бир булут да гӧлгесиннӓн каплады оннары. Булут ичиндӓн ишидилди бир сес, ангысы дейӓрди: «Будур Беним севгили Оолум, Ону сеслейин!»[+]

8Ӱӱрениӂилӓр бирдӓн бактылар долайа, башка кимсейи гӧрмедилӓр, Иисустан каарӓ.

9Ачан инӓрдилӓр байыр ӱстӱндӓн, Иисус сымарлады, сӧлӓмесиннӓр кимсейӓ, не гӧрдӱлӓр, Адам Оолу[†] дирилмейинӂӓ ӧлӱдӓн[+].

10Оннар бу сымарламайы таманнадылар, ама бири-биринӓ сордулар: «Несой аннамаа „дирилмейинӂӓ ӧлӱдӓн“?»

11Сора Иисуса сордулар: «Нечин билгичлӓр[†] деерлӓр, ани илкин лӓӓзым гелсин Илийа?»

12Иисус оннара ӂувап етти: «Хакына, ани Илийа илкин гелеӂек да ерлештиреӂек хепсини. Ама насыл йазылы Адам Оолу ичин, ки лӓӓзым чок зеетленсин хем паасызландырылмыш олсун?

13Ама сӧлеерим сизӓ, ани Илийа шиндӓн сора гелди, онуннан йаптылар не истедилӓр, ниӂӓ онун ичин варды йазылы»[+].


Чоӂук фена духтан куртулэр

14[•]Ачан етиштилӓр ӧбӱр ӱӱрениӂилерӓ, гӧрдӱлӓр чок инсан оннарын долайында хем билгичлери, ангылары чекишӓрдилӓр оннарлан.

15Ачан инсаннар гӧрдӱлӓр Иисусу, шаштылар да качарак каршы чыктылар, селӓмнесиннӓр Ону.

16О сорду оннара: «Не дартышэрсыныз оннарлан?»

17Бириси инсан ичиндӓн ӂувап етти: «Ӱӱредиӂи, гетирдим Сана оолуму, ангысы тутулу бир мутулук духундан[+].

18Нередӓ ону тутэр, урэр ерӓ, да чоӂуун аазындан кӧпӱк чыкэр, о дишлерини гыӂырдадэр да каскаты калэр. Йалвардым, Сенин ӱӱрениӂилерин чыкарсыннар фена духу, ама чыкарамадылар».

19«Инансыз сенселӓ! – деди Иисус. – Некадар вакыт таа сизиннӓн олаӂам? Некадар вакыт дайанаӂам сизӓ? Гетирин ону Бана».

20Гетирдилӓр ону Иисуса. Ачан дух гӧрдӱ Иисусу, хемен куветлӓн сарсалады чоӂуу. Чоӂук дӱштӱ ерӓ да йуварланарды, кӧпӱк аазында[+].

21Иисус сорду онун бобасына: «Незамандан бӧлӓ олэр?» «Кӱчӱклӱӱндӓн, – ӂувап етти о. –

22Чок сыра дух атэр ону атешӓ хем су ичинӓ, ӧлдӱрсӱн дейни. Еер йапабилӓрсейдин бишей, аӂы да йардым ет бизӓ!»[+]

23Иисус ӂувап етти: «Йапабилӓрсейдин ми? Хепси вар ниӂӓ олсун оннар ичин, ким инанэр»[+].

24Озаман чоӂуун бобасы баарды /йашлан гӧзлериндӓ/: «Инанэрым, Сааби, йардым ет бана, енсейим инансызлыымы!»

25Ачан Иисус гӧрдӱ, ани инсан качышып-топлашэр, азарлады фена духу да деди: «Муту хем саар дух, Бӓн сымарлээрым сана: чык дышары бу чоӂуктан да башка гирмӓ она».

26Фена дух, баарарак хем куветлӓн сарсалайарак чоӂуу, чыкты. Чоӂук олду ӧлӱ гиби, да чойу санды, ани ӧлдӱ[+].

27Ама Иисус, тутуп елиндӓн, калдырды ону, да о калкты айакча[+].

28Иисус, ачан гирди ичери, ӱӱрениӂилери йалнызкан сордулар Она: «Нечин биз чыкарамадык фена духу?»

29«Бу сойлар уурадылэрлар саде дуайлан /хем оручлан/», – ӂувап етти Иисус.


Иисус енидӓн хаберлеер ӧлӱмӱнӱ хем дирилмесини

30[•]Чыкып орадан, гечтилӓр Галилейадан. Иисус истӓмӓрди, кимсей билсин буну.

31Зерӓ, ӱӱредип ӱӱрениӂилерини, дейӓрди оннара: «Адам Оолу верилеӂек инсанын елинӓ. Ону ӧлдӱреӂеклӓр, ама ӱч гӱндӓн сора дирилеӂек»[+].

32Ама ӱӱрениӂилери аннамардылар бу лафлары, сормаа да коркардылар[+].


Ким ен бӱӱк?

33[•]Гелдилӓр Капернаум касабасына, да ачан Иисус гирди ичери, сорду оннара: «Не иш ичин лафедӓрдиниз бири-биринизлӓн йолда?»[+]

34Оннар сусардылар, зерӓ йолда чекиштийдилӓр, ангысы ен бӱӱк олаӂэк.

35Озаман Иисус отурду, топлады оникисини да деди оннара: «Еер биркимсей истӓрсейди олсун илк, лӓӓзым олсун ен битки хем хепсинӓ изметчи!»[+]

36Алды бир ушак, койду оннарын арасына, куӂаклайып ону, деди:[+]

37«Ким кабледер бирисини бу ушаклардан Беним адыма, о Бени кабледер. Ким дӓ кабледер Бени, кабледер диил Бени, ама Ону, Ким Бени йоллады»[+].


Ким диил каршы бизӓ, о бизимнӓн

38Иоан деди Иисуса: «Ӱӱредиӂи, биз гӧрдӱк бир адам, ани уурадарды фена духлары Сенин адына, да дургуттук ону, зерӓ о гезмеер бизимнӓн»[+].

39«Дургутмайын, зерӓ ким йапэр кудретли ишлӓр Беним адыма, йок насыл тез башласын Бени кӧтӱлемӓӓ, – деди Иисус. –

40Ким диил каршы сизӓ, о сизиннӓн[+].

41Хем ким /Беним адыма/ вереӂек бир чӧлмек су сизӓ, зерӓ сиз Христозун ӱӱрениӂилерийсиниз, доору сӧлеерим сизӓ, ани ӧдексиз калмайаӂэк[+].


Гӱнаха дӱшӱрмейин башкасыны

42Ама биркимсей гӱнаха дӱшӱрӓрсӓ бирини бу кӱчӱклердӓн, ани Бана инанэрлар, она таа ислӓӓ, бааласыннар бойнусуна бир бӱӱк дермен ташы да атсыннар дениз ичинӓ[+].

43Еер елин сени гӱнаха дӱшӱрӓрсӓ, кес ону. Таа ислӓӓ, чолак ӧмӱрӓ гирӓсин, некадар ики еллӓн ӂендемӓ гидӓсин, сӱӱнмӓз атешӓ,

/[+] 44нередӓ оннарын куртлары ӧлмеерлӓр, хем атеш сӱӱнмеер/.

45Еер айаан сени гӱнаха дӱшӱрӓрсӓ, кес ону. Таа ислӓӓ, бир айаклан ӧмӱрӓ гирӓсин, некадар ики айаклан ӂендемӓ атыласын, /сӱӱнмӓз атешӓ,

46нередӓ оннарын куртлары ӧлмеерлӓр, хем атеш сӱӱнмеер/.

47Еер гӧзӱн сени гӱнаха дӱшӱрӓрсӓ, чыкар ону. Таа ислӓӓ сана, гирӓсин бир гӧзлӓн Аллахын Падишахлыына, некадар ики гӧзлӓн атыласын ӂендемӓ,

48нередӓ оннарын куртлары ӧлмеерлӓр, хем атеш сӱӱнмеер.

49Хербир адамын ӱстӱнӓ атеш дӧкӱлер, /ниӂӓ курбанын ӱстӱнӓ туз дӧкӱлер/.

50Туз иидир, ама еер туз дадыны кайбедӓрсейди, насыл ону енидӓн тузлу йапасыныз? Сиздӓ туз олсун, хем барышмакта йашайын»[+].

#### 10


Дӱшер ми, кары-коӂа айырылсыннар?

1[•]Иисус гитти орадан да гелди Иудейа ерлеринӓ, Иорданын ӧбӱр тарафына. Инсан генӓ топланды Онун долайына. О алышмасына гӧрӓ башлады енидӓн ӱӱретмӓӓ оннары.

2Гелдилӓр фарисейлӓр[†] да, денейип Ону, сордулар: «Дӱшер ми, адам айырылсын кенди карысындан?»

3Иисус сорду оннара: «Не сизӓ Моисей сымарлады?»

4Оннар дедилӓр: «Моисей бракты, коӂа йазсын айырылмак кийады да айырылсын карысындан».

5Иисус ӂувап етти оннара: «Сизин инатлыыныз бетеринӓ Моисей йазыларында верди сизӓ бу сымарламайы.

6Ама дӱннейин курулмасындан „Аллах йаратты инсаннары, олсуннар адам хем кары[+].

7Онуштан бракаӂэк адам бобасыны хем анасыны[+]

8да бирлешеӂек карысыннан. Икиси бир гӱӱдӓ олаӂэк“. Бутакым олаӂэклар диил ики, ама бир гӱӱдӓ.

9Ӧлӓ ки, не Аллах бирлештирди, инсан ону айырмасын»[+].

10Ичердӓ ӱӱрениӂилӓр енидӓн сордулар Она хеп бунун ичин.

11О деди оннара: «Ким айырылэр карысындан да евленер башкасына, ороспулук йапэр.

12Хем хер кары, ани бракэр коӂасыны да евленер башка адама, ороспулук йапэр»[+].


Иисус иисӧзлеер ушаклары

13[•]Гетирӓрдилӓр Иисуса ушаклары, ки диисин оннара, ама ӱӱрениӂилӓр азарладылар оннары.

14Иисус, гӧрӱп буну, ӱфкеленди да деди ӱӱрениӂилеринӓ: «Бракын ушаклары, гелсиннӓр Бана, да дургутмайын оннары, зерӓ Аллахын Падишахлыы оннарын гибилери ичин.

15Доору сӧлеерим сизӓ: ким каблетмейеӂек Аллахын Падишахлыыны бир ушак гиби, о орайы хич гирӓмейеӂек»[+].

16Сора куӂаклады ушаклары, койду еллерини оннарын ӱстӱнӓ да иисӧзледи[+].


Зенгинник хем дивеч йашамак

17[•]Ачан Иисус йолланды йола гитмӓӓ, хызлы гелди бир адам, диз чӧктӱ Онун ӧнӱндӓ да сорду: «Ии Ӱӱредиӂи, не йапайым, ки дивеч йашамак еденейим?»[+]

18«Нечин деерсин Бана „ии“? Кимсей диил ии, салт бир Аллах, – ӂувап етти Иисус. –

19Билерсин сымарламаклары: „Ороспулук йапмайасын, ӧлдӱрмейӓсин, чалмайасын, йаланӂы шаат олмайасын, алдатмайасын, бобаны-ананы икрамнайасын“»[+].

20О ӂувап етти: «Ӱӱредиӂи, хепси буннары таманнадым таа генчлиимдӓн»[+].

21Иисус бакты уз онун гӧзлеринӓ, севди ону да деди: «Сана етишмеер салт бир иш. Гит да сат, нейин вар, пайет фукааралара, да олаӂэк хазнан гӧктӓ. Сора гел, /ал ставрозуну/ да излӓ Бени»[+].

22О, ишидип бу лафлары, гӱӂеник гитти, зерӓ чок зенгиннии варды.

23Иисус бакты долайа да деди ӱӱрениӂилеринӓ: «Некадар зор Аллахын Падишахлыына гирсин оннар, кимин вар зенгиннии!»[+]

24Ӱӱрениӂилӓр шаш-беш калдылар Онун сӧзлериндӓн. Иисус енидӓн лафетти да деди: «Ушаклар, некадар зор Аллахын Падишахлыына гирсин /оннар, ким умудуну койэр зенгиннӓӓ/!

25Таа илин бир девӓ ииненин кулаандан гечсин, некадар бир зенгин адам Аллахын Падишахлыына гирсин».

26Ӱӱрениӂилӓр пек чок шаштылар да бири-биринӓ дедилӓр: «Озаман ким куртулабилир?»

27Иисус бакты уз оннарын гӧзлеринӓ да деди: «Бу инсана олмаз, ама диил Аллаха, зерӓ Аллаха хепси олур»[+].

28Петри лафетмӓӓ башлады да Она деди: «Тӓ, биз брактык хепсини да гелдик Сенин ардына»[+].

29Иисус ӂувап етти: «Доору сӧлеерим сизӓ: хепси, ким бракты евини, кардашларыны, кызкардашларыны, анасыны, бобасыны, /карысыны,/ ушакларыны еки мерасыны Беним ичин хем Ии Хабер ичин,[+]

30о кабледеӂек шинди, бу ӧмӱрдӓ, ӱз катына таа чок ев, кардаш, кызкардаш, ана, ушак, тарла, кооламакларлан билӓ, ама гелӓн ӧмӱрдӓ кабледеӂек дивеч йашамак[+].

31Ама чойу илк оланнардан битки олаӂэк, чойу да биткилердӓн илк олаӂэк»[+].


Иисус ӱчӱнӂӱ сыра хаберлеер ӧлӱмӱнӱ хем дирилмесини

32[•]Ачан оннар йолда Иерусалимӓ доору гидӓрдилӓр, Иисус оннарын ӧнӱ сора гидӓрди. Ӱӱрениӂилӓр титсинӓрдилӓр, Онун ардына гиденнӓр коркардылар. Иисус, енидӓн алып бир тарафа оники ӱӱрениӂисини, башлады оннара сӧлемӓӓ, не олаӂэк Онуннан:

33«Тӓ, биз гидериз Иерусалимӓ. Адам Оолу[†] верилеӂек бӱӱк попазларын[†] хем билгичлерин елинӓ. Ону ӧлӱмӓ даава едеӂеклӓр да йабанӂыларын елинӓ вереӂеклӓр.

34Ону гӱлмӓӓ алаӂэклар, камчыйлан дӱӱйеӂеклӓр, тӱкӱреӂеклӓр ӱзӱнӓ да ӧлдӱреӂеклӓр, ама О ӱч гӱндӓн сора дирилеӂек»[+].


Зеведейин оолларынын истемеси

35[•]Йаклашэр Зеведейин ооллары Иаков хем Иоан да деерлӓр Она: «Ӱӱредиӂи, биз истеериз, йапасын, не биз Сана йалвараӂэз»[+].

36О сорду оннара: «Не истеерсиниз, йапайым сизин ичин?»

37Оннар дедилӓр: «Изин вер, ани отуралым Сениннӓн, биримиз саа тарафында, биримиз дӓ сол тарафында, ачан Сӓн метинниктӓ олаӂан»[+].

38Иисус ӂувап етти оннара: «Билмеерсиниз, не истеерсиниз. Вар мы ниӂӓ сиз ичӓсиниз о чӧлмектӓн, ани Бӓн ичерим, еки ваатиз оласыныз о ваатизликлӓн, ани Бӓн олэрым?»[+]

39Оннар ӂувап еттилӓр: «Вар ниӂӓ». Иисус деди оннара: «Ичеӂениз о чӧлмектӓн, ани Бӓн ичерим, хем ваатиз олаӂэныз о ваатизликлӓн, ани Бӓн олэрым[+].

40Ама Бендӓн тутунмээр, изин верейим отурмаа саа еки сол тарафымда. Бу верилеӂек оннара, кимӓ хазырланмыш».

41Калан он ӱӱрениӂи, ишидип буну, ӱфкелендилӓр Иакова хем Иоана.

42Иисус чаарды оннары да деди: «Билерсиниз, ани ким сайылэр миллетлерин ӧндерӂилери, оннар чорбаӂылык едерлӓр инсан ӱстӱнӓ хем бӱӱклери заабитлик едерлӓр.

43Ама сизин аранызда бӧлӓ олмасын. Ким сиздӓн истеер бӱӱк олсун, о изметкӓр олсун каланына[+].

44Ким сиздӓн истеер илк олсун, о чырак олсун хепсинӓ.

45Зерӓ Адам Оолу гелмеди, ки Она измет етсиннӓр, ама Кенди измет етсин инсана хем версин йашамасыны чойун еринӓ, ки куртарабилсин оннары»[+].


Кӧӧр Вартимей

46[•]Гелдилӓр Иерихон касабасына. Ачан Иисус чыкарды Иерихон касабасындан ӱӱрениӂилериннӓн хем чок инсаннан, Тимейин оолу, Вартимей, кӧӧр диленӂи, отурарды йол бойунда.

47О ишитти, ани Назаретли Иисус орадан гечер, да башлады баармаа: «Иисус, Давидин[†] Оолу, аӂы бени!»[+]

48Чойу таказаларды ону, суссун дейни, ама о таа пек баарарды: «Давидин Оолу, аӂы бени!»

49Иисус дургунду да деди: «Чаарын ону». Чаардылар кӧӧр адамы да дедилӓр: «Калк да гиргин ол, О сени чаарэр».

50О сыбытты ӱстӱнкӱ рубасыны, калкып-атлады да гелди Иисуса.

51Иисус сорду: «Не истеерсин, йапайым сана?» «Раввуни[*], гӧрмӓк еденейим», – ӂувап етти бу кӧӧр адам.

52Озаман Иисус деди она: «Вар насыл гидӓсин, сенин инанын сени куртарды». Чабук кӧӧр адам башлады гӧрмӓӓ да гитти йол бойунӂа Иисусун ардына[+].

#### 11


Иисус гирер Иерусалимӓ

1[•]Ачан йаклаштылар Иерусалимӓ, Виффагийа хем Вифанийа кӱӱлеринӓ, ани Зейтин байырын йанында, Иисус йоллады икисини ӱӱрениӂилериндӓн[+]

2да деди оннара: «Гидин ӧндеки кӱӱйӓ. Ачан гиреӂениз кӱӱ ичинӓ, хемен булаӂэныз бир ешеӂик баалы, ангысына таа кимсей атлы пинмеди. Чӧзӱн ону да гетирин Бана.

3Еер биркимсей сорарсайды: „Нечин буну йапэрсыныз?“ – ӂувап един: „О лӓӓзым Саабийӓ, сора хемен геери йоллайаӂэк“».

4Ӱӱрениӂилӓр гиттилӓр, булдулар ешеӂии, баалы сокакта, бир евин дышанда токат йанында, да чӧздӱлӓр ону.

5Кимиси орада дураннардан дедилӓр: «Не йапэрсыныз, нечин ешӓӓ чӧзерсиниз?»

6Оннар ӂувап еттилӓр, ниӂӓ Иисус ӱӱретти, да оннары брактылар.

7Иисуса ешеӂии гетирдилӓр, кенди ӱстӱнкӱ рубаларыны ӱстӱнӓ дӧшедилӓр, да Иисус атлы пинди.

8Чойу инсандан рубаларыны йол ӱстӱнӓ дӧшӓрдилӓр, башкалары даллары серӓрдилӓр, ани кырда аачлардан кесӓрдилӓр.

9Иисусун ӧнӱндӓ хем ардында гиденнӓр баарардылар: «Осанна[*]! Иисӧзленмиш олсун Саабинин адына Гелӓн!

10Иисӧзленсин бобамызын, Давидин[†] падишахлыы, ани гелер /Саабинин адына/! Осанна ӱӱсек гӧклердӓ!»[+]

11Иисус гирди Иерусалимдеки Айоз бина[†] ичинӓ, бакты долайа, ама чӱнкӱ вакыт гечти, дӧндӱ оникисиннӓн Вифанийа кӱӱйӱнӓ.


Мейвасыз инӂир фиданы

12[•]Икинӂи гӱнӱ, ачан оннар чыктылар Вифанийадан, Иисус аӂыкты[+].

13О гӧрдӱ йырактан бир йапраклы инӂир фиданы. Гитти, баксын, вар мы мейвасы, ама йаклаштыйнан, йапрактан каарӓ бишей булмады, зерӓ диилди мейва вакыды[+].

14Озаман Иисус деди: «Бӱӱндӓн ӧтӓӓ хич кимсей имесин сендӓн мейва». Онун ӱӱрениӂилери ишиттилӓр буну.


Иисус паклээр Айоз бинайы

15[•]Ачан етиштилӓр Иерусалимӓ, Иисус гирди Айоз бина аулуна да башлады кооламаа орадан оннары, ким сатарды хем аларды, девирди пара дииштиреннерин масаларыны хем гугуш сатаннарын скемнелерини[+].

16Кимсейи бракмарды, бишей гечирсин Айоз бинанын аулу ичиндӓн.

17Ӱӱредип, дейӓрди инсана: «Диил ми йазылы: „Беним евимӓ денеӂек дуа еви хепси миллетлӓр ичин“, ама сиз чевирдиниз ону хайдут ининӓ».

18Ачан ишиттилӓр бӱӱк попазлар[†] хем билгичлӓр[†] буну, бакардылар, несой ӧлдӱрӓбилсиннӓр Ону, ама коркардылар Ондан, зерӓ Онун ӱӱретмесинӓ шашарды хепси инсан[+].

19Ачан авшам олду, Иисус хем ӱӱрениӂилери касабадан чыктылар[+].


Инӂир фиданы куруду

20[•]Сабаалӓн, инӂир фиданын йанындан гечӓркӓн, ӱӱрениӂилӓр гӧрдӱлӓр, ани фидан курумуш кӧкӱндӓн.

21Петри аклына гетирди да деди: «Ӱӱредиӂи, йа бак, инӂир фиданы, ани бетваладын, курумуш».

22Иисус ӂувап етти оннара: «Олсун сиздӓ инан Аллаха.

23Доору сӧлеерим сизӓ, еер биркимсей бу байыра дейӓрсейди: „Калк да атыл дениз ичинӓ“, да шӱпесиз ӱректӓн инанарсайды, ани не сӧледи таманнанаӂэк, озаман олаӂэк[+].

24Онуштан сӧлеерим сизӓ: Не дӓ истейеӂениз дуада, инанын каблетмиш гиби, да олаӂэк сизӓ[+].

25Ачан дуада дурэрсыныз, еер сиздӓ варсайды биркимсейӓ каршы бишейиниз, баашлайын, Гӧктеки Бобаныз да баашласын дейни сизин кабаатларынызы[+].

26Еер сиз баашламарсайдыныз, Гӧктеки Бобаныз да баашламайаӂэк сизин кабаатларынызы».


Иисусун заабитлии

27[•]Дӧндӱлӓр геери Иерусалимӓ. Иисус, ачан гезинӓрди Айоз бина аулунда, йаклашты бӱӱк попазлар, билгичлӓр хем аксакаллар[†] да сордулар Она:

28«Не заабитликлӓн йапэрсын бу ишлери, хем ким верди Сана бу заабитлии, буннары йапасын?»[+]

29Иисус деди оннара: «Койаӂам Бӓн дӓ сизӓ бир соруш. Ӂувап един Бана, сора Бӓн дӓ сизӓ сӧлейеӂӓм, не заабитликлӓн йапэрым бу ишлери.

30Иоанын ваатизлии гӧктӓн ми гелди оса инсандан мы? Ӂувап един Бана»[+].

31Оннар бири-бириннӓн лафедӓрдилӓр: «Еер дейӓрсейдик: „Гӧктӓн“, О дейеӂек: „Ӧлейсӓ, нечин ону инанмадыныз?“»[+].

32Ама дейӓрсейдик: «Инсандан» – коркардылар халктан, зерӓ хепси инанарды, ани Иоан хакына пророк[+].

33Онуштан ӂувап еттилӓр Иисуса: «Билмеериз». Озаман Иисус деди: «Бӓн да сӧлӓмейеӂӓм сизӓ, не заабитликлӓн йапэрым бу ишлери».

#### 12


Фена бааӂылар

1[•]Иисус башлады оннара сӧлемӓӓ ӧрнеклӓрлӓн: «Бир адам койду бир баа, долайлады ауллан, казды ер ӱзӱм тӓскасы ичин, йывды бир бекчи кӱлеси, сора, баайы верип бааӂылара, гитти башка мемлекетӓ[+].

2Ӱзӱм вакыдында йоллады бир чырак бааӂылара, алсын кенди пайыны баа берекединдӓн.

3Ама бааӂылар туттулар ону, дӱӱдӱлӓр да йолладылар геери бош еллӓн.

4Сора йоллады башка бир чырак, онун йараладылар кафасыны хем ашааладылар.

5Йоллады таа башкасыны. Бааӂылар ону ӧлдӱрдӱлӓр. Йоллады таа чойуну, кимисини дӱӱдӱлӓр, башкаларыны ӧлдӱрдӱлӓр[+].

6Онун йанында калды саде бир оолу, ангысыны севӓрди. Биткидӓ йоллады ону бааӂылара, дейип: „Беки оолуму кабледирлӓр икрамнан“[+].

7Ама бааӂылар дедилӓр бири-биринӓ: „Тӓ чорбаӂынын оолу, хайди ӧлдӱрелим ону, да баа бизӓ калаӂэк“[+].

8Туттулар ону, ӧлдӱрдӱлӓр да аттылар баадан дышары[+].

9Шинди не йапаӂэк баа чорбаӂысы? Гелеӂек да телеф едеӂек бу бааӂылары, ама баайы вереӂек башкасына[+].

10Не, окумадыныз мы буну Айоз Йазыларда:[†] „Таш, ани усталар сыбытты, сонда етишти кӧшӓ ташы олсун.

11Бу – Саабидӓн, хем пек шашмаклы иш бизим ичин!“»[+]

12Оннар бакардылар тутсуннар Иисусу, ама коркардылар инсандан. Зерӓ аннадылар, ани Иисус оннар ичин сӧледи бу ӧрнӓӓ. Сора брактылар Ону да гиттилӓр[+].


Хак Аллаха хем Кесара

13[•]Сора йолладылар Иисуса кимисини фарисейлердӓн хем Иродун адамнарындан, ки баксыннар Ону бир лафлан тутмаа[+].

14Гелип, оннар сордулар Иисуса: «Ӱӱредиӂи, биз билериз, ани Сӓн доору адамсын, кимсейӓ пай тутмээрсын, зерӓ адамын ӱзӱнӓ бакмээрсын, Аллахын йолуну хакына ӱӱредерсин. Дӱшер ми ӧдемӓӓ харч Кесара оса дӱшмеер ми? Харч ӧдейелим ми оса ӧдӓмейелим ми?»[+]

15Иисус таныды оннарын икиӱзлӱлӱклерини да деди оннара: «Нечин Бени денеерсиниз? Гетирин бир динар,[†] ки гӧрейим ону»[+].

16Оннар гетирдилӓр. Иисус сорду оннара: «Кимин ресими хем ады йазылы бурада?» Оннар ӂувап еттилӓр: «Кесарын».

17Озаман Иисус деди: «Верин Кесара не Кесарын, ама Аллаха не Аллахын». Бу ӂувабына чок шаштылар[+].


Дирилмӓк ичин соруш

18[•]Сора гелдилӓр Она садукейлӓр,[†] ангылары деерлӓр, ани йок дирилмӓк, да сордулар:[+]

19«Ӱӱредиӂи, Моисей йазыларында деди бизӓ: „Еер биркимсей, кимин йок ушаа, ӧлӓрсейди, да карысы саа каларсайды, онун кардашы лӓӓзым евленсин бу карыйа да калдырсын ушак ӧлмӱш кардашына тамызлык ичин“[+].

20Варды еди кардаш. Илкинкиси евленди, таа ушаа йоккан, ӧлдӱ.

21Икинӂиси евленди она, о да ушаксыз ӧлдӱ. Хеп ӧлӓ ӱчӱнӂӱсӱ йапты.

22Едиси дӓ ушаксыз ӧлдӱлӓр. Хепсиндӓн сора ӧлдӱ кары да.

23Дирилмӓк вакыдында, ачан дирилеӂеклӓр, ангысынын карысы о олаӂэк? Зерӓ хепси еди кардаш она евлийди».

24Иисус ӂувап етти оннара: «Йанылэрсыныз, зерӓ билмеерсиниз не Айоз Йазылары, не дӓ Аллахын куведини.

25Ӧлӱлӓр дирилдийнӓн евленмейеӂеклӓр, ама олаӂэклар, ниӂӓ ангиллӓр гӧклердӓ.

26Ӧлӱлерин дирилмеси ичин окумадыныз мы Моисейин кийадында, нередӓ лаф гидер йанар гӱмӓ ичин, не деди Аллах она: „Бӓн Авраамын Аллахы, Исаакын Аллахы хем Иаковун Аллахыйым“.

27Аллах – диил ӧлӱлерин Аллахы, ама дирилерин. Ӧлӓ ки сиз сарп йанылэрсыныз».


Ен бӱӱк сымарламак

28[•]Билгичлердӓн бириси, ишидип оннарын дартышмакларыны да гӧрӱп, ани Иисус ислӓӓ ӂувап етти, йаклашты Она да сорду: «Ангы сымарламак ен бӱӱк?»

29Иисус ӂувап етти: «Илк сымарламак вар бу: „Сеслӓ, Израил, Сааби Аллах – бизим бир Саабимиз!

30Севӓсин Сааби Аллахыны бӱтӱн ӱрӓӓннӓн, бӱтӱн ӂаныннан, бӱтӱн аклыннан хем бӱтӱн кувединнӓн“. Тӓ будур илк сымарламак!

31Икинӂиси бу: „Севӓсин йакын оланыны, ниӂӓ кендини“. Буннардан таа бӱӱк сымарламак йок»[+].

32Билгич деди Она: «Ислӓӓ, Ӱӱредиӂи, доору сӧледин, ани вар бир Аллах, хем йок башка аллах, Ондан каарӓ.

33Ону севмӓӓ бӱтӱн ӱреклӓн, бӱтӱн фикирлӓн, бӱтӱн ӂаныннан, бӱтӱн кувединнӓн, хем йакын оланыны севмӓӓ, ниӂӓ кендини, бу – таа паалы, некадар хепси хептӓн йакылан хайваннар хем курбаннар».

34Иисус, гӧрӱп, ани о аарифчесинӓ ӂувап етти, она деди: «Диилсин сӓн узак Аллахын Падишахлыындан». Бундан сора кимсей башка кыйышмады сорсун Она бишей[+].


Христос – кимин оолу?

35[•]Узалдып ӱӱретмесини Айоз бина[†] ичиндӓ, Иисус деди: «Нечин билгичлӓр[†] деерлӓр, ани Христос – Давидин[†] оолу[+]?

36Кенди Давид, Айоз Духтан кулланылмыш, деер: „Сааби деди беним Чорбаӂыма: Отур саа тарафымда, Бӓн койунӂа Сенин душманнарыны айакларынын алтына“[+].

37Кенди Давид адлээр Ону „Чорбаӂы“, озаман насыл О олабилир Давидин оолу?» Чок инсан сеслӓрди Иисусу майыллыклан[+].

38[•]Ӱӱредерӓк оннары, О деди: «Корунун билгичлердӓн, ангылар северлӓр гезмӓӓ узун рубайлан хем беенерлӓр, инсан селӓмнесин оннары мейданнарда.

39Северлӓр отурмаа илк скемнелерӓ синагогаларда[†] хем ӧн ерлерӓ конак софраларында[+].

40Оннар кемирерлӓр дулларын евлерини, ама гӧстермӓк ичин узун дуалар йапэрлар. Оннарын ӂезасы чок аар олаӂэк».


Дулун баашышы

41[•]Иисус, Айоз бина хазнасы каршысында отуруп, бакарды, ниӂӓ инсан пара хазнайа койарды. Чойу зенгиннердӓн чок койардылар[+].

42Гелди бир дул кары да ики лептон[*] койду, ани йапэр бир кодрант.

43Иисус топлады ӱӱрениӂилерини да оннара деди: «Доору сӧлеерим сизӓ, бу дул кары хепсиндӓн таа чок койду хазнайа.

44Хепси койду кенди зееделиклериндӓн, ама бу кары кенди йоклуундан верди хепсини, не варды йашамасы ичин»[+].

#### 13


Битки вакыдын нышаннары

1[•]Иисус ачан чыкарды Айоз бинадан,[†] ӱӱрениӂилериндӓн бириси деди Она: «Ӱӱредиӂи! Йа бак, не гӧзӓл ташлар хем не гӧзӓл йапылар!»

2Иисус ӂувап етти она: «Гӧрерсин ми бу бӱӱк йапылары? Бурада калмайаӂэк таш ӱстӱндӓ таш, хепси йыкылаӂэк»[+].

3Ачан отурарды Зейтин байырында, Айоз бинайа каршы, Петри, Иаков, Иоан хем Андрей, йалнызкан, Она сордулар:

4«Сӧлӓ бизӓ, незаман олаӂэк буннар, хем не нышан гӧстереӂек, ани буннар хепси таманнанаӂэк?»

5Озаман Иисус оннара аннатмаа башлады да деди: «Бакын, биркимсей алдатмасын сизи[+].

6Зерӓ чойу гелеӂек Беним адыма да дейеӂек: „Бӓним Христос“, да чойуну алдадаӂэклар.

7Ачан ишидеӂениз ӂенк уултусу хем ӂенклӓр ичин хабер, коркмайасыныз. Зерӓ буннар лӓӓзым олсун, ама бу таа диил биткиси.

8Зерӓ миллет миллетӓ каршы хем падишахлык падишахлаа каршы калкаӂэк. Кими ерлердӓ олаӂэк ер тепремелери, аачлык /хем карышмалык/. Буннар дуума санӂыларын башлантысы[+].

9Ама сиз есап алын кендинизӓ, зерӓ вереӂеклӓр сизи даавалара, дӱӱйеӂеклӓр синагогаларда,[†] Беним бетеримӓ чыкараӂэклар кулланыӂыларын хем падишахларын ӧнӱнӓ, ки шаатлык едӓсиниз оннара[+].

10Илкин хепси миллетлерӓ лӓӓзым насаат едилсин Ии Хабер[+].

11Ачан гӧтӱреӂеклӓр сизи, даавайа версиннӓр, кахырланмайын, не лафедеӂениз. Сӧлейин, не озаман верилеӂек сизӓ, зерӓ лафетмейеӂениз сиз, ама лафедеӂек Айоз Дух[+].

12Кардаш кардашыны хем боба ушааны ӧлӱмӓ вереӂек. Ушаклар кенди бобаларына хем аналарына каршы калкаӂэклар да оннары ӧлдӱреӂеклӓр[+].

13Беним адым ичин сиздӓн хепси азетмейеӂек, ама ким биткийӓдӓн дайанаӂэк, о куртулаӂэк[+].

14[•]Ачан гӧреӂениз дикили, нередӓ дӱшмеер, ииренч иши, ани бозгунӂулук йапэр, /ангысы ичин лафетти пророк Даниил,/ – ким окуйэр, аннасын – озаман ким олаӂэк Иудейада, качсын байырлара.

15Ким булунаӂэк ев ӱстӱндӓ, инмесин хем ичери гирмесин бишей алмаа[+].

16Ким олаӂэк кырда, дӧнмесин геери ӱст рубасыны алмаа.

17О гӱннердӓ вай маамул хем ушак емзирӓн карылара![+]

18Дуа един, сизин качманыз олмасын кышын.

19Зерӓ о гӱннердӓ ӧлӓ бӱӱк зеет олаӂэк, ани о вакыттан, незамандан Аллах йаратты дӱннейи, шиндийӓ кадар олмады, ондан сора да олмайаӂэк[+].

20Еер Сааби кысалтмайды о вакыды, кимсей куртуламайаӂэйды. Ама сечилмишлерин хатыры ичин, ангыларыны сечти, Сааби о вакыды кысалтты[+].

21Озаман еер биркимсей дейӓрсейди сизӓ: „Тӓ, Христос бурада!“ еки „Тӓ, Христос орада!“, инанмайын[+].

22Зерӓ пейдаланаӂэк йаланӂы христослар хем йаланӂы пророклар. Йапаӂэклар нышаннар хем шашмаклы ишлӓр, алдатсыннар дейни, оларсайды колай, сечилмиш оланнары да[+].

23Сиз корунун. Тӓ, Бӓн вакытлан сизӓ хепсини хаберледим[+].


Адам Оолунун гелмеси

24[•]О гӱннердӓ, о зеетлердӓн сора гӱн карараӂэк, ай вермейеӂек айдынныыны,

25йылдызлар гӧктӓн дӱшеӂеклӓр, хем гӧкӱн куветлери сарсаланаӂэк[+].

26Озаман гӧреӂеклӓр Адам Оолуну[†] гелӓркӓн булутлар ичиндӓ бӱӱк куветлӓн хем метинниклӓн[+].

27Озаман О йоллайаӂэк ангиллерини да топлайаӂэк сечилмишлерини дӧрт тарафтан, ерин кенарындан гӧкӱн кенарынадан[+].

28[•]Инӂир фиданындан ӧрнек алын. Ачан даллары йымышээрлар, хем йапраклары ешерерлӓр, билерсиниз, ани йаз йакын.

29Хеп ӧлӓ, сиз дӓ ачан гӧреӂениз буннары олуркан, билиниз, ани бу иш[*] йакын, артык капуда.

30Доору сӧлеерим сизӓ, ани бу бой инсан гечмейеӂек, хепси буннар таманнанмайынӂа[+].

31Гӧк хем ер гечеӂек, ама Беним сӧзлерим гечмейеӂек[+].


Гӱн хем саат билинмеер

32[•]О гӱнӱ хем о саады кимсей билмеер: не ангиллӓр гӧктӓ, не дӓ Оол, ама салт Боба.

33Бакын, кушку олун, /дуа един,/ зерӓ билмеерсиниз, незаман о вакыт гелеӂек[+].

34Бу – бир адам гиби, ани йола йолланэр, евини чыракларына бракэр, херкезинӓ ӂувапчылык хем иш верер, ама бекчийӓ, кушку беклесин, сымарлээр[+].

35Онуштан кушку олун, зерӓ билмеерсиниз, незаман гелеӂек евин чорбаӂысы, беки авшамнен, беки геӂӓ йарысы, беки хороз ӧтмесиндӓ, беки сабаалӓн[+].

36Бакын, ансыздан гелип, сизи уйуйар булмасын[+].

37Не сӧлеерим сизӓ, сӧлеерим хепсинӓ: Кушку олун».

#### 14


Иисусу коллээрлар ӧлдӱрмӓӓ

1[•]Ики гӱн калдыйды Паскеллӓ хем Хамурсуз йортуйадан. Бӱӱк попазлар[†] хем билгичлӓр[†] аарардылар колайлык, ниӂӓ Иисусу шалвирликлӓн тутсуннар да ӧлдӱрсӱннӓр[+].

2Ама дейӓрдилӓр: «Саде олмаз йорту гӱннериндӓ, ки олмасын карышмалык инсан ичиндӓ».


Бир кары йаалээр Иисусу

3[•]Ачан Иисус булунарды Вифанийа кӱӱйӱндӓ, лепралы Симонун евиндӓ софрада, гелди бир кары ак мермер кап ичиндӓ паалы, темиз нард[†] кокулууннан. О кырды кабы да кокулуу дӧктӱ Иисусун башына[+].

4Оннардан кимиси ӱфкелендилӓр да бири-бирилеринӓ дедилӓр: «Не лӓӓзымды зӓн етмӓӓ бу кокулуу?

5Бу кокулуу варды насыл сатмаа ӱчӱз динардан[†] зеедеуӓ да парайы фукааралара вермӓӓ». Башладылар таказаламаа о карыйы.

6Ама Иисус деди: «Бракын раада ону. Нечин гӱӂендирерсиниз? О йапты бир йакышыклы иш Беним ичин.

7Зерӓ фукааралар херзаман сизиннӓн олаӂэклар. Незаман истейеӂениз, вар ниӂӓ йапасыныз иилик оннара. Ама Бӓн херзаман сизиннӓн олмайаӂам[+].

8Бу кары йапты, не йапабилди, вакытча Беним гӱӱдеми йаалады, гӧмӱлмӓк ичин хазыр олсун[+].

9Доору сӧлеерим сизӓ, ани бӱтӱн дӱннедӓ, нередӓ Ии Хабер насаат олаӂэк, бу карынын йаптыы сӧленеӂек, да она анылмак олаӂэк»[+].


Иуда сатэр Иисусу

10[•]Иуда Искариот, оники ӱӱрениӂилердӓн бириси, гитти бӱӱк попазлара, сатсын Иисусу[+].

11Оннар, ачан буну ишиттилӓр, севиндилӓр да гӱмӱш она вердилӓр. Сора Иуда аарарды уйгун вакыт, ки Иисусу сатсын.


Паскеллӓ софрасы

12[•]Хамурсуз йортунун илк гӱнӱндӓ, ачан кесилирди Паскеллӓ кузусу, Иисуса Онун ӱӱрениӂилери дедилӓр: «Нередӓ истеерсин Паскеллейи имӓӓ? Гиделим, хазырлайалым»[+].

13Озаман О йоллады ики ӱӱрениӂисини, дейип оннара: «Гидин касабайа. Сизӓ каршы чыкаӂэк бир адам, ани гӧтӱреӂек бир тести су. Гидин онун ардына,

14нерейи о гиреӂек, да дейин ев чорбаӂысына: „Ӱӱредиӂи сорэр: Нередӓ конак одасы, ангысында ийеӂӓм Паскеллейи ӱӱрениӂилеримнӓн?“

15О гӧстереӂек сизӓ ӱст катта бир бӱӱк ода, хазыр, дӧшенмиш. Орада хазырлайын бизӓ Паскеллейи».

16Ӱӱрениӂилӓр чыкып гиттилӓр касабайа да булдулар хепсини ӧлӓ, ниӂӓ сӧледийди. Орада хазырладылар Паскеллейи.

17Авшамнен Иисус гелди оникисиннӓн барабар.

18Ачан оннар отурдулар софрайа да ийӓрдилӓр, Иисус деди: «Доору сӧлеерим сизӓ, сиздӓн бириси, ани шинди Бенимнӓн ийер, Бени сатаӂэк»[+].

19Оннар кахырландылар да башладылар бири-бири арды сора Она сормаа: «Аӂаба диилим ми бӓн?»

20Ама Иисус оннара ӂувап етти: «Сатыӂы – оникиниздӓн бириси, ангысы бенимнӓн билӓ банэр екмеени чини ичинӓ.

21Хакына, ани Адам Оолу[†] гидер, ниӂӓ Онун ичин йазылы. Ама вай о адама, кимдӓн Адам Оолу сатылэр! Она таа ии олаӂэйды, хич дуумасын»[+].


Комка

22[•]Ачан оннар ийӓрдилӓр, Иисус алды бир екмек, иисӧзледи, кырды да верди ӱӱрениӂилеринӓ, дейип: «Алын /да ийин/, бу – Беним гӱӱдӓм»[+].

23Сора алды чӧлмӓӓ, шӱкӱр етти Аллаха, верди оннара, да хепси ондан ичти.

24Иисус деди: «Бу – Беним каным, /ени/ баалантынын каны, ани дӧкӱлер чойу ичин.

25Доору сӧлеерим сизӓ, ани Бӓн шиндӓн сора ичмейеӂӓм чотук мейвасындан о гӱнӓ кадар, ачан ичеӂӓм таазесини Аллахын Падишахлыында».

26Чалдылар бир псалма да гиттилӓр Зейтин байырына[+].


Петринин атылмасы ичин хабер

27[•]Иисус оннара деди: «Хепсиниз /бу геӂӓ Беним бетеримӓ/ сӱрчеӂениз, зерӓ вар йазылы: „Ураӂам Гӱдӱӂӱйӱ, да койуннар даалаӂэк“[+].

28Ама дирилмектӓн сора сиздӓн ӧнӂӓ Галилейайа гидеӂӓм»[+].

29Петри Она деди: «Артык хепси дӓ сӱрчӓрсейди, бӓн хеп окадар сӱрчмейеӂӓм».

30Иисус она деди: «Доору сӧлеерим сана, ани бӱӱн, бу геӂӓ, ики сыра хороз ӧтӱнӂӓ, сӓн ӱч сыра атылаӂан Бендӓн».

31Петри, сора таа пек конуп, бааланды: «Еер лӓӓзым оларсайды ӧлейим да Сениннӓн, хеп окадар атылмам Сендӓн». Бӧлӓ лафетти каланы да.


Иисус Гефсимани башчесиндӓ

32[•]Оннар гелдилӓр бир ерӓ, ады Гефсимани. Иисус деди ӱӱрениӂилеринӓ: «Отурун бурада, Бӓн орада дуа едеӂӓм».

33Сора алды йанына Петрийи, Иакову хем Иоаны да башлады титсинненмӓӓ хем пек зеетленмӓӓ[+].

34Озаман деди оннара: «Ӂаным кахырлы ӧлӱмӓдӓн. Калын бурада да кушку олун»[+].

35Сора гитти бираз таа илери, капанды ерӓ да башлады дуа етмӓӓ, ани, еер варсайды ниӂӓ, гечсин Ондан бу саат[+].

36О деди: «Авва, Бобам Беним! Хепсини Сӓн вар ниӂӓ йапасын. Еер варсайды ниӂӓ, ашырт Бендӓн бу аӂы чӧлмӓӓ. Хеп окадар олсун диил ӧлӓ, ниӂӓ Бӓн истеерим, ама ниӂӓ Сӓн»[+].

37Сора гелди ӱӱрениӂилеринӓ, булду оннары уйуйар да деди Петрийӓ: «Симон, сӓн уйуйэрсын? Бир саат баарлем кушку дурамадын?

38Кушку олун да дуа един, ки денемейӓ дӱшмейӓсиниз. Дух хавез, ама тен куветсиз»[+].

39Сора гитти енидӓн да дуа етти, дейип хеп о лафлары.

40Енидӓн гелди да булду оннары уйуйар, зерӓ уйкудан аарлашмышты гӧзлери. Оннар билмӓрдилӓр, не ӂувап етсиннӓр.

41Гелди ӱчӱнӂӱ сыра да деди оннара: «Сиз хеп таа уйуйэрсыныз хем динненерсиниз ми? Етӓр, саат гелди! Тӓ, Адам Оолу верилер гӱнахкерлерин елинӓ[+].

42Калкын, гиделим! Тӓ, Беним сатыӂым йаклашты!»


Иисус тутулэр

43[•]Иисус таа лафедӓркӓн, гелди Иуда, оникисиндӓн бириси, хем онуннан барабар чок инсан кылычларлан хем мочугаларлан, йолланмыш бӱӱк попазлардан, билгичлердӓн хем аксакаллардан.[†][+]

44Сатыӂы вердийди оннара бутӱрлӱ нышан: «Кими ӧпеӂӓм, Одур Иисус. Ону алын да, сыкы тутуп, гӧтӱрӱн».

45Иуда, гелип, чабук йаклашты Иисуса да деди: «Ӱӱредиӂи!», сора ӧптӱ Ону.

46Инсаннар, узадып еллерини, туттулар Иисусу.

47Онун йанындан бириси чыкарды кылыӂы, урду баш попазын[†] чыраана да кести онун кулааны[+].

48Иисус деди оннара: «Сиз чыктыныз Бени тутмаа, ниӂӓ бир хайдуду, кылычларлан хем мочугаларлан.

49Хер гӱн сизиннӓн булунурдум Айоз бинада,[†] ӱӱредерӓк инсаны, да тутмадыныз Бени. Ама Айоз Йазылар[†] лӓӓзым таманнансыннар»[+].

50Озаман хепси ӱӱрениӂилӓр брактылар Ону да качтылар[+].

51Бир генч олан, сарылы салт бир кетен безлӓн, гидӓрди Онун ардына. Ону да туттулар.

52Ама о бракты бези да чыплак качты.


Иисус Синедрионун ӧнӱндӓ

53[•]Баш попазын евиндӓ, нерейи гӧтӱрдӱлӓр Иисусу, топландылар хепси бӱӱк попазлар, аксакаллар хем билгичлӓр.

54Петри йырактан-йыраа гитти ардларына баш попазын аулунадан. О отурду бекчилӓрлӓн да йысынарды атештӓ.

55Бӱӱк попазлар хем бӱтӱн Синедрион[†] аарардылар Иисуса каршы шаатлык, ки верӓбилсиннӓр Ону ӧлӱмӓ, ама буламардылар.

56Чок инсан Она каршы йаланӂы шаат олдулар, ама шаатлыклары бири-биринӓ каршыйды.

57Сонда биркач адам калкты да йаланӂы шаат олду Она каршы, дейип:

58«Биз ишиттик, ниӂӓ О дейӓрди: „Бӓн йыкаӂам бу адам елиннӓн йапылмыш Айоз бинайы, да ӱч гӱнӓ кадар енидӓн калдыраӂам башка бир бина, диил адам елиндӓн йапылы“»[+].

59Ама хеп окадар шаатлыклары бири-биринӓ каршыйды.

60Озаман баш попаз калкты оннарын арасындан да сорду Иисуса: «Сӓн хич ӂувап етмейеӂӓн ми? Недир бу шаатлыклар, ани Сана каршы едилер?»[+]

61Ама О сусарды да бишей ӂувап етмӓрди. Баш попаз сорду таа бир сыра: «Сӓнсин ми Христос, иисӧзленмиш Аллахын Оолу?»

62Иисус ӂувап етти: «Бӓним, хем сиз гӧреӂениз Аллахын Оолуну, отураркан Кудретлинин[*] саа тарафында хем гелӓркӓн гӧк булутларыннан»[+].

63Баш попаз йыртты кенди рубаларыны да деди: «Не лӓӓзым бизӓ таа башка шаат[+]?

64Сиз кендиниз ишиттиниз кӧтӱлемейи, не дейеӂениз?» Оннар хепси кабаатлы булдулар Иисусу ӧлӱмӓ[+].

65Кимиси башлады Она тӱкӱрмӓӓ. Бааладылар гӧзлерини, йумуруруклардылар, сора сорардылар: «Пророклук ет, ким урду!» Сонда бекчилӓр, алып араларына, шамарладылар Ону[+].


Петри атылэр Иисустан

66[•]Ачан Петри ашаада аул ичиндӓ отурарды, баш попазын бир изметчийкасы гелди.

67О гӧрдӱ Петрийи, ангысы атештӓ йысынарды, бакты уз онун ӱзӱнӓ да деди: «Сӓн дӓ Назаретли Иисуслан булунардын».

68Ама Петри деди, атыларак: «Билмеерим хем аннамээрым, не иш ичин сӓн лафедерсин», да дышары чыкты токатлар йанына. Бу вакыт хороз ӧттӱ.

69Бундан сора изметчийка енидӓн гӧрдӱ ону да генӓ башлады сӧлемӓӓ орада дураннара: «Бу адам да оннардан бириси».

70Петри енидӓн атылды. Бираздана орада дураннар генӓ дедилӓр Петрийӓ: «Аслы, сӓн оннардансын, зерӓ сӓн дӓ галилейалыйсын, /сенин лафларындан танынэр/».

71Петри башлады бетвайлан емин етмӓӓ: «Хич танымээрым бу Адамы, Ангысы ичин сиз лафедерсиниз».

72Таман о вакыт хороз ӧттӱ икинӂи сыра. Петри аклына гетирди Иисусун сӧзлерини: «Хороз ики керӓ ӧтӱнӂӓ, сӓн ӱч керӓ Бендӓн атылаӂан». О башлады аӂы-аӂы ааламаа[+].

#### 15


Иисус кулланыӂы Пилатын ӧнӱндӓ

1[•]Чин-сабаалӓн бӱӱк попазлар,[†] аксакаллар,[†] билгичлӓр[†] хем бӱтӱн Синедрион[†] топланып-аннаштылар, баалайып Иисусу, гӧтӱрдӱлӓр да вердилӓр Пилата[+].

2Пилат сорду Она: «Сӓнсин ми Иудейлерин Падишахы?» Иисус ӂувап етти: «Ӧлӓ, ниӂӓ сӧлеерсин»[+].

3Бӱӱк попазлар чок тӱрлӱ кабаатлардылар Ону.

4Пилат енидӓн сорду: «Нечин ӂувап етмеерсин? Бак, некадар чок кабаатландырэрлар Сени»[+].

5Ама Иисус артык хич ӂувап етмеди, бу бетерӓ Пилат пек шашты.


Иисус хем Варавва

6[•]Хер Паскеллӓ йортусунда[†] Пилат колверӓрди бир капанӂыйы капандан, кими инсан истӓрди.

7Озаман капанда бириси капалыйды, ады Варавва, ӧбӱр калкынтыӂыларлан, ани барабар калкынтыда адам ӧлдӱрдӱйдӱлӓр.

8Инсан калкты да башлады йалвармаа Пилата, йапсын, ниӂӓ херзаман йапарды Паскеллӓ йортусунда.

9Пилат сорду оннара: «Истеерсиниз ми, колверейим сизӓ Иудейлерин Падишахыны?»

10Зерӓ билӓрди, ани бӱӱк попазлар Ону хасеетликтӓн даавайа вердийдилӓр[+].

11Ама бӱӱк попазлар дебештирӓрдилӓр инсаны, истесиннӓр, ки колверсин Вараввайы, ама диил Иисусу[+].

12Пилат енидӓн сорду оннара: «Ӧлейсӓ, не йапайым Онуннан, Кимӓ деерсиниз Иудейлерин Падишахы?»

13Оннар енидӓн баардылар: «Гер Ону ставроза!»

14«Е не кӧтӱлӱк йапты?» – сорду Пилат. Ама оннар чекеттилӓр таа пек баармаа: «Гер Ону ставроза!»[+]

15Пилат, бакарак беендирсин кендини инсана, колверди Вараввайы, ама Иисусу камчылайып, верди, ставроза герсиннӓр[+].


Аскерлӓр гӱлмӓӓ алэрлар Иисусу

16[•]Аскерлӓр гӧтӱрдӱлӓр Иисусу кулланыӂынын бинасына, башка лафлан, Преториума[*], да орайы топладылар бӱтӱн полку.

17Гиидирдилӓр Ону ергиван рубайлан, ӧрдӱлӓр тикенни чалыдан бир фенец да койдулар Онун башына.

18Сора башладылар селӓмнемӓӓ Ону да демӓӓ: «Селӓм Сана, Иудейлерин Падишахы!»

19Дӱӱдӱлӓр сопайлан башына, тӱкӱрдӱлӓр да, диз чӧкӱп, баш иилдӓрдилӓр Она[+].

20Гӱлмӓӓ алдыктан сора, сойундурдулар ергиван рубайы, гиидирдилӓр Кенди рубаларыны да гӧтӱрдӱлӓр Ону, ставроза герсиннӓр.


Иисусу герерлӓр ставроза

21[•]Орадан гечӓн бирисини, ады Киринели Симон, Александрунун хем Руфун бобасы, ангысы гелӓрди кырдан, зорладылар, гӧтӱрсӱн Иисусун ставрозуну[+].

22Гӧтӱрдӱлӓр Иисусу о ерӓ, ани ады Голгофа, аннамасы «баш кемии ери».

23Вердилӓр, ичсин шарап, карышык смирнайлан, ама О истӓмеди.

24Сора Ону ставроза гердилӓр да пайеттилӓр рубаларыны, атып четелӓ, ки билсиннӓр, кимӓ не дӱшеӂек.

25Ачан гердилӓр Ону, докузунӂу саатты[*].

26Башы ӱстӱндӓ йазылыйды Онун кабааты: «Иудейлерин Падишахы».

27Онуннан барабар ставроза гердилӓр ики хайдут: бирисини саа, ӧбӱрӱнӱ сол тарафына.

/ 28Бутакым таманнанды Айоз Йазы, ани деер: «Койдулар Ону законсузларын[†] сайысына»./

29Орадан геченнӓр кӧтӱлӓрдилӓр Ону да, башларыны саллайарак, дейӓрдилӓр: «Сӓн, ани йыкэрсын Айоз бинайы[†] да ӱч гӱндӓ енидӓн йапэрсын,[+]

30куртар Кендини, ин ерӓ ставроздан!»

31Хеп ӧлӓ бӱӱк попазлар хем билгичлӓр гӱлмӓӓ алардылар Ону, дейип бири-биринӓ: «О башкаларыны куртарды, ама Кендини куртарамээр![+]

32Христос, Израилин Падишахы, инсин ерӓ ставроздан, гӧрелим да инаналым». Иисуслан ставроза герили оланнар да кӧтӱлӓрдилӓр Ону[+].


Иисус ӧлер

33[•]Бӱтӱн мемлекеттӓ алтынӂы сааттан докузунӂу саада[*] кадар олду караннык.

34Докузунӂу саатта Иисус бӱӱк сеслӓн баарды: «Элохи! Элохи! Лема шевактани?» Аннамасы: «Аллахым! Аллахым! Нечин Бени брактын?»

35Кимиси орада оланнардан, ишидип бу лафлары, дедилӓр: «Тӓ, О Илийайы чаарэр».

36Бириси гитти качарак, бандырды бир сӱнкер ииши шараба да, такып бир сопайа, верди ичсин, дейип: «Дурун, бакалым, гелеӂек ми Илийа, индирсин Ону».

37Иисус пек баарды да верди духуну.

38Айоз бинанын ичиндӓ пердӓ йыртылды ики парчайа, йукардан ашаа кадар.

39Аскер ӱзбашы, ангысы Иисусун ӧнӱндӓ дурарды, ачан гӧрдӱ, ани бӧлӓ /баарып/ духуну верди, деди: «Хакына, бу Адам Аллахын Оолуйду!»

40Оннардан башка орада варды карылар, ани узактан-узаа сииредӓрдилӓр: Марийа Магдалина, Марийа, кӱчӱк Иаковун хем Иосифин анасы, хем Саломе,[+]

41ангылары гидӓрдилӓр Иисусун ардына, ачан Галилейадайды, да измет едӓрдилӓр Она, хем чок башка карылар да, ангылары гелдийдилӓр Онуннан барабар Иерусалимӓ.


Иисусу гӧмерлӓр

42[•]О гӱн ӂумаа гӱнӱйдӱ, ачан лӓӓзымды хазырлансыннар ӂумертеси ичин. Артык авшам олурду.

43Онуштан гелди Иосиф, Аримафейа касабасындан, Синедрионун гечимни бир еки, ангысы беклӓрди Аллахын Падишахлыыны. О кыйышып гитти Пилата да истеди Иисусун гӱӱдесини.

44Пилат шашты, ани Иисус букадар тез ӧлдӱ. О чаарды аскер ӱзбашыны да сорду: «Чоктан мы ӧлдӱ?»

45Ачан аннады ӱзбашындан ишин аслысыны, изин етти, Иосиф алсын Иисусун гӱӱдесини.

46Иосиф сатын алды кетендӓн бир чаршаф, индирди ерӓ гӱӱдейи, сарды кетен чаршафлан да койду мезар ичинӓ, ани ойулуйду канарада, сора йуварлады бир таш мезарын аазына.

47Марийа Магдалина хем Марийа, Иосифин анасы, гӧрдӱлӓр, нерейи гӱӱдӓ койулду.

#### 16


Иисус дирилер

1[•]Ачан гечти ӂумертеси, Марийа Магдалина, Марийа, Иаковун анасы, хем Саломе сатын алдылар кокулук, ки гитсиннӓр да йааласыннар Иисусун гӱӱдесини[+].

2Чин сабаалӓн, хафтанын илк гӱнӱ[*], ачан гӱн дууарды, оннар гелдилӓр мезара.

3Бири-бириннӓн лафедӓрдилӓр: «Ким аӂаба актараӂэк бизӓ мезарын аазындан ташы?»[+]

4Ачан калдырдылар бакышларыны, гӧрдӱлӓр, ани таш актарылы бир тарафа. О пек бӱӱк ташты.

5Ачан гирдилӓр мезар ичинӓ, гӧрдӱлӓр бир генч оланы, ангысы отурурду саа тарафта, гиийимни бийаз рубайлан. Карылар коркудан даптур гелдилӓр.

6О деди оннара: «Коркмайын! Сиз аарээрсыныз Назаретли Иисусу, Ангысыны ставроза гердилӓр. О дирилди да йок бурада. Тӓ ери, нередӓ койулуйду.

7Гидин да сӧлейин Онун ӱӱрениӂилеринӓ хем Петрийӓ, ани О гидер сиздӓн ӧнӂӓ Галилейайа. Орада гӧреӂениз Ону, ниӂӓ сӧледийди сизӓ»[+].

8Карылар, мезардан чыкып, качтылар, зерӓ титирӓрдилӓр хем шашмаклан долуйдулар, да коркудан кимсейӓ бишей сӧлӓмедилӓр.


Иисуслан булушмак

/ 9[•]Иисус, дирилдиктӓн сора, хафтанын илк гӱнӱ сабаалӓн, илкин гӧстерилди Марийа Магдалинайа, ангысындан чыкардыйды еди фена дух[+].

10Марийа гитти да сӧледи оннара, ким Онуннан барабарды, ангылары аалардылар хем сызлардылар.

11Ама оннар, ачан ишиттилӓр, ани Иисус дирилди, да Марийа Ону гӧрдӱ, инанмадылар[+].

12Бундан сора Иисус оннардан башка икисинӓ гӧстерилди башка тӱрлӱ, ачан гидӓрдилӓр бир кӱӱйӓ доору.

13Оннар дӧндӱлӓр геери да сӧледилӓр каланына, ама оннары да инанмадылар.

14Сонда, ачан софрада ийӓрдилӓр, Иисус онбир ӱӱрениӂисинӓ гӧстерилди. Оннары инансызлык хем инатлык бетеринӓ азарлады, зерӓ инанмадылар оннары, ким гӧрдӱ Ону дирилмесиндӓн сора.


Иисусун сон сымарламасы хем гӧкӓ калкмасы

15Иисус оннара деди: «Гидин бӱтӱн дӱннейӓ да насаат един Ии Хабери хепси инсана[+].

16Ким инанаӂэк да ваатиз олаӂэк, о куртулаӂэк, ама ким инанмайаӂэк, кабаатлы калаӂэк[+].

17Бутӱрлӱ нышаннар инанӂылары гечиреӂек: фена духлары Беним адымнан уурадаӂэклар, ени диллердӓ лафедеӂеклӓр,[+]

18йылан еллеринӓ алаӂэклар. Зихирли бишей ичӓрсейдилӓр, оннара зарар олмайаӂэк. Койаӂэклар еллерини хасталарын ӱстӱнӓ, да хасталар саа олаӂэклар»[+].

19Буннары сӧледиктӓн сора Сааби Иисус гӧкӓ алынды да Аллахын саа тарафында отурду[+].

20Ама оннар гиттилӓр да херердӓ насаат еттилӓр. Сааби оннара йардым едӓрди хем лафларыны каавилӓрди нышаннарлан, ани сора йапыларды. Амин./[+]

### Лука

#### Лука

Лука


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]


ИИ ХАБЕР ЛУКАДАН

#### 1


Не ишиттик дири шаатлардан

1Чойу башлады йазмаа аннатмак олушлар ичин, ани гечтилӓр бизим арамызда,

2ниӂӓ етиштирдилӓр бизӓ баштан о инсаннар, ани гӧрдӱлӓр хепсини хем ангылары шинди олдулар Аллахын Сӧзӱнӱн насаатчылары.

3Бӓн дӓ есапладым, хепсини ислӓӓ аараштырдыктан сора, хатырлы Феофил, сыравардыр йазайым сана хепсини, ниӂӓ олду,[+]

4ки сӓн билӓсин о ишин аслысыны, ани ӱӱрендин.


Иоанын дуумасы ичин хабер

5Иудейада, падишах Иродун вакыдында, варды бир попаз,[†] ады Захарийа, Авийанын сырасындан. Онун карысы Аронун кызларынданды, ады Елисавета[+].

6Икиси дӓ Аллахын ӧнӱндӓ доору инсаннардылар. Бир лекесиз билӓ таманнардылар хепси Аллахын сымарладыкларыны хем сыраларыны[+].

7Ушак оннарда йокту, зерӓ Елисавета гебӓ калмарды, хем икиси дӓ, Захарийа хем Елисавета, йашлы инсаннарды.

8Бир сыра, ачан Захарийа измет едӓрди Аллахын ӧнӱндӓ онун изметчилии сырасында,

9аттылар четелӓ попазларын алышмакларына гӧрӓ, да она дӱштӱ, гӱннӱклесин Аллахын Айоз бинасы[†] ичиндӓ.

10Гӱннӱклемӓк вакыдында чок инсан дуа едӓрди дышарда.

11Озаман Захарийайа гӧстерилди Аллахын бир ангили. О дурарды гӱннӱк алтарын[†] саа тарафында.

12Ачан Захарийа гӧрдӱ ону, ӱрктӱ. Бир бӱӱк корку басты ону.

13Ангил деди она: «Захарийа, коркма, зерӓ сенин дуан сесленмиш олду. Сенин карын Елисавета дуудураӂэк сана бир оол, ангысынын адыны койаӂан Иоан[+].

14О сана олаӂэк шенник хем севинмӓк. Чок инсан севинеӂек онун дуумасы ичин.

15О Аллахын ӧнӱндӓ олаӂэк бир бӱӱк адам. Ичмейеӂек шарап хем башка серсем едӓн ичкилери. Таа дуумактан о долу олаӂэк Айоз Духлан[+].

16Чойуну Израилдӓн о дӧндӱреӂек оннарын Сааби Аллахына.

17О Аллахын ӧнӱндӓ гезеӂек Илийанын кувединнӓн хем духуннан, чевирсин дейни бобаларын ӱреклерини ушакларына хем о канырыклы неетлилери доорулаа. О хазырлайаӂэк инсаны Саабинин гелмеси ичин»[+].

18Захарийа деди ангилӓ: «Недӓн бӓн таныйаӂам буну? Зерӓ бӓн ихтӓрым, карым да йашлы»[+].

19Ангил ӂувап етти: «Бӓн, Гавриил, дурэрым Аллахын каршысында, йолланылмышым, ки лафедейим сениннӓн да гетирейим бу ии хабери сана.

20Сӓн лафедӓмейеӂӓн хем дилсиз калаӂан о гӱнӓ кадар, бу олунӂа, зерӓ инанмадын беним сӧзлерими, ани вакыт гелдийнӓн, хепси ӧлӓ олаӂэк».

21Инсан, ани беклӓрди Захарийайы, шашарды, нечин чок ойаланэр Айоз бина ичиндӓ.

22Ачан чыкты дышары, лафедӓмӓрди. Оннар аннадылар, ани Айоз бина ичиндӓ о гӧрдӱ бир гӧрӱнмӓк. Захарийа оннара нышаннан гӧстерӓрди, зерӓ лафедӓмӓрди.

23Ачан измет гӱннери таманнанды, Захарийа гелди евӓ.

24Бу гӱннердӓ Елисавета гебӓ калды да беш ай сакланды, зерӓ дейӓрди:

25«Сааби битки-биткийӓ есап алды да йапты, ки чыкайым инсанын аазындан хем кӧтӱ лафларындан»[+].


Иисусун дуумасы ичин хабер

26Алтынӂы айда, ангил Гавриил йолланмыш олду Аллахтан Галилейанын бир касабасына, ады Назарет[+].

27Гелди бир кыза, ангысы йавклуйду Иосифлӓн, бир адамнан, Давидин[†] сенселесиндӓн. Бу кызын ады Марийа.

28Ангил гелди она да деди: «Услулук сана, Аллахтан ииверги еденӓн кыз, Сааби сениннӓн. /Иисӧзленмишсин сӓн карыларын арасында!/»

29Марийа бу лафлардан шашты да дӱшӱнмейӓ варды. О сорарды кенди-кендинӓ, не аннамасы вар бу селӓмин?

30Ангил деди: «Коркма, Марийа, сӓн едендин ииверги Аллахтан.

31Гебӓ калаӂан да дуудураӂан бир Оол, Ангысынын адыны койаӂан Иисус[+].

32О олаӂэк бир бӱӱк Адам. Онун адыны койаӂэклар „Пек ӱӱсек Аллахын Оолу“. Сааби Аллах вереӂек Она Онун Бобасынын, Давидин, чорбаӂылыыны[+].

33О дивеӂинӓ падишахлык едеӂек Иаковун евиндӓ. Онун падишахлыынын сону олмайаӂэк»[+].

34Марийа сорду ангилӓ: «Несой бу вар насыл олсун, ачан бӓн билмеерим, недир коӂа?»

35Ангил ӂувап етти: «Айоз Дух конаӂэк сана. Пек ӱӱсек Аллахын гӧлгеси сени гӧлгелейеӂек. О, Ким сендӓн дууаӂэк, адланаӂэк айоз, Аллахын Оолу[+].

36Сенин хысымын Елисавета артык йашлы, ама гебӓ калды. О да дуудураӂэк бир оол. Она хепси дейӓрди ушаксыз, ама артык алты ай, ниӂӓ гебӓ калды.

37Аллахын бир дӓ сӧзӱ йок насыл куветсиз калсын»[+].

38Озаман Марийа деди: «Сааби, бӓн сенин чыраан, олсун Сенин сӧзӱнӓ гӧрӓ!» Да ангил гитти ондан.


Марийа гелер Елисаветайа

39Марийа бираздана калкты да алатлан гитти байырлардакы касабайа, ани Иуданын ерлериндейди.

40Гирди Захарийанын евинӓ да селӓмнеди Елисаветайы.

41Ачан Елисавета ишитти Марийанын кутламасыны, онда бирдӓн тепинди ушак. Елисавета долду Айоз Духлан.

42Елисавета баарды бӱӱк сеслӓн: «Иисӧзленмишсин сӓн карыларын арасында хем иисӧзленмиш сенин Ушаан, ангысыны сӓн ташыйэрсын!

43Насыл бӓн казандым бӧлӓ икрам, ки бана гелсин беним Саабинин анасы?

44Ниӂӓ ишиттим сенин сесини кутламакта, тепинди ушак севинмектӓн ичимдӓ.

45Не мутлуйсун сӓн, ани инандын Саабинин сӧзӱнӱ, зерӓ Сааби не адээр, ону таманнээр».

46Марийа деди: «Бӓн бӱтӱн ӱректӓн метиннеерим Саабийи.

47Севинир духум Аллахта, беним Куртарыӂымда.

48Зерӓ Аллах есап алды Онун чыраан ашаадан халыны. Бӱӱндӓн ӧтӓӓ хепси сенселелӓр мутлулайаӂэклар бени[+].

49Чӱнкӱ Чоккудретли йапты бӱӱк ишлӓр беним ичин, Онун ады айоздур.

50Онун аӂыйанныы каплээр бойдан-бойа Ондан коркан инсаны.

51О гӧстерди куведини Кенди елиннӓн да бозду ходулларын дӱшӱнмеклерини.

52Девирди о каавилери чорбаӂылык скемнелериндӓн да калдырды ашаа халдан инсаны.

53Аач оланнары О дойурду ииликлӓн, ама зенгин оланнары салверди, гитсиннӓр бош еллӓн.

54О Кенди изметкеринӓ, Израилӓ, йардыма гелди. О бир сыра билӓ унутмээр аӂымаа,[+]

55ниӂӓ адады бизим деделеримизӓ, Авраама хем онун сенселесинӓ дивеӂинӓ».

56Марийа калды Елисаветайлан ӱч айын долайында, сора дӧндӱ геери евӓ.


Иоан Ваатизедиӂинин дуумасы

57Ачан гелди вакыды дуудурсун, Елисавета дуудурду бир оол.

58Комушулар хем хысымнар ишиттилӓр, ани Сааби бӱӱк хайыр баашлады Елисаветайа, онуштан хепси онуннан билӓ севиндилӓр.

59Секизинӂи гӱнӱ гелдилӓр ушаа кесиклик[†] йапмаа. Истедилӓр адыны коймаа Захарийа, ниӂӓ бобасынын ады[+].

60Ама анасы оннара деди: «Олмаз, онун ады Иоан олаӂэк».

61«Кимсейдӓ сизин хысымнардан йок бутӱрлӱ ад», – ӂувап етти оннар.

62Йаптылар нышан еллериннӓн бобасына, ки аннасыннар, несой ушаан адыны койсуннар.

63Захарийа истеди бир парча тафтаӂык да йазды бӧлӓ: «Онун ады Иоан олаӂэк». Хепси шаштылар.

64Хемен чӧзӱлдӱ онун дили, да башлады лафетмӓӓ хем Аллахы метиннемӓӓ.

65О байырлы Иудейанын ерлериндӓ хепси комушулары бир корку басты. Долайда хепси инсан бунун ичин лафедӓрди.

66Хепси, ким дӓ ишидӓрди буну, дӱшӱнмӓӓ варып, дейӓрди: «Аӂаба, бу ушак ким олаӂэк?» Хакына, ани Аллахын ели онун ӱстӱндейди.


Захарийанын пророклуу

67Ушаан бобасы, Захарийа, долду Айоз Духлан да пророклук етти:

68«Иисӧзленмиш олсун Израилин Сааби Аллахы, Ангысы гелди йардыма Кенди инсанына да куртарды оннары.

69Калдырды бизӓ бир каави Куртарыӂы Кенди изметкерин, Давидин, евиндӓн,[+]

70ниӂӓ хаберледийди евел вакыттан айоз пророкларыннан.

71Адады, ани куртараӂэк бизи душманнардан хем кинӂилерин еллериндӓн.

72Бутакым, Аллах гӧстерер Кенди аӂыйанныыны бизим бобаларымыз ичин, унутмээр айоз баалантысыны

73хем еминнӓн адамасыны, ани верди бизим бобамыза Авраама[+].

74О адады, ани бизи куртараӂэк душманнардан да йапаӂэк, ки измет еделим Она коркусуз,

75кабаатсызлыкта хем айозлукта бӱтӱн бизим йашамамызда.

76Ама сӓн, евлат, адланаӂан Пек ӱӱсек Аллахтан пророк, зерӓ гидеӂӓн Саабинин ӧнӱ сора, ки Онун ичин йол хазырлайасын[+].

77Сӓн инсана хаберлейеӂӓн куртулмак хем гӱнахлардан баашламак[+].

78Аллахымыз, долу севгийлӓн хем аӂыйанныклан, йукардан йоллайаӂэк бизӓ куртулмак, бензӓр дан еринин шафкына,

79ки айдыннатсын оннара, ким булунэр каранныкта хем ӧлӱм гӧлгесиндӓ, доорутсун бизи услулук йолуна»[+].

80Ушак бӱӱйӓрди, каавиленӓрди духлан. Йашады чол ерлериндӓ о гӱнӓ кадар, ачан чыкты Израил халкынын каршысына[+].

#### 2


Иисусун дуумасы

1[•]О вакытта Кесар Августтан верилди сымарламак, ки бӱтӱн Рома падишахлыында хепси инсан йазылсыннар[+].

2Бу йазылмак илк сыра олду кулланыӂы Квиринийин вакыдында, ангысы кулланарды Сирийада.

3Херкези гитти йазылсын кенди дуумак касабасында.

4Иосиф, падишах Давидин[†] сенселесиндӓнди, йолланды Галилейадан, Назарет касабасындан, гитмӓӓ Иудейайа, Вифлеем касабасына, Давидин дуума еринӓ[+].

5Гитти, ки йазылсын Марийайлан, йавклу олмушуннан, ангысы маамулду.

6Ачан оннар етиштилӓр орайы, Марийанын вакыды гелди, ки дуудурсун.

7О дуудурду илк Оолуну, сарды плӓналарлан да йаттырды ахыр ичинӓ, зерӓ конаклык евиндӓ булунмады ер оннара.


Вифлеемдӓн гӱдӱӂӱлӓр

8Орада йакын гӱдӱӂӱлӓр койуннарлан кырда булунардылар. Оннар геӂӓ беклӓрдилӓр сӱрӱлерини.

9Бирдӓн гӧстерилди оннара бир ангил Саабидӓн. Доз-долайа Саабинин метиннии шафк етти. Оннар пек корктулар[+].

10Ангил деди: «Коркмайын, бӓн гетирерим сизӓ бир ии хабер, ани бир бӱӱк севинмӓк олаӂэк хепси инсана.

11Бӱӱн сизӓ Давидин касабасында дууду Куртарыӂы, Сааби Христос[+].

12Тӓ нышан, ангысындан таныйаӂэныз: булаӂэныз бир Ушак сарылы плӓналарлан, Ангысы йатэр ахыр ичиндӓ».

13Бирдӓн бу ангилӓ екленди чок башка ангиллӓр. Хепси оннар метиннӓрдилӓр Аллахы бутӱрлӱ лафларлан:[+]

14«Метинник Аллаха ӱӱсек гӧклердӓ! Ердӓ услулук Аллахы беендирӓн инсана!»[+]

15Ачан ангиллӓр калктылар гӧкӓ, гӱдӱӂӱлӓр дедилӓр бири-биринӓ: «Гиделим Вифлеем касабасына да бакалым, не олду орада, не хаберледи бизӓ Сааби».

16Оннар хызлы йолландылар Вифлеемӓ, булдулар Марийайы Иосифлӓн хем Ушаа ахыр ичиндӓ.

17Гӧрӱп буну, гӱдӱӂӱлӓр хепсини сӧледилӓр, не ангил оннара хаберледийди Ушак ичин.

18Хепси, ким ишитти бу лафлары гӱдӱӂӱлердӓн, пек шашты.

19Марийа есаба алды хепси бу лафлары да херзаман дӱшӱнӓрди оннар ичин[+].

20Гӱдӱӂӱлӓр дӧндӱлӓр геери, севинерӓк хем метиннейерӓк Аллахы, зерӓ гӧрдӱлӓр хем ишиттилӓр хепсини ӧлӓ, ниӂӓ хаберлендийди оннара.


Иисусу гетирдилӓр Айоз бина ичинӓ

21Секиз гӱндӓн сора, ачан гелди вакыт Ушаа кесиклик[†] йапылсын, Онун адыны койдулар Иисус, ниӂӓ ангил сӧледийди, таа Марийа гебӓ калмадыйнан[+].

22Ачан таманнанды вакыт пакланмак ичин Моисейин Законуна[†] гӧрӓ, Иосиф хем Марийа гӧтӱрдӱлӓр Ушаа Иерусалимӓ, чыксын Саабинин ӧнӱнӓ дейни,

23ниӂӓ вар йазылы Саабинин Законунда: «Хербир илк дуумуш чоӂук Саабийӓ аданмыш олсун».

24Оннар лӓӓзымды гетирсиннӓр курбан ики гугуш йада ики гугуш йаврусу, ниӂӓ вар сымарланмыш Саабинин Законунда.


Симеон иисӧзлеер Иисусу

25Иерусалимдӓ варды бир адам, ады Симеон. О бир доору хем кабаатсыз адамды, ангысы беклӓрди Израилин куртулмасыны. Онда Айоз Дух варды.

26Айоз Духтан она верилдийди хабер, ани о ӧлмейеӂек гӧрмейинӂӓ Саабинин Христозуну.

27Симеон, кулланылмыш Айоз Духтан, гелди Айоз бинайа.[†] Да ачан Иосиф хем Марийа гетирдилӓр Ушаа, ки таманнасыннар Законун сымарладыыны,

28Симеон алды Ону куӂак, иисӧзледи Аллахы да деди:

29«Сааби, шинди салвер услулуклан Сенин чырааны, ниӂӓ Сӓн ададын,

30зерӓ гӧрдӱ беним гӧзлерим Сенин куртулманы,[+]

31ангысыны Сӓн хазырладын хепси миллетлерин гӧзлери ӧнӱндӓ,

32айдыннатсын миллетлерӓ дейни хем икрам йапсын Израил инсанына».

33Онун бобасы хем анасы шаштылар бу лафлара, не Ушак ичин ишиттилӓр.

34Симеон иисӧзледи оннары да деди анасына, Марийайа: «Бу Ушак сыраланмыш чойун дӱшмеси ичин хем чойун калкмасы ичин Израилдӓ. О – бир нышан Аллахтан, ани дебрештиреӂек каршылык инсан ичиндӓ,

35чок инсанын саклы неетлери ачылсын дейни, сенин ӱрӓӓн дӓ кылычлан сапланмыш олаӂэк»[+].

36Бурада булунарды бир кары, пророк Анна, Фануелин кызы, Асирин тамызлыындан. О пек ихтӓрды. Коӂасыннан йашамышты салт еди йыл.

37Калмышты дул да шинди сексӓн дӧрт йашындайды. Анна хич айырылмарды Айоз бинадан, геӂӓ-гӱндӱз измет едӓрди Аллаха оручлан хем дуайлан[+].

38Бу заман Анна, гелип, башлады метиннемӓӓ Аллахы хем сӧлемӓӓ Иисус ичин хепсинӓ, ким беклӓрди Иерусалимин куртулмасыны.


Иисус Назарет касабасында

39Ондан сора, ачан таманнадылар хепсини, не сыраланмышты Саабинин Законундан, Иосиф хем Марийа дӧндӱлӓр Галилейайа, кенди касабаларына, Назаретӓ[+].

40Ама Ушак бӱӱйӓрди, каавиленӓрди хем аарифленӓрди гӱн-гӱндӓн. Аллахтан хайыр Онун ӱстӱндейди.


Ушак Иисус гитти Айоз бинайа

41Иисусун бобасы хем анасы хер йылын Паскеллӓ йортусунда[†] гидӓрдилӓр Иерусалимӓ.

42Ачан Иисус таманнады оники йашыны, гитти адетӓ гӧрӓ оннарлан йортуйа.

43Ачан гечти йорту гӱннери, да оннар дӧнӓрдилӓр геери евӓ, Иисус калды Иерусалимдӓ, ама бобасы хем анасы буну билмедилӓр.

44Сандылар, ани О кафадарларыннан барабар йолда. Ачан гиттилӓр бир гӱннӱк йол, чекеттилӓр аарамаа Ону хысымнарын хем кафадарларын арасында,

45ама буламадылар. Иосиф хем Марийа дӧндӱлӓр геери Иерусалимӓ, аарасыннар ону дейни.

46Ӱчӱнӂӱ гӱнӱ булдулар Ону Айоз бина ичиндӓ. О, ӱӱредиӂилерин арасында отуруп, сеслӓрди хем соруш койарды.

47Хепси, ким сеслӓрди Ону, шашарды Онун аарифлиинӓ хем ӂувапларына.

48Бобасы хем анасы, ачан гӧрдӱлӓр Ону, даптур гелдилӓр. Озаман анасы деди: «Оолум, нечин буну йаптын бизӓ? Бобан хем бӓн кахырлан аарээрыз Сени».

49О деди: «Нечин Бени аарадыныз? Не, билмеерсиниз ми, ани Бӓн лӓӓзым олайым Беним Бобамын евиндӓ?»

50Ама оннар аннамадылар Онун лафларыны[+].

51Сора О дӧндӱ оннарлан барабар геери Назаретӓ да сеследи оннары. Анасы хепси буннары тутту аклында[+].

52Иисус бойлан бӱӱйӓрди, аарифленӓрди да гиттикчӓ Кендини беендирӓрди Аллаха хем инсана.

#### 3


Иоан Ваатизедиӂинин насаады

1[•]Падишах Тиверий Кесарын онбешинӂи чорбаӂылык йылында Понтий Пилат кулланыӂыйды Иудейада. Ирод Галилейанын кулланыӂысыйды. Филип, Иродун кардашы, кулланыӂыйды Итурейа хем Трахонит ерлериндӓ. Лисаний кулланыӂыйды Авилини ерлериндӓ[+].

2Аннан хем Кайафа баш попаздылар.[†] О вакыт Аллах лафетти Иоана, Захарийанын оолуна, ангысы йашарды чоллукта[+].

3Иоан гитти Иордан суйун долай ерлеринӓ, насаат едерӓк, ани инсан лӓӓзым дӧнсӱн гӱнахларындан Аллаха хем ваатиз олсун, ки баашланмак еденсин.

4Бу олду, ниӂӓ йазылыйды пророк Исайанын кийадында: «Бааранын сеси чол ердӓ ишидилер: „Саабийӓ йолу хазырлайын, йолӂаазлары узладын.

5Хербир ойук долдурулсун, ӱӱсеклик алчалдылсын, иири йоллар узладылсын хем чукурлу йоллар дӱзледилсин.

6Хепси инсан аннасын Аллахтан куртулмайы“».

7Иоан данышты инсаннара, ангылары гелӓрди, ваатиз олсуннар, оннара дейип: «Йылан йаврулары, ким ӱӱретти сизи, качасыныз Аллахын гелӓр ӱфкесиндӓн[+]?

8Йапыныз йакышыклы мейва, гӧрӱнсӱн, ани дӧндӱнӱз Аллаха гӱнахларыныздан, да бошуна дӱшӱнмейин, дейип: „Бизим бобамыз – Авраам“, зерӓ сӧлеерим сизӓ, ани Аллах бу ташлардан вар насыл йапсын ушак Авраама[+].

9Артык наӂак фиданын кӧкӱндӓ саплы дурэр. Хербир фидан, ани гетирмеер ии мейва, кесилеӂек да атешӓ атылаӂэк»[+].

10Инсаннар сорардылар: «Е биз не йапалым?»[+]

11О ӂувап етти: «Кимдӓ вар ики руба, пайлашсын онуннан, кимдӓ хич йок, хеп ӧлӓ йапсын о да, кимдӓ имеелик вар»[+].

12Гелди харччылар,[†] ваатиз олсуннар дейни, да сордулар: «Ӱӱредиӂи, биз не йапалым?»

13О ӂувап етти: «Истӓмейин таа зеедӓ харч ондан каарӓ, не сизӓ сымарланмыш».

14Аскерлердӓн кимиси сордулар: «Е биз не йапалым?» О ӂувап етти: «Кимсейдӓн бишей алмайын коркутмаклан, кимсейи йалан лафларлан кабаатландырмайын, шӱкӱр олун ӧдеенизӓ»[+].

15Инсан, чӱнкӱ беклӓрди, гелсин Христос, хепси дӱшӱнӓрди Иоан ичин: «Аӂаба, О диил ми Христос?»[+]

16Иоан ӂувап етти хепсинӓ: «Бӓн сизи суйлан ваатиз едерим, ама беним ардыма гелер О, Ким таа каави бендӓн. Бӓн диилим йакышыклы чӧзмӓӓ Онун айак капларынын тасмаларыны. О сизи Айоз Духлан хем атешлӓн ваатиз едеӂек.

17Онун елиндӓ кӱрек, О паклайаӂэк тыназыны. Боодайы топлайаӂэк амбара, ама плӓвайы йакаӂэк сӱӱнмӓз атештӓ»[+].


Иоан капанда

18Бутӱрлӱ насаат едӓрди Иоан Ии Хабери хем верӓрди чок башка насаатлар да.

19Иоан таказалады Ирод бейи о бетерӓ, ани о алды кендинӓ кенди кардашынын Филипин карысыны, Иродиадайы, хем хепси башка кӧтӱ ишлери ичин дӓ.

20Бунун ичин Ирод капады Иоаны зындана[+].


Иисус ваатиз олэр

21[•]Хепси инсандан сора Иисус да ваатиз олду. О дуа едӓркӓн, ачылды гӧк,[+]

22Айоз Дух инди, гӧрӱнӓр гугуш тени гиби, Онун ӱстӱнӓ. Гӧктӓн ишидилди бир сес, ани деди: «Сӓнсин Беним севгили Оолум, Сендӓ Беним ислеелиим»[+].


Иисусун сенселеси

23[•]Ачан Иисус чекетти инсаны ӱӱретмӓӓ, О бир отуз йашындайды. Ниӂӓ инсан сайарды, О Иосифин оолу, Илинин оолу,

24Матфатын оолу, Левийин оолу, Мелхийин оолу, Йаннайын оолу, Иосифин оолу,

25Маттафийанын оолу, Амосун оолу, Наумун оолу, Еслийин оолу, Наггейин оолу,

26Маафын оолу, Маттафийанын оолу, Семейин оолу, Иосихин оолу, Иоданын оолу,

27Иоананын оолу, Рисанын оолу, Зоровавелин оолу, Салафиилин оолу, Нирийин оолу,

28Мелхийин оолу, Аддийин оолу, Косамын оолу, Елмадамын оолу, Ирин оолу,

29Иисусун оолу, Елиезерин оолу, Иоримин оолу, Матфатын оолу, Левийин оолу,

30Симеонун оолу, Иуданын оолу, Иосифин оолу, Ионамын оолу, Елиакимин оолу,

31Мелеанын оолу, Меннанын оолу, Маттафанын оолу, Нафанын оолу, Давидин[†] оолу.

32Иессейин оолу, Овидин оолу, Воозун оолу, Саланын оолу, Наассонун оолу[+].

33Аминадавын оолу, Админин оолу, Арнийин оолу, Есромун оолу, Фаресин оолу, Иуданын оолу,[+]

34Иаковун оолу, Исаакын оолу, Авраамын оолу, Фаранын оолу, Нахорун оолу,

35Серухун оолу, Рагавын оолу, Фалекин оолу, Еверин оолу, Саланын оолу,

36Каинанын оолу, Арфаксадын оолу, Симин оолу, Нойун оолу, Ламехын оолу,

37Мафусаланын оолу, Енохун оолу, Иаретин оолу, Малелеилин оолу, Каинанын оолу,

38Еносун оолу, Сифин оолу, Адамын оолу,[†] Аллахын оолу[+].

#### 4


Диавол денеер Иисусу

1[•]Иисус, долу Айоз Духлан, дӧндӱ Иордандан, да Дух гӧтӱрдӱ Ону чол ерӓ.

2Орада дененмиш олду диаволдан кырк гӱн. Бишей имеди о гӱннердӓ. Сонда аӂыкты[+].

3Диавол деди: «Еер Сӓн Аллахын Оолусайдын, сымарла бу таша, екмек олсун».

4Иисус ӂувап етти: «Йазылы, ани „Адам йашамээр салт екмеклӓн, /ама Аллахын хербир сӧзӱннӓн/“».

5Диавол пиндирди Ону бир ӱӱсек байыр ӱстӱнӓ да бир гӧз кыпымда гӧстерди хепси ерин падишахлыкларыны.

6О деди Она: «Сана вереӂӓм заабитлик хепси бу метинни падишахлыкларын ӱстӱнӓ, зерӓ оннар бана верили. Бӓн дӓ верерим, кимӓ истеерим[+].

7Еер баш иилдирсейдин бана, хепси олаӂэк Сенин».

8Иисус ӂувап етти: «/Чекил Бендӓн, шейтан, зерӓ/ вар йазылы: „Баш иилт сенин Сааби Аллахына хем салт Она измет ет“».

9Ондан сора диавол гӧтӱрдӱ Ону Иерусалимӓ, койду Айоз бинанын[†] сачаана да деди: «Еер Сӓн Аллахын Оолусайдын, атыл бурадан ерӓ,

10зерӓ йазылы: „Аллах Кенди ангиллеринӓ сымарлайаӂэк, Сени корусуннар“

11хем: „Сени куӂак алаӂэклар, урулмайасын айааннан бир таша дейни“».

12Иисус ӂувап етти: «Сӧленди: „Денӓмӓ сенин Сааби Аллахыны“».

13Ачан диавол Ону хертӱрлӱ денеди, сора гитти Ондан бир парча вакыда.


Иисус паасызланэр Кенди мемлекетиндӓ

14[•]Иисус Айоз Духун кувединнӓн дӧндӱ Галилейайа. Хабер Онун ичин даалды хепси долай ерлерӓ.

15О ӱӱредӓрди инсаны оннарын синагогаларында.[†] Хепси Ону метиннӓрди[+].

16Иисус гелди Назарет касабасына, нередӓ бӱӱдӱйдӱ, Кенди алышмасына гӧрӓ, ӂумертеси гӱнӱ гирди синагога ичинӓ да калкты, окусун[+].

17Она вердилӓр пророк Исайанын кийадыны. О ачты кийады да булду о ери, нередӓ вар йазылы:

18«Саабинин Духу Беним ӱстӱмдӓ, О йаалады Бени, ии хабер гӧтӱрейим фукааралара. Йоллады Бени, /алыштырайым о фаланык ӱреклилери,/ насаат едейим есирликтӓ оланнара сербестлик, кӧӧрлара гӧрмӓк, зеетленмишлери колверейим сербестлӓӓ,

19хаберлейим аӂыйаннык йылыны Саабидӓн».

20Сора капады кийады да верди изметчийӓ, Кендиси отурду еринӓ. Хепси, ким булунурду синагога ичиндӓ, бактылар Она.

21Озаман башлады оннара сӧлемӓӓ: «Бӱӱн таманнанды бу сӧзлӓр Айоз Йазыдан, ани шинди ишиттиниз».

22Хепси ии лафедӓрдилӓр Онун ичин хем шашардылар, не кӓӓмил лафлар Онун аазындан чыкарды. «Диил ми О Иосифин оолу?» – сорардылар оннар бири-биринӓ.

23Иисус оннара деди: «Шинди сиз сӧлейеӂениз Бана о сӧлейишин лафларыны: „Дофтор! Алыштыр илкин кенди-кендини“, йап бурада да, кенди ватанында, не ишиттик, йапмышын Капернаум касабасында»[+].

24Сора екледи: «Доору сӧлеерим сизӓ: бир дӓ пророк кабледилмеер ислӓӓ кенди ериндӓ[+].

25Хакына сӧлеерим сизӓ, ани пророк Илийанын вакыдында, ачан китлендийди гӧк, йаамур йаамасын дейни ӱч йыл хем алты ай, незаман олду бӱӱк аачлык бӱтӱн мемлекеттӓ, о вакыт варды чок дул кары Израилдӓ[+].

26Ама пророк Илийа йолланылмады бирисинӓ билӓ, ама салт дул карыйа Сарепта касабасындан, ани йакын Сидон касабасына.

27Чок лепралы хаста варды Израилдӓ, ама пророк Елисейин вакыдында бириси билӓ пакланмады, саде Нааман Сирийадан».

28Хепси, ким синагога ичиндейди, ишидип буну, пек ӱфкелендилӓр.

29Калктылар да чектилӓр Ону касабадан дышары, гӧтӱрдӱлӓр байырда канаранын кенарына, нередӓ оннарын касабасы ерлешикти, ки атсыннар Ону дипсизлӓӓ.

30Ама Иисус гечти оннарын арасындан да гитти[+].


Синагогада фена духлу адам алыштырылэр

31[•]Бундан сора Иисус гитти Капернаум касабасына, Галилейа тарафына. Орада инсаны ӱӱредӓрди ӂумертеси гӱнӱ[+].

32Оннар шашардылар Онун ӱӱретмесинӓ, зерӓ О лафедӓрди бӱӱк заабитликлӓн[+].

33Синагога ичиндӓ варды бир адам, ангысында варды фена дух. Бу адам баарды бӱӱк сеслӓн:

34«Брак бизи, не истеерсин биздӓн, Назаретли Иисус? Гелдин бизи телеф етмӓӓ? Билерим, кимсин Сӓн, Сӓн Аллах Айозуйсун!»[+]

35Ама Иисус таказалады ону да деди: «Сус да чык бу адамдан дышары!» Фена дух урду адамы ерӓ инсан арасында да сора чыкты дышары ондан. Йапмады бир дӓ зарар билӓ она[+].

36Хепси шаштылар да лафедӓрдилӓр бири-бириннӓн: «Недир бу? О фена духлара заабитликлӓн хем куветлӓн сымарлээр, да оннар Ону сеслеер!»

37Иисус ичин хабер даалды хепси долай ерлерӓ.


Симонун кайнанасы хем башка хасталар алыштырылэр

38[•]Чыкып синагогадан, Иисус гелди Симонун евинӓ. Симонун кайнанасы хастайды сытмадан, онуштан Иисуса йалвардылар, йардым етсин[+].

39Иисус, иилип она, азарлады хасталыы, да сытма карыйы бракты. Кары чабук калкты да башлады измет етмӓӓ оннара.

40Гӱн каушмасындан сора хепси, кимдӓ варды хаста оланнар хертӱрлӱ аарыларлан, гетирӓрдилӓр Иисуса, да О, койуп еллерини хербир хаста ӱстӱнӓ, алыштырарды оннары.

41Чойундан чыкарды фена духлар, ангылары баарардылар: «Сӓнсин Христос – Аллахын Оолу!» Ама О азарларды оннары да бракмарды сӧлесиннӓр, зерӓ оннар билӓрдилӓр, ани О Христос[+].

42[•]Ачан айдыннанмаа башлады, Иисус чыкты да гитти бир сапа ерӓ. Инсан аарарды Ону, да, булуп, тутардылар, гитмесин дейни оннардан[+].

43Ама Иисус деди оннара: «Лӓӓзым башка касабаларда да насаат едейим Аллахын Падишахлыынын Ии Хаберини, зерӓ бунун ичин Аллах йоллады Бени».

44О насаат едӓрди Иудейанын[*] синагогаларында.

#### 5


Шашмаклы балыкчылык

1[•]Бир сыра, ачан Иисус булунарды Геннисарет гӧлӱнӱн бойунда, инсан сыкышып сокуларды Она, ишитсин Аллахын сӧзӱнӱ дейни[+].

2Иисус гӧрдӱ ики кайык су ӱстӱндӓ. Балыкчылар чыкмыштылар кенара да йыкардылар сӱзмелерини.

3Иисус пинди бу кайыклардан бирисинӓ, ани Симонунду, йалварды, бираз итирсиннӓр кайыы кенардан су ичинӓ, сора отурду да орадан ӱӱредӓрди инсаны.

4Ачан битирди ӱӱретмӓӓ инсаны, деди Симона: «Ӱз таа деринӓ да атын сӱзмелери балык тутмаа»[+].

5Симон ӂувап етти Она: «Ӱӱредиӂи! Биз саваштык бӱтӱн геӂӓ да бишей тутамадык, ама Сенин лафына гӧрӓ атэрым сӱзмелери су ичинӓ».

6Ачан аттылар сӱзмелери, оннар туттулар ӧлӓ чок балык, ани сӱзмелӓр башладыйдылар копмаа.

7Йаптылар нышан кафадарларына, ангылары ӧбӱр кайыктайдылар, гелсиннӓр йардыма. Оннар гелдилӓр, долдурдулар икисини дӓ кайыклары ӧлӓ чок балыклан, ани кайыклар батмаа башладыйдылар.

8Ачан гӧрдӱ буннары Симон Петри, дӱштӱ Иисусун айакларына да деди: «Сааби, гит бендӓн, зерӓ бӓн гӱнахкерим!»

9О хем хепси, ким онуннан барабарды, шаштылар бу балык тутмасына.

10Хеп бутӱрлӱ олду Иаковлан хем Иоаннан, Зеведейин оолларыннан, ани Симонун кафадарларыйдылар. Озаман Иисус деди Симона: «Коркма, бӱӱндӓн сора адам тутан олаӂан»[+].

11Чыкардылар ики кайыы кенара, брактылар хепсини да гиттилӓр Иисусун ардына.


Лепралы хаста пакланэр

12[•]Иисус булунарды касабаларын бирисиндӓ, да бир лепралы адам, гӧрӱп Иисусу, дӱштӱ ӱзӱкойну ерӓ да йалварды: «Сааби, еер истӓрсейдин, вар насыл бени паклайасын»[+].

13Иисус узатты елини, дииди она да деди: «Истеерим, паклан!» Хемен лепра ону бракты.

14Иисус сымарлады она, сӧлӓмесин кимсейӓ. Иисус деди: «Гит да гӧстерил попаза.[†] Кенди пакланман ичин гетир курбан, ниӂӓ Моисей сыралады, ки шаатлык олсун инсана»[+].

15Иисус ичин хабер гиттикчӓ таа чок дааларды. Инсаннар сӱрӱ-сӱрӱ гелӓрдилӓр Она, сеслесиннӓр хем хасталыкларындан алыштырылсыннар дейни.

16Ама Иисус гидӓрди сапа ерлерӓ да орада дуа едӓрди[+].


Иисус алыштырэр кӧтӱрӱм адамы

17[•]Бир гӱнӱ, ачан Иисус ӱӱредӓрди инсаны, фарисейлӓр[†] хем закон ӱӱредиӂилери,[†] ани гелдийдилӓр Галилейанын хем Иудейанын хепси долай кӱӱлериндӓн хем Иерусалимдӓн, дурардылар орада. Саабинин куведи Онуннанды, инсаны алыштырмаа дейни[+].

18Биркач адам гетирдилӓр пат ӱстӱндӓ бир кӧтӱрӱм хастайы да саваштылар ону сокмаа ичйанына, Иисусун ӧнӱнӓ койсуннар дейни.

19Чӱнкӱ буламадылар, насыл соксуннар ону ев ичинӓ калабалык бетеринӓ, пиндилӓр евин ӧртӱсӱнӓ да кереметлӓр арасындан салвердилӓр хастайы дӧшек ӱстӱндӓ орта ерӓ, Иисусун ӧнӱнӓ.

20Иисус, гӧрӱп оннарын инаныны, деди кӧтӱрӱм адама: «Гӱнахларын баашланды»[+].

21Билгичлӓр[†] хем фарисейлӓр башладылар дӱшӱнмӓӓ кенди-кендилеринӓ: «Кимдир Бу, ани Аллахы кӧтӱлеер? Ким, Аллахтан каарӓ, вар насыл гӱнахлары баашласын?»[+]

22Иисус, Ангысы билӓрди оннарын неетлерини, ӂувап етти оннара: «Не дӱшӱнерсиниз ӱреклериниздӓ?

23Не таа колай: демӓӓ „Гӱнахларын баашланды“ мы оса демӓӓ „Калк да гез“ ми?

24Ама ки билӓсиниз, ани Адам Оолунун[†] вар куведи ер ӱстӱндӓ гӱнахлары баашласын...», дӧнӱп кӧтӱрӱм хастайа деди: «Сана сымарлээрым: калк, ал дӧшеени да гит евӓ!»

25Чабук бу хаста оннарын ӧнӱндӓ калкты, алды дӧшеени да евӓ гитти, Аллахы метиннейерӓк.

26Хепси шаштылар, метиннедилӓр Аллахы бӱӱк коркуйлан да дейӓрдилӓр: «Бӱӱн гӧрдӱк шашылаӂак ишлӓр».


Иисус чаарэр Левийи

27[•]Ондан сора Иисус, чыкып дышары, гӧрдӱ бир харччы, ады Левий, ангысы отурарды ердӓ, нередӓ харч топланарды, да деди она: «Гел Беним ардыма!»

28Левий бракты хепсини да гитти Онун ардына.

29Сора йапты Она бир бӱӱк конуш кенди евиндӓ. Бир сӱрӱ харччы хем башка конакчылар отурдулар оннарлан софрайа[+].

30Фарисейлӓр хем билгичлӓр, маана булуп, дейӓрдилӓр Онун ӱӱрениӂилеринӓ: «Нечин ийерсиниз хем ичерсиниз харччыларлан[†] хем гӱнахкерлӓрлӓн барабар?»[+]

31Иисус деди оннара: «Дофтор лӓӓзым диил саа оланнара, ама хасталара.

32Бӓн гелмедим чаарайым доорулары, ама гӱнахкерлери, Аллаха дӧнсӱннӓр»[+].


Оруч ичин соруш

33[•]Оннар дедилӓр: «Иоанын хем дӓ фарисейлерин ӱӱрениӂилери сык оруч тутэрлар хем дуа едерлӓр, ама Сенин ӱӱрениӂилерин саде ийерлӓр хем ичерлӓр»[+].

34Иисус ӂувап етти: «Вар мы насыл дӱӱнӂӱлӓр оруч тутсуннар, ачан гӱвӓӓ йаннарында[+]?

35Гелеӂек вакыт, ачан гӱвӓӓ алынаӂэк оннардан, озаман, о гӱннердӓ оннар оруч тутаӂэк»[+].

36Хем дӓ сӧледи оннара бир ӧрнек: «Кимсей йыртмээр ени рубадан йама, ески рубайа диксин дейни, зерӓ ени руба йыртылэр хем йама ески рубайа уймээр.

37Кимсей коймээр ески тулумнар ичинӓ ени шарабы, зерӓ ени шарап патладэр ески тулумнары, да шарап дӧкӱлер, тулумнар да зӓн олэрлар.

38Ама ени шарабы лӓӓзым дӧкмӓӓ ени тулумнар ичинӓ. /Озаман корунэр икиси дӓ./

39Кимсей ески шарабы ичтиктӓн сора истӓмеер ичмӓӓ ени шараптан, зерӓ деер: „Ески шарап таа ии“».

#### 6


Не дӱшер ӂумертеси йапмаа

1[•]Бир ӂумертеси гӱнӱ разгелди, ки Иисус гечсин екиннӓр ичиндӓн. Онун ӱӱрениӂилери копарардылар башаклардан, фалайып еллериндӓ, ийӓрдилӓр.

2Фарисейлердӓн кимилери дедилӓр: «Нечин ӂумертеси гӱнӱ йапэрсыныз, не дӱшмеер?»

3Иисус ӂувап етти оннара: «Окумадыныз мы, не йапты Давид[†] хем кафадарлары, ачан аӂыктылар?

4Гирди Аллахын евинӓ, алды екмеклери, ани Аллахын ӧнӱнӓ койуларды, иди хем верди кафадарларына, бакмайарак, ани, попазлардан[†] каарӓ, кимсей дӱшмӓрди исин бу екмеклердӓн?»

5Хем таа деди оннара: «Адам Оолу[†] – ӂумертесинин Саабиси».


Куру еллӓн бир адам

6Башка бир ӂумертеси олду, Иисус гирди бир синагога[†] ичинӓ да ӱӱредӓрди инсаны. Орада булунду бир адам, ангысынын саа ели курумушту[+].

7Билгичлӓр[†] хем фарисейлӓр[†] бакардылар Иисусун ардына, гӧрсӱннӓр, алыштыраӂэк мы ӂумертеси гӱнӱ, ки олсун нейлӓн кабаатландырсыннар Ону[+].

8Ама Иисус билӓрди оннарын неетлерини, онуштан деди о куру еллӓн адама: «Калк айакча да чык каршыйа». Бу адам калкты айакча.

9Иисус деди оннара: «Сорэрым сизӓ, не дӱшер ӂумертеси гӱнӱ йапмаа: иилик ми оса кӧтӱлӱк мӱ, йашамайы куртармаа мы оса телеф етмӓӓ ми?» Оннар сусардылар[+].

10Бакты хепсинӓ да сора бу адама деди: «Узат елини!» Ачан о узатты, ели енидӓн саа олду.

11Фарисейлӓр кудурурдулар ӱфкедӓн. Оннар лафеттилӓр бири-бириннӓн, не йапсыннар Иисуслан.


Иисус айырэр оники апостол

12[•]О гӱннердӓ Иисус пинди бир байыр ӱстӱнӓ, дуа етмӓӓ дейни, да бӱтӱн геӂейи гечирди дуа едерӓк Аллаха.

13Ачан айдыннанды, чаарды ӱӱрениӂилерини, сечти оннардан оники киши, ангыларыны адлады апостол. Тӓ оннарын адлары:

14Симон, ангысынын адыны Иисус койду Петри; Андрей, онун кардашы; Иаков; Иоан; Филип; Варфоломей;[+]

15Матфей; Фома; Иаков, Алфейин оолу; Симон, адланмыш Зилот;[+]

16Иуда, Иаковун оолу хем Иуда Искариот, ангысы сатты Иисусу[+].


Хасталар алыштырылдылар

17[•]Сора Иисус гитти оннарлан барабар да дургунду бир дӱзлӱктӓ, нередӓ варды чок Онун ӱӱрениӂилериндӓн хем чоклук инсан, топлу бӱтӱн Иудейадан, Иерусалимдӓн, Тир хем Сидон касабаларын долайындан, ани дениз бойунда булунэрлар.

18Оннар гелдилӓр Ону сеслесиннӓр, хасталыкларындан алышсыннар хем фена духлардан зеетли оланнар куртулсуннар.

19Хепси инсан бакарды диисин Она, зерӓ Ондан чыкарды бир бӱӱк кувет да хепсини алыштырарды[+].


Мутлулуклар

20Озаман чевирди Иисус бакышыны ӱӱрениӂилеринӓ да деди: «Мутлу духтан фукаара оланнара, зерӓ сизин Гӧк Падишахлыы!

21Мутлу сизӓ, шинди аач оланнар, зерӓ сиз дойунаӂэныз! Мутлу сизӓ, ани шинди аалээрсыныз, зерӓ сиз гӱлеӂениз![+]

22Мутлу сизӓ, ачан сиздӓн инсан азетмеер, синагогадан чыкарэр, фена лафедер хем кӧтӱлеер сизин адынызы Адам Оолунун бетеринӓ![+]

23Севинин о гӱндӓ хем шенненин, зерӓ бӱӱктӱр сизин ӧдеениз гӧктӓ. Хеп бутӱрлӱ йаптылар оннарын бобалары пророкларлан[+].

24Ама вай сизӓ, зенгин оланнар, зерӓ сиз бурада олдунуз сефалыкта![+]

25Вай сизӓ, ани токсунуз шинди, зерӓ сиз аӂыкаӂэныз. Вай сизӓ, ани бӱӱн гӱлерсиниз, зерӓ сиз аалайаӂэныз хем сызлайаӂэныз!

26Вай сизӓ, ачан сизин ичин инсан лафедер ислӓӓ, зерӓ хеп бӧлӓ йапарды оннарын бобалары йаланӂы пророкларлан!


Севин душманнарынызы

27[•]Ама сизӓ, сеслейеннерӓ, деерим: севин душманнарынызы, йапын иилик оннара, ким сиздӓн азетмеер.

28Иисӧзлейин оннары, ким сизи бетвалээр. Дуа единиз оннар ичин, ким сизи гӱӂендирер[+].

29Урарсайды биркимсей сенин бир йанаана, чевир она ӧбӱр йанааны да. Зорлан аларсайды биркимсей ӱст рубаны, брак, алсын гӧлмеени дӓ[+].

30Ким истеер сендӓн, вер она, хем ким зорлан алэр сендӓн, геери истӓмӓ ондан.

31Несой истеерсиниз, инсан сизиннӓн гӧтӱрсӱн кендини, ӧлӓ гӧтӱрӱнӱз сиз дӓ кендинизи инсаннан[+].

32Еер севӓрсейдиниз салт оннары, ким сизи север, не шӱкӱрлӱк сизӓ? Гӱнахкерлӓр дӓ северлӓр оннары севеннери.

33Еер йапарсайдыныз иилик оннара, ким сизӓ иилик йапэр, не шӱкӱрлӱк сизӓ? Хеп бӧлӓ гӱнахкерлӓр дӓ йапэрлар.

34Еер верӓрсейдиниз ӧдӱнч оннара, кимдӓн умутланэрсыныз геери алмаа, не шӱкӱрлӱк сизӓ? Гӱнахкерлӓр дӓ верерлӓр ӧдӱнч гӱнахкерлерӓ, ки сора хеп окадар геери алсыннар.

35Ама сиз душманнарынызы севин, иилик оннара йапын. Верин ӧдӱнч, дӱшӱнмейерӓк геери бишей алмаа. Озаман бӱӱк ӧдек олаӂэк сизӓ. Сиз олаӂэныз Пек ӱӱсек Аллахын ооллары, зерӓ О иилик йапэр оннара да, ким шӱкӱр етмеер хем феналык йапэр.

36Олун аӂыйан, ниӂӓ сизин Бобаныз аӂыйан[+].


Мааналамайын башкасыны

37[•]Даава кесмейин, Аллах да сизӓ даава кесмейеӂек. Мааналамайын, Аллах да сизи мааналамайаӂэк. Афедин, Аллах да сизи афедеӂек[+].

38Верин, Аллах да сизӓ вереӂек чалканмыш, басылмыш хем тепеленмиш, ӂӧмертли хем койнунуза дӧкӱлӱ. Зерӓ, не ӧлчӱйлӓн ӧлчеӂениз, о ӧлчӱйлӓн Аллахтан ӧлчӱлӱ олаӂэныз»[+].

39Сӧледи сора бир ӧрнек: «Вар мы насыл бир кӧӧр йолу гӧстерсин башка кӧӧра? Аӂаба, дӱшмейеӂеклӓр ми икиси дӓ куйу ичинӓ[+]?

40Ӱӱрениӂи диил таа бӱӱк ӱӱредиӂисиндӓн. Ама ӂӱмлӓ ӱӱренменин биткисиндӓ вар насыл етишсин ӱӱредиӂисини[+].

41Нечин гӧрерсин кыймыы сенин кардашын гӧзӱндӓ, ама кенди гӧзӱндӓ казыы есап алмээрсын?

42Насыл сӓн дейӓсин кардашына: „Кардаш, брак, чыкарайым кыймыы сенин гӧзӱндӓн“, ачан кенди гӧзӱндӓ казык дурэр? Икиӱзлӱ, илкин чыкар казыы кенди гӧзӱндӓн да сора ачык гӧреӂӓн, насыл чыкармаа кыймыы кардашынын гӧзӱндӓн.


Фиданнар хем мейвалар

43[•]Ии фидан йок насыл йапсын йабан мейвасы. Хеп ӧлӓ йабан фиданы да йок насыл йапсын ии мейва.

44Зерӓ хербир фидан танынэр мейвасындан. Кимсей топламээр инӂир тикенни гӱмедӓн еки ӱзӱм салкымы чалыдан.

45Ии адам чыкарэр ии ишлӓр ии ӱрӓӓн хазнасындан. Кӧтӱ адам чыкарэр кӧтӱ ишлӓр кӧтӱ ӱрӓӓн хазнасындан. Зерӓ адамын аазы лафедер ӱрӓӓн ташкынныындан[+].


Ики тӱрлӱ темел

46[•]Нечин деерсиниз: „Сааби, Сааби“, ама йапмээрсыныз, не сӧлеерим Бӓн[+]?

47Аннадаӂам сизӓ, кимӓ бензеер адам, ангысы сеслеер хем таманнээр Беним сӧзӱмӱ.

48О бензеер бир адама, ангысы йапты бир ев. Илкин, казып дерин, темелини ерлештирди таш ӱстӱнӓ. Ачан ӱӱштӱ селли сулар ев ӱстӱнӓ, ев кымылдамады, зерӓ каави йывылмышты[*].

49Ама ким ишидер да таманнамээр, о бензеер адама, ангысы йапты евини ер ӱстӱндӓ, темелсиз. Ачан селлӓр ӱӱштӱлӓр, осаат ев йыкылды. Онун йыкылмасы титси олду».

#### 7


Иисус алыштырэр ӱзбашынын изметкерини

1[•]Битирдиктӓн сора насаат етмӓӓ инсана, ани сеслӓрди Ону, Иисус гирди Капернаум касабасына.

2Бир аскер ӱзбашы, кимин чыраа хастайды ӧлӱм дӧшеендӓ, ангысыны о пек беенӓрди,

3ишитти Иисус ичин да йоллады Иисуса иудейлерин аксакалларыны,[†] ки йалварсыннар, гелсин да алыштырсын онун чырааны.

4Оннар гелдилӓр Иисуса да пек йалвардылар, дейип: «Дӱшер она йапасын бу иилии,[+]

5зерӓ о север бизим инсаны, бизим ичин бир синагога[†] йапты».

6Иисус гитти оннарлан, ама ачан йаклашты йакын онун евинӓ, аскер ӱзбашы йоллады достларыны, десиннӓр: «Сааби, койма зааметини, зерӓ бӓн етмеерим, ки Сӓн гирӓсин беним евимӓ.

7Бӓн есапладым, ки бӓн дӓ етмеерим, ки гидейим кендим Сана. Саде де бир лаф, да беним изметкерим алышаӂэк.

8Зерӓ бӓн дӓ заабитлик алтындайым, беним дӓ елим алтында вар аскерлӓр. Ачан бирисинӓ деерим: „Гит“, о гидер. Башкасына деерим: „Гел“, о гелер. Чыраама деерим: „Йап бу иши“, о йапэр».

9Ачан Иисус ишитти бу лафлары, шашты, дӧндӱ инсана, ани гелӓрди Онун ардына, да деди: «Сӧлеерим сизӓ, ани артык Израил ичиндӓ булмадым бӧлӓ бир бӱӱк инан».

10Ачан дӧндӱлӓр геери бу йолланмышлар, булдулар о хаста чыраа саа.


Наин касабасында ӧлӱ дирилер

11Ертеси гӱнӱ Иисус гидӓрди бир касабайа, ады Наин. Онуннан барабар гидӓрди Онун ӱӱрениӂилери хем чок инсан.

12Ачан Иисус йаклашты касабанын токатларына, мезара гӧтӱрӓрдилӓр бир ӧлӱ, бир дул ананын йалныз оолуну. Бу карыйлан гидӓрди чок инсан.

13Ачан Сааби гӧрдӱ карыйы, ӂаны аӂыды она да деди: «Аалама!»[+]

14Сора йаклашты, дииди тезгерейӓ. Оннар, ким гӧтӱрӓрдилӓр, дурдулар. О деди: «Сана, деликанны, деерим: калк!»[+]

15Ӧлӱ отурду да башлады лафетмӓӓ. Иисус верди ону анасына.

16Хепси корктулар да Аллахы метиннедилӓр, дейип: «Бӱӱк пророк калкты арамызда!» хем: «Аллах Кенди гелди Онун инсанына!»[+]

17Хабер Иисус ичин даалды бӱтӱн Иудейада хем долайда.


Иоан Ваатизедиӂинин йолланмышлары

18[•]Иоан Ваатизедиӂинин ӱӱрениӂилери хепсини буннары сӧледилӓр Иоана.

19Иоан чаарды ӱӱрениӂилерин икисини да йоллады Иисуса, ки сорсуннар Она: «Сӓнсин ми О, Ким лӓӓзым гелсин, оса башкасыны мы беклейелим?»[+]

20Ӱӱрениӂилӓр гелдилӓр Иисуса да дедилӓр: «Иоан Ваатизедиӂи йоллады бизи Сана соралым: „Сӓнсин ми О, Ким лӓӓзым гелсин, оса башкасыны мы беклейелим?“»

21О вакыт Иисус алыштырарды чок хасталары тӱрлӱ дертлердӓн, хасталыклардан хем фена духлардан, чок кӧӧрларын ачарды гӧзлерини.

22О ӂувап етти оннара, дейерӓк: «Гидин сӧлейин Иоана, не гӧрерсиниз хем не ишидерсиниз: кӧӧрлар гӧрер, топаллар гезер, лепралылар пакланэр, саарлар ишидер, ӧлӱлӓр дирилер, фукааралара ии хабер насаат олэр.

23Мутлу о, кимин ичин Бӓн кӧстек олмайаӂам»[+].


Иисус шаатлык едер Иоан ичин

24Ачан гиттилӓр Иоанын йолланмышлары, Иисус башлады сӧлемӓӓ инсана Иоан ичин: «Не чыктыныз гӧрмӓӓ чолда? Бир сааз мы, ани лӱзгердӓн салланэр[+]?

25Не чыктыныз гӧрмӓӓ? Бир адамы мы, йымышак рубайлан гиийимни? Ким гиийимни донак рубайлан хем сефалыкта йашээр, оннар падишах биналарында.

26Е не чыктыныз гӧрмӓӓ? Бир пророк му? Аслы, хем деерим сизӓ, ани о таа бӱӱк, некадар бир пророк[+].

27Одур, кимин ичин йазылы: „Тӓ, Бӓн йоллээрым хаберӂими Сенин ӧнӱн сора, ангысы хазырлайаӂэк йол Сана“[+].

28Сӧлеерим сизӓ, ани оннардан, ким карыдан дууду, йок башка биркимсей таа бӱӱк Иоан Ваатизедиӂидӓн. Хеп окадар ен кӱчӱӱ Гӧк Падишахлыында таа бӱӱк ондан»[+].

29Хепси инсан, ким ишитти, артык харччылар[†] да, аннадылар Аллахын доорулууну, чӱнкӱ каблеттийдилӓр Иоанын ваатизлиини[+].

30Ама фарисейлӓр[†] хем закон ӱӱредиӂилери[†] бастылар Аллахын истедиини оннар ичин, зерӓ ваатиз олмадылар ондан.

31Иисус деди: «Кимӓ бензедейим бу бой инсаны, кимӓ бензеер оннар?

32Оннар бензеерлӓр ушаклара, ангылары отурэрлар мейданда да баарэрлар бири-биринӓ: „Чалдык сизӓ каваллан, ойнамадыныз; чалдык сизӓ гамны тӱркӱ, ааламадыныз“.

33Гелди Иоан Ваатизедиӂи, не екмек ийӓрди, не шарап ичӓрди, деерсиниз: „Онда вар фена дух“[+].

34Гелди Адам Оолу,[†] ийер хем ичер, деерсиниз: „Хобур хем ичкиӂи, харччыларын хем гӱнахкерлерин досту!“[+]

35Ама ким аарифлиин ушаа, о буну доорудур».


Бир кары йаалээр Иисусу

36[•]Бир фарисей теклиф етти Иисусу, софрайа гелсин онун евинӓ. Иисус гирди фарисейин евинӓ да отурду софрайа.

37Бир гӱнахкер кары касабадан аннады, ани О конакланэр фарисейин евиндӓ, да гетирди бир ак мермер кап ичиндӓ паалы кокулуу.

38О дурарды Иисусун ардында, айакларында, да ааларды, йыслайып Иисусун айакларыны кенди йашларыннан хем силип сачларыннан, ӧпӓрди хем кокуларды.

39Ачан буну гӧрдӱ фарисей, ангысы буйур еттийди Иисусу, деди кенди-кендинӓ: «Еер бу Адам пророк олайды, озаман билеӂейди, нетӱрлӱ кары бу, ким шинди Она диийер, зерӓ о – бир гӱнахкер»[+].

40Иисус, лафы алып, деди: «Симон, сӧлейеӂӓм сана бишей». «Сӧлӓ, Ӱӱредиӂи», – деди фарисей.

41Иисус деди: «Бир зенгин адама борчлуйду ики киши, бириси бешӱз динар,[†] ӧбӱрӱ дӓ елли[+].

42Чӱнкӱ йокту нейлӓн ӧдесиннӓр, зенгин олан афетти икисини дӓ. Шинди сӧлӓ, ангысы ону таа чок севеӂек?»[+]

43Симон ӂувап етти: «Санэрым о, кимӓ таа чок афетти». «Доору ӂувап еттин», – деди Иисус.

44Сора дӧндӱ бу карыйа да деди Симона: «Гӧрерсин ми бу карыйы? Гелдим сенин евинӓ, да сӓн дӧкмедин бана су, айакларымы йыкамаа, ама о йыслады айакларымы йашларыннан хем силди башындан сачларыннан.

45Сӓн ӧпӱш вермедин Бана, ама о, незамандан гирдим, дургунмээр ӧпмӓӓ айакларымы.

46Башымы йааламадын зейтин йаайыннан, ама о йаалады айакларымы кокулу йаалан.

47Онун ичин сӧлеерим сана: чӱнкӱ онун чок гӱнахлары афедилди, онуштан чок севди. Зерӓ кимӓ аз афедилер, о аз да север».

48Сора деди бу карыйа: «Афедилди сенин гӱнахларын!»[+]

49Оннар, ким отурдулар Онуннан софрада, башладылар лафетмӓӓ бири-бириннӓн: «Кимдир Бу, Ангысы афедер гӱнахлары?»

50Иисус деди карыйа: «Сенин инанын сени куртарды, гит услулуклан евӓ»[+].

#### 8


Карылар Иисуслан

1Бундан сора Иисус гезӓрди касабадан касабайа хем кӱӱдӓн кӱӱйӓ да насаат едӓрди хем хаберлӓрди Ии Хабери Аллахын Падишахлыы ичин оники ӱӱрениӂисиннӓн барабар[+].

2Онуннан варды биркач кары да, ангыларыны О куртардыйды фена духлардан хем дертлериндӓн: Марийа Магдалина, ангысындан чыкарды еди фена дух;[+]

3Иоана, Хузанын карысы, ани Иродун евини кулланарды; Сусанна хем башкалары. Оннар йардым едӓрдилӓр нейлӓн варды колайлыклары[+].


Екиӂи ичин ӧрнек

4[•]Ачан топланды чок инсан, гелмӓ хербир касабадан, Иисус сӧледи бӧлӓ бир ӧрнек:

5«Екиӂи чыкты тоом екмӓӓ. Ачан екӓрди, тоомнардан биразы дӱштӱ йол бойуна. Оннар чииненди айакларын алтында хем гӧк кушлары идилӓр оннары.

6Башка тоомнар ташлар ӱстӱнӓ дӱштӱлӓр. Ачан филизлендилӓр, тез курудулар, зерӓ йокту нередӓн немник чексиннӓр.

7Таа башка тоомнар чалылар ичинӓ дӱштӱлӓр. Чалылар бӱӱдӱлӓр оннарлан барабар да буулттулар филизлери.

8Ама калан тоомнар ии топраа дӱштӱлӓр. Оннар бӱӱдӱлӓр да гетирдилӓр ӱз катына берекет». Бу ӧрнӓӓ сӧледиктӓн сора Иисус бӱӱк сеслӓн деди: «Кимин вар кулаа ишитмӓӓ дейни, ко ишитсин!»[+]


Ӧрнӓӓн аннамасы

9[•]Онун ӱӱрениӂилери сордулар: «Не аннамасы вар бу ӧрнӓӓн?»

10О ӂувап етти: «Сизӓ верилди, аннайасыныз Аллахын Падишахлыынын саклылыкларыны, ама каланына сӧленер ӧрнеклӓрлӓн. Ӧлӓ ки, оннар баксын, да гӧрмесин, ишитсин, да аннамасын[+].

11Тӓ не аннамасы вар бу ӧрнӓӓн. Тоом – Аллахын сӧзӱ[+].

12Тоомнар, ани дӱштӱлӓр йол бойуна, оннардыр, ким ишидер сӧзӱ, ама диавол, гелип, чалэр сӧзӱ оннарын ӱреклериндӓн, инанмасыннар хем куртулмасыннар дейни.

13Тоомнар, ани дӱштӱлӓр ташлар ӱстӱнӓ, оннардыр, ким кабледер сӧзӱ севинмӓклӓн, ама кӧклешӓмеер, онун ичин инанэр бир вакыдадан, ама ачан гелер денемеклӓр, дӱшер[+].

14Тоомнар, ани дӱштӱлӓр чалылар арасына, оннардыр, ким ишидер сӧзӱ, ама йолларында гидӓркӓн, йашаманын кахырларыннан, зенгиннииннӓн, майыллыыннан буулэрлар, да берекет вермеерлӓр[+].

15Тоомнар, ани дӱштӱлӓр ии топраа, оннар, ким, ишидип сӧзӱ, койэр ии хем темиз ӱреенӓ, да гетирер берекет сабурлукта. Солейип буну, О деди: «Кимин вар кулаа ишитмӓӓ дейни, ко ишитсин!»[+]


Шафк гӧрӱнер ердӓ

16Кимсей тутуштурмээр шафкы, ки койсун ону кап алтына еки пат алтына, ама койэр кандиллик ӱстӱнӓ, ки оннар, ким гирер, гӧрсӱннӓр айдынныы[+].

17Зерӓ йок бишей саклы, ани ачылмасын, хем йок бишей ӧртӱлӱ, ани ӱзӓ чыкмасын да айдынныкта гӧрӱнмесин[+].

18Бакын, ниӂӓ сеслеерсиниз, зерӓ кимдӓ вар, она таа чок верилеӂек, ама кимдӓ йок, ондан алынаӂэк, не санэр, ани вар онда».


Иисусун анасы хем кардашлары

19[•]Иисусун анасы хем кардашлары гелдилӓр Она, ама йаклашамадылар Она калабалык бетеринӓ[+].

20Биркимсей деди Иисуса: «Сенин анан хем кардашларын, дышарда дуруп, истеерлӓр Сениннӓн гӧрӱшмӓӓ».

21Ама Иисус ӂувап етти: «Беним анам хем кардашларым оннар, ким сеслеер хем таманнээр Аллахын сӧзӱнӱ»[+].


Иисус бораны усландырэр

22[•]Бир гӱн Иисус пинди бир кайык ичинӓ ӱӱрениӂилериннӓн барабар да деди оннара: «Гечелим гӧлӱн ӧтӓӓнна». Оннар йолландылар[+].

23Кайыклан ӱзӓркӓн, Иисус уйуду. Гӧл ӱстӱндӓ ӧлӓ бир кескин лӱзгӓр есмӓӓ башлады, ани долдурурду кайыы суйлан. Хепси бир бӱӱк хатада булунарды.

24Йаклаштылар Иисуса, уйандырдылар Ону да дедилӓр: «Ӱӱредиӂи, Ӱӱредиӂи, кайбелериз!» Иисус уйанды, азарлады лӱзгери хем кабаран далгалары. Оннар усландылар, да бир сус олду.

25Сора деди ӱӱрениӂилеринӓ: «Нӓӓнда инаныныз?» Долу коркуйлан, шашарак, оннар бири-биринӓ дейӓрдилӓр: «Кимдир Бу, Ким сымарлээр артык лӱзгерӓ хем далгалара, да оннар Ону сеслеерлӓр?»


Иисус коолээр фена духлары Герасада

26[•]Гелдилӓр кайыклан Гераса ерлеринӓ, ани Галилейайа каршы.

27Ачан Иисус инди кенара, Она каршы чыкты бир адам касабадан, фена духлардан тутулмуш. Чок вакыттан беери гиимӓрди руба, йашамарды евдӓ, ама мезар лаамнары ичиндӓ.

28Гӧрӱп Иисусу, бир кескин сеслӓн баарды да дӱштӱ Онун ӧнӱндӓ, бир бӱӱк сеслӓн дейип: «Нейин вар бенимнӓн, Иисус, Пек ӱӱсек Аллахын Оолу! Йалварэрым, зеетлӓмӓ бени!»[+]

29Иисус сымарладыйды фена дух чыксын бу адамдан, зерӓ запламышты ону чок вакыттан беери. Инсаннар ону тутардылар баалы синӂирлӓрлӓн хем алкаларлан, ки беклесиннӓр. Ама о копарарды синӂирлери хем алкалары, да фена дух кооларды ону чол ерлерӓ.

30Иисус сорду она: «Несой сенин адын?» О ӂувап етти: «Легион[*]», зерӓ онда варды чок фена дух.

31Фена духлар Иисуса йалварардылар, ки сымарламасын гитсиннӓр дипсизлӓӓ.

32Бурада, байыр йамаӂында отларды бир бӱӱк сӱрӱ домуз. Фена духлар йалвардылар Она, изин версин гирсиннӓр домузлара. Иисус изин етти.

33Фена духлар, чыкып бу адамдан, гирдилӓр домузлар ичинӓ, да озаман бӱтӱн сӱрӱ хызланды дик йамачтан, атлады гӧл ичинӓ да буулду.

34Ачан домузчулар гӧрдӱлӓр, не олду, качтылар да хаберледилӓр касабада хем кӱӱлердӓ.

35Инсан чыкты, гӧрсӱн, не олду. Оннар гелдилӓр Иисуса да булдулар адамы, ангысындан чыкты фена духлар, отурарак Иисусун айакларында, гиийимни хем аклы башында. Хепсини бир корку алды[+].

36Оннар, ким гӧрдӱ, не олду, аннаттылар, насыл алыштырылды бу адам, ангысындан чыкарылды фена духлар.

37Хепси инсан Гераса ериндӓн йалвардылар, Иисус гитсин оннардан, зерӓ пек корктуйдулар. Иисус гирди кайык ичинӓ да геери дӧндӱ[+].

38Бу адам, ангысындан чыкарылды фена духлар, йалварарды, ки алсын ону да Кендисиннӓн, ама О йоллады ону евӓ да деди:

39«Гит евӓ да сӧлӓ, не йапты Аллах сениннӓн». О гитти да сӧледи бӱтӱн касабада хепсини, не йапты она Иисус.


Кыз дирилер, хаста кары алышэр

40[•]Ачан Иисус дӧндӱ геери, инсан Ону каблетти севинмӓклӓн, зерӓ хепси Ону беклӓрдилӓр.

41Гелди бир адам, ады Иаир, синагогадан[†] бир ӧндерӂи. О дӱштӱ Иисусун айакларына да йалварды, гелсин она евӓ,[+]

42зерӓ онун бириӂик кызы, бир оники йашында, ӧлӱм дӧшеендейди. Иисус гидӓркӓн, инсан хер тарафтан сыкыштырарды Ону.

43Бир кары, хаста кан акмасындан оники йылдан беери, ангысы /харӂамышты бӱтӱн варлыыны дофторлара, ама/ кимсей ону алыштырамамышты,

44йаклашты ардындан Иисуса да дииди Онун рубасынын етеенӓ. Бирдӓн кан акмасы дургунду[+].

45Иисус деди: «Ким дииди Бана?» Чӱнкӱ хепси атылырдылар, Петри хем оннар, ким онуннанды, дедилӓр Иисуса: «Ӱӱредиӂи, доз-долай инсан сени сыкыштырэр хем итирер, Сӓн дӓ сорэрсын: „Ким дииди Бана“?»

46Ама Иисус ӂувап етти: «Бана биркимсей дииди, зерӓ дуйдум, ани бир кувет чыкты Бендӓн»[+].

47Ачан кары гӧрдӱ, ани тутулду, йаклашты Иисуса, титирейерӓк дӱштӱ Онун айакларына да сӧледи хепси инсана, не бетерӓ о дииди Она, хем ниӂӓ хемен алышты хасталыындан.

48Иисус деди: «Гиргиннӓн, кызым! Сенин инанын сени алыштырды, гит услулуклан»[+].

49Иисус таа лафедӓркӓн, евдӓн бириси гелди да синагога ӧндерӂисинӓ деди: «Кызын ӧлдӱ, наафилӓ саваштырма Ӱӱредиӂийи».

50Ама, ачан Иисус ишитти буну, деди она: «Коркма, саде инан, кыз куртулаӂэк».

51Ачан етишти онун евинӓ, бракмады кимсей гирсин Онуннан, саде Петрийи, Иоаны, Иакову, кызын бобасыны хем анасыны[+].

52Хепси аалардылар хем сыралардылар. Иисус деди: «Ааламайын, кыз ӧлмеди, ама уйуйэр»[+].

53Оннар гӱлмӓӓ алдылар Ону, зерӓ билӓрдилӓр, ани кыз ӧлдӱ.

54Ачан хепсини чыкарды дышары, Иисус тутту кызы елиндӓн да бӱӱк сеслӓн деди: «Калк, кызым!»[+]

55Кызын духу дӧндӱ геери, да о чабук калкты. Иисус сымарлады, версиннӓр кыза имӓӓ.

56Кызын бобасы хем анасы шаш-беш калдылар. Иисус деди оннара, ки бу олуш ичин сӧлӓмесиннӓр кимсейӓ[+].

#### 9


Иисус йоллээр оники апостолу насаат етмӓӓ

1[•]Иисус топлады оники ӱӱрениӂисини, верди оннара кувет хем заабитлик фена духларын ӱстӱнӓ, алыштырсыннар дейни хепси хасталыклардан[+].

2Сора йоллады оннары, насаат етсиннӓр Аллахын Падишахлыыны хем алыштырсыннар хаста-лары.

3«Бишей алмайын йола: не сопа, не хийбӓ, не екмек, не пара, не дӓ ики кат руба, – деди Иисус. –

4Ангы евӓ гиреӂениз, о евдӓ калын, орадан гидинӂӓ.

5Еер сизи инсан каблетмӓрсейди, чыкаркан о касабадан, артык тозлары да айакларыныздан силкин, азар гиби оннара каршы»[+].

6Оннар йолландылар да гиттилӓр кӱӱдӓн кӱӱйӓ, насаат едерӓк Ии Хабери хем хасталары херердӓ алыштырарак[+].


Ирод ишидер Иисус ичин

7[•]Ирод бей, ишидип хепси бу олушлары, шаш калды, зерӓ инсандан кимиси дейӓрдилӓр, ани Иоан дирилди ӧлӱдӓн[+].

8Башкалары дейӓрдилӓр, ани ӱзӓ чыкты Илийа, таа башкалары да дейӓрдилӓр, ани дирилди бириси евелки пророклардан.

9Ама Ирод деди: «Иоанын кафасыны алдым. Бу Ким олур, Кимин ичин ишидерим, ани йапэр бутӱрлӱ ишлӓр?» Онун ичин аарарды колайлык, ки гӧрсӱн Ону[+].


Беш бин адам дойурулэр

10[•]Ачан апостоллар дӧндӱлӓр геери, сӧледилӓр Иисуса хепсини, не йаптылар. Иисус алды оннары да гитти бир тарафа, бир касаба йанына, ани ады Вифсаида[+].

11Инсан ишитти буну да гитти Онун ардына. Иисус ислӓӓ каблетти оннары. Насаат етти Аллахын Падишахлыы ичин хем, кимин варды зору, алыштырды хасталыклардан.

12Авшамнарды. Оники апостол йаклаштылар Иисуса да дедилӓр: «Колвер инсаны, гитсиннӓр долай кӱӱлерӓ хем кырдакы евлерӓ, геӂелесиннӓр дейни хем баксыннар кендилеринӓ имеелик, зерӓ бурасы, нередӓ биз булунэрыз, бир чол ер».

13Иисус деди оннара: «Сиз верин оннара имӓӓ!» Оннар ӂувап еттилӓр: «Биздӓ йок бишей, беш екмектӓн хем ики балыктан каарӓ. Калэр саде, биз гиделим да сатын алалым имӓӓ хепси бу инсана».

14Орада саде адам тарафы варды бир беш бин киши. Иисус деди Кенди ӱӱрениӂилеринӓ: «Ерлештирин оннары, ки отурсуннар еллишӓр киши бӧлӱмдӓ».

15Ӧлӓ дӓ йаптылар, хепси инсаны отурттулар.

16Иисус алды беш екмӓӓ хем ики балыы, калдырды бакышыны гӧкӓ да иисӧзледи оннары. Сора, кырып, верди ӱӱрениӂилерӓ, ки пайетсиннӓр инсана.

17Ачан хепси идилӓр да дойундулар, ондан сора топладылар оники сепет имӓк парчалары.


Петринин шаатлыы Иисус ичин

18[•]Бир гӱн, ачан Иисус дуа едӓрди бир тарафта ӱӱрениӂилериннӓн барабар, О койду оннара бутӱрлӱ бир сормак: «Не деер инсан, Кимим Бӓн?»

19Оннар ӂувап еттилӓр: «Кимиси деер, ани Сӓн – Иоан Ваатизедиӂи, башкасы – пророк Илийа, таа башкасы деер, ани дирилди бир евелки пророк»[+].

20О сорду оннара: «Ама сиз не деерсиниз, кимим Бӓн?» «Сӓн Христоссун Аллахтан!» – ӂувап етти Петри[+].

21[•]Иисус сыкыдан сымарлады, буну кимсейӓ сӧлӓмесиннӓр.

22Сора аннатты оннара, ани Адам Оолу[†] лӓӓзым чок зеетленсин, рет едилсин аксакаллардан,[†] бӱӱк попазлардан[†] хем билгичлердӓн, ӧлдӱрӱлсӱн да ӱчӱнӂӱ гӱнӱ дирилсин[+].


Несой излейелим Иисусу?

23Сора данышты хепсинӓ: «Ким истеер гелсин Беним ардыма, атылсын кенди-кендиндӓн, алсын ставрозуну[*] да Бени излесин[+].

24Зерӓ ким истеер йашамасыны куртармаа, ону кайбедеӂек. Ама ким йашамасыны кайбедеӂек Беним ичин, ону куртараӂэк.

25Не файда олаӂэк бир адама, казансын бӱтӱн дӱннейи, ама кенди-кендини кайбетсин еки ӂезалансын[+]?

26Ким утанаӂэк Бендӓн хем Беним сӧзлеримдӓн, ондан утанаӂэк Адам Оолу да, ачан гелеӂек Кендинин, Бобасынын хем айоз ангиллерин метиннииндӓ[+].

27Доору сӧлеерим сизӓ, ани кимиси бурада дураннардан, ӧлмейеӂеклӓр гӧрмейинӂӓ Аллахын Падишахлыыны»[+].


Иисус гӧстерилер метинниктӓ

28[•]Бу лафлардан сора, гечти йакын секиз гӱн, Иисус алды Петрийи, Иоаны хем Иакову да пинди бир байыр ӱстӱнӓ дуа етсин[+].

29Ачан дуа едӓрди, Онун ӱзӱ гӧрӱнӱшӱ диишти, рубалары йалабык, ак-бийаз олду.

30Онун йанында пейдаланды ики адам, ани лафа дурардылар Онуннан: Моисей хем Илийа.

31Оннар гӧстерилдилӓр метинниктӓ, лафедӓрдилӓр Иисусун айырылмасы ичин, не гечиреӂейди Иерусалимдӓ.

32Петрийи хем онун кафадарларыны уйку бастыйды. Ачан уйандылар, ачык гӧрдӱлӓр Иисусун метинниини хем бу ики адамы, ани Онуннан дурардылар.

33Ачан оннар Иисустан айырылдылар, Петри деди Иисуса: «Чорбаӂы, ии, ки бурадайыз. Йапалым ӱч бордей: бир Сенин ичин, бир Моисей ичин, бир дӓ Илийа ичин». Билмӓрди, не лафедӓрди.

34Бӧлӓ лафедӓркӓн, гелди бир булут да гӧлгесиннӓн каплады оннары. Ӱӱрениӂилӓр корктулар, гӧрӱп, ани калдылар булут ичиндӓ.

35Булут ичиндӓн ишидилди бир сес, ани деди: «Будур Беним сечилмиш Оолум, Ону сеслейин!»[+]

36Бу сес ишидилдиктӓн сора Иисус калды йалныз. Ӱӱрениӂилӓр сустулар, о гӱннердӓ кимсейӓ сӧлӓмедилӓр, не гӧрдӱлӓр.


Чоӂук фена духтан куртулэр

37[•]Икинӂи гӱнӱ, ачан индилӓр байыр ӱстӱндӓн, бир сӱрӱ инсан чыкты Иисуса каршы.

38Бир адам инсан ичиндӓн баарды: «Ӱӱредиӂи, йалварэрым, гел да бак беним оолуму, зерӓ бендӓ о бир йалныз.

39Ону фена дух тутэр да бирдӓн баарэр хем ону ӧлӓ силкер, ани кӧпӱк аазындан салверер. Чок зеетлеер, сора зор бракэр ону.

40Йалвардым Сенин ӱӱрениӂилеринӓ, чыкарсыннар бу духу, да чыкарамадылар».

41«Бозук хем инансыз сенселӓ! Незаманадан олаӂам сизиннӓн да дайанаӂам сизӓ? – деди Иисус. – Гетирин ону бурайы».

42Оолу гелӓркӓн, фена дух куветлӓн урду ону ерӓ да сарсалады. Иисус азарлады фена духу, алыштырды чоӂуу да верди геери бобасына[+].


Иисус енидӓн хаберлеер ӧлӱмӱнӱ хем дирилмесини

43[•]Хепси шаштылар Аллахын бӱӱклӱӱнӓ. Ачан хепси шашардылар Иисусун ишлеринӓ, озаман О деди ӱӱрениӂилеринӓ:

44«Есап алын, не сӧлеерим сизӓ: Адам Оолу верилмиш олаӂэк инсанын елинӓ!»[+]

45Ама ӱӱрениӂилери бу лафлары аннамардылар, зерӓ оннар ичин бу лафларын маанасы саклыйды, ки аннамасыннар, сормаа да коркардылар[+].


Ким ен бӱӱк?

46[•]Оннарда пейдаланды бир чекиш, ки билсиннӓр, ким ен бӱӱк олаӂэк.

47Иисус аннады оннарын неетлерини, онуштан алды йанына бир кӱчӱк ушак

48да деди оннара: «Ким кабледер бу ушаа Беним адыма, о Бени кабледер. Ким кабледер Бени, о кабледер Ону, Ким Бени йоллады. Зерӓ ким ен кӱчӱк аранызда, о ен бӱӱктӱр»[+].


Ким диил каршы бизӓ, о бизимнӓн

49Иоан, лафа катылып, деди: «Ӱӱредиӂи, биз гӧрдӱк бир адам, ангысы чыкарарды фена духлары Сенин адыннан, да дургуттук ону, зерӓ гезмеер бизимнӓн»[+].

50«Дургутмайын, – ӂувап етти Иисус, – зерӓ ким гитмеер сизӓ каршы, о сизиннӓн»[+].


Гӧктӓн атеш

51Йаклашты заман, гӧкӓ калксын, Иисус карарлады Иерусалимӓ гитсин[+].

52Кендиндӓн ӧнӂӓ хаберӂилери йоллады. Оннар Самарийалыларын бир кӱӱйӱнӓ гиттилӓр, ки хазырласыннар конак ери геӂелемӓк ичин[+].

53Иисусу каблетмедилӓр, чӱнкӱ Иерусалимӓ гидӓрди.

54Ачан Онун ӱӱрениӂилери Иаков хем Иоан гӧрдӱлӓр буну, дедилӓр: «Сааби, кайыл мыйсын, сымарлайалым, йаасын гӧктӓн атеш оннарын ӱстӱнӓ да йаксын оннары, /ниӂӓ Илийа йапты/?»[+]

55Иисус, дӧнӱп, таказалады оннары /да деди: «Билмеерсиниз, не духтан кулланмышсыныз!

56Адам Оолу гелмеди кайбетсин инсаны, ама куртарсын»/. Сора гиттилӓр башка бир кӱӱйӓ.


Ким истеер излемӓӓ Иисусу?

57[•]Ачан оннар гидӓрдилӓр йолда, бир адам Иисуса деди: «Сааби, гидеӂӓм Сенин ардына, нерейи да Сӓн гитсӓн».

58Иисус ӂувап етти: «Тилкилерин иннери, кушларын йувалары вар, ама Адам Оолу йок нерейи башыны койсун».

59Башка бирисинӓ деди: «Гел ардыма». О ӂувап етти: «Сааби, брак, илкин гидейим бобамы гӧмейим».

60Ама Иисус ӂувап етти: «Брак, ӧлӱлӓр ӧлӱлерини гӧмсӱн, ама сӓн гит да хаберлӓ Аллахын Падишахлыыны».

61Таа башкасы деди: «Сааби, гидеӂӓм Сенин ардына, ама илкин брак, гидейим евдекилеримӓ „кал саалыӂаклан“ сӧлейим».

62Иисус ӂувап етти: «Хербири, ким койэр елини пулаа да геери бакэр, йарашмаз Аллахын Падишахлыына гирсин».

#### 10


Иисус йоллээр$етмиш ӱӱрениӂисини$насаат етмӓӓ

1[•]Бундан сора Сааби сечти таа етмиш[*] ӱӱрениӂи. Йоллады оннары икишӓр-икишӓр Кенди ӧнӱ сора хепси касабалара хем ерлерӓ, нерейи О гитмӓӓ истӓрди.

2Деди оннара: «Берекет бӱӱк, ама ишчи аз! Онуштан дуа един берекедин чорбаӂысына, чыкарсын ишчи екиннерини топламаа[+].

3Гидин! Йоллээрым сизи, ниӂӓ кузулары йабанылар ичинӓ[+].

4Алмайын кендинизлӓн не кесӓ, не хийбӓ, не дӓ айак кабы. Кимсейлӓн йолда селӓмнӓшмейин.

5Хербир евдӓ, нерейи гиреӂениз, дейӓсиниз: „Услулук олсун бу евдӓ!“

6Еер варса орада услулук оолу, сизин селӓминиз калаӂэк онуннан, башка тӱрлӱ дӧнеӂек сизӓ геери.

7О евдӓ калын, ийин хем ичин, не вереӂеклӓр. Зерӓ ишчи кенди иши ичин баашыш каблетсин дӱшер. Евдӓн евӓ гезмейин[+].

8Хербир касабайа, нерейи гиреӂениз хем нередӓ кабледилеӂениз, ийин не койаӂэклар ӧнӱнӱзӓ[+].

9Орада алыштырын хасталары, дейип: „Аллахын Падишахлыы йаклашты сизӓ“[+].

10Ама хербир касабада, нерейи гидеӂениз, да каблетмейеӂеклӓр сизи, орада сокаа чыкын да бӧлӓ дейин:

11„Касабаныздан айакларымыза конан тозу азар гиби силкериз сизӓ каршы, ама хеп окадар билин, Аллахын Падишахлыы йаклашты сизӓ“[+].

12Сӧлеерим сизӓ, ани даава гӱнӱндӓ Содом касабасына таа илин олаӂэк, некадар о касабайа[+].


Вай инансыз касабалара!

13[•]Вай сана, Хоразин! Вай сана, Вифсаида! Зерӓ, еер бу кудретли ишлӓр, не сиздӓ йапылды, Тир хем Сидон касабаларында йапылайды, чоктан чуваллан гиийимни хем кӱл ӱстӱнӓ отуруп, гӱнахларындан Аллаха дӧнеӂейдилӓр[+].

14Ама даава гӱнӱндӓ таа илин олаӂэк Тир хем Сидон касабаларына, некадар сизӓ.

15Сӓн, Капернаум, гӧкӓ кадар мы ӱӱсекленеӂӓн? Диил, сӓн ӧлӱлӓр еринӓ дӱшеӂӓн.

16Ким сеслейеӂек сизи, Бени сеслейеӂек. Ким сиздӓн атылаӂэк, Бендӓн атылаӂэк. Ама ким Бендӓн атылаӂэк, о атылаӂэк Ондан, Ким Бени йоллады»[+].


Етмиш ӱӱрениӂи дӧнер геери

17О етмиш киши дӧндӱлӓр бӱӱк севинмӓклӓн да дедилӓр: «Сааби, артык фена духлар да сеслеерлӓр бизи Сенин адыннан»[+].

18Иисус деди: «Гӧрдӱм шейтаны, ангысы дӱштӱ гӧктӓн, ниӂӓ бир чимчирик[+].

19Вердим кувет сизӓ, басасыныз йыланнар хем скорпионнар ӱстӱнӓ хем душманын бӱтӱн куведи ӱстӱнӓ. Хич бишей сизӓ зарар йапмайаӂэк[+].

20Сиз севинмейин, ани фена духлар сизи сеслеер, ама севинин, ани адыныз гӧклердӓ йазылы»[+].


Боба хем Оол

21[•]О саат Иисус Айоз Духлан севинди да деди: «Шӱкӱр едерим Сана, Боба, ани сакладын буннары аариф хем фикирли оланнардан да ачтын евлатлара. Хакына, Боба, будур Сенин истедиин!

22Хепсини Бобам Беним елимӓ верди. Кимсей билмеер, кимдир Оол, Бобадан каарӓ, хем кимсей билмеер, кимдир Боба, Оолдан каарӓ, хем оннардан, кимӓ Оол истеер ачмаа»[+].

23Сора дӧндӱ ӱӱрениӂилеринӓ да салт оннара деди: «Мутлу гӧзлӓр, ани гӧрерлӓр, не сиз гӧрерсиниз![+]

24Зерӓ сӧлеерим сизӓ, ани чойу пророклардан хем падишахлардан истедилӓр гӧрмӓӓ, не сиз гӧрерсиниз, хем ишитмӓӓ, не сиз ишидерсиниз, ама гӧрмедилӓр хем ишитмедилӓр»[+].


Аӂыйанныклы самарийалы

25Бир закон[†] ӱӱредиӂиси калкты денесин Иисусу да деди: «Ӱӱредиӂи, не йапайым, ки дивеч йашамак еденейим?»[+]

26Иисус деди: «Не вар йазылы Законда? Насыл окуйэрсын?»

27О ӂувап етти: «Севӓсин Сааби Аллахыны бӱтӱн ӱрӓӓннӓн, бӱтӱн ӂаныннан, бӱтӱн кувединнӓн хем бӱтӱн аклыннан хем севӓсин йакын оланыны, ниӂӓ кендини»[+].

28Иисус деди она: «Доору ӂувап еттин, йап ӧлӓ да йашайаӂан»[+].

29Ама о истеди кендини доорутсун да Иисуса сорду: «Кимдир йакын оланым?»

30Иисус енидӓн лафетти да деди: «Бир адам Иерусалимдӓн Иерихона гидӓрди, хайдутларын елинӓ дӱштӱ. Оннар ону сойдулар, дӱӱйӱп, йары ӧлӱ брактылар, сора гиттилӓр.

31Разгелӓ, бир попаз[†] о йолдан гечӓрди. Ону гӧрӱп, йолун ӧбӱр тарафына гечти.

32Хеп ӧлӓ бир левийли орадан гечӓрди. Ону гӧрӱп, йолун ӧбӱр тарафына гечти.

33Ама бир самарийалы, бу йолдан гечӓркӓн, йаклашты, ону гӧрӱп, ӂаны аӂыды[+].

34Йанына гелди, зейтин йаайы хем шарап дӧктӱ да йараларыны баалады. Сора пиндирди ешек ӱстӱнӓ, гӧтӱрдӱ бир конак евинӓ да заамет гӱттӱ она.

35Икинӂи гӱнӱ, ачан йолланды, чыкарды ики динар[†] да верди конак евинин чорбаӂысына, дейип: „Бакасын ону, не харӂайаӂан таа зеедӓ, дӧнмемдӓ ӧдейеӂӓм сана“.

36Ким буннарын ӱчӱндӓн, сайэрсын, хайдутларын елинӓ дӱшмӱшӱн йакын оланыйды?»

37О ӂувап етти: «О, ким йардым етти она». Озаман Иисус ӂувап етти: «Гит, сӓн дӓ ӧлӓ йап».


Марфа хем Марийа

38Ачан Иисус йолда булунарды, ӱӱрениӂилериннӓн гирди бир кӱӱйӓ. Бир кары, ады Марфа, каблетти Ону кенди евинӓ[+].

39Онун варды кызкардашы Марийа, ангысы, отуруп Саабинин айаклары йанында, сеслӓрди Онун сӧзӱнӱ[+].

40Марфа чок чалышарды, ки измет етсин. Иисуса йаклашып, деди: «Сааби, сенин касаветин йок му, ани кызкардашым бени бракты, йалныз измет едейим. Десӓнӓ она, йардым етсин бана».

41Сааби ӂувап етти она: «Марфа, Марфа, чок ишлӓр ичин сӓн заамет хем кахыр гӱдерсин[+].

42Саде бир иш лӓӓзым сана. Марийа сечти ии тарафыны, ани хич алынмайаӂэк ондан».

#### 11


Бизим Боба

1[•]Бир гӱн Иисус дуа едӓрди бир ердӓ. Ачан битирди дуасыны, бириси ӱӱрениӂилердӓн деди: «Сааби, ӱӱрет бизи дӓ дуа еделим, ниӂӓ Иоан ӱӱретти кенди ӱӱрениӂилерини, дуа етсиннӓр»[+].

2Иисус деди: «Ачан дуа едерсиниз, дейин:

„/Ей гӧклердӓ олан/ Боба,

Ко айозлансын Сенин адын.

Ко гелсин Сенин Падишахлыын.

/Ко олсун Сенин истедиин, ниӂӓ гӧктӓ, ӧлӓ ердӓ дӓ./

3Хергӱнкӱ екмеемизи хер гӱн бизӓ вер.

4Баашла бизим гӱнахларымызы,

Зерӓ биз дӓ баашлээрыз хепсини, ким бизӓ борчлу.

Гӧтӱрмӓ бизи денемейӓ,

/Ама куртар кӧтӱ оландан/“»[+].


Чалышмак дуада

5Сора деди: «Еер сизин биринизин варса досту, да о геӂӓ йарысы гидӓрсӓ она да дейӓрсӓ: „Достум, вер бана ӧдӱнч ӱч екмек,

6зерӓ гелди йолдан беним бир достум, да йок не онун ӧнӱнӓ койайым“;

7ичйандан онун досту ӂувап едӓрсӓ: „Саваштырма бени, зерӓ капу китли, ушакларым бенимнӓн пат ӱстӱндӓ, йок насыл калкайым да екмек верейим сана“.

8Сӧлеерим сизӓ, еер калкмарсайды версин достуна гиби, хеп окадар бунун калын ӱзлӱлӱӱ бетеринӓ калкаӂэк да хепсини, не лӓӓзым, вереӂек.

9Онун ичин деерим сизӓ: истейин – да верилеӂек; аарайын – да булаӂэныз; урун – да ачылаӂэк.

10Зерӓ ким истеер – еденер, ким аарээр – булэр, хем ким урэр – она ачылэр[+].

11Вар мы сизин араныздан боба, ангысынын оолу екмек истӓркӓн, версин она таш? Оса балык истӓркӓн, версин йылан балык еринӓ?

12Оса йымырта истӓркӓн, версин скорпион?

13Еер сиз, ани фенайсыныз, билӓрсениз ушакларыныза ии баашышлар вермӓӓ, некадар таа чок сизин Гӧктеки Бобаныз вереӂек Айоз Духу оннара, ким Ондан истейеӂек»[+].


Иисус хем Веелзевул (шейтан)

14[•]Иисус бир хастадан, ангысы лафедӓмӓрди, чыкарарды фена духу. Ачан йапты буну, о хаста олан башлады лафетмӓӓ, да инсан шашты.

15Кимиси дейӓрди: «Фена духлары чыкарэр Веелзевулун[†] – фена духларын ӧндерӂисинин – кувединнӓн»[+].

16Башкалары, ки денесиннӓр Иисусу, истӓрдилӓр бир нышан гӧктӓн гӧстерсин[+].

17Иисус аннады оннарын неетлерини, онуштан деди: «Хербир падишахлык, ани бӧлӱнер да каршы гидер кенди-кендинӓ, даалэр. Хеп ӧлӓ хербир ев, нередӓ бӧлӱнмӓк олэр, даалэр.

18Еер шейтан бӧлӱндӱсейди кенди-кендинӓ, несой вар насыл дурсун онун падишахлыы? Сиз деерсиниз, ани Бӓн уурадармышым фена духлары Веелзевулун кувединнӓн.

19Еер Бӓн чыкарарсайдым фена духлары Веелзевулун кувединнӓн, озаман сизин адамнар кимин кувединнӓн чыкарэрлар? Бунда оннар сизӓ даава кесеӂеклӓр[+].

20Еер Бӓн чыкарарсайдым фена духлары Аллахын кувединнӓн, озаман Аллахын Падишахлыы сизӓдӓн етишти.

21Ачан бир адам, каави хем ислӓӓ силӓхлы, коруйэр кенди евини, онун варлыы коркусузлукта.

22Ама ачан гелер онун ӱстӱнӓ биркимсей, таа каави ондан, да енсеер ону, озаман алэр куветлӓн онун силӓхларыны, ангыларына о умутланарды, да пайедер, не ондан алды.

23Ким диил Бенимнӓн, о каршы Бана. Ким топламээр Бенимнӓн, о даадэр[+].


Фена дух дӧнер геери

24Ачан фена дух чыкэр адамдан, о гезер сусуз ерлердӓ, раатлык аарээр, да чӱнкӱ буламээр, деер: „Дӧнейим евимӓ, нередӓн чыктым“.

25Гелдии заман, булэр ону сӱпӱрӱлмӱш хем донак.

26Сора гидип, алэр кендисиннӓн башка еди дух, таа фена, некадар кендиси. Гирерлӓр ичйанына да орада ерлешерлӓр. Бутакым, адамын сон халы олэр таа кӧтӱ, некадар баштакы»[+].


Хакына мутлулук

27Ачан Иисус сӧлӓрди бу лафлары, бир кары инсандан бӱӱк сеслӓн баарды: «Не мутлу Сенин анан, ким ташыды хем емзирди Сени!»[+]

28Иисус ӂувап етти: «Таа не мутлу оннара, ангылары сеслеерлӓр хем таманнээрлар Аллахын сӧзӱнӱ!»[+]


Ионанын нышаны

29[•]Ачан чок инсан топланды, Иисус лафетмӓӓ башлады: «Бу сенселӓ – кӧтӱ бир сенселӓ, истеер бир нышан, ама она верилмейеӂек башка нышан, пророк Ионанын нышанындан каарӓ.

30Зерӓ, ниӂӓ Иона олду бир нышан Ниневийа касабасынын инсаны ичин, хеп ӧлӓ Адам Оолу[†] да олаӂэк нышан бу сенселӓ ичин.

31Ӱӱлендӓн падишахка калкаӂэк даава гӱнӱндӓ бу сенселенин адамнарыннан да кабаатландыраӂэк оннары, зерӓ о гелди дӱннейин кенарындан, ки ишитсин Соломонун аарифлиини, ама бӱӱн бурада дурэр Бириси, Ангысы таа бӱӱк Соломондан[+].

32Ниневийа касабасындан инсаннар даава гӱнӱндӓ калкаӂэклар бу сенселенин адамнарыннан да кабаатландыраӂэклар оннары, зерӓ оннар, Ионанын насаадыны ишидип, кенди гӱнахларындан Аллаха дӧндӱлӓр, ама бӱӱн бурада дурэр Бириси, Ангысы таа бӱӱк Ионадан[+].


Гӱӱденин айдынныы

33[•]Кимсей тутуштурмээр шафкы, ки койсун ону бир саклы ерӓ еки кӱп алтына, ама койэр ону кандиллик ӱстӱнӓ, ки ким гирер, гӧрсӱннӓр айдынныы[+].

34Гӧз – гӱӱденин айдынныы. Еер сенин гӧзӱн саа оларсайды, бӱтӱн гӱӱдӓн айдынныкта олаӂэк. Ама сенин гӧзӱн кӧтӱсейди, бӱтӱн гӱӱдӓн каранныкта калаӂэк.

35Онун ичин бак айдыннык, ани сендӓ, караннык олмасын.

36Еер бӱтӱн сенин гӱӱдӓн айдынныкса, да хич бир тарафы каранныклы диилсӓ, бу таман бир айдыннык олаӂэк, ӧлӓ ниӂӓ бир шафк йалабыклыыннан сени айдыннадэр».


Билгичлери хем фарисейлери таказаламак

37[•]Ачан Иисус буннары сӧлӓрди, бир фарисей Ону буйур етти кендисинӓ конаа. Иисус гелди да софрайа отурду.

38Ачан фарисей гӧрдӱ, ани Иисус имектӓн ӧнӂӓ еллерини йыкамады, шашты[+].

39Ама Сааби деди: «Сиз, фарисейлӓр,[†] йыкээрсыныз чӧлмӓӓн хем чанаан дышансыны, ама ичйансы хырсызлыклан хем феналыклан долу.

40Фикирсизлӓр! Ким йаратты дышансыны, йаратмады мы ичйансыны да?

41Йапын иилик, не вар сиздӓ, озаман сизин ичин хепси темиз олаӂэк.

42Вай сизӓ, фарисейлӓр, зерӓ сиз верерсиниз онунӂу пайыны наанедӓн, седеф отундан хем башка ешилликлердӓн, ама унудэрсыныз доорулуу хем Аллахын севгилиини. Буннары лӓӓзым йапасыныз, каланыны да бракмайасыныз![+]

43Вай сизӓ, фарисейлӓр! Зерӓ сиз синагогаларда[†] северсиниз отурмаа илк скемнелерӓ, беенерсиниз, инсан селӓм версин сизӓ мейданнарда[+].

44Вай сизӓ, /билгичлӓр[†] хем икиӱзлӱ фарисейлӓр/! Сиз нышансыз мезарлар гиби, ани гӧрӱнмеерлӓр, да инсан билмейерӓк, чиинеер оннары».

45Закон ӱӱредиӂилериндӓн[†] бириси деди: «Ӱӱредиӂи, сӧлӓркӓн буннары, бизи дӓ гӱӂендирерсин».

46Иисус ӂувап етти: «Вай сизӓ, закон ӱӱредиӂилери! Зерӓ сиз аар ӱклӓр инсан ташысын койэрсыныз, ама кендиниз о ӱклерӓ баарлем пармаанызлан диимеерсиниз.

47Вай сизӓ, ани пророклара мезар курэрсыныз, кими ӧлдӱрдӱ сизин бобаларыныз.

48Бутакым, гӧстерерсиниз, ани бобаларынызын ишлериннӓн кайылсыныз, чӱнкӱ оннар пророклары ӧлдӱрдӱлӓр, сиз дӓ мезар дӱзерсиниз[+].

49Онуштан Аллахын Аарифлии деер: „Йоллайаӂам оннара Беним пророкларымы хем апостолларымы: кимисини ӧлдӱреӂеклӓр, кимисини коолайаӂэклар!“[+].

50Онун ичин бу сенселедӓн есап сорулаӂэк пророкларын каннары ичин, ани дӧкӱлдӱ таа дӱннейин курулмасындан,[+]

51Авелин канындан Захарийанын канынадан, ангысы ӧлдӱрӱлдӱ Айоз бинанын[†] хем курбанныын арасында. Аслы сӧлеерим сизӓ: есап сорулаӂэк бу бой инсандан!

52Вай сизӓ, закон ӱӱредиӂилери, зерӓ сиз алдыныз елинизӓ билги капусунун анатарыны, ама не кендиниз гирерсиниз, не дӓ, ким истеер гирсин, бракэрсыныз!»

53Ачан Иисус чыкты орадан, билгичлӓр хем фарисейлӓр, дакылып, чок сормаклар койдулар, ки сӧлесин чок ишлӓр ичин.

54Чалыштылар, кыстырсыннар Ону бир йанныш лафлан, ки сора кабаатландырсыннар[+].

#### 12


Олмайын икиӱзлӱ

1Бу вакыт, ачан чок биннӓн инсан топланды ӧлӓ, ани чиинӓрдилӓр бири-бирини, Иисус башлады ӱӱретмӓӓ ӱӱрениӂилерини, дейип: «Корунун фарисейлерин майасындан, ани икиӱзлӱлӱктӱр[+].

2Йок бишей ӧртӱлӱ, ани ачылмасын хем йок бишей саклы, ани аннашылмасын[+].

3Онуштан, не сӧлединиз каранныкта, о ишидилеӂек айдынныкта. Не фисирдединиз ичердӓ, о хаберленеӂек евлерин ӧртӱлери ӱстӱндӓн.

4[•]Сӧлеерим сизӓ, Беним достларым, коркмайын оннардан, ким гӱӱдейи ӧлдӱрер, ама башка бишей йапамээр.

5Сӧлеерим, кимдӓн коркасыныз: коркун Аллахтан, Ангысы ӧлдӱрдӱктӓн сора, куведи вар ӂендемӓ атсын. Сизӓ деерим: елбетки, Ондан коркун[+].

6Сатылмээр мы беш сачак кушу ики ассарийӓ? Оннарын бириси билӓ унудулмээр Аллахтан.

7Сизин башынызда хепси сачларыныз сайылы. Онуштан коркмайын. Сиз таа паалыйсыныз чок сачак кушларындан[+].

8Сӧлеерим сизӓ, ани ким шаатлык едеӂек Бана инсанын ӧнӱндӓ, ону Адам Оолу[†] да шаатлык едеӂек Аллахын ангиллеринин ӧнӱндӓ[+].

9Ама ким атылаӂэк Бендӓн инсанын ӧнӱндӓ, ондан Бӓн дӓ атылаӂам Аллахын ангиллеринин ӧнӱндӓ[+].

10Еер биркимсей лафедӓрсӓ Адам Оолуна каршы, афедилеӂек. Ама ким кӧтӱлейеӂек Айоз Духу, афедилмейеӂек[+].

11Ачан гӧтӱреӂеклӓр сизи синагогаларын,[†] заабитлерин хем чорбаӂыларын ӧнӱнӓ, дӱшӱнмейин, нетӱрлӱ доорулуунузу чыкармаа еки не ӂувап етмӓӓ,

12зерӓ Айоз Дух ӱӱредеӂек сизи, не лафедӓсиниз озаман».


Корунун пара тамахлыындан

13[•]Бириси инсандан Иисуса деди: «Ӱӱредиӂи, сӧлӓ беним кардашыма, пайетсин бизӓ бобамыздан калма варлыы».

14«Бе адам, – ӂувап етти Иисус, – ким койду Бени дааваӂы олайым еки пайедейим варлыынызы?»

15Сора деди: «Бакын, корунун хертӱрлӱ пара тамахлыындан, зерӓ йашамак тутунмээр варлыын боллуундан»[+].

16Сора сӧледи бир ӧрнек: «Бир зенгин адамын мерасында бӱӱк берекет олду.

17О кенди-кендинӓ дӱшӱнӓрди хем дейӓрди: „Нӓбайым? Йок нерейи берекедими топлайым.

18Тӓ не йапаӂам: ески амбарларымы бозаӂам да таа бӱӱк ени амбарлар йапаӂам. Орайы топлайаӂам хепси екиннерими хем варлыымы.

19Сора дейеӂӓм ӂаныма: ӂаным, вар чок иилик топлу чок йыллар ичин; диннен, и, ич хем шеннен!“

20Ама Аллах деди она: „Сӓн фикирсизсин, бу геӂӓ сенин ӂанын алынаӂэк. Буннар, не хазырладын, кимӓ калаӂэк?“[+]

21Хеп бутӱрлӱ олэр онуннан да, ким топлээр зенгинник кендиси ичин, ама зенгиннӓмеер Аллахта»[+].


Кахырланмайын

22Сора Иисус деди ӱӱрениӂилеринӓ: «Онуштан деерим сизӓ, кахырланмайын йашамак ичин, дӱшӱнмейин, не ийеӂениз хем не гӱӱденизӓ гиийеӂениз[+].

23Йашамак таа паалы, некадар имӓк, хем гӱӱдӓ таа паалы, некадар руба.

24Бакын гаргалара. Оннар не екер, не дӓ бичер. Оннарын йок не амбарлары, не дӓ читлери, ама Аллах оннары дойурэр. Сиз чок таа паалыйсыныз кушлардан![+]

25Хем ким сиздӓн, артык кахырланып, вар насыл еклесин баарлем бир ендезӓ кенди бойуна[*]?

26Еер йапамарсайдыныз ен кӱчӱк иши, озаман нечин кахырланэрсыныз калан ишлӓр ичин?

27Есап алын, несой бӱӱйер замбаклар. Оннар не зааметленер, не дӓ докуйэр. Ама деерим сизӓ: артык Соломон бӱтӱн донаклыында гиинӓмеди, ниӂӓ оннарын бириси.

28Чӱнкӱ Аллах бӧлӓ гиидирер оту, ани бӱӱн кырда, ама йаарын атешӓ атылаӂэк, некадар таа чок гиидиреӂек сизи, аз инанӂылар[+]?

29Аарамайын, не имӓӓ хем не ичмӓӓ. Бунун ичин касаветленмейин.

30Зерӓ хепсини буннары дӱннӓ инсаннары аарээр. Бобаныз билер, ани буннар лӓӓзым сизӓ.

31Хепсиндӓн ӧнӂӓ аарайын Аллахын Падишахлыыны, калан ишлӓр дӓ верилеӂек сизӓ.

32Коркма, сӓн, кӱчӱк сӱрӱ. Сизин Гӧктеки Бобаныз хавезликлӓн верер Падишахлыы сизӓ[+].

33Сатын не вар сиздӓ, да йапын иилик. Кендинизӓ ескимӓз кеселӓр хазырлайын – гечмӓз зенгинник гӧклердӓ, нерейи хырсыз сокулмээр хем гӱвӓ имеер[+].

34Зерӓ нередӓ сизин зенгиннииниз, орада сизин ӱреениз дӓ олаӂэк.


Кушку изметкерлӓр

35[•]Олун хазыр, белиниз кушаклы олсун, шафкларыныз йансын.

36Олун, ниӂӓ адамнар, ани чорбаӂыларыны беклеерлӓр, дӱӱндӓн дӧнсӱн, ки гелип, капуйа урдуйнан, чабук ачсыннар[+].

37Не мутлу чыраклар, ангыларыны чорбаӂы гелмесиндӓ ачыкгӧз булаӂэк! Доору сӧлеерим сизӓ, ани отурдаӂэк софрайа да, кушанып, измет едеӂек оннара.

38Еер гелмиш оларсайды икинӂи еки ӱчӱнӂӱ геӂӓ бекчилииндӓ, не мутлу олаӂэк изметкерлерӓ, ангыларыны чорбаӂы ачыкгӧз булаӂэк!

39Буну билин, еер билейди ев чорбаӂысы, не саатта хырсыз гелеӂек, кушку дураӂэйды да евини сойсун бракмайаӂэйды[+].

40Сиз дӓ олун хазыр, зерӓ Адам Оолу гелеӂек о саатта, ачан хич дӱшӱнмеерсиниз».


Аариф хем инанч чырак

41«Сааби, бизим ичин ми сӧлеерсин бу ӧрнӓӓ оса хепси ичин ми?» – сорду Петри.

42Сааби ӂувап етти: «Кимдир инанч хем аариф векил, ангысыны чорбаӂысы койаӂэк ӂувапчы кенди евиндӓ хепси чыракларын ӱстӱнӓ, вакыдында имӓӓ версин оннара дейни?

43Мутлу чырак, ангысыны чорбаӂысы, гелмесиндӓ, булаӂэк бӧлӓ йапаркан![+]

44Доору сӧлеерим сизӓ, ани койаӂэк ону ӂувапчы бӱтӱн кенди варлыы ӱстӱнӓ.

45Ама чырак акылӂа дейӓрсейди: „Чорбаӂым ойаланэр гелмӓӓ“, да башларсайды дӱӱмӓӓ изметкерлери хем изметчийкалары, имӓӓ, ичмӓӓ хем сарфошлук етмӓӓ,[+]

46онун чорбаӂысы гелеӂек бир гӱн, незаман хич беклӓмеер хем о саатта, незаман хич дӱшӱнмеер, чок дӱӱйеӂек да ону инансыз оланнарлан бир ерӓ койаӂэк.

47О чырак, ангысы билӓрди чорбаӂынын истедиини, ама хазырланмады хем иши йапмады, ниӂӓ чорбаӂы истӓрди, бу чырак чок дӱӱлмӱш олаӂэк.

48Ама о, ким билмейерӓк кабаат йапты, аз дӱӱлмӱш олаӂэк; зерӓ кимӓ чок верилди, чок истенеӂек дӓ, хем кимӓ чок инандырылды, ондан таа чок ӂувап истенеӂек.


Бӧлӱмнӱк себеплери

49[•]Гелдим атеш гетирейим ер ӱстӱнӓ да пек истеерим, ки шинди тутушсун!

50Бир ваатизлик вар, ангысындан лӓӓзым гечейим. Бу таманнанынӂа, чок зеетленерим[+].

51Санэрсыныз, гелдим, услулук му гетирейим ерӓ? Сӧлеерим сизӓ: диил услулук, ама бӧлӱнмӓк[+].

52Зерӓ бӱӱндӓн ӧтӓӓ беш кишидӓн, ани йашайаӂэклар бир ев ичиндӓ, ӱчӱ калкаӂэк каршы икисинӓ, икиси дӓ ӱчӱнӓ.

53Боба калкаӂэк оолуна каршы, оол да бобасына, ана – кызына каршы, кыз да анасына, кайнана – гелинӓ каршы калкаӂэк, гелин дӓ кайнанасына».


Вакыдын нышаннары

54[•]Иисус буну да деди инсана: «Ачан гӧрерсиниз, гӱнбатысындан калкэр булут, сиз хемен деерсиниз: „Йаамур йаайаӂэк“, ӧлӓ дӓ олэр.

55Ачан лӱзгӓр есер ӱӱлендӓн, деерсиниз: „Сыӂак олаӂэк“, ӧлӓ дӓ олэр.

56Икиӱзлӱлӓр, ерин хем гӧкӱн ӱзӱнӱ аннамаа билерсиниз. Насыл бу вакытлары танымээрсыныз?

57Несой сиз кенди-кендиниздӓн танымээрсыныз, не доору?

58Незаман дааваӂынын ӧнӱнӓ гидерсин сенин каршы дураныннан, бак таа йолда аннаш онуннан, ки сӱрӱмесин сени дааваӂынын ӧнӱнӓ, дааваӂы да вермесин сени зынданӂыйа, ангысы капайаӂэк сени зындана.

59Сӧлеерим сана, ани чыкмайаӂан орадан, ӧдӓмейинӂӓ битки лептону[*]».

#### 13


Пишман олун гӱнахларыныздан

1Кимиси оннардан сӧледилӓр Иисуса, не олду биркач Галилейадан адамнарлан, ангыларыны Пилат, ӧлдӱрӱп, каннарыны карыштырмыш оннарын курбаннарыннан[+].

2«Санэрсыныз, ани бу галилейалылар таа гӱнахкердилӓр каланындан мы, да бутӱрлӱ разгелди? – сорду Иисус. –

3Диил! Ама, Бӓн сӧлеерим, еер сиз дӓ пишман олмарсайдыныз гӱнахларыныздан, хеп ӧлӓ кайбелеӂениз.

4Оса о онсекиз киши, кимин ӱстӱнӓ Силоам кӱлеси дӱштӱ да ӧлдӱрдӱ оннары, санэрсыныз, ани таа гӱнахкердилӓр ми хепси калан инсандан Иерусалимдӓн[+]?

5Бӓн сӧлеерим сизӓ: диил. Ама еер сиз дӓ пишман олмарсайдыныз гӱнахларыныздан, хеп ӧлӓ кайбелеӂениз».


Мейвасыз фидан

6Иисус сӧледи бу ӧрнӓӓ: «Бир адамын варды бир инӂир фиданы, койулу кенди баасында. Гелип, фиданда аарады мейва, ама булмады[+].

7Да деди бааӂыйа: „Ӱч йыл вар, ниӂӓ бӓн гелип аарээрым мейва бу фиданда, ама буламээрым. Кес ону, нечин бошуна ери емсин?“[+]

8„Сааби, беклӓ таа бир йыл, казаӂам ону доз-долай, койаӂам кӧкӱнӓ фышкы, – ӂувап етти бааӂы. –

9Беки ондан сора гетирир мейва, ама еер гетирмӓрсейди, гелӓн йыла кесӓрсин ону“».


Ӂумертеси гӱнӱ хаста кары алыштырылды

10Иисус ӱӱредӓрди инсаны бир ӂумертеси гӱнӱ синагогаларын[†] бириндӓ[+].

11Орада булунарды бир кары, ангысында онсекиз йыл хасталык духу варды. О камбурланмышты да хич узланамарды.

12Ачан Иисус гӧрдӱ ону, чаарды да деди: «Кары, куртулдун дердиндӓн».

13Койду еллерини онун ӱстӱнӓ. Кары чабук доорулду да башлады Аллахы метиннемӓӓ.

14Ама синагоганын ӧндерӂиси ӱфкеленди, ани Иисус ӂумертеси гӱнӱ алыштырэр, онуштан деди инсана: «Вар алты гӱн, незаман лӓӓзым ишленилсин. Гелин о гӱннердӓ, алышмаа хасталыклардан, ама диил ӂумертеси!»[+]

15Сааби ӂувап етти она: «Икиӱзлӱлӓр, херкезиниз ӂумертеси гӱнӱ гӧтӱрмеерсиниз ми, чӧзӱп ахырдан ӧкӱзӱ еки ешӓӓ, сулайасыныз[+]?

16Бу кары, Авраамын кызы, ангысыны шейтан тутту баалы онсекиз йыл, аӂаба дӱшмӓрди ми ону ӂумертеси гӱнӱ бошандырмаа бу дерттӓн?»

17Ачан Иисус бутӱрлӱ лафетти, хепси каршы дураннар утанмыш калдылар. Херкези севинӓрди хепси метин ишлерӓ, ани йапарды Иисус[+].


Хардал тоому хем хамур майасы

18[•]Сора Иисус деди: «Нейӓ бензӓр олур Аллахын Падишахлыы, нейлӓн бензедейим ону?

19Бензеер бир хардал тоомуна, ани адам, алып, екер аулу ичинӓ. Тоом бӱӱйер да аач гиби олэр. Гӧк кушлары йува йапэрлар онун далларында»[+].

20Сора енидӓн деди: «Нейӓ бензедейим Аллахын Падишахлыыны?

21О бензеер бир парча хамур майасына, ани алэр бир кары да карыштырэр ӱч ӧлчӱ уннан, бӱтӱн хамуру кабартсын»[+].


Дар капу

22[•]Иисус гезӓрди кӱӱдӓн кӱӱйӓ хем касабадан касабайа, ӱӱредӓрди инсаны, гидерӓк Иерусалимӓ.

23Биркимсей сорду Она: «Сааби, санки куртулмушлар азлык мы олаӂэклар?»

24О ӂувап етти: «Чалышын гирмӓӓ дар капудан. Зерӓ сизӓ деерим: чойу чалышаӂэк, ама гирӓмейеӂек.

25Незаман евин чорбаӂысы калкып капуйу капайаӂэк, сиз дураӂэныз дышанда, ураӂэныз капуйа да дейеӂениз: „Сааби, ач бизӓ!“ Ама О ӂувап едеӂек: „Танымээрым сизи, нередӓн гелдиниз“[+].

26Озаман башлайаӂэныз Она демӓӓ: „Биз идик хем ичтик Сениннӓн барабар. Бизим сокакларда Сӓн ӱӱреттин инсаны“.

27Да О ӂувап едеӂек: „Билмеерим, нередӓнсиниз, узаклашын Бендӓн хепсиниз, ани законсуз[†] йашадыныз“.

28Орада олаӂэк ааламак хем диш гыӂырдатмасы. Гӧреӂениз Авраамы, Исаакы, Иакову хем хепси пророклары Аллахын Падишахлыында, ама кендиниз дышанда калаӂэныз[+].

29Гелеӂеклӓр гӱндуусундан хем гӱнбатысындан, пойраздан хем ӱӱлендӓн, Аллахын Падишахлыында софрайа отураӂэклар[+].

30Кимиси, ани шинди битки, орада илк олаӂэк, хем кимиси, ани шинди илк, битки олаӂэк»[+].


Иисус аалээр Иерусалим ичин

31[•]О саат гелди биркач фарисей да дедилӓр Иисуса: «Чык да гит бурадан, зерӓ Ирод ӧлдӱрмӓӓ истеер Сени»[+].

32«Гидин да сӧлейин о тилкийӓ: „Тӓ, чыкарэрым фена духлары хем алыштырэрым хасталары бӱӱн хем йаарын, ӧбӱргӱнӓ битирерим“.

33Бана лӓӓзым бӱӱн, йаарын хем ӧбӱргӱнӓ йолда гидейим, зерӓ йок ниӂӓ пророк ӧлсӱн Иерусалимдӓн дышары.

34Иерусалим, Иерусалим, ани ӧлдӱрерсин пророклары хем ташлан дӱӱйерсин сана йолланылмышлары! Кач сыра истедим топлайым сенин ушакларыны, ниӂӓ клочка топлээр пиличлерини канатлары алтына, ама сиз истӓмединиз![+]

35Тӓ, евиниз сизӓ бош бракылэр. Сӧлеерим сизӓ, ани гӧрмейеӂениз Бени гелмейинӂӓ о вакыт, ачан дейеӂениз: „Иисӧзленмиш олсун, ким гелер Саабинин адына!“»[+]

#### 14


Не дӱшер ӂумертеси йапмаа?

1Бир ӂумертеси гӱнӱ Иисус гирди фарисей ӧндерӂилерин бирисинин евинӓ екмек имӓӓ. Фарисейлӓр[†] йакындан Ону гӧзледӓрдилӓр[+].

2Она каршы отурду бир хаста адам, ангысынын гӱӱдеси су топламышты.

3Озаман Иисус сорду закон ӱӱредиӂилеринӓ[†] хем фарисейлерӓ: «Дӱшер ми ӂумертеси гӱнӱ хасталыктан алыштырмаа оса дӱшмеер ми?»[+]

4Оннар сустулар. Озаман Иисус тутту бу хаста адамы да алыштырды, сора, бракып,

5деди: «Ким сиздӓн, дӱшӱрсейди ешӓӓ[*] йада ӧкӱзӱ бир пынар ичинӓ, да ӂумертеси гӱнӱ хызлы чыкармасын ону?»[+]

6Бу лафлара бишей ӂувап едӓмедилӓр.


Йаваш олун

7Сора Иисус есап алды, ниӂӓ буйур едилмишлӓр софрада бакардылар ӧндеки ерлери, онуштан оннара буну сӧледи:[+]

8«Еер сени буйур едӓрсейдилӓр бир дӱӱнӓ, чалышма отурмаа ӧндеки ерӓ, ки олмасын биркимсей таа ӱстӱн сендӓн буйурулмушлар ичиндӓн,

9да икинизи буйур едӓн, сана йаклашып, демесин: „Ери вер бу адама“. Сӓн утанмаклан лӓӓзым олаӂэк отурасын ен гееридӓ.

10Ачан сени буйур едерлӓр бир конуша, гит да отур ен гееридӓ, да ачан гелеӂек буйур едӓн, ки теклиф етсин сени, дейип: „Ба дост, дииш таа ӧнӱнӓ“, бу олаӂэк сана икрам хепси софрада отураннарын ӧнӱндӓ, ангылары сениннӓн барабар.

11Херкези, ким кендини ӱӱсеклендирер, о ашааланмыш олаӂэк, хем ким кендини ашааладэр, о ӱӱсекленмиш олаӂэк»[+].


Кими лӓӓзым чааралым софрайа

12Сора Иисус данышты буйур еденӓ да деди: «Ачан койэрсын бир софра, чаарма кенди достларыны, кардашларыны, хысымнарыны, не дӓ сенин зенгин комушуларыны, олмасын дейни, ки сора оннар да кенди сыраларында чаарсыннар сени. Бутӱрлӱ сӓн кабледерсин ӧдек сенин иилиинӓ.

13Ачан койэрсын бир софра, чаар о фукаара оланнары, сакатлары, топаллары хем кӧӧрлары.

14Да мутлу олаӂан, зерӓ оннар йок нейлӓн чевирсиннӓр сана геери. Бунун ичин сана ӧдек олаӂэк доору оланнарын дирилмесиндӓ»[+].


Бӱӱк конуш

15[•]Бириси оннардан, ангылары софрада отурардылар Онуннан барабар, ишидип бу лафлары, деди: «Не мутлу оннара, ким отураӂэк софрада Аллахын Падишахлыында!»[+]

16Иисус ӂувап етти: «Бир адам хазырлады бир бӱӱк конуш да буйур етти чойуну.

17Ачан йаклашты конуш вакыды, йоллады чырааны, десин чаарылмышлара: „Буйурун гелин, хепси хазыр“.

18Ама оннар хепси, сансын лафланмышлар, афетмӓк истемӓӓ башладылар. Илкинкиси деди: „Сатын алдым топрак да лӓӓзым гидейим бакайым ону, йалварэрым, афет“.

19Икинӂиси деди: „Сатын алдым беш чифт ӧкӱз, гидерим, денейим оннары, йалварэрым, афет“.

20Таа башкасы деди: „Шинди евлендим, онуштан йок насыл гелейим“.

21Чырак дӧндӱ геери да сӧледи хепсини буннары чорбаӂысына. Озаман евин чорбаӂысы пек гӱӂенди да деди кенди чыраана: „Чабук чык касабанын мейданнарына хем сокакларына да гетир фукааралары, сакатлары, кӧӧрлары хем топаллары“.

22Бираздана чырак деер чорбаӂыйа: „Йаптым, ниӂӓ сымарладын, ама таа ер вар“.

23Озаман чорбаӂы деди чыраана: „Чык йоллара хем аул бойларына да зорла хепсини, гелсиннӓр, ки беним евим долсун.

24Зерӓ сизӓ деерим, ани теклиф едилмишлердӓн кимсей датмайаӂэк беним софрамдан, /зерӓ чок чаарылмыш, ама аз айырылмыш/“».


Иисусун ӱӱрениӂиси

25[•]Иисусун ардына гидӓрди чок инсан. О дӧндӱ оннара да деди:

26«Еер биркимсей гелирсейди Бана, ама Бендӓн таа чок севӓрсейди бобасыны, анасыны, карысыны, ушакларыны, кардашларыны, кызкардашларыны йада кенди йашамасыны, йок насыл олсун Беним ӱӱрениӂим[+].

27Ким ташымээр кенди ставрозуну да гелмеер Беним ардыма, о йок насыл олсун Беним ӱӱрениӂим[+].

28Ким сиздӓн, ачан истеер йапсын бир кӱлӓ, отурмээр илкин йапсын есап, некадар лӓӓзым харӂасын, ки баксын, баша чыкарабилеӂек ми?

29Олмасын, ки темели койдуктан сора битирӓмесин, да хепси буну гӧреннӓр гӱлмӓӓ башласын,

30дейерӓк: „Бу адам башлады, ама баша чыкарамады“.

31Йада ангы падишах, ӂенгӓ гидеӂӓӓ заман, илкин отурмээр, аннашсын адамнарыннан, вар мы насыл он бин аскерлӓн гитсин каршы башка падишаха, ангысында вар ирми бин аскер?

32Есабы чыкмарсайды, йоллээр елчилери барышмак ичин, таа ӧбӱрӱ узактайкан.

33Хеп ӧлӓ сиз дӓ, ким атылмээр хепсиндӓн, нейи вар, йок насыл олсун Беним ӱӱрениӂим.

34Туз иидир, ама еер туз дадыны кайбедӓрсейди, насыл ону енидӓн тузлу йапабилирсин[+]?

35О не топраа йарар, не дӓ фышкы гиби файдаланар. Калэр салт дышары атмаа. Кимин вар кулаа ишитмӓӓ дейни, ко ишитсин!»[+]

#### 15


Кайып койун

1[•]Хепси харччылар[†] хем гӱнахкерлӓр йаклашардылар Иисусу сеслемӓӓ.

2Фарисейлӓр[†] хем билгичлӓр[†] маана булардылар да дейӓрдилӓр: «Бу адам кабледер гӱнахкерлери хем ийер оннарлан»[+].

3Иисус сӧледи оннара бу ӧрнӓӓ:

4«Кимин сиздӓн вар ӱз койуну, да кайбедер бирисини, бракмээр мы доксан докузу кырда да гитмеер ми, аарасын кайып койуну, ону булунӂа?

5Булдуктан сора севинмӓклӓн алэр ону сыртына,

6гелип евӓ, чаарэр достларыны хем комушуларыны да деер: „Севинин бенимнӓн, зерӓ булдум кайып койунуму“[+].

7Хеп ӧлӓ деерим сизӓ, гӧктӓ таа бӱӱк севинмӓк олэр бир гӱнахкер ичин, ким пишман олэр гӱнахларындан, некадар доксан докуз доору адам ичин, ангыларын йок зорлары пишманнык ичин[+].


Кайып гӱмӱш

8Еки ангысы карылардан, кимдӓ вар он гӱмӱш, кайбедип оннардан бирини, тутуштурмээр шафкы хем сӱпӱрмеер ичерсини, да есап алмаклан аарамээр, ону булунӂа?

9Ачан булэр ону, чаарэр достларыны хем комушуларыны да деер: „Севинин бенимнӓн, зерӓ булдум гӱмӱшӱмӱ, ани кайбеттийдим“.

10Хеп ӧлӓ сӧлеерим сизӓ, гӧктӓ олэр бӱӱк севинмӓк Аллахын ангиллериндӓ, ачан бир йалныз гӱнахкер пишман олэр гӱнахларындан».


Кайып оол

11Сора Иисус сӧледи: «Бир адамын варды ики оолу.

12О таа кӱчӱк оолу деди бобасына: „Боба, вер варлыктан, не дӱшер бана“. Бобасы пайетти оннара варлыыны.

13Биркач гӱндӓн сора кӱчӱк оол, топлайып хепсини, гитти бир узак девлетӓ, нередӓ гезди хайырсызлыкта, даадып хепсини, не варды онда.

14Ачан хепсини харӂады, олду бир бӱӱк аачлык девлеттӓ, да о башлады йоклук чекмӓӓ.

15Сора гитти, йанашты о мемлекеттӓн бир адама, ангысы ону йоллады, гӱтсӱн домузлары.

16О кайылды баарлем домузларын имеклериннӓн дойунсун, ама кимсей ону бракмарды.

17Гелип кендинӓ, деди: „Беним бобамын чыракларынын боллуктан вар имеелери, ама бӓн бурада ӧлерим аачлыктан!

18Калкаӂам, гидеӂӓм бобама да дейеӂӓм: Боба! Йанылдым сенин хем гӧкӱн ӧнӱндӓ.

19Етмеерим адланайым сенин оолун, ал бени кендинӓ бир чырак гиби“.

20Озаман калкып-гитти бобасына. Таа узактайкан, бобасы гӧрдӱ ону, ӂаны аӂыды, чыкты качарак она каршы, куӂаклады да ӧптӱ.

21Оолу деди: „Боба, йанылдым гӧкӱн хем сенин ӧнӱндӓ, диилим йакышыклы адланайым сенин оолун!“

22Ама боба деди чыракларына: „Хызлы гетирин ен ии рубайы да гиидирин ону, верин бир ӱзӱк онун пармаана хем емени айакларына.

23Гетирин бесленмиш данайы да кесин, ийелим хем шенненелим.

24Зерӓ бу оолум ӧлдӱйдӱ да дирилди, кайыпты да булунду“. Да башладылар шенненмӓӓ[+].

25Онун бӱӱк оолу кырдайды. Дӧнӱп кырдан, йаклашты евӓ, ишитти музыка хем ойун сеси.

26Чаарды чыракларын бирисини да сорду: „Не олэр?“

27Бу чырак сӧледи: „Сенин кардашын дӧндӱ геери, бобан кести бесли данайы, чӱнкӱ кардашын саа булунду“.

28О ӱфкеленди да гирсин ичери истӓмеди. Онун бобасы, чыкып дышары, йалварды, гирсин.

29О ӂувап етти кенди бобасына: „Букадар вакыт бӓн измет едерим сана да бир сыра билӓ басмадым сымарладыыны, ама сӓн бана вермедин баарлем бир олак, шенненейим беним достларымнан.

30Ама ачан гелди бу сенин оолун, ангысы даатты сенин варлыыны маскара карыларлан, онун ичин кестин ен бесли данайы“.

31Бобасы ӂувап етти: „Оолум, сӓн херзаман бенимнӓнсин, хепси, не беним, оннар сенин.

32Ама лӓӓзымды севинелим хем шенненелим, зерӓ бу сенин кардашын ӧлдӱйдӱ да дирилди, кайыпты да булунду“».

#### 16


Диил доору векил

1Иисус буну да деди ӱӱрениӂилеринӓ: «Бир зенгин адамын варды бир векили, ангысы ичин маана олду, ки даадэр чорбаӂынын варлыыны.

2Чорбаӂы чаарды ону да деди: „Не ишидерим бӓн сенин ичин? Есап вер сенин ӂуваплыында, зерӓ артык йок насыл векил оласын“.

3Векил кенди-кендинӓ дӱшӱнӱрдӱ: „Не йапайым? Чорбаӂы чыкарыр бени иштӓн. Казмаа куведим йок, диленмӓӓ утанэрым.

4Билерим, не йапмаа, ки инсан каблетсин бени кенди евлеринӓ, ачан чыкарылаӂам иштӓн“.

5Чаарэр чорбаӂыйа борчлу адамнары, херкезини йалныз. Илк олана сорду: „Некадар борчлуйсун чорбаӂыма?“

6„Ӱз ӧлчӱ зейтин йаайы“, – ӂувап етти о. Озаман векил деер: „Ал борч кийадыны да хызлы йаз: елли ӧлчӱ“.

7Сора икинӂисинӓ сорэр: „Сӓн некадар борчлуйсун?“ О ӂувап етти: „Ӱз ӧлчӱ боодай“. Да деер она: „Ал борч кийадыны да йаз: сексӓн ӧлчӱ“.

8Чорбаӂы мететти бу диил инанч векили, ани фикирлӓн ишледи. Чӱнкӱ бу дӱннейин адамнары кендикилериннӓн таа фикирли ишлеерлӓр, некадар айдынныын оланнары[+].

9Бӓн сизӓ деерим: едениниз дост кендинизӓ бу диил хакына зенгинниклӓн, ки ачан зенгинник битеӂек, кабул оласыныз дивеч биналара.

10Зерӓ ким инанч адам кӱчӱк ишлердӓ, о олаӂэк инанч адам бӱӱк ишлердӓ дӓ, ама кимӓ йок насыл инанмаа кӱчӱк ишлери, она йок насыл инанмаа бӱӱк ишлери дӓ[+].

11Еер олмарсайдыныз инанч бу диил хакына зенгинниктӓ, озаман ким сизӓ инандыраӂэк хакына зенгиннии?

12Еер башкасынын малында инанч диилсейдиниз, ким верер сизӓ бишей, сизин олсун дейни?

13Бир дӓ изметкӓр йок насыл измет етсин ики чорбаӂыйа. Зерӓ бирисини беенӓрсейди, ӧбӱрӱнӱ беенмӓз. Йада бириси ичин чалышкан оларса, ӧбӱрӱ ичин касаветсиз олур. Йок насыл измет едӓсиниз хем Аллаха, хем зенгиннӓӓ»[+].


Гӧк Падишахлыы хем Закон

14[•]Фарисейлӓр,[†] ангылары севӓрдилӓр парайы, сеслейерӓк бу лафлары, башладылар гӱлмӓӓ алмаа Иисусу[+].

15Иисус деди оннара: «Сиз чалышэрсыныз кендинизи инсанын ӧнӱндӓ доору чыкарасыныз, ама Аллах таныйэр ӱреенизи. Зерӓ не инсан метедер, ондан Аллах азетмеер.

16Закон[†] хем пророклар вардылар Иоандан. Иоандан буйаны Аллахын Падишахлыы насаат олэр, да херкези бакэр зорбалыклан орайы гирмӓӓ[+].

17Таа колай ерлӓн гӧк гечеӂек, некадар бир нокта Айоз Закондан дӱшеӂек[+].

18Херкез, ким айырылэр карысындан да евленер башкасына, ороспулук йапэр. Ким дӓ евленер коӂасындан айырылмыш карыйа, о да ороспулук йапэр[+].


Зенгин хем Лазар

19Варды бир зенгин адам, ангысы гиинӓрди ергиван хем инӂӓ кетен рубайлан. Хергӱн йашарды шенниктӓ хем сефалыкта.

20Онун капусунда йатарды заваллы фукаара Лазар, долу йарайлан.

