# Ижъырэ Зэзэгъыныгъэр, КъэбарышӀур

Институт перевода Библии

## МысырикӀыжь


Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru


Институт перевода Библии


Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360


ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

## МысырикӀыжь

### МысырикӀыжь

МысырикӀыжь


Пэублэ гущыӀ

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]


### Пэублэ гущыӀ


МысырикӀыжь


Мосэ иятӀонэрэ тхылъ


ИПБ


Москва 2014


МЫСЫРИКӀЫЖЬ


Мосэ иятӀонэрэ тхылъ


ЗэзыдзэкӀыгъэр Къатмэс ФатӀимэт ЗэхэкӀ ыпхъу


ЯшӀошӀыхэр къыраӀолӀэнхэм пае:


ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-199-6

© ИПБ, 2014


Пэублэ гущыӀ

Лъытэныгъэ зыфэтшӀырэ тхылъеджэр, мы тхылъыр Тхьэм и ГущыӀэ лъапӀэу Библием иӀахьыгъоу Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм щыщ. Ар Мосэ и ТхылъитфкӀэ заджэхэрэ Тауратым къыхиубытэхэрэмкӀэ ятӀонэрэ тхылъ.

Тхьэм и ГущыӀэ лъапӀэ ӀахьитӀоу зэхэт: Ижъырэ Зэзэгъыныгъэмрэ ЗэзэгъыныгъакӀэмрэ. ЗэралъытэрэмкӀэ, Тауратыр пегъымбар Мосэ ытхыгъ. Джы мы тхылъэу пӀыгъым къыщиӀуатэхэрэм Тхылъитфыр къызэрэригъэжьэрэ «УблапӀэм» итхагъэхэр лъагъэкӀуатэх. «УблапӀэр» адыгабзэкӀэ 2005-рэ илъэсым къыдэкӀыгъ. Ар къызэриухыжьырэр Якъубэ къытекӀыгъэхэр Тхьэм псэупӀэкӀэ афыхихыгъэ КъэнаӀан хэгъэгум джыри имысхэу Мысырым зэрэщыпсэущтыгъэхэр ары. Ау ахэр зэгорэм ошӀэ-дэмышӀэу а хэгъэгум къикӀыжьынхэшъ, КъэнаӀан чӀыгум исыщтхэу Тхьэм къызэрариӀогъагъэм кӀуачӀэ зэриӀэу къэнэжьы.

Мы тхылъым къызэриӀуатэрэмкӀэ, Якъубэ къытекӀыгъэхэу ыужыкӀэ ИзраилькӀэ зэджагъэхэр Мысырым лъэшэу щыбэгъуагъэх. Ащ къыхэкӀэу мысыр цӀыфхэр гумэкӀыгъо хэфагъэхэти, ахэм лъэшэу къин арагъэлъэгъущтыгъэ. Джаущтэу Якъубэ къытекӀыгъэхэм ятхьамыкӀэгъо тхьаусыхэ макъэ Тхьэм къызэхехышъ, ахэр мысыр пщылӀыпӀэм къырищыжьынхэу, Ибрахьими, Исхьакъи, Якъуби къызэригъэгугъэгъэхэ чӀыгум ыщэнхэу Мосэ къеджэ. Якъубэ илъэпкъ Мысырым къыримыгъанэу къызэрэрищыжьырэм, къехьулӀэрэм, Тхьэм ыӀорэр сыдигъуи зэригъэцэкӀэжьырэр къегъэнафэ.

Израиль къытекӀыгъэхэр шъхьафит шӀыжьыгъэнхэм пае Тхьэм Мысырым хьэзабышхохэр къыфырегъэхых. А тхьамыкӀагъохэм ауж ныӀэп илъэс шъиплӀым къехъурэ Мысырым къыфэпщылӀыгъэ цӀыф лъэпкъыр къытӀупщыжьынэу фирхьауныр къызеуцуалӀэрэр.

Тхьэм Ежь пае къахихыгъэ цӀыф лъэпкъыр хьалэмэт дэдэу Мысырым къырещыжьышъ, Синай къушъхьэм къырещалӀэ, зэзэгъыныгъэ лъапӀэри мыщ дэжь къыщадешӀы. А зэзэгъыныгъэр Тхьэм зыдашӀым, Ащ къаритыгъэ хабзэхэр агъэцэкӀэнхэу израиль цӀыфхэм пшъэрылъ зыфашӀыжьыгъ. Ежь Тхьэм ахэр ижьау чӀигъэуцуагъэх, къызфигъэгугъэгъэхэ чӀыгури егъэшӀэрэу аӀэ илъынэу къаритыгъ. Синай къушъхьэм дэжь Тхьэм унэшъуипшӀ хъурэ хэбзэ зэхэубытагъэхэр израиль цӀыфхэм МосэкӀэ къафегъакӀох, Ежь къызщахэтыщт, зыдэщыӀэщт ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр агъэпсынэу унашъо къафешӀы.

ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэри ащ игъусэщт Ӏэмэ-псымэ пстэури зэришӀыщтхэмкӀэ Зиусхьанэу Тхьэм Мосэ егъэгъуазэ. ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр агъэуцоу, Хьарунэ къурмэнышӀымрэ ащ ыкъохэмрэ тхьэфэлэжьэным фагъэхьазырхэу зэхъуми, Зиусхьанэу Тхьэм зэригъэгъозагъэхэм зэуи атекӀыгъэхэп. ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр агъэуцуи, Зиусхьанэу Тхьэм и Щытхъу ошъуапщэ ащ къышъхьащыуцуагъэу тхылъыр къеухы.

Тхылъым ыцӀэ къызхэкӀыгъэр ащ иапэрэ шъхьэхэу Якъубэ къытекӀыгъэхэр Мысырым къызэрикӀыжьыгъэхэр къэзыӀуатэхэрэр ары. Ащ епхыгъ «МысырикӀыжь» зыфиӀорэ цӀэр.

«МысырикӀыжьым» къыӀуатэхэрэр израиль цӀыфхэр зыдэщыӀэгъэхэ чӀыпӀэхэм япхыгъэу щэу зэхэуутынхэ плъэкӀыщт:

Израиль цӀыфхэр Мысырым зэрэщыӀэхэр: 1-рэ – я 12-рэ шъхьэхэр;

Израиль цӀыфхэр Синай зыдэщыӀэ лъэныкъомкӀэ зэрэкӀохэрэр: я 13-рэ – я 18-рэ шъхьэхэр;

Израиль цӀыфхэр Синай дэжь зэрэщытхэр: я 19-рэ я 40-рэ шъхьэхэр.

1. Израиль цӀыфхэр Мысырым зэрэщыӀэхэр – 1-12-рэ шъхьэхэр:
Якъубэ ыкъохэу Мысырым итӀысхьагъэхэр (1:1-5);
Якъубэ къытекӀыгъэхэм хьэзаб зэрарагъэщэчыщтыгъэр (1:6-22);
Мосэ икъэхъукӀэрэ ащ ышъхьэ зэрэрихьыжьэжьыгъэмрэ (2:1-22);
Тхьэр Мосэ къызэреджагъэр (3:1–4:31);
Мосэ Мысырым къызэригъэзэжьыгъэмрэ тхьамыкӀэгъуипшӀымрэ (5:1–12:34);
Израиль цӀыфхэр Мысырым къызэрикӀыжьыгъэхэр (12:35-51).
2. Израиль цӀыфхэр Синай зэрэфэкӀуагъэхэр – я 13-рэ – я 18-рэ шъхьэхэр:
Щыпэлъфыхэмрэ хьалыгъу мыкӀумыпшымрэ яхьылӀэгъэ унашъохэр (13:1-16);
Гъогум зэрэтехьагъэхэр (13:17-22);
Израиль цӀыфхэр хым зэрэзэпырыкӀыгъэхэмрэ мысырхэр ащ зэрэхэкӀодагъэхэмрэ (14:1-31);
Зиусхьанэу Тхьэм щытхъу зэрэфашӀыгъэр (15:1-21);
Псы дыджымрэ шъоф нэкӀымрэ (15:22–17:7);
Ӏамэлыкъхэм зэрязэуагъэхэр (17:8-15);
Итрэурэ Мосэрэ (18:1-27).
3. Израиль цӀыфхэр Синай дэжь зэрэщытыгъэхэр – я 19-рэ – я 40-рэ шъхьэхэр:
Зиусхьаным къариӀуагъэхэр агъэцэкӀэнхэу израиль цӀыфхэм пшъэрылъ зэрэзыфашӀыжьыгъэр (19:1-25);
УнэшъуипшӀыр (20:1-17);
Унашъохэмрэ хабзэхэмрэ (20:18–23:33);
Зэзэгъыныгъэ зэрэзэдашӀыгъэр (24:1-18);
ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъэпсын пылъ унашъохэр (25:1–31:17);
ШкӀэ теплъэ зиӀэ тхьэнэпцӀыр дышъэм зэрэхашӀыкӀыгъэмрэ дэхыгъэхэр зэраукӀыгъэхэмрэ (32:1-29);
Мосэ зэрафэлъэӀуагъэмрэ зэзэгъыныгъэр икӀэрыкӀэу зэрэзэдашӀыжьыгъэмрэ (32:30–34:26);
Мыжъобгъухэмрэ Мосэ ынапэ зэрэзэхъокӀыгъэмрэ (34:27-35);
ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр зэрагъэпсыгъэр (35:1–39:43);
ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр зэрагъэуцугъэмрэ Зиусхьаным и Щытхъу ошъуапщэрэ (40:1-38).

Мы тхылъыр ижъырэ джуртыбзэмкӀэ атхыгъагъэм техыгъэу адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыжьыгъ. Урыс синодальнэ Библиер зэрадзэкӀыжь зэхъум, ижъырэ джуртыбзэмрэ ижъырэ урымыбзэмрэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрыттхэр зэрагъэфедагъэхэм къыхэкӀэу адыгабзэкӀэ зэтыдзэкӀыжьыгъэм ичӀыпӀэ зырызхэр ащ тефэхэрэп.

Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытххэм къахэкӀыгъэхэ цӀэ унаехэр адыгэ макъэхэм якъэӀуакӀэ тетэу тхыгъэх.

Адыгабзэм щамыгъэфедэрэ къэӀуакӀэхэу къыхафэхэрэм ямэхьанэ къызэӀуахэу нэкӀубгъомэ ачӀэгъ ехьыхынхэр фэтшӀыгъэх.

Еджэхэрэм гъуазэ зэрафэхъунэу картэр, гущыӀалъэр тхылъым кӀыгъух, къыӀуатэхэрэм япхыгъэу сурэтхэри къыдэхьагъэх. А зэкӀэ тхылъеджэхэм ӀэпыӀэгъу къафэхъунэу тэгугъэ.

Джуртхэр Мысырым къызэрикӀыжьыгъэхэм икъэбар къэзыӀотэрэ мы тхылъыр зэзыдзэкӀыгъэхэм, иредакторхэм, адыгабзэкӀэ ар къыдэкӀыным зиӀахь хэзышӀыхьэгъэ пстэуми зэрафэразэр Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтым къеӀо. Лъытэныгъэ зыфэтшӀырэ тхылъеджэхэм ар агу рихьынэу тэгугъэ.

ШъуишӀошӀхэмрэ шъуиеплъыкӀэхэмрэ яхьылӀагъэу Библием изэдзэкӀынкӀэ ти Институт къэбар ежъугъашӀэмэ тигуапэ хъущт.

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр

### Апэрэ шъхьэр


Якъубэ къытекӀыгъэхэу Мысырым кӀуагъэхэр

1Мары Якъубэ[*] ыкъохэу, шъхьаджи ибын игъусэу, Мысырым ихьагъэхэм ацӀэхэр: 2Рубэн, ЩымӀон, Лэуй, Ехъуд, 3Иссашхар, Зэбулун, Бинямин, 4Дан, Нафталый, Гъад, Ащэр[+]. 5Якъубэ цӀыфэу хэкӀыгъэр зэкӀэ нэбгырэ тӀокӀищырэ пшӀырэ[*]. Ау Юсыф а уахътэм ехъулӀэу Мысырым щыӀэгъэхагъ[+].

6Юсыфи, ышхэри, ахэм язэман къэхъугъэхэри зэкӀэ лӀагъэх. 7Израиль цӀыфэу текӀыгъэхэм лъэш дэдэу ахахъуи, къобын-шъэбынэу щыбагъохи, ахэр а хэгъэгум изы хъугъэх.


Израиль цӀыфхэм Мысырым къин зэрэщалъэгъугъэр

8ЕтӀанэ Юсыф зымышӀэщтыгъэ пачъыхьакӀэ Мысырым щытехьагъ[+]. 9Арыти ицӀыф лъэпкъ риӀуагъ: «Мары, израиль цӀыфхэм ялъэпкъ бэ мэхъу, тэщ нахьи нахь кӀочӀэшху. 10Тежъугъэгупшыс джы ахэр мыбэгъонхэм пае тызэрадэзекӀощтым. Армырмэ, зао къызыхъукӀэ, ахэм зыкъытпаӀатынышъ, типыймэ агохьанхэшъ, тэ къытэзэожьыщтых, тихэгъэгуи икӀыжьыщтых». 11Арыти израиль цӀыфхэм Ӏоф язгъэшӀэщт лъыплъакӀохэр ашъхьащагъэуцуагъэх Ӏоф къинхэмкӀэ кӀочӀаджэ ашӀынхэу. Ахэм фирхьауным гъэтӀылъыпӀэ къалэхэу Питомрэ РаӀымэсэсрэ фагъэуцугъэх[+]. 12Ау нахь рагъэзыхэ къэс, ахэм япчъагъэ хахъозэ, хэгъэгум щызэбгырыкӀыщтыгъэх, ащ къыхэкӀэуи израиль цӀыфхэм нахь къащыщынэщтыгъэх. 13Джары мысыр цӀыфхэм егъэзыгъэкӀэ израиль цӀыфхэм Ӏоф зыкӀарагъашӀэщтыгъэр. 14Джаущтэу ахэм етӀэ зэӀыгъэхьагъэм саман харагъэшӀыкӀызэ, къин зэрарагъэлъэгъурэмкӀи, сыдрэ губгъо ӀофшӀэныкӀи, сыд фэдэрэ Ӏофэу арагъашӀэрэмкӀи ящыӀакӀэ щэчыгъуае ашӀыщтыгъэ. Ахэр жъалымыгъэкӀэ рагъэзыщтыгъэх.


Фирхьауным джурт шъэожъыехэр ыгъэкӀодхэ зэрэшӀоигъуагъэр

15Мысыр пачъыхьэр джурт бзыльфыгъэмэ ямамыкухэм, ахэм ащыщэу зым ыцӀэр Щыфра, адрэм – ПуӀа, адэгущыӀи, 16ариӀуагъ: «Джурт бзылъфыгъэхэу сабый къызфэхъухэрэм шъуадеӀэ зыхъукӀэ, шъуалъыплъ: шъао къызыхъукӀэ, ар шъуукӀы, пшъашъэ къэхъумэ, щэрэӀ». 17Ау мамыку бзылъфыгъэхэр Тхьэм щыщынэщтыгъэхэти, мысыр пачъыхьэм къызэрариӀогъагъэм тетэу ашӀыщтыгъэп, шъаохэри псэоу къагъанэщтыгъэх. 18Мысыр пачъыхьэр мамыку бзылъфыгъэмэ къяджи, ариӀуагъ: «Сыда аущтэу зытешъушӀыхьэрэр, шъаохэр псэоу къызкӀэжъугъанэхэрэр?» 19Мамыку бзылъфыгъэмэ фирхьауным раӀуагъ: «Джурт бзылъфыгъэхэр мысыр бзылъфыгъэмэ афэдэхэп: ахэм псэуныгъэ пытэ яӀэшъ, мамыку бзылъфыгъэр адэжь нэсыгъо имыфэзэ, сабыйхэр къафэхъух». 20Ащ пае Тхьэм мамыку бзылъфыгъэмэ шӀу къафишӀэщтыгъ. Израиль цӀыфэу текӀыгъэхэм лъэш дэдэу ахахъозэ, къобын-шъэбынэу бэгъуагъэх. 21Мамыку бзылъфыгъэмэ Тхьэм щынагъо фыряӀагъэти, Ащ ахэм унагъо аригъашӀи, щыӀэкӀэшӀу къаритыгъ. 22ЕтӀанэ фирхьауным ицӀыфмэ зэкӀэми унашъо афишӀыгъ: «Джуртмэ шъаоу къафэхъурэ пэпчъ Нил псыхъо хэшъудз, пшъашъэу къафэхъурэр псэоу къэжъугъан».

### ЯтӀонэрэ шъхьэр


Мосэ икъэхъукӀ

1Джа уахътэм ехъулӀэу лэуй лъэпкъым щыщ зы лӀы горэм ежь илъэпкъ щыщэу пшъашъэ къыщэгъахэу щытыгъ[+]. 2Шъузыр лъэрымыхь хъуи, шъао къыфэхъугъ. Сабыир зэрэдахэр елъэгъути, мэзищым къыкӀоцӀ гъэбылъыгъэу ащ ыӀыгъыгъ. 3Ау нахьыбэрэ ыгъэбылъын ылъэкӀыжьырэпти, псыхъо Ӏушъом къыщыкӀырэ уц лъагэм хэшӀыкӀыгъэ мэтэжъыер ышти, къэтранрэ мыстхъурэ щифагъэх. Ащ шъэожъыер рилъхьи, Нил псыхъо нэпкъым дэжь уц лъагэм хигъэуцуагъ. 4Шъэожъыем къехъулӀэщтым лъыплъэнэу, ащ ышыпхъу чыжьэкӀэ къэуцугъ. 5А уахътэм тефэу фирхьауным ыпхъу зигъэпскӀынэу псыхъом къэкӀуагъ. Ащ иунэӀут пшъашъэмэ псыхъо нэпкъым тетхэу къакӀухьэщтыгъэ. Фирхьауным ыпхъу уц лъагэм хэт мэтэжъыер ылъэгъугъэти, унэӀут пшъашъэмэ ащыщ горэ ар къыхьынэу ыгъэкӀуагъ. 6Фирхьауным ыпхъу ар къызызэтырехым, сабыир ылъэгъугъ. Ар гъыщтыгъэ. Сабыим ыгу егъуи, къыӀуагъ: «Мыр джурт сабыймэ ащыщ». 7Ардэдэм сабыим ышыпхъу фирхьауным ыпхъу еупчӀыгъ: «СыкӀонышъ, сабыир пфипӀунэу джурт бзылъфыгъэмэ ащыщ къыпфэсщэна?» 8Фирхьауным ыпхъу ащ риӀожьыгъ: «КӀо». Пшъэшъэжъыер кӀуи, сабыим янэ къыщагъ. 9Фирхьауным ыпхъу бзылъфыгъэм риӀуагъ: «Сабыир шти, сфэпӀу; сэ ащ ыпкӀэ къыостыщт». Бзылъфыгъэм сабыир ышти, ар фипӀугъ. 10Сабыим хахъуи, зыкъызеӀэтым, ным ар фирхьауным ыпхъу фищэжьыгъ. Адрэм ар ыкъо папкӀэу иӀагъ. ЦӀэу фиусыгъэр Мос[*], «Сыда пӀомэ сэ ар псым къыхэсхыжьыгъ», – ыӀощтыгъэ ащ.


Мосэ шъхьэегъэзыпӀэкӀэ мыдианмэ яхэгъэгу зэрэкӀожьыгъэр

11Мафэ горэм Мосэ, кӀэлэ чъэпхъыгъэ хъугъэу, илъэпкъэгъухэм адэжь зэкӀом, яӀофшӀэнкӀэ ахэр къинышхо зэрэхэтхэр ылъэгъугъ. Ащ дэжьым Мосэ илъэпкъэгъу джуртым мысыр цӀыф горэ еоу рихьылӀагъ. 12Зиплъыхь-зыкъиплъыхьажьи, зи щымытэу зелъэгъум, мысыр цӀыфыр ыукӀи, пшахъом чӀиухъумэжьыгъ. 13ЯтӀонэрэ мафэм къызыдэкӀым, мары джыри нэбгыритӀу, джуртхэу, зэзаохэу ылъэгъугъ. Арыти мысэм риӀуагъ: «Сыда адэ уилъэпкъэгъу узкӀеорэр?» 14Адрэм къыриӀожьыгъ: «Хэта о пщэуи хьыкумышӀэуи ташъхьагъ укъизгъэуцуагъэр? Мысыр цӀыфыр зэрэуукӀыгъэм фэдэу сэри сыуукӀынэу оӀошъ ара?» Мосэ къащти, зэриӀожьыгъ: «ШъыпкъэмкӀэ а сшӀагъэр джы къашӀагъ». 15Фирхьауным къэбарыр зэхихыгъэти, Мосэ ыукӀынэу рихъухьагъ.

Мосэ фирхьауным зышӀуигъэбылъи, мыдианмэ яхэгъэгу екӀужьыгъ. КӀозэ, псынэ горэм дэжь нэси, щетӀысэхыгъ. 16Мыдиан къурмэнышӀ[†] горэ пхъуибл иӀэу ащ щыпсэущтыгъ. Тым имэл-пчэнхэр ахэм агъэхъущтыгъэхэти, псы рагъэшъонхэу, псынэм къырахызэ, хьакъуашъомэ арыз ашӀыгъ. 17Ардэдэм мэлахъохэр къакӀохи, пшъашъэхэр Ӏуафыгъэх. Джащыгъум Мосэ къэтэджи, ахэм ӀэпыӀэгъу афэхъугъ, ямэл-пчэнхэри псы ригъэшъуагъэх. 18Пшъашъэхэр ятэу Итрэу[*] дэжь къызэкӀожьыхэм, ар къяупчӀыгъ: «Сыда непэ ащ фэдэу нахь жьэу шъукъызкӀэкӀожьыгъэр?» 19Ахэм къаӀуагъ: «Мысыр цӀыф горэ къыддеӀи, мэлахъомэ апэуцужьыгъ. Ар хэгъэкӀи, пси къытфырихи, мэл-пчэнхэр псы ригъэшъуагъэх». 20Ипшъашъэмэ ащ ариӀуагъ: «Адэ тыдэ ар щыӀа? Сыд пае ар къэжъугъэнагъа? Къежъугъэблагъи, жъугъашхэба». 21А цӀыфым дэжь щыпсэунэу Мосэ рихъухьагъ. Ащ ыпхъоу Цыпорэ Мосэ шъуз фэхъунэу къыритыгъ. 22Уахътэ тешӀи, Цыпорэ шъао къызыфэхъум, Мосэ «Сэ хымэ хэгъэгум сыщыхэхэсыгъ» ыӀуи, Гъэршэм[*] цӀэу ащ фиусыгъ.

23Бэ тешӀагъэу Мысырым ипачъыхьэ лӀагъэ. Джуртхэр Ӏоф хьылъэу ашӀэрэм зыкӀэмыӀажь ехъулӀагъэхэу тхьаусыхэ-гырзыным зэрэхэтхэр Тхьэм лъыӀэсыгъ. 24Ахэм ятхьаусыхэ-гырз макъэ Тхьэм къызэхихи, Ибрахьимэ, Исхьакъ, Якъубэ Ӏуагъэу адишӀыгъагъэр ыгу къэкӀыжьыгъ[+]. 25Тхьэр джуртхэм къяплъи, ахэр къинэу зыхэтхэр къызэхишӀыкӀыгъ[+].

### Ящэнэрэ шъхьэр


Тхьэм Мосэ зэригъэгъозагъэр

1Мосэ мыдиан къурмэнышӀэу[†] ишӀупщ Итрэу имэл-пчэнхэр фигъэхъущтыгъэх. Зэгорэм ащ мэл-пчэнхэр шъоф нэкӀым чыжьэу рищагъэхэу, Тхьэм икъушъхьэу Хъорэб екӀолӀагъ[+]. 2Пырэжъые куандэу мэшӀотхъуабзэм ымыстырэм хэтэу, Зиусхьаным имэлэӀич Мосэ къыфэлъэгъуагъ. Пырэжъые куандэр машӀом хэтыгъэми, ар зэрэмыстырэр ащ ылъэгъугъ. 3Мосэ ыӀуагъ: «Мы шӀагъоу хъурэм, куандэр зыкӀэмыстырэм сыкӀонышъ, сыкъеплъын». 4Ар къеплъынэу къызэрыкӀорэр Зиусхьаным къылъэгъугъ. Тхьэр куандэм къыхэджыкӀыгъ: «Мос! Мос!» Ащ риӀожьыгъ: «СыкъэдаӀо!» 5Тхьэм къыӀуагъ: «Мыщ укъемыкӀуалӀ, уицуакъэхэр зыщых, сыда пӀомэ, уздэщытыр чӀыпӀэ лъапӀ»[+]. 6Джыри Ащ Мосэ къыриӀуагъ: «Сэ о уятэ сыри Тхь. Ибрахьими, Исхьакъи, Якъуби сыря Тхь». Мосэ ынэгу рихъуагъ, сыда пӀомэ Тхьэм еплъынкӀэ щынэщтыгъэ[+]. 7Мыщ дэжьым Зиусхьаным къыриӀуагъ: «ШъыпкъэмкӀэ, Сэ сицӀыф лъэпкъ Мысырым тхьамыкӀагъо зэрэщыхэтыр слъэгъугъэ, ар лъыплъакӀохэм зэрагъэтхьаусыхэрэр зэхэсхыгъэ. Ащ игукӀаехэр къыслъыӀэсыгъэх. 8Мысыр цӀыфмэ ар къаӀэкӀэсхыжьынэу сыкъехыгъ, а хэгъэгум къисщыжьынхэшъ, хэгъэгу дэгъоу, хэгъэгу хъоо-пщаоу, щэмрэ шъоумрэ зыщычъэхэу, къэнаӀан, хьат, амэр, пэрыц, еуй, еус цӀыфхэм яхэгъэгу исщэщтых[+]. 9Мары израиль цӀыфхэм ятхьаусыхэ макъэ Сэ къыслъыӀэсыгъ, мысыр цӀыфхэр ахэм жъалымэу къызэрадэзекӀохэрэр Сэ къэслъэгъугъ[+]. 10Арышъ кӀо: Сэ фирхьауным дэжь осэгъакӀо, СицӀыф лъэпкъ, израиль цӀыфхэр, Мысырым къипщыжьынхэм пае». 11Мосэ Тхьэм риӀуагъ: «Сыхэта сэ, фирхьауным дэжь сыкӀонышъ, израиль цӀыфхэр Мысырым къисщыжьынхэу?» 12Тхьэм къыӀуагъ: «Сэ о сыпкӀыгъущт. Сэ узэрэзгъэкӀуагъэр къэзгъэшъыпкъэжьыщт нэшанэр мыры: Мысырым цӀыфхэр къызипщыжьхэкӀэ, мы къушъхьэм сыжъугъэлъапӀэу шъхьащэ къыщысфэшъушӀыщт»[+]. 13Ау Мосэ Тхьэм риӀуагъ: «Дэгъу, израиль цӀыфхэм адэжь джы сыкӀонышъ, ясӀощт: „Шъуятэжъхэм я Тхьэ шъуадэжь сыкъигъэкӀуагъ“. ЕтӀанэ ежьхэм къысаӀощт: „Ащ сыда ыцӀэр?“ Сыда сэ ахэм джэуапэу ястыжьыщтыр?» 14Тхьэм Мосэ къыриӀожьыгъ: «Сэры ЕгъашӀэм ЩыӀэр. Израиль цӀыфхэм моущтэу яӀу: „ЕгъэшӀэрэр Сэры“ зыӀорэм шъуадэжь сыкъигъэкӀуагъ»[+]. 15Джыри Тхьэм Мосэ къыриӀуагъ: «Моущтэу израиль цӀыфхэм яӀу: „ЕгъэшӀэрэ Зиусхьанэу шъуятэжъхэм я Тхьэ, Ибрахьими, Исхьакъи, Якъуби я Тхьэ, шъуадэжь сыкъигъэкӀуагъ“. Джары егъашӀэм Сэ сцӀэр, лӀэуж зэкӀэлъыкӀохэм сащымыгъупшэу агу сыкъызэрэкӀыжьыщтыр. 16КӀуи, Израиль инахьыжъ упчӀэжьэгъухэр къэугъойхи, яӀу: „Зиусхьанэу, шъуятэжъхэм я Тхьэ, Ибрахьими, Исхьакъи, Якъуби я Тхьэ, зыкъысфигъэлъагъуи, къысиӀуагъ: Сэ сыкъышъуфехи, Мысырым къыщышъуашӀэрэр къэслъэгъугъ. 17Арыти тесыубытагъ: Мысырым егъэзыгъэ щыӀакӀэу щышъуиӀэм шъукъыхэсщыжьынышъ, къэнаӀан, хьат, амэр, пэрыц, еуй, еус цӀыфхэм яхэгъэгу, щэмрэ шъоумрэ зыщычъэхэрэ хэгъэгум, шъуисщэщт“. 18Ахэр пӀорэм къедэӀущтых, ори Израиль инахьыжъ упчӀэжьэгъухэми мысыр пачъыхьэм дэжь шъукӀонышъ, ешъуӀощт: „Зиусхьаным, джуртмэ я Тхьэ, зыкъытфилъэгъуагъэшъ, Ащ къурмэн[†] фэтшӀынэу шъоф нэкӀым мэфищ гъогукӀэ тыкӀонэу тытӀупщыба“. 19Ау Сэ сэшӀэ, кӀочӀэ лъэшкӀэ ебгъэзэу къемыгъэуцуалӀэмэ, мысыр пачъыхьэм шъукъызэримытӀупщыщтыр. 20Сэ скӀуачӀэкӀэ мысыр лъэпкъым сыкъыфехынышъ, Ӏоф шӀагъохэмкӀэ згъэпщынэщт, етӀанэ пачъыхьэм шъукъыитӀупщыщт[+]. 21Мысыр цӀыфхэр къышъуфэзгъэшӀущтых, етӀанэ шъузежьэкӀэ, шъуӀэнэкӀыщтэп[+]. 22Джурт бзылъфыгъэ пэпчъ игъунэгъу мысыр бзылъфыгъэми ащ иунэ ис бзылъфыгъэхэми тыжьын, дышъэ пкъыгъохэр, щыгъынхэр ярэлъэӀуи, къаӀерэхых. Шъо ахэмкӀэ шъукъохэмрэ шъупхъухэмрэ жъугъэкӀэрэкӀэнхэшъ, мысыр цӀыфхэр джаущтэу къэшъухъункӀагъэхэу хъущт».

### ЯплӀэнэрэ шъхьэр


Тхьэм Мосэ шӀагъоу къыригъэлъэгъугъэхэр

1Мосэ Тхьэм риӀуагъ: «Ары шъхьае ясӀорэр ахэм ашӀошъ хъущтэп. ЯсӀорэм къемыдэӀухэу, „Зиусхьаныр къыпфэлъэгъуагъэп“ къысаӀощт». 2Зиусхьаным ащ къыриӀуагъ: «Сыда мы пӀыгъыр?» Ащ къыриӀожьыгъ: «Мыр бэщ». 3Зиусхьаным къыӀуагъ: «Тедз ар чӀыгум». ЧӀыгум ар тыридзагъ, бэщыр блэ хъугъэ. Бэщыр блэ зэхъум, Мосэ кӀитхъугъ. 4Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «ПӀэ щэйи, блэм ыкӀэ убыт». Мосэ ыӀэ ыщэйи, блэм ыкӀэ ыубытыгъ. Ар къызэреубытэу, блэр бэщ хъужьыгъэ. 5Зиусхьаным къыӀуагъ: «Мы нэшанэр зэхьылӀагъэр израиль цӀыфхэм ятэжъхэм я Тхьэ, Ибрахьими, Исхьакъи, Якъуби я Тхьэу Зиусхьаныр, къызэрэпфэлъэгъуагъэр ашӀошъ хъуным пае». 6Зиусхьаным джыри Мосэ къыриӀуагъ: «ПӀэ угужъуакӀэ далъхь». Мосэ ыӀэ ыгужъуакӀэ дилъхьагъ. Къызыдехыжьым, мары шъоджэ узым къыхэкӀэу ыӀэ осым фэдэу фыжьыбзэ хъугъэ. 7ЕтӀани Зиусхьаным къыӀуагъ: «Джыри пӀэ угужъуакӀэ далъхь». Мосэ ыӀэ икӀэрыкӀэу ыгужъуакӀэ дилъхьи къызыдехыжьым, мары ар зэрэщытыгъэм фэдэу хъужьыгъэ. 8Зиусхьаным къыӀуагъ: «Ахэм япӀори апэрэ нэшанэри ашӀошъ зымыхъухэкӀэ, ащыгъум ятӀонэрэ нэшанэр ашӀошъ хъущт. 9Ау а нэшэнитӀур ашӀошъ мыхъоу, япӀорэм къыземыдэӀухэкӀэ, Нил псыхъо псы къыхэхи, чӀыгу шъхьашъом текӀ. Джащыгъум псыхъом къыхэпхи псэу ипкӀутыгъэр чӀыгу шъхьашъом лъы техъухьащт».

10Мосэ Зиусхьаным риӀуагъ: «О, Зиусхьан! Сэ сыцӀыф жашӀоп, сыдигъокӀи джащ фэдэу сыщытыгъ, джыри, уиӀумэт О укъызщыдэгущыӀэрэми, сыгущыӀэныр къин къысфэхъу, гущыӀэным сытегъэпсыхьагъэп». 11Арыти Зиусхьаным къыӀуагъ: «Хэта цӀыфыр гущыӀэу зышӀыгъэр? Хэта бзако, дэгу, ылъэгъоу е нэшъу зышӀыхэрэр? Сэрыба, Зиусхьаныр, арыба[+]? 12Арышъ, Сэ укъэгущыӀэ зыхъукӀэ, сыпкӀыгъущт, къэпӀощтхэр озгъэшӀэщт». 13Мосэ къыриӀожьыгъ: «Зиусхьан! Сэщ нэмыкӀ горэ гъакӀоба». 14Ащ дэжьым Зиусхьаныр къызэкӀани, Мосэ къыфэгубжи къыриӀуагъ: «Пшы Хьарунэу лэуир уиӀэба? Ар зэрэжашӀор Сэ сэшӀэ. Мары ар о къыппэгъокӀынышъ, узилъэгъукӀэ, гушӀощт. 15О къэпӀощтхэр ащ епӀонхэшъ, къебгъэӀощт. ШъукъэгущыӀэ зыхъукӀэ, Сэ тӀуми сышъуигъусэщт, шъушӀэщтымкӀи шъузгъэгъозэщт. 16Хьарунэ о пчӀыпӀэкӀэ цӀыфмэ адэгущыӀэщт. Ар о пчӀыпӀэкӀэ гущыӀэщт, о ащ Тхьэ папкӀэу уфэхъущт. 17Мы бэщыр зыдашт, ащкӀэ о нэшанэхэр ябгъэлъэгъущтых».


Мосэ Мысырым зэригъэзэжьыгъэр

18Мосэ къыгъэзэжьи, ишӀупщэу Итрэу дэжь къэкӀожьи, риӀуагъ: «СытӀупщыба, сежьэнышъ, сиӀахьылхэу Мысырым щыӀэхэм адэжь сыкӀощт, ахэр псэухэмэ къызэзгъэшӀэщт». Арыти Итрэу Мосэ къыриӀуагъ: «КӀоба адэ, гъогумаф».

19Мосэ мыдианмэ яхэгъэгу щыӀэзэ, Зиусхьаным къыриӀуагъ: «КӀо, Мысырым гъэзэжь, сыда пӀомэ о ппсэ къешэщтыгъэхэр зэкӀэ лӀагъэх»[+]. 20Мосэ ишъузи ыкъохэри зыдырищэжьагъэх, щыдым тыригъэтӀысхьэхи, Мысыр хэгъэгум кӀонэу ежьагъ. ЫӀыгъынэу Тхьэм зыфиӀогъэ бэщыри зыдиштагъ. 21Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Уежьэу, Мысыр хэгъэгум узыкӀожькӀэ, кӀуачӀэу къыостыгъэмкӀэ Ӏоф шӀагъохэр фирхьауным ыпашъхьэ къыщыгъэлъагъох. Ау Сэ ащ ыгу къызэшӀуезгъэдзэнышъ, цӀыфхэр къытӀупщыщтхэп[+]. 22Фирхьауным еӀу: „Зиусхьаным ыӀорэр мары: Израиль Сэ скъо, Сищыпэлъф“. 23Ау Сэ о къыосӀогъагъ: Скъо сигъэлъапӀэу къурмэнкӀэ[†] шъхьащэ къысфишӀыным пае къэтӀупщ. Ау къэптӀупщынэу уфэягъэпышъ, зэгъашӀэ, Сэ о уищыпэлъфыкъо сыукӀыщт».

24Гъогум чэщ чъыегъур зыщырахыщт чӀыпӀэм къыщыуцугъэхэу, ащ[*] ыпсэ хих шӀоигъоу Зиусхьаныр къышъхьарыхьагъ. 25Ащ дэжьым Ципорэ мыжъо шъэжъыер къышти, ыкъо хъулъфыгъэ пкъынэу иӀэм ыцыпэ пиупкӀыгъ, ащ ылъакъохэм анэси, къыӀуагъ: «СэркӀэ о лъымкӀэ уӀахьыл»[*]. 26Зиусхьаныр ащ кӀэрыкӀыжьыгъ. Ащ дэжьым бзылъфыгъэм къыӀуагъ: «ЛъымкӀэ уӀахьыл». Ащ къыӀуагъэм къыригъэкӀыгъэр сунэт зэришӀыгъэр ары.

27Зиусхьаным Хьарунэ риӀуагъ: «Мосэ ипэгъокӀэу шъоф нэкӀым кӀо». Арыти ар ежьи, Тхьэм икъушъхьэ дэжь адрэм зыщыӀокӀэм, зэбэугъэх. 28КъэзӀофтэгъэ Зиусхьаным зэкӀэ къыриӀуагъэхэри къыгъэлъэгъонхэу унашъо къыфишӀыгъэ нэшанэхэри Мосэ Хьарунэ къыфиӀотагъэх.

29Мосэрэ Хьарунэрэ ежьэхи, израиль цӀыфхэм янахьыжъ упчӀэжьэгъухэр зэкӀэ къаугъоигъэх. 30Зиусхьаным Мосэ къыриӀогъэ гущыӀэхэр зэкӀэ Хьарунэ къафиӀотагъэх, Мосэ нэшанэхэр цӀыфмэ апашъхьэ къыщигъэлъэгъуагъэх. 31ЦӀыфмэ ашӀошъ хъугъэ. Зиусхьаныр израиль цӀыфхэм къафехи, тхьамыкӀагъоу зыхэтхэр зэрилъэгъугъэр зызэхахым, Тхьэм чӀыгум нэсэу шъхьащэ фашӀыгъ.

### Ятфэнэрэ шъхьэр


Мосэрэ Хьарунэрэ фирхьауным дэжь зэрэкӀуагъэхэр

1Ащ ыуж Мосэрэ Хьарунэрэ фирхьауным дэжь кӀохи, раӀуагъ: «Зиусхьаным, Израиль и Тхьэ, ыӀорэр мары: „СицӀыф лъэпкъ Сэ сищытхъу пае шъоф нэкӀым къурмэн[†] мэфэкӀыр щыхигъэунэфыкӀынэу къэтӀупщ“». 2Ау фирхьауным къыӀуагъ: «Хэта Зиусхьаныр, Ащ ыӀорэм седэӀунышъ, израиль лъэпкъыр стӀупщынэу? Зиусхьаныр сэ сшӀэрэп, израиль лъэпкъри стӀупщыщтэп». 3Ахэм къаӀуагъ: «Джуртхэм я Тхьэ зыкъытфигъэлъэгъуагъэшъ, Зиусхьанэу, ти Тхьэ, къурмэн фэтшӀынэу шъоф нэкӀым мэфищ гъогукӀэ тыкӀонэу тытӀупщыба“. Армырмэ Ащ чатэкӀэ е емынэ шӀуцӀэкӀэ тигъэпщынэщт». 4Мысыр пачъыхьэм ахэм къариӀуагъ: «Сыда шъо, Мосэрэ Хьарунэрэ, цӀыфхэр жъугъэохъухэу Ӏоф зыкӀяшъумыгъашӀэрэр? ШъукӀуи, шъхьадж иӀоф ерэшӀ». 5ЕтӀани фирхьауным къыӀуагъ: «Мары, мы хэгъэгум шъо шъуицӀыфэу щыпсэурэр бэ мэхъу, ау шъо ахэр жъугъэохъухэзэ, ӀофшӀэным зэрэпэшъущынхэм шъупылъ арба?»

6А мэфэ дэдэм фирхьауным цӀыфмэ ялъыплъакӀохэу Ӏоф язгъашӀэхэмрэ джуртхэм ащыщ ӀофзегъакӀохэмрэ унашъо афишӀи, ариӀуагъ: 7«Мыщ ыпэкӀэ зэрэшъушӀыщтыгъэм фэдэу, цӀыфмэ саманэу ашӀырэм пае уарзэ яшъумыт. Ежь-ежьырэу, къакӀухьэзэ, уарзэр къызфарэугъоижь. 8Ау саманэу ащ ыпэкӀи ашӀыщтыгъэ пчъагъэм фэдиз джыри ашӀынэу къафэжъугъан, ащ къыщышъумыгъакӀ. Ахэр шъхьахынэх, джары „Ти Тхьэ къурмэн фэтшӀынэу тытӀупщ“ аӀозэ, зыкӀэкуохэрэр. 9Арышъ, шъхьэубэтагъэхэм ямыдэӀунхэм пае, яӀофшӀэн нахь къин афэшъушӀ». 10Арыти цӀыфмэ ялъыплъакӀохэу Ӏоф язгъашӀэхэмрэ джуртхэм ащыщ ӀофзегъакӀохэмрэ цӀыфмэ адэжь кӀохи, араӀуагъ: «Фирхьауным ыӀорэр мары: „Уарзэр шъостыщтэп. 11Уарзэр къызщыжъугъотыщтым шъукӀуи, шъор-шъорэу къыщышъуугъой. Ау шъушӀэн фаем къыщыкӀэщтэп“». 12Джаущтэу цӀыфхэр уарзэм ычӀыпӀэкӀэ фыркъор хыпкъым къыщаугъоенэу зэрэ Мысырэу зэфэдэкӀэ щызэбгырыкӀыгъэх. 13ЦӀыфмэ ялъыплъакӀохэу Ӏоф язгъашӀэхэрэм ахэр агъэгузажъохэзэ, араӀощтыгъэ: «Уарзэр къышъуат зэхъум шъушӀэщтыгъэм фэдиз къабзэ мафэ къэс шъушӀэ». 14Фирхьауным фэлажьэхэу, цӀыфмэ ялъыплъакӀохэу Ӏоф язгъашӀэхэрэр джуртхэм ащыщ ӀофзегъакӀохэм яохэзэ, араӀуагъ: «Сыда джы нэс къэшъушӀыщтыгъэ саман пчъагъэм фэдиз къызкӀэшъумышӀыжьырэр?»

15Джащыгъум джуртхэм ащыщ ӀофзегъакӀохэр кӀохи, фирхьауным етхьаусхылӀэхэзэ, раӀуагъ: «Сыд пае тэ, уипщылӀхэм, ащ фэдэу укъыддэзекӀора? 16Тэ, уипщылӀхэм, уарзэ къытатырэп, ау саманхэр тшӀынэу къытаӀо. Тэ, уипщылӀхэм, къытэохэми, лажьэр зиер уицӀыфхэр ары». 17Ау ащ къыӀуагъ: «Шъо шъушъхьахын, шъушъхьахынэ дэд, джары шъо „Зиусхьаным къурмэн фэтшӀынэу тытӀупщ“ зыкӀашъуӀорэр. 18ШъукӀуи, Ӏоф шъушӀэ. Къышъуатыщтэп уарзэ, ау ыпэкӀэ къэшъушӀыщтыгъэ саман пчъагъэм фэдиз къэшъушӀ».

19Мыщ дэжьым джуртхэм ащыщ ӀофзегъакӀохэм ыпэкӀэ къашӀыщтыгъэ саман пчъагъэм фэдиз къашӀынэу фирхьауным къызэрариӀуагъэм хэлъ тхьамыкӀагъор къагурыӀуагъ. 20Ахэр фирхьауным ыпашъхьэ къызекӀыжьхэм, къяжэхэу щытыгъэхэ Мосэрэ Хьарунэрэ аӀукӀагъэх. 21Джуртхэм ащыщ ӀофзегъакӀохэм ахэм араӀуагъ: «Фирхьаунми ащ иӀумэт Ӏэшъхьэтетхэми талъэгъу мыхъоу, таукӀыным пае ушъхьагъу яӀэу зэрэшъушӀыгъэр Зиусхьаным къерэлъэгъуи, шъуерэгъэпщын!».

22Ащ ыуж Мосэ Зиусхьаным зыфигъази, риӀуагъ: «О Зиусхьан! Сыда мы цӀыф лъэпкъыр мыщ фэдэ тхьамыкӀагъо зыкӀыхэбдзагъэр, сэри сыда сыкъызкӀэбгъэкӀуагъэр[+]? 23Фирхьауным дэжь сыкъэкӀуагъэу, О пцӀэкӀэ сызыдэгущыӀэрэм къыщегъэжьагъэу ащ мы цӀыфхэм ящыӀакӀэ нахь дэй ышӀыгъ, Ори О уицӀыф лъэпкъ хэпщыжьынэу хэпщыжьыгъэп».

### Яхэнэрэ шъхьэр

1Зиусхьаным Мосэ къыриӀожьыгъ: «Джы Сэ фирхьауным есшӀэщтыр о къэплъэгъущт, СкӀуачӀэкӀэ ащ цӀыфхэр къытӀупщыщтых, СкӀуачӀэкӀэ ахэр ихэгъэгуи ащ къырифыщтых».


Тхьэм Мосэ икӀэрыкӀэу зэригъэгъуазэрэр

2Тхьэм Мосэ къыриӀуагъ: «Сэры Зиусхьаныр. 3Ибрахьими, Исхьакъи, Якъуби Сэ лъэкӀыныгъэ пстэури зиӀэ Тхьэу сакъыфэлъэгъуагъ, ау „Зиусхьаныр“ СцӀэу ахэм зязгъэшӀагъэп[+]. 4Хымэу зыщыпсэущтыгъэхэ КъэнаӀан хэгъэгур ястынэу Сэ ахэм Ӏуагъэ адэсшӀыгъ. 5Джащ фэдэу мысырхэм агъэпщылӀырэ израиль цӀыфхэм ятхьаусыхэ макъэ Сэ зэхэсхыгъ, Ӏуагъэу адэсшӀыгъагъэри Сыгу къэкӀыжьыгъ. 6Арышъ, израиль цӀыфхэм моущтэу яӀу: „Сэры Зиусхьаныр, мысырхэм ябжь шъутесхыжьыщт, СкӀуачӀэкӀэ лъэшэу згъэпщынэхэзэ, шъхьафит шъусшӀыжьыщт. 7Сэ СицӀыф лъэпкъ шъусшӀынышъ, шъуи Тхьэу сыщытыщт. Сэ Сызэрэ Зиусхьанри, шъуи Тхьэу сызэрэщытри, Мысырым ибжь зэрэшъутесхыжьыгъэри къэшъушӀэщт. 8СӀэ къэсӀэти, гущыӀэ пытэкӀэ Ибрахьими, Исхьакъи, Якъуби ястынэу зыфэсӀогъэ хэгъэгум шъуисщэщт, ӀахьышӀоу ар къышъостыщт. Сэры Зиусхьаныр“»[+]. 9Тхьэм къыриӀуагъэхэр Мосэ израиль цӀыфхэм къафиӀотэжьыгъ, ау агухэр зэрэкӀодыгъэхэмрэ Ӏоф хьылъэмрэ къахэкӀэу ащ едэӀугъэхэп.

10Ащ нэужым Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: 11«Мысырым ипачъыхьэу фирхьауным дэжь кӀуи, израиль цӀыфхэр ихэгъэгу къыригъэкӀынхэу еӀу». 12Зиусхьаным ыпашъхьэ Мосэ къыщиӀуагъ: «Мары, израиль цӀыфхэр къысэдэӀухэрэп, адэ сыдэущтэу фирхьауныр сэ къысэдэӀуна? Сэ сыжашӀоп». 13Ау Зиусхьаныр Моси Хьаруни къадэгущыӀэщтыгъ, израиль цӀыфхэр Мысыр хэгъэгум къыращыжьынхэм пае израиль цӀыфхэми Мысырым ипачъыхьэу фирхьаунми афэгъэхьыгъэу унашъо къафишӀызэ, къариӀощтыгъ.


Мосэрэ Хьарунэрэ къызтекӀыгъэхэр

14Мосэрэ Хьарунэрэ къызтекӀыгъэ лӀакъохэр мыхэр арых:

Якъубэ ищыпэлъфэу Рубэн ыкъохэр: Хъанох, Палыу, Хъэцрон, Къармый аӀоу; ахэр ары Рубэн къытекӀыгъэ унагъохэр[+].

15ЩымӀон ыкъохэр: Емуэл, Ямин, Ӏохад, Яхын, Цохар, къэнаӀан бзылъфыгъэм къыфилъфыгъэу Шаул. Ахэр ары ЩымӀон къытекӀыгъэ унагъохэр[+].

