# ЩӀэдзапӀэкӀэ

Институт перевода Библии

## Гъэсэпэтхыдэхэр • ДжакІуэ • Сэфирэт и тхылъ


## Хэзыгъэгъуазэ


ХЭЗЫГЪЭГЪУАЗЭ


Ныбжьэгъу лъапӀэ!

ФӀыцӀагъэ ЛъапӀэм щыщ тхылъищ уи пащхьэ илъщ.

Илъэс миным щӀигъукӀэ ятхыжурэ зэхуахьэсыжа тхыгъэжьхэу адыгэхэр ТэурэткӀэ, бегъымбархэм я тхылъкӀэ, ЗабуркӀэ, ИнджылкӀэ зэджахэр ФӀыцӀагъэ ЛъапӀэм щыщщ. Ахэр зытеухуар Тхьэм цӀыхум къыхуиӀэ хущытыкӀэрщ, зытепсэлъыхьри и къэгъэщӀыгъэ псори Езым деж къезышэлӀэж гъуэгу захуэм тегъэува, фӀымрэ захуагъэмрэ щытепщэ дуней еншэ ухуа зэрыхъунум и хэкӀыпӀэхэрщ. ФӀыцӀагъэ ЛъапӀэми а гуращэ къабзэр зэрызащӀэр Хьисэ бегъымбарым и гъащӀэмрэ и псэр зэрита щӀыкӀэмрэ ӀэтащхьэӀулӀэж зыхуэхъуж журтхэм я тхыдэмкӀэ нахуэу икӀи ӀупщӀу къегъэлъагъуэр.

Зи гугъу тщӀы тхыгъэжьхэм ныбжьышхуэ яӀэ пэтми, я мыхьэнэр зы мащӀэкӀи кӀащхъэ хъуакъым. Зыщыщ лъэпкърэ зэрахьэ фӀэщхъуныгъэм емылъытауэ, цӀыхухэр абыхэм дихьэхыу нобэми йоджэ, итым зыщагъэгъуазэ, пщӀэ хуащӀ, Ӏущыгъи къыхах.

Мы къыдэкӀыгъуэм къызэщӀиубыда тхылъхэр щатхар ди лъэхъэнэр къихьэным и япэ илъэс минырщ. Ахэр зытеухуакӀи зэхуэдэкъым, зэрытха бзэкӀи зэщхькъым. «Гъэсэпэтхыдэхэр», псалъэм папщӀэ, щӀоупщӀэ цӀыхур ехъулӀэу дунейм тетын щхьэкӀэ ищӀэн хуейхэм. Тхылъаджэри и гур етауэ ущиехэмрэ гъэсэпэтхыдэхэмрэ щӀэдэӀуну, Ӏущыгъэрэ зэхэщӀыкӀ нэсрэ зригъэгъуэтыну къыхуреджэ.

Дунейм щекӀуэкӀ Ӏуэхугъуэхэм ящыщу гукъыдэж къезытымрэ игу зэщызыгъауэмрэ я щэхур къэтӀэщӀыным иужь итщ «ДжакӀуэр» зи Ӏэдакъэ къыщӀэкӀар. Пасэрей гупсысакӀуэр пщӀэ зыхуэщӀыпхъэмрэ насыпкӀэ узэджэ хъунумрэ зищӀысым я лъыхъуакӀуэ емышыжщ.

ТӀуми аркъудей ещхькъым «Сэфирэт и тхылъыр». Къэжэр (Перс) пащтыхьыгъуэм къыщыхута журтхэр зэрыхуа псэзэпылъхьэпӀэ бзаджэрщ ар зытепсэлъыхьыр, къызэрыгуэкӀ унагъуэ къыхэкӀыу пащтыхь гуащэ хъуа цӀыхубз цӀыкӀум и фӀыгъэкӀэ абыхэм лъапсэкӀуэдыр къахуэмыкӀуэу къызэрызэтенами и хъыбарырщ къиӀуэтэжыр. Тхылъым къыдгурегъаӀуэ журтхэм ехьэжьауэ ягъэмэхуэщӀ «Пуримым» къежьапӀэ хуэхъуар абы щыгъуэ екӀуэкӀа хъугъэ-щӀагъэхэр ару зэрыщытыр.

Зи цӀэ къитӀуа тхылъхэр лъэпкъ куэдым я бзэкӀэ зэдзэкӀауэ щыӀэщ. «Гъэсэпэтхыдэхэр» адыгэбзэкӀэ дунейм къыщытехьар 2017 гъэрщ. «ДжакӀуэр» 2020 гъэм къыдэкӀащ. «Сэфирэт и тхылъыр» адыгэхэм я бзэкӀэ къыщыдэкӀыр иджыщ.

Зытеухуамрэ къыщыӀэта Ӏуэхугъуэхэмрэ тхылъаджэм нэхъ гурыӀуэгъуэ щыхъун папщӀэ тхылъ къэс пэублэ псалъэ хуэтщӀащ. Ӏэрыхуэ хъун щхьэкӀэ псалъэ гурыӀуэгъуейхэм я псалъэгъэнахуэ кӀэщӀри тхылъым и кӀэм деж къыщыхьащ, гупсысэ нэхъыщхьэхэр къэзыӀуатэ псалъэхэм я цӀэгъэлъагъуэри апхуэдэ дыдэу кӀэлъытхьыжащ.

Адыгэхэм я анэдэлъхубзэмкӀэ ФӀыцӀагъэ ЛъапӀэм щыщ тхылъхэр ябгъэдэтлъхьэныр хуабжьу ди гуапэщ. Абы зи гуащӀэ хэзылъхьа зэдзэкӀакӀуэм, щӀэныгъэлэжьхэм, упщӀэжакӀуэхэм фӀыщӀэ ин яхудощӀ.

ФӀыцӀагъэ ЛъапӀэр зэдзэкӀынымкӀэ Институтыр

## Сэфирэт и тхылъ

### Сэфирэт и тхылъ

Сэфирэт и тхылъ


Пэублэ псалъэ

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]


Сэфирэт и тхылъ

### Пэублэ псалъэ


Пэублэ псалъэ

Хъыбару мы тхылъым къиӀуэтэжыр къыщыхъуар иджырей Иран хэгъэгум хиубыдэ Шушан къалэрщ, къэжэр пащтыхь Ахъийшурэщ щӀымахуэм зыдэсу щыта щыхьэр сэрейрщ. ЩӀэныгъэлэжьхэм нэхъыбэм зэрызэдащтамкӀэ, Ахъийшурэщыр алыджхэр Ксеркс ЕзанэкӀэ еджэу ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ 486/5-465 гъэхэм Къэжэр пащтыхьыгъуэм тетыгъуэр щызыӀыгъаращ. Къэжэр пащтыхьыгъуэм и хьэритэр тхылъым и кӀэм деж къыщыхьащ.

«Сэфирэт и тхылъыр» зытеухуари зытепсэлъыхьри Къэжэр пащтыхьыгъуэм хэпхъауэ щыпсэу журтхэр зыӀууауэ щыта шынагъуэмрэ абы а лъэпкъыр къызэрыгуэкӀ унагъуэм къыхэкӀа бзылъхугъэ цӀыкӀум и фӀыгъэкӀэ къыӀэщӀэха зэрыхъуамрэщ. Тхыдэм къызэрыхэщыжымкӀэ, ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ VӀ-нэ лӀэщӀыгъуэм журт куэд гъэру яубыдри, Бабылей хэгъэгум яхуауэ щытыгъащ. Бабылейр Къэжэрым къыщизэум, пащтыхь къытеувам журтхэр я хэку кӀуэжыну хуит ищӀащ. АрщхьэкӀэ абыхэм ящыщ куэдыр мыкӀуэжу лъапсэ щадза щӀыналъэм къыщынат.

Пащтыхьыгъуэр Ахъийшурэщ щыӀэщӀыхьэм журтхэм нэгъуэщӀ шынагъуэ къалъыкъуэкӀащ. Пащтыхьым а лъэпкъыр дунейм тезылъагъуэ мыхъу Аман лъытэныгъэшхуэ хуищӀу цӀыху цӀыкӀум яхеӀэтыкӀыр. Аман бзаджагъэ защӀэкӀэ пащтыхьыр къыдешэхыр, и арэзыныгъэм егъэгушхуэри, зэрыжурт лъэпкъыу игъэкӀуэдыну игу ирелъхьэ. Гухэлъ щӀэпхъаджэр Аман къызыхихар лъэпкъкӀэ журтхэм ящыщ Мардэхей абы лъапӀэныгъэ ирихыу щхьэщэ зэрыхуимыщӀара хуэдэу тхылъым къыщыгъэлъэгъуами, абы тхыдэ лъабжьэ иӀэщ.

ПсэзэпылъхьэпӀэм лъэпкъыр къишыным Мардэхеи, Сэфирэти я акъыли, я лӀыгъи ирахьэлӀэ икӀи бзаджэщӀагъэу Аман зэрихъахэм пэщӀохуэжри токӀуэдэж. И цӀэр къыхэмыщ пэтми, тхылъыр зытепсэлъыхь хъыбарым и къегъэкӀуэкӀыкӀэмкӀэ зэхыбощӀэ а псор Тхьэм и ухыгъэм тету къызэрыхъур, тхыдэ хъугъэ-щӀагъэхэри Абы гъуэгу захуэм зэрытришэр.

«Пурим»-кӀэ еджэу журтхэм ноби Ӏэтауэ ягъэмахуэщӀ махуэр къуэпскӀэ зэкӀуэлӀэжыр тхылъым зи гугъу ищӀ а къэхъукъащӀэхэрщ. Журтхэр ягъэкӀуэдыну щытраухуа пӀалъэр гузэвэгъуэм къыщыхэкӀа махуэу зызэридзэкӀащ. Журтхэм хабзэ яхуэхъуауэ «Сэфирэт и тхылъыр» мы махуэхэм щӀаджыкӀыныр къызыхэкӀри аращ.

Тхылъым къыщыӀуэта Ӏуэхугъуэхэм поджэж адыгэ ӀуэрыӀуатэм ноби хъума щыхъуа «Сэфирэт-гуащэ и хъыбарри». Хъыбарым къызэрыхэщымкӀэ, и дахагъэкӀи, и губзыгъагъэкӀи хуэдэ къэмыхъуауэ Сэфирэт-гуащэр цӀыхубз зэкӀужт икӀи цӀэрыӀуэт. Тхьэм къритауэ бгъэдэлъ Ӏущыгъэр Сэфирэт-гуащэм ирехьэлӀэри, зыщыщ лъэпкъыр игъэкӀуэдыну къахузэпещэ лӀы бзаджэм пэщӀоувэж, арыххэуи хъуагъэщагъэу къакӀэлъызэрихьахэми ар токӀуэдэж. Зи псэ емыблэжа бзылъхугъэ цӀыкӀур къызыхэкӀа лъэпкъым фӀылъагъуныгъэрэ лъытэныгъэкӀэ еӀэтыр, и псалъэ тӀэужыӀэ ямыщӀыуи ягъэзащӀэу хуожьэ. Нэхъыжьхэм къаӀуэтэжу щыта Нухь, Ибрэхьим, Мусэ, Данил, Щамел, Даут, Сэлмэн сымэ я хъыбархэм хуэдэуи, Сэфирэт-гуащэ и тхыдэр адыгэхэм зэрацӀыхур дин хъыбарущ. Абы къегъэлъагъуэ ар КъуэкӀыпӀэ Гъунэгъум къызэрикӀар, «Сэфирэт и тхылъым» къыхэщыж пащтыхь гуащэ Эстер, адыгэбзэкӀэ Сэфирэт-гуащэ жыхуаӀэм, и тхыдэм гуэх имыӀэуи зэрепхар.

### ЯПЭ ӀЫХЬЭ


Къэжэр пащтыхь Ахъийшурэщ ефэ-ешхэ ищӀахэр

1Мы тхыдэ хъугъэ-щӀагъэр[†] къыщыхъуар Ахъийшурэщ[*] и тетыгъуэм щыгъуэщ – Хьинд[*] хэгъэгум[†] щегъэжьауэ Куш[*] нэсыхукӀэ дэлъ хэгъэгуищэрэ тӀощӀрэ блыр зи унафэ щӀэтыгъа Ахъийшурэщ и лъэхъэнэрщ[+]. 2Пащтыхь тахътэр абы щыгъуэ здэщыӀар Шушан[*] быдапӀэрт. 3Тахътэм зэрыдэкӀуейрэ илъэс ещанэр екӀуэкӀыу Ахъийшурэщ хэкум лӀакъуэлӀэшрэ[†] уэркъышхуэу исым ефэ-ешхэшхуэ ярищӀэкӀащ. Къэжэрымрэ[†] Мыдымрэ дзэпщу щыӀэр, пщырэ хэгъэгу пашэу[†] исыр къыщызэхуэсат абы. 4Махуищэрэ махуэ тӀощӀиплӀ енкӀэ и пащтыхьыгъуэ мылъкушхуэу илъымрэ щытхъурэ щхьэлъапӀэныгъэу езым къыхуагъэфащэмрэ зыхуэдэр яригъэлъэгъуат абы и хьэщӀэхэм.

5А махуэхэр зэрыдэкӀыу Шушан быдапӀэм цӀыхуу дэсым щхьэкӀэ, цӀыкӀуи ини кърихьэлӀэу, пащтыхьым и сэрей[†] пщӀантӀэшхуэм махуибл ефэ-ешхэ щызэхишащ. 6ПщӀантӀэр чэтэн[†] Ӏупхъуэ хужь-плъыжьыфэхэмкӀэ гъэщӀэрэщӀат. Ахэр чэтэныпс плъыжь-фӀыцӀафэ пӀащӀэхэмкӀэ мывэху пкъохэм хэщӀыхьа дыжьын хъурджанэхэми[†] епхыжат. Зи жыхафэгур мывэплърэ мывэхухэмкӀэ, мывэ щхъуэкӀэплъыкӀэхэмрэ налкъутналмэсхэмкӀэ япкӀа пщӀантӀэм дыщэмрэ дыжьынымрэ къыхэщӀыкӀа тахътэбанхэр къыщегъэувэкӀат. 7Зэщхьу тӀу зыхэмыт дыщэ фалъэхэмкӀэ санэр щымысхьыжу щызэрахьэрт, фадэ пӀащӀэри щыпэрыхьэтт. 8Щхьэж зыхуейм хуэдиз ирифыну хуитт, хэгъэзыхьи щыӀэтэкъым – дэтхэнэми зэрыфӀэфӀым хуэдэу яхуэӀуэхутхьэбзэщӀэну фадащхьэтетхэм пащтыхьым унафэ яхуищӀат.

9А махуэ дыдэхэм хуэзэу Уэштий-гуащи цӀыхубзхэм щхьэкӀэ Ахъийшурэщ зыдэс сэрейм ефэ-ешхэ щищӀащ.


Уэштий-гуащэм пащтыхь тахътэр зэрыфӀэкӀуэдар

10Санэм къигъэжэна пащтыхьым ебланэ махуэм и ӀуэхутхьэбзащӀиблым[*] – Мыхъумин, Безытэ, Хъэрбон, Беджытэ, Абэджытэ, Зэтар, Къарэкъас сымэ – унафэ яхуищӀащ[+] 11гуащэ пыӀэр щхьэрыгъыу Уэштий и пащхьэ кърашэну. Нэ фыгъуэ зытрамыгъаплъэм хуэдэу дахэ гуащэр цӀыхубэмрэ и блыгущӀэтхэмрэ яригъэлъагъумэ и гуапэт. 12ӀуэхутхьэбзащӀэхэм лъагъэӀэса унафэм Уэштий-гуащэ къедэӀуэн идакъым. Арыххэти, пащтыхьыр губжьым зэщӀищтэри, мафӀэм хуэдэу къызэщӀэнащ.

13Хабзэхэмрэ унафэу щыӀэхэмрэ хэзыщӀыкӀ цӀыху Ӏущхэм упщӀэж[†] ярихьэлӀэныр пащтыхьым и щэну щытти, Ӏуэхум щыгъуазэхэм чэнджэщ щхьэкӀэ захуигъэзащ. 14А лъэхъэнэм Ахъийшурэщ и дзыхь нэхъ зригъэзыр Къарэшынэ, Шэтар, Адмэт, Тэршыш, Мэрэс, Мэрсэн, Мэмухъан сымэт – Къэжэрымрэ Мыдымрэ щыщ лӀакъуэлӀэшиблырт. Пащтыхьым и пащхьэ щыхуейм деж ихьэфри, пащтыхьыгъуэм цӀыхуу исым нэхъ яхэӀэтыкӀари ахэрат.

15«ӀуэхутхьэбзащӀэхэм езгъэӀуэхуа унафэм Уэштий-гуащэ зэребэкъуам щхьэкӀэ, хабзэкӀэ узэрыдызекӀуэн хуейр дауэ?» – жиӀэри щӀэупщӀащ Ахъийшурэщ.

16Пащтыхьми, лӀакъуэлӀэшхэми захуигъазэу Мэмухъан къэуври жиӀащ: «Уэштий-гуащэр щымысэр[†] пащтыхь пащхьэм и закъуэкъым, атӀэ Ахъийшурэщ и ӀэмыщӀэ илъ щӀыналъэхэм лъэпкъыбэу щыпсэухэмрэ лӀакъуэлӀэшу исхэми екъуэншэкӀащ ар. 17Гуащэм ӀэщӀэщӀам и гугъур цӀыхубзхэм зэхахмэ, я щхьэгъусэхэм нэмыплъ ирату хуежьэнущ, „Езы пащтыхь Ахъийшурэщ, Уэштий-гуащэр къысхуэфшэ, жиӀэу, унафэ щищӀым, къыхущӀэкӀакъым“, – жаӀэурэ. 18Гуащэр зэрызекӀуа щӀыкӀэм и хъыбарыр Къэжэрымрэ Мыдымрэ тетыгъуэ щызиӀэхэм я бзылъхугъэхэм нобэ щалъэӀэскӀэ, щапхъэ трахынщи, мыужьыхыж зэщыхьэмрэ зэгурымыӀуэмрэ къыхэкӀынщ!

19Аращи, пащтыхьым игъуэджэ[†] щымыхъунумэ, и пащхьэ Уэштий абы фӀэкӀа къызэримыхьэнум и унафэр ирещӀи, игъащӀэкӀэ ирамытхъыкӀыжыну Къэжэрымрэ Мыдымрэ я хабзэ тхылъхэми ар хрырегъатхэ. Гуащэ цӀэм хуэфащэ пщӀэри ар къэзылэжь нэгъуэщӀ цӀыхубз гуэрым лърегъэс[+]. 20Ар пащтыхьым и унафэу пащтыхьыгъуэм и дэнэ лъэныкъуэкӀи щызэбграхкӀэ, цӀыхубзхэми я щхьэгъусэхэм, ар пщыуи ирехъу, унэӀутуи щрет, хуэщӀыпхъэ пщӀэми щӀачэнкъым».

21Чэнджэщыр Ахъийшурэщи, абы и блыгущӀэтхэми ягу ирихьащ, Мэмухъан и жыӀэм тещӀыхьа унафэри пащтыхьым къихьащ. 22«ЛӀыр и унэ щытепщэщ» жиӀэу иту щӀыналъэ къэс тхыбзэу илъымрэ лъэпкъыу исым я бзэкӀи тхауэ пащтыхьыгъуэм и дэнэ къуапи унафэр щызэбграгъэхащ.

### ЕТӀУАНЭ ӀЫХЬЭ


Сэфирэт пащтыхь гуащэ зэрыхъуар

1ТӀэкӀу тещӀэу и губжьыр нэхъ щыщхьэщыум, Уэштий ищӀамрэ абы трищӀыхьыжа унафэмрэ пащтыхь Ахъийшурэщ егупсысыжащ[+]. 2«Пщащэ дахэхэм я лъыхъуакӀуэ хэгъыхьэ! – жаӀэу и Ӏуэхузехьэхэм къыщыхалъхьари абы щыгъуэщ. – 3Пащтыхьыгъуэм къиубыд хэгъэгу псоми лӀыкӀуэхэр яхуэщӀи, зи теплъэкӀэ гурыхь пщащэхэр Шушан быдапӀэм дэт цӀыхубз унэм къыщызэхуашэсыну унафэ щӀы. Уи ӀуэхутхьэбзащӀэхэм ящыщ Хъыджий, цӀыхубз унэм и кӀэлъыплъакӀуэм, ахэр и ӀэмыщӀэ илъхьи, загъэдэхэн щхьэкӀэ дыхумэ дахэхэр къызыпих щыхуэн дагъэ зэхуэмыдэхэр ирегъэт. 4Уигу ирихьын пщащэ абыхэм къахэкӀмэ, Уэштий и пӀэкӀэ гуащи ирехъу». А псалъэхэр игъуэу жыӀа хъуауэ пащтыхьым къилъытэри, абы тещӀыхьа унафи ищӀащ.

5Шушан быдапӀэм Бенамин и лӀакъуэм щыщу зы журт гуэр дэсащ, Мардэхей и цӀэу. Ар Къыш и къуэ Щэмей и къуэ ЙаӀир и къуэт. 6Бабылей[*] пащтыхь Нэбыхъунэщыр[*] журт пащтыхь Ехъуней Ӏэрыубыд щищӀам щыгъуэ Ерусэлим гъэру къыдашахэм яхэтащ абы и унагъуэр. 7Мардэхейщ и адэ къуэшым ипхъу ХьэтӀасэ, СэфирэткӀи[*] зэджэр, зыпӀыжар. Ади ани щхьэщымытыжу зеиншэ хъурейуэ къэнат ар. Хъыджэбз цӀыкӀур дахэт икӀи зэкӀужт. И адэ-анэр щыщхьэщыукӀуриикӀым, Мардэхей ар зришэлӀэжри бын-къан ищӀыгъат.

8Пащтыхь унафэр цӀыхубэм щахэӀуэм, Шушан быдапӀэм Хъыджий и нэӀэ щӀэтыну пщащэ куэд къыщызэхуашэсащ. Абы щыгъуэщ Сэфирэт сэрейм къашэу цӀыхубз унэм и тет Хъыджий и ӀэмыщӀэ щралъхьари. 9Хъыджэбзыр абы игу дыхьэри, и нэфӀи щыхуащ. Куэд дыди дэмыкӀыу дыхумэ дахэхэр къызыпих щыхуэн дагъэ зэхуэмыдэхэмрэ къэуат зыщӀэлъ шхын хэплъыхьахэмрэ кърит хъуащ. Пащтыхь сэрей унэшхуэм къриша унэӀут хъыджэбзиблыр и ӀуэхутхьэбзащӀэу къыбгъэдигъэувэри, цӀыхубз унэм и псэупӀэ нэхъыфӀ дыдэм Сэфирэти ахэри иригъэшащ.

10Сэфирэт къызыхэкӀа лъэпкъми зыщыщ лӀакъуэми теухуауэ зыми зыри яжриӀэртэкъым, сыту жыпӀэмэ ар ибзыщӀыну Мардэхей абы унафэ къыхуищӀыгъат. 11Мардэхеи махуэл димыхыу къакӀуэрти, цӀыхубз унэм и пщӀантӀэм и гупэкӀэ щызэхэзекӀуэрт, Сэфирэт щӀэупщӀэрти, и Ӏуэху зыӀутыр зригъащӀэрт.

12Пащтыхь Ахъийшурэщ и пащхьэ щихьэн хуей чэзур къэмыс щӀыкӀэ, бзылъхугъэм хуагъэува хабзэм тету, дэтхэнэ зы пщащэми мазэ пщыкӀутӀым и кӀуэцӀкӀэ зигъэдэхэн хуейт: ипэ мазихым мэ дахэхэр къызыпих мир дагъэр зыщихуэу, къыкӀэлъыкӀуэ мазихым дыхумэ зыщыу нэгъуэщӀ дагъэ зэмылӀэужьыгъуэхэр зрихьэлӀэу. 13Пщащэр пащтыхьым деж кӀуэну цӀыхубз унэм къыщикӀкӀэ, къызыщӀэлъэӀу псори иратырт. 14Пщыхьэщхьэм абы деж кӀуауэ пщэдджыжьым къэзыгъэзэжыр пащтыхьым и жэщгъуэлъ цӀыхубзхэр щыпсэу етӀуанэ унэм яшэрт. Ар зи нэӀэ щӀэтыр пащтыхьым и ӀуэхутхьэбзащӀэхэм ящыщу ШэӀэшгъэзт. Абдежым щегъэжьауэ хъыджэбзыр пащтыхьым деж щӀыхьэжыртэкъым, къыхуейуэ и цӀэкӀэ къемыджэ къудеймэ.

15Ауэрэ Сэфирэти – Мардэхей и адэ къуэш АбыхъурэӀил ипхъу бын-къану зришэлӀэжар – пащтыхьым деж щыщӀыхьэну и чэзур къэсащ. ЦӀыхубз унэм и тет Хъыджий кърита чэнджэщхэм теухуауэщ абы зызэригъэщӀэрэщӀари. Къэзылъагъу псоми я гур итхьэкъуу апхуэдэт Сэфирэт[+]. 16Пщащэр сэрейм щыдашар епщӀанэ мазэрщ, Тебэт мазэрщ, Ахъийшурэщ и тетыгъуэр илъэсибл щрикъурщ[*].

17Сэфирэт адрей цӀыхубзхэм нэхърэ нэхъыфӀу пащтыхьым илъэгъуащ, адрей пщащэхэми нэхърэ мыбы игу нэхъ кӀэрыпщӀащ. Гуащэ пыӀэр щхьэритӀагъэри, Уэштий и пӀэкӀэ пащтыхь гуащэ ищӀащ. 18Абы иужь лӀакъуэлӀэшрэ уэркъышхуэу щыӀэр кърихьэлӀэу Сэфирэт и цӀэкӀэ ефэ-ешхэшхуи ищӀащ. ЩӀыналъэхэм махуэщӀ махуэу ар щигъэуври[*], пащтыхьым узэрыхуэупсэн хуэдэ тыгъэ лъапӀэхэри иригъэгуэшащ.


Мардэхей пащтыхьыр ажалым къызэрыригъэлар

19Пщащэхэр етӀуанэу къыщыхашым, Мардэхей пащтыхьым и Ӏуэхузехьэхэм ящыщ зы хъуауэ сэрей куэбжэпэм деж и лэжьыгъэ Ӏыхьэр щрихьэкӀырт[*]. 20Япэми хуэдэу, Сэфирэт Мардэхей и жыӀэ емыбакъуэу лӀакъуэкӀэ зыщыщри лъэпкъкӀэ къызыхэкӀари ибзыщӀырт, къан гъэсэну Мардэхей и унэ щисым и псалъэ тӀэужыӀэ иримыгъэщӀу зэрыщытам ещхьуи, ар абы иджыри едаӀуэрт.

21Мардэхей и Ӏуэху щыпэт махуэхэм ящыщ зым сэрейм и бжэӀупэхъумэхэу Беджытэнрэ Тэрэшрэ гухьэ-гужь[†] хуащӀам къыхэкӀыу пащтыхь Ахъийшурэщ яукӀыну мурад ящӀащ. 22Ар Мардэхей къыщищӀэм Сэфирэт-гуащэм хуиӀуэтэжащ, абыи къыжраӀар Мардэхей и цӀэкӀэ пащтыхьым лъигъэӀэсыжащ. 23Ӏуэху ящӀу пэжыр къыщыщӀэщым, а нэрыбгитӀым я унафэр щхьэпылъэкӀэ ящӀащ[*]. А лъэхъэнэм и къэхъукъащӀэхэр зратхэ тхылъми а псор пащтыхьым и унафэкӀэ иратхэжащ[+].

### ЕЩАНЭ ӀЫХЬЭ


Журтхэр игъэкӀуэдыну Аман мурад зэрищӀар

1Зы тэлай гуэр дэкӀауэ пащтыхь Ахъийшурэщ аджадж лъэпкъым щыщ Хьэмэдэт и къуэ Аман[*] хиӀэтыкӀри, лӀакъуэлӀэшхэми нэхърэ нэхъ лъагэу игъэуващ. 2Пащтыхьым и Ӏуэхузехьэ псоми Аман и пащхьэ лъэгуажьэмыщхьэ зыщрагъауэрт, пщӀэшхуэ хуащӀурэ – арат Ахъийшурэщ унафэу ищӀар. Ауэ Мардэхей и закъуэщ лъэгуажьэмыщхьэ абы зыхуизымыгъэуари, лъытэныгъэ зи цӀи хуэзымыщӀари.

3«Пащтыхь унафэм ущӀебакъуэр сыт?» – жаӀэурэ пащтыхьым и Ӏуэхузехьэхэр Мардэхей къехъурджауэрт. 4Зэпымыууэ апхуэдэу къыжраӀэ пэтми, зытетым ар яхутекӀыртэкъым, сэ сыжуртщ, жиӀэрти. Арати, мобыхэми Мардэхей и зекӀуэкӀэр къыхуэгъумэ зэрагъэщӀэн щхьэкӀэ, кӀуэри Аман бзэгу хуахьащ.

5Езы Амани Мардэхей лъэгуажьэмыщхьэу зэрыхуэмытӀысри, пщӀэ къызэрыхуимыщӀри щилъагъум, хуабжьу губжьащ. 6Зыщыщ лъэпкъыр хэтми къыщищӀэми, Мардэхей и закъуэ игъэкӀуэдыныр фӀэмащӀэ хъуащ; абы и лъэпкъэгъуу Ахъийшурэщ и пащтыхьыгъуэм и дэнэ къуапи щыпсэу журтхэм я лъапсэр зэригъэгъущыну Ӏэмалыр къиулъэпхъэщу хуежьащ.

7Ахъийшурэщ и тетыгъуэр илъэс пщыкӀутӀ щрикъум, Нисан зи цӀэ япэ мазэм[*], Аман и пащхьэ пхъэидзэ, «пур» жыхуаӀэр, щадзащ, журтхэр щызэтраукӀэну махуэмрэ мазэмрэ къагъэнэхуэн щхьэкӀэ. Пхъэидзэм къикӀар епщыкӀутӀанэ мазэрщ, Адар мазэрщ[*][+].

8«Пащтыхьыгъуэм и дэнэ къуапи загъэщхьэхуэу зы лъэпкъ гуэр щопсэу, – жиӀащ Аман Ахъийшурэщ зыхуигъазэри. – Абыхэм я хабзэхэр нэгъуэщӀ лъэпкъ хабзэхэми ещхькъым, уи унафэхэри ягъэзащӀэркъым. Сыт ахэр зыхуэпшэчыр?! 9ЖысӀэр къыздэпщтэмэ, ахэр зэтраукӀэну унафэ щӀы; сэри дыжьын къэп минипщӀ[*] уи Ӏуэхузехьэхэм къахуэсшэчынщи, хъарзынэщым[†] иралъхьэну къайстынщ».

10Абдежым пащтыхьым и мыхъур Ӏэлъыныр зыӀэрихри аджадж лъэпкъым щыщ, журтхэм я бий кӀэуфӀыцӀ Хьэмэдэт и къуэ Аман иритащ[+]. 11«Дыжьынри къызыхуэгъэнэж, а цӀыху лъэпкъым епщӀэну пфӀэигъуэмкӀи ухуитщ», – жриӀащ абы Аман.

12Япэ мазэм и епщыкӀущанэ махуэм[*] пащтыхь тхакӀуэхэр къраджащ. ЩӀыналъэ къэс тхыбзэу илъымрэ лъэпкъыу исым я бзэкӀи тхауэ пщыхэм, хэгъэгу пашэхэм, лъэпкъ зэхуэмыдэхэм ящыщ лӀакъуэлӀэшхэм Аман унафэу ищӀари хуатхащ. А унафэр къызэрыдэкӀар пащтыхь Ахъийшурэщ и цӀэкӀэт, абы и мыхъур Ӏэлъынри тегъэуэжат[+]. 13Журтхэм ящыщу жьыи щӀэи, цӀыхубзи сабии зы къэмынэу яукӀын, ягъэкӀуэдын, я лъапсэр ягъэгъущу мылъкуу яӀэр зэрапхъуэн хуейуэ къэзыгъэув а унафэр пащтыхьыгъуэм и дэнэ щӀыналъи щызэбгратыкӀыну шу лӀыкӀуэхэр яутӀыпщащ. ПӀалъэу ягъэувари епщыкӀутӀанэ мазэм и зы махуэт – Адар мазэм и епщыкӀущанэ махуэрт.[*][+] 14А махуэм хуэхьэзыру щытын щхьэкӀэ, пащтыхь унафэм хабзэ къару зэриӀэр щӀыналъэхэм щыгъэӀун икӀи ар лъэпкъыу хъуам зэлъащӀысын хуейт.

15Пащтыхь жыӀэм тету шу лӀыкӀуэхэр жэрыгъэкӀэ яутӀыпщащ. Унафэр Шушан быдапӀэм дэсхэми яхэӀуащ. Пащтыхьымрэ Аманрэ фадэ Ӏэнэм бгъэдэтӀысхьэжащ, ауэ гухэщӀ-гумэщӀышхуэм зэры-Шушан быдапӀэу зэщӀищтащ[+].

### ЕПЛӀАНЭ ӀЫХЬЭ


Журтхэм къадэӀэпыкъуну Мардэхей Сэфирэт зэрелъэӀуар

1Къэхъуар къыщищӀэм, Мардэхей и щӀыӀутелъхэр зэхичатхъэщ, щыгъыныжьхэр зэщитӀагъэри, сахуэр и щхьэм къыхэщэщу, гъуэгрэ бжэуэ къалэм къыдыхьащ[*]. 2Щыгъыныжь зыщыгъ зыри адэкӀэ ягъакӀуэртэкъыми, сэрей куэбжэпэм нэсри къыщыувыӀащ. 3Пащтыхь унафэр зылъэӀэса щӀыналъэхэм щыпсэу журтхэми а гуауэ щӀыӀэр къатепсыхащ, нэщӀ ихьащ, гъыбзэмрэ гуӀэ тхьэусыхэшхуэмрэ ягъэшу хуежьащ; куэд дыдэми щыгъуэ щыгъыныжьхэмкӀэ зыхуапэри сахуэм хэгъуэлъхьащ[+].

4Мардэхей и хъыбарыр и унэӀут цӀыхубзхэмрэ ӀуэхутхьэбзащӀэхэмрэ[*] къыщыхуахьым, Сэфирэт-гуащэ хуабжьу къэгузэващ. Абы щыгъыныщӀэхэр Мардэхей хуригъэхьат, и щыгъыныжь чэтхъахуэхэр зыщригъэхыу ахэр зыщригъэтӀэгъэн щхьэкӀэ, ауэ мыдрейм ахэр яӀихын идакъым.

5Апхуэдэу щыхъум, Сэфирэт и ӀуэхутхьэбзащӀэу ягъэува унэӀутхэм ящыщ Хьэтэх къриджэри, Мардэхей деж игъэкӀуащ зыгъэгузавэмрэ апхуэдэу щӀищӀэмрэ жригъэӀэну. 6Хьэтэх сэрей куэбжэпэм и гупэ къит къалэ утым деж щыс Мардэхей бгъэдыхьащ. 7Мардэхей къыщыщӀа псори абы хуиӀуэтащ, журтхэр зэрызэтраукӀэнум пэкӀуэу Аман хъарзынэщыр дыжьынкӀэ иущэну[†] пащтыхьыр зэригъэгугъами и гугъу хуищӀащ[+]. 8Абы иужькӀэ, Сэфирэт хуихьу иригъэлъэгъун папщӀэ, Мардэхей Хьэтэх иритащ журтхэр ягъэкӀуэдын хуейуэ зыгъэув унафэу Шушан быдапӀэм щагъэхъыбарам тратхыкӀа тхылъымпӀэр. Мардэхей Хьэтэх елъэӀуащ Ӏуэхур зыӀутыр Сэфирэт гуригъэӀуэну икӀи езыр зыщыщ лъэпкъым щхьэкӀэ гущӀэгъу лъыхъуэу пащтыхьым деж кӀуэн зэрыхуейр жриӀэну[+].

9Хьэтэх кӀуэжри Мардэхей и псалъэхэр Сэфирэт хуиӀуэтэжащ. 10Асыхьэту Сэфирэт Хьэтэх иӀуэхуащ Мардэхей деж кӀуэуэ жриӀэну: 11«Пащтыхь къулыкъущӀэхэми, пащтыхьыгъуэм хэку-хэкукӀэрэ лъэпкъыу исми ящӀэ, ар ирецӀыхухъу, ар ирецӀыхубз, кърамыджауэ пащтыхьым и пщӀантӀэ кӀуэцӀ дыхьэм хабзэкӀэ къыпэщылъыр зыхуэдэр – абы и унафэр укӀщ. Псэууэ къелынури пащтыхьым и дыщэ башыр зыхуишийращ. Си гугъу пщӀымэ, мазэ мэхъу ар къызэрызэмыджэрэ»[+].

12Сэфирэт и псалъэхэр Мардэхей щызэхихым, 13мыпхуэдэ жэуап иригъэхьыжащ: «Сэрейм узэрыдэсым щхьэкӀэ журтхэм я щхьэ кърикӀуэнум уфӀэкӀын уимыгугъэ. 14Мыпхуэдэ зэман бзаджэм зыри жумыӀэу зыбущэхуми, журтхэр кӀуэдыпӀэ къизышын, къезыгъэлын нэгъуэщӀ гуэр къыкъуэкӀынщ, ауэ уэрэ уи адэжьхэмрэ фи лъапсэм псыр ирагъэжыхьыжынщ. ИтӀани, хэт ищӀэрэ, нобэ хуэдэ зы махуэуи къыщӀэкӀынщ пащтыхь гуащэ ущӀэхъуари?!»

15Апхуэдэу щыхъум мыр жэуапу Мардэхей иратыжыну Сэфирэт унафэ ищӀащ: 16«Хыхьи, Шушан дэс журтхэр къызэхуэшэси, сэр щхьэкӀэ фынэщӀ[*]. Жэщищ-махуищкӀэ фемышхэ икӀи фемыфэ. Сэри, си унэӀут цӀыхубзхэр си гъусэу, фэ фхуэдэ къабзэу сынэщӀынщ. КъекӀуэкӀ хабзэм себакъуэми, пащтыхьым деж сыкӀуэнщ. Си кӀуэдыр абы къыхэкӀынуми, срекӀуэд».

17Мардэхей ежьэри, Сэфирэт унафэу къыхуищӀар игъэзэщӀащ.

### ЕТХУАНЭ ӀЫХЬЭ


Сэфирэт ефэ-ешхэм пащтыхьыр зэрыригъэблэгъар

1Ещанэ махуэм Сэфирэт гуащэ фащэхэр зыщитӀагъэщ аби, тахътэр зыщӀэт унэм и гупэкӀэ къиту сэрейм и пщӀантӀэкум къиуващ. Пащтыхьри, тахътэм тесу, сэрейм и къыдыхьэпӀэм хуэзанщӀэу щыст[+]. 2ПщӀантӀэкум ит Сэфирэт-гуащэр абы къыщилъагъум, нэ гуапэкӀэ къеплъащ, ӀэщӀэлъ дыщэ башри къыхуишиящ. Сэфирэти кӀуатэри, башыпэм щабэу теӀэбащ[+].

3«Сыт узыгъэгузавэр Сэфирэт-гуащэ? Сыт узыщӀэлъэӀур? – еупщӀащ абы пащтыхьыр. – ЖыпӀауэ пхуэзмыщӀэн мы дунейм теткъым»[+].

4«Игъуэу къэплъытэмэ, – жиӀащ Сэфирэт, – нобэ уэ щхьэкӀэ згъэхьэзыра ефэ-ешхэм Аман и гъусэу зыкърегъэхьэлӀэ».

5«ЩӀэхыу Аман къысхуэфшэ, – ищӀащ унафэ Ахъийшурэщ, – Сэфирэт къызыщӀэлъэӀуар хуэдмыщӀэу хъунукъым».

Арати, Аман гъусэ ищӀри, пащтыхьыр Сэфирэт игъэхьэзыра ефэ-ешхэм кӀуащ. 6Санэм ефэу здэщысым, пащтыхьыр Сэфирэт зыхуигъазэри еупщӀащ: «Сытыт узыхуейр? ЖыпӀэркъэ, къохъулӀэнущ ар уэ! Сыт хуэдэ лъэӀу къысхуиӀэр? ЖыпӀауэ пхуэзмыщӀэн мы дунейм теткъым».

7«Сызыхуейуэ сызыщӀэлъэӀур мыращ, – жиӀащ Сэфирэт. – 8Суримыжагъуэмэ, сызыхуей псори къысхуэпщӀэнур пэжмэ, сызыщӀэлъэӀури бгъэзэщӀэну пфӀэигъуэмэ, пщэдеи пхуэзгъэхьэзырыну ефэ-ешхэм Аман и гъусэу иджыри зэ къысхуеблагъэ. Мис абы щыгъуэ узыщӀэупщӀами жэуап нестынщ»[+].


Аман Мардэхей иукӀыну игу зэрырилъхьар

9Аман гуфӀэу, гунэдж[†] дахэ иӀэу къежьэжащ. Сэрей куэбжэпэм деж Мардэхей щрихьэлӀэм, къызэрыхуэмытэджам, и шынагъэ лъэӀэсу зэрыримыгъэлъэгъуам хуабжьу иригубжьащ[+]. 10Ауэ Аман зишыӀэри и унэ кӀуэжащ.

И ныбжьэгъухэмрэ и щхьэгъусэ Зэрэшрэ къриджэри,[+] 11мылъкуу бгъэдэлъым и инагъымкӀэ, къуэ бын унагъуэшхуэу зэрыщытымкӀэ, пащтыхьым пщӀэ къызэрыхуищӀымрэ лӀакъуэлӀэшхэмрэ уэркъышхуэхэмрэ зэрахиӀэтыкӀамкӀэ Аман зыщытхъужу хуежьащ[+]. 12«Абы щыфӀэкӀыжу, – къыпищащ адэкӀэ Аман, – Сэфирэт-гуащэ си закъуэщ иригъэблэгъар игъэхьэзыра ефэ-ешхэм пащтыхьым и гъусэу кӀуэну. Пщэдей гуэрми пащтыхьым сыщӀыгъуу сыкӀуэну къызэджащ. 13Ауэ журт Мардэхей сэрей куэбжэпэм деж сыщрихьэлӀэху а псор зыми щымыщу мэкӀуэдыж».

14И щхьэгъусэ Зэрэшрэ и ныбжьэгъухэмрэ жраӀащ абы итӀанэ: «ӀэфракӀэ щэныкъуэ[*] зи лъагагъ щхьэпылъапӀэр ягъэувыну унафэ щӀыи, пщэдджыжь пащтыхьым елъэӀу Мардэхей абдеж и щхьэр щыпалъэну. ИтӀанэ уи гур зэгъэжауэ пащтыхьым и гъусэу ефэ-ешхэм кӀуэ». Чэнджэщыр Аман игу ирихьри, щхьэпылъапӀэр ягъэувыну унафэ ищӀащ[+].

### ЕХАНЭ ӀЫХЬЭ


Пащтыхьым Мардэхей зэригъэлъэпӀар

1А жэщым пащтыхьым и нэбдзыпэ зи хузэтелъхьэртэкъым. Арати унафэ ищӀащ пащтыхьыгъуэм щыхъуа къэхъукъащӀэхэр зратхэ тхылъыр къыхуахьу къыхуеджэну[+]. 2Абы къраджыкӀащ сэрейм и бжэӀупэхъумэхэу Беджытэнрэ Тэрэшрэ пащтыхь Ахъийшурэщ яукӀыну мурад ящӀауэ зэрыщытар Мардэхей къызэрыщӀигъэщыгъар[+].

3«Сыт хуэдэ пщӀэрэ щхьэлъапӀэныгъэрэ игъуэтыжа абы щхьэкӀэ Мардэхей?» – щӀэупщӀащ пащтыхьыр.

«ХуащӀа щыӀэкъым», – къратыжащ абы жэуап и ӀуэхутхьэбзащӀэхэм.

4«Хэт Ӏуэхузехьэхэм ящыщу пщӀантӀэм дэтыр?» – щӀэупщӀащ пащтыхьыр.

Аман сэрей щӀыб пщӀантӀэм дэтт. ЩхьэпылъапӀэ игъэувам Мардэхей зэрыщыпилъэнум и ӀуэхукӀэ пащтыхьым епсэлъэну къэкӀуауэ арат ар[+].

5«Аманщ иджыпсту пщӀантӀэм дэтыр», – жаӀащ ӀуэхутхьэбзащӀэхэм.

«КъыщӀрехьэт си деж», – ищӀащ пащтыхьым унафэ.

6Аман къыщыщӀыхьэм, пащтыхьыр абы еупщӀащ: «ЗгъэлъэпӀэну сызыхуей цӀыхум сыт хуэсщӀэмэ нэхъыфӀ?»

«Сэр нэмыщӀ пащтыхьым игъэлъэпӀэнур хэт?» – жиӀэри егупсысащ ар игукӀэ. 7«БгъэлъэпӀэну цӀыхум, – иритащ абы жэуап Ахъийшурэщ, – 8пщыгъа фащэр къыхуегъэхь, узытеса шыми уи дамыгъэхэр зытет бэракъыр теубгъуауэ[*] къыхуегъашэ. 9ИтӀанэ фащэмрэ шымрэ уи зы лӀакъуэлӀэш пажэм ет. Ирехуапэ абы а щыгъынхэмкӀэ згъэлъэпӀарэт жыхуэпӀэ цӀыхури, ирегъэшэс шым, „Мыращ пащтыхьым игъэлъэпӀа цӀыхум хуащӀэр!“ жиӀэурэ цӀыхуцӀэ зиӀэм зэхахыуи шы ӀумпӀэр иӀыгъыу къалэ утми къыщрырешэкӀ».

10«ЗанщӀэу кӀуэи, – жиӀащ пащтыхьым Аман унафэ хуищӀурэ, – фащэри къащтэ, шыри Ӏэдэж щӀыи, сэрей куэбжэпэм деж зи Ӏуэху Ӏыхьэр щезыхьэкӀ журт Мардэхей къызэрызжепӀам хуэдэ дыдэу дызекӀуэ. ЖыпӀам щыщуи бгъэзэщӀэну зыри зыщумыгъэгъупщэ».

11Аман щыгъынхэри ищтэщ, шыр Ӏэдэжу иришажьэри, Мардэхей ихуапэщ, игъэшэсщ, шы ӀумпӀэр иубыдыжри, цӀыхуцӀэ зиӀэм зэхахыу «Мыращ пащтыхьым игъэлъэпӀа цӀыхум хуащӀэр» жиӀэурэ къалэ утым къыщришэкӀащ.

12Абы иужь Мардэхей сэрей куэбжэпэм деж къигъэзэжащ. Аман укӀытарэ и щхьэр здихьынур имыщӀэу жэрыгъэкӀэ унэм къэкӀуэжри, 13къыщыщӀа щӀэщхъур и щхьэгъусэ Зэрэшрэ и ныбжьэгъухэмрэ яхуиӀуэтэжащ.

КъыжраӀащ абыхэм[*] итӀанэ Аман: «Мардэхей и лъэпкъкӀэ журтщ, апхуэдэу узыгъэикӀам упэлъэщынукъым, шэч хэлъкъым узэрыӀэщӀэкӀуэдэнуми»[+].

14Ар жраӀэн яухатэкъым пащтыхь ӀуэхутхьэбзащӀэхэр къэсу Сэфирэт игъэхьэзыра ефэ-ешхэм епӀэщӀэкӀыу Аман щашам.

### ЕБЛАНЭ ӀЫХЬЭ


Аман и щхьэ кърикӀуар

1Пащтыхьыр, Аман и гъусэу, Сэфирэт-гуащэ деж ефэ-ешхэм кӀуащ[+]. 2Япэ махуэми хуэдэу, санэ ефэу здэщысым, пащтыхьыр аргуэру щӀэупщӀащ: «Сытыт узыхуейр, Сэфирэт-гуащэ? ЖыпӀэркъэ, къохъулӀэнущ ар уэ! Сыт хуэдэ лъэӀу къысхуиӀэр? ЖыпӀауэ пхуэзмыщӀэн мы дунейм теткъым».

3«Суримыжагъуэмэ, – жиӀащ Сэфирэт-гуащэр къэпсалъэри, – игъуэу къэплъытэмэ, сызыхуейр зыщ – си гъащӀэр сӀыумых. СыкъызыхэкӀа лъэпкъми гущӀэгъу къыхуэщӀ – аращ сызыщӀэлъэӀур[+]. 4Дащащ дэ – сэри, си лъэпкъри. ДаукӀыу, дагъэкӀуэду, ди лъапсэр ягъэгъущыну аращ. ПщылӀыпӀэ драшэну дащауэ щытатэмэ, зыри жысӀэнтэкъым, узгъэгумэщӀынтэкъым абы щхьэкӀэ[*]»[+].

5«Хэт ар? Мышынэу ар зигу къэкӀар дэнэ щыӀэ?» – еупщӀащ къызэщӀэнауэ Ахъийшурэщ Сэфирэт-гуащэм.

6«Жагъуэгъури бийри мис мы бзаджащӀэ Аманщ», – жиӀащ Сэфирэт. Абдежщ пащтыхьымрэ гуащэмрэ я шынагъэр Аман щызыхищӀар[+].

7Пащтыхьыр губжьауэ къыщылъэтщ, фадэ Ӏэнэр къигъанэщ аби, сэрейм дэт жыг хадэм хыхьащ. И псэм тегужьеикӀа Аман, пащтыхьым мураду къыхуищӀар зыхуэдэр къыщыгурыӀуэм, ажалым къыӀэщӀихынкӀэ Сэфирэт елъэӀуу зыкъринащ.

8Сэрейм дэт жыг хадэм къикӀыжу ефэ-ешхэу зыщӀэса унэм къыщигъэзэжым, Сэфирэт-гуащэр зытелъ тахътэбаным Аман зызэрытридзар пащтыхьым къилъэгъуащ. «Мыр дауэ? Сэр щхьэкӀи къимыгъанэу си пащхьэ гуащэр щыхигъэзыхьыну ара?» – жиӀэри Ахъийшурэщ къыхэгуоукӀащ.

Ар жиӀэн иухатэкъым Аман щапхъуэтам[*]. 9Абдежщ Хъэрбон, пащтыхьым и ӀуэхутхьэбзащӀэхэм ящыщ зым, щыжиӀар: «Ажалым укъезыгъэлыгъауэ щыта Мардэхей щыфӀилъэну ӀэфракӀэ щэныкъуэ зи лъагагъ щхьэпылъапӀэр Аман и унэ гупэм щыгъэувагъэххи...».

«Мис абдеж щыпыфлъэж-тӀэ!» – ищӀащ унафэ пащтыхьым[+]. 10Арати, Мардэхей хуигъэхьэзыра щхьэпылъапӀэм езы Аман щыфӀалъэжащ. Абы иужь пащтыхьым и губжьри ужьыхыжащ.

### ЕЯНЭ ӀЫХЬЭ


Журтхэм захъумэжыну зэрыхуитымкӀэ пащтыхьым унафэ къызэрыдигъэкӀар

1А махуэ дыдэми пащтыхь Ахъийшурэщ журтхэм я бий фӀыцӀэ Аман и унэ-лъапсэр Сэфирэт-гуащэм иритащ[*]. Мардэхей къызэрыгухьэ щӀыкӀэр Сэфирэт пащтыхьым щыжриӀэм, ар къриджащ. 2Аман къыӀрихыжа и мыхъур Ӏэлъыныр пащтыхьым зыӀэрихри Мардэхей иритащ. Сэфирэтми Аман къыщӀэныжа унэ-лъапсэм и тету Мардэхей игъэуващ[+].

3Зыхуигъэзащ аргуэру Сэфирэт пащтыхьым, и пащхьэ зыщридзыхри гъуэгыу елъэӀуащ. Аджадж лъэпкъым щыщ Аман журтхэм яхуищӀа мурад фӀыцӀэр къызэпиудыну елъэӀут ар абы[+]. 4Пащтыхьми и дыщэ башыр Сэфирэт къыхуишийри, ар абы и пащхьэ къыщызэфӀэуващ[+].

5«Игъуэу къэплъытэрэ, – жиӀащ абы, – арэзы укъыстехъуэмэ, мы Ӏуэхури пфӀэзахуэрэ сэри суримыжагъуэмэ, пащтыхьыгъуэм и дэнэ щӀыналъи журту щыпсэум я лъапсэр ягъэгъущын хуейуэ иту аджадж лъэпкъым щыщ Хьэмэдэт и къуэ Аман яригъэтхыгъа тхылъхэм кърагъэгъэзэну унафэ щӀы. 6Армырмэ, сызыщыщ лъэпкъым и щхьэ кърикӀуэну тхьэмыщкӀагъэр сигу дауэ техуэн? Сеплъурэ си лъэпкъэгъухэр дауэрэ езгъэгъэкӀуэдын?»

