# Библия

Институт перевода Библии

## Инжил


Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru


Институт перевода Библии


Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360


ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules


ГЬАЛАГЪАЙ


ХӀурматла учӀан!

ХӀела гьалаб авал ГӀяхӀхабар, Вакилтала Баркьудлуми ва Югьанна Гьаргбаркь кадурхуси табтар саби. Илди жузани Сагаси ВягӀдала тарихласи бутӀа бетарахъули саби ва ГӀиса МасихӀла гӀямруличилара, къуллукъбирниличилара ва илкьяйдали МасихӀла Умматла цаибти гунзрачилара бурули саби. Эски ВягӀдаличил бархли Сагаси ВягӀдали Библия цалабирхъули саби – ил жузала Жуз, сабира даршдусмала бухӀнаб дунъяличиб бегӀлара бучӀуси жузли бетаурси ва кавлуси.

«Евангелион» ибси дев бетаъни хӀясибли грек мезла дев саби ва илини «ГӀяхӀхабар» ибси мягӀна иргъахъуси саби. БекӀлибиубси, нушала ца ахӀи авал ГӀяхӀхабар лер, ГӀиса МасихӀла мутагӀялимтани ва гьуни буцибтани делкӀунти – Матпейла, Маркла, Лукала ва Югьанна. ГӀисала гӀямру, вебкӀни ва мицӀириъни декӀар-декӀарти адамтани сипатдарнили, цадехӀ анцӀбукьлуми жура-журала хӀерлизир чедаэс имканбикӀахъули саби, ГӀиса МасихӀла белчӀуди ва сипат ункъли аргъахъес кумекбирули саби.

Авалра ГӀяхӀхабарлизир сипатдарибти анцӀбукьлуми кадиркули сари н. э. Ӏ даршдуслизир – Палестинализир. Итди замунтазиб Палестина Римла къайсарпачнала арилиуб сабри. Амма илаб хӀербирути жугьутӀуни чула дин бихӀес къайгъилизибри. Аллагьли Муса идбагличибад илдас бедибси динна хьулчи Зегъа сабри. Мусас гӀергъити гӀяхӀцад идбагунани гьалахили бурибсири МасихӀ – Аллагьли ЧеввикӀибси лявкьян ва Сунени адамтас бунагьла ва бебкӀала арилизибад берцуди лебху, или. Ва хӀера, нушала эрала бехӀбихьудличив Палестинала биштӀаси Бетлегьем шагьарлизив сунечи бахъхӀи хӀерси ГӀиса МасихӀ (ГӀиса Христос) акӀуб. «МасихӀ» ибсини (жугьутӀ мезли «машиах», грек мезли «христос») – «вакибси» ибси иргъахъуси саби.

Матпейличибадси ГӀяхӀхабар. ГӀядатбихьни хӀясибли, ил ГӀяхӀхабарла автор хӀекь бурчан Матпей Леви сайри. Ил ГӀиса МасихӀли Сунес гӀергъи вашахъес живарибсири ва вецӀнукӀира вакиллизивад цали варибсири. Ил ГӀяхӀхабар имцӀаливан христиан дин кьабулбарибти жугьутӀуназибадти бучӀантас белкӀунси саби. Матпейли сунела жуз Назаретлизивадси ГӀисала акӀудиличибад бехӀбирхьули сай. Илини чебиахъули саби ГӀиса жугьутӀунала халавегӀил дудеш Ибрагьимла ва Израилла пача Даудла наслулизивадси виъни. Эски ВягӀдализирад зумали къяяни дикули, Матпейли чебиахъули сай ГӀиса баягъи Аллагьли чеввикӀибси Пача ва Уцахъан виъни, Сай лявкьниличила жугьутӀунала идбагунани гьалахили бурибси.

Маркличибадси ГӀяхӀхабар. ГӀядатбихьни хӀясибли, ил ГӀяхӀхабарла автор сайри Марк Югьан, Барнабала узикьар. Ил бекӀтигъунти вакилтала лугӀилизи кархуси ахӀенри, амма ГӀисачила вягӀзуртаиркьусири гьаланачи вакил Павелличил, гӀур биалли вакил Петерличил Римлизив. Авал ГӀяхӀхабарлизибад ил бегӀлара къантӀа саби. Маркли имцӀали пикри бяхӀчииули сай ГӀисала гъайличи ахӀи, баркьудлумачи, илдала лугӀилизиб Ерусалимлизирти ГӀисала ванзала гӀямрула гӀергъисигъуна жумягӀличи.

Лукачибадси ГӀяхӀхабар. ГӀядатбихьни хӀясибли, ил ГӀяхӀхабарла автор – Лука, вакил Павелла баркьябазивад ца, санигӀят хӀясибли тухтур сайри. Ил ГӀисачил кадикибти бекӀлидиубти анцӀбукьлумала бикьри ахӀенри, хӀятта Израилла халкьлизивадсира ахӀенри. Амма илини хасси къайгъиличил бикьруми хьарбаиб ва цаси аллагьагартазибадти бучӀантас МасихӀла гӀямруличила ва баркьудлумачила лерилра дурусти баянти дучиб. Илини сунела ГӀяхӀхабар Матпейлис ва Марклис гӀергъи белкӀи виэс асубирар. Илини ГӀисала гӀямрула ва итзаманала тарихлати анцӀбукьлумала барх-ургала кабилзахъули сай. Илини хасси пикри бяхӀчииули сай айту-гъай чедетаахъили каргьахъниличи. Илала жузлизир илди тӀинтӀти литературалати хабуртили детарули сари (хаслира 14–16 бб). Илкьяйда тӀинтӀси хабар, сунезира жузла 10 бекӀ кадурхуси (9:51 – 19:27), лугули сай Ерусалимлизи ГӀисала гьуйчила.

Югьанничибадси ГӀяхӀхабар. Ил ГӀяхӀхабарла автор Югьан, гӀядатбихьни хӀясибли, ГӀисас бегӀлара дигахъути вакилтазивад ца сайри. 12-ралра вакилтазивад ил ца сай МасихӀличи вирхни багьандан кахӀевшили калунси ва хӀекьли ухънаваайчи хӀериубси. Ил ГӀяхӀхабар цархӀилти ГӀяхӀхабуртас гӀергъи сабри белкӀунси. Ил ГӀяхӀхабар динна багьудила пикрумани ва шигӀрула рурхӀути сипатунани цархӀилтачиб имцӀали бицӀили саби. Югьанни бекӀси пикри бяхӀчииули сай ГӀисала гъайличи, амма илини лугути къантӀа айту журала гъай ахӀенну, ГӀисани гъамти мутагӀялимтас датурти, къиянти динна багьудила насихӀятуни сари.

Вакилтала Баркьудлумала жузли ГӀиса МасихӀличила ГӀяхӀхабар секьяйда тӀинтӀбикӀусирил бурули саби. Ил жузра Лукани белкӀунси саби. Ил жуз Лукачибадси ГӀяхӀхабарла хьарахъуд саби. Тарихласи хасси кьиматчебдеш леб илала, сенкӀун ил жуз христиантала цаибти замунтала анцӀбукьлумала гьабгӀергъиси белкӀли бетарули саби, ункъли гьар секӀал далуси авторли белкӀунси. Жузлизиб илини бурули сай ГӀиса зубрачи ахъуцили гӀергъи христиан дин тӀинтӀбиъниличила, ва христиантала жявхӀелла умматла гӀямруличила.

Жузла цаибил бутӀализиб (б. 1-7), Петерлара МасихӀла цархӀилти вакилталара вягӀзуртачибли (н. э. 30-ибти дд.), Ерусалимлизиб, Ягьудеялизиб ва Самариялизиб христиантала уммат бегӀгьалаб имцӀабиъниличила бурули саби. Жузла кӀиибил бутӀализиб (б. 8-28) бурули саби, секьяйда ГӀяхӀхабар Палестинала дура – Римлизи бикайчи тӀинтӀбиубал, секьяйда декӀар-декӀарти халкьанала адамтани христиан дин кьабулбирескабиибал. ГӀяхӀхабар Палестинала дура тӀинтӀбирнилизи хӀекьли мягӀничебси пай кабихьиб Тарсуслизивадси Павелли. Ил шурватнила история, вакилласи къуллукъбирниличи илала жи, илала вазипалати (МасихӀла вакил сайливан) хӀябал архӀя, Пеликсла, ПестӀла ва Агриппала гьалав сай ватахъни – илди лерилра Баркьудлумала жузлизир лер. ШуцӀалиибил бархӀи Ерусалимлизиб ГӀисачи бирхутачи кадацӀибти Дурхъати РухӀли христиантала уммат гӀур сипатдирути лерилра анцӀбукьлумазиб бикес ва чӀумабирахъес даимбариб.

Югьанна Гьаргбаркь. Югьанна «Гьаргбаркь» (грек мезли «Апокалипсис») – Сагаси ВягӀдала жузазибад бегӀлара гӀергъиси жуз саби. Авторла у саби жузлизибад гӀячихъбирули саби. Югьан – ил Аллагьла къуллукъчи ва идбаг сай, сайра МасихӀлис бикьридешдарни багьандан, гъамхӀисабли 90–96 ибти дусмазив Патмус бугъуличи дугӀаибси. Илаб Югьаннис Алагьличибад гьаргбаркь бедибсири. Ил манзил, илис гьалаб хӀебиубси, ГӀисала мутагӀялимтас гӀелабадбикибси манзил сабри. Римла кьяркьси къайсарпача Дамицианни алагьлисван сунес суждабирахъес тӀалаббирулри, ва сунес мутӀигӀли ахӀенти лебилра къирбирулри, хаслира МасихӀла мутагӀялимти.

Ил жуз цаибил яргалис БиштӀал Азияла (гьаннала Турция) христиантала умматуначи бяхӀчибирули саби. Илини чугӀиб гӀелабадкабикибтас жаваб лугули саби, челябкьлализиб бетарусиличила: ГӀиса МасихӀ сагали ванзаличи лявкьян, вайдешличибадра, бебкӀаличибадра, Аллагьличи ва Илала халкьличи къаршили пунтбиубти лебтачибадалра таманси чедибдеш сарху, ва Сунес марти адамтас даимси шабагъат луга.

Ил жуз, Сагаси ВягӀдала жузазибад баянбарес ва аргъес бегӀлара къиянси жуз биэсра асубирар: ил шигӀрула сипатунани ва, чӀянкӀли гӀурхӀели детаэс гӀягӀнити, гьалахили дурутани бицӀили саби.

Гьаланачи авалра ГӀяхӀхабар, Вакилтала Баркьудлуми ва цархӀилти жузи грек мезли делкӀунтири, амма христиан дин бузути 20 даршдусла духӀнар илди дунъяла даршани мезаначи шурдатуртири. Гьанна авалра ГӀяхӀхабар, Вакилтала Баркьудлуми ва Югьанна Гьаргбаркь кадерхурси жуз бегӀгьалаб дарган мезли дурабулхъули саби.

Гьалар дурадухъунтири декӀар-декӀарли шурдатурти жузи: Лукачибадси ГӀяхӀхабарла бутӀа 2:1–20 (2000); Маркличибадси ГӀяхӀхабар (2002); Маркличибадси ГӀяхӀхабар (2007); Югьанничибадси ГӀяхӀхабарла бутӀа 1:1–17 (2008); Лукачибадси ГӀяхӀхабар (2010) ва сагабарибси Лукачибадси ГӀяхӀхабарла айту-гъай (2017); Матфейличибадси ГӀяхӀхабар (2013). ГӀергъити дусмазир сагадарибти илди жузазиб дахъал дусмала бурсидеш багьарли саби. Идазир Библияла цацадехӀти бекӀлидиубти пикри-мягӀнубира дарсдарибтири. ГӀергъити дусмазир Эски ВягӀда шурбатурти цаибти жузира дураибтири. Эски ВягӀдала хӀябал жуз – Юнус, Рут, Эстер (2020).

Авалра ГӀяхӀхабар, Вакилтала Баркьудлуми ва Югьанна Гьаргбаркь жузи шурдатурси тилмачлис, редактортас ва дарган мезли Сагаси ВягӀда дурабухъахъес икьалабиубти лебтасалра Библия шурбалтуси Институтли баркалла балахъули саби. Библияла илди жузи нешла мезли дучӀес даргантас ахирра имканбакӀниличи нуша разилира.

Библия шурбалтуси Институт

## Матфейли

### Матфейли

Матфейли


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]


### 1


МАТПЕЙЛИЧИБАДСИ ГӀЯХӀХАБАР


ГӀисала акӀуди

1[•]Даудла[†] Урши, Ибрагьимла[†] Урши ГӀиса МасихӀла[†] акӀуди. 2Ибрагьимличивад ГӀисакь акӀуб, ГӀисакьличивад Якьуб акӀуб, Якьубличивад Ягьуда ва илала узби акӀуб. 3Ягьудачибад Парецра, Тамарлизирадси Зарара акӀуб, Парецличивад Гьесрун акӀуб, Гьесрунличивад Арам акӀуб. 4Арамличивад – Аминадав, Аминадавличивад – НяхӀшун, НяхӀшунничивад – Салман[+]. 5Салманничивад – Рагьаблизивадси Буаз, Буазличивад – РутӀлизивадси Абид, Абидличивад – Гьессай. 6Гьессайличивад Дауд пача акӀуб.

Даудличивад, ва гьалар Урияла хьунул рирусилизивад, Сулайбан акӀуб. 7Сулайбайчивад Рубуам акӀуб, Рубуамличивад – Авия, Авияличивад Асап акӀуб. 8Асапличивад – Ясапат, Ясапатличивад – Ярам, Ярамличивад ГӀузия акӀуб. 9ГӀузияличивад – ХӀятам, ХӀятамличивад – Ахаз, Ахазличивад Езикия акӀуб. 10Езикияличивад – Манассис, Манассисличивад – Амус, Амусличивад Ясия акӀуб. 11Вавилоннизи халкь гечбарес гьалаб Ясияличибад Ягьун ва илала узби акӀуб.

12Вавилоннизи гечбиубхӀели биалли, Ягьунничивад Салатиил акӀуб. Салатиилличивад Зерубабел акӀуб. 13Зерубабелличивад Авиут акӀуб, Авиутличивад – Элиаким, Элиакимличивад ГӀязур акӀуб. 14ГӀязурличивад Садукь акӀуб, Садукьличивад – ГӀяхӀим, ГӀяхӀимличивад Елиут акӀуб. 15Елиутличивад Елизар акӀуб, Елизарличивад – Матпан, Матпайчивад Якьуб акӀуб. 16Якьубличивад, сунес МасихӀ бикӀуси, ГӀиса варкьибси Марияла мурул Юсуп акӀуб[+].

17Илкьяйда, Ибрагьимличирад Даудличи бикайчи, лерилра наслуби вецӀнуавра сари: Даудличирад Вавилоннизи гечбиайчира вецӀнуавра наслу сари, Вавилоннизи гечбиубхӀейчирад МасихӀличи бикайчира, вецӀнуавра наслу сари.


ГӀиса МасихӀ дунъяличи вакӀни

18[•]ГӀиса МасихӀ акӀуб ишкьяйда: Илала неш Мария Юсуплис ураркьибси замана, хъайчикариэс гьаларал, Дурхъати РухӀлизирад дурхӀялисраили уррухъун[+]. 19Илала мурул Юсупли биалли, сай гӀябид[†] виъни багьандан, иличила багьахъес хӀейрули, дигӀянали ил раткаэс кьасбариб. 20Ил барес пикрибарибхӀели, ХалавегӀилла[†] малаикли, муэрлизив иличи вакӀили, иб:

– Даудла урши Юсуп, Мариячи хъайчикайэс урухмакӀуд, илизиб акӀубси Дурхъати РухӀлизибадси саби. 21Илини Урши виркьу ва Илис хӀуни, ГӀиса ибси, у бирхьид. ИлиникӀун Сунела халкь чула бунагьуназибад уцахъу[+]. 22Илди лерилра детаурти сари ХалавегӀилли бурибси бетерхахъес багьандан. ХалавегӀилли сунела идбагла гъайличил бурибсири:[+] 23«ХӀера, рурси дурхӀялисриур ва Урши виркьу, Сунесра Иммануил – Аллагь нушачил сай – ибси ура бедлуга».

24ГьанкӀлизивад чеваргъибси Юсупли ХалавегӀилла малаикли бурибсиван бариб: ил рурси сунес карииб. 25Урши варкьайчи, сай Мариячил хьунуйчилван варххӀеркули калун. Ва илини Илис ГӀиса ибси у бедиб.

### 2


ПасихӀкарти бакӀни

1Ягьудеяла[†] Бетлегьемлизив Гьирад пачали[*] вируси замана, ГӀиса акӀубхӀели, машрикьлизибад[†] Ерусалимлизи пасихӀкарти бакӀили,[+] 2бикӀар:

– АкӀубси жугьутӀунала Пача чинава? Нушани Илала абулхъуси зубари чебаира ва Илис икрамбарес дакӀилра.

3Иличила бакьили, Гьирад пачара, иличил бархли лебилра Ерусалимра зигарбухъун. 4Лебилра халакашишунира,[†] мутагӀялимтира бучили, илдази суравбариб:

– МасихӀ[†] чинав алкӀуси?

5Илдани илизи иб:

– Ягьудеяла Бетлегьемлизив, сенкӀун идбагуназивад цали ишкьяйда белкӀи саби:

6«ХӀура, Бетлегьем, Ягьудала ванза,
Ягьудеяла бекӀти шагьуртачиб сецадалра биштӀали ахӀенри,
сенкӀун хӀезивад дакӀуулхъан Гьаввашан,
Сайра Дила Израилла халкьлис хӀенкьула вируси».

7ИлхӀели Гьирадли, дигӀянали пасихӀкарти жибарили, ва, илдазибад зубари дакӀубулхъуси заманаличила багьурли, 8илди Бетлегьемлизи бархьаили, иб:

– Дукьеная, ВиштӀасиличила дурусли багьирая ва, Ил варгибхӀели, набзира багьахъирая, нура Илис икрамбарес укьес багьандан.

9Илди, пачачи лехӀахъили, арбякьун. Машрикьлизиб чебаибси зубари, илдас гьалаб башули, ВиштӀаси левси мерличи баили, ил мерла чедиб тӀашбизур. 10Зубари чебаили, илди хӀекьли разибиуб. 11Хъули абацӀили, Мариячил ВиштӀаси чеиб ва, кьукьмусбикили, Илис икрамбариб. ГӀур, чула кьунби гьаргдарили, Илис савгъатуни кадихьиб: мургьи, тӀемла сида ва тӀемла гӀявадеш[+]. 12Гьирадличи саби чархӀебухъахъес илдази муэрлизиб багьахъур. ЦархӀил гьуникад бикили, илди чула улкализи арбякьун.


Юсупра Марияра Мисрилизи бебшни

13Илди арбякьунхӀели, ХалавегӀилла[†] малаик муэрлизив Юсупличи лявкьули сай ва викӀули сай:

– ВиштӀасира, илала нешра касили, Мисрилизи[†] вебши ва, нуни хӀези бурайчи, илав уэн. СенкӀун Гьирад ВиштӀасилигӀив умцӀес дигули сай – Ил кавшес багьандан.

14Ил, айзурли, ВиштӀасира, Илала нешра касили, дуги-дугели Мисрилизи арякьун 15ва, Гьирад вебкӀайчи, илав калун – ХалавегӀилли бурибси бетерхахъес багьандан, Суненира идбагла гъайличил бурибси: «Мисрилизивад Нуни Дила Урши живарира»[+].


БиштӀати кабушни

16ИлхӀели Гьирадли, пасихӀкарти сунечибад чебдукарбяхӀни аргъиб, хӀекьли гӀясииуб ва Бетлегьемлизибти ва ил-алавла мер-мусаличибти[†] кӀел дусла ва илала удибти дурхӀни кабушахъес буйрухъбариб. ПасихӀкартала гъай хӀясибли, илини дурхӀя алкӀуси замана белгибариб. 17ИлхӀели Еремия идбагла гъайличил бурибси бетерхур, суненира ибси:[+] 18«ЦӀакьти бисала ва чӀярла тӀама дакьибтири Рама шагьарлизир;

РяхӀил, сунела дурхӀнала черкад рисули, паргъатриэс рирули ахӀен, сенкӀун илди агарли»[*].


Мисрилизибад чарбухъни

19Гьирад вебкӀибхӀели, ХалавегӀилла малаик муэрлизив Мисрилизивси Юсупличи лявкьули сай. 20Ил викӀули сай: «Айзину, ВиштӀасира, Илала нешра касили, Израилла ванзаличи арукьен, сенкӀун ВиштӀаси кавшес умцӀути бебкӀили саби». 21Ил, айзурли, ВиштӀасира, Илала нешра касили, Израилла ванзаличи вакӀиб. 22Ягьудеялизив, сунела дудеш Гьирадла мерличив Архелай пача виъниличила бакьили, ила укьес урухиуб, амма, муэрлизиб багьахъурхӀели, Галилеяла мер-мусаличи арякьун. 23Илаб, идбагуначибли бурибси – Илис Назаретлан бикӀар ибси, – бетерхахъес багьандан, Назарет бикӀуси шагьарлизив мерлайуб[+].

### 3


ЯхӀъяла вягӀза

1[•]Илди бурхӀназив ШизибикӀан ЯхӀъя лявкьули сай ва, Ягьудеяла[†] бацӀавлахъличив вягӀзуртаиркьули, викӀули сай:[+]

2– Аллагьличи чардухъеная, сенкӀун Зубрала ПачяхӀдеш гъамбиубли саби[+].

3ЯхӀъячилагу ГӀисайя идбагли бурибси: «БацӀавлахъличив чӀярикӀусила тӀама: „ХалавегӀиллис[†] гьуни хӀядурбарая, Илис дукьби дархьдарая“».

4ЯхӀъяла палтар валрила балализирадти сарри, вайлиуб кабцла ирира лебри, илала беркала цӀурцӀби ва дугӀла варъа сарри. 5ИтхӀели Ерусалимлизибадра, лебилра Ягьудеялизибадра, Иорданна лебилра алавла мер-мусаличибадра[†] иличи башутири. 6Чула бунагьуначи мукӀурбикӀути илди, илини Иорданнизиб шизибикӀулри[+]. 7Сунечи шизибакӀахъес бакӀибти бахъал парисейтира[†][*], саддукейтира[†][*] чебаили, илдази ЯхӀъяни иб:

– ЧӀичӀлумазирад кадикибти! Чили бурибсив хӀушази челябкьуси Аллагьла танбихӀлизирад дебшахъес[+]? 8ХӀуша Аллагьличи чардухъни баркьудлумачибли чебаахъая. 9УркӀикад мадикӀудая: «Нушала дудеш Ибрагьим[†] сай». СенкӀун Ну хӀушази викӀулра: Аллагьли ишди къаркъубазибадра Ибрагьимлис дурхӀни барес вирар[+]. 10Барда галгала арлиуб саби: гӀяхӀти цӀедеш хӀелугуси гьарилра галга, кабяхъили, цӀаличи чебилкьа[+]. 11Нуни кьалли хӀуша шизидикӀулра, Аллагьличи чардухъахъес багьандан. Наб гӀергъи Лявкьуси биалли, набчив цӀакьси сай. Илала дабри чердалтесалра ну лайикьикибси ахӀенра. Илини хӀуша Дурхъати РухӀлизи ва цӀализи кадикӀурая[+]. 12ДургӀелабси дег дягӀбалтуси кура Илала някъбазиб саби. Илини Сунела анкӀи усилизи дурчу, нег биалли хӀебилшуси цӀализир игу[+].


ГӀиса шизивакӀни

13[•]ИлхӀели Галилеялизивадли ГӀисара Иорданничи вакӀили сай, ЯхӀъязи Сай шизивакӀахъес. 14ЯхӀъяни ил тӀашиусири ва викӀусири:

– Ну сайра ХӀуни шизивакӀес гӀягӀниси, ХӀу набчи сен лявкьусири?

15Амма ГӀисани, илис жаваблибиахъубли, иб:

– Гьанна илкьяйда биаб. ХӀекьдешли тӀалабдирути лерилра секӀал нушаникӀун дарес гӀягӀнити сари.

ИлхӀели ЯхӀъя Иличи кьабуликиб. 16ШизивакӀибси ГӀиса бусягӀят шизивад дуравхъун ва, хӀера, Илис зубри гьаргдиуб ва Илини Аллагьла РухӀ чедаиб, лагьаван кадицӀули, Сунечи кадирути[+]. 17ХӀера, тӀамара зубразибадли, бикӀуси:

– Ил Дила дигуси Урши сай. Ил Дила харидешра сай[+].

### 4


Илбисли ГӀисала хӀялумцӀули саби

1[•]ГӀурхӀели РухӀли ГӀиса бацӀавлахъличи арукиб, илбислизи хӀялумцӀахъес. 2Ил авцӀали дуги-хӀери дубурцули калун ва, бегӀла гӀергъира, гушиуб[+]. 3ХӀялумцӀуси Иличи гъамбиуб ва иб:

– Эгер ХӀу Аллагьла Урши виадли, илди къаркъуби кьуцӀри детаахъес бура.

4Илини биалли жаваблис иб:

– БелкӀи саби: «Адам кьацӀличивлицун ахӀенну хӀерируси, Аллагьличибадси гьарилра девличивли сай».

5ГӀур илбисли Ил дурхъаси шагьарлизи арухиб ва Аллагьла хъа хъалчла дубличи тӀашатур. 6Илбисли Илизи иб:

– Эгер ХӀу Аллагьла Урши виадли, уди тӀяхӀухъен, сенкӀун белкӀи саби:

«Аллагьли Сунела малаикунази ХӀечила хъарбиру.
Илдани ХӀу някъбачив архури
ва ХӀела кьяшалра къаркъализи чехӀейгур»[+].

7ГӀисани илизи иб:

– БелкӀи саби гӀурра: «ХӀела ХалавегӀилла,[†] хӀела Аллагьла хӀялмамцӀид».

8ИлхӀели илбисли Ил хӀекьли ахъси дубурличи архули сай ва дунъяла лерилра пачалихъунира, илдала черяхӀдешра чедиахъули сари, 9ва Илизи иб:

– Илди лерилра ХӀед лугас, эгер, ванзаличи кайкили, наб икрамбарадли.

10ИлхӀели ГӀиса илизи викӀули сай:

– Гьарахъбики Набчибад, илбис. БелкӀи саби: «ХӀела ХалавегӀилла, Аллагьла хӀурматбирен, Илисцун икрамбирен»[+].

11ИлхӀели илбисли Ил уввалтули сай, малаикунани, гъамбиубли, Илис къуллукъбирули саби[+].


Галилеялизир ГӀисала вягӀзурти

12[•]ЯхӀъя уцниличила бакьили, ГӀиса Галилеялизи арякьун[+]. 13Назарет батурли, Забулунна ва НептӀалимла мер-мусаличибси[†] урхьудублабси Капернаумлизи хьурайуб[+]. 14Илкьяйда ГӀисайя идбагли бурибси бетерхур. Ил викӀули сай:[+]

15«Галилеяла урхьуличи аркьуси гьуникадси Забулунна ванзали ва НептӀалимла ванзали,
Иорданна итатӀибяхӀси, урхӀла халкьла Галилеяли,
16цӀябдешлизиб кабиибти халкьли
чебяхӀси шала чебаиб ва,
бебкӀала дяхӀцӀилиу кабиибтас,
шала пархбухъун».

17ИлхӀейчивад ГӀиса, вягӀзуртаиркьули, гъайикӀесвяхӀиб:

– Аллагьличи чардухъеная, сенкӀун Зубрала ПачяхӀдеш гъамбиубли саби.


Цаибти мутагӀялимти жибарни

18[•]Гьачам, Галилеяла урхьу-дублавад шалгӀевулхъухӀели, ГӀисани кӀел узи чебаиб: Петер бикӀуси Симунра, илала узи Андрейра. Бялихъчиби сабхӀели, илдани урхьулизи тур лайбикӀулри[+]. 19Ил илдази викӀар: «Наб гӀергъи даширая, ХӀуша нуни адамти бурцанти детарахъурая»[+]. 20Туранира датурли, илди бусягӀятал Илис гӀелабад арбякьун[+]. 21Илабад аркьули, Илини кӀел цархӀил узира чебаиб: Зебедейла урши Якьубра, илала узи Югьанра. Чула дудешличил къаякъличирти турани далиути илдира Илини жибариб. 22Илдира, бусягӀятал къаякъра батурли, дудешра ватурли, Илис гӀелабад арбякьун.


Галилеялизиб вягӀза ва адамти сагъбарни

23[•]Аллагьла ПачяхӀдешличила[†] синагугуназиб[†] ГӀяхӀхабар балахъули, руркъули, ва, адамтазибси гьарилра изалара, хъябшдешра сагъдирахъули, ГӀиса лебилра Галилеякад вашулри[+]. 24Иличила хабар лебилра Сириялизиб тӀинтӀбиуб. Лебилра хилиптира, декӀар-декӀарти излумани буцибтира, жиндралабиубтира, хӀял чебашутира, биркӀанти дуцибтира Иличи бикулри. Илди лебилра Илини сагъбирутири[+]. 25Галилеялизибадти, ВецӀшагьарлизибадти, Ерусалимлизибадти, Ягьудеялизибадти[†] ва Иордан хӀеркӀла итатӀибадти, бахъал халкь Илис гӀергъи башулри[+].

### 5


Дубурличибси ГӀисала вягӀза

1Бахъал халкь чебаили, Ил дубурличи ацӀиб. Илав кайибхӀели, Иличи мутагӀялимти гъамбиуб. 2Илини илди руркъескайиб, ишдигъунти гъайличил:

3[•]– ТалихӀчебти саби рухӀлизиб мискинти, сенкӀун илдала саби Зубрала ПачяхӀдеш.

4ТалихӀчебти саби бисути, сенкӀун илди харибиру[+].

5ТалихӀчебти саби малхӀямти, сенкӀун илдани ванза букьурлибурцу[+].

6ТалихӀчебти саби хӀялалдешгӀебли гушти ва милигти, сенкӀун илди лукъан[+].

7ТалихӀчебти саби уркӀецӀичебти, сенкӀун илди уркӀецӀили бургу[+].

8ТалихӀчебти саби уркӀби умути, сенкӀун илдани Аллагь чейу[+].

9ТалихӀчебти саби даршудеш кабилзахъанти, сенкӀун илдас Аллагьла дурхӀни или, бикӀар[+].

10ТалихӀчебти саби бархьдеш багьандан дугӀаибти, сенкӀун илдала саби Аллагьла ПачяхӀдеш.[†]

11ТалихӀчертира хӀуша, хӀушаб биргухӀели ва Ну багьандан хӀушаб гӀергъикабикибхӀели, ва вайти дурухӀели.

12ХӀилнадиркьеная ва разидиирая, сенкӀун халаси саби зубрачибси хӀушала шабагъат! ХӀушаб гьалаб биубти идбагунира илкьяйда дугӀиутири[+].


ХӀуша – дунъяла шала

13[•]ХӀуша – ванзала зе сарра. Зела тӀем беткахъалли, селичил вирара илди гӀурра зукьидиахъес? Илди селисалра манпагӀятхӀедирар, адамтази ганздарахъес лайдакӀалли ахӀенси.

14ХӀуша – дунъяла шала сарра. Дубурла бекӀличибси шагьар дигӀянбиэс хӀебирар. 15Абалкахъи, чирагъ хъабала уди кахӀебирхьуну, кьасиличи кабирхьу ва хъулибти лебтасалра ил шалабикӀар[+]. 16Илкьяйда хӀушала шалара адамтала гьалаб ухесбиаб, илдани хӀушала гӀяхӀти баркьудлумира чедиэсли, хӀушала Зубрала Дудешлис дезара бикӀесли.


ГӀисани Зегъа баянбирни

17ХӀуша пикримадикӀудая, Ну Зегъа[†] яра идбагуни уббяхъес вакӀибси сай или: уббяхъес вакӀибси ахӀенрану, бетерхахъес вакӀибсира Ну. 18ХӀекьдеш бурулра хӀушази: зубри ва мусни лералли, Зегъализиб ца биштӀаси хӀярпалра, ца къелалра бетхӀейхъур – гьар секӀал детерхайчи[+]. 19ХӀера, ишди хъарбаркьуназибадли бегӀлара камси буунси, адамти илкьяйда бурсибарибси, Зубрала ПачяхӀдешлизив бегӀлара виштӀасилизи вейгӀи вирар. Сунени, дузра дузахъули, бурсира барибси биалли, Зубрала ПачяхӀдешлизив бегӀлара чевяхӀсилизи вейгӀи вирар[+]. 20ХӀушази викӀулра, эгер хӀушала хӀялалдеш табтарчибалайчирра,[†] парисейталайчирра чедихӀедухъалли, хӀуша Зубрала ПачяхӀдешлизи ахӀедицӀудая[+].


Даршуирниличила

21ХӀушани бакьира гьалабла адамтази бурибси: «Камаршид, чи-биалра кавшибси судличи лайикьси сай». 22Ну викӀулра хӀушази: гьарилра, сунела узичи гьимукӀибси, судлизи ведили вирар. Сунела узис «селраагар адам» викӀусини Халамажлисла[†][*] гьалар жавабкардеш диху. Узис абдал викӀусиличи биалли, жагьаннабла[†] цӀа хӀерли саби. 23Кьурбандирхьличи кьурбан хибхӀели, узила хӀечил кьидадеш лерниличила хӀед гьанбикалли, 24кьурбан илаб батурли, узичи укьенну, даршукайи ва, гӀур чарухъи, хӀела кьурбан бара. 25ХӀу гӀяйиблаирусиличил гьуйчив левалли, къалаба-къалабали даршуирен – илизи хӀу судлизи хӀеведахъес ва судьяли къуллукъчизи ведили, туснакълизи кахӀетахъес багьандан[+]. 26ХӀекьдеш бурулра хӀези: бегӀла гӀергъисигъуна къарапулра балли хӀебедили, хӀу илавад дурахӀелхъад.


Гъаргъси хьулличилси хӀер

27ХӀушани бакьира бурибси: «Зина мабирид». 28Ну хӀушази викӀулра: хьунул адамличи гъаргъси хьулличил хӀерикӀуси гьарилра, сунела уркӀилизив иличил зина барибси сай[+]. 29Эгер хӀела балуй хӀуй хӀу чевулкӀахъули виадли, ил дурабитӀен ва хӀечибад лайбакӀа, сенкӀун хӀела лебилра кьаркьала жагьаннаблизи лайбакӀахъесичиб, ца биркӀан бебкӀили хӀед гӀяхӀил саби. 30Эгер хӀела балуй някъли хӀу чевулкӀахъули виадли, чеббяхъяну, хӀечибад гьарахъбара, сенкӀун хӀела лебилра кьаркьала жагьаннаблизи лайбакӀахъесичиб, ца биркӀан бебкӀили хӀед гӀяхӀил саби[+].


Магьар кабуршниличила

31[•]Бурили саби: сунела хьунуйчил чи декӀарикаллира, магьар кабушнила кагъар бедаб, или. 32Ну викӀулра хӀушази: чи, зинахӀериубкъи, сунела хьунуйчил декӀариркаллира, илини илис хиянатриахъес сабабра лугули сай; декӀаррикибсиличи чи хъайчикайалра, илра хиянатирули сай.


Хъяличила

33ГӀурра хӀушани бакьибси саби жявхӀелла адамтази бурибси: «Хъялис къянамайруд, ХалавегӀилла[†] гьалар хӀела хъями тамандирен». 34Ну биалли викӀулра хӀушази: хъямамаркьуд бекӀлил: я закличира или, сенкӀун ил Аллагьла тах саби;[+] 35я ванзаличира или, сенкӀун ил Илала кьяшмиула саби, я Ерусалимличира или, сенкӀун ил чевяхӀси Пачала шагьар саби, 36я хӀела бекӀличира или, сенкӀун цалра гъез – я цӀуба, я цӀудара бетаахъес хӀейрухӀели. 37ХӀушала «гӀе» «гӀели» биаб, хӀушала «ахӀен» «ахӀенли» биаб; илала дурарадти – илди илбислизирадти сари.


Вайлис къаршидеш мадирид

38[•]ХӀушани бакьирая бурибси: «ХӀуйс – хӀули ва цуйс – цула». 39Ну биалли викӀулра хӀушази: вайсилис къаршидеш мадиридая. ХӀела балуй ляжилизи бяхъялли, иличи итилра шурбара; 40хӀела хӀева кебасес дигули, чи судлизиахъалра, илис гӀябара беда. 41Чили хӀези гуждан сунечил ца верс ахъахъалра, хӀуни иличил кӀел ахъа. 42ХӀези гаикӀусилис беда, хӀезибад чеблалис сасес дигусилизивадра гӀелуммалзад[+].


ХӀушала душманти дигахъеная

43ХӀушани бакьира бурибси: «ХӀела мякьлавси дигахъен ва хӀела душмайчи гьимичевли вии». 44Ну биалли викӀулра хӀушази: хӀушала душманти дигахъеная; хӀуша дугӀиутасра дулгеная,[+] 45хӀушала Зубрала Дудешла дурхӀнили детаэс багьандан, сенкӀун Илини саби Сунела берхӀи гӀясикартачира малхӀямтачира абулхъахъуси, ва Илини сари хӀялалтачира хӀялалагартачира заб-марка дурхьути[+]. 46ХӀуша чус дигахъути хӀушабра дигахъадалли, илизиб хӀушаб сегъуна шабагъат леба? Ил ахӀену бируси хӀекь бурчантанира? 47Эгер хӀуша хӀушала узбасцун саламдикӀули диадалли, се хасси бирулрая? Ил бирули ахӀену урхӀла халкьлира?

48ХӀебиалли, дартакьуртили диирая, хӀушала Зубрала Дудеш вартакьурли виубси кьяйдали[+].

### 6


Садакьаличила белчӀуди

1ХӀердикӀеная, адамтази чедаахъесцун хӀялалдеш мадиридая. Или бирадалли хӀушаб хӀушала Зубрала Дудешлизибад шабагъат хӀебирар. 2ХӀебиалли, садакьа бирухӀели, синагугуназибти[†] ва кьакьурбазибти, чус адамти дезабикӀахъес бузути кӀибяхӀянтиван хӀу вявмайкӀуд. ХӀекьдеш бурулра хӀушази: илдани чула шабагъат кайсули саби[+]. 3ХӀела биалли, садакьа бирухӀели, балуй някъли бируси алгъай някъли мабагьаб, 4садакьа дигӀянали бетаахъес багьандан. ИлхӀели, дигӀянали бирусира чебиуси, хӀела Дудешли хӀу шабагъатлаирури.


Балга-дугӀяличила

5[•]УлгухӀелира, синагугуназиб ва кьакьурбала хӀябкьяйтачиб тӀашбизурли, адамтази саби булгули чебаахъес дигахъути, кӀибяхӀянтиван майруд хӀу. ХӀекьдеш бурулра хӀушази: илдани гьаннадал чула шабагъат кайсули саби[+]. 6ХӀу улгухӀели, хӀела хъули ацӀи, унзара гӀекӀили, хӀечил чехӀейули Левси, хӀела Дудешлис балга бара. ИлхӀели, дигӀянали бирусира чебиуси, хӀела Дудешли хӀу шабагъатлаирури. 7ДулгухӀели, урхӀла адамтаниван, дахъал гъай мадиридая, илди пикрибикӀути саби дахъал дурниличибли чула бикьу, или[+]. 8Илдачи мешумадиркудая, сенкӀун хӀушала Дудешли хӀушани тиладибарайчира хӀушала агри селизиб сабил балуси сабину. 9Дулгеная ишкьяйда:

Зубрачивси нушала Дудеш,
ХӀела у дурхъабираб!
10ХӀела ПачяхӀдеш бакӀаб,
зубрачибван, ванзаличибра
ХӀела ари бетерхаб![+]
11ИшбархӀи хӀяжатси кьацӀ нушаб биха;[+]
12нушаб чеблалиубтас нушани далтуливан,
нушала чеблумира хасардати;
13нуша хӀялумцӀниличи детмадиркахъаба,
илбислизирад дерцахъаба[+].

14ХӀуша адамтала хатӀабачирад чердурхадалли, хӀушачивад хӀушала Зубрала Дудешра чевурхар,[+] 15амма хӀуша адамтачирад черхӀедурхадалли, хӀушала хатӀабачивад хӀушала Зубрала Дудешра чевхӀерхар[+].


Дубурцниличила

16Илкьяйда хӀуша дубдурцухӀелира кӀибяхӀянтиван дамкьурли камадилзадая, илдани дирар дамкьурти дяхӀ кадурцути – дуббурцути саби или адамтас гьанбикахъес. ХӀекьдеш бурулра хӀушази: илдани чула шабагъат кайсули саби. 17ХӀу дубуцибхӀели, дяхӀра дирца, гъезра хъарсдара, 18адамтала гьалав ахӀи, чехӀейули хӀечил Левси, хӀела Дудешла гьалав дубуцили гьалаизес багьандан. ИлхӀели, дигӀянали бирусира чебиуси, хӀела Дудешли хӀу шабагъатлаирури.


Зубрачибси хазналичила

19[•]Ванзаличир хӀушани хазнурби цаламадирхъидая, сарира имсли яра сигли заядирахъути, яра хъулкнани, хъулри урдуркъили, дилгӀути,[+] 20амма зубрачир хазнурби цаладирхъеная, илар илди я имсли, я сигли заяхӀедиру, я хъулкнани, бухӀнахъили, хӀедилгӀя,[+] 21сенкӀун хӀела хазна лебихӀиб хӀела уркӀира бирар.


ХӀули – чирагъ

22ХӀули – чархла чирагъ саби. ХӀела хӀули шалал биалли, лебилра чархра шалали бирар; 23амма хӀули вайтӀа биалли, лебилра чархра цӀябли бирар. ХӀезибси шала цӀябдеш биалли, цӀябдеш сегъуна бирара гьатӀи?!

24Чилра кӀел хужаимлис къараваш виэс хӀейрар: ил цаличи гьимичевли вирар, цархӀил – дигахъу; цалис марли вирар, цархӀил – мучлахӀейру. ХӀушанира цагьакӀли кӀилис – Аллагьлисра давлалисра къуллукъбирес хӀедирудая![+]


Къайгъначила

25Илбагьандан хӀушази викӀулра: хӀушала жайчила яра чархличила къайгъилизимадиркудая, се букусив, се бужусив яра се челгьусив или. Жан беркайчир ва чарх палтарличир мягӀничерти ахӀену гьатӀи? 26Зубрала арцантачи хӀердизирая: илди я делгӀули ахӀен, я иршули ахӀен, я усурбази дурчули ахӀен; хӀушала Зубрала Дудешли илди далхули сай. ХӀуша илдачир кьиматчерти ахӀенрав гьатӀи[+]? 27Яра хӀушазивадли цалра къайгъилизиикибсини ца сягӀяталра сунела гӀямру гӀеркъадиахъес вирару? 28Палтар-кьяшличилара сен къайгъназиртирая? ХӀеръая, авлахъла вавни секьяйда духъулил. Илди я дузули ахӀен, я душули ахӀен; 29викӀулра хӀушази: Сулайбанра валли, сунела чевяхӀдешлизив, илдазибадли цалраван вегӀируси ахӀенри. 30Эгер ишбархӀи лебси, амма жягӀял печлизи лайбикӀуси авлахъла кьар Аллагьли илкьяйда бегӀбирули виалли, Илини хӀуша гьатӀира ункъли дегӀхӀедирурав, камли дирханти[+]?

31ХӀебиалли къайгъилизимадиркудая ва мадикӀудая: «Нушани се букуси?» яра «Се бужуси?» яра «Се челгьуси?» 32СенкӀун урхӀла халкь илди лерилра даргес умцӀули саби. Илди лерилра хӀушаб гӀягӀнити диъниличила хӀушала Зубрала Дудешли балуси саби.

33ХӀуша гьаланачи умцӀеная Аллагьла ПачяхӀдешлигӀир[†] ва Илала хӀекьдешлигӀир – цархӀилти лерилра секӀал хӀушаб гили дирар. 34ЖягӀялла бархӀиличила кьакьамадикӀудая, сенкӀун жягӀялла сунечила саби къайгъилизибиркур: гьарил бархӀилис сунела къайгънира даибти сари.

