# Сыйлы Китап

Институт перевода Библии

## Аюбну китабы

## Аюб

### Аюб

Аюб


Баш сёз

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]


### Баш сёз


Аюбну китабы


Баш сёз


Аявлу охувчу!

Сен къолунга къумукъ тилге таржума этилген Аюбну китабын тутгъансан. Аюбну китабы Эсги Разилешивню ичине гире. Мунда бек тизив хасиятлы адамны гьакъында хабар юрюле. Амма Аюбгъа оьзюню яшавунда кёп къыйынлыкъланы гёрме тюшген: ол бары мюлкюнден магьрюм къалгъан, ону бары да авлетлери оьле, оьзюне де авур аврув къабуна. Бу ерде адиллик къайдадыр дагъы? Шолай дюньяда Аюб нечик яшама герек?

Аюбну къурдашлары маслагьат этмек учун ону ягъына гелелер, амма олар бираздан къурдашына бетлемеге гиришелер. Оланы гьисабында, эгер де Аюб азап чеге болгъан сонг, шогъар ол оьзю айыплы. Амма Аюб оланы шо къаравун къабул этме болмай, неге тюгюл де ол оьзю шолай авур азап чегип турар йимик гюнагь иш этмегенин биле. Ол, Аллагь булан бетге-бет ёлугъуп, Огъар оьзюню айыпсызлыгъын ва Ону адилсизлигин исбатлап берме сюе. Ахырда да Аллагь Оьзю Аюб булан сёйлей. Аллагь Аюбну соравларына туврадан жавап бермесе де, бу ёлугъув Аллагьны да, азап чегип турагъан муъминни де ярашывлугъу булан тамамлана. «Яхшы адамлар неге азап чеге?» – деген сорав жавапсыз къалгъанда йимик гёрюне; Аллагьны да, инсанны да ёлугъуву буса биргине-бир жавап болуп токътай.

Китапны беш гесекге айырма ярай: 1) хабар къайдалы гиришив (1–2-нчи башлар); 2) Аюбну оьзюню къурдашлары булангъы уьч бёлюклю лакъыры (3–11, 12–20, 21–31-нчи башлар); 3) Элигъуну баш сугъуву (32–37-нчи башлар); 4) Раббибиз Аюбгъа суаллар бере (38–41-нчи башлар); 5) хабар къайдалы ахыр сёз/эпилог (42-нчи баш).

Умуми кюйде алып къарагъанда, Аюбну китабы бек тизив поэтика тил булан язылгъан. Амма шо тил англамакъ учун оьтесиз къыйын. Мунда ёлугъагъан кёбюсю ягьуди сёзлер савлай Библияда бир керен тюгюл къолланмай, шо саялы да оланы маънасы ончакъы англашылып битмей. Буса да шондан китапны умуми маънасы бирдокъда алышынмай.

Къумукъ тилге Библияны дагъы да шулай китаплары таржума этилген: Яратылыв, Айтывлар, Забур, Янгы Разилешив.

Биз бу китапны гьазирлевде ортакъчылыкъ этгенлени барысына да – таржумачыгъа, редакторлагъа, суратчылагъа гьакъ юрекден разилигибизни билдиребиз.

Библияны таржумасыны институту

### 1


Гиришив

1Уц деген топуракъда Аюб деген адам яшай болгъан. Бу айыпсыз, муъмин, Аллагьдан къоркъуп яшайгъан ва яманлыкъдан ари турагъан адам болгъан[+]. 2Мундан етти улан ва уьч къыз тува. 3Аюбну мюлкюнде етти минг къою, уьч минг тюеси, беш юз жут оьгюзю, беш юз тиши эшеги ва шолай да оьтесиз кёп къулу болгъан. Ол Гюнтувушда яшайгъанлардан барысындан да макътавлусу болгъан.

4Аюбну уланлары кеп чекмек учун гезик булан гьарисини уьюнде жыйыла болгъанлар. Оьзлер булан ашасын-ичсин деп, олар къызардашларын да чакъыра болгъанлар. 5Кеп чегивлени заманы битген сонг, Аюб уланларын оьзюню ягъына чакъырып, оланы гюнагьларындан тазалай болгъан. Ол: «Балики, уланларым гюнагь иш этип къойгъандыр, юрегинден Аллагьны мысгъыллап къойгъандыр», – деп де ойлашып, оланы гьариси учун танг булан яллатып къурбан эте болгъан. Шолай Аюб гьар даим де эте болгъан[+].


Илбис Аюбгъа къаршы питне сала

6Бир керен малайиклер Раббибизни алдында токътамакъ учун гелелер, олар булан илбис де геле[+]. 7Раббибиз илбисге:

– Къайдан гелдинг? – деп сорай.

Илбис Раббибизге:

– Мен ер юзюнден айлана туруп, бары ерни эллеп чыкъдым, – деп жавап бере[+].

8Раббибиз илбисге булай дей:

– Гьеч Мени къулум Аюбну эслемедингми? Ер юзюнде олдай болуп инсан ёкъдур: айыпсыз, муъмин, Аллагьдан къоркъуп яшайгъан ва яманлыкъдан ари турагъан.

9– Негьакъ тюгюл чю дагъы Аюбну Аллагьдан къоркъагъаны? – деп жавап бере илбис Раббибизге. – 10Сен ону ишлерин шабагьатладынг да, ону туварлары да, сиривлери де ер юзюн толтуруп къойду[+]. 11Къолунгну узатып йиберип, Аюбну бары малын бир къырып къара чы – шо заман ол да бетинге де тигилип, Сени налатлажакъ[+].

12Раббибиз илбисге:

– Яхшы, ону бары заты сени ихтиярынгда, амма огъар оьзюне къолунгну гётермегей эдинг.

Илбис Раббибизни ягъындан гете.


Аюбну биринчи сынаву

13Бир керен Аюбну уланлары ва къызлары агъа-инилени уллусуну уьюнде де олтуруп кеп чегип, ашап-ичип турагъанда, 14Аюбну янына бир чавуш гелип, булай дей:

15– Бираз ариде оьгюзлер ер сюрюп, тиши эшеклер отлап тура эдилер. Шебея уьлкени халкъы буса чапгъын этип, оланы гьайдап гетдилер. Олар къулланы шёшге чанчып оьлтюрдюлер, мен буса шону гьакъында сагъа билдирип болсун учун къутгъарылгъан биргине-биревмен![+]

16Биринчи чавуш сёйлевюн узатып турагъанда, башгъа чавуш гелип, булай дей:

– Кёкден Аллагьны ялыны тюшюп йиберип, къойланы, къулланы яллатып къойду, мен буса шону гьакъында сагъа билдирип болсун учун къутгъарылгъан биргине-биревмен![+]

17Биринчи чавуш сёйлевюн узатып турагъанда, уьчюнчю чавуш гелип йиберип, булай дей:

– Гьалдейлилер[*] уьч бёлюк де болуп, сени тюе туварларынга чапгъын этдилер, оланы гьайдап гетдилер. Олар бары да къулланы шёшге чанчып оьлтюрдюлер, мен буса шону гьакъында сагъа билдирип болсун учун къутгъарылгъан биргине-биревмен![+]

18Биринчи чавуш сёйлевюн узатып турагъанда, бирдагъы чавуш гелип, булай дей:

– Сени уланларынг, къызларынг уллусуну уьюнде кеп чегип, ашап-ичип турагъанда, 19дангылдан таба бирден алатолпан чыгъып гетди де, уьйню дёрт де мююшюнден чайкъады да къойду. Уьй оланы уьстюне авуп, олар бары да оьлюп къалдылар, мен буса шону гьакъында сагъа билдирип болсун учун къутгъарылгъан биргине-биревмен!


Аюб Раббибизге макътав эте

20Шо заман Аюб, туруп йиберип, оьзюню уьстюндеги опуракъларын йыртып пара-пара эте ва башын юлюй. Ол ерге авуп, къапланып ята[+] 21ва булай дей:

– Анамны къарнындан ялангъач чыкъдым,
ялангъач гетме де гетермен.
Раббим берген эди, Раббим чыгъарып да алды –
макътавлар болсун дагъы Раббибизни атына[+].

22Бу затланы биринде де Аюб гьеч гюнагь иш этмей ва Аллагьны адилсизликде айыпламай.

### 2


Илбис Аюбгъа къаршы бирдагъы да питне эте

1Бир керен малайиклер Раббибизни алдында токътамакъ учун гелелер. Шо мурат булан олар булан бирче илбис де геле[+]. 2Раббибиз илбисге:

– Сен къайдан гелдинг? – деп сорай.

Илбис Раббибизге:

– Мен ер юзюнден айлана туруп, шону савлай юрюп чыкъдым, – деп жавап бере.

3Раббибиз илбисге булай дей:

– Гьеч Мени къулум Аюбну эследингми? Ер юзюнде олдай болуп инсан ёкъдур: айыпсыз, муъмин, Аллагьдан къоркъуп яшайгъан ва яманлыкъдан ари турагъан. Оьзюню гюнагьсызлыгъында ол гьали де къатты кюйде тура. Сен бусанг, Аюбну бир айыпсыз оьлтюрсюн деп, Мени огъар къаршы кюйлей эдинг.

4– Гьар ким оьзюню башын сакълар! – деп жавап бере илбис. – Оьзюню жанын къутгъармакъ учун инсан бары да затын бережек. 5Амма бир къол узатып, ону сюеклерин, къаркъарасын яралап къара чы, ол да тувра бетинге де тигилип, Сени налатлап алажакъ.

6Раббибиз илбисге:

– Ол сени ихтиярынгдадыр, амма ону эсен-аман сакълап тур.


Аюбну экинчи сынаву

7Илбис Раббибизни янындан гете ва Аюбгъа башындан аягъына ерли аврувлу яралар къопдура[+]. 8Шондан сонг, къаркъарасын къырмакъ муратда Аюб балчыкъ савутну къапгъачын да алып, кюлде олтура.

9Къатыны огъар:

– Сен гьали де оьзюнгню гюнагьсызлыгъынга илинип турамысан? Аллагьгъа налат да берип, оьлюп къал! – дей.

10Аюб огъар:

– Сен бир гьакъылсыз йимик сёйлейсен. Биз Аллагьдан янгыз яхшы затланы къабул этип, яман затланы къабул этмей турма герекбизми дагъы?

Шуланы биринде де Аюб сёз айтып да гюнагь этмей[+].


Аюбну уьч къурдашы

11Аюбну уьч къурдашы – Теман уьлкели Элипаз, Шуагь уьлкели Билдат ва Наама уьлкели Сопар огъар къопгъан балагьланы эшителер.[*] Олар къурдашы булан бирче йыламакъ ва ону гёнгюн алмакъ муратда, уьйлерин де къоюп, ёл чыгъалар[+]. 12Олар Аюбну арекден гёрюп, гьаран таныйлар. Къурдашлары гьынкъгъа тюшюп йылама башлайлар, уьстюндеги опуракъларын йыртып пара-пара этелер ва башларына кюл тёгелер[+]. 13Олар Аюбну къырыйында жабарда етти гече, етти гюн олтуралар. Къурдашланы бириси де огъар гьеч бир сёз де айтма болмайлар, неге тюгюл де олар къурдашы чегип турагъан азапланы гёрюп туралар.

### 3


Аюбну биринчи сёйлевю

1Шондан сонг Аюб сёйлей туруп, оьзю бу дюньягъа яралгъан гюнню налатлай. 2Ол булай дей:

3– Болмагъандай болуп къалсын дагъы мен тувгъан гюн,
анама: «Яшгъа токътады!» – деген гече де.
4Шо гюн къарангылыкъгъа айланып къалсын дагъы,
бийиклерден Аллагь эсге де алмасын дагъы ону, шо гюн ярыкъ янмай къалсын дагъы.
5Къарангылыкъ булан тунлукъ къуршап алсын дагъы шону,
къара булутлар ябып къойсун дагъы шону, къарангылыкъ ябып къойсун дагъы шону ярыгъын.
6Къарангылыкъны къолуна тюшюп къалсын дагъы шо гече,
йылны гюнлерини санавуна алынмай къалсын дагъы шо гече, айланы бирине де къошулмай къалсын дагъы шо гече.
7Негьакъ болуп къалсын дагъы шо гече,
шат къычырыв да чалынмай къалсын дагъы шо гече.
8Гюнлени налатлайгъанлар да, Ливьятанны[*] уятмагъа болагъанлар да
налат берип къойсун дагъы шо гечеге.
9Сёнюп къалсын дагъы юлдузлар танггъа таба;
эртенге бозаргъан кюйде къалып шо гече, тангны биринчи ярыгъын да гёрмеген кюйде къалсын дагъы шо,
10анасыны къарныны эшиклерин япмагъаны саялы,
гёзлеримден къайгъыны яшырмагъаны саялы да.
11Мени табагъанда неге оьлюп къалмадым экен мен,
тувгъандокъ да неге жан берип къоймадым экен мен[+]?
12Не эте эди экен мени къучагъына тутуп,
кёкюрекден ичирип де мени?
13Гьали парахат ятып болур эдим,
рагьат юхлап турар эдим оьзлеге къурулушлар этген
14пачаланы, дюньяны гьакъыллыларыны арасында,
амма чёкгендир оланы шо къурулушлары гьали,
15ва шолай да оьзлени кёп алтынлары болгъан,
уьйлерин гюмюшден толтургъан ёлбашчыланы арасында.
16Оьлюп тувгъан яш йимик неге басдырып къоймады экен мени,
дюньяны ярыгъын гёрюп битмеген бир нарыста йимик де[+]?
17Шондадыр гюнагьлыланы талашыву тамамланагъаны,
гьалсыз болгъанлар рагьатлыкъ табагъаны да.
18Шондадыр есирлени бирче ял алагъаны,
туснакъчыланы къычырагъанын эшитмейгени де.
19Гиччилер де, уллулар да тенгдир шонда,
къул да азатдыр оьз есини алдында.
20Не учун берилген экен азап чегеген адамгъа бу гюнню ярыгъы,
не учун берилген экен юреги дертден толгъан адамгъа да оьмюр?
21Къаравуллап токътар адам оьлюмюн, амма етишип битмес шо,
гьатта хазнадан да артыкъ излей буса да ол шо оьлюмюн,[+]
22Сююнч булан, къуванч булан
къабурунда ятажакъ эди шолай адам.
23Не учун берилген экен
оьзюню ёлун къарангылыкъ къуршагъан адамгъа оьмюр, Аллагь оьзюню алдында тогъас салгъан адам да[+]?
24Кюстюнювлерим ашны орнун тутуп токътады;
агь урувларым да сувгъа ошап къалды.
25Оьзюнден къоркъагъан зат болду чу магъа;
оьзюнден тартынагъан зат да етишди чи башыма[+].
26Не парахатлыкъ, не рагьатлыкъ ёкъдур магъа;
гьеч яллыкъ да ёкъдур магъа, бютюнлей азаплыкъ етишди магъа.

### 4


Элипазны биринчи сёйлевю

1Шо заман Теман уьлкели Элипаз булай деп сеслене:
2– Эгер де бирев сагъа сёз айтма сюйсе,
инжитмесми дагъы сени? Амма сёйлемей туруп да болмайман!
3Эсинге алып къой чу сен кёплеге насигьат береген кююнгню,
гючсюз болгъан къоллагъа гюч береген кююнгню де.
4Сёзлеринг йыгъылагъанлагъа таяв болуп токътады,
къартыллайгъан тобукълагъа да гюч бердинг сен.
5Гьали сагъа балагьлар къопгъанда, сен гьалсыз болдунгму;
насипсизликни сезип, къоркъуп токътагъанмысан гьали?
6Аллагьдан къоркъагъанлыкъдан тюгюлмю дагъы сени булай токъташгъанлыгъынг,
таза ёлларынгны себебинден тюгюлмю дагъы сени умутунг да[+]?


Муъминлер Аллагьны къазапланывундан азап чекмей

7Ойлашып къара чы: муъминге оьлмеге тюшгенми экен?
Адиллилер къырылгъанмы экен[+]?
8Мен насипсизликни сюрегенлер де, балагьланы чачагъанлар да
ишлерини натижаларын тишнейгенин гёрдюм[+].
9Аллагьны бир уьфюрювюнден ёкъ болуп къалалар олар,
Ону тынышындан оьлюп де къалалар олар[+].
10Арсланлар акъыра-къычыра турсунлар –
сынажакъ тишлери къагьарлангъан арсланланы.
11Оьлюп къалажакъ арслан аш тапмаса оьзюне,
Якъ-якъгъа чачылып къалажакъ тиши арсланны балалары да.


Элипазгъа гьайран гёрюнюш гёрюне

12Магъа бир сёз етишди,
амма янгыз бир сеси чалынып къалды магъа шону.
13Гечеги гьалек гёрюнюшлени вакътисинде,
инсанлар къатты юхугъа батып турагъанда,[+]
14къоркъунч булан къартыллавукъ къуршап алды мени,
бютюн къаркъарам къартыллап йиберди мени де[+].
15Ругь уьфюрюп йиберди бетиме мени,
тюк-тюгюм эретуруп гетди мени.
16Англап битмей турдум ким экенин ону,
шо буса къырыйымда эди мени. Нечик буса да бир келпет гёрюндю гёзюме мени, бир аста тавуш эшитдим мен:[+]
17«Боламы экен дагъы адам Аллагьны алдында тюз чыгъып,
инсан да Яратгъаныны алдында таза болуп[+]?
18Эгер де Аллагь Оьзюню къулларына да инанмай болгъан сонг,
эгер де гьатта малайиклерини кемчиликлерин де таба болгъан сонг,[+]
19айрокъда адамланы гьакъында не айтарсан?
Олар чы сазбалчыкъдан этилген уьйлерде[*] яшайлар, оланы кюрчюсю чю чангдыр, гюеден де тынч чы оланы эзме!
20Гече де, гюн де минглеп оьлюп туралар олар;
эс де этмей къоярсан оланы ёкъ болувун.
21Аркъанлары уьзюлюп гетди чатырларыны оланы,
оьлюп де гетер олар гьикматлыкъ не экенни билмеген кююнде»[+].

### 5


Элипазны айыплаву

1Сюе бусанг, чакъырып къара, амма ким жавап берер экен сагъа?
Малайиклерден кимни чакъырарсан кёмекге[+]?
2Къазапланыв дагъытып къояр авлияны,
гюнчюлюк буса оьлтюрюп къояр гьилласызны[+].
3Авлияны тамурлашып токътагъанын оьзюм гёрген эдим,
амма ёкъ ерден уью налатланып къалды ону.
4Якълавчусу болмас ону авлетлерини,
дуванларда атышарлар олагъа, амма къутгъарма бирев де болмас оланы.
5Ачлар гелимин ашар ону,
гьатта тегенекни арасында оьсегенин де; амма сувсаплар ону бары жыйгъанын алып гетип къалар.
6Насипсизлик топуракъдан чыкъмас,
балагь да авлакъда оьсмес;
7оьрлеге учуп гетме гьазир учгъунлардай,
насипсизлик учун яралгъандыр инсан.


Элипазны оьзюню ишин Аллагьгъа инанып тапшурмакъ учун этген таклифи

8Мен бусам Аллагьгъа чакъырыв этер эдим,
Аллагьгъа инанып тапшуруп къояр эдим оьзюмню ишимни.
9Зор, тюшюнме къыйын затланы,
санавсуз гьайранлыкъланы да этип турар Ол[+].
10Ер юзюне янгур явдуруп турар Ол,
авлакъланы да сугъарып турар;[+]
11Янчылгъанланы оьр этип къояр Ол,
йылайгъанлар да оьрленип къалар къутгъарылывгъа багъып[+].
12Гьиллачылар уьстюнлюкден магьрюм къалсын деп,
оланы хыялларын бузуп къояр Ол,
13Гьакъыллыланы оьзлени гьилласына тутуп къояр Ол,
вагьшилени хыяллары да сёнюп къалар[+].
14Гюндюз вакъти къарангылыкъ къуршап алар оланы;
гюнортада да гечеде йимик тюртюне юрюй къалар олар[+].
15Оланы тиллерини къылычындан къутгъарып къояр ярлыны Ол;
ону бу дюньяны гючлюлерини къолларындан да къутгъарып къояр Ол[+].
16Шо заман умут болур пакъыргъа,
тюзсюзлюк де авзун къысып токътар[+].
17Насиплидир Аллагь оьзюне гьакъыл береген;
гери урма чы сен такъсырын Къудратланы Есин[+].
18Яра салса да Ол, Оьзю байлап берер;
урса да Ол, Оьзюню къолу булан сав этер[+].
19Алты къайгъыдан къутултуп къояр сени,
еттинчи балагь да гьеч тиймес сагъа[+].
20Ачлыкъда оьлюмден къутултуп къояр сени,
ябушувда къылычдан да къутултуп къояр[+].
21Тилни заралындан къутулуп къаларсан сен,
балагь гелмекликден де къоркъмассан сен гьеч[+].
22Балагьны, ачлыкъны уьстюнден кюлеп къоярсан сен,
къыр жанлардан да къоркъмассан сен гьеч.
23Авлакъдагъы ташлар булан бирликде боларсан сен,
авлакъ жанлар да татывлукъда болар сени булан.
24Ожагъынг къоркъунчлукъсузда экенин билип къоярсан сен,
мюлкюнге къарап чыгъып, бары зат еринде экенин гёрюп къоярсан сен.
25Наслунг эпсиз кёп экенин билип къоярсан сен,
наслуларынг да топуракъгъа битген отдай кёп экенин билип къоярсан сен[+].
26Чагъында инныргъа салынгъан будай кюлтедей,
къабургъа гирип къаларсан шайлы оьмюр де сюрюп[+].
27Муна шулай, тергеп къарадыкъ биз буланы – барысы да гертидир.
Булагъа тынглап, бары затгъа уьйренип къал чы оьзюнг.

### 6


Аюб оьзюню башына тюшген азапларына кант эте

1Шо заман Аюб булай деп жавап бере:
2– Огь, эгер де азапларымны оьлчеп йиберсе,
башыма тюшген балагьны низамтерезеге салып къараса!
3Денгизлердеги къайыр бюртюклерден де артыкъ чыгъар эди шолар –
шо саялыдыр сёзлеримни байлавсуз экенлиги де[+].
4Къаркъарама чанчылгъан Къудратланы Есини окълары,
ругьум тойгъан шоланы агъусундан; Аллагь башыма балагь салгъан мени[+].
5Къыр эшек отлавлукъда акъырып айланармы дагъы?
Бугъа да отлугъуну уьстюнде мангырап айланармы дагъы?
6Тузсуз аш татывлу болурму дагъы?
Йымырткъаны агъында да бир татыв болурму дагъы?
7Жиргенивюм гелер мени шолай ашгъа;
шудур насипсизликден мени ашыма болгъан зат.
8Огь, тилевюм яшавгъа чыкъгъан эди буса,
Аллагь да умутумну кютген эди буса –
9дагъытып къояр эди Аллагьым мени,
Оьз къолу булан йыгъып къояр эди![+]
10Яллыкъ табар эдим шо заман мен,
токътамайгъан аврувумда сююнчню де табар эдим, неге тюгюл де Сыйлы Аллагьны сёзлерин гери урмадым мен.
11Умут этмек учун къайдан алайым экен гючню?
Чыдап турмакъ учун ахырым нечик болур экен мени?
12Мендеги гюч ташдагъы гючге ошаймы дагъы?
Багъырдан этилгенми дагъы къаркъарам мени?
13Насип магъа арт берген сонг,
оьзюме кёмек этмек учун гюч болурму дагъы менде?