7ЯжриӀащ итӀанэ пащтыхь Ахъийшурэщ Сэфирэт-гуащэмрэ журт Мардэхейрэ: «Журтхэм я ужьыр Аман екӀэ зэрызэрихуам пэзгъакӀуэу и уни, и лъапси Сэфирэт естащ, езыри щхьэпылъэ сщӀащ. 8Мыхъур Ӏэлъыныр тегъэуэжауэ пащтыхьым и цӀэкӀэ къыдэкӀа унафэр пкъутэж хъуркъым. Абы къыхэкӀыу, журтхэм теухуауэ фызыхуей унафэм хуэдэр вгъэхьэзыри, мыхъур Ӏэлъыныр тевгъэувэж»[+].

9Ещанэ мазэм, Сиуан мазэм, и тӀощӀрэ ещанэ махуэм[*], пащтыхь тхакӀуэхэр къызэхуашэсащ. Хьинд хэгъэгум щегъэжьауэ Куш нэсыхукӀэ дэлъ хэгъэгуищэрэ тӀощӀрэ блым журту, пщыуэ, хэгъэгу пашэу, лӀакъуэлӀэшу исым яхуэгъэзауэ Мардэхей унафэ къыдигъэкӀащ. А унафэри щӀыналъэ къэс тхыбзэу илъымрэ лъэпкъыу исым я бзэкӀэ, абы журтхэм я тхыбзэри бзэри хэтыжу, ятхащ[+]. 10Пащтыхь Ахъийшурэщ и цӀэкӀэ Мардэхей ар яригъэтхщ, тхыгъэм мыхъур Ӏэлъыныр тригъэуэжри, пащтыхьым къыхуагъэхъуа шы лъэпкъыгъуэхэм къыхашу шы жэр нэхъыфӀ дыдэхэм ягъэшэса шу лӀыкӀуэхэм ӀэщӀалъхьэри, зэбгрырагъэхащ[+].

11Пащтыхь унафэм дэнэ къали щыпсэу журтхэр зэхуэсу захъумэжыну хуит ищӀащ. Къатеуэр сыт хуэдэ лъэпкъ щымыщми, дэнэ щӀыпӀэ къимыкӀами, абы я цӀыхубзхэмрэ сабийхэмрэ зэрахэту, япэщӀэувэжу яукӀыну, ягъэкӀуэдыну, я лъапсэр ягъэгъущу мылъкуу яӀэр зэрапхъуэну журтхэр хуит ящӀат. 12Абы щхьэкӀэ пащтыхь Ахъийшурэщ и пащтыхьыгъуэм журту исым пӀалъэу хухахар епщыкӀутӀанэ мазэм, Адар мазэм, и епщыкӀущанэ махуэрт[*]. 13А махуэм ялъ зэращӀэжынум журтхэри хуэхьэзыру ирихьэлӀэн щхьэкӀэ, пащтыхь унафэм хабзэ къару зэриӀэр щӀыналъэхэм щыгъэӀун икӀи ар лъэпкъыу хъуам ялъэгъэӀэсын хуейт.

14Пащтыхьым иш жэрхэм ягъэшэса шу лӀыкӀуэхэр, унафэм хуэжыӀэщӀэу, епӀэщӀэкӀыу гъуэгу техьащ. Унафэр Шушан быдапӀэм дэсхэми зэлъащӀысащ[+].

15Пащтыхь щыгъын хужь-плъыжьыфэкӀэ зэщыхуэпыкӀауэ, дыщэ пыӀэр щхьэрыгъыу, чэтэн плъыжь-фӀыцӀафэ пӀащӀэм къыхэщӀыкӀа абэр тепхъуауэ Мардэхей Ахъийшурэщ и деж къыщӀэкӀыжащ. Шушан къалэри нэщхъыфӀэ къэхъужри гуфӀэгъуэшхуэм зэщӀищтащ[+]. 16А зэманым дунейр нэхугъэрэ гуфӀэгъуэкӀэ журтхэм къахуэупсам хуэдэт, лъытэныгъэшхуи цӀыхум къыхуащӀат. 17Журтхэр щыпсэууэ пащтыхь унафэр зылъэӀэса дэнэ щӀыналъи, дэнэ къали гуфӀэгъуэмрэ нэщхъыфӀагъэмрэ зыщиӀэтащ, дэни щыплъагъур ефэ-ешхэрэ джэгурэт. Абы щыгъуэщ журтхэм я шынагъэ зыхэзыщӀа куэдым журт диныр къыщащтари.

### ЕБГЪУАНЭ ӀЫХЬЭ


Журтхэр я бийхэм зэрытекӀуар

1ЕпщыкӀутӀанэ мазэм, пащтыхь унафэр щызэщӀэн хуей Адар мазэм, и епщыкӀущанэ махуэр къэсащ. Бийр гугъат а махуэм журтхэр хигъэщӀэну, ауэ зыри зэрыщымыгугъауэ Ӏуэхур къыщӀидзыжри, я бий кӀэуфӀыцӀыр езы журтхэм лъэгуажьэмыщхьэу къагъэтӀысащ[+]. 2Пащтыхь Ахъийшурэщ и щӀыналъэхэм къалэу итым бзаджагъэ зигу къахуилъхэм езэуэну журтхэр къыщызэхуэсащ. Журтхэм я шынагъэр цӀыху лъэпкъ псоми зэралъэӀэсам къыхэкӀыу къапэщӀэувэжыну зыри тегушхуакъым. 3Мардэхей и шынагъэ зыхащӀам пщыи, хэгъэгу паши, лӀакъуэлӀэши, пащтыхь Ӏуэхузехьи къанэ щымыӀэу журтхэм къуигъэуващ. 4Мардэхей и пщӀэм нэхъри нэхъ лъагэу сэрейм зыщиубгъурт: кӀуэ пэтми нэхъ лъэщ хъурт, и цӀэри пащтыхьыгъуэм и дэнэ къуапи щыжаӀэрт.

5Журтхэм бийр джатэщхьэрыкӀуэ ящӀырт, яукӀырт, лъапсэкӀуэдыр къыхуагъакӀуэрт, жагъуэгъум ирамыщӀи щыӀэтэкъым. 6Шушан быдапӀэм и закъуэ журтхэм бийм щыщу цӀыху щитхум лъапсэкӀуэдыр къыщыхуагъэкӀуащ. 7-10Абыхэм яхэтащ журтхэм я бий фӀыцӀэ Хьэмэдэт и къуэ Аман и къуипщӀри: Пэршэндэт, Дэлфан, Аспэт, Пэурэт, Адэлей, Арудэт, Пэрэмшэт, Арысей, Арудей, Уейзэт сымэ. Ауэ хъунщӀэ зи цӀэ журтхэм зыщӀыпӀи къыщыхагъэкӀакъым.

11Шушан быдапӀэм укӀыгъэ щыхъуам и бжыгъэр а махуэ дыдэм пащтыхьым деж нагъэсащ. 12ЖриӀащ пащтыхьым Сэфирэт-гуащэм: «Шушан быдапӀэм журтхэм цӀыху щитху хуэдиз хъун, Аман и къуипщӀри яхэту, щаукӀащ. Пащтыхьыгъуэм хиубыдэ адрей щӀыналъэхэм щащӀар сыту пӀэрэ-тӀэ абы щыгъуэм? ЖыӀэ уэ, сыт иджыри узыхуейр? УзыщӀэлъэӀу псори пхуэсщӀэнущ»[+].

13«Игъуэу къэплъытэмэ, – къитыжащ жэуап Сэфирэт, – Шушан дэс журтхэр нобэ унафэр зэрагъэзэщӀам ещхьу пщэдеи зекӀуэну хуит щӀы, Аман и къуэхэм я хьэдэри щхьэпылъапӀэм къыпегъалъэ».

14Ар икӀэщӀыпӀэкӀэ ягъэзэщӀэну пащтыхьым ткӀийуэ и Ӏуэхузехьэхэм ятрикъузащ. Арати, Шушан быдапӀэм унафэ къыщыдагъэкӀри, Аман и къуипщӀым я хьэдэхэр щхьэпылъапӀэм фӀрагъэдзащ. 15Шушан дэс журтхэр Адар мазэм и епщыкӀуплӀанэ махуэми[*] зэхыхьэри, бийм щыщ цӀыху щищ хагъэщӀащ, ауэ хъунщӀэ зи цӀэ къыхагъэкӀакъым.

16-18Мыр къыщыхъуар Адар мазэм и епщыкӀущанэ, епщыкӀуплӀанэ махуэхэрщ, къыкӀэлъыкӀуэ епщыкӀутхуанэ махуэм загъэпсэхужри, ар ефэ-ешхэм хэту гуфӀэгъуэм и махуэщӀу ягъэнэхуащ.

Абы ирихьэлӀэу пащтыхьыгъуэм хиубыдэ адрей щӀыналъэхэм щыпсэу журтхэри, бийм икӀэм-икӀэжым зыкъыӀэщӀахыу зыщахъумэжын щхьэкӀэ, зэхуэсат, жагъуэгъухэм ящыщу цӀыху мин блыщӀрэ тху хуэдизым лъапсэкӀуэдыр къыхуагъэкӀуат. ХъунщӀэ зи цӀи къыхагъэкӀатэкъым. Мыр къыщыхъуар Адар мазэм и епщыкӀущанэ махуэрщ. КъыкӀэлъыкӀуэ махуэр зыгъэпсэхугъуэ махуэ ящӀри, ар ефэ-ешхэм хэту гуфӀэгъуэм и махуэщӀу ягъэнэхуащ. 19Аращ къуажэдэс журтхэм Адар мазэм и епщыкӀуплӀанэ махуэр гуфӀэу, ефэ-ешхэм хэту щӀагъэлъапӀэр, шхын тыгъи щӀызэхуащӀыр[*].


Пурим махуэщӀыр зэрыхаха щӀыкӀэр

20Мардэхей мы къэхъукъащӀэ псори итхыжри, Ахъийшурэщ и пащтыхьыгъуэм журту исым, жыжьэ щыӀи, гъунэгъуу щыси къимыгъанэу, тхыгъэу яхузэбгригъэхащ, 21илъэс къэс Адар мазэм и епщыкӀуплӀанэ, епщыкӀутхуанэ махуэхэр махуэщӀ махуэу ягъэлъэпӀэну иту. 22НэщхъыфӀэу, ефэ-ешхэ ящӀу, шхынкӀэ зыр зым етэу, тхьэмыщкӀэхэри ягъэгуфӀэу а махуэхэр ягъэкӀуэнуи яхуигъэуващ. Журтхэм нэплъэжыгъуэ щагъуэтар мы махуэхэращ. Бий фӀыцӀэм текӀуэу я гуӀэгъуэм гуфӀэгъуэкӀэ зыщызридзэкӀар, гъыбзэу ягъэшым махуэщӀкӀэ зыкъыщыдигъэзари мы мазэращ.

23МахуэщӀу ирагъэжьар иужьым журтхэм хабзэу зэдащтэжащ – арат Мардэхеи яхуитхауэ щытар абыхэм. 24Аджадж лъэпкъым щыщ Хьэмэдэт и къуэ Аман, зэрыжурту я бий кӀэуфӀыцӀым, игъэкӀуэдын неткӀэ абыхэм лъапсэрыхыр къащыхуигъэкӀуэну махуэр къыхихыну пхъэидзэ, «пур» жыхуаӀэр, идзыгъат[+]. 25Ауэ Сэфирэт пащтыхьым деж щыкӀуэм, абы унафэ къыдигъэкӀыгъат гухэлъ бзаджэу Аман журтхэм яхуищӀар къыпекӀуэкӀыжу – езыри и къуэхэри щхьэпылъапӀэм щыпалъэжыну. 26(Абдеж къыщежьэри «пур» псалъэм къытекӀа «Пурим» фӀэщыгъэцӀэмкӀэ а махуэхэм еджэ хъуащ).

Мардэхей ищӀа унафэм къыпкърыкӀыу, езыхэми я нэгу щӀэкӀамрэ я щхьэ кърикӀуами къыхэкӀыу 27журтхэм хабзэ къызэдащтащ, а зэрагъэувам тету щӀэблэу къащӀэхъуэнуми, я дин къихьэну цӀыхухэми илъэс къэс а махуитӀыр игъуэм фӀэкӀыпӀэншэу ягъэмэхуэщӀыну. 28ЛӀэужьу къэхъухэми, унагъуэхэми, щӀыналъэхэми, жылагъуэхэми ящымыгъупщэу ягу илъын хуейщ а махуэхэр. Пуримыр журтхэм ӀэщӀыб ящӀ хъунукъым, ар зищӀысыр щӀэблэм ӀэщӀэмыхужын щхьэкӀэ.

29Абы иужь АбыхъурэӀил ипхъу Сэфирэт-гуащэ, унафэу ӀэщӀэлъым хуэдизкӀэ, Мардэхей и гъусэу, Пурим махуэщӀхэм теухуауэ ипэкӀэ ящӀыгъауэ щыта унафэм иджыри зэ щыхьэт техъуэж тхылъ ятхащ[+]. 30Мамырыгъэрэ зэпэщыныгъэкӀэ ехъуэхъуу Ахъийшурэщ и пащтыхьыгъуэм хиубыдэ хэгъэгуищэрэ тӀощӀрэ блым щыпсэу журтхэм хузэбграгъэха а тхыгъэм,[+] 31Мардэхейрэ Сэфирэт-гуащэрэ зэрыхагъэунэхукӀам тету, Пуримыр игъуэм ягъэмэхуэщӀыну къигъэувырт. Езы журтхэми зэдащтэгъа икӀи щӀэблэу къащӀэхъуэм къыхуагъэна махуэ хэхахэм – нэщӀымрэ щыгъуэщӀымрэ – мыри хагъэхъуэжырт[+]. 32Пуримым теухуа унафэр Сэфирэт и тхыгъэм щигъэщыпкъэжащ, къэхъукъащӀэхэр зратхэ тхылъми иратхэжащ.

### ЕПЩӀАНЭ ӀЫХЬЭ


Мардэхей зэрагъэлъэпӀа щӀыкӀэр

1Абы иужь пащтыхь Ахъийшурэщ зэрыпащтыхьыгъуэу, хы Ӏуфэм еуалӀэ щӀыпӀэ жыжьэхэри къыхыхьэу, хьэкъулэ ятрилъхьащ. 2Пащтыхьым игъэхъамрэ батэу игъэшамрэ, Мардэхей зэригъэлъэпӀам и хъыбар нэсри хэту, Къэжэрымрэ Мыдымрэ я пащтыхь тхыдэ тхылъхэм иратхауэ итщ[+]. 3Пащтыхь Ахъийшурэщ и ужькӀэ журт Мардэхейщ пащтыхьыгъуэм нэхъ фӀэлӀыкӀ зиӀэу исар. КъызэрымыкӀуэу ину ялъытащ ар журтхэм, Ӏулыджышхуи къыхуащӀащ и лъэпкъэгъухэм. Езыри еш имыщӀэу и лъэпкъым и къэкӀуэнум щӀэбэнащ, щӀэчэ имыӀэуи абы и щхьэщыжакӀуэу щытащ.

## Гъэсэпэтхыдэхэр

### Гъэсэпэтхыдэхэр

Гъэсэпэтхыдэхэр


Пэублэ псалъэ

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]


Гъэсэпэтхыдэхэр


Сэлмэн бегъымбарым и ущие псалъэхэмрэ хъыбархэмрэ

### Пэублэ псалъэ


Пэублэ псалъэ

ЦӀыхур фӀым хуэзыущий, екӀумрэ емыкӀумрэ, хъунумрэ мыхъунумрэ зэхезыгъэгъэкӀ хъыбархэрщ, тхыдэжьхэрщ, ущиехэрщ, кӀэщӀущыгъэхэрщ гъэсэпэтхыдэкӀэ зэджэр. ЗэхэщӀыкӀым зезыгъэужь, гупсысэкӀэм зезыгъэузэщӀ апхуэдэ щэнгъасэ псалъэхэм ижькӀэрэ цӀыхум гулъытэ лей хуащӀу къекӀуэкӀащ. Мы тхылъым щызэхуэхьэса гъэсэпэтхыдэхэми КъуэкӀыпӀэ Благъэм щыпсэу лъэпкъхэм пщӀэ хуащӀу, лъапӀэныгъэ ирахыу илъэсищэ Ӏэджэхэр къызэпачащ.

«Гъэсэпэтхыдэхэм» ущыхуэзэну ущие псалъэхэмрэ Ӏущыгъэхэмрэ я нэхъыбэр Даут бегъымбарым и къуэ Сэлмэн и цӀэм ирапх хабзэщ. Ар езыр ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ X лӀэщӀыгъуэм щыӀа ИсрэӀил къэралыгъуэм и пащтыхьу щытащ. ФӀыцӀагъэ ЛъапӀэм къызэрыхэщымкӀэ, Тхьэр Сэлмэн зыхуеймкӀэ щеупщӀым щыгъуэ, емрэ фӀымрэ зэхищӀыкӀыну, и лъэпкъ гъуэгу захуэм зэрытригъэувэн акъылрэ губзыгъагъэкӀэ къетэну щӀэлъэӀугъащ. Дунеягъэ Ӏуэхурэ мылъкукӀэ зыхуимыгъазэу апхуэдэ лъэӀукӀэ игу къызэрызэхуӀуихам папщӀэ, и Ӏущыгъэрэ губзыгъэгъэкӀэ япэкӀи щымыӀауэ, иужькӀи къэмыхъуауэ Сэлмэн цӀыху лъэпкъым яхиӀэтыкӀащ (3 Пащтыхьхэр 3:5-12 ).

ЦӀыхум и щыӀэныгъэкӀэ къыхуэщхьэпэну ущие куэд «Гъэсэпэтхыдэхэм» щызэхуэхьэсащ. Абыхэм уалъэӀэсын, нэсу къыбгурыӀуэн щхьэкӀэ зы щыпкъагъэ уигу имыхуу илъын хуейщ: Тхьэуэ Зиусхьэным уфӀэлӀыкӀыныр – зэхэщӀыкӀым и пэублэщ (Гъэс. 1:7). Тхылъым Ӏущыгъэу хэлъыр хилъагъуэрэ ар къыхэзыхыфыр гъуэгу махуэ теуващ (Гъэс. 3:13-18).

ГъащӀэм цӀыхур зыӀуигъэувэ сыт хуэдэ ӀэнатӀэми епхьэлӀэ хъуну псалъэ пэжу «Гъэсэпэтхыдэхэм» мащӀэкъым узыщрихьэлӀэр. Псалъэм папщӀэ, тхылъыр цӀыхур зыгъэпӀейтей Ӏуэхугъуэ куэдым я щхьэфэ йоӀэбэ: унагъуэм (11:29, 14:1, н.къ.), быным (10:1, 19:26, н.къ.), гъэсэныгъэм (13:24, 22:6, н.къ.), нэчыхьым (5:15-20, 18:22, н.къ.), лӀыгъуэ-фызыгъуэм (12:4, 21:9, н.къ.), жылагъуэ Ӏуэхухэм (11:10-11, 14:34, н.къ.), мылъкум (10:2, 11:28, н.къ.), лэжьыгъэм (6:6-11, 10:4, н.къ.), н.къ. ИкӀэщӀыпӀэкӀэ жыпӀэмэ, «Гъэсэпэтхыдэхэм» гупсысэу къыщыӀэтар, япэрауэ, Тхьэмрэ цӀыхумрэ, етӀуанэрауэ, езы цӀыхухэм я зэхуаку къыдэхъуэ зэхущытыкӀэхэр пэжым тегъэувэным, зэтес щӀыным теухуащ. УзытеплъэкъукӀ мыхъуну а зэхущытыкӀэхэр нэхъри щефӀэкӀуэнур, тхылъым къызэрыхэщщи, цӀыхур и дэтхэнэ зы Ӏуэхурэ зы псалъэкӀэ Тхьэм и Хабзэр и тегъэщӀапӀэу зекӀуэу щытмэщ.

«Гъэсэпэтхыдэхэм» усэбзэм и нэщэнэхэр яхыболъагъуэ. Псом хуэмыдэу ар щынэрылъагъущ сатыритӀ хъу усэпкъ кӀэщӀхэм деж. Апхуэдэ усэпкъхэм, зэрыхабзэщи, е сатыритӀыр щызэпэщытщ, е къаӀэт гупсысэхэм зыр зым тригъэчыныхьу гъэпсащ. КӀэщӀу икӀи купщӀафӀэу зэрызэхэухуэнам тхылъым къиӀуэтэну зыхуейр нэхъ зэхэщӀыкӀыгъуафӀэ ещӀ. Мы зэдзэкӀыгъэри зэрылъэкӀкӀэ зыхущӀэкъур аращ: пасэрей журт усэ гъэпсыкӀэм ит «Гъэсэпэтхыдэхэм» я фащэр къыщыднэжкӀэрэ абы адыгэбзэкӀэ зыщызыгъэгъуазэхэм ар еджэгъуафӀэ, гурыӀуэгъуафӀэ ящыщӀынырщ. Дыщогугъ тхылъым еджэнуми едэӀуэнуми абы зи гугъу ищӀыр зэхищӀыкӀыну икӀи зэхихыну.

### ЯПЭ ӀЫХЬЭ


Гъэсэпэтхыдэхэм уахэзыгъэгъуазэ

1ИсрэӀилым и пащтыхь Даут и къуэ Сэлмэн и гъэсэпэтхыдэхэр[+].

2Ӏущыгъэрэ ущиер къыфхуахьынщ абыхэм,
акъылкӀэ гъэнщӀа псалъэхэр
къывгурыӀуэнкӀэ щхьэпэ къыфхуэхъунщ,
3щыпкъагъэм, захуагъэм, пэжыгъэм –
псэукӀэ нэсым хабзэу хэлъхэм –
фыхуаузэщӀынщ[+].
4ЖыӀэзыфӀэщхэм я зэхэщӀыкӀым зрагъэӀэтынщ,
щӀэныгъэрэ губзыгъагъэкӀи ныбжьыщӀэхэм
ядэгуэшэнщ;[+]
5щӀредэӀу а псалъэхэм цӀыху Ӏущхэри –
щӀэныгъэу ябгъэдэлъми хагъэхъуэнщ,
зи акъыл тӀысахэм чэнджэщ щхьэпи
къыхахынщ.

6ЗэхэфщӀыкӀынщ итӀанэ фэ псалъэжьхэр,
псалъэ хъуэрхэр,
цӀыху Ӏущ и Ӏущыжхэм я псэлъафэхэр,
щӀагъыбзэхэр.
7Тхьэуэ Зиусхьэным[*] уфӀэлӀыкӀыныр –
зэхэщӀыкӀым и пэублэщ,
Ӏущыгъэрэ ущием нэмыплъ езытыр –
акъылыншэщ[+].


ЩӀалэгъуалэм яхуэгъэза ущиехэр


БзаджэщӀагъэм ущызыгъащтэ псалъэ

8ЕдаӀуэ, си щӀалэ, уи адэ и ущие,
уи анэ и псалъи иригъуазэ,[+]
9къыпхалъхьэнщ абыхэм уэ щэн дахэ,
уи щӀыхьри лъагэу яӀэтынщ[*][+].
10Си щӀалэ, удашэхыну гуэныхьщӀакӀуэхэр
къыщихьэкӀэ уи ужь,
защыдзей абыхэм[+].
11«НыддэкӀуэ,
щхьэусыгъуэншэу лажьэншэхэм
дапэтӀысынщи, ялъ дгъэжэнщ,
12пэмыплъагъэххэу зи уахътыр къэсахэм ещхьу
абыхэм зэшэзэпӀэу кӀэр еттынщ[*];
13фӀыгъуэбэр къэтхъунщӀэнщи,
а къуентхъхэмкӀэ[†] ди унэхэр дыуфэнщ.
14Къытхыхьи, пхъэидзэр щытщӀкӀэ,
къыплъыс уи Ӏыхьэри хэпхынщ!» – щыжаӀэкӀи,
15умыщӀ апхуэдэхэр, си щӀалэ, уэ гъуэгуэгъу,
абы я лъагъуи утеувэну щыщтэ[+].
16Лей зехьэнырщ ахэр зыхущӀэкъур,
зыхуэпӀащӀэри лъыгъажэщ[+].
17Бзурэ пэт нахуэу ягъэува бзуущэм
иубыдынкъым[*],
18ауэ мы бзаджащӀэхэр аракъым –
зыпэтӀысыжурэ ягъажэр ялъщ,
я мащэри езыхэм я ӀэкӀэ ятӀыж.
19Аращ къапэплъэр щӀэпхъаджэ къуентхъ
щӀэнэцӀхэм, –
халъхьэнущ я щхьэр абы щӀэхъуэпсхэм[+].


Ӏущыгъэм и джэ макъ

20Ӏущыгъэр[*] уэрам-уэрамкӀэрэ къыщоджэ,
утыкухэми щеӀэт и макъ;[+]
21цӀыху зэблэкӀыпӀэхэм ар къыщогуо,
и псалъэхэр щегъэӀу къалэ дыхьэпӀэхэми:
22«ЦӀыху жыӀэзыфӀэщхэм зэхэфх псоми фигу
хагъахъуэу сыт хуэдизрэ екӀуэкӀыну?
ЩӀэнэкӀалэхэр[†] сыт хуэдизрэ щӀэнэкӀэнкӀэ
фыерыщыну,
акъылыншэхэми щӀэныгъэм сыт хуэдизрэ
зыпэӀувдзыну[+]?
23Си гие[†] псалъэ хуэфэщэн хуэдизкӀэ
фыкъыпэджэжатэмэ,
сыфхуэхъунтэкъэ фэ чэнджэщэгъу,
сывдэгуэшэнтэкъэ гущӀагъщӀэлъыбзэу
сщӀымкӀэ?!
24Сынывэджат – фи щӀыб къысхуэвгъэзащ,
зынэсшият – къыслъыфтакъым зыми гу.
25Си чэнджэщхэм фыщелъэпэуакӀэ,
сыныщӀывэгияр къыщывмыщтакӀэ,
26гукӀуэдыгъуэр къыщыфлъэӀэскӀэ,
фи гузэвэгъуэм сэри сыщӀэнэкӀэжынщ.
27Шынагъуэр дуней жьапщаеу
къыщыфлъэӀэскӀэ,
гузэвэгъуэр гъуэжькуийуэ
къыщыфтехуарзэкӀэ,
гуауэмрэ гуӀэмрэ лъэгуажьэмыщхьэу
фыкъыщагъэтӀыскӀэ,
28мис абы щыгъуэщ фыкъыщызэджэнур,
ауэ сыныфпэджэжынукъым,
мис абы щыгъуэщ сыкъыщыфлъыхъуэнур,
ауэ сывгъуэтыжынукъым.
29ЩӀэныгъэм гущыкӀ хуэзыщӀахэмрэ
Тхьэуэ Зиусхьэным фӀэлӀыкӀыным
хуэмеяхэмрэ,
30си чэнджэщ зымыщтахэмрэ си гие псалъэ
елъэпэуахэмрэ –
31гъуэгу къыхахам и дыджкӀэ пшынэжынущ,
гугъэу зэрахъами пэкӀуэж уасэри
ягъуэтыжынущ.
32ЖыӀэзыфӀэщыр зэрымыдаӀуэм
текӀуэдэжынущ,
акъылыншэри гу къаскӀэ зэримыӀэм
теунэхъуэнущ.
33КъызэдаӀуэр псэунщ шынагъэм пэӀэщӀэу,
бэлыхьлэжьаекӀи къыхэщт иӀэнкъым».

### ЕТӀУАНЭ ӀЫХЬЭ


Ӏущыгъэм щхьэпагъэу пылъыр

1Си щӀалэ, си псалъэр пщтэрэ
унафэу пхуэсщӀыр уи гум иплъхьэмэ,[+]
2Ӏущыгъэм ухуэгъэзарэ
зэхэщӀыкӀым уигу етауэ,
3акъылым ухущӀэкъурэ уигу хузэӀухауэ
ар къыбгурыӀуэным уеблэу щытмэ,
4дыжьыныжьым хуэдэу абы улъыхъуэрэ
кӀадэ[†] гъэтӀылъыгъэу ущӀэхъуэпсмэ,[+]
5абдежщ къыщыпщӀэнур Тхьэуэ Зиусхьэным
фӀэлӀыкӀыным къикӀыр,
мис итӀанэщ Тхьэр къыщыпцӀыхунур[+].
6Ӏущыгъэр дэ къыдэзыпэсыр Тхьэуэ Зиусхьэнырщ,
Аращ къызыбгъэдэкӀри щӀэныгъэр,
зэхэщӀыкӀыр.
7ЦӀыху захуэхэм ехъулӀэныгъэ инхэр[*]
Тхьэрщ къезытыр,
гъуэгу пхэнж пэӀэщӀэ зыхуэзыщӀхэм
Ар я мэӀущ[†][+].
8Аращ захуащӀэхэм хъумакӀуэу яӀэр,
хуэпэжхэми я гъуэгур еузэщӀ.
9КъэпщӀэнщ итӀанэ щыпкъагъэм, захуагъэм,
пэжыгъэм –
дэтхэнэ зы гъуэгу занщӀи утетыным къикӀыр[+].
10Абдежым щегъэжьауэщ уигу Ӏущыгъэр
щитӀысхьэнур,
щӀэныгъэр уи псэми щехуэбылӀэнур.
11Акъыл гъэтӀысам укъихъумэнщ,
зэхэщӀыкӀми укъызэтринэнщ.

12Ӏущыгъэм уащехъумэ бзаджащӀэхэм я гъуэгум:
псалъэ пцӀыӀуэпцӀышэр зи бзэгупэ телъхэм,
13гъуэгу занщӀэм текӀыу
кӀыфӀыпцӀэ лъагъуэ теувахэм,
14гуфӀэ-гупсэм зэщӀищтауэ бзаджэ зыщӀэхэм,
щӀэпхъаджэуи ялэжьхэм щыгуфӀыкӀхэм,[+]
15зи гъуэгур нашэкъашэхэм,
пцӀы зэфэзэщ и лъагъуэ тетхэм[+].

16Ӏущыгъэм хамэ цӀыхубзым[*] ущехъумэ,
нэгъуэщӀым и щхьэгъусэ и псалъэпцӀ
къумалэм[†],[+]
17пӀэщхьагъ ищӀар хьэкъыншэу зыхъуэжам,
Тхьэм и пащхьэ щита нэчыхь псалъэр
зыкъутам.
18Ажалщ[*] а цӀыхубзым и унэр зи хэщӀапӀэр,
гъуэгупэуи екӀуалӀэм узыхуашэр хьэдрыхэщ[+].
19Хэт къыхуэмыкӀуэми абы, итщ кӀуэдыпӀэ, –
гъащӀэм и нэзми къыщыхутащ.

20Аращи, цӀыхуфӀ я гъуэгу щызэхэзекӀуэ,
захуащӀэхэм я кӀуапӀэр умыбгынэ.
21ЦӀыху захуэхэрщ мы щӀыгум щыпсэунур,
зигу къабзэхэрщ къинэнури абы;
22ауэ бзаджащӀэхэр мы щӀыгум трихыжынущ,
цӀыху гъэпцӀакӀуэхэм я лъабжьэри
ирихыжынущ[+].

### ЕЩАНЭ ӀЫХЬЭ


Тхьэуэ Зиусхьэным егъэз уи дзыхь

1Ущиеу узыщӀэзгъэдэӀухэр, си щӀалэ,
зыщумыгъэгъупщэ,
унафэу пхуэсщӀхэри къренэ уигу:[+]
2абы уи гъащӀэр илъэс куэдкӀэ яшэщӀынущ,
ехъулӀэныгъи гупсэхугъуи[*]
къыпхуахьынущ[+].

3ФӀылъагъуныгъэмрэ пэжыгъэмрэ пэӀэщӀэ
уахуэмыхъукӀэ,
гъащӀэ гъуэмылэу ахэр зехьэ,
гущӀагъщӀэлъыбзэуи къехьэкӀ[*][+].
4КъыплъэӀэсынщ итӀанэ Тхьэм и нэфӀыр,
удыхьэнщ итӀанэ цӀыхухэм ягу.

5ГущӀэ лъащӀэ псомкӀи Тхьэуэ Зиусхьэным
дзыхь егъэз,
уи акъылым ущымыгугъыщэ;
6кӀуапӀэу хэпшхэми Тхьэр къыщылъыхъуэ,
уи гъуэгур занщӀэ мис Абы ищӀынщ[+].

7ЦӀыху Ӏущу зыкъыпфӀэщӀыжыным щыщтэ,
Тхьэуэ Зиусхьэным фӀэлӀыкӀ зэпыт,
бзаджэм зыпыӀудз:[+]
8ар уи Ӏэпкълъэпкъым хуэщхьэпэнщ,
уи гуащӀэми[†] къыхигъэхъуэнщ.

9Къыпхэхъуэм щыщкӀэ Тхьэуэ Зиусхьэным
фӀыщӀэ хуэщӀ,
гъаващхьэ тыхьри лъыгъэс[*];
10уи гуэн я лъащӀэ унэмыплъысыфу хъунщ,
санэхури санэщӀэхухэм[†]
къащхьэпрыжынщ.

11УемыпэгэкӀ, си щӀалэ, Тхьэуэ Зиусхьэным
ущиузэхужкӀэ,
Абы и гие псалъэри зоумыусыгъуэджэ[†]:
12зэрыхуэхъущӀэм ещхьу фӀыуэ илъагъу быным
адэр
Тхьэуэ Зиусхьэнри и щӀасэхэм йогие.


Ӏущыгъэм и гъуэгухэр

13Ежьащ гъуэгу махуэ Ӏущыгъэр къэзыгъуэтыр,
ехъулӀащ зиӀэр зэхэщӀыкӀ;
14Ӏущыгъэр йолъэпӀэкӀ дыжьыным,
дыщэ плъыжьым хуэмыдэуи и хэхъуэр инщ[+].
15Налкъутналмэсхэм нэхъри ар нэхъ лъапӀэщ,
уи гум фӀэӀэфӀхэм ящыщу абы пэхъуни зы
щымыӀэ[+].
16ГъащӀэ кӀыхькӀэ ар къыпхуэупсэнщ,
къыуэтэнущ мылъкурэ щӀыхькӀи[*][+].
17Абы и гъуэгухэр – гъуэгу гурыхьщ,
абы и гъуэгухэр – мамыр гъуэгущ.
18Иригъуазэ псомкӀи ар гъащӀэ жыгщ,
ар зыӀэщӀэзмыгъэкӀри ехъулӀащ[+].

19Мы дунеижьыр Тхьэуэ Зиусхьэным и Ӏущыгъэщ
къызэригъэщӀар,
и акъылщ уафэгури зэрыхуищӀыжар;[+]
20и щӀэныгъэщ щӀы къат лъащӀэншэхэр
къызэгуитхъыу псыхэр зыутӀыпщар[*],
уафэпшэхэми уэшхыпсыр къезыгъэхьыр.

21Акъыл жаныгъэр, зэхэщӀыкӀыр, щӀалэ,
умыбгынэ,
абыхэм зэикӀ уатемыплъэкъукӀ;
22уэр папщӀэ ахэр хъунщ гъащӀэ гъуэмылэ,
сыт щыгъуи ахэр уэ къыпщхьэпэжынщ[*].
23Шынагъуэншэ хъунщ итӀанэ гъуэгуу узытетыр,
урикӀуэнщ абы умылъэпэрапэу;[+]
24къыхэщт жыхуаӀэр пщӀэнкъым, угъуэлъамэ,
уи жеипэри пщӀыхь ӀэфӀхэм хэтуи ипхынщ.
25Ущымышынэ бэлыхь зэуэзэпсэм,
бзаджащӀэхэм я кӀуэдыр къызэрыкӀми
ущымыщтэ, –
26къэнэнущ Тхьэуэ Зиусхьэныр сыт щыгъуи
уи гугъапӀэу,
уи кӀуапӀэхэр кӀуэдыпӀэми хуишэнкъым.


Ӏущыгъэмрэ хабзэ-зэхэтыкӀэхэмрэ

27ФӀыр зыхуэфащэм епэс,
ар уи ӀэмыщӀэ илъмэ.
28ПхузэфӀэкӀыу щытмэ, къолъэӀуми хуэщӀэ,
«ИужькӀэ къакӀуэ, уэстынщ пщэдей!» –
жумыӀэ.

29ЦӀыхум щхьэкӀэ къыумыгъэкӀ уи гум Ӏей,
гурыщхъуэншэу ар къыщыбдэпсэукӀэ.
30Щхьэусыгъуэншэу цӀыхум уфӀэмынэ,
фӀэгъэнапӀэ пщӀын къыщыуимыщӀакӀэ.

31Уемыфыгъуэ цӀыху мэхъаджэм[†],
ар зэрыкӀуэ зы гъуэгуи утемыувэ, –[+]
32Тхьэуэ Зиусхьэным хуищӀащ гущыкӀ цӀыху
тхьэгъэпцӀым,
Абы и дзыхь цӀыху захуэхэрщ зригъэзыр.

33БзаджащӀэхэм я унэм Тхьэуэ Зиусхьэным нэлат
ярех
захуащӀэхэм я унэм Ар нэфӀкӀэ йоплъ[+].
34ЦӀыху щӀэнэкӀалэхэм Тхьэр ящӀонакӀэри,
зыхуэзыгъэцӀыкӀухэми и фӀыгъэр йокӀ.
35Акъыл зыбгъэдэлъым щӀыхь игъуэтынурэ,
акъылыншэм и напэр текӀынущ.

### ЕПЛӀАНЭ ӀЫХЬЭ


Ӏущыгъэр псом я щхьэщ

1ФыкъедаӀуэт, щӀалэхэ, фи адэ и ущие,
гупсэхуу фыщӀэдэӀут, акъыл хэфхыным
щхьэкӀэ –[+]
2сэ фэ вжесӀэнур гъэсэпэтхыдэжьщ,
фызыхуэзущийр фымыщӀ ӀэщӀыб.
3Си адэ и жьэгужь щӀалэжь цӀыкӀуу
сыщыдэсым,
си анэ и щӀалэ гъэфӀэн закъуэу
сыщыщытым,
4си адэ сиущийурэ къызжиӀэрт:
«Уигу иубыдэ псалъэу уэркӀэ хэсхыр,
унафэу пхуэсщӀым утемыкӀмэ, гъащӀэ уиӀэщ.
5Ӏущыгъэрэ акъылрэ зэгъэгъуэт;
псалъэу бжесӀахэр уигу иумыгъэхуж икӀи
умыбгынэ.
6умыщӀ ӀэщӀыб Ӏущыгъэр – абы укъихъумэнщ,
гурыщӀэ дахэ хуэщӀи, укъызэтринэнщ.
7ЩыӀэкъым Ӏущыгъэм и щхьэ кӀуэ,
зэбгъэгъуэтыну ар хущӀэкъу.
Сыт уи Ӏэ къимыхьэми, акъылыр япэ уэ игъэщ[*].
8Лъытэныгъэ хуэщӀи, уигъэлъэпӀэжынщ,
уи гур хузэӀупхмэ[*], щытхъуи къыпхуихьынщ.
9Къыпхилъхьэнщ абы уэ щэн дахэ,
уи щӀыхьри лъагэу иӀэтынщ[*]»[+].

10КъызэдаӀуи, щӀалэ, псалъэу пхухэсхахэр
къащтэ,
итӀанэ гъащӀэ кӀыхь ухъунщ[+].
11Узыхуэзущийр Ӏущыгъэм и гъуэгущ,
узытезгъэувэри абы и лъагъуэ захуэхэрщ.
12УщрикӀуэкӀэ – щӀэкӀынущ уи лъэр хуиту,
ущрижэкӀи – улъэпэрэпэнкъым[+].
13Си ущие быдэу иригъуазэ, ухуэмыбэлэрыгъ;
уи гъащӀэр абы хэлъщи, тегъэт уи нэӀэ[+].
14БзаджащӀэхэм я гъуэгу утемыувэ,
щӀэпхъаджэхэм я лъагъуэ думычых[+].
15Зыщыдзей а гъуэгум, уримыкӀуэ,
уи щӀыб хуэгъази, блэкӀ.
16ЯщӀэнукъым абыхэм еши псэхуи,
бзаджагъэ гуэр ямыщӀэу щытмэ,
жей жыхуаӀэри яӀэнукъым,
зыгуэрым зэраныгъэ ирамыхыу щытмэ.
17Ялэжьмэ мыхъумыщӀагъэ –
я мэжэщӀалӀэ ягъэнщӀым хуэдэщ,
я псыхуэлӀэ зэрырагъэкӀри лей
зэрахьэрщ[*].

18ЗахуащӀэхэм я гъуэгу пщэдджыжь пшэкӀэплъ
къэщӀыгъуэм ещхьщ,
дыгъэпсым зиӀэтыху нэхъ ину
къызэщӀэблэу[+].
19Ауэ бзаджащӀэхэм я гъуэгу мазэхэ жэщым
хуэдэщ;
я гущхьэ лъапсэм къэкӀкъым
зыгъэлъэпэрапэр сытми.

20Си щӀалэ, си жыӀэ уи нэӀэ тегъэт;
си псалъэхэми уигу теухуауэ едаӀуэ.
21Абыхэм зэикӀ уатемыплъэкъукӀ,
ахэр зэикӀ уигу иумыгъэху;
22къэзыгъуэтымкӀэ ахэр гъащӀэщ,
ӀэпкълъэпкъымкӀи – узыншагъэщ[+].
23Псом япэ уигу щыхъу-щыщӀэхэм хуэсакъ,
аращ уи гъащӀэ гъуэгур зыунэтӀыр[*].
24ПцӀым зыщыхъумэ,
уи бзэгупэ псалъэ пхэнж
къытумыгъыхьэ[+].
25УтемыплъэкъукӀыу япэкӀэ плъэ зэпыт,
щрет уи гур хуэгъэзауэ а лъэныкъуэм.
26Гъуэгу захуэм узэрытемыкӀынум егупсыси,
шынагъуэншэ хъунщ уи кӀуапӀэр.
27Думыдзых ижькӀи, сэмэгукӀи,
хуэщӀ уи лъэр ем пэӀэщӀэ.

### ЕТХУАНЭ ӀЫХЬЭ


Нэчыхь хьэкъым епцӀыжыным ущызыгъащтэ псалъэхэр

1ЩӀэдэӀу гупсэхуу си Ӏущыгъэ, щӀалэ,
си акъыл зыкъытегъахуэ,[+]
2гупсысэу уиӀэр зэгъэзэхуа хъун щхьэкӀэ,
уи жьабзэ сыт щыгъуи губзыгъагъэкӀэ
гъэнщӀа хъун папщӀэ.
3Хамэ цӀыхубз[*] и псалъэ фо хьэкӀуэм хуэдэу
къыпӀуроӀэфӀэ,
абы и жыӀэ уедэӀуэнкӀэ къызэрымыкӀуэуи
дэхащӀэщ[†][*];[+]
4ауэ, икӀэм, хъунгъалӀэ дыджу зыкъызэредзэкӀ,
хэмыгъущхьэж уӀэгъи къыптредзэ[+].
5Ажалщ ар зыхуэпӀащӀэр,
узришалӀэри хьэдрыхэщ[+].
6ГъащӀэ гъуэгум ар егупсысыххэркъым,
лъагъуэу хишыр нашэкъашэщ,
гу лъитэркъым абыи.

7Аращи, си щӀалэ[*], къызэдаӀуэ,
си жыӀи утемыкӀ:
8-10емыкӀу къыптемыхуэным щхьэкӀэ[*],
уи гъащӀэм къэблэжьар щысхьырабгъу
зымыщӀэм ӀэщӀэмыкӀуэдэным щхьэкӀэ,
уи мылъкум хамэр Ӏэ щӀыӀэкӀэ хэӀэбэрэ
уи гуащӀэдэкӀым хамэ унэр иримыунэным
щхьэкӀэ,
зыхуэщӀ пэӀэщӀэ апхуэдэ цӀыхубз,
и унэ бжэщхьэӀуи уемыкӀуалӀэ.
11Армыхъумэ, уи фэр зэлъарэ уи къупщхьэр щауэ
уи гъащӀэ гъуэгуанэр къыщыпхьэскӀэ, –
уигъэщэӀужынщ.
12Мис итӀанэщ щыжыпӀэнур:
«Сызыхуаущияхэм гужьгъэжь щхьэ
хуэсщӀыгъа,
сыт щхьэкӀэ гие псалъэхэм селъэпэуа?
13СедэӀуакъым си егъэджакӀуэхэми,
си ущиякӀуэхэм я псалъи къизмыдза!
14Сыщхьэщытщ щыхупӀэ гъунэм,
шынагъуэщ цӀыхуцӀэ зиӀэми я пащхьэ
си напэр щытекӀынкӀи».


Нэчыхь хьэкъым хуэпэжын зэрыхуейм теухуауэ щӀалэгъуалэм хуэгъэза щӀагъыбзэ

15Уи псы хъумапӀэм къыщыщӀэгъэлъа псыщ
узэфэнур,
уи псыкъуиипскӀэщ уи псыхуэлӀэхэр
зэрибгъэкӀынур:
16иремылъадэ утым уи псынэпсхэр,
уэрамхэм ирумыгъажэ уи псы уэрхэр.
17Ахэр уи щхьэ хуэхъумэж:
Ӏыхьэгъу умыщӀ абыкӀэ хамэр.
18Уи псынащхьэ дахэепэс Тхьэм ищӀ,
щыгуфӀыкӀ уи щӀалэгъуэм пӀэщхьагъ
бдэзыщӀа щхьэгъусэм,
19бланэм и дахэм, къурш бжэн щӀэращӀэм.
Ирехъу абы и бгъафэр сыт щыгъуи уэркӀэ
гуӀэфӀщӀэгъэкӀ,
урегъэгъуэт абы и фӀылъагъуныгъэм чэф
темыуж.
20Сыт, щӀалэ, хамэ цӀыхубз зыщӀебгъэщӀынур чэф,
сыт нэгъуэщӀым и щхьэгъусэ ӀэплӀэ
щӀепшэкӀынур?

21ЦӀыхум и гъуэгур Тхьэуэ Зиусхьэным и нэ
плъэгъуэм щӀэтщ,
лъагъуэу хишхэми Ар сыт щыгъуи иризоплъэ.
22БзаджащӀэр зыӀэщӀэзубыдэр псэкӀуэдщӀагъэу[†]
ищӀэрщ,
гуэныхьу ӀэщӀэщӀахэращ зылъахъэр.
23МэкӀуэдыр ар, зыущиин имыӀэу,
и акъылыншагъэ инкӀэ гъуэгу захуэми
тощхьэрыукӀ.

### ЕХАНЭ ӀЫХЬЭ


Щэнгъасэ псалъэ зэмылӀэужьыгъуэхэр

1Зыгуэрым и цӀэкӀэ шэсыпӀэ уиувамэ[†],
нэгъуэщӀым и щӀыхуэ птыжыну хьэкъ
зыщыпщӀыжамэ,
2псалъэр пӀэщӀэкӀагъэххэщи,
уи жыӀи теубыда ухъуащи,
3зи ӀэмыщӀэ уихуам, си щӀалэ,
зыкъыӀэщӀэпхын щхьэкӀэ пщӀэн хуейр мыращ:
еужьэрэкӀ, уи щхьэр хуэгъэтӀылъ,
елъэӀу, лъэгуажьэмыщхьэ зыхуигъауи,
4зумыгъыӀэ гупсэхугъуэ зи цӀэ,
уи напӀи зэтумылъхьэ!
5ЗыкъыӀэщӀэх а Ӏуэхум щакӀуэм ӀэщӀэкӀыжа
бланэм ещхьу,
бзуущэм и бзулъахъэ илъэтыкӀыжа бзум
хуэдэу.

6Еплъыт хъумпӀэцӀэджым, хуэмыху;
кӀэлъыплъыт абы игъэхъей лэжьыгъэм,
и Ӏущыгъэм щыщи къызыхэгъахуэт![+]
7ИӀэкъым абы унафэщӀи,
кӀэлъыплъакӀуи, Ӏэщхьэтети[†],
8ауэ гъэмахуэ псом зэрегъэпэщ гъуэмылэр,
и шхыни кърехьэлӀэ гъавэ хыжыгъуэр
икӀыхункӀэ[+].

9Куэдрэ ухэлъыну, хуэмыху?
Уи жей Ӏувыр сыт щыгъуэ щыптеунур[+]?
10МащӀэу укъыпыжеикӀынщ, мащӀэу ущхьэукъуэнщ,
уи Ӏэр уи щхьэ щӀэдзауэ тӀэкӀу ущылъынщи,
11къыптеуэнщ итӀанэ къулейсызыгъэр
хъунщӀакӀуэм[*] ещхьу,
къыплъэщӀыхьэнщ тхьэмыщкӀагъэри
хъырцыжьым[†] хуэдэу[+].

12МыхъумыщӀэ-бзаджащӀэр
псалъэпцӀыр кърихьэкӀыурэ мэзекӀуэ,[+]
13ӀупщӀэнапщӀэ ищӀ хуэдэурэ,
и Ӏэ и лъэхэр игъэджэгу хуэдэурэ,[+]
14игу илъ зэпытыр пцӀыщ,
гухэлъу ищӀыр бзаджэщ,
сыт щыгъуи зэныкъуэкъур къыхэзылъхьэр арщ.
15Зэгуэр апхуэдэм бэлыхьлажьаер тепсыхэнущ,
зы напӀэзыпӀэми и лъабжьэр ирихынущ –
къелыпӀи иӀэкъым абы.

16Ӏуэхугъуих и жагъуэщ Тхьэуэ Зиусхьэным,
хэбгъэзыхьмэ, блы ирокъу гущыкӀ зыхуищӀыр:[+]
17пагагъэ зыхэлъ плъэкӀэр,
бзэгу пцӀыӀуэпцӀышэр,
хейм[†] илъ зыгъажэ Ӏэр,[+]
18зи гущӀэ лъапсэм мурад мыгъуэр щызыхъумэр,
бзаджагъэ щӀэным хуэлъэр,[+]
19пцӀы зэфэзэщу зэӀылъ щыхьэт нэпцӀыр,
зэш быным я зэхуаку ныкъуакъуэ
къыдэзылъхьэр.


Нэчыхь хьэкъым епцӀыжыным ущызыгъащтэ нэгъуэщӀ псалъэхэр

20Щыхъумэ уигу, си щӀалэ, уи адэ и унафэхэр,
уи анэ и псалъи иумыгъэгъазэ[+].
21ГущӀагъщӀэлъыбзэу сыт щыгъуи ахэр зехьэ,
гъащӀэ гъуэмылэуи къехьэкӀ[*][+].
22УщежьэкӀэ – ахэрщ уезышажьэр,
жейм ущыхилъафэкӀэ, хъумакӀуэ пхуэхъури,
укъыщыхишыжкӀи, чэнджэщ къозытри
ахэрщ.
23А унафэхэр нэхунэ блэрщ, ущиер – нурщ,
узыгъэӀущ гиер – гъащӀэм ухуэзышэ
гъуэгущ,[+]
24цӀыхубз емыкӀущӀэм,
нэгъуэщӀым и щхьэгъусэм и бзэ ӀэфӀ
гъэпцӀакӀуэм уащихъумэу[+].
25Думыгъэшэх абы дахагъэу къуэлъым уи гур,
нэзкӀапэр игъэджэгуу ар къыщоплъкӀэ
зумыгъащтэ.
26ЦӀыхубз дэхуэхам и уасэр щӀакхъуэ Ӏыхьэщ[*], –
нэчыхь зиӀэ бзылъхугъэ зыпыпшакъэ –
щӀэптынур уи псэращ.
27Уи щыгъыныр пхимысыкӀыу уи гуфӀакӀэ мафӀэ
пхудэлъхьэн?
28ЛыцӀынэӀэнэуи уимысу дэп жьэражьэм
утеувэфын?
29Апхуэдэщ хамэм и щуӀэгъэ[†] дэгъуэлъым и
Ӏуэхури –
абы еӀуса дэтхэнэ зыми хуэфащэ хьэкъ
игъуэтыжынщ.