### 7


УцӀала ва зехни

1[•]Чилра гӀяйиблизимарцид, хӀура хӀерцури, 2сенкӀун, хӀушани сегъунти гӀяйибти дарадалра, илдигъунти хӀушабра диру; сегъуна умцлаличил умцадалра, илгъуна умцлаличил хӀушабра умцу[+]. 3Сен хӀу хӀела узила хӀуйзибси уцӀалаличи хӀерикӀулрив, хӀела хӀуйзибси зехни хӀясибхӀебирули? 4Яра, секьяйда бурида хӀела узизи: «Биха, хӀела хӀуйзибси уцӀала дурайсис», хӀелайзиб зехни лебли биалли? 5КӀибяхӀян! Гьаланачи хӀела хӀуйзибси зехни дураса, илхӀели чебиид хӀела узила хӀуйзибси уцӀала сен дурасес вирарал.

6Хурас хӀялалсира малугадая, хӀушачи ласдиубли, хӀуша гъярхӀедердахъес. Цурмала гьала жавгьар духурира маргьидая – илдази ганзхӀедарахъес[+].


Тиладибиреная, умцӀеная, кьутӀдикӀеная

7[•]Тиладибиреная, ва хӀушаб луга; умцӀеная, ва хӀушани бургидая; кьутӀдирхъеная, ва хӀушаб гьаргдиру: 8сенкӀун гьарил тиладиикӀусини кайсуси саби, умцӀусини бургуси саби ва кьутӀикӀусилис гьаргбируси саби[+].

9ХӀушала ургав, уршили кьацӀ тиладибарибхӀели, суненира къаркъа бедес вируси, адам леву? 10Яра, бялихъ тиладибарибхӀели, чӀичӀала бедеси?

11ХӀера, хӀуша сецад вайти диадалра, хӀушала дурхӀнас гӀяхӀти дарес балулрая, хӀебиалли хӀушала Зубрачивси Дудешлира тиладибарибтас гӀяхӀдешуни луга[+].

12Илбагьандан гьарил секӀайзир, адамти хӀушачил секьяйда биубли дигулрал, илкьяйда адамтачил хӀушара диреная, сенкӀун Зегъара[†] идбагунира илкьяйда бикӀули саби[+].


ГӀямруличи аркути кьакьати къапу

13[•]Кьакьати къапулизирад адацӀирая. Улхниличи аркути къапу гьарзати, гьуни бягӀуси саби, ва бахъал ил гьуйчибад аркьули саби. 14ГӀямруличи викути къапура кьакьати, гьунира гъярцӀа саби, ва камтани сари илди дургути.


Галга цӀедеш хӀясибли бала

15[•]Мазалагъуна куцличил хӀушачи башути, амма, бухӀнабад буцӀи сабти, къалпти идбагуназирад мяхӀкамдиирая[+]. 16Чула цӀедешличибли баладая илди. Муръухьличирад тӀутӀи яра хӀянзиличирад инжир дурчув? 17Гьарилра гӀяхӀси галгали гӀяхӀти цӀедеш луга, вайси галгали биалли вайти цӀедеш луга[+]. 18ГӀяхӀси галгали вайти цӀедеш гес хӀебирар, я вайси галгали гӀяхӀти цӀедеш гес хӀебирар. 19ГӀяхӀти цӀедеш хӀелугуси гьарилра галга кабяхъили, цӀаличи чебилкьа[+]. 20ХӀера, чула цӀедешличибли баладая илди.

21Набзи «ХалавегӀил,[†] ХалавегӀил!» викӀуси гьарил, Зубрала ПачяхӀдешлизи ахӀейцӀур, амма Зубрачивси Дила Дудешла амру таманбируси айцӀур. 22Ит бархӀи Набзи бахъли иру: «ХалавегӀил, ХалавегӀил! ХӀела уличирли ахӀенрив нуша вягӀзуртадиркьути? ХӀела уличирли ахӀенрив жиндрира дурайути? ХӀела уличирли ахӀенрив дахъалгъунти гӀяламатунира дирути?»[+] 23ИлхӀели илдази бурисра: «Нуни хӀуша бекӀлил далути ахӀенра; набчирад гьарахъдикирая, зегъаагарти»[+].


ГӀякьлукар ва гӀякьлуагар юртани лушанти

24[•]Гьарилра Дила гъайличи лехӀихъуси, илди тамандируси, Нуни мешуурцисра хьулчиличиб юрт белшунси духуси адамличил. 25ХӀера, заб-марка дариб, хӀуркӀби чедидерхур, бурямти духъун ва лерилра ил юртличи чедухъун, амма юрт гъятӀхӀебиуб – шурличиб тӀашбатни багьандан. 26Гьарилра Дила гъайличи лехӀихъуси, амма илди таманхӀедируси, сунела юрт гъумличиб тӀашбатурси, гӀякьлуагар адамличи мешуиркур. 27ХӀера, заб-марка дариб, хӀуркӀби чедидерхур, бурямти духъун ва лерилра ил юртличи чедухъун, ил юрт гъятӀбиуб – илала гъятӀбиънира халасири[+].

28ГӀисани илди гъай тамандарибхӀели, халкь Илала белчӀудиличи тамашабирутири, 29сенкӀун Илини илди, илдала табтарчибаниван[†] ахӀи, арила вегӀливан руркъулри[+].

### 8


Сисела изайзивси сагъварни

1[•]Дубурличивад кацӀибхӀели, Илис гӀергъи бахъал халкь арбякьун. 2ХӀера, Иличи сисела изай[*] уцибси адам гъамиуб ва, Илис икрамра бирули, иб:

– ХалавегӀил,[†] ХӀед дигадли, ну умуварес вируд[+].

3Някъ гьабатурли, ГӀиса иличи гачикиб ва иб:

– Дигулрану умуии.

Ил адам бусягӀятал сиселизивад умуиуб. 4Илизи ГӀиса викӀар:

– Вари, чизилра мабурид, амма чеахъес кашишличи[†] укьен ва, Мусани[†] хъарбарибси савгъат, кьурбанбара. Ил адамтас бикьридешли бетарар[+].


Римла даршбекӀла вирхни

5[•]ГӀиса Капернаумлизи вакӀибхӀели, Иличи даршбекӀ[†] гъамиуб ва хьарбаиб:

6– ХалавегӀил! Дила къараваш лев хъулив кайхьи, биркӀанти дуцили ва кахли гӀязабуркӀули.

7ГӀиса илизи викӀар:

– Ну вакӀили, ил сагъирис.

8ДаршбекӀли биалли, жаваблибиахъубли, иб:

– ХалавегӀил! ХӀу дила юртлизи ацӀес, ну лайикьли ахӀенра. ЧӀянкӀли ХӀуни ца гъайа – дила къараваш сагъирар. 9СенкӀун нура цархӀилла арилиувси адам сайра, амма дила арилиубти бургъантира леб. Илдазивад цализи «Укьен» или, бурасли, ил аркьян, цархӀиллизи «Иша ваши» или, бурасли, лявкьян. Къаравашлизира «Ит секӀал бара» или, хъарбарасли, илинира бирули сай.

10Илди гъай дакьили, ГӀиса тамашаиуб ва, Сунес гӀелабад лябкьутази иб:

– ХӀекьдеш бурулра хӀушази: ишабсигъуна цӀакьси Набчи бирхни Израиллизибра чехӀебаира[+]. 11ВикӀулра хӀушази: магъриблизибад[†] ва машрикьлизибад[†] бахъал лябкьян, ва Зубрала ПачяхӀдешлизиб Ибрагьимличил,[†] ГӀисакьличил, Якьубличил кьумур-алав кабирар;[+] 12ПачяхӀдешла дурхӀни биалли, дурала цӀябдешлизи лайбакӀили бирар: илар бисара, цулбала кьяржарра дирар[+].

13ГӀисани даршбекӀлизи иб:

– Укьен, хӀу вирхусиван хӀед бетра бетарар.

Илала къараваш илхӀяйзив сагъкайуб[+].


Петерла хъубеш неш ва цархӀилти сагъбарни

14[•]ГӀур ГӀиса Петерла юртлизи ацӀиб ва руржери чедухъи карихьунси, илала хъубеш неш чераиб. 15ГӀиса илала някъличи гачикиб ва изала беткахъиб. Илмадан аризурли, ил илдас кьумур балкьарахъескарииб[+].

16БархӀи ахъибхӀели, Иличи бахъал жиндразибти адамти хиб, ва Илини, гъайличил жиндри дурайули, лебилра сагъбариб. 17ГӀисайя идбагличибадли багьахъурси бетерхур. Ил викӀусири: «Илини нушала гьунарагардеш касиб ва излуми духиб».


КӀел адамлис ГӀисас гӀергъи букьес дигули саби

18[•]Сай-алав бахъал халкь чебаили, ГӀисани сунела мутагӀялимтази къаякъличиб итил дубличи арбукьяхъес хъарбариб[+]. 19ИлхӀели ца табтарчини,[†] Иличи гъамиубли, иб:

– МугӀяллим! ХӀу чина аркьядлира ХӀед гӀергъи лявкьяс.

20ГӀиса илизи викӀар:

– Гурднала пукьни лер, зубрала арцанталара лер, амма Инса Уршилис[*] бекӀ кабихьесалра мер агара.

21Илала мутагӀялимтазивадси цархӀилли Илизи иб:

– ХалавегӀил! Пурбанбара, гьаланачи дила дудеш хӀяриихьахъес укьяхъес.

22Амма ГӀисани илизи иб:

– БебкӀибтани чула бебкӀибти хӀярибихьаб, хӀу Наб гӀергъи ваши.


ГӀисани бурям паргъатбиахъни

23[•]Ил къаякъличи ацӀибхӀели, Илала мутагӀялимтира Иличил барх кабииб. 24ХӀера, урхьуличиб хӀекьли цӀакьси бурям ахъбиуб ва къаякъ ругертани кӀапӀбирескабииб, амма Ил усулри. 25ИлхӀели мутагӀялимтани, Иличи гъамбиубли, чеваргъахъиб ва иб:

– ХалавегӀил! Дерцахъаба, нуша улхулира.

26Илдази викӀар:

– Сен хӀуша илцад урухкӀутирав, камли дирханти?

ГӀур, айзурли, бурямлис ва урхьулис къадагъабариб, ва хӀекьли халаси лехӀдеш чебихьун[+]. 27Адамти биалли, тамашабирули, бикӀутири:

– Чи саяра Иш – Сунес бурямти ва урхьни мутигӀси?


КӀел жиндралабиубти сагъбарни

28[•]ЦархӀил дубличи саили, Гадаралантала мер-мусаличи вакӀибхӀели, иникъхӀябразибад Иличи жиндрани буцибти кӀел адам дурабухъун. Илди илцадра кьяркьтири, хӀятта чилра ил гьунчивад шулумухъес вирули ахӀенри. 29ХӀера, илди вявбикӀесбииб:

– ХӀед нушазибад се хӀяжатлив, Аллагьла Урши? ХӀу иша заманалис гьалар нуша гӀязабдеркӀес вакӀилри[+].

30Илдачибад гьарахълиб цурмала халаси хӀенкь гӀяйбикӀулри. 31Жиндрани Илизи тиладибариб:

– Нуша дураибхӀели, цурмала хӀенкьлизи дархьаба.

32Илини илдази иб:

– Дукьеная.

Илди, адамтазирад дурадухъи, цурмази ардякьун. Лебилра цурмала хӀенкь гъятӀбулхъличибад урхьулизи тӀяхӀкабухъун ва шизиб алхун. 33ЦурмигӀелаби, дуцӀли бякьи, шагьарла халкьлизи гьар секӀайчила, жиндралабиубтас бетаурсиличила буриб. 34ХӀера, лебилра шагьарла халкь ГӀисас гьала бакӀиб ва, чула мер-мусаличивад арукьяхъес, Илизи тиладибухъун[+].

### 9


БиркӀанти дуцибси сагъварни

1[•]ИлхӀели ГӀиса, къаякъличи ацӀили, урхьуличивад ветахъикили, Сунела шагьарлизи чарухъун[+]. 2ХӀера, Иличи, убушличи кайхьили, биркӀанти дуцибси хиб. Илдала бирхни чебаили, ГӀисани биркӀанти дуцибсилизи иб:

– ЧӀумайкӀен, дурхӀя! ХӀела бунагьуни хасардатурти сари[+].

3ИлхӀели цабехӀти табтарчиби[†] чула саби пикрибухъун: «Илини Аллагь валтӀули сай»[+]. 4ГӀисани, илдала пикруми далули, иб:

– Сен хӀушала уркӀбазирти пикруми гӀяситив? 5Се гьамадлив эс: «ХӀела бунагьуни хасардатурти сари» или, яра «Айзину вашен» или? 6Амма хӀушани багьирая: ванзаличир бунагьуни хасардалтес Инса Уршила ари лебси саби.

ИлхӀели биркӀанти дуцибсилизи викӀар:

– Айзину, убушра касили, хӀела хъули арукьен.

7Ил адам айзур ва хъули арякьун. 8Халкьли биалли, ил чебаили, кахбиубли, адамтас илгъуна ари бедибси Аллагьлис дезабариб.


Матпей живарни

9[•]Илад аркьули, ГӀисани хӀекь бурчуси мерличив кайибси Матпей бикӀуси адам чеиб ва илизи викӀар:

– Наб гӀелавад ваши.

Ил, айзурли, Илис гӀелавад арякьун. 10ГӀиса кьумур-алав кайибхӀели, бахъал хӀекь бурчантира,[†] бунагькартира бакӀили, Иличил ва Илала мутагӀялимтачил барх кабииб. 11Ил чебаили, Илала мутагӀялимтази парисейтани иб:

– Сен хӀушала мугӀяллим хӀекь бурчантачил ва бунагькартачил укусив[+]?

12ГӀисани ил бакьили, илдази иб:

– Тухтур хӀяжатси аратас ахӀенну, зягӀиптас сай. 13«Кьурбан ахӀи, уркӀецӀи дигулра» се ибсил, дякьи, багьирая. Ну гӀябидуни[†] жибарес вакӀибси ахӀенрану, бунагькарти жибарес вакӀибсира[+].


Дубурцниличила

14[•]ИлхӀели Иличи ЯхӀъяла мутагӀялимти бакӀиб ва бикӀар:

– Сен нушара, парисейтира[†] дубдурцухӀели, ХӀела мутагӀялимти дубхӀебурцутив[+]?

15Илдази ГӀисани иб:

– Мекъличибти хумарбиэс бирару, эгер гелешмеш чучил виалли? Амма бурхӀни ляркьян, чучивад гелешмеш аркути – илхӀели илди дуббурцар[+].

16Дуркьа палтарличи чилилра сагаси чӀянкӀила декӀа чехӀейбу, сенкӀун илгъуна декӀа кабиръур ва тӀярхъи гьатӀира халабиур. 17Сагати чягъир чилилра дуркьа тӀагьнази кахӀертӀу, сенкӀун илди гъярудар, чягъир дурааркьян ва тӀагьни заядирар. Сагати чягъир сагати тӀагьнази картӀу – кӀидехӀалра калахъес багьандан.


Синагугла хӀякимла рурси ва зягӀипси хьунул адам сагъбарни

18[•]Илдази илди дурухӀели, ГӀисачи ца хӀяким гъамиуб, Илис икрамбариб ва иб:

– Бара гьанна дила рурси ребкӀиб. ХӀу вакӀили, иличи някъ чебуцадли, ил мицӀиррирар.

19Айзурли, ГӀиса иличил арякьун. ГӀисачил бархли Илала мутагӀялимтира арбякьун.

20ИлхӀели, вецӀнукӀира дус хӀили рашуси, зягӀипси хьунул адам гӀеларад гъамриуб ва Илала гӀябала дубличи гачрикиб, 21сенкӀун ил сунези сари рикӀулри: «Илала гӀябаличи гачрикаслира ну арарирус»[+]. 22ГӀисани, шуряхъили, ил чераили, иб:

– ЧӀумарии, рурси! ХӀела рирхнили хӀу рерцахъири.

ИлсягӀятличирадал хьунул адам сагъриуб[+].

23ХӀякимла хъули вакӀибхӀели, ГӀисани, хӀярибирхьухӀели жибирути шяллитӀчибира, гъузгъалдибиубти адамтира чебаиб 24ва илдази иб:

– Дурадухъеная ишарад, рурси ребкӀили ахӀенну, русули сари.

Илди лебилра Иличибад дукаркӀутири[+]. 25Адамти дураибхӀели, Илини, ацӀили, рурсила някъ буциб ва рурси аризур[+]. 26Иличила хабар лерилра мусначи тӀинтӀбиуб.


ГӀисани кӀел сукъур сагъбарни

27Илавад аркьухӀели кӀел сукъур ГӀисас гӀелабадбикиб ва вявбикӀесбииб: «Даудла[†] Урши, уркӀецӀибара нушачи!»[+]. 28Хъули ацӀибхӀели, сукъурти Иличи гъамбиуб. ГӀиса илдази викӀар: «ХӀуша дирхулрав Нуни ил барес вирниличи?». Илди Илизи бикӀар: «ГӀе, ХалавегӀил!».[†] 29ИлхӀели Ил илдала хӀулбачи гачикиб ва иб: «ХӀуша дирхусиван бетааб хӀушаб»[+]. 30Илдала хӀулби гьаргдиуб. ГӀисани кьяркьли буриб:

– ХӀердикӀеная, чизилра мабалахъадая[+].

31Илдани биалли, дурабухъи, лерилра илди мусначиб Иличила хабар тӀинтӀбиахъуб[+].


Жиндралаиубси тилхъавси сагъварни

32Илди дурабухъунхӀели, жиндралаиубси тилхъавси адам Иличи киб. 33Жинд дураибхӀели, тилхъавси адам гъайикӀесвяхӀиб. Адамти, тамашабиубли, бикӀулри: «Илгъуна анцӀбукь гьанналис гьалаб Израиллизиб биубси ахӀенри». 34Парисейти биалли бикӀулри: «Илини жиндрала талхъа цӀакьличил жиндри дурайули сай»[+].


Арши дахъал сари, амма хӀянчизарти камли

35ГӀиса лерилра шагьурти-шимикад чедиверхур, синагугуназиб[†] адамти руркъули, Аллагьла ПачяхӀдешличила[†] ГӀяхӀхабар балахъули ва адамтазибси гьарилра изалара, хъябшдешра сагъдирахъули.

36Учибикибти адамти чебаили, Илини илдачи уркӀецӀибариб, сенкӀун илди букӀунагар мазаван тӀутӀулири ва хӀялагарбиублири[+]. 37ИлхӀели Сунела мутагӀялимтази иб:

– Арши дахъал сари, амма хӀянчизарти камли саби. 38ХӀебиалли аршила Хужаимлизи тиладидикӀеная, хӀянчизарти аршиличи дураахъес багьандан[+].

### 10


ВецӀнукӀира чеббикӀни

1[•]Сунела вецӀнукӀира мутагӀялим жибарили, жиндри дурайахъес ва сегъуна-дигара изалара, хъябшдешра сагъдирахъес, ГӀисани ари бедиб. 2ВецӀнукӀира вакилла[†] уми ишди сари: цаибил Симун, сунесра Петер бихьибси, илала узи Андрей, Зебедейла Якьуб ва илала узи Югьан, 3Пилипп ва Барталамей, Пама ва хӀекь бурчан Матпей, Алпейла Якьуб ва Паддей, 4Кананит[*] Симун ва Искариут Ягьуда, суненира Ил уведибси.


ГӀисани вецӀнукӀира бурхьули сай

5Илди вецӀнукӀира бархьили, ГӀисани илдази хъарбариб:

– УрхӀла халкьла гьундурачи армякьяда ва самариялантала шагьарлизира духӀнамайхъуда. 6Гьала-гьала дукьеная Израилла чеббалкӀунти мукьрачи[+]. 7АрдякьунхӀели, Зубрала ПачяхӀдеш гъамбиъниличила вягӀзурти диреная[+]. 8ЗягӀипти сагъбиреная, бебкӀибти мицӀирбиреная, сисела изайзибти умубиреная, жиндри дурайэная, матъал касибси, матъал бедлугеная[+].

9ХӀушачил дарх кисназир арц камайсидая: я мургьи, я арц, я дубси; 10гьуйчи я тавра, я кӀидехӀ палтар, я дабри, я гӀяйса камайсидая, сенкӀун хӀянчизар беркайчи лайикьси сай. 11Чидил шагьарлизи яра шилизи дакӀадалра, илав чи лайикьси левал ахтардибарили, ардукьяйчи илар кавленая. 12Хъули адицӀухӀели, салам лугеная. 13Эгер хъали иличи лайикьли биалли, хӀушала саламатдеш илизи лябкьян; эгер лайикьли хӀебиалли, хӀушала саламатдеш хӀушачи чарбулхъан. 14Рахли чили-биалра хӀуша кьабулхӀедарадалли, яра хӀушала гъайличи лехӀхӀехъалли, хъулирад яра шагьарлизирад аркьухӀели, хӀушала кьяшмачирти хясара пяхӀдарая[+]. 15ХӀекьдеш бурулра хӀушази: кьиямала бархӀи ил шагьарлисичиб Садумла ва Гамуррала ванзурбас гьамадли бирар.


ГӀергъикабиркниличи ГӀисани мутагӀялимти хӀядурбирули сай

16[•]ХӀера, Нуни хӀуша буцӀази мазаван дурхьулра: пасихӀтили диирая, тяп чӀичӀлумиван ва гӀяйибагартили – тяп лагьниван[+]. 17Адамтазирад мяхӀкамдиирая: илдани хӀуша мажлисунази дедлугара, чула синагугуназир[†] гӀярчумагуначил итура, 18Ну багьандан хӀуша мербекӀуначи ва пачначи аркура, илдас ва урхӀла адамтас бикьридеш диридая[+]. 19ХӀуша удедлугухӀели пикримадикӀудая: секьяйда ва се бурусил, сенкӀун ил сягӀятлизиб хӀушани бурес гӀягӀниси багьахъурли бирар. 20ИлхӀели хӀуша хӀедирудану гъайдикӀути, хӀушала Дудешла РухӀ дирар хӀушазир гъайдикӀути[+]. 21Узини узи вебкӀахъес уведлуга, дудешли – дурхӀя; дурхӀни бегӀтачи къаршили кабилзан ва илди кабуршу[+]. 22Дила у багьандан лебилра хӀушачи гьимичеббирар, амма ахирличи бикайчи яхӀбуцибси верцили вирар[+]. 23Ца шагьарлизирад хӀуша дугӀиухӀели, цархӀиллизи дебширая. ХӀекьдеш бурулра хӀушази: Инса Урши вакӀайчи Израилла лерилра шагьурти чедидяхъесра бажардихӀедиркудая[+].

24МутагӀялим мугӀяллимличив чевси ахӀен, я лагъ сунела хужаимличив чевси ахӀен[+]. 25МутагӀялимлис сунела мугӀяллимгъунали виънира, лагълис сунела хужаимгъунали виънира баибси саби. Хъа вегӀлис Белзибул[*] бикӀули биалли, хъулибтас гьатӀира имцӀали бикӀар[+].

26Илбагьандан урухмакӀудая илдазирад, сенкӀун селра кӀапӀсира лебси ахӀен, сабира гьаргхӀебируси, селра дигӀянсира лебси ахӀен, сабира мягӀлумхӀебируси[+]. 27ХӀушази Нуни цӀябдешлизиб буруси, хӀушани бархӀила шалализиб буреная, лихӀилизи шивкӀивбарибсира хъулчрачибад балахъеная.

28Жан кадушес хӀебирули, кьаркьала кабуршутазирад урухмакӀудая; имцӀали урухкӀеная жанра кьаркьалара, жагьаннаблизи[†] дархьили, кадушес Вирусилизирад[+]. 29КӀел шанчяка къарапуллис ахӀену дирцути? ХӀушала Дудешла ари агарли, илдазибад цалра ванзаличи кахӀебиркур. 30ХӀушалакӀун бургачирти лерилра гъезра дейгӀунти сари. 31УрухмакӀудая: хӀуша дахъал шанчякначир кьиматчерти сарра[+].


Жан мяхӀкамдарни ва детахъахъни

32Илкьяйда, адамтала гьалав дакӀу-гьаргли Ну чили кьабулвараслира, Дила Зубрала Дудешла гьалав Нуни сайра кьабулирис[+]. 33Адамтала гьалав Ну чили чеввяхъяслира, Дила Зубрала Дудешла гьалав Нуни сайра чевирхъис[+]. 34[•]Ну ванзаличи даршудеш хили вакӀибсилизи халмайраба. Даршудеш хили вакӀибси ахӀенрану, тур хили вакӀибсира[+]. 35Ну вакӀибсира адам дудешлизивад, рурси нешлизирад, уршила хьунул хъубеш нешлизирад декӀарбарес. 36Адамлис душмантира – илала хъулибти саби.

37Дудеш яра неш чис Нуйчиб цӀакьли дигахъалра, Набчи лайикьли ахӀен. Урши яра рурси чис Нуйчиб цӀакьли дигахъалра, Набчи лайикьли ахӀен. 38Сунела къанчтӀал[†] кахӀесили, чи Наб гӀергъи вакӀалра, ил Набчи лайикьли ахӀен[+]. 39Сунела жан мяхӀкамдарибсини, илди детихъахъу, Ну багьандан жан детахъахъибсини, илди дургу[+].

40ХӀуша кьабулдирусини, Нура кьабулирулра, Ну кьабулирусини, Ну Вархьибсира кьабулирули сай[+]. 41Идбаг виъни багьандан, идбаг кьабулирусини идбагла шабагъат кайсу, гӀябид[†] виъни багьандан, гӀябид кьабулирусини, гӀябидла шабагъат кайсу. 42ХӀекьдеш бурулра хӀушази: ишди биштӀалтазивад цалисалра, Дила мутагӀялим виъни багьандан, хъабализир дяргӀиб шин чили дедаллира, илра сунела шабагъат агарли кахӀевлан[+].

### 11


ГӀисачила ШизибикӀан ЯхӀъяла суал

1[•]Сунела вецӀнукӀира мутагӀялимлис насихӀятуни дедибхӀели, руркъули ва вягӀзурти дирули, ГӀиса Галилеяла шагьуртикад арякьун. 2Туснакълизивси ЯхӀъяни МасихӀла[†] баркьудлумачила бакьили, сунела мутагӀялимти ГӀисачи бархьиб,[+] 3Илизи ишкьяйда бурахъес:

– ВакӀес гӀягӀниси Баягъи ХӀу сайрив, яра нуша цархӀилличи хӀерли диэс гӀягӀнилив?

4Илдас жаваблис ГӀисани иб:

– Дукьеная, чедаибтачилара, дакьибтачилара хӀушани ЯхӀъязи бурая: 5сукъурти чебианбирули саби, гӀяргаби башанбирули саби, сисела изайзибти умубирули саби, гӀянцӀаби бикьанбирули саби, бебкӀибти мицӀирбирули саби, мискинтас ГӀяхӀхабар балахъули саби. 6Набчи васвасхӀейубси талихӀчевси сай[+].


ЯхӀъячила ГӀисала гъай

7Илди арбякьунхӀели, ГӀиса халкьлизи ЯхӀъячила гъайикӀесвяхӀиб:

– БацӀавлахъличи хӀуша селичи хӀердикӀес дякьунрая? ДягӀли лавшарбируси чӀигӀяличирив гьатӀи[+]? 8Гьу, селичи хӀердикӀес дякьунрая? Пергер палтарла вегӀ адам чейэхӀе или гьанбикибу? Амма пергер палтар дихути пачнала кӀялгӀназиб саби бирути. 9ХӀуша чи чеэс дякьунрая? Идбаг? ГӀе, хӀушази бурулра: идбагличивра халаси сай[+]. 10Иличила ишкьяйда белкӀи саби: «ХӀера, Нуни ХӀед гьалав Дила чехьрукья урхьулра, илини ХӀед гьалаб ХӀела гьуни хӀядурбиру»[+]. 11ХӀекьдеш бурулра хӀушази: хьунул адамтани баркьибтала ургав ШизибикӀан ЯхӀъячив чевяхӀси чилра хӀейуб. Амма Зубрала ПачяхӀдешлизив виштӀалра иличив чевяхӀси сай[+].

12ШизибикӀан ЯхӀъяла бурхӀначибад гьанналичи бикайчи Зубрала ПачяхӀдеш хъярхъли гьалабяхӀбикӀули саби, цӀакь ибкьаибти ила абицӀулира саби[+]. 13ЯхӀъяс гьалабра, лебилра идбагунани ва Зегъали,[†] Зубрала ПачяхӀдешличила гьалахили балахъусири. 14Эгер иличи кьабулдикадалли, – ил Ильяс сай, вакӀес гӀягӀниси[+]. 15Бакьес лихӀби лерсини бакьаб![+]

16-17Амма гьаннала наслу Нуни чичил цугбуциша? Ил мешули саби майдайчи кабиибти ва чула уртахъунази ишкьяйда вявбикӀути дурхӀначи:

«Нушани шяллитӀ бяхъилихьалли,
хӀушани делхъ хӀедаррая,
нушани ясла далуйти делчӀихьалли,
хӀуша дисихӀедиирая».

18ЯхӀъя вакӀиб, ил я укули ахӀен, я ужули ахӀен, илди бикӀули саби: «Илизиб жинд леб!»[+]. 19Инса Урши вакӀиб. Ил укра укули сай, ужра ужули сай – илди бикӀули саби: «ХӀера, Ит – канихъус ва держлукь, хӀекь бурчантала ва бунагькартала гьалмагъ!» Амма пасихӀдеш пасихӀдешла баркьудлумани мардирули сари[+].


Харазиннис, Бетсаидас ва Капернаумлис балагьуни

20[•]ИлхӀели, бегӀла дахъал гӀяламатуни чузир дарибти шагьуртас, илабти халкь Аллагьличи чархӀебухъни багьандан, гӀяйиббирес вехӀихьиб:

21– Балагь-кьадар хӀед, Харазин! Балагь-кьадар хӀед, Бетсаида! Нуни хӀушазир чедаахъибтигъунти итди гӀяламатуни Тирлизирра, Сидуннизирра чедаахъибти диаллири, зибкьнира чекагьурли, чучи палдара чекакьурли, илди жявлил Аллагьличи чарбулхъи[+]. 22Амма викӀулра хӀушази: кьиямала бархӀи Тирлисра, Сидуннисра хӀушабичиб гьамадли бирар[+]. 23ХӀедра, Капернаум, зубрачи ахъбурцури или, гьанбиркулив?

Юх, хӀу жагьаннаблизи[†] лайбикӀури, сенкӀун хӀезир дакӀударибти итди гӀяламатуни Садумлизир дакӀударибти диалри, ил гьанналичи бикайчи кавлусири. 24Амма викӀулра хӀушази: кьиямала бархӀи Садумла ванзалис хӀушабичиб гьамадли бирар.


Дудешлис деза

25[•]ИлхӀели, Сунела гъай даимдирули, ГӀисани иб:

– ХӀед дезабирулра, Дудеш, зубрала ва ванзала ХалавегӀил,[†] сенкӀун ХӀуни ил секӀал пасихӀкартазибад ва духутазибад дигӀянбарили, хӀехартас гьаргбарири. 26ГӀе, Дудеш! Ил сабри ХӀед дигуси!

27Дила Дудешли лерилра Набзи гиб. Урши чилилра хӀела – Дудешли ахӀенси. Дудешра чилилра хӀела – Уршили ахӀенси, ва Уршили Сай Дудеш гьаргварес дигусили ахӀенси[+].

28Лерилра дамсурти ва къиянтазирти, Набчи дакӀирая, Нуни хӀушази хӀелбалтахъасра;[+] 29Дила дукӀ хӀушачи чехъая ва Набзирад бурсидиирая, сенкӀун Ну малхӀямсира ва уркӀи кӀантӀил сайра – хӀушала рухӀлисра паргъатдеш бургидая. 30Дила дукӀ гӀяхӀси саби, Дила махра кункси саби.

### 12


ГӀисара сут бархӀира

1[•]Илала гӀергъи, сут бархӀи, ГӀиса аршила хъу байбяхъили аркьухӀели, Илала мутагӀялимтани, гушкабиубли, лугни удес ва дукес бехӀбихьиб. 2Парисейтани илди чебаили, Илизи иб:

– ХӀера, ХӀела мутагӀялимтани сут бархӀи бирес асухӀебируси бирули!

3ГӀисани илдази иб:

– ХӀушани хӀебелчӀунраяв гьатӀи, Даудли[†] сайра, сунела адамтира гушбиубхӀели се барибсирил? 4Ил Аллагьла юртлизи ацӀиб ва, Аллагьлис багъишла кьуцӀри деркун. Илди кьуцӀри, кашишунацун[†] ахӀи, я сунени, я илала адамтани деркес асубирути ахӀенри. 5Яра хӀебелчӀунраяв, сут бархӀи Аллагьла хъулиб кашишунанира сут бархӀила тяхӀяр-кьяйда дулъниличила ва саби гӀяйибагарли калниличила? 6Амма хӀушази викӀулра: Аллагьла хъайчивра халал ишав сай[+]. 7«Кьурбан ахӀи, уркӀецӀи дигулра» ибси, хӀушани балули диадалри, гӀяйибагартачи гӀяйибта хӀедиркьада. 8Инса Урши – сут бархӀилара хужаим сай.

9[•]Илавад арякьи, Ил илдала синагуглизи[†] ацӀиб. 10Илав някъ берубси ца адамра леври. ГӀиса гӀяйиблаварес багьандан, Илизи хьарбаиб:

– Сут бархӀи адамти сагъбирес асубирару[+]?

11Илини илдази иб:

– ХӀушала ургав чилра леву, суненира лебси ца маза сут бархӀи курлизи кабикалли, дураадхӀесили балтуси? 12Адам сецад ункълив мазаличив! ХӀебиалли сут бархӀи гӀяхӀдеш бирес асубирули саби[+].

13ИлхӀели ГӀиса ил адамлизи викӀар:

– ХӀела някъ гьабати.

Илини някъ гьабатур, ил цархӀил някъван сагъбиуб.

14Парисейти,[†] дурабухъи, ГӀиса секьяйда каршусил, саби-ургаб гъайбикӀескабииб.


Аллагьли чеввикӀибси къараваш

15Иличила багьурси ГӀиса илавадли арякьун. Бахъал адамти Илис гӀергъи арбякьун, илди лебилра Илини сагъбариб. 16Амма Илини илдази Сай чи саял бурахъес къадагъабариб[+]. 17ГӀисайя идбагличибли бурибси илкьяйда бетерхур, сайра викӀуси:

18«Иш Дила Къараваш сай,
Нуни чеввикӀибси сай,
Наб дигахъуси сай,
Иличи саби Дила УркӀила харидеш.
Дила РухӀ Илис лугас,
ва халкьанас Илини бархьдешла хӀукму балахъа.
19Ил я жалхӀейкӀар, я чӀярхӀейкӀар,
я кьакьурбазиб Илала тӀама чилилра хӀебикьу.
20Бархьдешла хӀукму чедибдешличи кайчи,
я кьячӀбелгӀунси чӀигӀя хӀябялча,
я гавбикӀуси пилта хӀебилша.
21Илала уличи халкьанани умутбирхьу».


ГӀиса ва Белзибул

22[•]ИлхӀели жиндралаиубси, сукъур ва тилхъавси адам Иличи киб. ГӀисани ил сагъвариб – ил чедианиуб ва гъайикӀаниуб. 23Адамти, тамашабирули, бикӀулри:

– Ил Даудла Урши ахӀенара[+]?

24Парисейтани биалли, иличила бакьили, иб:

– Илини жиндри Белзибулла – жиндрала талхъа – цӀакьличил дурайули сай[+].

25ГӀисани илдала пикруми далули, илдази иб:

– Саби-бухӀнаб бутӀибси гьарил пачалихъ бацӀбирар, саби-бухӀнаб бутӀибси гьарил шагьар ва хъали кахӀевлан. 26Илбисли илбис дугӀиули биалли, ил саби-бухӀнаб бутӀили саби, секьяйда кавлана илала пачалихъ? 27Нуни жиндри Белзибулла цӀакьличил дурайули виасли, хӀушала уршбани чила цӀакьличил дурайулив илди? Илбагьандан илди хӀушаб судьябили бирар[+]. 28Нуни жиндри Аллагьла РухӀличил дурайули виасли, гьайгьай, Аллагьла ПачяхӀдеш[†] хӀушачи бакӀили саби. 29Яра, цӀакьсила юртлизи ацӀили, ил вигьхӀейгьи, илала мас бигӀес секьяйда вирара? ЧӀянкӀли илхӀелицун илала юрт бигӀес вирар.

30Набчил ахӀенси – Набчи къаршиси сай. Набчил урчхӀерчуси, ил пулкӀуцӀдиран сай[+]. 31Илбагьандан хӀушази викӀулра: адамтала гьарилра бунагьличибад ва Аллагьлис бурибси диргалаличибад чебкабурхар, амма Дурхъати РухӀлис бурибси диргалаличибад чебкахӀебурхар[+]. 32Инса Уршиличи къаршили чили гъай буралра, иличибад чеббурхар, амма Дурхъати РухӀличи къаршили бурибсиличибад я иш даршдуслизиб, я челябкьлализиб чебберхни хӀебирар.

33Яра галгара илала цӀедешра гӀяхӀти диъни марбарая, яра галгара илала цӀедешра вайти диъни марбарая, сенкӀун галга сунела цӀедешличибли багьес вируси сай[+]. 34ЧӀичӀлумазирад кадикибти! Секьяйда хӀушани гӀяхӀси бурес дирутирая, вайти диубхӀели? УркӀилизиб лебси бирар мухӀлили буруси[+]. 35ГӀяхӀси адамли гӀяхӀсила хазнализибад гӀяхӀси кайсу, вайси адамли биалли, вайдешла хазнализибад вайдеш кайсу[+]. 36ВикӀулра хӀушази: адамтани бурибси гьарилра дугӀла гъайлис, кьиямала бархӀи жаваб луга[+]. 37ВегӀла гъайличивли марра варили вирар, вегӀла гъайличивли танбихӀлара варили вирар[+].


Юнус идбагла лишан

38[•]ИлхӀели цацабехӀти табтарчибани[†] ва парисейтани иб:

– МугӀяллим! ХӀезибадси лишан нушаб чебаэс дигахъахӀери.

39Илини илдази иб:

– ГӀясиси ва пасадси наслу лишайгӀиб умцӀули саби. Амма илис сегъуналра лишан бедхӀелуга, Юнус идбагла лишан ахӀенси[+].

40КӀасла варглав хӀябал бархӀира, хӀябал дугира Юнус кали кьяйда, Инса Уршира ванзала уркӀилизив хӀябал бархӀира, хӀябал дугира кавлан[+]. 41Кьиямала бархӀилизиб Ниневияла адамти ишхӀелла наслуличил тӀашкабилзан ва илди гӀяйиблабиру, сенкӀун Юнусли барибси вягӀза бакьили, илди Аллагьличи чарбухъун. ХӀушачил вархси Юнусличив имцӀали чевяхӀси сай![+] 42Югла улкала пача хьунул кьиямала бархӀи ишхӀелла наслуличил тӀашкарилзан ва илди гӀяйиблабиру. СенкӀун ил Сулайба пасихӀдешличи лехӀахъес дунъяла дубларад ракӀибсири. Сулайбайчивра имцӀали чевяхӀси ишав хӀушачил варх сай!

43[•]Адамлизибад дурабухъунхӀели, жинд шинагар мераначиб къяйцӀбикӀар, бамсриахъес мер баргес умцӀули, амма хӀебургу. 44ИлхӀели сунези саби бикӀар: «Гьари, ну сунезибад дурабухъунси дила хъули чарбулхъас». БакӀибхӀели, сунела мер чилилра хӀебуцили, бушкили ва ибгили бургу. 45ИлхӀели ил аркьян ва гьатӀира гӀясити верхӀел жинд лерку, илаб хӀеркабирар. Ил секӀал адамлис гьалабричибра вайси саби. Илкьяйда бирар иш гӀясиси наслуличилра.


ГӀисала неш ва узби

46[•]Ил халкьличил гъайикӀухӀели, Илала нешра, узбира, Иличил гъайбухъес дигули, хъа дураб тӀашлири[+]. 47Чилирил Илизи иб:

– ХӀела нешра, ХӀела узбира, ХӀечил гъайбухъес дигули, дураб тӀашли саби.

48ГъайикӀусилизи ГӀисани иб:

– Дила неш чи сари? Чихъали саби Дила узби?

49Сунела мутагӀялимти някъли чебаахъили, иб:

ХӀера, ихди Дила неш ва Дила узби. 50СенкӀун Дила Зубрала Дудешла ари таманбируси – ил Наб узира, рузира, нешра сай[+].

### 13


ВелгӀусиличила айту-гъай

1[•]ИлбархӀи, дуравхъи, ГӀиса урхьула дубла кайиб. 2Илаб хӀекьли бахъал халкь цалабикиб, илбагьандан Илис къаякъличи кайэс чебуркъиб. Лебилра халкь урхьудублаб тӀашбизур. 3Илини айту-гъайличил илдас дахъал секӀал дурулри, ва викӀулри:

– Гье дегӀес хъубзар дуравхъун. 4Илди делгӀухӀели цацадехӀти гье гьунила дубла кадикиб ва, арцурли дакӀили, арцанта илди дергун. 5ЦархӀилти гье – къаркъубар ванзаличи кадикиб, гӀянжи камси сабхӀели, бусягӀят чедакӀиб. 6Амма берхӀи ахъбиубхӀели, илди берхӀили цӀухдариб ва хӀячми агни багьандан деръуб. 7ЦархӀилти муръухьла кьадубази кадикили, ва, муръухь берхъили, илди гӀянддакӀиб. 8ЦархӀилти биалли, тухъси ванзаличи кадикили, чедакӀиб, ва цадехӀтани даршнали имцӀаси, цархӀилтани – урегцӀайнали, итилтани – хӀябцӀайнали имцӀаси сабухъ гиб. 9Бакьес лихӀби лерсини бакьаб![+]

10[•]Гъамбиубти мутагӀялимтани Илизи иб:

– Сен илдази айту-гъайличил гъайикӀулрив?

11Илдас жаваблибиахъубли, Илини иб:

– Зубрала ПачяхӀдешла дигӀяндешуни дални хӀушаб гибси саби, амма илдас гибси ахӀен[+]. 12СенкӀун, лебсилис гьатӀира бедили, имцӀабирар; агарсила – лебсира кебасили бирар[+]. 13Илдази айту-гъайличил гъайикӀулра, сенкӀун илдани хӀербикӀули чехӀебиули саби, лехӀихъули хӀебикьули ва иргъхӀергъули саби. 14Илкьяйда илдачирли детурхули сари ГӀисайя идбагли гьалахили дурибти:

«ЛихӀбани бикьидая – иргъхӀергъидая,
хӀулбани хӀердикӀудая, амма чехӀебиидая.
15Илди халкьла уркӀби чурхдиуб,
лихӀбани къиянни бикьули саби
ва хӀулби гӀекӀили сари,
хӀулба чехӀебиэс,
лихӀбани хӀебикьес,
уркӀили хӀергъес
ва саби сагъбарахъес Набчи дугьахӀебизес багьандан»[+].

16ХӀушала хӀулби биалли, чулира чедиути ва хӀушала лихӀби, чулира дикьути, талихӀчерти сари[+]. 17ХӀекьдеш бурулра хӀушази: бахъал идбагуни ва гӀябидуни[†] хьулбикӀутири хӀушани чедиути чедиэс, амма чехӀедаиб, хӀушани дикьути дикьес, амма хӀедакьиб.


ВелгӀусиличила айту-гъай баянбарни

18[•]ХӀуша лехӀдизирая хъубзарличила айту-гъайла мягӀналичи: 19ПачяхӀдешличила хабар бакьибси ва ил иргъхӀергъуси гьарилличи, илбис лябкьули саби ва бакьибси гъай илдала уркӀбазибад билгӀули саби. Илди сари гьунила дубла кадикибти гье. 20Къаркъубар ванзаличи кадикибти ибси – бакьибси дев чули разидешличил кьабулбирути адамти саби, 21амма илдала хӀячми агара, илбагьандан камси заманала саби, къияндешлизиб яра дев багьандан гӀергъикабикибхӀели, илди гӀелумбирар, ибси саби. 22Муръухьла кьадубази кабикибси гье ибси – ил сунези бурибси дев бакьибси адам сай, амма дунъяла къайгънани ва давлалис виргӀякайънили дев гӀяндбуршули саби – ил сабухъагарли кавлули саби[+]. 23Тухъси ванзаличи кабикибси гье – ил гъай бикьуси ва иргъуси адам сай. Илгъуна адамли, цали даршнали имцӀаси, цали урегцӀайнали, цали хӀябцӀайнали имцӀаси сабухъ бурчули саби[+].