21Кайылды дойунсун кырынтыларлан, ани дӱшерлӓр зенгинин софрасындан. Артык кӧпеклӓр дӓ, гелип, йалардылар онун йараларыны.

22Бир парча вакыттан сора фукаара ӧлдӱ, ангиллӓр гӧтӱрдӱлӓр ону Авраамын куӂаана. Сора зенгин адам ӧлдӱ да гӧмӱлдӱ[+].

23Ачан зеетленӓрди ӧлӱлӓр ериндӓ, о бакты да гӧрдӱ узактан Авраамы, Лазары да онун куӂаанда[+].

24Да баарды: „Боба Авраам, аӂы бени. Йолла Лазары, йысласын пармааны су ичиндӓ да сериннетсин беним дилими, зерӓ зеетленерим бу йалын ичиндӓ“[+].

25Авраам ӂувап етти: „Оолум, аклына гетир, ани сӓн ии йашадын, ама Лазар зор йашады, шинди о бурада раатлык едер, ама сӓн зеетленерсин.

26Бундан каарӓ бизим хем сизин арамызда вар бир титси дипсизлик, ӧлӓ ки, ким истеер бурадан сизӓ гечсин йада сиздӓн бизӓ, йок колайлыы“.

27Озаман зенгин олан деди: „Йалварэрым, боба, йолла Лазары бобамын евинӓ,

28зерӓ вар беш кардашым. Аннатсын оннара буннары, ки дӱшмесиннӓр оннар да бу зеет еринӓ“.

29Авраам ӂувап етти: „Вар оннарда Моисей хем пророклар, оннары сеслесиннӓр“[+].

30„Олмаз, Авраам боба, – ӂувап етти зенгин олан, – салт бурадан, ӧлӱлердӓн гидӓрсейди биркимсей, озаман оннар пишман олаӂэклар гӱнахларындан“.

31Авраам ӂувап етти: „Еер сеслӓмӓрсейдилӓр Моисейи хем пророклары, еер ӧлӱлердӓн дӓ биркимсей дирилӓрсейди, инанмайаӂэклар“»[+].

#### 17


Гӱнаха дӱшӱрмейин башкасыны

1[•]Иисус деди ӱӱрениӂилеринӓ: «Йок ниӂӓ гӱнаха сокан денемеклӓр гелмесин, ама вай она, кимдӓн гелер![+]

2Таа ии олур, онун бойнусуна бир дермен ташы ассыннар да ону дениз ичинӓ атсыннар, некадар бирисини бу ен кӱчӱклердӓн гӱнаха соксун[+].

3Есап алын кенди-кендинизӓ! Еер сенин кардашын сана каршы гӱнах йапарсайды, гит да азарла ону. Еер пишман оларсайды, афет ону[+].

4Еер о гӱнаха гирӓрсейди сана каршы еди сыра гӱндӓ да еди сыра гелӓрсейди, дейип: „Пишман олэрым“, афедӓсин ону»[+].

5Озаман апостоллар дедилӓр Саабийӓ: «Зееделӓ бизим инанымызы!»[+]

6Сааби деди: «Еер сиздӓ олурса инан бир хардал тоому гиби, да дейӓрсейдиниз бу дут фиданына: „Бурадан чык кӧклӓн да дениз ичинӓ дииш!“ – о сеслейеӂек[+].

7Ким сиздӓн, чыраа кырдан гелдии заман сӱрмектӓн йада койуннары отлатмактан, деер она: „Хызлы гел, отур софрайа!“

8Демеер мисиниз таа тез: „Хазырла имӓӓ, кушан да измет ет бана, бӓн ийинӂӓ хем ичинӂӓ, сора сӓн дӓ ийеӂӓн хем ичеӂӓн“.

9Шӱкӱр едерсин ми сӓн чыраана, ани йапты, не сымарладын она? /Инанмээрым!/

10Хеп ӧлӓ сиз дӓ, ачан йапаӂэныз хепсини, не сымарланмыш, дейиниз: „Биз йарамаз чыраклар, йаптык, не лӓӓзымды йапалым“».


Он лепралы хаста саа олдулар

11Гидӓркӓн Иерусалимӓ, Иисус гечти Самарийадан хем Галилейадан.

12Гирӓркӓн бир кӱӱ ичинӓ, Она каршы чыктылар он лепралы[*] адам. Оннар узакта дурдулар[+].

13Сора бӱӱк сеслӓн баардылар: «Иисус, Ӱӱредиӂи, аӂы бизи!»

14Ачан Иисус гӧрдӱ оннары, деди: «Гидин, гӧстерилин попазлара!»[†] Оннар, йолда гидӓркӓн, пакландылар[+].

15Оннардан бириси, ачан гӧрдӱ саа олмуш кендини, бӱӱк сеслӓн Аллахы метиннейерӓк, геери дӧндӱ.

16О дӱштӱ ӱзӱкойну Иисусун айакларына да шӱкӱр етти. О бир самарийалыйды[+].

17Иисус деди: «Пакланмады мы он киши? Нередӓ докузу?

18Булунмады мы кимсей, бу йабанӂыдан каарӓ, геери дӧнсӱн да Аллахы метиннесин?»

19Сора деди бу адама: «Калк да гит, сенин инанын сени куртарды»[+].


Аллахын Падишахлыы ичиниздӓ

20[•]Фарисейлӓр[†] сордулар Иисуса: «Незаман гелеӂек Аллахын Падишахлыы?» Иисус ӂувап етти оннара: «Аллахын Падишахлыы гелмейеӂек ӧлӓ, ани гӧзӓ урсун[+].

21Демейеӂеклӓр сизӓ: „Тӓ орада!“ йада: „Тӓ бурада!“. Зерӓ Аллахын Падишахлыы сиздӓ».


Иисусун икинӂи гелмеси

22Сора деди ӱӱрениӂилеринӓ: «Гелеӂек вакыт, ачан пек истейеӂениз гӧрӓсиниз Адам Оолунун[†] гӱннериндӓн бирини, ама гӧрӓмейеӂениз[+].

23Дейеӂеклӓр сизӓ: „Тӓ орада, тӓ бурада!“ Йола чыкмайын, оннарын ардына гитмейин[+].

24Зерӓ, ниӂӓ чимчирик чакэр да айдыннадэр гӧкӱ бир кенарындан ӧбӱр кенарынадан, ӧлӓ олаӂэк Адам Оолу да Кенди гӱнӱндӓ.

25Ама бундан ӧнӂӓ лӓӓзым чок зеет чексин хем кабул олмасын бу бой инсандан[+].

26Ниӂӓ олду Нойун гӱннериндӓ, хеп ӧлӓ олаӂэк Адам Оолунун гӱннериндӓ дӓ[+].

27Ийӓрдилӓр, ичӓрдилӓр, евленӓрдилӓр о гӱнӓ кадар, незаман Ной гирди геми ичинӓ. Гелди потоп да кайбетти хепсини[+].

28Енидӓн олаӂэк, ниӂӓ олду Лотун гӱннериндӓ, незаман инсан ийӓрди, ичӓрди, сатын аларды, сатарды, екӓрди хем ев йапарды.

29Ама о гӱнӱ, ачан чыкты Лот Содомдан, гӧктӓн атеш хем кӱкӱрт йаады да хепсини кайбетти[+].

30Хеп ӧлӓ олаӂэк о гӱнӱ дӓ, незаман Адам Оолу пейдаланаӂэк.

31Ким о гӱндӓ булунаӂэк ев ӱстӱндӓ, инмесин алмаа ев ишлерини ичйандан. Ким олаӂэк кырда, дӧнмесин геери евӓ[+].

32Аклыныза гетирин Лотун карысыны[+].

33Ким чалышаӂэк куртарсын йашамасыны, кайбедеӂек ону, ама ким кайбедеӂек йашамасыны, йашамак еденеӂек[+].

34Сӧлеерим, о геӂӓ ики киши барабар бир патта олаӂэк. Бириси алынаӂэк, ӧбӱрӱ калаӂэк.

35Ики кары барабар ун ӱӱдеӂеклӓр. Бириси алынаӂэк, ӧбӱрӱ калаӂэк.

/ 36Ики адам олаӂэк кырда. Бириси алынаӂэк, ӧбӱрӱ калаӂэк./»

37Ӱӱрениӂилӓр сордулар: «Нередӓ, Сааби?» О ӂувап етти: «Нередӓ леш олаӂэк, орайы леш карталлары топланаӂэк».

#### 18


Дул кары хем инансыз дааваӂы

1Иисус сӧледи ӱӱрениӂилеринӓ бир ӧрнек, ки гӧстерсин, ани лӓӓзым херзаман дуа етмӓӓ да хич бракылмамаа:[+]

2«Бир касабада варды бир дааваӂы, ангысы Аллахтан коркмарды, инсандан да утанмарды.

3О касабада варды бир дул кары, ангысы сык гелӓрди она да йалварарды: „Йап доорулук бана беним каршы дуранымнан“.

4О узун вакыт истӓмеди доорулук йапмаа, ама сонда кенди-кендинӓ деди: „Аллахтан коркмээрым, инсандан утанмээрым.

5Ама, чӱнкӱ бу дул кары бени раада бракмээр, она доорулук йапаӂам, ки, дайма гелип, кафамы дӱӱмесин“».

6Сора Сааби екледи: «Ишидерсиниз ми, не деер диил доору дааваӂы?

7Аӂаба Аллах йапмайаӂэк мы доорулук сечилмишлеринӓ, ким Она йалварэр геӂӓ-гӱндӱз? Чок му оннары бекледеӂек[+]?

8Сӧлеерим сизӓ, тездӓ йапаӂэк доорулук оннара. Ама Адам Оолу[†] гелмесиндӓ, ердӓ инан булаӂэк мы?»[+]


Харччы хем фарисей

9Сӧледи таа бир ӧрнек оннара, ким кендинӓ умутланэр хем кендини доору сайэр, да башкасыны ашааландырэр[+].

10«Ики киши гиттилӓр Айоз бинайа[†] дуа етмӓӓ: бириси фарисей, ӧбӱрӱ харччы[+].

11Фарисей айакча дурарды да бӧлӓ дуа едӓрди кенди-кендинӓ: „Аллахым, шӱкӱр едерим сана, ани диилим калан инсан гиби: хырсыз, келепирӂи, ороспу, еки ниӂӓ бу харччы[+].

12Бӓн ики сыра хафтада оруч тутэрым, верерим онунӂу пайыны бӱтӱн гелиримдӓн“[+].

13Ама харччы дурарды узакта, кыйышмарды баарлем гӧзлерини гӧкӓ калдырсын. О дӱӱйӓрди гӱӱсӱнӓ да дейӓрди: „Аӂы Бени, гӱнахкери, Аллахым!“

14Доору сӧлеерим сизӓ, бу харччы Аллахын гӧзӱндӓ таа доору гитти евӓ, некадар фарисей. Зерӓ ким кендини ӱӱсеклендирер, о ашааландырылаӂэк, ким кендини ашааландырэр, о ӱӱсеклендирилеӂек»[+].


Иисус иисӧзлеер ушаклары

15[•]Гетирӓрдилӓр Иисуса ушаклары, ки диисин оннара, ама ӱӱрениӂилӓр, гӧрӱп буну, азарлардылар оннары.

16Иисус чаарды ушаклары Кендинӓ да деди: «Бракын ушаклары гелсиннӓр Бана да дургутмайын оннары, зерӓ Аллахын Падишахлыы оннарын гибилери ичин.

17Доору сӧлеерим сизӓ: ким каблетмейеӂек Аллахын Падишахлыыны бир ушак гиби, о орайы хич гирмейеӂек»[+].


Зенгинник хем дивеч йашамак

18[•]Бир ӧндерӂи сорду Иисуса: «Ии Ӱӱредиӂи, не лӓӓзым йапайым, ки дивеч йашамак еденейим?»[+]

19«Нечин деерсин Бана ии? Кимсей диил ии йалныз Аллахтан каарӓ, – ӂувап етти Иисус. –

20Билерсин ми сымарламаклары? Ороспулук йапмайасын, ӧлдӱрмейӓсин, чалмайасын, йаланӂы шаат олмайасын, бобаны хем ананы икрамнайасын».

21«Хепси буннары таманнадым таа генчлиимдӓн», – ӂувап етти бу адам[+].

22Иисус, ишидип бу лафлары, деди: «Сана салт бир иш етишмеер: сат варлыыны, пайет фукааралара, да олаӂэк хазнан гӧктӓ. Сора гел да излӓ Бени»[+].

23О, ишидип бу лафлары, пек гӱӂенди, зерӓ бӱӱк варлыы варды.

24Иисус, гӧрӱп, ани пек гӱӂенди, деди: «Не зор гирсин Аллахын Падишахлыына зенгин оланнар!

25Таа илин бир девӓ ииненин кулаандан гечсин, некадар бир зенгин адам Аллахын Падишахлыына гирсин».

26Оннар, ангылары сеслӓрдилӓр, дедилӓр: «Ким аӂаба куртулабилир?»

27Иисус ӂувап етти: «Не инсана олмаз, Аллаха олур»[+].

28Озаман Петри деди: «Бак, биз брактык хепсини да гелдик Сенин ардына»[+].

29Иисус она деди: «Доорусуну сӧлеерим сизӓ, хепси, ким бракты евини, карысыны, кардашларыны, анасыны, бобасыны еки ушакларыны Аллахын Падишахлыы ичин,[+]

30кабледеӂек чок таа зеедӓ бу ӧмӱрдӓ хем гелӓр ӧмӱрдӓ дивеч йашамак».


Иисус ӱчӱнӂӱ сыра хаберлеер ӧлӱмӱнӱ хем дирилмесини

31[•]Иисус, алып бир тарафа оники ӱӱрениӂисини, деди оннара: «Тӓ, биз гидериз Иерусалимӓ. Хепси, не йазылы пророклардан Адам Оолу ичин, таманнанаӂэк.

32Зерӓ Адам Оолу верилеӂек йабанӂыларын еллеринӓ. Ону гӱлмӓӓ алаӂэклар, сӱӱйеӂеклӓр хем тӱкӱреӂеклӓр ӱзӱнӓ.

33Ону камчыйлан дӱӱйеӂеклӓр да ӧлдӱреӂеклӓр, ама О ӱчӱнӂӱ гӱнӱ дирилеӂек»[+].

34Оннар аннамадылар бишей бу лафлардан, зерӓ бу лафлар оннар ичин капалыйды. Оннар аннайамадылар, не О сӧледи[+].


Бир кӧӧр Иерихон касабасында

35[•]Ачан йаклашарды Иисус Иерихон касабасына, бир кӧӧр отурарды йол бойунда, диленерӓк.

36Ишидип, ани йолдан инсан гечер, сорду: «Не олэр?»

37Она сӧледилӓр: «Назаретли Иисус гечер».

38Озаман о баарды: «Иисус, Давидин[†] Оолу, аӂы бени!»[+]

39Оннар, ким гидӓрди ӧндӓ, азарлардылар ону, суссун, ама о таа пек баарарды: «Давидин Оолу, аӂы бени!»

40Иисус дургунду, сымарлады гетирсиннӓр кӧӧр адамы. Ачан о йаклашты, Иисус сорду:

41«Не истеерсин сана йапайым?» О ӂувап етти: «Сааби! Гӧрмӓк еденейим».

42Иисус деди: «Гӧр, сенин инанын сени куртарды»[+].

43Кӧӧр адам чабук гӧрмӓӓ башлады да гитти Иисусун ардына, Аллахы метедерӓк. Хепси инсан, гӧрерӓк, не олду, метиннедилӓр Аллахы.

#### 19


Закей

1Иисус гирди Иерихон касабасына да гечӓрди касаба ичиндӓн.

2Бир зенгин адам, ады Закей, харччыларын[†] заабиди,

3истӓрди гӧрсӱн Иисусу, ама инсан бетеринӓ гӧрӓмӓрди, зерӓ кенди алчак бойлуйду.

4Онуштан качты илери, пинди бир йабан инӂир ааӂына, Иисусу гӧрсӱн, чӱнкӱ Иисус лӓӓзымды гечсин бу йолдан.

5Ачан Иисус етишти бурайы, бакты йукары, гӧрдӱ ону да деди: «Закей, хызлы ин ерӓ, бӱӱн лӓӓзым калайым сенин евиндӓ».

6Закей хызлы инди ерӓ да Иисусу севинмӓклӓн каблетти.

7Гӧрӱп буну, хепси мырылданмаа башладылар да дейӓрдилӓр: «Гирди конаклансын бир гӱнахкер адамын евиндӓ!»[+]

8Ама Закей, калкып, Саабийӓ деди: «Сааби, беним варлыымын йарысыны веририм фукааралара. Еер биркимсейи алдаттысайдым, она чевиреӂӓм геери дӧрт катына»[+].

9Иисус деди: «Бӱӱн бу евӓ гелди куртулмак, зерӓ бу адам да Авраамын оолудур[+].

10Адам Оолу[†] гелди аарасын хем куртарсын кайып оланнары».


Он алтын ичин ӧрнек

11[•]Ачан Иисус сӧлӓрди бу лафлары, Иерусалимӓ йакынды. Чӱнкӱ чойу санардылар, ани тездӓ орада курулаӂэк Аллахын Падишахлыы,[+]

12О сӧледи: «Бир адам ӱӱсек бойдан йолланды бир узак мемлекетӓ, ки алсын елӓ падишахлыы да сора дӧнсӱн геери.

13Чаарды он чырааны, верди оннара он гӱмӱш да деди: „Бӓн геери дӧнӱнӂӓ, койун оннары алыш-веришӓ“.

14Ама ватандашлары ондан азетмӓрдилӓр, йолладылар хаберӂилери ардына, сӧлесиннӓр: „Биз истӓмеериз, сӓн падишахлык едӓсин бизим ӱстӱмӱзӓ“[+].

15Ачан бу адам алды падишахлыы елӓ, дӧндӱ геери да чаарды чыракларыны, кимӓ вердийди алтыннары, ки гӧрсӱн, не казандылар алыш-веришликтӓн.

16Илкинкиси гелди да деди: „Чорбаӂы, сенин гӱмӱшӱннӓн казандым таа он гӱмӱш“.

17Озаман чорбаӂы ӂувап етти: „Хелал, сӓн ии чыраксын, олдун инанч адам кӱчӱк ишлердӓ, онуштан койэрым сени кулланыӂы он касабанын ӱстӱнӓ“[+].

18Гелди икинӂиси да деди: „Чорбаӂы, сенин гӱмӱшӱннӓн казандым таа беш гӱмӱш“.

19Чорбаӂы ӂувап етти: „Сӓн беш касабада кулланыӂы олаӂан“.

20Гелди ӱчӱнӂӱсӱ, дейип: „Чорбаӂы, тӓ гетирдим сенин гӱмӱшӱнӱ. Корудум ону сарылы бир пешкир ичиндӓ,

21зерӓ корктум сендӓн. Сӓн бир кескин адамсын, алэрсын орадан, нерейи коймадын, хем бичерсин, нередӓ екмедин“.

22Озаман чорбаӂы деди: „Йарамаз чырак! Даава кесеӂӓм сана сенин кенди лафларына гӧрӓ. Билӓрдин, ани бӓн кескин бир адамым, алэрым орадан, нерейи коймадым, хем бичерим, нередӓ екмедим.

23Нечин озаман коймадын парамы алыш-веришлӓӓ, ки беним дӧнмемдӓ кабледейим геери казанчлан?“

24Сора дӧндӱ орада дураннара да деди: „Алын гӱмӱшӱ ондан да верин она, кимдӓ вар он гӱмӱш“.

25„Чорбаӂы, – ӂувап етти оннар, – онда шинди вар он гӱмӱш!“

26Чорбаӂы деди: „Сизӓ сӧлеерим, кимдӓ вар, она таа верилеӂек, кимдӓ йок, ондан алынаӂэк, нейи дӓ вар[+].

27Ама беним душманнарымы, ким истӓмеди падишахлык едейим оннарын ӱстӱнӓ, гетирин бурайы да ӧлдӱрӱн беним ӧнӱмдӓ!“»[+]


Иисус гирер Иерусалимӓ

28[•]Буну сӧледиктӓн сора, Иисус йолланды Иерусалимӓ доору гитмӓӓ.

29Йаклашты Виффагийа хем Вифанийа кӱӱлеринӓ, ани Зейтин байырынын йанында, йоллады ики ӱӱрениӂисини[+]

30да деди оннара: «Гидин ӧндеки кӱӱйӓ. Гирӓркӓн орайы, булаӂэныз баалы бир ешек кодуу, ангысына таа кимсей атлы пинмеди. Чӧзӱн ону да гетирин Бана.

31Еер биркимсей сорарса: „Нечин чӧзерсиниз?“, ӂувап един: „О лӓӓзым Саабийӓ“».

32Йолланмышлар гиттилӓр, хепсини ӧлӓ булдулар, ниӂӓ сӧледийди.

33Ачан чӧзӓрдилӓр ешӓӓн кодууну, чорбаӂылар сорду: «Нечин чӧзерсиниз кодуу?»

34Оннар ӂувап еттилӓр: «О лӓӓзым Саабийӓ».

35Ӱӱрениӂилӓр гетирдилӓр кодуу Иисуса, сора дӧшедилӓр рубаларыны кодуун ӱстӱнӓ да Иисусу атлы пиндирдилӓр.

36Иисус атлы гидӓркӓн, инсан дӧшӓрди йол ӱстӱнӓ Онун ӧнӱндӓ кенди рубаларыны.

37Ачан йаклашты Иерусалимӓ, йылмаланаркан Зейтин байырындан, хепси ӱӱрениӂилӓр севинмектӓн бир бӱӱк сеслӓн башладылар метиннемӓӓ Аллахы хепси кудретли ишлӓр ичин, не гӧрдӱлӓр:

38«Иисӧзленмиш олсун Саабинин адына гелӓн Падишах! Услулук гӧклердӓ хем метинник ӱӱсек ерлердӓ!»

39Фарисейлердӓн кимиси, ким инсан арасындайды, Иисуса дедилӓр: «Ӱӱредиӂи, сустур ӱӱрениӂилерини!»[+]

40О ӂувап етти оннара: «Сӧлеерим сизӓ: еер оннар сусарсайдылар, ташлар баараӂэклар».


Иисус аалээр Иерусалим ичин

41Иисус, йаклашып касабайа, бакты она да башлады ааламаа онун ичин[+].

42О деди: «Еер сӓн баарлем бӱӱн билейдин, насыл еденӓбилирсин услулук! Ама бу саклы сендӓн.

43Гелеӂек вакытлар, незаман душман дуварларда топрак йываӂэк, долайлайаӂэк хем сыкыштыраӂэк сени хер тарафтан.

44Йапаӂэк ерлӓн бир сени хем йок едеӂек сенин ушакларыны сендӓ. Бракмайаӂэк сендӓ бир дӓ таш ӱстӱндӓ таш, зерӓ танымадын вакыды, незаман Аллах гелди сени куртарсын»[+].


Иисус паклээр Айоз бинайы

45[•]Сора Иисус гирди Айоз бинанын[†] аулу ичинӓ да башлады кооламаа дышары хепсини, ким алыш-вериш йапарды.

46О деди оннара: «Йазылы: „Беним евим дуа еви олаӂэк“, ама сиз чевирдиниз ону хайдут ининӓ».

47Иисус хер гӱн ӱӱредӓрди инсаны Айоз бина ичиндӓ. Бӱӱк попазлар,[†] билгичлӓр[†] хем халкын аксакаллары[†] Ону ӧлдӱрмӓӓ бакардылар.

48Ама йапамардылар бишей, зерӓ инсан хавезлӓн Иисусун лафыны сеслӓрди.

#### 20


Иисусун заабитлии

1[•]Бир гӱнӱ, незаман Иисус инсаны Айоз бина[†] аулунда ӱӱредӓрди хем насаат едӓрди Ии Хабери, Она гелдилӓр бӱӱк попазлар,[†] билгичлӓр[†] хем аксакаллар.[†]

2Да дедилӓр: «Сӧлӓ, не заабитликлӓн йапэрсын буннары, хем ким верди Сана заабитлии?»[+]

3Иисус ӂувап етти оннара: «Койаӂам Бӓн дӓ сизӓ бир соруш, ӂувап единиз Бана.

4Иоанын ваатизлии гӧктӓн ми, оса инсандан мы?»[+]

5Оннар бири-бириннӓн лафедӓрди: «Еер дейӓрсейдик: „Гӧктӓн“, О дейеӂек: „Ӧлейсӓ, нечин ону инанмадыныз?“[+]

6Ама дейӓрсейдик: „Инсандан“, озаман инсан бизи ӧлдӱреӂек ташлан, зерӓ хепси инанэр, ани Иоан бир пророк»[+].

7Онуштан ӂувап еттилӓр: «Билмеериз, нередӓн гелер Иоанын ваатизлии».

8Озаман Иисус ӂувап етти: «Бӓн дӓ сӧлӓмейеӂӓм сизӓ, не заабитликлӓн йапэрым буннары».


Фена бааӂылар

9[•]Сора сӧледи инсана бу ӧрнӓӓ: «Бир адам койду бир баа, верди ону бааӂылара, сора узун бир вакыда гитти башка мемлекетӓ[+].

10Ӱзӱм вакыдында йоллады бир чырак бааӂылара, алсын пайыны баа берекединдӓн, ама бааӂылар дӱӱдӱлӓр ону да бош еллӓн геери йолладылар.

11Сора йоллады башка бир чырааны. Оннар ону да дӱӱдӱлӓр, гӱлмӓӓ алдылар да бош еллӓн геери йолладылар.

12Йоллады ӱчӱнӂӱ чырааны. Оннар ону да йараладылар хем баадан дышары уураттылар[+].

13Баайын чорбаӂысы дӱшӱндӱ: „Не йапайым? Йоллайаӂам беним севгили оолуму. Беки ону икрамнан кабледирлӓр!“[+]

14Ама бааӂылар, гӧрӱп ону, аннаштылар бири-бириннӓн, дейип: „Тӓ чорбаӂынын оолу, ӧлдӱрелим ону, да баа бизӓ калаӂэк“[+].

15Чыкарып ону баадан бир тарафа, ӧлдӱрдӱлӓр. Шинди не йапаӂэк баа чорбаӂысы бу бааӂыларлан[+]?

16Гелип, телеф едеӂек оннары, ама баайы башка адамнара вереӂек». Бу лафлары ишидип, инсан деди: «Олмаз бу олсун!»[+]

17Иисус, бакып уз оннарын гӧзлеринӓ, деди: «Озаман насыл аннамаа бу сӧзлери, ани йазылы: „Таш, ани усталар сыбытты, сонда етишти кӧшӓ ташы олсун“?

18Ким дӱшеӂек бу таш ӱстӱнӓ, езилеӂек. Ама кимин ӱстӱнӓ таш дӱшеӂек, ону туз-буз йапаӂэк».

19[•]Бӱӱк попазлар хем билгичлӓр бактылар хемен Ону тутсуннар, ама инсандан коркардылар. Зерӓ аннадылар, ани оннар ичин Иисус бу ӧрнӓӓ сӧледи.


Хак Кесара хем Аллаха

20Онуштан башладылар Иисусу колламаа. Йолладылар ардына гӧзчӱлери, ангылары йапындылар кабаатсыз, бакарак тутсуннар Ону бир лафлан, ки кулланыӂынын даавасына хем заабитлиинӓ версиннӓр[+].

21Она сордулар: «Ӱӱредиӂи, билериз, ани доору лафедерсин хем ӱӱредерсин, адамын ӱзӱнӓ бакмайарак, хакына Аллахын йолуну ӱӱредерсин.

22Дӱшер ми, ӧдейелим харч Кесара оса дӱшмеер ми?»[+]

23Иисус аннады оннарын шалвирликлерини, да деди: «/Нечин Бени денеерсиниз?/[+]

24Гӧстерин Бана бир динар.[†] Кимин ресими хем ады йазылы бурада?» «Кесарын», – ӂувап еттилӓр оннар.

25Озаман Иисус деди: «Верин Кесара, не Кесарын, ама Аллаха, не Аллахын»[+].

26Тутамадылар Ону лафлан инсанын ӧнӱндӓ да, шашып Онун ӂувабына, сустулар.


Дирилмӓк ичин соруш

27[•]Кимиси садукейлердӓн, ким деер, ани йок дирилмӓк, йаклашып Иисуса, сордулар:[+]

28«Ӱӱредиӂи, Моисей йазыларында деди бизӓ: „Еер биркимсей ӧлӓрсейди ушаксыз, да карысы саа каларсайды, онун кардашы евленсин бу карыйа да калдырсын ушак ӧлмӱш кардашына тамызлык ичин“.

29Варды еди кардаш. Илкинкиси евленди да ушаксыз ӧлдӱ.

30Онун карысына евленди икинӂи кардашы, /о да ӧлдӱ таа олмадыйнан ушаа/.

31Сора бу карыйы алды ӱчӱнӂӱ кардашы. Ӧлӓ йапты еди кардаш да ушаксыз ӧлдӱлӓр.

32Хепсиндӓн сора ӧлдӱ кары да.

33Дирилмектӓ ангысынын карысы олаӂэк бу кары? Зерӓ хепси еди кардаш она евлийди».

34Иисус ӂувап етти: «Бу йашаманын ооллары хем кызлары евленерлӓр.

35Ама ким етишеӂек, пай алсын гелӓр ӧмӱрдӓн хем ӧлӱлерин дирилмесиндӓн, евленмейеӂек[+].

36Артык йок насыл ӧлсӱннӓр, чӱнкӱ ангиллерӓ бензеерлӓр. Оннар Аллахын ооллары, зерӓ ӧлӱмдӓн дирилеӂеклӓр.

37Ама, ани ӧлӱлӓр дирилеӂек, буну гӧстерди кенди Моисей орада, нередӓ лаф гидер йанар гӱмӓ ичин. Орада Сааби ичин деер: „Авраамын Аллахы, Исаакын Аллахы хем Иаковун Аллахы“.

38Аллах – ӧлӱлерин Аллахы диил, ама дирилерин, зерӓ Аллаха хепси инсан диридир».

39Билгичлердӓн кимиси ӂувап етти: «Ии сӧледин, Ӱӱредиӂи!»

40Бундан сора кимсей кыйышамарды сорсун Она бир дӓ лаф[+].


Христос – кимин оолу?

41[•]Иисус сорду оннара: «Нечин деерлӓр, ани Христос – Давидин[†] Оолу[+]?

42Кенди Давид Псалма кийадында деер: „Сааби деди беним Чорбаӂыма: Отур саа тарафымда,[+]

43Бӓн койунӂа Сенин душманнарыны айакларын алтына“.

44Давид адлээр Ону „Чорбаӂы“, озаман насыл О олабилир Давидин оолу?»

45Хепси ишиттилӓр, ниӂӓ Иисус ӱӱрениӂилеринӓ деди:

46«Корунун билгичлердӓн, ангылар северлӓр гезмӓӓ узун рубайлан хем беенерлӓр инсан селӓмнесин оннары мейданнарда. Северлӓр отурмаа илк скемнелерӓ синагогаларда[†] хем ӧндеки ерлерӓ конак софраларында[+].

47Оннар кемирерлӓр дулларын евлерини, ама гӧстермӓк ичин узун дуалар йапэрлар. Оннарын ӂезасы чок аар олаӂэк».

#### 21


Дул карынын баашышы

1[•]Иисус сииредӓрди, ниӂӓ зенгин адамнар баашыш койэрлар Айоз бинанын[†] хазнасына[+].

2Гӧрдӱ бир фукаара дул карыйы, ангысы койду ики лепта[*].

3Иисус деди: «Доору сӧлеерим сизӓ, ани бу фукаара дул таа чок койду хепсиндӓн.

4Хепси койду кенди боллукларындан, ама бу кары кенди йоклуундан верди хепсини, не варды онда йашамак ичин»[+].


Битки вакыдын нышаннары

5[•]Ачан кимиси лафедӓрди Айоз бина ичин, ангысы гӧзӓл донакты кӓӓмил ташларлан хем баашышларлан, Иисус деди:

6«Гелеӂек вакыт, бурада калмайаӂэк таш ӱстӱндӓ таш, хепси йыкылаӂэк»[+].

7Ӱӱрениӂилӓр Иисуса сордулар: «Ӱӱредиӂи, незаман буннар олаӂэк хем несой нышан гӧстереӂек буннарын йаклашмасыны?»

8Иисус ӂувап етти: «Бакын, алданмайасыныз. Зерӓ чойу гелеӂек Беним адыма да дейеӂек: „Бӓним Христос“ йада: „Вакыт гелди“. Сиз гитмейин оннарын ардына[+].

9Ачан ишидеӂениз ӂенклӓр ичин хем калкынмаклар ичин, коркмайын. Зерӓ илкин хепси буннар лӓӓзым олсун, ама биткиси тез гелмейеӂек».

10Ондан сора Иисус деди: «Миллет миллетӓ, падишахлык падишахлаа каршы калкаӂэк[+].

11Кими ерлердӓ бӱӱк ер тепремелери, аачлык, салгыннар, башка титси ишлӓр хем бӱӱк нышаннар гӧктӓ олаӂэк[+].

12Хепсиндӓн ӧнӂӓ сизи тутаӂэклар хем коолайаӂэклар. Вереӂеклӓр синагогалара[†] хем зынданнара, чыкараӂэклар сизи падишахларын хем кулланыӂыларын ӧнӱнӓ Беним адым ичин[+].

13Бу ишлӓр олаӂэк, ки шаатлык едӓсиниз Беним ичин.

14Буну ии аклынызда тутун: дӱшӱнмейин, насыл доорулуунузу чыкармаа.

15Зерӓ сизӓ аарифлик лафыныза вереӂӓм, да душманнарыныз сизӓ каршы дурамайаӂэк хем бишей дейӓмейеӂек[+].

16Оннарын еллеринӓ сизи вереӂеклӓр кенди ананыз, бобаныз, кардашларыныз, хысымнарыныз хем достларыныз. Кимисини сиздӓн ӧлдӱреӂеклӓр.

17Беним адым ичин сиздӓн хепси азетмейеӂек,

18ама бир дӓ сач башыныздан кайбелмейеӂек[+].

19Дайанмаклан сиз кендинизи куртараӂэныз.

20[•]Ачан гӧреӂениз Иерусалими, долайланмыш аскерлӓрлӓн, билӓсиниз, ани онун даалмасы йаклашты.

21Озаман, ким олаӂэк Иудейада, байырлара качсын. Ким булунаӂэк Иерусалим ичиндӓ, чыксын орадан. Ким олаӂэк кырда, гирмесин касабайа.

22Буннар ӂеза гӱннери олаӂэк, ки таманнансын хепси, не йазылы.

23О гӱннердӓ вай маамул хем ушак емзирӓн карылара! Зерӓ ер ӱстӱндӓ бир бӱӱк сыкынтылык олаӂэк, Аллахын ӱфкеси бу инсан ӱстӱнӓ гелеӂек[+].

24Оннар кылычтан ӧлеӂек, есирлӓӓ хертӱрлӱ миллетлерӓ гӧтӱрӱлеӂек. Иерусалим йабанӂы миллетлӓрлӓн чииненмиш олаӂэк, озамана кадар, незаман миллетлерин вакытлары таманнанаӂэк[+].


Адам Оолунун гелмеси

25[•]Гӱндӓ, айда хем йылдызларда нышаннар олаӂэк. Ер ӱстӱндӓ сыкынтылык миллетлерин арасында олаӂэк. Оннар билмейеӂеклӓр, не йапсыннар денизин далгалары уултусундан.

26Инсан байылаӂэк коркудан, белалары беклейерӓк, не дӱннӓ ӱстӱнӓ гелеӂек, зерӓ гӧкӱн куветлери сарсаланаӂэк.

27Озаман гӧреӂеклӓр Адам Оолуну[†] булут ичиндӓ гелӓркӓн бӱӱк куветлӓн хем метинниклӓн.

28Ачан буннар башлайаӂэк олмаа, озаман доорулун хем калдырын бакышынызы йукары, зерӓ сизин куртулманыз йаклашты».

29[•]Сора бир ӧрнек сӧледи оннара: «Бакын инӂир фиданына хем калан фиданнара.

30Ачан гӧрерсиниз оннары ешерӓркӓн, билерсиниз, ани йаз йакын.

31Хеп ӧлӓ, сиз дӓ ачан гӧреӂениз буннары олуркан, билин, ани Аллахын Падишахлыы йаклашэр.

32Доору сӧлеерим сизӓ, ани бу бой инсан гечмейеӂек, хепси буннар таманнанмайынӂа[+].

33Ер хем гӧк гечеӂек, ама Беним сӧзлерим хич гечмейеӂек[+].


Кушку олун

34Кенди-кендинизӓ есап алын, ки биртӱрлӱ аарлашмасын ӱреклериниз хобурлуктан, ичкиӂиликтӓн хем йашамак кахырларындан, да о гӱн гелмесин ап-ансыздан сизин ӱстӱнӱзӓ.

35О гӱн аркан гиби гелеӂек бу ердӓ хепси йашайаннарын ӱстӱнӓ.

36Херзаман олун ачыкгӧз хем дуа един, ки куртулабилӓсиниз хепси буннардан, не олаӂэк, да Адам Оолунун ӧнӱнӓ чыкабилӓсиниз»[+].

37Гӱндӱз Иисус ӱӱредӓрди Айоз бина ичиндӓ, ама авшамнен геӂелемӓӓ гидӓрди Зейтин байырына[+].

38Инсан чин сабаалендӓн Айоз бинайа гелӓрди, ки сеслесин Ону.

#### 22


Иисуса каршы аннашмак

1[•]Хамурсуз йорту, ани денер Паскеллӓ, йаклашарды.

2Бӱӱк попазлар[†] хем билгичлӓр[†] аарардылар колайлык Иисусу ӧлдӱрсӱннӓр, ама инсандан коркардылар.

3Шейтан гирди оникидӓн бирисинӓ, Иудайа, ангысына дейӓрдилӓр Искариот[+].

4Иуда гитти аннашсын бӱӱк попазларлан хем Айоз бинанын[†] бекчилерин заабитлериннӓн, насыл верӓбилсин Иисусу оннарын елинӓ.

5Оннар севиндилӓр, кайыл олдулар она пара версиннӓр.

6Иуда буну каблетти да бакарды булсун бир уйгун вакыт, ки Иисусу оннарын елинӓ версин, незаман инсан йок[+].


Паскеллӓ софрасы

7[•]Гелди Хамурсуз йортунун гӱнӱ, незаман Паскелленин курбаны лӓӓзымды кесилсин[+].

8Иисус йоллады Петрийи хем Иоаны бутӱрлӱ сымарламаклан: «Гидин да хазырлайын бизӓ Паскеллӓ софрасыны ийелим».

9«Нередӓ истеерсин хазырлайалым?» – сордулар оннар.

10О ӂувап етти: «Ачан касаба ичинӓ гиреӂениз, сизӓ каршы чыкаӂэк бир адам, ани гӧтӱреӂек бир тести су. Гидин онун ардына евӓдӓн, нерейи о гиреӂек,

11да дейин евин чорбаӂысына: „Ӱӱредиӂи сорэр: нередӓ конак одасы, нӓӓнда Паскеллейи ӱӱрениӂилеримнӓн ийеӂӓм?“

12О гӧстереӂек сизӓ ӱст катта бир бӱӱк ода, хазыр, дӧшенмиш. Орада хазырлайын бизӓ Паскеллейи».

13Оннар гиттилӓр да булдулар ӧлӓ, ниӂӓ О сӧледийди. Орада хазырладылар Паскеллейи.

14[•]Ачан гелди вакыт, Иисус апостолларлан барабар отурду софрайа.

15О деди оннара: «Чок истӓрдим ийейим сизиннӓн бу Паскеллейи Беним зеетлеримдӓн илери.

16Зерӓ сӧлеерим сизӓ, бундан сора имейеӂӓм Паскеллейи, олмайынӂа Аллахын Падишахлыында»[+].

17Сора алды чӧлмӓӓ, шӱкӱр етти Аллаха да деди: «Алын буну, пайедин аранызда.

18Зерӓ сизӓ сӧлеерим, ани шиндӓн сора ичмейеӂӓм чотук мейвасындан, таа гелмейинӂӓ Аллахын Падишахлыы».

19Сора алды бир екмек, шӱкӱр етти Аллаха, кырып, ону верди ӱӱрениӂилеринӓ да деди: «Бу – Беним гӱӱдӓм, ани верилер сизин ичин. Буну йапасыныз Беним анылмам ичин»[+].

20Хеп ӧлӓ, имектӓн сора, алды чӧлмӓӓ да деди: «Бу чӧлмек – ени бааланты, ани куведӓ гирер Беним канымнан, ани сизин ичин дӧкӱлер.

21Тӓ шинди Бени сатанын ели Бенимнӓн бу софрада[+].

22Адам Оолу[†] гидер, ниӂӓ Онун ичин сыраланмыш. Ама вай о адама, кимдӓн Адам Оолу сатылэр!»[+]

23Оннар башладылар сормаа бири-биринӓ: «Аӂаба кимдир о, ким буну йапэр?»


Бӱӱклӱк ичин кавга

24[•]Апостолларын арасында башлады бир кавга, ки билинсин, ким оннардан ен бӱӱк сайылаӂэк.

25Иисус деди: «Миллетлерин падишахлары заабитлик едерлӓр инсанын ӱстӱнӓ. Инсан адлээр заабитлерини „ии йапан“.

26Ама сиз оннар гиби олмайын. Ким ен бӱӱк сиздӓн, олсун ниӂӓ ен кӱчӱк, хем ким кулланэр, олсун изметчи гиби[+].

27Зерӓ ким таа бӱӱк? О, ким софрада отурэр мы, оса ким измет едер ми? Диил ми о, ким софрада отурэр? Ама Бӓн сизин аранызда бир изметчи гибийим[+].

28Сизсиниз оннар, ким Бенимнӓн билӓ херзаман Беним денемеклеримдӓ олду[+].

29Онун ичин сизӓ падишахлык баашлээрым, ниӂӓ Боба Бана баашлады,[+]

30ийӓсиниз хем ичӓсиниз Беним Падишахлыымын софрасында хем отурасыныз чорбаӂылык скемнелериндӓ, даава кесерӓк Израилин оники тамызлыына»[+].


Петринин атылмасы ичин хабер

31[•]Сааби деди Петрийӓ: «Симон, Симон, шейтан истеди сизи чалкасын, ниӂӓ боодайы,

32ама Бӓн дуа еттим сенин ичин, йуфкаланмасын сенин инанын. Да сӓн, енидӓн дӧнӱп Бана, каавилейӓсин кардашларыны инанда»[+].

33Петри деди Она: «Сааби, бӓн хазырым гитмӓӓ Сениннӓн зынданадан хем ӧлӱмӓдӓн»[+].

34Ама Иисус деди она: «Сӧлеерим сана, Петри: бӱӱн хороз ӧтӱнӂӓ, сӓн ӱч сыра Бендӓн атылаӂан».

35Сора деди хепсинӓ: «Ачан йолладым сизи кесесиз, хийбесиз хем айак капсыз, варды мы сизин бир сыкынтыныз?» Оннар ӂувап еттилӓр: «Хич бишейдӓ йокту»[+].

36Иисус деди: «Ама шинди деерим сизӓ: Кимин вар кесеси, алсын йанына. Кимин вар хийбеси, йанына алсын. Кимин йок кылыӂы, сатсын ӱст рубасыны да алсын кылыч кендинӓ.

37Зерӓ лӓӓзым таманнансын Бенимнӓн бу сӧзлӓр, ани йазылы: „О койулду законсузларлан[†] бир сайыйа“. Бу йазы тездӓ лӓӓзым таманнансын Бенимнӓн».

38«Сааби, – деди оннар, – тӓ, ики кылыч!» О ӂувап етти: «Етӓр!»


Иисус Зейтин байырында

39[•]Иисус, дышары чыкып, алышмасына гӧрӓ, гитти Зейтин байырына. Ӱӱрениӂилери гитти Онун ардына.

40Ачан етиштилӓр о ерӓ, деди оннара: «Дуа един, ки дӱшмейӓсиниз денемейӓ»[+].

41Сора узаклашты оннардан бир сопа атымы, диз чӧктӱ да башлады дуа етмӓӓ:

42«Боба, еер истӓрсейдин, ашырт Бендӓн бу аӂы чӧлмӓӓ! Хеп окадар олсун диил Беним истедиим, ама Сенин»[+].

43Озаман гӧктӓн гӧстерилди бир ангил, ангысы гелди Ону гиргиннетмӓӓ[+].

44Булунуп бӱӱк зеетлердӓ, Иисус башлады таа хашлак дуа етмӓӓ. Онун тери аннысындан дамнарды ерӓ бӱӱк кан дамналары гиби.

45Дуадан сора калкып, гелди ӱӱрениӂилеринӓ, ама оннар, кахырдан йорулуп, уйумуштулар.

46О деди оннара: «Нечин уйуйэрсыныз? Калкын да дуа един, ки денемейӓ дӱшмейӓсиниз».


Иисус тутулэр

47[•]Иисус таа лафедӓркӓн, пейдаланды бир сӱрӱ инсан. Оннарын ӧнӱ сора гидӓрди ӱӱрениӂилерин бириси, ады Иуда. О йаклашты Иисуса, ӧпсӱн Ону дейни[+].

48Ама Иисус деди: «Иуда, бир ӧпӱшлӓн ми сатэрсын Адам Оолуну?»

49Оннар, ким Иисуслан барабарды, гӧрӱп, не олэр, сордулар Она: «Сааби, кылычлан уралым мы?»[+]

50Бириси оннардан урду баш попазын[†] чыраана да кести онун саа кулааны.

51Ама Иисус деди: «Олмаз, етӓр!» Бу адамын кулаана дииди да алыштырды.

52Сора Иисус деди бӱӱк попазлара, Айоз бинанын бекчилерин заабитлеринӓ хем аксакаллара,[†] ангылары гелдилӓр Ону тутмаа: «Сиз чыктыныз Бени тутмаа, ниӂӓ бир хайдуду, кылычларлан хем сопаларлан.

53Хер гӱн сизиннӓн булунурдум Айоз бинада, Бени тутмадыныз. Ама шинди гелди сизин саадыныз, караннык куведин саады»[+].


Петри атылэр Иисустан

54[•]Иисусу туттуктан сора гӧтӱрдӱлӓр баш попазын евинӓ. Петри узактан узаа излӓрди оннары.

55Тутуштурдулар бир атеш аул ичиндӓ да отурдулар онун долайында. Петри отурду оннарын арасында.

56Бир изметкӓр кыз атешин айдынныында гӧрдӱ Петрийи, уз она бакты да деди: «Бу адам да Онуннанды».

57Петри атылды, дейерӓк: «Кары, бӓн Ону хич танымээрым!»

58Бираздана башкасы деди: «Сӓн дӓ оннардансын». Ама Петри деди: «Бей адам, бӓн диилим оннардан».

59Йакын бир сааттан сора таа бириси деди: «Хич лафсыз, бу адам да Онуннанды, зерӓ о да галилейалы».

60Петри ӂувап етти: «Бей адам, хич аннамээрым, не сӧлеерсин». Ачан Петри таа лафедӓрди, хороз ӧттӱ.

61Сааби дӧндӱ да уз Петрийӓ бакты. Озаман Петри аклына гетирди лафлары, ани сӧледийди Иисус: «Бӱӱн хороз ӧтӱнӂӓ, сӓн ӱч сыра Бендӓн атылаӂан»[+].

62Петри чыкты дышары да аӂы аалады.


Иисусу аскерлӓр гӱлмӓӓ алэрлар

63[•]Иисусун бекчилери гӱлмӓӓ алардылар хем дӱӱйӓрдилӓр Ону.

64Бааладылар Онун гӧзлерини да сорардылар: «Пророклук ет, ким урду Сана?»

65Хем таа чок бетваларлан Ону бетвалардылар.


Иисус Синедрионун ӧнӱндӓ

66[•]Ачан айдыннанды, халкын аксакаллары, бӱӱк попазлар хем билгичлӓр топландылар. Иисусу гетирдилӓр Синедриона[†] да сордулар:

67«Сӓнсин ми Христос? Сӧлӓ бизӓ». Иисус ӂувап етти: «Еер сӧлӓрсейдим сизӓ, инанмайаӂэныз.

68Еер сорарсайдым сизӓ, ӂувап етмейеӂениз Бана /хем дӓ колвермейеӂениз Бени/.

69Бӱӱндӓн сора Адам Оолу отураӂэк кудретли Аллахын саа тарафында»[+].

70Хепси сорардылар: «Аслы мы, ани Сӓн Аллахын Оолуйсун?» О ӂувап етти: «Ниӂӓ сӧлеерсиниз, Бӓним».

71Озаман дедилӓр: «Не лӓӓзым бизӓ башка шаат? Биз кендимиз ишиттик лафы Онун аазындан»[+].

#### 23


Иисус кулланыӂы Пилатын ӧнӱндӓ

1[•]Ондан сора хепси калктылар да Иисусу Пилата гӧтӱрдӱлӓр[+].

2Башладылар Ону кабаатландырмаа бӧлӓ лафларлан: «Биз булдук бу Адамы, бизим инсаны кызыштыраркан калкынмаа хем дургударкан, харч ӧдӓмесиннӓр Кесара. О кендини сайэр Христос – Падишах»[+].

3Пилат сорду: «Сӓнсин ми Иудейлерин Падишахы?» «Ӧлӓ, ниӂӓ сӧлеерсин», – ӂувап етти Иисус[+].

4Пилат деди бӱӱк попазлара:[†] «Бӓн булмээрым бир дӓ кабаат бу адамда»[+].

5Оннар чок чалыштылар, дейип: «О калдырэр инсаны, ӱӱредер бӱтӱн Иудейада, башлайып Галилейадан бурайы кадар».


Иисус Иродун ӧнӱндӓ

6Пилат, ишидип буну, сорду: «Бу адам Галилейадан мы?»

7Ачан аннады, ани Иисус Иродун кулланмасындан, Ону Ирода йоллады, ангысы о гӱннердӓ Иерусалимдейди[+].

8Ирод, гӧрӱп Иисусу, пек севинди, зерӓ чоктан истӓрди Ону гӧрсӱн, чӱнкӱ Онун ичин ишиттийди да умутланарды гӧрсӱн Ону йапаркан бир мераклы нышан[+].

9Койду Она чок сорушлар, ама Иисус хич ӂувап вермеди.

10Бӱӱк попазлар хем билгичлӓр[†] орада дурардылар да бӱӱк ӱфкейлӓн амазлардылар Ону.

11Ирод кенди аскерлериннӓн ашаалатты хем гӱлмӓӓ алды Иисусу, гиидирди Ону йалабык рубайлан, сора геери йоллады Пилата.

12О гӱндӓн сора Ирод хем Пилат достлаштылар бири-бириннӓн, ама бу гӱнӓ кадар душманнык едӓрдилӓр.


Иисус хем Варавва

13[•]Пилат топлады бӱӱк попазлары, ӧндерӂилери хем инсаны

14да деди оннара: «Гетирдиниз бана бу Адамы, ниӂӓ бирисини, ангысы кызыштырэр инсаны калкынмаа. Ама аараштырып хепсини сизин ӧнӱнӱздӓ, булмадым бу Адамда бир дӓ кабаат, не сиз сӧлединиз.

15Ирод да булмады, онуштан Ону геери бизӓ йоллады. Гӧрерсиниз, бу Адам бишей йапмады, ки ӧлӱмӓ кабаатлы олсун.

16Онуштан дӱӱдӱрдӱктӓн сора колвереӂӓм Ону».

/ 17Хер Паскеллӓ йортусунда[†] Пилат лӓӓзымды колверсин капанмышлардан бирисини./

18Ама хепси оннар баардылар бир сеслӓн: «Ӧлӱмӓ Ону, колвер бизӓ Вараввайы!»

19Вараввайы зындана кападыйдылар калкынмак хем адам ӧлдӱрмӓк бетеринӓ, не о йапмышты касаба ичиндӓ.

20Пилат енидӓн данышты оннара, умутланарак, колверсин Иисусу,

21ама оннар баардылар: «Гер, гер Ону ставроза!»

22Пилат ӱчӱнӂӱ сыра сорду: «Не кӧтӱлӱк О йапты? Бӓн булмадым бир дӓ кабаат Онда ӧлӱм ичин. Ӧлӓ ки, дӱӱдӱрдӱктӓн сора колвереӂӓм Ону».

23Оннар бӱӱк сеслӓн баардылар хем зорладылар, ки Иисус герилсин ставроза. Оннарын /хем бӱӱк попазларын/ баармаклары енседилӓр.

24Пилат карарлады оннарын истедиклерини таманнасын.

25Колверди ону, ким капана капалыйды калкынмак хем адам ӧлдӱрмӓк ичин, ону, кими истедилӓр, ама Иисусу бракты оннарын истедиинӓ.


Иисусу герерлӓр ставроза

26[•]Ачан гӧтӱрӓрдилӓр Ону ставроза гермӓӓ, йолда дургуттулар бир адамы, ады Киринели Симон, ангысы кырдан гелӓрди. Койдулар онун омузларына ставрозу, ки Иисусун ардына гӧтӱрсӱн.

27Иисусун ардына гидӓрди бир сӱрӱ инсан хем карылар, ангылары аалардылар хем гӱӱслеринӓ дӱӱйӓрдилӓр.

28Иисус, дӧнӱп оннара, деди: «Иерусалимин кызлары, ааламайын Беним ичин, ама аалайын кендиниз ичин хем ушакларыныз ичин.

29Зерӓ йаклашэр вакыт, ачан инсан дейеӂек: „Не мутлу ушаксыз карылара, ангылары хич дуудурмадылар хем хич емзирмедилӓр!“[+]

30Озаман дейеӂеклӓр байыр канараларына: „Дӱшӱн бизим ӱстӱмӱзӓ!“ хем байырлара: „Ӧртӱн бизи!“[+]

31Еер бу йапыларсайды ешил фиданнан, не олаӂэк озаман, ачан куруйаӂэк?»

32Иисуслан барабар гӧтӱрӱрдӱлӓр ики хайдут, ангыларыны лӓӓзымды ӧлдӱрсӱннӓр Онуннан барабар.

33Етишип ерӓ, нересинӓ денилер «Баш Кемии», орада ставроза гердилӓр Ону хем ики хайдуду: бирисини саа, ӧбӱрӱнӱ сол тарафына.

34Иисус дейӓрди: «Боба, афет оннары, зерӓ билмеерлӓр, не йапэрлар!» Аттылар четелӓ, пайедип рубаларыны бири-биринин арасында[+].

35Инсан дурарды орада да сииредӓрди. Ӧндерӂилӓр гӱлмӓӓ алардылар Иисусу хем дейӓрдилӓр: «О башкаларыны куртарды; еер О Христоссайды, Аллахын Сечилмиши, ко Кендини куртарсын!»[+]

36Аскерлӓр гӱлмӓӓ алдылар Ону. Йаклаштылар да вердилӓр ииши шарап,

37дейип: «Еер Сӓнсейдин Иудейлерин Падишахы, куртар Кендини!»

38Онун башы ӱстӱндӓ йазылыйды /латин, урум хем чыфыт дилиндӓ/: «Иудейлерин Падишахы».

39Ставрозда герили хайдутлардан бириси кӧтӱлӓрди Ону, дейип: «Еер сӓн Христоссайдын, куртар Кендини хем бизи дӓ!»

40Ама ӧбӱрӱ азарлады ону, дейерӓк: «Коркмээрсын мы Аллахтан, ачан кендин дӓ булунэрсын хеп бу ӂеза алтында?

41Бизим ичин доору кабледелим йарашыр ӂезайы кабаатымыз ичин, ама бу Адам йапмады бир дӓ кӧтӱлӱк»[+].

42Сора данышты Иисуса: «Сааби, аклына гетир бени, ачан гелеӂӓн Сенин падишахлыына».

43Иисус ӂувап етти: «Доору сӧлеерим сана, бӱӱн олаӂан Бенимнӓн райда».


Иисус ӧлер

44[•]Алтынӂы саадын долайындайды. Олду бӱӱк караннык бӱтӱн мемлекеттӓ, ани тутту ӱч саат, докузунӂу саада кадар[*].

45Гӱн карарды, Айоз бинанын[†] ичйанкы пердеси йыртылды ортадан.

46Иисус бӱӱк сеслӓн баарды: «Боба, Сенин елинӓ верерим духуму!» Дейип бу лафлары, салверди духуну[+].

47Аскер ӱзбашы, гӧрӱп, не олду, метиннеди Аллахы, дейип: «Хакына, ани бу Адам кабаатсызды!»

48Ачан хепси инсан, ким гелдийдилӓр сииретмӓӓ, гӧрдӱлӓр, не олду, даалыштылар, херкези дӱӱйерӓк кенди гӱӱсӱнӱ[+].

49Хепси, ким Иисусу таныйарды, хем карылар, ангылары Галилейадан гелдийдилӓр, дурурдулар узакта да бакардылар, не олэр[+].


Иисусу гӧмерлӓр

50[•]Орада варды Синедрион[†] азаларындан бир ии хем доору адам, ады Иосиф,

51ангысы пай алмадыйды оннарын неетлериндӓ хем йаптыкларында. Бу адам иудейлерин Аримафейа касабасынданды, Аллахын Падишахлыыны беклӓрди.

52Бу адам гитти Пилата, Иисусун гӱӱдесини истеди.

53Индирди Ону ставроздан, сарды бир кетен чаршафлан да койду бир ени, ойулмуш канара ичиндӓ мезара, нередӓ таа гӧмӱлмедийди кимсей.

54Бир ӂумаа гӱнӱйдӱ, йаклашарды ӂумертеси[*].

55Карылар, ангылары гелдийдилӓр Иисуслан Галилейадан, гиттилӓр Иосифин ардына, гӧрдӱлӓр мезары хем насыл ерлештирилди Иисусун гӱӱдеси мезар ичинӓ.

56Сора дӧндӱлӓр геери, хазырладылар кокулары хем паалы йаалары, да ӂумертеси гӱнӱ диннендилӓр Закона[†] гӧрӓ.

#### 24


Иисус дирилер

1[•]Хафтанын илк гӱнӱндӓ, чин сабаалӓн, бу карылар /хем башкалары да оннарлан барабар/ гелдилӓр мезары гӧрмӓӓ. Гетирдилӓр кокулу йаалары, ани хазырладыйдылар.

2Булдулар ташы, мезардан бир тарафа актарылмыш.

3Гирдилӓр ичйанына, ама Сааби Иисусун гӱӱдесини булмадылар.

4Ачан билмӓрдилӓр, не йапсыннар, бирдӓн гӧстерилди оннара ики адам, гиийимни йалабык рубайлан[+].

5Карылар корктулар да ерӓдӓн баш иилттилӓр, ама бу адамнар дедилӓр: «Нечин аарээрсыныз дирийи ӧлӱлерин арасында?

6О йок бурада, дирилди. Аклыныза гетирин, не сӧледийди, ачан таа Галилейадайды.

7О демишти: „Адам Оолу[†] гӱнахкерлерин елинӓ верилеӂек, ставроза герилеӂек да ӱчӱнӂӱ гӱнӱ дирилеӂек“»[+].

8Бу карылар аклына гетирдилӓр Иисусун лафларыны[+].

9Дӧнӱп мезардан, хепсини буннары онбир апостола хем калан инсана сӧледилӓр.

10Ким бу хабери гетирди, буннарды: Марийа Магдалина, Иоана, Марийа, Иаковун анасы, хем каланы, ким оннарлан барабарды[+].

11Оннарын лафлары апостоллара гӧрӱндӱ бир масал гиби, онуштан инанмардылар[+].

12Ама Петри калкты да качты мезара. Етиштийнӓн, иилди да бакты ичйанына, ама кетен чаршафлардан каарӓ бишей гӧрмеди. Ондан сора дӧндӱ геери, шашарак буна, не олду.


Иисус Еммаус йолунда

13[•]О гӱнӱ ики ӱӱрениӂи гидӓрди бир кӱӱйӓ, ани ады Еммаус, Иерусалимдӓн алтмыш стади[*] узаклыы.

14Оннар лафедӓрди бири-бириннӓн хепси ичин, не олду.

15Оннар лафедӓркӓн хем сорушаркан, Иисус Кенди йаклашты оннара, да барабар гиттилӓр.

16Оннарын гӧзлери капалыйды, ки танымасыннар Ону[+].

17Иисус сорду: «Сиз, гидӓркӓн, не лафедерсиниз?» Оннар бир кахырлы ӱзлӓн дурдулар.

18Оннардан бириси, ады Клеопа, деди Она: «Аӂаба, сӓн йалныз мыйсын Иерусалимдӓ йабанӂылардан, ким билмеер, не олду бурада бу гӱннердӓ?»[+]

19«Не олду?» – сорду Иисус. Оннар ӂувап еттилӓр: «Хепси буннар олду Иисуслан Назареттӓн, Ангысы бир бӱӱк пророкту лафында хем ишиндӓ, Аллахын хем бӱтӱн инсанын ӧнӱндӓ.

20Ама бизим бӱӱк попазлар[†] хем ӧндерӂилӓр даава кестилӓр ӧлӱмӓ да ставроза гердилӓр Ону[+].

21Ама биз умутланардык, ани О куртараӂэк Израили. Да тӓ бӱӱн ӱчӱнӂӱ гӱн, ниӂӓ бу олду.

22Бундан каарӓ, биркач кары арамыздан шашмайа бизи койдулар. Оннар, чин-сабаалӓн мезара гидип,

23Онун гӱӱдесини булмадылар. Сора, гелип бизӓ, сӧледилӓр, ани ангиллери гӧрмӱшлӓр. Ангиллӓр оннара демиш, ани Иисус дирилди.

24Кимиси биздӓн гиттилӓр мезара да гӧрдӱлӓр, ани хепси буннар ӧлӓ, ниӂӓ карылар сӧледилӓр, ама Ону гӧрмедилӓр».

25«Не фикирсизсиниз сиз! – ӂувап етти Иисус. – Не зор инанэрсыныз пророкларын сӧледиклерини!

26Дӱшмеер ми, Христос бӧлӓ зеетленсин, сора метинниинӓ етишсин?»[+]

27Сора башлады Моисейдӓн хем хепси пророклардан аннатмаа, не йазылы Онун ичин Айоз Йазыларда.[†][+]

28Йаклашып кӱӱйӓ, нерейи гидӓрдилӓр, Иисус йапылды, ани истеер гитмӓӓ таа илери.

29Ама оннар йалвардылар Она да дедилӓр: «Кал бизимнӓн. Гӱн каушэр, геӂӓ олэр». О гирди, оннарлан калды.

30Софрайа отурдуктан сора Иисус алды екмӓӓ, иисӧзледи, кырды да верди ӱӱрениӂилерӓ[+].

31Озаман ачылды гӧзлери, да таныдылар Ону, ама О гӧрӱнмӓз олду.

32Оннар дейӓрдилӓр бири-биринӓ: «Аӂаба, йанмарды мы ӱреемиз, ачан О бизӓ йолда сӧлӓрди хем аннадарды Айоз Йазылары?»

33Оннар хич ойаланмадылар, калкып, геери Иерусалимӓ дӧндӱлӓр. Орада булдулар онбир апостолу хем башка ӱӱрениӂилери, бирердӓ топлу,

34ангылары сӧлӓрдилӓр бири-биринӓ: «Хакына, Сааби дирилди, гӧстерилди Симона»[+].

35Озаман бу ики ӱӱрениӂи сӧледилӓр, не олду оннарлан йолда, хем насыл таныдылар Иисусу, екмӓӓ кыраркан.


Иисус гӧстерилер ӱӱрениӂилеринӓ

36[•]Бӧлӓ оннар лафедӓркӓн, Иисус Кендиси пейдаланды араларында да деди: «Услулук сизӓ!»

37Оннар корктулар хем шаштылар, санып, ани гӧрерлӓр бир дух[+].

38Ама О деди: «Нечин кахырланэрсыныз хем нечин икилеерсиниз ӱреениздӓ?

39Бакын Беним еллеримӓ хем айакларыма. Бӓн Кендимим, диийин да бакын, зерӓ духун йок ети, не дӓ кемии, ниӂӓ гӧрерсиниз Бендӓ»[+].

40Ачан деди бу лафлары, гӧстерди оннара Кенди еллерини хем айакларыны.

41Оннар севинмектӓн хем шашмактан инанамардылар кенди гӧзлерини. Озаман Иисус деди: «Вар мы сиздӓ бурада бишей имӓӓ?»[+]

42Оннар вердилӓр Она бир парча пишмиш балык /хем бир парча гӧмеч балы/.

43О алды да иди оннарын ӧнӱндӓ.

44Сора деди: «Не сӧледийдим сизӓ, ачан таа булунардым сизиннӓн, ани хепси, не вар йазылы Моисейин Законунда,[†] пророкларын кийатларында хем Псалмаларда Беним ичин, лӓӓзым таманнансын».

45Озаман ачты оннарын фикирлерини, аннасыннар Айоз Йазылары[+].

46Иисус деди: «Бӧлӓ йазылы, ани лӓӓзым зеетленсин Христос, ама ӱчӱнӂӱ гӱнӱ дирилсин ӧлӱдӓн[+].

47Башлайып Иерусалим касабасындан, лӓӓзым насаат олсун Онун адыннан хепси миллетлерӓ, ки пишман олсуннар гӱнахларындан хем баашламак каблетсиннӓр.

48Сиз шаатсыныз хепси бу ишлерӓ[+].

49Бӓн йоллайаӂам сизӓ не аданмыш Беним Бобамдан. Сиз калын касаба ичиндӓ, кувет каблединӂӓ йукардан»[+].


Иисус гӧкӓ калкэр

50[•]Иисус чыкарды оннары Иерусалимдӓн Вифанийа кӱӱйӱнӓ доору. Калдырды еллерини да иисӧзледи оннары[+].

51Ачан иисӧзлӓрди оннары, айырылды оннардан да калкты гӧкӓ.

52Оннар баш иилттилӓр Она, сора дӧндӱлӓр Иерусалимӓ бӱӱк севинмӓклӓн[+].

53Херзаман гидип Айоз бинайа,[†] Аллахы метиннӓрдилӓр. /Амин./[+]

### Иоан

#### Иоан

Иоан


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]


ИИ ХАБЕР ИОАНДАН

#### 1


Сӧз адам олду

1Баштан Сӧз варды, Сӧз Аллахтайды, Сӧз Аллахты[+].

2Баштан О Аллахтайды.

3Хепси Онуннан курулду, Онсуз бишей курулмады[+].

4Онда йашамак варды. Йашамак инсан ичин айдынныкты[+].

5Айдыннык каранныкта шафк едер, караннык ону енсейӓмеди.

6Аллахтан бир адам гелди, онун ады Иоан[+].

7Гелди Айдыннык ичин шаатлык етсин, хепси инсан онун ашыры инансын[+].

8О Кенди диилди Айдыннык, ама гелди Айдыннык ичин сӧлесин.

9Одур хакына Айдыннык, Ангысы хербир адамы, бу дӱннейӓ гелӓн, айдыннадэр[+].

10О Кенди бу дӱннейӓ гелди. Дӱннӓ Онун ашыры йарадылды, ама дӱннӓ Ону танымады.

11Кендикилеринӓ гелди, кендикилери Ону каблетмеди[+].

12Ама хепси оннар, ким Ону каблетти, ким Онун адына инанды, О изин верди оннар олсун Аллахын ушаклары,[+]

13ангылары диил кандан, диил еттӓн хем диил адам истедииндӓн, ама Аллахтан дууду[+].

14Сӧз адам олду, бизим арамызда йашады, иивергийлӓн хем аслылыклан долу. Онун метинниини гӧрдӱк, ниӂӓ Бобадан бириӂик Оолун метинниини[+].

15Иоан Онун ичин шаатлык етти да бӱӱк сеслӓн бӧлӓ деди: «Будур О, Кимин ичин хаберледим: „О, Ким бендӓн сора гелер, таа ӱстӱн бендӓн, зерӓ Бендӓн таа илерийди“[+].

16Онун долушундан хепсимиз ииверги ӱстӱнӓ ииверги едендик».

17Зерӓ Закон[†] Моисей ашыры верилди, ама хайыр хем аслылык Иисус Христос ашыры гелди[+].

18Аллахы бир сыра билӓ кимсей гӧрмеди. Бириӂик Оол, Аллах, ким Бобанын куӂаанда булунэр, О Аллахы ачты[+].


Шаатлык Ваатизедиӂи Иоандан

19[•]Тӓ не сӧледи Иоан, ачан Иерусалимдӓн иудейлӓр[†] йолладылар попазлары[†] хем левийлилери она, сорсуннар: «Кимсин сӓн?»

20Иоан ачык сӧледи, атылмады, бӧлӓ лафетти: «Бӓн диилим Христос»[+].

21«Е кимсин сӓн? Илийайсын мы?» – сордулар оннар. «Диилим», – деди о. «Бекленӓн пророксун му?» «Диилим», – ӂувап етти о[+].

22«Озаман кимсин сӓн, сӧлӓ бизӓ, ки билелим, не ӂувап етмӓӓ оннара, ким бизи йоллады. Не вар ниӂӓ сӓн сӧлейӓсин кендин ичин?» – сорду оннар.

23О деди: «Бӓн – бир сес, чол ердӓ бааран: „Саабийӓ йолу узладын“, ниӂӓ пророк Исайа деди».

24Озаман йолланмышлар фарисейлердӓн Она сордулар:

25«Еер сӓн диилсейдин не Христос, не Илийа, не дӓ бекленӓн пророк, озаман нечин ваатиз едерсин?»

26Иоан ӂувап етти оннара: «Бӓн суйлан ваатиз едерим, ама аранызда дурэр Бириси, Ангысыны сиз танымээрсыныз.

27Одур, бендӓн сора гелӓн, /ама бендӓн ӱстӱн олан/. Бӓн диилим йакышыклы чӧзмӓӓ Онун айак капларынын тасмаларыны».

28Бу олду Вифаварада[*], Иорданын ӧтӓӓнда, нередӓ Иоан ваатиз едӓрди.


Аллахын Кузусу

29Ертеси гӱнӱ гӧрер Иоан Иисусу, гелерӓк она доору, да деер: «Тӓ, Аллахын Кузусу, Ангысы алэр дӱннейин гӱнахыны![+]

30Будур О, Кимин ичин сизӓ хаберледим, дейип: „Бендӓн сора гелер Адам, ани таа ӱстӱн бендӓн, зерӓ бендӓн илерийди“.

31Бӓн Ону танымардым, ама суйлан ваатиз етмӓӓ гелдим, ки Израил инсанына таныдылсын»[+].

32Иоан деди: «Бӓн гӧрдӱм Айоз Духу, гӧктӓн гугуш гиби инерӓк да Онун ӱстӱнӓ конарак[+].

33Ону танымардым, ама О, Ким йоллады, ваатиз едейим, бана деди: „Бак, кимин ӱстӱнӓ Айоз Дух инерӓк конаӂэк, Одур, Ким Айоз Духлан ваатиз едеӂек“[+].

34Бӓн буну кендим гӧрдӱм хем шаат олдум, ани Одур Аллахын Оолу».


Иисусун илк ӱӱрениӂилери

35Ертеси гӱнӱ Иоан ӱӱрениӂилериндӓн икисиннӓн булунарды[+].

36Иисусу орадан гечӓркӓн гӧрдӱ да деди: «Тӓ, Аллахын Кузусу!»[+]

37Ӱӱрениӂилӓр, ишидип лафлары, икиси дӓ Иисусун ардына гиттилӓр.

38Иисус дӧндӱ да, гӧрӱп оннары ардына гелиркӓн, деди: «Не аарээрсыныз?» Оннар дедилӓр Она: «Равви (аннамасы Ӱӱредиӂи), нередӓ йашээрсын?»[+]

39«Гелин да гӧрӱн», – ӂувап етти Иисус. Оннар гиттилӓр да гӧрдӱлӓр нередӓ йашээр, да о гӱнӱ Онуннан калдылар. Йакынды онунӂу[*] саат.

40Бириси икисиндӓн, ани Иоанын шаатлыыны ишитти да Иисусун ардына гитти, Андрей, Симон Петринин кардашыйды[+].

41О илкин кенди кардашыны Симону булуп, деди она: «Биз булдук Мессийайы[†] (аннамасы Христос)»[+].

42Гӧтӱрдӱ ону Иисуса. Иисус, ачан гӧрдӱ Симону, деди: «Сӓн – Симон, Иоанын оолу. Сенин адын олаӂэк Кифа (аннамасы таш[*])»[+].


Филип хем Нафанаил гелдилӓр Иисуса

43Ертеси гӱнӱ Иисус истеди гитсин Галилейайа. О, булуп Филипи, деди она: «Гел Беним ардыма».

44Филип булунарды Вифсаида касабасында, нередӓн Андрей хем Петри[+].

45Филип булду Нафанаили да деди она: «Биз булдук Ону, Кимин ичин Моисей Законда хем пророклар йазды, Иисусу Назарет касабасындан, Иосифин Оолуну»[+].

46Нафанаил деди она: «Вар мы ниӂӓ бишей ислӓӓ чыксын Назарет касабасындан?» «Сӓн гел дӓ гӧр», – ӂувап етти Филип.

47Иисус, гӧрӱп Нафанаили гелиркӓн, деди онун ичин: «Тӓ, бу бир хакына Израил адамы, ангысында йок шалвирлик!»[+]

48«Нӓӓндан билерсин?» – сорду Нафанаил. Иисус ӂувап етти: «Гӧрдӱм сени, ачан Филип таа чаармадыйды, ачан сӓн булунурдун инӂир фиданын алтында».

49Нафанаил деер Она: «Ӱӱредиӂи, Сӓнсин Аллахын Оолу, Сӓнсин Израилин Падишахы!»[+]

50Иисус ӂувап етти: «Сӓн инандын, зерӓ дедим: „Гӧрдӱм сени инӂир фиданын алтында“. Сӓн бундан таа бӱӱк ишлӓр гӧреӂӓн».

51Сора деди: «Доору, доору сӧлеерим сизӓ, ани бӱӱндӓн ӧтӓӓ гӧреӂениз ачылмыш гӧклери хем Аллахын ангиллерини пинерӓк хем инерӓк Адам Оолуна».[†][+]

#### 2


Кана кӱӱйӱндӓ дӱӱн

1Ӱчӱнӂӱ гӱнӱ Галилейанын Кана кӱӱйӱндӓ дӱӱн варды. Иисусун анасы орадайды[+].

2Дӱӱнӓ чаардылар Иисусу да ӱӱрениӂилериннӓн.

3Чӱнкӱ шарап битмишти, Иисусун анасы деди Она: «Оннарда йок шарап».

4Иисус ӂувап етти: «О, кары! Бана хем сана не? Беним саадым таа гелмеди»[+].

5Анасы изметкерлерӓ деди: «Йапасыныз ону, не дейеӂек».

6Орада варды алты кап таштан. Иудейлерин адетлеринӓ гӧрӓ, бу каплардан суйу файдалардылар йыканмак адетлериндӓ. Херкези бу каплардан аларды ики-ӱч ӧлчӱ[*] су[+].

7Иисус деди оннара: «Долдурун каплары суйлан». Оннар долдурдулар оннары аазларынадан.

8«Шинди алын да гӧтӱрӱн дӱӱн ӂувапчысына», – деди Иисус. Ӧлӓ дӓ йаптылар.

9Дӱӱн ӂувапчысы датты судан олмуш шарабы. О билмӓрди, нередӓн бу шарап, билӓрдилӓр изметкерлӓр, ани долдурдулар каплары. Дӱӱн ӂувапчысы чаарды гӱвеейи

10да деди она: «Инсан илкин койэр софрайа ии шарабы, да конаклар сарфош олдуктан сора, прост шарабы. Ама сӓн ии шарабы бракмышын шиндийӓ кадар».

11Иисус йапты бу илк нышаны Галилейанын Кана кӱӱйӱндӓ. Бунуннан ачты Кенди метинниини, да ӱӱрениӂилери инандылар Она.

12Ондан сора, анасыннан, кардашларыннан хем ӱӱрениӂилериннӓн барабар гитти Капернаума. Орада калдылар биркач гӱн[+].


Иисус паклээр Айоз бинайы

13[•]Иудейлерин Паскеллеси йаклашарды. Иисус гелди Иерусалим касабасына[+].

14Булду Айоз бинанын[†] аулунда ӧкӱз, койун, гугуш сатаннары хем отурукча пара дииштиреннери.

15Тасмадан йапты бир камчы да коолады хепсини дышары Айоз бинанын аулундан койуннарлан хем ӧкӱзлӓрлӓн, даатты пара дииштиреннерин гӱмӱшлерини, актарды масаларыны.

16Деди гугуш сатаннара: «Алын буннары бурадан да Беним Бобамын евини панайыра чевирмейин!»[+]

17Ӱӱрениӂилери аклына гетирдилӓр, ани вар йазылы: «Хавезлик Сенин евин ичин Бени кемирер».

18Иудейлӓр[†] бунун ичин дедилӓр Она: «Не нышаннан бизӓ гӧстереӂӓн, ани вар доорулуун буну йапасын?»[+]

19Иисус деди: «Йыкын бу Айоз бинайы да Бӓн ӱч гӱнӓдӓн енидӓн калдыраӂам»[+].

20Иудейлӓр дедилӓр: «Лӓӓзым олду кырк алты йыл йапылсын бу Айоз бина, да Сӓн йапаӂан ону ӱч гӱндӓ ми?»

21Ама О, дейерӓк Айоз бина, Кенди гӱӱдеси ичин лафедӓрди.


Иисус билер хепсини

22Ачан дирилди ӧлӱдӓн, ӱӱрениӂилери аклына гетирдилӓр, ани о сӧледийди бу лафлары, да инандылар Айоз Йазылары[†] хем Иисусун сӧзӱнӱ[+].

23Ачан Иисус Паскеллӓ йортусунда[†] Иерусалим касабасындайды, чок инсан инанды Она, зерӓ гӧрӓрдилӓр мераклы нышаннары, ани йапарды[+].

24Ама Кендиси Иисус умудуну оннара коймарды, зерӓ таныйарды хепсини.

25Онун йокту лӓӓзымныклыы, ки биркимсей аннатсын инсан ичин, зерӓ О Кендиси билӓрди, не вар инсанын ӱреендӓ.

#### 3


Иисус хем Никодим

1Фарисейлерин арасында варды бир адам, ады Никодим, бир иудей ӧндерӂиси[+].

2О гелди Иисуса геӂӓ вакыды да деди: «Ӱӱредиӂи, биз билериз, ани Сӓнсин Ӱӱредиӂи, Аллахтан гелмӓ, зерӓ кимсей йапамээр о нышаннары, ани йапэрсын Сӓн, еер олмарсайды Аллах онуннан».

3Иисус деди она: «Доору, доору сӧлеерим сана, ани хербир адам, дуумарсайды енидӓн[*], йок насыл гӧрсӱн Аллахын Падишахлыыны».

4Никодим деди: «Несой вар колай дуусун енидӓн бир ихтӓр адам? Аӂаба вар мы ниӂӓ о енидӓн дуусун кенди анасындан?»

5Иисус ӂувап етти: «Доору, доору сӧлеерим сана, ани еер дуумарсайды биркимсей судан хем Духтан, йок насыл гирсин Аллахын Падишахлыына[+].

6Не дуулмуш еттӓн, о ет, ама не дуулмуш Духтан, о дух.

7Шашма буна, ани деерим: „Лӓӓзым дууасыныз енидӓн“.

8Лӱзгӓр есер, нерейи истеер. Ишидерсин онун уултусуну, ама билмеерсин, нередӓн гелер хем нерейи гидер. Хеп ӧлӓ олэр херкезиннӓн, ким Духтан дуулмуш».

9Никодим деди: «Несой вар насыл бу олсун?»

10Иисус ӂувап етти она: «Сӓн, Израилин ӱӱредиӂиси, буну му билмеерсин?

11Доору, доору сӧлеерим, ани биз лафедериз, не билериз, хем шаатлык едериз, не гӧрдӱк, ама сиз каблетмеерсиниз бизим шаатлыымызы.

12Лафедерим ердеки ишлӓр ичин, да инанмээрсыныз, несой инанабилеӂениз, еер лафедӓрсейдим гӧктеки ишлӓр ичин?

13Кимсей гӧкӓ калкмады, Ондан каарӓ, Ким гӧктӓн инди. Будур Адам Оолу,[†] /ани гӧктӓ/[+].

14Ниӂӓ Моисей калдырды йыланы чол ердӓ, хеп ӧлӓ лӓӓзым калдырылсын Адам Оолу да,[+]

15ки ким инанаӂэк Она /кайбелмесин, ама/ дивеч йашасын.

16Зерӓ Аллах ӧлӓ пек севди бу дӱннейи, ани верди бириӂик Оолуну, ки херкези, ким инанаӂэк Она, кайбелмесин, ама дивеч йашасын[+].

17Хакына, ани Аллах йолламады Оолуну бу дӱннейӓ, ки даава кессин дӱннейӓ, ама Онун ашыры дӱннӓ куртарылсын[+].

18Ким инанэр Она, даава олмайаӂэк, ама ким инанмээр, о даава олду шиндӓн сора, зерӓ инанмады Аллахын бириӂик Оолуна[+].

19Даава тутунэр бундан, ани айдыннык гелди бу дӱннейӓ, ама инсан таа пек севди каранныы, некадар айдынныы, зерӓ оннарын ишлери кӧтӱдӱр[+].

20Зерӓ херкез, ким фена йапэр, азетмеер айдынныктан хем гитмеер айдыннаа, ки ачылмасын фена йаптыклары[+].

21Ама ким йашээр аслылаа гӧрӓ, о гелер айдыннаа, гӧрӱнсӱн дейни йаптыклары, ани Аллахын кувединнӓн йапылы».


Иисус хем Иоан Ваатизедиӂи

22Бундан сора Иисус ӱӱрениӂилериннӓн барабар гелди Иудейа ерлеринӓ. Орада оннарлан бир парча вакыт йашарды да ваатиз едӓрди[+].

23Ама Иоан ваатиз едӓрди Енонда, йакын Салимӓ, зерӓ орада чок су варды. Орайы гелӓрдилӓр да ваатиз олардылар.

24Чӱнкӱ Иоан зындана таа дӱшмедийди[+].

25Бу вакыт Иоанын ӱӱрениӂилерин хем иудейлерин арасында кавга пейдаланды динӂесинӓ пакланмак ичин[+].

26Гелдилӓр Иоана да дедилӓр: «Ӱӱредиӂи, О, Ким сениннӓнди Иорданын ӧбӱр тарафында, Ангысы ичин сӓн шаатлык еттин, шинди О ваатиз едер, да хепси Она гидер»[+].

27Иоан ӂувап етти: «Адам йок насыл каблетсин бишей, еер бу верилмӓрсейди она гӧктӓн[+].

28Сиз кендиниз шаатсыныз беним лафларыма. Бӓн сӧледим, ани диилим Христос, ама йолланылмыш олдум Онун ӧнӱ сора[+].

29Кимин вар гелини, одур гӱвӓӓ. Гӱвеенин йанында досту дурэр, сеслеер ону, севинер хем шенненер, ишидип гӱвеенин сесини. Бу севинмелиим шинди таманнанды[+].

30О лӓӓзым бӱӱсӱн, ама бӓн кӱчӱлейим».

31Гӧктӓн гелӓн – хепсиндӓн ӱстӱн. Ердӓн адам топрактандыр, ерӂесинӓ ишлӓр ичин лафедер. Гӧктӓн гелӓн хепсиндӓн ӱстӱн.

32О шаатлык едер, не гӧрдӱ хем не ишитти, ама кимсей каблетмеер Онун шаатлыыны.

33Ким кабледер Онун шаатлыыны, бунуннан каавилеер Аллахын аслылыыны[+].

34Кими Аллах йоллады, О Аллахын сӧзлерини сӧлеер, зерӓ Аллах Кенди Духуну ӧлчӱйлӓн вермеер.

35Боба север Оолуну, онун ичин верди хепсини Онун елинӓ[+].

36Ким Аллахын Оолуна инанэр, дивеч йашамасы олаӂэк, ама ким инанмээр, йашамайы гӧрмейеӂек. Аллахын ӱфкеси онун ӱстӱнӓ калэр[+].

#### 4


Самарийалы кары

1Фарисейлӓр[†] ишиттилӓр, ани Иисус таа чок ӱӱрениӂи еденер хем ваатиз едер, некадар Иоан.

2Аслысы, Кенди Иисус ваатиз етмӓрди, ама ваатиз едӓрди Онун ӱӱрениӂилери[+].

3Ачан Иисус аннады буну, бракты Иудейайы да енидӓн гитти Галилейа ерлеринӓ[+].

4Лӓӓзымды гечсин Самарийадан[+].

5Тӓ, Иисус гелер Самарийада бир касабайа, ады Сихар, нереси йаннашык о кырлан, ани Иаков вердийди кенди оолуна Иосифӓ[+].

6Орада булунарды Иаковун пынары. Иисус, дингин йолдан, отурду пынарын йанында ӧлӓ бир алтынӂы[*] саатта.

7Гелди бир кары Самарийадан, ки су пынардан чыкарсын. «Вер Бана, су ичейим», – деди Иисус.

8Зерӓ Онун ӱӱрениӂилери гиттийдилӓр касабайа имеелик алмаа.

9Самарийалы кары деди: «Сӓн иудейсин, несой бендӓн, самарийалы карыдан, су ичмӓӓ истеерсин?» Иудейлӓр[†] бишей пайлашмээрлар самарийалыларлан.

10Иисус ӂувап етти она: «Еер билсӓн Аллахын баашышыны хем Ону, Ким сендӓн су истеер, сӓн кендин истӓрсин Ондан су ичмӓӓ, да О йашамак суйу верир сана».

11Кары деер Она: «Сааби, сӓн йок нейлӓн чыкарасын су, пынар да дерин, несой вар колай олсун сендӓ йашамак суйу?

12Не сӓн таа бӱӱксӱн бизим бобадан Иаковдан мы, ангысындан бизӓ калды бу пынар, нередӓн ичти кендиси, ооллары хем хайваннары?»

13Иисус ӂувап етти: «Ким ичер бу судан, о енидӓн сусар,

14ама ким ичеӂек о судан, ани Бӓн вереӂӓм, дивеч сусуз калмайаӂэк. Ама су, ани она вереӂӓм, онда бир сызынты олаӂэк, да дивеч йашамайа гетиреӂек»[+].

15Кары деди Она: «Чорбаӂы, вер бу судан бана, ки сусамайым да гелмейим бурадан су чыкармаа».

16«Гит, чаар коӂаны да гел бурайы», – деди Иисус.

17Кары ӂувап етти: «Йок коӂам». «Доору сӧледин, ани йок коӂан, – деди Иисус, –

18зерӓ беш коӂан олду. Бу адам, киминнӓн шинди йашээрсын, о да диил сенин коӂан. Буну доору сӧледин».

19Кары деди: «Чорбаӂы, гӧрерим, ани Сӓн бир пророксун[+].

20Бизим бобалар баш иилттилӓр бу байыр ӱстӱндӓ, ама сиз деерсиниз, ани ер, нередӓ лӓӓзым баш иилтмӓӓ, булунэр Иерусалимдӓ»[+].

21Иисус ӂувап етти она: «Кары, инан Бени, гелер вакыт, ачан баш иилтмейеӂениз Бобайа не бу байыр ӱстӱндӓ, не дӓ Иерусалимдӓ.

22Сиз баш иилдерсиниз нейӓ билмеерсиниз, биз баш иилдериз нейӓ билериз, зерӓ куртулмак – иудейлердӓн[+].

23Ама гелер вакыт, артык шиндӓн сора гелди, ачан хакына баш ураннар баш иилдеӂеклӓр Бобайа духта хем аслылыкта, зерӓ бутӱрлӱ баш иилденнери Боба аарээр[+].

24Аллах – дух. Ким баш иилдер Она, лӓӓзым баш урсун духта хем аслылыкта»[+].

25Кары ӂувап едер: «Билерим, ани гелеӂек Мессийа,[†] Ангысына денер Христос. О, гелдийнӓн, хепсини бизӓ аннадаӂэк»[+].

26Иисус деди: «Бӓн, ани сениннӓн лафедерим, Кендим Мессийайым»[+].

27Бу вакыт гелди Онун ӱӱрениӂилери. Оннар шаштылар, ани О лафедер бир карыйлан. Ама бириси билӓ сормады: «Не истеерсин?» еки: «Нечин лафедерсин онуннан?»

28Кары бракты су кабыны, гитти касабайа да деди инсана:

29«Гелин дӓ гӧрӱн бир адам, ангысы сӧледи хепсини, не йаптым. Аӂаба диил ми О Христос?»

30Оннар чыктылар касабадан да гелӓрдилӓр Иисуса.

31Бу вакыт ӱӱрениӂилӓр йалварардылар Она, исин, дейип: «Ӱӱредиӂи, и бишей».

32Ама О деди: «Бендӓ вар бир имӓк, ани сиз билмеерсиниз».

33Ӱӱрениӂилӓр бири-бириннӓн лафедӓрдилӓр: «Гетирмеди ми аӂаба Она биркимсей имӓӓ?»

34Иисус деди: «Беним имӓӓм будур: йапайым Онун истедиини, Ким Бени йоллады, хем ишини Онун таманнайым[+].

35Демеерсиниз ми сиз, ани вар таа дӧрт ай бичмӓк вакыдынадан? Ама Бӓн сизӓ деерим: йа гӧзлеринизи ачын да бакын екиннерӓ. Оннар шиндӓн сора сарардылар бичмӓк ичин[+].

36Ким бичер, хак алэр, берекет дивеч йашамак ичин топлээр. Онуштан екиӂи хем бичиӂи барабар севинеӂеклӓр[+].

37Онун ичин доору о сӧз, ани деер: „Бириси екер, ама башкасы бичер“.

38Бӓн йолладым сизи, бичӓсиниз, нередӓ сиз ишлӓмединиз, ама башкасы ишледи, сиз дӓ пай алэрсыныз оннарын ишлериндӓн».

39Чойу самарийалылар бу касабадан инандылар Иисуса карынын лафларындан, ангысы, шаатлык едип, деди: «О сӧледи бана хепсини, не йаптым».

40Онуштан, ачан гелдилӓр самарийалылар Она да йалвардылар, калсын оннарда, О калды орада ики гӱн.

41Сора инандылар таа чоклук Кенди Иисусун лафларындан.

42Оннар дедилӓр карыйа: «Шинди инанэрыз диил сенин лафларындан, ама кендимиз ишиттик хепсини да аннадык, ани хакына Одур дӱннейин Куртарыӂысы /Христос/»[+].


Ӧндерӂинин оолу саа олду

43Ики гӱндӓн сора Иисус йолланды орадан да гитти Галилейайа.

44О Кендиси шаатлык етти, ани бир дӓ пророк диил хатырланмыш кенди дуума ериндӓ[+].

45Ачан гелди Галилейайа, орада Ону каблеттилӓр, зерӓ оннар да йортуйа гиттийдилӓр да гӧрдӱйдӱлӓр хепсини, не О йапты йорту вакыды Иерусалимдӓ. Оннар да йортуда орадайдылар[+].

46Иисус енидӓн дӧндӱ геери Галилейанын Кана кӱӱйӱнӓ, нередӓ суйу чевирдийди шараба. Капернаум касабасында бир падишах изметкерин оолу хастайды[+].

47Бу изметкӓр ишитти, ани Иисус дӧндӱ Иудейадан Галилейа ерлеринӓ. О гелди Иисуса да йалварды, гелсин да алыштырсын онун оолуну, ани ӧлӱм дӧшеендейди.

48Иисус деди: «Сиз, мераклы нышаннар хем шашмаклы ишлӓр гӧрмейинӂӓ, инанмээрсыныз!»[+]

49Падишахын изметкери деди: «Сааби, гел, таа ӧлмедийнӓн беним ушаам».

50Иисус ӂувап етти: «Гит, сенин оолун йашайаӂэк». О инанды Иисусун сӧзӱнӱ да гитти.

51Ачан о таа йолдайды, чыраклары чыктылар она каршы да сӧледилӓр, ани чоӂук саа.

52О сорду оннара: «Не вакыт она ии олду?». Оннар ӂувап еттилӓр: «Дӱн, единӂи[*] саатта онун йангыны дӱштӱ».

53Бобасы аннады, ани бу олду озаман, ачан Иисус деди она: «Сенин оолун йашайаӂэк». О хем онун бӱтӱн еви инандылар[+].

54Бу икинӂи нышан, ани йапты Иисус геери Иудейадан Галилейа ерлеринӓ дӧндӱктӓн сора[+].

#### 5


Отуз секиз йыллык хаста саа олэр

1Ондан сора олду иудейлердӓ бир йорту, да Иисус гитти Иерусалим касабасына.

2Иерусалимдӓ, Койун токатларында вар бир гӧл, ани чыфытчасына ады Вифезда, долайлы беш колонадайлан.[†]

3Бу колонадалар алтында йатардылар чок тӱрлӱ хасталар: кӧӧрлар, топаллар, кӧтӱрӱмнӓр, /ангылары беклӓрдилӓр су ойнамасыны.

4Аллахтан бир ангил кимӓр сыра гелӓрди гӧлӓ да чалкаларды суйу. Ким илкин гирӓрди су ойнатмасындан сора, куртулурду хертӱрлӱ хасталыктан, недӓн хастайды/.

5Орада варды бир адам, ани хастайды отуз секиз йыл.

6Иисус гӧрдӱ ону йатаркан, да билерӓк, ани чок вакыттан беери хаста, сорду она: «Истеерсин ми саа олмаа?»

7Бу хаста ӂувап етти: «Чорбаӂы, йок кимсейим, су ичинӓ салверсин бени, ачан су фокурдээр. Бӓн гиринӂӓ, гирер башкасы бендӓн илери».

8«Калк, ал дӧшеени да гез», – деди Иисус[+].

9Бирдӓн бу адам саа олду, алды дӧшеени да чекетти гезмӓӓ. Бу олду бир ӂумертеси гӱнӱ.

10Иудейлӓр[†] бу адама, ани саа олду, дедилӓр: «Бӱӱн, ӂумертеси гӱнӱ, дӱшмеер, ташыйасын дӧшеени».

11О ӂувап етти оннара: «О, ким бана саалык верди, деди: „Ал дӧшеени да гез“».

12Оннар сордулар: «Кимдир О, Ангысы сана деди: „Ал дӧшеени да гез“?»

13Ама бу саа олмуш адам билмӓрди, кимди О, зерӓ Иисус орадан сауштуйду калабалык бетеринӓ.

14Сора Иисус онуннан каршы гелди Айоз бинада[†] да деди: «Тӓ, алыштын, бак, зеедӓ гӱнаха гирмӓ, ки олмасын сениннӓн бишей таа бела».

15Бу адам гитти да сӧледи иудейлерӓ, ани Она Иисус саалык верди.

16Бу бетерӓ иудейлӓр башладылар излемӓӓ Иисусу да истӓрдилӓр ӧлдӱрсӱннӓр Ону, зерӓ йапарды бу ишлери ӂумертеси гӱнӱ[+].

17Иисус дейӓрди оннара: «Бобам Беним таа ишлеер, Бӓн дӓ ишлеерим».

18Онуштан иудейлӓр таа чок бакардылар ӧлдӱрсӱннӓр Ону, зерӓ диил саде ани басарды ӂумертесини, ама Аллаха дейӓрди: «Беним Бобам», койарак Кендини Аллахлан бир[+].


Иисусун заабитлии

19Бунун ичин Иисус оннара деди: «Доору, доору сӧлеерим сизӓ, ани Оол йок насыл бишей йапсын Кенди-Кендиндӓн, еер гӧрмӓрсейди Бобайы йапаркан. Хепсини, не йапэр Боба, Оолу да йапэр хеп ӧлӓ.

20Зерӓ Боба север Оолуну да гӧстерер Она хепсини, не йапэр. О гӧстереӂек Она таа бӱӱк ишлӓр дӓ, ки сиз шаш-беш каласыныз[+].

21Зерӓ, ниӂӓ Боба дирилдер ӧлӱлери да верер ӧмӱр оннара, хеп ӧлӓ Оол да верер ӧмӱр, кимӓ истеер[+].

22Боба даава кесмеер кимсейӓ. Бӱтӱн даавайы верди Оолуна,[+]

23ки хепси икрамнасыннар Оолуну, ниӂӓ икрамнээрлар Бобайы. Ким икрамнамээр Оолу, о икрамнамээр Бобайы, Ангысы йоллады Ону[+].

24Доору, доору сӧлеерим: ким сеслеер Беним сӧзӱмӱ да инанэр Она, Ким Бени йоллады, онун вар дивеч йашамасы, о гелмеер даавайа, ама гечти ӧлӱмдӓн йашамайа[+].

25Доору, доору сӧлеерим сизӓ, гелер вакыт, шиндӓн сора гелди, ачан ӧлӱлӓр ишидеӂеклӓр Аллахын Оолунун сесини, да ишиденнӓр дирилеӂеклӓр[+].

26Ниӂӓ Бобанын вар йашамасы Кенди-Кендиндӓ, хеп ӧлӓ Оолуна да верди, йашамасы олсун Кенди-Кендиндӓ[+].

27Верди заабитлик Она, даава кессин, зерӓ О – Адам Оолу.[†]

28Шашмайын буна, зерӓ гелер вакыт, ачан хепси, ким булунэр мезарлар ичиндӓ, ишидеӂеклӓр Адам Оолунун сесини[+].

29Да чыкаӂэклар мезарлар ичиндӓн. Ким йапты иилик, дирилеӂек ӧмӱр ичин, ама ким йапты феналык, дирилеӂек даава ичин.

30Бӓн йок насыл йапайым бишей Кендимдӓн. Бӓн даава йапэрым ӧлӓ, ниӂӓ ишидерим Бобадан. Беним даавам доору, зерӓ бакэрым йапайым диил Беним Кенди истедиими, ама Бобанын, Ангысы Бени йоллады[+].


Иисус ичин шаатлык

31Еер шаатлык едӓрсейдим Кендим ичин, озаман Беним шаатлыым диил аслы[+].

32Вар башка шаат, ангысы Беним ичин шаатлык едер. Бӓн билерим, ани Онун шаатлыы аслы.

33Сиз йолладыныз Иоана, да о шаатлык етти аслылык ичин[+].

34Диил ани Бӓн адамын шаатлыыны кабледерим, ама буннары сӧлеерим, ки сиз куртуласыныз.

35Иоан бир шафкты, ани йанарды хем айдыннадарды. Сиз истединиз бираз шенненӓсиниз онун айдынныында[+].

36Ама Бендӓ вар Иоанын шаатлыындан таа каави бир шаатлык: ишлӓр, ани Боба верди, йапайым, хем ангыларыны Бӓн йапэрым, буннар Беним ичин шаатлык едерлӓр, ани Боба Бени йоллады[+].

37Бобам, ани Бени йоллады, Кендиси шаатлык етти Беним ичин. Сиз хич ишитмединиз Онун сесини хем гӧрмединиз ӱзӱнӱ.

38Онун сӧзӱнӱ тутмээрсыныз ӱреениздӓ, зерӓ инанмээрсыныз Ону, Кими О йоллады.

39Сиз аараштырэрсыныз Айоз Йазылары,[†] дӱшӱнӱп, ки оннарлан еденӓсиниз дивеч йашамак. Оннар шаатлык едерлӓр Беним ичин![+]

40Сиз истӓмеерсиниз гелӓсиниз Бана, олсун йашаманыз дейни.

41Бӓн каблетмеерим инсандан метинник[+].

42Сизи билерим, сиздӓ йок севги Аллаха.

43Бӓн гелдим Беним Бобамын адына, да каблетмеерсиниз Бени, ама гелӓрсейди башка биркимсей кенди адына, ону сиз кабледеӂениз[+].

44Несой вар ниӂӓ сиз инанасыныз, ачан аарээрсыныз метинник бири-бириниздӓн, ама аарамээрсыныз метиннии, ани гелер бир Аллахтан[+].

45Санмайасыныз, ани Бӓн сизи кабаатландыраӂам Бобанын ӧнӱндӓ, вар ким сизи кабаатландырсын: Моисей, ангысына умудунузу койдунуз.

46Еер инанайдыныз Моисейи, инанаӂэйдыныз Бени дӓ, зерӓ о йазды Беним ичин.

47Ама чӱнкӱ инанмээрсыныз онун йазыларыны, несой вар насыл инанасыныз Беним сӧзӱмӱ?»

#### 6


Беш бин адам дойурулэр

1[•]Бундан сора Иисус гитти Галилейа (Тивериада) гӧлӱнӱн ӧбӱр тарафына.

2Чок инсан гидӓрди Онун ардына, зерӓ гӧрӓрдилӓр нышаннары, не йапарды хасталарлан.

3Иисус пинди байыр ӱстӱнӓ да отурурду орада ӱӱрениӂилериннӓн барабар.

4Паскеллӓ, иудейлерин йортусу, йаклашарды[+].

5Иисус бакты да гӧрдӱ чок инсан, ани гелӓрди Она. Озаман деди Филипӓ: «Нӓӓндан сатын алаӂэз окадар екмек, ки бу инсаны дойуралым?»[+]

6Сӧледи бӧлӓ, ки денесин ону, зерӓ Кендиси билӓрди, не йапаӂэк.

7Филип ӂувап етти: «Икиӱз динарлык[†] екмек дӓ етишмӓз оннара, ки херкези бирӓр парча алабилсин».

8Ӧбӱр ӱӱрениӂи, Андрей, Симон Петринин кардашы, деди:[+]

9«Бурада вар бир чоӂук, ангысында вар беш екмек арпадан хем ики балык, ама недир оннар букадар инсана?»

10Иисус деди: «Сӧлейин, инсан отурсун». Орада варды чок чимен. Инсан отурду ерӓ. Хепси вардылар бир беш бин адамын долайында.

11Иисус алды екмеклери, шӱкӱр етти Аллаха, сора пайетти /ӱӱрениӂилеринӓ, ӱӱрениӂилери да пайеттилӓр/ инсана. Хеп ӧлӓ пайетти балыклары, херкезинӓ, ким некадар истеди[+].

12Оннар дойундуктан сора, Иисус деди ӱӱрениӂилеринӓ: «Топлайын имӓк парчаларыны, ки бишей зӓн олмасын».

13Топладылар да долдурдулар оники сепет екмек парчасыннан, ани калдыйды о инилмиш беш арпа екмеендӓн.

14Инсан, ачан гӧрдӱ бу нышаны, ани йапты Иисус, деди: «Будур хакына пророк, ангысы лӓӓзым гелсин дӱннейӓ»[+].

15Иисус билӓрди, ани неетленӓрдилӓр гелсиннӓр да зорлайып йапсыннар Ону падишах. Онуштан О саушту орадан да йалныз генӓ пинди бир байыр ӱстӱнӓ.


Иисус гезер су ӱстӱндӓ

16[•]Ачан авшам олду, Онун ӱӱрениӂилери гиттилӓр гӧл бойуна.

17Гирдилӓр кайык ичинӓ да гидӓрдилӓр гӧлӱн ӧбӱр тарафына, Капернаум касабасына. Караннык олдуйду, ама Иисус хеп окадар гелмӓрди оннара.

18Бир серт лӱзгӓр есӓрди, гӧл дӓ далгалыйды.

19Ачан ӱздӱлӓр бир ирми беш-отуз стади[*], гӧрдӱлӓр ани Иисус гезер су ӱстӱндӓ да кайаа йаклашэр. Оннар корктулар.

20«Бу Бӓним, коркмайын!» – деди Иисус.

21Озаман оннар истӓрдилӓр алсыннар Ону кайык ичинӓ. Бундан сора бирдӓн кайык етишти о ерӓ, нерейи оннар гидӓрдилӓр.


Ӧмӱр екмӓӓ

22Ертеси гӱнӱ инсаннар, ани калдылар гӧлӱн ӧбӱр тарафында, гӧрдӱлӓр, ани орада варды салт бир кайык. Аннадылар, ани Иисус гирмеди ӱӱрениӂилериннӓн кайык ичинӓ, ама ӱӱрениӂилӓр Онсуз гиттилӓр.

23Гелди башка биркач кайык Тивериада касабасындан йакын о ерӓ, нередӓ идийдилӓр екмек Саабинин иисӧзлемесиндӓн сора.

24Ӧлӓ ки, инсан, гӧрӱп, ани орада йок не Иисус, не дӓ ӱӱрениӂилӓр, пинди кайыклара да гитти Капернаум касабасына Иисусу аарамаа.

25Ачан булдулар Ону гӧлӱн ӧбӱр тарафында, дедилӓр Она: «Ӱӱредиӂи, незаман Сӓн бурайы гелдин?»

26Иисус ӂувап етти оннара: «Доору, доору сӧлеерим сизӓ: аарээрсыныз Бени, диил ани гӧрдӱнӱз нышаннары, ама ани идиниз екмек да дойундунуз.

27Чалышын диил гечӓр имӓк ичин, ама гечмӓз имӓк ичин, ани дивеч йашамайа гӧтӱрер. Буну сизӓ Адам Оолу[†] вереӂек. Зерӓ Адам Оолуну Аллах Боба нышаннады Кенди мӱхӱрӱннӓн».

28Оннар дедилӓр: «Не лӓӓзым йапалым, Аллахын ишини дейни таманнайалым?»

29Иисус ӂувап етти: «Будур Аллахын иши, ки инанасыныз Она, Кими О йоллады»[+].

30Буна оннар ӂувап еттилӓр: «Не нышан гӧстерӓбилирсин бизӓ, ки гӧрелим да инаналым Сени? Не иш Сӓн йапэрсын[+]?

31Бизим бобалар идилӓр манна[*] чолда, ниӂӓ вар йазылы: „Верди оннара екмек гӧктӓн“».

32Иисус деди: «Доору, доору сӧлеерим сизӓ, ани Моисей вермеди екмек гӧктӓн сизӓ, ама Беним Бобам верер хакына екмек гӧктӓн.

33Зерӓ Аллахын екмӓӓ Одур, Ким гӧктӓн инер да йашамак дӱннейӓ верер».

34«Сааби, вер бизӓ херзаман бу екмектӓн», – дедилӓр оннар[+].

35Иисус деди оннара: «Бӓним йашамак екмӓӓ. Ким Бана гелер, хич аӂыкмаз, ким Бана инанэр, бир сыра билӓ сусуз калмаз[+].

36Ниӂӓ сӧледим сизӓ, гӧрдӱнӱз Бени да хеп окадар инанмадыныз.

37Хепси, не Боба Бана верер, Бана гелер. Ким дӓ Бана гелер, ону хич бирзаман ууратмайаӂам дышары[+].

38Зерӓ гӧктӓн индим, диил ани Кенди истедиими йапайым, ама Бени йоллайан Бобанын истедиини таманнайым[+].

39Бени Йоллайанын истедии будур: бирини билӓ оннардан, ани Бана верди, кайбетмейим, ама битки гӱндӓ хепсинӓ йашамак верейим[+].

40Будур Бобанын истедии: херкезин дивеч йашамасы олсун, ким гӧрер Оолу да инанэр, битки гӱндӓ ону дирилдеӂӓм»[+].

41Иудейлӓр[†] мырылданардылар Она каршы, зерӓ деди: «Бӓним гӧктӓн инмӓ екмек».

42Дейӓрдилӓр: «Диил ми О – Иисус, Иосифин оолу, Ангысынын бобасыны хем анасыны биз таныйэрыз? Шинди нечин О деер: „Бӓн гӧктӓн индим?“»[+]

43Иисус ӂувап етти: «Мырылданмайын бири-биринизин аранызда.

44Кимсей йок насыл Бана гелсин, еер Бени йоллайан Боба ону чекмӓрсейди. Она битки гӱндӓ Бӓн ӧмӱр вереӂӓм[+].

45Пророкларын кийатларында йазылы: „Хепси Аллахтан ӱӱредилмиш олаӂэклар“. Хепси, ким Бобадан ишитти хем ӱӱренди, о Бана гелер.

46Зерӓ кимсей Бобайы гӧрмеди, Ондан каарӓ, Ким Аллахтан гелди. О Бобайы гӧрдӱ[+].

47Доору, доору сӧлеерим сизӓ: ким инанэр /Бана/, онун вар дивеч йашамасы.

48Бӓним йашамак екмӓӓ.

49Сизин бобаларыныз идилӓр манна чолда да ӧлдӱлӓр.

50Гӧктӓн инӓн ӧлӓдир бир екмек, ани ким ону ийер, хич ӧлмеер.

51Бӓним йашамак екмӓӓ гӧктӓн инмӓ. Ким бу екмектӓн ийер, дивеч йашайаӂэк. Екмек, ани Бӓн верерим дӱннейин йашамасы ичин, Кенди гӱӱдӓм»[+].

52Ачан иудейлӓр бу лафлары ишиттилӓр, башладылар чекишмӓӓ бири-бириннӓн. Оннар дейӓрдилӓр: «Несой вар насыл бу Адам версин гӱӱдесини, ийелим?»

53Иисус деди: «Доору, доору сӧлеерим сизӓ, ани еер имӓрсейдиниз Адам Оолунун гӱӱдесини хем ичмӓрсейдиниз Онун каныны, сиз йашамак еденмейеӂениз[+].

54Ким ийер Беним гӱӱдеми хем ичер беним канымы, онун вар дивеч йашамасы. Ону дирилдеӂӓм битки гӱндӓ.

55Зерӓ Беним гӱӱдӓм – хакына имӓк хем Беним каным – хакына ичмӓк.

56Ким ийер Беним гӱӱдеми хем ичер Беним канымы, о калэр Бендӓ, Бӓн дӓ онда[+].

57Ниӂӓ дири Боба йоллады Бени, да йашээрым Бобанын кувединнӓн, хеп ӧлӓ Бени дӓ ийӓн йашайаӂэк Беним куведимнӓн.

58Будур гӧктӓн инмӓ екмек, диил ниӂӓ манна, ани бобаларыныз идилӓр да ӧлдӱлӓр. Ким ийер бу екмӓӓ, дивеч йашайаӂэк».

59Иисус сӧледи буннары синагога[†] ичиндӓ, ачан ӱӱредӓрди инсаны Капернаум касабасында.


Ӱӱрениӂилӓр бракэрлар Иисусу

60Бу лафлардан сора чойу ӱӱрениӂилериндӓн дедилӓр: «Не фасыл лафлар, ким вар насыл каблетсин бу лафлары?»

61Ама Иисус билӓрди, ани Онун ӱӱрениӂилери мырылданэрлар, онуштан деди: «Бу лафлар сизӓ кӧстек ми?

62Не дейеӂениз, ачан гӧреӂениз Адам Оолуну калкарак енидӓн орайы, нередӓ О баштан булунарды[+]?

63Йашамак верӓн духтур. Гӱӱдӓ бишейӓ йардым етмеер. Бу лафлар, ани сизӓ сӧледим, духтур хем ӧмӱрдӱр[+].

64Ама вар сиздӓн кимиси инансыз». Иисус баштан билӓрди, ким инанмээр хем ким Ону сатаӂэк[+].

65Да деди: «Бунун ичин сӧледим, ани кимсей йок насыл гелсин Бана, еер бу она диилсейди верилмиш Бобамдан».

66Бу бетерӓ чойу Онун ӱӱрениӂилериндӓн дӧндӱлӓр геери да ондан сора Онуннан гезмедилӓр.

67Озаман Иисус, данышып оникисинӓ, деди: «Беки сиз дӓ истеерсиниз гитмӓӓ?»

68«Сааби, кимӓ гиделим? – деди Симон Петри. – Сендӓ дивеч йашамак сӧзлери.

69Биз инандык да таныдык, ани Сӓнсин Аллахын Айозу[*]»[+].

70Иисус ӂувап етти: «Айырмадым мы Бӓн сизи оникинизи? Ама сиздӓн бириси диавол»[+].

71Буну деди оникисиндӓн бириси ичин, Симон Искариотун оолу Иуда ичин, ангысы сонда сатты Ону[+].

#### 7


Иисус Бордей йортусунда

1Бундан сора Иисус гезӓрди Галилейада. Истӓмӓрди гезсин Иудейада, зерӓ иудейлӓр[†] аарардылар ӧлдӱрсӱннӓр Ону[+].

2Йаклашарды иудейлерин Бордей йортусу.

3Иисусун кардашлары дедилӓр Она: «Чык бурадан да гит Иудейайа, Сенин ӱӱрениӂилерин дӓ гӧрсӱннӓр, не ишлӓр йапэрсын[+].

4Зерӓ кимсей йаптыкларыны сакламээр, ачан истеер ачылсын инсана. Чӱнкӱ Сӓн йапэрсын бу ишлери, гӧстер Кендини дӱннейӓ».

5Онун кардашлары буну дедилӓр, зерӓ инанмардылар Она.

6Иисус ӂувап етти оннара: «Беним вакыдым таа гелмеди, ама сизин ичин херзаман вакыт уйгун[+].

7Сиздӓн дӱннӓ йок насыл азетмесин, ама Бендӓн азетмеер, зерӓ Бӓн ачыклээрым, ани онун ишлери кӧтӱ[+].

8Сиз гидин йортуйа. Бӓн таа гитмейеӂӓм бу йортуйа, зерӓ Беним вакыдым таа гелмеди».

9Буннары сӧледиктӓн сора О калды Галилейада.


Иисус йортуда

10Ачан кардашлары гиттилӓр йортуйа, сора О да ардларындан гитти, ама диил ачыкта, саклы гитти.

11Иудейлӓр аарардылар Ону йорту вакыды да сорардылар: «О нередӓ?»

12Инсан арасында чок тӱрлӱ Онун ичин фисирдемӓк олурду. Кимиси дейӓрди: «О бир ислӓӓ адам», башкасы дейӓрди: «Диил ислӓӓ, О инсаны алдадэр».

13Ама кимсей Онун ичин лафетмӓрди ачык, зерӓ коркардылар иудейлердӓн[+].

14Йортунун йарысында Иисус гирди Айоз бина[†] ичинӓ да башлады ӱӱретмӓӓ.

15Иудейлӓр шашардылар, дейип: «Нӓӓндан О билер, ӱӱренмедийнӓн, Айоз Йазылары?»[†]

16Иисус ӂувап етти: «Беним ӱӱренмишлиим диил Бендӓн, ама Ондан, Ким Бени йоллады[+].

17Еер биркимсей истӓрсейди йапсын Онун истедиини, о аннайаӂэк бу ӱӱретмӓк Аллахтан мы, оса Бӓн Кендимдӓн ми сӧлеерим.

18Ким лафедер кендиндӓн, о кендинӓ метинник бакэр, ама ким онун йоллайанын метинниини бакэр, о доору сӧлеер, онда йок йаннышлык[+].

19Вермеди ми Моисей сизӓ Закону?[†] Хеп окадар кимсей сиздӓн тутмээр Закону, озаман нечин Бени ӧлдӱрмӓӓ бакэрсыныз?»[+]

20Инсан ӂувап етти: «Диил ми фена дух Сендӓ? Ким бакэр Сени ӧлдӱрмӓӓ?»[+]

21Иисус ӂувап етти оннара: «Бӓн бир иш йаптым, да хепсиниз шаштыныз.

22Моисей верди сымарламак кесиклик[†] ичин сизӓ, макар ки бу диил Моисейдӓн, ама деделердӓн, да сиз онуштан кесиклик йапэрсыныз ушаа ӂумертеси гӱнӱ.

23Еер ушаа кесиклик йапыларсайды ӂумертеси гӱнӱ, ки басылмасын Моисейин Закону, нечин Бана окадар ӱфкеленерсиниз, ани ӂумертеси гӱнӱ бир адамы хептӓн саа йаптым[+]?

24Даава кесмейин дышанкы дуруша гӧрӓ, ама даава кесин доорулаа гӧрӓ»[+].


Иисус хакына Христос му?

25Кими адамнар Иерусалимдӓн сорардылар: «Диил ми бу О, кими ӧлдӱрмӓӓ аарээрлар?

26Тӓ, О лафедер ачыклыкта, да кимсей бишей Она демеер! Аӂаба кайыл олмады мы ӧндерӂилӓр дӓ, ани О Христос?

27Биз билериз, нередӓн О, ама ачан Христос гелеӂек, кимсей билмейеӂек нередӓн»[+].

28Иисус, Айоз бина аулунда ӱӱредерӓк инсаны, бӧлӓ баарды: «Сиз Бени таныйэрсыныз хем билерсиниз нередӓним, ама Бӓн Кенди башыма гелмедим. Бени Йоллайан – хаклы, ама сиз Ону танымээрсыныз.

29Бӓн таныйэрым Ону, зерӓ гелдим Ондан. О Бени йоллады»[+].

30Оннар бакардылар тутсуннар Ону, ама кимсей ел койамады Она, зерӓ гелмедийди вакыды[+].

31Чойу инсандан инандылар Она. Оннар дейӓрдилӓр: «Ачан Христос гелеӂек, не таа чок нышан йапаӂэк мы, некадар бу Адам йапэр?»[+]

32Фарисейлӓр[†] ишиттилӓр инсаны бӧлӓ фысырдашарак Иисус ичин. Бӱӱк попазлар[†] хем фарисейлӓр йолладылар бекчилери, ки тутсуннар Иисусу.

33Ама Иисус деди: «Бӓн бир парча вакыт таа олаӂам сизиннӓн да сора гидеӂӓм Она, Ким йоллады Бени[+].

34Сиз аарайаӂэныз Бени да буламайаӂэныз. Нередӓ Бӓн олаӂам, сиз орайы йок ниӂӓ гелӓсиниз»[+].

35Иудейлӓр лафедӓрдилӓр бири-бириннӓн: «Нерейи бу адам истеер гитсин, да биз Ону буламайалым? Дӱшӱнмеер ми гитсин бизим инсана, ани даанык урум касабаларына, да урумнары ӱӱретсин?

36Башка тӱрлӱ несой аннамаа бу лафлары, ани сӧледи: „Аарайаӂэныз да буламайаӂэныз Бени“ хем „Нередӓ Бӓн олаӂам, сиз орайы гелӓмейеӂениз?“»


Иисус – йашамак суйу

37Йортунун битки бӱӱк гӱнӱндӓ Иисус калкты айакча да баарды: «Ким сусады, гелсин Бана да ичсин[+].

38Ким инанэр Бана, ондан бир дерӓ йашамак суйу акаӂэк, ниӂӓ йазылы Айоз Йазыда».

39Сӧлӓрди бу лафлары Айоз Дух ичин, Ангысыны лӓӓзымды каблетсиннӓр оннар, ким Она инанэр. Зерӓ Айоз Дух таа верилмедийди, хем Иисус таа диилди метинникли[+].

40Кимиси инсандан, ачан ишиттилӓр бу лафлары, дедилӓр: «Бу адам хакына бекленӓн пророк»[+].

41Башкасы дейӓрди: «О Христос», ама таа башкасы дейӓрди: «Олур му Христос Галилейадан гелсин?

42Йок му йазылы Айоз Йазыда, ани Христос гелеӂек Давидин[†] сенселесиндӓн, Вифлеем касабасындан, нередӓ Давид йашарды?»[+]

43Ӧлӓ ки, олурду чекиш инсан арасында Иисус ичин[+].

44Кимиси бактылар тутсуннар Ону, ама кимсей ел койамады Она.


Иудей ӧндерӂилери инанмээрлар

45Бекчилӓр дӧндӱлӓр геери бӱӱк попазлара хем фарисейлерӓ. Буннар сордулар оннара: «Нечин гетирмединиз Ону?»

46Бекчилӓр ӂувап еттилӓр: «Кимсей бир сыра билӓ лафетмеди бу адам гиби».

47Фарисейлӓр дедилӓр: «Не, сиз дӓ ми алдандыныз?

48Инанды мы аӂаба бир ӧндерӂи еки бир фарисей Она[+]?

49Бу инсан билмеер Закону, о бетвалы!»

50Оннардан бири, Никодим, ангысы ӧнӂӓ гелдийди Иисуса, деди оннара:[+]

51«Бизим Закон кабаатландырэр мы биркимсейи, таа сеслӓмедийнӓн ону хем аннамадыйнан, не йапты?»

52Оннар ӂувап еттилӓр: «Беки сӓн дӓ Галилейадансын? Аараштыр ислӓӓ да бак, Галилейадан вар мы насыл чыксын пророк?»

53Сора хепси даалыштылар евлеринӓ.

#### 8


Ороспулукта тутулан кары

1Иисус гитти Зейтин байырына.

2Чин-сабаалӓн енидӓн гелди Айоз бинайа,[†] да хепси инсан топланды Онун долайына. О отурду да башлады оннары ӱӱретмӓӓ.

3Озаман билгичлӓр[†] хем фарисейлӓр[†] гетирдилӓр бир кары, ангысы тутулду ороспулукта, да, чыкарып ону орта ерӓ,

4дедилӓр Иисуса: «Ӱӱредиӂи, бу кары тутулду таман ороспулук йапаркан.

5Моисей сымарлады бӧлелерини ташлан ӧлдӱрелим, Сӓн не деерсин?»

6Сӧледилӓр буну, ки денесиннӓр Ону да кабаатландырабилсиннӓр. Ама Иисус ашаа иилди да пармааннан ердӓ йазарды[+].

7Чӱнкӱ вазгечмӓрдилӓр сормактан Она, Иисус калдырды башыны да деди: «Ким сизин араныздан гӱнахсыз, о илк урсун ташлан она»[+].

8Сора енидӓн иилди да ердӓ йазарды.

9Ачан ишиттилӓр бу лафлары, /дуйдулар азарланмыш кендилерини кенди неетлериндӓ да/ бири-бири арды сора гиттилӓр, башлайып ен ихтӓрдан /ен кӱ- чӓӓдӓн/. Иисус калды йалныз карыйлан, ангысы дурарды каршыда.

10Ачан Иисус калдырды башыны /да бакты, гӧрмейип кимсейи, карыдан каарӓ/, деди: «Кары, нередӓ оннар, /ангылары сени кабаатлардылар/? Не, кимсей кабаатламээр мы сени?»

11«Кимсей, Чорбаӂы», – ӂувап етти о. Озаман Иисус деди: «Бӓн дӓ сени кабаатламээрым, гит да бундан зеедӓ гӱнах йапма».[*][+]


Иисус – дӱннейӓ айдыннык

12Иисус енидӓн лафетти инсана. «Бӓн дӱннейин айдынныыйым, – деди. – Ким гелер Беним ардыма, гезмейеӂек каранныкта, ама онда йашамак айдынныы олаӂэк»[+].

13Озаман фарисейлӓр дедилӓр: «Сӓн Кенди-Кендин ичин сӧлеерсин, онуштан Сенин шаатлыын диил аслы»[+].

14Иисус ӂувап етти: «Еер Бӓн Кенди-Кендим ичин сӧлӓрсейдим, хеп окадар Беним шаатлыым доору, зерӓ Бӓн билерим, нередӓн гелдим хем нерейи гидерим, ама сиз билмеерсиниз, нередӓн Бӓн гелдим хем нерейи гидерим[+].

15Сиз даава кесерсиниз гӧзӓ гӧрӓ. Бӓн кимсейӓ даава кесмеерим[+].

16Еер кесӓрсейдим даава, даавам доору олаӂэйды, зерӓ диилим йалныз: Боба, ани Бени йоллады, О Бенимнӓн[+].

17Сизин законунузда[†] вар йазылы: „Ики адамын шаатлыы доору“.

18Беним ичин шаатлык едерим Бӓн, хем Беним ичин шаатлык едер Боба, Ангысы Бени йоллады»[+].

19Озаман оннар сордулар: «Нередӓ Сенин Бобан?» Иисус ӂувап етти: «Сиз танымээрсыныз не Бени, не Бобамы. Еер таныйайдыныз Бени, таныйаӂэйдыныз Бобамы да»[+].

20Иисус сӧледи бу лафлары, ачан ӱӱредӓрди инсаны Айоз бина ичиндӓ, нередӓ хазна булунарды. Кимсей Ону тутмады, зерӓ вакыды таа гелмедийди[+].

21Иисус лафетти илери доору: «Бӓн гидерим. Сиз аарайаӂэныз Бени, ама ӧлеӂениз гӱнахларынызда, орайы, нерейи Бӓн гидерим, сиз йок насыл гелӓсиниз»[+].

22Озаман иудейлӓр[†] дедилӓр: «Аӂаба йок му неетиндӓ, ӧлдӱрсӱн Кендини? Нечин бӧлӓ деер: „Нерейи Бӓн гидерим, сиз йок насыл гелӓсиниз“?»

23«Сиз ашаадан, Бӓн йукардан, сиз бу дӱннедӓн, Бӓн диилим бу дӱннедӓн, – ӂувап етти Иисус. –[+]

24Онун ичин сизӓ дедим, ани ӧлеӂениз гӱнахларынызда, зерӓ еер инанмарсайдыныз, ани Бӓним, озаман гӱнахларынызда ӧлеӂениз».

25«Кимсин Сӓн?» – сорду оннар. Иисус ӂувап етти: «Баштан не дедим сизӓ, Ойум.

26Вар чок сӧлейим сизӓ хем кабаатландырайым сизи, ама Йоллайан бени хаклы, бӓн не ишиттим Ондан, ону сӧлеерим дӱннейӓ»[+].

27Оннар аннамадылар, ани О лафедер Бобасы ичин.

28Ӧлӓ ки, Иисус оннара деди: «Ачан калдыраӂэныз йукары Адам Оолуну,[†] озаман аннайаӂэныз, ани Бӓним, хем ани йапмээрым бишей Кенди башыма, ама лафедерим ону, не ӱӱредер Бени Бобам[+].

29Ким Бени йоллады, О Бенимнӓн. О бракмады Бени йалныз, зерӓ херзаман йапэрым, не беенилмиш Она»[+].


Аслылык вереӂек сизӓ сербестлик

30Ачан Иисус бутӱрлӱ лафедӓрди, чойу Она инанды[+].

31О деди иудейлерӓ, ангылары инандыйдылар Она: «Еер таманнарсайдыныз Беним сӧзлерими илери доору, хакына олаӂэныз Беним ӱӱрениӂилерим.

32Сиз аслылыы таныйаӂэныз, да аслылык вереӂек сизӓ сербестлик»[+].

33Оннар ӂувап еттилӓр: «Биз Авраамын сенселесиндӓниз да бир сыра билӓ кимсейӓ чырак олмадык. Несой аннамаа Сени, ани деерсин: „Сербест олаӂэныз“?»[+]

34«Доору, доору сӧлеерим сизӓ, – ӂувап етти Иисус. – Херкез, ани гӱнах йапэр, о гӱнаха чырак булунэр[+].

35Чырак калмээр херзаман ичердӓ, ама оол херзаман калэр[+].

36Онуштан, еер Оол верӓрсейди сербестлик сизӓ, озаман хакына сербест олаӂэныз.

37Билерим, ани сиз Авраамын сенселеси, ама бакэрсыныз ӧлдӱрмӓӓ Бени, зерӓ Беним сӧзӱм ерлешмеер сиздӓ[+].

38Бӓн сӧлеерим, не гӧрдӱм Беним Бобамдан, сиз йапэрсыныз, не ишиттиниз сизин бобаныздан».


Сизин бобаныз – диавол

39«Бизим бобамыз – Авраам», – ӂувап етти оннар. Иисус деди: «Олайдыныз Авраамын ушаклары, йапаӂэйдыныз Авраамын ишлерини[+].

40Ама шинди бакэрсыныз ӧлдӱрмӓӓ Бени, Адамы, Ангысы лафетти сизӓ аслылык ичин, ону, не ишитти Аллахтан. Авраам бӧлӓ йапмады.

41Сиз йапэрсыныз сизин бобанызын ишлерини». Оннар дедилӓр: «Биз диилиз ороспулук ушаклары. Бизим салт бир Бобамыз вар, Аллах».

42Иисус ӂувап етти оннара: «Олайды Аллах сизин Бобаныз, озаман севеӂейдиниз Бени, зерӓ Бӓн Аллахтан чыкып гелдим. Гелмедим Кенди башыма, ама О Бени йоллады.

43Нечин аннамээрсыныз, не сӧлеерим? Онуштан, зерӓ сеслӓмеерсиниз Беним сӧзӱмӱ.

44Сизин бобаныз – диавол, да истеерсиниз таманнайасыныз сизин бобанызын шефклерини. О баштан инсан ӧлдӱрӱӂӱсӱйдӱ, дурмээр аслылыкта, зерӓ онда йок аслылык. Кач сыра сӧлеер бирӓр йалан, сӧлеер кенди табеетинӓ гӧрӓ, зерӓ о йаланӂы хем йаланын бобасы[+].

45Ама Бӓн доору сӧлеерим, онун ичин инанмээрсыныз Бени.

46Ким сиздӓн вар ниӂӓ гӧстерсин Бана, ани гӱнах йаптым? Еер сӧлӓрсейдим доору, нечин инанмээрсыныз Бени?

47Ким – Аллахтан, о сеслеер Аллахын сӧзлерини. Сиз сеслӓмеерсиниз, зерӓ диилсиниз Аллахтан».


Иисус Авраамдан илери

48Иудейлӓр буна ӂувап еттилӓр: «Доору демедик ми биз, ани Сӓн самарийалыйсын, хем ани Сендӓ вар фена дух?»[+]

49«Йок Бендӓ фена дух, – ӂувап етти Иисус. – Бӓн икрамнээрым Бобамы, ама сиз Бени кӧтӱлеерсиниз[+].

50Бӓн бакмээрым Беним метинниими, вар Ким баксын хем даава кессин[+].

51Доору, доору сӧлеерим сизӓ, ким таманнээр Беним сӧзӱмӱ, о хич ӧлмейеӂек»[+].

52«Шинди хализ аннээрыз, ани Сендӓ вар фена дух, – деди иудейлӓр. – Авраам ӧлдӱ, пророклар ӧлдӱлӓр, ама Сӓн деерсин: „Ким таманнээр Беним сӧзӱмӱ, о хич ӧлмейеӂек“.

53Не, Сӓн таа бӱӱксӱн мӱ бизим бобадан, Авраамдан, ангысы ӧлдӱ? Пророклар да ӧлдӱлӓр. Кимин еринӓ Сӓн Кендини койэрсын?»

54Иисус ӂувап етти: «Еер Бӓн Кендими метиннӓрсейдим, озаман Беним метинниим диил бишей. Бени метиннейӓн Беним Бобам, Ангысына сиз деерсиниз, ки О – сизин Аллахыныз[+].

55Ама сиз Ону танымээрсыныз. Бӓн Ону таныйэрым. Еер дейӓрсейдим, ани танымээрым, озаман йаланӂы калаӂэйдым, ниӂӓ дӓ сиз. Ама Бӓн Ону таныйэрым да таманнээрым Онун сӧзӱнӱ[+].

56Сизин бобаныз, Авраам, чок севинди ани гӧреӂейди Беним гӱнӱмӱ, да, гӧрӱп, шенненди»[+].

57«Сӓн йоксун баарлем елли йашында, – деди иудейлӓр, – да Сӓн гӧрдӱн Авраамы мы?»

58Иисус деди оннара: «Доору, доору сӧлеерим сизӓ, ани ачан таа Авраам йокту, Бӓн варым».

59Озаман алдылар таш, ки ташлан урсуннар Она, ама Иисус сакланды, сора чыкты Айоз бинадан, /гечип оннарын арасындан, гитти/[+].

#### 9


Дуумактан кӧӧр олан гӧрмӓк еденер

1Иисус, гечӓркӓн, гӧрдӱ бир дуумактан кӧӧр адамы.

2Ӱӱрениӂилери сордулар: «Ӱӱредиӂи, ким гӱнах йапты, ани бу адам дууду кӧӧр, кендиси ми оса бобалары мы?»

3Иисус ӂувап етти: «Гӱнах йапмады не бу адам, не да онун бобалары, ама о бӧлӓ дууду, ки онуннан гӧстерилсин Аллахын ишлери.

4Лӓӓзым Онун, Ким йоллады Бени, ишини йапалым, некадар вакыт гӱндӱз. Зерӓ гелер геӂӓ, ачан кимсей йок насыл ишлесин[+].

5Некадар вакыт булунэрым дӱннедӓ, дӱннейин айдынныы булунэрым»[+].

6Бу лафлардан сора тӱкӱрдӱ ерӓ, йапты чамур, йаалады бу кӧӧр адамын гӧзлерини чамурлан,[+]

7да деди она: «Гит, йыкан Силоам суйунда». Силоамын аннамасы «йолланмыш». Адам гитти, йыканды да, ачан дӧндӱ геери, гӧзлери гӧрӓрди[+].

8Комушулар хем инсаннар, ани ӧнӂӓ гӧрдӱйдӱлӓр ону диленӓркӓн, сордулар: «Диил ми о, ани отурарды да диленӓрди?»

9Кимиси дейӓрдилӓр: «О кенди», башкалары дейӓрдилӓр: «Диил, бензеер она», ама адам кендиси дейӓрди: «Бӓн кендимим».

10Озаман сордулар она: «Несой ачылды сенин гӧзлерин?»

11О ӂувап етти: «О, Кимин ады Иисус, йапты чамур, йаалады гӧзлерими да сора деди: „Гит, йыкан Силоам суйунда“. Гиттим, йыкандым да гӧрмӓк едендим».

12«Нередӓ О?» – сорду оннар. «Билмеерим», – ӂувап етти бу адам.


Фарисейлӓр аараштырэрлар мераклы иши

13Бу адамы, ангысы ӧнӂӓ кӧӧрду, гӧтӱрдӱлӓр фарисейлерӓ.

14О гӱн, ачан Иисус йапты чамур да ачты онун гӧзлерини, ӂумертесийди[+].

15Онун ичин фарисейлӓр[†] дӓ сордулар бу адама: «Несой башладын гӧрмӓӓ?» О ӂувап етти оннара: «О чамурлады гӧзлерими, да йыканып башладым гӧрмӓӓ».

16Озаман кимиси фарисейлердӓн дедилӓр: «Бу адам диил Аллахтан, зерӓ тутмээр ӂумертесини». Башкалары дейӓрдилӓр: «Несой вар ниӂӓ бир гӱнахкер адам йапсын бӧлӓ мераклы нышаннар?» Оннарын арасында чекетти кавга[+].

17Енидӓн сордулар адама, ани кӧӧрду: «Сенин гӧзлерини О ачтыйса, не сӓн дейеӂӓн Онун ичин?» «О бир пророк», – ӂувап етти бу адам[+].

18Иудейлӓр,[†] чаармайынӂа анасыны-бобасыны онун, кимин гӧзлери ачылды, инанмадылар, ани о кӧӧрду да гӧрмӓк еденди.

19Сордулар оннара: «Бу му сизин оолунуз, ангысы ичин деерсиниз, ани кӧӧр дууду? Несой шинди гӧрӓбилер?»

20Ӂувап етти онун бобасы хем анасы: «Билериз, ани бу бизим оолумуз, хем ани дууду кӧӧр.

21Ама несой шинди гӧрер, хем ким ачты онун гӧзлерини, билмеериз. Сорун она, о етишӓр йашларда, да кенди вар ниӂӓ ӂувап етсин кендиси ичин».

22Бобалары бӧлӓ лафеттилӓр, зерӓ коркардылар иудейлердӓн. Иудейлӓр аннаштыйдылар, ани еер биркимсей ачык дейӓрсейди, ани Иисус – Христостур, ону ууратсыннар синагогадан.[†][+]

23Онуштан онун бобалары дедилӓр: «О етишӓр йашларда, сорун она».

24Фарисейлӓр икинӂи сыра чаардылар адамы, ани кӧӧрду, да дедилӓр она: «Аллаха емин ет да доору сӧлӓ, зерӓ биз билериз, ани бу адам гӱнахкер».

25О ӂувап етти: «Гӱнахкер ми, бӓн билмеерим. Бир иш билерим, ани кӧӧрдум да шинди гӧрерим».

26Озаман сордулар: «Не йапты О сана, несой ачты гӧзлерини?»

27«Демин сӧледим сизӓ, да сеслӓмединиз. Нечин таа бир сыра ишитмӓӓ истеерсиниз? – ӂувап етти о. – Беки сиз дӓ истеерсиниз олмаа Онун ӱӱрениӂилери?»

28Оннар ону азарладылар да дедилӓр: «Сӓн Онун ӱӱрениӂисийсин, ама биз Моисейин ӱӱрениӂилерийиз.

29Билериз, ани Аллах лафетти Моисейлӓн, ама бу Адамы билмеериз, нередӓн О»[+].

30«Шашылаӂак иш бу! – деди адам, ани еденди гӧрмӓк. – Сиз билмеерсиниз, нередӓн О, ама О ачты беним гӧзлерими.

31Билериз, ани Аллах сеслӓмеер гӱнахкерлери, ама ким коркэр Аллахтан да йапэр Онун истедиини, ону Аллах сеслеер.

32Незамандан курулуйду дӱннӓ, ишидилмеди, ки биркимсей ачсын дуумактан кӧӧр адамын гӧзлерини.

33Еер олмайайды О Аллахтан, йапамайаӂэйды бишей».

34«Сӓн дуумушун бӱс-бӱтӱн гӱнахта да истеерсин ӱӱретмӓӓ бизи ми?» – ӂувап етти оннар да кооладылар ону дышары.


Кӧӧр духчасына

35Иисус ишитти, ани уураттылар ону дышары, да, ачан булушту онуннан, сорду: «Инанэрсын мы Адам Оолуна[†][*]?»

36О ӂувап етти: «Сааби, Кимдир О, ки инанайым Она?»

37Иисус деди: «Сӓн Ону гӧрерсин, О, Ким сениннӓн лафедер, О Кендиси»[+].

38«Инанэрым, Сааби!» – ӂувап етти да баш иилтти Иисуса.

39Иисус деди: «Бӓн гелдим бу дӱннейӓ даава ичин, ки оннар, ким гӧрмеерлӓр, гӧрсӱннӓр, ама гӧреннӓр кӧӧр олсуннар».

40Фарисейлердӓн бир бойу, ангылары Онун йанындайдылар, ачан ишиттилӓр бу лафлары, дедилӓр: «Чыкэр, ани биз дӓ кӧӧруз?»[+]

41«Олайдыныз кӧӧр, олмайаӂэйды гӱнахыныз, ама чӱнкӱ деерсиниз, ани гӧрерсиниз, онуштан гӱнах калэр сизин ӱстӱнӱздӓ[+].

#### 10


Гӱдӱӂӱ хем сӱрӱ

1Доору, доору сӧлеерим сизӓ, ким койуннарын аулуна гирмеер капудан, ама атлээр башка ердӓн, о хырсыз хем хайдут.

2Ким гирер капудан, одур койуннарын гӱдӱӂӱсӱ.

3Капуда дуран ачэр капуйу, да койуннар таныйэрлар гӱдӱӂӱнӱн сесини. О чаарэр хербир койуну адынӂа да дышары чыкарэр.

4Ачан чыкарды хепси койуннарыны, сора гидер оннарын ӧнӱ сора, койуннар да гелерлӓр онун ардына, зерӓ таныйэрлар сесини.

5Йабанӂынын ардына гитмеерлӓр, ондан качэрлар, зерӓ танымээрлар йабанӂынын сесини».

6Иисус сӧледи бу ӧрнӓӓ оннара, ама оннар аннамадылар, не иш ичин о лафедӓрди[+].

7Иисус енидӓн лафетти: «Доору, доору сӧлеерим сизӓ, ани Бӓним койуннарын капусу.

8Хепси, ким гелди Бендӓн ӧнӂӓ, оннар хырсыз хем хайдут. Койуннар да оннары сеслӓмедилӓр.

9Бӓним капу. Еер биркимсей гирирсейди Беним ашыры, олаӂэк куртулмуш, гиреӂек хем чыкаӂэк да отлайаӂак кендинӓ булаӂэк.

10Хырсыз гелер салт чалмаа, ӧлдӱрмӓӓ хем йок етмӓӓ. Бӓн гелдим, ки койуннарын ташкынныктан йашамаклары олсун.

11Бӓн – ии гӱдӱӂӱйӱм. Ии гӱдӱӂӱ верер йашамасыны койуннары ичин[+].

12Ама йанашык адам, ким диил гӱдӱӂӱ, хем ким диил койуннарын чорбаӂысы, ачан гӧрер йабаныйы гелӓркӓн, бракэр койуннары да качэр, йабаны да, оннары капып, даадэр[+].

13О адам качэр, зерӓ о йанашык, онун касавети йок койуннар ичин.

14Бӓн – ии гӱдӱӂӱйӱм. Бӓн таныйэрым койуннарымы, оннар да таныйэрлар Бени,

15ниӂӓ Боба таныйэр Бени, Бӓн дӓ таныйэрым Бобайы. Бӓн верерим йашамамы койуннарым ичин[+].

16Бендӓ вар башка койуннар да, ани диил бу аулдан. Оннары да лӓӓзым гетирейим. Оннар сеслейеӂеклӓр Беним сесими. Озаман олаӂэк бир сӱрӱ хем бир гӱдӱӂӱ[+].

17Боба север Бени, зерӓ Бӓн верерим йашамамы, енидӓн геери алайым дейни[+].

18Кимсей ону зорлан алмээр Бендӓн, ама Бӓн Кенди истедиимдӓн верерим. Вар куведим верейим хем вар куведим геери алайым. Бу сымарламайы Бӓн каблеттим Беним Бобамдан»[+].

19Бу лафлардан сора енидӓн башлады кавга иудейлӓр[†] арасында[+].

20Чойу оннардан дейӓрдилӓр: «Онда вар фена дух, О бир дели. Нечин сеслеерсиниз Ону?»[+]

21Башкалары дейӓрдилӓр: «Бу лафлар диил фена духлу адамын лафлары. Вар мы насыл бир фена дух ачсын кӧӧрларын гӧзлерини?»


Иисуса каршы душманнык артэр

22Озаман олду Иерусалимдӓ йорту Айоз бинанын[†] ачылмасынын анылмасы ичин. Кышынды.

23Иисус гезинӓрди Айоз бинанын аулунда, Соломонун колонадасында.[†][+]

24Иудейлӓр Ону сардылар да дедилӓр: «Незаманадан койаӂан дӱшӱнмейӓ бизи? Сӧлӓ ачык бизӓ, Сӓнсин ми Христос?»[+]

25Иисус ӂувап етти: «Бӓн сӧледим сизӓ, ама сиз инанмээрсыныз. О ишлери, ани йапэрым Бобамын адына, оннар шаатлык едерлӓр Беним ичин[+].

26Ама сиз инанмээрсыныз, зерӓ диилсиниз Беним койуннарымдан, /ниӂӓ сӧледим сизӓ/.

27Беним койуннарым сеслеерлӓр Беним сесими. Бӓн таныйэрым оннары, оннар да гелерлӓр Беним ардыма.

28Бӓн верерим оннара дивеч йашамак, оннар хич бир вакыт кайбелмейеӂеклӓр. Кимсей капамайаӂэк оннары Беним елимдӓн[+].

29Беним Бобам, ани верди оннары Бана, О хепсиндӓн таа бӱӱк. Кимсей йок ниӂӓ капсын оннары Беним Бобамын елиндӓн.

30Бӓн хем Боба бириз»[+].

31Иудейлӓр енидӓн таш алдылар, ташлан урсуннар Она[+].

32Иисус деди: «Чок ии ишлӓр гӧстердим сизӓ Бобамдан. Бу ишлерин ангысы ичин истеерсиниз Бени ташлан дӱӱмӓӓ?»

33Иудейлӓр ӂувап еттилӓр: «Бакмээрыз бир ии иш ичин ташлан Сени дӱӱмӓӓ, ама Аллахы кӧтӱлемӓк ичин, зерӓ Сӓн адамсын, ама Кендини Аллах йапэрсын»[+].

34Иисус деди: «Диил ми йазылы сизин законунузда:[†] „Бӓн дедим: сиз аллахларсыныз“?

35Аллах оннара деди „аллахлар“, кимӓ йоллады сӧзӱнӱ. Олмаз Айоз Йазы бозулсун.

36Бӧлейсӓ, Бӓн, Кими Боба айозлады да йоллады дӱннейӓ, сизин лафыныза гӧрӓ чыкэр, ани кӧтӱлеерим Аллахы, салт онуштан, ани дедим: „Аллахын Оолуйум“[+].

37Еер йапмарсайдым Беним Бобанын ишлерини, озаман инанмайын Бени.

38Ама йапарсайдым, озаман, еер инанмарсайдыныз да Бени, инанын баарлем ишлери. Озаман аннайаӂэныз хем билеӂениз, ани Боба Бендӓ, Бӓн дӓ Онда»[+].

39Оннар енидӓн бактылар тутсуннар Ону, ама О куртулду оннарын елиндӓн[+].

40Иисус енидӓн гитти Иорданын ӧбӱр тарафына, нередӓ Иоан ӧнӂӓ ваатиз едӓрди, да калды орада[+].

41Чойу гелӓрдилӓр Она да дейӓрдилӓр: «Иоан йапмады бир дӓ нышан, ама хепси, не сӧледи Иоан бу адам ичин, аслы чыкты»[+].

42Чойу инандылар Она орада[+].

#### 11


Лазар ӧлер

1Варды бир хаста адам, ады Лазар, Вифанийа кӱӱйӱндӓн, нередӓнди Марийа хем кызкардашы Марфа[+].

2Марийа о карыйды, ани йаалады Саабийи ии кокулуклан да силди айакларыны кенди сачларыннан. Хаста Лазар Марийанын кардашыйды[+].

3Бу кызкардашлар йолладылар, сӧлесиннӓр Иисуса: «Сааби, кими Сӓн северсин, хасталанды».

4Иисус, ачан ишитти бу хабери, деди: «Бу хасталык диил ӧлӱмӓ дейни, ама Аллахын метиннии ичин олду, ки бунун ашыры Аллахын Оолу метинненсин».

5Иисус севӓрди Марфайы, онун кызкардашыны хем Лазары.

6Ачан ишитти, ани Лазар хаста, таа ики гӱн ойаланды орада, нередӓ булунарды.

7Сонда деди ӱӱрениӂилеринӓ: «Хайдийин, дӧнелим Иудейа ерлеринӓ!»

8«Ӱӱредиӂи, шинди диил чоктан иудейлӓр[†] Сени бакардылар ӧлдӱрмӓӓ ташлан, Сӓн дӓ геери дӧнерсин орайы мы?» – деди ӱӱрениӂилӓр[+].

9Иисус ӂувап етти: «Бир гӱндӓ диил ми оники саат? Ким гезер гӱндӱз, о сӱрчмеер, зерӓ гӧрер бу дӱннейин айдынныыны,[+]

10ама ким гезер геӂӓ, о сӱрчер, зерӓ онда йок айдыннык».

11Бу лафлардан сора деди: «Лазар, бизим достумуз, уйуду, ама Бӓн гидерим, уйкудан уйандырайым ону»[+].

12Ӱӱрениӂилӓр дедилӓр: «Сааби, еер уйуйарсайды, алышаӂэк».

13Иисус лафеттийди онун ӧлӱмӱ ичин, ама оннар сандылар, ани лафедер хакына уйку ичин.

14Озаман Иисус ачык сӧледи: «Лазар ӧлдӱ.

15Бӓн севинерим, ани йоктум орада, ки инанасыныз. Хайдийин, гиделим она».

16Озаман Фома, ангысына денер Икиз, деди калан ӱӱрениӂилерӓ: «Хайдийин, гиделим биз дӓ Онуннан ӧлелим»[+].


Иисус иилендирер Лазарын кызкардашларыны

17Ачан гелди Иисус, аннады, ани Лазар дӧрт гӱн шиндӓн сора мезар ичиндӓ.

18Вифанийа кӱӱйӱ йакынды Иерусалим касабасына, узаклыы бир онбеш стади[*].

19Чойу иудейлердӓн гелдийдилӓр Марфайа хем Марийайа, ки иилендирсиннӓр оннары кардашын ӧлӱмӱ ичин.

20Ачан ишитти Марфа, ани Иисус гелер, чыкты Она каршы, ама Марийа калды ичердӓ.

21Марфа деди Иисуса: «Сааби, еер Сӓн олайдын бурада, ӧлмейеӂейди беним кардашым!

22Ама шинди билерим, ани не истейеӂӓн Аллахтан, О вереӂек Сана».

23Иисус деди: «Сенин кардашын дирилеӂек».

24Марфа деди: «Билерим, ани дирилеӂек битки гӱндӓ, ӧлӱлерин дирилмесиндӓ»[+].

25Иисус деди: «Бӓним дирилмӓк хем йашамак. Ким инанэр Бана, еер ӧлӱрсейди дӓ, хеп окадар йашайаӂэк[+].

26Ким Бана йашаркан инанэр, о хич ӧлмейеӂек. Инанэрсын мы сӓн буну?»[+]

27Марфа деди Она: «Инанэрым, Сааби, ани Сӓнсин Христос, Аллахын Оолу, Ангысы лӓӓзымды гелсин бу дӱннейӓ»[+].

28Ачан деди бу лафлары, гидип, саклы чаарды кызкардашыны да деди: «Ӱӱредиӂи бурада, О чаарэр сени».

29Марийа ишиттии гиби буну, хызлы калкты да чыкты Иисуса каршы.

30Иисус кӱӱ ичинӓ таа гирмедийди, О дурарды хеп орада, нередӓ каршы етти Ону Марфа.

31Иудейлӓр, ани ичердӓ булунардылар Марийайлан билӓ да иилендирӓрдилӓр ону, гӧрӱп, ани о хызлы калкты да чыкты дышары, гиттилӓр онун ардына. Сандылар, ани о гидер мезара, ааламаа.

32Марийа, ачан етишти орайы, нередейди Иисус, гӧрӱп Ону, дӱштӱ Онун айакларына да деди: «Сааби, еер Сӓн олайдын бурада, ӧлмейеӂейди беним кардашым».

33Ачан Иисус гӧрдӱ ону ааларкан хем иудейлери, ани гелдилӓр онуннан, гӱӂенди ӂанында да кахырланды.

34Сора сорду: «Нередӓ ону койдунуз?» «Сааби, – ӂувап еттилӓр оннар, – гел да гӧр».

35Иисус ааларды[+].

36Озаман иудейлӓр дедилӓр: «Йа бак, О не севӓрди ону!»

37Ама кимиси оннардан дедилӓр: «О, ани ачты кӧӧрларын гӧзлерини, не йокту му ниӂӓ йапсын, ки бу адам да ӧлмесин?»[+]


Лазар дирилер ӧлӱдӓн

38Сора Иисус, ӧлӓ кахырлы, гелди мезара. Мезар бир лаамды, аазына да бир таш койулуйду[+].

39«Актарын ташы бир тарафа», – деди Иисус. Марфа, ӧлӱнӱн кызкардашы, деди: «Сааби, о бет кокэр, зерӓ шиндӓн сора дӧрт гӱн, ниӂӓ ӧлдӱ».

40Иисус деди: «Бӓн сана сӧлӓмедим ми, ани еер инанарсайдын, гӧреӂӓн Аллахын метинниини?»

41Актардылар ташы /лаам аазындан, нередейди ӧлӱ/. Иисус, калдырып бакышыны гӧкӓ, деди: «Боба, шӱкӱр едерим, ани ишиттин Бени[+].

42Билерим, ани херзаман ишидерсин Бени, ама буну деерим бу инсан ичин, ани бурада дурэр, ки оннар инансыннар, ани Сӓн Бени йолладын»[+].

43Бу лафлардан сора баарды бӱӱк сеслӓн: «Лазар, чык дышары!»[+]

44Ӧлӱ чыкты, еллери хем айаклары баалы безлӓрлӓн, сураты да сарылы пешкирлӓн. Иисус деди: «Чӧзӱн ону, да гидӓбилсин»[+].


Иисуса каршы неет

45[•]Чойу иудейлердӓн, ангылары гелдийдилӓр Марийайа, гӧрӱп не йапты Иисус, инандылар Она[+].

46Ама кимиси гиттилӓр фарисейлерӓ да сӧледилӓр, не йапты Иисус.

47Озаман бӱӱк попазлар[†] хем фарисейлӓр[†] топладылар Синедриону[†] да дедилӓр: «Не йапалым? Бу Адам йапэр чок мераклы нышан.

48Еер бракарсак ӧлӓ Ону, хепси Она инанаӂэклар, гелеӂек ромалылар да телеф едеӂеклӓр хем бизим айоз ери, хем миллетимизи».

49Бириси оннардан, Кайафа, ангысы о йыл баш попазды,[†] деди: «Сиз бишей билмеерсиниз.

50Аннамээрсыныз, ани таа ислӓӓ сизин ичин, бир адам ӧлсӱн хепси инсан ичин, некадар хепси инсан кайыба калсын?»[+]

51Бу лафы о сӧлӓмеди кендиндӓн, ама чӱнкӱ о йыл баш попазды, пророклук етти, ани Иисус лӓӓзым ӧлсӱн хепси иудей миллети ичин,[+]

52да диил саде бу миллет ичин, ама топласын бирери хепси даалмыш Аллахын ушакларыны[+].

53О гӱндӓн сора неетлендилӓр, ки ӧлдӱрсӱннӓр Ону[+].

54Онун ичин Иисус гезмӓрди ачыкта иудейлӓр арасында. Гитти орадан бир ерӓ, ани йакын чола, бир касабайа, ады Ефраим, да орада калды ӱӱрениӂилериннӓн.

55Иудейлерин Паскеллӓ йортусу[†] йаклашарды. Чок инсан долайдан гелдилӓр Иерусалимӓ Паскелледӓн илери, паклансыннар дейни[+].

56Оннар аарардылар Иисусу да бири-биринӓ сорардылар Айоз бинада:[†] «Не деерсиниз, хич гелмейеӂек ми О йортуйа?»

57Ама бӱӱк попазлар хем фарисейлӓр сымарладыйдылар, ани ким аннайаӂэк, нередӓ Иисус, хаберлесин оннара, ки оннар тутсуннар Ону[+].

#### 12


Марийа йаалээр Иисусу

1[•]Алты гӱн Паскелледӓн илери Иисус гелди Вифанийа кӱӱйӱнӓ, нередӓ йашарды Лазар, ангысыны дирилтти ӧлӱдӓн[+].

2Орада хазырланды конуш Онун ичин. Марфа измет едӓрди, Лазар да оннардан бирисийди, ким Иисуслан билӓ софрадайды[+].

3Марийа алды бир фунт[*] пек паалы йаа, темиз нард[†] кокулуу, йаалады Иисусун айакларыны да сачларыннан силӓрди. Бӱтӱн ичерси долду гӧзӓл нард кокусундан[+].

4Ӱӱрениӂилердӓн бириси, Иуда Искариот, /Симонун оолу,/ ангысы сора сатты Иисусу, деди:

5«Нечин сатылмады бу йаа ӱчӱз динара,[†] да пара верилсин фукааралара?»

6Бӧлӓ лафетти, диил ани ӂаны аӂыйарды фукааралар ичин, ама ани хырсызды. О тутарды кесейи да чаларды о гӱмӱшлердӓн, ани топланарды[+].

7Иисус ӂувап етти: «Гӱӂендирмӓ карыйы, о буну /лӓӓзымды/ корусун Беним гӧмӱлмӓм ичин.

8Фукааралар херзаман сизиннӓн олаӂэклар, ама Бӓн херзаман олмайаӂам».

9Чойу иудейлердӓн аннадылар, ани Иисус Вифанийа кӱӱйӱндӓ, да гелдилӓр орайы, диил саде Иисусу гӧрмӓӓ, ама Лазары да, ангысыны ӧлӱдӓн дирилтти[+].

10Бӱӱк попазлар[†] неетлендилӓр, Лазары да ӧлдӱрсӱннӓр.

11Зерӓ чойу иудейлердӓн, онун бетеринӓ, гидип, Иисуса инанардылар.


Иисус гирер Иерусалимӓ

12[•]Икинӂи гӱнӱ бир сӱрӱ инсан, ани гелдийдилӓр йортуйа, ачан ишиттилӓр, ани Иисус гелер Иерусалимӓ,

13алдылар палма даллары да чыктылар Иисуса каршы, баарарак: «Осанна[*], иисӧзленмиш олсун Аллахын адына Гелӓн, Израилин Падишахы!»

14Иисус булду бир ешек, пинди она атлы, ниӂӓ вар йазылы:

15«Коркма Сионун кызы[*], сенин Падишахын сана гелеӂек атлы бир ешек кодуу ӱстӱндӓ»[+].

16Ӱӱрениӂилӓр баштан буннары аннамадылар, ама ондан сора, ачан Иисус метинненди, аклына гетирдилӓр, ани бӧлӓ Онун ичин йазылы, да онуштан инсан Она буну йапты[+].

17О инсан, ани Иисусланды, ачан О Лазары дирилтти ӧлӱдӓн, шаатлык едӓрди бунун ичин.

18Инсан онуштан чыкты Иисуса каршы, зерӓ ишитти, ани йапты бу нышаны.

19Фарисейлӓр[†] лафедӓрдилӓр бири-бириннӓн: «Гӧрерсиниз ми, ниӂӓ бишей етиштирмеерсиниз? Бак, бӱтӱн дӱннӓ Онун ардына гидер!»[+]


Иисус хаберлеер Кенди ӧлӱмӱ ичин

20Оннарын, ким гелдийди Иерусалимдӓ баш иилтмӓӓ, варды биркач урум араларында.

21Оннар йаклаштылар Филипӓ, ангысы Галилейанын Вифсаида касабасынданды, да дедилӓр она: «Чорбаӂы, истеериз гӧрелим Иисусу»[+].

22Филип гитти да сӧледи Андрейӓ. Оннар икиси гелдилӓр да сӧледилӓр Иисуса.

23Иисус ӂувап етти оннара: «Гелди саат, ки Адам Оолу[†] метинненсин[+].

24Доору, доору сӧлеерим сизӓ, ани боодай тоому, ани, дӱшӱп ерӓ, ӧлмӓрсейди, йалныз калэр. Ама ӧлӓрсейди, чок берекет гетирер[+].

25Ким север кенди ӂаныны, о кайбедер ону. Ама ким паа коймээр кенди ӂанына бу дӱннедӓ, ону коруйуп, дивеч йашамак еденер[+].

26Еер биркимсей истӓрсейди измет етмӓӓ Бана, гелсин ардыма. Нередӓ Бӓн олаӂам, орада олаӂэк Беним изметкерим дӓ. Еер биркимсей измет едӓрсейди Бана, Боба она сайгы сӱреӂек.

27Шинди Бени кахыр басты. Не дейим Бӓн? Дейим: „Боба, куртар Бени бу аӂы замандан“? Ама Бӓн бунун ичин гелдим![+]

28Боба, метиннӓ Сӓн Кенди адыны!» Озаман гӧктӓн ишидилди бир сес, ани деди: «Метиннедим хем метиннейеӂӓм дӓ!»[+]

29Инсаннар, ани орада дурарды, ишиттилӓр бу сеси да дедилӓр: «Гӧк гӱрӱлдеди!» Башкалары дедилӓр: «Бир ангил Онуннан лафетти!»[+]

30Иисус ӂувап етти: «Бу сес ишидилди диил Беним ичин, ама сизин ичин[+].

31Шинди даава олэр бу дӱннейӓ, шинди бу дӱннейин чорбаӂысы[*] уурадылды дышары[+].

32Ачан калдырылаӂам йукары бу ердӓн, чекеӂӓм хепси инсаны Кендимӓ[+].

33Бу лафларлан гӧстерди, несой ӧлӱмнӓн лӓӓзымды ӧлсӱн»[+].

34Инсан ӂувап етти: «Биз ишиттик Закондан,[†] ани Христос йашайаӂэк дивеч. Насыл вар ниӂӓ дейӓсин, ани Адам Оолу калдырылаӂэк, хем ким бу Адам Оолу?»

35Иисус деди оннара: «Айдыннык таа бир парча вакыт сизиннӓн олаӂэк. Гезин, некадар айдыннык сизиннӓн, сизи караннык капламасын дейни. Ким гезер каранныкта, билмеер, нерейи гидер[+].

36Некадар вакыт айдыннык сизиннӓн, инанын айдынныы, айдынныын ооллары оласыныз дейни». Иисус сӧледи бу лафлары, сора гитти да сакланды оннардан[+].


Иудейлерин инансызлыы

37Иисус йапты чок нышаннар оннарын ӧнӱндӓ, ама оннар хеп окадар инанмардылар Она,

38таманнансын дейни пророк Исайанын сӧзӱ, ани деди: «Сааби, ким инанды бизим насаатымызы? Кимӓ ачылды Аллахын куведи?»[+]

39Онуштан инанамадылар, зерӓ Исайа таа деди:

40«Аллах оннарын гӧзлерини кӧӧр етти, ӱреклерини четиннетти, ки гӧрмесиннӓр гӧзлериннӓн, аннамасыннар ӱреклериннӓн да дӧнмесиннӓр Бана, ки алыштырайым оннары»[+].

41Исайа сӧледи бу ишлери, зерӓ гӧрдӱ Иисусун метинниини да лафетти Онун ичин.

42Бакмайарак буна, чойу артык заабитлердӓн да Иисуса инандылар, ама фарисейлӓр бетеринӓ ачык сӧлӓмедилӓр, ки ууратмасыннар оннары синагогадан.[†][+]

43Зерӓ таа чок севдилӓр инсандан метиннии, некадар Аллахтан метиннии[+].

44Иисус бӱӱк сеслӓн деди: «Ким инанэр Бана, о инанмээр Бана, ама инанэр Она, Ким Бени йоллады[+].

45Ким гӧрер Бени, гӧрер Ону, Ким Бени йоллады[+].

46Бӓн гелдим олмаа айдыннык бу дӱннедӓ, ким инанаӂэк Бана, калмасын каранныкта дейни[+].

47Еер биркимсей ишидӓрсейди Беним сӧзлерими да таманнамарсайды, она Бӓн даава кесмеерим, зерӓ Бӓн гелмедим даава кесмӓӓ дӱннейӓ, ама куртармаа[+].

48Ким атылэр Бендӓн хем каблетмеер Беним сӧзлерими, она вар ким даава кессин. О сӧз, ани сӧледим, даава кесеӂек она битки гӱндӓ.

49Нечинки Бӓн лафетмедим Бендӓн Кендимдӓн, ама Боба, ани йоллады Бени, Кендиси сымарлады, не сӧлейим хем не лафедейим.

50Билерим, ани Онун сымарламасы – дивеч йашамак. Онун ичин, не лафедерим, лафедерим ниӂӓ Бана Боба сымарлады».

#### 13


Иисус йыкээр ӱӱрениӂилерин айакларыны

1Паскеллӓ йортусундан[†] илерийди. Иисус билӓрди, ани гелди вакыт, гитсин бу дӱннедӓн Бобасына да, чӱнкӱ севди кендикилерини, ангылары варды бу дӱннедӓ, гӧстерди, ани север оннары биткийӓдӓн[+].

2Йорту софрасында диавол койдуйду Симон Искариотун оолунун Иуданын ӱреенӓ неети, ки сатсын Ону[+].

3Иисус, Ангысы билӓрди, ани Боба хепсини верди Онун елинӓ, хем Кендиси Аллахтан чыкып-гелди да Аллаха дӧнер,[+]

4калкты софрадан, сойунду ӱст рубаларыны, алды бир пешкир да кушанды онуннан,

5сора су дӧктӱ текнейӓ да башлады йыкамаа ӱӱрениӂилерин айакларыны хем силмӓӓ пешкирлӓн, ани кушалыйды[+].

6Ачан йаклашты Симон Петрийӓ, Петри деди: «Сааби, Сӓн ми аӂаба йыкайасын беним айакларымы?»

7Ӂувап етти Иисус она: «Не йапэрым, сӓн шинди аннамээрсын, ама аннайаӂан сора».

8Петри деди: «Бир сыра билӓ йыкамайаӂан беним айакларымы!» Иисус ӂувап етти: «Еер Бӓн йыкамарсайдым сенин айакларыны, озаман олмайаӂэк пайын Бенимнӓн»[+].

9«Сааби, диил саде айакларымы, ама еллерими дӓ, башымы да!» – деди Симон Петри.

10Иисус деди: «Йыканмышларын лӓӓзым салт айаклары йыканылсын, оннар хептӓн пак. Сиз дӓ паксыныз, салт диил хепсиниз»[+].

11Зерӓ билӓрди, ким сатаӂэк Ону, онуштан деди: «Диилсиниз хепсиниз пак»[+].

12Айакларыны йыкадыктан сора енидӓн гииди рубасыны да, ерлешип еринӓ, деди оннара: «Аннээрсыныз мы, не йаптым Бӓн сизӓ?

13Сиз Бана „Ӱӱредиӂи“ хем „Сааби“ деерсиниз, доору сӧлеерсиниз, зерӓ Бӓн хакына ӧлӓйим[+].

14Чӱнкӱ Бӓн, Саабиниз хем Ӱӱредиӂиниз, йыкадым сизин айакларынызы, сиз дӓ лӓӓзым йыкайасыныз бири-биринизин айакларынызы[+].

15Зерӓ Бӓн гӧстердим сизӓ ӧрнек, ки сиз дӓ йапасыныз, не Бӓн сизӓ йаптым[+].

16Доору, доору сӧлеерим сизӓ, ани чырак диил таа бӱӱк кенди чорбаӂысындан, хем йолланмыш олан – йоллайандан[+].

17Чӱнкӱ буннары билирсениз, не мутлу олаӂэныз, таманнарсайдыныз[+].


Иисус сатыӂыйы ачты

18[•]Лафетмеерим хепсиниз ичин. Бӓн билерим оннары, кими айырдым, ама лӓӓзым таманнансын Айоз Йазылар,[†] ани деер: „О, ким екмееми ийер, о тепмеледи Бени“[+].

19Сӧлеерим сизӓ, таа олмадыйнан, ки ачан олаӂэк, инанасыныз, ани Бӓним[+].

20Доору, доору сӧлеерим сизӓ: ким кабледер ону, кими Бӓн йоллээрым, о Бени кабледер. Ким кабледер Бени, о кабледер Ону, Ким Бени йоллады»[+].

21Ачан Иисус сӧледи бу лафлары, гӱчленди да, ачык лафедип, деди: «Доору, доору сӧлеерим сизӓ, ани сиздӓн бириси Бени сатаӂэк»[+].

22Ӱӱрениӂилӓр бактылар бири-биринӓ да аннамадылар, кимин ичин лафедер.

23Ӱӱрениӂилердӓн бириси, ангысыны севӓрди Иисус, отурарды софрада, анык Иисусун куӂаана[+].

24Симон Петри она йапты нышан, ки сорсун, кимин ичин лаф гидер.

25Бу ӱӱрениӂи, ангысы аныкты Иисусун гӱӱсӱнӓ, сорду: «Сааби, кимдир о адам?»

26Иисус ӂувап етти: «О, кимӓ вереӂӓм бу букайы, ани банаӂам». Сора, банып букайы, верди Симон Искариотун оолуна Иудайа.

27Ачан Иуда алды букайы, шейтан гирди она. Иисус деди: «Не йапаӂан, тез йап».

28Кимсей оннардан, ани отурурдулар софрада, аннамадылар, нечин деди бу лафлары.

29Кимиси санарды, чӱнкӱ Иуда ташыйарды кесейи, Иисус истеди она демӓӓ: «Сатын ал, не лӓӓзым бизӓ йорту ичин, еки вер бишей фукааралара»[+].

30Иуда, ачан алды букайы, хызлы чыкты дышары. Геӂӓ олмушту.


Ени сымарламак

31Иуда дышары чыктыктан сора Иисус деди: «Шинди метинненди Адам Оолу,[†] Аллах да метинненди Онда[+].

32Чӱнкӱ Аллах метинненди Онда, озаман Аллах да метиннейеӂек Ону Кендиндӓ. Хич ойаланмадаан метиннейеӂек[+].

33Ушаӂыкларым! Аз вакыт булунаӂам сизиннӓн, аарайаӂэныз Бени, да ниӂӓ сӧледим иудейлерӓ, хеп ӧлӓ шинди сӧлеерим сизӓ: нерейи гидерим Бӓн, сиз гелӓмейеӂениз[+].

34Верерим сизӓ бир ени сымарламак: Севин бири-биринизи. Ниӂӓ Бӓн севдим сизи, ӧлӓ сиз дӓ севин бири-биринизи[+].

35Бутӱрлӱ хепси таныйаӂэклар, ани сиз Беним ӱӱрениӂилеримсиниз, еер севӓрсейдиниз бири-биринизи».


Иисус хаберлеер Петринин атылмасы ичин

36[•]«Сааби, нерейи гидерсин?» – сорду Симон Петри. Иисус ӂувап етти: «Нерейи гидерим, сӓн шинди йок ниӂӓ гелӓсин Бенимнӓн, ама сора гелеӂӓн».

37«Сааби, нечин йок ниӂӓ шинди гидейим Сениннӓн? Бӓн кайылым верейим ӂанымы да Сенин ичин», – деди Петри[+].

38Иисус ӂувап етти: «Вереӂӓн ӂаныны мы Беним ичин? Доору, доору сӧлеерим сана, хороз ӧтӱнӂӓ, сӓн ӱч керӓ атылаӂан Бендӓн[+].

#### 14


Иисус Бобайа доору йол

1Кахырланмайын. Инанын Аллаха хем инанын Бана[+].

2Беним Бобамын евиндӓ вар чок ода. Еер ӧлӓ олмайайды, сӧлейеӂейдим сизӓ. Бӓн гидерим хазырлайым сизӓ ер.

3Ачан гидеӂӓм да хазырлайаӂам ер, сора гелеӂӓм дӓ алаӂам сизи йаныма, ки оласыныз сиз дӓ орада, нередейим Бӓн[+].

4Ама нерейи гидерим, орайы йолу билерсиниз».

5«Сааби, билмеериз, нерейи гидерсин, хем насыл вар ниӂӓ билелим йолу орайы?» – деди Фома[+].

6Иисус ӂувап етти: «Бӓним йол, аслылык хем йашамак. Бенсиз кимсей Бобайа гелмеер[+].

7Еер таныйайдыныз Бени, озаман таныйаӂэйдыныз Беним Бобамы да. Бӱӱндӓн ӧтӓӓ сиз таныйэрсыныз хем гӧрерсиниз Ону».

8«Сааби, гӧстер бизӓ Бобайы, да бу бизӓ етӓр», – деди Филип[+].

9Иисус деди она: «Бунӂа вакыт Бӓн сизиннӓним, да сӓн, Филип, танымээрсын мы Бени? Ким гӧрдӱ Бени, о гӧрдӱ Бобайы. Несой деерсин сӓн: „Гӧстер бизӓ Бобайы“[+]?

10Инанмээрсын мы, ани Бӓн Бобадайым, Боба да Бендӓ. Бу сӧзлери, ани сӧлеерим Бӓн сизӓ, сӧлӓмеерим Бендӓн Кендимдӓн, ама Боба, ани булунэр Бендӓ, йапэр Кенди ишлерини[+].

11Инанын Бени, ани Бӓн Бобадайым, Боба да Бендӓ. Еер инанмарсайдыныз Бени, инанын баарлем о ишлери[+].

12Доору, доору сӧлеерим сизӓ, ани ким инанэр Бана, йапаӂэк хеп бу ишлери, ани йапэрым Бӓн. Йапаӂэк таа бӱӱк ишлӓр дӓ, некадар буннар, зерӓ Бӓн гидерим Бобайа[+].

13Не дӓ истейеӂениз Беним адыма, йапаӂам, ки Боба метинненмиш олсун Оолунда.

14Еер истӓрсейдиниз бишей Беним адыма, Бӓн йапаӂам[+].


Иисус адээр Айоз Духу

15Еер севӓрсейдиниз Бени, озаман таманнайын Беним сымарладыкларымы[+].

16Бӓн йалвараӂам Бобайа, да вереӂек сизӓ башка Иилендириӂи[*], Ангысы калаӂэк сизиннӓн дивеӂинӓ,[+]

17Аслылык Духуну, Ангысыны дӱннӓ кабледӓмеер, зерӓ гӧрмеер хем танымээр Ону, ама сиз таныйэрсыныз, зерӓ О сизиннӓн булунэр хем сиздӓ олаӂэк[+].

18Бракмайаӂам сизи ӱӱсӱз, гелеӂӓм сизӓ.

19Таа бираз калды, да дӱннӓ артык Бени гӧрмейеӂек, ама сиз гӧреӂениз, чӱнкӱ Бӓн йашээрым, сиз дӓ йашайаӂэныз[+].

20О гӱнӱ таныйаӂэныз, ани Бӓн Бобадайым, сиз дӓ Бендӓйсиниз, Бӓн дӓ сиздейим.

21Ким кабледер Беним сымарламакларымы хем таманнээр, о Бени север. Ким север Бени, севилмиш олаӂэк Беним Бобамдан. Бӓн дӓ ону севеӂӓм, да Кендим она гӧстерилеӂӓм»[+].

22Иуда, диил Искариот, деди: «Сааби, насыл вар ниӂӓ Сӓн бизӓ гӧстерилӓсин да дӱннейӓ гӧстерилмейӓсин?»[+]

23Доору ӂувап етти Иисус: «Ким север Бени, о таманнээр Беним сӧзӱмӱ. Бобам да ону север, биз она гелеӂез да барабар йашайаӂэз[+].

24Ким севмеер Бени, о таманнамээр Беним сӧзлерими. Бу сӧз, ани ишидерсиниз, диил Беним, ама Бобанын, ани Бени йоллады.

25Сӧледим сизӓ бу ишлери, некадар вакыт булунэрым сизиннӓн.

26Иилендириӂи, Айоз Дух, ангысыны йоллайаӂэк Боба Беним адыма, ӱӱредеӂек сизи хем аклыныза гетиреӂек хепсини, не Бӓн сӧледим[+].

27Сизӓ услулук бракэрым, Беним услулууму сизӓ верерим. Вермеерим, ниӂӓ верер услулук бу дӱннӓ. Кахырланмайын хем коркмайын[+].

28Ишиттиниз, не сӧледим сизӓ: „Гидерим да сора гелеӂӓм сизӓ“. Еер севӓйдиниз Бени, озаман севинеӂейдиниз, ани Бӓн гидерим Бобайа, зерӓ Боба таа бӱӱк Бендӓн[+].

29Сӧледим буннары шинди, таа олмадыйнан, ки ачан олаӂэк, сиз инанасыныз[+].

30Артык чок лафетмейеӂӓм сизиннӓн, зерӓ гелер бу дӱннейин чорбаӂысы. Онун йок куведи Беним ӱстӱмӓ[+].

31Ама дӱннӓ лӓӓзым билсин, ани Бӓн северим Бобайы, онуштан хепсини йапэрым, ниӂӓ Бана сымарлады Боба. Калкын, гиделим бурадан.

#### 15


Баа чотуу хем чыбыклар

1Бӓн – хакына баа чотуу, Беним Бобам – бааӂы.

2Хербир чыбык, ани ӱзӱм йапмээр Бендӓ, ону кесер, ама хербир чыбык, ани ӱзӱм йапэр, ону паклээр, ки йапсын таа чок ӱзӱм[+].

3Шинди сиз пакландыныз о сӧзлӓн, ани Бӓн сизӓ сӧледим[+].

4Калын Бендӓ, Бӓн дӓ калаӂам сиздӓ. Ниӂӓ баа чыбыы йок насыл кендилииндӓн гетирсин ӱзӱм, еер калмарсайды чотукта, хеп ӧлӓ сиз дӓ, еер калмарсайдыныз Бендӓ[+].

5Бӓн – баа чотууйум, сиз – чыбыкларсыныз. Ким калэр Бендӓ, хем кимдӓ калэрым Бӓн, о йапэр чок ӱзӱм. Бенсиз бишей йапамээрсыныз[+].

6Еер биркимсей калмарсайды Бендӓ, о уурадылэр дышары да, ниӂӓ бир баа чыбыы, куруйэр. Бу чыбыклары топлээрлар да, атешӓ атып, йакэрлар[+].

7Еер каларсайдыныз Бендӓ, Беним сӧзлерим дӓ каларсайдылар сиздӓ, озаман не истӓрсейдиниз, истейин, да верилеӂек сизӓ[+].

8Еер йапарсайдыныз чок ӱзӱм, бунуннан Беним Бобам олаӂэк метинненмиш, да бутӱрлӱ олаӂэныз Беним ӱӱрениӂилерим.

9Ниӂӓ Бени севди Бобам, ӧлӓ севдим Бӓн дӓ сизи. Калын Беним севгилиимдӓ[+].

10Еер таманнарсайдыныз Беним сымарламакларымы, каларсыныз Беним севгилиимдӓ, ниӂӓ Бӓн таманнадым Бобамын сымарламакларыны да калдым Онун севгилииндӓ.

11Сӧледим буннары, ки Беним севинмелиим сиздӓ калсын да сизин севинмениз таман олсун[+].

12Будур Беним сымарламам сизӓ: севӓсиниз бири-биринизи, ниӂӓ Бӓн сизи севдим[+].

13Йок кимсейдӓ таа бӱӱк севги, некадар о, ачан биркимсей верер ӂаныны кенди достлары ичин[+].

14Еер йапарсайдыныз, не Бӓн сизӓ сымарлээрым, озаман сиз Беним достларымсыныз[+].

15Артык демеерим сизӓ чырак, зерӓ чырак билмеер, не йапэр чорбаӂысы, ама деерим сизӓ дост, зерӓ сӧледим сизӓ хепсини, не Бобамдан ишиттим[+].

16Сиз Бени сечмединиз, ама Бӓн сизи сечтим. Сыраладым, гидип, мейва гетирӓсиниз, да хожма олсун мейваныз, ки не дӓ истейеӂениз Бобадан Беним адыма, сизӓ версин[+].

17Буну сымарлээрым сизӓ: севӓсиниз бири-биринизи[+].


Дӱннейин киннилии

18Еер дӱннӓ сиздӓн азетмӓрсейди, билин, ани сиздӓн илери Бендӓн азетмеди[+].

19Дӱннедӓн олайдыныз, дӱннӓ севеӂейди кендикилерини. Ама чӱнкӱ диилсиниз дӱннедӓн хем чӱнкӱ Бӓн сизи сечтим дӱннӓ ичиндӓн, онун ичин дӱннӓ сиздӓн азетмеер[+].

20Гетирин аклыныза сӧзӱ, ани сӧледим сизӓ: „Чырак диил таа бӱӱк, некадар чорбаӂысы“. Чӱнкӱ Бени кооладылар, сизи дӓ коолайаӂэклар, чӱнкӱ Беним сӧзӱмӱ таманнадылар, сизин сӧзлеринизи дӓ таманнайаӂэклар[+].

21Хепсини буннары йапаӂэклар сизӓ Беним адымын бетеринӓ, зерӓ оннар танымээрлар Ону, Ким Бени йоллады.

22Еер гелмейдим да сӧлӓмейдим оннара, гӱнахлары олмайаӂэйды, ама шинди оннара йок афетмӓк гӱнахларына[+].

23Ким азетмеер Бендӓн, азетмеер Беним Бобамдан[+].

24Еер йапмайайдым оннарын арасында ӧлӓ ишлӓр, ани башка кимсей йапмады, олмайаӂэйды гӱнахлары. Ама шинди хем гӧрдӱлӓр, хем азетмедилӓр Бендӓн хем Беним Бобамдан,[+]

25таманнансын дейни, не вар йазылы оннарын законунда:[†] „Хич бир бишейсиз карезлендилӓр Бана“.

26Ачан гелеӂек Иилендириӂи, Ангысыны Бӓн Бобамдан сизӓ йоллайаӂам, Аслылык Духу, Ангысы Бобадан гелер, О шаатлык едеӂек Беним ичин[+].

27Сиз дӓ шаатлык едеӂениз, нечинки сиз баштан Бенимнӓнсиниз[+].

#### 16

1Сӧледим хепсини буннары, ки сиз сӱрчмейӓсиниз.

2Уурадаӂэклар сизи синагогалардан.[†] Гелеӂек артык ӧлӓ бир вакыт, ачан херкез, ким сизи ӧлдӱреӂек, санаӂэк, ани бунуннан Аллаха измет едер[+].

3Бӧлӓ йапаӂэклар, зерӓ танымадылар не Бобайы, не дӓ Бени[+].

4Сӧледим буннары сизӓ, ки ачан гелеӂек о вакыт, аклыныза гетирӓсиниз, ани Бӓн сизӓ сӧледйидим буннары. Баштан буннары сизӓ сӧлӓмедим, зерӓ сизиннӓн билӓ булунурдум[+].


Айоз Духун иши

5Шинди гидерим Она, Ким Бени йоллады, ама сиздӓн бириниз билӓ сормээр: „Нерейи гидерсин?“[+]

6Ама бу лафларын бетеринӓ, ани сӧледим сизӓ, кахыр басты сизи.

7Ама Бӓн хакына сӧлеерим сизӓ, ани таа ислӓӓ олаӂэк сизин ичин, ки Бӓн гидейим, зерӓ Бӓн гитмӓрсейдим, Иилендириӂи гелмейеӂек, ама гидӓрсейдим, йоллайаӂам Ону сизӓ[+].

8Ачан О гелеӂек, дӱннейӓ ачаӂэк, не вар гӱнах, не вар доорулук хем недир Аллахын даавасы.

9Ачаӂэк оннарын гӱнахларыны, зерӓ инанмадылар Бана[+].

10Ачаӂэк доорулуу, зерӓ Бӓн гидерим Бобайа, да Бени шиндӓн сора гӧрмейеӂениз.

11Ачаӂэк даавайы, зерӓ даавайа кесилди бу дӱннейин чорбаӂысы[+].

12Вар чок ишлӓр, сӧлейим сизӓ, ама шинди йок насыл оннара дайанасыныз.

13Ачан гелеӂек Иилендириӂи, Аслылык Духу, О доорудаӂэк сизи бӱтӱн аслылаа, зерӓ О лафетмейеӂек Кендиндӓн, ама сӧлейеӂек, не ишидеӂек, хем билдиреӂек сизӓ гелӓр ишлери[+].

14О Бени метиннейеӂек, зерӓ алаӂэк ондан, не вар Бендӓ, да сизӓ ачаӂэк.

15Хепси, не вар Бобада, оннар Беним, онуштан дедим, ани алаӂэк ондан, не вар Бендӓ, да сизӓ ачаӂэк[+].

16Бир парча вакыттан сора артык Бени гӧрмейеӂениз, ама таа бир парча вакыттан сора енидӓн гӧреӂениз, /зерӓ Бӓн Бобама гидерим/»[+].


Кахырыныз севинмейӓ дӧнеӂек

17Ачан ишиттилӓр бу лафлары, кимиси ӱӱрениӂилериндӓн дедилӓр бири-биринӓ: «Не истеер бизӓ демӓӓ бу лафларлан, ани бир парча вакыттан сора гӧрмейеӂениз Бени, сора бир парча вакыттан сора енидӓн гӧреӂениз, зерӓ Бӓн Бобама гидерим».

18Ӧлӓ ки, оннар сордулар: «Недир бу „бир парча вакыт“, ани О деер? Биз аннамээрыз, не лафедер».

19Иисус аннады, ани оннар истеерлӓр сорсуннар Она, онуштан деди: «Бунун ичин ми чекишерсиниз, ани дедим: „Бир парча вакыттан сора гӧрмейеӂениз Бени, ама таа бир парча вакыттан сора енидӓн гӧреӂениз“?

20Доору, доору сӧлеерим сизӓ, ани аалайаӂэныз хем сызлайаӂэныз, ама дӱннӓ севинеӂек. Сиз кахырланаӂэныз, ама кахырыныз севинмейӓ дӧнеӂек[+].

21Кары, ачан гелер вакыды дуудурмаа, зеетленер, ама сора, ачан дуудурэр бир евлат, зеетлерини унудэр севинмектӓн, ани бир инсан дууду бу дӱннедӓ.

22Хеп ӧлӓ сиз дӓ шинди кахырланэрсыныз, ама ачан енидӓн гӧреӂӓм сизи, севинеӂениз. Кимсей сизин севинменизи сиздӓн аламайаӂэк[+].

23О гӱндӓ сормайаӂэныз бишей Бана. Доору, доору сӧлеерим сизӓ, не дӓ истейеӂениз Беним адыма Бобадан, вереӂек сизӓ[+].

24Шиндийӓ кадар бишей истӓмединиз Беним адыма. Истейиниз, да кабледеӂениз, ки сизин севинмениз таман олсун[+].


Бӓн енседим дӱннейи

25Буннары аннаттым сизӓ ӧрнеклӓрлӓн, ама гелер вакыт, ачан артык ӧрнеклӓрлӓн лафетмейеӂӓм, ама ачык лафедеӂӓм сизиннӓн Боба ичин[+].

26О гӱндӓ истейеӂениз Беним адыма. Демеерим, ани Бӓн йалвараӂам сизин ичин Бобайа.

27Боба Кендиси сизи север, зерӓ сиз севдиниз Бени да инандыныз, ани Аллахтан чыкып, гелдим[+].

28Гелдим Бобадан бу дӱннейӓ, шинди бракэрым дӱннейи да дӧнерим Бобайа»[+].

29Ӱӱрениӂилери дедилӓр: «Тӓ, шинди лафедерсин ачык да хич лафетмеерсин ӧрнеклӓн.

30Шинди аннээрыз, ани билерсин хепсини, да диил лӓӓзым, ки сорсун Сана биркимсей бишей, онуштан инанэрыз, ани Аллахтан гелдин»[+].

31Иисус ӂувап етти: «Шинди инанэрсыныз мы?

32Тӓ, гелер вакыт, артык гелди, ачан даалышаӂэныз херкезиниз кенди еринӓ. Бени йалныз бракаӂэныз, ама Бӓн диилим йалныз, зерӓ Боба Бенимнӓн[+].

33Сӧледим буннары, ки услулуунуз олсун Бендӓ. Бу дӱннедӓ зеет гечиреӂениз, ама гиргинненин, Бӓн енседим дӱннейи!»[+]

#### 17


Иисусун араӂылык дуасы

1Бу лафлардан сора Иисус калдырды бакышыны гӧкӓ да деди: «Боба, гелди вакыт, метиннейӓсин Оолуну, ки Оолун да метиннесин Сени[+].

2Сӓн вердин Она заабитлик хепси инсан ӱстӱнӓ, ки версин дивеч йашамак хепсинӓ, кими Сӓн вердин Она[+].

3Дивеч йашамак будур, ки танысыннар Сени, хакына бир Аллахы хем Иисус Христозу, Ангысыны Сӓн йолладын.

4Бӓн метиннедим Сени ердӓ, битирдим ишими, не Сӓн вердин йапайым.

5Шинди Сӓн метиннӓ Бени, Боба. Вер метиннии, ани варды Бендӓ дӱннейин курулмасындан илери[+].

6Ачтым Сенин адыны инсаннара, ангыларыны вердин Бана бу дӱннедӓн. Оннар Сенинди, Сӓн Бана оннары вердин, да оннар таманнадылар Сенин сӧзӱнӱ.

7Шинди таныдылар, ани хепси, не вердин Бана, Сендӓн гелер.

8Сӧзлери, ани вердин Бана, Бӓн оннара вердим. Оннар каблеттилӓр да хакына таныдылар, ани Сендӓн чыкып, гелдим, да инандылар, ани Сӓн Бени йолладын[+].

9Оннар ичин дуа едерим. Дуа етмеерим дӱннӓ ичин, ама оннар ичин, ангыларыны Сӓн Бана вердин, зерӓ оннар Сенин[+].

10Хепси, ким Беним, оннар Сенин дӓ, хем ким Сенин, оннар Беним дӓ. Бӓн дӓ оннарлан метинненмиш олдум[+].

11Бӓн шиндӓн сора диилим дӱннедӓ, ама оннар дӱннедӓ калэрлар, Бӓн дӓ Сана гелерим. Айоз Боба, кору оннары кенди адыннан, ангысыны Сӓн вердин Бана, ки олсуннар бирликтӓ, ниӂӓ Биз[+].

12Ачан Бӓн оннарландым, корудум оннары Сенин адыннан, ангысыны вердин Бана, гӧз-кулак олдум, да оннардан бириси билӓ кайбелмеди, ондан каарӓ, ани лӓӓзым кайбелсин, ки таманнансын Айоз Йазы[+].

13Ама шинди Бӓн Сана гелерим. Буннары сӧлеерим таа дӱннедӓ булунуркан, ки Беним севинмелиим оннарда таманнансын[+].

14Вердим Сенин сӧзӱнӱ оннара, ама дӱннӓ азетмеди оннардан, зерӓ оннар диил бу дӱннедӓн, ниӂӓ Бӓн дӓ диилим бу дӱннедӓн[+].

15Йалвармээрым, ки аласын оннары дӱннедӓн, ама коруйасын кӧтӱдӓн[+].

16Оннар диил дӱннедӓн, ниӂӓ Бӓн дӓ диилим дӱннедӓн.

17Айозла оннары аслылыклан. Сенин сӧзӱн аслылык.

18Ниӂӓ йолладын Бени дӱннейӓ, ӧлӓ Бӓн дӓ йолладым оннары дӱннейӓ[+].

19Бӓн оннар ичин Кендими верерим Сана, ки оннар да кендилерини версиннӓр Сана аслылыкта.

20Дуа едерим диил саде оннар ичин, ама каланы ичин да, ангылары оннарын лафларындан инанаӂэклар Бана.

21Дуа едерим, ки хепси олсуннар бирликтӓ, ниӂӓ Сӓн, Боба, Бендӓ, Бӓн дӓ Сендӓ, оннар да олсуннар Биздӓ, ки дӱннӓ инанабилсин, ани Сӓн Бени йолладын.

22Бӓн вердим оннара о метиннии, ани Сӓн вердин Бана олсуннар бирликтӓ, ниӂӓ дӓ Биз,[+]

23Бӓн оннарда, Сӓн дӓ Бендӓ, ки оннар таман бирликтӓ олсуннар, да дӱннӓ танысын, ани Сӓн Бени йолладын хем севдин оннары, ниӂӓ дӓ Бени севдин.

24Боба, истеерим, ки орада, нередӓ Бӓн олаӂам, олсуннар Бенимнӓн барабар оннар да, кими Сӓн вердин Бана, ки гӧрсӱннӓр Беним метинниими, ани вердин Бана, зерӓ Сӓн Бени севдин дӱннейин курулмасындан илери[+].

25Боба, Сӓн дооруйсун. Дӱннӓ Сени танымады, ама Бӓн Сени таныдым. Оннар да аннадылар, ани Сӓн Бени йолладын[+].

26Бӓн Сенин адыны ачтым хем таа ачаӂам да, ки о севги, ангысыннан Сӓн Бени севдин, олсун оннарда, хем Бӓн дӓ олайым оннарлан»[+].

#### 18


Иисус тутулэр

1[•]Бу лафлардан сора Иисус чыкты дышары ӱӱрениӂилериннӓн да гечти Кедрон дересинин ӧбӱр тарафына, нередӓ варды бир башчӓ. Иисус хем ӱӱрениӂилери гирдилӓр бу башчейӓ[+].

2Иуда да, ангысы сатты Иисусу, билӓрди о ери, зерӓ Иисус чок сыра топланарды ӱӱрениӂилериннӓн орайы[+].

3Иуда алды бир бӧлӱк аскер хем бекчилери бӱӱк попазлардан[†] хем фарисейлердӓн, да гелдилӓр бурайы шафкларлан, фенерлӓрлӓн хем силӓхларлан[*][+].

4Иисус, ани билӓрди хепсини, не гелеӂек башына, чыкты оннара каршы да деди: «Кими аарээрсыныз?»[+]

5Оннар ӂувап еттилӓр: «Назаретли Иисусу!» Иисус деди: «Бӓним». Иуда, сатыӂы, оннарлан барабарды.

6Ачан Иисус деди: «Бӓним», оннар чекилдилӓр геери да дӱштӱлӓр ерӓ.

7Иисус енидӓн сорду: «Кими аарээрсыныз?» «Назаретли Иисусу», – ӂувап еттилӓр оннар.

8Иисус деди: «Сӧледим сизӓ, ани Бӓним. Чӱнкӱ аарээрсыныз Бени, буннары бракын, гитсиннӓр».

9Буну деди, ки таманнансын сӧз, ани сӧледийди: «Кайбетмедим кимсейи оннардан, ани Сӓн вердин Бана»[+].

10Симон Петри чыкарды кылыӂы, ани ташыйарды йанында, урду баш попазын[†] чыраана да кести онун саа кулааны. Онун адыйды Малх[+].

11Иисус деди Петрийӓ: «Кой кылыӂы кылыф ичинӓ. Не, ичмейеӂӓм ми Бӓн о филӂаны, ани Боба верди, ичейим?»[+]


Иисус Аннанын хем Кайафанын ӧнӱндӓ

12[•]Бинбашы, аскер бӧлӱӱ хем иудейлерин бекчилери туттулар да бааладылар Иисусу.

13Илкин гӧтӱрдӱлӓр Аннана, зерӓ о Кайафанын кайнатасыйды, ангысы о йыл баш попазды[+].

14Кайафа одур, ким акыл вердийди иудейлерӓ: «Таа ислӓӓ, ӧлсӱн бир адам хепси инсан ичин»[+].

15Ама Симон Петри гидӓрди Иисусун ардына, хем ӧбӱр ӱӱрениӂи да. Ӧбӱр ӱӱрениӂи танышарды баш попазлан. О гирди Иисуслан барабар баш попазын аулу ичинӓ.

16[•]Петри калды дышанда, токатлар йанында. Ӧбӱр ӱӱрениӂи, ани танышарды баш попазлан, чыкты дышары, лафетти токатларда бекчи карыйлан да гечирди Петрийи ичйанына.

17Токатларда бекчи кары деди Петрийӓ: «Диилсин ми сӓн дӓ бу Адамын ӱӱрениӂилериндӓн?» «Диилим», – ӂувап етти Петри.

18Озаман чыраклар хем бекчилӓр йакардылар бир атеш да йысынардылар долайында, чӱнкӱ суукту. Петри дурарды оннарлан барабар да йысынарды о да атештӓн.

19[•]Баш попаз сорду Иисуса ӱӱрениӂилери ичин хем ӱӱретмеси ичин.

20Иисус ӂувап етти: «Бӓн не сӧледим, ачык сӧледим инсана. Херзаман ӱӱреттим синагогалар[†] ичиндӓ хем Айоз бинада,[†] нерейи топланэр хепси иудейлӓр.[†] Саклы бишей сӧлӓмедим[+].

21Нечин сорэрсын Бана? Сор оннара, ким сеследи сӧзӱмӱ. Тӓ, оннар билерлӓр, не лафеттим».

22Ачан бу лафлары ишитти бекчилердӓн бириси, ани дурарды орада, урду Иисуса бир шамар да деди: «Ӧлӓ ми Сӓн ӂувап едерсин баш попаза?»[+]

23Иисус деди: «Еер лафеттисейдим кӧтӱ бишей, гӧстер, не кӧтӱлӱк сӧледим. Ама лафеттисейдим ии, нечин урэрсын Бана?»

24Озаман Аннан йоллады Ону баалы баш попаза, Кайафайа.


Петри атылэр Иисустан

25Симон Петри дурарды да атештӓ йысынарды. Озаман сордулар она: «Аӂаба диилсин ми сӓн дӓ Онун ӱӱрениӂилериндӓн?» О атылды да деди: «Диилим».

26Баш попазын чыракларындан бириси, ани хысымды о адамнан, ангысынын Петри кестийди кулааны, деди: «Бӓн сени гӧрмедим ми башчедӓ Онуннан барабар?»[+]

27Петри енидӓн атылды, да таман о вакыт хороз ӧттӱ[+].


Иисус кулланыӂы Пилатын ӧнӱндӓ

28[•]Сора Иисусу Кайафадан алып, гӧтӱрдӱлӓр Преториума[*]. Сабаады. Оннар кендилери Преториума гирмедилӓр, ки мындарланмасыннар да ийӓбилсиннӓр Паскеллейи[+].

29Пилат чыкты оннара да сорду: «Нейлӓн сиз кабаатландырэрсыныз бу Адамы?»[+]

30Оннар ӂувап еттилӓр: «Еер О олмайайды бир фена йапыӂы, биз гетирмейеӂейдик Ону сана».

31Озаман Пилат деди: «Алын ону да даава кесин кендиниз сизин законунуза[†] гӧрӓ». Ама иудейлӓр дедилӓр: «Бизим йок доорулуумуз ӧлдӱрмӓӓ кимсейи».

32Бу олду, ки таманнансын о сӧз, ани сӧледийди Иисус, ачан ачты, не ӧлӱмнӓн ӧлеӂек[+].

33Пилат енидӓн гирди Преториума, чаарды Иисусу да сорду Она: «Сӓнсин ми Иудейлерин Падишахы?»[+]

34Иисус ӂувап етти: «Сӓн кендилииндӓн деерсин буну оса башкалары мы сана сӧледилӓр Беним ичин?»

35Пилат деди: «Не, бӓн иудейим ми? Кенди инсанын хем бӱӱк попазлар вердилӓр Сени беним елимӓ. Сӧлӓ, не йаптын?»

36Иисус деди: «Беним Падишыхлыым диил бу дӱннедӓн. Еер Беним Падишахлыым олайды бу дӱннедӓн, озаман Беним изметчилерим дӱӱшеӂейдилӓр, ки Бӓн дӱшмейим иудейлерин еллеринӓ, ама Беним Падишахлыым диил бу дӱннедӓн»[+].

37Озаман Пилат деди Иисуса: «Демӓк, Сӓн Падишахсын, диил ми ӧлӓ?» Иисус ӂувап етти: «Сӓн сӧлеерсин, ани Падишахым. Онуштан Бӓн дуудум хем бу дӱннейӓ гелдим, ки шаатлык едейим аслылык ичин. Хепси, ким аслылык тарафында, сеслеерлӓр Беним сесими»[+].

38Пилат сорду Она: «Недир аслылык?» Буну сӧледиктӓн сора енидӓн чыкты иудейлерӓ да деди: «Бӓн булмээрым бир дӓ кабаат бу Адамда[+].