30Нэмыплъ ираткъым дыгъум[*], мэжэщӀэлӀагъэм
ирихулӀэу Ӏэбэм,
и ныбэ лажьэм кърихуэкӀырт ар.
31Яубыду щытми, пшынэнущ ар хуэдиблкӀэ,
и унэ фӀыгъуэу илъыр ита папщӀэ.
32Нэчыхь зиӀэ цӀыхубзыр гупэхэлъ къэзыщӀыр
акъылыншэщ,
апхуэдэу зекӀуэм и ӀэкӀэ зеукӀыж.
33Удынрэ хъуэну абы хуэфащэр игъуэтынщ,
укӀытэгъуэу зэрыхуами къикӀ иӀэнкъым;
34зи фызыр хамэм езыфыгъулӀэ[†] лӀыр мэгубжь,
гущӀэгъу жыхуаӀэри ищӀэнкъым илъ
щищӀэжкӀэ[+].
35Лъы уасэ зи цӀи къыӀихынкъым,
сыт хуэдэ тыгъэ хуумыщӀами,
къэувыӀэнкъым.

### ЕБЛАНЭ ӀЫХЬЭ


Нэчыхь хьэкъым епцӀыжыным теухуауэ иджыри зэ

1Си щӀалэ, си псалъэм зэикӀ утемыкӀ,
иубыдэ уигу унафэу пхуэсщӀри[+].
2УзыщӀэзгъэдэӀухэр уэ гъэзащӀи, упсэунщ,
пхузощӀ узыхуэзущийхэр анэмэт[+].
3Ирехъу а псори уэркӀэ гурыгъуазэ,
гущӀагъщӀэлъыбзэуи къехьэкӀ[*][+].
4ЖепӀэркъэ Ӏущыгъэм: «Узишыпхъущ», –
Ӏыхьлы гъунэгъу пэлъыт акъылыр.
5Ущахъумэнщ абыхэм хамэ цӀыхубзым,
нэгъуэщӀым и щхьэгъусэ и псалъэпцӀ къумалэм[+].

6СыкъыӀуст зэгуэрым си унэ щхьэгъубжэ,
абы и хъарым сыкъыдэплъу,
7щӀалэ зэрызехьэу си нэр зытехуахэм
къахокӀ зы щӀалэ акъылыншэ[+].
8Зы цӀыхубз гуэр и унэ къуапэ блэкӀыу ирикӀуэрт
ар уэрамым,
и гъуэгупэ зыхуэунэтӀари арт,
9пшапэ зэхэуэгъуэт, хэкӀуэтат,
жэщыпцӀэ кӀыфӀми и зэщӀэщтэгъуэт.

10Арыххэу, къыпежьащ абы цӀыхубз,
емыкӀу щӀэращӀэу зэщыхуэпыкӀауэ,
бзаджагъэ щэхукӀэ и гур щӀэгъэнауэ.
11(Бзылъхугъэ бырсырщ ар, ерыщ бзаджэщ,
и унэ и лъэ щигъэувкъым –
12зэм – уэрамыщхьэтетщ ар, зэми – утыкуакӀуэщ,
плӀанэпэ къэси къыщыппотӀыс)[+].
13Зридзащ абы щӀалэщӀэм, ба хуищӀащ,
и нэгу мыджылуи жриӀащ:
14«ТхьэщӀауэ сиӀэр[†] нобэ згъэзэщӀакӀэщ,
къурмэн тыхь лъапӀэр ефэ-ешхэм хуэхьэзырщ.
15Сыкъежьат сэ уи лъыхъуакӀуэ;
сыныплъыхъури – укъэзгъуэтащ!
16Си гъуэлъыпӀэм мысыр алътес къуэлэныр и
пӀэтепхъуэщ,
17мэ гуакӀуэ къызыпих мир Ӏугъуэр,
удзӀэфӀ-удздыхухэр щӀэгъэуащ.
18НакӀуэ, пщэдджыжь пшэкӀэплъыр
къищӀыхункӀэ
си бгъафэ щабэм ущӀэлъынщ.
19Искъым унэм си щхьэгъусэр –
теувауэ тетщ гъуэгуанэ жыжьэ.
20Чысэ из дыжьын здищтащ абы,
мазэр из хъухункӀи къэсыжынкъым».
21ФӀэщтеубыдэ псалъэкӀэ дихьэхри,
псалъэ гупсэ куэдкӀэ дишэхащ[+].
22-23Иуващ иужь цӀыхубзым асыхьэту щӀалэр,
фӀэбзыпӀэ кӀуэ выгъашхэм ещхьу,
щакӀуэшэр зэгъэпща къапхъэным ис щыхь
бланэм ещхьу[*].
Бзуущэм хуепӀэщӀэкӀ бзу цӀыкӀум хуэдэщ ар,
имыщӀэу абдеж абы ажалыр къызэрыпэплъэр[+].

24Аращи, щӀалэхэ, фыкъызэдаӀуэ,
сыт нывжезмыӀэми, зэхэфх.
25Апхуэдэ цӀыхубз и кӀуапӀэхэм девмыгъэшэх
фэ фигу,
и лъагъуэ нэпцӀхэм зыщывдзей.
26КъызэрымыкӀуэу куэд ӀэщӀэкӀуэдащ абы,
ӀэщӀэунэхъуари нэхъыбэжщ.
27Абы и унэр хьэдрыхэ гъуэгум тетщ,
ажалщ абдеж фэ къыщыфпэплъэр[+].

### ЕЯНЭ ӀЫХЬЭ


Ӏущыгъэм и джэ макъ

1ФыдаӀуэт, Ӏущыгъэм и мымакъыу пӀэрэ къэӀур?
Акъылыр армырауэ пӀэрэ зи джэ макъ
зэхэтхыр? –[+]
2Гъуэгубгъухэм узыщыхуэзэ бэтэгъэхэм[†],
гъуэгу зэхэкӀыпӀэхэм щызэхыбохыр ар;
3къалэ дыхьэпӀэхэм, жылэр
щызэхыхьэ-щызэхэкӀхэми
щегъэӀу и макъыр:
4«Уэ жылэ махуэ, фэращ сызэджэр,
си псалъэри цӀыхуцӀэ зиӀэм хуэгъэзащ.
5ЖыӀэзыфӀэщхэм фи зэхэщӀыкӀым
зевгъэӀэтыну,
акъыл хущыщӀэхэм гупсысэм
хэвгъэхъуэну игъуэ хъуакъэ[+]?
6ФыкъэдаӀуэт, купщӀэ зиӀэщ жысӀэр,
си псалъэхэри зы къэмынэу пэжщ.
7ГущыкӀ хуэсщӀащи пцӀыӀуэпцӀышэ псалъэм,
си бзэгупэ щыпкъэщ къыпыкӀынур.
8Си жыӀэ псори пэжщ –
уагъэгъуэщэнукъым абыхэм,
фэрыщӀыгъи хэлъкъым.
9Си псалъэхэр цӀыху акъылыфӀэхэмкӀэ
ӀупщӀщ,
щӀэныгъэ зиӀэхэм я дежкӀи захуэщ.
10Си ущие певмыдзых дыжьыныжьым,
щӀэныгъэри – дыщэм я нэхъ лъапӀэм
евмылъыт:[+]
11налкъутналмэсхэми йолъэпӀэкӀ Ӏущыгъэр,
уигу фӀэӀэфӀхэм щыщу абы пэхъуни зы
щымыӀэ[+].

12ӀущыгъэкӀэ зэджэр сэращ, акъылыфӀагъри
си псэгъущ,
акъыл тӀысар, щӀэныгъэр си Ӏэпэгъущ[*].
13Тхьэуэ Зиусхьэным фӀэлӀыкӀыным къокӀ
бзаджагъэр плъагъу мыхъуныр.
Си жагъуэзэрабгщ[†] пагагъэр, зызыхэзышыр,
мыхъумыщӀэ гъуэгур, пцӀы зэфэзэщыр[+].
14ЧэнджэщыфӀымрэ гъащӀэ Ӏущыгъэмрэ си дежщ
къыщежьэр,
акъылри сщӀыгъущ, скъуэлъщ къаруи[+].
15Пащтыхьхэм сэркӀэщ пащтыхьыгъуэр
зэраӀыгъыр,
унафэ захуэхэри тетхэм къызэращтэри
сэращ,
16пщыи пщы къуэдзи сэркӀэщ я Ӏуэху
зэрыдагъэкӀыр,
хеящӀэ[†] захуэу щыӀэми[*] я гъуазэри сэращ.
17ФӀыуэ сыкъэзылъагъу дэтхэнэри си щӀасэщ,
къыслъыхъу дэтхэнэми сыкъигъуэтынщ.
18Сэ сиӀэщ мылъкуи, щӀыхьи,
мыкӀуэдыжын хэхъуэри, ехъулӀэныгъэри[*] –
си тынщ[+].
19Дыщэм я нэхъ къабзэм йолъэпӀэкӀ си тыгъэр,
йофӀэкӀыр дыжьыныжьми си щхьэпэр,[+]
20щыпкъэм и гъуэгущ сыщызэхэзекӀуэр,
сызытетыр захуагъэм и лъагъуэщ,
21фӀыуэ сыкъэзылъагъухэм сетэурэ,
я хъугъуэфӀыгъуэхэми хызогъахъуэ.

22И ӀуэхущӀафэ псоми ипэ Тхьэуэ Зиусхьэным
сыкъигъэщӀыгъащ,
и Ӏуэхуфэ псом сриублапӀэщ;
23пэублэу сыщыӀэну къысхуиухащ,
мы дунеижьым срищыпэкъэхъущ.
24СыкъигъэщӀыгъат сэ хышхуэр къыщымыхъум,
псынэгъуагъуэхэр щыщымыӀам;
25сыкъигъэщӀыгъат къуршыбгхэр
щызэфӀэмыувам,
Ӏуащхьэбэхэр иджыри къыщыхэмыщам,
26щӀыгуи, губгъуи,
зы сабэ налъи къыщимыгъэщӀам.
27СыщыӀащ уафэгухэр Тхьэм къыщигъэувым,
щӀэплъыпӀэр хы гущӀыӀухэм
щахущӀишым,[+]
28пшэ зэфэзэщыр уэгум щригъэкӀум,
щӀы щӀагъ псынэпсхэр щиутӀыпщым,
29Абы и ухыгъэхэм псыр емыбэкъуэным папщӀэ
хыгу гъунапкъэр къыщищӀыхьым,
щӀыгу лъабжьэхэр къыщыхигъэкӀым –
30абы щыгъуэ сэркӀэщ КъэгъэщӀакӀуэм
дунеижьыр зэриухуэгъар[*];
сыхэтащ гухэхъуэ зэпымычым,
си гурыфӀ сыт щыгъуи щыушащ и
пащхьэ, –
31сигу хигъахъуэрт Абы и дунейм,
сащыгуфӀыкӀ зэпытт цӀыху цӀыкӀум.

32Аращи, щӀалэхэ, фыкъызэдаӀуэ;
теуващ гъуэгу махуэ си гъуэгупэ
иригъуазэр.
33Си ущие фыкъедаӀуи – Ӏущ фрихъу;
фымыбгынэ ар.
34Теуващ гъуэгу махуэ къызэдаӀуэр, –
си куэбжэпэ и жэщ-махуэхэр щизыхыр,
си бжэщхьэӀу и деж сэ къыщыспэплъэр.
35Сыкъэзыгъуэтым гъащӀэ иӀэщ,
Тхьэуэ Зиусхьэным и нэфӀи къыщыхуащ[+].
36СызыӀэщӀэзыгъэкӀым зегъэунэхъуж;
сызылъагъу мыхъу псоми ажалыр
къыхахащ».

### ЕБГЪУАНЭ ӀЫХЬЭ


Ӏущыгъэм урегъэблагъэ

1Игъэуващ Ӏущыгъэм унэ,
пкъощӀэсибли хуищӀыжащ.
2И Ӏэщым щыщу фӀибзщ нэхъыфӀри,
удзыфӀкӀэ санэри зэхищӀэри,
и Ӏэнэри къиузэдащ.
3ЗэбгригъэкӀащ абы и унэӀут цӀыхубзхэр
къалэ лъагапӀэхэм къыщигъэджэну:[+]
4«ЖыӀэзыфӀэщ псори фыкъекӀуалӀэкъэ си деж! –
захуегъазэ абы акъылкӀэ хуэмыщӀахэм, –
5ФыкъакӀуи, зыӀувгъахуэ си шыгъу-пӀастэ,
удзыфӀкӀэ зэхэсщӀа си санэми фыкъефэ.
6Фи щӀыб хуэвгъазэмэ акъылыншагъэм –
фыпсэунщ;
акъыл и гъуэгукӀэ фызэхэзекӀуэ!»

7ЦӀыху щӀэнэкӀалэр зэ бгъэӀущмэ – лъэкъухь
къэпхьынщ[†],
бзаджащӀэр къыщӀэбгъэщмэ – уигъэикӀэнщ.
8ЩӀэнэкӀалэм уегиемэ, къыпхуэхъунщ жагъуэгъу;
уегиемэ цӀыху Ӏущым, щӀасэгъу уищӀынщ.
9Ӏущым еущии,
и зэхэщӀыкӀым нэхъри зиӀэтыну арщ;
захуащӀэми еущие –
и акъылым хигъэхъуэну арщ.

10Тхьэуэ Зиусхьэным уфӀэлӀыкӀыныр –
Ӏущыгъэм и пэублэщ,
Тхьэ ЛъапӀэр къэпцӀыхуныр –
акъылым ищхьэщ[+].
11Ӏущыгъэм гъащӀэ кӀыхь уищӀынщ,
иригъэкъунщ уи ныбжьри[+].
12УӀущыр пэжмэ, узыхуэӀущыр уи щхьэщ,
ущӀэнэкӀалэу щытмэ,
уэр-уэрурэ узэхуохъуж зэран.


Акъылыншагъэм урегъэблагъэ[*]

13Акъылыншагъэр хуэдэщ цӀыхубз бырсырым[*] –
зэхэщӀыкӀ жыхуаӀэр ищӀэркъым абы;[+]
14и унэ бжэщхьэӀу гупэм дежи щысу,
къалэ лъагапӀэм къытет тӀысыпӀэм тесуи
плъэгъунущ ар,
15абдеж къыблэкӀхэм,
щызэхэзекӀуэхэм ар йоджэ:
16«ЖыӀэзыфӀэщ псори фыкъекӀуалӀэкъэ си деж! –
захуегъазэ абы акъылкӀэ хуэмыщӀахэм, –
17Узрамыгъафэ псыр аракъэ ӀэфӀыр,
гъэпщкӀуауэ пшхыр аракъэ
къыпӀурыӀэфӀэр?»[+]
18Ар ажалым зэрилӀыкӀуэр къыхэхуэркъым абы
я пщӀыхь,
хьэщӀэу къыхуепсыхри зы къэмынэу зытетыр
хьэдрыхэ гъуэгущ.

### ЕПЩӀАНЭ ӀЫХЬЭ


Тхылъ зэхуэмыдэхэм щызэхуэхьэсыжа псалъэ Ӏущхэр


Сэлмэн и псалъэ Ӏущхэр

1Сэлмэн и гъэсэпэтхыдэхэр:

Къуэ Ӏущыр – адэм и гухэхъуэщ,
къуэ акъылыншэр – анэм и гухэщӀщ[+].

2Мылъку хьэрэмым и фӀагъ къокӀынукъым,
захуагъэрщ укъыӀэщӀэзыхыр ажалым[+].

3ИщӀынкъым Тхьэуэ Зиусхьэным захуащӀэр
мэжэщӀалӀэ,
бзаджащӀэми къыдигъэхъункъым и гухэлъ Ӏейр[+].

4Щхьэхынэр зэӀусам къишэнур тхьэмыщкӀагъэщ,
елӀалӀэм ищӀэм фӀыгъуэщ къыпэкӀуэнур[+].

5Къуэ Ӏущщ гъэмахуэм зи лэжьыгъэр
къезыхьэлӀэр,
гъавэ хыжыгъуэр жейпырхъым хэту
блэзыгъэкӀыр къуэ мыхъумыщӀэщ.

6ЦӀыху захуащӀэхэм ирагъэлъагъур я щхьэ лъагэу,
гущӀэгъуншагъэкӀэ псыхьащ бзаджащӀэм и
дэтхэнэ псалъи.

7ЗахуащӀэм и цӀэр игъащӀэм ялъытэнущ,
кӀуэдыжыкӀейуэ хэкӀуэдыжынущ
бзаджащӀэм и лъэужьыр.

8ЦӀыху Ӏущым и гур хузэӀуех ущием,
цӀыху Ӏуэрбжэр[†] акъылыншэм зегъэунэхъуж.

9Шынагъуэ яӀэкъым гъуэгу пхэнж пэӀэщӀэ
зыхуэзыщӀхэм,
гъуэгу захуэм дэзыдзыххэр къыщӀэхуэнущ[+].

10Бэлыхьым ухидзэнщ бзаджащӀэу зи нэхэр
зыгъэупӀэрапӀэм,
цӀыху Ӏуэрбжэр акъылыншэм зегъэунэхъуж[+].

11ЗахуащӀэхэм я псалъэр псэхэлъхьэж псынэм хуэдэщ,
гущӀэгъуншагъэкӀэ псыхьащ бзаджащӀэм и
дэтхэнэ псалъи[+].

12Лъагъумыхъуныгъэрщ зэныкъуэкъу псори
къызэщӀэзыгъэстыр,
сыт хуэдэ щхьэкӀуэри[†] зыгъэгъур
лъагъуныгъэрщ.

13Губзыгъэм и бзэгупэ пылъыр псалъэ Ӏущщ,
акъылыншэм и фэ дахыжынщ фэлъырыр[†][+].

14ЦӀыху Ӏущщ щӀэныгъэр зыгъэтӀыгъуэр,
акъылыншэм и псалъэмакъщ щыхупӀэм
ущхьэщызышэр[+].

15ХуэщӀауэ псэум и мылъкур – быдапӀэ хуэдэщ,
тхьэмыщкӀэр зэкӀуэдылӀэр факъырагъэщ[+].

16ЗахуащӀэм и фӀыщӀапщӀэр – гъащӀэщ,
гуэныхьу къихьырщ бзаджащӀэм хэхъуэу иӀэр[+].

17Ущием щӀэдэӀур – гъащӀэ гъуэгум тетщ,
къегием емыдаӀуэр щхьэрыуащ[+].

18Лъагъумыхъуныгъэр щӀэзыуфэр цӀыху
пцӀыӀуэпцӀышэщ,
убэныр зи щэн цӀыхури акъылыншэщ.

19Псэлъалэр сытым щыгъуи гуэныхькъэхьщ,
зи бзэ хуитыр – цӀыху акъылыфӀэщ[+].

20ЗахуащӀэм и дэтхэнэ псалъи – дыжьыныжь
хэплъыхьам хуэдэщ,
бзаджащӀэм и зы гупсыси и уасэкъым щай
фӀыцӀи.

21ЗахуащӀэм и псалъэр бэм я гъуазэщ,
акъылыншэр зытекӀуадэр и акъылыншагъэщ.

22Тхьэуэ Зиусхьэным и нэфӀырщ хэхъуэ
къыуэзытыр –
Ӏуэху гугъусыгъу ухэткӀэ нэхъ лейуэ
зыуигъэузэщӀкъым[*].

23Акъылыншэр зыгъэгуфӀэр мыхъумыщӀэу
зэхищӀыхьырщ,
акъылыр зи Ӏэпэгъум гухэхъуэу иӀэр
Ӏущыгъэщ[+].

24БзаджащӀэр зыщыщтэрщ зыӀууэнур,
захуащӀэхэм хъуэпсапӀэу яӀэр
къайхъулӀэнущ.

25Уэкъуор[†] къызэрыкъуэхмэ, ихьыжынущ цӀыху
бзаджащӀэр,
лъэ быдэкӀэ игъащӀэми щытынущ цӀыху
захуащӀэр[+].

26Псыхуэшым[†] зэригъэшым хуэдэу дзэр,
нэм Ӏугъуэр зэрыщӀэуэм ещхьу, –
апхуэдэщ лӀыщӀэ щхьэхынэр зыгъэлӀыщӀэм
дежкӀэ[+].

27Тхьэуэ Зиусхьэным фӀэлӀыкӀым къыпищэнщ и
гъащӀэм,
бзаджащӀэм ейр хъунщ нэхъ кӀэщӀ[+].

28Гугъэурэ игъафӀэм захуащӀэр хуишэнщ
тхъэжыгъуэм,
бзаджащӀэм къехъулӀэнкъым зыщыгугъыр[+].

29Тхьэуэ Зиусхьэныр зигу къабзэхэм яхуохъу
щхьэегъэзыпӀэ,
ер зылэжьми уэхбзэхыр къахуегъакӀуэ.

30ЗахуащӀэхэр игъащӀэми кӀуэдынкъым,
къытенэнукъым мы щӀыгум зы бзаджащӀи[+].

31Псалъэ Ӏущщ къыпыкӀ зэпытыр цӀыху
захуащӀэм и бзэгупэ,
бзаджэрыӀуэм и бзэгу дакъэм Тхьэм и гыбзэ
телъщ[+].

32ЗахуащӀэм и дэтхэнэ псалъи щхьэпэщ,
бзаджащӀэхэм я псалъэ мыхъумыщӀэкӀэ
гъэнщӀащ.

### ЕПЩЫКӀУЗАНЭ ӀЫХЬЭ

1ХуищӀакӀэщ гущыкӀ тэрэзэ нэпцӀхэм Тхьэуэ
Зиусхьэным,
еплъащ Ар нэфӀкӀэ шэчалъэ[†] пэжым[+].

2Пагагъэм итщ иужь емыкӀур,
цӀыху Ӏэсэми Ӏущыгъэр и Ӏэпэгъущ[+].

3ЗахуащӀэхэр я гу къабзагъэм еузэщӀыр,
цӀыху гъэпцӀакӀуэхэр бзаджагъэу ящӀэм
токӀуэдэжыр[+].

4Мылъкум Тхьэм и губжьым ущихъумэнукъым,
захуагъэрщ ажалым укъыӀэщӀэзыхынур[+].

5Зигу къабзэхэм я гъуэгур захуагъэм еузэщӀыр,
бзаджащӀэхэр я мыхъумыщӀагъэщ
зытекӀуэдэжыр[+].

6ЦӀыху пэжыр и захуагъэм кърегъэлыр,
гъэпцӀакӀуэр зыӀэщӀэзылъхьэр гухэлъ
бзаджэу зэрихъэрщ[+].

7БзаджащӀэр щылӀэкӀэ, гугъэу ихъахэри
мэкӀуэдыж,
зыщыгугъахэм щыщу зыгуэри
къыдэхъункъым[+].

8Бэлыхьлажьаем къыӀэщӀокӀ захуащӀэр,
бзаджащӀэращ абы пэщӀэхуэр[+].

9Тхьэр зыщӀэну хуэмейхэм я псалъэщ цӀыхур
зытекӀуадэр,
хэкӀыпӀэу яӀэр цӀыху захуащӀэхэм – акъылщ.

10ЗахуащӀэм и кӀэн къыщикӀкӀэ, жылэр щогуфӀыкӀ;
бзаджащӀэр къыщыхэщӀэкӀи,
зеӀэтыр гуфӀэ макъым[+].

11ЦӀыху захуэм и нэфӀ зыщыхуа жылэм зеузэщӀ,
бзаджащӀэм и псалъэщ а псор зэтезыкъутэр[+].

12АкъылкӀэ хуэмыщӀарщ цӀыхум псалъэкӀэ егуауэр,
зэхэщӀыкӀ зиӀэр хуосакъыр и бзэ.

13Хуэущэхункъым бзэгузехьэм кърагъэза дзыхьыр,
цӀыху пэжым щэхур и хьэдрыхэ псалъэщ[+].

14Зыгъэгъуэзэн щимыӀэм деж мэкӀуэдыр лъэпкъыр,
упщӀэжакӀуэр[†] и куэдмэ, ар мэунэ[+].

15Зыгуэрым и цӀэкӀэ шэсыпӀэ хэт иувэми,
зегъэунэхъуж,
шынагъэ иӀэкъым апхуэдэ пщэрылъ
зыщызыдзейм.

16ЦӀыхубз щӀыкӀафӀэр щытхъубэщ,
цӀыхухъу гущӀэгъуншэр мылъкум хуэлъэщ.

17ЦӀыху щабэр и щхьэщ зыхуэтэжыр,
гущӀэгъу зимыӀэрщ зи зэран зэкӀыжыр.

18БзаджащӀэр зытелажьэр нэкъыфӀэщӀу
кӀуэдыжынущ,
захуагъэм къыхуезыджэм и фӀыщӀэр
мыкӀуэдыжщ.

19Захуагъэм тетым гъащӀэ иӀэщ,
ажалщ къыпэплъэр ем иужь имыкӀыу итым[+].

20ХуищӀащ хьилэгум[†] гущыкӀ жагъуэр Тхьэуэ
Зиусхьэным,
зи гъуэгупэ къабзэми и нэфӀ щыхуащ.

21ЗэгъащӀэ: бзаджащӀэм хуэфащэ хьэкъ
игъуэтыжынущ,
захуащӀэм и телъхьэхэр[*] къелынущ[+].

22Сыт зэщхьыр цӀыхубз гуакӀуэу акъыл зимыӀэр? –
Дыщэ Ӏэлъыну кхъуэпэм фӀэлъырщ зыхуэдэр ар.

23ЦӀыху захуащӀэхэм гухэлъу ящӀым зыхуишэр
фӀыгъуэщ,
Тхьэм и губжьырщ къапэщылъыр цӀыху
бзаджащӀэм.

24Зыр – увыӀэ жыхуаӀэр имыщӀэу мэгуашэ,
щӀэчэ имыӀэуи къыхохъуэ;
зым – и нэпсеягъэм кӀэ имыӀэ,
итӀанэми тхьэмыщкӀэ мэхъур[+].

25Унэнущ цӀыху жумартыр,
псы хуэлӀэм и псыхуэлӀэр изыгъэкӀым
ищӀэнкъым зэикӀ ар зищӀысыр.

26Гъавэр зыубыдым телъщ цӀыхубэм и нэлат,
игъуэм сату абы хэзыщӀыкӀым цӀыхум и
нэфӀыр къилэжьащ.

27ФӀым щӀэкъуным фӀыщӀэ пылъщ,
ем хущӀэкъур ем ӀущӀэнщ[+].

28Мылъкум щыгугъыр дэхуэхынщ,
захуащӀэм и гъащӀэр гъатхэ пасэу
зэщӀэущкъулэнщ.

29Зи унагъуэр бэлыхь хэзыдзэр щӀы ӀэнэщӀ
къинэнщ,
акъыл зимыӀэр губзыгъэм и унэӀутынщ.

30ЗахуащӀэм и Ӏэужьыр гъащӀэ жыгым хуэдэщ,
цӀыху Ӏущым къыдехьэхыр жылэр[+].

31ЗахуащӀэм и пщӀэр дунеягъэкӀэ егъуэтыж, –
цӀыху гуэныхьыщӀэхэм, бзаджащӀэхэм сыт
яхужыпӀэн итӀанэ?!

### ЕПЩЫКӀУТӀАНЭ ӀЫХЬЭ

1Ущиер зи гуапэм – щӀэныгъэри и жагъуэкъым,
гиер зи жагъуэр – хуэхейщ щӀэныгъэр
зи цӀэм[+].

2ФӀыр зылэжьым Тхьэуэ Зиусхьэным и нэфӀ
щыхуащ,
гухэлъ бзаджэр къезыхьэкӀым и хьэкумыр[†]
Абы ищӀэнщ.

3Лъэ быдэкӀэ увынкъым ер зи Ӏэпэгъур,
гъуэгу захуэм тетри зэикӀ пхуиудынкъым[+].

4ЩхьэгъусэфӀыр – лӀым и пыӀэ махуэщ,
фыз напэтехыр – къупщхьэ узым хуэдэщ[+].

5Пэж зыхэлъщ захуащӀэхэм гухэлъу ящӀыр,
бзаджащӀэхэм чэнджэщу ятыр – хьилагъэ
зэфэзэщщ.

6Бзаджэм и псалъэр – щыхупӀэ нэфщ,
захуащӀэм и жыӀэрщ абы укъыщхьэщызышыр[+].

7ЦӀыху бзаджащӀэхэр кӀуэдынущ лъэужьыншэу,
захуащӀэ унэр игъащӀэкӀэ щытынущ.

8Щытхъу-щӀыхьыр цӀыхум къызэрихьыр и
Ӏущыгъэщ,
нэмыплъ иратыр зи гупсысэр пхэнжым.

9ЩӀакхъуэ тыкъыр уи Ӏэгу имылъу цӀыхухэм
убейуэ закъыфӀэбгъэщӀ нэхърэ
лӀыщӀэ къыпхуэщтэу[*] цӀыху къызэрыгуэкӀыу
ущытмэ нэхъыфӀщ.

10ЦӀыху захуащӀэм зи бзэ мыпсалъэ Ӏэщми
гущӀэгъу хуещӀ,
бзаджащӀэм и гущӀэгъум хэлъкъым щабагъэ
зи цӀэ.

11Къыхуихуэнкъым мэжэщӀалӀагъэр зи щӀы Ӏыхьэ
зылэжьыжым,
гугъэ нэпцӀхэм кӀэлъыпхъэрхэр
акъылыншэщ[+].

12БзаджащӀэр езым хуэдэхэм ящогугъ,
захуащӀэм Ӏуэхуфэу ищӀэхэр къохъулӀэ[*].

13БзаджащӀэр псалъэпцӀу ӀэщӀэкӀам траубыдэж,
а тхьэмыщкӀагъэм цӀыху захуащӀэм
зыхуищӀынщ пэӀэщӀэ[+].

14Хъер зыпылъ псалъэу цӀыхум жиӀами
ӀущӀэжынщ,
и ӀэдакъэщӀэкӀ и шхыгъуи ихуэжынщ[†][+].

15Акъыл зимыӀэм, сыт имыщӀами, гъуэгу захуэ
тет къыфӀощӀ,
цӀыху Ӏущыр сыт щыгъуи чэнджэщ щӀэдэӀу
зэпытщ[+].

16Акъылыншэр губжьым псынщӀэу къызэщӀеӀэтэ,
губзыгъэр щхьэкӀуэу кърапэсым блокӀ[+].

17Щыхьэт захуэм пэжыр щӀимыуфэу иӀуэтэжынщ,
хэбгъуэтэнкъым зы пэжыгъи щыхьэт нэпцӀ и
псалъэ[+].

18Зи бзэ хуэмысакъым и псалъэ жыӀэпхъаджэщ –
укъеуӀэ,
цӀыху Ӏущ и псалъэр Ӏэзэгъуэ зыхэлъ
хущхъуэм хуэдэщ[+].

19Псалъэ пэжым кӀуэд иӀэнукъым игъащӀэм,
псалъэпцӀым напӀэзыпӀэщ и уахътыр[+].

20БзаджэщӀэплъхэм пцӀыщ щагъафӀэр гущӀэм,
гуфӀэгъуэщ мамырщӀэкъухэм къапэщылъыр.

21ЗахуащӀэм кърикӀуэнкъым и щхьэ
тхьэмыщкӀагъэ,
гугъуехьхэмыкӀщ бзаджащӀэм къигъэщӀ
гъащӀэр.

22ХуищӀащ гущыкӀ псалъэпцӀым Тхьэуэ
Зиусхьэным,
зи псалъэ темыкӀыу тетхэм щыхуащ Абы
и нэфӀ[+].

23ЕпӀэщӀэкӀкъым цӀыху губзыгъэр и щӀэныгъэр
игъэӀуну,
акъылыншэр и делагъэм кърехьэкӀ[+].

24Гумызагъэм игъуэтынщ тетыгъуэ,
хуэмыхур иувэнщ пщылӀыпӀэ.

25Зыкъузыр цӀыхум и гур гузэвэгъуэрщ,
гунэдж[†] къезытыр псалъэ гуапэрщ.

26ЗахуащӀэхэр цӀыхум яхуохъу гъуэгугъуазэ[*],
бзаджащӀэхэр гъуэгугъэщхьэрыуэщ.

27Щхьэхынагъым зэщӀиӀулӀам къиущэкӀуари
ипшэрыхьынкъым[†][*],
ӀуэхукӀэ гумызагъэм игъуэтынщ тыгъэфӀ[*].

28Захуагъэм и гъуэгу ирикӀуэхэм къапэплъэр
гъащӀэщ,
ар гъуэгупэфӀщ, абдеж щызэхэзекӀуэм ажал
жыхуаӀэр ицӀыхункъым[*].

### ЕПЩЫКӀУЩАНЭ ӀЫХЬЭ

1ЩӀодэӀу къуэ Ӏущыр адэм и ущие,
зэхихкъым щӀэнэкӀалэм гиер[+].

2Псалъэ купщӀафӀэу жиӀам и хъер цӀыхур
ӀуощӀэжыр,
гъэпцӀакӀуэхэм хъуэпсапӀэу яӀэр
залымыгъэщ[+].

3Зи бзэ быдэр и псэм и къэрэгъул бжыхьщ,
зи бзэр тӀасхъэм – зегъэунэхъуж[+].

4Хуэмыху мэпабгъэри[†], хокӀыж,
къыдохъу цӀыху гумызагъэм и гухэлъхэр
псори[+].

5И жагъуэщ псалъэ пцӀыӀуэпцӀышэр цӀыху
захуащӀэм,
бзаджащӀэхэм я щэн-зекӀуэкӀэр укӀытэгъуэщ,
напэтехщ.

6Зигу къабзэ цӀыхур захуагъэщ къэзыхъумэр,
гуэныхьыщӀэр зытекӀуадэр и бзаджэщӀагъэщ[+].

7Зым бейуэ зегъэлъагъуэ, ӀэнэщӀ ӀэщӀ джафэ
пэтми,
зым тхьэмыщкӀафэ зытрегъауэ, къелыжу
мылъкум хэсрэ пэт[+].

8Хуэхъунщ щхьэщэхужыпщӀэ бейм и мылъкур,
тхьэмыщкӀэм къуэлъкъым щӀэшынэн гуэри[*].

9ЗахуащӀэм и дунейр нурышхуэу къаблэм хуэдэщ,
бзаджащӀэм и гъащӀэр уэздыгъэпс нэхунэу
зэуэ ункӀыфӀынущ.

10Пагагъэм къишэр зэныкъуэкъущ,
чэнджэщ щӀэдэӀур Ӏущщ[+].

11Мылъку къуейщӀейр уэсэпсу мэкӀуэдыж,
мащӀэ-мащӀэурэ зэхуэзыхьэсым хуэбэгъуэнщ.

12ГугъапӀэ жыжьэм гур ехуз,
гухэлъ зэщӀахэр гъащӀэ жыгыу зэщӀогъагъэ[+].

13Ущием епэгэкӀыр зыхуохъуж зэран,
унафэм пщӀэ хуэзыщӀыр ехъулӀащ.

14ЦӀыху Ӏущым и ущие псэхэлъхьэж псынэм
хуэдэщ,
ажалым и хъым ухуещӀ пэӀэщӀэ[+].

15Зи акъылыр тӀыса цӀыхум узыӀэпешэ,
гъуэгуейщ зытетыр цӀыху гъэпцӀакӀуэр[*].

16Губзыгъэр щӀэныгъэм тетурэ мэзекӀуэ,
акъыл зимыӀэм игъэлъагъуэр и делагъэщ[+].

17ЛӀыкӀуэ бзаджэм бэлыхьлажьаем зыхедзэж,
лӀыкӀуэ пэжым хъыбару къихьым хэлъщ
Ӏэзэгъуэ[+].

18Зи щӀыб ущием хуэзыгъазэм къыпэплъэр
тхьэмыщкӀагъэщ, напэтехщ,
гие псалъэм щӀэдэӀум игъуэтынущ пщӀэ[+].

19Гухэлъ зэщӀам гур егъэушэ,
акъылыншэм ем и щӀыб хуигъэзэныр и
жагъуэщ.

20Хъунщ Ӏущ – Ӏущхэр зи пэшэгъур,
бэлыхь хэхуэнщ акъылыншэм гъуэгуэгъу
хуэхъур.

21ГуэныхьыщӀэм насыпыншагъэр итщ и ужь
имыкӀыу,
захуащӀэм ехъулӀэныгъэр и хъуэхъупэ тынщ[†].

22ЦӀыхуфӀыр и бын я быныжхэм яхуогъэтӀылъэ,
захуащӀэхэрщ зыхузэтрахьэр гуэныхьыщӀэхэм
я мылъкур[+].

23КъытекӀынт тхьэмыщкӀэм и хьэсэ гъавэ бэвыр,
фӀамыгъэкӀуэдтэмэ ар абы захуагъэ
зыхэмылъ цӀыхухэм.

24Зи къуэ ткӀийуэ зыӀыгъ адэм иӀэщ лъагъуныгъэ,
тезыр телъхьэнкӀэ зиӀэм щысхь
лъагъумыхъуныгъэщ хуиӀэр быным[+].

25ЗахуащӀэр игъащӀэкӀэ шхынщӀэлӀэ хъункъым,
мыгъуэ-мылӀэу ихьынщ бзаджащӀэм гъащӀэр[+].

### ЕПЩЫКӀУПЛӀАНЭ ӀЫХЬЭ

1Зыхуей хуегъазэ цӀыхубз Ӏущым и унагъуэ,
зи унагъуэбжэр и ӀэкӀэ зэхуэзыщӀыжыр
бзылъхугъэ акъылыншэрщ.

2Гъуэгу захуэм ирикӀуэрщ фӀэлӀыкӀыр Тхьэуэ
Зиусхьэным,
зи гъуэгупэ нашэкъашэрщ Абы нэмыплъ
езытыр[+].

3Къытехуэжынщ щӀопщ уэгъуэу акъылыншэм и
псалъэр[*],
цӀыху Ӏущхэр къэзыхъумэнури я жыӀэщ[+].

4Вы зэрымыт Ӏуэм и Ӏэшхылъэри нэщӀщ[*],
ауэ гъавэ бэв щыгугъыр щысхьынкъым вым
и Ӏусым.

5Щыхьэт захуэм пцӀы ӀэщӀэкӀынкъым,
зэӀылъщ пцӀы зэфэзэщу щыхьэт нэпцӀыр[+].

6ЩӀэнэкӀалэр Ӏущыгъэм сыт хуэдизрэ
мылъыхъуами, игъуэтынкъым,
акъыл зиӀэм щӀэныгъэр псынщӀэу епхъуатэ[+].

7Зыщыдзей акъылыншэм;
щыбгъуэтынкъым абы и деж игъащӀэкӀэ
Ӏущыгъэ гуэри.

8ЕщӀэ цӀыху губзыгъэм и гъуэгупэр дэнэ нэсми,
акъылыншэрщ зи щхьэ къэзыгъэпцӀэжыр.

9Тобэ къэзыхьыжам и тыхьыр акъыл зимыӀэм и
ауанщ,
цӀыху захуэм Тхьэм и нэфӀыр къыщыхуащ[*].

10ЙохъыкӀыр цӀыхум и гущӀэлъапсэм гуфӀэгъуи,
гуауи;
абыхэмкӀэ дэгуэшэфынкъым нэсу ар
нэгъуэщӀым.

11ЩӀапӀэщӀэкӀуадэ хъунущ бзаджащӀэм и
унагъуэр,
щыужьыхыжынкъым цӀыху захуэм и жьэгу
пащхьэ мафӀэр[+].

12ЩыӀэщ гъуэгу, къыщыхъуу цӀыхум захуэу, –
ауэ ажалыр и кӀэм къыщыпэплъэу[+].

13ЩыгуфӀэм дежи хэтынкӀэ хъунущ цӀыхупсэр
зэхэзещхъуэн,
гуфӀэ-гупсэми нэщхъеягъуэкӀэ
зыщызрихъуэкӀи къохъур[+].

14Щхьэрыуам игъуэтыжынщ хуэфащэ,
цӀыхуфӀри илэжьахэм хуэзэжынщ.

15ГъэпцӀэгъуафӀэм сытри и фӀэщ мэхъу,
губзыгъэм лъэбакъуэу ичым и нэӀэ
тригъэкӀкъым.

16Ӏущыр сакъщ, еми зыщедзей,
акъыл зимыӀэр зыщогугъыж, гъэӀэсэгъуейщ[†].

17Губжьыхыр акъылыншагъэм хуэлъэщ,
гухэлъ бзаджэ зезыхьэри ялъагъу хъуркъым.

18ЦӀыху жыӀэзыфӀэщхэм Ӏыхьэу къалъысыр
акъылыншагъэщ,
губзыгъэм и фащэр – щӀэныгъэщ.

19Къэхъунщ бзаджащӀэм щхьэщэ щыхуищӀын
цӀыхуфӀым,
мыхъумыщӀэми зыщридзыхынщ захуащӀэхэм
я пащхьэ.

20ТхьэмыщкӀэри гъунэгъурэ пэт я жагъуэщ,
щопэкӀу хуэщӀам и унэ ныбжьэгъубэр[+].

21Нэмыплъ езытым и гъунэгъу – елэжьыр
гуэныхьышхуэ,
тхьэмыщкӀэм зи гулъытэ хуэзыгъазэр –
теуващ гъуэгу махуэ[+].

22ТегъуэщыкӀакъэ-тӀэ гъуэгу захуэм гухэлъ
бзаджэр зыхъэхэр?
ФӀылъагъуныгъэрэ пэжыгъэщ къыпагъаплъэр
гухэлъ дахэр зэӀузыщэм.

23Дэтхэнэ зы лэжьыгъэ хьэлъэми хэхъуэ пылъщ,
псалъэ купщӀэншэм къишэр
тхьэмыщкӀагъэщ[+].

24ЦӀыху Ӏущым беигъэу бгъэдэлъыр и
фӀыщӀэтынщ,
акъылыншэм и Ӏыхьэр акъылыншагъэщ[*].

25Щыхьэт пэжым псэзэпылъхьэпӀэм укъреш,
щыхьэт нэпцӀыр уищэнкӀэ тӀэу
еплъынкъым.

26БыдапӀэм дэсым хуэдэщ Тхьэуэ Зиусхьэным
фӀэлӀыкӀхэр,
щӀэблэу къащӀэхъуэми яхуэхъунщ Ар
щхьэегъэзыпӀэ.

27Тхьэуэ Зиусхьэным уфӀэлӀыкӀыныр –
псэхэлъхьэж псынэм хуэдэщ;
ажалым и хъыми ухуещӀ пэӀэщӀэ[+].

28Ӏумэтыр[†] зи бэ пащтыхьым и щытхъури инщ, –
щхьэщытщ щыхупӀэ ар къызэмэщӀэкӀыр.

29ШыӀэ зыхэлъым акъылышхуэ къуэлъщ,
губжьыр зи щэным акъылыншагъэщ
игъэлъагъуэр[+].

30Гу зэпӀэзэрытыр Ӏэпкълъэпкъым и
хущхъуэгъуэщ,
фыгъуэр зи щэным щӀэх и къупщхьэр мэщ[+].

31Дэхуэхар тегушхуэгъуафӀэ зыщӀым егъэикӀэ
Тхьэуэ ар къэзыгъэщӀар,
тхьэмыщкӀэм зи гулъытэ хуэзыгъазэм
Тхьэуэ Зиусхьэныр егъэлъапӀэ[+].

32БзаджащӀэхэр щӀэпхъаджэу ящӀэм токӀуэдэж,
лӀэныгъэм и дыджыр щыхъукъым цӀыху
захуащӀэм ткӀыбжь[*].

33Губзыгъэм и гущӀэлъапсэр Ӏущыгъэм и
унапӀэщ:
цӀыху акъылыншэхэм я гущӀэми
къыщыпӀэжьажьэ щыӀэщ ар.

34Захуагъэм егъэин цӀыхубэр,
гуэныхьу ялэжьми напэтехщ къахуихьыр.

35БлыгущӀэт губзыгъэм нэфӀкӀэ йоплъ
пащтыхьыр,
хэт трихыу щытми пащтыхь напэр –
и губжьри лъэӀэсынщ.

### ЕПЩЫКӀУТХУАНЭ ӀЫХЬЭ

1Жэуап Ӏэсэм губжьыр егъэужьых,
къызэщӀегъэстыр псалъэ гуауэм губжьыр.

2Ӏущыгъэр зи бзэгупэ телъым щӀэныгъэр
егъэлъапӀэ[*],
акъыл зимыӀэм и псалъитӀым щыщу зыр
делагъэщ[+].

3Тхьэуэ Зиусхьэныр маплъэри плъапӀэм итщ:
бзаджащӀэри, захуащӀэри елъагъу.

4ГуапэжыӀэр гъащӀэ жыгым хуэдэщ,
псалъэ жыӀэпхъаджэм лъэр щӀеуд[+].

5Адэм и ущие елъэпауэр акъылыншэщ,
абы и гие макъ щӀэдэӀури акъылыфӀэщ.

6ФӀыгъуэ инкӀэ къебгъэр захуащӀэм и унэр,
бзаджащӀэм хэхъуэ иӀэм къыхуихьыр
бэлыхьлажьэщ.

7Ӏущыр щӀэныгъэкӀэ мэгуашэ,
акъылыншэм сыт къыпыпхын?

8Тхьэуэ Зиусхьэным хуещӀ гущыкӀ бзаджащӀэм и
къурмэным,
цӀыху захуэм и тхьэлъэӀур Ӏех къабылу[+].

9ХуищӀащ гущыкӀ бзаджащӀэм пхриш гъуэгум
Тхьэуэ Зиусхьэным,
Абы фӀыуэ илъэгъуар захуагъэм иужь итхэрщ.

10Гъуэгу занщӀэм дэхыр пшынэнущ тезыр ткӀийкӀэ,
гиер зи жагъуэри кӀуэдынущ[+].

11Илъагъукъэ Тхьэуэ Зиусхьэным хьэдрыхэ
лъахэм щыщӀэр?
ЦӀыхугухэм щыхъэри[†] зэрищӀэм
хэлъкъым шэч![+]

12ЩӀэнэкӀалэм къегиер и жагъуэгъущ,
абы цӀыху Ӏущхэм запыӀуедз.

13И гур хэхъуэмэ, нэгуфӀэ мэхъур цӀыхур,
гухэщӀ-гукъеуэм и лъэр щӀегъэху[+].

14ЗэхэщӀыкӀ зиӀэм щӀэныгъэр къилъыхъуэ зэпытщ,
акъыл хуэхейм делагъэщ къиулъэпхъэщыр[+].

15Нэщхъейм и махуэхэм зы гунэдж гуэри хэлъкъым,
нэщхъыфӀэм махуэхэр егъакӀуэ гуфӀэ-гупсэу.

16Шынагъэри къыдыхэту мылъкушхуэ уиӀэ нэхърэ
убгъэдэлъыр мащӀэми, нэхъыфӀщ Тхьэуэ
Зиусхьэным уфӀэлӀыкӀмэ[+].

17Гужьгъэжьыр уяку зэхуилъу выхъу нышыр
зэдэпшх нэхърэ
хадэхэкӀ шхын фӀэкӀа уимыӀэми нэхъыфӀщ,
щытепщэмэ абдеж фӀылъагъуныгъэр[+].

18КъэлыбыгъуафӀэм къызэщӀегъэстыр
зэныкъуэкъур,
шыӀагъэ[†] зыхэлъым зэпэщӀэувэр
егъэужьыхыр[+].

19Хуэмыху и гъуэгу банапцӀэу зэщӀокӀэж,
лъэпощхьэпоуи[†] щыӀууэнкъым цӀыху захуэр
и гъуэгупэм[+].

20Къуэ Ӏущым адэр егъэгуфӀэ,
акъылыншэм ирет нэмыплъ и анэм[+].

21Делагъэрщ акъылыншэм гукъыдэж къезытыр,
гъуэгу захуэми темыкӀ зи зэхэщӀыкӀыр иныр[+].

22Чэнджэщ зыхэмылъ гухэлъ-гукъэкӀхэр мэщэщэж,
чэнджэщэгъухэр зи бэм сытри къехъулӀэнщ[+].

23Игъуэм ита жэуапым цӀыхур щогуфӀыкӀ,
сыту фӀы-тӀэ и чэзум жыӀа хъуа псалъэр![+]

24ПэӀэщӀэ зыхуащӀкӀэрэ хьэдрыхэ,
цӀыху Ӏущхэм я гъуэгупэр хуокӀуэр гъащӀэм.

25Щхьэхуещэм и унапӀэр ирихынущ Тхьэуэ
Зиусхьэным,
фызабэр зытес щӀы кӀапэри къихъумэнущ.

26Гухэлъ бзаджэхэм хуищӀащ гущыкӀ Тхьэуэ
Зиусхьэным,
гуапэжыӀэ псалъэхэрщ ищӀар Абы къабыл[+].

27И унагъуэр бэлыхь хэмыкӀыжым хедзэр
щӀэнэцӀым мылъку хьэрэм,
Ӏулъхьэм щыщтэ цӀыхум иӀэщ гъащӀэ[+].

28ЗахуащӀэм и жэуапыр сыт щыгъуи зэпешачэр,
бзаджащӀэм и жыӀэр гуемыӀуу[†] мэпыджэ[+].

29Пэжыжьэщ Тхьэуэ Зиусхьэныр цӀыху
бзаджащӀэм,
захуащӀэм и тхьэлъэӀущ Ар зыщӀэдэӀур.

30ГуфӀэ нэгум гур хегъахъуэ,
хъыбарыфӀми уегъэжан[+].

31Щхьэпагъ зыхэлъ гие псалъэхэм щӀэдэӀур
хъунщ цӀыху Ӏущхэм ящыщ зы.

32Ущием елъэпауэр и щхьэ йофыгъуэжыр,
акъыл хихынщ щӀэдэӀум гие псалъэ[+].

33Ӏущыгъэщ узыхуигъасэр Тхьэуэ Зиусхьэным
фӀэлӀыкӀыным,
Тхьэм зыхуэгъэлъэхъшэнми еӀэт уи щӀыхьыр[+].

### ЕПЩЫКӀУХАНЭ ӀЫХЬЭ

1ЕщӀыр цӀыхум гугъэ куэдхэр, –
абыхэм щыщуи зэщӀэнур Тхьэуэ Зиусхьэным
иухахэрщ[*][+].

2Щхьэж илэжьымкӀэ зыфӀэзахуэщ, –
арщхьэкӀэ я гущӀагъщӀэлъ псор зэпэзышачэр
Тхьэуэ Зиусхьэнырщ[+].

3Хуэгъазэ Ӏуэхуу блэжьыр Тхьэуэ Зиусхьэнми –
гухэлъу уиӀэр къыбдэхъунщ.

4И къэгъэщӀыгъэ псоми Тхьэуэ Зиусхьэным гугъэ
щхьэхуэхэр яхуиӀэщ,
цӀыху бзаджащӀэри хуегъэхьэзыр пшыныж
махуэм[*].

5Тхьэуэ Зиусхьэным хуищӀащ гущыкӀ цӀыху
пагэм,
зэгъащӀэ: ягъуэтыжынщ абыхэм яхуэфащэ
хьэкъыр[+].

6ФӀылъагъуныгъэмрэ пэжыгъэмрэ ягъэгъу
гуэныхьыр,
Тхьэуэ Зиусхьэным фӀэлӀыкӀыным
ущехъумэ ем[+].

7ЦӀыхум гъуэгуу къыхихар фӀэзахуэу щытмэ
Тхьэуэ Зиусхьэным,
Абы и бий Ӏэлхэри[†] ирегъэкӀуж.

8Хьэрэм хэхъуэшхуэ нэхърэ
хьэлэл мащӀэр нэхъыфӀщ[+].

9Щхьэж и гущӀэм къыхихыну гъуэгур
щызэригъэзахуэ пэтми,
лъэбакъуэу ичыр зыунэтӀыр Тхьэуэ
Зиусхьэнращ[+].

10Пащтыхьыр Тхьэуэ Зиусхьэным и ӀэмыркӀэщ
зэрыпсалъэр, –
щыуагъэ гуэри и хей щӀэкӀэм къыхэхуэнкъым.

11Тэрэзэ пэжхэм я пщалъэр зыгъэувыр Тхьэуэ
Зиусхьэнырщ,
Ар тэрэзэ шэчалъэ захуэхэм я телъхьэщ[+].

12Ӏуэхуфэ бзаджэхэм хуащӀащ гущыкӀ пащтыхьхэм, –
Ӏуэху щыпкъэхэр аракъэ-тӀэ абыхэм я
тетыгъуэр зыщӀыр кӀыхь?![+]

13Я щӀасэщ пащтыхьхэм псалъэ захуэр,
пэж жызыӀэри абыхэм ягъэлъапӀэ[+].