Аюбну инамсыз къурдашлары

14Къурдашына рагьму этмеген адам
Къудратланы Есини алдында къоркъувун тас этип къояр.
15Амма ташгъындай, яйылып гетеген оьзенлердей
инамсыздыр къурдашларым мени,[+]
16ириген бузлардан къаралып гетип,
ириген къарлардан шишип йиберип,
17ёкъ болуп къалар яллавда:
гюн къыздыргъанда ёкъ болуп къалар олар.
18Кериванлар ёлундан къайтар,
дангыллагъа да ёлланып, къырылып къалар.
19Тема уьлкедеги кериванлар сув излеп айланар,
Шеба уьлкедеги савдюгерчилер умут этип турар[+].
20Ялгъан болуп чыгъар оланы умуту;
шонда янгыз алданмакъ учун гелер олар.
21Сиз де гьали тап шо кюйде бир зат да тюгюлсюздюр;
гёрюп мени къайгъымны, къоркъуп гетерсиз.
22Девлетигизден магъа бир зат савгъат этигиз деп
неде мен учун акъча беригиз деп тиледимми дагъы мен?
23Душманны къолундан къутгъарыгъыз деп мени
неде тонавчуланы къолундан сатып алыгъыз деп тиледимми дагъы мен?


Аюб оьзю муъмин экенлигин токъташдыра

24Уьйретигиз чи мени, мен де тынып къаларман;
къайда хата болгъанымны гёрсетигиз чи.
25Нече де авур тиер герти сёз!
Амма нени исбат этди экен оьпкелевлеригиз сизин?
26Айыпгъа тутма сюемисиз дагъы сёзлеримни мени?
Умут уьзгенни сёзлери бир елге ошагъан затмы дагъы[+]?
27Етимлени уьстюнден чёп салып айланар эдигиз сиз,
къурдашларыгъызны да сатып турар эдигиз сиз.
28Амма тилеймен, бир къарагъыз чы магъа.
Бетигизге де къарап, ялгъан айтарманмы дагъы мен?
29Сабур болугъуз чу, адилсиз болмагъыз чы;
сабур болугъуз чу, гьали де гьакъман чы дагъы мен!
30Мени сёзюмде тюзсюзлюк бармы дагъы?
Авзум ялгъан сёзлени гертиден айырып билмесми дагъы?

### 7


Аюб къайгъыра ва яшавдан кюсгенин айта

1Авур загьмат тюшмейми дагъы бу дюньяда инсанны уьстюне?
Ялчыны яшавуна ошавлудур ону яшаву[+].
2Ахшамгъы салкъынлыкъны къаравуллап токътагъан къулдай,
алапасына бозарып турагъан ялчыдай,[+]
3тап шолай мени оьмюрюм де азаплардан толгъан,
гечелерим де агъулангъан мени.
4Ятагъанда: «Къачан турар экенмен?» – деп ойлаша къаламан,
амма нече де узакъ гечелер, мен де танг къатгъанча авлана тураман[+].
5Хуртланып, ярагъа толуп битген къаракъарам мени,
гёнюм де ярылып, иринленип тура.
6Оьмюрюм нече де чалт оьтюп бара мени,
бир умутсуз ахырына багъып алгъасай шо[+].
7Оьмюрюм бир уьфюрюв экенни эсге алып къой чу, Аллагьым,
энни насип де гёрюнмес гёзлериме мени.
8Мени гёреген гёзлер бираздан мени гёрмейген болуп къалар;
гьызымны да тапмассан мени[+].
9Булутлар аз болуп, ёкъ болуп къалагъаны йимик,
ахыратгъа тюшгенлер де чыкъмас шондан къайтып.
10Дагъы къайтмас олар уьйлерине оьзлени,
эсге алмас эли де оланы[+].
11Шо саялы пысып турмасман мен –
бары къайгъымны айтып берермен, бары кантымны да этермен.
12Денгиз яда денгиздеги аждагьаманмы дагъы мен
Сен Къаравулчу болуп къалмагъа уьстюмде мени?
13Бир сама: «Тёшегим гёнгюмню алар,
къайгъымны ятывум солкъ этер», – деп ойлашсам,
14шолай Сен де тюшлер булан къоркъутуп къоясан мени,
гьайран гёрюнюшлер булан да уьркютюп турасан мени,
15шо заман, шо къаркъараны ичинде тургъанча,
тынышым да битип, оьлген къолайдыр магъа.
16Гёрюп ярамайман яшавну мен – даимликге де тюгюл бу оьмюр.
Менден ари тай чы – бир тарыкъсыз затдыр яшавум мени[+].


Аюб Аллагь булан сёйлей

17Ким болуп къалгъан инсан, оьзюн булай оьр этип къоярдай Сен,
оьзюне тергев бакъдырып турардай Сен,[+]
18гьар гюн эртен уьстюне барып турардай Сен,
гьар мюгьлетде сынап турардай Сен[+]?
19Менден ари таймасмы экенсен дагъы Сен,
тюкюрюгюмню ютма къоймасмы экенсен дагъы Сен[+]?
20Гюнагь этген бусам да, башгъа Сагъа не зарал этгенмен?
Гьей инсанланы уьстюндеги Къаравулчу! Неге къуру окъ булан уруп турасан магъа Сен? Неге юк болуп къалдым мен Сагъа[+]?
21Неге гечип къоймайсан этгенлеримден мени,
неге гечип къоймайсан гюнагьларымдан да мени? Бираздан, кёп гетмей гирермен къара жабаргъа; гьызымны да тапмассан Сен мени.

### 8


Билдатны биринчи сёйлевю

1Шо заман Шуагь уьлкели Билдат булай деп сеслене:[+]
2– Узакъ сёйлеп турармы экенсен дагъы булай сен?
Сени сёзлеринг гючлю ел йимикдир!
3Адилсизлик этерми дагъы Аллагь?
Гертини терс этерми дагъы Къудратланы Еси[+]?
4Эгер де авлетлеринг Огъар къаршы гюнагь этген болгъан сонг,
оьзлени гюнагьларында батдырып къойду Аллагь оланы.
5Амма Аллагьны атын да тутуп чакъырыв этсенг сен,
Къудратланы Есине дуа да этсенг,
6эгер де сен гюнагьдан таза да болуп, герти муъмин де дюр бусанг,
даим де якълап турар Ол сени, тийишли ерге де къайтарар Ол сени[+].
7Гележегинг шонча да зор болар чы сени,
алда болгъан ишлер тюк чакъы да гёрюнмес сагъа.


Къылыкъсызланы ва муъминлени яшаву

8Алдагъы наслулардан сорап къара чы,
ата-бабаларындан къалгъан къайдаларына тергев бер чи,[+]
9биз чи тюнегюн гелгенлербиз, гьеч билегенибиз де ёкъ чу бизин,
бир гёлентки йимикдир бизин бу дюньядагъы оьмюрюбюз[+].
10Сени уьйретмесми экен, насигьат бермесми экен олар,
Оьзлени гьакъыллы сёзлерин де айтмасмы экен дагъы?
11Батмакълыкъ ёкъ ерлерде оьсерми дагъы къыякъ?
Бавукълукъ ёкъ ерлерде де гётерилерми дагъы къамуш?
12Гьалиге яшыл кююнде шолар, гесилме де гесилмеген,
амма бары да отлардан тез къуруп къалар шолар[+].
13Шолай чы къысматы Аллагьны унутгъанланы барысыны да,
умуту да оьлюп къалар аллагьсызланы[+].
14Осал чы оланы аркъатаяву,
Мияны аву йимик чи оланы аманлыгъы да.
15Таянар ол оьзюню уьюне – чыдамас шо да,
тутма къарар шону – болмас аякъ уьстде токътап[+].
16Чечекленип турса да шолар гюнню тюбюнде,
узатып турса да бавну уьстюнден бутакъларын;
17тамурлары булан таш тёбелени чырмап да къойсун,
тамурлары гюч берип, бирден гётерилип гетсин,
18амма юлкъунуп алынар шолар,
ана топуракъ да булай деп гери урар оланы: «Бир заманда да гёрмегенмен мен сизин»[+].
19Шудур шоланы яшавундагъы бары сююнчю!
Топуракъдан буса башгъалары чыгъып гелер.
20Шоллукъда гери урмас Аллагь айыпсызны,
кёмек этмес ямангъа да Ол.
21Ондан къайры да, кюлкюге толтуруп къояр Ол авзунгну сени,
къуванч булан да толтуруп къояр эринлерингни сени[+].
22Уят басып къояр душманларынгны сени,
ёкъ болуп къалар ожакълары да къылыкъсызланы[+].

### 9


Аюбну Аллагьгъа къаршы токътама гючю ёкъ

1Шо заман Аюб булай деп жавап бере:
2– Герти чи, билемен мен шолай экенин.
Амма инсан Аллагьны алдында тюз болуп чыгъармы экен[+]?
3Эгер де инсан Ону булан эришме сюйсе де,
минг суалындан бирине де жавап берип болмас эди[+].
4Зор гьакъыллыдыр, къудратлыдыр Аллагь!
Кимдир Ону булан эришип, сав къалгъан?
5Инсанлардан ихтиярсыз тавланы йылышдырып къояр Ол,
къазаплангъанда чёкдюрюп де къояр шоланы.
6Ерни тербетер Ол, йылышдырар шону,
кюрчюлери де къартыллап гетер шону.
7Гюнешге буйрукъ берер Ол, ярыкъ бермейген этип къояр шону да;
юлдузланы да янагъанын токътатып къояр Ол.
8Янгыз Олдур кёклени узатып къоягъан,
денгиз толкъунлагъа басып юрюйген де[+].
9Олдур Етти юлдузну да, Орионну да,
юлдузланы гюплерин де, къыбладагъы буржланы да яратгъан[+].
10Зор затланы, англама къыйын затланы,
санавсуз гьайранлыкъланы да яратар Ол[+].
11Муна, алдымдан юрюп гетер Ол, мен буса гёрме де гёрмесмен Ону,
Оьтюп гетер къырыйымдан, мен буса эс де этмесмен Ону.
12Муна, къагъып тутар Ол, кимдир Ону токътатып болажакъ?
Кимдир Огъар: «Сен этеген недир?» – деп соражакъ?
13Къазапланывун жыйып сакълап турмас Аллагь;
Рагьавну[*] кёмекчилери де йыгъылып токътар алдында Ону[+].
14Нечик эришип боларман дагъы мен Ону булан?
Къайдан табарман дагъы Огъар къаршы сёзлени де?
15Тюз бусам да, болмас эдим жавап къайтарып;
янгыз рагьму эт деп ялбарып болур эдим Дуванчыма мен[+].
16Эгер де мен чакъырып, Ол да сесленип жавапланса да,
Ол магъа тынглап турар эди деп инанмасман мен.
17Магъа алатолпандай чапгъын этип Ол,
бир айыпсыз артдырып турар яраларымны мени;
18гьеч яллыкъ тапма къоймас магъа,
къайгъыдан да толтуруп къояр мени.
19Нечик гюч сынап боларман дагъы Ону булан мен? Зордур чу Ол!
Нечик чыгъайым Ону булан дувангъа? Кимдир дувангъа гелтирип болажакъ Ону?
20Тюз бусам да, авзумдур магъа дуван этежек;
эгер де бютюн бусам да, шодур магъа гьукму чыгъаражакъ[+].
21Айыплы тюгюлмен мен, амма агьамиятлы тюгюлдюр гьали магъа шо;
кюсдюрюп битди оьзюмню яшавумдан мени[+].
22Дюр, башгъа тюгюл, шо саялыдыр булай деп айтагъаным да:
«Айыпсызны да, къылыкъсызны да оьлтюреген Олдур».
23Бирден балагь къопгъанда,
Олдур кюлеп къоягъан айыпсызланы ассилигине.
24Уьлке къылыкъсызланы къолуна тюшгенде,
Олдур дуванчыланы сокъур этип къоягъан. Ол тюгюл буса, кимдир дагъы[+]?


Аюб оьзюню гючсюзлюгюне толу кюйде мюкюр бола

25Чавушдан да чалт оьтюп бара оьмюрюм мени;
бир яхшылыкъ да гёрмеген кюйде учуп гетип бара шо;[+]
26гьавуна кёкден тюшюп гелеген къаракъушлардай,
чалт къайыкълардай лагь болуп бара шо.
27Эгер де: «Унутарман кантларымны, къоярман къайгъымны,
шат да боларман!» – деп айтып бола болгъан бусам.
28Амма къартыллап тура къоркъмакълыкъдан гьар саным мени,
билемен мени айыплы гьисаплажагъынгны Сен.
29Айыпгъа тарылгъан болгъан сонг мен,
бошуна ябуша туруп не этейим дагъы мен?
30Гьатта къар сув булан жувунсам да,
къолларымны сапун булан тазаласам да,
31шо заманда да насгъа чомуп къоярсан Сен мени,
гьатта опурагъымны да жиргенивю гелир магъа.
32Оьзюне жавап къайтарардай, бизге дувангъа
эришивлюкге чыкъма болар йимик, мени йимик инсан тюгюл чю Ол[+].
33Адилли дуван этер йимик бизге
арачы ёкъдур арабызда бизин,
34Ону зор къоркъунчу дагъы инжитмесин учун мени,
Ону гьасасын менден бир янгъа тайдырар арачы да ёкъдур.
35Ондан гьеч тартынмайлы, айтар эдим шо заман мен,
неге тюгюл де шолай тюгюлмен чи оьзюм мен.

### 10


Аюб Аллагьны адилсиз деп айыплай

1Гёнгюм чыкъгъан яшавдан;
кантымны айтайым гьали, жаным ачытып сёйлеймен мен[+].
2Мен Аллагьгъа: «Айыпгъа тартма мени.
Айт чы, неге душман тутасан Сен мени?» – дермен[+].
3Неде вагьши болмакъны арив гёремисен Сен?
Къылыкъсызланы хыялларын яхшы гёрюп, Оьз къолларынг булан яратгъанны гёрюп ярамаймысан?
4Инсанланыки йимикми дагъы гёзлеринг Сени?
Инсанлар къарайгъанда йимик къараймысан дагъы Сен[+]?
5Инсанланыки йимикми дагъы оьмюрюнг Сени?
Инсангъа чакъы берилгенми дагъы йыллар де Сагъа?
6Негер алгъасайсан айыбымны тапма мени,
негер излеп айланасан гюнагьымны да мени?
7Билесен чи айыплы тюгюлюмню мени.
Бирев де къутгъарып болмас Сенден мени[+].
8Сени къолларынгдыр мени ясагъан да, яратгъан да,
гьали буса оьлтюре турамысан мени[+]?
9Мени сазбалчыкъдан йимик ясагъанынгны эсге алып къой чу Сен.
Гьали энни кюлге дёндюрюп къоямысан дагъы мени[+]?
10Сен тюгюлмю эдинг дагъы сют йимик тёгюп къойгъан мени,
бишлакъ йимик къатдырып къойгъан да мени[+]?
11Сен тюгюлмю эдинг дагъы магъа гён де, къаркъара да берген,
Сюеклер, сингирлер булан бирикдирип къойгъан да?
12Сенсен чи магъа яшав савгъат этген де, рагьму гёрсетген де,
Сени гьайынг булан эди ругьум да сакъланып турагъаны.
13Амма шудур Сен юрегингде яшырып сакълагъан,
Сен шуну ойлашып турагъанынгны да билемен мен:
14эгер де гюнагь этип къойсам мен, билежексен шону Сен,
гюнагьымны да гечмежексен мени.
15Эгер де айыплы бусам мен, адаршай болсун магъа!
Амма тюз болуп чыкъсам да, гьеч башымны гётерип болмасман мен, неге тюгюл де тойгъанман уялмакълыкъдан мен, биябур болуп да битгенмен мен.
16Эгер де башымны гётерип къойсам мен,
арсландай атыласан магъа Сен, къайтып-къайтып къоркъутасан мени гючюнг булан Сен.
17Янгы шагьатланы гелтиресен магъа къаршы Сен,
къазапланывунг да арта магъа къаршы Сени, янгы-янгы асгерлени де бакъдырасан магъа къаршы Сен[+].


Аюб Аллагьдан оьзюн къойсун деп тилей

18Не эте эдинг Сен анамны къарнындан чыгъарып алып мени?
Оьлюп къалгъай эдим мен, бирев де гёрмей къалгъан буса эди мени[+].
19Бир де яшамай къалмакълыкъ да,
анамны къарнындан гьазир къабургъа гёчмеклик де, огь, нече де тизив болар эди мен учун.
20Нече де къысгъа тюгюлмю дагъы оьмюрюм мени?
Къой чу мени, бир аз мюгьлетге яллыкъ табайым чы мен[+].
21Къайтмас ёлгъа тюшейим чи мен,
къарангы, тун къарангы якълагъа багъып,[+]
22оьзюнде бир зат да ёкъ,
оьзюнде янгыз къарангылыкъ шавла береген тун къарангы гечелери булангъы уьлкеге багъып.

### 11


Сопарны биринчи сёйлевю

1Шо заман Наама уьлкели Сопар булай деп сёйлей:[+]
2– Кёп сёзлер жавапсыз къалсынмы дагъы?
Сыйпап сёйлейгенлер тюз болуп къаламы дагъы?
3Сени бош сёзюнг адамланы авзуларын къысдырармы дагъы?
Эгер де сен мысгъыллай бусанг, бир уялтмасмы дагъы сени?
4Сен: «Уьйретивюм тюз чю мени,
тазаман чы оьзюм де Сени алдынгда», – дейсен[+].
5Огь, эгер де Аллагь жавап къайтаргъан эди буса,
сагъа къаршы авзун ачгъан эди буса,
6бир сырлы гьакъылны да ачгъан эди буса,
бириси якъны да гёрсетген болур эди Аллагь. Гюнагьларынгны бир пайын Аллагь ёкъ этип къойгъанын билип къой чу.


Аллагьны гьикматлыгъына тюшюнме бажарылмас

7Аллагьны теренликлерине тюшюнме болурмусан дагъы?
Ахыргъа ерли англап битермисен дагъы Къудратланы Есин?
8Кёклерден де бийик чи Ол – гьеч этип болагъанынг бармы сени?
Ахыратдан да терен – гьеч билип болагъанынг бармы сени[+]?
9Ер юзюнден де узундур,
денгизден де генгдир Ону оьлчевю.
10Эгер де къагъып тутуп, зиндангъа ташласа Ол,
дуванын чакъырса да – кимдир Огъар пуршав этип болажакъ[+]?
11Ким ялгъанчы экени белгили чи Огъар;
гёрюп тура чы Ол яманлыкъны – тергевсюз къоярмы экен дагъы ону?
12Къыр эшек адамгъа айланып къалса,
шо заманда чы авлия гьакъыллы болажагъы.


Аюб товбагъа тюшсе, Аллагь ону савгъатлар

13Амма Огъар юрегингни салсанг сен,
къолларынгны да узатсанг Огъар багъып,[+]
14эгер де гюнагь этеген кююнгню къойсанг,
нукъсанлыкъланы да ёкъ этсенг ожагъынгдан,[+]
15гьеч илыкъмай гётерип юрюрсен башынгны,
тюз токътарсан, къоркъмассан бир затдан да.
16Унутарсан насипсизлигингни шо заман сен,
агъылып гетген сувдай янгыз эсингде къалыр шо сени.
17Гюнортадан да ачыкъ болур яшавунг сени,
къарангылыкъны ёюп къояр танг да[+].
18Парахат болурсан сен – умут бар чы дагъы;
якълав да табып, рагьат юхлап боларсан.
19Ятарсан, гьеч ким къоркъутмас сени,
ялынып айланар кёплер алдынгда сени[+].
20Къылыкъсызланы гёзлери буса къайтып къалар,
гирип яшынма ер де болмас олагъа. Жанбазардагъы тынышдыр оланы умуту.

### 12


Аюбну Аллагьгъа къаршы токътама гючю ёкъ

1Шо заман Аюб булай деп жавап бере:
2– Гьы, озокъда, янгыз инсанларсыздыр сиз,
гьакъылыгъыз да оьзюгюз булан оьлюп къалар!
3Амма сизинки йимик гьакъылым бар чы мени де;
бир де кем ерим ёкъ чу мени сизден, ким бар экен шу затланы барын да билмейген?
4Кюлкюге къалдым къурдашларымны алдында мен,
Аллагьгъа чакъырыв эте эдим чи мен, жавап бере эди чи Ол да магъа! Муъмин, бир айыпсыз болгъан инсан, кюлкюге къалдым чы мен![+]
5Ким девлетли де болуп, насипсизни гёрюп ярамай буса,
оьзю сюрюнюп токътар бираздан.
6Талавурчуланы ожакълары къоркъунчсузлукъда чы,
Аллагьны къазапландырагъанлар да парахат чы, бир де башгъа тюгюл Аллагьны къолгъа алгъандай[+].


Аллагь Оьзюню бютюн яратывуна англав берген

7Амма гьайванлардан сора чы, уьйретер олар сени,
кёклердеги къушлардан сора чы, айтар олар сагъа.
8Топуракъ булан лакъыр эт чи, насигьат берер шо сагъа.
Денгиздеги балыкълар да билдирер сагъа.
9Кимдир оланы арасында
буланы барын да Раббибиз яратгъанын билмейген?
10Гьар-бир жаныварны яшаву Ону къолунда чы,
тап шо кюйде гьар-бир инсанны тынышы да[+].
11Къулакъ тюгюлмю дагъы сёзлени айырагъан,
тил де тюгюлмю дагъы ашны татывун билдиреген[+]?
12Тамазалагъа да тюгюлмю дагъы гьакъыл хас экени?
Узакъ оьмюр тюгюлмю дагъы англавлу этегени[+]?