39Сиздӓ вар бир адет, ки Паскеллӓ йортусунда[†] колверейим сизӓ капандан бирисини. Истеерсиниз ми, колверейим сизӓ Иудейлерин Падишахыны?»[+]

40Озаман хепси таа бир сыра баардылар: «Диил Ону, колвер Вараввайы!» Варавва са бир хайдутту.

#### 19


Иисуса ӧлӱм даавасы кесилер

1[•]Озаман Пилат алды Иисусу да изин верди, дӱӱсӱннӓр Ону.

2Аскерлӓр ӧрдӱлӓр тикенни чалыдан фенец да койдулар Иисусун башына. Гиидирдилӓр Ону ергиван рубайлан,

3сора, йаклашып Она, дейӓрдилӓр: «Селӓм Сана, Иудейлерин Падишахы!» да шамарлардылар Онун йанакларыны.

4Пилат генӓ чыкты да деди инсана: «Тӓ, бӓн чыкарэрым Ону сизӓ, ки билӓсиниз, ани бӓн булмээрым Онда бир дӓ кабаат»[+].

5Чыкты Иисус, чалыдан фенецлӓн башында хем ергиван рубайлан гиийимни. Пилат озаман деди инсана: «Будур Адам!»

6Ачан гӧрдӱлӓр Ону бӱӱк попазлар[†] хем бекчилӓр, озаман башладылар баармаа: «Гер ону! Гер ону ставроза!» Пилат деди: «Алын да герин сиз, зерӓ бӓн булмадым Онда бир дӓ кабаат».

7Иудейлӓр[†] ӂувап еттилӓр она: «Биздӓ вар Закон,[†] да бу Закона гӧрӓ О лӓӓзым ӧлдӱрӱлсӱн, зерӓ йапты кендини Аллахын Оолу»[+].

8Пилат, ишидип бу лафлары, таа пек коркту.

9Гирди енидӓн Преториума да деди Иисуса: «Нередӓнсин Сӓн?» Ама Иисус вермеди бир дӓ ӂувап[+].

10Пилат деди Она: «Бана мы ӂувап етмеерсин? Билмеерсин ми, ани вар куведим колверейим Сени хем вар куведим герейим Сени ставроза!»

11«Олмайаӂэйды бир дӓ куведин Беним ӱстӱмӓ, еер верилмейейди сана гӧктӓн. Онуштан, ким верди Бени сенин елинӓ, онун гӱнахы таа бӱӱк», – ӂувап етти Иисус[+].

12Бундан сора Пилат аарарды колайлык, колверсин Ону. Ама иудейлӓр баарырдылар: «Еер колверӓрсейдин бу Адамы, диилсин дост Кесарлан. Хербир адам, ким кендини йапэр падишах, о Кесара каршы гидер»[+].

13Ачан Пилат ишитти бу лафлары, чыкарды Иисусу дышары, отурду даава скемнесинӓ о ердӓ, ани ады «Таш Дӧшемӓ», чыфытчасына «Гаввафа».

14О гӱн хазырланмак гӱнӱйдӱ[*] Паскеллӓ йортусуна,[†] алтынӂы саадын[*] долайындайды. Пилат деди иудейлерӓ: «Тӓ, бу сизин Падишахыныз!»

15Ама оннар баардылар: «Ӧлдӱр, ӧлдӱр, гер Ону ставроза!» «Герейим сизин Падишахынызы мы?» – сорду Пилат оннара. Бӱӱк попазлар дедилӓр: «Биздӓ йок башка падишах, Кесардан каарӓ».

16Озаман Пилат верди Иисусу оннарын еллеринӓ, ки герилсин ставроза. Аскерлӓр алдылар Иисусу да гӧтӱрдӱлӓр гермӓӓ.


Иисус ставрозда

17[•]Иисус Кенди гӧтӱрӓрди ставрозу омузунда да чыкты о ерӓ, ани денер «Баш кемии ери», чыфытчасына «Голгофа».

18Орада гердилӓр ставроза Ону хем таа ики кишийи, бирисини саа тарафына, ӧбӱрӱнӱ дӓ сол тарафына, Иисусу да гердилӓр ортада.

19Пилат сымарлады, йазсыннар да ставрозун йукарсына бӧлӓ бир йазы койсуннар: «Назаретли Иисус, Иудейлерин Падишахы».

20Иудейлердӓн чойу окудулар бу йазыйы, зерӓ нерейи гердилӓр Иисусу, йакынды касабайа. Йазылыйды чыфыт, латин хем урум диллериндӓ[+].

21Иудейлерин бӱӱк попазлары дедилӓр Пилата: «Йазма „Иудейлерин Падишахы“, ама йаз, ани „О Кендини сайарды Иудейлерин Падишахы“».

22«Не йаздым, о йазылмыш», – ӂувап етти Пилат.

23Аскерлӓр Иисусу гердиктӓн сора алдылар Онун рубаларыны да йаптылар дӧрт пай, хербир аскерӓ бирӓр пай. Сора алдылар гӧлмеени. Гӧлмеендӓ йокту бир дӓ дикиш, ӧрӱлӱйдӱ бойдан-бойа.

24Аскерлӓр дедилӓр бири-биринӓ: «Йыртмайалым гӧлмӓӓ, ама аталым четелӓ, гӧрелим, кимӓ дӱшеӂек». Бу олду таманнансын дейни Айоз Йазы, ани деер: «Пай еттилӓр рубаларымы, гиийимим ичин четелӓ аттылар». Бӧлӓ дӓ йапты аскерлӓр.

25Ставроз йанында, нередӓ герилийди Иисус, дурардылар: анасы, анасынын кызкардашы, Марийа, Клеопанын карысы, хем Марийа Магдалина[+].

26Ачан Иисус гӧрдӱ анасыны хем, дурарак онун йанында, ӱӱрениӂийи, ангысыны севӓрди, деди Кенди анасына: «О, кары! Тӓ, бу сенин оолун!»[+]

27Сора деди ӱӱрениӂисинӓ: «Тӓ, бу сенин анан!» Ондан сора бу ӱӱрениӂи алды Иисусун анасыны кенди евинӓ.


Иисус ӧлер

28[•]Бундан сора Иисус, билерӓк ани шинди хепси таманнанды, таманнансын дейни Айоз Йазы, деди: «Сусадым».

29Орада варды бир кап, долу шарап сиркесиннӓн. Аскерлӓр, бир сӱнкери бандырып сиркейӓ, иссоп[*] сопасына тактылар да узаттылар Онун дудакларына.

30Ачан Иисус сиркейи датты, деди: «Таманнанды!» Сора иилтти башыны да салверди Духуну.

31Ӂумаа гӱнӱйдӱ. Иудейлӓр истемӓрдилӓр, ки гӱӱделӓр, ставрозда герили, калсыннар ӂумертеси гӱнӱ, зерӓ о ӂумертеси бир бӱӱк гӱндӱ. Онуштан йалвардылар Пилата, ки изин версин, кырсыннар герилмиш оланнарын балдырларыны да калдырсыннар гӱӱделери.

32Аскерлӓр гелдилӓр да кырдылар илкинкисинин балдырларыны, сора икинӂисинин, ани Иисуслан билӓ герилийдилӓр.

33Ама ачан йаклаштылар Иисуса, гӧрдӱлӓр ани О ӧлӱ, онун ичин оннар кырмадылар Онун балдырларыны.

34Ама аскерлердӓн бириси саплады Онун ийесини сӱнгӱйлӓн, да бирдӓн кан хем су акты[+].

35Буну гӧрӓн шаатлык едер, да онун шаатлыы аслы. О билер, ани доору сӧлеер. Сӧлеер, ки сиз инанасыныз[+].

36Бу бӧлӓ олду, ки таманнансын Айоз Йазы: «Онун кемиклериндӓн бири билӓ фаланмайаӂэк»[+].

37Башка ердӓ Айоз Йазы деер: «Бакаӂэклар Она, Кими сапладылар».


Иисус мезара койулэр

38[•]Бундан сора Аримафейа касабасындан Иосиф, ангысы Иисусун бир ӱӱрениӂисийди, ама буну саклы тутту, зерӓ коркарды иудейлердӓн, истеди изин Пилаттан, ки индирсин Иисусун гӱӱдесини ставроздан. Пилат кайыл олду. Иосиф гитти да алды Иисусун гӱӱдесини[+].

39Гелди Никодим дӓ, ангысы геӂӓ гелдийди Иисуса, гетирди йакын ӱз фунт[*] смирна, карышык алойа йаайыннан[+].

40Оннар алдылар Иисусун гӱӱдесини да сардылар кетендӓн безлӓрлӓн, ии кокуларлан, иудейлерин гӧммӓк адетлеринӓ гӧрӓ[+].

41Орада, нередӓ Иисусу гердилӓр, варды бир башчӓ. О башчӓ ичиндӓ варды бир ени мезар лаамы, нерейи таа кимсейи коймадыйдылар.

42Орада койдулар Иисусу, зерӓ иудейлерин хазырланмак гӱнӱйдӱ, да бу мезар орайы йакынды.

#### 20


Иисус дирилер

1[•]Хафтанын илк гӱнӱндӓ[*] Марийа Магдалина чин-сабаалӓн, таа каранныктан, гелди мезара да гӧрдӱ, ани таш актарылмыш мезарын аазындан[+].

2О качарак гитти Симон Петрийӓ хем ӧбӱр ӱӱрениӂийӓ, ангысыны севӓрди Иисус, да деди оннара: «Алмышлар Саабийи мезардан, да билмеериз, нерейи койдулар Ону»[+].

3Озаман чыкты Петри хем ӧбӱр ӱӱрениӂи да гиттилӓр мезара.

4Икиси барабар качтылар, ама ӧбӱр ӱӱрениӂи Петридӓн таа пек качарды да етишти ондан илери мезара.

5Ачан иилди, гӧрдӱ кетен безлери ердӓ, ама мезар ичинӓ гирмеди.

6Онун ардына гелди Симон Петри. О гирди мезар ичинӓ, гӧрдӱ ердӓ кетен безлери

7хем пешкири, ани башындайды. О диилди безлӓрлӓн бирердӓ, ама сарылы топлуйду да койулуйду башка тарафа.

8Озаман гирди мезар ичинӓ ӧбӱр ӱӱрениӂи да, ангысы илери етиштийди мезара да, гӧрӱп, инанды.

9Зерӓ оннар таа билмӓрдилӓр Айоз Йазыдан, ани Иисус лӓӓзымды дирилсин ӧлӱдӓн[+].

10Сора ӱӱрениӂилӓр енидӓн дӧндӱлӓр геери евӓ.

11[•]Ама Марийа дурарды дышарда, мезарын йанында, да ааларды. О ааларкан, иилди баксын мезар ичинӓ.

12Да орада гӧрер ики ангил, гиийимни ак-бийаз рубайлан. Бириси отурарды баш уӂунда, ӧбӱрӱ дӓ айак уӂунда, нередӓ койулуйду Иисусун гӱӱдеси[+].

13Оннар сордулар она: «Кары, нечин аалээрсын?» О ӂувап етти: «Алмышлар беним Саабими, да билмеерим нерейи койдулар».

14Бӧлӓ лафедӓркӓн, дӧндӱ да гӧрдӱ Иисусу, Ангысы орада айакча дурарды, ама танымады Ону[+].

15Иисус деди она: «Кары! Нечин аалээрсын? Кими аарээрсын?» Марийа санды, ани О башчыванӂы, да деди: «Чорбаӂы! Еер сӓн алдысайдын Ону, сӧлӓ нерейи койдун, да бӓн алаӂам Ону»[+].

16Иисус деди она: «Марийа!» О чабук дӧндӱ да чыфытчасына деди: «Раввуни!», аннамасы «Ӱӱредиӂи».

17Иисус деди она: «Тутунма Бендӓн, зерӓ Бӓн таа калкмадым Бобама, ама гит кардашларыма да сӧлӓ оннара, ани калкэрым Беним Бобама хем сизин Бобаныза, Беним Аллахыма хем сизин Аллахыныза»[+].

18Марийа Магдалина гелер ӱӱрениӂилерӓ да деер: «Бӓн гӧрдӱм Саабийи», сора сӧледи, не деди Иисус.


Ӱӱрениӂилӓр Иисуслан каршы гелерлӓр

19[•]О хафтанын илк гӱнӱндӓ, авшам ӱстӱ, ӱӱрениӂилӓр топлуйдулар бирердӓ. Капулар китлийдилӓр, зерӓ коркардылар иудейлердӓн. Озаман Иисус гелди оннарын арасына да деди оннара: «Селемет сизӓ!»

20Бундан сора гӧстерди оннара еллерини хем ийесини. Ӱӱрениӂилӓр, гӧрӱп Саабийи, севиндилӓр.

21Иисус деди икинӂи сыра: «Селемет сизӓ! Ниӂӓ йоллады Бени Бобам, ӧлӓ йоллээрым Бӓн дӓ сизи»[+].

22Бу лафлардан сора О ӱфледи оннара да деди: «Кабледин Айоз Духу[+].

23Кимин гӱнахларыны баашлайаӂэныз, оннара баашланаӂэк, кимин баашламайаӂэныз, оннара баашланмайаӂэк»[+].


Инансыз Фома

24Фома, оникидӓн бириси, ангысына денер «Икиз», йокту оннарлан барабар, ачан Иисус гелди[+].

25Ӧбӱр ӱӱрениӂилӓр дедилӓр она: «Биз гӧрдӱк Саабийи!» Ама о деди: «Гӧрмейинӂӓ Онун еллериндӓ нышаннары енсерлердӓн, коймайынӂа пармаамы нышаннара хем йокламайынӂа елимнӓн Онун ийесини, бӓн инанмайаӂам».

26Секиз гӱндӓн сора енидӓн топлуйдулар Иисусун ӱӱрениӂилери ичердӓ, Фома да оннарланды. Капулар китлийкӓн, гелди Иисус оннарын арасына да деди: «Селемет сизӓ!»

27Сора деер Фомайа: «Вер пармааны да бак Беним еллеримӓ, вер елини да йокла Беним ийеми да олма инансыз, ама ол инанӂы».

28Фома деди: «Саабим хем Аллахым!»[+]

29Иисус деди она: «Фома, сӓн гӧрдӱн да инандын. Не мутлу оннара, ким гӧрмедийнӓн инанэр»[+].

30Иисус чок башка нышаннар йапты ӱӱрениӂилерин ӧнӱндӓ, ангылары ичин йок йазылы бу кийатта[+].

31Ама буннар йазылы, ки сиз инанасыныз, ани Иисус – Христос, Аллахын Оолу, да инанарак, дивеч йашаманыз Онун адыннан олсун[+].

#### 21


Иисус Тивериада гӧлӱндӓ

1Бундан сора Иисус енидӓн гӧстерилди Кенди ӱӱрениӂилеринӓ Тивериада гӧлӱнӱн бойунда. Тӓ ниӂӓ О гӧрӱндӱ:[+]

2Симон Петри, Фома, ангысына денер «Икиз», Нафанаил, Галилейанын Кана кӱӱйӱндӓн, Зеведейин ооллары хем таа ики ӱӱрениӂи топландыйдылар бирери[+].

3Симон Петри деди: «Гидерим балык тутмаа». Оннар ӂувап еттилӓр: «Гидериз биз дӓ сениннӓн». Гиттилӓр да пиндилӓр кайык ичинӓ, ама о геӂӓ бишей тутмадылар.

4Ачан айдыннанды, Иисус дурарды гӧлӱн бойунда, ама ӱӱрениӂилӓр танымадылар Ону[+].

5Иисус деди оннара: «Ушакларым! Туттунуз му бишей сабаа имееси ичин?» Оннар ӂувап еттилӓр: «Тутмадык»[+].

6О деди оннара: «Атын сӱзмейи кайыын саа тарафына да тутаӂэныз». Оннар аттылар да артык чыкарамардылар сӱзмейи, окадар чок балык тутулмушту[+].

7Озаман ӱӱрениӂи, ангысыны севӓрди Иисус, деди Петрийӓ: «Тӓ, Сааби!» Симон Петри, ачан ишитти, ани О – Сааби, белинӓ баалады ӱст рубасыны, зерӓ сойунмушту, да атлады су ичинӓ[+].

8Ама калан ӱӱрениӂилӓр гелдилӓр кайыклан, зерӓ узак диилдилӓр кенардан, йакын бир икиӱз ендезенин[*] долайында, да чекӓрдилӓр сӱзмейи балыкларлан.

9Ачан чыктылар куруйа, орада гӧрдӱлӓр коор ӱстӱндӓ койулу балык хем йанында екмек.

10Иисус деди оннара: «Верин балыклардан, ани шинди туттунуз».

11Симон Петри пинди кайаа да чекти сӱзмейи кенара. О долуйду бӱӱк балыкларлан, хепси варды ӱз елли ӱч балык. Бакмайарак, ани ӧлӓ чок, сӱзмӓ хеп окадар копмады.

12Иисус деди оннара: «Гелин да ийин». Кимсей ӱӱрениӂилердӓн кыйышмарды сорсун Она: «Кимсин сӓн?» Зерӓ хепси таныйардылар, ани О Кендиси Сааби.

13Иисус йаклашты, алды екмӓӓ да верди оннара. Хеп ӧлӓ сора верди балыклары да.

14Бу ӱчӱнӂӱ сыра Иисус гӧстерилди ӱӱрениӂилеринӓ дирилмектӓн сора[+].


Петри, отлат Беним койуннарымы

15Оннар идиктӓн сора, Иисус деди Симон Петрийӓ: «Симон, Иоанын оолу! Северсин ми сӓн Бени таа чок буннардан?» Петри ӂувап етти: «Аслы, Сааби, Сӓн билерсин, ани бӓн северим Сени». Иисус деди она: «Отлат Беним кузуларымы».

16Икинӂи сыра сорэр она: «Симон, Иоанын оолу! Северсин ми сӓн Бени?» Петри ӂувап етти Она: «Аслы, Сааби, Сӓн билерсин, ани бӓн северим Сени». Иисус деди она: «Гӱт Беним койуннарымы»[+].

17Ӱчӱнӂӱ сыра сорду она: «Симон, Иоанын оолу! Северсин ми сӓн Бени?» Петри гӱчленди, ани ӱчӱнӂӱ сыра хеп буну сорду: «Северсин ми Бени?» да ӂувап етти: «Сааби! Сӓн хепсини билерсин. Сӓн билерсин, ани бӓн северим Сени». Иисус деди она: «Отлат Беним койуннарымы.

18Доору, доору сӧлеерим сана, ачан сӓн генчтин, кушанардын кендин да гидӓрдин, нерейи кендин истӓрдин, ама ачан ихтӓрлайаӂан, узадаӂан еллерини, да башкасы кушайаӂэк сени да гӧтӱреӂек, нерейи сӓн хич истӓмеерсин».

19Сӧледи буннары, ки гӧстерсин, несой ӧлӱмнӓн Петри метиннейеӂек Аллахы. Буннары сӧледиктӓн сора деди она: «Гел Беним ардыма»[+].

20Петри бакты геери да гӧрдӱ, ани оннарын ардына гелер ӱӱрениӂи, ангысыны севӓрди Иисус, хем ангысы авшам екмӓӓ вакыдында дайандыйды Иисусун гӱӱсӱнӓ, да сорду: «Сааби! Ким сатаӂэк Сени?»[+]

21Петри, гӧрӱп ону, сорду Иисуса: «Сааби, онуннан не олаӂэк?»

22Иисус деди: «Еер Бӓн истӓрсейдим, ки о калсын дири, таа Бӓн гелинӂӓ, сана не зарар? Сӓн бак да гел ардыма»[+].

23Бундан сора лаф даалды кардашларын арасында, ани бу ӱӱрениӂи хич ӧлмейеӂек. Ама Иисус демеди, ани о хич ӧлмейеӂек, салт деди: «Еер Бӓн истӓрсейдим, ки о калсын дири, таа Бӓн гелинӂӓ, сана не зарар?»

24Бу, о ӱӱрениӂи, ани шаатлык едер бу ишлӓр ичин хем йазды буннары, да биз билериз, ани онун шаатлыы аслы[+].

25Вар чок таа, не йапты Иисус, ама еер йазылайды хепси уфаӂыктан, санэрым, ки бӱтӱн дӱннӓ йокту насыл сыйдырсын бу йазылмыш кийатлары. /Амин./[+]

### Йаптыклар

#### Йаптыклар

Йаптыклар


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]


АПОСТОЛЛАРЫН ЙАПТЫКЛАРЫ

#### 1


Иисус гӧкӓ калкэр

1Илк кийадымда йаздым, Феофил, не йапты хем не ӱӱретти Иисус баштан,[+]

2о гӱнӓ кадар, ачан калкты гӧкӓ. Калкмадаан илери Айоз Духлан верди сымарламаклар апостоллара, ангыларыны Кендиси айырды.

3Зеет чектиктӓн сора чок инандырыӂы ишлӓрлӓн гӧстерди оннара Кендини дири. Оннара кырк гӱн пейдаланарды хем лафедӓрди Аллахын Падишахлыы ичин[+].

4Бир сыра, ачан оннарлан барабарды, сымарлады, узакланмасыннар Иерусалимдӓн, ама орада беклесиннӓр, не Боба адамышты. «Буну Бендӓн ишиттиниз, – деди Иисус, –[+]

5зерӓ Иоан ваатиз етти инсаны суйлан, ама биркач гӱндӓн сора сиз ваатиз олаӂэныз Айоз Духлан»[+].

6Ачан хепси бирердӓ топлуйдулар, сордулар Она: «Сааби, аӂаба гелмеди ми вакыт, ки енидӓн ерлештирӓсин Сӓн Израилин Падишахлыыны?»[+]

7О ӂувап етти: «Вакытлары хем сӱрелери, ани Боба ерлештирди Кенди заабитлииннӓн, диил сизин ишиниз, билӓсиниз[+].

8Ама сиз кабледеӂениз кувет, ачан Айоз Дух инеӂек сизин ӱстӱнӱзӓ да олаӂэныз Беним шаатларым Иерусалимдӓ, Иудейада, Самарийада хем ерин кенарларынадан»[+].

9Буннары сӧледиктӓн сора оннарын гӧзлери ӧнӱндӓ башлады калкмаа йукары, да бир булут саклады Ону оннарын гӧзлериндӓн[+].

10Ачан гӧкӓ бакардылар, О калкаркан, хемен ики адам, гиийимни бийаз рубайлан, пейдаландылар оннарын ӧнӱндӓ[+]

11да дедилӓр: «Галилейалылар, нечин дуруп гӧкӓ бакэрсыныз? Бу Иисус, ани алынды араныздан гӧкӓ, хеп ӧлӓ гелеӂек геери, ниӂӓ гӧрдӱнӱз Ону калкаркан гӧкӓ»[+].


Иуданын еринӓ сечилди башка апостол

12Сора апостоллар Зейтин байырындан Иерусалимӓ дӧндӱлӓр. Бу байыр булунэр йакын Иерусалимӓ, бир ӂумертеси йолу[*] кадар узак.

13Гелип, гирдилӓр евӓ, нередӓ калардылар, да чыктылар ӱст каттакы одайа. Петри, Иаков, Иоан, Андрей, Филип, Фома, Варфоломей, Матфей, Иаков, Алфейин оолу, Симон Зилот хем Иуда, Иаковун оолу[+].

14Хепси барабар, ниӂӓ бир ӂан, дурмадаан дуа едӓрдилӓр, Марийайлан, Иисусун анасыннан, ӧбӱр карыларлан хем Иисусун кардашларыннан[+].

15О вакыт топлуйду бир ӱз ирми кишинин долайында. Петри калкты бу кардашларын арасында да деди:

16«Кардашлар, лӓӓзымды таманнансын Айоз Йазынын сӧзлери, ани Айоз Дух сӧледийди Давидин[†] аазыннан Иуда ичин, ангысы йол гӧстерди оннара, ани туттулар Иисусу[+].

17Иуда бизим арамызданды хем пай аларды хеп бу изметчиликтӓн[+].

18Бу адам сатын алды бир тарла парайлан, ангысыны каблеттийди хайынныы ичин. Орада дӱштӱ башашаа, гӱӱдеси патлады, да хепси барсаклары дышары чыкты.

19Хепси Иерусалимдӓ йашайаннар ишиттилӓр бу олуш ичин. Тарланын адыны Акелдама койдулар. Оннарын дилиндӓ бунун аннамасы „Кан Тарласы“»[+].

20Петри деди: «Псалмалар кийадында йазылы: „Еви онун бош калсын, кимсей орада йашамасын“ хем „Онун изметчилиини башкасы алсын“.

21Шинди о адамнардан, ани гезди бизимнӓн херзаман, ачан Сааби Иисус йашарды арамызда,

22башлайарак Иоан Ваатизедиӂинин ваатизлииндӓн о гӱнӓдӓн, незаман Иисус йукары алынды арамыздан, лӓӓзым биркимсей шаат олсун бизимнӓн Иисусун дирилмеси ичин»[+].

23Айырдылар ики киши: Иосифи, ангысына деерлӓр Варсава, еки Иуст, хем Матфийи[+].

24Сора дуа еттилӓр бутӱрлӱ: «Сӓн, Сааби, ани таныйэрсын херкезин ӱреени, гӧстер бизӓ, ангысыны бу ики кишидӓн Сӓн айырэрсын,[+]

25ки ер алсын изметчиликтӓ хем апостоллукта, нейи бракты Иуда, ангысы кенди еринӓ гитти».

26Сора аттылар четелӓ. Четелӓ дӱштӱ Матфийа, ангысы гирди онбир апостолун сайысына.

#### 2


Айоз Духун инмеси

1Еллинӂи гӱнӱ йортусунда хепси бирердӓ топлуйдулар[+].

2Ап-ансыздан гӧктӓн ишидилди бир сес, ниӂӓ бӱӱк бир лӱзгӓр уултусу, ани долдурду бӱтӱн еви, нередӓ оннар булунардылар.

3Оннара гӧрӱндӱ атеш диллӓр гиби, ани бӧлӱнӱп херкезинӓ кондулар[+].

4Хепси Айоз Духлан долуп, лафетмӓӓ башладылар башка диллердӓ, ниӂӓ Дух верирди, лафетсиннӓр[+].

5Иерусалимдӓ булунардылар иудейлӓр,[†] динни адамнар, топлу гӧк алтындан хертӱрлӱ миллетлердӓн.

6Ачан ишидилди бу уулту, чок инсан орада олду бир карышыклык, зерӓ херкези ишидӓрди апостоллары лафедерӓк онун кенди дилиндӓ.

7Хепси шашып даптур гелдилӓр да дейӓрдилӓр бири-биринӓ: «Йа бакын, буннар, ким лафедер, диил ми хепси Галилейадан?

8Насыл хербиримиз ишидериз оннары лафедерӓк бизим кенди ана дилимиздӓ?

9Биз – парфийалылар, мидийалылар, еламнылар, инсаннар, ани йашээрлар Месопотамийада, Иудейада, Каппадокийада, Понтта хем Асийада,

10Фригийада, Памфилийада, Мысырда, Ливийа ерлериндӓ, ани Киринӓ тарафында, Ромадан мусаафирлӓр, иудейлӓр хем прозелитлӓр[*],

11критлилӓр хем араплар, ишидериз оннары лафедерӓк бизим кенди дилимиздӓ Аллахын бӱӱк ишлери ичин!»[+]

12Хепси шашардылар, билмӓрдилӓр не инансыннар. Оннар сорарды бири-биринӓ: «Недир бу?»

13Ама башкалары, гӱлмӓӓ аларак, дейӓрдилӓр: «Оннар таазӓ шараптан сарфош олмушлар!»[+]


Петринин Еллинӂи гӱнӱ насааты

14Петри калкты калан онбир апостоллан барабар да, алып лафы, бӱӱк сеслӓн деди: «Иудей адамнары хем хепси, ким йашээр Иерусалим касабасында, сеслейин беним лафларымы да билиниз!

15Оннар диил сарфош, ниӂӓ сиз санэрсыныз, зерӓ шинди салт ӱчӱнӂу саат[*] сабаадан.

16Ама бу олду о, не сӧлендийди пророк Иоилдӓн:

17„Сон гӱннердӓ, деер Аллах, дӧкеӂӓм Беним Духумдан хербир инсан ӱстӱнӓ. Сизин оолларыныз хем кызларыныз пророклук едеӂеклӓр. Генчлериниз гӧрӱнмӓк гӧреӂеклӓр, ихтӓрларыныз дӱш гӧреӂеклӓр!

18О гӱннердӓ Беним чыракларымын ӱстӱнӓ, адамнарын хем карыларын ӱстӱнӓ, дӧкеӂӓм Беним Духумдан, да оннар пророклук едеӂеклӓр.

19Гӧстереӂӓм шашмаклы ишлӓр йукарда, гӧклердӓ, хем нышаннар ашаада, ердӓ: кан, атеш хем булут гиби тӱтӱн[+].

20Гӱн каранныкланаӂэк, ай кан ренгинӓ дӧнеӂек Саабинин бӱӱк хем шафклы гӱнӱн ӧнӱ сора[+].

21Озаман ким Аллахын адыны чаараӂэк, куртулмуш олаӂэк“[+].

22Израил адамнары, сеслейин бу лафлары! Назаретли Иисус бир Адамды, Ангысынын кимниини Аллах ачык гӧстерди сизӓ кудретли йаптыкларлан, шашмаклы ишлӓрлӓн хем нышаннарлан, ангыларыны Аллах йапты сизин аранызда Онуннан, ниӂӓ кендиниз билерсиниз[+].

23Бу Адам верилди сизин елинизӓ ӧнӂӓ Аллахын курулмушуна хем билмесинӓ гӧрӓ. Ону сиз енсерлединиз ставроза хем ӧлдӱрдӱнӱз законсузларын[†] еллериннӓн[+].

24Ама Аллах, ӧлӱмӱн аӂыларына сон верип, Ону дирилтти. Ӧлӱм есирлӓӓ аламады Ону[+].

25Зерӓ Давид[†] Онун ичин деер: „Гӧрдӱм херзаман Саабийи беним ӧнӱмдӓ, зерӓ О беним саа тарафымда, ки бӓн салланмайым.

26Онун ичин ӱрӓӓм севинер хем дилим шенненер, гӱӱдӓм умутлан динненер.

27Зерӓ Сӓн бракмайаӂан ӂанымы ӧлӱлӓр ериндӓ, изин вермейеӂӓн, Сенин Айозун гӱӱдеси чӱрӱсӱн.

28Ачтын бана, таныйым йашамак йолуну. Сӓн севиндиреӂӓн бени Кенди ӧнӱндӓ“[+].

29Кардашлар, Давид атамыз ичин, сизӓ ачык сӧлеерим, ани о ӧлдӱ хем гӧмӱлдӱ, мезары да биздӓ бӱӱнкӱ гӱнӓ кадар[+].

30Чӱнкӱ Давид пророкту, о билӓрди, не Аллах еминнӓн адамышты, ани онун ардындан геленнердӓн бирисини калдыраӂэк чорбаӂылык скемнесинӓ.

31О гелеӂек вакытлары гӧрерӓк, Христозун дирилмеси ичин лафетти, ани Онун ӂаны ӧлӱлӓр ериндӓ бракылмайаӂэк хем гӱӱдеси чӱрӱмейеӂек.

32Бу Иисусу Аллах ӧлӱдӓн дирилтти, биз хепсимиз буна шаадыз.

33О Аллахын саа тарафына калдырылды, каблетти аданмыш Айоз Духу да Ону шинди дӧктӱ, ниӂӓ гӧрерсиниз хем ишидерсиниз[+].

34Давид калкмады гӧкӓ, ама кенди деди: „Сааби деди беним Чорбаӂыма: Отур саа тарафымда,[+]

35Бӓн койунӂа Сенин душманнарыны айакларын алтына“.

36Бӱтӱн Израил халкы ии билсин, ани Аллах йапты Иисусу Чорбаӂы хем Христос. Одур, Кими ставроза гердиниз».


Илк христианнар

37Оннар бу лафлары ишидип, ӱреклери сапланмыш калды, да дедилӓр Петрийӓ хем ӧбӱр апостоллара: «Кардашлар, не йапалым?»[+]

38«Дӧнӱн гӱнахларыныздан Аллаха, да херкезиниз ваатиз олсун Иисус Христозун адына гӱнахларынызын баашланмасы ичин, сора кабледеӂениз Айоз Духун баашышыны, – деди Петри. –[+]

39Бу адамак сизин ичин, сизин ушакларыныз ичин хем хепси узакта оланнар ичин, херкез ичин, кими бизим Сааби Аллахымыз чаараӂэк»[+].

40Хем чок таа башка лафларлан шаатлык етти оннара хем йалварды, дейерӓк: «Куртарыныз кендинизи бу сапык бой инсандан».

41Хепси, ким каблетти онун насаадыны, ваатиз олдулар, да о гӱн клисейӓ еклешти бир ӱч бин киши.


Инанӂыларын йашамасы

42Оннар херзаман чалышардылар апостолларын ӱӱренмеклериндӓ бир кардаш пайдашлыында. Барабар екмек ийӓрдилӓр хем дуа едӓрдилӓр.

43Херкезини бир корку сармышты. Апостолларын елиннӓн йапыларды чок шашмаклы ишлӓр хем нышаннар.

44Хепси инанӂылар бирердӓ топлуйдулар. Хепсини ортакламыштылар[+].

45Сатардылар кенди малларыны хем мӱлклерини, сора парасыны пайедӓрдилӓр херкезинӓ, некадар лӓӓзым.

46Хер гӱн хепси барабар топланардылар Айоз бинайа[†] хем евлердӓ екмек пайедӓрдилӓр да севинмӓклӓн хем пак ӱреклӓн ийӓрдилӓр.

47Аллахы метиннӓрдилӓр хем хепси инсандан беенилмиштилӓр. Сааби хер гӱн еклӓрди ени куртуланнары оннарын сайысына.

#### 3


Петри алыштырэр сакат адамы

1Бир гӱн Петри хем Иоан, дуа саадында, докузунӂу саатта[*], Айоз бинайа[†] гидӓрдилӓр.

2Орайы бир адам, дуумадан сакат, гӧтӱрӱрдӱлӓр. Айоз бинанын Гӧзӓл Токатларында ерлештирӓрдилӓр, ки пара диленсин оннардан, ким гирер Айоз бинанын аулу ичинӓ[+].

3Бу адам, гӧрӱп Петрийи хем Иоаны, ангылары Айоз бинанын аулу ичинӓ гирмӓӓ бакэрлар, диленди иилик етсиннӓр она бишей.

4Петри хем Иоан, бакып уз она, дедилӓр: «Бак бизӓ».

5О гӧзлерини оннара дикти, умутланарак каблетсин бишей оннардан.

6Озаман Петри деди: «Гӱмӱшӱм хем алтыным йок, ама нейим вар, ону верерим: Назаретли Иисус Христозун адына деерим сана: калк да гез!»[+]

7Сора, тутуп ону саа елиндӓн, калдырды. Чабук каавиленди табаннары хем балдырлары[+].

8О, фырлайып, айаа калкты да гезмӓӓ башлады. Барабар оннарлан гирди Айоз бина ичинӓ. Гезип атларды хем Аллахы метиннӓрди[+].

9Хепси инсан гӧрдӱ ону гезӓркӓн хем Аллахы метиннӓркӓн.

10Таныдылар, ани одур о сакат адам, ани отурурду Гӧзӓл Токатларда да диленӓрди. Хепси шаштылар хем даптур гелдилӓр, гӧрӱп не олду.

11Адам Петридӓн хем Иоандан тутунаркан Соломонун колонадасы[†] денӓн ердӓ, хепси инсан, шаш-беш калып, качыштылар оннара доору[+].


Петринин Айоз бинадакы насаады

12Петри, буну гӧрӱп, инсана лафедип деди: «Израиллилӓр, нечин шашэрсыныз буна? Нечин узун-узун бакэрсыныз бизӓ, сансын биз кенди куведимизлӓн йада диннилиимизлӓн буну йаптык, ки бу адам гезсин.

13Авраамын, Исаакын хем Иаковун Аллахы, бизим бобаларын Аллахы метиннеди Кенди Оолуну, Иисусу, Ангысындан сиз, сатып, атылдыныз Пилатын ӧнӱндӓ, ангысы артык карарламышты Иисусу салверсин[+].

14Сиз атылдыныз Ондан, Ким Айоз хем Кабаатсыз, да истединиз бир ӧлдӱрӱӂӱйӱ сизӓ салверсин[+].

15Йашамак Ӧндерӂисини ӧлдӱрдӱнӱз, ама Аллах Ону ӧлӱдӓн дирилтти. Биз буна шаадыз.

16Инаннан Онун адына бу адам каавилештирилди, ангысыны гӧрерсиниз хем таныйэрсыныз. Инан Иисуса бу адама саалык верди, ниӂӓ хепсиниз гӧрерсиниз.

17Шинди, кардашлар, билерим, ки буну йаптыныз билмемезликтӓ, ниӂӓ дӓ сизин заабитлӓр[+].

18Аллах таманнады хепсини, не ӧнӂӓ сӧледийди пророкларынын аазындан, ани Онун Христозу зеетленеӂек.

19Онун ичин пишман олун гӱнахларыныздан да Аллаха дӧнӱн, ки силинсин гӱнахларыныз,

20Аллахтан ениленмӓк вакытлары гелсин, да О йолласын Христозу, Ангысыны баштан сизӓ сыралады – Иисусу,

21Ангысыны гӧклӓр лӓӓзым каблетсин о замана кадар, незаман хепси енидӓн сырайа койулаӂэк, ниӂӓ Аллах евелдӓн Кенди айоз пророкларынын аазындан лафетти[+].

22Моисей деди /бизим бобалара/: „Сааби Аллахыныз калдыраӂэк сизин кардашлар арасындан бир пророк беним гиби. Ону сеслейин да хепсини, не дейеӂек сизӓ, йапын[+].

23Херкези, ким сеслӓмейеӂек ону, телеф олаӂэк инсанын арасындан“.

24Бутакым Самуил хем хепси пророклар, ани ондан сора лафеттилӓр, бу вакыт ичин хаберледилӓр.

25Сиз – пророкларын хем баалантынын ооллары, ангысыны Аллах сизин бобаларлан йапты, ачан деди Авраама: „Хепси миллетлӓр ер ӱстӱндӓ иисӧзленмиш олаӂэк сенин сенселендӓн“[+].

26Аллах, калдырып Кенди Оолуну, Иисусу, илкин сизӓ йоллады, ки сизи иисӧзлесин чевирерӓк хепсини кӧтӱлӱклериниздӓн».

#### 4


Петри хем Иоан Синедрионун ӧнӱндӓ

1Ачан Петри хем Иоан лафедӓрдилӓр инсана, ап-ансыздан гелди попазлар,[†] Айоз бинанын[†] бекчилерин заабиди хем садукейлӓр.[†][+]

2Дарсыктылар оннара, зерӓ ӱӱредерлӓр инсаны, ки хепси ӧлӱлӓр дирилеӂек, чӱнкӱ Иисус дирилди.

3Тутуп оннары, кападылар капана ертеси гӱнӓ кадар, зерӓ авшамды[+].

4Чойу оннардан, ани сеследилӓр насааты, инандылар, да инанӂыларын сайысы йаклашты беш бинӓ.

5Икинӂи гӱнӱ иудей ӧндерӂилери, аксакаллар[†] хем билгичлӓр[†] топландылар Иерусалимӓ.

6Баш попаз[†] Аннан, Кайафа, Иоан, Александру, хем ӧбӱрлери дӓ, ким чекилер баш попазын сенселесиндӓн, орадайдылар[+].

7Алдылар Петрийи хем Иоаны арайа да сордулар оннара: «Не куветлӓн хем кимин адына сиз буну йаптыныз?»[+]

8Озаман Петри, долу Айоз Духлан, деди оннара: «Халкын ӧндерӂилери хем /Израилин/ аксакаллары![+]

9Чӱнкӱ бу гӱн чаарылдык ӂуваба, ки йаптык иилик бир хастайа, да сорулэр, насыл о алышты,[+]

10билиниз сиз хем бӱтӱн Израил миллети! Бу адам, хептӓн саа дурэр сизин ӧнӱнӱздӓ Назаретли Иисус Христозун адындан, Ангысыны сиз ставроза гердиниз, ама Аллах дирилтти Ону ӧлӱдӓн.

11Одур таш, Ким сиздӓн, усталардан сыбыдылмыш, ама шинди етишти кӧшӓ ташы олсун[+].

12Йок башка кимсейдӓ куртармак, зерӓ йок гӧк алтында башка бир ад, баашланмыш инсана, ангысыннан куртулабилелим»[+].

13Гӧрӱп Петринин хем Иоанын кыйышыклыыны, шаштылар, зерӓ аннадылар, ани оннар диил ӱӱренмиш хем сырадан инсаннар, да таныдылар, ани Иисуслан гезмишлӓр.

14Ама гӧрӱп саа олмуш адамы дураркан оннарын йанында, бишей каршы лафедӓмӓрдилӓр[+].

15Сымарладылар оннара, Синедриондан[†] чыксыннар, сора дартышмаа башладылар:

16«Не вар насыл йапалым? – дедилӓр. – Хепси Иерусалимдӓ йашайан инсан билер, ани оннардан йапылды бу мераклы нышан. Биз йок ниӂӓ дейелим, ани бу олмады.

17Ама ки илери доору даалмасын бу хабер инсан арасында, коркудалым оннары да сымарлайалым, кимсейӓ насаат етмесиннӓр бу Адамын адыннан».

18Сора чаардылар да сымарладылар оннара, хич бир заман Иисусун адыны анмасыннар хем ӱӱретмесиннӓр инсаны Онун адыннан.

19Ама Петрийлӓн Иоан бӧлӓ ӂувап еттилӓр да дедилӓр: «Сиз кендиниз дӱшӱнӱн, доору му Аллахын ӧнӱндӓ олаӂэк, ки таа чок сеслейелим сизи, некадар Аллахы[+]?

20Биз йок ниӂӓ сӧлӓмейелим, не гӧрдӱк хем не ишиттик».

21Енидӓн оннары коркуттуктан сора брактылар, гитсиннӓр. Хич бир маана буламардылар ӂезаламаа оннары, зерӓ хепси инсан Аллахы бу олуш ичин метиннӓрди[+].

22Зерӓ бу адам, ани мераклы нышаннан алыштырылмышты, кырк йашыны гечмишти.

23Петри хем Иоан салверилдиктӓн сора дӧндӱлӓр кафадарларына да аннаттылар, не деди оннара бӱӱк попазлар хем аксакаллар.

24Кафадарлары, буну сеслейип, дуада бирликтӓ олдулар, сеслерини Аллаха калдырып, дедилӓр: «Чорбаӂы, Сӓнсин, Ким гӧкӱ хем ери, денизлери хем хепсини, не вар оннар ичиндӓ, йаратты!

25Сӓн Айоз Духуннан, сенин изметкерин, бизим бобанын, Давидин[†] аазындан дедин: „Нечин дебрешер миллетлӓр, нечин инсаннар бош ишлӓр дӱшӱнерлӓр?

26Ерин падишахлары калктылар, хем заабитлӓр бирлешти Саабийӓ хем Онун Христозуна каршы“.

27Доору, ани бирлештилӓр бу касабада Ирод хем Понтий Пилат, тайфӓннарлан[†] хем Израил миллетиннӓн билӓ, Сенин айоз Оолуна, Иисуса каршы, Кими Сӓн йааладын,[+]

28ки йапсыннар, не ӧнӂӓ Кенди кувединнӓн хем ии истедииннӓн карарладын олсун дейни.

29Шинди, Сааби, есап ал оннарын коркутмакларыны да вер кувет сенин чыракларына гиргинниклӓн Сенин сӧзӱнӱ хаберлесиннӓр[+].

30Сӓн дӓ узат елини, ки инсаннар алыштырылсын, да шашмаклы ишлӓр хем нышаннар йапылсын Сенин айоз Оолунун Иисусун адыннан».

31Оннарын дуаларындан сора ер сарсаланды, нередӓ оннар топлуйдулар. Хепси долду Айоз Духлан да башладылар гиргинниклӓн насаат етмӓӓ Аллахын сӧзӱнӱ[+].


Инанӂыларын бирлии

32Хепси инанӂылар бир ӱрек хем бир ӂан гибийдилӓр. Бириси билӓ демӓрди, ки варлыы салт кендисинин. Хепси ишлерини бири-бириннӓн пайлашардылар[+].

33Апостоллар бӱӱк куветлӓн шаатлык едӓрдилӓр Сааби Иисус /Христозун/ дирилмеси ичин, да инсан[*] оннары хепсини чок беенӓрди.

34Оннарын арасында йокту бириси билӓ, ани йоклук гӧтӱрсӱн, зерӓ херкезин, кимин варды тарласы еки еви, сатып, парасыны гетирӓрдилӓр[+]

35апостолларын айакларына, сора пара пай оларды херкезинӓ лӓӓзымныына гӧрӓ.

36Кипруда дуумуш бир левийли, Иосиф, ангысына апостоллар дейӓрдилӓр Варнава, аннамасы «иилендириӂи»,[+]

37сатты кенди тарласыны да парайы апостолларын айакларына гетирди.

#### 5


Ананийа хем Сапфира

1Бир адам, ады Ананийа, кенди карысыннан Сапфирайлан, сатты кенди топраанын бир парчасыны,

2ама паранын бир пайыны, аннашып карысыннан, кендисинӓ бракты. Калан парайы гетирди да койду апостолларын айакларына.

3Петри деди: «Ананийа, нечин брактын, шейтан куллансын сенин ӱреени, ки йаландырасын Айоз Духу, саклайып паранын бир пайыны сатылмыш тарладан?

4Аӂаба тарла сатылмадаан диил мийди сенин? Хем саттыктан сора йокту му хакын парайы кулланасын, ниӂӓ истеерсин. Нечин брактын, пейдалансын бутӱрлӱ неет сенин ӱреендӓ? Сӓн йаландырмадын инсаны, ама Аллахы»[+].

5Ананийа, ишидип бу лафлары, дӱштӱ ерӓ да ӂан верди. Бир бӱӱк корку хепсини алды, ким буну ишитти.

6Генчлӓр калктылар, сардылар онун гӱӱдесини да, чыкарып дышары, гӧмдӱлӓр.

7Бир ӱч сааттан сора гирди онун карысы да, билмейерӓк, не олду.

8Петри сорду она: «Сӧлӓ бана, бу паайлан мы саттыныз тарланызы?» «Да, бу паайлан», – ӂувап етти кары.

9Петри деди она: «Насыл сиз аннаштыныз, ки Саабинин Духуну денейӓсиниз? Тӓ оннар, ким гӧмдӱ сенин коӂаны, капуйа етиштилӓр, оннар сени дӓ гӧмеӂеклӓр».

10Кары хемен дӱштӱ Петринин айакларына да ӂан верди. Генчлӓр, гирип, ону ӧлӱ булдулар да, чыкарып коӂасынын йанына, гӧмдӱлӓр.

11Бир бӱӱк корку алды бӱтӱн клисейи хем хепсини, ким ишитти бунун ичин.


Апостоллар мераклы нышаннар йапэрлар

12Апостолларын еллериннӓн оларды инсан ичиндӓ чок шашмаклы ишлӓр хем нышаннар. Оннар топланардылар бирери Соломонун колонадасында.[†][+]

13Калан инсандан кимсей кыйышмарды оннара катылсын, макар ки инсан метедӓрди оннары.

14Оннарын, ким инанарды Саабийи да катыларды клисейӓ, сайылары, адам-кары, чок зееделенӓрди.

15Етишти орайы кадар, ани хасталары сокаклара йатак-дӧшек ӱстӱндӓ чыкарардылар, ки баарлем гӧлгеси Петринин гечсин кимисинин ӱстӱндӓн[+].

16Долай касабалардан чок инсан гелӓрди Иерусалимӓ, гетирип хасталары хем фена духтан зеетленмишлери, хепси саа олурдулар.


Апостоллар зеет чекерлӓр

17Баш попаз[†] хем хепси, ким онуннанды, садукей бӧлӱмӱндӓн, калктылар, долу кысканчлыклан,[+]

18туттулар апостоллары да кападылар ӂумлӓ капана[+].

19Ама Саабидӓн бир ангил капанын капуларыны геӂӓ ачты да, чыкарып оннары дышары, деди:[+]

20«Гидин Айоз бина[†] ичинӓ да орада дуруп, сӧлейин инсана хепси ени йашамак ичин сӧзлери».

21Апостоллар, сеслейип бу лафлары, чин-сабаалӓн гирдилӓр Айоз бина ичинӓ да ӱӱредӓрдилӓр инсаны. Баш попаз хем онун адамнары, гелип, топладылар бӱтӱн Синедриону,[†] хепси Израилин аксакалларыны,[†] да йолладылар изметкерлерини капана, ки гетирсиннӓр апостоллары.

22Ама изметкерлӓр, зындана гидип, оннары буламадылар. Дӧндӱлӓр геери да дедилӓр:

23«Капаны булдук китли хем сыкы корунмуш, бекчилӓр дӓ дурурдулар капуларда. Ама капуйу ачып, кимсейи ичйанда буламадык».

24Ачан бу лафлары ишитти бекчилерин заабиди хем бӱӱк попазлар,[†] хич билмӓрдилӓр, не йапсыннар, да шаштылар, не бу олабилир.

25Гелди биркимсей да сӧледи оннара: «Тӓ оннар, кими сиз капана кападыныз, Айоз бинанын аулу ичиндӓ дуруп, инсаны ӱӱредерлӓр».

26Озаман бекчилерин заабиди, изметкерлериннӓн барабар гиттилӓр да гетирдилӓр апостоллары, ама диил зорлан, зерӓ коркардылар инсандан, ки ӧлдӱрмесиннӓр оннары ташлан[+].

27Гетирдилӓр апостоллары Синедрионун ӧнӱнӓ да баш попаз сорду оннара:[+]

28«Сыкы сымарламадык мы биз сизӓ, ӱӱретмейӓсиниз бу адлан инсаны? Ама сиз бу ӱӱретменизлӓн долдурдунуз бӱтӱн Иерусалими да истеерсиниз бу Адамын каныны атмаа бизим ӱстӱмӱзӓ»[+].

29Петри хем ӧбӱр апостоллар ӂувап еттилӓр: «Биз Аллахы таа чок лӓӓзым сеслейелим, некадар инсаны![+]

30Бизим бобаларымызын Аллахы дирилтти Иисусу, Кими сиз, асып ставроза, ӧлдӱрдӱнӱз.

31Ону Аллах Кенди саа тарафына ӱӱселтти, ки олсун Ӧндерӂи хем Куртарыӂы да верӓбилсин колайлык Израилӓ гӱнахларындан Аллаха дӧнсӱннӓр да афетмӓк кендилеринӓ еденсиннӓр.

32Буннара биз шаадыз хем Айоз Дух, Ангысыны Аллах верди оннара, ким сеслеер Ону»[+].

33Ишидерӓк буну, Синедрионун азалары чатлардылар ӱфкедӓн да койдулар неетлеринӓ ӧлдӱрсӱннӓр апостоллары[+].

34Ама калкты оннарын арасындан бир фарисей, ады Гамалиил, Законун[†] ӱӱредиӂиси, хепси инсандан сайгылы, да буйур етти чыкарсыннар апостоллары бир парча вакыда дышары[+].

35Сора деди Синедрионун азаларына: «Израиллилӓр! Ии бакын, не йапаӂэныз бу адамнарлан.

36Зерӓ диил чоктан пейда олду Февда, ангысы койарды кендини бишей. Онун ардына гитти бир дӧртӱз киши, ама ачан ону ӧлдӱрдӱлӓр, хепси, ким ону сеслӓрди, даалыштылар да йок олдулар.

37Бундан сора, йазылмак вакыдында, пейдаланды Иуда Галилейадан, о кенди ардына чок инсан чекти. Ама о да кайбелди хем хепси, ким ону сеслӓрди дармадаан олду[+].

38Шинди деерим сизӓ: бу адамнардан ел чекин да бракын оннары, зерӓ еер оннарын бу неети хем йаптыклары инсандан гелирсейди, даалаӂэк,

39ама еер Аллахтан гелирсейди, даадамазсыныз оннары. Бундан каарӓ, Аллаха каршы гиденнӓр чыкарсыныз».

40Оннар сеследилӓр ону, чаарып апостоллары, дӱӱдӱлӓр да сымарладылар, насаат етмесиннӓр Иисус адыннан. Сора салвердилӓр оннары.

41Апостоллар гиттилӓр Синедриондан севинерӓк, чӱнкӱ пай алдылар зеетлердӓн Сааби Иисусун ады ичин[+].

42Оннар хер гӱн Айоз бинада хем евлердӓ дайма ӱӱредӓрдилӓр хем Ии Хабери Иисус Христос ичин аннадардылар.

#### 6


Еди киши сечилер апостоллара йардымӂы

1О гӱннердӓ, ачан ӱӱрениӂилӓр зееделенӓрди, урумӂа лафедӓн иудейлӓр[†] башладылар мырылданмаа чыфытча лафедӓн иудейлерӓ каршы, зерӓ оннарын дуллары есаба алынмарды хергӱнкӱ йардым пайлашмасында[+].

2Озаман оники апостол топладылар хепси ӱӱрениӂилери да дедилӓр: «Диил йакышыклы, ки биз бракалым Аллахын сӧзӱнӱ да зааметленелим софраларда.

3Онуштан, кардашлар, айырын араныздан еди адам, кимин ичин ии лафедилер, ким долу Айоз Духлан хем аарифликлӓн, ки оннары койалым бу лӓӓзымны ишӓ[+].

4Ама биз кендимизи дуайа хем Аллахын сӧзӱнӱн насаадына вереӂез».

5Бу теклифи беенди бӱтӱн топлулук. Айырдылар Стефаны, бир адамы, ким долуйду Айоз Духлан хем аарифликлӓн, Филипи, Прохору, Никанору, Тимону, Парменаны хем Антиохийадан Николайы, ангысы ӧнӂӓ иудей динини каблетмишти[+].

6Оннары чыкардылар апостолларын ӧнӱнӓ, да буннар, койуп еллерини оннарын ӱстӱнӓ, дуа еттилӓр[+].

7Аллахын сӧзӱ чок дааларды, ӱӱрениӂилӓр дӓ гиттикчӓ зееделенӓрди Иерусалим касабасында, попазлардан[†] да чойу инана гӧрӓ йашарды[+].


Стефаны туттулар

8Стефан, долу Аллахын иивергисиннӓн хем куветлӓн, йапарды шашмаклы ишлӓр хем бӱӱк нышаннар инсан арасында.

9Ама кимиси синагогадан,[†] ангысына денер Азатлыларын Синагогасы, хем кимиси иудейлердӓн Киринедӓн, Александрийадан, Киликийадан хем Асийадан башладылар Стефаннан чекишмӓӓ,

10ама аарифлӓӓ хем Айоз Духа, ангысыннан Стефан лафедӓрди, каршы дурамадылар[+].

11Озаман саклыдан ӱӱреттилӓр кими адамнары, десиннӓр: «Биз ишиттик, ниӂӓ о кӧтӱлӓрди Моисейи хем Аллахы»[+].

12Сора дебрештирдилӓр инсаны, аксакаллары[†] хем билгичлери. Ӱӱштӱлӓр онун ӱстӱнӓ, тутуп, гӧтӱрдӱлӓр Синедриона.[†]

13Чыкардылар йаланӂы шаатлар, ангылары дедилӓр: «Бу адам дургунмээр лафетмӓӓ бу айоз ерӓ хем Закона[†] каршы[+].

14Биз ишиттик ону лафедӓркӓн, ани Назаретли Иисус йыкаӂэк бу ери да дииштиреӂек бизим адетлери, ани курулу Моисейдӓн»[+].

15Хепси, ким отурурду Синедрионда, ачан бактылар Стефана, онун ӱзӱ гӧрӱндӱ бир ангил ӱзӱ гиби.

#### 7


Стефанын корунмак лафы

1Баш попаз[†] сорду: «Аслы мы бу лафлар?»

2Стефан ӂувап етти: «Кардашлар хем бобалар, сеслейиниз! Метинни Аллах бизим бобамыза Авраама Месопотамийа ериндӓ ачылды, ачан таа о ерлешмедийди Харран касабасына[+].

3Да деди: „Чык сенин ериндӓн хем хысымнарын арасындан да гит орайы, нересини Бӓн гӧстереӂӓм“[+].

4О, чыкып Халдей ериндӓн, Харрана ерлешти. Бобасынын ӧлӱмӱндӓн сора Аллах алды ону орадан да гетирди бӱӱнкӱ йашадыыныз ерӓ[+].

5Аллах бурада вермеди Авраама баарлем бир карыш ер, ки чорбаӂы олсун, ама адады мираслык вермӓӓ ондан сора гелӓн онун сенселесинӓ, бакмайарак, ани хич йокту ушаа[+].

6Аллах деди, ани онун сенселелери йашайаӂэк мусаафир гиби бир йабанӂы ердӓ хем есирликтӓ хем зееттӓ олаӂэклар дӧртӱз йыл[+].

7„Ама Бӓн Кендим даава кесеӂӓм о миллеттӓ, нередӓ оннар есирликтӓ олаӂэклар, – деди Аллах. – Сора чыкаӂэклар орадан да измет едеӂеклӓр Бана бу ердӓ“[+].

8Сора верди Авраама кесиклик[†] баалантысыны. Бутӱрлӱ Авраам Исаакын бобасы олду да секизинӂи гӱнӱ йапты она кесиклик. Исаактан дууду Иаков, да Иаковдан дууду бизим оники бӱӱк деделеримиз[+].

9Аталарымыз, кысканмак бетеринӓ, саттылар Иосифи есир гиби Мысыра, ама Аллах онуннанды[+].

10Куртарды ону хертӱрлӱ зорлуктан. Баашлады она аарифлик хем хатыр Мысыр падишахынын, фараонун ӧнӱндӓ, ангысы койду ону куллансын Мысыр падишахлыыны хем бӱтӱн фараонун евини[+].

11Сора олду аачлык Мысырын хем Ханаанын хер тарафында, да бӱӱк сыкынтылык башлады. Деделеримиз буламардылар имеелик.

12Иаков ишитти, ани Мысырда вар екин. О йоллады бизим деделери орайы илк сыра[+].

13Икинӂи сыра, ачан гиттилӓр, Иосиф ачылды кенди кардашларына. Бутӱрлӱ фараон танышты Иосифин сенселесиннӓн[+].

14Сора Иосиф йоллады, гетирсиннӓр кенди бобасыны хем хепси хысымнарыны: етмиш беш киши[+].

15Иаков гитти Мысыра, орада да о гечинди кендиси хем хепси деделӓр[+].

16Кемиклери гетирилди Сихем еринӓ, нередӓ гӧмӱлдӱлӓр о мезар ичинӓ, ани сатын алдыйды Авраам гӱмӱшлӓн Емморун оолларындан Сихемдӓ[+].

17Йаклашарды вакыт, ачан лӓӓзымды таманнансын, не аданмышты Аллахтан Авраама. Инсан чок зееделенӓрди Мысырда.

18Сонда калкты бир башка падишах, ангысы танымарды Иосифи.

19Бу падишах шалвирликлӓн давранды бизим инсана каршы да зеетледи бизим деделери, зорлайып оннары, атсыннар кенди евлатларыны, йашамасыннар дейни.

20Бу вакыт дууду Моисей, ангысы гӧзӓлди Аллахын ӧнӱндӓ. Бакылды ӱч ай бобасынын евиндӓ[+].

21Ачан сыбыдылмыш олду, фараонун кызы алды ону да бӱӱттӱ, ниӂӓ кенди ушааны.

22Моисей ӱӱренди хепси Мысырын билимини. Каавийди лафында хем ишиндӓ.

23Моисей кырк йашындайды, ачан аклына фикир гелди долашсын кенди кардашларыны, Израилин оолларыны.

24Гӧрдӱ бирисини, ангысы кабаатсыз зеет чекӓрди, да аркалады ону. Кин чыкарды, ӧлдӱрерӓк мысырлы адамы, ким ону зеетлӓрди.

25Санарды, ани кардашлары аннайаӂэклар, ани онун елиннӓн Аллах йоллээр оннара куртулмак, ама оннар аннамадылар.

26Ертеси гӱнӱ Моисей гӧрдӱ ики израилли адамы дӱӱшӱркӓн, да бакты аннаштырсын оннары: „Адамнар! – деди. – Сиз кардашсыныз, нечин гӱӂендирерсиниз бири-биринизи?“

27Ама гӱӂендирӓн адам итирди Моисейи бир тарафа да деди: „Ким койду сени ӧндерӂи хем дааваӂы бизим ӱстӱмӱзӓ?

28Оса истеерсин бени дӓ ӧлдӱрмӓӓ, ниӂӓ дӱн мысырлыйы мы ӧлдӱрдӱн?“

29Бу лафлары ишидип, Моисей качты да йашады мусаафир гиби Мадиам ериндӓ, нередӓ ондан дууду ики оол.

30Кырк йылдан сора гӧрӱндӱ она бир ангил, йанар гӱменин атешиндӓ, Синай байырын чоллук ериндӓ.

31Ачан Моисей гӧрдӱ буну, шашты да, йаклашарак баксын дейни, ишитти Саабинин сесини, ани деди:

32„Бӓн сенин деделеринин Аллахы – Авраамын, Исаакын, хем Иаковун Аллахыйым“. Моисей титиреди да артык кыйышмады баарлем баксын.

33Сааби деди она: „Чыкар айак капларыны айакларындан, зерӓ бу ер, нередӓ дурэрсын, айозлудур.

34Бӓн гӧрерим зеетлери, не Беним инсаным чекер Мысырда, ишидерим оннарын офламакларыны да гелдим, ки куртарайым оннары. Шинди гел, йоллайым сени Мысыра“.

35Моисей, кимдӓн оннар атылдыйдылар, дейерӓк: „Ким сени койду ӧндерӂи хем дааваӂы ӱстӱмӱзӓ?“ – ону Аллах йоллады ниӂӓ ӧндерӂи хем куртарыӂы ангилин елиннӓн, ангысы гӧрӱндӱ она йанар гӱмӓ ичиндӓ.

36Моисей чыкарды оннары Мысырдан. Йапты шашмаклы ишлӓр хем нышаннар кырк йыл Мысырда, Кырмызы дениздӓ хем чолда.

37Моисей одур, ким деди Израилин оолларына: „Аллах калдыраӂэк сизӓ кардашларынызын арасындан бир пророк беним гиби; /ону сеслейӓсиниз/“[+].

38Моисей ойду, ким йашады чолда топлу олан халкын арасында. Йанында варды ангил, ани онуннан лафетти Синай байырында, хем бизим деделӓр. Моисей каблетти йашамак гетирӓн сымарламаклары, ки версин бизӓ.

39Ама деделеримиз истӓмедилӓр сеслесиннӓр, ондан атылдылар да хасрет олдулар дӧнмӓӓ геери Мысыра.

40Арона дедилӓр: „Йап бизӓ аллахлары, ангылары гидеӂеклӓр бизим ӧнӱмӱз сора, зерӓ о Моисейлӓн, ангысы чыкарды бизи Мысырдан, билмеериз, не олду“.

41Озаман йаптылар бир идол бызаа бичиминдӓ, гетирдилӓр она курбан да севиндилӓр кенди еллеринин йаптыына.

42Аллах ӱзӱнӱ чевирди оннардан, бракып, тапынсыннар гӧк йылдызларына, ниӂӓ бунун ичин йазылы пророк кийадында: „Гетирдиниз ми Бана кесили хайван хем курбан кырк йыл чол ериндӓ, Израил халкы?

43Йок! Сиз ташыдыныз Молохун чадырыны хем аллахынызын, Рефанын, йылдызыны, идоллары, ани йаптыныз, ки тапынасыныз оннара. Онуштан гӧтӱреӂӓм сизи таа ӧтӓӓ Вавилондан“.

44Бизим деделеримизин чолда варды Шаатлык Чадыры, ниӂӓ сымарлады О, Ким деди Моисейӓ: „Йапасын чадыры о ӧрнӓӓ гӧрӓ, ангысыны гӧрдӱн“[+].

45Таа сора деделеримиз, ани алдылар чадыры кенди бобаларындан, гетирдилӓр ону кендилериннӓн, ачан Йосуанын ӧндерӂилииннӓн елӓ гечирдилӓр башка миллетлерин топракларыны. Аллах коолады о миллетлери бизим деделеримизин ӧнӱндӓн. Чадыр калды Давидин[†] вакыдына кадар.

46Давид кендини Аллаха беендирди да изин истеди, йапсын бина Иаковун Аллахы ичин.

47Ама Соломон о, ким йапты ев Аллаха.

48Ама О, Ким хепсиндӓн ӱӱсектир, йашамээр адам елиннӓн йапылмыш йапыларда, ниӂӓ сӧлеер пророк:[+]

49„Гӧк – Беним чорбаӂылык скемнӓм, ер дӓ – Беним айак скемнӓм. Несой ев йапаӂэныз Бана, еки нередӓ вар ниӂӓ Бӓн динненейим? – деер Сааби. –

50Аӂаба, хепсини буннары йаратмадым мы Бӓн Кенди елимнӓн?“

51Сиз, дик кафалылар, ангыларын ӱреклери хем кулаклары Аллахтан узак[*]! Сиз херзаман дурэрсыныз Айоз Духа каршы, ниӂӓ йапты сизин деделериниз, хеп ӧлӓ сиз дӓ йапэрсыныз.

52Деделериниз пророкларын ангысыны кооламадылар? Ӧлдӱрдӱлӓр оннары да, ким ӧнӂӓ хаберледи Доору Оланын гелмеси ичин, Ангысыны сиз шинди саттыныз хем ӧлдӱрдӱнӱз[+].

53Сиз – оннар, ким каблетти Закону,[†] верили ангиллердӓн, ама таманнамадыныз ону!»[+]


Стефаны ӧлдӱрерлӓр ташлан

54Синедрионун[†] азалары буну ишиттийнӓн, бу лафлар саплады оннарын ӱреклерини, да дишлерини гыӂырдадардылар Стефана каршы[+].

55Ама о, долу Айоз Духлан, калдырды бакышыны гӧкӓ, гӧрдӱ Аллахын метинниини хем Иисусу дурарак Аллахын саа тарафында,[+]

56да деди: «Тӓ, бӓн гӧрерим ачык гӧклери хем Адам Оолуну[†] дурарак Аллахын саа тарафында!»[+]

57Оннар озаман башладылар бӱтӱн сеслӓн баармаа, тыкадылар кулакларыны да хеп бирликтӓ ӱӱштӱлӓр онун ӱстӱнӓ.

58Сӱрӱдӱлӓр касабадан дышары да башладылар ташлан ону дӱӱмӓӓ. Она каршы шаатлык еденнӓр койдулар рубаларыны бир генч оланын айакларына, ангысынын адыйды Саул[+].

59Ачан ташлан ӧлдӱрӱрдӱлӓр Стефаны, кендиси дуа едӓрди да дейӓрди: «Сааби Иисус, каблет беним духуму!»[+]

60Сора диз чӧктӱ да бӱтӱн сеслӓн баарды: «Сааби, койма есаба оннарын бу кабаатыны!» Да бу лафларлан гечинди[+].

#### 8


Кооламак христианнара

1Саул Стефанын ӧлдӱрӱлмесинӓ кайыл олду. О гӱн чекетти бӱӱк кооламак Иерусалим клисесинӓ каршы. Апостоллардан каарӓ, хепси даалды Иудейа хем Самарийа ерлеринӓ[+].

2Аллахтан коркан адамнар Стефаны гӧмдӱлӓр да чок ааладылар онун ичин.

3Саул са чалышты йок етмӓӓ клисейи. Гирӓрди евлерӓ, куветлӓн аларды адамнары хем карылары да зындана капарды[+].


Филип насаат едер Самарийада

4Оннар, ким даалыштылар, ердӓн ерӓ гидӓрдилӓр да ии хабери аннадардылар Аллахын сӧзӱ ичин[+].

5Филип Самарийа касабасына гитти да орада Христос ичин насаат едӓрди[+].

6Инсан, ниӂӓ бир адам, есап алмаклан сеслӓрди, не сӧлӓрди Филип, ишидип хем гӧрӱп мераклы нышаннары, ани о йапарды.

7Чок хасталардан баарып-чыкарды фена духлар, хем чок кӧтӱрӱм хем топал инсаннар саа олардылар[+].

8О касабада олду бӱӱк севинмӓк.


Бӱӱӂӱ Симон

9Орада варды бир адам, ады Симон, ангысы чоктан бӱӱӂӱлӱк йапарды да шаштырарды Самарийа халкыны. О кендини ӱстӱн бир адам сайарды.

10Хепси, кӱчӱк-бӱӱк, есап алмаклан сеслӓрдилӓр ону да дейӓрдилӓр: «Бу адам о, кимӓ деерлӓр „Аллахын бӱӱк куведи“».

11Сеслӓрдилӓр ону, зерӓ бӱӱӂӱлӱклӓн чок вакыт оннары шаштырарды.

12Ама, ачан инандылар Филипи, ангысы ии хабери аннадарды Аллахын Падишахлыы хем Иисус Христозун ады ичин, ваатиз олдулар адамнар хем карылар.

13Симон да артык инанды да ваатиз олду. О Филиптӓн хич айырылмарды да шашмаклан бакарды мераклы нышаннара хем кудретли ишлерӓ, ани йапыларды[+].


Петри хем Иоан Самарийада

14Иерусалимдӓ апостоллар, ишидип, ани Самарийа каблетти Аллахын сӧзӱнӱ, орайы йолладылар Петрийи хем Иоаны[+].

15Оннар, гелип, дуа еттилӓр, ки самарийалылар каблетсиннӓр Айоз Духу[+].

16Зерӓ Айоз Дух таа хич биринин ӱзеринӓ инмемишти, саде ваатиз олмуштулар Сааби Иисусун адына[+].

17Озаман Петри хем Иоан койдулар еллерини оннарын ӱстӱнӓ, да оннар каблеттилӓр Айоз Духу[+].

18Ачан Симон гӧрдӱ, ани Айоз Дух верилер апостолларын ел коймакларыннан, озаман теклиф етти версин оннара пара

19да деди: «Верин бана да бу куветтӓн, ки кимин ӱстӱнӓ еллерими койаӂам, каблетсин Айоз Дух».

20Ама Петри деди: «Сенин паран телеф олсун сениннӓн, зерӓ сӓн сандын, ки Аллахын баашышыны вар ниӂӓ казанмаа парайлан!

21Йок пайын, йок хакын бу иштӓ, зерӓ сенин ӱрӓӓн диил хализ Аллахын ӧнӱндӓ.

22Пишманнык гетир сенин бу кӧтӱлӱӱндӓн да дуа ет Саабийӓ, беки афедилир сенин бу кӧтӱ неетин[+].

23Зерӓ гӧрерим, ани долуйсун кин зихириннӓн хем баалыйсын законсузлук[†] синӂирлериннӓн».

24Симон ӂувап етти: «Дуа един беним ичин Саабийӓ, ки башыма гелмесин бишей бундан, не сӧлединиз».

25Шаатлык едип, Саабинин сӧзӱнӱ насаат еттиктӓн сора Петри хем Иоан дӧндӱлӓр Иерусалимӓ, аннадарак Ии Хабери Самарийанын чок кӱӱлериндӓ[+].


Филип хем Ефиопийалы

26Саабидӓн бир ангил Филипӓ деди: «Калк да гит ӱӱленӓ доору, о йола, ани Иерусалимдӓн Газа касабасына доору инер. О йол шинди бош»[+].

27Филип калкты да гитти. Бу арада бир ефиопийалы евнух[*], Кандакын, Ефиопийа падишахкасынын, бир кудретли изметкери, ани бакарды бӱтӱн онун хазнасыны, геери дӧнӓрди Иерусалимдӓн, нерейи гиттийди Аллаха баш иилтсин дейни.

28О, файтонунда отурарак, окуйарды пророк Исайанын кийадыны.

29Айоз Дух деди Филипӓ: «Гит да етиш бу файтону»[+].

30Филип качып етишти файтону да ишитти, ниӂӓ евнух окуйэр пророк Исайанын кийадыны. Филип сорду она: «Аӂаба аннээрсын мы, не окуйэрсын?»

31Евнух ӂувап етти: «Несой вар ниӂӓ аннайым, биркимсей йол гӧстермейинӂӓ бана?» Да йалварды Филипӓ, пинсин файтона да отурсун онуннан барабар[+].

32Окуйарды о ери Айоз Йазыдан, нередӓ йазылы: «О гӧтӱрӱлдӱ, ниӂӓ бир койун кесилмӓӓ дейни, хем ниӂӓ бир кузу сусар кырканын ӧнӱндӓ, О ӧлӓ ачмады аазыны.

33Ону ашааладылар хем доору даава йапмадылар. Ким анаӂэк Онун сенселесини, зерӓ йашамасы алынды бу ердӓн».

34Евнух деди Филипӓ: «Йалварэрым, сӧлӓ, кимин ичин лафедер пророк? Кендиси ичин ми оса башкасы ичин мы?»

35Озаман Филип алды лафы да башлады бу Йазыдан аннатмаа ии хабери Иисус ичин[+].

36Оннар, йолда гидӓркӓн, етиштилӓр бир суйа. Евнух деди: «Тӓ су; не кӧстеклеер бени, ки ваатиз олайым?»

/ 37Филип деди: «Еер инанарсайдын бӱтӱн ӱрӓӓннӓн, озаман вар ниӂӓ ваатиз оласын». Евнух ӂувап етти: «Инанэрым, ани Иисус Христос Аллахын Оолу»./

38Сымарлады, файтону дургутсуннар. Индилӓр икиси дӓ су ичинӓ, да Филип ваатиз етти евнуху.

39Ачан чыктылар су ичиндӓн, Саабинин Духу[*] алып гӧтӱрдӱ Филипи. Евнух башка ону гӧрмеди. О шен гитти кенди йолуна.

40Ама Филип булду кендини Азот касабасында, нередӓн гитти Кесарийа касабасынадан, аннадарак Ии Хабери хепси касабаларда.

#### 9


Иисус гӧстерилер Саула

1Саул, таа атеш пӱскӱрерӓк, коркудурду хем ӧлдӱрӱрдӱ Саабинин ӱӱрениӂилерини. О гитти баш попаза[†][+]

2да истеди ондан кийат Дамаск касабасынын синагогаларына,[†] ки хепсини, кими булаӂэк Христозун йолунда, адамнары-карылары гетирсин баалы Иерусалимӓ.

3Йолда гидӓркӓн, йакын Дамаск касабасына, бирдӓн бир шафк гӧктӓн айдыннатты онун долайыны[+].

4Саул дӱштӱ ерӓ да ишитти бир сес, ани деди: «Саул, Саул, нечин Бени коолээрсын?»

5«Кимсин Сӓн, Сааби?» – сорду Саул. Сес ӂувап етти: «Бӓн Иисус, Кими сӓн коолээрсын. /Зор сана геери доору казык ӱстӱнӓ басасын».

6Саул, коркудан титирейерӓк, сорду: «Сааби, не йапайым?» Сааби ӂувап етти она: «/Калк да гит касаба ичинӓ, орада сана сӧленеӂек, не лӓӓзым йапасын».

7Адамнар, ани Саулун йолдашларыйды, даптур гелдилӓр. Сеси ишидӓрдилӓр, ама кимсейи гӧрмӓрдилӓр.

8Саул калкты ердӓн, ама, гӧзлерини ачтыйнан, бишей гӧрмӓрди. Туттулар ону еллериндӓн да гӧтӱрдӱлӓр Дамаск касабасына.

9О ӱч гӱн, бишей гӧрмейерӓк, не иди, не дӓ ичти.

10Дамаск касабасында варды бир ӱӱрениӂи, ады Ананийа. Сааби деди она бир гӧрӱнмектӓ: «Ананийа!» «Бурадайым, Сааби», – ӂувап етти Ананийа[+].

11Сааби деди она: «Калк да гит сокаа, ани ады „Уз Сокак“, Иуданын евинӓ. Орада сор Тарс касабасындан бир адамы, ады Саул. О шинди орада дуа едер[+].

12Гӧрдӱ гӧрӱнмектӓ бир адам, ады Ананийа, ангысы гелди да койду еллерини онун ӱстӱнӓ, енидӓн гӧрмӓк еденсин дейни».

13«Сааби, – ӂувап етти Ананийа, – чок инсандан ишиттим бу адам ичин, некадар кӧтӱлӱк йапты Сенин айоз халкына Иерусалимдӓ.

14Она верили заабитлик бӱӱк попазлардан,[†] ки бурада да бааласын херкезини, ким Сенин адыннан дуа едер».

15Ама Сааби ӂувап етти: «Гит, зерӓ о бир кап, ангысыны Бӓн айырдым, хаберлесин Беним адымы башка халклара, падишахлара хем Израилин оолларына[+].

16Бӓн гӧстереӂӓм она, некадар лӓӓзым чексин Беним адым ичин»[+].

17Ананийа гитти, гирди ичери, койду еллерини Саулун ӱстӱнӓ да деди: «Кардаш Саул, Сааби Иисус, Ангысы гӧстерилди сана, бурайы гелиркӓн, йолда, О йоллады бени, ки сӓн енидӓн еденӓсин гӧрмӓк хем доласын Айоз Духлан»[+].

18Чабук дӱштӱ онун гӧзлериндӓн бир сой капчык. О енидӓн башлады гӧрмӓӓ да, калкып, ваатиз олду.

19Ондан сора иди да енидӓн куветленди. Сора калды биркач гӱн ӱӱрениӂилӓрлӓн Дамаск касабасында[+].


Саул насаат едер Дамаск касабасында

20Саул хемен башлады хаберлемӓӓ синагогаларда, ани Иисус – Аллахын Оолу.

21Хепси, ким ону ишидӓрди, шашып дейӓрди: «Аӂаба диил ми о, ангысы Иерусалимдӓ телеф етти оннары, ким дуа едер бу адлан? Гелмеди ми о бурайы да, ки баалайып гӧтӱрсӱн оннары бӱӱк попазлара?»[+]

22Ама Саул гӱн гӱндӓн каавиленӓрди, да шашырдарды иудейлери, ангылары йашардылар Дамаск касабасында, гӧстерип оннара, ки Иисус – Христос[+].


Иудейлӓр истеерлӓр ӧлдӱрмӓӓ Саулу

23Биркач вакыттан сора иудейлӓр[†] аннаштылар, ки ӧлдӱрсӱннӓр Саулу[+].

24Саул ишитти оннарын бу дӱшӱнмеклери ичин. Касабанын токатларыны беклӓрдилӓр геӂӓ-гӱндӱз, ону ӧлдӱрӓбилсиннӓр дейни.

25Ама онун ӱӱрениӂилери бир геӂӓ ону алып, ашаа индирдилӓр касабанын дуварындан, саркыдарак ону бӱӱк читен ичиндӓ[+].


Саул Иерусалим касабасында

26Ачан гелди Иерусалимӓ, Саул чалышты йаннашсын ӱӱрениӂилерӓ, ама хепси ондан коркардылар хем инанамардылар, ани о ӱӱрениӂи.

27Озаман Варнава алды ону, гӧтӱрдӱ апостоллара да аннатты, ниӂӓ о йолда гӧрдӱ Саабийи, Ангысы лафетти онуннан. Сӧледи, несой Дамаск касабасында о гиргинниклӓн насаат етти Иисусун адыннан[+].

28Бундан сора Саул оннарлан барабар гезӓрди херери Иерусалим ичиндӓ, насаат едерӓк гиргинниклӓн Саабинин адыннан.

29Лафедӓрди хем чекишӓрди урумӂа лафедӓн иудейлӓрлӓн, ама оннар аарардылар, несой ӧлдӱрсӱннӓр ону[+].

30Ачан аннадылар кардашлар буну, гӧтӱрдӱлӓр Саулу Кесарийа касабасына да орадан йолладылар ону Тарс касабасына[+].

31Клисӓ услулук ичиндейди бӱтӱн Иудейада, Галилейада хем Самарийада, духча каавиленӓрди, да, йашайарак Саабидӓн коркуйлан, Айоз Духун йардымыннан зееделенӓрди.


Еней саа олэр

32Разгелди, ачан Петри долашарды хер тарафы, етишти Аллахын айоз халкына, ким йашарды Лидда касабасында.

33Орада булду кӧтӱрӱм бир адам, ады Еней, ангысы секиз йыл йаталак калмышты.

34«Еней, – деди Петри, – Иисус Христос сени алыштырэр, калк да топла дӧшеени». Еней чабук калкты[+].

35Хепси, ким йашарды Лидда хем Шарон касабаларында, гӧрдӱлӓр ону да дӧндӱлӓр Саабийӓ.


Тавифа дирилер

36Иоппийа касабасында варды бир ӱӱрениӂи кары, ады Тавифа, ани аннамасы Серна[*]. О херзаман иилик йапарды хем фукааралара йардым едӓрди[+].

37Ама о вакыт хасталанды да ӧлдӱ. Онун гӱӱдесини йыкадылар да койдулар икинӂи каттакы одайа.

38Чӱнкӱ Лидда йакын Иоппийа касабасына, ӱӱрениӂилӓр, ишидип, ани Петри орада, йолладылар она ики киши, ани йалвардылар: «Ойаланма, гел бизӓ!»

39Петри калкты да гитти оннарлан барабар. Ачан гелди, ону чыкардылар икинӂи каттакы одайа, нередӓ хепси дуллар долайладылар ону, аалайарак хем гӧстерерӓк гӧлмеклери хем ӱст рубалары, ани йапарды Серна, ачан оннарлан йашарды.

40Петри чыкартты хепси инсаны дышары да, диз чӧкӱп, дуа етти. Сора дӧндӱ ӧлӱ гӱӱдейӓ доору да деди: «Тавифа, калк!» Кары ачты гӧзлерини да, ачан гӧрдӱ Петрийи, доорулуп-отурду[+].

41Петри узатты елини да йардым етти, калксын айакча. Сора чаарды айоз адамнары хем дуллары да чыкарды карыйы оннарын каршысына дири[+].

42Бу олуш ичин хабер даалды бӱтӱн Иоппийа касабасына, да чойу инанды Саабийӓ.

43Петри чок гӱн калды Иоппийада бир сепиӂидӓ, ани ады Симон.

#### 10


Корнилий

1Кесарийа касабасында йашарды бир адам, ады Корнилий. О ӱзбашы аскер бӧлӱмӱндӓ, ани ады Италийа бӧлӱмӱ.

2Динни хем Аллахтан коркан бир адамды, ниӂӓ херкез онун евиндӓ. Чок йардым едӓрди инсана хем херзаман Аллаха дуа едӓрди[+].

3Гӱндӱз, бир докузунӂу саатта[*], бир гӧрӱмдӓ о ачык гӧрдӱ Аллахтан бир ангил, ангысы гелди она да деди: «Корнилий!»[+]

4О бакты уз она да, ӱркӱп, деди: «Не вар, Саабим?» Ангил ӂувап етти: «Сенин дуаларын хем ииликлерин етиштилӓр Аллаха, да О аклына гетирди оннары[+].

5Шинди йолла биркач адам Иоппийа касабасына да теклиф ет Симону, ангысына денер Петри.

6О конакланэр бир сепиӂидӓ, ангысынын ады Симон, кимин еви дениз бойунда. /О сӧлейеӂек сана о сӧзлери, нейлӓн сӓн куртулаӂан хем хепси сенин евин/»[+].

7Онуннан лафедӓн ангил гиттиктӓ сора Корнилий чаарды ики киши кенди изметкерлериндӓн хем динни бир аскер, ангысы херзаман измет едӓрди онун йанында.

8Хепсини сӧледиктӓн сора йоллады оннары Иоппийайа.


Петри гӧрер бир гӧрӱнмӓк

9Ертеси гӱнӱ, ачан оннар йолдайдылар хем йаклашардылар о касабайа, Петри пинди евин ӱстӱнӓ бир алтынӂы саатта[*], ки дуа етсин[+].

10О аӂыкты да истеди исин. Ачан хазырланарды имӓк, Петринин гӧзлери дӧндӱ.

11Гӧрдӱ ачык гӧкӱ хем несӓ, ани бензӓрди бӱӱк бир чаршафа, ани саркыдыларды дӧрт кӧшесиндӓн да индирилӓрди ерӓ.

12Чаршаф ичиндӓ варды хертӱрлӱ дӧрт баӂаклылар, ер ӱстӱндӓ сӱрӱненнӓр, /ӂанаварлар/ хем гӧк кушлары.

13Бир сес деди она: «Петри, калк, кес да и».

14«Олмаз, Сааби, бӓн хич бир вакыт имедим бишей мындар хем диил пак», – ӂувап етти Петри.

15О сес икинӂи сыра деди: «Не Аллах паклады, ону сӓн сайма мындар»[+].

16Бу олду ӱч сыра. Сора хемен о несӓ енидӓн гӧкӓ калдырылды.

17Петри шаш калмышты. Ачан дӱшӱнӓрди, не аннамасы вар бу гӧрӱмӱн, о адамнар, ани йолланмыш Корнилийдӓн, ӱӱренмиштилӓр, нередейди Симонун еви, да дургундулар дышанкы токатларын ӧнӱндӓ.

18Оннар баарып-сордулар: «Бурада мы конакланэр Симон, ангысына деерлӓр Петри?»

19О вакыт, ачан Петри дӱшӱнӓрди бу гӧрӱм ичин, Айоз Дух деди она: «Тӓ, ӱч адам сени аарээрлар[+].

20Калк, ин ашаа да гит оннарлан, хич шӱпейӓ коймайарак, зерӓ Бӓн йолладым оннары».

21Петри инди о адамнара да деди: «Бӓним о, кими сиз аарээрсыныз. Не иш ичин гелдиниз аӂаба?»

22Оннар дедилӓр: «Корнилий, аскер ӱзбашы, Аллахтан коркан доору бир адам, беенилмиш хепси иудей инсанындан, алды сымарламак бир айоз ангилдӓн, ки теклиф етсин сени кенди евинӓ да сеслесин, не сӓн сӧлейеӂӓн»[+].

23Петри теклиф етти оннары ичйанына да конаклады.


Петри Корнилийин евиндӓ

Икинӂи гӱнӱ Петри калкты да йола чыкты оннарлан. Онуннан барабар гитти биркач кардаш Иоппийадан.

24Ертеси гӱнӱ етиштилӓр оннар Кесарийа касабасына. Корнилий беклӓрди оннары кенди хысымнарыннан хем йакын достларыннан, ангыларыны теклиф еттийди.

25Ачан Петри гирди токатлардан, Корнилий каршы чыкты она да баш иилтти, дӱшӱп онун айакларына[+].

26Ама Петри калдырды ону да деди: «Калк, бӓн дӓ инсаным»[+].

27Таа лафедерӓк онуннан, гирди ичери, нередӓ гӧрдӱ чок инсан топлу.

28О деди оннара: «Сиз билерсиниз, ани иудей адетлеринӓ каршы, ки оннар йаннашсыннар йабанӂылара еки долашсыннар оннара. Ама Аллах бана ачты, ки бӓн саймайым кимсейи мындар йада диил пак[+].

29Онуштан, ачан теклиф еттиниз, бӓн гелдим хич бир лафсыз. Шинди сорэрым: нечин чаарттыныз бени?»

30Озаман Корнилий ӂувап етти: «Дӧрт гӱн геери бу саада доору /бӓн оруч тутардым, да/ докузунӂу саатта дуа едӓрдим кенди евимдӓ. Ансыздан пейдаланды беним ӧнӱмдӓ бир адам йалабык рубайлан.

31О деди: „Корнилий, сенин дуан ишидилди, да Аллах аклына гетирди сенин ииликлерини.

32Шинди йолла Иоппийа касабасына да чаар Симону, ангысына денилер Петри. О конакланэр сепиӂи Симонун евиндӓ, дениз йанында. /О гелеӂек да аннадаӂэк сана/“.

33Осаат йолладым сенин ардына, да ислӓӓ йаптын, ани гелдин. Шинди биз хепсимиз дурэрыз Аллахын ӧнӱндӓ, ки сеслейелим хепсини, не Сааби сымарлады сана».


Петринин насаады Корнилийин евиндӓ

34Петри алды лафы да деди: «Хакына гӧрерим, ани Аллах кимсейӓ пай тутмээр,[+]

35ама хербир миллеттӓн инсаннар, ани Ондан коркэрлар хем йапэрлар дооруйа гӧрӓ, беенилмиш Ондан[+].

36Сиз билерсиниз сӧзӱ, ангысыны О йоллады Израил оолларына, аннадарак ии хабер услулук ичин Иисус Христозлан, Ангысы хепсинӓ Сааби.

37Билерсиниз ишлери, ани олду бӱтӱн Иудейада, башлайарак Галилейадан ваатизликтӓн сора, ангысы ичин Иоан насаат етти,[+]

38ниӂӓ Аллах Айоз Духлан хем кудретлӓн йаалады Иисусу Назареттӓн, Ангысы гезӓрди ердӓн ерӓ, иилик йапарак хем алыштырарак хепсини, ким диаволун баскысы алтындайды, зерӓ Аллах Онуннанды[+].

39Биз шаадыз хепсинӓ буннара, нелӓр йапты О иудейлерин ериндӓ хем Иерусалимдӓ. Сонда Ону ӧлдӱрдӱлӓр, асып бир ставроза.

40Ӱчӱнӂӱ гӱнӱ Аллах дирилтти хем йапты, ани О ачык гӧстерилсин

41диил хепси инсана, ама салт бизӓ, шаатлара, ани Аллахтан сечилмиш олдук, ани идик хем ичтик Онуннан барабар Онун ӧлӱдӓн дирилмесиндӓн сора.

42О сымарлады, насаат хем шаатлык еделим инсана, ани О сыраланмыш Аллахтан, дааваӂы дирилерӓ хем ӧлӱлерӓ олсун[+].

43Хепси пророклар Онун ичин шаатлык едерлӓр, ани херкезин, ким Она инанэр, гӱнахлары афедилир Онун адыннан»[+].

44Ачан Петри бутӱрлӱ лафедӓрди, Айоз Дух инди хепсинин ӱстӱнӓ, ким сеслӓрди бу лафлары.

45Хепси инанӂылар, кесиклилӓр,[†] ани гелдилӓр Петрийлӓн, шаштылар, ани Айоз Духун баашышы йабанӂы инсаннар ӱстӱнӓ дӓ дӧкӱлер.

46Зерӓ ишидӓрдилӓр оннары, тӱрлӱ диллердӓ лафедерӓк хем Аллахын бӱӱклӱӱнӱ метиннейерӓк. Озаман Петри деди:[+]

47«Вар мы ниӂӓ шинди дургутмаа буннары суйлан ваатизликтӓн, ангылары каблеттилӓр Айоз Духу, ниӂӓ дӓ биз?»[+]

48Ондан сора сымарлады, ваатиз олсуннар Иисус Христозун адына. Сора йалвардылар, ки калсын биркач гӱн оннарлан[+].

#### 11


Петринин дооруланмасы Иерусалимдӓ

1Апостоллар хем Иудейанын хер тарафындан кардашлар ишиттилӓр, ани йабанӂылар да каблеттилӓр Аллахын сӧзӱнӱ.

2Да ачан Петри Иерусалимӓ дӧндӱ, кесиклик[†] тарафлылары таказаладылар ону[+]

3да дедилӓр: «Сӓн гитмишин кесиксиз оланнарын евинӓ да имӓк имишин оннарлан барабар»[+].

4Петри, баштан башлайарак, оннара хепсини сыравардыр сӧледи да деди:

5«Булунурдум Иоппийа касабасында. Дуа вакыды гӧзлерим дӧндӱ да гӧрдӱм бир гӧрӱнмӓк. Гӧктӓн инӓрди несӓ, ани бензӓрди бӱӱк бир чаршафа, ани саркыдыларды дӧрт кӧшесиндӓн. Гелди беним йаныма кадар[+].

6Гӧзлерими чаршафа дикип, ислӓӓ бактым. Гӧрдӱм дӧрт баӂаклылары, ӂанаварлары, сӱрӱненнери хем гӧк кушларыны.

7Да ишиттим бир сес, ани деди бана: „Петри, калк, кес да и!“

8Ама бӓн ӂувап еттим: „Олмаз, Сааби, хич бир вакыт бишей мындар хем диил пак гирмеди аазыма“.

9Ама сес гӧктӓн икинӂи сыра деди бана: „Не Аллах паклады, ону сайма мындар“[+].

10Бӧлӓ олду ӱч сыра. Сора хепси енидӓн алынды гӧкӓ.

11Таман о вакыт ӱч адам, йолланылан Кесарийадан бана, дургундулар евин ӧнӱндӓ, нередейдик биз.

12Айоз Дух бана деди гидейим оннарлан, хич шӱпеленмейерӓк. Бу алты кардаш гелдилӓр бенимнӓн, билӓ гирдик о адамын евинӓ[+].

13О сӧледи бизӓ, ниӂӓ гӧрмӱш ангили, ангысы онун евиндӓ пейдаланмыш да демиш она: „Йолла Иоппийа касабасына да теклиф ет Симону, ангысына денилер Петри[+].

14О сӧлейеӂек сана сӧзлери, нейлӓн сӓн куртулаӂан хем хепси сенин евин“.

15Ачан башладым лафетмӓӓ, оннарын ӱстӱнӓ инди Айоз Дух, ниӂӓ дӓ баштан инди бизим ӱстӱмӱзӓ[+].

16Озаман аклыма гетирдим Саабинин сӧзлерини: „Иоан ваатиз етти суйлан, ама сиз ваатиз олаӂэныз Айоз Духлан“[+].

17Чӱнкӱ Аллах верди оннара хеп ӧлӓ баашышы, ниӂӓ дӓ бизӓ, ким инанды Сааби Иисус Христоза, бӓн кимим, ки Аллаха каршы дурайым?»[+]

18Сеслейип бу лафлары, оннар усландылар да метиннедилӓр Аллахы, дейип: «Гӧрӱнер, ани тайфӓннара[†] да Аллах верди колайлык, дӧнсӱннӓр Она гӱнахларындан да йашамак еденсиннӓр».


Варнава хем Саул Антиохийа касабасында

19Оннар, ани даалыштыйдылар кооламак вакыдында, Стефанын ӧлдӱрӱлмесиндӓн сора, гиттилӓр ердӓн ерӓ Финикийа, Кипру хем Антиохийайа кадар, хаберлейерӓк Аллахын сӧзӱнӱ салт иудейлерӓ[+].

20Ама оннардан кими адамнар варды Кипрудан хем Киринедӓн, ангылары гиттилӓр Антиохийа касабасына да лафеттилӓр урумнарлан, аннадарак ии хабери Сааби Иисус ичин.

21Саабинин ели оннарланды. Чок инсан инандылар да дӧндӱлӓр Саабийӓ.

22Оннар ичин хабер етишти Иерусалим клисесинӓ. Орадан йолладылар Варнавайы Антиохийа касабасына[+].

23Ачан о, гелип орайы, гӧрдӱ Аллахын иивергисини, севинди да ӱреклендирди хепсини, карар алып, верилсиннӓр Саабийӓ.

24Зерӓ Варнава ии бир адамды, долу Айоз Духлан хем инаннан. Да чок инсан еклешти Саабийӓ[+].

25Сора Варнава гитти Тарс касабасына, ки аарасын Саулу[+].

26Булуп ону, гетирди Антиохийа касабасына. Бӱтӱн йыл оннар, клисейлӓн топланып, чок инсан ӱӱреттилӓр. Ен илкин Антиохийада ӱӱрениӂилерӓ «христиан» ады верилди.


Агав пророклук едер аачлык ичин

27Бу вакыт Иерусалимдӓн Антиохийайа гелдилӓр пророклар[+].

28Оннардан бириси, ады Агав, калкып хаберледи Айоз Духлан, ани олаӂэк бӱӱк аачлык бӱтӱн дӱннедӓ, ниӂӓ да сора олду император Клавдийин вакыдында[+].

29Озаман ӱӱрениӂилӓр карарлады херкези, кувединӓ гӧрӓ, йолласын йардым кардашлара, ангылары йашардылар Иудейада.

30Ӧлӓ да йаптылар. Варнаванын хем Саулун елиннӓн йолладылар бир йардым пресвитерлерӓ.

#### 12


Петри куртулэр капандан

1О вакыт падишах Ирод туттурду клиседӓн кимисини, неетленип оннара кӧтӱлӱк йапсын.

2О кылычлан ӧлдӱрттӱ Иакову, Иоанын кардашыны[+].

3Гӧрӱп, ани иудейлӓр[†] беенерлӓр буну, ондан сора Хамурсуз йортунун гӱннериндӓ туттурду Петрийи дӓ.

4Арестат еттирдиктӓн сора капана капатты. Койду дӧрт бӧлӱк аскер, беклесиннӓр ону. Бӧлӱклердӓ варды дӧрдӓр аскер. Неетленӓрди Паскеллӓ йортусундан[†] сора чыкармаа ону инсанын ӧнӱнӓ даава ичин[+].

5Петри булунурду бекчилик алтында, капанда. Ама клисӓ хашлак дуа едӓрди онун ичин Аллаха[+].

6О геӂӓ, незаман ертеси гӱнӱ Ирод лӓӓзымды чыкарсын ону даавайа, Петри уйуйарды ики аскер арасында баалы ики синӂирлӓн, бекчилӓр дӓ беклӓрдилӓр капанын капусунда.

7Ансыздан Аллахтан бир ангил пейдаланды, да бир шафк айдыннатты одайы капанда. Ангил дӱрттӱ Петрийи бир йанына да, уйандырып ону, деди: «Чабук калк!». Синӂирлӓр бирдӓн дӱштӱлӓр онун еллериндӓн[+].

8Ангил деди она: «Кушан хем гии айак капларыны!». О ӧлӓ дӓ йапты. Сора ангил деди: «Гии ӱст рубаны да гел беним ардыма!»

9Петри дышары чыкты, гидип онун ардына, аннамайарак, ани, не йапэр ангил, бу хакына аслы. О санарды, ани гӧрӱнмӓк гӧрер.

10Ачан гечтилӓр илк хем икинӂи бекчилии, етиштилӓр демир токатлара, ани чыкэр касаба ичинӓ. Токатлар кендилииндӓн ачылдылар ӧннериндӓ. Оннар чыктылар да гечтилӓр бир сокак. Сора ангил бирдӓн йок олду онун йанындан[+].

11Ачан Петри гелди кендинӓ, деди: «Шинди бӓн хакына гӧрерим, ани Сааби йоллады ангилини да куртарды бени Иродун елиндӓн хем хепси белалардан, не беклӓрди иудей инсаны, ки олсун бенимнӓн»[+].

12Аннайып, не олду, о гитти Марийанын евинӓ, ангысы Иоанын – Марк дениленин – анасыйды, кимдӓ чойу топланмыштылар да дуа едӓрдилӓр[+].

13Ачан Петри урду дышанкы токатлара, чыкты бир изметчийка, ады Рода, ки баксын, ким урэр.

14Ачан таныды Петринин сесини, севинмеликтӓн ачмады токады, ама качарак гитти да сӧледи, ани Петри дурэр токатларда.

15Оннар дедилӓр она: «Сӓн дели мийсин?» Ама о бакарды аннатсын, ани сӧледиклери аслы, онуштан оннар дедилӓр: «Бу олмалы онун ангили»[+].

16Бу вакыт Петри хеп урарды токатлара. Ачан ачтылар, гӧрӱп ону, даптур гелдилӓр.

17Петри йапты елиннӓн нышан, ки суссуннар. Сора аннатты, ниӂӓ Сааби чыкарды ону зындандан, да деди: «Сӧлейиниз Иакова хем кардашлара бу олушлар ичин». Сора кендиси чыкты да гитти башка ерӓ[+].

18Ачан айдыннанды, аскерлерин арасында бир бӱӱк качынмак олду, бакардылар аннасыннар, не олду Петрийлӓн.

19Ирод ааратты ону херердӓ да, ачан буламады, бекчилери соруша чекти да сымарлады, ӧлдӱрӱлсӱннӓр. Сора кенди гитти Иудейадан Кесарийа касабасына да орада калды.


Ирод ӧлер бир чиркин ӧлӱмнӓн

20Ирод пек ӱфкелийди Тир хем Сидон касабасындан инсана. Оннар, аннашып, гелдилӓр Иродлан гӧрӱшмӓӓ. Кенди тарафына чевирдилӓр Власты, ани бакарды падишахын бинасыны. Истедилӓр барышмак йапмаа, зерӓ оннарын мемлекети бесленӓрди падишахын мемлекетиндӓн.

21Бир койулмуш гӱндӓ Ирод гииди падишах рубаларыны да, отуруп падишах скемнесиндӓ, башлады лафетмӓӓ инсанын ӧнӱндӓ.

22Инсан баарарды: «Бу сес диил адамын, ама Аллахын!»

23Саабидӓн бир ангил хемен бирдӓн чарпты ону, зерӓ о йапмышты, ки метиннесиннӓр ону, ама диил Аллахы. Ону куртлар иди, да о ӧлдӱ[+].

24Ама Аллахын сӧзӱ хер тарафа дааларды хем илерлӓрди[+].

25Варнава хем Саул, изметлерини таманнадыктан сора, дӧндӱлӓр Иерусалимдӓн геери, алып кендилериннӓн Иоаны, ангысына денилер Марк[+].

#### 13


Варнава хем Саул йолланэрлар насаат етмӓӓ

1Антиохийада, орадакы клиседӓ варды кими пророклар хем ӱӱредиӂилӓр: Варнава; Симон, ангысына денилӓрди Нигер; Луций, Киринӓ касабасындан; Манаин, ангысы бӱӱдӱ Ирод бейлӓн барабар; хем Саул[+].

2Ачан измет едӓрдилӓр Саабийӓ хем оруч тутардылар, Айоз Дух деди: «Айырын Бана Варнавайы хем Саулу о ишӓ, ани Бӓн чаардым оннары»[+].

3Оручтан хем дуадан сора койдулар еллерини оннарын ӱстӱнӓ да колвердилӓр оннары.


Саул хем Варнава Кипруда

4Варнава хем Саул, йолланмыш Айоз Духтан, гелдилӓр Селевкийӓ касабасына. Орадан гечтилӓр гемийлӓн Кипру адасына.

5Етиштийнӓн Саламин касабасына, хаберледилӓр Аллахын сӧзӱнӱ иудей синагогаларында.[†] Иоаны алмыштылар йардымӂы кендилеринӓ[+].

6Бӱтӱн адайы айкырладылар Паф касабасына кадар. Орада уурадылар бир иудей бӱӱӂӱсӱ, бир йаланӂы пророк ӱстӱнӓ. Онун ады Вариисус[+].

7О проконсул[*] Сергий Павлинин, акыллы бир адамын, чевресиндейди. Проконсул чаарды Варнавайы хем Саулу, зерӓ истӓрди ишитсин Аллахын сӧзӱнӱ.

8Ама Вариисус, ангысынын ӧбӱр ады – Елима, «бӱӱӂӱ» маанасында, каршы дурарды оннара, да бакарды саптырсын проконсулу инандан.

9Озаман Саул, ани ады Павли, долу Айоз Духлан, бакты уз онун гӧзлеринӓ да деди:[+]

10«Адам, долу хертӱрлӱ шалвирликлӓн хем кӧтӱлӱклӓн, диаволун оолу, душман хербир доорулаа! Дургунмайаӂан мы сӓн йалан сӧлемӓӓ Аллахын дӱз йолу ичин?

11Шинди Саабинин ели сана каршы. Сӓн кӧӧр олаӂан да гӧрмейеӂӓн гӱн шафкыны бир парча вакыт». Бирдӓн бир думан, бир караннык чӧктӱ Елиманын ӱстӱнӓ, да о, дӧнӱп ӧтӓӓ-буйаны, аарарды инсаннары, гӧтӱрсӱн ону елиндӓн.

12Ачан проконсул гӧрдӱ, не олду, чок шашты Саабинин ӱӱретмесинӓ да инанды.


Пергӓ хем Писидийа Антиохийа касабаларында

13Павли хем кафадарлары йолландылар гемийлӓн Пафтан да гиттилӓр Пергӓ касабасына, ани Памфилийа ериндӓ. Иоан са айырылды оннардан да дӧндӱ геери Иерусалимӓ[+].

14Оннар Пергедӓн чыктылар да, ердӓн ерӓ гезерӓк, гиттилӓр Писидийа Антиохийа касабасына. Ӂумертеси гӱнӱ гирдилӓр синагога ичинӓ да отурдулар.

15Ачан окунурду Закон[†] хем пророкларын йазыларындан, синагоганын ӧндерӂилери йолладылар, ки сорсуннар оннара: «Кардашлар, еер варсайды бир насаадыныз инсана, сӧлейин»[+].

16Павли калкты, йапты нышан елиннӓн да деди: «Израилин адамнары хем Аллахтан корканнар,[†] сеслейин!

17Бу халкын, Израилин, Аллахы бизим бобаларымызы айырды да бӱӱк бир миллет йапты, ачан Мысырда йашардылар. Сора Кенди каави елиннӓн орадан оннары чыкарды.

18Кырк йыла йакын дойурду оннары чол ердӓ.

19Еди миллет йок етти Ханаан мемлекетиндӓ, ерлерини пайетти, верип оннара.

20Ондан сора, бир дӧртӱз елли йыл йолларды оннара изметкерлерини пророк Самуилин вакыдына кадар.

21Сора оннар истедилӓр падишах. Аллах верди оннара Саулу, Кисин оолуну, Вениаминин тамызлыындан. О кырк йыл падишахлык етти.

22Ондан сора Аллах калдырды оннара падишах Давиди,[†] ангысы ичин шаатлык етти, дейип: „Булдум бир адам кенди ӱреемӓ гӧрӓ, Иессейин оолуну, Давиди, ангысы йапаӂэк хепсини, не Бӓн истеерим“.

23Давидин сенселесиндӓн Аллах адамасына гӧрӓ калдырды Израил инсанына бир Куртарыӂы – Иисусу.

24Онун гелмесинин ӧнӱ сора Иоан насаат етти хепси Израил инсанына, ани лӓӓзым дӧнсӱннӓр гӱнахларындан Аллаха да ваатиз олсуннар[+].

25Иоан кенди изметчилиинин биткисиндӓ деди: „Кимим, сиз санэрсыныз бени? Бӓн диилим Христос, ама бендӓн сора гелер Бириси, Ангысынын бӓн диилим йакышыклы чӧзмӓӓ айак капларыны“[+].

26Кардашлар, Авраамын сенселесиндӓн геленнӓр хем Аллахтан корканнар, бизӓ[*] йолланылды хабер бу куртулмак ичин.

27Зерӓ Иерусалимдӓ йашайаннар хем оннарын ӧндерӂилери Иисусу танымадылар, даава кестилӓр Она да бӧлӓ таманнадылар пророкларын сӧзлерини, ани хер ӂумертеси окунэр[+].

28Буламадылар ӧлӱм ичин бир да кабаат Онда, ама хеп окадар истедилӓр, ки Пилат ӂезаласын Ону ӧлӱмнӓн[+].

29Ачан таманнадылар хепсини, не йазылыйды Онун ичин, индирдилӓр Ону ставроздан да койдулар мезар ичинӓ[+].

30Ама Аллах дирилтти Ону ӧлӱдӓн[+].

31О чок вакыт гӧстерилди оннара, ким Онуннан барабар Галилейадан Иерусалимӓ гелдийдилӓр, ани бӱӱн Онун шаатлары инсанын ӧнӱндӓ[+].

32Биз хаберлеериз сизӓ Ии Хабери, не аданмышты Аллахтан бобаларымыза[+].

33О таманнады бу адамасыны бизӓ, Кенди ушакларына, ачан калдырды Иисусу. Ниӂӓ вар йазылы икинӂи Псалмада: „Сӓн Беним Оолумсун, бӱӱн Сенин бобан олдум“.

34Аллах дирилтти Ону ӧлӱдӓн, ӧлӓ ки Онун гӱӱдеси хич бир вакыт чӱрӱмейеӂек, да бунун ичин бӧлӓ деди: „Бӓн бир инанч севгийлӓн давранаӂам Сана, ниӂӓ ададым Давидӓ“[+].

35Онуштан башка бир Псалмада деер: „Изин вермейеӂӓн, ки Сенин Айозунун гӱӱдеси чӱрӱсӱн“[+].

36Давид, измет едип кенди вакыдында инсана Аллахын ии истедиинӓ гӧрӓ, гечинди, сора гӧмӱлдӱ кенди бобаларын йанында, да гӱӱдеси чӱрӱдӱ[+].

37Ама Ону, Кими Аллах дирилтти, Онун гӱӱдеси чӱрӱмеди.

38Ӧлӓ ки, билӓсиниз, кардашлар, ки салт Она верилерӓк сизӓ хаберленер, ани вар ниӂӓ гӱнахларыныз афедилсин,[+]

39да пакланасыныз хепсиндӓн, недӓн пакламады Моисейин Закону[+].

40Онуштан бакын, гелмесин башыныза, не сӧленмиш пророклардан:

41„Бакын сиз, гӱлмӓӓ аланнар, шашын хем йок олун, зерӓ йапэрым Бӓн ӧлӓ иш сизин вакытта, ани хич инанмайаӂэйдыныз, еер биркимсей сӧлесейди сизӓ“».

42Оннар синагогадан чыктыйнан дышары, инсан йалварарды, ки гелӓн ӂумертесинӓ дӓ лафетсиннӓр хеп бу ишлӓр ичин.

43Ачан топланты даалышты, чок иудей хем динни йабанӂылар, ким дӧнмӱштӱ иудей дининӓ, гиттилӓр Павлинин хем Варнаванын ардына, ангылары дурдулар лафа оннарлан да бакардылар инандырмаа оннары, ки илери доору верилсиннӓр Аллахын иивергисинӓ[+].

44Гелӓн ӂумертеси йакын бӱтӱн касаба инсаны топланды сеслемӓӓ Саабинин сӧзӱнӱ.

45Иудейлӓр,[†] гӧрӱп калабалыы, кыскандылар. Каршы лафеттилӓр Павлинин сӧзлеринӓ хем кӧтӱледилӓр ону[+].

46Ама Павли хем Варнава гиргин дедилӓр: «Илкин сизӓ лӓӓзымды сӧленсин Аллахын сӧзӱ, ама чӱнкӱ сиз ону рет едерсиниз да истӓмеерсиниз каблетмӓӓ дивеч йашамак, онуштан биз дӧнериз башка миллетлерӓ[+].

47Зерӓ бӧлӓ сымарлады бизӓ Сааби: „Койдум сени шафк едӓсин миллетлерӓ да куртулмайы гӧтӱрӓсин ерин кенарынадан“»[+].

48Иудей олмайаннар, ачан ишиттилӓр буну, севиндилӓр хем метиннедилӓр Саабинин сӧзӱнӱ, да хепси, ким сыраланмышты дивеч йашамак ичин, инандылар.

49Саабинин сӧзӱ бӱтӱн мемлекеттӓ даалды.

50Ама иудейлӓр дебрештирдилӓр динни карылары, анылмышлары касабада, хем касабанын ӧндерӂилерини. Башладылар кооламаа Павлийи хем Варнавайы да уураттылар оннары кенди ерлериндӓн[+].

51Павли хем Варнава силктилӓр тозлары айакларындан, оннара азар гиби, да гиттилӓр Иконийа касабасына[+].

52Бу вакыт ӱӱрениӂилӓр севинмеликлӓн хем Айоз Духлан долуйдулар[+].

#### 14


Иконийада

1Иконийа касабасында хеп бутӱрлӱ олду. Павли хем Варнава гирдилӓр иудей синагогасына[†] да лафеттилӓр ӧлӓ, ани инанды чок инсан иудейлердӓн хем урумнардан[+].

2Ама о иудейлӓр,[†] ангылары инанмадылар, дебрештирдилӓр тайфӓннары[†] да чевирдилӓр оннарын ӱреклерини кардашлара каршы.

3Хеп окадар чок вакыт калып орада, лафеттилӓр кыйышмаклан Сааби ичин, Ангысы инандырырды сӧзӱ Кенди иивергиси ичин да верирди кувет, оннарын еллериннӓн йапылсын мераклы нышаннар хем шашмаклы ишлӓр[+].

4Инсан касаба ичиндӓ бӧлӱндӱ. Кимиси иудейлерин, кимиси апостолларын тарафындайды[+].

5Тайфӓннар хем иудейлӓр заабитлериннӓн билӓ неетлендилӓр зеетлесиннӓр да ӧлдӱрсӱннӓр ташлан апостоллары.

6Апостоллар аннадылар буну да качтылар Ликаонийа, Листра хем Дервийа касабаларына хем долай ерлеринӓ[+].

7Бу ерлердӓ оннар аннаттылар Ии Хабери.


Листрада хем Дервийада

8Листра касабасында варды бир адам, сакат айакларындан. О дуумактан хич гезмемишти[+].

9О, отуруп ердӓ, сеслӓрди, не сӧлеер Павли. Павли бакты уз онун гӧзлеринӓ, гӧрдӱ, ани онда вар инан саа олмаа дейни,[+]

10да бӱӱк бир сеслӓн она деди: «Сана деерим, Сааби Иисус Христозун адыннан, калк айакча!» О адам чабук калкты айакча да башлады гезмӓӓ[+].

11Инсаннар, гӧрӱп, не йапты Павли, калдырдылар бир бӱӱк сес да Ликаон дилиндӓ дедилӓр: «Аллахлар индилӓр арамыза адама бензӓр!»[+]

12Варнавайа ад койдулар Зевс, ама Павлийӓ Ермис, зерӓ бу лафетмеклердӓ кулланыӂыйды.

13Зевсин айоз бинасы[†] булунарды касабанын хемен дышында. Зевсин попазы[†] гетирди айоз бина токатларына ӧкӱзлери хем фенецлери, истейип инсаннан барабар курбан гетирсин.

14Ама апостоллар, Варнава хем Павли, ишидип буну, йырттылар кенди рубаларыны коркудан, хызландылар инсан ичинӓ да баардылар:[+]

15«Адамнар, нечин буну йапэрсыныз? Биз сизин гиби инсаныз. Биз сизӓ ии хабер гетирериз, ки дӧнӓсиниз бошуна ишлердӓн дири Аллаха, Она, Ким йаратты гӧкӱ, ери, денизи хем хепсини, не вар оннарда[+].

16Аллах евелки вакытларда бракты, хепси миллетлӓр гитсиннӓр кенди йолларында.

17Ама хич дургунмады шаатлык вермӓӓ кендиси ичин, зерӓ йапты иилик, верди йаамур гӧктӓн хем берекет, боллуктан имӓк верди хем севиндирди ӱреклеринизи»[+].

18Бу лафларлан билӓ хемен-хемен дургудабилдилӓр инсаны курбан гетирмектӓн оннара.

19Антиохийа хем Иконийа касабаларындан гелди биркач иудей да, инсаны кенди тарафларына чекип, дӱӱдӱлӓр Павлийи ташлан, сора санарак, ани ӧлдӱ, сӱрӱдӱлӓр касабадан дышары[+].

20Ама Павлинин ӱӱрениӂилери топландылар долайына, да о, калкып, гирди касаба ичинӓ. Икинӂи гӱнӱ Варнавайлан гиттилӓр Дервийа касабасына.

21Аннаттылар Ии Хабери бу касабада да едендилӓр чок ӱӱрениӂи.


Антиохийа касабасына дӧнӱш

Сора дӧндӱлӓр геери Листра, Иконийа хем Антиохийа касабаларына.

22Ӱӱрениӂилери духча каавиледилӓр хем ӱреклендирдилӓр, ки инанда калсыннар. Дедилӓр, ани лӓӓзым чок аӂылардан гечелим, ки Аллахын Падишахлыына гирӓбилелим[+].

23Хербир клиседӓ айырдылар пресвитерлери, дуа едип хем оруч тутуп, вердилӓр оннары Саабинин елинӓ, Ангысына инандылар[+].

24Ондан сора гечтилӓр Писидийадан да етиштилӓр Памфилийа еринӓ.

25Хаберледилӓр Саабинин сӧзӱнӱ Пергӓ касабасында, сора гиттилӓр Атталийа касабасына.

26Орадан гемийлӓн ӱздӱлӓр Антиохийа касабасына, нередӓ баштан верилмиштилӓр Аллахын иивергисинӓ о иш ичин, не шинди таманнадылар[+].

27Етишип орайы, топладылар клисейи да аннаттылар хепсини, не Аллах йапты оннарлан хем ниӂӓ ачты башка миллетлерӓ инан капусуну.

28Орада калдылар ӱӱрениӂилӓрлӓн чок вакыт.

#### 15


Иерусалимдӓ топланты кесиклик ичин

1Кимиси, Иудейадан геленнӓр, ӱӱредӓрдилӓр кардашлары, ани, еер кесиклик[†] йапмарсайдылар Моисейин сырасына гӧрӓ, йок насыл куртулсуннар.

2Оннарын хем Павлийлӓн Варнаванын арасында олду бӱӱк кавга хем дартышмак. Кардашлар онун ичин карарладылар, ани Павлийлӓн Варнава хем таа биркач адам оннардан, гитсиннӓр апостоллара хем пресвитерлерӓ Иерусалимӓ да сорсуннар бунун ичин[+].

3Клисӓ оннары йола гечирдиктӓн сора оннар гечти Финикийадан хем Самарийадан, сӧлейерӓк, ниӂӓ тайфӓннар[†] Аллаха дӧндӱлӓр. Бунуннан чок севиндирдилӓр хепси кардашлары.

4Етиштилӓр Иерусалимӓ, кабул олдулар клиседӓн, апостоллардан хем пресвитерлердӓн. Аннаттылар хепсини, не Аллах йапты оннарлан, /хем ниӂӓ тайфӓннара ачылды инан капусу/.

5Озаман кимиси инанӂылардан, фарисейлерин бӧлӱмӱндӓн, калктылар да дедилӓр: «Тайфӓннар, ким инанды, лӓӓзым каблетсиннӓр кесиклик хем тутсуннар Моисейин Законуну».[†]

6Апостоллар хем пресвитерлӓр топландылар, ки баксыннар бу сорушу.

7Чок лафтан сора Петри, калкып, деди: «Кардашлар, билерсиниз, ани Аллах бир парча вакыт геери сизин араныздан бени айырды, ки беним аазымдан тайфӓннар Аллахын сӧзӱнӱ ишитсиннӓр да Ии Хабери инансыннар[+].

8Аллах, Ангысы билер херкезин ӱреени, гӧстерди, ани кабледер оннары, баашлайып оннара Айоз Духу, ниӂӓ дӓ бизӓ[+].

9Оннарын хем бизим арамызда хич бир айырмак йапмады. Инаннан паклады оннарын ӱреклерини[+].

10Шинди нечин сиз денеерсиниз Аллахы да истеерсиниз коймаа ӱӱрениӂилерин бойнусуна бир бойундурук, ангысыны ташыйамады не бизим бобаларымыз, не дӓ биз[+]?

11Биз инанэрыз, ани ниӂӓ биз, хеп ӧлӓ оннар да, куртулэрыз Сааби Иисус Христозун иивергисиннӓн»[+].

12Хепси инсан сусту да сеследилӓр Варнавайы хем Павлийи. Буннар аннаттылар хепси нышаннар ичин хем шашмаклы ишлӓр ичин, ани Аллах оннарын йардымыннан тайфӓннарын арасында йапты.

13Оннарын лафындан сора Иаков алды лафы да деди: «Кардашлар, сеслейиниз бени![+]

14Симон аннатты, ниӂӓ Аллах да баштан бакышыны тайфӓннара чевирди, ки оннарын арасындан топласын Кенди адына бир халк.

15Ниӂӓ пророкларын сӧзлери дӓ йазылы:

16„Ондан сора дӧнеӂӓм да енидӓн калдыраӂам Давидин[†] евини, енидӓн йапаӂам йыкынтыларыны да еринӓ ерлештиреӂӓм,

17ки аарасыннар Саабийи калан инсаннар хем хепси миллетлӓр, ангыларыны чаардым, Беним олсуннар дейни,

18деер Сааби“, ани баштан билдирди буннары.

19Онуштан бӓн сайэрым, ки дӱшмеер йапалым зорлук тайфӓннара, ким дӧнер Аллаха.

20Ама йазалым оннара, корунсуннар имеклердӓн, ани мындарланмыш идолларлан, буулмуш хайван етиндӓн, кандан, хем ороспулуктан, /йапмасыннар башкасына ону, не истӓмеерлӓр кендилеринӓ/[+].

21Чӱнкӱ таа евел вакытлардан хербир касабада вар адамнар, ангылары насаат едерлӓр Моисейин Законуну, ани окунэр хер ӂумертеси синагогаларда».[†]


Апостолларын кийады

22Озаман апостоллар хем пресвитерлӓр хем бӱтӱн клисӓ кайыл олдулар, айырсыннар кенди араларындан биркач киши да йолласыннар оннары геери Антиохийайа Павлийлӓн хем Варнавайлан барабар. Айырдылар Иудайы, ангысына деерлӓр Варсава, хем Силайы – сайгылы адамнары кардашларын арасында[+].

23Йазып, йолладылар оннарлан бӧлӓ бир кийат: «Биз, апостоллар хем пресвитерлӓр хем кардашлар, селӓм йоллээрыз сизӓ, тайфӓннардан кардашлара, Антиохийада, Сирийада хем Киликийада йашайаннара.

24Биз ишиттик, ани кими инсаннар, ким бизим арамыздан чыкты, ама биздӓн йолланмадылар, сизи раатсыз едерлӓр ӧлӓ лафларлан да долаштырэрлар сизи, /ӱӱредерӓк сизи кесиклик кабледӓсиниз хем тутасыныз Моисейин законуну/[+].

25Онуштан биз хепсимиз аннаштык айыралым биркач адам да йоллайалым сизӓ бизим севгили Варнавайлан хем Павлийлӓн барабар,

26оннарлан, ким койду орталаа кенди йашамасыны бизим Сааби Иисус Христозун ады ичин.

27Ӧлӓ, ки йоллээрыз Иудайы хем Силайы сизӓ, ангылары аннадаӂэклар хеп бу сорулар ичин ааздан.

28Зерӓ Айоз Дух хем биз ии сайдык, ки коймайалым сизӓ башка бир аарлык, лӓӓзымны ишлердӓн каарӓ:[+]

29корунасыныз имеклердӓн, ани баашланмыш идоллара, кандан, буулмуш хайван етиндӓн, хем ороспулуктан, /да йапмайасыныз башкасына, не истӓмеерсиниз кендинизӓ/. Буннардан корунарсайдыныз, ии йапаӂэныз».

30Оннар, йола чыкып, Антиохийа касабасына гиттилӓр, нередӓ топлайып инсаны, кийады вердилӓр.

31Оннар, окуйуп, севиндилӓр бу ӱреклендириӂи насаат ичин.

32Иуда хем Сила, ангылар кендилери дӓ пророктулар, гиргиннеттилӓр кардашлары, каавилендирип тӱрлӱ лафлан[+].

33Бир парча вакыттан сора кардашлары услулуклан колвердилӓр, ки геери дӧнсӱннӓр оннара, кимдӓн йолланмыштылар.

/ 34Ама Сила са орада калсын таа ии. Иуда йалныз Иерусалимӓ геери дӧндӱ./

35Павли хем Варнава калдылар Антиохийада, ӱӱреттилӓр инсаны да башка чок кишилӓрлӓн билӓ аннаттылар ии хабери Саабинин сӧзӱ ичин[+].


Павли хем Варнаванын аннашмазлыы

36Биркач гӱндӓн сора Павли деди Варнавайа: «Хайди, гиделим енидӓн да долашалым кардашларымызы хербир касабада, нередӓ насаат еттик Саабинин сӧзӱнӱ. Бакалым, оннар насыл йашээрлар».

37Варнава истӓрди, алсыннар оннарлан Иоаны, ангысына денилер Марк,[+]

38ама Павли сайарды, ки ии олмайаӂэк алсыннар ону, ким атылды оннардан Памфилийада да ишӓ гитмеди[+].

39Олду ӧлӓ бӱӱк бир кавга, ани сонда айырылдылар бири-бириндӓн. Варнава алды Маркы, да гемийлӓн ӱздӱлӓр Кипру адасына.

40Ама Павли айырды Силайы, да кардашлар, верип оннары Саабинин иивергисинӓ, йола гиттилӓр[+].

41Гечип Сирийадан хем Киликийадан, каавиледилӓр клиселери.

#### 16


Тимофей

1Сонда Павли етишти Дервийа хем Листра касабаларына. Орада варды бир ӱӱрениӂи, ады Тимофей. Онун анасы бир инанӂы кары иудейлердӓн, ама бобасы урумнарданды[+].

2Кардашлар Листра хем Иконийа касабаларындан Тимофейи мететтилӓр.

3Павли, чӱнкӱ истӓрди ону алсын кендисиннӓн, йаптырды она кесиклик,[†] иудейлерин бетеринӓ, ангылары йашардылар орада, зерӓ хепси билӓрди, ани онун бобасы урум[+].

4Гечерӓк касабалардан, оннар ӱӱреттилӓр кардашлары кайыл олсуннар карара, не алмыштылар апостоллар хем пресвитерлӓр Иерусалимдӓ[+].

5Бутакым клиселӓр каавиленӓрдилӓр инанда, да гӱн гӱндӓн зееделенӓрди сайысы[+].


Павлинин гӧрӱмӱ Македонийа ичин

6Айоз Дух бракмады оннары, насаат етсиннӓр Аллахын сӧзӱнӱ Асийада, онуштан гечтилӓр Фригийа хем Галатийа ерлериндӓн[+].

7Етиштийнӓн Мисийа сынырына, истедилӓр гитмӓӓ Вифинийайа, ама Иисусун Духу изин вермеди[+].

8Гечтилӓр Мисийадан да гиттилӓр Троада касабасына[+].

9Павли геӂӓ гӧрдӱ бир гӧрӱм. Бир адам Македонийадан, ӧнӱндӓ дуруп, йалварарды: «Геч Македонийайа да йардым ет бизӓ».

10Павлинин гӧрӱмӱндӓн сора биз хемен бактык гиделим Македонийайа, зерӓ аннадык, ани Аллах чаарэр бизи, ки орада аннадалым Ии Хабери.


Лидийа Ии Хабери инанэр

11Йолланып Троада касабасындан, биз ӱздӱк гемийлӓн уз Самофракийа адасына, икинӂи гӱнӱ етиштик Неаполис касабасына.

12Ордан гиттик Филип касабасына, ангысы Рома колонийасы Македонийанын илк бӧлӱмӱндӓ. Бу касабада дурдук биркач гӱн[+].

13Ӂумертеси гӱнӱ чыктык касаба токатларындан дышары бир акарсу бойуна, нередӓ дӱшӱндӱк, бир дуа ери вар. Отуруп орада, башладык лафетмӓӓ карыларлан, ани гелдилӓр.

14Аллахтан коркан бир кары, ады Лидийа, кып-кырмызы без сатыӂысыйды Фийатира касабасындан, сеслӓрди бизи. Сааби ачты онун ӱреени, ки есап алсын Павлинин лафларыны[+].

15О хем евдекилери ваатиз олдуктан сора йалварып деди бизӓ: «Еер бени инанӂы Саабийӓ кабледирсениз, гелин евимӓ да калын бендӓ». Да чевирди бизи[+].


Павли хем Сила капанда

16Бир сыра олду, ачан гидӓрдик дуа еринӓ, каршы чыкты бизӓ бир изметкӓр-кыз, ангысында варды фалӂылык духу. О фалӂылыыннан бӱӱк казанч гетирӓрди чорбаӂыларына.

17Такышып Павлинин хем бизим ардымыза, бу изметкӓр-кыз баарарды: «Бу инсаннар Пек ӱӱсек Аллахын чыраклары, ангылары хаберлеерлӓр сизӓ куртулмак йолуну».

18Буну чок сыра йапты. Павли, быкып, ӱфкеленди, дӧндӱ да деди фена духа: «Иисус Христозун адыннан деерим, чык ондан!» Фена дух чыкты о кыпымда[+].

19Чорбаӂылары, гӧрӱп, ани кайбелди казанчтан умутлары, туттулар Павлийи хем Силайы да сӱрӱдӱлӓр меркез мейдана, касабанын заабитлеринӓ,

20Верип оннарын елинӓ, дедилӓр: «Бу адамнар, иудейлӓр,[†] дебрештирерлӓр инсаны бизим касабада.

21Оннар ӱӱредерлӓр адетлери, не биз, ромалылар, дӱшмеер кабледелим хем дӓ таманнайалым».

22Инсан калкты Павлийӓ хем Силайа каршы. Заабитлӓр, йырттырып оннарын рубаларыны, сымарладылар дӱӱсӱннӓр оннары фышканнан[+].

23Пек кӧтӱ дӱӱйӱп, аттылар сора оннары капана. Сымарладылар зындан бекчисинӓ, ки баксын, ии корусун оннары.

24Кабледип бу емири, бекчи капады оннары зынданын ичйандакы бӧлмесинӓ да айакларыны букааларлан китледи[+].

25Йакын геӂӓ йарысы Павли хем Сила дуа едӓрдилӓр хем Аллахы метедӓрдилӓр, капанӂылар да оннары сеслӓрдилӓр.

26Ап-ансыздан олду ӧлӓ бир бӱӱк ер тепремеси, ани зындан салланды темелӓдӓн. Бирдӓн хепси капулар ачылды, хепси букаалар чӧзӱлдӱ[+].

27Зындан бекчиси уйанды, гӧрӱп зынданын капуларыны ачык, чыкарды кылыӂыны кенди-кендини ӧлдӱрсӱн, чӱнкӱ санды, ани капанӂылар качты[+].

28Павли пек баарды: «Йапма кендинӓ зарар, зерӓ биз хепсимиз бурадайыз!»

29Бекчи истеди шафк, качарак гирди ичйанына, да титирейерӓк дӱштӱ Павлинин хем Силанын айакларына[+].

30Чыкарып оннары дышары, деди: «Чорбаӂыларым, не дӱшер йапайым, ки куртулайым?»[+]

31Оннар дедилӓр: «Инан Сааби Иисус Христоза да куртулаӂан сӓн хем бӱтӱн сенин евин»[+].

32Насаат еттилӓр Саабинин сӧзӱнӱ она хем хепсинӓ, ким онун евиндӓйди.

33О геӂӓ бекчи алып-йыкады оннарын йараларыны, да осаат ваатиз олду кендиси хем хепси онун евдекилери[+].

34Павлийи хем Силайы кенди евинӓ буйур етти, софра оннара койду да севинди бӱтӱн евиннӓн, ани Аллаха инанды[+].


Павли хем Сила колверилер

35Ачан айдыннанды, заабитлӓр йолладылар изметчилерини, ани фышкан ташыйарды, десиннӓр: «Салвер о адамнары».

36Зындан бекчиси сӧледи буну Павлийӓ да деди: «Заабитлӓр хабер йолладылар, ки колверейим сизи. Онуштан чыкын шинди да гидин услулукта».

37Ама Павли деди оннара: «Бизи, Рома ватандашларыны, даавасыз хепсинин ӧнӱндӓ дӱӱдӱлӓр фышканнан, сора кападылар зындана, ама шинди бакэрлар, саклы салверсиннӓр ми? Олмаз бӧлӓ, ко кендилери гелип-чыкарсыннар бизи»[+].

38Изметчилӓр сӧледилӓр бу лафлары заабитлерӓ. Заабитлӓр корктулар, ишидип, ани оннар Рома ватандашларыймыш.

39Гелдилӓр, афетмӓк истедилӓр, чыкардылар капандан да, йалварып оннара, дедилӓр гитсиннӓр касабадан[+].

40Павли хем Сила, чыкып зындандан, гиттилӓр Лидийанын евинӓ. Орада гӧрӱштӱлӓр кардашларлан, гиргиннеттилӓр оннары, сора йола гиттилӓр[+].

#### 17


Салоник касабасында

1Амфиполис хем Аполлонийа касабаларындан гечтиктӓн сора Павли хем Сила гелдилӓр Салоник касабасына, нередӓ варды иудейлерин синагогасы.[†][+]

2Павли, алышмасына гӧрӓ, гирди синагога ичинӓ да ӱч ӂумертеси оннарлан лафетти, окуйарак Айоз Йазылардан.[†][+]

3Ачыклады да гӧстерди оннара, ани Христос лӓӓзымды зеетленсин да ӧлдӱктӓн сора дирилсин. «Бу Иисус, Ангысы ичин сизӓ хаберлеерим, О Христос», – дейӓрди о[+].

4Кимиси оннардан, бӱӱк бир сӱрӱ урум, ани коркардылар Аллахтан, хем анылмыш карылардан биркачы, инандылар да гечтилӓр Павлинин хем Силанын тарафына.

5Ама иудейлӓр,[†] ким инанмады, кысканмактан алдылар сокаклардан кими йарамаз инсаннардан, олду бӱӱк калабалык, да дебрештирдилӓр касабайы. Ӱӱштӱлӓр Иасонун евинӓ, бактылар Павлийи хем Силайы чыкармаа инсанын ӧнӱнӓ[+].

6Ама буламадылар да сӱрӱдӱлӓр Иасону хем таа биркач кардашы касабанын заабитлери ӧнӱнӓ, баарып: «Буннар буландырэрлар бӱтӱн дӱннейи, шинди гелдилӓр бурайы да.

7Иасон конаклаа каблетти оннары. Хепси каршы дурэрлар Кесарын сымарламасына. Деерлӓр, ани вармыш бир башка падишах – Иисус»[+].

8Бӧлӓ лафларлан иудейлӓр дебрештирӓрдилӓр инсаны хем касабанын заабитлерини.

9Заабитлӓр салвердилӓр Иасону хем ӧбӱрлерини салт ондан сора, ачан пара алдылар.


Верийа касабасында

10Геӂӓ кардашлар алатлан йолладылар Павлийи хем Силайы Верийа касабасына. Ачан етиштилӓр орайы, гирдилӓр иудейлерин синагогаларына.

11Буннар таа ачык фикирлийдилӓр, некадар иудейлӓр Салониктӓ. Оннар каблеттилӓр Аллахын сӧзӱнӱ бӱӱк хавезлӓн. Хер гӱн, аараштырып Айоз Йазылары, бакардылар аннасыннар, ӧлӓ ми, ниӂӓ сӧленер.

12Оннардан чойу инандылар хем бир сӱрӱ урум кары-адам ии инсаннардан.

13Ама иудейлӓр Салоник касабасындан, ачан аннадылар, ани Павли насаат едер Аллахын сӧзӱнӱ Верийа касабасында да, гелдилӓр орайы карышмалык йапсыннар хем инсаны дебрештирсиннӓр.

14Кардашлар алатлан йолладылар Павлийи дениз кенарына, ама Сила хем Тимофей калдылар Верийада.


Павли Афина касабасында

15Павлийлӓн гиденнӓр ону гечирдилӓр Афина касабасынадан. Сора дӧндӱлӓр геери бир сымарламаклан, ки Сила хем Тимофей гитсиннӓр Павлийӓ некадар таа тез.

16Павли, беклӓркӓн оннары Афина касабасында, духунда дерин бир аӂы дуйду, гӧрӱп касабайы, долу идоллан[+].

17Синагога ичиндӓ лафедӓрди иудейлӓрлӓн хем Аллахтан коркан инсаннан. Мейданда лафедӓрди хер гӱн, киминнӓн каршы гелӓрди.

18Кимиси Эпикур хем Стоик философларындан онуннан атышмаа башладылар. Кимиси дейӓрди: «Не истеер сӧлесин бу бошуна лафедӓн?» Башкалары, ишидип, ани о аннадэр хабери Иисус ичин хем Онун дирилмеси ичин, дедилӓр: «Аллелем, о насаат едер йабанӂы аллахлар ичин».

19Алып гӧтӱрдӱлӓр ону Ареопага[*] да дедилӓр: «Вар мы ниӂӓ ӱӱренелим, насыл ени ӱӱретмӓк сӓн насаат едерсин[+]?

20Сӓн сӧлеерсин кими фасыл ишлӓр ичин. Истеериз билмӓӓ, буннарын аннамасы недир?»

21Зерӓ хепси Афиналылар хем ким орада йабанӂылардан бӱтӱн хайлак вакыды гечирип сӧлӓрдилӓр хем сеслӓрдилӓр сон ени хаберлери.


Павли Ареопагда

22Павли дурду Ареопагын ортасында да деди: «Афиналылар! Бӓн гӧрерим, ани хер тарафтан пек инанӂыйсыныз.

23Гезинип, бактым, нейӓ баш иилдерсиниз, уурадым бир курбаннык[†] ӱстӱнӓ, нередӓ йазылы: „Билинмейӓн бир Аллаха“. Бу Аллахы, кими сиз билмейерӓк икрамнээрсыныз, Ону сизӓ хаберлеерим.

24Бу Аллах, Ким йаратты дӱннейи хем хепсини, не вар, Одур, гӧкӱн хем ерин Саабиси. О йашамээр адам елиннӓн йапылы йапыларда[+].

25Она измет етмӓӓ йоктур ниӂӓ адам елиннӓн, ниӂӓ ачан Онун олур лӓӓзымныы бишей ичин. О Кендиси хепси инсана йашамак, солук хем хепсини, не лӓӓзым, верер[+].

26О бир инсандан йаратты хепси миллетлери, йашасыннар бӱтӱн ер ӱстӱндӓ. Сыралады белли вакытлары хем сынырлары, нередӓ лӓӓзым йашасыннар,[+]

27ки аарасыннар Аллахы да, еллериннӓн йоклайарак булсуннар, макар ки Аллах диил узак биздӓн.

28Биз Онда йашээрыз, гезериз, булунэрыз, ниӂӓ сизин пеетчилердӓн бириси деди: „Биз дӓ Ондан чекилериз“.

29Ӧлейсӓ, ки Аллахтан чекилериз, дӱшмеер саналым, ани Аллах бензеер алтына, гӱмӱшӓ еки таша, ани йапылмыш адам фикириннӓн хем беӂермесиннӓн.

30Аллах коймээр есаба билмезлик вакыды гечмиштӓн, ама бӱӱн хепси инсана херердӓ сымарлээр, дӧнсӱннӓр Она гӱнахларындан[+].

31Зерӓ О белли етти бир гӱн, незаман даава кесеӂек дӱннейӓ доорулаа гӧрӓ бир Адамын араӂылыыннан, Кими О Кенди айырды. Ки инандырабилсин хепси инсаны, Ону дирилтти ӧлӱдӓн»[+].

32Ӧлӱдӓн дирилмӓк ичин ишидип, оннарын кимиси башлады гӱлмӓӓ алмаа, ама башкалары дедилӓр: «Бунун ичин сеслӓриз сени башка керӓ».

33Бутакым, Павли чыкты оннарын арасындан.

34Ама хеп окадар кимиси, гечип онун тарафына, инандылар. Буннарын арасында Дионисий, Ареопагын азасы, бир кары, ады Дамар, хем оннарлан башкалары да.

#### 18


Коринф касабасында

1Ондан сора Павли, Афинайы бракып, гитти Коринф касабасына.

2Орада булду бир иудей, ады Акила, ани дууду Понт долайында. О аз ӧнӂӓ Италийадан гелмишти карысыннан, Прискиллайлан, зерӓ император Клавдий сымарладыйды хепси иудейлӓр[†] Рома касабасындан гитсиннӓр. Павли оннара гитти[+].

3Чӱнкӱ оннарын занаатлары биртӱрлӱйдӱ, Павли оннарда калып, барабар ишледи. Оннарын занаатлары чадыр курмасыйды.

4Хер ӂумертеси Павли лафедӓрди синагогада[†] да инандырарды хем иудейлери, хем урумнары[+].

5Ачан Сила хем Тимофей гелдилӓр Македонийадан, Павли хептӓн верилди шаатлык етсин иудейлерӓ, аннадып оннара, ани Иисус – Христос[+].

6Чӱнкӱ иудейлӓр каршы дурарды хем кӧтӱлӓрди, Павли силкти рубаларыны азар гиби да деди: «Сиз ӂуваплыы кенди башыныза алэрсыныз, бӓн кабаатсызым. Бӱӱндӓн беери гидерим йабанӂылара»[+].

7Ордан чыктыктан сора гирди бир Аллахтан коркан адамын евинӓ, ады Титий Иуст. Онун еви синагоганын йанындайды.

8Крисп, синагоганын ӧндерӂисийди, Саабийӓ бӱтӱн евиннӓн инанды. Коринфлилердӓн чок инсан Павлийи ишиттилӓр, инандылар да ваатиз олдулар[+].

9Геӂӓ вакыды бир гӧрӱмдӓ Сааби деди Павлийӓ: «Коркма, илери доору лафет да хич сусма!

10Бӓн сениннӓним, кимсей елини сана койамайаӂэк, ки кӧтӱлӱк йапсын дейни, зерӓ Беним вар чок инсаным бу касабада».

11Павли калды орада бир бучук йыл, ӱӱредерӓк оннары Аллахын сӧзӱнӱ.

12Ачан Галлион олду проконсул Ахайада, иудейлӓр бирликтӓ калктылар Павлийӓ каршы да гӧтӱрдӱлӓр ону даава еринӓ.

13Оннар дедилӓр: «Бу адам инандырэр инсаны, баш иилтсиннӓр Аллаха закона[†] каршы».

14Ачан Павли истеди лафетмӓӓ, Галлион деди иудейлерӓ: «Иудейлӓр! Еер олайды бир хаксызлык йада бир аар кабаат, озаман бӓн сабурлуклан сеслейеӂейдим.

15Ама чӱнкӱ кавга олэр лафлар ичин, адлар ичин хем кенди законунуз ичин, бу ишлери бакын кендиниз. Бӓн хич истӓмеерим карышмаа буннара»[+].

16Ууратты оннары даава скемнеси ериндӓн.

17Озаман хепси /урумнар/ туттулар Сосфени, синагоганын ӧндерӂисини, да дӱӱдӱлӓр ону даава скемнеси ӧнӱндӓ, ама Галлион буну хич есап алмады.


Павли дӧнер Антиохийа касабасына

18Павли калды хайли вакыт кардашларлан, сора сӧледи оннара «калын саалыӂаклан» да йола чыкты гемийлӓн Сирийа ерлеринӓ доору. Онуннан билӓ гитти Прискилла хем Акила да. Ӧнӂӓ Павли кырктырды башыны Кенхрейада бир аданмак ичин, ани адамышты Аллаха[+].

19Етишип Ефес касабасына, Павли бракты оннары орада, ама кендиси гирди синагогайа да лафетти иудейлӓрлӓн[+].

20Оннар йалвардылар она, ки калсын орада таа чок вакыт, ама о истӓмеди.

21«Калын саалыӂаклан» сӧледи хем деди: «/Бӓн мутлак лӓӓзым Иерусалимдӓ гечирейим гелӓн йортуйу, сора,/ еер олурсайды Аллахын истедии, сизӓ геери дӧнеӂӓм», да гемийлӓн гитти Ефес касабасындан. /Акила хем Прискилла калдылар Ефестӓ./[+]

22Гелип Кесарийа касабасына, сора Иерусалимӓ гитти долашты орадакы клисейи, сонда дӧндӱ Антиохийа касабасына.

23Бир парча вакыттан сора орадан йола чыкты да гечти сыравардыр Галатийа хем Фригийа ерлериндӓн, каавилейерӓк хепси ӱӱрениӂилери[+].


Аполлос

24Бир иудей, ады Аполлос, дуумасы Александрийа касабасында, бир лаф устасы, ани ии билӓрди Айоз Йазылары,[†] гелди Ефес касабасына[+].

25О ӱӱренмишти Саабинин йолуну да хашлак духлан насаат едӓрди Иисус ичин, макар ки билӓрди саде Иоанын ваатизлиини[+].

26Чекетти гиргин лафетмӓӓ синагогада. Сеслейип ону, Прискилла хем Акила алдылар ону кендилериннӓн да аннаттылар она таа йакындан Аллахын йолуну[+].

27Ачан Аполлос истеди гитмӓӓ Ахайа ерлеринӓ, кардашлар она ӱрек вердилӓр. Йолладылар кийат орадакы ӱӱрениӂилерӓ, ки каблетсиннӓр ону. О, етишип орайы, чок йардым етти Аллахын иивергисиннӓн инанӂылара[+].

28Зерӓ о хепси инсанын ӧнӱндӓ куветлӓн енсӓрди иудейлери да ачарды Айоз Йазылардан доорулуу, ани Иисус – Христос Кендиси[+].

#### 19


Ефес касабасында

1Ачан Аполлос Коринф касабасындайды, Павли гечти ич долайлардан да гелди Ефес касабасына. Орада булду биркач ӱӱрениӂи[+].

2О сорду оннара: «Каблеттиниз ми Айоз Духу, ачан инандыныз?» Оннар ӂувап еттилӓр: «Биз хич ишитмедик Айоз Дух ичин».

3Озаман сорду: «Е не ваатизликлӓн ваатиз олдунуз?» Оннар ӂувап еттилӓр: «Иоанын ваатизлииннӓн»[+].

4Павли деди: «Иоан ваатиз едӓрди оннары, ким дӧнӓрди гӱнахларындан Аллаха. О сӧлӓрди инсана, инансыннар ондан сора Геленӓ, Она, Кимӓ денер Иисус»[+].

5Ишидип буну, ваатиз олдулар Сааби Иисусун адына[+].

6Ачан Павли койду еллерини оннарын ӱстӱнӓ, инди Айоз Дух, да оннар башладылар башка диллердӓ лафетмӓӓ хем пророклук етмӓӓ[+].

7Оннар хепси бир оники адамды.

8Сора гирди синагога[†] ичинӓ да ӱч ай инсана коркусуз аннадарды хем инандырарды Аллахын Падишахлыыны[+].

9Ама чӱнкӱ бир бойу четиннеттилӓр ӱреклерини да инанмадылар, фена лафедерӓк инсанын ӧнӱндӓ Аллахын йолуну, Павли бракты оннары, айырды кенди ӱӱрениӂилерини да хер гӱн лафедӓрди Тиранын салонунда.

10Бӧлӓ тутту ики йыла кадар. Ӧлӓ хепси Асийада, хем иудейлӓр,[†] хем урумнар, ишиттилӓр Аллахын сӧзӱнӱ.

11Аллах йапты гӧрӱлмемиш кудретли ишлӓр Павлинин еллериннӓн.

12Она кадар, ани басмалар йада парчалар, нейӓ диимишти о, ачан гӧтӱрӱлӱп койулурду хасталара, оннар алышарды хасталыктан хем фена духлардан куртулурду[+].

13Кимиси иудей бӱӱӂӱлердӓн, ани ердӓн ерӓ гезӓрдилӓр, бактылар файдаланмаа Сааби Иисусун адыннан, ки алыштырсыннар, кимдӓ варды фена дух, дейерӓк: «Емир едерим сизӓ Иисусун адыннан, Ангысыны Павли хаберлеер, дышары чыкасыныз»[+].

14Буну йапарды Скева адлы бир иудей бӱӱк попазын[†] еди оолу.

15Ама фена дух ӂувап етти: «Иисусу таныйэрым, Павлийи да билерим, ама сиз кимсиниз?»[+]

16О адам, кимдӓ варды фена дух, атылды оннарын ӱстӱнӓ да хепсини, ӱстелейип, ӧлӓ енседи, ани оннар чыплак хем йаралы качтылар о евдӓн.

17Бу олуш ичин хабер етишти хепси иудейлерӓ хем урумнара, ангылары йашардылар Ефес касабасында. Бир корку хепсини алды, да Сааби Иисусун ады бӱӱк бир сайгы казанды.

18Чойу оннардан, ким инанды, гелӓрдилӓр, шаатлык едип, ачардылар кенди кӧтӱ йаптыкларыны[+].

19Чойу оннардан, ким бӱӱӂӱлӱк едӓрди, гетирдилӓр кийатларыны да йактылар хепсинин ӧнӱндӓ. Ачан сайылды кийатларын паасы, чыкты елли бин гӱмӱш.

20Бӧлӓ куветлӓн Аллахын сӧзӱ дааларды хем каавиленӓрди[+].


Калкынмак Ефес касабасында

21Ачан бу ишлӓр олду, Павли карарлады, Македонийа хем Ахайа ерлериндӓн гечип, Иерусалимӓ гитсин. О деди: «Иерусалимдӓн сора Рома касабасыны да гӧрейим гидерим»[+].

22Онун йардымӂыларындан икисини йоллады Македонийайа, Тимофейи хем Ерасты, ама кендиси калды бир парча вакыт Асийада[+].

23О вакыт олду бир бӱӱк калкынмак Саабинин йолуна каршы.

24Бир гӱмӱш устасы, ады Димитри, йапарды гӱмӱштӓн Артемида[*] айоз бинанын[†] макетлерини, занаатчылары бу иштӓн чок пара казандырарды.

25О топлады занаатчылары хем хепсини, ким йапарды буна бензӓр ишлӓр, да деди оннара: «Аркадашлар, билерсиниз, ани бизим занаат казанч бизӓ гетирер,

26ама гӧрерсиниз хем ишидерсиниз, ани Павли, диил саде Ефес касабасында, ама йакын бӱтӱн Асийада чок инсаны инандырып-саптырды, дейип, ани адам елиннӓн йапылы аллахлар – диил хакына аллахлар.

27Диил саде, ани бизим занаат сайгысы дӱшер, ама бӱӱк аллахын, Артемиданын, айоз бинасы да артык хич бишей сайылмайаӂэк. Онун бӱӱклӱӱ, ангысыны икрамнээр бӱтӱн Асийа хем дӱннӓ, йок олаӂэк».

28Буну сеслейеннӓр ӱфкейлӓн долдулар да башладылар баармаа: «Бӱӱктӱр Ефесли Артемида!»

29Бӱтӱн касаба карышты. Инсан тутту македонийалылары, Гайы хем Аристархы, Павлинин йолдашларыны да бирликтӓ ӱӱштӱлӓр театру ичинӓ[+].

30Павли бакты чыксын инсан каршысына, ама ӱӱрениӂилӓр колвермедилӓр.

31Асийанын ӧндерӂилериндӓн, ким Павлийлӓн достту, хабер йолладылар, йалварып гӧстерилмесин театруда.

32Кимиси баарарды бир тӱрлӱ, башкасы – башка тӱрлӱ. Зерӓ топланты бир алак-булакты, чойу хич билмӓрди, нечин топландылар.

33Ачан иудейлӓр каршыйа чыкардылар Александруйу, кимиси инсандан сандылар, ани онун бу иштӓ вар карышмалыы. Александру елиннӓн нышан йапты, ки истеер корунмак ичин лафетмӓӓ.

34Ама аннайып, ани о иудейлердӓн, хепси бир сеслӓн йакын ики саат баардылар: «Бӱӱктӱр Ефесли Артемида!»

35Касабанын секретары усландырды инсаны да деди: «Ефеслилӓр! Аӂаба ким билмеер, ани Ефес касабасы бӱӱк Артемиданын айоз бинанын коруйуӂусу хем онун ташынын, ани гӧктӓн дӱштӱ?

36Чӱнкӱ буннары кимсей инкӓр едӓмӓз, лӓӓзым усланасыныз да йапмайасыныз бишей дӱшӱнмедӓӓн.

37Сиз гетирдиниз бу адамнары, ким не айоз бинайы сойду, не дӓ аллахымызы кӧтӱледи.

38Ама Димитринин хем онун занаат аркадашларынын варса даавалары биркимсейӓ каршы, бунун ичин вар даава хем проконсуллар[*]. Орада аалашсыннар бири-биринӓ.

39Ама еер сиздӓ варса башка бир неет, озаман бу карарланаӂэк закона[†] гӧрӓ топланмакта.

40Бӱӱн кабаатлы олабилириз бир калкынмак ичин. Зерӓ йок бир дӓ себеп, ки гӧстерӓбилелим, нечин бу карышмалык олду».

41Бу лафлардан сора топлушу колверди.

#### 20


Павли Македонийада

1Карышмалык усланмасындан сора Павли топлады ӱӱрениӂилерини, гиргиннетти оннары, сора сӧледи оннара «калын саалыӂаклан» да йолланды йола, Македонийайа гитмӓӓ[+].

2Гечип оралардан, чок лафетти инанӂыларлан да оннары ӱреклендирди. Сонда етишти Еллада ерлеринӓ.

3Орада ӱч ай калдыктан сора Павли истеди гемийлӓн гитсин Сирийайа, ама иудейлӓр[†] кӧтӱ неет курдулар она каршы. Онуштан карарлады дӧнсӱн геери Македонийадан[+].

4Она йолдаш олдулар /Асийайа кадар/: верийалы Сопатер, Пирин оолу; Аристарх хем Секунд, Салоник касабасындан; дервийалы Гай; Тимофей; Тихик хем Трофим Асийадан[+].

5Оннар ӧнӂӓ гиттилӓр да беклӓрдилӓр бизи Троада касабасында[+].

6Хамурсуз йортуйу гечирдийнӓн, биз ӱздӱк гемийлӓн Филип касабасындан. Беш гӱндӓн сора етиштик оннары Троада касабасында, нередӓ калдык еди гӱн[+].


Евтих

7Хафтанын илк гӱнӱ[*], ачан топлуйдук екмек кырмак ичин, Павли, ангысы ертеси гӱнӱ лӓӓзымды гитсин, насаат етти ӱӱрениӂилерӓ да узатты лафыны геӂӓ йарысынадан[+].

8О йукаркы одада, нередӓ биз топлуйдук, чок шафк йанарды.

9Бир деликанны, ады Евтих, отурарды пенчередӓ. Павлинин узун насаатында Евтих уйуйар калды да, енсенмиш уйкудан, дӱштӱ ӱчӱнӂӱ каттан ерӓ. Ону калдырдылар ӧлӱ.

10Павли ашаа инди, капанды ӱстӱнӓ, сора, алып ону куӂак, деди: «Кахырланмайын, о дири».

11Павли енидӓн пинди геери ичери, кырды екмӓӓ да иди. О лафетти айдыннанынӂа, сора гитти кенди йолуна.

12Бу генч оланы гетирдилӓр ичери дири да бу олуш ичин чок гиргиннендилӓр.


Троададан Милитӓ йолӂулук

13Биз Павлидӓн илери гиттик гемийӓ да ӱздӱк Ас касабасына. Орадан Павлийи алмаа дӱшӱнӱрдӱк, зерӓ о бӧлӓ сымарлады. Кендиси дӱшӱнӱрдӱ орайы кадар йайан гитмӓӓ.

14Ачан булушту бизимнӓн Ас касабасында, алдык ону да гемийӓ да гиттик Митилини касабасына.

15Орадан гемийлӓн ӱздӱк. Икинӂи гӱнӱ гелдик Хиос аданын каршысына. Ертеси гӱнӱ етиштик Самос адайа, /дургундук Трогиллийа касабасында,/ бир гӱндӓн сора гиттик Милит касабасына.

16Павли карарламышты гечмӓӓ Ефес касабасынын йанындан, ки ойаланмасын Асийада, зерӓ о алатларды, колайа гӧрӓ булунсун Иерусалимдӓ Еллинӂи йортусунда[+].


Павли деер «калын саалыӂаклан»Ефестӓн пресвитерлерӓ

17Павли Милеттӓн йоллады хабер Ефес касабасына да чаартты клисенин пресвитерлерини.

18Ачан йанына гелдилӓр, Павли оннара деди: «Сиз билерсиниз, ниӂӓ херзаман сизиннӓндим илк гӱндӓн, айак бастыым заман Асийайа[+].

19Измет еттим Саабийӓ бӱтӱн йавашлыклан хем йашларлан, коймайарак есаба зорлуклары, ани башыма гелди иудейлерин кӧтӱ неетлери бетеринӓ.

20Билерсиниз, ани бишей сиздӓн сакламадым, не ани сизин ичин файдалыдыр. Сакынмадым хаберлейим хем ӱӱредейим сизи инсан ӧнӱндӓ хем евлериниздӓ.

21Чаардым хем иудейлери, хем урумнары, дӧнсӱннӓр гӱнахларындан Аллаха да инансыннар Саабимиз Иисуса.

22Шинди бӓн, Айоз Духтан чекилмиш, гидерим Иерусалимӓ. Билмеерим, не орада бенимнӓн олаӂэк.

23Саде хербир касабада Айоз Дух бана хаберлеер, ки орада бени синӂирлӓр хем зеетлӓр беклеер[+].

24Ама бӓн бишейӓ бакмээрым, йашамамы да паайа коймээрым. Истеерим салт севинмӓклӓн йолуму хем изметчилиими баша чыкарайым, ани каблеттим Сааби Иисустан, да шаатлык едейим Ии Хабери Аллахын иивергиси ичин[+].

25Ама шинди билерим, ани артык хич бириниз билӓ беним ӱзӱмӱ гӧрмейеӂек, киминнӓн гездим хем насаат еттим Аллахын Падишахлыыны.

26Бӱӱн шаатлык едерим сизӓ, не дӓ олурса сизин каныныздан бӓн пакым.

27Зерӓ сакынмадым хаберлейим сизӓ Аллахын бӱтӱн истедиини.

28Есап алын кенди-кендинизӓ хем бӱтӱн сӱрӱйӓ, кимин ӱстӱнӓ Аллах койду сизи гӱдӱӂӱ, ки гӱдӓсиниз Саабинин /хем Аллахын/ клисесини, ангысыны казанды Кенди каныннан[+].

29Билерим, ани беним гитмемдӓн сора сизин араныза паралайыӂы йабанылар гиреӂек, ангылары аӂымайаӂэк сӱрӱйӱ[+].

30Сизин дӓ араныздан калкаӂэк ӧлӓ адамнар, ангылары терсинӓ лафедеӂеклӓр, ки ӱӱрениӂилери кенди тарафына чексиннӓр[+].

31Онун ичин, кушку олун хем унутмайын, ани бӓн ӱч йыл геӂӓ-гӱндӱз йашлар гӧзлеримдӓ дурмамайӂа херкезинизи ӱӱреттим[+].

32Ама шинди верерим сизи, кардашлар, Аллахын елинӓ хем Онун хайырлы сӧзӱнӓ, ани вар насыл сизи каавилесин да мираслык версин бӱтӱн айоз халкыннан[+].

33Тамахланмадым кимсейин гӱмӱшӱнӓ, алтынына йада рубасына[+].

34Кендиниз билерсиниз, ани бу еллерим измет етти кенди лӓӓзымныкларыма хем оннара, ким бенимнӓн барабарды[+].

35Хербир ӱзерӓ сизӓ гӧстердим, ани, бутӱрлӱ ишлейип, лӓӓзым йардым еделим йуфка оланнара да унутмайалым Сааби Иисусун сӧзлерини, зерӓ О Кендиси деди: „Таа мутлу вермӓӓ, некадар алмаа“»[+].

36Бӧлӓ лафеттиктӓн сора Павли диз чӧктӱ да хепсиннӓн барабар дуа етти[+].

37Хепси чок аалады да, сармашып Павлинин бойнусуна, ӧптӱлӓр ону.

38Кахырландылар таа пек лафларындан, ани деди, ки артык гӧрмейеӂеклӓр онун ӱзӱнӱ. Сора гечирдилӓр ону гемийӓ кадар.

#### 21


Иерусалимӓ йол

1Ачан биз айырылдык оннардан, ӱзӱп гемийлӓн гиттик Кос адасына доору, икинӂи гӱнӱ Родос адасына, орадан да Патара касабасына гиттик.

2Булдук орада бир геми, ани ӱзӓрди Финикийа еринӓ, пиндик она да йола чыктык.

3Кипру адасыны гӧрӱп, ӱӱлен тарафындан гечтик, ӱздӱк Сирийайа доору да етиштик Тир касабасына, зерӓ бурада лӓӓзымды ӱкӱ гемидӓн индирсиннӓр.

4Орада ӱӱрениӂилери булдук да калдык еди гӱн оннарда. Оннар, гӱдӱлмӱш Айоз Духтан, дедилӓр Павлийӓ гитмесин Иерусалимӓ[+].

5Ачан орада вакыдымыз гечти, йола чыкып гиттик. Бизи хепси гечирдилӓр карыларыннан хем ушакларыннан касабанын кенарынадан. Етиштийнӓн дениз бойуна, диз чӧктӱк да дуа еттик[+].

6Бундан сора бири-биримиздӓн айырылдык. Биз пиндик гемийӓ, ама оннар дӧндӱлӓр геери евӓ.

7Тир касабасындан гемийлӓн илери доору гидерӓк, етиштик Птолемаида касабасына, нередӓ селӓмнедик кардашлары да оннарда калдык бир гӱн.

8Икинӂи гӱнӱ /Павлийлӓн билӓ/ йола йолландык да етиштик Кесарийа касабасына. Гирдик евангелистин, Филипин евинӓ, ани еди йардымӂынын[*] бирисийди, да калдык онда[+].

9Онун варды дӧрт евленмемиш кызы, ангылары пророклук едӓрдилӓр[+].

10Орайы бир парча вакыттан Иудейадан гелди бир пророк, ады Агав[+].

11О гелди йанымыза, алды Павлинин кушааны, баалады кенди еллерини хем айакларыны да деди: «Тӓ, не деер Айоз Дух: „Бӧлӓ иудейлӓр[†] баалайаӂэклар Иерусалимдӓ бу адамы, кимин бу кушак, да вереӂеклӓр тайфӓннарын[†] елинӓ“».

12Буну ишидип, биз хем орадакылар йалвардык Павлийӓ, гитмесин Иерусалимӓ[+].

13Ама Павли деди: «Не йапэрсыныз, нечин аалээрсыныз хем беним ӱрееми кырэрсыныз? Бӓн хазырым диил саде бааланайым, ама ӧлейим да Иерусалимдӓ Сааби Иисусун ады ичин»[+].

14Биз ону дӧндӱрӓмедик, онун ичин, усланып, дедик: «Олсун Саабинин истедии!»

15Бир парча вакыттан сора, хазырландык да йолландык Иерусалимӓ доору.

16Бизимнӓн барабар гелди биркач ӱӱрениӂи Кесарийа касабасындан. Оннар гӧтӱрдӱлӓр бизи бир ески ӱӱрениӂийӓ, Мнасона Кипрудан, ангысынын евиндӓ лӓӓзымды конакланалым.


Павли Иерусалимдӓ

17Ачан етиштик Иерусалимӓ, кардашлар бизи севинмеликлӓн каблеттилӓр.

18Икинӂи гӱнӱ Павли бизимнӓн гитти гӧрмӓӓ Иакову. Хепси пресвитерлӓр дӓ орада топлуйдулар[+].

19Павли селӓмнеди оннары, сора хепсини аннатты, не йапты Аллах тайфӓннарын арасында онун изметчилииннӓн.

20Оннар сеследилӓр, метиннедилӓр Аллахы да дедилӓр: «Гӧрерсин ми, кардаш, кач бин инсан инанды иудейлердӓн, оннар да хепси чалышкан Закон[†] ичин[+].

21Оннар сенин ичин ишиттилӓр, ани сӓн хепси иудейлери, ким тайфӓннарда йашээрлар, ӱӱредерсин, ки Моисейдӓн атылсыннар, хем деерсин, кесиклик[†] ушаклара йапмасыннар хем адетлеримизӓ гӧрӓ йашамасыннар[+].

22Шинди не йапалым? /Инсан топланаӂэк, зерӓ/ оннар мутлак ишидеӂеклӓр, ани сӓн гелдин.

23Онуштан йап, ниӂӓ сана дейеӂез. Биздӓ вар дӧрт адам, ангылары адамак ададылар Аллаха.

24Ал оннары сениннӓн, паклан оннарлан барабар, сӓн харӂан оннар ичин, ки оннар кырктырсыннар башларыны, да херкези аннайаӂэк, ани не ишиттилӓр сенин ичин, диил аслы, ама сӓн дӓ кендин Закону тутарак йашээрсын[+].

25Ама тайфӓннар ичин, ани инана гелдилӓр, биз карарладык хем йаздык, ки корунсуннар имеклердӓн, ани баашланмыш идоллара, кандан, буулмуш хайван етиндӓн хем ороспулуктан»[+].

26Озаман Павли алды бу адамнары да ертеси гӱнӱ пакланды оннарлан билӓ. Сора гирди Айоз бинайа,[†] ки хаберлесин, незаман пакланмак гӱннери битер хем незаман лӓӓзым херкези кендиси ичин курбан гетирсин.


Павлийи туттулар

27Еди гӱн битӓркӓн, Асийадан иудейлӓр гӧрдӱлӓр Павлийи Айоз бинанын аулунда. Дебрештирдилӓр хепси инсаны да туттулар ону.

28Оннар баарардылар: «Израилин адамнары, йардым един! Бу адам хепсини херердӓ ӱӱредер халкымыза, Закона хем бу ерӓ каршы. Бундан каарӓ, урумнары да сокту Айоз бина ичинӓ да мындарлады айоз ери»[+].

29Оннар гӧрмӱштӱлӓр Ефестӓн Трофими касаба ичиндӓ Павлийлӓн барабар да санмыштылар, ани Павли ону да сокту Айоз бина ичинӓ[+].

30Бӱтӱн касаба есирди, топланды инсан хер тарафтан, туттулар Павлийи да сӱрӱдӱлӓр Айоз бинадан дышары. Осаат Айоз бинанын капулары капанды.

31Ачан бакардылар ону ӧлдӱрмӓӓ, ромалы полкун бинбашына етишти хабер, ани бӱтӱн Иерусалим калкынды.

32Аскер бинбашы ойаланмайарак алды аскерлери хем аскер ӱзбашларыны, да алатладылар калабалаа доору. Инсан, гӧрӱп аскер бинбашыны хем аскерлери, дургунду Павлийи дӱӱмектӓн.

33Аскер бинбашы, йаклашып, тутту ону да сымарлады, бааласыннар ики синӂирлӓн. Сора сорду: «Кимдир о хем не йапты?»[+]

34Инсан баарарды, кимиси бир тӱрлӱ, башкасы башка тӱрлӱ. Чӱнкӱ бинбашы аннайамады ишин аслысыны гӱрӱлтӱ бетеринӓ, сымарлады, гӧтӱрсӱннӓр ону калейӓ[+].

35Ачан Павли етишти мердивенӓ, аскерлӓр лӓӓзымды ташысыннар ону калабалыын сыкышмалыындан.

36Чок инсан гидӓрди онун ардына да баарарды: «Ӧлӱмӓ ону!»


Павли лафедер инсана корунмак ичин

37Гиреӂейкӓн калейӓ, Павли сорду аскер бинбашына: «Вар мы ниӂӓ сӧлейим сана бишей?» Бинбашы сорду: «Не, урумӂӓ мы билерсин?

38Диилсин ми сӓн о мысырлы, ким бир парча вакыт таа илери калкынты йапты да гӧтӱрдӱ чол ерӓ дӧрт бин хайдут[*]?»

39Павли деди: «Бӓн иудейлердӓним, Киликийанын Тарс касабасындан, ани билинир бир касаба. Йалварэрым сана, салвер лафедейим инсаннан»[+].

40Ачан о изин етти, Павли дурарды айакча мердивендӓ, елиннӓн йапты нышан инсана. Дерин бир сусунту олду. Павли башлады чыфыт дилиндӓ бӧлӓ лафетмӓӓ:

#### 22

1«Кардашлар хем бобалар! Сеслейин шинди, не дейеӂӓм сизӓ корунмак ичин».

2Ишиттилӓр, ани о лафедер чыфытча, оннар таа чок усландылар. Павли бӧлӓ лафетти:

3«Бӓн иудейим, дуудум Киликийанын Тарс касабасында, ама бӱӱдӱм бу касабада, Гамалиилин айаклары уӂунда. Ӱӱредилдим сыкы таманнайым бизим бобаларымызын законуну.[†] Бӓн Аллахын бир кыйак изметчисийдим, ниӂӓ дӓ сиз хепсиниз бӱӱн[+].

4Кооладым артык ӧлӱмӓ кадар оннары, ким бу йолу излӓрди, адам-кары, баалайып, зындана капардым[+].

5Баш попаз[†] хем хепси аксакаллар[†] артык дири шаат олабилирлӓр, не сӧлеерим. Оннардан артык кийат алдым, верейим иудей кардашларыма Дамаскта. Гиттим, ки орадакылары баалы гетирейим Иерусалимӓ да ӂезалансыннар[+].

6Йолда гидӓркӓн, йаклашып Дамаска, ӱӱленӓ йакын, ап-ансыздан бӱӱк бир шафк гӧктӓн айдыннатты долайымы[+].

7Бӓн дӱштӱм ерӓ да ишиттим бир сес, ани деди бана: „Саул, Саул! Нечин Бени коолээрсын?“

8Озаман сордум: „Кимсин Сӓн, Саабим?“ О деди: „Бӓн Иисус Назареттӓн, Кими сӓн коолээрсын“.

9Беним йолдашларым шафкы гӧрдӱлӓр /да корктулар/, ама аннамадылар, не деди О, Ким бенимнӓн лафедӓрди.

10Енидӓн сордум: „Сааби, не йапайым?“ Сааби ӂувап етти бана: „Калк да гит Дамаска, орада сана сӧленеӂек хепси, не дӱшер йапасын“.

11Бӓн бишей гӧрӓмӓрдим шафкын бетеринӓ. Йолдашларым туттулар бени еллеримдӓн да гӧтӱрдӱлӓр Дамаска.

12Орада гелди бана бир адам, Аллахтан коркан, ады Ананийа, ангысы йашарды Закона гӧрӓ. Хепси иудейлӓр,[†] ани йашардылар орада, онун ичин ии лафедӓрди[+].

13О, гелип, йанымда дурду да деди бана: „Кардаш Саул, каблет енидӓн гӧрмӓк“. Хемен гӧрмӓӓ башладым да бактым она.

14Сора деди: „Бизим бобаларымызын Аллахы сени айырды, ки таныйасын Онун истедиини хем гӧрӓсин Кабаатсызы хем ишидӓсин Онун лафларыны Кенди аазындан.

15Зерӓ сӓн Онун шаады олаӂан хепси инсанын ӧнӱндӓ буннар ичин, не гӧрдӱн хем ишиттин[+].

16Шинди нечин ойаланэрсын? Калк, ваатиз ол, паклан кенди гӱнахларындан, чаарып Саабинин адыны“[+].

17Ачан гелдим геери Иерусалимӓ да дуа едӓрдим Айоз бина[†] ичиндӓ, гӧзлерим дӧндӱ да[+]

18гӧрдӱм Кабаатсыз Оланы, Ангысы деди бана: „Алатла да тез чык Иерусалимдӓн, зерӓ каблетмейеӂеклӓр шаатлыыны Беним ичин“.

19Бӓн дедим: „Сааби, оннар билерлӓр, ани бӓн капардым зындана хем дӱӱйӓрдим синагогаларда[†] оннары, ким Сана инанэр.

20Ачан сенин шаадынын, Стефанын, дӧкӱлдӱ каны, бӓн дӓ орадайдым. Кайыл олдум оннарлан, ким ӧлдӱрдӱ ону, оннарын рубаларыны бекледим“[+].

21О деди бана: „Гит, Бӓн сени йоллайаӂам узаа, тайфӓннара“».[†]


Павли – Рома ватандашы

22Бу лафа кадар Павлийи сеследилӓр, ама бундан сора баардылар: «Йок ет ер ӱзӱндӓн ону, дӱшмеер йашасын!»

23Баараркан, савурдардылар рубаларыны хем атардылар тоз лӱзгерӓ.

24Аскер бинбашы сымарлады, гӧтӱрсӱннӓр Павлийи калӓ ичинӓ. Сымарлады, соруша чексиннӓр ону, дӱӱйерӓк камчыйлан, ки аннасын, не бетерӓ ӧлӓ баарардылар она каршы.

25Ама, ачан бааладылар ону кайышларлан, Павли деди йанында дуран аскер ӱзбашына: «Вар мы сиздӓ хак дӱӱмӓӓ камчыйлан Рома ватандашыны, даава она йапмайынӂа?»[+]

26Ишидип буну, ӱзбашы йаклашты да хабер верди бинбашына, дейип: «Бак, не йапаӂан? Бу адам – Рома ватандашыймыш».

27Бинбашы, йаклашып Павлийӓ, сорду: «Сӧлӓ бана, сӓн Рома ватандашы мыйсын?» Павли ӂувап етти: «Доору, ӧлӓ».

28Бинбашы деди: «Бӓн чок парайлан бу ватандашлыы едендим». Павли ӂувап етти: «Ама бӓн дуумактан Рома ватандашыйым».

29Озаман оннар, ким хазырландыйды ону соргуйа чекмӓӓ, вазгечтилӓр. Бинбашы коркту, аннайып, ани баалады бу адамы, ким Рома ватандашы.


Павли Синедрионун ӧнӱндӓ

30Икинӂи гӱнӱ бинбашы истеди ии аннасын, не бетерӓ кабаатлээрлар Павлийи иудейлӓр. Чыкартты ону зындандан да сымарлады топлансын бӱӱк попазлар[†] хем бӱтӱн Синедрион.[†] Сора, гетирип Павлийи, чыкарды оннарын ӧнӱнӓ.

#### 23

1Павли бакты уз Синедриона[†] да деди: «Кардашлар, бӓн херзаман пак ӱзлӓн йашадым Аллахын каршысында бӱӱнкӱ гӱнӓ кадар»[+].

2Баш попаз[†] Ананийа сымарлады она, ким дурурду Павлинин йанында, урсун онун аазына[+].

3Озаман Павли деди она: «Аллах сана ураӂэк, киречли дувар[*]! Сӓн отурэрсын, ки бана даава кесӓсин Закона[†] гӧрӓ, ама сымарлээрсын Закона каршы, урсуннар бана».

4Йанында дураннар дедилӓр: «Аллахын баш попазыны мы кӧтӱлеерсин?»[+]

5Павли ӂувап етти: «Билмедим, кардашлар, ани о баш попаз, зерӓ йазылы: „Халкын ӧндерӂилерини кӧтӱлӓмейӓсин“».

6Павли аннады, ани бурада бир пайы садукей, ӧбӱр пайы да фарисей. Онуштан баарды Синедрионда: «Кардашлар, бӓн фарисейим хем фарисей оолуйум. Бени даавайа вердилӓр инаным ичин, ани ӧлӱлӓр дирилеӂек!»[+]

7Ачан Павли буну деди, башлады кавга фарисейлерин хем садукейлерин арасында, топланты икийӓ бӧлӱндӱ.

8Садукейлӓр[†] деерлӓр, ани йок дирилмӓк, йок ангил, йок дух, ама фарисейлӓр[†] буннары хепсини инанэрлар[+].

9Олду бӱӱк кавга. Биркач билгич, фарисейлерин тарафындан, калктылар айакча да ӱфкели дедилӓр: «Биз булмээрыз бир дӓ кабаат бу адамда. Беки онуннан бир дух йада бир ангил лафетти. /Биз душман оламарыз Аллаха/»[+].

10Чӱнкӱ кавга бӱӱйӓрди, бинбашы коркту, ки оннар Павлийи паралайаӂэклар, онуштан изин верди аскерлерӓ, ашаа инип, алсыннар ону оннарын арасындан да гӧтӱрсӱннӓр калейӓ.

11Ертеси геӂӓ Сааби гӧрӱндӱ Павлийӓ да деди: «Гиргин ол, Павли, зерӓ ниӂӓ шаатлык еттин Беним ичин Иерусалимдӓ, хеп ӧлӓ лӓӓзым олаӂэк, шаатлык едӓсин Ромада да»[+].


Кырк кишинин емини

12Ачан айдыннанды, бир бойу иудейлердӓн, аннашып, емин еттилӓр: «Павлийи ӧлдӱрмейинӂӓ, еер бишей ийип-ичӓрсӓк, бетвалы олалым».

13Оннар таа зеедейди кырк кишидӓн, ангылары бу емини йаптылар.

14Гелдилӓр бӱӱк попазлара[†] хем аксакаллара[†] да дедилӓр: «Биз еминнӓн бааландык, ани Павлийи ӧлдӱрмейинӂӓ, аазымыза бишей койарсак, бетваланмыш олалым.

15Шинди сиз Синедрионнан билӓ хаберлейин бинбашына, чыкарсын Павлийи ӧнӱнӱзӓ, сансын, ани истеерсиниз таа хализини аараштырмаа онун ишлерини, ама о йаклашмадаан, биз хазырыз ону ӧлдӱрмӓӓ».

16Павлинин кызкардашынын оолу ишитти, ани коллээрлар ӧлдӱрмӓӓ Павлийи. О гелди калейӓ да хепсини Павлийӓ сӧледи.

17Павли чаарды бир ӱзбашыны да деди: «Гӧтӱр бу генч оланы бинбашына, зерӓ онда вар несӓ сӧлесин она».

18Ӱзбашы, алып ону, гӧтӱрдӱ бинбашына да деди: «Капанӂы Павли чаарды бени да йалварды гетирейим бу генч оланы сана. Онда вармыш сана бишей сӧлесин».

19Бинбашы тутту генч оланы елиндӓн, чекти бир тарафа да сорду: «Не сӧлейеӂӓн бана?»

20О ӂувап етти: «Иудейлӓр[†] лафландылар, ки йалварсыннар сана, ани йаарына чыкарасын Павлийи Синедрионун ӧнӱнӓ, сансын, ки оннар истеерлӓр таа хализини аараштырмаа онун ишлерини.

21Ама сӓн сеслӓмӓ оннары, зерӓ кырк кишидӓн зеедӓ коллээрлар ону. Оннар еминнӓн бааландылар, ки имесиннӓр хем ичмесиннӓр, ӧлдӱрмейинӂӓ Павлийи. Оннар шинди хазыр, салт беклеерлӓр, ки сӓн кайыл оласын».

22Озаман бинбашы салверди деликанныйы гитсин да сымарлады: «Кимсейӓ сӧлӓмӓ, ани буннары бана сӧледин».


Павли йолланэр Кесарийа касабасына

23Бинбашы чаарды ики ӱзбашыны да деди оннара: «Хазырлайын икиӱз йайан аскер, етмиш атлы аскер хем икиӱз дӓ сӱнгӱӂӱ, ки гӱн кауштуктан ӱч саат сора Кесарийа касабасына гитсиннӓр.

24Бир хайван гетирин, ки Павлийи пиндирип саа-селӓм гӧтӱрсӱннӓр кулланыӂы Феликсӓ»[+].

25Да йазды Феликсӓ бутӱрлӱ бир кийат:

26«Клавдий Лисийдӓн, чок сайгылы кулланыӂы Феликсӓ, селӓм.

27Бу адамы туттулар иудейлӓр да истедилӓр ӧлдӱрмӓӓ. Бӓн гиттим аскерлӓрлӓн да куртардым ону оннарын еллериндӓн, аннайып, ани о – Рома ватандашы[+].

28Бактым аннайым, нечин кабаатландырэрлар ону, да о бетерӓ чыкардым Синедрионун ӧнӱнӓ[+].

29Булдум, ани ону кабаатландырэрлар кенди законнары ичин, ама онун йок кабааты, ки ӂезалансын ӧлӱмнӓн йада капалы дурсун[+].

30Ачан бана хабер гелди, ани иудейлӓр неетленерлӓр ону ӧлдӱрмӓӓ, хемен йолладым ону сана. Онун кабаатчыларына сымарладым, ки сӧлесиннӓр сана, нелери вар она каршы. /Саа ол!/»[+]

31Аскерлӓр, сымарламайа гӧрӓ, алдылар Павлийи да гӧтӱрдӱлӓр геӂӓ Антипатрида касабасына.

32Икинӂи гӱнӱ йайан аскерлӓр атлы оланнары брактылар гитсиннӓр онуннан илери, ама кендилери дӧндӱлӓр геери калейӓ.

33Етиштийнӓн Кесарийа касабасына, атлылар вердилӓр кийады кулланыӂыйа хем чыкардылар Павлийи онун ӧнӱнӓ.

34Кулланыӂы, окуйуп кийады, сорду, нередӓн Павли, аннайып, ани Киликийадан, деди:[+]

35«Бӓн сеслейеӂӓм сени, ачан гелеӂеклӓр сенин кабаатчыларын». Да сымарлады, тутсуннар ону Иродун преториумунда[*].

#### 24

1Беш гӱндӓн сора гелди Ананийа, баш попаз,[†] аксакалларлан[†] барабар хем бир беӂерикли лаф устасыннан, ады Тертул. Оннар аалаштылар Павлидӓн кулланыӂынын ӧнӱндӓ[+].

2Чаардылар Павлийи да Тертул башлады кабаатландырмаа ону бутӱрлӱ: «Чок хатырлы Феликс, Ӂанабин йапэрсын, ки биз чок вакытлар йашээрыз барышмакта. Бу миллет ичин Ӂанабинин зааметиннӓн чок ии ишлӓр йапылды.

3Буннары биз чок шӱкӱрлӱклӓн анарыз херзаман хем херердӓ.

4Ама, ки таа йорултмайалым Ӂанабини дейни, йалварэрыз, сабурлуклан сеслӓ бизи кысадан.

5Биз булдук, ани бу адам – бир беладыр. О калкындырэр хепси иудейлери бӱтӱн дӱннедӓ хем бир ӧнӂӱдӱр назорейлерин сектасында[+].

6О кыйышты артык мындарласын Айоз бинайы,[†] ама биз туттук ону /да истедик даава йапмаа бизим закона[†] гӧрӓ,[+]

7ама аскер бинбашы Лисий, гелип бӱӱк куветлӓн, капты ону бизим елимиздӓн

8да бизӓ, онун кабаатчыларына, сымарлады, гелелим Ӂанабинӓ/. Сӓн ону соруйа чекирсейдин, вар ниӂӓ кендин дӓ аннайасын хепсини буннары, нейлӓн биз ону кабаатлээрыз».

9Орадакы иудейлӓр,[†] кабаатламайа катылып, дедилӓр, ани хепси буннар хакына аслы.


Павли доорудэр кендини Феликсин ӧнӱндӓ

10Кулланыӂы Павлийӓ нышан йапты, ки лафетсин. Павли бӧлӓ деди: «Билерим, ани Ӂанабин чок йыллар даава йапэрсын бу миллетӓ, онуштан севинчлӓн бакаӂам, чыкарайым доорулууму.

11Ӂанабин кендин вар ниӂӓ аннайасын, ани йок оники гӱндӓн зеедӓ, незамандан бӓн гиттим Иерусалимӓ, баш иилдейим Аллаха.

12Оннар не Айоз бина ичиндӓ, не синагогалар[†] ичиндӓ, не да касаба ичиндӓ бени булмадылар бириннӓн лафедӓркӓн йада карышмалык инсан арасында йапаркан.

13Оннар йок насыл сана, чыкарып, гӧстерсиннӓр бунун аслысыны, нейлӓн шинди бени кабаатландырэрлар.

14Ама шаатлык едерим Ӂанабинӓ, ани измет едерим беним бобаларын Аллахына о йола гӧрӓ, ани оннар сайэрлар бир секта. Инанэрым хепсини, не вар йазылы Законда хем пророкларда.

15Умут едерим Аллаха, ниӂӓ оннар да инанэрлар, ани олаӂэк ӧлӱлерин дирилмеси, ниӂӓ доорулара, хем ӧлӓ доору олмайаннара да[+].

16Онуштан бӓн чалышэрым, ки херзаман пак ӱзлӓн олайым Аллахын хем инсанын ӧнӱндӓ[+].

17Чок йыллардан сора гелдим, ки гетирейим йардым миллетимӓ хем курбан Аллаха[+].

18Бӓн курбан гетириркӓн, Асийадан кими иудейлӓр хызландылар ӱстӱмӓ Айоз бинада. О вакыт бӓн пакландыйдым, долайымда да калабалык йада карышмалык йокту[+].

19Оннар кендилери лӓӓзымды гелсиннӓр Ӂанабинин ӧнӱнӓ да кабаатландырсыннар бени, еер варса не аалашсыннар бендӓн.

20Йада, бурада оланнар сӧлесиннӓр, не кабаат бендӓ булдулар, ачан чыкардылар бени Синедрионун[†] ӧнӱнӓ?

21Салт бир лафтан каарӓ, ани баардым, ки чыкарылдым оннарын ӧнӱнӓ: „Ӧлӱлерин дирилмеси ичин бӓн бӱӱн даава олэрым сизин ӧнӱнӱздӓ“»[+].

22Феликс, ангысы ии билӓрди Иисусун йолуну, атты даавайы башка вакыда да деди: «Сизин ишинизи аараштыраӂам, ачан гелеӂек бинбашы Лисий».

23Сора о сымарлады ӱзбашына беклесин Павлийи, ама таа сербест браксын хем дургутмасын йакын оланнарыны, ки измет етсиннӓр она.


Павли насаат едер Феликсӓ

24Биркач гӱндӓн сора Феликс гелди кенди карысыннан, Друзиллайлан, ангысы иудейкайды, чаартты Павлийи да сеследи онун лафыны Иисус Христозун инаны ичин.

25Ачан Павли башлады сӧлемӓӓ доорулук ичин, кендини запламак ичин хем Аллахын гелӓн даавасы ичин, Феликс титсиленди да деди: «Шиндилик гит, ачан булаӂам вакыт, енидӓн чаардаӂам сени»[+].

26Бунуннан барабар о умут чекӓрди, ани Павли она пара вереӂек, ки салверсин ону. Онуштан сыкча чаардарды да лафа дурарды онуннан.

27Ики йыл гечтиктӓн сора Феликсин еринӓ гелди Порций Фест. Феликс, ани истеди беендирсин кендини иудейлерӓ, бракты Павлийи капанда.

#### 25


Павли истеер Кесарын даавасыны

1Фест, бу долайа гелдиктӓн ӱч гӱн сора, Кесарийа касабасындан гитти Иерусалимӓ.

2Бӱӱк попазлар[†] хем иудейлерин ӧндерӂилери аалаштылар она Павлидӓн да йалвардылар,

3ки оннара бир хатыр йапсын да гетиртсин Павлийи Иерусалимӓ. Оннар неетленӓрдилӓр колламаа ону йолда хем ӧлдӱрмӓӓ[+].

4Ама Фест ӂувап етти, ани Павли дурэр бекчилик алтында Кесарийа касабасында, хем ани о кендиси тездӓ орайы гидеӂек.

5Сора деди: «Сизин араныздан заабитлердӓн гелсиннӓр бенимнӓн барабар, да варса бир йаннышлык бу адамда, ону кабаатласыннар».

6Фест калмады оннарын арасында секиз-он гӱндӓн зеедӓ. Сора йолланды Кесарийа касабасына. Икинӂи гӱнӱ отурду даава скемнесинӓ да сымарлады, гетирсиннӓр Павлийи.

7Ачан ичйанына гирди Павли, иудейлӓр,[†] ани гелдийдилӓр Иерусалимдӓн, сардылар ону доз-долай, кабаатламаа башладылар чок аар лафларлан, нейин аслысыны гӧстерӓмӓрдилӓр.

8Павли доорулууну бӧлӓ чыкарды: «Беним йок кабаатым иудейлерин законуна[†] каршы, не да Айоз бинайа[†] каршы, не да Кесара каршы».

9Фест, ангысы иудейлерӓ истеди хатыр йапмаа, сорду Павлийӓ: «Истеерсин ми гидӓсин Иерусалимӓ, ки сана орада даава йапайым буннар ичин?»

10Павли ӂувап етти: «Бӓн дурэрым Кесарын даава скемнесинин ӧнӱндӓ, нередӓ бана даава лӓӓзым олсун. Иудейлери бӓн бишейлӓн гӱӂендирмедим, ниӂӓ сӓн дӓ ии билерсин[+].

11Еер кабаатлысайдым хем йаптысайдым бишей, ки ӧлӱмнӓн ӂезаланайым, ӧлмектӓн чекинмеерим. Ама еер йоксайды бишей аслы, нейлӓн бени кабаатландырэрлар, озаман йок насыл кимсей бени версин оннарын елинӓ. Истеерим Кесарын даавасыны!»

12Фест, лафедип кенди йардымӂыларыннан, ӂувап етти: «Сӓн истедин Кесарын даавасыны, Кесара гидеӂӓн»[+].


Фест падишах Агриппайа данышэр

13Биркач гӱндӓн сора падишах Агриппа хем Вереника[*] гелдилӓр Кесарийа касабасына Фести селӓмнемӓӓ.

14Чӱнкӱ чок гӱн орада булундулар, Фест аннатты падишаха, ниӂӓ дурэр Павлинин иши, да деди: «Бурада калма Феликстӓн вар бир капанӂы.

15Бӓн Иерусалимдейкӓн, ондан аалаштылар бӱӱк попазлар хем иудейлерин аксакаллары[†] да истедилӓр, кабаатлы булайым ону.

16Бӓн ӂувап еттим оннара, ани ромалыларда йок алышмак вермӓӓ адамы ӧлӱмӓ, таа ӱзлештирмедийнӓн ону кабаатчыларлан хем вермедийнӓн она колайлык, доорулууну чыкарсын онда, нейлӓн ону кабаатландырэрлар.

17Ачан оннар гелдилӓр бурайы, бӓн хич ойаланмадым да икинӂи гӱнӱ, отуруп даава скемнесинӓ, емир еттим, гетирсиннӓр ону.

18Ама онун кабаатчылары, айакча калкып, бир дӓ кӧтӱ ишин аслысыны гӧстерӓмедилӓр, нейлӓн бӓн санардым, ани кабаатландыраӂэклар ону.

19Саде онуннан чекишлери варды кенди диннери ичин хем бир Адам ичин, ады Иисус, Ангысы ӧлдӱ, ама Павли сӧлеер, ки йашээр[+].

20Бӓн билмӓрдим, насыл бу ишлери аараштырайым, онуштан сордум: „Истеерсин ми гитмӓӓ Иерусалимӓ, ки орада даава йапылсын сана буннар ичин?“

21Ама Павли истеди, ки бекчилик алтында тутулсун императорун карары ичин. Онуштан бӓн сымарладым, ки тутсуннар ону бӓн Кесара[*] йоллайынӂа».

22Агриппа деди Фестӓ: «Истеерим сеслейим бӓн дӓ бу адамы». «Йаарына сеслейеӂӓн», – ӂувап етти Фест.

23Ертеси гӱнӱ Агриппа хем Вереника бӱӱк донаклыклан гелдилӓр да гирдилӓр аудиторийайа аскер бинбашларыннан хем касабанын анылмыш адамнарыннан барабар. Фестин сымарламасына гӧрӓ ичери гетирдилӓр Павлийи.

24Фест деди: «Падишах Агриппа хем хепси, ким бурада бизимнӓн! Сиз гӧрерсиниз о адамы, кимин ичин бӱтӱн иудей халкы, хем Иерусалимдӓ, хем бурада бана йалварды, баарып, ани о диил лӓӓзым йашасын[+].

25Ама бӓн булдум, ани о бишей йапмады, ки ӂезалансын ӧлӱмнӓн. Чӱнкӱ кендиси истеди даава кессин она император, бӓн карарладым ону императора йолламаа[+].

26Бендӓ йок аслы ачыкланмыш бишей, ки йазайым беним чорбаӂыма. Онун ичин чыкарттым ону сизин ӧнӱнӱзӓ, хем айырыӂа сенин ӧнӱнӓ, падишах Агриппа, ки аараштырдыктан сора олсун не йазайым.

27Зерӓ санэрым, ки уйгун олмаз йоллайым бир капанӂыйы, ачыкламадаан нейлӓн кабаатлы».

#### 26


Павли чыкарэр доорулууну Агриппанын ӧнӱндӓ

1Агриппа деди Павлийӓ: «Верилер изин, лафедӓсин кендин ичин». Озаман Павли, узадып елини, башлады доорулууну чыкармаа:[+]

2«Падишах Агриппа! Сайэрым кендими мутлу, ани бӱӱн вар колайлыым доорулууму чыкарайым сенин ӧнӱндӓ хепсиндӓн, нейлӓн иудейлӓр[†] бени кабаатландырэр.

3Ен чок севинерим, чӱнкӱ Ӂанабин билерсин иудейлерин хепси адетлерини хем сорушларыны. Онуштан йалварэрым, сеслӓ бени сабурлу.

4Хепси иудейлӓр билерлӓр, насыл йашадым баштан, генчлиимдӓн кенди халкымын арасында хем Иерусалимдӓ[+].

5Бени чоктан таныйэрлар хем еер кайыл олурсайдылар, шаатлык едӓбилирлӓр, ани йашадым ниӂӓ бир фарисей, бизим динин ен сыкы бӧлӱмӱнӓ гӧрӓ[+].

6Да шинди дурэрым даава ӧнӱндӓ умудум ичин она, не Аллах адады бизим бобалара.

7Хепси бизим оники сенселӓ умутлан беклеер, бу адамак таманнансын, измет едерӓк Аллаха шереметликлӓн геӂӓ-гӱндӱз. Тӓ бу умут ичин, падишахым, кабаатландырэрлар бени иудейлӓр[+].

8Нечин сизӓ инанылмаз гӧрӱнӱр, ани Аллах ӧлӱлери дирилдер[+]?

9Доору, ани бӓн дӓ санардым, ки лӓӓзым куветлӓн каршы гидейим Назаретли Иисуса[+].

10Ӧлӓ да йаптым Иерусалимдӓ. Бӱӱк попазлардан[†] заабитлик кабледип, чойуну Аллахын айоз халкындан кападым зындана. Ачан оннар ӧлӱмӓ верилдилӓр, бӓн дӓ сес вердим оннара каршы[+].

11Хепси синагогалары[†] гезерӓк, чок сыра оннары ӂезалардым хем зорлардым, кӧтӱлесиннӓр Иисусу. Бӓн ӧлӓ кудурмуштум, ки артык йабанӂы миллетлерин касабаларына да гидӓрдим оннары кооламак ичин[+].

12Бу неетлӓн йолландым Дамаск касабасына заабитликлӓн хем бир маасуз сымарламаклан, не алдыйдым бӱӱк попазлардан[+].

13Ӱӱлендӓ, падишахым, йолда гӧрдӱм бир шафк гӧктӓн, таа кескин гӱнӱн айдынныындан, ани айдыннатты беним хем йолдашларымын долайыны.

14Хепсимиз ерӓ дӱштӱк. Бӓн ишиттим бир сес, ани деди бана чыфыт дилиндӓ: „Саул! Саул! Нечин Бени коолээрсын? Зор сана гитмӓӓ казаа каршы“.

15Озаман сордум: „Саабим, Кимсин Сӓн?“ Сааби деди: „Бӓним – Иисус, Кими сӓн коолээрсын.

16Хайди шинди калк айакча да дик дур, зерӓ Бӓн гӧрӱндӱм сана, ки койайым сени изметкӓр хем шаат, ниӂӓ оннар ичин, не гӧрдӱн хем не дӓ ачаӂам сана.

17Сени куртараӂам кенди халкындан хем башка миллетлердӓн, кимӓ Бӓн сени йоллээрым,

18ки ачасын оннарын гӧзлерини, да дӧнсӱннӓр каранныктан айдыннаа хем шейтанын кувединдӓн Аллаха, еденсиннӓр афетмӓк гӱнахларындан хем бир пай оннарлан, ким айозланэр инаннан Бана“[+].

19Онуштан, падишах Агриппа, бӓн каршы дурмадым гӧктӓн гӧрӱнмейӓ.

20Насаат еттим илкин Дамаск касабасында, сора Иерусалимдӓ инсана, сора бӱтӱн Иудейа ериндӓ хем йабанӂы миллетлерӓ, ки пишман олсуннар гӱнахларындан, дӧнсӱннӓр геери Аллаха да йапсыннар, не йарашыр бу пишманныкта[+].

21Тӓ бунун ичин туттулар бени иудейлӓр Айоз бина[†] ичиндӓ да бактылар параламаа[+].

22Ама йардым каблеттим Аллахтан да бӱӱнӓдӓн йашамакта булунэрым хем шаатлык едерим кӱчӱӱнӓ-бӱӱнӓ. Бишей зеедӓ сӧлӓмеерим ондан каарӓ, не пророклар хем Моисей сӧледи, ки лӓӓзым таманнансын.

23Оннар сӧледи, ани Христос лӓӓзымды зеетленсин да олсун ӧлӱлердӓн илк дирилӓн, хаберлесин айдынныы Кенди халкына хем йабанӂы миллетлерӓ»[+].

24Ачан Павли бутӱрлӱ доорулууну чыкарарды, Фест бӱӱк сеслӓн деди: «Павли, сӓн делийсин! Сенин чок ӱӱренмишлиин сени акылдан чыкарэр!»

25«Диилим дели, чок хатырлы Фест! – ӂувап етти Павли. – Ама бӓн сӧлеерим аслы хем акыллы лафлар.

26Буннары билер падишах. Онун ичин гиргин лафедерим онун ӧнӱндӓ хем санмээрым, ани падишаха буннардан калды саклы бишей, зерӓ буннар олмадылар бир кӧшедӓ.

27Инанэрсын мы, падишах Агриппа, пророклары? Билерим, ани инанэрсын!»

28Агриппа деди Павлийӓ: «Бени йакын инандырдын христиан олайым!»

29Павли деди: «Аллах версин, таа тез йада таа геч, диил салт Ӂанабин, ама хепси, ким сеслеер бӱӱн бени, беним гиби олсуннар, бу синӂирлердӓн каарӓ»[+].

30/Ачан Павли деди буну,/ падишах, кулланыӂы хем Вереника, хем хепси орада отураннар калктылар.

31Топланып бир тарафта, лафеттилӓр бири-бириннӓн, ани бу адам йапмээр бир дӓ кӧтӱлӱк, ани лӓӓзым олсун ӂезалансын ӧлӱмнӓн еки капаннан[+].

32Агриппа деди Фестӓ: «Варды ниӂӓ салвермӓӓ ону, еер о истӓмейди Кесарын даавасыны»[+].

#### 27


Павли гидер Ромайа

1Ачан карар алынды, ки Италийайа ӱзелим гемийлӓн, Павлийи хем таа биркач капанӂыйы вердилӓр бир ӱзбашынын елинӓ, Августун полкундан, ады Иулий[+].