14Пащтыхь губжьыр – ажалым и гъуощ,
зыхуэгъэужьыхыжри ар цӀыху Ӏущщ[+].

15Пащтыхьыр нэфӀэгуфӀэу щытмэ – уиӀэщ гъащӀэ,
и нэфӀри гъатхэ уэшхым хуэдэщ.

16Дыщэ Ӏэрылъхьэ нэхърэ нэхъыфӀщ Ӏущыгъэр,
акъылри нэхъыфӀщ дыжьыным пумыдзыхмэ[+].

17ЦӀыху захуэхэм я гъуэгущ ем пэӀэщӀэ
ухуэзыщӀыр;
абы хуэсакъым и псэри ехъумэ.

18Унэхъунум япэ щӀыкӀэ зыкъыфӀощӀыжри,
зи унагъуэбжэр хуэзыщӀыжынур пагэ мэхъу[+].

19Пагэм къуентхъ дэбгуэш нэхърэ
тхьэмыщкӀэм задебгъэкӀумэ нэхъыфӀщ.

20Ущием хуэнэбдзэгубдзаплъэм[*] и Ӏуэхур
ефӀэкӀуэнщ,
Тхьэр зи плъапӀэр теувэнщ гъуэгу махуэ[+].

21ЦӀыху Ӏущым щхьэкӀэ жаӀэ «иӀэщ зэхэщӀыкӀ»,
и псалъэ гуапэхэри мэхъу уи фӀэщ.

22Акъылыр – зиӀэм дежкӀэ псэхэлъхьэж псынэм
хуэдэщ,
акъылыншагъэр – акъыл зимыӀэм я тезырщ[+].

23Ӏущым и псалъэм купщӀэ кӀуэцӀылъщ,
и жыӀэ псори мэхъу уи фӀэщ.

24ГуапэдэгъэкӀыу жыӀа псалъэр ещхьщ фо хьэкӀуэм,
псэм фӀэӀэфӀщ, Ӏэпкълъэпкъым и
хущхъуэгъуэщ[+].

25ЩыӀэщ гъуэгу, къыщыхъуу цӀыхум захуэу, –
ауэ и кӀэм ажалыр къыщыпэплъэу[+].

26МэжэщӀалӀагъэрщ къыщӀэрыӀэр цӀыху
лэжьакӀуэм,
и ныбэ лажьэрщ къезыхуэкӀыр ар[+].

27МыхъумыщӀэр бзаджэщӀэным егупсыс зэпытщ,
къыхех и дэтхэнэ псалъи мафӀэ лыгъейр[+].

28ФэрыщӀым цӀыхухэр зэщегъэхьэ,
зэфӀегъэкӀуэд бзэгузехьэм зэныбжьэгъу
пэжхэр[+].

29Лейзехьэм цӀыхухэр зыӀэпишэурэ
гъуэгу бзаджэм трешэ[+].

30НащхьэӀущхьэр игъэджэгуу къыпхуэгуфӀэм
илъкъым и гум фӀы,
зи ӀупщӀакӀэр зэтезыкъузэми къыуищӀэнур
Ӏейщ.

31Тхъугъэр – жьыщхьэ махуэм и нэщэнэщ[*],
гъащӀэ щыпкъэм и дамыгъэщ[+].

32ЙофӀэкӀыр цӀыху бэшэчыр зауэлӀ хъыжьэм,
къалэр зыщтэм нэхъри нэхъ лъэщщ шыӀагъэ
зиӀэр[+].

33Пхъэидзэ сыт хуэдизрэ ямыщӀами,
къикӀынур Тхьэуэ Зиусхьэным и унафэрщ.

### ЕПЩЫКӀУБЛАНЭ ӀЫХЬЭ

1УзэмыфӀу зэдэпшх выхъуныш нэхърэ
узэхуэӀэфӀу зэдэбугуэш щӀакхъуэ тыкъырри
нэхъыфӀщ[+].

2ЛӀыщӀэ губзыгъэр лӀыщхьэм и къуэ емыкӀухьым
и пӀэ иувэнщ,
зэш быным щӀэин Ӏыхьэгъуи яхуэхъунщ[+].

3Дыжьыныр ягъэджылри[†] япщэж[†],
дыщэри ягъэткӀури якӀыщтэ[†],
цӀыхугури зыпщытэр Тхьэуэ Зиусхьэнырщ[+].

4Лейзехьэр зыщӀэдэӀур бзаджащӀэм и псалъэщ;
пцӀыупсыр дэзыхьэхыр мыхъумыщӀэм и
жыӀэрщ.

5ТхьэмыщкӀэр джэгуалъэ зыщӀым егъэикӀэ
Тхьэуэ ар къэзыгъэщӀар,
дэхуэхар зи ауаным хуэфащэ хьэкъ
игъуэтыжынщ[+].

6Жьыщхьэ махуэщ бынырылъхухэр
зылъэгъуахэр[*],
иропагэ щӀэблэр адэ-анэм.

7Епэсакъым акъылыншэм псалъэ нэсыр,
пщӀэ зыхуащӀ цӀыхуми псалъэпцӀыр
къекӀукъым[+].

8Ӏулъхьэр зытым къыфӀощӀ ар дыщэ токъуу[†]:
дэнэкӀэ зимыгъазэми, сытри къохъулӀэ[+].

9Къраха щхьэкӀуэр зыгъэгъуфыр
фӀылъагъуныгъэм и лъыхъуакӀуэщ,
ар пщызмыгъэгъупщэм – Ӏуегъэщтыр
ныбжьэгъу пэжыр.

10ЦӀыху губзыгъэм гиер щӀэхыу зэхещӀыкӀыр,
фэлъырищэ епхми, акъыл зимыӀэм
гурыӀуэнкъым ар.

11БзаджащӀэр дапщэщи къайгъэщ зылъыхъуэр,
тезыр хьэлъэри Тхьэм абы къытрилъхьэнщ[*].

12Делагъэм къызэгуитхъ цӀыху акъылыншэм
уӀущӀэ нэхърэ
зи акъуш шырхэр зыфӀэкӀуэда мыщэбзым
урихьэлӀэмэ нэхъыфӀщ.

13ФӀым пэкӀуэу е зылэжь цӀыхум
и унэр е жыхуаӀэм ибгынэнкъым.

14Къэхъеймэ псалъэмакъыр – псыдзэу урехьэжьэ;
къызэтеувыӀэ, зэщыхьэм унэмысу[+].

15Къуаншэр зыгъэзахуэмрэ хейр зыгъэмысэмрэ
хуищӀащ гущыкӀ Тхьэуэ Зиусхьэным[+].

16Делэм акъыл кърищэхуну зыщыгугъ мылъкур
сыткӀэ щхьэпэ,
еджэн гухэлъ абы имыӀэу щытмэ?

17Ныбжьэгъур сыт щыгъуи фӀыкӀэ къыпхуоупсэ,
къуэшыр къыщӀыуитар гуауэр бдигуэшын
щхьэкӀэщ[+].

18НэгъуэщӀым щхьэкӀэ шэсыпӀэ ихьэу
щӀыхуэ зытыр акъылыншэщ.

19Гуэныхь щӀэныр зи щӀасэр къайгъэми и лъыхъущ,
и кӀуэдыжыпӀэ хъунурщ зылъыхъуэр цӀыху
щхьэщытхъур[*][+].

20Зигу хьэрэмыгъэ илъым фӀы гуэри
къыдэхъункъым,
бзэгу пцӀыӀуэпцӀышэри хэхуэнщ
бэлыхьлажьаем.

21Акъылыншэр – къэзылъхуам и мыгъуэ Ӏыхьэщ,
гунэдж жыхуаӀэр ищӀэркъым бын делэм я
адэм[+].

22Гухэхъуэр Ӏэпкълъэпкъым и хущхъуэгъуэщ,
гухэщӀ-гукъеуэм хэт зэпытым и къупщхьэр
мэщыр щӀэх[+].

23Хьэкумыр пэжым тришыным щхьэкӀэщ
бзаджащӀэм Ӏулъхьэр щэхуу къыщӀыӀырихыр[+].

24Губзыгъэм Ӏущыгъэм и гур теухуауэ щытщ,
акъылыншэм и щхьэр кърехьэкӀ жьуджалэм[†]
хуэдэу.

25Къуэ акъылыншэр адэм и гурыгъузщ,
къэзылъхуа и анэми и гуауэщ[+].

26ФӀыкъым цӀыху щыпкъэр бгъэпшынэныр,
я захуагъэ щхьэкӀэ цӀыху пэжми лей
кӀэлъызепхьэныр щӀагъуэкъым.

27ЩӀэныгъэ зиӀэм ещӀыр псалъэ хэплъыхь,
зи зэхэщӀыкӀыр лъагэр сыт щыгъуи цӀыху
зэтесщ[+].

28Акъылыншэри мыпсэлъэху Ӏущ къафӀощӀри,
и жьэр зэщӀихыхукӀэ акъылыфӀэу
къэплъытэнри хэлъщ.

### ЕПЩЫКӀУИЯНЭ ӀЫХЬЭ

1ЦӀыхум зыщызыдзейм и щхьэ лажьэ нэхъ
къыфӀэӀуэхукъым,
чэнджэщ губзыгъэу кърахьэлӀэми еныкъуэкъу
зэпытщ.

2Акъылыншэр зэхэщӀыкӀ иӀэным зи щӀэхъуэпскъым,
къезытыр зыщ абы гухэхъуэ – и жыӀэ ар фӀэмыкӀ.

3МыхъумыщӀэм ирахынущ пу нэлат цӀыху цӀыкӀум,
зи напэр текӀми иӀэжынкъым щӀыхь.

4ЦӀыхум и псалъэр хышхуэ лъащӀэншэу куущ;
Ӏущыгъэри – псыежэх уэрым ещхьщ[+].

5Хьэкум пэжыр хейм пэбубыду
бзаджащӀэм и телъхьэ ухъуныр фӀыкъым[+].

6И жыӀэм хедзэр акъылыншэр бэлыхьлажьэ,
зи бзэ хуимытыжым къихьри удынщ[+].

7Акъылыншэр зытекӀуадэр и бзэщ,
и жыӀэ псори хъыщи – абы ар йокӀуэдэж[+].

8Бзэгузехьэм и псалъэр хуэдэщ шхын хэплъыхьам,
гущӀэ лъапсэми щызу зыщегъэзагъэ[+].

9Щхьэхынэри ящӀар зэтезыкъутэжри зэшщ.

10Чэщанэ быдэ хуэдэщ Тхьэуэ Зиусхьэныр,
дыхьакъэ абы захуащӀэр – ӀэщӀэкӀащ шынагъэм.

11ХуэщӀауэ псэум и мылъкур и быдапӀэщ,
къыфӀощӀ абы ар мывэкъалэ лъагэу[+].

12ЦӀыху унэхъунум зыкъыфӀощӀыж,
еӀэтыр щӀыхьыр Тхьэм зыхуэгъэлъэхъшэным[+].

13УемыдэӀуауэ икӀэм нэс жэуап птыжыныр –
акъылыншагъэщ, къыпхуихьри напэтехщ.

14Хъуапсэ зиӀэр ирищӀыкӀынкъым узым,
гугъэ-гунэдж зимыӀэр дауэ хъуну[+]?

15ЗэхэщӀыкӀ зиӀэм щӀэныгъэр дапщэщи къегъуэт,
абы цӀыху Ӏущми и тхьэкӀумэр тегъэхуа зэпытщ.

16ГуапэхуэщӀэ тыныр къыпхуохъур куэдкӀэ щхьэпэ, –
уахуещӀыр лӀыщхьэхэм пэблагъэ[+].

17Ӏуэхум япэу ущызыгъэгъуазэр захуэу къыпфӀощӀ,
нэгъуэщӀ къыкъуэкӀыу щӀэупщӀэн
иригъэжьэхукӀэ.

18Пхъэидзэм зэныкъуэкъур егъэужьых,
ныкъуэкъуэгъу лъэщхэми я дауэм кӀэ ирет.

19Гукъеуэ къыпхузиӀэ къуэшым и гур ещхьщ
быдапӀэ къэщӀыхьам:
дыхьэпӀэ иӀэкъым абы – уещӀыр зэпэӀэщӀэ
зэныкъуэкъум[*].

20ЖиӀам дэтхэнэ цӀыхури ӀущӀэжынущ –
и псалъэ пэкӀуэ хуэдизи игъуэтыжынущ[+].

21Пылъщ бзэгупэм гъащӀэри ажалри,
псэлъэнкӀэ зыхэмылъым шыӀэ – хуэфащэр
игъуэтынщ.

22ЕхъулӀащ цӀыхубзыфӀ къызыпэщӀэхуар,
Тхьэуэ Зиусхьэным и нэфӀи къыщыхуащ[+].

23ТхьэмыщкӀэр гущӀэгъу щӀэлъэӀу зэпытщ,
арщхьэкӀэ гуемыӀу псалъэщ кърипэсыжыр
бейм абы жэуапу.

24Яхэтщ ныбжьэгъуми кӀуэдыпӀэ уизышэн[*],
щыӀэщ щауэгъу[†] щыпкъи, къуэшым нэхърэ
нэхъ благъэ пхуэхъуу[+].

### ЕПЩЫКӀУБГЪУАНЭ ӀЫХЬЭ

1ПсалъэпцӀкӀэ цӀыхур зезышэ акъылыншэм нэхърэ
гъуэгу пхэнж пэӀэщӀэ зыхуэзыщӀ
тхьэмыщкӀэри нэхъыфӀщ[+].

2УзыхущӀэкъу Ӏуэхум гупсысэ хэмылъмэ,
фӀым ухуишэнукъым,
изычхэри Ӏэжьэкъур щыуэнущ щыуэкӀейуэ[+].

3ЦӀыхур и акъылыншагъэщ зытекӀуэдэжыр,
ауэ Тхьэуэ Зиусхьэнращ зыхуищӀыр гухьэ-гужь[†][+].

4Бейм и унэ щопэкӀур ныбжьэгъубэр,
тхьэмыщкӀэр и щауэгъуми къебгынэ[+].

5Щыхьэт нэпцӀым хуэфащэ хьэкъ игъуэтыжынщ,
цӀыху пцӀыӀуэпцӀышэри хьэкумым
ӀэщӀэкӀынкъым[+].

6Куэдым я щэнщ зыхузэфӀэкӀхэр къащӀу
ӀупэфӀэгъу,
гуапэхуэщӀэ тынхэр зыщӀ зэпытым хэти и
ныбжьэгъущ[+].

7Ӏыхьлыхэми тхьэмыщкӀэм зыпыӀуадз,
ныбжьэгъухэращи зыщадзеипэ!
Сыт хуэдизрэ ар абыхэм кӀэлъымыджами,
къэӀукъым зы нэрыбгэми[†] и макъ[*][+].

8Ӏущыгъэм лъыхъуэр и псэм дощӀ,
акъылым текӀ имыӀэу тетым и Ӏуэхур
ефӀэкӀуэнщ[+].

9Щыхьэт нэпцӀым хуэфащэ хьэкъ
игъуэтыжынущ,
цӀыху пцӀыӀуэпцӀышэри кӀуэдынущ
кӀуэдыкӀейуэ.

10ЦӀыху акъылыншэр псэукӀафӀэмэ, игъуэджэщ[†],
унэӀутым и ӀэмыщӀэ пщыхэр ихуэу щытмэ,
нэхъыкӀэжкъэ[+]?

11Акъыл зиӀэм и губжьыр ирекъух,
икӀагъэу кърахари зыгъэгъум пщӀэ хуэфащэщ[+].

12Пащтыхь губжьыр аслъэным и гъуахъуэ макъым
хуэдэщ,
и нэфӀри пщэдджыжь уэсэпсым ещхьщ[+].

13Бын акъылыншэр – адэр зыхь гукъеуэщ,
фыз жьэмыгъэпсэхури шэчыгъуейщ[*][+].

14Адэжьхэрщ жьэгури лъапсэри уэсий щӀэину
къэзыгъанэр,
фыз губзыгъэкӀэ къетэр лӀыми –
Тхьэуэ Зиусхьэнращ[+].

15ПкъыщӀэлӀэ[†] уещӀыр щхьэхынагъым;
зыкъригъэщӀэнщ Ӏуэхуншэм щӀэх
мэжэщӀалӀагъэм[+].

16Ехъумэ и псэр унафэр зыгъэзащӀэм,
Ӏуэхуфэу ищӀэхэм емыгупсысри кӀуэдынщ[+].

17ТхьэмыщкӀэм гущӀэгъу хуэзыщӀым иритым
хуэдэщ щӀыхуэ Тхьэуэ Зиусхьэным, –
хуэфащэ фӀыщӀэтынкӀэ абы Ар
къыхуэупсэжынущ[+].

18ХэмытӀасэ щӀыкӀэ быным еущие:
умыхъу и жэуаптакӀуэ абы и кӀуэдыр
къызыхэкӀынум[*][+].

19Илэжьам пэкӀуэ тезырыр хуейщ телъхьэн
губжьыхым:
ущысхьу щытмэ, иджыри зэ тезырым
къытебгъэзэжынущ.

20ЩӀэдэӀу чэнджэщхэм, ущиери умыщӀ ӀэщӀыб,
урихъунщ иужькӀэ абыхэм уэ цӀыху Ӏущ.

21Гугъэу цӀыхум ищӀыр мэхъур куэд,
ауэ Тхьэуэ Зиусхьэным иухахэращ зэщӀэнур[+].

22Къыхуэпэжым уасэ хуещӀыр цӀыхум;
пцӀыӀуэпцӀышэм нэхърэ тхьэмыщкӀэри
нэхъыфӀщ.

23Тхьэуэ Зиусхьэным и фӀэлӀыкӀым узыхуишэр
гъащӀэщ,
ар зи щэным къыхэщт имыӀэу ирех
и жэщхэр,
бэлыхьлажьаеми пэӀэщӀэ хуохъур[+].

24Щхьэхынэм и Ӏэр шхыным щыхилъхьам и дежи
мэщхьэхыр Ӏэрэ жьэрэ зэхуихьыну[+].

25ЩӀэнэкӀалэм ех удыни – къихьэнщ акъыл
цӀыху жыӀэзыфӀэщым и щхьэ,
губзыгъэм егии – зэхищӀыкӀынщ уи псалъэ[+].

26ТезышащӀэр и Ӏэр и адэм,
дэзыхур и жьэгужь и анэр –
бын укӀытэншэщ, напэтехщ.

27Си щӀалэ, зыщыпыӀубдзым деж ущием
зыхубощӀ пэӀэщӀэ уэ щӀэныгъэм.

28Щыхьэт мыхъумыщӀэр захуагъэм щӀонакӀэ,
бзаджащӀэри ехуэлъэ-елынцӀщ.

29ЩӀэнэкӀалэхэм къапоплъэ я тезырыр,
удынри зрагъажьэр акъылыншэрщ[+].

### ЕТӀОЩӀАНЭ ӀЫХЬЭ

1УещӀыр санэм хъыжьэ, фадэми уегъэбырсыр,
абыхэм зезыгъэгъапцӀэр Ӏущу
пхужыӀэнкъым[+].

2Пащтыхь губжьыр аслъэным и гъуахъуэ макъым
хуэдэщ,
хилъхьэнщ и гъащӀэр ар къизышым и пӀэ[+].

3Ныкъуакъуэм пэӀэщӀэ зыхуэзыщӀым пщӀэ
хуэфащэщ,
акъылкӀэ ныкъуэдыкъуэр зэныкъуэкъум
хуэлъэщ.

4Хуэмыхур игъуэм вакӀуэ дэкӀкъым,
гъавэ хыжыгъуэм деж ӀэнэщӀ ӀэщӀ джафэу
къонэ ар[+].

5Хышхуэ лъащӀэншэу куущ гухэлъу гум
зэрихъэр,
зиӀэм зэхэщӀыкӀ лъэкӀынщ ар къыщӀигъэлъэн[+].

6Ныбжьэгъу пэжу закъыщохъужыр куэдым,
апхуэдэу щытмэ, дзыхь зэбгъэз хъун цӀыхур
дэнэ щыӀэ?

7Захуагъэм тет зэпытущ цӀыху щыпкъащӀэр
зэрыпсэур,
теуващ гъуэгу махуэ абы къыщӀэнэ бынхэр.

8Хеяжьэ башыр[†] къыщищтэкӀэ пащтыхьым
зэ плъэгъуэкӀэ бзаджагъэр зэхихун лъэкӀынщ.

9Хэт жызыӀэфынур:
«Сигу итхьэщӀыкӀащ, сыкъабзэщ,
збгъэдэлъкъым псэкӀуэдщӀагъэ зи цӀэ»[+]?

10Тэрэзэ нэпцӀхэми, пщалъэ пхэнжхэми
хуищӀащ гущыкӀ Тхьэуэ Зиусхьэным[+].

11Сабийрэ пэт къацӀыху Ӏуэхуфэу илэжьамкӀэ,
«къезэгърэ ар, захуэ?» – жаӀэу.

12ТхьэкӀумэу зэхэзыхри, нэуэ зылъагъури –
Тхьэуэ Зиусхьэнырщ къэзыгъэщӀар.

13Умыжейнэд, ухъунщ тхьэмыщкӀэ,
къомыгъэкӀу жей жыхуаӀэр уи нэ,
ухъункъым мэжэщӀалӀэ[+].

14«ЩӀагъуэкъым, щӀагъуэкъым!» –
жиӀэурэ щэхуакӀуэр уасэм щӀоныкъуэкъу,
Ӏэрыхьэу щытмэ зыщӀэдэур – сату ищӀамкӀэ
зыщотхъуж.

15ЩыӀэщ дыщи, мывэ лъапӀейхэри куэдыкӀейщ,
арщхьэкӀэ псалъэ Ӏущырщ налкъутналмэсу
гъуэтыгъуейр.

16Хамэм шэс[†] хуэхъуам и щыгъын щӀыӀутелъыр
тхьэкъу,
шэсыпӀэ къинам ар уи шэс щӀыхуэм пэкӀуэу
фӀэубыд[+].

17ГъэпцӀагъэкӀэ зыӀэригъэхьа ерыскъыр
къыӀуроӀэфӀэ цӀыхум,
къыӀурыхужынщ иужькӀэ ар абы ятӀагъуэ
дыджу[+].

18УпщӀэж зэпхьэлӀа[†] гухэлъхэр къохъулӀэ,
зауэр щыбублэкӀи, псалъэ Ӏущ зи цӀэ
ублэмыдэӀукӀ[+].

19Хуэущэхункъым бзэгузехьэм кърагъэза
дзыхьыр –
цӀыху псэлъэрейм зыхуэщӀ пэӀэщӀэ[+].

20Адэ-анэм ебгыр
жэщыпцӀэ кӀыфӀым хэкӀуэдэж нэхунэу
кӀуэсэжынщ[+].

21ПӀэщӀэрыӀу-пӀэщӀэрыщӀэкӀэ зэрапхъуа
щӀэиным
икӀэм зыфӀ гуэри къыхэкӀынкъым[+].

22«Сыхъужынщ сэ пхуэфӀ!» – жумыӀэ,
щыгугъи Тхьэуэ Зиусхьэным, уи лъыр
ищӀэжынщ[+].

23ГущыкӀ хуищӀащ шэчалъэ пхэнжхэм Тхьэуэ
Зиусхьэным,
нэ жагъуэкӀи еплъащ Ар тэрэзэ нэпцӀхэм[+].

24Лъэбакъуэу цӀыхум ичыр зыунэтӀыр Тхьэуэ
Зиусхьэнырщ, –
и гъуэгупэр сытым хуэкӀуэми цӀыху цӀыкӀум
дауэ гурыӀуэн[+]?

25ЦӀыхур емыгупсысауэ Тхьэм и пащхьэ щищӀ
нузырым[†] зыӀэщӀеубыдэ,
сыт хуэдизрэ кӀэлъымыпхъуэжми – иӀэкъым
къэгъазэ[+].

26Пащтыхь Ӏущым цӀыху бзаджащӀэхэр
щӀегъэкӀыр шыбзэм,
мывэщхьэлым хуэдэу ахэр зэхехьэжэ.

27ЦӀыху напэр – Тхьэуэ Зиусхьэным къыбгъэдэкӀ
нэхунэщ,
и гущӀэ лъапсэр къызэщӀигъаблэу.

28ФӀылъэгъуныгъэмрэ пэжыгъэмрэщ пащтыхьыр
къэзыхъумэр,
и тетыгъуэри гущӀэгъукӀэ егъэбыдэ.

29Къарурщ щӀалэгъуэм и щытхъу фащэр,
тхъугъэри жьыгъэм и щӀыхь нэщэнэщ[+].

30Удыным бзаджащӀагъэр егъэкӀуэд,
ирелъэсыкӀ ар уэгъуэ къэси гущӀэ лъапсэм.

### ТӀОЩӀРЭ ЕЗАНЭ ӀЫХЬЭ

1Пащтыхьым и гур Тхьэуэ Зиусхьэным и Ӏэ
илъщ –
псыежэхым ещхьу здыхуеймкӀэ ар Абы еунэтӀ.

2Щхьэж илэжькӀэ зыфӀэзахуэщ,
ауэ гум щыхъэ псори зэпэзышачэр Тхьэуэ
Зиусхьэнырщ[+].

3Къурмэн тыхь къыхуэзыщӀхэм нэхърэ
захуагъэм, щыпкъагъэм тетхэр нэхъ илъытащ
Тхьэуэ Зиусхьэным.

4ПлъэкӀэ пагэмрэ гу зыкъызыфӀэщӀыжамрэ –
бзаджащӀэм я нэхунэ хуэдэщ[*],
зэхуэдэу тӀури псэкӀуэдщӀагъэщ[+].

5Гумызагъэм гухэлъу ищӀым хэхъуэ къыпэкӀуэнщ,
пӀащӀэ-тхъытхъыу цӀыхум ищӀ Ӏуэхум
хихынур тхьэмыщкӀагъэщ[+].

6ПцӀы зэфэзэщкӀэ зэхуэхьэса мылъкур –
уэсэпсщи, кӀуэдыжынущ,
ажалым ихъщи, уриубыдэнущ[*][+].

7ЩыхуэмейкӀэ бзаджащӀэхэр захуагъэм и цӀэкӀэ
зекӀуэну,
текӀуэдэжынущ ахэр я гущӀэгъуншагъэм.

8Мысэм[†] и гъуэгур нашэкъашэщ,
хейм Ӏуэхуфэу ищӀэр захуэщӀэкъущ.

9Фыз жьэмыгъэпсэхум и гъусэу зы унэ ущӀэс нэхърэ
пкӀэунэм уисыныр нэхъыфӀщ[+].

10ЦӀыху бзаджащӀэр елъыхъущ:
щигъуэтынкъым зыми гущӀэгъу зи цӀэ
абы деж.

11ЩӀэнэкӀалэр бгъэпшынэмэ – жыӀэзыфӀэщыр
мэхъу нэхъ Ӏущ,
губзыгъэм уеущиемэ – и зэхэщӀыкӀым
нэхъри хохъуэ[+].

12Елъагъур Тхьэуэ ЗахуащӀэм[*] бзаджащӀэхэм я унэр,
бэлыхьлажьаеми хигъэувэнущ ахэр.

13ТхьэмыщкӀэм и гуӀэ макъыр зи тхьэкӀумэ
изымыгъыхьэр
зэгуэр езыри къэгуоужынщи, зыми
зэхихынкъым.

14Тыгъэ щэхум губжьыр егъэӀэсэ,
губжьыкӀейри егъэужьых гуфӀакӀэм къыдах
Ӏулъхьэм[+].

15Хьэкум пэжыр и щӀыӀу къыщыхъукӀэ,
захуащӀэхэр егъэгушхуэри, бзаджащӀэхэр
егъэгулэз.

16Акъылым и гъуэгу занщӀэм зэ текӀар
зыщепсыхынур хьэдрыхэ лъащӀэщ[*].

17Нэгузыужь защӀэу псэур хъунщ тхьэмыщкӀэ,
санэ хэплъыхьарэ щыхуэн лъапӀэкӀи
ерыщхэр хъункъым бей.

18Пшынэнур цӀыху захуащӀэракъым – бзаджагъэ
зылэжьарщ,
цӀыху пэжракъым – икърарыншэр[†] арщ[*][+].

19Жьэмыгъэпсэху фыз бзаджэр псэуэгъуу уиӀэ
нэхърэ
пшахъуэщӀыр уи псэупӀэмэ нэхъыфӀщ[+].

20Ӏущыр гъэтӀылъыгъэфӀкӀэ бэлэрыгъкъым,
акъылыншэм ар ӀэщӀошхыхьыж.

21ИӀэнущ гъащӀи, ехъулӀэныгъи, пщӀэи
захуагъэмрэ фӀылъагъуныгъэмрэ хущӀэкъум.

22Къыхуэщтэнщ цӀыху Ӏущым дзэшхуэр зыдэс
къалэр,
быдапӀэу ахэр зыщыгугъари
зэхикъутэфынщ[+].

23И бзэрэ и псалъэрэ хуэсакъым
бэлыхьлажьаем зыщехъумэ[+].

24ЩӀэнэкӀалэр – цӀыху пагэу
зыкъызыфӀэщӀыжарщ,
егъэлеяуэ къутыргъэныуи[†] зэхэзекӀуэрщ[+].

25ЗыщӀрегъэхри Ӏуэхум цӀыху щхьэхынэм –
и хъуапсэ мыщӀхэми йокӀуэдылӀэж[+].

26УкӀытэ зи цӀэ имыщӀэжу сытми ар
хуэнэхъуеиншэщ,
захуащӀэр цӀыху Ӏэгу-Ӏэпсэщ, итам
щӀэмыфыгъуэж.

27БзаджащӀэм и къурмэн тыхьыр гущыкӀыгъуэщ,
ар гухэлъ мыгъуэкӀэ къэхьамэ нэхъыкӀэжщ[+].

28Щыхьэт нэпцӀыр кӀуэдынущ кӀуэдыкӀейуэ,
цӀыху пэжми и щыхьэтыгъэр къыщӀэхуэнкъым[*][+].

29Зы щхьэкӀи джылкъым и нэгур цӀыху бзаджащӀэм,
захуащӀэр Ӏуэхуфэу къыпэщылъым егупсыс
зэпытщ[*].

30ЩыӀэнкъым Ӏущыгъэ зи цӀи, зэхэщӀыкӀи,
гупсысэ гуэри
Тхьэуэ Зиусхьэным пэщӀэувэфын.

31Сыт хуэдизрэ шыр хуумыгъэпсами зауэм,
Тхьэуэ Зиусхьэным дежщ къыздикӀыр
текӀуэныгъэр.

### ТӀОЩӀРЭ ЕТӀУАНЭ ӀЫХЬЭ

1Дуней мылъку нэхърэ нэхъыфӀщ уи цӀэ фӀыкӀэ
къраӀуэныр,
дыщэрэ дыжьынрэ нэхърэ нэхъ лъапӀэщ
къэблэжьа щытхъури[+].

2ТхьэмыщкӀэри хуэщӀауэ псэури зыкӀэ зэщхьщ:
тӀури Тхьэуэ Зиусхьэным къигъэщӀащ[+].

3Къыпэщылъ шынагъуэр щилъагъукӀэ цӀыху
губзыгъэм – зыхуещӀ пэӀэщӀэ,
жыӀэзыфӀэщым и гъуэгу и занщӀэщ –
къекӀынщ абы и лажьэ бзаджэр[+].

4Тхьэуэ Зиусхьэным зыхуэгъэлъэхъшэным,
фӀэлӀыкӀыным пэкӀуэр –
мылъкущ, щӀыхьщ икӀи гъащӀэщ[+].

5ЦӀыху бзаджейм и гъуэгупэ шынагъэрэ
лъэпощхьэпор щыкуэдщ;
и псэ еблэжым захуищӀынщ абыхэм
пэжыжьэ[+].

6Сабийр гъуэгу захуэм хуэущии,
и жьыщхьи ар абы текӀынкъым.

7Бейр тхьэмыщкӀэм и гущӀыӀум итщ,
зи щӀыхуэ птелъми урипщылӀщ.

8Ем лъыхъур ем хуэзэжынщ,
и тетыгъуэ гущӀэгъуншэми кӀэ игъуэтынщ.

9Зи Ӏэгу зи Ӏэнэу тхьэмыщкӀэм хущыт цӀыху
хьэлэлыр
теувэнщ гъуэгу махуэ[+].

10ЦӀыху щӀэнэкӀалэр зыхэфхуи –
хьэргъэшыргъэм фыхуэхъунщ пэӀэщӀэ,
къайгъэи зэныкъуэкъуи фиӀэжынкъым[+].

11Зи гур къабзэм, зи псалъэр ӀэфӀым
хуэхъунщ пащтыхьыр ныбжьэгъу[*][+].

12Тхьэуэ Зиусхьэным и нэӀэ тет зэпытщ щӀэныгъэ
нэсым,
цӀыху тхьэгъэпцӀым и псалъэм иритынкъым
гъуэгу.

13Щхьэхынэрщ зи псэлъафэр:
«Аслъэнщ уэрамым къыдыхьауэ дэтыр!
СыдэкӀыу щытмэ – сытекӀуэдэнущ!»[+]

14ДэхащӀэ хуэдэурэ хамэ цӀыхубзым урешалӀэ
мащэ куум;
Тхьэуэ Зиусхьэным и ней зыщыхуар абы
ихуэнщ[+].

15Дехьэхыр делагъэм сабиигур –
изыхынур ар абы чы уэгъуэщ[+].

16Мылъкум щхьэкӀэ тхьэмыщкӀэр дэзыкъузэмрэ
цӀыху бейхэм кӀэ имыӀэу етэмрэ
кӀэщӀ дыдэу унэхъунущ[+].


ЦӀыху Ӏущхэм къащӀэна псалъэ щэщӀ

17ЦӀыху Ӏущхэм жаӀэм уэ щӀэдэӀу гупсэхуу,
щӀэныгъэу уэстми уи гур хузэӀух[+].
18Ибгъэлъмэ ахэр уигу,
темыкӀыу телъмэ ахэр уи бзэгупэ –
хъужынщ уи гуапэ.
19Тхьэуэ Зиусхьэным уи дзыхь телъыным щхьэкӀэщ
ущӀыхуэзущийр сэ нобэ уэ а псом.
20Ныпхуэстхыгъатэкъэ сэ уэ жыӀэгъуэ щэщӀ,
чэнджэщкӀэ узэдарэ щӀэныгъэ защӀэу,
21псалъэ пэжкӀэ зэджэм уасэу иӀэр пщӀэрэ,
лӀыкӀуэ узыщӀым жэуап нэсыр
къыхуэпхьыжыфу ухъун папщӀэ.


– 1 –

22«Дэхуэхащ» хужыпӀэу цӀыху тхьэмыщкӀэм лей
иумых,
дауафэу яӀэри умыщӀ ищӀагъ.
23Абыхэм я щхьэщыжакӀуэщ Тхьэуэ Зиусхьэныр,
тегушхуэгъуафӀэ хъуахэм я лъи ищӀэжынущ[+].


– 2 –

24Губжьыхым зыпумышэ,
умыщӀ псэлъэгъу цӀыху тэмакъкӀэщӀыр,
25армырамэ – уахуэхъунщ гъуэгуэгъуи,
уи ӀитӀкӀэ птӀыжа мащэм уихуэжынщ.


– 3 –

26УемыпӀэщӀэкӀ зыгуэрми ухуэхъуну шэс,
птыжыну хамэ щӀыхуи хьэкъ зыщумыщӀыж,
27къызыхэпхын щыуимыӀэм деж птыжынур,
тепӀэн-щӀэлъыну узытелъри
къыпщӀатхъынущ[+].


– 4 –

28Пасэрей гъунапкъэу адэжьхэм тур зытращӀар
умыгъэӀэпхъуэ[+].


– 5 –

29И Ӏуэху хуэӀэпэӀэсэ цӀыхур плъагъурэ?
Хуэхъунущ пащтыхьым ар блыгущӀэт,
ар япэ къэсым хуэлӀыщӀэнукъым.

### ТӀОЩӀРЭ ЕЩАНЭ ӀЫХЬЭ


– 6 –

1Тетыгъуэ зиӀэм удэшхэну ущытӀыскӀэ,
умыщӀыкӀэншэ, зыхуэсакъыж,
2уцӀыху шхэкӀейуэ щытмэ,
шыӀагъэ зыхэгъэлъ.
3Шхын хэплъыхьауэ къралъхьэми уи пащхьэ
уемыхъуапсэ –
абы къуэлъ псори пщӀэркъым уэ зищӀысыр.


– 7 –

4Мылъку угъуеиным зыдебгъэхьэхыу зумыухыж,
къэувыӀэр пщӀэн хуэдизу зыхэгъэлъ Ӏущыгъэ[+].
5Мылъкур уэсэпсщ, напӀэдэхьеигъуэм кӀуэдыжынущ,
зищтэнурэ бгъэ хуарзэу уэгум ихьэжынущ[+].


– 8 –

6Быдэм и Ӏэнэ упэрымытӀысхьэ,
шхын хэплъыхьауэ кърилъхьэми уи пащхьэ
уемыхъуапсэ.
7КъыбжиӀэу щытми: «ефэ, ешхэ» –
къыпхузэӀухакъым абы и гур,
къыптригъэкӀуэдарщ ар зэгупсысыр[*].
8Уи гур къигъэкӀуэнщ пшха тӀэкӀуми,
фӀыщӀэгуапэу пщӀари кӀуэдыжынщ.


– 9 –

9УмыщӀ псэлъэгъу цӀыху акъылыншэр,
къыфӀэӀуэхункъым абы уи псалъэ Ӏущхэр.


– 10 –

10Пасэрей гъунапкъэу тур зытращӀар умыгъэӀэпхъуэ,
зеиншэхэм я хьэси уемыӀэб[+].
11Абыхэм ЩхьэщыжакӀуэу къащхьэщытыр лъэщщ,
къыппэщӀэувэнщи Ар, я Ӏуэхур зэфӀихынщ[+].


– 11 –

12Уи гур хузэӀух ущием,
щӀэныгъэ зыхэлъ псалъэми щӀэдэӀу.


– 12 –

13УтемыплъэкъукӀ сабий зэраным,
зы фэлъыр ихыгъуэм къришынщ кӀуэдыпӀэ ар[*][+].
14Ущымысхьи зы чы уэгъуэм –
щыпхъумащ ажалым ар.


– 13 –

15Си щӀалэ, Ӏущыгъэр уигу илъ зэпытмэ,
гушхуагъэ къысхэхъуэнущ сэри.
16ГуфӀэ-гупсэм зэщӀищтэнущ си псэр,
уи бзэгупэ псалъэ пэж къытекӀмэ.


– 14 –

17Гуэныхь зылэжьхэм уемыфыгъуэ,
сыт щыгъуи фӀэлӀыкӀ уэ Тхьэуэ Зиусхьэным:[+]
18уи зы пщэдей махуэ къыпищэнщ махуищэ,
гугъапӀэу пщӀыхэми яӀэнкъым кӀуэд[+].


– 15 –

19КъызэдаӀуэт, щӀалэ, акъылым хэгъахъуэ,
гъуэгу захуэми теухуэ уигу.
20Уахэмыхьэ фадэм дихьэххэм,
уемыблэ лыми:[+]
21фадафэмрэ ныбаблэмрэ хъунщ щӀэх тхьэмыщкӀэ,
ешхэ-ефэрэ жей Ӏувым хилъэфэж зэпытри
факъырэ фэнжейр иӀыгъыу хыхьэжынщ.


– 16 –

22Зипкъ укъикӀа уи адэм хуэжыӀэщӀэ,
жьы хъуа уи анэми нэмыплъ иумыт[+].
23Пэжыгъэр зэгъэгъуэти, зыӀэщӀумыгъэкӀ,
Ӏущыгъэм, ущием, акъылым лъыхъуэ зэпыт.
24Хэтщ гуфӀэгъуэ мыухыжым цӀыху захуащӀэм
и адэр,
зи бын Ӏущри мэгушхуэ.
25ИрегуфӀэ уи адэ-анэр,
ирегушхуэ укъэзылъхуа уи анэр!


– 17 –

26Къэгъазэт, щӀалэ, уи гур си дежкӀэ,
зоумыусыгъуэджэуи си гъащӀэм тех уэ щапхъэ.
27ЗэгъащӀэ: цӀыхубз дэхуэхар –
хуэдэщ мащэ куум,
хамэ цӀыхубзри псыкъуий щӀэншэм ещхьщ:[+]
28хъунщӀакӀуэм хуэдэу ар къыппотӀысри
цӀыхухъу гъэпцӀакӀуэхэр егъэбагъуэ[+].


– 18 –

29Хэт уэуэур зи махуэр?
Хэт уэуитӀыр зыгъэшыр?
Хэт къаугъэзэхэшэр?
Хэт тхьэусыхафэ шауэр?
Хэт щхьэусыгъуэншэу къаудыныхьар?
Хэт зи нэхэр иуэжар?
30Фадэ пӀащӀэр зи нэрыгъыу,
фомыл фадэм и лъыхъуакӀуэрщ.
31ЗумыгъэгъапцӀэ санэплъу сыхъэр къызыхихым,
уеплъамэ, уи гурыӀупсыр къэзыгъажэм![+]
32Ар блэм хуэдэу къодзэкъэж иужькӀэ,
блэ шэрэзым ещхьуи зыкъыпхеукӀэж.
33Уи нэкъыфӀэщӀхэр къызэщигъэунщ[*],
уи акъылри игъэутхъуэнущ.
34Узэрихьэнущ хым кърихьэкӀ кхъухьым илъым
хуэдэу,
кхъухь пкъоущхьэм щыжейм ещхьу.
35«Къызадзыгъат сэ удын бзаджэр, –
жыпӀэжынущ, –
арщхьэкӀэ узыр зыхэсщӀакъым!
Сыкъаудыныхьыгъат, ауэ ари хъымпӀар
сщӀакъым.
Зэ сыкъэушамэ, сежьэнт щхьэщӀыж!»

### ТӀОЩӀРЭ ЕПЛӀАНЭ ӀЫХЬЭ


– 19 –

1Уемыхъуапсэ цӀыху бзаджащӀэм,
а гупым уахыхьэнуи ухущӀэмыкъу:[+]
2абыхэм я щхьэ илъыр лей зехьэнырщ,
я бзэгупэ псалъэу къытекӀри зы къэмынэу
щӀэпхъаджагъэщ.


– 20 –

3ӀущыгъэкӀэ яухуэри унэ лъапсэр,
акъылкӀэ ягъэув и лъабжьэр.
4ХъугъуэфӀыгъуэбэ лъапӀейхэмкӀэ
абы и жьэгур ещӀ щӀэныгъэм щыз[+].


– 21 –

5ЗауэлӀ Ӏущыр – лъэщщ,
зэхэщӀыкӀ зиӀэм и гуащӀэми къыхохъуэ[+].
6ЩебгъэкӀуэкӀкӀи зауэр, псалъэ Ӏущу
къыуахьэлӀэхэм щӀэдэӀу;
къыдихынщ ехъулӀэныгъэр чэнджэщэгъур
зи бэм[+].


– 22 –

7Пэжыжьэщ цӀыху акъылыншэр ӀущыгъэкӀэ зэджэм,
унафэу къаухэсхэм[†] щыӀэкъым хилъхьэн.


– 23 –

8Ем хущӀэкъум йоджэ цӀыху бзаджейкӀэ.
9Акъылыншэм къигупсыс псори гуэныхь
зыпылъщ,
цӀыхум гущыкӀ зыхуищӀри щӀэнэкӀалэрщ[+].


– 24 –

10Укъэдзыхамэ гузэвэгъуэ махуэм,
и уасэкъым лъэщагъэу пкъуэлъым щай.


– 25 –

11Ажалым лажьэншэу ирашалӀэхэр къегъэл,
укӀыпӀэм ирашэхэр къаӀэщӀэх.
12«ХэтщӀыкӀакъым дэ абы зыгуэри» –
жыпӀэнкӀи хъунщ,
ауэ къыпщыхъукъэ уи гум ихъыкӀ псоми
ПлъапӀэм Итыр щыгъуазэу?
Уи гъащӀэр Зи Ӏэ Илъым ар имыщӀэу пфӀэщӀрэ?
Щхьэж ищӀам пэкӀуэжыр зэритыжынур
хьэкъкъэ[+]?


– 26 –

13Къэпшхкъэ фор, си щӀалэ, ар икъукӀэ
гуакӀуэщ,
икӀи къыпӀурыӀэфӀэнщ фо хьэкӀуэр.
14ЗэгъащӀэ: Ӏущыгъэри псэм фӀэӀэфӀщ,
къэбгъуэтмэ ар – уиӀэщ гъащӀэ,
гугъапӀэу пщӀыхэми яӀэнкъым кӀуэд[+].


– 27 –

15ХъунщӀакӀуэм ещхьу захуащӀэм и унэ
тӀысыгъэ иумыщӀылӀэ,
и лъапсэри зэрумыпхъуэ.
16ЦӀыху захуащӀэр сыт хуэдизрэ мыджэлами[*],
къэтэджыжынущ,
зимыӀэ къикӀ кӀуэдыпӀэми бзаджащӀэхэр
ихуэнущ.


– 28 –

17Уи жагъуэгъу джэламэ, умыгуфӀэ,
ихуауэ щытми ар кӀуэдыпӀэм, уигу
тумыгъэпщахэ.
18Тхьэуэ Зиусхьэным ар щилъагъукӀэ,
къыщыхъунщ игъуэджи,
и губжьыр дэхуэхам щхьэщихынщ[+].


– 29 –

19Зумыгъэхь бзаджащӀэм и бампӀэм,
мыхъумыщӀэхэми уемыфыгъуэ:[+]
20пыбжыкӀагъэххэщ мыхъумыщӀэхэм я махуэр,
бзаджащӀэми и гъащӀэр уэздыгъэпс
нэхунэу зэуэ ункӀыфӀынущ[+].


– 30 –

21ЯфӀэлӀыкӀ, си щӀалэ, Зиусхьэну уи Тхьэмрэ
пащтыхьымрэ,
абы запэщӀэзысэхэр умыщӀ уэ пэщӀэщӀэгъу.
22Тхьэшхуэри пащтыхьри яхуэхъунщ абыхэм
напӀэзыпӀэм хуэфӀ,
хэти ищӀэн мыбы бэлыхьлажьаеу
къыхэкӀынур зыхуэдизыр?


ЦӀыху Ӏущхэм жаӀауэ иджыри зы псалъэ гуп

23ЦӀыху Ӏущхэщ мы псалъэхэри жызыӀар:

ЩӀагъуэкъым нэфӀ-ней зыхэлъ хьэкумыр[+].
24Къуаншэр хей зыщӀым
цӀыху цӀыкӀум я нэлатыр къилэжьащ,
лъэпкъыбэм я гыбзафэри хуагъэш[+].

25Мысэм и хьэкъыр езыгъэгъуэтыр ехъулӀэнщ,
хъуэхъубэхэри хуагъэшынщ.

26Жэуап щыпкъэр –
ныбжьэгъу пэжым къыуишэкӀа ӀэплӀэм
хуэдэщ[*].

27Уи губгъуэ хьэсэхэр зыхуей хуэгъази,
Ӏуэхуфэу илъыр ух,
мис итӀанэ унэ пщӀынуми ухуитщ.

28ЦӀыхум щыхьэтыпцӀу укъыхуэмыув,
псалъэ пцӀыӀуэпцӀышэм зыщыдзей[+].
29ЖумыӀэ: есщӀэжынущ къызищӀар,
къызипэсар еспэсыжынущ![+]

30СыблэкӀт зэгуэрым цӀыху щхьэхынэм и хьэсэм,
цӀыху акъылыншэм и жызум хадэм:
31соплъри, къуацэжь-пабжьэжьу зэщӀэкӀэжащ,
удзыжьми зэщӀищтэжащ,
и мывэкъалэхэри къэсэхыжащ.
32СызыщӀэгупсысыжащ а псор щыслъагъум,
сыщеплъыжыпэм – къыхэсхащ акъыл:
33мащӀэу укъыпыжеикӀынщ, мащӀэу ущхьэукъуэнщ,
уи Ӏэр уи щхьэ щӀэдзауэ тӀэкӀуи ущылъынщи,
34къыптеуэнщ итӀанэ къулейсызыгъэр
хъунщӀакӀуэм[*] ещхьу,
къыплъэщӀыхьэнщ тхьэмыщкӀагъэри
хъырцыжьым хуэдэу[+].

### ТӀОЩӀРЭ ЕТХУАНЭ ӀЫХЬЭ


Иджыри Сэлмэн къыжиӀауэ нэгъуэщӀ зы псалъэ гуп

1Ехьудейм и пащтыхь ХъызэкӀахь[*] и цӀыхухэм зэхуахьэсыжа Сэлмэн и гъэсэпэтхыдэхэм ящыщщ мыхэри:[+]

2Тхьэм и лъапӀэныгъэр Ӏуэхуфэм щэхур
зэрыхилъхьэм хыболъагъуэ,
пащтыхьым и инагъыр а псор
къызэрихутэфымкӀэ къыбощӀэ.

3УафэщӀыр здынэсри, щӀы лъащӀэр здехри,
пащтыхьыр зэгупсысри – зэхэщӀыкӀыгъуейщ.

4Упщэжу щытмэ дыжьыныжьыр,
иӀэнщ дыщэкӀым дыжьын фалъи
къызыхищӀыкӀын;
5пэӀэщӀэ хуэпщӀу щытмэ пащтыхьым цӀыху
бзаджащӀэр,
захуагъэри лъэ быдэкӀэ и пщыгъуэ щыувынщ[+].

6ЗыкъыщыпфӀэмыщӀыж пащтыхьым и пащхьэ,
щыпхуэмыфащэм умыжьантӀэщӀэкъу;[+]
7уи напэр лӀыщхьэхэм я пащхьэ щытекӀ нэхърэ
нэхъыфӀщ къыбжаӀэмэ: «Къыдыхьэ,
къыдэкӀуэтей!»

Уи нитӀкӀэ плъагъупауэ щытми Ӏуэху
мыхъумыщӀэ,
8уемыпӀэщӀэкӀ хьэкумым хъыбар ептыну.
Ӏуэхур икӀэм нэсрэ,
уи гъунэгъум ар къихьэхурэ уигъэукӀытэжмэ,
сыт пщӀэжынур?

9Дауафэ хууиӀэу щытмэ уи гъунэгъум,
нэгъуэщӀым и щэхур умыӀуатэ.
10ЦӀыхум ар зэхахрэ уагъэукӀытэжым,
текӀынщ игъащӀэкӀэ уи напэр.

11Дыщэ тхыпхъэр[*] зыхэлъ дыжьын фалъэм ещхьщ
игъуэу жыӀа хъуа псалъэр[+].

12Ӏущым и гие псалъэр абы и тхьэкӀумэ тегъэхуауэ
щӀэдэӀум зрилъытыр
дыщэ тхьэгъурэ дыщэ Ӏэлъынрэщ.

13Гъэмахуэ шылэм узыгъэщӀыӀэтыӀэ псы щӀыӀэм
хуэдэщ[*]
лӀыкӀуэ пэжыр ар зыӀуэхум дежкӀэ:
къыхуехьыр гупсэхугъуэ зыгъэкӀуам[+].

14Уэшхыншэ пшагъуэмрэ жьыбгъэм ещхьщ
имыщӀа тыгъэхэмкӀэ зыщытхъужыр.

15УнафэщӀыр шыӀагъэкӀэ къыдэпхьэхынщ,
зи бзэ ӀэфӀым къупщхьэми зыдегъэш.

16Ухуэзамэ уэ фо Ӏэгу – пщыкӀуэн хуэдиз хэшхыкӀ,
армырмэ уигу къигъэкӀуэнщ[+].
17Апхуэдэщ ныбжьэгъури: и унэ куэдрэ улъимыхьэ,
армыхъумэ – укъиужэгъунщи,
къыпхуищӀынщ гущыкӀ.

18Токъумакъыу яшэщӀырщ, сэшхуэу ягъабзэрщ
е шабзэшэу ягъэпсырщ зэщхьыр
нэгъуэщӀым щыхьэтыгъэ нэпцӀкӀэ тегушхуэр[+].

19Дзэуэ ӀущӀыкӀам, лъакъуэу къыдэмыбзым хуэдэщ
гузэвэгъуэ махуэм ущыгугъыныр цӀыху
тхьэгъэпцӀым.