Бары зат Аллагьны ихтиярында чы

13Аллагьда чы гьакъыл да, къудрат да;
Онуки чи маслагьат да, англав да.
14Эгер де Ол бузуп къойса, гьеч тиргизип болмас бирев де,
эркинликге чыкъмас Ол туснакъ этгенлер де[+].
15Эгер де сувланы токътатып къойса Ол, къургъакълыкъ башланар,
йиберип къойса, сув алып къояр ер юзюн.
16Онда чы къудрат да, гьикматлыкъ да;
Ону ихтиярында чы алдангъан да, алдатывчу да.
17Ялаланякъ этип къувалар вазирлени,
агьмакълар этип къояр дуванчыланы да Ол[+].
18Пачаланы халатларыны белбавларын чечип ташлап,
хапта опуракълар гийдирип къояр олагъа.
19Ялаланякъ этип къувалар дин къуллукъчуланы,
йыгъып къояр гючлюлени де Ол.
20Сёзюн къыркъып къояр бажарывлу ойчуланы,
гьакъылсыз этип къояр тамазаланы да Ол.
21Биябур этип къояр бийлени,
савутсуз этип къояр зор гючлюлени де Ол[+].
22Ол чу къарангылыкъны теренликлерин ачып къоягъан,
тун къарангылыкъны да ярыкъгъа чыгъарып къоягъан[+].
23Ол чу халкъланы оьр этеген де, ер этеген де,
оланы артдырагъан да, чачып къоягъан да.
24Ол чу ер юзюндеги пачаланы англавсуз этип къоягъан,
бир ёлсуз дангыллагъа чыгъарып къоягъан да[+].
25Ярыкъсыз, къарангылыкъда тюртюне юрюй къалар олар,
эсиргенлердей лавлай да турар олар[+].

### 13


Аюб Аллагьны дувангъа чакъыра

1Гёзлерим гёрдю буланы барын да,
къулакъларым эшитди, гьакъылым да англады.
2Сиз билегенни мен де билемен;
сизден яман ерим ёкъ чу мени.
3Амма Къудратланы Еси булан сёйлеме сюер эдим мен,
Аллагь булан эришме де сюер эдим масъалама байлавлу[+].
4Сиз буса ялгъан булан сав этме къарайсыз мени,
бир умпагьатсыз эмчилерсиздир сиз барыгъыз да.
5Огь, бирден тынып къалгъай эдигиз барыгъыз да!
Гьикматлыкъ болур эди сизин учун шо[+].
6Тынглагъыз чы далиллериме мени,
къулакъасыгъыз чы авзумдан чыгъагъан бетлевлеге.
7Аллагь учун ялгъан айтармысыз дагъы сиз,
Ол учун алдатып да юрюрмюсюз дагъы?
8Аллагь учунму дагъы тюз тюгюл затны сёйлейгенигиз сиз,
Аллагь учунму дагъы ябушагъаныгъыз да сиз?
9Эгер де сизин сынап йиберсе Ол, не этерсиз сиз?
Адамланы алдатагъанда йимик алдатма къарармысыз дагъы Ону да[+]?
10Яшыртгъын экиюзлюлюгюгюз саялы
такъсырламай къоймас Ол сизин.
11Къоркъутмаймы Аллагьны зорлугъу сизин?
Къуршап алмаймы Ону алдындагъы уллу къоркъунчлукъ сизин?
12Бир къара кюлдюр калималарыгъыз сизин,
сазбалчыкъдай аркъатаявдур сизин аркъатаявугъуз да.
13Тыныгъыз чы, мен буса сёйлейим;
сонг не сюйсе де бола тургъай эди магъа.
14Къоркъунчлардан тартынмасман мен,
оьзюмню де къызгъанмасман мен[*].
15Аллагьдыр мени оьлтюреген,
амма янгыз Оьзюнедир мен умут этеген; Аллагьны алдында якълап турарман оьз ёлумну мен!
16Шодур мени къутгъарагъан,
имансыз инсан тавакаллыкъ этмес чи Ону алдында токътама!
17Къулакъасыгъыз чы сёзлериме мени;
къулакъларыгъызгъа гирип къалсын сёзюм мени.
18Муна, дувангъа бара тураман мен,
айыпсыз тюгюлюмню де билемен мен!
19Бирев сама бармы экен мени булан тогъа тартып болагъан?
Эгер де бар буса, пысып, оьлюп къаларман мен.
20Экигине-эки тилевюм бар Сагъа, Аллагьым,
дагъы яшынып да турмасман Сенден мен –
21ари тайдыр чы менден къолунгну,
зор къоркъутувунг булан да уьркютме чи мени[+].
22Шо заман чакъыр чы мени, жавапланарман мен де,
неде изну бер чи сёйлеме магъа, Оьзюнг буса жавап берип къой[+].
23Огь, мен этип къойгъан чакъы яманлыкълар, гюнагьлар?
Гёрсетип къой чу этгенлеримни де, гюнагьымны да мени.
24Не саялы юзюнгню яшырып токътагъансан Сен?
Не саялы мени душман деп гьисаплайсан[+]?
25Терекден тюшген япыракъны къоркъута турармысан дагъы Сен?
Къуругъан салам гесекни артындан да чаба турармысан дагъы Сен[+]?
26Алданокъ къайгъыны язып къойгъансан магъа Сен,
жагьилликде этген гюнагьларым саялы да такъсырлайсан Сен[+].
27Бугъавлап къойгъансан бутларымны Сен;
тергеп турасан гьар абатымны мени; аякъ гьызларымны алып юрюп турасан[+].
28Чирип къалгъандай, гюе тюшген опуракъдай
сан-санындан айрылып къалар инсан[+].

### 14


Инсанны оьмюрю къысгъадыр

1Къатынгишиден тувгъан инсанны
къысгъадыр оьмюрю, амма кёпдюр къайгъысы![+]
2Чечекдей оьсюп, сонг къуруп къалар ол.
Гёленткидей тайып къалар, даим болмас[+].
3Огъармы Сен тергевюнгню бакъдырагъан?
Онуму Сен дувангъа элтеген?
4Кимдир насдан тазаны айырып болагъан?
Гьеч бирев де![+]
5Аз гюнлер берилген чи огъар,
айларын да санап битгенсен чи ону Сен, оьзюнден ол чыгъып болмажакъ мезгилни де белгилегенсен чи.
6Шо саялы тигилип турма чы огъар Сен,
иннемей къоюп къой чу ону, ол бир ялчыдай сююне къалсын чы оьмюрюнден оьзюню[+].


Аюб оьзюню яшамакъ учунгъу умутун Аллагь буза деп кант эте

7Гьатта терекге де бар чы умут:
эгер де гесип къойса терекни, жанланып гетер шо, янгыдан жалалар йиберип къояр.
8Тамурлары къартайып къалса да топуракъда шону,
тёнгеги де оьлюп, чанггъа батып къалса да,
9чечекленип гетер – азгине сувну гьис этсе,
бутакъ йиберип тербер яш оьсюмлюкдей.
10Инсан буса оьлюп къалар, ёкъ болар,
ругьу чыгъып гетер – къайда къалды ол?
11Кёлню суву битип къалагъаны йимик,
оьзенни суву битип, къуруп къалагъаны йимик,
12тап шо кюйде инсан да йыгъылып, турма болмай къалар;
уянмай къалар, кёклер ёкъ болуп къалгъанча, айыкъмай да къалар юхусундан[+].
13Огь, сыйындыргъан болгъай эдинг ахыратда мени Сен,
яшыргъан болгъай эдинг къазапланывунг тайып къалгъанча Сени! Огь, бир болжал токъташдыргъан болгъай эдинг магъа Сен, сонг буса эсинге гелтирген болгъай эдинг мени Сен![+]
14Бир оьлген сонг, янгыдан яшама башлармы дагъы инсан?
Къутгъарылывум къачан гелер экен деп, къуллукъ этеген гьар гюнюмде къаравуллап турар эдим мен[+].
15Чакъырар эдинг Сен, жавапланар эдим мен де;
сагъынып турар эдинг мени – Сени къолларынг яратгъан затны[+].
16Къоруп сакълап турар эдинг гьар абатымны Сен,
амма гюнагьымны чы ахтара турмас эдинг;[+]
17яшырып къояр эдинг айыбымны мени,
билдирмес эдинг этгенлеримни мени.
18Амма тав чёгюп, гесек-гесек болуп къалагъаны йимик,
яр да оьз еринден йылышып къалагъаны йимик,
19ташланы сув чарлап турагъаны йимик,
ташгъынлар да топуракъны чайып къоягъаны йимик, дагъытып къоярсан Сен де умутларын инсанны.
20Къысып турарсан Сен ону, гетип къалар ол да.
Танымасдай алышдырып къоярсан сыпатын ону, къувалап да йиберерсен ону.
21Абуру бармы авлетлерини ону – гьеч билегени ёкъдур ону;
хатирин къалдырамы оланы – гьеч гёрегени ёкъдур ону.
22Янгыз къаркъарасыны авруп турагъанын гьис этип турар ол,
янгыз оьзюне яс этип де турар ол.

### 15


Элипазны экинчи сёйлевю

1Шо заман Теман уьлкели Элипаз булай деп жавап бере:[+]
2– Елден алынгъан билими булан жавап берерми дагъы гьакъыллы,
гюнтувуш елден толтурармы дагъы къурсагъын ол[+]?
3Бош сёзлер булан къаршылыкъ билдирерми дагъы ол,
умпагьатсыз сёзлер булан къаршылыкъ билдирерми дагъы ол?
4Сен буса Аллагьны алдындагъы къоркъувну да тас этип токътагъансан,
Аллагьгъа этилеген дуаны да аз зат гёресен сен.
5Оьзюнгню гюнагьынг уьйретди шолай сёйлеме сени,
къылыкъсызланы тилин уьйрендинг сен.
6Мен тюгюлмен, оьзюнгню авзунгдур сени айыпгъа тутгъан;
оьзюнгню тилингдир сагъа къаршы шагьатлыкъ этеген[+].
7Сенмисен дагъы инсанлардан инг башлап тувгъаны?
Сенмисен дагъы тёбелерден алда яратылгъаны[+]?
8Аллагь ойлашгъан сыр белгилими дагъы сагъа?
Гьикматлыкъ янгыз сеники болуп къалгъанмы дагъы?
9Биз билмейли, сен билеген не зат бар?
Биз англап болмайгъан, амма сен англайгъан не зат бар[+]?
10Бизин булан сени атангдан да уллу
акъсакъаллылар да, къартлар да бар.
11Аллагьдан гелеген аз маслагьат этилдими дагъы сагъа,
аз рагьмулу сёзлер айтылдымы дагъы сагъа?
12-13Аллагьгъа къаршы бакъдырып токътатардай ругьунгну,
авзунгдан шолай сёзлер чыгъардай, неге талпындыра юрегинг оьзюнгню, неге йыртыллай гёзлеринг сени?
14Ким болуп къалгъан инсан таза болуп къалардай оьзю?
Ким болуп къалгъан къатынгишиден тувгъан инсан муъмин болуп къалардай[+]?
15Эгер де оьзюню малайиклерине де инанмай болгъан сонг Аллагь,
кёклер де таза болмагъан сонг Ону алдында,[+]
16тюзсюзлюкню сувнудай ичип турагъан инсан
хасокъда таза тюгюлдюр, гюнагьлыдыр[+].


Къылыкъсызланы къысматы

17Тынгла чы магъа, мен де англатып берейим сагъа;
гёргенимни хабарлайым сагъа,
18гьакъыллылар айтгъан затланы гьакъында,
аталарыбыздан билгенлени яшырмайлы хабарларман[+].
19Янгыз олагъа эди топуракъ берилгени,
ятлар да юрюп айланмай эди оланы арасында.
20Гьар гюн азап чеге къалар къылыкъсыз,
зулмучуну да къысгъа болур оьмюрю.
21Титиретеген зор тавуш чалынып турар къулакъларына оланы;
парахат вакътиде оьлтюрювчю гелип къалар ону янына.
22Къарангылыкъдан къутулма умут да этмес ол;
къылыч къаравуллап турар тезден ону.
23Аш къыдыра айланар бары ерден ол;
къарангылыкъны гюню ювукъ экенин билип турар ол.
24Балагь да, къайгъы да къоркъутуп турар ону;
давгъа гьазирленген пачадай къысып турар ону.
25Аллагьгъа къаршы къолун гётерди чи дагъы ол,
Къудратланы Есине де башгётерди чи ол,
26къалын, къатты къалкъан да булан
къайпанмай, оьктем юрюп турду чу Огъар багъып.
27Бетине май битип къалгъаны саялы ону,
къабургъаларына да май битип къалгъаны саялы ону,[+]
28талангъан шагьарларда, бирев де турмайгъан уьйлерде,
бузулма, авма турагъан уьйлерде ерлешип къалар ол.
29Дагъы бай болмас бир де ол:
кётюр болуп токътар ол, дагъы мюлклери де къалмас ер юзюнде ону.
30Къутулмас къарангылыкъдан ол,
ялын къурутуп къояр бутакъларын ону, ёкъ этип къояр Аллагьны авзундан чыгъагъан тыныш да ону[+].
31Бош умутгъа аркъатаяй туруп,
алданып къалмасын дагъы ол, бош умут чу дагъы къайтарыш болуп токътажакъ огъар.
32Оьзюню заманы етип битгенче,
оьзюню бутакълары яшылланып къалгъанча, тийишлисин алып токътар ол[+].
33Юзюм терекдей ташлап къояр бишмеген емишлерин ол,
зайтун терекдей тас этип къояр чечеклерин де ол.
34Наслусуз къалыр алагьсызланы тайпасы,
ялын ёкъ этип къояр талавурчуланы ожакъларын да[+].
35Балагьгъа айлы болуп, къайгъыны табып токътады олар,
намартлыкъдан толгъан чы юреклери оланы[+].

### 16


Аюбну жавабы

1Шо заман Аюб булай деп жавап бере:
2– Мен булай затланы кёп эшитгенмен,
янгыз языкъ маслагьатчыларсыздыр сиз барыгъыз да!
3Ахыр гелирми экен дагъы бош сёзлеге?
Не зат борчлу эте къаршы чыкъма сени[+]?
4Эгер де мени орнумда болгъан бусагъыз сиз,
сёйлеп болар эдим сизин йимик мен де; башыгъызны сёйлеп турар эдим мен, разисизлик билдирип, башымны чайкъап турар эдим мен де;
5ругьландырып турар эдим сёзюм булан оьзюмню,
маслагьат этип турар эдим бош даллай булан мен.


Аюбну ваягьы

6Сёйлей бусам мен, тынмай аврувум мени,
токътасам да, таймай авруйгъаным мени.
7Огь, бир гьалсыз этип къойдунг дагъы Сен мени.
Оьлтюрюп къойдунг уьюмдегилени барысын да Сен[+].
8Оьзюмню гючсюзлюгюм енгип къойду мени;
магъа башгётере гючсюзлюгюм мени, шагьатлыкъ да эте магъа къаршы шо.
9Къазапланып, къыйнап тура Аллагь мени, гёрюп де ярамай Ол мени;
тишлерин къыжырата магъа Ол; тигилип, гёз айырмай къарап тура артымдан душманым мени[+].
10Авзуларын да ачып, мысгъыллап туралар адамлар мени,
къайнаша туруп, уруп туралар яякъларыма мени, бирлешип де токътагъанлар магъа къаршы[+].
11Муъминсизлеге берип къойду Аллагь мени,
къылыкъсызланы къолуна ташлап да къойду мени.
12Парахат эдим мен, амма сындырып къойду Ол мени,
тутуп йиберип елкемден де, уватып къойду мени. Оьзюню окъ урагъан белгиси этип къойду мени,[+]
13Ону окъчулары къуршап алдылар мени.
Эки ярып къоя бюйреклеримни Ол, аяп да турмай, ерге тёгюп къоя оьтюмню мени[+].
14Гьеч сав еримни къоймады къаркъарамда мени,
асгердей юрюй магъа багъып.
15Гийме къап онгарып къойдум оьзюме мен,
баш да ийдим тап ерге мангалайым тийип къалгъанча.
16Ваягь къызартып къойду бетимни мени,
къарангы болуп гетди гёзлерим де мени.
17Амма ёкъ чу дагъы тюзсюзлюк къолларымда мени,
дуам да таза чы мени!


Кёклердеги якълавчу

18Гьей топуракъ, яшырып къойма чы къанымны мени –
эшитилип къалсын дагъы зарлы тавушум мени!
19Гьатта кёклердедир гьали шагьатым мени,
бийикликде де якълавчум бардыр мени[+].
20Къурдашымдыр якълавчум мени;
Аллагьым учундур гёзьяшларымны агъылагъаны мени.
21Инсан дуванда къурдашын якълайгъанда йимик,
Аллагьны алдында якълап турар якълавчум да мени.
22Ахырына ете тура чы оьмюрюм мени;
къайтмас ёлгъа тюше тураман мен де.

### 17

1Сынды чы ругьум мени,
ахыр гюнлерим ете тура чы мени, къабурдур къаравуллап турагъан мени.
2Гертиден де, мысгъыллавчулардыр токътагъан янымда мени,
къарап турар гёзлерим де оланы мысгъыллавларына[+].


Аюб Аллагьдан оьзюню якълавчусу болсун деп тилей

3Оьзюнг Оьзюнгню алдында якълавчум болуп къал чы, Аллагьым.
Дагъы башгъа ким якълап болур мени[+]?
4Англавдан магьрюм этип къойдунг оланы гьакъылын Сен,
шо саялы оьр болма да къоймассан Сен оланы.
5Оьз пайдасы учун къурдашларын сатагъанланы
авлетлерини гёзлери гёрмейген болуп къалар.
6Халкъны авзуна тюшюрюп къойду Аллагь мени,
адамланы бетиме тюкюреген де этип къойду Ол мени[+].
7Тунукълашып къалды къайгъыны кёплюгюнден гёзлерим мени,
гёленткиге ошап къалды савлай къаркъарам да мени.
8Оьтесиз къоркъуп къалар муъминлер шондан,
Ачувланып къалар айыпсызлар да аллагьсызлагъа.
9Амма оьзюню ёлун тутуп юрюп турар муъмин,
гюч алып токътар къоллары тазалар да.
10Гьы, сиз буса – гетигиз гьали къайтып,
гьакъыллыны табып болмай тураман арагъызда сизин.


Оьлюм Аюбну биргине-бир умутудур

11Гетди оьмюрюм мени, умутларым да сёндю,
юрегимни хыяллары да гёмюлдю[+].
12Гюндюзню гече этип гёрсетелер къурдашларым мени.
«Ювукъдадыр ярыкъ», – дейлер олар, айланабызны буса къарангылыкъ къуршап алгъан.
13Негер аркъатаяйым дагъы мен? Ахыратдыр уьюм мени,
къарангылыкъда тёшек саларман оьзюме,
14Къабургъа да: «Атамсандыр сен мени», – деп,
хуртланы бирисине: «Анамсандыр сен мени», башгъасына да: «Къызардашымсандыр сен де», – деп айтарман.
15Къайда болур экен умутум мени?
Ким билип болур экен умутумну мени?
16Ахыратны къапуларына багъып тюшюп къалармы экен умутум мени?
Топуракъда ятып къалармы экен мени булан бирче?

### 18


Билдатны экинчи сёйлевю

1Шо заман Шуагь уьлкели Билдат булай деп жаваплана:[+]
2– Къачан токътатарсан сёйлейгенингни сен?
Ойлашып къара чы, сонг сёйлербиз.
3Неге дагъы гьайванлагъа тенг этип къоясан бизин сен?
Неге сени гёзюнге авлиялар болуп гёрюнебиз биз[+]?
4Къазапланып оьзюнг-оьзюнгню къыйнайсан сен –
бош болуп къалсынмы дагъы ер юзю сени учун? Йылышып гетсинми дагъы токътагъан ерлеринден ярлар?


Аллагь къылыкъсызны такъсырлар

5Гьакъ герти зат, къылыкъсызны ярыгъы сёнюп къалар,
гьатта жыжымы да къалмас[+].
6Ожагъындагъы очагъы сёнюп къалар ону,
чырагъы да къайтып къалар ону.
7Къатты басылмайгъан болуп къалар абатлары ону,
оьзюню хыялларыны къурбаны болуп да токътар ол[+].
8Тузакъгъа багъып элтер аякълары ону,
тувра торгъа багъып юрюр ол,[+]
9къапгъунгъа тутулуп къалар аягъы ону,
къатты кюйде тутуп къояр тузакъ ону.
10Тузакълар салынар бары ерде ол учун,
къапгъун да къаравуллап турар ёлунда ону.
11Уллу къоркъунчлар гелер дёрт де якъдан огъар багъып,
артын таптап юрюп турар шолар ону[+].
12Гьавкъатсыз болур ачлыгъындан ол,
балагь да къаравуллап болур, сюрюнгендокъ ол.
13Аврув ашап битдирер гёнюн ону,
оьлюм оьзю гемирип турар санларын ону.
14Ожагъындан – къоркъунчсуз еринден юлкъуп аларлар ону,
уллу къоркъунчланы пачалыгъына[*] багъып гелтирерлер ону.
15От тюшюп къалар ожагъына ону;
яллайгъан кюкюрт тёгюлюп къалар уьюне ону[+].
16Тюпдеги тамурлары къуруп къалар ону,
оьрдеги бутакълары да сёнюп къалар ону.
17Ер юзюнде эсге алагъан да болмас ону,
орамларда да гьеч атын тутагъанлар да болмас ону[+].
18Ярыкъдан къарангылыкъгъа багъып къуваларлар ону,
Чангына да батдырарлар бу дюньядан къувалап ону.
19Не авлетлери де, не наслулары да къалмас
халкъны арасында ону; гьеч бирев къалмас оьзюнден сонг бир вакътилер ол яшап тургъан ерлерде[+].
20Гюнбатышда эшитерлер ону гьакъында – къартыллап йиберерлер,
гюнтувушда эшитерлер ону гьакъында – титиреп йиберерлер.
21Шолай болуп къалар къылыкъсызны уьюне,
Аллагьны танымайгъанланы орунуна[+].