АнкӀиличила ва хъалталичила айту-гъай

24ЦархӀил айту-гъай гьалабихьиб илдас, викӀули:

– Зубрала ПачяхӀдеш мешуси саби сунела хъучи гӀяхӀти гье дегӀунси адамличи. 25Адамти бусаунхӀели, илала душман вакӀили, анкӀила урга хъалта дегӀун ва арякьун. 26Гье чедакӀили, лугни дакӀудухъунхӀели, хъалтара дурадухъун. 27Хъа вегӀличи бакӀибти къаравашунани иб: «Хужаим! ГӀяхӀти гье сарригу хӀуни дегӀунти? Илар хъалта чинарад дакӀибти?» 28Илини илдази иб: «Ил душмай барибси саби». Къаравашунани илизи иб: «Дигалли, нушани илди луцӀехӀе». 29Амма илини иб: «Юх, хъалталичил дархли хӀушани анкӀира къябдиридая, 30кӀидехӀалра дакӀахъес датирая, иршухӀели, нуни аршикьянабази бурис: гьаланачи хъалта дучахъес, халурби дигьахъес ва цӀали дигахъес, гӀур биалли анкӀи дила усилизи дучахъес»[+].


Горчицала кьякьличила айту-гъай

31[•]ЦархӀил айту-гъайра буриб Илини, викӀули:

– Зубрала ПачяхӀдеш мешули саби, адамли касили, сунела хъучи бегӀунси горчицала кьякьличи, 32сабира гье хӀясибли бегӀлара биштӀаси биалра, халабаибхӀели, хъучирти духълумачиб халабиуси – галгацад биуси, хӀятта, закла арцанти дакӀили, сунела кьялубачир пукьни лушуси[+].


Хамирдайчила айту-гъай

33ЦархӀилра айту-гъай буриб Илини илдас:

– Зубрала ПачяхӀдеш хамирдайчи мешули саби, сабира хьунул адамли касили, башни чебакӀахъес или, декьла хӀябал сяхӀлизи кабихьибси.

34ГӀисани илди лерилра халкьлизи айту-гъайличил дуриб, айту-гъай агарли селра хӀебуриб, 35идбагличирли дурибти детерхахъес багьандан, сайра викӀуси: «Дила дубша айту-гъайлизиб гьаргбирисра, дунъя акӀахъубла дигӀянаси бурисра».


АнкӀиличила ва хъалталичила айту-гъай баянбарни

36ИлхӀели, ГӀисани халкь баткаиб ва хъули ацӀиб. Иличи мутагӀялимти гъамбиуб ва иб:

– Хъучирти хъалталичила айту-гъай нушаб баянбара.

37Илини, жаваблибиахъубли, иб:

– ГӀяхӀси гье белгӀуси – ил Инса Урши сай, 38хъу – дунъя саби, гӀяхӀти гье – илди ПачяхӀдешла дурхӀни саби, хъалта – илбисла дурхӀни саби[+]. 39Илди дегӀунси душман – илбис саби. Арши садаъни – дунъяла ахир саби, аршикьянаби биалли, малаикуни саби[+]. 40Хъалта, дучили, цӀали игули кьяйда, дунъяла ахирлизибра илкьяйда бирар: 41Инса Уршили Сунела малаикуни бурхьу ва Сунела ПачяхӀдешлизирти цархӀилти бунагьличи бикути гьар секӀал уркайсу ва зегъаагарти[†] бурчу,[+] 42ва илди ухуси печлизи бухӀнабуршу. Илар бисара, цулбала кьяржарра дирар[+]. 43ИлхӀели гӀябидуни чула Дудешла ПачяхӀдешлизиб берхӀиван ухар. Бакьес лихӀби лерсини бакьаб![+]


ДигӀянбарибси хазналичила айту-гъай

44Зубрала ПачяхӀдеш хъучиб дигӀянбарибси хазналичи мешуси саби, сабира адамли баргили, чизилра хӀебурили, ва, иличибси разидешли, лерилра секӀал дирцуси, ва баягъи хъу исуси.

45Зубрала ПачяхӀдеш гӀурра жавгьар духури даргес умцӀуси базригайчи мешуси саби, 46суненира илгъуна ца дурхъаси жавгьарла кьякь баргили, лебилра сунела лебдеш бицили, ил асибси.


Бетакьурси турличила

47Зубрала ПачяхӀдеш гӀурра урхьнази бетакьурси ва жура-журала бялихъуна бицӀибси турличи мешуси саби,[+] 48бицӀибхӀели дурасили, гӀур кабиили, гӀяхӀти бялихъуни чӀаплизи дучили, вайти лайдакӀибси[+]. 49Илкьяйда бирар дунъяла ахирлизибра: малаикуни лябкьян ва гӀябидуназибад вайти декӀаркабиру,[+] 50ва илди ухуси печлизи бухӀнабуршу: илар бисара, цулбала кьяржарра дирар[+].

51ГӀисани илдази хьарбаиб:

– Аргъирав хӀушани илди лерилра?

Илди бикӀар:

– ГӀе!

52Илини биалли илдази иб:

– Илбагьандан Зубрала ПачяхӀдешличи вяркъурси гьарил табтарчи,[†] сунела хазнализирад дуркьабира сагатира дурайсуси хужаимличи мешули сай.


Сунела ватӀайзиб ГӀисачи бирхули ахӀен

53[•]Илди айту-гъайра дурили, ГӀиса илавад арякьун. 54Сунела минала шагьарлизи вакӀили, Илини синагугуназиб[†] бучӀахъухӀели, лебилра тамашакабирутири ва бикӀутири:

– Илала илдигъунти пасихӀдеш ва цӀакь чинарадтив[+]? 55Кьисла устала урши ахӀену Ил? Сунес Мария бикӀуси – Илала неш ахӀену? Якьубра, Юсупра, Симунра, Ягьудара – Илала узби ахӀену[+]? 56Лебилра илала рузбира нуша-ургабти ахӀену? Чинарадти сарив илди лерилра Илала?

57Илдани Ил увватур. ГӀисани илдази иб:

– Идбагла хӀурмат бирар – вегӀла ватӀайзиб ва вегӀла хъулиб ахӀенси[+].

58Илини илар дахъал гӀяламатуни хӀедариб – илди бирххӀебирхни сабабли.

### 14


ШизибикӀан ЯхӀъя кавшни

1[•]Илзамана мербекӀ Гьирадли ГӀисачила хабурти дакьиб. 2Илини сунела къуллукъчибази иб:

– Ит вебкӀибихӀивад мицӀириубси ШизибикӀан ЯхӀъя сай, ва илбагьандан саби Илизиб гӀяламатла цӀакь лебси[+].

3Сунела узи Пилиппла хьунул Гьирадат багьандан, илис гьалав Гьирадли, ЯхӀъя уцили, вигьи, туснакълизи катур[+]. 4СенкӀун ЯхӀъя викӀулри: «Гьирадли ил кариэс асухӀебирар». 5Гьирадлис ЯхӀъя кавшес дигулри, амма халкьлизивад урухкӀулри, лебтанилра ил идбаглизи халирни багьандан[+].

6Гьирад акӀубси бархӀила байрам дурабуркӀухӀели, Гьирадатла рурсили делхъ дариб, илди Гьирадлис гӀяхӀдизур, 7илбагьандан илини хъяличил чесиб – рурсилис дигуси бедес[+]. 8Рурсили биалли, нешли гьиррарни хӀясибли, иб: «Наб ишаб кӀабатӀлизиб ШизибикӀан ЯхӀъяла бекӀ биха». 9Пача пашманиуб, амма сунечил кабиибтала гьалаб барибси хъя багьандан, ил рикӀуси бедахъес хъарбариб ва 10туснакълизивси ЯхӀъяла бекӀ чеббяхъяхъес бархьиб. 11Илала бекӀ кӀабатӀлизиб хиб ва рурсилизи бедиб, илини биалли сунела нешличи арбухиб. 12ЯхӀъяла мутагӀялимтани, арбухили, жаназа хӀярибихьиб ва бетаурсиличила ГӀисази багьахъур[+].


ГӀисани шел азир белкъахъни

13[•]Ил хабар бакьили, ГӀиса, къаякъличи айили, бацӀси мерличи сайцун арякьун. Адамти биалли, иличила бакьили, шагьуртазибад хьурали Илис гӀергъи бакӀиб. 14Урхьудубличи дуравхъунхӀели, ГӀисани бахъал учибикибти халкь чебаиб ва, илдачи ряхӀмубарили, илдазибад зягӀипти сагъбариб. 15БархӀи ахъибхӀели, Иличи мутагӀялимти гъамбиуб ва бикӀар:

– Иш бацӀси мер саби ва замана арбякьи саби. Халкь баткаа, алавчарти шимази букьяхъес ва чус беркала асахъес.

16Амма ГӀисани илдази иб:

– Илдас чиналра букьес гӀягӀнили ахӀен, хӀушани бахеная.

17Илдани Илизи иб:

– Нушала лерти шел кьацӀра, кӀел бялихъра сари.

18Илини иб:

– Илди иша Набчи дихая.

19ГӀур, халкьлизи кьарличи кабиахъес хъарбарили, шел кьацӀра, кӀел бялихъра касили, ГӀисани, закибяхӀ хӀеръили, илди баркатладарили, бутӀнаддариб ва илабти адамтас дутӀахъес Сунела мутагӀялимтази дедиб. 20Лебилра, букули, белкъун. Калунти бутӀнани вецӀнукӀира чӀап дицӀахъиб. 21Хьунул адамтира, дурхӀнира халхӀебарили, илаб букунти шел азирцад мурул адам лебри[+].


ГӀиса шинничивад вашни

22[•]ГӀисани, адамти баткаайчи, сунес гьалаб, мутагӀялимти къаякъличи абацӀахъиб ва итилил дубличи бархьиб. 23Халкь баткаили, ГӀиса дубурличи ацӀиб, суненицун балгабарес багьандан, ва бархӀехъ илав цайли калун[+]. 24ИлхӀейс къаякъ урхьудубличибад гьарахъбикилри, ил ругертани бирхъулри, сенкӀун бяхӀчиси дягӀ бухъири. 25ГӀянручӀ-дуги ГӀиса илдачи арякьун, урхьуличивад вашули. 26Урхьуличив вашуси ГӀиса чеили, Илала мутагӀялимти, гъузгъалдибиубли, бикӀулри:

– Ил къаралди саби!

Ва урухбиубли вявбикӀесбииб[+]. 27Амма ГӀиса, илдачил гъайикӀескайили, иб:

– ЧӀумадиирая, Ну сайра, урухмакӀудая.

28Петерли жаваблис иб:

– ХалавегӀил![†] Эгер ил ХӀу виадли, шинничивад ну ХӀечи вакӀахъес хъарбара.

29Илини иб:

– Ваши.

Къаякъличивад кацӀили, Петер шинничивад ватихьиб, ГӀисачи гъамиэс багьандан, 30амма, дягӀла цӀакь чебаили, урухиуб ва, кяйгӀули, вявикӀесииб:

– ХалавегӀил! Ну верцахъаба!

31ГӀисани някъ гьабатурли ил уциб ва викӀар:

– Камси бирхаудила вегӀ! Сен хӀу васвасухъунри[+]?

32Илди къаякъличи абацӀибхӀели, дягӀ багьлабиуб. 33Къаякъличибтани илис икрамбариб ва иб:

– ХӀекьли ХӀу Аллагьла Урши сайри[+].

34ЦархӀил дубличи бетахъбикили, илди Геннисаретла ванзаличи бакӀиб[+]. 35Мерла адамтани Ил вагьур, лебилра мер-мусаличиб[†] Ил вакӀниличила хабар тӀинтӀбиуб. ИлхӀели лебилра зягӀипти ГӀисачи хиб. 36Илди тиладибикӀутири, чӀянкӀли Илала палтарла дубличи гачбикахъес батахъес. Гачбикибти лебилра сагъкабирутири.

### 15


Адамтала гӀядат ва Аллагьла Дев

1[•]Илаб ГӀисачи Ерусалимла парисейти[†] ва табтарчиби[†] бакӀиб ва бикӀар:

2– Сен хӀела мутагӀялимтани, кьацӀли букухӀели някъби хӀейцули, халабегӀтала гӀядатуни дулъутив[+]?

3Илини жаваблибиахъубли иб:

– Сен гьатӀи хӀушани, хӀушала гӀядат багьандан, Аллагьла хъарбаркь булъулрая? 4АллагьликӀун иб: «Дудешла ва нешла хӀурматбирен. Дудешлис ва нешлис вайси буруси, кавшес лайикьли сай». 5ХӀуша биалли дикӀулра: «Чили-биалра дудешлизи яра нешлизи буралли: хӀед икьалабаресил нуни Аллагьлис савгъатбарира, 6илгъуна адамличи хъарси ахӀен сунела дудешлис кумекбирес». Иличибли хӀушани Аллагьла дев хӀушала гӀядатличи барсбарилрая. 7КӀибяхӀянти! ХӀушачила гьалахили бурули, вархьли викӀулри ГӀисайя:[+]

8«Ишди адамтани Дила хӀурмат мухӀлили бирули саби, илдала уркӀби биалли Набчирад гьарахъли сари.

9Инсантала хъарбаркьуначи адамти руркъули, илдани Наб дугӀла икрамбирули саби».

10Халкь жибарили, ГӀисани иб:

– ЛехӀдизирая ва буруси аргъая! 11Адам хӀярамирахъуси мухӀлилизи аркьусили ахӀенну, мухӀлилизибад дурабулхъусили сай[+].

12ИлхӀели мутагӀялимтани, гъамбиубли, Илизи иб:

– ХӀуни балулрив, илди гъай дакьибхӀели, парисейтас хӀейгибизниличила?

13Илини, жаваблис, иб:

– Дила Зубрала Дудешли ухӀебатурси гьарилра бухъала хӀячмачил къяббарили бирар. 14Илди батирая: илди сукъуртала сукъур гьабкьяби саби. Сукъурли сукъур викалли, кӀелра курлизи кабиркур[+].

15Петерли Илизи иб:

– Баянбара ил айту-гъай нушаб.

16ГӀисани иб:

– Марлира, гьаннара хӀушанира хӀергъилрав? 17ХӀушани хӀебалулрав, мухӀлилизирад аркьути лерилра варглизи диъни ва гӀур дурааркьни? 18МухӀлилизибад дурабиркуси – уркӀилизибадси саби ва илини сай адам хӀярамирахъуси[+]. 19СенкӀун уркӀиларад сари вайти пикруми дурадулхъути: кабуршнила, мурул-хьунул зинабиънила, хъямхӀядешла, хъулкидешла, къалпти бикьридешла, бугьтанна. 20Илдани сай адам хӀярамирахъуси, хӀедирциб някъбачил укнили ахӀенну.


УрхӀкьамланна рирхни

21[•]Илавад арякьи, ГӀиса Тирла ва Сидунна ванзурбачи вакӀиб. 22ХӀера, иларад ханаанлан хьунул адам дурарухъи, Илизи вяврикӀесрииб:

– УркӀецӀи бара набчи, ХалавегӀил,[†] Даудла[†] Урши, дила рурси жиндлизирикили, гӀязабруркӀули сари[+].

23Амма Илини илизи дубхӀехъиб. Гъамбиубли, мутагӀялимти ГӀисази тиладибухъун:

– Раткаа ил, сенкӀун нушаб гӀергъи вявкарикӀули сари.

24Илини биалли, жаваблис, илдази иб:

– Ну вархьибсира Израилла чердалкӀунти мазаличи[+].

25Ил биалли, гъамриубли, Илис икрамбирули, рикӀар:

– ХалавегӀил! Кумекбара наб!

26Илини жаваблис буриб:

– ДурхӀназибад кебасили, хурас кьацӀ лайбакӀни гӀяхӀси ахӀен[+].

27Хьунул адамли иб:

– ГӀе, ХалавегӀил! Чула хужаимтала кьумурларад кадикибти хъимихъули хуранира дугагу.

28ИлхӀели жаваблис ГӀисани иб:

– Агь, хьунул адам! Халаси саби хӀела рирхни, илбагьандан хӀу хьулрикӀусиван биаб.

ИлхӀяйзир илала рурси сагъкариуб.


Бахъал сагъбарни ва авал азир белкъахъни

29[•]Илавад дуравхъи, ГӀиса Галилеяла урхьуличи вакӀиб ва, дубурличи ацӀили, кайиб. 30Илаб Иличи бахъал халкь бакӀиб, илдала ургаб балкӀабира, сукъуртира, чулахъунира, тилхъавтира, ва цархӀилти зягӀиптира лебри. Илди ГӀисала кьяшмала гьала киб. ГӀисани илди лебилра сагъбариб. 31Илбагьандан халкь тамашакабирутири, тилхъавти гъайбикӀули, гӀяргаби ара-сагъли, сукъурти чебианбиубли, балкӀаби бархьбиубли чебиухӀели, Израилла Аллагьлис дезни дирулри.

32ГӀисани биалли, Сунела мутагӀялимти жибарили, иб:

– ХӀябал бархӀи набчил барх лебти халкь Наб язихъбилзули саби, илдала беркеси агара. Гьуйчиб гьатӀира усалбикес асубирарну, гушли бархьесра дигули ахӀенра[+].

33МутагӀялимти Илизи бикӀар:

– Илдицад халкь бахес бацӀавлахъличир нушани кьуцӀри чинар кайсути?

34ГӀиса илдази викӀар:

– ХӀушала чум кьацӀ лера?

Илдани Илизи иб:

– ВерхӀел кьацӀра, чумал бялихъра сари лерти.

35ИлхӀели адамтази ванзаличи кабиахъес буриб. 36Касили верхӀел кьацӀра, чумал бялихъра, Аллагьлис шукрура или, ГӀисани бутӀнаддариб ва илабти адамтас дутӀахъес Сунела мутагӀялимтази дедиб. 37Лебилра, букули, белкъун. Калунти бутӀнани верхӀел чӀап дицӀахъиб. 38Илаб букунти биалли, хьунул адамтира, дурхӀнира халхӀебарили, авал азир мурул адам лебри[+].

39Халкьра баткаили, Ил къаякъличи айиб ва Магаданна мер-мусаличи[†] арякьун.

### 16


Замунтала лишанти дални

1[•]Парисейти[†] ва саддукейти[†] гъамбиубли, ГӀисала хӀялумцӀули, закибадси лишан чебаахъни тиладибариб[+]. 2Илдас жаваблис Илини буриб:

– БархӀехъ, зак хӀунтӀенбиъни хӀисаббарили, хӀуша дикӀулра: «ГӀяхӀси аргъ бирар»; 3ва савлира, цӀяб-хӀунтӀенбиубси зак чебаили, хӀуша дикӀулра: «ИшбархӀи вайси аргъ бирар». Закла куц декӀарбарес балулра, амма заманала лишанти декӀардирес хӀебалулра. 4ГӀясиси ва пасадси наслу лишайгӀиб умцӀули саби, амма илис сегъуналра лишан бедхӀелуга, Юнусла лишан ахӀенси.

Илдира батурли, ГӀиса гьарахъикиб[+].


Парисейтала ва саддукейтала къалпси белчӀудиличила

5[•]Итилил дубличи бетахъбиркули, Илала мутагӀялимтани кьуцӀри дархкасес хъумартур. 6ГӀисани илдази иб:

– ХӀердикӀеная, парисейтала ва саддукейтала хамирдайзирад мяхӀкамдиирая[+].

7Илди биалли, чула-ургаб пикрибикӀулри, бикӀули:

– Нушани кьуцӀри кахӀесибхӀели, Ил илкьяйда викӀули сай.

8ГӀисани, илдани се пикрибирулил балули, иб:

– Сен хӀуша, камли дирханти, хӀуша-ургар кьацӀ агара дикӀутира[+]? 9Марлира, гьаннара хӀушани хӀергъилраяв? Яра хӀушаб гьанхӀебиркулив, секьяйда шел кьацӀ шел азир адамлис даибал? ГӀеладухъунтала итхӀели чум чӀап дучирая[+]? 10Авал азир адам верхӀел кьацӀли букунхӀели, гӀеладухъунтала чум чӀап дучирая[+]? 11«Парисейталара, саддукейталара хамирдайзирад мяхӀкамдиирая!» или, ибти дила гъай кьацӀличила хӀедиъни, сен хӀушани аргъес хӀедирутира?

12Саби мяхӀкамбиэс гӀягӀниси кьацӀла хамирдан ахӀи, парисейталара, саддукейталара белчӀуди биъни илхӀели илдани аргъиб.


Петер вирхули сай ГӀиса МасихӀ виъниличи

13[•]Пилиппла Къайсаркъалала[†] дуба-кӀарчӀализи вакӀибхӀели, ГӀисани Сунела мутагӀялимтази хьарбаиб:

– Чи сай бикӀулив адамти Инса Уршилис?

14Илдани жаваблис иб:

– ЦабехӀти – ШизибикӀан ЯхӀъя сай, цархӀилти – Ильяс, хӀябэсти – Еремия яра идбагуназивад ца сай, бикӀули саби[+].

15Ил илдази викӀар:

– ХӀуша чи сай дикӀулра Наб?

16Симун Петерли, жаваб лугули, иб:

– ХӀу – МасихӀ[†] сайри, мицӀирси Аллагьла Урши.

17ИлхӀели ГӀисани илис жаваблис иб:

– ТалихӀчевси сайри хӀу, Югьанна урши Симун, сенкӀун адамли ахӀен хӀед ил гьаргбарибси, зубрачивси Дила Дудешли саби. 18Ну хӀези викӀулра: ХӀу Петер[*] сайри ва ил къаркъаличиб Нуни Дила уммат[†] алкӀахъас, жагьаннабла[†] къапулира илис селра барес хӀедирар[+]. 19Зубрала ПачяхӀдешла умхьни хӀези лугасра: ванзаличиб хӀуни асухӀебиахъубси зубрачибра асухӀебирар, ванзаличиб хӀуни асубиахъубси зубрачибра асубирар.

20ИлхӀели Илини Сай ГӀиса МасихӀ виъниличила чизилра хӀебурахъес мутагӀялимтази хъарбариб[+].


ГӀисани Сай убкӀниличила ва мицӀирирниличила бегӀгьалаб бурули сай

21[•]Ил заманаличивад вехӀихьили, ГӀисани гъамли Сунес детарутачила Сунела мутагӀялимтази бурескайиб: Сай Ерусалимлизи аркьниличила, тямадабазирад, халакашишуназирад[†] ва табтарчибазирад[†] дахъал гӀязабти чекасес чевкъниличила, каршниличила ва хӀябъибил бархӀи мицӀирирниличила[+]. 22Шайчи ГӀиса витӀакӀахъили, Петер кьабулагарли гъайухъун:

– Аллагьли ХӀечи уркӀецӀибиру, ХалавегӀил![†] Илгъуна ХӀечил хӀебирар!

23Петерличи шуряхъили, Илини иб:

– ГӀелумии набчивад, илбис! ХӀу – Ну къардулхъахъан къаркъа сайри, сенкӀун хӀу Аллагьлайчила пикриикӀули ахӀенри, адамлайчила пикриикӀулри[+].


Се сабив ГӀисас гӀелабад башни?

24ИлхӀели ГӀисани Сунела мутагӀялимтази буриб:

– Наб гӀергъи вакӀес дигусили, сунела жайчивадра чевверхурли, ва, сунела къанчтӀалра[†] бихули, Наб гӀергъи вакӀаб[+]. 25Сунела жан дерцахъес дигусили илди детихъахъу. Амма, Ну багьандан сунела жайзивад ухъунсили, илди дургу[+]. 26Лебил дунъяла вегӀ ветааллира, адамлис се гӀяхӀдеша, эгер сунела жайс заралбиралли? Яра се бедес вирара адамли сунела жан калахъес? 27Сунела Дудешла ва Илала малаикунала чебяхӀдешла рурхӀнилизив Инса Урши лявкьян ва илхӀели гьарил адамлис илала баркьудлуми хӀясибли бедлуга[+]. 28ХӀекьдеш бурулра хӀушази: ишаб тӀаштазибад цацабехӀти, Сунела ПачяхӀдешличил лявкьуси, Инса Урши чеайчи, хӀебубкӀар[+].

### 17


ГӀиса варсиъни

1[•]Урегал бархӀила гӀергъи ГӀисани Петерра, Якьубра, илала узи Югьанра бархкасиб ва илдачилцун ахъси дубурличи ацӀиб[+]. 2Илдала гьалаб Илала куц барсбиуб: Илала дяхӀ берхӀиван ухесдииб, палтар цӀярцӀярли цӀубдиуб[+]. 3ИлхӀели илдани, Иличил ихтилатбикӀути, Муса[†] ва Ильяс идбагуни чебаиб. 4Петерли ГӀисази иб:

– ХалавегӀил,[†] нушаб ишар диэс лебгӀеб гӀяхӀил саби! Дигалли, ишар хӀябал чятир дирис: ца ХӀед, ца Мусас, ца Ильяслис.

5Илини ил бурухӀели, шаласи гъагул багьарбиубли, илди дяхӀцӀили кӀапӀбариб, ва гъагуллизибад тӀама абердиб:

– Ил сай Дила дигуси Урши. Ил Дила харидешра сай. Иличи лехӀихъеная![+]

6Ил бакьибмад, мутагӀялимти, кахбиубли, бяхӀудибикиб. 7Амма ГӀиса, гъамиубли, илдачи гачикили, иб:

– Адизирая ва урухмакӀудая.

8Илдани чула хӀулби ахъдуцибхӀели, ца ГӀиса ахӀенси чилра чехӀеиб.

9Дубурличибад кабицӀухӀели, ГӀисани илдази хъарбариб:

– Инса Урши вебкӀили мицӀириайчи, ишаб хӀушани чебаибсиличила чизилра мабуридая[+].

10МутагӀялимтани Илизи хьарбаиб:

– Гьаланачи Ильяс вакӀес гӀягӀниси сай или, табтарчиби[†] сен бикӀутив?

11ГӀисани илдас жаваблис иб:

– Бархьси саби, Ильяс, гьалав вакӀили, гьар секӀал гьалабла жураличи душес гӀягӀнити сари. 12Нуни хӀушази бурулра: Ильяс вакӀиб, амма адамтани ил хӀегьур ва илис чус дигуси бариб. Илкьяйда илдазирад Инса Уршилира гӀязабти чекайсу.

13ИлхӀели мутагӀялимтани аргъиб, Илини дурибти ШизибикӀан ЯхӀъячила диъни[+].


Жиндралаиубси сагъварни

14[•]Илди халкьличи бакӀибхӀели, Иличи ца адам гъамиуб ва, кьукьмусикили, 15иб:

– ХалавегӀил! Дила уршиличи уркӀецӀибара. Иличи хӀял чебашули саби ва цӀакьли инжитирули сай: гьачам цӀализи, гьачам шизи зумали тӀяхӀикӀули сай. 16Нуни ил ХӀела мутагӀялимтачи кира, амма илдани сагъварес хӀебиуб.

17Жаваблис, ГӀисани иб:

– Агь, хӀебирхуси ва пасадси наслу! Ну сецадхӀи хӀушачил вирусира? СецадхӀи Нуни хӀушачил яхӀбирусив? Гьари, ил урши иша кая!

18ГӀисани жиндлизи дурабухъахъес хъарбариб, жинд дурабухъун ва урши бусягӀят сагъиуб[+]. 19ИлхӀели мутагӀялимтани ГӀисази хьарбаиб:

– Сен нушани ил дураэс хӀедиубра?

20-21ГӀисани Илдази иб:

– Камли дирхни багьандан. ХӀекьдеш бурулра хӀушази: эгер горчицала кьякьцадалра хӀушала дирхни биалри, иш дубурлизи эс дирутири: «Ишад ита арбукьен» ва ил аркьи; хӀушани барес хӀедиэси селра хӀебири[+].


ГӀисани Сай убкӀниличила гӀурра гьалахили бурули сай

22[•]Саби ГалилеялизибхӀели, ГӀисани мутагӀялимтази иб:

– Инса Урши адамтала някъбази ведлуга, 23Ил каршу ва хӀябэсил бархӀи мицӀирирар.

Илди цӀакьли пашманбиуб[+].


Аллагьла хъайс хӀекь бедни

24Капернаумлизи бакӀибхӀели, Аллагьла хъайс хӀекь бурчанти[†] Петерличи гъамбиуб ва иб:

– ХӀушала МугӀяллимли Аллагьла хъайс хӀекь лугав[+]?

25Ил викӀар:

– ГӀе.

Петер хъули ацӀибхӀели, ГӀиса гьалаикили, иб:

– ХӀед секьяйда гьанбиркулив, Симун, ванзала пачнани хӀекь чизибад кайсув? ВегӀла адамтазибад яра урхӀла ванзалантазибад?

26Петер Илизи викӀар:

– УрхӀлайзибад.

ГӀисани Илизи иб:

– ХӀебиалли, вегӀла адамти азадли саби, 27амма илдас хӀейгихӀебизахъес, урхьуличи укьен, къармакъ игьа ва, къармакълизи бикибси цаибил бялихъ дураса, илала мухӀли абхьа, илаб авал шагьиличи цугси арц бургид. Ил касану, хӀела ва Дила шайзибад беда.

### 18


Зубрала ПачяхӀдешлизив халаси

1[•]Ит замана мутагӀялимти ГӀисачи гъамбиуб ва иб:

– Зубрала ПачяхӀдешлизив чи халасив?

2ГӀисани, виштӀаси дурхӀя живарили, илдала урга катурли, 3иб:

– ХӀекьдеш бурулра хӀушази: эгер дарсхӀедиадалли ва дурхӀнигъунтили хӀедиадалли, Зубрала ПачяхӀдешлизи ахӀедицӀудая[+]. 4Иш дурхӀяван, сунени сай виштӀаварибси, Зубрала ПачяхӀдешлизив халаси вирар. 5Ну багьандан ца ишгъуна дурхӀя кьабулварибсини, Нура кьабулирулра[+]. 6Амма илдазивад, Набчи бирхути биштӀалтазивад цалра бунагьлизиикахъалли, хъябличи урхамра чекахъили, урхьнази лайвакӀни гьалаб сабри.

7Адамти бунагьличи бикуси дунъялисра балагь! Бунагьлис багьана мурталра бирар, амма адамтала бунагьунас багьана акӀахъубси адамлис балагь![+] 8Эгер, хӀела някъли яра кьяшли бунагьличи аркули виадли, чеббяхъяну, лайбакӀа: чулахъли даимти гӀямрулизи ацӀес гьалаб саби, кӀелра кьяшличил ва кӀелра някъличил даимси цӀализи лайвакӀниличиб[+]. 9Эгер, хӀела хӀуй бунагьличи аркули виадли, дураабитӀенну, лайбакӀа: ца хӀулира хӀура гӀямрулизи ацӀес къулайли саби, кӀел хӀулира лерли жагьаннабла[†] цӀализи лайвакӀниличиб[+].

10-11[•]ХӀердикӀеная, ишди биштӀалтазибад цалра мучлаагармабиридая, сенкӀун хӀушази викӀулра: зубрачибти илдала малаикунани[*] Зубрачивси Дила Дудешла дяхӀ мурталра чедиути сари.


ЧеббалкӀунси маза

12ХӀушаб секьяйда гьанбиркулив? Даршал маза лерсила, ца чеббалкӀи бетахъили саби. Ил сунела гӀелар калунти урчӀемцӀануурчӀемра мазара дубуртачир датурли, илигӀив умцӀес архӀякьяну, гьатӀи? 13ХӀекьдеш бурулра хӀушази, ил баргибхӀели, детхӀехъибти урчӀемцӀануурчӀемраличивра имцӀали разиирар. 14Илкьяйда хӀушала Зубрала Дудешлисра ишди биштӀалтазивад цалра алхахъес дигули ахӀен[+].


Умматлис насихӀятуни

15[•]Эгер хӀечи къаршили хӀела узини бунагь баралли, укьенну сунелара хӀелара ургабцун пужбара. ЛехӀахъалли хӀечи, хӀела узи варгири. 16Эгер хӀечи лехӀхӀехъалли, хӀечил барх ца яра кӀел адам каса, «кӀел яра хӀябал бикьри биубли, гьарил дев марбаресли». 17Илдачи лехӀхӀехъалли, умматлизи[†] бура. Умматличира лехӀхӀехъалли, хӀед сай аллагьагарсиван яра хӀекь бурчанван виаб[+].

18ХӀекьдеш бурулра хӀушази: ванзаличиб хӀушани асухӀебиахъубси, зубрачибра асухӀебирар, ванзаличиб хӀушани асубиахъубси, зубрачибра асубирар. 19ГӀурра бурулра хӀушази: эгер, хӀушазибад кӀили цауркӀли ванзаличиб сегъуна-биалра секӀайчила тиладибаралли, Дила Зубрала Дудешли тиладибарибси луга[+]. 20СенкӀун, Ну багьандан кӀел яра хӀябал учибикибихӀив, илдала ургав Нура вирусира.


Чебла хӀялалхӀебалтниличила айту-гъай

21ИлхӀели Петер Иличи гъамиуб ва иб:

– ХалавегӀил![†] Чуйна чевурхусирав набчи къаршили бунагь барибси узичивад? ВерхӀнара-сера[+]?

22ГӀиса викӀар илизи:

– ВерхӀна викӀули ахӀенра хӀези, верхӀна верхӀцӀайна, викӀулра. 23Илбагьандан Зубрала ПачяхӀдеш мешуси саби сунела къаравашунала чеблуми хӀисабдарес вализурси пачачи. 24ХӀисаббирес вехӀихьибхӀели, иличи ца пулан кибсири, сунелара цӀубарцла вецӀал азир умцлала чебла лебси[*]. 25Илала дедес арц агархӀели, хужаимли буйрухъбариб сайра, илала хьунулра, дурхӀнира, лерилра илала лертира дицахъили, чебла чарбарахъес. 26ИлхӀели къараваш, икрамбарили, вяхӀудиикиб ва викӀар: «Хужаим! Сабурбарили, ну ватаба, хӀела арц нуни чардирис». 27Хужаимли, уркӀецӀибарили, чеблаличивад чевкерхур ва къараваш ваткаиб. 28Ил къараваш биалли, дуравхъи, даршал динарла[†][*] чеблалиувси, сайгъуна къараваш варгиб ва, уцили, гӀяндуршесвяхӀиб: «Дила чебла чарбара», – викӀули. 29ИлхӀели ил къараваш илала кьяшмала гьала вяхӀудиикиб ва бусравухъун: «Сабурбарили, ватаба, лерилра чардирис». 30Амма ил хьулхӀевхъун ва, вякьи, чебла чарбарайчи, ил туснакълизи катур[+]. 31Бетаурси чебаили, цархӀилти къаравашуни хӀекьли пашманбиуб ва, хужаимличи бакӀили, лерилра детаурти дуриб. 32Хужаимли ил живариб ва иб: «УвяхӀси къараваш! ХӀуни тиладибарибхӀели, хӀела лебилра чеблаличивад ну чевкерхурра. 33ХӀура хӀела уртахъличивад чевкерхес гӀягӀниси ахӀенрив, ну чевкерхурси кьяйда?» 34ГӀясииубли, сунела лебилра чебла чарбарайчи, пачани ил жалладунази ведиб. 35ХӀушазивад гьарил уркӀи-уркӀилавад узичивад чевкахӀерхалли, Дила Зубрала Дудешра хӀушачил илкьяйда вирар[+].

### 19


Магьар кабуршуси сабаб

1[•]ГӀисани илди гъай тамандарибхӀели, Галилеялизивад дуравхъи, Иордан хӀеркӀла итил шайчирти Ягьудеяла[†] мер-мусаличи[†] вакӀиб. 2Илис гӀергъи бахъал адамтира бакӀиб, илди Илини илаб сагъбариб.

3Иличи парисейти[†] гъамбиубли ва, Илала хӀялумцӀули, бикӀулри:

– Гьарил сабабличивли сунела хьунуйчил декӀариркес мурул адамлизиб ихтияр лебсив?

4Илдас жаваблис, Илини иб:

– ХӀушани хӀебелчӀунраяв, АлкӀахъанни илди гьаланачи мурул адамли ва хьунул адамли акӀахъниличила? 5ГӀурра иб: «Илбагьандан мурул адамли неш-дудеш балта ва сунела хьунуйчи цӀапӀалкан, ва кӀелра цали бетарар. 6Илбагьандан гьанна илди кӀел ахӀенну, ца кьаркьала саби». Аллагьли бархбяхъибси, адамли декӀарбируси ахӀен.

7Илди Илизи бикӀар:

– Сен гьатӀи Мусани хъарбарибсив магьар бушнила кагъар бедлугахъес ва хьунуйчил декӀариркахъес?

8Ил илдази викӀар:

– Мусани хӀушала хьунразирад декӀардиркахъес пурбанбарибсири, хӀушала уркӀби кьяркьти диъни багьандан. Амма гьаланачи илкьяйда бируси ахӀенри. 9Ну викӀулра хӀушази: зинахӀериубкъи, хьунуйчил декӀарикили, цархӀилличи хъайчикайибси, илра хиянатирули сай[+].

10Илизи мутагӀялимти бикӀар:

– Мурул адамла чебла илгъуна биалли, бекӀлил хьунул кахӀериъни гӀяхӀси саби.

11Илини биалли илдази иб:

– Нуни дурибти гьарилтани кьабулдарес хӀебирар, чус ил бедибтани ахӀенси[+]. 12Нешла канилабал илкьяйда акӀубти бурхъаби леб, адамтани бурхъибтира леб, Зубрала ПачяхӀдеш багьандан хъаллахӀебиубли кавлутира леб. Кьабулбарес вирусини кьабулбараб.


ГӀисани дурхӀни баркатлабирули сай

13[•]ИлхӀели ГӀисачи дурхӀни бихулри: някъби чедуцахъес ва баркатлабарахъес. МутагӀялимти биалли илди адамтас биргулри. 14ГӀисани иб:

– ДурхӀни Набчи бакӀахъес батирая ва илди Набчи башахъес диргаламадулхъадая, Зубрала ПачяхӀдеш илдигъунтала саби[+].

15Илдачи някъбира чедуцили, ГӀиса илавад арякьун.


Давлачев ва ГӀиса

16[•]ХӀера, ца пулан ГӀисачи гъамиуб ва иб:

– МугӀяллим, даимти гӀямру касес се гӀяхӀбаркь баришал бурагу[+]?

17ГӀисани илизи иб:

– ХӀу Набзи «ГӀяхӀбаркьличила» сен хьарикӀусири? Ца Аллагь сай «гӀяхӀси». Даимти гӀямрулизи ацӀес дигадли, Аллагьла хъарбаркьуни дузахъен.

18Ил викӀар:

– Сегъунти?

ГӀисани биалли, иб:

– Камаршид, зина мабирид, хъулкидеш мадирид, къянати бикьридеш мадирид; 19хӀела неш-дудешла хӀурматбирен ва мякьлавси хӀед хӀуван дигахъен.

20Жагьил адам Илизи викӀар:

– Нуни илди дузахъулра, гӀур се камлив наб?

21ГӀисани илизи иб:

– Вартакьес дигадли, хӀела лебилра лебсигъуна секӀал бицану, мискинтас бутӀа. ИлхӀели зубрачибра хӀела давла бирар. Илала гӀергъи хӀу Наб гӀелавад вакӀи[+].

22Амма, илди гъай дакьили, хумариубли жагьил гӀелумиуб, сенкӀун ил халаси давлала вегӀ адам сайри.

23ГӀисани Сунела мутагӀялимтази иб:

– ХӀекьдеш бурулра хӀушази: къиянни саби давлала вегӀлис Зубрала ПачяхӀдешлизи ацӀес. 24ГӀурра викӀулра хӀушази: давлачевсилис Аллагьла ПачяхӀдешлизи[†] ацӀесичиб, валрилис буребала тӀярхъилабад бетацӀес гьамадли саби.

25Ил бакьили, мутагӀялимти хӀекьли тамашабиуб ва иб:

– Чи верцес вируси гьатӀи?

26ГӀиса илдачи хӀеризур ва иб:

– Адамлис ил ахърихӀебикӀур, амма Аллагьли се-дигара барес вирар[+].

27Петерли, жаваблис, Илизи иб:

– ХӀера, гьар секӀал дархькадатурли, нуша ХӀед гӀеларад дакӀира, нушаб се бирара[+]?

28ГӀисани илдази иб:

– ХӀекьдеш бурулра хӀушази: Инса Урши Сунела чебяхӀдешла тахличи кайибхӀели, хӀушара, наб гӀергъи дакӀибти, сагали акӀубли, вецӀнукӀира тахличи кадирудая ва Израилла вецӀнукӀира кьамлис бекӀдешдиридая[+]. 29Дила у багьандан сунени хъалира, узбира, рузбира, дудешра, нешра, дурхӀнира бархьбатурси гьарилли даршнали имцӀали кайсу ва даимти гӀямрула букьурли ветарар[+]. 30Бахъал цаибти – бегӀла гӀергъитили бирар, бегӀла гӀергъитира – цаибтили бирар[+].

### 20


ТӀутӀила анхълизибти хӀянчизартачила айту-гъай

1Зубрала ПачяхӀдеш тӀутӀила анхълизи хӀянчизарти буцес савли жявли дуравхъунси хъа вегӀличи мешуси саби. 2БархӀилис ца динар[†] бедлугесли, хӀянчизартачил вягӀда[†] барили, илди сунела анхълизи бархьиб. 3СягӀят урчӀемал диркухӀели дуравхъунси илини, базарла майдайчиб тӀашти цархӀилтира чебаиб. 4Илдазира иб: «ХӀушара дила анхълизи дузес дукьеная, хӀушаб сабиркуси лугас». 5Илди арбякьун. ГӀурра, вецӀнукӀираличив ва сягӀят хӀябличив дуравхъи, баягъи илкьяйда бариб. 6СягӀят шел диркухӀели, гӀурра дуравхъун ва цархӀилтира баргили, илдази викӀар: «Сен бируси агарли абзур бархӀи ишар тӀаштира?» 7Илди илизи бикӀар: «Нуша чилилра жихӀедарира». Ил илдази викӀар: «ХӀушара дила тӀутӀила анхълизи дукьеная». 8БархӀи ахъибхӀели, хужаим сунела анхъ бузахъусилизи викӀар: «ХӀянчизарти жибарили, бегӀла гӀергъитачивад вехӀихьили цаибтачи бикайчи, чус бетиркуси багьа беда». 9Шел диркухӀели бакӀибтанира ца-ца динар касиб. 10БегӀгьалаб бакӀибтас гьанбикиб чули имцӀали кайсу или, амма илданира ца-ца динар касиб. 11Касили, илди хъа вегӀличи жункъурбухъун, 12ишкьяйда бикӀули: «БегӀла гӀергъити ца сягӀят сабри бузули калунти, илди хӀуни нушачил цугбушири, нушаникӀун бархӀила къияндеш ва буцӀардеш чекасира». 13Илини биалли, жаваблис, илдазивад цализи иб: «Гьалмагъ! Нуни хӀечил балкӀси бирули ахӀенра. Ца динарлис ахӀенрив гьатӀи хӀу набчил вягӀдалаиубси? 14ХӀед сабиркуси касили, арукьен; наб биалли, бегӀла гӀергъисилисра хӀедгъуна хӀекь бедес дигулра. 15Дила арцличил наб дигуси барес набзиб ихтияр агарав гьатӀи? Яра, дила сахаватдешли хӀезиб кьясдеш алкӀахъулив?» 16Илбагьандан бегӀла гӀергъити – цаибтили ва цаибти – бегӀла гӀергъитили бирар[+].


ГӀисани Сай убкӀниличила хӀяйнайс гьалахили бурули сай

17[•]Ерусалимлизи аркьули, ГӀисани Сунела вецӀнукӀира мутагӀялим шайчи арбукиб ва илдази иб:

18– ХӀера, гьанна нуша Ерусалимлизи аркьулра. Инса Урши халакашишунази[†] ва табтарчибази[†] ведлуга. Илдани Ил кавшес хӀукмубиру. 19ГӀур, урхӀла адамтази ведили, илдани Иличир къугъни диру, витра витили, гӀур къанчтӀайчи чеветирхъу. ХӀябэсил бархӀи Ил мицӀирирар[+].