20Махуэ щӀыӀэбжьым нэгъуэщӀым и щыгъын
щӀыӀутелъ щызыхым
е абы и уӀэгъэм псыхуэш тезыкӀэм хуэдэщ
гукъыдэж зимыӀэм уэрэд нэжэгужэ
къыхуизышыр.

21Уи бийр мэжалӀэмэ – гъашхэ,
псыхуэлӀэм иубыдамэ – псы егъафэ;
22укъекӀуэкӀмэ апхуэдэу – укӀытэм игъэсынщ абы
и напэр[*],
уэ Тхьэуэ Зиусхьэным и нэфӀри къыплъысынщ.

23Ищхъэрэжьым уэшхыдзэр къызэрихьым ещхьу
бзэгузехьэми къызэщегъэур губжьыр.

24Фыз жьэмыгъэпсэхум и гъусэу зы унэ ущӀэс нэхърэ
нэхъыфӀщ пкӀэунэм уисми[+].

25ПсыхуэлӀэм иубыдам дежкӀэ псы щӀыӀэтыӀэм
хуэдэщ
щӀыпӀэ жыжьэ къиӀукӀ хъыбарыфӀыр[+].

26Псынащхьэ утхъуам е псынэпс уфӀеям ещхьщ
захуащӀэу бзаджащӀэм зезыгъэгъапцӀэр.

27Фо бэшхыу[†] ущытыным хэлъкъым зыфӀ,
щӀэмычэу щытхъум упэплъэнри щӀагъуэкъым.

28Зи мывэчор зэтеуэжа къалэм ещхьщ
шыӀагъэ зыхэмылъ цӀыхур.

### ТӀОЩӀРЭ ЕХАНЭ ӀЫХЬЭ

1Гъэмахуэ шылэм къеса уэсым, гъавэ хыжыгъуэм
къешха уэшхым хуэдэу
къемызэгъщ цӀыху акъылыншэм
ущытхъуныр[+].

2Бзу ӀубыбыкӀыжым, пцӀащхъуэ зэхэзелъатэм ещхьу
хейм траӀуа гыбзафэ бзаджэхэри техуэнукъым.

3ЩӀопщыр – шым, шхуэӀур – шыдым,
чы цӀынэр – акъылыншэм щхьэкӀэщ[+].

4Делэм и делагъэ упэмыджэж,
армыхъумэ укъызэрыкӀэрыху щымыӀэу ещхь
ухъунщ.

5Делэм и делагъэ пэджэж,
армыхъумэ нэхъ Ӏущ щымыӀэу
зыкъыфӀэщӀыжынщ.

6Езыр-езыру фэбжь бзаджэр зрехыж,
и ӀэкӀэ бэлыхьми зыхедзэж
акъылыншэм хъыбарегъащӀэу дзыхь хуэзыщӀым.

7Лъашэм и лъэр зэрызэрилъафэм ещхьущ
жыӀэгъуэ Ӏущхэр акъылыншэм
зэрызэригъэзахуэри.

8Мывэр мывэдзым[†] иупхкӀэ пхуэдзыну?!
Акъылыншэм пщӀэ хуэпщӀынри зэщхьыр арщ[+].

9БанапцӀэ къудамэр чэфым зэрыӀэщӀэлъым ещхьущ
жыӀэгъуэ Ӏущхэр акъылыншэм
зэрызэригъэзахуэри.

10Зэхэдз имыщӀу псори уӀэгъэ зыщӀ шабзауэм
ещхьщ
акъылыншэр е япэ къэсыр лӀыщӀэу зыщтэр[*].

11Хьэр и къэжьахуэ къызэрекӀуэлӀэжым ещхьу
делэми и делагъэ къытригъэзэж зэпытщ.

12Хуэдэ щымыӀэу Ӏущу зыкъызыфӀэщӀыжа цӀыхур
плъагъукъэ?! –
Абы нэхърэ акъылыншэм иджыри нэхъ
узыщегъэгугъ[+].

13Щхьэхынэм и псэлъафэщ:
«Аслъэныр гъуэгум тетщ!
Аслъэныр уэрамым щокӀукӀ!»[+]

14Бжэм бжэеӀулӀым къез-незурэ зыдегъазэ,
щхьэхынэри аращ: и пӀэм хэлъщ джэрэзу.

15Щхьэхынэм и Ӏэр шхыным хуехьри,
ар и жьэм ихьыжыну къохьэлъэкӀ[+].

16Гупсысэр зэрагъэзахуэу псалъэ цӀыхуибл нэхърэ
цӀыху щхьэхынэм нэхъ зыфӀэӀущщ.

17Хьэр тхьэкӀумакӀэкӀэ зезылъафэм ещхьщ
блэкӀрэ пэт и Ӏуэху зыхэмылъ ныкъуакъуэм
хэӀэбэр.

18И акъыл икӀауэ лыгъэ мафӀэр къызыхэлъэлъ
ажалышэр зыпхъым ещхьщ
19и гъунэгъур игъапцӀэрэ
иужькӀэ «СыгушыӀауэ арат!» жызыӀэжыр.

20Пхъэ темылъыжым мафӀэр мэужьыхыж,
бзэгу зыхэмылъ псалъэмакъри мэӀэсэж[+].

21ФӀамыщӀым дэпыр, пхъэм мафӀэр,
цӀыху бырсырым зэныкъуэкъур
къызэщӀагъаплъэ.

22Бзэгузехьэм и псалъэр хуэдэщ шхын хэплъыхьам,
гущӀэ лъапсэми щызу зыщегъэзагъэ[+].

23Дыжьыныпс егъэфа кхъуэщыныжьым хуэдэщ
гужьгъэжьыр псалъэ ӀэфӀкӀэ[*] щӀэзыуфэр.

24Бийр къыщопсалъэкӀэ фэрыщӀщ,
и гущӀэ лъапсэм щызэрихьэри бзаджагъэщ.
25ДэхащӀэу щытми абы и псалъэ – дзыхь хуумыщӀ,
бзаджэнаджиблым я тӀысыпӀэщ и гур.
26Ущэхуами лъагъумыхъуныгъэр фэрыщӀыгъэкӀэ,
къыщыщӀэщыжынущ зэм-зэм бзаджагъэр
цӀыху цӀыкӀум я пащхьэ.

27Мащэ зытӀ мащэ ихуэжынщ,
мывэр зыгъэжари мывэм хуэзэжынщ[+].

28ПцӀыупсым игъэгуӀэхэм гужьгъэжь яхуиӀэщ,
щытхъуакӀуэ нэпцӀми уигъэунэхъунущ.

### ТӀОЩӀРЭ ЕБЛАНЭ ӀЫХЬЭ

1Пщэдейрей махуэхэмкӀэ узыщымытхъуж,
пщӀэркъым абы къыпхуахьыну псор зыхуэдэр[+].

2Узыщымытхъуж, умыхъу щытхъущхьэхуэӀуатэ,
нэгъуэщӀым уи цӀэр кърыреӀуэ,
ирехъу ар уи фӀыщӀэӀуатэ.

3ХьэлъафӀэщ мывэр,
псынщӀагъуэу щыткъым пшахъуэр,
ауэ акъылыншэм къуит бампӀэгъуэр нэхъ
хьэлъэжщ.

4ГущӀэгъу ищӀэркъым губжьам,
губжьыхри ӀэубыдыпӀэншэщ,
ауэ гурыщхъуэщӀыр псоми ятокӀуэж[+].

5Лъагъуныгъэ мыӀуатэм нэхърэ
гие нахуэр куэдкӀэ нэхъыфӀщ[+].

6Жагъуэгъум и фоупс псалъэу[*] узытхьэлэм нэхърэ
ныбжьэгъу пэж и псалъэ пхъашэхэр
нэхъыфӀщ, уауӀэу щытми.

7Ныбэизым фо хьэкӀуэри щыкӀуэркъым,
мэжэщӀалӀэм дыджри ӀэфӀ къыщохъу[+].

8Абгъуэхъуэж зыщӀа бзум хуэдэщ
и унэ зыбгына цӀыхур.

9Дыхумрэ щыхуэн дагъэ гуакӀуэмрэ гум
зэрыӀэпихым хуэдэу
гухэхъуэщ ныбжьэгъу и чэнджэщыфӀхэм
уедэӀуэнри.

10Уи щауэгъурэ уи адэ и ныбжьэгъужьрэ
умыбгынэ;
ущыгузавэми Ӏыхьлым я деж умыжэ,
къуэш жыжьэ нэхърэ ныбжьэгъу гъунэгъур
куэдкӀэ нэхъ къыпщхьэпэнущ[+].

11Тет дунейм цӀыху Ӏущу, щӀалэ, сигу хэгъахъуэ,
сщӀэнущ мис итӀанэ жесӀэнур сызижагъуэм.

12ЩилъагъукӀэ цӀыху губзыгъэм къыпэщылъ
шынагъуэр – зыхуещӀ пэӀэщӀэ,
жыӀэзыфӀэщым и гъуэгу и занщӀэщ –
къекӀынщ и лажьэ бзаджэр[+].

13Хамэм шэс хуэхъуам и щыгъын щӀыӀутелъыр
тхьэкъу,
шэсыпӀэ къинам ар уи шэс щӀыхуэм пэкӀуэу
фӀэубыд[+].

14Пщэдджыжь нэмэзым и макъ къызэрихькӀэ
и гъунэгъу фӀэхъускӀэ жьэхыхьэм
гыбзафэкӀэ щӀигъанэущ абы зэрилъытэнур.

15Уэшх къешхым и Ӏэуэлъауэ зэпымыужым хуэдэу
фыз жьэмыгъэпсэхури шэчыгъуейщ;[+]
16ар зыубыдыну иужь ихьэр – жьыбгъэр иубыдыну
е ӀэкӀэ дагъэр зыӀэщӀикъузэну елӀалӀэм хуэдэщ.

17ГъущӀыр гъущӀым егъэжан,
цӀыхури цӀыху щӀыжщ.

18Ахъуэ[†] жыг хадэр елӀалӀэу зыщӀэм и бэври
кърихьэлӀэжынщ,
зи унафэщӀ хуэмыбэлэрыгъми пщӀэ иӀэнщ.

19Псым хэплъэм и нэгур къызэрытещым хуэдэу
цӀыхум и гум еплъым ар зищӀысыр
къилъэгъунщ.

20Хьэдрыхэ лъахэм ищӀэкъым зыгъэнщӀ жыхуаӀэр,
цӀыхум и хъуапсэхэри икӀкъым[+].

21Дыжьыныр ягъэджылри япщэж,
дыщэри ягъэткӀури якӀыщтэ,
цӀыхури щытхъукӀэ ягъэунэху[+].

22Гуэдзым ещхьу делэр гухъукӀэ бгуми,
и делагъэр къыхэбгуфыкӀынукъым.

23Уи хъушэхэм кӀэлъыплъ зэпыт,
уи Ӏэщхэми уи нэӀэ ятегъэт:
24мылъкур уэсэпсым хуэдэщ, мэкӀуэдыж,
тетыгъуэри адэжь щӀэину игъащӀэкӀэ
зэӀэпахынкъым[+].
25Мэкъу Ӏэнэр ящтэжу удзыщӀэр
къыщызэщӀэрыуэжкӀэ,
мэкъупӀэхэм аргъынэр щыхадзэжкӀэ,
26укъахуэпэнщ уи щынэщӀылъхухэм[†],
бжэн хъушэри къыпхуэхъунщ уэ щӀапӀэ уасэ.
27Уи щхьэм щхьэкӀи, бынунэм папщӀи,
унэӀут цӀыхубзхэми Ӏыхьэ къахухэкӀыу
уиӀэнщ бжэнышэр мис итӀанэ уэ къолыжу.

### ТӀОЩӀРЭ ЕЯНЭ ӀЫХЬЭ

1ЩӀэпхъуауэ мажэр цӀыху бзаджащӀэр,
зэхэзехуэн зыщӀа щымыӀэ пэтми,
аслъэным хуэдэу зэтелъщ игу-и щхьэ цӀыху
захуащӀэм.

2Хабзэншагъэр щыз хэгъэгум[†] кӀэ имыӀэу
Ӏэтащхьэм зыщызэблахъу,
унафэщӀ Ӏущыр щытепщэр лъэ быдэкӀэ мэув.

3ЦӀыху тхьэмыщкӀэу факъырэр дэзыкъузэр
гъавэр зыхьыж уэшхышхуэм хуэдэщ.

4Тхьэм и Хабзэр зыӀэщӀэхум бзаджащӀэхэм я
щытхъу еӀуатэ,
Хабзэм гурэ псэкӀэ бгъэдэтыр абыхэм япэщӀэтщ.

5Захуагъэр сыт ищӀысми ищӀэркъым бзаджащӀэм,
Тхьэуэ Зиусхьэным и гъуэгур
къэзылъыхъухэм ар зищӀысыр ягуроӀуэ нэсу.

6Гъуэгу пхэнж ирикӀуэ цӀыху хуэщӀахэм нэхърэ
зи гъуэгупэр захуэм хуэгъэза тхьэмыщкӀэри
нэхъыфӀщ[+].

7Тхьэм и Хабзэм емыбакъуэр – бын губзыгъэщ,
мыхъумыщӀэр зи пэшэгъур – адэм и напэтехщ.

8ХэхъуэшхуэкӀэ щӀыхуэ ятурэ ягъэбэгъуа мылъкур
зэгуэр тхьэмыщкӀэм гущӀэгъу хуэзыщӀым
къыхуэнэнщ[+].

9Тхьэм и Хабзэ едэӀуну зыщызыдзейм
и тхьэлъэӀури гущыкӀыгъуэщ[+].

10ЦӀыху захуэр ем и гъуэгу тезышэр
мащэу итӀым ихуэжынущ,
зи гур къабзэм фӀыгъуэшхуэр къыпагъаплъэ[+].

11Бейм Ӏущу зыкъыщохъуж,
ауэ акъыл зиӀэ цӀыху тхьэмыщкӀэм ар зэуэ
къыщӀегъэщ[+].

12ЗахуащӀэм текӀуэныгъэр къыщыдихкӀэ,
гуфӀэгъуэм инурэ зеӀэт,
бзаджащӀэм бжьыпэр щиубыдкӀэ,
цӀыху цӀыкӀум заудыгъу[+].

13Илэжьа гуэныхьыр щӀэзыхъумэм
къыдэхъункъым зыфӀ,
ар зыдэзыщӀэжу тобэ къэзыхьыжым
Тхьэм и нэфӀыр къыщыхуэнщ.

14Тхьэуэ Зиусхьэным фӀэлӀыкӀыр теуващ гъуэгу
махуэ,
ерыщ екӀуа цӀыху гурымыкъыр хуэзэнущ
тхьэмыщкӀагъэ.

15ЦӀыхубэм епхъэшэкӀ Ӏэтащхьэ ерур
ещхьщ аслъэн гъуахъуэм е мыщэ губжьам[+].

16Акъыл зимыӀэ Ӏэщхьэтетым цӀыхуцӀэ зиӀэр
егъэхыщӀэ,
мылъку хьэрэм зыщызыдзейр хъунущ гъащӀэ
кӀыхь.

17Лъы игъэжам игъэхыщӀэ цӀыхум
и дуней Ӏыхьэр иухыхукӀэ уэху жригъэӀэнкъым;
щӀэгъэкъуэн апхуэдэм хэти хуремыхъу![*]

18Шынагъуэ иӀэкъым захуагъэм тет зэпытым,
зи гъуэгур нашэкъашэр кӀуэдынущ зэуэзэпсэу[+].

19Къыхуихуэнкъым мэжэщӀалӀагъэр зи щӀы
Ӏыхьэр зылэжьыжым,
гугъэ нэпцӀхэм кӀэлъыпхъэрыр
тхьэмыщкӀагъэм игъэнщӀынщ[+].

20ӀуэхукӀэ щыпкъагъэ зыхэлъ цӀыхум и гухэлъ
псори къехъулӀэнщ,
мылъкушхуэ щӀэнэцӀыр гува-щӀэхами
ягъэпшынэнущ[+].

21ЩӀагъуэкъым нэфӀ-ней зепхьэну;
итӀаникӀ хьэлу Ӏыхьэ щхьэкӀэ мыхъумыщӀэ
зыщӀэфыни къахокӀ[+].

22Нэпсейр бей хъуным щӀэхъуэпс зэпытщ,
и гущхьэ лъапсэми къридзэркъым
тхьэмыщкӀагъэр къызэрыщӀыхьэнур[+].

23Къоубзэм нэхърэ
къогие цӀыхум иужькӀэ нэхъ фӀыщӀэ
хуэпщӀыжынущ[+].

24И адэ-анэм едыгъуэжрэ
ищӀа щымыӀэу къызыфӀэщӀыжыр –
сыткӀэ нэхъыфӀ лӀыукӀым нэхърэ?

25Нэпсейм къызэщӀегъэстыр зэныкъуэкъур,
унэнущ Тхьэуэ Зиусхьэным щыгугъ цӀыхур[+].

26Хэтми, зыщыгугъыжыр – акъылыншэщ,
Ӏущыгъэр зи Ӏэпэгъур шынагъэхэм
къелынущ.

27Дэхуэхахэм защӀэзыгъакъуэр хъункъым зэикӀ
тхьэмыщкӀэ,
хъатэ пэмыхьэ ахэр зыщӀым[†] гыбзафэр
и гущӀыӀу икӀынкъым[+].

28БзаджащӀэм бжьыпэр щаубыдкӀэ,
цӀыху цӀыкӀум заудыгъу,
къыщехуэхыжкӀи ахэр – захуащӀэхэр
нэхъыбэ мэхъу[+].

### ТӀОЩӀРЭ ЕБГЪУАНЭ ӀЫХЬЭ

1Гиери зэхимыхыжу инат[†] хъум
напӀэдэхьеигъуэкӀэ и кӀуэдыр къэгъазэ
имыӀэжу къыхэкӀынщ[+].

2ЗахуащӀэхэр гуащӀафӀэмэ – мэгушхуэ цӀыхухэр,
бзаджащӀэхэр бжьыпакӀуэмэ – цӀыхубэр
егъэпыхьэ[+].

3Ӏущыгъэр фӀыуэ зылъагъу быным адэр егъэгуфӀэ,
цӀыхубз емыкӀущӀэр пэшэгъу зыщӀым
и мылъкур ирекъухьыр[+].

4Пащтыхьым къэралыгъуэм и лъабжьэр
захуагъэкӀэ егъэбыдэри,
нэпсейм ар Ӏулъхьэ защӀэкӀэ къегъэтӀасхъэ.

5Щытхъу нэпцӀкӀэ цӀыхур дэзышэхым
щыхупӀэм ахэр ирешалӀэ[+].

6И гуэныхьщӀагъэм и хъым йохуэжыр цӀыху
бзаджащӀэр,
захуащӀэр нэфӀэгуфӀэщ, иӀэщ гукъыдэж.

7ТхьэмыщкӀэм и дауафэр цӀыху захуащӀэм деж
ноӀусыр,
ауэ абы хуэдэгущ бзаджащӀэр.

8ЦӀыху щӀэнэкӀалэм къызэщӀегъэстыр жылэр,
Ӏущым ар егъэужьыхыж[+].

9Ӏущыр акъылыншэм щедауэ щӀыпӀэм
губжьымрэ щӀэнакӀэмрэ щыкуэдщ,
гупсэхугъуи щыӀэкъым абдеж.

10Лъыифым тралъагъуэ хъуркъым цӀыху
лажьэншэр мы дунейм,
захуащӀэхэрщ абы я щхьэщыжакӀуэр[*].

11Акъылыншэм и губжьыр кърекӀут,
губзыгъэм хэлъщ шыӀагъэ[+].

12Ӏэщхьэтетыр щыдишэхкӀэ пцӀым,
блыгущӀэту иӀэри бзаджащӀэ мэхъур.

13ТхьэмыщкӀэмрэ гъэпщылӀакӀуэмрэ зыкӀэ
зэщхьщ:
тӀуми Тхьэуэ Зиусхьэным гъащӀэ къаритащ[+].

14ТхьэмыщкӀэм и гукъеуэм пащтыхьыр захуэу
бгъэдыхьэмэ,
и тетыгъуэр ныбжьи[†] ужьыхынкъым[+].

15Фэлъырымрэ гиемрэщ Ӏущыгъэр къызыхэкӀыр,
бын мыгъэсам и укӀытэгъуэ хэтщ хэмыкӀыу
анэр[+].

16ЦӀыху бзаджащӀэм щаубыдкӀэ бжьыпэр,
хохъуэ хабзэншагъэм,
захуащӀэхэм я нэгу щӀэкӀынущ ахэр
зэрыкӀуэдыр.

17Уи бын еущие зэпыти,
гупсэхугъуэ къуитыжынщ,
уигъэлъагъунщ гухэхъуэ куэди[+].

18Уэхьий[†] къахуэмыкӀуауэ щытмэ,
ӀэубыдыпӀэншэ мэхъур цӀыхур,
Тхьэм и Хабзэ емыбакъуэр теуващ гъуэгу
махуэ.

19Псалъэ гъущэкӀэ пщылӀыр пхуэгъэсэнкъым:
гурыӀуэ щхьэкӀэ, даӀуэркъым.

20Зи гупсысэм япэ псалъэр изыгъэщ цӀыхур
плъагъурэ?!
Абы нэхърэ акъылыншэм иджыри нэхъ
узыщегъэгугъ[+].

21ПщылӀыр цӀыкӀу щӀыкӀэ щыбгъэкӀмэ,
уи шым къэкӀэсу уанэгур пфӀищтэжынкӀэ
тӀэу еплъынкъым[*].

22Акъылцыджым къызэщӀегъэстыр зэныкъуэкъур,
шыӀагъэ зыхэмылъри дапщэщи
гуэныхьщӀакӀуэщ[+].

23ИгъэикӀэнщ зэгуэр пагагъэм цӀыхур,
зызыгъэцӀыкӀури зэгуэр ялъытэжынщ[+].

24Дыгъум къуэтыр хуохъужыр и щхьэм
и жагъуэгъу,
гыбзафэр зэрыхуагъэшыр зэхихрэ пэт[*],
зеущэхур.

25ЦӀыхум щышынэм лъахъэ зрелъхьэжыр,
Тхьэуэ Зиусхьэным щыгугъыр хъунщ
шынагъэм пэӀэщӀэ[+].

26Куэдыр щогугъ и Ӏэщхьэтет и нэфӀым,
захуагъэр къыздикӀыр Тхьэуэ Зиусхьэным
дежкӀэ пэт[+].

27ЗахуащӀэхэм я жагъуэщ цӀыху мыхъумыщӀэр,
бзаджащӀэми я жагъуэщ цӀыху захуэр.

### ЕЩЭЩӀАНЭ ӀЫХЬЭ


Агъур и псалъэхэр

1ЯкӀэхь и къуэ Агъур[*] къыхуэкӀуа псалъэхэр[*].
Мыращ абы ӀитрэӀилрэ Ӏухьэлрэ яжриӀар[*]:

2ЦӀыхуцӀэ зиӀэм сэ нэхъ акъмыкъ яхэткъым,
зэхэщӀыкӀ жыхуаӀэм щыщ збгъэдэлъкъым.
3Ӏущыгъэри зищӀысым сыхурагъэджакъым;
Тхьэуэ ЛъапӀэр къэпцӀыхуныр сытми
сщӀэркъым.
4Хэт уафэ къатиблым дэкӀыу къэзыгъэзэжар?
Хэт щыӀэ жьыбгъэр къиубыдыфауэ?
Хэт псыр уафэпшэхэм изыгъэзагъэр?
Хэт щӀыгу гъунэхэр зыгъэувар?
Хэт хъуну ар? Сыт и къуэм и цӀэр?
КъызжепӀэркъэ, зыгуэр хэпщӀыкӀыу щытмэ?

5Тхьэм и дэтхэнэ псалъи къабзэщ,
Абы щыгугъхэм Ар я пшапэӀудзщ[†][+].
6ЩӀумыгъу Абы и псалъэхэм зыгуэри:
зэ мыхъуми Ар уэ къогиинущ,
цӀыху пцӀыӀуэпцӀышэуи
укъыщӀидзыжынущ.

7СыпсэухукӀэ къысхуэпщӀэну, Тхьэшхуэ,
ӀуэхугъуитӀкӀэ сынолъэӀур Уэ:
8си бзэр тхьэрыӀуэпцӀымрэ пцӀы
зэфэзэщымрэ пэӀэщӀэ хуэщӀ,
беигъэкӀи къулейсызыгъэкӀи укъызэмытэу
ерыскъы ӀыхьэкӀэ Уэ къысхуэупсэ,
9уи пащхьэ ныбэизыгъэкӀэ сыщыудафэу
«Хэт Тхьэуэ Зиусхьэныр?» жызмыӀэным
щхьэкӀэ,
сыдэхуэхрэ дыгъуэныр щэн схуэхъуу
си Тхьэм уи цӀэр сымыгъэулъиин папщӀэ.

10Пщым и пащхьэ и пщылӀыр щумыщӀ
пцӀытелъхьэпӀэ,
и гыбзэр къыплъэӀэсынщи, хэпхынщ
лажьэ[+].

11ЩыӀэщ цӀыху, хуагъэшу адэхэм гыбзафэр,
къэзылъхуа анэхэми хуэфащэ пщӀэ
хуамыщӀу[+].
12ЩыӀэщ цӀыху, сыткӀи зафӀэкъабзэу,
фӀейм лъакъуащхьэкӀэ яутэу зэрыхэтыр
ямыщӀэжу[+].
13ЩыӀэщ цӀыху пагагъ яхэлъу плъэуэ,
я плъэкӀэми нэмыплъ къыуиту.
14ЩыӀэщ цӀыху я дзэпкъыр джатэм хуэдэу жану,
я дзэпэфӀанэхэри хуэдэу сэм:
тхьэмыщкӀэу тетри щӀы хъурейм,
цӀыху хуэмыщӀауэ щыӀэри яхуэшхынущ.

15ИӀэщ, жаӀэ, пхъуитӀ псыдыуэм.
«Иджыри! – жаӀэри мэкӀий. – Иджыри!»

ЩыӀэщ Ӏуэхугъуищ, игъащӀэм иримыкъуну,
хэбгъэзыхьмэ, мэхъур плӀы «ирикъунщ»
жызымыӀэнур:
16хьэдрыхэр,
лъхугъэ зыхэмыкӀ пкъыр,
псыкӀэ иримыкъуа щӀыгур,
«хъунщ!» жызымыӀэну мафӀэр.

17И адэ щӀэнакӀэу хуеплъэкӀым,
и анэ и жыӀэ елъэпауэм
вынд-къуалэм и нэр яуӀунщ,
бгъэжь шырхэми я Ӏус хъужынщ[+].

18ЩыӀэщ Ӏуэхугъуищ, сэркӀэ телъыджащэу,
хэбгъэзыхьмэ, къызгурыӀуэн слъэмыкӀхэр
мэхъур плӀы:[+]
19уэгум ит бгъэжьым и хуэрэзэкӀэр,
къырыгум ит блэм и зепщыпщэкӀэр,
хыгум тес кхъухьым и есыкӀэр,
хъулъхугъэр пщащэм зэрекӀуалӀэ щӀыкӀэр.

20Зинэ зыщӀэ цӀыхубзыр мыпхуэдэурэ мэзекӀуэ:
машхэри и Ӏупэ щилъэщӀыжкӀэ,
«Мыхъун гуэри сщӀакъым» жеӀэр.

21Ӏуэхугъуищым егъэзджыздж мы щӀыгур,
хэбгъэзыхьмэ, мэхъур плӀы ар зыгъэщэӀур:
22пащтыхь хъуа пщылӀыр,
ныбэизыгъэкӀэ щыкӀа цӀыху акъылыншэр,[+]
23ялъагъу мыхъу цӀыхубзу унагъуэ ихьар,
унэӀут бзылъхугъэу гуащэм и пӀэ иувар.

24ЩӀыгум тетхэм щыщу плӀыр халъытэ цӀыкӀухэм,
арщхьэкӀэ ахэр Ӏущым я Ӏущыжщ:
25псэущхьэ лъэщкъым хъумпӀэцӀэджыр,
арщхьэкӀэ гъэм и кӀуэцӀкӀэ щӀымахуэм
хуогъэтӀылъэ;[+]
26гуащӀэшхуэ иӀэу пхужыӀэнкъым къурш
дзыгъуэм,
арщхьэкӀэ и псэупӀэр къыр дзакӀэм
трещӀыхь;
27мацӀэми ямыӀэ пашэ[†],
арщхьэкӀэ зыуэ-зыпкъыу теуэ ящӀыр;
28къыпхуэубыдынущ ӀэкӀэ шындырхъуори,
арщхьэкӀэ ари пащтыхь сэрейхэм[†]
щызэхэзожэ.

29Щыщ зэрыхъур щӀым лъэ быдэкӀэ теувэр,
хэбгъэзыхьмэ, мэхъур плӀы зи кӀуэкӀэ
лъэщыр:
30псэущхьэу щыӀэм япщщ аслъэныр,
зыгуэрми худидзыхынукъым и гъуэгу абы;
31адакъэпщыр,
ажэ пашэр,
дзэр зезышэ дзэпщыр.

32ЗыкъыпфӀэщӀыжу делагъэ пӀэщӀэщӀамэ,
е мыхъун гуэр уигу къэкӀыгъауэ щытмэ, –
уубыдкъэ уи жьэр!?
33Шатэм уеуэм тхъущ къыщӀидзыр,
уӀурыуэмэ нэгум къыщеудыр лъыр,
губжьри зэщӀэбгъэстмэ, къыхэкӀыр
зэныкъуэкъущ.

### ЩЭЩӀРЭ ЕЗАНЭ ӀЫХЬЭ


ЛэмрэӀил и псалъэхэр

1Анэм и ущиеу пащтыхь ЛэмрэӀил жиӀэжахэр[*]:

2Си кӀэтӀий кӀапэу уэ си щӀалэ,
си тхьэлъэӀухэм я жэуапу згъуэта си щӀалэ!
3Бзылъхугъэм ятумыухэ уи цӀыхухъу гуащӀэр,
пащтыхьхэр зэкӀуэдылӀэм уи къарур
иумыгъэкӀуэщӀ[+].

4БжызоӀэ, ЛэмрэӀил, пащтыхьхэм
зыдрагъэхьэхкъым санэм,
хъуркъым фадэ щхьэкӀэ Ӏэщхьэтетхэр
нэхъуеиншэ[+].
5Армыхъумэ игъэудэфэнщи, хабзэм
иригъэбэкъуэнщ,
тхьэмыщкӀэм я хуитыныгъэри иукъуэнщ.
6КӀуэдыпӀэ итхэм яхуэфший фи фадэр,
гуӀэгъуэр зыкӀуэцӀылъхэр фи санэми къевгъафэ.
7Къыхрефи фадэм, ящрегъупщэ тхьэмыщкӀагъэу
ябгъэдэлъыр,
абы къыщыфӀэкӀам къремыкӀыж я гум илъ
бэлыхьхэр.

8И щхьэ къыщыжыну зылъэмыкӀым и цӀэкӀэ
къэпсалъэ,
цӀыху дэхуэхахэми къэув я телъхьэу.
9Захуагъэм укъыщыжу псалъэ,
тхьэмыщкӀэхэмрэ хуэмыщӀахэмрэ я
хуитыныгъэми щӀэбэн.


ФызыфӀым и щытхъу[*]

10ФызыфӀыр дэнэ къипхын?
Налкъутналмэсхэм ар йолъэпӀэкӀ[+].
11АбыкӀэ лӀым игу-и щхьэ зэтелъщ:
ар и Ӏэпэгъуу къыщӀэхуэнкъым зэикӀ,
12и гъащӀэ ӀыхьэкӀи
щхьэгъусэм къыхуихьынур фӀыгъуэщ, екъым.

13Цымрэ чэтэнымрэ[†] зэрегъэгъуэтри,
игу етауэ ахэр ещӀэ.
14Кхъухь чыракӀуэм[†] ещхьщ ар,
и щӀакхъуэ Ӏыхьэр дэни къыщегъуэт.
15Нэхумыщым ар щӀотаджэ,
унагъуэм яхуопщафӀэ,
унэӀут цӀыхубзхэм Ӏуэхур ятрегуашэ[+].

16Гъавэ щӀапӀэм гупсэхуу йоплъри, ар къещэху,
и пщӀэнтӀэпс хьэлэлым къыщӀэкӀамкӀэ
егъэтӀысыр жызум хадэр.
17Сыт хуэдэ зы Ӏуэхуи гурэ псэкӀэ йоувалӀэр,
сытми и Ӏэхэр хуэлъэщщ.
18Ӏуэхуу ищӀэм хъер къызэрыдэкӀуэм ар щыгъуазэщ,
кӀуасэркъым жэщыбгми и уэздыгъэр.

19ИгъэтӀылъкъым и цыкӀуэкӀыр зэикӀ,
цыкӀуэкӀыкӀыр быдэуи иӀыгъщ,
20тхьэмыщкӀэмкӀэ и Ӏэгур и Ӏэнащхьэщ,
хуэмыщӀами хуохъу ар щӀэгъэкъуэн[+].
21ЩӀымахуэ хъуакъэ, ищӀэркъым къыхэщт:
щыгъын зэтелъ тӀуащӀэкӀэ бынунэр
ихуэпакӀэщ.

22И гъуэлъыпӀэм щащыху тепхъуэхэр къыхуещӀ,
чэтэн плъыжьыпцӀэ пӀащӀэкӀэ езыми
зыкъехуапэр.
23Хасэр зэхыхьамэ, цӀэрэ щхьэрэ щиӀэщ и лӀым –
ар хэку тхьэмадэхэм ящыщщ.
24Чэтэн щыгъынхэр ещӀри ещэ,
бгырыпххэр сатуущӀхэми ярещэр.

25ЩӀыхьрэ щэныфӀагъэрэщ[*] и фащэр,
пщэдейрей махуэхэм пожажьэр гуфӀкӀэ.
26И псалъэр узэдащ ӀущыгъэкӀэ,
ущиефӀхэр и бзэгупэ пылъ зэпытщ.
27Унагъуэ Ӏуэхухэм текӀкъым зэикӀ и нэӀэ,
Ӏуэхуншэ шум и щӀакхъуэ Ӏыхьи ишхкъым.

28ЗэщӀотаджэр бынри – щытхъуфэхэр хуагъэш,
и щхьэгъуси псалъэ дахэхэр къыжреӀэр:
29«Хэлъкъым шэч фызыфӀхэр зэрыщыӀэм,
ауэ уэ ппэхъун къэхъуакъым».

30НэпцӀщ гуакӀуагъэр, дахагъэри уэсэпсщ,
ауэ Тхьэуэ Зиусхьэным фӀэлӀыкӀ цӀыхубзым
щытхъу хуэфащэщ.
31Къилэжьа фӀыщӀэм ар хэвмыну ефпэсыж,
утыкухэм и щытхъуцӀэри щреӀу[+].

## ДжакӀуэ

### ДжакӀуэ

ДжакӀуэ


Пэублэ псалъэ

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]


ДжакӀуэ


Пащтыхь Ӏущым и гупсысэхэр

### Пэублэ псалъэ


Пэублэ псалъэ

Зэрытха пасэрей журтыбзэмкӀэ тхылъым зэреджэр «Кохелет»-щ. Апхуэдэущ абы къыхэӀукӀ макъыр зейр зэрызэджэжыр, а фӀэщыгъэми абы фӀэкӀа ФӀыцӀагъэ ЛъапӀэм зыщӀыпӀи ущрихьэлӀэжкъым. «Кохелет» фӀэщыгъэр «пэкӀу», «жылэ зэӀущӀэ» къызэрыкӀ «кахал» пасэрей журт псалъэм къытокӀ, «зэӀущӀэр зэхэзышэ», «цӀыхубэм щӀэныгъэр ялъэзыгъэӀэс», «щӀэныгъэм къыхуезыджэ» жиӀэущ къызэрыбгурыӀуэнури. «Кохелет»-р пасэрей урымыбзэкӀэ «экклезиастес» жиӀэу зэрадзэкӀащ. Ар езыр «кахал» псалъэм мыхьэнэкӀэ техуэ «экклезиа»-м къытокӀ. Тхылъыр нэхъыбэм зэрацӀыху «Экклезиаст» фӀэщыгъэцӀэр къуэпскӀэ зэкӀуэлӀэжри аращ. Тхылъыр адыгэбзэм къыщидгъэтӀасэм пасэрей фӀэщыгъэм хэлъ мыхьэнэ псори къызэщӀиубыдэу «ДжакӀуэ» жытӀэу фӀэтщыныр къызыхэкӀари аращ.

Тхылъым къызэрыхэщымкӀэ, ДжакӀуэр «Ерусэлим щыпащтыхь Даут и къуэщ» (1:1). Ар цӀыху Ӏущщ, гупсысакӀуэщ. Дунейм щекӀуэкӀыр зэригъэщӀэну, «мы уафэм и щӀагъым» (1:3, 1:9, 1:13, нэгъуэщӀхэри) къыщыхъу псори къихутэну, щыӀэныгъэм и мыхьэнэр, мыухыж насыпыр зищӀысыр зэхигъэкӀыну иужь итщ ДжакӀуэр. «Мы уафэм и щӀагъым цӀыхум гугъуехьыр пылъу щилэжьыр сытым и щхьэпэ?» (1:3) – щӀоупщӀэ ар. Езырами, нэгъуэщӀхэрами, дэтхэнэри гъащӀэм зыӀуигъауэ Ӏуэхугъуэхэм деж къыщрегъажьэри, псэухукӀэ хъуэпсапӀэу илъытэу цӀыхур зыхущӀэкъу псори къанэ щымыӀэу егъэунэхур – мылъкури, къулыкъури, тхъэгъуэри, нэгъуэщӀ куэдри. Гъэунэхуныгъэу ищӀахэми псори зэрыпщӀэншэм, дунейм щекӀуэкӀым къикӀ щӀагъуи зэрыщымыӀэм ирашалӀэ. ГъащӀэм игу зэрызэщигъэуари ДжакӀуэм мызэ-мытӀэу къызэриӀуатэ «хевел» пасэрей журтыбзэ псалъэм «Ӏу бахъэ», «жьы щабэ» жиӀэу аращ къикӀыр. Ауэ псалъэр тхылъым зэрыхэувэр «напӀэзыпӀэм блэкӀ», «зыми щымыщ», «пщӀэ зимыӀэ», «зэхэщӀыкӀыгъуей» жиӀэу иӀэ мыхьэнэ зэхьэкӀахэмкӀэщ.

Сыт-тӀэ апхуэдизу цӀыхум мыухыж насыпу илъытэм щӀылъэӀэсыгъуейр? Дунеижьым щекӀуэкӀ псом елъытауэ цӀыху гъащӀэр зыми зэрыщымыщыр ДжакӀуэм и фӀэщщ: пӀалъэ гуэр зэрыдэкӀыу жиӀари, ищӀари, къехъулӀари ящыгъупщэжынущ икӀи яӀэщӀэхужынущ. «ЛӀэужьхэр зэблокӀ: зыр къохъу, зыр малӀэ, дунеижьращ кӀуэдыж зимыӀэр», – щыжеӀэ тхылъым (1:4). ДжакӀуэм мызэ-мытӀэу къытригъэзэжурэ трегъэчыныхь мылъку бгъэдэлъу хуэщӀауэ псэуми, хуэмыщӀауэ зи гъащӀэр зыхьми, Ӏущми, Ӏулэми пӀалъэ зэраӀэр – дэтхэнэми ажалыр къапэщылъщ. Сыт къэмыхъуми, цӀыхум и Ӏэ илъ зэрыщымыӀэр, абы мащӀэ дыдэ зэрелъытар, сытми игъуэрэ и пӀалъэрэ зэриӀэр рену жиӀэ зэпытщ ДжакӀуэм. Дауи, щӀэныгъэ зэгъэгъуэтынри, захуагъэм тету псэунри фӀыщ, узыфӀэкӀи мыхъунщ, арщхьэкӀэ гъащӀэ кӀыхьрэ зыхуей псомкӀи зэгъэпэща хъуа щыӀэкӀэрэ абы къыпхуахьынкӀэ угугъэнри щхьэгъэпцӀэжщ. ГъащӀэм щэхуу хэлъыр апхуэдизкӀэ гурыӀуэгъуейщ, къэхъунури къэщӀэгъуейщи, ар ауэ сытми зэрымыщӀэкӀэ къэунэхуа гуэру загъуэрэ къыщыпфӀэщӀ щыӀэщ.

«Дауэ-тӀэ узэрыпсэунур?» жаӀэу щӀэупщӀэхэм ДжакӀуэр йоущие: кӀуэрабгъу зыхуамыгъуэтхэмрэ шэч къызытрахьэхэмрэ зрагъэзэгъыну, я Ӏэ зыри зэримылъми еувэлӀэну. И Ӏэнэ зэрыузэдам, ныбжьэгъуфӀхэр зэриӀэм, пӀэщхьагъ тынш зэригъуэтам, ищӀэнрэ ишхынрэ зэриӀэм щыгуфӀыкӀыфу, хъер хилъагъуэу цӀыхур дунейм тетын хуейщ. Апхуэдиз фӀыгъуэр къызыбгъэдэкӀыр Тхьэращ, зи тыгъэри Аращ. А псом хэтхъыкӀыфынри Тхьэм цӀыхум хуищӀа унафэхэм ящыщщ. Псом нэхърэ нэхъыщхьэр – Тхьэм уфӀэлӀыкӀыу, уи дзыхь ебгъэзу упсэунращ. Дунейр къэзыгъэщӀам и пащхьэ цӀыхур щихьэжкӀи, ищӀамрэ илэжьамкӀэ жэуап щитыжынущ.

### Япэ Ӏыхьэ

1ДжакӀуэм[*], Ерусэлим щыпащтыхь Даут и къуэм, и джэпсалъэр[+].


ГъащӀэр пщӀэ зимыӀэщ

2Псори пщӀэншэщ[*], –
жеӀэр ДжакӀуэм, –
псори пщӀэншэщ,
зыми къикӀ щыӀэкъым[+].

3Мы уафэм и щӀагъым
цӀыхум гугъуехьыр пылъу щилэжьыр сытым и щхьэпэ[+]?
4ЛӀэужьхэр зэблокӀ: зыр къохъу, зыр малӀэ,
дунеижьращ кӀуэдыж зимыӀэр.
5Дыгъэр къыкъуокӀыр, къуохьэжыр,
къыщытэджа щӀыпӀэм щетӀысэхыжынуи хуопӀащӀэ.
6Жьыбгъэр ипщэкӀэ зэрохьыр,
ищхъэрэкӀи зэрохьэхыр –
кӀэ имыӀэу зопщэр, зопщэр,
зыщиубла щӀыпӀэми егъэзэжыр.
7Псыежэххэр хышхуэм хуожэ,
арщхьэкӀэ къыщхьэпрыжкъым абы зэикӀ.
Псыежэххэр мажэ зэпыт, ужьыхи ямыӀэ.
8Уатозашэр псоми – Ӏуэтэжыгъуейщ, уеплъкӀи зыбгъэнщӀкъым, уедэӀукӀи пхуэухкъым[+].
9ЗыкъеублэрэкӀыж блэкӀам,
къэхъукъащӀэуи щыӀахэм къагъэзэж.
Мы уафэм и щӀагъым щӀэткъым къытезымыгъэзэж![+]
10«Еплъыт, мыр сыт гъэщӀэгъуэн!» щыжаӀэ щыӀэщ,
арщхьэкӀэ ари блэкӀа лӀэщӀыгъуэхэм, дыкъэхъун ипэкӀэ, щыӀа гуэрщ.
11Ди япэ итахэр зыщӀэж щыӀэкъым,
дунейм иджыри къытемыхьахэр
абы къакӀэлъыкӀуэнухэми ягу къэкӀыжынукъым[+].


ЦӀыхум и Ӏэужьри, и Ӏущыгъэри пщӀэ зимыӀэщ

12Сы-ДжакӀуэщ, ИсрэӀилым срипащтыхьу Ерусэлим сыдэсащ. 13Мы уафэм и щӀагъ къыщыхъу псори къэсхутэну, ӀущыгъэкӀи згъэунэхуну зестащ. Тхьэм цӀыху цӀыкӀум пщэрылъ къыщищӀауэ Ӏуэху хьэлъэщ ар[+]. 14Мы уафэм и щӀагъ къыщыхъу псоми сыхэплъащи, зы къэмынэу пщӀэншэщ, зи щхьэпи щыӀэкъым[*].

15Пхуэузэхужынкъым гъэшар,
щымыӀэри къыпхуэмылъытэн[+].

16Сэр-сэрурэ сегупсысыжащи, Ӏущыгъэрэ щӀэныгъэу куэд зэзгъэгъуэтащ, Ерусэлим си япэ щыпащтыхьахэм а псомкӀи сащхьэпрыкӀыжащ[+]. 17Абы щыгъуэщ Ӏущыгъэр зищӀысыр, акъылыншагъэмрэ делагъэмрэ къызыхэкӀыр зэзгъэщӀэну зыщестар, арщхьэкӀэ ари зи щхьэпэ зэрыщымыӀэр къызгурыӀуащ.

18Ӏущыгъэр зи бэм нэщхъеягъуэр и бэщ,
щӀэныгъэр уи куэдыхукӀэ гухэщӀми ухэмыкӀ[+].

### ЕтӀуанэ Ӏыхьэ


Гур хэзыгъахъуэхэми, дуней хъугъуэфӀыгъуэхэми пщӀэ яӀэкъым

1«ГурэпкӀырагъэ гуэр зесхьэнщи зызгъэунэхужынщ, фӀагъыу хэлъыр зыхуэдэр зэзгъэщӀэнщ», – жысӀэри сегупсысащ. АрщхьэкӀэ ари пщӀэншэу къыщӀэкӀащ. 2ДыхьэшхыкӀеиныр акъылыншагъэу къэслъытащ, гурэпкӀырэным къыпхуихь зэрыщымыӀэри зэхэсщӀыкӀащ[+]. 3Фадэр зэш теупӀэ сщӀыну тезубыдащ, акъылым и гъунэм симыкӀыу делагъэ зесхьэнуи тезухуащ: къыхуиуха гъащӀэ тӀэкӀур мы уафэм и щӀагъым щӀэту щезыхьэкӀ цӀыхум ифӀ зыхэлъыр къэсхутэну сыхуейт.

4Ӏуэхушхуэ зыбжанэ згъэхъащ: унэхэр сщӀащ, жызум хадэхэри згъэтӀысащ, 5пхъэщхьэмыщхьэу къапымыкӀэ щымыӀэу жыг хадэхэмрэ мэз тӀэкӀухэмрэ зезгъэукъуэдиящ. 6Хадэхэм къыщыкӀ жыгхэр псы щымыщӀэн щхьэкӀэ псыгуэнхэри изгъэувэжащ. 7Къэсщэхуащ пщылӀ цӀыхухъуи, пщылӀ цӀыхубзи, абыхэм къащӀэхъуэжа пщылӀхэри сиӀащ. Ӏэщ пӀащэуи, Ӏэщ цӀыкӀууи сиӀар ебэкӀырт тетыгъуэр Ерусэлим щызыӀыгъа дэтхэнэ зыми иӀам нэхърэ. 8Зэхуэсхьэсащ дыщи дыжьыни, къесхьэлӀащ пащтыхьыгъуэхэмрэ щӀыналъэхэмрэ мылъкуу ярылъри. УэрэджыӀакӀуэ цӀыхухъухэри, уэрэджыӀакӀуэ цӀыхубзхэри си куэдт, цӀыхухъугум и щӀасэу бгъафэ чэсейхэри[*] си мащӀэтэкъым.

9Щхьэ лъапӀэныгъэу къызахымкӀэ Ерусэлим си япэ щыпсэуа дэтхэнэ зыми сыфӀэкӀыжат, ауэ акъылыр ӀэщӀыб зэикӀ сщӀакъым[+]. 10Си нэр здэплъэм сыплъащ, си гум фӀэигъуэми сыпэрыуакъым. СщӀэ псоми сыщыгуфӀыкӀырт – си лэжьыгъэм къыпэкӀуэми ар я щхьэт. 11АрщхьэкӀэ си ӀэщӀагъэ сыхэплъэжщ, гугъуехьу сшэча псоми сегупсысыжри, къанэ щымыӀэу зэрыпщӀэншэри, зи щхьэпэ зэрыщымыӀэри къызгурыӀуащ, мы уафэм и щӀагъым сыт къыщымыхъуми, зэрыпсыхэкӀуадэри къэслъэгъуащ[+].


Ӏущыгъэри делагъэри пщӀэ зимыӀэщ

12Ӏущыгъэр зищӀысым, акъылыншагъэмрэ делагъэмрэ зыхуэдэм сегупсысу щӀэздзащ. Пэж дыдэу, пащтыхь тахътэм дэкӀуейм сыт ищӀэфынур, япэ итам и щапхъэм иримыгъуазэмэ?[*]

13Нэхур кӀыфӀым зэрытекӀуэм ещхьу
Ӏущыгъэр акъылыншагъэм зэрефӀэкӀыр къызгурыӀуащ.
14Ӏущым здэкӀуэр ӀупщӀу елъагъу,
Ӏулэр кӀыфӀым Ӏэбэрабэурэщ зэрыхэтыр.
Ауэ тӀуми а зы пӀалъэр къазэрыхуиухари зэхэсщӀыкӀащ[+].

15«Ӏулэм къыпэплъэр сэри къыспэщылъмэ, сыткӀэ сыхуэныкъуэ-тӀэ Ӏущыгъэм?» – сегупсысащ абы щыгъуэ.

«Мыр гуэрыри пщӀэншэщ», – жысӀащ сигукӀэ.

16Ӏущри Ӏулэри игъащӀэкӀэ яӀэщӀэмыхужу зигу илъын щыӀэу къыщӀэкӀынкъым:

игъуэр къэсмэ, тӀури ящыгъупщэжынущ.
Ӏулэм ещхьу, Ӏущри зэгуэр мэлӀэж![+]

17Мы уафэм и щӀагъым щыхъу-щыщӀэ псоми гур зэӀищӀэу къысщыхъуащ, арыххэуи хуэсщӀащ мы гъащӀэм гущыкӀ. Псори пщӀэншэщ, зи щхьэпи щыӀэкъым.


ГуащӀэдэкӀыр пщӀэ зимыӀэщ

18ПщӀэнтӀэпсыр къыспыжу къэзлэжьар си ужькӀэ къэкӀуэнум къызэрыхуэнэнум мы уафэм и щӀагъым щызгъэхъахэм лъагъумыхъуныгъэ яхузигъэщӀащ. 19Хэт зыщӀэр ар Ӏущу щытынуми, акъылыншэу къыщӀэкӀынуми? Мы уафэм и щӀагъым сыщӀэту пщӀэнтӀэпсрэ акъылкӀэ къыщызлэжьар псори аракъэ-тӀэ къызыхуэнэнур? Мыри пщӀэ зимыӀэщ.

20Сигу зэщагъэуащ мы уафэм и щӀагъым сыщӀэту гугъуехьыр пылъу къыщызлэжьа псоми: 21и Ӏущыгъи, и щӀэныгъи, и ӀэпэӀэсагъи ирихьэлӀэурэ цӀыхум къилэжьар къанэ щымыӀэу и Ӏуэху зи цӀэ зыхэмылъым къыхуигъэнэжын хуей мэхъу. Мыри пщӀэншэщ, жыпӀэнурамэ, захуагъэ зи цӀэ зыхэмылъщ. 22Сытыр и щхьэпэ мы уафэм и щӀагъым щӀэту цӀыхум гугъуехьыр пылъу щилэжьымрэ къиину щишэчымрэ? 23ӀуэхукӀэ гъэнщӀауэ игъакӀуэ и махуэхэр гухэщӀрэ гукъеуэ хэмыкӀ защӀэщ. Жэщ дыдэми гупсэхугъуэ иӀэкъым. Арыххэуи, мыри пщӀэншэщ.

24Ешхэрэ ефэу, и лэжьыгъэ щыгуфӀыкӀыу псэуным нэхъыфӀ цӀыхум дежкӀэ щыӀэкъым. КъызгурыӀуащ а псор Тхьэм зэритыгъэр[+]. 25Хэт Арыншэу ишхыр зыщыкӀуэнур, ищӀэми щыгуфӀыкӀыфынур?[*] 26Тхьэр зыхуэарэзы цӀыхум Ӏущыгъи, щӀэныгъи, насыпи ирет. Ауэ псэкӀуэдыщӀэм бэлыхь мыухыжыр трелъхьэ: мылъку зэхуэлъэфэсын нэхъ плъапӀэ имыӀэжу къегъанэ, Тхьэм и нэфӀыр зыщыхуам иужькӀэ ар иритын хуэдэу. Мыри пщӀэншэщ, зи щхьэпи щыӀэкъым[+].