### 19


Аюб Билдатгъа жавап къайтара

1Шо заман Аюб булай деп жавап бере:
2– Узакъ къыйнап турармы экенсиз мени сиз,
юрегимни де ярып турармы экенсиз сёзлеригиз булан?
3Муна, он керен ер этдигиз мени сиз.
Уялмаймысыз дагъы мысгъыллап турма мени?
4Гертиден де гюнагь этип къойгъан бусам мен,
оьзюм булан къалып къалсын дагъы гюнагьым мени.
5Алдымда хохайланып айланма,
биябурлугъум булан бетлеме сюе бусагъыз мени,
6билип къоюгъуз чу: Аллагьдыр яманлыкъ этген магъа,
Оьзюню торун да магъа багъып ташлап къойгъан Олдур.
7«Оьлтюре туралар!» – деп къычыраман мен, амма ёкъдур жавап;
кёмекге чакъыраман мен, амма ёкъдур якълав магъа[+].
8Ёлумну къыркъып къойду Ол – болмайман гьеч оьтюп;
къарангылыкъгъа батдырып къойду Ол сокъмакъларымны мени[+].
9Макътавлугъумну тюшюрюп къойду Ол менден,
тажымны да чечип алды башымдан мени[+].
10Йыгъып тура бары якъдан Ол мени – оьлюп къаламан мен де.
Терекни тамурундан юлкъуп алагъандай алды Ол умутумну мени.
11Ялын болуп гелди магъа багъып къазапланыву Ону.
Душманы гьисаплай Ол мени[+].
12Тербендилер магъа багъып асгерлери Ону,
къуршап алдылар дёрт де якъдан мени, къошун да къурдулар айланасында чатырымны[+].
13Арекге чыгъарып къойду оьзюмден къардашларымны мени;
ят болуп токътадылар ювукъларым да магъа[+].
14Арт бердилер танышларым магъа,
унутуп токътадылар къурдашларым да мени.
15Оьзюмню уьюмде мен сыйындыргъанлар да, къаравашларым да
ят гёрюп юрюйлер мени, оьзленикине йимик къарамайлар магъа.
16Чакъыраман къулумну мен, ёкъдур гьеч жавап;
тилей турма борчлу боламан огъар мен.
17Тазза ялкъгъан къатыным тынышымдан мени,
тазза кюсген къардашларым да менден[+].
18Гьатта гиччи яшлар да гёрюп ярамайлар мени;
бир гёрюнюп къалсам – кюлеп туралар уьстюмден мени[+].
19Жиргенелер менден ювукъ къурдашларым мени;
магъа къаршы токътагъанлар оьзлени мен сююп тургъанлар да.
20Янгыз гёнюм де, сюегим де къалгъан мени,
тёгюлюп къалды бары да тишлерим де мени.
21Языкъсыныгъыз чы, языкъсыныгъыз чы, къурдашларым, магъа,
йыгъып къойду чу дагъы Аллагьны къолу мени[+].
22Неге гьызарлап юрюйсюз Аллагьдай сиз мени,
неге тоюп битмейсиз къаркъарамдан да мени?


Къутгъарывчубуздур Аюбну якълажакъ

23Огь, язылып къалгъан буса эди сёзлерим мени,
китапгъа язылып алынып къалгъан эди буса шолар.
24Агь, эгер де темир гесгич булан
ташгъа оюлуп язылгъан эди буса гьар даимге шолар!
25Амма билемен мен: савдур Къутгъарывчум мени,
ахырда буса эретурар хумну уьстюнде Ол; гьатта гёнюм арчылып тюшгенде де менден[+].
26Къаркъарамдан магьрюм къалып, гёрермен Аллагьымны мен;[+] 27мен оьзюм гёрермен Ону, ят да болмасман Огъар,
оьзюмню гёзлерим булан гёрермен Ону. Огь, бир азап чегип тура дагъы тёшюмде юрегим мени!
28Сиз буса гьызарлап турасыз мени,
бары балагьларыгъызда мени айыплы гёресиз.
29Къоркъугъуз чу къылычдан;
дуван не зат экенни билип къалсын деп сиз, Аллагьны къазапланыву чу дагъы къылыч булан такъсырлайгъан.

### 20


Сопарны экинчи сёйлевю

1Шо заман Наама уьлкели Сопар булай деп жавап бере:[+]
2– Мендеги талчыкълы ойлар борчлу эте жавап берме мени,
неге тюгюл де адап тураман мен.
3Мени биябур этип турагъан бетлевлени эшитемен мен,
гьакъылым да борчлу эте жавап берме мени.


Сопар къылыкъсызланы къысматын суратлап бере

4Бырынгъыдан берли, инсан бу дюньягъа яралгъандан берли,
нечик адатланып гелегенин билмеймисен дагъы сен[+]?
5Нече де къысгъа бола чы къылыкъсызланы шатлыгъы,
аллагьсызланы къуванчы да бир аз мюгьлетге узатыла чы.
6Кёклеге етип тура буса да оьктемлиги ону,
булутлагъа тийип тура буса да башы ону,
7оьзюню ичинден чыкъгъан насыдай чирип къалар ол;
«Къайдадыр ол?» – деп сорап турар гёргенлер де ону[+].
8Учуп гетер бир гечеги тюшдей, табып да болмассан ону,
ёкъ болуп да къалар гечеги бир гёрюнюшдей.
9Гьеч дагъы гёрмес ону алда гёрюп тургъан гёзлер;
бурулуп да къарамас оьзю тургъан ерлер де огъар[+].
10Пакъырланы алдында ялына къалар авлетлери ону,
оьз къолу булан къайтарар бары да урлагъанын олар,
11ону къаркъарасындагъы яшлыгъыны гючю
топуракъгъа сингип къалар оьзю булан бирче.
12Эгер де татли тие буса яманлыкъ авзуна ону,
тилини тюбюне салып яшырып тура буса ол шону,[+]
13эгер де яманлыгъын аявлап тура буса ол,
авзуна салып сакълап тура буса,
14йыланны агъусуна айланып къалар
ашкъазанындагъы ашы ону.
15Къусуп чыгъарар ютгъан байлыкъларын ол;
къусдуруп чыгъарагъан ашкъазанындан шоланы Аллагьдыр.
16Йыланны агъусун соруп турар ол,
оьлтюрюп къояр сариек йыланны тили де ону,
17гьасирет къалар сувну агъымларын гёрме ол,
сютлю, баллы оьзенлени де гьеч гёрмес ол.
18Пайдаланма да пайдаланмайлы къайтарар жыйгъанын ол;
загьматыны гелиминден де гьеч сююнме болмас ол.
19Зулмулап турду ярлыланы ол, гери уруп турду оланы;
бузуп турду оьзю къурмагъан уьйлени де ол.
20Гьеч яллыкъ ёкъдур къурсагъында ону,
байлыгъы да къутгъарып болмас ону.
21Бирев де къутгъарылмады сутурлугъундан ону,
шо саялы уьстюнлюгюн бир де сакълап болмас ол.
22Балагь етип къалар огъар мадарлылыгъына да къарамайлы ону,
бары да хатири къалгъанланы къоллары да гётерилер огъар.
23Къурсагъын тыгъып толтургъанда ол,
Оьзюню ялындай къазапланывун бакъдырар Аллагь огъар, янгур болуп тёгюлер къаркъарасына ону.
24Эгер де темир савутдан къачып къутулса да ол,
ез окъ къадалып къалар огъар.
25Окъ чанчылар аркъасына ону,
лансыллай туруп оьтюп гетер тап бавурундан таба ону. Зор къоркъунчлукълар багъар огъар багъып[+].
26Тун къарангылыкъдыр хазналарын къаравуллап токътагъан ону.
Ютуп къояр сёнмейген ялын ону, яллатып да битдирер ожагъындагъыланы ону[+].
27Жинаятчылыкъларын ачыкъгъа чыгъарып къояр кёклер ону,
ер юзю де башгётерер огъар къаршы.
28Пуч болуп къалар уьюндеги байлыгъы ону,
сувдай чачылып къалар шо байлыгъы Аллагь къазаплангъан гюн.
29Шудур къылыкъсызгъа Аллагьдан къадар,
шолайдыр Аллагь огъар язгъан языв[+].

### 21


Аюбну жавабы

1Шо заман Аюб булай деп жавап бере:
2– Тергевлю тынглагъыз чы магъа;
сизден бир маслагьат болуп къалсын магъа шо.
3Чыдап туругъуз чу мен сёйлейгенде,
нечакъы да кюлей турарсыз токътагъан сонг мен[+].
4Инсангъамы дагъы арз этип юрюйгеним мен?
Башгъа меники ёкъму себеплерим ачувланма?
5Къоркъуп къалыгъыз чы магъа къарап;
аягъыз булан ябып къоюгъуз чу авзугъузну[+].
6Титиреп гетемен шо гьакъда ойлашсам мен,
къартыллавукъ тутуп йибере къаркъарамны да мени.


Аюб къылыкъсызлар насипли деп токъташдыра

7Неге яшай экен къылыкъсызлар
къарт болгъунча, гюч ала туруп[+]?
8Айланасында чы авлетлери оланы,
гёз алдында чы наслулары да оланы.
9Уьйлеринден парахат чы олар, къоркъунч да ёкъ чу олагъа,
Аллагьны такъсыры да тиймес олагъа.
10Бошуна атылып турмас сыйырлагъа бугъалары оланы,
къозлап турар, ичсалмас сыйырлары да оланы.
11Тувардай чыгъарып турарлар яшларын олар,
бийип турарлар авлетлери де оланы.
12Йырлап юрюрлер накъыра булан къомузну согъулувуна олар,
шатланып да турарлар зурнайны согъувуна олар.
13Аманлыкъда оьтгерип турарлар гюнлерин олар,
парахат гёчерлер ахыратгъа да олар.
14Аллагьгъа буса булай деп турар олар: «Къойсана бизин!
Таныма да сюймейбиз ёлларынгны Сени[+].
15Ким болуп къалгъан Къудратланы Еси
къуллукъ этип турардай Оьзюне биз? Не пайда бар дуа этмекден Огъар?»[+]
16Шогъар да къарамайлы, аманлыкъда турар олар!
Амма арекдир яманланы хыяллары менден![+]
17Амма чакъда-чакъда сёнюп турамы экен чырагъы къылыкъсызланы?
Чакъда-чакъда гелип турамы экен балагьлар олагъа? Чакъда-чакъда къыйнап турамы экен къазаплангъанда Аллагь оланы[+]?
18Елге къаршы болгъан саламгъа ошап къаламы экен олар?
Чакъда-чакъда ошап къаламы экен алатолпан къувуп турагъан къувукъгъа олар[+]?
19«Такъсырны оланы наслулары учун
сакълап турар Аллагь», – деп айтып юрюйсюз сиз. Энниден сонг билип къойсун оьзлер деп, тийишлисин берип къойсун дагъы Аллагь олагъа![+]
20Оьлюмню гёрюп къойсун дагъы оьз гёзлери булан олар,
Къудратланы Есини къазапланывун ичип къойсун дагъы олар[+].
21Оьмюрюню болжалы битген сонг,
оьзлерден сонг къалгъан агьлюсюнде гьайы болурму дагъы оланы?
22Амма ким экен уьйретип болагъан Аллагьны,
кёклердеги малайиклеге де дуван этеген Аллагьны[+]?
23Биревню лап оьлюп къалгъанча да,
къаркъарасыны толуп гючю бола,
24майдан толуп къаркъарасы да бола,
сюеклери де къатты бола,
25башгъасы буса къыйнала туруп,
яшавну бир татывун тапмагъан кююнде оьлюп къала.
26Топуракъгъа басылар экевю де оланы,
Хуртлар да ябушуп къалар олагъа.
27Дюр, белгили чи магъа ойларыгъыз сизин,
магъа къаршы макюрлеригиз де сизин.
28«Къайда къалды гьали акъсюекни уью де,
къылыкъсызланы ожакълары да?» – дейсиз сиз.
29Сапаргъа чыкъгъанлагъа сорап турдугъуз чу дагъы сиз,
къулакъасып турдугъуз чу дагъы хабарларына да оланы.
30Аяп турдугъуз чу дагъы балагь гелтиреген гюн къылыкъсызны.
Аллагьны къазапланывуну гюню де къырыйындан оьтюп гетди чи дагъы ону[+].
31Кимдир туврасын айтып болажакъ бетине ону?
Кимдир этген ишлери учун тийишлисин берип болажакъ огъар[+]?
32Абур-сый булан гёмме элтерлер ону,
къаравул да салырлар къабуруну къырыйында ону.
33Ярыкъ болуп гёрюнер къабуру огъар.
Кёп санавда адамлар юрюп турар арты булан ону, санавсуз халкъ болур алды булан да ону.
34Маслагьат этип болурмусуз дагъы бош сёз булан магъа?
Янгыз ялгъан чы сизин жаваплардан сонг къалгъан!

### 22


Ярлыланы къыйын яшаву

1Шо заман Теман уьлкели Элипаз булай деп жавап бере:[+]
2– Аллагьгъа пайда гелтирип болурму экен инсан?
Гьатта инг де гьакъыллысы да Аллагьгъа пайда гелтирип болурму экен?
3Не къуванч болсун Къудратланы Есине
муъминлигингден сени? Не пайда болсун Огъар гюнагьсызлыгъынгдан сени[+]?
4Яхшы хасиятларынг саялымы дагъы Аллагь
айыпгъа тутагъаны да, дувангъа чыгъагъаны да сени булан?
5Оьлчевю ёкъ пасатлыгъынгны сени,
ахыры ёкъ яманлыкъларынгны да сени.
6Ёкъ борчлары саялы бир затын къоймай
чыгъарып алып турдунг чу къардашларынгдан сен; ахырынчы опурагъын да чечип юрюдюнг чю инсанланы сен[+].
7Талгъангъа сув бермединг чи сен,
ач къалгъангъа да къызгъандынг чы ашны сен,[+]
8гючлюлеге буса топуракъ берип турдунг сен;
акъсюеклер эди ерлешип токътагъан шонда.
9Бошуна къайтарып турдунг тул къатынланы сен,
бир затсыз къоюп турдунг етимлени де сен[+].
10Шо саялыдыр айлананга тор салынгъаны сени,
шо саялыдыр хапарсыздан зор къоркъунч уьркютегени де сени,[+]
11шо саялыдыр къарангылыкъ япгъаны гёзлерингни де сени,
шо саялыдыр уллу ташгъынлар басып къойгъаны да сени.
12Кёклерден де оьрде тюгюлмю дагъы Аллагь?
Юлдузлагъа къара чы, нечик бийикдедир шолар![+]
13Амма сен буса булай дейсен: «Аллагь билеген не бар?
Къарангылыкъдан таба гьеч затны сама да гёрюп боламы дагъы Ол[+]?
14Булутланы артында чы Аллагь, гёрюп де болмай Ол бизин,
кёкню гюмезинден таба юрюп тура чы Ол».
15Гюнагьлылар юрюп тургъан
эсги ёлланы тутуп турармысан дагъы сен?
16Чакъсыз къырылып да битген эди олар,
ташгъынлар чайып къойду кюрчюлерин де оланы[+].
17Булай дей эдилер Аллагьгъа олар: «Къой чу бизин!
Этип болагъанынг бармы дагъы Сени, Къудратланы Еси, бизге?»[+]
18Амма рагьмудан толтуруп турду Аллагь уьйлерин оланы.
Гьасили, жиргенивюм геле хыялларындан къылыкъсызланы[+].
19Оьлюмюн гёрюп оланы, къуванып туралар къылыкъсызлар;
айыпсызлар буса булай деп айтып кюлейлер оланы уьстюнден:[+]
20«Гертиден де, дагъылды душманыбыз бизин,
ютуп тура чы ялын да бары байлыгъын оланы».


Элипаз Аюбну яманлыкъны гери урма борчлу эте

21Ярашып къал чы Аллагь булан, парахат турарсан;
аманлыкъгъа чыгъып къаларсан сен де.
22Насигьатларын къабул этип тур чу Ону,
сёзлерин де сакълап тур чу юрегингде Ону[+].
23Эгер де Къудратланы Есине къайтып къалсанг сен,
тюзсюзлюкню де ари тайдырып къойсанг ожагъынгдан сен, къайтып къалар алдагъы аманлыгъынг сагъа да[+].
24Эгер де алтынны чанггъа тенг этип къойсанг сен,
эгер де Опир уьлкедеги алтынгъа къакъалардагъы ташлагъа йимик къарап къойсанг сен,[+]
25Къудратланы Еси чи алтынынг болуп къалажакъ сени,
Олдур сайламлы гюмюшюнг болуп къалажакъ да сени.
26Къуванып къаларсан Къудратланы Есинден сен,
бетингни де бакъдырып болурсан Огъар багъып сен[+].
27Дуа этсенг, къабул этер Ол;
негетлеринге етерсен сен де[+].
28Нечик ойлашгъан бусанг, тап шо кюйде болуп да чыгъар,
ярыкъ янып къалар ёлунгда да сени[+].
29Эгер де бирев янчылып, сен де: «Оьрленип къал!» – десенг,
къутгъарып къояр Къудратланы Еси ругьдан тюшгенни.
30Гьатта айыплыны да къутгъарар Аллагь;
къолларынгны тазалыгъыдыр къутгъаражакъ ону[+].

### 23


Аллагьны алдында оьзюню айыбын тайдырмакъ учун Аюб Ону тапма хыял эте

1Шо заман Аюб булай деп жавап бере:
2– Аччы чыгъа алда йимик кантым мени;
агь уруп тураман Ону къолуну авурлугъундан да мен.
3Огь, бир билгей эдим мен къайдан тапма болагъанын Ону!
Огь, бир гирип бола бусам эди мен турагъан ерине Ону!
4Ачыкъ этип къояр эдим мен ишимни Огъар,
толу кюйде санап берер эдим далиллеримни де мен[+].
5Билип къалар эдим не жавап бережегин Ол магъа,
англап къояр эдим не айтажагъын Ол магъа.
6Дуванда Оьзюню зор къудратын къоллармы экен магъа бакъгъан якъда Ол?
Ёкъ! Оьзю тынглап алар эди магъа Ол.
7Шо заман муъмин де дувангъа чыгъып болур эди Ону булан,
гьар даимге айыпдан чайып къояр Дуванчым да мени.
8Юрюсем гюнтувушгъа багъып – ёкъдур шонда Ол;
юрюсем гюнбатышгъа багъып – тапмасман шонда да Ону;
9этегени бармы шималда Ону – гёрюп болмайман Ону;
бурулармы къыблагъа багъып – гьеч эс этмеймен Ону.
10Белгили чи Огъар ёлум мени.
Сынап къарасын чы Ол мени – тазалангъан алтындай болуп чыгъарман мен де[+].
11Инамлы кюйде юрюп турдум Ону ёлу булан мен;
аяп турдум Ону ёлун, тайышмадым бир янгъа да.
12Гьеч тайышмадым буйрукъларындан да Ону;
ашдан да артыкъ гёрюп, аявлап юрюдюм сёзлерин Ону.
13Амма токъташса Ол, кимдир къаршы туруп болажакъ Огъар?
Сюйген затын этип турар Ол[+].
14Яшавгъа чыгъарар магъа къаршы гьукмусун Ол.
Дагъы да кёп бар чы артгъа салынгъан азаплары Ону!
15Шо саялы чы зор къоркъагъаным да Ондан мени;
бир ойлашып йиберсем шо гьакъда, тартынаман Ондан мен.
16Осаллашдырып къойду Аллагь юрегимни мени;
Йыгъып къойду зор къоркъув булан Къудратланы Еси мени;
17амма бетимни ябып турагъан тунлукъ да, къарангылыкъ да
чувлукъгъа гийирип къоймады мени.

### 24


Элипазны уьчюнчю сёйлевю

1Неге дагъы Къудратланы Еси
дуван болажакъ заманны токъташдырмай тура? Неге дагъы гьатта Ону таныйгъанлар да негьакъ шо гюнлени къаравуллап токътагъанлар?
2Оьзлени дазуларын генглешдирип айлана инсанлар,
урлангъан туварланы отлатып туралар[+].
3Эшегин къувалап элтелер етимни,
борчлары саялы оьгюзюн де чыгъарып алалар тул къатынны;
4ёлдан теберип тайдыралар ярлыны,
яшынып турма тарыкълар ер юзюнде азап чегегенлени барысы да[+].
5Аш излей туруп тюзлюкде
оьзлеге де, яшларына да, дангылда къалгъан къыр эшеклердей оьз загьматын тёкме чыгъалар ярлылар,
6будай оралар ятланы авлакъларында олар,
юзюмюн де чёплейлер къылыкъсызланы олар.
7Опурагъы ёкъ гийме, ялан юхлайлар –
сувукълукъдан ёкъ уьстюне ябып яшынма заты да[+].
8Янгурлар къапаслап тура тавларда оланы;
къапланып къалалар ярлагъа, икълыкъ излей туруп.
9Кёкюрекден айырып алалар етимни,
борчлары саялы сабийлерин де чыгъарып алалар ярлыланы.
10Ёкъ опурагъы, ялан юрюйлер олар;
кюлтелер ташый туруп, ач да къалалар.
11Тав бетлердеги хасилерде чыгъаралар зайтун майны олар,
сувсабындан яна туруп, таптайлар юзюмню олар.
12Агь уралар шагьарда оьле турагъанлар,
кёмекге чакъыралар яралангъанлар да. Аллагь буса гёрмей адилсизликлени.


Яман адамланы гечени къарангылыгъында этеген жинаятчылыкълары

13Ярыкъгъа къаршы чыгъагъанлар бардыр,
билмес олар Аллагьны ёлларын, шо ёллар булан юрюме де юрюмес олар[+].
14Ярлы булан пакъырны оьлтюрмек учун,
танг къарангыданокъ турар оьлтюрювчю. Гечелер урлап юрюр ол.
15Къашкъаралывну къаравуллап турар зиналыкъ этеген де;
«Биревню гёзю де гёрмес мени», – деп де ойлашып, юрюп айланар бетин де яшырып[+].
16Къарангыдадыр уьйлени тамларын тешип гирегени олар,
гюндюзлер буса къамалып болар уьйлеринде; ярыкъ не экенни де билмес олар.
17Тун къарангылыкъ эртенидир оланы;
тун къарангылыкъны зор къоркъунчлары кепине де гелер оланы.


Къылыкъсызланы къысматы

18Амма янгыз сувну уьстюндеги гёбюк чю олар;
налат берилген чи топуракъ пайына оланы, жаны да гьасирет къалар юзюмлюклеринден гелим къайтарма оланы.
19Къургъакълыкъ булан яллав чу ютуп къоягъан къарны,
ахырат чы ютуп къоягъан да гюнагьлыланы.
20Унутуп къояр ананы къарны оланы,
бал татытып ашап турар хурт оланы; дагъы эсге де алмас яманланы бирев де, терекдей сындырылып къалар олар[+].
21Зулму этер яш табып болмайгъанлагъа, яшлары ёкълагъа олар,
рагьму этмес тул къатынгъа да олар.
22Амма къудраты булан уьст чыгъар гючлюлерден Аллагь;
амма токъташып къалса да, инамлыкъ ёкъ чу оьз яшавуна оланы.
23Парахат турма къояр Аллагь оланы,
амма ёлларын гёрюп турар Ол гючлюлени.
24Бир аз мюгьлетге оьр болса да, ёкъ болуп къалар олар;
йыгъылып, оьлюп къалар оьзгелердей олар; оруп турар будайныдай оланы[+].
25Шолай тюгюлмю дагъы? Кимдир мени ялгъанчы этип гёрсетежек,
кимдир гери уражакъ да мени сёзлеримни?