Нешла тилади

20[•]ИлхӀели сунела уршбачил Зебедейхъала неш ГӀисачи гъамриуб. Икрамбарили, ил Иличи тиладиличил дугьаризур[+].

21Илини илизи иб:

– ХӀед се дигулрив?

Ил Илизи рикӀар:

– ХӀела ПачяхӀдешлизиб дила уршби ца – ХӀела балуй шайчи, ца – алгъай шайчи кабатахъес бура[+].

22ГӀисани жаваблис иб:

– Се тиладибирулрал балули ахӀенра. Нуни бужуси кьям бержес дирудаяв?

Илди Илизи бикӀар:

– ДирехӀе[+].

23Илдази ГӀиса викӀар:

– Дила кьям бужидая, амма Дила балуй ва алгъай шайчи кадиъни Набзибад ахӀен дигахъуси. Дила Дудешли хӀядурбарибтала сари илди мерани.

24Иличила бакьили, калунти вецӀал мутагӀялим кӀелра узичи гӀясибиуб. 25ГӀисани, илди жибарили, иб:

– ХӀушани балулра урхӀла халкьанала бургани хужаимдеш дирниличила ва талхъунтани илдас бекӀдешдирниличила. 26ХӀушала ургаб биалли илкьяйда мабиаб: хӀушала ургав халал ветаэс дигуси, хӀушаб къаравашли виаб[+]. 27ХӀушала ургав цаибил ветаэс дигусира, хӀушаб къаравашли виаб. 28Илкьяйдали, Инса Уршира Сунес къуллукъбирахъес вакӀибси ахӀенну, Сунени къуллукъбарес ва дахъал жанани багьандан Сунела жан чебахъалаван, дедес вакӀибси сай[+].


КӀел сукъур сагъбарни

29[•]Саби Ерихуннизибад дурабулхъухӀели, илдас гӀергъи бахъал халкь башулри. 30ГӀиса лявкьниличила бакьили, гьунила дубла кабиибти кӀел сукъур вявбикӀесбииб:

– ХалавегӀил![†] Даудла[†] Урши, уркӀецӀибара нушачи![+]

31Адамтани илди лехӀихъахъулри, амма илди гьатӀира ахъли вявбикӀесбииб:

– ХалавегӀил! Даудла Урши, нушачи уркӀецӀибара!

32ГӀиса тӀашизур, илди жибариб ва иб:

– ХӀушаб Нуни се барили дигулрав?

33Илди Илизи бикӀар:

– ХалавегӀил! ХӀулби чедиандиубли дигулра!

34УркӀецӀибарили, ГӀиса илдала хӀулбачи гачикиб ва илхӀяйзир илдала хӀулби чедиандиуб. Илди ГӀисас гӀергъи арбякьун[+].

### 21


ГӀиса Ерусалимлизи ухӀнаахъни

1[•]Ерусалимличи гъамбиубли, Зайтун[†] дубураличибси БетӀпагилизи бакӀибхӀели, ГӀисани кӀел мутагӀялим бархьиб,[+] 2илдази или:

– Ит бяхӀчиси шилизи дукьеная. Илаб хӀушани гьаялизи бигьунси эмхӀера, мякьлаб дягара чедиидая. Арзили, илди Набчи кая. 3Эгер, чили-биалра хӀушази хьарбаалли, бурая: «Ишди ХалавегӀиллис[†] гӀягӀнидикили сари» или, илди хӀушаб итмаданал луга.

4Ил секӀал бетаурси саби идбагличибли бурибси бетерхахъес багьандан:[+]

5«Бурая Сиунна рурсилизи[*]:
хӀера, хӀела Пача лявкьули, эмхӀечив ва дягаличив мурдали – дукӀлиубсила дурхӀяличив».

6МутагӀялимти арбякьун ва гьар секӀал ГӀисани чучи хъарбарибси тяхӀярли дариб. 7Илдани эмхӀера дягара ГӀисачи киб ва илдачи чула палтар чедушиб, ГӀиса мурдайиб. 8Цалабикибти бахъал халкьли чула палтар гьуйчи удуршес бехӀбихьиб, цархӀилтани – галгубала кьялуби кьисдирутири ва удуршутири. 9ГӀисас гьалаб ва гӀелаб башути халкь Илис дезабикӀулри:

– Даудла[†] Уршилис гьусанна[*]!
ХалавегӀилла уличил Лявкьуси баркатла сай!
Чихъзубрачиб гьусанна![+]

10Ил Ерусалимлизи ухӀнаухъунхӀели, лебилра шагьар гъузгъалдибиуб, адамти бикӀулри:

– Чи сая Ил?

11Халкь бикӀулри:

– Ил ГӀиса сай, Галилеяла Назаретлизивадси идбаг[+].


Вачрукьяби Аллагьла хъулибад дугӀаъни

12[•]ГӀиса Аллагьла хъули ацӀиб ва илабти лебилра бирцути ва исути дугӀаиб, арц дарсдирутала кьасурбира, лагьни дирцутала утнира гераиб[+] 13ва илдази иб:

– БелкӀи саби: «Дила хъали – балгала хъалили бирар» или. ХӀушани биалли ил къачагъунала къушличи шурбатурлира.

14Аллагьла хъулиб Иличи сукъурти ва гӀяргаби гъамбиуб, Илини илди сагъбариб. 15Халакашишунани[†] ва табтарчибани[†] Илини дирути гӀяламатунира чедиули, «Даудла Уршилис гьусанна!» или, вявбикӀути дурхӀнира чебиули, гьимбукӀиб[+] 16ва Илизи иб:

– Бикьулрив илди се бикӀулил?

ГӀиса илдази викӀар:

– ГӀе! «ХӀехартала дубшабад ХӀуни ХӀед деза белшунри» или, хӀушани хӀебелчӀунраяв[+]?

17Илди батурли, шагьарлизивад Бетаниялизи арякьун ва илаб дуги беркӀиб[+].


ЦӀедеш хӀелугуси инжирлис ГӀисала лягӀнат

18[•]Савли, шагьарлизи чарулхъухӀели, гушкайуб[+]. 19Гьунила дублаб инжирла ца галга чебаили, иличи гъамиуб, амма кӀари ахӀенси селра хӀебаргиб. ИлхӀели ГӀисани галгализи иб:

– ХӀечир гӀур мурталра цӀедеш мадакӀаб!

Инжир бусягӀят беруб[+]. 20МутагӀялимтани ил чебаили, тамашабиуб ва иб:

– Секьяйда инжир бусягӀят берэс биубсив?

21ГӀисани илдас жаваблис иб:

– ХӀекьдеш бурулра хӀушази: эгер хӀуша дирхадалли, васвасхӀедикӀули, инжирличил барибсицун ахӀенсира барес дирутира, хӀятта их дубурлизи адалли: «Ахъбии ва урхьулизи тӀяхӀбухъен!» или, илра бетарар[+]. 22Дирхули, балгализиб се тиладибарадалра, ил бетарар[+].


Чила ариличирли ХӀуни илди дирулри?

23[•]Ил Аллагьла хъули вакӀили, халкь руркъухӀели, халакашишунира, халкьла тямадабира[†] бакӀиб ва иб:

– ХӀуни илди лерилра секӀал чила ариличирли дирулри? ХӀед илгъуна ари чили гибси[+]?

24ГӀисани илдас жаваблис иб:

– Нунира хӀушази ца суал хьарбиис: хӀушани Набзира бурая, иличила хӀушани бурадалли, Нунира бурисра чила ариличирли илди дирулрал. 25ЯхӀъяни шизибикӀни[†] чинабад касибсири? Зубразибадрив яра адамтазибадрив?

Илди саби-ургаб пикрибикӀесбииб:

– Эгер нушани «зубразибадри» или, бурахӀелли, Илини хьарбиу: «ХӀуша иличи сен дирххӀеуррая, гьатӀи?»[+] 26Амма «адамтазибадри» или, бурес хӀейрар – халкьлизирад урухкӀулра, сенкӀун лебтанилра ЯхӀъя идбаглизи халирули сай[+].

27ГӀур илдани ГӀисас жаваб бедиб:

– Нушани хӀебалехӀе.

Илдази Илини иб:

– ХӀебиалли, чила ариличирли илди лерилра дирулрал, Нунира хӀушази хӀебурис.


КӀел уршиличила айту-гъай

28ХӀушаб се гьанбиркулив? Ца адамла кӀел урши лебри: ил цаибилличи гъамиубли, иб: «Урши! ИшбархӀи вякьи тӀутӀила анхълизиб хӀянчи бара». 29Амма илини жаваб чарбатур: «Дигули ахӀенра». ГӀур биалли, сунела пикри барсбарили, анхълизи арякьун. 30Итилличира дудеш гъамиубли, илкьяйда буриб. Уршили, жаваблис, иб: «Аркьулра, хужаим», амма архӀевкьун. 31Илдазивад чидилли дудешла амру таманбариба?

Илизи бикӀар:

– Цаибилли.

ГӀиса илдази викӀар:

– ХӀекьдеш бурулра хӀушази: хӀекь бурчантира,[†] къехӀбунира хӀушаб гьалаб Аллагьла ПачяхӀдешлизи[†] аркьули саби. 32ЯхӀъякӀун хӀялалдешла гьуйчивад хӀушачи вакӀиб, амма хӀуша иличи дирххӀеуррая, хӀекь бурчантира, къехӀбунира биалли бирхаур. ХӀушани, ил чебаибкъи, гӀурхӀелира хӀушала пикруми дарсхӀедарира ва иличи дирххӀеурра[+].


ТӀутӀи дашахъантачила айту-гъай

33[•]ЛехӀдизирая цархӀил айту-гъайличи: ца хужаимли, тӀутӀи удатур, анхълис хӀяридяхъиб, тӀутӀидялч бариб, къараулла къуш тӀашбатур. Анхъ тӀутӀи дашахъантази бедили, сай дурала мерличи арякьун[+]. 34ТӀутӀи дурчуси замана сабаибхӀели, илини анхъчибачи сунес биркуси сабухъ сасахъес къаравашуни бархьиб. 35Амма тӀутӀи дашахъантани, къаравашуни буцили, ца витиб, цархӀил кавшиб, итилличи къаркъуби чекьур[+]. 36Илини гӀурра цархӀилти гьатӀира бахъал къаравашуни бархьиб. Илдасра ил бариб. 37Ахирра, илдачи сунела урши вархьиб: «Уршилизибад урузбиэсгу», – викӀули[+]. 38Амма тӀутӀи дашахъантани, ил чеили, цализи цали иб: «Ил букьур сай. Даширая ил кавшили, илала масла букьурти детарехӀе!» 39ТӀутӀи дашахъантани ил уциб, анхъла дура лайвакӀиб ва кавшиб. 40Гьу, анхъла вегӀ вакӀибхӀели, илди тӀутӀи дашахъантас се бирув?

41Илизи бикӀар:

– Анхъла вегӀ чарухъунхӀели, тӀутӀи дашахъанти кьяркьли къирбиру, заманаличир тӀутӀи дучили, сабухъла пай сунес лугести, цархӀилти анхъчибази анхъ бедлуга[+].

42ГӀиса илдази викӀар:

– Марлира, хӀушани гьачамалра хӀебелчӀунсив Табтуртази белкӀунси:

«Лац лушантани кьабулхӀебарибси къаркъа
музала къаркъали бетаур» ибси?

ХалавегӀилли барибхӀели саби ил секӀал нушала хӀулбазиб тамаша бетаурси[+].

43Илбагьандан бурулра хӀушази: Аллагьла ПачяхӀдеш хӀушазибад кебасили, цӀедеш лугути халкьлис бедили бирар. 44Ил къаркъализи чегибсира, кайкили, бутӀнадирар, ил къаркъа сунечи кабикибси адамра вялчӀа.

45Илала айту-гъай дакьили, Ил чучила гъайикӀули виъни халакашишунанира, парисейтанира аргъиб. 46Илдас Ил уцес дигулри, амма халкьлизибад урухкӀулри, сенкӀун халкьли Ил идбаглизи халирулри[+].

### 22


Мекъла сяхӀбатличила айту-гъай

1[•]ГӀиса даимиублири айту-гъайличил илди руркъес, викӀули:[+]

2– Зубрала ПачяхӀдеш сунела уршилис мекъла сяхӀбат барибси пачачи мешули саби[+]. 3ХӀера, илини мекъла сяхӀбатличи адамти жибарахъес сунела къаравашуни бархьиб, амма жибарибти бакӀес хьулхӀебухъун. 4ГӀурра бархьиб цархӀил къаравашуни, ишкьяйда или: «Жибарибтази бурая, хӀеридука хӀядурли саби, бугъни ва цархӀилти цӀерхьдарибти хӀяйванти делгьи сари, гьар секӀал хӀядурли сари, мекъла сяхӀбатличи даширая» или. 5Амма илдани, ил жи мучлахӀебарили, ца сунела хъучи, цархӀил вачар барес арбякьун, 6итилтани – илала къаравашуни батӀун ва кабушиб[+]. 7Иличила бакьибси пача гьимукӀиб ва, сунела гӀяскурти дархьили, къаравашуни кабушибтира къирбариб, шагьарра цӀали бигуб[+].

8ИлхӀели ил сунела къаравашунази викӀар: «Мекъла сяхӀбат хӀядурли саби, амма жибарибти лайикьти ахӀенри;[+] 9дукьеная хӀябкьяйтачи ва, чихъали къаршибикалра, мекъла сяхӀбатличи жибарая». 10Илди къаравашуни, гьундурачи дурабухъи, лебилра къаршибикибти жибариб – вайтира, гӀяхӀтира. Кьумур-алав кабиибти гӀяхӀлани мекъла хъали бицӀиб. 11ГӀяхӀлачи хӀеризес ацӀибси пачани мекъла палтар агарли кайибси ца адам чеиб 12ва илизи иб: «Юлдаш! Мекъла палтар агарли, хӀу иша сен ацӀибсири?» Ил лехӀкахъиб. 13ИлхӀели пачани къаравашунази иб: «Някъбира, кьяшмира дигьи, ил дурала цӀябдешлизи лайвакӀая, илар бисара, цулбала кьяржарра дирар[+].

14Жибарибти бахъал саби, амма чеббикӀибти камти саби».


Пачас – пачала, Аллагьлис – Аллагьла

15[•]ИлхӀели парисейти[†] бякьун ва, Ил гъайлизив уцес багьандан, вягӀдалакабиуб.[†][+] 16Илдани Иличи чула мутагӀялимтира, гьирадгӀебтира бархьиб. Илди бакӀили, бикӀар:

– МугӀяллим! Нушани балулра ХӀу вархьси Адам сайри ва Аллагьла бархьси гьуйчи руркъулри. ХӀуни лебилра цаван чебиулри ва чисалра гӀяхӀъулахӀейрулри. 17Бурагу, ХӀед секьяйда билзулив, къайсарпачас[†] хӀекь бедлугес нушачиб чебсив яра ахӀену[+]?

18Илдала вай кьас балули, ГӀисани иб:

– Сен Дила хӀялумцӀулрая, кӀибяхӀянти[+]? 19Чебаахъая Набзи хӀекьлис бедлугуси арц.

Илдани илис динар[†] хиб. 20Илдази Ил викӀар:

– Чила сарив иличирти сурат ва чебелкӀ?

21Илизи бикӀар:

– Къайсарпачала.

ИлхӀели викӀар илдази:

– ХӀебиалли, къайсарпачас пачала бедая, Аллагьлис – Аллагьла.

22Ил бакьили, илди тамашабиуб ва, ГӀиса ватурли, арбякьун.


МицӀирирниличила

23[•]Ил бархӀи ГӀисачи, мицӀирбирни агара бикӀути, саддукейти[†] гъамбиуб ва хьарбаиб:[+]

24– МугӀяллим, Мусани[†] иб: «ДурхӀни ахӀекӀубли, чи-биалра вебкӀалли, илала хьунул цархӀил узини сунес кариаб ва узис жинс даимбараб». 25ХӀера, лебри нушала верхӀел узи: цаибил, хьунулра кариили, сунезивад дурхӀя ахӀекӀубли вебкӀиб ва гамъа цархӀил узила хьунул ретаур. 26КӀиэсилличилра, хӀябэсилличилра, ва лебилра верхӀелра узичил илкьяйда бетаур. 27Илди лебилра бебкӀили гӀергъи, ил хьунул адамра ребкӀиб. 28Илди мицӀирбиубхӀели, ил чидил узила хьунулли рирара? ИлкӀун лебилра узбани кариибсири?

29ГӀисани, илдас жаваблис, иб:

– ХӀуша чердулкӀулрая, сенкӀун Табтуртира,[†] Аллагьла цӀакьра хӀедалулрая. 30МицӀирбиубхӀели, я хъайчикахӀебирар, я шери хӀебашар, илди зубрачибти малаикунигъунтили бирар. 31БебкӀибти мицӀирбирниличила биалли, Аллагьли хӀушаб дурибтазибад селра хӀебелчӀунраяв: 32«Ну Ибрагьимлара[†] Аллагь сайра, ГӀисакьлара Аллагь сайра, Якьублара Аллагь сайра»? Ил бебкӀибтала Аллагь ахӀенну, мицӀиртала сай.

33Илди дикьули, Илала белчӀудиличи халкь дебали тамашабирутири.


Зегъала халасигъуна хъарбаркь

34[•]Илини саддукейти лехӀкахъахъниличила бакьили, парисейти цалабикиб. 35Илдазивад цали сайси зегъачили,[†] Илала хӀялумцӀули, хьарбаиб:

36– МугӀяллим! Зегъализиб бегӀлара мягӀничебси хъарбаркь чидил саби?

37ГӀисани илизи иб:

– «ХӀела ХалавегӀил[†] Аллагь лебилра хӀела уркӀиличил, хӀела рухӀличил ва хӀела дагьриличил дигахъен». 38Ил саби цаибил ва бегӀлара халал хъарбаркь. 39КӀиибилра иличи мешуси саби: «ХӀед хӀу кьяйдали, хӀела мякьлавсира дигахъен»[+]. 40Илди кӀелра хъарбаркь – лебилра Зегъала ва идбагунала табтуртала хьулчни сари[+].


Парисейтази ГӀисала суалти

41[•]Парисейти цалабикибхӀели, ГӀисани илдази хьарбаиб:

42– ХӀушаб МасихӀ[†] чи сай или гьанбиркулив? Ил чила урши сая?

Илизи бикӀар:

– Даудла[†] Урши сай[+].

43ГӀисани илдази иб:

– Сен гьатӀи, Дурхъати РухӀли гьуцӀварибси, Дауд Илис ХалавегӀил викӀулив? ИлкӀун викӀули сай:

44«ХалавегӀилли дила ХалавегӀиллизи иб:
„Дила балуй шайчи кайъи,
ХӀела душманти ХӀела кьяшмала
удиб Нуни багьарбиахъайчи“»[+].

45Гьу, Дауд Илис ХалавегӀил викӀули виалли, секьяйда вирара ГӀиса илис уршили виэс?

46Чилилра жаваблис Илизи гъайэс хӀебиуб, ил бархӀила гӀергъи Илизи суалти хьардаэс чилра валхӀейзур[+].

### 23


КӀибяхӀяндешлизибад сахъдешбарахъес ГӀисала насихӀятуни

1[•]ИлхӀели, халкьлизи ва Сунела мутагӀялимтази гъайикӀесвяхӀили, ГӀисани иб:

2– Табтарчиби[†] ва парисейти[†] Мусала[†] мерличи кабиили саби. 3Илбагьандан илдани дирахъес хъардирути диреная, амма чули дирутиван мадиридая, сенкӀун илдани дурули сари, амма дирули ахӀен. 4Адамтала хъуцӀрумачи декӀти ва дихесагарти мухри чедирхьули сари, амма чули тӀулалра вяшбирули ахӀен.

5Лерилра чула баркьудлуми адамтази чедаахъес дирули сари: андаличирти ва някъбачирти белкӀаначилти тӀакьни дягӀудирахъули сари, палтарла сурмачирти чубкани духъяндирахъули[*] сари. 6СяхӀбатуначир ва синагугуназир[†] хӀурматла мерани дигахъу[+] 7ва халкьла цахӀнабикуначиб чузи саламбикӀули дигахъу, илхӀелира, адамти чузи бикӀули: «равви!»[†][*]

8ХӀуша биалли, хӀушаб «мугӀяллимти» сарра или, мадикӀудая, сенкӀун хӀушала МугӀяллим ца сай – хӀуша лерилра узби саррая[+]. 9Ванзаличир чисалра «дудеш» илира мадикӀудая, сенкӀун хӀушала Дудеш ца сай, Сайра зубрачивси. 10НасихӀятчи илира чисалра мадикӀудая, сенкӀун хӀушала НасихӀятчира ца сай – МасихӀ.[†] 11ХӀушазивад халал хӀушаб къаравашли виаб,[+] 12сенкӀун сунени сай чевяхӀируси, увяхӀварили вирар, сунени сай увяхӀируси – чевяхӀварили вирар[+].

13-14Балагь-кьадар хӀушаб, табтарчиби ва парисейти! КӀибяхӀянти! ХӀушани адамтала гьалаб Зубрала ПачяхӀдеш гӀейкӀулра, я хӀуша духӀна ахӀедицӀули, я абацӀес дигути абацӀахъес хӀебалтулра[+].

15Балагь-кьадар хӀушаб, кӀибяхӀянти табтарчиби ва парисейти! ХӀушани урхьнира, дегъра ихъулра, ца адамалра динничи шурухъахъес, амма ил бетаурхӀели, хӀушачивра кӀинали имцӀали жагьаннабличи[†] лайикьсили ветарахъулрая.

16Балагь-кьадар хӀушаб, сукъур гьабкьяби: «Аллагьла хъайчи чили хъя баралра, селра ахӀен, амма Аллагьла хъа мургьиличи баралли, хъя таманбарес гӀягӀнибиркур» или, дикӀулра[+]. 17Абдулти ва сукъурти! Се халалив: мургьив, яра илди мургьи дурхъадируси Аллагьла хъалив? 18ГӀурра: «Кьурбандирхьличи чили хъя баралра селра ахӀен, амма илизибси савгъатличи хъя барибси гӀяйибла вегӀ сай», дикӀулра. 19Сукъурти! Се халалив: савгъату, яра ил савгъат дурхъабирахъуси кьурбандирхьу? 20Илбагьандан кьурбандирхьличи хъя бирусини, иларти лерилра секӀайчира хъя бирули сай. 21Илкьяйда Аллагьла хъайчи хъя бирусини илизив ХӀерирусиличира хъя бирули сай. 22Зубрачи хъя бирусинира, Аллагьла Тахличира, иличи Кайибсиличира хъя бирули сай.

23Балагь-кьадар хӀушаб, табтарчиби ва парисейти! КӀибяхӀянти! Шумерилара, хӀукӀ-кьарлара, гӀинцилара закат бирулра, амма Зегъализирти[†] бегӀлара мягӀничерти – бархьдеш, ряхӀму, мардеш урдатурлира. Ца бирухӀели, итилра хъумхӀертес чебсири хӀушачи. 24Сукъурти гьаркьяби, жибин камъулра, амма валри кьяриулра!

25Балагь-кьадар хӀушаб, табтарчиби ва парисейти! КӀибяхӀянти! ХӀушани вакъла ва кьямла дурала ицулра, бухӀнала биалли хӀушала кьиркьирдешлира, хӀушала тамяхӀкардешлира бицӀили саби. 26Сукъур парисей! Гьаланачи кьямла бухӀнала умубара, чедилара умули биахъес.

27Балагь-кьадар хӀушаб, табтарчиби ва парисейти! КӀибяхӀянти! ХӀуша мешудиркулрая дерхьурти иникъхӀябрачи[*], чедила куц хӀясибли илди жагадизести сари, амма духӀнала – бебкӀибтала лигубани ва нясдешунани дицӀили сари[+]. 28Илкьяйда хӀушара чедирад адамтас гӀябидунили[†] кадилзулрая, амма духӀнарад кӀибяхӀяндешли ва зегъаагардешли дицӀилрая.

29Балагь-кьадар хӀушаб, табтарчиби ва парисейти! КӀибяхӀянти! ХӀушани идбагунас иникъхӀябри дирулрая ва гӀябидунала цӀелдуби жагадирулрая, 30ва дикӀулрая: «Эгер нушала дудешунала замана нуша диубти диахӀелри, идбагунала хӀи картӀнилизир нуша илдала дархкьябили детхӀерехӀери»[+]. 31Илкьяйдали хӀушара идбагуни кабушибтала наслула диъни кабилзахъулрая. 32ХӀебиалли, хӀушала халабегӀтани дирути чедицӀахъая! 33ЧӀичӀлумазирад кадикибти чӀичӀлуми! Секьяйда хӀуша жагьаннабла танбихӀлизирад дерцес дирутирая[+]?


Идбагуни кьабулхӀебирниличила

34Аллагьли бурили саби: «Илбагьандан Нуни хӀушачи идбагунира, пасихӀтира, табтарчибира бурхьулра. ХӀушани цабехӀ кабуршидая ва къанчтӀулрачи бетирхъидая, цархӀилти – синагугуназиб итидая ва шагьуртазибад шагьуртази дугӀиидая[+]. 35Иличирли, гӀябид Гьабилла[†] хӀиличирад дехӀдихьили, Аллагьла хъа ва кьурбандирхьла ургав кавшибси Барахияла урши Закарияла хӀиличи бикайчи, ванзаличи кертӀибти лебилра гӀябидунала хӀила жавабкардешра хӀушачир дирар»[+]. 36ХӀекьдеш бурулра хӀушази: илди лерилра иш гьаннала наслуличи чевкъар.

37[•]– Ерусалим, Ерусалим, идбагунира кабуршуси, хӀечи бархьибтира къаркъубаубурцуси! Арцай сунела жибхӀни дуклумау дурчуливан, хӀела дурхӀни бучес Ну чуйнара хьулухъунра, амма хӀуша кьабулхӀедикира![+] 38ХӀера, гьанна хӀушала юрт бацӀли балтули саби! 39Нуни хӀушази бурулра: «ХалавегӀилла[†] уличил Лявкьуси баркатлаварибси сай!» или, дикӀуси замана сабаайчи, хӀушани Ну чехӀейура![+]

### 24


ГӀисани гӀурла балагь-кьадарличила бурули сай

1[•]ГӀиса Аллагьла хъуливад дураулхъухӀели, Аллагьла хъа белшни чебаахъес или, Иличи мутагӀялимти гъамбиуб.

2ГӀисани биалли, илдази иб:

– Илди лерилра чедиулрав? ХӀекьдеш бурулра хӀушази: ишаб къаркъаличиб къаркъа кахӀевлан, лерилра гъятӀаили дирар[+].

3Ил Зайтун[†] дубурличив кайибхӀели, Иличи сабицун мутагӀялимти гъамбиуб ва хьарбаиб:

– Бура нушази, мурт ил бетарара ва сегъуна лишанни ХӀу лявкьни ва иш дунъяла ахир чебиахъув?

4ГӀисани, илдас жаваблис, иб:

– ХӀердикӀеная, хӀуша чизилра диргӀяхӀедиргахъес. 5Дила уличил бахъал лябкьян, «Ну МасихӀ[†] сайра» бикӀули, ва илдани бахъал биргӀябиргу. 6Лерти ва челяркьути дургъбачила хабурти дакьибхӀели, хӀуша кахмадирудая, сенкӀун илди детаэс гӀягӀнити сари. Амма гьачамлис ил ахир ахӀен. 7Халкьличи халкь, пачалихъличи пачалихъ къаршили ахъдирар. ДекӀар-декӀарти мераначир гашидиркур, цӀакьти мерсдалкьан[+]. 8Илди лерилра чӀянкӀли виштӀаси виркьусила хӀярмала бехӀбихьуд сари.

9ИлхӀели хӀуша гӀязабтази диркахъурая ва кадуршурая, Дила у багьандан лебилра халкьани хӀушачи гьимичеббирар[+]. 10ИлхӀели бахъал чеббулкӀан ва цали ца убедлуга, ва цаличи цали гьимидулхъахъа[+]. 11Бахъал къалпти идбагуни дакӀубухъи, бахъал чеббулкӀахъа[+]. 12Зегъаагардеш[†] имцӀабикӀни багьандан, бахъла диги детихъур. 13Амма, ахирличи бикайчи яхӀбуцибси, верцили вирар[+]. 14ПачяхӀдешла иш ГӀяхӀхабар лебилра гӀяламлис, лебилра халкьанас бикьридешлис багьахъурли бирар. ИлхӀели ахирра лябкьян[+].

15[•]ХӀера, Даниял идбагличибад багьахъурси бетаурли, дурхъаси мерличиб хараббирахъуси хӀяжардеш чебаибхӀели (белчӀес вирусини аргъаб),[+] 16илхӀели Ягьудеялизибти[†] дубуртази бебшаб; 17хъалчличивсира, се-биалра касес или, хъули кадмацӀаб;[+] 18авлахъличивсира гӀяба касес чармайаб. 19Балагь саби илди бурхӀназиб дурхӀялисбаибтас ва михъиртачиб дурхӀни бухъахъутас![+] 20ХӀушала дебшни янилизиб яра сут бархӀи хӀебиахъес дулгеная. 21ИлхӀели дунъя биубхӀейчирад хӀедиубти ва гӀур хӀедирути халати балагь-кьадар дирар[+]. 22Илди бурхӀни камхӀедарибти диалри, цалра мицӀирси жан берцес хӀебириб, амма чеббикӀибти багьандан илди бурхӀни камдарили дирар[+].


ГӀисани Сай чарулхъниличила бурули сай

23ИлхӀели хӀушази чили-биалра алли: «ХӀеръая! Иш ишав МасихӀ» яра «Ит итав» – дирхмарудая[+]. 24СенкӀун къалпти масихӀуни ва къалпти идбагуни дакӀубулхъан. Илдани, имканбакӀалли чеббикӀибтира биргӀябиргес или, халати лишанти ва гӀяламатуни диру[+]. 25ХӀеръая, Нуни хӀушази гьалахили дурира[+]. 26Эгер хӀушази буралли: «ХӀера, Ит бацӀавлахъличив» или, армякьядая; эгер буралли: «ХӀера, Ит духӀнарти хъулразив» или, дирхмарудая. 27СенкӀун машрикьлизиб[†] багьарбиубси лямцӀ магъриблизи[†] биули кьяйда, Инса Уршила вакӀнира илгъунали бирар[+]. 28Жаназа лебси мерличи къаллиргъанти цаладиркур[+].

29[•]Илди бурхӀнала балагь-кьадарлис гӀергъи хапли «берхӀи билшан,

бацлира сунела шала хӀелуга,
зубартира зубрачирад кадиркур,
зубри дихӀути цӀакьанира гьакӀардулхъан»[+].

30ИлхӀели заклизиб Инса Уршила лишан дакӀубирар; дунъяла лебилра халкьани агьибикӀескабирар ва зубрала гъагултачив лявкьуси, чебяхӀси цӀакьличилси ва чевяхӀдешличилси Инса Урши чейу[+]. 31Илини, ахъли бучӀуси дядличилти, Сунела малаикуни бурхьу. Илдани дунъяла авалра дубличибад, закла ца дубличибад итил дубличи бикайчи, Илала чеббикӀибти бурчу[+].


Инжирличила айту-гъай

32[•]Инжирла галгала мисал хӀушаб айту-гъайли биаб: кӀинчӀби пушахъили, кӀари дуралкьухӀели, хӀушани балулра дуцӀрум гъамдикӀули диъни. 33Илкьяйда хӀушани илди лерилра секӀал чедаибхӀели, багьирая, ил гъамли саби, унабурхӀличиб саби. 34ХӀекьдеш бурулра хӀушази: иш наслу бетхӀехъили лебалли, илди лерилра детарар[+]. 35Закра ванзара детихъур, амма Дила дугьби детхӀейхъур.

36[•]Амма ил бархӀиличила ва сягӀятличила чилилра балуси ахӀен, я зубрала малаикунани, я Уршили, Дила Дудешли ахӀенси. 37Инса Урши лявкьути бурхӀназиб НухӀла замана кьяйда бирар. 38Шин чедидерхес гьаларти бурхӀназибра букутири, бужутири, хъайчикабирутири ва шери башутири – НухӀ гамиличи ацӀайчира. 39Шин чедидерхурли, лебилра гъаркькабарайчи, илдани се бетарарал балуси ахӀенри. Илгъуна бирар Инса Урши вакӀнира. 40ИлхӀели кӀел бирар авлахъличиб: ца – арку, цархӀил – валта. 41КӀел бирар шинкьайзиб лукьути: ца – арку, цархӀил – ралта.

42Илбагьандан дусмадусудая, сенахӀенну се замана хӀушала ХалавегӀил[†] лявкьянал хӀебаладая[+]. 43Багьирая, эгер се замана хъулки лявкьянал юртла вегӀли балуси биалри, ил усхӀевси ва хъули ухӀнаухъахъес хӀелти. 44Илбагьандан хӀушара хӀядурли диирая, сенкӀун чидил сягӀятлизив Инса Урши лявкьусил хӀебаладая[+].


Марси ва вайси къараваш

45[•]Сунела лебилра къаравашуначи ва хъулибтачи хӀеруди бирахъесра, заманаличиб илди берк-бержличил гӀеббурцахъесра, юртла вегӀли катурси марси ва духуси къараваш сегъуна вирара? 46Илала хужаим чариубхӀели, илкьяйда бирули варгибси, къараваш талихӀчевси сай[+]. 47ХӀекьдеш бурулра хӀушази: хужаимли иличи сунела лебил лебдеш хъарбиру. 48Ил къараваш вайси виалли ва, «Дила хужаим жявли-декӀар чархӀейрар» викӀули,[+] 49цархӀилти къаравашуни итес вехӀихьалли, держлукьуначил укра укули, ужра ужалли, 50сай хӀерли ахӀенси бархӀи ва сунени хӀебалуси сягӀятличив ил къаравашла хужаим лявкьян, 51ил кӀибайиру ва илала кьисмат кӀибяхӀянталагъуна бирар. Илар биалли бисара, цулбала кьяржарра дирар[+].

### 25


ВецӀал рурсиличила айту-гъай

1ИлхӀели Зубрала ПачяхӀдеш мешули бирар, чиргъмира касили, гелешмешлис гьунибаэс дурабухъунти вецӀал рурсиличи[+]. 2Илдазибад шел ахмах сабри, шел биалли – духутири. 3Ахмахунани, чиргъми касили, илдази картӀуси гӀявадеш кахӀесиб. 4Духутани, чула чиргъмачил бархли, тӀалхӀянабазиб гӀявадешра касиб. 5Гелешмеш кьаниубхӀели, илди лебилра рахаур ва бусаун[+]. 6Бай дуги тӀама-гьама ахъдиуб: «ХӀера, гелешмеш лявкьули, илис гьала дурадухъеная». 7ИлхӀели лебилра рурсби ахъбиуб ва чула чиргъми далаиб. 8Ахмахунани духутази иб: «Нушала чиргъми дилшули сарину, хӀушала гӀявадеш нушаб бихая». 9Духутани илдази жаваб бедиб: «Нушала гӀявадеш нушабра хӀушабра хӀебиур. ГӀявадеш бирцутачи дякьи, асая». 10Илди асес арбякьунхӀели, гелешмеш вакӀиб ва хӀядурти иличил барх мекъла сяхӀбатличи абацӀиб, илхӀели унзара гӀекӀиб[+]. 11Илала гӀергъи, цархӀилти рурсбира бакӀили, бикӀар: «Хужаим, хужаим! Нушаб унза абхьа»[+]. 12Илини биалли, илдас жаваблис, иб: «ХӀекьдеш бурулра хӀушази: нуни хӀуша далути ахӀенра»[+]. 13Илбагьандан дусмадусадая, сенахӀенну Инса Урши лявкьуси я бархӀи, я сягӀят хӀушани балути ахӀенра[+].


Хъардарибти мургьначила айту-гъай

14[•]ИлхӀели, сунела къаравашуни жибарили, ва сунела лебдеш илдачи хъарбарили, гьарахъси архӀяличи аркьуси адамлаван бирар. 15Цализи илини мургьила шел умцла дедиб, итиллизи – кӀел, цархӀиллизи – ца, гьариллис ахъри хӀясибли дутӀили, арякьун. 16Шел умцла касибси арякьи, илди дузахъули, шел гьатӀи умцла дикахъиб. 17Тяп илкьяйда, кӀел умцла касибсинира, кӀел гьатӀи дикахъиб. 18Ца умцла касибсини, бухили, хужаимла мургьи ванзализи дигӀянбариб.

19ГӀяхӀцад заманала гӀергъи, илди къаравашунала хужаим чарухъун ва барибсила чебкад баян тӀалаббариб. 20Шел умцла дедибсини гьатӀира шел умцла хиб ва иб: «Хужаим! ХӀуни набзи шел умцла гири, илдазирад ихди шел гьатӀи нуни дикахъира». 21Хужаимли илизи иб: «ГӀяхӀна, гӀяхӀси ва марси къараваш! БиштӀасилизив марли кални багьандан, халасиличи калтари; хӀела хужаимла шаддеш хӀунира бутӀа»[+]. 22КӀел умцла касибсира гъамиуб ва иб: «Хужаим! ХӀуни набзи кӀел умцла гири, илдазирад ихди кӀел гьатӀи нуни дикахъира». 23Хужаимли илизи иб: «ГӀяхӀна, гӀяхӀси ва марси къараваш! БиштӀасилизив хӀу наб марли кални багьандан, халасиличи калтари; хӀела хужаимла шаддеш хӀунира бутӀа».

24Ца умцла касибсира гъамиуб ва иб: «Хужаим! Нуни балусири хӀу, хӀебегӀунси иршуси ва дягӀкахӀедатурти цӀули дурчуси, кьяркьси адам виъни. 25Илбагьандан урухиубли, хӀела умцла ванзализи дигӀянбарира. ХӀед хӀела чарбирулра». 26Хужаимли биалли, илис жаваблис иб: «Вайси ва азгъин къараваш! ХӀуни балулри нуни хӀебегӀунси иршни ва дягӀкахӀебатурси бурчни[+]. 27ХӀебиалли, нуни хӀези гибти арц дузахъес гӀягӀнитири. ЧарухъунхӀели нуни илди хайриличил кайсира. 28Илизибси умцла кебасая ва вецӀал лерсилизи бедая. 29СенкӀун лебсилис гьатӀира бедили бирар ва имцӀабирар, агарсила лебсира кебасили бирар[+]. 30Пайдаагар къараваш дурала цӀябдешлизи лайвакӀая: илар бисара, цулбала кьяржарра дирар»[+].


Халкьанала чебкадси суд

31Сунела чебяхӀдешлизив ва лебилра малаикуначил Инса Урши вакӀибхӀели, Сунела чевяхӀдешла тахличи кайрар[+]. 32Илала гьала лебилра халкьани цалабирхъу. Илини букӀуй кьяцназирад маза декӀардирули кьяйда, цабехӀти цархӀилтазибад декӀарбиру:[+] 33маза Сунела балуй шайчи учидирхъу, кьяцни биалли – алгъай шайчи.

34ИлхӀели Пачани балуй шайчибтази буру: «ДакӀирая Набчи, Дила Дудешли баркатладарибти, дунъя барибхӀейчибадал хӀушаб хӀядурбарибси, ПачяхӀдеш букьурлибуцая,[+] 35сенкӀун Ну гушлири – хӀушани Наб беркеси гира, Ну милиглири – хӀушани Ну шинни вахунра, Ну дуравадси сайри – хӀушани хьураварира,[+] 36чӀянкӀулири – хӀушани Ну вегӀварира, зягӀиплири – хӀушани Набчи хӀерудибарира, туснакълаври – хӀуша Набчи дакӀира». 37ИлхӀели гӀябидунани,[†] жаваблис, Илизи иру: «ХалавегӀил![†] Мурт нушани ХӀу гушли чеили, кьацӀли вахунсирив? Яра милигхӀели шинни вахунсирив? 38Мурт нушани ХӀу дугӀли чеили, хьураварибсирив? Яра чӀянкӀухӀели вегӀварибсирив? 39Мурт нушани ХӀу зягӀипли яра туснакълав чеили, ХӀечи дакӀибтирив?» 40Пачани, жаваблис, иру: «ХӀекьдеш бурулра хӀушази: Дила бегӀлара биштӀалгъунти узбазивад цалис илгъуна барибси, Набра барибси сай»[+].

41ИлхӀели алгъай шайчибтазира буру: «Дашеная Набчирадли, лягӀнатбакӀарти, илбислис ва илала малаикунас хӀядурбарибси даимси цӀализи,[+] 42сенкӀун Ну гушлири – хӀушани Наб беркесил хӀегира; Ну милиглири – хӀушани Ну шинни хӀехунра; 43Ну дуравадси сайри – хӀушани хьурахӀерира; чӀянкӀулири – хӀушани Ну вегӀхӀерира; зягӀиплири ва туснакълаври – хӀуша Набчи хӀедакӀира». 44ИлхӀели илдани, жаваблис, Илизи иру: «ХалавегӀил! Мурт нушани ХӀу гушли, милигли, дугӀли, чӀянкӀули, зягӀипли яра туснакълав чеили, ХӀед къуллукъхӀебарибсирив?» 45ИлхӀели илдази, жаваблис, иру: «ХӀекьдеш бурулра хӀушази: Дила бегӀлара биштӀалгъунтазивад цалис илгъуна хӀебарибси, Набра хӀебарибси сай»[+].

46Илкьяйда аркьян илди даимти гӀязабтази, гӀябидуни биалли – даимти гӀямрулизи[+].

### 26


Халакашишунани ва тямадабани ГӀиса кавшес пикрибирули саби

1[•]ГӀисани илди гъай тамандарибхӀели, Сунела мутагӀялимтази иб:

2– КӀел бархӀила гӀергъи Пасхала[†] байрам биъни ва Инса Урши къанчтӀайчи чеветирхъни хӀушани балулра.

3ИлхӀели Къайпа бикӀуси халакашишла[†] азбарлизиб халакашишунира, халкьла тямадабира[†] цалабикили, 4гӀямултачил уцили, ГӀиса кавшес пикрибариб. 5Амма байрамла ахӀенси замана – халкь пунтхӀебиахъес багьандан.


ГӀиса дурхъаси гӀявадешли вакни

6[•]ГӀиса Бетаниялизив сиселизиикибси Симунничив сайхӀели,[+] 7ва кьумур-алав кайибхӀели, гачӀла гажиннизиб бизитӀемла хӀекьли дурхъаси гӀявадешличилси[*] хьунул адам гъамриуб ва Илала бекӀличи ил гӀявадеш чертӀиб. 8Ил чебаибхӀели, гӀясибиубли, Илала мутагӀялимти бикӀар:

– Се дирутив илди харжани? 9Ил гӀявадеш дурхъали бицили, арц мискинтас дедес вири.

10Ил балули, ГӀисани илдази иб:

– Сен хьунул адамлис гӀяйиббирулрав? ИлиникӀун Наб гӀяхӀдеш бариб. 11Мискинти мурталра хӀушачил саби, Ну биалли, мурталра хӀейрус[+]. 12ТӀемла гӀявадеш Набчи чертӀили, Ну илини хӀяриихьахъес хӀядурварира[+]. 13ХӀекьдеш бурулра хӀушази: лебилра дунъяличиб, чинаб ГӀяхӀхабар багьахъалра, иш хьунул адам гьанриркахъули, ишини барибсиличилара бурили бирар[+].


Ягьудани ГӀиса уведни

14[•]ИлхӀели, вецӀнукӀирализивад ца сайси, Искариут Ягьуда халакашишуначи вякьун[+] 15ва иб:

– нуни Ил уведасли, ХӀушани наб се лугадая?

Илдани илис хӀябцӀали гӀяббаси гьаладихьиб. 16Илала гӀергъи, ГӀиса уведес или, ил гӀяхӀси замана бикахъес укайиб.


Пасхала байрамличи хӀядурбиъни

17[•]БехӀцӀурала байрамла[†] цаибил бархӀи мутагӀялимти ГӀисачи гъамбиуб ва Илизи иб:

– ХӀед пасхала беркала чинаб барахъес хъарбирулрив?