2Биз пиндик бир гемийӓ Адрамит касабасындан, ангысы лӓӓзымды ӱзсӱн Асийанын йанындан, да йола чыктык. Бизимнӓн гелди Аристарх Македонийадан, Салоник касабасындан[+].

3Икинӂи гӱнӱ етиштик Сидон касабасына. Иулий ии гӧтӱрӓрди кендини Павлийлӓн. О кайыл олду, ки Павли долашсын кенди достларыны, ки оннар йардым етсиннӓр она.

4Орадан йолландыктан сора Кипрунун лӱзгердӓн корунмуш йанындан гечтик, зерӓ каршы лӱзгӓр есӓрди.

5Гечтийнӓн денизи Киликийа хем Памфилийа бойундан, етиштик Ликийанын Мира касабасына.

6Орада ӱзбашы булду Александрийа касабасындан бир геми, ани ӱзӓрди Италийайа, да пиндирди бизи она[+].

7Чок гӱннӓр йаваш ӱздӱк, да зор-зоруна анӂак етиштик Книд касабасынын ачыклыына. Лӱзгӓр бизи дургудурду, Салмон бурнусуну долайлайып, гечтик Крит аданын лӱзгердӓн корунмуш йанындан.

8Зар-зор гечтик аданын бойундан, да етиштик бир ерӓ, ады Гӧзӓл Лиманнар, ани йакын Ласейа касабасына.

9Гечти чок вакыт, да йолӂулук су ӱстӱндӓ артык олду коркунч, зерӓ оруч гӱнӱ[*] гечтийди. Павли, данышып хепсинӓ, деди:

10«Адамнар! Бӓн гӧрерим, ани ӱзмемиз белалы олаӂэк хем зарар гетиреӂек диил саде гемийӓ хем ӱклӱ мала, ама бизим кенди йашамамыза да».

11Ама аскер ӱзбашы таа чок сеследи капитаны хем геминин чорбаӂысыны, некадар Павлийи.

12Чӱнкӱ о лиман диилди ии кышламак ичин, чойу карарлады, ки гиделим орадан да денейелим, еер олурса колай, етишмӓӓ Финиксӓ, Крит аданын бир лиманына, кышламак ичин. Орасы ӱӱлен-гӱнбатысына хем пойраз-гӱнбатысына доору бакэр.


Саургун дениз ӱстӱндӓ

13Башлады ӱӱлендӓн бир илин лӱзгӓр есмӓӓ, да оннар, санып, ки истедии олду, ченгели алдылар да башладылар ӱзмӓӓ Крит аданын бойундан.

14Ама гечмеди чок вакыт, аданын ӱстӱндӓн копту бир фуртуналы лӱзгӓр, ады Евракилон[*][+].

15Геми фуртунадан тутулду, ангысына каршы гидӓмеди, онуштан гемийи брактык, сӱрӱкленсин.

16Сыйынып кӱчӱк бир аданын, ады Кавда, лӱзгердӓн корунмуш йанына, анӂак запедӓбилдик геминин кайыыны.

17Кайыы калдырдыктан сора, чатыларын йардымыннан, гемийи кушаттылар. Коркарак, геми конмасын Сирт кӧрфезинин кумнукларына, салвердилӓр елкеннери да брактылар лӱзгердӓн сӱрӱкленсиннӓр.

18Ертеси гӱнӱ боран бизим гемийӓ ӧлӓ чарпарды, ани башладылар атмаа ӱкленмиш маллары дениз ичинӓ[+].

19Ӱчӱнӂӱ гӱнӱ кенди еллеримизлӓн аттык геминин такымнарыны.

20Чӱнкӱ чок гӱн гӧрӱнмеди не гӱнеш, не да йылдызлар, боран да пек каавиленди, сонда хептӓн кайбеттик умуду куртулмак ичин.

21Чок вакыт имедилӓр, онуштан Павли, ортайа чыкып, оннара деди: «Адамнар! Лӓӓзымды сеслейӓсиниз бени да айырылмайасыныз Крит адасындан. Озаман биз чекмейеӂейдик бу белалары хем зарарлары.

22Шинди сизӓ данышэрым: Ӱрекленин! Зерӓ кимсей кайбелмейеӂек, саде геми йок олаӂэк.

23Бу геӂӓ гӧстерилди бана бир ангил Аллахтан, Кимӓ баалыйым хем измет едерим, да деди:[+]

24„Коркма, Павли! Сӓн лӓӓзым чыкасын Кесарын ӧнӱнӓ. Да тӓ, Аллах сенин хатырын ичин куртарэр хепсини, ким сениннӓн барабар ӱзерлӓр“[+].

25Онуштан ӱрекленин, адамнар! Бӓн инанэрым Аллахы, хепси ӧлӓ олаӂэк, ниӂӓ сӧленди.

26Ама бизим геми лӓӓзым уурасын бир ада ӱстӱнӓ»[+].

27Ондӧрдӱнӂӱ геӂӓ сӱрӱкленӓрдик Адриатика денизиндӓ. Йакын геӂӓ йарысына гемиӂилӓр шӱпеленмӓӓ башладылар, ани йаклашэрыз куруйа.

28Ӧлчтӱлӓр денизин деринниини да булдулар, ани ирми стынӂин, сора, таа бираз гидип, енидӓн ӧлчтӱлӓр да булдулар онбеш стынӂин[*].

29Сакынарак, ки гемимиз урулмасын бир ташлы ерӓ, аттылар арка тарафтан дӧрт демир ченгел да бакардылар тез айдыннансын.

30Бу вакыт гемиӂилӓр качмаа денедилӓр гемидӓн. Йапынарак сансын истеерлӓр салвермӓӓ ченгеллери геминин ӧнӱндӓн, индирдилӓр кайыы денизӓ.

31Озаман Павли деди аскер ӱзбашына хем аскерлерӓ: «Еер буннар калмарсайдылар гемидӓ, олмайаӂэк насыл куртуласыныз».

32Аскерлӓр озаман кестилӓр кайыктан чатылары да брактылар кайык дӱшсӱн.

33Гӱн дууаӂэйкан, Павли йалварды хепсинӓ, исиннӓр. О деди: «Бӱӱн ондӧрт гӱн, ниӂӓ кушку дурэрсыныз. Хич бишей имейип, ач дурдунуз.

34Онуштан, йалварэрым сизӓ, ийин. Бу лӓӓзым сизин куртулманыз ичин, зерӓ кайбелмейеӂек сиздӓн бир дӓ сач билӓ башыныздан»[+].

35Бу лафлары сӧледиктӓн сора алды екмӓӓ, хепсинин ӧнӱндӓ шӱкӱр етти Аллаха да, кырып екмӓӓ, башлады имӓӓ[+].

36Озаман хепси ӱреклендилӓр да екмек идилӓр.

37Гемидӓ хепсимиз икиӱз етмиш алты кишийдик.

38Дойундуктан сора башладылар илиннетмӓӓ гемийи, атып боодайы дениз ичинӓ.

39Ачан айдыннанды, гемиӂилӓр танымадылар о ери, ама гӧрдӱлӓр бир кӧрфез, нередӓ варды кумсаллык. Орайы истедилӓр, еер олурса колай, кондурсуннар гемийи куруйа.

40Чатылары кесип, ченгеллери денизӓ брактылар. Хеп о заманда дӱменин чатыларыны чӧздӱлӓр да, ӧн елкени лӱзгерӓ верерӓк, гемийи кумсаллаа доору дооруттулар.

41Геми бир кум ӱӱсеклиинӓ чарпты да орайы конду. Ӧнӱ кума сапланды да кымылдамаз олду, геерисини са далгалар, урарак, башладылар парчаламаа.

42Аскерлӓр неетленди ӧлдӱрсӱннӓр капанӂылары, ки ӱзӱп кенара качмасыннар.

43Ама ӱзбашы, ангысы истӓрди Павлийи куртармаа, дургутту бу нееттӓн оннары да сымарлады, ким билер ӱзмӓӓ, илкин атласын да ӱзсӱн кенара,[+]

44сора ӧбӱрлӓр, кимиси тафталарлан, башкалары геминин парчаларындан тутунуп, кенара чыксыннар. Бутӱрлӱ хепси саа-селӓм кенара чыктылар.

#### 28


Ӱч ай Малта адасында

1Куртулдуктан сора аннадык, ани аданын ады Малта.

2Ерлилӓр даврандылар бизӓ гӧрӱлмемиш бир конакчылыклан. Чӱнкӱ хава йаамурлуйду хем суукту, йактылар бир атеш да ии каблеттилӓр хепсимизи.

3Павли топлады бир йывын чалы-чырпы да атты атешӓ. Бу вакыт бир зихирли йылан чыкты сыӂактан да Павлинин елинӓ йапышты.

4Ачан ерлилӓр гӧрдӱлӓр йыланы Павлинин елиндӓ асылы, дедилӓр бири-биринӓ: «Мутлак бу адам бир ӧлдӱрӱӂӱ, зерӓ дениздӓн куртулмушкан, доорулук аллахкасы хеп окадар ону бракмады, йашасын».

5Ама Павли силкти йыланы атеш ичинӓ да хич бир дӓ зарар чекмеди[+].

6Ерлилӓр беклӓрдилӓр, гӧрсӱннӓр, ниӂӓ онун гӱӱдеси шишеӂек, йада о ап-ансыздан дӱшеӂек ӧлӱ. Ама узун вакыт беклейип да, гӧрӱп, ани она олмады бир дӓ зарар, дииштирдилӓр фикирлерини да дедилӓр, ани о – бир аллах[+].


Публийин бобасы алыштырылэр

7О ерин йакынында варды аданын ӧндерӂисинин мералары. Онун адыйды Публий. О каблетти бизи да ӱч гӱн хавезлӓн конаклады.

8Публийин бобасы дизентерийа йангынныындан йатарды. Павли гитти онун йанына, дуа етти, койуп еллерини ӱстӱнӓ, да алыштырды ону[+].

9Бу олдуктан сора адада калан хасталар да гелдилӓр да алыштырылдылар.

10Ачан орадан йолланардык гемийлӓн, бизӓ йаптылар бӱӱк икрам, вердилӓр хепсини, не лӓӓзым йола.


Павли етишер Рома касабасына

11Ӱч айдан сора биз йола чыктык бир Александрийа гемисиннӓн, ани кышламышты бу адада. Бу геминин ады Диоскури[*], кимин сураты ойулуйду геминин ӧн тарафында[+].

12Етиштик Сиракуза касабасына, нередӓ калдык ӱч гӱн.

13Орадан йолланып, Ригийа касабасына вардык. Бир гӱндӓн сора башлады ӱӱлен тарафындан лӱзгӓр есмӓӓ. Икинӂи гӱнӱ етиштик Путеоли касабасына.

14Орада булдук кардашлары, ани йалвардылар, калалым еди гӱн оннарда. Сонда етиштик Рома касабасына.

15Орадакы кардашлар, хабер алып бизим ичин, чыктылар Аппий Чаршысына хем Ӱч Конак евинӓ кадар бизи каршыламаа. Павли, гӧрӱп оннары, шӱкӱр етти Аллаха да ӱрекленди.

16Биз етиштик Рома касабасына, /аскер ӱзбашы верди капанӂылары бекчилерин заабидинӓ, ама/ Павлийӓ изин верилди, айыры йашасын бир аскерлӓн, ангысы беклӓрди ону.


Павли насаат едер Ромада

17Ӱч гӱндӓн сора Павли теклиф етти иудей ӧндерӂилерини. Оннар топландыйнан, деди оннара: «Кардашлар! Бӓн бишей халкымыза каршы йада бобаларымызын адетлеринӓ каршы йапмадым. Хеп окадар бӓн Иерусалимдӓ тутулдум хем верилдим ромалыларын елинӓ.

18Ромалылар соруша чектиктӓн сора истӓрдилӓр колверсиннӓр бени, зерӓ йок бендӓ бир дӓ кабаат ӧлӱм ичин[+].

19Ама, чӱнкӱ иудейлӓр[†] буна каршы дурдулар, лӓӓзым олду, ки истейим Кесарын даавасыны. Буна бакмайарак истӓмеерим амазламаа кенди инсанымы.

20Ама йа бакын нечин сизи чаарттым: ки сизиннӓн гӧрӱшейим хем лафедейим, зерӓ Израилин умуду ичин бӓн баалыйым бу синӂирлӓн».

21Оннар дедилӓр она: «Биз каблетмедик бир да кийат сенин ичин иудейлердӓн. Бурайы да гелӓн кардашлардан кимсей сенин ичин кӧтӱ бишей сӧлӓмеди.

22Ама биз истеериз сендӓн ишитмӓӓ, ки аннайалым, ниӂӓ сӓн дӱшӱнерсин, зерӓ билериз, ани бу сектайа херердӓ каршы чыкылэр».

23Белли еттилӓр бир гӱн, да таа чоклук топланып евдӓ, нередӓ Павли каларды, Павли аннатты хем шаатлык етти оннара Аллахын Падишахлыы ичин. Моисейин Законундан[†] хем пророклардан бакты оннары инандырсын Иисуса, лафедерӓк сабаадан авшамадан[+].

24Кимиси инанды онун лафларыны, ама кимиси инанмарды.

25Оннар евӓ йолландылар бири-бириннӓн чекишерӓк. Оннара таа гитмедӓӓн, Павли деди: «Ии сӧледи Айоз Дух сизин бобаларыныза пророк Исайанын аазындан, ачан деди:[+]

26„Гит бу халка да сӧлӓ: ишидип ишидеӂениз, ама аннамайаӂэныз, бакып бакаӂэныз, ама гӧрмейеӂениз.

27Зерӓ бу халкын ӱреклери уйвашык олду, кулакларындан зор ишидерлӓр, гӧзлерини кападылар, ки гӧзлериннӓн гӧрмесиннӓр, кулакларыннан ишитмесиннӓр, ӱреклериннӓн аннамасыннар, да дӧнмесиннӓр Бана, алыштырайым оннары“[+].

28Онуштан билӓсиниз, ани Аллахтан бу куртулмак ичин хабер йолланылды тайфӓннара,[†] оннар буну сеслейеӂек».

/[+] 29Ачан бу лафлары деди, иудейлӓр гиттилӓр, ӱфкели чекишерӓк бири-бириннӓн./

30Павли йашады таман ики йыл бир евдӓ, ангысыны кендиси кирайлан тутту. Бурада кабледӓрди хепсини, ким она гелӓрди,

31Аллахын Падишахлыы ичин хаберледи хем ӱӱретти Сааби Иисус Христос ичин бӱӱк гиргинниклӓн хем хич бир кӧстексиз[+].

### Ромалылара

#### Ромалылара

Ромалылара


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]


ПАВЛИНИН КИЙАДЫ РОМАЛЫЛАРА

#### 1


Селӓм

1Бӓн, Павли, Иисус Христозун чыраа, чаарылмыш апостол олмаа, сечилмиш Аллахын Ии Хаберини аннатмаа, селӓм йоллээрым.

2Аллах ӧнӂӓ адады бу Ии Хабери пророкларын аазыннан Айоз Йазыларда.[†][+]

3Бу Ии Хабер – Кенди Оолу, Саабимиз Иисус Христос ичин, ани тенӂесинӓ дууду Давидин[†] сенселесиндӓн,[+]

4ама Кенди айоз духуннан, куветлӓн белли олду, ани О Аллахын Оолу, зерӓ ӧлӱмдӓн дирилди.

5Ондан биз каблеттик ииверги, апостол олалым Онун адыннан, ки Она инансыннар хем сеслесиннӓр хепси миллетлердӓн инсаннар,[+]

6ангыларын арасында сиз дӓ булунэрсыныз, ани чаарылдыныз Иисус Христоздан.

7Хепсинизӓ, Ромада оланнара, севилмиш Аллахтан, чаарылмыш айоз олмаа – ииверги хем услулук сизӓ бизим Боба Аллахтан хем Сааби Иисус Христоздан![+]


Павли истеер гелсин Рома касабасына

8Хепсиндӓн ӧнӂӓ шӱкӱр едерим беним Аллахыма Иисус Христос адыннан хепсиниз ичин, зерӓ хабер сизин инан ичин даалэр бӱтӱн дӱннедӓ[+].

9Бана шааттыр Аллах, Ангысына измет едерим бӱтӱн ӱрӓӓмнӓн[*], аннадарак Ии Хабери Онун Оолу ичин, ани сизи дурмамайӂа, херзаман анэрым беним дуаларымда[+].

10Йалварэрым, ки Аллахын истедии олурса, биткидӓ олсун колайлыым, гелейим сизӓ[+].

11Зерӓ пек истеерим гӧрейим сизи хем сизиннӓн пайлашайым бир баашыш Духтан сизин каавиленмениз ичин,

12доорусу, ки бӓн араныздайкан, хавезленелим бири-биримизин инаныннан – сизин инанызлан бӓн, беним инанымнан да сиз.

13Истӓмеерим, кардашлар, ки билгисиз каласыныз. Чок сыра неетлендим гелейим сизӓ, ама шиндийӓ кадар кӧстеклӓр бана каршы чыкты. Истеерим сиздӓ дӓ файдалы бир иш йапайым, ниӂӓ башка миллетлердӓ[+].

14Бӓн борчлуйум урумнара хем варварлара[*], билгичлерӓ хем билгисизлерӓ[+].

15Тӓ нечин бӓн ӧлӓ бӱӱк чалышмаклан насаат едерим Ии Хабери сизӓ дӓ, ани йашээрсыныз Рома касабасында.


Доорулук инаннан

16Зерӓ бӓн утанмээрым /Христозун/ Ии Хабериндӓн. О бир кувет Аллахтан, ки куртарсын хепсини, ким инанэр, илкин иудейлери, сора урумнары да[+].

17Зерӓ Ии Хабердӓ ачылэр, ниӂӓ Аллах инсаннары доору сайэр. Доору сайылмак баштан биткийӓ кадар инаннан олэр, ниӂӓ дӓ йазылы: «Доору олан инаннан йашайаӂэк»[+].


Хепси гӱнахкер

18Зерӓ гӧктӓн Аллахын ӱфкеси ачылэр инсаннарын хербир аллахсызлыына хем хаксызлыына, ангылары кенди кӧтӱлӱклериннӓн аслылыы бастырэрлар[+].

19Чӱнкӱ не вар ниӂӓ Аллах ичин билмӓӓ, оннара ачык, зерӓ Кенди Аллах оннара ачты[+].

20Аллахын гӧрӱмсӱзлӱӱ – Онун сонсуз куведи хем аллахлыы – ачык гӧрӱнер дӱннейин курулмасындан, зерӓ буннар ачылэр Онун йарадылмыш ишлериндӓн. Ӧлӓ ки, оннар ӂувапсыз калыр.

21Оннар Аллахы таныйэрлар, ама ниӂӓ дӱшер, метиннӓмедилӓр хем шӱкӱр етмедилӓр Ону, верилдилӓр бош дӱшӱнмеклерӓ, да онун ичин оннарын аннамаз ӱреклеринӓ караннык басты[+].

22Сайарак кендилерини аариф, акылсыз олдулар[+].

23Ӧлӱмсӱз Аллахы метиннемӓк еринӓ идоллара дӧндӱлӓр, ангылары бензеерлӓр ӧлӱмнӱ инсаннара, кушлара, дӧрт баӂаклы хайваннара хем сӱрӱненнерӓ.

24Онуштан Аллах оннары бракты, ӱреклеринин хавезлериннӓн мындарлансыннар, ки бири-бирилерин гӱӱделерини ашаалатсыннар.

25Оннар Аллахын аслылыыны йалана дииштирдилӓр. Йарадыӂынын еринӓ йарадылмыш ишлерӓ измет еттилӓр хем баш иилттилӓр. Аллаха метинник дивеӂӓ кадар! Амин.

26Бу бетерӓ Аллах бракты оннары кенди айып хавезлеринӓ. Оннарын карылары, сырасынӂа бирлешмӓк еринӓ, диил доору истедиклеринӓ верилдилӓр[+].

27Хеп ӧлӓ еркеклӓр, бракып сырасынӂа бирлешмӓӓ карыйлан, бири-биринӓ тутуштулар. Еркеклӓр еркеклӓрлӓн айыплык йаптылар хем кенди гӱӱделеринӓ ӂезайы каблеттилӓр, не дӱшер оннарын шашырыклыы ичин.

28Чӱнкӱ Аллахы танымакта файда гӧрмедилӓр, Аллах оннары файдасыз фикирлеринӓ бракты, йапсыннар, не диил лӓӓзым.

29Ӧлӓ ки, оннар долдулар хертӱрлӱ кӧтӱлӱклӓн, /ороспулуклан,/ феналыклан, тамахлыклан, кинниклӓн. Долдулар кысканчлыклан, ӧлдӱрмӓклӓн, кавгайлан, йаланнарлан, кӧтӱ неетлӓрлӓн.

30Оннар фитлейиӂи, маанаӂы, Аллахы севмейӓн, калын ӱзлӱ, ходул, кабарык, кӧтӱ йапыӂы, анайы-бобайы сеслӓмейиӂи,

31аннамайан, лафыны тутмайан, севгисиз, /узлашмайан,/ аӂыйансыз инсаннардыр[+].

32Оннар билерлӓр Аллахын доору карарыны, ани бӧлӓ йапаннар лӓӓзым кайып олсуннар. Ама оннар диил саде кендилери йапсыннар, ама башка йапаннары да метедерлӓр[+].

#### 2


Аллахын доору даавасы

1Ӧлӓ ки, сана йок афетмӓк, бей адам, ким дӓ сӓн олсан, еер маана буларсайдын. Зерӓ, башкасына маана булуркан, кенди-кендини кабаатландырэрсын, зерӓ сӓн, ани маана булэрсын, кендин дӓ хеп ону йапэрсын[+].

2Биз билериз, ки бӧлӓ йапаннара Аллах доору даава кесер.

3Бей адам, сӓн, ани бӧлӓ йапаннара маана булэрсын, ама кендин дӓ хеп ӧлӓ йапэрсын, санэрсын Аллахын даавасындан куртулабилеӂӓн ми?

4Оса пайа коймээрсын Аллахын ӂӧмерт ииликлерини, сабурлууну хем чок дайанмасыны? Билмеерсин, ани Аллах ииликлерини узадэр, ки сени гӱнахларындан Кендисинӓ дӧндӱрсӱн[+]?

5Ама сӓн инатлашэрсын да гӱнахларындан дӧнмӓӓ истӓмеерсин, онуштан Аллахын ӂезасыны о ӱфкели даава гӱнӱ ичин топлээрсын. Озаман Аллахын доору карары гӧрӱнеӂек[+].

6О херкезинӓ кенди йаптыкларына гӧрӓ ӧдейеӂек.

7Оннара, ким, дайма иилик йапарак, метинник, икрам хем ӧлӱмсӱзлӱк аарээр, дивеч йашамак вереӂек.

8Ама ким кендини север, аслылыы сеслӓмеер хем хаксызлаа верилер, оннара ӱфкесини гӧстереӂек хем бела вереӂек.

9Хепси, ким кӧтӱлӱк йапэр, ӧнӂӓ иудейлерин, сора урумнарын ӱстӱнӓ зеет хем сыкынты гелӓр[+].

10Буна каршы, хепсинӓ, ким иилик йапэр, ӧнӂӓ иудейлерӓ, сора урумнара, метинник, икрам хем услулук олаӂэк[+].

11Зерӓ Аллах кимсейӓ пай тутмаз[+].

12Ким, Айоз Закону[†] билмейерӓк, гӱнах йапэр, оннар, Закона бакмайарак, телеф олаӂэклар. Ама ким, Закону билерӓк, гӱнах йапэр, оннара Закона гӧрӓ дӓ даава олаӂэк[+].

13Зерӓ диил Закону ишиденнӓр Аллахын ӧнӱндӓ доору, ама Закону таманнайаннар доору сайылаӂэк[+].

14Зерӓ о миллетлӓр, кимдӓ йок Айоз Закон, дуйгуларындан Закона гӧрӓ йашадыкча, оннар гӧстерирлӓр, не лӓӓзым хем диил лӓӓзым йапылсын, макар ки Закону билмеерлӓр.

15Бунуннан гӧстерерлӓр, ани не Закон истеер, оннарын ӱреклериндӓ йазылы. Оннарын ичйандан дуйгулары буну дооруклээр, фикирлери оннары йа кабаатландырэр, йа да доору чыкарэр[+]

16о гӱн, ачан Ии Хаберӓ гӧрӓ, ангысыны бӓн насаат едерим, Аллах даава йапаӂэк Иисус Христозлан инсаннарын саклы ишлеринӓ.


Иудейлӓр хем Айоз Закон

17Сӓн, ани кендини иудей сайэрсын, умутланып Айоз Закона, Аллахлан ӱӱнерсин,[+]

18билерсин Онун истедиини хем, Закондан ӱӱренмиш, аннээрсын, не таа ии,

19инанэрсын, ани кӧӧрлары гездирӓбилирсин, каранныкта оланнара айдыннык олабилирсин,[+]

20акылсызлары йола гетирӓбилирсин хем ушаклары ӱӱредӓбилирсин, зерӓ Законнан етиштин билгинин хем аслылыын таманныына.

21Ӧлейсӓ, несой сӓн, башкасыны ӱӱредерӓк, кендини ӱӱретмеерсин? Насаат едерӓк: «чалмайасын», кендин чалэрсын[+]?

22«Ороспулук йапма» сӧлейерӓк, кендин йапэрсын? Идоллардан азетмейерӓк, кендин айоз биналары[†] сойэрсын?

23Айоз Законнан ӱӱнерсин, ама Аллахы ашаалээрсын, зерӓ Закону басэрсын?

24Ниӂӓ вар йазылы: «Сизин бетеринизӓ Аллахын ады миллетлӓр арасында кӧтӱленер».

25Еер Айоз Закону таманнарсайдын, елбетки кесиклиин файдасы вар, ама еер Закону басарсайдын, кесиклик[†] олэр, ниӂӓ дӓ кесиксизлик[+].

26Онуштан, еер кесиксиз адам Законун сымарламакларыны таманнарса, сайылмайаӂэк мы о ниӂӓ кесикли[+]?

27Ким гӱӱдейӂесинӓ кесиксиз, ама Закону таманнээр, кабаатландырмайаӂэк мы сени, кимдӓ вар Айоз Йазылар[†] хем кесиклик, ама басэрсын Закону[+]?

28О диил иудей, ким дышандан ӧлӓ саде, хем о диил кесиклик, не гӱӱдедӓ нышанны саде[+].

29Ама хакына иудей о, ким ичйандан ӧлӓ, хем хакына кесикли о, ани духча ӱректӓ кесикли, ама диил саде кийат ӱстӱндӓ. Хакына иудей одур, ким диил инсандан, ама Кендиндӓн Аллахтан метинни[+].

#### 3


Адамын борӂу Аллахын ӧнӱндӓ

1Ӧлӓ ки, иудейлердӓ не ӱстӱннӱк вар? Не файда кесикликтӓн?[†][+]

2Хер тарафтан чок файда вар. Илкин, иудейлерин елинӓ Аллахын сӧзлери верилди.

3Не дейеӂез, еер оннардан кимиси инанчсыз олдуйса, оннарын инанчсызлыы вар мы ниӂӓ йок етсин Аллахын инанчлыыны[+]?

4Олмаз! Еер хепси инсаннар йаланӂы да олса, Аллах доору калэр, ниӂӓ йазылы: «Сӧзӱндӓ доору чыкэрсын хем даавада даавайы казанэрсын».

5Еер бизим хаксызлык таа ачык Аллахын доорулууну йапарсайды, не дейеӂез? Аллах доору йапмээр мы, ачан бизи ӂезалээр? Дӱшӱнерим адамӂасына.

6Олмаз! Ӧлӓ олурса, ниӂӓ Аллах бу дӱннейи даава едӓбилир?

7Еер Аллахын аслылыы беним йаланымнан Онун метинниини таа ии ачарсайды, озаман нечин бӓн гӱнахкер гиби даава олайым[+]?

8Нечин демейелим «Кӧтӱлӱк йапалым, ки бундан иилик чыксын»? Кимиси бизи кӧтӱлеер хем сӧлеер, ани биз ӧлӓ деериз. Оннар, ниӂӓ дӱшер, даавалы олаӂэклар[+].


Хепси кабаатлы

9Ӧлейсӓ, не дейеӂез? Биз иудейлӓр[†] таа ӱстӱнӱз башка миллетлердӓн ми? Елбетки диилиз. Зерӓ биз ӧнӂӓ гӧстердик, ки хепси – иудейлӓр дӓ, урумнар да – гӱнахын запында[+].

10Ниӂӓ йазылы: «Доору кимсей йок, бир киши билӓ йоктур.

11Аннайан кимсей йок, Аллахы аарайан кимсей йок.

12Хепси йолдан саптылар, хепси файдасыз олдулар. Иилик йапан йок, бир киши билӓ йоктур»[+].

13«Аазлары – ачык мезардыр, диллери йалан сӧлеер». «Дудакларынын алтында йылан зихири вар».

14«Аазлары бетвайлан хем аӂы лафларлан долу».

15«Айаклары кан дӧкмӓӓ алатлээр,

16кайыплык хем зеет йолларында.

17Селемет йолуну оннар билмеерлӓр».

18«Аклыларына Аллахтан корку гелмеер».

19Ама биз билериз, не сӧленер Айоз Законда,[†] сӧленер оннара, ким Законун запында, ӧлӓ ки хербир ааз капансын, да бӱтӱн дӱннӓ Аллахын ӧнӱндӓ кабаатлы калсын.

20Зерӓ Закону таманнамаклан Аллахын ӧнӱндӓ кимсей доору чыкмайаӂэк, зерӓ Закондан белли олэр, ани инсан гӱнахкер[+].


Доорулук салт инаннан

21Шинди ачылды, ани Аллах, бакмайарак Закона, инсаны доору сайэр. Бунун ичин Закон хем пророклар шаатлык еттилӓр[+].

22Аллах хепсини инанӂылары доору сайэр инаннарыннан Иисус Христоза. Чӱнкӱ айырмак йоктур.

23Хепси гӱнаха дӱштӱлӓр, Аллахын метинниинӓ етишӓмедилӓр[+].

24Хепси ӧдексиз доору сайылэрлар Аллахын иивергисиннӓн, зерӓ оннары Иисус Христос куртарды[+].

25Аллах Христозу курбан йапты, ани инаннан кабледилир, ки гӱнахлар Онун каныннан афедилсин. Бунуннан Аллах гӧстерди, ниӂӓ инсаны доору сайэр, зерӓ ӧнӂӓ йапылмыш гӱнахлары ӂезасыз бракты[+].

26Аллах дайанды, о бетерӓ, ки гӧстерсин, ниӂӓ доору сайэр бӱӱнкӱ вакытта инсаны. Бутӱрлӱ О хем Кенди доорулууну коруйэр, хем хепсини доору сайэр, ким Иисуса инанэр.

27Шинди бизӓ не калды, ӱӱнелим? Йок нейлӓн ӱӱнелим. Бунун себеби недир? Закону таманнамаклан мы доору сайылэрыз? Диил, ама салт инаннан[+].

28Зерӓ биз инанэрыз, ани инсан доору сайылэр инаннан, ама диил Закону таманнамаклан[+].

29Аллах не, салт иудейлерин Аллахы мы, диил ми башка миллетлерин дӓ? Елбетки, башка миллетлерин дӓ[+].

30Чӱнкӱ Аллах бирдир, Ангысы кесикли оланнары да, кесиксиз оланнары да инаннан доору сайэр[+].

31Ӧлейсӓ, не, инаннан Айоз Закону куветсиз ми йапэрыз? Олмаз! Ама инаннан Закону каавилеериз[+].

#### 4


Авраамын инаны бизӓ ӧрнек

1Не дейеӂез бизим гӱӱдейӂесинӓ дедемизин Авраамын дуруму ичин?

2Еер Авраам доору сайылайды кенди ишлериннӓн, озаман вардыр нейлӓн ӱӱнсӱн инсанын, ама диил Аллахын ӧнӱндӓ.

3Зерӓ Айоз Йазы не деер? «Авраам инанды Аллахы, да бу она доорулук сайылды»[+].

4Ким ишлеер, ӧдеени саймаз баашыш, ама сайэр хак.

5Ким кенди ишлеринӓ умутланмээр, ама инанэр Она, Ким аллахсызы доору сайэр, инаннан она доорулук сайылэр[+].

6Давид[†] дӓ мутлу сайэр ону, кими Аллах, бакмайарак йаптыкларына, доору сайэр. О деди:

7«Одур мутлу, кимин законсузлуу[†] афедилди хем гӱнахлары ӧртӱлдӱ!

8Не мутлудур о адам, кимин гӱнахларыны Аллах есаба коймайаӂэк!»[+]

9Бу мутлулук саде кесикли оланнар ичин ми оса кесиксиз оланнар ичин дӓ ми? Биз деериз: «Авраам кенди инаныннан доору сайылды»[+].

10Незаман доору сайылды? Кесикликтӓн[†] ӧнӂӓ ми оса кесикликтӓн сора мы? Диил кесикликтӓн сора, ама кесикликтӓн ӧнӂӓ.

11Кесиклик нышаныны каблетти ниӂӓ доорулук мӱхӱрӱ. Доорулуу инаннан еденди, таа кесикли олмадыйнан. Ӧлӓ ки, о олду хепси кесиксиз инанӂыларын бобасы, ки оннар да доору сайылсыннар дейни[+].

12Хем кесикли оланнарын да бобасы олду, ким диил саде кесикли, ама бобамызын Авраамын излериндӓн гидерлӓр, ангысы инанарды, таа кесикли олмадаан.


Инаннан адамак еденилер

13Зерӓ Законнан верилмеди адамак Авраама хем онун ушакларына, ки дӱннейи елӓ алсыннар, ама доорулуклан, ани еденилер инаннан[+].

14Еер мирасчылык олайды салт оннара, ким Закону тутэр, озаман инан бошуна калаӂэйды, адамак да файдасыз олаӂэйды[+].

15Зерӓ Закон Аллахын ӱфкесини гетирер, ама нередӓ йок закон, орада йок закон басмасы да[+].

16Онуштан адамак инана гӧрӓ еденилир, ки Аллахын иивергисиндӓн тутунсун да бутӱрлӱ каавиленсин Авраамын хепси ушакларына, диил саде оннара, ким Закону тутэр, ама хепсинӓ дӓ, ким инанэр Авраам гиби, ангысы хепсимизин бобасы[+].

17Ниӂӓ вар йазылы: «Сени, боба оласын чок миллетлерӓ, йаптым». О Аллахын ӧнӱндӓ, Кими инанды, хепсимизӓ боба олду. Аллах Одур, Ким дирилдер ӧлӱлери хем варлаа чаарэр оннары, не йок[+].

18Умут йоккан, Авраам умутланды хем инанды. Бутӱрлӱ олду чок миллетлерин бобасы, ниӂӓ Аллах она адамышты: «Сенин сенселӓн окадар чок олаӂэк, йылдызлар гиби»[+].

19Чӱнкӱ онун инаны йуфкаланмады, о бакмады ӧлӱ гиби гӱӱдесинӓ, ани йакын ӱз йашындайды, хем Сарранын ушаксызлыына[+].

20О Аллахын адамасында икилӓмеди хем инансыз олмады, ама инаны каавиленди да Аллахы метиннеди.

21Бӱтӱн ӱректӓн инанды, ани Аллах не адады, хепсини таманнайабилир.

22Онуштан о инаныннан доору сайылды[+].

23Диил салт Авраам ичин йазылы, ани «она доорулук сайылды»,

24ама бизим ичин дӓ, ани доору сайылаӂэз, зерӓ инанэрыз Она, Ким дирилтти Саабимизи Иисусу ӧлӱдӓн[+].

25Иисус бизим гӱнахларымыз ичин ӧлӱмӓ верилди хем бизим доору сайылмамыз ичин дирилдилди[+].

#### 5


Инанын файдасы

1Шинди инаннан доору сайылмыш, биз Аллахлан услулук едендик. Буну йапты Саабимиз Иисус Христос,[+]

2ани бизӓ йол ачты, еденелим бу иивергийи, ангысыннан йашээрыз хем ӱӱнериз умутлан, пай алалым Аллахын метиннииндӓ[+].

3Диил саде бунуннан, ама зеетлӓрлӓн дӓ ӱӱнериз, билерӓк, ани зеетлӓр дайанмак верер,[+]

4дайанмак дененмейи дӱзер, хем дененмӓк умут верер.

5Умут да утандырмээр, зерӓ Аллахын севгилии бизим ӱреклеримизӓ дӧкӱлдӱ Айоз Духлан, Ангысы бизӓ верилди[+].

6Зерӓ биз куветсизкӓн, Христос уйгун вакытта аллахсызлар ичин ӧлдӱ.

7Зор булунур, ки бириси ӧлсӱн бир доору адам ичин, беки дӓ бир ии адам ичин биркимсей кыйышар ӧлмӓӓ.

8Ама Аллах бунуннан бизӓ Кенди севгилиини гӧстерди, ани биз гӱнахкеркӓн, Христос бизим ичин ӧлдӱ[+].

9Некадар таа чок шинди, незаман Онун каныннан доору сайылдык, Аллахын ӱфкесиндӓн Онун йардымыннан куртулаӂэз[+].

10Зерӓ биз, ани Аллахын душманнарыйдык, Онуннан барыштык, чӱнкӱ Онун Оолу ӧлдӱ бизим ичин. Ӧлейсӓ, биз, барышмыш оларак, некадар таа колай куртулаӂэз Онун йашамасыннан[+].

11Диил саде бу, ама биз Аллахлан да ӱӱнериз, чӱнкӱ Саабимиз Иисус Христос шинди бизи Аллахлан барыштырды.


Ӧлӱм хем йашамак

12Ниӂӓ бир адамнан гӱнах бу дӱннейӓ гирди, гӱнахлан да ӧлӱм гирди, бутӱрлӱ ӧлӱм хепси инсана гечти, зерӓ хепси гӱнаха дӱштӱ[+].

13Айоз Закондан[†] ӧнӂӓ дӓ гӱнах варды дӱннедӓ, ама гӱнах есаба койулмээр, ачан йок закон[+].

14Хеп окадар гӱнах заплады хепси инсаны Адамдан Моисейӓ кадар. Заплады оннары, ангылары гӱнаха гирмедилӓр Адам гиби, ангысы ӧрнек олду гелеӂек вакытлар ичин[+].

15Ама Аллахын баашышы диил ниӂӓ Адамын гӱнахы. Зерӓ ниӂӓ бир адамын гӱнахы бетеринӓ чойу ӧлдӱ, окадар таа чок Аллахын иивергиси хем баашышы бир Адамын – Иисус Христозун – иивергисиннӓн ташкынныктан чойуна верилер[+].

16Бу баашыш бенземӓз она, не олду бир адамын гӱнахындан сора. Зерӓ бир адам, гӱнах йаптыктан сора кабаатлы булунду. Ама баашыш, ани чок гӱнахлардан сора верилир, инсаны доору сайэр.

17Ниӂӓ бир адамын гӱнахыннан ӧлӱм падишах гиби заплык алды бир адам бетеринӓ, окадар таа чок оннар, ким алэр Аллахын бол иивергисини хем доорулук баашышыны, бир Адамнан – Иисус Христозлан – йашамак булаӂэклар хем падишахлык едеӂеклӓр[+].

18Ӧлӓ ки, ниӂӓ бир адамын гӱнахыннан хепси кабаатлы сайылды, хеп ӧлӓ бир Адамын доору йаптыыннан хепси доорулук хем йашамак булур[+].

19Зерӓ, ниӂӓ бир адамын сеслемезлииннӓн чойу кабаатлы сайылды, хеп ӧлӓ бир адамын сеслемесиннӓн чойу доору сайылаӂэк[+].

20Айоз Закон сора верилди, ки кабаатлар зееделенсин, ама нередӓ гӱнах чоклашты, орада Аллахын иивергиси таа чок зееделенди,[+]

21ки ниӂӓ гӱнах ӧлӱмдӓн заплык алды, хеп ӧлӓ Аллахын иивергиси да инсаны доору саймасындан заплык алсын хем дивеч йашамак гетирсин Саабимиз Иисус Христозун араӂылыыннан[+].

#### 6


Ӧлӱ гӱнах ичин, дири Аллах ичин

1Не дейеӂез, гӱнахта мы калалым, ки Аллахын иивергиси зееделенсин?

2Олмаз! Биз гӱнах ичин ӧлдӱк, несой йашайабилириз гӱнахта[+]?

3Билмеерсиниз ми, ани хепсимиз, ким ваатиз олду Иисус Христозда, ваатиз олдук Онун ӧлӱмӱнӓ?

4Биз ваатиз олмаклан ӧлӱмӓ гӧмӱлдӱк Онуннан барабар, ки ниӂӓ Христос Бобанын метиннииннӓн ӧлӱдӓн дирилди, хеп ӧлӓ биз дӓ бир ени ӧмӱрдӓ йашайалым[+].

5Чӱнкӱ, Онун гиби ӧлерӓк, Онуннан бирлештик, хеп ӧлӓ, Онун гиби дирилерӓк, Онуннан бирлешеӂез[+].

6Буну билериз, ани бизим ески адам Онуннан билӓ ставроза герилди, ки гӱӱдемизин гӱнахкерлии куветсиз калсын, да биз шиндӓн сора гӱнаха чырак олмайалым[+].

7Ким ӧлдӱ, о гӱнахтан куртулду[+].

8Еер Христозлан билӓ ӧлдӱсейдик, озаман инанэрыз, ани Онуннан билӓ дӓ йашайаӂэз[+].

9Билериз, ани Христос ӧлӱдӓн дирилди да шиндӓн сора ӧлмейеӂек. Ӧлӱмӱн шиндӓн сора Онун ӱстӱнӓ йок куведи[+].

10Зерӓ О ӧлдӱйнӓн, ӧлдӱ гӱнах ичин бир сыра херзаман ичин, ама шинди йашээр, хем Онун йашамасы Аллах ичин[+].

11Сиз дӓ сайын кендинизи ӧлӱ гӱнах ичин, ама дири Аллах ичин /Саабимиздӓ,/ Иисус Христозда.

12Онуштан гӱнах заплык етмесин сизин ӧлӱмнӱ гӱӱдениздӓ, да кайыл олмайын гӱӱденин хамеллериннӓн.

13Сизин гӱӱденизин еклерини гӱнах заплыына вермейин, ки кулланасыныз оннары кӧтӱлӱк ичин. Аллахын елинӓ верилин, ниӂӓ оннар, ким ӧлӱдӓн дирилди. Гӱӱденизин еклерини Аллаха верин, ки кулланасыныз оннары доорулук ичин[+].

14Гӱнах сизӓ чорбаӂылык етмесин, зерӓ сиз заплы диилсиниз Айоз Законнан,[†] ама Аллахын иивергисиннӓн.


Аллахын иивергиси хем гӱнах

15Шинди не дейеӂез? Чӱнкӱ заплы диилиз Законнан, ама Аллахын иивергисиннӓн, гӱнах мы йапалым? Олмаз!

16Не, билмеерсиниз ми, ани кимӓ чырак гиби верилерсиниз, ки ону сеслейӓсиниз, она чырак олэрсыныз: йа гӱнаха чырак, ӧлӱмӓ гӧтӱрӓн, йа да бир чырак, ани сеслеер Аллахы да онуштан доору сайылэр[+].

17Шӱкӱр Аллаха, ани сиз чырактыныз гӱнаха, ама бӱтӱн ӱректӓн сеслединиз ӱӱретменин ӧзӱнӱ, ангысына верилдиниз.

18Гӱнахтан бошандыныз, доорулаа чырак олдунуз[+].

19Лафедерим адамӂасына, сизин тенинизин зайыфлыы бетеринӓ. Ниӂӓ вердиниз гӱӱденизин еклерини, чырак олсун мындарлаа хем законсузлаа, ки хертӱрлӱ законсузлук йапасыныз, хеп ӧлӓ шинди верин еклеринизи, чырак олсун доорулаа, ки айоз оласыныз.

20Зерӓ, ачан сиз гӱнаха чырактыныз, доорулуктан бошанмыштыныз.

21Озаман не файданыз олду о ишлердӓн, ангылардан шинди утанэрсыныз? Бутӱрлӱ ишлерин биткиси – ӧлӱм.

22Ама шинди, ачан гӱнахтан бошанмышсыныз хем Аллаха чырак олдунуз, бундан файданыз вар: айозлукта йашээрсыныз, хем бунун сону – дивеч йашамак[+].

23Зерӓ гӱнахын ӧдӓӓ ӧлӱмдӱр, ама Аллахтан баашыш – дивеч йашамак Саабимиздӓ Иисус Христозда[+].

#### 7


Закондан азат

1Не, билмеерсиниз ми, кардашлар – лафедерим оннара, ким билер Айоз Закону[†] – Законун вар куведи адамын ӱстӱнӓ окадар вакыт, некадар адам йашээр.

2Сӧзгелиши: Закона гӧрӓ евли кары баалы коӂасыннан, некадар вакыт коӂасы йашээр, ама еер коӂасы ӧлӱрсейди, кары бошанэр стеонозлук законундан[+].

3Ама окадар вакыт, некадар коӂасы йашээр, еер башка бир адамнан йашарсайды, ороспу сайылэр. Ама еер коӂасы ӧлӱрсейди, кары Закондан бошанэр, да озаман, еер башка адама евленӓрсейди, ороспулук йапмээр[+].

4Хеп ӧлӓ сиз дӓ, кардашлар, чӱнкӱ пай алэрсыныз Христозун гӱӱдесиндӓн, ӧлдӱнӱз Закон ичин, ки бааланасыныз башкасына – Она, Ким ӧлӱдӓн дирилди. Бу олду, ки файдалы олалым Аллахын изметиндӓ[+].

5Зерӓ, йашаркан тенимизӓ гӧрӓ, гӱнахкер хавезлери, Закондан дебрештирилмиш, ишлӓрдилӓр бизим гӱӱдемизин еклериндӓ, да йаптыкларымызын мейвасы ӧлӱмдӱ.

6Ама шинди, ӧлӱп, бошандык о закондан, ангысыннан баалыйдык, ки измет еделим Аллаха Духун енилииннӓн, диил букванын ескилииннӓн[+].


Закон ачыклээр гӱнахы

7Не дейеӂез? Айоз Закон гӱнахкер ми? Олмаз! Буна каршы, о Закон олмасайды, биз гӱнахы танымайаӂэйдык. Сӧзгелиши, бӓн билмейеӂейдим, недир тамахлык, еер Закон демейейди: «Тамахланмайасын»[+].

8Ама гӱнах, файдаланарак сымарламаклан, бендӓ ӱзӓ чыкарды хертӱрлӱ тамахлык. Зерӓ нередӓ йок Закон, орада гӱнах ӧлӱ[+].

9Бӓн вакыдын бириндӓ дирийдим, ачан билмӓрдим Закону. Ама ачан пейдаланды сымарламак, гӱнах дирилди, бӓн дӓ ӧлдӱм.

10Сымарламак, ани лӓӓзымды йашамак версин, бени ӧлӱмӓ гӧтӱрдӱ.

11Зерӓ гӱнах, сымарламаклан файдаланарак, алдатты бени да бунуннан ӧлдӱрдӱ.

12Ӧлӓ ки, хич лафсыз, Закон – айоз, сымарламак да айоз, доору хем ии.

13Озаман ии бишей, чыкэр, бана ӧлӱм гетирди? Олмаз! Ама гӱнах, файдаланарак ии бишейлӓн, бана ӧлӱм гетирӓрди, ки сымарламаклан ачылсын гӱнах некадар гӱнахлы.


Гӱнахлан дӱӱшмӓк

14Хакына билериз, ани Закон духча бишей, ама бӓн тендӓн бир инсаным, сатылы гӱнаха чырак гиби.

15Билмеерим, не йапэрым, зерӓ йапмээрым, не истеерим, ама йапэрым ону, недӓн азетмеерим[+].

16Не йапэрым, бунуннан кайыл диилсейдим, бундан гӧрӱнер, ки кабледерим, ани Закон ии[+].

17Бундан танынэр, ани артык буну йапмээрым бӓн, ама гӱнах йапэр, ани бендӓ йашээр.

18Билерим, ани бендӓ, доорусу, беним тенимдӓ, йок иилик. Бендӓ вар ии истемеклӓр, ама йок кувет, йапайым не ии[+].

19Зерӓ иилик, ани истеерим йапмаа, йапмээрым, ама кӧтӱлӱк, ани истӓмеерим йапмаа, ону йапэрым[+].

20Чӱнкӱ йапэрым, не истӓмеерим, буну йапан артык диил бӓн, ама гӱнах, ани бендӓ йашээр.

21Ӧлӓ ки, кендимдӓ булэрым бир закон, ани истӓркӓн иилик йапмаа, кӧтӱлӱк бендӓ хазыр дурэр.

22Ичйанкы адамдан хошлук алэрым Аллахын Законундан.

23Ама гӧрерим беним гӱӱдемин еклериндӓ бир башка закон, ани дӱӱшер закона каршы, ангысыны кабледерим фикиримнӓн, хем бени есир едер гӱнах законуннан, ани ишлеер беним гӱӱдемдӓ[+].

24Заваллыйым бӓн! Ким куртарабилир бени бу гӱӱдедӓн, ани ӧлӱмӓ гӧтӱрер?

25Шӱкӱр едерим Аллаха, Саабимиз Иисус Христос куртарэр бени. Ӧлӓ ки, бӓн кендим фикиримнӓн измет едерим Аллахын Законуна, ама тенимнӓн измет едерим гӱнах законуна.

#### 8


Йашамак верӓн Дух

1Ӧлӓ ки, Аллах оннары шинди даава етмеер, ким йашээр Иисус Христозда /– оннары, ким йашамээр тенӓ гӧрӓ, ама Духа гӧрӓ/.

2Зерӓ духчасына йашамак закону[†] Иисус Христозда бошандырды бени о закондан, ани гӱнаха хем ӧлӱмӓ гӧтӱрер[+].

3Не Закон йапамады, чӱнкӱ теннӓн йуфкаланды, Аллах йапты. О йоллады Кенди Оолуну, бензӓр гӱнахкер инсана, курбан олсун гӱнах ичин, да даава етти гӱнахы, ани вар инсан тениндӓ,[+]

4ки доору ишлӓр, не Закон истеер, таманнансын биздӓ, ангылары йашамээр тенӓ гӧрӓ, ама Духа гӧрӓ[+].

5Ким тенӂесинӓ йашээр, дӱшӱнер, не тен истеер. Ама ким духчасына йашээр, дӱшӱнер, не Дух истеер[+].

6Тенин дӱшӱнмеклери ӧлӱмӓ гӧтӱрер, ама Духун дӱшӱнмеклери йашамак хем услулук верер.

7Оннар, ани тенӓ гӧрӓ дӱшӱнӱрлӓр, душмандыр Аллаха каршы, зерӓ Аллахын Законуна бойну иилтмеерлӓр хем йок да насыл иилтсиннӓр[+].

8Ким заплы тендӓн, Аллаха йок насыл кендилерини беендирсиннӓр.

9Ама сиз тендӓн заплы диилсиниз, ама Духтан, еер Аллахын Духу сиздӓ йашарсайды. Кимдӓ йок Христозун Духу, о диил Онун[+].

10Еер Христос сиздӓйседи, гӱӱдениз ӧлӱ, чӱнкӱ гӱнах йаптыныз, ама духунуз дири, чӱнкӱ доору сайылдыныз.

11Еер Онун Духу, Ким Иисусу ӧлӱдӓн дирилтти, сиздӓ йашарсайды, озаман Ким дирилтти Христозу ӧлӱдӓн, сизин дӓ ӧлӱмнӱ гӱӱделеринизӓ йашамак вереӂек Кенди Духуннан, ани сиздӓ йашээр[+].

12Ӧлӓ ки, кардашлар, биз диилиз борчлу тенӓ, ки тенӓ гӧрӓ йашайалым.

13Зерӓ еер йашарсайдыныз тенӓ гӧрӓ, ӧлеӂениз. Ама Духлан ӧлдӱрӱрсейдиниз гӱӱденин кӧтӱ йаптыкларыны, озаман йашайаӂэныз[+].

14Зерӓ хепси, ким кулланылмыш Аллахын Духундан, оннар – Аллахын ооллары[+].

15Зерӓ сиз каблетмединиз чыраклык духу, ки енидӓн коркуда оласыныз, ама каблеттиниз Духу, Ангысы бизи оол йапэр. Биз о Духлан баарэрыз «Авва, Боба!»[+]

16Бу Дух Кендиси, бизим духумузлан бирлешип, шаатлык едер, ани биз Аллахын ушакларыйыз[+].

17Еер Аллахын ушакларысайдык, озаман мирасчы да олаӂэз; еденеӂез Аллахын адамакларыны хем хепсини, не вар Христозда, еер зеетленӓрсейдик Онуннан, ки барабар метинник тӓ еденелим[+].


Гелеӂек метинник

18Бӓн есаплээрым, ки бизим шиндики зеетлеримиз бишей диил, бакарак о метиннӓӓ, ани бизӓ ачылаӂэк[+].

19Зерӓ хепси, не йарадылмыш, умутлан беклеер, незаман Аллахын ооллары ачылаӂэк.

20Зерӓ хепси, не йарадылмыш, зорланды, бошуналаа дӱшсӱн, диил кенди истедииндӓн, ама Ондан, Ким зорлады, бу умутлан,[+]

21ки хепси, не йарадылмыш, бошанаӂэк чӱрӱклӱктӓн, ангысына чырак олду, да еденеӂек Аллахын ушакларынын метинни сербестлиини.

22Зерӓ билериз, ани хепси, не йарадылмыш, бӱӱнӓ кадар барабар офлээр хем зеетленер, ниӂӓ дуудуран кары.

23Ама диил саде о йарадыланнар, ама биз дӓ, кимдӓ вар Аллахын илк баашышы – Айоз Дух, биз дӓ офлээрыз хем беклеериз, бизи оол йапсын хем куртарсын бизим гӱӱделеримизи[+].

24Зерӓ биз умутлан куртулдук. Ама еер гӧрейдик, нейӓ умутланэрыз, буна умут денмӓз. Зерӓ ким умутланабилир она, не гӧрер[+]?

25Ама еер умутланарсайдык она, не гӧрмеериз, дайанмаклан ону беклейӓбилириз.


Аллахын севгилии Иисус Христозда

26Хеп ӧлӓ Дух та йардым едер бизӓ, бизим зайыфлыымызда. Зерӓ биз билмеериз, ниӂӓ лӓӓзым дуа етмӓӓ, ама Дух кендиси бизим ичин араӂылык едер ӧлӓ офламакларлан, ани лафлан хич аннадылмаз.

27О, Ким аараштырэр инсан ӱреени, билер, не дӱшӱнӱр Дух, зерӓ Дух араӂылык едер Аллахын айоз халкы ичин Кенди истедиинӓ гӧрӓ.

28Билериз, ани Дух хер халда иилик ичин ишлеер оннарлан билӓ, ким Аллахы север хем чаарылмыш Онун истедиинӓ гӧрӓ.

29Зерӓ кими Аллах ӧнӂӓ таныды, оннары карарлады, бензӓр олсуннар Кенди Оолуна, ки О илк дуумуш олсун чок кардашларын арасында[+].

30Кими Аллах ӧнӂӓ таныды, оннары чаарды, кими чаарды, оннары доору сайды, кими доору сайды, оннары да метиннеди[+].

31Не дейӓбилириз бунун ичин? Еер Аллах бизимнӓнсейди, ким бизӓ каршы олабилер?

32О, Ким Кенди Оолуну аӂымады, ама хепсимиз ичин ӧлӱмӓ верди, аӂаба насыл Онуннан барабар бизӓ хепсини вермӓз[+]?

33Ким кабаатлайаӂэк Аллахын сечилмиш инсаныны? Аллах оннары доору сайэр[+].

34Ким оннары мааналайаӂэк? Иисус Христос ӧлдӱ, ама дирилди дӓ. О – Аллахын саа тарафында да бизим ичин араӂылык едер[+].

35Ким айырабилир бизи Христозун севгилииндӓн? Зеет ми, зорлук му, кооламак мы, аачлык мы, чыплаклык мы, титсилик ми оса кылыч мы?

36Ниӂӓ вар йазылы: «Сенин бетеринӓ херзаман ӧлӱмӓ верилериз. Сайэрлар бизи койуннар еринӓ, ани кесилеӂек»[+].

37Хеп окадар хепсини буннары хептӓн енсеериз Онун кувединнӓн, Ким бизи севди[+].

38Бӓн пек инанэрым, ани не ӧлӱм, не йашамак, не ангиллӓр, не гӧктеки заабитлӓр хем куветлӓр, не шиндики заманнар, не гелеӂек заманнар,[+]

39не ӱӱсеклик, не деринник, не дӓ башка бишей йок насыл айырсын бизи Аллахын севгисиндӓн, ани вар Иисус Христозда, бизим Саабимиздӓ.

#### 9


Аллахын сечилмиш инсаны

1Доору сӧлеерим, йалан сӧлӓмеерим, зерӓ бӓн Христоза инанэрым. Ичйанкы дуйгуларым да, Айоз Духлан заплы, дооруклээр буну, не сӧлеерим[+].

2Чок кахырланэрым хем хожма ӱреемдӓ зеетленерим.

3Бӓн кендим кайылым, бетваланып, айырылайым Христоздан беним кардашларым ичин, беним сенселӓм ичин[+].

4Оннар – израилли. Аллах оннары оол йапты, метинниини гӧстерди, баалантылар йапты, Айоз Закону[†] верди, гӧстерди, нетӱрлӱ Она баш иилтмӓӓ, хем оннара адамаклар верди.

5Оннардан патриархлар[*] гелди хем оннардан гӱӱдейӂесинӓ Христос гелди, Ангысы хепсиндӓн таа ӱстӱн хем дивеӂинӓ метинненмиш Аллахтыр. Амин.

6Демеерим, ани Аллах сӧзӱнӱ тутмады, зерӓ диил оннар, ким дууду Израилдӓн, хепси хакына Израил[+].

7Диил хепси оннар, ким Авраамын сенселесиндӓн, онун ушаклары, ама ниӂӓ денди: «Исаактан дууаӂэк оннар, ким сайылаӂэк сенин сенселӓн»[+].

8Бундан аннашылэр, ани Аллахын ушаклары диил оннар, ким дууэр гӱӱдейӂесинӓ Авраамдан. Ама Авраамын сенселеси сайылаӂэк оннар, ким дууэр Аллахын адамасына гӧрӓ[+].

9Зерӓ о адамакта денди бутӱрлӱ лафлар: «Гелӓн йыла бу вакыт, ачан дӧнеӂӓм, Саррада бир оол олаӂэк»[+].

10Диил саде бу, ама хеп ӧлӓ олду Ревеккайлан да, ачан о гебӓ калды икиз ооллан бизим бобадан, Исаактан[+].

11-12Бу икиз оол таа дуумадыйнан да не ии, не кӧтӱ йапмадыйнан, Ревеккайа сӧленди: «Бӱӱк оолун кӱчӱк оолуна измет едеӂек», ки оннардан бирини сечӓркӓн Аллахын курулмушу оннарын йаптыкларындан тутунмасын, ама Кенди Аллахын чаармасындан,[+]

13ниӂӓ йазылы: «Иакову севдим, ама Есавдан азетмедим».

14Шинди не дейеӂез? Аллахта йок му доорулук? Олмаз!

15Зерӓ Моисейӓ деди: «Кимӓ дӱшер аӂымаа, аӂыйаӂам; кими дӱшер кыймамаа, кыймайаӂам».

16Ӧлӓ ки, сечилмӓк тутунмээр не ондан, ким истеер, не дӓ ондан, ким чалышэр, ама Аллахтан, Ким аӂыйэр.

17Зерӓ Айоз Йазыда Аллах деер фараона: «Сени маасуз калдырдым, ки сениннӓн гӧстерейим Кенди куведими, да Беним адым бӱтӱн ер ӱстӱндӓ анылсын».

18Ӧлӓ ки, Аллах аӂыйэр, кими истеер, хем инатлаштырэр, кими истеер.

19Беки сӓн бана сораӂан: «Озаман нечин кабаатландырэр? Ким вар ниӂӓ каршы дурсун Онун истедиинӓ?»[+]

20Ӧлӓ, ама кимсин сӓн, бей адам, ки бӧлӓ сормаклар Аллаха койасын? Аӂаба бир кап сорар мы ону йапан устайа: «Нечин бени бӧлӓ йаптын?»[+]

21Чӧлмекчи диил ми чорбаӂы чамурун ӱстӱнӓ? Хеп о чамурдан йапэр бир кап маасуз икрам ичин, ама башка кабы йапэр сырадан ишлӓр ичин[+].

22Да не дейеӂез, еер Аллах, гӧстерсин дейни Кенди ӱфкесини хем билдирсин Кенди куведини, чок сабурлуклан дайанды о каплара, ангыларыны ӱфкесиннӓн хазырлады, ки йок едилсиннӓр?

23Да не дейеӂез, еер буну йаптысайды, ки билдирсин Кенди болдан метинниини о каплара, ангыларыны аӂыды хем хазырлады, ки каблетсиннӓр метинник?

24О каплар бизиз, ангыларыны Аллах чаарды диил саде иудейлердӓн, ама башка миллетлердӓн дӓ[+].

25Ниӂӓ Аллах деер пророк Хосеайлан: «Дейеӂӓм „Беним инсаным“ оннара, ким диилди Беним инсаным. Дейеӂӓм „Беним севгилим“ оннара, ким диилди севгили[+].

26Хем ниӂӓ орада денер: Сиз диилсиниз Беним инсаным, оннара денеӂек дири Аллахын ооллары».

27Исайа баарып хаберлеер Израил ичин: «Еер Израил оолларынын сайысы олурсайды, ниӂӓ кум дениздӓ, анӂак азы куртулаӂэк.

28Зерӓ Сааби хич ойаланмайарак, /доорулаа гӧрӓ/ таманнайаӂэк Кенди карарыны бу ердӓ».

29Ниӂӓ Исайа ӧнӂӓ хаберледи: «Еер куветлерин Саабиси бракмайайды бизӓ бир сенселӓ, Содом гиби олаӂэйдык, Гоморрайа бензейеӂейдик».


Израилин инансызлыы

30Шинди не дейеӂез? Башка миллетлӓр, ани чалышмарды доору сайылмаа Аллахын ӧнӱндӓ, едендилӓр доорулук. Бу доорулук са инаннан еденилир[+].

31Ама Израил, ани аарарды закону, ангысыннан доору сайылсын, бутӱрлӱ закон буламады[+].

32Нечин? Зерӓ бакмадылар доору сайылсыннар инаннан, ама сандылар, ки кенди йаптыкларыннан доору сайылаӂэклар. Онун ичин сӱрчтӱлӓр кӧстек ташына,

33ниӂӓ вар йазылы: «Тӓ койэрым Сионда бир кӧстек ташы хем бир сӱрчмӓк кайасы, ама ким Она инанэр, утанмыш калмаз»[+].

#### 10

1Кардашлар, ӱреемин истедии хем дуам Аллаха будур: израиллилӓр куртулсуннар.

2Доорусуну сӧлейим, оннарда чалышмак вар Аллах ичин, ама диил аарифчесинӓ[+].

3Зерӓ аннамээрлар, ниӂӓ Аллах инсаны доору сайэр, хем бакэрлар кенди-кендилерини доорулаа чыкармаа, онуштан кайыл олмадылар Аллахын доорулууна[+].

4Зерӓ Христос – Законун[†] биткиси, ки херкези, ким инанэр, доорулук еденсин[+].

5Моисей бӧлӓ йазды Закондан доору сайылмак ичин: «Ким Законун сымарламакларыны таманнайаӂэк, о йашайаӂэк»[+].

6Ама инаннан доору сайылмак ичин бӧлӓ денер: «Демӓ кенди-кендинӓ: „Ким гӧкӓ калкаӂэк?“, ки Христозу индирсин,

7еки: „Ким дипсизлӓӓ инеӂек?“, ки Христозу ӧлӱдӓн калдырсын»[+].

8Не денер? «Аллахын сӧзӱ йакын сана, сенин аазында хем ӱреендӓ». Бу сӧзӱ, ани инан ичин, биз насаат едериз.

9Еер аазындан ачык сӧлӓрсейдин «Иисус Саабидир» хем ӱректӓн инанарсайдын, ани Аллах ӧлӱдӓн Ону дирилтти, озаман куртулаӂан[+].

10Зерӓ ким ӱректӓн инанэр, о доорулук еденер, хем ким аазындан шаатлык едер, о куртулмак еденер.

11Ниӂӓ Айоз Йазы деер: «Ким Она инанар, утанмыш калмаз»[+].

12Йок айырмак иудейлерин хем урумнарын арасында, зерӓ хепсинин Саабиси бирдир. О херкезинӓ ӂӧмерт, ким Ону чаарэр[+].

13Зерӓ: «Ким Саабинин адыны чаараӂэк, о куртулаӂэк»[+].

14Ама несой вар насыл чаарсыннар Ону, Кимӓ инанмадылар? Несой вар насыл инансыннар Она, Кимин ичин ишитмедилӓр? Несой вар насыл ишитсиннӓр, еер кимсей насаат етмӓрсӓ[+]?

15Несой вар насыл насаат етсиннӓр, еер йолланмыш диилсейдилӓр? Ниӂӓ йазылы: «Не йакышыклы айаклары оннарын, кимнӓр /услулук хем/ Ии Хабери насаат едерлӓр!»

16Ама хепси Ии Хабери сеслӓмеди. Ниӂӓ Исайа деер: «Сааби, ким инанды бизим хабери?»[+]

17Ӧлӓ ки, инан гелер хабери ишитмектӓн, ишитмӓк тӓ олэр, еер Христос ичин насаат едилирсӓ[+].

18Ама шинди сорэрым: не, ишитмедилӓр ми? Елбетки, ишиттилӓр. «Оннарын сеслери ишидилди бӱтӱн ер ӱстӱндӓ, хем лафлары етишти ерин кенарларына да».

19Енидӓн сорэрым: «Не, Израил билмӓрди ми буннары?» Аслы, ани билӓрди, зерӓ илкин Моисей деди: «Аллах деер: Бӓн дебрештиреӂӓм сиздӓ бир кысканчлык о инсаннарлан, ангылар миллет сайылмаз, кыздыраӂам сизи бир аннамаз халклан».

20Сора Исайа кыйышмаклан деер: «Аллах деер: Бени булдулар оннар, ким аарамарды, Бӓн оннара ачылдым, ким Бени сормарды».

21Ама Израил ичин деер: «Бӱтӱн гӱн узаттым еллерими бир сеслӓ-мейӓн хем каршы дуран халка».

#### 11


Аллах бракмады Кенди инсаныны

1Шинди сорэрым: Аӂаба Аллах Кенди инсанындан атылды мы? Олмаз! Бӓн кендим израиллийим, Авраамын сенселесиндӓн, Вениаминин тамызлыындан[+].

2Аллах ӱзӱнӱ чевирмеди Кенди инсанындан, ангысыны баштан билирди. Не, билмеерсиниз ми, не денер Айоз Йазыда пророк Илийа ичин, ниӂӓ о аалашэр Аллаха Израилдӓн? О деер:

3«Сааби, Сенин пророкларыны ӧлдӱрдӱлӓр, курбанныкларыны[†] йыктылар, калдым салт бӓн йалныз, беним дӓ йашамамы бакэрлар алсыннар».

4Ама не ӂувап едер Аллах? «Корудум еди бин адам, ангылары диз чӧкмедилӓр Ваалын ӧнӱндӓ».

5Хеп ӧлӓ бӱӱнкӱ вакытта да калды аз киши, ани сечилмиш Аллахын иивергисиннӓн[+].

6Ама еер бу Онун иивергисиннӓн олмушсайды, артык оннарын йаптыкларыннан диил. Башка тӱрлӱ ииверги артык ииверги диил.

7Не дейеӂез? Израил еденмеди, не аарарды, ама сечиленнӓр едендилӓр. Каланнар инатлаштылар,[+]

8ниӂӓ йазылы: «Аллах верди бир уйвашыклык духу оннара, ки гӧзлериннӓн гӧрмесиннӓр, кулакларыннан ишитмесиннӓр бӱӱнкӱ гӱнӓ кадар».

9Давид[†] деер: «Оннарын софралары аркан хем тузак гиби олсун, йада ниӂӓ бир капкан ӂезалык ичин оннара.

10Гӧзлери карарсын, гӧрмесиннӓр дейни, хем аркалары херзаман камбурлансын».

11Шинди сорэрым: иудейлӓр[†] кӧстеклендилӓр, хептӓн дӱшсӱннӓр дейни ми? Олмаз! Ама оннарын сӱрчмеклери куртулмак гетирди башка миллетлерӓ, ки бутакым иудейлердӓ дебрешсин кысканчлык.

12Еер оннарын сӱрчмеклери дӱннейӓ зенгинниксейди, хем кӱчӱлмеклери башка миллетлери зенгиннеттисейди, бӱтӱннӱклери некадар таа бӱӱк бир зенгинник гетиреӂек!

13Данышэрым сизӓ, башка миллетлерӓ: ниӂӓ апостол, ани башка миллетлерӓ йолланмыш, бӓн кенди изметчилиими метинни сайэрым,[+]

14ки дебрештирейим кысканчлык беним сенселемдӓ да куртарабилейим баарлем кимисини.

15Еер оннарын атылмаларыннан дӱннӓ Аллахлан барыштыйса, кабледилмелери, ӧлӱмдӓн йашамаа гечмектӓн башка, не олур[+]?

16Еер айозсайды хамурун илк парчасы, озаман бӱтӱн хамур айоз. Еер кӧкӱ айозсайды, даллары да айоз.

17Зейтин фиданындан кими даллар кесилди, да сӓн, йабан зейтин фиданындан филиз, хашландын оннарын еринӓ. Аслы зейтин фиданын семиз кӧкӱндӓн суйу чекерсин[+].

18Ӧлейсӓ, ӱӱнмӓ кесилмиш далларын ӧнӱндӓ. Еер ӱӱнӓрсейдин, унутма, ани тутмээрсын сӓн кӧкӱ, ама кӧк тутэр сени.

19Сӓн деерсин: «Даллар кесилдилӓр, ки бӓн хашланайым».

20Доору. Оннар кесилдилӓр инансызлык бетеринӓ, ама сӓн инаннан айакча дурэрсын. Онуштан шишкинненмӓ, ама корк!

21Зерӓ Аллах кыйды хакына фиданын далларыны, онуштан кыйар сени дӓ[+].

22Есап ал Аллахын иилиини хем кыйаклыыны: кыйаклык оннар ичин, ким дӱштӱ, иилик сенин ичин, саде тутунарсайдын Аллахын иилииндӓн, башка тӱрлӱ сӓн дӓ кесилирсин.

23Еер оннар да калмарсайдылар инансызлыкта, енидӓн хакына фидана хашланаӂэклар, зерӓ Аллахын вар куведи енидӓн геери оннары хашласын.

24Еер сӓн кесилмишсейдин йабан фидандан да, олмайарак хакына, хашланмышсайдын ии зейтин фиданына, некадар таа колай олур, хашланылсын кенди даллары зейтин фиданына!

25Кардашлар, истӓмеерим, ани бу саклы иши билмейӓсиниз. Бу сизи коруйаӂэк, кендинизи аариф сайасыныз. Израил бир парча вакыда инатлашты, башка миллетлердӓн инанӂыларын сайысы таманнанынӂа.

26Биткидӓ бӱтӱн Израил куртулаӂэк, ниӂӓ йазылы: «Куртарыӂы Сиондан гелеӂек, Иаковун сойундан аллахсызлыы узаклаштыраӂэк.

27Будур баалантым, ани оннарлан йапаӂам, ачан оннарын гӱнахларыны силеӂӓм».

28Ии Хаберӓ каршы дуруп, оннар Аллаха душман олдулар, да бу ии олду сизин ичин. Ама чӱнкӱ Аллах оннары сечти, оннар Аллахын севилмишлери оннарын бобаларын хатыры ичин.

29Зерӓ Аллах карарыны дииштирмӓз оннар ичин, кими чаарэр хем кимӓ баашышларыны верӓр.

30Ниӂӓ сиз вакыдын бириндӓ сеслӓмӓрдиниз Аллахы, ама оннарын сеслӓмемеклерин бетеринӓ аӂыйаннык едендиниз Аллахтан,[+]

31хеп ӧлӓ, ниӂӓ сизӓ аӂыйаннык гӧстерилди, оннар да шинди сеслӓмеерлӓр, ки оннар да аӂыйаннык еденсиннӓр.

32Зерӓ Аллах йапты хепси инсаны ниӂӓ капана дӱшмӱш сеслӓмемеклери бетеринӓ, ки хепсини аӂысын.

33Бакын, не дериндир Аллахын зенгиннии, аарифлии хем билгичлии! Некадар кенарсыз Онун карарлары хем танынмадык Онун йоллары![+]

34«Аӂаба ким таныйабилир Аллахын фикирини, хем ким вар насыл Онун насаатчысы олсун[+]?

35Ким Аллаха бишей верди, ки сора ӧдек геери истесин?»

36Хепси Ондан курулду, Онун кувединнӓн корунэр хем Онун ичин вар. Она метинник даймалардан даймалара! Амин[+].

#### 12


Ени йашамак Христозда

1Онуштан, кардашлар, йалварэрым Аллахын аӂыйанныыннан, гетирин сизин гӱӱделеринизи бир дири, айоз, беенилмиш курбан Аллаха. Будур сизин хакына изметчилииниз[+].

2Бу вакытларын адетлеринӓ гӧрӓ кендинизи кулланмайын, ама Аллах фикиринизи енилейип дииштирсин, ки таныйасыныз, недир Аллахын истедии – не ии, беенилмиш хем таман[+].

3Аллахын иивергисиннӓн, ани бана верилмиш, сизӓ хепсинизӓ деерим: дӱшӱнмейин кендиниз ичин таа ӱстӱн, некадар лӓӓзым. Ама ии дӱшӱнӱн о инан ӧлчӱсӱнӓ гӧрӓ, некадар Аллах херкезинӓ верди[+].

4Ниӂӓ бизим гӱӱдемиз бирдир, ама чок еклери вар, да ниӂӓ хер екинин вар кенди иши,[+]

5хеп ӧлӓ биз дӓ, чоклук оларак, хепсимиз бир гӱӱдӓ олэрыз Христозда, айыры-айыры бири-биримизин еклери оларак[+].

6Айыры баашышлар каблеттик Аллахын иивергисинӓ гӧрӓ, ани верилмиш бизӓ. Кимдӓ вар пророклук баашышы, ону файдаласын кенди инан ӧлчӱсӱнӓ гӧрӓ[+].

7Кимдӓ вар измет баашышы, измет етсин. Ӱӱредиӂисейди, ӱӱретсин[+].

8Беӂерӓрсейди гиргиннетмӓӓ, гиргиннетсин. Беӂерӓрсейди пайетмӓӓ, ӂӧмертликлӓн пайетсин, не вар онда. Ӧндерӂисейди, чалышкан олсун. Ким башкаларына йардым едер, буну йапсын севинчлӓн[+].

9Сизин севгиниз олмасын йапынмаклан. Кӧтӱлӱктӓн ииренин, иилӓӓ йапышын[+].

10Севин бири-биринизи кардашчасына йалпаклыклан. Йарышмаклан бири-биринизӓ сайгы сӱрӱн[+].

11Чалышкан олун, хайлаз олмайын. Духлан хашлак олун, Саабийӓ измет един.

12Умутлан севинин, зееттӓ сабурлу олун, кендинизи дуайа верин[+].

13Пайедин, не сиздӓ вар Аллахын айоз халкына, ачан о йоклукта. Бакын мусаафирӂи олмаа[+].

14Иисӧзлейин оннары, ким сизи коолээр, иисӧзлейин, ама бетваламайын[+].

15Ким севинер, оннарлан севинин, ким аалээр, оннарлан аалайын[+].

16Олун бир дӱшӱнмектӓ бири-биринизлӓн. Диклешмейин, ама кафадарлашын оннарлан, ким ашааланэр[+].


Кин чыкармайын

17Чевирмейин кимсейӓ кӧтӱлӱк ичин кӧтӱлӱк, чалышын йапмаа, не хепси инсан ии сайэр[+].

18Еер варса насыл сизин тарафыныздан, олун барышмакта хепси инсаннан[+].

19Севгили кардашлар, кимсейдӓн кин чыкармайын, бракын Аллахын ӱфкесинӓ, зерӓ йазылы: «Кин чыкармак Бенимдир, Бӓн ӧдейеӂӓм кӧтӱлӱклӓр ичин, деер Сааби»[+].

20Буна каршы, еер сенин душманын аачсайды, дойур ону. Сусузсайды, вер она су. Еер бӧлӓ йапарсан, топлайаӂан кызгын кӧмӱр онун башына[*][+].

21Кӧтӱлӱктӓн енсенмиш олма, ама ииликлӓн енсӓ кӧтӱлӱӱ.

#### 13


Заабитлери сеслейин

1Херкезиниз сеслесин ӱӱсек заабитлери, зерӓ йок заабитлик, ани Аллахтан олмасын. Заабит оланнар Аллахтан сыраланмыш[+].

2Онуштан, ким каршы дурэр заабитлерӓ, каршы дурэр сырайа, ани Аллахтан курулу. Каршы дураннар ӂезаланмыш олаӂэклар.

3Зерӓ ӧндерӂилердӓн йок нечин коркмаа ии ишлӓр ичин, ама салт кӧтӱ ишлӓр ичин. Истеерсин коркмайасын заабитлердӓн ми? Йап ии ишлӓр, да о метедеӂек сени.

4О – Аллахын изметкери сенин иилиин ичин. Ама еер кӧтӱ йапарсайдын, корк ондан, зерӓ о наафилӓ ташымээр кылыӂы. О Аллахын изметиндӓ, Онун ӱфкесиннӓн ӂезаласын кӧтӱ йапыӂылары[+].

5Онуштан лӓӓзым бойнунузу иилдӓсиниз, диил саде Аллахын ӱфкесиндӓн, ама чӱнкӱ ӱреениздӓ билерсиниз, ани лӓӓзым бӧлӓ йапасыныз.

6Онуштан харчлары ӧдейин, зерӓ заабитлӓр – Аллахын изметчилери, ани хожма чалышэрлар буну таманнамаа.

7Хепсинӓ, кимӓ не борчлуйсунуз, верин. Кимӓ харч, верин харч, кимӓ верги, верин верги. Кимдӓн лӓӓзым коркмаа, ондан коркун. Кими лӓӓзым хатырламаа, ону хатырлайын[+].


Кардашчасына севгилик

8Калмайын кимсейӓ бишей борчлу, бири-биринизи севмектӓн каарӓ. Зерӓ ким север башкаларыны, о Айоз Закону[†] таманнээр[+].

9Зерӓ сымарламаклар: «Ороспулук йапмайасын», «ӧлдӱрмейӓсин», «хырсызлык етмейӓсин», /«йаланӂы шаат олмайасын»,/ «тамахланмайасын» хем башка сымарламаклар да хепси бу лафта баалы бирердӓ: «Сев йакын оланыны, ниӂӓ кендини».

10Севги йапмээр кӧтӱлӱк йакын оланына. Ӧлӓ ки, севги – Айоз Закону таманнамак[+].

11Йапын буну, билерӓк, не вакытта йашээрыз. Гелди артык заман уйкудан уйанмаа, зерӓ шинди бизӓ куртулмак таа йакын, некадар озаман, ачан инанмаа башладык[+].

12Геӂӓ илерлемиш, гӱндӱз йаклашэр. Онуштан бракылалым о ишлердӓн, не каранныкта йапылэр, да алалым силӓхлары, ани гӱндӱз кулланылэр[+].

13Йакышыклы йашайалым, ниӂӓ гӱндӱз айдынныында лӓӓзым. Олмасын айып ииленмеклӓр, сарфошчулук, ороспулук хем башка утанч ишлӓр. Аранызда кавга хем кысканчлык олмасын[+].

14Сааби Иисус Христос сизи корусун, силӓх гиби. Бакмайын таманнамаа тенин истедиклерини[+].

#### 14


Каави хем зайыф инан

1Ии кабледин оннары, ким инанда зайыф, ама санмаклар бетеринӓ чекишмейин[+].

2Бириси инанэр, ани вар насыл имӓӓ хепсиндӓн, ама зайыф олан ийер саде ешиллик[+].

3Ким ийер хепсиндӓн, ашаалатмасын ону, ким имеер. Ким имеер, мааналамасын ону, ким ийер хепсиндӓн, зерӓ Аллах каблетмиш ону[+].

4Кимсин сӓн, ани башкасынын изметкеринӓ маана булэрсын? О изметкери доору чыкармаа еки кабаатландырмаа – онун чорбаӂысынын иши. О доору чыкаӂэк, зерӓ Аллахын куведи вар, ону доору чыкарсын[+].

5Бириси сайэр бир гӱнӱ таа ӱстӱн ӧбӱр гӱндӓн. Таа башкасы сайэр хепси гӱннери биртӱрлӱ. Херкези карар версин, нейи инанэр[+].

6Ким гӱнӱ гӱндӓн сечер, Сааби ичин ӧлӓ йапэр. /Ким гӱнӱ гӱндӓн сечмеер, Сааби ичин сечмеер./ Ким ийер, Аллах ичин ийер, зерӓ Аллаха шӱкӱр едер. Ким имеер, Аллах ичин имеер, о да Аллаха шӱкӱр едер[+].

7Кимсей биздӓн йашамээр кендиси ичин, хем кимсей ӧлмеер кендиси ичин[+].

8Йашарсак, Сааби ичин йашээрыз. Ӧлӱрсӓк, Сааби ичин ӧлериз. Онуштан, йашарыз мы, ӧлӓриз ми, биз варыз Саабинин[+].

9Зерӓ Христос онуштан ӧлдӱ хем дирилди, ки чорбаӂылык етсин ӧлӱлерин хем дирилерин ӱстӱнӓ[+].

10Нечин сӓн маана булэрсын кардашына? Нечин ашаалээрсын кардашыны? Биз хепсимиз чыкаӂэз Аллахын[*] даава скемнесинин ӧнӱнӓ[+].

11Зерӓ йазылы: «Бӓн варым, деер Сааби, хербири диз чӧкеӂек Беним ӧнӱмдӓ, хем хербир дил ачык шаатлык едеӂек, ани Бӓним Аллах»[+].

12Ӧлӓ ки, хепсимиз ӂувап вереӂек кенди ичин Аллахын ӧнӱндӓ[+].


Гӱӂендирмейелим бизим кардашымызы

13Онуштан маана булмайалым бири-биримизӓ, ама таа ии, карарлайын йапмайасыныз бишей, ани кӧстек олэр кардашыныза еки ону гӱнаха дӱшӱрӱр[+].

14Бӓн билерим хем чок инанэрым, ниӂӓ бир инанӂы Сааби Иисуса, ани йок бишей диил пак кенди-кендинӓ. О иш диил пак саде оннара, ким сайэр ону диил пак[+].

15Ама еер сӓн гӱӂендирӓрсейдин кардашыны имӓклӓн, озаман гезмеерсин артык севгилик йолунда. Йок етмӓ имӓклӓн биркимсейи, кимин ичин Христос ӧлдӱ[+].

16Кӧтӱленмесин о, не сӓн ии сайэрсын.

17Зерӓ Гӧк Падишахлыы диил имӓк хем ичмӓк, ама доорулук, услулук хем севинмӓк Айоз Духта[+].

18Ким бутӱрлӱ измет едер Христоза, беенилмиш Аллахтан хем сайгы казанэр инсандан.

19Ӧлӓ ки, бакалым йапмаа, не гетирер услулук хем духча каавилендирир бири-биримизи[+].

20Бир имӓк ичин йыкма Аллахын ишини. Доору сӧлемӓӓ, хер имӓк темиз, ама о адам кӧтӱлӱк йапэр, ангысы имӓклӓн кӧстек олэр башкасына[+].

21Иидир имейӓсин йааны, ичмейӓсин шарап хем корунасын хепсиндӓн, не кӧстек олэр сенин кардашына, /еки недӓн о гӱнаха дӱшер еки йуфкаланэр/.

22Вар мы инанын? Кору ону кендин ичин Аллахын ӧнӱндӓ. Не мутлу она, ким кендини кабаатламээр, ачан йапэр, не сайэр доору!

23Ама ким шӱпейлӓн ийер, кабаатлы олэр, зерӓ имеер инаннан. Не инансыз йапылэр, о гӱнах.[*]

#### 15


Каавилӓр сабурлу олсуннар зайыфларлан

1Биз, ани каавийиз инанда, дӱшер ташыйалым куветсизлерин зайыфлыкларыны да бакмайалым салт кенди хошлуумуза[+].

2Хербиримиз лӓӓзым беендирсин кендини йакын оланына иилик ичин, ки духча каавилендирсин ону[+].

3Зерӓ Христос да бакмады Кендисини Кендинӓ беендирсин, ама ниӂӓ йазылы: «Сени кӧтӱлейеннерин кӧтӱлӱӱ Беним ӱстӱмӓ дӱштӱ»[+].

4Хепси, не ӧнӂӓ йазылыйды, йазылды бизим ӱӱренмемиз ичин, ки дайанмаклан хем хавезленмӓклӓн Айоз Йазылардан[†] умудумузу коруйалым[+].

5Аллах, Ким дайанмак хем хавезлик верер, баашласын сизӓ, ки бири-биринизлӓн бир дӱшӱнмектӓ оласыныз Иисус Христозун ӧрнеенӓ гӧрӓ[+].

6Ӧлӓ ки, бирликтӓ, бир ааздан метиннейӓсиниз Аллахы – Саабимизин Иисус Христозун Бобасыны.

7Онуштан бири-биринизи кабледин, ниӂӓ сизи дӓ Христос каблетти, Аллахын метиннии ичин.

8Зерӓ деерим, ани Христос изметчи кесиклилӓр[†] ичин олду, ки Аллахын инанчлыыны гӧстерсин, адамаклары каавилесин, ани бобаларымыза аданмышты,

9ки башка миллетлӓр метиннесиннӓр Аллахы Онун аӂыйанныы ичин, ниӂӓ йазылы: «Онун ичин шӱкӱр едеӂӓм Сана миллетлерин арасында хем тӱркӱ Сенин адына чалаӂам»[+].

10Хеп ӧлӓ йазылы: «Миллетлӓр, севинин Онун инсаныннан барабар».

11Сора енидӓн денер: «Аллахы хепси миллетлӓр метиннесин, хем хепси халклар шаннасын».

12Хеп ӧлӓ Исайа деер: «Иессейин кӧкӱндӓн бир филиз чыкаӂэк, Ангысы ӱӱселеӂек, чорбаӂы миллетлерӓ олсун, миллетлӓр дӓ Она умутланаӂэклар».

13Аллах, Ким умут бизӓ версин, сизи долдурсун хертӱрлӱ севинмӓклӓн хем услулуклан инанынызда, ки Айоз Духун кувединнӓн сизи умутлан зенгиннетсин.


Павли – Христозун изметкери миллетлерин арасында

14Кардашларым, бӓн кендим чок инанэрым, ани сиз пек ииликчийсиниз, ии билерсиниз, не йапмаа, хем да беӂерерсиниз бири-биринизӓ насаат вермӓӓ.

15Ама кыйышмаклан йаздым сизӓ, ки енидӓн аклыныза гетирейим кими ишлери Аллахын иивергисиннӓн, ани бана верди,

16ки Иисус Христозун изметкери олайым миллетлерин арасында. Бӓн чалышэрым айоз изметчиликтӓ, насаат едерӓк Аллахын Ии Хаберини, ки миллетлӓр олсуннар Аллахтан кабледилмиш курбан гиби, ани Айоз Духтан айозланмыш[+].

17Бу бетерӓ Иисус Христозда ӱӱнӓбилерим Аллаха изметчилиимдӓ.

18Зерӓ кыйышаӂам лафетмӓӓ салт о ишлӓр ичин, не Христос йапты, бени кулланарак, ки миллетлӓр Ону сеслесиннӓр, лафларымнан хем ишлеримнӓн,

19мераклы нышаннарын хем шашмаклы ишлерин кудретлииннӓн, Айоз Духун кувединнӓн. Ӧлӓ ки, Христос ичин Ии Хабери херердӓ насаат еттим, Иерусалимдӓн Иллирийа долайына кадар[+].

20Чалыштым насаат етмӓӓ Ии Хабери орада, нередӓ Христозун ады билинмӓрди, ки йывмайым бир темел ӱстӱндӓ, ани башкасындан койулу[+].

21Ниӂӓ йазылы: «Оннар, ким Ондан хаберсизди, Ону гӧреӂеклӓр, хем оннар, ким Онун ичин ишитмедийдилӓр, аннайаӂэклар».


Павли истеер Ромайа гитмӓӓ

22Буннарын бетеринӓ чок сыра кӧстек олду бана, сизӓ гелейим[+].

23Ама шинди йок бир иш билӓ, не тутабилсин бени бу ерлердӓ, да чӱнкӱ чок йыллардан беери истеерим сизӓ гелейим,[+]

24бакаӂам уурайым сизӓ, ачан Испанийайа гидеӂӓм. Зерӓ умутланэрым, ӧнӂӓ сизи, гечӓркӓн, гӧрейим хем хошланайым баарлем бираз сизиннӓн калмактан, сора йардым едирсиниз бана, орайы гидейим.

25Ама шинди гидерим Иерусалимӓ, ки йардым Аллахын айоз халкына гӧтӱрейим[+].

26Зерӓ Македонийадан хем Ахайадан инанӂылар кайыл олдулар, топласыннар йардым фукааралар ичин Аллахын айоз халкындан, оннар ичин, кимнӓр йашээрлар Иерусалимдӓ[+].

27Елбетки кайыл олаӂэклар, чӱнкӱ оннар борчлу йардым етсиннӓр. Зерӓ башка миллетлӓр иудейлерин духча ииликлериндӓн пай алдылар, онун ичин оннар да борчлу йардым етсиннӓр гӱӱдейӂесинӓ[+].

28Йаптыктан сора бу иши – гӧтӱрдӱктӓн сора оннара хепси бу баашышлары, сиздӓн гечип, Испанийайа гидеӂӓм.

29Билерим, ани, ачан гелеӂӓм сизӓ, гелеӂӓм бӱтӱн иисӧзлемӓклӓн Христоздан.

30Йалварэрым, кардашлар, бизим Сааби Иисус Христос ичин хем Духун севгилии ичин, чалышын бенимнӓн барабар дуаларынызда Аллаха беним ичин,

31ки куртулайым инансызлардан Иудейада, да Иерусалимӓ изметим ии кабледилсин Аллахын айоз халкындан,[+]

32да бутӱрлӱ, Аллах истӓрсӓ, севинмӓклӓн сизӓ гелейим хем бираз сериннейим сизин аранызда[+].

33Аллах, услулук верӓн, олсун сизиннӓн хепсинизлӓн! Амин[+].

#### 16


Маасуз истемеклӓр хем селӓмнӓр

1Таныттырэрым сизӓ бизим кызкардашы, Фивайы, ангысы диакониса Кенхрейа клисесиндӓ[+].

2Кабледин ону Саабинин адына, ниӂӓ йакышэр Аллахын айоз халкына. Йардым един она нейлӓн зору олаӂэк, зерӓ о чойуна хем бана кендимӓ йардымӂы олду[+].

3Селӓм Прискиллайа хем Акилайа, беним кафадарларыма Иисус Христозун ишиндӓ[+].

4Оннар койдулар кенди кафаларыны, ки куртарсыннар беним йашамамы. Шӱкӱр едерим оннара, диил салт бӓн, ама хепси клиселӓр, ани курулду башка миллетлердӓ.

5Сӧлейин селӓм клисейӓ, ани топланэр оннарын евиндӓ. Селӓм Епенетӓ, севгили кардашыма, ангысы илк инанӂы олду Христоза Асийа долайында[+].

6Селӓм Марийайа, ангысы чок ишледи сизин ичин.

7Селӓм Андроника хем Иунийайа, ани беним хысымнарым хем капанда кафадарларым. Оннар ии танынэр апостолларын арасында, оннар бендӓн ӧнӂӓ Христоза инандылар.

8Селӓм Амплийата, беним севгили кардашыма, ани инанӂы Саабийӓ.

9Селӓм Урбана, ани бизим кафадарымыз Христозун ишиндӓ, хем Стахисӓ, беним севгили кардашыма.

10Селӓм Апеллисӓ, Христозун дененмиш ишчисинӓ. Селӓм Аристовулун евдекилеринӓ.

11Селӓм Иродиона, беним хысымыма. Селӓм Наркизин евдекилеринӓ, ангылары инанӂы Саабийӓ.

12Селӓм Трифенайа хем Трифосайа, ангылары чалышэрлар Саабинин изметчилииндӓ. Селӓм Персидайа, севгили кызкардаша, ангысы чок чалышты Саабинин изметчилииндӓ.

13Селӓм Руфа, ани Саабинин сечилмиш изметкери, хем онун анасына, ангысы бана да ана гиби олду[+].

14Селӓм Асинкритӓ, Флегона, Ермесӓ, Патроваса, Ермаса хем кардашлара, ким оннарлан барабар.

15Селӓм Филолога хем Иулийайа, Нерейӓ хем онун кызкардашына, Олимпана хем хепсинӓ Аллахын айоз халкына, ани оннарлан бирердӓ.

16Сӧлейин селӓм бири-биринизӓ, бир айоз ӧпушлӓн. Христозун хепси клиселери сизӓ селӓм йоллээрлар[+].


Корунун кавгадан

17Кардашлар, йалварэрым корунун оннардан, ким айырланмак йапэр, кӧстек олэр хем каршы гидер ӱӱретмейӓ, ани каблеттиниз. Оннардан узакланын[+].

18Зерӓ бусой инсаннар измет етмеерлӓр Христоза, бизим Саабийӓ, ама кенди шкембелеринӓ. Татлы сӧзлӓрлӓн хем йалпак лафларлан алдадэрлар саф ӱреклилери[+].

19Сизин сеслемениз ичин хепси ишитти. Онуштан севинерим сизин ичин, ама истеерим оласыныз аариф ииликтӓ, ама билгисиз кӧтӱ ишлердӓ[+].

20Аллах, услулук верӓн, тездӓ езеӂек шейтаны сизин айакларыныз алтында. Ииверги Саабимиздӓн Иисус Христоздан олсун сизиннӓн. /Амин./[+]


Сонсӧз

21Тимофей, беним иштӓ кафадарым, хем Луций, Иасон хем Сосипатер, беним хысымнарым, сизӓ селӓм йоллээрлар[+].

22Селӓм йоллээрым Саабинин адына бӓн, Тертий, ани йазыйа гечирди бу кийады.

23Селӓм сизӓ Гайдан, кимдӓ бӓн конакланэрым, хем бӱтӱн клиседӓн. Селӓм сизӓ Ерасттан, ани касабанын хазнатары, хем селӓм сизӓ кардаш Кварттан.

/[+] 24Хайыр олсун хепсинизлӓн Саабимиздӓн, Иисус Христоздан! Амин./

25Шинди метинник олсун Аллаха, Ким вар насыл каавилесин сизи Ии Хаберӓ гӧрӓ, Иисус Христос ичин хаберӓ гӧрӓ, ани насаат едерим, чӱнкӱ бу саклылык ачылды, ани саклы тутулуйду сонсуз асирлердӓн беери,[+]

26ама шинди белли олду хем пророкларын йазыларыннан, дивеч Аллахын буйурмасына гӧрӓ, билдирилди хепси миллетлерӓ, ки сеслесиннӓр хем инансыннар[+].

27Аллаха, Ким бириӂик аариф, олсун метинник Иисус Христозун араӂылыыннан даймалардан даймалара! Амин.[*][+]

### 1 Коринфлилерӓ

#### 1 Коринфлилерӓ

1 Коринфлилерӓ


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]


ПАВЛИНИН ИЛК КИЙАДЫ КОРИНФЛИЛЕРӒ

#### 1


Селӓм хем шӱкӱр

1Бӓн, Павли, Иисус Христоздан чаарылмыш апостол олмаа Аллахын истедиинӓ гӧрӓ, хем кардаш Сосфен

2селӓм йоллээрыз сизӓ – Аллахын клисесинӓ Коринф касабасында, ангылар айозланмыш Иисус Христоздан хем чаарылмыш айоз олмаа – хем хепсинӓ, ким анэр бизим Саабимизин Иисус Христозун адыны херердӓ. О хем оннарын, хем бизим Сааби[+].

3Ииверги хем услулук сизӓ Аллахтан, бизим Бобадан, хем Сааби Иисус Христоздан.

4Херзаман шӱкӱр едерим беним Аллахыма сизин ичин хем Аллахын иивергиси ичин, ани верилди сизӓ Иисус Христозда.

5Зерӓ Ондан хербир ӱзерӓ зенгиннединиз, хертӱрлӱ сӧзлӓн хем билгийлӓн,[+]

6чӱнкӱ шаатлыымыз Христос ичин кӧк салды сизин аранызда.

7Ӧлӓ ки, сиз геери калмээрсыныз хич бир баашышта, беклӓркӓн Иисус Христозун гелмесини[+].

8О каавилейеӂек сизи биткийӓ кадар, ки чыкасыныз кабаатсыз о гӱн, незаман бизим Сааби Иисус Христос гелеӂек[+].

9Аллах инанчтыр, Ангысы сизи чаарды, бирлик оласыныз Онун Оолуннан, бизим Сааби Иисус Христозлан[+].


Клиседӓ айырыклыклар

10Йалварэрым, кардашлар, бизим Сааби Иисус Христозун адыннан, хепсиниз аннашын, да олмасын айырыклык аранызда. Олун бирликтӓ, бир нееттӓ хем бир дӱшӱнмектӓ[+].

11Зерӓ хабер каблеттим Клоинин адамнарындан, ани аранызда олэр кавгалар[+].

12Не демӓк истеерим, сиздӓ деерлӓр: «Бӓн Павлининим!», «Бӓн Аполлосунум!», «Бӓн Кифаныным!» йада «Бӓн Христозунум!»[+]

13Не, Христос бӧлӱндӱ мӱ? Павли ми сизин ичин ставроза герилди? Оса Павлинин адына мы ваатиз олдунуз[+]?

14Шӱкӱр едерим Аллаха, ани кимсейи сиздӓн ваатиз етмедим, Крисптӓн хем Гайдан каарӓ,[+]

15ки кимсей дейӓмесин, ани ваатиз олдунуз беним адыма.

16Доору, ани ваатиз еттим Стефанын да евдекилерини. Оннардан каарӓ, билмеерим, башка биркимсейи ваатиз еттим ми[+].

17Христос бени йоллады диил ваатиз едейим, ама насаат едейим Ии Хабери, диил аариф лафларлан, ки Христозун ставрозу аннамасыны кайбетмесин[+].


Христос – Аллахын куведи хем аарифлии

18Зерӓ насаат ставроз ичин акылсызлык сайылэр оннарда, ким булунэр кайыплык йолунда, ама бизим ичин, ким куртулмак йолунда, Аллахын куведийдир[+].

19Зерӓ йазылы: «Телеф едеӂӓм аарифлерин аарифлиини хем йок едеӂӓм фикирлилерин билгичлиини».

20Нередӓ аарифлӓр? Нередӓ билгичлӓр?[†] Нередӓ бу дӱннейин лаф усталары? Не, Аллах гӧстермеди ми, ани бу дӱннейин аарифлии бир акылсызлыктыр[+]?

21Чӱнкӱ Аллахын аарифлиинӓ гӧрӓ бу дӱннӓ Аллахы кенди аарифлииннӓн танымады, Аллах кайыл олду, куртарсын инанӂылары акылсыз сайылан насаатлан.

22Иудейлӓр[†] истеерлӓр мераклы нышаннар, урумнар да аарээр аарифлик[+].

23Ама биз насаат едериз Христозу, ани ставроза герилди. Бу иудейлӓр ичин бир кӧстектир, ама йабанӂы миллетлӓр ичин бир акылсызлык[+].

24Чаарылмыш оланнар ичин сӓ, олсун иудей, олсун урум, Христос – Аллахын куведи хем аарифлии[+].

25Зерӓ Аллахчасына акылсызлык таа аарифтир инсанӂасына аарифликтӓн, Аллахчасына йуфкалык таа каавийдир инсанӂасына куветтӓн.

26Сӧзгелиши, кардашлар, дӱшӱнӱн, несой инсаннардыныз сиз, ачан Аллах чаарды сизи. Инсан аннамасына гӧрӓ чойунуз аариф диилдиниз, чойунуз каави диилдиниз, чойунуз бӱӱк бойдан диилдиниз.

27Ама Аллах айырды, не дӱннӓ акылсызлык сайэр, ки аарифлери утандырсын. Аллах айырды, не дӱннӓ йуфка сайэр, ки каавилери утандырсын.

28Аллах айырды, не дӱннедӓ паасыз хем сайгысыз. Оннары, кими инсан бишейӓ саймээр, ки йоклаа индирсин бӱӱк оланнары,[+]

29ки кимсей ӱӱнӓмесин Аллахын ӧнӱндӓ[+].

30Ама Аллах йапты инанӂы оласыныз Иисус Христоза. Онда, Ким олду бизим ичин Аллахтан аарифлик, доорулук, айозлук хем куртулмак[+].

31Ӧлӓ ки, ниӂӓ йазылы, «Ким ӱӱнер, ӱӱнсӱн Саабийлӓн»[+].

#### 2


Насаат герилмиш Иисус ичин

1Ачан гелдим сизӓ, кардашлар, гелмедим, ки ачайым сизӓ бир саклы хабер[*] Аллахтан лаф усталыыннан хем ӱстӱн аарифликлӓн[+].

2Зерӓ карарладым, сиздӓ унудайым хепсини, Иисус Христоздан каарӓ, Ангысы герилди ставроза[+].

3Бӓн кендим сизин аранызда йуфкайдым, коркардым хем чок титирӓрдим![+]

4Не сӧледим хем насаат еттим, диилди инсанын аарифлииндӓ, инандырыӂы лафларында, ама куветтӓ, не Айоз Дух ачыклээр,[+]

5ки сизин инаныныз темелленсин диил инсан аарифлиинӓ, ама Аллахын кувединӓ[+].


Аллахын аарифлии

6Хеп окадар биз насаат едериз аарифлик олгун инанӂылар арасында, ама бу аарифлик диил шиндики заманын йада шиндики кулланыӂыларын аарифлии, ангылары гелип-гидерлӓр[+].

7Ама насаат едериз Аллахын аарифлиини – гизли, саклы тутулмуш аарифлии, ани Аллах дӱннейин курулмасындан ӧнӂӓ сыралады бизим метинниимиз ичин[+].

8О аарифлии кимсей танымады шиндики заманын кулланыӂыларындан. Еер таныйайдылар, ставроза гермейеӂейдилӓр метинни Саабийи[+].

9Ама ниӂӓ йазылы: «Не инсан гӧзӱ гӧрмеди, не инсан кулаа ишитмеди, хем не инсан ӱреенӓ дамнамады, ӧлӓ о ишлӓр, не Аллах хазырлады оннар ичин, ким Ону север».

10Бизӓ Аллах Кенди Духуннан ачыклады буну. Аллахын Духу хепсини аараштырэр, артык Аллахын деринниклерини дӓ[+].

11Хакына, ким таныйабилир инсанын неетлерини, кенди духундан каарӓ, ани инсанда? Хеп ӧлӓ кимсей таныйамээр Аллахын неетлерини дӓ, Аллахын Духундан каарӓ.

12Биз каблетмедик дӱннӓ духуну, ама Духу, ани Аллахтан гелир, ки таныйалым о баашышлары, не Аллах верди бизӓ[+].

13Бунун ичин лафедериз диил сӧзлӓрлӓн ӱӱредилмӓ инсан аарифлииндӓн, ама ӱӱредилмӓ Духтан, ачыклайып духча ишлери оннара, кимдӓ Дух вар[+].

14Инсан, ани тендӓн кулланылмыш, каблетмеер Аллахын Духунун ишлерини, зерӓ буннар гӧрӱнер она бир акылсызлык гиби, да йок насыл аннасын, зерӓ буннары лӓӓзым аннамаа духча[+].

15Духтан кулланылмыш инсан са хепсини аннар, ама кендиси кимсейдӓн аннанылмамыш калэр.

16Зерӓ «ким вар насыл аннасын Саабинин дӱшӱнмесини да Она акыл верӓбилсин?» Ама биздӓ вар Христозун дӱшӱнмеси[+].

#### 3


Коринф клисесиндӓ кавга

1Кардашлар, бӓн йокту ниӂӓ лафедейим сизиннӓн ниӂӓ Духтан кулланылмышларлан. Лӓӓзым олду лафедейим ниӂӓ тендӓн кулланылмышларлан, ниӂӓ инсаннарлан, ангылары кӱчӱк евлат гиби Христозда.

2Дойурдум сизи сӱтлӓн. Вермедим сизӓ четин имӓк, зерӓ чиинейӓмейеӂейдиниз, шинди дӓ чиинейӓмеерсиниз,[+]

3чӱнкӱ сиз таа тендӓн кулланылмышсыныз. Еер сизин аранызда варса кысканчлык хем кавга, /хем айырыклык/, бу гӧстермеер ми, ани тендӓн кулланылмышсыныз хем йашээрсыныз калан инсаннар гиби[+]?

4Еер сиздӓн биркимсей дейӓрсӓ: «Бӓн Павлининим», башкасы да дейӓрсӓ: «Бӓн Аполлосунум», диилсиниз ми сиз дӱннӓ инсаннары гиби?

5Ким Павли? Ким Аполлос? Оннар изметкерлӓр, кимин йардымыннан сиз инандыныз. Сааби херкезинӓ кенди ишини верди[+].

6Бӓн ектим тоому, Аполлос йыслады, ама Аллах бӱӱттӱ[+].

7Ӧлӓ ки, ким екти хем ким дӓ йыслады – оннар бишей диил, ама Аллах, Ани бӱӱттӱ, О – ӂӱмнӓ[+].

8Ким екер хем ким йыслээр, оннарын бир сайгылары. Херкези кенди зааметинӓ гӧрӓ ӧдек кабледеӂек[+].

9Зерӓ биз – Аллахын ишчилери, ама сиз – Аллахын тарласы, Аллахын йапысы[+].

10Аллахын иивергисинӓ гӧрӓ, не бана верили, бӓн, ниӂӓ бир аариф уста, темели койдум, башкалары да бу темел ӱстӱнӓ йывды. Херкез лӓӓзым баксын, нетӱрлӱ йывэр[+].

11Зерӓ кимсей йок насыл койсун башка бир темел, ондан каарӓ, не койулу, ангысы вар – Иисус Христос[+].

12Еер биркимсей йыварсайды бу темелин ӱстӱнӓ алтын, гӱмӱш, паалы таш, аач, саман, сааз, –

13херкезин иши белли олаӂэк, зерӓ даава гӱнӱндӓ ӱзӓ чыкаӂэк, чӱнкӱ атешлӓн ачыкланаӂэк. Атеш херкезин ишини денейеӂек, ким недӓн йывды, гӧстереӂек[+].

14Еер йапы, ани йывылы биркимсейдӓн темел ӱстӱнӓ, айакча каларсайды, о баашыш еденеӂек.

15Еер биркимсейин йапысы йанарсайды, о зарар гӧтӱреӂек. Кендиси куртулаӂэк, ама олаӂэк, сансын атеш ичиндӓн гечмиш.


Аллахын айоз бинасы

16Билмеерсиниз ми, ани сиз Аллахын айоз бинасы,[†] хем ани Аллахын Духу сиздӓ йашээр[+]?

17Еер биркимсей йыкарса Аллахын айоз бинасыны, она Аллах бела вереӂек, зерӓ Аллахын бинасы айоздур. Сиз – о айоз бина[+].

18Кимсей кендини алдатмасын. Еер сиздӓн биркимсей сайарсайды кендини аариф бу заманда, о лӓӓзым «акылсыз» олсун, ки етишсин хакына аарифлӓӓ.

19Зерӓ бу дӱннейин аарифлии, Аллахын ӧнӱндӓ бир акылсызлык гиби. Ниӂӓ дӓ йазылы: «Аллах тутэр аарифлери оннарын шалвирликлериннӓн»[+].

20Хем таа: «Аллах билер, ани аарифлерин дӱшӱнмеклери бошунадыр».

21Онуштан кимсей ӱӱнмесин инсаннан, зерӓ хепси сизин.

22Олсун Павли, олсун Аполлос, олсун Кифа, олсун дӱннӓ, олсун йашамак, олсун ӧлӱм, олсун шиндики ишлӓр йада гелӓн ишлӓр, хепси сизиндир.

23Ама сиз Христозун, Христос да Аллахын[+].

#### 4


Кимнӓрдир апостоллар?

1Кимин гиби инсаннар бизи лӓӓзым сайсын: Христозун изметкерлери хем Аллахын саклы ишлеринин векиллери.

2Бундан каарӓ, не истенир бир векилдӓн? Ки кенди ишиндӓ инанч олсун.

3Бӓн аз касаветленерим, еер сиздӓн йада башка инсандан мааналанарсайдым. Бӓн кенди-кендими дӓ мааналамээрым.

4Макар ки бӓн кендимдӓ бир кусур билӓ гӧрмеерим, хеп окадар бунуннан доору чыкмээрым. Бени даава чыкаран – Саабидир[+].

5Онуштан хич мааналамайын таа вакыт гелмедийнӓн. Беклейин Саабинин гелмесини, Ангысы ачаӂэк хепсини, не саклы каранныкта, да ӱзӓ чыкараӂэк инсан ӱреклеринин неетлерини. Озаман херкез метинник Аллахтан еденеӂек[+].

6Кардашлар, буннары сӧледим кендим ичин хем Аполлос ичин, сизӓ файдалы олсун дейни, ки ӱӱренӓсиниз биздӓн да чыкмайасыныз ондан, не йазылы, хем хич кимсей башкасынын ӧнӱндӓ ӱӱнмесин[+].

7Ким башкасындан сени таа ӱстӱн йапэр? Не вар сендӓ, ани Аллахтан каблетмедин? Чӱнкӱ Ондан каблеттин, нечин ӱӱнерсин сансын каблетмедин[+]?

8Сиз шиндидӓн дойундунуз, шиндидӓн зенгиннединиз! Бизсиз падишахлык едерсиниз! Олайды баарлем хакына падишахлык едӓсиниз, биз дӓ сизиннӓн падишахлык едӓрдик![+]

9Санэрым, ани Аллах бизи, апостоллары, ортайа чыкарды ен сонда, сансын оннары, ким ӧлӱмӓ даава едилмиш. Зерӓ олдук ниӂӓ бир серги бӱтӱн дӱннейӓ – хем ангиллерӓ, хем инсаннара[+].

10Биз акылсызыз Христос ичин, ама Христос сизи аариф йапты! Биз йуфкайыз, сиз са каавийсиниз! Сиз метиннийсиниз, биз икрамсыз![+]

11Шиндийӓ кадар чекериз аачлык, сусузлук, чыплаклык хем дӱӱлериз, ердӓн ерӓ гезериз,[+]

12чалышарак ишлеериз кенди еллеримизлӓн. Ачан кӧтӱлеерлӓр бизи, биз иисӧзлеериз. Ачан коолээрлар, дайанэрыз[+].

13Ачан бизӓ фена лаф сӧлеерлӓр, биз йалпак ӂувап едериз. Биз бӱӱнкӱ гӱнӓ кадар гӱбӱр гибийиз бу дӱннедӓ, хепсиндӓн сыбыдылмыш.

14Йазмээрым буннары, ки утандырайым сизи, ама насаатлайым, ниӂӓ севгили ушакларымы[+].

15Зерӓ, олса да биннӓн адамыныз, ким сизи Христоза гӧтӱрер, ниӂӓ чырак ушаа окула гӧтӱрӱр, хеп окадар саде бир бобаныз. Бӓн Ии Хабери сизӓ хаберледиимдӓн сизин бобаныз олдум, инандырарак сизи Иисус Христоза[+].

16Ӧлӓ ки, йалварэрым, бана бензейин[+].

17Бунун ичин йолладым сизӓ Тимофейи, ангысы беним севгили ушаам, О Саабийӓ инанчтыр. О аклыныза гетиреӂек, насыл бӓн Христозун йолунда гидерим хем несой херердӓ хербир клисейи ӱӱредерим[+].

18Сиздӓн кимилери шишкинненди да сандылар, ани сизӓ гелмейеӂӓм.

19Ама Сааби истӓрсейди, тездӓ гелеӂӓм. Озаман денейеӂӓм бу шишкиннерин диил лафларыны, ама куветлерини[+].

20Зерӓ Гӧк Падишахлыы тутунмээр лафлардан, ама куветтӓн[+].

21Не истеерсиниз, сизӓ фышканнан мы гелейим оса севгийлӓн хем йаваш духлан мы[+]?

#### 5


Ороспулук йапан кардаш

1Аслысыны сӧлеерлӓр, ани аранызда ороспулук вармыш, хем ӧлӓ бир ороспулук, ани тайфӓннарда[†] да олмээр. Орайы кадар етишти, ани сиздӓн бириси йашээр кенди бобасынын карысыннан[+].

2Сиз дӓ бунуннан шишкинненерсиниз! Таа ии олаӂэйды, ки аалайасыныз. О, ким бу иши йапты, дӱшер уурадылсын араныздан, ӧлӓ диил ми?

3Макар ки булунмээрым гӱӱдейлӓн аранызда, ама олуп духлан, карарладым, сансын аранызда булунэрым, ани ким йапты буну,[+]

4топланмакта, Иисусун адына, хем беним духум да олсун сизиннӓн, Саабимиз Иисусун кувединнӓн,

5верин ону шейтанын елинӓ, ки тени телеф олсун, ама духу куртулсун Сааби Иисусун гелмесиндӓ[+].


Христос – Паскеллӓ кузусу

6Ӱӱнмениз диил ии. Билмеерсиниз ми, ани аз майа бӱтӱн хамуру кабардэр[+]?

7Пакланын ески майадан, ки оласыныз бир ени хамур, ниӂӓ дӓ майасызсыныз. Зерӓ Христос, бизим Паскеллӓ кузумуз, курбан олду.

8Гечирелим йортуйу диил ески хамурлан хем диил кин хем кӧтӱлӱк майасыннан, ама хализлиин хем аслылыын майасыз екмӓӓннӓн[+].

9Сизӓ йаздым беним кийадымда, кафадар олмайасыныз ороспулук йапаннарлан[+].

10Доорусуну, не демӓк истӓрдим, диил, ки кафадар олмайасыныз бу дӱннейин адамнарыннан, ким ороспулук йапар, тамахлык едӓр, сойгунӂулук едӓр йада идоллара баш иилдӓр. Зерӓ озаман лӓӓзым чыкасыныз бу дӱннедӓн!

11Ама йаздым, кафадар олмайасыныз бирисиннӓн, ким кендини «кардаш» сайэр, ама кенди бир ороспу, тамах, идоллара баш иилдӓн, амазчы, ичкиӂи йада бир хырсыз. Бутӱрлӱ адамнарлан дӱшмеер софрайа да отурасыныз[+].

12Хакына, не ишим беним, мааналайым дышанкылары? Дӱшмеер ми, даава кесӓсиниз клиседӓ оланнара[+]?

13О дышанкы оланнары Аллах даава едеӂек. «Араныздан уурадын бу кӧтӱ адамы».

#### 6


Христианнарда даавалар

1Насыл кыйышэр сиздӓн бириси башкасына даава ачмаа, да даава кесмӓӓ гидер инансызлара[*], ама гитмеер Аллахын айоз халкына[+]?

2Билмеерсиниз ми, ани Аллахын айоз халкы даава кесеӂек бу дӱннейӓ? Еер дӱннейӓ даава кесӓрсейдиниз, кӱчӱк ишлердӓ даава кесӓмӓрсиниз ми[+]?

3Билмеерсиниз ми, ани биз даава кесеӂез ангиллерӓ? Некадар таа чок даава кесӓбилириз бу заманын ишлериндӓ!

4Ачан вар бир дааваныз бу йашамактакы ишлӓр ичин, сиз дааваӂы койэрсыныз оннары, ким клиседӓ бишей диил.

5Буннары сӧлеерим сизин утанманыз ичин. Не, сизин аранызда бир дӓ аариф адам йок му, ки чӧздӱрсӱн кардашлар арасында даавалары[+]?

6Кардаш кардашыннан даавайа чыкэр, да буну инансызларын ӧнӱндӓ йапэр!

7Сиз бири-биринизи даавайа верӓрсениз, бу – сизин ичин бир ашааланмактыр. Таа ии диил ми, зарара дайанасыныз? Таа ии диил ми, кайбедӓсиниз[+]?

8Ама сиз кендиниз зарар йапэрсыныз хем кенди кардашларынызы да сойэрсыныз.

9Билмеерсиниз ми, ани о доору олмайаннар Гӧк Падишахлыыны мирас етмейеӂеклӓр. Алданмайын, хайырсызлык йапаннар, идоллара баш иилденнӓр, ороспулук йапаннар, гомосексуалистлӓр[*],[+]

10хырсызлар, тамахлар, ичкиӂилӓр, амазчылар, сойгунӂулар Гӧк Падишахлыыны мирас етмезлӓр[+].

11Бутӱрлӱйдӱ киминиз сиздӓн, ама йыкандыныз, айозландыныз, акландыныз Сааби Иисус Христозун адыннан хем бизим Аллахын Духуннан[+].


Ороспулуктан корунун

12«Хепсини дӱшер йапайым», – деерсиниз, салт диил хепси файдалы. «Хепсини дӱшер йапайым», – деерсиниз, ама бишей бракмам бени запласын[+].

13«Имӓк шкембӓ ичин, шкембӓ дӓ имӓк ичин», – деерсиниз. Ама Аллах телеф едеӂек икисини дӓ. Гӱӱдӓ диил ороспулук ичин, ама Сааби ичин, Сааби дӓ гӱӱдӓ ичин.

14Аллах, Ким дирилтти Саабийи, дирилдеӂек бизи дӓ Кенди кувединнӓн.

15Билмеерсиниз ми, ани сизин гӱӱделериниз – Христозун еклери? Не, Христозун еклерини алып, йапайым оннары ороспулук еклери ми? Олмаз![+]

16Не, билмеерсиниз ми? Ким бирлешер ороспуйлан, бир гӱӱдӓ олэр онуннан. Ниӂӓ дӓ сӧленер: «Оннар икиси бир гӱӱдӓ олэрлар»[+].

17Ама ким бирлешер Саабийлӓн, Онуннан бир дух олэр[+].

18Корунун ороспулуктан. Калан гӱнахлар, ани инсаннар йапэр, гӱӱдедӓн дышары, ама ороспу кенди гӱӱдесинӓ каршы гӱнах йапэр[+].

19Не, билмеерсиниз ми, ани гӱӱдениз – Духун айоз бинасы,[†] нередӓ Айоз Дух булунэр, хем Ону Аллахтан каблеттиниз? Сиз кенди-кендинизин диилсиниз[+].

20Зерӓ сиз сатын алынмышсыныз бир бӱӱк паайлан. Онуштан метиннейин Аллахы сизин гӱӱденизлӓн /хем духунузлан, ани Аллахтан каблеттиниз/[+].

#### 7


Евленмӓк ичин

1Дӧнелим оннара, нечин йаздыныз бана: «Иидир, ки адам карыйа докунмасын», – деерсиниз.

2Ама, ки ороспулуктан корунсуннар, хербир адамын кенди карысы олсун хем хербир карынын кенди коӂасы олсун.

3Коӂа кенди борӂуну карынын ӧнӱндӓ йапсын, хеп ӧлӓ кары да кенди борӂуну коӂанын ӧнӱндӓ йапсын.

4Кары диил чорбаӂы кенди гӱӱдесинӓ, ама коӂа. Хеп ӧлӓ коӂа да диил чорбаӂы кенди гӱӱдесинӓ, ама кары.

5Бири-бириниздӓн атылмайын, салт кайыллыклан бир вакыда айыры калабилирсиниз, ки верилӓсиниз дуайа; ама сора енидӓн бирлешин, ки запсызлык бетеринӓ шейтан денӓмесин сизи[+].

6Буну сизӓ вермеерим бир сымарламак гиби, ама бир насаат гиби[+].

7Бӓн истеерим, ки хепси инсан беним гиби олсун, ама херкезин Аллахтан вар кенди баашышы. Бирисинӓ бир тӱрлӱ, башкасына башка тӱрлӱ верили[+].

8О евленмемишлерӓ хем дуллара деерим, ани ии олур, ки беним гиби калсыннар.

9Ама заплайамарсайдылар кендилерини, ко евленсиннӓр. Зерӓ таа ии, ки евленсиннӓр, некадар севдайлан йансыннар[+].

10Евлилерӓ деерим диил бӓн, ама Сааби: кары айырылмасын коӂасындан[+].

11Еер айырылдысайды, дурсун евленмедик, йада кенди коӂасыннан барышсын. Коӂа да бракмасын кенди карысыны[+].


Инанӂы хем инансыз кары-коӂа

12Ӧбӱрлеринӓ деерим бӓн, ама диил Сааби. Еер бир кардашын карысы инансызсайды, ама кайылсайды онуннан йашамаа, айырылмасын карысындан.

13Еер карынын коӂасы инансызсайды, ама истӓрсейди онуннан йашамаа, айырылмасын коӂасындан.

14Зерӓ о инансыз коӂа айозланэр инанӂы карыдан, хем инансыз кары айозланэр инанӂы коӂадан. Башка тӱрлӱ ушакларыныз пак олмайаӂэйдылар, ама шинди оннар айоз.

15Еер инансыз тараф истӓрсейди айырылмаа, ко айырылсын. Бу халда кардаш йада кызкардаш диил баалы. Аллах чаарды бизи йашайалым услулукта.

16Зерӓ нередӓн билӓсин сӓн, кары, куртармайаӂан мы коӂаны? Еки, коӂа, нередӓн билерсин, куртармайаӂан мы карыны[+]?


Херкез кенди ериндӓ

17Херкез йашасын ӧлӓ, ниӂӓ Аллах она пайетти, хем ниӂӓ Сааби ону чаарды. Бу сырайы ерлештирдим хепси клиселердӓ.

18Еер биркимсей кесиклийкӓн чаарылдысайды, о кесикли калсын. Еер биркимсей кесиксизкӓн чаарылдысайды, о йапмасын кесиклик.[†][+]

19Кесиклик бишей диил, кесиксизлик дӓ бишей диилдир. Аслы не лӓӓзым – таманнамаа Аллахын сымарладыкларыны[+].

20Херкез не халда чаарылды, о халда да калсын.

21Чырак мыйдын, ачан чаарылдын? Кахырланма, ама еер бошанабилирсейдин, таа ии олур, ки файдаланасын бу колайлыктан.

22Ким чыракты, ачан Саабидӓн чаарылды, о Саабидӓ сербест. Хеп ӧлӓ ким сербесткӓн чаарылды, о Христозда чырак[+].

23Сиз сатын алындыныз бир бӱӱк паайлан. Онуштан олмайын чырак инсаннара[+].

24Кардашлар, херкез калсын о халда Аллахын ӧнӱндӓ, не халда чаарылды.


Евленмемишлӓр ичин

25Кызлар ичин бендӓ Саабидӓн йок емир. Ама бӓн бир насаат верерим, чӱнкӱ едендим Саабидӓн аӂыйаннык, ки инанч олайым[+].

26Ӧлӓ санэрым, ки шиндики сыкынтылара гӧрӓ, ии олур, ки хербири калсын, ниӂӓ булунэр.

27Баалыйсын мы карыйлан? Ондан бошанмаа бакма. Бошандын мы карыдан? Аарама башка кары.

28Ама еер евленӓрсейдин, гӱнах йапмээрсын. Кыз да, еер евленӓрсейди, гӱнах йапмээр. Салт ки оннарын бу йашамакта сыкынтылары олаӂэк, да бӓн истеерим сизи бундан куртарайым.

29Кардашлар, тӓ не истеерим сӧлемӓӓ: вакыт кысалды. Шиндӓн сора кимин вар карысы, олсун, ниӂӓ дӓ йок.

30Ким аалээр, олсун ааламайаннар гиби. Ким севинер, олсун севинмейеннӓр гиби. Ким сатын алэр, олсун оннар гиби, кимдӓ йок[+].

31Ким файдаланэр бу дӱннейин ииликлериндӓн, олсун, ниӂӓ оннар, ким файдаланмээр, зерӓ дӱннейин шиндики халы гечӓр[+].

32Ама бӓн истеерим, ки сиз оласыныз кахырсыз. Ким евленмеди, кахырланэр Саабинин ишлери ичин. Бакэр, кендини Аллаха беендирсин[+].

33Ама евли кахырланэр дӱннӓ ишлери ичин. Бакэр, кендини карысына беендирсин.

34Хеп ӧлӓ айырыклык вар евли карынын хем кызын арасында. Кыз кахырланэр Саабинин ишлери ичин. Бакэр, ниӂӓ гӱӱдесиннӓн хем духуннан айозлансын. Ама евли кары кахырланэр дӱннӓ ишлери ичин. Бакэр, кендини коӂасына беендирсин.

35Сӧлеерим буну сизин иилииниз ичин, диил ки сизи сыкылайым, ама ки сиз йакышыклы йашайасыныз хем херзаман бӱтӱн фикиринизлӓн Саабийӓ измет едӓсиниз.

36Еер биркимсей сайарсайды, ани диил йакышыклы, ки кызы генчлиини гечирсин, лӓӓзымса евленсин, о йапсын, ниӂӓ истеер, кызыны еверсин.

37Ама кимин йокса зору еверсин кызыны, ким кенди ӱреендӓ каавийсӓ, да варса насыл йапсын истедиинӓ гӧрӓ хем ӱреендӓ карарладыйса, ки евермесин кызыны, о ии йапэр.

38Ӧлӓ ки, ким еверер кызыны, ии йапэр, ама ким евермеер, таа ии йапэр[+].

39Евли кары баалы законнан[†] коӂасына окадар вакыт, некадар йашээр коӂасы. Ама еер коӂасы ӧлӓрсейди, озаман кары сербест, вар ниӂӓ евленсин, кимӓ истеер, ама салт она, ким Саабининдир[+].

40Ама беним дӱшӱнмемӓ гӧрӓ, кары олур таа мутлу, еер евленмедик каларсайды. Санэрым, ани бендӓ дӓ вар Аллахын Духу.

#### 8


Идоллара баашланмыш курбаннар

1Идоллара баашланмыш курбаннар ичин билериз, ани «хепсимиздӓ билги вар», салт ки билги кабардэр, ама севги духча каавилеер[+].

2Ким санэр, ани билер бишей, о бишей билмеер, ниӂӓ лӓӓзым билсин[+].

3Еер биркимсей севӓрсейди Аллахы, Аллах ону билер[+].

4Ӧлӓ ки, идоллара баашланмыш курбаннарын йаанысы ичин билериз, ани идол бу дӱннедӓ диил бишей, хем йок башка аллах, бир Аллахтан каарӓ.

5Гӧктӓ хем ердӓ варса башка денилӓн «аллахлар», – доору, ани чок аллахлар хем саабилӓр вар –

6биздӓ салт бир Аллах – Боба вар. Ондан хепси йарадылы, биз дӓ Онун ичин йашээрыз. Хем бир Сааби – Иисус Христос. Хепси Онун араӂылыыннан йарадылды, биз дӓ Онун араӂылыыннан йашээрыз[+].

7Ама херкезиндӓ йок бу билги. Кимиси алышыкты идоллара баш иилтмӓӓ да бӱӱн, йааны ийӓркӓн, дӱшӱнерлӓр, ани йааны идола баашланмыш. Оннар инӂӓ ӱзлӱ, да бундан ӱзлери лекеленер[+].

8Имӓк бизи Аллаха йаклаштырмээр. Еер ийӓрсӓк, бишей казанмээрыз, еер имӓрсӓк, бишей кайбетмеериз[+].

9Саде бакын, сизин сербестлииниз олмасын бир кӧстек йуфка инанӂылара.

10Зерӓ еер биркимсей, инӂӓ ӱзлӱ, гӧрӓрсейди сени, кимдӓ вар билги, отураркан софрада идол бинасында, бу йапмаз мы, ки о да исин идоллара баашланмыш курбаннардан[+]?

11Бутакым бу инӂӓ ӱзлӱ кардаш кайбелир сенин билгиндӓн – о бир кардаш, кимин ичин ӧлдӱ Христос[+].

12Еер бутӱрлӱ гӱнах йапарсайдыныз кардашлара каршы да инӂӓ ӱзлерини йараларсайдыныз, Христоза каршы гӱнах йапэрсыныз.

13Ӧлӓ ки, еер имӓк бетеринӓ оларсайды, ки кардашым гӱнаха гирсин, озаман хич имӓм йааны, ки кардашымы гӱнаха сокмайым[+].

#### 9


Апостолун пайы

1Диилим ми бӓн сербест? Диилим ми апостол? Гӧрмедим ми бӓн Иисусу, бизим Саабийи? Диилсиниз ми сиз – беним изметимин мейвасы Саабидӓ[+]?

2Еер башкасы ичин диилсейдим апостол, сизин ичин баарлем апостолум. Беним апостоллуумун мӱхӱрӱ сизсиниз, чӱнкӱ инанӂыйсыныз Саабийӓ.

3Бутӱрлӱ доору чыкарэрым кендими оннара каршы, ким бени мааналээр.

4Йок му доорулуумуз, ийелим хем ичелим[+]?

5Йок му доорулуумуз, биз бирӓр кызкардаш алалым, ки карымыз олсун, ниӂӓ йапэр ӧбӱр апостоллар, Саабинин кардашлары хем Кифа[+]?

6Не, салт беним хем Варнаванын мы йок доорулуумуз ишлӓмейелим[+]?

7Ким ӂенгӓ гидер кенди харӂыннан? Ким баа койэр да емишиндӓн имеер? Ким сӱрӱйӱ отладэр да сӱрӱнӱн сӱдӱндӓн ичмеер[+]?

8Не, саде адамӂасына мы буннары сӧлеерим? Буну сӧлӓмеер ми Айоз Закон[†] да?

9Моисейин законунда йазылы: «Бааламайасын ӧкӱзӱн аазыны харман дӱӱйӓркӓн». Не, ӧкӱзлӓр ичин ми кахырланэр Аллах[+]?

10Оса маасуз бизим ичин ми лафедер? Елбетки, бизим ичин йазылы. Чӱнкӱ ким сӱрер, сӱрсӱн умутлан, хем ким харман дӱӱйер, дӱӱсӱн умутлан, ки пайы да олаӂэк хармандан[+].

11Чӱнкӱ биз ектик сиздӓ духча тоомнар, бӱӱк иш ми олур, еер сиздӓн тенӂӓ бичӓрсӓк[+]?

12Еер башкаларынын доорулуу варсайды, сиздӓн йардым алсыннар, бизим таа чок доорулуумуз йок му? Ама биз бу доорулуктан файдаланмадык. Хепсини гечирдик, ки кӧстек олмайалым Христозун Ии Хаберинин насаат едилмесинӓ.

13Билмеерсиниз ми, ани айоз изметчилик йапан Айоз бинадан[†] дойунэр. Ким изметчи курбанныкта,[†] пай алэр ондан, не вар курбанныкта.

14Хеп ӧлӓ Сааби да сыралады, ким насаат едер Ии Хабери, Ии Хабердӓн йашасыннар[+].

15Ама бӓн бу доорулукларымдан хич бирисиндӓн билӓ файдаланмадым. Буннары йазмээрым, ки беним ичин бишей йапылсын, зерӓ бана таа ии ӧлейим, некадар биркимсей боша чыкарсын беним лафымы[+].

16Еер насаат едӓрсейдим Ии Хабери, йок нейлӓн ӱӱнейим, зерӓ бу беним борӂум. Вай бана, еер насаат етмӓрсейдим![+]

17Еер буну кенди истедиимдӓн йапарсайдым, баашыш еденӓрим. Еер зоруна йапарсайдым, йапэрым саде о измети, не бана инандырылмыш[+].

18Озаман не баашыш бана олур? Бу, ани насаат едерӓк Ии Хабери /Христос ичин/, насаат едерим ӧдексиз, файдаланмайарак, Ии Хаберин насаатчысы оларак, кенди доорулуумдан[+].

19Зерӓ сербест оларак, кимсейин чыраа диилим, кендими чырак херкезинӓ йаптым, ки таа чок инсан казанабилейим[+].

20Иудейлӓрлӓн[†] бӓн иудей гиби кендими гӧтӱрдӱм, ки иудейлери казанайым. Макар ки кендим Айоз Законун запында диилим, Законун запында оланнарлан сансын Законун запында олдум, ки казанабилейим Закондан заплы оланнары[+].

21Оннарлан, кимдӓ Айоз Закон йок, олдум сансын бендӓ дӓ Закон йок, ки казанабилейим оннары, кимдӓ Закон йок, макар ки бӓн диилим бир адам, кимдӓ йок Аллахын Закону, ама Христозун законун запындайым[+].

22Йуфкаларлан йуфка олдум, ки йуфкалары казанабилейим. Херкезиннӓн хепси олдум, ки куртарабилейим баарлем кимисини[+].

23Хепсини Ии Хабер ичин йапэрым, ки беним дӓ пайым олсун Ии Хаберин ииликлериндӓн.

24Билмеерсиниз ми, ани ким йарышмакта йарышэр, хепси качып-йарышэр, ама салт бириси баашыш казанэр? Сиз ӧлӓ качын, ки баашыш казанабилӓсиниз![+]

25Хепси, ким йарышэр атлетик ойуннарда, тутэрлар кендилерини заплы хербир ӱзерӓ. Оннар буну йапэрлар, ки бир сӧрпешӓр фенец казансыннар. Ама биз йапэрыз, ки сӧрпешмӓз фенец казаналым[+].

26Онуштан бӓн качмээрым, ниӂӓ бириси, ким билмеер, нерейи доору качэр. Бошуна йумуруклан дӱӱмеерим, ниӂӓ бириси, ким лӱзгери дӱӱйер.

27Ама кенди гӱӱдеми серт кулланэрым да запта тутэрым. Зерӓ истӓмеерим, ки насаат едип башкасына, сонда кендим бир тарафта калайым.

#### 10


Израил бизӓ ӧрнек

1Кардашлар, истӓмеерим, хаберсиз каласыныз, ани хепси бобаларымыз булут алтында булундулар, да хепси дениз ичиндӓн гечтилӓр.

2Хепси булутта хем дениздӓ ваатиз олдулар, ки баалашсыннар Моисейлӓн.

3Хепси иди бир имектӓн, верили Айоз Духтан.

4Хепси ичти бир судан, верили Айоз Духтан, зерӓ ичтилӓр бир духча Канарадан, ани ардларындан гелӓрди, о Канара – Христос.

5Хеп окадар таа чойуну оннардан Аллах беенмеди, чӱнкӱ чолда кайбелдилӓр.

6Оннарлан буннар хепси олду, ки бизӓ ӧрнек олсуннар, ки истӓмейелим кӧтӱлӱк йапмаа, оннар гиби.

7Баш иилтмейин идоллара, оннардан кими гиби, ниӂӓ йазылы: «Инсан отурду имӓӓ хем ичмӓӓ, сора, калкып, ойнайып, сефаланмаа башлады».

8Ороспулаа дӱшмейелим, ниӂӓ оннардан кими дӱштӱ, да бир гӱндӓ ирми ӱч бини ерӓ серилди.

9Денӓмейелим Саабийи, ниӂӓ оннардан кимиси денеди да йыланнардан ӧлдӱрӱлдӱлӓр.

10Мырылдамайын, ниӂӓ оннардан кими мырылдады да телеф олдулар ӧлӱм ангилиндӓн.

11Буннар оннарлан олду, ки бизӓ ӧрнек олсун, бизим ичин йазылды, ки акыл ӱӱренелим биз, ким етишти битки вакытлара[+].

12Бутакым, ким санэр, ани айакча дурэр, баксын дӱшмесин[+].

13Сизӓ гелди денемеклӓр, хеп ӧлӓ, ниӂӓ херкезинӓ гелер. Аллах инанч да колвермӓз, ки кувединиздӓн зеедӓ дененмиш оласыныз. О денемӓк вакыды хазырлайаӂэк сизӓ бир чыкыш йолу, ки дайанабилӓсиниз[+].


Идоллар хем комка

14Онуштан, севгили кардашларым, сакынын идоллара баш иилтмектӓн[+].

15Лафедерим, ниӂӓ акыллы инсаннара, сиз кендиниз дӱшӱнӱн, не сӧлеерим.

16Иисӧзленмиш чӧлмек, ангысыны иисӧзлеериз, диил ми пайдашлык Христозун канындан? Екмек, ангысыны кырэрыз, диил ми пайдашлык Христозун гӱӱдесиндӓн[+]?

17Чӱнкӱ бир екмек, биз дӓ чоклук бир гӱӱдейиз, зерӓ хепсимиз пайдашыз бир екмектӓн[+].

18Бакын оннара, ким тенӂесинӓ Израил сенселесиндӓн. Оннар, ким курбаннардан пай алэр, пайдаш олмээр мы курбанныктан[†] да?

19Не истеерим сӧлемӓӓ? Курбанын, идола баашланмыш, сайгылыы вар мы? Йада идолун вар мы сайгылыы[+]?

20Олмаз! Буну деерим: чӱнкӱ тайфӓннар[†] курбаннарыны баашлээр фена духлара, ама диил Аллаха. Бӓн истӓмеерим, ки сиз пайдаш оласыныз фена духларлан.

21Йок насыл ичӓсиниз хем Саабинин чӧлмеендӓн, хем фена духларын чӧлмеендӓн. Йок насыл пайдаш оласыныз хем Саабинин софрасындан, хем дӓ фена духларын софрасындан[+].

22Нечин истеериз Саабийи гӱӂендирмӓӓ? Не, биз Саабидӓн таа каавийиз ми[+]?


Хепсини йапын Аллахын метиннии ичин

23«Хепсини дӱшер йапайым», – деерсиниз, ама хепси файдалы олмаз. «Хепсини дӱшер йапайым», – деерсиниз, ама хепси духча каавилемӓз[+].

24Кимсей бакмасын саде кенди файдасыны, ама херкези баксын башкасынын да файдасыны[+].

25Ийин хербир йааныдан, ани панайырда сатылэр, хич соруштурмайарак, ки ӱзӱнӱз пак олсун[+].

26Зерӓ «бӱтӱн ер хем не ер ӱстӱндӓ – хепси Саабининдир».

27Еер инансызлардан бири сизи софрайа теклиф едӓрсейди, да сиз гитмӓӓ кайыл олурсайдыныз, ийин, не ӧнӱнӱзӓ койаӂэклар, хич соруштурмайарак, ки ӱзӱнӱз пак олсун[+].

28Ама еер биркимсей дейӓрсейди: «Бу йааны идола баашланмыш», озаман имейин сӧлейенин хатыры ичин, ки ӱзӱнӱз пак олсун. /Зерӓ ер хем не вар ер ӱстӱндӓ – хепси Саабининдир./

29Лафедерим, диил ани сизин ӱзӱнӱз пак олсун, ама онун ӱзӱ пак олсун. Зерӓ нечин беним сербестлиим сыкылансын башкасынын ӱзӱ ичин?

30Еер бӓн, шӱкӱр едип, ийӓрсейдим, недӓн бени мааналасыннар имӓк ичин, ангысы ичин шӱкӱр едерим[+]?

31Ӧлӓ ки, хепси, не ийерсиниз хем ичерсиниз, хем хепси, не йапэрсыныз, хепсини йапын Аллахын метиннии ичин[+].

32Олмайын кӧстек не иудейлерӓ, не урумнара, не дӓ Аллахын клисесинӓ[+].

33Бӓн бакэрым хер тарафтан беендирейим кендими херкезинӓ, зерӓ бакмээрым кенди файдамы, ама чоклуун файдасыны, ки оннар куртулсуннар[+].

#### 11

1Бендӓн ӧрнек алын, ниӂӓ бӓн Христоздан ӧрнек алэрым[+].


Сыра клиседӓ

2Метедерим сизи, кардашлар, ани хер тарафтан аклыныза гетирерсиниз бени хем ани коруйэрсыныз ӱӱретмеклери ӧлӓ, ниӂӓ ӱӱреттим сизи.

3Ама истеерим билӓсиниз, ани хербир адамын башы – Христос, карынын башы – коӂасы, ама Христозун башы – Аллах[+].

4Хербир адам, ким дуа едер йада пророклук едер узун сачлан[*], кенди башыны икрамсызлээр.

5Хем хербир кары, ким дуа едер йада пророклук едер ачык башлан, икрамсызлээр кенди башыны. Бӧлӓ бир кары траш олмуш кары гиби олур[+].

6Еер кары истӓмӓрсейди ӧртӱнмӓӓ, озаман кыркынсын. Ама еер утанырсайды кыркынсын йада траш олсун, озаман ӧртӱнсӱн.

7Адам диил лӓӓзым ӧртсӱн башыны[*], чӱнкӱ адам – Аллахын бенземеси хем метинниидир. Ама кары – адамын метиннии[+].

8Зерӓ адам алынмады карыдан, ама кары алынды адамдан[+].

9Адам йарадылмады кары ичин, ама кары йарадылды адам ичин[+].

10Онуштан, ангиллерин хатыры ичин, кары кенди башыны лӓӓзым тертипли тутсун[*].

11Ӧлӓ ки, Саабидӓ не кары адамсыз, не адам карысыз[+].

12Чӱнкӱ, ниӂӓ кары адамдан йарадылды, адам да карыдан дууэр, буннар хепси Аллахтандыр.

13Карарлайын сиз кендиниз: йакышыклы мы, бир кары дуа етсин Аллаха ачык башлан?

14Аӂаба сизи сыра кендиси ӱӱретмеер ми, ани утанчтыр бир адам узун сач ташысын.

15Ама кары ичин узун сач бир ӱӱнмӓктир, зерӓ сач верили карыйа ӧртӱ еринӓ.

16Еер биркимсей истӓрсейди чекишмӓӓ, билсин, ани не биздӓ, не дӓ Аллахын клиселериндӓ йок бӧлӓ алышмак.


Комка

17Буннары сӧлейерӓк, мететмеерим сизи, зерӓ топланмакларыныз диил ии, ама зарар гетирер.

18Илк, не ишидерим, ани клисӓ топланмакларында уйушмазлык олэр аранызда. Буну бираз инанэрым[+].

19Зерӓ лӓӓзым олсун бӧлӱмнӓр сизин аранызда, ки ӱзӓ чыксын, ким араныздан беенилмиш[+].

20Ачан топланэрсыныз бирери, бу диил, ки ийӓсиниз Саабинин софрасындан.

21Зерӓ херкези чалышэр ӧбӱрлериндӓн илери исин кенди имеесини. Ӧлӓ ки, бириси калэр аач, ама ӧбӱрӱ сарфош олэр.

22Не, йок му ниӂӓ евдӓ ийӓсиниз хем ичӓсиниз? Нечин ашааландырэрсыныз Аллахын клисесини да утандырэрсыныз оннары, кимдӓ йок бишей? Не дейим сизӓ? Метедейим ми сизи? Бу ӱзерӓ йок нейлӓн метедейим!

23Не сизи ӱӱреттим, ону Саабидӓн каблеттим, ани Сааби Иисус о геӂӓ, ачан сатылмыш олду, алды бир екмек,[+]

24шӱкӱр едип Аллаха, кырды ону да деди: «/Алын, ийин,/ бу – Беним гӱӱдӓм, ани /фаланэр/ сизин ичин. Буну йапасыныз Беним анылмам ичин»[+].

25Хеп ӧлӓ, имектӓн сора, алды чӧлмӓӓ да деди: «Бу чӧлмек – ени бааланты, ани куведӓ гирер Беним канымнан. Буну херзаман йапасыныз, кач керӓ ичеӂениз, Беним анылмам ичин»[+].

26Зерӓ кач керӓ ийеӂениз бу екмектӓн хем ичеӂениз бу чӧлмектӓн, Саабинин ӧлӱмӱнӱ анасыныз, О гелинӂӓ.

27Онуштан, ким йакышыксыз ийер бу екмектӓн хем ичер Саабинин чӧлмеендӓн, Саабинин гӱӱдесинӓ хем канына каршы кабаатлы калэр[+].

28Херкези аараштырсын кенди-кендини да ӧлӓ исин бу екмектӓн хем ичсин бу чӧлмектӓн.

29Зерӓ ким ийер хем ичер, танымайарак, ани бу Саабинин гӱӱдесидир, бу имӓклӓн хем ичмӓклӓн башына ӂеза гетирер.

30Онуштан сизин аранызда вар чок йуфка хем хаста, кимиси дӓ гечинди.

31Еер кенди-кендимизи аараштырарсайдык, Аллах бизи ӂезаламаз.

32Сааби бизи, даава едип, ӂезайлан ӱӱредер, ки сонда дӱннейлӓн билӓ кабаатлы олмайалым.

33Онуштан, кардашлар, ачан софрайа топланэрсыныз, бири-биринизи беклейин.

34Еер биркимсей аачсайды, евдӓ исин, ки ачан топланэрсыныз, Аллахтан даавалы олмайасыныз. Калан ишлери сырайа койаӂам, ачан гелеӂӓм.

#### 12


Духун баашышлары

1Кардашлар, истӓмеерим, хаберсиз каласыныз Духун баашышларындан[+].

2Билерсиниз, ачан сиз таа тайфӓндыныз, йолу шашырып, баш иилдӓрдиниз дилсиз идоллара[+].

3Онуштан истеерим, аннайасыныз, ани кимсей, ким Аллахын Духуннан лафедер, йок насыл бетваласын Иисусу, хем кимсей дейӓмӓз Она «Сааби Иисус», салт Айоз Дух[+].

4Вар чок тӱрлӱ баашышлар, ама хепси бир Духтан[+].

5Вар чок тӱрлӱ изметлӓр, ама салт бир Сааби[+].

6Вар чок тӱрлӱ ишлемеклӓр, ама Аллах бир, Ким херкездӓ хепсини йапэр[+].

7Херкезӓ верилер баашыш, ангысындан Айоз Дух ачылэр, ки файда гетирсин.

8Бирисинӓ Духлан верилер, аарифчесинӓ лафетсин, башкасына верилер, билгили лафетсин хеп о Духлан.

9Хеп о Духтан бирисинӓ верилер инан, башкасына хеп о Духтан беӂериклик хасталары алыштырмаа[+].

10Таа башкасына верилер кувет, ки йапсын кудретли ишлӓр, башкасына – пророклук етсин, башкасына – духлары танысын, башкасына хертӱрлӱ диллӓр верилер, башкасына беӂериклик, диллери чевирсин[+].

11Хепси буннары йапэр бир Дух, Ангысы херкезинӓ пайедер, ниӂӓ Кенди истеер.


Гӱӱденин бирлии

12Ниӂӓ гӱӱдӓ бир, ама еклери чок, да чок еклердӓн бир гӱӱдӓ курулу, хеп ӧлӓ Христозда да[+].

13Хепсимиз ваатиз олдук бир Духлан, ки бир гӱӱдӓ олалым, олсун иудей, олсун урум, олсун чырак, олсун сербест, хепсимиз бир Духтан суланмышыз[+].

14Зерӓ гӱӱдӓ диил бир ектӓн, ама топлу чок ектӓн.

15Еер айак дейӓрсейди: «Чӱнкӱ диилим ел, диилим гӱӱдедӓн», не, бу бетерӓ олмаз мы гӱӱдедӓн?

16Еер кулак дейӓрсейди: «Чӱнкӱ диилим гӧз, диилим гӱӱдедӓн», не, бу бетерӓ олмаз мы гӱӱдедӓн?

17Еер бӱтӱн гӱӱдӓ олайды саде гӧз, не олаӂэйды ишитмӓклӓн? Еер бӱтӱн гӱӱдӓ олайды салт кулак, не олаӂэйды коку дуйгусуннан?

18Ама Аллах ерлештирди хербир еки гӱӱдедӓ ӧлӓ, ниӂӓ Кенди истеди.

19Еер хепси бир ек олайды, озаман не олаӂэйды гӱӱдейлӓн?

20Доору, ани ек чок, ама гӱӱдӓ бир.

21Гӧз йок насыл десин елӓ: «Сӓн диил лӓӓзымсын бана». Хеп ӧлӓ баш йок насыл десин айаклара: «Йок лӓӓзымныым сизин ичин».

22Буна каршы, гӱӱденин еклери, ани гӧрӱнер таа йуфка, мутлак бизӓ лӓӓзым.

23Хем гӱӱденин еклеринӓ, ангыларыны таа айып сайэрыз, таа чок икрам верериз, да еклеримизӓ, ани диил гӧзӓл, маасуз кахыр гӱдериз.

24Гӧзӓл еклерин йок лӓӓзымныклары донаклык ичин. Ама Аллах ӧлӓ гӱӱдейи йапты, ки таа чок хатыр верилсин о еклерӓ, ангылары таа аз икрамда,

25ки гӱӱдедӓ айырыклык олмасын, ама еклӓр биртӱрлӱ заамет гӱтсӱннӓр бири-бирилери ичин.

26Еер зеетленӓрсейди бир ек, хепси еклӓр онуннан барабар зеетленерлӓр. Еер бир ек икрамнанарсайды, хепси еклӓр онуннан барабар севинерлӓр[+].

27Сиз Христозун гӱӱдеси, хем айыры-айыры бу гӱӱденин еклерийсиниз[+].

28Аллах ерлештирди клиседӓ илкин апостоллары, икинӂи – пророклары, ӱчӱнӂӱ – ӱӱредиӂилери, сора оннары, ким кудретли ишлӓр йапэр; сора оннары, кимин баашышы вар хасталары алыштырмаа; оннары, ким йардым едер; оннары, ким кулланэр; оннары, ким лафедер хертӱрлӱ диллердӓ[+].

29Не, хепси ми апостол? Хепси ми пророк? Хепси ми ӱӱредиӂи? Хепси ми йапабилер кудретли ишлӓр?

30Хепси ми хасталары алыштырабилер? Хепси ми лафедӓбилер башка диллердӓ? Хепси ми диллери чевирӓбилер?

31Чалышын таа ӱстӱн баашышлары каблетмӓӓ. Да бӓн гӧстереӂӓм сизӓ ен ии йолу[+].

#### 13


Севги

1Еер лафедӓрсейдим инсан дилиндӓ йада ангил дилиндӓ, ама севгим йоксайды, бир ӧтӓр бакырым еки бир уулдар кимвалым.

2Еер бендӓ варсайды пророклук беӂериклии, еер билирсейдим хепси саклы ишлери хем едендисейдим бӱтӱн билгичлии, еер варсайды бӱӱк инаным, байырлары да ериндӓн дииштирейим, ама йоксайды севгим, озаман бӓн бишей диилим[+].

3Еер бӱтӱн варлыымы баашларсайдым, ки дойурайым фукааралары, еер гӱӱдеми атешӓ верирсейдим[*], ама севгим йоксайды, бана бундан хич бир файда олмаз.

4Севги чок дайанар, иилик йапар, севги кысканмар, ӱӱнмӓр, кабармар.

5Севги кӧтӱ кендини гӧтӱрмӓр, аарамар файда кендисинӓ, тез ӱфкеленмӓр, кӱсӱ тутмар,

6кӧтӱлӓӓ севинмӓр, ама аслылаа севинир.

7Севги хепсини ӧртер, хепсини инанэр, хепсинӓ умут едер, хепсинӓ дайанэр.

8Севги хич дургунмар. Пророклук сона гелеӂек, диллӓр сусаӂэк, билгичлик кайбелеӂек,

9зерӓ бизим билгичлик кедерли, бизим пророклук диил таман.

10Ама ачан таманнык гелеӂек, озаман хепси, не кедерли, йок олаӂэк.

11Ушаккан, бӓн ушакчасына лафедӓрдим, ушакчасына дӱшӱнӓрдим. Ама олгуннандыйнан, ушак ишлериндӓн бракылдым[+].

12Шинди хепсини ниӂӓ бир думанны шишедӓн гӧрериз, ама озаман гӧрӱшеӂез ӱз-бе-ӱз. Шинди беним билгичлиим кедерли, ама озаман Аллахы таныйаӂам ӧлӓ, ниӂӓ бӓн танынмышым[+].

13Шинди калэр буннар ӱчӱ: инан, умут хем севги, ама севги оннардан таа бӱӱк.

#### 14


Башка диллердӓ лафетмӓк

1Севгинин ардына гидин, ама чалышын духча баашышлары еденмӓӓ, ен чок пророклук етмӓӓ[+].

2Ким лафедер башка дилдӓ, лафетмеер инсана, ама Аллаха, зерӓ кимсей ону аннамээр. О духлан саклы ишлӓр лафедер.

3Ама ким пророклук едер, о лафедер, ки инсаны каавилесин, хавезлендирсин хем хошландырсын.

4Ким лафедер башка дилдӓ, кендини каавилеер, ама ким пророклук едер, каавилеер клисейи.

5Истеерим, хепсиниз лафедӓсиниз башка диллердӓ, ама таа чок истеерим, пророклук едӓсиниз. Ким пророклук едер, о таа бӱӱк, некадар бири, ким лафедер башка дилдӓ, еер бу дили чевирмӓрсейди, клисейи каавилендирсин дейни.

6Шинди, кардашлар, еер, гелип сизӓ, башларсайдым лафетмӓӓ башка дилдӓ, ама лафым йапмарсайды, ки еденӓсиниз Аллахтан ачыкламак, билги, пророклук йада бир ӱӱретмӓк, не файда сизӓ гетиреӂӓм?

7ӂансыз ишлӓр дӓ, ангылары сес верерлӓр, чыртма йада арфа, еер вермӓрсейди айыры сеслӓр, ким таныйабилир, не хава чалынэр бу чыртмайлан йада арфайлан?

8Еер труба беллисиз бир сес верӓрсӓ, ким ӂенк ичин хазырланар?

9Хеп ӧлӓ сиз дӓ, еер дилинизлӓн аннашылмаз лафлар сӧлӓрсейдиниз, насыл аннашылар, не сӧлеерсиниз? Сиз озаман сансын лӱзгерӓ лафедерсиниз!

10Доору, ани дӱннедӓ чок тӱрлӱ дил вар. Хич бир дил аннамасыз диилдир.

11Ама еер билмӓрсейдим лафларын аннамасыны, бӓн йабанӂыйым лафеденӓ, лафедӓн дӓ бана йабанӂы.

12Хеп ӧлӓ сиз дӓ, чӱнкӱ чалышкансыныз еденмӓӓ Духун баашышларыны, чалышын зееделенмӓӓ баашышларлан, ани клисейи каавилеер.

13Онуштан, ким лафедер башка дилдӓ, дуа етсин, ки чевирӓбилсин, не лафедер.

14Зерӓ, ачан дуа едерим башка дилдӓ, беним духум дуа едер, ама фикирим файда еденмеер.

15Озаман не йапайым? Дуа едейим духлан, дуа едейим аклымнан да; тӱркӱ чалайым духлан, тӱркӱ чалайым аклымнан да[+].

16Еер сӓн шӱкӱр едӓрсейдин саде духлан, сырадан адам, орада булунан, насыл «Амин» дейӓбилир сенин шӱкӱр етменӓ? Зерӓ о аннамады, не сӧледин[+].

17Беки сӓн ии шӱкӱр едерсин, ама бу шӱкӱр о адама йардым етмеер.

18Шӱкӱр едерим Аллаха, ани бӓн таа чок лафедерим башка диллердӓ, некадар сиз хепсиниз.

19Ама клиседӓ таа чок истеерим сӧлейим беш лаф беним аклымнан, ки башкаларыны да ӱӱредӓбилейим, некадар сӧлейим он бин лаф башка дилдӓ.

20Кардашлар, фикирлӓн ушак гиби олмайын, кӧтӱлӓӓ кӱчӱк евлат гиби олун, ама фикирлӓн олун олгун адам[+].

21Айоз Законда[†] йазылы: «„Лафедеӂӓм бу халка йабанӂы диллӓрлӓн хем йабанӂыларын аазындан, ама хеп окадар Бени сеслӓмейеӂеклӓр“, – деер Сааби».

22Белли, ки башка дилдӓ лафетмӓӓ диил нышан инанӂылар ичин, ама инансызлар ичин. Пророклук са нышан инанӂылар ичин, ама диил инансызлар ичин[+].

23Еер топланарсайды бӱтӱн клисӓ бирери, да херкези башларсайды башка диллердӓ лафетмӓӓ, ама бир сырадан инсан йада инансыз адам гелирсейди топлантыныза, демейеӂеклӓр ми, ани сиз делийсиниз[+]?

24Ама пророклук едӓрсейди хепси, да гелӓрсейди бир инансыз, йада сырадан бир инсан, о хепсиндӓн азарланыр хем хепсиндӓн даавалы олур.

25Ӧлӓ ки, онун ӱреендеки саклы ишлери белли олэр, о, дӱшӱп ӱзӱкойну, баш иилдеӂек Аллаха хем дейеӂек, ани хакына Аллах араныздадыр.

26Озаман не йапалым, кардашлар? Ачан бирери топланэрсыныз, херкезиниздӓ вар бир псалма, бир ӱӱретмӓк, бир ачыкламак, башка дилдӓ лафетмӓк еки диллери чевирмӓк. Хепси буннар олсун клисенин каавиленмеси ичин[+].

27Еер биркимсей лафедӓрсӓ башка дилдӓ, лафетсиннӓр сыравардыр ики-ӱч киши, бириси дӓ чевирсин, не сӧленер.

28Еер йоксайды ким чевирсин, башка дилдӓ лафедӓн суссун клиседӓ, кенди-кендинӓ хем Аллаха лафетсин.

29Пророклардан лафетсин ики-ӱч киши, каланы да аараштырсын, не сӧленер[+].

30Еер Аллахтан бир ачыкламак гелӓрсейди отураннардан ӧбӱрӱнӓ, илкинкиси суссун.

31Хепсиниз вар насыл бири-биринин ардына пророклук едӓсиниз, ки хепси ӱӱренип, хепси ӱрекленсиннӓр.

32Пророкларын духлары пророкларын запындадыр.

33Зерӓ Аллах диил сырасызлык Аллахы, ама услулук Аллахы. Бу сыра кулланылэр Аллахын айоз халкынын хербир клисесиндӓ.

34/Сизин/ карылар клисӓ топлантыларында суссуннар, зерӓ оннара изин верилмӓр, лафетсиннӓр, ама ниӂӓ йазылы законда, сеслейиӂи олсуннар[+].

35Еер ӱӱренмӓӓ истӓрсейдилӓр бишей, евдӓ кенди коӂаларына сорсуннар, зерӓ утанчтыр, ки кары лафетсин клисӓ топлантысында.[*]

36Не, Аллахын сӧзӱ илк сиздӓн, коринфлилердӓн ми чыкты йада салт сизӓ ми етишти?

37Еер биркимсей сайарсайды кендини пророк, Духтан кулланылы, озаман лӓӓзым аннасын, ани не йазэрым сизӓ, Саабинин сымарламасы.

38Ама еер биркимсей буну есап алмарсайды, ону да есаба алмайын!

39Ӧлӓ ки, кардашлар, чалышын пророклук етмӓӓ, ама оннары, ким башка диллердӓ лафедер, дургутмайын[+].

40Салт ки хепси йакышыклы хем сырайа гӧрӓ уйгун йапылсын[+].

#### 15


Христос дирилди

1Кардашлар, истеерим аклыныза гетирейим Ии Хабери, ангысыны насаат еттим сизӓ, ангысыны сиз каблеттиниз хем ангысына баалы калдыныз.

2Ии Хаберлӓн куртулэрсыныз, еер сыкы тутунарсайдыныз ондан, не сизӓ насаат еттим. Башка тӱрлӱ наафилӓ инандыныз[+].

3Сизи ӱӱреттим о ен бӱӱк ишлери, не кендим дӓ каблеттим, ани Христос ӧлдӱ бизим гӱнахлар ичин, ниӂӓ йазылы Айоз Йазыларда.[†][+]

4О гӧмӱлдӱктӓн сора ӱчӱнӂӱ гӱнӱ дирилди, ниӂӓ йазылы Айоз Йазыларда.

5Илкин Кифайа гӧстерилди, сора оникисинӓ дӓ[+].

6Ондан сора гӧстерилди бир заманда бешӱз кардаштан зеедесинӓ. Оннардан чойу таа йашээр, ама бир бойу гечинди.

7Сора гӧстерилди Иакова хем хепси апостоллара[+].

8Хепсиндӓн сора гӧстерилди бана да, ниӂӓ бир вакытсыз дуулмуша[+].

9Зерӓ бӓн ен кӱчӱкӱм апостоллардан, ким хич етмеер сайылсын апостол, зерӓ кооладым Аллахын клисесини[+].

10Ама шинди нейсӓм, Аллахын иивергисиннӓн ӧлейим. Онун иивергиси беним ичин наафилӓ олмады. Бӓн ишледим таа чок хепси апостоллардан – доорусу, диил бӓн, ама Аллахын иивергиси, ани бенимнӓн ишлеер[+].

11Ӧлӓ ки, бӓн ми, оннар мы, биз бӧлӓ насаат едериз, сиз дӓ ӧлӓ инандыныз.


Ӧлӱлерин дирилмеси

12Чӱнкӱ насаат едилер, ани Христос дирилди ӧлӱдӓн, озаман не ичин сизин араныздан кимиси деер, ани ӧлӱлӓр дирилмейеӂек[+]?

13Еер ӧлӱлӓр дирилмӓрсейдилӓр, Христос да дирилмеди.

14Еер дирилмедисейди Христос, озаман бизим насаат наафилӓ, инаныныз да бошуна.

15Чыкэр, ки биз Аллахын йаланӂы шаатларыйыз, зерӓ шаатлык еттик, ани Аллах дирилтти Христозу. Ама чыкэр, ани Ону дирилтмеди, еер ӧлӱлӓр хакына дирилмӓрсейдилӓр.

16Зерӓ, еер ӧлӱлӓр дирилмӓрсейдилӓр, озаман Христос да йокту насыл дирилсин.

17Еер Христос дирилмедисейди, сизин инан наафилӓ, сиз калэрсыныз гӱнахларынызлан[+].

18Чыкэр, ани ким гечинди, инанарак Христоза, оннар кайбелдилӓр[+].

19Еер салт бу ӧмӱрдӓ умутланарсайдык Христоза, озаман биз хепсиндӓн ен кысметсиз.

20Ама доорусу, Христос ӧлӱдӓн дирилди, ӧленнердӓн илк[+].

21Чӱнкӱ ӧлӱм гелди бир адамнан, хеп ӧлӓ бир адамнан ӧлӱдӓн дирилмӓк гелди[+].

22Ниӂӓ хепси Адамда ӧлер, ӧлӓ дӓ хепси Христозда ӧмӱр булаӂэк.

23Салт ки херкези сырасынӂа дирилеӂек. Илкинки Христос, сора оннар, ким Христозун, Онун гелмесиндӓ[+].

24Сора заманын биткиси олаӂэк, незаман Христос Падишахлыы Аллах Бобанын елинӓ вереӂек, незаман йок едеӂек хертӱрлӱ чорбаӂылыы, хертӱрлӱ заабитлии хем куведи[+].

25Зерӓ О лӓӓзым падишахлык етсин, ки биткидӓ Аллах койсун хепси душманнарыны Онун айаклары алтына[+].

26Ен биткинӂи душман, ани йок едилеӂек, – ӧлӱмдӱр.

27Доору, ани Аллах «койду хепсини Онун айаклары алтына». Ама ачан денер «хепсини койду», белли, ки Аллахтан каарӓ, Ким хепсини верди Онун заплыына[+].

28Ачан хепси верилди Онун заплыына, озаман Кенди Оол да верилеӂек Аллахын заплыына, Ким ӧнӂӓ вердийди хепсини Онун заплыына, ки Аллах олсун хепсиндӓн ен ӱстӱн[+].

29Башка тӱрлӱ, еер ӧлӱлӓр дирилмӓзсейдилӓр, не йапаӂэк оннар, ким ваатиз олэр ӧлӱлӓр ичин? Озаман нечин ваатиз олмаа ӧлӱлӓр ичин?

30Нечин дайма титсиликтӓ булуналым[+]?

31Кардашлар, бӓн хер гӱн ӧлерим. Буну деерим, чӱнкӱ ӱӱнерим сизин ичин Саабимиз Иисус Христозда[+].

32Еер бӓн инсан дӱшӱнмелеринӓ гӧрӓ дӱӱштӱмсӓ ӂанаварларлан Ефес касабасында, озаман бана не файда? Еер ӧлӱлӓр дирилмӓрсӓ, озаман «ийелим хем ичелим, зерӓ йаарына ӧлеӂез».

33Алданмайыныз, «кӧтӱ кафадарлык бозэр ии карактери».

34Ниӂӓ дӱшер, гелин кендинизӓ, гӱнаха гирмейин. Зерӓ кимиси сиздӓн Аллахы танымээр. Буну сӧлеерим, ки утандырайым сизи[+].


Несой гӱӱдейлӓн дирилеӂез

35Беки биркимсей сораӂэк: «Ӧлӱлӓр несой дирилер? Дӱннейӓ несой гӱӱдейлӓн дӧнеӂеклӓр?»

36Сӓн, фикирсиз! Не екерсин, еер ӧнӂӓ ӧлмӓзсейди, йашамайа гелмӓз[+].

37Ачан екерсин, екмеерсин гӱӱдейи, не сора чыкаӂэк, ама сӧзгелиши бир тоом, бир боодай тоому йада бир башка тоом.

38Сора Аллах бу тоома гӱӱдӓ верер, ниӂӓ истеер, – хербир тоома кенди гӱӱдесини.

39Хербир тен диилдир биртӱрлӱ. Инсан тени бир, хайван тени башка, куш тени дӓ таа башка, балык тени дӓ башка.

40Хеп ӧлӓ, вар гӧктеки гӱӱделӓр, хем вар ердеки гӱӱделӓр дӓ. Ама гӧктекилерин йалабыклыы башка, ердекилерин дӓ башка.

41Гӱнӱн йалабыклыы бир тӱрлӱ, айын йалабыклыы башка тӱрлӱ, йылдызларын йалабыклыы таа да башка тӱрлӱ. Йылдызларын йалабыклыклары айыры-айыры.

42Хеп ӧлӓ ӧлӱлерин дирилмеси олаӂэк. Гӱӱдӓ, гӧмӱлӱп[*], чӱрӱйер, ама, дирилип, чӱрӱксӱз олаӂэк[+].

43Гӧмӱлӓн гӱӱдӓ сайгысыздыр, дирилӓн гӱӱдӓ метинни олаӂэк; гӧмӱлӓн йуфкадыр, дирилӓн куветли олаӂэк.

44Гӧмӱлер бир тен гӱӱдӓ, дирилер духча гӱӱдӓ. Ниӂӓ вар тен гӱӱдӓ, ӧлӓ вар духча гӱӱдӓ дӓ.

45Ниӂӓ йазылы: «Илк Адам бир йашайан ӂан олду». Сон Адам са ӧмӱр верӓн бир дух олду[+].

46Илкинкиси диил духча, ама тен. Духча олан сора гелер.

47Илк инсан ердӓн, топрактан олду. Икинӂи инсан – /Сааби/ гӧктӓн[+].

48Насыл топрактан инсан, ӧлӓ топрактан оланнар да. Насыл гӧктеки Инсан, ӧлӓ гӧктӓ оланнар да.

49Ниӂӓ бензеериз топрактан инсана, хеп ӧлӓ бензейеӂез гӧктеки Инсана да[+].

50Не истеерим сӧлемӓӓ, кардашлар, ани тен хем кан йок насыл мирасчы олсун Аллахын Падишахлыында. Йок насыл чӱрӱйӓн гӱӱдӓ мирасчылык алсын чӱрӱксӱзлӓӓ.

51Сӧлеерим сизӓ бир саклы иш. Хепсимиз ӧлмейеӂез, ама хепсимиз диишеӂез[+]

52бирдӓн, бир гӧз кыпымында, ачан сонда труба баардылаӂэк. Зерӓ труба баардылаӂэк, ӧлӱлӓр дирилеӂек, ки ӧлмесиннӓр, биз дӓ диишеӂез[+].

53Зерӓ бу чӱрӱйӓн гӱӱдӓ лӓӓзым каплансын чӱрӱксӱзлӱклӓн, хем бу ӧлӱмнӱ гӱӱдӓ донансын ӧлӱмсӱзлӱклӓн[+].

54Ачан бу чӱрӱйӓн гӱӱдӓ капланаӂэк чӱрӱксӱзлӱклӓн, хем бу ӧлӱмнӱ гӱӱдӓ донанаӂэк ӧлӱмсӱзлӱклӓн, озаман таманнанаӂэк, не йазылы: «Ӧлӱм енсенмиш олду да йок едилди».

55Ӧлӱм, нередӓ сенин енсемӓн? Нередӓ сенин зихирли иинӓн[+]?

56Ӧлӱмӱн зихирли иинеси – гӱнахтыр, ама гӱнах алэр куведини Айоз Закондан.[†][+]

57Шӱкӱр Аллаха, ани верер бизӓ енсемӓк бизим Сааби Иисус Христозун араӂылыыннан![+]

58Онуштан, севгили кардашларым, олун каави, сенделлӓмейин, херзаман чалышын Саабинин ишиндӓ, зерӓ билерсиниз, ани сизин чалышманыз Саабидӓ наафилӓ олмайаӂэк.

#### 16


Кардашлара йардым

1Дӧнелим йардыма, не топланаӂэк Аллахын айоз инсаны ичин. Сиз йапын ӧлӓ, ниӂӓ сыраладым Галатийа клиселериндӓ[+].

2Херкезиниз хафтанын илк гӱнӱ[*] койсун бир тарафа кенди гелириндӓн, некадар колайлыы вар, да корусун, ки бӓн гелдийнӓн, олмасын йардым топланмасы[+].

3Ачан гелеӂӓм, кими сечеӂениз, оннары кийатларлан йоллайаӂам, гӧтӱрсӱннӓр сизин баашышларынызы Иерусалимӓ[+].

4Еер уйгун олурса, ки бӓн дӓ гидейим, озаман бенимнӓн гелирлӓр.


Павлинин маасуз истедиклери

5Сизӓ гелеӂӓм, ачан Македонийадан гечеӂӓм, зерӓ бӓн гечерим Македонийадан[+].

6Беки сиздӓ бир вакыт калаӂам, беки дӓ кышлайаӂам, еер сиз бени гечирӓрсениз, нерейи гидеӂӓм.

7Зерӓ бӓн истӓмеерим гӧрӱшейим сизиннӓн салт гечерӓк, ама умутланэрым сиздӓ калайым бир парча вакыт, еер Сааби изин верирсӓ.

8Ефес касабасында дураӂам Еллинӂи гӱнӱ йортусунадан,[+]

9зерӓ бана ачылды бир гениш капу бӱӱк ишлӓр ичин, ама каршы дураннар да чок.

10Еер гелӓрсейди сизӓ Тимофей, бакын, о коркусуз олсун аранызда. Зерӓ о йапэр Саабинин ишини, ниӂӓ дӓ бӓн[+].

11Онуштан кимсей ону паасызландырмасын, ама гечирин ону услулуклан, ки гелсин бана, зерӓ бӓн беклеерим ону кардашларлан.

12Кардаш Аполлоса чок йалвардым, ки гитсин кардашларлан сизӓ, ама о хич истӓмеди шинди гитсин. О гидеӂек, незаман вакыды уйаӂэк[+].

13Кушку олун, инанда каави дурун, гиргин хем куветли олун[+].

14Хепсини севгийлӓн йапын[+].

15Йалварэрым сизӓ, кардашлар, – сиз билерсиниз Стефанын евдекилерини, оннар Ахайада илк инанӂылар да верилдилӓр, ки Аллахын айоз халкына измет етсиннӓр –[+]

16бутӱрлӱ инсаннары сеслейин хем хепсини, ким оннарлан ишлеер хем чалышэр[+].

17Бӓн севиндим, ачан Стефан, Фортунат хем Ахаик гелдилӓр. Оннар бана унуттурдулар сизиннӓн олмамазлыымы,

18зерӓ оннар бени дӓ, сизи дӓ духча сериннеттилӓр. Онуштан бусой инсаннары паайа койун.

19Селӓмнеерлӓр сизи Асийа долайында клиселӓр. Сизӓ чок селӓм йоллээрлар Акилла хем Прискилла клисейлӓн билӓ, ани оннарын евиндӓ[+].

20Хепси кардашлар селӓм сизӓ йоллээрлар. Селӓмнейин бири-биринизи айоз ӧпӱшлӓн[+].

21Бӓн, Павли, бу селӓмнери йазэрым кенди елимнӓн[+].

22Еер биркимсей севмӓрсейди Сааби Иисус Христозу, олсун бетвалы. Марана фа[*]![+]

23Сааби Иисусун иивергиси олсун сизиннӓн.

24Беним севгилиим Иисус Христозда сизиннӓн хепсинизлӓн. /Амин./

### 2 Коринфлилерӓ

#### 2 Коринфлилерӓ

2 Коринфлилерӓ


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]


ПАВЛИНИН ИКИНӁИ КИЙАДЫ КОРИНФЛИЛЕРӒ

#### 1


Селӓм

1Бӓн, Павли, Иисус Христозун апостолу Аллахын истедиинӓ гӧрӓ, хем кардаш Тимофей селӓм йоллээрыз Аллахын клисесинӓ, ани Коринф касабасында, барабар Аллахын бӱтӱн айоз халкыннан, ани булунэр Ахайа долайында[+].

2Сизӓ ииверги хем услулук Аллах Бобамыздан хем Сааби Иисус Христоздан.


Иилендирӓн Аллах

3Шӱкӱр Аллаха, бизим Сааби Иисус Христозун Бобасына! Одур йалпак ӱрекли Боба хем хертӱрлӱ кахырда иилендирӓн Аллах,[+]

4Ангысы иилендирер бизи хербир зеетлердӓ, ки биз дӓ иилендирӓбилелим оннары, ким булунэр хертӱрлӱ зеетлердӓ хеп ӧлӓ, ниӂӓ Аллах бизи кендимизи иилендирер.

5Зерӓ некадар чок Христос ичин аӂы чекериз, окадар таа чок иилендирмӓк кабледериз Христоздан[+].

6Еер кахыр чекӓрсейдик, бу сизин ииленмениз ичин хем куртулманыз ичин. Еер иилендирилирсейдик, бу да сизин иилендирилмениз ичин, ани ачылэр дайанманызда зеетлерӓ, ангыларыны биз дӓ чекериз[+].

7Бизим бӱӱк умудумуз вар сиздӓ, зерӓ билериз, ани пай алэрсыныз бизимнӓн барабар, ниӂӓ зеетлердӓ, хеп ӧлӓ ииленмектӓ дӓ.

8Кардашлар, биз истӓмеериз, билмейӓсиниз, нелӓр гечирдик Асийада. Бир бӱӱк ӱк алтындайдык, куведимиздӓн дышары. Ӧлӓ ки, умуду алдыйдык йашамактан[+].

9Кендимизи дуйдук, сансын ӧлӱм дӧшеендӓ. Бу олду, ки умутланмайалым кендимизӓ, ама Аллаха, Ани ӧлӱлери дирилдер[+].

10О бизи ӧлӓ йакын ӧлӱмдӓн куртарды хем куртарэр. Инанэрыз, ани, еер бизӓ йардым едӓрсейдиниз дуанызлан, О бизи ӧнӱмӱздӓ вакытларда да куртараӂэк,[+]

11ки чок инсаннар Аллаха шӱкӱр етсиннӓр бизим ичин, зерӓ чойунун дуаларыннан бизӓ ииверги верилди[+].

12Бунуннан ӱӱнериз, пак ӱзлӓн буну вар насыл сӧлейелим, ани биз дӱннедӓ хем маасуз сизин аранызда йашадык, хализликлӓн верилип Аллаха, диил инсан аарифлиинӓ гӧрӓ, ама Аллахын иивергисинӓ гӧрӓ[+].

13Биз йазмээрыз сизӓ башка бишей, ондан каарӓ, не кендиниз дӓ окуйэрсыныз хем аннээрсыныз. Умутланэрым, бизи доору аннайаӂэныз,[+]

14ниӂӓ дӓ бираз аннээрсыныз, ани бизим Сааби Иисусун гӱнӱндӓ сиз бизимнӓн ӱӱнӓбилирсиниз, ниӂӓ дӓ биз сизиннӓн.


Павлинин гелиши ойаланэр

15Бу ӱзерӓ, бӱӱк инаннан неетлендим илкин сизӓ гидейим, ки ики катына ииверги Аллахтан еденӓсиниз,[+]

16да, сиздӓн гечип, Македонийайа гидейим, сора Македонийадан геери дӧнейим сизӓ, ки сиз бени гечирӓбилӓсиниз Иудейайа[+].

17Бӧлӓ дӱшӱнӱп, не карарсыз мы даврандым аӂаба? Йада дӱннейӂесинӓ ми ишлеерим, дейип хем «олур», хем «олмаз»?

18Аллах инанчтыр; О шаат бана, ани не сӧледик сизӓ, диил хем «олур», хем «олмаз»[+].

19Зерӓ Аллахын Оолу Иисус Христос, Кимин ичин биз – бӓн, Силуан хем Тимофей – насаат еттик, олмады хем «олур», хем «олмаз», ама Онда салт «олур»[+].

20Зерӓ хепси Аллахын адамаклары Онда «олур». Онуштан биз деериз Онун адыннан «Амин», Аллах метинненсин[+].

21О, Ким каавилеер бизи барабар сизиннӓн Христозда хем йаалээр бизи, О Аллахтыр,

22Ангысы бизи мӱхӱрледи хем пей верди Айоз Духу бизим ӱреклеримизӓ[+].

23Шаат алэрым бана Аллахы, ани шиндийӓ кадар гелмедим Коринф касабасына, чӱнкӱ ӂаным аӂыйэр сизӓ[+].

24Диил, ани истеериз чорбаӂы олалым сизин инаныныза, ама сизиннӓн ишлеериз севинмениз ичин, чӱнкӱ сиз инанда каави дурэрсыныз.

#### 2

1Ӧлӓ ки, бӓн карарладым кенди-кендимӓ, ки гелдийнӓн, сизи енидӓн гӱӂендирмейим.

2Еер бӓн сизи гӱӂендирӓрсейдим, ким бени шеннендиреӂек, сиздӓн каарӓ, кими гӱӂендирдим[+]?

3Хеп буну йаздым сизӓ, ки, гелдийнӓн, бени гӱӂендирмесин, ким дӱшер севиндирсин. Зерӓ чок инанэрым, ани беним севинмӓм хепсинизи дӓ севиндирер.

4Бӱӱк кахырлан хем ӱрек аӂысыннан йаздым сизӓ, чок йаш та дӧктӱм, диил ани гӱӂенӓсиниз, ама аннайасыныз, некадар чок северим сизи[+].


Афетмӓк гӱнахкерӓ

5Еер биркимсей гӱӂендирдисейди, гӱӂендирмеди салт бени, ама бираз, истӓмеерим зееделемӓӓ, сизи хепсинизи.

6Бу адама етӓр ӂеза, ани чойунуз верди[+].

7Ӧлӓ ки, шинди зеедӓ ӂезаламайын ону, ама афедин хем иилендирин, ки зеедесиннӓн кахырланмасын.

8Онуштан йалварэрым сизӓ, енидӓн гӧстерин она севги.

9Бунун ичин йаздым, ки денейим сизи да гӧрейим, аслы мы, ани бени херзаман сеслеерсиниз?

10Кими сиз афедерсиниз, ону бӓн дӓ афедерим. Еер афеттисейдим биркимсейи бишей ичин, афеттим сизин ичин Христозун ӧнӱндӓ,

11ки йапмасын бир тӱрлӱ кедер бизӓ шейтан. Зерӓ биз хаберсиз диилиз онун неетлериндӓн[+].


Апостолун изметчилии

12Гелип Троада касабасына Ии Хаберлӓн Христос ичин, макар ки Саабинин измети ичин бана капу ачылды,[+]

13хеп окадар духча усланамадым, зерӓ буламадым орада беним кардашымы, Титы. Онуштан, дейип «кал саалыӂаклан» оннара, гиттим Македонийайа[+].

14Ама шӱкӱр Аллаха, Ким херзаман гездирер бизи Христозун енсемӓк парадында хем бизимнӓн херердӓ даадэр гӧзӓл кокуйу, не гелер Ону танымактан[+].

15Зерӓ биз Христозун ии кокулуу Аллах ичин, хем оннарын арасында, ким куртулмак йолунда, хем оннарын арасында ким кайыплык йолунда[+].

16Кимиси ичин ӧлӱм гетирӓн ӧлӱм кокусуйуз, ама башкасы ичин йашамак гетирӓн йашамак кокусуйуз. Ким аннар буннары аӂаба?

17Зерӓ биз чойу гиби бозмээрыз Аллахын сӧзӱнӱ, ки безиргенник йапалым, ама насаат едериз Аллахын ӧнӱндӓ бир темиз ӱректӓн, ниӂӓ оннар, ким Аллахтан йолланмыш хем Христоза инанэр.

#### 3


Апостолун икрамы

1Аӂаба, енидӓн таныштыралым мы кендимизи сизӓ? Лӓӓзым мы йоллайалым таныштырмак кийады сизӓ, йада сиздӓн ми кийат алалым[+]?

2Сиз бизим кийадымызсыныз – кийат, ани бизим ӱреклеримиздӓ йазылы, херкездӓн билинӓн хем окунан.

3Сиз кендиниз гӧстерерсиниз, ани Христозун кийадыйсыныз, бизим елимизлӓн гетирилмиш, йазылы диил чернилайлан, ама дири Аллахын Духуннан, йазылы диил таш таблалара, ама инсанын ӱреклеринин таблаларына.

4Буну чок инанэрыз Аллахын ӧнӱндӓ, зерӓ Христос бизи инандырды.

5Диил, ани саналым, ки беӂериклийиз, да кендимиз бишей йаптык, ама бизим беӂермӓк Аллахтан.

6О бизи беӂерикли йапты, ки ени баалантынын изметкерлери олалым. О бааланты тутунмээр йазылы буквалардан, ама Айоз Духтан. Зерӓ буква ӧлдӱрер, ама Дух ӧмӱр верер[+].


Ески бааланты хем ени бааланты

7Ӧлӱм гетирӓн изметчилик – ани ойулу букваларлан ташлар ӱстӱндӓ йазылыйды – ӧлӓ йалабыклы гелди, ки израиллилӓр бакамардылар Моисейин ӱзӱнӓ, макар ки онун ӱзӱндеки йалабыклык гечерлийди.

8Ӧлейсӓ, некадар таа чок метинникли олаӂэк изметчилик, ангысы Духтан башланылмыш?

9Чӱнкӱ вар метинник о изметчиликтӓ, ани инсаны кабаатландырэр, некадар таа бӱӱк метинник вар изметчиликтӓ, ани инсаны аклээр.

10Зерӓ о йалабыклык шинди йалабык хич сайылмаз о изметчилӓӓ гӧрӓ, ангысынын метиннии таа ӱстӱн.

11Чӱнкӱ гечӓр изметчилик бӧлӓ метинниклӓн гелди, некадар таа чок метинникли олаӂэк о изметчилик, ани дайма вар.

12Чӱнкӱ биздӓ вар бӧлӓ бир умут, лафедериз бӱӱк кыйышмаклан.

13Биз диилиз Моисей гиби, ким ӧртӓрди чаршафлан кенди ӱзӱнӱ, ки израиллилӓр гӧрмесиннӓр гечӓр йалабыклыы.

14Оннарын фикирлери капалыйды, зерӓ бӱӱнӓ кадар, окуйуп Ески Баалантыйы, хеп о чаршаф оннарын ӱзлериндӓ калэр алынмамыш, зерӓ чаршаф калдырылэр салт Христозун араӂылыыннан[+].

15Бӱӱнӓ кадар, Моисейи окуйуп, чаршаф ӧртӓр оннарын ӱреклерини.

16Ама чаршаф алынэр, зерӓ: «Ачан Моисей Саабийӓ дӧнӓрди, чаршаф алынарды».

17Бу сырада «Сааби» – Айоз Духтур. Нередӓ Саабинин Духу, орада сербестлик[+].

18Биз хепсимиз ачык ӱзлӓн, ниӂӓ айнада, бакып Саабинин метинниинӓ, Она бензӓр, Саабинин Духундан диишериз метинниктӓн метиннӓӓ[+].

#### 4


Хазна (зенгинник) топрак каплар ичиндӓ

1Онуштан, чӱнкӱ Аллахын аӂыйанныыннан бизим бӧлӓ изметчилиимиз вар, биз умуду кайбетмеериз[+].

2Ама бракылдык саклы айып ишлердӓн, бакмээрыз шалвирленмӓӓ хем Аллахын сӧзӱнӓ бишей катмээрыз, ама аслылыы ачыклайарак, кендимизи хепси инсанын ӱзӱндӓ хем Аллахын ӧнӱндӓ темиз гӧстерериз[+].

3Еер бизим Ии Хабер ӧртӱлӱсейди, ӧртӱлӱ кайып оланнар ичин,[+]

4инансызлар ичин, кимин фикирлерини бу заманын аллахы[*] кӧӧр етти, ки оннары айдыннатмасын Ии Хаберин шафкы Христозун метиннии ичин, Ким гӧрӱнмӓз Аллахын гӧрӱнмесидир[+].

5Зерӓ насаат етмеериз кендимизи, насаат едериз Иисус Христозу ниӂӓ Саабийи, ама кендимизи ниӂӓ чырак сизӓ Иисус ичин[+].

6Зерӓ Аллах, Ким деди: «Айдыннык шафк етсин каранныктан», О айдыннатты ӱреклеримизи, ки таныйалым Аллахын метинниини, ани шафк едер Иисус Христозун ӱзӱндӓн[+].

7Бу хазнайы ташыйэрыз топрак каплар ичиндӓ, ки билинсин, ани ӱстӱнкӱ кувет гелер Аллахтан, ама диил биздӓн[+].

8Биз хер тарафтан сыкыштырылмышыз, ама диилиз езилмиш. Биз кахырланэрыз, ама умутсуз диилиз[+].

9Кооланмышыз, ама бракылмыш диилиз. Ерӓ урулмуш, ама ӧлдӱрӱлмӱш диилиз[+].

10Херзаман гӱӱдемиздӓ Сааби Иисусун ӧлӱмӱнӱ ташыйэрыз, ки Иисусун йашамасы да бизим гӱӱдемиздӓ ачылсын[+].

11Зерӓ биз йашайаннар херзаман ӧлӱмӓ верилийиз Иисус ичин, ки Иисусун йашамасы ачылсын бизим ӧлӱмнӱ гӱӱдемиздӓ[+].

12Ӧлӓ ки, ӧлӱм ишлеер биздӓ, ама йашамак – сиздӓ.

13Чӱнкӱ биздӓ вар хеп о инан духу, ниӂӓ йазылы: «Инандым, онуштан лафеттим», биз дӓ инанэрыз, онуштан лафедериз,

14билерӓк, ани Ким дирилтти Сааби Иисусу, О Иисуслан билӓ бизи дӓ дирилдеӂек да сизиннӓн билӓ Кенди каршысына чыкараӂэк[+].

15Зерӓ хепси буннар сизин файданыз ичин олэр, ки Аллахын иивергиси, зееделенип, таа чок инсана етишсин, да шӱкӱр зееделенсин Аллахын метиннии ичин.

16Онуштан умуду кайбетмеериз. Еер бизим дышандакы адам чӱрӱрсейди, бизим ичйанкы адам гӱн-гӱндӓн ениленер[+].

17Зерӓ бизим илин гӱчлӱклӓр тез гечер, ама казандырэр бизӓ дивеч метинник, ани аарлыкта хепсини ашар[+].

18Биз бакмээрыз гӧрӱнӓр, ама гӧрӱнмӓз ишлерӓ, зерӓ гӧрӱнӓр ишлӓр бир вакыда кадар, ама гӧрӱнмӓз ишлӓр дивечтир[+].

#### 5


Гӧктеки евимиз

1Билериз, ани ачан бу ердеки евимиз, бу чадыр[*] йыкылаӂэк, Аллахтан бир дивеч бинамыз вар – гӧктӓ бир ев, йапылы диил адам елиннӓн.

2Шинди биз офлээрыз, чок истейерӓк, гиинелим гӧктеки евимизӓ[+].

3Она гиинӓрсӓк, чыплак олмарыз[+].

4Зерӓ бу чадырда офлээрыз ӱк алтында, диил ани сойунмаа истеериз, ама гиинмӓӓ, ки биздӓ, не ӧлӱмнӱ вар, йашамаклан йудулсун.

5Онуштан Аллах бизи хазырлады да Айоз Духу пей бизӓ верди[+].

6Онун ичин херзаман кыйышмамыз вар, да билериз, ани бу гӱӱдедӓ оларак, Саабидӓн узак дурэрыз.

7Зерӓ биз инаннан йашээрыз, ама диил гӧрмӓклӓн[+].

8Кыйышэрыз хем таа чок истеериз, гӱӱдедӓн узак олуп, Саабийлӓн барабар олалым.

9Бу бетерӓ чалышэрыз Она кендимизи беендирелим, истӓр бу гӱӱдедӓ йашайарак, истӓр гӱӱдедӓн узак оларак[+].

10Зерӓ хепсимиз лӓӓзым чыкалым даавайа Христозун ӧнӱнӓ, ки хербиримиз каблетсин ӧдек ии еки кӧтӱ ишлӓр ичин, ангыларыны йаптык, гӱӱдедӓ йашаркан[+].


Барыштырмак измети

11Ӧлӓ ки, билерӓк недир Аллахтан корку, чалышэрыз инсаны инана гетирмӓӓ. Аллах билер, несой адамнарыз, умут едерим, ки сиз дӓ ӱреениздӓ буну билерсиниз[+].

12Енидӓн кендимизи мететмӓӓ сизин ӧнӱнӱздӓ бакмээрыз, ама верериз сизӓ колайлык ӱӱнӓсиниз бизимнӓн, ки олсун ӂувабыныз оннара, ким ӱӱнер дышандан ишлӓрлӓн, ама диил ӱректӓн ишлӓрлӓн[+].

13Ӧлӓ ки, еер биз акылдан чыктысайдык, бу олду Аллах ичин, ама еер бӱтӱн акыллансайдык, бу сизин ичин[+].

14Зерӓ Христозун севгиси бизи дӱртӓр, да биз дӱшӱнериз, ани еер бириси хепси ичин ӧлдӱсейди, озаман хепси ӧлдӱ[+].

15Христос хепси ичин ӧлдӱ, ки йашайаннар артык йашамасыннар кендилери ичин, ама Онун ичин, Ким оннар ичин ӧлдӱ хем дирилди[+].

16Онуштан шиндӓн сора биз танымээрыз кимсейи салт инсанын аннамасына гӧрӓ. Еер вакытча таныдыйсак Христозу салт инсанын аннамасына гӧрӓ, шинди бӧлӓ танымээрыз.

17Ӧлӓ ки, ким Христозда, о бир ени адам. Ески ишлӓр гечти, шинди хепси ени олду[+].

18Хепси Аллахтан, Ким Иисус Христозун араӂылыыннан барыштырды бизи Кендисиннӓн, верип бизӓ барыштырмак изметчилиини[+].

19Зерӓ Аллах Христозун араӂылыыннан барыштырды дӱннейи Кендисиннӓн, коймайарак есаба инсаннарын гӱнахларыны, да верди бизӓ барышмак хаберини[+].

20Ӧлӓ ки, биз Христозун хаберӂилерийиз, ниӂӓ ачан Аллах Кендиси бизим аазымызлан чаарэр инсаны. Христозун адына йалварэрыз, барышын Аллахлан[+].

21Христозу, Ким билмӓрди, недир гӱнах, Ону Аллах курбан верди бизим гӱнахларымыз ичин, ки Онун араӂылыыннан биз Аллахын ӧнӱндӓ доору олалым[+].

#### 6

1Биз, ани Аллахлан билӓ ишлеериз, йалварэрыз: бакын, ки Аллахын иивергисини бошуна каблетмейӓсиниз[+].

2Зерӓ Аллах деер: «Уйгун вакытта сени ишиттим, куртулмак гӱнӱндӓ сана йардым еттим». Тӓ, шинди о уйгун вакыт, шинди о куртулмак гӱнӱ.


Павли зор вакытта

3Биз бишей йапмээрыз, ани башкасына кӧстек олсун, зерӓ истӓмеериз, ки изметчилиимиз кӧтӱленсин.

4Ама хербир иш ӱзерӓ кендимизи ӧрнек гӧстерериз ниӂӓ Аллахын изметкерлери: чок дайанэрыз зеетлердӓ, зор хем сыкы вакытларда,[+]

5лобутлар алтында, капанда, каршы калкышмакларда, аар иштӓ, уйкусузлукта, аачлыкта;

6измет едериз темизликлӓн, билгийлӓн, сабурлуклан, ииликлӓн, Айоз Духлан, хализ севгийлӓн,

7аслылыы хаберлейерӓк, Аллахын кувединнӓн, доорулук силӓхларыны ташыйарак саа хем сол елимиздӓ[+].

8Пай алэрыз метинниктӓ хем икрамсызлыкта, кӧтӱленмектӓ хем метедилмектӓ. Бизи йаланӂы сайэрлар, ама биз доорулуу сӧлеериз[+].

9Сансын танынмайан кишилӓриз, ама бизи ии таныйэрлар. Бизи ӧлӱ сайэрлар, ама биз йашээрыз. Бизи дӱӱйерлӓр, ама биз ӧлӱмӓ верилмеериз[+].

10Бизи гӱӂендирерлӓр, ама биз херзаман севинериз. Биз фукаарайыз, ама чойуну зенгиннедериз. Биздӓ бишей йок, ама хепсинин чорбаӂыларыйыз[+].

11Биз ачык лафедериз сизӓ, Коринфлилерӓ, бизим ӱреемиз сизин ичин геништӓн ачык.

12Биз сиздӓн севгимизи чекмедик, ама сиз биздӓн севгинизи чектиниз.

13Бизӓ хеп о дуйгулары гӧстерӓсиниз дейни, – лафедерим сизӓ, ниӂӓ ушакларыма, – сиз дӓ ӱреенизи ачын[+].

14Инансызларлан бир бойундураа гирмейин. Зерӓ не пайдашлык олэр доорулуун хем законсузлуун[†] арасында? Не ортаклык олэр айдынныын хем каранныын арасында[+]?

15Не аннашмак олэр Христозун хем Велиарын[*] арасында? Еки не бааланты вар насыл олсун инанӂынын хем инансызын арасында[+]?

16Не кайыллык олэр Аллахын айоз бинасынын[†] хем идолларын арасында? Чӱнкӱ сиз дири Аллахын айоз бинасыйсыныз, ниӂӓ деди Аллах: «Бӓн йашайаӂам хем гезеӂӓм оннарын арасында. Оннарын Аллахы олаӂам, оннар да Беним инсаным олаӂэк»[+].

17Онун ичин: «Чыкын инансызларын арасындан да айырылын оннардан, – деер Сааби, – диимейин она, не мындар, да Бӓн сизи кабледеӂӓм».

18«Бӓн Боба сизӓ олаӂам, сиз да ооллар хем кызлар Бана олаӂэныз», – деер Сааби, Чоккудретли.

#### 7

1Ӧлӓ ки, севгили кардашлар, чӱнкӱ биздӓ вар бӧлӓ адамаклар, пакланалым хертӱрлӱ тен хем дух мындарлыындан да айозлукта кусурсуз олалым, коркарак Аллахтан[+].


Павлинин севинмелии

2Бизӓ ер верин ӱреклериниздӓ! Биз кимсейӓ зарар йапмадык, кимсейи йолдан саптырмадык, кимсейи соймадык[+].

3Буну сӧлӓмеерим, ки сизи кабаатландырайым, ама ниӂӓ ӧнӂӓ сӧледим, сиз бизим ӱреемиздейсиниз, ӧлӓ ки хазырыз сизиннӓн хем ӧлмӓӓ, хем йашамаа[+].

4Бӱӱк умудум вар сиздӓ, чок ӱӱнерим сизиннӓн хем чок хошланэрым. Бӱтӱн бизим зеетлеримиздӓ севинӂимин кенары йок[+].

5Зерӓ, ачан гелдик биз Македонийайа, гӱӱдемизин раатлыы олмады. Хер тарафтан зеетлендик – дышандан дӱӱшлӓр, ичйандан корку[+].

6Ама Аллах, Ани иилендирер мӱнӱз оланнары, бизи дӓ иилендирди Титын гелмесиннӓн,[+]

7диил саде онун гелмесиннӓн, ама хаберлӓн, ани о сизиннӓн ииленди. О сӧледи бизӓ, некадар сиз бени ӧзлемишиниз, некадар йаш дӧкмӱшӱнӱз, некадар чалышмышыныз беним ичин. Ӧлӓ ки, бӓн таа чок севиндим.

8Еер бӓн гӱӂендирдийсӓм сизи беним кийадымнан, пишман олмээрым, макар ки ӧнӂӓ пишман олдум, зерӓ гӧрерим, ки о кийадым гӱӂендирмиш сизи аз вакыда[+].

9Шинди севинерим, диил ани гӱӂендиниз, ама ани гӱӂенмениз дӧндӱрдӱ сизи гӱнахтан Аллаха. Гӱӂендиниз Аллахын истедиинӓ гӧрӓ, ӧлӓ ки, бизим тарафтан сизӓ зарар олмады.

10Зерӓ гӱӂенмӓк Аллах истедиинӓ гӧрӓ, инсаны гӱнахтан Аллаха дӧндӱрер хем куртулмайа гӧтӱрер. Бундан кимсей пишман олмаз. Ама дӱннейӂесинӓ гӱӂенмӓк ӧлӱм гетирер[+].