### 25


Билдатны уьчюнчю сёйлевю

1Шо заман Шуагь уьлкели Билдат булай деп жавап бере:[+]
2– Аллагьда чы гьакимлик де, къоркъутув да;
парахатлыкъны савгъат этер кёклеринден таба Ол.
3Санама бажарылармы дагъы асгерлерин Ону?
Ким учун янмай экен ярыгъы Ону[+]?
4Муъмин болуп болурму дагъы Аллагьны алдында инсан?
Таза болуп болурму дагъы къатынгишиден тувгъан инсан да[+]?
5Эгер де гьатта ай да ярыкъ болуп гёрюнмей болгъан сонг Аллагьгъа,
юлдузлар да ачыкъ болуп гёрюнмей болгъан сонг Огъар,
6бир зат да тюгюл чю хуртгъа ошап къалгъан инсан,
бир зат да тюгюл чю гюеге ошап къалгъан инсан да![+]

### 26


Аюб Билдатны сёйлевюню уьстюнден кюлей

1Шо заман Аюб булай деп жавап бере:
2– Нечик кёмек этдинг гючсюзге сен?
Нечик къол ялгъадынг осалгъа да сен?
3Нечик насигьат этдинг экенсен гьакъылсызгъа сен?
Кёп пайдалы затны билдирдингми экенсен сен?
4Ким экен кёмек этген сагъа бу сёзлени айтма?
Кимни ругьу эди экен авзунг булан сёйлейген сени?
5Къартыллавукъ къуршап алар оьлюлени ругьларын,
гьалекленип турар ерни тюбюндеги сувлар да, шонда яшайгъанлар да.
6Ачыкъ кююнде турар ахырат Аллагьны алдында,
гьеч яшынма болмас Аллагьдан бириси дюнья да[+].
7Орнатып къойду шималны бошлукъну уьстюнде Ол;
бир затгъа да илинмеген кююнде къойду ер юзюн де Ол[+].
8Сувну жыйып турар булутларына Ол,
амма гесек-гесек болуп чу къалмас булутлар авурлугъундан шону[+].
9Булутун къаплап йиберип,
ябып къояр айны юзюн Ол.
10Ярыкъны да, къарангылыкъны да дазусу йимик,
кёк гюмезин гьызып къояр тегиш сувланы уьстюнде Ол[+].
11Къартыллап турар багъаналары кёклени,
титиреп турар гючлю кёк кёкюревлеринден Ону[+].
12Гьалеклендирип къояр денгизни Ол къудраты булан Оьзюню.
Дагъытып къояр Рагьавну[*] Ол гьакъылы булан Оьзюню[+].
13Кёклер ачыкъ болуп къалар тыныш алывундан Ону,
чанчып тешип чыгъарып къояр сыргъалап барагъан аждагьаны да къолу Ону.
14Бу затлар бары да янгыз бир пайыдыр ишлерини Ону;
янгыз гьаран шыбышлавдур эшитегенибиз Ону гьакъында биз! Ким экен Ону къудратлы сесин англатып болажакъ?

### 27


Аюб гьасиллер чыгъара

1Аюб булай деп узата сёйлевюн:
2– Бар чы магъа
адилли дуван этмекни гери ургъан Аллагь, бар чы жанымны къайгъыдан толтургъан Къудратланы Еси![+]
3Тап тынышым битип къалгъанча мени,
Аллагьны ругьу тайып къалгъанча танавларымдан,[+]
4тюзсюз зат чыкъмас авзумдан мени,
ялгъанны айтмас тилим де мени.
5Тюз гёрмесмен бир заманда да сизин;
таза турагъанымны да къоймасман оьлюп къалгъанча.
6Къатты кюйде турарман тюзлюкню ёлунда мен, гьеч тайышмасман шондан;
намусум да таза болур оьзюм сав чакъы мени.


Аллагьны къылыкъсызлагъа этеген дуваны

7Яман деп гьисапланып къалсын чы душманым мени,
къылыкъсыз деп гьисапланып къалсын чы къаршы тургъан да магъа!
8Аллагьсыз инсан гери урулгъанда,
Аллагь оьмюрюн къыркъагъанда ону, негер аркъатаясын дагъы ол[+]?
9Инсан оьзюне балагь гелгенде,
эшитерми дагъы аллагьсызны къычырагъанын Аллагь[+]?
10Сююнюп турдуму дагъы ол Къудратланы Есинден?
Атын тутуп чакъырыв этип турдуму дагъы ол Аллагьгъа?
11Насигьат этермен Аллагьны къудраты гьакъында мен сизге,
гьеч яшырмасман Къудратланы Есини гьакъындагъы гертини де.
12Ондан къайры да, оьзюгюз гёрдюгюз чю бары затны.
Неге дагъы бош затланы сёйлеп айланасыз?
13Шу чу яманлар учун Аллагьдан тийишли къадар,
шу затланы алып токътар зулмучу Къудратланы Есинден:[+]
14кёп буса да авлетлери ону – къылычдан оьлюп гетер олар,
ач къалар наслусу да ону.
15Къырылып битер зулмучудан сонг къалгъанлар,
яс этмеслер тул къалгъан къатынлары да оланы[+].
16Хумдай кёп гюмюш жыйып къойса да зулмучу,
балчыкъдай кёп опуракъ онгарып къойса да,
17муъмин гийип айланар ол онгаргъанын,
айыпсызлар пайлап алып къояр гюмюшюн де[+].
18Гюени уясына, къаравулчуну къошуна
ошап къалар уью зулмучуну[+].
19Бай кююнде юхлама ятар ол, амма шо кююнде чи уянмас;
ачар гёзлерин, амма тапмас бир затын да[+].
20Ташгъындай зор къоркъунч етип къалар зулмучугъа;
шайтан ел алып гетер гече булан ону.
21Гюйдюреген ел сермеп алар ону,
юлкъуп алар еринден ону;[+]
22чалт къачып йибергенде шо елден ол,
языкъсынмай тербенер огъар багъып.
23Янгыз мысгъыллап къоярлар ону,
сызгъырып да къоярлар артындан ону.

### 28


Гьикматлыкъны гьакъындагъы асар

1Гюмюш чыгъарылагъан къую болар,
алтын учун да иритеген меч болар.
2Топуракъдан чыгъарар темирни,
маъдандан иритип алар багъырны да.
3Къарангылыкъгъа ахыр салар инсан,
лап теренликлерде, тун къарангылыкъда излеп айланар маъданны ол.
4Турагъан еринден ареклерде,
аякъ басылмай къалгъан ерлерде къуюлар къазар ол; салланып, чайкъалып турар адамлардан ариде ол.
5Оьзюнде ашлыкъ оьсюп чыгъагъан топуракъ
ялын булан оюлуп, чунгур-чунгур этилгенде йимик.
6Сапфирлер болар яшынып топуракъны ташларында,
алтын къайыр да болар топуракъны ичинде.
7Йыртгъыч къушлар да билмес шонда барагъан ёлну,
лачинни гёзю де гёрюп болмас шо ёлну.
8Оьктем къыржанлар таптап юрюмес шо ёлну,
арслан да юрюп айланмас шо ёлдан.
9Яргъа къол узатар инсан,
тамуру булан юлкъуп алар тавланы да.
10Ярланы тешип ёллар салар ол,
шондагъы бары да хазналаны гёрюп турар гёзлери де ону.
11Оьзенлени баш алагъан ерлерине етип къалар ол,
ярыкъгъа чыгъарып къояр сырлы затланы да.
12Къайдан тапма болур гьикматлыкъны?
Къайда болур экен гьакъыл болагъан ер де[+]?
13Танып битмес инсан шо гьикматлыкъны уьюн;
тапма бажарылмас бу дюньяда да шону[+].
14«Менде ёкъдур шо», – дер сувланы теренлиги;
«Менде де ёкъдур шо», – дер денгиз де.


Сыйлы ташлардан къыйматлыдыр гьикматлыкъ

15Инг сыйлы алтынгъа да сатып алма бажарылмас гьикматлыкъны,
гюмюш берип сатып алма кюй де ёкъдур шону[+].
16Опир уьлкедеги алтынны, сыйлы ониксни, сапфирни берип де,
сатып алма бажарылмас шону[+].
17Алтын булан шишагъа тенглешдирме кюй ёкъдур гьикматлыкъны,
таза алтындан этилген савут-сабагъа алышдырма кюй ёкъдур шону.
18Маржанлар булан яшманы чы айтмай да къояйыкъ;
къызыл якъутдан да артыкъдыр багьасы гьикматлыкъны[+].
19Куш[*] уьлкедеги топазгъа тенглешдирме кюй ёкъдур шону,
инг сыйлы алтынгъа сатып алма бажарылмас шону.
20Къайдан геле экен гьикматлыкъ?
Къайда тура экен гьакъыл?
21Яшырылгъан чы бары жанлы затны гёзлеринден шо,
гёрюнмес чи къушлагъа да гьикматлыкъ.
22«Шону гьакъында янгыз бир хабар чы эшитгенбиз», – дейлер
ахырат булан бириси дюнья.


Янгыз Аллагьдыр гьикматлыкъны ёлларын билеген

23Янгыз Аллагьгъадыр гьикматлыкъны ёлу белгили,
Олдур шону бар ерин билеген де.
24Ол чу дагъы ер юзюн къырыйларына ерли гёрюп болагъан,
кёклени тюбюндеги бары затны гёрюп болагъан да Олдур.
25Аллагь елге гюч берип турагъанда,
сувланы да дазуларын белгилеп турагъанда,
26янгургъа тийишли къанунну токъташдырып къойгъанда Ол,
яшмынгъа да ёл салып бергенде,[+]
27гьикматлыкъны гёрюп, макътап къойду Аллагь,
токъташдырып, сынап да къойду шону,[+]
28инсангъа буса булай деди:
«Гьакъ гертидир, Раббибизни алдындагъы къоркъув – будур гьикматлыкъ, яманлыкъдан къачмакъ – муна гьакъыл»[+].

### 29


Аюб оьзюню насипли яшавуну оьтген гюнлерин эсге ала

1Аюб булай деп узата сёйлевюн:
2– Оьтген айларымны, Аллагь мени сакълап тургъан гюнлеримни
бир сагъынаман дагъы мен.
3Янып тура эди башымны уьстюнде чырагъы Ону,
Ону ярыгъы булан эди къарангылыкъдан ёл таба юрюйгеним де мен![+]
4Огь, бир тизив йылларым эди дагъы шолар!
Аллагьны дослугъу эди чи дагъы ожагъымны къоруп сакълагъан мени,
5Къудратланы Еси бар эди чи дагъы шо заман мени булан,
авлетлерим де бар эди чи дагъы айланамны алып,[+]
6сютлю оьзенлер агъып тура эди чи дагъы аякъ тюбюме де мени,
ярлардан таба май да тамып геле эди чи дагъы[+].
7Шагьарны къапуларына багъып чыкъсам да,
майдангъа барып олтурсам да,
8мени гёргендокъ, ари тайып къала эдилер жагьиллер,
къартлар да хозгъала эдилер олтургъан еринден;
9гьеч сёз айтмай эдилер гьакимлер,
аясы булан ябып къоя эдилер авзуларын да олар;
10тавушу битип къала эди акъсюеклилени,
танглавуна ябушуп къала эди тиллери де оланы[+].
11Мени эшитгенлер оьр этип турдулар мени,
мени гёргенлер де макътап турдулар мени,
12къычырып айланагъан ярлыны да, кёмексиз къалгъан етимни де
къутгъарып турдум чу дагъы мен[+].
13Макътав этип турдулар оьле турагъанлар магъа,
шатлыкъдан толтуруп турдум тул къатынны юрегин де мен.
14Опуракъдай гийип юрюдюм муъминликни мен,
абадай гийип, чалмадай байлап юрюдюм адилсизликни де мен[+].
15Гёзлери болуп къалдым сокъурну мен,
аякълары болуп къалдым акъсакъны да мен.
16Ата болуп турдум ярлылагъа мен;
ягъын тутуп юрюдюм гьатта оьзюм танымайгъанланы да мен[+].
17Яякъсюеклерин уватып турдум яманланы мен,
къутгъарып юрюдюм оланы авзуларына тутулгъанланы да[+].
18Булай деп ойлаша эдим мен: оьлюп къаларман оьз уямда мен,
къайыр бюртюклердей кёп болур оьмюрюмню гюнлери де мени.
19Оьзюню тамурлары терендеги сувлагъа етеген,
бутакъларына чыкъ тюшеген терек йимик,
20шолай эсги болмас макътавлугъум мени,
къатты тартылар къолумдагъы жаям да мени.
21Къулакъасдылар магъа, къаравуллап да турдулар мени,
пысып тынглап турдулар таклифиме де мени.
22Дагъы сёйлемей эдилер, мен тынсам;
чыкъдай болуп къалды мени сёзлерим олар учун.
23Янгурнудай къаравуллап турдулар мени,
язбашгъы янгурнудай ютуп турдулар авзулары булан сёзлеримни де мени[+].
24Инанма болмадылар, иржая бусам мен;
излеп турдулар илиякълы къаравумну да мени.
25Башчысыдай олтуруп, ёл гёрсетип турдум олагъа мен;
асгерни арасындагъы пачадай, йылайгъанланы гёнгюн алагъан адамдай яшап да турдум мен.

### 30

1Гьали буса уьстюмден
кюлеп тербейлер олар мени.
Менден яш чы олар бары да; туварларымны сакълайгъан итлени арасына къошма да жиргене эдим аталарын оланы[+].
2Эгер де оланы къоллары гьалсыз болгъанда,
негер тарыкъ эди дагъы гючю шоланы?
3Тарчыкълыкъдан, ачлыкъдан гьавкъатсыз болуп,
гюйген топуракъларда, талангъан ерлерде, къарангылыкъда къыдырып айланар олар.
4Тузлу отлар жыйып айланар уьлкю тюплерден олар,
аччы тамурлар болур ашы оланы.
5Къувалап турар адамланы арасындан оланы,
уручулагъа йимик къычырып да турар артындан оланы.
6Къоллардагъы къакъаларда, яр араларда, къысыкъларда
ерлешип яшама буюруп турар олагъа.
7Улуй къалар чырхылыкъларда олар,
бир-бирине сыйынып турар тегенек тюплерде де.
8Оьзлеге арт берилген, уьлкесинден къувалангъан,
бир абуру да ёкъ затлардыр олар.
9Гьали буса мысгъыллап туралар олар мени,
мысгъылгъа тюшюп де къалдым олагъа мен[+].
10Жиргенип, баш къачырып айланалар менден,
гьатта сыпатыма да тюкюрюп туралар мени[+].
11Осал, гючсюз этип къойду Аллагь мени,
къутуруп да къалдылар олар алдымда мени.
12Онг къабургъамдан чапгъын этип туралар шо затлар магъа,
къачма борчлу этип туралар мени, ёл да гьазирлеп туралар магъа оьлюмге багъып[+].
13Ёлумну къыркъып туралар мени,
бир балагь гьазирлеп туралар магъа – гьеч токътатагъан да ёкъдур оланы!
14Бекликни барусунда этилген тешикден таба чыгъып гелегендей
уьстюме басып гелелер олар, бары затны дагъыта туруп чабып йиберелер магъа багъып.
15Балагьлар къобуп къалды магъа:
ел чачгъандай болуп къалды макътавлугъум мени, булутдай учуп гетди леззетли яшавум да мени[+].


Аюбну къайгъылы гюнлери

16Гьали буса оьле тураман аста булан мен;
етип гелди къайгъылы гюнлер магъа.
17Сызлап тура гечелер сюеклерим мени;
бир яллыкъ ёкъ аврувумдан да магъа.
18Бары гючюн салып юлкъуп алалар уьстюмден опурагъымны мени,
тартып туталар ягъасындан гёлегимни де мени.
19Ташлап къойдулар нас ерге мени,
чанггъа, кюлге дёнюп къалдым мен де.
20Чакъырыв этемен Сагъа, Аллагьым, амма ёкъдур гьеч жавап;
муна, алдынгдаман, амма бурулуп да къарамайсан Сен магъа.
21Рагьмусуз болуп къалдынг Сен магъа;
къувалап къоясан къудратлы къолунг булан силлеп Сен мени.
22Тутуп йиберип, къувуп къойдунг шайтан елни ичинде мени;
харап этип де къойдунг алатолпанны ичинде Сен мени[+].
23Билемен: оьлюмге багъыпдыр элтегенинг Сен мени,
бары халкъгъа гьазирлеген уьюнге багъып.
24Огь, ярлыгъа къол гётермес чи бирев де,
эгер де кёмек излеп чакъырыв эте буса ол!
25Языкъсынып турмадыммы дагъы балагьгъа тюшгенлеге мен?
Жаным ачытып да турмадымы дагъы ярлылагъа мени?
26Яхшылыкъ эди чи гёзлейгеним, амма балагь чы къобуп къалгъаны;
ярыкъгъа эди чи умут этегеним, амма къарангылыкъ чы етип гелгени.
27Талчыкъ къуршап алгъан юрегимни, яллыкъ ёкъ чу огъар;
къайгъылы гюнлер етип къалды магъа.
28Къаралып битдим, амма гюн тюгюл чю себеп шогъар;
жыйынларда туруп йиберип кёмекге чакъыраман мен.
29Чагъанны къардашы, ябалакъланы къурдашы
болуп къалдым мен.
30Гёнюм къаралып, арчылып тура мени;
къыздырма-беззек тутуп яллап тура къаркъарам да мени[+].
31Йылап тура къомузум мени,
гьынкъгъа тюшген зурнайым да мени.

### 31


Аюб Аллагьны алдындагъы оьзюню айыбын инкар эте

1Гюнагьгъа къарамасман деп,
дыгъар этип къойдум гёзлерим булан мен[+].
2Не языв бар экен оьрлердеги Аллагьдан магъа,
не варислик де бар экен кёклердеги Къудратланы Есинден[+]?
3Гюнагьлылагъа тюгюлмю дагъы балагь буюрулгъаны,
оьлюм тюгюлмю дагъы яманлыкъ этегенлеге буюрулгъаны да?
4Гёрюп турмаймы дагъы Ол ёлларымны мени,
санап турмаймы дагъы гьар абатымны да мени[+]?
5Бугьтан булан юрюдюммю дагъы мен,
ялгъангъа багъып алгъасадымы дагъы аякъларым да мени?
6Тюз низамтерезеге салып тартып къойсун чу Аллагь мени,
билип къояр шо заман Аллагь таза экенимни мени!
7Эгер де ёлдан тайышып къала болгъан буса табанларым мени,
эгер де юрегим гёзлерим айтгъанны эте болгъан буса, къолларым да мурдарланып къала эди буса,
8башгъалар ашап къойсун дагъы мен чачгъанны,
тамурлары булан чыгъарылып къалсын дагъы гелимим де мени[+].
9Эгер де юрегим сукълана буса къатынгишиге,
эгер де ювугъумну эшик алдында къаравуллап токътасам ону,[+]
10буса башгъалагъа будай тартып юрюсюн къатыным мени,
буса ят адамлар ятып турсун ону булан да[+].
11Нас жинаятчылыкъ чы дагъы шо,
дуван этилме тарыкъ гюнагь чы дагъы шо.
12Мени мюлкюмню яллатып къоягъан,
Ахыратгъа ерли гюйдюрюп турагъан ялын чы дагъы шо[+].
13Къулума неде къаравашыма адилсиз янашдыммы дагъы мен?
Уьстюмден арз этердей себеп бердимми дагъы олагъа?
14Аллагь оланы якълама чыгъар эди чи,
не этер эдим экен шо заман мен? Эгер де Ол жавапгъа тартгъан болгъан буса мени, не айтар эдим экенмен мен?
15Анамны къарнында мени яратгъан Аллагьдыр яратып къойгъан шоланы да,
янгыз Яратывчубуздур ананы къарнында яратып къойгъан бизин![+]
16Ярлыланы тилевлерин гери урдумму дагъы мен,
тул къатынланы гёзлерин пашман этдимми дагъы мен,
17етимге пай да чыгъармайлы,
янгыз ашап турдумму дагъы ашымны[+]?
18Ёкъ, жагьил чагъымдан тутуп атадай болуп турдум етимлеге мен,
яш йылларымдан тутуп гьайын этип турдум тул къатынланы да[+].
19Эгер де ялангъачны оьле турагъанын,
пакъырны да опуракъсыз гёрсем мен,
20эгер де къойларымны юню исси этип ону,
юрегини разилигин алмагъан эдим буса мен ону,[+]
21эгер де дуванда аркъатаявум барны биле туруп,
етимге къол гётерген эдим буса мен,[+]
22тап инбашымдан уьзюлюп тюшюп къалгъан буса эди къолум мени,
тап бувунундан сынып къалгъан буса эди шо.
23Аллагьдан гелеген такъсырлардан къоркъуп турдум мен;
Ону зорлугъундан къоркъа да туруп, этип болмас эдим шолай затланы мен.
24Эгер де алтынгъа умут да этип,
хазнагъа да: «Аркътаявумсандыр сен мени», – деген эдим буса,[+]
25эгер де гьисапсыз кёп байлыгъым бар деп юрюген бусам мен,
кёп зат жыйгъанман къолум булан деп къуванып айлангъан бусам,[+]
26эгер де шавла берип турагъан гюнге де багъып,
неде лансыллап артып барагъан айгъа да къарап,
27яшыртгъын юрегимден сукъланып тургъан эдим буса,
оьзюмню къолумну оьбюп де тургъан эдим буса мен,[+]
28дуван этмек тийишлидир шо гюнагьларыма да,
неге тюгюл де Аллагьу-Таалагъа бакъгъан якъда хыянатлыгъым болур эди чи дагъы шо.
29Эгер де душманымны оьлюмюнден сююне болгъан эдим буса мен,
ону балагьгъа тюшгенинден къувана болгъан эдим буса да,[+]
30авзумну чу гюнагь этме къоймай эдим мен,
налат берип де турмай эдим огъар[+].
31Тойгъунча эт ашап турдулар
бары да адамлар ожагъымда мени.
32Юхламакъ учун къырда къалмады дербиш:
оьтеген-барагъангъа да ачылып тура эди эшиклерим мени.
33Оьзгелердей гюнагьларымны яшырып юрюдюммю дагъы мен?
Ичимде айыбымны да яшырып турдумму дагъы мен[+]?
34Шоланы да халкъдан тартынып, ювукъларымдан къоркъуп
эте эдимми дагъы мен? Шолай болгъан эди буса, пысып, эшиклеримни де бегитип уьюмде олтуруп турар эдим мен.
35Огь, бирев тынглагъан болгъай эди магъа!
Будур къолбасым мени. Къудратланы Еси жавап берип къойсун чу. Оьзюню айыплавун язып къойсун чу мени айыплайгъан да[+].
36Агь, инбашыма салып айланар эдим шону,
таждай гийип де турар эдим шону мен.
37Гьар абатымны ачыкъ этип юрюр эдим Аллагьу-Таалагъа мен,
бийдей ювукълашып къалар эдим Огъар мен.
38Эгер де магъа къаршы чакъырыв эте эди буса топуракъ,
гьынкъгъа тюшюп йылай эди буса харшлары да шону,
39эгер де негьакъ дагьнисин битдирип тургъан эдим буса шо топуракъны,
ер юзюнден къувалап тургъан эдим буса шону есилерин де,
40гоган битип къалсын дагъы будайымны орнуна,
ажырыкъ битип къалсын дагъы арпамны да орнуна. Шуну булан битди Аюбну сёзлери[+].