18Илини иб:

– Шагьарлизи пулан адамличи дукьеная ва илизи бурая: «МугӀяллим викӀули сай: „Дила замана гъамбиубли саби, Дила мутагӀялимтачил хӀечиб Пасха дураберкӀес дигулра“».

19МутагӀялимтани ГӀиса викӀуси бариб ва пасхала беркала хӀядурбариб.


МутагӀялимтачилси ГӀисала бегӀла гӀергъиси дугикун

20БархӀехъ ГӀисара вецӀнукӀира мутагӀялимра кьумур-алав кабииб. 21БукухӀели, ГӀисани иб:

– ХӀекьдеш бурулра хӀушази: хӀушазивад цали Ну уведлугара[+].

22Илди хӀекьли пашманбиуб ва илдазивад гьарил Илизи хьарикӀесииб:

– Ну хӀейиша, ХалавегӀил?[†]

23Илини, жаваблис, иб:

– Набчил барх кьямличи някъ бухибсини, Ну уведлугара. 24ГӀе, Инса Урши, Сунечила белкӀунсиван аркьули сай, амма сунечивли Инса Урши уведлугуси адамлис – балагь! Илис бекӀлил ахӀекӀубли гӀяхӀил бириб[+]. 25ИлхӀели, Ил уведлугуси Ягьуданира, иб:

– Ну хӀейиша, Равви?[†]

ГӀисани илизи иб:

– Ил хӀунира бурири.

26[•]Илди букухӀели, ГӀисани кьацӀ касиб ва, баркатлабарили, кабердили, мутагӀялимтас бедиб:

– Касая, беркеная – ил Дила кьаркьала саби[+].

27Илкьяйда кьямра касили, баркатлабарили, илдази бедиб ва иб:

– Илизирад лерилра дуженая, 28сенкӀун илди Сагаси ВягӀдала[†] Дила хӀи сари, бунагьуни хасардатахъес багьандан бахъал гьанни картӀути. 29ВикӀулрагу хӀушази: Дила Дудешла ПачяхӀдешлизир сагати чягъир хӀушачил держайчи, гьаннала гӀергъи гӀур хӀушачил тӀутӀила бухъалализирадти хӀедужис.

30Дезара белчӀи, илди Зайтун[†] дубурличи арбякьун[+].


Петерли Сай уввалтниличила ГӀисани гьалахили бурули сай

31[•]ИлхӀели ГӀиса илдази викӀар:

– Ил дуги хӀуша лебтанилра Ну уввалтара. БелкӀи саби: «БукӀун каршисра ва дурзамла маза тӀутӀукадирар»;[+] 32Ну мицӀириубхӀели, хӀушаб гьалав Галилеялизи лявкьяс[+].

33Петерли, Илис жаваблис, иб:

– Лебтанилра ХӀу увватадра, нуни хӀелтари.

34ГӀисани илизи иб:

– ХӀекьдеш бурулра хӀези: ил дуги, дагъали гӀугӀуайчи, хӀуни Ну хӀяйна уввалтара.

35Петер илизи викӀар:

– ХӀечил варх вебкӀес чебуркъаллира, нуни ХӀу увхӀелтари.

Илкьяйда бикӀи лебилра мутагӀялимти[+].


Гетсиманила анхълизиб ГӀисала балга

36[•]ГӀур ГӀиса илдачил Гетсимани бикӀуси мерличи вакӀиб ва мутагӀялимтази викӀар:

– Ишар кадиили каленая, Нуни вякьи балга барайчи.

37Сунечил барх Петерра, Зебедейла кӀелра уршира касиб. Ил пашмандешли ва децӀли уциб[+]. 38ИлхӀели Илини илдази иб:

– Дила УркӀи бебкӀала децӀли буцили саби, хӀуша ишар Набчил хӀедусули каленая[+].

39Цакамси гӀелумиубли, вяхӀудиикили, улгесвяхӀиб:

– Дила Дудеш! Имкан биалли, ил гӀязабтала кьям Набчибад шалгӀеббухъаб, амма Наб дигусиван ахӀи, ХӀед дигусиван биаб[+].

40МутагӀялимтачи чариубхӀели, илди бусули баргили, Петерлизи викӀар:

– Илкьяйда ца сягӀяталра хӀуша Набчил хӀедусули дуэс хӀедиубраяв? 41Мадусудая ва дулгеная, хӀялумцӀлалис гьандуцес багьандан: рухӀ жигарти сари, кьаркьала биалли – цӀакьагар[+].

42ГӀурра тяйдииуб ва улгиб, викӀули:

– Дила Дудеш! Ил кьям Набчибад чебхӀебиркалли ва, бержес чебуркъалли, ХӀела ари биаб![+]

43ГӀур вакӀибхӀелира илди гӀурра бусули баргиб, сенкӀун илдала кьяпӀикӀуни декӀдиублири. 44Илди батурли, гӀурра гӀелумиуб, ва хӀяйнайсра илгъуна балга бариб. 45ИлхӀели, Сунела мутагӀялимтачи вакӀили, илдази викӀар:

– ХӀуша гьаннара дусулраяв ва бамсриихъулраяв? ХӀера, Инса Урши бунагькартала някъбази ведлугуси сягӀят гъамбиубли саби[+]. 46Адизирая, аркьехӀе! ХӀера, Ну уведлугуси гъамиубли сай.


ГӀиса уведили сай ва уцили сай

47[•]Ил илкьяйда викӀули левли, вецӀнукӀирализивад ца сайси, Ягьудара ва иличил барх турмачилти ва къярдубачилти бахъал адамтира бакӀиб. Илди халакашишунани ва халкьла тямадабани бархьибтири[+]. 48Уведлугуси илдачил вягӀдалаиубсири:

– Ну Сунечи байикунси Ил сай, Ил уцая.

49Ягьуда итмадан ГӀисачи гъамиуб ва иб:

– Салам, Равви! – ва Иличи байикун.

50ГӀисани илизи иб:

– Гьалмагъ, селичи вакӀирив хӀу?

ИлхӀели, бакӀибти адамтани ГӀиса уциб ва къараултази ведиб. 51ГӀисачилтазивадси цали, тур касили, халакашишунала къаравашлис бяхъиб ва лихӀи чеббикахъиб[+].

52ИлхӀели ГӀисани илизи иб:

– ХӀела тур сунела мерличи кабихьа, сенкӀун лебилра тур касибти турлизибад бубкӀар,[+] 53яра хӀед гьанбиркулив Нуни Дила Дудешлизи тиладибарасли, малаикунала вецӀнукӀира азир гӀяскар хӀелуга или? 54Илкьяйда хӀебиалли, дурхъати Табтуртази делкӀунти секьяйда детурхара?

55ИлхӀели ГӀисани учибикибтази иб:

– ХӀуша, туранира къярдубира касили, Ну уцес дурадухъес – Ну къачагъ-мага сайрав? НуникӀун хӀуша гьар бархӀи Аллагьла хъулир руркъира, хӀушани уцхӀевцира[+]. 56Амма гьар секӀал илкьяйда детаурти сари, идбагунала делкӀунти детерхахъес багьандан.

ИлхӀели, Ил ватурли, лебилра мутагӀялимти бебшиб[+].


Халамажлисли ГӀиса хьариули

57[•]ГӀиса уцибтани Ил халакашиш Къайпачи киб. Илаб халакашишунира, табтарчибира,[†] тямадабира цалабикиб. 58Гьарахъ-гьарахъли Илис гӀергъи вашули, Петер халакашишла азбарлизи ваиб. ГӀур, ухӀна ацӀили, лерилра селичирли тамандирарал багьес, къаравашуначил вархли кайиб. 59ГӀиса кавшес багьандан, халакашишунира, лебилра Халамажлисра,[†] Иличи къаршити къалпти бикьридешлигӀиб умцӀулри. 60ГӀяхӀцад къалпти бикьруми башули биаллира, Иличи къаршиси баргес бирули ахӀенри. Ахирра, кӀел адам бакӀиб 61ва иб:

– Ил викӀи, Аллагьла хъали бехъес ва хӀябал бархӀила бухӀнаб тӀашбатес вирус, или[+].

62Халакашишли, айзурли, Илизи иб:

– Сен селра хӀебурулрив? Илдани хӀечи къаршили бикьридешдирули сари[+].

63ГӀиса лехӀкахъилри. Халакашишли Илизи иб:

– МицӀирси Аллагьла у ахъили тиладибирулра, бура нушази, ХӀу сайрив МасихӀ,[†] Аллагьла Урши?

64ГӀисани илизи иб:

– Ил – хӀунира бурири. Амма бурулра хӀушази: гьаннала гӀергъи хӀушани Инса Урши Кьудратла ВегӀла балуй шайчи кайили ва зубрала гъагъултачив лявкьули чейидая[+].

65ИлхӀели халакашишли сунела палтар гъярдердиб ва иб:

– Ил Аллагьлис виргули сай! ГӀур нушаб сегъунти бикьруми хӀяжатлив? Илала диргала хӀушани дакьира![+] 66ХӀушаб секьяйда гьанбиркулив?

Илдани, жаваблис, иб:

– БебкӀаличи лайикьли сай.

67ИлхӀели Илала дяхӀличи тубикӀесбииб, дяхъиб; цабехӀти ляжубази бирхъулри 68ва бикӀулри:

– Багьи, МасихӀ, ХӀед бяхъибси чи сая?


Петерли ГӀиса увватни

69[•]Петер дурав, азбарлизив кайилри. Иличи ца къараваш гъамриуб ва иб:

– Галилеялан ГӀисачил хӀура леври.

70Амма лебталалра гьалаб илини ил мархӀебариб:

– ХӀу се рикӀулрил балули ахӀенра.

71Къапуличи гъамиубхӀели, ил цархӀил къаравашли чеиб ва илабтази иб:

– Илра леври Назаретлан ГӀисачил.

72Петерли гӀурра мархӀебариб: «Ил Адам хӀелас» или, хъя бариб. 73Камси замана дикибхӀели, илаб тӀашти гъамбиуб ва Петерлизи иб:

– Дурусли, хӀура илдазивадси сайри, сенкӀун хӀела гъайикӀнила тяхӀярли хӀу уведлугулри.

74ИлхӀели ил хъямаиркьескайиб ва «аллагьличира» викӀескайиб:

– Нуни Ил Адам хӀелас!

Хапли дагъали гӀугӀуиб. 75ИлхӀели Петерлис ГӀисани бурибси гьанбикиб: «Дагъали гӀугӀуайчи хӀуни Ну хӀяйна уввалтара».

Илавад дуравхъи, ил кьутӀкьули висиииб[+].

### 27


Ягьуда вебкӀни

1[•]Савли жявли лебилра халакашишунани[†] ва халкьла тямадабани ГӀиса кавшес хӀукмубариб. 2Илдани Ил, вигьи, мербекӀ Пилатличи[*] арукиб ва илизи ведиб[+].

3[•]ИлхӀели, ГӀиса кавшес хӀукмубарни багьурли, Ил уведибси Ягьуда пашманиуб ва халакашишунасра, халкьла тямадабасра илини хӀябцӀали гӀяббаси чардариб.

4– ГӀяйибагарти хӀи удедили, нуни бунагь барира, – иб илини.

Илдани биалли, илизи иб:

– Нушаб илала се авара? ХӀед дигуси бара.

5Аллагьла хъулир арцра лайдакӀили, ил арякьун ва сурветухъун. 6Халакашишунани, арц касили, иб:

– Ишди Аллагьла хъа хазнадирхьлизи кадихьес асухӀебирар, сенкӀун хӀила багьа саби[+].

7ГӀур вягӀдалабиубли,[†] илди арцлис тӀалхӀянала устала ванза асиб, дурабадти хӀярибирхьес багьандан. 8Илбагьандан ил ванзалис «хӀила хъу» бикӀуси саби. 9Еремия идбагличибад багьахъурси илкьяйда бетерхур: «Илдани хӀябцӀали гӀяббаси касиб – Израилла уршбани Илис кабизахъурси багьа[+]. 10Илди арц, набзи ХалавегӀилли[†] бурибси кьяйдали, тӀалхӀянала устала ванзалис дедиб».


ГӀиса Пилатла гьалав

11[•]ГӀиса биалли мербекӀла гьала тӀашватур. МербекӀли Илизи хьарбаиб:

– ХӀу жугьутӀунала Пача сайрив?

– ХӀу викӀулри, – иб илизи ГӀисани[+].

12Халакашишунанира, халкьла тямадабанира Сай гӀяйиблаварибхӀели, Илини жаваблис селра хӀеиб. 13ИлхӀели Илизи Пилат викӀар:

– ХӀуни хӀебикьулрив, сецад лебал ХӀечи къаршили бикьридешдирути[+]?

14Илис жаваблис цалра дев хӀебуриб, илбагьандан мербекӀ хӀекьли тамашаиуб.

15[•]МербекӀли байрамлис бузахъуси гӀядат лебсири, халкьла тилади хӀясибли ца туснакъчи ваткайуси. 16Илзамана туснакълизив Барабба бикӀуси, хабардерхурси туснакъчира леври. 17Илкьяйда халкь цалабикибхӀели, Пилатли илдази иб:

– Чи азадватурли дигулрав хӀушаб: Барабба яра, МасихӀ[†] бикӀуси, ГӀиса?

18Илини балулри, кьясдеш сабабли, ГӀиса уведибси виъни[+]. 19Илзамана, Пилат судла тахличи кайибхӀели, илала хьунуй пулан вархьиб ва бурахъиб: «Селра мабирид Ил ХӀялалкарлис, сенахӀенну нуни муэрлизир Ил багьандан дахъал чекасира».

20Амма халакашишунани ва тямадабани Барабба азадватахъес ва ГӀиса кавшахъес халкь гьирбариб[+].

21ИлхӀели мербекӀли илдази хьарбаиб:

– КӀилизивад Нуни хӀушаб чи ваткаили дигулрая?

Илдани иб:

– Барабба.

22Пилат илдази викӀар:

– МасихӀ бикӀуси ГӀисас нуни се бируси?

Лебилра цаван, бикӀар:

– КъанчтӀайчи чеветяхъя!

23– Се вайси барилив Илини? – иб мербекӀли. Амма илди гьатӀира ахъли вявбикӀулри:

– КъанчтӀайчи чеветяхъя![+]

24Селилра кумекхӀебирни ва халкьла ургар пунтъала имцӀадикӀни чебаили, Пилатли, шин касили, халкьла гьалар някъби дирцили, иб:

– Иш Адамла хӀилизив ну гӀяйибла вегӀ ахӀенра. ХӀердикӀеная хӀуша.

25Жаваблис, лебилра халкьли иб:

– Илала хӀи нушачир ва нушала дурхӀначир дирар!

26ИлхӀели илдас Барабба ваткаиб, ГӀиса биалли, витили, къанчтӀайчи чеветяхъяхъес ведиб[+].


Римла бургъанти ГӀисачиб къугънабиркьули саби

27[•]Бургъантани, ГӀиса касили, Ил алав лебилра хӀуреба бучили, мербекӀла кӀялгӀялизи арукиб, 28ва, чӀянкӀуварили, Иличи хӀунтӀена гӀяба чегьур. 29Муръухьла занзбала таж барили, бекӀличи чебииб ва балуй някълизи гӀяйсара бедиб. Илала гьалаб, кьукьубачи кабизурли, дукалкӀули, бикӀулри:

– Араираби, жугьутӀунала Пача!

30Иличи тубикӀулри ва, гӀяйса касили, Илала бекӀлизи бирхъулри[+]. 31ЧебдукарбяхӀили гӀергъи, илдани гӀяба убкасили, Сунела палтар чегьур ва къанчтӀайчи чеветяхъес арукиб.


ГӀиса къанчтӀайчи чеветяхъес аркули сай

32[•]ДурабулхъухӀели, илдас Симун бикӀуси, киреналан къаршиикиб. ГӀисала къанчтӀал[†] илизи бихахъиб. 33ГалгутӀа бикӀуси мерличи («КьатӀабекӀ» ибси иргъахъуси саби) баибхӀели, 34ГӀисас гьими гъудурбарибти чягъир дедиб, амма Илини халдарили, держес хьулхӀевхъун. 35Чеветяхъибтани биалли, чӀалабушили, Илала палтар дутӀиб. 36ГӀур, кабиили, Илис къараулбариб. 37Илала бекӀла чеди, гӀяйиб иргъахъуси белкӀра баршиб: «Иш ГӀиса сай – жугьутӀунала пача». 38Иличил бархли, къанчтӀулрачи – ца балуй ва итил алгъай шайчи, кӀел къачагъра чебетяхъиб. 39ШалгӀеббулхъути, бурга гьакӀбикӀулри, Илис биргулри, 40ва бикӀулри:

– Аллагьла хъали гъятӀаили, хӀябал бархӀили тӀашбалтуси! ХӀуни ХӀу верцахъи! Эгер, ХӀу Аллагьла Урши виадли, къанчтӀайчивад кацӀи[+].

41ИлтяхӀярли халакашишунира, табтарчибира,[†] халкьла тямадабира[†] Иличиб дукарбирхӀули, бикӀулри:

42– Сунени цархӀилти уцахъули вири, Сунени Сай верцахъес вирули ахӀен. Эгер Сай Израилла Пача виалли, къанчтӀайчивад кацӀаб, илхӀели нушара Иличи дирхарехӀе[+]. 43Илини Аллагьличи игьдибарбихьилри, гьанна Аллагьлис дигули виалли, верцахъаб. ИлиникӀун иб: «Ну Аллагьла Уршира».

44Иличил бархли чебетяхъибти къачагъунира илкьяйда Илис биргулри.


ГӀиса къанчтӀайчив вебкӀни

45[•]ХӀерейс, сягӀят хӀябличи бикайчи, лебилра ванзаличи цӀябдеш чебихьун, 46сягӀят хӀябал диркухӀели, ГӀисани ахъли вявъиб:

– Эли, эли, лема савахтани? Дила Аллагь, Дила Аллагь! Сен ХӀуни Ну ватурра[+]?

47Илаб гъамли тӀашбизуртани, илди гъай дакьили, иб:

– Ил Ильяслизи жиикӀули сай!

48ИлхӀели илдазивад цали, кьанцӀ-чягъирлизи шинижан кабакӀили, тӀерхьаличи баршили, Илизи бержахъес бедиб. 49ЦархӀилти бикӀулри:

– ТӀашдизирая, хӀердикӀехӀе Ил верцахъес Ильяс лявкьянал.

50ГӀисани ахъли вявбяхъиб, Илала рухӀ дурадухъун. 51ИлхӀели Аллагьла хъулибси пардав гъярбердили, чедибад уди бикайчи, кӀел бутӀаличи гъярбикиб; ванза зерзербухъун ва къаркъуби пӀякьдикиб; 52хӀябри гьаргдиуб ва бахъал бебкӀибти дурхъати адамти мицӀирбиуб[+]. 53Илди хӀябразибад дурабухъун ва, Сай ГӀиса мицӀириубли гӀергъи, дурхъаси шагьарлизи бухӀнабухъун. Илаб илди бахъли чебаиб. 54ДаршбекӀли[†] ва иличил бархтани ГӀисас къараулбирулри. Илдани мерсдакьнира лерилра детауртира чедаиб, дебали кахбиуб ва иб:

– ХӀекьли, Ил Аллагьла Урши сайри.

55Илаб, гьарахълабад хӀербикӀули, бахъал хьунул адамтира лебри. Илди Галилеялизибадал ГӀисас гӀергъи бакӀибтири ва Ил гӀевурцутири. 56Илдала ургаб лебри Магдалан Марияра, Якьубла ва Юсупла неш Марияра, Зебедейла уршбала нешра[+].


ГӀиса хӀяриихьни

57[•]БархӀи ахъибхӀели, Аримапеялизивадси, Юсуп бикӀуси, давлачев адам вакӀиб. Илра ГӀисачив учӀули калунсири. 58Юсуп, Пилатличи вякьи, ГӀисала жаназа гахъес тиладибариб. Пилатли жаназа бедахъес хъарбариб. 59Илини жаназа касили, капайзи бергур 60ва, шурмазиб биркъубси, сунези гьалав чилра кахӀейхьибси, иникъхӀябла ухӀна кайхьили, халаси къаркъара гьабихьили, арякьун. 61Илаб, иникъхӀябличи бяхӀчили кабиили, Магдалан Марияра, цархӀил Марияра лебри.


ХӀябла гьалаб къараул

62ГӀергъила бархӀи, ил сут сабри, халакашишунира, парисейтира[†] Пилатличи бакӀиб 63ва иб:

– Хужаим! Нушаб гьанбикиб, Ит къянбарли мицӀирли левалхӀелил ибсири: «ХӀябал бархӀила гӀергъи мицӀирирус» или[+]. 64Илбагьандан хӀябал бархӀи дикайчи хӀяблис къараулбарахъес хъарбара, хӀебарадли, Илала мутагӀялимти бакӀили, жаназа бигӀи, халкьлизи Ил мицӀириуб или, эс бирар. Ил гӀергъиси къяна цаибилличиб вайси бетарар.

65Пилатли илдази иб:

– ХӀушала къараулти леб, дукьеная, дигусиван къараулбарая.

66Бякьи, илдани иникъхӀябла къаркъаличи мугьурдяхъиб ва гьала къараулти кабатур[+].

### 28


ГӀиса мицӀириъни

1[•]Сут бархӀилис гӀергъи, жумягӀла цаибил бархӀи савли, Магдалан Марияра, цархӀил Марияра иникъхӀяб чебаэс бякьун[+]. 2Хапли цӀакьли мерсдакьун, сенкӀун Аллагьла малаик зубразивад кацӀиб ва иникъхӀябла къаркъа убкасиб. Ил гьанна иличи кайилри[+]. 3Илала куц лямцӀлагъунари, иличирти палтарра дяхӀиван цӀублири[+]. 4Илизибад урухбиубли, къараулбирути руржесбииб ва бебкӀибтигъунбиуб[+]. 5Малаикли, хьунул адамтачи дугьайзурли, иб:

– УрухмакӀудая! Балулра хӀуша къанчтӀайчи чеветяхъибси ГӀисагӀир умцӀули диъни. 6Ил ишав агара – Ил, Сунени бурибси кьяйдали, мицӀириуб. Гъамдиубли, Ил кайхьунси мерличи хӀердизирая 7ва, къалабали дякьи, бебкӀибтазивад мицӀириубли, хӀушаб гьалав Ил Галилеялизи аркьули сай или, мутагӀялимтази бурая. Ил хӀушани илав чейидая. ХӀера, хӀушази нуни бурира[+].


ГӀисас хьунул адамти къаршибикиб

8Хьунул адамти къалабали иникъхӀяблизибад дурабухъи, Илала мутагӀялимтази багьахъес, халаси урехиличил ва разидешличил дуцӀбухъун. 9Хапли илдас Сай ГӀиса цугикиб ва иб:

– Салам хӀушаб!

Гъамбиубли, илдани Илала кьяшми кӀапӀдуциб ва Илис икрамбариб[+]. 10ИлхӀели илдази ГӀисани иб:

– УрухмакӀудая, дякьи, Дила узбази бурая Галилеялизи букьяхъес. Илав Ну илдани чейура[+].

11Илди аркьухӀели, цацабехӀ къараултани, шагьарлизи бухӀнабухъи, халакашишунази[†] бетаурсиличила буриб. 12Халакашишуни ва тямадаби[†] гьунибаиб, саби-ургаб гъайбухъун, бургъантас даари арц дедиб 13ва иб:

– Бурая, «нуша дусухӀели, Илала мутагӀялимти дугели бакӀили, Ил вигӀун», или. 14Эгер ил хабар мербекӀличи баалли, хӀушаб селра хӀебарахъес нушани бурехӀе.

15Илдани арц касиб ва чузи бурибсиван бариб. Ил гъай гьанналичи бикайчи жугьутӀунала ургаб тӀинтӀбиубли саби.


ВецӀнуцара мутагӀялимлис гьалаизни

16[•]ВецӀнуцара мутагӀялим биалли, ГӀисани букьяхъес хъарбарибси, Галилеялизибси дубурличи арбякьун. 17Илав Ил чеили, икрамбариб, амма цацабехӀти васвасбухъун[+]. 18Гъамиубли, ГӀисани илдази иб:

– Ванзаличиб ва зубразиб лебилра ари Набзи гибси саби[+]. 19Илбагьандан, ардякьи, Дудешла, Уршила ва Дурхъати РухӀла у багьандан шизибикӀули, лебилра халкьани Дила мутагӀялимтили барая ва,[+] 20Нуни хӀушачи хъарбарибсиван, гьар секӀал дузахъес илди руркъеная. Ну хӀушачил вирус лерилра замунтазив, дунъяла ахирличи бикайчи[+].

## Маркли

### Маркли

Маркли


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]


### 1


МАРКЛИЧИБАДСИ ГӀЯХӀХАБАР


ШизибикӀан ЯхӀъя

1[•]ГӀиса МасихӀличила,[†] Аллагьла Уршиличила ГӀяхӀхабарла бехӀбихьуд. 2ГӀисайя идбагла табтарлизиб белкӀи кьяйда, Аллагьли иб:

«ХӀед гьалав Нуни Дила малаик урхьулра.
Илини ХӀед гьуни хӀядурбиру[+].
3БацӀавлахъличив вявикӀусила тӀама:
„ХалавегӀиллис[†] гьуни хӀядурбарая,
Илис дукьби дархьдарая!“».

4Ва, хӀера, бацӀавлахъличив ШизибикӀан ЯхӀъя вагьариуб. Аллагьличи чарбухъахъес жибирули, ил викӀулри: шизидакӀни кьабулбарая, хӀушала бунагьуни хасардатахъес багьандан[+].

5Лебилра Ягьудеяла[†] ванзаличибад ва Ерусалимлизибад лебилра халкь иличи башулри. Чула бунагьуначи мукӀурбикӀути илди, илини Иорданнизиб шизибикӀулри[+]. 6ЯхӀъя валрила балала палтарли вегӀиублири, вайлиуб кабцла ирира лебри. Илини дукути цӀурцӀби ва дугӀла варъа сарри. 7Ил вягӀзуртаиркьулри, викӀули:

– Наб гӀелавад Лявкьуси – набчив кьудратчевси сай. Ну, гӀяшиубли, Итала дабрила дабругуни арзесалра лайикьси ахӀенра. 8Нуни хӀуша шизидакӀира, Илини биалли хӀуша РухӀлизидикӀура.


ЯхӀъяни ГӀиса шизиикӀули сай

9[•]Илди бурхӀназив Галилеяла Назарет шагьарлизивадси ГӀиса вакӀиб ва ЯхӀъяни Ил Иорданнизив шизивакӀиб[+]. 10Шизивад дураулхъухӀели, ГӀисани, хапли гьаргбиубси закра, лагьаван Сунечи уряхӀихъути РухӀра, чедаиб[+]. 11ГӀур зубрачибад тӀама чехиб:

– Наб дигуси Урши – ХӀу сайри! Дила харидешра ХӀу сайри![+]


Илбисли ГӀисала хӀялумцӀули саби

12Итмадан, Дурхъати РухӀли ГӀиса бацӀавлахъличи арукиб. 13ГӀисани илар авцӀали бархӀи деркӀиб ва илбисли Илала хӀялумцӀиб. Ил дугӀла жанивартала ургав хӀерирулри. Илис малаикунани къуллукъбирулри[+].


ГӀисани Сунела вазипа бехӀбирхьули сай

14[•]ЯхӀъя туснакъварили гӀергъи, Аллагьличибад ГӀяхӀхабар балахъули, ГӀиса Галилеялизи вакӀиб. 15Ил викӀулри:

– Замана баили саби! Аллагьла ПачяхӀдеш[†] гъамбиубли саби! Аллагьличи чардухъеная, ГӀяхӀхабарличи дирхаирая![+]


ГӀисани мутагӀялимти чеббиркӀули сай

16Галилеяла урхьу-дублавад аркьухӀели, Илини, урхьулизи тур иргьути, Симунра, илала узи Андрейра чебаиб. Илди бялихъчиби сабри[+]. 17ГӀисани илдази иб:

– Наб гӀеларад даширая, Нуни хӀуша адамти бурцанти дирура[+].

18Туранира датурли, илди бусягӀятал Илис гӀелабад арбякьун[+]. 19ГӀур, цакьадар тяйдибиубхӀели, ГӀисани, къаякъличир турани далиути, Зебедейла урши Якьубра, илала узи Югьанра чебаиб. 20ГӀисани илдира жибариб. Буцибти хӀянчизартачил дудеш Зебедей къаякъличив ватурли, илди ГӀисас гӀелабад арбякьун.


Жиндралаиубси адам

21[•]Илди Капернаум шагьарлизи бакӀибхӀели, сут бархӀи ГӀиса синагуглизи[†] вякьун ва адамти руркъескайиб[+]. 22Илала белчӀудиличи халкь тамашабирутири, сенкӀун Илини илди, табтарчибаниван[†] ахӀи, арила вегӀливан руркъулри[+]. 23Илзамана синагуглизив жиндралаиубси адам леври, илини хапли вявъиб:

24– ХӀед нушала се авара, назаретлан ГӀиса? ХӀу иша нуша талапдарес вакӀилрив? Нуни ХӀу чи сайрил балулра – ХӀу Аллагьла Дурхъаси сайри![+]

25ГӀисани жиндлизи кьяркьли иб:

– ЛехӀахъину, илизибад дурабухъен!

26Ил адам гардарухъахъи, ахъли чӀярбяхъили, жинд илизибад дурабухъун[+]. 27Лебилра кахбиуб ва цализи ца суалбикӀесбяхӀиб:

– Иш се саби? Се сагаси белчӀуди сабси, илгъуна ариличил? Ишини, буюрикӀули, жиндрира далли Сунечи мутӀигӀдикӀахъулигу![+]

28ГӀисачила хабар итмадан лебилра Галилеякад тӀинтӀбиуб.


ЗягӀипти сагъбарни

29ГӀур, синагуглизивад дуравхъи, ГӀиса Якьубличил ва илала узи Югьанничил Симунна ва Андрейла юртлизи вакӀиб. 30Симунна хъубеш неш, руржерилизирикили, карихьири. Иличила итмадан ГӀисази буриб. 31Гъамиубли, някъ буцили, ГӀисани ил ахъриахъуб. Илмадан илала руржери детахъиб ва сари илдас кьумур балкьарахъескарииб[+].

32БерхӀира гӀелабикили, бархӀи ахъибхӀели, Иличи лебилра зягӀиптира жиндразибтира бихесбяхӀиб. 33Илдала унзала гьала шагьарла лебил халкь цалабикиб. 34Ил бархӀи ГӀисани бахъал адамти жура-журала излумазибад сагъбариб ва бахълизирад жиндри дураиб. Илини жиндри гъайдикӀахъес хӀедатур, сенкӀун илдани Ил Чи сайрил балулри[+].

35[•]ГӀергъила бархӀи, шалахӀедикили лералли, ГӀиса бацӀси мерличи балгабарес арякьун[+]. 36Симунра иличилти цархӀилтира ГӀиса варгес умцӀербухъун. 37ВаргибхӀели, илдани ГӀисази иб:

– Лебилра ХӀегӀиб умцӀули саби.

38ГӀиса илдази викӀар:

– ЦархӀилти мякьларти шимазира аркьехӀе, Нуни итабра ГӀяхӀхабар балахъас, ил барес сайра Ну вакӀибси.

39Ил лебил Галилеякад ваши, синагугуназив вягӀзуртаиркьули ва адамтазирад жиндри дурайули.


Сисела изайзивси сагъварни

40[•]Гьачам ГӀисачи сисела[*] изайзивси адам гъамиуб ва, Илала гьалав кьукьмусикили, бусравухъун:

– ХӀед дигадли, ХӀуни ну умуварес вируд[+].

41Иличи уркӀецӀибарили, някъ гьабатурли, ГӀиса гачикиб ва иб:

– Дигулрану, умуии!

42ИлхӀели, илала сисела изала[†] пяхӀли бетахъиб, ва ил адам умукайуб[+]. 43ГӀисани илизи, арукьяхъес бурили, чӀумали хъарбариб:[+]

44– Вари, биубсиличила хӀуни чизилра мабурид. Амма кашишличи[†] чеахъес укьен. Илала гӀергъи умуиъни багьандан Мусани[†] хъарбарибси кьурбанбара. Ил адамтас бикьридешли бетарар[+].

45Амма сунечил детауртачила илини гьар мерлар хабардуршес вехӀихьиб. Илала гӀергъи ГӀиса шагьарлизив дакӀу-гьаргли чейахъес хӀейраниуб, шагьарла дурав, бацӀси мерличив кавлулри. Сеннира, Иличи бахъал халкь гьар мерлабад башулри[+].

### 2


ГӀисани чулахъ араварни

1[•]Чумал бархӀи дикили гӀергъи, ГӀиса Капернаумлизи чарухъун. Ил хъулив виъниличила хабар тӀинтӀбиуб[+]. 2Бахъал халкь учибикиб, хӀятта унзала мякьлаб ганз кацӀес мер кахӀелун. ГӀисани илдази ГӀяхӀхабар балахъухӀели, 3авал адамли биркӀанти дуцибси ца адам хиб. 4Амма, адамтала бахъдешли, ГӀисачи гъамбиэс бирули ахӀенри. ИлхӀели илдани, ГӀиса левси мерличи хъалчлизиб тӀярхъибатур, ва, биркӀанти дуцибси, убушлав увяхӀатур[+]. 5Илдала бирхни чебаили, ГӀисани биркӀанти дуцибсилизи иб:

– Дила урши, хӀела бунагьуни хасардатурти сари![+]

6Илаб кабиили табтарчибира[†] лебри. Илди чула саби пикрибикӀулри: 7«Се сари Иш адамли дурути?! Аллагь валтӀули хӀейалли?! Ца Аллагьли ахӀи, гӀур чили вируси бунагьуни хасардатес?»[+].

8ГӀисани биалли, Сунела рухӀли илди селичила пикрибикӀулил итмадан багьурли, иб:

– Се пикруми сарив хӀушала уркӀбазирти? 9Се гьамадлив биркӀанти дуцибсилизи эс: «ХӀу бунагьуназивад хасарвалтулри» яра «Касану хӀела убушра, вашен»? 10Амма ванзаличир бунагьуни хасардалтес Инса Уршила ари лебни хӀушази балахъас. Ва биркӀанти дуцибсилизи иб:

11– ХӀези викӀулра: айзи, убушра касили, хъайгӀи арукьен!

12Ил итмадан айзур ва, убушра касили, лебталалра гьалав дуравхъун. ИлхӀели, лебилра хӀяйранбиубли, Аллагьлис дезабикӀутири, бикӀули:

– Нушани гьачамалра илгъуна секӀал чехӀебаира!


ГӀисани Матпей Леви живарни

13[•]ГӀиса гӀурра Галилеяла урхьула дубличи арякьун, ва Иличи бахъал халкь бакӀиб. ГӀиса илди руркъескайиб. 14АркьухӀели, Илини хӀекь бурчуси мерличив кайибси Алпейла урши Леви чеиб ва илизи иб:

– Наб гӀелавад ваши!

Леви, айзурли, Илис гӀелавад арякьун.

15ГӀур ил Левила хъулив кьумур-алав кайибхӀели, бахъал хӀекь бурчантира[†] бунагькартира Иличил ва Илала мутагӀялимтачил барх кабиилри. (Илис гӀелабад башутала ургаб илдигъунти бахъал сабри). 16Парисейтазибадти табтарчибани хӀекь бурчантачил ва бунагькартачил ГӀиса укули чеили, Илала мутагӀялимтази бикӀесбяхӀиб:

– Сен Ил хӀекь бурчантачил ва бунагькартачил укусив?![+]

17ГӀисани илдала гъайла аргъиб ва иб:

– Тухтур хӀяжатси аратас ахӀенну, зягӀиптас сай. Ну гӀябидуни[†] жибарес вакӀибси ахӀенрану, бунагькарти жибарес вакӀибсира[+].


Дуббуцарличила жал

18[•]Гьачам ЯхӀъяла мутагӀялимти ва парисейти[†] дуббуцибхӀели, чихъалирил ГӀисачи бакӀиб ва бикӀар:

– ЯхӀъяла ва парисейтала мутагӀялимти дуббурцули, ХӀела мутагӀялимти сен дубхӀебурцути[+]?

19ГӀисани илдази иб:

– Мекъличибти дуббурцес бирару, илхӀелира гелешмеш чула ургав левли? Ил чучил левцадхӀи илди дубхӀебурцар[+]. 20Амма ляркьян бурхӀни, гелешмеш илдачивад арку, хӀера, ил бархӀи илди дуббурцар[+]. 21Дуркьа палтарличи чилилра сагаси чӀянкӀила декӀа чехӀейбу, сенкӀун сагаси декӀали буркьа гъярудахъу ва тӀярхъи гьатӀира халабиур. 22Сагати чягъир чилилра дуркьа тӀагьнази кахӀертӀу, сенкӀун илди гъярудар, чягъир дурааркьян ва тӀагьни заядирар. Сагати чягъир сагати тӀагьнази дирар картӀути.


Сут бархӀиличила жал

23Гьачам, сут бархӀи, ГӀиса аршила ургабадси дякькад аркьулри. Илала мутагӀялимти аркьукад лугни удес бехӀбихьиб. 24Парисейтани ГӀисази иб:

– ХӀеръа, ХӀела мутагӀялимтани сут бархӀи барес асухӀебируси бирули!

25ГӀисани илдази иб:

– ХӀушани хӀебелчӀунраяв се барибал Даудли,[†] агрилизибхӀели, сайра сунела адамтира гушбиубхӀели? 26Халакашиш[†] АбиатӀарла манзиллизив секьяйда ил Аллагьла юртлизи ацӀибал ва Аллагьлис багъишла, кашишуна[†] ахӀи деркес асухӀебирути дурхъати кьуцӀри, суненира дерки, сунела адамтасра дедибал.

27ГӀисани гӀурра чебатур:

– Сут бархӀилис адам ахӀенну, сут бархӀи адамлис саби акӀахъубси. 28Илбагьандан Инса Урши сут бархӀилара хужаим сай.

### 3


Берубси някъла вегӀ сагъварни

1[•]ГӀиса гӀурра синагуглизи[†] вакӀиб. Илав берубси някъла вегӀ адам леври[+]. 2ГӀисачи чехӀеруди бирулри, рахли Илини сут бархӀи ил адам сагъваралли, Сай гӀяйиблаварес багьандан[+]. 3Берубси някъла вегӀлизи ГӀиса викӀар:

– Лебталалра гьала кайзи!

4ЦахӀнабикибти адамтази биалли, хьарбаиб:

– Сут бархӀи се барес асубирулив? ГӀяхӀдеш бирес яра вайдеш бирес асубирулив? Жан дерцахъес яра илди кадушес?

Илдани жаваб чархӀебатур[+]. 5Илдала уркӀби кьяркьдиъниличи децӀикӀули, ва, гӀясили илдачи хӀеризурли, ГӀиса чулахълизи викӀар:

– ХӀела някъ гьабати, гьари!

Чулахъли някъ гьабатур ва илала някъ сагъбиуб.

6Илабад дурабухъи, парисейтира[†] гьирадгӀебтира ГӀиса секьяйда каршусил, саби-ургаб гъайбикӀескабииб.


ГӀисас гӀелабад бахъал халкь башни

7-8ГӀур, ГӀиса Сунела мутагӀялимтачил Галилеяла урхьуличи арякьун. Амма Галилеялизибад, Ягьудеялизибад,[†] Ерусалимлизибад, Идумеялизибад, Иордан хӀеркӀла итатӀибад, Тирла ва Сидунна алавчарти мераначибад Илис гӀергъи хӀекьли бахъал халкь башулри. Илди ГӀисачи башулри, сенкӀун Илини дирути гьар секӀайчила бакьилри[+]. 9Учибикибти адамтази сай гъяжхӀерахъес багьандан, ГӀисани сунела мутагӀялимтази къаякъ хӀядурбарахъес хъарбариб. 10Илини бахъал адамти сагъбариб, ва ГӀисачи гачбикес дигули, зягӀипти ИличибяхӀ бетулхъулри[+]. 11ГӀиса чеибхӀели, жиндрачилти, бяхӀудибикили, вявбикӀутири:

– ХӀу – Аллагьла Урши сайри![+]

12Илини биалли илдази Сай чи саял бурахъес кьяркьли къадагъабирусири[+].


ГӀисани мутагӀялимти чеббиркӀули сай

13[•]ГӀиса дубурличи ацӀиб ва Сунес дигутигъунти адамти Сунечи жибариб. Илди Иличи бакӀиб. 14Илдазибад ГӀисани вецӀнукӀира мутагӀялим чеббикӀиб ва вакилти[†] бариб: Сунечил барх бирахъесра, вягӀзурти дирахъес бурхьесра, 15адамтазирад жиндри дурайахъес ари бедесра. 16Ва хӀера, вецӀнукӀира чеббикӀиб: сунела уличи Петер ибси у имцӀабарибси Симунра,[+] 17Зебедейла урши Якьубра, илала узи Югьанра (ГӀисани илдас «Воанергес» ибси у бихьиб, илала мягӀнара «Къукъула адамти» ибси, саби),[+] 18Андрейра, Пилиппра, Барталамейра, Матпейра, Памара, Алпейла урши Якьубра, Паддейра, Кананит[*] Симунра[+] 19ва Искариут Ягьудара, суненира гӀур ГӀиса уведибси[+].


ГӀиса ва жиндрала талхъан Белзибул

20[•]ХӀера, ГӀиса хъули чарухъун. Илаб гӀурра бахъал адамти цалабикили, Илис ва мутагӀялимтас кьацӀли букесалра имкан аги[+]. 21Иличила бакьили, Ил арукес Илала гъамти бакӀиб. Илди бикӀулри:

– Ишала аргъала бетахъили саби.

22Ерусалимлизибад бакӀибти табтарчиби[†] бикӀулри:

– ГӀисази Белзибул[*] хьурабиубли саби ва Илини жиндрала талхъа цӀакьличил жиндри дурайули сай[+].

23ИлхӀели илди жибарили, айту-гъай бурули, иб:

– Илбисли илбис секьяйда дугӀаэс бируси? 24Эгер духӀнарти душмандешличибли ца пачалихъ саби-бухӀнаб бутӀалли, ил пачалихъ кахӀевлан. 25Эгер духӀнарти душмандешличибли ца хъалибарг саби-бухӀнаб бутӀалли, ил хъалибарг кахӀевлан. 26Эгер илбисра, сунечи саби къаршили, душмандешлизиб биалли, илра кахӀевлан, илис ахир гӀеббиур. 27Амма, цӀакьсила юртлизи ацӀили, чилилра илала мас бигӀес хӀейрар, гьаланачи цӀакьси вигьи, гӀур бигӀялли ахӀенси. ЧӀянкӀли илхӀелицун илала юрт бигӀес вирар. 28ХӀекьдеш бурулра хӀушази: лерилра бунагьуначибад ва Аллагьлис бурибси диргалаличивад чебберхни бирар. 29Амма Дурхъати РухӀлис диргала бурибсиличивад даршдусмазибра чевверхни хӀебирар ва ил бунагь даимлис иличиб кавлан![+]

30ГӀисани илкьяйда иб, сенкӀун цацабехӀти Сунези жиндла рухӀ хьурадиубли сари или, бикӀулри.


ГӀисала хӀекьси хъалибарг

31[•]ГӀиса левси юртличи Илала нешра узбира бакӀиб ва, дураб тӀашбизурли, Ил чучи живарахъес адам вархьиб[+]. 32ГӀиса бахъал халкьли алаввариб. Илизи бикӀар:

– ХӀера, ХӀела нешра, ХӀела узби-рузбира дураб ХӀечила хьарбикӀули саби.

33Илдази Ил викӀар:

– Чи сари Дила неш, чихъали саби Дила узби?

34ГӀур, Сай-алав кабиибти хӀулба чедибяхъили, викӀар:

– ХӀера, ишди саби Дила нешра узбира. 35Аллагьла ари таманбирусицун сай Наб узира, рузира, нешра[+].