### Ещанэ Ӏыхьэ


Сыт ищӀысми пӀалъэ иӀэщ

1Сыт ищӀысри щиуха дыдэм къэхъунущ,
сыт хуэдэ Ӏуэхуми мы уафэм и щӀагъым езым и пӀалъэ щиӀэжщ:

2укъыщыхъунуми ущылӀэжынуми пӀалъэ яӀэщ,
хадэ щӀэнми къыхэхыжынми пӀалъэ яӀэщ,
3укӀынми узым еӀэзэнми пӀалъэ яӀэщ,
зэхэкъутэнми ухуэнми пӀалъэ яӀэщ,
4гъынми дыхьэшхынми пӀалъэ яӀэщ,
щыгъуэнми къэфэнми пӀалъэ яӀэщ,
5мывэр зэбгрыдзынми къэщыпыжынми пӀалъэ яӀэщ[*],
ӀэплӀэ ешэкӀынми ӀэплӀэм зыщыдзеинми пӀалъэ яӀэщ,
6къэлъыхъуэнми гъэкӀуэдынми пӀалъэ яӀэщ,
хъумэнми идзыжынми пӀалъэ яӀэщ,
7зэфӀэтхъынми зэгуэдэжынми пӀалъэ яӀэщ,
щымынми псэлъэнми пӀалъэ яӀэщ,
8фӀылъагъуныгъэми лъагъумыхъуныгъэми пӀалъэ яӀэщ,
зауэми мамырыгъэми пӀалъэ яӀэщ.

9ЦӀыхум Ӏуэхуу илэжьыр сыткӀэ къещхьэпэрэ[+]? 10Слъэгъуащ сэ цӀыху цӀыкӀум Тхьэм къытрилъхьа хьэлъэр зыхуэдэр[+]. 11КъэгъэщӀыгъэ псори зэрыщытын хуейм тету къигъэщӀащ Абы игъуэм. Пэублэри кӀэухри зимыӀэр зэрыщыӀэри цӀыхум зыхригъэщӀыкӀащ Абы. АрщхьэкӀэ Тхьэм ищӀэ псори ипэм щегъэжьауэ икӀэм щыщӀэкӀыжу цӀыхум зэӀубз ищӀыну лъэкӀ иритакъым[*][+]. 12ИкӀэм-икӀэжым, цӀыхур дунейм тетыху гуфӀэу, тхъэжу[*] псэуным нэхъыфӀ зэрыщымыӀэр зэхэсщӀыкӀащ[+]. 13Ешхэрэ ефэу, и лэжьыгъэ щыгуфӀыкӀыу цӀыхур псэумэ, Тхьэр къетауэ аращ[+].

14Адрейуэ Тхьэм и зы ӀэщӀагъи игъащӀэкӀэ зэрымыкӀуэдынур къызгурыӀуащ: мыбы хэплъхьэни хэпхыни зыри щыӀэкъым. Тхьэм а псор щӀищӀэр цӀыху цӀыкӀур къыфӀэлӀыкӀын щхьэкӀэщ.

15ЩыӀэри, иужькӀэ къэхъунури зэгуэр щыӀагъэххэщ,
блэкӀами кърегъэгъазэр Тхьэм![*][+]


Дунейм захуагъэ зи цӀэ щыӀэкъым

16Мы уафэм и щӀагъым мыри щыслъэгъуащ:

хей щащӀ щӀыпӀэрэ пэт – хабзэншагъэр щопэкӀу,
щыпкъагъэм и хэщӀапӀэрэ пэт – къуаншагъэр щызэрахьэ.

17Сегупсысащ абы щыгъуэм:

«Сыт хуэдэ Ӏуэхуми, сыт хуэдэ хъугъэ-щӀагъэми пӀалъэ яӀэщи,
захуащӀэмрэ бзаджащӀэмрэ яхуэфащэр гува-щӀэхами Тхьэм ялъигъэсынущ».

18«Тхьэм цӀыхур гъэунэхупӀэ щӀришэр псэущхьэм зэрещхьыр яригъэлъэгъун щхьэкӀэщ», – жысӀэри сегупсысащ итӀани. 19ЦӀыхуми псэущхьэми къапэплъэр зыщ: тӀуми хьэдэгъуэшэр ятегъэпсащ. ТӀури зэрыбауэр зы хьэуащ, цӀыхури псэущхьэм зэрефӀэкӀ щыӀэкъым. Арыххэуи, пщӀэ зыми иӀэкъым[+]. 20ИкӀэм-икӀэжым, къэгъэщӀыгъэ псори зыхуэкӀуэжыр зыщ: щӀым къыхэкӀащи, щӀым щыщ хъужынущ[+]. 21ЦӀыхупсэр уафэм ихьэжми, псэущхьэм и псэр щӀы щӀагъым ехыжми зыми ищӀэкъым.

22И лэжьыгъэ Ӏыхьэ щыгуфӀыкӀыу псэуным нэхъыфӀ цӀыхум дежкӀэ зэрыщымыӀэр хьэкъ сщыхъуащ. Аращ абы и насып зыхэлъыр. ИужькӀэ къэхъуну псори хэт иригъэлъэгъуфын абы[+]?

### ЕплӀанэ Ӏыхьэ


Дэкъузэныгъэмрэ лэжьыгъэмрэ

1Къэслъэгъуащ итӀанэ зыр зым дикъузэн щхьэкӀэ, мы уафэм и щӀагъым щалэжь псори:

къэслъэгъуащ дэкъузахэм я нэпсыр,
щымыӀэ ахэр зыгъэудэӀун,
лъэщыгъэр дэзыкъузэм дежщ здэщыӀэр,
яхэмыт абыхэм щыжакӀуэ[+].
2Псэум еплъытмэ,
щымыӀэжым и махуагъэу къэслъытащ[+].
3Ауэ сыткӀи ехъулӀар
иджыри дунейм къытемыхьарщ,
мы уафэм и щӀагъым щалэжь ер
зи зымылъэгъуарщ[+].

4Къэслъэгъуащ гуащӀэдэкӀри, ехъулӀэныгъэри псори хьэрхуэрыгъэм къызэрыхэкӀыр[*]. Мыри пщӀэншэщ, зи щхьэпи щыӀэкъым.

5ПкъыщӀэлӀэ хъурэ пэт,
Ӏулэм и Ӏэхэр зэтелъу щысщ[+].
6Зи щхьэпи щымыӀэу ерагъмыгъуейкӀэ къэблэжь дзэкъэгъуитӀым нэхърэ,
гупсэхугъуэр зыщӀыгъу шхын Ӏулъхьэр нэхъыфӀщ[+].


Дзей гъусэ уиӀэным фӀагъыу хэлъыр

7Мы уафэм и щӀагъым щыслъэгъуащ пщӀэ зимыӀэ нэгъуэщӀ гуэри:

8и щхьэ закъуэ и лъакъуитӀу псэут цӀыхур, къыгуэувэну анэкъилъхуи лъхугъи зыри имыӀэу. Ӏуэхуу илэжьми кӀэ иӀэтэкъым, мылъкуу бгъэдэлъымкӀи зигъэнщӀыжыртэкъым. «Хэт мыпхуэдизу гугъу зыщӀезгъэхьыр, – йогупсыс ар, – мыпхуэдизу си псэри бэлыхь щӀыхэзгъэтыр сыт?» Мыри пщӀэ зимыӀэ Ӏуэхущ, зиунагъуэрэ, насыпкъэмыгъакӀуэщ![+]

9Зи щхьэ закъуэм нэхърэ, дзеегъу зэхуэхъуахэм я пхъэ нэхъ къокӀ: я лэжьыгъэ къыпэкӀуэр фӀыуэ нэхъыбэщ.

10Зыр укӀуриймэ, зым къегъэувыжыр.
Ауэ уанэ мыгъуэр тезылъхьар зи щхьэ закъуэращ,
укӀуриймэ, къэзыгъэувыжын иӀэнукъым.
11ТӀур зэдэгъуэлъмэ, зэрыгъэхуэбэнщ,
зи щхьэ закъуэм дауэ зигъэхуэбэжын?
12Закъуэм пэувыгъуафӀэ щхьэкӀэ,
тӀакъуэм зыкъагъэгъунэжыфынущ.
ӀуданищкӀэ зэӀуща кӀапсэр щӀэх зэпычынукъым.


Пащтыхьыгъуэ хабзэхэр пщӀэ зимыӀэщ

13УпщӀэжу ирахьэлӀэм щӀэмыдэӀужу жьы хъуа пащтыхь Ӏулэм нэхърэ, тхьэмыщкӀэми, щӀалэ Ӏущыр нэхъыфӀщ. 14Пащтыхьыгъуэм щыщ унагъуэ хуэмыщӀам къыхэкӀа пэтми, щӀалэр лъэхъуэщым къикӀыжри пащтыхь тахътэм дэкӀуеящ. 15Асыхьэтми мы уафэм и щӀагъым щӀэт дэтхэнэ зыми и щхьэ кърикӀуэр къэслъэгъуащ: а щӀалэми и пӀэ иувэну нэгъуэщӀ гуэр къыкъуэкӀынущ. 16Абы и лъэныкъуэ хъуну цӀыхум и бжыгъэри къыпхуэмылъытэным хуэдизщ. АрщхьэкӀэ нэхъ иужьыӀуэкӀэ дунейм къытехьэнухэм ари ядэжынукъым. Мыбыи пщӀэ иӀакъым, зи щхьэпи щыӀакъым.


ПсынщӀэетэу ящӀа тхьэлъанэхэр

17Тхьэм и Унэм ущыкӀуэкӀэ, зыхуэсакъыж. УдэӀуэн щхьэкӀэ абы уекӀуэлӀэныр нэхъыфӀщ бзаджагъэ зэралэжьым гу лъызымытэж акъылыншэхэм хуэдэу абдеж къурмэн щыпщӀыным нэхърэ[+].

### Етхуанэ Ӏыхьэ

1Япэ щӀыкӀэ гупсыси, итӀанэ псалъэ. Тхьэм и пащхьэм псалъэ быдэр щыптынми уемыпӀэщӀэкӀ. Ар уафэм щыӀэщ, уэ щӀыгум утетщ – умыпсэлъакъуэ.

2ПщӀыхьэпӀэр гуныкъуэгъуэ куэдым къыхокӀ,
акъылыншэм и макъри псалъэ лейм еӀэт[+].

3Тхьэм и пащхьэ нузыр щыпщӀамэ, умыгъэгувэу зэрыбгъэзэщӀэнум хущӀэкъу. Акъылыншэр Тхьэм и жагъуэщ: тхьэлъанэ пщӀакъэ, зэрыбгъэзэщӀэнум хуепӀэщӀэкӀ. 4Нузырыр умыгъэзэщӀэнумэ, умыщӀыххэмэ нэхъыфӀщ[+]. 5Уи бзэм ухуэмысакъмэ, псэкӀуэдщӀапӀэ уихуэнущ. «Псалъэу стар щыуагъэ мыгъуэт» жыпӀэу абы иужь тхьэпщхэм къаӀуэхуа лӀыкӀуэми[*] жумыӀэж. Апхуэдэ псалъэкӀэ Тхьэм и нейр зыщыбгъахуэу пщӀамрэ блэжьамрэ щхьэ хэбгъэкӀуэдэн хуей? 6ПщӀыхьэпӀэ куэдым пэж хэлъкъым, псалъэ лейми пщӀэ иӀэкъым, ауэ Тхьэм фӀэлӀыкӀ![+]


Мылъкур пщӀэ зимыӀэщ

7Зы унафэщӀым зы унафэщӀыр и тетрэ, абыхэм Ӏэщхьэтет нэхъ иныр къазэрыщхьэщытыжыр пщӀэуэ, щӀыпӀэ гуэрым тхьэмыщкӀэр зэрыщыдакъузэр, хьэкум пэж зэрыщамыщӀэр, захуагъэ зэрыщызэрамыхьэр умыгъэщӀагъуэ[+]. 8ЩӀым хъугъуэфӀыгъуэу къыщӀэкӀыр зыӀэщӀалъхьащи, пащтыхьрэ пэт, губгъуэм кърах лэжьыгъэм хъер къыхех[*].

9Дыжьын зыфӀэфӀыр
дыжьын щыщӀэ зэпытщ,
мылъкур фӀыуэ зылъагъури
абыкӀэ къигъэхъаржэм ирикъукъым.
Зы къэмынэу пщӀэншэщ!
10Мылъкум хэхъуэху,
пщӀэншэрышхэхэри нэхъыбэ мэхъу:
еплъмэ зэрилъагъум щыфӀэкӀауэ,
ар зейм сыт щхьэпэу абы къыхихыр?

11Ишхар куэдми, мащӀэми
цӀыху лэжьакӀуэр ӀэфӀу мэжей.
Ауэ мылъкум къыщыкъеикӀар
зэмызэгъыжу зегъэджэрэзри пӀэм хэлъщ.

12Мы уафэм и щӀагъым нэгъуэщӀ зы тхьэмыщкӀагъэшхуи щыслъэгъуащ:

цӀыхум зэхуихьэса мылъкум и хъер илъэгъужакъым –[+]
13сатум хилъэфащ,
быным къыхуигъэнэни иӀэжкъым.
14ЦӀыхур дунейм пцӀанэу къытохьэ,
апхуэдэ дыдэу пцӀанэуи дунейм йохыж.
Зэхуихьэсам щыщу
зы мастэ хуэдизи хьэдрыхэ хуздэхьынукъым.

15Мыри тхьэмыщкӀагъэшхуэщ:

цӀыхур дунейм къызэрытехьам хуэдэ дыдэу токӀыж,
ищӀэми, илэжьми къыпэкӀуэ щымыӀэу жьым ихьыжмэ,
сытыр и щхьэпэ[+]?
16Хуабжьу щӀегъуэжауэ, гукъеуэр имыухыу, губжьым иӀыгъыу
и гъащӀэ псор мазэхэ жэщым хэтым ещхьу ехь.

17Ешхэрэ ефэу, мы уафэм и щӀагъым щӀэту гугъуехьыр пылъу къыщилэжьми щыгуфӀыкӀыу Тхьэм кърита гъащӀэ тӀэкӀур къипсэуным нэхъыфӀ цӀыхум дежкӀэ зэрыщымыӀэр итӀанэщ къыщызгурыӀуар. Аращ насыпуи Тхьэм абы къыхуигъэфэщар. 18Уеблэмэ, Тхьэм зыгуэрым беигъэр щыбгъэдилъхьэкӀэ, ар зэригъакӀуэу и Ӏыхьи къызэрыхихыжын Ӏэмал щригъэгъуэткӀэ, и лэжьыгъи щыгуфӀыкӀыжыну игъуэ щригъахуэкӀэ – Тхьэр къетауэ аращ[+]. 19Тхьэм зи гур апхуэдэ тхъэгъуэкӀэ щыз ищӀа цӀыхур игъакӀуэ гъащӀэм зэрегупсыс щыӀэкъым.

### Еханэ Ӏыхьэ

1ЦӀыху цӀыкӀум хуабжьу къытехьэлъэу мы уафэм и щӀагъым нэгъуэщӀ зы тхьэмыщкӀагъи щыслъэгъуащ[+]. 2Тхьэм беигъэри, мылъкури, щытхъури цӀыхум къретыр, къанэ щӀагъуи щымыӀэу зыщӀэхъуэпс псори къыбгъэделъхьэ. АрщхьэкӀэ а псом ар щыгуфӀыкӀыну Тхьэм Ӏэмал къритыжкъым – нэгъуэщӀым къыхуегъанэ. Мыр пщӀэ зимыӀэ Ӏуэхущ, къызэрымыкӀуэуи тхьэмыщкӀагъэшхуэщ[+].

3ЦӀыхум сабиищэ къыщӀэхъуэнкӀи, гъащӀэ кӀыхь къигъэщӀынкӀи хъунущ, ауэ сыт хуэдиз къимыпсэуами, мылъкум хъер химылъэгъуамэ, екӀуу щӀамылъхьэжамэ, жысӀэпэнщи, щанэжар куэдкӀэ нэхъ насыпыфӀэщ абы нэхърэ –[+] 4и къэунэхуи и кӀуэдыжи зыми щыщкъым, кӀыфӀым хобзэхэж, и цӀэри яӀэщӀохуж. 5Дыгъэр и щхьэщыгу къимыплъами, дунейри зищӀысыр къимыщӀами, щанэжар нэхъ гупсэхущ мобы нэхърэ. 6Модрей цӀыхум илъэс минитӀ игъэщӀами, мылъкум насып зи цӀэ къыхуихьынтэкъым. ИкӀэм-икӀэжым, тӀури зы щӀыпӀэ щызэрихьэлӀэжынущ.

7И ныбэр из зэрищӀынуращ цӀыхур зэлӀалӀэр,
ауэ мэжэщӀалӀагъэм къигъазэ зэпытщ[+].
8Сыт-тӀэ Ӏущыр Ӏулэм нэхърэ зэрынэхъыфӀыр,
цӀыху хэтыкӀэ зыщӀэ тхьэмыщкӀэми сыт абы къыхуихьыр[+]?
9УимыӀэм ущӀэхъуэпсу ущыс нэхърэ,
уиӀэм ущыгуфӀыкӀмэ нэхъыфӀщ.
АрщхьэкӀэ а псори пщӀэншэщ,
зи щхьэпи щыӀэкъым.

10КъэгъэщӀыгъэ псоми цӀэ яӀэщ,
цӀыхур зыхуэдэри куэд щӀауэ нахуэщ.
Езым нэхърэ нэхъ Лъэщым[*]
зрипщытыфынукъым цӀыхум[+].
11Псалъэр нэхъыбэ хъуху
купщӀэр нэхъ мащӀэ мэхъу,
сыт абы цӀыхум и щхьэпэу хэлъыр[+]?

12Гу зэрылъытти щымыӀэу, пщӀэ зи цӀи имыӀэу блэкӀ цӀыху гъащӀэ мащӀэм фӀыуэ хэлъыр зыхуэдэр хэт зыщӀэр? Езым и ужькӀэ мы уафэм и щӀагъым къыщыхъуну псори хэти цӀыхум жриӀэжын лъэкӀын?

### Ебланэ Ӏыхьэ


Ущие Ӏущхэр

1Дагъэ лъапӀэ къыпщахуэ нэхърэ,
уи цӀэ фӀыкӀэ къраӀуэныр нэхъыфӀщ,
дунейм укъыщытехьа махуэм нэхърэ,
ущытекӀыжри нэхъыфӀщ[+].
2Ешхэ-ефэ щызэхэт унэм укӀуэ нэхърэ,
гуӀэ нэпсыр щыщӀагъэкӀ унэм ущӀыхьэмэ нэхъыфӀщ:
ажалыр псоми къапэщылъщ, ирегупсыс абы псэ зыӀутыр.
3Дыхьэшхэным нэхърэ, нэщхъеягъуэм фӀы хэлъщ:
гуауэр къызэрыщ нэгур гум йощхьэпэ[+].
4Ӏущым и гур гуӀэ нэпсыр щыщӀагъэкӀ унэм щыӀэщ,
Ӏулэм и гур ефэ-ешхэр щызэхэт унэм къикӀкъым.
5Ӏулэм и уэрэдым уедаӀуэ нэхърэ,
Ӏущым и гие ущӀэдэӀуныр нэхъыфӀщ[+].
6Ӏулэм и дыхьэшх макъыр зэщхьыр мафӀэм цӀычэу пэрыбзахэ пхъэ гъурырщ.
Мыр пщӀэ зи цӀэ зимыӀэщ.

7Зыгуэрым и мылъкур ӀэщӀэгъэкӀыным Ӏущыр делэ ещӀ[*],
Ӏулъхьэми цӀыхур зэрегъэкӀуэкӀ[+].

8И ублапӀэм нэхърэ
сыт хуэдэ Ӏуэхуми и кӀэухыр нэхъыфӀщ,
пагагъэм нэхърэ шыӀагъэри нэхъыфӀщ[+].
9УхуэмыпӀащӀэ угубжьыну –
губжьым тӀысыпӀэ ищӀыр делэм игуращ.

10«БлэкӀар нобэрей махуэхэм нэхърэ сыткӀи нэхъыфӀтэкъэ?» жыпӀэу ущӀэмыупщӀэ, –
акъылым къыхэкӀ упщӀэкъым ар.

11Ӏущыгъэр адэжь щӀэиным хуэдэу фӀыщ[*],
псэ зыӀуту хъуами ар йощхьэпэ.
12Ӏущыгъэми дыжьыным хуэдэу укъехъумэ,
ауэ ар абы зыкӀэ йофӀэкӀ:
Ӏущыгъэм гъащӀэм хэлъ шынагъуэхэм пэӀэщӀэ уахуещӀ.

13Тхьэм и ӀэщӀагъэм еплъыт:
Абы игъэшар хэт хуэузэхужын[+]?
14МахуэфӀыр къихьакъэ, дэтхъэ,
гуауэр къыщыплъэӀэсам дежи зыщумыгъэгъупщэ:
иужькӀэ къэхъунур цӀыхум зэхимыщӀыкӀын щхьэкӀэщ
мори мыри Абы къыщӀигъэщӀар.


Ӏущыгъэмрэ щыпкъагъэмрэ

15ПщӀэ зи цӀэ имыӀэу блэкӀ си гъащӀэм куэд щыслъэгъуащ:
щыпкъагъэ зыхэлъ цӀыхур и щыпкъагъэ емылъытауэ мэкӀуэд,
бзаджащӀэри и бзаджэщӀагъэ емылъытауэ нэхъри хигъахъуэу мэпсэу[+].
16Уи щыпкъагъэм йумыгъэлей,
губзыгъащэуи зумыгъэлъагъуэ, –
уигу щӀызэщыун[*] щхьэусыгъуэ щхьэ ухуей?
17Бзаджэ щӀэным зыдумыгъэхьэх,
Ӏулагъэ зи цӀи зумыхьэ –
игъуэнэмыс зыщӀэпщӀыжын хуейр сыт[+]?
18Япэ ущием уригъуазэрэ
етӀуанэри уигу иумыгъэхуу илъмэ, фӀы хъунущ –
Тхьэм и шынагъэр зыхэзыщӀэр гузэвэгъуэ куэдым пэӀэщӀэ хуэхъунщ[*].

19Къалэ тетипщӀым нэхърэ,
Ӏущыр Ӏущыгъэм нэхъ лъэщ ещӀ[+].

20Захуагъэм тету псэу зэпыти,
псэкӀуэдщӀагъэ зимыӀи цӀыху дунейм теткъым[+].

21ЖаӀэ псоми уемыдаӀуэ,
армырамэ уи унэӀутыр къызэрыпхуэпсалъэр зэхэпхыжынущ[+].
22Зэм-зэм нэгъуэщӀхэм уазэрыхущӀэджэу щытар
уэр дыдэми зыдыбощӀэж.

23Мы псор ӀущыгъэкӀэ згъэунэхури,
«Ӏущ сыхъунщ!» жысӀэри быдагъи сщӀат,
арщхьэкӀэ сытым хуэдэу сыпэжыжьэу къыщӀэкӀа абы!
24ЕкӀуэкӀым лъэӀэсыгъуейщ, къызэрымыкӀуэуи гурыӀуэгъуейщ –
а псори хэт зэхихуфын?
25Ӏущыгъэмрэ зэхэщӀыкӀымрэ зыгурызгъэӀуэну, къэсхутэну,
ахэр зищӀысыр зэзгъэщӀэну сигу ислъхьащ,
бзаджэу узекӀуэнри, зэхэщӀыкӀыншэу ущытынри
акъылым къызэримытӀасэр зэхэзгъэкӀыну тезубыдащ[*][+].

26Хъым хуэдэу узыӀэщӀэзубыдэ бзылъхугъэр,
зи гур къэпхъэнрэ зи Ӏэр лъэхъум хуэдэр,
ажалым нэхърэ зэрынэхъ гуащӀэр зэхэсщӀыкӀащ.
Тхьэр зыхуэарэзы цӀыхур а хъым ихуэнкъым,
псэкӀуэдыщӀэри ӀэщӀэкӀынкъым[+].

27Зым иужьым иту зыр къэсхутэурэ, – жиӀащ ДжакӀуэм, – къызгурыӀуар мыращ:

28сылъыхъуэрт, ауэ згъуэтыртэкъым:
икӀэм, миным щыщу зылӀщ захуащӀэу сызыхуэзар,
зы бзылъхугъи «мыр захуащӀэщ» хужысӀэну срихьэлӀакъым[*].
29Мыращ сыкъызыхуэкӀуари:
Тхьэм цӀыхур захуащӀэу къигъэщӀащ,
арщхьэкӀэ гухэлъ зэхуэмыдэ куэдхэр зэрахъэ хъуащ.

### Еянэ Ӏыхьэ

1Ӏущым хэт хуэдэн?
КъэхъукъащӀэ псори хэти зэӀубз ищӀын?
ЦӀыхум и нэгур Ӏущыгъэм нуру къегъэнэху,
и Ӏуплъэгъуэри зэлъыӀуех.


Пащтыхьым хуэжыӀэщӀэ

2Тхьэм и пащхьэ псалъэ щыптащи, пащтыхьым и унафэм ублэмыкӀ. 3УхуэмыпӀащӀэ уи щӀыб пащтыхьым хуэбгъэзэну, захуагъэ зыхэмылъ Ӏуэхугъуи кӀэлъыблэжьыну: абы сыт ищӀысри лъэкӀынущ[+]. 4Пащтыхьым и псалъэм куэд хузэфӀокӀ, «Блэжьыр сыт?» жиӀэу хэти пэувыфын[+]?

5Ихуэнкъым тхьэмыщкӀапӀэ абы и унафэм едаӀуэр –
Ӏущщи, игъуэмрэ щӀапхъэмрэ щыгъуазэщ.
6Сыт хуэдэ Ӏуэхуми и пӀалъэ, и щӀыкӀэ иӀэжщ,
ауэ цӀыхум и тхьэмыщкӀагъэм щыщщ
7и натӀэ къритхам зэрыщымыгъуазэр,
къэхъуну псор хэти жриӀэфын абы?
8Зыми жьыбгъэр иубыдын лъэкӀынукъым[*],
щылӀэжыну махуэми Ӏэмал хузиӀэ щыӀэкъым.
ЗауэлӀыр зэуапӀэм къыӀукӀыфынукъым,
бзаджащӀэми бзаджэщӀагъэкӀэ зихъумэжыфынкъым.

9Мы уафэм и щӀагъым щӀэт а дунейр акъылкӀэ щызэзгъэзахуэм лъэкӀ зиӀэ цӀыхум и ягъэр загъуэрэ нэгъуэщӀым зэрыригъэкӀыр[*] къэслъэгъуащ[+].


ЗахуащӀэхэмрэ бзаджащӀэхэмрэ

10Слъэгъуащ бзаджащӀэхэм я хьэдэр щӀыпӀэ лъапӀэм ирахыу зэрыщӀалъхьэр. Слъэгъуащ захуащӀэу къэпсэуа цӀыхухэри зыдэса къалэм щӀэх дыдэ зэраӀэщӀэгъупщыкӀыжыр[*]. Мыри пщӀэ зи цӀэ зыпымылъ Ӏуэхущ.

11ЩӀэпхъаджащӀэр илэжьамкӀэ щӀэхыу ямыгъэпшынэмэ, цӀыхугури бзаджэ щӀэным зыӀэпишэу хуожьэ. 12ПсэкӀуэдыщӀэм мыухыжу псэкӀуэдщӀагъэ ищӀэурэ кӀыхьу къэпсэуми, сощӀэ, Тхьэм и шынагъэр зыхэзыщӀэм икӀи фӀэлӀыкӀым и Ӏуэхур нэхъ щӀагъуэ зэрыхъунур. 13Тхьэм фӀэлӀыкӀкъыми, бзаджащӀэр ефӀэкӀуэнукъым, и гъащӀэри зыми щымыщу блэкӀынущ[+].

14Мы дунейм къыщохъу пщӀэ зимыӀэ нэгъуэщӀ зы Ӏуэхугъуи: бзаджащӀэм хуэфащэр захуащӀэм къылъысрэ захуащӀэм епэсар бзаджащӀэм еуалӀэу. Мыр пщӀэ зи цӀэ зыпымылъ Ӏуэхуу зэрыщытри жысӀащ абы щыгъуэм[+].

15Абы хэту гур хэзыгъахъуэ псоми щытхъу хузоӀэт! Ешхэрэ ефэу, гуфӀэу псэуным нэхъыфӀ мы уафэм и щӀагъым зыри щыӀэкъым. Тхьэм цӀыхум къыхуиуха гъащӀэм и кӀуэцӀкӀэ Ӏуэхуу щилэжьми а гуфӀэгъуэр хэлъу ихьынущ[+].

16Ӏущыгъэр къэсхутэну, жэщи махуи имыӀэу цӀыхум и нэбдзыпэ щӀызэтримылъхьэ лэжьыгъэри зыхуэдэр зэзгъэлъэгъуну сигу щислъхьэм, 17Тхьэм и ӀэщӀагъэ псори къэслъэгъуащ. Мы уафэм и щӀагъым къыщыхъухэр зыгуэрми зэхищӀыкӀынкӀэ Ӏэмал иӀэкъым. Сыт хуэдизу цӀыхум а къомыр зэхихуну иужь имытами, и лъащӀэм нэсын лъэкӀынукъым. ЦӀыху Ӏущ гуэрым ар ищӀэу жиӀэми, и пэжыпӀэращи, абыи зыри къыгурымыӀуауэ аращ[+].

### Ебгъуанэ Ӏыхьэ


ЛӀэныгъэр псоми къапэщылъщ

1А псом сыкъегупсысри, сыкъызыхуэкӀуар аращи, захуащӀэри, Ӏущри, абыхэм я лэжьыгъэри Тхьэм и ӀэмыщӀэ илъщ. Къыпэплъэр зыщӀэ зыри щыӀэкъым: фӀылъагъуныгъэ хьэмэрэ лъагъумыхъуныгъэ. 2ЗахуащӀэми бзаджащӀэми, гущӀэгъу зыхэлъми гущӀэгъуншэми[*], къабзэми къабзагъэ зыбгъэдэмылъми, къурмэн зыщӀми зымыщӀми – дэтхэнэми къапэщылъыр а зыращ.

ПсапащӀэм и щхьэ сыт кърикӀуэми,
псэкӀуэдщӀагъэ зыщӀэми къыщыщӀынущ,
тхьэлъанэ зыщӀхэр сытым Ӏууэми,
тхьэрыӀуэ псалъэм щыщтэхэри хуэзэнущ[+].

3Мы уафэм и щӀагъым къыщыхъухэм щыщу мис ар тхьэмыщкӀагъэщ: а зыр дэтхэнэми къыпэщылъщ. Псэуху цӀыхум и гур бзаджагъэрэ акъылыншагъэкӀэ гъэнщӀауэ къогъуэгурыкӀуэри, япэ ищахэм я пащхьэ йохьэж.

4Псэ зыӀут псори мэгугъэ. Псэ зыӀумытыж аслъэным нэхърэ, псэ зыӀут хьэм и Ӏуэхур нэхъыфӀщ. 5Псэ зыӀутым кӀэ зэриӀэр ещӀэ. ЛӀам зыри ящӀэкъым, къетэни щыӀэкъым абыхэм, хэбгъэзыхьмэ я цӀэ дыдэри яӀэщӀэхужынущ. 6Я фӀылъагъуныгъи, я лъагъумыхъуныгъи, зрафыгъулӀэу щытаи – зы къэмынэу кӀуэдыжащ, мы уафэм и щӀагъым къыщыхъухэми къэгъазэ имыӀэу хэкӀыжащ.

7Аращи, уи щӀакхъуэри ӀэфӀу шхы, уи санэми гуфӀэм ухэту ефэ – Тхьэм ахэр фӀэгунэсщ[+]. 8Сыт щыгъуи уи щыгъыныфӀхэр зыщыгъагъ, уи щхьэцхэми мэ дахэ къызыхих дагъэр щыхуэ. 9Мы уафэм и щӀагъым щыбгъащӀэ Тхьэм къыуита махуэ пщӀэншэхэр фӀыуэ плъагъу уи щхьэгъусэм удэтхъэу гъакӀуэ – гъащӀэм узыӀуигъауэ гугъуехьхэм пэкӀуэу Тхьэм аращ къыпхуигъэфащэр. 10Хьэдрыхэ уздэкӀуэжынум Ӏуэхуи, гупсыси, щӀэныгъи, Ӏущыгъи щыӀэкъым, аращи плъэкӀыху пхузэфӀэкӀ къыумыгъанэу щӀэ.

11Иджыри нэгъуэщӀ зыгуэр щыслъэгъуащ сэ мы уафэм и щӀагъым:

жэрыр зэпымычу къатежкъым,
хахуэми сыт щыгъуи текӀуэныгъэр къыдихкъым,
Ӏущым щӀакхъуэ Ӏыхьэ щимыӀи къыхокӀ,
губзыгъэми мылъку щыбгъэдэмылъ къохъу,
щӀэныгъэ зиӀэхэми фӀыщӀэ хуащӀ зэпыткъым –
псоми игъуэрэ пӀалъэрэ яӀэщ.

12ЦӀыхум ищӀэкъым и пӀалъэр къыщысынур: бдзэжьейр хъым щиубыдынур, бзури бзуущэм къызэринэнур зэрамыщӀэм ещхьу, цӀыхури уащхъуэдэмыщхъуэу тхьэмыщкӀагъэм зыӀэщӀелъхьэ[+].


Ӏущыгъэмрэ делагъэмрэ теухуа гупсысэхэр

13Ӏущыгъэм и зы щапхъэ гъэщӀэгъуэн дыди щыслъэгъуащ сэ мы уафэм и щӀагъым.

14Дэс щӀагъуэ щымыӀэу зы къалэ цӀыкӀу щыӀэт. ЛъэкӀышхуэ зиӀэ пащтыхь гуэр къебгъэрыкӀуэщ абыи, къитӀысыхьри, къищтэн щхьэкӀэ хузэфӀэкӀи къигъэнакъым. 15Ауэ хуэмыщӀауэ псэууэ а къалэм зы цӀыху Ӏущ дэсти, и ӀущыгъэкӀэ къригъэлащ абы къалэр. АрщхьэкӀэ иужьым а цӀыху тхьэмыщкӀэр зыми ягу къэмыкӀыжу яӀэщӀэгъупщыкӀыжащ.

16«Лъэщагъ нэхърэ Ӏущыгъэр нэхъыфӀщ», – жысӀащ абы щыгъуэм. АрщхьэкӀэ тхьэмыщкӀэм къылъыкъуэкӀ Ӏущыгъэр ауи кърадзэркъым, и псалъэри хъатэ пэмыхьэ ящӀ[+].

17Ӏулэм я пашэм и кӀий-гуо макъым уедаӀуэ нэхърэ,
цӀыху Ӏущым щэхуу жиӀэр зэхэпхмэ нэхъыфӀщ.
18Ӏэщэ нэхърэ Ӏущыгъэр нэхъыфӀщ,
ауэ зы псэкӀуэдыщӀэм Ӏуэху щхьэпэ куэд дэкӀуэдынкӀэ хъунущ.

### ЕпщӀанэ Ӏыхьэ

1Бадзэ лӀам мэ дахэр игъэкӀуэду мейр къызэришэм ещхьу,
акъылыншагъэ мащӀэми Ӏущыгъэмрэ щӀыхьымрэ егъэлъахъшэ.
2Ӏущым и гур ижьрабгъумкӀэ гъэзамэ,
Ӏулэм и гур сэмэгумкӀэ йобэ.
3Гъуэгум щрикӀуэ къудейми
делэм акъыл хурикъуркъым –
хэти елъагъу зэрыӀулэр.
4Пащтыхьым и губжьыр къыплъэӀэсамэ,
уи пӀэ уимыкӀ,
шыӀагъэ зыхэлъым сыт хуэдэ щыуагъэри зэригъэзэхуэжыфынущ[+].

5Мы уафэм и щӀагъым нэгъуэщӀ зы тхьэмыщкӀагъи щыслъэгъуащ,
ари Ӏэщхьэтетым щыуагъэу ӀэщӀэщӀэращ:
6акъыл зыбгъэдэмылъым ӀэнатӀэ лъагэхэр яхуигъэфащэрэ,
лъэпкъыфӀ къыхэкӀахэм ӀэнатӀэ цӀыкӀухэр яриту.
7Слъэгъуащ пщылӀыр шым тесу,
лӀакъуэлӀэшхэри, пщылӀ фӀэкӀа умыщӀэну, лъэсу зэхэзекӀуэу[+].

8Мащэ зытӀыр а мащэм ихуэжынкӀэ зэрыхъунур зыхуэӀуа щыӀэкъым,
мывэ сэрейр зыгъауэми блэр къеуэнкӀи хъунущ[+].
9Мывэхэхым фэбжь игъуэтынкӀэ хъунущ,
пхъэ зыкъутэми зиуӀэжыныр зыхуэӀуа щыӀэкъым.
10Джыдэр дзагуэмэ,
джыдэдзэр дэмылъамэ,
уи гуащӀэ епхьэлӀэнущ,
ауэ акъыл зиӀэм а псор ипэ къихуэу зэригъэзэхуэнут.

11Блэр имыпх щӀыкӀэ уамэ,
хьэпэщыпхэ зезыхьэм и ӀэщӀагъэм и фӀагъи къекӀыжкъым.

12Ӏущым и жыӀэ узыӀэпешэ,
Ӏулэр и жьэм йокӀуэдылӀэж[+].
13Иригъэжьакъэ и псалъэ – акъыл зи цӀэ хэлъкъым,
нихусакъэ и псалъэ – делагъэ зэфэзэщщ,
14акъылыншэм къипсэлъым гъуни нэзи иӀэкъым.

Къэхъуну псори цӀыхум ищӀэкъым,
хэти щигъэгъуэзэн ар иужькӀэ екӀуэкӀыну псом[+]?

15Ӏулэр лэжьыгъэм апхуэдизкӀэ егъэулэури,
унэм хуэзышэж гъуэгури къыхуэгъуэтыжкъым[*].

16Уэ хэку, къыппэплъэр тхьэмыщкӀагъэщ: уи пащтыхьыр сабий ныкъуэхъущ,
уи лӀакъуэлӀэшхэри жэщ-махуэ ямыӀэу ефэ-ешхэм хэтщ.
17Уэ хэку, уехъулӀащ: уи пащтыхьыр лъэпкъыфӀ къыхэкӀащ,
уи лӀакъуэлӀэшхэри ныбаблэкъым –
къызэщӀэужьэжхэу аращ, удафэхэркъым[+].

18ЦӀыхур щхьэхынэмэ, и унэ бгыкъур къызэфӀощӀэ,
и Ӏэхэм щысхьмэ, и унащхьэ псыи къыпхрокӀ.

19ГуфӀэгъуэщ Ӏэнэр зыхуаӀэтыр,
санэми гъащӀэр ӀэфӀ пщещӀ,
дыжьынми сытри хузэфӀокӀ[+].

20Пащтыхьыр екӀэ аркъудей уигу къыумыгъэкӀ,
уи лэгъунэ кӀуэцӀи екӀэ ущытемыпсэлъыхь цӀыху бейм,
жьуджалэрэ пэт, уи псалъэ ирихьэжьэнущ,
зэхэзелъатэурэ зимыӀуэхум деж нихьэсынущ[*].

### ЕпщыкӀузанэ Ӏыхьэ


ЩӀэныгъэм гъунэ иӀэщ

1ФӀы щӀэи псым хэдзэ,
гува-щӀэхами ар уэ бгъуэтыжынщ[*].
2ХэтыкӀ зэпыт уи мылъкум,
хэгъэгум къыщыхъуну тхьэмыщкӀагъэ псор зыхуэдэр пщӀэкъым[*].

3Пшэхэм хъумэ псыр ярыз,
уэшхыр щӀылъэм кърекӀых.
ИпщэкӀэми, ищхъэрэкӀэми, жыгыр уамэ,
щыукӀуриям деж ар къыщонэж.

4Жьым кӀэлъыплъым жылэр ипхъкъым,
пшэм еплъакӀуэми ихыжкъым мэшыр.
5Жьым и кӀуапӀэ псори зэрумыщӀэм ещхьу,
сабийм и пкъыр анэм и гущӀэм зэрыщыжми узэрыщымыгъуазэм хуэдэу
сыт ищӀысри къэзыгъэщӀ Тхьэм и Ӏуэхухэри къыбгурыӀуэн плъэкӀынкъым.
6Пщэдджыжьым жылэр пхъы,
пщыхьэщхьэми умыщӀэ псэху жыхуаӀэр,
пщӀэкъым языхэзу къохъулӀэнур,
тӀури къыбдэхъуну щытми хэт ищӀэн?


УныбжьыщӀэху зыгъатхъэ, ауэ УкъэзыгъэщӀар зыщумыгъэгъупщэ

7ГъащӀэр ӀэфӀщ,
и щӀасэщ цӀыхум нэхури.
8Сыт хуэдиз гъащӀэ цӀыхум къыхуимыухами,
гуфӀэ-гупсэу ирепсэу.
Ауэ махуейхэр къызэрыщӀэзэрыхьынури,
ахэр зэрыкуэдынури щремыгъупщэ.
Сыт къэмыхъуми, псори пщӀэншэщ!

9УныбжьыщӀэху, щӀалэ, зыгъатхъэ,
ущӀалэхукӀи уи гум гуфӀэр иремыкӀ.
Уи гум жиӀэм тету псэу,
уи нэр здэплъэми ублэмыплъыкӀ,
ауэ зыщумыгъэгъупщэ, сыт умылэжьми,
Тхьэм и пащхьэ ущихьэжкӀэ, жэуап щыпхьынущ[+].
10Аращи, зыхуэщӀ пэӀэщӀэ гуныкъуэгъуэм,
гугъуехьхэм уипкъри щыхъумэ –
щӀалэгъуэр напӀэзыпӀэу блокӀ[*].

### ЕпщыкӀутӀанэ Ӏыхьэ

1УкъэзыгъэщӀар ущӀалэху зыщумыгъэгъупщэ,
махуейхэр къыпкӀэщӀэмызэрыхь щӀыкӀи,
«тхъэгъуэ зи цӀэ яхэслъагъуэкъым» жыхуэпӀэну илъэсхэр къыптемыгуплӀэ щӀыкӀи уигу игъэлъ Ар,
2дыгъи, нэхуи, мази, вагъуи блэн щамыгъэт щӀыкӀи,
уэшх нэужьу пшэхэм къытрамыгъэзэж щӀыкӀи уигу игъэлъ Ар.
3Иубыдынущ итӀанэ унэхъумэхэр шынэ техьэгъуэм,
лӀы гуащӀэвхэри къызэфӀэщӀэнущ,
хьэжэхэри мащӀэ хъунурэ Ӏуэхуншэу къэнэнущ,
щхьэгъубжэмкӀэ дэплъхэми ямылъэгъуж хъунущ[*].
4Куэбжэпэри къагъэбыдэнущ,
мывэ щхьэлхэми я хьэжэ макъыр ужьыхынущ,
бзу цӀырэ-шырэ макъ пэтрэ цӀыхур къыдэушу хуежьэнущ,
уэрэд макъ псоми къэӀун щагъэтынущ[*].
5ЦӀыхур лъагапӀэми щышынэ хъунущ,
уэрамым къыдыхьэным щыщтэуи хуежьэнущ,
щӀыпцӀэщӀыдэми къэгъагъэ хужьхэр къищӀынущ[*],
пкӀауэри жьажьэ хъунущ,
щӀыгъатхъэри гъужынущ[*] –
мы махуэхэр къыпкӀэлъыщӀэмыхьэ щӀыкӀэ уигу игъэлъ Ар.
МэкӀуэж цӀыхур къыхуиуха унэм,
щыгъуакӀуэхэри ныкӀэлъокӀуатэ.
6Аращи, дыжьын Ӏуданэр зэпычыхункӀэ,
дыщэ фалъэри чэхункӀэ[*],
псыкъуийм деж щыт кхъуэщынри къутэхункӀэ,
кхъуауэми джэрэзын щигъэтыхункӀэ,
7щӀым къыхаха Ӏэпкълъэпкъыр щӀым щыщ хъужыхункӀэ,
Тхьэуэ къызыбгъэдэкӀам псэм хуигъэзэжыхункӀэ
УкъэзыгъэщӀар уигу игъэлъ[+].

8Псори пщӀэншэщ, – жеӀэр ДжакӀуэм, –
зыми къикӀ щымыӀэ[+].


Иужьрей псалъэ

9ДжакӀуэр Ӏущ къудейтэкъым, цӀыхубэм я ущиякӀуэт. Егупсысурэ, зэпишэчурэ псалъэ Ӏущыби итхыжащ[+]. 10ЖыӀэгъуэ дахэ куэд егугъуурэ къыхихащ ДжакӀуэм, пэжагъ зыхэлъ псалъэхэри зэрыщыт дыдэм хуэдэу итхыжащ.

11ЦӀыху Ӏущхэм я псалъэр мэлыхъуэ башым хуэдэу къыплъоӀэс, псалъэжьу зэхуахьэсахэри мэлыхъуэ башым и удыну къыптохуэ – пщыгъупщэжкъым[*]. Зы мэлыхъуэщ а псор къызыбгъэдэкӀыр.

12Абы щыфӀэкӀам, си щӀалэ, хуэсакъ: кӀэ имыӀэу тхылъи пхуэтхынщ, уемышыжу зэбгъащӀэми уи пкъыр щӀигъэлӀэнщ[+].

13ЖысӀапхъэ къыщымынакӀэ,
иужьрейуэ зы псалъэ пхузощӀыж:
Тхьэм фӀэлӀыкӀ, унафэу игъэувахэми уафӀэмыкӀ –
аращ цӀыхум пщэрылъу иӀэр[+].
14Дэтхэнэ зы ӀуэхуфэмкӀи,
ар ущэхуауэ щытми,
фӀыми Ӏейми,
Тхьэм и пащхьэ ущихьэжкӀэ,
жэуап щыптынущ[+].

## Псалъэ гурыӀуэгъуейхэм я псалъалъэ

### Псалъэ гурыӀуэгъуейхэм я псалъалъэ

Псалъэ гурыӀуэгъуейхэм я псалъалъэ


Гъэсэпэтхыдэхэр • ДжакІуэ • Сэфирэт и тхылъ


А

Б

Г

ГУ

ГЪ

Д

ДЗ

Е

Ж

ЖЬ

З

И

К

КЪ

КЪУ

КХЪУ

ЛЪ

ЛӀ

М

Н

П

И

П

С

Т

У

Ф

Х

ХУ

ХЬ

ХЪ

ХЪУ

Ч

Ш

И

Ш

Щ

ЩӀ

Ӏ

ӀУ


Псалъэ гурыӀуэгъуейхэм я псалъалъэ

### Ахъуэ

Ахъуэ – и теплъэкӀэ хъурей-баринэу щыт жыг щхъуэ-фӀыцӀафэ, «инжир» жыхуаӀэращ.

### Бэтэгъэ

Бэтэгъэ – лъагапӀэ, зыплъыхьыпӀэ.

### Блэр пхын

Блэр пхын – мыуэ щӀыкӀэ блэм ебжурэ и пкъыр убыдын, зэщӀэмыкӀыжу щӀын.

### Гие

Гие – цӀыхум мыхъумыщӀагъэ ӀэщӀэщӀам хущӀрагъэгъуэжын щхьэкӀэ зэреущие псэлъэкӀэ.

### ГуащӀэ

ГуащӀэ – къару, зэфӀэкӀыныгъэ; лъэщагъ, бланагъэ; пхъашэ, ябгэ; щхьэмыгъазэ; къикӀуэт зымыщӀэ.

### ГуемыӀу псалъэ

ГуемыӀу псалъэ – жыӀэпхъаджэ, укӀытэгъуэ зыпылъ, жьэм къемыкӀу, гум еуэ псалъэ; псалъэ хъуэн.

### Гунэдж

Гунэдж – гукъыдэж; нэжэгужагъэ, нэщхъыфӀагъэ.

### Гухьэ-гужь

Гухьэ-гужь – гужьгъэжь, лъагъумыхъуныгъэ; гуращэ бзаджэ.

### Гъэджылын

Гъэджылын – гъущӀыкӀэм игъуэтыну щэн-щытыкӀэм теухуауэ гъэунэхун.

### ГъэӀэсэгъуей

ГъэӀэсэгъуей – жыӀэмыщӀэ, къэгъэдэӀуэгъуей.

### ДэхащӀэ

ДэхащӀэ – ӀэфӀагъ, гуапагъ зыхэлъ псалъэ.

### Дыщэ токъу

Дыщэ токъу – дыщэ гъэжа; цӀыхур зыгъэӀуэщхъу, зыӀэпызышэ мэгъу мывэ (зэхь.).

### Дзеегъу

Дзеегъу – Ӏуэху зыпэрытыр, лэжьыгъэ кърахьэлӀэр щӀэх зэфӀэха хъун щхьэкӀэ зиш, зив, къинэмыщӀхэр зэдзылӀауэ зэдэлажьэ; дзей гъусэ.

### ЕфыгъулӀэн

ЕфыгъулӀэн – зыр зым нэхъыфӀу хущыту къалъытэу зэгуэпын; еижын.

### Жагъуэзэрабг

Жагъуэзэрабг – гурымыхь, гущыкӀыгъуэ, жагъуэ.

### Жьуджалэ

Жьуджалэ – илъэситӀкӀэ къэкӀ, банэ зытет удз хъурей лӀэужьыгъуэ.

### Зэусыгъуэджэн

Зэусыгъуэджэн – зэмыпэсын, зыхуэмыгъэфэщэн.

### Игъуэджэ

Игъуэджэ – емыкӀу, емызэгъ, укӀытэгъуэ зыпылъ; къэхъун хуэмей Ӏуэху.

### Игъуэнэмыс хъун

Игъуэнэмыс хъун – и ныбжь нэмысу дунейм ехыжын.

### Икърарыншэ

Икърарыншэ – пцӀыупс, пцӀыӀуэпцӀылэ, зи псалъэ темытыж; тхьэгъэпцӀ.

### Инат

Инат – ерыщ, ерыпӀынэ; зи жыӀэрэ зи щӀэнрэ яхутемыкӀ.

### КӀадэ

КӀадэ – гъэтӀылъыгъэ.

### КӀыщтэн

КӀыщтэн – зы кумбыгъэм ит гъущӀыкӀэ плъар нэгъуэщӀ кумбыгъэм ипкӀэурэ гъэупщӀыӀун.

### Къэгъэхъаржэн

Къэгъэхъаржэн – хэхъуэ щӀын, зэгъэгъуэтын, къызыӀэрыгъэхьэн.

### Къэжэр

Къэжэр – 1. Перс щӀыналъэ. 2. Перс лъэпкъым щыщ.

### Къуентхъ

Къуентхъ – зауэ, теуэ, зекӀуэ хуэдэхэм деж бийм къыӀэщӀах мылъку, Ӏэщэ-фащэ.

### Къумалэ

Къумалэ – бзэӀэфӀагъ, гуапагъэ.

### Къутыргъэн

Къутыргъэн – пагэ; зыхэзыӀэтыкӀ, зыкъызыфӀэщӀыж; пагагъэ.

### Кхъуауэ

Кхъуауэ – кӀапсэ пыщӀауэ псыкъуийм псыр кърырахыу джэрэзу щхьэщыт пкъожьей.

### Лъэкъухь къэхьын

Лъэкъухь къэхьын – емыкӀу къэхьын, Ӏуэху игъуэджэ хэхуэн; икӀэу къыщӀидзын.

### Лъэпощхьэпо

Лъэпощхьэпо – Ӏуэхум и кӀуэрабгъур къызыхэхыгъуей, кӀуапӀэ къозымыт щытыкӀэ.

### ЛӀакъуэлӀэш

ЛӀакъуэлӀэш – и лъэщагъкӀэ, тетыгъуэ иӀэкӀэ пщым къыкӀэлъыкӀуэу щыта уэркъ лъэпкъ; текстым зэрыхэтымкӀэ – ӀэнатӀэ лъагэ зиӀэ цӀыху лъэрызехьэ, тепщэныгъэ зиӀэ, куэд зыхузэфӀэкӀ.

### Мэхъаджэ

Мэхъаджэ – гущӀэгъу зыхэмылъ, еру; бзаджэнаджэ; хъийм икӀа; шынагъуэ.