### 32


Элигъуну сёйлевлери

1Шо заман Аюбну уьч де къурдашы ону булан эришивюн тамамлайлар. Неге тюгюл де, Аюб оьзю тюз экенликге бирдокъда шеклик этмей болгъан. 2Амма Рам деген тухумдан, Буз деген адамны наслусундан чыкъгъан Барагьелни уланы Элигъу Аюб оьзюн Аллагьны алдында муъмин гьисаплайгъаны саялы, огъар къазапланып ала[+]. 3Ол Аюбну уьч къурдашына да къазапланып ала. Неге тюгюл де, Аюбгъа гьеч къаршы айтма зат билмейли, шо уьч къурдаш ону айыбын токъташдырып болмай болгъанлар. 4Амма Аюб булан сёйлеме башлагъанча, Элигъу токътап тура, неге тюгюл де оьзгелер мундан уллу болгъан[+]. 5Амма шо уьчевню дагъы гьеч айтма заты ёкъ экенин гёргенде, Элигъу къазапланып йибере.


Элигъуну биринчи сёйлевю

6Шо заман Бузну наслусундан чыкъгъан Барагьелни уланы Элигъу булай дей:

– Йылларым яш мени,
сиз буса уллу чагъыгъыздасыз; шо саялы мен тартынып турдум, сизге оьзюмню къаравумну да айтып болмай къалдым.
7Мен: «Къартлар сёйлесин гьали;
тамазалар да гьакъылгъа уьйретсин гьали», – деп ойлаша эдим[+].
8Амма шолай тюгюл экен, инсанны ичиндеги ругь,
Къудратланы Есини тынышы экен гьакъыл берегени[+].
9Янгыз къартлар тюгюл гьакъыллы,
янгыз тамазалар да билип турмай гертини.
10Шо саялы мен: «Къулакъасыгъыз чы магъа!
Оьзюм де билемен деп айтарман сизге», – деймен.


Элигъу къурдашларын айыплай

11Мен токътап турдум сиз сёйлейгенде,
пикруларыгъызгъа да тынгладым; сиз сёзлер излеп айланагъанда,
12тигилип турдум бетлеригизге.
Амма биригиз де чи Аюбну гери уруп болмадыгъыз, ону сёзлерине жавап берип де болмадыгъыз.
13Сиз: «Гьикматлыкъны тапдыкъ биз: энни инсан тюгюл,
Аллагь Оьзю юзюн ачып къойсун чу ону», – демегиз.
14Эгер де Аюбну сёзлери магъа къаршы бакъдырылгъан эди буса,
мен сизин йимик жавап берип турмас эдим огъар.
15Къоркъуп, жавап берип де болмай къалалар олар,
сёйлеме сёзю де табулмай оланы.
16Олар мунда да токътап жавап да бермей;
тынып тура деп, пысып турайыммы дагъы мен де?
17Меники де бар чы айтма сёзюм,
мен де айтып бережекмен чи оьз къаравумну.
18Тамагъыма тыгъылып тура сёзлерим мени,
рагьатлыкъ бермей ичимдеги ругь да.
19Ичинде пышгъырып турагъан чагъыры булангъы
ярылып гетме турагъан тулукъ йимикдир юрегим мени.
20Сёйлесем чи, ял болуп къалар эдим мен;
авзумну ачсам, жавап да къайтарар эдим мен;[+]
21ярама къарамажакъман биревге де,
яревкелик де этип турмажакъман биревге де,
22неге тюгюл де бажармайман яревкелик этип мен –
ёгъесе тезликде оьлтюрюп къояр эди Яратгъаным мени!

### 33


Элигъу Аюбгъа сёйлей

1Тынгла гьали, Аюб, мен сёйлейген затлагъа, къулакъас гьали мени сёзлериме де.
2Муна, ача тураман чы авзумну мен,
тамагъымдагъы тилим де сёйлей тура.
3Тюз юрекден таба чыгъа сёзлерим мени;
тап-таза гертини сёйлей авзум да мени.
4Аллагьны Ругьудур мени яратгъаны;
Къудратланы Есини тынышыдыр яшав бергени де магъа[+].
5Жавап бер чи магъа, эгер де бола бусанг,
гьазирлик де гёрюп, къаршы чыкъ чы магъа.
6Бир тенгбиз чи экевюбюз де Аллагьны алдында –
сени йимик, шо балчыкъдан ясалгъанман мен де[+].
7Менден гелеген къоркъув гьеч тартындырмас сени,
къолум да гьеч авур гёрюнюп битмес сагъа[+].
8Мен бар ерде шулай деп сёйлединг сен,
мен де эшитип къойдум шону:
9«Тазаман чы мен, гюнагьым да ёкъ чу мени.
Айыбым ёкъ чу, нукъсансыз да дюрмен мен[+].
10Амма айыбымны табып къойду Аллагь мени,
душманы гьисаплап да тура Оьзюню[+].
11Бутларымны бугъавлап къойду Ол мени,
бары да ёлларымны да тергеп тура»[+].
12Амма айтайым чы сагъа: тюз сёйлемейсен сен,
неге тюгюл де Аллагь оьрде чи инсандан.
13Аллагь инсанны сёзлерине жавап бермей деп де айтып,
не этесен дагъы ярышгъа чыгъып Ону булан[+]?
14Инсан Оьзюн англамай турса да,
олай да, булай да айта чы Аллагь.
15Къатты юхугъа батып турагъанда инсанлар,
тёшеклеринде къалгъып турагъанда олар, шо заман тюшюнде, гечеги гёрюнюшлерде[+]
16эшитеген этип къояр Аллагь оланы,
къоркъутуп да турар Оьзюню гьайран гёрюнюшлери булан[+].
17Яманлыкъдан ари сакъламакъ учун инсанны,
оьктемликден де къорумакъ учун ону,
18тюпсюз къакъадан сакъламакъ учун жанын ону,
къабургъа тюшме къоймай сакъламакъ учун ону, этер шо затланы барын да Аллагь.
19Неде ятывда аврув къабундуруп къояр огъар,
аз мюгьлетге де яллыкъ болмас къаркъарасына ону,[+]
20аш да гирмес къарнына ону,
татывлу ашлардан да къусугъу гелер ону[+].
21Гёз алда азып битип бара ол,
сюеклери де чыгъып тура ону.
22Тюпсюз къакъагъа ювукълаша тура жаны ону,
къабурда чы бир аягъы булан оьзю де.


Инсанланы къутгъармакъ учун Аллагь малайикни йиберип геле

23Амма мингден бир якълавчу болгъан,
инсанны тюз ёлгъа салагъан малайик, ягъын да тутуп йиберип ону,[+]
24ону аяп, булай деп айтса:
«Азат этип къой ону, тюпсюз къакъагъа тюшюп къалмасын ол; тёлев тапгъанман ол учун мен», –[+]
25жагьилленикидей болуп къалар къаркъарасы ону;
яшлыкъдагъы гюнлери де къайтып къалар огъар[+].
26Дуа этер Аллагьгъа ол, рагьму да табып къояр,
Аллагьны юзюн гёрюп, къуванып къалар ол. Оьзюню муъминлигин къайтарар Аллагь огъар[+].
27Шо заман адамланы алдында йырлай туруп, булай деп билдирер ол:
«Гюнагь этип, гертини де къынгырлашдырып турдум мен, амма оьзюме лайыкълы кюйде такъсырламады Аллагь мени.
28Тюпсюз къакъадан къутгъарып алды мени Ол,
янгыдан ярыкъны гёрюп болагъан болдум мен»[+].
29Гьакъ герти чи, инсангъа эки-уьч керен
Аллагьдыр буланы барын да этеген.
30Тюпсюз къакъадан ари тайдырмакъ учун жанын ону,
савланы ярыгъы етсин деп огъар, Аллагьдыр буланы барын да этеген[+].
31Къулакъас чы магъа, Аюб, тынгла чы магъа.
Токъта чы, мен сёйлежекмен гьали.
32Эгер де айтма затынг бар буса, жавап бер чи магъа;
айт чы – кёп сююп мюкюр боларман айыпсызлыгъынга мен де.
33Эгер де ёкъ буса, магъа тынгла чы.
Токъта чы, гьикматлыкъгъа уьйретермен мен де сени.

### 34


Элигъуну экинчи сёйлевю

1Сонг Элигъу сёйлевюн узата:
2Тынглагъыз чы, гьакъыллылар, сёйлевюме мени.
Къулакъасыгъыз чы магъа, англавлу адамлар да.
3Тил ашны татывун билегенде йимик,
Къулакъ да бола чы сёзлени айырып[+].
4Гелигиз, токъташдырайыкъ чы тюзлюк къайда экенин,
ойлашып къарайыкъ чы, не зат экен рагьму.


Элигъу Аюбну муъминсиз деп айыплай

5Аюб булай дей: «Айыплы тюгюлмен мен,
амма адилли дувандан магьрюм этип къойду Аллагь мени[+].
6Тюз бусам да мен –
ялгъанчы гёрюп туралар мени. Гюнагьсыз бусам да мен, сав болмай Ону огъундан тийген яра магъа».
7Сувну ичип къоягъандай хорлав этеген
Аюб йимик дагъы инсан бармы экен[+]?
8Къылыкъсызлар булан къурдашлыкъ юрюте Аюб,
яманлар булан да аралыкъ тута ол[+].
9«Аллагьгъа ярама къасткъылагъан адамгъа
гьеч хайыр болмас», – деп айтып юрюй чю ол[+].


Элигъу Аллагь адилли экенликге шагьатлыкъ эте

10Шо саялы, гьакъылы булангъылар, тынглагъыз чы магъа!
Тюзсюзлюк болуп болмас Аллагьда, ятдыр Къудратланы Еси яманлыкъгъа[+].
11Этген ишлерине гёре берер Ол инсангъа,
тийишлисин алар гьар ким де[+].
12Гьакъ герти чи, яманлыкъ этмес Аллагь,
Терс дуван да этмес Къудратланы Еси[+].
13Кимдир Ону ер юзюне гьаким этип белгилеген?
Кимдир Ону аламны уьстюне гьаким де этип салгъан?
14Эгер де Оьзюню ругьун алма токъташса Ол,
тынышын да токътатып къойса,
15оьлюп къалар эди бирден гьар къаркъара,
хумгъа дёнюп къалар эди инсан да[+].
16Гьакъылынг бар буса, тынгла чы бугъар;
къулакъас чы мен сёйлеген затгъа да.
17Эгер де тюз дуванны сюймей болгъан буса,
гьакимлик этерми эди дагъы Аллагь? Айыплап болармысан дагъы сен де Адиллини ва Къудратланы Есин?
18Ол чу пачагъа: «Нажжас!» – деп,
вазирлеге де: «Сиз чи къылыкъсызларсыз!» – деп сёйлейген.
19Ёлбашчылагъа ярама къарамас Ол,
байны да ярлыдан оьр салмас, Аллагь яратгъан затлар чы дагъы олар бары да[+].
20Бирден гечортада оьлюп къалар олар;
талашып айланып турар инсанлар, сёнюп де къаларлар; инсанны къолундан оьлюп гетмес гючлюлер де.
21Инсанланы ёлларын тергеп турар Аллагь;
оланы гьар абатын гёрюп де турар Ол[+].
22Къылыкъсызлар гирип яшынып болар йимик
не къарангылыкъ, не тун къарангылыкъ ёкъдур[+].
23Аллагьны алдындагъы дувангъа чыгъып токътамакъ учун,
инсангъа болжал белгиленмегендир.
24Суалсыз йыгъып къояр Аллагь гючлюлени,
оьзгелени буса оланы ерине салып къояр[+].
25Гьакъ герти чи, биле туруп оланы ишлерин,
гечелетип сибирип тайдырар, дагъытып да къояр оланы.
26Халкъны гёз алдында такъсырлап къояр
гюнагьлары саялы оланы;
27арт берип токътадылар чы дагъы олар Аллагьгъа,
тюшюнмедилер чи дагъы Ону ёлларына да.
28Етишди чи Аллагьгъа ярлыланы къычырагъаны,
эшитди чи Ол азап чекгенлени къычырагъанын да[+].
29-30Эгер де Аллагь иннемей турса,
кимдир Ону бетлеп болажакъ? Эгер де Аллагь юзюн яшырып турса, кимдир Ону гёрюп болажакъ? Халкъгъа къапгъундай болуп, къылыкъсызлар гьакимлик этип турмасын деп, халкъны да, инсанны да уьстюнде токътагъан чы Аллагь.
31Аллагьгъа булай деп айтсанг яхшы:
«Айыплыман мен – дагъы гюнагь этмесмен.
32Эгер де гьали болгъунча гюнагь этип юрюген бусам,
этмесмен энниден сонг шону мен».
33Товбагъа тюшмекни гери ура бусанг сен,
савгъат берме герекми дагъы Аллагь сагъа? Мен тюгюл, сенсен чи гьасил чыгъарма тарыкъ. Айтып бер чи билегенингни.
34Англавлу адамлар айтар магъа,
мени эшитген гьакъыллылар да булай дер:
35«Англавсузлугъундан сёйлей чи Аюб,
гьакъыл чы ёкъ ону сёзлеринде»[+].
36Огь, къылыкъсызлагъа хас болгъан жаваплары саялы
толу кюйде такъсырланып къалсын дагъы Аюб!
37Гюнагьына башгётеривню де къошуп токътады ол;
харс уруп айлана ол, бизин де мысгъыллай туруп, артдырып тура Аллагьгъа къаршы сёзлерин де[+].

### 35


Элигъуну уьчюнчю сёйлевю: Элигъу Аюбну авамлыгъын мысгъыллай

1Сонг Элигъу булай дей:
2– «Аллагьны алдында муъминмен чи мен», – деп
айтгъанынгны тюз гёремисен сен?
3«Гюнагь этмей турмакъда магъа не пайда, не умпагьат бар?» – деп
сорагъанынг да тюз деп эсинге гелеми сени[+]?
4Жавап берейим мен сагъа да,
сени къурдашларынга да.
5Кёкге де багъып бир къара чы;
тергев бер чи булутлагъа – нечакъы бийикдедир сенден шолар[+].
6Сен гюнагь этген булан Аллагьгъа болагъан зат бармы шондан?
Жинаятчылыкъларынгны артдыргъан булан да Огъар не бола?
7Сен муъмин болуп не берип боласан Аллагьгъа,
сени къолунгдан тюшегени бармы Огъар[+]?
8Сени гюнагьынг оьзюнге ошагъанлагъа тиер,
муъминлигингни де янгыз инсанлар булан болур аралыгъы.
9Агь уруп турар зулмуну гючюнден инсанлар;
ялбарып турар зулмучулардан къутгъарсын деп оьзлени[+].
10Амма бирев де чи булай деп айтмас:
«Къайдадыр Аллагь, мени Яратгъаным?» Ол чу гечелер якълав береген бизге[+].
11Ол чу англавлу этип къыржанлардан айыргъан бизин,
Ол чу кёклердеги къушлардан да гьакъыллы этген бизин.
12Чакъырыв этер олар, амма яманланы оьктемлиги саялы
жавап чы алып битмес олар[+].
13Дюр, къулакъасмас Аллагь бош ялбарывгъа,
эшитмес Къудратланы Еси шону.
14Сен Аллагьны гёрмегенмен деп айтып турсанг да,
амма Аллагьны тюз дуваны бар чы, къаравуллап тур чу шону![+]
15Бары къазапланывун бакъдырмагъан чы сагъа Аллагь гьали де,
жинаятчылыкъларынг учун да такъсырламагъан чы Ол сени.
16Тарыкъсыз бош лакъыргъа ачды Аюб авзун,
билмей туруп сёзлерин де артдырып тербеди ол[+].

### 36


Аллагьны адиллигини гьакъындагъы Элигъуну ахырынчы сёйлевю

1Сонг Элигъу булай деп къоша:
2– Бираз токъта гьали, Аллагьгъа байлавлу
дагъы да айтма затым барны гёрсетип берермен мен сагъа.
3Ойларымны арекден башлайым чы мен,
Яратгъанымны адиллилигин гёрсетип берейим.
4Гьакъ герти зат, ялгъан ёкъдур чу сёзлеримде мени,
сени алдынгда камилмен чи билим якъдан[+].
5Къудратлыдыр Аллагь, амма сюймей тюгюл Ол инсанланы;
зордур Ол гьакъылыны гючю булан.
6Яшама къоймас Аллагь яманланы,
зулмулангъанланы да якълап турар Ол[+].
7Гёзлерин айырмас муъминлерден Аллагь;
пачалар булан тахларда олтуртар оланы, гьар даимге де оьрлендирип къояр оланы[+].
8Эгер де шынжырлар булан бугъавланып къалгъан буса инсанлар,
балагьлар да къобуп къалгъан буса олагъа,[+]
9Аллагь шолай гёрсетип бере чи оланы ишлерин де,
жинаятчылыкъларын да, хохабазлыгъын да.
10Дарс берер Аллагь олагъа,
товбагъа тюшмекни де буварар гюнагьлары саялы[+].
11Эгер де тынглама да тынглап, къуллукъ этип турса Огъар,
ахыры хайыр болуп къалар оланы, шатлыкъда оьтгерер къалгъан оьмюрюн де олар.
12Эгер де тынгламай къойса олар,
тюшюп гетер къабуруна, оьлюп де къалар билимсиз[+].
13Къазапланывдан толгъан чы аллагьсызланы юреклери;
шынжырлар булан бугъавлап къойса да Аллагь оланы, кёмек тилеп турмас дагъы олар.
14Зиналыкъ юрютеген эргишилени арасында
жагьиллей оьлюп къалар олар.
15Амма азап чегегенни азапдан таба къутгъарар Ол,
балагьдан таба эшитеген де этип къояр ону.
16Сени де тыгъыслыкъдан пуршавлукълары ёкъ ерге –
уллу эркинликге чыгъарып къояр эди Ол, тюрлю ашлардан да толтуруп къояр эди тепсингни сени[+].
17Амма яман къылыкълы адам йимик ойлашасан сен,
шо саялы адилли дуван етмей къалмас сагъа.
18Сакъ бол, вёре, байлыкъгъа алданып къалмагъай эдинг,
уллу рушбат да бузуп къоймагъай эди сени.
19Байлыгъынг балагьдан къутгъарармы экен дагъы сени,
бары да гючюнг къутгъарармы экен дагъы[+]?
20Оьзюню къарангылыгъында халкълар къырылып къалагъан
гечелер гелмекни ёрамагъай эдинг сен.
21Сакъ бол, вёре, авуп къалмагъай эдинг къылыкъсызлыкъгъа багъып;
балагь булан сыналма тюшер сагъа шо саялы.


Аллагьны зорлугъу

22Зор къудратлыдыр Аллагь.
Дагъы насигьатчы бармы экен Огъар ошап?
23Кимдир Аллагьгъа Ол нечик иш гёрме тарыгъын гёрсетип болагъан,
неде Огъар: «Сен тюз тюгюлсен», – деп айтып болагъан?
24Сен буса Аллагьны ишлерин
оьр этип турмакъны гьакъында ойлашып тур. Инсанлар йыр айтып турар шоланы гьакъында.
25Гёрюп тура эдилер бары да инсанлар шо ишлени;
тамаша болуп тура эдилер тезден шолагъа.
26Зордур Аллагь, гьеч тюшюнюп болмасбыз биз Огъар.
Санама да бажарылмас Ону йылларын[+].
27Сув тамчыланы жыйып йиберип Аллагь,
янгургъа айландырып къояр шоланы[+].
28Бавукълукъну тёгер булутлар,
уллу янгурлар да явар инсанлагъа.
29Кимдир къара булутланы гёчювюне де,
Ону чатырындан чалынагъан телиянгурну оькюрювюне де тюшюнюп болагъан?
30Муна, яшмынланы йибере тура Оьзюню айланасына Ол,
яшырып къоя тавланы башларын да.
31Шолай гьакимлик этип турар халкъланы уьстюнде,
аявсуздан рызкъы да берип турар Ол.
32Аллагьны къолундан чыгъар яшмын,
биревлени дагъытмакъ учун яшмынгъа буйрукъ береген де Олдур.
33Кёк кёкюрев чю алатолпанны гелмеклигин алданокъ билдиреген,
яманлыкъгъа къаршы къайнап тура чы Аллагьны къазапланыву.