16Мары Лэуй ыкъохэм анахьыжъым къыщегъэжьагъэу анахьыкӀэм нэсэу ацӀэхэр: Гъэрщэн, Къахат, Мэрарый. Лэуй ыгъэшӀагъэр илъэсишъэрэ щэкӀырэ блырэ.

17Гъэрщэн ыкъохэр: Лыбный, ЩымӀый, яунагъохэр акӀыгъухэу.

18Къахат ыкъохэр: Ӏамрам, Ицхар, Хъэурэн, Узиэл. Къахат ыгъэшӀагъэр илъэсишъэрэ щэкӀырэ щырэ.

19Мэрарый ыкъохэр: Махълый, Мушый. Ахэр ары Лэуй ыкъохэм анахьыжъым къыщегъэжьагъэу анахьыкӀэм нэсэу къатекӀыгъэ унагъохэр.

20Ӏамрам ятэшыпхъоу Иокъэбэдэ шъузкӀэ ышти, ащ Хьарунэрэ Мосэрэ къыфилъфыгъэх. Ӏамрам къыгъэшӀагъэр илъэсишъэрэ щэкӀырэ блырэ. 21Ицхар ыкъохэр: Къорахъ, Нэфэг, Зыкърый. 22Ӏузыел ыкъохэр: Мыщаел, Елцэфан, Ситрый. 23Хьарунэ шъузкӀэ ыштагъ Ӏаминадау ыпхъоу, Нахъшон ышыпхъу ЕлыщэбаӀ, ащ къыфилъфыгъэх Нэдэб, Абихъыу, ЕлыӀазар, Итамар. 24Къорахъ ыкъохэр: Асир, Елкъан, Абыесаф: ахэр ары Къорахъ къытекӀыгъэ унагъохэр. 25Хьарунэ ыкъо ЕлыӀазар шъузкӀэ ыштагъ Путиел ыпхъумэ ащыщ горэ, ащ къыфилъфыгъ Пинхъас. Мыхэр ары Лэуй лӀакъом щыщ унагъохэр къызтекӀыгъэхэр.

26А Хьарунэрэ Мосэрэ дэдэхэр ары Зиусхьаным зэриӀуагъэхэр: «Израиль цӀыфхэр дзэр зэрагъэуцурэм фэдэу зэхэтхэу Мысыр хэгъэгум къишъущыжьых». 27Ахэр ары Мысыр хэгъэгум израиль цӀыфхэр къыращыжьынхэу Мысырым ипачъыхьэу фирхьауным езыӀуагъэхэр; ахэр Мосэрэ Хьарунэрэ. 28Зиусхьаныр Мысыр хэгъэгум Мосэ къыщыдэгущыӀэ зэхъум, 29Зиусхьаным Мосэ мырэущтэу къыриӀощтыгъ: «Сэры Зиусхьаныр! Сэ къыуасӀорэр зэкӀэ Мысырым ипачъыхьэу фирхьауным еӀожь». 30Ау Мосэ Зиусхьаным риӀуагъ: «Мары, сэ сыжашӀоп, адэ сыдэущтэу сэ фирхьауныр къысэдэӀущта?»

### Яблэнэрэ шъхьэр

1Ау Зиусхьаным Мосэ къыриӀожьыгъ: «Еплъ, фирхьауным Сэ Тхьэ папкӀэу уфэсшӀыгъ, пшэу Хьарунэ о уитхьэлӀыкӀощт. 2Сэ унашъоу къыпфэсшӀырэр зэкӀэ къэпӀощт, пшэу Хьарунэ израиль цӀыфхэр ихэгъэгу къыригъэкӀынхэу фирхьауным риӀощт. 3Сэ фирхьауным ыгу зэшӀуезгъэдзэнышъ, синэшанэхэмрэ Ӏоф шӀагъохэмрэ бэ дэдэу Мысыр хэгъэгум къыщызгъэлъэгъощтых. 4Фирхьауныр къышъодэӀущтэп, джащыгъум Сэ Мысырым сыкъыфырехыщт. СкӀуачӀэкӀэ лъэшэу ащ щызгъэпщынэхэзэ, израиль цӀыфхэу Силъэпкъыр, дзэр зэрагъэуцурэм фэдэу зэхэтхэу, Мысыр хэгъэгум къисщыжьыщтых. 5Джащыгъум, Мысырым сыкъыфырехэу, израиль цӀыфхэр ахэм къызахэсщыжьхэкӀэ, Сызэрэ Зиусхьаныр мысыр цӀыфхэм къашӀэщт». 6Зиусхьаным унашъо къызэрафишӀыгъэм тетэу Мосэрэ Хьарунэрэ зекӀуагъэх.

7Фирхьауным дэгущыӀэхэу зырагъажьэм, Мосэ ыныбжьыгъэр илъэс тӀокӀиплӀ, Хьарунэ – илъэс тӀокӀиплӀырэ щырэ.


Хьарунэ ибэщ

8Зиусхьаным Мосэрэ Хьарунэрэ къариӀуагъ: 9«Фирхьауным „ШӀэгъуашӀэ горэ къэжъугъэлъагъу“ къышъуиӀомэ, ащ дэжьым о Хьарунэ еӀу: „Уибэщ шти, фирхьауным ыпашъхьэ щычӀэдз“. Ар блэ хъущт». 10Мосэрэ Хьарунэрэ фирхьауным дэжь кӀохи, Зиусхьаным унашъо къызэрафишӀыгъэм тетэу зекӀуагъэх. Хьарунэ ибэщ фирхьауными ащ иӀумэт Ӏэшъхьэтетхэми апашъхьэ зыщычӀедзым, ар блэ хъугъэ. 11Фирхьауным упчӀэжьэгъухэмрэ шхъухьашӀэхэмрэ къаригъэщагъэх, мысыр удыхэм яшхъухьэ кӀуачӀэхэмкӀэ джащ фэдэ къабзэу ашӀагъ. 12Шъхьадж ибэщ къычӀидзи, ахэр блэ хъугъэх. Ау Хьарунэ ибэщ адрэмэ ябэщхэр ыдырыгъэх. 13Ау Зиусхьаным къызэриӀуагъэм фэдэу, фирхьауным ыгу зэшӀодзагъэу хъуи, къядэӀугъэп.


Апэрэ тхьамыкӀагъор: псыр лъы зэрэхъугъэр

14Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Фирхьауным зегъэгуркъэ, цӀыф лъэпкъыр къытӀупщын ыдэрэп. 15Неущ пчэдыжь блэ хъущтыгъэ бэщыр зыдашти, фирхьауным дэжь кӀо, ар псыхъом къызщыӀухьащтым тефэу уӀукӀэным пае кӀуи, псы Ӏушъом дэжь ущытэу къыщеж. 16Ащ еӀу: „Зиусхьаным, джуртхэм я Тхьэ, къыосӀонэу сыкъигъэкӀуагъ: ‘Шъоф нэкӀым Сэ къурмэн[†] къыщысфишӀынэу СицӀыф лъэпкъ къэтӀупщ, ау мары о джы къызнэсыгъэм укъысэдэӀугъэп’“. 17Мары Зиусхьаным къыуиӀорэр: „Зиусхьаныр зыфэдэр джыдэдэм къэпшӀэщт“. Сэ мы бэщэу сӀыгъымкӀэ Нил псым сыхэонышъ, ар лъы хъущт. 18Джаущтэу псым хэс пцэжъыехэр лӀэщтых, псыхъом шъумэр къыхэоу хъущт, мысыр цӀыфхэр псыхъопсым ешъонхэ алъэкӀыщтэп». 19Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Хьарунэ еӀу: „Уибэщ шти, Мысырым ипсымэ: псыхъохэм, Нил, псыутӀэхэм, сыд фэдэрэ псыӀыгъыпӀи пӀэ атещай – ахэр лъы хъущтых. Зэрэмысыр чӀыгоу лъыр тизыщт, пхъэчайхэми мыжъо псылъэхэми арытхэри ары“».

20Зиусхьаным унашъо къызэрафишӀыгъэм тетэу, Мосэрэ Хьарунэрэ зекӀуагъэх. Хьарунэ бэщыр къыӀэти, фирхьаунми ащ иӀумэт Ӏэшъхьэтетхэми алъэгъоу, Нил псышъхьэм теуагъ, псыхъом ипс зэрэщытэу лъы хъугъэ. 21Арыти пцэжъыехэр псым хэлӀыхьагъэх, шъумаер хихэу, мысыр цӀыфхэр ащ ипс ешъожьынхэ амылъэкӀэу хъугъэ. Джаущтэу мысыр чӀыгум зэфэдэкӀэ лъыр тизыгъ. 22Мысыр удыхэми шхъухьэ кӀуачӀэхэмкӀэ ащ фэдэу ашӀагъ. Зиусхьаным зэриӀуагъэу, фирхьауным ыгу зэшӀодзагъэ хъуи, къядэӀугъэп. 23Фирхьауным ыгъэзэжьи, иунэ ихьажьыгъ, ахэр зэуи къыщыхъугъэп. 24Мысыр цӀыфхэр зэкӀэ зэшъонхэ алъэкӀыщт псыр къагъотыным пае, Нил псыхъом дэжь щетӀэщтыгъэх, сыда пӀомэ псыхъопсым ешъонхэ алъэкӀыщтыгъэп. 25Зиусхьаным Нил псыхъор зигъэкӀодыгъэм ыуж мэфибл тешӀагъ.

### Яенэрэ шъхьэр


ЯтӀонэрэ тхьамыкӀагъор: хьантӀаркъохэр

1Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Фирхьауным дэжь кӀуи, еӀу: „Зиусхьаным ыӀорэр мары: СицӀыф лъэпкъ, сигъэлъапӀэу шъхьащэ къысфишӀыным пае, къэтӀупщ[*]. 2КъэмытӀупщэу зыбгъэкъаигъэмэ, ащыгъум, хэкур зэрэщытэу хьантӀаркъохэмкӀэ сэгъэпщынэ. 3Нил псыхъо хьантӀаркъохэр къыхэшъэшъхэу хъущт, ахэр ащ къыхэкӀынхэшъ, уиунэ къихьащтых, уичъыяпӀи, уипӀэкӀори, уиӀумэтхэмрэ уицӀыфхэмрэ яунэхэми, уихьакухэми, уитхьацулъэхэми къанэсыщтых. 4Ори, уицӀыфхэми, зэкӀэ уиӀумэтхэми хьантӀаркъохэм шъузэлъакӀущт“». 5Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Хьарунэ еӀу: „Бэщыр зэрэпӀыгъ Ӏэр псыхъохэм, Нил, псыутӀэхэм атещайи, хьантӀаркъохэр мысыр чӀыгум къытещэх“». 6Хьарунэ бэщыр зэриӀыгъ Ӏэр Мысыр хэгъэгум ипсымэ затырещаем, хьантӀаркъохэр къахэкӀхи, мысыр чӀыгур зэфэдэкӀэ зэлъабгъагъ. 7Мысыр удыхэм шхъухьэ кӀуачӀэхэмкӀэ ардэдэр ашӀагъ, хьантӀаркъохэр мысыр чӀыгум къытыращэхи, ахэр ащ тиз хъугъэх. 8Фирхьауным Мосэрэ Хьарунэрэ къаригъащэхи, ариӀуагъ: «ХьантӀаркъохэр сэри сицӀыфхэми тпэчыжьэ ышӀынхэу Зиусхьаным шъуелъеӀу, сэри израиль цӀыфхэр, Зиусхьаным къурмэн[†] фашӀынэу, стӀупщыщтых»[+]. 9Мосэ фирхьауным риӀуагъ: «ХьантӀаркъохэр уадэжь, уиунэхэм арымысыжьхэу, Нил закъом къыхэнэжьынхэм пае, ощ пайи, уиӀумэтхэми, уицӀыфхэм апайи тхьэлъэӀу зысшӀыщт уахътэр ор-орэу къаӀоба». 10Фирхьауным къыӀуагъ: «Неущ». Мосэ риӀожьыгъ: «Зиусхьанэу, ти Тхьэ фэдэ зэрэщымыӀэр пшӀэным пае, о къызэрэпӀуагъэм фэдэу хъущт. 11ХьантӀаркъохэм ори, уиунэхэри, уиӀумэтхэри, уицӀыфхэри къабгынэщтых, Нил закъор ары ахэр къызхэнэщтхэр». 12Мосэрэ Хьарунэрэ фирхьауным дэжь къикӀыжьыгъэх, Зиусхьаным фирхьауным ритӀупщыгъэ хьантӀаркъохэм апае Мосэ мэкъэ ӀэтыгъэкӀэ Ащ елъэӀугъ. 13Арыти Зиусхьаным Мосэ зэриӀуагъэу ышӀыгъ. ХьантӀаркъохэр унэхэм, щагухэм, губгъохэм арылӀыхьагъэх. 14Ахэр аугъоихи, Ӏэтэ-Ӏатэу ашӀыгъэх, чӀыгуми шъумаер тырихэу хъугъэ. 15Арыти, фирхьауным тхьамыкӀагъор зэрэшъхьащыкӀыгъэр зелъэгъум, Зиусхьаным зэриӀуагъэм фэдэу, ыгу зэшӀуидзи, ахэм къядэӀугъэп.


Ящэнэрэ тхьамыкӀагъор: аргъойхэр

16Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Хьарунэ еӀу: „Уибэщ Ӏэти, чӀыгу сапэм хау, сапэр Мысыр хэгъэгум зэфэдэкӀэ аргъой щыхъущт“». 17Джаущтэуи ахэм ашӀыгъ: Хьарунэ бэщыр зэриӀыгъ Ӏэр ыщэйи, чӀыгу сапэм хэуагъ. Ардэдэм аргъойхэр цӀыфхэми хьайуанхэми атебыбагъэх. ЗэкӀэ чӀыгу сапэр Мысыр хэгъэгум зэфэдэкӀэ аргъой щыхъугъ. 18Удыхэм шхъухьэ кӀуачӀэхэмкӀэ джаущтэу аргъойхэр къашӀы ашӀоигъуагъ, ау афэлъэкӀыгъэп. Ащ къыхэкӀэу аргъойхэр цӀыфхэми хьайуанхэми атизыгъэх. 19Удыхэм фирхьауным раӀуагъ: «Ар Тхьэм иӀэшӀагъ»[*]. Ау фирхьауным ыгу зэшӀодзагъэу хъуи, Зиусхьаным зэриӀуагъэу, ахэм къядэӀугъэп.


ЯплӀэнэрэ тхьамыкӀагъор: гъудэхэр

20Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Неущ жьэу къэтэджи, фирхьауным ыпашъхьэ ихь. Мары, ар псым кӀощтышъ, ащ еӀу: „Зиусхьаным ыӀорэр мары: СицӀыф лъэпкъ сигъэлъапӀэу шъхьащэ къысфишӀыным пае къэтӀупщ. 21Армырмэ, сицӀыфхэр къэмыутӀупщыхэмэ, ащыгъум Сэ ори, уиӀумэт Ӏэшъхьэтетхэми, уицӀыфхэми, уиунэхэми гъудэхэр къястӀупщыщтых. Гъудэхэр мысыр цӀыфхэм яунэхэм арызхэ хъущт. Джаущтэу чӀыпӀэу зыщыпсэухэрэми изхэ хъущт. 22Ау а мафэм Сэ СицӀыфхэр зэрысхэ Гощэн хэкур хэсыушъхьафыкӀыщт, ащ гъудэхэр исыщтхэп, ар – Сэ мы дунаим Сызэри Зиусхьаныр пшӀэным пае. 23Сэ о уицӀыфхэмрэ Сэ СицӀыфхэмрэ зэхэсыушъхьафыкӀыщтых[*]. Ар неущ къэнэфэщт“». 24Джаущтэуи Зиусхьаным ышӀыгъ: фирхьауным иуни, ащ уиӀумэт Ӏэшъхьэтетхэм яунэхэми, Мысыр хэгъэгуми зэфэдэкӀэ гъудэхэр бэ дэдэ ащыхъугъ, гъудэхэм къахэкӀэу зэрэхэгъэгоу хьэзабышхом хэтыгъ.

25Арыти фирхьауныр Моси Хьаруни къяджи, къариӀуагъ: «ШъукӀуи, шъуи Тхьэ пае мы хэгъэгум къурмэн щышъушӀ». 26Ау Мосэ къыӀуагъ: «Ар пшӀэ хъущтэп, сыда пӀомэ Зиусхьанэу, ти Тхьэ къурмэн фэтшӀырэр мысыр цӀыфхэм ашӀоемыкӀушху, мысыр цӀыфхэм ашӀоемыкӀушхор ахэм янэрылъэгъоу къурмэн тшӀымэ, мыжъорыокӀэ тызэхаукӀэнба[+]? 27Тэ мэфищ гъогукӀэ шъоф нэкӀым тыкӀонышъ, Зиусхьанэу, ти Тхьэ, къызэрэтиӀощтым фэдэу, къурмэн фэтшӀыщт». 28Арыти фирхьауным къыӀуагъ: «Зиусхьанэу, шъуи Тхьэ шъоф нэкӀым къурмэн щыфэшъушӀынэу шъустӀупщыщт, ау чыжьэу шъуӀумыкӀ. Сэщ пайи Тхьэм шъуелъэӀу». 29Мосэ къыӀуагъ: «Мары уадэжь секӀыжьы, Зиусхьаными селъэӀущт, гъудэхэм фирхьаунри, ащ иӀумэт Ӏэшъхьэтетхэри, ицӀыфхэри неущ къабгынэщтых, ау Зиусхьаным къурмэн фашӀыным пае цӀыфхэр зэримытӀупщыщтыгъэхэу фирхьауным терэмыгъапцӀ». 30Мосэ фирхьауным дэжь къикӀыжьи, Тхьэм елъэӀугъ. 31Зиусхьаным Мосэ зэриӀуагъэу ышӀыгъ, гъудэхэм фирхьаунри, ащ иӀумэт Ӏэшъхьэтетхэри, ицӀыфхэри къабгынагъэх, зызакъуи къэнагъэп. 32Ау фирхьауным ыгу джыри зэ зэшӀуидзи, цӀыфхэр къытӀупщыгъэхэп.

### Ябгъонэрэ шъхьэр


Ятфэнэрэ тхьамыкӀагъор: былымхэр псэхалӀэ зэрэхъугъэхэр

1Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Фирхьауным дэжь кӀуи, еӀу: Зиусхьаным, джуртмэ я Тхьэ, ыӀорэр мары: СицӀыф лъэпкъ сигъэлъапӀэу шъхьащэ къысфишӀыным пае къэтӀупщ. 2КъэмыутӀупщэу, угу зэшӀуабдзэу ар джыри зыпӀыгъыкӀэ, 3мары, Зиусхьаным уибылымэу губгъом итмэ: шыхэм, щыдхэм, махъушэхэм, былым пӀашъэхэм, мэл-пчэнхэм ынае къащифэнышъ, зэпахырэ узышхо къафэкӀощт. 4Ау Зиусхьаным израиль цӀыфхэм ябылымхэмрэ мысыр цӀыфхэм ябылымхэмрэ зэхиушъхьафыкӀынхэшъ, израиль цӀыфхэм ябылым пстэуми зыпари ахэлӀыкӀыщтэп. 5Зиусхьаным неущ мы хэгъэгум джаущтэу зэрэщишӀэщтыр къыӀуи, уахътэр къыгъэнэфагъ».

6КъыкӀэлъыкӀорэ мафэм Зиусхьаным джаущтэу ышӀагъ, мысыр цӀыфхэм ябылымхэр зэкӀэ лӀагъэх, ау израиль цӀыфхэм ябылымхэм зыпари ахэлӀыкӀыгъэп. 7Фирхьауным хъугъэр къызэрагъэшӀэнэу ыгъэкӀуагъэх, мары джы израиль цӀыфхэм ябылым гори лӀагъэп. Ау фирхьауным ыгу зэшӀуидзи, цӀыфхэр къытӀупщыгъэхэп.


Яхэнэрэ тхьамыкӀагъор: щын узхэр

8Зиусхьаным Мосэрэ Хьарунэрэ къариӀуагъ: «Хьакум ежьэ сапэу Ӏэбжыб зырыз къишъухи, ар фирхьауным ыпашъхьэ Мосэ щерэгъэутыс. 9Джащыгъум ежьэ сапэм Мысыр хэгъэгум зэфэдэкӀэ зыкъыщиӀэтыщт, Мысыр хэгъэгум тыдэкӀи цӀыфхэми былымхэми щын узхэр къащыфэкӀощтых». 10Арыти ахэм хьакум яжьэ къырахи, фирхьауным ыпашъхьэ иуцуагъэх. Мосэ ар диэгъэутысайи, цӀыфхэми былымхэми щын узхэр къафэкӀуагъэх. 11Удыхэр узым къыхэкӀэу Мосэ къыпэуцужьынхэ алъэкӀыгъэп, сыда пӀомэ удыхэри мысыр цӀыфхэри зэкӀэ щын узхэм зэлъаштэгъагъэх. 12Ау Зиусхьаным Мосэ къызэрэриӀуагъэм фэдэу, фирхьауным ыгу зэшӀуригъадзи, ар ахэм къядэӀугъэп[+].


Яблэнэрэ тхьамыкӀагъор: ошъур

13Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Неущ жьэу къэтэджи, фирхьауным дэжь кӀуи, еӀу: „Зиусхьаным, джуртмэ я Тхьэ, ыӀорэр мары: СицӀыф лъэпкъ сигъэлъапӀэу шъхьащэ къысфишӀыным пае къэтӀупщ! 14Сэщ фэдэ зэрэдунаеу зэрэтемытыр пшӀэным пае угу уригъэӀэжьэу ори, уиӀумэт Ӏэшъхьэтетхэми, уицӀыф лъэпкъи къинышхо мызыгъогум къышъуфэзгъэкӀощт. 15Сыфэягъэмэ, сынае къышъущысфэнти, ори уицӀыф лъэпкъи зэпахырэ емынэ шӀуцӀэр къышъуфэзгъэкӀонти, чӀыгум шъутезгъэкӀодыкӀыныгъи. 16Ау Сэ псэоу укъызкӀэзгъэнагъэр кӀуачӀэу Сэ сиӀэр о къыозгъэлъэгъуным, Сэ сцӀэ зэрэдунаеу щызэлъашӀэным пае[+]. 17О СицӀыф лъэпкъ уепэгэкӀы, ар къэптӀупщырэп. 18Мары Сэ неущ, мы охътэ дэдэм, Мысырыр зыщыӀэм къыщегъэжьагъэу непэ къынэсыжьэу фэдэ къэмыхъугъэу ошъушхо къезгъэхыщт. 19Арышъ, уибылым Ӏэхъогъухэри нэмыкӀэу губгъом итэу уиӀэхэри зэкӀэ бгъагъэхэм ягъэкӀужьых, зэкӀэ цӀыфэу, былымэу унэмэ ямыкӀолӀэжьхэу, губгъом къинэрэмэ ошъур къатеонышъ, ахэр хэкӀодэщтых“». 20Арыти фирхьауным иӀумэт Ӏэшъхьэтетхэу Зиусхьаным щынагъо фыряӀэу, къыӀуагъэм едэӀугъэхэм япщылӀхэри ябылымхэри гузэжъогъукӀэ бгъагъэмэ арагъэкӀужьыгъэх. 21Ау Зиусхьаным къыӀуагъэр къизымыдзагъэхэм япщылӀхэри ябылымхэри губгъом къырагъэнагъэх.

22Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «ПӀэ уашъом фэгъэзагъэу къэӀэти, Мысыр хэгъэгум зэфэдэкӀэ ошъур къыщерэх, цӀыфхэми, былымхэми, губгъом ит уцми къатерэу». 23ЕтӀанэ Мосэ уашъом фэгъэзагъэу бэщыр къыӀэти, Зиусхьаным шыблэр къыгъэгъогъуагъ, пчыкӀэр чӀыгум къыритӀупщыгъ, Зиусхьаным ошъур Мысыр хэгъэгум къыфыригъэхыгъ[+]. 24Ошъур къехыгъ. Ошъум пчыкӀэ машӀохэр къыхэлыдыкӀыщтыгъэх, цӀыфхэр Мысырым зыщыпсэухэрэм къыщегъэжьагъэу фэдэ амылъэгъугъэу ошъушхо зэфэдэкӀэ хэгъэгум къыщехыгъ. 25Ошъум губгъом итыгъэхэр зэкӀэ ыутыгъ, цӀыфым къыщегъэжьагъэу былымхэм анэсыжьэу, Мысыр хэгъэгум зэфэдэкӀэ щызэхиукӀагъэх, губгъомэ арыт уцхэри чъыгхэри зэкӀэ зэхигъэкӀодагъэх. 26Ау израиль цӀыфхэр зэрысыгъэхэ Гощэн хэку закъом ошъур къыщехыгъэп.

27Фирхьауным ыгъакӀохи, Мосэрэ Хьарунэрэ къаригъащэхи, ариӀуагъ: «Мызыгъогум псэкӀод сшӀагъэ, Зиусхьаныр зафэ, ау сэри сицӀыфхэми тымыс. 28Зиусхьаным шъуелъэӀу: икъущт шыблэр зэрэгъогъуагъэри ошъур къызэрехыгъэри, ащ нахьыбэри шъукъызэтесӀэжэжьыщтэп»[+]. 29Мосэ ащ риӀуагъ: «Къалэм сызэрэдэкӀыгъэм тетэу, сӀэхэр Зиусхьаным фэсщэищтых, Зиусхьаным дунаир ыӀэ зэрилъыр пшӀэным пае шыблэри уцужьыщт, ошъури щигъэтыжьыщт[+]. 30Ау Зиусхьанэу Тхьэм ори уиӀумэт Ӏэшъхьэтетхэми щынагъо джыри зэрэфышъуимыӀэр сэ сэшӀэ».

31Лёнымрэ (зы мэфэ къэгъагъэмрэ) хьэмрэ икӀодагъэх, сыда пӀомэ хьэр шъхьэлъэгъэхагъэ, лёными (зы мэфэ къэгъагъэми) ыкӀэхэр ридзэгъэхагъэх. 32Ау коц лъэпкъ кӀасэхэр икӀодагъэхэп, сыда пӀомэ ахэр джыри чӀыгум къыхэкӀыгъагъэхэп. 33Мосэ къалэм къыдэкӀи, ыӀэхэр Зиусхьаным фищэигъэх, шыблэри ошъури уцужьыгъэх, ощхыри чӀыгум къытемыщхэжьэу хъугъэ. 34Фирхьауным ощхыри, ошъури, шыблэри зэрэуцужьыгъэхэр зелъэгъум, псэкӀодышӀэным пидзэжьыгъ, икӀэрэкӀэу ыгу зэшӀуидзагъ, иӀумэт Ӏэшъхьэтетхэми ары. 35Джаущтэу, Зиусхьаным Мосэ къызэрэриӀогъагъэм фэдэу, фирхьауным ыгу зэшӀодзагъэу хъуи, израиль цӀыфхэр ащ къытӀупщыгъэхэп.

### ЯпшӀэнэрэ шъхьэр


Яенэрэ тхьамыкӀагъор: мацӀэр

1Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Фирхьауным дэжь кӀо, сыда пӀомэ Сэ ащи иӀумэт Ӏэшъхьэтетхэми мы Синэшанэхэр къязгъэлъэгъунхэм пае агухэр зэшӀуязгъэдзагъэх. 2Сэ Мысырым икъункӀэ сыкъызыкӀыфырехыгъэр, Синэшанэхэр ащ къызкӀыщызгъэлъэгъуагъэхэр, мысыр цӀыфхэм аущтэу сызкӀадэзекӀуагъэр о пкъуи пкъом ыкъожьи афэпӀотэжьынхэм, Сэ Сызэрэ Зиусхьаныри ахэр Сэ зэрэсшӀагъэхэри шъушӀэным пае». 3Мосэрэ Хьарунэрэ фирхьауным дэжь кӀохи, раӀуагъ: «Зиусхьаным, джуртмэ я Тхьэ, ыӀорэр мары: „Ӏэрылъхьэ зыкъысфэмышӀэу джыри бэрэ упэлъыщта? СицӀыф лъэпкъ сигъэлъапӀэу шъхьащэ къысфишӀыным пае къэутӀупщ! 4Ау СицӀыф лъэпкъ къэптӀупщынэу укъыземызэгъыкӀэ, ащыгъум мары, неущ Сэ мацӀэр уихэгъэгу къистӀупщыхьащт[+]. 5ЧӀыгур плъэгъун умылъэкӀыжьэу, чӀышъхьашъор зэрэщытэу ащ ыупӀыцӀэщт, ошъум къелыжьыгъэу шъуиӀэр зэкӀэ ышхыщт, джащ фэдэу губгъомэ арыт чъыгхэри зэкӀэ зэхишхыхьащтых. 6Уятэхэмрэ уятэжъхэмрэ дунаим къызытехьагъэхэм къыщегъэжьагъэу, аужыпкъэм непэрэ мафэм къынэсыжьэу зэрамылъэгъугъэу, о уиунэхэми, уиӀумэт Ӏэшъхьэтет пстэумэ яунэхэми, мысыр цӀыф пстэумэ яунэхэми мацӀэр арыз хъущт». Мосэ къыгъази, фирхьауным дэжь къикӀыжьыгъ.

7Джащыгъум иӀумэт Ӏэшъхьэтетхэм фирхьауным раӀуагъ: «Мы лӀым бэрэ къиным тыхигъэтыщта? Зиусхьанэу, я Тхьэ, агъэлъапӀэу шъхьащэ фашӀыным пае мы цӀыфхэр тӀупщых. Мысырыр зэрэкӀодырэр джыри плъэгъурэба?» 8Мосэрэ Хьарунэрэ фирхьауным дэжь къарагъэгъэзэжьи, фирхьауным ахэм къариӀуагъ: «ШъукӀу, Зиусхьанэу шъуи Тхьэ жъугъэлъапӀэу шъхьащэ фэшъушӀ. Хэта адэ шъуащыщэу кӀощтыр?» 9Арыти Мосэ риӀожьыгъ: «Тисабыйхэри, тижъыхэри, ткъохэри, тпхъухэри, тимэл-пчэнхэри, тибылым пӀашъэхэри тигъусэхэу тыкӀощт, сыда пӀомэ Зиусхьаным мэфэкӀ фэтшӀыщт». 10Фирхьауным ахэм къариӀуагъ: «Арба? Шъори шъуисабыйхэри шъузэгъусэхэу зэгорэм нахь мыхъуми шъустӀупщымэ, ащыгъум Зиусхьаныр шъуигъусэба! Аущтэу шъустӀупщыщтэп. Шъуеплъэлъ гухэлъ дэй зэрэшъуиӀэм! 11Хьау! Хъулъфыгъэ закъохэм шъукӀуи, шъукъызэрэкӀэлъэӀугъагъэм фэдэу, жъугъэлъапӀэу, Зиусхьаным шъхьащэ фэшъушӀ». Ахэр фирхьауным дэжь къырафыгъэх.

12Ащ ыуж Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Мысырым пӀэ тещайи, мацӀэр ащ къытерэбан, зэкӀэ къэкӀырэ уцхэри, ошъум къелыжьыгъэ пстэури ащ ерэшхых». 13Мосэ ибэщ Мысыр хэгъэгум тырищэягъ, Зиусхьаным къокӀыпӀэ жьыбгъэр чӀыгум къытыритӀупщыхьи, а чэщ-зымафэм зэпымыоу къыригъэпщагъ. Нэф къызэшъым, къокӀыпӀэм къикӀырэ жьыбгъэм мацӀэр къыздихьыгъ. 14МацӀэр бэ дэдэ хъоу Мысыр хэгъэгум зэфэдэкӀэ къытебани, ар зэрэщытэу зэлъибгъагъ. НахьыпэкӀэ ащ фэдэу мацӀэр къакӀоу хъугъэп, ыужкӀи хъужьыщтэп. 15Ащ чӀыгур уимыгъэлъэгъужьэу чӀы шъхьашъор зэфэдэкӀэ зэлъибгъагъ. Ошъум къелыжьыгъэхэ пхъэшъхьэ-мышъхьэхэри къэкӀырэ уцыри зэкӀэ зэрэщытэу ышхыгъэх. Зэрэ Мысыр хэгъэгоу шхъонтӀэгъакӀэ зиӀэ чъыги губгъом ит уци зыпари къинагъэп. 16Фирхьауным гуӀэным хэтэу Мосэрэ Хьарунэрэ аригъащэхи къариӀуагъ: «Зиусхьанэу, шъуи Тхьэ ыпашъхьи шъо шъуапашъхьи псэкӀод щысшӀагъ[+]. 17ПсэкӀодэу сшӀагъэр мызыгъогум къысфэжъугъэгъуи, Зиусхьанэу шъуи Тхьэ шъусфелъэӀу – мы хьадэгъум Ащ сыщерэухъум»[+]. 18Арыти Мосэ фирхьауным дэжь къикӀыжьи, Зиусхьаным елъэӀугъ. 19Зиусхьаным къохьэпӀэ лъэныкъомкӀэ къикӀэу жьыбгъэшхо къыригъапщи, ащ мацӀэр рихьыжьи, хы Къамылым хитэкъуагъ, зэрэ Мысыр хэгъэгоу мацӀэ гори къинагъэп. 20Ау Зиусхьаным фирхьауным ыгу зэшӀуригъадзи, ащ израиль цӀыфхэр къытӀупщыгъэхэп.


Ябгъонэрэ тхьамыкӀагъор: шӀункӀыр

21Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «ПӀэ уашъом фэгъэзагъэу къэӀэти, Мысыр хэгъэгум шӀункӀ, нэм къыкӀэӀабэрэр умылъэгъоу шӀункӀ, къыщэрэхъу». 22Мосэ ыӀэ уашъом фэгъэзагъэу къыӀэтыгъ, нэм къыкӀэӀабэрэр умылъэгъоу мэфищэ Мысыр хэгъэгум зэфэдэкӀэ шӀункӀым ищышӀункӀыжьыгъ. 23Мэфищым къыкӀоцӀ зым зыр ымылъэгъужьэу, хэти мыхъыеу, зыдэщыс чӀыпӀэм къикощыкӀыгъэп, ау израиль цӀыфхэр зэкӀэ зыщыпсэущтыгъэхэ чӀыпӀэм щынэфынагъ. 24Фирхьауным Мосэ къаригъащи, риӀуагъ: «Шъуибынхэр зыдашъущэхи, Зиусхьаныр жъугъэлъапӀэу шъхьащэ фэшъушӀынэу шъукӀу, ау мэл-пчэнхэмрэ былым пӀашъэхэмрэ къэрэнэх». 25Ау Мосэ джэуап ритыжьыгъ: «Къурмэныпхъэхэри[†] къурмэнгъэст[†] тшӀыщтхэри къытэтых, Зиусхьанэу, ти Тхьэ къурмэн фэтшӀынхэу. 26Тибылымхэр тигъусэхэу зыдэтфыщтых, Зиусхьанэу, ти Тхьэ къурмэн фэтшӀыщтыр ахэм къахэтхыщтышъ, лъакъо зыкӀэт гори къэрэмын. Ащ тынэмысыфэ Зиусхьаным къурмэн фэтшӀын фаер тэ тшӀэрэп». 27Ау Зиусхьаным фирхьауным ыгу зэшӀуригъэдзагъэти, ащ ахэр къытӀупщынхэу фэягъэп. 28Фирхьауным Мосэ къыриӀуагъ: «СанэӀу икӀ, зыфэсакъыжь, ащ нахьыбэрэ сапашъхьэ укъимыхьажь, джы сынэгу укъызщыкӀэплъэрэ мафэм ущыӀэжьыщтэп». 29Мосэ риӀожьыгъ: «О зэрэпӀуагъэм фэдэу орэхъу, ащ нахьыбэрэ унэгу сэ сыкъыкӀэплъэжьыщтэп».

### ЯпшӀыкӀузэнэрэ шъхьэр


ЯпшӀэнэрэ тхьамыкӀагъор: щыпэлъфыхэм хьадэгъур къызэрафэсыгъэр

1Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Джыри зы тхьамыкӀэгъошхо фирхьауными мысыр цӀыфхэми къафэзгъэкӀонышъ, ащ ыуж фирхьауным шъукъиутӀупщыжьыщт. ШъукъиутӀупщыжьыщт къодыеп, шъуигъэгузажъозэ, мы хэгъэгум шъурифыщт. 2Хъулъфыгъэ пэпчъ игъунэгъу хъулъфыгъэ, бзылъфыгъэ пэпчъ игъунэгъу бзылъфыгъэ ялъэӀухэзэ, тыжьын, дышъэ пкъыгъохэр къаӀахынхэу уӀушыхэзэ, лъэпкъым гурыгъаӀу». 3Зиусхьаным мысыр цӀыфхэр Ежь ИцӀыф лъэпкъ къыфигъэшӀугъэх, Моси Мысыр хэгъэгум щыцӀэрыӀоу щытыгъ, фирхьауным иӀумэт Ӏэшъхьэтетхэми аущтэу цӀыф къызэрыкӀохэми лъытэныгъэ къыфашӀыщтыгъэ[*].

4ЕтӀанэ Мосэ фирхьауным риӀуагъ: «Зиусхьаным ыӀорэр мары: „Чэщныкъом Сэ Мысыр хэгъэгур зэпысчынышъ, 5щыпэлъф пстэури ащ щылӀэщт: тахътэм тес фирхьауным ищыпэлъф шъао къыщегъэжьагъэу шъхьалӀут унэӀут бзылъфыгъэм ищыпэлъф шъао нэсыжьэу, былымхэм ящыпэлъф хъу пстэури. 6Фэдэ мыхъугъэуи тапэкӀэ мыхъужьынэуи тхьаусыхэ гъы мэкъэшхом Мысыр хэгъэгум зэфэдэкӀэ зыкъыщиӀэтыщт. 7Ау Зиусхьаным мысыр цӀыфхэмрэ израиль цӀыфхэмрэ зэрэзэфимыгъадэхэрэр шъушӀэным пае, израиль цӀыфхэм ащыщ горэми язы былымышъхьи хьэр къыригъэхьакъунэп“. 8Мы уиӀумэт Ӏэшъхьэтетхэр зэкӀэ садэжь къэкӀонхэшъ, шъхьащэ къысфашӀыщт, бгъэгукӀэ сапашъхьэ зыщырадзыхынышъ, къысаӀощт: „Ори узипэщэ уицӀыф лъэпкъи шъуикӀыжь“. Джащ ыуж сэ сызикӀыжьыщтыр». Мосэ лъэшэу губжыгъэу, къызэкӀэнагъэу фирхьауным дэжь къикӀыжьыгъ.

9Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Сэ Си Ӏоф шӀагъохэр Мысыр хэгъэгум нахьыбэу нэрылъэгъу къащыфэхъунхэм пае фирхьауныр къышъодэӀущтэп». 10Мосэрэ Хьарунэрэ а Ӏоф шӀагъохэр зэкӀэ фирхьауным ыпашъхьэ къыщагъэлъэгъуагъэх, ау Зиусхьаным фирхьауным ыгу зэшӀуригъэдзагъэти, израиль цӀыфхэр Мысырым къыригъэкӀыжьыгъэхэп.

### ЯпшӀыкӀутӀонэрэ шъхьэр


Джуртхэм шъхьафитныгъэм имэфэкӀышхо къызэрафэсыгъэр

1[•]Зиусхьаным Мысыр хэгъэгум Мосэрэ Хьарунэрэ къащыриӀуагъ: 2«Мы мазэр шъоркӀэ илъэсым адрэ имазэхэм яублапӀэу, ар шъо шъуиапэрэ мазэу хъущт. 3Израиль цӀыфхэм зэкӀэми яшъуӀу: мы мазэм ияпшӀэнэрэ мафэ унагъо пэпчъ ышъхьэ зы шъынэ ерэшт, унагъо пэпчъ – зы шъынэ. 4Ау унагъор зы шъынэр фэмышхынэу арэу цӀыкӀумэ, игъунэгъумэ ащыщэу цӀыф пчъагъэу исымкӀэ ар зыпари къэмынэу зыдишхын ылъэкӀыщтым ерэзэгъ. Нэбгырэ пэпчъ ышхыщтым телъытагъэу шъынэр зэтежъугуащ. 5Шъынэу къахэшъухырэм дагъо гори имыӀэу, хъоу, зы илъэс ыныбжьэу щытын фае. Шъынэхъум ычӀыпӀэ чэцӀыхъу шъуштэми хъущт. 6Ар а мазэм ияпшӀыкӀуплӀэнэрэ мафэ нэс шъуадэжь щышъуӀыгъ. Ащ ыуж израиль цӀыфхэм зэкӀэми къыхахыгъэхэ шъынэхэмрэ е чэцӀыхэмрэ пщэпэ зэхэогъум[*] шӀуарэбзых. 7Ахэм алъ щыщ къыхарэхи, зыщашхыщтхэ унэ пэпчъ ипчъэ ихьапӀэ иблыпкъитӀурэ ипчъашъхьэрэ ащарэф. 8Мы чэщ дэдэм лыр машӀокӀэ гъэжъагъэу арэшх, хьалыгъу мыкӀу-мыпшырэ уц дыджхэмрэ дарэшхых. 9Ау цӀынэу е жъуагъэу лыр шъумышхы: машӀокӀэ гъэжъагъэу, ныбэ-шъхьэ-лъакъохэри зэригъусэхэу ар шъушхы. 10Пчэдыжьым нэс ащ щыщ къэшъумыгъан, къэнэжьыгъэ щыӀэмэ, машӀокӀэ жъугъэстыжь. 11Ар зэрэшъушхыщтыр мары: шъузэрэфэпагъэу, шъубгыхэр зэпыпхыкӀыгъэхэу, цуакъэхэри зэрэшъущыгъыхэу, шъуибэщхэри зэрэшъуӀыгъыхэу, псынкӀэу шъушхы: ар Зиусхьаным пае пэсахъ[†][*] къурмэн.[†] 12Сэ а чэщ дэдэм Мысыр хэгъэгур зэпысчынышъ, хэтрэ щыпэлъфи, цӀыфым къыщегъэжьагъэу былымым нэсыжьэу, Мысыр хэгъэгум щызгъэфыкъощт, мысыр тхьэхэм зэкӀэми хьыкум атесшӀыхьащт. Сэры Зиусхьаныр. 13Шъузэрыс унэмэ лъэу ащыфагъэр шъукъэзыухъумэрэ нэшанэу хъущт, лъыр къэслъэгъунышъ, шъузблэкӀыщт. Мысырыр згъэкӀоды зыхъукӀэ, шъузтекӀодэн тхьамыкӀагъо къыжъунэзгъэсыщтэп. 14А мафэри шъущымыгъупшэн мэфэкӀышхоу орэхъу. Зиусхьаным пае ар жъугъэмэфэкӀы. ЛӀэуж зэкӀэлъыкӀохэм егъашӀэми жъугъэмэфэкӀы.

15Мэфиблым къыкӀоцӀ хьалыгъу мыкӀумыпш шъушхы. Мэфиблым иапэрэ мэфэ дэдэ къыщегъэжьагъэу тэджэпсэу шъуиунэмэ арытыр ишъукӀут, сыда пӀомэ апэрэ мафэм къыщегъэжьагъэу яблэнэрэ мафэм нэс тэджэпс зыхэлъыр зышхырэр израиль цӀыф лъэпкъым хэзыпэщт. 16Апэрэ мафэмрэ яблэнэрэ мафэмрэ СыжъугъэлъэпӀэнэу шъукъызэӀукӀ, ау а мафэхэм зы Ӏоф гори шъушӀэ хъущтэп. Нэбгырэ пэпчъ фырикъущтыр шъуупщэрыхьан закъор ары шъушӀэнэу шъузфитыр. 17Хьалыгъу мыкӀумыпшым имэфэкӀ хэжъугъэунэфыкӀ, сыда пӀомэ мы мэфэ дэдэм Сэ дзэр зэрагъэуцурэм фэдэу шъузэхэтэу Мысыр хэгъэгум шъукъисщыжьыгъ. Мы мафэр, егъэшӀэрэ ихъухьаныгъэшъ, лӀэуж зэкӀэлъыкӀохэм хэжъугъэунэфыкӀ. 18Апэрэ мазэм ияпшӀыкӀуплӀэнэрэ мафэ къыщегъэжьагъэу, пщэпэ зэхэогъум щежъугъажьи, а мэзэ дэдэм иятӀокӀэнэрэ зырэ мафэ ипщэпэ зэхэогъу нэс хьалыгъу мыкӀумыпшыр шъушхы. 19Мэфиблым къыкӀоцӀ тэджэпс шъуиунэмэ арыт хъущтэп, сыда пӀомэ тэджэпс зыхэлъыр зышхырэр израиль цӀыфхэм зэкӀэми ахэзыпэщт, хэхэсыр арми, а хэгъэгум къыщыхъугъэу щэпсэурэр арми. 20Тэджэпс зыхэлъ гори шъумышхы, сыд фэдэрэ чӀыпӀэ шъущэпсэуми, хьалыгъу мыкӀумыпшыр шъушхы».


Мосэ Пэсахъыр зэрашӀыщтыр къызэрафиӀотагъэр

21Мосэ израиль цӀыфхэм янахьыжъ упчӀэжьэгъухэм зэкӀэми къяджи, ариӀуагъ: «Пэсахъ къурмэнэу шъуиунагъохэмкӀэ шъушӀыщтыр шъуимэл-пчэнхэм къахэшъухи, шӀошъубз. 22Иссоп уц лъэпкъым щыщэу ӀапӀэ фэдиз горэ шъушти, къошыным лъэу итым хэжъугъауи, унэ ихьапӀэм ипчъашъхьэрэ ипчъэблыпкъитӀурэ ащышъуф, ау шъуащыщ гори пчэдыжьыр къэсыфэ унэм ерэмыкӀ[+]. 23Мысыр цӀыфхэр ыгъэкӀодынхэу Зиусхьаным хэгъэгур зэпичыщт, пчъашъхьэми пчъэблыпкъитӀуми лъыр затырилъагъокӀэ, Зиусхьаныр пчъэмэ аблэкӀыщт, псэхэхыр шъуигъэкӀодынэу шъуиунэхэм къаригъэхьащтэп. 24Мы зэпстэури шъушӀэ, шъоркӀи шъукъохэмкӀи ахэр егъэшӀэрэ ихъухьаныгъэх. 25Зиусхьаным къышъуитынэу зыфиӀогъэгъэ хэгъэгум шъузихьэкӀэ, мы Ӏофхэр жъугъэцакӀэх. 26ШъуикӀалэхэм „Сыд Ӏофха мыхэр?“ къызышъуаӀокӀэ,[+] 27яшъуӀу: „Мыр Зиусхьаным пае пэсахъ къурмэн. Зиусхьаным мысыр цӀыфхэр ыгъэкӀодыхэ зэхъум, израиль цӀыфхэм яунэхэм аблэкӀыгъ, тиунагъохэм къафэсакъыгъ“». Арыти цӀыфхэм шъхьащэ ашӀи, Тхьэр агъэлъэпӀагъ. 28Зиусхьаным Мосэрэ ХьарунэрэкӀэ унашъо къызэришӀыгъэм тетэу, израиль цӀыфхэм зэкӀэ агъэцэкӀагъ.


ЯпшӀэнэрэ тхьамыкӀагъор: щыпэлъфыхэм яхьадэгъу

29Чэщныкъом Зиусхьаным щыпэлъфыхэр зэкӀэ Мысыр хэгъэгум щигъэлӀагъэх, фирхьаунэу итахътэ тесым ищыпэлъфыкъо къыщегъэжьагъэу, хьапсыдэсым ищыпэлъфыкъо нэсыжьэу, былымхэм ящыпэлъфыхъухэри зэкӀэ. 30А чэщым фирхьауныр къэтэджыгъ, ащ иӀумэт Ӏэшъхьэтетхэри мысыр цӀыфхэри зэкӀэ. Мысыр хэгъэгум тхьаусыхэ гъы мэкъэшхом зыкъыщиӀэтыгъ, сыда пӀомэ хьадэ зэрымылъ унэ щыӀагъэп.


Израиль цӀыфхэр Мысырым къызэрикӀыжьыгъэхэр

31Фирхьауным Мосэрэ Хьарунэрэ чэщым къаригъащэхи, ариӀуагъ: «Шъукъэтэджи, сицӀыфхэм шъуахэкӀ, шъори израиль цӀыфхэми шъукӀуи, зэрэшъуӀогъагъэу Зиусхьаным шъхьащэ фэшъушӀ. 32ЗэрэшъуӀогъагъэу мэл-пчэнхэри былым пӀашъэхэри зыдешъущажьэхи, шъукӀуи, Тхьэм ынэшӀу къысщифэнэу шъусфелъэӀу».

33Мысыр цӀыфхэм израильхэр яхэгъэгу нахь псынкӀэу зэрикӀыжьынхэм дагъэгузажъощтыгъэх, сыда пӀомэ ахэм аӀощтыгъэ: «Армырмэ тэ зэкӀэми тэлӀэ». 34ЦӀыфхэм ятхьацоу тэджэпс зыхамылъхьагъэр зыдырахьыжьагъ, ялъэтэнылъэхэр ящыгъынмэ акӀоцӀыпхагъэхэу атамэмэ атетыгъэх. 35Израиль цӀыфхэм Мосэ зэрариӀуагъэу ашӀыгъ, мысыр цӀыфхэм ялъэӀухэзэ, тыжьыным, дышъэм ахэшӀыкӀыгъэу пкъыгъохэр, щыгъынхэри къаӀахыгъэх[+]. 36Зиусхьаным мысыр цӀыфхэр израиль цӀыфхэм нэшӀукӀэ къяплъынхэу ышӀыгъэти, ахэм тыжьыным, дышъэм ахэшӀыкӀыгъэу пкъыгъохэр, щыгъынхэр ялъэӀухи, къаӀахыгъэх. Джаущтэу ахэм мысыр цӀыфхэр къахъункӀагъэх[+].