### 4


ВелгӀусиличила айту-гъай

1[•]ГӀисани гӀурра урхьула дублаб халкь руркъулри. Сунечи бакӀибтала бахъдешли, Илис къаякъличи кайэс чебуркъиб, цакьадар гьарахъикес багьандан. Лебилра халкь урхьудублаб калун. 2ГӀисани айту-гъайличил халкьлизи дахъал секӀал иргъахъулри, илдази викӀули:

3– ХӀера, гье дегӀес хъубзар дуравхъун. 4Илини гье делгӀухӀели цацадехӀти гье гьунила дубла кадикиб. Арцурли арцанти дакӀиб ва илди дергун. 5ЦархӀилти гье – къаркъубар ванзаличи кадикиб, гӀянжи камси сабхӀели, бусагӀят чедакӀиб. 6Амма, берхӀи ахъбиубхӀели, илди берхӀили цӀухдариб ва, хӀячми агни багьандан, деръуб. 7ЦархӀилти – муръухьла кьадубази кадикиб ва, муръухь берхъили, илди гӀянддакӀиб ва ризкьи хӀегиб. 8Амма тухъси ванзаличи кадикибти гье, цагӀяхӀил чедакӀиб ва хӀябцӀайнали яра урегцӀайнали, хӀятта даршнали имцӀаси сабухъ гиб!

9ГӀисани гӀур иб:

– Бакьес лихӀби лерсини бакьаб![+]


Айту-гъайла мягӀна

10[•]Сунечил бархти чумал адамра, вецӀнукӀира мутагӀялимра сабицун калунхӀели, Илизи айту-гъайличила хьарбикӀесбяхӀиб. 11ГӀисани илдас жаваб чарбатур:

– Аллагьла ПачяхӀдешла[†] дигӀяндешуни дални хӀушаб гибси саби. ЦархӀилтас биалли, гьар секӀал айту-гъайлизир дурути сари[+]. 12Илбагьандан илди хӀербикӀар, амма чехӀебиу, лехӀихъур, амма хӀергъу. Аллагьличи чарбухъалри, илди Аллагьли хасарбалти[+].


ВелгӀусиличила айту-гъайла баян

13ГӀиса илдази викӀар:

– Ил айту-гъайла мягӀна хӀергъулрав? Секьяйда иргъидая цархӀилти айту-гъай? 14Хъубзарли белгӀуси дев саби[+]. 15Леб адамти, гьунила дубла кадикибти гьеличи мешути, чулира дев бакьибти, амма бакӀили илбисли итмадан ил дев арбухибти. 16Леб адамти къаркъубар ванзаличи кадикибти гьеличи мешути, чулира дев бакьибти ва разидешличил кьабулбарибти, 17амма хӀячми агарли, къияндешлизиб яра дев багьандан илдас гӀергъикабикибхӀели, жявли гӀелумбирути. 18ЦархӀилти – муръухьла кьадубази кадикибти гьегъунти – чузи бурибси дев бакьибти, 19амма дунъяла къайгънани, давла-масличи гъаргъдешлизибра ва цархӀилти хьуланазибра ил дев гӀяндбакӀили, сабухъ гес хӀебиубти[+]. 20Амма леб адамти, тухъси ванзаличи дегӀунти гьеличи мешути. Илдани дев бикьули саби, кьабулбирули саби ва сабухъ лугули саби – бегӀунсиличиб хӀябцӀайнали, урегцӀайнали, хӀятта, даршнали имцӀали[+].


Чирагъличила айту-гъай

21[•]ГӀисани гӀурра иб:

– Хъабала яра тахла уди кабирхьес, чирагъ хъули бихув гьатӀи? ИлкӀун чирагъла кьасиличи кабирхьу[+]. 22Селра дигӀянсира лебси ахӀен, сабира гьаргхӀебируси, селра кӀапӀсира лебси ахӀен, сабира шалаличи дурахӀебулхъуси[+]. 23Бакьес лихӀби лерсини бакьаб![+]

24ГӀисани илдази гӀурра иб:

– ХӀушани бикьусиличира гӀяхӀил лехӀдизирая. ХӀушани сегъуна сяхӀличил цархӀилтас умцулрал, хӀушабра илгъуна умцлаличил умцу, имцӀара балли биру[+]. 25СенкӀун, лебсилис гьатӀира бедили, имцӀабирар; сунела агарсила лебсира кебасили бирар[+].


Челябкьуси гьеличила айту-гъай

26ГӀисани илдази буриб:

– Аллагьла ПачяхӀдеш гӀергъиси секӀайчи мешули саби: ванзаличи гье игьес адам аркьули сай. 27ХӀера, ил дугели усули сай, хӀерели алзули сай. БегӀунси гье биалли, челябкьули саби, чеди ахъбирули саби, аммаки ил секӀал секьяйда бетарулил илини балули ахӀен. 28Ванза саби-сабил бухъули саби: гьаланачи кьар, гӀур луги, гӀур ризкьили бицӀибси луги. 29Арши садаибхӀели, аршикьянаби бурхьу, сенкӀун аршила манзил сабаили саби[+].


Горчицала кьякьличила айту-гъай

30[•]Ил гӀурра викӀи:

– Селичил цугбуцес вирара Аллагьла ПачяхӀдеш? Сегъуна айту-гъайличил сипатбарес вирара ил? 31Ил горчицала кьякьгъуна саби. БелгӀухӀели, дунъяличирти цархӀил гьелизибад, илала гье бегӀлара биштӀаси саби,[+] 32амма чебакӀили гӀергъи, хъучирти духълумачиб ил дебали халабиули саби, хӀятта илала дяхӀцӀилиур закла арцанта пукьни делшесра далли дирули сари[+].

33Илини гӀурра дахъал илдигъунти айту-гъай дуриб – илдани аргъес бирутицад. 34Айту-гъай агарли ГӀиса илдачил гъайхӀейкӀи, амма сунела мутагӀялимтачилцун калунхӀели, гьар секӀал баяндири.


ГӀисани бурям тӀашиули сай

35[•]ИлбархӀи бархӀехъ Илини сунела мутагӀялимтази иб:

– Урхьула итил дубличи детахъдулхъехӀе[+].

36Халкьра уббатурли, илди, ГӀиса левси къаякъличи абииб. Илар цархӀилти къаякъунира лерри. 37Хапли урхьуличиб цӀакьси бурям бехӀбихьиб. Ругерти къаякъличи дирхъулри ва къаякъ шинни бирцӀесбяхӀиб[+]. 38ГӀиса биалли, бекӀлиу гӀяналара кабихьили, къаякъла гӀелашайчив усулри. Илдани Ил чеваргъахъиб ва бикӀар:

– МугӀяллим! Нуша ишар улхнила, марли, ХӀед авара агарав?!

39Чеваргъили, Илини дягӀлис къадагъабариб ва урхьулизи иб:

– Паргъатбии! ТӀаш!

ДягӀ тӀашбизур ва урхьуличи таманси лехӀдеш чебихьун.

40ГӀисани илдази иб:

– ХӀуша сен илцад урухтирая? Аллагьличи дирхни агарсив хӀушала?

41Илди хӀекьли урухбиубли, цализи ца бикӀесбяхӀиб:

– Чи саяра Иш, бурямти ва урхьни булан Сунес мутӀигӀси?!

### 5


ГӀисани жиндразивси сагъирули сай

1[•]Илди, урхьула итил дубличи бетахъбухъи, герасинлантала мер-мусаличи[†] бакӀиб. 2ГӀиса къаякъличивад увяхӀахъиб. Итмадан, жиндралаиубси ца адам, иникъхӀябразивад Илис гьала дуцӀухъун.

3Ил адам иникъхӀябразив хӀерирулри ва чилилра шинжирта вигьес бирули ахӀенри: 4чуйнара шинжирта вигьихьалли, дигьунти шинжиртира къябкайулри, кьяшмачирти шинжиртира дялчулри. Ил тӀашаэс чилалра цӀакь биули ахӀенри. 5Мурталра – дугелира хӀерелира, хӀябразивра дубуртачивра чӀяркайкӀули, сунес сай къаркъуба вирхъусири. 6Гьарахъли левалли ГӀиса чеили, ил дуцӀли вакӀиб ва ГӀисас икрамбариб. 7Илини ахъси тӀамаличил чӀярбяхъиб:

– ГӀиса, ЧихъчевяхӀси Аллагьла Урши, набзибад ХӀед се дигулри? Аллагь багьандан тилади саби, ну гӀязабмабуркӀаба![+]

8СенкӀун илис гьалаб ГӀисани ибсири: «Жинд, дурабухъен хӀу ил адамлизибад», или.

9ГӀисани илизи хьарбаиб:

– ХӀед чи бикӀара?

Илини жаваб чарбатур:

– Дила у – хӀуреба саби, сенкӀун нуша дахъал сарра.

10Ил ГӀисази тиладиухъун, ишди мер-мусаличирад жиндри дугӀмайид или. 11Тяп илзамана дубурла бяхӀличиб цурмала халаси хӀенкь гӀяйбикӀулри. 12Жиндрани ГӀисази тиладибариб:

– Нуша итди цурмази дархьаба, илдази кадухъахъес датаба.

13ГӀисани датур. Адамлизирад дурадухъи, илди цурмази кадацӀиб. Илмадан гьайбиубси, кӀел азирличи абиркуси цурмала хӀенкь, гъятӀбулхъличибад урхьулизи тӀяхӀкабухъун ва кягӀун. 14ЦурмигӀелаби, дуцӀли бякьи, шагьарлизиб ва алавчарти мер-мусаличиб бетаурсиличила буриб. Се бетаурлил чебаэс адамти бакӀиб. 15Ила бакӀибти адамти, ГӀисачи гъамбиубхӀели, сунези жиндрала хӀуреба хьурабиубси адам, вегӀиубли ва аргъалачевли чеили, илди уркӀбухъун. 16Биубси чебаибтани жиндрарлис ва цурмас бетаурсиличила илдази буриб. 17ИлхӀели илди ГӀисази, чула мер-мусаличивад арукьяхъес, тиладибикӀесбииб[+]. 18ГӀиса къаякъличи айрухӀели, баягъи, гьалав жиндразивси адамли, Сунечил укахъес тиладибариб. 19Амма ГӀиса кьабулхӀейкиб:

– ХӀела хъайгӀи арукьен. Аллагьли хӀед барибсиличила ва хӀечи Илала ряхӀмучевдешличила гъамтази бура, – иб ГӀисани.

20Ил арякьун ва, ГӀисани сунес барибсиличила ВецӀшагьарла халкьлизи бурескайиб. Илала хабарличи лебилра тамашабирутири[+].


Яирла рурси мицӀиррарни ва зягӀипси арарарни

21[•]ГӀиса къаякъличив ит дубличи чариубхӀели, Ил-алав, урхьула дублаб, сагадан бахъал халкь чукурбикиб. 22ХӀера, синагугла[†] халатазивадси Яир бикӀуси адам ила вакӀиб ва, ГӀиса чеили, Илала кьяшмала гьала кьукьмусикиб[+] 23ва дебали тиладиухъун:

– Дила рурси рубкӀули сари, ваши, иличи някъби чедуца, ил сагъриахъес ва мицӀирли калахъес.

24ГӀиса иличил варх арякьун. ГӀелабад батбихьибти адамтала бахъдешли, Ил гъяжирулри. 25Илар лерри вецӀнукӀира дус хӀичяхӀла изай инжитрарибси хьунул адамра. 26Бахъал тухтуртани ил инжитрариб, сагъриэс сунела лебилра лебдеш харжбариб, амма гьатӀиралра вайриъни ахӀенси, илис сегъуналра къулайдеш хӀебиуб. 27ГӀисачила бакьили, адамтала ургарад, Иличи гӀеларад гъамриуб ва Илала гӀябаличи ил гачрикиб. 28СенкӀун ил рикӀусири: «Нагагьладан Илала гӀябаличи гачрикаслира, ну сагърираси»[+]. 29Илмадан хӀи тӀашдизур ва илини сари сагъриъниличила багьур. 30Сунела цӀакь Сунезибад дурабухъни багьурли, ГӀиса адамтачи шуряхъиб ва хьарбаиб:

– Дила палтарлизи чи гачикиба[+]?

31Илала мутагӀялимти Илизи бикӀар:

– ХӀуни чебиулри учибикибти адамтани ХӀу гъяжирули виъни, сен гьатӀи «Набчи чи гачикиба?» викӀулри?

32Ил алав хӀерикӀулри, ил барибси чераэс багьандан. 33Сунес биубси аргъили, урухриубси ва руржуси хьунул адам, ГӀисачи гъамриуб, Илала гьалар кьукьмусрикиб ва гьар секӀал дархьли дуриб.

34ГӀисани илизи иб:

– Дила рурси! ХӀела рирхнили хӀу рерцахъири! Саламатли рукьен ва арали ратаби![+]

35ГӀиса илкьяйда викӀули левалли, синагугла халал Яирла хъулибад бакӀибти адамти бикӀар:

– ХӀела рурси ребкӀили сари, МугӀяллим инжитирес гӀягӀнилив хӀед?

36Илдала гъайличи пикрилра бяхӀчихӀеили, ГӀисани синагугла халаллизи иб:

– УрухмакӀуд, амма вирхен!

37Петерра, Якьубра, илала узи Югьанра ахӀенси, Илини Сунес гӀелавад чилра вакӀахъес хӀетур[+]. 38Синагугла халал Яирла хъули бакӀибхӀели, ГӀисани бархибдеш чебаиб. Адамти бисулри ва агьибикӀулри.

39ГӀиса, ила ацӀили, илдази викӀар:

– Сен гъузгъалдидикилра ва дисулра? Рурси ребкӀили ахӀенну, русули сари[+].

40Илди Иличибад дукалкӀулри. Хъулибад лебилра дураили, рурсила дудешра нешра ва сунечил бархтира барх касили, ГӀиса рурси лерси хъули ацӀиб. 41Рурсила някъра буцили, викӀар:

– ТӀалита къум! (Илала мягӀна саби: «ХӀези викӀулра, рурси, аризи!»)[+].

42Рурси илмадан аризур ва рашескарииб. Ил вецӀнукӀира дус риублири. Лебилра адамти дебали хӀяйранбиуб. 43Илаб бетаурсиличила чизилра хӀебурахъесра чӀумали хъарбарили, ГӀисани рурсилис беркала бедахъес буриб[+].

### 6


Назаретлизив ГӀиса кьабулирули ахӀен

1[•]ГӀиса илавад арякьун ва Сунела минала шагьарлизи чарухъун. Иличил барх Илала мутагӀялимтира бакӀиб[+]. 2Сут бархӀи сабаибхӀели, Ил синагуглизив[†] халкь руркъес вехӀихьиб. Иличи лехӀихъути бахъал халкь, тамашабиубли, бикӀулри:

– Илди Илала чинарадтира? Се пасихӀдеш сарив Итис дедибти? Итини Сунела гӀяламатуни секьяйда дирутира?![+] 3Марияла урши ва Якьублара, Юсийлара, Ягьудлара, Симуннара узи – кьисла уста ахӀену Ил? Ишаб нушачил барх ахӀену гьатӀи Илала рузбира?

Илбагьандан илдани Ил увватур[+]. 4ГӀисани илдази иб:

– Гьар-чинабалра идбагла хӀурмат бирар, амма сунела ватӀайзибра, гъамтала ургабра, хъалибарглизибра хӀебирар[+].

5Илбагьандан ГӀисани илаб цалра гӀяламатла секӀал барес хӀейуб, някъби чедурцули, цакамти адамти сагъбарницун ахӀенси. 6Илди хӀебирхниличи Ил тамашаиуб. ГӀур, алавти шимикад вашули, халкь руркъи.


ГӀисани Сунела мутагӀялимти бурхьули сай

7[•]ГӀисани вецӀнукӀира мутагӀялим жибариб. Жиндрала чебкад илдас ари бедиб ва илди кӀи-кӀили бурхьес вехӀихьиб[+]. 8ГӀисани илдачи хъарбариб:

– ХӀушачил барх тӀерхьа ахӀи, цархӀил селра – я кьацӀ, я тавра, я арц камайсидая. 9Кьяшмачи дабри чегьая, амма кӀел хӀева камайсидая.

10ХӀуша чила юртлизи адацӀадалра, ардукьяйчи ил мерлар кавленая. 11Амма чинар-биалра хӀуша хьурахӀедарадалли ва хӀушачи лехӀхӀехъалли, илдачирад аркьухӀели, хӀушала кьяшмачирти хяса пяхӀкадарая – илдас бикьридешлис[+].

12ГӀур Илала мутагӀялимти арбякьун, халкь Аллагьличи чарбухъахъес жибикӀули калун[+]. 13Илдани адамтазирад дахъал жиндри дураиб ва, зайтунна[†][*] гӀявадешли бикули, бахъал адамти сагъбариб.


ШизибикӀан ЯхӀъя вебкӀни

14[•]ГӀисачила хабар пача Гьирадличира баиб, сенкӀун гьар мераначиб ГӀисала у баланбиуб. ЦацабехӀти бикӀулри:

– Ил вебкӀибихӀивад мицӀириубси ШизибикӀан ЯхӀъя сай, илбагьандан саби Илизиб гӀяламатла цӀакь лебси[+]. 15ЦархӀилти, ил Ильяс сай, бикӀулри. ГӀурилти биалли, ил гьаб-убла идбагуназивад ца сай, бикӀулри[+]. 16Амма Гьирадли, илди дакьили, иб:

– Ил, нуни сунела бекӀ чеббяхъибси ва бебкӀибтазивад мицӀириубси, ЯхӀъя сай.

17Гьалар сунела узи Пилиппла хьунул рируси Гьирадат сунес кариибхӀели, Гьирадли бархьили, ЯхӀъя уцахъили, вигьи, туснакъла катур[+]. 18ЯхӀъя биалли, Гьирадлизи викӀусири:

– ХӀела узила хьунул хӀед кариэс асухӀебирар.

19Иличибли Гьирадатла ЯхӀъячи гьими акӀуб, ил кавшес дигулиахъиб, амма хӀериуб. 20СенкӀун, ЯхӀъя хӀялалси ва дурхъаси адам виъни балули, Гьирад ЯхӀъязивад урухкӀулри. Гьирадли ил мяхӀкамирулри. ЯхӀъяла гъайли сай дебали паргъатагарирули виалра, Гьирадлис иличи лехӀихъес дигахъи. 21Гьирадли сай акӀубси бархӀи сунела халабегӀилтасра, гӀяскуртала бургасра, Галилеяла хӀурматла адамтасра сяхӀбат бариб. Ахирра, Гьирадатлис сунес дигуси барес пурсат бикиб[+]. 22СяхӀбатличи Гьирадатла рурси ракӀиб, илини дарибти делхъ Гьирадлисра иличил кьумур-алав кабиибтасра гӀяхӀдизур. Пачани рурсилизи иб:

– ХӀед дигуси набзи тиладибара, нуни лугасра!

23Илини рурсилис хъя бариб:

– Се тиладибарадлира, хӀятта байхъала пачалихъ тиладибарадлира, лугасра![+] 24Рурси иларад дурарухъи, сунела нешличи ракӀиб ва хьарбаиб:

– Се тиладибариша нуни?

Нешли илмадан иб:

– ШизибикӀан ЯхӀъяла бекӀ!

25Къалабали рурси пачачи чарриуб ва иб:

– Наб хӀуни бусягӀятал, кӀабатӀлизиб, ШизибикӀан ЯхӀъяла бекӀ гили дигулра!

26Пача хӀекьли пашманиуб, амма илала тилади кьабулхӀебарес хӀейуб, сенкӀун сунечил кьумур-алав кабиибтала гьалаб хъя барилри. 27Илмадан, ЯхӀъяла бекӀ хахъес хъарбарили, къараулчи вархьиб. Ил туснакъла вякьун, ЯхӀъяла бекӀ чеббяхъиб 28ва, кӀабатӀлизиб хили, рурсилизи бедиб. Рурсили биалли ил нешлизи бедиб. 29ЯхӀъяла мутагӀялимтани, иличила бакьили, бакӀили, илала жаназа арбухиб ва хӀярибихьиб[+].


ГӀисани шел азир адам хурегли бахун

30[•]Вакилти[†] ГӀисачи чарбухъун. Илдани чули дарибтачилара, халкьлизи аргъахъибтачилара хабурти дуриб[+].

31ГӀиса илдази викӀар:

– Гьанна, хӀушацун дякьи, бацӀси мерличиб камси бамсриахъая.

Марлира, башу-арбашути халкьла бахъдешли, илдас кьацӀли букесалра замана биули ахӀенри[+]. 32Илди сабицун къаякъличиб бацӀси мерличи арбякьун. 33Бахъалгъунти халкьли илди аркьули чебаиб ва багьур. Алавчарти лерилра шагьуртазибад адамти, урхьула дубкад дуцӀли бакӀили, илдачиб гьалаб илаб багьарбиуб.

34Къаякъличивад кацӀибхӀели, ГӀисани бахъал халкь чебаиб. Илдачи уркӀецӀибариб, сенкӀун илди букӀунагар мазаван сабри. ГӀур ГӀиса илдази дахъал секӀал иргъахъес вехӀихьиб[+].

35Кьанси бархӀехъ сабри, мутагӀялимти Иличи гъамбиубли, бикӀар:

– Ишаб бацӀси мер саби, заманара кьанси саби. 36Ишди адамти баткаагу, алавчарти шимази букьяхъес ва чус беркеси асахъес.

37Илдас жаваблибиахъубли, ГӀисани иб:

– ХӀушани бахеная илди.

Илди Илизи бикӀар:

– Нушани илдас кӀидарш динарла[†] кьацӀ асили, деркахъес дедили дигулрив ХӀед?

38Ил илдази викӀар:

– ХӀушала чум кьацӀ лера? Дукьеная, хӀеръая.

Багьурли, илди бикӀар:

– Шел кьацӀра кӀел бялихъра сари лерти.

39ГӀисани лебилра шиниша кьарличи кьукьнадли кабатахъес хъарбариб. 40Лебилра адамти дарш-даршли ва шуцӀали-шуцӀали хӀясибли кабииб. 41ГӀур ГӀисани, шел кьацӀра кӀел бялихъра касили, зубрачи хӀулби ахъдуциб ва беркала баркатлабариб. ГӀур кьуцӀри бутӀнаддариб ва халкьлис дутӀахъес мутагӀялимтази дедиб. КӀел бялихъра лебтасалра дутӀиб. 42Лебилра, хурегли буки, белкъун. 43ГӀеладухъунти кьацӀла ва бялихъла бутӀнани вецӀнукӀира чӀап дицӀиб. 44КьацӀли букунти адамти шел азир лебри.


ГӀиса шинничивад аркьули сай

45[•]Илала гӀергъи ГӀисани мутагӀялимти къалабали къаякъличи абиахъиб ва урхьула итил дубличибси Бетсаидализи арбукьяхъес хъарбариб. Сай биалли халкь гьуниббатес илав калун[+]. 46Халкь гьунибатурли, ГӀиса балгабарес дубурличи ацӀиб[+]. 47Дугила цӀябдеш чедакӀибхӀели, мутагӀялимтачилси къаякъ урхьула байлаб сабри, ГӀиса биалли, дублав, сайцун сайри. 48Къаякъ дягӀличи къаршили бикули, илди гьунарагаркабиъни чебаиб. Шала шикьдирухӀели, ГӀиса урхьула шинничивад ганзикӀули, шалгӀевухъес дигули, илдачивяхӀ ватихьиб. Илис илдачи гъамиэс дигулри, 49амма, ГӀиса урхьуличивад ганзикӀули чеибхӀели, илдас ил чебаала саби или, гьанбикиб ва вявбикӀескабииб[+]. 50СенкӀун илди лебтанилра Ил чейулри, ва хӀекьли урухбиублири. ГӀиса биалли, илмадан илдази гъайикӀескайиб:

– ЧӀумадиирая, Ну сайра, урухмакӀуда.

51Ил къаякъличи кайибмад дягӀ тӀашбизур. Илди хӀекьли хӀяйранбиублири. 52ИлданикӀун кьуцӀрачилси гӀяламатра аргъили ахӀенри, сенкӀун илдала уркӀби кьяркьдиублири[+].


ГӀисани Геннисаретлизиб зягӀипти арабарни

53ЦархӀил дубличи бетахъбикили, Геннисаретла ванзаличиб къаякъ тӀашаиб[+]. 54Илди къаякъличибад кабацӀибмад, халкьли ГӀиса вагьур. 55Илди дуцӀли алавчарти мераначи баиб ва Ил лев бикӀуси мерличи убушуначиб зягӀипти бихесбяхӀиб[+]. 56ГӀиса чинав вагьариалра, шилизив, яра шагьарлизив, яра махьилизив, адамтани зягӀипти майдунтачи кабирхьулри ва тиладибикӀутири, чӀянкӀли Илала палтарла дубличи гачбикахъес батахъес. Гачбикибти лебилра сагъбирутири[+].

### 7


ХалабегӀтала гӀядатуни

1[•]Ерусалимлизибад бакӀибти ца-чумал парисей ва табтарчи[†] ГӀисачиб цалабикибхӀели, 2илдани ГӀисала цацабехӀ мутагӀялимти умули ахӀенти, хӀедирцибти някъбачил кьацӀли букни хӀясиббариб. 3ХалабегӀтала гӀядат бузахъули, парисейтира[†] лебилра жугьутӀунира някъби хӀедазили букути ахӀенри. 4Базарличивад чариубси, шинни умухӀейубли укуси ахӀенри. Илдани дахъал цархӀилтира гӀядатуни дузахъули сари: масала, кьумри, гажинти ва дубсила тӀалхӀяна ва тахтаби шинни умудирнила. 5Парисейтанира табтарчибанира ГӀисази хьарбаиб:

– ХӀела мутагӀялимтани халабегӀтала гӀядатуни сен дулъутив? Сен илди умули ахӀенти някъба букутив[+]?

6ГӀисани илдази иб:

– ХӀушачила – кӀибяхӀянтачила, гьалахили бурули, ГӀисайя вархьли викӀулри:

«Илди халкьли чула дурути гъайлизибцун саби Дила хӀурматбируси,
илдала уркӀби биалли Набчирад гьарахъли сари[+].
7Илдани Дила хӀурмат бирнира дугӀла саби,
сенкӀун илдала белчӀуди адамтала хъарбаркьуназибадси саби».

8Аллагьла хъарбаркь уббяхъили, хӀушани адамтала гӀядатуни дузахъулрая.

9ГӀурра иб:

– Аллагьла хъарбаркь хӀушала гӀядатуначи бехӀсурбирес ункъли балулрая.

10МусаникӀун[†] буриб: «ХӀела дудешла ва хӀела нешла хӀурматбирен» ва «Сунела дудешлис яра сунела нешлис вайси буруси кавшес лайикьли сай». 11ХӀуша биалли се дикӀулра? Эгер адамли дудешлизи яра нешлизи буралли: «ХӀуни набзибад касес вируси – ил Кьурбан саби (Аллагьлис савгъатбарибси)», 12илкьяйда викӀусилис сунела неш-дудешлис кумекхӀебирахъес ихтияр лугулра. 13Иличибли хӀушани Аллагьла дев уббирхъулрая ва хӀушала гӀядатуни дузахъулрая. Илдигъунти дахъал цархӀилти секӀалра хӀушани дирулрая.


Адам сели жяргаирахъулив?

14ГӀурра халкь жибарили, ГӀисани илдази иб:

– ХӀуша лерилра Набчи лехӀдизирая ва буруси аргъая. 15-16Дурабад бухӀнабашуси селилра адам хӀярамхӀейрахъу. Адам хӀярамирахъу сунезибад дурабулхъусини[+].

17Учибикибтазивад декӀарикили, хъайгӀи вакӀибхӀели, ГӀисази мутагӀялимти айту-гъайличила хьарбикӀескабииб.

18Ил илдази викӀар:

– Марлира, хӀушанира хӀергъилрав? Дурарад адамлизи духӀнадашутани ил хӀярамхӀейрахъни хӀушани хӀебалулраяв? 19СенкӀун ил бухӀнабашуси уркӀилизи ахӀенну, канила бухӀна саби. Илабад биалли дурабулхъули саби. (Илди гъайличил ГӀисани сегъуна-дигара беркала хӀялалси биъни багьахъур)[+].

20Илини гӀурра иб:

– Сунезирад дурадулхъутани сай адам хӀярамирахъуси,[+] 21сенкӀун адамла уркӀиларад сари вайти пикруми дурадулхъути: хъямхӀядеш, хъулкидеш, кабушни, 22мурул-хьунул зинабиъни, кьиркьирдеш, гӀясидеш, хӀиллакардеш, пасаддеш, кьясдеш, бугьтан, уктемдеш ва гӀякьлуагардеш. 23Ил вайдеш бухӀнабад дурабулхъули саби ва илини адам хӀярамирахъули сай.


Сирияла пиникиялан хьунул адамла бирхауди

24[•]Илавадли ГӀиса Тирла ва Сидунна мер-мусаличи арякьун ва ца юртлизи хьурайуб. Илис чизи-биалра Сай ила вакӀни багьахъес дигули ахӀенри. Амма ил секӀал барес хӀейуб. 25Сунела рурси жиндлизирикибси ца хьунул адамлира, ГӀиса вакӀниличила багьурли, ила ракӀиб ва Илала кьяшмала гьала карикиб. 26Ил хьунул адам жугьутӀ ахӀенри. Сирияла пиникиялан сарри. Ил ГӀисази сунела рурсилизибад жинд дураахъес бусраврухъун[+].

27Амма ГӀисани илизи иб:

– Гьаланачи дурхӀни белкъахъес бати, дурхӀназибад кебасили, хурас кьацӀ лайбакӀни гӀяхӀси ахӀенгу[+].

28Илис жаваблис, хьунул адамли иб:

– ГӀе, ХалавегӀил,[†] амма, дурхӀни букухӀели кадикибти, кьацӀла хъимихъули хуранира дугагу.

29ГӀисани иб:

– Илкьяйда жаваб гили гӀергъи, хӀу хъули рукьен, хӀела рурсилизибад жинд дурабухъи саби. 30Ил хъули чаррухъун ва, ухьала карихьи, сунела рурси раргиб. Илизибад жинд дурабухъири.


ГӀисани гӀянцӀа-хантавси араирули сай

31ГӀур ГӀиса, Тирла мер-мусалавад дуравхъи, Сидуннизивад викили, ВецӀшагьарла мер-мусаличибси Галилеяла урхьуличи вакӀиб[+]. 32Илав ГӀисачи гӀянцӀа-хантавси адам кили, иличи някъби чедуцахъес тиладибариб. 33Учибикибтачивад арукили, илала лихӀбази Сунела тӀулби къуздариб. ГӀур Сунела тӀуйчи ту-тударили, ил адамла лезмиличи гачикиб[+]. 34ГӀур, хӀулби зубрачидяхӀ ахъдуцили, декӀли гьигьбушили, ГӀисани илизи иб:

– Эппата!

Илала мягӀна саби: «Гьаргбии!».

35Илмадан ил бикьаниуб ва, лезмира батбухъи, вархьли гъайикӀесвяхӀиб. 36ГӀисани адамтази иличила чизилра хӀебурахъес хъарбариб. Амма, Сунени сецад имцӀали къадагъабиралра, адамтани гьатӀира имцӀали хабар бурусири[+]. 37Иличила бакьибти лебгӀеб тамашабирутири, бикӀули:

– Илини гьар секӀал ункъли дирули сай. ХӀебикьантира бикьанбирахъули саби, тилхъавтира гъайбикӀанбирахъули саби.

### 8


ГӀисани авал азир адам хурегли бахни

1[•]Илди бурхӀназиб ГӀисачи гӀурра бахъал халкь чукурбикибхӀели, илдас беркеси секӀал агарли уббухъун. ГӀисани мутагӀялимти жибариб ва илдази иб:

2– ХӀябал бархӀи набчил барх лебти халкь Наб язихъбилзули саби, илдала беркеси агара[+]. 3Нуни итди баххӀебахи бархьасли, гьуйчиб лебгӀеб инжитбирар, цацабехӀтикӀун гьарахълабад бакӀибти саби.

4Илала мутагӀялимти тамашабиуб:

– БацӀавлахъличиб нушани лебил халкь бахести кьуцӀри чинад дургутира?

5ГӀисани илдази хьарбаиб:

– ХӀушала лерилра чум кьацӀ лера?

– ВерхӀел, – жаваб бедиб илдани.

6ИлхӀели Илини адамтази ванзаличи кабиахъес буриб. ВерхӀел кьацӀ касили, Аллагьлис шукрура или, бутӀнаддариб ва мутагӀялимтази дедиб. Илдани биалли, кьуцӀри халкьлис дутӀиб. 7Илдала чумал бялихъра лерри. Баркатладарили, ГӀисани илдира халкьлис дутӀахъес мутагӀялимтази дедиб. 8Букули, лебилра белкъун. Калунти бутӀнани верхӀел чӀап дицӀахъиб. 9Илаб авал азирцад адам лебри. Хъали-хъайгӀи халкьра бархьили, 10ГӀиса итмадан Сунела мутагӀялимтачил варх къаякъличи айиб ва Далмануттала мер-мусаличивяхӀ[†] арякьун.


Парисейтани гӀяламат тӀалаббирули саби

11[•]ГӀисачи парисейти[†] бакӀиб ва Иличил жалбикӀескабииб. Илдани, ГӀисала хӀялумцӀес дигули, Илизибад зубрачибадси лишан тӀалаббирулри[+]. 12Халаси гьигьбушили, ГӀисани иб:

– Иш наслули сен лишан тӀалаббирусив? ХӀекьдеш бурулра хӀушази: иш наслулис сегъуналра лишан бедхӀелуга!

13Илдира батурли ГӀиса къаякъличив урхьула итил дубла ветахъикиб.


Гьирадлара парисейталара хамирдайчила

14[•]МутагӀялимтани кьуцӀри дархкасес хъумартур. Къаякъличиб илдала ца кьацӀ сабри лебси. 15ГӀисани, илди мяхӀкамбиахъес бурули, иб:

– ХӀердикӀеная, парисейтала ва Гьирадла хамирдайзирад мяхӀкамдиирая![+]

16Илдани биалли, чула-ургаб пикрибирулри:

– Ил илкьяйда викӀули сай, нушала кьацӀ агарли биъни багьандан.

17Илдани се пикрибирулил балули, ГӀисани иб:

– Сен хӀуша, камли дирханти, кьацӀ агара дикӀутира? Марлира, гьаннара хӀушани хӀебалулраяв ва аргъес хӀедирулраяв? Яра хӀушала уркӀби тамай къаркъакаурлив[+]? 18ХӀушала хӀулби лерли хьалли – чехӀебиулраяв? ЛихӀби лерли диалра – хӀебикьулраяв? ХӀушаб ил гьанхӀебиркулив? 19Нуни шел кьацӀ шел азир адамлис дутӀибхӀели буки гӀеладухъунти бутӀнани чум чӀап дицӀирая?

– ВецӀнукӀира, – жаваб бедиб илдани[+].

20– ВерхӀел кьацӀ авал азир адамлис дутӀибхӀели гӀеладухъунтала чум чӀап дучирая?

– ВерхӀел, – или жаваб бедиб гӀурра илдани[+].

21ГӀисани илдази хьарбаиб:

– Гьаннара сен хӀушани аргъес хӀедирутира?


ГӀисани Бетсаидализив сукъур чебианирахъули сай

22Илди Бетсаида шилизи бакӀибхӀели, ГӀисачи ца сукъур киб ва иличи гачикахъес тиладибухъун[+]. 23ГӀисани сукъур, някъ буцили, шила дура ветаахъиб, илала хӀулбачи ту-тудариб, ва, иличи някъбира чедуцили, хьарбаиб:

– Селра чебиулрив[+]?

24Ил алавчарли хӀеризур ва иб:

– Адамти чебиулра. Илди датдихьибти галгубачи мешули саби!

25ГӀисани илала хӀулбачи някъби гӀурра чедуциб ва ил адам ибкьли хӀеризур, иличи хӀулбала шала чарбухъун: чебианиуб, гьар секӀал гӀячихъли чедиулри. 26ГӀур ГӀисани ил хъайгӀи вархьиб, бурили:

– Иш шилизи чармайруд.


Петер ГӀисас МасихӀ викӀули сай

27[•]ГӀиса мутагӀялимтачил варх Пилиппла Къайсаркъалаличи[†] гъамти шимази арякьун. Гьуникад аркьухӀели, ГӀисани илдази иб:

– Чи сай бикӀулив Наб адамти?

28Илдани, жаваблис иб:

– ЦабехӀти ХӀед – ШизибикӀан ЯхӀъя сай, цархӀилти – Ильяс сай, цабехӀти биалли – идбагуназивад ца сай, бикӀули саби[+].

29ГӀисани гӀурра хьарбаиб:

– ХӀуша Наб чи сай дикӀулрая?

– ХӀу – МасихӀ[†] сайри, – жаваб бедиб Петерли[+].

30ГӀисани, Сунечила чизилра хӀебурахъес, чӀумали хъарбариб[+].

31[•]ГӀур ГӀисани илди руркъескайиб:

– Инса Уршиличи дахъал гӀязабти чевкъар, тямадабанира, халакашишунанира,[†] табтарчибанира[†] Ил кьабулхӀейру. ГӀур Ил каршу, амма хӀябэсил бархӀи Ил мицӀирирар[+]. 32Иличила ГӀисани бархьаначи буриб. Ил шайчи витӀакӀахъили, Петер Иличил кьабулагарли гъайухъун[+]. 33ГӀисани, шуряхъили, Сунела мутагӀялимтачи хӀеръиб ва Петерлизи чӀумали иб:

– ГӀелумии набчивад, илбис! ХӀу Аллагьлайчила пикриикӀули ахӀенри, адамлайчила пикриикӀулри[+].

34ГӀур ГӀисани халкьра мутагӀялимтира жибариб ва иб:

– Наб гӀергъи вакӀес дигусили, сунела жайчивадра чевверхурли, ва, сунела къанчтӀалра[†] бихули, Наб гӀергъи вакӀаб[+]. 35Чис сунела жан дерцахъес дигулиахъалра, илини илди детихъахъу. Чили Ну багьандан ва ГӀяхӀхабар багьандан жан дедаллира, илини илди уцахъу[+]. 36Се гӀяхӀдеша адамлис, лебил дунъяла вегӀ ветаалра, сунела жайс заралбиралли[+]? 37Жан чардарес багьандан, се бедлугав илини?! 38Эгер иш пасадси ва бунагькар наслулизив чи Набзивад ва Дила девлизивад урузиалра, Сунела Дудешла чевяхӀдешлизив дурхъати малаикуначил вакӀибхӀели, илизивад Инса Уршира урузирар[+].

### 9

1ГӀисани илдази гӀурра иб:

– ХӀекьдеш бурулра хӀушази: ишаб тӀаштазибад цацабехӀ адамти, кьуватчебли бузуси Аллагьла ПачяхӀдеш[†] чебаайчи, хӀебубкӀар[+].


ГӀиса варсиъни

2[•]Урегал бархӀила гӀергъи ГӀисани Петерра, Якьубра, илала узи Югьанра бархкасиб ва ахъси дубурличи ацӀиб. Илди илаб сабицун сабри. Илдала гьалаб ГӀисала куц барсбиуб[+]. 3Илала палтар лямцӀдикӀандиуб, дунъяличив цалра рухьерчини цӀубдарес хӀейэсливан, цӀярцӀярли цӀубдиуб[+]. 4ГӀур илдани, ГӀисачил ихтилатбикӀути, Ильясра Мусара[†] чебаиб. 5Петерли ГӀисази иб:

– Равви![†][*] Нушаб ишаб гӀяхӀилгу! Ваши, ишар хӀябал чятир дирехӀе: ца ХӀед, ца Мусас, ца Ильяслис. 6Петерли се бурулил хӀебалулри, сенкӀун илди уркӀбухъири. 7ИлхӀели гъагул дакӀубиуб ва илди кӀапӀбариб, гъагуллизибад тӀама зайбухъун:

– Ил Дила дигуси Урши сай, Иличи лехӀихъеная!

8МутагӀялимтани илмадан алавчарли хӀеръиб, ца ГӀиса ахӀенси чула мякьлав цархӀил чилра чехӀеиб.

9Дубурличибад кабицӀухӀели, ГӀисани илдази хъарбариб:

– Инса Урши бебкӀибтазивад мицӀириайчи, чебаибсиличила чизилра мабуридая![+]

10Илдани илди гъай чузир дихӀиб, амма саби-ургаб бикӀулри: се ибсив «бебкӀибтазивад мицӀириайчи». 11МутагӀялимтани ГӀисази хьарбаиб:

– Сен табтарчиби,[†] гьаланачи Ильяс вакӀес гӀягӀниси сай, бикӀутив?

12Илдас жавабли, ГӀисани иб:

– Бархьси саби, гьар секӀал гьалабла жураличи душес, гьаланачи Ильяс вакӀес гӀягӀниси сай. Амма, Табтуртазиб белкӀи кьяйда, Инса Уршиличи дахъал гӀязабти ва мучлаагардешуни чекасес чевкъар. 13Нуни хӀушази бурулра: Ильяс вакӀили сай. Ва табтуртазиб белкӀи кьяйда, адамтани илис чус дигуси бариб[+].


Уршилизибад ГӀисани жинд дурайули сай

14[•]Саби цархӀилти мутагӀялимтачи чарбиубхӀели, илдани мякьлаб бахъал халкьра, илдачил жалбикӀути табтарчибира чебаиб. 15Илмадан, ГӀиса чеили, лебил халкь тамашабиуб ва, дуцӀли гьунибаили, Илис саламбикӀесбяхӀиб. 16ГӀисани хьарбаиб:

– ХӀушала жал селичила сабив?

17ИлхӀели халкьлизивад ца адамли иб:

– МугӀяллим, нуни ХӀечи, тилхъавдешла жиндлизиикибси дила урши килра[+]. 18Ил жиндли уцибхӀели, ванзаличи иргьули сай, илхӀели уршила мухӀлилабад хьулехьа башули саби, илини цулби кьябцардирули сай ва къаркъакаурсиван калзули сай. ХӀела мутагӀялимтази илизибад жинд дураахъес тиладибарира, илдани биалли селра барес хӀебиуб.

19Илис ГӀисани жаваб чарбатур:

– Агь, хӀебирхуси наслу! СецадхӀи Ну вирусира хӀушачил?! СецадхӀи Нуни хӀушачил яхӀбирусив?! Урши кая Набчи!

20Урши киб. ГӀиса чеибмадан жиндли урши гардарухъахъун. Ил ванзаличи кайкиб ва герикӀескайиб, мухӀлилабад хьулехьа дурабикиб[+].

21– ВахъхӀив ил илкьяйда? – хьарбаиб ГӀисани дудешлизи.

– ВиштӀахӀейчивадал, – жаваб чарбатур илини. 22– ЦацахӀели жиндли ил яра цӀализи, яра шизи лайикӀули сай, алхахъес багьандан. Эгер ХӀуни се-биалра барес вирадли, уркӀецӀибара нушачи ва кумекбара[+].

23ГӀисани илизи иб:

– Эгер вирадли?! Вирхусилис гьар секӀал имканси саби[+].

24Илмадан уршила дудешли ахъли иб:

– Ну вирхулра! Кумекбара, дила камли вирхни чеббикахъес!

25Халкь чукурбикили чебаили, ГӀисани жиндлизи иб:

– Тилхъавдешла ва гӀянцӀдешла жинд! Нуни хӀези буйрухъбирулра: илизибад дурабухъен ва гӀур мурталра адмабицӀуд!

26Жиндли чӀярбяхъиб ва, дурхӀяра гардарухъахъи, илизибад уббацӀиб. ДурхӀя вебкӀибсиван сайри, илбагьандан бахъалгъунти ил вебкӀили сай, бикӀулри[+]. 27Амма ГӀисани, дурхӀяла някъ буцили, дурхӀя ахъуциб ва ил айзур[+]. 28ГӀиса хъули ацӀиб, Иличил сабицун калунхӀели, мутагӀялимтани хьарбаиб:

– Жинд дураэс нушани сен хӀедиубра?

29ГӀисани жаваб бедиб:

– Итгъуна жинд балгаличилцун сай дураэс вируси!


ГӀисани сай убкӀниличила ва мицӀирирниличила гӀурра бурни

30[•]Илабад дурабухъи, ГӀисара мутагӀялимтира Галилеякад аркьулри. Сай левси мер чили-биалра багьурли, ГӀисас дигули ахӀенри. 31СенкӀун Сунела мутагӀялимтас гӀевугьескайилри. ГӀиса илдази викӀулри:

– Инса Урши адамтала някъбази ведлуга ва каршу. Амма хӀябэсил бархӀи Ил мицӀирирар[+].