### МэӀу

МэӀу – бжы, сэшхуэ хуэдэхэм пэщӀадзу зэрызрахъумэ гъущӀ пӀащӀэ е пхъэ хъурей (е плӀимэ); пшапэӀудз.

### Мывэдз

Мывэдз – мывэ зэрадз Ӏэмэпсымэ.

### Мывэ сэрей

Мывэ сэрей – хадэ, пщӀантӀэ, щӀыхьэпӀэ сыт хуэдэхэр къызэрыхухьа мывэ блын.

### Мысэ

Мысэ – къуаншагъэ зыбгъэдэлъ цӀыху.

### Нэрыбгэ

Нэрыбгэ – цӀыху.

### Нузыр

Нузыр – Тхьэм и цӀэкӀэ цӀыхум игъэзэщӀэну ит псалъэ, гухэлъ, гуращэ.

### Ныбжьи

Ныбжьи – игъащӀэкӀэ, псэухукӀэ, дунейр щыӀэхукӀэ.

### Пашэ

Пашэ – Ӏэтащхьэ; унафэщӀ, нэхъыщхьэ, Ӏэщхьэтет, тет.

### Пэбгъэн (мэпабгъэ)

Пэбгъэн (мэпабгъэ) – зыгурым хущӀэкъун, щӀэхъуэпсын.

### ПкӀауэ

ПкӀауэ – цӀыр-цӀыр макъхэр игъэӀуу, пкӀэуэ къэзыкӀухь псэущхьэ цӀыкӀу.

### ПкъыщӀэлӀэ хъун

ПкъыщӀэлӀэ хъун – ешын, пщын, гугъуехьым къыхэкӀыу пкъыр щӀэлӀэн.

### ПсэкӀуэдщӀагъэ

ПсэкӀуэдщӀагъэ – Тхьэм и хабзэрэ и псалъэрэ емызэгъ ӀуэхущӀафэ; гуэныхь.

### Псыгуэн

Псыгуэн – жыг хадэхэм, къэкӀыгъэхэм псы щӀагъэлъадэр щаӀыгъ е зэрыт псы ӀыгъыпӀэ.

### ПсынщӀэетэ тхьэлъанэ

ПсынщӀэетэ тхьэлъанэ – емыгупсысауэ, зэмыгъэзэхуауэ, зэпэмылъытауэ ящӀ псалъэ, тхьэрыӀуэ.

### Псыхуэш

Псыхуэш – псыфӀэӀу, «уксус» жыхуаӀэращ.

### И пхъэ къикӀын

И пхъэ къикӀын – ехъулӀэн, унэн, фӀы къеуэлӀэн.

### ПшапэӀудз

ПшапэӀудз – мэӀу; шынагъуэм (цӀыхуейм, бзаджэнаджэм, щхъуэм, н.къ.) пэӀэщӀэ зызэрыхуэпщӀ Ӏуэхуфэ е псэлъафэ (зэхь.).

### Пшэрыхьын

Пшэрыхьын – къэущэкӀуар зэӀыхын, пщэфӀын.

### Пщэжын

Пщэжын – гъущӀыкӀэ плъам щымыщу хэлъыр хэгъэкъэбзыкӀын.

### СанэщӀэху

СанэщӀэху – жызумым и псыр къызэрыщӀаху Ӏэмэпсымэ.

### Сэрей

Сэрей – пащтыхьыр, хъаныр, пщыр зыщыпсэууэ щыта уардэ унэ.

### Тхьэпщ

Тхьэпщ – дин хуэӀухуэщӀэхэр зезыхьэ цӀыху, дин лэжьакӀуэ.

### ТхьэщӀа иӀэн

ТхьэщӀа иӀэн – тхьэрыӀуэ; тхьэлъанэ зыхэлъ Ӏуэху.

### Уанэ мыгъуэр телъхьэн

Уанэ мыгъуэр телъхьэн – гузэвэгъуэ хэхуэн.

### Уэкъуо

Уэкъуо – жьапщае, жьышхуэ; жьыкӀурий.

### Уэхьий

Уэхьий – бегъымбархэм къахуех Тхьэм и псалъэр е и унафэр.

### УпщӀэж ехьэлӀэн

УпщӀэж ехьэлӀэн – Ӏуэхум чэнджэщ къыхегъэлъхьэн; зыгуэрым ечэнджэщын.

### УпщӀэжакӀуэ

УпщӀэжакӀуэ – упщӀэжэгъу, чэнджэщэгъу; чэнджэщакӀуэ.

### Ухэсын

Ухэсын – зы Ӏуэхугъуэм пыухыкӀауэ теубыдэн; унафэ къэщтэн.

### Ущэн

Ущэн – зыщӀыпӀэ зыгуэр илъхьэн, зыгуэр из щӀын.

### Фэлъыр дэхын

Фэлъыр дэхын – зыгуэрым ткӀийуэ ешхыдэн; удын ехын.

### Фо бэшх

Фо бэшх – фо куэд зышх; ӀэфӀышх.

### Хэгъэгу

Хэгъэгу – хэку, лъахэ, щӀыпӀэ, щӀыналъэ.

### Хей

Хей – къуаншагъэ зыбгъэдэмылъ цӀыху.

### Хеяжьэ баш

Хеяжьэ баш – хеящӀэм хейщӀэгъуэр зэрызригъакӀуэ баш. Къуаншагъэ зыбгъэдэлъыр щызэхигъэкӀкӀэ, хеящӀэм хейуэ къигъэлъэгъуар здэщыт лъэныкъуэмкӀэ башыр ирихьэкӀмэ, абы мысагъэ зэрыбгъэдэмылъыр цӀыхум яригъащӀэрт.

### ХеящӀэ

ХеящӀэ – хеяжьэ; къуаншагъэ зыбгъэдэлъыр зэхэзыгъэкӀ цӀыху.

### ХущӀэджэн

ХущӀэджэн – зыгуэрым хуэпсэлъэн, и Ӏей жыӀэн, хуэмыфащэ епэсын; хущӀэбжэн, ебгын.

### Хьэкум

Хьэкум – цӀыху зэныкъуэкъухэм я Ӏуэхур зэхэзыгъэкӀ, щӀэпхъаджэ зылэжьам хуэфащэ тезыр тезылъхьэ щӀыпӀэ е ӀуэхущӀапӀэ; хеящӀэ.

### Хьилэгу

Хьилэгу – бзаджэ; щӀэкӀыпӀэ зи куэд, ӀэмалкӀэ Ӏэзэ; хьилэшы.

### Хъарзынэщ

Хъарзынэщ – хъугъуэфӀыгъуэхэр щахъумэ, щагъэтӀылъ, щызэрахьэ щӀыпӀэ; хъумапӀэ.

### Хъатэ пэмыхьэ щӀын

Хъатэ пэмыхьэ щӀын – къыпфӀэмыӀуэхун, зыгуэрым уасэ емытын; зыгуэрым фӀэмылӀыкӀын.

### Хъырцыжь

Хъырцыжь – хъунщӀакӀуэ, техакӀуэ.

### Хъуэхъупэ тын

Хъуэхъупэ тын – фӀыщӀэгуапэ псалъэ.

### Хъугъэ-щӀагъэ

Хъугъэ-щӀагъэ – къэхъугъэ, Ӏуэхугъуэ блэкӀа.

### Хъурджанэ

Хъурджанэ – зыгуэр ирикӀэращӀэу пкъощӀэсэм хэщӀыхьа епхыпӀэ.

### Чэтэн

Чэтэн – щэкӀ Ӏув лъэпкъыгъуэ, пхъашэу зэӀущауэ.

### ЧыракӀуэ

ЧыракӀуэ – чырэм хэт цӀыху; чырэкӀэ зыгуэр къешэкӀын, зехьэн.

### Шэс

Шэс – зыгуэр бгъэзэщӀэну е бгъэпэжыну пщэрылъ зыщыпщӀыжкӀэрэ узэрыхуэ щытыкӀэ.

### ШэсыпӀэ иувэн

ШэсыпӀэ иувэн – шэс хьэкъ; шэс папщӀэу зыгуэрым и цӀэкӀэ увын.

### Шэчалъэ

Шэчалъэ – тэрэзэ, гырэ.

### (И ӀэдакъэщӀэкӀ) и шхыгъуи ихуэн

(И ӀэдакъэщӀэкӀ) и шхыгъуи ихуэн – цӀыхум ищӀам, илэжьам пэкӀуэ игъуэтыжын, фӀыщӀэгуапэ щӀыгъуэ ихуэн.

### ШыӀагъэ

ШыӀагъэ – шыӀэныгъэ.

### Щауэгъу

Щауэгъу – ныбжэгъу.

### ЩуӀэгъэ

ЩуӀэгъэ – нысащӀэ; бзылъхугъэ щхьэгъусэ.

### ЩхьэкӀуэ

ЩхьэкӀуэ – хъыбар гуауэ, хъыбар Ӏей; жагъуэ, губгъэн (зэхь.).

### ЩыжакӀуэ

ЩыжакӀуэ – зыгуэрым къыщхьэщыж, зыгуэрым къыдэщӀ; щхьэщыжакӀуэ.

### ЩынэщӀылъху

ЩынэщӀылъху – щӀымахуэм халъхуа щынэ.

### Щыхъэн

Щыхъэн – щекӀуэкӀын, къыщыхъун.

### ЩӀэнэкӀалэ

ЩӀэнэкӀалэ – цӀыхум щӀэнакӀэр; ауаныщӀ.

### Ӏэл

Ӏэл – бзаджэ; ерыщ, еру; зэгъыгъуей, сампӀэимыхьэ.

### Ӏэщхьэтет

Ӏэщхьэтет – унафэщӀ, нэхъыщхьэ, тет, Ӏэтащхьэ.

### Ӏуэрбжэр

Ӏуэрбжэр – псэлъэрей; мыхъумыщӀэ куэд жызыӀэ.

### Ӏулэ

Ӏулэ – акъылыншэ, мыгубзыгъэ, делэ.

### Ӏумэт

Ӏумэт – пащтыхьым пэжу хущыт, щыпкъэу бгъэдэт; зы дин зылэжь, а диным ит цӀыху гуп.

## «Гъэсэпэтхыдэхэр» ЦӀэгъэлъагъуэ


«Гъэсэпэтхыдэхэр» тхылъым къыщыкӀуэ гупсысэ нэхъыщхьэхэм я цӀэгъэлъагъуэ

Акъылыншагъэ

1:7; 1:32; 6:32; 9:6; 9:13-18; 10:1; 10:13; 10:14; 10:18; 10:21; 10:23; 12:11; 12:16; 12:23; 13:16; 13:19; 13:20; 14:1; 14:3; 14:7; 14:8; 14:17; 14:18; 14:24; 14:29; 14:33; 15:2; 15:5; 15:7; 15:14; 15:20; 15:21; 16:22; 17:7; 17:12; 17:18; 17:21; 17:24; 17:25; 17:28; 18:2; 18:6; 18:7; 18:13; 19:1; 19:3; 19:10; 19:13; 19:29; 21:20; 23:9; 24:7; 24:9; 26:1; 26:3; 26:6; 26:7; 26:8; 26:9; 26:10; 26:11; 27:3; 27:22; 28:26; 29:9; 29:11; 29:20

Акъыл-Ӏущыгъэ

1:1-2; 1:7; 1:20-33; 2:1-6; 3:13-18; 4:5-9; 8:1-36; 9:1-6; 9:10-12; 10:23; 11:9; 12:8; 13:20; 14:6; 14:33; 15:33; 16:16; 16:21; 16:22; 16:23; 17:24; 18:4; 18:15; 19:8; 21:22; 23:23; 24:3-4; 24:5; 24:14; 28:26

Бэлыхь

10:10; 11:8; 11:29; 12:21; 13:17; 13:20; 13:21; 14:1; 15:6; 15:27; 17:20; 21:12; 21:23

БзэӀеягъэ

10:18; 11:13; 16:28; 18:8; 20:19; 25:23; 26:20-21; 26:22; 30:10

Губжь

12:16; 14:17; 14:29; 14:35; 15:1; 15:18; 16:14; 19:11; 19:19; 20:2; 21:14; 22:24-25; 27:4; 29:8; 29:11; 29:22; 30:33

Гугъэ-гухэлъ

3:26; 10:3; 10:24; 10:28; 11:6; 11:7; 11:23; 12:2; 12:5; 12:11; 13:2; 13:4; 13:12; 13:19; 14:17; 14:22; 15:22; 15:26; 16:1; 16:3; 18:14; 19:21; 20:5; 20:18; 21:5; 21:25; 23:17-18; 24:14; 28:19; 28:20

Гузэвэгъуэ-нэщхъеягъэ

10:1; 10:12; 12:16; 12:25; 14:10; 14:13; 15:13; 15:15; 17:9; 17:22; 18:19; 19:11; 24:10; 25:20

Гу-псэ

2:10; 3:1; 3:3; 4:4; 4:23; 6:14; 6:18; 6:21; 7:3; 7:25; 11:20; 12:20; 12:25; 13:12; 14:10; 14:13; 14:30; 14:33; 15:11; 15:13; 15:15; 15:30; 16:9; 16:24; 17:3; 17:20; 17:22; 20:5; 20:9; 21:1; 21:2; 22:15; 23:19; 24:12; 24:13-14; 24:17; 25:20; 26:23; 26:24-25; 27:9; 27:19

ГуфӀэгъуэ

10:1; 10:23; 11:10; 12:20; 12:25; 14:10; 14:13; 15:13; 15:15; 15:23; 15:30; 16:15; 17:22; 23:24-25; 24:17-18; 29:6

ГущӀэгъу-гулъытэ

11:17; 12:10; 14:21; 14:31; 19:17; 20:28; 21:10; 25:21-22; 28:27

ГъащӀэ

3:1-2; 3:16; 3:18; 3:21-22; 4:4; 4:10; 4:13; 4:20-22; 4:23; 6:23; 8:35; 9:11; 10:16; 10:17; 10:27; 11:19; 11:28; 11:30; 12:28; 13:9; 15:24; 15:27; 16:17; 19:23; 21:21; 22:4; 24:14

Гъэсэныгъэ

13:24; 19:18; 20:30; 22:6; 22:15; 23:13-14; 29:15; 29:17; 29:19; 29:21

Гъуэгу

1:29-31; 2:7-9; 2:12-15; 2:20; 3:5-6; 3:13; 3:17; 3:26; 3:31-32; 4:11-12; 4:14-15; 4:18-19; 4:23; 4:26-27; 5:21; 6:23; 7:25-27; 8:32; 9:6; 10:9; 10:17; 11:5; 11:20; 12:3; 12:15; 12:26; 12:28; 13:15; 14:2; 14:8; 14:12; 14:21; 14:22; 15:9; 15:10; 15:19; 15:21; 15:24; 16:7; 16:9; 16:17; 16:20; 16:25; 16:29; 19:1; 20:7; 20:24; 21:8; 21:16; 22:5; 22:6; 22:9; 23:19; 28:6; 28:10; 28:14; 28:18; 29:18

Жумартыгъэ

11:24-26; 19:6; 21:26; 22:9; 31:20

Захуагъэ

2:7-9; 2:20-21; 3:32; 3:33; 4:18; 4:26; 8:15-16; 9:9; 10:2; 10:3; 10:6; 10:7; 10:11; 10:16; 10:20; 10:21; 10:24; 10:25; 10:28; 10:30; 10:31; 10:32; 11:1; 11:3; 11:4; 11:5; 11:6; 11:8; 11:10; 11:11; 11:18; 11:19; 11:21; 11:23; 11:28; 11:30; 11:31; 12:3; 12:5; 12:6; 12:7; 12:10; 12:12; 12:13; 12:21; 12:26; 12:28; 13:5; 13:6; 13:9; 13:21; 13:25; 14:2; 14:9; 14:11; 14:32; 14:34; 15:6; 15:8; 15:9; 15:19; 15:28; 15:29; 16:8; 16:11; 16:12; 16:17; 18:10; 20:7; 21:3; 21:8; 21:15; 21:21; 21:26; 21:29; 23:24; 24:16; 25:5; 25:26; 28:1; 28:5; 28:6; 28:12; 28:18; 29:2; 29:4; 29:6; 29:7; 29:10; 29:14; 29:26; 29:27; 31:8-9

Захуагъэншагъэ

10:2; 11:1; 13:23; 14:34; 15:25; 15:27; 16:8; 16:19; 17:15; 17:23; 17:26; 18:5; 20:10; 20:17; 20:23; 22:22-23; 22:28; 23:10-11; 24:11-12; 24:15-16; 24:23-24; 28:21; 29:4

Зэныкъуэкъуныгъэ

3:30; 10:12; 13:10; 15:18; 16:28; 17:1; 17:11; 17:14; 17:19; 18:18; 18:19; 20:3; 22:10; 26:17; 26:21; 28:25; 29:8; 29:9; 29:22; 30:33

Зинэ зыщӀэхэр

2:16-19; 5:3-23; 6:23-35; 7:4-27; 9:13-18; 22:14; 23:27-28; 29:3; 30:20; 31:3

КӀуэдыпӀэ

1:32; 2:18-19; 3:25-26; 5:3-5; 5:22-23; 7:25-27; 8:36; 9:17-18; 10:2; 10:7; 10:8; 10:10; 10:14; 10:15; 10:21; 11:3; 11:4; 11:5; 11:7; 11:9; 11:14; 11:15; 11:19; 12:6; 12:7; 12:28; 13:3; 13:6; 13:9; 13:14; 14:11; 14:12; 14:27; 14:28; 14:32; 15:10; 15:11; 15:24; 16:18; 16:25; 17:19; 18:7; 18:12; 18:24; 19:3; 19:9; 19:16; 19:18; 20:20; 21:6; 21:7; 21:16; 21:25; 21:28; 23:13-14; 24:11; 24:16; 26:28; 27:20; 28:18; 29:1; 29:5; 29:16; 31:3

Лэжьыгъэ

6:6-11; 10:4; 10:5; 10:26; 11:18; 12:11; 12:14; 12:24; 12:27; 13:4; 13:11; 14:4; 14:23; 15:19; 16:3; 16:26; 18:9; 19:15; 19:24; 20:4; 20:13; 21:5; 21:25; 22:13; 22:29; 24:30-34; 26:10; 26:13; 26:14; 26:15; 27:18; 27:23-27; 28:19

Лъагъумыхъуныгъэ

10:12; 10:18; 13:24; 15:17

Лъагъуныгъэ

3:3-4; 10:12; 13:24; 14:22; 15:17; 16:6; 17:1; 17:9; 20:28; 21:21; 27:5

Лъытэныгъэ

1:8-9; 3:16; 3:35; 4:7-9; 8:18; 10:6; 10:7; 11:16; 11:26; 12:8; 13:18; 14:19; 14:28; 15:33; 16:31; 17:6; 18:12; 19:11; 20:3; 20:29; 21:21; 22:1; 22:4; 25:6-7; 25:27; 26:1; 26:8; 27:21; 29:23; 31:30-31

ЛъыщӀэж

20:22; 24:29

Мылъку-беягъэ

3:9-10; 3:16; 8:18; 10:2; 10:4; 10:15; 10:22; 11:4; 11:16; 11:18; 11:24; 11:25; 11:28; 12:9; 13:7; 13:8; 13:11; 13:22; 14:20; 14:24; 15:6; 15:16; 15:27; 16:8; 16:16; 16:19; 17:8; 17:23; 18:11; 18:16; 18:23; 19:4; 19:6; 19:10; 19:14; 20:21; 21:6; 21:20; 22:1; 22:2; 22:4; 22:7; 22:16; 23:4-5; 27:23-27; 28:6; 28:8; 28:11; 28:16; 28:20; 28:22; 30:8-9

МыхъумыщӀагъэ

1:10-19; 2:12-15; 2:21-22; 3:29; 3:33; 3:34; 4:14-17; 4:19; 5:22-23; 6:12-15; 9:7-8; 9:12; 10:3; 10:7; 10:10; 10:16; 10:19; 10:24; 10:27; 10:28; 10:29; 10:30; 10:32; 11:3; 11:5; 11:6; 11:7; 11:8; 11:10; 11:18; 11:19; 11:20; 11:21; 11:23; 11:27; 11:31; 12:2; 12:3; 12:5; 12:7; 12:20; 12:21; 12:26; 13:1; 13:2; 13:5; 13:6; 13:9; 13:15; 13:21; 13:22; 13:25; 14:6; 14:9; 14:11; 14:17; 14:19; 14:21; 14:22; 14:32; 14:34; 15:6; 15:8; 15:9; 15:12; 15:26; 15:28; 15:29; 16:4; 16:6; 16:27; 16:29; 16:30; 17:4; 17:5; 17:11; 17:19; 17:20; 19:25; 19:28; 19:29; 20:9; 21:4; 21:7; 21:10; 21:11; 21:12; 21:18; 21:24; 21:27; 22:5; 22:8; 22:10; 22:12; 24:1-2; 24:9; 24:16; 24:19-20; 26:23; 26:24-26; 28:1; 28:12; 28:13; 28:28; 29:2; 29:6; 29:8; 29:16; 29:22; 29:27

Напэ

3:35; 12:4; 13:5; 13:18; 14:34; 14:35; 18:3; 19:26; 20:27; 25:6-7; 25:9-10; 25:21-22; 28:7

Нэпсеягъэ

11:24; 11:26; 15:27; 21:26; 23:6-8; 27:20; 28:8; 28:20; 28:22; 28:25; 30:15

...нэхърэ ...нэхъыфӀщ

12:9; 15:16; 15:17; 16:8; 16:16; 16:19; 17:1; 17:12; 19:1; 19:22; 21:9; 21:19; 22:1; 25:24; 27:5; 27:6; 28:6

Нэчыхь

5:15-20; 11:16; 12:4; 14:1; 18:22; 19:13; 19:14; 21:9; 21:19; 25:24; 27:15-16; 31:10-31

Ныбжьэгъугъэ

13:20; 14:20; 17:9; 17:17; 18:24; 19:4; 19:6; 20:6; 22:24-25; 25:16-17; 27:6; 27:9; 27:10

Пагагъэ

3:7-8; 6:16-17; 8:13; 11:2; 13:10; 13:13; 16:5; 16:18; 16:19; 17:19; 18:12; 21:4; 21:24; 25:6-7; 26:12; 27:1-2; 28:11; 29:23; 30:32

Пэжыгъэ

3:3-4; 8:6-8; 11:1; 11:13; 12:5; 12:17; 12:19; 12:22; 13:17; 14:5; 14:22; 14:25; 16:6; 16:13; 19:22; 20:28; 23:23; 24:26; 25:13; 28:20

Псалъэ-бзэ

2:12; 2:16; 5:3-4; 8:6-9; 10:6; 10:8; 10:10; 10:11; 10:13; 10:14; 10:19; 10:20; 10:21; 10:31; 10:32; 11:9; 11:11; 11:12; 12:6; 12:13; 12:14; 12:18; 12:19; 12:22; 12:25; 13:2; 13:3; 13:5; 14:3; 14:23; 15:1; 15:2; 15:4; 15:7; 15:23; 15:26; 15:28; 16:21; 16:23; 16:24; 16:27; 17:4; 17:7; 17:27; 17:28; 18:2; 18:4; 18:6; 18:7; 18:13; 18:20; 18:21; 19:13; 20:15; 20:19; 21:9; 21:19; 21:23; 22:11; 22:14; 24:26; 25:11; 25:15; 26:7; 26:9; 28:23; 29:5; 29:19; 29:20

ПцӀы

2:12; 2:16; 3:32; 4:24; 6:16-19; 6:24; 7:5; 8:7; 8:13; 10:18; 11:3; 11:20; 12:13; 12:17; 12:19; 12:20; 12:22; 13:5; 13:15; 14:5; 14:25; 17:4; 17:7; 17:20; 19:1; 19:5; 19:9; 19:22; 20:17; 21:6; 22:12; 24:28; 25:19; 26:18-19; 26:28; 29:12; 30:8

Сакъ

4:23; 4:25-27; 14:15; 14:16; 19:2; 19:16; 20:25; 21:20; 21:29; 22:3; 22:5; 23:1-3; 27:12

Тезыр

10:13; 11:21; 13:24; 15:10; 16:5; 17:5; 17:10; 17:11; 19:5; 19:19; 19:25; 19:29; 20:22; 20:30; 21:11; 26:3

Тепщэныгъэ

8:15-16; 11:14; 12:24; 14:28; 14:35; 16:10; 16:12; 16:13; 16:14; 16:15; 19:10; 19:12; 20:2; 20:8; 20:26; 20:28; 21:1; 22:8; 22:11; 24:21-22; 25:2; 25:3; 25:4-5; 28:2; 28:15; 28:16; 28:28; 29:2; 29:4; 29:12; 29:14; 29:16; 29:26; 31:3-5; 31:8-9

ТхьэлъэӀу

14:9; 15:8; 15:29; 20:25; 21:3; 21:27; 28:9

Тхьэм и губжь

3:32; 6:16-19; 11:1; 11:4; 11:20; 11:23; 12:2; 12:22; 14:2; 15:8; 15:9; 15:26; 16:5; 17:15; 20:10; 20:23; 24:18

Тхьэм и лъэкӀыныгъэ

5:21; 8:22-31; 15:3; 15:11; 16:1; 16:2; 16:4; 16:9; 16:10; 16:33; 17:3; 19:21; 20:12; 20:24; 21:1; 21:2; 21:12; 21:30; 21:31; 24:11-12

Тхьэм и нэфӀ

2:7; 3:1-2; 3:13-18; 3:33-34; 8:18; 8:32; 8:34; 10:22; 10:24; 11:1; 11:20; 11:28; 12:2; 12:22; 12:24; 13:4; 13:13; 13:21; 14:9; 14:21; 15:6; 15:8; 15:9; 15:22; 15:26; 16:3; 16:20; 17:8; 18:22; 19:8; 20:7; 21:3; 21:21; 22:9; 25:21-22; 28:13; 28:14; 28:20; 29:18

Тхьэм и нэӀэ

2:7-8; 3:25-26; 10:3; 10:29; 14:26; 14:27; 15:25; 16:6; 18:10; 19:23; 22:12; 22:22-23; 23:10-11; 30:5

Тхьэм фӀэлӀыкӀыныр

1:7; 9:10; 10:27; 16:6; 14:2; 14:26; 14:27; 15:16; 15:33; 19:23; 22:4; 23:17-18; 24:21-22; 28:14; 31:30

Тхьэм щыгугъыныр

3:5-6; 16:20; 20:22; 28:25; 29:25; 29:26; 30:5

ТхьэмыщкӀагъэ

6:10-11; 10:3; 10:4; 10:15; 11:24; 12:9; 12:11; 13:7; 13:8; 13:18; 13:23; 13:25; 14:20; 14:23; 14:31; 18:23; 19:1; 19:4; 19:7; 19:17; 19:22; 20:13; 21:5; 21:13; 21:17; 22:2; 22:7; 22:22-23; 23:20-21; 28:3; 28:6; 28:11; 28:19; 28:22; 28:27; 29:7; 29:13; 29:14; 30:8-9; 30:14; 31:8-9

Унагъуэ-бын

10:1; 10:5; 11:29; 12:4; 13:1; 13:22; 13:24; 14:1; 14:11; 14:26; 15:20; 17:6; 17:21; 17:25; 18:22; 19:13; 19:14; 19:26; 20:7; 20:11; 20:20; 21:9; 21:19; 22:6; 22:15; 23:13-14; 23:22-25; 25:24; 27:8; 27:11; 27:15-16; 28:7; 28:24; 29:3; 29:15; 29:17; 30:11; 30:17; 31:10-31

Ущие-гие

1:7; 1:8-9; 3:1-2; 3:11-12; 4:1-2; 4:13; 5:12; 6:20-24; 7:1-3; 8:10; 8:33; 9:7-9; 10:8; 10:17; 12:1; 13:1; 13:13; 13:14; 13:18; 15:5; 15:10; 15:12; 15:31; 15:32; 16:20; 17:10; 19:20; 19:25; 19:27; 21:11; 23:12; 23:23; 25:12; 27:5; 27:6; 28:23; 29:1

Фадэ

20:1; 23:20-21; 23:29-35; 31:4-7

Фыгъуэ

3:31; 14:30; 23:17; 24:1; 24:19; 27:4

ХъыбарегъащӀэ

13:17; 25:13; 25:25; 26:6

ЦӀыхур ищӀам хуэзэжыныр

11:27; 11:31; 12:14; 13:2; 14:3; 14:14; 18:20; 18:21; 21:13; 22:8; 24:12; 26:27; 27:18; 28:10

Чэнджэщ

1:5; 8:14; 11:14; 12:5; 12:15; 13:10; 15:22; 18:1; 19:20; 20:18; 24:6; 27:9

ШэсыпӀэ ихьэныр

6:1-5; 11:15; 17:18; 20:16; 22:26-27; 27:13

ШыӀагъэ

12:16; 14:29; 15:18; 16:32; 17:27; 18:21; 19:11; 20:3; 25:15; 25:28; 29:11; 29:22

ЩхьэгъэпцӀэж

12:11; 12:15; 14:12; 16:2; 16:25; 18:11; 18:17; 20:6; 21:2; 30:12

ЩхьэзыфӀэфӀагъ

1:24-32; 10:17; 12:1; 12:15; 13:1; 13:13; 14:16; 15:5; 15:10; 15:32; 18:1; 18:2; 19:27; 28:9; 28:14; 29:1

Щхьэщытхъуагъ

17:19; 25:14; 27:1; 27:2

Щыхьэтыгъэ

12:17; 14:5; 14:25; 19:5; 19:9; 19:28; 21:28; 24:28; 25:18

ЩӀэныгъэ

1:4-5; 2:6; 2:10; 8:9; 8:10; 8:12; 10:14; 12:1; 12:23; 13:16; 14:6; 14:18; 15:2; 15:7; 15:14; 17:27; 18:15; 19:27; 22:12; 22:17; 22:20; 23:12; 24:4

Ӏулъхьэ

15:27; 17:8; 17:23; 21:14; 28:21; 29:4

## «ДжакӀуэ» ЦӀэгъэлъагъуэ


«ДжакӀуэ» тхылъым къыщыкӀуэ гупсысэ нэхъыщхьэхэм я цӀэгъэлъагъуэ

Гухэхъуэр

2:1-11; 2:24-26; 3:12-13; 3:22; 5:17-19; 6:9; 8:15; 9:7-9; 11:7-10

Дэзыкъузэхэмрэ захуагъэ зезымыхьэхэмрэ

3:16; 4:1-3; 5:7-8; 8:9

ЕхъулӀэныгъэмрэ мылъкумрэ

2:4-11; 2:26; 4:8; 5:9-14; 5:18; 6:1-6; 7:7; 11:1-2

Къытезымыгъэзэж зэрыщымыӀэр

1:4-11; 3:15; 4:13-16

Лэжьыгъэр

1:3; 2:11; 2:18-23; 2:24; 3:9-13; 3:22; 4:5-6; 4:8; 5:15-16; 5:17; 6:7-9

ЛӀэныгъэр

2:14-16; 3:19-21; 7:2; 9:1-6; 12:5-7

Псалъэр

5:1-6; 6:11; 10:12-14

ПщӀэ зимыӀэр

1:2; 1:14; 1:17; 2:1; 2:11; 2:15-17; 2:18-23; 2:26; 3:19; 4:4; 4:7-8; 4:16; 5:9; 5:15; 6:2; 6:9; 7:6; 8:10; 8:14; 11:8; 12:8

ПӀалъэр

3:1-8; 8:6; 9:11-12

Тепщэныгъэр

4:14-16; 5:7-8; 8:2-5; 10:4; 10:5-7; 10:16-17; 10:20

Тхьэм фӀэлӀыкӀыныр

3:14; 4:17; 5:1-6; 8:12-13; 11:9; 12:1-7; 12:13-14

ЦӀыхум и зэхэщӀыкӀыр

3:11; 3:22; 6:10-12; 7:13-14; 7:24; 8:6-8; 8:16-17; 9:1; 9:12; 10:14; 11:5-6

ШыӀагъэр

7:8-9; 10:4

Щыпкъагъэмрэ бзаджащӀагъэмрэ

3:17; 7:15-18; 7:20; 7:25-29; 8:10-14; 9:1-2

Ӏущыгъэмрэ делагъэмрэ

1:17-18; 2:12-16; 4:5; 6:8; 7:4-12; 7:19; 7:23-25; 8:1; 9:13-18; 10:1-3; 10:12-15; 12:11

## Къэжэр пащтыхъыгъуэ


Къэжэр пащтыхъыгъуэ

Ахъуэ – и теплъэкӀэ хъурей-баринэу щыт жыг щхъуэ-фӀыцӀафэ, «инжир» жыхуаӀэращ.

Бэтэгъэ – лъагапӀэ, зыплъыхьыпӀэ.

Гие – цӀыхум мыхъумыщӀагъэ ӀэщӀэщӀам хущӀрагъэгъуэжын щхьэкӀэ зэреущие псэлъэкӀэ.

ГуащӀэ – къару, зэфӀэкӀыныгъэ; лъэщагъ, бланагъэ; пхъашэ, ябгэ; щхьэмыгъазэ; къикӀуэт зымыщӀэ.

ГуемыӀу псалъэ – жыӀэпхъаджэ, укӀытэгъуэ зыпылъ, жьэм къемыкӀу, гум еуэ псалъэ; псалъэ хъуэн.

Гунэдж – гукъыдэж; нэжэгужагъэ, нэщхъыфӀагъэ.

Гухьэ-гужь – гужьгъэжь, лъагъумыхъуныгъэ; гуращэ бзаджэ.

Гъэджылын – гъущӀыкӀэм игъуэтыну щэн-щытыкӀэм теухуауэ гъэунэхун.

ГъэӀэсэгъуей – жыӀэмыщӀэ, къэгъэдэӀуэгъуей.

ДэхащӀэ – ӀэфӀагъ, гуапагъ зыхэлъ псалъэ.

Дыщэ токъу – дыщэ гъэжа; цӀыхур зыгъэӀуэщхъу, зыӀэпызышэ мэгъу мывэ (зэхь.).

ЕфыгъулӀэн – зыр зым нэхъыфӀу хущыту къалъытэу зэгуэпын; еижын.

Жагъуэзэрабг – гурымыхь, гущыкӀыгъуэ, жагъуэ.

Жьуджалэ – илъэситӀкӀэ къэкӀ, банэ зытет удз хъурей лӀэужьыгъуэ.

Зэусыгъуэджэн – зэмыпэсын, зыхуэмыгъэфэщэн.

Игъуэджэ – емыкӀу, емызэгъ, укӀытэгъуэ зыпылъ; къэхъун хуэмей Ӏуэху.

Икърарыншэ – пцӀыупс, пцӀыӀуэпцӀылэ, зи псалъэ темытыж; тхьэгъэпцӀ.

Инат – ерыщ, ерыпӀынэ; зи жыӀэрэ зи щӀэнрэ яхутемыкӀ.

КӀадэ – гъэтӀылъыгъэ.

КӀыщтэн – зы кумбыгъэм ит гъущӀыкӀэ плъар нэгъуэщӀ кумбыгъэм ипкӀэурэ гъэупщӀыӀун.

Къэжэр – 1. Перс щӀыналъэ. 2. Перс лъэпкъым щыщ.

Къуентхъ – зауэ, теуэ, зекӀуэ хуэдэхэм деж бийм къыӀэщӀах мылъку, Ӏэщэ-фащэ.

Къумалэ – бзэӀэфӀагъ, гуапагъэ.

Къутыргъэн – пагэ; зыхэзыӀэтыкӀ, зыкъызыфӀэщӀыж; пагагъэ.

Лъэкъухь къэхьын – емыкӀу къэхьын, Ӏуэху игъуэджэ хэхуэн; икӀэу къыщӀидзын.

Лъэпощхьэпо – Ӏуэхум и кӀуэрабгъур къызыхэхыгъуей, кӀуапӀэ къозымыт щытыкӀэ.

ЛӀакъуэлӀэш – и лъэщагъкӀэ, тетыгъуэ иӀэкӀэ пщым къыкӀэлъыкӀуэу щыта уэркъ лъэпкъ; текстым зэрыхэтымкӀэ – ӀэнатӀэ лъагэ зиӀэ цӀыху лъэрызехьэ, тепщэныгъэ зиӀэ, куэд зыхузэфӀэкӀ.

Мэхъаджэ – гущӀэгъу зыхэмылъ, еру; бзаджэнаджэ; хъийм икӀа; шынагъуэ.

МэӀу – бжы, сэшхуэ хуэдэхэм пэщӀадзу зэрызрахъумэ гъущӀ пӀащӀэ е пхъэ хъурей (е плӀимэ); пшапэӀудз.

Мывэдз – мывэ зэрадз Ӏэмэпсымэ.

Мысэ – къуаншагъэ зыбгъэдэлъ цӀыху.

Нэрыбгэ – цӀыху.

Нузыр – Тхьэм и цӀэкӀэ цӀыхум игъэзэщӀэну ит псалъэ, гухэлъ, гуращэ.

Ныбжьи – игъащӀэкӀэ, псэухукӀэ, дунейр щыӀэхукӀэ.

Пашэ – Ӏэтащхьэ; унафэщӀ, нэхъыщхьэ, Ӏэщхьэтет, тет.

Пэбгъэн (мэпабгъэ) – зыгурым хущӀэкъун, щӀэхъуэпсын.

ПкъыщӀэлӀэ хъун – ешын, пщын, гугъуехьым къыхэкӀыу пкъыр щӀэлӀэн.

ПсэкӀуэдщӀагъэ – Тхьэм и хабзэрэ и псалъэрэ емызэгъ ӀуэхущӀафэ; гуэныхь.

Псыхуэш – псыфӀэӀу, «уксус» жыхуаӀэращ.

ПшапэӀудз – мэӀу; шынагъуэм (цӀыхуейм, бзаджэнаджэм, щхъуэм, н.къ.) пэӀэщӀэ зызэрыхуэпщӀ Ӏуэхуфэ е псэлъафэ (зэхь.).

Пшэрыхьын – къэущэкӀуар зэӀыхын, пщэфӀын.

Пщэжын – гъущӀыкӀэ плъам щымыщу хэлъыр хэгъэкъэбзыкӀын.

СанэщӀэху – жызумым и псыр къызэрыщӀаху Ӏэмэпсымэ.

Сэрей – пащтыхьыр, хъаныр, пщыр зыщыпсэууэ щыта уардэ унэ.

ТхьэщӀа иӀэн – тхьэрыӀуэ; тхьэлъанэ зыхэлъ Ӏуэху.

Уэкъуо – жьапщае, жьышхуэ; жьыкӀурий.

Уэхьий – бегъымбархэм къахуех Тхьэм и псалъэр е и унафэр.

УпщӀэж ехьэлӀэн – Ӏуэхум чэнджэщ къыхегъэлъхьэн; зыгуэрым ечэнджэщын.

УпщӀэжакӀуэ – упщӀэжэгъу, чэнджэщэгъу; чэнджэщакӀуэ.

Ухэсын – зы Ӏуэхугъуэм пыухыкӀауэ теубыдэн; унафэ къэщтэн.

Ущэн – зыщӀыпӀэ зыгуэр илъхьэн, зыгуэр из щӀын.

Фэлъыр дэхын – зыгуэрым ткӀийуэ ешхыдэн; удын ехын.

Фо бэшх – фо куэд зышх; ӀэфӀышх.

Хэгъэгу – хэку, лъахэ, щӀыпӀэ, щӀыналъэ.

Хей – къуаншагъэ зыбгъэдэмылъ цӀыху.

Хеяжьэ баш – хеящӀэм хейщӀэгъуэр зэрызригъакӀуэ баш. Къуаншагъэ зыбгъэдэлъыр щызэхигъэкӀкӀэ, хеящӀэм хейуэ къигъэлъэгъуар здэщыт лъэныкъуэмкӀэ башыр ирихьэкӀмэ, абы мысагъэ зэрыбгъэдэмылъыр цӀыхум яригъащӀэрт.

ХеящӀэ – хеяжьэ; къуаншагъэ зыбгъэдэлъыр зэхэзыгъэкӀ цӀыху.

Хьэкум – цӀыху зэныкъуэкъухэм я Ӏуэхур зэхэзыгъэкӀ, щӀэпхъаджэ зылэжьам хуэфащэ тезыр тезылъхьэ щӀыпӀэ е ӀуэхущӀапӀэ; хеящӀэ.

Хьилэгу – бзаджэ; щӀэкӀыпӀэ зи куэд, ӀэмалкӀэ Ӏэзэ; хьилэшы.

Хъарзынэщ – хъугъуэфӀыгъуэхэр щахъумэ, щагъэтӀылъ, щызэрахьэ щӀыпӀэ; хъумапӀэ.

Хъатэ пэмыхьэ щӀын – къыпфӀэмыӀуэхун, зыгуэрым уасэ емытын; зыгуэрым фӀэмылӀыкӀын.

Хъырцыжь – хъунщӀакӀуэ, техакӀуэ.

Хъуэхъупэ тын – фӀыщӀэгуапэ псалъэ.

Хъугъэ-щӀагъэ – къэхъугъэ, Ӏуэхугъуэ блэкӀа.

Хъурджанэ – зыгуэр ирикӀэращӀэу пкъощӀэсэм хэщӀыхьа епхыпӀэ.

Чэтэн – щэкӀ Ӏув лъэпкъыгъуэ, пхъашэу зэӀущауэ.

ЧыракӀуэ – чырэм хэт цӀыху; чырэкӀэ зыгуэр къешэкӀын, зехьэн.

Шэс – зыгуэр бгъэзэщӀэну е бгъэпэжыну пщэрылъ зыщыпщӀыжкӀэрэ узэрыхуэ щытыкӀэ.

ШэсыпӀэ иувэн – шэс хьэкъ; шэс папщӀэу зыгуэрым и цӀэкӀэ увын.

Шэчалъэ – тэрэзэ, гырэ.

(И ӀэдакъэщӀэкӀ) и шхыгъуи ихуэн – цӀыхум ищӀам, илэжьам пэкӀуэ игъуэтыжын, фӀыщӀэгуапэ щӀыгъуэ ихуэн.

ШыӀагъэ – шыӀэныгъэ.

Щауэгъу – ныбжэгъу.

ЩуӀэгъэ – нысащӀэ; бзылъхугъэ щхьэгъусэ.

ЩхьэкӀуэ – хъыбар гуауэ, хъыбар Ӏей; жагъуэ, губгъэн (зэхь.).

ЩынэщӀылъху – щӀымахуэм халъхуа щынэ.

Щыхъэн – щекӀуэкӀын, къыщыхъун.

ЩӀэнэкӀалэ – цӀыхум щӀэнакӀэр; ауаныщӀ.

Ӏэл – бзаджэ; ерыщ, еру; зэгъыгъуей, сампӀэимыхьэ.

Ӏэщхьэтет – унафэщӀ, нэхъыщхьэ, тет, Ӏэтащхьэ.

Ӏуэрбжэр – псэлъэрей; мыхъумыщӀэ куэд жызыӀэ.

Ӏумэт – пащтыхьым пэжу хущыт, щыпкъэу бгъэдэт; зы дин зылэжь, а диным ит цӀыху гуп.

* 1:1 ЩӀэныгъэлэжьхэм я нэхъыбэм зэрызэдащтамкӀэ, текстым зи цӀэр къыхэщ Ахъийшурэщыр Къэжэр пащтыхьыгъуэр ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ 486/5 гъэм щегъэжьауэ 465 гъэм нэс зи ӀэмыщӀэ илъа Ксеркс Езанэрщ.

* 1:1 Индие щӀыналъэр.

* 1:1 СуданыщӀым и зэхуэдитӀымрэ Мысыр щӀыналъэм и ипщэ лъэныкъуэмкӀэ щыӀэ щӀыгухэмрэ зыхыхьэ хэкум аращ зэреджэу щытар.

+ 1:1 Сэфирэт 8:9, Сэфирэт 9:30

* 1:2 Иджырей Иран хэгъэгум и къухьэпӀэмкӀэ щыӀэ къалэщ. Пасэм щыгъуэ Къэжэр пащтыхьыгъуэм и щыхьэрищым языхэзу щытащ; хэгъэгу Ӏэщхьэтетхэр щӀымахуэм зыдэсу щыта сэрейри здэщыӀар мыбдежщ.

* 1:10 Тхылъым и кӀуэцӀкӀэ зыбжанэрэ ущрихьэлӀэ «ӀуэхутхьэбзащӀэ» псалъэмкӀэ къэдгъэлъагъуэр сэрейм Ӏуэхуу дэлъым кӀэлъыплъ хьэдымхэращ, е, нэгъуэщӀу жыпӀэмэ, зи хъулъхугъащхьэр зыӀэщӀаха цӀыхухъухэращ. Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытххэм къыщыкӀуэ «сарис» псалъэм нэхъыбэм кърахыр а мыхьэнэрауэ щыт пэтми, пащтыхьым къулыкъу хуэзыщӀэ цӀыхуми ар щыхуахь къыхокӀ. Тхыгъэ ЛъапӀэр зэрыщыту къапщтэмэ, «сарис» псалъэм пащтыхьым и блыгущӀэтхэри, упщӀэжакӀуэхэри, дзэпщхэри, Ӏуэхузехьэхэри, ӀуэхутхьэбзащӀэхэри, н.къ. къигъэлъагъуэу куэдрэ ущыхуэзэ щыӀэщ. КъикӀ дыдэр зэрагъэнахуэри контекстым теухуауэщ.

+ 1:10 Сэфирэт 7:9

+ 1:19 Сэфирэт 8:8, Данил 6:8

+ 2:1 Сэфирэт 1:19-20

* 2:6 Вавилон.

* 2:6 Текстым зи цӀэ къыхэщ Нэбыхъунэщырыр Бабылей пащтыхьыгъуэр ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ 605 гъэм щегъэжьауэ 562 гъэм нэс зи ӀэмыщӀэ илъа Навуходоносор ЕтӀуанэрщ. Аращ ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ 597 гъэм ебгъэрыкӀуэу Ерусэлим къэзызэуар, мин бжыгъэкӀэ цӀыхухэр гъэру иубыду Бабылей зыхуари. Ӏэрыубыд ящӀахэм яхэтащ Ехьудейм и пащтыхь Ехъунеи.

* 2:7 Журт. «Эстер». ХамэщӀ къина журтхэм я лъэпкъыцӀэри мажусиицӀэри зэгъусэу зэрахьэу зэрыщытар Сэфирэт и щапхъэм къегъэлъагъуэ. ХьэтӀасэр (журт. Хадасса) хъыджэбзым и цӀэ дыдэщ, «мерэт» жыхуиӀэщ. Сэфирэтыр, пасэрей журтыбзэкӀэ «Эстер» хъур, хъыджэбзым къыфӀаща мажусиицӀэращ. Пасэрей къэжэрыбзэм хэта «вагъуэ» псалъэм къытекӀауэ хуэзыгъэфащэхэри, бабылей тхьэгуащэу Иштар и цӀэм къытекӀауэ къэзылъытэхэри щыӀэщ.

+ 2:15 Сэфирэт 9:29

* 2:16 Ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ 479-478 гъ. щӀымахуэпэ мазэм.

* 2:18 Е «ЩӀыналъэхэм хьэкъулэр ящхьэщихри». Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэм къикӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэу щыткъым.

* 2:19 Мардэхей...и лэжьыгъэ Ӏыхьэр щрихьэкӀырт – Журт. «Мардэхей сэрей куэбжэпэм деж щыст». Пащтыхьым къыхуищӀ пщэрылъхэр игъэзащӀэу, жыхуиӀэщ. Сэрей куэбжэпэм дежщ пащтыхь ӀуэхущӀэхэм я лэжьыгъэр щрахьэкӀыу щытар. Еплъ: 2:21; 3:2-3.

* 2:23 Е «а нэрыбгитӀыр бжэгъум фӀагъэтӀысхьащ».

+ 2:23 Сэфирэт 6:2, Сэфирэт 10:2

* 3:1 ЩӀэныгъэлэжьхэм я нэхъыбэм зэралъытэмкӀэ, Аман амэлычхэм я пащтыхьу щыта Аджадж и щӀэблэщ. Мысырым къикӀыж исрэӀилхэм амэлычхэр зэратеуэрэ лъэпкъитӀыр зэбийуэ къэгъуэгурыкӀуащ. ИсрэӀил хэгъэгум и япэ пащтыхь, Мардэхей и адэжь ТӀалутӀ амэлычхэр зэтриукӀэн хуейуэ Тхьэм унафэ къыщӀыхуищӀауэ щытари аращ. А ныбжьрей лъагъумыхъуныгъэу амэлычхэмрэ журтхэмрэ я зэхуаку илъам къыбгурегъаӀуэ Мардэхей Аман лъытэныгъэ хуищӀыну щӀыхуэмеяри, Аман зэрыжурт лъэпкъыу я лъапсэ игъэгъущыну щӀытегушхуари.

* 3:7 Ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ 474 гъ. и гъатхэпэ мазэм.

* 3:7 Ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ 473 гъ. и щӀымахуэкӀэ мазэм.

+ 3:7 Сэфирэт 9:24, Сэфирэт 9:26,

* 3:9 Журт. «дыжьын талант 10,000» – ар дыжьын тонн 300 хуэдиз мэхъу.

+ 3:10 Сэфирэт 8:2

* 3:12 Ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ 474 гъ. и гъатхэку мазэм и 17-нэ махуэм.

+ 3:12 Сэфирэт 8:9

* 3:13 Ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ 473 гъ. и гъатхэпэ мазэм и 7-нэ махуэм.

+ 3:13 Сэфирэт 8:10,

+ 3:15 Сэфирэт 8:14

* 4:1 КъуэкӀыпӀэ Гъунэгъум щыпсэу лъэпкъхэм гуауэ къащытепсыхэкӀэ, я щыгъын щӀыӀутелъхэр зэхачатхъэрэ щыгъуэ щыгъынхэр къызэщатӀагъэу, сахуэр я щхьэм драпхъейрэ ину гъуэгрэ бжэуэ хабзэ яхэлъащ.

+ 4:3 Данил 9:3

* 4:4 Еплъ. 1:10.

+ 4:7 Сэфирэт 3:9

+ 4:8 Сэфирэт 3:14

+ 4:11 Данил 2:9

* 4:16 Гузэвэгъуэ щихуэкӀэ е гуауэ къащылъэӀэскӀэ журтхэр нэщӀ ихьэрти, гущӀэгъу къахуищӀу гъуазэ яхуэхъуну Тхьэм елъэӀуу щытащ.

+ 5:1 Сэфирэт 4:16

+ 5:2 Сэфирэт 4:11

+ 5:3 Сэфирэт 7:2,

+ 5:8 Сэфирэт 7:3

+ 5:9 Сэфирэт 3:1

+ 5:10 Сэфирэт 6:13

+ 5:11 Сэфирэт 9:7-10, Сэфирэт 3:1

* 5:14 Метр 25-м нэблагъэ.

+ 5:14 Сэфирэт 6:4, Сэфирэт 7:9-10

+ 6:1 Сэфирэт 2:23, Сэфирэт 10:2

+ 6:2 Сэфирэт 2:21-22

+ 6:4 Сэфирэт 5:14, Сэфирэт 7:9-10

* 6:8 Пасэрей журтыбзэкӀэ тха текстым къызэрыхэщымкӀэ, пащтыхь дамыгъэхэмкӀэ гъэщӀэрэщӀар шыщхьэрат.

* 6:13 Журт. «и упщӀэжакӀуэхэмрэ и щхьэгъусэ Зэрэшрэ». Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытххэр мыбдеж зэтемыхуэу къыщыхэкӀ щыӀэщ. Языныкъуэ тхыгъэжьхэм «упщӀэжакӀуэу» ущрохьэлӀэ, нэгъуэщӀ Ӏэрытххэми «ныбжьэгъуу» къыщыгъэлъэгъуащ.

+ 6:13 Сэфирэт 5:10

+ 7:1 Сэфирэт 5:3,

+ 7:3 Сэфирэт 5:8

* 7:4 узгъэгумэщӀынтэкъым абы щхьэкӀэ – Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 7:4 Сэфирэт 3:9

+ 7:6 Сэфирэт 3:10

* 7:8 Журт. «Аман и нэгур [тепхъуэкӀэ] щӀауфащ». Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэу щыткъым, ауэ, зэрыхуэбгъэфэщэнкӀэ, Аман кӀэ зэрыратар къигъэлъагъуэу аращ.