37Израиль цӀыфхэр, бзылъфыгъэхэри сабыйхэри хэмылъытагъэхэу, хъулъфыгъэ мин шъих фэдиз хъухэу лъэсэу, РаӀымэсэс дэкӀхи, Сукъот ежьагъэх. 38НэмыкӀ цӀыф лъэпкъхэм ащыщхэри бэ хъухэу ахэм адежьагъэх, мэл-пчэнхэри былым пӀашъэхэри Ӏэхъогъу ин дэдэ хъухэу ягъусагъэх. 39Ахэм Мысырым тэджэпс зыхамылъхьэгъэ тхьацоу къыздырахыгъэм хьалыгъу мыкӀумыпшыхэр хашӀыкӀыгъ, сыда пӀомэ Мысырым гузэжъогъуш къырафыгъагъэхэти, аужыпкъэм гъогу гъомыли агъэхьазырынэу игъо ифэгъагъэхэп.

40Израиль цӀыфхэр Мысырым зэрисыгъэхэр илъэс шъиплӀырэ щэкӀырэ[+]. 41Илъэс шъиплӀырэ щэкӀырэ зыщыхъугъэ мэфэ дэдэм Зиусхьаным ицӀыф лъэпкъ зэрэщытэу дзэр зэрагъэуцурэм фэдэу зэхэтэу Мысыр хэгъэгум къикӀыжьыгъ. 42А чэщым Зиусхьаныр израиль лъэпкъым къыфэсакъызэ, къыухъуми, Мысыр хэгъэгум къырищыжьыгъ. А чэщ дэдэр Зиусхьаным къызщиухъумэгъэхэ чэщышъ, израиль цӀыфхэм зэкӀэми ялӀэужхэр щэӀэхэфэ, Зиусхьаныр рагъэлъапӀэу, а чэщым сакъынхэ фае.

43Зиусхьаным Мосэрэ Хьарунэрэ къариӀуагъ: «Мары Пэсахъым фэгъэхьыгъэ ихъухьаныгъэр: хымэ цӀыф лъэпкъ щыщ горэми ар ышхы хъущтэп. 44Ау тыжьынкӀэ къащэфыгъэ хэтрэ пщылӀи, сунэт зыпшӀыкӀэ, ышхын фит. 45Хэхэсми чыракӀоу аубытыгъэми ар ашхы хъущтэп. 46Пэсахъ къурмэныр зыщаупщэрыхьэгъэ унэм щыпшхын фае, ащ ыл унэм ишъумых, икъупшъхьэхэр шъумыкъутэх[+]. 47Мы мэфэкӀыр зэкӀэ израиль цӀыфхэм агъэмэфэкӀын фае. 48Ау нэмыкӀ лъэпкъ щыщэу къыпхэсыр, Зиусхьаным и Пэсахъ ыгъэмэфэкӀынэу фаемэ, ащ иунагъо ис хъулъфыгъэ пстэури сунэт ерэшӀых. Ащ ыуж, а хэгъэгум къыщыхъугъэу щыпсэурэмэ афэдэу, Пэсахъыр ыгъэмэфэкӀын фит, ау сунэт амышӀыгъэм ащ щыщ ышхы хъущтэп. 49Хэгъэгум къыщыхъугъэу щыпсэурэми хэхэсэу къышъухэсми а зы хабзэр шъуерэӀ»[+].

50Зиусхьаным Мосэрэ ХьарунэрэкӀэ унашъо къызэришӀыгъэм тетэу израиль цӀыфхэм зэкӀэ агъэцэкӀагъ. 51Мы мэфэ дэдэм Зиусхьаным израиль цӀыфхэр дзэр зэрагъэуцурэм фэдэу зэхэтхэу Мысыр хэгъэгум къырищыжьыгъэх.

### ЯпшӀыкӀущэнэрэ шъхьэр


Зиусхьаным щыпэлъфыхэр фэгъэшъошэгъэнхэр

1Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: 2«Израиль цӀыфхэм къафэхъурэ щыпэлъф шъао пэпчъ, цӀыфым къыщегъэжьагъэу былымым нэсыжьэу, ным апэу къыхэкӀырэ щыпэлъфыхъур къысфэжъугъэшъуаш, сыда пӀомэ ахэр Сэ сыех»[+].


Хьалыгъу мыкӀумыпшым имэфэкӀ

3Мосэ илъэпкъэгъухэм ариӀуагъ: «ПщылӀыпӀэм шъукъызщикӀыжьыгъэу, тэджэпс зыхэлъыр зыщамышхырэ мы мафэр шъугу ижъугъэлъ, сыда пӀомэ Зиусхьаным кӀочӀэ лъэшкӀэ шъо Мысырым шъукъырищыжьыгъ. 4ШъуиикӀыжьыгъо мафэр Абиб[*] мазэр ары. 5КъэнаӀан, хьат, амэр, еуй, еус цӀыфхэм ячӀыгоу, щэмрэ шъоумрэ зыщычъэхэу, Зиусхьаным къышъуитынэу шъуятэжъхэр гущыӀэ пытэкӀэ къызэригъэгугъагъэхэм шъузырищэкӀэ, мы мазэм мощтэу щыжъугъэмэфэкӀ: 6Мэфиблым къыкӀоцӀ хьалыгъу мыкӀумыпшыр шъушхы. Яблэнэрэ мафэм Зиусхьаным мэфэкӀ фэшъушӀ. 7Хьалыгъу мыкӀумыпшыр мэфиблэ шъушхын фае, тэджэпс зыхэлъ хьалыгъуи сыд фэдэрэ тэджэпси шъузщыпсэурэ чӀыпӀэ пстэуми тыдэкӀи шъулъэгъунэу ащышъуиӀэ хъущтэп. 8А мафэм шъуикӀалэхэм яшъуӀу: „Мысырым тыкъикӀыжь зэхъум, Зиусхьаным къытфишӀагъэм пае мыр зыкӀыхэдгъэунэфыкӀырэр“. 9Ар гукъэгъэкӀыжь тамыгъэу шъуӀэхэми шъунэтӀэ гузэгухэми атерэт, Зиусхьаным ихабзэ шъужэ дэрэмыкӀ, сыда пӀомэ Зиусхьаным кӀочӀэ лъэшкӀэ Мысырым шъукъырищыжьыгъ[+]. 10Мы ихъухьаныгъэр охътэ гъэнэфагъэм илъэс къэс жъугъэцакӀэ.

11ЕтӀанэ Зиусхьаным шъори шъуятэжъхэми гущыӀэ пытэкӀэ шъукъызэригъэгугъэгъэ КъэнаӀан хэгъэгум шъурищэу, ар къызышъуитыкӀэ, 12джащыгъум ным апэу къыхэкӀырэ щыпэлъф шъэо пстэури Зиусхьаным фэжъугъэшъуаш. Былымхэм къахэкӀырэ щыпэлъф хъу пстэури Зиусхьаным фэжъугъэшъуаш. 13Щыдыбз пэпчъ ищыпэлъфыхъу ычӀыпӀэ шъынэхъур ижъугъахь, армырмэ апэрэм ыпшъэтыкъ зэпышъуут. Шъуищыпэлъф шъао пэпчъи къэшъущэфыжь. 14ЕтӀанэ шъуикӀалэхэр „Сыд мыр зыфэгъэхьыгъэр?“ аӀозэ, къызышъоупчӀыхэкӀэ, джащыгъум ахэм яшъуӀу: „КӀочӀэ лъэшкӀэ Зиусхьаным Мысырым, пщылӀыпӀэм, тыкъырищыжьыгъ[+]. 15Сыда пӀомэ фирхьауным ыгу зэшӀуидзи, тыкъымыутӀупщыжь зэхъум, Зиусхьаным щыпэлъфыхъухэр зэкӀэ Мысыр хэгъэгум щигъэлӀагъэх, цӀыф щыпэлъфым къыщегъэжьагъэу былым щыпэлъфым нэсыжьэу: джащ пае тэ Зиусхьаным былымхэм къахэкӀырэ щыпэлъф хъу пстэури къурмэн[†] фэтэшӀых, тищыпэлъф шъаохэр къэтэщэфыжьых“. 16А хабзэр гукъэгъэкӀыжь тамыгъэу шъуӀэхэми шъунэтӀэгухэми атерэт, сыда пӀомэ кӀочӀэ лъэшкӀэ Зиусхьаным Мысырым тыкъырищыжьыгъ».


Израиль цӀыфхэр гъогу зэрэтетыгъэхэр

17Фирхьауным израиль цӀыфхэр къызеутӀупщыжьхэм, Тхьэм ахэр филистхэм яхэгъэгу гъогукӀэ рищэжьагъэхэп, ар нахь блэгъагъэ нахь мышӀэми, сыда пӀомэ Тхьэм къыӀуагъ: «ЦӀыфхэм заор залъэгъукӀэ, кӀэгъожьынхэшъ, Мысырым агъэзэжьынкӀи мэхъу». 18Ащ ычӀыпӀэкӀэ Тхьэм къыдаригъэухьи, шъоф нэкӀ гъогумкӀэ, хы Къамылым ылъэныкъокӀэ кӀохэзэ, цӀыфхэр ащ рищэлӀагъэх. Израиль цӀыфхэр уӀэшыгъэхэу Мысыр хэгъэгум къикӀыжьыгъэх. 19Мосэ Юсыф икъупшъхьэхэр къыздаригъэштэжьыгъэх, сыда пӀомэ Юсыф израиль цӀыфхэм Тхьэр шъыпкъэ дэдэмкӀэ ӀэпыӀэгъукӀэ къызэрафэкӀощтыр къариӀуи, икъупшъхьэхэр мыщ къыздырахыжьынхэу тхьэрыӀо пытэ аригъэшӀыгъагъ[+]. 20Израиль цӀыфхэр Сукъот дэкӀхи, ежьагъэх, кӀохэзэ, шъоф нэкӀым ыгъунэу Етам къыщыуцугъэх. 21Зиусхьаныр ахэм мафэм ошъопщэ пкъэум фэдэу гъогур къаригъэлъэгъузэ, чэщырэ мэшӀо пкъэум фэдэу ягъогу къафигъэнэфызэ, апэ итыгъ. Джаущтэу ахэм чэщи мафи кӀонхэ алъэкӀыщтыгъ[+]. 22Ошъопщэ пкъэур мафэм, мэшӀо пкъэур чэщым цӀыфхэм апэ итыгъ.

### ЯпшӀыкӀуплӀэнэрэ шъхьэр


Хы Къамылым зэрэзэпырыкӀыгъэхэр

1Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: 2«Израиль цӀыфхэм агъэзэнышъ, Мыгъдол къалэрэ хымрэ азыфагу, Пи-Хахъырэт къалэм дэжь, уцупӀэ щашӀынэу яӀу. БэӀал-Цэфон къалэм пэчӀынатӀэу хым дэжь уцупӀэ щышъушӀ. 3„Ахэр а чӀыпӀэм игъощыхьагъэх, шъоф нэкӀым ахэр къимыкӀыжьышъунхэу иубытагъэ хъугъэх“ ыӀозэ, фирхьауныр израиль цӀыфхэм ягупшысэщт. 4Сэ фирхьауным ыгу зэшӀуезгъэдзэнышъ, ар шъуауж къихьащт. Фирхьаунымрэ ащ идзэрэ сызэратекӀуагъэмкӀэ Сэ Сищытхъу къэзгъэлъэгъощт. Мысыр цӀыфхэм Сэ сызэрэ Зиусхьаныр къашӀэщт». Арыти израиль цӀыфхэм джаущтэу ашӀыгъ. 5Мысыр пачъыхьэм цӀыфхэр зэрикӀыжьыгъапэхэр раӀуагъ. Фирхьаунри ащ иӀумэт Ӏэшъхьэтетхэри кӀэгъожьыгъэхэу, ахэм аӀуагъ: «Сыда тэ тшӀагъэр? Сыда израиль цӀыфхэу Ӏоф зэдгъашӀэщтыгъэхэр зыкӀэтыутӀупщыжьыгъэхэр?»

6Фирхьауным икупсынкӀэ зэкӀаригъэшӀагъ, ицӀыфхэри зыдырищэжьагъэх. 7ХэшыпыкӀыгъэ купсынкӀэу шъих, Мысырым ит купсынкӀэхэри, дзэ пащэу ахэм яӀэхэри зэкӀэ ащ зыдырищэжьагъэх. 8Зиусхьаным Мысырым ипачъыхьэ фирхьауным ыгу зэшӀуригъадзи, израиль цӀыфхэм алъыригъэжьагъ. Ежь израиль цӀыфхэр гушхоу[*] кӀощтыгъэх. 9Фирхьауным ишыхэри, икупсынкӀэхэри, ишыухэри, идзи, зэкӀэ зэгъусэхэу, израиль цӀыфхэм алъежьэхи, хы Ӏушъом, Пи-Хахъырэт дэжь, БэӀал-Цэфон пэчӀынатӀэу израиль цӀыфхэу къэуцугъэхэм акӀэхьагъэх.

10Фирхьауныр къэблэгъагъ. Израиль цӀыфхэр къызэплъэкӀыгъэх, мары мысыр цӀыфхэр ауж зэритхэр къалъэгъуи, лъэшэу къэщтагъэх, Зиусхьаным куо мэкъэшхокӀэ зыфагъэзагъ. 11Мосэ раӀуагъ: «ТызчӀалъхьажьын къэ Мысырым щыӀэпти ара шъоф нэкӀым тилӀыхьанэу тыкъызкӀэпщагъэр? Мысырым тыкъипщи, сыда джы къытэпшӀагъэр? 12„Тауж икӀ, мысыр цӀыфхэм Ӏоф афэтэрэшӀ“ тӀуи, ардэдэр арба Мысырым къыщыотӀогъагъэр? Шъоф нэкӀым тикӀодэн нахьи, мысыр цӀыфхэм тафэлажьэщтыгъэмэ нахьышӀугъэба?» 13Ау Мосэ ариӀожьыгъ: «Шъумыщынэу пытэу шъущыт, Зиусхьаным шъукъызэригъэнэжьыщтыр непэ шъулъэгъущт, сыда пӀомэ мысыр цӀыфэу джы шъулъэгъухэрэр ныбжьи шъулъэгъужьыщтхэп. 14ШъумыгумэкӀ, Зиусхьаныр шъощ пае зэощтышъ, зыжъугъэрэхьат»[+].

15Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Сыда куо мэкъэшхокӀэ укъызкӀысаджэрэр? Израиль цӀыфхэм апэ рагъэхъунэу яӀу. 16О уибэщ къэӀэти, пӀэ хым тещай, ар зэӀугъэкӀи, израиль цӀыфхэр хы лъэчӀэ гъушъэмкӀэ зэпырэрэкӀых. 17Сэ мысыр цӀыфхэм агухэр джы зэшӀуясэгъадзэ, ахэр шъуауж къихьащтых. Фирхьауными, зэкӀэ идзи, икупсынкӀэхэми, ишыухэми ясшӀэщтымкӀэ Сэ Сищытхъу зыфэдэр къэзгъэнэфэщт. 18ФирхьаунымкӀи, ащ икупсынкӀэхэмкӀи, ишыухэмкӀи Сищытхъу къызызгъэлъагъокӀэ, Сэ Сызэрэ Зиусхьаныр мысыр цӀыфхэм къашӀэщт».

19Тхьэм и МэлэӀичэу израиль цӀыфхэм апэ итыгъэр ауж итынэу къэкӀуагъ, ошъопщэ пкъэоу апашъхьэ итыгъэри ауж къиуцуагъ. 20Джаущтэу мысыр цӀыфхэмрэ израиль цӀыфхэмрэ азыфагу дэуцуагъ, зыхэмкӀэ ошъопщэ шӀункӀэу щытыгъ, адрэхэм апае чэщым къыгъэнэфыщтыгъэ. Чэщыр екӀыфэ бгъуитӀумкӀэ щыӀэхэр зэпэблагъэ хъунхэ алъэкӀыгъэп.

21Мосэ ыӀэ хым тырищэягъ. Зиусхьаным чэщ реным къокӀыпӀэм къикӀырэ жьыбгъэшхомкӀэ хыр зэрифэзэ, псыр зэгуигъэкӀи, хы лъачӀэр ыгъэгъушъыгъ[+]. 22Израиль цӀыфхэр хы лъэчӀэ гъушъэмкӀэ зэпырыкӀыгъэх: псыр яджабгъукӀи ясэмэгукӀи, дэпкъым фэдэу, бгъуитӀумкӀи щытыгъ. 23Мысыр цӀыфхэр ахэм алъежьагъэх, фирхьауным зэкӀэ ишыхэри, икупсынкӀэхэри, ишыухэри ауж итхэу чъэхэзэ, хы гузэгум нэсыгъэх. 24Нэфшъагъом дэжь Зиусхьаныр машӀом фэдэу къэнэфырэ ошъопщэ пкъэум хэтэу къеплъыхи, мысырхэм ядзэ къызыхэплъэм, ахэр лъэшэу къыгъащтэхи, ашӀэжьыщтыр амышӀэу Ӏэчъэ-лъачъэу ришӀыхьагъэх. 25Зиусхьаным купсынкӀэхэм ящэрэхъхэр хэнэнхэу ышӀыгъэхэти[*], ахэр ерагъэу кӀощтыгъэх. Арыти мысыр цӀыфхэм аӀуагъ: «Зиусхьаныр израиль цӀыфхэм апае къытэзаошъ, ахэм ауж тижъугъэкӀыжь».

26Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «ПӀэ хым тещайи, псыр мысыр цӀыфхэми, якупсынкӀэхэми, яшыухэми къатеощт». 27Арыти Мосэ ыӀэ хым тырищайи, пчэдыжь нэфшъагъом псыр ичӀыпӀэ ихьажьыгъ. Мысыр цӀыфхэу псым ипэгъокӀэу чъэщтыгъэхэм ар къатеуагъ. Джаущтэу Зиусхьаным мысыр цӀыфхэр хы гузэгум щычӀыригъэхьагъэх. 28КупсынкӀэхэу, шыухэу, фирхьауным зэкӀэ идзэу израиль цӀыфхэм ауж итхэу хым хэхьэгъагъэхэм псыр къызэгохьажьи, къатеуагъ, ахэм ащыщэу зы нэбгыри къэнагъэп. 29Ежь израиль цӀыфхэр хы лъэчӀэ гъушъэмкӀэ зэпырыкӀыгъэх: псыр яджабгъукӀи ясэмэгукӀи, дэпкъым фэдэу, бгъуитӀумкӀи щытыгъ[+].

30Зиусхьаным а мафэм израиль цӀыфхэр мысыр цӀыфхэм къаӀэкӀихыжьыгъэх, израиль цӀыфхэм адрэхэм яхьадэхэр хы нэпкъым Ӏулъхэу алъэгъугъэх. 31Джаущтэу Зиусхьаным ыкӀочӀэ лъэшэу мысыр цӀыфхэмкӀэ къыгъэлъэгъуагъэр израиль цӀыфхэм алъэгъугъ. ЦӀыфхэр Зиусхьаным щыщынэхи, Зиусхьаныри Ащ иӀумэт Моси ашӀошъ хъугъэх.

### ЯпшӀыкӀутфэнэрэ шъхьэр


Шъхьафитныгъэр зыгъотыжьыгъэ цӀыфхэм ящытхъу орэд

1Джащыгъум Моси израиль цӀыфхэми Зиусхьаным мы орэдыр къыфаӀуагъ:

Зиусхьаным орэд къыфэсӀощт,
ЗэкӀэми апшъэ щыӀэм,
шыхэри ахэм атесхэри хым чӀезгъэхьагъэхэм[+].
2Зиусхьаныр ары кӀуачӀэ къысэзытырэр,
Ары сиорэд зэхьылӀагъэр;
си КъэгъэнэжьакӀоу Ар хъугъэ.
Ар сэ си Тхь, щытхъу фэсӀощт,
ДэсӀэтэещт лъагэу тятэмэ я Тхьэ[+].
3Зиусхьаныр зэолӀ,
Ащ ыцӀэр «ЕгъэшӀэрэ Зиусхьан»![+]
4Фирхьауным икупсынкӀэхэри идзи
Ащ хым чӀыригъэхьагъэх,
ащ ихэшыпыкӀыгъэ дзэпащэхэр
хы Къамылым ригъэтхьэлагъэх.
5Псы бэжъутэхэр ахэм къатеуагъэх,
мыжъом фэдэу куупӀэм ахэр чӀихьагъэх.
6ПӀэ джабгъу, Зиусхьан, щытхъушхо пылъ,
пӀэ джабгъу, Зиусхьан, пыир зэхигъэтэкъуагъ[+].
7ЗыкъыппэзыӀэтыгъэхэм уатекӀуагъ О
Уитетыгъо кӀуачӀэкӀэ.
Уигубж машӀо О яптӀупщыгъ,
ахэр фыркъом фэдэу О бгъэстыгъэх.
8О укъызепщэм псыхэр зэӀукӀотыгъэх,
хыорхэр, дэпкъым фэдэу, зандэу уцугъэх,
щызэтекъагъэх псы бэжъутэхэр хы гузэгум[+].
9Пыим зэриӀожьыгъ: «Салъежьэн ахэм,
сакӀэхьан, къонтхъыр згощын;
чатэр къисхынышъ, сыгужъыр атезгъэпщэхэн,
сӀэхэмкӀэ ахэр зэхэсыукӀэных».
10О Упсэ кӀуачӀэкӀэ жьыр къебгъапщи,
ахэм хыр къатебгъэуагъ:
пцашӀом фэдэу, псышхом ычӀэгъ хъугъэх ахэр.
11Хэта, Зиусхьан,
Ощ фэдэу тхьэмэ ахэтыр?
Хэта, Ощ фэдэу,
лъапӀэу, щытхъушхор зифэшъуашэу,
Ӏоф гъэшӀэгъонхэр зышӀэшъоу щыӀэр[+]?
12О пӀэ джабгъу къэбгъэлъэгъуагъ:
Уипыйхэр чӀыгум ебгъэдырыщтых.
13О епщэжьагъ
цӀыф лъэпкъэу къэбгъэнэжьыгъэр.
УишӀулъэгъу мыкӀодыжькӀэ ар къеощэкӀы,
кӀуачӀэу О уиӀэмкӀэ
УипсэупӀэ лъапӀэ ащ феогъэузэнкӀы.
14ЦӀыф лъэпкъхэм ар зэхахышъ, мэкӀэзэзых:
фылист цӀыфхэр щынэгъошхом зэлъиштагъэх.
15Джащыгъум Едом инахьыжъ пащэхэр къэгузэжъуагъэх,
Моабмэ япащэхэр кӀэзэзыным зэлъиштэщтых,
КъэнаӀан цӀыфхэм агучӀэ изыгъ[+].
16ТхьамыкӀэгъошхомрэ щынэгъошхомрэ ахэр зэлъарэубытых.
О пкӀуачӀэ ахэр мыжъом фэдэу зэтырерэгъакъэх –
О УицӀыф лъэпкъ блэкӀыфэ, Зиусхьан,
цӀыф лъэпкъэу пщэфыжьыгъэр, блэкӀыфэ.
17О ахэр ипщэщтых уи Унэ лъапӀэу
уикъушъхьэ щыӀэм,
Ор-Орэу, Зиусхьан, бгъэуцугъэм!
О псэупӀэу зыфэпшӀыжьыгъэм ибгъэтӀысхьащтых, Зиусхьан[+].
18Зиусхьаныр пачъыхьащт
лӀэшӀэгъу зэпымычыжьхэм, егъашӀэм![+]

19Джаущтэу фирхьауным ишхэр икупсынкӀэхэмрэ ишыухэмрэ ягъусэхэу хым зыхэхьэхэм, Зиусхьаным хым ипсыхэр ахэм къатыригъэожьхи, израиль цӀыфхэр хы лъэчӀэ гъушъэмкӀэ зэпырыкӀыгъэх.


Марыям иорэд

20Хьарунэ ышыпхъоу Марыям тхьэлӀыкӀом шъонтрыпэр къыштагъ, зэкӀэ бзылъфыгъэхэри шъонтрыпхэр аӀыгъхэу, гушӀогъошхом хэтхэу загъэчэрэгъузэ, ыуж езэрэгъэхьагъэх[+]. 21Марыям ахэм апашъхьэ орэдыр къыщыхидзагъ:

Зиусхьаным орэд къыфашъуӀу,
ЗэкӀэми апшъэ щыӀэм,
шыхэри ахэм атесхэри хым чӀезгъэхьагъэхэм[+].


Марэм ипсы дыдж

22Мосэ израиль цӀыфхэр хы Къамылым къыӀуищхи, рищэжьагъэх. Шур шъоф нэкӀым ахэр рищэхи, псы щамыгъотэу мэфищэ кӀуагъэх[+]. 23Марэ чӀыпӀэм къэсыгъэх, ау ащ щыӀэ псыр зэрэдыджым къыхэкӀэу ешъонхэ алъэкӀыгъэп. Джары а чӀыпӀэм Марэ зыкӀыфаусыгъэри[*]. 24Арыти цӀыфхэр Мосэ фэмыразэхэу, «Сыда тызэшъощтыр?» аӀозэ, гыещтыгъэх. 25Мосэ Зиусхьаным зыфигъази, лъэшэу куозэ, елъэӀугъэти, Зиусхьаным ащ чъыгыр къыригъэлъэгъугъ. Ащ икъутамэ псым зыхедзэм, псыр уешъон плъэкӀынэу дэгъу хъугъэ. А чӀыпӀэм Тхьэм унашъохэмрэ шапхъэхэмрэ цӀыф лъэпкъым къыщыритыгъэх, ащ дэжьым ахэр щиушэтыхэзэ, 26Зиусхьаным къыӀуагъ: «Зиусхьанэу шъуи Тхьэ къыӀорэм шъуедэӀоу, Ащ къекӀущтхэр шъушӀэу, иунашъомэ шъунаӀэ атежъугъэтэу, ишапхъэхэр зэкӀэ жъугъэцакӀэхэмэ, ащыгъум Мысырым къыфэзгъэкӀогъэ узхэм ащыщ гори къыжъунэзгъэсыщтэп, сыда пӀомэ Сэ Сы Зиусхьан, СышъуиӀэзэгъу!»[+]

27Израиль цӀыфхэр Елым чӀыпӀэм нэсыгъэх, ащ псынэкӀэчъ пшӀыкӀутӀурэ хъурмэ чъыг тӀокӀищырэ пшӀырэ щыӀагъ. Джа псынэкӀэчъхэм адэжь уцупӀэ щашӀыгъ.

### ЯпшӀыкӀухэнэрэ шъхьэр


Тхьэм гъомлапхъэ шъоф нэкӀым къызэрэщаритыгъэр

1Израиль цӀыфхэр зэкӀэ зэрэзэхэтхэу Елым къыдэкӀхи, Мысыр хэгъэгум къызикӀыжьыгъэхэм ыуж зы мазэ тешӀагъэу, Елымрэ Синайрэ азыфагу илъ шъоф нэкӀэу Син къэкӀуагъэх. 2Шъоф нэкӀым итхэу израиль цӀыфхэр зэкӀэ зэрэзэхэтхэу Мосэрэ Хьарунэрэ афэмыразэхэу джыри ягыигъэх.


Израиль цӀыфхэр зэрэгыещтыгъэхэр

3Израиль цӀыфхэм ахэм араӀуагъ: «Е, Зиусхьаным Мысыр хэгъэгум тыригъэкӀодэгъагъэмэ нахьышӀугъ! Ащ лыр зэрылъ щыуанмэ тащыкӀэрысэу, зэтэгъэшхэкӀыфэ хьалыгъур щытшхыщтыгъ. Шъо тызэрэзэхэтэу гъаблэм тежъугъэгъэлӀэнэу шъоф нэкӀым тыкъэшъущагъ». 4ЕтӀанэ Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Мары, Сэ ощхым фэдэу хьалыгъур ошъогум къышъуфезгъэхыщт. Арышъ, мафэ къэс цӀыфхэр къикӀыхэзэ, мафэм ящыкӀэгъэщтым фэдиз къарэугъойи, Сэ сихабзэ тетэу зекӀощтхэми-мызекӀощтхэми ахэр Сэ згъэунэфыщтых. 5Яхэнэрэ мафэм къахьырэр загъэхьазыркӀэ, ар нэмыкӀ мафэхэм къахьырэм фэдитӀукӀэ нахьыбэу къычӀэкӀыщт». 6Мосэрэ Хьарунэрэ израиль цӀыфхэр зэкӀэ зэрэзэхэтхэу араӀуагъ: «Мысыр хэгъэгум шъукъизыщыжьыгъэр зэрэ Зиусхьаныр пчыхьашъхьэ шъо къэшъушӀэщт. 7Пчэдыжьым Зиусхьаным и Щытхъушхо шъулъэгъущт, сыда пӀомэ Зиусхьаным шъузэрэгыягъэр къызэхихыгъ. Тэ тыхэта шъукъытэгыинэу?» 8ЕтӀани Мосэ къыӀуагъ: «Зиусхьаным пчыхьэм шъушхынэу лы къышъуитэу, пчэдыжьым шъузыфаем фэдиз хьалыгъуи зышъуигъэшхыкӀэ, къэшъушӀэщт, сыда пӀомэ Зиусхьаным шъуфэмыразэу шъузэрэгыерэр Ащ къызэхихыгъ. Тэ тыхэта? Тэрэп шъузэгыирэр, Зиусхьаныр ары нахь». 9Мосэ Хьарунэ риӀуагъ: «Зэрэизраиль цӀыф лъэпкъэу яӀу: „Зиусхьаным ыпашъхьэ шъукъиуцу, сыда пӀомэ шъузэрэгыягъэр Ащ къызэхихыгъ“». 10ЕтӀанэ Хьарунэ зэкӀэ израиль цӀыфхэм адэгущыӀэзэ, ахэр шъоф нэкӀым ылъэныкъокӀэ зэплъэхэм, мары, ошъуапщэм хэтэу Зиусхьаным и Щытхъушхо къафэлъэгъуагъ. 11Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: 12«Сэ израиль цӀыфхэм ягые макъэ зэхэсхыгъ. Ахэм яӀу: „Пчыхьашъхьэ лы шъушхыщт, пчэдыжьым хьалыгъукӀэ зыжъугъэшхэкӀыщт“. Сэ сызэрэ Зиусхьаныри сызэрэ шъуи Тхьэри джащыгъум къэшъушӀэщт».


Тхьэм хьалыгъурэ лырэ къызэраритыгъэр

13Пчыхьэм ныбгъухэр къэбыбхи, уцупӀэр зэлъабгъагъ, пчэдыжьым уцупӀэм дэжь осэпсыр телъыгъ. 14Пчэдыжьым осэпсыр зытекӀыжьым, мары, лэжьыгъэ зэтегъэпхъыгъэм ехьщырэу, шъхъашъхъэу, чъэпым фэдэу зыгорэ шъоф нэкӀым ышъхьашъо телъ. 15Израиль цӀыфхэм ар залъэгъум, зэраӀожьыгъ: «Сыда мыр?» Сыда пӀомэ ар зылӀэужыгъор ашӀэщтыгъэп. Мосэ ахэм ариӀуагъ: «Мыр Зиусхьаным хьалыгъоу къышъуитырэр ары. 16Мары Зиусхьаным иунашъор: нэбгырэ пэпчъ ежь фэшхыщтым фэдиз, Ӏомэр[†] зыфаӀорэ шыкъум[*] из къерэугъой, зы нэбгырэм телъытагъэу, шъхьадж ичэтэн гъэӀагъэ чӀэс нэбгырэ пчъагъэм телъытагъэу къэшъуугъой»[+]. 17Израиль цӀыфхэм джаущтэу ашӀыгъ, зым нахьыбэу, адрэм нахь макӀэу къаугъоигъ. 18ӀомэрымкӀэ запщым, бэу зыугъоигъэм къемылыекӀэу, макӀэу зыугъоигъэми щыкӀагъэ имыӀэу, шъхьадж фэшхыщтым фэдиз къыугъоигъэу къычӀэкӀыгъ[+]. 19Мыщ дэжьым Мосэ ахэм ариӀуагъ: «Зыми пчэдыжьым нэс мыр къерэмыгъан». 20Ау Мосэ ахэр емыдэӀухэу, зыгорэмэ ащ щыщ пчэдыжьым нэс къагъэнагъ. Арыти хьамлыухэр хидзэхи, шъумэр къыпыу хъугъэ. Мосэ ахэм афэгубжыгъ. 21Джэущтэу пчэдыжьым жьэу ар къаугъоищтыгъэ, шъхьадж ежь фэшхыщтым фэдиз. Тыгъэм къызигъэплъыкӀэ, ар ткӀужьыщтыгъэ.


Тхьэм шэмбэтыр зыгъэпсэфыгъо мафэу къызэрафигъэнэфагъэр

22Мары яхэнэрэ мафэм хьалыгъур фэдитӀукӀэ нахьыбэу, нэбгырэ пэпчъ телъытагъэу Ӏомэр тӀурытӀу къаугъоигъ. ЗэкӀэ израиль цӀыфхэм япащэхэр къакӀохи, Ӏофыр зытетыр Мосэ къыфаӀотагъ. 23Арыти Мосэ ахэм къариӀожьыгъ: «Зиусхьаным къыӀуагъэр мары: неущ зыгъэпсэфыгъу, Зиусхьаным фэгъэхьыгъэ шэмбэт лъапӀэшъ, жъугъэжъэн фаер жъугъажъэ, жъугъэжъон фаери непэ жъугъажъо, къэнэжьырэр зэкӀэ жъугъэтӀылъи, неущ нэс щыжъугъэлъ»[+]. 24Мосэ унашъо къызэрафишӀыгъэм тетэу ар агъэтӀылъыгъ, ащ шъуми пыугъэп, хьамлыуи хидзагъэп. 25Мыщ дэжьым Мосэ ариӀуагъ: «Зиусхьаным ихьалыгъу непэ шъушхы: сыда пӀомэ непэ Зиусхьаным ишэмбэт маф, непэ ар шъофым ижъугъотэщтэп. 26Мэфихрэ ар шъуугъой, яблэнэрэ мафэр – шэмбэтышъ, а мафэм ар щыӀэщтэп». 27ЦӀыфхэм ащыщ горэхэр яблэнэрэ мафэм угъоенхэу къыдэкӀыгъэх, ау зи къагъотыгъэп. 28Арыти Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Сыд фэдизрэ Сиунашъохэмрэ Сихабзэхэмрэ шъумыгъэцакӀэхэу шъухэтыщта? 29Шъуфэсакъ: Зиусхьаным шэмбэтыр къышъуитыгъэшъ, тхьэмафэм ияхэнэрэ мафэ мэфитӀум шъуфикъунэу хьалыгъу Ащ къышъуфырегъэхы. Арышъ, яблэнэрэ мафэм нэбгырэ пэпчъ ядэжь ерэс, хэти ичӀыпӀэ имыкӀэу щэрэс». 30Джаущтэу яблэнэрэ мафэ къэс цӀыфхэм загъэпсэфыщтыгъ. 31Израиль цӀыфхэр хьалыгъум монкӀэ[*] еджагъэх. Ар къоныкӀэм ехьыщырыгъ, фыжьыгъ, шъоу зыхэлъ хьарыпӀым фэдагъ. 32Мыщ дэжьым Мосэ ариӀуагъ: «Мары Зиусхьаным унашъоу къышӀыгъэр: мысыр чӀыгум шъукъызесэщыжьым, шъоф нэкӀым щышъозгъэшхыгъэ хьалыгъур алъэгъуным пае шъуилӀэуж зэкӀэлъыкӀохэм зыдаӀыгъынэу моныр Ӏомэрым из шъушӀы». 33Мосэ Хьарунэ риӀуагъ: «Зы шыкъу шти, Ӏомэрым из моныр ащ илъхьи, шъуилӀэуж зэкӀэлъыкӀохэм къаухъумэнэу Зиусхьаным ыпашъхьэ игъэуцу». 34Зиусхьаным МосэкӀэ унашъо къызэришӀыгъэм тетэу, Хьарунэ ар шыхьат папкӀэу пхъонтэ лъапӀэм ыпашъхьэ ригъэуцогъагъ.

35Израиль цӀыфхэр зыщыпсэунхэ алъэкӀыщт чӀыгум, КъэнаӀан хэгъэгум игъунапкъэмэ къанэсыфэхэ, моныр илъэс тӀокӀитӀурэ ашхыгъ[+]. 36Ӏомэрыр ефа[*] зыфаӀорэ пщэлъэ шапхъэм фэдипшӀыкӀэ нахь цӀыкӀу.

### ЯпшӀыкӀублэнэрэ шъхьэр


Тхьэм псыр къушъхьэ мыжъобгым къызэрэхигъэкӀыгъэр

1ЗэкӀэ израиль цӀыфхэр Зиусхьаным къызэрариӀуагъэм тетэу, Син шъоф нэкӀым икӀыхи, къэуцухэмэ, етӀанэ лъыкӀуатэхэзэ, Рефидим чӀыпӀэм къэсхи, уцупӀэ щашӀыгъ, ау цӀыфхэр зэшъонхэ псы щыӀагъэп. 2Арыти Мосэ агъэмысэзэ, раӀощтыгъэ: «Тешъонэу псы къытэт». Мосэ ахэм ариӀожьыгъ: «Сыда шъукъызкӀысэдаорэр? Сыда Зиусхьаныр зыкӀэшъуушэтырэр?» 3ЦӀыфхэр ащ дэжьым псы щыфалӀэщтыгъэхэти, «Сыда Мысырым тыкъызфипщыжьыгъэр, тисабыйхэри, тибылымхэри псыфалӀэм тебгъэгъэлӀэнэу ара?» – аӀозэ, Мосэ егыищтыгъэх. 4Арыти Мосэ лъэшэу куозэ, Зиусхьаным зыфигъэзагъ: «Сыда сэ мы цӀыфхэм ясшӀэщтыр? ТӀэкӀу горэ тешӀэжьмэ, мыжъорыокӀэ саукӀыщт». 5Зиусхьаным Мосэ къыриӀожьыгъ: «ЦӀыфхэм апэ ишъи, Израиль инахьыжъ упчӀэжьэгъухэм ащыщхэр зигъэгъусэхи, Нил псыхъом узэрэхэогъэ бэщыр зыдашти, кӀо. 6Сэ Хъорэб къушъхьэм дэжь, мыжъобгым уапашъхьэ сыкъыщиуцощт. О мыжъобгым уеощт, ащ псыр къыхэчъынышъ, цӀыфхэр ешъощтых». Израиль инахьыжъ упчӀэжьэгъухэм янэрылъэгъоу джаущтэу Мосэ ышӀыгъ. 7Израиль цӀыфхэм «Зиусхьаныр тэ тигъуса хьаумэ тимыгъуса?» аӀозэ, агъэмысэу, къызэредэуагъэхэми Зиусхьаныр зэраушэтыгъэми къахэкӀэу Мосэ а чӀыпӀэм МасэкӀи – ащ къикӀырэр «ушэтыпӀэ», МэрыбэкӀи – ащ къикӀырэр «гъэмысапӀэ» – еджагъ.


Ӏамэлыкъхэм зэрязэуагъэхэр

8ЕтӀанэ Ӏамэлыкъ цӀыфхэр къакӀохи, израиль цӀыфхэм Рефидим чӀыпӀэм дэжь къыщязэуагъэх[+]. 9Мосэ Ехъошуа риӀуагъ: «ЛӀыхэр къыхэхыхи, кӀуи, Ӏамэлыкъхэм язау. Сэ неущ Ӏуашъхьэм ышыгу сытеуцощт, Тхьэм ибэщи сӀыгъыщт». 10Мосэ зэриӀуагъэу Ехъошуа ышӀыгъ, Ӏамэлыкъхэм язэонэу кӀуагъэ. Мос, Хьарун, Хъур аӀоу Ӏошъхьэ шыгум дэкӀоягъэх. 11Мосэ ыӀэхэр диӀэтаехэ зыхъукӀэ, израиль лъэпкъыр текӀощтыгъэ, ахэр къызырихьыхыжьхэкӀэ, Ӏамэлыкъ лъэпкъыр текӀощтыгъэ. 12Ау Мосэ ыӀэхэр къызэонтэгъухэм, мыжъор къашти, ар ащ тырагъэтӀысхьагъ. Хьарунэрэ Хъуррэ, зыр зы бгъумкӀэ, адрэр адрэ бгъумкӀэ щытхэу, ащ ыӀэхэр даӀыгъыгъэх. Джарэущтэу тыгъэр къохьафэ ащ ыӀэхэр дэӀэтэегъагъэх. 13Арыти Ехъошуа чатэкӀэ Ӏамэлыкъи ицӀыфхэри зэхиупкӀэтагъэх.

14Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Мы хъугъэр ащымыгъупшэжьыным пае, тхылъым датхи, Ӏамэлыкъхэр кӀодыкӀае зэрэсшӀыщтхэм Ехъошуа къыфедж»[+]. 15Мыщ дэжьым Мосэ къурмэншӀыпӀэ[†] щызэтырилъхьи, «Зиусхьаныр – ситекӀоныгъэ ибыракъ» цӀэу фиусыгъ. 16«Сыда пӀомэ, – ыӀуагъ ащ, – Зиусхьаным ыцӀэкӀэ тхьэлъанэ сэшӀы: Зиусхьаныр Ӏамэлыкъ цӀыфхэм лӀэуж зэкӀэлъыкӀохэм язэощт».

### ЯпшӀыкӀуенэрэ шъхьэр


Мосэ ишӀупщ Итрэу къызэрэкӀуагъэр

1Тхьэм Израиль Мысырым къызырещыжьым, Моси Ежь илъэпкъэу Израили апае Ащ ышӀагъэр зэкӀэ Мосэ ишӀупщэу, мыдиан къурмэнышӀэу[†] Итрэу зэхихыгъэх[+]. 2Арыти Мосэ ишӀупщэу Итрэу зыдырищэжьагъэх: Мосэ ишъузэу, ащ ыпэкӀэ ятэ дэжь къызэригъэгъэзэжьыгъэгъэхэ Циппорэрэ 3яшъэуитӀурэ. ТӀум язым ыцӀагъэр Гъэршэм[*], сыда пӀомэ Мосэ ыӀощтыгъ: «Сэ хымэ хэгъэгум хэхэсэу сис»; 4адрэм ыцӀагъэр ЕлыӀэзэр[*], сыда пӀомэ Мосэ ыӀощтыгъ: «Сятэ и Тхьэ сэ ӀэпыӀэгъоу сиӀагъ, фирхьауным ичати сыкъыӀэкӀихыжьыгъ». 5ИшӀупщэу Итрэу Мосэ ишъузрэ ыкъуитӀурэ игъусэхэу шъоф нэкӀым, Тхьэм икъушъхьэ дэжь уцупӀэ щязгъэшӀыгъэ Мосэ дэжь къэкӀуагъ. 6«Сэ, уишӀупщэу Итрэу, уишъузрэ пкъуитӀурэ скӀыгъухэу уадэжь тыкъэкӀуагъ» ыӀуи, Итрэу Мосэ макъэ ригъэӀугъ. 7Мосэ ишӀупщ къыпэгъокӀыгъ, шъхьащи къыфишӀыгъ, къебэугъ, шӀуфэс зызэрахым ыуж, ахэр чэтэн гъэӀагъэм чӀэхьагъэх. 8Ащ дэжьым Зиусхьаным фирхьауными зэкӀэ мысыр цӀыфхэми Израиль пае аришӀагъэхэри, къинэу гъогум ащыпэкӀэкӀыгъэ пстэури, Зиусхьаным а къинхэм къызэрахищыжьыгъэхэри Мосэ ишӀупщ къыфиӀотагъэх. 9Зиусхьаным Израиль мысыр цӀыфхэм къызаӀэкӀехыжьым, шӀугъэу къафишӀэгъэ пстэумэ Итрэу агъэгушӀуагъ. 10Итрэу къыӀуагъ: «Зиусхьанэу мысыр цӀыфхэми фирхьаунми шъуакъыӀэкӀэзыхыжьыгъэм, мысыр цӀыфхэм ябжь шъуилъэпкъ тезыхыжьыгъэм щытхъур ий. 11Джы сэ къэсшӀагъ Зиусхьаныр тхьэ пстэуми зэранахь лъэшыр, сыда пӀомэ зызышӀошӀыжьырэ мысыр цӀыф пагэхэм ятетыгъо Ащ шъущиухъумагъ». 12Ащ ыуж Мосэ ишӀупщэу Итрэу къурмэнгъэсти[†] нэмыкӀ къурмэнхэри[†] Тхьэм фишӀыгъэхэти, Хьаруни Израиль инахьыжъ упчӀэжьэгъухэри зэкӀэ Мосэ ишӀупщ Тхьэм ыпашъхьэ щыдэшхэнхэу къэкӀуагъэх.


Итрэу Мосэ зэригъэгъозагъэр

13ЯтӀонэрэ мафэм Мосэ лъэпкъым иӀофхэр зэхифынхэу тӀысыгъэ. Пчэдыжьым къыщегъэжьагъэу пчыхьэ нэс цӀыфхэр Мосэ дэжь щызэхэтыгъэх. 14Мосэ цӀыфхэм аришӀэрэр зэкӀэ ащ ишӀупщ зелъэгъум, риӀуагъ: «Сыда мы цӀыфхэм япшӀэрэр? Сыда зыкӀыуизакъори, пчэдыжьым къыщегъэжьагъэу пщэпэ зэхэогъум нэс цӀыфхэр уадэжь зыкӀыщызэхэтхэри?» 15Мосэ ишӀупщ къыриӀожьыгъ: «Тхьэм еупчӀынхэу цӀыфхэр садэжь къэкӀох, 16зэнэкъокъу азыфагу къызыдахьэкӀэ, ахэр садэжь къэкӀохэшъ, модрэми мыдрэми иӀоф зэхэсэфы, Тхьэм ишапхъэхэмрэ ихабзэхэмрэ ясэгъашӀэх». 17Ау ишӀупщ Мосэ къыриӀуагъ: «УиӀофшӀакӀэ тэрэзэп, 18сыда пӀомэ ори цӀыфэу уигъусэхэми къиным шъухэтыщт. Мы Ӏофыр оркӀэ хьылъащ, уизакъоу ар бгъэцэкӀэн плъэкӀыщтэп[+]. 19Арышъ, къыосӀощтым къедэӀу, сэ узгъэгъозэщт, Тхьэри уигъусэщт: цӀыфхэм урялӀыкӀоу, ахэм яӀофхэр епхьылӀэхэу Тхьэм ыпашъхьэ уитыщт. 20Тхьэм ишапхъэхэмрэ ихабзэхэмрэ ахэм ягъашӀэх, зытетынхэ фэе гъогухэр, ашӀэн фэе Ӏофхэр агурыгъаӀох. 21О цӀыфхэм къахэх чанхэу, Тхьэм щынагъо фызиӀэхэу, шъыпкъагъэ зыхэлъхэу, мылъкукӀэ дэмыгъэхышъущтхэр. Ахэр нэбгырэ минымэ, нэбгыришъэмэ, нэбгырэ шъэныкъомэ, нэбгырипшӀымэ яӀэшъхьэтетынхэу гъэуцух[+]. 22Сыдигъуи ахэм цӀыфхэр зыфызэнэкъокъухэрэр зэхарэфых, зэнэкъокъушхо горэ къахахьэмэ, о зыкъыпфарэгъаз, нахь къызэрыкӀохэр ежьхэм зэхарэфых. Джаущтэу орыкӀи нахь псынкӀэщт, ежьхэми уикъин къыбдаӀэтыщт. 23Джаущтэу ар о пшӀымэ, Тхьэми къыуиӀомэ, ащыгъум о укъызэтенэщт, мы цӀыфхэри разэу ядэжь кӀожьыщтых». 24ИшӀупщ къыӀуагъэм Мосэ едэӀуи, ащ зыфиӀуагъэр зэкӀэ ыгъэцэкӀагъ. 25Мосэ израиль лъэпкъым цӀыф чанхэр къыхихыхи, лъэпкъым иӀэшъхьэтетынхэу нэбгырэ минӀмэ, нэбгыришъэмэ, нэбгырэ шъэныкъомэ, нэбгырипшӀымэ яӀэшъхьэтетынхэу ыгъэуцугъэх[+]. 26Сыдигъуи ахэм цӀыфхэм язэнэкъокъухэр зэхафыщтыгъэх, зэнэкъокъушхохэм язэхэфын Мосэ фагъазэщтыгъэ, Ӏоф нахь къызэрыкӀохэр ежьхэм зэхафыщтыгъэх[+].

27Ащ ыуж Мосэ ишӀупщ ытӀупщыжьи, ар ихэгъэгу кӀожьыгъ.