32Илдани Илала гъайла мягӀна хӀергъиб, амма иличила хьарбаэс урухкӀулри[+].


Чидил халалу?

33[•]Илди Капернаумлизи бакӀили, хъулиб хьурабиубхӀели, ГӀисани мутагӀялимтази хьарбаиб:

– Гьуникад ляркьухӀели, хӀушала гъай селичила саррив[+]?

34Амма илди лехӀкахъиб, сенкӀун гьуникад илди чузивад чидил халасил жалбикӀулри. 35ИлхӀели ГӀиса кайиб, вецӀнукӀиралра мутагӀялим Сунечи жибариб ва иб:

– Сунес цаибилли виэс дигуси – лебталалра ургав къаравашли виаб![+]

36Илини виштӀаси дурхӀя касиб, илдала гьала катур, ил кӀапӀуциб ва илдази иб:[+]

37– Ну багьандан ишгъуна дурхӀя кьабулирусини, илини Нура кьабулирулра, Ну кьабулирусини биалли, Нуцун кьабулирули ахӀенрану, Ну Вархьибсира кьабулирули сай[+].


Нушачи къаршили ахӀенси – ил нушагӀевси сай

38Югьанни ГӀисази иб:

– МугӀяллим! ХӀела у ахъили жиндри дурайуси адам чеира. Илгъуна барахъес нушани илис къадагъабарира, сенкӀун ил нушачилси ахӀенри[+].

39ГӀисани жаваб бедиб:

– Вари, къадагъамабиридая, сенкӀун, Дила уличил гӀяламатла секӀал барибси, илцад жявли Набчила вайтӀа гъайхӀейкӀар. 40Нушачи къаршили ахӀенси, – илкӀун нушагӀевси сай[+]. 41ХӀекьдеш бурулра хӀушази, ХӀуша МасихӀлати[†] диъни багьандан, хӀушаб хъабализир держахъес шин гибсира шабагъат агарли кахӀевлан[+]. 42Эгер вирхуси, гӀядатла ва дахъал хӀедагьурси адам, чили-биалра бунагьлизиикахъалли, хъябличи урхамра чекахъили, илис урхьнази лайвакӀни гьалаб сабри[+].


ГӀисани бунагьличила бурули сай

43-44Эгер хӀела някъли хӀу бунагьличи аркули виадли, хӀуни ил чеббяхъя. КӀелра някъра хӀура жагьаннабла[†] хӀебилшуси цӀализи укьесичиб, ца някъличил даимти гӀямрулизив виэс къулайли саби[+].

45-46Эгер хӀела кьяшли хӀу бунагьличи аркули виадли, хӀуни ил чеббяхъя, сенкӀун кӀелра кьяшра хӀура жагьаннаблизи укьесичиб, хӀед ца кьяшра хӀура даимти гӀямрулизив виэс къулайли саби.

47Эгер хӀела хӀуй хӀу бунагьличи аркули виадли, хӀуни ил дурабитӀен. Ца хӀулира хӀура Аллагьла ПачяхӀдешлизи ацӀес къулайли саби, кӀел хӀулира лерли жагьаннаблизи лайвакӀниличиб. 48Илар даим милкъира дирар, цӀара хӀебилшан. 49СенкӀун гьарил цӀализив зелаирар.[*] 50Зе – гӀяхӀти секӀал сари, амма зелизибад зукьидеш бегъалли, илди сагали зукьидиахъес селичил вирара? ХӀушазир зе диахъая ва цаличил ца даршули диирая![+]

### 10

1[•]Илди мер-муса[†] датурли, ГӀиса Ягьудеялизи[†] ва Иордан хӀеркӀла итил шайчирти мер-мусаличивяхӀ гьайиуб. Иличи гӀурра бахъал халкь башутири, гӀядатлибиубсиван Илини илди руркъулри.


Магьарличила бурибси

2ГӀисачи парисейти[†] бакӀиб ва, Илала хӀялумцӀули, хьарбаиб:

– Сунела хьунуйчил декӀариркес мурул адамлизиб ихтияр лебсив?

3ГӀисани, илдала суайс жаваб лугули, иб:

– Мусани хӀушачи се хъарбариба?

4Илдани иб:

– Магьар бехънила кагъарра хьунуйзи бедили, ил рархьралтахъес Мусани пурбанбариб.

5– ХӀушала уркӀби кьяркьти диъни багьандан саби Мусани хӀушаб илгъуна хъарбаркь белкӀунси, – иб ГӀисани. – 6БехӀбихьудличибадал, дунъя алкӀахъухӀелил, Аллагьли «илди мурул адамли ва хьунул адамли акӀахъуб. 7Илбагьандан, мурул адам, сунела дудешра нешра бархьбатурли, хьунуйчил вархвалсан, 8ва илди кӀелра ца кьаркьала бетарар». Илбагьандан, гьанна илди кӀел ахӀенну, ца кьаркьала саби. 9Аллагьли бархбяхъибси, адамли декӀарбируси ахӀен.

10Хъулиб мутагӀялимтани ГӀисази гӀурра иличила хьарбаиб. 11ГӀисани илдази иб:

– Сунела хьунул рархьратурли цархӀил карируси – илра хиянатирули сай. 12Эгер хьунул адам сунела муруйзирад декӀаррикили, цархӀиллис шери аррукьялли, илра хиянатрирули сари[+].


ДурхӀнас гӀяхӀбалг

13[•]Чучи гачикахъес ГӀисачи дурхӀни бихулри. Илди адамтас мутагӀялимти биргулри. 14Ил чебаили, ГӀиса гьимукӀиб ва иб:

– ХӀушани дурхӀни Набчи бакӀахъес батирая, диргаламадулхъадая, сенкӀун Аллагьла ПачяхӀдеш[†] илдигъунтала саби. 15ХӀушази хӀекьдеш бурулра: дурхӀяливан Аллагьла ПачяхӀдеш кьабулхӀебарибси ила ахӀейцӀур[+].

16Илини дурхӀни кӀапӀбуцили, илдачи някъбира чедуцили, илдас гӀяхӀ булгулри[+].


Давлачевси адам ГӀисачи лявкьули сай

17[•]ГӀиса гӀурра гьуйчи дуравхъунхӀели, ца адам гъамиуб ва, Илала гьалав кьукьмусикили, тиладиухъун:

– ГӀяхӀбихан МугӀяллим! Даимти гӀямру букьурдиахъес нуни се барес гӀягӀнисил бурагу[+]?

18ГӀисани илизи иб:

– ХӀу Набзи сен гӀяхӀси викӀусири? Ца Аллагь ахӀенси, чилра гӀяхӀси левси ахӀен. 19ХӀуни Илала хъарбаркьуни далулри: «Камаршид», «Зина мабирид», «Хъулкидеш мадирид», «Къалпти бикьридеш мадирид», «Къунба мавгьуд», «Неш-дудешла хӀурматбирен».

20Ил адамли иб:

– МугӀяллим, нуни илди виштӀали вирухӀейчирад дузахъулра. 21ГӀисани иличи хӀеръиб ва, ил гӀяхӀизурли, иб:

– ХӀед хӀебиуси ца секӀал саби. Укьенну, хӀела лебсигъуна бицили, арц мискинтас деда. ИлхӀели бирар хӀед зубрачиб давла. ГӀур хӀу вакӀи ва Наб гӀелавад вашен[+].

22Илди гъай дакьили, ил вамкьур ва хумариубли гӀелумиуб, сенкӀун ил халаси давлала вегӀ адам сайри.

23Алавчарли хӀеръили, ГӀисани Сунела мутагӀялимтази иб:

– Давлала бегӀтас Аллагьла ПачяхӀдешлизи абацӀес сецад къияннил![+]

24Илала гъайли мутагӀялимти тамашабиахъуб, амма ГӀиса гӀурра гъайикӀес даимиуб:

– Дила дурхӀни, Аллагьла ПачяхӀдешлизи ацӀес сецад къияннил! 25Давлала вегӀлис Аллагьла ПачяхӀдешлизи ацӀесичиб, валрилис буребала тӀярхъилизибад бетацӀес гьамадли саби.

26МутагӀялимти лебгӀебал тамашабиубли, цализи ца бикӀесбяхӀиб:

– Чи верцес вирара, гьатӀи?

27ГӀисани, илдачи хӀеръили, иб:

– Ил барес адамтас ахърихӀебикӀур, амма Аллагьли се-дигара барес вирар![+]

28ИлхӀели Петерли иб:

– Нуша биалли, гьар секӀал дархькадатурли, ХӀед гӀеларад дакӀира[+].

29ГӀисани иб:

– ХӀушази хӀекьдеш бурулра: Нура ГӀяхӀхабарра багьандан хъалира, узбира, рузбира, неш-дудешра, дурхӀнира, хъумира дархьдатуртани[+] 30хъулрира, узбира, рузбира, нешанира, дурхӀнира, хъумира ишди гӀямрулизир даршнали имцӀали кайсу. Илкьяйдали илдас гӀергъикабиркнира бирар. Челябкьлализир биалли, илдани даимти гӀямру кайсу. 31Бахъал цаибти – бегӀла гӀергъитили бирар, бегӀла гӀергъитира – цаибтили бирар[+].


Сай убкӀниличила ГӀисани гӀурра бурули сай

32[•]Илди Ерусалимлизи аркьулри. Сай ГӀиса гьалав вашулри, гьалаксаурти мутагӀялимтира, уркӀбухъунти халкьра Илис гӀелабад башулри. Илини мутагӀялимти ца шайчи арбукиб, илдази Сунечил детарутачила бурескайиб.

33– ХӀера, нуша Ерусалимлизи аркьулра. Итав Инса Урши халакашишунази[†] ва табтарчибази[†] ведлуга. Илдани Илис кавшес хӀукмубиру ва урхӀла адамтази ведлуга. 34Илди Иличиб чебдукарбирхӀур, Иличи тубикӀар, гӀярчумагуна бирхъур ва гӀур каршу. ХӀябэсил бархӀи биалли, Ил мицӀирирар[+].


Зебедейла уршбала тилади

35[•]ГӀисачи Зебедейла уршби Якьубра Югьанра гъамбиуб:

– МугӀяллим, – иб илдани, – нушаб дигулра ХӀези нушани тиладибарибси барили!

–[+] 36Се барили дигулраяв Нуни хӀушаб? – хьарбаиб илдази.

– 37ХӀела чевяхӀдешлизивхӀели, нушаб цалис ХӀела балуй шайчи, цалис алгъай шайчи кадиахъес пурбанбара!

–[+] 38ХӀушани тиладибируси се сабил хӀушани балули ахӀенрая, – иб илдази ГӀисани. – Нуни бужуси кьям бержес, яра Ну кайкӀусилизи кадикӀес дирудаяв[+]?

39– ДирехӀе, – жаваб бедиб илдани.

ИлхӀели ГӀисани илдази иб:

– Дила кьям бужидая, Ну кайкӀусилизи кадикӀудая,[+] 40амма Дила балуй ва алгъай шайчи кадиъни Набзибад ахӀен дигахъуси. Илди мерани Аллагьли чус хӀядурдарибти лебти саби.

41Якьублара Югьаннара гъай дакьили, цархӀилти вецӀалра мутагӀялим гӀясибирескабииб. 42ГӀисани, илди жибарили, иб:

– ХӀушани балулра урхӀла халкьанани бургази халбирутани хужаимдеш дирниличила ва талхъунтани илдас бекӀдешдирниличила. 43Амма хӀушала ургаб илкьяйда мабиаб: хӀушала ургав халал ветаэс дигуси, хӀушаб къаравашли виаб,[+] 44хӀушала ургав цаибил ветаэс дигусира, лебтасалра лагъли виаб. 45Инса Уршира Сунес къуллукъбирахъес вакӀибси ахӀенну, Сунени къуллукъбарес ва, Сунела жан дедили, бахъал берцахъес вакӀибси сай[+].


Сукъур Бартимай сагъварни

46[•]ГӀисара мутагӀялимтира Ерихуннизи бакӀиб. ГӀур, мутагӀялимтачил ва бахъал адамтачил шагьарлизибад дурабулхъухӀели, гьунила дубла кайили сукъур мискин Тимайла урши Бартимай леври. 47Мякьлавад аркьуси назаретлан ГӀиса виъниличила бакьили, илини ахъли вявъиб:

– ГӀиса, Даудла[†] Урши, уркӀецӀибара набчи![+]

48Илизи бахъал лехӀахъи, бикӀулри, амма сукъур гьатӀира ахъли вявикӀулри:

– Даудла Урши! Набчи уркӀецӀибара!

49ГӀиса тӀашизур ва иб:

– Живарая!

Сукъур живариб:

– УрухмакӀуд! – иб илдани илизи. – Айзи, Ит хӀези жиикӀули сай!

50Чедибси чегьалара лайбакӀили, Бартимай харчизур ва ГӀисачи гъамиуб.

51– ХӀед Нуни се барили дигулрив? – хьарбаиб ГӀисани илизи.

– Дила Раббуни, хӀулбала шала дигулра! – жаваб бедиб илини.

52ГӀисани илизи иб:

– Укьен, хӀела вирхнили хӀу верцахъири.

Сукъур илмадан чедианиуб, ва ГӀисас гӀелавад гьуникад арякьун[+].

### 11


ГӀиса Ерусалимлизи вакӀни

1[•]Илди Ерусалимличи гъамси, Зайтун[†] дубурла бяхӀличирти, БетӀпаги ва Бетания бикӀути шимачи бетиухӀели, гьаланачи ила ГӀисани кӀел мутагӀялим бархьиб[+].

2Илдачи хъарбариб:

– ХӀуша ит бяхӀчиси шилизи дукьеная. Ила детиухӀели, хӀушани чебигьунси, сунечи гьачам чилра мурдахӀейибси жагьил эмхӀе чебиидая. Арзили, ил иша кая. 3Эгер хӀушази чили-биалра «се бирулрая» или, хьарбаалли, бурая «Иш ХалавегӀиллис[†] гӀягӀнибикили саби ва Илини итмаданал ил чарра биру» или.

4Илди арбякьун ва кьакьалаб, къапула гьалаб, бигьунси эмхӀе чебаиб. Илдани ил гьаялизибад батиухӀели, 5илаб тӀашти адамтани хьарбаиб:

– ХӀушани се бирулрая? Сен эмхӀе ирзулрая?

6ГӀисани хъарбарибси кьяйда, мутагӀялимтани жаваб бедиб, ва адамтани илди баткаиб. 7МутагӀялимтани жагьил эмхӀе ГӀисачи киб, иличи чула палтар чедушиб. ГӀиса эмхӀечи мурдайиб. 8Бахъалгъунти адамтани чула палтар гьуйчи удуршутири, цархӀилтани биалли, кьисдарибти галгубала кьялуби удуршутири.[*] 9ГӀисас гьалаб башутира гӀелабад башутира адамти вявбикӀулри:

– Гьусанна![*] ХалавегӀилла уличил Лявкьуси баркатла сай!

10Нушала дудеш Даудла[†] лябкьуси пачалихъ баркатлабираб! Гьусанна чихъзубразиб![+]

11Ерусалимлизи вакӀили, ГӀиса Аллагьла хъули арякьун. Илини гьар секӀал хӀердариб, амма кьанси замана биъни багьандан, Сунела вецӀнукӀира мутагӀялимличил Бетаниялизи чариуб.


Инжирла галгалис ГӀисала лягӀнат

12[•]ГӀергъила бархӀи, илди Бетаниялизибад дурабухъунхӀели, ГӀиса гушкайуб[+]. 13Илини, гӀяхӀцад гьарахъли, кӀапӀрани бяхъибси инжирла галга чебаиб ва цӀедеш агарал хӀерэс иличи гъамиуб. Амма кӀари ахӀи, иличир цӀедеш аги, сенкӀун цӀедешла замана баили ахӀенри[+]. 14ИлхӀели ГӀисани галгализи иб:

– ГӀур мурталра чилилра хӀела цӀедеш мадеркаб!

МутагӀялимтани илди гъай дакьиб.


ГӀисани Аллагьла хъулибад вачрукьяби дугӀаъни

15[•]Ерусалимлизи бакӀибхӀели, ГӀиса Аллагьла хъули ацӀиб ва илабад вачрукьябира мас исантира дураиб. ГӀур арц дехӀсурианталара, лагьни дирцанталара[*] кьасурби ругдяхъиб[+]. 16Илини Аллагьла хъа азбарлабад селра бихахъес хӀебалти. 17ГӀиса, илдази иргъахъули, викӀулри:

– Табтуртазиб белкӀи ахӀену гьатӀи: «Дила хъайс – лебилра халкьани булгути хъали бикӀар?» – ХӀушани биалли иш къачагъунала къушличи шурбатурлира!

18Илди гъай дакьили, халакашишунира[†] табтарчибира[†] ГӀиса кавшесил тяхӀяр баргес умцӀербухъун. Илди Илизибад урухкӀулри, сенкӀун лебилра халкь Илала белчӀудиличи хӀяйранбирулири[+]. 19БархӀи ахъибхӀели мутагӀялимтачил варх ГӀиса шагьарлизивад арякьун[+].


ГӀисани бирхнила цӀакьличила бурули сай

20[•]ГӀергъила бархӀи савли, илди инжирла галгала мякьлабад аркьулри. Ил хӀячмачи бикайчи берублири. 21Ца бархӀи гьалаб бетаурси гьанбикили, Петерли иб:

– Равви![†] ХӀерагу, ХӀуни лягӀнатбушибси галга берубли саби!

22ГӀисани илдази иб:

– Аллагьличи дирхеная! 23ХӀекьдеш бурулра хӀушази: чили-биалра, уркӀилизив васвасхӀевхъи, бурибси бетарниличи вирхаурли, ит дубурлизи «Ахъбии ва урхьулизи тӀяхӀбухъен!» алли, – хӀушани бурибси бетарар![+] 24Илбагьандан хӀушази викӀулра: хӀуша селичила дулгадаллира, се тиладибирадаллира, ил хӀушани касили диъниличи дирхеная – илкьяйда бирар хӀушаб![+] 25-26ХӀуша балгаличи кадизурхӀели, хӀуша чичи-биалра къаршили диадалли, чердерхирая. ИлхӀели хӀушала Зубрачивси Дудеш хӀушала лерилра хатӀабачивад чевурхар![+]


Парисейли ГӀисази Илала ариличила хьарбиули сай

27[•]ГӀиса мутагӀялимтачил варх гӀурра Ерусалимлизи арякьун. Аллагьла хъа азбарлизив къунзухъунхӀели, Иличи халакашишуни, табтарчиби ва тямадаби[†] гъамбиуб.

28– ХӀуни илди лерилра секӀал чила ариличил дирусири? ХӀед илгъуна ари чили гибсив? – хьарбаиб илдани[+]. 29ГӀисани жаваб чарбатур:

– Нунира хӀушази хьарбиис: эгер хӀушани дила суайс жаваб гадалли, илхӀели Нунира чила ариличил гьар секӀал дирусирал хӀушази бурис. 30Бурая Набзи: ЯхӀъяни шизибикӀни[†] чинабад касибсири? Зубразибадрив яра адамтазибадрив[+]?

31Илди лебилра цализи ца бикӀесбяхӀиб:

– Эгер «зубразибадри» или, бурахӀелли, Итини гӀурра «ХӀуша иличи сен дирххӀеуррая, гьатӀи?» – или, хьарбиу[+]. 32«Адамтазибад» – или, бурес илди халкьлизибад урухкӀулри, сенахӀенну ЯхӀъя идбаг виъниличи лебил халкь бирхулри[+].

33Илбагьандан илдани жаваб бедиб:

– Нушани хӀебалехӀе.

ГӀисани илдази иб:

– ХӀебиалли, чила ариличил илди лерилра дирулрал, Нунира хӀушази хӀебурис.

### 12


Вайти анхъчибачила айту-гъай

1[•]ГӀиса илдачил айту-гъайли гъайикӀескайиб:

– Ца адамли тӀутӀи удатур, анхълис хӀяридяхъиб, тӀутӀидялч бариб, къараулла къуш тӀашбатур. Анхъ тӀутӀи дашахъантази бедили, сай дурала мерличи арякьун[+]. 2Сабухъ бучес замана баибхӀели, илини сунес сабиркуси пай сасахъес, тӀутӀи дашахъантачи къараваш вархьиб. 3Илдани къараваш уцили витиб ва дацӀ някъбачил гӀелавяхӀ вархьиб. 4Анхъла вегӀли цархӀил къараваш вархьибхӀели, илала бекӀлизи дяхъи бариб ва децӀагахъиб. 5Вархьибси хӀябэсил къараваш кавшиб. Илини бархьибти бахъал цархӀилтира, битили чарбирутири яра кабуршутири[+]. 6Хужаимла гӀур гьатӀи вархьесил чилра кахӀелун – сунела цайли ца левси, дигуси урши ахӀенси. БегӀла гӀергъи илини ил вархьиб. Илала пикри сабри: «Итди дила уршилизибад урузбиэсгу!»[+]. 7Хужаимла урши чеили, тӀутӀи дашахъанти цализи ца бикӀесбяхӀиб: «Ил букьур сай. Ил нушани каршехӀе ва букьурла мас нушала бетарар!». 8Уцили ил кавшиб, жаназа анхъла дура лайбакӀиб. 9Бетаурсиличила багьурхӀели, анхъла вегӀли се биру, гьатӀи? Гьайгьай, вакӀили, илини тӀутӀи дашахъанти кабуршу, сунела анхъ цархӀилтази бедлуга[+]. 10Табтуртазиб хӀебелчӀунраяв хӀушани:

«Лац лушантани кьабулхӀебарибси къаркъа
музала къаркъали бетаур!
11Ил ХалавегӀилли[†] бариб,
ва сецад тамашалив ил нушала хӀулба чебиэс!»[+]

12ГӀисани бурибси айту-гъай халкьла халатани чучила биъни аргъибхӀели, Ил уцес кьасбариб, амма халкьлизибад урухбиуб ва, Ил ватурли, арбякьун[+].


ХӀекь бедлугниличила суал

13[•]ГӀур илдани, ГӀиса гъайлизив уцес багьандан, Иличи парисейтира[†] гьирадгӀебтира бархьиб[+]. 14ГӀисачи гъамбиубли, илдани иб:

– МугӀяллим! ХӀу вархьси ва чисалра гӀяхӀулаиэс хӀейгуси Адам виъни нушани балулра. ХӀуни, чилра декӀархӀерили, ва хӀекьдешличил, Аллагьла гьуйчи руркъулри. Къайсарпачас[†] хӀекь бедлугусив яра ахӀену? Бедлугусив нушани яра ахӀену[+]?

15ГӀисани, илдала кӀибяхӀяндеш далули, иб:

– Сен хӀушани Дила хӀялумцӀулраяв? Гьари, хӀеризахъес динар[†] хая[+].

16Илдани динар хиб. ГӀисани илдази хьарбаиб:

– Чила сарив иличирти сурат ва у?

– Къайсарпачала сари, – жаваб чарбатур илдани.

17ИлхӀели ГӀисани илдази иб:

– Къайсарпачас пачала бедая, Аллагьлис – Аллагьла.

Илала жавабли илди хӀяйранбариб.


БебкӀибти мицӀирбирниличила жал

18[•]ГӀисачи саддукейти[†] гъамбиуб. Илди бебкӀибти мицӀирбирути ахӀен бикӀутири. Илдани Илизи хьарбаиб:[+]

19– МугӀяллим! Мусани[†] белкӀигу, эгер чила-биалра дурхӀни ахӀекӀубси хьунуйчилси узи вебкӀалли, вебкӀибси узила жинс даимбиахъес багьандан, ил хьунул узини кариаб.

20ВерхӀел узи лебли саби. Халалгъуна узини хьунул карииб, ва дурхӀя ахӀекӀубли вебкӀиб. 21ВебкӀибсила гамъа кӀиэсил узини карииб, амма илра дурхӀя ахӀекӀубли вебкӀиб. Тяп илкьяйда бетаур хӀябэсилличилра. 22ВерхӀелра узила дурхӀя ахӀекӀуб. Илдас гӀергъи ил хьунул адамра ребкӀиб. 23БебкӀибти мицӀирбирухӀели ил чидил узила хьунулли рирара? ИлкӀун верхӀелра узили кариибсири?

24ГӀисани илдас жаваб бедиб:

– ХӀуша чердулкӀулрая, сенкӀун Табтуртира,[†] Аллагьла цӀакьра хӀедалулрая. 25БебкӀили мицӀирбиубти хъайчикахӀебирар – я хьунри кахӀебиру, я шери хӀебашар. Илди лебилра зубрачибти малаикунигъунтили бирар. 26БебкӀибти мицӀирбирниличила дикӀахӀелли, хӀушани Мусала табтарлизиб кьадаличила хӀебелчӀунраяв гьатӀи? Секьяйда Мусази Аллагьли ибал: «Ну – Ибрагьимлара[†] Аллагь сайра, ГӀисакьлара Аллагь сайра, Якьублара Аллагь сайра?». 27Ил бебкӀибтала Аллагь ахӀенну, мицӀиртала Аллагь сай. ХӀуша хӀекьли чердулкӀулрая.


БегӀлара бекӀсигъуна хъарбаркь

28[•]Илди гъайличи лехӀихъуси табтарчибазивад[†] цали, ГӀисани гӀяхӀил жавабти дедни хӀясиббарили, хьарбаиб:

– Лерилра хъарбаркьуназибад бегӀлара бекӀсигъуна чидил саби?

29– БегӀлара бекӀсигъуна хъарбаркь иш саби: «ЛехӀбизи, Израил! ХалавегӀил нушала Аллагь – цайли цаси ХалавегӀил сай. 30ХӀела ХалавегӀил Аллагь хӀед уркӀи-уркӀилавадли, хӀела лебилра гӀякьлуличил, хӀела лебилра цӀакьличил дигахъен».

31КӀиэсил хъарбаркь саби: «ХӀела мякьлавси хӀед хӀуван дигахъен». Илди кӀелра хъарбаркьван мягӀничерти гӀур лерти ахӀен[+].

32Табтарчини иб:

– ГӀяхӀил бурили саби, МугӀяллим. ХӀу вархьли викӀулри: «Аллагь ца сай ва цархӀил Аллагьра левси ахӀен». 33Ва «Аллагь уркӀи-уркӀилавадли, лебилра дагьриличил, лебилра цӀакьличил дигахъни» ва «тяп хӀед хӀуван, хӀела мякьлавсира дигахъни» – ил лерилра Аллагьлис кьурбайс тамай игутачибра[*] мягӀничебси саби.

34Табтарчини духули жаваб бурни чебаили, илизи ГӀисани иб:

– Аллагьла ПачяхӀдешличивад[†] хӀу гьарахъли ахӀенри.

Илала гӀергъи ГӀисази суалти хьардаэс чилра валхӀейзур[+].


МасихӀ – ил чила урши сая?

35[•]Аллагьла хъулив халкь руркъес даимиубли, ГӀисани иб:

– Сен табтарчиби МасихӀлис[†] Даудла[†] урши сай или, бикӀути[+]? 36Дурхъати РухӀли гьуцӀварибси Даудлира, сунени ибсиригу:

«ХалавегӀилли дила ХалавегӀиллизи иб:
ХӀу Дила балуй шайчи кайи,
Нуни ХӀела душманти ХӀела кьяшмала уди кабикахъайчи»[+].

37Сай, Даудра, МасихӀлис ХалавегӀил викӀули виалли, секьяйда МасихӀ Даудла уршили виэс вирусив?

Ва бахъал халкь Илини дурутачи иштяхӀличил лехӀихъутири[+].


КӀибяхӀяндешлизибад мяхӀкамбирахъни

38[•]ГӀиса гӀевугьес даимиуб:

– Табтарчибазирад хӀуша сахъли диирая. Илдас духъяна палтар[*] челгьес ва майдунтачиб адамти чузи саламбикӀули дигахъу. 39Илдас синагугуназир[†] ва сяхӀбатуначир хӀурматла мерани дигахъу[+]. 40Илдани гамъа хьунрала лебдеш бука ва багьаналис духъяндитӀунти балгнира диру. Илдигъунтачи хӀекьли кьяркьси танбихӀ хӀерли саби!


Гамъани Аллагьлис се хиба?

41[•]ГӀиса Аллагьла хъа хазнадирхьличи вяхӀчили кайиб ва адамтани секьяйда илизи арц кадирхьулил хӀерикӀесвяхӀиб. Бахъалгъунти давлачебтани дахъал кадирхьулри[+]. 42ХӀера, ца мискин гамъа ракӀиб ва кӀел къарапул кадихьиб[*]. 43Сунела мутагӀялимтира жибарили, ГӀисани иб:

– ХӀекьдеш бурулра хӀушази, лебилра цархӀилтани кадихьибтачир ит мискин хьунул адамли имцӀали кадихьиб. 44Итдани кадирхьулри чула имцӀати лерхӀели, ит хьунул адамли биалли, сунела мискиндешлизибад, яшавлис лебси лебилра кабихьиб.

### 13


ГӀисани Аллагьла хъали булъниличила гьалахили бурули сай

1[•]ГӀиса Аллагьла хъуливад дураулхъухӀели, мутагӀялимтазивад цали иб:

– МугӀяллим! ХӀерагу, сегъунти къаркъал! Сегъуна белшнил!

2ГӀисани илизи иб:

– ХӀуни иш халаси, гьайбатси белшни чебиулрив? Къаркъаличиб къаркъалра кахӀели, лерилра гъятӀдирар[+].


Челябкьлала балагь-кьадар

3ГӀиса Зайтун[†] дубурличив Аллагьла хъайчи вяхӀчили кайибхӀели, Петерли, Якьубли, Югьанни ва Андрейли сабицунхӀели хьарбаиб:

4– Бура нушази, ил мурт бетарара ва сегъуна лишанни ил чегъамли бетарни иргъахъув?

5Илдас жавабли ГӀисани иб:

– ХӀердикӀеная, хӀуша чизилра диргӀяхӀедиргахъес! 6Дила уличил бахъал лябкьян, «Ну сайра» бикӀули, ва илдани бахъал биргӀябиргу. 7Лерти ва челяркьути дургъбачила хабурти дакьибхӀели, хӀуша кахмадирудая, сенкӀун илди детаэс гӀягӀнити сари. Амма гьачамлис ил ахир ахӀен. 8Халкьличи халкь, пачалихъличи пачалихъ къаршили ахъдирар. ДекӀар-декӀарти мераначир цӀакьти мерсдалкьан, амма илди виштӀаси виркьусила хӀярмала бехӀбихьуд сари[+].

9Сахъли диирая! ХӀуша мажлисунази дедлугара, синагугуназир[†] итура. Ну багьандан хӀуша мербекӀунала ва пачнала гьала тӀашдалтара. Илдала гьалар хӀушани Набчила бикьридеш диридая[+]. 10Амма гьала-гьала лебилра халкьанас ГӀяхӀхабар багьахъес гӀягӀниси саби[+]. 11Дуцили, суд барес аркухӀели, буресиличила гьалахили пикримадикӀудая. Ил сягӀятлизир дурахъес гибти дуреная, сенкӀун хӀуша хӀедирудаяну, Дурхъати РухӀ дирар гъайдикӀути[+].

12Узини узи вебкӀахъес уведлуга, дудешли – дурхӀя; дурхӀни бегӀтачи къаршили кабилзан ва илди кабуршу[+]. 13Дила у багьандан лебилра хӀушачи гьимичеббирар, амма ахирличи бикайчи яхӀбуцибси верцили вирар[+].

14[•]Саби биэс гӀягӀнили ахӀенси мерличиб хӀушани «хараббирахъуси хӀяжардеш» чебаибхӀели (учӀусини ил аргъаб), Ягьудеялизибти[†] дубуртази бебшаб[+]. 15Хъалчив валикибси, се-биалра касес или, кадмацӀаб ва хъули адмацӀаб[+]. 16Авлахъличивсира гӀяба касес чармайаб. 17Балагь саби илди бурхӀназиб дурхӀялисбаибтас ва михъиртачиб дурхӀни бухъахъутас![+] 18Ил секӀал янилизиб хӀебиахъес дулгеная. 19СенкӀун илди бурхӀназир балагь-кьадар дирар, сарира Аллагьли дунъя акӀахъубхӀейчирад гьанналичи бикайчи хӀедиубти ва гӀур мурткӀал хӀедирути![+] 20Эгер ХалавегӀилли[†] илди бурхӀни камхӀедарибти диалри, цалра мицӀирси жан берцес хӀебириб. Амма, чеббикӀибти багьандан, Сунени чеббикӀибти багьандан, илди бурхӀни камкадариб[+].

21Эгер илхӀели хӀушази чили-биалра алли: «ХӀерая! Иш ишав МасихӀ»[†] яра «ХӀерая! Ит итав» – дирхмарудая[+]. 22Къалпти масихӀуни ва къалпти идбагуни дакӀубирар. Адамти биргӀябиргес багьандан, имканбакӀалли, чеббикӀибтира биргӀябиргес, илдани лишанти ва гӀяламатуни диру[+]. 23ХӀердикӀеная! Нуни гьар секӀал гьалахили дурира[+].


Инса Урши лявкьни

24[•]Илди бурхӀназир, баягъи балагь-кьадарлис гӀергъи:

«берхӀи билшан,
бацлира сунела шала хӀелуга.
25Зубартира зубрачирад кадиркур,
зубри дихӀути цӀакьанира гьакӀардулхъан»[+].

26ИлхӀели адамтани, гъагултачив лявкьуси, халал кьуватличилси ва чевяхӀдешличилси Инса Урши чейу[+]. 27Илини малаикуни бурхьу ва лебил дунъяла авалра шайчибад мусни-зубрала дубличи бикайчи, Илала чеббикӀибти бурчу[+].


Инжирла галгаличила гъай

28[•]Инжирла галгала мисал хӀушаб айту-гъайли биаб: кӀинчӀби пушахъили, кӀари дуралкьухӀели, хӀушани балулра, дуцӀрум гъамдикӀули диъни. 29Тяп илкьяйда, Нуни дурибти детурхули чедаибхӀели, багьирая, ил гъамли саби, унабурхӀличиб саби. 30ХӀекьдеш бурулра хӀушази: иш наслу бетхӀехъили лебалли, илди лерилра детарар[+]. 31Закра ванзара детихъур, Дила дугьби детхӀейхъур.


БархӀиличила яра сягӀятличила чилилра хӀебала

32[•]Амма ил бархӀиличила ва сягӀятличила чилилра балуси ахӀен: я зубрала малаикунани, я Уршили, Дудешли ахӀенси! 33Дусмадусудая! Ил замана мурт сабиурал хӀушани балути ахӀенра[+]. 34ХӀера, селичил цугбуцес вирулил ил: гьарахъси архӀяличи аркьули, адамли сунела юрт къаравашунала хӀерудилиуб балтули сай ва гьарил къаравашлис хасси хъарбаркь бедлугули сай. Къарауйзи биалли, сахъли виахъес хъарбирули сай[+]. 35Илбагьандан дусмадусудая! СенкӀун юртла вегӀ мурт чарулхъанал, бархӀехъ яра байдугила замана, дагъни делхӀунхӀели яра ил шаладиркухӀели лявкьянал – хӀушаникӀун хӀебаладая[+]. 36Ил хапли вакӀалра, вари, хӀуша дусули мадаргаба![+] 37Нуни хӀушази буруси лебтазилра бурулра: сахъли диирая!

### 14


Динна халатани ГӀиса кавшес пикрибирули

1[•]КӀел бархӀила гӀергъи Пасхала[†] ва БехӀцӀурала байрам[†] сабри. Халакашишунира[†] табтарчибира[†] гӀямултачил ГӀиса уцес ва кавшес багьана баргес умцӀулри[+].

2– Амма байрамла ахӀенси замана, – бикӀулри илди, – халкь пунтхӀебиахъес багьандан.


ГӀиса тӀемла дурхъаси гӀявадешли вакни

3[•]ГӀиса илзамана Бетаниялизив сайри, сисела изайзивси Симунна хъулив. Дебали дурхъаси, умуси нардлизибад[*] барибси гӀявадешличилси гачӀла гажинничил хьунул адам хъули арацӀибхӀели, Ил кьумурла мякьлав хъарихьири. Гажинна хъар бячи, илини гӀявадеш ГӀисала бекӀличи чертӀиб[+]. 4Илаб лебтазибад цацабехӀти бачабархиб:

– Селис гӀягӀнисив тӀембикӀуси гӀявадеш илкьяйда харжбирес? 5ИлкӀун, хӀябдаршличир имцӀякь динарлис[†] бицили, арц мискинтас дутӀес вирусири! – гӀяйиббирулри илдани иличи.

6Амма ГӀисани илдази иб:

– Ратирая, сен зигаррулхъахъулрая ил? Илини Наб гӀяхӀдеш сабгу барибси. 7Мискинти даимал хӀушачил барх бирар, илдас хӀуша мурт-дигара икьаладиэсра дирудая. Ну биалли мурталра хӀушала ургав хӀейрус[+]. 8Сунени барес рируси саби илини барибси. БизитӀемла гӀявадешли бакили, илини Дила чарх гӀур хӀябла кабихьахъес гьалахили хӀядурбариб[*][+]. 9ХӀекьдеш бурулра хӀушази: лебилра дунъяличиб, чинаб ГӀяхӀхабар багьахъалра, иш хьунул адам гьанриркахъули, ишини барибсиличилара бурили бирар[+].


Искариут Ягьудани ГӀиса уведни

10[•]ВецӀнукӀирализивад ца сайси Искариут Ягьуда халакашишуначи вякьун, ГӀиса уведес багьандан[+]. 11Ил бакьили, илди разибиуб ва илис арц дедес чесиб. ГӀиса уведес багьандан ил гӀяхӀси замана бикахъес укайиб.


ГӀиса сунела мутагӀялимтачил пасхала беркайчив

12[•]БехӀцӀурала байрамла цаибил бархӀи, пасхала мукьри лугьухӀели, мутагӀялимтани ГӀисази хьарбаиб:

– ХӀед пасхала беркала барес нуша чина дукьиша?

13ГӀисани илхӀели кӀел мутагӀялим бархьиб, илдази или:

– Шагьарлизи дукьеная, илав шинна гажин архуси адам къаршииркур. Илис гӀергъи дукьеная. 14Ил ацӀибси юртла вегӀлизи бурая: «МугӀяллим викӀули сай: Дила мутагӀялимтачил пасхала беркала букуси хъали чидил сабив?». 15Хъа вегӀли чедиб хӀядурбарибси ва балкьаахъурси халаси хъали чебиахъу. Илаб хӀядурбарая нушаб.

16МутагӀялимти арбякьун ва шагьарлизи бухӀнабухъун. Гьар секӀал тяп ГӀисани чузи бурибси тяхӀярли детаур. Илдани пасхала беркала хӀядурбариб. 17БархӀехъ ГӀисара вецӀнукӀира мутагӀялимра ила бакӀиб. 18Кабиили кьацӀли букухӀели, ГӀисани илдази иб:

– ХӀекьдеш бурулра хӀушази: хӀушазивад цали, Набчил укусини, Ну уведлугара[+].

19Илди пашманбиуб ва цалис гӀергъи ца Илизи хьарбикӀесбииб:

– Ну хӀейиша?

20Илдас жаваблис, Илини иб:

– Набчил кьямлизи кьацӀ кӀучӀбируси, вецӀнукӀирализивад ца сай. 21ГӀе, Инса Урши Сунечила белкӀунсиван аркьули сай, амма, сунечивли Инса Урши уведлугуси адамлис балагь! Илис бекӀлил ахӀекӀубли гӀяхӀил бириб[+].


ХалавегӀилличил кьацӀ беркни

22[•]Илди букухӀели кьацӀ касили, ГӀисани баркатлабариб, кабердиб, гӀур илдази бедиб ва иб:

– Касая. Ил – Дила чарх саби[+].

23ГӀур Илини чягъирла хъаба касили, шукрура или, илдази бедиб. Лебтанилра илизибад бержиб. 24ГӀисани гӀур иб:

– Илди ВягӀдала[†] Дила хӀи сари – бахъал багьандан картӀути. 25ХӀекьдеш бурулра хӀушази: Аллагьла ПачяхӀдешлизир[†] сагати чягъир дужуси бархӀи сабаайчи, тӀутӀила бухъалализирадти хӀедужис.


Петерли сай уввалтниличила ГӀисани гьалахили бурули сай

26Дезара белчӀи, илди Зайтун[†] дубурличи арбякьун[+]. 27[•]ГӀиса илдази викӀар:

– ХӀуша лерилра Дила черкад васвасдулхъадая, сенкӀун белкӀи саби:

«Нуни букӀун каршис,
маза сарил тӀутӀудирар»[+].

28Ну мицӀириубхӀели, хӀушаб гьалав Галилеялизи лявкьяс[+].

29ИлхӀели Петерли иб:

– ХӀу лебталилра увватадлира, нуни увхӀелтари.

30ГӀисани илизи иб:

– ХӀекьдеш бурулра хӀези: ишхӀели дугели дагъали кӀина гӀугӀубушайчи, хӀуни Ну хӀяйна уввалтара.

31Петерли гьатӀира чекайзурли иб:

– ХӀечил варх вебкӀес чебуркъаллира, нуни ХӀу увхӀелтари.

Илкьяйда бикӀи лебилра.


Гетсиманилизиб ГӀисала балга

32[•]Гетсимани бикӀуси мерличи бакӀили гӀергъи, ГӀисани сунела мутагӀялимтази иб:

– Нуни балга барайчи, ишар кадиили каленая.

33Амма Петерра, Якьубра, Югьанра Сунечил барх арбукиб. Ил кахдешли ва децӀли уциб[+]. 34Илини илдази иб:

– Дила уркӀи бебкӀала децӀли буцили саби, хӀуша ишар Набчил хӀедусули каленая![+]

35Ил илдачивад цакьадар тяйдииуб ва, ванзаличи вяхӀудиикили, улгесвяхӀиб, эгер ахърибикӀуси биалли, Сунечибад ил сягӀят чебарбукахъес.

36– Абба![*] Дила Дудеш! Се-дигара барес ахъри ХӀезиб саби! Ил гӀязабла кьям Набчибад чебарбука! Амма Наб дигуси ахӀи, ХӀед дигуси биаб![+]

37ГӀиса мутагӀялимтачи чариубхӀели, илди бусули баргиб ва Петерлизи иб:

– Симун, хӀу усулрив? ХӀу ца сягӀяталра хӀевсули уэс хӀейрадив? 38Мадусудая ва дулгеная, хӀялумцӀлалис гьандуцес багьандан: рухӀ жигарти сари, кьаркьала биалли – цӀакьагар[+].

39ГӀиса гӀурра тяйдииуб ва улгиб, гьаларгъунти гъай дурули.

40ГӀур вакӀибхӀелира илди бусули баргиб, сенкӀун илдала кьяпӀикӀуни декӀдиублири ва ГӀисази се бурусилра хӀебалулри. 41ХӀяйнайсра чариубли вакӀили, ГӀисани иб:

– ХӀушани, гьаннара дусули, бамсриихъулраяв? Таман! ХӀера, Инса Урши бунагькартала някъбази ведлугуси сягӀят гъамбиубли саби[+]. 42Адизирая, аркьехӀе. ХӀера, Ну уведлугуси гъамиубли сай.


ГӀиса уцни

43[•]Итмадан, Ил гъайикӀули левалли, вецӀнукӀирализивад ца сайси Ягьуда вакӀиб. Иличил барх, халакашишуначибадти, табтарчибачибадти ва тямадабачибадти тураначилти ва къярдубачилти бахъал адамтира лебри[+]. 44ГӀиса уведлугуси илдачил вягӀдалаиублири:

– Ну Сунечи байикунси Ил сай, Ил уцили къараулдеш барили, арукая.

45Итмадан Ягьуда ГӀисачи гъамиуб ва иб:

– Равви![†] – ва Иличи байикун.

46Илдани ГӀиса итмадан уциб ва къараултази ведиб. 47Илав тӀаштазивад цали тур абитӀун ва, бяхъили, халакашишла лагъла лихӀи чеббяхъиб[+].

48ИлхӀели ГӀисани илдази иб:

– ХӀуша туранира къярдубира касили, Ну уцес дурадухъес – Ну къачагъ-мага сайрав? 49НуникӀун хӀуша гьар бархӀи Аллагьла хъулир руркъира, хӀушани уцхӀевцира. Амма Табтуртази делкӀунти детерхаб[+].