11Йа бакыныз, хеп бу гӱӂенмениз Аллахын истедиинӓ гӧрӓ, не бӱӱк хавез йаратты сиздӓ, не йаныклык, ки доорулуунузу чыкарасыныз, не ӱфкӓ, не корку, не истек, не шереметлик, не чалышмак, ки ӂезалайасыныз кабаатлы оланы! Хер тарафтан бу иштӓ гӧстердиниз кендинизи темиз.

12Онуштан, макар ки бӓн йаздым сизӓ о кийады, бу диил онун бетеринӓ, ким гӱӂендирди, еки ким гӱӂендирилди, ама йаздым, ки сизӓ ачылсын кахырыныз бизим ичин[*] Аллахын ӧнӱндӓ[+].

13Бунуннан иилендик. Ииленмемиздӓн каарӓ, таа чок севиндик Титын севинӂинӓ, зерӓ сиз хепсиниз онун ӱреени сериннеттиниз.

14Ӧлӓ ки, бӓн калмадым утанмакта, еер бираз сизиннӓн ӱӱндӱсейдим онун ӧнӱндӓ. Ама ниӂӓ хепси доору, не сӧледим сизӓ, ӧлӓ Титын да ӧнӱндӓ сизиннӓн ӱӱнмемиз доору чыкты.

15О сизи таа чок север, ачан аклына гетирер, ниӂӓ сиз хепсиниз сеслединиз да каблеттиниз ону сайгыйлан хем коркуйлан.

16Севинерим, ани вар насыл умутланайым сизӓ хербир иш ӱзерӓ.

#### 8


Македонийадан инанӂыларын ӂӧмертлии

1Кардашлар, истеерим аклыныза гетирейим иивергийи, не Аллах Македонийа клиселеринӓ верди.

2Макар ки чок зеетлердӓн денендилӓр, оннарын чок севинчлери хем бӱӱк фукааралыы йапты оннары чок зенгин ӂӧмертли баашыш вермектӓ[+].

3Зерӓ оннар кендиликлериндӓн вердилӓр куветлеринӓ гӧрӓ, да артык куветлериндӓн дышары. Бӓн буна шаадым[+].

4Оннар пек йалвардылар бизӓ, истейерӓк пай алсыннар бу хайырлы иштӓ – йардым етмектӓ Аллахын айоз халкына[+].

5Вердилӓр диил саде, не умутланардык, ама вердилӓр кендилерини илкин Саабийӓ, сора да бизӓ, Аллахын истедиинӓ гӧрӓ.

6Онуштан биз йалвардык Тита, ки, ниӂӓ башлады аранызда бу хайырлы иши, ӧлӓ дӓ биткийӓ кадар гӧтӱрсӱн[+].

7Ама ниӂӓ хер тарафтан ӱстӱннӱӱнӱз вар инанда, лафетмектӓ, билгидӓ, хертӱрлӱ чалышмакта хем севгидӓ, ани биз дебрештирдик сиздӓ, бакын бу хайырлы иштӓ дӓ ӱстӱн оласыныз[+].

8Сӧлеерим буну диил бир сымарламак гиби, ама башкаларынын чалышмасыннан сизин севгилиинизи денерим, ки гӧрейим, аслы мы[+].

9Зерӓ сиз билерсиниз бизим Сааби Иисус Христозун иивергисини. О Кендиси, оларак зенгин, фукаараланды сизин ичин, ки сиз Онун фукааралыыннан зенгиннейӓсиниз[+].

10Онун ичин сӧлеерим сизӓ бу дӱшӱнмеклерими, зерӓ буннар файда сизин ичин. Таа гечӓн йылдан беери диил саде илк баашышы вердиниз, ама илк истейеннӓр дӓ олдунуз[+].

11Шинди таманнайын бу иши, ки, ниӂӓ ону хавезликлӓн истединиз, хеп ӧлӓ таманнайасыныз онуннан, не вар сиздӓ.

12Зерӓ не верилер хавезликлӓн, о баашыш кабул олэр, диил ани версин биркимсей нейи йок, ама нейи вар[+].

13Истӓмеериз, ки башкаларына олсун илин, ама сизӓ зор.

14Истеериз хепсинӓ биртӱрлӱ олсун, шинди сизин ташкынныыныз оннарын йоклууну таманнасын, ки сора оннарын ташкынныы сизин йоклуунузу таманнасын, да хепси биртӱрлӱ олсун[+].

15Ниӂӓ йазылы: «Ким топлады чок, артыы йокту, ама ким топлады аз, кытлыы йокту».


Тит хем кафадарлары

16Шӱкӱр Аллаха, ани Титын ӱреенӓ койду бенимнӓн бир чалышканнык сизин ичин.

17Зерӓ о саде каблетмеди беним йалвармамы, ама о сизин ичин окадар чалышкан, ки кенди истедииннӓн сизӓ гидер.

18Онуннан барабар йолладык бир кардаш, кими хепси клиселердӓ метедерлӓр, зерӓ Ии Хабери насаат едер.

19Бундан каарӓ, бу кардаш клиселердӓн сечилди, йол аркадашымыз олсун бу хайырлы изметчиликтӓ, не йапэрыз Саабинин метиннии ичин, ки ачылсын бизим хавезлиимиз йардым етмӓӓ.

20Сакынэрыз, ки биркимсей мааналамасын бизи бу ӂӧмерт баашыш ичин, ани биз гӧтӱрӱрӱз.

21Зерӓ чалышэрыз иилик йапмаа диил саде Саабинин ӧнӱндӓ, ама инсанын да.

22Биз йолладык оннарлан бизим кардашы, ангысыны чок сыра хем чок ишлердӓ денедик да чалышкан булдук. О шинди таа чалышкан олду, зерӓ сизи чок инанэр.

23Лафедерӓк Тит ичин, о пай алэр беним изметчилиимдӓ, ишлейип бенимнӓн сизин аранызда. Ама не вар насыл демӓӓ бизим кардашлар ичин, оннар клиселердӓн йолланылмышлар, ангылары Христоза метинник гетирерлӓр.

24Онуштан клиселерин ӧнӱндӓ оннара гӧстерин сизин севгилиин аслысыны, ки танынсын, ани биз доору сизиннӓн ӱӱнериз[+].

#### 9


Фукаара инанӂылара йардым

1Аллахын айоз халкына йардым етмӓк ичин зеедӓ олаӂэк, ки сизӓ йазайым[+].

2Билерим, ани хавезсиниз йардым етмӓӓ, бунуннан ӱӱнерим македонийалыларын ӧнӱндӓ. Оннара дедим, ани сиз ахайалылар гечӓн йылдан беери хазырсыныз бу иши йапмаа. Сизин чалышканныыныз оннардан чойуну хавезлендирди.

3Хеп окадар йолладым кардашлары, ки ӱӱнмемиз сизиннӓн бу сефер наафилӓ олмасын, да ниӂӓ сӧледим, оласыныз хазыр[+].

4Ӧлӓ ки, еер Македонийадан кими адамнар бенимнӓн гелирсейдилӓр да сизи хазыр булмарсайдылар, биз – демейелим сиз! – утанмыш калмайалым, ани букадар кыйышмаклан ӱӱндӱм сизиннӓн.

5Онун ичин сандым, ани лӓӓзым йалварайым кардашлара, оннар ӧнӂӓ гитсиннӓр сизӓ да хазырласыннар бу хайырлы баашышынызы, не сиз ададыныз, ки баашышыныз хазыр олсун ӂӧмертликтӓн, ама диил сыкылыктан.

6Унутмайын: ким аз екер, аз бичер, ким чок екер, чок да бичер[+].

7Херкези баашласын окадар, некадар ӱреендӓ неетледи, диил гӱӂенмӓклӓн хем зорлан. Зерӓ Аллах север оннары, ким гӱлӱмсейерӓк верер.

8Аллах каавийдир, ки зенгиннетсин сизи хербир иивергийлӓн, да сиздӓ херзаман хепси етӓр олсун, хем ӂӧмертликлӓн катыласыныз хербир ии ишӓ[+].

9Ниӂӓ йазылы: «Баашыш даатты, верди фукааралара, онун доорулуу дивеӂӓ кадар калэр».

10Ким тоом верер екиӂийӓ хем екмек, исин дейни, О сизӓ дӓ тоом вереӂек, чокландыраӂэк, не екӓ- синиз хем зееделейеӂек доорулуунузун берекедини.

11Ӧлӓ, ки хер тарафтан зенгиннейеӂениз, ки ӂӧмерт олабилӓсиниз хер иштӓ, да баашышлар, ани бизим елимизлӓн йоллээрсыныз, Аллаха шӱкӱрлӱк гетирсин[+].

12Зерӓ бу йардым, бу изметчилииниз диил саде Аллахын айоз халкынын йоклукларыны долдураӂэк, ама башка тарафтан да зенгиннедеӂек, чӱнкӱ чок инсан Аллаха шӱкӱр едеӂеклӓр.

13Чӱнкӱ сизин изметчилииниз гӧстереӂек аслылыынызы, оннар да Аллахы метиннейеӂеклӓр, гӧрӱп, ани аслы йашээрсыныз Христозун Ии Хаберинӓ гӧрӓ, ангысыны ачык каблеттиниз, хем ани ӂӧмертликлӓн пайлашэрсыныз оннарлан хем херкезиннӓн ону, не вар сиздӓ[+].

14Оннар, ӧзлейерӓк сизи, сизин ичин дуа едерлӓр, чӱнкӱ Аллах ташкынныктан сизӓ ииверги верди.

15Шӱкӱрлӱк олсун Аллаха бӱӱк баашышы ичин, ангысыны хич йок насыл аннатмаа!

#### 10


Павли доорулээр изметчилиини

1Бӓн, Павли, ани услуйум аранызда, ама кыйакым сиздӓн узак оларак, йалварэрым Иисус Христозун мӱнӱзлӱӱннӓн хем йалпаклыыннан[+]

2хем истеерим, ки ачан гелеӂӓм, лӓӓзым олмасын, ки кыйак олайым бир кыйышмаклан хем гиргинниклӓн, не дӱшӱнерим гӧстермӓӓ оннара, ким сайэр, ани биз йашээрыз тенӓ гӧрӓ[+].

3Зерӓ, макар ки биз тенӂӓ йашээрыз, тенӂӓ дӱӱшмеериз.

4Бизим дӱӱшӱмӱзӱн силӓхлары диил тенӂӓ, ама оннарда вар Аллахтан кувет, калелери йыксыннар дейни[+].

5Биз йыкэрыз бош фикирлери хем хепсини, ани шишкинниклӓн калкэр да дургудэр инсаны Аллахы танымактан. Хербир дӱшӱнмеклери есир алэрыз, ки Христозу сеслесиннӓр.

6Хазырыз ӂезаламаа хербир сеслӓмезлии, ачан сизин сеслемениз таман олаӂэк.

7Бакын ӧнӱнӱзӓ. Ким инанэр, ани кендиси Христозун, о дӱшӱнсӱн, ниӂӓ о Христозун, ӧлӓ биз дӓ Христозунуз[+].

8Еер бӓн зеедӓ ӱӱнӓрсейдим бизим куветлӓн, не Сааби верди бизӓ, сизи каавилетмӓк ичин, ама диил йыкмак ичин, калмайаӂам утанмыш[+].

9Буну деерим, ки санмайасыныз, ани бӓн сизи кийатларымнан коркудэрым.

10Зерӓ деерлӓр: «Онун кийатлары кескин хем каави, ама кендиси биздейкӓн, гӱӱдеси йуфка, лафы да каба»[+].

11Ким бӧлӓ лафедер, ко аннасын, ани, не деериз сизӓ кийатларымызда, узакта булунаркан, хеп ону йапаӂэз, аранызда булунаркан.

12Доору, ани биз кыйышмээрыз бенземӓӓ еки конмаа оннарлан, ким кендини метедер. Оннар кендилерини бензедерлӓр хем ӧлчерлӓр кенди ӧлчӱлериннӓн. Аариф олан бӧлӓ йапмаз.

13Ама биз зеедесиннӓн ӱӱнмейеӂез. Ӱӱнмемиз о ӧлчӱдӓ калэр, ани Аллах верди бизӓ, ки, насаат едерӓк, етишелим сизӓ кадар.

14Биз зорламээрыз кендимизи, сансын сизӓ етишмедик. Зерӓ илкин биз сизӓ етиштик Христозун Ии Хабериннӓн.

15Биз ӱӱнмеериз ӧлчӱдӓн дышары башкаларын ишлериннӓн, ама умутланэрыз, ани сизин инаныныз бӱӱдӱкчӓ, аранызда ишлемӓк кырларымыз зееделиклӓн генишленеӂек,

16ӧлӓ ки насаат едӓбилериз Ии Хабери сиздӓн таа ӧтӓӓ. Зерӓ истӓмеериз ӱӱнелим ишлӓрлӓн, ани йапылды башка бир адамын аланында.

17«Ким ӱӱнер, ӱӱнсӱн Саабийлӓн»[+].

18Зерӓ диил о, ким кендини метедер, беенилеӂек, ама кими Сааби метедер[+].

#### 11


Йаланӂы апостоллар

1Умут едерим, ани дайанэрсыныз бираз беним акылсызлыыма. Не олурса, дайанын бана![+]

2Зерӓ бӓн алифли сизин ичин Аллахын алифлииннӓн, чӱнкӱ йавклу еттим сизи бир коӂайлан, Христозлан, ки чыкарабилейим сизи Онун ӧнӱнӓ бир темиз кыз гиби[+].

3Ама коркэрым, ки, ниӂӓ йылан шалвирлииннӓн алдатты Евайы, хеп ӧлӓ сизин фикирлериниз дӓ, бозулуп, сапар сизин пак хем хализ инандан Христоза[+].

4Зерӓ, ачан гелер биркимсей да насаат едер сизӓ башка бир Иисус ичин, Ангысыны биз насаат етмедик, еки кабледерсиниз башка бир дух йада башка бир ии хабер, ани каблетмединиз, сиз буннары колай кабледерсиниз[+].

5Ама бӓн санэрым, ани бу «ӱстӱн апостоллардан» бӓн таа ашаа диилим[+].

6Олэр, ки беӂериксизим лафымда, ама беӂериксиз диилим билгидӓ. Хер тарафтан, хер иштӓ буну гӧстердик сизӓ[+].

7Гӱнах мы йаптым бӓн, ачан алчалттым кендими, ки сиз ӱӱселӓсиниз, да сизӓ парасыз насаат еттим Аллахын Ии Хаберини[+]?

8Башка клиселердӓн пара алдым, кабледерӓк оннардан ӧдек, ки измет едӓбилейим сизӓ. Сиздӓ булунаркан, бакмайарак, ани йоклук чекӓрдим, бӓн кимсейӓ аарлык гетирмедим.

9Зерӓ беним йоклууму Македонийадан гелӓн кардашлар долдурдулар. Хербир иш ӱзерӓ сакындым хем сакынаӂам да, ки бишейлӓн ӱк олмайым сизӓ[+].

10Ниӂӓ Христозун аслылыы вар бендӓ, хеп ӧлӓ деерим, ани Ахайа долайында хич кимсей дургудамайаӂэк бени бӧлӓ ӱӱнмектӓн[+].

11Нечин? Онуштан, ки севмеерим сизи? Аллах билер, ани сизи северим! Ама ниӂӓ йаптым, ӧлӓ йапаӂам илери доору да,

12ки ӧн вермейим оннара, ким аарээр ӱӱнсӱн, ки ишлеер бизим гиби.

13Бусой инсаннар – йаланӂы апостоллар, алдадыӂы ишчилӓр, ангылары йапынэрлар, ани Христозун апостоллары[+].

14Бу диил шашма иш, зерӓ кендиси шейтан йапынэр, ки айдыннык ангили булунэр[+].

15Диилдир бӱӱк иш, еер онун изметкерлери дӓ йапынарсайдылар, ани доорулуун изметкерлери булунэрлар. Оннарын биткиси олаӂэк оннарын йаптыкларына гӧрӓ[+].


Павлийи зорлээрлар ӱӱнсӱн

16Таа чок дейеӂӓм: биркимсей санмасын бени акылсыз. Еер сиз ӧлӓ санарсайдыныз, озаман кабледин бени ниӂӓ бир акылсызы, ки бӓн дӓ бираз ӱӱнейим[+].

17Не сӧлейеӂӓм, сӧлӓмейеӂӓм Саабийӓ гӧрӓ, ама бир акылсыз гиби кыйышмаклан ӱӱнерӓк.

18Чӱнкӱ чойу ӱӱнер тенӂесинӓ, ӱӱнеӂӓм бӓн дӓ[+].

19Зерӓ сиз, акыллылар, майылсыныз дайанмаа акылсызлара![+]

20Хакына сиз дайанэрсыныз, ачан биркимсей сизи чырак еринӓ кулланэр, ачан йудар хем сойар сизи, ачан кабарэр ӧнӱнӱздӓ хем ӱзӱнӱзӓ урэр[+].

21Утанмаклан сӧлеерим, ани буна куведимиз етишмеди! Ама еер биркимсей кыйышарса ӱӱнсӱн, – бир акылсыз гиби лафедерим! – кыйышэрым бӓн дӓ ӱӱнмӓӓ.

22Оннар чыфыт мы? Бӓн дӓ. Оннар израилли ми? Бӓн дӓ. Оннар Авраамын сенселесиндӓн ми? Бӓн дӓ ӧлӓйим[+].

23Оннар Христозун изметкерлери ми? Дели гиби лафедерим! Бӓн оннардан таа ӱстӱн изметкерим. Бӓн таа чок чалыштым, таа чок капана дӱштӱм, сайысыз сыра дайак идим, чок сыра ӧлӱм дӧшеендӓ булундум[+].

24Иудейлердӓн беш сыра лобут идим, отуз докузар урмак.

25Ӱч керӓ дӱӱлдӱм фышканнан. Бир керӓ дӱӱлдӱм ташлан. Ӱч керӓ гечирдим геми батмасы. Бир гӱн хем бир геӂӓ калдым ачык дениздӓ[+].

26Чок керӓ йолӂулук еттим, булундум титсиликтӓ акар сулардан, титсиликтӓ хайдутлардан, титсиликтӓ кенди сенселемдӓн, титсиликтӓ башка миллетлердӓн, титсиликтӓ касаба ичиндӓ, титсиликтӓ чол ердӓ, титсиликтӓ дениз ӱстӱндӓ, титсиликтӓ йаланӂы кардашлар арасында,[+]

27чалышмакта, савашмакта; чок керӓ уйкусузлукта, аачлыкта, сусузлукта; чок керӓ оручта, суукта, чыплаклыкта[+].

28Буннардан каарӓ, бени басэр хер гӱн кахыр хепси клиселӓр ичин.

29Ким йуфкаланды, да бӓн йуфка олмадым? Ким кӧстекленди, да бӓн онун ичин йанмадым[+]?

30Еер лӓӓзымса ӱӱнейим, ӱӱнеӂӓм оннарлан, не ачэр беним йуфкалыымы.

31Сааби Иисусун Бобасы Аллах, Ким дивеч метинненмиш, билер, ани йалан сӧлӓмеерим:

32Дамаск касабасында падишах Аретанын ӧндерӂиси коллады касабайы, ки тутсун бени, ама бени читен ичиндӓ касаба дуварында бир пенчередӓн индирдилӓр, да бутакым куртулдум онун елиндӓн[+].

#### 12

1Лӓӓзым ӱӱнейим, макар ки йок бундан файда. Шинди гечерим Саабидӓн гӧрмеклерӓ хем ачыкламаклара[+].

2Таныйэрым бир адамы, ким инанӂы Христоза. О йакын ондӧрт йыл геери – гӱӱдейлӓн ми, гӱӱдесиз ми, билмеерим, Аллах билер – алынды ӱчӱнӂӱ гӧкӓдӓн.

3Билерим, ани бу адам – гӱӱдейлӓн ми, гӱӱдесиз ми, билмеерим, Аллах билер –

4алынды рай ичинӓ да ишитти ӧлӓ сӧзлӓр, ани йок ниӂӓ аннатмаа инсан дилиндӓ, ани доору олмаз, инсан сӧлесин.

5Бутӱрлӱ адамнан ӱӱнеӂӓм, ама кендимнӓн ӱӱнмейеӂӓм, йуфкалыкларымдан каарӓ.

6Еер истӓрсейдим ӱӱнмӓӓ, олмайаӂам акылсыз, зерӓ доору лафедерим, ама сакынэрым, ки биркимсей беним ичин таа чок санмасын, некадар гӧрер хем ишидер бендӓн.

7Ки кабармайым бу ачыкламакларын чоклуундан, бана бир тикен батсын гӱӱдемӓ, верилди, шейтанын хаберӂиси, ки йумурукласын бени, кабармайым дейни.

8Ӱч керӓ дуа еттим Саабийӓ, ки бундан куртулайым.

9Ама О деди бана: «Етӓр Беним иивергим сенин ичин, зерӓ Беним куведим таманныкта гӧстерилер йуфкалыкта». Онуштан бӓн таа хавезлӓн ӱӱнеӂӓм беним йуфкалыкларымнан, ки Христозун куведи беним ӱстӱмдӓ булунсун.

10Онуштан хошлук булэрым йуфкалыкта, ашааланмакта, зорлукта, кооламакта хем сыкынтыда Христоз ичин. Зерӓ, ачан йуфкайым, озаман бӓн каавийим[+].

11Бӓн ӱӱнерӓк етиштим акылсызлаа, сиз бени буна зорладыныз. Сиз лӓӓзымды бени метедӓсиниз, зерӓ бӓн бишейлӓн таа ашаа диилим о «ӱстӱн апостоллардан», макар ки бишейӂик диилим[+].

12Хакына апостолун нышаннары гӧстерилди аранызда хертӱрлӱ сабурлуклан, мераклы нышаннарлан, шашмаклы хем кудретли ишлӓрлӓн[+].

13Аӂаба сизӓ не етишмеер, бакарак калан клиселерӓ, ондан каарӓ салт, ани бӓн аарлаа коймадым сизи. Афедин беним бу кабаатымы![+]


Павлинин кахыры

14Те, ӱчӱнӂӱ керӓ бӓн хазырым гелмӓӓ сизӓ, да аарлаа коймайаӂам сизи, чӱнкӱ бӓн истеерим диил не сизин, ама сизи. Ушаклар дӱшмеер топласыннар варлык ана-бобаларына, ама ана-бобалар ушакларына[+].

15Бӓн хавезлӓн малымы хем кендими харӂарым сизин ичин. Еер бӓн чок сизи севӓрсейдим, кендим сиздӓн таа аз мы севилеӂӓм[+]?

16Ко ӧлӓ олсун, бӓн сизӓ ӱк олмадым, ама шалвирликлӓн алдаттым сизи![+]

17Сиздӓн алдым мы бӓн бишей оннар ашыры, кими сизӓ йолладым?

18Бӓн йалвардым Тита, сизӓ гитсин, да онуннан йолладым ӧбӱр кардашы. Тит алды мы бишей сиздӓн? Бир духлан диил мийиз икимиз дӓ? Хеп бир йолу излӓмедик ми[+]?

19Санэрсыныз, ки биз букадар вакыт дооруклээрыз кендимизи сизин ӧнӱнӱздӓ? Лафедериз Аллахын ӧнӱндӓ, ниӂӓ оннар, ким инанӂы Христоза. Севгили кардашлар, хепси, не йапэрыз, сизин духча каавиленмениз ичин[+].

20Бӓн коркэрым, ки, ачан сизӓ гелеӂӓм, беки булмайаӂам сизи, ниӂӓ истеерим, сиз дӓ булмайаӂэныз бени, ниӂӓ истеерсиниз. Коркэрым, ки сиздӓ кавга, хасеетлик, ӱфкӓ, чекиш, кӧтӱӂӱлӱк, амазчылык, шишкинник, сырасызлык олэр.

21Коркэрым, ки ачан енидӓн гелеӂӓм сизӓ, Аллах бени утандыраӂэк сизин ӧнӱнӱздӓ, да бӓн кахырланаӂам чойу ичин, ани гӱнаха гирдилӓр хем Аллаха дӧнмедилӓр мындарлыктан, ороспулуктан хем хайырсызлыктан, ани йапардылар[+].

#### 13


Сон насаатлар хем селӓмнӓр

1Ӱчӱнӂӱ керӓ гелерим сизӓ. Хербир лаф лӓӓзым дооруклансын ики-ӱч шаадын аазындан[+].

2Ниӂӓ ӧнӂӓ хаберледим сизӓ, ачан икинӂи керӓ аранызда булунардым, шинди дӓ, аранызда булунмайарак, енидӓн хаберлеерим оннара, ким гечмиштӓ гӱнаха гирди, хем каланына да, ани, ачан генӓ гелеӂӓм сизӓ, аӂымайаӂам кимсейи.

3Сиз истеерсиниз бишей, ани гӧстерер, ки Христос беним аазымнан лафедер. О диил йуфка сизӓ каршы, ама каави ишлеер сиздӓ.

4Доору, ани О ставроза герилди йуфкалыктан, ама шинди йашээр Аллахын кувединнӓн. Хеп ӧлӓ биз дӓ йуфкайыз Онда, ама Аллахын кувединнӓн йашайаӂэз Онуннан барабар сизин файданыз ичин[+].

5Кендинизи денейин да бакын, булунэрсыныз мы инанда? Кендинизи аараштырын. Оса танымээрсыныз мы, ани Иисус Христос сиздӓ? Башка тӱрлӱ сиз денемектӓн гечмемишиниз.

6Умут едерим, ки билерсиниз, ани биз диилиз оннардан, ким денемектӓн гечмеди.

7Дуа едериз Аллаха, ки йапмайасыныз кӧтӱлӱк, диил ки биз гӧрӱнелим денемектӓн гечмиш, ама сиз йапасыныз иилик, артык биз гӧрӱнӓрсейдик дӓ ӧлӓ, ани денемектӓн гечмемиш.

8Зерӓ йок куведимиз бишей йапмаа аслылаа каршы, анӂак аслылык ичин бишей йапмаа.

9Севинериз, ачан биз йуфка, ама сиз каавийсиниз. Бунун ичин биз дуа едериз, ки сиз таман оласыныз[+].

10Буннары онуштан йазэрым, таа булунмаркан сизиннӓн, ки ачан булунаӂам, сертликлӓн кулланмайым сизӓ каршы заабитлии, ани Сааби верди бана, сизи духча каавилемӓӓ дейни, ама диил йыкмаа[+].

11Биткидӓ, кардашлар, хошча калын. Олгун олун, насаатымы сеслейин, бир нееттӓ олун, услулукта йашайын. Озаман Аллах, севги хем услулук сызынтысы, сизиннӓн олаӂэк[+].

12Селӓмнейин бири-биринизи айоз ӧпушлӓн. Аллахын хепси айоз халкы сизи селӓмнеер[+].

13Бизим Сааби Иисус Христозун иивергиси, Аллахын севгиси хем Айоз Духун бирликлии олсун хербиринизлӓн. /Амин./

### Галатийалылара

#### Галатийалылара

Галатийалылара


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]


ПАВЛИНИН КИЙАДЫ ГАЛАТИЙАЛЫЛАРА

#### 1


Селӓм

1Бӓн, Павли, диил инсаннардан сечилмиш апостол еки инсанын араӂылыыннан, ама Иисус Христоздан хем Аллах Бобадан, Ангысы Иисусу ӧлӱмдӓн дирилтти,[+]

2хем хепси бенимнӓн олан кардашлар селӓм йоллээрыз Галатийа клиселеринӓ[+].

3Ииверги хем услулук сизӓ Аллах Бобадан хем Сааби Иисус Христоздан,

4Ангысы верди Кендини бизим гӱнахлар ичин, ки куртарсын бизи бӱӱнкӱ кӧтӱ дӱннедӓн, бизим Аллах Бобанын истедиинӓ гӧрӓ[+].

5Она олсун дивечтӓн дивеӂӓ метинник! Амин.


Салт бир Ии Хабер вар

6Шашэрым, не тез дӧнерсиниз Ондан, Ким Христозун иивергисиннӓн чаарды сизи бир диишик ии хаберӓ[+].

7Диил, ани вар башка ии хабер, ама вар кими инсаннар, ани сизи долаштырэрлар да истеерлӓр Христозун Ии Хаберини бозсуннар[+].

8Артык еер биз кендимиз йада бир ангил гӧктӓн насаат едӓрсӓ бу Ии Хаберӓ каршы, ани сизӓ насаат еттик, бетвалы олсун[+].

9Шинди енидӓн сӧлеерим, не баштан да сӧледим: Еер биркимсей насаат едӓрсӓ каршы бу Ии Хаберӓ, ани сиз каблеттиниз, бетвалы олсун.

10Бӓн шинди инсанын кайыллыыны мы аарээрым оса Аллахын мы? Аӂаба инсана мы бакэрым кендими беендирейим? Еер инсана кендими беендирмӓӓ бакарсам, озаман олмарым Христозун чыраа[+].


Павли аннадэр, ниӂӓ олду апостол

11Кардашлар, истеерим, билӓсиниз, ани Ии Хабер, ангысыны насаат еттим сизӓ, курулу диил инсандан.

12Зерӓ бӓн каблеттим хем ӱӱрендим ону диил инсандан, ама Иисус Христозун ачыкламасындан[+].

13Сиз ишиттиниз, ниӂӓ вакыдын бириндӓ йашардым иудей дининӓ гӧрӓ. Бӓн Аллахын клисесини ӂансыз коолардым да бакардым ону телеф етмӓӓ[+].

14Бӓн иудей дининдӓ акраннарымын чойундан таа ӧнӂӱйдӱм беним миллетимдӓ. Бендӓ варды бир тербеесиз кыйаклык деделеримин адетлери ичин[+].

15Ама Аллах бени дуумактан илери айырды да чаарды Кенди иивергисиннӓн да, ачан кайыл олду[+]

16бана ачсын Кенди Оолуну, ки Онун Ии Хаберини насаат едейим йабанӂы миллетлерӓ, бӓн данышмадым бир дӓ адама.

17Гитмедим Иерусалимӓ, оннара, ким беним ӧнӱм сора апостолду, ама чабук гиттим Аравийайа да сора енидӓн Дамаск касабасына геери дӧндӱм[+].

18Ӱч йылдан сора гиттим Иерусалимӓ, булушайым Кифайлан[*] дейни, да онда калдым онбеш гӱн[+].

19Башка апостоллары гӧрмедим, Иаковдан каарӓ, ангысы Саабинин кардашы[+].

20Аллахын ӧнӱндӓ сӧлеерим, ани, не йазэрым сизӓ, диил йалан[+].

21Ондан сора бӓн гиттим Сирийа хем Киликийа ерлеринӓ.

22Иудейада Христозун клиселери беним ӱзӱмӱ таа гӧрмедийдилӓр.

23Салт буну ишитмиштилӓр: «О, ким бизи бир вакыт кооларды, шинди насаат едер инан ичин, ангысыны таа илери йок етмӓӓ бакарды»[+].

24Да метиннӓрдилӓр Аллахы беним ичин.

#### 2


Павли кабледилер

1Ондӧрт йылдан сора, бенимнӓн алып Титы, Варнавайлан барабар генӓ гиттим Иерусалимӓ[+].

2Аллахын ачыкламасына гӧрӓ гиттим да, гӧрӱшерӓк салт ӱстӱн сайыланнарлан, оннара аннаттым Ии Хабери, ангысыны насаат едерим йабанӂы миллетлерӓ, ки наафилӓ чалышмайым йада чалышмыш олмайым[+].

3Тит да бенимнӓн гелдийди. Макар ки о урумнардан, зорламадылар ону, кесиклик[†] каблетсин[+].

4Ама варды йаланӂы кардашлар, ани, саклы сокулуп, сыйындылар бизим арамыза, ки гӧзлетсиннӓр сербестлии, ани едендик Иисус Христозда, бизи чыраклаа гӧтӱрсӱннӓр дейни[+].

5Биз хич оннара йол вермедик хем иилмедик, ки Ии Хаберин аслылыы сиздӓ калсын.

6Ама оннар, ким ӱстӱн сайылэрлар – оннар, не дӓ олсалар, беним ичин диил бишей, Аллах кимсейӓ пай тутмээр, – бу ӱстӱн сайыланнар бишей еклӓмедилӓр беним насаатыма.

7Буна каршы, оннар аннадылар, ани Ии Хабер бана верилди кесиксиз оланнар ичин, ниӂӓ дӓ Петрийӓ кесикли оланнар ичин[+].

8Зерӓ О, Ким койду Петрийи апостол кесикли оланнар ичин, хеп О бени дӓ койду апостол кесиксиз оланнар ичин.

9Ачан Иаков, Кифа хем Иоан, ангылар дирек сайылэрлар клиседӓ, аннадылар, ани Аллах бана баашлады бу хайырлы иши, вердилӓр саа еллерини бана хем Варнавайа, ки иштӓ бирлиимиз олсун – биз гиделим йабанӂы миллетлерӓ, ама оннар гитсиннӓр кесикли оланнара[+].

10Салт дедилӓр, фукааралара йардым вермӓӓ унутмайалым, бӓн дӓ бу иши йапмаа хавездим[+].


Павли азарлээр Кифайы (Петрийи)

11Ама ачан Кифа гелди Антиохийа касабасына, бӓн ӱз-бе-ӱз каршы дурдум она, зерӓ о кабаатлыйды[+].

12Чӱнкӱ кими адамнар гелинӂӓ, ани Иаковдан йолланмыш, Кифа йабанӂыларлан бирердӓ ийӓрди, ама ачан оннар гелдилӓр, о башлады бир тарафа чекилмӓӓ да кендини айырмаа, зерӓ коркарды кесиклилердӓн[+].

13Калан иудейлӓр[†] дӓ онуннан барабар икиӱзлӱлӱк йапмаа башладылар. Етишилди орайыдан, ани Варнава да оннарын икиӱзлӱлӱӱнӓ катылды.

14Ачан гӧрдӱм, ани оннар доору гӧтӱрмеер кендилерини Ии Хаберин аслылыына гӧрӓ, дедим Петрийӓ хепсинин ӧнӱндӓ: «Макар ки иудейсин, сӓн йашээрсын йабанӂылар гиби, ама диил иудейлӓр гиби. Озаман нечин йабанӂылары чалыштырэрсын иудей олсуннар[+]?

15Биз иудей дуумактан, диилиз „гӱнахкер“, ниӂӓ йабанӂы миллетлӓр.

16Хеп окадар билериз, ани инсан доору сайылмээр Айоз Закону[†] таманнамаклан, ама инаннан Иисус Христоза. Онуштан биз дӓ инандык Христос Иисуса, ки инаннан Христоза доору сайылалым, ама диил Закону таманнамаклан. Зерӓ кимсей доору сайылмайаӂэк Закону таманнамаклан[+].

17Еер биз, истейерӓк доору сайылмаа Христозун араӂылыыннан, кендимиз гӱнахкер чыкарсайдык, озаман чыкэр, ани Христос гӱнах изметкери? Бу олмаз бир сыра билӓ!

18Еер бӓн енидӓн дӱзӓрсейдим, не йыктым, озаман чыкэр, ани кенди-кендими закон басыӂысы йапэрым.

19Зерӓ Законун йардымыннан бӓн, Законун заплыындан куртулуп, сансын ӧлдӱм, ки Аллах ичин йашайым[+].

20Бӓн ставроза герилмиш олдум Христозлан барабар. Шиндӓн сора бӓн йашамээрым, ама Христос бендӓ йашээр. Бу йашамак, ани шинди йашээрым гӱӱдейлӓн, йашээрым инаннан Аллахын Оолуна, Ангысы бени севди да Кендисини беним ичин верди[+].

21Аллахын иивергисини паасызландырмээрым. Зерӓ еер олайды инсан доору сайылабилсин Законнан, озаман чыкаӂэйды, ани Христозун ӧлӱмӱ наафилӓ олду».

#### 3


Закон хем инан

1Ей, фикирсиз галатийалылар! Ким бӱӱледи сизи, /ки сеслӓмейӓсиниз аслылыы/? Гӧзлериниз ӧнӱндӓ ачык гӧстерилди, ниӂӓ Иисус Христос ставроза герилмиш олду.

2Салт буну истеерим сиздӓн билейим: насыл Айоз Духу каблеттиниз? Закону[†] таманнамаклан ми оса инаннан мы хаберӓ, не ишиттиниз[+]?

3Букадар фикирсиз мийсиниз? Башладыныз Духлан, да шинди битирмӓӓ инсан ишиннӓн ми истеерсиниз?

4Наафилӓ ми букадар зеет чектиниз? Шӱпесиз, бу олмаз олсун наафилӓ![+]

5О, Ким дайма верер сизӓ Айоз Духу хем кудретли ишлӓр йапэр аранызда, Закону таманнаманызлан мы йапэр оса инанынызлан мы хаберӓ, не ишиттиниз[+]?

6Ӧлӓ ки, «Авраам инанды Аллахы, да бу сайылды она доору сайылмак»[+].

7Онуштан билин, ким инанэр, оннар – Авраамын ушаклары.

8Айоз Йазыда вакытча хаберленди, ани Аллах аклээр йабанӂы миллетлердӓн оланнары инаннан. Онуштан илкин Авраама бу ии хабер верилди: «Сендӓ иисӧзленеӂек хепси миллетлӓр»[+].

9Ӧлӓ ки, оннар, ким инанэр, иисӧзленерлӓр инанӂы Авраамнан барабар.

10Хепси, ким умутланэр, ани доору сайылаӂэк Закону таманнамаклан, бетва алтында булунэрлар, зерӓ вар йазылы: «Бетвалы хепси оннар, ким херзаман чалышмээр таманнасын хепсини, не Законун кийадында йазылы»[+].

11Танынэр, ани кимсей Законнан доору сайыламаз Аллахын ӧнӱндӓ, зерӓ вар йазылы: «Ким инаннан доору сайылэр, о йашайаӂэк»[+].

12Ама Закон диил темелли инанда, буна каршы, «Ким таманнайаӂэк сымарламаклары, о бунуннан йашайаӂэк»[+].

13Христос куртарды бизи Законун бетвасындан, ачан О бетвалы олду бизим ичин. Зерӓ вар йазылы: «Бетвалы хепси, кимин ӧлӱсӱ аачта асылы».

14Бу олду, ки иисӧзленмӓк, ани аданмыш Авраама, олсун колай Иисус Христозун араӂылыыннан даалсын йабанӂы миллетлерӓ, да биз инаннан кабледелим аданмыш Духу[+].


Айоз Закон хем Аллахын адамасы

15Кардашлар! Бир ӧрнек верейим инсан йашамасындан. Макар ки бир бааланты саде инсандан йапылы, йок насыл биркимсей ону бозсун еки она бишей еклесин.

16Адамаклар верилди Авраама хем онун сенселесинӓ. Аллах демеер «сенселелеринӓ», сансын чок инсан ичин, ама ачан деер «сенин сенселенӓ», лафедер бир Адам ичин, Ангысы – Христос[+].

17Тӓ, не истеерим бунуннан сӧлемӓӓ: Бааланты, ани ӧнӂӓ Аллахтан курулу, йок насыл бозулсун Айоз Законнан, ани дӧртӱз отуз йылдан сора гелди, ӧлӓ, ани адамак куветсиз калсын.

18Зерӓ, еер мирасчылык Закондан тутунарса, озаман тутунмээр адамактан, ама Аллах мирасчылыы адамаклан Авраама верди[+].

19Озаман нечин лӓӓзым Закон? Закон екленди, ки кабаатлары ӱзӓ чыкарсын, Авраамын сенселеси Христос гелинӂӓ, Ангысы ичин сӧленер бу адамак. Закон верилди ангиллӓрлӓн, бир араӂы ашыры[+].

20Салт бир тараф варса, араӂы диил лӓӓзым, Аллах са салт бириӂик[+].


Айоз Закон нечин лӓӓзым?

21Не дейеӂез? Закон каршы дурэр мы Аллахын адамакларына? Олмаз, бир сыра билӓ! Еер верилмиш олайды бир закон, ани гетирӓбилеӂейди йашамак, озаман доору, ани инсан доору сайылаӂэйды Закондан.

22Ама Айоз Йазылар[†] хепсини капээр гӱнах алтына, ки аданмыш баашыш, ани инаннан Иисус Христоза темелли, верилсин инанӂылара[+].

23Инан гелинӂӓ, Законун капанӂысыйдык, сансын зынданда китлийдик о вакыдадан, ачан инан лӓӓзымды ачылсын.

24Бутӱрлӱ, Закон, ушак бакан чырак гиби, бизи Иисус Христоза гетирди, ки инаннан доору сайылалым[+].

25Ама биз инандыктан сора, диил лӓӓзым Закон таа бизи баксын.

26Хепсиниз, инаннан Иисус Христоза, олэрсыныз Аллахын ооллары[+].

27Хепсиниз, ким ваатизликтӓ Христозлан бир олдунуз, Христозлан гииндиниз[+].

28Йок шиндӓн сора не иудей, не урум, не чырак, не сербест, не адам, не кары; Иисус Христозда хепсиниз бир[+].

29Еер сиз Христозунсайдыныз, озаман Авраамын сенселесийсиниз да мирасчы олэрсыныз Аллахын адамасындан[+].

#### 4

1Буну демӓӓ истеерим: некадар вакыт мирасчы ушак булунэр, о бишейлӓн чырактан айырылмээр, макар ки чорбаӂы хепсинӓ.

2О бакыӂыларын хем векиллерин запында о вакыдадан, незаманадан бобасы беннеди.

3Бутӱрлӱ биз дӓ, некадар вакыт духчасына ушактык, окадар вакыт чырак булунардык дӱннейин башланкы ӱӱретмеклеринӓ.

4Ама, ачан вакыт таманнанды, Аллах бизӓ Кенди Оолуну йоллады, Ангысы дууду карыдан да йашады Законун[†] запында,[+]

5ки куртарсын оннары, ким булунэр Законун запында, да бусой ооллук еденелим[+].

6Чӱнкӱ ооллук едендиниз, Аллах Кенди Оолунун Духуну ӱреенизӓ йоллады, ани баарэр «Авва!» – аннамасы «Боба!»

7Онуштан сӓн шиндӓн сора диилсин чырак, ама оол, да чӱнкӱ оол олдун, Аллах сени мирасчы йапты.


Павлинин кахыры галатийалылар ичин

8Вакыдын бириндӓ, ачан танымардыныз Аллахы, чырак булунардыныз аллахлара, ангылары диил хакына аллах.

9Ама шинди таныйэрсыныз Аллахы, таа доорусу, Аллах сизи таныйэр. Ӧлейсӓ, насыл енидӓн геери дӧнерсиниз йуфка хем паасыз башланкы ӱӱретмеклерӓ, ангыларына сиз енидӓн чырак олмаа истеерсиниз[+]?

10Тутэрсыныз гӱннери, айлары, вакытлары хем йыллары[+].

11Сизин ичин коркэрым, сиздӓ савашмам наафилӓ калмасын[+].

12Кардашлар, йалварэрым, олун беним гиби, зерӓ бӓн дӓ олдум сизин гиби. Сиз бишейлӓн бана зарар йапмадыныз.

13Ниӂӓ билерсиниз, илк сыра насаат еттим сизӓ Ии Хабери, чӱнкӱ гӱӱдейӂесинӓ хастайдым[+].

14Бу хасталыым сизӓ бир денемӓкти. Буна бакмайарак, сиз бени ашааламадыныз хем рететмединиз. Сиз бени, ниӂӓ Аллахын ангилини, каблеттиниз, ниӂӓ Иисус Христозу Кендини[+].

15Не олду о мутлулуктан, ани озаман дуйардыныз? Шаатлык едерим, ани еер олайды колай, сиз чыкараӂэйдыныз кенди гӧзлеринизи да бана вереӂейдиниз.

16Аӂаба, шинди бӓн сизӓ душман мы олдум, чӱнкӱ аслысыны сӧледим?

17О адамнар сизи казанмаа гиришерлӓр, ама диил ии неетлӓн. Салт истеерлӓр сизи биздӓн айырсыннар, ки оннар ичин чалышасыныз.

18Иидир, диил саде ачан бӓн араныздайым, чалышкан оласыныз, ама херзаман.

19Бӓн сизин ичин, ушакларым, енидӓн ана зеетлериндейим, о вакыдадан, ачан сиз етишеӂениз Христос гиби оласыныз.

20Некадар истӓрдим шинди сизиннӓн олайым да сесими дииштирейим, зерӓ шашэрым бу халыныза!


Агар хем Сарра

21Сӧлейин бана сиз, ким Айоз Законун запында олмаа истеерсиниз, не, билмеерсиниз ми, не деер Закон?

22Вар йазылы, ани Авраамын ики оолу варды: бириси чырак карыдан, ӧбӱрӱ сербест карыдан[+].

23Оолу чырак карыдан ӧбӱр адамнар гиби дууду, ама оолу сербест карысындан Аллахын адамасына гӧрӓ дууду[+].

24Буннары лӓӓзым аннамаа бир бензетмӓк гиби. Бу карылар – ики бааланты: бириси Синай байырындан, чыраклык ичин дуудуран, ангысы Агар.

25Агар – Аравийада Синай байырыдыр, да шиндики Иерусалимӓ бензеер, зерӓ о шинди чыраклыкта булунэр ушакларыннан барабар.

26Ама гӧктеки Иерусалим сербест. Одур бизим анамыз[+].

27Зерӓ вар йазылы: «Севин сӓн, ушак дуудурамайан кары, ани хич дуудурмадын. Сесини калдыр да баар, сӓн, ани дуудурмак аарысы чекмедин, зерӓ бракылмыш карынын таа чок ушаа олаӂэк, некадар онун, кимин коӂасы вар».

28Кардашлар, сиз дӓ, ниӂӓ Исаак, Аллахын адамасына гӧрӓ дуулмуш ушакларсыныз[+].

29Ама ниӂӓ озаман оол, ким дууду ӧбӱр адамнар гиби, кооларды ону, ким дууду Аллахын Духунун сӧзӱнӓ гӧрӓ, хеп ӧлӓ олэр бӱӱн дӓ[+].

30Ама не деер Айоз Йазы? «Коола чырак карыйы хем онун оолуну, зерӓ чырак карынын оолу мирасчы олмайаӂэк барабар сербест карынын оолуннан»[+].

31Ӧлӓ ки, кардашлар, биз диилиз чырак карынын ушаклары, ама сербест карынын.

#### 5


Коруйун сербестлии

1Христос бизи сербест йапты, ки сербест калалым. Онуштан каави дурун да верилмейин енидӓн чыраклык бойундурууна[+].

2Бакын, бӓн, Павли, сӧлеерим сизӓ, еер сиз кесиклик[†] йапарсайдыныз, Христоздан сизӓ хич бир дӓ файда олмайаӂэк[+].

3Енидӓн хабер верерим херкезинӓ, ким кесиклик йапэр, ани о борчлу таманнасын бӱтӱн Закону.[†][+]

4Сиз, ани истеерсиниз доору сайылмаа Законнан, Христоздан айырылдыныз, Аллахын иивергисиндӓн йыракландыныз[+].

5Ама биз Айоз Духун йардымыннан инаннан беклеериз доору сайылмак умуду аслы чыксын[+].

6Зерӓ Иисус Христозда йок паайы не кесиклиин, не дӓ кесиксизлиин, ама инанын, ани севгийлӓн ишлеер[+].

7Сиз ии гидӓрдиниз. Ким сизи дургутту, ки аслылыы сеслӓмейӓсиниз[+]?

8Бутӱрлӱ инан гелмеер Аллахтан, ани сизи чаарды.

9«Бираз майа бӱтӱн хамуру кабардэр»[+].

10Саабидӓ бӱӱк инаным вар, ани сиз башка тӱрлӱ дӱшӱнмеерсиниз, ама о, ким сизи долаштырэр, ӂезасыны чекеӂек, ким дӓ о олса[+].

11Бӓн, кардашлар, еер таа насаат едӓйдим кесиклии, озаман нечин бени коолайаӂэйдылар? Ставроз кимсейӓ кӧстек коймайаӂэйды[+].

12Олса, ки оннар, ким сизи дебрештирерлӓр, кенди-кендилериндӓн кесселӓр хепсиӂиини!


Инсан табеети хем Айоз Дух

13Сербестлӓӓ чаарылмышыныз, кардашлар, саде сербестликтӓн йапмайын, ки измет едӓсиниз тенинизӓ, ама севгийлӓн измет един бири-биринизӓ[+].

14Зерӓ бӱтӱн Закон бу сӧзлӓрлӓн таманнанэр: «Йакын оланыны севӓсин, ниӂӓ кендини»[+].

15Еер сиз бири-биринизи кемирирсейдиниз хем ийӓрсейдиниз, бакын, ки бири-биринизи телеф етмейӓсиниз!

16Буну демӓӓ истеерим: йашайын Айоз Духа гӧрӓ, озаман таманнамазсыныз тенин хамеллерини[+].

17Зерӓ тен истеер, не Духа каршы, Дух да истеер, не тенӓ каршы. Оннар бири-биринӓ каршы дурэрлар; ӧлӓ, ки сиз йапамээрсыныз, не истеерсиниз[+].

18Еер сиз Духтан кулланылмыш оларсайдыныз, диилсиниз Законун запында[+].

19Тенин ишлери белли. Оннар: ороспулук, диилпаклык, хайырсызлык,[+]

20идоллара баш иилтмӓк, бӱӱӂӱлӱк, душманнык, кавга, кысканмак, ӱфкӓ, чекиш, айырылмаклык, бӧлӱнмӓк,[+]

21хасеетлик, /ӧлдӱрӱӂӱлӱк,/ сарфошчулук, зулумнук хем буна бензӓр ишлӓр дӓ. Илери сӧлеерим сизӓ, ниӂӓ дӓ сӧледим, ани ким йапэр бӧлӓ ишлери, Гӧк Падишахлыында мирасчы олмайаӂэк[+].

22Ама Айоз Духун мейвасы – севги, севинмӓк, услулук, сабурлук, аӂыйаннык, иилик, инанӂылык,[+]

23йавашлык, кендини запетмӓк. Буннара каршы йок закон[+].

24Ама ким Христозун, оннар ставроза гердилӓр тени онун хамеллериннӓн хем истемеклериннӓн[+].

25Еер Духлан йашарсайдык, озаман Духа гӧрӓ гезелим.

26Олмайалым шишкинненӓн, бири-биримизи кӱстӱрӓн, бири-биримизи кысканан инсаннар[+].

#### 6


Не адам екер, ону да бичер

1Кардашлар, еер биркимсей тутуларсайды гӱнах йапаркан, сиз, Духтан кулланыланнар, доорудун бир йалпак духлан ону. Хем кендинӓ есап ал, ки сӓн дӓ дененмиш олмайасын[+].

2Ташыйын бири-биринизин аарлыкларыны, бӧлӓ йапарак, таманнайаӂэныз Христозун законуну.[†][+]

3Еер биркимсей, олмайарак бишей, сайарсайды кендини ӱстӱн, о алдадэр кенди-кендини[+].

4Херкез аараштырсын кенди ишлерини, да озаман олаӂэк насыл ӱӱнсӱн кенди ишиннӓн, ама диил башкасынын ишиннӓн.

5Зерӓ херкез ташыйаӂэк кенди ӱкӱнӱ[+].

6Ким ӱӱренмӓк кабледер Аллахын сӧзӱндӓн, о дӱшер пайетсин хепси ииликлерини онуннан, ким ону ӱӱредер[+].

7Алданмайын, Аллах гӱлмӓӓ алынмаз. Не адам екер, ону да бичер[+].

8Ким екер тенинӓ, ӧлӱм бичер, ама ким екер Айоз Духа, о Духтан дивеч йашамак бичер[+].

9Хич быкмайалым иилик йапмаа, зерӓ бир уйгун вакытта бичеӂез, не ектик, еер йорулуп вазгечмӓрсейдик[+].

10Онуштан, некадар колайлык вар, херкезӓ иилик йапалым, ен чок бизим инанӂы кардашлара[+].


Сонсӧз

11Гӧрерсиниз ми, кенди елимнӓн, не бӱӱк букваларлан йаздым сизӓ[+].

12Хепси, ким истеер гӱӱдесиннӓн ӱӱнерӓк кендини инсана беендирсин, сизӓ кесиклик[†] йаптырэрлар, салт кооланмыш олмасыннар дейни Христозун ставрозунун бетеринӓ.

13Зерӓ артык оннар да, ким кесиклик йаптылар, кендилери дӓ таманнамээрлар Айоз Закону, ама истеерлӓр сизӓ кесиклик йаптырмаа, ки ӱӱнӓбилсиннӓр сизин гӱӱделеринизлӓн.

14Бана калса, бир сыра билӓ дӱшмеер, ки ӱӱнейим башка бишейлӓн, салт некадар бизим Сааби Иисус Христозун ставрозуннан, нейлӓн бу дӱннӓ беним ичин ставроза герили, бӓн дӓ бу дӱннӓ ичин герилийим[+].

15Зерӓ /Иисус Христозда/ не кесикликтӓ, не дӓ кесиксизликтӓ бир дӓ ӱстӱннӱк йок, саде ени йарадылы адамда[+].

16Хепси, ким бу сырайа гӧрӓ йашээр, оннара хем Аллахын Израилинӓ услулук хем аӂыйаннык олсун.

17Илери доору кимсей бана кахыр йапмасын, зерӓ Иисусун йараларыны ташыйэрым беним гӱӱдемдӓ.

18Кардашлар, Саабимиз Иисус Христозун иивергиси олсун сизин духунузлан. Амин.

### Ефеслилерӓ

#### Ефеслилерӓ

Ефеслилерӓ


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]


ПАВЛИНИН КИЙАДЫ ЕФЕСЛИЛЕРӒ

#### 1


Селӓм

1Бӓн, Павли, Аллахын истедиинӓ гӧрӓ Иисус Христозун апостолу, селӓм йоллээрым Аллахын айоз халкына Ефес касабасында, инанӂылара Иисус Христозда.

2Ииверги хем услулук сизӓ Аллах Бобадан хем Сааби Иисус Христоздан.


Ииликлӓр Христозда

3Аллах метинненмиш олсун, бизим Сааби Иисус Христозун Бобасы, Ани гӧклердӓ иисӧзледи бизи Христозда хертӱрлӱ духча иисӧзлемеклӓрлӓн[+].

4Зерӓ О бизи сечти Христозда дӱннейин курулмасындан ӧнӂӓ, ки биз Онун ӧнӱндӓ севгидӓ айоз хем кусурсуз олалым[+].

5О ӧнӂӓ карарлады, Кендисинӓ ааретлик алсын бизи Иисус Христозун араӂылыыннан, Кенди истемесинӓ хем ии курулмушуна гӧрӓ,[+]

6ки метедилсин Онун шанны иивергиси, ани баашлады бизӓ Кенди севгили Оолунда.

7Христозда куртулмак едендик Христозун каныннан, гӱнахларымыз афедилди Аллахын ӂӧмерт иивергисиннӓн,[+]

8ангысыны болдан бола верди бизӓ. Хертӱрлӱ аарифликлӓн хем акыллылыклан

9О ачты бизӓ Кенди саклы истедиини, ии неетинӓ гӧрӓ, ангысыны таа баштан курду Христозда[+].

10Бу неетӓ гӧрӓ, ани таманнанаӂэк, вакыт гелдийнӓн, О хепсини гӧктекилери хем ердекилери Христозда бирлештиреӂек[+].

11Христозда мирасчы да олдук, ниӂӓ ӧнӂӓ курулуйду бизим ичин Аллахын неетинӓ гӧрӓ, Ани хепсини йапэр Кенди истедиинӓ хем истедиинӓ гӧрӓ.

12Онуштан биз, ани таа баштан умутландык Христоза, ӧлӓ йашайалым, ки, Аллахын шаны метедилсин.

13Ачан ишиттиниз хакына сӧзӱ – Ии Хабери, ангысыннан куртулдунуз, ону инандыныз хем Христозда сиз дӓ аданмыш Айоз Духлан мӱхӱрлендиниз[+].

14Айоз Дух бир гарантийа гиби бизим мирасымыз ичин, о вакыдадан, ачан Аллах хептенӓ куртараӂэк, кими еденди, ки Онун шаны метедилсин.


Павли дуа едер инанӂылар ичин

15Онуштан, ачан ишиттим, ани инанэрсыныз Сааби Иисус Христоза хем северсиниз Аллахын бӱтӱн айоз халкыны,[+]

16бӓн дӓ дурмадаан шӱкӱр едерим сизин ичин хем анэрым сизи дуаларымда,

17ки бизим Сааби Иисус Христозун Аллахы, метинни Боба, версин сизӓ Духу, Ани сизи аариф йапаӂэк хем ачыклайаӂэк Аллахы, ки таныйасыныз Ону.

18Истеерим, ани аклынызын гӧзлери айдынныы гӧрсӱн, ки билӓсиниз, недир умут, ангысына сизи чаарды, не зенгиндир Аллахын метинни мирасы Кенди айоз халкы ичин,[+]

19хем некадар кенарсыз Онун бӱӱк куведи биздӓ, инанӂыларда. Бу кувет ишлеер ниӂӓ Онун бӱӱк кудретлии,

20не гӧстерди Христозда, ачан Ону дирилтти ӧлӱдӓн да отуртту гӧклердӓ Кенди саа тарафына[+].

21Таа ӱӱсек койду Ону хербир ӧндерӂиликтӓн, заабитликтӓн, куветликтӓн, чорбаӂылыктан хем хер адтан, ани анылэр диил саде бу заманда, ама гелӓр заманда да[+].

22Хепсини койду айаклары алтына да йапты Ону, ки хепсинӓ баш олсун клиседӓ,[+]

23ангысы Онун гӱӱдесидир хем ангысы долдурэр Ону, Ким долдурэр хепсини хербир иш ӱзерӓ[+].

#### 2


Ӧлӱмдӓн йашамайа гечтик

1Сиз ӧлӱйдӱнӱз кабаатларыныз хем гӱнахларыныз бетеринӓ,[+]

2ангыларда вакыдын бириндӓ йашардыныз бу дӱннейин адетинӓ гӧрӓ, излейерӓк ӧндерӂийи[*], ани заабитлик едер гӧкӱн алтында, о духу, ани ишлеер сеслӓмейӓн инсаннарда[+].

3Оннарын арасында биз хепсимиз дӓ вакыдын бириндӓ йашардык тенимизин хавезлеринӓ гӧрӓ. Таманнардык тенимизин хем аклымызын истедиклерини. Хализ халымызда биз даавалы олмуштук Аллахын ӱфкесинӓ, ниӂӓ дӓ калан инсаннар[+].

4Ама Аллах, ӂӧмерт аӂыйанныыннан, бизи чок севди[+].

5Макар ки биз ӧлӱйдӱк кабаатларымыз бетеринӓ, О севгийлӓн йашамак верди бизӓ Христозлан барабар. Сиз Онун иивергисиннӓн куртулдунуз[+].

6Аллах дирилтти бизи Иисус Христозда да отуртту Онуннан барабар гӧклердӓ,[+]

7ки гелӓр заманнарда гӧстерсин иивергисинин кенарсыз зенгинниини ииликлӓн, ани йапты бизим ичин Иисус Христозда.

8Зерӓ сиз Онун иивергисиннӓн, инаннан куртулдунуз. Бу диил сиздӓн, ама баашыш Аллахтан,[+]

9диил йаптыкларыныздан, кимсей ӱӱнмесин дейни[+].

10Зерӓ биз – Аллахын усталыы, Иисус Христозда йарадылы, ки йапалым ииликлери, не Аллах ӧнӂӓ хазырлады, ки йашаркан таманнайалым[+].


Аллахын ени инсаны

11Онуштан унутмайын, не вардыныз бир вакытлар. Сиз тенӂесинӓ тайфӓндыныз. Оннар, кимин ады «кесикли», сизӓ «кесиксиз» деерлӓр, макар ки кесиклик[†] инсан елиннӓн гӱӱдедӓ йапылэр[+].

12Унутмайын, ани сиздӓ озаман Христос йокту, Израил ватандашлыындан кесилмиштиниз, йабанӂыйдыныз баалантылара, ани темелленмиш Аллахын адамакларына, умутсуз хем Аллахсыздыныз бу дӱннедӓ[+].

13Шинди сӓ Иисус Христозда сиз, ани вакыдын бириндӓ Аллахтан узактыныз, йакын олдунуз Христозун каныннан[+].

14Зерӓ Одур бизим услулук, Ангысы икидӓн бир йапты, да Кенди гӱӱдесиннӓн дувары йыкты, ани арамызда дурарды, да душманнык йарадарды[+].

15О Айоз Закону[†] сымарламакларыннан хем сыраларыннан куветсиз йапты, ки, услулук гетирип, икисиндӓн бир ени адам йапсын Кендисиндӓ,[+]

16ки ставрозда ӧлмӓклӓн икисини дӓ бир гӱӱдедӓ Аллахлан барыштырсын. Бунуннан душманныы йок етти[+].

17О, гелип, гетирди услулуун ии хаберини сизӓ, узак оланнара хем йакын оланнара.

18Зерӓ О колайлык верди, ки биз икимиз дӓ бир Духун йардымыннан Бобайа йаклашалым.

19Бутакым сиз шиндӓн сора не йабанӂы, не дӓ мусаафирсиниз, ама ватандаш Аллахын айоз халкыннан хем Онун айлесинин еклери[+].

20Сиз апостолларын хем пророкларын темели ӱстӱнӓ йывылдыныз, нередӓ Кенди Иисус Христос – кӧшӓ ташы[+].

21Онда бӱтӱн йапы, уйгун бирликтӓ топлу, ӱӱселип, олсун бир айоз бина[†] Саабинин изметиндӓ[+].

22Сиз йапынэрсыныз о бинада, ки олсун ер, нередӓ Аллах Духлан йашасын[+].

#### 3


Аллахын саклы курулмушу Павлийӓ ачылды

1Онуштан бӓн, Павли, Иисус Христозун изметиндӓ капана дӱштӱм сизин ичин, ангыныз башка миллетлердӓн[+].

2Санэрым, ани ишиттиниз, ки Аллах бана бу иши верди, олайым Онун иивергисинин векили сизин ичин[+].

3Зерӓ бир ачыкламаклан О бана билдирди саклы курулмушуну, ангысы ичин таа ӧнӂӓ кысадан йаздым[+].

4Сиз, ону окуйарак, таныйабилирсиниз, некадар ии аннээрым Христозун саклы неетини,

5ангысы ачык диилди адам оолларына гечӓн вакытларда, ниӂӓ шинди ачыкланды Айоз Духтан Онун айоз апостолларына хем пророкларына.

6Курулмуш будур: башка миллетлӓр иудейлӓрлӓн[†] барабар мирасчы, оннарлан билӓ бир гӱӱдӓ хем Ии Хаберӓ инанмаклан пайӂы олэрлар Аллахын адамасындан, ангысыны Иисус Христос таманнады[+].

7Бӓн Онун изметкери олдум, насаат едерӓк Ии Хабери. Бу измет баашланды Аллахын иивергисиннӓн, ани верили бана Онун ишлейӓн кувединнӓн[+].

8Бана, Аллахын айоз халкындан ен кӱчӱӱнӓ, бу ииверги верилди, ки насаат едейим башка миллетлерӓ ии хабери Христозун акыл ермӓз зенгиннии ичин[+]

9хем хепсини айдыннадайым, насыл тертипленди бу саклы курулмуш, ангысыны Аллах, хепсини йарадан, дивечликтӓн саклы тутту[+].

10Аллах буну йапты, ки шинди клисӓ араӂылыыннан билдирсин Кенди чоктӱрлӱ аарифлиини ӧндерӂилерӓ хем заабитлерӓ гӧклердӓ,[+]

11Кенди дивеч курулмушуна гӧрӓ, ани башарды Иисус Христозда, бизим Саабидӓ.

12Христос бизӓ колайлык верди, ки биз, Она инанарак, гиргинниклӓн хем кыйышмаклан йаклашалым Аллаха[+].

13Ӧлӓ ки, йалварэрым, умудунузу кайбетмейин беним зеетлерим бетеринӓ, ани чекерим сизин ичин. Буннар сизӓ метинник казандырэр[+].


Христозун севгисини танымаа

14Онуштан диз чӧкерим /бизим Сааби Иисус Христозун/ Бобасынын ӧнӱндӓ,

15Ангысындан адланэр хертӱрлӱ бобалык гӧктӓ хем ердӓ.

16Дуа едерим, ани Кенди метинни зенгинниинӓ гӧрӓ, Кенди Духуннан кувет версин да каавилетсин сизи ичйанкы адамынызда,[+]

17ки инаннан Христос сизин ӱреклериниздӓ йашасын[+].

18Дуа едерим, ани сиз, севгиликтӓ кӧкленмиш хем темелленмиш оларак, аннайабилӓсиниз Аллахын бӱтӱн айоз халкыннан барабар, некадар гениш, узун, дерин хем ӱӱсектир Христозун севгилии,

19да таныйабилӓсиниз о севгилии, ани хертӱрлӱ билгидӓн ӱстӱндӱр, ки Аллахын бӱтӱн таманныыннан доласыныз[+].

20Аллах, биздӓ ишлейӓн кувединнӓн, вар насыл йапсын чок таа зеедӓ, некадар биз истеериз хем дӱшӱнериз[+].

21Она метинник олсун клиседӓ хем Иисус Христозда бӱтӱн сенселелердӓ, дивечтӓн дивеӂӓ! Амин[+].

#### 4


Гӱӱденин бирлии

1Бутакым насаатлээрым сизи бӓн, Сааби ичин капанӂы, йашаманыз йакышыклы олсун Онун чаармасына гӧрӓ, ангысыны каблеттиниз[+].

2Херзаман йаваш, йалпак хем сабурлу олун, дайанын бири-биринизӓ севгийлӓн[+].

3Чалышын корумаа Духун бирлиини услулуклан, ани баалээр сизи бири-биринизлӓн[+].

4Бир гӱӱдӓ вар хем бир Дух, ниӂӓ сиз чаарылдыныз бир умуда, ани гелер чаарылманыздан,[+]

5Бир Сааби, бир инан, бир ваатизлик[+].

6Аллах бирдир, Боба хепсинӓ. О хепсиндӓн ӱстӱн, хепсиннӓн ишлеер хем хепсиндӓ йашээр[+].

7Херкезимизӓ бизӓ ииверги верилди о ӧлчӱйлӓн, не Христос баашлады[+].

8Онуштан денди: «Ӱӱсеклӓӓ калкты, есирлери пленӓ алды, инсаннара баашышлар верди».

9Лафын «калкты» не аннамасы вар, еер диилсӓ бу, ани илкин инди ашаа, ер ӱстӱнӓ[*][+]?

10О, Ким инди, Одур, Ким калкты таа ӱӱсек хепси гӧклердӓн, ки хепсини долдурсун[+].

11О койду кимисини апостол, башкасыны пророк, башкасыны ии хаберӂи, таа башкасыны пресвитер хем ӱӱредиӂи,[+]

12ки хазырласыннар Аллахын айоз халкыны изметчилик йапмаа, Христозун гӱӱдесини йывмаа,[+]

13озаманадан, ачан хепсимиз инаннан хем Аллахын Оолуну танымаклан етишеӂез бирлӓӓ, олгун адамнаа, Христозун йашларынын бӱтӱн ӧлчӱсӱнӓ[+].

14Озаман артык олмайаӂэз ушаклар гиби, ангылары салланэрлар далгаларлан хем сӱрӱкленерлӓр лӱзгерлӓрлӓн – хертӱрлӱ ӱӱренмӓклӓн, ани инсаннар гетирерлӓр шалвирликлӓн хем ширетликлӓн, ки башкаларыны, алдадып, йолдан саптырсыннар[+].

15Ама, аслылаа гӧрӓ севгиликтӓ йашайарак, хер тарафтан бӱӱйеӂез да етишеӂез Она, Ким Баштыр, Христоза,[+]

16Ангысындан бӱтӱн гӱӱдӓ уйгун бирликтӓ топлу хем сыкы баалы хертӱрлӱ еклерин йардымыннан. Ачан хербир ек дӱзгӱн ишлеер, гӱӱдӓ бӱӱйер хем севгиликтӓ каавилешер.


Ески йашамак хем ени йашамак

17Онуштан тӓ не сӧлеерим хем йалварэрым Саабинин адыннан: артык йашамайын, ниӂӓ тайфӓннар[†] йашээрлар, кенди бош дӱшӱнмеклеринӓ гӧрӓ[+].

18Оннарын фикирлери карарды, Аллахын йашамасына йабанӂы олдулар, зерӓ билмезлӓӓ дӱштӱлӓр хем ӱреклери инатлашты[+].

19Етиштилӓр дуйгусузлаа да верилдилӓр айып ишлерӓ. Онуштан тамахлыклан йапэрлар хертӱрлӱ диилпаклык[+].

20Ама сиз Христозу бӧлӓ ӱӱренмединиз.

21Шӱпесиз, Онун сесини ишиттиниз хем Ондан ӱӱрендиниз, зерӓ аслылык Иисуста.

22Бутакым, гечмиш йашаманыза гӧрӓ бракылын ески адамныктан, ангысы бозулэр алдангач хавезлӓрлӓн[+].

23Аклыныз духча таазеленсин,[+]

24хем гиинин ени адамныы, ани йарадылмыш Аллаха бензесин дейни, хакына доорулуклан хем айозлуклан[+].

25Онуштан бракылын йаландан, доору лафедин йакын оланынызлан, зерӓ биз бир гӱӱденин еклерийиз[+].

26«Ӱфкеленӓрсениз, гӱнаха гирмейин». Ӱфкениз ӱстӱнӓ гӱн каушмасын,

27диавола ер вермейин[+].

28Ким хырсызлык йапарды, шиндӓн сора хырсызлык йапмасын. Терсинӓ, чалышсын да кенди еллериннӓн файдалы ишлӓр йапсын, ки олсун колай йоклукта оланнара йардым етсин[+].

29Бир дӓ бозук лаф сизин аазыныздан чыкмасын, ама салт ии лаф, ани духча каавилеер инсаннары, ниӂӓ дӱшер, ки сеслейеннерӓ ииверги версин[+].

30Гӱӂендирмейин Аллахын Айоз Духуну, Ангысыннан мӱхӱрлендиниз куртулмак гӱнӱ ичин[+].

31Хертӱрлӱ аӂыламак, кызгыннык, ӱфкӓ, баармак, фена лаф хем хертӱрлӱ кӧтӱ неет сиздӓн узак олсун[+].

32Ама бири-биринизлӓн ии ӱрекли хем йалпак олун. Бири-биринизи афедин, ниӂӓ Аллах Христозда сизи афетти[+].

#### 5

1Аллаха бензейин, ниӂӓ севгили ушаклар[+].

2Севгиликтӓ йашайын, ниӂӓ Христос бизи севди да Кендини бизим ичин верди Аллаха гӧзӓл кокулу бир баашыш хем курбан гиби[+].

3Ама ороспулук хем хертӱрлӱ диилпаклык еки тамахлык хич анылмасын билӓ сизин аранызда, чӱнкӱ бу йакышмаз Аллахын айоз халкына[+].

4Айып сӧзлӓр, бош лафлар хем каскаты шакалар да олмасын. Буннар йарашмээр. Таа ислӓӓ шӱкӱр един[+].

5Зерӓ билерсиниз, ани хич бир ороспу, диилпак, еки тамах олан, ангысы идоллара баш иилдӓн гиби, мирасчы олмайаӂэк Христозун хем Аллахын падишахлыында[+].

6Кимсей алдатмасын сизи бош лафларлан, зерӓ бу ишлӓр бетеринӓ Аллахын ӱфкеси гелер сеслӓмейӓн инсаннар ӱстӱнӓ[+].

7Оннарлан пайдаш олмайын[+].


Айдынныкта йашайын

8Вакыдын бириндӓ сиз каранныктыныз, ама шинди Саабидӓ айдынныксыныз. Гӧтӱрӱн кендинизи, ниӂӓ айдыннык евлатлары[+].

9Зерӓ айдынныын мейвасы хертӱрлӱ иилик, доорулук хем аслылык.

10Бакын ӱӱренмӓӓ, не Сааби беенер[+].

11Каранныын кысыр ишлериндӓ пай алмайын. Ама таказалайын оннары[+].

12Зерӓ айыптыр сӧлемӓӓ о ишлери, не оннар саклы йапэрлар.

13Ама айдыннык хепсини белли едер, ӱзӓ чыкарып, зерӓ хепси, не белли олэр, айдынныктыр[+].

14Онуштан денер: «Сӓн, ани уйуйэрсын, уйан уйкудан, ӧлӱдӓн дирил! Христос сана шафк едер»[+].

15Ӧлӓ ки, ии бакын, ниӂӓ йашээрсыныз. Олмайын фикирсиз, ама аариф олун[+].

16Вакыды паайа койун, зерӓ бу гӱннӓр кӧтӱ гӱннӓр.

17Онуштан олмайын акылсыз, ама аннайын, недир Аллахын истедии[+].

18Сарфош олмайын шараплан, зерӓ сарфошлук сизи запсызлаа гӧтӱрӱр, ама долушун Айоз Духлан[+].

19Бири-биринизӓ псалмалар, метинник лафлары хем духча тӱркӱлӓр чалып-сӧлейин. Бӱтӱн ӱректӓн Саабийӓ тӱркӱ хем хава чалын[+].

20Шӱкӱрлук гетирин хепси ичин херзаман Аллах Бобайа бизим Сааби Иисус Христозун адыннан[+].


Карылар хем коӂалар

21[•]Бири-биринизӓ ӧн верин, Христоздан коркарак.

22Карылар ӧн версиннӓр кенди коӂаларына, ниӂӓ Саабийӓ[+].

23Зерӓ коӂа баштыр карыйа, ниӂӓ Христос да баштыр клисейӓ хем Кендиси гӱӱденин Куртарыӂысы[+].

24Ниӂӓ клисӓ ӧн верер Христоза, хеп ӧлӓ карылар да хербир иш ӱзерӓ ӧн версиннӓр коӂаларына.

25Коӂалар, севин кенди карыларынызы, ниӂӓ Христос да севди клисейи да онун ичин кендини курбан верди,[+]

26ки ону, суйлан йыкайып, Аллахын сӧзӱннӓн пакладыктан сора айозласын,[+]

27да ону Кенди ӧнӱнӓ чыкарсын бир метинни клисӓ гиби, лекесиз, бурушуксуз хем башка кедерсиз, ки айоз хем кусурсуз олсун[+].

28Коӂалар да дӱшер кенди карыларыны хеп ӧлӓ севсиннӓр, ниӂӓ кенди гӱӱделерини. Ким север кенди карысыны, о север кендисини.

29Зерӓ кимсей бир сыра билӓ кенди гӱӱдесинӓ кин гӱтмеди, ама ону беслеер хем йысыдэр, ниӂӓ Христос клисейи.

30Зерӓ биз Онун гӱӱдесинин еклери, /Онун етиндӓн хем Онун кемиклериндӓн/[+].

31«Онуштан адам бракаӂэк кенди бобасыны хем анасыны, карысына бааланаӂэк, да икиси бир гӱӱдӓ олаӂэклар»[+].

32Бу – бир бӱӱк саклылык. Бӓн лафедерим Христос ичин хем клисӓ ичин.

33Ама сиздӓн херкези кенди карысыны севсин, ниӂӓ кендини; кары да хатыр гӱтсӱн коӂасына[+].

#### 6


Бобалар хем ушаклар

1Ушаклар, сеслейин бобанызы хем ананызы Саабидӓ, зерӓ бу доорудур.

2«Хатырла бобаны хем ананы» – бу илк сымарламак, ангысында вар бир адамак:

3«ки ишлерин ии гитсин, да бу ердӓ ӧмӱрӱнӱз узун олсун».

4Ама сиз, бобалар, дебрештирмейин ушаклары, ама бӱӱдӱн оннары, сынаштырарак Саабинин ӱӱретмесинӓ хем акыл верерӓк, ниӂӓ Сааби истеер.


Чыраклар хем чорбаӂылар

5Чыраклар, ӧн верин сизин бу ердӓ чорбаӂыларыныза сайгыйлан хем коркуйлан. Ӱректӓн хатырлайын оннары, ниӂӓ Христозу[+].

6Измет един оннара, диил саде оннарын гӧзлери ӧнӱндӓ, кендинизи беендирӓсиниз, ама ниӂӓ Христозун куллары, хакына таманнайарак Аллахын истедиини[+].

7Измет един ии неетлӓн ниӂӓ Саабийӓ, ама диил ниӂӓ инсана.

8Зерӓ билерсиниз, ани херкез, олсун чырак, олсун сербест, кенди ии йаптыклары ичин Саабидӓн баашыш кабледеӂек[+].

9Сиз дӓ, чорбаӂылар, хеп ӧлӓ олун чыракларынызлан. Вазгечин оннары коркутмактан. Билин, ани оннарын хем сизин бир Чорбаӂыныз гӧктӓ, О да пай тутмээр кимсейӓ.


Саабидӓн кувет алын

10Биткидӓ, кардашларым, кувет алын Саабидӓн. О каавилесин сизи Кенди бӱӱк кудрединнӓн.

11Кендинизи донадын Аллахын бӱтӱн силӓхларыннан, ки дурабилӓсиниз каршы диаволун фитлемелеринӓ[+].

12Зерӓ бизим дӱӱшмемиз диил кана хем тенӓ[*] каршы, ама ӧндерӂилерӓ, заабитлерӓ хем бу караннык дӱннейин куветлеринӓ – фена духлара каршы, ани булунэр гӧклердӓ[+].

13Онуштан алын Аллахын бӱтӱн силӓхларыны, ки дайанабилӓсиниз кӧтӱ гӱндӓ да, хепсини енседиктӓн сора, айакча калабилӓсиниз.

14Озаман ериниздӓ дурун, белинизи аслылыклан кушайын, гӱӱсӱнӱзӱ доорулук зирхиннӓн[*] сарын,[+]

15айакларыныза айак капларыны гиийин, ки хазыр оласыныз Ии Хабери услулук ичин насаат етмӓӓ[+].

16Буннарын ӱстӱнӓ алын инан калканыны, нейлӓн сӱӱндӱрӓбилеӂениз йарамазын[*] хепси кызгын окларыны[+].

17Кабледин куртулмак башлыыны хем Айоз Духун кылыӂыны, ани Аллахын сӧзӱдӱр[+].

18Херзаман духча дуа един хертӱрлӱ дуаларлан хем йалвармакларлан. Бунун ичин уйанык дурун бӱтӱн дайанмаклан хем йалвармаклан Аллахын хепси айоз халкы ичин[+].

19Дуа един беним ичин дӓ, ки, аазымы ачтыйнан, бана лаф верилсин, да кыйышмаклан ачыклайым саклылыы Ии Хабер ичин,[+]

20ангысы ичин бӓн бир елчи гибийим, синӂирлӓрлӓн баалы. Дуа един, ани Ии Хабери кыйышмаклан билдирейим, ки, ниӂӓ дӱшер, лафедейим[+].


Сондакы селӓмнӓр

21[•]Ама, сиз билӓсиниз дейни беним халымы хем ишлерими, хепси ичин аннадаӂэк сизӓ Тихик, бизим севгили кардаш хем Саабинин инанч изметкери,[+]

22ангысыны маасуз йолладым, ки аннатсын бизим халымызы сизӓ да хавезлендирсин ӱреклеринизи[+].

23Услулук хем севгилик олсун инаннан кардашлара Аллах Бобадан хем Сааби Иисус Христоздан!

24Ииверги олсун хепсиннӓн, ким север Саабимизи Иисус Христозу ӧлӱмсӱз севгийлӓн. /Амин./

### Филиплилерӓ

#### Филиплилерӓ

Филиплилерӓ


[1]

[2]

[3]

[4]


ПАВЛИНИН КИЙАДЫ ФИЛИПЛИЛЕРӒ

#### 1


Селӓм

1Иисус Христозун чыраклары, бӓн, Павли, хем Тимофей, селӓм йоллээрыз Иисус Христозун бӱтӱн айоз халкына, ани булунэр Филип касабасында, хеп ӧлӓ епископлара хем диаконнара[*][+].

2Ииверги хем услулук олсун сизӓ Аллах Бобадан хем Сааби Иисус Христоздан.


Шӱкӱр хем дуа

3Шӱкӱр едерим беним Аллахыма херзаман, ачан аклыма гетирерим сизи[+].

4Херзаман, хербир дуамда хепсиниз ичин севинмӓклӓн дуа едерим,

5зерӓ илк гӱндӓн шиндийӓ кадар сиз пай алэрсыныз Ии Хабери хаберлемектӓ[+].

6Пек инанэрым, ани О, Ким чекеттирди сиздӓ бу ии иши, битиреӂек Иисус Христозун гӱнӱнӓ кадар[+].

7Доору, ани бӧлӓ сизин ичин дӱшӱнерим, зерӓ сиз беним ӱреемдӓйсиниз. Хем ачан синӂирлӓрлӓн баалыйым, хем да ачан Ии Хабери коруйэрым хем аслысыны чыкарэрым, сиз хепсиниз пай алэрсыныз бу хайырда бенимнӓн барабар[+].

8Аллах бана шаат, ани бӓн ӧзлеерим хепсинизи Иисус Христозун севгисиннӓн[+].

9Дуа едерим, ки сизин севгиниз таа чок хем таа чок бӱӱсӱн билгидӓ хем аннамакта[+].

10Озаман таныйабилирсиниз, не файдалы, ки оласыныз темиз хем кусурсуз Христозун гӱнӱндӓ,

11долу доорулук мейвасыннан, ани гелер Иисус Христоздан, Аллахын шаны ичин хем метиннии ичин.


Ии Хаберин насаады

12Истеерим билӓсиниз, кардашлар, ани беним халым файда олду таа чок Ии Хаберин хаберленмесинӓ.

13Ӧлӓ ки аннады херкези императорун бинасында хем хепси калан инсаннар, ани бӓн синӂирлӓрлӓн баалыйым Христос ичин[+].

14Чойу кардашлардан, Саабийӓ умутланарак, беним синӂирлеримдӓн таа чок кыйышмак едендилӓр да коркусуз сӧлеерлӓр Аллахын сӧзӱнӱ[+].

15Доору, ани кимиси насаат едер Христос ичин хасеетликтӓн хем йарышмактан, ама башкалары ии неетлӓн[+].

16Кимиси буну йапэр севгиликтӓн, билерӓк ани бӓн койулдум, ки коруйайым Ии Хабери.

17Башкасы хаберлеер Христозу кендини калдырмак ичин, диил пак неетлӓн, санарак, ани бунуннан зееделеерлӓр зеетлерими капанда.

18Ама не зарары вар? Истӓр йапынмаклан, истӓр хализ ӱректӓн, Христос хаберленер. Бунун ичин севинерим хем таа чок севинеӂӓм дӓ.

19Зерӓ билерим, ани бу бана куртулмак гетиреӂек сизин дуаларынызлан хем Иисус Христозун Духунун йардымыннан[+].

20Хавезлӓн беклеерим хем умутланэрым, ани хич утанмыш олмайаӂам, ама кыйышмаклан лафедеӂӓм, да ниӂӓ херзаман, ӧлӓ шинди дӓ, йашарсам да, ӧлӱрсӓм дӓ, Христос беним гӱӱдӓмнӓн метинненеӂек[+].

21Зерӓ беним ичин йашамак – Христос, ӧлӱм – казанч.

22Еер илери доору йашарсам гӱӱдедӓ, файдалы ишлӓр йапабилӓрим. Ама билмеерим, не айырайым.

23Чекер бени бу да, о да. Истеерим гечинейим бу дӱннедӓн да олайым Христозлан, зерӓ бу чок таа ии[+].

24Ама гӱӱдедӓ каларсайдым, бу сизин ичин таа лӓӓзымныклы.

25Чок инанарак буна, билерим, ани йашайаӂам да илери доору сизиннӓн хепсинизлӓн барабар олаӂам, ки сиз, инанда илерлейип, севинӓсиниз.

26Озаман таа чок ӱӱнӓбилеӂениз Христос Иисуслан беним ичин, ачан сизӓ геери гелеӂӓм.

27Саде йакышыклы йашайыныз Христозун Ии Хаберинӓ гӧрӓ, ки еер гелирсӓм да гӧрӱрсӓм сизи, еки гелмӓрсӓм, ишидейим сизин ичин, ани духча бирликтӓ дурэрсыныз, ниӂӓ бир ӂан савашарак, ки Ии Хабер инанылсын,[+]

28хем каршы дураннардан хич коркмайарак. Бу оннар ичин бир нышан, ани оннар кайбелеӂеклӓр, ама сиз куртулаӂэныз. Бу да вар Аллахтан.

29Зерӓ сизӓ Христос ичин верили, диил саде Она инанасыныз, ама зеетленӓсиниз дӓ Онун ичин[+].

30Сиз хеп ӧлӓ савашэрсыныз, ниӂӓ бендӓ гӧрдӱнӱз хем ниӂӓ шинди беним ичин ишидерсиниз[+].

#### 2


Христос – ӧрнек бизӓ

1Христос сизи гиргиннедер, севгисиннӓн иилендирер, Айоз Духтан пай алэрсыныз, ӱреениздӓ севги хем аӂыйаннык вар.

2Онуштан беним севинмеми долдурун: олун бир нееттӓ хем бир севгиликтӓ, ниӂӓ бир ӂанда хем фикирликтӓ[+].

3Бишей йапмайын кендинизи калдырмак ичин еки бошуна ӱӱнмӓк ичин, ама йавашлыклан хатырлайын бири-биринизи, ӱӱсеклендирерӓк башкасыны таа чок, некадар кендини[+].

4Дӱшӱнмейин салт кендиниз ичин, ама башкасы ичин дӓ дӱшӱнӱн[+].

5Сиздӓ олсун хеп о дӱшӱнмӓк, не варды Иисус Христозда.

6Макар ки О Аллахын симасыйды, саймады, ани дӱшер кендини коймаа Аллахлан бир,[+]

7ама метиннииндӓн сойунуп, алды чырак симасыны да олду инсан гиби[+].

8Оларак инсан гӧрӱмӱндӓ, О ашаалатты Кендини да сеследи Аллахы ӧлӱмӓ кадар, артык ӧлӱмӓ кадар ставрозда[+].

9Онуштан Аллах Ону пек чок ӱӱсеклетти да баашлады Она хепси адлардан таа ӱстӱн бир ад,[+]

10ки Иисусун адыны икрамнайарак хепси гӧктекилӓр, ердекилӓр хем ер алтындакылар диз чӧксӱннӓр,[+]

11хем хербир дил ачык сӧлесин, ани Иисус Христос – Сааби, да бунуннан Аллах Боба метинненсин.


Чыкарын баша куртулманызы

12Ӧлӓ ки, севгили кардашларым, ниӂӓ херзаман сеслединиз, диил саде ачан беним йанымдайдыныз, ама таа чок шинди, ачан бӓн йокум аранызда, сайгыйлан хем коркуйлан чыкарын баша куртулманызы.

13Зерӓ Аллах О, Ким ишлеер сиздӓ, ки хем истейӓсиниз хем йапасыныз, не О беенер[+].

14Хепсини йапын, мырылданмайарак хем чекишмейерӓк,

15ки оласыныз кусурсуз хем темиз, Аллахын лекесиз ушаклары бу бозук хем сапык сенселенин ортасында. Оннарын арасында сиз, сыкы тутарак йашамак верӓн сӧзӱ, шафк едерсиниз, ниӂӓ йылдызлар гӧктӓ[+].

16Ӧлӓ ки олаӂэк нейлӓн ӱӱнейим Христозун гӱнӱндӓ, ани бошуна чалышмадым хем бошуна ишлӓмедим[+].

17Ниӂӓ шарап дӧкӱлер курбанын ӱстӱнӓ, хеп ӧлӓ беним каным да лӓӓзым дӧкӱлсӱн, ки таманнансын сизин инанынызын изметчилии. Ама хеп окадар севинерим хем хепсинизин севинмелииниздӓн пай алэрым[+].

18Хеп ӧлӓ сиз дӓ севинин хем беним севинмелиимдӓн пай алын.

19Сааби Иисуса умутланэрым, ани тездӓ йоллайаӂам сизӓ Тимофейи, ки беним дӓ, хабер сиздӓн кабледип, ӱрӓӓм услансын[+].

20Зерӓ башка кимсейим йок, ки онун гиби дӱшӱнсӱн хем сизин ичин бӱтӱн ӱректӓн чалышсын.

21Зерӓ хепси аарээр кендинӓ файда, диил Иисус Христоза[+].

22Ама билерсиниз, некадар дененмиш адам Тимофей, зерӓ Ии Хабери насаат едерӓк бенимнӓн барабар измет етти, ниӂӓ бир оол бобасыннан[+].

23Умутланэрым, ону чабук йоллайым сизӓ, гӧрдӱйнӓн, не олаӂэк бенимнӓн.

24Чок инанэрым Саабийӓ, ани тездӓ кендим дӓ гелеӂӓм.

25Ама есапладым, ки лӓӓзым сизӓ геери йоллайым кардашымы Епафродити, ангысы бенимнӓн барабар ишлеер хем савашэр, да ангысыны сиз йолладыныз, ки йардым етсин бана зорлукларымда[+].

26Зерӓ о пек ӧзлемиш сизи хепсинизи, да чок гӱчленди, чӱнкӱ онун хасталыы ичин ишиттиниз.

27Хакына, о хасталандыйды да ӧлӱм дӧшеендейди, ама Аллах аӂыды ону, да диил саде ону, ама бени дӓ, ки олмасын бана кахыр ӱстӱнӓ кахыр.

28Онуштан ону таа бӱӱк хавезлӓн йоллээрым, ки сиз, ону енидӓн гӧрӱп, севинӓсиниз, бӓн дӓ таа аз кахырланайым.

29Кабледин ону Саабидӓ бӱтӱн севинмеликлӓн да бутӱрлӱ инсаннары хатырлайын[+].

30Зерӓ о Христозун иши ичин йакынды ӧлӱмӓ да йашамасыны орталаа койду, ки таманнасын изметчилии, не етишмӓрди сиздӓ бана дейни.

#### 3


Хакына доорулук

1Биткидӓ, кардашларым, севинин Саабидӓ. Бана диил аар йазмаа сизӓ хеп о ишлери, зерӓ бу сизи зарардан коруйар[+].

2Корунун о кӧпеклердӓн! Корунун кӧтӱлӱк йапаннардан! Корунун кесиклик[†] касапларындан!

3Зерӓ хакына кесикли – биз, ани духча измет едериз Аллаха, ӱӱнериз Иисус Христозлан хем умудумузу коймээрыз инсан ишлеринӓ[+].

4Аслыда бӓн дӓ вар ниӂӓ умудуму койайым инсан ишлеринӓ. Еер биркимсей санарса, ани вар насыл умутлансын инсан ишлеринӓ, бӓн таа чок умутланабилерим[+].

5Секизинӂи гӱнӱ дуумактан кесиклийим, Израил миллетиндӓн, Вениамин тамызлыындан, чыфытлардан чыфыт, Айоз Закона[†] гӧрӓ фарисей[+].

6Кыйаклыклан клисейи коолардым. Еер лафедӓрсӓк доорулук ичин, ани Айоз Законда темелли, бӓн кабаатсыздым[+].

7Ама недӓ бӓн ӱстӱндӱм, ону кайыплык сайдым Христос ичин.

8Бундан таа чок, хепсини сайэрым кайыплык, бакарак, некадар таа ӱстӱндӱр танымак Христос Иисусу, беним Саабими. Христос ичин хепсини кайбеттим хем гӱбӱр сайэрым, ки еденӓбилейим Христозу

9да булунайым Онда, диил кенди доорулуумнан, ани Закондан гелер, ама доорулуклан, ани Аллахтан гелер инаннан Христоза да инанда темелли[+].

10Истеерим таныйым Ону хем дирилмесинин куведини, пай алайым Онун зеетлериндӓн хем ӧлӱмӱннӓн Она бензӓр олайым,[+]

11несой да олса, етишӓбилейим ӧлӱлерин дирилмесинӓ.


Качалым чизгийӓ доору

12Диил, ки демӓӓ, ани шиндӓн сора каблеттим еки таман олдум, ама чалышэрым, ки еденейим, ниӂӓ Христос бени еденди[+].

13Кардашлар, саймээрым, ани бӓн едендим, салт буну йапэрым: геерисини унударак да ӧнӱмдӓ ишлерӓ узанарак,

14качэрым о уура етишмӓӓ чизгийӓ, ки ӧдӓӓ казанайым – гӧктӓ йашамайы, ангысына Аллах чаарды бени Иисус Христозда[+].

15Онуштан хепсимиз, ким духча ергин, лӓӓзым бӧлӓ дӱшӱнелим. Еер сиздӓ варса башка бир неет бишей ичин, Аллах буну да ачаӂэк сизӓ[+].

16Ама нейлӓн бир аннамайа гелдик, ону ӧлӓ дӓ туталым.

17Бана бензӓр олмаа чалышын, кардашлар, да ислӓӓ бакын оннара, ким йашээр о ӧрнӓӓ гӧрӓ, ангысыны биз сизӓ вердик[+].

18Зерӓ чойу оннардан, кимин ичин чок сыра сӧледим сизӓ, шинди дӓ сӧлеерим аалайарак, йашээрлар ниӂӓ Христозун ставрозунун душманнары.

19Оннарын сону кайыплык олаӂэк. Оннарын аллахы – кенди шкембелери, да ӱӱнерлӓр онуннан, недӓн лӓӓзым утансыннар. Оннар дӱшӱнерлӓр ердеки ишлӓр ичин[+].

20Бизим ватанымыз са гӧклердӓ, нередӓн беклеериз Куртарыӂыйы, Сааби Иисус Христозу,[+]

21Ангысы бизим бу дӱшкӱн гӱӱдемизи дииштиреӂек да йапаӂэк Кенди шанны гӱӱдесинӓ бензӓр олсун, файдалайарак о куведи, ангысыннан О вар насыл запетсин хепсини[+].

#### 4


Битки насаатлар

1Ӧлӓ ки, севгили кардашларым, ангыларыны чок ӧзледим, беним севинмелиим хем фенецим, бӧлӓ каави дурасыныз Саабидӓ, севгилилӓр.

2Йалварэрым Еводийайа, йалварэрым Синтихийӓ, Саабидӓ олун бир аннамакта[+].

3Сӓн дӓ, Сизиг[*], хакына кафадарым, йардым ет бу карылара, ани саваштылар Ии Хабери насаат етмӓӓ бенимнӓн, Клементлӓн хем каланнарлан, ани бенимнӓн ишлеерлӓр, ангыларын адлары йазылы йашамак кийадында[+].

4Севинин Саабидӓ херзаман, таа бир сыра деерим, севинин[+].

5Сизин йалпаклыыныз хепси инсаннардан билинсин. Сааби йакын[+].

6Кахырланмайын бишей ичин, ама хертӱрлӱ дуада хем йалвармакта ачын сизин истемеклеринизи Аллахын ӧнӱндӓ шӱкӱрлӱклӓн[+].

7Озаман Аллахын селемети, ани таа ӱӱсек хербир акылдан, коруйаӂэк сизин ӱреклеринизи хем фикирлеринизи Иисус Христозда[+].

8Биткидӓ, кардашларым, не вар хакына, сайгылы, доору, темиз, севимни хем майыл, не вар ии хем метинни, оннар ичин дӱшӱнӱн.

9Не ӱӱрендиниз, каблеттиниз, ишиттиниз хем гӧрдӱнӱз бендӓ, оннары таманнайын, да селемет верӓн Аллах сизиннӓн олаӂэк[+].


Павлинин шӱкӱрӱ

10Бӓн пек севиндим Саабидӓ, ани сиз енидӓн башладыныз беним ичин меракланмаа. Сиз херзаман меракланардыныз беним ичин, ама йокту колайлыыныз.

11Деерим буну, диил ани беним зорум вар. Зерӓ бӓн ӱӱрендим шӱкӱр олайым о халда, ангысында булунэрым[+].

12Билерим йашамаа, ниӂӓ йоклукта, хеп ӧлӓ боллукта да. Ӱӱрендим секрети, ани херердӓ, хербир халда, ниӂӓ ток олайым, хеп ӧлӓ аач да дурайым, ниӂӓ боллукта, хеп ӧлӓ зорлукта да булунайым[+].

13Хепсини беӂерерим Христозда, ани бени каавилеер[+].

14Ама сиз ии йаптыныз, ани бенимнӓн пай алдыныз беним зеетлеримдӓ[+].

15Сиз дӓ, Филиплилӓр, билерсиниз, ани ачан Ии Хабер даалмаа башлады, да бӓн чыктым Македонийадан, бир дӓ клисӓ пай алмады йардым вермектӓ хем насаат каблетмектӓ, сиздӓн каарӓ.

16Бӓн Салониктӓ булунаркан, сиз биркач сыра йардым йолладыныз бана, ачан зорум варды[+].

17Сӧлеерим буну, диил ани баашыш аарээрым. Терсинӓ, аарээрым бир казанч сизин файданыз ичин[+].

18Бендӓ хепси вар, боллукта йашээрым. Бӓн токум, каблеттим, нейи Епафродитин елиннӓн йолламышыныз. Бу – ниӂӓ гӧзӓл кокулу бир баашыш, бир курбан, ангысыны Аллах кабледер хем беенер[+].

19Аллахым да долдураӂэк хепси сизин лӓӓзымныкларынызы Кенди зебилликтӓн зенгинниинӓ гӧрӓ Иисус Христозда[+].

20Аллах Бобамыза олсун метинник дивечтӓн дивеӂӓ! Амин.

21Селӓмнейин Иисус Христозун бӱтӱн айоз халкыны. Кардашлар, ани бенимнӓн, сизӓ селӓм йоллээрлар[+].

22Аллахын бӱтӱн айоз халкы, хепсиндӓн чок – Кесарын евиндекилӓр, сизӓ селӓм йоллээрлар[+].

23Сааби Иисус Христозун иивергиси олсун сизин духунузлан. /Амин./

### Колослулара

#### Колослулара

Колослулара


[1]

[2]

[3]

[4]


ПАВЛИНИН КИЙАДЫ КОЛОСЛУЛАРА

#### 1


Селӓм

1Бӓн, Павли, Аллахын истедиинӓ гӧрӓ Иисус Христозун апостолу, хем кардаш Тимофей[+]

2селӓм йоллээрыз айоз кардашлара Колос касабасында, ангылары инанэрлар Иисус Христоза. Ииверги хем услулук сизӓ Аллахтан, бизим Бобадан, /хем Сааби Иисус Христоздан/.


Павли шӱкӱр едер Аллаха

3Херзаман шӱкӱр едериз Аллаха, бизим Сааби Иисус Христозун Бобасына, ачан дуа едериз сизин ичин[+].

4Зерӓ ишиттик, ани сиз Иисус Христоза инанэрсыныз хем Аллахын бӱтӱн айоз халкыны северсиниз.

5Бу инан хем севги гелер умуттан, ани гӧктӓ саклы сизин ичин. Ишиттиниз бу умут ичин хакына сӧздӓн, Ии Хабердӓн,[+]

6ани сизӓ етишти. Ии Хабер, ниӂӓ бӱтӱн дӱннедӓ, сизин аранызда да мейва гетирер хем гит-гидӓ илерлеер о гӱндӓн, ачан ишиттиниз онун ичин хем хакына аннадыныз Аллахын иивергисини,[+]

7ниӂӓ ӱӱрендиниз Епафрастан, бизим севгили кафадарымыздан, ангысы Иисус Христозун инанч изметкеридир сизин хатырыныз ичин[+].

8О сӧледи бизӓ сизин севгиниз ичин, ани Айоз Духтан.


Павлинин дуасы колослулар ичин

9Онуштан биз озамандан, ачан буну ишиттик, дургунмээрыз сизин ичин дуа етмӓӓ хем йалвармаа, ки ии билӓсиниз Аллахын истедиини бӱтӱн аарифликлӓн хем бир духча аннамаклан[+].

10Дуа едериз, ани йашаманыз Саабийӓ йакышсын да хербир иш ӱзерӓ беендирӓсиниз кендинизи Она, хертӱрлӱ ииликлӓрлӓн мейва гетирӓсиниз хем илерлейӓсиниз Ону танымакта,[+]

11каавиленӓсиниз хертӱрлӱ куветлӓн Онун метин кудрединӓ гӧрӓ, ки хепсинӓ севинчлӓн дайанасыныз хем сабурлу оласыныз,[+]

12шӱкӱр едерӓк Аллах Бобайа, Ангысы колайлык верди бизӓ, пай алалым онда, не саклады айоз халкы ичин айдынныкта.

13О куртарды бизи каранныын заабитлииндӓн да гечирди Кенди севгили Оолунун падишахлыына,[+]

14Ангысы куртарды бизи /Кенди каныннан/ да баашлады гӱнахларымызы[+].


Кимдир Христос хем недир Онун иши

15Одур гӧрӱнмейӓн Аллахын гӧрӱнмеси, илк дуулмуш. О ӱстӱндӱр хепси йарадыланнардан[+].

16Зерӓ Онун араӂылыыннан йарадылды хепси, не гӧктӓ хем не ердӓ вар, хепси, не гӧрӱнер хем не гӧрӱнмеер, заплыклар, чорбаӂылыклар, кулланыӂылар хем заабит еденнӓр. Хепси Ондан хем Онун ичин йарадылы[+].

17О ӧнӂӓ хепсиндӓн, хем хепси Ондан тутунэр.

18Одур гӱӱденин, клисенин Башы. Одур – клисейи башлайан, ӧлӱлердӓн илкинкиси, ки хербир иштӓ илк ери алсын[+].

19Зерӓ Аллах кайылды, бӱтӱн таманныы Онда булунсун,[+]

20да услулук еденерӓк Онун каныннан, ани ставрозда акыдылды, Онун араӂылыыннан барыштырсын Кендиннӓн хепсини, не гӧктӓ хем не ердӓ[+].

21Сиз вакыдын бириндӓ йабанӂыйдыныз хем душмандыныз Аллаха кенди фикириниздӓ, зерӓ кӧтӱлӱк йапардыныз. Ама О шинди сизи дӓ барыштырды,[+]

22зерӓ Христос гӱӱдейӂесинӓ ӧлдӱ, ки гетирсин сизи Аллахын ӧнӱнӓ айоз, кусурсуз хем кабаатсыз[+].

23Бу олур, еер сиз темелленмиш хем салланмадык инанда дурурсайдыныз да йыракланмарсайдыныз умуттан, ани гелер Ии Хабердӓн. Сиз ишиттиниз бу Ии Хабери, ангысы насаат олунду хепси инсаннара гӧк алтында. Бӓн, Павли, бу Ии Хаберин изметкерийим[+].


Павлинин измети инанӂылара

24Шинди, зеетленерӓк сизин ичин, бӓн севинерим. Чӱнкӱ кенди тенимдӓ таманнээрым, не Христозун зеетлериндӓн калды чекилмедик Онун гӱӱдеси ичин, ангысы – клисӓ[+].

25Бӓн клисенин изметкери олдум Аллахын сырасына гӧрӓ. Бу измет бана верилди сизин хатырыныз ичин, ки насаат едейим херердӓ Аллахын сӧзӱнӱ,[+]

26о саклы курулмушу, ани ачылмамыш калды евел вакытларда хем сенселелердӓ, ама шинди ачылды Онун айоз халкына[+].

27Аллах истеди гӧстерсин оннара, некадар шанны хем зенгиндир миллетлӓр арасында бу саклы курулмуш. О – Христостур, метинник умуду, ани сиздӓ булунэр[+].

28Биз Христозу хаберлеериз, акыл верерӓк херкезинӓ хем ӱӱредерӓк херкезини хертӱрлӱ аарифликлӓн, ки чыкаралым Аллахын ӧнӱнӓ херкезини таман Иисус Христозда.

29Тӓ бунун ичин бӓн савашып ишлеерим, чалышарак Онун кувединнӓн, ани бендӓ[+].

#### 2

1Истеерим, ки билӓсиниз, некадар чок чалышэрым сизин ичин, лаодикийалылар ичин хем хепси оннар ичин, ким гӧрмеди беним ӱзӱмӱ.

2Истеерим, ани оннарын ӱреклери хошлансын хем севгийлӓн бирлешсиннӓр, ки таман билимин бӱтӱн зенгиниини еденсиннӓр да танысыннар Аллахын саклы курулмушуну, ани Христостур,[+]

3Ангысында саклы бӱтӱн аарифлиин хем билимин хазнасы[+].

4Буну сӧлеерим, ки биркимсей сизи йанылтмасын кулаа назландыран лафларлан[+].

5Зерӓ, макар ки гӱӱдейӂесинӓ булунмээрым аранызда, духча сизиннӓним. Гӧрӱп некадар тертиплийсиниз хем некадар каави инанэрсыныз Иисус Христоза, бӓн чок севинерим[+].


Хакына кесиклик

6Онуштан, ниӂӓ каблеттиниз Сааби Иисус Христозу, ӧлӓ дӓ Онда йашайын[+].

7Кӧклешин хем темелленин Онда, каавилешин инанда, ниӂӓ ӱӱрендиниз, херзаман шӱкӱр едерӓк Аллаха[+].

8Бакын, кардашлар, ки биркимсей сизи есир алмасын философлуклан, бошуна алдангач лафларлан, инсанын адетлеринӓ гӧрӓ, бу дӱннейин башланкы ӱӱретмеклеринӓ гӧрӓ, ама диил Христоза гӧрӓ[+].

9Зерӓ Онда гӱӱдейӂесинӓ булунэр Аллахын бӱтӱн таманныы[+].

10Одур, Ким хербир кулланыӂылыын хем заабитлиин Башы, Онда сиз дӓ таман олдунуз[+].

11Ондан кесикли олдунуз диил бир ел кесиклииннӓн, ама сойунарак тенӂӓ табеетлериниздӓн кесикликлӓн,[†] ани Христос йапты,[+]

12Онуннан гӧмӱлӱп ваатизликтӓ, хеп Онуннан дирилдиниз инаннан Аллахын кувединӓ, Ангысы Ону ӧлӱдӓн дирилтти[+].

13Сиз ӧлӱйдӱнӱз, зерӓ гӱнах йапардыныз хем гӱӱдейӂесинӓ диилдиниз кесикли. Ама Аллах сизӓ йашамак Христозлан верди. Зерӓ О баашлады хепси бизим гӱнахларымызы[+].

14О бизим борч йазымызы силди, ани сыраларыннан бизӓ каршыйды да кабаатлы чыкарарды. Ону арадан алып, ставроза какты[+].

15Гӧктеки кулланыӂыларын хем заабитлерин силӓхларыны алды, ставрозлан гездирип оннары енсемӓк парадында, херкезин гӧзӱ ӧнӱндӓ утандырды[+].


Алданмайын йанныш ӱӱретмеклерӓ

16Онуштан кимсей сизи имӓк ичин, ичмӓк ичин, бир йорту ичин, ени ай ичин еки ӂумертеси ичин кабаатландырмасын[+].

17Буннар гелӓр вакыдын гӧлгесидир, ама аслылык Христозда[+].

18Кимсей баашышынызы капмасын, истейерӓк, оласыныз мӱнӱз хем верили ангиллерӓ. Бӧлӓ бир адам карышэр оннара, не кенди гӧрмеди, бошуна кабарэр кенди тенин фикириннӓн

19да тутунмээр Баштан, Кимдӓн бӱтӱн гӱӱдӓ еклери хем баалантылары йардымыннан бесленер хем бирлештирилер, да башарэр, бӱӱйерӓк Аллахын йардымыннан[+].

20Еер сиз, ӧлерӓк Христозлан билӓ, дӱннейин башланкы ӱӱретмеклериндӓн куртулдусайдыныз, озаман нечин сиз, сансын дӱннедӓ йашайаннар, бу сыралары тутэрсыныз:[+]

21«Диимӓ», «датма», «докунма»[+].

22Хепси бу сыралар верилди о ишлӓр ичин, ани кулланылдыкча йок олэр. Буннар – инсан емирлери хем адам ӱӱретмеклери[+].

23Бу сыралар йапынар аллахчылыклан, тутаклыклан хем гӱӱдейӂӓ зеетленмӓклӓн аариф гӧрӱнӱр, ама тенин истедиклерини дургутмак ичин оннарын файдасы йок.

#### 3


Христозда ени йашамак

1Ӧлӓ ки, чӱнкӱ дирилдиниз Христозлан билӓ, верилин гӧктеки ишлерӓ, нередӓ Христос Аллахын саа тарафында отурэр[+].

2Дӱшӱнӱн гӧктеки ишлӓр ичин, ама диил ердеки ишлӓр ичин.

3Зерӓ сиз ӧлдӱнӱз, йашаманыз Христозлан саклы Аллахта[+].

4Ачан Христос, сизин йашаманыз, гӧстерилеӂек, озаман сиз дӓ метинниктӓ Онуннан барабар гӧрӱнеӂениз[+].

5Онуштан ӧлдӱрӱн, не вар сиздӓ ердӓн: ороспулуу, диилпаклыы, дӱшкӱннӱӱ, кӧтӱ хавезлии хем тамахлыы, ани хеп ӧлӓ, ниӂӓ дӓ баш иилтмӓк идоллара[+].

6Буннарын бетеринӓ Аллахын ӱфкеси гелер сеслӓмейӓн инсаннарын ӱстӱнӓ[+].

7Вакыдын бириндӓ сиз дӓ бу йолларда гездиниз, ачан о инсаннарын арасында йашардыныз[+].

8Ама шинди хепсиндӓн бракылын: ӱфкедӓн, кызгынныктан, кӧтӱ нееттӓн. Кӧтӱ лафлар, айып сӧзлӓр чыкмасын аазыныздан[+].

9Бири-биринизӓ йалан сӧлӓмейин, зерӓ сойундунуз ески адамдан кӧтӱ йаптыкларыннан билӓ,[+]

10да гииндиниз ени адамы, ангысы таазеленер, ӧлӓ ки ии танысын Аллахы, Йарадыӂысыны, да Она бензесин[+].

11Бурада йоктур айырмак урум, иудей, кесикли, кесиксиз, варвар, скиф, чырак хем сербест арасында. Христос – хепсидир хем хепсиндӓ[+].

12Онуштан гиинин, ниӂӓ Аллахын сечилмишлери, айоз хем севгили, аӂыйанныы, иилии, йавашлыы, йалпаклыы, сабурлуу[+].

13Бири-биринизӓ дайанын, еер биркимсей кӱстӱйсӓ башкасына, сиз дӓ бири-биринизи афедин, ниӂӓ Сааби сизи афетти[+].

14Хепсинин ӱстӱнӓ гиинин севгийи, ангысы бир синӂирдир, не тутар хепсини бирлик ичиндӓ[+].

15Христозун услулуу чорбаӂылык етсин сизин ӱреклериниздӓ. Бу услулаа сиз чаарылмышсыныз, ниӂӓ бир гӱӱденин еклери. Шӱкӱр олун[+].

16Христозун Сӧзӱ сиздӓ ерлешсин ташкынныктан. Ӱӱредин хем акыл верин бири-биринизӓ псалмаларлан, метинник лафларыннан хем духча тӱркӱлӓрлӓн, шӱкӱрлӱклӓн метедерӓк Саабийи ӱректӓн[+].

17Не дӓ йапарсаныз – лафлан мы, ишлӓн ми – хепсини Сааби Иисусун адына йапын, да шӱкӱрлӱк гетирин Аллах Бобайа Иисусун йаптыклары ичин[+].


Айлӓ хем иш баалантылары

18[•]Сиз, карылар, ӧн верин коӂаларыныза, ниӂӓ Саабийӓ йакышэр[+].

19Сиз, коӂалар, севин карыларынызы да оннарлан серт олмайын[+].

20Сиз, ушаклар, аналарынызы-бобаларынызы сеслейин хербир иш ӱзерӓ, зерӓ буну Сааби беенер.

21Сиз, бобалар, дебештирмейин ушаклары, ки умуду кайбетмесиннӓр.

22Сиз, чыраклар, ердеки чорбаӂыларынызы хербир иш ӱзерӓ сеслейин да измет един диил саде оннарын гӧзлери ӧнӱндӓ, кендинизи беендирӓсиниз, ама пак ӱректӓн, Саабидӓн коркарак[+].

23Не дӓ йапарсаныз, йапын бӱтӱн ӱректӓн, ниӂӓ Саабийӓ, ама диил ниӂӓ инсана.

24Унутмайын, ани Саабидӓн мирас алаӂэныз баашыш гиби, зерӓ измет едерсиниз Сааби Христоза[+].

25Ама ким доору ишлӓмейеӂек, кенди ишинӓ гӧрӓ кабледеӂек, зерӓ Христозда хич йок ӱзӱнӓ бакмак[+].

#### 4

1Сиз, чорбаӂылар, верин не дӱшер чыраклара, да хепсини биртӱрлӱ сайын, билерӓк, ани сизин дӓ вар Чорбаӂыныз гӧктӓ.


Хертӱрлӱ насаатлар

2Херзаман верилин дуайа. Дуа едӓркӓн, кушку олун хем шӱкӱр един[+].

3Дуа един бизим ичин дӓ, ки Аллах ачсын бизӓ бир капу насаат ичин, ки хаберлейелим Христозун саклылыыны, ангысы ичин капана дӱштӱм,[+]

4ки буну ачык билдирӓбилейим, да, ниӂӓ дӱшер, лафедейим.

5Клиседӓн дышанда оланнарлан гӧтӱрӱн кендинизи аарифликлӓн, вакыды паайа койуп[+].

6Сизин лафыныз херзаман хайырлы олсун, тузланмыш, ки билӓсиниз, ниӂӓ дӱшер херкезинӓ ӂувап етмӓӓ[+].


Битки селӓмнӓр

7[•]Сизӓ, беним ичин хепсини сӧлейеӂек Тихик, бизим севгили кардаш хем инанч йардымӂы, хем кафадар Саабинин изметиндӓ,[+]

8ангысыны сизӓ маасуз йолладым, ки аннасын халынызы да ӱреклендирсин сизи[+].

9Онуннан билӓ йолладым Онисими дӓ, ангысы инанч хем севгили кардаштыр сизин араныздан. Оннар сӧлейеӂеклӓр сизӓ хепсини, не бурада олэр[+].

10Селӓм йоллээр сизӓ Аристарх, ани капалы бенимнӓн барабар, хем Марк, Варнаванын тейзӓ оолу, ангысы ичин сиз сымарламак алдыныз, ки гелдийнӓн кабледӓсиниз ону,[+]

11хеп ӧлӓ Иисус, ангысына денер Иуст. Кесикли оланнардан йалныз буннар ишлеерлӓр бенимнӓн билӓ Аллахын Падишахлыы ичин. Оннар ӱрееми сериннеттилӓр[+].

12Селӓм йоллээр сизӓ Епафрас, Иисус Христозун чыраа, ани сиздӓн. О херзаман чалышкан сизин ичин дуада, ки оласыныз таман хем каави инанда, таныйарак хепсини, не истеер Аллах[+].

13Шаатлык едерим онун ичин, ани о чок чалышкан сизин ичин хем оннар ичин, ким Лаодикийа хем Иерапол касабаларында булунэр.

14Селӓм йоллээр сизӓ Лука, севгили дофтор, хем Димас[+].

15Селӓмнейин кардашлары Лаодикийа касабасындан, хем Нимфайы хем клисейи, ани бу карынын евиндӓ топланэр[+].

16Бу кийат аранызда окундуктан сора, бакын да верин, Лаодикийа клисесинӓ окусуннар. Сиз дӓ окуйун кийады, ани Лаодикийадан гелеӂек[+].

17Сӧлейин Архипӓ бӧлӓ: «Бак да таманна изметчилии, ани каблеттин Саабидӓн»[+].

18Бӓн, Павли, йазэрым бу селӓми кенди елимнӓн. Унутмайын беним синӂирлерими. Сизиннӓн ииверги олсун. /Амин./[+]

### 1 Салониклилерӓ

#### 1 Салониклилерӓ

1 Салониклилерӓ


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


ПАВЛИНИН ИЛК КИЙАДЫ САЛОНИКЛИЛЕРӒ

#### 1


Селӓм

1Бӓн, Павли, Силуан хем Тимофей селӓм йоллээрыз Салоник клисесинӓ, ангысы Аллах Бобанын хем Сааби Иисус Христозун. Ииверги хем услулук сизӓ /бизим Аллах Бобадан хем Сааби Иисус Христоздан/[+].


Хакына инан

2Херзаман шӱкӱр едериз Аллаха хепсиниз ичин да анэрыз сизи бизим дуаларымызда[+].

3Дайма анэрыз бизим Аллах Бобанын ӧнӱндӓ, несой инаннан ишлеерсиниз, несой севгийлӓн савашэрсыныз, да некадар дайанэрсыныз, умуду койарак бизим Сааби Иисус Христоза.

4Аллахтан севилмиш кардашлар, билериз, несой сечилдиниз[+].

5Зерӓ Ии Хабери гетирмедик сизӓ салт лафлан, ама куветлӓн, Айоз Духлан хем чок каави инаннан, ниӂӓ билерсиниз, несой гӧтӱрдӱк кендимизи сизин хатырыныз ичин, ачан сиздейдик[+].

6Сиз бизӓ хем Саабийӓ бензӓр олдунуз, кабледип Аллахын сӧзӱнӱ чок зеет ичиндӓ, севинмеликлӓн, ани гелер Айоз Духтан[+].

7Ӧлӓ ки, ӧрнек олдунуз хепси инанӂылара Македонийада хем Ахайада.

8Зерӓ сиздӓн даалды Саабинин сӧзӱ. Хабер етишти сизин Аллаха инаныныз ичин, диил саде Македонийа хем Ахайа ерлеринӓ, ама херери, ӧлӓ ки йок лӓӓзымнык сизин ичин бишей сӧлейелим.

9Зерӓ оннар кендилери сӧлеерлӓр, несой каблеттиниз бизи, ачан гелдик, да ниӂӓ идоллардан Аллаха дӧндӱнӱз, ки хакына хем дири Аллаха измет едӓсиниз,[+]

10да беклейӓсиниз гӧктӓн Онун Оолуну, Ангысыны О дирилтти ӧлӱмдӓн, Иисусу, Ангысы куртарэр бизи Аллахын гелӓн ӱфкесиндӓн[+].

#### 2


Павлинин изметчилии Салониктӓ

1Сиз кендиниз билерсиниз, кардашлар, ани бизим гелмемиз сизӓ олмады наафилӓ.

2Ачан таа илери зеетлендик хем гӱӂендирилмиш олдук, ниӂӓ билерсиниз, Филип касабасында, Аллахымыз бизи гиргиннетти, ки насаат еделим сизӓ Аллахын Ии Хаберини, бакмайарак чок каршылаа инсандан[+].

3Зерӓ ачан чаардык сизи инана, биздӓ йокту йалан еки диилпак неетлӓр, йада шалвирлик[+].

4Ама чӱнкӱ Аллах сайды бизи уйгун, ки инандырсын бизӓ Ии Хабери, бакэрыз, ӧлӓ лафеделим, ки беендирелим кендимизи диил инсана, ама Аллаха, ани адамын ӱреени денеер[+].

5Ниӂӓ ии билерсиниз, бир сыра билӓ сизӓ сӧлӓмедик йалтыклы лафлар, не дӓ пердӓ чектик, ки саклайалым тамахлыы. Аллах бизӓ шаат[+].

6Инсаннардан метинник аарамадык, не сиздӓн, не дӓ башкасындан[+].

7Биз, Христозун апостоллары, варды насыл аарлык койалым сизин ӱстӱнӱзӓ. Ама биз кендимизи йалпак гӧтӱрдӱк сизиннӓн, ниӂӓ бир ана кенди ушакларыны дойуран.

8Зерӓ биз сизӓ ӧлӓ ӱректӓн бааландык, ани кайыл олдук пайетмӓӓ сизиннӓн диил саде Ии Хабери Аллах ичин, ама бизим кенди ӂаннарымызы да, зерӓ окадар пек севдик сизи[+].

9Сиз аклыныза гетирин, кардашлар, бизим аар ишимизи хем савашмамызы, ниӂӓ геӂӓ-гӱндӱз ишледик, ки сиздӓн кимсейӓ аарлык йапмайалым, да насаат еттик сизӓ Ии Хабери Аллах ичин[+].

10Сиз дири шаатларсыныз, хеп ӧлӓ Аллах да, некадар айоз, доору хем лекесиз гӧтӱрдӱк кендимизи сизин, инанӂыларын, ӧнӱндӓ.

11Ниӂӓ билерсиниз, херкезинизлӓн олдук, ниӂӓ бир боба кенди ушакларыннан, сизи гиргиннеттик, иилендирдик[+]

12хем ӧзендирдик, ки гӧтӱрӓсиниз кендинизи йакышыклы Аллаха, Ангысы чаарды сизи Кенди падишахлыына хем Кенди метинниинӓ[+].

13Онуштан биз херзаман шӱкӱр едериз Аллаха, ки кабледип Аллахын сӧзӱнӱ, ани ишиттиниз биздӓн, каблеттиниз диил ниӂӓ адам сӧзӱнӱ, ама ниӂӓ Аллахын сӧзӱнӱ, ниӂӓ дӓ хакына вар хем ангысы сиздӓ, инанӂыларда, ишлеер[+].

14Зерӓ сиз, кардашлар, олдунуз бензӓр Аллахын клиселеринӓ Иудейада, ангылары Иисус Христоза баалы, зерӓ сиз дӓ чектиниз кенди ватандашларыныздан, не оннар чектилӓр иудейлердӓн,[+]

15ани ӧлдӱрдӱлӓр Сааби Иисусу хем Аллахын пророкларыны, бизи дӓ кооладылар. Аллахы гӱӂендирерлӓр хем хепси инсана каршы дурэрлар,[+]

16зерӓ кӧстек койэрлар бизӓ, насаат еделим башка миллетлерӓ, куртулсуннар дейни. Бунуннан дайма долдурэрлар[+]


Павлинин гелмеси ойаланэр

17Кардашлар, биз айырылдык сиздӓн бир вакыда ӱзлӓн, ама диил ӱреклӓн. Онуштан окадар таа бӱӱк хавезлӓн чалыштык гӧрелим сизин ӱзӱнӱзӱ[+].

18Хакына, ани истедик сизӓ гелмӓӓ. Бӓн, Павли, бир-ики сыра истедим гелейим, ама шейтан бизӓ кӧстек койду[+].

19Зерӓ ким бизим умудумуз еки севинмемиз, ким о фенец, нейлӓн биз ӱӱнеӂез Саабимизин Иисус Христозун каршысында Онун гелмесиндӓ? Диил ми сиз[+]?

20Доору, ани сизсиниз – оннар, киминнӓн биз ӱӱнериз хем севинериз.

#### 3

1Онуштан, шиндӓн сора дайанамайарак, биз кайыл олдук йалныз калалым Афина касабасында,[+]

2да йолладык Тимофейи, бизим кардашы хем кафадары Аллах ичин, ки Христозун Ии Хаберини насаат етсин да каавилесин хем гиргиннетсин сизи инанда,[+]

3ки кимсей сарсаланмасын бу зеетлердӓ. Зерӓ сиз кендиниз билерсиниз, ани бизим ӧлӓ кысметимиз[+].

4Биз ачан сиздейдик, ӧнӂӓ сӧледик, ани зеет чекеӂез, ӧлӓ дӓ разгелди, ниӂӓ билерсиниз.

5Онуштан бӓн зеедӓ дайанамайарак, йолладым Тимофейи, ки аннайым сизин инаныныз ичин. Коркардым, ани биртӱрлӱ сизи денейиӂи[*] алдатмасын, да бизим ишимиз бошуна калмасын[+].


Гӧзӓл хабер Салониктӓн

6Ама шинди, ачан сиздӓн гелди Тимофей да гетирди бизӓ ии хабер сизин инаныныз ичин хем севгиниз ичин, хем ани сиз бизи херзаман ии лафлан анэрсыныз да истеерсиниз гӧрмӓӓ бизи, ниӂӓ дӓ биз сизи,[+]

7бизим кахырымызда хем зорлуумузда иилендик сизиннӓн, кардашлар, сизин инаныныз ичин.

8Зерӓ биз сефа йашээрыз, ачан сиз Саабидӓ каави дурэрсыныз.

9Несой шӱкӱрлӱк вар ниӂӓ гетирелим Аллаха сизин ичин, бӱӱк севинмӓк ичин, ани каблеттик сиздӓн бизим Аллахын ӧнӱндӓ.

10Геӂӓ-гӱндӱз бӱтӱн ӱректӓн дуа едериз, ки гӧрелим сизин ӱзӱнӱзӱ да долдуралым, не етишмеер сизин инанда[+].

11Кенди бизим Аллах Боба хем Саабимиз Иисус Христос доорутсун бизим йолумузу сизӓ[+].

12Сааби зееделесин хем таштырсын севгинизи бири-биринизӓ хем хепсинӓ, ниӂӓ дӓ биз сизи севериз,[+]

13ки каавилесин ӱреклеринизи, айозлукта оласыныз кабаатсыз бизим Аллах Бобанын ӧнӱндӓ бизим Сааби Иисусун гелмесиндӓ хепси айоз халкыннан. /Амин./[+]

#### 4


Беендирин кендинизи Аллаха

1Биткидӓ, кардашлар, истеериз хем йалварэрыз сизӓ Иисус Христозун адыннан, ниӂӓ каблеттиниз биздӓн, ташыйын хем беендирин кендинизи Аллаха, ниӂӓ дӱшер, ниӂӓ дӓ йапэрсыныз, бунда таа илерлейиниз[+].

2Зерӓ сиз билерсиниз, не сымарламаклар вердик сизӓ Сааби Иисустан.

3Чӱнкӱ Аллахын истедии будур: айоз оласыныз хем запедӓсиниз кендинизи ороспулуктан[+].

4Херкезиниз билсин корумаа кенди гӱӱдесини айозлукта хем сайгылыкта,

5ама диил дӱшкӱн истемеклердӓ тайфӓннар[†] гиби, ани Аллахы билмеерлӓр[+].

6Бу ӱзерӓ кимсей, сырайы басып, кардашыны гӱӂендирмесин, зерӓ Сааби хепси бу гӱнахлар ичин ӂезалээр, ниӂӓ биз баштан сизӓ сӧледик хем аннаттык.

7Чӱнкӱ Аллах чаармады бизи диилпаклаа, ама чаарды айозлаа[+].

8Онуштан, ким паайа коймээр бу сырайы, паасызландырэр диил инсаны, ама Аллахы, Ангысы верди бизӓ Айоз Духу.

9Кардаш севгилии ичин хич йок зорум йазмаа сизӓ, зерӓ сиз кендиниз Аллахтан ӱӱредилмиш олдунуз севмӓӓ бири-биринизи[+].

10Аслы, ани северсиниз хепси кардашлары, ким булунэр Македонийада, ама сизӓ йалварэрыз, кардашлар, бу ӱзерӓ таа илерлейин.

11Чалышын услулукта йашамаа, кенди ишинизӓ бакмаа хем кенди еллеринизлӓн ишлемӓӓ, ниӂӓ биз сизӓ сымарладык,[+]

12ки гӧтӱрӓсиниз кендинизи йакышыклы дышанкыларын ӧнӱндӓ да, кимсейӓ зорунуз олмасын[+].


Иисусун икинӂи гелмеси

13Кардашлар, истӓмеерим сизи билмезликтӓ бракмаа ӧлӱлӓр[*] ичин, ки кахырланмайасыныз, ниӂӓ калан умутсуз инсаннар[+].

14Еер биз инанарсак, ани Иисус ӧлдӱ да дирилди, хеп ӧлӓ инаналым, ани Аллах Иисуслан геери гетиреӂек оннары, ким Иисуса инанарак ӧлдӱ[+].

15Зерӓ буну сизӓ Саабинин сӧзӱннӓн сӧлеериз, ани биз, дирилӓр, еер йашамакта каларсак Саабинин гелмесиндӓ, ӧлӱлерин ӧнӱнӱ гечмейеӂез[+].

16Зерӓ Сааби Кенди гӧктӓн инеӂек, сеседерӓк бир архангил сесиннӓн хем Аллахын борусуннан, да оннар, ким ӧлдӱ Христоза инанарак, илкин калкаӂэклар[+].

17Сора биз, дири оланнар, еер йашамакта каларсак о вакытта, оннарлан билӓ алынаӂэз Саабийи каршыламаа гӧкӱн алтында да бутӱрлӱ Онуннан хожма бирердӓ олаӂэз[+].

18Ӧлӓ ки, бу лафларлан ӱреклендирин бири-биринизи.

#### 5

1Кардашлар, бу олушлар ичин йок зорлук йазмаа сизӓ, не вакыт хем не гӱннердӓ олаӂэк,[+]

2зерӓ кендиниз ии билерсиниз, ани Саабинин гӱнӱ гелеӂек, ниӂӓ бир хырсыз геӂӓ гелер[+].

3Озаман, ачан дейеӂеклӓр «услулук хем коркусузлук», озаман ап-ансыздан бела ӱстлеринӓ гелеӂек, ниӂӓ карынын дуумак санӂылары, да куртуламайаӂэклар[+].

4Ама сиз, кардашлар, диилсиниз каранныкта, ки о гӱн тутсун сизи хырсыз гиби[+].

5Зерӓ сиз хепсиниз айдыннык ооллары, гӱндӱз ооллары, диилиз не геӂӓ, не дӓ караннык ушаклары[+].

6Онуштан уйумайалым, ниӂӓ каланы, ама айык хем уйанык олалым[+].

7Чӱнкӱ уйуйаннар геӂӓ уйуйэрлар, ичкиӂилӓр дӓ геӂӓ сарфош олэрлар.

8Ама биз гӱндӱз ооллары, онуштан лӓӓзым айык олалым, гӱӱсӱмӱзӓ инан хем севги зирхини гиийелим, башымыза куртулмак умут башлыыны такалым[+].

9Чӱнкӱ Аллах бизи ӱфкеси ичин айырмады, ама куртулмак еденелим бизим Сааби Иисус Христос адындан,[+]

10Ангысы ӧлдӱ бизим ичин, ки биз уйаныкыз мы, уйуйэрыз мы, йашайалым Онуннан билӓ[+].

11Онуштан бири-биринизи ӱреклендирин хем духча каавилейин, ниӂӓ дӓ йапэрсыныз.


Битки насаатлар хем селӓмнӓр

12Йалварэрыз сизӓ, кардашлар, хатырлайын сиздеки ишчилери, ани сизи кулланэрлар Саабинин йолунда хем акыл верерлӓр[+].

13Оннара ен бӱӱк сайгы хем севги гӧстерин оннарын иши ичин. Бири-биринизлӓн барышмакта йашайын[+].

14Сизӓ йалварэрыз, кардашлар, акыл верин касаветсизлерӓ, ӱреклендирин коркаклары, йуфкалары аркалайын, хепсиннӓн сабурлу олун[+].

15Бакын, ки кимсей кӧтӱлӱк ичин кӧтӱлӱк чевирмесин, ама чалышын херзаман иилик йапмаа бири-биринизӓ хем херкезинӓ[+].

16Херзаман севинин[+].

17Дайма дуа един[+].

18Хербир халда шӱкӱр един, зерӓ ӧлӓдир сизин ичин Аллахын истедии Иисус Христозда[+].

19Айоз Духу сӱӱндӱрмейин[+].

20Пророклуу паасызландырмайын.

21Хепсини денейин, не ии, ондан тутунун[+].

22Йыракланын хертӱрлӱ кӧтӱлӱктӓн.

23Услулук верӓн Аллах бӱтӱннӓ сизи айозласын. Сизин духунуз, ӂаныныз хем гӱӱдениз бӱтӱннӓ кедерсиз корунсун бизим Сааби Иисус Христозун гелмесиндӓ[+].

24Сизи чааран Аллах инанчтыр, О буннары йапар[+].

25Кардашлар! Дуа един бизим ичин[+].

26Селӓмнейин хепси кардашлары айоз ӧпӱшлӓн[+].

27Саабинин адыннан сымарлээрым, окуйун бу кийады хепси /айоз/ кардашлара[+].

28Ииверги олсун сизиннӓн бизим Сааби Иисус Христоздан. /Амин./

### 2 Салониклилерӓ

#### 2 Салониклилерӓ

2 Салониклилерӓ


[1]

[2]

[3]


ПАВЛИНИН ИКИНӁИ КИЙАДЫ САЛОНИКЛИЛЕРӒ

#### 1


Селӓм

1Бӓн, Павли, Силуан хем Тимофей селӓм йоллээрыз Салоник клисесинӓ, ангысы Аллах Бобанын хем бизим Сааби Иисус Христозун[+].

2Ииверги сизӓ хем услулук бизим Аллах Бобадан хем Сааби Иисус Христоздан.


Гелӓн даава

3Херзаман доорулаа гӧрӓ борчлуйуз шӱкӱр еделим Аллаха сизин ичин, кардашлар, зерӓ инаныныз пек бӱӱйер хем севгиниз бири-биринизӓ зееделенер[+].

4Ӧлӓ ки, биз кендимиз ӱӱнериз сизиннӓн Аллахын клиселериндӓ, сизин дайанманызлан хем инанынызлан хепси кооламакларда хем зеетлердӓ, ани сиз гечирерсиниз[+].

5Хепси буннар ачык гӧстерер Аллахын доору даавасыны, ки сиз уйгун сайыласыныз Аллахын Падишахлыы ичин, нечин шинди зеетленерсиниз[+].

6Зерӓ доорудур Аллаха гӧрӓ, ки зеетлейеннерӓ чевирсин зеет,[+]

7ама сизӓ, зеет чекеннерӓ, раатлык бизимнӓн билӓ Сааби Иисусун гелмесиндӓ гӧктӓн, каави ангиллериннӓн барабар,[+]

8алифли атештӓ. О ӂезалайаӂэк оннары, ким танымээр Аллахы хем сеслӓмеер Ии Хабери бизим Сааби Иисус /Христос/ ичин[+].

9Оннар ӂезаланаӂэк дивеч ӧлӱмнӓн, Саабинин ӱзӱндӓн хем Онун йалабыклы кудретлииндӓн йыракланылы,

10о гӱнӱ, ачан О гелеӂек, ки метинненсин айоз халкындан хем шашмайа койсун хепси инанӂылары. Зерӓ сиз бизим шаатлыымызы инандыныз[+].

11Тӓ бунун ичин херзаман дуа едериз сизин ичин, ки бизим Аллах сизи уйгун йапсын чаармасына да кувединнӓн таманнасын хербир ии неетинизи иилик йапмаа хем хербир иши, не инаннан йапэрсыныз[+].

12Ӧлӓ ки метинненсин бизим Сааби Иисус /Христозун/ ады сиздӓ, сиз дӓ Онда, бизим Аллахын хем Сааби Иисус Христозун иивергисиннӓн.

#### 2


Законсуз адам

1Бизим Сааби Иисус Христозун гелмеси ичин хем бизим Она топланмамыз ичин лафеделим. Йалварэрыз сизӓ, кардашлар,[+]

2чабук шӱпейӓ дӱшмейин хем ӱркмейин не бир духтан, не бир лафтан, не дӓ сансын биздӓн йолланмыш бир кийаттан, санарак, ани Христозун гӱнӱ гелди.

3Кимсей сизи биртӱрлӱ алдатмасын. Зерӓ о гӱн гелмейеӂек илкин олмайынӂа инандан атылмак хем ачылмайынӂа законсуз[†] адам, ангысынын сону – кайыплык[+].

4О каршы дураӂэк хем кендини ӱӱсеклендиреӂек хепсиндӓн таа чок, нейӓ денер аллах еки нейӓ баш иилдилер, ӧлӓ ки Аллахын Айоз бинасында[†] отураӂэк, сансын о Аллах, да кендини Аллахын еринӓ койаӂэк.

5Тутмээрсыныз мы аклынызда, ачан таа сиздейдим, бӓн буннары сӧледим.

6Билерсиниз, не шинди дургудэр ону, ки ачылсын кенди вакыдында.

7Зерӓ законсузлуун саклы куведи шинди дӓ ишлеер, салт о вакыдадан, ачан О, Ким шинди ону дургудэр, орталыктан алынаӂэк[+].

8Озаман законсуз олан ачылаӂэк, ангысыны Сааби Иисус ӧлдӱреӂек Кенди аазындан солууннан да телеф едеӂек Кенди гелмесинин пейдаланмасында[+].

9Законсуз оланын гелмеси шейтанын ишиндӓн олаӂэк, ангысы файдалээр хертӱрлӱ кудретли йаптыклары, алдадыӂы нышаннары хем шашмаклы ишлери,[+]

10хем хертӱрлӱ кӧтӱ шалвирлии, ки кайыплык йолунда оланнары алдатсын. Оннар кайбелеӂеклӓр, зерӓ истӓмеерлӓр севмӓӓ аслылыы, куртулсуннар дейни[+].

11Онуштан Аллах оннара бир алдадыӂы кувет йоллээр, ки инансыннар йаланы,

12ки даава кесилсин хепсинӓ, ким инанмээр аслылыы, ама майыл олэр йалана.


Олун каави!

13Биз лӓӓзым херзаман шӱкӱр еделим Аллаха сизин ичин, севгили кардашлар, ани Аллах сечти сизи, ки илк куртуланнар оласыныз Духун айозламасыннан хем инаннан аслылаа[+].

14Бунун ичин О чаарды сизи Ии Хаберлӓн, ангысыны насаат еттик, ки еденӓбилӓсиниз Сааби Иисус Христозун метинниини[+].

15Онуштан, кардашлар, каави олун хем тутун ӱӱретмеклери, не ӱӱрендиниз лафлан йада биздӓн йолланмыш кийатлан[+].

16Кендиси бизим Сааби Иисус Христос хем бизим Аллах Бобамыз, ани севди бизи да иивергисиннӓн дивеч гиргинник хем каави умут верди,[+]

17ко сизи ӱреклендирсин хем каавилесин хербир ии ишлӓн хем лафлан[+].

#### 3


Дуа един бизим ичин

1Биткидӓ, кардашлар, дуа един бизим ичин, ки Аллахын сӧзӱ чабук даалсын хем метинненсин, ниӂӓ дӓ сиздӓ,[+]

2да куртулалым есапсыз хем кӧтӱ адамнардан, зерӓ хепсиндӓ инан йок[+].

3Инанчтыр Сааби, Ангысы каавилейеӂек сизи хем кӧтӱ оландан коруйаӂэк[+].

4Биз умут койэрыз Саабийӓ сизин ичин, ани сиз таманнээрсыныз хем таманнайаӂэныз ону, не биз сизӓ сымарлээрыз.

5Сааби доорутсун сизин ӱреклеринизи Аллахын севгисинӓ хем Христозун дайанмасына[+].

6Иисус Христозун адыннан сымарлээрыз сизӓ, кардашлар, йыракланасыныз хербир кардаштан, ани хайлазлыкта йашээр, диил о ӱӱретмеклерӓ гӧрӓ, ани биздӓн каблеттиниз.

7Сиз кендиниз билерсиниз, несой лӓӓзым бензейӓсиниз бизӓ, зерӓ биз сиздӓ диилдик хайлазлыкта[+].

8Кимсейин екмеени ӂабадан имедик, ама ишледик хем саваштык, чалышарак геӂӓ-гӱндӱз, ки аарлык йапмайалым сизӓ[+].

9Диил, ани йок доорулуумуз аарлык йапмаа, ама кендимизи вердик сизӓ ӧрнек, ки бизӓ бензейӓсиниз[+].

10Ачан биз таа сиздӓ булунардык, сизӓ буну сымарладык: ким истӓмеер ишлесин, о дӱшмеер исин дӓ[+].

11Биз ишидериз, ани кимилери сиздӓн хайлазлыкта йашээр, хич иш йапмээр, ама хербир ишӓ карышэрлар[+].

12Бӧлелеринӓ сымарлээрыз хем насаат верериз бизим Сааби Иисус Христозун адыннан, ани оннар услулукта ишлесиннӓр да кенди екмеени исиннӓр.

13Ама сиз, кардашлар, йорулмайын иилик йапмаа[+].

14Еер биркимсей сеслӓмӓрсейди бизим лафларымызы бу кийаттан, ону нышаннайын да онуннан баалантыныз олмасын, ки утандырылсын.

15Салт саймайын ону ниӂӓ бир душманы, ама акыл верин ниӂӓ бир кардаша[+].


Сон селӓмнӓр

16Кенди услулук верӓн Сааби баашласын сизӓ услулук херзаман хем хербир иш ӱзерӓ! Сааби сизиннӓн хепсинизлӓн олсун[+].

17Бӓн, Павли, бу селӓми йазэрым кенди елимнӓн. Бу беним нышаным хепси кийатларымда. Бӓн бӧлӓ йазэрым[+].

18Бизим Сааби Иисус Христоздан ииверги олсун хепсинизлӓн. /Амин./

### 1 Тимофейӓ

#### 1 Тимофейӓ

1 Тимофейӓ


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]


ПАВЛИНИН ИЛК КИЙАДЫ ТИМОФЕЙӒ

#### 1


Селӓм

1Бӓн, Павли, Иисус Христозун апостолу, сыраланмыш бизим Куртарыӂы Аллахтан хем Сааби Иисус Христоздан, Ангысында бизим умудумуз,[+]

2селӓм йоллээрым Тимофейӓ, беним хакына ушаама инанда: ииверги, аӂыйаннык, услулук Аллах Бобадан хем Христос Иисустан, бизим Саабидӓн[+].


Корун йанныш ӱӱретмеклердӓн

3Ниӂӓ Македонийайа гидӓркӓн йалвардым сана, лӓӓзым каласын Ефес касабасында, ки сымарлайасын бир бойуна, ӱӱретмесиннӓр башка тӱрлӱ

4да верилмесиннӓр масаллара хем сенселӓ лафларына, ангысынын йок биткиси. Буннар таа чок чекиш дебештирер, некадар Аллахын сырасыны дӱзер, ани инандан гелер[+].

5Бу сымарламанын кеези[*] – севги бир пак ӱректӓн, темиз нееттӓн хем диил икиӱзлӱ инандан[+].

6Кимиси сапты буннардан да бошуна лафлара дакындылар[+].

7Истеерлӓр Закон ӱӱредиӂилери[†] олсуннар, ама аннамээрлар не кенди лафларыны, не о ишлери, нелӓр ичин кыйышмаклан лафедерлӓр.

8Биз билериз, ани Закон[†] ии, еер доору файдаланырсайды[+].

9Зерӓ билериз, ани Закон диил курулу доору оланнар ичин, ама законсузлар ичин хем баш иилтмейеннӓр ичин, аллахсызлар ичин хем гӱнахкерлӓр ичин, оннар ичин, ани диил айоз хем паайа коймээрлар ону, не айоз, ана-бобаларыны дӱӱйеннӓр хем адам ӧлдӱреннӓр ичин,[+]

10ороспулук еденнӓр ичин, гомосексуалистлӓр ичин, чырак ӂамбазлары ичин, йаланӂылар ичин, емини тутмайаннар ичин хем башка хепси ичин, не каршы дурэр саа ӱӱренмейӓ,

11метин Аллахын шанны Ии Хаберинӓ гӧрӓ, ани бана инандырылды[+].


Аллахын аӂыйанныы

12Шӱкӱр едерим Иисус Христоза, бизим Саабийӓ, Ангысы бени каавилетти, зерӓ О сайды бени инанч да алды изметинӓ,[+]

13макар ки бӓн ӧнӂӓ бир кӧтӱлейиӂи, коолайыӂы хем зулумдум. Ама О аӂыды бени, зерӓ йапардым буннары билгисизликтӓн хем инансызлыктан[+].

14Ама бизим Саабинин хайыры бана бол-бол верилди инаннан хем севгийлӓн билӓ, ани вар Иисус Христозда[+].

15Аслыдыр хем йарашэр, ки херкезиндӓн кабледилсин о сӧз, ани деер: «Иисус Христос гелди бу дӱннейӓ, ки гӱнахкерлери куртарсын», ангыларындан бӓн ен кӧтӱсӱйӱм[+].

16Ама Аллах бени аӂыды, ки Иисус Христос илкин бендӓ гӧстерсин кенарсыз дайанмасыны, да ӧрнек олабилейим оннара, ким Она инанаӂэк да дивеч йашамак еденеӂек.

17Дивеч Падишаха – ӧлӱмсӱз, гӧрӱнмӓз, бириӂик Аллаха – дивечтӓн дивеӂӓ икрам хем метинник олсун. Амин.


Аскер ии ӂенктӓ

18Оолум Тимофей, бу сымарламайы сана верерим пророклук сӧзлеринӓ гӧрӓ, ани ӧнӂӓ сӧленди сенин ичин, ки о сӧзлӓрлӓн аскер оласын ии ӂенктӓ[+]

19да коруйасын инаны бир пак ӱзлӓн, недӓн бир бойу атылды да инаннарыны телеф етти, ниӂӓ бир геми, ани ташлара чарпэр.

20Оннарын арасында булунэр Именей хем Александру, ангыларыны брактым шейтанын елинӓ, ки ӱӱренсиннӓр, ани дӱшмеер Аллахы кӧтӱлемӓӓ[+].

#### 2


Дуа клиседӓ

1Онуштан хепсиндӓн ӧнӂӓ насаат верерим, дуалар, истемеклӓр, йалвармаклар хем шӱкӱрлӓр едилсин хепси инсан ичин,

2падишахлар ичин хем хепси ӱӱсек заабитлӓр ичин, ки гечирелим раат хем услу бир йашамак, бӱтӱн верилмӓклӓн Аллаха хем кендинизи доору гӧтӱрмӓклӓн.

3Зерӓ бу иидир хем йакышыклы бизим Куртарыӂы Аллаха,[+]

4Ангысы истеер, ки хепси инсан куртулсун хем етишсин, ки аслылыы танысын[+].

5Зерӓ бир Аллах хем бир Араӂы Аллахын хем инсанын арасында, адам Иисус Христос[+].

6О верди Кендини курбан, ки куртарсын хепси инсаны. Уйгун заманда бунун ичин шаатлык едилди[+].

7Бунун ичин бӓн койулдум хаберӂи хем апостол. Доору сӧлеерим[*], йаландырмээрым. Койулдум, ки ӱӱредейим миллетлери инана хем аслылаа[+].

8Онуштан истеерим, ки херердӓ адамнар дуа етсиннӓр, калдырып пак еллерини, ӱфкесиз хем чекишсиз.

9Хеп ӧлӓ карылар да йакышыклы гиинсиннӓр утанмаклан хем саа фикирлӓн, диил сачларыны кабардарак ӧрсӱннӓр еки донансыннар алтыннан, седефлӓн йада паалы рубайлан,[+]

10ама донатсыннар кендилерини иилик йапмаклан, ниӂӓ йакышэр карылара, ангылар деерлӓр, ани верилдилӓр Аллаха.

11Кары услулуклан, ӧн верерӓк, ӱӱренсин[+].

12Изин вермеерим кары ӱӱретсин еки чорбаӂы олсун коӂасына. О услулукта ӱӱренсин;[+]

13зерӓ илкин йарадылды Адам, сора Ева,[+]

14хем Адам алдадылмады, ама кары алдадылды да гӱнаха дӱштӱ[+].

15Ама кары куртулаӂэк Ушаан дуумасыннан[*], еер саа фикирлӓн йашарса инанда, севгидӓ хем айозлукта.

#### 3


Клисенин кулланыӂылары

1Аслыдыр о сӧз, ани ким ӧзенер епископ[*] олсун, хавез ии ишӓ[+].

2Онуштан епископ лӓӓзым олсун мааналанмаз табеетли, бир карыйлан евли, айык, саа фикирли, есаплы, мусаафирӂи, беӂерик ӱӱретмӓӓ[+].

3Олмасын сарфошчу, дӱӱшчӱ, /тамах,/ ама йалпак олсун, кавга етмесин, пара севмесин[+].

4Ии куллансын кенди евини, ӧлӓ ки ушаклары бӱтӱн сайгыйлан ӧн версиннӓр.

5Зерӓ ким кенди евини кулланмаа беӂермеер, несой вар насыл гӱдӓбилсин Аллахын клисесини?

6Олмасын инана ени дӧнмӱшлердӓн, ки ходулланмасын да диавол гиби кабаатлы калмасын.

7Лӓӓзым, ки клиседӓн дышанда оланнардан бир ии инсан гиби танынсын, башка тӱрлӱ оннардан мааналанар хем дӱшӓр диаволун капканына[+].

8Хеп ӧлӓ диаконнар да дӱшер, сайгылы олсуннар, лафыны басан олмасыннар, ичкиӂилӓӓ верилмесиннӓр, тамах олмасыннар,[+]

9инанын саклылыыны пак ӱзлӓн корусуннар.

10Буннар да ӧнӂӓ лӓӓзым дененсиннӓр, сора измет етсиннӓр, еер оннарда кусур олмарса.

11Хеп ӧлӓ карылар сайгылы олсуннар, фитлейиӂи олмасыннар, айык олсуннар, инанч хербир иш ӱзерӓ[+].

12Диаконнар олсун бир карыйлан евли, ии куллансыннар ушакларыны хем кенди евлерини.

13Зерӓ диаконнар, ким ии измет едер, кендилеринӓ икрам еденер хем чок кыйышмак еденерлӓр инаннарында Иисус Христоза.


Бӱӱк саклылык

14Умутланэрым тездӓ гелейим сана. Ама сана буннары йазэрым,

15ки, еер биртӱрлӱ ойаланарсам, сӓн билӓсин, ниӂӓ дӱшер гӧтӱрмӓӓ кендини Аллахын евиндӓ, ани вар дири Аллахын клисеси, аслылыын дирӓӓ хем темели.

16Хич лафсыз, Аллахын йолунун саклылыы бӱӱктӱр: Аллах тенӂӓ гӧстерилди, Духлан Кендини доорулады, ангиллерӓ гӧрӱндӱ, миллетлердӓ насаат едилди, дӱннедӓ инаннан кабледилди, метинниклӓн йукары алынды[+].

#### 4


Йаланӂы ӱӱредиӂилӓр

1Айоз Дух ачык сӧлеер, ани битки заманнарда кимиси инандан атылаӂэк, сеслейерӓк алдадыӂы духлары хем фена духларын ӱӱретмеклерини,[+]

2йаланӂыларын икиӱзлӱлӱӱ бетеринӓ, ангыларын ӱзлери сансын дамгаланмыш кызгын демирлӓн.

3Оннар евленмейи дургудэрлар да деерлӓр, ки сакынмаа имеклердӓн, ангыларыны Аллах йаратты, ки инанӂылар хем аслылыы таныйаннар, шӱкӱр едип, исиннӓр[+].

4Хепси, не Аллах йаратты, иидир хем хич бири олмаз атылсын, еер шӱкӱрлӱклӓн кабледилирсейди[+].

5Зерӓ айозланэр Аллахын сӧзӱннӓн хем дуайлан[+].


Ии изметкӓр

6Еер буннары кардашлара аннадырсайдын, Иисус Христозун бир ии изметкери олаӂан, бесленмиш инан сӧзлериннӓн хем ии ӱӱретмӓклӓн, не изледин шиндийӓ кадар.

7Сакын бабу масалларындан, не йарашмээр айозлаа, ама сынаштыр кендини Аллахын йолунда гитмӓӓ[+].

8Зерӓ гӱӱдейи сынаштырмаа аз файдалы, ама гитмӓк Аллахын йолунда хер тарафтан файдалы, чӱнкӱ онда аданмак вар шиндики ӧмӱр ичин хем гелеӂек ӧмӱр ичин.

9Аслыдыр бу сӧз, да йарашэр, ки херкезиндӓн кабледилсин[+].

10Онуштан биз савашып-чалышэрыз, зерӓ дири Аллаха умутланэрыз, Ангысы Куртарыӂыдыр хепси инсаннара, ама ен чок инанӂылара[+].

11Буннары насаат ет хем ӱӱрет.

12Кимсей паасызландырмасын сенин генчлиини, ама ӧрнек ол инанӂылара лафлан, йашамаклан, севгийлӓн, /духлан,/ инаннан, паклыклан[+].

13Бӓн гелинӂӓ, верил окумаа Айоз Йазылары[†] клиседӓ, насаат етмӓӓ хем ӱӱретмӓӓ.

14Касаветсиз олма духча баашыша, ани сендӓ, не сана верилди пророклук сӧзӱннӓн, ачан пресвитерлӓр ел койдулар ӱстӱнӓ[+].

15Бу ишлерӓ верил хем оннарда кал, ки сенин башарын херкезинӓ гӧрӱнсӱн.

16Есап ал кендини хем ӱӱретмени да херзаман бу ӱзерӓ чалыш. Бӧлӓ йапарак, хем кендини куртараӂан, хем оннары, ким сени сеслеер.

#### 5


Баалантылар клиседӓ

1Ихтӓры[*] серт азарлама, ама насаат вер она, ниӂӓ бобана. Насаат вер генч адамнара, ниӂӓ кардашларына;[+]

2ихтӓр карылара, ниӂӓ анана; генч карылара, ниӂӓ кызкардашларына, бӱтӱн паклыклан.

3Хатыр гӱт дул карылара, ани хакына кимсейсиз.

4Ама еер бир дул карынын варса ушаклары еки унукалары, оннар ӱӱренсиннӓр Аллахын йолунда гитмӓӓ, илкин кенди айлесинӓ йардым етсиннӓр, иилик чевирсиннӓр ана-бобаларына, зерӓ буну Аллах беенер[+].

5Дул кары, ани хакына кимсейсиз хем йалныз калмыш, умудуну Аллаха койэр хем геӂӓ-гӱндӱз дурмамайӂа Она йалварэр хем дуа едер.

6Ама дул кары, ани кендини верер сефалык сӱрмейӓ, таа йашаркан, ӧлӱдӱр[+].

7Бу ишлери оннара аннат, ки маанасыз табеетли олсуннар.

8Еер биркимсей кенди йакыннары ичин, маасуз кенди айлеси ичин заамет гӱтмӓрсейди, о инаны инкӓр етмиш да таа бетердир, некадар бир инансыз.

9Ки ады дуллар листасына йазылсын, дул кары лӓӓзым олсун алтмыш йашындан йукары, бир коӂайлан евленмиш,

10ии ишлери ичин билинӓн, ушак бӱӱтмӱш, мусаафир каблетмиш, Аллахын айоз халкынын айакларыны йыкамыш[*], сыкынтыда оланнара йардым етмиш хем чалышканныклан хертӱрлӱ иилик йапмыш[+].

11Таа генч дулларын адларыны листайа йазма. Зерӓ оннар, тенӂӓ истедиклери каавиледип Христоза каршы, енидӓн евленмӓӓ истеерлӓр.

12Озаман кабаатлы калэрлар, зерӓ бозэрлар еминнерини, ани илкин йаптылар.

13Ондан каарӓ, оннар ӱӱренерлӓр хайлак гезмӓӓ евдӓн евӓ, да диил саде хайлак гезмӓӓ, ама ченели олмаа хем башкаларын ишлеринӓ карышмаа, сӧлейерӓк, не дӱшмеер[+].

14Онуштан истеерим, ки генч дуллар евленсиннӓр, ушак дуудурсуннар, евлерини куллансыннар да каршы дурана колайлык вермесиннӓр, ки бизи кӧтӱлесин[+].

15Зерӓ кимиси оннардан шиндӓн сора саптылар да шейтанын ардына гиттилӓр.

16Еер бир инанӂы карынын дул йакыннары варса, лӓӓзым оннара баксын да зааметӓ коймасын клисейи, ки клисӓ йардым едӓбилсин дуллара, ани хакына кимсейсиз.

17Пресвитерлӓр, ани ии ӧндерлеерлӓр, лӓӓзым ики катына хатырлансыннар, айырыӂа оннар, ким ишлеер насаат етмектӓ хем ӱӱретмектӓ[+].

18Зерӓ Айоз Йазы деер: «Баалама ӧкӱзӱн аазыны, харман дӱӱйӓркӓн» хем «Ишчийӓ йарашэр кенди ӧдӓӓ»[+].

19Кабаатландырмак пресвитерӓ каршы каблетмӓ, олмайынӂа ики-ӱч шаат.

20Ким илери доору гӱнах йапэр, оннары таказала хепсинин ӧнӱндӓ, ки каланы да корксун[+].

21Аллахын, Иисус Христозун хем сечилмиш ангиллерин ӧнӱндӓ сени еминнеерим, ки пай тутмайарак хем кимсейин ӱзӱнӓ бакмайарак бу сымарламаклары таманнайасын.

22Еллерини кимсейин ӱстӱнӓ тез койма, пай алма башкаларын гӱнахларында. Кендини пак тут[+].

23Илери доору ичмӓ салт су, ама ич бираз шарап сенин катынын хем сык хасталыкларын бетеринӓ[+].

24Кими инсаннарын гӱнахлары ачык, оннар ӧнӂӓ, даава олмадаан, билинер. Башкаларын гӱнахлары сора ачылэр.

25Хеп ӧлӓ ии ишлӓр дӓ ачык, оннар да, ани диил ачык, йок насыл саклы калсын.

#### 6


Чыраклар хем чорбаӂылар

1Хепси чыраклар, ани бойундурук алтында булунэрлар, кенди чорбаӂыларына дӱшер хербир иш ӱзерӓ икрам версиннӓр, ки Аллахын ады хем ӱӱретмеси кӧтӱленмесин[+].

2Чыраклар, кимин чорбаӂылары инанӂы, ашааламасыннар оннары, чӱнкӱ кардаш дейни, ама таа чок баксыннар измет етмӓӓ оннара, чӱнкӱ ким файдаланэр бу ии изметчиликтӓн, оннар – севгили инанӂылар. Буннары ӱӱрет хем насаат ет[+].


Аллахын йолунда гидин

3Ким башка тӱрлӱ ӱӱредер да кайыл олмээр бизим Сааби Иисус Христозун саа сӧзлеринӓ хем Аллахын йакышыклы, уйгун ӱӱретмесинӓ,[+]

4О бир шишкиндир да бишей билмеер, ама дӱшкӱндӱр йарышмаа хем лаф кавгаларына, нередӓн башлээр хасеетлик, чекиш, фена лафлар хем кӧтӱ шӱпелӓр,[+]

5Бошуна дартышмаклар бозук фикирли инсаннарда, ангылары кайбеттилӓр аслылыы, санарак ани Аллахын йолу казанч йолудур. /Бусой инсаннардан узаклаш./[+]

6Аслыда бӱӱк казанчтыр Аллахын йолунда гитмӓӓ, шӱкӱр каларак онуннан, нейимиз вар[+].

7Зерӓ биз бишей гетирмедик бу дӱннейӓ, /белли, ани/ йок насыл бишей бурадан алалым да[+].

8Еер варса, не ийелим хем не гиийелим, буннарлан канаат калэрыз.

9Ама ким зенгин олмаа ӧзенер, о денемейӓ дӱшер, бир арканнан тутулэр хем чок ахмакчасына хем зарарлы хавезлерӓ капылэр, ани инсаны телеф едер хем кайыплаа баттырэр[+].

10Чӱнкӱ хербир кӧтӱлӱӱн кӧкӱ – пара севгисидир. Ким буна верилди, оннар инандан саптылар да кендилеринӓ чок зеет йаптылар.

11Ама сӓн, Аллах адамы, кач буннардан да излӓ доорулуу, Аллахын йолуну, инаны, севгилии, дайанмайы, йалпаклыы[+].

12Инанда ии савашлан саваш, бак еденмӓӓ дивеч йашамайы, ангысына сӓн чаарылдын, ачан ии инаны чок шаатларын ӧнӱндӓ ачык каблеттин[+].

13Аллахын, Ани хепсинӓ йашамак верер, хем Иисус Христозун ӧнӱндӓ, Ангысы Понтий Пилатын ӧнӱндӓ шаатлык етти ии инан ичин, сымарлээрым сана,[+]

14бу сымарламайы лекесиз хем кусурсуз, бизим Сааби Иисус Христозун гелмесинӓдӓн коруйасын,

15ангысыны вакыдында ачаӂэк мутлу хем бириӂик Чорбаӂымыз, падишахларын Падишахы хем саабилерин Саабиси[+].

16Салт Ондадыр ӧлӱмсӱзлӱк, Ангысы йашээр бир йаклашмаз шафк ичиндӓ, кими хич кимсей гӧрмеди хем йок насыл да гӧрсӱн. Она икрам хем заабитлик дивеӂинӓ! Амин.

17Зенгиннерӓ бу ӧмӱрдӓ сымарла, ани ходулланмасыннар, умутларыны коймасыннар зенгиннӓӓ, ани гелип-гечер, ама /дири/ Аллаха, Ангысы верер бизӓ хепсини ташкынныктан, ки сефаланалым,

18иилик йапсыннар, ии ишлӓрлӓн зенгинненсиннӓр, ӂӧмерт хем башкаларлан пайлашмаа хазыр олсуннар[+].

19Топласыннар хазна кендилеринӓ, ани саа бир темел олаӂэк гелеӂек вакыт ичин, ки еденӓбилсиннӓр хакына[*] йашамак.

20Ей, Тимофей, кору, не сана верили, узаклаш аллахсыз бошуна лафлардан хем «билги» ичин дартышмаклардан, не йанныш адланэр[+].

21Кимилери, дейип, ани етишти бу билгийӓ, саптылар инандан. Ииверги олсун сизиннӓн. /Амин./[+]

### 2 Тимофейӓ

#### 2 Тимофейӓ

2 Тимофейӓ


[1]

[2]

[3]

[4]


ПАВЛИНИН ИКИНӁИ КИЙАДЫ ТИМОФЕЙӒ

#### 1


Селӓм

1Бӓн, Павли, Иисус Христозун апостолу Аллахын истемесинӓ гӧрӓ, йолланылдым насаат едейим йашамак ичин, ани аданмыш Иисус Христозда[+].

2Селӓм йоллээрым Тимофейӓ, беним севгили ушаама: ииверги, аӂыйаннык, услулук Аллах Бобадан хем бизим Сааби Иисус Христоздан[+].


Ии Хаберӓ инанч ол

3Шӱкӱр едерим Аллаха, Ангысына измет едерим деделерим гиби пак ӱзлӓн, дурмамайӂа геӂӓ-гӱндӱз анарак сени беним дуаларымда[+].

4Зерӓ аклыма гетирерим сенин гӧз йашларыны, да ӧзледим гӧрейим сени, ки севинмеликлӓн долайым.

5Аклыма гетирерим сенин йапынмадык инаныны, ани баштан варды сенин бӱӱк ананда, Лоидада, хем сенин ананда, Евникада, да чок инанэрым, ани хеп о инан сендӓ дӓ вар[+].

6Онуштан аклына гетирерим, алифлендирӓсин Аллахын баашышыны, ани едендин еллерими коймамдан сенин ӱстӱнӓ[+].

7Зерӓ Аллах верди бизӓ диил коркаклык духу, ама кудрет, севги хем кендини запетмӓк духу[+].

8Онуштан, утанма шаатлык етмӓӓ бизим Сааби ичин хем утанма бендӓн дӓ, ани капана дӱштӱм Онун ичин, ама бенимнӓн пай ал зеетленмектӓ Ии Хабер ичин Аллахын кувединнӓн[+].

9О куртарды бизи да чаарды, Кенди айоз халкы олалым, диил бизим йаптыкларымыза гӧрӓ, ама Кенди курулмушуна хем иивергисинӓ гӧрӓ, ани верилди бизӓ Иисус Христозда баштан дивечликтӓн,[+]

10ама шинди ачылды бизим Куртарыӂы Иисус Христозун гӧрӱнмесиннӓн. О бозду ӧлӱмӱн куведини да айдыннаа чыкарды йашамайы хем ӧлӱмсӱзлӱӱ Ии Хаберлӓн,[+]

11ангысы ичин бӓн койулдум насаатчы, апостол хем ӱӱредиӂи /миллетлерӓ/[+].

12Бу бетерӓ бӓн бӧлӓ зеетленерим, ама хич утанмээрым, зерӓ билерим, Кимӓ инандым хем чок инанэрым, ани Онун вар куведи о Гӱнӓ кадар, корусун ону, не бана верилди[+].

13Ӧрнек оларак, тутун о саа сӧзлердӓн, ани бендӓн ишиттин, инаннан хем севгийлӓн, ани Иисус Христозда.

14О ии ӱӱретмеклери, не верилди сана, кору Айоз Духлан, Ким биздӓ йашээр[+].

15Сӓн билерсин, ани хепси Асийада оланнар бендӓн атылдылар. Оннарын арасында – Фигел хем Ермоген[+].

16Сааби Онисифорун евинӓ аӂыйаннык версин, зерӓ о чок сыра бени иилендирди хем утанмады беним синӂирлеримдӓн,[+]

17ама Рома касабасында булунаркан, бӱӱк чалышмаклан аарады бени, булунӂа.

18Сааби версин она, ки о Гӱндӓ аӂыйаннык булсун Саабидӓн, зерӓ некадар о бана измет етти Ефес касабасында, сӓн чок ии билерсин.

#### 2


Дайанмак зеетлердӓ

1Ӧлӓ ки, оолум, каавилен хайырлан, ани Иисус Христозда.

2Ӱӱретмеклери, не ишиттин бендӓн чок шаатлар ӧнӱндӓ, вер инанч инсаннарын елинӓ, ангылары беӂерерлӓр башкаларыны да ӱӱретмӓӓ.

3Дайаныӂы ол зеетлердӓ, ниӂӓ Иисус Христозун бир ии аскери[+].

4Хич бир аскер бааламаз кендини гӱннӱк йашаманын зааметлериннӓн, чӱнкӱ кендини бакэр беендирсин аскерлик заабидинӓ.

5Йарышаннар, сырайа гӧрӓ йарышмарсайдылар, фенец казанамазлар[+].

6Чифтчи, ким чалышып-ишлеер, лӓӓзым алсын илк пайы берекеттӓн[+].

7Не сӧлеерим, ии анна; Сааби сана хербир иш ӱзерӓ акыл вереӂек.

8Унутма Иисус Христозу, Давидин[†] сенселесиндӓн, Ангысы ӧлӱдӓн дирилди, ниӂӓ ачыкланэр Ии Хабердӓ, ангысыны насаат едерим[+].

9Онуштан зеет чекерим, артык синӂирлӓрлӓн баалайым ниӂӓ бир фена йапыӂы, ама Аллахын сӧзӱ синӂирлӓн бааланмаз[+].

10Бунун ичин хепсинӓ дайанэрым сечилмишлӓр ичин, ки оннар да куртулмак еденсиннӓр, ани Иисус Христозда, дивеч метинниклӓн[+].

11Аслыдыр бу сӧз: «Еер биз Онуннан ӧлдӱйсейдик, Онуннан да йашайаӂэз[+].

12Еер дайанарсак, Онуннан билӓ да падишахлык едеӂез. Еер Ондан атыларсак, О да биздӓн атылаӂэк[+].

13Еер биз инанч олмарсак, О инанч калэр, зерӓ йок насыл бишей йапсын Кенди табеетинӓ каршы»[+].

14Буннары инанӂыларын аклына гетир, Аллахын ӧнӱндӓ хаберлейерӓк, чекишмесиннӓр лафлар ичин, зерӓ бундан файда олмаз, ама кайыплаа гӧтӱрер оннары, ким сеслеер[+].

15Бак, да ол Аллахын ӧнӱндӓ ниӂӓ дененмиш ишчи, ангысы йок недӓн утансын, доору ӱӱредип аслылык сӧзӱнӱ.

16Ама узаклан бошуна лафлардан, ани йарашмээр айозлаа, зерӓ бӧлӓ лафеденнӓр таа чок зееделейеӂеклӓр сайгысызлыы Аллаха каршы[+].

17Оннарын лафлары гангрена гиби даалаӂэк. Бутӱрлӱ булунэр Именей хем Филет,[+]

18ангылары аслылыктан саптылар, дейип, ани дирилмӓк олду. Бунуннан кимилерин инаныны бозэрлар[+].

19Ама Аллахын темели каави дурэр да бӧлӓ мӱхӱрлӱ: «Сааби таныйэр Кендикилерини» хем «Узаклашсыннар кӧтӱлӱктӓн хепси, ким чаарэр Саабинин адыны».

20Бир бӱӱк евдӓ вар хертӱрлӱ каплар, диил саде алтындан хем гӱмӱштӓн, ама вар аачтан да, топрактан да. Кимиси файдаланэр икрамны ишлӓр ичин, ама кимиси икрамсыз ишлӓр ичин[+].

21Ӧлӓ ки, ким икрамсыз ишлердӓн пакланаӂэк, о айозланмыш бир кап олаӂэк, икрамны ишлерӓ уйгун хем Чорбаӂыйа файдалы, хазыр йапсын хертӱрлӱ ии ишлӓр.

22Генчлик хавезлериндӓн кач, да излӓ доорулуу, инаны, севгийи, услулуу хепсиннӓн, ким Саабийи чаарэр пак ӱректӓн[+].

23Ахмакчасына хем аннамаксыз йарышмаклардан сакын, билерӓк, ани оннардан дебрешер кавга[+].

24Саабинин кулу дӱшмеер кавгаӂы олсун, ама дӱшер йалпак олсун хепсиннӓн, беӂерсин ӱӱретмӓӓ хем сабурлу олсун, ачан она каршы кӧтӱлӱк йапэрлар.

25Йавашлыклан йола гетирсин оннары, ким каршы она дурэр. Аллах беки оннара колайлык вереӂек, ани гӱнахларындан Она дӧнсӱннӓр да аслылыы танысыннар[+].

26Озаман кендилеринӓ гелип, чӧзӱлӓбилирлӓр диаволун арканындан, зерӓ диавола есир дӱшмӱштӱлӓр, ки йапсыннар онун кефини[+].

#### 3


Битки гӱннӓр

1Билӓсин, ани битки гӱннердӓ зор вакытлар олаӂэк[+].

2Зерӓ инсан олаӂэк кендини севӓн, парайы севӓн, ӱӱнӓн, ходул, кӧтӱлейиӂи, анайы-бобайы сеслӓмейӓн, шӱкӱрсӱз,[+]

3айозлук хем севги недир билмейӓн, узлашмайан, фитлейиӂи, запсыз, азгын, иилик душманы,[+]

4хайын, фикирсиз, шишкин, таа чок сефа севеннӓр, некадар Аллахы.

5Кендилерини гӧстерерлӓр сансын Аллахын йолунда, ама йолун куведини инкӓр едерлӓр. Бутӱрлӱ инсаннардан узак дур.

6Оннардан кимилери евлерӓ сокулэр да сансын есир алэрлар заваллы карылары, ани гӱнахлан ӱклӱ хем тӱрлӱ хавезлӓрлӓн сӱрӱкленер,

7ани дайма ӱӱренерлӓр, ама хич бирзаман етишӓмеерлӓр танысыннар аслылыы.

8Ниӂӓ Йаннис хем Йамбрис Моисейӓ каршы калктылар, хеп ӧлӓ буннар да аслылаа каршы дурэрлар. Оннар – бозук фикирли, инан ичин рет едилмиш инсаннар.

9Ама оннар чок илерлӓмейеӂеклӓр, зерӓ оннарын акылсызлыыны херкези ачык гӧреӂек, ниӂӓ олду Йаннисин хем Йамбрисин акылсызлыы.


Тимофейӓ битки насаатлар

10Ама сӓн йакындан изледин беним ӱӱретмеми, йашамамы, неетлерими, инанымы, сабурлууму, севгими, дайанмамы,

11кооламаклары хем зеетлери, ани башыма гелди Антиохийа, Иконийа хем Листра касабаларында. Не кооламаклар гечирдим! Ама хепсиндӓн Сааби куртарды[+].

12Хепси, ким истеер гитмӓӓ Аллахын йолунда, инанарак Иисус Христоза, оннар кооланмыш олаӂэклар[+].

13Кӧтӱ инсаннар хем шарлатаннар кӧтӱлӱктӓ гиттикчӓ илерлейеӂеклӓр, башкаларыны алдадарак, кендилери дӓ алданарак[+].

14Ама сӓн тутун о ишлердӓн, не ӱӱрендин хем не сана инандырылды, зерӓ билерсин, кимдӓн ӱӱрендин.

15Сӓн Айоз Йазылары[†] кӱчӱклӱӱндӓн билерсин. Оннар вар ниӂӓ аарифлетсиннӓр сени, ки куртуласын инаннан Иисус Христоза[+].

16Хепси Айоз Йазылар есилмиш Аллахтан хем файдалы, ки ӱӱретсиннӓр, таказаласыннар, дӱзелтсиннӓр, сынаштырсыннар доору олмаа,[+]

17ки Аллахын адамы олсун таман хем хертӱрлӱ ии иш йапмаа хазыр[+].

#### 4

1Еминнеерим сени Аллахын хем Сааби Иисус Христозун ӧнӱндӓ, Ангысы даава кесеӂек дирилерӓ хем ӧлӱлерӓ, зерӓ О, гелип, падишахлык едеӂек[+].

2Аллахын сӧзӱнӱ хаберлӓ, херзаман чалыш бу иштӓ, ии вакытта хем зор вакытта. Инандыр, таказала, ӱреклендир, ӱӱредерӓк бӱтӱн сабурлуклан[+].

3Зерӓ вакыт гелеӂек, ачан саа ӱӱретмеклерӓ дайанамайаӂэклар, ама йаннарына топлайаӂэклар ӱӱредиӂилери кенди истедиклеринӓ гӧрӓ, ки назландырсыннар оннары.

4Кулакларыны тыкайаӂэклар, ки сеслӓмесиннӓр аслылыы, йолдан сапарак, масаллара давранаӂэклар.

5Ама сӓн хербир иш ӱзерӓ кушку ол, зеетлерӓ дайан, Ии Хабери насаат ет, изметчилиини таманна[+].

6Зерӓ шиндӓн сора беним каным дӧкӱлеӂек, ниӂӓ шарап курбанын ӱстӱнӓ, беним ичин гечинмӓк вакыды йаклашты[+].

7Ии савашта дӱӱштӱм, йарышы битирдим, инаны корудум[+].

8Шиндӓн сора бана хазыр дурэр доорулук фенеци, ани Сааби, Доору Дааваӂы, о Гӱндӓ вереӂек бана, диил саде бана, ама хепсинӓ, ким ӧзлемӓклӓн беклеер Онун гелмесини[+].


Павлинин кенди истемеклери хем селӓмнери

9Некадар тез чалыш бана гелмӓӓ.

10Зерӓ Димас бени бракты, чӱнкӱ таа чок севди бу дӱннейи да гитти Салоник касабасына. Крискис гитти Галатийайа, Тит – Далматийайа[+].

11Салт бир Лука калды бенимнӓн. Ал Маркы да гетир сениннӓн, зерӓ о бана йардымӂы олар изметтӓ[+].

12Бӓн Тихики йолладым Ефес касабасына[+].

13Ачан гелеӂӓн, гетир йаамурлуу, ани брактым Троада касабасында Карпын евиндӓ. Гетир кийатлары, айыры, пергаментлери[*][+].

14Бакырӂы Александру чок феналык бана йапты. Сааби ӧдесин онун ишлеринӓ гӧрӓ![+]

15Сӓн дӓ сакын ондан, зерӓ чок каршы дурду бизим сӧзлеримизӓ.

16Илк корунмак лафымда кимсей беним тарафымда калмады, хепси бени бракты. Бунун ичин оннардан есап сорулмасын!

17Ама Сааби беним йанымдайды, О бени каавиледи, ки насаат иши таманнансын беним аазымнан, да хепси миллетлӓр ону ишитсиннӓр. Бӧлӓ асланын аазындан куртулдум.

18Сааби бени хертӱрлӱ кӧтӱлӱктӓн куртараӂэк да Кенди Гӧктеки Падишахлыы ичин коруйаӂэк. Она метинник дивечтӓн дивеӂӓ! Амин.

19Селӓм вер Прискиллайа хем Акилайа хем Онисифорун евдекилеринӓ[+].

20Ераст калды Коринф касабасында. Трофими хаста брактым Милит касабасында[+].

21Чалыш кыштан ӧнӂӓ бана гелмӓӓ. Селӓм сана верер Еввул, Пуденс, Лин, Клавдийа хем хепси кардашлар.

22Сааби /Иисус Христос/ олсун сенин духуннан. Сизиннӓн ииверги олсун. /Амин./

### Тита

#### Тита

Тита


[1]

[2]

[3]


ПАВЛИНИН КИЙАДЫ ТИТА

#### 1


Селӓм

1Бӓн, Павли, Аллахын чыраа, Иисус Христозун апостолу, йолланылмышым, ки Аллахтан сечилмиш оланнар инансыннар хем танысыннар аслылыы, ани тутунэр аллахчылыктан[+]

2хем темелли дивеч йашамак умуду ӱстӱндӓ, ангысыны Аллах, ани хич йалан сӧлӓмеер, адады баштан дивечликтӓн.

3О вакыдында ачты Кенди Сӧзӱнӱ насаатлан, ани бана инандырылды бизим Куртарыӂы Аллахын сымарламасына гӧрӓ[+].

4Селӓм йоллээрым сана, Тит, ани беним хакына оолум бенимнӓн бир инанда. Ииверги, /аӂыйаннык/ хем услулук Аллах Бобадан хем бизим Куртарыӂыдан, /Сааби/ Иисус Христоздан[+].


Не дӱшер Тит йапсын Крит адасында

5Крит адасында брактым сени маасуз, ки тертиплейӓсин калан ишлери хем хербир касабада пресвитерлери койасын, ниӂӓ бӓн сана сымарладым[+].

6Пресвитер лӓӓзым олсун кабаатсыз, бир карыйлан евли, ушаклары инанӂы, ангыларыны йок насыл кабаатландырмаа запсызлыклан хем сеслӓмемӓклӓн[+].

7Зерӓ епископ[*] дӱшер олсун кабаатсыз, ниӂӓ бир изметкӓр, ани кулланэр Аллахын евини. Олмасын наалет, кӱсӱӂӱ, ичкиӂи, дӱӱшчӱ, тамах[+].

8Олсун мусаафирӂи, ииликчи, есаплы, доору, аллахчы хем кендини кулланан.

9Тутунсун инан сӧзӱндӓн, не ӱӱренди, беӂерсин клисейи саа ӱӱретмӓклӓн гиргиннетмӓӓ хем каршы дураннары азарламаа.

10Зерӓ вар чок инсан, калкынтыӂы, бошуна лафедӓн хем йаланӂы, таа чок кесикли оланнардан[+].

11Буннарын лӓӓзым аазларыны капамаа. Оннар кими айлелери хептӓн бозэрлар, ӱӱредип, не дӱшмеер ӱӱретсиннӓр айыплы казанч ичин[+].

12Оннардан бири, кенди пророкларындан бири, бӧлӓ йазды: «Крит адасындан инсан херзаман йаланӂы, паралайыӂы ӂанаварлар, хайлаз хобурлар».

13Бу лаф доору. Онуштан кескин азарла оннары, ки инанда саа дурсуннар[+]

14да сеслӓмесиннӓр иудей масалларыны хем инсандан курулу сыралары, ани аслылыктан атылэрлар[+].

15«Пак оланнар ичин хепси пак, ама кирли оланнара хем инансызлара бишей диил пак», – деерлӓр. Хализдӓн, оннарын хем акыллары, хем ӱзлери кирли[+].

16Оннар деерлӓр, ани Аллахы таныйэрлар, ама кенди йаптыкларыннан Аллахы инкӓр едерлӓр, зерӓ оннар ииренч хем канырык инсаннар, бир дӓ ии ишӓ йарамаз[+].

#### 2


Ӱӱрет, не йарашэр

1Ама сӓн ӱӱрет, не саа ӱӱретмеклерӓ йарашэр.

2Сӧлӓ йашлы адамнара айык, кендини доору гӧтӱрӓн, есаплы, саа инанда, севгидӓ хем дайанмакта олсуннар.

3Хеп ӧлӓ сӧлӓ йашлы карылара гӧтӱрсӱннӓр кендилерини, ниӂӓ йарашэр Аллахын айоз халкына. Олмасыннар фитлейиӂи еки дӱшкӱн шараба, ама ӱӱретсиннӓр иилик йапмаа[+].

4Ӱӱретсиннӓр генч карылары коӂаларыны хем ушакларыны севмӓӓ,

5олсуннар есаплы, пак, евӂиман. Ӧн версиннӓр коӂаларына, ки Аллахын сӧзӱ кӧтӱлӓнмесин[+].

6Хеп ӧлӓ генч адамнары ӱӱрет, есаплы олсуннар[+].

7Хербир иш ӱзерӓ гӧстер кендини ӧрнек ии ишлӓр йапарак. Ӱӱретмендӓ пак ол, кендини доору гӧтӱр, есаплы ол[+].

8Сӧлӓ саа лафлар, ангыларына кимсей маана буламар, ки бизӓ каршы денклешеннӓр бишей фена сӧлейӓмесиннӓр да утанмыш калсыннар[+].

9Чыраклары ӱӱрет, чорбаӂыларына ӧн версиннӓр, хербир иш ӱзерӓ кендилерини беендирсиннӓр да лаф чевирмесиннӓр[+].

10Хырсызлык йапмасыннар, ама херзаман инанч адамнар олсуннар хем хербир иш ӱзерӓ Аллахын, бизим Куртарыӂынын, ӱӱретмеклерини майыл йапсыннар.

11Зерӓ гӧстерилди Аллахын иивергиси, ани гетирер куртулмак хепси инсана,[+]

12ӱӱредер бизи, аллахсызлыктан хем дӱннӓ хамеллериндӓн бракылалым, да есаплы, доору хем аллахчы йашайалым бу шиндики вакытта[+].

13Шинди беклеериз бизим мутлулук умуду, бизим бӱӱк Аллах хем Куртарыӂы Иисус Христос шанныкта пейдалансын[+].

14О верди Кендини бизим ичин курбан олсун, ки куртарсын бизи хертӱрлӱ законсузлуктан[†] да, паклайып, бир айыры инсан Кендинӓ йапсын, чалышкан ии ишлӓр йапмаа[+].

15Буннары аннат, насаат ет хем азарла хербир заабитликлӓн. Кимсей сени ашаалатмасын[+].

#### 3


Йап доорулук

1Инанӂылара аклына гетир, кулланыӂылара хем заабитлерӓ ӧн версиннӓр, оннары сеслесиннӓр да хербир ии ишӓ хазыр олсуннар[+].

2Кимсейи кӧтӱлӓмесиннӓр, кавга йапмасыннар, ама хербир иш ӱзерӓ йаваш хепси инсаннарлан олсуннар[+].

3Зерӓ биз кендимиз да, вакыдын бириндӓ фикирсиз, сеслӓмейиӂи хем шашыктык. Измет едӓрдик тӱрлӱ хамеллерӓ хем кефлерӓ. Йашардык кинниктӓ хем кысканчлыкта. Хепси биздӓн, биз дӓ бири-биримиздӓн азетмӓрдик[+].

4Ама ачан ачылды Аллахын, бизим Куртарыӂынын, иилии хем инсана севгиси,

5О куртарды бизи диил бизим доору йаптыкларымыз ичин, ама Кенди аӂыйанныыннан. Зерӓ О йыкады бизи, енидӓн дуудурарак хем енилейерӓк Айоз Духлан,[+]

6Ангысыны зебилликтӓн дӧктӱ бизим ӱстӱмӱзӓ Куртарыӂымыз Иисус Христозлан,[+]

7ки биз Онун иивергисиннӓн доору сайылалым да, ниӂӓ умутланэрыз, мирасчы дивеч йашамакта олалым[+].

8Аслыдыр бу сӧз, да бӓн истеерим, ани сӓн буннары каавилейӓсин, ки оннар, ким Аллаха инанды, баксыннар кендилерини вермӓӓ ии ишлерӓ, зерӓ буннар ии хем файдалы адама[+].

9Ахмак чекишлердӓн хем сенселӓ дизиннериндӓн, кавгалардан хем денклешмеклердӓн Закон[†] ичин сӓн сакын. Зерӓ буннар файдасыз хем бошуна иш[+].

10Инсан бӧленнердӓн, бир-ики азарламактан сора, йыраклан[+].

11Бил, ани оннар доору йолдан саптылар хем гӱнах йапэрлар, да кенди-кендилеринӓ даава едерлӓр.


Сон селӓмнӓр

12Ачан сана Артемайы йада Тихики йоллайаӂам, алатла гелмӓӓ бана Никополис касабасына, зерӓ орада, дӱшӱндӱм, кышлайым[+].

13Адвокат Зенайы хем Аполлосу йоллайаӂэйкан йола, чалыш, ки оннарын бишей ичин лӓӓзымныклары олмасын[+].

14Ко бизимкилӓр дӓ ӱӱренсиннӓр кендилерини вермӓӓ ии ишлерӓ да йардым етмӓӓ зорлукта оланнара, ки мейвасыз калмасыннар[+].

15Сана селӓм йоллээр хепси, ким бенимнӓн билӓ булунэр. Селӓмнӓ оннары, ким инанда бизи север. Сизиннӓн хепсинизлӓн ииверги олсун. /Амин./

### Филимона

#### Филимона

Филимона


[1]


ПАВЛИНИН КИЙАДЫ ФИЛИМОНА

#### 1


Селӓм

1Бӓн, Павли, Иисус Христос ичин капанӂы, хем кардаш Тимофей, селӓм йоллээрыз сана, Филимона, ани бизим севгили кафадарымыз иштӓ,[+]

2кызкардаш Апфийайа, Архипӓ, ани бизим кафадарымыз бир дӱӱштӓ, хем сенин евдеки клисенӓ[+].

3Ииверги сизӓ хем услулук бизим Аллах Бобадан хем Сааби Иисус Христоздан.


Шӱкӱр хем дуа

4Шӱкӱр едерим беним Аллахыма, херзаман сени анарак беним дуаларымда,[+]

5зерӓ ишиттим, ниӂӓ инандын Сааби Иисуса хем ниӂӓ северсин Аллахын хепси айоз халкыны.

6Дуа едерим, ки сӓн чалышкан оласын хаберлемектӓ сенин инаныны, чӱнкӱ таныйэрсын хербир иилии, ангысыны каблеттик Иисус Христоздан[+].

7Зерӓ биз пек севиндик хем ӱреклендик сенин севгин ичин, зерӓ сениннӓн, кардашым, хошланды айозларын ӱреклери.


Павлинин йалвармасы Онисим ичин

8Макар ки Христозда вар кыйышмаклыым, сана сымарлайым, ки йапасын, не лӓӓзым,[+]

9сайэрым, таа ислӓӓ йалварайым сана севгийлӓн. Зерӓ йалваран диил башкасы, ама бӓн, ихтӓр Павли, ани шинди Иисус Христос ичин капанӂы.

10Йалварэрым сана беним ушаам ичин, Онисим[*] ичин, ангысыны дуудурдум, булунарак баалы синӂирлӓрлӓн[+].

11Бир вакыт о сана йарамарды, ама шинди йарар хем сана, хем бана.

12Ону, ким беним ӱрӓӓм, сана геери йоллээрым.

13Бӓн истедим ону йанымда тутайым, ки сенин еринӓ измет етсин бана бу синӂирлердӓ, нейлӓн баалыйым Ии Хабер ичин.

14Ама изин олмайынӂа сендӓн, истӓмедим буну йапмаа. Истедим, иилик йапасын диил зорланмыш, ама ии истедииндӓн.

15Зерӓ олабилир, ани о бир парча вакыда айырылды сендӓн, ки геери ону аласын херзамана,

16диил ниӂӓ бир чыраа, ама таа ӱстӱн чырактан, олсун ниӂӓ бир севгили кардаш, чок беним ичин, ама таа чок сенин ичин, ниӂӓ бир инсан, хеп ӧлӓ ниӂӓ бир инанӂы Саабидӓ[+].

17Еер сӓн бени пайдаш сайарсайдын, каблет ону, ниӂӓ бени.

18Еер сени бишейлӓн гӱӂендирдийсӓ еки борчлуйса сана, кой оннары беним ӱстӱмӓ.

19Бӓн, Павли, йаздым кенди елимнӓн: кендим ӧдейеӂӓм. Демеерим, ани сӓн кендин дӓ бана борчлуйсун[+].

20Хакына, кардашым, вер бана колайлык Саабидӓ сендӓн файдаланайым, хошландыр беним ӱрееми Христозда.

21Йаздым сана, чок инанарак, ани сӓн сеслейеӂӓн, да билерим, ани йапаӂан таа чок, некадар бӓн истеерим.

22Хеп ӧлӓ хазырла бир ер бана, калайым сендӓ, зерӓ умутланэрым, сизин дуаларынызлан, чыкып капандан, гелейим сизӓ.


Сон селӓмнӓр

23Селӓм йоллээр сана Епафрас, ани капанӂы бенимнӓн билӓ Иисус Христос ичин,[+]

24Марк, Аристарх, Димас, Лука, беним кафадарларым[+].

25Бизим Сааби Иисус Христоздан ииверги сизин духунузлан олсун. /Амин./

### Чыфытлара

#### Чыфытлара

Чыфытлара


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]


КИЙАТ ЧЫФЫТЛАРА

#### 1


Оол ангиллердӓн ӱстӱн

1Евелдӓн Аллах чок сыра хем чок тӱрлӱ сӧледи пророкларын аазыннан бизим деделерӓ.

2Ама бу битки гӱннердӓ лафетти бизӓ Кенди Оолуннан, Ангысыны койду мирасчы хепсинӓ хем Ангысыннан дӱннейи йаратты[+].

3Оол Аллахын метинниин айдынныы хем Онун варлыын гӧрӱмӱ да хепсини тутэр Кенди кудретли сӧзӱннӓн. О, паклайып бизим гӱнахлары, отурду ӱӱсеклердӓ, бӱӱк Оланын саа тарафында[+].

4О олду окадар таа ӱстӱн ангиллердӓн, некадар оннардан таа кӓӓмил ад кендинӓ еденди[+].

5Зерӓ незаманса Аллах ангиллерин бирисинӓ деди: «Сӓн Беним Оолумсун, бӱӱн Сенин Бобан олдум», еки: «Бӓн Боба Она олаӂам, О да Оол Бана олаӂэк»[+]?

6Хеп ӧлӓ, Кенди илк дуумушуну дӱннейӓ гетириркӓн, деер: «Аллахын хепси ангиллери Она баш иилтсиннӓр».

7Ангиллӓр ичин деер: «Бӓним О, Ким дӧндӱрер ангиллерини лӱзгерӓ хем изметкерлерини атеш йалынына».

8Ама Оолу ичин деер: «Ей, Аллах, Сенин чорбаӂылык скемнӓн дивечтир хем падишахлык бастонун доорулук бастонудур.

9Доорулуу севдин, ама законсузлуктан[†] азетмедин, онуштан Аллах, Сенин Аллахын, Сени йаалады севинч йаайыннан таа чок Сенин достларындан».

10Да деер: «Ей, Сааби, Сӓн баштан ери курдун, гӧклӓр дӓ Сенин еллеринин йаптыклары.

11Оннар кайбелеӂеклӓр, салт Сӓн калэрсын. Хепси руба гиби ескийеӂек.

12Оннары кыврадаӂан, ниӂӓ бир йаамурлук, да руба гиби дииштирилеӂеклӓр. Ама Сӓн калэрсын хеп ӧлӓ, Сенин йылларын – биткисиз».

13Незаман хем ангы ангилӓ Аллах деди: «Отур саа тарафымда, Бӓн койунӂа Сенин душманнарыны айакларын алтына»[+].

14Диил ми оннар хепси изметкӓр духлары, йолланмыш йардым етсиннӓр оннара, ким куртулмак еденеӂек[+]?

#### 2


Есап алын куртулмак хаберини

1Онуштан лӓӓзым таа чок есап алалым сӧзлери, не ишидериз, ки буннардан биртӱрлӱ сӱрӱкленип, йыракланмайалым.

2Зерӓ ангиллӓрлӓн сӧленмиш хепси сӧзлӓр аслы чыкты, да херкези, кач керӓ сырайы басып, законсузлук[†] етти, уйгун ӂеза каблетти.

3Озаман несой олур биз ӂезадан куртулалым, еер касаветсиз оларсайдык букадар шанны куртулмайа, ангысыны баштан Сааби аннатты, да ишиденнӓр гӧстердилӓр бизӓ, ани аслы.

4Аллах да дооруклады оннарын сӧзлерини мераклы нышаннарлан хем шашмаклы ишлӓрлӓн, хертӱрлӱ кудретли йаптыкларлан хем баашышларлан, не пайетти Айоз Дух Кенди истедиинӓ гӧрӓ[+].


Иисус инанӂылара бензӓр олду

5Ангиллерин запына верилмеди гелеӂек дӱннӓ, ангысы ичин шинди лафедериз[+].

6Ама биркимсей незаманса, буну дооруклайып, деди: «Недир адам, ани Сӓн аклында тутэрсын ону, хем кимдир инсан оолу, ани Сӓн ону долашэрсын?

7Сӓн ону ангиллердӓн бираз таа ашаа койдун. Метинниклӓн хем икрамнан донаттын ону /да Кенди еллеринин ишлери ӱстӱнӓ койдун/.

8Хепсини, онун запына верип, айаклары алтына койдун». Хепсини онун запына верип, Аллах бракмады бишей верилмедик онун запына. Ама шинди таа гӧрмеериз, ани хепси верили онун запына[+].

9Ама гӧрериз Ону, Ким ангиллердӓн бираз таа ашаа койулду – Иисусу, Ангысы, ӧлӱм зеетлерини чекерӓк, метинниклӓн хем икрамнан донадылды, ки Аллахын хайырыннан ӧлӱмдӓн датсын херкез ичин[+].

10Зерӓ дӱшӓрди, ки О, Кимин ичин хепси олду хем Кимин кувединнӓн хепси вар, гетирип чок оол метиннӓӓ, зеетлӓрлӓн таман йапсын оннарын куртулмак Ӧнӂӱсӱнӱ[+].

11Зерӓ айозлайан Иисус хем айозланмак йолунда оланнар – хепси бир Бобадандыр. Онуштан Иисус утанмээр оннара десин «кардаш»,[+]

12зерӓ деер: «Хаберлейеӂӓм Сенин адыны Беним кардашларыма, халкын арасында метинник Сана чалаӂам».

13Хеп ӧлӓ деер: «Умудуму Она койаӂам» хем таа: «Тӓ, Бӓн хем ушакларым, ангыларыны верди Аллах бана».

14Ӧлӓ ки, ниӂӓ ушаклар пай алэрлар кандан хем еттӓн, хеп ӧлӓ О да пай алды кандан хем еттӓн, ки ӧлӱмнӓн телеф етсин ону, кимдӓ вар ӧлӱмӱн куведи, ангысы диавол,[+]

15да бошандырсын оннары, ким ӧлӱм коркусундан бӱтӱн йашамакларында чыраклыкта булунду.

16Шӱпесиз, О гелмеер ангиллерӓ йардыма, ама Авраамын сенселесинӓ.

17Онуштан О лӓӓзымды хербир иш ӱзерӓ бензесин кардашларына, ки олабилсин Аллахын изметиндӓ бир инанч хем аӂыйан Баш попаз[†] да усландырсын Аллахын ӱфкесини инсанын гӱнахлары ичин[+].

18Зерӓ Кенди аӂы чекти дененмектӓ, онуштан О йардым едӓбилир дененмектӓ оланнара[+].

#### 3


Иисус хем Моисей

1Ӧлӓ ки, айоз кардашларым, сиз, ани бизимнӓн билӓ гӧкӓ чаарылдыныз, чевирин бакышынызы Апостола хем Баш попаза,[†] Ангысыны шаатлык едериз инанда, Иисуса.

2Иисус, ниӂӓ дӓ Моисей, бӱтӱн Аллахын евиндӓ инанчты Аллаха, Ким койду Ону бу изметчилӓӓ.

3Онуштан Аллах уйгун булду, ани Иисуса таа бӱӱк метинник верилсин, некадар Моисейӓ, ӧлӓ ниӂӓ еви йапан таа чок хатырланэр, некадар ев.

4Зерӓ хербир ев йапылы биркимсейдӓн, ама хепсини йапан – Аллахтыр.

5Хакына, ани Моисей «инанчты бӱтӱн Аллахын евиндӓ», ниӂӓ изметкӓр, шаатлык етсин дейни о ишлӓр ичин, не сора хаберленеӂейди.

6Ама Христос, ниӂӓ Оол, инанчты Аллаха Кенди евиндӓ. Онун еви – биз, еер кыйышмаклан /биткийӓдӓн/ коруйарсак умуду, нейлӓн ӱӱнериз.


Инансызлаа дӱшмектӓн корунун

7Онуштан, ниӂӓ Айоз Дух деер: «Бӱӱн, еер ишидирсениз Аллахын сесини,

8инатлаштырмайын ӱреклеринизи, бензӓмейин деделеринизӓ, ангылары, баш калдырып, денедилӓр Ону чол ердӓ.

9Орада денедилӓр Бени, бактылар аннамаа аслысыны Беним ичин, макар ки гӧрдӱлӓр Беним йаптыкларымы кырк йыл.

10Онуштан о бой инсан дарсытты Бени, да бу бетерӓ дедим: „Оннар херзаман шашык ӱрекли адамнар, Беним йолларымы танымадылар.

11Онуштан Бӓн ӱфкейлӓн емин еттим, ани оннар гирмейеӂеклӓр Беним раатлыыма“».

12Кардашлар, бакын, олмасын сиздӓн бирисиндӓ фена хем инансыз бир ӱрек, ангысы атылэр дири Аллахтан.

13Ӱреклендирин бири-биринизи хер гӱн, окадар вакыт, некадар денер «Бӱӱн», ки бириниз билӓ инатлаштырмасын ӱреени, алданарак гӱнахлан.

14Чӱнкӱ олэрыз пайӂы Христозлан билӓ, еер баштан биткийӓдӓн умудун темелини каави тутарсак.

15Ниӂӓ ӧнӂӓ дедик: «Бӱӱн, еер ишидирсениз Аллахын сесини, инатлаштырмайын ӱреклеринизи деделериниз гиби, ачан баш калдырдылар».

16Зерӓ кимдир оннар, ким ишиттиктӓн сора баш калдырды? Диил ми хепси оннар, ким Моисейин йардымыннан Мысырдан чыктылар?