### ЯпшӀукӀубгъонэрэ шъхьэр


Тхьэм израиль цӀыфхэм Синай къушъхьэм дэжь зыкъызэрэщафигъэнэфагъэр

1Израиль цӀыфхэр Мысыр хэгъэгум къызикӀыжьыгъэхэм иящэнэрэ мазэ, ошъогу мэзакӀэр къызщихьагъэм иапэрэ мафэ тефэу, ахэр Синай шъоф нэкӀым къынэсыгъэх. 2Израиль цӀыфхэр Рефидим икӀыхи, Синай шъоф нэкӀым къызэсхэм, къушъхьэм пӀэчӀынатӀэу уцупӀэ щашӀыгъ. 3Мосэ Тхьэм дэжь къушъхьэм зыдэкӀуаем, Зиусхьаныр къушъхьэм къеджыхи, ащ къыриӀуагъ: «Якъубэ къытекӀыгъэ израиль цӀыфхэм моущтэу яӀу: 4„Мысыр цӀыфхэм ясшӀагъэри, бгъэм ытамэхэм шъуатесым фэдэу Сэ шъукъызэресхьакӀыгъэри, Садэжь шъукъызэрэнэзгъэсыгъэри шъо шъулъэгъугъэ[+]. 5Арышъ, Сэ сӀорэм шъуишъыпкъэу шъукъедэӀоу, Ӏуагъэу къыжъудэсшӀыгъэр жъугъэцакӀэмэ, шъо цӀыф лъэпкъ пстэуми къахэсхыгъэ Сиунэе Ӏэхьэ лъапӀэу шъущытыщт, сыда пӀомэ зэрэдунаеу зиер Сэры[+]. 6Тетыгъо зиӀэ хэӀэтыкӀыгъэ хэушъхьафыкӀыгъэ къурмэнышӀхэу,[†] Сапашъхьэ ит Сиунэе лъэпкъ лъапӀэу шъущытыщт“. Мы гущыӀэхэр ары израиль цӀыфхэм япӀожьыщтыр»[+]. 7Арыти Мосэ къушъхьэм къехыжьи, лъэпкъым инахьыжъ упчӀэжьэгъухэр къызэӀуигъакӀэхи, Зиусхьаным унашъо къыфишӀыгъэ гущыӀэхэр зэкӀэ ариӀожьыгъэх. 8ЦӀыфхэм зэкӀэми зэдырагъаштэу къаӀуагъ: «Зиусхьаным къыӀуагъэр зэкӀэ дгъэцэкӀэщт». Арыти Мосэ цӀыфхэм къаӀуагъэр Зиусхьаным лъигъэӀэсыжьыгъ[+]. 9Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Мары, ошъопщэ Ӏужъум сыхэтэу уадэжь сыкъэкӀощт, Сэ сыкъызэрэбдэгущыӀэрэр лъэпкъым зэхихынэу, о пӀорэр сыдигъуи ашӀошъ хъунэу». Моси цӀыфхэм ягущыӀэхэр Зиусхьаным риӀожьыгъэх.

10Джыри Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «ЦӀыфхэм адэжь кӀуи, непэрэ неущырэ зягъэукъэбз, ящыгъынхэр ягъэгыкӀых, 11ящэнэрэ мафэм фэрэхьазырых: сыда пӀомэ а мафэм цӀыфхэм янэрылъэгъоу Зиусхьаныр къехынышъ, Синай къушъхьэм къытеуцощт. 12ЦӀыфхэр къыблэмыкӀынхэу къушъхьэ лъапсэр къэгъэтхъыхьи, афэгъэпыт: „Шъуфэсакъ, къушъхьэм шъудэмыкӀуай, ащ ылъапи шъунэмыс; хэтыми къушъхьэм нэсырэм хьадэгъур къыфэкӀощт“. 13Къушъхьэм нэсыгъэ цӀыфым цӀыфыӀэ нэрэмыс, ащ нэсыгъэр орэхьайуан, орэцӀыф фаеми, мыжъокӀэ е щэбзащэкӀэ аукӀын фае, псэоу къэбгъанэ хъущтэп. ЗыригъэукӀыхьэу бжъэмыем ымакъэ къызщыӀурэм, ахэр къушъхьэм дэкӀоенхэ фитых»[+].

14Мосэ къушъхьэм къехыжьи, цӀыфхэм заригъэукъэбзыгъ, ящыгъынхэри ахэм агыкӀыгъэх. 15ЕтӀанэ Мосэ цӀыфхэм ариӀуагъ: «Ящэнэрэ мафэм зыфэжъугъэхьазыр, шъуишъузхэм шъуагомыхь».

16Ящэнэрэ мафэм, пчэдыжьыр къызэсым, шыблэр гъуагъоу, пчыкӀэр джэгоу ошъопщэ Ӏужъур къушъхьэм къышъхьарыуцуи, бжъэмыем ымакъэ лъэш дэдэу къызэӀум, уцупӀэм щыӀэ цӀыфхэр зэкӀэ къызэлъыкӀэзэзыгъэх. 17Мыщ дэжьым Мосэ цӀыфхэр Тхьэм ӀукӀэнхэу уцупӀэм къырищхи, ахэр къушъхьэ лъапэм дэжь къыщыуцугъэх. 18Зиусхьаныр машӀом хэтэу Синай къушъхьэм къызэрэщехыгъэм къыхэкӀэу ар Ӏугъом зэлъиштэгъагъ. Хьакум Ӏугъор къызэрэрихырэм фэдэу, Ӏугъор ащ къыпыкӀыщтыгъ, къушъхьэр зэрэпсэоу лъэш дэдэу тӀыгурыгущтыгъ. 19Бжъэмыем ымакъэ зэпымыоу нахь лъэш хъущтыгъ. Мосэ къэгущыӀэ къэс Зиусхьаныр шыблэ гъогъо макъэм хэтэу ащ къыдэгущыӀэжьыщтыгъ. 20Зиусхьаныр Синай къушъхьэм, къушъхьэ шыгу дэдэм, къызыщехым, къушъхьэм дэкӀоенэу Мосэ къеджагъ. Арыти Мосэ ащ дэкӀоягъ. 21Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Зиусхьаныр тлъэгъущт аӀоу къезэрэмыфыжьэнхэм, ащыщыбэхэр мыкӀодынхэм пае ехыжьи, цӀыфхэм афэгъэпыт[+]. 22Зиусхьаным ымыукӀынхэм пае Ащ ыпашъхьэ ит къурмэнышӀхэми зарэукъэбз». 23Мосэ Зиусхьаным риӀожьыгъ: «ЦӀыфхэр Синай къушъхьэм къыдэкӀоенхэ алъэкӀыщтэп, сыда пӀомэ къушъхьэр къэдгъэтхъыхьанышъ, Тхьэм фыхэхыгъэ къушъхьэ лъапӀэу ар тлъытэнэу О къытфэбгъэпытэгъах». 24Зиусхьаным ащ къыриӀожьыгъ: «КӀо, ехыжьи, Хьарунэ уигъусэу етӀанэ къыдэкӀоежь. Ау Зиусхьаным къурмэнышӀхэмрэ цӀыфхэмрэ ымыгъэкӀодынхэм пае Ащ дэжь къыдэкӀоенхэу ахэр къезэрэрэмыфыжьэх». 25Арыти Мосэ къехыжьи, къэбарыр цӀыфхэм къафиӀотэжьыгъ.

### ЯтӀокӀэнэрэ шъхьэр


УнэшъуипшӀыр

1[•]Тхьэм мы гущыӀэхэр къыупсэлъыгъэх:

2«Сэ сы Зиусхьан, уи Тхьэу, Мысыр хэгъэгум, пщылӀыпӀэм укъизыщыжьыгъэр арышъ, 3Сэщ нэмыкӀ тхьэ гори уерэмыӀ[+].

4Сыд фэдэрэу ышъхьагъыкӀэ ошъогум щыӀэри, ычӀэгъыкӀэ чӀыгум щыӀэри, чӀы шъхьашъом нахь лъхъанчэу псым щыӀэри тхьэ сурэт зыфэмышӀыжьых[+]. 5Ахэм шъхьащэ афэмышӀ, уафэмылажь, сыда пӀомэ Сэры Зиусхьанэу уи Тхьэр, зыгорэм удигощыныр, нэкъокъогъу иӀэныр къызэмыкӀурэ Тхьэр. Лажьэ зиӀэхэу, сызылъэгъу мыхъурэ тыхэм къахэкӀыгъэхэр лӀэужищ-плӀым нэсэу сэгъэпщынэжьых[+]. 6Ау Сэ шӀу сызылъэгъухэрэм, сиунашъохэр зыгъэцакӀэхэрэм лӀэуж миным нэсэу гукӀэгъу афэсэшӀы[+].

7Зиусхьанэу уи Тхьэ ыцӀэ пкӀэнчъэу къэмыӀу, Ащ ыцӀэ пкӀэнчъэу къэзыӀорэр Зиусхьаным ымыгъэпщынэу къыгъэнэщтэп.

8Шэмбэт мафэр зыщымыгъэгъупш, бгъэлъэпӀэным пае ар угу игъэлъ[+]. 9Ӏоф зэфэшъхьафэу уиӀэхэр зэшӀопхыхэзэ, мэфихым Ӏоф пшӀэ хъущт. 10Яблэнэрэ мафэр Зиусхьанэу уи Тхьэ фэгъэхьыгъэ шэмбэтышъ, хэушъхьафыкӀ. А мафэм ори, пкъуи, ппхъуи, уиунэӀутхэ хъулъфыгъи, бзылъфыгъи, уибылыми, уипсэупӀэхэм адэс хэхэсми Ӏоф гори арэмышӀ. 11Сыда пӀомэ мэфихым къыкӀоцӀ Зиусхьаным уашъори, чӀыгури, хыри, ахэм ащыӀэ пстэури къыгъэшӀыгъэх, етӀанэ яблэнэрэ мафэм зигъэпсэфыгъ. Джащ пае Зиусхьаным шэмбэт мафэм ынэшӀу щифи, ар мэфэ лъапӀэу ыгъэуцугъ.

12Уятэрэ уянэрэ лъытэныгъэ афэшӀ Зиусхьанэу уи Тхьэ къыуитырэ хэгъэгум бэгъашӀэу ущыпсэуным пае[+].

13ЦӀыфыр умыукӀы[+].

14Зинэ умышӀэ[+].

15Умытыгъу[+].

16НэмыкӀ цӀыфым шыхьат нэпцӀ уфэмыхъу[+].

17НэмыкӀ цӀыфым иунэ уемынэцӀ; нэмыкӀ цӀыфым ишъузи, иунэӀутхэ хъулъфыгъи бзылъфыгъи, ицуи, ищыди, нэмыкӀ цӀыфым ием щыщ горэми уямынэцӀ»[+].

18Мыщ дэжьым зэкӀэ цӀыфхэм шыблэмрэ бжъэмыемрэ къапыӀукӀырэ макъэхэр къызэхаххи, пчыкӀэу хъопскӀырэмрэ Ӏугъор зышъхьащихырэ къушъхьэмрэ къызалъэгъухэм, къащтэхи, къэкӀэзэзыгъэх, ахэр къызэкӀакӀохи, чыжьэкӀэ уцугъэх. 19Ахэм Мосэ раӀуагъ: «О къыддэгущыӀ, тэ тыкъэдэӀощт, ау тымылӀэным пае Тхьэр къыддэрэмыгущыӀ»[+]. 20Мосэ цӀыфхэм ариӀуагъ: «Шъумыщын, Тхьэр къызкӀэкӀуагъэр шъуиушэтыным, псэкӀод шъумышӀэнэу, Ащ ищынагъо шъулъэгъуным пае». 21Джаущтэу цӀыфхэр чыжьэкӀэ щытыгъэх, ежь Мосэ Тхьэр зыдэщыӀэ шӀункӀым екӀолӀагъ.


Тхьэм Мосэ къурмэншӀыпӀэм игъэпсынкӀэ зэригъэгъозагъэр

22Зиусхьаным Мосэ израиль цӀыфхэм ариӀонэу къыриӀуагъ: «Сэ ошъогум сыкъигущыӀыкӀи, сыкъызэрэжъудэгущыӀагъэр шъо жъугъэунэфыгъэ. 23Сэ къысфэжъугъадэхэу тхьэнэпцӀыхэр[†] тыжьыным е дышъэм ахэшъумышӀыкӀых. 24Сэщ пае къурмэншӀыпӀэ[†] ятӀэм хягъэшӀыкӀ, ащ шъуикъурмэнгъэстхэри, шъуимамыр къурмэнхэри[†] щышъушӀых – шъуимэлхэри, шъуибылым пӀашъэхэри. Сэ шъхьащэ къыщысфэшъушӀынэу згъэнэфэгъэ чӀыпӀэ пэпчъ сыкъышъущыфэкӀощт, СынэшӀуи къышъущысфэщт. 25Ау Сэщ пае мыжъомэ къурмэншӀыпӀэ ахябгъэшӀыкӀын зыхъукӀэ, мыжъо уӀучӀыгъэмэ ар ахямыгъэшӀыкӀ, сыда пӀомэ обзэгъур зэранэсэу ахэр къурмэн щыпшӀынхэкӀэ емыкӀу мэхъух[+]. 26УиукӀытапӀэ къэмылъэгъоным пае СикъурмэншӀыпӀэ теуцуапӀэхэмкӀэ удэмыкӀуай».

### ЯтӀокӀэнэрэ зырэ шъхьэр


ПщылӀмэ яхьылӀэгъэ хабзэхэр

1Зиусхьанэу Тхьэр Мосэ къыдэгущыӀэзэ, къыриӀуагъ: «Мары пщылӀмэ яхьылӀэгъэ хэбзэ гъэнэфагъэхэу ахэм япӀощтхэр: 2джуртыр пщылӀэу зыпщэфыкӀэ, илъэсихэ Ӏоф ышӀэн фае; яблэнэрэ илъэсым ышъхьэ ымыщэфыжьэу ар шъхьафит шӀыжьыгъэн фае[+]. 3Шъхьэзакъоу къэкӀогъагъэмэ, шъхьэзакъоуи дэрэкӀыжь. Ау къыщагъэу щытыгъэмэ, ащ кӀыгъоу ишъхьагъуси дэрэкӀыжь. 4Ау изиусхьан къыригъэщагъэу, къохэр е пхъухэр къыфэхъугъэхэу щытмэ, ишъузи исабыйхэри зиусхьаным къыфэрэнэхи, ежь изакъоу дэрэкӀыжь. 5Ау пщылӀым теубытагъэ хэлъэу: „Сизиусхьан шӀу сэлъэгъу, сишъузи сисабыйхэри ары, сышъхьафитынэу сыфаеп“ зиӀокӀэ, 6изиусхьан ар Тхьэм ыпашъхьэ[*] рерэщи, пчъэм е пчъэблыпкъым горегъэуцу, дыдымкӀэ ытхьакӀумэ ерэугъони, ар егъэшӀэрэ пщылӀэу къыфэнэщт[+]. 7Зыгорэм ыпхъу пщылӀэу зарищэкӀэ, пщылӀ хъулъфыгъэхэр къызэратӀупщыжьхэрэм фэдэу ар ибгъэкӀыжь хъущтэп. 8Изиусхьан ар ыгу римыхьэу, шъузгуадзэу ымыштагъэмэ, ащыгъум ащэфыжьын алъэкӀынэу ерэшӀ, ау нэмыкӀ цӀыф лъэпкъ ар рищэн фитэп, ежь пхъатэ зыпихьыгъэпышъ. 9Ежь ыкъо ар зыригъащэкӀэ, ыпхъумэ афэдэу дэрэзекӀу. 10Зиусхьаным а бзылъфыгъэр шъузгуадзэу зэриӀэзэ, нэмыкӀ шъузгуадзэ къызищэкӀэ, апэрэ шъузгуадзэр гъомлапхъи, щыгъыни, лӀы ӀофкӀэ разэ зэрэхъуными ащигъакӀэ хъущтэп[+]. 11Ау а хэбзэ гъэунэфыгъищым адиштэу ащ зыдэмыпсэукӀэ, ыпкӀэ хэмылъэу бзылъфыгъэр бгъодэкӀыжьын фит».


Хьадэгъур къызкӀэлъыкӀорэ бзэджэшӀагъэхэр

12Зиусхьаным игущыӀэ лъигъэкӀотагъ: «Зыгорэ цӀыфым еоу ар зылӀэкӀэ, еуагъэр укӀыжьыгъэн фае[+]. 13Ау зыгорэм ымышӀахэу, Тхьэм ишӀэ хэлъэу ӀэкӀэукӀагъэмэ, укӀакӀор зэкӀужьын ылъэкӀыщт чӀыпӀэр Сэ къышъуфэзгъэнэфэщт[+]. 14Зыгорэм гухэлъ иӀэу мэхъэджагъэкӀэ цӀыфым ыпсэ зыхихыкӀэ, ар Сэ сикъурмэншӀыпӀэ къекӀолӀагъэми, ащ кӀэрыщи, укӀыжь[+]. 15Ятэ е янэ яорэр укӀыгъэн фае. 16ЦӀыфыр зытыгъоу зыщэрэр е ар ыубытыгъэу зэрагъотылӀэрэр укӀыгъэн фае[+]. 17Ятэ е янэ ябгырэр укӀыгъэн фае»[+].


Фыкъоныгъэхэр къызхэкӀырэ утынхэр

18Зиусхьаным джыри къыӀуагъ: «ЛӀитӀу горэ зэщыхьэхэу, зыр адрэм мыжъокӀэ е ӀэбжымкӀэ еоу, зэуагъэм хьадэгъу химыхэу, пӀэхэлъ хъоу, 19ыужкӀэ къэтэджыжьэу, бэщ ыӀыгъэу унэм къикӀы зыхъужьыкӀэ, къеуагъэм укӀыгъэ ӀофкӀэ лажьэ иӀэп; ау сымаджэу зэрэщылъыгъэмрэ зэрэзэӀэзэжьыгъэмрэ атефэрэ уасэр къеуагъэм къыритыжьынхэ фае. 20Зиусхьаныр ипщылӀ хъулъфыгъэ е ипщылӀ бзылъфыгъэ бэщкӀэ еоу, ащ къыхэкӀэуи зэуагъэр зылӀэкӀэ, зиусхьаныр агъэпщынэн фае. 21Ау зэуагъэм зы мафэ е мэфитӀу къыгъэшӀэжьмэ, ащыгъум зиусхьаныр бгъэпщынэ хъущтэп, сыда пӀомэ ар ащ иунэе мылъку. 22Хъулъфыгъэ горэхэр зэзаохэзэ, бзылъфыгъэ лъэрмыхьым утын рахэу, ащ сабыир шӀокӀодыжьэу[*], ау нэмыкӀ зэрар зырамыхыкӀэ, сабыир зэрэӀэпызыжьыгъэм къыхэкӀэу а бзылъфыгъэм илӀ лажьэ зиӀэм тазырэу тырилъхьэрэр хьыкумым иунашъокӀэ ыпщыныжьын фае. 23Ау а бзылъфыгъэм фыкъоныгъэ зэрар зырахыкӀэ, ащыгъум псэм пае псэ птын фае. 24Нэм пае нэ, цэм пае цэ, Ӏэм пае Ӏэ, лъакъом пае лъакъо, 25гъэстыгъэм пае гъэстыгъэ, уӀагъэм пае уӀагъэ, тыркъом пае тыркъо[+]. 26Зиусхьаныр ипщылӀ хъулъфыгъэ е ипщылӀ бзылъфыгъэ ынэ еоу ар зигъэфыкъокӀэ, нэм пае пщылӀыр шъхьафит ышӀыжьын фае. 27ПщылӀ хъулъфыгъэм е пщылӀ бзылъфыгъэм ыцэ зыӀуиутыкӀэ, цэм пае пщылӀыр шъхьафит ышӀыжьын фае. 28Цум хъулъфыгъэр е бзылъфыгъэр зилӀыкӀэ, цур мыжъокӀэ арэукӀ, ыли арэмышх; ау цур зыем лажьэ иӀэп[+]. 29Ау цур ыпэкӀи пыджалэщтыгъэу, ащ икъэбар зыем раӀуагъэу фэмысакъыгъэмэ, хъулъфыгъэ е бзылъфыгъэ горэ ащ зилӀыкӀэ, мыжъокӀэ еохэзэ, цур аукӀын фае, ар зыери аукӀын фае. 30Цур зыем щэфыжьыпкӀэ зытыралъхьэкӀэ, тыралъхьэрэм фэдиз ежь ыпсэ пае ытыжьын фае. 31Зыгорэм ыкъо е ыпхъу цум зилӀыкӀэ, а хэбзэ дэдэмкӀэ Ӏофыр зэхэфыгъэн фае. 32Цум пщылӀ хъулъфыгъэ е пщылӀ бзылъфыгъэ зилӀыкӀэ, ахэм язиусхьан шэкъэл[*] щэкӀ хъоу тыжьын ахъщэ ратыжьынышъ, цури мыжъокӀэ аукӀын фае.

33Зыгорэм имашэ ышъхьэ техыгъэу къыгъанэу е машэр ытӀэу, ышъхьэ техыгъэу къыгъанэу, ащ цур е щыдыр зифэкӀэ, 34машэр зыем былым уасэр былымыр зыем ритыжьын фае, былым лӀагъэр ежь къыфэрэн. 35Зыгорэм ицу гъунэгъум ицу епыджэу зилӀыкӀэ, цу псэур арэщи, ащ къыкӀэкӀырэр зэфэдитӀоу зэфарэгощ, алӀыгъэри джаущтэу зэфэдитӀоу зэфарэгощ. 36Ау цур пыджалэу зэрэщытым ар зыер щыгъуазэу фэмысакъыгъэмэ, ащыгъум цум пае цу аритыжьын фае, алӀыгъэр ежь къыфэрэн».

### ЯтӀокӀэнэрэ тӀурэ шъхьэр


Мылъку унаем ехьылӀэгъэ хабзэхэр

1Зиусхьаным Мосэ джыри къыриӀуагъ: «Зыгорэм цур е мэлыр ытыгъоу, зышӀуибзыкӀэ е зищэкӀэ, зы цум пае цуитф, зы мэлым пае мэлиплӀ аритыжьын фае[*][+]. 2Зыгорэм тыгъуакӀор унэм ихьэ пэтзэ ӀэкӀэукӀэмэ, ащ лъэу ыгъэчъагъэр къытефэщтэп. 3Ау тыгъэр къыкъокӀыгъахэу ар хъумэ, ащыгъум лъэу ыгъэчъагъэр къытефэ. Хэтрэ тыгъуакӀуи пщынэжьын фае, ау ытыжьын имыӀэмэ, ытыгъугъэм пае ар пщылӀэу арэщ. 4Ытыгъугъэр цуми, щыдыми, мэлыми псэоу зырагъотылӀэжькӀэ, фэдитӀукӀэ нахьыбэу ыпщыныжьын фае[+].

5Зыгорэм ибылым ыгъэхъунэу ытӀупщэу, хымэ губгъом е сэнэшъхьэ хатэм лэжьыгъэр зыщыригъэшхыкӀэ, игубгъо анахьышӀоу итымкӀэ, исэнэшъхьэ хатэ анахьышӀоу дэтымкӀэ зэрарыр ыпщыныжьын фае.

6Зыгорэм ихатэ машӀо щишӀи, ащ пырэжъыялъэм зыридзэу, хьандзохэр е зигъо хъугъэ лэжьыгъэр, е губгъор зытыристыкӀыхэкӀэ, машӀор зышӀыгъэм ыпкӀэ шӀокӀ имыӀэу ытыжьын фае.

7Зыгорэм ахъщэ е пкъыгъо горэхэр игъунэгъу ригъэгъэтӀылъыгъэхэу, ахэр ащ иунэ ратыгъукӀыгъэхэу тыгъуакӀор къызаубытыкӀэ, ащ ытыгъугъэм фэдитӀу уасэ ытыжьын фае. 8Ау тыгъуакӀор къызамыубытыкӀэ, зиунэ рахыгъэр Тхьэм ыпашъхьэ[*] рарэщи, игъунэгъу имылъку зэремынэцӀыгъэр къерэӀу. 9НэбгыритӀу горэ зыфызэнэкъокъухэрэ сыд фэдэрэ Ӏофи, зэхьылӀагъэр орэцу, орэщыды, орэмэлы, орэщыгъын фаеми, сыд фэдэрэ пкъыгъоу кӀодыгъэр арыми, зым ар ежь иеу зиӀокӀэ, ахэм яӀоф Тхьэм ыпашъхьэ щызэхарэф. Мысэу къычӀэкӀырэм фэдитӀу уасэ къенэкъокъурэм ритыжьын фае.

10Зыгорэм щыдыр е цур, мэлыр е нэмыкӀ былым горэ фаӀыгъынэу аритэу, зыми ымылъэгъоу ахэм ащыщ горэ зылӀэкӀэ, е зыфыкъокӀэ, е зышӀудащыкӀэ, 11былымыр зыӀыгъыгъэм игъунэгъу ибылым зэремынэцӀыгъэмкӀэ Зиусхьаным ыпашъхьэ тхьэлъанэ щерэшӀ. Былымыр зыер ащ къезэгъын фае, адрэми зи къыпщыныжьырэп[+]. 12Ау зыӀыгъыгъэм ратыгъэр зышӀуатыгъукӀэ, былымыр зыем былым уасэр ритыжьын фае. 13Ау хьэкӀэ-къуакӀэ горэм былымыр зызэхицунтхъэкӀэ, ар къыгъэшъыпкъэжьынэу зэхацунтхъагъэр къерэгъэлъагъуи, джащыгъум ащ ыуасэ аритыжьыщтэп.

14Зыгорэм былым хьафэу къаӀихэу, ар зыфыкъокӀэ е зылӀэкӀэ, былымыр зыер ащ дэжьым щымытыгъэмэ, былымыр къаӀызыхыгъэм ащ ыуасэ шӀокӀ имыӀэу ыпщыныжьын фае. 15Ау былымыр зыер щытыгъэмэ, зи ыпщыныжьын фаеп. Ӏоф ришӀэнэу, ахъщэ лъити, былымыр къаӀихыгъагъэмэ, а уасэу лъитыгъэр пэӀорэхьажь».


ЦӀыф зэфыщытыкӀэхэм яхьылӀэгъэ хабзэхэр

16Зиусхьаным къыӀорэм къыпидзэжьыгъ: «Къыщэнэу ымыгъэнэфэгъэ пшъашъэр зыгъапцӀэу хэзыгъэукъорэм пшъэшъэ уасэр лъитынышъ, шъузэу къыщэжьын фае[+]. 17Ау пшъашъэм ятэ къыдигъэкӀонэу къыземызэгъыкӀэ, пшъашъэм ынапэ зэрэтырихыгъэм пае уасэу аты хабзэр ытын фае.

18Шхъухьэ Ӏофхэм апылъ бзылъфыгъэр псэоу къэмыгъан[+].

19Хэтми хьайуаным гуахьэрэр укӀыгъэн фае[+].

20Зиусхьаным нэмыкӀэу тхьэнэпцӀыхэм[†] къурмэн[†] афэзышӀырэр кӀодыкӀае шӀыгъэн фае.

21Хэхэсым мыхъун емышӀ, егъэзыгъэу ар щымыгъаӀ, сыда пӀомэ шъори Мысыр хэгъэгум хэхэсэу шъущыӀагъ[+].

22Шъузабэми ибэми мыхъун яшъумышӀ[+]. 23Ау ахэм мыхъун япшӀэу, гуӀэм хэтхэу куохэзэ, Сэ къызысэлъэӀухэкӀэ, ахэм ягухэкӀ куо мэкъэшхо къызэхэсхыщт. 24Джащыгъум Сигубж къызэкӀэнэнышъ, чэтэ чӀэгъ шъусшӀыщт, шъуишъузхэр шъузабэхэу, шъуисабыйхэр ибэхэу къэнэщтых[+].

25Сэ СицӀыф лъэпкъ щыщэу тхьамыкӀэ горэм ахъщэ чӀыфэ зептыкӀэ, къыуитыжьыщт ахъщэм федэ къыхэбгъэкӀэу хахъо фэмышӀ[+]. 26Зыгорэм ищыгъын кӀыӀутелъ шэсэу къызыӀыпхыкӀэ, тыгъэр къомыхьажьзэ, ар ащ ептыжьын фае[+]. 27А зыр ары ащ техъонэу иӀэр, ар ыпкъышъол икӀыӀутелъ. Сыд щыгъэу ар чъыещта? Арышъ, гуӀэзэ, Сэ зыкъысфигъазэу мэкъэшхокӀэ къызысэлъэӀукӀэ, СыгукӀэгъушӀышъ, къызэхэсхыщт.

28Тхьэм Ӏэягъэхэр емыӀуалӀэх, уилъэпкъ пащэ уемыбг[+].

29Лэжьыгъэу къэпхьыжьыгъэм, дагъэу, санэу кӀэпфыгъэхэм ащыщ Ӏахьэу къыстефэрэр къурмэн къысфэпшӀынэу умыгъэгужъу.

Пкъомэ ащыщэу щыпэлъфыр къысфэгъэшъуаш[+]. 30Джа дэдэр уицукӀи уимэлкӀи пшӀэн фае. Мэфиблэ ахэр янэхэм ябыдзыщэ ерэшъохи, яенэрэ мафэм Садэжь къащэх.

31Сэщ пае хэсыушъхьафыкӀыгъэ СицӀыфхэу шъущытышъ, хьэкӀэ-къуакӀэмэ шъофым щызэхацунтхъагъэм ыл шъумышхы, хьэмэ ар яшъутыжь».

### ЯтӀокӀэнэрэ щырэ шъхьэр


Зэфагъэмрэ гукӀэгъумрэ яхабзэхэр

1Зиусхьаным Мосэ къыдэгущыӀэзэ, къыриӀуагъ: «ПцӀыр къэбаркӀэ къемыхьакӀ, бзэджашӀэм удеӀэу шыхьат нэпцӀ уфэмыхъу[+]. 2ЦӀыф нахьыбэм ер ашӀэми, адемыгъашт, цӀыф нахьыбэм уакӀырыплъэу, шъыпкъэр хьыкумым щымыукъу. 3ЗэрэтхьамыкӀэм пае лажьэ зиӀэм хьыкумым фэгъэкӀотэныгъэ щыфэмышӀ.

4Уипый ицу е ищыд гъощагъэу уапэ къызифэкӀэ, ар зыем фэщэжь[+]. 5Уиджэгъогъу ищыд хьылъэу телъым зэхигъэфагъэу уапэ къызифэкӀэ, ащ уемыбгъукӀоу, дэӀэпыӀи, щыдым ытхыцӀэ телъхэр къыдытехых.

6УитхьамыкӀэ фэзафэу идэон Ӏофхэр хьыкумым щызэхэфых[+]. 7Хыемрэ зафэмрэ укӀ къатемыфэным пае ямылажьэр атемылъхь, сыда пӀомэ хэбзэнчъэу зекӀорэр Сэ сыухыищтэп[+]. 8Къуалъхьэ къаӀымых, сыда пӀомэ зынэ плъэхэрэр къуалъхьэм нэшъу ешӀых, зафэхэм яӀоф зэщегъакъо[+].

9Хэхэсыр емыгъэз, хэхэсым ыгу ихъыкӀырэр зыфэдэр ошӀэ, сыда пӀомэ ори Мысыр хэгъэгум хэхэсэу уисыгъ»[+].


Мэфэ гъэнэфагъэхэм апылъ хабзэхэр

10Зиусхьаным джыри къыӀуагъ: «Илъэсихэ чылапхъэр уичӀыгу халъхь, лэжьыгъэри угъоижь. 11Яблэнэрэ илъэсым чӀыгум зегъэгъэпсэф, ежь-ежьырэу ащ къыщыкӀыгъэр уилъэпкъ щыщ тхьамыкӀэхэм гъомылэ афэхъунэу. Ахэм къялыжьырэр губгъо хьэкӀэ-къуакӀэмэ арэшх. Джащ фэдэу адэзекӀу уисэнэшъхьэ хати, уизэйтун хати. 12Мэфихэ уиӀофхэр зэшӀохыхи, уицуи уищыди загъэпсэфынэу, уипщылӀ бзылъфыгъэ ыкъуи, хэхэсми жьы къаӀухьанэу, яблэнэрэ мафэм зыгъэпсэф[+].

13ЗэкӀэ Сэ къышъосӀуагъэхэм шъунаӀэ атежъугъэт, нэмыкӀ тхьэмэ шъуямылъэӀу, ахэм ягугъу шъумышӀы[+].

14Сэщ пае илъэсым къыкӀоцӀ щэ жъугъэмэфэкӀы[+]. 15Хьалыгъу мыкӀумыпшым имэфэкӀ хэжъугъэунэфыкӀ. Мэфиблэ хьалыгъу мыкӀумыпшыр шъушхы, Сэ унашъо къызэрэшъуфэсшӀыгъэу, Абиб мазэм[*] иуахътэу къэзгъэнэфагъэм тефэу, сыда пӀомэ а мазэм шъо Мысырым шъукъикӀыжьыгъ. ӀэнэкӀэуи сапашъхьэ къерэмыхьэх[+].

16Апэрэ лэжьыгъэу хэшъулъхьагъэхэр зышъуугъоижьхэкӀэ, хыныгъом имэфэкӀ хэжъугъэунэфыкӀ. Бжыхьэм, чӀыгум хэшъулъхьагъэр зэкӀэ зышъуугъоижьыкӀэ, лэжьыгъэугъоижьыным имэфэкӀ хэжъугъэунэфыкӀ[+].

17Хъулъфыгъэу шъуиӀэр зэкӀэ илъэсым къыкӀоцӀ щэ Зиусхьанэу Тхьэм ыпашъхьэ ихьанхэ фае[+].

18Къурмэн[†] къысфэшъушӀырэм лъэу кӀэкӀыгъэм щыщ тэджэпс зыхалъхьэгъэ хьалыгъум тешъумыкӀ, мэфэкӀ къурмэнэу къысфэшъушӀырэм къытешъухыгъэ шэр пчэдыжьым нэс къэжъугъанэ хъущтэп.

19Апэрэ лэжьыгъэу хэшъулъхьагъэм инахьышӀур Зиусхьанэу шъуи Тхьэ и Унэ къэшъухь. Янэ ибыдзыщэ хэлъэу чэцӀыр шъумыгъажъо»[+].


Гъэгугъэныгъэхэмрэ ушъыинхэмрэ яхьылӀагъ

20Зиусхьаным икъэгущыӀэн лъигъэкӀотагъ: «Мары мэлэӀичыр уапэ итынэу къэсэгъакӀо гъогум укъыщиухъумэнэу, Сэ къыпфэзгъэхьазырыгъэ чӀыпӀэм уищэнэу[+]. 21Ащ ыпашъхьэ щызыфэсакъыжь, къыӀорэм едэӀу, упэмыуцужь, сыда пӀомэ шъузэремыдэӀурэр къышъуфигъэгъущтэп Сэ силъэкӀ ащ хэлъышъ. 22Ащ къыӀорэм уедэӀоу, къыуасӀорэр зэкӀэ бгъэцакӀэмэ, уипыймэ пыи сафэхъущт, къыппэшӀуекӀохэрэми сапэшӀуекӀощт[+]. 23СимэлэӀич уапэ итэу кӀощт, Ӏамэр, хьат, пэрыц, къэнаӀан, хъыу, еус цӀыф лъэпкъхэм адэжь уищэщт, ахэри згъэкӀодыщтых[+]. 24Ахэм ятхьэхэм шъхьащэ афэшъумышӀ, шъуафэмылажь, а лъэпкъхэм ашӀэхэрэр апэшъумышӀыжь, ау ятхьэнэпцӀхэр зэхэжъугъэтакъох, япкъэухэри зэхэшъукъутэх[+]. 25Зиусхьанэу шъуи Тхьэ шъхьащэ фэшъушӀи, шъуфэлажьи, шъуихьалыгъуи шъуипси Сэ СынэшӀу къащысфэщт, узхэми шъуащысыухъумэщт[+]. 26Игъо къэмысыгъэу сабый къызфэхъурэ е сабый зыхэмыкӀырэ бзылъфыгъэ шъуихэгъэгу исыщтэп, жъугъэшӀэщт мафэхэм япчъагъэ изгъэкъущт[+]. 27Сищынэгъошхо шъуапэ итэу згъэкӀощт. ШъузэрыкӀощт гъогум шъуапэ къыщифэщт цӀыф лъэпкъ пстэури гузэжъогъушхом хэсыдзэщтых, зэкӀэ шъуипыйхэм кӀязгъэӀэжьыщт[+]. 28АшӀэжьыщтыр амышӀэу Сэ ахэр гуӀэным хэсыдзэщтых, хъыу, къэнаӀан, хьат лъэпкъхэр хэгъэгум исфыщтых[+]. 29Ау зы илъэскӀэ Сэ ахэр исфыщтхэп, чӀыгур бгынагъэу зэрэмыхъуным, губгъо хьэкӀэ-къуакӀэхэр къышъобэкӀыхэу щымыбэгъонхэм пае[+]. 30Шъо нахь лъэпкъышхо шъохъуфэ, шъубагъоу, хэгъэгур шъуӀэ къешъогъэхьафэ Сэ а лъэпкъхэр мэкӀэ-макӀэзэ шъукӀэлъырысфыщтых. 31Шъуихэгъэгу игъунапкъэхэр хытӀуалэу Къамылым[*] къыщегъэжьагъэу Средиземнэ хым нэс, Шъоф нэкӀым къыщыублагъэу Евфрат псыхъом анэзгъэсыщтых, сыда пӀомэ а хэгъэгум щыпсэухэрэр зэкӀэ шъуӀэ къислъхьанхэшъ, шъуанэӀу ишъуфыщтых[+]. 32Ежьхэми ятхьэхэми Ӏуагъэ адэшъумышӀ. 33Ахэр шъуихэгъэгу исынхэу щытэп – шъукъыспэшӀуекӀоу псэкӀод шъуамыгъэшӀэным пае ятхьэмэ шъхьащэ афэшъумышӀ, сыда пӀомэ ахэм шъуафэлажьэ зыхъукӀэ, ар кӀодыпӀэ шъуфэхъущт»[+].

### ЯтӀокӀэнэрэ плӀырэ шъхьэр


Зэзэгъыныгъэ зэрэзэдашӀыгъэр

1Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Оры, Хьарун, Нэдэб, Абихъыу, Израиль инахьыжъ упчӀэжьэгъухэм ащыщэу нэбгырэ тӀокӀищырэ пшӀырэ уигъусэхэу Садэжь шъукъыдэкӀуайи, чыжьэкӀэ шъущытэу шъхьащэ къысфэшъушӀ[+]. 2Мосэ изакъоу къысэрэкӀуалӀ. Адрэ игъусэхэр благъэу къысэрэмыкӀуалӀэх, нэмыкӀ цӀыфхэр ащ игъусэхэу къыдэрэмыкӀуаех». 3Арти Мосэ къэкӀожьи, Зиусхьаным зэкӀэ къыриӀуагъэхэри иунашъохэри цӀыфхэм ариӀожьыгъэх. ЦӀыфхэми ащ ипэгъокӀэу зэдырагъаштэу зы макъэкӀэ къызэдаӀуагъ: «Зиусхьаным къыӀуагъэхэр зэкӀэ дгъэцэкӀэщт»[+].

4Мосэ Зиусхьаным игущыӀэхэр зэкӀэ ытхыгъэх. Пчэдыжьым жьэу ар къэтэджи, къушъхьэ лъапэм дэжь къурмэншӀыпӀэ[†] щишӀыгъ, израиль лӀакъохэм япчъагъэ телъытагъэу мыжъошхо пшӀыкӀутӀуи щигъэуцугъ. 5ЕтӀанэ израиль цӀыфхэм ащыщ кӀалэхэр ащ ыӀофтэхи, ахэм Зиусхьаным пае къурмэнгъэстхэр,[†] шкӀэхъужъхэр мамыр къурмэн[†] ашӀыгъэх. 6Мосэ лъым ызыныкъо шыкъумэ аригъэхъуагъ, адрэ ныкъор къурмэншӀыпӀэм тыриутхагъ. 7ЕтӀанэ зэзэгъыныгъэ[†] тхылъыр къышти, ымакъэ Ӏоу цӀыфхэм къафеджагъ. Ахэм къаӀуагъ: «Зиусхьаным къыӀуагъэхэр зэкӀэ дгъэцэкӀэщт, тыфэӀорышӀэщт». 8Мосэ лъыр зэрытыр къышти, цӀыфхэм атыриутхэзэ, къыӀуагъ: «Мы лъыр Зиусхьаным зэзэгъыныгъэу къыжъудишӀыгъэм шъузэрезэгъыгъэр къэзгъэшъыпкъэжьырэ лъыр ары»[+].

9ЕтӀанэ Мосэ, Хьарунэ, Нэдэб, Абихъыу, Израиль инахьыжъ упчӀэжьэгъухэм ащыщэу нэбгырэ тӀокӀищырэ пшӀырэр къушъхьэм дэкӀуаехи, 10Израиль и Тхьэ ылъэгу чӀэгъ мыжъо лъэпӀэ къабзэу сапфирым ехьыщырэу, огу зэӀухыгъэм фэдэу къабзэу теуцуапӀэ щалъэгъугъ[+]. 11Израиль цӀыф хэхыгъэмэ Тхьэр алъэгъугъ, ау щытми, къягоонэу Ащ ыӀэ къатырищэягъэп. Ахэр Тхьэм ыпашъхьэ щышхагъэх, щешъуагъэх.

12ЕтӀанэ Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Садэжь къушъхьэм джыри нахь лъагэу къыдэкӀуайи, щытыгу: мыжъобгъу тхыгъэхэр, цӀыфхэм ябгъэшӀэнэу Сэ къэстхыгъэ хабзэмрэ унашъохэмрэ къыостыщтых»[+]. 13Арти иӀумэт Ехъошыуа игъусэу Мосэ ежьи, Тхьэм икъушъхьэ дэкӀоягъ. 14Мосэ Израиль инахьыжъ упчӀэжьэгъухэм ариӀуагъ: «Къэтэгъэзэжьыфэ мыщ шъукъыщытаж. Мары Хьарунэрэ Хъуррэ шъуигъусэхэшъ, Ӏоф хафэрэр ахэм ярэупчӀыжь». 15ЕтӀанэ Мосэ къушъхьэм зыдэкӀуаем, къушъхьэр ошъуапщэм зэлъиубытыгъ. 16Зиусхьаным и Щытхъушхо Синай къушъхьэм къышъхьащыуцуагъ, ошъуапщэр мэфихэ ащ къеубгъохыгъагъ. Яблэнэрэ мафэм Зиусхьаныр ошъуапщэм къыхэджыкӀи, Мосэ къеджагъ. 17Израиль цӀыфхэм Зиусхьаным и Щытхъушхо укъызэмылыщт мэшӀолыгъэшхом фэдэу къушъхьэ шыгум къащыфэлъэгъуагъ[+]. 18Мосэ ошъуапщэм хахьи, къушъхьэм дэкӀоягъ. Чэщ-мэфэ тӀокӀитӀо къушъхьэм ар къытетыгъ[+].

### ЯтӀокӀэнэрэ тфырэ шъхьэр


Тхьэм ипсэупӀэ лъапӀэ пае тынхэр

1[•]Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: 2«Тынхэр къысфашӀынхэу израиль цӀыфхэм яӀу. Хэтрэ цӀыфэу гупыкӀ зиӀэм Сэщ пае тынэу ышӀыхэрэр къыӀышъухых. 3Мыхэр арых ахэм тынэу къаӀышъухынхэ фаер: дышъэр, тыжьыныр, гъуаплъэр, 4цы шхъуантӀэр, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэр, цы плъыжьыбзэр, чэтэн пӀуакӀэр, пчэныцыр, 5мэлышъо гъэтэджыгъэ плъыжьхэр, шъо пӀуакӀэхэр, акацэ пхъэхэр, 6остыгъэм пае дагъэр, мэ ӀашӀухэр къызпихрэ уцхэу щыфэн ашӀырэ дагъэм халъхьащтхэмрэ мэ ӀашӀухэр къызпихрэ мыстхъухэу агъэфедэщтхэмрэ, 7оникс мыжъор, нэмыкӀ мыжъо лъапӀэхэри къурмэнышӀым[†] ичэтэнӀабгъурэ[*] бгъэрышӀэмрэ[*] ахадэнхэу. 8Израиль цӀыфхэм Сэщ пае чӀыпӀэ лъапӀэ сфарэшӀ, ахэм Сэ сырягъусэщт[+]. 9ЗэкӀэ Сэ къызэрэозгъэлъэгъурэм фэдэ къабзэу шъушӀы, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэу Сэ СипсэупӀэщтри ащ дыкӀыгъоу агъэфедэщт пстэури джаущтэу шъушӀых.


Пхъонтэ лъапӀэр

10[•]Пхъонтэ лъапӀэр акацэ чъыгым хэшъушӀыкӀ. Ащ икӀыхьэгъэщтыр ӀэнтэгъуитӀурэ[†] ныкъорэ[*], ишъомбгъуагъи илъэгагъи зы Ӏэнтэгъурэ ныкъорэ[*] зырыз[+]. 11Дышъэ къабзэр ащ къегъэтӀылъэкӀ, ыкӀоцӀи ыкӀыӀуи ар ателъхь. Ащ ышъхьагъкӀэ къыщыдекӀокӀэу дышъэм хэшӀыкӀыгъэу нэз кӀэракӀэ фэшӀ. 12Дышъэ хъурджэниплӀ пхъонтэ лъапӀэм пае гъэчъи, ар зытет лъакъохэм ягъэпытылӀэх: зы бгъумкӀэ хъурджэнитӀур, адрэ бгъумкӀи хъурджэнитӀур ащыӀэхэу. 13Акацэ чъыгым бэщ кӀыхьэхэр хэшӀыкӀхи, дышъэр къягъэтӀылъэкӀ. 14Бэщхэр пхъуантэм ыбгъухэмкӀэ ащыӀэ хъурджанэмэ арылъхьэх, ахэмкӀэ пхъуантэр зепхьан плъэкӀынэу. 15Бэщхэр пхъонтэ лъапӀэм ихъурджанэмэ арылъынхэ фае, ахэр хъурджанэмэ къарыпхыхэ хъущтэп. 16Сэ сиунашъохэр зытет мыжъобгъуитӀоу къыостыщтхэр пхъонтэ лъапӀэм далъхьэх.

17Пхъонтэ лъапӀэм ишъхьатеӀуби[*] джащ фэдэу дышъэ къабзэм хэшӀыкӀ. Ащ икӀыхьэгъэщтыр ӀэнтэгъуитӀурэ ныкъорэ ишъомбгъогъэщтыр зы Ӏэнтэгъурэ ныкъорэ. 18Дышъэм къэрыубитӀу[*] хэшӀыкӀ, хэуӀукӀыгъэхэу, шъхьэтеӀубэм къытещхэу, ащ дыхэтхэу ахэр шӀы. 19Зы къэрыубыр зы цыпэм дыхэтэу, адрэ къэрыубыр адрэ цыпэм дыхэтэу, шъхьатеӀубэм ыцыпитӀу къатещхэу къэрыубхэр шӀы. 20Къэрыубхэм атамэхэр шъхьатеӀубэм щизхэу убгъугъэхэу, анапэхэмкӀэ зэфэгъэзэгъэщтых, ахэм анапэхэр шъхьатеӀубэм къыфэгъэзэгъэщтых. 21Пхъонтэ лъапӀэм ыкӀыӀу шъхьатеӀубэр телъхь. Сэ сиунашъохэр зытет мыжъобгъуитӀур ежь пхъуантэм далъхьэх[+]. 22А чӀыпӀэм Сэ зыкъыщыпфэзгъэнафэзэ, пхъонтэ лъапӀэм ишъхьатеӀубэ дыхэтхэ къэрыубитӀум азыфагукӀэ сыщыӀэу израиль цӀыфхэм оркӀэ къафэсшӀы сшӀоигъо унашъохэр зэкӀэ къыуасӀохэзэ сшӀыщт.


Ӏанэ лъапӀэр

23[•]Акацэ чъыгым Ӏанэ хэшӀыкӀ икӀыхьагъэ ӀэнтэгъуитӀу[*], ишъомбгъуагъэ зы Ӏэнтэгъу[*], илъэгагъэ зы Ӏэнтэгъурэ ныкъорэ[*] хъухэу. 24Ащ дышъэ къабзэ теӀулӀ, ышъхьагъ къыщыдекӀокӀэу дышъэм хэшӀыкӀыгъэу нэз кӀэракӀэхэр фэшӀых. 25Ӏэгушъом щиз зилъэгэгъэ бгъухэр Ӏэнашъхьэм тегъэпытыхьагъэхэу тегъэуцох, а бгъухэм къадаухьэу дышъэм хэгъэткӀукӀыгъэу нэз кӀэракӀэхэр фэшӀых. 26Ащ пае дышъэм хъурджэниплӀ хэгъэткӀукӀи, хъурджанэхэр къопиплӀымэ, лъэкъуиплӀымэ ащягъэпытылӀэх. 27Ӏанэр зэрахьыщт бэщхэр аращынхэу хъурджанэхэр Ӏэнашъхьэм пэблагъэу лъакъохэм ягъэпытылӀэх. 28Бэщхэр акацэ чъыгым хэшӀыкӀхи, дышъэр къягъэтӀылъэкӀ, ахэмкӀэ Ӏанэр зэрахьащт. 29Ӏанэм пае лагъэхэр, тасхэр, Ӏэгубжъэхэр, шъон къурмэныр[†] арыбгъэхъонэу къошынхэр шӀых. Ахэр дышъэ къабзэм хэшӀыкӀых. 30Сэ сапашъхьэ ренэу илъынэу хьалыгъу гъомылэ тыныр Ӏанэм телъхьэзэ шӀы.