### 37

1Титиреп гетер шондан юрегим мени,
атылып чыкъма да гьазир болар тёшюмден шо мени.
2Тынглагъыз чы! Тынглагъыз чы Аллагьны кёк кёкюревдей тавушуна,
Ону авзундан чыгъагъан такъырлавгъа да тынглагъыз чы!
3Бютюн кёклени тюбюне йиберип турар яшмынланы Ол,
дюньяны бир къырыйларына ерли де йиберип турар шоланы[+].
4Арты булан оькюрюп турар тавушу Аллагьны,
зор уллу тавуш булан оькюрюп турар Ол. Тавушу эшитилгенде Ону, яшмынланы да токътатып турмас[+].
5Гьайран оькюрер Оьзюню тавушу булан Аллагь,
уллу ишлер этип турар Ол – тюшюнме къыйын болар бизге[+].
6Булай дер Ол къаргъа: «Яв топуракъгъа».
Янгургъа да, телиянгургъа да: «Тёгюп туругъуз чу гючлю кюйде!» – дер Ол[+].
7Шо кюйде инсанлагъа оьзлени ишлерин
токътатма борчлу этип къояр Аллагь, гёрюп турар инсанлар да Ону ишлерин.
8Гирип яшынарлар къыржанлар оьзлени инлеринде,
ятып да турар оьзлени уяларында[+].
9Аллагьны ял алагъан еринден чыгъар шайтан ел,
шималдан гелеген ел буса гелтирер сувукълукъну.
10Аллагьны тынышыдыр бузну болдурагъаны да,
эркин толкъунланы къатдырып къоягъаны да[+].
11Бавукълукъдан толтурар къара булутланы Ол,
яшмынланы да йиберип турар булутлардан таба.
12Аллагь буюргъанны эте туруп,
Ону буйругъун кюте туруп, айланып турар шолар ер юзюню уьстюнден[+].
13Не адамланы такъсырлайгъан аврувдай гелип турар,
неде олагъа рагьму савгъат эте туруп, тоюндуруп турар топуракъны[+].
14Тынгла чы бу затлагъа, Аюб;
ойлашып къара чы, нечик тамашадыр Аллагьны ишлери.
15Къара булутлагъа Аллагь гьакимлик этеген кюйню,
Оьзюню булутундан таба яшмындай йыртыллайгъан кюйню билеми экенсен дагъы сен?
16Кёкде булутлар нечик илинип токътагъанын билеми экенсен сен?
Билими булан камил болгъан Аллагьны тамаша ишлерин билеми экенсен сен[+]?
17Ер юзю къыбла елни алдында тынып токътагъанда,
исси болар сагъа оьзюнгню гийиминг булан.
18Сенмисен дагъы Аллагь булан бирче
къуюлгъан гюзгюдей къатты кёклени яйып къойгъан?
19Огъар не айтма тарыкъны уьйретип къой дагъы бизге,
къарангылыкъны себебинден сёз тапма гючюбюз ёкъ чу бизин.
20Кимдир Аллагьгъа: «Мен Сени булан сёйлермен», – деп айтып болажакъ?
Ким сюе дагъы оьзюне оьлюм ёрама?
21Кёклени ел тазалагъан сонг,
шонда гюнеш йыртыллап турагъанда, бирев де къарап болмас шо гюнешге.
22Шималдан таба бир алтын йыртыллавукъ геле тура;
къоркъунчлу зорлугъу булан Аллагь ювукълашып геле тура.
23Къудратланы Еси – гьеч тюшюнме болмасбыз Огъар биз,
зор уллудур къудраты булан да, гертилиги булан да Ол. Зор уллудур муъминлиги Ону, зулму этмес биревге де Ол.
24Шо саялы да къоркъар инсанлар Аллагьдан,
гёрюп болмас бир гьакъыллы да Ону[+].

### 38


Раббибиз Аюбгъа жавап бере

1Шо заман Раббибиз алатолпанны ичинден таба
Аюбгъа жавап бере. Ол булай дей:[+]
2– Ким болуп къалгъансан сен билимсиз сёзлеринг де булан
Мен ойлашгъан затны къаралап сёйлеме[+]?
3Эргиши йимик гьазирлик гёр гьали;
Мен суал бережекмен, сен бусанг жавап бер[+].


Топуракъны ва денгизни гьакъында

4Къайда эдинг сен Мен топуракъны яратагъанда?
Биле бусанг, жавап бер гьали Магъа[+].
5Кимдир шогъар дазуну белгилеген? Озокъда, билесен сен шону!
Кимдир шо топуракъны уьстюнден оьлчев аркъанны тартгъан?
6Не затны уьстюнде токътагъан топуракъны кюрчюсю,
Кимдир шону кюрчюсюне инг аслу ташны салгъан да[+]?
7Йырлап тура эдилер чи шо заман тангдагъы бары да юлдузлар,
сююнмеклигинден къуванып тура эдилер чи малайиклер де[+].
8Кимдир денгизни къапулар салып бегитип къойгъан?
Шо заман топуракъны теренинден чыгъып тура эди чи шо;[+]
9денгизни гийими этип къойдум чу Мен къара булутланы,
къалын алаша булутгъа чырмап къойдум чу шону,
10дазулар белгилеп къойдум чу Мен денгизге,
къапулар да салып къойдум чу тогъасы да булан.
11Шо заман: «Шу ерге ерли чыгъарсан, тек ари чыкъмассан,
шунда болур сени оьктем толкъунларынга дазу», – деп айтдым чы Мен.


Тангны, къарангылыкъны ва ахыратны гьакъында

12Сагъа бир сама да эртенге буйрукъ берме,
тангны ярыгъына да оьз ерин гёрсетме тюшгенми?
13Ер юзюню къырыйларындан тутуп йиберип,
къылыкъсызланы алып ташласын шондан деп, буйрукъ бердингми дагъы тангны ярыгъына сен?
14Басылгъан мюгьюр сазбалчыкъны тюрлендирип къоягъаны йимик,
тап шо кюйде топуракъ тюрленип къала, тюрлю тюслю къумачдай болуп да къала.
15Амма чыгъарылып алынгъан чы къылыкъсызлардан ярыкъ,
сындырылып къалгъан чы оланы гётерилген къолу да[+].
16Етишип болгъанмы экенсен денгиз баш алагъан ерлеге сен,
аягъынг да басылгъанмы экен сувну айланмасыны тюбюне сени?
17Ачылгъанмы эди экен оьлюмню эшиклери сагъа?
Гёрдюнгмю экен тун къарангылыкъны къапуларын да?
18Тергеп чыкъдынгмы экенсен топуракъны генглигин сен?
Айт чы Магъа, эгер де биле бусанг буланы барын да.
19Къайда экен ярыкъны уьюне элтеген ёл?
Къайда экен къарангылыкъны ожагъы да?
20Неде шо къарангылыкъны тийишли ерине тайдырып боласандыр сен?
шону ожагъына багъып элтеген ёлну да билесендир?
21Озокъда, билесендир, шоланы тенглисисен чи дагъы сен,
шолай узакъ оьмюр сюрюп де турасан чы сен!


Кёклени гьакъында

22Гиргенми экенсен къар сакъланагъан ерлеге сен,
гёргенми экенсен буз болагъан ерлени де сен[+]?
23Къайгъылы девюрлер, давланы, ябушувланы гюнлери етип къалгъанча,
сакълап турарман шоланы Мен.
24Не йимик ёллардан яйыла экен ярыкъ,
не йимик ёллардан таба оьте экен ер юзюне гюнтувуш ел де?
25Кимдир уллу янгургъа тёгюлме ерлер этип къойгъан,
телиянгургъа да ёл салып къойгъан[+]?
26Адамлар яшамайгъан топуракъланы, адамлар ёкъ дангылланы
сугъармакъ учун этилген чи шо затлар[+].
27Къыр чёллени сувдан тойдурмакъ учун,
топуракъдан отну оьсдюрмек учун этилген чи шо затлар.
28Янгурну атасы бармы экен?
Кимдир чыкъ тамчыланы яшны йимик табагъан[+]?
29-30Сувлар ташдай къатып къалагъанда,
денгизлени уьстю бузлап къалагъанда, кимни къарнындан чыгъа экен буз? Ким экен къыравну да яшавгъа чыгъарагъан[+][+]?
31Боламы экенсен сен Уьлкерлени
тююнюн тартып байлап къойма, Орионну[*] белбавун да чечип къойма[+]?
32Боламы экенсен сен
буржланы заманында чыгъарып къойма, Тиши аювну[*] балалары да булан алып юрюп турма[+]?
33Белгилими экен сагъа кёклердеги къайдалар?
Боламы экенсен сен ер юзюнде шоланы гьакимлигин токъташдырып къойма?
34Къатты агъымлы сувлар сагъа тынгласын учун,
боламы экенсен сен тавушунгну къара булутлагъа гётерип сёйлеме?
35Буюрамы экенсен сен яшмынлагъа ёл чыкъма,
«Мунабыз биз», – деп айтармы экен шолар сагъа?
36Кимдир ибисге[*] гьакъыл берип къойгъан?
Кимдир хоразгъа англав берип къойгъан да?
37Булутланы санап болардай кимдир шончакъы да гьакъыллы?
Ким бола экен кёклердеги савутланы[*] бошатып къойма?
38Шо заман чанг батмакълыкъгъа айланып къалар,
балчыкъ холалар да ябушуп къалар бир-бирине.


Къыржанланы яшаву гьакъында

39-40Сенмисен дагъы тиши арслангъа
гьавдагъы тюшюмюн тутуп береген? Сенмисен дагъы уяларында яшынып токътагъан неде уьлкю тюпде пусгъунда ятып токътагъан ону балаларын тойдуруп къоягъан да[+][+]?
41Кимдир дагъы къаргъа балалар ач да къалып,
Аллагьгъа чакъырыв этегенде, оланы анасына ем береген[+]?

### 39

1Билеми экенсен сен къыр эчкилени тувгъан заманын?
Гёргенми экенсен сен мараллар къозлайгъан кююн[+]?
2Сенмисен дагъы токъташдыргъан олагъа
нечакъы заман буваз болма тарыгъын? Билеми экенсен сен оланы къозлайгъан заманын?
3Бюгюлген гьалында къозлар олар,
шолай къутулар авурлугъундан олар.
4Авлакъларда гюч алар балалары оланы;
сонг гетип, къайтмай къалар аналарыны янына.
5Кимдир къыр эшеклеге эркинлик берген?
Кимдир оланы аркъанлардан азат этген?
6Чёллерде ерлешдирип къойдум Мен оланы,
тузлакъланы[*] да турагъан ери этип къойдум оланы.
7Кюлкюлю тиер шагьарны къавгъасы къыр эчкилеге,
гьайдавчусуну къычырагъанын да эшитмес олар.
8Тавлардан аш излей айланар олар,
гьар отну да гьаран табып турар олар.
9Рази болармы экен къыр бугъа сагъа къуллукъ этме?
Гече къалармы экен сени отлугъунгну къырыйында ол?
10Сагъа деп авлакъны сюрсюн учун,
егип болармы экенсен сабангъа ону?
11Умут этерми экенсен къыр бугъаны гючюне,
инанып тапшурармы экенсен загьматынгны да огъар?
12Инанармы экенсен ашлыгъынгны да гелтирип,
ол шону инныргъа тёгюп къояр деп?


Тюекъушну, атны ва къыргъыйны гьакъында

13Шат къагъып айланар къанатларын тюекъуш,
къысгъадыр къанатлары ону, амма нечик гёзелдир къуву!
14Топуракъгъа къозлар тюекъуш йымырткъаларын,
къайнар къайырда къояр исси болуп турма шоланы.
15Ичибушмас янчылып къалажагъына йымырткъаланы,
къыржанлар да таптап болажагъын шоланы.
16Ятлагъа йимик рагьмусуз чу тюекъуш жюжеклерине,
къоркъуп да билмес загьматы негьакъ болуп къалардан,
17неге тюгюл де магьрюм этип къойгъан чы гьикматлыкъдан ону,
сав гьакъыл да бермеген чи Аллагь огъар.
18Амма тюекъуш гётерилип, чабып йибергенде,
рагьат озуп къалар ол атдан да, атлыдан да.
19Сенмисен дагъы атгъа гюч берген,
бойнун ял булан безендирип къойгъан ону,
20ченгерткидей атылма да борчлу этген ону?
Къоркъунчлу чу кишневю атны.
21Гючюнден сююнюп, ерге къагъып тербер туягъын ол,
ёртуп да тербер ябушувгъа багъып.
22Кюлкюсю гелер къоркъунчгъа ону, гьеч бюдюремес,
гьатта къылыч да токътатмас ону.
23Садакъ зангырлап турар къабургъасында ону,
йыртыллап турар сюнгюлени узунлары да, къысгъалары да.
24Ютуп турар ачувланмакъны гючлюлюгюнден топуракъны ол,
токътатма бажарылмас зурнай согъулгъанда ону.
25Кишнеп турар зурнайны авазына ат;
арекденокъ гьис этип турар ябушувну, асгербашчыланы чакъырывун да, асгерлени къычырывун да.
26Къанатларын къыблагъа багъып яя туруп,
сени гьикматлыгъынг буланмы экен къыргъыйны саркъып учуп турагъаны?
27Сени ихтиярынг буланмы экен
къаракъушну оьрлеге къалкъып учуп гетегени, бийикликде оьзюню уясын тигегени де?
28Ярларда турар, гечелени де шонда оьтгерип турар ол;
тавну къаясы чы ону беклиги.
29Шондан таба чы къаракъуш гьав этме гьазирленегени;
кёп арекден гёре чи гёзлери де ону.
30Къан чы ону балалары ичегени;
къайда оьлген жан бар буса, шонда болур къаракъуш да.


Аллагь Аюбну жавап берме чакъыра

31Раббибиз булай дей Аюбгъа: 32– Сен къалгъанмысан, гьей къалмагъалчы,
Къудратланы Есине насигьат берме? Аллагьны айыплайгъан оьзю жавап берип къойсун чу Огъар![+]
33Шо заман Аюб булай деп жавап берер Раббибизге: 34– Мен шонча да тарыкъсыз затман чы –
нечик жавап берейим экен мен Сагъа? Аям булан къаплап ябып къояйым авзумну мен[+].
35Бир керен айтдым – дагъы такрарлап турмайым,
эки керен айтдым – гьали буса тынып къалайым.

### 40


Раббибиз Аюбгъа Оьзю яратгъан аждагьаны ва Ливьятанны гёрсете

1Раббибиз де алатолпанны ичинден таба Аюбгъа булай дей:[+]
2– Эргишидей тартып байлап къой чу белингни;
Мен суаллар берейим, сен бусанг жаваплар къайтар[+].
3Гери урармы экенсен Мени дуванымны сен?
Оьзюнгню онг гёрсетемен деп, Мени айыплармы экенсен[+]?
4Аллагьныкидей къудрат бармы экен сенде,
Онукидей оькюреми экен тавушунг да сени[+]?
5Шолай буса, макътавлукъ да, оьрлюк де булан
безендирип къой чу оьзюнгню, опуракъдай гийип къой чу намусну да, зорлукъну да.
6Ихтияр берип къой чу къазапланывунга оьзюнгню,
оьктемге къарап йиберип, ювашландырып къой чу ону,
7хохабазгъа къарап йиберип, тёбен этип къой чу ону,
топуракъгъа ябушдуруп къой чу яманланы.
8Топуракъгъа яшырып къой чу оланы барын да бирче,
тёлеге салып бегитип де къой чу оланы.
9Шо заман Мен Оьзюм макътап къоярман сени;
онг къолунг чу дагъы къутгъарып къойгъан сени![+]
10Бир тергев берип къой чу аждагьагъа,
Сени йимик Мен ону да яратдым чы; оьгюз йимик от ашай чы ол да[+].
11Нечик гюч бар ону бутларында,
нечик къаттыдыр къурсагъыны жымчыкъэтлери де ону!
12Къарагъайдай къатты чы къуйругъу ону;
чандырлары да чырмалып турар ону.
13Ез быргъылар йимик чи бутлары аждагьаны,
темир чубукълар йимик чи сюеклери де ону.
14Аллагьны ишлеринден инг де зорудур ол;
янгыз шо аждагьаны Яратгъан болар къылыч гётерип огъар.
15Оьзюнде бары да къыржанлар ойнакълап турагъан
тавлар чы рызкъыны береген огъар.
16Оьсюмлюклени къалынлыгъында ятып турар ол,
батмакълыкъдагъы къамушланы арасында яшынып да болар ол.
17Салкъынлыкъда яшырып сакълар къалын отлар ону,
гиччи оьзенни къырыйындагъы таллар да аралап турар ону.
18Гьалек болуп гетер оьзен, амма къоркъунмас аждагьа;
Ярден оьзен авзуна агъып турса да ону, гьеч къарсаламас дагъы ол.
19Кимдир къармакъгъа тутуп болажакъ аждагьаны?
Кимдир чанчгъыны ону бурнуна сугъуп болажакъ?
20Болармы экенсен сен къармакъ булан чыгъарып Ливьятанны,
болармы экенсен сен аркъан булан байлап ону тилин де?
21Аркъан тартып болармы экенсен бурнун тешип ону,
тешип чыгъарып болармы экенсен чанчгъы булан яякъсюегин де ону?
22Ялбарып турармы экен сагъа Ливьятан,
юваш сёйлеп де турармы экен сагъа ол?
23Сагъа даимге ялчы боларман деп,
дыгъар байлармы экен сени булан ол?
24Жымчыкъ булан йимик ойнармы экенсен ону булан,
къаравашларынг кеп алсын деп, байлап къоярмы экенсен ону?
25Сатывгъа чыгъарып турармы экен балыкъчылар Ливьятанны,
пайлап турармы экен савдюгерчилеге де чархын ону?
26Гёнюн тешип чыгъарармы экенсен сюнгю булан ону,
башын тешип де чыгъарармы экенсен балыкъчыны сенеги булан ону?
27Бир тийип къарасанг Ливьятангъа,
бир заманда да ойлашмассан ябушувну гьакъында.

### 41

1Бош затлардыр умутлары ону!
Йыгъылып къаларсан бир гёрюнюшюнден ону[+].
2Огъар пуршав этер йимик къоччакълар ёкъ чу;
ким экен шо заман алдымда токътап болажакъ Мени?
3Магъа къаршы чыкъгъан гьар кимге къайтарышын этермен Мен.
Меники чи кёклени тюбюндеги бары да зат[+].
4Ону къаркъарасыны санлары гьакъында, ону гючю,
гьайран бою-сою гьакъында айтмай туруп болмасман.
5Ким экен ону уьст гийимин чечежек?
Ким экен ону эки къат гюбесин тешип болажакъ?
6Ким герип ачар ичи бек яман тишлерден толгъан
авзуну къапуларын ону?
7Ону аркъасында мюгьюр басылгъандай
тыгъыс салынгъан къалкъанланы бойлары бар чы.
8Олар бир-бирине шолай къысылып токътагъан чы,
гьатта оланы арасындан гьава сама да оьтмес.
9Бири-бириси булан къатты кюйде къурашдырылгъан,
бири-бирисине ябушуп къалгъан, гьатта айырып алма да бажарылмас оланы.
10Яшмын яшнап йиберер, шюшгюргенде ол,
тангны шавлалары йимик болар гёзлери де ону.
11От чыгъып гетер авзундан ону,
учгъунлар да чачырап гетер шондан.
12Яллайгъан къамушну уьстюнде
бокъурлап къайнайгъан къазанны ичинден йимик, къуюлуп-къуюлуп тютюн чыгъып тербер танавларындан ону.
13Къабуздуруп къояр жыжымланы тынышы ону,
ялын да чыгъып турар авзундан ону.
14Гюч яшай чы бойнунда ону,
къоркъунч да чаба чы алды булан ону.
15Лагьимлеп ябушдурулгъан чы къаркъарасы ону,
бир де башгъа тюгюл къуюлгъандай, гьеч бюдюремес ол.
16Ташдай къатты чы юреги ону,
тюпдеги тирменташдай къатты да дюр чю ол.
17Ол эретургъанда, къартыллап йиберер гючлюлер.
Артгъа тартылар басгъыныны гючюнден ону.
18Гючсюз чю огъар къаршы къылыч;
гьеч чатмас огъар не узун сюнгю, не къысгъа сюнгю, не окъ.
19Темирни салам чакъы да,
багъырны да чириген агъач чакъы да гёрмес ол.
20Къачма борчлу этмес окълар ону,
къувукъ йимикдир сарпандан атылагъан ташлар да огъар.
21Салам йимикдир чокъмартаякъ огъар,
кюлеп къояр сюнгюню сызгъырывуна да ол.
22Итти сыныкъ гесеклер йимик чи къурсагъы ону,
инныр басагъан такътадай ябушуп къалар балчыкъгъа ол.
23Къазан йимик къайнатар терендеги сувланы ол,
къайнайгъан майдай бокъурлатар денгизни ол.
24Ярыкъ береген гьыз къалар артындан ону,
акъ гёбюк йимик гёрюнер тюпсюз къакъа да.
25Тенг гелеген ёкъ чу бу дюньяда огъар –
къоркъув не зат экенни билмейген кюйде яратылгъан чы ол,
26хохабазланы да хохабазыдыр ол –
пачасыдыр бары да оьктемликни ол.

### 42


Аюб товбагъа тюше

1Шо заман Аюб булай деп жавап бере Раббибизге:

2– Мен билемен: Сен этип болмайгъан зат ёкъдур,
Сагъа къаршылыкъ билдирме де болмай чы бирев де[+].
3Сен: «Кимдир шо Мен хыял этеген затны бузагъан авам?» – деп сорадынг.
Дюр, мен оьзюм англамайгъан затланы, оьзюм де билмейген, магъа тамаша гёрюнеген затланы сёйлеп юрюдюм[+].
4Сен: «Къулакъас чы Магъа, сёйлей тураман Мен;
суаллар берейим, сен буса жавап бер гьали Магъа», – дединг[+].
5Алда мен янгыз эшите эдим Сени гьакъынгда,
гьали буса гёзлерим булан гёрюп тураман Сени.
6Шо саялы гери ураман мен бары затны,
товбагъа тюшемен чанггъа да, кюлге де батып[+].


Ахыр бёлюк

7Аюбгъа шону да айтып, Раббибиз Теман уьлкели Элипазгъа булай деп сёйлей:

– Сен де, сени эки къурдашынг да Мени къулум Аюб чакъы да Мени гьакъымда тюз затны сёйлемедигиз. Шо саялы Мен сизин уьчевюгюзге де бек ачувлуман[+]. 8Шо саялы сиз етти жагьил оьгюз де, етти къой да алып, Мени къулум Аюбну янына да барып, оьзюгюз учун яллатып къурбан этигиз. Мени къулум Аюб сизин учун дуа этер, Мен буса ону дуасын къабул этермен, сизин авлиялыгъызгъа гёре иш де гёрмесмен. Сиз Мени къулум Аюб чакъы да Мени гьакъымда тюз затны сёйлемедигиз[+].

9Теман уьлкели Элипаз, Шуагь уьлкели Билдат, Наама уьлкели Сопар Раббибиз оьзлеге айтгъан кюйде иш гёрелер. Раббибиз де Аюбну дуасын къабул эте[+]. 10Къурдашлары учун дуа этип битген сонг, Раббибиз Аюбгъа девлетин къайтара, огъар алда болгъанындан эсе эки керен артыкъ этип бере. 11Аюбну бары да инилери, къызардашлары ва ону алдан берли таныйгъанланы барысы да гелип йиберип, ону булан уьюнде ашап туралар. Раббибиз йиберип гелген сынавлар саялы олар Аюбну къызгъанып, ону гёнгюн алып сёйлейлер. Оланы гьариси Аюбгъа бирер гюмюш акъча ва бирер алтын юзюк берелер[+].

12Раббибиз Аюбну къалгъан оьмюрюнде ону алдагъы оьмюрюнден эсе артыкъ кюйде рагьмусун гёрсетип тура. Энни ону он уьч минг къою, алты минг тюеси, минг жут оьгюзю ва минг тиши эшеги бола. 13Дагъы да Аюбну етти уланы ва уьч къызы бола[+]. 14Уллу къызына ол Емима, экинчисине Кесиа, уьчюнчюсюне буса Керенгаппух деп атлар къоя.[*] 15Бютюн дюньяда Аюбну къызлары йимик дагъы шолай гёзел тиштайпа болмай. Къызланы атасы олагъа эркъардашлары булан тенг кюйде варислик къоя[+].