17Кимди оннар, ким Ону кырк йыл дарсытты? Диил ми оннар, ани гӱнаха гирдилӓр да ӧлӱп-дӱштӱлӓр чол ердӓ?

18Кимин ичин О емин етти, ани гирмейеӂеклӓр Онун раатлыына? Диил ми оннар ичин, ангылары сеслӓмедилӓр?

19Ӧлӓ ки, гӧрериз, ани оннар гирӓмедилӓр инансызлык бетеринӓ.

#### 4


Раатлык, ани Аллах истеер версин инсана

1Аллахын адамасы таа узанэр, ки гирӓбилелим Онун раатлыына. Онуштан, сакыналым, ки биркимсей сиздӓн биртӱрлӱ бу раатлаа етишмесин[+].

2Зерӓ бизӓ дӓ верилди ии хабер, ниӂӓ дӓ оннара, ама оннара файда олмады сӧзлердӓн, ани ишиттилӓр, зерӓ каблетмедилӓр инаннан.

3Ама биз инанӂылар бу раатлаа гирериз, ниӂӓ О деди: «Бӓн ӱфкейлӓн емин еттим, ани оннар гирмейеӂеклӓр Беним раатлыыма», макар ки Онун ишлери таманнанмышты дӱннӓ курулмасындан[+].

4Зерӓ бир ердӓ единӂи гӱн ичин бӧлӓ деди: «Динненди Аллах единӂи гӱнӱ хепси Кенди ишлериндӓн»[+].

5Да бунун ичин генӓ деер: «Оннар гирмейеӂеклӓр Беним раатлыыма».

6Ӧлӓ ки кимиси калды, гирсиннӓр бу раатлаа, ама кимӓ ӧнӂӓ ии хабер верилдийди, оннар гирмедилӓр сеслӓмемӓк бетеринӓ[+].

7Онуштан О енидӓн курэр бир гӱн, ангысы «бӱӱн», ачан Давидин[†] аазыннан лафедер чок вакыттан сора, ниӂӓ ӧнӂӓ денди: «Бӱӱн, еер ишидӓрсениз Аллахын сесини, инатлаштырмайын ӱреклеринизи».

8Еер Йосуа верейди оннара раатлык, Аллах таа сора лафетмейеӂейди бир башка гӱн ичин.

9Онуштан калэр таа бир вакыт, ачан Аллахын инсаны динненеӂек.

10Зерӓ о, ким гирер Аллахын раатлыына, о кенди дӓ динненер кенди ишлериндӓн, ниӂӓ Аллах та динненди Кенди ишлериндӓн.

11Онуштан чалышалым бу раатлаа гирмӓӓ, да кимсей олмасын сеслӓмейиӂи оннар гиби.

12Зерӓ Аллахын сӧзӱ дири, ишлейӓн хем икиӱзлӱ кылычтан таа кескин. О етишер орайы, нередӓ ӂан хем дух, еклӓр хем имик бири-бириндӓн айырылэр, да даава едер ӱрӓӓн дӱшӱнмеклерини хем неетлерини[+].

13Йарадылмышлардан хич кимсей Аллахтан сакланамаз. Онун гӧзлеринин ӧнӱндӓ хепси айын-ачык. Она биз ӂувап вереӂез.


Иисус – Баш попазымыз

14Ӧлӓ ки, чӱнкӱ биздӓ вар бир шанны Баш попаз,[†] ани гечти гӧклердӓн, Иисус, Аллахын Оолу, каави тутуналым инандан, ангысыны шаатлык едериз[+].

15Биздӓ вар ӧлӓ бир Баш попаз, Ангысы йок насыл аӂымасын бизи зайыфлыкларымызда, зерӓ О дененмиш олду хербир иш ӱзерӓ бизим гиби, салт гӱнах йапмады[+].

16Онуштан кыйышмаклан Аллахын хайырлы чорбаӂылык скемнесинӓ йаклашалым, ки кабледелим аӂыйаннык хем хайыр, йардым булалым лӓӓзымныклы вакытта[+].

#### 5

1Хербир баш попаз,[†] ани инсандан сечили, койулэр, Аллаха измет етсин инсанын хатыры ичин, баашыш хем курбан гӱнахлар ичин гетирсин[+].

2О йалпак олабилир билгисиз хем шашырык оланнарлан, чӱнкӱ кендиси дӓ вар сарылы йуфкалыклан[+].

3Онуштан дӱшер ниӂӓ инсан ичин, хеп ӧлӓ кендиси ичин дӓ курбан гетирсин, ки гӱнахлары афедилсин[+].

4Кимсей кендилииндӓн аламээр бу икрамы, еер Аллахтан чаарылмыш олмарса, ниӂӓ Арон.

5Хеп ӧлӓ Христос да, Баш попаз олсун дейни, Кенди алмады бу икрамы, ама бу икрамы верди О, Ким деди Она: «Сӓн Беним Оолум, бӱӱн Сенин Бобан олдум»[+].

6Ниӂӓ башка ердӓ О деер: «Сӓн дивеӂинӓ попазсын[†] Мелкиседек гиби»[+].

7Христос, тенӂӓ йашамасында, дуа етти. Йашлар гӧзлериндӓ бӱӱк сеслӓн йалварды Аллаха, Ангысы Ону ӧлӱмдӓн куртарабилир. Онун аллахчылыы ичин Аллах Ону ишитти[+].

8Бакмайарак, ани Кенди Оол, зеетлӓрлӓн сынашты Аллахы сеслемӓӓ[+].

9Кенди таман оларак, дивеч куртулмак сызынтысы олду хепси ичин, ким Ону сеслеер[+].

10Зерӓ О койулду Аллахтан Баш попаз, Мелкиседек гиби.


Илерлейин инанда

11Мелкиседек ичин вар чок не лафетмӓӓ, ама зордур аннатмаа, чӱнкӱ сиз шинди аар ишиденнӓр олдунуз[+].

12Зерӓ чоктан лӓӓзымды оласыныз ӱӱредиӂи, ама шинди енидӓн лӓӓзым сизи ӱӱретмӓӓ башланкы ӱӱретмеклерӓ Аллахын сӧзӱндӓн. Сизӓ лӓӓзым сӱт, ама диил четин имеклӓр[+].

13Херкез, ким сӱт ичер, диил сынашык Аллахын доорулук сӧзӱнӓ, чӱнкӱ о бир евлаттыр.

14Четин имеклӓр – олгун адамнар ичин, оннарын дуйгулары сынашык хем алышык танысыннар, недир ии хем недир кӧтӱ[+].

#### 6

1Онуштан, бракып Христозун башланкы ӱӱретмеклерини, таманнаа доору илерлейелим. Енидӓн темели коймайалым: дӧнмӓк ӧлӱ ишлердӓн, инанмак Аллаха,[+]

2ӱӱренмӓк ваатизлик[*] ичин, ел коймак ичин, ӧлӱлерин дирилмеси ичин хем дивеч даава ичин[+].

3Илерлейелим! Буну йапаӂэз, еер Аллах изин едӓрсӓ.

4Зерӓ ким бир сыра айдыннадылды, датты гӧктӓн гелӓн баашышлардан, олду пайӂы Айоз Духлан[+]

5да датты Аллахын ии сӧзӱндӓн хем гелеӂек заманын куветлериндӓн,

6ама хеп окадар дӱштӱ инансызлаа, оннары йок насыл енидӓн дӧндӱрмӓӓ Аллаха гӱнахларындан, зерӓ кендилериндӓ енидӓн ставроза герерлӓр Аллахын Оолуну да гӱлмӓӓ алэрлар Ону аалемин ӧнӱндӓ.

7Зерӓ Аллахтан иисӧзленер о ер, ангысы чок сыра йысланэр йаамур суйуннан, ани йаайэр онун ӱстӱнӓ да ешиллик бӱӱдер, файда гетирерӓк оннара, ким топраа ишледи.

8Ама еер бу ер бӱӱдӓрсейди чалы хем гӱрлӱк, о бишейӓ йарамаз, йакындыр бетваланмаа. О биткидӓ йакылэр атештӓ[+].

9Макар ки бӧлӓ лафедериз, севгили кардашлар, хеп окадар биз чок инанэрыз, ани сиз таа ии халда булунэрсыныз да илери доору куртулмуш олаӂэныз.

10Зерӓ Аллах доорудур, О унутмээр сизин савашманызы хем севгинизи, ани гӧстердиниз Онун ады ичин. Сиз йардым еттиниз хем таа йардым едерсиниз Аллахын айоз халкына[+].

11Истеериз, ани херкезиниз биткийӓдӓн гӧстерсин хеп бу чалышмайы, ки бӱтӱн умудунуз олсун[+].

12Истӓмеериз, хайлаз оласыныз, ама истеериз бензейӓсиниз оннара, ким инаннан хем дайанмаклан еденерлӓр адамаклары[+].


Аллахын адамасы

13Аллах, Авраама адамак вериркӓн, чӱнкӱ йокту башка таа бӱӱк, киминнӓн емин етсин, емин етти Кенди-Кендиннӓн[+]

14да деди: «Доору, ани ташкынныктан иисӧзлейеӂӓм хем зееделейеӂӓм сени»[+].

15Биткидӓ Авраам дайанмаклан каблетти, не аданды.

16Доору, ани инсаннар, ки лафларыны инандырсыннар дейни, емин едерлӓр таа бӱӱк биркимсейлӓн, да бунуннан битирилер хербир кавга.

17Хеп ӧлӓ Аллах да, истейерӓк таа ачык гӧстерсин, ани Онун неети йок насыл диишилсин, каавиледи адамасыны еминнӓн,

18ки бу ики диишилмейӓн ишлӓн, адамаклан хем еминнӓн, нейлӓн Аллах йок насыл алдатсын, бӱӱк кыйышмак еденелим. Биз Аллахта сакландык, ки тутунабилелим ӧнӱмӱзӓ койулу умуттан.

19Бу умудумуз каави хем четин, ниӂӓ бир геми демири, ани коруйэр ӂанымызы, Айоз бинанын[†] ичйанкы перденин ӧбӱр тарафына етишер,[+]

20нерейи Иисус ӧнӂӓ гирди бизим ичин, оларак дивеӂинӓ Баш попаз,[†] Мелкиседек гиби[+].

#### 7


Попаз Мелкиседек

1Мелкиседек, Салимин падишахы, Ен ӱӱсек Аллахын попазы,[†] одур, ким каршы етти да иисӧзледи Авраамы, ачан о геери дӧнӓрди, падишахлары енсемектӓн сора.

2Авраам она онунӂу пайыны верди хепсиндӓн. Мелкиседек илкин кенди ады аннамасына гӧрӓ «доорулук падишахы», сора «Салим падишахы» – аннамасы услулук падишахы[+].

3О бобасыз-анасыздыр, кийатта гӧстерилмеер онун сенселеси. Йок не йашлар башлантысы, не дӓ йашаманын биткиси. О Аллахын Оолу гиби калэр попаз херзамана.

4Гӧрерсиниз ми, некадар ӱстӱн о? Артык дӓдумуз Авраам да она верди онунӂу пайыны ӂенк гелириндӓн.

5Закона[†] гӧрӓ, Левий оолларындан оннар, ким попазлыкта измет едер, алэрлар онунӂу пайыны инсандан, башка лафлан, кенди кардашларындан, макар ки буннар да хеп Авраамдан дуума.

6Ама Мелкиседек, ани диил Левий оолларынын сенселесиндӓн, алды Авраамдан онунӂу пайыны да иисӧзледи ону, кимӓ верилийди Аллахын адамаклары[+].

7Лафсыз билинер, ани кӱчӱӱнӱ иисӧзлеер бӱӱк олан.

8Левийли попазлык курулмасына гӧрӓ онунӂу пайыны алэр ӧлӱмнӱ инсаннар, ама Мелкиседек попазлыына гӧрӓ алэр о, кимин ичин шаатлык едилер, ани йашээр.

9Чыкэр, еер бу лаф дооруйса, ани Авраам верип онунӂу пайыны, кенди Левий дӓ верди, ангысы шинди инсанын гелириндӓн онунӂу пайыны алэр.

10Зерӓ Левий дедесинин гӱӱдесиндейди, ачан Мелкиседек Авраамы каршы етти.


Ени попазлык

11Инсан каблетти Айоз Закону левийли попазлык сырасына гӧрӓ. Ама еер етишӓбилейдилӓр таманнаа о попазларлан, не лӓӓзымнык олаӂэйды енидӓн лафетмӓӓ башка бир попазын гелмеси ичин, ангысы Мелкиседек гиби, ама диил Арон гиби?

12Попазлык сырасы диишилмесиндӓ дӱшер закон да диишилсин.

13Аслысы О, Кимин ичин лафедилер бурада, чекилӓрди башка бир тамызлыктан, ангысындан кимсей измет етмеди курбанныкта.[†]

14Зерӓ белли, ани бизим Сааби дууду Иуданын тамызлыындан, ангысы ичин Моисей бишей сӧлӓмеди попазлык ичин[+].

15Хем бу таа ачык олэр, ачан гӧрериз, ани Мелкиседек гиби калкты бир башка попаз,[†]

16Ангысы олду попаз диил бир сенселӓ законуна гӧрӓ, ама бир йашаманын кувединӓ гӧрӓ, ангысы хич бир сыра билӓ йок едилмӓз.

17Зерӓ Онун ичин шаатлык едилер: «Сӓн дивеӂинӓ попазсын Мелкиседек гиби»[+].

18Ӧлӓ ки баштан верили сымарламак дииштирилди, чӱнкӱ куветсиз хем файдасыз олду[+].

19Зерӓ Закон бишей йапамады таман. Онун еринӓ верилди таа ии умут, ангысыннан биз йаклашэрыз Аллаха[+].

20Бу да олмады еминсиз.

21Левийлилӓр[†] еминсиз попаз олдулар, ама Иисус попаз олду Аллахын емининнӓн, Ангысы деди Она: «Емин етти Сааби да атылмайаӂэк: Сӓн дивеӂинӓ попазсын Мелкиседек гиби»[+].

22Бунуннан Иисус таа ии бир баалантынын гарантийасы олду[+].

23Бундан каарӓ, попаз чок варды, зерӓ ӧлӱм бетеринӓ йокту насыл олсун салт бир попаз.

24Ама Иисус, чӱнкӱ дивеӂинӓ йашээр, Онун попазлыы башкасына гечмӓз.

25Онуштан О хептӓн куртарабилир оннары, ким Онун араӂылыыннан Аллаха йаклашэр, зерӓ О херзаман йашээр да араӂылык едер оннар ичин[+].


Ени баалантынын Баш попазы

26Бутӱрлӱ Баш попаз бизӓ лӓӓзым. О айоз, кабаатсыз, лекесиз, гӱнахкерлердӓн айырык хем хепси гӧклердӓн таа ӱӱсек койулу[+].

27Онун йок лӓӓзымныы, ниӂӓ ӧбӱр баш попазларын, гетирсин курбан кенди гӱнахлары ичин, сора инсанын гӱнахлары ичин. О бир сыра херзаман ичин Кендини курбан гетирди[+].

28Зерӓ Закон койэр баш попаз о адамнары, ангылары йуфка, ама емин, ани йапылды Закондан сора, койду Оолу, Ангысы таман олду дивеӂинӓ[+].

#### 8

1Сӧледиклеримизин ӧзӱ будур: биздӓ вар ӧлӓ бир Баш попаз,[†] Ангысы гӧклердӓ отурду бӱӱк Аллахын чорбаӂылык скемнесинин саа тарафында[+].

2О изметчидир Айоз ердӓ, хакына Булушмак Чадырында, ани курулу Кендиндӓн Саабидӓн, ама диил инсандан[+].

3Хербир баш попаз сыралы, ки гетирсин баашыш хем курбан. Онуштан лӓӓзым олду, ки бу Баш попаз да гетирсин курбан[+].

4Еер О калайды бу ердӓ, олмайаӂэйды попаз,[†] зерӓ вар башка попазлар, ани Закона[†] гӧрӓ баашыш гетирерлӓр.

5Оннар измет едерлӓр гӧктекилерин бенземесинӓ хем гӧлгесинӓ, ниӂӓ Аллах сӧледи Моисейӓ, ачан йапаӂэйды Булушмак Чадырыны: «Бак да йап хепсини ӧрнӓӓ гӧрӓ, не гӧстерилди сана байыр ӱстӱндӓ»[+].

6Ама шинди Христос еденди окадар таа ӱстӱн изметчилик, некадар таа ӱстӱн баалантынын араӂысы олду, зерӓ бу бааланты курулу таа ии адамакларлан[+].

7Еер илк бааланты кусурсуз олайды, лӓӓзымнык дуйулмайаӂэйды башка баалантыйа[+].

8Ама Аллах, илк баалантыда, маана буларак оннара, деер: «Тӓ, гелер гӱннӓр, деер Сааби, ачан бир ени бааланты йапаӂам Израилин хем Иуданын миллетиннӓн[+].

9Диил ӧлӓ бир бааланты, ниӂӓ йаптым оннарын бобаларыннан, ачан, еллериндӓн тутуп, чыкардым оннары Мысырдан, зерӓ оннар Беним баалантыма инанч калмадылар, онуштан Бӓн дӓ касаветсиз олдум оннар ичин, деер Сааби.

10Тӓ, будур бааланты, не Израил миллетиннӓн йапэрым о гӱннердӓн сора, деер Сааби: Беним законнарымы оннарын фикирлеринӓ койаӂам хем ӱреклеринӓ йазаӂам. Бӓн оннарын Аллахы олаӂам, оннар да Беним халкым олаӂэклар.

11Кимсей ӱӱретмейеӂек йакын оланыны хем кенди кардашыны, дейип: „Саабийи таны“, зерӓ кӱчӱк-бӱӱк, хепси Бени таныйаӂэк.

12Зерӓ оннарын законсузлукларыны афедеӂӓм хем гӱнахларыны таа аклыма гетирмейеӂӓм».

13Дейип «ени», гӧстерди, ани илкинкиси ескийди, ама не ески хем чоктанкы, о йакын сонуна.

#### 9


Ердеки Айоз чадыр

1Илк баалантынын да изметчилик сыралары хем ердеки Айоз ери варды.

2Курулду бир Булушмак Чадыры. Илк бӧлӱмӱн ады – «Айоз ер». Бурада булунарды шамдал хем софра, дизили екмеклӓрлӓн.

3Икинӂи перденин ардында варды бӧлӱм, ады «Ен айоз ер».

4Бурадайды алтын алтар[†] гӱннӱклемӓк ичин хем Бааланты Сандыы, ани хер тарафтан алтын йалдызлыйды. Бурада варды бир алтын кап маннайлан, Аронун филизленмиш бастону хем баалантынын дӱз ташлары.

5Оннарын ӱстӱндӓ йалабык херувимнӓр, ангылары гӧлгелӓрди аӂыйаннык капааны. Шинди диилдир вакыт буннарын хализини лафетмӓӓ.

6Буннар ерлештирилдиктӓн сора попазлар[†] херзаман чадырын илк бӧлӱмӱнӓ гирерлӓр, ки изметчилик йапсыннар.

7Ама икинӂи бӧлӱмӓ саде баш попаз[†] йылда бир сыра гирер, алып кан курбандан, ани гетирер кендиси ичин хем хепси инсанын билмезлик гӱнахлары ичин[+].

8Бунуннан Айоз Дух гӧстерер, некадар вакыт чадырын илк бӧлӱмӱ дурэр, Айоз ерӓ йол диил ачык[+].

9Бу чадыр бизим вакытлар ичин бир бензетмӓктир. Баашышлар хем курбаннар гетирилир, ангылары йок насыл хептӓн пакласыннар оннарын ӱзлерини, ким баш иилдер Аллаха[+].

10Бу сыралар курулу саде имеклӓр ичин, ичмеклӓр ичин хем хертӱрлӱ йыкамаклар ичин, башка лафлан, гӱӱдӓ ичин, о вакыда кадар, ачан Аллахын аслы сыралары куведӓ гирер[+].


Христозун каны

11Ама Христос, гелӓр ииликлерин Баш попазы, гелип-гирди бир таа шанны хем кӓӓмил Булушмак Чадырына, диил елдӓн йапылы, башка лафлан, диил бу дӱннедӓн[+].

12О гирди бир сыра херзамана Айоз ерӓ, диил текӓ хем бызаа каныннан, ама Кенди каныннан, да бунуннан дивеч куртулмак еденди.

13Еер бызааларын хем текелерин каннары хем бир дананын кӱлӱ серпилип айозларсайды мындар оланнары хем пакларсайды булашык гӱӱделери,

14некадар таа чок Христозун каны, Ангысы Дивеч Духлан Кендини лекесиз бир курбан гетирди Аллаха, паклайаӂэк сизин ӱзӱнӱзӱ ӧлӱ йаптыклардан, ки измет едӓсиниз дири Аллаха[+].

15Онуштан Христос Араӂыдыр ени баалантыда, ки оннар, ким чаарылмыш, аданмыш дивеч мирасы еденсиннӓр. Христос ӧлдӱ, ки куртарсын оннары, ким сырайы басты илк баалантынын вакыдында[+].

16Чӱнкӱ бааланты куведӓ гирсин дейни, лӓӓзым илкин гӧстермӓӓ, ани ӧлдӱ о, ким баалантыйы йапты.

17Бааланты куведӓ гирер салт ӧлӱмдӓн сора. Онун куведи хич йок, некадар вакыт баалантыйы йапан йашээр.

18Ӧлӓ ки, илк бааланты да лӓӓзымды каннан каавиленсин.

19Доору, ани Моисей, ачан окуду хепси сымарламаклары Айоз Закондан[†] инсанын ӧнӱндӓ, алды кан бызаа хем текӓ курбаннарындан да суйлан, ал бойалы йапаайлан хем иссоп чыбыыннан серпти, ниӂӓ кийады, хеп ӧлӓ дӓ хепси инсаны,

20дейип: «Будур баалантынын каны, ани Аллах сыралады сизин ичин».

21Хеп ӧлӓ серпти каннан Булушмак Чадырыны хем хепси изметчилик капларыны.

22Закона гӧрӓ артык хепси каннан пакланэр. Кан дӧкӱлмейинӂӓ, бишей афедилмеер.

23Еер гӧктеки аслыларын бензетмелери бутӱрлӱ лӓӓзымса паклансын, некадар таа чок лӓӓзымды гӧктеки хакына аслылары пакласыннар таа ии курбаннарлан[+].

24Зерӓ Христос гирмеди елдӓн йапылы бир Айоз ерӓ, ангысы хакына Айоз ерин бензетмесийди, ама гирди уз гӧкӓ, ки[+]

25диил ани чок сыра курбан Кендини гетирсин, ниӂӓ баш попаз, ангысы хер йылын Ен айоз ерӓ гирер каннан, ама диил кенди каныннан.

26Башка тӱрлӱ Она лӓӓзым олаӂэйды дӱннейин курулмасындан чок сыра зеетленсин. Ама О шинди, вакытларын биткисиндӓ пейдаланды, ки бир сыра херзамана Кенди курбаныннан гӱнахы силсин[+].

27Ниӂӓ инсана сыраланмыш, бир керӓ ӧлсӱн, ондан сора даава,[+]

28хеп ӧлӓ Христос да Кендини бир сыра курбан гетирди, ки чок инсанын гӱнахларыны ташысын. Икинӂи сыра гӧстерилеӂек, диил ки курбан олсун гӱнах ичин, ама куртарсын оннары, ким Ону беклеер[+].

#### 10


Битки курбан

1Айоз Закон,[†] ангысында вар салт гелӓр ииликлерин гӧлгеси, ама диил хакына ишлерин аслысы, хеп о курбаннарлан, ани йылдан йыла дурмамайӂа гетирилер, йок ниӂӓ таман йапсын оннары, ким Аллаха йаклашэр[+].

2Башка тӱрлӱ дургунаӂэйдылар курбаннары гетирмӓӓ, зерӓ оннар, ким измет едер Аллаха, бир керӓ пакландыктан сора дуймаздылар ӱреклериндӓ кендилерини гӱнахкер.

3Ама бу курбаннар йыл йылдан инсанын аклына гетирер гӱнахларыны.

4Зерӓ йок насыл буалар хем текелӓр каны гӱнахы йок етсин.

5Онуштан Христос, гелип бу дӱннейӓ, деди Аллаха: «Сӓн курбан хем баашыш истӓмедин, ама бир гӱӱдӓ Бана хазырладын.

6Хептӓн йакылан хайваннары хем гӱнах ичин курбаннары Сӓн беенмедин.

7Озаман дедим: „Тӓ, гелерим, ниӂӓ Закон кийадында йазылы Беним ичин, ей, Аллах, ки Сенин истедиини йапайым!“»

8Христос баштан деди: «Не курбаннары, не баашышлары, не хептӓн йакылан хайваннары, не гӱнах ичин курбаннары Сӓн истӓмедин хем беенмедин, макар ки буннар Закона гӧрӓ гетирилер».

9Сора екледи: «Тӓ, гелерим, /ей, Аллах,/ ки Сенин истедиини йапайым». Илкинкисини ортадан калдырыр, ки еринӓ икинӂисини койсун.

10Аллахын бу истемесинӓ гӧрӓ, биз айозландык бир сыра херзамана, ачан Иисус Христос курбан гетирди Кенди гӱӱдесини[+].

11Хербир попаз,[†] гӱн гӱндӓн изметчилик йапарак, чок сыра гетирер хеп о курбаннары, ангылары бир сыра билӓ йок едӓмӓз гӱнахы.

12Ама О, Кендини гетирип салт бир сыра курбан гӱнахлар ичин, отурду херзамана Аллахын саа тарафына[+].

13Шиндӓн сора беклеер, душманнары койулсун Онун айаклары алтына[+].

14Зерӓ О бир курбаннан таман йапты херзамана оннары, ким айозланмак йолунда.

15Бунун ичин бизӓ шаатлык едер Айоз Дух да, дейип:

16«Тӓ, будур бааланты, ани о гӱннердӓн сора оннарлан йапаӂам, деер Сааби: Беним законнарымы оннарын ӱреклеринӓ койаӂам хем оннарын фикирлеринӓ йазаӂам.

17Артык оннарын гӱнахларыны хем законсузлукларыны аклыма гетирмейеӂӓм»[+].

18Ама нередӓ гӱнах афедилмиш, орада йок лӓӓзымнык гӱнах ичин курбан гетирмӓӓ.


Бракылмайын инандан!

19Ӧлӓ ки, кардашлар, Иисус Христозун каныннан вар насыл кыйышмаклан Ен айоз ерӓ ени хем дири йолдан гирелим[+].

20Бу йолу О ачты бизӓ ичйанкы пердейлӓн, ангысы Онун гӱӱдесидир[+].

21Бир бӱӱк Попазымыз да вар койулу Аллахын евинин ӱстӱнӓ.

22Онуштан йаклашалым Аллаха пак ӱреклӓн хем каави инаннан, серпип ӱзлеримизи, кӧтӱ неетлердӓн паклайалым хем гӱӱдемизи темиз суйлан йыкайалым[+].

23Салланмадык о умуттан тутуналым, ангысы ичин шаатлык едериз, зерӓ адамак верӓн инанчтыр[+].

24Чалышалым бири-биримизи хавезлендирмӓӓ, ки севгийлӓн иилик йапалым.

25Топлантыларымыздан бракылмайалым, ниӂӓ кимилери алышты, ама окадар таа чок бири-биримизи ӱреклендирелим, некадар таа чок гӧрерсиниз, ани о Гӱн йаклашты[+].

26Зерӓ еер биз, ким аслылыы ӱӱренди хем каблетти, истейерӓк гӱнах йапарсак, озаман башка бир курбан гӱнахларымыз ичин калмаз[+].

27Калэр, салт коркуйлан бекленилсин даава вакыды хем кызгын атеш, ани йок едеӂек душманнары.

28Еер оннар, ангылары Моисейин законуну басарды, ики-ӱч кишинин шаатлыыннан аӂыйанныксыз ӧлдӱрӱлӱрсӓ,

29сиз не деерсиниз? Некадар таа бӱӱк ӂеза кабледеӂек о, ким Аллахын Оолуну чиинемиш, бааланты каныны ашааламыш, нейлӓн айозландыйды, да бутакым Аллахын хайырлы Духуну гӱӂендирмиш[+].

30Биз таныйэрыз Ону, Ким деди: «Кин чыкармак Беним ишим, кӧтӱлӱклӓр ичин Бӓн ӧдейеӂӓм, деер Сааби» хем «Сааби Кенди даава кесеӂек инсанына»[+].

31Титсидир, дӱшӓсин дири Аллахын елинӓ![+]

32Аклына гетирин баштан вакытлары, ачан айдынныы гӧрдӱктӓн сора, чок савашып, аӂы чектиниз.

33Кими керӓ таказаланып хем зеетленип, аалемин гӱлӱнтӱсӱ олдунуз. Кими керӓ пай алдыныз оннарлан, ангылары хеп бу денемеклердӓн гечирдилӓр.

34Сиз аӂыдыныз оннары, ким капанда булунду; варлыынызын кайыплыыны севинмӓклӓн каблеттиниз, чӱнкӱ билерсиниз, ани /гӧктӓ/ таа ии хем гечмӓз бир варлык еденеӂениз[+].

35Ӧлӓ ки бракмайын гиргинниинизи, ангысы ичин бир бӱӱк баашыш олаӂэк.

36Сизӓ дайанмак лӓӓзымдыр, ки, таманнайып Аллахын истедиини, кабледӓсиниз, не аданмыш сизӓ.

37Зерӓ, ниӂӓ Аллах деер Айоз Йазыда, «аз, пек аз калды да Гелӓн гелеӂек, хич ойаланмайаӂэк.

38Беним доору оланнарым инаннан йашайаӂэклар, ама ким геери чекилер, оннары беенмӓм»[+].

39Биз диилиз оннардан, ким геери чекилер да кайбелер, ама оннардан, ким инанэр да ӂаныны коруйэр.

#### 11


Инан иитлери

1Инан каави умуттур о ишлӓр ичин, не беклеериз, хем бир кайыллык о ишлерӓ, не шинди гӧрмеериз[+].

2Бунуннан евелдӓн деделеримиз Аллахын беенмесини едендилӓр.

3Инаннан аннээрыз, ани космос Аллахын сӧзӱннӓн йарадылмыш олду. Ӧлӓ ки, гӧрӱнӓр ишлӓр гӧрӱнмейӓн ишлердӓн йарадылды[+].

4Инаннан Авел Аллаха таа ии бир курбан гетирди, некадар Каин. Бунуннан шаатлык каблетти, ани Аллахын ӧнӱндӓ доорудур, зерӓ Аллах гӧстерди, ани каблетти онун баашышларыны. Бутакым о бӱӱн дӓ лафедер, макар ки ӧлдӱ[+].

5Инаннан Енох алынды бу дӱннедӓн, ки ӧлӱмӱ гӧрмесин, да буламадылар ону, зерӓ ону Аллах алды. Алынмасындан ӧнӂӓ, Енох шаатлык каблетти, ани Аллахтан беенилмиш олду[+].

6Инансыз йок насыл Аллахтан беенилмиш олалым, зерӓ, ким йаклашэр Аллаха, лӓӓзым инансын, ки Аллах вар хем баашыш верер оннара, ким Ону аарээр.

7Инаннан Ной Аллахтан хабер каблетти о ишлӓр ичин, не таа гӧрӱнмӓрди. Чӱнкӱ Аллахтан коркарды, йапты бир геми, ки кенди сенселесини куртарсын. Бунуннан дӱннейи азарлады да инаннан акланмак еденди[+].

8Инаннан Авраам, ачан чаарылды, кайыл олду гитсин орайы, нередӓ чорбаӂы лӓӓзымды олсун. Йола йолланды, хич билмейерӓк, нерейи гидер[+].

9Инаннан аданмыш ердӓ, ниӂӓ бир йабанӂы, ерлешти. Чадырда Исааклан хем Иаковлан йашады, ким онуннан билӓ мирасчы олаӂэйдылар хеп о аданмыш ишлерӓ[+].

10Зерӓ Авраам бир каави темелли касаба беклӓрди, ани курулу хем дӱзӱлӱ Кендиндӓн, Аллахтан[+].

11Инаннан, макар ки карысы Сарра ушаксызды хем йашлары гечмишти, кувет каблетти, ушаа олсун дейни, зерӓ инанды, ани инанчтыр О, Ким буну адады[+].

12Ӧлӓ ки ӧлмӓӓ йакын бир адамдан дууду бир сенселӓ ӧлӓ чок, ниӂӓ гӧк йылдызлары, ниӂӓ дениз бойунда сайысыз кум[+].

13Хепси буннар ӧлӱнӂӓ инанӂы калдылар, макар ки еденмедилӓр, не аданды оннара, ама узактан салт сииреттилӓр да севиндилӓр. Ачык каблеттилӓр, ани оннар йолӂу хем конакчы бу ердӓ[+].

14Зерӓ оннар, ким бӧлӓ лафедер, гӧстерер, ани аарээр кенди ватаныны.

15Хакына, еер ӂаннары аӂыйайды о ерӓ, нередӓн чыктыйдылар, варды колайлыклары геери дӧнсӱннӓр.

16Ама оннар ӧзенӓрдилӓр бир таа ии ерӓ, гӧктеки ерӓ. Онуштан Аллах утанмээр адлансын оннарын Аллахы, зерӓ оннар ичин бир касаба хазырлады[+].

17Инаннан Авраам, дененмиш олуп, Исаакы курбан гетирди. О, ким каблеттийди адамаклары, гетирӓрди курбан бириӂик оолуну,[+]

18ангысы ичин Аллах деди: «Исаактан дууаӂэк оннар, ким сенин сенселӓн адланаӂэк».

19Чӱнкӱ Авраам есапларды, ки Аллах дирилдӓбилир ӧлӱйӱ дӓ. Онуштан, символик лафедерӓк, ӧлӱмдӓн Исаакы геери алды[+].

20Инаннан Исаак иисӧзледи Иакову хем Есавы да сӧледи, не олаӂэк оннара гелӓр вакытларда[+].

21Инаннан Иаков ӧлӱм дӧшеендӓ Иосифин оолларындан икисини иисӧзлейерӓк, баш иилтти Аллаха, абанып бастону ӱстӱнӓ[+].

22Инаннан Иосиф, ӧлеӂӓӓ заман, Израилин оолларынын Мысырдан чыкмасы ичин анды да кенди кемиклери ичин сымарламак оннара верди[+].

23Инаннан Моисейи дуумасындан сора бобалары ӱч ай сакладылар, зерӓ гӧрдӱлӓр, ани ушак гӧзӓл, да падишахын емириндӓн коркмадылар[+].

24Инаннан Моисей, бӱӱдӱктӓн сора, атылды сайылсын фараонун кызынын оолу.

25Таа чок истеди Аллахын инсаныннан билӓ зеетленсин, некадар бир кыса вакыт гӱнах хошлуунда сефалансын[+].

26Христос ичин ашааланмайы таа бӱӱк зенгинник сайды, некадар Мысыр хазналарыны, зерӓ о бакарды баашыша, ани сонда алаӂэк[+].

27Инаннан Мысыры бракты, падишахын ӱфкесиндӓн коркмайарак, зерӓ, дайанарак, гӧрӓрди сансын Ону, Ким гӧрӱнмеер.

28Инаннан Паскеллейи йортулады, курбан каныны дӧкӱп, ки ӧлӱм ангили Израилин илк дуумушларыны телеф етмесин.

29Инаннан израиллилӓр Кырмызы денизи, ниӂӓ курудан, гечтилӓр. Ама мысырлылар буну йапмаа денедийнӓн, буулдулар.

30Инаннан Иерихонун дуварлары дӱштӱлӓр еди гӱн доланмактан сора.

31Инаннан ороспу кары Раав инансызларлан билӓ ӧлмеди, зерӓ гӧзчӱлери ии каблетти /да башка йолдан оннары йоллады/[+].

32Хем не калэр сӧлейим? Зерӓ йок вакыдым, лафедейим Гедеон ичин, Барак ичин, Самсон ичин, Иеффай ичин, Давид[†] ичин, Самуил ичин хем калан пророклар ичин.

33Инаннан оннар падишахлыклары енседилӓр, доорулук йаптылар, адамаклары едендилӓр, асланнарын аазларыны кападылар,

34кызгын атеши сӱӱндӱрдӱлӓр, кылыч кескиннииндӓн куртулдулар, бакмайарак куветсизликлеринӓ, кувет алдылар, ӂенктӓ каави олдулар, йабанӂы аскерлери кооладылар.

35Карылар ӧлӱлерини геери дири каблеттилӓр. Башка адамнар, зеетленип, ӧлдӱлӓр. Каблетмедилӓр верилмиш колайлыклары, куртулсуннар дейни, зерӓ истедилӓр, дирилип, таа ии бир йашамак еденсиннӓр.

36Башкалары гӱлмӓӓ алындылар хем лобут идилӓр, синӂир хем зындандан ӂезаландылар[+].

37Ташлан дӱӱлдӱлӓр, тестерейлӓн кесилдилӓр, /денендилӓр,/ кылычлан ӧлдӱрӱлдӱлӓр. Койун хем кечи дерисиндӓн тулумнарлан гиийимни, йоклук, зорлук хем кӧтӱлӱк чектилӓр.

38Оннар, кими бӱтӱн дӱннӓ етмӓз, чол ерлердӓ хем байырларда, миналарда хем ер чатлакларында качкын гездилӓр.

39Хепси буннар, макар ки метедилдилӓр инаннары ичин, хеп окадар каблетмедилӓр, не оннара аданды,

40зерӓ Аллах хазырладыйды бизим ичин бишей таа ии, ки оннар бизсиз етишмесиннӓр таманнаа[+].

#### 12


Сааби ӂезайлан ӱӱредер оннары,кими север

1Онуштан, чӱнкӱ бизи долайлээр чок шаатлар, булут гиби, аталым бир тарафа хертӱрлӱ аарлыы хем хертӱрлӱ гӱнахы, ани колай долаштырэр бизи, да дайанмаклан йарышалым о качмакта, ани ӧнӱмӱздӓ[+].

2Уз Иисуса бакалым, Ангысы бизим инанын ӧнӂӱсӱ хем таманнайыӂысы. О, бакарак севинмелӓӓ, ани гелеӂек, дайанды ставрозда герили олсун. Буну хич утанмак саймады да Аллахын чорбаӂылык скемнесинин саа тарафына отурду[+].

3Дӱшӱнӱн Онун ичин, Ким ӧлӓ чок дайанды озаман, незаман гӱнахкерлӓр Она каршы лафетти, ки йуфкаламайасыныз да умутсузлаа дӱшмейӓсиниз.

4Сиз таа ӂенклешмединиз кан дӧкӱнӂӓ, савашарак гӱнаха каршы[+].

5Сиз унуттунуз му о насаады, ани сизӓ верилер, ниӂӓ ооллара: «Оолум! Паасызландырма о ӂезайы, нейлӓн Сааби сени ӱӱредер, да умутсузлаа дӱшмӓ, ачан о сени таказалээр.

6Зерӓ Сааби, кими север, ону ӂезалайып ӱӱредер хем хербир оолу дӱӱйер, кими кабледер».

7Ӂезайа дайанын, зерӓ бундан танынэр, ани Аллах ташыйэр Кендини сизиннӓн, ниӂӓ оолларыннан. Вардыр мы аӂаба оол, кими бобасы ӂезалайарак ӱӱретмесин[+]?

8Еер ӱӱренмӓрсейдиниз ӂезадан, ангысыны хепси чекӓр, озаман сиз ороспулук ушакларыйсыныз, ама диил хакына ооллар.

9Бундан каарӓ, ердеки бобаларымыздан ӂезаланмыш, хеп окадар оннары хатырлээрыз. Аӂаба таа чок дӱшмеер ми, духча Бобамызын запына верилип, йашайалым?

10Зерӓ бобаларымыз бизи ӂезалардылар аз вакыт ичин, ниӂӓ сайардылар таа ии, ама Аллах ӂезалээр бизим иилиимиз ичин, ки пайымыз олсун Онуннан айозлукта.

11Баштан хич бир ӂеза да севинчли гӧрӱнмӓз, ама гуӂендирир. Ама сора ондан ким ӱӱренди, оннара услулук верӓн доорулук мейвасыны гетирер.

12Ӧлӓ ки, калдырын саркык еллеринизи хем доорудун бӱкӱк дизлеринизи.

13Айакларыныза уз йолӂаазлар йапын, ки топаллар да сапмасыннар, ама доорулсуннар.


Атылмайын Аллахтан

14Хепси инсаннан услулукта хем айозлукта йашамаа чалышын, зерӓ айозлуксуз кимсей Саабийи гӧрӓмейеӂек[+].

15Есап алын, ки биркимсей качырмасын Аллахын хайырыны. Бир зихирли кӧк, пейдаланып, сизӓ зарар йапмасын да улаштырмасын чойуну[+].

16Бакын, аранызда олмасын бир ороспу йада биркимсей, ани паайа коймээр айозлуу, ниӂӓ Есав, ангысы бир имӓк ичин сатты илк дуумушлууну[+].

17Зерӓ ии билерсиниз, ани ондан сора о истеди еденсин бобасындан иисӧзлемейи, ама рет едилди, зерӓ она йокту колайлык, дииштирсин бобасынын карарыны, макар ки йашларлан гӧзлериндӓ йалварды[+].

18Сиз йаклашмадыныз диилӓбиленӓ, атешлӓн тутушана, бир думана, бир караннаа йада бир фуртунайа,

19бир труба баартмасына йада бир сесӓ, ани ӧлӓ лафедӓрди, ки ишиденнӓр йалвардылар, ки оннара шиндӓн сора лаф едилмесин.

20Зерӓ оннар йокту насыл дайансыннар бу сымарламайа: «Еер хайван да диийӓрсӓ бу байыра, ташлан ӧлдӱрӱлсӱн /йада сӱнгӱйлӓн саплансын/».

21Не гӧрӓрдилӓр, ӧлӓ титсийди, ани Моисей деди: «Чок коркэрым хем титирерим».

22Ама сиз йаклаштыныз Сион байырына, дири Аллахын касабасына, Гӧктеки Иерусалимӓ, оннан бин ангиллерӓ,[+]

23илк дуумушларын клисӓ йортулууна, ангыларын адлары йазылы гӧктӓ; о Аллаха, Ким херкезинӓ даава кесер, хем доору оланнарын духларына, ани таманнаа етишти[+].

24Йаклаштыныз ени баалантынын Араӂысына, Иисуса, хем серпили кана, ани таа ии ишлери аннадэр, некадар Авелин каны[+].

25Бакын, Ондан, Ким лафедер, атылмайасыныз. Чӱнкӱ ӂезадан куртуламадылар оннар, ким Моисейдӓн атылды, ангысы Аллахтан оннара ер ӱстӱндӓ хабер гетирди, окадар таа пек куртуламайаӂэз биз, еер ӱзӱмӱзӱ чевирӓрсӓк Христоздан, Ангысы лафедер гӧктӓн[+].

26Аллахын сесиндӓн озаман ер тепреди, ама шинди О бӧлӓ адамак верди: «Енидӓн сарсаладаӂам диил саде ери, ама гӧкӱ дӓ».

27Бу лаф «енидӓн» аннадэр, ани диишилеӂек, не сарсаланэр, башка лафлан, не йарадылмыш, ки калсын салт о, не сарсаланмаз.

28Онуштан, чӱнкӱ биз каблеттик бир падишахлык, ани сарсаланмаз, олалым шӱкӱр да бутакым измет еделим Аллаха ӧлӓ, ниӂӓ О беенер, бир аллахчы коркуйлан хем сайгыйлан.

29Зерӓ бизим Аллах бир йакар атештир.

#### 13


Сон насаатлар

1Херзаман кардаш севгилии аранызда олсун[+].

2Унутмайын мусаафирӂи олмаа, зерӓ кимиси бутакым, хич билмейерӓк, конаклады ангиллери[+].

3Унутмайын капанӂылары, олун сансын сиз дӓ оннарлан капанда булунэрсыныз. Унутмайын зеет чекеннери, аклынызда тутарак, ани сизин дӓ гӱӱдениз вар[+].

4Херкезиниз стеонозлуунузу сайгылы тутун, хем йатааныз гӱнахлан лекелӓнмесин. Зерӓ ороспулук хем маскаралык еденнерӓ Аллах даава кесер[+].

5Олмайын пара севӓн, шӱкӱр олун онуннан, не вар сиздӓ, зерӓ Кенди деди: «Хич бракмайаӂам сени хем хич атылмайаӂам сендӓн»[+].

6Ӧлӓ ки, биз кыйышмаклан деериз: «Сааби беним йардымӂым, коркмээрым, не вар колай йапсын бана инсан?»

7Аклыныза гетирин сизин ӧндерӂилери, ангылары насаат еттилӓр сизӓ Аллахын сӧзӱнӱ. Бакарак оннарын йашамакларын сонуна, оннар гиби инанӂы олун[+].

8Иисус Христос дӱн, бӱӱн хем дивеӂинӓ хеп Одур.

9Хертӱрлӱ фасыл ӱӱренмеклерин ардына такылмайын, зерӓ иидир ӱреенизи каавилейӓсиниз Аллахын хайырыннан, диил айыры имеклӓрлӓн, ани кимсейӓ файда олмады, ким оннара верилди[+].

10Бизим вар ӧлӓ бир курбанныымыз, ангысындан изин йок, ки оннар исин, ким измет едер Булушмак Чадырында.

11Зерӓ баш попаз[†] хайваннарын каныны гетирер Айоз ерӓ, ки курбан олсун гӱнах ичин, ама о хайваннарын гӱӱделери йакылэр аулун дышанында.

12Онуштан Иисус, ки айозласын инсаны Кенди каныннан, зеет чекти касабанын токатларынын дышанында[+].

13Ӧлӓ ки, аулун дышанына Она чыкалым да Онун ичин ашааланмайа дайаналым[+].

14Зерӓ бизим йок бурада даймалы касабамыз, ама аарээрыз бир касаба, ангысы лӓӓзым гелсин.

15Онуштан Иисусун адыннан Аллаха дайма шӱкӱрлӱк курбаны гетирелим, башка лафларлан демӓк, аазымыздан чыкан сӧзлӓр, ани Онун адыны метиннеер.

16Унутмайын иилик йапмаа хем не вар сиздӓ пайетмӓӓ, зерӓ бутӱрлӱ курбаннары Аллах беенер.

17Сеслейин сизин ӧндерӂилери да ӧн верин оннара, зерӓ оннар кахыр гӱдерлӓр сизин ӂаннарыныз ичин, ниӂӓ ӂувапчылар. Бакын, ки буну севинмӓклӓн йапсыннар, ама диил офлайарак, зерӓ бу диилдир сизин файданыз ичин.

18Дуа един бизим ичин, чӱнкӱ биз чок инанэрыз, ани бизим ӱзӱмӱз пак, зерӓ бӱтӱнӱнӓ бакэрыз, гӧтӱрелим кендимизи, ниӂӓ дӱшер[+].

19Маасуз йалварэрым, чалышын буну йапмаа, ки таа тез геери дӧнӓбилейим сизӓ.

20Услулук верӓн Аллах, Ангысы дивеч баалантынын каныннан ӧлӱдӓн дирилтти койуннарын бӱӱк гӱдӱӂӱсӱнӱ, бизим Сааби Иисус Христозу,[+]

21сизи таман йапсын хербир иилик йапмаа, ки таманнайасыныз Онун истедиини, да биздӓ йапсын, не беенер Иисус Христос ашыры. Она метинник дивечтӓн дивеӂӓ! Амин.

22Йалварэрым, кардашлар, хош гӧрӱн бу насаадын лафларыны. Доору, ани кыса бир кийат йаздым сизӓ.

23Билерсиниз ми, ани бизим кардаш Тимофей чыкты капандан. Еер о тез гелӓрсӓ, гелеӂӓм онуннан барабар, ки гӧрейим сизи[+].

24Селӓмнейин сизин ӧндерӂилери хем Аллахын бӱтӱн айоз халкыны. Италийадан оланнар селӓм йоллээрлар сизӓ.

25Ииверги олсун хепсинизлӓн. /Амин./

### Иаковун

#### Иаковун

Иаковун


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


ИАКОВУН КИЙАДЫ

#### 1

1Бӓн, Иаков, Аллахын хем Сааби Иисус Христозун чыраа, дааныкта оники тамызлаа селӓм йоллээрым[+].


Дененмӓк хем йанылмак

2Бӱтӱн севинмеликлӓн кабледин, кардашларым, ачан гечерсиниз хертӱрлӱ денемеклердӓн,[+]

3билерӓк, ани денемеклӓр инанда сизи дайанмайа алыштырэр[+].

4Бакын, дайанмак ишини таман йапсын, ки сиз таманнанмыш хем кусурсуз оласыныз, хем хич бир кедериниз олмасын[+].

5Еер сиздӓн бирисинӓ аарифлик етишмӓрсейди, истесин Аллахтан, Ангысы ӂӧмертликлӓн херкезинӓ верер, хич маана аарамээр, да она верилеӂек.

6Ама салт инаннан истесин, хич шӱпеленмейерӓк, зерӓ ким шӱпеленер, о бензеер дениз далгасына, ани лӱзгердӓн кооланэр хем саурулэр[+].

7Бӧлӓ адам санмасын, ани Саабидӓн бишей кабледеӂек[+].

8Адам, ани икилеер, карарсыздыр хепси йаптыкларында.

9Ашаа бойдан кардаш севинсин кенди ӱӱсеклииннӓн[+].

10Зенгин олан ӱӱнсӱн кенди алчаклыыннан, зерӓ о да кыр чичӓӓ гиби гечеӂек.

11Ачан гӱн кызгын сыӂааннан дууэр, от куруйэр, отун чичӓӓ ерӓ дӱшер, гӧрӱшӱ хем гӧзеллии кайбелер. Хеп ӧлӓ зенгин олан да, кенди ишлерини йапаркан, сӧрпешер[+].

12Не мутлу адам, ким дайанмаклан денемеклери гечирер, зерӓ, дененмиш олуп, йашамак фенецини кабледеӂек, ани адады Сааби хепсинӓ оннара, ким Ону север[+].

13Ким дененмектӓ йанылэр, демесин: «Аллах бени йанылтты», зерӓ Аллах Кенди кӧтӱлӱклӓн йанылдылмаз хем башка биркимсейи дӓ йанылтмаз.

14Ама херкез, ким йанылэр, кенди истемесиннӓн чекилмиш, алданэр.

15Сора истемеси, гебӓ калып, гӱнахы дуудурэр, гӱнах да, олгуннандыйнан, ӧлӱм гетирир[+].

16Севгили кардашларым, алданмайын![+]

17Хер ии верги хем хер таман баашыш йукардан гелер, Бобадан, Ани йаратты гӧктеки шафклары, да Ангысында йок диишилмӓк не дӓ дӧнеклик гӧлгеси[+].

18О Кенди истедиинӓ гӧрӓ йапты, ки биз дууалым аслылык сӧзӱннӓн да еденелим илк ери оннарын арасында, не О йаратты[+].


Ишитмӓк хем таманнамак

19Буну ии билин, севгили кардашларым, херкези сеслемейӓ чабук олсун, лафетмейӓ йаваш хем ӱфкеленмейӓ сабур олсун[+].

20Зерӓ инсан ӱфкеси Аллахын доорулууну йапамаз.

21Онуштан бракылын хертӱрлӱ кирли ишлердӓн хем кӧтӱлӱктӓн, ани хер тарафа йайылмыш, да йавашлыклан кабледин екилмиш сӧзӱ, ани вар ниӂӓ куртарсын ӂаннарынызы[+].

22Аллахын сӧзӱнӱ саде ишитмӓклӓн кендинизи алдатмайын, Аллахын сӧзӱнӱн таманнайыӂылары олун[+].

23Зерӓ ким сӧзӱ ишидип таманнамээр, о адам бензӓр олэр бирисинӓ, ангысы айнада бакэр ӱзӱнӓ да гӧрер, насылдыр кендиси,

24бактыктан сора гидер да, несой кендиси, хемен унудэр.

25Ама ким ии бакэр о таман Закона,[†] ани сербестлик верер, да ону илери доору таманнээр, диил ниӂӓ бир унудан сеслейиӂи, ама ниӂӓ бир чалышкан ишчи, бу адам кенди ишиндӓ мутлу олаӂэк[+].

26Еер биркимсей кендини аллахчы сайарсайды, ама кенди дилини запламарсайды, о кенди-кендини алдадэр, онун аллахчылыы да наафилӓ[+].

27Аллах Бобанын ӧнӱндӓ темиз хем кусурсуз аллахчылык будур: зеет чекӓн ӱӱсӱзлери хем дуллары долашмаа хем кендини дӱннедӓн лекесиз тутмаа[+].

#### 2


Зенгиннӓр хем фукааралар

1Кардашларым! Инанӂы оларак Иисус Христоза, бизим метин Саабийӓ, кимсейӓ пай тутмайын[+].

2Сӧзгелиши, еер сизин топлантыныза гелӓрсейди бир адам, алтын ӱзӱклӓн хем зариф рубайлан гиийимни, хем бир фукаара, кирли рубайлан гиийимни,

3еер зариф гиийимни адама дейӓрсейдиниз: «Буйурун, отурун бу ии ердӓ», ама фукаарайа дейӓрсейдиниз: «Сӓн дур орада», еки: «Отур бу ерӓ, айакларымын уӂунда»,

4озаман айырмак йапмээрсыныз мы хем кӧтӱ неетли маанаӂылар олмээрсыныз мы?

5Севгили кардашларым, сеслейин. Сечмеди ми Аллах бу дӱннедӓ фукаара оланнары, ки инанда зенгин олсуннар хем мирасчы падишахлыкта, ангысы аданды оннара, ким Аллахы север[+]?

6Ама сиз фукааралары ашааландырэрсыныз. Зенгиннӓр диил ми оннар, ким сизи езер хем даава ӧнӱнӓ сӱрӱклеер?

7Диил ми оннар, ким кӧтӱлеер гӧзӓл ады, ани сизӓ верилди?

8Еер Падишахын Законуну[†] таманнарсайдыныз Айоз Йазыйа гӧрӓ: «Севӓсин йакын оланыны, ниӂӓ кендини», ии йапэрсыныз.

9Ама еер биркимсейӓ пай тутарсайдыныз, озаман гӱнах йапэрсыныз, хем Айоз Закон сизи кабаатлы булэр ниӂӓ закон басыӂыларыны.

10Зерӓ ким бӱтӱн Закону таманнарсайды, ама салт бир сымарламайы басарсайды, кабаатлы хепсинӓ каршы олэр[+].

11Зерӓ Ким деди: «Ороспулук йапмайасын», хеп О деди: «Ӧлдӱрмейӓсин» дӓ. Еер ороспулук йапмарсайдын, ама ӧлдӱрӱрсейдин, хеп бир сӓн закон басыӂысы олэрсын.

12Ӧлӓ лафедин хем ӧлӓ ишлейин, ниӂӓ оннар, ким даавалы олаӂэк Айоз Закона гӧрӓ, ани сербестлик верир[+].

13Зерӓ аӂыйанныксыз даава олаӂэк оннара, ким башкаларыны аӂымээр. Аӂыйаннык даавадан таа ӱстӱндӱр[+].


Инан хем иш

14Кардашларым, не файда олаӂэк еер биркимсей дейӓрсейди, ани онун инаны вар, ама ишлери йок? Вар мы ниӂӓ бусой инан ону куртарсын?

15Еер кардаш йада кызкардаш рубасызсайды хем оннарын хергӱнкӱ имеелии йоксайды,

16да сиздӓн бириси дейӓрсейди: «Гидин услулукта, йысынын хем дойунун», ама вермӓрсейди оннара, не гӱӱдӓ ичин лӓӓзым, не файда олур[+]?

17Хеп ӧлӓ инанын да ишлери олмарсайды, инан ӧлӱ олэр.

18Беки дӓ биркимсей дейеӂек: «Сендӓ вар инан, бендӓ вар ишлӓр». Гӧстер бана сенин ишсиз инаныны, бӓн дӓ сана беним инанымы ишлеримнӓн гӧстереӂӓм[+].

19Сӓн инанэрсын, ани Аллах бирдир. Ии йапэрсын. Фена духлар да инанэрлар хем титирерлӓр[+].

20Истеерсин ми сӓн, адам, бош кафалы, билӓсин ани инан, ишлери йоксайды, файдасыздыр?

21Бизим боба Авраам ишлериннӓн доору сайылмады мы, гетирип кенди оолуну Исаакы курбан оларак курбаннык[†] ӱстӱндӓ[+]?

22Гӧрерсин ми, ани онун инаны ишлериннӓн барабар ишлӓрди да инаны ишлериннӓн таман олду[+]?

23Бутӱрлӱ таманнанды Айоз Йазынын сӧзлери: «Авраам инанды Аллахы да бунуннан доору сайылды». Онуштан Авраама Аллахын досту денилди[+].

24Есап алэрсын мы, ани инсан кенди ишлериннӓн доору сайылэр, ама диил салт инаныннан?

25Хеп ӧлӓ маскара Раав да ишлериннӓн доору сайылмады мы, ачан конаклады гӧзчӱлери да чыкарды оннары касабадан, ки геери башка йолдан гитсиннӓр?

26Ниӂӓ духсуз гӱӱдӓ ӧлӱ, хеп ӧлӓ ишсиз инан да ӧлӱ.

#### 3


Дилимизи кулланмак

1Кардашларым, чойунуз ӱӱредиӂи олмайын, зерӓ билерсиниз, ани бизӓ бир таа кескин даава олаӂэк[+].

2Зерӓ хепсимиз чок сыра йанылэрыз. Ким лафлан йанылмээр, о таман адам, ангысы вар ниӂӓ тутсун чылбырда бӱтӱн гӱӱдесини[+].

3Биз бейгирлерин аазларына кантырма койэрыз, ки тербеелейелим оннары. Бутӱрлӱ оннарын бӱтӱн гӱӱделерини кулланэрыз.

4Йа бакын, не бӱӱк гемилӓр серт лӱзгерлердӓн гӧтӱрӱлер, ама не кӱчӱк дӱменнӓн кулланылы, оннар гидерлӓр орайы, нерейи гемиӂи истеер.

5Хеп ӧлӓ дил дӓ, гӱӱдедӓ кӱчӱк бир ек, ама бӱӱк ишлӓрлӓн ӱӱнӓр. Бакын, бир кӱчӱк атеш не бӱӱк бир даа тутуштуруп-йакэр.

6Дил дӓ атеш гибидир, гӱӱдемизин еклери арасында бир кӧтӱлӱк дӱннеси. Дил бӱтӱн гӱӱдемизи кирледер хем йашамамызын текерлеени кыздырэр, зерӓ кенди дӓ ӂендем атешиндӓн кыздырылан[+].

7Хербир сой ӂанаварлар, кушлар, сӱрӱненнӓр хем дениздӓ йашайаннар адамдан запланды.

8Ама дили кимсей заплайамээр. О бир феналык, долу ӧлӱм зихириннӓн, ангысыны кимсей дургудамээр.

9Дилимизлӓн Аллах Бобайы метиннеериз, хеп о дилимизлӓн инсаннары бетвалээрыз, ангылары Аллаха тыпкы йарадылды[+].

10Хеп бир ааздан чыкэр хем метинник, хем бетва! Олмаз бӧлӓ олсун, кардашларым.

11Олур му насыл бир сызынтыдан аксын хем татлы, хем аӂы су?

12Кардашларым, йок насыл инӂир фиданы йапсын зейтин, йада баа чотуу йапсын инӂир. Хеп ӧлӓ, йок насыл бир сызынтыдан аксын хем тузлу, хем татлы су.


Ики сой аарифлик

13Ким сизин аранызда аариф хем акыллы? Кенди йаптыкларыны гӧстерсин ии ташымасыннан хем мӱнӱзлӱклӓн, ани аарифликтӓн гелер[+].

14Ама еер сизин ӱреениздӓ варсайды кин, кысканчлык хем кендини севмӓк, йок нечин ӱӱнӓсиниз хем аслылыы йаландырасыныз.

15Бусой аарифлик йукардан инмӓз, ама гелер ердӓн, инсан табеетиндӓн, фена духлардан[+].

16Зерӓ нередӓ кысканчлык хем кӓрӂылык, орада сырасызлык хем хертӱрлӱ фена ишлӓр.

17Ама йукардан инӓн аарифлик хепсиндӓн ӧнӂӓ темиз, сора услу, йалпак, сеслейиӂи, долу аӂыйанныклан хем ии ишлӓрлӓн, ӱзӓ бакмаз, икиӱзлӱ олмаз.

18Доорулуун мейвасы екилир услулукта оннардан, ким услулук ичин чалышэр[+].

#### 4


Верилин Аллаха

1Нередӓн сиздӓ дӱӱшлӓр хем кавгалар? Диил ми сизин истемелериниздӓн, не сизин гӱӱделеринизин еклериндӓ ӂенклешер[+]?

2Истейип, еденӓмеерсиниз, онуштан ӧлдӱрерсиниз. Хасеетленерсиниз, ама не истеерсиниз, етишӓмеерсиниз. Кавга едерсиниз хем дӱӱшерсиниз, ама еденӓмеерсиниз, зерӓ Аллахтан истӓмеерсиниз.

3Истейип, каблетмеерсиниз, зерӓ истеерсиниз кӧтӱ неетлӓн, ки файдаланасыныз салт кенди сефалыыныз ичин.

4Сиз ороспулар! Билмеерсиниз ми, ани дӱннейлӓн достлук – Аллаха душманнык! Ӧлӓ ки, ким истеер дӱннейлӓн дост олмаа, о душман олэр Аллаха[+].

5Оса санэрсыныз, бошуна мы Айоз Йазыда денер: «Аллах кызгынныклан истеер духу, ангысыны койду ичимизӓ»[+].

6Ама О бизӓ таа бӱӱк бир хайыр баашлээр, онуштан деер: «Аллах шишкиннерӓ каршы дурэр, ама йалпаклара хайыр баашлээр»[+].

7Аллахын запына верилин, диавола каршы дурун, да о сиздӓн качаӂэк[+].

8Еер сиз Аллаха йаклашарсайдыныз, О да сизӓ йаклашаӂэк. Еллеринизи паклайын, ей, гӱнахкерлӓр! Ӱреклеринизи темизлейин, ей, карарсызлар![+]

9Кахырланын, аалайын хем сызлайын. Сизин гӱлӱшӱнӱз аалайыша хем севинмениз гӱчлӓӓ дӧнсӱн.

10Йаваш олун Саабинин ӧнӱндӓ, да О ӱӱсеклендиреӂек сизи.

11Бири-бириниз ичин фена лафетмейин, кардашлар. Ким фена лафедер йада даава кесер кардашына, о фена лафедер хем даава кесер Айоз Закона.[†] Ама еер сӓн даава кесӓрсейдин Закона, озаман сӓн диилсин закону таманнайан, ама закона дааваӂы[+].

12Аллах, закон куран хем даава кесӓн – бирдир. О куртарэр, О да йок едер. Ама сӓн кимсин, ани башкасына даава кесерсин[+]?


Умутланмайын кендинизӓ

13Шинди сеслейин сиз, ани деерсиниз: «Бӱӱн йада йаарына филан касабайа гидеӂез, орада бир йыл йашайаӂэз, алыш-вериш йапаӂэз да пара казанаӂэз».

14Сиз билмеерсиниз, не йаарына сизиннӓн олаӂэк! Зерӓ недир сизин йашаманыз? Йашамак бир буу гибидир, аз вакыт гӧрӱнер, сонда йок олэр[+].

15Сиз башка тӱрлӱ дейин: «Еер Аллах истӓрсейди, да биз йашарсайдык, буну еки ӧбӱрӱнӱ йапарыз»[+].

16Ама шинди ӱӱнерсиниз хем шишкинниклӓн лафедерсиниз. Бутӱрлӱ ӱӱнмеклӓр херзаман кӧтӱ.

17Ӧлӓ ки, ким билер ниӂӓ йапмаа иилик да йапмээр, о гӱнах йапэр[+].

#### 5


Азар зенгиннерӓ

1Сеслейин шинди, сиз, зенгиннӓр! Аалайын хем сызлайын белалар ичин, ани башыныза гелер[+].

2Зенгиннииниз чӱрӱдӱ, рубаларынызы гӱвелӓр иди[+].

3Сизин алтыннар хем гӱмӱшлӓр кӱфленди. Кӱфлери сизӓ каршы шаатлык едеӂек, сизин етинизи атеш гиби кемиреӂек. Сиз не хазырладыныз кендинизӓ, битки гӱннӓр ичин топладыныз[+].

4Тӓ ишчилерин ӧдеклери, ангылары бичтилӓр сизин кырларынызы, да ангыларынын ӧдеклерини сиз йаланнан дургуттунуз, шинди баарэр Бана. Оракчыларын аалайышы куветли Саабинин кулаана етишти.

5Сиз йашадыныз бу ердӓ сефалыкта, кенди беендиинизӓ гӧрӓ. Кендинизи беслединиз, сансын бир кесилеӂек гӱн ичин.

6Сиз кабаатландырдыныз хем ӧлдӱрдӱнӱз кабаатсыз инсаннары, ангылары сизӓ каршы дурамадылар.


Дайанын, Саабинин гелмеси йакын

7Онуштан, кардашлар, Саабинин гелмесинӓ кадар дайанын. Тӓ бакын, чифтчи дайанмаклан беклеер ерин паалы берекедини, каблединӂӓ еркен хем геч йаамуру.

8Сиз дӓ дайанын, ӱреклеринизи каавилейин, зерӓ Саабинин гелмеси йаклашэр[+].

9Мырылданмайын бири-биринизӓ каршы, кардашлар, башка тӱрлӱ кабаатлы калэрсыныз. Тӓ, дааваӂы капу ӧнӱндӓ дурэр![+]

10Кардашларым, ӧрнек алын пророклардан, ангылары зор вакытларда дайандылар да Саабинин адына лафеттилӓр[+].

11Биз мутлу сайэрыз оннары, ким дайанэр. Сиз ишиттиниз Иовун дайанмасы ичин хем гӧрдӱнӱз, не биткидӓ Сааби йапты онун ичин. Сааби чок аӂыйан хем йалпак ӱрекли[+].

12Хепсиндӓн ӧнӂӓ, кардашларым, емин етмейин не гӧклӓн, не ерлӓн, не дӓ бир башка еминнӓн. Лафыныз олсун: «ӧлӓ – ӧлӓ» хем «олмаз – олмаз», ки кабаатлы булунмайасыныз[+].


Дуанын куведи

13Сиздӓн биркимсей зеетленӓр ми? Ко дуа етсин. Бириси шен ми? Ко тӱркӱ чалсын[+].

14Сиздӓн биркимсей хаста мы? Ко чаарсын клисенин пресвитерлерини, да дуа етсиннӓр онун ичин, йаалайып ону Саабинин адына зейтин йаайыннан[+].

15Дуа, ани инаннан йапылы, хастайы куртараӂэк, да Сааби ону айаа калдыраӂэк. Хаста гӱнах йаптысайды, афедилеӂек.

16Ачык сӧлейин бири-биринизӓ кабаатларынызы хем дуа един бири-бириниз ичин, ки саа оласыныз. Бир доору адамын дуасы чок куветли хем чок йапабилер[+].

17Илийа бизим гиби бир адамды. О маасуз, йаамур йаамасын, дуа етти, да йаамур йаамады ер ӱстӱнӓ ӱч йыл хем алты ай[+].

18Сора енидӓн дуа етти, да гӧк йаамур верди, хем ердӓ берекет олду.

19Кардашлар, еер сиздӓн бириси сапарсайды хакына йолдан, да биркимсей ону геери чевирӓрсейди,[+]

20ко билсин, ани ким гӱнахкери шашырык йолдан чевирди, о ӧлӱмдӓн бир ӂан куртарды хем чок гӱнах ӧрттӱ[+].

### 1 Петринин

#### 1 Петринин

1 Петринин


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


ПЕТРИНИН ИЛК КИЙАДЫ

#### 1


Селӓм

1Бӓн, Петри, Иисус Христозун апостолу, сечилмишлерӓ селӓм йоллээрым, ангылары йабанӂы гиби йашээрлар дааныкта: Понт, Галатийа, Каппадокийа, Асийа хем Вифинийа ерлериндӓ[+].

2Сечилдиниз Аллах Бобанын ӧнӂӓ билмесинӓ гӧрӓ, Аллахын Духуннан айоз халк оларак, ки сеслейӓсиниз Иисус Христозу, хем Онун каны серпилсин ӱстӱнӱзӓ. Сизӓ ииверги хем услулук зееделенсин[+].


Шӱкӱр Аллаха дири умут ичин

3Метинник олсун Аллаха, Саабимиз Иисус Христозун Бобасына, Ангысы Кенди бӱӱк аӂыйанныындан йапты, аники енидӓн дууалым, да Иисус Христозун дирилмесиннӓн биздӓ бир ени умут олсун,[+]

4чӱрӱмӓз, лекесиз, сӧрпешмӓз бир мирас, ани сизин ичин гӧктӓ саклы[+].

5Сиз Аллахын кувединнӓн, инаннан корунэрсыныз куртулмак ичин, ани хазыр ачылсын битки вакытларда[+].

6Бунун ичин севинин, бакмайарак, ани шинди бир парча вакыт лӓӓзым зеет чекӓсиниз хертӱрлӱ денемеклердӓн,[+]

7ки сизин инанынызын хализлии гӧстерилсин. Алтын, ани кайбелер, атештӓн дененер. Хеп ӧлӓ инаныныз да, ани таа паалы алтындан, дененер, ки сиздӓ метинник, шаннык хем икрам олсун Иисус Христозун гелмесиндӓ[+].

8Макар ки Ону гӧрмединиз, Ону северсиниз, шинди дӓ, гӧрмейерӓк, ама Она инанарак, севинерсиниз шанны бир севинмеликлӓн, ани йок насыл лафлан аннатмаа[+].

9Зерӓ етишерсиниз инанынызын беенинӓ – ӂаннарынызын куртулмасына.

10Бу куртулмак ичин чалышмаклан соруштурдулар хем аараштырдылар пророклар, ангылары ӧнӂӓ пророклук еттилӓр ииверги ичин, ани сизӓ верилмиш[+].

11Бактылар аннасыннар, незаман хем насыл олаӂэк бу вакыт, ани оннарда Христозун Духу гӧстерӓрди, ангысы ӧнӂӓ хаберледи Христозун зеетлери ичин хем ондан сора метиннии ичин[+].

12Оннара ачылды, ани измет едӓрдилӓр диил кендилеринӓ, ама сизӓ. Лафеттилӓр оннар ичин, не сиз ӱӱрендиниз оннардан, ким сизӓ Ии Хабери аннатты. Ии Хабер аннадылды Айоз Духун йардымыннан, ани гӧктӓн йолланылды. Ангиллӓр дӓ истеерлӓр бу ишлери аннамаа[+].


Айоз олун

13Онун ичин фикирлериниз ишӓ хазыр олсун. Айык олун. Ен хептӓн умутланын о иивергийӓ, ани сизӓ верилеӂек Иисус Христозун гелмесиндӓ[+].

14Ниӂӓ сеслейиӂи ушаклар, кайыл олмайын о хамеллӓрлӓн, ани сиздӓ варды, ачан таа доорулуу билмӓрдиниз[+].

15Ама ниӂӓ О, Ким сизи чаарды, – айоздур, хеп ӧлӓ сиз дӓ олун айоз бӱтӱн йашаманызда[+].

16Зерӓ йазылы: «Олун айоз, чӱнкӱ Бӓн айозум».

17Еер сиз дейӓрсейдиниз Боба Она, Ким кимсейӓ пай тутмээр, ама херкезинӓ йаптыына гӧрӓ даава йапэр, онуштан бакын, Аллахы хатырлайарак, бу ӧмӱрӱ гечирмӓӓ, ани йашээрсыныз бу дӱннедӓ[+].

18Зерӓ ии билерсиниз, не ӧденди, ки куртуласыныз бу бошуна йашамактан, ани едендиниз бобаларыныздан. Бу ӧдек диил гечиӂи ишлӓр – гӱмӱш йада алтын,[+]

19ама Христозун паалы каны, Ангысы кусурсуз хем лекесиз кузу.

20О дӱннейин курулмасындан ӧнӂӓ билинӓрди, ама ачылды битки вакытларда сизин ичин[+].

21Онун араӂылыыннан Аллаха инандыныз, Ангысы дирилтти Ону ӧлӱдӓн да верди Она метинник, ки инанасыныз хем умутланасыныз Аллаха.

22Аслылыы сеслемӓклӓн ӂаннарынызы /Айоз Духлан/ пакладыныз. Бунун ичин кардашларынызы икиӱзлӱлӱксӱз северсиниз. Онуштан севин бири-биринизи хашлаклыклан хем бӱтӱн ӱреклӓн[+].

23Зерӓ Аллахын дири хем дивеч сӧзӱннӓн сиз енидӓн дуудунуз, ниӂӓ ушаклар, диил бир ӧлӱмнӱ бобадан, ама ӧлӱмсӱз Бобадан[+].

24Зерӓ «инсан ота бензеер, онун бӱтӱн шаны бир кыр чичӓӓ гиби. От куруйэр, чичек дӱшер,

25ама Саабинин сӧзӱ дайма калэр». Бу о сӧздӱр, ани сизӓ насаат едилди[+].

#### 2

1Онуштан бир йана атын хертӱрлӱ феналыы, шалвирлии, икиӱзлӱлӱӱ, кысканчлыы хем кӧтӱлемейи[+].

2Ниӂӓ ени дуумуш евлатлар ӧзлеер сӱт, ӧзлейин Аллахын хализ Сӧзӱнӱ, ки сиз, бунуннан бӱӱйӱп, еденӓбилӓсиниз куртулмак[+].

3Зерӓ даттыныз Саабинин иилиини.


Дири айоз бина

4Гелиниз Саабийӓ, дири таша, ани инсандан сыбыдылмыш, ама Аллахтан сечилмиш хем паалы[+].

5О сизи файдаласын, ниӂӓ дири ташлары, ки ишлесин бир духча ев, нередӓ сиз, айоз попазлар[†] оларак, гетирӓбилирсиниз Иисус Христозун араӂылыыннан духча курбаннар, не Аллахтан беенилмиш[+].

6Зерӓ Айоз Йазыда йазылы: «Бӓн Сионда койэрым бир кӧшӓ ташы, паалы хем сечилмиш. Ким Она инанаӂэк, о утанмыш калмайаӂэк»[+].

7Онуштан О сизин ичин, ким инанды, бир паалы таштыр, ама инансыз оланнар ичин «бу бир таш, ангысыны усталар сыбыттылар, ама сонда кӧшӓ ташы олду»,[+]

8«бир таш, ангысына кӧстекленеӂеклӓр, хем бир канара, ангысына урулаӂэклар». Оннар кӧстекленир, чӱнкӱ Аллахын сӧзӱнӱ сеслӓмеерлӓр. Онуштан оннара сыралыдыр кӧстекленмӓк[+].

9Сиз сӓ бир сечилмиш сенселӓ, Падишахын попазлары, бир айоз миллет, Аллахын кенди инсаныйсыныз. Сечилдиниз, ки хаберлейӓсиниз шанны йаптыкларыны Онун, Ангысы чаарды сизи каранныктан Кенди шашылаӂак айдынныына[+].

10Незаманса сиз диилдиниз миллет, ама шинди Аллахын миллетийсиниз, незаманса баашланмамыш инсаннардыныз, ама шинди аӂыйаннык едендиниз[+].


Аллахын изметкерлери олун

11Севгили кардашлар, йалварэрым, корунасыныз гӱнахлы табеетинизин истемелериндӓн, ани ӂаныныза каршы ӂенк едӓр. Зерӓ бу дӱннедӓ сиз йабанӂыйсыныз хем йолӂуйсунуз[+].

12Кендинизи ии гӧтӱрӱн долай инсаннарын арасында, ки оннар, ким кӧтӱлеер сизи, ниӂӓ фена йапыӂылары, гӧрӱп сизин ии ишлеринизи, Аллахы метиннесиннӓр о гӱндӓ, незаман оннара йаклашаӂэк[+].

13Саабинин хатыры ичин ӧн верин хепси инсан заабитлеринӓ, истӓр падишаха, ани хепсинин ӱстӱнӓ,[+]

14истӓр кулланыӂылара, ани ондан йолланмыш, ки фена йапыӂылары ӂезаласыннар хем иилик еденнери мететсиннӓр[+].

15Зерӓ будур Аллахын истедии, ки сиз, йапарак иилик, сустурасыныз акылсыз инсаннарын билгисиз лафларыны.

16Гӧтӱрӱн кендинизи ниӂӓ сербест инсаннар, саде йапмайын сербестлииниздӓн кӧтӱлӓӓ бир ӧртӱ. Йашайын ниӂӓ Аллахын чыраклары[+].

17Хепси инсаннары хатырлайын, кардашлары севин, Аллахтан коркун, падишахы икрамнайын![+]

18Сиз, чыраклар, чорбаӂыларыныза ӧн верин бӱтӱн сайгыйлан, диил саде ии хем йалпак оланнара, ама серт оланнара да[+].


Христозун зеетлериндӓн ӧрнек алын

19Зерӓ будур беенилмиш, ачан биркимсей, Аллахын истедиини билерӓк, зеетлерӓ дайанэр, макар ки кабаатсыз аӂы чекер[+].

20Нейлӓн сизи мететмӓӓ, еер сиз шамара дайанарсайдыныз кабаатлыйкан? Ама еер дайанарсайдыныз зеетлерӓ, чӱнкӱ иилик йапэрсыныз, бу Аллахын беендиидир.

21Буна сиз чаарылдыныз, чӱнкӱ Христос, сизин ичин зеетленип, ӧрнек сизӓ олду, ки сиз дӓ гидӓсиниз Онун излериндӓн[+].

22«О гӱнах хич йапмады, Онун аазындан йалан чыкмады».

23Ачан Ону кӧтӱледилӓр, О ӂувап етмеди кӧтӱлемӓклӓн хем, ачан зеет чекти, о кимсейи коркутмады, ама хептӓн верилди Она, Ким доору даава кесер[+].

24О алды бизим гӱнахларымызы Кенди гӱӱдесиндӓ ставроза, ки биз ӧлелим гӱнах ичин да йашайалым доорулук ичин. Онун йараларыннан сиз алыштыныз[+].

25Сиз койуннар гибийдиниз, ани йолуну шашырмыш. Шинди са сиз дӧндӱнӱз ӂаннарынызын Гӱдӱӂӱсӱнӓ хем Коруйуӂусуна[+].

#### 3


Кары-коӂа аннашмасы

1Хеп ӧлӓ сиз, карылар, ӧн верин кенди коӂаларыныза, ки оннар, ани сеслӓмеерлӓр Аллахын сӧзӱнӱ, карыларынын йашамасындан лафсыз казанылмыш олсуннар,[+]

2гӧрӱп сизин темиз хем икрамны йашаманызы.

3Сизин гӧзеллииниз дышандан олмасын, сӧз гелиши, сач ӧрмелери, алтын такымнар еки рубалар, не гиийерсиниз,

4ама олсун ичйандан саклы ӱректӓ бир инсан, сӧрпешмӓз гӧзелликтӓ йаваш хем услу духлан, не Аллахын ӧнӱндӓ чок паалы[+].

5Бутакым евелдӓн айоз карылар донандылар, ким Аллаха умутларыны койарды хем кенди коӂаларына ӧн верӓрди,

6ниӂӓ Сарра сеслӓрди Авраамы да она «чорбаӂым» дейӓрди. Сиз Сарранын ушаклары олдунуз, еер иилик йапарсайдыныз да хич бишейдӓн коркмарсайдыныз[+].

7Хеп ӧлӓ сиз дӓ, коӂалар, карыларыныза аннар адамнар олун. Карылара хатыр гӱдӱн, зерӓ оннар сиздӓн таа йуфка, ама сизиннӓн барабар мирасчы олаӂэклар дивеч йашамак баашышына. Ӧлӓ ки сизин дуаларынызда кӧстек олмасын[+].

8Олун хепсиниз бир нееттӓ, пай алын башкаларынын зорлукларында, кардашлары севин, йалпак хем мӱнӱз ӱрекли олун[+].

9Чевирмейин кӧтӱлӱк ичин кӧтӱлӱк еки сӱӱмӓк ичин сӱӱмӓк, ама иисӧзлейин, зерӓ билерсиниз, ани чаарылдыныз, мирасчы оласыныз иисӧзлемеклерӓ[+].

10Зерӓ «ким север йашамайы хем ии гӱннӓр истеер гӧрсӱн, о кӧтӱлӱктӓн лӓӓзым дилини дургутсун хем аазыннан йалан сӧлӓмесин.

11Феналыктан узаклансын, иилик йапсын, барышмаклыы аарасын да онун ардындан гитсин.

12Зерӓ Саабинин гӧзлери дооруларын ӱстӱндӓдир хем Онун кулаклары дуаларыны ишидер. Ама Сааби оннара каршы дурэр, ким кӧтӱлӱк йапэр».

13Ким сизӓ фена йапэр, еер сиз иилик йапмаа чалышкан олурсайдыныз?

14Еер зеетленирсейдиниз дӓ доорулук ичин, не мутлу сизӓ! Коркмайын, недӓн инсан коркэр, хем кахырланмайын[+].

15Христозу ӱреклериниздӓ айозлайын, ниӂӓ Саабийи. Херзаман хазыр олун ӂувап етмӓӓ херкезинӓ, ким истеер есап умут ичин, ани сиздӓ вар. Саде йапын буну йалпаклыклан хем сайгыйлан[+].

16Сизин ӱзӱнӱз пак олсун, ки, ачан фена лаф сӧлеерлӓр оннар, ким кӧтӱлеер сизин ии йашаманызы, ани Иисус Христоза баалы, утанмыш калсыннар[+].

17Зерӓ еер Аллах истӓрсейди, таа иидир зеетленмӓӓ ии ишлӓр ичин, некадар кӧтӱ ишлӓр ичин[+].

18Чӱнкӱ Христос, гетирсин бизи Аллаха дейни, бир керӓ ӧлдӱ гӱнахларымыз ичин, доору олан доору олмайаннар ичин. О гӱӱдейӂесинӓ ӧлдӱрӱлдӱ, ама духчасына дирилдилди[+].

19О, Духлан гидип, насаат етти духлара, ангылары зынданда[+].

20Бир вакыт сеслӓмемиштилӓр оннар, ангыларыны Аллах дайанмаклан бекледи, геми йапыларкан Нойун гӱннериндӓ. О гемидӓ пек азлык судан[*] куртулду, салт секиз киши.

21Бу олуш ваатизлӓӓ бензеер, ани шинди сизи куртарэр Иисус Христозун дирилмесиннӓн. Ваатизлик гӱӱденин йыканмасы кирдӓн диилдир, ама Аллахын ӧнӱндӓ темиз ӱректӓн бир адамак[+].

22Христос гӧкӓ калкты да Аллахын саа тарафында отурду. Онун запына верилдилӓр ангиллӓр, заабитликлӓр хем куветлӓр[+].

#### 4


Аллах ичин йашамак

1Ниӂӓ Христос зеетленди гӱӱдейлӓн, хеп ӧлӓ сиз дӓ фикирлеринизи зеет ичин хазырлайын, зерӓ ким гӱӱдейлӓн зеетленер, о гӱнах йапмактан дургунэр[+].

2Ӧлӓ ки, калмыш вакыды бу гӱӱдейлӓн йашайын диил инсанын хамеллеринӓ гӧрӓ, ама Аллахын истедиинӓ гӧрӓ[+].

3Зерӓ етӓр некадар гечмиш вакытларда тайфӓннарын[†] истедиклерини йаптыныз, йашайарак айыплыкта, шефкликтӓ, сарфошлукта, хайырсызлык конаклыында[*], ичкиӂиликтӓ хем ииренч идоллара баш иилтмектӓ.

4Шинди оннар шашэрлар, чӱнкӱ сиз оннарлан барабар далмээрсыныз о ташкын хайырсызлык селлеринӓ, да онуштан кӧтӱлеерлӓр сизи[+].

5Оннар ӂувап вереӂеклӓр Аллахын каршысында, Ангысы хазыр даава кесмӓӓ хем дирилерӓ, хем ӧлӱлерӓ[+].

6Онун ичин Ии Хабер насаат едилди оннара да, ким ӧлдӱ, ки оннара ӧбӱр инсаннар гиби гӱӱдейӂесинӓ даава кесилсин, ама духчасына Аллах гиби йашасыннар.

7Хербир ишин биткиси йакындыр, онуштан акыллы олун, дуайлан кушкулукта беклейин[+].

8Хепсиндӓн таа чок сиздӓ бири-биринизӓ хашлак севги олсун, зерӓ севги чок гӱнахлары ӧртер[+].

9Мырылданмайарак бири-биринизӓ, конакчы олун[+].

10Херкез измет етсин бири-биринӓ о айыры баашышлан, не Аллахтан каблетти, ниӂӓ оннар, ким ии кулланэр Аллахын хертӱрлӱ иивергисини[+].

11Лафедӓрсейди бириси, ко Аллахын сӧзӱнӱ сӧлӓр гиби лафетсин. Измет едӓрсейди бириси, измет етсин о куветлӓн, не Аллахтан верили, ки хепсиндӓн метинненсин Аллах Иисус Христос араӂылыыннан. Христоза дӱшер метинник хем кувет дивечтӓн дивеӂӓ. Амин[+].

12Севгили кардашларым! Атешли денемеклерӓ шашмайын, ани башыныза гелер сизи денемӓк ичин, ниӂӓ бир шашылаӂак иш[+].

13Буна каршы, севинин, чӱнкӱ пай алэрсыныз Иисус Христозун зеетлериндӓ, ки Онун метиннии ачылмасында да севинӓсиниз хем шенненӓсиниз[+].

14Еер сизи азарларсайдылар Христозун ады ичин, не мутлу сизӓ, зерӓ Аллахын шанны Духу булунэр ӱстӱнӱздӓ. /Оннардан О кӧтӱленер, ама сиздӓн метинненер./[+]

15Саде олмасын, ки биркимсей сиздӓн зеетленер, чӱнкӱ ӧлдӱрӱӂӱ, хырсыз, фена йапыӂы, еки карышэр башкаларынын ишинӓ.

16Ама еер сӓн зеетленӓрсейдин христиан гиби, утанма, ама метиннӓ Аллахы, чӱнкӱ Христозун адыны ташыйэрсын[+].

17Зерӓ вакыт гелди, даава башлансын Аллахын евиндӓн. Еер даава биздӓн башланарсайды, несой олаӂэк оннарын биткиси, ким Аллахын Ии Хаберини сеслӓмеер[+]?

18«Еер доору инсаннар гӱӂӱлӓ куртуларсайды, озаман аллахсызларлан хем гӱнахкерлӓрлӓн не олур?»

19Ӧлӓ ки, оннар, ким Аллахын истедиинӓ гӧрӓ зеетленер, кенди ӂаннарыны инанч Йарадыӂыйа иилик йапмаклан инандырсыннар[+].

#### 5


Клисенин кулланыӂылары хем генчлӓр

1Сиздеки пресвитерлерӓ йалварэрым, чӱнкӱ кендим дӓ пресвитерим. Бӓн шаадым Христозун зеетлеринӓ хем пайдашым метинниктӓ, ани лӓӓзым ачылсын[+].

2Йалварэрым, гӱдӱн Аллахын сӱрӱсӱнӱ, ани сиздӓ вар, коруйарак оннары диил зорландырылмыш, ама ии истедиктӓн, ниӂӓ Аллаха йакышыклы. Буну йапмайын тамахлыклан казанч ичин, ама севинчлӓн,[+]

3диил, ки чорбаӂылык едӓсиниз оннара, ким верилди сизин елинизӓ, ама чалышын вермӓӓ ӧрнек сӱрӱйӓ[+].

4Ачан гелеӂек Бӱӱк Гӱдӱӂӱ, еденеӂениз бир сӧрпешмӓз шанны фенец[+].

5Хеп ӧлӓ сиз дӓ, генчлӓр, ӧн верин пресвитерлерӓ. Хепсиниз, бири-биринизӓ ӧн верерӓк, кушанын йавашлыклан. Зерӓ «Аллах шишкиннерӓ каршы дурэр, ама йавашлара ииверги верер»[+].

6Онун ичин йаваш олун, верилип Аллахын каави елинӓ, ки, вакыт гелдийнӓн, ӱӱсеклендирсин сизи.

7Хепси кахырларынызы Онун ӱстӱнӓ койун, зерӓ О сизин ичин кахырланэр[+].

8Айык хем кушку олун, зерӓ сизин душманыныз диавол гезер бир хырлайан аслан гиби да аарээр, кими йутсун[+].

9Она каршы дурун каави инаннан, билерӓк ани хеп бӧлӓ зеетлери гечирерлӓр сизин кардашларыныз дӱннейин херериндӓ[+].

10Аллах хертӱрлӱ ииверги верер. О чаарды сизи Кенди дивеч метинниинӓ, ани Иисус Христозда. Сиз бираз зеетлендиктӓн сора, Кендиси сизи таманнаа гетиреӂек, ерлештиреӂек, каавилендиреӂек хем салланмаз йапаӂэк[+].

11Она /метинник хем/ кувет дивечтӓн дивеӂӓ. Амин[+].

12Йаздым сизӓ кысадан бу лафлары Силуанын елиннӓн, ангысыны инанч кардаш сайэрым. Истеерим хавезлендирейим сизи хем шаатлык едейим, ани будур Аллахын хакына иивергиси. Бундан тутунун[+].

13Селӓмнеер сизи Вавилондан клисӓ, ани Аллахтан сечилмиш, ниӂӓ дӓ сиз. Селӓмнеер сизи Марк, беним оолум[+].

14Селӓмнейин бири-биринизи севги ӧпӱшӱннӓн. Услулук сизӓ хепсинизӓ, ким инанӂы Иисус Христоза. /Амин./[+]

### 2 Петринин

#### 2 Петринин

2 Петринин


[1]

[2]

[3]


ПЕТРИНИН ИКИНӁИ КИЙАДЫ

#### 1


Селӓм

1Бӓн, Симон Петри, Иисус Христозун кулу хем апостолу, селӓм йоллээрым хепсинӓ, ким бизим Аллах хем Куртарыӂы Иисус Христозун доорулууна гӧрӓ, каблетти инаны, ани бизим инан гиби паалыдыр[+].

2Ииверги хем услулук зееделенсин сиздӓ, чӱнкӱ таныйэрсыныз Аллахы хем бизим Саабимизи Иисус Христозу[+].


Аллахын чаармасы

3Аллахын кувединнӓн бизӓ баашланды хепси, не лӓӓзым йашамак ичин хем Аллахын йолунда гитмӓк ичин, чӱнкӱ таныйэрыз Ону, Ким бизи чаарды Кенди метиннииннӓн хем иилииннӓн,

4ангыларыннан билӓ бизӓ чок бӱӱк хем паалы адамаклар баашланды, ки сиз бӧлеликлӓн куртуласыныз бозуклуктан, ани бу дӱннедӓ вар шефклик бетеринӓ, да бензӓр оласыныз Аллахын табеетинӓ[+].

5Бунун ичин, бӱтӱн чалышманызы койарак, еклейин инаныныза иилик, иилиинизӓ билги,

6билгинизӓ кендинизи запламак, запламаныза дайанмак, дайанманыза аллахчылык,[+]

7аллахчылыыныза кардаш севгилии, кардаш севгилиинизӓ дӓ севги[+].

8Еер буннар сиздӓ варса хем зееделенирсӓ, олмайаӂэныз файдасыз хем калмайаӂэныз мейвасыз танымакта бизим Саабимизи Иисус Христозу[+].

9Ама кимдӓ буннар йок, о узаа гӧрӓмеер, кӧӧр булунэр хем унутту, ани ески гӱнахларындан пакланды[+].

10Онуштан, кардашлар, чалышын таа чок хем таа чок каавилемӓӓ сизин чаарылманызы хем сечилменизи. Еер буну йапарсайдыныз, бир керӓ билӓ кӧстекленмейеӂениз[+].

11Зерӓ бутӱрлӱ сизӓ болдан йол ачылаӂэк бизим Саабимизин хем Куртарыӂымызын Иисус Христозун дивеч падишахлыына гирмӓӓ[+].

12Онуштан херзаман бакэрым, аклыныза гетирейим хепсини буннары, макар ки сиз билерсиниз хем каави дурэрсыныз аслылыкта, ани сиздӓ вар[+].

13Санэрым, доору олаӂэк, ки некадар вакыт бу ердеки гӱӱдейлӓн олаӂам, сизи уйандырайым буннары аклыныза гетирмӓклӓн.

14Билерим, ани лӓӓзым олаӂэк, тездӓ бракайым бу гӱӱдеми, ниӂӓ бизим Саабимиз Иисус Христос гӧстерди бана[+].

15Шинди бакэрым, ки бӓн гечиндиктӓн сора да, сиз херзаман аклыныза гетирӓсиниз буннары.


Иисус Христозун метинниинин шаатлары

16Зерӓ сизӓ бизим Саабимизин Иисус Христозун куветлӓн гелмесини ачыкларкан, сӧлӓмедик сизӓ кӓӓмил дӱзӱлмӱш масаллар гиби, ама биз кенди гӧзлеримизлӓн гӧрдӱк Онун метинниини[+].

17О каблетти Аллах Бобадан икрам хем шан, ачан сес ишидилди, ани гелди ӱӱсек хем метин Оландан, дейип: «Будур Беним севгили Оолум, Ангысында Беним ислеелиим»[+].

18Бу сеси, ани гӧктӓн гелди, биз кендимиз ишиттик, Онуннан булунаркан айоз байырда.

19Бундан каарӓ биздӓ вар таа каави дооруламак пророк сӧзлериндӓ. Сиз ии йапэрсыныз, еер о сӧзлери есаба аларсаныз, ниӂӓ бир шафкы, ани караннык ердӓ айдыннадэр, о замана кадар, незаман гӱн дуумаа башлайаӂэк хем сабаа йылдызы ӱреклериниздӓ пейдаланаӂэк[+].

20Хепсиндӓн ӧнӂӓ билиниз, ани Айоз Йазыларда[†] хич бир пророк сӧзӱ дӓ кимсей кенди-кендиндӓн ачыклайамээр.

21Зерӓ бир сыра билӓ пророк сӧзлери сӧленмеди инсан истемесинӓ гӧрӓ, ама оннары Аллахын /айоз/ инсаннары сӧледи, кулланылмыш Айоз Духтан[+].

#### 2


Йаланӂы ӱӱредиӂилӓр

1Ама инсан арасында йаланӂы пророклар пейдаланды. Оннар сизин аранызда да пейдаланаӂэк, насаат едип йаланӂы ӱӱретмеклӓр. Оннар саклыдан сокаӂэклар араныза кайыплык гетирӓн бӧлӱнмеклӓр. Орайы кадар етишеӂеклӓр, ани Саабидӓн, Ангысы оннары сатын алды, атылаӂэклар. Бунуннан оннар кенди ӱстлеринӓ тез кайыплык гетиреӂеклӓр[+].

2Чойу гидеӂек оннарын бозук йолундан, оннарын бетеринӓ аслылык йолу кӧтӱленеӂек.

3Тамахлык бетеринӓ йалан лафларлан сизи сойаӂэклар. Даава оннар ичин чоктан хазыр хем уйукламээр О, Ким оннары йок едеӂек[+].

4Аллах аӂымады артык ангиллери, ангылары гӱнаха гирдилӓр. Оннары, баалайып синӂирлӓрлӓн, ӂендем дипсизлиинӓ атты. Орада каранныкта даава гӱнӱнӱ беклеерлӓр[+].

5Евелки дӱннейи дӓ аӂымады. Ачан аллахсыз халкын ӱстӱнӓ потоп йоллады дӱннейӓ, О коруду Нойу, ани насаат едӓрди доорулук ичин, хем сенселесини – хепси секиз киши[+].

6Содом хем Гоморра касабаларына да даава кести, йок едип, кӱл йапты оннары, ки ӧрнек инсана олсун, ким истеер аллахсыз йашамаа[+].

7Ама доору адамы, Лоту, ангысы чок гӱӂеникти, гӧрӱп законсуз[†] адамнарын айып йашамаларыны, куртарды[+].

8Зерӓ бу доору адам, араларында йашаркан, хер гӱн кенди темиз ӂанында зеетленӓрди, гӧрӱп-ишидерӓк оннарын законсуз ишлерини[+].

9Ӧлейсӓ, Сааби билер, несой аллахчы инсаннары денемектӓн куртармаа, ама доору олмайаннары, даава гӱнӱ ичин тутуп, ӂезаламаа –[+]

10ен чок оннары, ангылары тенӂӓ мындар истемелерӓ верилер хем Онун заабитлиини паайа коймээр. Бу арсыз хем инат адамнар метинни оланнары кӧтӱлемӓӓ сакынмээрлар[+].

11Ангиллӓр са, ани оннардан таа ӱстӱн хем куветли, кӧтӱлӓмеер хем маана булмээр оннара Саабинин ӧнӱндӓ.

12Ама оннар акылсыз хайваннар гиби, тенӂӓ алышмакларына гӧрӓ йашээрлар. Дуумушлар, ки, тутулуп, кесилмиш олсуннар. Кӧтӱлеерлӓр, не кендилери аннамээр, оннар да, хайваннар гиби, йок олаӂэклар[+].

13Оннар ӧдек кенди кӧтӱлӱклеринӓ гӧрӓ кабледеӂеклӓр, зерӓ северлӓр гӱндӱз сефалык сӱрмӓӓ. Оннар лекелеерлӓр хем утандырэрлар. Хошланэрлар алдатмактан, ачан сизиннӓн ийип-ичерлӓр.

14Оннарын гӧзлери ороспулук майыллыыннан долу. Гӱнаха доймээрлар. Оннар алдадэрлар карарсыз инсаннары. Ӱреклери сынашмыш тамахлаа. Оннар – бетвалы инсаннар.

15Саптылар уз йолдан да шашырдылар, гидерӓк Валаамын, Веор оолунун йолундан, ким законсуз казанӂы севди[+].

16Ама кенди законсузлуу ичин азарланды бир лафетмейӓн ешектӓн, ангысы, лафедип инсан сесиннӓн, пророкун акылсызлыыны дургутту.

17Оннар, ниӂӓ сусуз пынарлар, бензӓр борандан гӧтӱрӱлӓн булутлара. Оннары зын караннык беклеер[+].

18Оннар, бошуна ӱӱнерӓк, лафедерлӓр да алдадэрлар тенӂӓ хамеллӓрлӓн хем айып ишлӓрлӓн оннары, кимнӓр диил чоктан куртулду йанныш йолда гиденнердӓн[+].

19Оннара адээрлар сербестлик, ама кендилери бозук ишлерӓ чыраклык едерлӓр. Зерӓ херкези, недӓн енсенмиш, она да чырак олэр[+].

20Еер, таныйып Сааби хем Куртарыӂы Иисус Христозу, куртулдусайдылар бу дӱннейин мындар ишлериндӓн, ама сора енидӓн долашарсайдылар хем буннарлан енсенмиш олурсайдылар, оннарын сон халы таа титси олаӂэк, некадар илкинкиси[+].

21Таа ии олаӂэйды, еер доору йолу танымайдылар, некадар таныдыктан сора геери дӧнсӱннӓр айоз сымарламактан, ани оннара верилди[+].

22Оннарлан олду, ниӂӓ сӧлейиштӓ доору сӧленер: «Кӧпек геери дӧнер кенди кустууна, хем йыканмыш домуз батак ичинӓ енидӓн гирер йуварланмаа».

#### 3


Саабинин гӱнӱ

1Севгили кардашлар, шинди беним бу икинӂи кийадым, ани сизӓ йазэрым. Икисиндӓ дӓ буннары аклыныза гетирерим, савашып уйандырайым сизин пак фикиринизи,[+]

2ки аклынызда тутасыныз сӧзлери, ани евелдӓн айоз пророклардан хабер едилди, хем бизим Сааби Куртарыӂынын сымарламасыны, ани сизин апостолларын аазыннан верилди[+].

3Хепсиндӓн ӧнӂӓ билиниз, ани битки гӱннердӓ пейдаланаӂэк гӱлмӓӓ алыӂылар, ангылары йашайаӂэклар кенди истедиклеринӓ гӧрӓ.

4Сизи гӱлмӓӓ аларак, дейеӂеклӓр: «Нередӓ Онун гелмесинин адамасы? Зерӓ незамандан деделеримиз ӧлдӱ, хепси ӧлӓ калды, ниӂӓ баштан йарадылы».

5Маасуз йапылэрлар билмейӓн, ани гӧк баштан Аллахын сӧзӱннӓн олду, хем ер йарадылды судан хем суйлан[+].

6Евелки дӱннӓ да хеп, суйлан буулуп, телеф олду[+].

7Шиндики ер хем гӧк корунэр хеп о сӧзлӓн атеш ичин, даава гӱнӱ ичин, незаман телеф олаӂэк аллахсыз инсаннар.

8Ама, севгили кардашлар, унутмайын, ани Саабидӓ бир гӱн – ниӂӓ бин йыл, хем бин йыл – ниӂӓ бир гӱн.

9Сааби ойаланмээр таманнамаа, не адады, ниӂӓ кимиси санэр, ама сизӓ дайанэр, истӓмейерӓк, ки биркимсей кайбелсин, ама хепси гӱнахларындан Аллаха дӧнсӱн[+].

10Саабинин гӱнӱ гелеӂек /геӂӓ/ хырсыз гиби. Озаман гӧклӓр бӱӱк уулдамаклан гечеӂек, гӧктеки ишлӓр бӱӱк сыӂактан ерийеӂек. Ер хем не йапылэр ер ӱстӱндӓ, хепси йанаӂэк[+].

11Чӱнкӱ хепси бӧлӓ йок олаӂэк, озаман нетӱрлӱ инсаннар дӱшер оласыныз сиз? Йашаманыз лӓӓзым олсун айоз хем Аллаха верили,[+]

12беклейерӓк хем чабуклаштырарак Аллахын гӱнӱнӱн гелмесини. О гӱн гӧклӓр тутушуп-кайбелеӂек хем гӧктеки ишлӓр сыӂактан ерийеӂек[+].

13Ама биз, Онун адамасына гӧрӓ, бир ени гӧк хем ени ер беклеериз, нередӓ херзаман доорулук олаӂэк[+].

14Онуштан, севгили кардашлар, чӱнкӱ буннары беклеерсиниз, чалышын Онун ӧнӱндӓ лекесиз, кусурсуз хем услулукта оласыныз[+].

15Бизим Саабимизин чок дайанмасыны куртулмак гиби сайын, ниӂӓ сизӓ йазды бизим севгили кардаш Павли о аарифлӓӓ гӧрӓ, ани она верилди[+].

16О буннар ичин хепси кийатларында ӧлӓ сӧлеер. Онун кийатларында вар зор аннашылан ерлӓр, ангыларыны билгисиз хем карарсыз инсаннар терсинӓ аннээрлар, ниӂӓ дӓ башка Айоз Йазылары.[†] Кендилери йол ачэрлар[+]

17Онуштан, севгили кардашлар, ӧнӂӓ билерӓк буннары, сакынын, ки бу законсуз[†] кишилӓр гиби йанныш йолдан гитмейӓсиниз да кенди карарыныздан сапмайасыныз.

18Ама каавиленин бизим Сааби хем Куртарыӂы Иисус Христозун иивергисиннӓн хем Ону танымаклан. Она метинник олсун шинди хем дивеӂинӓ. Амин[+].

### 1 Иоанын

#### 1 Иоанын

1 Иоанын


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


ИОАНЫН ИЛК КИЙАДЫ

#### 1


Иисус Христос – йашамак верӓн Сӧз

1Не варды баштан, не биз ишиттик, не кенди гӧзлеримизлӓн гӧрдӱк, не сииреттик хем не кенди еллеримизлӓн йокладык – йашамак верӓн Сӧзӱ сизӓ хаберлеериз[+].

2Зерӓ Йашамак бизӓ ачылды, да биз Ону гӧрдӱк, Онун ичин шаатлык едериз. Сизӓ хаберлеериз дивеч Йашамайы, ани Бобадайды, да бизӓ гӧстерилди[+].

3Не биз гӧрдӱк хем не ишиттик, ону сизӓ хаберлеериз, ки бизимнӓн сизин дӓ пайдашлыыныз олсун, ниӂӓ бизим вар пайдашлыымыз Бобайлан хем Онун Оолуннан, Иисус Христозлан[+].

4Сизӓ буннары йазэрыз, ки бизим севинмемиз долулуктан олсун[+].


Айдынныкта олун

5Хабер, ани Ондан ишиттик да сизӓ хаберлеериз, будур: Аллах – айдыннык, Онда йок караннык[+].

6Еер биз дейӓрсейдик, ани вар пайдашлыымыз Онуннан, ама каранныкта йашарсайдык, биз йалан сӧлеериз да аслылаа гӧрӓ йашамээрыз[+].

7Еер айдынныкта йашарсайдык, ниӂӓ О Кендиси айдынныкта, озаман бири-биримизлӓн пайдашлыымыз вар, да Онун Оолунун, Иисус Христозун, каны паклээр бизи хербир гӱнахтан[+].

8Еер дейӓрсейдик: йок гӱнахымыз, озаман кенди-кендимизи алдадэрыз, да биздӓ йок аслылык[+].

9Еер гӱнахларымызы шаатлык едӓрсейдик, О, инанч хем доору, гӱнахларымызы афедир хем бизи хербир кӧтӱлӱктӓн паклар.

10Еер дейӓрсейдик: йок гӱнахымыз, озаман Ону йаланӂы йапэрыз, да Онун сӧзӱ йок биздӓ[+].

#### 2


Ени сымарламак

1Ушаӂыкларым! Буннары йазэрым сизӓ, ки гӱнах йапмайасыныз. Ама еер биркимсей йаптысайды, бизим Бобада Араӂымыз вар – Доору Олан, Иисус Христос[+].

2Одур аӂыйаннык курбаны бизим гӱнахларымыз ичин, диил саде бизим ичин, ама бӱтӱн дӱннейин гӱнахлары ичин[+].

3Бундан аннээрыз, ани таныдык Ону, еер таманнарсайдык Онун сымарламакларыны[+].

4Ким деер: «Бӓн Ону таныдым», ама сымарламакларыны таманнамээр, о бир йаланӂы, да онда йок аслылык[+].

5Ама ким таманнээр Онун сӧзӱнӱ, хакына онда Аллахын севгиси долулуктан вар. Бундан таныйэрыз, ани биз Аллахтайыз[+].

6Ким деер, ани о Аллахта булунэр, о лӓӓзым йашасын да ӧлӓ, ниӂӓ Иисус йашады.

7Севгили кардашлар! Йазэрым сизӓ диил бир ени сымарламак, ама ески сымарламайы, ани сиз баштан каблеттиниз. Ески сымарламак о сӧздӱр, ани /таа баштан/ ишиттиниз[+].

8Ама йазэрым сизӓ хеп окадар бир ени сымарламак, ангысынын аслылыы гӧрӱлдӱ ниӂӓ Христозда, хеп ӧлӓ сиздӓ дӓ. Зерӓ караннык гечер, да хакына айдыннык шинди айдыннадэр[+].

9Ким деер, ани айдынныкта булунэр, ама кенди кардашындан азетмеер, о таа каранныкта булунэр[+].

10Ким кардашыны север, о айдынныкта калэр. Она йок бишей кӧстекленмӓк ичин[+].

11Ама ким азетмеер кардашындан, о каранныкта булунэр, каранныкта гезер да билмеер, нерейи гидер, зерӓ караннык онун гӧзлерини кӧӧр едер.

12Йазэрым сизӓ, ушаӂыкларым, зерӓ сизин гӱнахларыныз афедилди Онун адынын хатыры ичин[+].

13Йазэрым сизӓ, бобалар, зерӓ сиз таныдыныз Ону, Ким таа баштандыр. Йазэрым сизӓ, деликаннылар, зерӓ сиз кӧтӱ оланы енсединиз. Йазэрым сизӓ, ушаклар, зерӓ сиз Бобайы таныдыныз[+].

14Сизӓ йаздым, бобалар, зерӓ сиз таныдыныз Ону, Ким таа баштандыр. Сизӓ йаздым, деликаннылар, зерӓ сиз каавийсиниз, Аллахын сӧзӱ сиздӓ калэр, хем кӧтӱ оланы енсединиз.

15Севмейин дӱннейи хем не вар бу дӱннедӓ. Ким север дӱннейи, онда йок Бобанын севгиси[+].

16Зерӓ хепси, не вар бу дӱннедӓ: тенин хамеллери, гӧз майыллыы хем йашамак шишкиннии, диил Бобадан, ама бу дӱннедӓн.

17Дӱннӓ хамеллериннӓн гечер, ама ким Аллахын истедиини таманнээр, о дивеч йашар[+].


Антихрист

18Ушакларым! Бу – битки вакыт. Ниӂӓ ишиттиниз, ани гелеӂек антихрист, тӓ шинди пейдаланды чок антихрист. Бундан аннээрыз, ани бу – битки вакыт[+].

19Оннар чыктылар бизим арамыздан, ама диилдилӓр биздӓн. Олайдылар биздӓн, бизимнӓн дураӂэйдылар. Ама оннар чыктылар, ки белли олсун, ани оннар диил хепси биздӓн[+].

20Сиз сӓ, йааланмышсыныз Айоз Оландан да /хепсини/ аннээрсыныз[+].

21Бӓн сизӓ йаздым диил ани аслылыы билмеерсиниз, ама онуштан, ани билерсиниз хем аннээрсыныз, ани хич бир дӓ йалан аслылыктан гелмӓз.

22Ким йаланӂы, еер диилсӓ о, ким инкӓр едер, ани Иисус – Христос? Одур антихрист, ангысы инкӓр едер хем Бобайы, хем Оолу[+].

23Херкез, ким атылэр Оолдан, онда йок Боба. /Ама ким ачык кабледер Оолу, онда вар Боба./[+]

24Онуштан, не баштан ишиттиниз, о сиздӓ калсын. Еер сиздӓ каларсайды, не баштан ишиттиниз, озаман сиз калаӂэныз хем Оолда, хем Бобада[+].

25Будур адамак, ани О бизӓ адады – дивеч йашамак.

26Буннары йаздым сизӓ оннар ичин, ани бакэрлар сизи алдатмаа[+].

27Ама йааланмак, ани сиз Ондан каблеттиниз, сиздӓ калэр. Онуштан сизин йок зорунуз, ки биркимсей ӱӱретсин сизи. Ама Онун йааламасы ӱӱредер сизи хепси ишлӓр ичин. О – аслылык хем диил йалан. Онуштан калын Онда, ниӂӓ О ӱӱретти сизи[+].


Аллахын ушаклары

28Ӧлӓ ки, ушаӂыкларым, йашайын Онда, ки ачан О гӧрӱнеӂек, олсун кыйышмамыз, да утанмайалым Онун ӧнӱндӓ, ачан гелеӂек[+].

29Еер сиз билирсейдиниз, ани О доору, озаман билиниз, ани хепси, ким йапэр доору, Ондан дуулмуш[+].

#### 3

1Бакын, нетӱрлӱ севги бизӓ Боба верди, ки бизӓ денсин Аллахын ушаклары. Да хакына ӧлейиз. Онуштан дӱннӓ бизи танымээр, зерӓ Ону да танымады[+].

2Севгили кардашлар! Биз шинди Аллахын ушакларыйыз, ама не олаӂэз, бизӓ таа ачылмады. Салт окадар билериз, ани, ачан Христос ачылаӂэк, Она бензӓр олаӂэз, зерӓ гӧреӂез Ону, ниӂӓ О хакына вар[+].

3Херкез, ким бу умуду Она койэр, кендини паклээр, ниӂӓ Христос пак[+].

4Ким гӱнах йапэр, о закону[†] басэр, зерӓ гӱнах – законсузлук.

5Да билерсиниз, ани Христос гелди, ки алсын бизим гӱнахларымызы. Онда Кендисиндӓ йок гӱнах[+].

6Ким Онда калэр, о гӱнах йапмээр. Ким гӱнах йапэр, о таа гӧрмеди хем танымады Ону[+].

7Ушаӂыкларым! Бакын, биркимсей алдатмасын сизи. Ким доорулук йапэр, о доору инсандыр, ниӂӓ Христос доору[+].

8Ким гӱнах йапэр, о диаволдан, зерӓ диавол баштан гӱнах йапэр. Онуштан Аллахын Оолу гелди, ки бозсун диаволун ишлерини[+].

9Ким Аллахтан дуулмуш, о гӱнах йапмээр, зерӓ Аллахын тоому онда калэр. О йок ниӂӓ гӱнах йапсын, зерӓ Аллахтан дуулмуш[+].

10Тӓ несой белли олэр, ким Аллахын ушаклары хем ким диаволун ушаклары: херкез, ким доорулук йапмээр хем ким кенди кардашыны севмеер, о диил Аллахтан[+].


Бири-биримизи севелим

11Будур хабер, ани баштан ишиттиниз: бири-биримизи севелим[+].

12Олмайалым, ниӂӓ Каин, ангысы кӧтӱ оланданды да кенди кардашыны ӧлдӱрдӱ. Нечин ӧлдӱрдӱ? Зерӓ онун кенди ишлери кӧтӱйдӱ, ама онун кардашынын ишлери дооруйду[+].

13Кардашларым, шашмайын, еер бу дӱннӓ сиздӓн азетмӓрсейди[+].

14Биз билериз, ани ӧлӱмдӓн йашамайа гечтик, зерӓ севериз кардашларымызы. О, ким севмеер /кардашыны/, ӧлӱмдӓ калэр[+].

15Херкез, ким азетмеер кардашындан, о бир ӧлдӱрӱӂӱ. Билерсиниз, ани бир дӓ ӧлдӱрӱӂӱнӱн кендиндӓ йок дивеч йашамасы[+].

16Биз бундан аннээрыз, недир севги, зерӓ Христос верди бизим ичин Кенди ӂаныны. Биз дӓ лӓӓзым верелим ӂанымызы кардашларымыз ичин[+].

17Кимдӓ вар дӱннейин варлыы да, гӧрӱп кардашыны йоклукта, китлеер кенди ӱреени, несой вар насыл олсун онда Аллахын севгиси[+]?

18Ушаӂыкларым! Севелим диил лафлан хем диллӓн, ама ишлӓн хем аслылыклан[+].

19Тӓ бундан таныйэрыз, ани биз аслылыктаныз, да бутӱрлӱ Аллахын ӧнӱндӓ ӱреклеримиз усланэр,

20ачан ӱреемиз бизи азарлээр. Зерӓ Аллах таа бӱӱк ӱреемиздӓн да хепсини билер.

21Севгили кардашлар! Еер ӱреемиз бизи азарламарсайды, озаман бизим кыйышмамыз вар Аллахын ӧнӱндӓ[+].

22Да не дӓ истейеӂез Ондан, кабледеӂез, зерӓ таманнээрыз Онун сымарламакларыны хем йапэрыз, не О беенер[+].

23Онун сымарламасы будур: инаналым Онун Оолуна, Иисус Христоза, хем севелим бири-биримизи, ниӂӓ О сымарлады бизӓ[+].

24Ким таманнээр Аллахын сымарламакларыны, о Аллахта, Аллах да онда калэр. Да бунуннан билериз, ани Аллах биздӓ йашээр – Айоз Духлан, Ангысыны О бизӓ верди[+].

#### 4


Доору хем йаланӂы дух

1Севгили кардашлар! Хербир духу инанмайын, ама денейин духлары, ки гӧрӓсиниз, Аллахтан мы? Зерӓ бу дӱннедӓ чыкты чок йаланӂы пророк[+].

2Аллахын Духуну бӧлӓ таныйаӂэныз. Хербир дух, ани ачык кабледер, ки Иисус Христос гӱӱдейлӓн гелди, о Аллахтандыр[+].

3Ама хербир дух, ани ачык каблетмеер Иисусу, о диил Аллахтан. Бусой дух антихристин духу, кимин гелмеси ичин ишиттиниз, хем ангысы шинди дӓ булунэр бу дӱннедӓ[+].

4Ушаӂыкларым! Сиз Аллахтансыныз да енсединиз йаланӂы пророклары, зерӓ О, Ким сиздӓ булунэр, таа бӱӱк ондан, ким бу дӱннедӓ.

5Ама оннар – дӱннедӓн, онуштан лафедерлӓр дӱннейӂесинӓ, да дӱннӓ оннары сеслеер[+].

6Биз – Аллахтаныз. Ким таныйэр Аллахы, о бизи сеслеер. Ама ким диил Аллахтан, о сеслӓмеер бизи. Бундан таныйэрыз аслылык духуну хем йалан духуну[+].


Аллах – севги

7Севгили кардашлар! Севелим бири-биримизи, зерӓ севги – Аллахтан. Хепси, ким север, о Аллахтан дуулмуш, да Аллахы таныйэр[+].

8Ама ким севмеер, о Аллахы танымады, зерӓ Аллах – севги.

9Аллахын севгиси бизӓ бунуннан гӧстерилди: Аллах дӱннейӓ бириӂик Оолуну йоллады, ки Онун араӂылыыннан биз йашамак еденелим[+].

10Бунда гӧрӱлӱр севги: диил, ани биз Аллахы севдик, ама О бизи севди да бириӂик Оолуну йоллады, ки аӂыйаннык курбаны бизим гӱнахларымыз ичин олсун[+].

11Севгили кардашлар! Чӱнкӱ Аллах бизи бӧлӓ севди, биз дӓ лӓӓзым бири-биримизи севелим.

12Аллахы бир сыра билӓ кимсей гӧрмеди. Еер севӓрсейдик бири-биримизи, Аллах биздӓ калэр, хем Онун севгиси долулуктан биздӓ олэр[+].

13Бунуннан таныйэрыз, ани Аллах биздӓ, биз дӓ Онда, зерӓ О Кенди Духундан бизӓ верди[+].

14Биз гӧрдӱк да шаатлык едериз, ани Боба йоллады Оолуну, ки дӱннейин Куртарыӂысы олсун[+].

15Ким ачык кабледер, ани Иисус – Аллахын Оолу, онда калэр Аллах, о да Аллахта калэр[+].

16Биз аннадык хем инандык севгийи, ангысы Аллахта вар бизим ичин. Аллах – севги, да ким йашээр севгидӓ, о калэр Аллахта, Аллах да онда.

17Севги долулуктан олду биздӓ онуштан, ки даава гӱнӱндӓ кыйышмамыз олсун, зерӓ бу дӱннедӓ биз йашээрыз, ниӂӓ Христос йашээр[+].

18Севгидӓ йок корку. Долулуктан севги коолээр коркуйу, зерӓ коркуда вар ӂезаланмак. Коркан адамда йок долулуктан севги.

19Биз севериз /Ону/, зерӓ О бизи ӧнӂӓ севди.

20Ким деер: «Бӓн северим Аллахы», ама кенди кардашындан азетмеер, о бир йаланӂы, зерӓ ким севмеер кардашыны, ангысыны гӧрер, несой вар ниӂӓ севсин Аллахы, ангысыны гӧрмеер[+]?

21Биздӓ вар бӧлӓ сымарламак Аллахтан: ким север Аллахы, севсин кенди кардашыны да[+].

#### 5


Инан Аллахын Оолуна

1Херкези, ким инанэр, ани Иисус – Христос, Аллахтан дуулмуш, хем херкези, ким север Бобайы, север Ону, Ангысы Ондан дуулмуш[+].

2Бунуннан аннээрыз, ани севериз Аллахын ушакларыны, ачан севериз Аллахы, да таманнээрыз Онун сымарламакларыны[+].

3Зерӓ будур Аллахы севмӓк: таманнайалым Онун сымарламакларыны. Онун сымарламаклары диил аар[+].

4Зерӓ ким дуулмуш Аллахтан, о бу дӱннейи енсеер. Не енсеер бу дӱннейи, бу бизим инанымыз[+].

5Ким енсеер дӱннейи, еер диилсейди о, ким инанэр, ани Иисус – Аллахын Оолу[+]?

6Иисус Христос Одур, Ангысы гелди суйлан хем каннан[*], диил салт суйлан, ама суйлан хем каннан. Дух шаатлык едер бунун ичин, зерӓ Дух вар аслылык[+].

7Зерӓ ӱч шаат вар /гӧктӓ: Боба, Сӧз хем Айоз Дух. Буннар ӱчӱ бирдир. Хем ӱч шаат ердӓ вар/.

8Дух, су хем кан. Буннар ӱчӱ дӓ хеп бир шаатлык едерлӓр.

9Еер кабледӓрсейдик инсан шаатлыыны, Аллахын шаатлыы таа ӱстӱндӱр, зерӓ Аллахын шаатлыы будур, ани шаатлык етти Кенди Оолу ичин[+].

10Ким инанэр Аллахын Оолуна, онда вар Аллахын шаатлыы. Ким инанмээр Аллахы, Аллахы йаланӂы йапэр, зерӓ инанмээр Аллахын шаатлыыны, ани Аллах шаатлык етти Кенди Оолу ичин[+].

11Шаатлык будур: Аллах баашлады бизӓ дивеч йашамак, да бу йашамак вар Онун Оолунда[+].

12Кимдӓ вар Аллахын Оолу, онда вар йашамак; кимдӓ йок Аллахын Оолу, онда йок йашамак.


Дивеч йашамак

13Буннары йаздым сизӓ, ким инанэр Аллахын Оолунун адына, ки билӓсиниз, ани сиздӓ вар дивеч йашамак[+].

14Тӓ не кыйышмамыз вар Онун ӧнӱндӓ, ани не дӓ истейеӂез Онун истемесинӓ гӧрӓ, О ишидер бизи[+].

15Чӱнкӱ билериз, ани не Ондан истеериз, О бизи ишидер, билелим буну да, ани не истеериз Ондан, кабледеӂез.

16Еер биркимсей гӧрӓрсейди кардашыны, ани йапэр бир гӱнах, ани ӧлӱмӓ гӧтӱрмеер, онун ичин дуа етсин, да Аллах йашамак она вереӂек. Бу олэр оннар ичин, ани ӧлӱмӓ гӧтӱрмейӓн гӱнах йапэр. Вар гӱнах, ани ӧлӱмӓ гӧтӱрер, бунун ичин демеерим, дуа етсин[+].

17Хертӱрлӱ кӧтӱлӱк гӱнахтыр, салт ки хепси гӱнахлар ӧлӱмӓ гӧтӱрмеер.

18Биз билериз, ани ким дуулмуш Аллахтан, о гӱнах йапмээр. Ким дуулмуш Аллахтан, кендини коруйэр, да кӧтӱ олан она докунамээр[+].

19Билериз, ани биз Аллахтаныз, ама бӱтӱн дӱннӓ кӧтӱ оланын заплыында[+].

20Да билериз, ани Аллахын Оолу гелди, ки акыл бизӓ версин, таныйалым Хакына Оланы. Биз булунэрыз Хакына Оланда, Онун Оолунда, Иисус Христозда. Будур – хакына Аллах хем дивеч йашамак[+].

21Ушаӂыкларым! Корунун идоллардан. /Амин./[+]

### 2 Иоанын

#### 2 Иоанын

2 Иоанын


[1]


ИОАНЫН ИКИНӁИ КИЙАДЫ

#### 1


Селӓм

1Бӓн, пресвитер, селӓм йоллээрым Аллахтан сечилмиш чорбаӂыйкайа хем онун ушакларына, ангыларыны бӓн хакына северим. Диил салт бӓн, ама хепси, ким таныды аслылыы[+].

2Зерӓ аслылык биздӓ йашээр хем херзаман бизимнӓн олаӂэк.

3Бизимнӓн олаӂэк ииверги, аӂыйаннык, услулук Аллах Бобадан хем Сааби Иисус Христоздан, Бобанын Оолундан, аслылыкта хем севгидӓ[+].


Аслылык хем севги

4Бӓн пек севиндим, ани булдум кимисини сенин ушакларындан аслылык йолунда гезерӓк, ниӂӓ Бобадан сымарламак каблеттик[+].

5Шинди йалварэрым, чорбаӂыйка, – диил ани йазэрым сана бир ени сымарламак, ама ону, не баштан каблеттик, – севелим бири-биримизи[+].

6Будур севги, ки биз Онун сымарламакларына гӧрӓ йашайалым. Хем будур сымарламак, ниӂӓ баштан ишиттиниз, ани севги йолунда гезелим[+].

7Зерӓ чок алдадыӂы пейдаланды бу дӱннедӓ, ангылары каблетмеерлӓр, ани Иисус Христос гӱӱдейлӓн гелди. Бӧлӓ адамнар – алдадыӂы хем антихрист[+].

8Есап алын кендиниз, ки кайбетмейӓсиниз ону, нечин саваштыныз, ама еденӓсиниз бир бӱтӱн баашыш[+].

9Ким сырайы басэр да тутунмээр Иисусун ӱӱретмесиндӓн, онда йок Аллах. Ким тутунэр /Христозун/ ӱӱретмесиндӓн, онда вар хем Боба, хем Оол[+].

10Ким гелер сизӓ да гетирмеер бу ӱӱретмейи, ону евинизӓ каблетмейин хем селӓмнӓмейин[+].

11Зерӓ ким селӓмнеер ону, пай алэр онун кӧтӱ ишлериндӓ.

12Чок ишлӓр ичин истеерим йазмаа сизӓ, ама истӓмеерим кийатта чернилайлан йазылы олсун. Умутланэрым гелейим сизӓ да лафедейим ӱз-бе-ӱз, ки долулуктан севинмелиимиз олсун[+].

13Селӓмнеерлӓр сени сенин сечилмиш кызкардашынын ушаклары. /Амин./

### 3 Иоанын

#### 3 Иоанын

3 Иоанын


[1]


ИОАНЫН ӰЧӰНӁӰ КИЙАДЫ

#### 1


Селӓм

1Бӓн, пресвитер, селӓм йоллээрым севгили Гайа, ангысыны бӓн хакына северим[+].

2Севгили кардашым! Дуа едерим, ки саа оласын, хем хепси ишлерин ии гитсин, ниӂӓ сенин ӂанын да ии гидер.

3Зерӓ бӓн пек севиндим, ачан гелди кардашлар да шаатлык еттилӓр, ани сӓн аслылыкта йашээрсын хем аслылык йолунда гезерсин.

4Беним ичин йок таа бӱӱк севинмӓк, некадар ишидейим, ани ушакларым аслылык йолунда гезерлӓр[+].


Насаатлар

5Севгили кардашым! Сӓн ии иш йапэрсын, ачан йардым едерсин кардашлара, макар ки оннар – йабанӂы[+].

6Оннар шаатлык еттилӓр клисенин ӧнӱндӓ сенин севгин ичин. Сӓн ии йапаӂан, еер оннары йола йолларсан, ниӂӓ дӱшер Аллахын ӧнӱндӓ.

7Зерӓ оннар йола йолландылар Христозун ады ичин, алмайарак бир дӓ йардым инансызлардан.

8Онуштан бӧлӓ инсаннары лӓӓзым кабледелим, ки барабар ишлейелим аслылык ичин[+].

9Бӓн йаздым клисейӓ, ама Диотреф, ани север ӧнӂӱ олмаа, каблетмеер бизи.

10Онуштан, ачан гелеӂӓм, онун аклына гетиреӂӓм, не о йапэр, зерӓ кӧтӱ лафларлан бизи каралээр, хем диил саде буну йапсын, ама каблетмеер кардашлары хем дӓ кӧстек койэр оннара, ким истеер каблетсин, хем оннары клиседӓн коолээр.

11Севгили кардашым, бензӓмӓ кӧтӱлӓӓ, ама иилӓӓ. Ким йапэр иилик, о Аллахтан. Ким йапэр кӧтӱлӱк, о гӧрмеди Аллахы[+].

12Димитри ичин хепси ии шаатлык едер, да хакына о ӧлӓ дӓ йашээр. Биз дӓ онун ичин шаатлык едериз, да билерсиниз, ани бизим лафымыз доору[+].

13Чок ишлӓр ичин истеерим йазмаа, ама истӓмеерим чернилайлан хем саазлан сизӓ йазайым[+].

14Умутланэрым, тездӓ гӧрӱшейим сениннӓн да лафедейим ӱз-бе-ӱз.

15Селемет сана. Селӓм йоллээр сана достлар. Адынӂа селӓм сӧлӓ хепси достлара. /Амин./

### Иуданын

#### Иуданын

Иуданын


[1]


ИУДАНЫН КИЙАДЫ

#### 1


Селӓм

1Бӓн, Иуда, Иисус Христозун чыраа, Иаковун кардашы, селӓм йоллээрым сизӓ, чаарылмышлара, ани Аллах Бобадан севилмиш[*] хем Иисус Христоздан корунмуш[+].

2Аӂыйаннык, селемет хем севги сиздӓ зееделенсин[+].


Йаланӂы ӱӱредиӂилӓр

3Севгили кардашлар! Макар ки чок хавездим йазмаа сизӓ бизим ӂӱмлӓ куртулмамыз ичин, лӓӓзым олду йазайым бир насаат чалышкан оласыныз инан ичин, ани Аллахын айоз халкына верилди бир сыра херзамана[+].

4Зерӓ араныза сыйынды кими адамнар, ангылар евелдӓн ӂеза ичин сыраланмыш, аллахсызлар, ани Аллахын хайырыны чевирерлӓр тербеесизлӓӓ да атылэрлар бизим бириӂик Чорбаӂымыздан, Саабимиздӓн, Иисус Христоздан[+].

5Макар ки буну билерсиниз, бӓн истеерим аклыныза гетирейим, ани Сааби Кенди халкыны Мысырдан куртардыктан сора, инансызлары телеф етти[+].

6Ангиллери, ани корумадылар кенди заабитликлерини да брактылар йашамак ерлерини, Сааби тутэр оннары каранныкта чӧзӱлмӓз синӂирлериннӓн бӱӱк даава гӱнӱ ичин[+].

7Содом, Гоморра хем долай касабалар да бу ангиллӓр гиби ороспулаа верилдилӓр сапыклык[*] еттилӓр. Бу бетерӓ дивеч атешлӓн ӂезаланмыш олдулар, ки каланына да азар олсун[+].

8Буна бакмайарак, бу адамнар да хеп ӧлӓ чекили кенди дӱшлериндӓн, мындарлээрлар гӱӱделерини, саймээрлар Саабинин заабитлиини хем кӧтӱлеерлӓр метин оланнары[+].

9Ама архангил Михаил да, ачан, чекишип, денклешти диаволлан Моисейин ӧлӱсӱ ичин, кыйышмады кӧтӱ лафларлан ону кабаатландырсын, салт деди: «Сааби сени азарласын»[+].

10Буннар са кӧтӱлеерлӓр, нейи аннамээрлар, хем о, не табеетчӓ билерлӓр акылсыз хайваннар гиби, бу оннары кайбедер[+].

11Вай оннара, зерӓ гидерлӓр Каинын йолундан, казанч ичин чабук алданэрлар, ниӂӓ Валаам да Корей гиби калкынмакта кайбелерлӓр[+].

12Бӧлелери кара лекӓ олэрлар сизин севги софраларынызда. Сизиннӓн барабар конушэрлар, коркусуз кендилерини беслеерлӓр. Оннар, сусуз булутлар гиби, лӱзгердӓн есили. Оннар, ниӂӓ гӱзӱн фиданнар, ики керӓ ӧлмӱш – мейвасыз хем кӧктӓн чыкарылмыш[+].

13Ниӂӓ титси дениз далгалары кӧпӱрерлӓр, оннар да айып йаптыкларыны долайа саурэрлар. Оннар серсем йылдызлар гиби, ангыларыны дивеч зындан каранныы беклеер.

14Оннар ичин пророклук етти Енох, ани Адамдан единӂи евлат бойу, дейип: «Тӓ, Сааби гелер биннӓн айозларыннан барабар,[+]

15ки даава йапсын хепсинӓ хем оннарын араларындан оннара, ким аллахсыз, хепсини кабаатлы булсун хепси аллахсыз ишлӓр ичин, ани йаптылар аллахсыз йашамакларында, хем бӱтӱн кескин лафлар ичин, ани Она каршы лафеттилӓр аллахсыз гӱнахкерлӓр».

16Бу мырылтыӂылар херзаман аалашэрлар да йашээрлар кенди беендиклеринӓ гӧрӓ. Аазлары шишкин лафлар сӧлеер. Кенди казанчлары ичин башкаларына йалтыкланэрлар[+].


Битки насаатлар

17Ама сиз, севгили кардашлар, аклыныза гетирин о сӧзлери, не илердӓн сӧледилӓр бизим Сааби Иисус Христозун апостоллары[+].

18Оннар сизӓ дедилӓр, ани битки вакытта олаӂэк гӱлӱӂӱлӓр, ангылары кенди аллахсыз хамеллеринӓ гӧрӓ йашайаӂэклар.

19Буннар инсаны бӧлерлӓр, кенди табеетлеринӓ гӧрӓ йашээрлар, оннарда йок Айоз Дух[+].

20Ама сиз, севгили кардашлар, кендинизи каавилейин ен айоз инаныныз темелинин ӱстӱндӓ, дуа един Айоз Духлан,[+]

21кендинизи коруйун Аллахын севгисиндӓ да беклейин бизим Сааби Иисус Христозун аӂыйанныыны, ани сизи гӧтӱрӓр дивеч йашамайа[+].

22Аӂыйын кимилерини, ани икилеерлӓр.

23Башкаларыны куртарын, атештӓн чыкарып. Таа башкаларыны коркуйлан аӂыйын, ииренип артык гӧлмеендӓн дӓ, ани гӱнахлы гӱӱдедӓн улашык[+].

24Она, Ким вар насыл сизи дӱшмектӓн корусун да Кенди метинниин ӧнӱнӓ кусурсуз бӱӱк севинмӓклӓн чыкарсын,[+]

25Салт бириӂик /аариф/ Аллаха, Ани куртарды бизи Саабимиз Иисус Христозун араӂылыыннан, метинник хем ӱӱсеклик, кувет хем заабитлик олсун хер вакыттан ӧнӂӓ, шинди хем дивечтӓн дивеӂӓ. Амин.

### Апокалипсис

#### Апокалипсис

Апокалипсис


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]


АПОКАЛИПСИС


(Ачыкламак Иоана)

#### 1

1Иисус Христозун ачыкламасы, ани Аллах Она верди, гӧстерсин кенди чыракларына, не тездӓ лӓӓзым олсун. Буну хаберледи, йоллайып Кенди ангилин елиннӓн чыраана Иоана,[+]

2ким шаатлык етти Аллахын сӧзӱ ичин хем Иисус Христозун шаатлыыны аннатты – хепсини, не гӧрдӱ[+].

3Не мутлу о, ким окуйэр хем ким сеслеер бу пророклук сӧзлерини хем коруйэр, не бурада йазылы, зерӓ вакыт йакын[+].


Селӓм еди клисейӓ

4Бӓн, Иоан, селӓм йоллээрым еди клисейӓ, ангылары булунэр Асийа бӧлгесиндӓ. Ииверги хем услулук сизӓ Ондан, Ким вар, Ким варды хем Ким гелӓр, еди духтан, ангылары Онун чорбаӂылык скемнесинин каршысында,[+]

5хем Иисус Христоздан, Ким инанч шаат, илк дууан, Ким ӧлӱлердӓн дирилди хем ердеки падишахларын ӧндерӂиси. О бизи севди, Кенди каныннан бизи гӱнахларымыздан куртарды[*],

6йапты бизи падишах хем попаз[†] Аллаха, Кенди Бобасына. Она олсун метинник хем заабитлик дивечтӓн дивеӂӓ![+]

7Бак, О гелер булутларлан, да хербир гӧз Ону гӧреӂек, артык оннар да, ким Ону саплады. Хепси ердеки сенселелӓр аалайаӂэк Онун бетеринӓ. Ӧлӓ, амин!


Бӓним Баш хем Сон

8«Бӓним Алфа хем Омега, /Баш хем Сон/», – деер Сааби Аллах, Ким вар, Ким варды хем Ким гелӓр, Чоккудретли.

9Бӓн, Иоан, сизин кардашыныз, пай алэрым сизиннӓн барабар Иисусун зеетлериндӓ, падишахлыында хем дайанмасында. Булунардым бир адада, ады Патмос, Аллахын сӧзӱ ичин хем Иисусун шаатлыы ичин[+].

10Айоз Дух конду бана Саабинин гӱнӱндӓ. Аркамдан ишиттим бир бӱӱк сес, труба сеси гиби, Ангысы дейӓрди: «/Бӓним Алфа хем Омега, Баш хем Сон./[+]

11Не гӧрерсин, йаз бир кийада да йолла еди клисейӓ: Ефес, Смирна, Пергама, Фиатира, Сардис, Филаделфийа хем Лаодикийа касабаларына».

12Дӧндӱм гӧрейим, ким бенимнӓн лафедер. Дӧнӱп, гӧрдӱм еди алтын шамдал.

13Еди шамдал ортасында гӧрдӱм Бирисини, Ким адам оолуна[†] бензӓрди. Гиийимнийди айакларына кадар узун рубайлан хем кушалыйды гӱӱсӱндӓн алтын кушаклан[+].

14Башы хем сачлары ак-бийаз, ниӂӓ йапаа, каар гиби, гӧзлери атеш йалыны гиби[+].

15Айаклары – фырында кыздырылмыш йалабык тунч гибийди. Сеси – бӱӱк акан сулар уултусу гибийди.

16Саа елиндӓ тутарды еди йылдыз, аазындан чыкарды икиӱзлӱ бир кескин кылыч. Ӱзӱ гӱн гибийди, ани шафк едер бӱтӱн куветлӓн[+].

17Ачан гӧрдӱм Ону, дӱштӱм айакларына ӧлӱ гиби. О койду саа елини беним ӱстӱмӓ да деди: «Коркма! Бӓним Баш хем Сон[+].

18Дири оланым, ӧлӱйдӱм, ама те, дири калаӂам дивеӂӓ кадар. Беним елимдӓ ӧлӱмӱн хем ӧлӱлӓр еринин анатарлары[+].

19Онуштан йаз, не гӧрдӱн, не вар хем не олаӂэк бундан сора.

20Еди йылдызын, не гӧрдӱн Беним саа елимдӓ, хем еди алтын шамдалын саклылыы будур: еди йылдыз – еди клисенин ангиллери, хем еди шамдал – буннар еди клисӓ.

#### 2


Ефес клисесинӓ

1Ефес клисесинин ангилинӓ йаз: „Бӧлӓ деер О, Ким саа елиндӓ тутэр еди йылдызы, Ким гезер еди алтын шамдал арасында:[+]

2Билерим сенин йаптыкларыны, чалышманы хем сабурлууну хем ани кӧтӱ адамнара дайанамээрсын. Денедин оннары, ани кендилерини сайэрлар апостол, макар ки диил апостол, да аннадын, ки оннар йаланӂы[+].

3Сабурлуйсун, зеетлерӓ дайандын Беним адым ичин да йорулмадын.

4Ама Бендӓ сана каршы бу: сӓн брактын илк севгини.

5Онуштан аклына гетир, нередӓн дӱштӱн, гӱнахларындан бана дӧн да йап баштанкы ишлери. Башка тӱрлӱ, гелеӂӓм да шамдалыны ериндӓн алаӂам, еер гӱнахларындан бана дӧнмӓрсейдин.

6Ама сендӓ ии бу, ки азетмеерсин Николайӂыларын ишлериндӓн, ангыларындан Бӓн дӓ азетмеерим.

7Кимин вар кулаа, ишитсин, не Айоз Дух сӧлеер клиселерӓ: ким енсейеӂек, она изин вереӂӓм, исин йашамак фиданындан, ани Аллахын райында“[+].


Смирна клисесинӓ

8Смирна клисесинин ангилинӓ йаз: „Бӧлӓ деер О, Ким Баш хем Сон, Ким ӧлӱйдӱ хем дирилди:[+]

9Билерим сенин зеетини хем фукааралыыны, ама хеп окадар зенгинсин. Билерим, ани ким сени кӧтӱлеер, оннар сайэрлар кендилерини иудей, ама бу диил аслы. Оннар – шейтанын топлушу[+].

10Не лӓӓзым олаӂэк гечирӓсин, бишейдӓн коркма. Диавол кимисини сиздӓн капана атаӂэк, ки дененӓсиниз. Зеетленмиш олаӂэныз он гӱн. Ол инанч ӧлӱмӓ кадар, да вереӂӓм сана йашамак фенецини[+].

11Кимин вар кулаа, ишитсин, не Айоз Дух сӧлеер клиселерӓ: ким енсейеӂек, она икинӂи ӧлӱмдӓн зарар олмайаӂэк“[+].


Пергама клисесинӓ

12Пергама клисесинин ангилинӓ йаз: „Бӧлӓ деер О, Кимдӓ вар икиӱзлӱ кескин кылыч:[+]

13Билерим, нередӓ йашээрсын. Шейтанын чорбаӂылык скемнеси орада. Хеп окадар инанч калэрсын Беним адыма да вазгечмедин Бана инанмаа, артык о гӱннердӓ, незаман Антипа, Беним инанч шаадым, ӧлдӱрӱлдӱ аранызда орада, нередӓ шейтан йашээр.

14Ама Бендӓ вар биркач маана сана каршы: сендӓ вар инсаннар, ангылары тутунэрлар Валаамын ӱӱретмесиндӓн, ким ӱӱретти Валакы, несой гӱнаха дадандырсын Израил ушакларыны, ки исиннӓр идоллара баашланмыш курбан йаанысындан хем ороспулук йапсыннар[+].

15Хеп ӧлӓ сендӓ дӓ вар инсаннар, ани тутунэрлар Николайӂыларын ӱӱретмесиндӓн, /недӓн Бӓн азетмеерим/[+].

16Онуштан гӱнахларындан бана дӧн, башка тӱрлӱ, тездӓ гелеӂӓм да ӂенк едеӂӓм оннара каршы кылычлан, ани Беним аазымдан чыкэр[+].

17Кимин вар кулаа, ишитсин, не Айоз Дух сӧлеер клиселерӓ: ким енсейеӂек, она изин вереӂӓм, исин саклы маннадан хем вереӂӓм бир бийаз таш, да бу ташта йазылы бир ени ад, не кимсей билмеер кабледендӓн каарӓ“[+].


Фиатира клисесинӓ

18Фиатира клисесинин ангилинӓ йаз: „Бӧлӓ деер Аллахын Оолу, Кимин гӧзлери атеш йалыны гиби хем айаклары йалабык тунч гиби[+].

19Билерим сенин йаптыкларыны, сенин севгини, инаныны, изметчилиини хем дайанманы хем, ани сон ишлерин таа чок, некадар баштанкылары.

20Ама Бендӓ вар биркач маана сана каршы: сӓн бракэрсын Иезавел карыйы, ани сайэр кендини пророк, ӱӱретсин хем алдатсын Беним чыракларымы, ки ороспулук йапсыннар хем исиннӓр идоллара баашланмыш курбан йаанысындан[+].

21Бӓн вердим она вакыт, ки ороспулуундан дӧнсӱн, ама о дӧнмӓӓ истӓмеди[+].

22Бак, атарым ону хасталык йатаана хем ороспулук йапаннары онуннан барабар бир бӱӱк зеетӓ койарым, еер дӧнмӓрсейдилӓр ишлердӓн, ани о йапэр.

23Онун ушакларыны чарпаӂам ӧлӱмнӓн. Озаман хепси клиселӓр таныйаӂэк, ани Бӓним, Ким аараштырэр инсанын неетлерини хем ӱреени. Хепсинизӓ кенди ишлеринизӓ гӧрӓ ӧдейеӂӓм[+].

24Ама каланына сиздӓн, ким булунэр Фиатирада, ангылары тутунмээрлар бу ӱӱретмектӓн да билмеерлӓр ‘шейтанын дерин ишлерини’, ниӂӓ денер, сӧлеерим, ани коймайаӂам ӱстӱнӱзӓ башка аарлык.

25Салт сыкы тутун ону, не вар сиздӓ, Бӓн гелинӂӓ[+].

26-27Ким енсейеӂек хем биткийӓдӓн таманнайаӂэк Беним ишлерими, она вереӂӓм заабитлик миллетлӓр ӱстӱнӓ, ниӂӓ Бӓн дӓ каблеттим заабитлик Беним Бобамдан. Оннары гӱдеӂек демир бастоннан, да ниӂӓ топрактан каплары фалайаӂэк[+].

28Енсейиӂийӓ вереӂӓм сабаа йылдызыны.

29Кимин вар кулаа, ишитсин, не Айоз Дух сӧлеер клиселерӓ“[+].

#### 3


Сардис клисесинӓ

1Сардис клисесинин ангилинӓ йаз: „Бӧлӓ деер О, Кимдӓ вар Аллахын еди Духу хем еди йылдызы. Билерим сенин йаптыкларыны. Сӓн ад казандын, сансын дирийсин, ама ӧлӱйсӱн[+].

2Кушку ол, ӧлӱмӓ йакын ишлери каавилӓ, зерӓ сенин йаптыкларыны таман булмадым Беним Аллахымын ӧнӱндӓ.

3Аклына гетир, не каблеттин хем не ишиттин, кору хем дӧн бана гӱнахларындан. Кушку олмарсайдын, гелеӂӓм хырсыз гиби, да хич дуймайаӂан, не саатта гелеӂӓм сенин ӱстӱнӓ[+].

4Хеп окадар сендӓ, Сардистӓ, вар биркач инсан, ани лекелӓмедилӓр кенди рубаларыны. Оннар гезеӂеклӓр Бенимнӓн, гиийимни бийаз рубаларлан, зерӓ бу йарашэр оннара[+].

5Ким енсейеӂек, о бийаз руба гиинеӂек. Онун адыны хич силмейеӂӓм йашамак кийадындан да ачыктан анаӂам онун адыны Бобамын хем ангиллерин ӧнӱндӓ[+].

6Кимин вар кулаа, сеслесин, не Айоз Дух сӧлеер клиселерӓ“[+].


Филаделфийа клисесинӓ

7Филаделфийа клисесинин ангилинӓ йаз: „Бӧлӓ деер Айоз хем Доору Олан, Кимдӓ вар Давидин[†] анатары, Ким ачэр, да кимсей капайамээр, капээр, да кимсей ачамээр.

8Билерим сенин йаптыкларыны. Бӓн сенин ӧнӱнӓ ачык бир капу койдум, кимсей ону капайамаз. Аз куведин вар, ама корудун Беним сӧзӱмӱ да инкӓр етмедин Беним адымы.

9Бак, Бӓн верерим оннары, ким шейтанын топлушундан, оннары, ким сайэр кендилерини иудей, ама диил доору, йалан сӧлеерлӓр, йапаӂам, гелсиннӓр да баш иилтсиннӓр сенин айакларынын ӧнӱндӓ. Озаман таныйаӂэклар, ани Бӓн сени севдим[+].

10Чӱнкӱ таманнадын Беним сымарламамы дайанмак ичин, Бӓн дӓ коруйаӂам сени денемӓк вакыдындан, ани гелеӂек бӱтӱн дӱннейин ӱстӱнӓ, ки денесин оннары, ким ер ӱстӱндӓ йашээр[+].

11Бӓн тез гелерим! Сыкы тут, не вар сендӓ, ки кимсей капмасын сенин фенецини[+].

12Ким енсейеӂек, ону йапаӂам дирек Беним Аллахымын Айоз бинасында,[†] да о артык чыкмайаӂэк дышары. Йазаӂам онун ӱстӱнӓ беним Аллахымын адыны хем Аллахымын касабасынын, ени Иерусалимин адыны, ани гӧктӓн Беним Аллахымдан инер, хем Беним ени адымы[+].

13Кимин вар кулаа, ишитсин, не Айоз Дух сӧлеер клиселерӓ“[+].


Лаодикийа клисесинӓ

14Лаодикийа клисесинин ангилинӓ йаз: „Бӧлӓ лафедер Амин[*], инанч хем доору шаат, башлайан Аллахын йаратмасыны[+].

15Билерим сенин йаптыкларыны, сӓн диилсин не суук, не дӓ хашлак. Еер олайдын суук йада хашлак!

16Ама чӱнкӱ сӓн ылыӂасын – не сууксун, не дӓ хашлаксын, фырладаӂам сени аазымдан.

17Зерӓ сӓн деерсин: зенгиним, зенгиннендим да бишей ичин зорум йоктур; ама билмеерсин, ани сӓн зайыф, заваллы, фукаара, кӧӧр хем чыплаксын[+].

18Сана насаат едерим, ани сатын аласын Бендӓн алтын, атештӓн пакланмыш, ки зенгинненӓсин, бийаз рубалар, ки гиинӓсин, да гӧрӱнмесин сенин айып чыплаклыын, хем илач, ки гӧзлерини йаалайасын да гӧрӓсин[+].

19Бӓн азарлээрым хем сырайа койэрым хепсини, кими северим. Ол чалышкан да дӧн Бана гӱнахларындан[+].

20Тӓ, дурэрым капуда да урэрым. Еер биркимсей ишидӓрсейди Беним сесими да ачарсайды капуйу, гиреӂӓм да софрайа отураӂам онуннан, о да Бенимнӓн[+].

21Ким енсейеӂек, она изин вереӂӓм Бенимнӓн отурсун Беним чорбаӂылык скемнемдӓ, ниӂӓ дӓ Бӓн енседим да отурдум Беним Бобамнан Онун чорбаӂылык скемнесиндӓ[+].

22Кимин вар кулаа, ишитсин, не Айоз Дух сӧлеер клиселерӓ“»[+].

#### 4


Гӧктеки чорбаӂылык скемнеси

1Бундан сора бактым да тӓ, гӧктӓ бир капу ачык. Ӧндеки сес, ани ишиттийдим, бензӓр труба сесинӓ, деди бана: «Пин бурайы, да гӧстереӂӓм сана, не лӓӓзым олсун бундан сора»[+].

2Хемен Айоз Дух конду бана, да тӓ, гӧктӓ курулу бир чорбаӂылык скемнеси. Чорбаӂылык скемнесининдӓ отурарды Бириси[+].

3О, ким отурарды, гӧрӱнмеси бензӓрди йаспис хем кырмызы акик ташына. Чорбаӂылык скемнеси долайлыйды гӧк кушааннан, бензӓр зӱмрӱт ташына.

4Чорбаӂылык скемнесинин долайында варды таа ирми дӧрт чорбаӂылык скемнеси. Бу скемнелердӓ ирми дӧрт аксакал[†] отурарды, гиийимни бийаз рубаларлан. Хепсинин башында варды алтын фенец[+].

5Чорбаӂылык скемнесиндӓн чыкарды чимчириклӓр, гӧк гӱрӱлтӱлери хем уултулар ишидилӓрди. Ӧнӱндӓ йанарды йалынны еди шафк, ангылары Аллахын еди Духудур[+].

6Чорбаӂылык скемнесинин ӧнӱндӓ шишедӓн, кристал гиби, бир дениз варды. Скемненин ортасында хем долайында дурарды дӧрт дири йаратык, долу гӧзлӓн ӧнӱндӓн хем ардындан[+].

7Илк йаратык аслана бензӓрди. Икинӂи йаратык данайа бензӓрди. Ӱчӱнӂӱ йаратыын ӱзӱ инсан ӱзӱнӓ бензӓрди, дӧрдӱнӂӱ йаратык са учар картала бензӓрди.

8Бу дӧрт йаратыын хербириндӓ варды алтышар канат. Доз-долай, дышандан хем ичйандан, долуйдулар гӧзлӓн. Геӂӓ-гӱндӱз дурмамайӂа дейӓрдилӓр: «Айоз, айоз, айоз Чоккудретли Сааби Аллах, Ким варды, Ким вар хем Ким гелӓр».

9Озаман, незаман йаратыклар метиннеерлӓр, икрамнээрлар хем шӱкӱр едерлӓр чорбаӂылык скемнесиндӓ Отураны, Ким дивеч йашээр,

10бу вакыт ирми дӧрт аксакал, дӱшӱп ӱзӱкойну чорбаӂылык скемнесиндӓ Отуранын ӧнӱндӓ, баш иилдерлӓр Она, Ким дивеч йашээр, да, фенецлерини Онун ӧнӱнӓ койуп, деерлӓр:

11«Сана, Сааби Аллах, йарашэр каблетмӓӓ метинник, икрам хем кудрет, зерӓ Сӓн йараттын хепсини, оннар, Сенин истедииннӓн йарадылып, вар олдулар»[+].

#### 5


Кузу ачэр мӱхӱрлӱ колайы

1Сора чорбаӂылык скемнесиндӓ Отуранын саа елиндӓ гӧрдӱм бир кийат коласы[*] йазылы ики тарафындан хем еди мӱхӱрлӓн мӱхӱрлӱ[+].

2Гӧрдӱм бир куветли ангили, ким баарды бӱӱк сеслӓн: «Кимӓ йарашэр, ки бу колайы ачсын да копарсын мӱхӱрлерини?»

3Булунмады кимсей не гӧктӓ, не ердӓ, не дӓ ер алтында, ки ачабилсин бу колайы да бакабилсин онун ичинӓ.

4Бӓн чок ааладым, зерӓ кимсей булунмады, кимӓ йарашарды ачсын /да окусун/ бу колайы, не дӓ артык баксын онун ичинӓ.

5Аксакаллардан[†] бириси деди бана: «Аалама! Тӓ, Аслан – Одур Иуданын тамызлыындан, Давидин[†] кӧкӱндӓн – Ким енседи. О ачабилир колайы да копарабилир еди мӱхӱрӱ»[+].

6Чорбаӂылык скемнесинин, дӧрт йаратыын хем аксакалларын арасында бир Кузу гӧрдӱм, Ангысы айакча дурарды, сансын кесилмишти. Онун варды еди буйнузу хем еди гӧзӱ, ангылары Аллахын еди Духу, йолланылмыш бӱтӱн ер ӱстӱнӓ[+].

7Кузу гелди да алды колайы чорбаӂылык скемнесиндӓ Отуранын саа елиндӓн.

8Ачан алды колайы, дӧрт йаратык хем ирми дӧрт аксакал дӱштӱлӓр ӱзӱкойну Кузунун ӧнӱндӓ. Хепсинин елиндӓ варды бирӓр арфа хем алтын чӧлмек, долу гӱннӱклӓн, недир Аллахын айоз халкынын дуалары[+].

9Бир ени тӱркӱ чалардылар, дейип: «Сана йарашэр аласын колайы да ачасын онун мӱхӱрлерини, зерӓ Сӓн буазланмыш олдун да Аллах ичин Кенди каныннан сатын алдын инсаннары хер сенселедӓн, дилдӓн, халктан хем миллеттӓн[+].

10Йаптын оннары падишах хем попаз[†] бизим Аллах ичин, да падишахлык едеӂеклӓр ер ӱзӱндӓ»[+].

11Ачан бактым, ишиттим чорбаӂылык скемнесинин, йаратыкларын хем аксакалларын долайындан чок ангиллерин сеслерини. Оннарын сайысы биннӓн бин хем оннан бин он бин[+].

12Оннар бӱӱк сеслӓн дейӓрдилӓр: «Буазланмыш Кузуйа йарашэр каблетсин кудрет, зенгинник, аарифлик, кувет, икрам, метинник хем иисӧзлемӓк!»[+]

13Хепсини, не йарадылы гӧктӓ, ердӓ, ер алтында хем дениздӓ, хепсини, не вар орада, ишиттим дейерӓк: «Чорбаӂылык скемнесиндӓ Отурана хем Кузуйа ии сӧз, икрам, метинник, кувет олсун дивечтӓн дивеӂӓ!»[+]

14Дӧрт йаратык дейӓрди: «Амин». Ирми дӧрт аксакал дӱштӱлӓр ӱзӱкойну да баш иилттилӓр Она, /Ким дивеч йашээр/[+].

#### 6


Алты мӱхӱр копарылэр

1Сора гӧрдӱм, ани Кузу ачты еди мӱхӱрӱн бирисини, да ишиттим йаратыкларын бирисини, ани деди гӧк гӱрӱлтӱсӱ гиби бир сеслӓн: «Гел /да бак/!»[+]

2Ачан бактым, тӓ, гӧрдӱм бир бийаз бейгир. Бир атлы варды онун ӱстӱндӓ, елиндӓ бир йай. Верилди она бир фенец, да о йолланды ниӂӓ енсейиӂи, ки енсемӓк казансын.

3Ачан Кузу ачты икинӂи мӱхӱрӱ, ишиттим икинӂи йаратыы, ани деди: «Гел /да бак/!»

4Йолланды бир ройба бейгир. Онун ӱстӱндӓ атлы олана верилди изин ер ӱстӱндӓн услулуу алсын, да озаман инсан бири-бирини ӧлдӱрсӱн. Атлыйа бир бӱӱк кылыч да верилди[+].

5Ачан Кузу ачты ӱчӱнӂӱ мӱхӱрӱ, ишиттим ӱчӱнӂӱ йаратыы, ани деди: «Гел /да бак/!» Ачан бактым, тӓ, гӧрдӱм бир кара бейгир. Онун ӱстӱндӓ атлы оланын елиндӓ варды бир терезӓ[*].

6Дӧрт йаратыын арасындан ишиттим бир сес, ани дейӓрди: «Бир ӧлчӱ[*] боодай бир динара[†][*], ӱч ӧлчӱ арпа бир динара, ама зейтин йаайыны хем шарабы бозма!»[+]

7Ачан Кузу ачты дӧрдӱнӂӱ мӱхӱрӱ, ишиттим дӧрдӱнӂӱ йаратыын сесини, ани дейӓрди: «Гел /да бак/!»

8Ачан бактым, тӓ, бир шарга бейгир. Онун ӱстӱндӓ атлы оланын ады ӧлӱм, да онун ардынӂа ӧлӱлӓр ери гелӓрди. Верилди оннара изин ерин дӧрдӱнӂӱ пайы ӱстӱнӓ, ӧлдӱрсӱннӓр кылычлан, аачлыклан, чумайлан хем ӂанаварларлан.

9Ачан Кузу ачты бешинӂи мӱхӱрӱ, курбаннык[†] алтында гӧрдӱм инсаннарын ӂаннарыны, ангылары буазланмыштылар Аллахын сӧзӱ ичин хем шаатлык ичин, ани йапардылар[+].

10Оннар баарардылар бӱӱк сеслӓн да дейӓрдилӓр: «Айоз хем доору Чорбаӂы, незаманадан даава кесмейеӂӓн да ӂезаламайаӂан ер ӱстӱндӓ инсаннары бизим канымыз ичин?»[+]

11Оннара хербиринӓ верилди бийаз руба да денилди, ки таа бираз динненсиннӓр, оннарын изметтӓ кафадарларын хем кардашларын сайысы таманнанынӂа, ангылары оннар гиби ӧлдӱрӱлеӂеклӓр[+].

12Ачан Кузу ачты алтынӂы мӱхӱрӱ, гӧрдӱм, ани олду бир бӱӱк ер тепремеси. Гӱн карарды кечи йапаасындан бир чувал гиби, ай кан гиби олду,[+]

13да йылдызлар гӧктӓн ерӓ дӱштӱлӓр, ниӂӓ инӂир фиданындан дӱшер ешил мейвалары, ачан салланэр бир куветли лӱзгердӓн.

14Гӧк бир сарылан кола гиби йок олду, да хепси байырлар хем адалар ерлериндӓн кымылдандылар[+].

15Дӱннейин падишахлары, бӱӱк адамнары, аскер заабитлери, зенгиннери, кудретли инсаннары хем хепси чыраклар хем сербест оланнар сакландылар миналар ичинӓ хем канара араларына байырларда.

16Оннар дейӓрдилӓр байырлара хем канаралара: «Дӱшӱн бизим ӱстӱмӱзӓ да саклайын бизи, чорбаӂылык скемнесиндӓ Отуранын ӱзӱндӓн хем Кузунун ӱфкесиндӓн,[+]

17зерӓ гелди Оннарын бӱӱк ӱфкели гӱнӱ, да ким вар насыл айакча дурсун?»

#### 7


Мӱхӱрленмиш 144000 инсан

1Бундан сора гӧрдӱм дӧрт ангил, ангылары дурардылар ерин дӧрт тарафында да тутардылар ерин дӧрт лӱзгерини, ки лӱзгӓр есмесин не ер ӱстӱнӓ, не дениз ӱстӱнӓ, не дӓ бир аач ӱстӱнӓ.

2Сора гӧрдӱм башка бир ангил, ким калкты гӱндуусундан, ангысында варды дири Аллахын мӱхӱрӱ. О баарды бӱӱк сеслӓн дӧрт ангилӓ, ангыларына изин верилийди, кедерлесиннӓр ери хем денизи, дейип:

3«Кедерлӓмейин не ери, не денизи, не дӓ фиданнары, биз Аллахымызын чыракларынын анныларына мӱхӱр коймайынӂа!»[+]

4Бӓн ишиттим мӱхӱрлӱ оланнарын сайысыны: мӱхӱрлӱ олду ӱз кырк дӧрт бин, хепси Израил оолларынын тамызлыкларындан.

5Мӱхӱрлӱ олду Иуданын тамызлыындан – оники бин, Рувимин тамызлыындан – оники бин, Гадын тамызлыындан – оники бин,

6Асирин тамызлыындан – оники бин, Неффалимин тамызлыындан – оники бин, Манассийанын тамызлыындан – оники бин,

7Симеонун тамызлыындан – оники бин, Левийин тамызлыындан – оники бин, Иссахарын тамызлыындан – оники бин,

8Зевулонун тамызлыындан – оники бин, Иосифин тамызлыындан – оники бин, Вениаминин тамызлыындан – оники бин.

9Ондан сора бактым да гӧрдӱм бир бӱӱк сӱрӱ инсан, ангыларыны кимсей йокту насыл сайсын, хертӱрлӱ миллеттӓн, сенселедӓн, халктан хем дилдӓн, ангылары дурардылар чорбаӂылык скемнесинин хем Кузунун ӧнӱндӓ, бийаз рубаларлан гиийимни хем хурма даллары еллериндӓ[+].

10Оннар бӱӱк сеслӓн баарардылар: «Куртулмак бизим Аллахтан, Ким отурэр чорбаӂылык скемнесиндӓ, хем Кузудан!»[+]

11Хепси ангиллӓр дурдулар чорбаӂылык скемнесинин, аксакалларын[†] хем дӧрт йаратыын долайында, ӱзӱкойну дӱштӱлӓр чорбаӂылык скемнесинин каршысында да баш иилттилӓр Аллаха, дейерӓк:[+]

12«Амин! Ии сӧз, метинник, аарифлик, шӱкӱр, икрам, кудрет хем кувет олсун бизим Аллаха дивечтӓн дивеӂӓ! Амин!»[+]

13Бириси аксакаллардан, данышып бана, сорду: «Буннар, ани гиийимни бийаз рубаларлан, кимдир оннар хем нередӓн гелдилӓр?»

14«Чорбаӂы, – ӂувап еттим бӓн, – сӓн билерсин». О деди бана: «Буннар о бӱӱк зееттӓн гечип-геленнӓр. Оннар рубаларыны йыкадылар хем Кузунун каныннан бийазлаттылар[+].

15Онуштан оннар булунэрлар Аллахын чорбаӂылык скемнесинин каршысында да измет едерлӓр Она геӂӓ-гӱндӱз Онун Айоз бинасында.[†] Чорбаӂылык скемнесиндӓ Отуран чадырыны оннарын ӱстӱнӓ гереӂек.

16Оннар шиндӓн сора аӂыкмайаӂэк хем сусамайаӂэк, гӱнеш оннары чарпмайаӂэк, не дӓ бир башка кызгыннык.

17Зерӓ Кузу, ани булунэр чорбаӂылык скемнесинин ортасында, оннары гӱдеӂек да гӧтӱреӂек йашамак суйунун сызынтыларына. Аллах силеӂек хер йашы оннарын гӧзлериндӓн»[+].

#### 8


Единӂи мӱхӱр копарылэр

1Ачан Кузу ачты единӂи мӱхӱрӱ, гӧктӓ сансын йарым саат кадар сус олду[+].

2Гӧрдӱм еди ангили, ани дурардылар Аллахын ӧнӱндӓ. Оннара верилди еди труба[+].

3Сора гелди башка бир ангил да дургунду алтар[†] ӧнӱндӓ, бир алтын кадилница елиндӓ. Верилди она чок гӱннӱк, ки Аллахын бӱтӱн айоз халкынын дуаларыннан койсун алтын алтар ӱстӱнӓ, ани булунэр чорбаӂылык скемнесинин ӧнӱндӓ[+].

4Ангилин елиндӓн гӱннӱк тӱтӱнӱ калкты Аллахын ӧнӱндӓ айоз халкынын дуаларыннан[+].

5Сора ангил алды кадилницайы да долдурду алтардан атештӓн коорлан да ерӓ атты. Озаман гӧк гӱрӱлтӱлери хем уултулар ишидилди, чимчирик чакты хем ер тепреди[+].


Еди труба

6Еди ангил, тутарак еди трубайы, хазырландылар трубалары баартмаа.

7Илк ангил трубайы баартты, да толу хем атеш каннан карышык ер ӱстӱнӓ йаады. Ерин ӱчӱнӂӱ пайы йанды, фиданнарын ӱчӱнӂӱ пайы хем хепси ешил отлар да йанды.

8Икинӂи ангил трубайы баартты, да сансын бир бӱӱк йанар байыр тутушту да дениз ичинӓ атылды. Денизин ӱчӱнӂӱ пайы кан гиби олду[+].

9Ӱчӱнӂӱ пайы оннардан, ани дениз ичиндӓ йашээрлар, ӧлдӱлӓр. Ӱчӱнӂӱ пайы гемилердӓн телеф олду.

10Ӱчӱнӂӱ ангил трубайы баартты, да гӧктӓн бир бӱӱк йылдыз, ани йанарды, ниӂӓ бир шафк, дӱштӱ акар суларын ӱчӱнӂӱ пайы ӱстӱнӓ хем су сызынтылары ӱстӱнӓ[+].

11Йылдызын ады «Пелин». Суларын ӱчӱнӂӱ пайы аӂы олду пелин гиби, да чок инсан ӧлдӱ, зерӓ сулар пек аӂы олмушту.

12Дӧрдӱнӂӱ ангил трубайы баартты, да ӱчӱнӂӱ пайы гӱнӱн, ӱчӱнӂӱ пайы айын хем ӱчӱнӂӱ пайы йылдызларын тутулду, да шафкларынын ӱчӱнӂӱ пайы сӱӱндӱ. Гӱнӱн дӓ, геӂенин дӓ ӱчӱнӂӱ пайы шафксыз калды.

13Бактым да ишиттим бир картал[*], ани учарды гӧкӱн ортасында да баарарды бир бӱӱк сеслӓн: «Бела, бела, бела ердӓ йашайаннара калан труба сеслеринин бетеринӓ, ангыларыны ӱч ангил баардаӂэк».

#### 9

1Бешинӂи ангил трубайы баартты, да гӧрдӱм бир йылдыз, гӧктӓн ерӓ дӱшӱк. Она верилди анатар дипсизлик пынарындан[+].

2О ачты дипсизлик пынарыны, да орадан калкты тӱтӱн, бир бӱӱк фырындан гиби. Бу пынарын тӱтӱнӱндӓн гӱн хем хава карарды.

3Тӱтӱн ичиндӓн ер ӱстӱнӓ чекиргелӓр чыктылар. Оннара верилди кувет, ниӂӓ кувет, ани вар ердеки скорпионнарда.

4Оннара сымарланды кедерлӓмесиннӓр ердеки отлары хем хич бир ешиллии еки фиданы, ама салт инсаннары, ангыларын анныларында йок Аллахын мӱхӱрӱ[+].

5Чекиргелерӓ верилди кувет, диил ки ӧлдӱрсӱннӓр инсаннары, ама беш ай зеетлесиннӓр. Оннарын зеети бензӓрди о аӂыйа, ачан скорпион инсаны далээр.

6О гӱннердӓ инсаннар аарайаӂэк ӧлӱмӱ, ама буламайаӂэклар. Истейеӂеклӓр ӧлсӱннӓр, ама оннардан ӧлӱм качаӂэк.

7Чекиргелерин гӧрӱнӱшӱ бензӓрди ӂенк ичин хазырланмыш бейгирлерӓ. Башларында варды фенецлӓр, сансын алтындан, ама ӱзлери бензӓрди инсан ӱзӱнӓ.

8Сачлары бензӓрди кары сачларына, дишлери дӓ аслан дишлери гибийди.

9Гӱӱслериндӓ варды зирх, сансын демирдӓн зирх, да канатларынын уултусу бензӓрди чок ӂенк арабасы сесинӓ, кошулу бейгирлӓрлӓн, ани ӂенгӓ гидерлӓр атылама.

10Оннарын куйруклары хем иинелери, ниӂӓ скорпионнарын. Оннарын куведи куйрукларындадыр, ки зеетлесиннӓр инсаны.

11Оннарын ӱстӱнӓ падишах одур, ким дипсизлиин ангили, кимӓ чыфытчасына денер Аваддон, ама урумӂасына Аполлион.

12Бир бела гечти, те, таа ики бела ардына гелер[+].

13Алтынӂы ангил трубайы баартты, да ишиттим бир сес алтын алтарын[†] дӧрт буйнузундан, ани булунэр Аллахын ӧнӱндӓ.

14О сес, алтынӂы ангилӓ, ани трубайы тутарды, деди: «Салвер дӧрт ангили, ангылары баалы бӱӱк Евфрат дересиндӓ»[+].

15Дӧрт ангил салверилди, ангылары хазырланмыштылар о саат, о гӱн, о ай хем о йыл ичин, ки ӧлдӱрсӱннӓр ӱчӱнӂӱ пайыны инсандан.

16Атлы аскерлерин сайысы варды ирми бин керӓ он бин. Оннарын сайысыны ишиттим.

17Тӓ несой гӧрдӱм гӧрӱмдӓ бейгирлери хем ӱстӱндӓ атлылары. Оннарын гӱӱслериндӓ зирхлӓр варды атеш, гӧк йакут хем кӱкӱрт ренгиндӓ. Бейгирлерин кафалары бензӓрди аслан кафасына, да аазларындан чыкарды атеш, тӱтӱн хем кӱкӱрт.

18Инсандан ӱчӱнӂӱ пайы ӧлдӱ бу ӱч беладан – атештӓн, тӱтӱндӓн хем кӱкӱрттӓн, ани чыкарды оннарын аазларындан.

19Бейгирлерин куведи аазларында хем куйрукларында. Зерӓ куйруклары, ангыларында вар кафалар, бензӓр йылана, да буннарлан инсаны зеетлӓрдилӓр.

20Калан инсаннар, ани ӧлдӱрӱлмедилӓр бу белалардан, дӧнмедилӓр Аллаха кенди еллеринин йаптыкларындан. Илери доору баш иилттилӓр ӂиннерӓ хем алтын, гӱмӱш, тунч, таш хем аачтан идоллара, ангылары гӧрӓмеерлӓр, ишидӓмеерлӓр хем гезӓмеерлӓр[+].

21Оннар дӧнмедилӓр адам ӧлдӱрмектӓн, бӱӱ йапмактан, ороспулуктан хем хырсызлыктан[+].

#### 10


Ангил бир кӱчӱк кола елиндӓ

1Сора гӧрдӱм башка бир каави ангил, ким инӓрди гӧктӓн, сарылы булутлан, да башы ӱстӱндӓ бир гӧк кушаа варды. Ӱзӱ гӱн гиби, айаклары да атештӓн диреклӓр гибийди[+].

2Елиндӓ тутарды ачык бир кӱчӱк кийат коласы. Саа айааны басты дениз ӱстӱнӓ, сол айааны да ер ӱстӱнӓ,

3сора баарды бӱӱк сеслӓн, ниӂӓ баарэр бир аслан. Ачан о баарды, еди гӧк гӱрӱлтӱсӱ кенди сеслериннӓн ӂувап етти.

4Ачан еди гӧк гӱрӱлтӱсӱ гӱрӱлдеди, бӓн истедим йазмаа, ама ишиттим бир сес гӧктӓн, ани деди бана: «Тут саклы, не еди гӧк гӱрӱлтӱсӱ деди, да йазма бу сӧзлери»[+].

5Озаман ангил, ангысыны гӧрдӱм дураркан дениз ӱстӱндӓ хем ер ӱстӱндӓ, калдырды саа елини гӧкӓ

6да емин етти дивеч Йашайанын адыннан, Ким йаратты гӧкӱ хем не вар гӧктӓ, ери хем не вар ердӓ, денизи хем не вар дениздӓ, дейип: «Ойаланмак шиндӓн сора олмайаӂэк.

7Ама озаман, ачан единӂи ангил труба баардаӂэк, таманнанаӂэк Аллахын саклы неети, ниӂӓ хаберледийди кенди чыракларына, пророклара»[+].

8О сес, ани ишиттийдим гӧктӓн, енидӓн лафетти бенимнӓн да деди: «Гит, ал ачык кӱчӱк колайы ангилин елиндӓн, ангысы дурэр дениз хем ер ӱстӱндӓ».

9Гиттим ангилӓ да дедим, версин бана кӱчӱк колайы. О деди бана: «Ал да и ону, карнында аӂы, ама аазында бал гиби татлы олаӂэк».

10Алдым кӱчӱк колайы ангилин елиндӓн да идим. Аазымда бал гиби татлыйды, ама идиктӓн сора карным аӂылыклан долду.

11Сора денди бана: «Сӓн енидӓн лӓӓзым пророклук едӓсин чок халклар, миллетлӓр, диллӓр хем падишахлар ичин».

#### 11


Ики шаат Аллахтан

1Верилди бана бир сааз, ниӂӓ бир ӧлчӱ, да денди: «Калк да ӧлч Аллахын Айоз бинасыны,[†] курбанныы хем орада баш иилденнери[+].

2Ама айоз бинанын дышанкы аулуну ӧлчӱлмедик брак, зерӓ о верили миллетлерӓ, да оннар чиинейеӂеклӓр айоз касабайы кырк ики ай[+].

3Беним ики шаадыма вереӂӓм кувет пророклук етсиннӓр бин икиӱз алтмыш гӱн, гиийимни чуваллан.

4Оннар – ики зейтин ааӂы хем ики шамдал, ани дурэрлар ерин Саабиси ӧнӱндӓ.

5Еер биркимсей истӓрсейди оннары кедерлемӓӓ, атеш чыкаӂэк оннарын аазларындан да йудаӂэк оннарын душманнарыны. Ким истеер оннары кедерлемӓӓ, о лӓӓзым бутакым ӧлдӱрӱлсӱн.

6Оннарын вар заабитлии капасыннар гӧкӱ, ки йаамур йаамасын окадар вакыт, некадар пророклук едерлӓр. Оннарын вар заабитлии, сулары кана чевирсиннӓр да ери хертӱрлӱ белаларлан чарпсыннар, кач керӓ истейеӂеклӓр[+].

7Оннар шаатлыкларыны таманнадыйнан, ӂанавар, ани калкэр дипсизликтӓн, оннарлан ӂенк едеӂек да, енсейип, оннары ӧлдӱреӂек[+].

8Оннарын гӱӱделери бракылы олаӂэк бӱӱк касабанын ана йолу ӱстӱндӓ. О касаба духчасына адланэр „Содом“ хем „Мысыр“, нередӓ оннарын Саабиси дӓ ставроза герили олду.

9Инсаннар хер халктан, миллеттӓн, тамызлыктан хем дилдӓн оннарын гӱӱделерини сииредеӂеклӓр ӱч бучук гӱн да бракмайаӂэклар, ки мезара койулсуннар.

10Ер ӱзӱндӓ йашайаннар севинеӂеклӓр, шенненеӂеклӓр хем баашыш бири-биринӓ йоллайаӂэклар, зерӓ бу ики пророк зеетледилӓр ер ӱзӱндӓ йашайаннары.

11Ама ӱч бучук гӱндӓн сора Аллахтан йашамак духу гирди оннара, да икиси дӓ калктылар айакча. Бӱӱк корку каплады хепсини оннары, ким сииредӓрди[+].

12Бу ики пророк ишитти гӧктӓн бир бӱӱк сес, ани оннара деди: „Пинин бурайы!“ Оннар гӧкӓ бир булут ичиндӓ калктылар, да оннарын душманнары буну гӧрдӱлӓр[+].

13Осаат бир бӱӱк ер тепремеси олду, да касабанын онунӂу пайы йыкылды. Бу ер тепремесиндӓн еди бин киши ӧлдӱ, да калан инсан коркудан Гӧктеки Аллахы метиннедилӓр[+].

14Икинӂи бела гечти, да тез йаклашэр ӱчӱнӂӱ бела»[+].


Единӂи труба баардылэр

15Единӂи ангил трубайы баартты, да гӧктӓн бӱӱк сеслӓр ишидилди, ани дейӓрди: «Дӱннӓ падишахлыы гечти бизим Саабинин хем Онун Христозун елинӓ, да О падишахлык едеӂек дивечтӓн дивеӂӓ»[+].

16Ирми дӧрт аксакал,[†] ани отурардылар Аллахын каршысында кенди чорбаӂылык скемнелериндӓ, дӱштӱлӓр ӱзӱкойну да баш иилттилӓр Аллаха,[+]

17дейерӓк: «Шӱкӱр едериз Сана, Сааби Аллах, Чоккудретли, Ким вар, Ким варды /хем Ким гелӓр/. Зерӓ Сӓн каблеттин бӱӱк кудредини да башладын падишахлык етмӓӓ[+].

18Миллетлӓр ӱфкелендийдилӓр, ама шинди Сенин ӱфкӓн гелди. Вакыт да гелди, ки ӧлӱлерӓ даава кесӓсин, ӧдек верӓсин пророклара, Сенин чыракларына, хем айоз халкына, оннара, ким икрамнээр Сенин адыны, кӱчӱклерӓ хем бӱӱклерӓ, хем телеф едӓсин оннары, ким телеф едер ер ӱзӱнӱ»[+].

19Аллахын гӧктеки Айоз бинасы ачылды, да Онун Бааланты Сандыы Айоз бинасында гӧрӱндӱ. Чимчирик чакты, уултулар хем гӧк гӱрӱлтӱлери ишидилди, ер тепреди хем бӱӱк толу фуртунасы копту[+].

#### 12


Кары хем дракон

1Гӧктӓ бир бӱӱк нышан гӧрӱндӱ: бир кары гӱннӓн сарылы, ай айаклары алтында, башында да бир фенец[*] оники йылдызлан[+].

2Кары маамулду, дуудурмак аарыларындан зеетленӓрди хем баарарды.

3Сора бир башка нышан гӧктӓ гӧрӱндӱ: бӱӱк бир кырмызы дракон еди кафайлан хем он буйнузлан, кафаларында да еди корона[*] варды[+].

4Онун куйруу, гӧктеки йылдызларын ӱчӱнӂӱ пайыны сӱрӱклейип, ерӓ дӱшӱрдӱ. Сора дракон дикилди карынын ӧнӱнӓ, ани лӓӓзымды дуудурсун, ки дуудурдуу заман ушааны йутсун.

5Кары дуудурду бир оол – бир чоӂук, ангысы хепси миллетлери демир бастоннан гӱдеӂек. Ушаа хемен алынды Аллахын ӧнӱнӓ, Аллахын чорбаӂылык скемнесинӓ[+].

6Ама кары пустийалаа качты, нередӓ онун ичин ер Аллахтан хазырланмышты, ки орада бин икиӱз алтмыш гӱн бесленсин[+].

7Гӧктӓ олду ӂенк. Михаил ангиллериннӓн барабар дракона каршы ӂенк еттилӓр. Дракон хем онун ангиллери да ӂенк етти,[+]

8ама каршы дурамадылар, артык оннара гӧктӓ ер булунмады.

9Бӱӱк дракон, евелки йылан, ангысына денер диавол хем шейтан, ани бӱтӱн дӱннейи алдадэр, ерӓ атылды хем онуннан барабар онун ангиллери дӓ[+].

10Бӓн ишиттим бир бӱӱк сес гӧктӓн, ани дейӓрди: «Шинди куртулмак, кудрет, бизим Аллахын падишахлыы хем Христозунун заабитлии ерлештирилди, зерӓ ашаа атылды бизим кардашларын кабаатландырыӂысы, ким геӂӓ-гӱндӱз оннары кабаатландырарды бизим Аллахын ӧнӱндӓ.

11Оннар енседилӓр ону Кузунун каныннан хем кенди шаатлыкларынын сӧзӱннӓн, зерӓ артык кенди ӂаннарыны кыймадылар да ӧлӱмӓ вердилӓр[+].

12Онуштан севинин, гӧклӓр хем гӧктӓ йашайаннар! Ама вай сизӓ, ер хем дениз! Зерӓ сизӓ диавол бӱӱк ӱфкейлӓн инди, билерӓк ани аз вакыды калды!»

13Дракон, ачан гӧрдӱ, ани ерӓ атылмыш олду, башлады кооламаа карыйы, ангысы дуудурмушту чоӂуу.

14Ама карыйа ики бӱӱк картал канады верилди, ки учабилсин йыланын ӧнӱндӓн пустийалаа, кенди еринӓ, нередӓ дойурулаӂэк бир вакыт, вакытлар хем йарым вакыт[*][+].

15Дракон кенди аазындан су салверди, ниӂӓ бир акар дерӓ, карынын ардына, ки ону, селлӓн алып, гӧтӱрсӱн.

16Ама ер йардым етти карыйа, ачты аазыны да йутту суйу, ани дракон аазындан салвермишти.

17Дракон карыйа ӱфкеленди да гитти ӂенк етмӓӓ карынын сенселесиндӓн калма инсаннан, ангылары Аллахын сымарламакларыны таманнээрлар хем ангыларында вар шаатлык Иисус ичин. Сора денизин куму ӱстӱндӓ дурду[*][+].

#### 13


Еди кафайлан хем он буйнузлан ӂанавар

1Озаман гӧрдӱм, дениздӓн чыкаркан, бир ӂанавар он буйнузлан хем еди кафайлан. Буйнузларында варды он корона хем кафаларында Аллахы кӧтӱлейӓн адлар[+].

2Ӂанавар, ани гӧрдӱм, барса бензӓрди. Онун баӂаклары айы баӂаклары гибийди, аазы са ниӂӓ аслан аазыйды. Дракон она кенди кудредини, чорбаӂылык скемнесини хем бӱӱк заабитлии верди[+].

3Онун кафаларындан бири сансын йаралыйды да ӧлӱм атиминдейди, ама бу ӧлӱм йарасы алышты, да бӱтӱн дӱннӓ шашарак гитти ӂанаварын ардына.

4Оннар баш иилттилӓр дракона, зерӓ о заабитлик верди ӂанавара. Сора баш иилттилӓр ӂанавара, дейерӓк: «Ким ӂанавар гиби, ким ӂенк едӓбилир она каршы?»

5Верилди она бир ааз, ани сӧлӓрди шишкин сӧзлӓр хем кӧтӱ лафлар. Верилди заабитлик, ки кырк ики ай ишлесин[+].

6О аазыны ачты да башлады Аллахы кӧтӱлемӓӓ. Кӧтӱледи Онун адыны хем айоз чадырыны – гӧктӓ йашайаннары.

7Верилди изин, айозларлан ӂенк йапсын да енсесин оннары. Онун заабитлии олду хербир тамызлык, халк, дил хем миллет ӱстӱнӓ[+].

8Хепси йашайаннар ер ӱстӱндӓ она баш иилдеӂек, кимин адлары дӱннейин курулмасындан буазланмыш Кузунун йашамак кийадында диил йазылы[+].

9Кимин вар кулаа, ко ишитсин![+]

10Ким лӓӓзым есирлӓӓ гитсин, есирлӓӓ гидеӂек, ким лӓӓзым кылычлан ӧлдӱрӱлсӱн, кылычлан ӧлдӱрӱлеӂек. Бу халда Аллахын айоз халкы лӓӓзым олсун сабур хем инанч[+].


Ӂанавар ики буйнузлан

11Сора гӧрдӱм бир башка ӂанавар, ани чыкарды ер ичиндӓн. Онда варды ики буйнуз, бензӓр кузу буйнузларына, ама лафедӓрди дракон гиби.

12О ишлӓрди хеп о заабитликлӓн, ангысыннан илк ӂанавар да ишлӓрди, ки ер хем ердӓ йашайаннар баш иилтсиннӓр илк ӂанавара, ангысынын ӧлӱм йарасы алышты.

13Окадар бӱӱк нышаннар йапарды, ани атеш гӧктӓн ерӓ инсанын ӧнӱндӓ йаадырарды[+].

14Ердӓ йашайаннары алдадарды бу нышаннарлан, ани верили она йапсын ӂанаварын ӧнӱндӓ, да ердӓ йашайаннара сӧлӓрди, йапсыннар бир идол ӂанавар ичин, ангысы кылычтан йараланды, ама саа олду[+].

15Она изин верилди, ки ӂанаварын идолуна солук версин, ӂанаварын идолуну лафеттирсин хем сымарласын, ки ӧлдӱрӱлсӱн хепси, ким баш иилтмеер ӂанаварын идолуна.

16О йапарды, ани кӱчӱк-бӱӱк, зенгин-фукаара, сербест-чырак олсун, хепсинӓ дамга саа елинӓ йада аннысына койулсун,

17ки кимсей сатамасын хем аламасын бишей, кимдӓ йок бу дамга, ани ӂанаварын ады йада онун адынын сайысы.

18Бу халда лӓӓзым аарифлик. Кимин вар фикири, сайсын ӂанаварын сайысыны, зерӓ о – инсан сайысы. Онун сайысы: алты ӱз алтмыш алты.

#### 14


Кузу хем ӱз кырк дӧрт бин киши

1Сора бактым да гӧрдӱм Кузуйу дураркан Сион байыры ӱстӱндӓ. Онуннан барабар варды ӱз кырк дӧрт бин киши, ангыларын анныларында йазылыйды Онун ады хем Бобасынын ады[+].

2Ишиттим гӧктӓн бир сес, чок сулар уултусу гиби, бензӓр бир бӱӱк гӧк гӱрӱлтӱсӱнӓ. Бу сес, ани ишиттим, сансын арфаӂылар сеси, ангылары арфаларлан чалэрлар[+].

3Оннар чалардылар бир ени тӱркӱ, чорбаӂылык скемненин, дӧрт йаратыын хем аксакалларын[†] ӧнӱндӓ. Кимсей ӱӱренӓмӓрди бу тӱркӱйӱ, ӱз кырк дӧрт бин кишидӓн каарӓ, ангылары сатын алынмыш бу ердӓн[+].

4Буннар, ким булаштырмады кендини карыларлан, зерӓ оннар темиздир. Гидерлӓр Кузунун ардына, нерейи О гидер. Оннар сатын алынмыш инсан арасындан, ниӂӓ илк дуумушлар Аллаха хем Кузуйа[+].

5Оннарын аазларындан хич йалан чыкмады. Оннар кусурсуз /Аллахын чорбаӂылык скемнесинин ӧнӱндӓ/.


Ӱч ангил

6Сора гӧрдӱм бир башка ангил, ани учарды гӧк ортасында, гетирерӓк дивеч Ии Хабери, ки хабер версин ердӓ йашайаннара – хер миллетӓ, тамызлаа, дилӓ хем халка.

7О бӱӱк сеслӓн дейӓрди: «Коркун Аллахтан да Ону метиннейин, зерӓ гелди Онун даава вакыды. Баш иилдин Она, Ким йаратты гӧкӱ, ери, денизи хем су сызынтыларыны».

8Онун ардына икинӂи бир ангил гитти, дейерӓк: «Дӱштӱ, дӱштӱ Вавилон, бӱӱк касаба, ангысы кенди ороспулуунун кызгын шарабыннан сулады хепси миллетлери!»[+]

9Ӱчӱнӂӱ ангил гитти оннарын ардына, дейерӓк бӱӱк сеслӓн: «Ким баш иилдер ӂанавара хем онун идолуна да кабледер онун дамгасыны кенди аннысына еки елинӓ,[+]

10о ичеӂек Аллахын кызгыннык шарабыны, дӧкӱлӱ карышылмадык Онун ӱфкӓ филӂанына, да зеетленеӂек айоз ангиллерин хем Кузунун ӧнӱндӓ атешлӓн хем кӱкӱртлӓн[+].

11Оннарын зеетлеринин тӱтӱнӱ дивеч калкаӂэк. Геӂӓ-гӱндӱз оннарын раады олмайаӂэк, ким ӂанавара хем онун идолуна баш иилдер хем ӂанаварын адынын дамгасыны кабледер.

12Бу халда лӓӓзым сабурлу олсун Аллахын айоз халкы – оннар, ким Аллахын сымарламакларыны таманнээрлар хем инанч калэрлар Иисуса»[+].

13Ишиттим гӧктӓн бир сес, ани деди: «Йаз, мутлу бӱӱндӓн ӧтӓӓ ӧлӱлӓр, ким ӧлер Саабинин изметиндӓ!» «Доору, – деер Дух, – оннар динненсиннӓр савашмакларындан, зерӓ оннарын йаптыклары оннарын ардына гидер»[+].


Ердӓ бичмӓк вакыды

14Сора бактым, да тӓ, бир бийаз булут. Булут ӱстӱндӓ отурарды бириси, ким бензеер Адам Оолуна.[†] Онун башында варды бир алтын фенец, елиндӓ дӓ бир кескин орак[+].

15Айоз бина[†] ичиндӓн бир башка ангил чыкты да баарды бӱӱк сеслӓн булут ӱстӱндӓ Отурана: «Ал орааны да бич! Зерӓ гелди бичмӓк вакыды, ерин берекеди етишти»[+].

16Булут ӱстӱндӓ Отуран атты орааны да ер бичилди.

17Бир башка ангил гӧктеки Айоз бинадан чыкты. Онун да варды бир кескин ораа.

18Сора алтардан[†] чыкты таа бир ангил, кимин варды заабитлии атеш ӱстӱнӓ. О бир бӱӱк сеслӓн баарды Она, Кимдейди кескин орак, дейип: «Ал кескин орааны да топла салкымнары ерин баа чотуундан, зерӓ ӱзӱмнери олду».

19Ангил атты орааны ерин ӱстӱнӓ, топлады ерин баа чотуунун берекедини да атты Аллахын бӱӱк кызгыннык шарапанасына[+].

20Ӱзӱмнӓр чииненди шарапанада касабадан дышары. Кан акты шарапанадан, артык бейгирлерин кантырмаларынадан, да бин алты ӱз стадийа[*] кадар даалды.

#### 15


Еди ангил хем еди бела

1Гӧктӓ гӧрдӱм башка бир бӱӱк хем шашмаклы нышан. Бу – еди ангил, ани ташыйардылар еди сон белалары. Аллахын ӱфкеси бу белаларлан битти[+].

2Гӧрдӱм сансын шишедӓн бир дениз, карышык атешлӓн. Дурэрлар бу шишедӓн дениз ӱстӱндӓ, Аллахтан арфалар еллериндӓ, оннар, ким ӂанавары, онун идолуну, /дамгасыны/ хем адынын сайысыны енседилӓр[+].

3Моисейин, Аллахын чыраанын, тӱркӱсӱнӱ хем Кузунун тӱркӱсӱнӱ чаларак, деерлӓр: «Бӱӱк хем шашмаклы Сенин ишлерин, Сааби Аллах, Чоккудретли! Доору хем хакына Сенин йолларын, миллетлерин[*] падишахы!

4Ким Сендӓн, Сааби, коркмээр да метиннӓмеер Сенин адыны? Зерӓ салт Сӓн айозсун. Хепси миллетлӓр гелеӂеклӓр да баш иилдеӂеклӓр Сенин ӧнӱндӓ, зерӓ белли олду Сенин доору ишлерин».

5Ондан сора бактым, да Айоз бина[†] – гӧктеки Шаатлык чадыры – ачылды[+].

6Айоз бинадан чыкты еди ангил, ангылары ташыйардылар еди белайы, гиийимни темиз йалабык кетеннӓн хем гӱӱслериндӓн алтын кушаклан кушалы[+].

7Дӧрт йаратыын бириси еди ангилӓ верди еди алтын чӧлмек, долу Аллахын кызгынныыннан, Ким дивеч йашээр[+].

8Айоз бина Аллахын метиннииндӓн хем кудрединдӓн долду тӱтӱннӓн. Кимсей гирӓмеди Айоз бина ичинӓ, битмейинӂӓ еди ангилин еди беласы.

#### 16


Аллахын ӱфкеси хем еди чӧлмек

1Ишиттим Айоз бина[†] ичиндӓн бир бӱӱк сес, ани деди еди ангилӓ: «Гидин да еди чӧлмектӓн дӧкӱн ер ӱстӱнӓ Аллахын кызгынныыны!»[+]

2Илк ангил гитти да дӧктӱ онун чӧлмеендӓн ер ӱстӱнӓ. Пейдаланды титси хем аӂы йаралар инсаннарда, кимдӓ варды ӂанаварын дамгасы хем кимнӓр баш иилдӓрдилӓр онун идолуна[+].

3Икинӂи ангил дӧктӱ чӧлмеени дениз ӱстӱнӓ, да су ӧлӱ каны гиби олду. Хепси, не йашээр дениз ичиндӓ, ӧлдӱ[+].

4Ӱчӱнӂӱ ангил дӧктӱ чӧлмеени акар сулар ӱстӱнӓ хем су сызынтылары ӱстӱнӓ, оннар да кан гиби олдулар.

5Ишиттим су ангилини, ким дейӓрди: «/Сааби,/ ани варсын, вардын хем айозсун, Сӓн доору йаптын, ани бӧлӓ даава кестин[+].

6Зерӓ оннар дӧктӱлӓр Сенин айоз халкынын хем пророкларынын каныны, да Сӓн вердин оннара кан, ичсиннӓр. Оннара бу йарашэр»[+].

7Ишиттим бир сес курбанныктан,[†] ани дейӓрди: «Ӧлӓ, Сааби Аллах, Чоккудретли, хакына хем доору Сенин дааваларын»[+].

8Дӧрдӱнӂӱ ангил дӧктӱ чӧлмеени гӱнӱн ӱстӱнӓ. Изин верилди гӱнӓ, йаксын инсаннары кызгынныыннан.

9Инсаннар каурулдулар титси сыӂактан. Оннар кӧтӱлӓрдилӓр Аллахын адыны, Кимин бу белалар ӱстӱнӓ варды заабитлии, ама гӱнахларындан Аллаха дӧнмедилӓр хем Ону метиннӓмедилӓр[+].

10Бешинӂи ангил дӧктӱ чӧлмеени ӂанаварын чорбаӂылык скемнеси ӱстӱнӓ, да онун падишахлыы каранныкланды. Инсаннар аӂыдан диллерини далардылар[+].

11Оннар гӧктеки Аллахы кӧтӱледилӓр аӂылары хем йаралары бетеринӓ, ама кенди йаптыкларындан дӧнмедилӓр.

12Алтынӂы ангил дӧктӱ чӧлмеени бӱӱк дерӓ Евфрат ӱстӱнӓ да онун суйу куруду, ки йол хазырлансын гӱндуусундан падишахлара[+].

13Гӧрдӱм, ани драконун аазындан, ӂанаварын аазындан хем йаланӂы пророкун аазындан чыкты ӱч фена дух, курбаалара бензӓр[+].

14Буннар ӂин духлары, ангылары мераклы нышаннар йапэрлар. Оннар чыкэрлар бӱтӱн дӱннӓ падишахларына, ки топласыннар оннары бирери ӂенк етмӓӓ Аллахын, Чоккудретлинин, о бӱӱк гӱнӱндӓ[+].

15«Тӓ, Бӓн гелерим, бир хырсыз гиби! Не мутлу, ким уйанык дурэр хем хазыр тутэр кенди рубаларыны, ки чыплак гезмесин да айыплыы гӧрӱнмесин!»[+]

16О духлар падишахлары топладылар бир ерӓ, ани чыфытчасына денер Армагеддон.

17Единӂи ангил дӧктӱ кенди чӧлмеени хавайа, да /гӧктеки/ Айоз бинадан /Аллахын/ чорбаӂылык скемнесиндӓн ишидилди бир бӱӱк сес, ани деди: «Таманнанды!»

18Озаман чимчирик чакты, уултулар ишидилди, гӧк гӱрледи, да олду ӧлӓ бӱӱк ер тепремеси, ниӂӓ олмадыйды незамандан инсан бу ер ӱстӱндӓ. Ӧлӓ бӱӱк ер тепремеси олду![+]

19Бӱӱк касаба ӱч пайа бӧлӱндӱ да миллетлерин касабалары йыкылды. Бӱӱк Вавилон анылды Аллахын ӧнӱндӓ, да она верилди филӂан, ани тутэр Аллахын кызгын ӱфкесинин шарабыны[+].

20Хепси адалар качып йок олдулар хем байырлар кайбелдилӓр[+].

21Гӧктӓн инсан ӱстӱнӓ толу йаады. Хербир толунун аарлыы бир талант[*] кадарды. Толу беласы ӧлӓ коркунчту, ки инсан кӧтӱлӓрди Аллахы бу беланын бетеринӓ[+].

#### 17


Ороспу кары кызыл ӂанавар ӱстӱндӓ

1Еди ангиллердӓн бириси, ангыларында варды еди чӧлмек, гелди да лафетти бенимнӓн: «Гел, – деди, – гӧстереӂӓм сана, ниӂӓ даава йапылэр бӱӱк ороспу карыйа, ани чок сулар ӱстӱндӓ отурэр»[+].

2Ерин падишахлары онуннан ороспулук еттилӓр. Онун ороспулук шарабыннан ердӓ йашайаннар сарфош олдулар[+].

3Ангил духлан бени бир чол ерӓ гӧтӱрдӱ, да гӧрдӱм бир кары, ани отурэр кызыл ӂанавар ӱстӱндӓ. Бу ӂанавар долуйду адларлан, ангылар кӧтӱлӓрди Аллахы, да онун варды еди кафасы хем он буйнузу[+].