Дышъэ остыгъэр

31[•]Дышъэ къабзэм остыгъэ хэшӀыкӀ. А остыгъэр дышъэм хэуӀукӀыгъэу щытын фае. Ащ ыпкъи, ыбгъухэм къахэкӀырэ къутамэхэри, къэгъэгъэ теплъэ зиӀэ Ӏэгубжъэ цӀыкӀухэри, ахэм къарыкӀырэ къэгъэгъэ тхьапэхэри зэикӀхэу щытын фае. 32Остыгъэм ыбгъухэм къутэмих къахэкӀын фае: къутэмищыр ащ ызыбгъу, адрэ бгъуми – къутэмищ. 33Остыгъэм икъутамэ пэпчъ миндаль къэгъагъэм ехьщырхэу Ӏэгубжъэ цӀыкӀуищ, тхьапэхэр къарыкӀыхэу, пытынхэ фае. 34Остыгъэм ыпкъи миндаль къэгъагъэм ехьщырхэу Ӏэгубжъэ цӀыкӀуиплӀырэ ахэм къарыкӀырэ тхьапэхэмрэ пытынхэ фае. 35Апэрэ къутэмитӀур остыгъэм къызщыхэкӀыхэрэ чӀыпӀэм ычӀэгъ, Ӏэгубжъэ цӀыкӀу, миндаль къэгъагъэм ехьщырэу, адрэ къутэмитӀури ящэнэрэ къутэмитӀури къызщахэкӀыхэрэ чӀыпӀэмэ ачӀэгъхэм ащ фэдэхэр ачӀэтынхэ фае. 36Миндаль къэгъагъэм ехьщыр Ӏэгубжъэ цӀыкӀухэри къутамэхэри зэикӀэу остыгъэм дыхэтхэу, дышъэ къабзэм хэуӀукӀыгъэхэу щытын фае. 37Ащ пае гъэстылъэу блы шӀи, остыгъэм ыпашъхьэ къагъэнэфынэу ащ тегъэуцох. 38Остыгъэм кӀыгъущт Ӏадэхэри, шъэгъэ стафэхэм апае къопс зиӀэ жъокулъэри дышъэ къабзэм хэшӀыкӀыгъэнхэ фае. 39Остыгъэри ащ дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэури зэрэзэгъусэхэу зы кыкъар[†][*] хъурэ дышъэ къабзэм харэшӀыкӀых. 40Фэсакъ, мы къушъхьэм Сэ джы къызэрэщыозгъэлъэгъурэм фэдэ къабзэу зэкӀэри шӀы».

### ЯтӀокӀэнэрэ хырэ шъхьэр


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм итехъохэр

1[•]Зиусхьаным Мосэ джыри къыриӀуагъ: «Чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм, цы шхъуантӀэм, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм ахэшъыкӀыгъэу чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм пае техъуипшӀ шӀы. Къэрыуб сурэтхэр ӀэпэӀэсэныгъэшхо хэлъэу ахэм адыхэшъыхьэх. 2Техъо пэпчъ икӀыхьагъэщтыр Ӏэнтэгъу[†] тӀокӀрэ ирэ[*], ишъомбгъогъэщтыр ӀэнтэгъуиплӀ[*] Техъохэр зэкӀэ яшапхъэхэмкӀэ зэфэдизынхэ фае. 3Техъуитфыр зыр адрэм годагъэу, адрэ техъуитфыри зыр адрэм годагъэу щэрэтых. 4Апэрэ техъо зэгодагъэхэм анэз адрэ техъо зэгодагъэмэ анэз зыщеуалӀэрэм цы шхъуантӀэм хэшӀыкӀыгъэхэу шӀодзапӀэхэр тедэх. Адрэ техъо зэгодагъэмэ анэзэу апэрэм къыфэгъэзагъэми джаущтэу фэшӀ. 5Апэрэ техъо зэгодагъэхэм анэз шӀодзапӀэу шъэныкъо фэшӀ, адрэ техъо зэгодагъэхэми анэз шӀодзапӀэу шъэныкъо фэшӀ. ШӀодзапӀэхэр зэпэчӀынэтӀэнхэ фае. 6Дышъэм къакъыщ шъэныкъо хэшӀыкӀ, а къакъыщхэмкӀэ техъо зэгодагъэхэр зэрэгъэубытхи, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр[†] зы пкъы хъущт.

7ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм къеупхъухыгъэнхэу техъохэр пчэныцым джыри хэшӀыкӀых. Ащ фэдэу техъо пшӀыкӀуз шӀы. 8Зы техъом икӀыхьэгъэщтыр Ӏэнтэгъу щэкӀ[*], ишъомбгъогъэщтыр ӀэнтэгъуиплӀ Техъо пшӀыкӀузми яшапхъэхэр зы. 9Пчэныцым хэшӀыкӀыгъэ техъуитфыр шъхьафэу зэгуадэх, адрэ нэмыкӀ техъуихри шъхьафэу зэгуадэх. Хэу зэгодагъэм ияхэнэрэ Ӏахьэ тӀоу зэтелъхьи, ар чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ичӀэхьапӀэ къыфэгъаз. 10Пчэныцым хэшӀыкӀыгъэ апэрэ техъо зэгодагъэхэм ягъунэрэ Ӏахьэ ынэз шӀодзапӀэу шъэныкъо тед, адрэ техъо зэгодагъэхэм анэзи шӀодзапӀэу шъэныкъо тед тӀури зэбгъэубытылӀэнхэм пае. 11Гъуаплъэм къакъыщ шъэныкъо хэшӀыкӀи, къакъыщхэр шӀодзапӀэхэм арылъхьэхи, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм зэрэщытэу ятӀонэрэ техъо зэикӀ фэхъунэу зэрэгъэубытых. 12Техъо зэгодагъэхэм якӀыхьагъэ щыщэу къыпыщырэр чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ыкӀыбкӀэ къерэхъухыгъ. 13Техъо зэгодагъэхэм яшъомбгъуагъэ къелыжьырэр, зы бгъумкӀэ зы Ӏэнтэгъу[*] хъоу, адрэ бгъумкӀи зы Ӏэнтэгъу хъоу, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр зэлъаубытэу къехъухыгъэу щэрэт. 14Мэлышъо гъэтэджыгъэ плъыжьмэ техъо ахэшӀыкӀ, ащ ышъхьагъ телъынэу шъо пӀуакӀэмэ джыри техъо ахэшӀыкӀ[+].


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ыпкъ зэрэзэхэтыщтыр

15[•]Пхъэмбгъу Ӏужъухэр[*] акацэ чъыгым хэшӀыкӀых. 16Пхъэмбгъу Ӏужъу пэпчъ икӀыхьэгъэщтыр ӀэнтэгъуипшӀ[*], ишъомбгъогъэщтыр Ӏэнтэгъурэ ныкъорэ[*]. 17Пхъэмбгъу Ӏужъу пэпчъ ыӀэпакӀэхэм къапыщхэу шӀохэгъэуцуапӀэхэр фэшӀ зыр адрэм пэчӀынатӀэу. Джащ фэдэу чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм зэкӀэ ипхъэмбгъу Ӏужъухэм афэшӀ. 18ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ыбгъоу къыблэмкӀэ гъэзэгъэщтым пае пхъэмбгъу Ӏужъоу тӀокӀ гъэхьазыр. 19Пхъэмбгъу Ӏужъу тӀокӀмэ аӀэпакӀэмэ къапыщхэрэр арыуцонхэу тыжьын игъэуцопӀэ тӀокӀитӀу шӀы: зы пхъэмбгъу Ӏужъум ыӀэпакӀэмэ къапыщхэрэм апае игъэуцопӀитӀу, адрэ пхъэмбгъу Ӏужъум ыӀэпакӀэмэ къапыщхэрэм апайи игъэуцопӀитӀу. 20ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ыбгъоу темырымкӀэ гъэзэгъэщтым пайи пхъэмбгъу Ӏужъоу тӀокӀ гъэхьазыр. 21ИгъэуцуапӀэхэуи тӀокӀитӀу гъэхьазыр – пхъэмбгъу Ӏужъу пэпчъ ыӀэпакӀэмэ къапыщхэрэм язырызэу. 22ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ыкӀыбэу къохьапӀэмкӀэ гъэзэгъэщтым пае пхъэмбгъу Ӏужъоу хы гъэхьазыр. 23ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ыкӀыбырэ къуапэхэм апае пхъэмбгъу Ӏужъоу тӀу гъэхьазыр. 24Ахэм алъапсэхэр зэпэшъхьафхэу[*], ашъхьагъхэр апэрэ хъурджанэр зыщыхэтым дэжь щызэнэсхэу щытын фае. Ащ фэдэ пхъэмбгъу Ӏужъухэр къопитӀумэ ахэтынхэ фае. 25Джа пхъэмбгъу Ӏужъухэм япчъагъэ зыфэдиз хъущтыр 8. Ахэм тыжьын игъэуцуапӀэу пшӀыкӀух ягъэгъусэн фае, пхъэмбгъу Ӏужъу пэпчъ игъэуцопӀэ тӀурытӀу зэрафэхъунэу. 26Акацэ чъыгым бгыкъуидзэхэр хэшӀыкӀых, тфым чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ызыбгъу хэт пхъэмбгъу Ӏужъухэр зэрапхынхэу, 27адритфым ятӀонэрэ бгъум хэт пхъэмбгъу Ӏужъухэр, ящэнэрэ бгыкъуидзитфым кӀыбэу къохьапӀэмкӀэ гъэзэгъэщтым хэтхэр зэрапхынхэу. 28Гузэгум рыгъэчъэгъэ бгыкъуидзэ кӀыхьэм зы бгъум ыцыпитӀу зэрипхын фае. 29Пхъэмбгъу Ӏужъухэм дышъэ къягъэтӀылъэкӀи, ахэр зэзыпхыщт бгыкъуидзэхэр аралъхьанхэу дышъэ хъурджанэхэр ягъэпытылӀэх, бгыкъуидзэхэми дышъэ къягъэтӀылъэкӀ. 30Мы къушъхьэм Сэ джы къызэрэщыозгъэлъэгъурэм фэдэ къабзэу чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр шӀы.


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм иӀухъорэ ипэӀухъорэ

31[•]Цы шхъуантӀэм, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм, чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм ахэшъыкӀыгъэу пэӀухъо шӀы. Къэрыуб сурэтхэр ӀэпэӀэсэныгъэшхо хэлъэу ащ дыхэшъыхьэгъэнхэ фае[+]. 32Дышъэр зытегъэлъэдагъэхэу, дышъэм хэшӀыкӀыгъэ къакъыщхэр зиӀэ пкъэуиплӀэу акацэ чъыгым хэшӀыкӀыгъэхэм ар апылъ. А пкъэухэр арыбгъэуцонхэу тыжьыным хэшӀыкӀыгъэхэу игъэуцопӀиплӀ щыӀэн фае. 33ПэӀухъор техъо зэгодагъэхэм ахэшӀыкӀыгъэ ычӀэгъырэ техъом икъакъыщхэм апышӀи, Сэ сиунашъохэр зытет мыжъобгъуитӀур зыдэлъ пхъонтэ лъапӀэр ащ ыкӀыбкӀэ щыӀэу гъэуцу. А пэӀухъом чӀыпӀэ лъапӀэмрэ лъапӀэм нахь лъэпӀэжьымрэ зэпэшъхьаф ышӀыщтых[+]. 34Пхъонтэ лъапӀэу лъапӀэм нахь лъэпӀэжьым итым ишъхьатеӀубэ телъхьажь. 35ПэӀухъо пашъхьэм дэжь Ӏанэр гъэуцу. Ӏанэм ыпашъхьэ остыгъэр игъэуцу. ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм идэпкъэу къыблэмкӀэ гъэзагъэм остыгъэр кӀэрытын фае. Ӏанэр темырымкӀэ гъэзэгъэн фае. 36ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ичӀэхьапӀэ Ӏухъо фэшӀ. Ӏухъор чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм ахэшъыкӀыгъэу, шъо зэфэшъхьафхэр щызэгъэкӀугъэхэу щытын фае. 37Ӏухъор апылъэгъэнэу пкъэуитф акацэ чъыгым хэшӀыкӀ. Ахэм дышъэр къяӀулӀэкӀ, дышъэм хэшӀыкӀыгъэ къакъыщхэр афэшӀых. А пкъэухэм апае игъэуцопӀитф гъуаплъэм хэгъэткӀукӀ.

### ЯтӀокӀэнэрэ блырэ шъхьэр


КъурмэншӀыпӀэр

1[•]Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Акацэ чъыгым плӀэмыеу къурмэншӀыпӀэ[†] хэшӀыкӀ, къопиплӀ иӀэнэу, икӀыхьагъи ишъомбгъуагъи Ӏэнтэгъуитф[†][*] хъоу, илъэгагъэ Ӏэнтэгъуищ[*] хъоу. 2КъурмэншӀыпӀэм бжъакъом фэдэу къыпыщхэу къуапэхэр фэшӀых. Ахэр къурмэншӀыпӀэм дыхэтхэу щытын фае. А зэкӀэри къызэдиубытэу гъуаплъэ къяӀулӀэкӀ[+]. 3Яжьэр рызэрахьанэу лэгъупхэр, хьакужъотхъухэр, лэджэнхэр, цацэхэр, къопс зиӀэ жъокулъэхэр шӀы. Ахэр зэкӀэ гъуаплъэм хэшӀыкӀ[+]. 4КъурмэншӀыпӀэм пае гъуаплъэм хэшӀыкӀыгъэу хъагъэ шӀы, а хъагъэм ыкъопиплӀымэ гъоплъэ хъурджанэхэр ягъэпытылӀэх. 5Гъоплъэ хъагъэр къурмэншӀыпӀэм илъэгагъэ ыгузэгу къынэсэу ащ къыдекӀокӀырэ нэз ӀушӀыкӀыгъэм ычӀэгъ чӀэгъэуцу. 6КъурмэншӀыпӀэм пае акацэ чъыгым хэшӀыкӀыгъэхэу, гъуаплъэр къягъэтӀылъэкӀыгъэу бэщхэр шӀы. 7КъурмэншӀыпӀэр гъэкощыгъэн фае зыхъукӀэ, бэщхэр ащ ыбгъуитӀу ягъэпытылӀэгъэ хъурджанэмэ арылъхьэх. 8КъурмэншӀыпӀэр ыкӀоцӀ нэкӀэу пхъэмбгъумэ ахэшӀыкӀ, мы къушъхьэм Сэ джы къызэрэщыозгъэлъэгъурэм фэдэкъабзэу ар шӀы.


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ищагу

9[•]ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ищагу гъэпсы. Щагубгъоу къыблэ лъэныкъомкӀэ гъэзагъэр къэшӀыхьэгъэнэу чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм ахэшъыкӀыгъэу, Ӏэнтэгъуишъэ[*] икӀыхьагъэу Ӏухъо фэшӀ. 10Ӏухъор пкъэу тӀокӀым апышӀэгъэн фае. Пкъэухэм гъуаплъэм хэшӀыкӀыгъэхэу игъэуцопӀэ тӀокӀ ящыкӀагъ. Пкъэумэ якъакъыщхэмрэ ябгыкъурыгъачъэхэмрэ тыжьыным хэшӀыкӀыгъэнхэ фае. 11Джащ фэдэу щагубгъоу темыр лъэныкъомкӀэ гъэзагъэр къэшӀыхьэгъэнэу чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм ахэшъыкӀыгъэу, Ӏэнтэгъуишъэ икӀыхьагъэу Ӏухъо фэшӀ. Ӏухъор пкъэу тӀокӀым апышӀэгъэн фае. Пкъэухэм гъуаплъэм хэшӀыкӀыгъэу игъэуцопӀэ тӀокӀ ящыкӀагъ. Пкъэухэм якъакъыщхэмрэ ябгыкъурыгъачъэхэмрэ тыжьыным хэшӀыкӀыгъэнхэ фае. 12Щагум ишъомбгъуагъэу къохьапӀэ лъэныкъомкӀэ гъэзагъэр къэшӀыхьэгъэнэу Ӏэнтэгъу шъэныкъо[*] икӀыхьагъэу Ӏухъо фэшӀ. А Ӏухъор игъэуцопӀипшӀ зигъусэ пкъэуипшӀым апышӀэгъэн фае. 13Щагум ынэӀоу къокӀыпӀэ лъэныкъомкӀэ гъэзагъэм ишъомбгъуагъэ зэрэхъун фаер Ӏэнтэгъу шъэныкъу. 14ДэхьапӀэм ызы бгъукӀэ Ӏэнтэгъу пшӀыкӀутф[*] икӀыхьагъэу Ӏухъо фэпшӀыщт. Ар игъэуцопӀищ зигъусэ пкъэуищым апылъэгъэщт. 15Адрэ бгъумкӀи Ӏэнтэгъу пшӀыкӀутф икӀыхьагъэу Ӏухъо фэпшӀыщт. Ари игъэуцопӀищ зигъусэ пкъэуищым апылъэгъэщт. 16Щагу къэлапчъэм иӀухъо Ӏэнтэгъу тӀокӀ[*] икӀыхьагъэу, цы шхъуантӀэм, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм, чэтэн Ӏудэнэ псыгъомэ ахэшъыкӀыгъэщт. Ар игъэуцопӀиплӀ зигъусэ пкъэуиплӀымэ апылъэгъэщт. 17Щагу шӀыхьагъэм хэт пкъэухэм зэкӀэми ябгыкъурыгъачъэхэмрэ якъакъыщхэмрэ тыжьыным, пкъэухэм яигъэуцуапӀэхэр гъуаплъэм ахэшӀыкӀыгъэнхэ фае. 18Щагум икӀыхьагъэ зэрэхъун фаер Ӏэнтэгъуишъ[*], ишъомбгъуагъэ – Ӏэнтэгъу шъэныкъу[*], чэтэн Ӏудэнэ псыгъомэ ахэшъыкӀыгъэ пэӀухъом икӀыхьагъэ зэрэхъун фаер Ӏэнтэгъуитф[*] Пкъэухэм ягъусэщт игъэуцуапӀэхэр гъуаплъэм хэшӀыкӀыгъэнхэ фае. 19ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэури, пчэгъу цӀыкӀухэри, щагур къызэрэшӀыхьэгъэ Ӏухъор зыпылъэгъэ пкъэухэри гъуаплъэм хэшӀыкӀыгъэнхэ фае.


ЧӀыпӀэ лъапӀэм щыӀэ остыгъэм идагъ

20Остыгъэр ренэу блэным пае зэйтун дэгъэ къабзэр къахьызэ ашӀынэу израиль цӀыфхэм яӀу. 21Хьарунэрэ ащ ыкъохэмрэ зылъыплъэнхэ фаер пхъонтэ лъапӀэр зыкӀыбкӀэ щыӀэ пэӀухъом дэжь Зиусхьаным ыпашъхьэ щыт остыгъэм игъэстылъэхэм пщэпэ зэхэогъум къыщегъэжьагъэу пчэдыжьым нэс машӀор зэращыблэныр ары. Зыщыщхэ израиль цӀыфхэм ялӀэуж зэкӀэлъыкӀохэр щэӀэхэфэ ахэм ар яегъэшӀэрэ унашъу»[+].

### ЯтӀокӀэнэрэ ирэ шъхьэр


КъурмэнышӀхэм ящыгъынхэр

1Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «СикъурмэнышӀ хъунхэу пшэу Хьарунэрэ ыкъохэмрэ израиль цӀыфхэм къахэщых – Хьарун, ащ ыкъохэу Нэдэб, Абихъыу, ЕлыӀазар, Итамар. 2Пшэу Хьарунэ лъытэныгъэрэ теплъэшӀурэ иӀэнхэм пае шъошэ гъэлъэпӀагъэ фэшӀ. 3СикъурмэнышӀ хъунэу Хьарунэ къахэсхыным пае, Сэ ӀэпэӀэсэныгъэ къызыхэслъхьэгъэ цӀыф тегъэпсыхьагъэхэм унашъо афэшӀи, а щыгъынхэр фягъэхьазырых. 4Пшэу Хьарунэрэ ыкъохэмрэ Сэ сикъурмэнышӀ хъунхэм пае мыхэр ары щыгъынэу афашӀынхэ фаер: бгъэрышӀэр,[†] чэтэнӀабгъур,[†] джэнэ кӀыӀутелъыр, тхыпхъэхэр зыхэлъ джэнэ гъопэ кӀыхьэр, паӀор[*], бгырыпхыр. 5Дышъэр, цы шхъуантӀэр, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэр, цы плъыжьыбзэр, чэтэн пӀуакӀэр ащ пае арагъэфедэх.


ЧэтэнӀабгъур

6[•]ЧэтэнӀабгъур дышъэ Ӏуданэхэм, цы шхъуантӀэм, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм, чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм ӀэпэӀэсэныгъэшхо хэлъэу ахарэшъыкӀ. 7ЧэтэнӀабгъум ыгупэрэ ыкӀыбырэ зэрапхынхэу ахэм ацыпэхэм тэмэтелъитӀу къапыдэгъэн фае. 8ЧэтэнӀабгъум ыкӀыӀу телъ кӀапсэри, чэтэнӀабгъум фэдэу, дышъэ Ӏуданэхэм, цы шхъуантӀэм, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм, чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм ахэшъыкӀыгъэу щытын фае. ӀэпэӀэсэныгъэшхо хэлъэу ашъэгъэ кӀапсэри чэтэнӀабгъури зэу щытынхэ фае. 9Оникс мыжъуитӀур шти, Израиль ыкъомэ ацӀэхэр ахэм ащыхэбзыкӀых: 10зы мыжъом нэбгырихмэ ацӀэхэр щыхэбзыкӀых, адрэ нэбгырихмэ ацӀэхэр, къызщыхъугъэ илъэсхэмкӀэ къызэкӀэлъыкӀохэу, нэмыкӀ мыжъом щыхэбзыкӀых. 11Мыхъурхэр мыжъом хэзыбзыкӀыхэрэм зэрашӀырэм фэдэу, Израиль ыкъомэ ацӀэхэр зытет мыжъуитӀур хэбзыкӀых. Ӏу зэжъу зиӀэ набгъохэу дышъэм хэшӀыкӀыгъэхэм ахэр арыгъэтӀысхьэх. 12А мыжъуитӀур Израиль ыкъомэ апае гукъэкӀыжьхэу чэтэнӀабгъум итэмэтелъхэм атегъэпытыхьэх. Ахэр Зиусхьаным инэплъэгъу зэритхэм ишыхьатэу ацӀэхэр Хьарунэ ытэмитӀу телъхэу къырерэхьакӀых. 13Мыжъохэр зэрысыщт набгъохэр дышъэм хэшӀыкӀых. 14Пшъэхъу цӀыкӀуитӀуи дышъэ къабзэм хэпшӀыкӀыщт. Ахэр гъэщыгъэхэу, зэхэблагъэхэу пшӀынхэшъ, а пшъэхъу гъэщыгъэхэр дышъэм хэшӀыкӀыгъэ набгъохэу мыжъохэр зэрысыщтхэм ябгъэпытылӀэщтых.


БгъэрышӀэр

15[•]Хьыкум зэрэпшӀыщт бгъэрышӀэр, чэтэнӀабгъур зэрэшӀыгъэм фэдэу, тхыпхъэхэр хэлъхэу ӀэпэӀэсэныгъэшхо ехьылӀагъэу шӀы. Ар дышъэ Ӏуданэхэм, цы шхъуантӀэм, шхъонташъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм, чэтэн Ӏудэнэ псыгъом ахэшъыкӀ. 16Ар итеплъэкӀэ плӀэмыеу, тӀо зэтелъэу, зы бжиз[†][*] икӀыхьагъэу, зы бжиз ишъомбгъуагъэу шӀы. 17Мыжъоу бгъэхьазырыгъэхэр щырыщэу сатырэ пэпчъ тесхэу сатыриплӀэу ащ хэгъэуцох. Рубиныр, топазыр, изумрудыр[*] апэрэ сатырэм щызэгогъэтӀысхьэх[+]. 18ЯтӀонэрэ сатырэм: карбункулыр, сапфирыр, налмэс-налкъутэр. 19Ящэнэрэ сатырэм: яхонтыр, агатыр, аметистыр. 20ЯплӀэнэрэ сатырэм: хризолитыр, ониксыр, ясписыр. Ахэр дышъэ набгъомэ арыгъэтӀысхьэгъэнхэ фае. 21А мыжъохэр пшӀыкӀутӀу хъунхэ фае. Израиль ыкъомэ япчъагъэ диштэхэу, ахэм ацӀэмэ атефэхэу, мыхъурым зэрэщыхабзыкӀырэм фэдэу, израиль лӀакъохэм ацӀэхэр зырызэу мыжъо пэпчъ щыхэбзыкӀыгъэнхэ фае. 22БгъэрышӀэм пае гъэщыгъэхэу, зэхэблагъэхэу пшъэхъу цӀыкӀухэр дышъэм хэшӀыкӀых. 23ХъурджэнитӀу дышъэм хэшӀыкӀи, ахэр бгъэрышӀэм ыкъопитӀу апыгъэпытыхь. 24Зэхэблэгъэхэ дышъэ пшъэхъу цӀыкӀуитӀур бгъэрышӀэм ыкъопитӀу апыгъэпытыхьэгъэ хъурджанэмэ арыщых. 25А пшъэхъу цӀыкӀуитӀум ацыпэхэр нэбгъуитӀум апышӀэхи, чэтэнӀабгъум ыгупэкӀэ тэмэтелъхэм ащягъэпытылӀэх. 26Джыри дышъэ хъурджэнитӀу шӀи, чэтэнӀабгъум ынэӀу фэгъэзагъэхэу, бгъэрышӀэм ыкӀыбкӀэ щыӀэхэу ычӀэгъырэ къопитӀум ягъэпытылӀэх. 27Джащ фэдэу дышъэ хъурджэнитӀу шӀи, чэтэнӀабгъур зэрэтырапхыхьэрэ кӀапсэм ышъхьагъыкӀэ, чэтэнӀабгъум ыкӀыӀукӀэ щыӀэхэу, адрэ къопитӀоу тэмэтелъитӀум яӀэхэм ахэр ягъэпытылӀэх. 28БгъэрышӀэр къемыфэхыным пае ащ ихъурджанэхэмрэ чэтэнӀабгъум ихъурджанэхэмрэ цы Ӏудэнэ шхъуантӀэм хэшӀыкӀыгъэ кӀэпсэжъыемкӀэ зэрэрапхых. Джаущтэу хъурджанэхэу кӀыбымкӀэ щыӀэхэр кӀапсэм ышъхьагъыкӀэ щыӀэхэу чэтэнӀабгъум ыкӀыӀу терэпхыхьагъэх. 29Хьарунэ чӀыпӀэ лъапӀэм кӀо зыхъукӀэ, Израиль ыкъохэр Зиусхьаным инэплъэгъу зэритхэм ишыхьатэу, ахэм ацӀэхэр бгъэрышӀэм тетхэу, ыбгъэгу телъхэу зэрихьащтых. 30БгъэрышӀэм уримрэ туммимрэ[†][*] илъхьэх. Хьарунэ чӀыпӀэ лъапӀэм щыӀэ зыхъукӀэ, ахэр ыгу пэблагъэхэу щытын фае. Джаущтэу Зиусхьаным ыпашъхьэ итэу, Ащ израиль цӀыфхэм хьыкумэу къафишӀыгъэхэр Хьарунэ ыгу пэблагъэхэу ренэу зэрихьащтых[+].


Джэнэ кӀыӀутелъыр

31[•]ЧэтэнӀабгъум ычӀэгъ чӀэлъынэу джэнэ кӀыӀутелъыр зэрэщытэу цы шхъуантӀэм хэшъыкӀ. 32Ащ шъхьэм пае икӀыпӀэ фэшӀ. ДзэкӀолӀым иджанэ зэрашӀырэм фэдэу, джэнэ кӀыӀутелъыр шъхьэикӀыпӀэм дэжь щызэӀымытхъынэу, ащ ынэз къыдекӀокӀэу пытэу ӀушӀыкӀыгъэн фае. 33Ащ ыкӀэ зэрэщытэу къыдекӀокӀэу цы шхъуантӀэм, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм ахэшӀыкӀыгъэхэу нар теплъэ зиӀэ цы такъырхэр щыпышӀэх. А цы такъырхэм азыфагу дышъэм хэшӀыкӀыгъэу одыджын цӀыкӀухэр щыпылъэх. 34Дышъэ одыджын цӀыкӀухэмрэ нар теплъэ зиӀэ цы такъырхэмрэ зыр адырэм къыкӀэлъыкӀоу джэнэ кӀыӀутелъым ыӀэпакӀэ зэрэщытэу егъэкӀугъэхэу щытын фае. 35Хьарунэ ипшъэрылъ ыгъэцэкӀэн зыхъукӀэ, джэнэ кӀыӀутелъыр зыщерэлъ. Хьарунэ Зиусхьаным фэлэжьэнэу чӀыпӀэ лъапӀэм окӀофи, ащ къекӀыжьыфи, одыджын цӀыкӀухэм амакъэ къэӀун фае, арымырмэ ар лӀэщт.


ПаӀор, джэнэ гъопэ кӀыхьэр, бгырыпхыр

36Дышъэ къабзэм бзыгъэ цӀыкӀу хэшӀыкӀи, мыхъурым зэрэтыратхэрэм фэдэу ащ щыхэбзыкӀ: „Зиусхьаным фыхахыгъэр“. 37Цы Ӏудэнэ шхъуантӀэм хэшӀыкӀыгъэ кӀэпсэжъыемкӀэ паӀом ынэӀукӀэ ар щытырегъэубыт. 38Ар Хьарунэ ынатӀэ телъыщт. Израиль цӀыфхэм тынэу къырахьылӀэхэрэр Зиусхьаным игуапэ зэрэхъунхэу, ахэм щыкӀагъэу яӀэхэм къахэкӀырэ псэкӀодхэр зэкӀэ Хьарунэ зэрихьащтых. Зиусхьаныр къызэрафэшӀум инэшанэу дышъэ бзыгъэр Хьарунэ ынатӀэ ренэу телъыщт. 39Чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм джэнэ гъопэ кӀыхьэмрэ паӀомрэ ахэшъыкӀых. Чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм ахэшъыкӀыгъэу, шъо зэфэшъхьафхэр щызэгъэкӀугъэхэу бгырыпхыр шӀы.


Хьарунэ ыкъохэм ящыгъынхэр

40Хьарунэ ыкъомэ лъытэныгъэрэ теплъэшӀурэ яӀэнхэм пае джэнэ гъопэ кӀыхьэхэр, бгырыпххэри шъхьэкӀапхэхэри афэшӀых. 41Пшэу Хьарунэрэ ыкъохэмрэ ахэр ащылъэхи, ашъхьэхэм дагъэ ащыф, Сэщ пае хэушъхьафыкӀыхи, къысфэлэжьэнхэу къурмэнышӀэу[†] гъэуцух. 42Чэтэн фыжьым хэшӀыкӀыгъэу, абгыхэм къащегъэжьагъэу алъэкӀапӀэмэ анэсэу, кӀышъо пцӀанэр рагъэбылъынэу, гъончэдж чӀэгъычӀэлъхэр ахэм афэшӀых. 43Хьарунэрэ ыкъохэмрэ чӀыпӀэ лъапӀэм щылэжьэнхэу чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм чӀахьэхэ е къурмэншӀыпӀэм[†] екӀуалӀэхэ зыхъукӀэ, псэкӀод ателъ мыхъуным, мылӀэнхэм пае, ахэр ащэрэгъых. Хьаруни лӀэужэу къыкӀэлъыкӀощтхэми щэӀэхэфэ ар яегъэшӀэрэ унашъу».

### ЯтӀокӀэнэрэ бгъурэ шъхьэр


КъурмэнышӀхэр тхьэфэлэжьэным зэрэфагъэхьазырыщтхэр[*]

1Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Сэщ пае хэушъхьафыкӀыгъэхэу къыфэслэжьэнхэу къурмэнышӀэу[†] бгъэуцунхэм пае Хьарунэрэ ыкъохэмрэ япшӀылӀэн фаер мары: зы шкӀэхъужърэ тӀитӀурэ дагъо гори ямыӀэу къыхэхых. 2Хьалыгъу мыкӀумыпшыр, дагъэ дыхэлъэу апшэгъэ джэгурыдзэ хьалыгъу мыкӀумыпшыр, дагъэр зыщыфэжьыгъэ щэлэмэ мыкӀумыпшыр коц хьаджыгъэ анахь дэгъум хэшӀыкӀых. 3Ахэр зы мэтэжъыем илъхьэхи, мэтэжъыем илъхэу къэхьых, шкӀэхъужъри тӀитӀури зэгъусэхэу къащэх. 4Хьарунэрэ ыкъохэмрэ чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ичӀэхьапӀэ дэжь къещалӀэхи, псыкӀэ зягъэтхьакӀ. 5Ящыгъынхэр штэхи, Хьарунэ джэнэ гъопэ кӀыхьэр, щыгъын кӀыӀутелъыр, чэтэнӀабгъур,[†] бгъэрышӀэр[†] щылъэх. ЧэтэнӀабгъум къекӀокӀэу, ӀэпэӀэсэныгъэшхо хэлъэу ашъэгъэ кӀапсэмкӀэ бгъэрышӀэр тепхыхь. 6Хьарунэ ышъхьэ паӀор тегъэтӀысхьи, дышъэ бзыгъэр зытегъэпытыхьэгъэ танджыр а паӀом ыкӀыӀу шъхьащыгъэуцожь. 7Щыфэн ашӀырэ дагъэр шти, Хьарунэ ышъхьэ текӀи, щыф[+]. 8Джащ фэдэу ащ ыкъохэри къащэхи, джэнэ гъопэ кӀыхьэхэр ащылъэх. 9Хьаруни ыкъохэми бгырыпхыхэр ателъхьэхи, шъхьэкӀапхэхэр афэшӀых. Ахэм унашъом тетэу, егъэшӀэрэу къурмэнышӀ Ӏофыр агъэцэкӀэщт. Джаущтэу Хьаруни ащ ыкъохэри къурмэнышӀэу бгъэуцущтых.


Къурмэн ашӀырэ шкӀэхъужъыр

10ШкӀэхъужъыр чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм къещалӀи, Хьарунэрэ ыкъохэмрэ аӀэхэр ащ ышъхьэ тырарэлъхьэх. 11ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ичӀэхьапӀэ дэжь Зиусхьаным ыпашъхьэ шкӀэхъужъыр щышӀобз. 12ШкӀэхъужъым лъэу къыкӀэчъыгъэм пӀапэ хэгъауи, къурмэншӀыпӀэм[†] бжъакъом фэдэу къыпыщхэрэм ащыф, лъэу къэнагъэр зэкӀэ къурмэншӀыпӀэм ылъапсэ екӀылӀ[+]. 13ШкӀэхъужъым ыкӀоцӀ шэу къикӀырэр зэкӀэ, шӀум телъ шэ пӀуакӀэр, жъэжъыитӀури, ахэм шэу ателъыри штэхи, къурмэншӀыпӀэм щыгъэстых. 14ШкӀэхъужъым ыли, ащ ышъуи, зэкӀэ шӀоеу къыкӀоцӀыкӀыгъэри уцупӀэм пэчыжьэу машӀокӀэ гъэстых. Ар къурмэнышӀхэм япсэкӀодхэм апае къурмэн.[†]


Къурмэн ашӀырэ тӀыхэр

15ЕтӀанэ тӀитӀум яз шти, Хьарунэрэ ыкъохэмрэ аӀэхэр ащ ышъхьэ тырарэлъхьэх. 16Зы тӀыр шӀобзи, лъэу къыкӀэчъырэр къурмэншӀыпӀэм ыбгъуиплӀ атекӀ. 17ТӀыр пкъырыпкъэу зэхэупкӀ. Ащ ыкӀоцӀ къикӀыгъэхэмрэ ылъакъохэмрэ тхьакӀыхи, ахэр пкъэу зэхэупкӀыгъэхэмрэ шъхьэмрэ ателъхьэх. 18Пкъэу зэхэупкӀыгъэхэр зэкӀэ къурмэншӀыпӀэм щыгъэстых. Ар Зиусхьаным пае къурмэнгъэст,[†] Зиусхьаным пае машӀокӀэ агъэстыгъэ къурмэнэу мэ ӀашӀу къызпихырэр ары.

19Адрэ тӀыри къащи, Хьарунэрэ ыкъохэмрэ аӀэхэр ащ ышъхьэ тырарэлъхьэх. 20ТӀыр шӀобзи, лъэу къыкӀэчъыгъэм щыщ Хьарунэрэ ыкъохэмрэ яджабгъу тхьакӀумэ пакӀэхэм, яджабгъу Ӏэхъомбэшхохэмрэ яджабгъу лъэхъомбэшхохэмрэ ащыф. Лъыр къурмэншӀыпӀэм ыбгъу пстэуми атекӀ. 21КъурмэншӀыпӀэм текӀэгъэ лъым щыщрэ щыфэ ашӀырэ дагъэмрэ штэхи, Хьаруни, ащ ищыгъынхэми, ыкъохэми, ахэм ящыгъынхэми атеутх. Джаущтэу Хьаруни ащ ищыгъынхэри, ыкъохэри, ахэм ящыгъынхэри Сэщ пае хэушъхьафыкӀыгъэхэу къысфэлэжьэнхэу хъущт. 22ТӀым шэу къытекӀыгъэри, икӀапи, кӀоцӀым къикӀыгъэ шэри, шӀум шэу къытекӀыгъэри, жъэжъыитӀури, ахэм шэу ателъри, джабгъу кори штэх, сыда пӀомэ къурмэнышӀхэр а тӀы къурмэнымкӀэ тхьэфэлэжьэным фагъэхьазырых. 23Ахэм ягъусэнхэу зы хьалыгъу хъурае, зы джэгурыдзэ мыкӀумыпшыр, дагъэр зыщыфэжьыгъэ зы щэлэмэ мыкӀумыпшыр Зиусхьаным ыпашъхьэ ит мэтэжъыеу хьалыгъу мыкӀумыпшыр зэрылъым къихых. 24А зэкӀэ Хьарунэрэ ыкъохэмрэ аӀэгумэ арылъхьэхи, ахэр къыдарэӀэтаехи, Зиусхьаным фагъэшъуашэхэу, ыпашъхьэ щарэгъэсысых. 25Мыщ къыкӀэлъыкӀоу аӀагумэ арылъхэр къарыхыжьхи, къурмэнгъэстым игъусэхэу къурмэншӀыпӀэм щыгъэстых. Ар Зиусхьаным пае мэ ӀашӀу къызпихэу, гуапэ щыхъурэ тын[+]. 26Хьарунэ тхьэфэлэжьэным фагъэхьазырынэу къурмэн ашӀыгъэ тӀым ыбгъэгу шти, Зиусхьаным ыпашъхьэ щыдэӀэтай. Ар о уиӀахь.

27Хьарунэрэ ыкъохэмрэ апае къыхахыгъэ тӀы бгъэгоу дэпӀэтэягъэмрэ тӀым ыкоу Зиусхьаным фэбгъэшъошагъэмрэ гъэлъэпӀагъэхэ хъунхэу хэушъхьафыкӀых. 28Израиль цӀыфхэм мамыр къурмэнэу ашӀырэм щыщ а пкъыхэр Хьарунэрэ ыкъохэмрэ аратынхэ фае. Джары егъэшӀэрэ унашъоу щытыр. Ар израиль цӀыфхэм мамыр къурмэнэу Зиусхьаным фагъэшъошагъэхэм ащыщхэр ары.

29Хьарунэ щымыӀэжь зыхъукӀэ, ащ пае ашӀыгъэ щыгъын лъапӀэхэр ыужкӀэ ыкъомэ акъожьхэм аратыжьынхэ фае. А щыгъынхэр ащыгъхэу, ахэм дагъэр ащафэнышъ, къурмэнышӀэу агъэуцущтых. 30Хьарунэ ыкъомэ ащыщэу ащ ичӀыпӀэ иуцуагъэу чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм хэт чӀыпӀэ лъапӀэм ихьащтым мэфиблым къыкӀоцӀ а щыгъынхэр зыщилъэхэзэ ышӀын фае.

31КъурмэнышӀыр тхьэфэлэжьэным зэрэфагъэхьазырырэ къурмэнэу ятӀонэрэ тӀым ыл шти, чӀыпӀэ лъапӀэм щыгъажъу. 32Хьарунэрэ ыкъохэмрэ а лыри Зиусхьаным ыпашъхьэ ит мэтэжъыем илъ хьалыгъу мыкӀумыпшыри чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ичӀэхьапӀэ дэжь щарэшхых. 33Джаущтэу къурмэнышӀэу агъэуцунхэм пае зэраукъэбзыгъэхэу, зэрагъэлъэпӀагъэхэ а къурмэнхэу афыхаушъхьафыкӀыгъэхэр ахэм ашхын фае. Ежьхэм нэмыкӀ горэми ахэр ышхы хъущтэп, сыда пӀомэ ахэр гъэлъэпӀагъэх. 34КъурмэнышӀэу агъэуцунхэм пае зэраукъэбзыгъэхэу, зэрагъэлъэпӀэгъэхэ лымрэ хьалыгъумрэ ащыщ пчэдыжьым нэс къэнэжьмэ, ахэр гъэстыжьых, ахэр пшхы хъущтэп, сыда пӀомэ гъэлъэпӀагъэх.

35Хьаруни ыкъохэми Сэ унашъоу къыпфэсшӀыгъэм тетэу япшӀылӀэн фаер зэкӀэ гъэцакӀэ, мэфиблым къыкӀоцӀ джаущтэу шӀызэ, къурмэнышӀэу гъэуцугъэнхэм ахэр фэгъэхьазырых. 36Мафэ къэс зы шкӀэхъужъ псэкӀод къурмэн шӀы, къурмэншӀыпӀэр укъэбзыгъэнэу псэкӀод къурмэн ащ щышӀ, гъэлъэпӀэгъэнэу дагъэ щыф[+]. 37Мэфиблым къыкӀоцӀ къурмэншӀыпӀэр укъэбзызэ, гъэлъэпӀагъэу шӀы. Джаущтэу ар лъапӀэм илъэпӀэжьэу хъущт, къурмэншӀыпӀэм нэсырэ пстэури гъэлъэпӀагъэ хъущт[+].


Мафэ къэс ашӀыщт къурмэнхэр

38Мары къурмэншӀыпӀэм къурмэн щыпшӀыщтхэр: мафэ къэс илъэс зырыз аныбжьэу шъынитӀу. 39Зы шъынэр пчэдыжьым, адрэр чэпэ зэхэогъум къурмэн шӀых. 40Коц хьаджыгъэ анахь дэгъум фэдэу ефэ[†][*] шапхъэм изыпшӀанэ ӀэкӀэ къыкӀафыгъэ зэйтун дагъэу хыным[*] ызыплӀанэр дыхэгъэкӀухьагъэу апэрэ шъынэм игъусэхэу къурмэн шӀых. Шъон къурмэн рыпшӀынэу, къурмэншӀыпӀэм тепкӀэнэу хыным изыплӀанэ санэ ахэм акӀыгъэгъужь. 41Адрэ шъынэр пчэдыжьым пшӀыгъэ гъомылэ тынымрэ шъон къурмэнымрэ афэдэхэр игъусэхэу чэпэ зэхэогъум къурмэн шӀы. Ар Зиусхьаным пае къурмэнгъэст, Зиусхьаным пае машӀокӀэ агъэстыгъэ къурмэнэу мэ ӀашӀу къызпихырэр ары[+]. 42ШъуилӀэуж зэкӀэлъыкӀохэр щэӀэхэфэ а къурмэнгъэстыр чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ичӀэхьапӀэ дэжь Зиусхьаным ыпашъхьэ щышъушӀыщт. Джары Сэ израиль цӀыфхэм зыкъызщафэзгъэнэфэщтри о сыкъызщыбдэгущыӀэщтри. 43Сэ израиль цӀыфхэм ащ закъыщыфэзгъэнэфэщт, Сэ СищытхъушхокӀэ а чӀыпӀэр гъэлъэпӀагъэу хъущт. 44ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэри[†] къурмэншӀыпӀэри гъэлъэпӀагъэхэу сшӀыщтых. Сэ къурмэнышӀэу къысфэлэжьэнхэм пае Хьаруни ыкъохэри гъэуцух. 45Сэ израиль цӀыфхэм сырягъусэщт, ахэм Сыря Тхьэщт[+]. 46Джаущтэу Сы Зиусхьанэу, сызэря Тхьэр ахэмэ къашӀэщт. Сырягъусэным пае Сэры Мысыр хэгъэгум ахэр къизыщыжьыгъэхэр. Сэры Зиусхьанэу ахэм я Тхьэр!»

### ЯщэкӀэнэрэ шъхьэр


МыстхъугъэстыпӀэ къурмэншӀыпӀэр

1[•]Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Мэ ӀашӀухэр къызпихрэ мыстхъухэр щагъэстынхэу къурмэншӀыпӀэр[†] гъэпсы, акацэ чъыгым ар хэшӀыкӀ. 2ПлӀэмыеу, икӀыхьагъэрэ ишъомбгъуагъэрэ Ӏэнтэгъу[†][*] зырыз, илъэгагъэ ӀэнтэгъуитӀу[*] хъухэу ар щэрэт. Бжъакъом фэдэу къыпыщхэу къуапэхэр ащ фэшӀых. Ахэр къурмэншӀыпӀэм дыхэтхэу щытынхэ фае[+]. 3Ышъхьагъи, ыбгъухэри, ыкъуапэхэри зэкӀэ къызэдиубытхэу дышъэ къабзэ ащ къеӀулӀэкӀ. ЫшъхьагъыкӀэ къыщыдекӀокӀэу дышъэм хэшӀыкӀыгъэу нэз кӀэракӀэ фэшӀ. 4Нэз кӀэракӀэм ычӀэгъыкӀэ щыӀэхэу дышъэ хъурджэнитӀу къурмэншӀыпӀэм ыкъопитӀу ащыхэгъэуцох. Джащ фэдэу адрэ бгъумкӀи ахэр щыхэгъэуцох, ар къырырахьакӀынэу бэщхэр а хъурджанэмэ арылъхьэх. 5Бэщхэр акацэ чъыгым хэшӀыкӀхи, дышъэр къягъэтӀылъэкӀ. 6Пхъонтэ лъапӀэр зыкӀыбкӀэ щыт пэӀухъом ыпашъхьэ, пхъонтэ лъапӀэм ишъхьатеӀубэу Сэ зыкъызщыпфэзгъэнэфэщтым пэчӀынатӀэу а къурмэншӀыпӀэр гъэуцу[+].

7Мэ ӀашӀухэр къызпихрэ мыстхъу зэфэшъхьафхэр Хьарунэ ащ щигъэстыщтых. Остыгъэ гъэстылъэхэр ыгъэхьазырхэ зыхъукӀэ, джаущтэу ахэр пчэдыжь къэс ащ ыгъэстыщтых. 8Чэпэ зэхэогъу къэси Хьарунэ остыгъэ гъэстылъэхэр зыхигъанэхэкӀэ, мэ ӀашӀухэр ыгъэущтых. Джаущтэу шъуилӀэуж зэкӀэлъыкӀохэр щэӀэхэфэ къурмэнышӀым[†] Зиусхьаным ыпашъхьэ мэ ӀашӀухэр щигъэухэзэ ышӀыщт. 9А къурмэншӀыпӀэм мэ ӀашӀухэр къызпихрэ мыстхъумэ анэмыкӀ гори, къурмэнгъэсти,[†] гъомылэ къурмэни[†] щыпшӀыхэ, санэ къурмэни тепкӀэ хъущтэп. 10Джаущтэу Хьарунэ илъэсым зэ къурмэншӀыпӀэм ыкъуапэхэу бжъакъом фэдэу къыпыщхэрэм къурмэнылъыр ащифэзэ, къурмэншӀыпӀэр ыукъэбзыщт. ШъуилӀэуж зэкӀэлъыкӀохэр щэӀэфэхэ къурмэнышӀым илъэсым зэ ар псэкӀод къурмэным ылъыкӀэ ыукъэбзызэ ышӀыщт. Ар ЗиусхьанымкӀэ лъапӀэм илъэпӀэжьэу хъущт».


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм къырахьылӀэрэ ахъщэр

11Джыри Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: 12«Израиль цӀыфхэм япчъагъэ къэплъытэ зыхъукӀэ, къызэралъытэхэрэм тхьамыкӀагъо хамыхыным пае, якъэлъытэгъум нэбгырэ пэпчъ ыпсэ Зиусхьаным щерэщэфыжь[+]. 13Къалъытэрэ нэбгырэ пэпчъ шэкъэлым ызыныкъо тыжьын ахъщэ къытын фае, шэкъэл лъапӀэу чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм чӀэлъым ионтэгъугъэ ызыныкъо. Шэкъэл лъапӀэр герэ[*] тӀокӀ мэхъу. А шэкъэлым ызыныкъо Зиусхьаным пае тын. 14Илъэс тӀокӀ е нахьыбэ зыныбжьэу къалъытэрэ нэбгырэ пэпчъ Зиусхьаным тын фишӀын фае. 15Шъупсэхэр къэщэфыжьыгъэхэу хъуным пае баими шэкъэлым ызыныкъо къемыхъоу, тхьамыкӀэми джащ къыщымыкӀэу Зиусхьаным тын фашӀын фае. 16Зыкъызэращэфыжьырэ тыжьыныр израиль цӀыфхэм къаӀыхи, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ущылэжьэным пае гъэфедэ. Ар израиль цӀыфхэм шъо шъупсэхэр Зиусхьаным ыпашъхьэкӀэ зэращэфыжьыгъэхэр ащымыгъупшэным пае».