16Шондан сонг Аюб дагъы да юз къыркъ йыл оьмюр сюре. Огъар оьзюню авлетлерин, дёртюнчю наслугъа ерли оланы авлетлерин де гёрме насип бола[+]. 17Аюб къарт чагъында, яшавдан тазза тойгъан сонг гечине.

+ 1:1 Яр 22:21, Якъ 5:11, Яр 6:9, Заб 17:22-24

+ 1:5 1 Пач 16:5, Яр 8:20

+ 1:6 Аюб 2:1, Аюб 38:7

+ 1:7 1 Пет 5:8

+ 1:10 Заб 127:2

+ 1:11 Аюб 19:21

+ 1:15 3 Пач 10:1

+ 1:16 4 Пач 1:10

* fr 1:17 Гьалдейлилер – Сыйлы Язывларда Бабилни халкъына шулай айтыла.

+ 1:17 1 Пач 11:11, 4 Пач 24:2

+ 1:20 Яр 37:29, Яр 37:34

+ 1:21 Яр 3:19, 1 Тим 6:7, Заб 112:2

+ 2:1 Аюб 1:6

+ 2:7 Чыгъ 9:9, Такр 28:35

+ 2:10 Заб 38:2

* fr 2:11 Теман – Арабстанны темиркъазыкъ ягъындагъы уьлке. Шуагь – Арабстанны гюнтувуш ягъындагъы уьлке. Наама – Арабстанны къыбласындагъы уьлке.

+ 2:11 Айт 17:17, Яр 36:15, Яр 25:2

+ 2:12 Яр 37:29,

* fr 3:8 Ливьятан – денгиз аждагьа, Аллагьгъа къаршы гючлени белгиси; дагъы да къара: Аюб 40:20 – 41:26.

+ 3:11 Аюб 10:18-19

+ 3:16 Заб 57:8,

+ 3:21 Вагь 9:6

+ 3:23 Аюб 19:8

+ 3:25 Айт 10:24,

+ 4:6 Аюб 1:1

+ 4:7 Заб 33:10-11, Заб 36:25, Айт 10:3

+ 4:8 Айт 22:8, Гал 6:7-8

+ 4:9 Чыгъ 15:8, Заб 17:16, Аюб 15:30,

+ 4:13 Яр 15:12, Аюб 33:15

+ 4:14 Заб 118:120

+ 4:16 3 Пач 19:12

+ 4:17 Аюб 9:2, Аюб 25:4, Заб 142:2,

+ 4:18 Аюб 15:15

* fr 4:19 сазбалчыкъдан этилген уьйлер – мунда адамны къаркъарасы гьакъында сёз юрюле.

+ 4:21 Аюб 36:12

+ 5:1 Аюб 15:15, Заб 88:6,

+ 5:2 Айт 29:11

+ 5:9 Аюб 9:10, Аюб 37:5

+ 5:10 Заб 64:10, Заб 146:8

+ 5:11 1 Пач 2:7

+ 5:13 Аюб 18:7, 1 Кор 3:19

+ 5:14 Такр 28:29, Аюб 12:25,

+ 5:15 Заб 34:10

+ 5:16 Заб 62:12, Заб 106:42

+ 5:17 Заб 93:12, Айт 3:11

+ 5:18 Такр 32:39,

+ 5:19 Заб 33:20, Айт 6:16, Айт 30:18

+ 5:20 3 Пач 17:6, Заб 32:19, Заб 36:19

+ 5:21 Заб 30:21

+ 5:25 Заб 71:16

+ 5:26 Яр 15:15, Яр 25:8

+ 6:3 Айт 27:3

+ 6:4 Такр 32:23, Заб 37:3,

+ 6:9 3 Пач 19:4,

+ 6:15 Заб 40:10,

+ 6:19 Яр 25:15, 3 Пач 10:1

+ 6:26 Аюб 15:2

+ 7:1 Аюб 14:6, Аюб 14:14

+ 7:2 Лев 19:13

+ 7:4 Такр 28:67

+ 7:6 Аюб 9:25, Аюб 17:11

+ 7:8 Аюб 20:9

+ 7:10 Заб 36:10, Заб 102:16

+ 7:16 Аюб 9:21, Аюб 10:1, Аюб 10:20, Заб 38:6-7, Заб 61:10, Заб 143:4

+ 7:17 Заб 8:5, Заб 143:3

+ 7:18 Заб 10:5

+ 7:19 Аюб 14:6, Заб 38:14

+ 7:20 Аюб 16:12,

+ 8:1 Аюб 2:11

+ 8:3 Аюб 34:12

+ 8:6 Айт 3:33

+ 8:8 Такр 32:7

+ 8:9 Заб 101:12,

+ 8:12 Заб 128:6

+ 8:13 Заб 9:18, Аюб 27:8, Айт 10:28, Айт 11:7

+ 8:15 Аюб 27:18

+ 8:18 Аюб 7:10

+ 8:21 Заб 125:2

+ 8:22 Заб 108:29

+ 9:2 Аюб 4:17, Аюб 15:14, Аюб 25:4

+ 9:3 Аюб 10:2

+ 9:8 Аюб 26:7, Заб 103:2,

+ 9:9 Аюб 38:31-32,

+ 9:10 Аюб 5:9

* fr 9:13 Рагьав – денгиз аждагьа.

+ 9:13 Аюб 26:12, Заб 88:11,

+ 9:15 1 Кор 4:4

+ 9:20 Аюб 15:6

+ 9:21 Аюб 1:1, Аюб 1:8, Аюб 7:16, Аюб 10:1

+ 9:24 Аюб 12:17

+ 9:25 Аюб 7:6

+ 9:32 Аюб 33:13, Аюб 39:32, Рум 9:20

+ 10:1 Аюб 7:16, Аюб 9:21

+ 10:2 Аюб 9:3

+ 10:4 1 Пач 16:7

+ 10:7 Аюб 2:3, Такр 32:39,

+ 10:8 Заб 118:71

+ 10:9 Аюб 4:19, Аюб 33:6,

+ 10:10 Заб 138:13

+ 10:17 Аюб 19:12

+ 10:18 Аюб 3:11-12,

+ 10:20 Аюб 14:1, Аюб 7:16

+ 10:21 Заб 87:7, Заб 87:13, Заб 38:14

+ 11:1 Аюб 2:11

+ 11:4 Аюб 10:7

+ 11:8 Заб 138:8

+ 11:10 Аюб 9:12, Аюб 12:14

+ 11:13 Заб 142:6

+ 11:14 Аюб 22:23

+ 11:17 Аюб 22:28, Айт 4:18,

+ 11:19 Айт 3:24

+ 12:4 Заб 90:14, Аюб 16:10, Аюб 17:2, Аюб 30:1

+ 12:6 Аюб 21:7

+ 12:10 Сан 16:22, Элч 17:28

+ 12:11 Аюб 34:3

+ 12:12 Аюб 32:7

+ 12:14 Аюб 11:10

+ 12:17 Аюб 9:24

+ 12:21 Заб 106:40,

+ 12:22 1 Кор 4:5

+ 12:24 Заб 106:40

+ 12:25 Такр 28:29, Аюб 5:14, Заб 106:27

+ 13:3 Аюб 23:4

+ 13:5 Айт 17:28

+ 13:9 Гал 6:7

* fr 13:14 Бу аятны таржумасы ёрукъ къайдада этилген.

+ 13:21 Заб 38:11, Аюб 33:7

+ 13:22 Аюб 14:15

+ 13:24 Аюб 19:11, Аюб 33:10

+ 13:25 Заб 82:14

+ 13:26 Заб 24:7

+ 13:27 Аюб 33:11

+ 13:28 Якъ 5:2

+ 14:1 Аюб 15:14, Аюб 25:4, Яр 47:9

+ 14:2 Заб 101:12, Заб 143:4,

+ 14:4 Аюб 15:14

+ 14:6 Аюб 7:19, Аюб 7:1-2

+ 14:12 Заб 88:30

+ 14:13 Аюб 21:13

+ 14:14 Аюб 7:1

+ 14:15 Аюб 13:22

+ 14:16 Аюб 31:4, Аюб 34:21

+ 15:1 Аюб 2:11

+ 15:2 Аюб 16:3, Аюб 6:26

+ 15:6 Аюб 9:20, Лкъ 19:22

+ 15:7 Айт 8:25, Заб 89:3

+ 15:9 Аюб 12:3, Аюб 13:2

+ 15:14 Аюб 4:17, Аюб 9:2, Аюб 14:1, Аюб 25:4-6, Заб 50:7

+ 15:15 Аюб 4:18, Аюб 5:1, Заб 88:6,

+ 15:16 Аюб 34:7, Айт 19:28, Аюб 25:6

+ 15:18 Заб 77:4

+ 15:27 Заб 72:7

+ 15:30 Аюб 4:9

+ 15:32 Аюб 22:16, Заб 54:24

+ 15:34 Аюб 20:26, Заб 20:10

+ 15:35 Заб 7:15, Якъ 1:15

+ 16:3 Аюб 15:2

+ 16:7 Аюб 1:15-19

+ 16:9 Заб 34:15, Заб 36:12

+ 16:10 Аюб 12:4, Аюб 17:2, Аюб 30:1,

+ 16:12 Аюб 7:20

+ 16:13 Аюб 20:25

+ 16:19 Заб 88:38

+ 17:2 Аюб 12:4, Аюб 16:10, Аюб 30:1

+ 17:3 Заб 118:122, Айт 22:26

+ 17:6 Такр 28:37, Аюб 30:9

+ 17:11 Аюб 7:6

+ 18:1 Аюб 2:11, Аюб 8:1

+ 18:3 Заб 72:22

+ 18:5 Аюб 21:17, Айт 13:9, Айт 24:20

+ 18:7 Аюб 5:13

+ 18:8 Заб 9:16, Заб 139:6

+ 18:11 Аюб 15:21, Аюб 20:25, Аюб 27:20

* fr 18:14 …уллу къоркъунчланы пачалыгъына… – мунда ахыратгъа шолай айтылгъан; тувра «уллу къоркъунчланы пачасы» деп айтылгъан.

+ 18:15 Яр 19:24, Заб 10:6,

+ 18:17 Аюб 24:20, Заб 33:17, Айт 10:7

+ 18:19 Заб 20:11

+ 18:21 2 Сал 1:8

+ 19:7 Аюб 24:12,

+ 19:8 Аюб 3:23,

+ 19:9 Заб 88:40

+ 19:11 Аюб 13:24, Аюб 33:10

+ 19:12 Аюб 10:17, Аюб 30:12,

+ 19:13 Заб 30:12, Заб 37:11, Заб 68:9, Заб 87:9

+ 19:17 Аюб 2:9

+ 19:18 4 Пач 2:23

+ 19:21 Аюб 1:11

+ 19:25 Айт 23:11,

+ 19:26 Заб 16:15, 1 Югь 3:2

+ 20:1 Аюб 2:11, Аюб 11:1

+ 20:4 Яр 2:7, Такр 4:32

+ 20:7 Заб 82:11

+ 20:9 Аюб 7:8, Аюб 7:10

+ 20:12 Заб 9:28

+ 20:25 Аюб 16:13

+ 20:26 Аюб 15:34, Заб 20:10, Ягь 12:29

+ 20:29 Аюб 27:13, Аюб 31:2

+ 21:3 Аюб 16:20

+ 21:5 Айт 30:32,

+ 21:7 Аюб 12:6, Заб 72:3-4,

+ 21:14 Аюб 22:17

+ 21:15 Чыгъ 5:2

+ 21:16 Аюб 22:18, Заб 1:1

+ 21:17 Аюб 18:5-6, Айт 13:9, Айт 24:20

+ 21:18 Заб 1:4, Заб 82:14, Айт 10:25

+ 21:19 Чыгъ 20:5

+ 21:20 Заб 74:8, Вагь 14:10

+ 21:22 Рум 11:35, 1 Кор 2:16, Аюб 4:18, Аюб 15:15

+ 21:30 Айт 16:4

+ 21:31 Такр 7:10

+ 22:1 Аюб 2:11, Аюб 4:1, Аюб 15:1

+ 22:3 Аюб 35:7

+ 22:6 Чыгъ 22:6, Такр 24:13

+ 22:7 Аюб 31:17

+ 22:9 Аюб 31:21,

+ 22:10 Аюб 18:8

+ 22:12 Аюб 35:5

+ 22:13 Заб 72:11, Заб 93:7

+ 22:16 Аюб 15:32

+ 22:17 Аюб 21:14

+ 22:18 Аюб 21:16

+ 22:19 Заб 51:8, Заб 57:11

+ 22:22 Айт 2:6

+ 22:23 Аюб 11:14

+ 22:24 Яр 10:29, 3 Пач 9:28,

+ 22:26 Заб 36:4,

+ 22:27 Заб 49:14,

+ 22:28 Аюб 11:17, Айт 4:18,

+ 22:30 Якъ 5:15

+ 23:4 Аюб 13:3, Аюб 16:21

+ 23:10 Заб 138:3, Заб 65:10, 1 Пет 1:7

+ 23:13 Айт 19:21,

+ 24:2 Такр 19:14, Айт 22:28, Айт 23:10

+ 24:4 Айт 28:28

+ 24:7 Чыгъ 22:26-27

+ 24:13 Югь 3:19-20

+ 24:15 Айт 7:9

+ 24:20 Аюб 18:17

+ 24:24 Заб 36:10

+ 25:1 Аюб 2:11, Аюб 8:1, Аюб 18:1

+ 25:3 Мат 5:45

+ 25:4 Аюб 4:17, Аюб 9:2, Аюб 15:14, Заб 142:2

+ 25:6 Аюб 15:16, Заб 21:6,

+ 26:6 Заб 138:8, Айт 15:11

+ 26:7 Аюб 9:8

+ 26:8 Айт 30:4

+ 26:10 Яр 1:9, Яр 1:10, Айт 8:29

+ 26:11 Заб 103:7

* fr 26:12 Рагьав – денгиз аждагьа.

+ 26:12 Аюб 9:13, Заб 88:11,

+ 27:2 Аюб 34:5

+ 27:3 Аюб 33:4

+ 27:8 Аюб 8:13

+ 27:9 Заб 17:42, Заб 65:18, Айт 1:28, Айт 28:9, Югь 9:31

+ 27:13 Аюб 20:29

+ 27:15 Заб 77:64

+ 27:17 Заб 38:7, Айт 13:22

+ 27:18 Аюб 8:15

+ 27:19 Заб 48:18

+ 27:21 Аюб 30:22

+ 28:12 Айт 16:16,

+ 28:13 Заб 26:13,

+ 28:15 Айт 3:14-15

+ 28:16 Яр 10:29, 3 Пач 9:28, Аюб 22:24

+ 28:18 Айт 8:11

* fr 28:19 Куш – Мисрини къыбла ягъындагъы уьлке.

+ 28:26 Аюб 38:25

+ 28:27 Айт 8:22

+ 28:28 Заб 110:10, Айт 1:7, Айт 9:10, Айт 3:7, Айт 14:16

+ 29:3 2 Пач 22:29, Заб 17:29, Заб 118:105

+ 29:5 Аюб 1:2

+ 29:6 Яр 49:12

+ 29:10 Заб 136:6

+ 29:12 Заб 81:5, Айт 31:8

+ 29:14 Заб 131:9

+ 29:16 Айт 14:21, Айт 29:7

+ 29:17 Заб 3:7, Заб 13:4, Заб 57:7, Айт 30:14

+ 29:23 Заб 118:129

+ 30:1 Аюб 12:4, Аюб 16:10, Аюб 17:2

+ 30:9 Такр 28:37, Аюб 17:6

+ 30:10 Заб 87:9

+ 30:12 Аюб 19:12

+ 30:15 Аюб 18:11

+ 30:22 Аюб 27:21

+ 30:30 Заб 101:3

+ 31:1 Айт 6:25, Мат 5:28

+ 31:2 Аюб 20:29

+ 31:4 Айт 15:3,

+ 31:8 Лев 26:16

+ 31:9 Аюб 24:15

+ 31:10 Такр 28:30,

+ 31:12 Айт 6:27-29

+ 31:15 Айт 22:2

+ 31:17 Аюб 22:7

+ 31:18 Якъ 1:27

+ 31:20 Аюб 29:13

+ 31:21 Аюб 22:9

+ 31:24 Мк 10:22, Мк 10:24

+ 31:25 Заб 61:11

+ 31:27 Такр 4:19

+ 31:29 Айт 24:17-18

+ 31:30 Мат 5:44, Рум 12:14

+ 31:33 Аюб 28:13

+ 31:35 Аюб 13:22

+ 31:40 Яр 3:18

+ 32:2 Яр 22:21

+ 32:4 Аюб 15:10

+ 32:7 Аюб 12:12

+ 32:8 Аюб 33:4, Заб 118:100

+ 32:20 Заб 38:4,

+ 33:4 Яр 2:7, Аюб 27:3, Аюб 32:8, Заб 103:30, Элч 17:25

+ 33:6 Аюб 4:19, Аюб 10:9,

+ 33:7 Аюб 13:21

+ 33:9 Аюб 9:21, Аюб 10:7, Аюб 12:4, Аюб 16:17, Аюб 27:5-6, Аюб 32:1

+ 33:10 Аюб 13:24, Аюб 19:11

+ 33:11 Аюб 13:27, Аюб 14:16

+ 33:13 Аюб 9:32, Аюб 39:32

+ 33:15 Сан 12:6, Аюб 4:13

+ 33:16 Аюб 36:10

+ 33:19 Аюб 30:17

+ 33:20 Заб 101:5, Заб 106:18

+ 33:23 Заб 33:8

+ 33:24 Заб 48:8

+ 33:25 4 Пач 5:14

+ 33:26 Заб 16:15

+ 33:28 Заб 15:10,

+ 33:30 Заб 55:14

+ 34:3 Аюб 12:11

+ 34:5 Аюб 27:2, Аюб 33:9

+ 34:7 Аюб 15:16, Айт 19:28

+ 34:8 Заб 1:1

+ 34:9 Аюб 9:22, Аюб 21:16

+ 34:10 Яр 18:25, Заб 91:16

+ 34:11 Айт 24:12, Заб 61:13

+ 34:12 Аюб 8:3

+ 34:15 Яр 3:19, Заб 89:4, Заб 103:29,

+ 34:19 Аюб 31:15, Айт 22:2

+ 34:21 Аюб 14:16, Аюб 31:4

+ 34:22 Заб 138:12

+ 34:24 Заб 2:9

+ 34:28 Аюб 35:9

+ 34:35 Аюб 35:15

+ 34:37 Аюб 27:23,

+ 35:3 Аюб 9:22, Аюб 21:16

+ 35:5 Аюб 22:12

+ 35:7 Аюб 22:2-3

+ 35:9 Чыгъ 2:23, Аюб 34:28,

+ 35:10 Заб 41:9

+ 35:12 Аюб 27:9

+ 35:14 Аюб 9:11, Аюб 23:9

+ 35:16 Аюб 34:35, Аюб 34:37, Аюб 38:2, Аюб 42:3

+ 36:4 Аюб 37:16

+ 36:6 Аюб 34:28

+ 36:7 Заб 33:16, 1 Пач 2:8

+ 36:8 Заб 106:10

+ 36:10 Аюб 33:16

+ 36:12 Аюб 4:21

+ 36:16 Заб 4:2

+ 36:19 Заб 48:8, Айт 11:4

+ 36:26 Заб 101:28

+ 36:27 Айт 3:20

+ 37:3 Аюб 36:30, Аюб 36:32

+ 37:4 2 Пач 22:14, Заб 17:14, Заб 28:3-4

+ 37:5 Аюб 5:9

+ 37:6 Заб 148:8

+ 37:8 Заб 103:22

+ 37:10 Аюб 38:29-30

+ 37:12 Заб 148:8

+ 37:13 Чыгъ 9:18, 3 Пач 18:45

+ 37:16 Аюб 36:4

+ 37:24 Айт 15:33

+ 38:1 Аюб 40:1,

+ 38:2 Аюб 35:16, Аюб 42:3

+ 38:3 Аюб 40:2

+ 38:4 Заб 103:5, Айт 8:29

+ 38:6 1 Пач 2:8

+ 38:7 Яр 6:2, Аюб 1:6, Аюб 2:1

+ 38:8 Яр 1:9, Заб 32:7, Заб 103:9,

+ 38:15 Аюб 18:5

+ 38:22 Заб 134:7

+ 38:25 Аюб 28:26

+ 38:26 Заб 106:35,

+ 38:28 Аюб 5:10

+ 38:29 Аюб 37:10, Заб 147:5

+ 38:30 Аюб 37:10

* fr 38:31 Орион – бурж. Бырынгъылар шо буржда белинде чокъмары да булангъы гьавчуну сюлдюрюн гёре болгъанлар. Орионну белбаву уьч ярыкъ юлдуздан амалгъа гелген.

+ 38:31 Аюб 9:9,

* fr 38:32 Тиши аюв – Етти Юлдуз деген бурж.

+ 38:32 Аюб 9:9

* fr 38:36 Ибис – узун, назик, къайтыкъ бурну булангъы къуш. Ибислер тропик якъларда оьзенлени ва кёллени ягъасында яшайлар.

* fr 38:37 Кёклердеги савутлар – булутлар.

+ 38:39 Заб 103:21

+ 38:40 Заб 16:11

+ 38:41 Заб 146:9

+ 39:1 Заб 103:18

* fr 39:6 Тузлакълар – кёп тузу булангъы топуракълар. Шо себепден булай топуракъларда оьсюмлюклер аз бола неде бирдокъда болмай.

+ 39:32 Аюб 9:32, Аюб 33:13

+ 39:34 Аюб 42:6

+ 40:1 Аюб 38:1

+ 40:2 Аюб 38:3

+ 40:3 Аюб 32:2

+ 40:4 Аюб 37:4

+ 40:9 Заб 97:1,

+ 40:10 Сан 22:4

+ 41:1 Аюб 3:8, Аюб 40:20, Заб 73:14, Заб 103:26,

+ 41:3 Чыгъ 9:29, Заб 23:1

+ 42:2 Яр 18:14, Мат 19:26

+ 42:3 Аюб 38:2

+ 42:4 Аюб 38:3, Аюб 40:2

+ 42:6 Аюб 2:8

+ 42:7 Аюб 2:11

+ 42:8 Сан 23:1, Яр 20:7, Якъ 5:16

+ 42:9 Аюб 2:11

+ 42:11 Аюб 19:13

+ 42:13 Аюб 1:2

* fr 42:14 Емима – Бу ат «гёгюрчюн» демек бола. Кесиа – Бу ат «дарчин терекни чечеги» демек бола. Керенгаппух – Бу ат «кирпиклени шавласы» демек бола.

+ 42:15 Сан 27:1-8

+ 42:16 Яр 50:23