4Бу кары ергиван хем койу кырмызы ренкли рубайлан гиийимни, алтыннан, паалы ташлан хем такым седефлӓн донаклыйды. Елиндӓ тутарды бир алтын ока, долу кенди ороспулуунун ииренч хем мындар ишлериннӓн.

5Аннысында йазылыйды бир ад, ангысынын вар саклы аннамасы: «Бӱӱк Вавилон, ороспуларын хем ердеки ииренчликлерин анасы».

6Гӧрдӱм, ани бу кары сарфош олмушту Аллахын айоз халкы канындан, Иисусун шаатлары канындан. Сарп шаштым, ачан ону гӧрдӱм[+].

7Ангил бана сорду: «Нечин шашэрсын? Бӓн аннадаӂам сана саклы аннамайы бу кары ичин хем ӂанавар ичин, ани ону ташыйэр, хем ангысында вар еди кафа хем он буйнуз.

8Ӂанавар, ангысыны гӧрдӱн, ӧнӂӓ варды, ама шинди йок. О дипсизликтӓн чыкаӂэк да кайыплаа гидеӂек. Ердӓ йашайаннар, кимин адлары дӱннейин курулмасындан диил йазылы йашамак кийадында, шашаӂэклар, гӧрӱп ӂанавары, ани ӧнӂӓ варды, шинди йок, ама генӓ гелеӂек[+].

9Буну аннамак ичин аарифлик лӓӓзым. Еди кафа – еди байыр, ангыларын ӱстӱндӓ отурэр кары, хем еди падишах.

10Оннардан беши дӱштӱ, бири вар, ама ӧбӱрӱ таа гелмеди. Ачан да гелеӂек о, лӓӓзым аз вакыт калсын.

11Ӂанавар, ани ӧнӂӓ варды, ама шинди йок, о секизинӂи падишах хем едисиндӓн бири, ани кайыплаа гидер.

12Он буйнуз, ани гӧрдӱн – он падишах, ангылары таа каблетмедилӓр падишахлыы, ама падишах заабитлиини кабледеӂеклӓр бир саада ӂанаварлан барабар[+].

13Оннарда хепсиндӓ вар бир неет, да кенди кудретлерини хем заабитликлерини ӂанавара вереӂеклӓр.

14Оннар Кузуйлан ӂенк едеӂеклӓр, ама Кузу оннары енсейеӂек, зерӓ Одур саабилерин Саабиси хем падишахларын Падишахы, хем ким Онуннан барабар, оннар чаарылмыш, сечилмиш хем инанч»[+].

15Сора ангил деди бана: «Сулар, ангылары сӓн гӧрдӱн, нередӓ отурэр ороспу, – халклар, топлулуклар, миллетлӓр хем диллӓр.

16Он буйнуз хем ӂанавар, ани гӧрдӱн, оннар ороспу карыдан азетмейеӂеклӓр да ону йалныз хем чыплак бракаӂэклар. Онун етиндӓн ийеӂеклӓр да атештӓ йакаӂэклар ону[+].

17Чӱнкӱ Аллах койду ӱреклеринӓ, йапсыннар Онун истедиини да бир нееттӓ кайыл олсуннар ӂанавара вермӓӓ кенди падишахлыкларыны, Аллахын сӧзӱ таманнанынӂа.

18Кары, ани гӧрдӱн, о – бӱӱк касаба, ани ерин падишахлары ӱстӱнӓ падишахлык едер».

#### 18


Вавилонун йыкылмасы

1Бундан сора гӧрдӱм бир башка ангил, ани гӧктӓн инӓрди, хем кимдӓ варды бӱӱк заабитлик. Ер онун шафклыындан айдыннанды.

2О баарды куветли сеслӓн да деди: «Йыкылды, йыкылды бӱӱк Вавилон! Етишти олсун ӂиннерин йашамак ери, хертӱрлӱ фена духун зынданы, хертӱрлӱ диилпак хем ииренч кушун йувасы[*][+].

3Зерӓ сулады ороспулуунун кызгын шарабыннан хепси миллетлери. Ерин падишахлары ороспулук еттилӓр онуннан, хем ерин безиргеннери зенгиннедилӓр онун ӧлчӱсӱз сефалыындан»[+].

4Сора ишиттим гӧктӓн башка бир сес, ани деди: «Чык орадан, Беним халкым, ки пай алмайасын онун гӱнахларындан да зеетлӓнмейӓсин онун белаларындан.

5Зерӓ онун гӱнахлары, ӱст-ӱстӓ йывылып, гӧкӓ етишти, да Аллах онун кабаатларыны аклына гетирди[+].

6Она ӧлӓ верин, ниӂӓ о сизӓ верди. Ики катына геери чевирин йаптыклары ичин. Окайлан, нейлӓн сизӓ шарап хазырлады, ики катына таа чок геери она верин.

7Некадар кендини мететти хем сефалык сӱрдӱ, окадар зеет хем кахыр она чевирин. Зерӓ о кенди-кендинӓ деер: „Падишахка гиби отурэрым, диилим дул хем хич кахыр чекмейеӂӓм!“

8Онуштан бир гӱндӓ онун ӱстӱнӓ гелеӂек белалар – чума, кахыр хем аачлык. Атештӓ йакылмыш олаӂэк, зерӓ каавийдир Сааби Аллах, ани она даава йапэр[+].

9Ерин падишахлары, ани онуннан ороспулук еттилӓр хем сефалык сӱрдӱлӓр, аалайаӂэклар хем сызлайаӂэклар онун ичин, ачан гӧреӂеклӓр тӱтӱнӱ онун йангынындан.

10Коркуйа дӱшеӂеклӓр онун зеетлериндӓн, да, узакта дуруп, дейеӂеклӓр: „Вай, вай, бӱӱк касаба, каави касаба Вавилон! Бир саат ичиндӓ ӂезаны булдун“.

11Ерин безиргеннери аалайаӂэклар хем сызлайаӂэклар онун ичин, зерӓ оннарын малларыны шиндӓн сора йок ким сатын алсын.

12Маллары алтындан, гӱмӱштӓн, паалы таштан, седефтӓн, инӂӓ кетендӓн, ипектӓн, ергиван хем койу-кырмызы ренкли парчалардан, хертӱрлӱ ии кокулу аачтан, хертӱрлӱ филдиши кабы, хертӱрлӱ кабы ен паалы аачтан, тунчтан, демирдӓн хем мермердӓн,

13корицайы, специйайы, гӱннӱӱ, смирна йаайыны, ладаны, шарабы, зейтин йаайыны, ислӓӓ уну, боодайы, сыырлары, койуннары, бейгирлери, талигалары хем чыраклары – инсаннары – кимсей алмайаӂэк.

14Дейеӂеклӓр: „Мейвалар, беенилмиш сенин ӂанындан, елиндӓн йок олдулар. Хепси паалы хем йалабык ишлерин кайбелдилӓр. Оннары сӓн шиндӓн сора буламайаӂан“.

15Бу малларын безиргеннери, ани Вавилондан зенгиннедилӓр, узакта дураӂэклар, коркарак онун зеетлериндӓн, да аалайаӂэклар хем сызлайаӂэклар,

16дейип: „Вай, вай, бӱӱк касаба! О инӂӓ кетеннӓн, ергиван хем койу-кырмызы ренкли рубаларлан гиийимнийди, донаклыйды алтыннан, паалы ташларлан хем седефлӓн.

17Букадар чок зенгинник бир саат ичиндӓ кайбелди!“ Хер геминин капитаны, йолӂулары, гемиӂилери хем хепси, ким дениздӓн йашамасыны тутарды, узакта дурардылар.

18Ачан гӧрдӱлӓр онун йангынындан тӱтӱнӱ, баардылар, дейип: „Ангы касаба вар бу бӱӱк касаба гиби?“

19Башларына тоз аттылар да, аалайып хем сызлайып, баарардылар: „Вай, вай, бӱӱк касаба! Онда паалы малларындан зенгиннеди хепси, кимин варды дениздӓ гемилери. Бир саатта бош калды!“

20Ей, гӧк, севин онун башына геленнӓр ичин! Севинин, Аллахын айоз халкы, апостоллар хем пророклар, зерӓ Аллах она даава кести хем доорулуунузу чыкарды».

21Озаман бир куветли ангил калдырды бир таш, ани бензӓрди бӱӱк дермен ташына, да атты ону дениз ичинӓ, дейип: «Бӧлӓ бӱӱк куветлӓн атылаӂэк бӱӱк касаба Вавилон, да ондан сора гӧрӱлмейеӂек.

22Артык сендӓ ишидилмейеӂек арфа чаланнарын, тӱркӱӂӱлерин, кавал хем труба чаланнарын сеси. Артык сендӓ хич бир занаат устасы булунмайаӂэк хем дермен уултусу ишидилмейеӂек артык сендӓ.

23Артык кандилин шафкы сени айдыннатмайаӂэк, гӱвӓӓ хем гелин сеси артык сендӓ ишидилмейеӂек, зерӓ сенин безиргеннерин дӱннейин ӧн адамнарыйды, хем сенин бӱӱӂӱлӱӱннӓн хепси миллетлӓр алдандылар.

24Зерӓ сендӓ пророкларын хем Аллахын айоз халкынын хем хепси ердӓ буазлананнарын дӧкӱлӱ каннары булунду»[+].

#### 19


Севинмелик гӧктӓ

1Ондан сора бир бӱӱк сес ишиттим гӧктӓ, ниӂӓ чок инсан калабалыы, ани дейӓрди: «Алилуйа[*], куртармак, метинник, икрам хем кувет бизим Аллаха![+]

2Зерӓ актыр хем доорудур Онун даавалары. Чӱнкӱ О даава йапты бӱӱк ороспу карыйа, ким бӱтӱн ери ороспулууннан хайырсызлаа гӧтӱрдӱ. Она ӂеза верди кенди чыракларынын каннары ичин, ани онун елиндӓн дӧкӱлдӱ»[+].

3Сора икинӂи сыра дедилӓр: «Алилуйа! Ороспу карынын тӱтӱнӱ калкэр йукары дивечтӓн дивеӂӓ!»[+]

4Озаман ирми дӧрт аксакал[†] хем дӧрт йаратык капандылар да баш иилттилӓр Аллаха, Ким отурурду чорбаӂылык скемнесиндӓ, дейип: «Амин! Алилуйа!»[+]

5Чорбаӂылык скемнесиндӓн ишидилди бир сес, ани дейӓрди: «Метиннейин бизим Аллахы сиз, хепси Онун чыраклары, кӱчӱк-бӱӱк, ани Ондан коркэрсыныз!»

6Сансын чок инсан калабалыын сесини ишиттим, ниӂӓ чок сулар уултусу, бӱӱк гӧк гӱрӱлтӱлеринӓ бензӓр, ани дейӓрди: «Алилуйа, бизим Сааби Аллах, Чоккудретли, башлады падишахлык етмӓӓ[+].

7Севинелим хем шенненелим, метинник Она верелим, зерӓ Кузунун дӱӱн вакыды гелди, да гелини кендини хазырлады[+].

8Гелинӓ верилди, гиинсин, темиз, йалабык инӂӓ кетен рубалар». Инӂӓ кетен рубалар – Аллахын айоз халкынын доору ишлери[+].

9Ангил деди бана: «Йаз, не мутлу теклиф едилмишлӓр Кузунун дӱӱнӱнӓ!» Сора деди бана: «Буннар хакына сӧзлӓр – Аллахын сӧзлери!»

10Бӓн дӱштӱм онун айакларына, ки она баш иилдейим, ама о деди бана: «Сакын, буну йапма, бӓн кафадарым сана хем сенин кардашларына, ангылары шаатлык едерлӓр Иисус ичин. Аллаха баш иилт, зерӓ Иисус ичин шаатлык – пророклук духу»[+].


Атлы бийаз бейгир ӱстӱндӓ

11Сора гӧрдӱм ачылмыш гӧкӱ, да тӓ, бир атлы бийаз бейгир ӱстӱндӓ. Ады Онун «Инанч» хем «Хак», Ким доору даава йапэр хем ӂенк едер.

12Гӧзлери атеш йалыны гиби, башында вар чок корона. Бир ад Онда йазылыйды, ани кимсей билмеер, ондан кендисиндӓн каарӓ[+].

13О гиийимнийди рубайлан, ани кана далдырылмыш. Онун ады – Аллахын Сӧзӱ[+].

14Гӧктеки аскерлӓр Онун ардына йолландылар бийаз бейгирлӓрлӓн атлы хем темиз хем бийаз инӂӓ кетен рубаларлан гиийимни.

15Онун аазындан бир биленик кылыч чыкэр, ки онуннан миллетлери дӱӱсӱн, да Кендиси бир демир бастоннан гӱдеӂек оннары. Кендиси дӓ чиинейеӂек шарапанайы, нередӓ йапылэр Аллахын, Чоккудретлинин, кызгын ӱфкесинин шарабы[+].

16Онун рубасы хем чантысы ӱстӱндӓ бир ады вар йазылы: «Падишахларын Падишахы хем Саабилерин Саабиси».

17Гӧрдӱм бир ангил, ани дурурду гӱндӓ да бӱӱк сеслӓн баарды хепси кушлара, ани учардылар гӧк ортасында: «Учун, топланын Аллахын бӱӱк софрасына,

18ки ийӓсиниз ӧлӱ падишахларын, аскер заабитлеринин хем кудретли адамнарын етини, бейгирлерин хем атлыларын етини, сербест хем чырак, кӱчӱк хем бӱӱк, херкезин етини!»

19Гӧрдӱм ӂанавары хем дӱннӓ падишахларыны хем оннарын аскерлерини, ангылары топландылар, ки ӂенк етсиннӓр Онуннан, Ким атлы бейгир ӱстӱндӓ хем Онун аскериннӓн[+].

20Ӂанавар хем йаланӂы пророк, ани йапарды мераклы нышаннар ӂанаварын ӧнӱндӓ, тутулдулар. Йаланӂы пророк бу нышаннарлан алдатты оннары, ким каблеттийди ӂанаварын дамгасыны хем ким баш иилдӓрди ӂанаварын идолуна. Икиси дӓ диридӓн атылдылар атеш гӧлӱнӓ, ани кӱкӱртлӓн йанэр[+].

21Ама каланы ӧлдӱрӱлдӱ кылычлан, ани бейгир ӱстӱндӓ атлынын аазындан чыкарды. Хепси кушлар оннарын етиндӓн дойундулар[+].

#### 20


Бин йыл падишахлык

1Гӧрдӱм бир ангил, ани гӧктӓн инӓрди. Онун елиндӓ варды дипсизлиин анатары хем бир бӱӱк синӂир[+].

2О тутту дракону, евелки йыланы, ангысы – диавол хем шейтан, да баалады ону бин йыла[+].

3Атты ону дипсизлӓӓ, сора, орайы капайып, ӱстӱнӱ мӱхӱрледи, ки шансора алдатмасын миллетлери бин йыл гечмейинӂӓ. Бундан сора о лӓӓзымды салверилсин бир парча вакыда.

4Гӧрдӱм чорбаӂылык скемнелерини хем отураннары оннарын ӱстӱндӓ, ангыларына верилди заабитлик, даава йапсыннар. Гӧрдӱм инсаннарын ӂаннарыны да, ангыларын кафалары кесилмишти, зерӓ шаатлык едӓрдилӓр Иисус ичин хем насаат едӓрдилӓр Аллахын сӧзӱнӱ. Оннар ӂанавара хем онун идолуна баш иилтмемиштилӓр хем онун дамгасыны кенди анныларына хем еллеринӓ каблетмемиштилӓр. Оннар дирилдилӓр да падишахлык еттилӓр Христозлан барабар бин йыл[+].

5Бу – илк дирилмӓк. Каланы ӧлӱлердӓн дирилмедилӓр, бин йыл таманнанмайынӂа.

6Мутлу хем айоз оннар, кимин вар пайы илк дирилмектӓ. Оннарын ӱстӱнӓ икинӂи ӧлӱмӱн йок куведи. Оннар Аллахын хем Христозун попазлары[†] олаӂэклар да Онуннан падишахлык едеӂеклӓр бин йыл[+].


Шейтанын ӂезасы

7Бин йыл таманнандыктан сора, шейтан зынданындан салверилеӂек

8да чыкаӂэк, ки алдатсын миллетлери, ангылары ерин дӧрт тарафында йашээрлар – Гогу хем Магогу – да топласын оннары бирери ӂенк ичин. Оннарын сайысы денизин куму гиби[+].

9Оннар чыктылар ерин хер тарафына да долайладылар Аллахын айоз халкынын лагарыны хем севгили касабайы. Ама гӧктӓн /Аллахтан/ атеш йаады да, оннары йакып, кӱл етти[+].

10Диавол, ани оннары алдадарды, атеш хем кӱкӱрт гӧлӱнӓ атылды, нередӓ вар ӂанавар хем йаланӂы пророк, да геӂӓ-гӱндӱз дивечтӓн дивеӂӓ зеетленеӂеклӓр[+].


Ӧлӱлӓр ичин даава

11Гӧрдӱм бир бӱӱк бийаз чорбаӂылык скемнеси хем Ону, Ким отурурду онун ӱстӱндӓ. Ерлӓн гӧк Онун ӱзӱндӓн качтылар да кайбелдилӓр.

12Гӧрдӱм ӧлӱлери – кӱчӱклери хем бӱӱклери, ани айакча чорбаӂылык скемнесинин ӧнӱндӓ дурардылар. Кийатлар ачылдылар, сора бир башка кийат ачылды, йашамак кийады, да ӧлӱлерӓ, оннарын йаптыкларына гӧрӓ, даава йапылды, бакарак она, не йазылды кийатларда[+].

13Озаман дениз геери верди ӧлӱлери, ани варды онда. Ӧлӱм хем ӧлӱлӓр ери дӓ верди ӧлӱлери, ани варды оннарда. Да херкезинӓ даава йапылды оннарын йаптыкларына гӧрӓ[+].

14Ӧлӱм хем ӧлӱлӓр ери атеш гӧлӱнӓ атылдылар. Бу атеш гӧлӱ – икинӂи ӧлӱм.

15Кимин ады йашамак кийадында йазылы олмады, о атеш гӧлӱнӓ атылды[+].

#### 21


Ени Иерусалим

1Сора ени гӧкӱ хем ени ери гӧрдӱм. Зерӓ евелки гӧк хем евелки ер гечмиштилӓр, дениз дӓ йокту артык[+].

2Бӓн, /Иоан/, гӧрдӱм айоз касабайы, Ени Иерусалими, ани гӧктӓн, Аллахтан инӓрди, хазыр гелин гиби, ангысы донаклы кенди коӂасы ичин[+].

3Чорбаӂылык скемнесиндӓн бир бӱӱк сес ишиттим, ани дейӓрди: «Будур, Аллахын чадыры инсаннар арасында! О йашайаӂэк оннарлан. Оннар Онун инсаны олаӂэк, хем Кенди Аллах оннарын арасында оннарын Аллахы олаӂэк.

4Аллах хер йашы оннарын гӧзлериндӓн силеӂек. Артык ӧлӱм олмайаӂэк. Артык ааламак, сызламак хем аӂы олмайаӂэк. Зерӓ евелки ишлӓр гечти»[+].

5Чорбаӂылык скемнесиндӓ Отуран деди: «Тӓ, хепсини ени йапэрым». Сора деди: «Йаз, зерӓ бу сӧзлӓр хакына хем доору»[+].

6Сора деди бана: «Таманнанды! Бӓним Алфа хем Омега, Баш хем Сон. Ким сусады, Бӓн она йашамак суйунун сызынтысындан вереӂӓм, парасыз ичсин[+].

7Ким енсейеӂек, о буннары еденеӂек. Бӓн она Аллах олаӂам, о да бана оол олаӂэк[+].

8Ама коркаклар, инансызлар, ииренч оланнар, ӧлдӱрӱӂӱлӓр, ороспулук еденнӓр, бӱӱӂӱлӓр, идоллара баш иилденнӓр хем хепси йаланӂылар, оннарын пайлары гӧлдӓ, ани атеш хем кӱкӱртлӓн йанэр. Бу – икинӂи ӧлӱм»[+].

9Еди ангилдӓн бириси, ангыларында варды еди чӧлмек, долу еди битки белаларлан, гелип, лафетти бенимнӓн: «Гел, – деди, – гӧстереӂӓм сана Кузунун гелинини, карысыны!»[+]

10Духлан гӧтӱрдӱ бени бир бӱӱк хем ӱӱсек байыра да гӧстерди айоз касабайы, Иерусалими, ани гӧктӓн, Аллахтан инӓрди[+].

11Орада варды Аллахын метиннии, да онун шафкы бензӓрди бир чок паалы таша, йаспис ташына, ани йалабыр, кристал гиби.

12Долайлыйды бир бӱӱк хем ӱӱсек дуварлан. Дуварда варды оники токат, да оники ангил беклӓрди токатларда, ангыларын ӱстӱндӓ Израилин оники тамызлыы адлары йазылыйды:

13Гӱндуусуна доору ӱч токат, пойраза доору ӱч токат, ӱӱленӓ доору ӱч токат, гӱнбатысына доору ӱч токат.

14Касаба дуварынын варды оники темел ташы, нередӓ йазылыйды Кузунун оники апостолларын адлары[+].

15Ангил, ани бенимнӓн лафедӓрди, тутарды алтындан бир сааз, ки касабайы хем онун токатлары хем дуварларыны ӧлчсӱн[+].

16Касаба ерлешикти дӧрт кӧшели. Онун узуннуу хем генишлии биртӱрлӱ. Ангил касабайы саазлан ӧлчтӱ да булду оники бин стади[*]; узуннуу, генишлии хем ӱӱсеклии биртӱрлӱ.

17Ӧлчтӱ онун дуварыны да булду ӱз кырк дӧрт ендезӓ адам ӧлчӱсӱннӓн, ангил ӧлчӱсӱ дӓ хеп ӧлӓ.

18Дувар йапылыйды йаспис ташындан, ама касаба – темиз алтындан, пак шишӓ гиби.

19Касаба дуварынын темеллери донаклыйды хертӱрлӱ паалы ташларлан: илк темели – йаспис, икинӂиси – сапфир, ӱчӱнӂӱсӱ – халкидон, дӧрдӱнӂӱсӱ – зӱмрӱт,

20бешинӂиси – дамарлы акик, алтынӂысы – кырмызымсы акик, единӂиси – сары йакут, секизинӂиси – берил, докузунӂусу – топаз, онунӂусу – сары зӱмрӱт, онбиринӂиси – гиацинт, оникинӂиси – аметист.

21Оники токат – оники седефтӓн, хербир токат бирӓр седефтӓн йапылы. Касабанын ана йолу йапылы темиз алтындан, дурук шишӓ гиби.

22Айоз бина[†] орада гӧрмедим, зерӓ Сааби Аллах, Чоккудретли, хем Кузу айоз бина орада.

23Касабанын йок лӓӓзымныы гӱн ичин еки ай ичин, орада шафк етсиннӓр дейни, зерӓ Аллахын метиннии айдыннадэр касабайы, хем Кузу – шафк орада[+].

24Миллетлӓр касабанын айдынныында гезеӂеклӓр. Дӱннӓ падишахлары орайы кенди шанныкларыны гетиреӂеклӓр.

25Касабанын токатлары гӱндӱз хич капанмайаӂэк, зерӓ геӂӓ орада олмайаӂэк.

26Миллетлерин метиннии хем икрамы хем паалы ишлери орайы гетирилеӂек.

27Бишей мындар орайы гирмейеӂек хем кимсей, ким йапэр ииренч ишлӓр хем йалан сӧлеер, ама саде оннар, ангыларын адлары йазылы Кузунун йашамак кийадында.

#### 22

1Ангил гӧстерди бана йашамак суйунун дересини, ани кристал гиби йалабык. О сызэр Аллахын хем Кузунун чорбаӂылык скемнесиндӓн.

2Касабанын ана йолунун ортасында, деренин ики тарафында булунэр йашамак фиданы, ани оники тӱрлӱ мейва йапэр, хер ай кенди мейвасыны верер. Бу фиданын йапраклары миллетлерин алышмасы ичин[+].

3Хем хич бишей бетвалы орада олмайаӂэк. Ама Аллахын хем Кузунун чорбаӂылык скемнеси орада олаӂэк, хем Онун чыраклары Она измет едеӂеклӓр.

4Онун ӱзӱнӱ гӧреӂеклӓр, адыны анныларында ташыйаӂэклар[+].

5Артык геӂӓ олмайаӂэк, хем шафк диил лӓӓзым оннара, не дӓ гӱн айдынныы, зерӓ Сааби Аллах айдыннадаӂэк оннары. Оннар дивечтӓн дивеӂӓ падишахлык едеӂеклӓр[+].

6Сора ангил деди бана: «Бу сӧзлӓр хакына хем доору. Сааби, пророкларын духларынын Аллахы, ангилини йоллады, ки гӧстерсин Кенди чыракларына, не тездӓ лӓӓзым олсун»[+].


Иисусун икинӂи гелмеси

7«Тӓ, тез гелерим. Мутлу, ким таманнээр пророклук сӧзлерини, ани вар бу кийатта!» – деер Иисус[+].

8Бӓн, Иоан, о, ким буннары гӧрдӱ хем ишитти. Ачан ишиттим хем гӧрдӱм, ангилин айакларына дӱштӱм, ким бана буннары гӧстерӓрди, ки баш иилдейим она[+].

9Ама о деди бана: «Сакын, буну йапма, зерӓ бӓн саде изметкерим, ниӂӓ сӓн хем сенин кардашларын пророклар хем оннар, ким бу кийадын сӧзлерини таманнээр. Бир Аллаха баш иилт».

10Сора деди бана: «Бу кийадын пророклук сӧзлерини мӱхӱрлӓмейӓсин, зерӓ вакыт йакын[+].

11Ким кӧтӱлӱк йапэр, таа йапсын кӧтӱлӱк. Ким кирли, кирли калсын. Ким доору, таа йапсын доорулук. Ким айоз, таа айозлансын»[+].

12Иисус деер: «Бӓн тездӓ гелерим, ӧдӓӓм бенимнӓн, ки херкезӓ йаптыкларына гӧрӓ верейим[+].

13Бӓним Алфа хем Омега, Биринӂи хем Битки, Баш хем Сон[+].

14Мутлу оннар, ким рубаларыны йыкээр[*], ки доорулуклары олсун, имӓӓ дейни йашамак фиданындан хем, токатлардан гечип, касаба ичинӓ гирмӓӓ![+]

15Дышанда кӧпеклӓр, бӱӱӂӱлӓр, ороспулук еденнӓр, ӧлдӱрӱӂӱлӓр, идоллара баш иилденнӓр, оннар, ким север йалан сӧлемӓӓ хем алдадэр[+].

16Бӓн, Иисус, йолладым беним ангилими, ки сизӓ бӧлӓ шаатлык етсин клиселӓр ичин. Бӓн – Давидин[†] кӧкӱ хем сенселеси, йалабык сабаа йылдызы[+].

17Дух хем гелин деер: „Гел!“ Ким ишидер, десин: „Гел!“ Сусуз олан гелсин хем ким истеер, йашамак суйу парасыз алсын!»[+]

18Херкезинӓ шаатлык едерим, ким бу кийадын пророклук сӧзлерини ишидер: еер биркимсей бишей бу сӧзлерӓ еклӓрсейди, Аллах она белалары, ани бу кийатта йазылы, еклейеӂек.

19Хем, еер биркимсей бишей бу пророклук кийадын сӧзлериндӓн чыкарарсайды, Аллах онун пайыны йашамак фиданындан хем айоз касабадан, ани бу кийатта йазылы, чыкараӂэк.

20О, ким шаатлык едер бу ишлӓр ичин, деер: «Хакына, тездӓ гелерим!» Амин! Ей, гелсӓнӓ, Сааби Иисус![+]

21Сааби Иисусун иивергиси олсун херкезлӓн! /Амин./

## Сӧзлӱк (Ени Бааланты)

### Сӧзлӱк (Ени Бааланты)

Сӧзлӱк (Ени Бааланты)


Ени Бааланты


А

Б

В

Д

З

И

К

Л

М

Н

П

С

Т

Ф

Х


СӦЗЛӰК

### Адам Оолу

Адам Оолу

бутӱрлӱ Иисус адларды Кендисини. Бутӱрлӱ Мессийа адланэр Ески Баалантыда, Даниилин кийадында (Дан. 7:13 ) хем башка Айоз Йазыларда. Бу адлан Иисус истӓрди гӧстерсин, ани О Кендиси Мессийа хем Падишах. Башка тарафтан, Иисус Кендини сайарды инсаннан бир, онун ичин дейӓрди Кендиси ичин «Адам Оолу».

### Айоз бина

Айоз бина

йалныз бир кӓӓмил йапы, йапылы маасуз Аллаха изметчилик ичин. Айоз бинанын аулу ичиндӓ варды курбаннык, нередӓ гетирилӓрди курбан гӱнах ичин хем башка курбаннар. Бу бинайы баштан йапты падишах Соломон. Бозгунӂулуктан сора ону енидӓн йапты Зоровавел. Сора бунун да еринӓ башка бир Айоз бина йапты падишах Ирод. Айоз бина ичиндӓ Аллахлан адамын булушмак ерийди.

### Айоз Йазылар

Айоз Йазылар

дин кийатлары, йазылы Аллахын пророкларындан, ангылары гирӓрди Ески Баалантыйа. Иисус Христоздан сора буннара Ени Баалантынын кийатлары екленди.

### Аксакал

Аксакал

Израилин миллет ӧндерӂилериндӓн бири.

### Аллахтан корканнар

Аллахтан корканнар

тайфӓннар, ангылары иудей дининӓ дӧнмӱш, ама кесикли олмамыштылар.

### Алтар

Алтар

маса, нередӓ попаз гӱннӱклӓрди.

### Баш попаз

Баш попаз

иудейлердӓ ен бӱӱк попаз, ани кулланарды Синедриону. Салт онун варды доорулуу йылда бир сыра гирсин Айоз бинанын Ен айоз еринӓ.

### Билгичлӓр

Билгичлӓр

бак Закон ӱӱредиӂилери.

### Веелзевул

Веелзевул

шейтанын адларынын бириси (фена духларын башы).

### Давид

Давид

Израилин ен анылмыш падишахы, Иуданын сенселесиндӓн.

### Динар

Динар

гӱмӱш монета – Рома императорлуунда файдаланырды. (Бир гӱннӱк ишин парасы.)

### Закон

Закон

Айоз Закон йада Моисейин закону, Библийанын илк беш кийады. Бу кийатларда йазылы дӱннейин курулмасы ичин, илк инан адамнары ичин, Израил халкы ичин, оннарын Мысырдан бошандырылмаклары ичин, Айоз бина ичин, курбаннар ичин хем попазлык сыралары ичин. Законда йазылыйды он сымарламак, ани Аллах верди Моисейӓ, йазып Кенди пармааннан ики йонулмуш таш ӱстӱндӓ. Закон аннадэр, ниӂӓ дӱшер севмӓӓ Аллахы хем йакын оланыны (инсаны).

### Закон ӱӱредиӂилери

Закон ӱӱредиӂилери

инсаннар, ким ии билирди Закону да инсана аннадырды. Иисусун вакыдында оннар бир кӱчӱк бӧлӱм инсанды, ангылары чок сайгылыйдылар иудейлерин арасында. Оннардан чойу Синедрионун азаларыйды.

### Зилотлар

Зилотлар

урум дилиндӓ «чок чалышканнар». Иудейлерин дин политиклери, ангылары чок чалышардылар корусуннар иудей динини тайфӓннарын адетлериндӓн да бакардылар ӂенклӓн куртарсыннар инсаны Рома заабитлииндӓн. Олур, ки Иисусун оники апостолун бириси, Симон Кананит, ӧнӂӓ бу групаданды.

### Иудейлӓр

Иудейлӓр

чыфытлар.

### Кесиклик

Кесиклик

еркек органын уӂунун дерисини кесмӓк. Аллахын Авраамнан баалантысына гӧрӓ, хербир иудей чоӂук лӓӓзым каблетсин кесиклик секизинӂи гӱнӱ дуумактан сора.

### Кесиклилӓр

Кесиклилӓр

иудейлӓр (чыфытлар).

### Колонада

Колонада

бир ӧртӱлӱ ер, нередӓ инсан гезӓбилир хем дурабилир.

### Курбаннык

Курбаннык

бир ер, нередӓ иудейлӓр курбан гетирӓрдилӓр Аллаха Законун сырасына гӧрӓ.

### Левийлилӓр

Левийлилӓр

Израилин оники тамызлыынын бириндӓн, Левий тамызлыындандылар. Попаз диилдилӓр, ама попазлара йардым едирдилӓр. Айоз бинада псалмаларлан хем музыкайлан Аллахы метиннӓрдилӓр, курбан хайваннары курбан ичин хазырлардылар хем башка ишлӓр йапардылар. Израилин оники тамызлыындан бири ичин оннара дейӓрдилӓр «левийлилӓр».

### Мессийа (урумӂа «Христос»)

Мессийа (урумӂа «Христос»)

бу чыфытча сӧзӱн аннамасы «йааланмыш» йада «Аллахтан сечилмиш». Мессийа – Аллахтан йолланылмыш, ангысы ичин ӧнӂӓ хабер верилмишти Законун хем Пророкларын кийатларында. Иисусун вакыдында иудейлӓр беклӓрдилӓр, ки Мессийа гелсин хем инанардылар, ани О куртараӂэк оннары Романын заабитлииндӓн да кураӂэк Кенди падишахлыыны.

### Нард

Нард

паалы, ии кокулу йаа.

### Паскеллӓ йортусу

Паскеллӓ йортусу

Ени Баалантыда Хамурсуз йорту да адланэр. Бу йортуда иудейлӓр анэрлар геӂейи, ачан Аллах, Моисейин заманында, куртарды оннары Мысырдан, нередӓ есирликтӓ булунардылар.

### Попаз

Попаз

изметкӓр Айоз бинада Иерусалим касабасында, иудейлердӓ. Попазлар лӓӓзымды гетирсиннӓр, Моисейин законуна гӧрӓ, хертӱрлӱ курбаннар хем башка изметчилик йапсыннар.

### Садукейлӓр

Садукейлӓр

Христозун заманында иудейлердӓ бир бӧлӱм ӱӱренмиш адам, ани инанмардылар башка бишейӓ, не ичин ачык йокту йазылы Моисейин кийатларында. Оннар инанмардылар, ани ӧлӱлӓр дирилеӂеклӓр хем ӧлӱмдӓн сора йашамак олаӂэк. Садукейлерин арасында варды бӱӱк попазлар.

### Синагога

Синагога

бир дин йапысы, нередӓ иудейлӓр топланэрлар хер ӂумертеси гӱнӱ, ки баш иилтсиннӓр Аллаха.

### Синедрион

Синедрион

Христозун заманында иудейлерин ен ӱӱсек даавасы. Бӱӱк попазлар, аксакаллар хем билгичлердӓн (70 кишидӓн) курулуйду.

### Тайфӓннар

Тайфӓннар

1) диил иудейлӓр; 2) инсаннар, ани инанэр чок аллахлары.

### Фарисейлӓр

Фарисейлӓр

Христозун заманында иудейлердӓ бир бӧлӱм адам, ани чалышардылар сыкы тутмаа Моисейин законуну.

### Харччылар

Харччылар

харчлары инсандан топлайаннар Рома императорлуун хазнасына. Иудейлӓр азетмӓрдилӓр харччылардан, чӱнкӱ оннар барабар ишлӓрдилӓр тайфӓн Рома заабитлииннӓн хем инсандан топлардылар таа чок пара, некадар лӓӓзым.

## Сӧзлӱк (Йарадылыш)

### Сӧзлӱк (Йарадылыш)

Сӧзлӱк (Йарадылыш)


Йарадылыш


Есир кары

Иисӧзлемӓк

Кесиклик

Курбан ери

Мысыр

Негев

Падан-Арам

Ханаан, ханаанейлӓр


СӦЗЛӰК

### Есир кары

Есир кары

Евелки Израилдӓ адам варды насыл алсын кендисинӓ есир кары, аники йатмаа онуннан, да о кары дуудурсун адама ушак. Отӱрлӱ есир карынын варды кенди хаклары, о сайыларды евдеки сенселӓйлӓн биртакым. Кенди статусуна гӧрӓ о есир кары каларды таа ашаа, некадар адамын карысы, ама таа ӱӱсекти, некадар бир сырадан есир кары. О есир карыдан дууан ушаклара, ниӂӓ дӓ башка ушаклара, гечӓрди бобаларынын варлыынын бир пайы.

### Иисӧзлемӓк

Иисӧзлемӓк

Биркимсейӓ хайыр чаармаак. Ачан Аллах иисӧзлеер инсаны, О баашлээр она несӓ ислӓӓ, дейелим, башары, ислӓӓ берекет, селемет, чок евлат, узун ӧмӱр. Ачан Авраам, Исаак хем Иаков иисӧзлӓрдилӓр ушакларыны, оннарын сӧзлери ниӂӓ бир пророклукту, о сӧзлӓр ачыкларды, не йапаӂэк Аллах о ушаклара дейни гелеӂек вакытларда.

### Кесиклик

Кесиклик

Еркек органын уӂунун дерисини кесмӓк. Аллахын Авраамнан аннашмасына гӧрӓ, хербир иудей чоӂук лӓӓзым каблетсин кесиклик секизинӂи гӱнӱ дуумактан сора. Кесиклик нышаннарды, ани адам кенди сой-сенселесиннӓн олэр Аллах халкынын бир пайы хем таманнээр Онун насаатларыны.

### Курбан ери

Курбан ери

Бир ер, нередӓ иудейлӓр курбан гетирӓрдилӓр Аллаха. Адетчӓ бу ери дӱзӓрдилӓр бири-биринӓ йывылан кӱчӱрек ташлардан. Курбаннары йакардылар бу ердӓ, аники оннардан тӱтӱн чыксын Аллаха.

### Мысыр

Мысыр

Египетин евелки ады, ангысыны кулланардылар чок халклар, бу сайыда гагаузлар да.

### Негев

Негев

Чыфытча бӧлӓ деерлӓр Ханаанын (шиндики Израилин) ӱӱлен тарафындакы чоллук еринӓ, Ӧлӱ дениздӓн ӱӱлен-батыйа доору.

### Падан-Арам

Падан-Арам

Месопотамийанын бир чыфыт ады, орада йашарды арамей халкы.

### Ханаан, ханаанейлӓр

Ханаан, ханаанейлӓр

Ханаан – Нойун унукасы, Хамын оолу. Вакыт гечтикчӓ бу ад олду Йакын Гӱндуусунда Ак дениз хем Иордан дереси арасында бир бӧлгенин ады. Бу бӧлгейӓ ерлештирлӓр Ханаанын евлат бойлары, ханаанейлӓр. Библийада ханааней денилер хепсинӓ сойлара, ангылары йашардылар Ханаанда, ачан таа орайы гелмедийди израиллилӓр. Бу халклар сайыларды финикийлерин сенселелери, оннар пагынды.

## Карталар (Ени Бааланты)


Ени Бааланты

Географийа карталары

## Израилин оники сойу


Йарадылыш


Израилин оники сойу

## Карталар (Йарадылыш)


Йарадылыш

Карталар

Адам Оолу - бутӱрлӱ Иисус адларды Кендисини. Бутӱрлӱ Мессийа адланэр Ески Баалантыда, Даниилин кийадында (Дан. 7:13 ) хем башка Айоз Йазыларда. Бу адлан Иисус истӓрди гӧстерсин, ани О Кендиси Мессийа хем Падишах. Башка тарафтан, Иисус Кендини сайарды инсаннан бир, онун ичин дейӓрди Кендиси ичин «Адам Оолу».

Айоз бина - йалныз бир кӓӓмил йапы, йапылы маасуз Аллаха изметчилик ичин. Айоз бинанын аулу ичиндӓ варды курбаннык, нередӓ гетирилӓрди курбан гӱнах ичин хем башка курбаннар. Бу бинайы баштан йапты падишах Соломон. Бозгунӂулуктан сора ону енидӓн йапты Зоровавел. Сора бунун да еринӓ башка бир Айоз бина йапты падишах Ирод. Айоз бина ичиндӓ Аллахлан адамын булушмак ерийди.

Айоз Йазылар - дин кийатлары, йазылы Аллахын пророкларындан, ангылары гирӓрди Ески Баалантыйа. Иисус Христоздан сора буннара Ени Баалантынын кийатлары екленди.

Аксакал - Израилин миллет ӧндерӂилериндӓн бири.

Аллахтан корканнар - тайфӓннар, ангылары иудей дининӓ дӧнмӱш, ама кесикли олмамыштылар.

Алтар - маса, нередӓ попаз гӱннӱклӓрди.

Баш попаз - иудейлердӓ ен бӱӱк попаз, ани кулланарды Синедриону. Салт онун варды доорулуу йылда бир сыра гирсин Айоз бинанын Ен айоз еринӓ.

Билгичлӓр - бак Закон ӱӱредиӂилери.

Веелзевул - шейтанын адларынын бириси (фена духларын башы).

Давид - Израилин ен анылмыш падишахы, Иуданын сенселесиндӓн.

Динар - гӱмӱш монета – Рома императорлуунда файдаланырды. (Бир гӱннӱк ишин парасы.)

Закон - Айоз Закон йада Моисейин закону, Библийанын илк беш кийады. Бу кийатларда йазылы дӱннейин курулмасы ичин, илк инан адамнары ичин, Израил халкы ичин, оннарын Мысырдан бошандырылмаклары ичин, Айоз бина ичин, курбаннар ичин хем попазлык сыралары ичин. Законда йазылыйды он сымарламак, ани Аллах верди Моисейӓ, йазып Кенди пармааннан ики йонулмуш таш ӱстӱндӓ. Закон аннадэр, ниӂӓ дӱшер севмӓӓ Аллахы хем йакын оланыны (инсаны).

Закон ӱӱредиӂилери - инсаннар, ким ии билирди Закону да инсана аннадырды. Иисусун вакыдында оннар бир кӱчӱк бӧлӱм инсанды, ангылары чок сайгылыйдылар иудейлерин арасында. Оннардан чойу Синедрионун азаларыйды.

Иудейлӓр - чыфытлар.

Кесиклик - еркек органын уӂунун дерисини кесмӓк. Аллахын Авраамнан баалантысына гӧрӓ, хербир иудей чоӂук лӓӓзым каблетсин кесиклик секизинӂи гӱнӱ дуумактан сора.

Кесиклилӓр - иудейлӓр (чыфытлар).

Колонада - бир ӧртӱлӱ ер, нередӓ инсан гезӓбилир хем дурабилир.

Курбаннык - бир ер, нередӓ иудейлӓр курбан гетирӓрдилӓр Аллаха Законун сырасына гӧрӓ.

Левийлилӓр - Израилин оники тамызлыынын бириндӓн, Левий тамызлыындандылар. Попаз диилдилӓр, ама попазлара йардым едирдилӓр. Айоз бинада псалмаларлан хем музыкайлан Аллахы метиннӓрдилӓр, курбан хайваннары курбан ичин хазырлардылар хем башка ишлӓр йапардылар. Израилин оники тамызлыындан бири ичин оннара дейӓрдилӓр «левийлилӓр».

Мессийа (урумӂа «Христос») - бу чыфытча сӧзӱн аннамасы «йааланмыш» йада «Аллахтан сечилмиш». Мессийа – Аллахтан йолланылмыш, ангысы ичин ӧнӂӓ хабер верилмишти Законун хем Пророкларын кийатларында. Иисусун вакыдында иудейлӓр беклӓрдилӓр, ки Мессийа гелсин хем инанардылар, ани О куртараӂэк оннары Романын заабитлииндӓн да кураӂэк Кенди падишахлыыны.

Нард - паалы, ии кокулу йаа.

Паскеллӓ йортусу - Ени Баалантыда Хамурсуз йорту да адланэр. Бу йортуда иудейлӓр анэрлар геӂейи, ачан Аллах, Моисейин заманында, куртарды оннары Мысырдан, нередӓ есирликтӓ булунардылар.

Попаз - изметкӓр Айоз бинада Иерусалим касабасында, иудейлердӓ. Попазлар лӓӓзымды гетирсиннӓр, Моисейин законуна гӧрӓ, хертӱрлӱ курбаннар хем башка изметчилик йапсыннар.

Садукейлӓр - Христозун заманында иудейлердӓ бир бӧлӱм ӱӱренмиш адам, ани инанмардылар башка бишейӓ, не ичин ачык йокту йазылы Моисейин кийатларында. Оннар инанмардылар, ани ӧлӱлӓр дирилеӂеклӓр хем ӧлӱмдӓн сора йашамак олаӂэк. Садукейлерин арасында варды бӱӱк попазлар.

Синагога - бир дин йапысы, нередӓ иудейлӓр топланэрлар хер ӂумертеси гӱнӱ, ки баш иилтсиннӓр Аллаха.

Синедрион - Христозун заманында иудейлерин ен ӱӱсек даавасы. Бӱӱк попазлар, аксакаллар хем билгичлердӓн (70 кишидӓн) курулуйду.

Тайфӓннар - 1) диил иудейлӓр; 2) инсаннар, ани инанэр чок аллахлары.

Фарисейлӓр - Христозун заманында иудейлердӓ бир бӧлӱм адам, ани чалышардылар сыкы тутмаа Моисейин законуну.

Харччылар - харчлары инсандан топлайаннар Рома императорлуун хазнасына. Иудейлӓр азетмӓрдилӓр харччылардан, чӱнкӱ оннар барабар ишлӓрдилӓр тайфӓн Рома заабитлииннӓн хем инсандан топлардылар таа чок пара, некадар лӓӓзым.

Есир кары - Евелки Израилдӓ адам варды насыл алсын кендисинӓ есир кары, аники йатмаа онуннан, да о кары дуудурсун адама ушак. Отӱрлӱ есир карынын варды кенди хаклары, о сайыларды евдеки сенселӓйлӓн биртакым. Кенди статусуна гӧрӓ о есир кары каларды таа ашаа, некадар адамын карысы, ама таа ӱӱсекти, некадар бир сырадан есир кары. О есир карыдан дууан ушаклара, ниӂӓ дӓ башка ушаклара, гечӓрди бобаларынын варлыынын бир пайы.

Иисӧзлемӓк - Биркимсейӓ хайыр чаармаак. Ачан Аллах иисӧзлеер инсаны, О баашлээр она несӓ ислӓӓ, дейелим, башары, ислӓӓ берекет, селемет, чок евлат, узун ӧмӱр. Ачан Авраам, Исаак хем Иаков иисӧзлӓрдилӓр ушакларыны, оннарын сӧзлери ниӂӓ бир пророклукту, о сӧзлӓр ачыкларды, не йапаӂэк Аллах о ушаклара дейни гелеӂек вакытларда.

Кесиклик - Еркек органын уӂунун дерисини кесмӓк. Аллахын Авраамнан аннашмасына гӧрӓ, хербир иудей чоӂук лӓӓзым каблетсин кесиклик секизинӂи гӱнӱ дуумактан сора. Кесиклик нышаннарды, ани адам кенди сой-сенселесиннӓн олэр Аллах халкынын бир пайы хем таманнээр Онун насаатларыны.

Курбан ери - Бир ер, нередӓ иудейлӓр курбан гетирӓрдилӓр Аллаха. Адетчӓ бу ери дӱзӓрдилӓр бири-биринӓ йывылан кӱчӱрек ташлардан. Курбаннары йакардылар бу ердӓ, аники оннардан тӱтӱн чыксын Аллаха.

Мысыр - Египетин евелки ады, ангысыны кулланардылар чок халклар, бу сайыда гагаузлар да.

Негев - Чыфытча бӧлӓ деерлӓр Ханаанын (шиндики Израилин) ӱӱлен тарафындакы чоллук еринӓ, Ӧлӱ дениздӓн ӱӱлен-батыйа доору.

Падан-Арам - Месопотамийанын бир чыфыт ады, орада йашарды арамей халкы.

Ханаан, ханаанейлӓр - Ханаан – Нойун унукасы, Хамын оолу. Вакыт гечтикчӓ бу ад олду Йакын Гӱндуусунда Ак дениз хем Иордан дереси арасында бир бӧлгенин ады. Бу бӧлгейӓ ерлештирлӓр Ханаанын евлат бойлары, ханаанейлӓр. Библийада ханааней денилер хепсинӓ сойлара, ангылары йашардылар Ханаанда, ачан таа орайы гелмедийди израиллилӓр. Бу халклар сайыларды финикийлерин сенселелери, оннар пагынды.

Израилин оники сойу

+ 1:1 Иоан 1:1

+ 1:27 Матфей 19:4, Марк 10:6

* 2:6 Башка тӱрлӱ вар насыл чевирилсин: «Ердӓн йукары чыкан буулар».

+ 2:7 1 Коринфлилерӓ 15:45

+ 2:9 Йарадылыш 3:22, Апокалипсис 2:7, Апокалипсис 22:2

+ 2:14 Йарадылыш 10:11-12

+ 2:21 Йарадылыш 15:12,

* 2:23 Чыфытча лаф «ишша» (кары) бензеер «иш» (адам) лафына.

+ 2:24 Матфей 19:5, Марк 10:7, 1 Коринфлилерӓ 6:16, Ефеслилерӓ 5:31

+ 3:1 Матфей 10:16

+ 3:3 Йарадылыш 2:17

+ 3:6 Ромалылара 5:12, 1 Коринфлилерӓ 15:21-22

+ 3:15 Ромалылара 16:20

* 3:16 Башка тӱрлӱ вар насыл чевирилсин: «Сӓн истейеӂӓн онун чорбаӂысы оласын».

+ 3:16 Ефеслилерӓ 5:21, Колослулара 3:18

+ 3:19 Еклесиаст 3:10, Еклесиаст 3:20

* 3:22 Дивеч – рус. «вечно».

+ 3:22 Йарадылыш 2:9, Апокалипсис 2:7, Апокалипсис 22:2

* 3:24 Херувимнӓр – Аллахын гӧктеки изметчилери. Озаманкы инсаннарын дӱшӱндӱклеринӓ гӧрӓ, оннар бензӓрмиш канатлы хайваннара.

* 3:24 Кылыч – рус. «меч».

+ 4:7 Йарадылыш 3:16

* 4:8 Кими евелки чыфыт текстлериндӓ йок лафлар «Хайди чыкалым кыра».

* 4:20 Чадыр – рус. «шатёр», «палатка».

+ 5:2 Йарадылыш 1:27

+ 5:3 1 Коринфлилерӓ 15:49

+ 5:24 Чыфытлара 11:5

+ 5:29 Йарадылыш 3:17

* 6:2 Аллах ооллары – олмалы, Аллахын ангиллери. Башка ачыкламалара гӧрӓ, лаф гидер диил ангиллӓр ичин, ама доору йа да куветли инсаннар ичин.

+ 6:5 Матфей 12:34

* 6:15 Евелки чыфытларда бир дирсек – йарым метра долайанында. Бӧлеӂӓ, геминин узуннуу 150 м, генишлии 25 м, ӱӱсеклии дӓ 15 м.

* 7:2 Пак хем мындар хайваннар – пак хайваннар: хайваннар хем кушлар, ангысыны вармыш насыл имӓӓ хем Аллаха курбан вермӓӓ. Дейелим, койуннар, кечилӓр, инеклӓр, гӱверӂиннӓр. Мындар да сайылармыш хепси калан хайваннар.

* 7:20 Онбеш дирсек – еди метра кадар.

+ 8:17 Йарадылыш 1:22

+ 8:21 Йарадылыш 6:5

+ 9:1 Йарадылыш 1:22

+ 9:3 Йарадылыш 1:29

+ 9:4 Йаптыклар 15:20, Йаптыклар 15:29

+ 9:6 Йарадылыш 1:26-27

* 9:16 Дивеч – рус. «вечный».

+ 10:4 Иона 1:3

+ 10:7 Йарадылыш 2:11

* 10:10 Башка тӱрлӱ вар насыл чевирилсин: «Вавилон, Урук, Акад хем Калне касабаларында».

+ 10:11 Йарадылыш 2:14

+ 10:29 Йарадылыш 2:11

+ 11:2 Йарадылыш 10:10,

* 11:4 Кулӓ – бургас, рус. «башня».

+ 12:1 Йаптыклар 7:4

+ 12:3 Йарадылыш 18:18, Йарадылыш 22:18, Йарадылыш 26:4, Йарадылыш 28:14, Галатийалылара 3:8

+ 12:10 Йарадылыш 41:54

+ 12:13 Йарадылыш 20:2, Йарадылыш 20:12

+ 13:10 Йарадылыш 2:10, Йарадылыш 19:24

+ 13:13 Йарадылыш 18:20

+ 14:20 Йарадылыш 28:22, Чыфытлара 7:1-2

+ 15:5 Йарадылыш 22:17, Ромалылара 4:18

+ 15:6 Ромалылара 4:3, Галатийалылара 3:6, Иаковун 2:23

+ 15:8 Лука 1:18

+ 15:12 Йарадылыш 2:21,

+ 15:13 Йаптыклар 7:6

+ 15:14 Йаптыклар 7:7

+ 16:5 Йарадылыш 18:25, Йарадылыш 31:53,

* 16:7 Чол, чоллук – топраклар, нередӓ су кытлыы бетеринӓ инсан йашамармыш, ама вармыш насыл гӱтсӱн хайваннары.

* 16:12 Башка тӱрлӱ вар насыл чевирилсин: «О йашайаӂэк кардашларындан айыры».

+ 17:5 Ромалылара 4:17

* 17:7 Дивеч – рус. «вечный».

* 17:10 Кесикли – рус. «обрезан». Бак Сӧзлӱктӓ.

+ 18:10 Ромалылара 9:19

+ 18:12 1 Петринин 3:6

+ 18:14 Матфей 19:26, Лука 1:37,

+ 18:18 Йарадылыш 12:3

+ 18:20 Йарадылыш 13:13

+ 18:25 Йарадылыш 16:5,

+ 19:24 Лука 17:29

+ 20:2 Йарадылыш 12:10-20

+ 20:7 Иаковун 5:16

+ 20:17 Иаковун 5:16

+ 21:3 Йарадылыш 17:19

+ 21:4 Йарадылыш 17:12-13

* 21:9 Башка тӱрлӱ вар насыл чевирилсин: «насыл Авраамын Хагардан оолу Исаакы гӱлмӓӓ аларды».

+ 21:9 Галатийалылара 4:29

+ 21:10 Иоан 8:35, Галатийалылара 4:30

+ 21:12 Ромалылара 9:7

* 21:16 Ок атымы – рус. «расстояние выстрела из лука».

* 21:20 Окчу – рус. «лучник», «стрелок из лука».

+ 21:31 Йарадылыш 26:33

* 21:33 Евелки Ханаанда тамариск сайылармыш айозлу фидан.

+ 22:1 Йаптыклар 9:10

+ 22:17 Йарадылыш 15:5, Чыфытлара 6:13-14

+ 22:18 Йарадылыш 12:3, Йарадылыш 26:4, Йаптыклар 3:25

+ 22:23 Йарадылыш 24:24

* 22:24 Есир кары – рус. «наложница». Бак Сӧзлӱктӓ.

* 23:15 Бир шекел – 11 грама йакын, дӧртӱз шекел – 4,5 килайа йакын. Гӱмӱш – рус. «серебро».

* 25:6 Есир карылар – рус. «наложницы». Бак Сӧзлӱктӓ.

+ 25:10 Йарадылыш 23:16-20

+ 25:23 Ромалылара 9:12

* 25:26 Иаков ады бензеер бир чыфыт лафына, ангысынын маанасы: «тутмаа топуундан», сайылэр «ӱстелемӓӓ ширетликлӓн». Бак 27:36.

* 25:31 Илк ооллук хакы – бӱӱк оола ен чок сайгы гӧстерӓрмишлӓр, бобасынын ӧлӱмӱндӓн сора она калармыш варлыын ен бӱӱк пайы.

+ 25:34 Чыфытлара 12:16

+ 26:1 Йарадылыш 12:10, Йарадылыш 20:2

+ 26:3 Йарадылыш 22:16-18,

+ 26:4 Йарадылыш 12:3, Йарадылыш 22:18, Йаптыклар 3:25

+ 26:7 Йарадылыш 12:13, Йарадылыш 20:1-2

+ 26:15 Йарадылыш 21:30

+ 26:34 Йарадылыш 36:2-3

* 27:3 Силӓх (йай хем оклар) – рус. «оружие (лук и стрелы)».

+ 27:3 Йарадылыш 25:27-28

+ 27:36 Йарадылыш 25:33

* 27:40 Кылыч – рус. «меч».

+ 27:46 Йарадылыш 26:35

+ 28:2 Йарадылыш 22:23, Йарадылыш 24:29-30

+ 28:9 Йарадылыш 25:13, Йарадылыш 36:3

+ 28:14 Йарадылыш 12:3, Йарадылыш 13:16, Йарадылыш 22:18, Йарадылыш 26:4

+ 28:18 Йарадылыш 35:14,

+ 28:19 Йарадылыш 35:6, Йарадылыш 35:15, Йарадылыш 48:3

+ 28:22 Йарадылыш 14:20,

* 30:14 Мандрагор – бир бӱӱйӱм кӧкӱ, ангысына таа дейӓрмишлӓр «севги алмасы» йа да «адам оту». О вакытларда инанармышлар, ани о йардым едер карылара гебӓ калмаа.

+ 31:13 Йарадылыш 28:20-22

+ 31:45 Йарадылыш 28:18, Йарадылыш 35:14,

* 31:47 Арамейӂӓ «Егар-Сахадута» хем чыфытча «Галаад» гелерлӓр бир маанайа: «аклына гетирӓн йывын».

+ 31:53 Йарадылыш 16:5

+ 32:9 Йарадылыш 31:3

+ 32:12 Йарадылыш 28:14-15

+ 32:28 Йарадылыш 35:10

+ 32:30 Иоан 1:18

+ 33:18 Йарадылыш 12:6

* 34:14 Кесикли олмайан – рус. «необрезанный». Бак Сӧзлӱктӓ.

* 34:25 Кылычлар – рус. «мечи».

* 34:31 Ороспу – рус. «продажная женщина».

+ 35:1 Йарадылыш 28:10-22

* 35:4 Кӱпелӓр – олмалы, тайфӓ мускалары (рус. «амулеты»).

+ 35:7 Йарадылыш 28:19

+ 35:8 Йарадылыш 24:59

+ 35:10 Йарадылыш 32:28

+ 35:11 Йарадылыш 17:6

+ 35:14 Йарадылыш 28:18, Йарадылыш 31:45

+ 35:15 Йарадылыш 28:19

+ 35:19 Руфи 1:2,

* 35:22 Есир кары – рус. «наложница». Бак Сӧзлӱктӓ.

+ 35:22 Йарадылыш 49:4,

+ 35:27 Йарадылыш 13:18, Йарадылыш 23:2

+ 35:29 Йарадылыш 25:8

+ 36:1 Йарадылыш 25:30

+ 36:3 Йарадылыш 26:34, Йарадылыш 28:9

* 36:12 Есир кары – рус. «наложница». Бак Сӧзлӱктӓ.

+ 36:20 Йарадылыш 14:6,

+ 36:34 Йарадылыш 36:15,

+ 37:13 Йарадылыш 33:18

+ 37:27 Йарадылыш 25:12-16

* 37:28 Мадианны алыш-веришчилӓр – олмалы, лаф гидер Измайылын евлат бойлары ичин, ангылары йашардылар Мадиан топраанда.

* 38:8 Евелки чыфытларын адетлеринӓ гӧрӓ, бу евленмектӓ дууан чоӂук лӓӓзымды сайылсын ӧлӓн кардашын оолу хем каблетсин онун варлыыны.

* 38:15 Ороспу – рус. «продажная женщина».

* 38:18 Гайтан – рус. «шнур».

* 38:20 Амаанет – рус. «залог».

+ 39:1 Йарадылыш 37:36

+ 40:20 Марк 6:21

+ 41:45 Йарадылыш 46:20,

+ 41:54 Йарадылыш 12:10

* 42:9 Гӧзчӱ – рус. «лазутчик», «разведчик».

+ 42:9 Йарадылыш 37:5-11

+ 42:22 Йарадылыш 37:21-22

+ 43:32 Йарадылыш 46:34

+ 44:20 Йарадылыш 37:3

+ 46:1 Йарадылыш 26:33

+ 46:4 Йарадылыш 50:13

+ 46:12 Йарадылыш 38,

+ 46:20 Йарадылыш 41:45,

+ 46:34 Йарадылыш 43:32,

* 47:21 Башка бир евелки тексттӓ йазылы: «Бӱтӱн Египет тарафында Иосиф ерлештирди халкы касабалара».

+ 47:30 Йарадылыш 50:13

+ 48:4 Йарадылыш 28:12-15, Йарадылыш 35:9-12

+ 48:7 Йарадылыш 35:19, Руфи 1:2

* 49:4 Бак 35:22.

+ 49:4 Йарадылыш 35:22,

* 49:5 Кылычлар – рус. «мечи».

+ 49:5 Йарадылыш 34:25-29

* 49:6 Бак 34:25-26.

+ 49:9 Апокалипсис 5:5,

* 49:10 Башка тӱрлӱ вар насыл чевирилсин: «Заабитлик хеп онун сойунда калаӂэк» йа да: «Шило гелеӂек».

* 49:11 Бу сӧзлери вар насыл ачыкламаа бутакым: «Иуда евлатларынын топраа пек берекетли олаӂэк».

* 49:14 Башка тӱрлӱ вар насыл чевирилсин: «Акынтылар арасында», «Тырлалар арасында».

+ 49:16 Йарадылыш 30:6

* 49:21 Башка тӱрлӱ вар насыл чевирилсин: «Нафтали – бӱӱк даллы бир фидан», «Нафтали – йалпак лафедӓн сербест караӂа».

* 49:23 Окчу – рус. «стрелок».

* 49:24 Йай – рус. «лук для стрельбы».

* 49:26 Башка бир тексттӓ йазылы: «Бобанын сана вердии иисӧзлемӓк таа бӱӱк, некадар беним деделеримин иисӧзлемеси».

+ 49:31 Йарадылыш 23:16-19, Йарадылыш 35:29

+ 50:13 Йарадылыш 23:16

* 1:20 Ноемин – чыфытча «хошлук», Мара – «кахыр».

* 2:2 О вакытларда Израилдӓ, Моисейин Законуна гӧрӓ, йоксуллар варды насыл йабанӂы тарлада топласын башаклары, ангылары каларды оракчылардан сора.

* 2:7 Йа да: «ев ичиндӓ».

* 2:17 Чыфытча «бир ефа» – Израилдӓ бир ӧлчӱ, 15 кила терекейӓ йакын.

* 4:11 Епрата сойу – бак 1:2.

+ 4:11 Йарадылыш 29:31, Руфи 1:2

+ 4:12 Йарадылыш 38:27-29,

+ 4:13 Йарадылыш 29:31

• 4:18 Матфей 1:3-6

+ 4:18 Йарадылыш 38:29

+ 1:1 Еклесиаст 1:12, Еклесиаст 7:27, Еклесиаст 12:8-10

+ 1:2 Еклесиаст 8:8, Ромалылара 8:20

+ 1:3 Еклесиаст 2:11, Еклесиаст 3:9, Еклесиаст 5:15

+ 1:9 Еклесиаст 3:15

+ 1:11 Еклесиаст 2:16

* 1:13 Йа да: «Бу аар бир заамет, ангысыны Аллах верди инсаннара, аники зорлук чексиннӓр».

+ 1:13 Еклесиаст 2:26, Еклесиаст 3:10

+ 1:15 Еклесиаст 7:13

+ 1:16 Еклесиаст 2:9

+ 1:18 Еклесиаст 12:12

* 2:8 Йа да: «шарап ичин чӧлмек хем кана», «музыка тертиплери».

+ 2:9 Еклесиаст 1:16

+ 2:11 Еклесиаст 1:3, Еклесиаст 3:9, Еклесиаст 5:15

+ 2:14 Еклесиаст 3:19, Еклесиаст 9:2

+ 2:16 Еклесиаст 1:11

+ 2:24 Еклесиаст 3:12-13, Еклесиаст 5:18, Еклесиаст 8:15, Еклесиаст 5:18

+ 2:26 Еклесиаст 1:13

+ 3:2 Чыфытлара 9:27

+ 3:4 Ромалылара 12:15

+ 3:7 Йарадылыш 37:29,

+ 3:9 Еклесиаст 1:3, Еклесиаст 2:11, Еклесиаст 5:15

* 3:10 Йа да: «Бу аар бир заамет, ангысыны Аллах верди инсаннара, аники зорлук чексиннӓр».

+ 3:10 Йарадылыш 3:19, Еклесиаст 1:13, Еклесиаст 2:26

* 3:11 Йа да: «дӱннейи аннамак»

+ 3:11 Еклесиаст 8:17

* 3:12 Йа да: «иилик йапмактан»

+ 3:12 Еклесиаст 2:24

+ 3:13 Еклесиаст 2:24, Еклесиаст 5:19

* 3:15 Йа да: «гечмишин хесабыны сорэр».

+ 3:15 Еклесиаст 1:9

+ 3:17 Матфей 16:27, 2 Коринфлилерӓ 5:10

+ 3:19 Еклесиаст 2:14, Еклесиаст 9:2

+ 3:20 Йарадылыш 3:19, Еклесиаст 12:7

+ 3:22 Еклесиаст 2:24

+ 4:1 Еклесиаст 9:11, Еклесиаст 5:7

+ 4:2 Еклесиаст 7:1

+ 4:3 Еклесиаст 6:3

+ 4:8 Еклесиаст 1:8

+ 4:14 Йарадылыш 41:14, Йарадылыш 41:41-43

+ 5:1 Матфей 6:7

* 5:5 Олмалы, лаф гидер Аллахын Евиндӓн хаберӂи ичин, ангысы топлээр аданмыш баашышлары.

+ 5:5 Йаптыклар 5:4

+ 5:6 Еклесиаст 12:13

* 5:7 Заабит – ӧндерӂи, шеф.

+ 5:7 Еклесиаст 3:16, Еклесиаст 4:1

+ 5:12 Еклесиаст 6:1

+ 5:15 Еклесиаст 1:3, Еклесиаст 2:11, Еклесиаст 3:9

+ 5:18 Еклесиаст 2:24

+ 6:1 Еклесиаст 5:12

+ 6:2 Лука 12:20

+ 6:3 Еклесиаст 4:3

+ 6:8 Еклесиаст 2:15

+ 6:10 Еклесиаст 1:10, Еклесиаст 3:15, Ромалылара 9:20

+ 6:11 Еклесиаст 5:2

+ 7:1 Еклесиаст 4:2

+ 7:3 Матфей 5:4, Лука 6:21, 2 Коринфлилерӓ 7:10

+ 7:13 Еклесиаст 1:15

+ 7:15 Еклесиаст 8:14

+ 7:19 Еклесиаст 9:16, Еклесиаст 9:18

+ 7:20 Иаковун 3:2, 1 Иоанын 1:8-10, Ромалылара 3:10

+ 7:25 Еклесиаст 1:17

* 7:28 Йа да: «бир акыллы адам».

+ 7:29 Йарадылыш 1:27, Йарадылыш 3:6-7

+ 8:3 Еклесиаст 10:4

+ 8:9 Еклесиаст 3:16, Еклесиаст 4:1

* 8:10 Йа да: «доорулук йапаннар са унудулдулар о касабада».

+ 8:13 Еклесиаст 6:12

+ 8:14 Еклесиаст 7:15

+ 8:15 Еклесиаст 2:24

+ 8:17 Еклесиаст 3:11

+ 9:2 Еклесиаст 2:14, Еклесиаст 3:19,

+ 9:7 Еклесиаст 2:24

* 9:12 Кем саат – инсанын йашамасында зор, белалы вакыт.

+ 9:16 Еклесиаст 7:19

* 9:18 Йа да: «бир йаннышлык».

+ 10:4 Еклесиаст 8:3

+ 10:19 Еклесиаст 7:12

* 11:1 Сайылэр: йоксуллара, фукааралара вер.

+ 11:9 Еклесиаст 2:10, Еклесиаст 9:7, Еклесиаст 12:14, 2 Коринфлилерӓ 5:10

* 12:3-5 Олмалы, лаф гидер ихтӓр инсаннарын ипранмыш гӱӱделери ичин. Дейелим: евин бекчилери – еллӓр, пенчередӓн баканнар – гӧзлӓр х. б.

+ 12:7 Йарадылыш 2:7, Йарадылыш 3:19, Еклесиаст 3:20,

+ 12:8 Еклесиаст 1:2

+ 12:11 Иоан 10:11

+ 12:12 Еклесиаст 1:18

+ 12:13 Еклесиаст 5:6

+ 12:14 1 Коринфлилерӓ 4:5, Еклесиаст 11:9, 2 Коринфлилерӓ 5:10, Ромалылара 2:15-16

* 1:3 Таршиш касабасы булунарды Ниневийадан пек узакта, Ак денизин каршы тарафында.

+ 1:5 Йаптыклар 27:18

+ 1:6 Иона 3:9

* 1:7 Четелӓ атмаа – рус. «бросать жребий».

+ 2:1 Матфей 12:40, Матфей 16:4

+ 3:2 Иона 1:1-2

* 3:3 Йа да: «Ниневийа Аллахын гӧзӱндӓ бӱӱк бир касабайды».

+ 3:9 Иона 1:6

• 1:1 Лука 3:23-28

+ 1:1 Йарадылыш 22:18,

+ 1:2 Йарадылыш 21:3, Йарадылыш 25:6, Йарадылыш 29:35

+ 1:3 Йарадылыш 38,

+ 1:4 Руфи 4:18-22

+ 1:16 Лука 1:27

• 1:18 Лука 2:1-7

+ 1:18 Лука 1:27, Лука 1:35

+ 1:21 Лука 1:31, Йаптыклар 4:12, Йаптыклар 13:38

+ 1:22 Матфей 2:14, Матфей 4:14, Матфей 21:4, Матфей 26:56, Марк 14:49, Иоан 19:36,

+ 2:1 Лука 1:5, Лука 2:4-7, Иоан 7:42

+ 2:11 Иоан 19:39

+ 2:12 Йарадылыш 20:6

* 2:12 Мысыр – Египет.

+ 2:15 Матфей 1:22

+ 2:17 Матфей 27:9

+ 2:23 Лука 1:26, Лука 2:39, Иоан 1:45

• 3:1 Марк 1:1-8, Лука 3:1-9, Лука 3:15-17, Иоан 1:19-28

+ 3:1 Лука 1:80, Иоан 1:6

+ 3:2 Марк 1:15

+ 3:6 Йаптыклар 19:18

+ 3:7 Матфей 12:34, Матфей 23:33, Ромалылара 5:9, 1 Салониклилерӓ 1:10

+ 3:9 Иоан 8:33

+ 3:10 Матфей 7:19

+ 3:11 Иоан 1:15, Йаптыклар 2:3

+ 3:12 Матфей 13:30, Чыфытлара 6:8

• 3:13 Марк 1:9-11, Лука 3:21-22

+ 3:16 Йаптыклар 7:56, Иоан 1:32-33

+ 3:17 Марк 9:7, Иоан 12:28, Матфей 17:5, 2 Петринин 1:17

• 4:1 Марк 1:12-13, Лука 4:1-13

* 4:1 Диавол – шейтан.

+ 4:2 Матфей 21:18

+ 4:3 1 Салониклилерӓ 3:5

+ 4:6 Иоан 7:4

+ 4:10 Матфей 16:23,

+ 4:11 Лука 22:43

• 4:12 Марк 1:14-15, Лука 4:14-15

+ 4:12 Матфей 14:3

+ 4:13 Матфей 2:23, Марк 1:21

+ 4:14 Матфей 1:23

• 4:18 Марк 1:16-20, Лука 5:1-11

+ 4:18 Иоан 1:40-42

+ 4:19 Матфей 13:47

+ 4:20 Матфей 19:27

• 4:23 Лука 6:17-19

+ 4:23 Марк 1:39

+ 4:24 Лука 2:2

+ 4:25 Марк 5:20, Марк 7:31

• 5:3 Лука 6:20-23

+ 5:4 Еклесиаст 7:3, 2 Коринфлилерӓ 7:10, Апокалипсис 21:4

+ 5:6 Иоан 7:37

+ 5:7 Лука 6:36

+ 5:8 1 Иоанын 3:2, Чыфытлара 12:14, Апокалипсис 22:4

+ 5:9 Иаковун 3:18, 2 Тимофейӓ 2:22, Иоан 1:12, 1 Иоанын 3:1, 1 Иоанын 5:1, Ромалылара 8:14

+ 5:11 Иаковун 1:2, 1 Петринин 4:14

+ 5:12 Йаптыклар 5:41, Иаковун 1:2, Ромалылара 5:3, 2 Коринфлилерӓ 12:10, Чыфытлара 10:34

• 5:13 Марк 9:50, Лука 14:34-35

+ 5:14 Ефеслилерӓ 5:8

+ 5:15 Марк 4:21, Лука 8:16, Лука 11:33

+ 5:16 1 Петринин 2:12, 2 Коринфлилерӓ 9:13

+ 5:17 Ромалылара 3:31, Ромалылара 10:4

+ 5:18 Лука 16:17

+ 5:19 Матфей 11:11, Матфей 18:4

+ 5:20 Иоан 3:5

* 5:22 Рака – бош адам.

* 5:22 Синедрион – ӱӱсек даава еви Иудейада.

+ 5:22 1 Иоанын 3:15

+ 5:25 Лука 12:58-59

* 5:26 Кодрант – кӱчӱк пара.

+ 5:30 Матфей 18:8-9, Марк 9:43-44

• 5:31 Матфей 19:9, Марк 10:11-12, Лука 16:18

+ 5:32 Ромалылара 7:3, 1 Коринфлилерӓ 7:10-11

+ 5:34 Йаптыклар 7:49

+ 5:37 Иаковун 5:12

• 5:38 Лука 6:27-36

+ 5:39 1 Петринин 2:23, Ромалылара 12:17, 1 Коринфлилерӓ 6:7

+ 5:44 Ромалылара 12:20, Лука 23:34, Йаптыклар 7:60, 1 Петринин 3:9, Ромалылара 12:14

+ 5:45 Йаптыклар 14:17

* 5:47 Тайфӓннар – диил иудейлӓр; инсаннар, ани инанэр чок аллахлары.

+ 5:48 Матфей 19:21, Иаковун 1:4, Ефеслилерӓ 5:1, Колослулара 1:28

+ 6:1 1 Иоанын 2:29

+ 6:2 Лука 6:24

• 6:5 Лука 11:2-4

+ 6:5 Лука 18:11

+ 6:7 Еклесиаст 5:1

+ 6:10 Матфей 26:42

+ 6:13 Матфей 26:41, Иоан 17:15, 2 Салониклилерӓ 3:3

+ 6:14 Марк 11:25-26, Ефеслилерӓ 4:32, Колослулара 3:13

+ 6:15 Матфей 18:35, Иаковун 2:13

• 6:19 Лука 11:34-36, Лука 12:22-34

+ 6:19 1 Тимофейӓ 3:3, 1 Тимофейӓ 6:9, Чыфытлара 13:5, Иаковун 5:2-3

+ 6:20 Матфей 19:21, 1 Петринин 1:4

+ 6:24 Лука 16:13

+ 6:25 Филиплилерӓ 4:6, 1 Петринин 5:7

+ 6:26 Матфей 10:31, Матфей 12:12

* 6:27 Бойуна – йада «йашамасына».

+ 6:30 Матфей 8:26, Матфей 14:31, Матфей 16:8

• 7:1 Лука 6:37-38, Лука 6:41-42

+ 7:1 Ромалылара 14:10, 1 Коринфлилерӓ 4:5, Иаковун 4:12

+ 7:2 Марк 4:24, Ромалылара 2:1

+ 7:6 Матфей 15:26

• 7:7 Лука 11:9-13

+ 7:8 Матфей 18:19, Матфей 21:22, Марк 11:24, Иоан 14:13-14, 1 Иоанын 3:22, 1 Иоанын 5:14

+ 7:11 Йарадылыш 6:5, Матфей 12:34

+ 7:12 Лука 6:31, Матфей 22:40, Галатийалылара 5:14

• 7:13 Лука 13:24

• 7:15 Лука 6:43-44, Лука 13:25-27

+ 7:15 Матфей 24:11, Марк 13:22, Йаптыклар 13:6, 2 Петринин 2:1, 1 Иоанын 4:1, Йаптыклар 20:29

+ 7:16 Иаковун 2:18

+ 7:17 Матфей 12:33-35

+ 7:19 Матфей 3:10

+ 7:22 Матфей 25:11, Лука 6:46, Иоан 13:13, Марк 9:38, Лука 9:49

+ 7:23 Матфей 25:41

• 7:24 Лука 6:47-49

+ 7:29 Марк 1:22, Лука 4:32

• 8:1 Марк 1:40-45, Лука 5:12-16

+ 8:2 Марк 9:22

+ 8:4 Матфей 9:30, Матфей 17:9, Марк 1:34, Лука 17:14

• 8:5 Лука 7:1-10

* 8:6 Кӧтӱрӱм – парализованный.

+ 8:10 Йаптыклар 10:2

+ 8:11 Лука 13:29, Лука 16:23, Ефеслилерӓ 3:6

+ 8:12 Матфей 13:42, Матфей 22:13, Матфей 22:30, Матфей 24:51, Матфей 25:13, Лука 13:28

+ 8:13 Матфей 9:29, Иоан 4:53

• 8:14 Марк 1:29-34, Лука 4:38-41

+ 8:14 1 Коринфлилерӓ 9:5

+ 8:15 Марк 5:41, Марк 9:27, Йаптыклар 3:7, Йаптыклар 9:41

• 8:18 Лука 9:57-62

+ 8:18 Марк 4:35, Лука 8:22

• 8:23 Марк 4:35-41, Лука 8:22-25

+ 8:26 Матфей 6:30,

• 8:28 Марк 5:1-20, Лука 8:26-39

+ 8:29 Марк 1:23-24, Лука 4:34

+ 8:34 Лука 5:8, Йаптыклар 16:39

• 9:1 Марк 2:1-12, Лука 5:17-26

+ 9:1 Матфей 4:13

+ 9:2 Марк 6:55, Матфей 8:10, Марк 10:52, Лука 7:48

+ 9:3 Матфей 26:65, Иоан 10:33

• 9:9 Марк 2:13-17, Лука 5:27-32

+ 9:11 Матфей 11:19, Лука 15:2

+ 9:13 Лука 15:7, 1 Тимофейӓ 1:15

• 9:14 Марк 2:18-22, Лука 5:33-39

+ 9:14 Матфей 11:2, Матфей 14:12, Лука 11:1, Иоан 1:35, Лука 18:12

+ 9:15 Матфей 25:1-13, Иоан 3:29, Апокалипсис 19:7, Апокалипсис 21:2, Марк 14:7, Лука 17:22, Иоан 16:20

• 9:18 Марк 5:21-43, Лука 8:40-56

+ 9:21 Марк 3:10

+ 9:22 Марк 10:52, Лука 7:50, Ефеслилерӓ 2:8

+ 9:24 Иоан 11:11

+ 9:25 Йаптыклар 9:40, Марк 1:31, Марк 9:27, Йаптыклар 3:7, Йаптыклар 9:41

+ 9:27 Матфей 22:42, Лука 1:32, Матфей 20:29-34

+ 9:29 Матфей 8:13

+ 9:30 Матфей 8:4, Матфей 12:16, Матфей 17:9, Марк 1:44

+ 9:31 Марк 1:45, Марк 7:36

+ 9:34 Матфей 10:25, Матфей 12:24

+ 9:36 Марк 8:2, Марк 6:34

+ 9:38 Лука 10:2, Иоан 4:35

• 10:1 Марк 3:13-19, Марк 6:7-13, Лука 6:12-16, Лука 9:1-6, Лука 10:1-12

+ 10:6 Матфей 15:24, 1 Петринин 2:25

+ 10:7 Матфей 3:2, Матфей 4:17

+ 10:8 Матфей 8:2, Йаптыклар 20:35

+ 10:10 1 Тимофейӓ 5:18

+ 10:14 Йаптыклар 13:51

+ 10:15 Йарадылыш 18:20, Йарадылыш 19:24,

• 10:16 Марк 13:9-13, Лука 12:2-12, Лука 21:12-17

+ 10:16 Лука 10:3, Йарадылыш 3:1

+ 10:18 Йаптыклар 17:6, Йаптыклар 18:12, Йаптыклар 24:1, Йаптыклар 25:6,

+ 10:21 Матфей 24:10

+ 10:22 Матфей 24:9, Иоан 15:18, Иаковун 5:11, Галатийалылара 6:9, Апокалипсис 2:10

+ 10:23 Йаптыклар 8:1, Йаптыклар 14:6

+ 10:24 Лука 6:40, Иоан 13:16

* 10:25 Веелзевул – шейтан.

+ 10:25 Матфей 9:34, Матфей 12:24

+ 10:26 Марк 4:21, Лука 8:17, Лука 12:2

* 10:29 Ассарий – уфак пара.

+ 10:31 Матфей 6:26, Матфей 12:12

+ 10:32 Ромалылара 10:9, Апокалипсис 3:5

+ 10:33 Матфей 25:12, 1 Иоанын 2:23, 2 Тимофейӓ 2:12

• 10:34 Лука 12:51-53, Лука 14:26-27

+ 10:34 Йаптыклар 14:4

+ 10:38 Матфей 16:24-25, Марк 8:34-35, Лука 9:23

+ 10:39 Иоан 12:25

+ 10:40 Матфей 25:40, Лука 10:16, Иоан 12:44, Иоан 13:20, Галатийалылара 4:14

+ 10:42 Марк 9:41, Чыфытлара 6:10

• 11:1 Лука 7:18-35

+ 11:2 Матфей 14:3, Лука 3:19-20, Иоан 3:24, Иоан 4:25, Иоан 6:14, Иоан 11:27

* 11:3 Кенди ӱӱрениӂилерини: кими текстлердӓ «икисини ӱӱрениӂилерин».

+ 11:6 Иоан 6:61, Иоан 16:1

+ 11:7 Матфей 3:1

+ 11:9 Матфей 14:5, Матфей 21:26

+ 11:10 Марк 1:2

+ 11:11 Лука 1:15

+ 11:12 Лука 16:16

+ 11:14 Матфей 17:12-13, Лука 1:17

+ 11:15 Апокалипсис 2:7

+ 11:18 Матфей 3:4, Лука 1:15

+ 11:19 Иоан 2:1, Иоан 12:2, Матфей 9:10-11

• 11:20 Лука 10:13-15

+ 11:21 Марк 6:45, Марк 8:21, Марк 3:7

+ 11:22 Матфей 15:21

• 11:25 Лука 10:21-22

+ 11:27 Иоан 13:3, Иоан 17:2, Иоан 6:46, Иоан 7:29, Иоан 8:19, Иоан 10:15

+ 11:28 Иоан 7:37

+ 11:30 1 Иоанын 5:3

• 12:1 Марк 2:23-28, Лука 6:1-5

+ 12:6 Матфей 12:41

• 12:9 Марк 3:1-6, Лука 6:6-11

+ 12:10 Лука 11:54, Лука 20:20

+ 12:12 Матфей 6:26, Матфей 10:31

+ 12:16 Матфей 8:4, Матфей 9:30

• 12:22 Марк 3:20-30, Лука 11:14-23

+ 12:23 Матфей 9:27

+ 12:24 Матфей 9:34, Матфей 10:25

+ 12:27 Марк 9:38, Йаптыклар 19:13

+ 12:30 Марк 9:40

+ 12:31 Марк 3:29, Лука 12:10

+ 12:33 Матфей 7:17-20, Лука 6:43-45

+ 12:34 Матфей 3:7, Матфей 23:33, Йарадылыш 6:5, Матфей 7:11, Матфей 15:18, Иаковун 3:6

+ 12:36 Ромалылара 14:12

+ 12:37 Матфей 5:22, Иаковун 3:2-12

• 12:38 Марк 8:11-12, Лука 11:29-32

+ 12:38 1 Коринфлилерӓ 1:22

+ 12:39 Матфей 16:4

+ 12:40 Иона 2:1

+ 12:41 Ромалылара 2:27, Иона 3:5, Матфей 12:6

• 12:43 Лука 11:24-26

+ 12:45 2 Петринин 2:20

• 12:46 Марк 3:31-35, Лука 8:19-21

+ 12:46 Матфей 13:55, Иоан 2:12, Иоан 7:3, Йаптыклар 1:14, 1 Коринфлилерӓ 9:5, Галатийалылара 1:19

+ 12:50 Иоан 15:14, Чыфытлара 2:11

• 13:1 Марк 4:1-9, Лука 8:4-8

+ 13:9 Матфей 11:15

• 13:10 Марк 4:10-12, Лука 8:9-10

+ 13:11 Матфей 19:11

+ 13:12 Матфей 25:29

+ 13:15 Иоан 12:40, Йаптыклар 28:26-27

+ 13:16 Лука 10:23-24

+ 13:17 Чыфытлара 11:13, 1 Петринин 1:10-12

• 13:18 Марк 4:13-20, Лука 8:11-15

+ 13:21 Галатийалылара 1:6, Чыфытлара 6:4

+ 13:22 Матфей 6:25, Марк 10:23, 1 Тимофейӓ 6:10

+ 13:23 Иоан 15:5

+ 13:30 Матфей 3:12

• 13:31 Марк 4:30-34, Лука 13:18-21

+ 13:32 Матфей 17:20, Лука 17:6,

+ 13:33 1 Коринфлилерӓ 5:6, Галатийалылара 5:9

+ 13:38 Иоан 8:44

+ 13:39 Апокалипсис 14:15-16

+ 13:41 Матфей 24:31

+ 13:42 Иоан 15:6, Апокалипсис 20:15, Матфей 8:12

+ 13:43 Матфей 11:15

+ 13:47 Матфей 4:19

+ 13:48 Иоан 21:11

+ 13:49 Матфей 25:32

+ 13:50 Матфей 8:12

• 13:53 Марк 6:1-6, Лука 4:16-30

+ 13:54 Матфей 2:23, Лука 2:39, Лука 4:23, Марк 1:21

+ 13:55 Иоан 6:42, Матфей 12:46

+ 13:57 Матфей 11:6, Иоан 4:44

• 14:1 Марк 6:14-29, Лука 9:7-9

+ 14:2 Матфей 16:14

+ 14:3 Матфей 4:12, Матфей 11:2, Лука 3:19-20, Иоан 3:24

+ 14:5 Матфей 11:9, Матфей 21:26

+ 14:12 Матфей 9:14

• 14:13 Марк 6:30-44, Лука 9:10-17, Иоан 6:1-14

+ 14:21 Матфей 15:38

• 14:22 Марк 6:45-56, Иоан 6:15-21

+ 14:23 Марк 1:35, Лука 4:42, Лука 5:16

+ 14:26 Лука 24:37

+ 14:31 Матфей 6:30

+ 14:33 Лука 1:35

+ 14:34 Марк 6:53, Лука 5:1

• 15:1 Марк 7:1-23

+ 15:2 Лука 11:38

+ 15:3 Галатийалылара 1:14

+ 15:7 Матфей 23:13, Йаптыклар 28:25

+ 15:9 Колослулара 2:22

+ 15:11 Йаптыклар 10:15

+ 15:13 Иуданын 1:12

+ 15:14 Матфей 23:16, Лука 6:39

+ 15:18 Матфей 12:34, Иаковун 3:6

+ 15:19 Галатийалылара 5:19-21, 1 Коринфлилерӓ 6:9-10

• 15:21 Марк 7:24-30

+ 15:22 Матфей 9:27, Лука 1:32

+ 15:24 Матфей 10:6, 1 Петринин 2:25

+ 15:26 Матфей 7:6

• 15:29 Марк 7:31

+ 15:32 Матфей 9:36

+ 15:38 Матфей 14:21

* 15:39 Магдала: таа геч текстлердӓ «Магадан».

• 16:1 Марк 8:11-13, Лука 12:54-56

+ 16:1 Матфей 3:7, 1 Коринфлилерӓ 1:22

+ 16:4 Иона 2:1, Матфей 12:39

• 16:5 Марк 8:14-21

+ 16:6 Лука 12:1, 1 Коринфлилерӓ 5:7-8

+ 16:8 Матфей 6:30

+ 16:9 Матфей 14:13-21

+ 16:10 Матфей 15:36-37

• 16:13 Марк 8:27-30, Лука 9:18-21

+ 16:14 Матфей 14:2,

+ 16:17 1 Коринфлилерӓ 2:13

* 16:18 Петри – урумӂа аннамасы «таш».

* 16:18 Куведи – урумӂа «токатлары».

+ 16:18 Марк 3:16, Иоан 1:42, Ефеслилерӓ 2:20

+ 16:20 Матфей 9:30

• 16:21 Марк 8:31, Лука 9:22-27

+ 16:21 Лука 17:25, Марк 9:31, Марк 10:34, Иоан 2:19

+ 16:23 Матфей 4:10, Филиплилерӓ 3:19

+ 16:24 Матфей 10:38-39

+ 16:25 Матфей 19:29

+ 16:27 Матфей 24:30, Матфей 25:31, 1 Салониклилерӓ 4:16, Еклесиаст 3:17, Апокалипсис 2:23

+ 16:28 Матфей 24:34, Иоан 21:22

• 17:1 Марк 9:2-13, Лука 9:28-36

+ 17:1 Марк 5:37, Марк 14:33

+ 17:2 Апокалипсис 1:16

+ 17:5 Матфей 3:17, 2 Петринин 1:17

+ 17:9 Матфей 8:4, Матфей 9:30, Марк 1:44

+ 17:13 Матфей 11:14, Лука 1:17

• 17:14 Марк 9:14-29, Лука 9:37-43

+ 17:18 Марк 1:26, Йаптыклар 8:7

+ 17:20 Матфей 13:31, Лука 17:6, Марк 11:23

• 17:22 Марк 9:30-32, Лука 9:43-45

+ 17:23 Матфей 16:21, Матфей 20:19

+ 17:24 Марк 9:33, Матфей 22:17

* 17:27 Статир – дӧрт драхма (пара).

+ 17:27 Ромалылара 13:7

• 18:1 Марк 9:33-37, Марк 9:42-48, Лука 9:46-48, Лука 17:1-2

+ 18:3 1 Коринфлилерӓ 14:20, Матфей 19:16

+ 18:5 Матфей 10:40, Лука 10:16, Иоан 13:20

+ 18:7 Матфей 26:24

+ 18:8 Матфей 5:30, Матфей 25:41, Апокалипсис 20:10

+ 18:9 Матфей 5:29

• 18:10 Лука 15:3-7

+ 18:14 Иоан 6:39

• 18:15 Лука 17:3

+ 18:15 Иаковун 5:19, Галатийалылара 6:1

+ 18:16 2 Коринфлилерӓ 13:1

+ 18:17 Матфей 5:46-47, Тита 3:10

+ 18:19 Матфей 7:7-8

+ 18:21 Лука 17:4

* 18:24 Бир талант = 6000 динар. Бир динар – бир гӱнӱн хакыйды.

+ 18:35 Матфей 6:15, Иаковун 2:13

• 19:1 Марк 10:1-12

+ 19:4 Йарадылыш 1:27

+ 19:5 Йарадылыш 2:24, Ефеслилерӓ 5:31

+ 19:6 1 Коринфлилерӓ 6:16, 1 Коринфлилерӓ 7:10

+ 19:9 Матфей 5:32, 1 Коринфлилерӓ 7:10

+ 19:11 Марк 4:11, 1 Коринфлилерӓ 7:7, 1 Тимофейӓ 5:14

* 19:12 Евнух – евленӓмейӓн адам.

• 19:13 Марк 10:13-16, Лука 18:15-17

+ 19:14 Матфей 18:3

• 19:16 Марк 10:17-31, Лука 18:18-30

+ 19:16 Лука 10:25

+ 19:17 Ромалылара 10:5, Галатийалылара 3:12

+ 19:20 Филиплилерӓ 3:6

+ 19:21 Матфей 5:48, Лука 12:33, Матфей 6:20, 1 Петринин 1:4

+ 19:26 Йарадылыш 18:14, Марк 14:36

+ 19:27 Матфей 4:20-22

+ 19:28 Матфей 16:27, Матфей 25:31, Лука 22:30, 1 Коринфлилерӓ 6:2, Апокалипсис 3:21

+ 19:29 Матфей 16:25

+ 19:30 Матфей 20:16, Лука 13:30

* 20:3 Ӱчӱнӂӱ саат – саат докуз сабаалӓн.

* 20:5 Алтынӂы, докузунӂу саат – саат оники, саат ӱч ӱӱлендӓн сора.

* 20:6 Онбиринӂи саат – саат беш ӱӱлендӓн сора.

+ 20:16 Матфей 19:30, Лука 13:30

• 20:17 Марк 10:32-34, Лука 18:31-34

+ 20:19 Матфей 16:21, Матфей 17:23

• 20:20 Марк 10:35-45

+ 20:20 Матфей 10:2, Марк 1:19

+ 20:21 Матфей 19:28

+ 20:22 Матфей 26:39, Иоан 18:11

+ 20:26 1 Петринин 5:3, Матфей 23:11, Марк 9:35

+ 20:28 Иоан 13:4-5, Иоан 11:51, 1 Петринин 1:18-19, Ромалылара 4:25, Галатийалылара 1:4, 1 Тимофейӓ 2:6, Тита 2:14

• 20:29 Марк 10:46-52, Лука 18:35-43

+ 20:30 Матфей 9:27-31

+ 20:34 Лука 7:13

• 21:1 Марк 11:1-11, Лука 19:28-38, Иоан 12:12-19

+ 21:1 Йаптыклар 1:12

+ 21:4 Иоан 12:15, Матфей 1:23, Матфей 26:56, Иоан 19:36

* 21:5 Сионун кызы – Иерусалимин инсаны.

* 21:9 Осанна – селӓмнемӓк лафы, аннамасы «шинди куртар».

+ 21:9 Матфей 9:27, Матфей 23:39

+ 21:11 Лука 7:16

• 21:12 Марк 11:15-19, Лука 19:45-48, Иоан 2:13-22

+ 21:12 Лука 2:24

+ 21:15 Матфей 9:27

+ 21:16 Лука 19:39,

+ 21:17 Лука 19:29, Лука 24:50, Иоан 11:18

• 21:18 Марк 11:12-14, Марк 11:20-24

+ 21:18 Матфей 4:2

+ 21:19 Матфей 24:32, Лука 13:6

+ 21:21 Матфей 17:20, Иаковун 1:6, 1 Коринфлилерӓ 13:2

+ 21:22 Матфей 7:8, Матфей 17:20, 1 Коринфлилерӓ 13:2

• 21:23 Марк 11:27-33, Лука 20:1-8

+ 21:23 Йаптыклар 4:7

+ 21:25 Матфей 3:6, Лука 7:30

+ 21:26 Матфей 11:9, Матфей 14:5

* 21:31 Маскара – кары, ани ороспулук йапэр пара ичин.

+ 21:32 Лука 7:29

• 21:33 Марк 12:1-12, Лука 20:9-19

+ 21:33 Марк 13:34

+ 21:35 Матфей 22:6, Матфей 23:34, Чыфытлара 11:36-37

+ 21:37 Матфей 3:17, Чыфытлара 1:1

+ 21:38 Чыфытлара 1:2

+ 21:39 Чыфытлара 13:12

+ 21:41 Йаптыклар 13:46

+ 21:42 Йаптыклар 4:11, 1 Петринин 2:7

+ 21:46 Марк 11:18, Марк 11:32

• 22:1 Лука 14:15-24

+ 22:1 Матфей 13:34

+ 22:2 Матфей 25:10, Апокалипсис 19:7, Апокалипсис 21:2

+ 22:6 Матфей 21:35, Матфей 23:34, Чыфытлара 11:36-37

+ 22:7 Матфей 21:41

+ 22:8 Матфей 10:11, Йаптыклар 13:46, Апокалипсис 3:4

+ 22:13 Матфей 8:12

• 22:15 Марк 12:13-17, Лука 20:20-26

+ 22:15 Лука 11:54

+ 22:16 Колослулара 3:25

* 22:17 Кесар – Рим (Рома) императору.

+ 22:17 Матфей 17:24-25

+ 22:18 Марк 7:6, Лука 12:1

+ 22:21 Ромалылара 13:7

• 22:23 Марк 12:18-27, Лука 20:27-40

+ 22:23 Йаптыклар 4:1, Йаптыклар 23:8

+ 22:24 Йарадылыш 38:8,

• 22:34 Марк 12:28-34, Лука 10:25-28

+ 22:39 Матфей 19:19

+ 22:40 Матфей 7:12, Галатийалылара 5:14

• 22:41 Марк 12:35-37, Лука 20:41-44

+ 22:42 Матфей 9:27

+ 22:44 Йаптыклар 2:34-35

+ 22:46 Лука 20:40

• 23:1 Марк 12:38-40, Лука 11:37-52, Лука 20:45-47

+ 23:3 Ромалылара 2:17-23

+ 23:6 Лука 14:7-8

+ 23:8 Иаковун 3:1, Лука 22:32, Филимона 1:16

+ 23:11 Матфей 20:26, Марк 9:35, Марк 10:43

+ 23:12 Лука 14:11, Лука 18:14

+ 23:13 Матфей 15:7

+ 23:16 Матфей 15:14

+ 23:27 Йаптыклар 23:1,

+ 23:30 Йаптыклар 7:52

+ 23:33 Матфей 3:7, Матфей 12:34

+ 23:34 Матфей 21:35, Матфей 22:6, Чыфытлара 11:36-37, Матфей 10:17, Марк 13:9, Лука 21:12

+ 23:35 Йарадылыш 4:8, 1 Иоанын 3:12, Чыфытлара 11:4, Апокалипсис 18:24

• 23:37 Лука 13:34-35

+ 23:37 Йаптыклар 7:52, Руфи 2:12,

+ 23:39 Матфей 21:9

• 24:1 Марк 13:1-13, Лука 21:5-19

+ 24:2 Лука 19:44

+ 24:4 1 Иоанын 3:7, Колослулара 2:8, 2 Салониклилерӓ 2:3

+ 24:7 Апокалипсис 6:4, Йаптыклар 11:28, Апокалипсис 6:8, Апокалипсис 6:12

+ 24:9 Матфей 10:22, Иоан 15:18

+ 24:10 Матфей 10:21

+ 24:11 Матфей 7:15

+ 24:13 Иаковун 5:11, Апокалипсис 2:10

+ 24:14 Матфей 28:19, Ромалылара 10:18, Колослулара 1:6, Колослулара 1:23

• 24:15 Марк 13:14-23, Лука 21:20-24

+ 24:17 Лука 17:31

+ 24:19 Лука 23:29

+ 24:21 Апокалипсис 16:18

+ 24:22 Лука 18:7

+ 24:23 Лука 17:23

+ 24:24 2 Салониклилерӓ 2:9, Апокалипсис 13:13, Апокалипсис 16:14

+ 24:25 Иоан 13:19, Иоан 14:29

+ 24:27 Лука 17:24

+ 24:28 Лука 17:37

• 24:29 Марк 13:24-27, Лука 21:25-28

+ 24:29 Йаптыклар 2:20, Апокалипсис 6:13

+ 24:30 Матфей 16:27,

+ 24:31 1 Коринфлилерӓ 15:52, 1 Салониклилерӓ 4:16, Апокалипсис 11:15, Матфей 13:41, 2 Салониклилерӓ 2:1

• 24:32 Марк 13:28-31, Лука 21:29-33

* 24:33 Бу иш: йада «О».

+ 24:34 Матфей 16:28

+ 24:35 2 Петринин 3:10

• 24:36 Марк 13:32-37, Лука 12:38-40, Лука 17:26-30, Лука 17:34-36

+ 24:37 Йарадылыш 6:5

+ 24:39 Йарадылыш 7:21

+ 24:42 Матфей 25:13

+ 24:43 2 Петринин 3:10, 1 Салониклилерӓ 5:2

+ 24:44 Апокалипсис 3:3, Апокалипсис 16:15

• 24:45 Лука 12:42-48

+ 24:46 Матфей 25:21, Иоан 13:17

+ 24:48 Матфей 25:5

+ 24:51 Матфей 8:12

+ 25:1 Матфей 9:15, Иоан 3:29, Апокалипсис 19:7, Апокалипсис 21:2

+ 25:5 Матфей 24:48

+ 25:10 Матфей 22:2

+ 25:11 Матфей 7:22, Лука 6:46, Лука 13:25

+ 25:12 Матфей 10:33

+ 25:13 1 Коринфлилерӓ 16:13, Матфей 24:36, Матфей 24:42

• 25:14 Лука 19:12-27

+ 25:19 Ромалылара 14:12

+ 25:21 Лука 16:10, Чыфытлара 12:2

* 25:27 Банкаӂылар – безиргӓннӓр, ани инсандан парайлан алыш-вериш йапэрлар да геери гелирлӓн чевирерлӓр.

+ 25:29 Матфей 13:12

+ 25:30 Матфей 8:12

+ 25:31 Матфей 16:27, Матфей 19:28

+ 25:32 2 Коринфлилерӓ 5:10, Матфей 13:49

+ 25:34 Апокалипсис 21:7

+ 25:35 Лука 3:11, Иаковун 2:15-16

+ 25:36 2 Тимофейӓ 1:16-18

+ 25:40 Матфей 10:40

+ 25:41 Матфей 7:23, Марк 9:43-44, Иуданын 1:7, Апокалипсис 20:10

+ 25:45 Лука 10:16

• 26:1 Марк 14:1-2, Лука 22:1-2, Иоан 11:45-53

• 26:6 Марк 14:3-9, Лука 7:36-50, Иоан 12:1-8

+ 26:6 Матфей 21:17, Иоан 11:1, Иоан 11:18,

+ 26:11 Матфей 9:15, Иоан 7:33

+ 26:12 Иоан 19:40

+ 26:13 Матфей 24:14

• 26:14 Марк 14:10-11, Лука 22:3-6

+ 26:14 Иоан 13:2, Йаптыклар 1:16

• 26:17 Марк 14:12-21, Лука 22:7-14, Лука 22:21-23, Иоан 13:21-30

+ 26:21 Иоан 13:18

+ 26:24 Матфей 18:7

• 26:26 Марк 14:22-26, Лука 22:15-20, 1 Коринфлилерӓ 11:23-25

+ 26:26 Иоан 6:51, 1 Коринфлилерӓ 10:16, Чыфытлара 10:10

+ 26:30 Лука 22:39

• 26:31 Марк 14:27-31, Лука 22:31-34, Иоан 13:36-38

+ 26:31 Иоан 16:32

+ 26:32 Матфей 28:7

+ 26:35 Иоан 11:16, Иоан 21:19

• 26:36 Марк 14:32-42, Лука 22:39-46

+ 26:37 Марк 5:37, Марк 9:2

+ 26:38 Иоан 12:27

+ 26:39 Чыфытлара 5:7, Марк 10:38, Иоан 18:11, Иоан 5:30, Иоан 6:38, Галатийалылара 1:4

+ 26:41 Матфей 6:13, 1 Петринин 4:7

+ 26:42 Матфей 6:10

+ 26:45 Иоан 2:4, Матфей 16:21, Матфей 17:22, Матфей 20:18

• 26:47 Марк 14:43-50, Лука 22:47-53, Иоан 18:3-12

+ 26:47 Йаптыклар 1:16

+ 26:51 Лука 22:38

+ 26:52 Апокалипсис 13:10

* 26:53 Легион – 6000 аскер.

+ 26:55 Матфей 21:23, Лука 21:37

+ 26:56 Матфей 1:22-23, Матфей 21:4, Иоан 19:36, Матфей 26:31, Иоан 16:32

• 26:57 Марк 14:53-65, Лука 22:54-55, Лука 22:63-71, Иоан 18:13-14, Иоан 18:19-24

+ 26:61 Марк 15:29, Иоан 2:19

+ 26:62 Матфей 27:13

* 26:64 Кудретли – Аллах.

+ 26:64 Матфей 16:27, Матфей 24:30, Чыфытлара 1:13

+ 26:65 Йаптыклар 14:14, Матфей 9:3, Иоан 10:36

• 26:69 Марк 14:66-72, Лука 22:56-62, Иоан 18:15-18, Иоан 18:25-27

+ 26:75 Матфей 26:34

• 27:1 Марк 15:1, Лука 23:1-2, Иоан 18:28-32

+ 27:2 Лука 3:1, Лука 13:1, Йаптыклар 3:13, 1 Тимофейӓ 6:13

• 27:3 Йаптыклар 1:18-19

+ 27:6 Марк 12:41, Иоан 8:20

+ 27:9 Матфей 2:17

• 27:11 Марк 15:2-5, Лука 23:3-5, Иоан 18:33-38

+ 27:11 Матфей 2:2

+ 27:13 Матфей 26:62

• 27:15 Марк 15:6-15, Лука 23:13-25, Иоан 18:39

+ 27:18 Иоан 12:19

+ 27:20 Йаптыклар 3:14

+ 27:23 Лука 23:41, Чыфытлара 4:15

+ 27:25 1 Салониклилерӓ 2:16

+ 27:26 Матфей 20:19

• 27:27 Марк 15:16-20, Иоан 19:2-3

* 27:27 Преториум – кулланыӂынын резиденцийасы.

+ 27:30 Матфей 20:19

• 27:32 Марк 15:21-32, Лука 23:26-43, Иоан 19:17-27

+ 27:40 Марк 14:58, Иоан 2:19, Матфей 4:3-6

+ 27:42 Иоан 10:18, Иоан 1:49, Иоан 12:13, Иоан 20:29

• 27:45 Марк 15:33-41, Лука 23:44-49, Иоан 19:28-30

* 27:45 Саат 12-дӓн 15-ӓ кадар.

+ 27:46 Йаптыклар 3:1,

* 27:52 Ӧлдӱйдӱлӓр – урумӂа, «уйумуштулар».

+ 27:52 Иоан 5:21, Иоан 5:25

* 27:53 Айоз касаба – Иерусалим.

+ 27:56 Лука 8:2, Матфей 20:20

• 27:57 Марк 15:42-47, Лука 23:50-56, Иоан 19:38-42

+ 27:63 Матфей 16:21, Матфей 17:23, Матфей 20:19

+ 27:66 Апокалипсис 20:3

• 28:1 Марк 16:1-8, Лука 24:1-12, Иоан 20:1-10

* 28:1 Хафтанын илк гӱнӱ – пазар гӱнӱ.

+ 28:1 Лука 8:2, Матфей 27:61

+ 28:2 Матфей 27:60

+ 28:3 Марк 9:3, Йаптыклар 1:10

+ 28:4 Апокалипсис 1:17

+ 28:7 Матфей 26:32

+ 28:9 Иоан 20:19, Иоан 20:21, Матфей 28:17, Лука 24:52

+ 28:10 Матфей 12:50, Иоан 20:17, Ромалылара 8:29, Чыфытлара 2:11

• 28:16 Марк 16:14-18, Лука 24:36-49, Иоан 20:19-23

+ 28:17 Иоан 20:25

+ 28:18 Матфей 11:27, Иоан 17:2

+ 28:19 2 Коринфлилерӓ 13:13, Иоан 4:1-2, Йаптыклар 8:13, Колослулара 1:23

+ 28:20 Иоан 14:15, Матфей 13:39

• 1:1 Матфей 3:1-12, Лука 3:1-9, Иоан 1:19-28

+ 1:2 Матфей 11:10, Лука 7:27

+ 1:4 Лука 1:80, Иоан 1:6

+ 1:5 Йаптыклар 19:18

• 1:9 Матфей 3:13, Лука 3:21-22, Лука 4:1-13

+ 1:9 Матфей 2:23, Лука 2:39

* 1:10 Кими геч текстлердӓ «О» – Иоан.

+ 1:10 Йаптыклар 7:56, Иоан 1:32-33

+ 1:11 Марк 9:7, Иоан 12:28, Марк 9:7, 2 Петринин 1:17

+ 1:13 1 Салониклилерӓ 3:5, Лука 22:43

• 1:14 Матфей 4:18-22, Лука 5:1-11

+ 1:15 Галатийалылара 4:4, Матфей 3:2

+ 1:16 Матфей 14:34, Марк 6:53, Иоан 1:40-42

+ 1:17 Матфей 13:47

+ 1:18 Марк 10:28

• 1:21 Лука 4:31-41

+ 1:21 Матфей 4:13

+ 1:22 Матфей 7:28-29

+ 1:24 Марк 5:7, Йаптыклар 19:15, Иоан 6:69

+ 1:26 Марк 9:20, Йаптыклар 8:7

+ 1:27 Йаптыклар 17:19

+ 1:30 1 Коринфлилерӓ 9:5

+ 1:31 Марк 5:41, Марк 9:27, Йаптыклар 3:7, Йаптыклар 9:41

+ 1:34 Матфей 12:16, Марк 3:12

• 1:35 Лука 4:42-44

+ 1:35 Матфей 14:23, Лука 5:16

• 1:40 Матфей 8:1-4, Лука 5:12-16

+ 1:40 Марк 9:22

+ 1:42 Лука 17:14

+ 1:43 Матфей 9:30

+ 1:44 Лука 17:14

+ 1:45 Марк 7:36

• 2:1 Матфей 9:1-8, Лука 5:17-26

+ 2:1 Матфей 4:13, Марк 1:21

+ 2:4 Марк 6:55

+ 2:5 Матфей 8:10, Марк 10:52, Лука 7:48

+ 2:7 Марк 14:64,

• 2:13 Матфей 9:9-13, Лука 5:27-32

+ 2:16 Лука 15:2

+ 2:17 Лука 15:7, 1 Тимофейӓ 1:15

• 2:18 Матфей 9:14-17, Матфей 12:1-8, Лука 5:33

+ 2:18 Матфей 11:2, Лука 11:1, Иоан 1:35, Лука 18:12

+ 2:19 Матфей 25:1-13, Иоан 3:29, Апокалипсис 19:7, Апокалипсис 21:2

+ 2:20 Марк 14:7, Лука 17:22

• 3:1 Матфей 12:9-14, Лука 6:6-11

+ 3:1 Марк 1:21

+ 3:2 Лука 14:1, Лука 20:20

+ 3:4 Лука 14:3

+ 3:5 Ефеслилерӓ 4:18,

+ 3:7 Матфей 11:21

+ 3:10 Марк 5:28

+ 3:11 Матфей 14:33, Марк 1:24

+ 3:12 Матфей 12:16, Марк 1:34

• 3:13 Матфей 10:1-4, Лука 6:12-16

+ 3:16 Матфей 16:18, Иоан 1:42

+ 3:17 Марк 1:19

+ 3:18 Матфей 9:9

+ 3:19 Марк 14:10, Марк 14:44

• 3:20 Матфей 12:22-32, Лука 11:14-23, Лука 12:10

+ 3:20 Марк 6:31

+ 3:21 2 Коринфлилерӓ 5:13

* 3:22 Веелзевул – шейтан.

+ 3:22 Матфей 9:34, Матфей 10:25

+ 3:29 Лука 12:10, 1 Иоанын 5:16, Чыфытлара 10:26, Чыфытлара 10:29

• 3:31 Матфей 12:46-50, Лука 8:19-21

+ 3:31 Марк 6:3, Иоан 2:12, Иоан 7:3, Йаптыклар 1:14, 1 Коринфлилерӓ 9:5, Галатийалылара 1:19

+ 3:35 Иоан 15:14, Чыфытлара 2:11

• 4:1 Матфей 13:1-23, Лука 8:4-15

+ 4:9 Матфей 11:15, Апокалипсис 2:7

• 4:10 Матфей 13:18-23, Лука 8:11-15

+ 4:11 Матфей 19:11, 1 Коринфлилерӓ 5:12-13

+ 4:12 Иоан 12:40, Йаптыклар 28:26-27

+ 4:14 Йаптыклар 8:4

+ 4:17 Галатийалылара 1:6, Чыфытлара 6:4

+ 4:19 Матфей 6:25, Марк 10:23, 1 Тимофейӓ 6:10

+ 4:20 Иоан 15:5

• 4:21 Лука 8:16-18

+ 4:21 Матфей 5:15, Лука 11:33

+ 4:22 Матфей 10:26, Лука 12:2

+ 4:23 Матфей 11:15, Марк 4:9

+ 4:24 Матфей 7:2

+ 4:29 Матфей 13:38, Апокалипсис 14:15

• 4:30 Матфей 13:31-35, Лука 13:18-19

+ 4:31 Матфей 17:20, Лука 17:6

• 4:35 Матфей 8:23-27, Лука 8:22-25

+ 4:35 Матфей 8:18, Лука 8:22

+ 4:37 Йаптыклар 27:14

• 5:1 Матфей 8:28-34, Лука 8:26-39

* 5:1 Гадара: кими текстлердӓ «Гераса».

+ 5:7 Марк 1:24

* 5:9 Легион – 6000 аскер.

+ 5:17 Лука 5:8, Йаптыклар 16:39

+ 5:20 Матфей 4:25, Марк 7:31

• 5:21 Матфей 9:18-26, Лука 8:40-56

+ 5:22 Лука 13:14, Йаптыклар 13:15, Йаптыклар 18:8

+ 5:28 Марк 3:10

+ 5:30 Лука 5:17, Лука 6:19

+ 5:34 Марк 10:52

+ 5:37 Марк 9:2, Марк 14:33

+ 5:39 Иоан 11:11

+ 5:41 Марк 1:31, Марк 9:27, Йаптыклар 3:7, Йаптыклар 9:41, Лука 7:14

+ 5:43 Марк 1:44, Марк 9:9

• 6:1 Матфей 13:53-58, Лука 4:16-30

+ 6:1 Матфей 2:23, Лука 2:39, Лука 4:23

+ 6:2 Марк 1:21

+ 6:3 Матфей 11:6

+ 6:4 Иоан 4:44

• 6:7 Матфей 10:1, Матфей 10:5-15, Лука 9:1-6

+ 6:7 Марк 3:13-18

+ 6:11 Йаптыклар 13:51

+ 6:12 Марк 1:15

+ 6:13 Иаковун 5:14

• 6:14 Матфей 14:1-12, Лука 9:7-9

+ 6:14 Марк 8:28

+ 6:15 Матфей 21:11

+ 6:17 Матфей 11:2, Лука 3:19-20, Иоан 3:24

+ 6:21 Йарадылыш 40:20,

+ 6:29 Марк 2:18

• 6:30 Матфей 14:13-21, Лука 9:10-17, Иоан 6:1-14

+ 6:30 Марк 6:7

+ 6:31 Марк 3:20

+ 6:34 Матфей 9:36

• 6:45 Матфей 14:22-36, Иоан 6:15-21

+ 6:45 Матфей 11:21, Марк 8:22

+ 6:46 Лука 6:12, Лука 9:28

* 6:48 Сабаа каршы саат 3-6.

+ 6:49 Лука 24:37

+ 6:52 Марк 6:41, Марк 8:17, Иоан 12:40, 2 Коринфлилерӓ 3:14

+ 6:53 Матфей 14:34, Лука 5:1

+ 6:55 Марк 2:4, Йаптыклар 5:15

+ 6:56 Марк 5:27

• 7:1 Матфей 15:1-20

* 7:2 Диил пак – иудей динин адетлеринӓ гӧрӓ.

+ 7:3 Галатийалылара 1:14

+ 7:4 Чыфытлара 9:10

+ 7:5 Лука 11:38

+ 7:6 Матфей 23:13

+ 7:7 Колослулара 2:22

+ 7:15 Йаптыклар 10:15, Тита 1:15

+ 7:19 Йаптыклар 10:15, Йаптыклар 11:9, Тита 1:15

+ 7:20 Матфей 12:34, Иаковун 3:6

+ 7:21 Галатийалылара 5:19-21, 1 Коринфлилерӓ 6:9-10

• 7:24 Матфей 15:21-28

+ 7:26 Йаптыклар 21:2-3

+ 7:27 Матфей 7:6

+ 7:31 Марк 8:24, Марк 5:20, Марк 1:9

+ 7:33 Марк 8:23, Иоан 9:6

+ 7:36 Марк 1:44-45

• 8:1 Матфей 15:32-39

+ 8:2 Матфей 9:36

• 8:11 Матфей 16:1-4

+ 8:11 Лука 11:16, 1 Коринфлилерӓ 1:22

• 8:14 Матфей 16:5-12

+ 8:15 Лука 12:1, 1 Коринфлилерӓ 5:7-8

+ 8:17 Марк 6:52, Марк 7:18

+ 8:19 Марк 6:41-43

+ 8:20 Марк 8:8

+ 8:22 Марк 6:45

+ 8:23 Марк 7:33, Иоан 9:6

• 8:27 Матфей 16:13-20, Лука 9:18-21

+ 8:28 Марк 6:14,

+ 8:29 Марк 14:61-62, Иоан 11:27

+ 8:30 Матфей 9:30

• 8:31 Матфей 16:21-28, Лука 9:22-27

+ 8:31 Лука 17:25, Марк 9:31, Марк 10:34, Иоан 2:19

+ 8:32 Иоан 16:25

+ 8:33 Матфей 4:10, Филиплилерӓ 3:19

+ 8:34 Матфей 10:38-39

+ 8:35 Марк 10:29

+ 8:36 Лука 12:20

+ 8:38 Ромалылара 1:16, 2 Тимофейӓ 1:8,

+ 9:1 Марк 13:30, Иоан 21:22

• 9:2 Матфей 17:1-13, Лука 9:28-36

+ 9:2 Марк 5:37, Марк 14:33

+ 9:7 2 Петринин 1:17

+ 9:9 Марк 1:44, Марк 5:43

+ 9:13 Матфей 11:14, Лука 1:17

• 9:14 Матфей 17:14-20, Лука 9:37-43

+ 9:17 Лука 11:14

+ 9:20 Марк 1:26

+ 9:22 Марк 1:40

+ 9:23 Матфей 17:20-21

+ 9:26 Марк 1:26

+ 9:27 Марк 1:31, Марк 5:41, Йаптыклар 3:7, Йаптыклар 9:41

• 9:30 Матфей 17:22-23, Лука 9:43-45

+ 9:31 Марк 8:31, Марк 10:32-34

+ 9:32 Марк 6:52

• 9:33 Матфей 18:1-9, Лука 9:46-50, Лука 22:24-30

+ 9:33 Матфей 17:24

+ 9:35 Марк 10:43-44

+ 9:36 Марк 10:16

+ 9:37 Матфей 10:40, Лука 10:16, Иоан 13:20

+ 9:38 Матфей 7:22, Матфей 12:27, Йаптыклар 19:13,

+ 9:40 Матфей 12:30, Лука 11:23

+ 9:41 Матфей 10:42

+ 9:42 Лука 17:2

+ 9:43 Матфей 5:30, Матфей 25:41, Апокалипсис 20:10

+ 9:50 Матфей 5:13, Лука 14:34, Ромалылара 12:18, 2 Коринфлилерӓ 13:11, 1 Салониклилерӓ 5:13

• 10:1 Матфей 19:1-12

+ 10:6 Йарадылыш 1:27

+ 10:7 Йарадылыш 2:24, 1 Коринфлилерӓ 6:16, Ефеслилерӓ 5:31, 1 Коринфлилерӓ 6:16

+ 10:9 1 Коринфлилерӓ 7:10

+ 10:12 Матфей 5:32

• 10:13 Матфей 19:13-15, Лука 18:15-17

+ 10:15 Матфей 18:3

+ 10:16 Марк 9:36

• 10:17 Матфей 19:16-30, Лука 18:18-30

+ 10:17 Лука 10:25

+ 10:19 1 Коринфлилерӓ 6:8

+ 10:20 Филиплилерӓ 3:6

+ 10:21 Лука 12:33

+ 10:23 Марк 4:19

+ 10:27 Йарадылыш 18:14, Марк 14:36, Лука 1:37

+ 10:28 Марк 1:18-20

+ 10:29 Марк 8:35, Лука 14:26

+ 10:30 2 Коринфлилерӓ 12:10

+ 10:31 Матфей 20:16, Лука 13:30

• 10:32 Матфей 20:17-19, Лука 18:31-34

+ 10:34 Марк 8:31, Марк 9:31

• 10:35 Матфей 20:20-28

+ 10:35 Марк 1:19

+ 10:37 Матфей 19:28

+ 10:38 Марк 14:36, Иоан 18:11, Лука 12:50

+ 10:39 Йаптыклар 12:2, Апокалипсис 1:9

+ 10:43 1 Петринин 5:3, Матфей 23:11, Марк 9:35

+ 10:45 Иоан 13:4-5, Иоан 11:51, Ромалылара 4:25, Галатийалылара 1:4, 1 Тимофейӓ 2:6, Тита 2:14, 1 Петринин 1:18-19

• 10:46 Матфей 20:29-34, Лука 18:35-43

+ 10:47 Лука 1:32

* 10:51 Раввуни – арамейӂӓ аннамасы «Ӱӱредиӂи».

+ 10:52 Марк 5:34, Лука 7:50, Лука 17:19

• 11:1 Матфей 21:1-11, Лука 19:28-40, Иоан 12:12-19

+ 11:1 Йаптыклар 1:12, Матфей 21:17, Лука 24:50, Иоан 11:18

* 11:9 Осанна – селӓмнемӓк лафы, аннамасы «шинди куртар».

+ 11:10 Матфей 23:39

• 11:12 Матфей 21:18-19

+ 11:12 Матфей 4:2

+ 11:13 Марк 13:28, Лука 13:6

• 11:15 Матфей 21:12-17, Лука 19:45-48, Иоан 2:13-22

+ 11:15 Лука 2:24

+ 11:18 Матфей 21:46

+ 11:19 Лука 21:37

• 11:20 Матфей 21:19-22

+ 11:23 Матфей 7:7, Матфей 17:20, 1 Коринфлилерӓ 13:2

+ 11:24 Матфей 7:7, Иаковун 1:6

+ 11:25 Матфей 6:14, Колослулара 3:13

• 11:27 Матфей 21:23-27, Лука 20:1-8

+ 11:28 Йаптыклар 4:7

+ 11:30 Марк 1:4

+ 11:31 Лука 7:30

+ 11:32 Матфей 11:9, Матфей 14:5

• 12:1 Матфей 21:33-46, Лука 20:9-19

+ 12:1 Марк 13:34

+ 12:5 Матфей 22:6, Матфей 23:34, Чыфытлара 11:36-37, Чыфытлара 11:36-37

+ 12:6 Матфей 3:17, Чыфытлара 1:1

+ 12:7 Чыфытлара 1:2,

+ 12:8 Чыфытлара 13:12

+ 12:9 Йаптыклар 13:46

+ 12:11 Йаптыклар 4:11, 1 Петринин 2:7

+ 12:12 Марк 11:18, Марк 11:32

• 12:13 Матфей 22:15-22, Лука 20:20-26

+ 12:13 Лука 11:54

+ 12:14 Матфей 17:24-25

+ 12:15 Марк 7:6, Лука 12:1

+ 12:17 Ромалылара 13:7

• 12:18 Матфей 22:23-33, Лука 20:27-40

+ 12:18 Матфей 3:7, Йаптыклар 23:8

+ 12:19 Йарадылыш 38:8,

• 12:28 Матфей 22:34-40, Лука 10:25-28

+ 12:31 Матфей 19:19

+ 12:34 Лука 20:40

• 12:35 Матфей 22:41-46, Лука 20:41-44

+ 12:35 Марк 10:47, Лука 1:32

+ 12:36 Йаптыклар 2:34-35

+ 12:37 Марк 6:20

• 12:38 Матфей 23:1-36, Лука 20:45-47

+ 12:39 Лука 11:43

• 12:41 Лука 21:1-4

+ 12:41 Матфей 27:6

* 12:42 Лептон – ен уфак пара.

+ 12:44 2 Коринфлилерӓ 8:1-3, 2 Коринфлилерӓ 8:12

• 13:1 Матфей 24:1-14, Лука 21:5-19

+ 13:2 Лука 19:44

+ 13:5 1 Иоанын 3:7, Колослулара 2:8, 2 Салониклилерӓ 2:3

+ 13:8 Апокалипсис 6:4, Йаптыклар 11:28, Апокалипсис 6:8, Апокалипсис 6:12

+ 13:9 Йаптыклар 17:6, Йаптыклар 18:12, Йаптыклар 24:1, Йаптыклар 25:6

+ 13:10 Матфей 28:19, Ромалылара 10:18, Колослулара 1:6

+ 13:11 Йаптыклар 4:8

+ 13:12 Матфей 10:35-36

+ 13:13 Матфей 10:22, Иоан 15:18, Иаковун 5:11, Апокалипсис 2:10

• 13:14 Матфей 24:15-28, Лука 21:20-24

+ 13:15 Лука 17:31

+ 13:17 Лука 23:29

+ 13:19 Апокалипсис 16:18

+ 13:20 Лука 18:7

+ 13:21 Лука 17:23

+ 13:22 2 Салониклилерӓ 2:9, Апокалипсис 13:13, Апокалипсис 16:14

+ 13:23 Иоан 13:19, Иоан 14:29

• 13:24 Матфей 24:29-31, Лука 21:25-28

+ 13:25 Йаптыклар 2:20, Апокалипсис 6:13

+ 13:26 Матфей 16:27

+ 13:27 Матфей 13:41

• 13:28 Матфей 24:32-35, Лука 21:29-33

* 13:29 Бу иш – йада «О».

+ 13:30 Марк 9:1

+ 13:31 2 Петринин 3:10

• 13:32 Матфей 24:36-44, Лука 17:26-30, Лука 17:34-36

+ 13:33 Ефеслилерӓ 6:18, 1 Салониклилерӓ 5:6, Матфей 25:13

+ 13:34 Марк 12:1

+ 13:35 Матфей 25:13, 2 Петринин 3:10, 1 Салониклилерӓ 5:2

+ 13:36 Матфей 25:1-13

• 14:1 Матфей 26:1-5, Лука 22:1-2, Иоан 11:45-53

+ 14:1 Иоан 11:53

• 14:3 Матфей 26:6-13, Лука 7:36-50, Иоан 12:1-8

+ 14:3 Матфей 21:17, Иоан 11:1, Иоан 11:18,

+ 14:7 Марк 2:20, Иоан 7:33

+ 14:8 Иоан 19:40

+ 14:9 Матфей 24:14

• 14:10 Матфей 26:14-16, Лука 22:3-6

+ 14:10 Иоан 13:2, Йаптыклар 1:16

• 14:12 Матфей 26:17-30, Лука 22:7-23, Иоан 13:21-30

+ 14:12 1 Коринфлилерӓ 5:7

+ 14:18 Иоан 13:18

+ 14:21 Матфей 18:7

• 14:22 Матфей 26:26-30, Лука 22:15-20, 1 Коринфлилерӓ 11:23-25

+ 14:22 Иоан 6:51, 1 Коринфлилерӓ 10:16

+ 14:26 Лука 22:39

• 14:27 Матфей 26:31-35, Лука 22:31-34, Иоан 13:36-38

+ 14:27 Иоан 16:32

+ 14:28 Марк 16:7

• 14:32 Матфей 26:36-46, Лука 22:39-46

+ 14:33 Марк 5:37, Марк 9:2

+ 14:34 Иоан 12:27

+ 14:35 Чыфытлара 5:7

+ 14:36 Марк 10:27, Марк 10:38, Иоан 18:11, Иоан 5:30, Иоан 6:38

+ 14:38 Матфей 6:13, 1 Петринин 4:7

+ 14:41 Иоан 2:4, Марк 9:31, Марк 10:33

• 14:43 Матфей 26:47-56, Лука 22:47-53, Иоан 18:3-12

+ 14:43 Йаптыклар 1:16

+ 14:47 Лука 22:38

+ 14:49 Марк 11:27, Матфей 1:22-23, Матфей 21:4, Иоан 19:36

+ 14:50 Марк 14:27, Иоан 16:32

• 14:53 Матфей 26:57-68, Лука 22:54-55, Лука 22:63-71, Иоан 18:13-14, Иоан 18:19-24

+ 14:58 2 Коринфлилерӓ 5:1, Марк 15:29, Иоан 2:19

+ 14:60 Марк 15:4-5

* 14:62 Кудретли – гӱчлӱ Аллах.

+ 14:62 Матфей 16:27, Матфей 24:30, Чыфытлара 1:13

+ 14:63 Йаптыклар 14:14

+ 14:64 Марк 2:7, Иоан 10:36,

+ 14:65 Марк 10:34

• 14:66 Матфей 26:69-75, Лука 22:56-62, Иоан 18:15-18, Иоан 18:25-27

+ 14:72 Марк 14:30

• 15:1 Матфей 27:1-2, Матфей 27:11-14, Лука 23:1-5, Иоан 18:28-38

+ 15:1 Лука 3:1, Лука 13:1, Йаптыклар 3:13, Йаптыклар 4:27, 1 Тимофейӓ 6:13

+ 15:2 Матфей 2:2

+ 15:4 Марк 14:60-61

• 15:6 Матфей 27:15-26, Лука 23:13-25, Иоан 18:39

+ 15:10 Иоан 12:19, Йаптыклар 5:17

+ 15:11 Йаптыклар 3:14

+ 15:14 Лука 23:41, Чыфытлара 4:15

+ 15:15 Марк 10:34

• 15:16 Матфей 27:27-31, Иоан 19:2-3

* 15:16 Преториум – кулланыӂынын резиденцийасы.

+ 15:19 Марк 10:34, Марк 14:65

• 15:21 Матфей 27:32-44, Лука 23:26-43, Иоан 19:17-27

+ 15:21 Ромалылара 16:13

* 15:25 Докузунӂу саат – саат 15.

+ 15:29 Марк 14:58, Иоан 2:19

+ 15:31 Иоан 10:18

+ 15:32 Иоан 1:49, Иоан 12:13, Иоан 20:29

• 15:33 Матфей 27:45-56, Лука 23:44-49, Иоан 19:28-30

* 15:33 Саат 12-15.

+ 15:40 Лука 8:2

• 15:42 Матфей 27:57-61, Лука 23:50-56, Иоан 19:38-42

• 16:1 Матфей 28:1-8, Лука 24:1-12, Иоан 20:1-10

+ 16:1 Марк 15:40

* 16:2 Хафтанын илк гӱнӱ – пазар гӱнӱ.

+ 16:3 Марк 15:46

+ 16:7 Марк 14:28

• 16:9 Матфей 28:9-10, Матфей 28:16-20, Лука 24:13-49, Иоан 20:11-23

+ 16:9 Лука 8:2

+ 16:11 Лука 24:11

+ 16:15 Йаптыклар 1:8, Колослулара 1:23

+ 16:16 Йаптыклар 16:31, Ромалылара 10:9, 1 Петринин 3:21, Иоан 3:18

+ 16:17 Лука 10:17, Йаптыклар 5:16, Йаптыклар 8:7, Йаптыклар 16:18, Йаптыклар 19:12, Йаптыклар 2:4, Йаптыклар 10:46, 1 Коринфлилерӓ 12:10, 1 Коринфлилерӓ 14:2

+ 16:18 Лука 10:19, Йаптыклар 28:3-5, Йаптыклар 9:12, Йаптыклар 28:8

+ 16:19 Лука 24:51, Йаптыклар 1:9, 1 Тимофейӓ 3:16, Йаптыклар 7:55-56, 1 Петринин 3:22, Ромалылара 8:34, Ефеслилерӓ 1:20, Колослулара 3:1, Чыфытлара 1:3, Чыфытлара 8:1, Чыфытлара 12:2, Апокалипсис 3:21

+ 16:20 Йаптыклар 5:12

+ 1:3 Йаптыклар 1:1

+ 1:5 Матфей 2:1,

+ 1:6 Филиплилерӓ 3:6

+ 1:13 Йаптыклар 10:4

+ 1:15 Лука 7:28, Лука 7:33, Галатийалылара 1:15

+ 1:17 Матфей 11:14, Матфей 17:12-13, Марк 1:2

+ 1:18 Йарадылыш 15:8,

+ 1:25 Йарадылыш 30:23

+ 1:26 Матфей 2:23, Иоан 1:45, Матфей 1:16

+ 1:31 Матфей 1:20

+ 1:32 Марк 11:10

+ 1:33 1 Коринфлилерӓ 15:24, Апокалипсис 11:15

+ 1:35 Матфей 18:20, Матфей 14:33

+ 1:37 Йарадылыш 18:14, Марк 10:27

+ 1:48 Лука 11:27

+ 1:54 Йарадылыш 17:19, Ромалылара 4:13, Галатийалылара 3:16, Чыфытлара 2:16

+ 1:59 Йарадылыш 17:12,

+ 1:69 Йаптыклар 3:21, Ромалылара 1:2, Тита 1:1-2

+ 1:73 Йарадылыш 22:16-18, Йарадылыш 26:3, Чыфытлара 6:13,

+ 1:76 Лука 7:26, Лука 20:6, Матфей 3:3, Марк 1:2-3

+ 1:77 Лука 3:3

+ 1:79 Матфей 4:16

+ 1:80 Лука 3:2

• 2:1 Матфей 1:18-25

+ 2:1 Йаптыклар 5:37

+ 2:4 Лука 1:26-27,

+ 2:9 Йаптыклар 12:7

+ 2:11 Матфей 1:21,

+ 2:13 Апокалипсис 5:11

+ 2:14 Лука 19:38

+ 2:19 Лука 2:51

+ 2:21 Йарадылыш 17:12-13,

+ 2:30 Иоан 8:12

+ 2:35 Иоан 19:25

+ 2:37 Йаптыклар 13:2, Йаптыклар 14:23

+ 2:39 Матфей 2:23, Лука 1:26-27

+ 2:50 Лука 9:45, Лука 18:34

+ 2:51 Лука 2:19

• 3:1 Матфей 3:1-12, Марк 1:1-8, Иоан 1:19-28

+ 3:1 Лука 13:1, Лука 23:1, Лука 9:7

+ 3:2 Матфей 26:3, Иоан 11:49, Лука 1:63, Лука 1:80, Иоан 1:6-7

+ 3:7 Матфей 12:34, Матфей 23:33

+ 3:8 Лука 16:24, Иоан 8:33

+ 3:9 Лука 13:9, Матфей 7:19

+ 3:10 Йаптыклар 2:37, Йаптыклар 16:30

+ 3:11 Матфей 25:35, Иаковун 2:15-16

+ 3:14 Лука 19:8

+ 3:15 Иоан 1:19-20

+ 3:17 Матфей 13:30

+ 3:20 Матфей 11:2, Матфей 14:1-12, Марк 6:17-18, Иоан 3:24

• 3:21 Матфей 3:13-17, Марк 1:9-11

+ 3:21 Йаптыклар 7:56

+ 3:22 Иоан 1:32-33, Марк 9:7, Иоан 12:28, Лука 9:35, 2 Петринин 1:17

• 3:23 Матфей 1:1-17

+ 3:32 Руфи 4:18-22

+ 3:33 Йарадылыш 38,

+ 3:38 Йарадылыш 5

• 4:1 Матфей 4:1-11, Марк 1:12-13

+ 4:2 1 Салониклилерӓ 3:5, Матфей 21:18

+ 4:6 1 Иоанын 5:19, Апокалипсис 13:2

• 4:14 Матфей 13:53-58, Марк 6:1-6

+ 4:15 Марк 1:21

+ 4:16 Матфей 2:23, Лука 2:39

+ 4:23 Матфей 11:23, Марк 2:1-12, Иоан 4:46-53

+ 4:24 Иоан 4:44

+ 4:25 Иаковун 5:17

+ 4:30 Иоан 8:59, Иоан 10:39

• 4:31 Марк 1:21-28

+ 4:31 Матфей 4:13

+ 4:32 Матфей 7:28-29

+ 4:34 Матфей 8:29, Марк 1:23-24, Лука 8:28, Йаптыклар 19:15

+ 4:35 Лука 9:42, Йаптыклар 8:7

• 4:38 Матфей 8:14-17, Марк 1:29-34

+ 4:38 1 Коринфлилерӓ 9:5

+ 4:41 Матфей 12:16, Марк 3:12

• 4:42 Марк 1:35-39

+ 4:42 Лука 5:16

* 4:44 Иудейанын: кими текстлердӓ йазылы «Галилейанын».

• 5:1 Матфей 4:18-22, Марк 1:16-20

+ 5:1 Матфей 14:34, Марк 6:53

+ 5:4 Иоан 21:6

+ 5:10 Матфей 13:47

• 5:12 Матфей 8:1-4, Марк 1:40-45

+ 5:12 Марк 9:22

+ 5:14 Матфей 9:30, Матфей 17:9, Марк 1:34, Лука 17:14

+ 5:16 Матфей 14:23, Лука 4:42

• 5:17 Матфей 9:1-8, Марк 2:1-12

+ 5:17 Лука 6:19, Лука 8:46

+ 5:20 Матфей 8:10, Марк 10:52, Лука 7:48

+ 5:21 Матфей 26:65,

• 5:27 Матфей 9:9-17, Марк 2:13-22

+ 5:29 Лука 19:6

+ 5:30 Лука 15:2

+ 5:32 Лука 15:7, 1 Тимофейӓ 1:15

• 5:33 Матфей 9:14-17, Марк 2:18-22

+ 5:33 Матфей 11:2, Лука 11:1, Иоан 1:35, Лука 18:12

+ 5:34 Матфей 25:1-13, Иоан 3:29, Апокалипсис 19:7, Апокалипсис 21:2

+ 5:35 Марк 14:7, Лука 17:22

• 6:1 Матфей 12:1-14, Марк 2:23

+ 6:6 Марк 1:21

+ 6:7 Лука 14:1, Лука 20:20

+ 6:9 Лука 14:3

• 6:12 Матфей 10:1-4, Марк 3:13-19

+ 6:14 Матфей 16:18, Иоан 1:42

+ 6:15 Матфей 9:9

+ 6:16 Лука 22:47

• 6:17 Матфей 4:23

+ 6:19 Лука 5:17, Лука 8:46

+ 6:21 Иоан 7:37, Еклесиаст 7:3, 2 Коринфлилерӓ 7:10

+ 6:22 1 Петринин 4:14

+ 6:23 Йаптыклар 5:41, Иаковун 1:2, 2 Коринфлилерӓ 12:10

+ 6:24 Матфей 6:2, Иаковун 5:1

• 6:27 Матфей 5:38-48

+ 6:28 Лука 23:34, Йаптыклар 7:60, 1 Петринин 3:9

+ 6:29 1 Петринин 2:23, 1 Коринфлилерӓ 6:7

+ 6:31 Матфей 7:12

+ 6:36 Матфей 5:7

• 6:37 Матфей 7:1-5

+ 6:37 Ромалылара 14:10, 1 Коринфлилерӓ 4:5, Ромалылара 2:1, Ромалылара 14:10, Иаковун 2:13

+ 6:38 2 Коринфлилерӓ 9:6, Марк 4:24, Ромалылара 2:1

+ 6:39 Матфей 15:14

+ 6:40 Матфей 10:24, Иоан 13:16

• 6:43 Матфей 7:17-20, Матфей 12:33-35

+ 6:45 Матфей 15:18, Иаковун 3:6

• 6:46 Матфей 7:24-27

+ 6:46 Матфей 7:22, Матфей 25:11, Иоан 13:13

* 6:48 Каави йывылмышты: кими текстлердӓ йазылы «таш ӱстӱндӓ курулмушту».

• 7:1 Матфей 8:5-13

+ 7:4 Йаптыклар 10:2

+ 7:13 Матфей 20:34

+ 7:14 Лука 8:54

+ 7:16 Матфей 21:11

• 7:18 Матфей 11:2-19

+ 7:19 Иоан 4:25, Иоан 6:14, Иоан 11:27

+ 7:23 Иоан 6:61, Иоан 16:1

+ 7:24 Лука 3:2

+ 7:26 Матфей 14:5, Матфей 21:26

+ 7:27 Марк 1:2

+ 7:28 Лука 1:15

+ 7:29 Лука 3:12

+ 7:33 Матфей 3:4, Лука 1:15

+ 7:34 Иоан 2:1, Иоан 12:2, Лука 5:30

• 7:36 Матфей 26:6-13, Марк 14:3-9, Иоан 12:1-8

+ 7:39 Лука 15:2

+ 7:41 Матфей 18:28

+ 7:42 Матфей 6:14, Марк 11:25-26, Ефеслилерӓ 4:32, Колослулара 3:13

+ 7:48 Лука 5:20

+ 7:50 Лука 8:48, Лука 17:19, Лука 18:42, Ефеслилерӓ 2:8

+ 8:1 Лука 4:43

+ 8:2 Лука 23:49, Матфей 27:56, Марк 16:9, Лука 24:10, Иоан 19:25

+ 8:3 Лука 24:10

• 8:4 Матфей 13:1-9, Марк 4:1-9

+ 8:8 Матфей 11:15, Апокалипсис 2:7

• 8:9 Матфей 13:10-23, Марк 4:10-25

+ 8:10 Матфей 19:11,

+ 8:11 Йаптыклар 8:4

+ 8:13 Галатийалылара 1:6, Чыфытлара 6:4

+ 8:14 Матфей 6:25, Марк 10:23, 1 Тимофейӓ 6:10

+ 8:15 Иоан 15:5

+ 8:16 Матфей 5:15, Лука 11:33

+ 8:17 Матфей 10:26, Лука 12:2

• 8:19 Матфей 12:46-50, Марк 3:31-35

+ 8:19 Марк 6:3, Иоан 2:12, Иоан 7:3, Йаптыклар 1:14, 1 Коринфлилерӓ 9:5, Галатийалылара 1:19

+ 8:21 Иоан 15:14, Чыфытлара 2:11

• 8:22 Матфей 8:23-27, Марк 4:35-41

+ 8:22 Матфей 8:18, Марк 4:35

• 8:26 Матфей 8:28-34, Марк 5:1-20

+ 8:28 Лука 4:34

* 8:30 Легион – 6000 аскер.

+ 8:35 Лука 10:39

+ 8:37 Лука 5:8, Йаптыклар 16:39

• 8:40 Матфей 9:18-26, Марк 5:21-43

+ 8:41 Лука 13:14, Йаптыклар 13:15, Йаптыклар 18:8

+ 8:44 Марк 3:10

+ 8:46 Лука 5:17, Лука 6:19

+ 8:48 Лука 7:50, Ефеслилерӓ 2:8

+ 8:51 Марк 14:33, Лука 9:28

+ 8:52 Иоан 11:11

+ 8:54 Марк 1:31, Марк 9:27, Йаптыклар 3:7, Йаптыклар 9:41, Лука 7:14

+ 8:56 Марк 1:44, Марк 9:9

• 9:1 Матфей 10:5-15, Марк 6:7-13

+ 9:1 Лука 6:12-16

+ 9:5 Йаптыклар 13:51

+ 9:6 Марк 1:15

• 9:7 Матфей 14:1-12, Марк 6:14-29

+ 9:7 Лука 3:1, Лука 9:19

+ 9:9 Лука 3:19-20, Лука 23:8

• 9:10 Матфей 14:13-21, Марк 6:30-44, Иоан 6:1-14

+ 9:10 Лука 9:2

• 9:18 Матфей 16:13-19, Марк 8:27-29

+ 9:19 Лука 9:7,

+ 9:20 Лука 22:67, Иоан 11:27

• 9:21 Матфей 16:20-28, Марк 8:30

+ 9:22 Лука 17:25, Лука 18:33, Лука 24:7, Иоан 2:19

* 9:23 Алсын ставрозуну: таа евелки текстлердӓ «хер гӱн алсын ставрозуну».

+ 9:23 Матфей 10:38-39, Лука 14:27

+ 9:25 Лука 12:20

+ 9:26 Ромалылара 1:16, 2 Тимофейӓ 1:8,

+ 9:27 Лука 21:32, Иоан 21:22

• 9:28 Матфей 17:1-8, Марк 9:2-8

+ 9:28 Марк 14:33, Лука 8:51

+ 9:35 Лука 23:35, 2 Петринин 1:17

• 9:37 Матфей 17:14-18, Марк 9:14-27

+ 9:42 Лука 4:35

• 9:43 Матфей 17:22-23, Марк 9:30-32

+ 9:44 Лука 9:22, Лука 18:32-33

+ 9:45 Лука 2:50, Лука 18:34

• 9:46 Матфей 18:1-5, Марк 9:33-40

+ 9:48 Матфей 10:40, Лука 10:16, Иоан 13:20

+ 9:49 Матфей 7:22, Матфей 12:27, Йаптыклар 19:13,

+ 9:50 Лука 11:23

+ 9:51 Лука 24:51, Йаптыклар 1:9

+ 9:52 Матфей 10:5

+ 9:54 Апокалипсис 13:13

• 9:57 Матфей 8:19-22

• 10:1 Матфей 10:7-16

* 10:1 Етмиш: кими текстлердӓ «етмиш ики».

+ 10:2 Матфей 9:37-38, Иоан 4:35

+ 10:3 Матфей 10:16

+ 10:7 Галатийалылара 6:6, 1 Тимофейӓ 5:18

+ 10:8 1 Коринфлилерӓ 10:27

+ 10:9 Марк 1:15

+ 10:11 Йаптыклар 13:51

+ 10:12 Йарадылыш 18:20, Йарадылыш 19:24,

• 10:13 Матфей 11:20-24

+ 10:13 Марк 6:45, Марк 8:21, Марк 3:7

+ 10:16 Матфей 10:40, Матфей 25:45, Иоан 13:20, Галатийалылара 4:14

+ 10:17 Марк 16:17, Йаптыклар 5:16, Йаптыклар 8:7, Йаптыклар 16:18, Йаптыклар 19:12

+ 10:18 Апокалипсис 9:1, Апокалипсис 12:8-9

+ 10:19 Марк 16:18, Йаптыклар 28:3-5

+ 10:20 Чыфытлара 12:23, Апокалипсис 3:5

• 10:21 Матфей 11:25-27, Матфей 13:16-17

+ 10:22 Иоан 6:46, Иоан 7:29, Иоан 8:19, Иоан 10:15

+ 10:23 Матфей 13:16-17

+ 10:24 Чыфытлара 11:13, 1 Петринин 1:10-12

+ 10:25 Лука 18:18

+ 10:27 Матфей 22:37, Марк 12:30

+ 10:28 Ромалылара 10:5, Галатийалылара 3:12

+ 10:33 Иоан 4:9, Иоан 8:48

+ 10:38 Иоан 11:1, Иоан 12:2

+ 10:39 Лука 8:35

+ 10:41 Лука 12:25

• 11:1 Матфей 6:9-15, Матфей 7:7-11

+ 11:1 Матфей 11:2, Марк 2:18, Иоан 1:35

+ 11:4 Матфей 26:41

+ 11:10 Матфей 18:19, Матфей 21:22, Марк 11:24, Иоан 14:13-14, 1 Иоанын 3:22, 1 Иоанын 5:14

+ 11:13 Йарадылыш 6:5, Матфей 12:34, Йаптыклар 2:38

• 11:14 Матфей 12:22-30, Матфей 12:43-45, Марк 3:20-27

+ 11:15 Матфей 9:34, Матфей 10:25

+ 11:16 Марк 8:11, 1 Коринфлилерӓ 1:22

+ 11:19 Лука 9:49, Йаптыклар 19:13

+ 11:23 Лука 9:50

+ 11:26 2 Петринин 2:20

+ 11:27 Лука 1:48

+ 11:28 Иоан 13:17, Иаковун 1:22, Ромалылара 2:13

• 11:29 Матфей 12:38-42, Матфей 16:1-4, Марк 8:11-13

+ 11:31 Матфей 12:6

+ 11:32 Иона 3:5

• 11:33 Матфей 6:22-23

+ 11:33 Матфей 5:15, Марк 4:21, Лука 8:16

• 11:37 Матфей 23:1-36, Марк 12:38-40, Лука 20:45-47

+ 11:38 Марк 7:3-5

+ 11:42 Лука 18:12

+ 11:43 Лука 14:7, Лука 20:46

+ 11:48 Йаптыклар 7:51-52

+ 11:49 Матфей 21:35

+ 11:50 Апокалипсис 18:24, Йарадылыш 4:8, 1 Иоанын 3:12, Чыфытлара 11:4,

+ 11:54 Лука 20:20

+ 12:1 Матфей 16:6, Марк 8:15, 1 Коринфлилерӓ 5:7-8

+ 12:2 Матфей 10:26, Марк 4:22, Лука 8:17

• 12:4 Матфей 10:17-20, Матфей 10:28-33

+ 12:5 Чыфытлара 10:31

+ 12:7 Матфей 6:26, Матфей 12:12

+ 12:8 Ромалылара 10:9, Апокалипсис 3:5

+ 12:9 Матфей 25:12, 1 Иоанын 2:23, 2 Тимофейӓ 2:12

+ 12:10 Матфей 12:31-32, Марк 3:29

• 12:13 Матфей 6:19-21, Матфей 6:25-34

+ 12:15 1 Тимофейӓ 6:6-10,

+ 12:20 Еклесиаст 2:18, Еклесиаст 6:2

+ 12:21 1 Тимофейӓ 6:18

+ 12:22 Филиплилерӓ 4:6, 1 Петринин 5:7

+ 12:24 Матфей 10:31, Матфей 12:12

* 12:25 Бойуна – йада «йашамасына».

+ 12:28 Матфей 8:26, Матфей 14:31, Матфей 16:8

+ 12:32 Иоан 10:16, Лука 22:29

+ 12:33 Матфей 19:21, Лука 18:22

• 12:35 Матфей 24:45-51

+ 12:36 Апокалипсис 3:20

+ 12:39 2 Петринин 3:10, 1 Салониклилерӓ 5:2

+ 12:43 Матфей 25:21, Иоан 13:17

+ 12:45 Матфей 25:5

• 12:49 Матфей 10:34-36

+ 12:50 Марк 10:38

+ 12:51 Йаптыклар 14:4

• 12:54 Матфей 5:25-26, Матфей 16:2-3

* 12:59 Лептон – ен уфак пара.

+ 13:1 Лука 3:1, Лука 23:1

+ 13:4 Иоан 9:7, Иоан 9:11

+ 13:6 Матфей 21:19, Марк 11:13

+ 13:7 Матфей 7:19, Лука 3:9

+ 13:10 Матфей 4:23, Марк 6:2

+ 13:14 Лука 8:41, Йаптыклар 13:15, Йаптыклар 18:8,

+ 13:15 Лука 14:5

+ 13:17 1 Петринин 3:16

• 13:18 Матфей 13:31-33, Марк 4:30-32

+ 13:19 Матфей 17:20, Лука 17:6,

+ 13:21 1 Коринфлилерӓ 5:6, Галатийалылара 5:9

• 13:22 Матфей 7:13-14, Матфей 7:21-23

+ 13:25 Матфей 25:11-12

+ 13:28 Матфей 8:12

+ 13:29 Матфей 8:11, Ефеслилерӓ 3:6

+ 13:30 Матфей 19:30, Матфей 20:16, Марк 10:31

• 13:31 Матфей 23:37-39

+ 13:31 Лука 3:1, Лука 9:7

+ 13:34 Йаптыклар 7:52, Руфи 2:12,

+ 13:35 Лука 19:38

+ 14:1 Лука 6:7, Лука 20:20

+ 14:3 Матфей 12:10, Марк 3:4

* 14:5 Ешӓӓ: таа евелки текстлердӓ «оолу».

+ 14:5 Лука 13:15

+ 14:7 Лука 11:43

+ 14:11 Матфей 23:12, Лука 18:14

+ 14:14 1 Коринфлилерӓ 15:23, 1 Салониклилерӓ 4:16

• 14:15 Матфей 22:1-10

+ 14:15 Апокалипсис 19:9

• 14:25 Матфей 10:37-38

+ 14:26 Иоан 12:25

+ 14:27 Матфей 16:24, Лука 9:23

+ 14:34 Матфей 5:13, Марк 9:50

+ 14:35 Матфей 11:15, Лука 8:8, Апокалипсис 2:7

• 15:1 Матфей 18:12-14

+ 15:2 Лука 5:30, Лука 19:7

+ 15:6 1 Петринин 2:25

+ 15:7 Лука 5:31-32

+ 15:24 Ромалылара 11:15, Ефеслилерӓ 2:1, Ефеслилерӓ 2:5, Колослулара 2:13

+ 16:8 Иоан 12:36, 1 Салониклилерӓ 5:5

+ 16:10 Матфей 25:21, Лука 19:17

+ 16:13 Матфей 6:24

• 16:14 Матфей 11:12-13

+ 16:14 1 Тимофейӓ 6:10

+ 16:16 Матфей 3:2, Лука 4:43, Матфей 11:12-13

+ 16:17 Матфей 5:18

+ 16:18 Матфей 5:32, Матфей 19:19

+ 16:22 Матфей 18:10, Йаптыклар 12:15

+ 16:23 Матфей 11:23, Матфей 8:11

+ 16:24 Лука 3:8

+ 16:29 Йаптыклар 26:22, Йаптыклар 28:23

+ 16:31 Матфей 28:11-15, Иоан 12:10-11

• 17:1 Матфей 18:6-7, Матфей 18:21-22

+ 17:1 Лука 22:22

+ 17:2 Марк 9:42

+ 17:3 Матфей 18:15

+ 17:4 Матфей 6:14

+ 17:5 Марк 9:24

+ 17:6 Матфей 17:20, Лука 13:19

* 17:12 Лепра – титси дери хасталыы.

+ 17:12 Лука 5:11,

+ 17:14 Матфей 8:4, Марк 1:44, Лука 5:14

+ 17:16 Лука 5:12, Иоан 4:9

+ 17:19 Марк 10:52, Лука 7:50, Ефеслилерӓ 2:8

• 17:20 Матфей 24:23-28, Матфей 24:37-41

+ 17:20 Лука 19:11, Йаптыклар 1:6

+ 17:22 Лука 5:35, Иоан 8:56

+ 17:23 Марк 13:21, Лука 21:28

+ 17:25 Лука 9:22

+ 17:26 Йарадылыш 6:5

+ 17:27 Йарадылыш 6:14, Йарадылыш 7:21

+ 17:29 Йарадылыш 19:16, Йарадылыш 19:24, 2 Петринин 2:6-8

+ 17:31 Марк 13:15

+ 17:32 Йарадылыш 19:26

+ 17:33 Матфей 10:39

+ 18:1 Лука 21:36, Ромалылара 12:12, Ефеслилерӓ 6:18, Колослулара 4:2, 1 Салониклилерӓ 5:17

+ 18:7 Апокалипсис 6:10, Марк 13:20, Ромалылара 8:33, Колослулара 3:12, Тита 1:1

+ 18:8 Чыфытлара 10:37

+ 18:9 Лука 16:15

+ 18:10 Йаптыклар 3:1

+ 18:11 Матфей 6:5

+ 18:12 Лука 5:33, Лука 11:42

+ 18:14 Матфей 23:12, Лука 14:11

• 18:15 Матфей 19:13-15, Марк 10:13-16

+ 18:17 Матфей 18:3

• 18:18 Матфей 19:16-30, Марк 10:17-31

+ 18:18 Лука 10:25

+ 18:21 Филиплилерӓ 3:6

+ 18:22 Лука 12:33

+ 18:27 Йарадылыш 18:14, Марк 14:36

+ 18:28 Лука 5:11

+ 18:29 Лука 14:26

• 18:31 Матфей 20:17-19, Марк 10:32-34

+ 18:33 Лука 9:22, Лука 24:7, Иоан 2:19

+ 18:34 Лука 2:50, Лука 9:45

• 18:35 Матфей 20:29-34, Марк 10:46-52

+ 18:38 Матфей 22:42, Лука 1:32

+ 18:42 Лука 7:50, Ефеслилерӓ 2:8

+ 19:7 Лука 5:30, Лука 15:2

+ 19:8 Лука 3:14

+ 19:9 Лука 3:8, Иоан 8:33, Иоан 8:39

• 19:11 Матфей 25:14-30

+ 19:11 Лука 17:20, Йаптыклар 1:6

+ 19:14 Иоан 15:8

+ 19:17 Лука 16:10

+ 19:26 Матфей 13:12

+ 19:27 Матфей 22:7, Лука 20:16

• 19:28 Матфей 21:1-11, Марк 11:1-11, Иоан 12:12-19

+ 19:29 Йаптыклар 1:12

+ 19:39 Матфей 21:15-16

+ 19:41 Иоан 11:35

+ 19:44 Лука 21:6

• 19:45 Матфей 21:12-17, Марк 11:15-19, Иоан 2:13-22

• 20:1 Матфей 21:23-27, Марк 11:27-33

+ 20:2 Йаптыклар 4:7

+ 20:4 Лука 3:3

+ 20:5 Лука 7:30

+ 20:6 Лука 7:26, Лука 9:8

• 20:9 Матфей 21:33-46, Марк 12:1-12

+ 20:9 Марк 13:34

+ 20:12 Лука 11:48-49

+ 20:13 Матфей 3:17, Чыфытлара 1:1

+ 20:14 Чыфытлара 1:2

+ 20:15 Чыфытлара 13:12

+ 20:16 Йаптыклар 13:46

• 20:19 Матфей 22:15-22, Марк 12:13-17

+ 20:20 Лука 6:7, Лука 14:1, Лука 11:54

+ 20:22 Матфей 17:24-25

+ 20:23 Марк 7:6, Лука 12:1

+ 20:25 Ромалылара 13:7

• 20:27 Матфей 22:23-33, Марк 12:18-27

+ 20:27 Йаптыклар 23:8

+ 20:35 2 Салониклилерӓ 1:5

+ 20:40 Матфей 22:46

• 20:41 Матфей 22:41-46, Марк 12:35-40

+ 20:41 Лука 1:32, Лука 18:38

+ 20:42 Йаптыклар 2:34-35

+ 20:46 Лука 11:43

• 21:1 Марк 12:41-44

+ 21:1 Матфей 27:6, Иоан 8:20

* 21:2 Лепта – ен уфак пара.

+ 21:4 2 Коринфлилерӓ 8:1-3, 2 Коринфлилерӓ 8:12

• 21:5 Матфей 24:1-14, Марк 13:1-13

+ 21:6 Лука 19:44

+ 21:8 1 Иоанын 3:7, Колослулара 2:8, 2 Салониклилерӓ 2:3,

+ 21:10 Апокалипсис 6:4

+ 21:11 Йаптыклар 11:28, Апокалипсис 6:8, Апокалипсис 6:12

+ 21:12 Йаптыклар 4:3, Йаптыклар 17:6, Йаптыклар 18:12, Йаптыклар 24:1, Йаптыклар 25:6

+ 21:15 Йаптыклар 6:10

+ 21:18 Йаптыклар 27:34

• 21:20 Матфей 24:15-21, Марк 13:14-19

+ 21:23 Матфей 27:25, 1 Салониклилерӓ 2:16

+ 21:24 Апокалипсис 11:2

• 21:25 Матфей 24:29-31, Марк 13:24-27

• 21:29 Матфей 24:32-35, Марк 13:28-31

+ 21:32 Лука 9:27

+ 21:33 2 Петринин 3:10

+ 21:36 Матфей 25:13, 1 Салониклилерӓ 5:6, Лука 18:1, Ромалылара 12:12, Ефеслилерӓ 6:18, Колослулара 4:2, 1 Салониклилерӓ 5:17

+ 21:37 Матфей 21:23, Матфей 26:55

• 22:1 Матфей 26:1-5, Матфей 26:14-16, Марк 14:1-2, Марк 14:10-11, Иоан 11:45-53

+ 22:3 Иоан 13:2

+ 22:6 Йаптыклар 1:16

• 22:7 Матфей 26:17-25, Марк 14:12-21, Иоан 13:21-30

+ 22:7 1 Коринфлилерӓ 5:7

• 22:14 Матфей 26:26-30, Марк 14:22-26, 1 Коринфлилерӓ 11:23-25

+ 22:16 Апокалипсис 19:9

+ 22:19 Иоан 6:51, 1 Коринфлилерӓ 10:16, 1 Коринфлилерӓ 11:24

+ 22:21 Иоан 13:18

+ 22:22 Йаптыклар 2:23

• 22:24 Матфей 18:1-5, Марк 9:33-37, Лука 9:46-50

+ 22:26 Матфей 20:26, Марк 10:43-44

+ 22:27 Матфей 20:28, Иоан 13:4-5

+ 22:28 Чыфытлара 2:18

+ 22:29 Лука 12:32

+ 22:30 Матфей 19:28, Апокалипсис 3:21

• 22:31 Матфей 26:31-35, Марк 14:27-31, Иоан 13:36-38

+ 22:32 Иоан 17:9

+ 22:33 Иоан 21:19, Йаптыклар 12:4

+ 22:35 Лука 9:3, Лука 10:4

• 22:39 Матфей 26:36-46, Марк 14:32-42

+ 22:40 Матфей 6:13

+ 22:42 Марк 10:38, Иоан 18:11, Чыфытлара 5:7, Матфей 6:10

+ 22:43 Матфей 4:11, Марк 1:13

• 22:47 Матфей 26:47-56, Марк 14:43-50, Иоан 18:3-11

+ 22:47 Йаптыклар 1:16

+ 22:49 Лука 22:38

+ 22:53 Лука 20:1, Ефеслилерӓ 6:12

• 22:54 Матфей 26:57-58, Матфей 26:69-75, Марк 14:53-54, Марк 14:66-72, Иоан 18:12-18, Иоан 18:25-27

+ 22:61 Лука 22:34

• 22:63 Матфей 26:67-68, Марк 14:65

• 22:66 Матфей 26:59-66, Марк 14:55-64, Иоан 18:19-24

+ 22:69 Марк 16:19, Йаптыклар 7:56, Чыфытлара 1:3

+ 22:71 Матфей 9:3, Иоан 10:36

• 23:1 Матфей 27:1-2, Матфей 27:11-14, Марк 15:1-5, Иоан 18:28-30

+ 23:1 Лука 3:1, Лука 13:1, Йаптыклар 3:13, Йаптыклар 4:27, 1 Тимофейӓ 6:13

+ 23:2 Йаптыклар 17:7, Лука 20:25

+ 23:3 Матфей 2:2

+ 23:4 Иоан 18:38, Иоан 19:4, Чыфытлара 4:15

+ 23:7 Лука 3:1, Лука 9:7

+ 23:8 Лука 9:9

• 23:13 Матфей 27:15-26, Марк 15:6-15, Иоан 18:39

• 23:26 Матфей 27:32-44, Марк 15:21-32, Иоан 19:17-27

+ 23:29 Марк 13:17, Лука 21:23

+ 23:30 Апокалипсис 6:16

+ 23:34 Йаптыклар 7:60,

+ 23:35 Лука 9:35, Иоан 10:18

+ 23:41 Лука 23:4, Чыфытлара 4:15

• 23:44 Матфей 27:45-56, Марк 15:33-41, Иоан 19:28-30

* 23:44 Алтынӂы саат – ӱӱлен. Докузунӂу саат – саат 15.

+ 23:46 Йаптыклар 7:59

+ 23:48 Лука 18:13

+ 23:49 Лука 8:2

• 23:50 Матфей 27:57-61, Марк 15:42-47, Иоан 19:38-42

* 23:54 Библийайа гӧрӓ ӂумаа гӱнӱ авшамнен гӱн кауштуктан сора чекедер ӂумертеси.

• 24:1 Матфей 28:1-10, Марк 16:1-8, Иоан 20:1-10

+ 24:4 Иоан 20:12

+ 24:7 Лука 9:22, Лука 18:33, Иоан 2:19

+ 24:8 Иоан 2:22

+ 24:10 Марк 15:40, Лука 8:2-3

+ 24:11 Марк 16:11

• 24:13 Марк 16:12-13

* 24:13 Алтмыш стади – оники километра.

+ 24:16 Иоан 20:14

+ 24:18 Иоан 19:25

+ 24:20 Йаптыклар 2:23

+ 24:26 1 Петринин 1:11

+ 24:27 Йарадылыш 3:15, Йарадылыш 12:3, Йарадылыш 22:8, Йаптыклар 8:35

+ 24:30 Лука 9:16

+ 24:34 1 Коринфлилерӓ 15:5

• 24:36 Матфей 28:16-20, Марк 16:14-18, Иоан 20:19-23, Йаптыклар 1:6-8

+ 24:37 Матфей 14:26, Марк 6:49

+ 24:39 1 Иоанын 1:1

+ 24:41 Иоан 21:5

+ 24:45 Йаптыклар 16:14

+ 24:46 Лука 24:27

+ 24:48 Йаптыклар 1:8

+ 24:49 Иоан 14:26, Йаптыклар 1:8, Йаптыклар 1:4, Йаптыклар 2:4

• 24:50 Марк 16:19-20, Йаптыклар 1:9-11

+ 24:50 Матфей 21:17, Лука 19:29, Иоан 11:18, Йаптыклар 1:9

+ 24:52 Матфей 28:9

+ 24:53 Йаптыклар 2:46, Йаптыклар 3:1, Йаптыклар 5:21

+ 1:1 Йарадылыш 1:1, Апокалипсис 19:13, Иоан 20:28, 1 Иоанын 5:20, Филиплилерӓ 2:6

+ 1:3 1 Коринфлилерӓ 8:6, Колослулара 1:16, Чыфытлара 1:2

+ 1:4 Иоан 5:26, Иоан 11:25, 1 Иоанын 1:2, 1 Иоанын 5:11, Иоан 8:12, Иоан 9:5, Иоан 12:46

+ 1:6 Матфей 3:1, Марк 1:4, Лука 1:80, Лука 3:2

+ 1:7 Иоан 3:26, Иоан 5:33, Иоан 10:41, Иоан 20:31, Йаптыклар 19:4

+ 1:9 1 Петринин 2:9

+ 1:11 Иоан 5:43

+ 1:12 Матфей 5:9, 1 Иоанын 3:1, 1 Иоанын 5:1, Ромалылара 8:14

+ 1:13 Иоан 3:3, Иаковун 1:18

+ 1:14 1 Иоанын 4:2, 2 Иоанын 1:7, 1 Тимофейӓ 3:16, Чыфытлара 2:14

+ 1:15 Матфей 3:11

+ 1:17 Иоан 7:19, Иоан 14:6

+ 1:18 Иоан 6:46, 1 Иоанын 4:12, Колослулара 1:15, 1 Тимофейӓ 6:16

• 1:19 Матфей 3:1-12, Марк 1:2-8, Лука 3:15-17

+ 1:20 Йаптыклар 13:25

+ 1:21 Матфей 17:12-13, Лука 1:17,

* 1:28 Вифаварада: таа евелки текстлердӓ «Вифанийада».

+ 1:29 1 Петринин 1:19, 1 Иоанын 2:2, 1 Иоанын 4:10

+ 1:31 Лука 1:17

+ 1:32 Матфей 3:16, Марк 1:10, Лука 3:22

+ 1:33 Йаптыклар 1:5

+ 1:35 Матфей 11:2, Марк 2:18, Лука 11:1

+ 1:36 Иоан 1:29

+ 1:38 Иоан 18:4, Иоан 18:7

* 1:39 Онунӂу саат – саат 16 (ама кими билгичлерӓ гӧрӓ саат 10).

+ 1:40 Матфей 4:18-20, Марк 1:16-20, Лука 5:2-11

+ 1:41 Иоан 4:25

* 1:42 Таш – урумӂа «петрос» (Петри).

+ 1:42 Матфей 16:18, Марк 3:16, Галатийалылара 1:18, 1 Коринфлилерӓ 1:12

+ 1:44 Иоан 12:21

+ 1:45 Иоан 21:2, Лука 24:27, Матфей 2:23, Лука 2:39

+ 1:47 Ромалылара 9:6

+ 1:49 Матфей 27:11, Матфей 27:42, Иоан 11:27

+ 1:51 Йарадылыш 28:12,

+ 2:1 Иоан 4:46, Иоан 21:2

+ 2:4 Марк 14:41, Иоан 7:6, Иоан 7:30, Иоан 8:20, Иоан 13:1

* 2:6 Ики-ӱч ӧлчӱ – урумӂа «ики-ӱч метритис» (80-120 литра).

+ 2:6 Иоан 3:25

+ 2:12 Марк 3:31, Марк 6:3, Иоан 7:3, Йаптыклар 1:14, 1 Коринфлилерӓ 9:5, Галатийалылара 1:19

• 2:13 Матфей 21:12-13, Марк 11:15-17, Лука 19:45-46

+ 2:13 Иоан 6:4, Иоан 11:55

+ 2:16 Лука 2:49

+ 2:18 Иоан 4:48, Иоан 6:30, 1 Коринфлилерӓ 1:22

+ 2:19 Марк 8:31, Марк 14:58, Марк 15:29, Иоан 10:18

+ 2:22 Лука 24:8, Иоан 12:16

+ 2:23 Иоан 11:45

+ 3:1 Иоан 7:50, Иоан 19:39

* 3:3 Енидӓн – еки «йукарыдан».

+ 3:5 Марк 16:16, Йаптыклар 2:38, Матфей 5:20, 1 Коринфлилерӓ 15:50

+ 3:13 Иоан 6:38, 1 Коринфлилерӓ 15:47, Ефеслилерӓ 4:9

+ 3:14 Иоан 8:28, Иоан 12:32

+ 3:16 Ромалылара 5:8, Ефеслилерӓ 2:4, 1 Иоанын 3:1, 1 Иоанын 4:10

+ 3:17 Иоан 8:15, Иоан 12:47

+ 3:18 Марк 16:16

+ 3:19 Иоан 1:4, Иоан 8:12, Иоан 7:7

+ 3:20 Ефеслилерӓ 5:13

+ 3:22 Иоан 4:1-2

+ 3:24 Матфей 11:2, Марк 6:17-18, Лука 3:19-20

+ 3:25 Иоан 2:6

+ 3:26 Иоан 1:7, Иоан 5:33

+ 3:27 1 Коринфлилерӓ 4:7

+ 3:28 Марк 1:2, Иоан 1:20

+ 3:29 Матфей 9:15, Матфей 25:1-13, Апокалипсис 19:7, Апокалипсис 21:2, Матфей 9:15, Марк 2:19

+ 3:33 Иоан 8:26

+ 3:35 Матфей 3:17, Матфей 17:5, Иоан 5:20

+ 3:36 Иоан 5:24, Иоан 6:40, 1 Иоанын 5:12-13

+ 4:2 Иоан 3:22

+ 4:3 Иоан 2:11-12

+ 4:4 Лука 9:52-53

+ 4:5 Йарадылыш 33:19, Йарадылыш 48:22

* 4:6 Алтынӂы саат – ӱӱлендӓ саат 12 (кими билгичлерӓ гӧрӓ саат 18).

+ 4:14 Иоан 7:38

+ 4:19 Иоан 9:20

+ 4:20 Йарадылыш 12:6-7, Йарадылыш 33:18,

+ 4:22 Йаптыклар 13:23, Ромалылара 3:1-2

+ 4:23 Ромалылара 8:15, Ефеслилерӓ 6:18,

+ 4:24 2 Коринфлилерӓ 3:17

+ 4:25 Иоан 1:41, Матфей 11:2,

+ 4:26 Иоан 9:37

+ 4:34 Иоан 5:30, Иоан 6:38, Иоан 9:4, Иоан 14:31

+ 4:35 Матфей 9:38, Лука 10:2

+ 4:36 1 Коринфлилерӓ 3:6-9

+ 4:42 Иоан 1:29, 1 Иоанын 4:14

+ 4:44 Матфей 13:57, Марк 6:4, Лука 4:24

+ 4:45 Иоан 2:23

+ 4:46 Иоан 2:1, Иоан 21:2, Иоан 2:12

+ 4:48 Иоан 2:18, Иоан 6:30, 1 Коринфлилерӓ 1:22

* 4:52 Единӂи саат – саат 13 (кими билгичлерӓ гӧрӓ саат 19).

+ 4:53 Матфей 8:13, Йаптыклар 16:34, Йаптыклар 18:8

+ 4:54 Иоан 2:11

+ 5:8 Матфей 9:6-7, Марк 2:11, Лука 5:24

+ 5:16 Иоан 15:20

+ 5:18 Иоан 7:1, Филиплилерӓ 2:6

+ 5:20 Матфей 3:17, Матфей 17:5, Иоан 3:35, Иоан 10:17, Иоан 15:9, Иоан 17:26

+ 5:21 Ромалылара 8:11, 1 Коринфлилерӓ 15:45

+ 5:22 Иоан 17:2, Йаптыклар 10:42

+ 5:23 Матфей 10:40, Лука 10:16, Иоан 13:20, Иоан 15:23

+ 5:24 Иоан 3:36, Иоан 6:40, Иоан 20:31, 1 Иоанын 5:9-13, 1 Иоанын 3:14

+ 5:25 Матфей 27:52-53, Ефеслилерӓ 2:1, Ефеслилерӓ 2:5

+ 5:26 Иоан 1:4, Иоан 11:25, 1 Иоанын 1:2, 1 Иоанын 5:11

+ 5:28 Иоан 11:25, Иоан 11:43

+ 5:30 Марк 14:36, Иоан 6:38, Иоан 8:16

+ 5:31 Иоан 8:13

+ 5:33 Иоан 1:7, Иоан 3:26, Иоан 10:41

+ 5:35 Матфей 5:16, 2 Петринин 1:19

+ 5:36 Иоан 8:18, Иоан 10:25, 1 Иоанын 5:9

+ 5:39 Лука 24:27

+ 5:41 1 Салониклилерӓ 2:6

+ 5:43 Иоан 10:25, Иоан 12:12, Иоан 1:11, Иоан 3:11-12

+ 5:44 Иоан 12:43

• 6:1 Матфей 14:13-21, Марк 6:30-44, Лука 9:10-17

+ 6:4 Иоан 2:13, Иоан 11:55

+ 6:5 Иоан 1:44,

+ 6:8 Иоан 1:40, Иоан 1:44

+ 6:11 Матфей 15:36

+ 6:14 Матфей 11:2-3, Иоан 4:25, Иоан 11:27

• 6:16 Матфей 14:22-27, Марк 6:45-52

* 6:19 25-30 стади – 4,6–5,6 километра.

+ 6:29 1 Иоанын 3:23

+ 6:30 Матфей 12:38, Иоан 2:18, Иоан 4:48, 1 Коринфлилерӓ 1:22

* 6:31 Манна – имӓк, ангысыны Аллах минунийалы шекилдӓ йоллармыш чыфытлара, ачан оннар гезӓрмишлӓр чолда.

+ 6:34 Иоан 4:15

+ 6:35 Иоан 4:14, Иоан 7:37

+ 6:37 Иоан 17:6

+ 6:38 Иоан 3:13, 1 Коринфлилерӓ 15:47, Марк 14:36, Иоан 5:30

+ 6:39 Матфей 18:14, Иоан 10:28-29

+ 6:40 Иоан 3:35, Иоан 5:24, 1 Иоанын 5:12-13

+ 6:42 Матфей 13:55

+ 6:44 Иоан 12:32

+ 6:46 Матфей 11:27, Иоан 1:18

+ 6:51 Иоан 3:13, Матфей 26:26-28

+ 6:53 Марк 14:22-24, 1 Коринфлилерӓ 10:16, 1 Коринфлилерӓ 11:27

+ 6:56 Иоан 15:4-5, 1 Иоанын 3:24

+ 6:62 Марк 16:19, Лука 24:51, Йаптыклар 1:9

+ 6:63 2 Коринфлилерӓ 3:6

+ 6:64 Иоан 13:11

* 6:69 Сӓнсин Аллахын Айозу: кими текстлердӓ вар йазылы «Сӓнсин Христос, дири Аллахын Оолу».

+ 6:69 Марк 1:24

+ 6:70 Иоан 13:2, Иоан 13:27

+ 6:71 Иоан 18:2-3

+ 7:1 Иоан 5:18, Иоан 8:37, Иоан 11:53

+ 7:3 Марк 3:31, Марк 6:3, Иоан 2:12, Йаптыклар 1:14, 1 Коринфлилерӓ 9:5, Галатийалылара 1:19

+ 7:6 Марк 14:41, Иоан 2:4, Иоан 8:20, Иоан 13:1

+ 7:7 Иоан 15:18, Иоан 3:19

+ 7:13 Иоан 19:38

+ 7:16 Иоан 8:28, Иоан 12:49, Иоан 14:10

+ 7:18 Иоан 5:41, Иоан 8:50

+ 7:19 Иоан 1:17

+ 7:20 Марк 3:22, Иоан 8:48, Иоан 10:20

+ 7:23 Матфей 12:2, Иоан 5:16

+ 7:24 Иоан 8:15

+ 7:27 Иоан 8:14, Иоан 9:29, Иоан 19:9

+ 7:29 Матфей 11:27, Иоан 8:55

+ 7:30 Иоан 10:39, Марк 14:41, Иоан 2:4, Иоан 7:6, Иоан 8:20, Иоан 13:1

+ 7:31 Иоан 8:30

+ 7:33 Марк 14:7, Иоан 14:19, Иоан 16:5

+ 7:34 Иоан 8:21-22, Иоан 13:33

+ 7:37 Матфей 11:28, Матфей 5:6, Иоан 4:14, Иоан 6:35

+ 7:39 Йаптыклар 2:4

+ 7:40 Иоан 1:21

+ 7:42 Матфей 2:1, Лука 2:4-7

+ 7:43 Иоан 9:16, Иоан 10:19

+ 7:48 1 Коринфлилерӓ 1:20, 1 Коринфлилерӓ 2:8

+ 7:50 Иоан 3:1, Иоан 19:39

+ 8:6 Лука 11:54, Лука 20:20

+ 8:7 Ромалылара 2:1, Ромалылара 2:22

* 7:53 – 8:11. Бу сыралар ен ески текстлердӓ йок.

+ 8:11 Иоан 5:14

+ 8:12 Лука 2:30, Иоан 1:4, Иоан 1:9, Иоан 12:35

+ 8:13 Иоан 5:31

+ 8:14 Иоан 13:3, Иоан 16:28, Иоан 7:27

+ 8:15 Иоан 3:17, Иоан 7:24, Иоан 12:47

+ 8:16 Иоан 5:30, Иоан 16:32

+ 8:18 Иоан 5:36, 1 Иоанын 5:9

+ 8:19 Матфей 11:27, Иоан 16:3

+ 8:20 Марк 14:41, Иоан 2:4, Иоан 7:6, Иоан 13:1

+ 8:21 Иоан 7:34-35, Иоан 13:33

+ 8:23 1 Иоанын 4:5, Иоан 17:14

+ 8:26 Иоан 15:15, Иоан 3:33

+ 8:28 Иоан 3:14, Иоан 12:32, Иоан 5:30, Иоан 7:16

+ 8:29 Иоан 4:34, Иоан 6:38

+ 8:30 Иоан 7:31

+ 8:32 Иаковун 2:12, 1 Петринин 2:16, Ромалылара 6:18, 1 Коринфлилерӓ 7:22, 2 Коринфлилерӓ 3:17, Галатийалылара 5:1

+ 8:33 Матфей 3:9

+ 8:34 2 Петринин 2:19, Ромалылара 6:16-20, Тита 3:3

+ 8:35 Йарадылыш 21:10, Галатийалылара 4:30

+ 8:37 Иоан 5:18, Иоан 7:1, Иоан 11:53

+ 8:39 Лука 19:9

+ 8:44 1 Иоанын 3:8, 1 Иоанын 3:10, 1 Иоанын 3:12, Йарадылыш 3:4, 2 Коринфлилерӓ 11:3, Апокалипсис 12:9

+ 8:48 Марк 3:22, Иоан 7:20

+ 8:49 Иоан 5:23

+ 8:50 Иоан 5:41, Иоан 7:18

+ 8:51 Иоан 5:24, Иоан 11:26

+ 8:54 Чыфытлара 5:5, Иоан 17:1, Йаптыклар 3:13, 2 Петринин 1:17

+ 8:55 Иоан 7:28-29

+ 8:56 Матфей 13:17, Лука 17:22

+ 8:59 Иоан 10:31

+ 9:4 Иоан 4:34, Иоан 11:9, Иоан 12:35

+ 9:5 Иоан 1:4, Иоан 8:12, Иоан 12:46

+ 9:6 Марк 7:33, Марк 8:23

+ 9:7 Лука 13:4

+ 9:14 Иоан 5:9

+ 9:16 Иоан 7:43, Иоан 10:19

+ 9:17 Иоан 4:19, Иоан 6:14

+ 9:22 Иоан 7:13, Иоан 12:42, Иоан 16:2

+ 9:29 Иоан 7:27, Иоан 8:14

* 9:35 Адам Оолуна: кими текстлердӓ «Аллахын Оолуна».

+ 9:37 Иоан 4:26

+ 9:40 Ромалылара 2:19

+ 9:41 Иоан 15:22, Иаковун 4:17

+ 10:6 Марк 6:52, Марк 8:17

+ 10:11 Еклесиаст 12:12, Чыфытлара 13:20, Иоан 15:13, 1 Иоанын 3:16

+ 10:12 Матфей 7:15, Йаптыклар 20:29

+ 10:15 Матфей 11:27

+ 10:16 Иоан 11:52, Лука 12:32

+ 10:17 Матфей 3:17, Иоан 5:20

+ 10:18 Иоан 2:19

+ 10:19 Иоан 7:43, Иоан 9:16

+ 10:20 Марк 3:22, Иоан 7:20, Иоан 8:48,

+ 10:23 Йаптыклар 3:11, Йаптыклар 5:12

+ 10:24 Матфей 26:63, Иоан 1:24-25, Иоан 1:41

+ 10:25 Иоан 5:36

+ 10:28 Иоан 3:16, Иоан 17:12

+ 10:30 Иоан 17:11

+ 10:31 Иоан 8:59

+ 10:33 Матфей 9:3

+ 10:36 Иоан 3:17, Марк 2:7, Марк 14:64

+ 10:38 Иоан 14:10

+ 10:39 Лука 4:30, Иоан 7:30

+ 10:40 Иоан 1:28

+ 10:41 Иоан 1:7, Иоан 3:26, Иоан 5:33

+ 10:42 Иоан 7:31

+ 11:1 Лука 10:38-39

+ 11:2 Иоан 12:3

+ 11:8 Иоан 8:59, Иоан 10:31

+ 11:9 Иоан 9:4, Иоан 12:35

+ 11:11 Матфей 9:24, Марк 5:39,

+ 11:16 Матфей 10:3, Марк 3:18, Лука 6:15, Иоан 14:5, Иоан 20:24, Иоан 21:2, Йаптыклар 1:13, Иоан 13:37

* 11:18 Онбеш стади – 2,8 километра.

+ 11:24 Лука 14:14, Иоан 5:29, Иоан 6:39

+ 11:25 Иоан 1:4, Иоан 5:26, 1 Иоанын 1:2, 1 Иоанын 5:11

+ 11:26 Иоан 5:24, Иоан 8:51

+ 11:27 Матфей 11:2, Иоан 1:49, Матфей 16:16, Марк 8:29

+ 11:35 Лука 19:41

+ 11:37 Иоан 9:6-7

+ 11:38 Матфей 27:60

+ 11:41 Иоан 17:1

+ 11:42 Иоан 3:17

+ 11:43 Иоан 5:28

+ 11:44 Иоан 5:28

• 11:45 Матфей 26:1-5, Марк 14:1-22, Лука 22:1-2

+ 11:45 Иоан 2:23

+ 11:50 Иоан 18:14

+ 11:51 Марк 10:45

+ 11:52 Иоан 10:16, 1 Иоанын 2:2

+ 11:53 Марк 14:1, Иоан 5:18, Иоан 7:1, Иоан 8:37

+ 11:55 Иоан 2:13, Иоан 6:4,

+ 11:57 Иоан 7:11

• 12:1 Матфей 26:6-13, Марк 14:3-9, Лука 7:36-50

+ 12:1 Иоан 11:55, Матфей 21:17, Иоан 11:1, Иоан 11:18

+ 12:2 Лука 10:38

* 12:3 1 фунт – 0,33 килограм.

+ 12:3 Иоан 11:2

+ 12:6 Иоан 13:29

+ 12:9 Иоан 11:44

• 12:12 Матфей 21:4-9, Марк 11:7-10, Лука 19:35-38

* 12:13 Осанна – селӓмнемӓк лафы, аннамасы «шинди куртар».

* 12:15 Сионун кызы – Иерусалимин инсаны.

+ 12:15 Матфей 21:4-5

+ 12:16 Иоан 2:22

+ 12:19 Иоан 11:47-48

+ 12:21 Иоан 1:44

+ 12:23 Иоан 2:4, Иоан 17:1

+ 12:24 1 Коринфлилерӓ 15:36

+ 12:25 Матфей 10:39, Лука 14:26

+ 12:27 Марк 14:34, Иоан 13:21

+ 12:28 Марк 1:11, Марк 9:7

+ 12:29 Йаптыклар 23:9

+ 12:30 Иоан 11:42

* 12:31 Бу дӱннейин чорбаӂысы – шейтан.

+ 12:31 Иоан 16:11, 2 Коринфлилерӓ 4:4, Колослулара 2:15

+ 12:32 Иоан 3:14, Иоан 8:28, Иоан 6:44

+ 12:33 Иоан 18:32

+ 12:35 Иоан 1:4, Иоан 8:12, Ефеслилерӓ 5:8, Иоан 9:4, Иоан 11:9, 1 Иоанын 1:6

+ 12:36 Лука 16:8, 1 Салониклилерӓ 5:5

+ 12:38 Ромалылара 10:16

+ 12:40 Матфей 13:15, Марк 4:12, Йаптыклар 28:27

+ 12:42 Иоан 3:1, Иоан 9:22, Иоан 16:2

+ 12:43 Иоан 5:44

+ 12:44 Матфей 10:40, Иоан 13:20, Иоан 14:1

+ 12:45 Иоан 14:9

+ 12:46 Иоан 1:4, Иоан 8:12, Иоан 9:5

+ 12:47 Иоан 3:17, Иоан 4:42, Иоан 8:15

+ 13:1 Иоан 12:1, Марк 14:41, Иоан 2:4, Иоан 7:6, Иоан 8:20

+ 13:2 Иоан 6:70

+ 13:3 Матфей 11:27, Иоан 17:2, Иоан 8:14, Иоан 16:28

+ 13:5 Матфей 20:28, Лука 22:27

+ 13:8 1 Коринфлилерӓ 6:11, Ефеслилерӓ 5:26, Тита 3:5, Чыфытлара 10:22

+ 13:10 Иоан 15:3

+ 13:11 Иоан 6:64, Иоан 18:2

+ 13:13 Матфей 7:22, Матфей 23:8, Лука 6:46, Филиплилерӓ 2:11

+ 13:14 1 Тимофейӓ 5:10

+ 13:15 1 Петринин 2:21

+ 13:16 Лука 6:40, Иоан 15:20

+ 13:17 Матфей 24:46, Лука 11:28, Иаковун 1:22, Ромалылара 2:13

• 13:18 Матфей 26:21-25, Марк 14:18-21, Лука 22:21-23

+ 13:18 Иоан 6:70,

+ 13:19 Марк 13:23, Иоан 14:29, Иоан 16:4

+ 13:20 Матфей 10:40, Лука 10:16, Иоан 12:44

+ 13:21 Марк 14:34, Иоан 12:27

+ 13:23 Иоан 19:26, Иоан 20:2, Иоан 21:7, Иоан 21:20

+ 13:29 Иоан 12:6

+ 13:31 1 Петринин 4:11

+ 13:32 Иоан 17:1, Иоан 17:5

+ 13:33 Иоан 7:34, Иоан 8:21

+ 13:34 1 Иоанын 2:7-8, 1 Иоанын 3:11, 2 Иоанын 1:5, Иоан 15:12

• 13:36 Матфей 26:31-35, Марк 14:27-31, Лука 22:31-34

+ 13:37 Иоан 11:16, Иоан 21:19

+ 13:38 Иоан 18:27

+ 14:1 Иоан 12:44

+ 14:3 Иоан 14:1, 1 Салониклилерӓ 4:17

+ 14:5 Иоан 11:16

+ 14:6 Иоан 1:17, Иоан 11:25, Чыфытлара 10:20

+ 14:8 Иоан 1:43, Иоан 12:21

+ 14:9 Иоан 12:45

+ 14:10 Иоан 10:38

+ 14:11 Иоан 5:36

+ 14:12 Иоан 8:14, Иоан 13:3, Иоан 16:28

+ 14:14 Матфей 7:7-8, Марк 11:24, Иоан 15:16, Иоан 16:23, 1 Иоанын 3:22

+ 14:15 Матфей 28:20, 1 Иоанын 5:3, 2 Иоанын 1:6, Ромалылара 13:10

* 14:16 Иилендириӂи – еки «Йардымӂы», «Гиргиннедиӂи», «Ӱреклендириӂи».

+ 14:16 Иоан 15:26, Иоан 16:13

+ 14:17 1 Коринфлилерӓ 2:14, Йаптыклар 2:4

+ 14:19 Иоан 7:33

+ 14:21 Иоан 16:27

+ 14:22 Лука 6:16, Йаптыклар 1:13

+ 14:23 Апокалипсис 3:20

+ 14:26 Иоан 15:26, Иоан 16:13, 1 Коринфлилерӓ 2:10, 1 Иоанын 2:20, Лука 24:49

+ 14:27 Филиплилерӓ 4:7, Колослулара 3:15

+ 14:28 Иоан 14:1-2, 1 Коринфлилерӓ 11:3, 1 Коринфлилерӓ 15:24

+ 14:29 Марк 13:23, Иоан 13:19

+ 14:30 Иоан 12:31, Ефеслилерӓ 2:2

+ 15:2 Матфей 3:10, Матфей 7:19

+ 15:3 Иоан 13:10

+ 15:4 1 Иоанын 2:6

+ 15:5 Ромалылара 11:17, Иоан 6:56, 1 Иоанын 3:24, Марк 4:20

+ 15:6 Матфей 13:42

+ 15:7 Иоан 14:14

+ 15:9 Матфей 3:17, Иоан 5:20

+ 15:11 Иоан 3:29, Иоан 16:24, Иоан 17:13, 1 Иоанын 1:4, 2 Иоанын 1:12

+ 15:12 Иоан 13:34

+ 15:13 Иоан 10:11, 1 Иоанын 3:16, Ромалылара 5:7-8, Ефеслилерӓ 5:2

+ 15:14 Марк 3:35

+ 15:15 Иоан 3:32, Иоан 8:26

+ 15:16 Матфей 7:7-8, Марк 11:24, Иоан 14:14, Иоан 16:23

+ 15:17 1 Иоанын 2:7, 1 Иоанын 3:11, 2 Иоанын 1:5

+ 15:18 Марк 13:13, Иоан 7:7, 1 Иоанын 3:13

+ 15:19 Иоан 8:23, Иоан 17:14

+ 15:20 Матфей 10:24, Лука 6:40, Иоан 13:16, Иоан 5:16, 1 Коринфлилерӓ 4:12, 2 Коринфлилерӓ 4:9, 1 Салониклилерӓ 2:15, 2 Тимофейӓ 3:12

+ 15:22 Иоан 9:41

+ 15:23 Иоан 5:23

+ 15:24 Иоан 7:31, Иоан 10:37

+ 15:26 Иоан 14:17, Иоан 16:13, Йаптыклар 5:32, 1 Иоанын 5:6-8

+ 15:27 Лука 24:48, Иоан 19:35, Йаптыклар 1:8

+ 16:2 Иоан 9:22, Иоан 12:42, Йаптыклар 8:1, Йаптыклар 9:1, Йаптыклар 26:9

+ 16:3 Иоан 18:19

+ 16:4 Марк 13:23, Иоан 13:19, Иоан 14:29

+ 16:5 Иоан 7:33, Иоан 14:12

+ 16:7 Иоан 15:26

+ 16:9 Иоан 8:24

+ 16:11 Иоан 12:31, Колослулара 2:15

+ 16:13 Иоан 14:17, Иоан 15:26, 1 Иоанын 2:20, 1 Коринфлилерӓ 2:10

+ 16:15 Иоан 17:10

+ 16:16 Иоан 7:33

+ 16:20 Матфей 9:15

+ 16:22 2 Коринфлилерӓ 6:10

+ 16:23 Матфей 7:7-8, Марк 11:24, Иоан 14:14, Иоан 15:16

+ 16:24 Иоан 3:29, Иоан 15:11, Иоан 17:13, 2 Иоанын 1:12

+ 16:25 Марк 8:32

+ 16:27 Иоан 14:21

+ 16:28 Иоан 8:14, Иоан 13:3

+ 16:30 Иоан 2:24-25

+ 16:32 Матфей 26:31, Марк 14:27, Иоан 8:16

+ 16:33 Иоан 14:27, Колослулара 3:15, Ромалылара 8:37, Апокалипсис 3:21

+ 17:1 Иоан 11:41, Иоан 2:4, Иоан 12:23, Иоан 8:54, Иоан 13:32

+ 17:2 Матфей 28:18, Иоан 5:22, Иоан 13:3

+ 17:5 Иоан 1:1-2

+ 17:8 Иоан 6:69

+ 17:9 Лука 22:32

+ 17:10 Иоан 16:15,

+ 17:11 Иоан 10:30

+ 17:12 2 Салониклилерӓ 3:3, Иоан 13:2, Иоан 10:28

+ 17:13 Иоан 3:29, Иоан 15:11, Иоан 16:24, 2 Иоанын 1:12

+ 17:14 Иоан 8:23, Иоан 15:19

+ 17:15 Матфей 6:13

+ 17:18 Иоан 20:21

+ 17:22 Ромалылара 8:30

+ 17:24 Иоан 14:3

+ 17:25 Иоан 8:55, Иоан 10:15

+ 17:26 Матфей 3:17, Иоан 5:20

• 18:1 Матфей 26:47-56, Марк 14:43-50, Лука 22:47-53

+ 18:1 Матфей 26:36

+ 18:2 Лука 22:39

* 18:3 Силӓх – кылыч, сӱнгӱ гиби ишлӓр.

+ 18:3 Йаптыклар 1:16

+ 18:4 Иоан 13:1, Иоан 1:38, Иоан 20:15

+ 18:9 Иоан 17:12

+ 18:10 Лука 22:38

+ 18:11 Марк 10:38, Марк 14:36

• 18:12 Матфей 26:57-58, Марк 14:53-54, Лука 22:54

+ 18:13 Лука 3:2, Йаптыклар 4:6

+ 18:14 Иоан 11:50

• 18:16 Матфей 26:69-70, Марк 14:66-68, Лука 22:55-57

• 18:19 Матфей 26:59-66, Марк 14:55-64, Лука 22:66-71

+ 18:20 Иоан 7:26

+ 18:22 Йаптыклар 23:2, Йаптыклар 23:4

+ 18:26 Иоан 18:10

+ 18:27 Матфей 26:64, Марк 14:72, Лука 22:60, Иоан 13:38

• 18:28 Матфей 27:1-2, Матфей 27:11-14, Марк 15:1-5, Лука 23:1-5

* 18:28 Преториум – кулланыӂынын резиденцийасы.

+ 18:28 Йаптыклар 10:28,

+ 18:29 Лука 3:1, Лука 13:1, Йаптыклар 3:13, Йаптыклар 4:27, 1 Тимофейӓ 6:13

+ 18:32 Марк 10:33, Иоан 12:33

+ 18:33 Матфей 2:2

+ 18:36 Иоан 8:23, Иоан 17:14

+ 18:37 Иоан 3:11, 1 Иоанын 4:6

+ 18:38 Лука 23:41, Чыфытлара 4:15

+ 18:39 Марк 15:6-7

• 19:1 Матфей 27:15-31, Марк 15:6-20, Лука 23:13-25

+ 19:4 Лука 23:41, Чыфытлара 4:15

+ 19:7 Иоан 10:36,

+ 19:9 Йаптыклар 8:32-33

+ 19:11 Иоан 18:2, Иоан 18:14

+ 19:12 Йаптыклар 3:13

* 19:14 Хазырланмак гӱнӱ – ӂумаа.

* 19:14 Алтынӂы саат – ӱӱлендӓ саат 12 (кими билгичлерӓ гӧрӓ саат 6).

• 19:17 Матфей 27:32-44, Марк 15:21-32, Лука 23:26-43

+ 19:20 Чыфытлара 13:12

+ 19:25 Лука 24:18, Лука 8:2

+ 19:26 Иоан 13:23

• 19:28 Матфей 27:45-56, Марк 15:33-41, Лука 23:44-49

* 19:29 Иссоп – бир от, ангысынын даллары серпмӓк ичин кулланылэр.

+ 19:34 1 Иоанын 5:6

+ 19:35 Иоан 15:27, Йаптыклар 1:8, 1 Иоанын 1:1-3, Апокалипсис 1:2

+ 19:36 Матфей 1:23, Матфей 21:4, Матфей 26:56

• 19:38 Матфей 27:57-61, Марк 15:42-47, Лука 23:50-56

+ 19:38 Иоан 7:13

* 19:39 100 фунт – 33 килограм.

+ 19:39 Иоан 3:1, Иоан 7:50, Матфей 2:11

+ 19:40 Иоан 11:44

• 20:1 Матфей 28:1-10, Марк 16:1-8, Лука 24:1-12

* 20:1 Хафтанын илк гӱнӱ – пазар гӱнӱ.

+ 20:1 Лука 8:2

+ 20:2 Иоан 13:23

+ 20:9 Лука 24:27

• 20:11 Марк 16:9-11

+ 20:12 Лука 24:4, Йаптыклар 1:10

+ 20:14 Лука 24:16, Лука 24:31, Иоан 21:4

+ 20:15 Иоан 1:38, Иоан 18:4

+ 20:17 Матфей 28:10, Ромалылара 8:29, Чыфытлара 2:11

• 20:19 Матфей 28:16-20, Марк 16:14-18, Лука 24:36-49

+ 20:21 Иоан 17:18

+ 20:22 Йарадылыш 2:7

+ 20:23 Матфей 16:19, Матфей 18:18

+ 20:24 Иоан 11:16

+ 20:28 Иоан 1:1, 1 Иоанын 5:20, Филиплилерӓ 2:6

+ 20:29 Марк 15:32, 1 Петринин 1:8

+ 20:30 Иоан 21:25

+ 20:31 Матфей 14:33, Лука 1:35, Иоан 1:7, Йаптыклар 19:4, Иоан 3:14-15, 1 Иоанын 5:13

+ 21:1 Иоан 6:1

+ 21:2 Иоан 11:16, Иоан 14:5, Иоан 20:24, Иоан 1:45, Иоан 2:1, Матфей 4:21, Лука 5:10

+ 21:4 Лука 24:16, Лука 24:31, Иоан 20:14

+ 21:5 Лука 24:41

+ 21:6 Лука 5:4

+ 21:7 Иоан 13:23

* 21:8 200 ендезӓ – бир 100 метра.