Гъоплъэ лэджэныр

17[•]Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: 18«ИтегъэуцуапӀи ежьыри гъуаплъэм хэшӀыкӀыгъэхэу зызэратхьакӀыщт псыр зэрытыщт лэджэныр шӀы. ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэмрэ къурмэншӀыпӀэмрэ азыфагоу ар гъэуцуи, псы игъахъу[+]. 19Хьарунэрэ ыкъохэмрэ ащ къыхахызэ, аӀэхэмрэ алъакъохэмрэ атхьакӀыхэзэ арэшӀ. 20ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм чӀэхьанхэ зыхъукӀэ, мылӀэнхэм пае, ахэм зарэтхьакӀ. Зиусхьаным пае къурмэнхэр ашӀынхэу къурмэншӀыпӀэм екӀолӀэнхэ зыхъукӀэ, 21ахэм аӀэхэмрэ алъакъохэмрэ атхьакӀынхэ фае, армырмэ лӀэщтых. МылӀэнхэм пае аӀэхэри алъакъохэри арэтхьакӀых. Хьаруни лӀэужэу къыкӀэлъыкӀощтхэми щэӀэхэфэ ар яегъэшӀэрэ унашъу».


Щыфэ ашӀырэ дагъэр зэрэзэхалъхьащтыр

22Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: 23«Мэ ӀашӀу къызпихрэ уц анахьышӀухэу смирнэм фэдэу шэкъыл[†] лъапӀэм ишэпхъэ шъитф, а пчъагъэм ызыныкъо, шэкъэл шъитӀурэ шъэныкъорэ хъоу мэ ӀашӀу къызпихрэ корицэр, мэ ӀашӀу къызпихрэ къамылыр шэкъэл шъитӀурэ шъэныкъорэ хъоу штэх. 24Ахэм ягъэгъус касиеу шэкъэл лъапӀэм фэдэу шъитф хъурэр, зэйтун дагъэу зы хын[†][*] хъоу. 25Щыфэ Ӏэзэгъухэр зэхэзылъхьэрэм зэришӀырэм фэдэу а зэкӀэ дагъэм халъхь. ГъэлъэпӀэгъэнхэм пае щыфэ ашӀырэ дэгъэ лъапӀэу ар хъущт[+]. 26А дэгъэ гъэлъэпӀагъэр ащыф: чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм, пхъонтэ лъапӀэм, 27Ӏанэм, остыгъэми ащ дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэуми, мэ ӀашӀухэр къызпихрэ мыстхъухэр зыщагъэстхэрэ къурмэншӀыпӀэм, 28къурмэнгъэстхэр зыщашӀырэ къурмэншӀыпӀэми ащ дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэуми, лэджэнми ащ итегъэуцуапӀи. 29Джаущтэу ахэр хэушъхьафыкӀыгъэхэу, лъапӀэм илъэпӀэжьэу хъущтых, ахэм анэсырэр зэкӀэ гъэлъэпӀагъэхэу хъущт[+]. 30Хьарунэрэ ыкъохэмрэ ашъхьэхэм дэгъэ гъэлъэпӀагъэр ащыф, Сэщ пае хэушъхьафыкӀыхи, къысфэлэжьэнхэу къурмэнышӀэу гъэуцух[+]. 31Израиль цӀыфхэм яӀу: „ШъуилӀэуж зэкӀэлъыкӀохэр щэӀэфэхэ гъэлъэпӀагъэхэ рашӀынхэу а дэгъэ лъапӀэр Сэ сиӀэщт. 32НэмыкӀ цӀыфхэм апкъымэ ар ащыпфэ хъущтэп. ИзэхэлъыкӀэкӀи ащ фэдэ шъумышӀы, сыда пӀомэ ар гъэлъэпӀагъэ, шъоркӀэ лъапӀэм илъэпӀэжьэу щытын фае. 33Хэтми фимытэу ащ фэдэ дагъэр зэхэзылъхьэрэр е нэмыкӀ цӀыф горэм ар щызыфэрэр илъэпкъ хэзыпэщт“».


Мыстхъухэр зэрэзэхалъхьащтхэр

34Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Мэ ӀэшӀу къызыпиххэрэ нэтафыр[*], хьэлбэнахыр[*], лэунах къабзэр[*] ӀахьэхэмкӀэ зэфэдизхэу штэх. 35Щыфэ Ӏэзэгъухэр зэхэзылъхьэрэм зэришӀырэм фэдэу, щыгъур адыхэгъэкӀухьагъэу, гъэкъэбзагъэхэу, гъэлъэпӀагъэхэу мэ ӀашӀухэр къызпихрэ мыстхъухэу агъэстхэрэр зэхалъхьэх[+]. 36Ахэр зэкӀэ шъабэу зэхэубэхи, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм чӀэт пхъонтэ лъапӀэм ыпашъхьэу Сэ зыкъызщыпфэзгъэнэфэщтым дэжь щыгъэстых. Мэ ӀашӀухэр къызпихрэ а мыстхъухэр шъощ пае лъапӀэм илъэпӀэжьэу хъущтых. 37Мэ ӀашӀухэр къызпихрэ а мыстхъухэр шъощ пае зэхэшъумылъхьэх: Зиусхьаным пае гъэлъэпӀагъэхэу шъоркӀэ ахэр щэрэтых. 38Хэтми мэ ӀашӀухэр къызпихрэ а мыстхъухэм амэ епэмынэу ахэр зыгъэстырэр зыщыщ лъэпкъым хэзыпэщт».

### ЯщэкӀэнэрэ зырэ шъхьэр


Зиусхьаным къыхихыгъэ цӀыф ӀэпэӀасэхэр

1[•]Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: 2«ЗэгъашӀэ: Ехъуд лӀакъом щыщэу Хъур къыхэкӀыгъэ Урый ыкъо Бэцалэл ары Сэ згъэнафэрэр. 3Сэ Спси къыхэслъхьагъ, сыд фэдэрэ ӀофкӀи Ӏушыгъэрэ зэхэшӀыкӀныгъэрэ, шӀэныгъэрэ ӀэпэӀэсэныгъэрэ къыхэслъхьагъэхэшъ,[+] 4дышъэм, тыжьыным, гъуаплъэм Ӏоф зэрадэпшӀэщтым фэӀэпэӀас, 5курб цӀыкӀухэм арагъэтӀысхьэрэ мыжъохэмрэ пхъэмрэ хибзыкӀынхэ елъэкӀы – сыд фэдэрэ сэнэхьати хэлъ. 6Дан лӀакъом щыщэу Ахъысэмакъ ыкъо Ахолыаб ӀэпыӀэгъоу Сэ ащ есэты. Адрэ ӀэпэӀэсэ пстэуми сэнэхьатхэр Сэ къахэслъхьагъэх. О пшӀынэу унашъо Сэ къыпфэсшӀыгъэхэр зэкӀэ ахэм арэшӀых: 7чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр,[†] пхъонтэ лъапӀэмрэ ащ ишъхьатеӀубэрэ[*], чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэури, 8Ӏанэри ащ дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэури, дышъэ къабзэм хэшӀыкӀыгъэ остыгъэри ащ дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэури, мэ ӀашӀухэр къызпихрэ мыстхъухэр зыщагъэстырэ къурмэншӀыпӀэри,[†] 9къурмэнгъэстхэр[†] зыщашӀырэ къурмэншӀыпӀэри ащ дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэури, гъоплъэ лэджэнри ащ итегъэуцуапӀи, 10чӀыпӀэ лъапӀэм щыӀэхэу къурмэншӀыгъом[†] ащыгъыщт щыгъынхэр – Хьарунэ къурмэнышӀым[†] ишъошэ лъапӀэу шъагъэмрэ ащ ыкъохэм зыщалъэщт щыгъынхэмрэ, 11джащ фэдэу щыфэн ашӀырэ дагъэмрэ мэ ӀашӀу къызпихрэ мыстхъухэу чӀыпӀэ лъапӀэм щагъэстхэмрэ. Сэ унашъо къызэрэпфэсшӀыгъэм тетэу ахэм зэкӀэри ашӀын фае».


Зыгъэпсэфыгъо мафэу шэмбэтыр

12[•]Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: 13«Сишэмбэтхэр агъэлъэпӀэнхэу израиль цӀыфхэм яӀу. Шэмбэтыр – ар шъуилӀэуж зэкӀэлъыкӀохэр щэӀэфэхэ Сэрырэ шъорырэ тазыфагу дэгъэуцогъэ тамыгъэу зэрэщытыр, Сэ сызэрэ Зиусхьыныр, Сэщ пае шъузэрахэсыушъхьафыкӀыгъэр шъушӀэным пае. 14Шэмбэтыр хэшъуушъхьафыкӀ: ар шъоркӀэ лъапӀэ. Шэмбэтыр емыкӀу зышӀырэр аукӀын фае, сыда пӀомэ хэтми шэмбэтым Ӏоф зышӀэрэр ицӀыф лъэпкъ хэзыпэщт[+]. 15Мэфихэ Ӏоф арэшӀ, яблэнэрэ мафэр – шэмбэт, Зиусхьаным фэгъэшъошэгъэ зыгъэпсэфыгъо мэфэ лъапӀ. Шэмбэтым Ӏоф зышӀэрэ пэпчъ аукӀын фае. 16Арышъ, израиль цӀыфхэм ялӀэуж зэкӀэлъыкӀохэр щэӀэфэхэ зэпымыоу шэмбэтыр арэгъэлъапӀ, ар лъапӀэ. 17Сэрырэ израиль цӀыфхэмрэ тазыфагу дэт егъэшӀэрэ тамыгъэр зыфэдэр джары. Сыда пӀомэ Сэ, Зиусхьаным, мэфихым къыкӀоцӀ уашъомрэ чӀыгумрэ къэзыгъэшӀыгъэх, яблэнэрэ мафэм сирэхьатыгъоу зызгъэпсэфыгъ»[+].

18Джа Синай къушъхьэм Мосэ къыщыдэгущыӀэныр Зиусхьаным зеухым, зэзэгъыныгъэр[†] зытетхэгъэ мыжъобгъуитӀур ащ къыритыгъэх – Тхьэм ыӀэкӀэ ытхыгъэ мыжъобгъуитӀур[+].

### ЯщэкӀэнэрэ тӀурэ шъхьэр


ЦӀыфхэм шкӀэ теплъэ зиӀэ тхьэнэпцӀыр къызэрэхахыгъэр

1[•]Мосэ къушъхьэм къемыхыжьэу бэрэ къызэрытырэр цӀыфхэм залъэгъум, Хьарунэ дэжь къакӀохи, къезэрэгъэуцокӀыхи, раӀуагъ: «КӀуи, тапэ итэу тызылъищэнэу тхьэ тфэшӀ. Мыдрэ цӀыфэу Мысыр хэгъэгум тыкъизыщыжьыгъэ Мосэ къыщышӀыгъэр тшӀэрэпышъ»[+]. 2Хьарунэ ахэм ариӀожьыгъ: «Шъуишъузхэм, шъукъохэм, шъупхъухэм атхьакӀумэхэм арылъ дышъэ тхьакӀумпылъхьэхэр къызпяжъугъэххи, садэжь къэшъухьых»[+]. 3ЗэкӀэ а цӀыфхэм ядышъэ тхьакӀумпылъхьэхэр къызпаххи, Хьарунэ къыфахьыгъэх. 4Ахэр ащ къаӀиххи, шкӀэ теплъэ зиӀэ тхьэнэпцӀыр[†] дышъэм хигъэткӀукӀыгъ, Ӏэдэ-уадэхэмкӀи еупсэжьыгъ. Арти цӀыфхэм къаӀуагъ: «Мары титхьэр, Израиль! Мыры Мысырым тыкъизыщыжьыгъэр!»[+] 5Хьарунэ ар зелъэгъум, шкӀэ теплъэ зиӀэ тхьэнэпцӀым ыпашъхьэ къурмэншӀыпӀэр[†] ригъэуцуи, къахиӀуагъ: «Неущ Зиусхьаным имэфэкӀ». 6КъыкӀэлъыкӀорэ мафэм ахэр пчэдыжьым жьэу къэтэджыжьхи, къурмэнгъэстхэмрэ[†] мамыр къурмэнхэмрэ[†] ашӀыгъэх. ЕтӀанэ ешхэ-ешъом фезэрэгъажьэхи, ыужкӀэ джэгуным хезэрэгъэлъэсагъэх[+].


Зиусхьаныр къызэрафэгубжыгъэр

7Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «ПсынкӀаӀоу мыщ ехыжь, сыда пӀомэ Мысырым къипщыжьыгъэ цӀыфхэр зэӀыхьагъэх! 8Сэ унашъо къызэрафэсшӀыгъэ гъогум ахэр псынкӀэу дэхыгъэх: шкӀэ теплъэ зиӀэ тхьэнэпцӀыр зыфашӀыжьыгъэу, ар агъэлъапӀэ, къурмэнхэри фашӀы. Ахэм аӀо: „Мары титхьэр, Израиль! Мыры Мысырым тыкъизыщыжьыгъэр!“» 9Джыри Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Сэлъэгъу Сэ мы цӀыф лъэпкъыр, ыгукӀэ зэшӀодзагъ мы цӀыф лъэпкъыр[+]. 10Арышъ, скӀэрыкӀ: ахэм афэгъэзагъэу сигубж къызэкӀэрэни, зэхэсэрэукӀэх, ау цӀыфыбэ хъоу лъэпкъ о къыптезгъэкӀыщт».

11Ау Мосэ и Зиусхьанэу Тхьэм елъэӀузэ, риӀуагъ: «Зиусхьан, кӀочӀэ лъэшкӀэ, кӀочӀэ пытэкӀэ Мысырым къипщыжьыгъэ О уицӀыф лъэпкъ уигубж фызэкӀэрэмын[+] 12мысыр цӀыфхэм зэрамыӀонэу: „ЫгъэкӀодынхэм, къушъхьэмэ ащызэхиукӀэнхэшъ, чӀыгум тыригъэкӀодыкӀынхэм пае ахэр Ащ зыкӀырищыжьыгъэхэр“. Уигубжэу къызэкӀэнагъэр орэӀасэжьи, Уилъэпкъ бгъэкӀодынэу зэрэпӀуагъэри щыгъэзый. 13„КъышъутекӀыщт цӀыфхэр япчъагъэкӀэ ошъогу жъуагъомэ афэдизэу Сэ згъэбэгъощтых, Сэ зыфэсӀогъэ мы чӀыгури зэрэщытэу егъашӀэм шъуӀэ илъынэу къышъостыщт“ пӀуи, уиӀумэтхэу Ибрахьимэ, Исхьакъ, Израиль Ӏуагъэу къадэпшӀыгъэр угу къэгъэкӀыжь»[+]. 14Арыти Зиусхьаным гукӀэгъу къафишӀи, ыпэкӀэ зэрэфэягъэм фэмыдэу илъэпкъ ымыгъэкӀодэу къыгъэнагъ[+].


Мосэ мыжъобгъуитӀур зэрэзэхигъэшъхъэшъхъагъэхэр

15Джаущтэу Мосэ къыгъази, Зэзэгъыныгъэр[†] зыбгъухэм атетхэгъэ мыжъобгъуитӀур ыӀыгъэу къушъхьэм къехыжьыгъ. 16А мыжъобгъухэр Тхьэм иӀэшӀагъэхэу, атетхагъэхэри Тхьэм къатыритхагъэхэу щытыгъ.

17Мыщ дэжьым Мосэ игъусэу къушъхьэм дыдэкӀоегъэ иӀумэтэу Ехъошуа зэрэгъэжъотырэ цӀыфмэ амакъэ къызэхихи, Мосэ риӀуагъ: «Зэзаохэрэм амакъэ уцупӀэм къыщэӀу». 18Мосэ ащ джэуап ритыжьыгъ:

«Ар текӀоныгъэм ымакъэп,
ЗытекӀуагъэхэми ар амакъэп!
Ешхэ-ешъохэрэм ар амакъ!»

19Мосэ уцупӀэм благъэу къызекӀуалӀэм, шкӀэ теплъэ зиӀэ тхьэнэпцӀыри къызэрышъохэри къызелъэгъум, губжым къызэкӀигъани, мыжъобгъуитӀур чӀидзи, къушъхьэ лъапэм дэжь щызэхигъэшъхъэшъхъагъэх. 20ШкӀэ теплъэ зиӀэ тхьэнэпцӀыр ышти, ыгъэткӀугъ. Ар сапэм фэдэу ыхьаджыжьи, псым хитэкъожьи, зэкӀэ израиль цӀыфхэр ащ ригъэшъуагъэх[+].


Хьарунэ ыгъэмысагъэхэр

21Ащ дэжьым Мосэ Хьарунэ риӀуагъ: «Сыда мы цӀыфмэ къыуашӀагъэр мыщ фэдэ псэкӀодышхом хэмыщэхэмэ мыхъунэу?» 22Ау Хьарунэ къыӀуагъ: «Умыгубж, сизиусхьан, сыда пӀомэ мы цӀыф лъэпкъыр зыфэдэр, ар зэрэгъэӀорышӀэгъуаер о ошӀэ. 23Ахэм сэ къысаӀуагъ: „Тапэ итэу кӀонэу тхьэ тфэшӀ, сыда пӀомэ мы цӀыфэу Мысыр хэгъэгум тыкъизыщыжьыгъэ Мосэ къыщышӀыгъэр тшӀэрэп“. 24Арти „Дышъэ зиӀэм къызперэх“ ахэм ясӀуи, къысатыгъ. Ар машӀом пэсыдзи, мы шкӀэ теплъэ зиӀэ тхьэнэпцӀыр ащ къыхэкӀыгъ».


ЦӀыфхэм пшъэдэкӀыжь зэрахьыгъэр

25ЦӀыфхэр къэбгъэуцужьынхэ умылъэкӀынэу зэрэхъугъэр Мосэ къыгурыӀуагъ, сыда пӀомэ япыйхэм кӀэнэкӀалъэ къызэрашӀынхэу Хьарунэ илажьэкӀэ ахэр ӀорышӀэнчъэ хъугъэх[+]. 26Арти Мосэ уцупӀэм идэхьапӀэ Ӏууцуи, къыӀуагъ: «Зиусхьаным готыр садэжь къэрэуцу!» Лэуй ыкъохэр зэкӀэ ащ къезэрэгъэуцокӀыгъэх. 27Ащ ахэм ариӀуагъ: «Зиусхьанэу Израиль и Тхьэ моущтэу къеӀо: „Шъуикъамэхэр шъуштэхи, къэлапчъэм щегъэжьагъэу къэлапчъэм нэсэу уцупӀэм шъурыкӀуи, къэжъугъэзэжь, шъхьадж ыш, иныбджэгъу, игъунэгъу ерэукӀых“»[+]. 28Лэуй ыкъомэ Мосэ иунашъо агъэцэкӀагъ: лъэпкъым щыщэу нэбгырэ минищ фэдиз а мафэм аукӀыгъ. 29Джащыгъум Мосэ ахэм ариӀуагъ: «Непэ шъукъохэу, шъушыхэу шъуукӀыгъэхэмкӀэ Зиусхьаным зешъутыгъэшъ, Ащ инэшӀущыфэныгъэ къышъуфырерэгъэх!»


Мосэ Зиусхьаным джыри зэрелъэӀугъэр

30КъыкӀэлъыкӀорэ мафэм Мосэ цӀыфхэм ариӀуагъ: «ПсэкӀодышхо шъушӀагъэшъ, сэ Зиусхьаным дэжь сыдэкӀоещт, шъуипсэкӀодшӀагъэ къышъуфезгъэгъункӀи мэхъу». 31Джаущтэу Мосэ Зиусхьаным дэжь ыгъэзэжьи, риӀуагъ: «А Зиусхьан, мы цӀыф лъэпкъым псэкӀодышхо ышӀагъ: дышъэ тхьэнэпцӀ зыфишӀыжьыгъ. 32ЯпсэкӀодшӀагъэ къафэбгъэгъунэу сыолъэӀу. Армырмэ сызэрыптхэгъэ Уитхылъ сэри сыдэтхыкӀыжь». 33Ау Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Сапашъхьэ псэкӀод щызышӀагъэр ары Ситхылъ дэстхыкӀыжьырэр. 34Арышъ, гъэзэжьи, мы цӀыф лъэпкъыр зыдэпщэнэу Сэ сӀуагъэм щэ. Мары Сэ СимэлэӀичи уапэ итэу кӀощт, Сэ сыкъызщыкӀощт мафэм ахэм япсэкӀодшӀагъэхэм пае яфэшъуашэр язгъэгъотыщт». 35ЦӀыфхэм шкӀэ теплъэ зиӀэ тхьэнэпцӀыр Хьарунэ зэрэрагъэшӀыгъэм пае Зиусхьаным ахэм хьадэгъур къыздэзыхьырэ зэпахырэ уз Ӏаер къафигъэкӀуагъ.

### ЯщэкӀэнэрэ щырэ шъхьэр


Мосэ Зиусхьаным ящэнэрэу зэрелъэӀугъэр

1Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Мысыр хэгъэгум къипщыжьыгъэ узщыщ лъэпкъри ори мыщ шъуӀукӀи, къэнаӀан, амэр, хьат, пэрыц, еуй, еус цӀыфхэм ячӀыгоу, щэмрэ шъоумрэ зыщычъэхэу, Ибрахьими, Исхьакъи, Якъуби къакӀэхъухьэрэ лӀэужмэ къястынэу сӀуи, гущыӀэ пытэкӀэ къызэрэзгъэгугъэгъэхэ хэгъэгум шъукӀу. 2МэлэӀичыр уапэ итэу згъэкӀонышъ, къэнаӀанхэр, амэрхэр, хьатхэр, пэрыцхэр, еуйхэр, еусхэр исфыщтых[+]. 3Шъо Ащ щэмрэ шъоумрэ зыщычъэхэрэ хэгъэгу гъэбэжъулъэм шъурищэщт. Ау шъугукӀэ шъузэшӀодзагъэшъ, гъогум шъутесымыгъэкӀодэным пае Сэ сыкъыжъудежьэщтэп»[+].

4Мы гущыӀэ щынагъохэр зызэхаххэм, цӀыфхэр къэгъыгъэх, зыми игъэдэхалъэхэр зыпилъхьагъэхэп. 5Сыда пӀомэ Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Израиль цӀыфхэм яӀу: „Шъо шъугукӀэ шъузэшӀодзагъэшъ, Сэ сышъухэтэу сыжъудакӀомэ, зы такъикъыкӀэ шъузэхэсыукӀэщт. Арышъ, шъуигъэдэхалъэхэр зыпышъухых. Сэ къышъосшӀэщтым сегупшысэщт“». 6Арти израиль цӀыфхэм ягъэдэхалъэхэр Хъорэб къушъхьэм дэжь щызыпахыжьыпагъэх.


Мосэ Тхьэм щыӀукӀэнэу чэтэн гъэӀагъэр зэригъэуцугъэр

7Мосэ уцупӀэм дэмытэу, ащ пэӀудзыгъэу чэтэн гъэӀагъэ зыщыфигъэуцужьи, Тхьэм зыщыӀукӀэхэрэ чэтэн гъэӀагъэкӀэ еджагъ. Зыгорэ Зиусхьаным еупчӀынэу фае зыхъукӀэ, Мосэ уцупӀэм дэкӀыти, ащ кӀощтыгъэ[+]. 8Мосэ а чэтэн гъэӀагъэм нэсэу чӀэхьафэ, цӀыфхэр зэкӀэ ячэтэн гъэӀагъэхэм къачӀэкӀыхэти, шъхьаджи ичэтэн гъэӀагъэ ичӀэхьапӀэ дэжь щытэу, Мосэ кӀэлъыплъэщтыгъэ. 9Мосэ Тхьэм зыщыӀукӀэхэрэ чэтэн гъэӀагъэм зычӀахьэкӀэ, ошъопщэ пкъэур къехыти, ащ ичӀэхьапӀэ дэжь къэуцущтыгъэ, Зиусхьаныри Мосэ къыдэгущыӀэщтыгъэ. 10Тхьэм зыщыӀукӀэхэрэ чэтэн гъэӀагъэм ичӀэхьапӀэ дэжь щыт ошъопщэ пкъэур зэкӀэ цӀыфхэми алъэгъущтыгъэ. Арти ахэр зэкӀэ къэтэджыхэти, шъхьадж ичэтэн гъэӀагъэ ичӀэхьапӀэ дэжь щытэу шъхьащэ ышӀыщтыгъэ. 11Зиусхьаныр Мосэ ынэгу къыкӀаплъэзэ, зэныбджэгъухэр зэрэзэдэгущыӀэхэрэм фэдэу, къыдэгущыӀэщтыгъэ. ЕтӀанэ Мосэ уцупӀэм къыгъэзэжьыщтыгъэ, ау иӀумэт кӀалэу Нун ыкъо Ехъошуа а чэтэн гъэӀагъэм къычӀанэщтыгъэ.


Зиусхьаным къызэригъэгугъагъэхэр

12Мосэ Зиусхьаным риӀуагъ: «Мары, О къысэоӀо: „Мы лъэпкъыр зылъыщ“. Ау „Сэ о пцӀэкӀэ осэшӀэ, нэшӀукӀэ Сэ сызэбгъэплъыгъ“ пӀуагъэми, гъусэ къысфэпшӀыщтыр къысэпӀуагъэп. 13Арышъ, нэшӀукӀэ укъысэплъымэ, сыолъэӀу: усшӀэным, нэшӀукӀэ укъысэплъыным пае ипхъухьагъэр зыфэдэр сэгъашӀэба, мы цӀыфхэр зэрэуилъэпкъыри угу игъэлъ». 14Зиусхьаным къыриӀожьыгъ: «Сэ сышъуигъусэу сыкӀонышъ, зэозгъэпсэфыщт». 15Мосэ Ащ риӀуагъ: «О ПшъхьэкӀэ укъыздэмыкӀощтмэ, ащыгъум мыщ тимыщ. 16Армырмэ сэри УицӀыф лъэпкъи нэшӀукӀэ О укъызэрэтэплъыгъэр сыдэущтэу нэмыкӀ цӀыф лъэпкъхэм къашӀэщта? Утигъусэу укъыддакӀомэ арыба ар къызэрэтшӀэщтыр? Аущтэу зыхъукӀэ, сэри О УицӀыф лъэпкъи зэрэдунаеу тет цӀыф лъэпкъ пстэуми тызэрафэмыгъадэрэр къэтшӀэщт»[+]. 17Арти Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «О къэпӀуагъэр Сэ сшӀэщт, сыда пӀомэ нэшӀукӀэ Сызэбгъэплъыгъ, Сэ о пцӀэкӀэ осэшӀэ». 18Мосэ Зиусхьаным риӀуагъ: «О Уищытхъушхо къысэгъэлъэгъу». 19Зиусхьаным ащ къыриӀожьыгъ: «Сэ СишӀугъэ зэкӀэ къыозгъэлъэгъущт, Сэ СцӀэу „ЕгъэшӀэрэ Зиусхьаныр“ уапашъхьэ къыщысӀощт. ГукӀэгъу зыфэсшӀын фаем фэсшӀыщт, шӀу зыфэсшӀэн фаеми фэсшӀэщт»[+]. 20ЕтӀанэ Ащ къыӀуагъ: «Сэ Сынэгу о укъыкӀаплъэ хъущтэп, сыда пӀомэ Сынэгу къыкӀаплъэрэ цӀыфыр псэоу къэнэжьын ылъэкӀыщтэп»[+]. 21Джыри Зиусхьаным къыӀуагъ: «Мары Садэжь чӀыпӀэ щыӀ: мы къушхьэ цакӀэм теуцу; 22Сэ Сищытхъушхо уапашъхьэ къыблэкӀы зыхъукӀэ, къушъхьэ зэгочыгъэм удэзгъэуцощт, сыблэкӀыфэ, сыкъыпфэсакъэу, СӀэ къыптелъэу укъэсыухъумэщт. 23СӀэ зыптесхыжькӀэ, СакӀыбкӀэ сыкъэплъэгъущт, ау Сынэгу къэплъэгъущтэп».

### ЯщэкӀэнэрэ плӀырэ шъхьэр


Тхьэм икӀэрыкӀэу зэзэгъыныгъэ къызэрадишӀыгъэр

1[•]Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Ыпэрэмэ афэдэу мыжъобгъуитӀу хэбзыкӀи, ыпэрэ мыжъобгъуитӀоу о зэхэбгъэшъхъэшъхъагъэмэ атетхэгъэгъэ гущыӀэмэ афэдэхэр ахэм Сэ къатестхэщтых. 2Нэф къэмышъызэ, зыгъэхьазыр. Пчэдыжьым Синай къушъхьэм къыдэкӀуайи, ащ ышыгу Сапашъхьэ къыщыщиуцу[+]. 3Ау зыгори о пкӀыгъоу къыбдыдэкӀуае хъущтэп, зыгори къушъхьэм тыдэкӀи къыщыщылъагъо хъущтэп. Аужыпкъэм былыми мэл-пчэни мы къушъхьэм пэблагъэу щыхъу хъущтэп»[+].

4Арти Мосэ ыпэрэмэ афэдэу мыжъобгъуитӀу хибзыкӀыгъ. Пчэдыжьым жьэу къэтэджи, Зиусхьаным унашъо къызэрэфишӀыгъэу, мыжъобгъуитӀури зыдишти, Синай къушъхьэм дэкӀоягъ. 5Ошъуапщэм хэтэу Зиусхьаныр къехи, Мосэ пэблагъэу къушъхьэм къытеуцуагъ, ЫцӀэ зэрэ ЕгъэшӀэрэ Зиусхьаныр Ащ къыӀуагъ. 6Зиусхьаныр Мосэ ыпашъхьэ щыблэкӀыгъ. Зиусхьаным къыӀуагъ: «ЕгъэшӀэрэ Зиусхьаныр – ар Тхьэу гукӀэгъушӀэу, хьалэлэу, щыӀэгъэшхо зиӀэу, шӀулъэгъу мыкӀодыжьрэ фэшъыпкъэныгъэрэ зыхэлъхэу,[+] 7лӀэуж минмэ шӀулъэгъу мыкӀодыжьыр, фэсакъызэ къыгъэгъунэу, афэзышӀырэр, лажьэри, бзэджэшӀагъэри, псэкӀодшӀагъэри афэзыгъэгъоу, ау ымыгъэпщынэхэу къэзымыгъанэрэр, тымэ ялажьэ ахэм ясабыймэ, сабыйхэм ясабыижьмэ, ящэнэрэ, яплӀэнэрэ лӀэужмэ анэсэу, язгъэпщыныжьырэр ары»[+]. 8Мосэ ащ лъыпытэу чӀыгум зытыридзагъ, Тхьэм шъхьащэ фишӀи, 9къыӀуагъ: «ЗэкӀэри зыӀэ илъыр, нэшӀукӀэ укъысэплъыгъэмэ, ащыгъум ЗэкӀэри зыӀэ илъыр тигъусэу къыддэрэкӀу. Сыда пӀомэ мы цӀыф лъэпкъыр ыгукӀэ зэшӀодзагъэу щытышъ, тилажьэхэмрэ типсэкӀодшӀагъэхэмрэ къытфэгъэгъухи, О уимылъку Ӏэрылъхьэу тызыфэшӀ». 10Зиусхьаным къыӀуагъ: «Мары, зэкӀэ уицӀыф лъэпкъ ыпашъхьэ зэзэгъыныгъэ[†] къыщыбдэсэшӀы. ЗэрэчӀыгоуи щымыхъугъэу, лъэпкъ горэми ымылъэгъугъэу Ӏоф шӀагъохэр къэзгъэлъэгъощтых. Джа цӀыф лъэпкъэу о узхэтым Зиусхьаным къыуишӀэрэр къылъэгъунышъ, къэщынэщт. 11Джы непэ унашъо къышъуфэсшӀырэр шъугу ишъуубыти, ижъугъэлъ: мары, Сэ Ӏамэр, къэнаӀан, хьат, пэрыц, хъыу, еус цӀыф лъэпкъхэр шъукӀэлъырысфыщтых. 12ШъумыкӀодэу шъукъэнэным пае чӀыгоу шъузэрыхьэрэм ис цӀыф лъэпкъхэм зэзэгъыныгъэ гори адэшъумышӀ, армырмэ шъоркӀэ ар кӀодыпӀэ хъущт[+]. 13Арышъ, ахэм якъурмэншӀыпӀэхэр ишъуутых, шъхьащэ зыфашӀырэ агъэлъэпӀэрэ мыжъосынхэр зэхэжъугъэшъхъашъхъэх, агъэлъэпӀэрэ чъыгхэр[*] ишъуупкӀых[+]. 14Арышъ, Зиусхьаным нэмыкӀэу тхьэ горэми шъхьащэ фэшъушӀын шъуфитэп, сыда пӀомэ, Ащ ыцӀэр Нэкъокъогъур Зыфэмыщэчырэр, Ар – нэкъокъогъу иӀэныр къызэмыкӀурэ Тхьэр ары[+]. 15А чӀыгум исхэм ятхьэнэпцӀыхэм апашъхьэ къурмэнхэр[†] щашӀыхэ зыхъукӀэ, шъурамыгъэблэгъэным, якъурмэншӀыгъэ щыщ шъумышхыным пае ахэм зэзэгъыныгъэ адэшъумышӀ. 16Апхъухэм шъукъохэр дащэххэзэ, ахэм ягъусэхэу Сэ къысфэмышъыпкъэхэу ятхьэнэпцӀыхэм шъхьащэ афамышӀыным пае апхъухэр шъуишъаомэ къяшъумыгъащэх[+]. 17ТхьэнэпцӀ[†] гъэчъыгъэхэр зыфэшъумышӀыжьых[+].

18Хьалыгъу мыкӀумыпшым имэфэкӀ хэжъугъэунэфыкӀ. Абиб мазэм[*] Мысырым шъукъикӀыжьыгъэшъ, Сэ унашъо къызэрэшъуфэсшӀыгъэм тетэу, а мазэм щыщ мэфиблэу къэзгъэнэфагъэхэм къакӀоцӀ хьалыгъу мыкӀумыпшыр шъушхы[+]. 19ЗэкӀэ ным апэу къыхэкӀырэр Сэ сый, чэмхэм былымыхъоу, мэл-пчэнхэм щыпэлъфыхъоу къахэкӀыхэрэр зэкӀэ ары[+]. 20Щыдмэ ящыпэлъфыхэм ачӀыпӀэ мэл-пчэнхэм къахэкӀырэ щыпэлъфыхъухэр ижъугъахьэх, армырмэ щыд щыпэлъфыхъухэм апшъэхэр зэшӀошъукӀых. Шъукъо щыпэлъфыхэри зэкӀэ шъущэфыжьых. Зыгори ӀэнэкӀэу Сапашъхьэ къерэмыхь[+]. 21Мэфихым къыкӀоцӀ Ӏоф шъушӀэ, яблэнэрэ мафэм зыжъугъэпсэф. Лэжьыгъэ хэлъхьагъуми Ӏухыжьыгъоми зыжъугъэпсэфзэ шъушӀы[+]. 22ТхьэмэфиблыкӀэ зигъо хъурэ лэжьыгъэ пасэхэм ямэфэкӀрэ бжыхьэм лэжьыгъэугъоижьыным имэфэкӀрэ хэжъугъэунэфыкӀых. 23Шъуихъулъфыгъэхэр зэкӀэ илъэсым къыкӀоцӀ ЗэкӀэ зыӀэ илъ Зиусхьанэу, Израиль и Тхьэ ыпашъхьэ гъогогъуищэ къихьанхэ фае[+]. 24Сыда пӀомэ, Сэ цӀыф лъэпкъхэр шъумылъэгъужьынхэу шъуанэӀу исфыщтых, шъуигъунапкъэхэри зэӀузгъэкӀотыщтых. Зиусхьанэу шъуи Тхьэ ыпашъхьэ илъэсым щэ шъукъихьэзэ шъушӀымэ, зыгори шъуичӀыгу къенэцӀыщтэп. 25Къурмэн къысфэшъушӀыгъэм лъэу кӀэкӀыгъэм щыщ тэджэпс зыхэлъ хьалыгъум тешъумыкӀ, Пэсахъ[†] мэфэкӀым къурмэн шъушӀыгъэр нэф къэшъыфэ щыжъугъэлъ хъущтэп[+]. 26ШъуичӀыгу къыщыкӀырэ лэжьыгъэ пэсэ пстэуми апэу зигъо ахэхъукӀырэр зэкӀэ Зиусхьанэу шъуи Тхьэ и Унэ къэшъухьыхэзэ шъушӀы. Янэ ибыдзыщэ хэлъэу чэцӀыр шъумыгъажъо»[+]. 27Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: «Мы гущыӀэхэмкӀэ орырэ Израилрэ Сэ зэзэгъыныгъэ къыжъудэсэшӀышъ, мы гущыӀэхэр тхых». 28Джащтэу Мосэ Зиусхьаным дэжь чэщ-мэфэ тӀокӀитӀо къэтыгъ, хьалыгъуи ышхыгъэп, пси ешъуагъэп. Зиусхьаным унэшъуипшӀ хъурэ зэзэгъыныгъэм игущыӀэхэр мыжъобгъухэм атыритхагъэх[+].

29Мосэ мыжъобгъуитӀур ыӀыгъэу Синай къушъхьэ къехыжь зэхъум, Тхьэр къызэрэдэгущыӀагъэм къыхэкӀэу ынэгу зэпэнэфыжьэу зэрэхъугъэр ышӀэщтыгъэп[+]. 30Ау Хьаруни израиль цӀыфхэми Мосэ къалъэгъугъ. Мары ащ ынэгу зэпэнэфыжьти, екӀолӀэнхэкӀэ щынэщтыгъэх. 31Арти Мосэ ахэм къяджагъ, Хьаруни, израиль цӀыфхэм япащэхэри зэкӀэ ащ ыдэжь къэкӀуагъэх, Мосэ ахэм адэгущыӀагъ. 32Ащ ыуж израиль цӀыфхэр зэкӀэ къекӀолӀагъэх, Зиусхьаным Синай къушъхьэм къыщыриӀогъэ пстэури Мосэ ахэм къафиӀотэжьыгъ. 33Мосэ ахэм адэгущыӀэныр къызеухым, упхырыплъэу шэкӀ пӀуакӀэр ынэгу рихъуагъ. 34Мосэ Зиусхьаным дэгущыӀэнэу ыпашъхьэ ихьэу Ащ къыкӀэлъэрэкӀыжьыфэ ынэгу ихъуагъэр тырихыщтыгъэ. КъызыкӀэлъырыкӀыжькӀэ, унашъоу къыфашӀыгъэр израиль цӀыфхэм къафиӀотэжьыщтыгъэ[+]. 35Мосэ ынэгу къызэрэзэпэнэфырэр израиль цӀыфхэм алъэгъущтыгъэти, Тхьэм ыпашъхьэ ихьанэу охъуфэ, ынэгу ихъуагъэр зэрэихъуагъэщтыгъ[+].

### ЯщэкӀэнэрэ тфырэ шъхьэр


Мосэ израиль цӀыфхэр зэригъэгъозагъэхэр

1Мосэ зэкӀэ израиль цӀыфхэр къызэӀуигъакӀэхи, ариӀуагъ: «Мыхэр ары Зиусхьаным дгъэцэкӀэнхэ фэе унашъоу къытфишӀыгъэхэр: 2Мэфихым къыкӀоцӀ шъуиӀофхэр шъушӀэх, яблэнэрэ мафэр шъоркӀэ лъапӀэу щытын фае. Шэмбэтыр Зиусхьаным пае зыгъэпсэфыгъу, хэтми а мафэм Ӏоф зышӀэрэр укӀыгъэн фае[+]. 3Шъузщыпсэурэ унэ пстэуми шэмбэт мафэм машӀо гори ащышъумышӀ».

4[•]Джыри Мосэ зэкӀэ израиль цӀыфхэм ариӀуагъ: «Мыхэр ары Зиусхьаным дгъэцэкӀэнхэ фэе унашъоу джыри къытфишӀыгъэхэр: 5Зиусхьаным тын фэшъушӀ. Хэти ыгу зэрэпыкӀэу Зиусхьаным ыдэжь къерэхьых дышъэр, тыжьыныр е гъуаплъэр, 6цы шхъуантӀэр, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэр, цы плъыжьыбзэр, чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэр, пчэныцыр, 7мэлышъо гъэтэджыгъэ плъыжьхэр, шъо пӀуакӀэхэр, акацэ пхъэхэр,[+] 8остыгъэм пае дагъэр, мэ ӀашӀухэр къызпихрэ уцхэу щыфэн ашӀырэ дагъэм халъхьащтхэмрэ мэ ӀашӀухэр къызпихрэ мыстхъухэу агъэфедэщтхэмрэ, 9оникс мыжъор, нэмыкӀ мыжъо лъапӀэхэр къурмэнышӀым[†] ичэтэнӀабгъурэ[*] бгъэрышӀэмрэ[*] апае.

10ӀэпэӀэсэныгъэ зыхэлъэу къышъухэт пстэури къэрэкӀуи, Зиусхьаным унашъо къызэрэтфишӀыгъэм тетэу арэшӀых: 11ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэу Тхьэм ипсэупӀэщтыр,[†] ащ итехъонхэмрэ икъакъыщхэмрэ, ащ ипхъэмбгъу Ӏужъухэмрэ ахэм ябгыкъуидзэхэмрэ, пкъэухэмрэ ахэм яигъэуцуапӀэхэмрэ, 12пхъонтэ лъапӀэмрэ ибэщхэмрэ, ишъхьатеӀубэ, ахэр зыкӀыбкӀэ щыӀэ пэӀухъор, 13Ӏанэмрэ ащ дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэумрэ, Зиусхьаным ыпашъхьэ илъыщт гъомылэтын хьалыгъур, 14остыгъэмрэ ащ дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэумрэ, гъэстылъэхэр, остыгъэм пае дагъэр, 15мыстхъугъэстыпӀэ къурмэншӀыпӀэр,[†] ащ дыкӀыгъу бэщхэр, щыфэ ашӀырэ дэгъэ лъапӀэр, мэ ӀашӀухэр къызпихрэ мыстхъухэр, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ичӀэхьапӀэ иӀухъо, 16къурмэнгъэстхэр[†] зыщашӀырэ къурмэншӀыпӀэр, ащ игъоплъэ хъагъи, ибэщхэри, дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэури, лэджэн зытхьакӀыпӀэри ащ итегъэуцуапӀи, 17щагур къызэрэшӀыхьэгъэ Ӏухъор, щагу пкъэухэмрэ пкъэу игъэуцуапӀэхэмрэ, щагу къэлапчъэм иӀухъо, 18чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэмрэ щагур къызэрэшӀыхьэгъэ Ӏухъомрэ адыкӀыгъу пчэгъу цӀыкӀухэр, кӀапсэхэр, 19чӀыпӀэ лъапӀэм щыӀэхэу къурмэншӀыгъом[†] ащыгъыщт щыгъынхэр – Хьарунэ къурмэнышӀым ишъошэ лъапӀэу шъагъэмрэ ащ ыкъохэм зыщалъэщт щыгъынхэмрэ».


Израиль цӀыфхэм Зиусхьаным тынхэр къызэрэфахьыгъэхэр

20ЗэкӀэ израиль цӀыфхэр Мосэ кӀэлъырыкӀыжьхи, зэбгырыкӀыжьыгъэх. 21Ащ ыуж шъхьадж ыгу къызэриӀоу чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм, тхьэфэлэжьэныр ащ зэрэщашӀыным, щыгъын лъапӀэхэм апае Зиусхьаным тынхэр къыфахьыгъэх. 22Хъулъфыгъи бзылъфыгъи фаер зэкӀэ къакӀуи, дышъэм хэшӀыкӀыгъэ гъэдэхалъэхэу пэмэ аралъхьэрэ хъурджанэхэр, тхьакӀумэпылъхьэхэр, Ӏэлъынхэр, пшъэрылъхэр къахьыгъэх. А дышъэр ахэм Зиусхьаным тын фашӀыгъ. 23Цы шхъуантӀэр, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэр, цы плъыжьыбзэр зиӀэхэм, чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэр, пчэныцыр, мэлышъо гъэтэджыгъэхэр, шъо пӀуакӀэхэр къахьыгъэх[+]. 24Амал зиӀэм тыжьынрэ гъуаплъэрэ Зиусхьаным тын фишӀыгъ. Акацэ пхъэхэр зиӀагъэхэми зэрагъэфедэнхэу тынэу къахьыгъэх. 25Бзылъфыгъэ ӀэпэӀасэхэм цы шхъуантӀэр, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэр, цы плъыжьыбзэр, чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэр аджыхэти, къахьыщтыгъэх. 26НэмыкӀ бзылъфыгъэхэу цыр зыджышъухэу зыгукӀэ фэягъэхэм пчэныцыр аджыщтыгъэ. 27ЛӀакъомэ япащэхэм оникс мыжъо лъапӀэр, нэмыкӀ мыжъо лъапӀэхэр чэтэнӀабгъумрэ[†] бгъэрышӀэмрэ рагъэдэхэнхэу къахьыщтыгъэх. 28Джащ фэдэу мэ ӀашӀу къызпихрэ хэлъхьанхэмрэ дагъэмрэ къахьыщтыгъэх. Ахэр остыгъэм, щыфэн ашӀырэ дагъэм, гъомэ ӀашӀухэр гъэугъэнхэм апае агъэфедэщтыгъэх. 29Джаущтэу израиль цӀыфхэм ащыщ хъулъфыгъэхэу, бзылъфыгъэхэу Зиусхьаным Мосэ къыфишӀыгъэ унашъом игъэцэкӀэн зиӀахь хэзышӀыхьэ зышӀоигъуагъэхэм ятынхэр Зиусхьаным къыфахьыгъэх.


Зиусхьаным къахихыгъэ цӀыф ӀэпэӀасэхэр

30[•]Мосэ израиль цӀыфхэм ариӀуагъ: «Шъуеплъ, Ехъуд лӀакъом щыщэу Хъур къыхэкӀыгъэ Урый ыкъо Бэцалэл ары Зиусхьаным къахихыгъэр. 31Тхьэм Ыпсэ ащ къыхилъхьагъэу, сыд фэдэрэ ӀофкӀи Ӏушыгъи, зэхэшӀыкӀыныгъи, шӀэныгъи, сыдрэмкӀи ӀэпэӀэсэныгъэ къыритыгъэшъ, 32дышъэм, тыжьыным, гъуаплъэм Ӏоф зэрадэпшӀэщтым фэӀэпэӀас, 33мыжъоу курб цӀыкӀухэм арагъэтӀэсхьэхэрэр ыгъэхьазырынхэ, пхъэми хибзыкӀынхэ елъэкӀы – сыд фэдэрэ сэнэхьати хэлъ. 34Зиусхьаным Бэцалэли джащ фэдэу Дан лӀакъом щыщэу Ахъысэмакъ ыкъо Ахолыаби нэмыкӀхэр зыдагъэсэнхэ алъэкӀынэу сэнэхьат къахилъхьагъ. 35Зиусхьаным ахэм къахилъхьагъэх хэбзыкӀын, пхъэшӀэн сэнэхьатхэр, тхыпхъэхэр шэкӀхэм ахэшъыхьэгъэнхэм, цы шхъуантӀэм, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм, чэтэн пӀуакӀэм шэкӀ къолэнхэр зэрахэпшӀыкӀыщтхэм, шэкӀ къабзэхэр кӀэракӀэу зэрэзэхэплъхьащтхэм афигъэсагъэх – ӀэпэӀасэхэмрэ Ӏазэхэмрэ якъулайныгъэ пстэури къаритыгъэх».

### ЯщэкӀэнэрэ хырэ шъхьэр

1Мосэ джыри къыӀуагъ: «Бэцалэли, Ахолыаби, ӀэпэӀэсэныгъэ адрэ зыхэлъ пстэоу, чӀыпӀэ лъапӀэр агъэпсыным пае Зиусхьаным Ӏушыгъэрэ зэхэшӀыкӀыныгъэрэ къызхилъхьагъэхэми, Зиусхьаным иунашъо тегъэпсыкӀыгъэу зэкӀэри ашӀэн фае».