+ 7:9 Сэфирэт 1:10, Сэфирэт 5:14, Сэфирэт 6:4, Гъэс. 11:5, Данил 6:24

* 8:1 ЕпцӀыжакӀуэхэмрэ щӀэпхъаджащӀэхэмрэ я мылъкур хэгъэгу хъарзынэщым щыщ хъуныр Бабылей пащтыхьыгъуэм илъа хабзэхэм ящыщ зыт.

+ 8:2 Сэфирэт 3:10

+ 8:3 Сэфирэт 3:1

+ 8:4 Сэфирэт 5:2

+ 8:8 Сэфирэт 3:12

* 8:9 Ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ 474 гъ. и гъэмахуэпэ мазэм и 25-нэ махуэм.

+ 8:9 Сэфирэт 1:1, Сэфирэт 3:12, Сэфирэт 1:22

+ 8:10 Сэфирэт 3:10, Сэфирэт 3:13

* 8:12 Ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ 473 гъ. и гъатхэпэ мазэм и 7-нэ махуэм.

+ 8:14 Сэфирэт 3:15

+ 8:15 Гъэс. 11:10

+ 9:1 Сэфирэт 3:13

+ 9:12 Сэфирэт 5:6, Сэфирэт 7:2

* 9:15 Ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ 473 гъ. и гъатхэпэ мазэм и 8-нэ махуэм.

* 9:19 МахуэщӀ махуэхэм деж шхыныгъуэ зэмылӀэужьыгъуэхэмкӀэ зыр зым етэурэ зэщыгуфӀыкӀыныр журтхэм хабзэу яхэлъащ.

+ 9:24 Сэфирэт 3:7

+ 9:29 Сэфирэт 2:15

+ 9:30 Сэфирэт 1:1, Сэфирэт 8:9

+ 9:31 Сэфирэт 4:3

+ 10:2 Сэфирэт 2:23, Сэфирэт 6:1-2

+ 1:1 Гъэс. 10:1, Гъэс. 25:1, ДжакӀуэ 12:9

+ 1:3 Гъэс. 2:9

+ 1:4 Гъэс. 8:5

* 1:7 Журт. «Яхве». Тхьэм Мусэ бегъымбарми журтхэми закъызэрыригъэцӀыхуауэ щытар апхуэдэущ. «Яхве» жиӀэмэ, «ЩыӀэр», «Псэур» жиӀэу аращ. Журтхэр а цӀэм апхуэдизкӀэ фӀэлӀыкӀырт, къапсэлъыну щышынэрти, Тхыгъэ ЛъапӀэми макъкӀэ щеджэкӀэ, а цӀэр къамыпсэлъу абы и пӀэкӀэ «Адонай» жаӀэу хуежьащ. «Си Зиусхьэн» жиӀэу аращ абы къикӀыр.

+ 1:7 Гъэс. 8:13, Гъэс. 9:10, Гъэс. 16:6

+ 1:8 Гъэс. 6:20

* 1:9 Журт. «къыпщхьэратӀэгъэнщ абыхэм уэ къэгъагъэ блэрыр, зэпэлыдыж щыгъэри къыппщӀэхалъхьэнщ». КъикӀым теухуауэ зэддзэкӀауэ аращ.

+ 1:9 Гъэс. 4:9

+ 1:10 Гъэс. 16:29

* 1:12 Журт. «хьэдрыхэ дунейм зэрызыӀэщӀилъхьэжым хуэдэу псэууэ ахэр едгъэндырэхынщи, мащэм ихуам ещхьуи зыӀэщӀэтлъхьэнщ». КъикӀым теухуауэ зэддзэкӀауэ аращ.

+ 1:15 Гъэс. 4:14, Гъэс. 24:1

+ 1:16 Гъэс. 6:18,

* 1:17 ЗэрызэдзэкӀам къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 1:19 Гъэс. 15:27

* 1:20 «Гъэсэпэтхыдэхэм» Ӏущыгъэр бзылъхугъэу къыщыгъэлъэгъуащ.

+ 1:20 Гъэс. 8:1, Гъэс. 9:3

+ 1:22 Гъэс. 8:5, Гъэс. 21:24

+ 2:1 Гъэс. 1:8

+ 2:4 Гъэс. 3:14

+ 2:5 Гъэс. 1:7

* 2:7 ЖуртыбзэкӀэ псалъэм къикӀынкӀэ хъунум щыщу зы мыхьэнэращ зэддзэкӀар. «Чэнджэщхэр», «текӀуэныгъэ», «Ӏущыгъэ щхьэпэ» мыхьэнэхэри иӀэщ.

+ 2:7 Гъэс. 30:5

+ 2:9 Гъэс. 1:3

+ 2:14 Гъэс. 10:23, Гъэс. 15:21,

+ 2:15 Гъэс. 14:2

* 2:16 Мы псалъэм мыхьэнищ иӀэнкӀэ хъунущ: 1. нэгъуэщӀ лъэпкъ щыщ бзылъхугъэ; 2. хамэ цӀыхухъу и щхьэгъусэ; 3. зи пщӀэ зыгъэкӀуэда цӀыхубз хэтакӀуэ.

+ 2:16 Гъэс. 6:24, Гъэс. 7:5, Гъэс. 23:27

* 2:18Журт. «ныбжьыкъухэм дежщ», нэгъуэщӀу жыпӀэмэ – лӀахэм я деж.

+ 2:18 Гъэс. 5:5, Гъэс. 7:27

+ 2:22 Гъэс. 10:30

+ 3:1 Гъэс. 1:8

* 3:2 ЖуртыбзэкӀэ мыхьэнэ куэд къызэрыкӀ «шалом» псалъэращ. «Мамырыгъэ», «ехъулӀэныгъэ», «псэуныгъэ», «узыншагъэ» мыхьэнэхэри иӀэщ.

+ 3:2 Гъэс. 3:16, Гъэс. 4:10, Гъэс. 9:11, Гъэс. 10:27

* 3:3 Журт. «уи пщэм къешэкӀи, уи гущхьэм тетхэ». КъикӀым теухуауэ зэддзэкӀауэ аращ.

+ 3:3 Гъэс. 6:21, Гъэс. 7:3

+ 3:6 Гъэс. 11:5

+ 3:7 Гъэс. 12:15,

* 3:9 Тэурэт Хабзэм ипкъ иткӀэ, япэу кърахьэлӀэ гъавэр Тхьэм ейщ, журтхэми ар Абы фӀыщӀэепэс тыгъэу къыхуахьынуи пщэрылъ яӀэщ.

+ 3:14 Гъэс. 8:19, Гъэс. 16:16

+ 3:15 Гъэс. 8:11

* 3:16 Журт. «ГъащӀэ кӀыхьыр и Ӏэ ижьым илъщ, мылъкумрэ щӀыхьымрэ и Ӏэ сэмэгум илъщ». КъикӀым теухуауэ зэддзэкӀауэ аращ.

+ 3:16 Гъэс. 3:2, Гъэс. 4:10, Гъэс. 9:11, Гъэс. 10:27, Гъэс. 8:18, Гъэс. 22:4

+ 3:18 Гъэс. 11:30, Гъэс. 13:12, Гъэс. 15:4

+ 3:19 Гъэс. 8:27,

* 3:20 Журт. «щӀы щӀагъхэр зэгуэзыгъэкӀар». Зи гугъу ищӀыр е дунейр къищыгъэщӀым щыгъуэщ, е Нухь бегъымбарым и лъэхъэнэу дунейр псыкӀэ Тхьэм щикъутэжам щыгъуэщ.

* 3:22 Журт. е «пхуэхъунщ ахэр пщэрыдзэ лъапӀэ», е «пхуэхъунщ ахэр дыуэ». КъикӀым теухуауэ зэддзэкӀауэ аращ.

+ 3:23 Гъэс. 10:9, Гъэс. 4:12

+ 3:31 Гъэс. 23:17, Гъэс. 24:1, Гъэс. 24:19

+ 3:33 Гъэс. 14:11

+ 4:1 Гъэс. 1:8

* 4:7 Е «Сыт убгъэдэмылъами, акъыл абыкӀэ зэгъэгъуэт».

* 4:8 Журт. «ӀэплӀэ епшэкӀмэ».

* 4:9 Журт. «къыпщхьэратӀэгъэнщ абыхэм уэ къэгъагъэ блэрыр, щӀыхь пыӀэм я нэхъ лъапӀэмкӀи къотэнщ». КъикӀым теухуауэ зэддзэкӀауэ аращ.

+ 4:9 Гъэс. 1:9

+ 4:10 Гъэс. 3:2, Гъэс. 3:16, Гъэс. 9:11, Гъэс. 10:27

+ 4:12 Гъэс. 3:23

+ 4:13 Гъэс. 3:18

+ 4:14 Гъэс. 1:15

* 4:17 Журт. «Хабзэншагъэм и щӀакхъуэр яшхри, щӀэпхъаджагъэм и санэр ираф». КъикӀым теухуауэ зэддзэкӀауэ аращ.

+ 4:18 Данил 12:3,

+ 4:22 Гъэс. 14:30

* 4:23 Журт. «гъащӀэр къыщежьэр абдежщ». КъикӀым теухуауэ зэддзэкӀауэ аращ.

+ 4:24 Гъэс. 6:12

+ 5:1 Гъэс. 4:20

* 5:3 Мы псалъэм мыхьэнищ иӀэнкӀэ хъунущ: 1. нэгъуэщӀ лъэпкъ щыщ бзылъхугъэ; 2. хамэ цӀыхухъу и щхьэгъусэ; 3. зи пщӀэ зыгъэкӀуэда цӀыхубз хэтакӀуэ.

* 5:3 Журт. «и псалъэри зейтун дагъэм нэхърэ нэхъ гуакӀуэщ». КъикӀым теухуауэ зэддзэкӀауэ аращ.

+ 5:3 Гъэс. 2:16,

+ 5:4 ДжакӀуэ 7:26

+ 5:5 Гъэс. 2:18, Гъэс. 7:27

* 5:7 Журт. «си щӀалэхэр». 8-нэ усэм щегъэжьауэ зэрызэхуагъазэ псалъэу хъуар закъуэ бжыгъэм итщ.

* 5:8-10 Е «уи цӀыхухъу гуащӀэр нэгъуэщӀым тумыгъэкӀуэдэн щхьэкӀэ».

+ 6:6 Гъэс. 10:26, Гъэс. 18:9

+ 6:8 Гъэс. 30:25

+ 6:9 Гъэс. 19:15

* 6:11 Е «хьэулейм».

+ 6:11 Гъэс. 13:4, Гъэс. 24:33-34, ДжакӀуэ 4:5

+ 6:12 Гъэс. 16:27

+ 6:13 Гъэс. 10:19

+ 6:16 Гъэс. 30:18

+ 6:17 Гъэс. 16:5, Гъэс. 21:4, Гъэс. 12:22, Гъэс. 17:7,

+ 6:18 Гъэс. 15:26, Гъэс. 1:16,

+ 6:20 Гъэс. 1:8

* 6:21 Журт. «ИгъащӀэкӀэ ахэр къэмытӀэтэжыну уи гум къепхэкӀи, ахэр уи пщэми къешэкӀ». КъикӀым теухуауэ зэддзэкӀауэ аращ.

+ 6:21 Гъэс. 3:3

+ 6:23 Гъэс. 10:17

+ 6:24 Гъэс. 2:16

* 6:26 Е «ЦӀыхубз дэхуэхам и ягъэкӀэ щӀакхъуэ тыкъыр щхьэкӀэ лъаӀуэу хыхьэжаи щыӀэщ».

* 6:30 Е «Нэмыплъ ираткъэ дыгъум».

+ 6:34 Гъэс. 27:4,

+ 7:1 Гъэс. 2:1

+ 7:2 Гъэс. 4:4

* 7:3 Журт. «КъешэкӀ ахэр уи Ӏэпэхэми, уи гущхьэми тетхэ». КъикӀым теухуауэ зэддзэкӀауэ аращ.

+ 7:3 Гъэс. 3:3

+ 7:5 Гъэс. 2:16

+ 7:7 Гъэс. 1:4

+ 7:12 Гъэс. 23:28

+ 7:21 Гъэс. 5:3, Гъэс. 6:24

* 7:22-23 Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 7:22 ДжакӀуэ 9:12

+ 7:27 Гъэс. 2:18, Гъэс. 5:5

+ 8:1 Гъэс. 1:20-21, Гъэс. 9:3

+ 8:5 Гъэс. 1:4, Гъэс. 1:22

+ 8:10 Гъэс. 3:14

+ 8:11 Гъэс. 3:15

* 8:12 Е «къызогъуэт», е «къызэрызгъуэтынур сощӀэ».

+ 8:13 Гъэс. 1:7, Гъэс. 9:10, Гъэс. 16:6, Гъэс. 4:24, Гъэс. 6:17

+ 8:14 ДжакӀуэ 7:19

* 8:16 Е «мы дунейм хеящӀэу тетхэми». Пасэрей Ӏэрытххэр мы щӀыпӀэм деж щызэтемыхуэ къыхокӀ.

* 8:18 Е «захуагъэри».

+ 8:18 Гъэс. 3:16, Гъэс. 22:4

+ 8:19 Гъэс. 3:14, Гъэс. 16:16

+ 8:27 Гъэс. 3:19

* 8:30 Е «сыщӀыгъуащ Абы сэ ӀэщӀагъэлӀ Ӏэзэу». КъикӀым теухуауэ зэддзэкӀауэ аращ.

+ 8:35 Гъэс. 3:18, Гъэс. 4:22, Гъэс. 18:22

+ 9:3 Гъэс. 1:20, Гъэс. 8:1

+ 9:10 Гъэс. 1:7

+ 9:11 Гъэс. 3:2, Гъэс. 3:16, Гъэс. 4:10, Гъэс. 10:27

* 9:13-18 Ӏущыгъэм хуэдэу акъылыншагъэри бзылъхугъэ сэфэтым итущ «Гъэсэпэтхыдэхэм» къызэрыщыгъэлъэгъуар.

* 9:13 Е «Бырсырщ акъыл зыбгъэдэмылъ цӀыхубзыр».

+ 9:13 Гъэс. 7:11

+ 9:17 Гъэс. 5:15, Гъэс. 20:17

+ 10:1 Гъэс. 1:1, Гъэс. 25:1, Гъэс. 15:20, Гъэс. 29:3, Гъэс. 17:21, Гъэс. 17:25

+ 10:2 Гъэс. 11:4, Гъэс. 11:6

+ 10:3 Гъэс. 13:25

+ 10:4 Гъэс. 21:5

+ 10:9 Гъэс. 3:23, Гъэс. 28:18

+ 10:10 Гъэс. 6:13

+ 10:11 Гъэс. 13:14, Гъэс. 14:27, Гъэс. 16:22

+ 10:13 Гъэс. 19:29, Гъэс. 26:3

+ 10:14 Гъэс. 18:7

+ 10:15 Гъэс. 18:11

+ 10:16 Гъэс. 11:19

+ 10:17 Гъэс. 6:23

+ 10:19 Гъэс. 17:27, ДжакӀуэ 5:2

* 10:22 Е «абы хэлъкъым нэщхъеягъуэ зи цӀэ».

+ 10:23 Гъэс. 2:14,

+ 10:25 Гъэс. 12:3

+ 10:26 Гъэс. 6:6

+ 10:27 Гъэс. 3:2, Гъэс. 3:16, Гъэс. 4:10, Гъэс. 9:11,

+ 10:28 Гъэс. 11:7

+ 10:30 Гъэс. 2:21-22

+ 10:31 Гъэс. 15:28

+ 11:1 Гъэс. 16:11, Гъэс. 20:10, Гъэс. 20:23,

+ 11:2 Гъэс. 16:18, Гъэс. 18:12, Гъэс. 29:23

+ 11:3 Гъэс. 13:6

+ 11:4 Гъэс. 10:2

+ 11:5 Гъэс. 3:6, Сэфирэт 7:9, Данил 6:24

+ 11:6 Гъэс. 13:6

+ 11:7 Гъэс. 10:28

+ 11:8 Гъэс. 21:18

+ 11:10 Сэфирэт 8:15, Гъэс. 29:2

+ 11:11 Гъэс. 29:8

+ 11:13 Гъэс. 20:19

+ 11:14 Гъэс. 15:22, Гъэс. 20:18, Гъэс. 24:6

+ 11:19 Гъэс. 10:16

* 11:21 Е «щӀэблэр», «къытехъукӀахэр».

+ 11:21 Гъэс. 16:5,

+ 11:24 Гъэс. 13:7,

+ 11:27 Сэфирэт 7:9, Гъэс. 26:27, Данил 6:24

+ 11:30 Гъэс. 3:18, Гъэс. 13:12, Гъэс. 15:4

+ 12:1 Гъэс. 15:10

+ 12:3 Гъэс. 10:25

+ 12:4 Руфэ 3:11, Гъэс. 18:22, Гъэс. 31:10, Гъэс. 14:30

+ 12:6 Гъэс. 14:3

* 12:9 Е «ущхьэхуэлажьэу».

+ 12:11 Гъэс. 28:19

* 12:12 Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 12:13 Гъэс. 18:7, Гъэс. 21:23

+ 12:14 Гъэс. 13:2, Гъэс. 18:20,

+ 12:15 Гъэс. 3:7

+ 12:16 Гъэс. 29:11

+ 12:17 Гъэс. 14:5

+ 12:18 Гъэс. 4:22

+ 12:19 Гъэс. 19:9

+ 12:22 Гъэс. 6:17

+ 12:23 Гъэс. 13:16

* 12:26 Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

* 12:27 Е «зыри къыхуэущэкӀункъым».

* 12:27 Е «гумызагъэм и мылъкум хуещӀыр пщӀэ», е «цӀыху гумызагъэр фӀыгъуэ лъапӀэщ».

* 12:28 Е «нэгъуэщӀ гъуэгум ажалщ узыхуишэнур». Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 13:1 Гъэс. 1:22,

+ 13:2 Гъэс. 12:14, Гъэс. 18:20

+ 13:3 Гъэс. 12:13, Гъэс. 21:23

+ 13:4 Гъэс. 6:9-11, Гъэс. 21:25

+ 13:6 Гъэс. 11:6, Гъэс. 11:3, Гъэс. 19:3

+ 13:7 Гъэс. 11:24

* 13:8 Журт. «къызэрегиер зэхихкъым». Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 13:10 Гъэс. 28:25

+ 13:12 Гъэс. 3:18, Гъэс. 11:30, Гъэс. 15:4

+ 13:14 Гъэс. 10:11

* 13:15 Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 13:16 ДжакӀуэ 10:3

+ 13:17 Гъэс. 25:13

+ 13:18 Гъэс. 15:31-32, ДжакӀуэ 7:5

+ 13:22 Гъэс. 28:8

+ 13:24 Гъэс. 19:18, Гъэс. 22:15, Гъэс. 23:13, Гъэс. 29:17

+ 13:25 Гъэс. 10:3

+ 14:2 Гъэс. 2:15

* 14:3 Журт. «Акъылыншэм и псалъэр пагагъэм и щӀопщщ». Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 14:3 Гъэс. 12:6

* 14:4 Е «и Ӏэшхылъэри къабзэщ».

+ 14:5 Гъэс. 12:17

+ 14:6 Гъэс. 15:14

* 14:9 Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 14:11 Гъэс. 3:33

+ 14:12 Гъэс. 16:25

+ 14:13 ДжакӀуэ 2:2, Лк. 6:25

+ 14:20 Гъэс. 19:7, Гъэс. 19:4

+ 14:21 Гъэс. 29:7

+ 14:23 Гъэс. 21:5

* 14:24 Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 14:27 Гъэс. 10:11, Гъэс. 13:14

+ 14:29 Гъэс. 15:18, Гъэс. 16:32, Гъэс. 19:11, ДжакӀуэ 7:8-9

+ 14:30 Гъэс. 4:22, Гъэс. 12:4

+ 14:31 Гъэс. 17:5

* 14:32 Е «захуащӀэхэм я захуагъэр яхуэхъунщ щхьэегъэзыпӀэ».

* 15:2 Е «зрегъэубгъу», «яхехьэ».

+ 15:2 ДжакӀуэ 10:13-14

+ 15:4 Гъэс. 3:18, Гъэс. 11:30, Гъэс. 13:12

+ 15:8 Гъэс. 21:27, Гъэс. 28:9, ДжакӀуэ 4:17

+ 15:10 Гъэс. 12:1

+ 15:11 Гъэс. 27:20,

+ 15:13 Гъэс. 17:22, Гъэс. 18:14

+ 15:14 Гъэс. 14:6

+ 15:16 Гъэс. 16:8, ДжакӀуэ 4:6

+ 15:17 Гъэс. 17:1

+ 15:18 Гъэс. 28:25, Гъэс. 29:22, Гъэс. 14:29

+ 15:19 Гъэс. 19:24, Гъэс. 22:5, Гъэс. 22:13

+ 15:20 Гъэс. 10:1, Гъэс. 29:3

+ 15:21 Гъэс. 2:14, Гъэс. 10:23,

+ 15:22 Гъэс. 11:14, Гъэс. 20:18, Гъэс. 24:6

+ 15:23 Гъэс. 25:11

+ 15:26 Гъэс. 6:18, Гъэс. 16:24

+ 15:27 Гъэс. 1:19, Гъэс. 23:4, Гъэс. 17:23

+ 15:28 Гъэс. 10:31

+ 15:30 Гъэс. 25:25

+ 15:32 Гъэс. 13:18, ДжакӀуэ 7:5

+ 15:33 Гъэс. 18:12, Гъэс. 29:23

* 16:1 Е «ЦӀыхум жиӀэнур зэрегъэзахуэ, арщхьэкӀэ Тхьэуэ Зиусхьэнращ ар зэпызыгъахуэр».

+ 16:1 Гъэс. 16:9, Гъэс. 19:21, Лк. 12:12

+ 16:2 Гъэс. 21:2, Гъэс. 24:12

* 16:4 Е «цӀыху бзаджащӀэ пэтрэ къыхуигъэщӀащ пшыныж махуэм».

+ 16:5 Гъэс. 6:17, Гъэс. 11:21, Гъэс. 28:20

+ 16:6 Данил 4:24

+ 16:8 Гъэс. 15:16

+ 16:9 Гъэс. 16:1, Гъэс. 19:21, Гъэс. 20:24

+ 16:11 Гъэс. 11:1, Гъэс. 20:10, Гъэс. 20:23,

+ 16:12 Гъэс. 25:5, Гъэс. 29:14

+ 16:13 Гъэс. 22:11

+ 16:14 Гъэс. 19:12, Гъэс. 20:2

+ 16:16 Гъэс. 3:14, Гъэс. 8:19

+ 16:18 Гъэс. 11:2, Гъэс. 18:12, Гъэс. 29:23

* 16:20 Е «Ӏуэхур губзыгъэу зезыхьэм».

+ 16:20 Гъэс. 19:8,

+ 16:22 Гъэс. 10:11, Гъэс. 13:14, Гъэс. 14:27

+ 16:24 Гъэс. 15:26

+ 16:25 Гъэс. 14:12

+ 16:26 ДжакӀуэ 6:7

+ 16:27 Гъэс. 6:12,

+ 16:28 Гъэс. 26:20

+ 16:29 Гъэс. 1:10

* 16:31 Журт. «щӀыхьым и къэгъагъэ блэрщ».

+ 16:31 Гъэс. 20:29

+ 16:32 Гъэс. 14:29

+ 17:1 Гъэс. 15:17

+ 17:2 Гъэс. 19:26

+ 17:3 Гъэс. 27:21,

+ 17:5 Гъэс. 14:31, Гъэс. 24:18

* 17:6 Журт. «Къуэрылъху-пхъурылъхухэр лӀыжь-фызыжьхэм я къэгъагъэ блэрщ».

+ 17:7 Гъэс. 6:17

+ 17:8 Гъэс. 18:16, Гъэс. 21:14

* 17:11 Журт. «гущӀэгъу зи цӀэ зыхэмылъыр лӀыкӀуэ къыхуащӀынщ», е «мелыӀыч гущӀэгъуншэр къыхуагъэкӀуэнщ».

+ 17:14 Гъэс. 20:3, Гъэс. 25:8,

+ 17:15 Гъэс. 24:24,

+ 17:17 Гъэс. 18:24, Гъэс. 27:10

* 17:19 Журт. «зи куэбжэ лъагэу зыгъэувыр». ЗэрызэдзэкӀам къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 17:19 Гъэс. 29:23

+ 17:21 Гъэс. 10:1, Гъэс. 19:13

+ 17:22 Гъэс. 15:13

+ 17:23 Гъэс. 15:27,

+ 17:25 Гъэс. 10:1

+ 17:27 Гъэс. 10:19, ДжакӀуэ 5:2

+ 18:4 Гъэс. 20:5

+ 18:5 Гъэс. 24:24,

+ 18:6 Гъэс. 10:13, Гъэс. 19:29, Гъэс. 26:3

+ 18:7 Гъэс. 10:14, Гъэс. 12:13, ДжакӀуэ 10:12

+ 18:8 Гъэс. 26:22

+ 18:11 Гъэс. 10:15

+ 18:12 Гъэс. 11:2, Гъэс. 16:18, Гъэс. 15:33, Гъэс. 29:23

+ 18:14 Гъэс. 15:13

+ 18:16 Гъэс. 17:8

* 18:19 Журт. «зэныкъуэкъур мывэ сэхым хуэдэщ».

+ 18:20 Гъэс. 12:14, Гъэс. 13:2

+ 18:22 Гъэс. 12:4, Гъэс. 19:14, Гъэс. 8:35

* 18:24 Е «Ныбжьэгъур зи куэдым фӀы хихынкъым», е «Щауэгъухэми яхэтщ ныбжьэгъуу зыкъыпфӀэзыгъэщӀ».

+ 18:24 Гъэс. 17:17

+ 19:1 Гъэс. 28:6

+ 19:2 Гъэс. 21:5, Гъэс. 28:20

+ 19:3 Гъэс. 13:6

+ 19:4 Гъэс. 14:20

+ 19:5 Гъэс. 21:28, Гъэс. 24:28, Гъэс. 25:18

+ 19:6 Гъэс. 29:26

* 19:7 Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 19:7 Гъэс. 14:20

+ 19:8 Гъэс. 16:20

+ 19:10 Гъэс. 26:1, ДжакӀуэ 10:7

+ 19:11 Гъэс. 14:29

+ 19:12 Гъэс. 16:14, Гъэс. 20:2, Гъэс. 28:15

* 19:13 Журт. «зэпымыууэ къыпыткӀу ткӀуэпсщ».

+ 19:13 Гъэс. 17:21, Гъэс. 21:9, Гъэс. 27:15

+ 19:14 Гъэс. 12:4, Гъэс. 18:22

+ 19:15 Гъэс. 6:9, Гъэс. 20:4, Гъэс. 20:13

+ 19:16 Гъэс. 13:13

+ 19:17 Гъэс. 22:9, Гъэс. 28:27, ДжакӀуэ 11:1,

* 19:18 Е «укъызыщӀэмыплъэ пӀэщӀэукӀэн хуэдизу ар».

+ 19:18 Гъэс. 13:24

+ 19:21 Гъэс. 16:1, Гъэс. 16:9,

+ 19:23 Гъэс. 10:16, Гъэс. 11:19

+ 19:24 Гъэс. 15:19, Гъэс. 22:13, Гъэс. 26:15

+ 19:25 Гъэс. 21:11

+ 19:29 Гъэс. 10:13, Гъэс. 18:6, Гъэс. 26:3

+ 20:1 Гъэс. 23:29-32, Гъэс. 31:4,

+ 20:2 Гъэс. 16:14, Гъэс. 19:12

+ 20:4 Гъэс. 19:15

+ 20:5 Гъэс. 18:4

+ 20:9 ДжакӀуэ 7:20,

+ 20:10 Гъэс. 11:1, Гъэс. 16:11, Гъэс. 20:23,

+ 20:13 Гъэс. 19:15

+ 20:16 Гъэс. 22:26-27, Гъэс. 27:13

+ 20:17 Гъэс. 9:17

+ 20:18 Гъэс. 11:14, Гъэс. 15:22, Гъэс. 24:6

+ 20:19 Гъэс. 11:13

+ 20:20 Гъэс. 30:11, Гъэс. 30:17

+ 20:21 Гъэс. 13:11

+ 20:22 Гъэс. 24:29,

+ 20:23 Гъэс. 11:1, Гъэс. 16:11, Гъэс. 20:10,

+ 20:24 Гъэс. 16:1, Гъэс. 16:9, Гъэс. 19:21

+ 20:25 ДжакӀуэ 5:4

+ 20:29 Гъэс. 16:31

+ 21:2 Гъэс. 16:2, Гъэс. 24:12, Лк. 16:15

* 21:4 Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 21:4 Гъэс. 6:17

+ 21:5 Гъэс. 14:23, Гъэс. 10:4

* 21:6 Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 21:6 Гъэс. 20:21

+ 21:9 Гъэс. 19:13, Гъэс. 21:9, Гъэс. 25:24, Гъэс. 27:15

+ 21:11 Гъэс. 19:25

* 21:12 Е «захуащӀэм».

+ 21:14 Гъэс. 17:8

* 21:16 Журт. «ныбжьыкъухэм яхэзэгъэжынущ», нэгъуэщӀу жыпӀэмэ, лӀахэм ящыщ хъужынущ.

* 21:18 Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 21:18 Гъэс. 11:8

+ 21:19 Гъэс. 19:13, Гъэс. 25:24, Гъэс. 27:15

+ 21:22 ДжакӀуэ 7:19, ДжакӀуэ 9:16, ДжакӀуэ 9:18

+ 21:23 Гъэс. 12:13, Гъэс. 13:3

+ 21:24 Гъэс. 1:22

+ 21:25 Гъэс. 13:4

+ 21:27 Гъэс. 15:8,

* 21:28 Журт. «зэхихар зыӀуэтэжым и псалъэ Ӏэпахыркъым». ЗэрызэдзэкӀам къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 21:28 Гъэс. 19:5

* 21:29 Е «и гъуэгу гушхуауэ ар ирокӀуэ».

+ 22:1 ДжакӀуэ 7:1

+ 22:2 Гъэс. 29:13

+ 22:3 Гъэс. 27:12

+ 22:4 Гъэс. 3:16, Гъэс. 8:18

+ 22:5 Гъэс. 15:19

+ 22:9 Гъэс. 19:17

+ 22:10 Гъэс. 26:20

* 22:11 Е «Зи гур къабзэм и псалъэр ӀэфӀщ икӀи абы хуэхъунщ ныбжьэгъу пащтыхьыр».

+ 22:11 Гъэс. 16:13

+ 22:13 Гъэс. 15:19, Гъэс. 19:24, Гъэс. 26:13

+ 22:14 Гъэс. 2:16, Гъэс. 23:27, ДжакӀуэ 7:26

+ 22:15 Гъэс. 13:24

+ 22:16 Гъэс. 28:22

+ 22:17 Гъэс. 5:1, Гъэс. 24:23

+ 22:23 Гъэс. 23:11

+ 22:27 Гъэс. 20:16

+ 22:28 Гъэс. 23:10

+ 23:4 Гъэс. 28:20,

+ 23:5 Гъэс. 27:24,

* 23:7 Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 23:10 Гъэс. 22:28

+ 23:11 Гъэс. 19:25, Гъэс. 22:23

* 23:13 Е «фэлъыр ихыгъуэм иукӀынкъым ар».

+ 23:13 Гъэс. 13:24, Гъэс. 19:18, Гъэс. 22:15

+ 23:17 Гъэс. 3:31, Гъэс. 24:1

+ 23:18 Гъэс. 24:14

+ 23:20 Гъэс. 20:1,

+ 23:22 Гъэс. 1:8

+ 23:27 Гъэс. 22:14, Гъэс. 2:16, ДжакӀуэ 7:26

+ 23:28 Гъэс. 7:12

+ 23:31 Гъэс. 20:1

* 23:33 Е «Хамэ цӀыхубзхэм къыщӀигъэхьэнущ уи нэгу».

+ 24:1 Гъэс. 1:15, Гъэс. 3:31, Гъэс. 4:14, Гъэс. 23:17, Гъэс. 24:19

+ 24:4 Лк. 16:11

+ 24:5 Гъэс. 21:22

+ 24:6 Гъэс. 11:14, Гъэс. 15:22, Гъэс. 20:18

+ 24:9 Гъэс. 3:34, Гъэс. 21:24

+ 24:12 Гъэс. 16:2, Гъэс. 21:2,

+ 24:14 Гъэс. 23:18

* 24:16 Журт. «блэней джэлами», «блэгъуэгуэгъуэ джэлами». «Блы» бжыгъэр Ӏуэхур нэсу зэрызэфӀэхьар, ирикъуу зэрызэфӀэхар, щыз зэрыхъуар къэзыгъэлъагъуэ дамыгъэу зэрыщытым и щапхъэхэм куэдрэ журтыбзэм ущрохьэлӀэ.

+ 24:18 Гъэс. 17:5

+ 24:19 Гъэс. 23:17, Гъэс. 24:1

+ 24:20 Гъэс. 13:9

+ 24:23 Гъэс. 18:5, Гъэс. 28:21

+ 24:24 Гъэс. 17:15,

* 24:26 Журт. «къыпхуищӀа бам хуэдэщ».

+ 24:28 Гъэс. 19:5, Гъэс. 25:18

+ 24:29 Гъэс. 20:22

* 24:34 Е «хьэулейм».

+ 24:34 Гъэс. 6:10-11, ДжакӀуэ 4:5

* 25:1 Ди лъэхъэнэр къихьэным ипэ хуэгъэфэщауэ 715-686 гъэхэм Ехьудей щӀыналъэм и Ӏэщхьэтету щытащ.

+ 25:1 Гъэс. 1:1, Гъэс. 10:1,

+ 25:5 Гъэс. 16:12

+ 25:6 Лк. 14:8-11

* 25:11 Е «мыӀэрысэхэр».

+ 25:11 Гъэс. 15:23

* 25:13 Журт. «уэс къесым хуэдэщ».

+ 25:13 Гъэс. 13:17

+ 25:16 Гъэс. 27:7

+ 25:18 Гъэс. 12:18, Гъэс. 19:5, Гъэс. 24:28

* 25:22 Журт. «и щхьэфэ игъэсынщ дэп пщтырым».

+ 25:24 Гъэс. 19:13, Гъэс. 21:9, Гъэс. 21:19

+ 25:25 Гъэс. 15:30

+ 26:1 Гъэс. 17:7, Гъэс. 19:10, Гъэс. 26:8

+ 26:3 Гъэс. 10:13, Гъэс. 19:29

+ 26:8 Гъэс. 26:1

* 26:10 Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 26:12 Гъэс. 28:11, Гъэс. 29:20

+ 26:13 Гъэс. 22:13

+ 26:15 Гъэс. 15:19, Гъэс. 19:24

+ 26:20 Гъэс. 16:28, Гъэс. 22:10

+ 26:22 Гъэс. 18:8

* 26:23 Е «гущӀэ псалъэкӀэ».

+ 26:27 Сэфирэт 7:9, ДжакӀуэ 10:8, Данил 6:24

+ 27:1 Лк. 12:19-20,

+ 27:4 Гъэс. 6:34

+ 27:5 Гъэс. 28:23

* 27:6 Журт. «и ба пщтырхэу».

+ 27:7 Гъэс. 25:16

+ 27:10 Гъэс. 17:17

+ 27:12 Гъэс. 22:3

+ 27:13 Гъэс. 20:16

+ 27:15 Гъэс. 19:13, Гъэс. 21:9, Гъэс. 25:24

+ 27:20 Гъэс. 15:11, ДжакӀуэ 1:8, ДжакӀуэ 4:8

+ 27:21 Гъэс. 17:3

+ 27:24 Гъэс. 23:5,

+ 28:6 Гъэс. 19:1

+ 28:8 Гъэс. 13:22

+ 28:9 Гъэс. 15:8

+ 28:10 Гъэс. 26:27

+ 28:11 Гъэс. 26:12

+ 28:12 Гъэс. 11:10, Гъэс. 28:28, Гъэс. 29:2

+ 28:15 Гъэс. 19:12

* 28:17 Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 28:18 Гъэс. 10:9

+ 28:19 Гъэс. 12:11

+ 28:20 Гъэс. 19:2, Гъэс. 21:5, Гъэс. 23:4

+ 28:21 Гъэс. 18:5, Гъэс. 24:23,

+ 28:22 Гъэс. 22:16

+ 28:23 Гъэс. 29:5, Гъэс. 27:5

+ 28:25 Гъэс. 13:10, Гъэс. 15:18

+ 28:27 Гъэс. 19:17

+ 28:28 Гъэс. 28:12

+ 29:1 Гъэс. 1:25, Гъэс. 6:15

+ 29:2 Гъэс. 11:10, Гъэс. 28:12, Гъэс. 28:28

+ 29:3 Гъэс. 10:1, Гъэс. 15:20, Лк. 15:13, Лк. 15:30

+ 29:5 Гъэс. 28:23

+ 29:8 Гъэс. 11:11

* 29:10 Е «захуащӀэхэми я псэр ягъэныну ахэр хэтщ».

+ 29:11 Гъэс. 12:16

+ 29:13 Гъэс. 22:2

+ 29:14 Гъэс. 16:12

+ 29:15 Гъэс. 10:1, Гъэс. 17:25

+ 29:17 Гъэс. 13:24

+ 29:20 Гъэс. 26:12

* 29:21 Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэу щымыт пэтми, Ӏуэхур дахэкӀэ зэримыухынур нахуэу къыхощ.

+ 29:22 Гъэс. 15:18

+ 29:23 Гъэс. 11:2, Гъэс. 16:18, Гъэс. 18:12, Гъэс. 15:33, Гъэс. 18:12

* 29:24 Тэурэт Хабзэм ипкъ иткӀэ, щӀэпхъаджагъэр щӀэзыуфэ щыхьэтым гыбзэр хуагъэшырт, Тхьэми цӀыхухэми я нэлатыр зэрытелъыр кърагъэлъагъуэу.

+ 29:25 Лк. 12:4

+ 29:26 Гъэс. 19:6

* 30:1 Зыщыщми къызыхэкӀами теухуауэ хъыбар зыри щыӀэкъым. НэгъуэщӀыпӀэ дежи и цӀэм ущрихьэлӀэжкъым.

* 30:1 Е «мэсей лъэпкъым щыщ ЯкӀэхь и къуэ Агъур и псалъэхэр».

* 30:1 Е «ЖиӀащ а цӀыхум: – Сешащ, си Тхьэ, сешащ, си Тхьэ. СхулъэкӀыжкъым».

+ 30:5 Гъэс. 2:7

+ 30:10 ДжакӀуэ 7:21

+ 30:11 Гъэс. 20:20

+ 30:12 Гъэс. 16:2

+ 30:17 Гъэс. 20:20

+ 30:18 Гъэс. 6:16

+ 30:22 Гъэс. 19:10

+ 30:25 Гъэс. 6:6-8

* 31:1 Е «мэсей пащтыхь ЛэмрэӀил жиӀэжахэр».

+ 31:3 Гъэс. 7:26

+ 31:4 Гъэс. 20:1, ДжакӀуэ 10:17,

* 31:10-31 Ӏэрытхым мы пычыгъуэр акроусыгъэкӀэ зэджэ усэ гъэпсыкӀэм тету ухуащ: журт алыфбейм хэт хьэрфхэм я зэкӀэлъыкӀуэкӀэм техуэу дэтхэнэ зы едзыгъуэри кърегъажьэ.

+ 31:10 Руфэ 3:11, Гъэс. 12:4, Гъэс. 3:15

+ 31:15 Гъэс. 20:13

+ 31:20 Гъэс. 22:9

* 31:25 Журт. «ГуащӀэрэ щӀыхьрэщ».

+ 31:31 Гъэс. 11:16

* 1:1 Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ «кохелет» псалъэм «зэӀущӀэр зэхэзышэ», «цӀыхубэм щӀэныгъэр ялъэзыгъэӀэс», «щӀэныгъэм къыхуезыджэ» жиӀэу аращ къикӀыр.

+ 1:1 ДжакӀуэ 1:12, ДжакӀуэ 7:27, ДжакӀуэ 12:8-10

* 1:2 Пасэрей Ӏэрытхым куэдрэ къыщыкӀуэ мы псалъэм «Ӏу бахъэ», «жьы щабэ» жиӀэу аращ къикӀыр. Ауэ псалъэр текстым зэрыхэтыр «напӀэзыпӀэм блэкӀ», «зыми щымыщ», «пщӀэ зимыӀэ», «зэхэщӀыкӀыгъуей» жиӀэу иӀэ мыхьэнэ зэхьэкӀахэмкӀэщ.

+ 1:2 ДжакӀуэ 8:8,

+ 1:3 ДжакӀуэ 2:11, ДжакӀуэ 3:9, ДжакӀуэ 5:15

+ 1:8 Гъэс. 27:20

+ 1:9 ДжакӀуэ 3:15

+ 1:11 ДжакӀуэ 2:16

+ 1:13 ДжакӀуэ 2:26, ДжакӀуэ 3:10

* 1:14 Зи щхьэпи щыӀэкъым – Журт. «жьыбгъэми укӀэлъыжэ хуэдэщ». Еплъ 1:17; 2:11; 2:17; 2:26; 4:4; 4:6; 4:16; 6:9.

+ 1:15 ДжакӀуэ 7:13

+ 1:16 ДжакӀуэ 2:9

+ 1:18 ДжакӀуэ 12:12

+ 2:2 Гъэс. 14:13

* 2:8 Бгъафэ чэсейхэри – Пасэрей Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ. ФӀыцӀагъэ ЛъапӀэм къызэрыхэщымкӀэ, Сэлмэн бегъымбарым щхьэгъусэ щиблрэ щӀасэ бзылъхугъэ щищрэ иӀащ.

+ 2:9 ДжакӀуэ 1:16

+ 2:11 ДжакӀуэ 1:3, ДжакӀуэ 3:9, ДжакӀуэ 5:15

* 2:12 Пасэрей Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым.

+ 2:14 ДжакӀуэ 3:19, ДжакӀуэ 9:2

+ 2:16 ДжакӀуэ 1:11

+ 2:24 ДжакӀуэ 3:12-13, ДжакӀуэ 5:18, ДжакӀуэ 8:15, ДжакӀуэ 5:18

* 2:25 Е «Сэр нэмыщӀ ишхым щыгуфӀыкӀыу хэт шхар?»

+ 2:26 ДжакӀуэ 1:13

* 3:5 Пасэрей журтхэм щӀыр явэн ипэ, мывэу хэлъыр къыхащыпыкӀыу щытащ, апхуэдэ дыдэуи бийм и щӀыгулъ нэхъыфӀхэр мывэкӀэ ясейрт. НэгъуэщӀ гъэнэхуэкӀи щыхуащӀ щыӀэщ.

+ 3:9 ДжакӀуэ 1:3, ДжакӀуэ 2:11, ДжакӀуэ 5:15

+ 3:10 ДжакӀуэ 1:13, ДжакӀуэ 2:26

* 3:11 Пэублэри...иритакъым – Е «АрщхьэкӀэ Тхьэм и Ӏуэху псори ипэм щегъэжьауэ икӀэм нэсыхункӀэ цӀыхум зэхищӀыкӀыну иухакъым, игуми мыщӀэныгъэр ирилъхьащ». Пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым.

+ 3:11 ДжакӀуэ 8:17

* 3:12 Тхъэжу – Е «фӀы ищӀэу».

+ 3:12 ДжакӀуэ 2:24

+ 3:13 ДжакӀуэ 2:24, ДжакӀуэ 5:19

* 3:15 БлэкӀами кърегъэгъазэр Тхьэм! – Пасэрей Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым.

+ 3:15 ДжакӀуэ 1:9

+ 3:19 ДжакӀуэ 2:14, ДжакӀуэ 9:2

+ 3:20 ДжакӀуэ 12:7

+ 3:22 ДжакӀуэ 2:24

+ 4:1 ДжакӀуэ 9:11, ДжакӀуэ 5:7

+ 4:2 ДжакӀуэ 7:1

+ 4:3 ДжакӀуэ 6:3

* 4:4 Е «Къэслъэгъуащ гуащӀэдэкӀми ехъулӀэныгъэми цӀыхухэм я зэхуакум фыгъуэ-ижэр къызэрыдилъхьэр».

+ 4:5 Гъэс. 6:10-11, Гъэс. 24:33-34

+ 4:6 Гъэс. 15:16

+ 4:8 ДжакӀуэ 1:8

+ 4:17 Гъэс. 15:8

+ 5:2 Гъэс. 10:19

+ 5:4 Гъэс. 20:25

* 5:5 Тхьэпщхэм къаӀуэхуа лӀыкӀуэми – Пасэрей Ӏэрытххэм «лӀыкӀуэ» псалъэм и закъуэщ къыщыкӀуэр. «МелыӀыч» жиӀэу къыбгурыӀуи хъунущ.

+ 5:6 ДжакӀуэ 12:13

+ 5:7 ДжакӀуэ 3:16, ДжакӀуэ 4:1

* 5:8 Пасэрей Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым.

+ 5:12 ДжакӀуэ 6:1

+ 5:15 ДжакӀуэ 1:3, ДжакӀуэ 2:11, ДжакӀуэ 3:9

+ 5:18 ДжакӀуэ 2:24

+ 6:1 ДжакӀуэ 5:12

+ 6:2 Лк. 12:20

+ 6:3 ДжакӀуэ 4:3

+ 6:7 Гъэс. 16:26

+ 6:8 ДжакӀуэ 2:15

* 6:10 Е «нэхъ лъэщым».

+ 6:10 ДжакӀуэ 1:10, ДжакӀуэ 3:15,

+ 6:11 ДжакӀуэ 5:2

+ 7:1 Гъэс. 22:1, ДжакӀуэ 4:2

+ 7:3 Лк. 6:21,

+ 7:5 Гъэс. 15:31-32

* 7:7 Пасэрей Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым.

+ 7:7 Гъэс. 17:8

+ 7:8 Гъэс. 14:29

* 7:11 Е «Ӏущыгъэр щӀэиным щӀыгъумэ фӀыщ».

+ 7:13 ДжакӀуэ 1:15

+ 7:15 ДжакӀуэ 8:14

* 7:16 Е «зыщӀытебгъэкӀуэдэжын».

+ 7:17 Гъэс. 10:27

* 7:18 Гузэвэгъуэ куэдым пэӀэщӀэ хуэхъунщ – Е «ущиитӀми иригъуэзэнщ», е «ущиитӀри зэригъэзэщӀэнум иужь итынщ».

+ 7:19 Гъэс. 21:22, ДжакӀуэ 9:16, ДжакӀуэ 9:18

+ 7:20 Гъэс. 20:9,

+ 7:21 Гъэс. 30:10

* 7:25 Бзаджэу... тезубыдащ – е «мыхъумыщӀагъэр зэрымыщӀагъуэри, акъылыншагъэм кӀуэцӀылъ зэрыщымыӀэри зэхэзгъэкӀыну тезубыдащ».

+ 7:25 ДжакӀуэ 1:17

+ 7:26 Гъэс. 5:4, Гъэс. 22:14, Гъэс. 23:27

* 7:28 Журт. «миным зылӀ закъуэщ яхэзгъуэтар, зы бзылъхугъи яхэслъэгъуакъым». ЗэрызэдзэкӀам къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 8:3 ДжакӀуэ 10:4

+ 8:4 Данил 4:32

* 8:8 Е «И псэм хуит щыӀэкъым».

* 8:9 Е «езым зэрекӀыжыр».

+ 8:9 ДжакӀуэ 3:16, ДжакӀуэ 4:1

* 8:10 Е «Слъэгъуащ бзаджащӀэхэр, зэгуэрым Тхьэм и Унэм къакӀуэу щытыгъахэр, зэрыщӀалъхьэри, ер щилэжьу зыдэса къалэми зэраӀэщӀэгъупщыкӀыжри». Пасэрей Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым, зэрызэдзэкӀами къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэхэм языхэзырщ.

+ 8:13 ДжакӀуэ 6:12

+ 8:14 ДжакӀуэ 7:15

+ 8:15 ДжакӀуэ 2:24

+ 8:17 ДжакӀуэ 3:11

* 9:2 Пасэрей Ӏэрытхым «гущӀэгъуншэ» псалъэр хэткъым.

+ 9:2 ДжакӀуэ 2:14, ДжакӀуэ 3:19,

+ 9:7 ДжакӀуэ 2:24

+ 9:12 Гъэс. 7:23

+ 9:16 ДжакӀуэ 7:19

+ 10:4 ДжакӀуэ 8:3

+ 10:7 Гъэс. 19:10

+ 10:8 Гъэс. 26:27

+ 10:12 Гъэс. 18:7

+ 10:14 Гъэс. 15:2

* 10:15 Е «Ӏулэр лэжьыгъэм апхуэдизкӀэ егъэулэури, къалэм хуэзышэ гъуэгури къыхуэгъуэткъым», е «Къалэм нэса зэрыхъуну щӀыкӀэр ищӀэкъыми, Ӏулэр лэжьыгъэм егъэулэу». Пасэрей Ӏэрытхым къыщыкӀуэ псалъэхэм къарыкӀыр гурыӀуэгъуэ дыдэкъым.

+ 10:17 Гъэс. 31:4

+ 10:19 ДжакӀуэ 7:12

* 10:20 Журт. «бзурэ пэт, уи псалъэр ирихьэжьэнущ, быбатэурэ жыпӀар зэбгрихынущ».

* 11:1 Е «Хы Ӏуэхум уи мылъку хэлъхьи, хэхъуэншэ ухъункъым». Пасэрей Ӏэрытхым къыщыкӀуэр мыращ: «Уи щӀакхъуэ Ӏыхьэр псым хэдзи, махуэ бжыгъэ дэкӀми, бгъуэтыжынщ». Псалъэжьым къикӀыр ӀупщӀ дыдэкъым.

* 11:2 Мы усэр зэхуэмыдэу къыбгурыӀуэуи хъунущ: 1. уи мылъкур Ӏуэху зыбжанэм хэлъхьи, вакъэ зэв ущихуэ къыпщхьэпэжынщ; 2. тхьэмыщкӀэм дэӀэпыкъуи, вакъэ зэв ущихуэ абыхэми зыкъыпщӀагъэкъуэжынщ.

+ 11:9 ДжакӀуэ 2:10, ДжакӀуэ 9:7, ДжакӀуэ 12:14,

* 11:10 НапӀэзыпӀэу блокӀ – еплъ 1:2 и еӀуэлӀапхъэм.

* 12:3 2-6-нэ едзыгъуэхэм щӀагъыбзэ гъэпсыкӀэ яӀэщ, зытеухуари жьыгъэращ. «Хьэжэхэмрэ» «плъакӀуэхэмрэ», уегупсыс зэрыхъунумкӀэ, дзэмрэ нэмрэ хуэпхь хъунущ, «унэхъумэхэмрэ» «лӀы гуащӀэвхэмрэ», нэхъыбэм зэралъытэмкӀэ, Ӏэмрэ лъакъуэмрэ ехьэлӀащ.

* 12:4 Мы щӀыпӀэм къикӀыр пасэрей Ӏэрытхым нахуэу къыхэщкъым. Зи гугъу ищӀыр жьы хъуам къыхуэкӀуэ жэщмыжеймрэ тхьэкӀумэ жьажьэ зэрыхъумрэ арагъэнущ.

* 12:5 ЩӀыпцӀэщӀыдэм къыпидзэ къэгъагъэ хужьхэр, зэралъытэмкӀэ, зэхьэлӀар тхъугъэращ.

* 12:5 ЩӀыгъатхъэр хъуэпсашэм и хущхъуэгъуэу зэрахьэу щыта удз лӀэужьыгъуэщ. Гуащэгъатхъэ жызыӀи щыӀэ. Зи гугъу ищӀыр жьы хъуам хуэмыгъашэ хъуапсэрауэ къыщӀэкӀынущ.

* 12:6 Хуэбгъэфащэ зэрыхъунумкӀэ, зи гугъу ищӀыр дыжьын Ӏуданэм пыщӀауэ шэху уэздыгъэр зэрыт фалъэращ.

+ 12:7 ДжакӀуэ 3:20,

+ 12:8 ДжакӀуэ 1:2

+ 12:9 Гъэс. 1:1

* 12:11 Мэлыхъуэ башым и удыну къыптохуэ – пщыгъупщэжкъым – журт. «Ӏунэ хаукӀам хуэдэщ». ЗэрызэдзэкӀам къигъэлъагъуэр иӀэнкӀэ хъуну мыхьэнэращ.

+ 12:12 ДжакӀуэ 1:18

+ 12:13 ДжакӀуэ 5:6

+ 12:14 ДжакӀуэ 11:9,