+ 21:14 Иоан 20:19, Иоан 20:26

+ 21:16 Йаптыклар 20:28, 1 Петринин 5:1

+ 21:19 Иоан 13:37, 2 Петринин 1:14

+ 21:20 Иоан 13:23, Иоан 13:25

+ 21:22 Матфей 16:27, Марк 9:1

+ 21:24 Иоан 15:27, 3 Иоанын 1:12

+ 21:25 Иоан 20:30

+ 1:1 Лука 1:3, Марк 16:19, Лука 24:51

+ 1:3 Матфей 28:17, Марк 16:14, Лука 24:15-49, Иоан 20:19-29, 1 Коринфлилерӓ 15:5-7

+ 1:4 Лука 24:49

+ 1:5 Лука 3:3,

+ 1:6 Лука 17:20, Лука 19:11

+ 1:7 1 Салониклилерӓ 5:1

+ 1:8 Йаптыклар 8:1, Йаптыклар 8:14, Лука 24:48-49, Марк 16:15

+ 1:9 Марк 16:19

+ 1:10 Марк 9:3, Иоан 20:12

+ 1:11 Матфей 16:27

* 1:12 Бир ӂумертеси йолу – 1,5 километра долайында.

+ 1:13 Матфей 10:2-4, Марк 3:17-18, Лука 6:14-16

+ 1:14 Марк 3:31, Марк 6:3, Иоан 2:12, Иоан 7:3, 1 Коринфлилерӓ 9:5, Галатийалылара 1:19

+ 1:16 Лука 22:47, Лука 22:37, Лука 24:44

+ 1:17 Иоан 6:71, Иоан 13:21

+ 1:19 Матфей 27:8

+ 1:22 Лука 3:3, Лука 24:48

+ 1:23 Йаптыклар 18:7, Колослулара 4:11

+ 1:24 Йаптыклар 15:8

+ 2:1 Йаптыклар 20:16

+ 2:3 Матфей 3:11

+ 2:4 Йаптыклар 4:31, Йаптыклар 13:52, Лука 24:49, Йаптыклар 1:4-5

* 2:10 Прозелитлӓр – иудей олмайаннар, ани каблеттилӓр иудей динини.

+ 2:11 Йаптыклар 6:5, Йаптыклар 13:43

+ 2:13 1 Коринфлилерӓ 14:23

* 2:15 Ӱчӱнӂӱ саат – саат 09.

+ 2:19 Матфей 24:30, Лука 21:11, Апокалипсис 8:7

+ 2:20 Апокалипсис 6:12

+ 2:21 Ромалылара 10:13

+ 2:22 Иоан 3:2

+ 2:23 Лука 22:22, Лука 23:33

+ 2:24 Лука 24:5-6, Ромалылара 8:11

+ 2:28 Матфей 7:14, Йаптыклар 13:35

+ 2:29 Йаптыклар 13:36

+ 2:33 Марк 16:19, Йаптыклар 7:55-56, Ромалылара 8:34, Чыфытлара 1:3

+ 2:34 Лука 20:42-43

+ 2:37 Лука 3:10, Йаптыклар 16:30

+ 2:38 Марк 1:4, Йаптыклар 10:48, Лука 11:13, Йаптыклар 8:15

+ 2:39 Ефеслилерӓ 2:13

+ 2:44 Йаптыклар 4:32-37

* 3:1 Докузунӂу саат – саат 15.

+ 3:2 Йаптыклар 14:8

+ 3:6 2 Коринфлилерӓ 6:10

+ 3:7 Марк 1:31, Марк 5:41, Марк 9:27, Йаптыклар 9:41

+ 3:8 Йаптыклар 14:10

+ 3:11 Иоан 10:23, Йаптыклар 5:12

+ 3:13 Иоан 8:54, Иоан 17:1, 2 Петринин 1:17, Лука 23:14, Иоан 19:12

+ 3:14 Лука 23:18

+ 3:17 Йаптыклар 13:27, 1 Тимофейӓ 1:13

+ 3:21 Лука 1:69-70, Ромалылара 1:2

+ 3:22 Матфей 17:5, Йаптыклар 7:37

+ 3:25 Йарадылыш 22:18, Йарадылыш 26:4

+ 4:1 Матфей 22:23, Йаптыклар 23:8

+ 4:3 Лука 21:12

+ 4:6 Матфей 26:3, Лука 3:2, Иоан 18:13

+ 4:7 Лука 20:2

+ 4:8 Марк 13:11, Йаптыклар 6:10, Йаптыклар 13:9

+ 4:9 Йаптыклар 3:6-8

+ 4:11 Лука 20:17, 1 Петринин 2:7

+ 4:12 Матфей 1:21

+ 4:14 Йаптыклар 3:11

+ 4:19 Йаптыклар 5:29

+ 4:21 Лука 20:6, Лука 22:2, Йаптыклар 5:26

+ 4:27 Лука 23:1, Лука 23:11, Йаптыклар 3:13

+ 4:29 Ефеслилерӓ 6:19

+ 4:31 Йаптыклар 2:4, Йаптыклар 13:52

+ 4:32 Йаптыклар 2:44

* 4:33 Инсан – йада «Аллах».

+ 4:34 2 Коринфлилерӓ 8:14

+ 4:36 Йаптыклар 9:27, Йаптыклар 13:2, Йаптыклар 15:36, Галатийалылара 2:9

+ 5:4 Еклесиаст 5:4-5

+ 5:12 Марк 16:20, Иоан 10:23, Йаптыклар 3:11

+ 5:15 Марк 6:55, Йаптыклар 19:11-12

+ 5:17 Йаптыклар 4:1, Йаптыклар 23:8, Марк 15:10, Йаптыклар 13:45

+ 5:18 Лука 21:12, Йаптыклар 4:3

+ 5:19 Йаптыклар 12:7-10, Йаптыклар 16:26

+ 5:26 Лука 20:6, Лука 22:2, Йаптыклар 4:21

+ 5:27 Матфей 10:17, Матфей 26:59

+ 5:28 Йаптыклар 4:17-18, Матфей 27:25

+ 5:29 Йаптыклар 4:19

+ 5:32 Лука 24:48, Иоан 15:26

+ 5:33 Йаптыклар 7:54

+ 5:34 Йаптыклар 22:3,

+ 5:37 Лука 2:2

+ 5:41 Матфей 5:12, 1 Петринин 4:13-14, 2 Коринфлилерӓ 12:10

+ 6:1 Йаптыклар 9:29

+ 6:3 1 Тимофейӓ 3:8

+ 6:5 Йаптыклар 8:5, Йаптыклар 21:8, Йаптыклар 2:11, Йаптыклар 13:43

+ 6:6 1 Тимофейӓ 4:14, 1 Тимофейӓ 5:22, 2 Тимофейӓ 1:6

+ 6:7 Йаптыклар 12:24, Йаптыклар 19:20

+ 6:10 Йаптыклар 4:8, Лука 21:15

+ 6:11 Матфей 26:59

+ 6:13 Йаптыклар 21:28

+ 6:14 Матфей 26:61, Иоан 2:19-22, Матфей 5:17

+ 7:2 Йарадылыш 11:31, Йарадылыш 12:4

+ 7:3 Йарадылыш 12:1

+ 7:4 Йарадылыш 11:32

+ 7:5 Йарадылыш 15:3, Йарадылыш 18:10, Йарадылыш 12:7, Йарадылыш 13:15, Йарадылыш 15:18

+ 7:6 Йарадылыш 15:13,

+ 7:7 Йарадылыш 15:14,

+ 7:8 Йарадылыш 17:9-14, Йарадылыш 21:2-4, Йарадылыш 25:26, Йарадылыш 29:31-35, Йарадылыш 30:5-24

+ 7:9 Йарадылыш 37:11, Йарадылыш 37:28, Йарадылыш 39:2

+ 7:10 Йарадылыш 41:37-43

+ 7:12 Йарадылыш 42:1-5

+ 7:13 Йарадылыш 43:1-15, Йарадылыш 45:1-4

+ 7:14 Йарадылыш 45:9-10, Йарадылыш 46:27

+ 7:15 Йарадылыш 46:5, Йарадылыш 46:28, Йарадылыш 49:33,

+ 7:16 Йарадылыш 50:25,

+ 7:20 Чыфытлара 11:23

+ 7:37 Йаптыклар 3:22

+ 7:44 Апокалипсис 15:5,

+ 7:48 Йаптыклар 17:24

* 7:51 Урумӂа «ангыларын ӱреклеринӓ хем кулакларына кесиклик йапылмамыш».

+ 7:52 Матфей 23:37

+ 7:53 Галатийалылара 3:19, Чыфытлара 2:2

+ 7:54 Йаптыклар 5:33

+ 7:55 Марк 16:19

+ 7:56 Марк 1:10, Марк 16:19, Йаптыклар 7:56, Чыфытлара 1:3

+ 7:58 Йаптыклар 8:1, Йаптыклар 22:20

+ 7:59 Лука 23:46

+ 7:60 Лука 22:41, Лука 23:34

+ 8:1 Йаптыклар 22:20, Иоан 16:2, Матфей 10:23

+ 8:3 Галатийалылара 1:13, 1 Коринфлилерӓ 15:9, Филиплилерӓ 3:6

+ 8:4 Марк 4:14, Йаптыклар 11:19

+ 8:5 Йаптыклар 6:5, Йаптыклар 21:8

+ 8:7 Лука 4:35, Марк 16:17-18

+ 8:13 Матфей 28:19, Йаптыклар 16:33, Йаптыклар 18:8

+ 8:14 Йаптыклар 1:8

+ 8:15 Йаптыклар 2:38

+ 8:16 Матфей 28:19, Йаптыклар 19:5, Йаптыклар 10:44, Йаптыклар 11:15

+ 8:17 Йаптыклар 9:17, Йаптыклар 19:6

+ 8:22 2 Тимофейӓ 2:25

+ 8:25 Иоан 4:39

+ 8:26 Йаптыклар 5:19, Йаптыклар 10:4, Йаптыклар 11:13, Йаптыклар 12:7, Йаптыклар 27:23

* 8:27 Евнух – евленӓмейӓн адам.

+ 8:29 Йаптыклар 10:19

+ 8:31 Ромалылара 10:14

+ 8:35 Лука 24:27

* 8:39 Саабинин Духу: кими текстлердӓ «Айоз Дух инди евнухун ӱстӱнӓ, хем Саабинин ангили».

+ 9:1 Йаптыклар 8:3, Иоан 16:2

+ 9:3 Йаптыклар 22:6-11, Йаптыклар 26:12-18

+ 9:10 Йаптыклар 22:12, Йарадылыш 22:1

+ 9:11 Йаптыклар 21:39, Йаптыклар 22:3

+ 9:15 Ромалылара 1:5, Галатийалылара 1:15-16, 1 Тимофейӓ 2:7,

+ 9:16 Йаптыклар 20:23, 1 Салониклилерӓ 3:3

+ 9:17 Йаптыклар 8:17, Йаптыклар 19:6

+ 9:19 Галатийалылара 1:17

+ 9:21 Галатийалылара 1:13, Галатийалылара 1:23

+ 9:22 1 Тимофейӓ 1:12, Йаптыклар 18:28

+ 9:23 Йаптыклар 20:3, Йаптыклар 23:30

+ 9:25 2 Коринфлилерӓ 11:32

+ 9:27 Йаптыклар 4:36, Йаптыклар 13:2, Йаптыклар 15:36, Галатийалылара 2:9, 1 Коринфлилерӓ 9:6, Галатийалылара 1:18-19

+ 9:29 Йаптыклар 6:1

+ 9:30 Йаптыклар 11:25

+ 9:34 Йаптыклар 3:6

* 9:36-39 Серна – урумӂа «Доркас».

+ 9:36 Иоан 13:14, 1 Тимофейӓ 2:10, 1 Тимофейӓ 5:10

+ 9:40 Матфей 9:25, Йаптыклар 28:8, Иаковун 5:16

+ 9:41 Марк 1:31, Марк 5:41, Марк 9:27, Йаптыклар 3:7

+ 10:2 Матфей 8:10, Лука 7:4-5

* 10:3 Докузунӂу саат – саат 15.

+ 10:3 Йаптыклар 3:1

+ 10:4 Йаптыклар 8:26, Апокалипсис 8:4

+ 10:6 Йаптыклар 9:43

* 10:9 Алтынӂы саат – гӱндӱз саат 12.

+ 10:9 Йаптыклар 11:5-14

+ 10:15 Марк 7:15-16, Ромалылара 14:14, 1 Тимофейӓ 4:4, Тита 1:15

+ 10:19 Йаптыклар 8:29

+ 10:22 Лука 7:4-5

+ 10:25 Йаптыклар 16:29

+ 10:26 Апокалипсис 19:10, Апокалипсис 22:8-9

+ 10:28 Иоан 4:9, Иоан 18:28

+ 10:34 Ромалылара 2:11, Ромалылара 10:12

+ 10:35 Ромалылара 10:12

+ 10:37 Марк 1:14

+ 10:38 Матфей 3:16, Иоан 1:32-33, Матфей 4:24, Лука 13:16

+ 10:42 Иоан 5:22, Йаптыклар 17:31, 1 Петринин 4:5, 2 Тимофейӓ 4:1

+ 10:43 Лука 24:27, Ромалылара 3:21

+ 10:46 Марк 16:17, 1 Коринфлилерӓ 12:10

+ 10:47 Йаптыклар 2:4

+ 10:48 Йаптыклар 2:38

+ 11:2 Йаптыклар 15:1, Галатийалылара 2:12

+ 11:3 Лука 15:2, Галатийалылара 2:12

+ 11:5 Йаптыклар 10:9-32

+ 11:9 Марк 7:19, Йаптыклар 10:15

+ 11:12 Йаптыклар 15:9

+ 11:13 Йаптыклар 8:26

+ 11:15 Йаптыклар 10:44

+ 11:16 Йаптыклар 1:5

+ 11:17 Йаптыклар 2:38

+ 11:19 Йаптыклар 8:1

+ 11:22 Йаптыклар 4:36, Йаптыклар 9:27, Йаптыклар 13:1

+ 11:24 Йаптыклар 6:5

+ 11:25 Йаптыклар 9:30

+ 11:27 Йаптыклар 13:1, Йаптыклар 15:32

+ 11:28 Йаптыклар 21:10, Матфей 24:7, Йаптыклар 18:2

+ 12:2 Лука 5:10, Марк 10:39

+ 12:4 Лука 22:33

+ 12:5 2 Коринфлилерӓ 1:11, Ефеслилерӓ 6:18

+ 12:7 Йаптыклар 8:26, Йаптыклар 16:26

+ 12:10 Йаптыклар 5:19, Йаптыклар 16:26

+ 12:11 2 Коринфлилерӓ 1:10

+ 12:12 Йаптыклар 13:5, Йаптыклар 15:37, 1 Петринин 5:13, Колослулара 4:10, 2 Тимофейӓ 4:11, Филимона 1:24

+ 12:15 Матфей 18:10-11, Чыфытлара 1:14

+ 12:17 Йаптыклар 15:13, Йаптыклар 21:18, Иаковун 1:1, Галатийалылара 1:19, Галатийалылара 2:9

+ 12:23 Апокалипсис 16:9,

+ 12:24 Йаптыклар 6:7, Йаптыклар 19:20

+ 12:25 Йаптыклар 11:29-30, Йаптыклар 12:12

+ 13:1 Йаптыклар 11:27, Йаптыклар 4:36, Йаптыклар 11:22, Лука 3:1

+ 13:2 Лука 2:37, Ромалылара 1:1, Галатийалылара 1:15

+ 13:5 Йаптыклар 12:12, Йаптыклар 15:37, Колослулара 4:10

+ 13:6 Матфей 7:15

* 13:7 Проконсул – кулланыӂы.

+ 13:9 Йаптыклар 4:8, Йаптыклар 6:10

+ 13:13 Йаптыклар 15:38

+ 13:15 Лука 8:41, Йаптыклар 18:8

+ 13:24 Лука 3:3

+ 13:25 Лука 3:16, Иоан 1:20, Иоан 1:27

* 13:26 Бизӓ: кими текстлердӓ «сизӓ».

+ 13:27 Йаптыклар 3:17, Лука 24:26-27

+ 13:28 Лука 23:23

+ 13:29 Лука 23:53

+ 13:30 Лука 24:6

+ 13:31 Йаптыклар 1:3, Лука 24:48

+ 13:32 Чыфытлара 1:5, Чыфытлара 5:5

+ 13:34 Ромалылара 6:9,

+ 13:35 Йаптыклар 2:27

+ 13:36 Йаптыклар 2:29

+ 13:38 Матфей 1:21, 1 Иоанын 2:12

+ 13:39 Ромалылара 3:20, Галатийалылара 2:16, Галатийалылара 3:11, Ромалылара 3:28

+ 13:43 Йаптыклар 2:11, Йаптыклар 6:5

+ 13:45 Йаптыклар 5:17

+ 13:46 Йаптыклар 4:30, Ефеслилерӓ 6:19, Матфей 10:11, Матфей 22:8, Апокалипсис 3:4, Марк 12:9, Йаптыклар 18:6

+ 13:47 Йаптыклар 26:23

+ 13:50 1 Салониклилерӓ 2:15

+ 13:51 Матфей 10:14, Марк 6:11, Лука 9:5

+ 13:52 Йаптыклар 2:4, Йаптыклар 4:31

+ 14:1 Йаптыклар 13:5

+ 14:3 Йаптыклар 4:30, Ефеслилерӓ 6:19

+ 14:4 Матфей 10:34, Лука 12:51

+ 14:6 Матфей 10:23

+ 14:8 Йаптыклар 3:2

+ 14:9 Матфей 9:2

+ 14:10 Йаптыклар 3:8

+ 14:11 Йаптыклар 28:6

+ 14:14 Марк 14:63

+ 14:15 1 Салониклилерӓ 1:9

+ 14:17 Матфей 5:45,

+ 14:19 2 Коринфлилерӓ 11:25

+ 14:22 Колослулара 1:23, Иоан 15:20, 1 Петринин 2:21, 1 Петринин 5:9, 1 Салониклилерӓ 3:3, 2 Тимофейӓ 3:12

+ 14:23 Йаптыклар 13:2, Йаптыклар 20:32

+ 14:26 Йаптыклар 13:3

+ 15:2 Галатийалылара 5:2

+ 15:7 Йаптыклар 10:20

+ 15:8 Йаптыклар 1:24, Йаптыклар 10:44, Йаптыклар 10:47

+ 15:9 Йаптыклар 11:12,

+ 15:10 Галатийалылара 5:1

+ 15:11 Ефеслилерӓ 2:8, Тита 2:11, Тита 3:7

+ 15:13 Йаптыклар 12:17, Иаковун 1:1, Галатийалылара 1:19, Галатийалылара 2:9

+ 15:20 1 Коринфлилерӓ 8:1, 1 Коринфлилерӓ 10:19-20, Апокалипсис 2:14,

+ 15:22 1 Петринин 5:12, 2 Коринфлилерӓ 1:19, 2 Салониклилерӓ 1:1

+ 15:24 Галатийалылара 1:7, Галатийалылара 5:10

+ 15:28 Йаптыклар 15:20

+ 15:32 Йаптыклар 11:27

+ 15:35 Йаптыклар 13:1

+ 15:37 Йаптыклар 12:12, Йаптыклар 13:5, Колослулара 4:10

+ 15:38 Йаптыклар 13:13

+ 15:40 Йаптыклар 15:32

+ 16:1 Ромалылара 16:21, 1 Коринфлилерӓ 4:17, Филиплилерӓ 2:19, Колослулара 1:1, 1 Салониклилерӓ 3:2, 2 Салониклилерӓ 1:1, 1 Тимофейӓ 1:2, 2 Тимофейӓ 1:2

+ 16:3 1 Коринфлилерӓ 9:20, Галатийалылара 2:3

+ 16:4 Йаптыклар 15:28-29

+ 16:5 Йаптыклар 6:7

+ 16:6 Йаптыклар 18:23

+ 16:7 Филиплилерӓ 1:19

+ 16:8 Йаптыклар 20:5, 2 Коринфлилерӓ 2:12, 2 Тимофейӓ 4:13

+ 16:12 Филиплилерӓ 1:1

+ 16:14 Лука 24:45

+ 16:15 Йаптыклар 11:14, Йаптыклар 16:33-34

+ 16:18 Марк 9:38

+ 16:22 2 Коринфлилерӓ 6:4-5, 2 Коринфлилерӓ 11:23-25

+ 16:24 1 Салониклилерӓ 2:2

+ 16:26 Йаптыклар 4:31, Йаптыклар 5:19, Йаптыклар 12:7, Йаптыклар 12:10

+ 16:27 Йаптыклар 12:19

+ 16:29 Йаптыклар 10:25

+ 16:30 Лука 3:10, Йаптыклар 2:37

+ 16:31 Марк 16:16, Ромалылара 10:9

+ 16:33 Йаптыклар 11:14, Йаптыклар 16:15

+ 16:34 Иоан 4:53, Йаптыклар 18:8

+ 16:37 Йаптыклар 22:25

+ 16:39 Матфей 8:34

+ 16:40 Йаптыклар 16:14

+ 17:1 Филиплилерӓ 4:16

+ 17:2 Йаптыклар 13:5, Йаптыклар 14:1

+ 17:3 Лука 24:26-27

+ 17:5 1 Салониклилерӓ 2:14-16

+ 17:7 Лука 23:2

+ 17:16 2 Петринин 2:8

* 17:19 Ареопаг – баш даава ери.

+ 17:19 Марк 1:27

+ 17:24 Матфей 11:25, Йаптыклар 7:48

+ 17:25 Йарадылыш 2:7,

+ 17:26 Йарадылыш 3:20,

+ 17:30 1 Петринин 1:14, Ромалылара 3:25-26, Ефеслилерӓ 4:18

+ 17:31 Матфей 12:36, Иоан 5:22, Йаптыклар 10:42, 1 Петринин 4:5

+ 18:2 Ромалылара 16:3, 1 Коринфлилерӓ 16:19, 2 Тимофейӓ 4:19, Йаптыклар 11:28

+ 18:4 Йаптыклар 13:5

+ 18:5 1 Салониклилерӓ 3:6

+ 18:6 Йаптыклар 13:46

+ 18:8 Лука 8:41, Йаптыклар 13:15, 1 Коринфлилерӓ 1:14, Иоан 4:53, Йаптыклар 16:34

+ 18:15 Йаптыклар 23:29

+ 18:18 Йаптыклар 18:2, Ромалылара 16:1,

+ 18:19 Йаптыклар 19:1, Йаптыклар 20:16

+ 18:21 Иаковун 4:15

+ 18:23 Йаптыклар 16:6

+ 18:24 Йаптыклар 19:1, 1 Коринфлилерӓ 1:12, 1 Коринфлилерӓ 3:5, 1 Коринфлилерӓ 4:6, 1 Коринфлилерӓ 16:12, Тита 3:13

+ 18:25 Лука 3:3, Йаптыклар 19:3

+ 18:26 Йаптыклар 4:30, Ефеслилерӓ 6:19

+ 18:27 1 Коринфлилерӓ 16:3, 2 Коринфлилерӓ 3:1

+ 18:28 Йаптыклар 9:22

+ 19:1 Йаптыклар 18:21

+ 19:3 Йаптыклар 18:25

+ 19:4 Лука 3:3, Иоан 1:7

+ 19:5 Матфей 28:19, Йаптыклар 8:16

+ 19:6 Йаптыклар 8:17, Йаптыклар 9:17, Йаптыклар 10:46

+ 19:8 Йаптыклар 4:30, Ефеслилерӓ 6:19

+ 19:12 Йаптыклар 5:15

+ 19:13 Матфей 12:27, Марк 9:38, Лука 9:49

+ 19:15 Лука 4:34, Иаковун 2:19

+ 19:18 Марк 1:5, Иаковун 5:16

+ 19:20 Йаптыклар 6:7, Йаптыклар 12:24

+ 19:21 Ромалылара 15:26, 1 Коринфлилерӓ 16:5, Ромалылара 15:23-24

+ 19:22 Йаптыклар 16:1

* 19:24 Артемида – урумнарын бӱӱк аллахкасы. Латинӂӓ ады Диана. Онун ен бӱӱк айоз бинасы Ефес касабасындайды.

+ 19:29 Йаптыклар 19:29, Колослулара 4:10, Филимона 1:24

* 19:38 Проконсуллар – кулланыӂылар, дааваӂылар.

+ 20:1 Йаптыклар 19:21

+ 20:3 Йаптыклар 9:23, Йаптыклар 23:30

+ 20:4 Йаптыклар 19:29, Ефеслилерӓ 6:21, Колослулара 4:7, 2 Тимофейӓ 4:12, 2 Тимофейӓ 4:20, Тита 3:12

+ 20:5 Йаптыклар 16:8

+ 20:6 Йаптыклар 12:3

* 20:7 Хафтанын илк гӱнӱ – пазар гӱнӱ.

+ 20:7 1 Коринфлилерӓ 16:2, Апокалипсис 1:10

+ 20:16 Йаптыклар 2:1

+ 20:18 Йаптыклар 18:19, 1 Салониклилерӓ 1:5

+ 20:23 Йаптыклар 9:16, Йаптыклар 21:33

+ 20:24 2 Тимофейӓ 4:7

+ 20:28 Иоан 21:16-17, 1 Петринин 5:2, 1 Петринин 1:18-19

+ 20:29 Матфей 7:15, Иоан 10:12

+ 20:30 2 Петринин 2:1, 2 Коринфлилерӓ 11:13, 1 Тимофейӓ 4:1

+ 20:31 Марк 14:38

+ 20:32 Йаптыклар 14:23, 1 Петринин 1:4

+ 20:33 2 Коринфлилерӓ 7:2

+ 20:34 Йаптыклар 18:3

+ 20:35 Матфей 10:8

+ 20:36 Йаптыклар 21:5

+ 21:4 Йаптыклар 20:23

+ 21:5 Йаптыклар 20:36

* 21:8 Еди йардымӂы – бак Йаптыклар 6:1-6.

+ 21:8 Йаптыклар 6:5, Йаптыклар 8:5

+ 21:9 Лука 2:36, Йаптыклар 2:17-18

+ 21:10 Йаптыклар 11:28

+ 21:12 Матфей 16:21-23

+ 21:13 Йаптыклар 20:24, Филиплилерӓ 2:17

+ 21:18 Йаптыклар 12:17, Иаковун 1:1

+ 21:20 Ромалылара 10:2

+ 21:21 Ромалылара 2:28-29, 1 Коринфлилерӓ 7:19

+ 21:24 Йаптыклар 18:18

+ 21:25 Йаптыклар 15:29

+ 21:28 Йаптыклар 6:13,

+ 21:29 Йаптыклар 20:4

+ 21:33 Йаптыклар 20:23, Йаптыклар 21:11

+ 21:34 Йаптыклар 19:32

* 21:38 Хайдут – урумӂӓ «сикариос» (бычаклы), ески заманнарда ромалылара каршы зорбалык тарафтары иудей.

+ 21:39 Йаптыклар 9:11, Йаптыклар 22:3

+ 22:3 Йаптыклар 9:11, Йаптыклар 21:39, Йаптыклар 5:34, Филиплилерӓ 3:6

+ 22:4 Йаптыклар 8:3

+ 22:5 Йаптыклар 9:1-2

+ 22:6 Йаптыклар 9:3-6, Йаптыклар 26:12-18

+ 22:12 Йаптыклар 9:17

+ 22:15 Йаптыклар 9:15

+ 22:16 Йаптыклар 9:18

+ 22:17 Йаптыклар 9:26

+ 22:20 Йаптыклар 7:58

+ 22:25 Йаптыклар 16:37

+ 23:1 1 Коринфлилерӓ 4:4, 2 Коринфлилерӓ 1:12, 2 Тимофейӓ 1:3, Чыфытлара 13:18

+ 23:2 Йаптыклар 24:1,

* 23:3 Киречли дувар – икиӱзлӱ.

+ 23:4 Иоан 18:22

+ 23:6 Йаптыклар 4:1, Филиплилерӓ 3:5, 1 Коринфлилерӓ 15:13

+ 23:8 Матфей 22:23, Лука 20:27

+ 23:9 Иоан 12:29

+ 23:11 Йаптыклар 27:23

+ 23:24 Йаптыклар 24:3, Йаптыклар 25:14

+ 23:27 Йаптыклар 21:32-33, Йаптыклар 22:27

+ 23:28 Йаптыклар 22:30

+ 23:29 Йаптыклар 18:15

+ 23:30 Йаптыклар 9:23, Йаптыклар 20:3

+ 23:34 Йаптыклар 21:39

* 23:35 Преториум – кулланыӂынын бинасы.

+ 24:1 Йаптыклар 23:2

+ 24:5 Лука 23:2

+ 24:6 Йаптыклар 21:27-29

+ 24:15 Апокалипсис 20:6, Апокалипсис 20:13

+ 24:16 Йаптыклар 23:1, Чыфытлара 13:18

+ 24:17 Ромалылара 15:25-28, 1 Коринфлилерӓ 16:1, Галатийалылара 2:10

+ 24:18 Йаптыклар 21:26

+ 24:21 Йаптыклар 23:6

+ 24:25 Йаптыклар 17:32

+ 25:3 Йаптыклар 23:12

+ 25:10 Ромалылара 13:1

+ 25:12 Йаптыклар 23:11

* 25:13 Вереника – Агриппанын кызкардашы.

+ 25:19 Йаптыклар 18:15, Йаптыклар 23:29

* 25:21 Кесар – Рома императору Нерон.

+ 25:24 Йаптыклар 22:22

+ 25:25 Лука 23:14, Йаптыклар 23:29

+ 26:1 Матфей 10:18, Йаптыклар 9:15

+ 26:4 Галатийалылара 1:13

+ 26:5 Йаптыклар 23:6, Филиплилерӓ 3:5

+ 26:7 Матфей 19:28, Иаковун 1:1

+ 26:8 1 Коринфлилерӓ 5:12

+ 26:9 Иоан 16:2, 1 Тимофейӓ 1:13

+ 26:10 Йаптыклар 8:3

+ 26:11 Йаптыклар 9:1

+ 26:12 Йаптыклар 9:3-6, Йаптыклар 22:6-11

+ 26:18 Чыфытлара 2:14-15

+ 26:20 Йаптыклар 9:20

+ 26:21 Йаптыклар 21:27, Йаптыклар 21:30

+ 26:23 1 Коринфлилерӓ 15:20, Колослулара 1:18, Апокалипсис 1:5, Йаптыклар 13:47

+ 26:29 Йаптыклар 21:33

+ 26:31 Йаптыклар 23:29

+ 26:32 Йаптыклар 25:12

+ 27:1 Йаптыклар 25:12

+ 27:2 Йаптыклар 19:29

+ 27:6 Йаптыклар 28:11

* 27:9 Оруч гӱнӱ – иудейлерин «Йом Киппур» йортусу, ани сентӓбри еки октӓбри айында йортуланэр.

* 27:14 Евракилон – пойраз-гӱндуусу лӱзгӓр.

+ 27:14 Марк 4:37

+ 27:18 Иона 1:5

+ 27:23 Йаптыклар 8:26

+ 27:24 Йаптыклар 23:11

+ 27:26 Йаптыклар 28:1

* 27:28 20 стынӂин = 40 метра; 15 стынӂин = 30 метра.

+ 27:34 Лука 21:18

+ 27:35 Матфей 15:36

+ 27:43 Йаптыклар 27:3

+ 28:5 Марк 16:18, Лука 10:19

+ 28:6 Йаптыклар 14:11

+ 28:8 Йаптыклар 9:40, Иаковун 5:16

* 28:11 Диоскури – икиз аллахлар, Кастор хем Поллукс.

+ 28:11 Йаптыклар 27:6

+ 28:18 Йаптыклар 23:29, Йаптыклар 26:31-32

+ 28:23 Лука 24:27

+ 28:25 Матфей 15:7

+ 28:27 Матфей 13:15, Марк 4:12, Иоан 12:40

+ 28:28 Лука 3:6

+ 28:31 Йаптыклар 4:29, Ефеслилерӓ 6:19

+ 1:2 Лука 1:69-70, Тита 1:1-2

+ 1:3 Матфей 1:1

+ 1:5 Йаптыклар 9:15

+ 1:7 1 Коринфлилерӓ 1:2

+ 1:8 Ромалылара 16:19, Филиплилерӓ 1:3, 2 Тимофейӓ 1:3, Филимона 1:4

* 1:9 Бӱтӱн ӱрӓӓмнӓн – урумӂа «духумнан».

+ 1:9 Ромалылара 9:1, 2 Коринфлилерӓ 1:23, Филиплилерӓ 1:8, 1 Салониклилерӓ 2:5

+ 1:10 Ромалылара 15:32

+ 1:13 Ромалылара 15:22-23, 1 Салониклилерӓ 2:18, Филиплилерӓ 4:17

* 1:14 Варварлар – урум олмайаннар.

+ 1:14 1 Коринфлилерӓ 9:16

+ 1:16 Марк 8:38, Филиплилерӓ 1:20, Ромалылара 2:9-10, 1 Коринфлилерӓ 1:18

+ 1:17 Ромалылара 3:21, Галатийалылара 3:11, Чыфытлара 10:38

+ 1:18 Ефеслилерӓ 5:6, Колослулара 3:6

+ 1:19 Йаптыклар 14:17, Йаптыклар 17:24-27

+ 1:21 Ефеслилерӓ 4:17-18

+ 1:22 1 Коринфлилерӓ 1:20, 1 Коринфлилерӓ 3:19

+ 1:26 Колослулара 3:5

+ 1:31 2 Тимофейӓ 3:2-4

+ 1:32 Ромалылара 6:21

+ 2:1 Матфей 7:2, Лука 6:37, Иоан 8:7

+ 2:4 2 Петринин 3:9, 2 Петринин 3:15, Апокалипсис 2:21

+ 2:5 Иаковун 5:3

+ 2:9 1 Петринин 4:17, Ромалылара 1:16,

+ 2:10 1 Петринин 1:7

+ 2:11 Матфей 22:16, Лука 20:21, Йаптыклар 10:34

+ 2:12 1 Коринфлилерӓ 9:21

+ 2:13 Лука 11:28, Иаковун 1:22-23

+ 2:15 Еклесиаст 12:14

+ 2:17 Ромалылара 3:27, Ромалылара 9:4-5

+ 2:19 Иоан 9:40

+ 2:21 Матфей 23:3

+ 2:25 Галатийалылара 5:3

+ 2:26 Ефеслилерӓ 2:11

+ 2:27 2 Коринфлилерӓ 3:6, Матфей 12:41

+ 2:28 Ромалылара 9:6-8, 1 Коринфлилерӓ 7:19

+ 2:29 Ефеслилерӓ 2:11, Филиплилерӓ 3:3, Колослулара 2:11, 2 Коринфлилерӓ 10:18

+ 3:1 Иоан 4:22

+ 3:3 Ромалылара 9:6, 2 Тимофейӓ 2:13

+ 3:7 Ромалылара 9:19

+ 3:8 Ромалылара 6:1, Ромалылара 6:15, 2 Коринфлилерӓ 6:8

+ 3:9 Ромалылара 5:12, Галатийалылара 3:22, Ромалылара 1:18-32, Ромалылара 2

+ 3:12 Еклесиаст 7:20

+ 3:20 Йаптыклар 13:39, Галатийалылара 2:16, Галатийалылара 3:11, Ромалылара 7:7

+ 3:21 Ромалылара 1:17, Галатийалылара 2:16, Лука 24:27, Йаптыклар 10:43

+ 3:23 Еклесиаст 7:20, 1 Иоанын 1:8-10

+ 3:24 Тита 3:7

+ 3:25 Иоан 1:29, 1 Иоанын 2:2, Йаптыклар 17:30, Ромалылара 2:4

+ 3:27 Ромалылара 2:17, 1 Коринфлилерӓ 1:29, Ефеслилерӓ 2:9

+ 3:28 Йаптыклар 13:39

+ 3:29 Ромалылара 9:24, Ромалылара 10:12

+ 3:30 Галатийалылара 3:20, Галатийалылара 3:8

+ 3:31 Матфей 5:17

+ 4:3 Йарадылыш 15:6, Иаковун 2:23, Галатийалылара 3:6

+ 4:5 Ромалылара 3:22

+ 4:8 2 Коринфлилерӓ 5:19

+ 4:9 Ромалылара 3:30

+ 4:11 Йарадылыш 15:6, Йарадылыш 17:10

+ 4:13 Йарадылыш 17:4-6, Галатийалылара 3:16, Чыфытлара 7:6

+ 4:14 Галатийалылара 3:17-18

+ 4:15 1 Коринфлилерӓ 15:56, Галатийалылара 3:10, Ромалылара 7:7

+ 4:16 Галатийалылара 3:22

+ 4:17 Йарадылыш 17:5, Иоан 5:21

+ 4:18 Йарадылыш 15:5

+ 4:19 Йарадылыш 17:17, Чыфытлара 11:12, Йарадылыш 18:11

+ 4:22 Йарадылыш 15:6

+ 4:24 1 Коринфлилерӓ 9:9-10, Ромалылара 10:9

+ 4:25 Матфей 20:28, Галатийалылара 1:4, 2 Коринфлилерӓ 5:21

+ 5:1 Галатийалылара 3:28

+ 5:2 Ромалылара 8:17, Ефеслилерӓ 3:16, Филиплилерӓ 3:21

+ 5:3 Матфей 5:11-12, 2 Коринфлилерӓ 12:10, Иаковун 1:3-4

+ 5:5 Йаптыклар 2:17, Тита 3:6

+ 5:8 Иоан 3:16, 1 Иоанын 4:10

+ 5:9 Ромалылара 3:25, Матфей 3:7, 1 Салониклилерӓ 1:10

+ 5:10 2 Коринфлилерӓ 5:18-20, Ефеслилерӓ 2:16, Колослулара 1:20-21

+ 5:12 Йарадылыш 3:6, Иаковун 1:15, Ромалылара 6:23, Ромалылара 3:9, Ефеслилерӓ 2:3

+ 5:13 Ромалылара 3:20

+ 5:14 1 Коринфлилерӓ 15:45

+ 5:15 1 Коринфлилерӓ 15:21, 2 Коринфлилерӓ 5:14

+ 5:17 Апокалипсис 22:5

+ 5:18 Иоан 12:32

+ 5:19 Чыфытлара 5:8

+ 5:20 Галатийалылара 3:19

+ 5:21 Иоан 1:17

+ 6:2 1 Петринин 2:24, Галатийалылара 2:19, Галатийалылара 5:24, Колослулара 2:20, Колослулара 3:3

+ 6:4 1 Петринин 3:21, Галатийалылара 3:27, 2 Коринфлилерӓ 5:17, Ефеслилерӓ 4:24, Колослулара 2:12, Колослулара 3:10

+ 6:5 2 Коринфлилерӓ 4:10, Филиплилерӓ 3:10

+ 6:6 Галатийалылара 2:19-20, Галатийалылара 5:24, Галатийалылара 6:14

+ 6:7 1 Петринин 4:1

+ 6:8 2 Тимофейӓ 2:11, Апокалипсис 20:4

+ 6:9 Ромалылара 14:9, Апокалипсис 1:18

+ 6:10 Чыфытлара 7:27

+ 6:13 Колослулара 3:5, Ромалылара 12:1

+ 6:16 Иоан 8:34

+ 6:18 Иоан 8:32, Иоан 8:34, Иаковун 2:12, 1 Петринин 2:16, 1 Коринфлилерӓ 7:22, 2 Коринфлилерӓ 3:17, Галатийалылара 5:1

+ 6:22 1 Коринфлилерӓ 7:22

+ 6:23 Иаковун 1:15, Ромалылара 5:12

+ 7:2 1 Коринфлилерӓ 7:39

+ 7:3 Матфей 5:32

+ 7:4 Галатийалылара 5:22, Ефеслилерӓ 5:19, Галатийалылара 2:19, Галатийалылара 5:18, Ефеслилерӓ 2:15, Колослулара 2:14

+ 7:6 Ромалылара 6:4

+ 7:7 Ромалылара 3:20, Ромалылара 4:15,

+ 7:8 1 Коринфлилерӓ 15:56

+ 7:15 Галатийалылара 5:17

+ 7:16 1 Тимофейӓ 1:8

+ 7:18 Йарадылыш 6:5,

+ 7:19 Галатийалылара 5:17

+ 7:23 1 Петринин 2:11, Галатийалылара 5:17

+ 8:2 1 Коринфлилерӓ 15:45

+ 8:3 Чыфытлара 7:18, Филиплилерӓ 2:7, 2 Коринфлилерӓ 5:21

+ 8:4 Галатийалылара 5:16, Галатийалылара 5:25

+ 8:5 Галатийалылара 5:19-25

+ 8:7 Иаковун 4:4, 1 Коринфлилерӓ 2:14

+ 8:9 1 Коринфлилерӓ 3:16, 1 Коринфлилерӓ 6:19, 2 Коринфлилерӓ 6:16, 1 Иоанын 3:24, 1 Петринин 1:11, Иуданын 1:19

+ 8:11 Иоан 5:21, Йаптыклар 2:24

+ 8:13 Колослулара 3:5,

+ 8:14 Матфей 5:9, Иоан 1:12, 1 Иоанын 3:1, 1 Иоанын 5:1

+ 8:15 2 Тимофейӓ 1:7, 1 Коринфлилерӓ 2:12

+ 8:16 1 Иоанын 3:2, Галатийалылара 3:26, Ефеслилерӓ 1:5, 1 Иоанын 3:24, 2 Коринфлилерӓ 1:22, Ефеслилерӓ 1:13

+ 8:17 Галатийалылара 3:29, Галатийалылара 4:7, Ефеслилерӓ 3:6, Тита 3:7, 2 Коринфлилерӓ 1:5, Филиплилерӓ 3:10, Колослулара 1:24, 1 Петринин 5:1, Ромалылара 5:2, Ефеслилерӓ 3:16, Филиплилерӓ 3:21

+ 8:18 2 Коринфлилерӓ 4:17

+ 8:20 Йарадылыш 3:17-19, Еклесиаст 1:2

+ 8:23 2 Коринфлилерӓ 5:2, Галатийалылара 5:5

+ 8:24 2 Коринфлилерӓ 4:18, Чыфытлара 11:1

+ 8:29 Матфей 28:10, Иоан 20:17, Колослулара 1:15, Чыфытлара 2:11, 1 Иоанын 3:2, 2 Коринфлилерӓ 3:18, Филиплилерӓ 3:21

+ 8:30 Иоан 17:22

+ 8:32 Иоан 3:16

+ 8:33 Марк 13:20, Лука 18:7, Колослулара 3:12, Тита 1:1,

+ 8:34 Марк 16:19, Йаптыклар 7:55-56, 1 Иоанын 2:1, Ромалылара 8:34, Чыфытлара 7:25

+ 8:36 1 Коринфлилерӓ 4:9

+ 8:37 Иоан 16:33, 1 Коринфлилерӓ 15:57

+ 8:38 1 Петринин 3:22, 1 Коринфлилерӓ 15:24, Ефеслилерӓ 1:21

+ 9:1 2 Коринфлилерӓ 11:10, 1 Тимофейӓ 2:7, Ромалылара 1:9, Филиплилерӓ 1:8

+ 9:3 1 Коринфлилерӓ 16:22, Галатийалылара 1:8

* 9:5 Патриархлар – Израилин бӱӱк адамнары (Авраам, Исаак, Иаков, Давид хем башкалар), ани ески заманда йашардылар.

+ 9:6 Ромалылара 3:3, Иоан 1:47, Ромалылара 2:28

+ 9:7 Йарадылыш 21:12, Чыфытлара 11:17

+ 9:8 Галатийалылара 4:23, Галатийалылара 4:28

+ 9:9 Йарадылыш 18:10

+ 9:10 Йарадылыш 25:21

+ 9:11 Йарадылыш 25:23

+ 9:19 Ромалылара 3:7

+ 9:20 Еклесиаст 6:10,

+ 9:21 2 Тимофейӓ 2:20

+ 9:24 Ромалылара 3:29

+ 9:25 1 Петринин 2:10

+ 9:30 Галатийалылара 2:16, Галатийалылара 3:24

+ 9:31 Галатийалылара 5:4, Ромалылара 11:7, Филиплилерӓ 3:9

+ 9:33 1 Петринин 2:6-8, Ромалылара 10:11

+ 10:2 Йаптыклар 21:20

+ 10:3 Ромалылара 1:17, Ромалылара 3:21

+ 10:4 Матфей 5:17, Галатийалылара 3:24

+ 10:5 Галатийалылара 3:12, Филиплилерӓ 3:9

+ 10:7 Апокалипсис 9:1

+ 10:9 Матфей 10:32, Лука 12:8, Марк 16:16, Йаптыклар 16:31

+ 10:11 1 Петринин 2:6, Ромалылара 9:33

+ 10:12 Йаптыклар 10:34-36, Ромалылара 3:29

+ 10:13 Йаптыклар 2:21

+ 10:14 Йаптыклар 8:31

+ 10:16 Иоан 12:38

+ 10:17 Галатийалылара 3:2

+ 11:1 2 Коринфлилерӓ 11:22, Филиплилерӓ 3:5

+ 11:5 Ромалылара 9:27

+ 11:7 Ромалылара 9:31

+ 11:13 Йаптыклар 9:15, Ромалылара 15:16

+ 11:15 Лука 15:24, Ефеслилерӓ 2:1, Ефеслилерӓ 2:5, Колослулара 2:13, Апокалипсис 3:1

+ 11:17 Иоан 15:5

+ 11:21 1 Коринфлилерӓ 10:12

+ 11:30 Ефеслилерӓ 2:2, Колослулара 1:21, Тита 3:3

+ 11:33 Колослулара 2:3,

+ 11:34 1 Коринфлилерӓ 2:16

+ 11:36 1 Коринфлилерӓ 8:6, Колослулара 1:16, Чыфытлара 2:10, 2 Петринин 3:18, Ефеслилерӓ 3:21

+ 12:1 Ромалылара 6:13

+ 12:2 Ефеслилерӓ 5:17, 1 Салониклилерӓ 4:3, 2 Коринфлилерӓ 4:16, Ефеслилерӓ 4:23

+ 12:3 Ефеслилерӓ 3:2, Еклесиаст 7:16

+ 12:4 1 Коринфлилерӓ 12:12-14, Ефеслилерӓ 4:16

+ 12:5 1 Коринфлилерӓ 10:17, 1 Коринфлилерӓ 12:27, Ефеслилерӓ 4:25

+ 12:6 1 Петринин 4:10, 1 Коринфлилерӓ 12:4

+ 12:7 1 Коринфлилерӓ 12:5

+ 12:8 1 Тимофейӓ 5:17, 2 Коринфлилерӓ 9:7

+ 12:9 1 Петринин 1:22, 1 Тимофейӓ 1:5,

+ 12:10 Иоан 13:34, 1 Петринин 1:22, 2 Петринин 1:7, 1 Салониклилерӓ 4:9, Чыфытлара 13:1, Филиплилерӓ 2:3

+ 12:12 Лука 18:1, Лука 21:36, Ефеслилерӓ 6:18, Колослулара 4:2, 1 Салониклилерӓ 5:17

+ 12:13 Ромалылара 15:25, 1 Коринфлилерӓ 16:1, 1 Тимофейӓ 6:18

+ 12:14 Матфей 5:44, 1 Петринин 3:9

+ 12:15 1 Коринфлилерӓ 12:26

+ 12:16 1 Петринин 3:8, Филиплилерӓ 2:2

+ 12:17 1 Петринин 3:9, 1 Салониклилерӓ 5:15

+ 12:18 Марк 9:50, 2 Коринфлилерӓ 13:11, 1 Салониклилерӓ 5:13

+ 12:19 Чыфытлара 10:30

* 12:20 Демӓктир, ону чок утандыраӂан.

+ 12:20 Матфей 5:44,

+ 13:1 1 Петринин 2:13, Тита 3:1

+ 13:4 1 Петринин 2:14,

+ 13:7 1 Петринин 2:17, Матфей 17:27, Матфей 22:21, Марк 12:17

+ 13:8 Иоан 13:34

+ 13:10 Иоан 14:15

+ 13:11 Ефеслилерӓ 5:14

+ 13:12 Иоан 1:9, Иоан 8:12, 1 Иоанын 2:8, Ефеслилерӓ 5:8, 1 Салониклилерӓ 5:5, Ефеслилерӓ 5:11, Ефеслилерӓ 6:11, 1 Салониклилерӓ 5:8

+ 13:13 1 Салониклилерӓ 4:12

+ 13:14 Галатийалылара 3:27, Иаковун 4:1, 1 Петринин 2:11, Ромалылара 7:23, Галатийалылара 5:16, Галатийалылара 5:24

+ 14:1 Ромалылара 15:1, 1 Коринфлилерӓ 8:9-11, 1 Коринфлилерӓ 9:22

+ 14:2 1 Тимофейӓ 4:3

+ 14:3 Колослулара 2:16

+ 14:4 Матфей 7:1, Иаковун 4:11

+ 14:5 Галатийалылара 4:10, Колослулара 2:16

+ 14:6 Матфей 15:36, 1 Коринфлилерӓ 10:30-31

+ 14:7 Ромалылара 6:2, Ромалылара 6:7, Галатийалылара 5:24, Колослулара 3:3

+ 14:8 1 Петринин 4:2, Галатийалылара 2:20, 2 Коринфлилерӓ 5:15, Филиплилерӓ 1:20

+ 14:9 1 Салониклилерӓ 5:10

* 14:10 Аллахын: кими текстлердӓ «Христозун».

+ 14:10 Матфей 7:1, Лука 6:37, 2 Коринфлилерӓ 5:10

+ 14:11 Филиплилерӓ 2:10-11

+ 14:12 Матфей 12:36, Матфей 25:19, Галатийалылара 6:5

+ 14:13 Матфей 7:1

+ 14:14 Марк 7:15-16, Йаптыклар 10:15, 1 Коринфлилерӓ 8:8

+ 14:15 1 Коринфлилерӓ 8:11

+ 14:17 Колослулара 2:16, Чыфытлара 9:10, Галатийалылара 5:22

+ 14:19 2 Тимофейӓ 2:22

+ 14:20 Тита 1:15, 1 Коринфлилерӓ 8:9-13

* 14:23 Кими текстлердӓ версетлӓр 16:25-27 бурада йазылыдыр.

+ 15:1 Ромалылара 14:1, Галатийалылара 6:2

+ 15:2 Филиплилерӓ 2:4-5

+ 15:3 Филиплилерӓ 2:5, Филиплилерӓ 2:8,

+ 15:4 Ромалылара 4:23-24

+ 15:5 Ромалылара 12:16

+ 15:9 Ромалылара 3:29,

+ 15:16 Йаптыклар 9:15, Ромалылара 11:13

+ 15:19 Йаптыклар 15:12, 2 Коринфлилерӓ 12:12

+ 15:20 1 Коринфлилерӓ 3:10-11

+ 15:22 Ромалылара 1:13, 1 Салониклилерӓ 2:18

+ 15:23 Йаптыклар 19:21

+ 15:25 Йаптыклар 24:17, 1 Коринфлилерӓ 16:3, 2 Коринфлилерӓ 9:1

+ 15:26 Йаптыклар 19:21, 2 Коринфлилерӓ 8:4

+ 15:27 1 Коринфлилерӓ 9:11

+ 15:31 2 Коринфлилерӓ 1:10-11, 2 Салониклилерӓ 3:2

+ 15:32 Ромалылара 1:10

+ 15:33 2 Коринфлилерӓ 13:11, Филиплилерӓ 4:9, 1 Салониклилерӓ 5:23, 2 Салониклилерӓ 3:16, Чыфытлара 13:20

+ 16:1 Йаптыклар 18:18

+ 16:2 Филиплилерӓ 2:29

+ 16:3 Йаптыклар 18:2, 1 Коринфлилерӓ 16:19, 2 Тимофейӓ 4:19

+ 16:5 Колослулара 4:15

+ 16:13 Марк 15:21

+ 16:16 1 Петринин 5:14, 1 Коринфлилерӓ 16:20, 2 Коринфлилерӓ 13:12, 1 Салониклилерӓ 5:26

+ 16:17 1 Тимофейӓ 6:3, 2 Иоанын 1:10

+ 16:18 2 Петринин 2:3, Колослулара 2:4

+ 16:19 Ромалылара 1:8

+ 16:20 Ромалылара 15:33, Йарадылыш 3:15

+ 16:21 Йаптыклар 16:1

+ 16:23 1 Коринфлилерӓ 1:14

+ 16:25 Ефеслилерӓ 1:9, Колослулара 1:26

+ 16:26 Колослулара 4:3-4

* 16:27 Сыралар 16:25-27 кими текстлердӓ 14-ӂӱ бӧлӱмӱн биткисиндӓ йазылы.

+ 16:27 Иуданын 1:24-25

+ 1:2 Йаптыклар 18:1-17, Ромалылара 1:7

+ 1:5 2 Коринфлилерӓ 8:7, 2 Коринфлилерӓ 9:11

+ 1:7 Лука 17:30, 1 Салониклилерӓ 3:13, 1 Салониклилерӓ 4:16-18, Филиплилерӓ 3:20

+ 1:8 Филиплилерӓ 1:6

+ 1:9 Иоан 17:21, 1 Иоанын 1:3, 1 Салониклилерӓ 5:24, 2 Салониклилерӓ 3:3, Чыфытлара 10:23

+ 1:10 1 Коринфлилерӓ 11:18

+ 1:11 1 Коринфлилерӓ 3:3

+ 1:12 Йаптыклар 18:24, Йаптыклар 19:1, 1 Коринфлилерӓ 3:4-5, 1 Коринфлилерӓ 4:6, 1 Коринфлилерӓ 6:12, Тита 3:13, Иоан 1:42

+ 1:13 Ефеслилерӓ 4:4-5

+ 1:14 Йаптыклар 18:8, Ромалылара 16:23

+ 1:16 1 Коринфлилерӓ 16:15

+ 1:17 2 Коринфлилерӓ 10:10

+ 1:18 1 Коринфлилерӓ 2:1, 2 Коринфлилерӓ 2:15, Ромалылара 1:16

+ 1:20 Ромалылара 1:22, 1 Коринфлилерӓ 3:19

+ 1:22 Матфей 12:38, Марк 8:11, Иоан 2:18, Иоан 4:48, Иоан 6:30

+ 1:23 Галатийалылара 5:11

+ 1:24 1 Коринфлилерӓ 2:7, Колослулара 2:3

+ 1:28 Иаковун 2:5

+ 1:29 Ромалылара 3:27, Ефеслилерӓ 2:9

+ 1:30 Ефеслилерӓ 1:7, Филиплилерӓ 3:9

+ 1:31 2 Коринфлилерӓ 10:17

* 2:1 Саклы хабер: кими текстлердӓ «шаатлык».

+ 2:1 1 Коринфлилерӓ 1:18, 2 Коринфлилерӓ 2:15

+ 2:2 Галатийалылара 6:14

+ 2:3 2 Коринфлилерӓ 11:30, 2 Коринфлилерӓ 12:5, Галатийалылара 4:13

+ 2:4 1 Коринфлилерӓ 4:20

+ 2:5 2 Коринфлилерӓ 4:7, 2 Коринфлилерӓ 6:7

+ 2:6 Филиплилерӓ 3:15

+ 2:7 Колослулара 2:3

+ 2:8 Иоан 7:48, Йаптыклар 13:27

+ 2:10 Матфей 16:17, 1 Иоанын 2:20

+ 2:12 Ромалылара 8:15

+ 2:13 2 Коринфлилерӓ 1:12, Иоан 6:45

+ 2:14 Иоан 14:17, Ромалылара 8:7

+ 2:16 Ромалылара 11:34

+ 3:2 1 Петринин 2:2, Чыфытлара 5:13

+ 3:3 1 Коринфлилерӓ 1:10-11, Галатийалылара 5:19-20

+ 3:5 Йаптыклар 18:24, Йаптыклар 19:1, 1 Коринфлилерӓ 1:12, 1 Коринфлилерӓ 4:6, 1 Коринфлилерӓ 16:12, Ефеслилерӓ 3:7, Колослулара 1:25

+ 3:6 Йаптыклар 18:4-11, Йаптыклар 18:27-28, Иоан 4:36-38

+ 3:7 Галатийалылара 6:3

+ 3:8 Матфей 16:27, 2 Иоанын 1:8

+ 3:9 2 Коринфлилерӓ 6:1, Ефеслилерӓ 2:20-22

+ 3:10 Ромалылара 15:20

+ 3:11 Ефеслилерӓ 2:20, Колослулара 2:7, Апокалипсис 21:14

+ 3:13 1 Коринфлилерӓ 1:7, 1 Коринфлилерӓ 4:5, 1 Петринин 1:7

+ 3:16 Ромалылара 8:9, 1 Коринфлилерӓ 6:19, 2 Коринфлилерӓ 6:16

+ 3:17 Ефеслилерӓ 2:21

+ 3:19 1 Коринфлилерӓ 1:20,

+ 3:23 2 Коринфлилерӓ 10:7, Галатийалылара 3:29

+ 4:4 Йаптыклар 23:1,

+ 4:5 Матфей 7:1, Ромалылара 2:1, Еклесиаст 12:14, 2 Коринфлилерӓ 10:18

+ 4:6 Йаптыклар 18:24, Йаптыклар 19:1, 1 Коринфлилерӓ 1:12, 1 Коринфлилерӓ 3:5

+ 4:7 Иоан 3:27

+ 4:8 Апокалипсис 3:17

+ 4:9 Ромалылара 8:36

+ 4:10 2 Коринфлилерӓ 11:19, 2 Коринфлилерӓ 13:9

+ 4:11 2 Коринфлилерӓ 11:27, Филиплилерӓ 4:12

+ 4:12 Йаптыклар 18:3, Матфей 5:44, 1 Петринин 3:9, Ромалылара 12:14

+ 4:14 2 Коринфлилерӓ 6:13

+ 4:15 Филимона 1:10

+ 4:16 1 Коринфлилерӓ 11:1, 1 Салониклилерӓ 3:7, 2 Салониклилерӓ 3:7

+ 4:17 Йаптыклар 16:1, 1 Коринфлилерӓ 16:10, 1 Тимофейӓ 1:2

+ 4:19 1 Коринфлилерӓ 11:34, 1 Коринфлилерӓ 16:5, 2 Коринфлилерӓ 1:15-16

+ 4:20 1 Коринфлилерӓ 2:4

+ 4:21 2 Коринфлилерӓ 10:2, 2 Коринфлилерӓ 13:2

+ 5:1 2 Коринфлилерӓ 12:21,

+ 5:3 Колослулара 2:5

+ 5:5 2 Коринфлилерӓ 2:6, 1 Тимофейӓ 1:20,

+ 5:6 Матфей 13:33, Лука 13:21, Галатийалылара 5:9

+ 5:8 Марк 8:15, Лука 12:1

+ 5:9 Ефеслилерӓ 5:11, 2 Салониклилерӓ 3:14

+ 5:11 2 Салониклилерӓ 3:6

+ 5:12 Марк 4:11,

* 6:1 Инансызлара – урумӂа «диил доорулара».

+ 6:1 Матфей 18:17

+ 6:2 Матфей 19:28

+ 6:5 1 Коринфлилерӓ 15:34

+ 6:7 Матфей 5:39-40

* 6:9 «Гомосексуалистлӓр» ики урумӂа лафтан чевирили.

+ 6:9 Галатийалылара 5:21, Ефеслилерӓ 5:5, Чыфытлара 13:4

+ 6:10 Марк 7:21-23, Галатийалылара 5:19-21

+ 6:11 Ефеслилерӓ 2:2, Иоан 13:8, Ефеслилерӓ 5:26, Тита 3:5, Чыфытлара 10:22

+ 6:12 1 Коринфлилерӓ 10:23

+ 6:15 Ефеслилерӓ 5:30

+ 6:16 Йарадылыш 2:24, Марк 10:7-8, Ефеслилерӓ 5:31

+ 6:17 Ефеслилерӓ 4:4

+ 6:18 Галатийалылара 5:19, Ефеслилерӓ 5:3, 1 Салониклилерӓ 4:3

+ 6:19 Ромалылара 14:7

+ 6:20 2 Петринин 2:1, 1 Коринфлилерӓ 7:23

+ 7:5 Матфей 4:3, 1 Салониклилерӓ 3:5

+ 7:6 2 Коринфлилерӓ 8:8

+ 7:7 Матфей 19:11-12, 1 Коринфлилерӓ 12:4, 1 Петринин 4:10

+ 7:9 1 Тимофейӓ 5:14

+ 7:10 Марк 10:9

+ 7:11 Марк 10:11

+ 7:16 1 Петринин 3:1

+ 7:18 Йаптыклар 15:1-2, Галатийалылара 5:2

+ 7:19 Ромалылара 2:28-29, Галатийалылара 3:28, Галатийалылара 5:6, Колослулара 3:11

+ 7:22 Иоан 8:32, Иаковун 2:12, 1 Петринин 2:16, Ромалылара 6:18, 2 Коринфлилерӓ 3:17, Галатийалылара 5:1, Филимона 1:16, Ромалылара 6:22

+ 7:23 1 Коринфлилерӓ 6:20,

+ 7:25 2 Коринфлилерӓ 8:10-11

+ 7:30 2 Коринфлилерӓ 6:10

+ 7:31 1 Петринин 4:7, 1 Иоанын 2:17

+ 7:32 Матфей 6:25, Лука 10:41

+ 7:38 Чыфытлара 13:4

+ 7:39 Ромалылара 7:2

+ 8:1 Йаптыклар 15:20, Йаптыклар 15:29, 1 Коринфлилерӓ 13:4-13

+ 8:2 Галатийалылара 6:3

+ 8:3 Галатийалылара 4:9

+ 8:6 Ефеслилерӓ 4:6, Иоан 1:3, Ромалылара 11:36, Колослулара 1:16, Чыфытлара 1:2

+ 8:7 1 Коринфлилерӓ 10:28-29

+ 8:8 Марк 7:19, Йаптыклар 10:12-15, Ромалылара 14:14

+ 8:10 Ромалылара 14:1, Йаптыклар 15:29, 1 Коринфлилерӓ 10:19, Апокалипсис 2:14

+ 8:11 Ромалылара 14:15

+ 8:13 Ромалылара 14:21

+ 9:1 1 Салониклилерӓ 2:6-7, Филимона 1:8, Йаптыклар 9:3-6

+ 9:4 2 Салониклилерӓ 3:8-9

+ 9:5 Марк 6:3, Иоан 2:12, Иоан 7:3, Йаптыклар 1:14, 1 Коринфлилерӓ 9:5, Галатийалылара 1:19, Марк 1:30

+ 9:6 Йаптыклар 4:36, Йаптыклар 13:2, Йаптыклар 15:36, Галатийалылара 2:9

+ 9:7 2 Коринфлилерӓ 10:4, 2 Тимофейӓ 2:3,

+ 9:9 1 Тимофейӓ 5:18

+ 9:10 Ромалылара 4:23-24, 2 Тимофейӓ 2:6

+ 9:11 Ромалылара 15:27, Галатийалылара 6:6

+ 9:14 Лука 10:7, 1 Тимофейӓ 5:18

+ 9:15 Йаптыклар 18:3

+ 9:16 Ромалылара 1:14

+ 9:17 Галатийалылара 2:7

+ 9:18 2 Коринфлилерӓ 11:7, 2 Коринфлилерӓ 11:9

+ 9:19 2 Коринфлилерӓ 4:5

+ 9:20 Йаптыклар 16:3, Йаптыклар 21:23-26

+ 9:21 Ромалылара 2:12, Ромалылара 2:14, Галатийалылара 2:3

+ 9:22 2 Коринфлилерӓ 11:29, 1 Коринфлилерӓ 10:33

+ 9:24 Галатийалылара 5:7

+ 9:25 1 Петринин 5:4, Филиплилерӓ 3:14, 2 Тимофейӓ 2:5

+ 10:11 Ромалылара 4:23

+ 10:12 Ромалылара 11:20-21

+ 10:13 1 Коринфлилерӓ 1:9, 2 Петринин 2:9

+ 10:14 1 Иоанын 5:21

+ 10:16 Марк 14:22-23, Иоан 6:51, 1 Коринфлилерӓ 11:23-26

+ 10:17 Ромалылара 12:5, 1 Коринфлилерӓ 12:12-13, Ефеслилерӓ 4:25

+ 10:19 Йаптыклар 15:29, 1 Коринфлилерӓ 8:4, Апокалипсис 2:14

+ 10:21 2 Коринфлилерӓ 6:15

+ 10:22 Еклесиаст 6:10

+ 10:23 1 Коринфлилерӓ 6:12

+ 10:24 1 Коринфлилерӓ 13:5, Филиплилерӓ 2:21

+ 10:25 1 Коринфлилерӓ 8:7

+ 10:27 Лука 10:8

+ 10:30 Ромалылара 14:6

+ 10:31 Колослулара 3:17

+ 10:32 1 Коринфлилерӓ 8:13, Ромалылара 14:13

+ 10:33 1 Коринфлилерӓ 9:22, 2 Коринфлилерӓ 12:14

+ 11:1 1 Коринфлилерӓ 4:16, 1 Салониклилерӓ 1:6, 2 Салониклилерӓ 3:7

+ 11:3 Ефеслилерӓ 1:22, Ефеслилерӓ 4:15, Йарадылыш 3:16, Ефеслилерӓ 5:23, Иоан 14:28, 1 Коринфлилерӓ 15:24

* 11:4 Узун сачлан – еки «башында бишейлӓн».

+ 11:5 Лука 2:36, Йаптыклар 21:9

* 11:7 Ӧртсӱн башыны – еки «узатсын сачыны».

+ 11:7 Йарадылыш 1:26

+ 11:8 Йарадылыш 2:21-23

+ 11:9 Йарадылыш 2:18

* 11:10 Кары кенди башыны лӓӓзым тертипли тутсун – урумӂа «карынын лӓӓзым заабитлии олсун кенди башы ӱстӱндӓ».

+ 11:11 Галатийалылара 3:28

+ 11:18 1 Коринфлилерӓ 1:10-12

+ 11:19 1 Иоанын 2:19

+ 11:23 Галатийалылара 1:12

+ 11:24 Лука 22:19

+ 11:25 Лука 22:20

+ 11:27 Иоан 6:53-56

+ 12:1 1 Коринфлилерӓ 14:1

+ 12:2 Ефеслилерӓ 2:12

+ 12:3 1 Иоанын 4:2-3

+ 12:4 Ромалылара 12:6, Ефеслилерӓ 4:4-6

+ 12:5 Ромалылара 12:7

+ 12:6 Филиплилерӓ 2:13

+ 12:9 Матфей 17:20, 1 Коринфлилерӓ 13:2

+ 12:10 Марк 16:17, Йаптыклар 2:4, Йаптыклар 10:46, 1 Коринфлилерӓ 14:2

+ 12:12 Ромалылара 12:5, 1 Коринфлилерӓ 10:17, Ефеслилерӓ 4:25

+ 12:13 Галатийалылара 5:6, Ефеслилерӓ 2:14, Колослулара 3:11

+ 12:26 Ромалылара 12:15

+ 12:27 Ромалылара 12:5, Ефеслилерӓ 1:23, Ефеслилерӓ 4:12, Колослулара 1:18, Колослулара 1:24

+ 12:28 Йаптыклар 11:27, Ефеслилерӓ 4:11

+ 12:31 1 Коринфлилерӓ 14:1, 1 Коринфлилерӓ 14:39

+ 13:2 Йаптыклар 2:18, Матфей 17:20, Марк 11:23, 1 Коринфлилерӓ 12:9

* 13:3 Атешӓ верирсейдим: бир чок ески тексттӓ «верирсейдим ӱӱнейим дейни».

+ 13:11 Ефеслилерӓ 4:14

+ 13:12 Матфей 5:8, 1 Иоанын 3:2, 1 Коринфлилерӓ 8:3, Галатийалылара 4:9

+ 14:1 1 Коринфлилерӓ 16:14, 1 Коринфлилерӓ 12:1

+ 14:15 Иаковун 5:13, Ефеслилерӓ 5:19

+ 14:16 2 Коринфлилерӓ 1:20, Апокалипсис 3:14

+ 14:20 Ефеслилерӓ 4:14, Матфей 18:3, 1 Коринфлилерӓ 2:6

+ 14:22 Йаптыклар 2:6

+ 14:23 Йаптыклар 2:13

+ 14:26 2 Коринфлилерӓ 12:19, 2 Коринфлилерӓ 13:10

+ 14:29 1 Иоанын 4:1, 1 Салониклилерӓ 5:20-21

+ 14:34 1 Тимофейӓ 2:11-12, Йарадылыш 3:16, 1 Петринин 3:1, Ефеслилерӓ 5:22, Колослулара 3:18

* 14:34-35 Бу сыралар кими текстлердӓ 40-ӂы сырадан сора гелер.

+ 14:39 1 Коринфлилерӓ 12:31, 1 Коринфлилерӓ 14:1

+ 14:40 Колослулара 2:5

+ 15:2 Галатийалылара 3:4

+ 15:3 Лука 24:27

+ 15:5 Лука 24:34, Лука 24:36

+ 15:7 Йаптыклар 12:17, Лука 24:50, Йаптыклар 1:3-4

+ 15:8 2 Коринфлилерӓ 12:11

+ 15:9 Ефеслилерӓ 3:7-8, Йаптыклар 8:3

+ 15:10 2 Коринфлилерӓ 11:23, Колослулара 1:29

+ 15:12 Йаптыклар 23:8, 2 Тимофейӓ 2:18

+ 15:17 Ромалылара 4:25

+ 15:18 1 Салониклилерӓ 4:16, Апокалипсис 14:13

+ 15:20 1 Салониклилерӓ 4:14, 2 Тимофейӓ 2:8, Йаптыклар 26:23, Колослулара 1:18, Апокалипсис 1:5

+ 15:21 Ромалылара 5:12-18

+ 15:23 1 Салониклилерӓ 4:16

+ 15:24 1 Петринин 3:22, Ромалылара 8:38, Ефеслилерӓ 1:21, Лука 1:33, Апокалипсис 11:15

+ 15:25 Чыфытлара 2:8

+ 15:27 Ефеслилерӓ 1:22

+ 15:28 Иоан 14:28, Ефеслилерӓ 1:23, Колослулара 3:11

+ 15:30 2 Коринфлилерӓ 11:26

+ 15:31 1 Салониклилерӓ 2:19

+ 15:34 1 Коринфлилерӓ 6:5

+ 15:36 Иоан 12:24

* 15:42-44 Гӧмӱлмӓӓ – урумӂа «екилмӓӓ».

+ 15:42 Филиплилерӓ 3:21, Колослулара 3:1

+ 15:45 Йарадылыш 2:7

+ 15:47 Йарадылыш 2:7, Иоан 3:13, Иоан 6:38

+ 15:49 Йарадылыш 5:3

+ 15:51 Филиплилерӓ 3:21

+ 15:52 Матфей 24:31, 1 Салониклилерӓ 4:16, Апокалипсис 11:15, 1 Салониклилерӓ 4:15, Филиплилерӓ 3:21

+ 15:53 2 Коринфлилерӓ 5:2-4

+ 15:55 2 Тимофейӓ 1:10, Чыфытлара 2:14-15

+ 15:56 Ромалылара 4:15, Ромалылара 7:8

+ 15:57 Ромалылара 8:37

+ 16:1 Йаптыклар 24:17, Ромалылара 15:25-28, Галатийалылара 2:10

* 16:2 Хафтанын илк гӱнӱ – пазар гӱнӱ.

+ 16:2 Йаптыклар 20:7, Апокалипсис 1:10, 2 Коринфлилерӓ 8:3, 2 Коринфлилерӓ 9:3

+ 16:3 Йаптыклар 18:27, 2 Коринфлилерӓ 3:1, Йаптыклар 24:17, Ромалылара 15:25-28

+ 16:5 Йаптыклар 19:21, 2 Коринфлилерӓ 1:16

+ 16:8 Йаптыклар 2:1

+ 16:10 Йаптыклар 16:1, 1 Коринфлилерӓ 4:17

+ 16:12 Йаптыклар 18:24, Йаптыклар 19:1, 1 Коринфлилерӓ 1:12, 1 Коринфлилерӓ 3:5, 1 Коринфлилерӓ 4:6

+ 16:13 Матфей 25:13, 2 Салониклилерӓ 2:15

+ 16:14 1 Коринфлилерӓ 14:1

+ 16:15 1 Коринфлилерӓ 1:16

+ 16:16 Филиплилерӓ 2:29, 1 Салониклилерӓ 5:12-13, 1 Тимофейӓ 5:17

+ 16:19 Йаптыклар 18:2, Ромалылара 16:3, 2 Тимофейӓ 4:19

+ 16:20 Ромалылара 16:16

+ 16:21 Галатийалылара 6:11, Колослулара 4:18, 2 Салониклилерӓ 3:17, Филимона 1:19

* 16:22 Марана фа – арамейӂӓ лаф, аннамасы «Саабимиз, гел!»

+ 16:22 Ромалылара 9:3, Галатийалылара 1:8, Апокалипсис 22:20

+ 1:1 Йаптыклар 18:1-17

+ 1:3 1 Петринин 1:3, Ефеслилерӓ 1:3

+ 1:5 Ромалылара 8:17, Филиплилерӓ 3:10, Колослулара 1:24

+ 1:6 2 Тимофейӓ 2:10

+ 1:8 Йаптыклар 19:23, 1 Коринфлилерӓ 15:32

+ 1:9 2 Коринфлилерӓ 4:14

+ 1:10 Йаптыклар 12:11, Йаптыклар 14:19-20, Йаптыклар 21:32-33, Йаптыклар 27:44

+ 1:11 Ромалылара 15:31, 2 Салониклилерӓ 3:2, Йаптыклар 12:5, Ефеслилерӓ 6:18

+ 1:12 Йаптыклар 23:1, 2 Тимофейӓ 1:3, 1 Коринфлилерӓ 2:4, 1 Коринфлилерӓ 2:13

+ 1:13 1 Коринфлилерӓ 1:8, 1 Салониклилерӓ 4:16-18, 1 Салониклилерӓ 2:19-20

+ 1:15 1 Коринфлилерӓ 4:19

+ 1:16 Йаптыклар 19:21, 1 Коринфлилерӓ 16:5

+ 1:18 1 Коринфлилерӓ 1:9

+ 1:19 Йаптыклар 15:22, Йаптыклар 16:1

+ 1:20 1 Коринфлилерӓ 14:16, Апокалипсис 3:14

+ 1:22 2 Коринфлилерӓ 5:5, Чыфытлара 6:11, Ефеслилерӓ 1:13

+ 1:23 Ромалылара 1:9, Галатийалылара 1:20, Филиплилерӓ 1:8, 1 Салониклилерӓ 2:5

+ 2:2 2 Коринфлилерӓ 7:8

+ 2:4 2 Коринфлилерӓ 7:12

+ 2:6 1 Коринфлилерӓ 5:4-5

+ 2:11 1 Петринин 5:8

+ 2:12 Йаптыклар 16:8, Йаптыклар 20:6

+ 2:13 2 Коринфлилерӓ 7:6, 2 Коринфлилерӓ 8:6, 2 Коринфлилерӓ 12:18

+ 2:14 Колослулара 2:15

+ 2:15 1 Коринфлилерӓ 1:18, Йарадылыш 8:21, Ефеслилерӓ 5:2, Филиплилерӓ 4:18

+ 3:1 Йаптыклар 18:27, 1 Коринфлилерӓ 16:3

+ 3:6 Лука 22:20, Ефеслилерӓ 3:7, Колослулара 1:23, Ромалылара 2:27, Иоан 6:63

+ 3:14 Марк 6:52, Йаптыклар 15:21

+ 3:17 Иоан 4:24, Иоан 8:32, Иаковун 2:12, 1 Петринин 2:16, Ромалылара 6:18, 1 Коринфлилерӓ 7:22, Галатийалылара 5:1

+ 3:18 1 Иоанын 3:2, Ромалылара 8:29, Филиплилерӓ 3:21

+ 4:1 2 Коринфлилерӓ 3:6

+ 4:2 2 Коринфлилерӓ 2:17, 1 Салониклилерӓ 2:3

+ 4:3 2 Коринфлилерӓ 3:14, 2 Коринфлилерӓ 2:15

* 4:4 Бу заманын аллахы – шейтан.

+ 4:4 Иоан 12:31, Колослулара 1:15, Чыфытлара 1:3

+ 4:5 Марк 10:43, 1 Коринфлилерӓ 9:19

+ 4:6 Йарадылыш 1:3

+ 4:7 Ромалылара 9:21-22, 1 Коринфлилерӓ 2:5

+ 4:8 2 Коринфлилерӓ 7:5

+ 4:9 Иоан 15:20

+ 4:10 Ромалылара 6:5

+ 4:11 2 Коринфлилерӓ 6:9

+ 4:14 1 Салониклилерӓ 4:14

+ 4:16 Ромалылара 12:2, Ефеслилерӓ 4:23

+ 4:17 Ромалылара 8:18

+ 4:18 Ромалылара 8:24, Чыфытлара 11:1

* 5:1 Бу чадыр – гӱӱдемиз.

+ 5:2 Ромалылара 8:23

+ 5:3 1 Коринфлилерӓ 15:53

+ 5:5 2 Коринфлилерӓ 1:22, Ефеслилерӓ 1:14

+ 5:7 2 Коринфлилерӓ 4:18

+ 5:9 Колослулара 1:10

+ 5:10 Еклесиаст 3:17, Еклесиаст 11:9, Еклесиаст 12:14, Матфей 25:31-32, Йаптыклар 10:42, Ромалылара 14:10

+ 5:11 2 Коринфлилерӓ 4:2

+ 5:12 2 Коринфлилерӓ 3:1, 2 Коринфлилерӓ 11:16, 2 Коринфлилерӓ 12:1

+ 5:13 Марк 3:21, 2 Коринфлилерӓ 11:1

+ 5:14 Ромалылара 5:15

+ 5:15 1 Петринин 4:2, Ромалылара 14:7-8

+ 5:17 Ромалылара 6:4, Апокалипсис 21:5

+ 5:18 Ромалылара 5:10-11, Колослулара 1:20

+ 5:19 Ромалылара 4:8

+ 5:20 Ефеслилерӓ 6:20

+ 5:21 Иоан 8:46, 1 Петринин 2:22, 1 Иоанын 3:5, Чыфытлара 4:15, Ромалылара 8:3, Ромалылара 1:17, Ромалылара 4:25, 1 Коринфлилерӓ 1:30

+ 6:1 1 Коринфлилерӓ 3:9

+ 6:4 Йаптыклар 9:16, Йаптыклар 16:23, Йаптыклар 17:5, 2 Коринфлилерӓ 11:23-27

+ 6:7 2 Коринфлилерӓ 10:4, Ефеслилерӓ 6:11-17

+ 6:8 Ромалылара 3:8

+ 6:9 2 Коринфлилерӓ 4:11

+ 6:10 Иоан 16:22, Йаптыклар 3:6

+ 6:13 1 Коринфлилерӓ 4:14

+ 6:14 Ефеслилерӓ 5:7, 1 Иоанын 1:6

* 6:15 Велиар – шейтан.

+ 6:15 1 Коринфлилерӓ 10:21

+ 6:16 Ефеслилерӓ 2:21, 1 Коринфлилерӓ 3:16-17,

+ 7:1 1 Иоанын 3:3

+ 7:2 Йаптыклар 20:33

+ 7:3 Филиплилерӓ 1:7

+ 7:4 Колослулара 1:24

+ 7:5 2 Коринфлилерӓ 2:13, 2 Коринфлилерӓ 4:8

+ 7:6 2 Коринфлилерӓ 1:4, 2 Коринфлилерӓ 2:13, 2 Коринфлилерӓ 8:6, 2 Коринфлилерӓ 12:18

+ 7:8 2 Коринфлилерӓ 2:2-4

+ 7:10 Матфей 5:4, Еклесиаст 7:3

* 7:12 Сизин кахырыныз бизим ичин: кими текстлердӓ «бизим кахырымыз сизин ичин».

+ 7:12 1 Коринфлилерӓ 5:1-2, 2 Коринфлилерӓ 2:4

+ 8:2 Марк 12:44

+ 8:3 1 Коринфлилерӓ 16:2

+ 8:4 Ромалылара 15:26

+ 8:6 2 Коринфлилерӓ 2:13, 2 Коринфлилерӓ 7:6

+ 8:7 1 Коринфлилерӓ 1:5

+ 8:8 1 Коринфлилерӓ 7:6

+ 8:9 Иаковун 2:5, Филиплилерӓ 2:6-7

+ 8:10 1 Коринфлилерӓ 7:25

+ 8:12 Марк 12:43-44, Лука 21:3

+ 8:14 Йаптыклар 4:34

+ 8:24 2 Коринфлилерӓ 7:4

+ 9:1 Ромалылара 15:25

+ 9:3 2 Коринфлилерӓ 8:6, 1 Коринфлилерӓ 16:2

+ 9:6 Лука 6:38, Галатийалылара 6:7

+ 9:8 Филиплилерӓ 4:19

+ 9:11 1 Коринфлилерӓ 1:5

+ 9:13 Матфей 5:16, 1 Петринин 2:12

+ 10:1 Матфей 11:29

+ 10:2 1 Коринфлилерӓ 4:21, 2 Коринфлилерӓ 13:2, 2 Коринфлилерӓ 13:10

+ 10:4 2 Коринфлилерӓ 6:7, Ефеслилерӓ 6:11

+ 10:7 1 Коринфлилерӓ 3:23, Галатийалылара 3:29

+ 10:8 2 Коринфлилерӓ 13:10

+ 10:10 1 Коринфлилерӓ 1:17

+ 10:17 1 Коринфлилерӓ 1:31

+ 10:18 Ромалылара 2:29, 1 Коринфлилерӓ 4:5

+ 11:1 2 Коринфлилерӓ 5:13

+ 11:2 Ефеслилерӓ 5:27, Апокалипсис 14:4

+ 11:3 Йарадылыш 3:1, Йарадылыш 3:4, Иоан 8:44, 1 Тимофейӓ 2:14

+ 11:4 Галатийалылара 1:6

+ 11:5 2 Коринфлилерӓ 12:11

+ 11:6 1 Коринфлилерӓ 1:17, 2 Коринфлилерӓ 10:10

+ 11:7 1 Коринфлилерӓ 9:18

+ 11:9 2 Коринфлилерӓ 12:13, Филиплилерӓ 4:15

+ 11:10 Ромалылара 9:1, 1 Тимофейӓ 2:7

+ 11:13 Филиплилерӓ 1:15, Йаптыклар 20:30, 2 Петринин 2:1, Апокалипсис 2:2

+ 11:14 Галатийалылара 1:8

+ 11:15 Филиплилерӓ 3:19

+ 11:16 2 Коринфлилерӓ 5:12

+ 11:18 Филиплилерӓ 3:3-4

+ 11:19 1 Коринфлилерӓ 4:10

+ 11:20 Галатийалылара 2:4, Галатийалылара 4:3

+ 11:22 Ромалылара 11:1, Филиплилерӓ 3:5

+ 11:23 1 Коринфлилерӓ 15:10, 2 Коринфлилерӓ 6:4-5

+ 11:25 Йаптыклар 16:22-23, Йаптыклар 14:19, Йаптыклар 27:41-44

+ 11:26 Галатийалылара 2:4

+ 11:27 Йаптыклар 18:3, 1 Салониклилерӓ 2:9, 2 Салониклилерӓ 3:8, 1 Коринфлилерӓ 4:11

+ 11:29 1 Коринфлилерӓ 9:22

+ 11:32 Йаптыклар 9:24-25

+ 12:1 2 Коринфлилерӓ 5:12, 2 Коринфлилерӓ 11:16, Галатийалылара 1:12, Галатийалылара 2:2, Ефеслилерӓ 3:3

+ 12:10 Марк 10:30, Матфей 5:11-12, Ромалылара 5:3

+ 12:11 1 Коринфлилерӓ 15:8-9, 2 Коринфлилерӓ 11:5

+ 12:12 Йаптыклар 15:12, Ромалылара 15:19

+ 12:13 2 Коринфлилерӓ 11:9

+ 12:14 2 Коринфлилерӓ 13:1, 1 Коринфлилерӓ 10:33

+ 12:15 Филиплилерӓ 2:17, Колослулара 1:24, 1 Салониклилерӓ 2:8

+ 12:16 2 Коринфлилерӓ 11:9

+ 12:18 2 Коринфлилерӓ 8:6, 2 Коринфлилерӓ 8:18

+ 12:19 Ромалылара 1:9, Ромалылара 9:1, 1 Коринфлилерӓ 14:26

+ 12:21 1 Коринфлилерӓ 5:1, 1 Коринфлилерӓ 6:18

+ 13:1 2 Коринфлилерӓ 12:14, Матфей 18:16

+ 13:4 Ромалылара 6:4

+ 13:9 1 Коринфлилерӓ 4:10

+ 13:10 2 Коринфлилерӓ 10:8

+ 13:11 Марк 9:50, Ромалылара 12:18, 1 Салониклилерӓ 5:13, Ромалылара 15:33, Ромалылара 16:16

+ 13:12 Ромалылара 16:16, Филиплилерӓ 4:22

+ 1:1 Галатийалылара 1:11-12

+ 1:2 Филиплилерӓ 4:21, Йаптыклар 16:6, Йаптыклар 18:23

+ 1:4 Матфей 20:28, Ромалылара 4:25, Марк 14:36

+ 1:6 Марк 4:17, Чыфытлара 6:4, 2 Коринфлилерӓ 11:4

+ 1:7 Йаптыклар 15:24, Галатийалылара 5:10

+ 1:8 2 Коринфлилерӓ 11:14, Ромалылара 9:3, 1 Коринфлилерӓ 16:22

+ 1:10 1 Салониклилерӓ 2:4

+ 1:12 Йаптыклар 9:6, Йаптыклар 26:16, 1 Коринфлилерӓ 11:23

+ 1:13 Йаптыклар 26:5, Йаптыклар 8:3, Филиплилерӓ 3:6

+ 1:14 Матфей 15:2, Марк 7:3

+ 1:15 Лука 1:15, Йаптыклар 9:15, Ромалылара 1:5, 1 Тимофейӓ 2:7

+ 1:17 Йаптыклар 9:19

* 1:18 Кифа – Петри.

+ 1:18 Иоан 1:42, Йаптыклар 9:26-27

+ 1:19 Йаптыклар 12:17, Йаптыклар 15:13, Иаковун 1:1

+ 1:20 Ромалылара 1:9, Ромалылара 9:1, 2 Коринфлилерӓ 1:23

+ 1:23 Йаптыклар 9:21

+ 2:1 Йаптыклар 4:36, 2 Коринфлилерӓ 2:13, 2 Тимофейӓ 4:10

+ 2:2 Галатийалылара 1:12, Ефеслилерӓ 3:3, Филиплилерӓ 2:16

+ 2:3 Йаптыклар 16:3

+ 2:4 Йаптыклар 15:24, 2 Коринфлилерӓ 11:26, 2 Коринфлилерӓ 11:20, Галатийалылара 4:3, Галатийалылара 4:25

+ 2:7 Йаптыклар 9:15, 1 Коринфлилерӓ 9:17

+ 2:9 Йаптыклар 4:36, Йаптыклар 9:27, Йаптыклар 13:2, Йаптыклар 15:36, 1 Коринфлилерӓ 9:6

+ 2:10 Йаптыклар 24:17, Ромалылара 15:25-28, 1 Коринфлилерӓ 16:1

+ 2:11 Йаптыклар 11:20

+ 2:12 Йаптыклар 11:3, Йаптыклар 11:2, Йаптыклар 15:1

+ 2:14 1 Тимофейӓ 5:20

+ 2:16 Галатийалылара 3:11, Йаптыклар 13:39, Ромалылара 3:21, Галатийалылара 3:11, Ромалылара 3:20

+ 2:19 Ромалылара 14:8, Ромалылара 6:6, Галатийалылара 6:14

+ 2:20 Иоан 17:23

+ 3:2 Ромалылара 10:17

+ 3:4 1 Коринфлилерӓ 15:2

+ 3:5 1 Коринфлилерӓ 12:10

+ 3:6 Йарадылыш 15:6, Иаковун 2:23, Ромалылара 4:3

+ 3:8 Ромалылара 3:30, Йарадылыш 12:3

+ 3:10 Ромалылара 4:15,

+ 3:11 Йаптыклар 13:39, Ромалылара 3:20, Галатийалылара 2:16, Ромалылара 1:17, Чыфытлара 10:38

+ 3:12 Ромалылара 10:5

+ 3:14 Йаптыклар 1:5, Йаптыклар 2:33

+ 3:16 Ромалылара 4:13, Чыфытлара 7:6, Йарадылыш 12:7, Йарадылыш 17:19

+ 3:18 Ромалылара 4:14

+ 3:19 Ромалылара 4:13, Ромалылара 5:20, Йаптыклар 7:53

+ 3:20 1 Тимофейӓ 2:5, Чыфытлара 8:6, Ромалылара 3:30

+ 3:22 Ромалылара 3:9, Ромалылара 4:16

+ 3:24 Ромалылара 10:4

+ 3:26 1 Иоанын 3:2, Ромалылара 8:15-16, Ефеслилерӓ 1:5

+ 3:27 Ромалылара 6:3-4, Ромалылара 13:14

+ 3:28 1 Коринфлилерӓ 12:13, Ефеслилерӓ 6:6, 1 Коринфлилерӓ 11:11

+ 3:29 1 Коринфлилерӓ 3:23, 2 Коринфлилерӓ 10:7, Ромалылара 8:17, Ефеслилерӓ 3:6

+ 4:4 Марк 1:15, Лука 2:7, Лука 2:27

+ 4:5 Галатийалылара 3:13

+ 4:9 1 Коринфлилерӓ 8:3, Колослулара 2:8, Колослулара 2:20, Чыфытлара 7:18

+ 4:10 Ромалылара 14:5, Колослулара 2:16

+ 4:11 1 Салониклилерӓ 3:5

+ 4:13 1 Коринфлилерӓ 2:3

+ 4:14 Лука 10:16, 1 Салониклилерӓ 2:13

+ 4:22 Йарадылыш 16:5, Йарадылыш 21:2

+ 4:23 Йарадылыш 16:3-4, Йарадылыш 17:16

+ 4:26 Чыфытлара 12:22, Апокалипсис 21:2

+ 4:28 Ромалылара 9:8

+ 4:29 Йарадылыш 21:9

+ 4:30 Йарадылыш 21:10

+ 5:1 Иоан 8:32, Иаковун 2:12, 1 Петринин 2:16, Ромалылара 6:18, 1 Коринфлилерӓ 7:22, 2 Коринфлилерӓ 3:17, Галатийалылара 2:4, Галатийалылара 5:13, Йаптыклар 15:10

+ 5:2 Йаптыклар 15:1-2, 1 Коринфлилерӓ 7:18

+ 5:3 Ромалылара 2:25

+ 5:4 Ромалылара 9:31

+ 5:5 Ромалылара 8:23

+ 5:6 1 Коринфлилерӓ 7:19, 1 Коринфлилерӓ 12:13, Галатийалылара 6:15, Ефеслилерӓ 2:14, Колослулара 3:11, Иаковун 2:18

+ 5:7 1 Коринфлилерӓ 9:24

+ 5:9 Матфей 13:33, Лука 13:21, 1 Коринфлилерӓ 5:6

+ 5:10 Йаптыклар 15:24, Галатийалылара 1:7

+ 5:11 Йаптыклар 16:3, 1 Коринфлилерӓ 1:23

+ 5:13 1 Петринин 2:16, 2 Петринин 2:19, 1 Коринфлилерӓ 9:19

+ 5:14 Матфей 7:12, Матфей 22:40,

+ 5:16 Ромалылара 8:4, Ромалылара 13:14, Ефеслилерӓ 2:3

+ 5:17 Ромалылара 7:15, Ромалылара 7:19, Ромалылара 7:23

+ 5:18 Ромалылара 7:4, Ефеслилерӓ 2:15, Колослулара 2:14

+ 5:19 Марк 7:21-23, 1 Коринфлилерӓ 3:3, 1 Коринфлилерӓ 6:9-10, 1 Коринфлилерӓ 6:18, Ефеслилерӓ 5:3

+ 5:20 1 Коринфлилерӓ 11:19

+ 5:21 1 Коринфлилерӓ 6:9-10, Ефеслилерӓ 5:5

+ 5:22 Ефеслилерӓ 5:9

+ 5:23 1 Тимофейӓ 1:9

+ 5:24 Иаковун 4:1, 1 Петринин 2:11, Ромалылара 7:23, Ромалылара 13:14, Ромалылара 6:2, Ромалылара 6:6, Галатийалылара 2:19, Колослулара 2:20, Колослулара 3:3

+ 5:26 Филиплилерӓ 2:3

+ 6:1 1 Коринфлилерӓ 2:15, Иаковун 5:19, 2 Тимофейӓ 2:25, 1 Салониклилерӓ 5:14

+ 6:2 Ромалылара 15:1, 1 Иоанын 4:21

+ 6:3 1 Коринфлилерӓ 3:7, 1 Коринфлилерӓ 8:2

+ 6:5 Ромалылара 14:12

+ 6:6 Лука 10:7, 1 Коринфлилерӓ 9:11, 1 Тимофейӓ 5:18

+ 6:7 2 Коринфлилерӓ 9:6

+ 6:8 Иаковун 3:18

+ 6:9 2 Салониклилерӓ 3:13, Матфей 10:22

+ 6:10 3 Иоанын 1:5, Чыфытлара 13:1

+ 6:11 1 Коринфлилерӓ 16:21, 2 Салониклилерӓ 3:17, Филимона 1:19

+ 6:14 1 Коринфлилерӓ 2:2, Галатийалылара 2:19, Ромалылара 6:6

+ 6:15 1 Коринфлилерӓ 7:19, 1 Коринфлилерӓ 12:13, Галатийалылара 5:6, Ефеслилерӓ 2:14, Колослулара 3:11

+ 1:3 1 Петринин 1:3, 2 Коринфлилерӓ 1:3

+ 1:4 Иуданын 1:24, Колослулара 1:22, 1 Салониклилерӓ 4:7

+ 1:5 1 Иоанын 3:2, Ромалылара 8:15-16, Галатийалылара 3:26

+ 1:7 Колослулара 1:14

+ 1:9 Ромалылара 16:24, Ефеслилерӓ 3:3-5, Ефеслилерӓ 6:19

+ 1:10 Ефеслилерӓ 2:14, Колослулара 1:20

+ 1:13 2 Коринфлилерӓ 1:22, Ефеслилерӓ 4:30

+ 1:15 Колослулара 1:3-4

+ 1:18 Колослулара 1:27

+ 1:20 Йаптыклар 7:55-56, Ромалылара 8:34, Ефеслилерӓ 2:6, Колослулара 3:1

+ 1:21 1 Петринин 3:22, Ромалылара 8:38, 1 Коринфлилерӓ 15:24, Колослулара 2:10, Чыфытлара 1:4

+ 1:22 1 Коринфлилерӓ 15:27, 1 Коринфлилерӓ 11:3, Ефеслилерӓ 5:23

+ 1:23 Ефеслилерӓ 4:12, Ефеслилерӓ 5:23, Ефеслилерӓ 5:30, Колослулара 1:18, 1 Коринфлилерӓ 15:28, Колослулара 3:11

+ 2:1 Лука 15:24, Ромалылара 11:15, Колослулара 1:21, Колослулара 2:13

* 2:2 Ӧндерӂи – шейтан.

+ 2:2 Иоан 12:31, Иоан 14:30, Колослулара 3:7

+ 2:3 Галатийалылара 5:16

+ 2:4 Иоан 3:16, 1 Иоанын 3:1, Ромалылара 5:8

+ 2:5 Колослулара 2:13, Тита 3:5

+ 2:6 Ефеслилерӓ 1:20

+ 2:8 Лука 7:50, Лука 8:48, Йаптыклар 15:11, 1 Петринин 1:5, Тита 2:11, Тита 3:5

+ 2:9 Ромалылара 3:27, Тита 3:5, Ромалылара 3:27, 1 Коринфлилерӓ 1:29

+ 2:10 Тита 2:14, Тита 3:8

+ 2:11 Ромалылара 2:26, Ромалылара 2:28, Колослулара 2:11

+ 2:12 Колослулара 1:21, Ромалылара 9:4

+ 2:13 Йаптыклар 2:39

+ 2:14 Ефеслилерӓ 1:10, Колослулара 1:22

+ 2:15 Ромалылара 7:4, Колослулара 2:14

+ 2:16 Ромалылара 5:10, Колослулара 1:20, Колослулара 3:15

+ 2:19 Филиплилерӓ 3:20

+ 2:20 Колослулара 2:7, Апокалипсис 21:14,

+ 2:21 1 Коринфлилерӓ 3:16-17

+ 2:22 1 Петринин 2:5

+ 3:1 Филиплилерӓ 1:7, Филимона 1:1, 2 Тимофейӓ 2:9

+ 3:2 Ефеслилерӓ 4:7, Колослулара 1:25

+ 3:3 Галатийалылара 1:12, Галатийалылара 2:2

+ 3:6 Галатийалылара 3:29, Ефеслилерӓ 2:16, Матфей 8:11, Лука 13:29

+ 3:7 Колослулара 1:23

+ 3:8 1 Коринфлилерӓ 15:9

+ 3:9 Колослулара 1:26

+ 3:10 Ефеслилерӓ 1:21

+ 3:12 Чыфытлара 4:16, Чыфытлара 10:19

+ 3:13 2 Тимофейӓ 2:10

+ 3:16 Ефеслилерӓ 1:18, Колослулара 1:27, Колослулара 1:11

+ 3:17 Колослулара 2:7

+ 3:19 Филиплилерӓ 4:7, Колослулара 2:10

+ 3:20 Иуданын 1:24, Ромалылара 16:24

+ 3:21 Ромалылара 11:36

+ 4:1 Ефеслилерӓ 3:1, Филиплилерӓ 1:27, Колослулара 1:10

+ 4:2 Филиплилерӓ 2:3, Колослулара 3:13

+ 4:3 Колослулара 3:14

+ 4:4 Ефеслилерӓ 2:16, 1 Коринфлилерӓ 6:17

+ 4:5 1 Коринфлилерӓ 1:13

+ 4:6 1 Коринфлилерӓ 12:6

+ 4:7 Ромалылара 12:3, Ефеслилерӓ 3:2

* 4:9 Ашаа, ер ӱстӱнӓ – еки «ер ӱзӱнӱн ашаакы кысымнарына».

+ 4:9 Иоан 3:13

+ 4:10 Чыфытлара 4:14, Чыфытлара 7:26

+ 4:11 1 Коринфлилерӓ 12:28

+ 4:12 1 Коринфлилерӓ 12:27, Ефеслилерӓ 1:23, Колослулара 1:18

+ 4:13 Чыфытлара 5:12-13, Чыфытлара 6:1

+ 4:14 1 Коринфлилерӓ 13:11, 1 Коринфлилерӓ 14:20

+ 4:15 2 Петринин 3:18, Колослулара 1:10, Колослулара 2:19

+ 4:17 1 Петринин 4:3-4, Колослулара 3:7

+ 4:18 Ромалылара 1:21, Марк 3:5

+ 4:19 1 Петринин 1:14, Ромалылара 1:24-28

+ 4:22 Колослулара 3:8-9

+ 4:23 Ромалылара 12:2, 2 Коринфлилерӓ 4:16

+ 4:24 Йарадылыш 1:26, Ромалылара 6:4, Колослулара 3:10

+ 4:25 Колослулара 3:9, Ромалылара 12:5

+ 4:27 Иаковун 4:7

+ 4:28 1 Салониклилерӓ 4:11, 2 Салониклилерӓ 3:8, 2 Салониклилерӓ 3:10, 1 Тимофейӓ 6:18

+ 4:29 Колослулара 3:8

+ 4:30 1 Салониклилерӓ 5:19, Ефеслилерӓ 1:13

+ 4:31 1 Петринин 3:8, Колослулара 3:8

+ 4:32 Матфей 6:14, Марк 11:25-26, Лука 7:41-42, 1 Петринин 3:8, Колослулара 3:12-13

+ 5:1 Матфей 5:48

+ 5:2 Иоан 10:11, Иоан 15:13, 1 Иоанын 3:16, Ромалылара 5:7-8, Чыфытлара 8:3, 1 Коринфлилерӓ 13:1, Колослулара 3:14

+ 5:3 1 Коринфлилерӓ 6:18, Галатийалылара 5:19, 1 Салониклилерӓ 4:3

+ 5:4 Ефеслилерӓ 4:29

+ 5:5 Колослулара 3:5, 1 Коринфлилерӓ 6:9-10, Галатийалылара 5:21

+ 5:6 Марк 13:5, Колослулара 2:8, 2 Салониклилерӓ 2:3, 1 Иоанын 3:7, Ромалылара 1:18, Колослулара 3:6

+ 5:7 2 Коринфлилерӓ 6:14

+ 5:8 Ефеслилерӓ 2:1-2, Матфей 5:14, Иоан 12:35, 1 Иоанын 2:8, Ромалылара 13:12, Филиплилерӓ 2:15, 1 Салониклилерӓ 5:5

+ 5:10 1 Салониклилерӓ 2:4

+ 5:11 Ромалылара 13:12

+ 5:13 Иоан 3:20-21

+ 5:14 Ромалылара 13:11, Лука 1:78-79

+ 5:15 Колослулара 4:5

+ 5:17 Ромалылара 12:2, 1 Салониклилерӓ 5:18

+ 5:18 1 Тимофейӓ 5:23

+ 5:19 Йаптыклар 16:25, Иаковун 5:13, 1 Коринфлилерӓ 14:15, Колослулара 3:16

+ 5:20 Колослулара 2:7, 2 Салониклилерӓ 1:3, 2 Салониклилерӓ 2:13

• 5:21 Колослулара 3:17

+ 5:22 Йарадылыш 3:16, 1 Петринин 3:1

+ 5:23 Ефеслилерӓ 1:22-23, 1 Коринфлилерӓ 11:3

+ 5:25 1 Петринин 3:7

+ 5:26 Иоан 13:8, 1 Коринфлилерӓ 6:11, Тита 3:5, Чыфытлара 10:22

+ 5:27 2 Коринфлилерӓ 11:2, Апокалипсис 14:4

+ 5:30 1 Коринфлилерӓ 6:15, Ефеслилерӓ 1:23, Колослулара 1:18

+ 5:31 Йарадылыш 2:24, Матфей 19:5, Марк 10:7-8, 1 Коринфлилерӓ 6:16

+ 5:33 1 Петринин 3:1-6

+ 6:5 1 Петринин 2:18, Колослулара 3:22, 1 Тимофейӓ 6:1, Тита 2:9

+ 6:6 Галатийалылара 3:28

+ 6:8 Колослулара 3:24

+ 6:11 2 Коринфлилерӓ 6:7, 2 Коринфлилерӓ 10:4, 1 Петринин 5:8, 1 Иоанын 2:13

* 6:12 Кан хем тен – инсан.

+ 6:12 Лука 22:53, Колослулара 1:13, Ефеслилерӓ 1:21

* 6:14 Зирх – аскерин гӱӱдесиндӓ демирдӓн корунтулук.

+ 6:14 1 Салониклилерӓ 5:8

+ 6:15 Ромалылара 10:15

* 6:16 Йарамаз – шейтан.

+ 6:16 1 Иоанын 5:4

+ 6:17 Чыфытлара 4:12

+ 6:18 Лука 18:1, Лука 21:36, Иуданын 1:20, Ромалылара 12:12, Колослулара 4:2, 1 Салониклилерӓ 5:17, Марк 13:33

+ 6:19 Йаптыклар 4:29, Колослулара 4:3, 1 Салониклилерӓ 5:25, 2 Салониклилерӓ 3:1

+ 6:20 Йаптыклар 21:33, Йаптыклар 28:20, 2 Коринфлилерӓ 5:20

• 6:21 Колослулара 4:7-8

+ 6:21 Йаптыклар 20:4

+ 6:22 Колослулара 2:2

* 1:1 Епископлар – йада «гӱдӱӂӱлӓр». Диаконнар – йада «йардымӂылар», клиседӓ пара топламаа, пайетмӓӓ хем буна бензӓр ишлери йапаннар.

+ 1:1 Йаптыклар 16:1

+ 1:3 Ромалылара 1:8, Филимона 1:4, 2 Тимофейӓ 1:3

+ 1:5 Йаптыклар 16:12-40

+ 1:6 1 Коринфлилерӓ 1:8

+ 1:7 2 Коринфлилерӓ 7:3, Ефеслилерӓ 3:1, Колослулара 4:18, 2 Тимофейӓ 2:9, Филимона 1:1, Филиплилерӓ 4:14

+ 1:8 Ромалылара 1:9, Ромалылара 9:1

+ 1:9 Колослулара 1:9, 1 Салониклилерӓ 3:12-13, Филимона 1:6

+ 1:13 Йаптыклар 28:30

+ 1:14 Йаптыклар 4:31

+ 1:15 2 Коринфлилерӓ 11:13

+ 1:19 Йаптыклар 16:7

+ 1:20 Марк 8:38, Ромалылара 1:16, Ромалылара 14:8, 2 Коринфлилерӓ 5:15

+ 1:23 2 Тимофейӓ 4:6

+ 1:27 Ефеслилерӓ 4:1

+ 1:29 Матфей 5:11-12

+ 1:30 Колослулара 1:29, 1 Тимофейӓ 4:10

+ 2:2 Филиплилерӓ 4:2, 1 Петринин 3:8, Ромалылара 12:16

+ 2:3 Галатийалылара 5:26, Ромалылара 12:10, Ефеслилерӓ 4:2

+ 2:4 Ромалылара 15:2-3

+ 2:6 Иоан 1:1, Иоан 5:18, Иоан 10:33

+ 2:7 Матфей 20:28, Ромалылара 8:3, 2 Коринфлилерӓ 8:9

+ 2:8 Марк 14:36, Чыфытлара 5:8

+ 2:9 Матфей 28:18, Ефеслилерӓ 1:21, Чыфытлара 1:4

+ 2:10 Ромалылара 14:11

+ 2:13 1 Коринфлилерӓ 12:6

+ 2:15 Иуданын 1:24, Матфей 5:14, Ефеслилерӓ 5:8

+ 2:16 Галатийалылара 2:2

+ 2:17 Йаптыклар 21:13, 2 Тимофейӓ 4:6

+ 2:19 Йаптыклар 16:1, 1 Салониклилерӓ 3:2

+ 2:21 1 Коринфлилерӓ 10:24, 1 Коринфлилерӓ 13:5

+ 2:22 1 Коринфлилерӓ 14:7, 1 Тимофейӓ 1:2, 2 Тимофейӓ 1:2

+ 2:25 Филиплилерӓ 4:18

+ 2:29 Ромалылара 16:2, 1 Коринфлилерӓ 16:18, 1 Салониклилерӓ 5:12-13, 1 Тимофейӓ 5:17

+ 3:1 Филиплилерӓ 4:4

+ 3:3 Ромалылара 2:29, Ефеслилерӓ 2:11, Колослулара 2:11

+ 3:4 2 Коринфлилерӓ 11:18

+ 3:5 Йарадылыш 17:12, Ромалылара 11:1, Йаптыклар 23:6, Йаптыклар 26:5

+ 3:6 Йаптыклар 8:3, Галатийалылара 1:13, Марк 10:20, Лука 1:6, Йаптыклар 22:3, Йаптыклар 26:5

+ 3:9 Ромалылара 9:30-31, Ромалылара 10:5

+ 3:10 Ромалылара 8:17, 2 Коринфлилерӓ 1:5, Колослулара 1:24, 1 Петринин 4:13, Ромалылара 6:5

+ 3:12 Чыфытлара 11:40

+ 3:14 1 Петринин 5:4, 1 Коринфлилерӓ 9:24-25, 2 Тимофейӓ 2:5

+ 3:15 1 Коринфлилерӓ 2:6

+ 3:17 1 Петринин 5:3, 2 Салониклилерӓ 3:9, 1 Тимофейӓ 4:12, Тита 2:7

+ 3:19 2 Коринфлилерӓ 11:15, 1 Салониклилерӓ 5:3, Марк 8:33

+ 3:20 Ефеслилерӓ 2:19, Йаптыклар 1:11, 1 Коринфлилерӓ 1:7

+ 3:21 1 Коринфлилерӓ 15:35-52, 1 Иоанын 3:2, Ромалылара 8:29, 2 Коринфлилерӓ 3:18, Колослулара 3:1

+ 4:2 Филиплилерӓ 2:2

* 4:3 Сизиг адын аннамасы «кафадар хеп бир бойундурукта».

+ 4:3 Апокалипсис 3:5

+ 4:4 Филиплилерӓ 3:1, 1 Салониклилерӓ 5:16

+ 4:5 Иаковун 5:8

+ 4:6 Матфей 6:25, 1 Петринин 5:7

+ 4:7 Иоан 14:27, Филиплилерӓ 4:7, Колослулара 3:15

+ 4:9 Ромалылара 15:33, 2 Салониклилерӓ 3:16

+ 4:11 1 Тимофейӓ 6:6, 1 Тимофейӓ 6:8

+ 4:12 1 Коринфлилерӓ 4:11, 2 Коринфлилерӓ 11:27

+ 4:13 1 Тимофейӓ 1:12

+ 4:14 Филиплилерӓ 1:7

+ 4:16 Йаптыклар 17:1

+ 4:17 Ромалылара 1:13

+ 4:18 Филиплилерӓ 2:25, Йарадылыш 8:21,

+ 4:19 2 Коринфлилерӓ 9:8

+ 4:21 Галатийалылара 1:2

+ 4:22 2 Коринфлилерӓ 13:12

+ 1:1 Йаптыклар 16:1

+ 1:3 Ефеслилерӓ 1:15-16

+ 1:5 Матфей 6:20, 1 Петринин 1:4

+ 1:6 Матфей 24:14, Матфей 28:19, Ромалылара 10:18, Колослулара 1:6

+ 1:7 Колослулара 4:12, Филимона 1:23

+ 1:9 2 Салониклилерӓ 1:11, Филиплилерӓ 1:9, Филимона 1:6

+ 1:10 2 Коринфлилерӓ 5:9, Ефеслилерӓ 4:1, Филиплилерӓ 1:27, 2 Петринин 3:18, Ефеслилерӓ 4:15

+ 1:11 Ефеслилерӓ 3:16

+ 1:13 Йаптыклар 26:18, Ефеслилерӓ 6:12, 2 Петринин 1:11

+ 1:14 Ефеслилерӓ 1:7

+ 1:15 2 Коринфлилерӓ 4:4, Чыфытлара 1:3, Ромалылара 8:29, Апокалипсис 3:14

+ 1:16 Иоан 1:3, Ромалылара 11:36, 1 Коринфлилерӓ 8:6, Чыфытлара 1:2, Чыфытлара 2:10

+ 1:18 Ефеслилерӓ 1:22-23, Йаптыклар 26:23, 1 Коринфлилерӓ 15:20, Апокалипсис 1:4-5, Апокалипсис 3:14

+ 1:19 Колослулара 2:9

+ 1:20 2 Коринфлилерӓ 5:18, Ефеслилерӓ 1:10, Ефеслилерӓ 2:14

+ 1:21 Ефеслилерӓ 2:1-2, Ефеслилерӓ 2:12

+ 1:22 Иуданын 1:24, Ефеслилерӓ 1:4, 1 Салониклилерӓ 4:7

+ 1:23 Йаптыклар 14:22, Марк 16:15, Ефеслилерӓ 3:7

+ 1:24 2 Коринфлилерӓ 7:4, 2 Коринфлилерӓ 12:15, 2 Коринфлилерӓ 1:5, Филиплилерӓ 3:10

+ 1:25 Ефеслилерӓ 3:2

+ 1:26 Ромалылара 16:24, Ефеслилерӓ 3:9

+ 1:27 Ефеслилерӓ 1:18, Ефеслилерӓ 3:16, Колослулара 2:2, Ромалылара 5:2, Ромалылара 8:17, 1 Тимофейӓ 1:1

+ 1:29 1 Коринфлилерӓ 15:10, Филиплилерӓ 1:30, 1 Тимофейӓ 4:10

+ 2:2 Колослулара 1:27, Ефеслилерӓ 6:22, Колослулара 4:8

+ 2:3 Ромалылара 11:33, 1 Коринфлилерӓ 1:24, 1 Коринфлилерӓ 2:7

+ 2:4 Ромалылара 16:18

+ 2:5 1 Коринфлилерӓ 5:3, 1 Коринфлилерӓ 14:40

+ 2:6 1 Салониклилерӓ 4:1

+ 2:7 1 Коринфлилерӓ 3:11, Ефеслилерӓ 2:20, Ефеслилерӓ 3:17, Апокалипсис 21:14, Ефеслилерӓ 5:20, 2 Салониклилерӓ 1:3, 2 Салониклилерӓ 2:13

+ 2:8 Марк 7:3, Галатийалылара 1:14, Галатийалылара 4:9, Марк 13:5, 1 Иоанын 3:7, Ефеслилерӓ 5:6, 2 Салониклилерӓ 2:3

+ 2:9 Иоан 1:14, Колослулара 1:19

+ 2:10 Ефеслилерӓ 1:21-22, Ефеслилерӓ 3:19

+ 2:11 Ефеслилерӓ 2:11, Ромалылара 2:29, Колослулара 3:9

+ 2:12 Ромалылара 6:4

+ 2:13 Ефеслилерӓ 2:1, Ефеслилерӓ 2:5, Йаптыклар 3:19

+ 2:14 Ромалылара 7:4

+ 2:15 2 Коринфлилерӓ 2:14, Иоан 12:31, Иоан 16:11

+ 2:16 Ромалылара 14:5, Галатийалылара 4:10, Ромалылара 14:3, Ромалылара 14:17, Чыфытлара 9:10

+ 2:17 Чыфытлара 8:5, Чыфытлара 10:1

+ 2:19 2 Петринин 3:18, Ефеслилерӓ 4:15-16, Колослулара 1:10

+ 2:20 Ромалылара 6:2, Колослулара 3:3, Галатийалылара 4:9

+ 2:21 1 Тимофейӓ 4:3

+ 2:22 Матфей 15:9, Марк 7:7

+ 3:1 Колослулара 2:12, Йаптыклар 7:55-56, Ромалылара 8:34, Ефеслилерӓ 1:20,

+ 3:3 Ромалылара 6:2, Ромалылара 6:7, Галатийалылара 5:24, Колослулара 2:20

+ 3:4 Иоан 11:25

+ 3:5 Ефеслилерӓ 5:5, Ромалылара 8:13

+ 3:6 Ромалылара 1:18, Ефеслилерӓ 5:6

+ 3:7 Ефеслилерӓ 2:2, Ефеслилерӓ 4:17

+ 3:8 Иаковун 1:21, 1 Петринин 1:21, Ефеслилерӓ 4:22, Ефеслилерӓ 4:31

+ 3:9 Ефеслилерӓ 4:25, Колослулара 2:11

+ 3:10 Йарадылыш 1:26, Ефеслилерӓ 4:24

+ 3:11 Ромалылара 2:28-29, 1 Коринфлилерӓ 7:19, Галатийалылара 3:28, Галатийалылара 5:6, 1 Коринфлилерӓ 12:13, Галатийалылара 5:6, Ефеслилерӓ 2:14, 1 Коринфлилерӓ 15:28, Ефеслилерӓ 1:23

+ 3:12 Лука 18:7, Ромалылара 8:33, Тита 1:1

+ 3:13 Ефеслилерӓ 4:2, Матфей 6:14-15, Марк 11:25-26, Лука 7:41-42, Ефеслилерӓ 4:32

+ 3:14 1 Коринфлилерӓ 13:1, Ефеслилерӓ 4:3, Ефеслилерӓ 5:2

+ 3:15 Иоан 14:27, Иоан 16:33, Филиплилерӓ 4:7, Ефеслилерӓ 2:16

+ 3:16 Иоан 15:3, Ефеслилерӓ 5:19

+ 3:17 1 Коринфлилерӓ 10:31

• 3:18 Ефеслилерӓ 5:22

+ 3:18 Йарадылыш 3:16, 1 Петринин 3:1

+ 3:19 1 Петринин 3:7

+ 3:22 1 Петринин 2:18, 1 Тимофейӓ 6:1, Тита 2:9

+ 3:24 Ефеслилерӓ 6:8

+ 3:25 Матфей 22:16

+ 4:2 Лука 18:1, Лука 21:36, Ромалылара 12:12, Ефеслилерӓ 6:18, 1 Салониклилерӓ 5:17

+ 4:3 Йаптыклар 4:29, Ромалылара 16:24, Ефеслилерӓ 6:19-20, Филиплилерӓ 1:7, Филимона 1:1

+ 4:5 Ефеслилерӓ 5:15-16

+ 4:6 1 Петринин 3:15

• 4:7 Ефеслилерӓ 6:21-22

+ 4:7 Йаптыклар 20:4

+ 4:8 Колослулара 2:2

+ 4:9 Филимона 1:10, Филимона 1:16

+ 4:10 Йаптыклар 19:29, Филимона 1:24, Йаптыклар 12:12, Йаптыклар 15:37-38

+ 4:11 Йаптыклар 1:23, Йаптыклар 18:7

+ 4:12 Колослулара 1:7, Филимона 1:23

+ 4:14 2 Тимофейӓ 4:10-11, Филимона 1:24

+ 4:15 Ромалылара 16:5

+ 4:16 1 Салониклилерӓ 5:27

+ 4:17 Филимона 1:2

+ 4:18 1 Коринфлилерӓ 16:21, Галатийалылара 6:11, 2 Салониклилерӓ 3:17, Филимона 1:19

+ 1:1 Йаптыклар 15:22, 1 Петринин 5:12, 2 Салониклилерӓ 1:1, Йаптыклар 17:1, Филиплилерӓ 4:16

+ 1:2 Ефеслилерӓ 5:20, 2 Салониклилерӓ 1:3, 2 Салониклилерӓ 2:13

+ 1:4 2 Петринин 1:10

+ 1:5 Йаптыклар 20:18

+ 1:6 1 Коринфлилерӓ 4:16, 1 Коринфлилерӓ 11:1, 2 Салониклилерӓ 3:7, Йаптыклар 17:5-10, Йаптыклар 13:52

+ 1:9 Йаптыклар 14:15

+ 1:10 1 Коринфлилерӓ 1:7, 2 Салониклилерӓ 1:10, Матфей 3:7, Ромалылара 5:9, 1 Салониклилерӓ 2:16, 1 Салониклилерӓ 5:9

+ 2:2 Йаптыклар 16:22-24

+ 2:3 2 Коринфлилерӓ 4:2

+ 2:4 Галатийалылара 2:7, Галатийалылара 1:10, Ефеслилерӓ 5:10

+ 2:5 Ромалылара 1:9, Ромалылара 9:1, Филиплилерӓ 1:8

+ 2:6 1 Коринфлилерӓ 9:4-5, 2 Салониклилерӓ 3:9, Филимона 1:8

+ 2:8 2 Коринфлилерӓ 12:15

+ 2:9 Йаптыклар 18:3, 2 Коринфлилерӓ 11:27, 2 Салониклилерӓ 3:8

+ 2:11 1 Коринфлилерӓ 4:14-15

+ 2:12 2 Салониклилерӓ 2:14

+ 2:13 Галатийалылара 4:14

+ 2:14 1 Салониклилерӓ 1:6, Йаптыклар 17:5, 2 Салониклилерӓ 1:4-5

+ 2:15 Матфей 23:34, Иоан 15:20, Йаптыклар 13:50, Йаптыклар 17:5

+ 2:16 Йаптыклар 13:45, Йаптыклар 14:2, Матфей 27:25, Лука 21:23, 1 Салониклилерӓ 1:10

+ 2:17 1 Коринфлилерӓ 5:3, Колослулара 2:5

+ 2:18 Ромалылара 1:13, Ромалылара 15:22

+ 2:19 1 Коринфлилерӓ 15:31, 2 Салониклилерӓ 1:4

+ 3:1 Йаптыклар 17:15-16

+ 3:2 Йаптыклар 16:1, Филиплилерӓ 2:19

+ 3:3 Йаптыклар 9:16, Йаптыклар 14:22, 1 Петринин 5:9

* 3:5 Денейиӂи – шейтан.

+ 3:5 Матфей 4:3, 1 Коринфлилерӓ 7:5, Галатийалылара 4:11

+ 3:6 Йаптыклар 18:5

+ 3:10 2 Тимофейӓ 1:3

+ 3:11 2 Салониклилерӓ 3:5

+ 3:12 Филиплилерӓ 1:9-10, 2 Салониклилерӓ 1:3

+ 3:13 Иуданын 1:14, 2 Салониклилерӓ 2:17

+ 4:1 Колослулара 1:10, Колослулара 2:6

+ 4:3 1 Коринфлилерӓ 6:18, Галатийалылара 5:19, Ефеслилерӓ 5:3

+ 4:5 1 Петринин 4:3-4, Ромалылара 1:26, Ефеслилерӓ 4:17-19

+ 4:7 1 Петринин 1:15, Иуданын 1:24, Ефеслилерӓ 1:4, Колослулара 1:22

+ 4:9 Чыфытлара 13:1, Иоан 6:45

+ 4:11 Йаптыклар 18:3, Ефеслилерӓ 4:28, 2 Салониклилерӓ 3:8, 2 Салониклилерӓ 3:10

+ 4:12 Ромалылара 13:13

* 4:13 Ӧлӱлӓр – урумӂа «уйумуш оланнар». Хеп бу лаф гечӓр 14-ӂӱ хем 15-ӂи сыраларда да.

+ 4:13 Ефеслилерӓ 2:12

+ 4:14 1 Коринфлилерӓ 15:20, 2 Коринфлилерӓ 4:14

+ 4:15 1 Коринфлилерӓ 15:51-52

+ 4:16 Иуданын 1:9, Апокалипсис 12:7, Матфей 24:31, 1 Коринфлилерӓ 15:52, Матфей 16:27, 1 Коринфлилерӓ 15:23

+ 4:17 Йаптыклар 1:9, Апокалипсис 11:12, Иоан 14:3

+ 5:1 Йаптыклар 1:7

+ 5:2 Матфей 24:43, 2 Петринин 3:10

+ 5:3 Лука 21:34, Филиплилерӓ 3:19

+ 5:4 1 Иоанын 2:8

+ 5:5 Лука 16:8, Иоан 12:36, Ромалылара 13:12

+ 5:6 Марк 13:33-36, 1 Петринин 1:13, Ефеслилерӓ 6:18

+ 5:8 Ефеслилерӓ 6:14, Ефеслилерӓ 6:17

+ 5:9 1 Салониклилерӓ 1:10

+ 5:10 Ромалылара 14:9

+ 5:12 1 Коринфлилерӓ 16:16, 1 Коринфлилерӓ 16:18, Филиплилерӓ 2:29, 1 Тимофейӓ 5:17

+ 5:13 Марк 9:50, Ромалылара 12:18, 2 Коринфлилерӓ 13:11

+ 5:14 2 Салониклилерӓ 3:6-10, Галатийалылара 6:1

+ 5:15 1 Петринин 3:9, Ромалылара 12:17

+ 5:16 Филиплилерӓ 4:4

+ 5:17 Лука 18:1, Лука 21:36, Ромалылара 12:12, Ефеслилерӓ 6:18, Колослулара 4:2

+ 5:18 Ромалылара 12:2, Ефеслилерӓ 5:17, Ефеслилерӓ 5:20

+ 5:19 Ефеслилерӓ 4:30

+ 5:21 1 Иоанын 4:1, 1 Коринфлилерӓ 14:29

+ 5:23 Ромалылара 15:33, Филиплилерӓ 4:9, 2 Салониклилерӓ 3:16

+ 5:24 1 Коринфлилерӓ 1:9, 2 Салониклилерӓ 3:3, Чыфытлара 10:23

+ 5:25 Ефеслилерӓ 6:19, 2 Салониклилерӓ 3:1, Чыфытлара 13:18

+ 5:26 1 Петринин 5:14, Ромалылара 16:16

+ 5:27 Колослулара 4:16

+ 1:1 Йаптыклар 15:22, 1 Петринин 5:12, 1 Салониклилерӓ 1:1, Йаптыклар 16:1

+ 1:3 Ефеслилерӓ 5:20, 1 Салониклилерӓ 1:2, 2 Салониклилерӓ 2:13

+ 1:4 1 Салониклилерӓ 2:19

+ 1:5 Лука 20:35

+ 1:6 Апокалипсис 6:10

+ 1:7 Иуданын 1:14

+ 1:8 2 Петринин 3:7,

+ 1:10 1 Коринфлилерӓ 3:13, 1 Салониклилерӓ 1:10

+ 1:11 Колослулара 1:9

+ 2:1 Матфей 24:31, 1 Салониклилерӓ 4:15-17

+ 2:3 Марк 13:5, Колослулара 2:8, 1 Иоанын 3:7, Ефеслилерӓ 5:6, Апокалипсис 13:4-5

+ 2:7 1 Иоанын 2:18, 1 Иоанын 4:3

+ 2:8 Апокалипсис 2:16

+ 2:9 Матфей 24:24, Марк 13:22, Апокалипсис 13:14

+ 2:10 1 Коринфлилерӓ 1:18

+ 2:13 Ефеслилерӓ 5:20, 2 Салониклилерӓ 1:3, Иаковун 1:18, Апокалипсис 14:4

+ 2:14 1 Салониклилерӓ 2:12

+ 2:15 1 Коринфлилерӓ 16:13

+ 2:16 1 Петринин 1:3

+ 2:17 1 Салониклилерӓ 3:13

+ 3:1 1 Салониклилерӓ 5:25

+ 3:2 Ромалылара 15:31, 2 Коринфлилерӓ 1:10-11

+ 3:3 1 Коринфлилерӓ 1:9, 1 Салониклилерӓ 5:24, Чыфытлара 10:23, Матфей 16:13, Иоан 17:12

+ 3:5 1 Салониклилерӓ 3:11

+ 3:7 1 Коринфлилерӓ 4:16, 1 Коринфлилерӓ 11:1, 1 Салониклилерӓ 1:6

+ 3:8 Йаптыклар 18:3, 1 Салониклилерӓ 2:9-10

+ 3:9 1 Коринфлилерӓ 9:4-5, 1 Салониклилерӓ 2:6, Филимона 1:8, 1 Петринин 5:3, Филиплилерӓ 3:17, 1 Тимофейӓ 4:12, Тита 2:7

+ 3:10 Ефеслилерӓ 4:28, 1 Салониклилерӓ 4:11, 1 Салониклилерӓ 5:14

+ 3:11 1 Тимофейӓ 5:13

+ 3:13 Галатийалылара 6:9

+ 3:15 Матфей 18:15

+ 3:16 Ромалылара 15:33, Филиплилерӓ 4:9, 1 Салониклилерӓ 5:23

+ 3:17 1 Коринфлилерӓ 16:21, Галатийалылара 6:11, Колослулара 4:18, Филимона 1:19

+ 1:1 Колослулара 1:27

+ 1:2 Йаптыклар 16:1, Филиплилерӓ 2:22, 2 Тимофейӓ 1:2, 2 Иоанын 1:3

+ 1:4 1 Тимофейӓ 4:7, 2 Тимофейӓ 4:4, Тита 1:14, Тита 3:9

* 1:5 Кеез – амач, неет.

+ 1:5 Ромалылара 12:9, 2 Тимофейӓ 2:22

+ 1:6 1 Тимофейӓ 6:21, Тита 1:10

+ 1:8 Ромалылара 7:16

+ 1:9 Галатийалылара 5:23

+ 1:11 Тита 1:3

+ 1:12 Йаптыклар 9:22, Филиплилерӓ 4:13

+ 1:13 Йаптыклар 8:3, Йаптыклар 3:17

+ 1:14 Ромалылара 5:20

+ 1:15 1 Тимофейӓ 3:1, 1 Тимофейӓ 4:9, 2 Тимофейӓ 2:11, Тита 3:8, Матфей 9:13, Марк 2:17

+ 1:18 1 Тимофейӓ 4:14, 2 Коринфлилерӓ 10:4, 2 Тимофейӓ 2:2-4

+ 1:20 2 Тимофейӓ 2:17, 2 Тимофейӓ 4:14, 1 Коринфлилерӓ 5:5

+ 2:3 1 Тимофейӓ 5:4

+ 2:4 2 Петринин 3:9, Тита 1:2, Тита 2:11

+ 2:5 Галатийалылара 3:20

+ 2:6 Матфей 20:28, Тита 1:3

* 2:7 Сӧлеерим: кими текстлердӓ «сӧлеерим Христозда».

+ 2:7 Йаптыклар 9:15, Ромалылара 1:5, Галатийалылара 1:15-16, Ефеслилерӓ 3:7-8, 2 Тимофейӓ 1:11, Ромалылара 9:1, 2 Коринфлилерӓ 11:10

+ 2:9 1 Петринин 3:3-4

+ 2:11 Тита 2:5

+ 2:12 1 Коринфлилерӓ 14:34

+ 2:13 Йарадылыш 2:7, Йарадылыш 2:22

+ 2:14 Йарадылыш 3:6, Йарадылыш 3:13, 2 Коринфлилерӓ 11:13

* 2:15 Ушаан дуумасыннан – Христозун гелмесиннӓн. Кими чевирмеклердӓ: «ушак дуудурмаклан» йада «ачан ушак дуудурэр».

* 3:1 Епископ – йада «гӱдӱӂӱ».

+ 3:1 1 Тимофейӓ 1:15, 2 Тимофейӓ 2:11, Тита 3:8

+ 3:2 Тита 1:6-9

+ 3:3 Тита 3:2, Матфей 6:19, 1 Тимофейӓ 6:9, Чыфытлара 13:5

+ 3:7 2 Тимофейӓ 2:26

+ 3:8 Йаптыклар 6:3, 1 Петринин 5:2, Тита 1:7

+ 3:11 Тита 2:3

+ 3:16 Иоан 1:14, 1 Иоанын 4:2, 2 Иоанын 1:7, Чыфытлара 2:14, Марк 16:19, Лука 24:51, Йаптыклар 1:9

+ 4:1 1 Иоанын 2:18, 2 Тимофейӓ 3:1, 1 Иоанын 4:6, Иаковун 3:15, 2 Петринин 2:1, Апокалипсис 2:24

+ 4:3 Ромалылара 14:2, Колослулара 2:16, Колослулара 2:21

+ 4:4 Йарадылыш 1:31, Марк 7:15-16, Йаптыклар 10:15, Тита 1:15

+ 4:5 Йарадылыш 1:25

+ 4:7 1 Тимофейӓ 1:4, 2 Тимофейӓ 2:16

+ 4:9 1 Тимофейӓ 1:15, 2 Тимофейӓ 2:11, Тита 3:8

+ 4:10 Филиплилерӓ 1:30, Колослулара 1:29

+ 4:12 Тита 2:15, 1 Петринин 5:3, Филиплилерӓ 3:17, 2 Салониклилерӓ 3:9, Тита 2:7

+ 4:14 1 Тимофейӓ 1:18, Йаптыклар 6:6, 1 Тимофейӓ 5:22, 2 Тимофейӓ 1:6

* 5:1-2 Ихтӓр – йада «пресвитер».

+ 5:1 Тита 2:6

+ 5:4 1 Тимофейӓ 2:3

+ 5:6 Апокалипсис 3:1

* 5:10 Айак йыкамаа – мусаафирӂилиин нышаныйды.

+ 5:10 Иоан 13:14, Йаптыклар 9:36

+ 5:13 2 Салониклилерӓ 3:11

+ 5:14 1 Коринфлилерӓ 7:9, Тита 2:8

+ 5:17 Ромалылара 12:8, 1 Салониклилерӓ 5:12

+ 5:18 1 Коринфлилерӓ 9:9, Лука 10:7

+ 5:20 Галатийалылара 2:14, 2 Тимофейӓ 4:2, Тита 1:13, Тита 2:15

+ 5:22 Йаптыклар 6:6, 1 Тимофейӓ 4:14, 2 Тимофейӓ 1:6, 2 Петринин 3:14, 1 Иоанын 5:18, 2 Иоанын 1:10, 1 Тимофейӓ 5:22

+ 5:23 Ефеслилерӓ 5:18

+ 6:1 1 Петринин 2:18, Ефеслилерӓ 6:5, Колослулара 3:22, Тита 2:9

+ 6:2 Филимона 1:16

+ 6:3 Ромалылара 16:17

+ 6:4 2 Тимофейӓ 2:14, 2 Тимофейӓ 2:23, Тита 3:9

+ 6:5 2 Петринин 2:3, Тита 1:11

+ 6:6 Филиплилерӓ 4:11

+ 6:7 Еклесиаст 5:14

+ 6:9 Матфей 6:19, Лука 12:15, Чыфытлара 13:5

+ 6:11 2 Тимофейӓ 3:17

+ 6:12 2 Тимофейӓ 4:7, Иуданын 1:3

+ 6:13 Лука 3:1, Лука 23:1, Йаптыклар 3:13

+ 6:15 Апокалипсис 17:14, Апокалипсис 19:16, Иоан 1:18

+ 6:18 Лука 12:21, Ромалылара 12:13, Ефеслилерӓ 4:28

* 6:19 Хакына: кими текстлердӓ «дивеч».

+ 6:20 2 Тимофейӓ 1:12, 2 Тимофейӓ 2:16

+ 6:21 1 Тимофейӓ 1:6

+ 1:1 Тита 1:2, Чыфытлара 9:15

+ 1:2 Йаптыклар 16:1, Филиплилерӓ 2:22, 1 Тимофейӓ 1:2, 2 Иоанын 1:3

+ 1:3 1 Салониклилерӓ 3:10, Йаптыклар 23:1, 2 Коринфлилерӓ 1:12, Ромалылара 1:8, Филимона 1:4

+ 1:5 Йаптыклар 16:1

+ 1:6 Йаптыклар 6:6, 1 Тимофейӓ 4:14, 1 Тимофейӓ 5:22

+ 1:7 Ромалылара 8:15

+ 1:8 Марк 8:38, Ромалылара 1:16, 2 Тимофейӓ 2:3, 2 Тимофейӓ 4:5

+ 1:9 Ромалылара 3:27, Ефеслилерӓ 2:4, Ефеслилерӓ 2:8, Тита 3:5

+ 1:10 1 Коринфлилерӓ 15:54-55, Ромалылара 16:24

+ 1:11 1 Тимофейӓ 2:7

+ 1:12 2 Тимофейӓ 2:9, Марк 8:38, Ромалылара 1:16, 1 Тимофейӓ 6:20

+ 1:14 Ромалылара 8:9

+ 1:15 Йаптыклар 19:10

+ 1:16 2 Тимофейӓ 4:19, Йаптыклар 21:33, Йаптыклар 28:20, Матфей 25:36

+ 2:3 1 Тимофейӓ 1:18, 2 Тимофейӓ 1:8, 2 Тимофейӓ 4:5

+ 2:5 1 Коринфлилерӓ 9:25

+ 2:6 1 Коринфлилерӓ 9:10

+ 2:8 1 Коринфлилерӓ 15:20, Матфей 1:1

+ 2:9 Ефеслилерӓ 3:1, Филиплилерӓ 1:7

+ 2:10 1 Петринин 5:10, Ефеслилерӓ 3:13, 2 Коринфлилерӓ 1:6

+ 2:11 1 Тимофейӓ 1:15, Тита 3:8, Ромалылара 6:8, Апокалипсис 20:4

+ 2:12 Матфей 10:33

+ 2:13 Ромалылара 3:3,

+ 2:14 1 Тимофейӓ 6:4, Тита 3:9

+ 2:16 1 Тимофейӓ 4:7, 1 Тимофейӓ 6:20, Тита 3:9

+ 2:17 1 Тимофейӓ 1:20

+ 2:18 1 Коринфлилерӓ 15:12

+ 2:20 Ромалылара 9:21

+ 2:22 Матфей 5:9, Ромалылара 14:19, 1 Тимофейӓ 1:5

+ 2:23 1 Тимофейӓ 6:4

+ 2:25 Галатийалылара 6:1, Йаптыклар 8:22

+ 2:26 1 Тимофейӓ 3:7

+ 3:1 1 Иоанын 2:18, 1 Тимофейӓ 4:1

+ 3:2 Лука 16:14, 1 Тимофейӓ 6:10

+ 3:3 Ромалылара 1:28-31

+ 3:11 Йаптыклар 13:50, Йаптыклар 14:5, Йаптыклар 14:19,

+ 3:12 Иоан 15:20, Йаптыклар 14:22, 1 Салониклилерӓ 3:3

+ 3:13 Апокалипсис 22:11

+ 3:15 Йаптыклар 16:1

+ 3:16 2 Петринин 1:20-21

+ 3:17 1 Тимофейӓ 6:11

+ 4:1 Иоан 5:22, Йаптыклар 10:42, Йаптыклар 17:31, 1 Петринин 4:5

+ 4:2 1 Тимофейӓ 5:20, Тита 1:13, Тита 2:15

+ 4:5 Марк 13:33-34, 1 Петринин 1:13, Ефеслилерӓ 6:18, 1 Салониклилерӓ 5:6, 2 Тимофейӓ 1:8, 2 Тимофейӓ 2:3

+ 4:6 Йаптыклар 21:13, Филиплилерӓ 2:17, 2 Петринин 1:14, Филиплилерӓ 1:23

+ 4:7 1 Тимофейӓ 6:12, Иуданын 1:3, Йаптыклар 20:24

+ 4:8 Иаковун 1:12

+ 4:10 Колослулара 4:14, Филимона 1:24, Марк 4:19, 2 Коринфлилерӓ 2:13, Галатийалылара 2:1, Колослулара 4:14, Филимона 1:24

+ 4:11 Йаптыклар 12:12, Йаптыклар 15:37-38, Колослулара 4:10

+ 4:12 Йаптыклар 20:4, Тита 3:12

* 4:13 Пергамент – йазмак ичин деридӓн кийат.

+ 4:13 Йаптыклар 16:8

+ 4:14 1 Тимофейӓ 1:20,

+ 4:19 Йаптыклар 18:2, Ромалылара 16:3, 1 Коринфлилерӓ 16:19, 2 Тимофейӓ 1:16

+ 4:20 Йаптыклар 20:4, Йаптыклар 21:29

+ 1:1 Марк 13:20, Лука 18:7, Ромалылара 8:33, Колослулара 3:12, 1 Тимофейӓ 2:4, Лука 1:69-70, Ромалылара 1:2,

+ 1:3 1 Тимофейӓ 2:6, 1 Тимофейӓ 6:15, 1 Тимофейӓ 1:11

+ 1:4 1 Тимофейӓ 1:2, 2 Тимофейӓ 1:2

+ 1:5 Йаптыклар 14:23

+ 1:6 1 Тимофейӓ 3:2-4

* 1:7 Епископ – йада «гӱдӱӂӱ».

+ 1:7 1 Петринин 5:2, 1 Тимофейӓ 3:8

+ 1:10 1 Тимофейӓ 1:6, Йаптыклар 11:2, Галатийалылара 2:12

+ 1:11 2 Петринин 2:3, 1 Тимофейӓ 6:5

+ 1:13 1 Тимофейӓ 5:20, 2 Тимофейӓ 4:2, Тита 2:15

+ 1:14 1 Тимофейӓ 1:4

+ 1:15 Марк 7:15-16, Йаптыклар 10:15, Ромалылара 14:20, 1 Тимофейӓ 4:3-4

+ 1:16 1 Иоанын 2:4

+ 2:3 1 Тимофейӓ 3:11

+ 2:5 Йарадылыш 3:16, 1 Петринин 3:1-2, Ефеслилерӓ 5:22, 1 Тимофейӓ 2:11

+ 2:6 1 Тимофейӓ 5:1

+ 2:7 1 Петринин 5:3, Филиплилерӓ 3:17, 2 Салониклилерӓ 3:9, 1 Тимофейӓ 4:12

+ 2:8 1 Тимофейӓ 5:14

+ 2:9 1 Петринин 2:18, Ефеслилерӓ 6:5, Колослулара 3:22, 1 Тимофейӓ 6:1

+ 2:11 1 Тимофейӓ 2:4

+ 2:12 1 Петринин 4:2

+ 2:13 2 Петринин 1:1, Чыфытлара 9:28

+ 2:14 Ефеслилерӓ 2:10, Тита 3:8, Матфей 20:28

+ 2:15 Тита 1:13, 1 Тимофейӓ 4:12

+ 3:1 1 Петринин 2:13, Ромалылара 13:1

+ 3:2 1 Тимофейӓ 3:3

+ 3:3 Иоан 8:34, 2 Петринин 2:19, Ромалылара 6:16-20

+ 3:5 Ромалылара 3:27, Ефеслилерӓ 2:4, Ефеслилерӓ 2:8, 2 Тимофейӓ 1:9, Иоан 13:8, 1 Коринфлилерӓ 6:11, Ефеслилерӓ 5:26, Чыфытлара 10:22, Иоан 3:3, 1 Петринин 1:3, Ефеслилерӓ 2:5

+ 3:6 Йаптыклар 2:33, Йаптыклар 10:45, Ромалылара 5:5

+ 3:7 Йаптыклар 15:11, Ромалылара 3:24, Ефеслилерӓ 2:8, Тита 2:11, Ромалылара 8:17

+ 3:8 1 Тимофейӓ 1:15, 2 Тимофейӓ 2:11, Ефеслилерӓ 2:10, Тита 2:14

+ 3:9 1 Тимофейӓ 1:4, 2 Тимофейӓ 2:14, 2 Тимофейӓ 2:16

+ 3:10 Матфей 18:15-17

+ 3:12 Йаптыклар 20:4, 2 Тимофейӓ 4:12

+ 3:13 Йаптыклар 18:24, 1 Коринфлилерӓ 1:12

+ 3:14 2 Петринин 1:8

+ 1:1 Ефеслилерӓ 3:1, Филиплилерӓ 1:7, Йаптыклар 16:1

+ 1:2 Колослулара 4:17

+ 1:4 Ромалылара 1:8-9

+ 1:6 Филиплилерӓ 1:9, Колослулара 1:9

+ 1:8 1 Салониклилерӓ 2:6-7

* 1:10 Онисим адын аннамасы «файдалы, йарар».

+ 1:10 1 Коринфлилерӓ 4:15, Колослулара 4:9

+ 1:16 Матфей 23:8, 1 Коринфлилерӓ 7:22, Колослулара 4:9

+ 1:19 1 Коринфлилерӓ 16:21, Галатийалылара 6:11, Колослулара 4:18, 2 Салониклилерӓ 3:17

+ 1:23 Колослулара 1:7, Колослулара 4:12

+ 1:24 Йаптыклар 27:2, Колослулара 4:10, Колослулара 4:14, 2 Тимофейӓ 4:10

+ 1:2 1 Петринин 1:20, Марк 12:7, Иоан 1:3, 1 Коринфлилерӓ 8:6, Колослулара 1:16

+ 1:3 2 Коринфлилерӓ 4:4, Колослулара 1:15, Марк 16:19, Йаптыклар 7:55-56, Ромалылара 8:34

+ 1:4 Ефеслилерӓ 1:21, Филиплилерӓ 2:9

+ 1:5 Йаптыклар 13:32-33, Чыфытлара 5:5,

+ 1:13 Чыфытлара 10:13

+ 1:14 Йарадылыш 19:16

+ 2:4 Йаптыклар 2:22, Йаптыклар 2:43

+ 2:5 Чыфытлара 1:6

+ 2:8 1 Коринфлилерӓ 15:25

+ 2:9 Иоан 8:54, Иоан 17:1, 1 Петринин 1:21, 2 Петринин 1:17

+ 2:10 Ромалылара 11:36, Чыфытлара 5:9

+ 2:11 Чыфытлара 13:12, Матфей 28:10, Марк 3:35, Иоан 20:17, Ромалылара 8:29

+ 2:14 Иоан 1:14, 1 Иоанын 4:2, 2 Иоанын 1:7, 1 Тимофейӓ 3:16, 1 Иоанын 3:8, 1 Коринфлилерӓ 15:54-55

+ 2:17 Филиплилерӓ 2:7

+ 2:18 Лука 22:28

+ 4:1 Чыфытлара 12:15

+ 4:3 Чыфытлара 3:11

+ 4:4 Йарадылыш 2:2

+ 4:6 Чыфытлара 3:19

+ 4:12 Ефеслилерӓ 6:17, Апокалипсис 1:16

+ 4:14 Чыфытлара 2:17-18, Ефеслилерӓ 4:10, Чыфытлара 7:26

+ 4:15 Лука 23:41, Иоан 8:46, 1 Петринин 2:22, 1 Иоанын 3:5, 2 Коринфлилерӓ 5:21

+ 4:16 Ефеслилерӓ 3:12, Чыфытлара 10:19

+ 5:1 Чыфытлара 8:3

+ 5:2 Чыфытлара 7:28

+ 5:3 Чыфытлара 7:27

+ 5:5 Иоан 8:54, Йаптыклар 13:32-33, Чыфытлара 1:5

+ 5:6 Чыфытлара 7:17, Чыфытлара 7:21

+ 5:7 Матфей 26:39, Марк 14:35, Лука 22:41,

+ 5:8 Ромалылара 5:19, Филиплилерӓ 2:8

+ 5:9 Чыфытлара 2:10

+ 5:11 2 Петринин 3:16

+ 5:12 1 Петринин 2:2, 1 Коринфлилерӓ 3:1-2

+ 5:14 Ефеслилерӓ 4:13

+ 6:1 Чыфытлара 9:14

* 6:2 Ваатизлик – урумӂа «ваатизликлӓр».

+ 6:2 Йаптыклар 8:17, Йаптыклар 19:4-5, Йаптыклар 10:42, Йаптыклар 17:31

+ 6:4 Чыфытлара 10:29

+ 6:8 Матфей 13:7, Матфей 3:12

+ 6:10 Матфей 10:42

+ 6:11 Ромалылара 5:2-5, 2 Коринфлилерӓ 1:22, 2 Коринфлилерӓ 5:5, Ефеслилерӓ 1:14

+ 6:12 Чыфытлара 13:7

+ 6:13 Лука 1:73-75

+ 6:14 Йарадылыш 22:17

+ 6:19 Чыфытлара 9:7

+ 6:20 Чыфытлара 4:14, Чыфытлара 8:1, Чыфытлара 9:24-25

+ 7:2 Йарадылыш 14:17-20

+ 7:6 Йарадылыш 12:2-3, Ромалылара 4:3, Галатийалылара 3:16

+ 7:14 Матфей 1:3, Лука 3:3

+ 7:17 Чыфытлара 5:6

+ 7:18 Ромалылара 8:3, Галатийалылара 4:9

+ 7:19 Чыфытлара 9:9, Чыфытлара 10:1

+ 7:21 Чыфытлара 5:6

+ 7:22 Чыфытлара 6:11

+ 7:25 1 Иоанын 2:1, Ромалылара 8:34

+ 7:26 Ефеслилерӓ 4:10, Чыфытлара 4:14

+ 7:27 Чыфытлара 5:3, Чыфытлара 9:12, Чыфытлара 10:10

+ 7:28 Чыфытлара 5:2

+ 8:1 Марк 16:19, Чыфытлара 1:3

+ 8:2 Чыфытлара 9:24

+ 8:3 Чыфытлара 5:1, Ефеслилерӓ 5:2

+ 8:5 Колослулара 2:17, Чыфытлара 10:1,

+ 8:6 2 Коринфлилерӓ 3:6, Чыфытлара 9:15

+ 8:7 Чыфытлара 7:11

+ 8:8 Чыфытлара 10:16-17, Лука 22:20, 2 Коринфлилерӓ 3:6

+ 9:7 Чыфытлара 6:19

+ 9:8 Чыфытлара 10:20

+ 9:9 Чыфытлара 7:19, Чыфытлара 10:1

+ 9:10 Марк 7:4

+ 9:11 Чыфытлара 7:27, Чыфытлара 10:10

+ 9:14 1 Петринин 1:18-19, Чыфытлара 6:1, Апокалипсис 7:14, 1 Иоанын 1:7, Ефеслилерӓ 5:26

+ 9:15 Чыфытлара 8:6, 2 Тимофейӓ 1:1, Тита 1:2

+ 9:23 Чыфытлара 8:5

+ 9:24 Чыфытлара 8:2

+ 9:26 1 Иоанын 3:5, 1 Петринин 3:18

+ 9:27 Матфей 16:27

+ 9:28 1 Петринин 2:24, 1 Петринин 3:18, Тита 2:13, Йаптыклар 1:11, 1 Салониклилерӓ 4:16-18

+ 10:1 Колослулара 2:17, Чыфытлара 8:5, Чыфытлара 7:19, Чыфытлара 9:9

+ 10:10 Матфей 26:26, 1 Коринфлилерӓ 11:24, Чыфытлара 7:27, Чыфытлара 9:9

+ 10:12 Марк 16:19, Чыфытлара 1:3

+ 10:13 Чыфытлара 1:13

+ 10:17 Чыфытлара 8:10-12

+ 10:19 Ефеслилерӓ 3:12, Чыфытлара 4:16

+ 10:20 Чыфытлара 9:8, Иоан 14:6

+ 10:22 Иоан 13:8, 1 Коринфлилерӓ 6:11, Ефеслилерӓ 5:26, Тита 3:5

+ 10:23 Чыфытлара 4:14, 1 Коринфлилерӓ 1:9, 1 Салониклилерӓ 5:24, 2 Салониклилерӓ 3:3

+ 10:25 Йаптыклар 2:42, Ромалылара 13:11, 1 Коринфлилерӓ 3:13

+ 10:26 Марк 3:29, 1 Иоанын 5:16

+ 10:29 Чыфытлара 6:4-6

+ 10:30 Ромалылара 12:19

+ 10:31 Лука 12:5

+ 10:34 Матфей 25:36, Матфей 5:12, Матфей 6:20, Матфей 19:21, 1 Петринин 1:4, Колослулара 1:5

+ 10:38 Ромалылара 1:17, Галатийалылара 3:11

+ 11:1 Ромалылара 8:24, 2 Коринфлилерӓ 4:18

+ 11:3 Йарадылыш 1:6-7, 2 Петринин 3:5

+ 11:4 Йарадылыш 4:3-8, Матфей 23:35, 1 Иоанын 3:12

+ 11:5 Йарадылыш 5:22-24

+ 11:7 Йарадылыш 6:9-22

+ 11:8 Йарадылыш 12:1-4

+ 11:9 Йарадылыш 12:8, Йарадылыш 13:3, Йарадылыш 18:1

+ 11:10 Чыфытлара 12:22, Апокалипсис 21:2

+ 11:11 Йарадылыш 21:2

+ 11:12 Ромалылара 4:19, Йарадылыш 22:17

+ 11:13 Матфей 13:17, Лука 10:24, Йарадылыш 23:4

+ 11:16 Йарадылыш 26:24, Йарадылыш 28:13

+ 11:17 Йарадылыш 22:1-10, Йарадылыш 21:12, Ромалылара 9:7

+ 11:19 Ромалылара 4:17-19

+ 11:20 Йарадылыш 27:27-29, Йарадылыш 27:39-40

+ 11:21 Йарадылыш 47:31, Йарадылыш 48:17-19

+ 11:22 Йарадылыш 50:24-25

+ 11:23 Йаптыклар 7:20

+ 11:25 1 Иоанын 2:17

+ 11:26 Чыфытлара 13:13

+ 11:31 Матфей 1:5, Иаковун 2:25

+ 11:36 Йарадылыш 39:20, Матфей 21:35, Марк 16:18

+ 11:40 Филиплилерӓ 3:12, Чыфытлара 12:23

+ 12:1 1 Коринфлилерӓ 9:24

+ 12:2 Чыфытлара 2:10, Лука 24:26, Филиплилерӓ 2:8, Марк 16:19, Чыфытлара 1:3

+ 12:4 1 Тимофейӓ 4:10

+ 12:7 Апокалипсис 3:19

+ 12:14 Матфей 5:8

+ 12:15 Чыфытлара 4:1,

+ 12:16 Чыфытлара 13:4, Йарадылыш 25:29-34

+ 12:17 Йарадылыш 27:34-38

+ 12:22 Галатийалылара 4:26, Апокалипсис 14:1, Апокалипсис 21:2, Иуданын 1:14

+ 12:23 Лука 10:20, Филиплилерӓ 3:12, Чыфытлара 11:40

+ 12:24 Чыфытлара 8:6, Чыфытлара 9:15, 1 Петринин 1:2, Йарадылыш 4:10

+ 12:25 Чыфытлара 2:3

+ 13:1 Иоан 13:34, 1 Петринин 1:22, 2 Петринин 1:7, Ромалылара 12:10, 1 Салониклилерӓ 4:9

+ 13:2 1 Петринин 4:9, Йарадылыш 18:3, Йарадылыш 19:2

+ 13:3 Матфей 25:36, Чыфытлара 10:34

+ 13:4 1 Коринфлилерӓ 7:38, 1 Коринфлилерӓ 6:9

+ 13:5 Матфей 6:19, Матфей 6:25, 1 Тимофейӓ 3:1, 1 Тимофейӓ 6:7-9,

+ 13:7 Чыфытлара 6:12

+ 13:9 Колослулара 2:16

+ 13:12 Матфей 21:39, Марк 12:8

+ 13:13 1 Петринин 4:14, Чыфытлара 11:26

+ 13:18 Ефеслилерӓ 6:19, 1 Салониклилерӓ 5:25, 2 Салониклилерӓ 3:1, Йаптыклар 23:1, Йаптыклар 24:16

+ 13:20 Ромалылара 15:33, Еклесиаст 12:12, Иоан 10:11, 1 Петринин 5:4,

+ 13:23 Йаптыклар 16:1

+ 1:1 Матфей 13:55, Йаптыклар 12:17, Йаптыклар 15:13, Йаптыклар 21:18, Галатийалылара 1:19, Галатийалылара 2:9, Лука 22:30, Иоан 7:35, Йаптыклар 26:7, 1 Петринин 1:1

+ 1:2 Матфей 5:11-12, 1 Петринин 1:6-7

+ 1:3 Ромалылара 5:3

+ 1:4 2 Петринин 1:6, Матфей 5:48

+ 1:6 Матфей 21:21, Марк 11:24

+ 1:7 Иаковун 4:8

+ 1:9 1 Коринфлилерӓ 1:31, 2 Коринфлилерӓ 10:17

+ 1:11 1 Петринин 1:24

+ 1:12 Матфей 10:22, Марк 13:13, Иаковун 5:11, 2 Тимофейӓ 4:8, Апокалипсис 2:10

+ 1:15 Ромалылара 5:12, Ромалылара 6:23

+ 1:16 Марк 13:5, 1 Иоанын 3:7, Колослулара 2:8, 2 Салониклилерӓ 2:3

+ 1:17 Йарадылыш 1:16, 1 Иоанын 1:5

+ 1:18 2 Салониклилерӓ 2:13, Апокалипсис 14:4, Иоан 1:13

+ 1:19 Еклесиаст 7:9

+ 1:21 Колослулара 3:8

+ 1:22 Лука 11:28, Иоан 13:17, 1 Иоанын 3:18, Ромалылара 2:13

+ 1:25 Иаковун 2:12, Лука 11:28

+ 1:26 Иаковун 3:2-3

+ 1:27 Матфей 25:36, 2 Петринин 3:14, 1 Иоанын 5:18, 1 Тимофейӓ 5:22

+ 2:1 Матфей 22:16, Лука 20:21, Ромалылара 2:11

+ 2:5 1 Коринфлилерӓ 1:27-28, 2 Коринфлилерӓ 8:9, Апокалипсис 2:9

+ 2:10 Матфей 5:19, Галатийалылара 3:10

+ 2:12 Иаковун 1:25

+ 2:13 Матфей 6:15, Матфей 18:35, Лука 6:37

+ 2:16 Матфей 25:35, Лука 3:11, 1 Иоанын 3:17-18

+ 2:18 Матфей 7:16, Галатийалылара 5:6

+ 2:19 Матфей 8:29, Марк 1:24, Марк 5:7, Йаптыклар 16:17, Йаптыклар 19:15

+ 2:21 Йарадылыш 22

+ 2:22 Чыфытлара 11:17-18

+ 2:23 Йарадылыш 15:6, Ромалылара 4:3, Галатийалылара 3:6,

+ 3:1 Матфей 23:8

+ 3:2 Еклесиаст 7:20, 1 Иоанын 1:8-10, Ромалылара 3:23, Иаковун 1:26

+ 3:6 Матфей 12:34, Матфей 15:18,

+ 3:9 Йарадылыш 1:26

+ 3:13 Иаковун 2:18

+ 3:15 1 Тимофейӓ 4:1, Апокалипсис 2:24

+ 3:18 Матфей 5:9, Галатийалылара 6:8

+ 4:1 1 Петринин 2:11

+ 4:4 Иоан 15:19, 1 Иоанын 2:15, Ромалылара 8:7

+ 4:5 1 Коринфлилерӓ 6:19

+ 4:6 1 Петринин 5:5

+ 4:7 1 Петринин 5:8-9, Ефеслилерӓ 4:27

+ 4:8 Иаковун 1:7-8,

+ 4:11 Ромалылара 14:4, Ромалылара 14:10

+ 4:12 Иаковун 5:9, Лука 12:5, Матфей 7:1

+ 4:14 Лука 12:18-20,

+ 4:15 Йаптыклар 18:21

+ 4:17 Иоан 9:41

+ 5:1 Лука 6:24

+ 5:2 Матфей 6:19-20

+ 5:3 Ромалылара 2:5

+ 5:8 1 Петринин 4:7

+ 5:9 Матфей 7:1, Иаковун 4:12

+ 5:10 Матфей 5:12, Матфей 23:34, Йаптыклар 7:52, Чыфытлара 11:32-38

+ 5:11 Матфей 10:22, Марк 13:13, Иаковун 1:12, Апокалипсис 2:10,

+ 5:12 Матфей 5:34-37

+ 5:13 1 Коринфлилерӓ 14:15, Ефеслилерӓ 5:19

+ 5:14 Марк 6:13

+ 5:16 Марк 1:5, Йаптыклар 19:18, Йарадылыш 20:17, Йаптыклар 9:40, Йаптыклар 28:8

+ 5:17 Лука 4:25

+ 5:19 Галатийалылара 6:1

+ 5:20 1 Петринин 4:8

+ 1:1 Матфей 4:18-21, Иоан 1:40-42, Иаковун 1:1

+ 1:2 Чыфытлара 12:24, 2 Петринин 1:2, Иуданын 1:2

+ 1:3 2 Коринфлилерӓ 1:3, Ефеслилерӓ 1:3, 1 Петринин 3:21, Иоан 3:3, Тита 3:5

+ 1:4 Матфей 6:20, Матфей 19:21, Колослулара 1:5

+ 1:5 Ефеслилерӓ 2:8

+ 1:6 Матфей 5:11-12, Иаковун 1:2-3

+ 1:7 1 Коринфлилерӓ 3:13, Ромалылара 2:10

+ 1:8 Иоан 20:29

+ 1:10 2 Петринин 1:19

+ 1:11 Ромалылара 8:9, Лука 24:26

+ 1:12 Йаптыклар 2:2-4

+ 1:13 Марк 13:33-34, Ефеслилерӓ 6:18, 1 Салониклилерӓ 5:6

+ 1:14 Йаптыклар 17:30, Ефеслилерӓ 4:18-19, Ромалылара 12:2, Тита 3:3

+ 1:15 1 Иоанын 3:3, 2 Петринин 3:11

+ 1:17 2 Коринфлилерӓ 6:18

+ 1:18 Иоан 1:29, Йаптыклар 20:28, Чыфытлара 9:14

+ 1:20 Чыфытлара 1:2

+ 1:22 Иоан 13:34, Ромалылара 12:9, Чыфытлара 13:1

+ 1:23 Иоан 1:13, Чыфытлара 4:12

+ 1:25 Иаковун 1:10-11

+ 2:1 Ефеслилерӓ 4:31, Колослулара 3:8

+ 2:2 Матфей 18:3, 1 Коринфлилерӓ 3:2, Чыфытлара 5:13

+ 2:4 1 Коринфлилерӓ 10:4

+ 2:5 Ефеслилерӓ 2:20-22,

+ 2:6 Ромалылара 9:33, Ромалылара 10:11

+ 2:7 Марк 12:11, Йаптыклар 4:11

+ 2:8 Ромалылара 9:33

+ 2:9 Апокалипсис 1:6, Апокалипсис 5:10, Иоан 1:9

+ 2:10 Ромалылара 9:25

+ 2:11 Иаковун 4:1, Ромалылара 7:23, Ромалылара 13:14, Галатийалылара 5:24

+ 2:12 Матфей 5:16, 2 Коринфлилерӓ 9:13, Галатийалылара 1:24

+ 2:13 Ромалылара 13:1, Тита 3:1

+ 2:14 Ромалылара 13:3-4

+ 2:16 Иоан 8:32, Иаковун 1:25, Иаковун 2:12, Ромалылара 6:18, 1 Коринфлилерӓ 7:22, 2 Коринфлилерӓ 3:17, Галатийалылара 5:1, Галатийалылара 5:13, 1 Коринфлилерӓ 7:22

+ 2:17 Ромалылара 13:7

+ 2:18 Ефеслилерӓ 6:5, Колослулара 3:22, 1 Тимофейӓ 6:1, Тита 2:9

+ 2:19 1 Петринин 3:14, 1 Петринин 3:17, 1 Петринин 4:16

+ 2:21 Йаптыклар 14:22, Иоан 13:15

+ 2:23 Матфей 5:39, Лука 23:46

+ 2:24 Ромалылара 6:2, Галатийалылара 2:19, Галатийалылара 5:24,

+ 2:25 Лука 15:6

+ 3:1 Йарадылыш 3:16, 1 Коринфлилерӓ 14:34, Ефеслилерӓ 5:22, Колослулара 3:18, Тита 2:5

+ 3:4 1 Тимофейӓ 2:9

+ 3:6 Йарадылыш 18:12

+ 3:7 Ефеслилерӓ 5:25, Колослулара 3:19

+ 3:8 Ромалылара 12:16

+ 3:9 1 Салониклилерӓ 5:15, Ромалылара 12:17, Матфей 5:44, Ромалылара 12:14, 1 Коринфлилерӓ 4:12

+ 3:14 Матфей 5:10, 1 Петринин 2:19-20, 1 Петринин 4:14-16,

+ 3:15 Колослулара 4:6

+ 3:16 1 Петринин 2:12, Лука 13:17

+ 3:17 1 Петринин 2:20

+ 3:18 1 Петринин 2:21, 1 Петринин 4:1, Чыфытлара 9:26-28

+ 3:19 Йарадылыш 6:3-14, Йарадылыш 7:17, 2 Петринин 2:5

* 3:20 Судан – еки «суйлан».

+ 3:21 Ромалылара 6:4, Марк 16:16, 1 Петринин 1:3

+ 3:22 Лука 24:51, Йаптыклар 1:9, Марк 16:19, Ромалылара 8:34, Ромалылара 8:38, 1 Коринфлилерӓ 15:24, Ефеслилерӓ 1:21

+ 4:1 1 Петринин 3:18, Ромалылара 6:2, Ромалылара 6:7, Галатийалылара 5:24, Колослулара 3:3

+ 4:2 Ромалылара 6:14, Ромалылара 14:7-8, 2 Коринфлилерӓ 5:15, Тита 2:12

* 4:3 Хайырсызлык конаклыы – оргийа.

+ 4:4 Ефеслилерӓ 4:17-19, 1 Петринин 2:12, 1 Петринин 3:16

+ 4:5 Иоан 5:22, Йаптыклар 10:42, 1 Петринин 4:5

+ 4:7 Иаковун 5:8, 1 Коринфлилерӓ 7:29, 1 Коринфлилерӓ 7:31, Марк 14:38

+ 4:8 Иаковун 5:20

+ 4:9 Чыфытлара 13:2

+ 4:10 Ромалылара 12:6-8, 1 Коринфлилерӓ 7:7, Лука 12:42-43

+ 4:11 Иоан 13:31, 1 Коринфлилерӓ 10:31, Иуданын 1:24-25, Апокалипсис 1:6, Апокалипсис 5:13

+ 4:12 1 Петринин 1:7

+ 4:13 Йаптыклар 5:41, Филиплилерӓ 3:11

+ 4:14 Матфей 5:11

+ 4:16 1 Петринин 2:19-20

+ 4:17 Ромалылара 2:9,

+ 4:19 Лука 23:46

+ 5:1 Лука 24:48, Ромалылара 8:17

+ 5:2 Иоан 21:16-17, Йаптыклар 20:28, 1 Тимофейӓ 3:8, Тита 1:7

+ 5:3 Матфей 20:25-26, Филиплилерӓ 3:17, 2 Салониклилерӓ 3:9, 1 Тимофейӓ 4:12, Тита 2:7

+ 5:4 Еклесиаст 12:12, Иоан 10:11, Чыфытлара 13:20, 1 Коринфлилерӓ 9:25

+ 5:5 Иаковун 4:6

+ 5:7 Матфей 6:25, Филиплилерӓ 4:6

+ 5:8 Марк 13:33-34, 1 Петринин 5:8, Ефеслилерӓ 6:18, 1 Салониклилерӓ 5:6, 2 Коринфлилерӓ 2:11, Ефеслилерӓ 6:11

+ 5:9 Иаковун 4:7, Йаптыклар 14:22, 1 Салониклилерӓ 3:3

+ 5:10 2 Тимофейӓ 2:10

+ 5:11 1 Петринин 4:11

+ 5:12 Йаптыклар 15:22, Йаптыклар 15:40, 1 Салониклилерӓ 1:1, 2 Салониклилерӓ 1:1

+ 5:13 Йаптыклар 12:12, Йаптыклар 13:5, Йаптыклар 15:37

+ 5:14 Ромалылара 16:16

+ 1:1 Матфей 4:18-21, Иоан 1:40-42, Тита 2:13

+ 1:2 1 Петринин 1:2, Иуданын 1:2

+ 1:4 2 Петринин 2:18

+ 1:6 Иаковун 1:3-4

+ 1:7 1 Иоанын 4:16, 1 Коринфлилерӓ 13:13, Чыфытлара 13:1

+ 1:8 Тита 3:14

+ 1:9 1 Иоанын 1:7, Ефеслилерӓ 5:26, Чыфытлара 9:14

+ 1:10 1 Салониклилерӓ 1:4

+ 1:11 Колослулара 1:13

+ 1:12 Иуданын 1:5

+ 1:14 Иоан 21:18-19, 2 Тимофейӓ 4:6

+ 1:16 1 Салониклилерӓ 2:19, 1 Салониклилерӓ 4:16, Лука 9:32, Иоан 1:14

+ 1:17 Матфей 3:17, Матфей 17:5, Марк 1:11, Марк 9:7, Лука 9:35, Иоан 8:54, Иоан 17:1, Йаптыклар 3:13

+ 1:19 1 Петринин 1:10, Иоан 5:35, 2 Коринфлилерӓ 4:6

+ 1:21 2 Тимофейӓ 3:16,

+ 2:1 Матфей 7:15, Йаптыклар 20:30, 2 Коринфлилерӓ 11:13, 1 Тимофейӓ 4:1, Иуданын 1:4, 1 Коринфлилерӓ 6:20, 1 Коринфлилерӓ 7:23

+ 2:3 Ромалылара 16:18, Колослулара 2:4

+ 2:4 Иуданын 1:6

+ 2:5 Йарадылыш 7:17, 1 Петринин 3:19-20, Йарадылыш 7:23

+ 2:6 Йарадылыш 19:24

+ 2:7 Йарадылыш 19:16

+ 2:8 Йаптыклар 17:16

+ 2:9 1 Коринфлилерӓ 10:13, Апокалипсис 3:10

+ 2:10 Иуданын 1:16, Иуданын 1:8-9

+ 2:12 Иуданын 1:10

+ 2:15 Иуданын 1:11, Апокалипсис 2:14

+ 2:17 Иуданын 1:12-13

+ 2:18 2 Петринин 1:4

+ 2:19 Галатийалылара 5:13, Иоан 8:34, Ромалылара 6:16-20, Тита 3:3

+ 2:20 Матфей 12:45, Лука 11:26

+ 2:21 Ромалылара 7:12

+ 3:1 2 Петринин 1:13

+ 3:2 Иуданын 1:17-18

+ 3:5 Йарадылыш 1:9,

+ 3:6 Йарадылыш 7:11, Йарадылыш 7:21

+ 3:9 Ромалылара 2:4, 1 Тимофейӓ 2:4, 1 Тимофейӓ 2:6

+ 3:10 Матфей 24:43, Лука 12:39, 1 Салониклилерӓ 5:2, Марк 13:31

+ 3:11 1 Петринин 1:15

+ 3:12 Иуданын 1:21

+ 3:13 Апокалипсис 21:1, Апокалипсис 21:27

+ 3:14 Иаковун 1:27, 1 Иоанын 5:18, 1 Тимофейӓ 5:22

+ 3:15 Ромалылара 2:4, Апокалипсис 2:21

+ 3:16 Чыфытлара 5:10

+ 3:18 Ефеслилерӓ 4:15, Колослулара 1:10, Колослулара 2:19, Ромалылара 11:36

+ 1:1 Лука 24:39, Иоан 1:14, Иоан 20:27, 2 Петринин 1:16

+ 1:2 Иоан 1:4, Иоан 5:26, Иоан 11:25, 1 Иоанын 5:11, Иоан 15:27, Иоан 1:1, Иоан 1:18

+ 1:3 Иоан 17:21, 1 Коринфлилерӓ 1:9

+ 1:4 Иоан 15:11

+ 1:5 Иоан 1:4, Иоан 8:12, Иаковун 1:17

+ 1:6 Иоан 12:35, 2 Коринфлилерӓ 6:16

+ 1:7 Ефеслилерӓ 1:7, Чыфытлара 9:14

+ 1:8 Еклесиаст 7:20, Иаковун 3:2, Ромалылара 3:23

+ 1:10 1 Иоанын 5:10, Иоан 5:38, Иоан 8:37

+ 2:1 Иоан 14:26, Ромалылара 8:34, Чыфытлара 7:25

+ 2:2 Иоан 1:29, Иоан 11:52, 1 Иоанын 4:10, Ромалылара 3:25-26

+ 2:3 Иоан 14:15, Иоан 15:10, 1 Иоанын 5:3

+ 2:4 Тита 1:16

+ 2:5 1 Иоанын 4:12

+ 2:7 Иоан 13:34, 2 Иоанын 1:5

+ 2:8 Иоан 13:34, Иоан 1:9, Иоан 8:12, Ромалылара 13:12, Ефеслилерӓ 5:8, 1 Салониклилерӓ 5:5

+ 2:9 1 Иоанын 4:20

+ 2:10 Иоан 11:10

+ 2:12 Йаптыклар 10:43, Йаптыклар 13:38

+ 2:13 Ефеслилерӓ 6:11, Иоан 14:7

+ 2:15 Иаковун 4:4

+ 2:17 1 Коринфлилерӓ 7:31

+ 2:18 Матфей 24:5, 1 Иоанын 4:3, 2 Иоанын 1:7, 1 Тимофейӓ 4:1, 2 Тимофейӓ 3:1

+ 2:19 Йаптыклар 20:30, 1 Коринфлилерӓ 11:19

+ 2:20 Иоан 14:26, Иоан 16:13, 1 Коринфлилерӓ 2:10

+ 2:22 1 Иоанын 4:3

+ 2:23 Матфей 10:33

+ 2:24 1 Иоанын 3:11

+ 2:26 Марк 13:5, 1 Иоанын 3:7, Колослулара 2:8, 2 Салониклилерӓ 2:3

+ 2:27 Чыфытлара 8:11

+ 2:28 1 Иоанын 3:2, 1 Салониклилерӓ 2:19

+ 2:29 Матфей 6:1, 3 Иоанын 1:11

+ 3:1 Иоан 3:16, Ромалылара 5:8, Ефеслилерӓ 2:4, Матфей 5:9, Иоан 1:12, 1 Иоанын 5:1, Ромалылара 8:14, Иоан 16:3, Иоан 17:25

+ 3:2 Ромалылара 8:15-16, Галатийалылара 3:26, Ефеслилерӓ 1:5, Ромалылара 8:29, 2 Коринфлилерӓ 3:18, Филиплилерӓ 3:21, 1 Коринфлилерӓ 13:12, Апокалипсис 22:4

+ 3:3 2 Коринфлилерӓ 7:1

+ 3:5 Иоан 1:29, Чыфытлара 9:26, 1 Петринин 2:22, 2 Коринфлилерӓ 5:21, Чыфытлара 4:15

+ 3:6 3 Иоанын 1:11

+ 3:7 Марк 13:5, 1 Иоанын 2:26, Колослулара 2:8, 2 Салониклилерӓ 2:3

+ 3:8 Иоан 8:44, Чыфытлара 2:14

+ 3:9 1 Иоанын 5:18

+ 3:10 1 Иоанын 4:8, 1 Иоанын 4:20

+ 3:11 Иоан 13:34, 1 Иоанын 1:5, 1 Иоанын 2:24, 2 Иоанын 1:5

+ 3:12 Иоан 8:44, Йарадылыш 4:3-8, Иуданын 1:11, Чыфытлара 11:4

+ 3:13 Марк 13:13, Иоан 7:7, Иоан 15:18

+ 3:14 Иоан 5:24

+ 3:15 Матфей 5:22, Апокалипсис 21:8

+ 3:16 Иоан 10:11, Иоан 15:13

+ 3:17 Иаковун 2:15-16

+ 3:18 Иаковун 1:22, Ромалылара 2:13

+ 3:21 1 Иоанын 2:28

+ 3:22 Матфей 7:7-8, Иоан 14:13-14

+ 3:23 Иоан 6:29

+ 3:24 Иоан 6:56, Иоан 15:4-5, Ромалылара 8:9, Ромалылара 8:16

+ 4:1 1 Коринфлилерӓ 14:29, 1 Салониклилерӓ 5:20-21, Апокалипсис 2:2, Матфей 7:15, Марк 13:22, 2 Петринин 2:1

+ 4:2 Иоан 1:14, 1 Тимофейӓ 3:16, Чыфытлара 2:14, 1 Коринфлилерӓ 12:3

+ 4:3 1 Иоанын 2:18, 1 Иоанын 2:22, 2 Иоанын 1:7

+ 4:5 Иоан 3:31, Иоан 8:23, Иоан 15:19

+ 4:6 Иоан 18:37, Иоан 14:17, 1 Тимофейӓ 4:1

+ 4:7 1 Коринфлилерӓ 13, 1 Иоанын 3:10-11

+ 4:9 Иоан 3:16

+ 4:10 Иоан 1:29, 1 Иоанын 4:10, Иоан 3:16, Ромалылара 5:8

+ 4:12 Иоан 1:18, 1 Тимофейӓ 6:16, 1 Иоанын 2:5

+ 4:13 1 Иоанын 3:24

+ 4:14 Иоан 3:17

+ 4:15 Матфей 14:33, 1 Иоанын 5:5

+ 4:17 1 Иоанын 2:28, 1 Иоанын 3:21

+ 4:20 1 Иоанын 2:9, 1 Иоанын 3:10

+ 4:21 Матфей 19:19, Матфей 22:39, Марк 12:31

+ 5:1 Иоан 1:12

+ 5:2 1 Иоанын 2:5, 1 Иоанын 3:24, 1 Иоанын 4:13

+ 5:3 Иоан 14:15, 2 Иоанын 1:6, Матфей 11:30

+ 5:4 Иоан 16:33, Ефеслилерӓ 6:16

+ 5:5 Матфей 14:33, 1 Иоанын 4:15

* 5:6 Иисус Христос суйлан ваатиз оларак изметчилиинӓ башлады хем ставрозда каныны акыдарак инсаны куртарды.

+ 5:6 Иоан 14:17, Иоан 15:26

+ 5:9 Иоан 5:36

+ 5:10 1 Иоанын 1:10, Матфей 3:17

+ 5:11 Иоан 1:4, Иоан 5:26, Иоан 11:25, 1 Иоанын 1:2

+ 5:13 Иоан 20:31

+ 5:14 Матфей 7:7-8, Иоан 14:13-14, 1 Иоанын 3:22

+ 5:16 Матфей 12:31-32, Марк 3:29, Чыфытлара 6:4-6, Чыфытлара 10:26

+ 5:18 1 Иоанын 3:9

+ 5:19 Лука 4:6, Галатийалылара 1:4

+ 5:20 Иоан 1:1, Иоан 20:28

+ 5:21 1 Коринфлилерӓ 10:7, 1 Коринфлилерӓ 10:14

+ 1:1 1 Иоанын 3:1, Иоан 8:32

+ 1:3 1 Тимофейӓ 1:2, 2 Тимофейӓ 1:2

+ 1:4 3 Иоанын 1:4

+ 1:5 Иоан 13:34, Иоан 15:12, 1 Иоанын 3:11

+ 1:6 Иоан 14:15, 1 Иоанын 5:3

+ 1:7 Иоан 1:14, 1 Иоанын 4:2, 1 Тимофейӓ 3:16, Чыфытлара 2:14, 1 Иоанын 2:18, 1 Иоанын 4:3

+ 1:8 1 Коринфлилерӓ 3:8

+ 1:9 1 Иоанын 2:23

+ 1:10 Ромалылара 16:17, 1 Салониклилерӓ 5:22

+ 1:12 Иоан 15:11, Иоан 16:24, Иоан 17:13, 3 Иоанын 1:13-14

+ 1:1 1 Иоанын 3:18, 2 Иоанын 1:1

+ 1:4 2 Иоанын 1:4

+ 1:5 Галатийалылара 6:10, Чыфытлара 13:1

+ 1:8 1 Тимофейӓ 5:18

+ 1:11 1 Иоанын 2:29, 1 Иоанын 3:6

+ 1:12 Иоан 21:24

+ 1:13 2 Иоанын 1:12

* 1:1 Севилмиш: кими текстлердӓ «айозланмыш».

+ 1:1 Йаптыклар 12:17, Иаковун 1:1, Матфей 13:55

+ 1:2 1 Петринин 1:2, 2 Петринин 1:2

+ 1:3 1 Тимофейӓ 6:12, 2 Тимофейӓ 4:7

+ 1:4 2 Петринин 2:1

+ 1:5 2 Петринин 1:12, Чыфытлара 3:17

+ 1:6 2 Петринин 2:4

* 1:7 Сапыклык – терсинӓ ороспулук.

+ 1:7 2 Петринин 2:6, Йарадылыш 18:20, Йарадылыш 19:24, Матфей 25:41

+ 1:8 2 Петринин 2:10

+ 1:9 1 Салониклилерӓ 4:16, Апокалипсис 12:7,

+ 1:10 2 Петринин 2:12

+ 1:11 Йарадылыш 4:3-8, 1 Иоанын 3:12, Чыфытлара 11:4, 2 Петринин 2:15,

+ 1:12 2 Петринин 2:17, Матфей 15:13

+ 1:14 Йарадылыш 5:21-24, Йаптыклар 7:53, Галатийалылара 3:19, 1 Салониклилерӓ 3:13, Чыфытлара 12:22

+ 1:16 2 Петринин 2:10

+ 1:17 2 Петринин 3:2-3

+ 1:19 Ромалылара 8:9

+ 1:20 Ефеслилерӓ 6:18

+ 1:21 2 Петринин 3:12

+ 1:23 Апокалипсис 3:4

+ 1:24 Филиплилерӓ 2:15, Колослулара 1:22, 1 Петринин 4:11, Ромалылара 11:36, Апокалипсис 1:6, Апокалипсис 5:13

+ 1:1 Апокалипсис 22:6

+ 1:2 Иоан 19:35

+ 1:3 Апокалипсис 22:7, Апокалипсис 22:10

+ 1:4 Апокалипсис 3:1, Апокалипсис 4:5, Апокалипсис 5:6, Иоан 3:11, 1 Тимофейӓ 6:13, Йаптыклар 26:23, 1 Коринфлилерӓ 15:20, Колослулара 1:18, 1 Петринин 1:18-19

* 1:5 Куртарды: кими текстлердӓ «йыкады».

+ 1:6 1 Петринин 2:9, Апокалипсис 5:10, Апокалипсис 20:6, 1 Петринин 4:11, Иуданын 1:24-25, Апокалипсис 5:13

+ 1:9 Марк 10:39

+ 1:10 Апокалипсис 4:2

+ 1:13 Апокалипсис 15:6

+ 1:14 Апокалипсис 2:18, Апокалипсис 19:12

+ 1:16 Чыфытлара 4:12, Апокалипсис 19:15, Матфей 17:2

+ 1:17 Матфей 28:4, Апокалипсис 2:8, Апокалипсис 22:13

+ 1:18 Ромалылара 6:9, Ромалылара 14:9, Апокалипсис 9:1, Апокалипсис 20:1

+ 2:1 Апокалипсис 1:13, Апокалипсис 1:16

+ 2:2 2 Коринфлилерӓ 11:13, 1 Иоанын 4:1

+ 2:7 Матфей 11:15, Марк 4:9, Лука 8:8, Апокалипсис 3:6, Апокалипсис 3:13, Апокалипсис 3:22, Апокалипсис 13:9, Апокалипсис 3:5, Апокалипсис 21:7, Лука 23:43, 2 Коринфлилерӓ 12:4, Йарадылыш 2:9, Йарадылыш 3:22, Апокалипсис 22:2

+ 2:8 Апокалипсис 1:17-18

+ 2:9 Иаковун 2:5, 2 Коринфлилерӓ 8:9, Апокалипсис 3:9

+ 2:10 Апокалипсис 12:11, Иаковун 1:12, Апокалипсис 3:11

+ 2:11 Апокалипсис 2:7, Апокалипсис 20:6, Апокалипсис 21:8

+ 2:12 Апокалипсис 1:16

+ 2:14 2 Петринин 2:15, Йаптыклар 15:29, 1 Коринфлилерӓ 8:10, 1 Коринфлилерӓ 10:19

+ 2:15 Апокалипсис 2:6

+ 2:16 2 Салониклилерӓ 2:8

+ 2:17 Апокалипсис 2:7, Иоан 6:48-50, Апокалипсис 3:12, Апокалипсис 19:12

+ 2:18 Апокалипсис 1:14-15

+ 2:20 Апокалипсис 2:14

+ 2:21 2 Петринин 3:9, 2 Петринин 3:15

+ 2:23 Матфей 16:27

+ 2:25 Апокалипсис 3:11

+ 2:26 Апокалипсис 12:5, Апокалипсис 19:15, Апокалипсис 22:16

+ 2:29 Апокалипсис 2:7

+ 3:1 Апокалипсис 1:4-5, Апокалипсис 1:16, Ромалылара 1:15, Ефеслилерӓ 2:1, Ефеслилерӓ 2:5, Колослулара 2:13, 1 Тимофейӓ 5:6

+ 3:3 Матфей 24:43-44, 2 Петринин 3:10, 1 Салониклилерӓ 5:2, Апокалипсис 16:15

+ 3:4 Иуданын 1:23, Апокалипсис 6:11, Апокалипсис 7:9, Матфей 10:11, Матфей 22:8, Йаптыклар 13:46

+ 3:5 Апокалипсис 2:7, Апокалипсис 21:7, Лука 10:19, Матфей 10:32

+ 3:6 Апокалипсис 2:7

+ 3:9 Апокалипсис 2:9

+ 3:10 2 Петринин 2:9, 1 Коринфлилерӓ 10:13

+ 3:11 Апокалипсис 22:7, Апокалипсис 22:12, Апокалипсис 22:20, Апокалипсис 2:25

+ 3:12 Апокалипсис 2:7, Апокалипсис 2:17

+ 3:13 Апокалипсис 2:7

* 3:14 Амин – аннамасы «инанч».

+ 3:14 Колослулара 1:15, Колослулара 1:18, 1 Коринфлилерӓ 14:16, 2 Коринфлилерӓ 1:20

+ 3:17 1 Коринфлилерӓ 4:8, Иоан 9:39-41

+ 3:18 Апокалипсис 16:15

+ 3:19 Чыфытлара 12:5-6

+ 3:20 Лука 12:36, Иоан 14:23

+ 3:21 Иоан 16:33, Марк 16:19, Матфей 19:28, Лука 22:30

+ 3:22 Апокалипсис 2:7

+ 4:1 Апокалипсис 1:10

+ 4:2 Апокалипсис 1:10,

+ 4:4 Апокалипсис 3:4

+ 4:5 Апокалипсис 8:5, Апокалипсис 11:19, Апокалипсис 16:18, Апокалипсис 1:4-5,

+ 4:6 Апокалипсис 15:2,

+ 4:11 Апокалипсис 5:12,

* 5:1 Кола – евелки заманнарда цилиндра гиби сарылы кийат.

+ 5:1 Апокалипсис 10:4, Апокалипсис 22:10

+ 5:5 Апокалипсис 22:16, Йарадылыш 49:9

+ 5:6 Иоан 1:29, Иоан 1:36, 1 Петринин 1:19, Йаптыклар 8:32-33, Апокалипсис 1:4-5

+ 5:8 Апокалипсис 8:3-4

+ 5:9 Апокалипсис 14:3, Апокалипсис 7:9, Апокалипсис 11:9, Апокалипсис 14:6, Апокалипсис 14:3-4

+ 5:10 1 Петринин 2:9, Апокалипсис 1:6

+ 5:11 Лука 2:13

+ 5:12 Апокалипсис 4:11

+ 5:13 1 Петринин 4:11, Иуданын 1:24-25, Апокалипсис 1:6, Апокалипсис 7:12

+ 5:14 Апокалипсис 4:10

+ 6:1 Апокалипсис 5:1, Апокалипсис 4:7, Апокалипсис 14:2, Апокалипсис 19:6

+ 6:4 Марк 13:8

* 6:5 Терезӓ – кантар.

* 6:6 Ӧлчӱ – грекчӓ «хиникс» (1 хиникс = 1,1 литра).

* 6:6 Динар – бир гӱннӱк ишин ӧдемеси.

+ 6:6 Апокалипсис 7:3

+ 6:9 Апокалипсис 20:4

+ 6:10 Лука 18:7, 2 Салониклилерӓ 1:6, Апокалипсис 19:2

+ 6:11 Апокалипсис 3:4

+ 6:12 Марк 13:8, Апокалипсис 11:13,

+ 6:14 Апокалипсис 16:20

+ 6:16 Лука 23:30

+ 7:3 Апокалипсис 14:1, Апокалипсис 22:4

+ 7:9 Апокалипсис 3:4

+ 7:10 Апокалипсис 12:10, Апокалипсис 19:1

+ 7:11 Апокалипсис 4:6

+ 7:12 Апокалипсис 5:13-14

+ 7:14 Матфей 24:21, Чыфытлара 9:14, Апокалипсис 19:8, Апокалипсис 22:14

+ 7:17 Иоан 10:11, Апокалипсис 21:4

+ 8:1 Апокалипсис 5:1

+ 8:2 Матфей 18:10-11

+ 8:3 Апокалипсис 5:8

+ 8:4 Йаптыклар 10:4

+ 8:5 Апокалипсис 4:5

+ 8:8 Апокалипсис 11:6

+ 8:10 Апокалипсис 9:1

* 8:13 Картал: кими текстлердӓ «ангил».

+ 9:1 Лука 10:18, Апокалипсис 8:10, Апокалипсис 12:8-9, Апокалипсис 1:18

+ 9:4 Апокалипсис 7:2-4

+ 9:12 Апокалипсис 11:14

+ 9:14 Апокалипсис 16:12

+ 9:20 1 Коринфлилерӓ 10:20,

+ 9:21 Апокалипсис 21:8, Апокалипсис 22:15

+ 10:1 Апокалипсис 4:3, Апокалипсис 1:15-16

+ 10:4 Апокалипсис 5:1, Апокалипсис 22:10

+ 10:7 Апокалипсис 11:15

+ 11:1 Апокалипсис 21:15

+ 11:2 Лука 21:24, Апокалипсис 12:6, Апокалипсис 13:5

+ 11:6 Апокалипсис 8:8

+ 11:7 Апокалипсис 9:1,

+ 11:11 Йарадылыш 2:7,

+ 11:12 Апокалипсис 4:1, 1 Салониклилерӓ 4:17

+ 11:13 Апокалипсис 6:12

+ 11:14 Апокалипсис 8:13, Апокалипсис 9:12

+ 11:15 Матфей 24:31, Апокалипсис 10:7, Лука 1:33, 1 Коринфлилерӓ 15:24

+ 11:16 Апокалипсис 4:4

+ 11:17 Апокалипсис 1:4, Апокалипсис 16:5

+ 11:18 Апокалипсис 20:12

+ 11:19 Апокалипсис 15:5, Апокалипсис 16:21

* 12:1 Фенец – ешилликтӓн йапылмыш, енсейиӂинин башына койулан бир халка.

+ 12:1 Йарадылыш 37:9

* 12:3 Корона – алтын хем паалы ташлардан йапылы, падишахын башына койулан бир халка.

+ 12:3 Апокалипсис 13:1, Апокалипсис 17:3, Апокалипсис 17:12

+ 12:5 Апокалипсис 2:27, Апокалипсис 19:15

+ 12:6 Апокалипсис 11:3, Апокалипсис 13:5

+ 12:7 Иуданын 1:9

+ 12:9 Йарадылыш 3:1, Апокалипсис 20:2, Лука 10:18, Иоан 12:31

+ 12:11 Апокалипсис 15:2, Лука 14:26, Иоан 12:25, Апокалипсис 2:10

* 12:14 Бир вакыт, вакытлар хем йарым вакыт = ӱч бучук йыл.

+ 12:14 Апокалипсис 13:5

* 12:17 Дурду: кими текстлердӓ «дурдум».

+ 12:17 Йарадылыш 3:15

+ 13:1 Апокалипсис 12:3

+ 13:2 Лука 4:6

+ 13:5 Апокалипсис 11:2, Апокалипсис 12:6

+ 13:7 Апокалипсис 11:7, Апокалипсис 12:17

+ 13:8 Апокалипсис 3:5

+ 13:9 Апокалипсис 2:7

+ 13:10 Апокалипсис 14:12

+ 13:13 Марк 13:22, Апокалипсис 16:13, Апокалипсис 19:20, Лука 9:54

+ 13:14 Матфей 24:24, Марк 13:22, 2 Салониклилерӓ 2:9

+ 14:1 Чыфытлара 12:22, Апокалипсис 3:12, Апокалипсис 7:3-4

+ 14:2 Апокалипсис 1:15, Апокалипсис 6:1

+ 14:3 Апокалипсис 5:9

+ 14:4 2 Коринфлилерӓ 11:2, Иаковун 1:18, 2 Салониклилерӓ 2:13

+ 14:8 Апокалипсис 18:2

+ 14:9 Апокалипсис 13:15

+ 14:10 Апокалипсис 14:10, Апокалипсис 20:10

+ 14:12 Апокалипсис 13:10

+ 14:13 Апокалипсис 20:6

+ 14:14 Апокалипсис 1:13

+ 14:15 Марк 4:29

+ 14:19 Апокалипсис 19:15

* 14:20 1600 стади = 296 километра.

+ 15:1 Апокалипсис 16:1, Апокалипсис 17:1, Апокалипсис 21:9

+ 15:2 Апокалипсис 4:6, Апокалипсис 12:11, Апокалипсис 13:17

* 15:3 Миллетлерин: чок текстлердӓ «асирлерин», бир-ики тексттӓ «айозларын».

+ 15:5 Апокалипсис 11:19

+ 15:6 Апокалипсис 1:13

+ 15:7 Апокалипсис 4:6

+ 16:1 Апокалипсис 15:1,

+ 16:2 Апокалипсис 13:16,

+ 16:3 Апокалипсис 8:8-9

+ 16:5 Апокалипсис 1:4, Апокалипсис 11:17,

+ 16:6 Матфей 23:35, Апокалипсис 18:24,

+ 16:7 Апокалипсис 6:9

+ 16:9 Йаптыклар 12:23

+ 16:10 Апокалипсис 13:2,

+ 16:12 Апокалипсис 9:14,

+ 16:13 Апокалипсис 12:3, Апокалипсис 13:11

+ 16:14 Марк 13:22, Апокалипсис 13:13

+ 16:15 Матфей 24:43-44, 2 Петринин 3:10, 1 Салониклилерӓ 5:2, Апокалипсис 3:3, Апокалипсис 3:18

+ 16:18 Марк 13:19

+ 16:19 Апокалипсис 14:10

+ 16:20 Апокалипсис 6:14

* 16:21 1 талант = 40 килограм.

+ 16:21 Апокалипсис 11:19

+ 17:1 Апокалипсис 15:1, Апокалипсис 21:9,

+ 17:2 Апокалипсис 14:8

+ 17:3 Апокалипсис 12:3

+ 17:6 Апокалипсис 16:6

+ 17:8 Апокалипсис 9:1, Апокалипсис 11:7

+ 17:12 Апокалипсис 12:3

+ 17:14 1 Тимофейӓ 6:15, Апокалипсис 19:16,

+ 17:16 Апокалипсис 18:8

* 18:2 «Хертӱрлӱ диилпак хем ииренч кушун йувасы»: кими текстлердӓ «хертӱрлӱ диилпак кушун йувасы, хертӱрлӱ диилпак хайванын йувасы».

+ 18:2 Апокалипсис 14:8,

+ 18:3 Апокалипсис 17:2,

+ 18:5 Иона 1:2

+ 18:8 Апокалипсис 17:16

+ 18:24 Матфей 23:35, Апокалипсис 16:6, Апокалипсис 17:6

* 19:1 Алилуйа – чыфыт дилиндӓ «Саабийи метиннейин».

+ 19:1 Апокалипсис 7:10

+ 19:2 Апокалипсис 6:10

+ 19:3 Апокалипсис 14:11, Апокалипсис 18:9

+ 19:4 Апокалипсис 4:4

+ 19:6 Апокалипсис 1:15, Апокалипсис 6:1,

+ 19:7 Матфей 22:2, Матфей 25:10, Апокалипсис 21:2

+ 19:8 Апокалипсис 7:14

+ 19:10 Йаптыклар 10:25-26, Апокалипсис 22:8-9

+ 19:12 Апокалипсис 1:14, Апокалипсис 2:17

+ 19:13 Иоан 1:1

+ 19:15 Апокалипсис 1:16, Апокалипсис 2:27, Апокалипсис 12:5, Апокалипсис 14:19-20

+ 19:19 Апокалипсис 16:16

+ 19:20 Апокалипсис 13:11-15, Апокалипсис 16:13,

+ 19:21 Апокалипсис 1:16

+ 20:1 Апокалипсис 9:1

+ 20:2 Йарадылыш 3:1, Апокалипсис 12:9

+ 20:4 Матфей 19:28, Апокалипсис 6:9, Апокалипсис 13:12-16,

+ 20:6 Апокалипсис 2:11, Апокалипсис 14:13, Апокалипсис 21:8, Апокалипсис 1:6

+ 20:8 Апокалипсис 16:14

+ 20:9 Апокалипсис 11:5

+ 20:10 Апокалипсис 19:20

+ 20:12 Матфей 16:27

+ 20:13 Йаптыклар 24:15

+ 20:15 Матфей 13:42, Матфей 13:50

+ 21:1 2 Петринин 3:13, Апокалипсис 20:11

+ 21:2 Галатийалылара 4:26, Чыфытлара 12:22, Апокалипсис 19:7

+ 21:4 Апокалипсис 7:17,

+ 21:5 2 Коринфлилерӓ 5:17

+ 21:6 Апокалипсис 1:6, Апокалипсис 22:13, Иоан 4:10, Иоан 7:37

+ 21:7 Апокалипсис 2:7, Апокалипсис 3:5, Матфей 25:34, 2 Коринфлилерӓ 6:18

+ 21:8 1 Коринфлилерӓ 6:9-10, Галатийалылара 5:19-21, Апокалипсис 22:15, Апокалипсис 2:11, Апокалипсис 20:6

+ 21:9 Апокалипсис 15:1, Апокалипсис 17:1

+ 21:10 Апокалипсис 17:3

+ 21:14 Ефеслилерӓ 2:20

+ 21:15 Апокалипсис 11:1

* 21:16 12000 стади = 2220 километра.

+ 21:23 Апокалипсис 22:5

+ 22:2 Йарадылыш 2:9, Йарадылыш 3:22, Апокалипсис 2:7

+ 22:4 Матфей 5:8, 1 Иоанын 3:2, Чыфытлара 12:14, Апокалипсис 7:3-4

+ 22:5 Апокалипсис 21:23

+ 22:6 Апокалипсис 1:1

+ 22:7 Апокалипсис 3:11, Апокалипсис 1:3

+ 22:8 Апокалипсис 19:10

+ 22:10 Апокалипсис 10:4, Апокалипсис 1:3

+ 22:11 2 Тимофейӓ 3:13

+ 22:12 Матфей 16:27

+ 22:13 Апокалипсис 1:8, Апокалипсис 21:6

* 22:14 Рубаларыны йыкээр: кими текстлердӓ «онун сымарламакларыны таманнээр».

+ 22:14 Апокалипсис 7:14

+ 22:15 1 Коринфлилерӓ 6:9-10, Галатийалылара 5:19-21, Апокалипсис 21:8

+ 22:16 Апокалипсис 5:5, Апокалипсис 2:26

+ 22:17 Апокалипсис 21:2, Апокалипсис 21:9, Иоан 7:37, Апокалипсис 21:6

+ 22:20 1 Коринфлилерӓ 16:22