2Мосэ Бэцалэли, Ахолыаби, Ӏоф ашӀэнэу зышӀоигъохэм зэкӀэми къяджи, Ӏофым фежьэнхэу ариӀуагъ. 3Ахэм Ӏоф ашӀэным пае чӀыпӀэ лъапӀэм игъэпсын хэхьанхэу израиль цӀыфхэм тынэу къахьыгъэр зэкӀэ Мосэ къыӀахыгъэх. Ау ащ ыужи цӀыфхэм тынхэр джыри пчэдыжь къэс къахьынхэр зэпыущтыгъэп. 4Арти ӀэпэӀэсэныгъэ зыхэлъхэу чӀыпӀэ лъапӀэр зыгъэпсыщтыгъэхэр Ӏофым къыпэкӀхи, Мосэ дэжь къакӀохи, 5къыраӀуагъ: «Зиусхьаным зэшӀохыгъэнхэ фаеу унашъо къышӀыгъэ ӀофшӀэнхэм апэӀухьанэу щытым нахьыбэ цӀыфхэм къахьы». 6ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъэпсын хэхьанхэу тынхэр хъулъфыгъэхэми бзылъфыгъэхэми ащ нахьыбэ къамыхьыжьынхэу уцупӀэм тыдэкӀи макъэ ащарагъэӀунэу Мосэ унашъо ышӀыгъ. Арти цӀыфхэм тынхэр къаӀахынхэр щагъэтыжьыгъ. 7Къаугъоигъэр икъущтыгъ – ящыкӀэгъэщтым нахьыбэхагъ.


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр зэрагъэпсыгъэр

8[•]ӀэпэӀэсэныгъэ зыхэлъхэу Ӏофым фежьагъэхэм чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм пае чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм, цы шхъуантӀэм, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм техъуипшӀ ахашъыкӀыгъ. Къэрыуб сурэтхэр ӀэпэӀэсэныгъэшхо хэлъэу техъохэм адыхашъыхьэгъагъэх. 9Техъо пэпчъ икӀыхьагъэ Ӏэнтэгъу[†] тӀокӀрэ ирэ[*], ишъомбгъуагъэ ӀэнтэгъуиплӀ[*] хъущтыгъэ. Техъохэр зэкӀэ яшапхъэхэмкӀэ зэфэдизыгъэх. 10Техъуитфыр зыр адрэм годагъэу, адрэ техъуитфыри зыр адрэм годагъэу щытыгъэх. 11Апэрэ техъо зэгодагъэхэм анэз адрэ техъо зэгодагъэмэ зыщяуалӀэрэм цы шхъуантӀэм хэшӀыкӀыгъэхэу шӀодзапӀэхэр тырадагъэх. Адрэ техъо зэгодагъэмэ анэзэу апэрэм къыфэгъэзагъэми джаущтэу фашӀыгъ. 12Зы техъо зэгодагъэхэм анэз шӀодзапӀэу шъэныкъо фашӀыгъ, адрэ техъо зэгодагъэхэм анэзи шӀодзапӀэу шъэныкъо фашӀыгъ. ШӀодзапӀэхэр зэпэчӀынэтӀагъэх. 13Дышъэм къакъыщ шъэныкъо хашӀыкӀыгъ, а къакъыщхэмкӀэ техъо зэгодагъэхэр зэрагъэубытхи, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр[†] зы пкъы хъугъэ. 14ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм къеупхъухыгъэнхэу техъохэр пчэныцым джыри хашӀыкӀыгъэх. Ащ фэдэу техъо пшӀыкӀуз ашӀыгъ. 15Зы техъом икӀыхьагъэ Ӏэнтэгъу щэкӀ[*], ишъомбгъуагъэ ӀэнтэгъуиплӀ[*] хъущтыгъэх. Техъо пшӀыкӀузми яшапхъэхэр зэфэдагъэх. 16Пчэныцым хэшӀыкӀыгъэ техъуитфыр шъхьафэу, адрэ нэмыкӀ техъуихри шъхьафэу зэгуадагъэх. 17Пчэныцым хэшӀыкӀыгъэ апэрэ техъо зэгодагъэхэм яагъунэрэ Ӏахьэ ынэз шӀодзапӀэу шъэныкъо тырадагъ, адрэ техъо зэгодагъэхэм анэзи шӀодзапӀэу шъэныкъо тырадагъ, тӀури зэрагъэубытылӀэнхэм пае. 18Гъуаплъэм къакъыщ шъэныкъо хашӀыкӀи, къакъыщхэр шӀодзапӀэхэм аралъхьэхи, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм зэрэщытэу ятӀонэрэ техъо зэикӀ фэхъунэу зэрагъэубытыгъэх. 19Мэлышъо гъэтэджыгъэ плъыжьмэ техъо ахашӀыкӀи, ащ ышъхьагъ телъынэу шъо пӀуакӀэмэ джыри техъо ахашӀыкӀыгъ[+].

20Пхъэмбгъу Ӏужъухэр акацэ чъыгым хашӀыкӀыгъэх. 21Пхъэмбгъу Ӏужъу пэпчъ икӀыхьагъэ ӀэнтэгъуипшӀ[*], ишъомбгъуагъэ зы Ӏэнтэгъурэ ныкъорэ[*] хъущтыгъэх. 22Пкъэу пэпчъ ыӀэпакӀэхэм къапыщхэу шӀохэгъэуцуапӀэхэр фашӀыгъэх, зыр адрэм пэчӀынатӀэу. ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм зэкӀэ ипхъэмбгъу Ӏужъухэр ахэм афэдэу ашӀыгъэх. 23ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ыбгъоу къыблэмкӀэ гъэзагъэм пае пхъэмбгъу Ӏужъоу тӀокӀ агъэхьазырыгъ. 24Пхъэмбгъу Ӏужъу тӀокӀмэ аӀэпакӀэмэ къапыщхэрэр арыуцонхэу тыжьын игъэуцопӀэ тӀокӀитӀу ашӀыгъ: зы пхъэмбгъу Ӏужъум ыӀэпакӀэмэ къапыщхэрэм апае игъэуцопӀитӀу, адрэ пхъэмбгъу Ӏужъум ыӀэпакӀэмэ къапыщхэрэм апайи игъэуцопӀитӀу. 25Джащ фэдэу чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ыбгъоу темырымкӀэ гъэзэгъэщтым пайи пхъэмбгъу Ӏужъоу тӀокӀ агъэхьазырыгъ. 26Тыжьын игъэуцуапӀэхэуи тӀокӀитӀу агъэхьазырыгъ – пхъэмбгъу Ӏужъу пэпчъ ыӀэпакӀэмэ къапыщхэрэм язырызэу. 27ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ыкӀыбэу къохьапӀэмкӀэ гъэзэгъэщтым пае пхъэмбгъу Ӏужъоу хы агъэхьазырыгъ. 28ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ыкӀыбырэ къуапэхэм апае пхъэмбгъу Ӏужъоу тӀу джыри агъэхьазырыгъ. 29Ахэм алъапсэхэр зэпэшъхьафхэу[*], ашъхьагъхэр апэрэ хъурджанэр зыщыхэтым дэжь щызэнэсхэу щытыгъ. Ащ фэдэ пхъэмбгъу Ӏужъухэр къопитӀумэ ахэтыгъэх. 30Джа пхъэмбгъу Ӏужъухэу зипчъагъэ 8 хъущтыгъэмэ апае тыжьын игъэуцуапӀэу пшӀыкӀух агъэхьазырыгъ, пхъэмбгъу Ӏужъу пэпчъ игъэуцопӀэ тӀурытӀу зэрэфэхъунэу. 31Акацэ чъыгым бгыкъуидзэхэр хашӀыкӀыгъэх: бгыкъуидзитфымкӀэ чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ызыбгъу хэт пхъэмбгъу Ӏужъухэр зэрапхынхэу, 32ятӀонэрэ бгъум хэт пхъэмбгъу Ӏужъухэр бгыкъуидзитфымкӀэ, кӀыбэу къохьапӀэмкӀэ гъэзэгъэщтым хэт пхъэмбгъу Ӏужъухэр бгыкъуидзитфымкӀэ зэрапхынхэу. 33Гузэгум рыгъэчъэгъэ бгыкъуидзэ кӀыхьэм чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ызыбгъурэ дэпкъым ыгъунэхэмрэ зэрипхыщтыгъэх. 34Пхъэмбгъу Ӏужъухэм дышъэ къарагъэтӀылъэкӀи, ахэр зэзыпхыщт бгыкъуидзэхэр аралъхьанхэу дышъэ хъурджанэхэр арагъэпытылӀагъэх, бгыкъуидзэхэми дышъэ къарагъэтӀылъэкӀыгъ.


ПэӀухъомрэ Ӏухъомрэ зэрашӀыгъэхэр

35Цы шхъуантӀэм, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм, чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм ахэшъыкӀыгъэу пэӀухъо ашӀыгъ. Къэрыуб сурэтхэр ӀэпэӀэсэныгъэшхо хэлъэу ащ дыхашъыхьагъэх. 36ПэӀухъом пае дышъэр къызэгъэтӀылъэкӀыгъэхэу, дышъэм хэшӀыкӀыгъэу къакъыщхэр зиӀэ пкъэуиплӀыр акацэ чъыгым хашӀыкӀыгъэх. А пкъэухэр арагъэуцонхэу тыжьыным хэшӀыкӀыгъэхэу игъэуцуапӀэу плӀы агъэхьазырыгъ. 37ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ичӀэхьапӀэ Ӏухъо фашӀыгъ. Ӏухъор чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм шъо зэфэшъхьафхэр щызэгъэкӀугъэхэу ахашъыкӀыгъ. 38Ӏухъор апылъэгъэнэу пкъэуитф акацэ чъыгым хашӀыкӀи, дышъэр къарагъэтӀылъэкӀыгъ. Пкъэухэм ашъхьапэхэми ябгыкъурыгъачъэхэми дышъэр къарагъэтӀылъэкӀыгъ. Дышъэм хэшӀыкӀыгъэу пкъэухэм къакъыщхэр афашӀыгъэх. А пкъэухэм апае игъэуцопӀитф гъуаплъэм хагъэткӀукӀыгъ.

### ЯщэкӀэнэрэ блырэ шъхьэр


Пхъонтэ лъапӀэр зэрашӀыгъэр

1[•]Бэцалэл пхъонтэ лъапӀэр акацэ чъыгым хишӀыкӀыгъ. Ащ икӀыхьагъэ ӀэнтэгъуитӀурэ[†] ныкъорэ[*], ишъомбгъуагъи илъэгагъи зы Ӏэнтэгъурэ ныкъорэ[*] зырыз хъущтыгъэ[+]. 2Дышъэ къабзэр ащ къыригъэтӀылъэкӀыгъ, ыкӀоцӀи ыкӀыӀуи ар атырилъхьагъ. Ащ ышъхьагъ къыщыдекӀокӀэу дышъэм хэшӀыкӀыгъэу нэз кӀэракӀэ фишӀыгъ. 3Дышъэ хъурджэниплӀ пхъонтэ лъапӀэм пае ыгъэчъи, ар зытет лъакъохэм аригъэпытылӀагъэх: зы бгъумкӀэ хъурджэнитӀур, адрэ бгъумкӀи хъурджэнитӀур ащыӀэхэу. 4Акацэ чъыгым бэщ кӀыхьэхэр хишӀыкӀхи, дышъэр къаригъэтӀылъэкӀыгъ. 5Бэщхэр пхъуантэм ыбгъухэмкӀэ ащыӀэ хъурджанэмэ арилъхьагъэх, ахэмкӀэ пхъуантэр зепхьан плъэкӀынэу. 6Пхъонтэ лъапӀэм ишъхьатеӀуби ӀэнтэгъуитӀурэ ныкъорэ икӀыхьагъэу, ишъомбгъуагъэ зы Ӏэнтэгъурэ ныкъорэ хъоу джащ фэдэу дышъэ къабзэм хишӀыкӀыгъ. 7Дышъэм хэуӀукӀыгъэхэу къэрыубитӀу ышӀи, пхъонтэ лъапӀэм ишъхьатеӀубэ къытещхэу, ащ дыхэтхэу ахэр ышӀыгъэх: 8зы къэрыубыр зы цыпэм дыхэтэу, адрэ къэрыубыр адрэ цыпэм дыхэтэу. Ахэмрэ пхъонтэ лъапӀэм ишъхьатеӀубэрэ зэикӀэу щытыгъэх. 9Къэрыубхэм атамэхэр шъхьатеӀубэм щизэу убгъугъэхэу, агупэхэмкӀэ зэфэгъэзэгъагъэх, ахэм агупэхэр шъхьатеӀубэм къыфэгъэзэгъагъэх.


Ӏанэ лъапӀэр зэрашӀыгъэр

10[•]Бэцалэл акацэ чъыгым Ӏанэ хишӀыкӀыгъ, икӀыхьагъэ ӀэнтэгъуитӀу[*], ишъомбгъуагъэ зы Ӏэнтэгъу[*], илъэгагъэ Ӏэнтэгъурэ ныкъорэ[*] хъухэу. 11Ащ дышъэ къабзэ къыригъэтӀылъэкӀыгъ, ышъхьагъ къыщыдекӀокӀхэу, дышъэм хэшӀыкӀыгъэхэу нэз кӀэракӀэхэр тыришӀыхьагъэх. 12Ӏэгушъом щиз зилъэгэгъэ бгъухэр Ӏэнашъхьэм тегъэпытыхьагъэхэу тыригъэуцуагъэх, а бгъухэм къадаухьэу дышъэм хэшӀыкӀыгъэу нэз кӀэракӀэхэр тыришӀыхьагъэх. 13Ащ дышъэм хъурджэниплӀ хигъэткӀукӀи, хъурджанэхэр къопиплӀымэ, лъэкъуиплӀымэ ащыригъэпытылӀагъэх. 14Ӏанэр зэрахьыщт бэщхэр аращынхэу хъурджанэхэр Ӏэнашъхьэм пэблагъэу лъакъохэм аригъэпытылӀагъэх. 15Бэщхэр акацэ чъыгым хишӀыкӀхи, дышъэр къаригъэтӀылъэкӀыгъ. 16Ащ Ӏанэм тетыщт лагъэхэр, тасхэр, Ӏэгубжъэхэр, шъон къурмэныр[†] арыбгъэхъонэу къошынхэр дышъэ къабзэм хишӀыкӀыгъэх.


Дышъэ остыгъэр зэрашӀыгъэр

17[•]Бэцалэл дышъэ къабзэм остыгъэ хишӀыкӀыгъ. А остыгъэр дышъэм хэуӀукӀыгъагъ. Ащ ыпкъи, ыбгъухэм къахэкӀырэ къутамэхэри, къэгъэгъэ теплъэ зиӀэ Ӏэгубжъэ цӀыкӀухэри, ахэм къарыкӀырэ къэгъэгъэ тхьапэхэри зэикӀыгъэх. 18Остыгъэм ыбгъухэм къутэмих къахэкӀыщтыгъ: къутэмищыр – ащ ызыбгъу, адрэ бгъуми – къутэмищыр. 19Остыгъэм икъутамэ пэпчъ миндаль къэгъагъэм ехьщырхэу, тхьапэхэр къарыкӀыхэу Ӏэгубжъэ цӀыкӀуищ пытыгъ. 20Остыгъэм ыпкъи миндаль къэгъагъэм ехьщырхэу Ӏэгубжъэ цӀыкӀуиплӀырэ ахэм къарыкӀырэ тхьапэхэмрэ пытыгъэх. 21Апэрэ къутэмитӀур остыгъэм къызщыхэкӀыхэрэ чӀыпӀэм ычӀэгъ Ӏэгубжъэ цӀыкӀу миндаль къэгъагъэм ехьщырэу, адрэ къутэмитӀури ящэнэрэ къутэмитӀури къызщахэкӀыхэрэ чӀыпӀэмэ ачӀэгъхэм ащ фэдэхэр ачӀэтыгъэх. Къутэмихэу остыгъэм къыхэкӀыхэрэр джаущтэу гъэпсыгъагъэх. 22Миндаль къэгъагъэм ехьщыр Ӏэгубжъэ цӀыкӀухэри къутамэхэри зэикӀэу остыгъэм дыхэтхэу, дышъэ къабзэм хэуӀукӀыгъэхэу щытыгъ. 23Бэцалэл гъэстылъэу блы ышӀыгъ, ахэм акӀыгъущт Ӏадэхэри шъэгъэ стафэхэм апае къопс зиӀэ жъокулъэри дышъэ къабзэм хишӀыкӀыгъэх. 24Остыгъэми ащ дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэуми зэрэзэгъусэхэу зы кыкъар[†][*] дышъэ къабзэу апэӀухьагъ.


МыстхъугъэстыпӀэ къурмэншӀыпӀэр зэрашӀыгъэр

25[•]Бэцалэл мэ ӀашӀухэр къызпихрэ мыстхъухэр щагъэстынхэу къурмэншӀыпӀэр[†] ыгъэпсыгъ. Ар плӀэмыеу, икӀыхьагъэрэ ишъомбгъуагъэрэ Ӏэнтэгъу[*] зырыз, илъэгагъэ ӀэнтэгъуитӀу[*] хъухэу акацэ чъыгым хишӀыкӀыгъ. Бжъакъом фэдэу къыпыщхэу къуапэхэр ащ фишӀыгъэх. Ахэр къурмэншӀыпӀэм дыхэтыгъэх. 26А къурмэншӀыпӀэм ышъхьагъи, ыбгъухэри, ыкъуапэхэри зэкӀэ къызэдиубытхэу дышъэ къабзэ къыриӀулӀэкӀыгъ. Ащ ышъхьагъыкӀэ къыщыдекӀокӀэу дышъэм хэшӀыкӀыгъэу нэз кӀэракӀэ фишӀыгъ. 27Бэцалэл дышъэ хъурджэнитӀу ышӀи, нэз кӀэракӀэм ычӀэгъыкӀэ щыӀэхэу, къурмэншӀыпӀэр ахьын зыхъукӀэ, бэщхэр а хъурджанэмэ аралъхьанхэу, ыкъопитӀу ахэр ащыхигъэуцуагъэх. 28Ащ бэщхэр акацэ чъыгым хишӀыкӀхи, дышъэр къаригъэтӀылъэкӀыгъ.


Щыфэ ашӀырэ дагъэмрэ мыстхъухэмрэ зэрэзэхалъхьагъэхэр

29Бэцалэл щыфэ ашӀырэ дэгъэ лъапӀэмрэ гъэкъэбзагъэхэу, гъэлъэпӀагъэхэу мэ ӀашӀухэр къызпихрэ мыстхъухэу къурмэншӀыпӀэм щагъэстхэмрэ зэхилъхьагъэх[+].

### ЯщэкӀэнэрэ ирэ шъхьэр


Къурмэнгъэстхэр зыщашӀыщт къурмэншӀыпӀэмрэ лэджэнымрэ зэрашӀыгъэхэр

1[•]Бэцалэл акацэ чъыгым плӀэмыеу къурмэнгъэстхэр[†] зыщашӀыщт къурмэншӀыпӀэр[†] хишӀыкӀыгъ, икӀыхьагъэрэ ишъомбгъуагъэрэ Ӏэнтэгъуитф[†][*] илъэгагъэ Ӏэнтэгъуищ[*] хъухэу. 2Ащ бжъакъом фэдэу къыпыщхэу къуапэхэр фишӀыгъэх. Ахэр къурмэншӀыпӀэм дыхэтыгъэх. А зэкӀэри къызэдиубытэу гъуаплъэ къыриӀулӀэкӀыгъ. 3КъурмэншӀыпӀэм игъусэщт пстэури ащ ышӀыгъэх: яжьэр рызэрахьанэу лэгъупхэр, хьакужъотхъухэр, лэджэнхэр, цацэхэр, къопс зиӀэ жъокулъэхэр. Ахэр зэкӀэ гъуаплъэм хишӀыкӀыгъэх. 4КъурмэншӀыпӀэм пае гъуаплъэм хэшӀыкӀыгъэу хъагъэ ышӀыгъ. Гъоплъэ хъагъэр къурмэншӀыпӀэм илъэгагъэ ыгузэгу къынэсэу, ащ къыдекӀокӀырэ нэз ӀушӀыкӀыгъэм ычӀэгъ чӀигъэуцуагъ. 5Зэрахьыщт бэщхэр аращынхэу гъоплъэ хъурджанэхэр а хъагъэм ыкъопиплӀымэ аригъэпытылӀагъэх. 6Акацэ чъыгым бэщхэр хишӀыкӀхи, ахэм гъуаплъэр къаригъэтӀылъэкӀыгъ. 7КъурмэншӀыпӀэр бгъэкощын плъэкӀыным пае ащ ыбгъуитӀу ягъэпытылӀэгъэ хъурджанэхэм бэщхэр арилъхьагъэх. КъурмэншӀыпӀэр ыкӀоцӀ нэкӀэу пхъэмбгъу цӀыкӀумэ ахишӀыкӀыгъ.

8Джащ фэдэу зызэратхьакӀыщт псыр зэрытыщт гъоплъэ лэджэнри ащ итегъэуцуапӀи чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм идэхьапӀэ дэжь Ӏоф щызышӀэщтыгъэ бзылъфыгъэхэм тынэу къахьыгъэ гъоплъэ гъунджэхэм ахишӀыкӀыгъэх[+].


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ищагу зэрашӀыгъэр

9[•]ЕтӀанэ Бэцалэл чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ищагу ыгъэпсыгъ. Щагубгъоу къыблэ лъэныкъомкӀэ гъэзагъэр къэшӀыхьэгъэнэу чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм ахэшъыкӀыгъэу, Ӏэнтэгъуишъэ[*] икӀыхьагъэу Ӏухъо фашӀыгъ. 10Гъуаплъэм хэшӀыкӀыгъэу игъэуцопӀэ тӀокӀ зиӀэ пкъэу тӀокӀмэ Ӏухъор апашӀагъ. Пкъэумэ якъакъыщхэмрэ ябгыкъурыгъачъэхэмрэ тыжьыным хэшӀыкӀыгъагъэх. 11Щагубгъоу темыр лъэныкъомкӀэ гъэзагъэр чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм ахэшъыкӀыгъэу, Ӏэнтэгъуишъэ[*] зикӀыхьагъэ ӀухъомкӀэ къэшӀыхьэгъагъ. Ар гъуаплъэм хэшӀыкӀыгъэу игъэуцопӀэ тӀокӀ зиӀэ пкъэу тӀокӀмэ апашӀагъ. Пкъэумэ якъакъыщхэмрэ ябгыкъурыгъачъэхэмрэ тыжьыным хэшӀыкӀыгъагъэх. 12Щагум ишъомбгъуагъэу къохьапӀэ лъэныкъомкӀэ гъэзагъэр къэшӀыхьэгъэнэу Ӏэнтэгъу шъэныкъо[*] икӀыхьагъэу Ӏухъо фашӀыгъ. А Ӏухъор игъэуцопӀипшӀ зигъусэ пкъэуипшӀмэ апашӀагъ. Пкъэумэ якъакъыщхэмрэ ябгыкъурыгъачъэхэмрэ тыжьыным хэшӀыкӀыгъагъэх. 13Щагум ынэӀоу къокӀыпӀэ лъэныкъомкӀэ гъэзагъэм ишъомбгъуагъэ зыфэдизыгъэр Ӏэнтэгъу шъэныкъу. 14Щагу дэхьапӀэм изы бгъукӀэ Ӏэнтэгъу пшӀыкӀутф[*] икӀыхьагъэу, игъэуцопӀищ зигъусэ пкъэуищым апылъэгъэщт Ӏухъор ашӀыгъ. 15Щагу дэхьапӀэм иадрэ бгъукӀэ Ӏэнтэгъу пшӀыкӀутф фэдиз икӀыхьагъэу Ӏухъо фашӀыгъ. Ар игъэуцопӀищ зигъусэ пкъэуищым апылъэгъагъ. 16Щагум илъэныкъо пстэуми яӀухъохэр чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм ахэшъыкӀыгъагъэх. 17Щагу шӀыхьагъэм хэт пкъэухэр гъуаплъэм, а пкъэухэм якъакъыщхэмрэ ябгыкъурыгъачъэхэмрэ тыжьыным ахашӀыкӀыгъэх. Пкъэумэ ашъхьапэхэм тыжьыныр къягъэтӀылъэкӀыгъагъ. Щагу пкъэухэр зэкӀэ тыжьыным хэшӀыкӀыгъэ бгыкъурыгъачъэхэмкӀэ зэгъэпытылӀэгъагъэх. 18Щагу къэлапчъэм иӀухъо къолэныгъ – цы шхъуантӀэм, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм, чэтэн Ӏудэнэ псыгъомэ ахэшъыкӀыгъэу, икӀыхьагъэ Ӏэнтэгъу тӀокӀ[*] хъущтыгъэ. Щагум иӀухъомэ афэдэу, ащ ишъомбгъуагъэ Ӏэнтэгъуитф[*] хъущтыгъэ. 19Щагу къэлапчъэм гъоплъэ игъэуцопӀиплӀыр зигъусэ пкъэуиплӀыр хэтыгъ. Ахэм якъакъыщхэр тыжьыным хэшӀыкӀыгъагъэх. А пкъэумэ ашъхьапэхэм тыжьыныр къягъэтӀылъэкӀыгъагъ, ябгыкъурыгъачъэхэр тыжьыным хэшӀыкӀыгъагъэх. 20ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъусэ пчэгъу цӀыкӀухэри щагур къызэрэшӀыхьэгъэ Ӏухъор зыпылъэгъэ пкъэухэм ягъусэ пчэгъу цӀыкӀухэри гъуаплъэм хэшӀыкӀыгъагъэх.


Псэолъапхъэу агъэфедагъэхэр

21ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэу Зиусхьаным и Унашъохэр зытет мыжъобгъуитӀур зыдэлъ пхъонтэ лъапӀэр зычӀагъэуцуагъэм игъэпсын хэхьанэу Мосэ иунашъокӀэ Хьарунэ къурмэнышӀым[†] ыкъо Итамар алъыплъэзэ, лэуймэ къалъытагъэр зэкӀэ зыфэдизыгъэр мары къыкӀэлъыкӀощт[+]. 22Зиусхьаным шӀэгъэн фаеу МосэкӀэ унашъоу къышӀыгъэр зэкӀэ Ехъуд лӀакъом щыщэу Хъур къыхэкӀыгъэ Урый ыкъо Бэцалэл ыгъэцэкӀагъ. 23Ащ игъусагъ хэбзыкӀын Ӏофым, цы шхъуантӀэм, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм, чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм тхыпхъэхэр ахэлъхэуи къолэнхэуи шэкӀхэр ахэшъыкӀыгъэным афэӀэпэӀасэу Дан лӀакъом щыщэу Ахъысэмакъ ыкъо Ахолыаб. 24ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъэпсын гупыкӀ тынэу къырахьылӀэгъэ дышъэу хэхьагъэр зыфэдиз хъугъэр кыкъар[†] тӀокӀырэ бгъурэ шэкъэл шъиблырэ щэкӀырэ. 25ЗэкӀэ израиль цӀыфэу къалъытагъэхэм тыжьынэу къахьыгъэри кыкъари 100-рэ шэкъэл лъапӀэу зы минрэ шъиблырэ тӀокӀищрэ пшӀыкӀутфырэ хъущтыгъэ[+]. 26Ар зыныбжь илъэс тӀокӀ хъугъэхэуи нахьыжъхэуи къалъытэгъэ нэбгырэ мин шъихрэ минищырэ шъитфырэ шъэныкъом зэхэтэу къахьыгъэр ары. Нэбгырэ пэпчъ шэкъэл лъапӀэм ызыныкъо[*] къыӀахызэ ашӀыгъ. 27ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ичӀыпӀэ лъапӀэ ипкъэухэмрэ лъапӀэм нахь лъэпӀэжьым ипэӀухъо зыпышӀэгъэ пкъэухэмрэ яигъэуцуапӀэхэу тыжьыным хагъэткӀукӀыгъэхэм апэӀухьагъэр тыжьынэу кыкъари 100: пкъэу пэпчъ иигъэуцуапӀэ пэӀухьагъэр зы кыкъар. 28Пкъэухэм якъакъыщхэм, ябгыкъурыгъачъэхэм, пкъэу шъхьапэхэм ащыфэгъэным тыжьынэу апэӀухьагъэр шэкъэл минрэ шъиблырэ тӀокӀищырэ пшӀыкӀутфырэ. 29Тынэу къахьыгъэ гъуаплъэр кыкъар тӀокӀищырэ пшӀырэ шэкъэл минитӀурэ шъиплӀырэ хъущтыгъэ. 30Гъуаплъэм хашӀыкӀыгъэх: чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ичӀэхьапӀэ хагъэуцогъэ пкъэухэм яигъэуцуапӀэхэр, къурмэншӀыпӀэр, ащ ихъагъэрэ дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэумрэ, 31щагур къызэрашӀыхьэгъэ Ӏухъомрэ щагу къэлапчъэм иӀухъорэ зыпышӀэгъэхэ пкъэухэм яигъэуцуапӀэхэр, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэмрэ щагур къызэрэшӀыхьэгъэ Ӏухъор зыпылъэгъэ пкъэухэмрэ ягъусэ пчэгъу цӀыкӀухэр.

### ЯщэкӀэнэрэ бгъурэ шъхьэр


КъурмэнышӀ щыгъынхэм апае агъэфедагъэхэр

1[•]Зиусхьаным МосэкӀэ унашъо къызэришӀыгъэм тетэу, чӀыпӀэ лъапӀэм щыӀэхэу къурмэншӀыгъом[†] ащыгъыщт щыгъынхэр цы шхъуантӀэу, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэу, цы плъыжьыбзэу къахьыгъэхэм ахашъыкӀыгъэх, джаущтэу Хьарунэ пайи шъошэ лъапӀэр ахашъыкӀыгъ.


ЧэтэнӀабгъур зэрашӀыгъэр

2ЧэтэнӀабгъур[†] дышъэм, цы шхъуантӀэм, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм, чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм ахашъыкӀыгъ. 3Ащ пае дышъэр тхьапэм фэдэу аупӀокӀи, Ӏуданэхэр ащ къыгуаупкӀыгъэх, а Ӏуданэхэр цы шхъуантӀэм, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм, чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм ӀэпэӀэсэныгъэшхо хэлъэу адыхашъагъ. 4ЧэтэнӀабгъум ыцыпитӀу тэмэтелъитӀу къападагъ. 5Зиусхьаным МосэкӀэ унашъо къызэришӀыгъэм тетэу, чэтэнӀабгъум ыкӀыӀу телъ кӀапсэри, чэтэнӀабгъум фэдэу, ӀэпэӀэсэныгъэшхо хэлъэу дышъэ Ӏуданэхэм, цы шхъуантӀэм, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм, чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм ахашъыкӀыгъ. КӀапсэри чэтэнӀабгъури зэу щытыгъэх. 6Ӏу зэжъу зиӀэ набгъохэу дышъэм хэшӀыкӀыгъэхэм арыгъэтӀысхьагъэхэу оникс мыжъохэр агъэхьазырыгъэх, мыхъурхэр мыжъом хэзыбзыкӀыхэрэм зэрашӀырэм фэдэу, Израиль ыкъомэ ацӀэхэр ахэм ащыхабзыкӀыгъэх. 7Зиусхьаным МосэкӀэ унашъо къызэришӀыгъэм тетэу, а мыжъуитӀур Израиль ыкъомэ апае гукъэкӀыжьхэу чэтэнӀабгъум итэмэтелъхэм атырагъэпытыхьагъэх.


БгъэрышӀэр зэрашӀыгъэр

8БгъэрышӀэр[†] чэтэнӀабгъур зэрэшӀыгъэм фэдэу, тхыпхъэхэр хэлъхэу ӀэпэӀэсэныгъэшхо ехьылӀагъэу ашӀыгъ. Ар дышъэ Ӏуданэхэм, цы шхъуантӀэм, шхъонташъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм, чэтэн Ӏудэнэ псыгъом ахашъыкӀыгъ. 9БгъэрышӀэр итеплъэкӀэ плӀэмыеу, тӀо зэтелъэу, зы бжиз[†][*] икӀыхьагъэу, зы бжиз ишъомбгъуагъэу щытыгъ. 10Мыжъоу агъэхьазырыгъэхэр щырыщэу сатырэ пэпчъ тесхэу сатыриплӀэу ащ хагъэуцуагъэх. Рубиныр, топазыр, изумрудыр[*] апэрэ сатырэм щызэгуагъэтӀысхьагъэх. Ащ мыжъохэр сатырэ пэпчъ щырыщэу тесхэу сатыриплӀэу хагъэуцуагъэх. Апэрэ сатырэм – рубиныр, топазыр, изумрудыр, 11ятӀонэрэ сатырэм – карбункулыр, сапфирыр, налмэс-налкъутэр, 12ящэнэрэ сатырэм – яхонтыр, агатыр, аметистыр, 13яплӀэнэрэ сатырэм – хризолитыр, ониксыр, ясписыр атесыгъэх. Ахэр дышъэм хэшӀыкӀыгъэхэу Ӏу зэжъу яӀэу агъэхьазырыгъэ набгъохэм арагъэтӀысхьагъэх. 14А мыжъохэр пшӀыкӀутӀу хъущтыгъэх. Израиль ыкъомэ япчъагъэ диштэхэу, ахэм ацӀэмэ атефэхэу, мыхъурым зэрэщыхабзыкӀырэм фэдэу, израиль лӀакъохэм ацӀэхэр зырызэу мыжъо пэпчъ щыхабзыкӀыгъэх. 15БгъэрышӀэм пае гъэщыгъэхэу, зэхэблагъэхэу пшъэхъу цӀыкӀухэр дышъэм хашӀыкӀыгъэх. 16ХъурджэнитӀу дышъэм хашӀыкӀи, ахэр бгъэрышӀэм ыкъопитӀу апагъэпытыхьагъэх. НэбгъуитӀури дышъэм хашӀыкӀыгъэх. 17Зэхэблэгъэ дышъэ пшъэхъу цӀыкӀуитӀур бгъэрышӀэм ыкъопитӀу апыгъэпытыхьэгъэ хъурджанэмэ аращыгъэх. 18А пшъэхъу цӀыкӀуитӀум ацыпэхэр нэбгъуитӀумэ апашӀэхи, чэтэнӀабгъум ыгупэкӀэ тэмэтелъхэм ащырагъэпытылӀагъэх. 19Джыри дышъэ хъурджэнитӀу ашӀи, чэтэнӀабгъум ынэӀу фэгъэзагъэхэу, бгъэрышӀэм ыкӀыбкӀэ щыӀэхэу ычӀэгъырэ къопитӀум арагъэпытылӀагъэх. 20Джащ фэдэу дышъэ хъурджэнитӀу ашӀи, чэтэнӀабгъур зэрэтырапхыхьэрэ кӀапсэм ышъхьагъыкӀэ, чэтэнӀабгъум ыкӀыӀукӀэ щыӀэхэу, адрэ къопитӀоу тэмэтелъитӀум яӀэхэм ахэр арагъэпытылӀагъэх. 21Зиусхьаным МосэкӀэ унашъо къызэришӀыгъэм тетэу, бгъэрышӀэр къемыфэхыным пае, ащ ихъурджанэхэмрэ чэтэнӀабгъум ихъурджанэхэмрэ цы Ӏудэнэ шхъуантӀэм хэшӀыкӀыгъэ кӀэпсэжъыемкӀэ зэрапхыгъэх. Джаущтэу кӀыбымкӀэ щыӀэ хъурджанэхэр кӀапсэм ышъхьагъыкӀэ щыӀэхэу чэтэнӀабгъум ыкӀыӀу тырапхыхьагъэх.


Хьарунэрэ ыкъохэмрэ адрэ ящыгъынхэр зэрашӀыгъэхэр

22ЧэтэнӀабгъум ычӀэгъ чӀэлъынэу джэнэ кӀыӀутелъыр зэрэщытэу цы шхъуантӀэм хашъыкӀыгъ. 23Ащ шъхьэикӀыпӀэ фашӀыгъ. ДзэкӀолӀым иджанэ зэрашӀырэм фэдэу, джэнэ кӀыӀутелъыр шъхьэикӀыпӀэм дэжь щызэӀымытхъынэу, ащ ынэз къыдекӀокӀэу пытэу ӀуашӀыкӀыгъ. 24Ащ ыӀэкӀапэ зэрэщытэу къыдекӀокӀэу цы шхъуантӀэм, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм, чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм ахашӀыкӀыгъэу нар теплъэ зиӀэ цы такъырхэр щыпашӀагъэх. А цы такъырхэм азыфагу дышъэм хэшӀыкӀыгъэу одыджын цӀыкӀухэр щыпалъагъэх. 25Дышъэ къабзэм одыджын цӀыкӀухэр хашӀыкӀхи, ахэр нар теплъэ зиӀэ цы такъырхэм азыфагу, зыр адырэм къыкӀэлъыкӀоу, джэнэ кӀыӀутелъым ыӀэкӀапэ зэрэщытэу щыпалъагъэх. 26Зиусхьаным МосэкӀэ унашъо къызэришӀыгъэм тетэу, Зиусхьаным фэлэжьэнэу чӀыпӀэ лъапӀэм чӀахьэу, ащ къычӀэкӀыжь зыхъукӀэ, щыгъыщт джэнэ кӀыӀутелъым ыӀэкӀапэ одыджын цӀыкӀухэмрэ нар теплъэ зиӀэ цы такъырхэмрэ зыр адрэм къыщызэкӀэлъыкӀощтыгъэх.

27Хьарунэрэ ыкъохэмрэ апае джэнэ гъопэ кӀыхьэхэр чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм ахашъыкӀыгъэх. 28ПаӀор, шъхьэкӀапхэхэр, гъончэдж чӀэгъычӀэлъхэр чэтэн пӀуакӀэм хашӀыкӀыгъэх. 29Зиусхьаным МосэкӀэ унашъо къызэришӀыгъэм тетэу, цы шхъуантӀэм, шхъонтӀашъор къызтеорэ цы плъыжь чӀапцӀэм, цы плъыжьыбзэм, чэтэн Ӏудэнэ псыгъохэм шъо зэфэшъхьафхэр ащызэгъэкӀугъэхэу бгырыпххэр ахашъыкӀыгъэх.

30Дышъэ къабзэм хэхыгъэ бзыгъэ цӀыкӀум тандж лъапӀэр хашӀыкӀи, мыхъурым зэрэтыратхэрэм фэдэу, ащ щыхабзыкӀыгъ: «Зиусхьаным фыхахыгъэр». 31Зиусхьаным МосэкӀэ унашъо къызэришӀыгъэм тетэу, тандж лъапӀэр паӀом ынэӀукӀэ щытырегъэубытэгъэным пае, цы Ӏудэнэ шхъуантӀэм хэшӀыкӀыгъэ кӀэпсэжъыер ащ къыпашӀагъ.

32Джаущтэу Тхьэм зыщыӀукӀэхэрэ псэупӀэу чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъэпсын аухыгъ. Израиль цӀыфхэм зэкӀэ агъэцэкӀагъ: Зиусхьаным МосэкӀэ унашъо къызэришӀыгъэм тетэу Ӏофхэр агъэцэкӀагъэх. 33Ахэм Мосэ дэжь къахьыгъэх Тхьэм ипсэупӀэщт[†] чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэмрэ ащ дыкӀыгъоу агъэфедэщт пстэумрэ: итехъохэмрэ икъакъыщхэмрэ, ащ ипхъэмбгъу Ӏужъухэмрэ ахэм ябгыкъуидзэхэмрэ, пкъэухэмрэ ахэм яигъэуцуапӀэхэмрэ. 34Джащ фэдэу къахьыгъэх мэлышъо гъэтэджыгъэ плъыжьмэ ахэшӀыкӀыгъэ техъозэхэдагъэр, ащ ыкӀыӀунэу шъо пӀуакӀэмэ ахэшӀыкӀыгъэ техъозэхэдагъэр, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ипэӀухъо[+]. 35Ахэм анэмыкӀэу къахьыгъэх пхъонтэ лъапӀэмрэ ащ ибэщхэмрэ, пхъонтэ лъапӀэм ишъхьатеӀубэ, 36Ӏанэмрэ ащ дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэумрэ, Зиусхьаным ыпашъхьэ илъыщт гъомылэтын хьалыгъур, 37дышъэ къабзэм хэшӀыкӀыгъэ остыгъэмрэ ащ тетын фэе гъэстылъэхэмрэ, остыгъэм дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэумрэ ащ пае дагъэрэ. 38Къахьыгъэх мыстхъугъэстыпӀэ къурмэншӀыпӀэри,[†] щыфэ ашӀырэ дэгъэ лъапӀэри, мэ ӀашӀухэр къызпихрэ мыстхъухэри, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ичӀэхьапӀэ иӀухъуи. 39Къахьыгъэмэ ащыщыгъэх: гъуаплъэр къызэӀулӀэкӀыгъэ къурмэншӀыпӀэмрэ ащ игъусэ хъагъэу гъуаплъэм хэшӀыкӀыгъэмрэ, къурмэншӀыпӀэм ибэщхэмрэ ащ дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэумрэ, лэджэнымрэ ар зытет тегъэуцуапӀэмрэ, 40щагур къызэрэшӀыхьэгъэ Ӏухъомрэ ащ ипкъэухэмрэ, пкъэухэм яигъэуцуапӀэхэмрэ щагу къэлапчъэм иӀухъорэ, пчэгъу цӀыкӀухэмрэ ахэм къаращэкӀырэ кӀапсэхэмрэ. Тхьэм зыщыӀукӀэхэрэ псэупӀэу чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм щылэжьэнхэм пае агъэфедэрэ пстэури. 41Джащ фэдэу джыри къахьыгъэх: чӀыпӀэ лъапӀэм щыӀэхэу къурмэншӀыгъом ащыгъыщт щыгъынхэр – Хьарунэ къурмэнышӀым[†] ишъошэ лъапӀэу шъагъэмрэ ащ ыкъохэм ящыгъынхэмрэ. 42Джаущтэу Зиусхьаным МосэкӀэ унашъо къызэришӀыгъэм тетэу израиль цӀыфхэм зэкӀэ агъэцэкӀагъ.

43Мосэ Ӏофэу ашӀагъэр къыплъыхьагъ, мары, Зиусхьаным унашъо къызэришӀыгъэм тет шъыпкъэу ахэм зэкӀэ зэрагъэцэкӀагъэр ылъэгъугъ. Арти ынэшӀу ащифагъ.

### ЯтӀокӀитӀонэрэ шъхьэр


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр зэрагъэуцугъэмрэ ар зэрагъэлъэпӀагъэмрэ

1Зиусхьаным Мосэ къыриӀуагъ: 2«Апэрэ мазэм, мазэм иапэрэ мафэ Тхьэм зыщыӀукӀэхэрэ псэупӀэу чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр[†] гъэуцу. 3Пхъонтэ лъапӀэр ащ чӀахьи, пэӀухъор Ӏухъу. 4Ӏанэр ащ чӀахьи, ищыкӀагъэр зэкӀэ ащ тегъэуцу. Остыгъэр къахьи, гъэстылъэхэр ащ тегъэуцох. 5МыстхъугъэстыпӀэ къурмэншӀыпӀэр[†] пхъонтэ лъапӀэм пэчӀынатӀэу гъэуцу. ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ичӀэхьапӀэ Ӏухъор щыпылъ. 6Тхьэм зыщыӀукӀэхэрэ псэупӀэу чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ичӀэхьапӀэ дэжь къурмэнгъэстхэр[†] зыщашӀырэ къурмэншӀыпӀэр гъэуцу. 7ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэмрэ къурмэншӀыпӀэмрэ азыфагу зызэратхьакӀыщт псыр зэрытыщт лэджэныр дэгъэуцуи, ащ псы из шӀы. 8ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ищагу гъэпси, щагум икъэлапчъэ Ӏухъо фэшӀ. 9ЕтӀанэ щыфэ ашӀырэ дагъэр шти, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэми ащ чӀэт пстэуми ащыфи, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэри ащ дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэури гъэлъэпӀагъэхэу хъущт. 10Джаущтэу къурмэнгъэстхэр зыщашӀырэ къурмэншӀыпӀэми ащ дыкӀыгъоу агъэфедэрэ пстэуми а дагъэр ащыфи, ахэр лъапӀэм илъэпӀэжьхэу хъущтых. 11ЗызэратхьакӀыщт псыр зэрытыщт лэджэнми итегъэуцуапӀи дагъэр ащыфи, ахэр гъэлъэпӀагъэхэу шӀы. 12Ащ ыуж Хьаруни ыкъохэри Тхьэм зыщыӀукӀэхэрэ чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ичӀэхьапӀэ дэжь къащэхи, зягъэтхьакӀ. 13Хьарунэ шъошэ лъапӀэр зыщегъалъи, ышъхьэ дагъэр щыф: Сэ сикъурмэнышӀ хъуным пае Сэщ пае хэушъхьафыкӀи, къысфэслэжьэнэу къурмэнышӀэу[†] гъэуцу. 14Ащ ыкъохэр къащэхи, джэнэ гъопэ кӀыхьэхэр зыщягъалъэхи, 15Сэ сикъурмэнышӀ хъунхэм пае, ятэ фэдэу ахэми ашъхьэмэ дагъэр ащыф. А дэгъэщыфэнымкӀэ ялӀэуж зэкӀэлъыкӀохэр щэӀэхэфэ къурмэнышӀэу къысфэлэжьэщтых».

16Зиусхьаным унашъо къызэрэфишӀыгъэм тетэу, Мосэ зэкӀэ зэшӀуихыгъ.

17ЯтӀонэрэ илъэсым иапэрэ мазэ иапэрэ мафэ чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр агъэуцугъ. 18Мосэ чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр ыгъэуцугъ, игъэуцуапӀэхэр ыгъэтӀылъхи, пхъэмбгъу Ӏужъухэр бгыкъуидзэхэмкӀэ зэригъэкӀухи, ахэм аригъэуцуагъэх; пкъэухэр ыгъэуцухи, 19Зиусхьаным унашъо къызэрэфишӀыгъэм тетэу, чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм техъозэхэдагъэр тырилъхьагъ, ащ ыкӀыӀу нэмыкӀ техъозэхэдагъэр тырилъхьажьыгъ.

20Мосэ Зиусхьаным иунэшъуипшӀ зытет мыжъобгъуитӀур ышти, пхъонтэ лъапӀэм дилъхьагъэх. Бэщхэр пхъонтэ лъапӀэм пилъхьэхи, ишъхьатеӀубэ ащ тырилъхьагъ[+]. 21Мосэ пхъонтэ лъапӀэр чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм чӀихьи, Зиусхьаным унашъо къызэрэфишӀыгъэм тетэу, унэшъуипшӀыр зытет мыжъобгъуитӀур зыдэлъ пхъонтэ лъапӀэр къэмылъэгъонэу пэӀухъор пилъагъ. 22Мосэ Ӏанэр чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм – Тхьэм зыщыӀукӀэхэрэ псэупӀэм – чӀихьи, ащ итемыр лъэныкъокӀэ щыӀэу, пэӀухъо пашъхьэм дэжь ыгъэуцугъ. 23Зиусхьаным унашъо къызэрэфишӀыгъэм тетэу, Зиусхьаным ыпашъхьэ илъынэу гъомылэ тынэу хьалыгъухэр Ӏанэм тырилъхьагъэх. 24Мосэ чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм – Тхьэм зыщыӀукӀэхэрэ псэупӀэм – икъыблэ лъэныкъокӀэ щыӀэу, Ӏанэм пэзанкӀэу остыгъэр ыгъэуцуи, 25Зиусхьаным унашъо къызэрэфишӀыгъэм тетэу, Зиусхьаным ыпашъхьэ итынхэу, гъэстылъэхэр ащ тыригъэуцуагъэх. 26Мэ ӀашӀухэр къызпихрэ мыстхъухэр зыщагъэстыщтхэ къурмэншӀыпӀэу дышъэр къызэгъэтӀылъэкӀыгъэр Тхьэм зыщыӀукӀэхэрэ чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм, пэӀухъом ыпашъхьэ щигъэуцуи, 27Зиусхьаным унашъо къызэрэфишӀыгъэм тетэу, мэ ӀашӀухэр къызпихрэ мыстхъухэр ащ щигъэстыгъэх. 28ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ичӀэхьапӀэ Ӏухъор щыпилъагъ. 29Тхьэм зыщыӀукӀэхэрэ псэупӀэу чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ичӀэхьапӀэ дэжь къурмэнгъэстхэр зыщашӀыщт къурмэншӀыпӀэр ыгъэуцуи, Зиусхьаным унашъо къызэрэфишӀыгъэм тетэу, ащ къурмэнгъэстрэ гъомылэ къурмэнрэ[†] щишӀыгъэх. 30Тхьэм зыщыӀукӀэхэрэ чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэмрэ къурмэншӀыпӀэмрэ азыфагоу лэджэныр ыгъэуцуи, зызэратхьакӀыщт псыр ащ ригъэхъуагъ. 31Моси, Хьаруни, Хьарунэ ыкъохэми псыр ащ къыхахызэ, 32Тхьэм зыщыӀукӀэхэрэ чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм чӀэхьанхэ е къурмэншӀыпӀэм екӀолӀэнхэ фае зыхъукӀэ, Зиусхьаным МосэкӀэ унашъо къызэришӀыгъэм тетэу, аӀэхэри алъакъохэри ахэм атхьакӀыщтыгъэх. 33ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэмрэ къурмэншӀыпӀэмрэ кӀоцӀымкӀэ щыӀэхэу щагу ащ ыгъэпси, щагум икъэлапчъэ Ӏухъо фишӀыгъ. Джаущтэу Мосэ иӀофшӀэн ыухыгъ.


Зиусхьаным и Щытхъу ошъуапщэ къызэрехыгъэр

34Мыщ дэжьым Тхьэм зыщыӀукӀэхэрэ псэупӀэр ошъуапщэм ыгъэбылъыгъ, Зиусхьаным и Щытхъу ошъуапщэ чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр зэлъикӀугъ[+]. 35Мосэ Тхьэм зыщыӀукӀэхэрэ псэупӀэм чӀэхьан ылъэкӀыщтыгъэп, сыда пӀомэ ошъуапщэм ар ыгъэбылъыгъэу, Зиусхьаным и Щытхъуи Тхьэм ичэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэ зэлъикӀугъагъ.

36Ошъуапщэм чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр къызибгынэкӀэ, израиль цӀыфхэр ежьэхэти, зичэзыу гъогууанэр акӀущтыгъэ. 37Ошъуапщэм зимыӀэтмэ, ахэр зы чӀыпӀэ икӀыщтыгъэхэп, гъогум техьэщтыгъэхэп, ошъуапщэм зызщиӀэтыщт мафэм ежэщтыгъэх. 38Зиусхьаным иошъуапщэ мафэрэ чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм шъхьащытыщтыгъ, чэщырэ а ошъуапщэм ыкӀоцӀ машӀор щыстыщтыгъэ – ар израиль цӀыф пстэуми алъэгъущтыгъэ. Ахэр гъогухэм зыщатетыгъэхэ уахътэм къыкӀоцӀ джары ренэу зэрэщытыгъэр.

## ГущыӀалъ

### ГущыӀалъ

ГущыӀалъ


Б

Е

З

К

Къу

М

О

П

Т

У

Х

Ч

Ш

Ӏ


ГущыӀалъ

### БгъэрышӀэр


МысырикӀыжь


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъусэ пкъыгъохэр

БгъэрышӀэр (МысырикӀ. 28:15-30) – Хьарунэ фадыгъэ шъуашэу ащ ыуж техьэрэ къурмэнышӀ шъхьаӀэм нэмыкӀ горэми зыщилъэн фимытыгъэм щыщ пкъыгъу.

### Бжиз


МысырикӀыжь


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъусэ пкъыгъохэр

Бжиз (МысырикӀ. 28:16; 39:9) – сантиметрэ 22-рэ фэдиз хьазыр.

### Ефэ


МысырикӀыжь


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъусэ пкъыгъохэр

Ефэ (МысырикӀ. 29:40) – литрэ 20 фэдиз зэрыфэрэ хьакъу-шыкъу.

### Зэзэгъыныгъ


МысырикӀыжь


ГущыӀалъ: МысырикӀыжь

Зэзэгъыныгъ (МысырикӀ. 24:7; 34:10) – Тхьэмрэ цӀыфымрэ е цӀыфхэмрэ зэдашӀырэ Ӏуагъэр ары.

### Кыкъар


МысырикӀыжь


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъусэ пкъыгъохэр

Кыкъар (МысырикӀ. 25:39; 37:24; нэмыкӀхэри) – щэчэлъэ шапхъэу ижъырэ джуртхэм яӀагъ. Ащ ионтэгъугъэ килограмм 30-35-рэ фэдиз хьазырыгъ.

### Къурмэн

Къурмэн

(МысырикӀ. 12:27; 29:14; 34:25; нэмыкӀхэри) – аукӀырэ псэушъхьэр е бзыоу Тхьэм фагъэшъуашэрэр. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан джуртхэм Тхьэм МосэкӀэ къафыригъэхыгъэ хабзэм тетэу Тхьэм къурмэнхэр фашӀыщтыгъэх.

### Къурмэнгъэст

Къурмэнгъэст

(машӀокӀэ агъэстырэ къурмэн) (МысырикӀ. 10:25; 20:24; 24:5; 29:39-42) – зэрэлъэпкъэуи нэбгырэ зырызхэми апае а зы мафэм пчэдыжьымрэ пчыхьэмрэ ашӀыщтыгъэ къурмэныр ары. Къурмэныр, щыщ гори къамыгъанэу, къурмэншӀыпӀэм щагъэстыщтыгъэ. Мы къурмэным адрэ къурмэн пстэумэ анахьэу мэхьанэ иӀагъ.

### КъурмэншӀыпӀ

КъурмэншӀыпӀ

(МысырикӀ. 27:1-8) – Ӏанэу е чӀыпӀэ хэхыгъэу былымхэмрэ е нэмыкӀ тынхэмрэ Тхьэм пае къурмэн зыщашӀыщтыгъэхэр ары. Гъуаплъэм хэшӀыкӀыгъэ къурмэншӀыпӀэр чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ыпашъхьэ итыгъ, дышъэм хэшӀыкӀыгъэ къурмэншӀыпӀэр чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ыкӀоцӀ итыгъ.

### КъурмэнышӀ

КъурмэнышӀ

(МысырикӀ. 28:1; 29:1) – Тхьэм фэлэжьэрэ цӀыфэу диным епхыгъэ Ӏофтхьабзэхэр зыгъэцакӀэщтыгъэр ары. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан цӀыфхэм ацӀэкӀэ къурмэн ышӀыныр ащ ипшъэрылъ шъхьаӀэщтыгъ.

### Мон


МысырикӀыжь


ГущыӀалъ: МысырикӀыжь

Мон (МысырикӀ. 16:1-36) – лъэпкъыр КъэнаӀан кӀо зэхъум, Тхьэм гъомылэу ащ къыритыгъагъэр ары.

### Мысырым къызэрикӀыжьыгъэхэкӀэ фэдэу алъытэрэ гъогур


МысырикӀыжь


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъусэ пкъыгъохэр

Мысырым къызэрикӀыжьыгъэхэкӀэ фэдэу алъытэрэ гъогур Мысырым къызэрикӀыжьыгъэхэкӀэ фэдэу алъытэрэ гъогур

### Мэ ӀашӀухэр къызыпихрэ уц


МысырикӀыжь


ГущыӀалъ: МысырикӀыжь

Мэ ӀашӀухэр къызыпихрэ уц (МысырикӀ. 25:6; 30:23) – уцхэу агъэстыхэзэ, Тхьэм пае къурмэн ашӀыхэрэр ары.

### Остыгъэ лъапӀэр


МысырикӀыжь


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъусэ пкъыгъохэр

Остыгъэ лъапӀэр (МысырикӀ. 37:17-24) – дышъэ къабзэм хэшӀыкӀыгъэу чӀыпӀэ лъапӀэм итыгъэ остыгъэр ары.

### Пэсахъ


МысырикӀыжь


ГущыӀалъ: МысырикӀыжь

Пэсахъ – 1) ижъырэ джуртыбзэмкӀэ мы гущыӀэм мэхьанэу иӀэхэм зэу ащыщ ублэкӀыныр зыфиӀорэр (МысырикӀ. 12:13,[23]);

2) а) пэсахъ къурмэн (МысырикӀ. 12:3)

б) пэсахъ мэфэкӀ (МысырикӀ. 12:11,[14], нэмыкӀхэри)

в) пэсахъ мэфэкӀым къурмэн ашӀырэ псэушъхьэр (МысырикӀ. 12:5).

### ПэӀухъу


МысырикӀыжь


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъусэ пкъыгъохэр

ПэӀухъу (МысырикӀ. 26:31-33) – пэӀухъоу чӀыпӀэ лъапӀэмрэ лъапӀэм инахь лъэпӀэжьымрэ зэпэшъхьаф зышӀыщтыгъэр.

### Тхьэм ипсэупӀ


МысырикӀыжь


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъусэ пкъыгъохэр

Тхьэм ипсэупӀ (МысырикӀ. 25:1-9, 35:11, 39:33) – Тхьэр зыдэщыӀэ чӀыпӀэр. Мыщ имэхьанэ зэпхыгъэр ижъырэ джуртыбзэм щыщ гущыӀэу «мишхъан» зыфиӀорэр ары.

### Тхьэм ипхъонтэ лъапӀ

Тхьэм ипхъонтэ лъапӀ

(МысырикӀ. 25:10-22) – Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан Тхьэм унашъо къызэрэфишӀыгъэм тетэу Мосэ ар пхъэм харигъэшӀыкӀи, дышъэр тыраригъэлъхьажьыгъагъ. Тхьэм иунэшъуипшӀ зытет мыжъобгъухэмрэ пкъыгъо лъапӀэхэмрэ ащ дэлъыгъэх. Дышъэм хэшӀыкӀыгъэ къэрыубхэу пхъонташъхьэм тетхэм атамэхэр зыщызэнэсхэрэ чӀыпӀэр Тхьэр зыдэщыӀэ чӀыпӀэу алъытэщтыгъ.

### ТхьэнэпцӀ

ТхьэнэпцӀ

(МысырикӀ. 32:1-35) – Тхьэм ычӀыпӀэ рагъэуцорэр ары.

### Урим, туммим


МысырикӀыжь


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъусэ пкъыгъохэр

Урим, туммим (МысырикӀ. 28:30) – мыжъо лъапӀэхэу къурмэнышӀ шъхьаӀэм ихьыкум бгъэрышӀэ илъыщтыгъэхэр ары. Тхьэм ыӀорэр ышӀэным пае ащ ахэр пхъэдз ышӀыщтыгъэх.

### Хын


МысырикӀыжь


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъусэ пкъыгъохэр

Хын (МысырикӀ. 29:40; 30:24) – литри 4 фэдиз горэ зэрыфэрэ пщэлъэ шапхъэу ижъырэ джуртхэм агъэфедэщтыгъэр ары.

### ЧэтэнгъэӀагъ


МысырикӀыжь


ГущыӀалъ: МысырикӀыжь

ЧэтэнгъэӀагъ (МысырикӀ. 33:7-11) – Мосэ Тхьэм зыщыдэгущыӀэщтыгъэ чэтэнгъэӀагъэр.

### ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр

ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр

(МысырикӀ. 26:1-37; 35:10-19; 36:8-38) – джурт лъэпкъыр итарихъ иублэгъум кощын зэпымыужьхэм ахэт зэхъум, къыздырихьакӀынэу чэтэнгъэӀагъэу тхьэлъэӀупӀэ-къурмэншӀыпӀэу ыгъэпсыгъагъэр ары. Ащ ишӀыкӀэ зыфэдэщтыр Тхьэм Мосэ къыриӀогъагъ. ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр былымышъохэмрэ шэкӀхэмрэ къызэупхъухыгъэщтыгъэ пхъэ гъэӀагъэу щытыгъ. ЧӀыпӀэ лъапӀэкӀэ заджэщтыгъэхэ унэмрэ лъапӀэм инахь лъэпӀэжькӀэ заджэщтыгъэхэ унэмрэ хъоу ар тӀоу зэпыутыгъагъ. ЛъапӀэм инахь лъэпӀэжь унэм пхъонтэ лъапӀэр итыгъ. ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр псынкӀэу зэпкъырыпхышъунэу щытыгъ.

### ЧэтэнӀабгъу

ЧэтэнӀабгъу

(МысырикӀ. 28:1-14) – Хьарунэ фадыгъэ шъуашэу ащ ыуж техьэрэ къурмэнышӀ шъхьаӀэм нэмыкӀ горэми зыщилъэн фимытыгъэм щыщ пкъыгъу.

### Шэкъыл


МысырикӀыжь


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъусэ пкъыгъохэр

Шэкъыл (МысырикӀ. 38:26) – мыр ижъырэ джуртхэм пщэлъэ шапхъэу яӀагъ. Зы пщэлъэ шапхъэм тыжьынэу грамм 11,4-рэ фэдиз къещэчы.

### Ӏанэ лъапӀэр


МысырикӀыжь


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъусэ пкъыгъохэр

Ӏанэ лъапӀэр (МысырикӀ. 37:10-16) – гъомылэ тынхэр зытыралъхьэрэ Ӏанэ лъапӀэр. Ар чӀыпӀэ лъапӀэм итыгъ.

### Ӏомэр


МысырикӀыжь


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъусэ пкъыгъохэр

Ӏомэр (МысырикӀ. 16:16-36) – хьакъу-шыкъу. Ӏомэрым литри 2 фэдиз ефэ.

### Ӏэнтэгъу


МысырикӀыжь


ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъусэ пкъыгъохэр

Ӏэнтэгъу (МысырикӀ. 25:23; 26:13; нэмыкӀхэри) – сантиметрэ 44-рэ фэдиз хьазыр.

БгъэрышӀэр (МысырикӀ. 28:15-30) – Хьарунэ фадыгъэ шъуашэу ащ ыуж техьэрэ къурмэнышӀ шъхьаӀэм нэмыкӀ горэми зыщилъэн фимытыгъэм щыщ пкъыгъу.

Бжиз (МысырикӀ. 28:16; 39:9) – сантиметрэ 22-рэ фэдиз хьазыр.

Ефэ (МысырикӀ. 29:40) – литрэ 20 фэдиз зэрыфэрэ хьакъу-шыкъу.

Зэзэгъыныгъ (МысырикӀ. 24:7; 34:10) – Тхьэмрэ цӀыфымрэ е цӀыфхэмрэ зэдашӀырэ Ӏуагъэр ары.

Кыкъар (МысырикӀ. 25:39; 37:24; нэмыкӀхэри) – щэчэлъэ шапхъэу ижъырэ джуртхэм яӀагъ. Ащ ионтэгъугъэ килограмм 30-35-рэ фэдиз хьазырыгъ.

Къурмэн

(МысырикӀ. 12:27; 29:14; 34:25; нэмыкӀхэри) – аукӀырэ псэушъхьэр е бзыоу Тхьэм фагъэшъуашэрэр. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан джуртхэм Тхьэм МосэкӀэ къафыригъэхыгъэ хабзэм тетэу Тхьэм къурмэнхэр фашӀыщтыгъэх.

Къурмэнгъэст

(машӀокӀэ агъэстырэ къурмэн) (МысырикӀ. 10:25; 20:24; 24:5; 29:39-42) – зэрэлъэпкъэуи нэбгырэ зырызхэми апае а зы мафэм пчэдыжьымрэ пчыхьэмрэ ашӀыщтыгъэ къурмэныр ары. Къурмэныр, щыщ гори къамыгъанэу, къурмэншӀыпӀэм щагъэстыщтыгъэ. Мы къурмэным адрэ къурмэн пстэумэ анахьэу мэхьанэ иӀагъ.

КъурмэншӀыпӀ

(МысырикӀ. 27:1-8) – Ӏанэу е чӀыпӀэ хэхыгъэу былымхэмрэ е нэмыкӀ тынхэмрэ Тхьэм пае къурмэн зыщашӀыщтыгъэхэр ары. Гъуаплъэм хэшӀыкӀыгъэ къурмэншӀыпӀэр чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ыпашъхьэ итыгъ, дышъэм хэшӀыкӀыгъэ къурмэншӀыпӀэр чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм ыкӀоцӀ итыгъ.

КъурмэнышӀ

(МысырикӀ. 28:1; 29:1) – Тхьэм фэлэжьэрэ цӀыфэу диным епхыгъэ Ӏофтхьабзэхэр зыгъэцакӀэщтыгъэр ары. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан цӀыфхэм ацӀэкӀэ къурмэн ышӀыныр ащ ипшъэрылъ шъхьаӀэщтыгъ.

Пэсахъ – 1) ижъырэ джуртыбзэмкӀэ мы гущыӀэм мэхьанэу иӀэхэм зэу ащыщ ублэкӀыныр зыфиӀорэр (МысырикӀ. 12:13,[23]);

2) а) пэсахъ къурмэн (МысырикӀ. 12:3)

б) пэсахъ мэфэкӀ (МысырикӀ. 12:11,[14], нэмыкӀхэри)

в) пэсахъ мэфэкӀым къурмэн ашӀырэ псэушъхьэр (МысырикӀ. 12:5).

Тхьэм ипсэупӀ (МысырикӀ. 25:1-9, 35:11, 39:33) – Тхьэр зыдэщыӀэ чӀыпӀэр. Мыщ имэхьанэ зэпхыгъэр ижъырэ джуртыбзэм щыщ гущыӀэу «мишхъан» зыфиӀорэр ары.

ТхьэнэпцӀ

(МысырикӀ. 32:1-35) – Тхьэм ычӀыпӀэ рагъэуцорэр ары.

Урим, туммим (МысырикӀ. 28:30) – мыжъо лъапӀэхэу къурмэнышӀ шъхьаӀэм ихьыкум бгъэрышӀэ илъыщтыгъэхэр ары. Тхьэм ыӀорэр ышӀэным пае ащ ахэр пхъэдз ышӀыщтыгъэх.

Хын (МысырикӀ. 29:40; 30:24) – литри 4 фэдиз горэ зэрыфэрэ пщэлъэ шапхъэу ижъырэ джуртхэм агъэфедэщтыгъэр ары.

ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр

(МысырикӀ. 26:1-37; 35:10-19; 36:8-38) – джурт лъэпкъыр итарихъ иублэгъум кощын зэпымыужьхэм ахэт зэхъум, къыздырихьакӀынэу чэтэнгъэӀагъэу тхьэлъэӀупӀэ-къурмэншӀыпӀэу ыгъэпсыгъагъэр ары. Ащ ишӀыкӀэ зыфэдэщтыр Тхьэм Мосэ къыриӀогъагъ. ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр былымышъохэмрэ шэкӀхэмрэ къызэупхъухыгъэщтыгъэ пхъэ гъэӀагъэу щытыгъ. ЧӀыпӀэ лъапӀэкӀэ заджэщтыгъэхэ унэмрэ лъапӀэм инахь лъэпӀэжькӀэ заджэщтыгъэхэ унэмрэ хъоу ар тӀоу зэпыутыгъагъ. ЛъапӀэм инахь лъэпӀэжь унэм пхъонтэ лъапӀэр итыгъ. ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр псынкӀэу зэпкъырыпхышъунэу щытыгъ.

ЧэтэнӀабгъу

(МысырикӀ. 28:1-14) – Хьарунэ фадыгъэ шъуашэу ащ ыуж техьэрэ къурмэнышӀ шъхьаӀэм нэмыкӀ горэми зыщилъэн фимытыгъэм щыщ пкъыгъу.

Шэкъыл (МысырикӀ. 38:26) – мыр ижъырэ джуртхэм пщэлъэ шапхъэу яӀагъ. Зы пщэлъэ шапхъэм тыжьынэу грамм 11,4-рэ фэдиз къещэчы.

Ӏомэр (МысырикӀ. 16:16-36) – хьакъу-шыкъу. Ӏомэрым литри 2 фэдиз ефэ.

Ӏэнтэгъу (МысырикӀ. 25:23; 26:13; нэмыкӀхэри) – сантиметрэ 44-рэ фэдиз хьазыр.

* 1:1 Якъуб – ар Тхьэр ИзраилькӀэ зэджэгъэ цӀыфыр ары. Еплъ: УблапӀэ 32:28.

+ 1:4 УблапӀэ 35:23-26

* 1:5 Ижъырэ урымыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым пчъагъэу итхагъэр тӀокӀищырэ пшӀыкӀутфырэ.

+ 1:5 УблапӀэ 46:27

+ 1:8 Апостол. 7:18

+ 1:11 УблапӀэ 15:13, УблапӀэ 47:11

+ 2:1 МысырикӀыжь 6:20,

* 2:10 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ гущыӀэу «Мосэм» икъэӀуакӀэ мэхьанэу иӀэмкӀэ зыпэблагъэр «къыхахыжьыгъ» зыфиӀорэр ары.

* 2:18 Мы цӀэм нэмыкӀ къэӀуакӀи иӀ: РэӀуел.

* 2:22 Мы цӀэм ижъырэ джуртыбзэмкӀэ къэӀуакӀэу иӀэм имэхьанэ зыпэблагъэр «хымэ хэгъэгум щыщ» зыфиӀорэр ары.

+ 2:24 УблапӀэ 15:14, УблапӀэ 46:4

+ 2:25 Гъуазэхэр 2:18, Апэрэ Самуел 9:16

+ 3:1 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 19:8

+ 3:5 Ехъошуа 5:15

+ 3:6 Апостол. 7:32

+ 3:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 26:15

+ 3:9 Апэрэ Самуел 2:24-25

+ 3:12 Ехъошуа 1:5, Гъуазэхэр 6:16

+ 3:14 Иуан 8:58

+ 3:20 МысырикӀыжь 12:31

+ 3:21 УблапӀэ 15:14

+ 4:11 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:12

+ 4:19 МысырикӀыжь 2:15

+ 4:21 Ехъошуа 11:20

* 4:24 Мы чӀыпӀэм зигугъу къыщишӀырэр зэхьылӀагъэр Мосэми е ащ ыщыпэлъфыкъор арми Библием Ӏоф дэзышӀэрэ шӀэныгъэлэжьхэм еплъыкӀэу фыряӀэр ыкӀэм нэсэу зэтефэрэп. Зы купым ар Мосэу еӀо, адрэмэ къызэраӀорэмкӀэ, ар Мосэ ишъау.

* 4:25 Мы чӀыпӀэм ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым «ЛъымкӀэ уӀахьыл» ыӀоу зэритхагъэм имэхьанэ нафэп.

+ 5:22 Ехъошуа 7:7

+ 6:3 УблапӀэ 17:1

+ 6:8 УблапӀэ 15:18, УблапӀэ 26:3, УблапӀэ 35:12

+ 6:14 УблапӀэ 46:8-11

+ 6:15 УблапӀэ 46:10,

* 8:1 АдыгабзэмкӀэ зэдзэкӀыгъэ я 8-рэ шъхьэм изэкӀэлъыкӀуакӀэ ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым ия 8-рэ шъхьэ изэкӀэлъыкӀуакӀэ темыфэу, Урыс синодальнэ Библиеми нэмыкӀ бзэхэмкӀэ зэрадзэкӀыгъэхэми зэрахэтым фэд.

+ 8:8 МысырикӀыжь 9:28, МысырикӀыжь 10:17

* 8:19 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мы чӀыпӀэр зэрэхэтыр: «Ар Тхьэм ыӀап». Ар «тхьэ горэм ыӀап» ыӀоуи къыбгурыӀон ылъэкӀыщт.

* 8:23 Мы чӀыпӀэр ижъырэ урымыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым фэдэу адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыгъ. Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтым имэхьанэ нафэп.

+ 8:26 УблапӀэ 43:32, УблапӀэ 46:34

+ 9:12 Орэд ЛъапӀэхэр 104:25

+ 9:16 Рим. 9:17

+ 9:23 Ехъошуа 10:11, Ӏоф. 11:19, Ӏоф. 16:21

+ 9:28 МысырикӀыжь 8:8, МысырикӀыжь 10:17

+ 9:29 МысырикӀыжь 19:5, Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:14, Орэд ЛъапӀэхэр 23:1

+ 10:4 Ӏоф. 9:3

+ 10:16 Лука 15:18

+ 10:17 МысырикӀыжь 8:8, МысырикӀыжь 9:28

* 11:3 1-рэ усэм къыщегъэжьагъэу я 3-м нэс къэбарыр къэзыӀуатэрэм Мосэрэ фирхьаунымрэ язэдэгущыӀэн ыгузэгу хигъэуцогъэнкӀи мэхъу; ахэм язэдэгущыӀэн я 4-рэ усэм къыщыпедзэжьы.

• 12:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:1-8

* 12:6 Джуртхэм яхабзэкӀэ ятӀонэрэ мафэр ыпэрэ мафэм ипщэпэ зэхэогъу къыщежьэ.

* 12:11 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ мы гущыӀэм мэхьанэу иӀэхэм зэу ащыщ «ублэкӀыныр» зыфиӀорэр.

+ 12:22 Орэд ЛъапӀэхэр 50:9

+ 12:26 МысырикӀыжь 13:14, Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:20, Ехъошуа 4:6

+ 12:35 МысырикӀыжь 11:2

+ 12:36 УблапӀэ 15:14

+ 12:40 УблапӀэ 15:13, Апостол. 7:6, Гал. 3:17

+ 12:46 Иуан 19:36

+ 12:49 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:19

+ 13:2 МысырикӀыжь 22:29, МысырикӀыжь 34:19, Хэбзэ тхыжьыгъэр 15:19, Лука 2:23

* 13:4 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ мы гущыӀэм къикӀырэр: зигъо хъугъэ лэжьыгъашъхьэхэр. Ар илъэсым иапэрэ мазэу фышъхьэ лэжьыгъэхэм ягъо зыщыхъурэм ыцӀ.

+ 13:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:8, Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:18

+ 13:14 МысырикӀыжь 12:26, Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:20

+ 13:19 УблапӀэ 50:25

+ 13:21 МысырикӀыжь 40:34, Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:33

* 14:8 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мы гущыӀэр зэрэхэтыр къыбгурыӀон зэрилъэкӀыщтыр: Зиусхьаным къыухъумэхэзэ.

+ 14:14 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:30, Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:22, Ехъошуа 23:3, Ехъошуа 23:10,

+ 14:21 Ехъошуа 3:16, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 2:8

* 14:25 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: щэрэхъхэр кӀигъэзыгъэхэти. АдыгабзэмкӀэ зэдзэкӀыгъэр «Септуагинтым» – ижъырэ урымыбзэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэ Ӏэпэрытхым техыгъ.

+ 14:29 Ехъошуа 3:13-17

+ 15:1 Орэд ЛъапӀэхэр 75:7

+ 15:2 Орэд ЛъапӀэхэр 117:13,

+ 15:3 Орэд ЛъапӀэхэр 23:8

+ 15:6 Орэд ЛъапӀэхэр 117:15

+ 15:8 Орэд ЛъапӀэхэр 77:13, ЯтӀонэрэ Самуел 22:16

+ 15:11 Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:24, Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:26, Апэрэ Самуел 2:2, ЯтӀонэрэ Самуел 7:22, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:23, Орэд ЛъапӀэхэр 85:8, Орэд ЛъапӀэхэр 88:7-9,

+ 15:15 Ехъошуа 2:9

+ 15:17 Орэд ЛъапӀэхэр 77:54

+ 15:18 Орэд ЛъапӀэхэр 9:37, Орэд ЛъапӀэхэр 28:10, Орэд ЛъапӀэхэр 145:10

+ 15:20 МысырикӀыжь 2:4-8, Хэбзэ тхыжьыгъэр 24:9, Гъуазэхэр 11:34, Гъуазэхэр 21:21, Апэрэ Самуел 18:6

+ 15:21 Орэд ЛъапӀэхэр 75:7

+ 15:22 УблапӀэ 16:7,

* 15:23 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ Марэм къикӀырэр «дыджы».

+ 15:26 Орэд ЛъапӀэхэр 102:3

* 16:16 Ӏомэрыр литри 2 фэдиз мэхъу.

+ 16:16 МысырикӀыжь 16:36

+ 16:18 2 Кор. 8:15

+ 16:23 МысырикӀыжь 20:8-11

* 16:31 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ къызэраӀощтыгъэр: ман. Ащ къикӀырэр: мыр сыд?

+ 16:35 Хэбзэ тхыжьыгъэр 8:2, Ехъошуа 5:12

* 16:36 Литрэ 20 фэдиз зэрыфэрэ шыкъу.

+ 17:8 УблапӀэ 36:12, Хэбзэ тхыжьыгъэр 25:17-18, Апэрэ Самуел 15:2

+ 17:14 Апэрэ Самуел 15:7-8

+ 18:1 МысырикӀыжь 3:1

* 18:3 Мы цӀэм ижъырэ джуртыбзэмкӀэ къэӀуакӀэу иӀэм имэхьанэ зыпэблагъэр «хымэ хэгъэгум щыщ» зыфиӀорэр ары.

* 18:4 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мы гущыӀэм мэхьанэу щыриӀэр: «Си Тхьэ сиӀэпыӀэгъу».

+ 18:18 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:12

+ 18:21 Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:18,

+ 18:25 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:15

+ 18:26 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:17

+ 19:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:11

+ 19:5 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:6, Хэбзэ тхыжьыгъэр 14:2, Хэбзэ тхыжьыгъэр 26:18, Орэд ЛъапӀэхэр 134:4, МысырикӀыжь 9:29, Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:14

+ 19:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 14:21, 1 Пет. 2:5, 1 Пет. 2:9, Ӏоф. 1:6, Ӏоф. 5:10, Ӏоф. 20:6

+ 19:8 МысырикӀыжь 24:3

+ 19:13 Евр. 12:20

+ 19:21 Апэрэ Самуел 6:19

• 20:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:6-21

+ 20:3 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:39, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:35, Орэд ЛъапӀэхэр 80:10

+ 20:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:15

+ 20:5 МысырикӀыжь 34:14, Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:24, Хэбзэ тхыжьыгъэр 6:15, Ехъошуа 24:19, МысырикӀыжь 34:7,

+ 20:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:10, Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:9

+ 20:8 УблапӀэ 2:2, МысырикӀыжь 31:14-17, Марк 2:27-28, Лука 13:14

+ 20:12 Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:16, Маттэ 15:4, Маттэ 19:19, Марк 7:10, Марк 10:19, Лука 18:20, Ефес 6:2

+ 20:13 УблапӀэ 9:6, Маттэ 5:21, Маттэ 19:18, Марк 10:19, Лука 18:20, Рим. 13:9, Якъуб 2:11

+ 20:14 Хэбзэ тхыжьыгъэр 22:22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:32, Маттэ 5:27, Рим. 13:9

+ 20:15 Маттэ 19:18, Рим. 13:9

+ 20:16 МысырикӀыжь 23:1, Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:16-20, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 19:5, Маттэ 19:18

+ 20:17 Маттэ 5:28, Лука 12:15, Рим. 7:7, Рим. 13:9

+ 20:19 Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:27, Евр. 12:19

+ 20:25 Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:5-6, Ехъошуа 8:31

+ 21:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 15:12,

* 21:6 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: хьыкумышӀхэм е къурмэнышӀыпӀэм апашъхьэ.

+ 21:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 15:16-17

+ 21:10 1 Кор. 7:3

+ 21:12 УблапӀэ 9:6,

+ 21:13 Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:4-5, Ехъошуа 20:3

+ 21:14 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 2:28-34

+ 21:16 Хэбзэ тхыжьыгъэр 24:7

+ 21:17 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 20:20, Маттэ 15:4, Марк 7:10

* 21:22 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: сабыеу къыӀэпагъэзыгъэр псэоу къызынэжьыкӀэ.

+ 21:25 Хэбзэ тхыжьыгъэр 19:21, Маттэ 5:38

+ 21:28 УблапӀэ 9:5

* 21:32 Мыр ижъырэ джуртхэм пщэлъэ шапхъэу яӀагъ. Зы пщэлъэ шапхъэм тыжьынэу грамм 11,4-рэ къещэчы.

* 22:1 Мы усэр ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым ия 21-рэ шъхьэ и 37-рэ усэу щыт.

+ 22:1 ЯтӀонэрэ Самуел 12:6

+ 22:4 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 6:31

* 22:8 Мы чӀыпӀэм нэмыкӀ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт: хьыкумышӀхэм е къурмэнышӀыпӀэм апашъхьэ.

+ 22:11 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:31, Евр. 6:16

+ 22:16 Хэбзэ тхыжьыгъэр 22:28-29

+ 22:18 Хэбзэ тхыжьыгъэр 18:10-12

+ 22:19 Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:21

+ 22:21 МысырикӀыжь 23:9, Хэбзэ тхыжьыгъэр 24:17

+ 22:22 Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:19,

+ 22:24 Орэд ЛъапӀэхэр 108:9

+ 22:25 Хэбзэ тхыжьыгъэр 23:19,

+ 22:26 Хэбзэ тхыжьыгъэр 24:13

+ 22:28 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:10, Апостол. 23:5

+ 22:29 МысырикӀыжь 13:2, МысырикӀыжь 13:11-16

+ 23:1 МысырикӀыжь 20:16

+ 23:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 22:1

+ 23:6 МысырикӀыжь 22:21-22, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 22:22

+ 23:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:25, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 21:1-11, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 17:15, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 24:24,

+ 23:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:19, Апэрэ Самуел 8:3

+ 23:9 МысырикӀыжь 22:21

+ 23:12 МысырикӀыжь 20:9-10

+ 23:13 Ехъошуа 23:7, Орэд ЛъапӀэхэр 15:4,

+ 23:14 Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:1-17

* 23:15 Мыщ ехьылӀагъэу еплъ мы тхылъым ия 13-рэ шъхьэ ия 4-рэ усэ.

+ 23:15 МысырикӀыжь 12:15, МысырикӀыжь 34:20

+ 23:16 МысырикӀыжь 34:22, Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:9, Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:13-15, Хэбзэ тхыжьыгъэр 31:10-11

+ 23:17 МысырикӀыжь 34:23

+ 23:19 МысырикӀыжь 34:26, Хэбзэ тхыжьыгъэр 26:2, МысырикӀыжь 34:26, Хэбзэ тхыжьыгъэр 14:21, Хэбзэ тхыжьыгъэр 22:6

+ 23:20 МысырикӀыжь 14:9, Маттэ 11:10, Марк 1:2, Лука 7:27

+ 23:22 УблапӀэ 12:3, Хэбзэ тхыжьыгъэр 30:7

+ 23:23 МысырикӀыжь 33:2, Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:1, Ехъошуа 3:10

+ 23:24 МысырикӀыжь 20:5,

+ 23:25 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:15

+ 23:26 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:14

+ 23:27 Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:25, Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:7, Ехъошуа 2:9

+ 23:28 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:20, Ехъошуа 24:12

+ 23:29 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:22

* 23:31 Мы чӀыпӀэм зигугъу къыщишӀырэр Акабэ хытӀуалэр ары.

+ 23:31 УблапӀэ 15:18, Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:24, Ехъошуа 1:4, Орэд ЛъапӀэхэр 71:8

+ 23:33 МысырикӀыжь 34:12, Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:16, Ехъошуа 23:12-13, Гъуазэхэр 2:3, Орэд ЛъапӀэхэр 105:36

+ 24:1 МысырикӀыжь 6:23,

+ 24:3 МысырикӀыжь 19:8

+ 24:8 Марк 14:24, Евр. 9:20

+ 24:10 УблапӀэ 32:30, МысырикӀыжь 33:20, Иуан 1:18,

+ 24:12 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 19:11, МысырикӀыжь 31:18

+ 24:17 МысырикӀыжь 24:1, Хэбзэ тхыжьыгъэр 4:24, Евр. 12:29

+ 24:18 МысырикӀыжь 34:28, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 19:8

• 25:1 МысырикӀыжь 35:4-9

* 25:7 Мыщ ехьылӀагъэу нахь игъэкӀотыгъэу къыщеӀуатэ мы тхылъым ия 28-рэ шъхьэ и 1-рэ усэ къыщегъэжьагъэу ия 14-рэ усэ нэс.

* 25:7 Мыщ ехьылӀагъэу нахь игъэкӀотыгъэу къыщеӀуатэ мы тхылъым ия 28-рэ шъхьэ ия 15-рэ усэ къыщегъэжьагъэу ия 30-рэ усэ нэс.

+ 25:8 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 6:13,

• 25:10 МысырикӀыжь 37:1-9

* 25:10 Ар сантиметри 110-рэ фэдиз хьазыр. Ар зэрашыщтыгъэр Ӏэнтэгъупэм къыщегъэжьагъэу Ӏэхъомбэ гурытым ыцыпэ нэс.

* 25:10 Ар сантиметрэ 66-рэ фэдиз хьазыр.

+ 25:10 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:1

* 25:17 Мы гущыӀэм ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым ятӀонэрэ мэхьани щыриӀ: псэкӀодхэм ятехъуапӀ. Ар къызэрэбгурыӀон фаер: псэкӀодхэр къыпфэгъунхэр.

* 25:18 Къэрыуб – ошъогу псэушъхьэ тэмабгъу.

+ 25:21 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:9

• 25:23 МысырикӀыжь 37:10-16

* 25:23 Ар сантиметрэ 88-рэ фэдиз хьазыр.

* 25:23 Ар сантиметрэ 44-рэ фэдиз хьазыр.

* 25:23 Ар сантиметрэ 66-рэ фэдиз хьазыр.

• 25:31 МысырикӀыжь 37:17-24

* 25:39 Кыкъарыр щэчэлъэ шапхъэу ижъырэ джуртхэм яӀагъ. Ащ ионтэгъугъэ килограмм 35-рэ фэдиз хьазырыгъ.

• 26:1 МысырикӀыжь 36:8-19

* 26:2 Ар метрэ 12 фэдиз хьазыр.

* 26:2 Ар метри 2 фэдиз хьазыр.

* 26:8 Ар метрэ 13 фэдиз хьазыр.

* 26:13 Ар сантиметрэ 44-рэ фэдиз хьазыр.

+ 26:14 МысырикӀыжь 25:5

• 26:15 МысырикӀыжь 36:20-34

* 26:15 ШӀэныгъэлэжь горэхэм къызэраӀорэмкӀэ, мыхэр рамэм фэдэу зэхэӀулӀэгъагъэх.

* 26:16 Ар метри 4-рэ сантиметрэ 40-рэ фэдиз хьазыр.

* 26:16 Ар сантиметрэ 66-рэ фэдиз хьазыр. Пхъэмбгъухэм яӀужъуагъэ зыфэдизыгъэм ехьылӀагъэу ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтэп.

* 26:24 Мы чӀыпӀэр нэмыкӀ бзэхэмкӀэ зэрэзэрадзэкӀыгъэр: «ашъхьагъхэри алъапсэхэри зэрэгъэубытыгъагъэх».

• 26:31 МысырикӀыжь 36:35-38

+ 26:31 Маттэ 27:51, Евр. 9:3

+ 26:33 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 6:16, Марк 15:38

• 27:1 МысырикӀыжь 38:1-7

* 27:1 Ар метри 2-рэ сантиметрэ 20-рэ фэдиз хьазыр.

* 27:1 Ар зы метрэрэ сантиметрэ 30-рэ фэдиз хьазыр.

+ 27:2 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 1:50, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 2:28

+ 27:3 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 7:40,

• 27:9 МысырикӀыжь 38:9-20

* 27:9 Ар метрэ 44-рэ фэдиз хьазыр.

* 27:12 Ар метрэ 22-рэ фэдиз хьазыр.

* 27:14 Ар метри 6-рэ сантиметрэ 60-рэ фэдиз хьазыр.

* 27:16 Ар метри 9 фэдиз хьазыр.

* 27:18 Ар метрэ 44-рэ фэдиз хьазыр.

* 27:18 Ар метрэ 22-рэ фэдиз хьазыр.

* 27:18 Ар метри 2-рэ сантиметрэ 20-рэ фэдиз хьазыр.

+ 27:21 МысырикӀыжь 33:7

* 28:4 КъурмэнышӀхэм зыщалъэрэ паӀор шэкӀ зэкӀоцӀыщыхьагъэм хэшӀыкӀыгъагъ.

• 28:6 МысырикӀыжь 39:1-7

• 28:15 МысырикӀыжь 39:8-21

* 28:16 Ар сантиметрэ 22-рэ фэдиз хьазыр.

* 28:17 Мыжъо лъапӀэхэмрэ ахэм ацӀэхэмрэ зэрэзэтефэхэрэр бгъэунэфыныр къинэу щыт.

+ 28:17 Ӏоф. 21:19-20

* 28:30 Мыжъо лъапӀэхэу уримымрэ туммимымрэ къурмэнышӀым Тхьэм ыӀорэр ышӀэным пае пхъэдз ышӀыщтыгъэхэкӀэ енэгуягъо.

+ 28:30 Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:8, Апэрэ Самуел 28:6,

• 28:31 МысырикӀыжь 39:22-31

* [29] Мы шъхьэм къыӀуатэрэм ехьылӀагъэу еплъ Мосэ иящэнэрэ тхылъ ия 8-рэ шъхьэ.

+ 29:7 МысырикӀыжь 30:30

+ 29:12 МысырикӀыжь 27:2

+ 29:25 МысырикӀыжь 29:18

+ 29:36 МысырикӀыжь 30:26

+ 29:37 МысырикӀыжь 30:29,

* 29:40 Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым гущыӀэу „ефэ“ зыфиӀорэр хэтэп, ау зытхыгъэм джарын фае мы чӀыпӀэм зигугугъу къыщишӀырэр, сыда пӀомэ ар пщэлъэ шапхъэу а лъэхъаным агъэфедэщтыгъэ.

* 29:40 Хыныр литри 4 фэдиз горэ зэрыфэрэ пщэлъэ шапхъэу ижъырэ джуртхэм агъэфедэщтыгъэр ары.

+ 29:41 МысырикӀыжь 29:18

+ 29:45 МысырикӀыжь 25:8

• 30:1 МысырикӀыжь 37:25-28

* 30:2 Зы Ӏэнтэгъур сантиметрэ 44-рэ фэдиз хьазыр.

* 30:2 Ар сантиметрэ 88-рэ фэдиз хьазыр.

+ 30:2 МысырикӀыжь 27:2

+ 30:6 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 6:22

+ 30:12 МысырикӀыжь 38:25, ЯтӀонэрэ Самуел 24:15

* 30:13 Герэм зы граммым ипшӀэних фэдиз ионтэгъуагъ.

• 30:17 МысырикӀыжь 40:30-32

+ 30:18 МысырикӀыжь 38:8

* 30:24 Ар литри 4 фэдиз хьазыр.

+ 30:25 МысырикӀыжь 37:29

+ 30:29 МысырикӀыжь 29:37,

+ 30:30 МысырикӀыжь 29:7,

* 30:34 КъэкӀырэ уц горэм къыхахырэ дагъэу мэ ӀашӀу къызпихрэр.

* 30:34 Иранми Азием щыщ нэмыкӀ хэгъэгухэми къащыкӀырэ уц горэм къыкӀафырэ псэу мэ ӀашӀу къызпихрэр.

* 30:34 Мэ ӀашӀу къызпихрэ мыстхъоу къыблэ Арабыемрэ къокӀыпӀэ Африкэмрэ къащыкӀырэ чъыг лъэпкъ горэмэ къахахыгъэр.

+ 30:35 МысырикӀыжь 37:29

• 31:1 МысырикӀыжь 35:30-35

+ 31:3 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 7:14

* 31:7 Мы гущыӀэм ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым ятӀонэрэ мэхьани щыриӀ: псэкӀодхэм ятехъуапӀ. Ар къызэрэбгурыӀон фаер: «псэкӀодхэр къыпфэгъунхэр».

• 31:12 МысырикӀыжь 20:8-11

+ 31:14 МысырикӀыжь 35:2,

+ 31:17 УблапӀэ 2:22, МысырикӀыжь 20:8-11

+ 31:18 МысырикӀыжь 24:12

• 32:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 9:11-19

+ 32:1 МысырикӀыжь 24:18, Апостол. 7:40

+ 32:2 Гъуазэхэр 8:24-27

+ 32:4 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 12:28

+ 32:6 1 Кор. 10:7

+ 32:9 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:16

+ 32:11 Дан 9:15

+ 32:13 УблапӀэ 22:16-17, УблапӀэ 26:4

+ 32:14 ЯтӀонэрэ Самуел 24:16, Юныс 3:10

+ 32:20 Хэбзэ тхыжьыгъэр 9:21

+ 32:25 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 29:18

+ 32:27 Хэбзэ тхыжьыгъэр 13:6-9

+ 33:2 МысырикӀыжь 23:23

+ 33:3 МысырикӀыжь 3:8

+ 33:7 МысырикӀыжь 27:21

+ 33:16 МысырикӀыжь 19:5,

+ 33:19 Рим. 9:15

+ 33:20 УблапӀэ 32:30, Иуан 1:18

• 34:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:1-4

+ 34:2 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 19:11

+ 34:3 МысырикӀыжь 19:12-13

+ 34:6 Орэд ЛъапӀэхэр 85:15, Орэд ЛъапӀэхэр 102:8, Орэд ЛъапӀэхэр 110:4, Орэд ЛъапӀэхэр 111:4, Орэд ЛъапӀэхэр 114:5, Орэд ЛъапӀэхэр 144:8, Юныс 4:3

+ 34:7 МысырикӀыжь 20:5-6, Хэбзэ тхыжьыгъэр 5:9

+ 34:12 МысырикӀыжь 23:33

* 34:13 Чъыгхэу е пкъэухэу ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым АшэрэкӀэ заджэхэу хэтыр ары.

+ 34:13 МысырикӀыжь 23:24, Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:5

+ 34:14 МысырикӀыжь 20:5

+ 34:16 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:3-4, Гъуазэхэр 3:6, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 11:2-4, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 16:31

+ 34:17 МысырикӀыжь 20:4

* 34:18 Мыщ ехьылӀагъэу еплъ мы тхылъым ия 13-рэ шъхьэ ия 4-рэ усэ.

+ 34:18 МысырикӀыжь 12:14,

+ 34:19 МысырикӀыжь 13:2, МысырикӀыжь 13:11-16

+ 34:20 МысырикӀыжь 23:15

+ 34:21 МысырикӀыжь 20:8-11

+ 34:23 МысырикӀыжь 23:17

+ 34:25 МысырикӀыжь 23:18, Хэбзэ тхыжьыгъэр 16:4

+ 34:26 МысырикӀыжь 23:19, Хэбзэ тхыжьыгъэр 14:21

+ 34:28 МысырикӀыжь 24:18

+ 34:29 2 Кор. 3:7-18

+ 34:34 2 Кор. 3:16

+ 34:35 2 Кор. 3:7-18

+ 35:2 МысырикӀыжь 20:8-11, МысырикӀыжь 31:14

• 35:4 МысырикӀыжь 25:1-7

+ 35:7 МысырикӀыжь 25:5

* 35:9 Мыщ ехьылӀагъэу нахь игъэкӀотыгъэу къыщеӀуатэ мы тхылъым ия 28-рэ шъхьэ и 1-рэ усэ къыщегъэжьагъэу ия 14-рэ усэ нэс.

* 35:9 Мыщ ехьылӀагъэу нахь игъэкӀотыгъэу къыщеӀуатэ мы тхылъым ия 28-рэ шъхьэ ия 15-рэ усэ къыщегъэжьагъэу ия 30-рэ усэ нэс.

+ 35:23 МысырикӀыжь 25:5

• 35:30 МысырикӀыжь 31:1-6

• 36:8 МысырикӀыжь 26

* 36:9 Ар метрэ 12 фэдиз хьазыр.

* 36:9 Ар метри 2 фэдиз хьазыр.

* 36:15 Ар метрэ 13 фэдиз хьазыр.

* 36:15 Ар метри 2 фэдиз хьазыр.

+ 36:19 МысырикӀыжь 25:5

* 36:21 Ар метри 4-рэ сантиметрэ 40-рэ фэдиз хьазыр.

* 36:21 Ар сантиметрэ 66-рэ фэдиз хьазыр. Пхъэмбгъухэм яӀужъуагъэ зыфэдизыгъэм ехьылӀагъэу ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым хэтэп.

* 36:29 Мы тхылъэу нэмыкӀ бзэхэмкӀэ зэрадзэкӀыжьыгъэм ащыщ горэхэм мы чӀыпӀэм зэрэщатхыгъэр: ашъхьагъхэри алъапсэхэри зэрэгъэубытыгъагъэх.

• 37:1 МысырикӀыжь 25:10-20

* 37:1 Ар сантиметри 110-рэ фэдиз хьазыр.

* 37:1 Ар сантиметрэ 66-рэ фэдиз хьазыр.

+ 37:1 Хэбзэ тхыжьыгъэр 10:3

• 37:10 МысырикӀыжь 25:23-29

* 37:10 Ар сантиметрэ 88-рэ фэдиз хьазыр.

* 37:10 Ар сантиметрэ 44-рэ фэдиз хьазыр.

* 37:10 Ар сантиметрэ 66-рэ фэдиз хьазыр.

• 37:17 МысырикӀыжь 25:31-39

* 37:24 Кыкъарыр щэчэлъэ шапхъэу ижъырэ джуртхэм яӀагъ. Ащ ионтэгъугъэ килограмм 35-рэ фэдизыгъ.

• 37:25 МысырикӀыжь 30:1-5

* 37:25 Зы Ӏэнтэгъур сантиметрэ 44-рэ фэдиз хьазыр.

* 37:25 Ар сантиметрэ 88-рэ фэдиз хьазыр.

+ 37:29 МысырикӀыжь 30:22-25, МысырикӀыжь 30:34-38

• 38:1 МысырикӀыжь 27:1-8

* 38:1 Ар метри 2-рэ сантиметрэ 20-рэ фэдиз хьазыр.

* 38:1 Ар 1 метрэрэ сантиметрэ 32-рэ фэдиз хьазыр.

+ 38:8 МысырикӀыжь 30:18

• 38:9 МысырикӀыжь 27:9-19

* 38:9 Ар метрэ 44-рэ фэдиз хьазыр.

* 38:11 Ар метрэ 44-рэ фэдиз хьазыр.

* 38:12 Ар метрэ 22-рэ фэдиз хьазыр.

* 38:14 Ар метри 6-рэ сантиметрэ 60-рэ фэдиз хьазыр.

* 38:18 Ар метри 8-рэ сантиметрэ 80-рэ фэдиз хьазыр.

* 38:18 Ар метри 2-рэ сантиметрэ 20-рэ фэдиз хьазыр.

+ 38:21 Апостол. 7:44, Ӏоф. 15:5

+ 38:25 МысырикӀыжь 30:12

* 38:26 Ар грамми 6 фэдиз хьазыр.

• 39:1 МысырикӀыжь 28:6-43

* 39:9 Ар сантиметрэ 22-рэ фэдиз хьазыр.

* 39:10 Мыжъо лъапӀэхэмрэ ахэм ацӀэхэмрэ зэрэзэтефэхэрэр бгъэунэфыныр къин.

+ 39:34 МысырикӀыжь 25:5

+ 40:20 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 8:9

+ 40:34 МысырикӀыжь 13:21, Ӏоф. 15:8