50ИлхӀели, ГӀиса ватурли, лебилра мутагӀялимти бебшиб[+]. 51ЧӀянкӀуси чархличи сегъунарил чебушала бергурси, ца гӀулухъа ГӀисас гӀелавад ватихьиб. Къараулчибани ил уциб. 52Илдала някъбазиб чегьалара батурли, ил чӀянкӀули вебшиб.


ГӀиса Халамажлисла гьалав

53[•]ГӀиса халакашишла юртлизи кибхӀели, илаб лебилра халакашишуни, тямадаби[†] ва табтарчиби цалабикиб. 54Петер гьарахъ-гьарахъли ГӀисас гӀелавад вашули, халакашишла азбарлизи ацӀиб ва къаравашуначил цӀала мякьла ванаиэс кайиб. 55Халакашишунира лебил Халамажлисра,[†] Иличи къаршити бикьридешлигӀиб умцӀулри, ГӀиса кавшес хӀукму дурасес багьандан, амма селра баргес хӀебиуб. 56Бахъал къалпти бикьруми гъайбухъун, амма илдала бикьридеш сари-ургар цагъунти ахӀенри. 57Абизурли, цацабехӀли Иличи къаршили къалпти бикьридешдариб.

58– «Нуни иш Аллагьла хъали, сабира адамтала някъба тӀашбатурси, гъятӀиис ва хӀябал бархӀила бухӀнаб цархӀил, някъба хӀебелшунси, тӀашбалтас», – Ил викӀули нушани бакьира[+].

59Амма илди бикьрумала гъайра дарххӀедалгунтили урдухъун. 60ИлхӀели халакашишли, байлизи тӀашизурли, ГӀисази хьарбаиб:

– Сен селра хӀебурулрив? Илдани хӀечи къаршили бикьридешдирули сари[+]?

61ГӀисани, лехӀкахъили, сегъуналра жаваб хӀебедиб. Халакашишли Илизи гӀурра хьарбаиб:

– ХӀу сайрив МасихӀ[†] – Баркатчевсила Урши?

62ГӀисани жаваб чарбатур:

– Ну сайра, ва, хӀушани чейидая Инса Урши Кьудратла ВегӀла балуй шайчи кайили ва зубрала гъагултачив лявкьули[+].

63ИлхӀели сунечирти палтарра гъярдердили[*], халакашишли иб:

– ГӀур нушаб сегъунти бикьруми хӀяжатлив[+]? 64Илала диргала хӀушани дакьира. ХӀушала пикри сегъуна сабив? Лебтанилра ГӀиса гӀяйибла вегӀ виънилизи ва кавшес лайикьли виънилизи халвариб[+]. 65Илала гӀергъи цацабехӀти Иличи тубикӀес бехӀбихьиб. Илала дяхӀ кӀапӀдирутири, бирхъутири ва бикӀутири:

– Багьи, ХӀед бяхъибси чи сая?

ГӀур Илала ляжубази къаравашуни бирхъескабииб[+].


Петерли ГӀиса увватни

66[•]Петер илхӀели азбарла ухӀнав сайри. Илар халакашишла ца къараваш хьунул адамра лерри. 67ЦӀала мякьла ванаиэс кайибси Петер чеили, ил ибкьли хӀерризур:

– Назаретлан ГӀисачил хӀура леври!

68Амма Петерли ил мархӀебариб:

– ХӀу селичила гъайрикӀулрил, нуни я иргъули ахӀенра, я балули ахӀенра, – иб илини ва дурабси азбарлизи дуравхъун. ИлхӀели дагъани гӀугӀубушиб. 69Къаравашли илавра Петер чеиб ва мякьлаб тӀаштази иб:

– Ил илдазивад ца сай.

70Петерли илала гъай гӀурра мархӀедариб. Камси заманала гӀергъи илаб тӀашти адамтани гӀурра Петерлизи иб:

– Дурусли, хӀу илдазивад ца сайри, хӀукӀун галилеялан сайри.

71Петер хъямаиркьескайиб, аллагьличира викӀескайиб:

– ХӀуша дикӀуси Адам нуни валуси ахӀен.

72ИлхӀели дагъани кӀинайсра гӀугӀубушиб. Петерлис ГӀисани бурибси гьанбикиб: «Дагъали кӀина гӀугӀуайчи хӀуни Ну хӀяйна уввалтара». Ил кьутӀкьули висиииб[+].

### 15


ГӀиса Пилатла гьалав

1[•]Савли жявли халакашишунанира,[†] тямадабанира, табтарчибанира,[†] лебил Халамажлислира[†] цалабикили хӀукмубариб. ГӀиса, вигьи арукили, Пилатлизи[*] ведиб[+]. 2Пилатли ГӀисази хьарбаиб:

– ХӀу жугьутӀунала Пача сайрив?

– ХӀу илкьяйда викӀулри, – жаваб бедиб ГӀисани[+].

3Халакашишунани Иличи дахъал гӀяйибти чедирхьулри. 4Пилатли Илизи иб:

– ХӀуни буреси жаваб агарав? Ишдани ХӀечи къаршили дахъал гӀяйибти дурули диъни чебиулригу![+]

5ГӀисани илис жаваб чархӀебатнили, Пилат тамашаиахъуб.


ГӀиса къанчтӀайчи чеветяхъяхъес ведни

6[•]Пасхала[†] байрамла бархӀи халкьли сунези чеахъибси ца туснакъчи Пилатли ваткайусири. 7ИлхӀели илав туснакъварили Барабба бикӀуси адамра леври, суненира сунела бархкьябачил пунтла замана адам кавшибси. 8Халкьли Пилатлизи тиладибариб, сунени чус гьалабра бируси барни.

9– ХӀушаб нуни жугьутӀунала Пача азадватурли дигулраяв? – хьарбаиб Пилатли илдази.

10Илини балулри кьясдеш сабабли халакашишунани ГӀиса уведибси виъни[+]. 11Амма халакашишунани халкь Барабба азадварни тӀалаббарахъес гьирбарилри[+].

12– ХӀуша Сунес жугьутӀунала Пача дикӀусилис нуни се барили дигулрая? – хьарбаиб Пилатли.

13– Къанчличи чеветяхъя! – вявъиб адамтала бекӀали.

14– Се багьандан? Сегъуна вай барилив Ишини? – хьарбаиб Пилатли.

Амма халкь гьатӀира ахъли вявбикӀулри:

– Къанчличи чеветяхъя![+]

15Халкьла тилади бартаахъес багьандан, Пилатли Барабба ваткаиб. ГӀиса биалли, гьаланачи гӀярчумагли витахъес буйрухъбарили, къанчтӀайчи чеветяхъяхъес ведиб[+].


ГӀиса гӀязабверкӀни

16[•]Бургъантани ГӀиса кӀялгӀяла азбарла ухӀна арукиб ва бургъантала лебилра хӀуреба ила тӀалаббариб. 17Илдани ГӀисачи цӀяба-хӀунтӀена гӀяба чегьур, ва, муръухьла занзбазибад барибси, тажра чебииб.

18– Аралиираб, жугьутӀунала Пача! – саламбикӀулри илди.

19Илди ГӀисала бекӀлизи тӀерхьали бирхъутири, Иличи тубикӀутири, Илала гьалаб кьукьмусбикили, Илис икрамбикӀутири[+]. 20ЧебдукарбяхӀили гӀергъи, илдани Иличибад цӀяба-хӀунтӀена гӀяба убкасили, сунела палтар чегьур ва Ил къанчтӀайчи чеветяхъес арукиб.


ГӀиса къанчтӀайчи чеветяхъни

21[•]Гьуйчив илдани хъучивад чарулхъуси адам тӀашаиб. Ил Александерла ва Рупла дудеш киреналан Симун сайри. ГӀисала къанчтӀал[†] илизи бихахъиб 22ГӀиса ГалгутӀа бикӀуси мерличи (сунела мягӀна «КьатӀабекӀ» сабси) киб. 23Бургъантани Илис тӀемла гӀявадеш[*] бархаибти чягъир дедиб, амма ГӀисани сахӀесиб.

24ГӀиса илдани къанчтӀайчи чеветяхъиб. Илала палтар биалли, саби-ургаб чӀалабушили, дутӀиб. 25Ил чеветяхъибсири савли урчӀемал сягӀят дикибси замана. 26Иличибси гӀяйиб чебиахъуси къанчтӀайчибси чебелкӀлизи белкӀири: «ЖугьутӀунала Пача». 27-28ГӀисачил барх кӀел къачагъра чебетяхъибтири, ца – Илала балуй шайчи, цархӀил – алгъай шайчи. 29ШалгӀеббулхъути, бурга гьакӀбикӀулри, Ил валтӀулри, ва бикӀулри:

– Аллагьла хъали гъятӀаили, хӀябал бархӀили тӀашбалтуси! ХӀуни ХӀу верцахъи![+] 30ХӀуни ХӀу верцахъес вии, къанчтӀайчивад кацӀи!

31ИлтяхӀярли халакашишунира, табтарчибира, халкьла тямадабира[†] Иличиб дукарбирхӀули, бикӀулри:

– Сунени цархӀилти уцахъули вири, Сунени Сай верцахъес вирули ахӀен[+]. 32Эгер Сай Израилла Пача виалли, къанчтӀайчивад кацӀаб, ил чебаили, нушара Иличи дирхарехӀе.

ГӀисачил бархли къанчтӀулрачи чебетяхъибти къачагъунанира балли, Ил мучлаагарирулри[+].


ГӀиса вебкӀни

33[•]ХӀерейс лебилра ванзаличи цӀябдеш чебихьун ва ил цӀябдеш сягӀят хӀябал дикайчи калун. 34СягӀят хӀябал диркухӀели, ГӀисани ахъли тӀамадариб:

– Элагьи, Элагьи, лама савахтани? – илала мягӀнара «Дила Аллагь, Дила Аллагь, ХӀуни Ну сен увватурсира?» ибси саби.

35Илаб гъамли тӀашбизуртани, илди гъай дакьили, бикӀулри:

– Бикьулраяв, Ильяслизи жиикӀули сай!

36Ца адамли, дуцӀли вякьи, тӀерхьаличи шинижан баршиб, цӀикӀти чягъирли бемхӀехъур, ГӀисала мухӀлиличи гъамбариб, гӀур илини иб:

– Гьанна Иш къанчличивад увяхӀасес Ильяс лявкьянал хӀердикӀехӀе.

37Ахъли вявра или, ГӀисани гӀергъиси гьигь дурабушиб. 38ИлхӀели Аллагьла хъулибси пардав, чедибад уди бикайчи, кӀел бутӀаличи гъярбердиб. 39ГӀисачи вяхӀчили тӀашси даршбекӀли,[†] Илини гӀергъиси гьигь секьяйда дурабушибал чебаили, иб:

– ХӀекьли, Иш адам Аллагьла Урши сайри!

40Илаб тяйдили кабизурли, детарутачи хӀербикӀути, хьунул адамтира лебри. Илдала ургаб лебри Магдалан Мария, виштӀал Якьубла ва Юсийла неш Мария ва Салуми[+]. 41ГӀиса ГалилеялизивхӀелил, илди Илис гӀергъи башутири ва икьалабирутири. ГӀисачил барх Ерусалимлизи бакӀибти илаб гӀурра бахъал цархӀилти хьунул адамтира лебри.


ГӀиса хӀяриихьни

42[•]БархӀехъ сабри. Сут бархӀиличи хӀядурдешла жумягӀ бархӀи. 43Илбагьандан Пилатличи Аримапеялизивадси Юсуп вакӀиб. Ил – Халамажлислизи бикӀибтазивадси, сунела хӀурмат лебси, Аллагьла ПачяхӀдешличи[†] хӀерси адам сайри. Ил Пилатличи укьес ва ГӀисала жаназа тиладибарес виуб. 44ГӀиса илцад жявли вебкӀниличила бакьили, тамашаиубси Пилатли даршбекӀ живариб ва ГӀиса мурт вебкӀибал хьарбаиб. 45ДаршбекӀлизибад Ил вебкӀни багьурли, илини ГӀисала жаназа арбухахъес Юсуплизи ихтияр бедиб. 46Юсупли гантирла чӀянкӀи асиб, къанчличибад жаназа убкасиб ва чӀянкӀилизи бергур. Шурлизиб абитӀунси иникъхӀяблизи жаназа мерлабариб. Ила айцӀуси мер халаси къаркъаличил гьакабариб. 47Илини ГӀиса чина кайхьибал Магдалан Мариянира Юсийла неш Мариянира чебаиб.

### 16


ГӀиса МасихӀ мицӀириъни

1[•]Сут бархӀи шалгӀеббухъунхӀели, Магдалан Марияни, Якьубла неш Марияни, Салумини ГӀисала жаназа бакес бизиси тӀемла гӀявадеш асиб[+]. 2ЖумягӀла цаибил бархӀи, савли жявли, берхӀи абулхъухӀели, иникъхӀябличи бакӀиб. 3Илди гьуникад саби-ургаб суалбикӀулри:

– ИникъхӀяб гьабарибси къаркъа гербарес нушаб чи икьалаиэсара[+]?

4ХӀябличи бакӀибхӀели, илдани къаркъа чилирил убкасили чебаиб. КъаркъакӀун дебали халаси сабри. 5ИникъхӀябла бухӀна абацӀибхӀели, илав балуй шайчи кайибси цӀуба палтарличилси ца жагьил адам чеили, илди уркӀбухъун. 6Илини хьунул адамтази иб:

– УркӀмадулхъадая! ХӀуша къанчтӀайчи чеветяхъибси назаретлан ГӀисагӀир умцӀулра. Ил мицӀириуб. Ишав Ил агара. ХӀера, ит саби Ил кайхьибси мер. 7ХӀуша дукьенаяну, ГӀисала мутагӀялимтазира Петерлизира бурая, хӀушаб гьалав Ил Галилеялизи арякьун или. ХӀушази Сунени буриливан, илав хӀушани Ил чейидая[+].

8ИникъхӀяблабад дурабухъи, уркӀбухъунти ва хӀяйранбиубти хьунул адамти дуцӀбухъун. Илцадра цӀакьли урухбиубли, Илдани чизилра селра хӀебуриб.


Магдалан Марияс ГӀиса гьалаизни

9[•]ЖумягӀла цаибил бархӀи, савли жявли мицӀириубли, ГӀиса гьаланачи, муртрил, сунезирадли верхӀел жинд дураибси, Магдалан Марияс гьалаизур[+]. 10Илини, рякьи, гьалаб ГӀисачил барх бирути, гьанна бисути ва децӀлизибти мутагӀялимтази буриб. 11ГӀиса мицӀирли виъниличила ва Марияни Ил чеъниличила бакьибхӀели, илди бирххӀеур[+].


ГӀиса кӀел мутагӀялимлис гьалаизни

12ГӀур, кӀел мутагӀялим шагьарлизибад аркьухӀели, ГӀиса илдас цархӀил куцличил гьалаизур. 13ГӀелабяхӀ чарбиубли, илдани Иличила калунтазира буриб. Амма илдала гъайличи чилра вирххӀеур.


ГӀисала чебяхӀси хъарбаркь

14ГӀурхӀели, кьацӀли букес кабиибхӀели, вецӀнуцара мутагӀялимлисра Ил гьалаизур. Саби бирххӀеъни ва чула уркӀби къаркъакаурли диъни багьандан, Сай мицӀириубли чеибтачи ГӀисани уркъубяхъиб.

15ГӀурра илдази иб:

– Лебилра дунъякад дукьеная, лебтазилра ГӀяхӀхабар багьахъая[+]. 16Вирхаурси ва шизивакӀни кьабулбарибси верцили вирар, вирххӀеурсилис суд биру[+]. 17Бирхауртачил гӀяламатла лишанти дархдашар: Дила уличил илдани жиндри дурайу, гӀядатлиахӀенти мезаначил гъайбикӀар[+]. 18Илдани чӀичӀлуми някъбази кайсу, убкӀахъуси агъу бержили хьалли, чус зарал хӀебирар. Илдани зягӀиптачи някъби чедуцалли, илди сагъкабирар[+].


ГӀиса МасихӀ зубрачи ахъиъни

19ХалавегӀил[†] ГӀисани илдази илди лерилра дурили гӀергъи, Ил зубрачи ахъиуб ва Аллагьла балуй шайчи кайиб[+]. 20МутагӀялимти биалли арбякьун ва гьар мерлаб ГӀяхӀхабар балахъескабииб. Илдала гъай гӀяламатуначил кадилзахъули, ХалавегӀил илдас икьалаирусири[+].

## Лукали

### Лукали

Лукали


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]


### 1


ЛУКАЧИБАДСИ ГӀЯХӀХАБАР


ГьалабелкӀ

1Нушала ургар кадикибти анцӀбукьлуми бахъли хабуртази цаладирхъес бехӀбихьиб. 2Аллагьла Девла къуллукъчиби сабти ва бехӀбихьудличибадал саби бикьрумили биубти адамтани дагьахъурти баянти хьулчилидуцили, илдани илди анцӀбукьлуми сипатдирутири. 3Илбагьандан нунира, хӀурматчевси Пеупил, гьар секӀал бекӀбархӀиличирадал чедетаахъили ахтардидарили, гьар-гӀергъили хӀед делкӀес пикрибарира,[+] 4хӀези дагьахъурти хӀекьти диъниличила багьахъес.


ШизибикӀан ЯхӀъя алкӀниличила гьалахили бурни

5Гьирад Ягьудеяла[†] пачали вируси замана Авияла кьукьялизивадси Закария бикӀуси ца кашишра[†] леври. Илала хьунулра лерри, сунес Элизабет бикӀуси, илра Гьаарунна[†] кьамлизирадси сарри[+]. 6ХалавегӀилла[†] хъарбаркьуни ва кьяйдурти дархьли тамандирути илди кӀелра Аллагьла гьалаб хӀялалти адамти сабри. 7Илдала дурхӀни акӀубти ахӀенри, сенкӀун Элизабет жугъан сарри, илди кӀелра гьести гӀямрула сабри.

8Гьачам, сунечилти кашишуначил къуллукъбарес Закариячи ярга сабаибхӀели, илини Аллагьлис къуллукъбирулри. 9Кашишунала ургаб бузуси гӀядат хӀясибли, ХалавегӀилла хъули ацӀили, кьурбандирхьличиб бизитӀемла секӀал абалкахъи, гавдуршес илис чӀалабаиб. 10Илар бизитӀемла секӀайчил гавдуршухӀели, лебилра халкь дураб тӀашлири ва булгулри. 11ИлхӀели илис ХалавегӀилла малаик гьалайзур – ил, сунечир гавдуршуси, кьурбандирхьла балуй шайчив тӀашкайзурлири. 12Малаик чеили, Закария гъузгъалдииуб ва урехили уциб. 13Амма малаикли илизи иб:

– УрухмакӀуд, Закария, хӀела балга бакьили саби, хӀела хьунул Элизабетли урши виркьу, илис хӀуни ЯхӀъя ибси у бирхьид[+]. 14Иличи хӀу хариируд ва хӀилнаиркьуд, ва ил акӀниличи бахъал разибирар. 15СенкӀун ХалавегӀилла хӀулбазив ил чевяхӀсили вирар. Илини я чягъир, я чӀумати держ хӀедужа ва акӀубхӀейчивадал ил Дурхъати РухӀли вирцӀур[+]. 16Израилла бахъал халкь Илини ХалавегӀилличи, чула Аллагьличи чарбиру. 17Ил ХалавегӀилличив гьавиубли вашар, илала рухӀ ва цӀакь Ильяслагъунти дирар: дудешунала уркӀби дурхӀначи чардарес, мутӀигӀхӀебиубти хӀялалси гьуйчи дураэс, ХалавегӀил лявкьниличи халкь хӀядурбарес багьандан[+].

18Закарияни малаиклизи иб:

– Ил марси биъни нуни секьяйда багьес вирусу? Нура ухънаваилра, дила хьунулра гьести гӀямрула сари.

19Малаикли иб:

– Ну Аллагьла гьалав тӀашси Жабраил сайра. Илини ну хӀечил гъайикӀахъес ва хӀези ил ГӀяхӀхабар багьахъес вархьибсира[+]. 20Амма, чула заманаличир детарути, Нуни хӀези дурибтачи вирххӀеъни багьандан, хӀу гъайлизивад мяхӀрумируд ва, илди лерилра детаайчи, лехӀкайхъуд.

21Ил замана халкь Закариячи хӀерлири ва ил Аллагьла хъулив сен багьлакайубсира или, тамашабирулри. 22ДуравхъунхӀели Закария гъайикӀес хӀейрулри. Илбагьандан Аллагьла хъулиб Закарияни чебаала чебаъни илдани аргъиб. Закрияни някъбачил лишанти дирулри, сай биалли тилхъавли кавлулри.

23Сунела къуллукъбируси замана ахъибхӀели, Закария хъайгӀи чариуб. 24Камси заманала гӀергъи илала хьунул Элизабет дурхӀялисраиб ва шел баз юртларад дурахӀерухъи деркӀиб. Ил рикӀулри:

25– Набчирти адамтала гӀяйибти уркасес багьандан, Сунени ну хӀисабрарибти бурхӀназиб ХалавегӀилли наб иш барибси саби.


ГӀиса алкӀниличила ГӀяхӀхабар

26-27Элизабет дурхӀялисраила урегэсил базличив, Даудла[†] хъайзивадси Юсуплис урарибси Мария бикӀуси рурсиличи, Галилеялизибси Назарет бикӀуси шагьарлизи Аллагьли Жабраил малаик вархьиб[+]. 28ВакӀили, малаикли илизи иб:

– ХӀези саламикӀулра, Аллагьли баркатларарибси! ХалавегӀил хӀечил сай!

29Илди гъайли тамашариахъубли ил пикририкӀулри: «Ишини набзи гибси саламли се иргъахъусив?». 30Малаикли иб:

– УрухмакӀуд, Мария! ХӀу Аллагьла баркатлиур сарри. 31ХӀу дурхӀялисриуд ва Урши виркьид, ва Илис ГӀиса ибси у бирхьид[+]. 32Ил чевяхӀсили ветарар ва, Илис ЧихъчевяхӀсила Урши или, бикӀар. ХалавегӀил Аллагьли Илис Сунела дудеш Дауд пачала тахра бедлуга[+]. 33Якьубла наслулис даимси пачали вирар ва Илала пачадеш ахир агартили дирар[+].

34Амма Марияни малаиклизи хьарбаиб:

– Ну шерир хӀериасли, ил секьяйда биэс бируси?

35Малаикли илис жаваб бедиб:

– Дурхъати РухӀ хӀечи кадицӀур, ва ЧихъчевяхӀсила цӀакьли хӀу кӀапӀрирури. Илбагьандан хӀуни варкьибси дурхӀя дурхъаси вирар – Илис Аллагьла Урши или, бикӀар[+]. 36ХӀера, хӀела тухум Элизабетличи: ил рухънараили риалра, дурхӀялисраили гьанна урегэсил баз риубли сари, илискӀун жугъан сари бикӀутири. 37Аллагьли бурибси бетхӀеэс хӀебирар[+].

38Марияни иб:

– Ну ХалавегӀилла лагъ сарра. Гьар секӀал хӀуни бурибси тяхӀярли диаб.

Ва малаик иличивад арякьун.


Элизабетличи букьни

39Илала гӀергъи камси замана дикибхӀели Мария, къалабарикили, Ягьудеяла дубуртазиб мерлабиубси шагьарлизи аррякьун. 40Закарияла юртлизи арацӀили, илини Элизабетлис салам бедиб. 41Сунези ибти Марияла саламла гъай дакьибхӀели, Элизабетла канилавси дурхӀяра вяшухъун. Дурхъати РухӀли рицӀили, 42ахъли вявра или, Элизабетли иб:

– ХӀу сарри хьунул адамтала ургар баркатларарибси! ХӀуни вихуси дурхӀяра баркатлаварибси сай! 43Дила ХалавегӀилла неш набчи ракӀес ну чи сарсира, гъари?! 44ХӀела саламла тӀама дила лихӀбани бакьибмадан, дила канилавси виштӀалра валли, разили шикьикӀесвяхӀибгу. 45ХалавегӀилли сунези бурибсиличи рирхаурси, ил талихӀчерси сари.


Марияни дезабарни

46ГӀур Марияни иб:

– Дила уркӀили ХалавегӀил чевяхӀирули сай,
47Аллагьличи, ну Уцахъусиличи, дила рухӀ разили сари,
48сенкӀун Илини ну Сунела мутӀигӀси лагъ риъни чебаиб.
Гьаннала гӀергъи адамтала лерилра наслуби
наб талихӀчерси или, бикӀар[+].
49СенкӀун Кьудратла ВегӀли наб барибси секӀал лебгӀебал халаси саби!
Илала у дурхъаси саби!
50Сунезибад урухкӀутачи, наслубачибад наслубачи,
Илини уркӀецӀи гьаргбирули сай.
51Илини Сунела цӀакьси някъ гьакӀбарили –
чула уркӀбазир уктемти пикрумачилти тӀутӀубариб.
52ЦӀакьла бегӀти таханачибад убяхӀбушиб,
бушинти ахъбуциб.
53Гуштас гӀяхӀ бедиб,
давлачебти биалли селра хӀебедили бархьиб.
54-55Ибрагьимлис[†] ва илала наслулис, нушала халабегӀтас
даимал-даимлис чеасибси гьанбикили,
Сунела къуллукъчи Израиллис кумекбариб.

56Элизабетличир хӀябал базцадхӀи кали, Мария сунела хъайгӀи чаррухъун.


ЯхӀъя акӀни

57ДурхӀя варкьес замана баибхӀели, Элизабетли урши варкьиб. 58ХалавегӀилли иличи Сунела уркӀецӀи халабарниличила бакьибхӀели, унруби ва гъамти иличил барх разибиуб. 59ГехӀэсил бархӀи илди урши суннатварес бакӀиб ва дудешла хӀурматлис Закария ибси у бихьес пикрибариб. 60Амма нешли иб:

– Юх! Илис ЯхӀъя бикӀар.

61Илдани биалли, илизи иб:

– Илгъуна уличилси хӀела жинслизив чилра агарагу.

62Някъба лишанти дирули, дудешлизи уршилис сегъуна у бихьес дигулрив или, суалбухъун. 63Закарияни уркьа бутӀа тиладибариб ва илизи, лебилра тамашабиахъубли, белкӀун:

«Илала у ЯхӀъя саби».

64Илмадан Закариячи гъай чардухъун ва ил, гъайикӀесвяхӀили, Аллагьлис дезаикӀескайиб. 65Лебилра унруби урухбиуб ва бетаурсиличила хабар Ягьудеяла лерилра дубуртикад тӀинтӀбиуб. 66Иличила бакьибси гьарил адам пикрикалхъусири ва сунези сай викӀусири:

– Ил дурхӀя чи ветаэсара? – сенкӀун ХалавегӀил иличил сайри.


ХалавегӀилличила Закарияла деза

67Илала дудеш Закария Дурхъати РухӀли вицӀиб ва, гьалахили дурули, гъайикӀескайиб:

68– Баркатчевси сай ХалавегӀил – Израилла Аллагь!
Ил нушаб кумекбарес вакӀиб
ва Сунела халкьлис азаддеш гиб;
69Илини нушаб, Сунела къараваш Даудла хъайзивадси,
Кьудратчевси Уцахъан вархьиб:[+]
70жявси заманализибал Сунела дурхъати идбагунала гъайличил,
Сунени нушаб чеасибси,
71душмантазирадра, нушачи гьимичебти лебтазирадалра нуша уцахъуси.
72Сунела дурхъаси вягӀда[†] хъумхӀертурли,
илкьяйда Илини нушала халабегӀтачи уркӀецӀибариб,
73нушала халадудеш Ибрагьимла гьалаб хъя бариб:
74-75Сунела гьалар нушала гӀямрула лерилра бурхӀназир
дурхъадешлизир ва хӀялалдешлизир хӀердирули,
урехиагарли Сунес къуллукъбирахъес багьандан,
Илини нуша душмантази далтахъара!
76ХӀед, дурхӀя, ЧихъчевяхӀсила идбаг сай бикӀар,
сенкӀун Илис гьуни кабихьес багьандан,
хӀу ХалавегӀиллис гьалав вашуд[+].
77Бунагьуни хасардатниличирли,
уцахъниличила Илала халкьлизи багьахъад[+].
78Дигили ва уркӀецӀили вицӀибси нушала Аллагьли
нушаб зубрачибад абулхъуси берхӀила шала бурхьу –
79цӀябдешлизиб ва бебкӀала дяхӀцӀилиуб хӀербирути шалабарес
ва нушала кьяшми даршудешла гьуйчи дяхӀаэс[+].

80Урши биалли халакайулри ва рухӀличивли цӀакьикӀулри. Израилла халкьла гьалав вагьариэси замана сабаайчи, ил бацӀавлахъличив хӀерирусири[+].

### 2


ГӀиса акӀни

1[•]Ил замана къайсарпача[†] Августла хӀукму дурабухъун, улкализиб лебилра адамти сияхӀлизибурцни дураберкӀахъес[+]. 2Сириялис Кивринийли бекӀдеш дирухӀели дурабуркӀуси ил цаибил сияхӀлизибурцни сабри. 3Илбагьандан лебилра чула шагьуртази сияхӀлизибуцахъес арбякьун. 4Юсупра, Даудла[†] хъа наслула виъни багьандан, Галилеялизибси Назарет шагьарлизивад Ягьудеялизи[†] арякьун, Бетлегьем бикӀуси Даудла шагьарлизи[+]. 5Сай сияхӀлизиуцахъес ил, сунес урарибси, дурхӀялисраибси, Мариячил вархли арякьун. 6Илди БетлегьемлизибхӀели, Марияс дурхӀя варкьес замана баиб. 7Илини марзла Урши варкьиб ва, гӀяхӀлала хъулиб чус мер хӀебикни багьандан, вергурли, тӀенилизи кайхьиб.


ХӀенкьулабачи малаик вакӀни

8Ил мерличи гъамли хӀенкьулаби лебри, илди авлахъличиб хӀербирулри ва дугели чула хӀункьрас къараулбирулри. 9Хапли илдала гьала ХалавегӀилла[†] малаик гьаласайзур ва ХалавегӀилла чевяхӀдешла рурхӀнили илди лебилра шалабариб. Илди хӀекьли урухбиуб[+]. 10Малаикли илдази иб:

– УрухмакӀудая! Нуни хӀушази разидешла хабар балахъулра – лебилра халкьлис чебяхӀси харидеш. 11ИшбархӀи Даудла шагьарлизив хӀуша Уцахъан акӀуб. Ил – МасихӀ,[†] ХалавегӀил сай[+]. 12ХӀера, хӀушаб лишан: ругрумазиуцили, тӀенила кайхьибси дурхӀя ургидая.

13Хапли малаикла мякьлаб зубрала хӀуреба багьарбиуб, Аллагьлис дезна биркьули, бикӀуси:[+]

14– Чихъ зубразиб Аллагьлис чевяхӀдеш!
Сунес гӀяхӀбилзути адамтас ванзаличиб даршудеш![+]

15Малаикуни гӀелабяхӀ зубрачи чарбухъунхӀели, хӀенкьулабани цализи цали иб:

– Даширая, Бетлегьемлизи аркьехӀе ва хӀердилзехӀе, ХалавегӀилли дагьахъуртазирад се детаурлил.

16Илди къалабали ила бакӀибхӀели, Марияра, Юсупра, тӀенила каркьибси ДурхӀяра, баргиб. 17Ил чеибхӀели, илдани Ил ДурхӀяличила чузи малаикли дурибти гьар секӀал дуриб. 18Илди дакьибти лебил адамти хӀенкьулабала хабарличи тамашабирутири. 19Марияни лерил дурути уркӀиладурцулри ва илдачила пикририкӀулри[+]. 20Чус чебаэсра бакьесра бикнилис Аллагь чевяхӀирули ва Илис дезнабиркьули, хӀенкьулаби гӀелабяхӀ чарбухъун: гьар секӀал чузи бурибсиван детаур.


Аллагьла хъулив ДурхӀя Симеунничил ва Аннасчил гьуниваъни

21ГехӀел бархӀи дикили, ДурхӀя суннатлаварес замана баибхӀели, Илис Сай канилав вагьариэс гьалабал Сунес малаикли бедибси, ГӀиса ибси у бихьиб. 22Мусала[†] Зегъа[†] хӀясибли умуирнила гӀядат дураберкӀнила замана таманбиубхӀели, Мариянира Юсуплира чула Урши ХалавегӀиллис багъишлаварес Ерусалимлизи хиб. 23СенкӀун ХалавегӀилла Зегъализиб бурили саби: «Гьарилра акӀубси мурул жинсла цаибил дурхӀя Аллагьлис багъишлаварили виэс гӀягӀниси сай». 24Илкьяйдали ХалавегӀилла Зегъа хӀясибли «кӀел лагьализибадси яра лагьала кӀел дурхӀялизибадси кьурбанбарес» гӀягӀниси саби.

25Ил замана Ерусалимлизив, сунес Симеун бикӀуси, адам леври. Ил хӀялалси иманчевси Израиллис кумекличи хӀерси ва Дурхъати РухӀ сунечилси адам сайри. 26Дурхъати РухӀли Симеуннизи гьалахили бурибсири, ХалавегӀилла МасихӀ чехӀеили левалцадхӀи, хӀу хӀебкӀуд или. 27РухӀли гьуцӀварили, ил Аллагьла хъули вакӀиб. Зегъали кабизахъни хӀясибли, суннатла гӀядат дураберкӀахъес чула дурхӀя ГӀисара хили, бегӀти ила бакӀибхӀели, 28Симеунни Ил някъбази сасиб ва, Аллагьлис дезара барили, иб:

29– Арила ВегӀ, ХӀела лагъ, ХӀуни чесибсиван, гьанна ну паргъатси уркӀиличил ваткайулра,
30-31сенкӀун нуни чеира, лебилра халкьанас ХӀуни Уцахъан варибси[+].
32Ил – урхӀла халкьанас хӀекьдеш гьаргбируси Шала сай ва ХӀела Израилла халкьла ЧевяхӀдеш сай.

33Дудешра нешра Симеунни Иличила дурутачи тамашабирутири. 34Симеунни илди баркатлабариб, ва Илала неш Мариязи иб:

– ХӀера, Израиллизиб бахъал кабикнилис ва ахъбиънилис Ил сабабли ветарар ва кьабулхӀейруси лишанни вирар 35(хӀела уркӀира турли булъа). Илди лерилра детарар дахъал уркӀбала пикруми гьаргдарес багьандан[+].

36Илар Асирла кьамлизирадси Пануилла рурси Анна идбагра лерри. Ил дебали рухънараилри. Муруйчил верхӀел дус хӀерриубли, 37ил гамъариуб. Гьанна ил гехӀцӀануавра дус риублири ва сарицун хӀеррирулри. Дубуцарличил ва балгаличил дугелира хӀерелира Аллагьлис рулгули, илини Аллагьла хъали гьачамалра бархьхӀебатур[+]. 38Илзамана илдачи гъамриубли, илра Аллагьлис дезарикӀес рехӀрихьиб. Ерусалимлис берцудиличи хӀерти лебтазилра илини ДурхӀяличила бурулри.

39Гьар секӀал ХалавегӀилла Зегъа хӀясибли дарили, илди Галилеялизи, чула шагьар Назаретлизи чарбухъун[+].

40ДурхӀя халаикӀулри, Илала цӀакьани ва пасихӀдеш имцӀадикӀулри, Аллагьла баркатра Иличиб сабри.


Урши ГӀиса Аллагьла хъулив

41ГӀисала бегӀти гьар дус Ерусалимлизи, Пасхала[†] байрамличи, башутири. 42ГӀиса вецӀнукӀира дус виубхӀели, гӀядат хӀясибли Илала бегӀти Ерусалимлизи байрамличи бакӀиб. 43Байрамла гӀергъи илди хъули арбякьун, урши ГӀиса биалли Ерусалимлизив калун, амма Илала бегӀтани ил секӀайчила балули ахӀенри. 44Ил цархӀилти гьункьябачил лявкьули ургар или, ца бархӀила гьуни ахъили гӀергъицун, тухумлара, тянишуналара ургаб ИлигӀиб умцӀесбяхӀиб. 45Илав хӀергибхӀели, илди Ерусалимлизи чарбиубли, илав варгес умцӀерилизиахъиб. 46ХӀябал бархӀила гӀергъицун сайри илдани Ил Аллагьла хъулив варгибси. Ил мугӀяллимтала урга кайилри, илдачи лехӀихъулри ва илдази суалти дедлугулри. 47Иличи лехӀихъути лебилра Илала иргъниличи ва жавабтачи тамашабирутири.

48Илав Ил чеили, бегӀти уркӀбухъун. Нешли Илизи иб:

– Гьай, дила урши, ХӀуни нушаб сен илгъуна бирусири? ХӀела дудешра нура, хӀегӀир умцӀули, зигардикӀира.

49Илини жаваб бедиб:

– ХӀуша сен умцӀес гӀягӀнитирая? Ну Дила Дудешла хъайгӀив виэс гӀягӀниси биъни хӀушани хӀебагьуррав, гьатӀи?

50Амма Илала гъайла мягӀна илдани хӀергъиб[+]. 51ГӀиса илдачил Назаретлизи чарухъун ва илдачи лехӀихъулри. Илди, лерилра диуб-детаурти, нешли уркӀиладуциб[+].

52ГӀиса халакайулри ва пасихӀирулри. Ил адамтасра, Аллагьлисра дигахъулри.

### 3


ЯхӀъя вягӀзуртаиркьули сай

1[•]Тиберий къайсарпачали[†] вируси вецӀнушура ибил дуслизиб, Пунтий Пилатли[†] Ягьудеялис[†] бекӀдешдирухӀели, Гьирад Галилеяла мербекӀ сайхӀели, илала узи Пилипп – Итуреяла ва Трахунитияла мербекӀ сайхӀели, Лисанай Абиленала мербекӀ сайхӀели,[+] 2Аннасра[*] Къайапара халакашишуни[†] сабхӀели, бацӀавлахъличиб Закарияла урши ЯхӀъячи Аллагьла гъай баиб[+]. 3Илала гӀергъи ЯхӀъя Иордан хӀеркӀла мякьларти ванзурбачи арякьун ва вягӀзуртаиркьиб:

– ХӀушала бунагьуни хасардатахъес багьандан, Аллагьличи чардухъеная ва шизидикӀни кьабулбарая. 4ГӀисайя идбагла табтарлизиб иличила ишкьяйда белкӀи саби:

«БацӀавлахъличив вявикӀусила тӀама бикьули саби:
„ХалавегӀиллис[†] гьуни хӀядурбарая!
Илис дякьурби гьардарая:
5гьарил барг диркьбиаб,
гьарил муза-кьякь гӀяшдиаб,
кьячӀаълумар гьундури дархьдиаб,
шукълумарти – диркьдиаб.
6ИлхӀели гьарил хӀерирусини Аллагьла берцуди чебиу“».

7ШизибикӀахъес сунечи башути адамтази ЯхӀъя викӀулри:

– ЧӀичӀлумазирад кадикибти! ХӀушачи челябкьуси Аллагьла гьимилизирад хӀушаб дерцес биркур ибси пикри хӀушази чили багьахъурсив[+]? 8ХӀуша Аллагьличи чардухъни баркьудлумачибли чебаахъая! «Нушала дудеш Ибрагьим[†] сай!» – ибси пикри уркӀила мабурцидая. СенкӀун Ну хӀушази викӀулра, Аллагьли Ибрагьимлис дурхӀни ишди къаркъубазибадра барес вирар[+]. 9Бардара галгала арлиуб саби: гӀяхӀти цӀедеш хӀелугуси гьарилра галга, кабяхъили, цӀаличи чебилкьа[+].

10ИлхӀели халкь илизи хьарбикӀулри:

– Нушани се бирусив[+]?

11ЯхӀъяни илдас жаваб бедиб:

– Сунела кӀел хӀева лерсини ца агарсилис бедаб. Сунела беркала лебсинира илтяхӀярли бараб[+].

12ШизибикӀахъес бакӀибти хӀекь бурчантанира илизи иб:

– МугӀяллим, нушани се бариша?

13ЯхӀъяни иб:

– Кабизахъурсиличиб имцӀаси тӀалабмабиридая.

14Бургъантани хьарбаиб:

– ГьатӀи, нушани се бирусив?

Илдас жаваб бедиб:

– Чилра малутӀадая, бугьтан чемабирхьидая ва хӀушала къиянхӀекьличи кьабулли диирая[+].

15Халкь лебгӀеб ибкьли хӀерлири ва лебилра ЯхӀъя МасихӀ[†] ахӀенара, бикӀулри[+]. 16Амма ЯхӀъяни лебтазилра буриб:

– Нуни хӀуша шизидикӀулра, наб гӀелавад лявкьуси, Ит набчив цӀакьси сай. Ну Итала дабрила дабругуни арзесалра лайикьси ахӀенра. Илини хӀуша Дурхъати рухӀлизи ва цӀализидикӀура. 17ДургӀелабси дег дягӀкабалтуси кура Илала някъбазиб саби. Илини анкӀи Сунела усилизи дурчу, нег биалли хӀебилшуси цӀализир игу[+].

18ЯхӀъяни дахъал цархӀилтира дурулри, халкь уркӀичеббирули ва ГӀяхӀхабар балахъули.

19Сунела узила хьунул Гьирадат кариъни ва цархӀилти такьсирти багьандан, ЯхӀъяни гӀяйиблаируси мербекӀ Гьирадли биалли, 20урла такьсиртачи че, илра имцӀабарили, ЯхӀъя туснакълизи катур[+].


ГӀиса шизивакӀни

21[•]Лебил халкь шизибакӀили гӀергъи ГӀисара шизивакӀиб. Илини балга бирухӀели, зубри гьаргдиуб[+] 22ва Дурхъати РухӀ кьаркьа куцличил, лагьаван, Иличи кадацӀиб. ГӀур закибад тӀама абердиб:

– ХӀу – Наб дигуси Урши сайри! Дила харидешра ХӀу сайри![+]


ГӀисала насабла тарих

23[•]Сунела вазипа бехӀбихьибхӀели, ГӀиса хӀябцӀалицад дус виублири. ГӀиса, халкьла пикри хӀясибли,

ХӀялила урши Юсупла урши сайри. Илала хала бегӀти саби: 24Матпат,

Леви, МалхӀи, Яннай, Юсуп,

25МаттапӀай, Амус, Наум, Эсли, Наггай,

26МяхӀяд, МаттапӀай, Симеун, Юсегь, Юдай,

27Югьанан, Реса, Зерубабел, Салатиил, Нери,

28МалхӀи, Адди, Кусам, Элмадам, Эр,

29Юсий, Елизар, Ярим, Матпей, Леви,

30Симеун, Ягьуда, Юсуп, Янам, Элиаким,

31Мелеа, Менна, МаттапӀа, НапӀан, Дауд,[†]

32Гьессай, Абид, Буаз, Салман, НяхӀшун,[+]

33Аминадав, Админ, Арни, Гьесрун, Парец, Ягьуда,

34Якьуб, ГӀисакь, Ибрагьим, Тирагь, Нагьур,

35Серуг, Рагав, Пелег, Эбер, СаляхӀ,

36Къайнан, Арпаксад, Сим, НухӀ, ЛамехӀ,

37Мапусаил, Енух, Ярид, Малалаил, Къаинан,

38Енуш, СитӀ, Адам, Аллагь.

### 4


ГӀисала хӀялумцӀни

1[•]Дурхъати РухӀли вицӀибси ГӀиса Иордан хӀеркӀличивад чарухъунхӀели, РухӀли бацӀавлахъличи арукиб. 2Ил авцӀали бархӀи илав илбисли хӀялумцӀули калун. Ил заманала бухӀнаб Илини селра хӀеберкун. Илди бурхӀнала ахирличив Ил гушиуб[+]. 3ИлхӀели илбисли ГӀисази иб:

– Эгер ХӀу Аллагьла Урши виадли, их къаркъализи кьацӀ бетаахъес бура.

4ГӀисани жаваб бедиб:

– БелкӀи саби: «Адам ца кьацӀличивлицун ахӀен хӀерируси, амма Аллагьла гьарил девличивли сай».

5ГӀур илбисли Ил ахъси мерличи арукиб ва ца гьигьла заманалис Илизи ванзала лерилра пачалихъуни чедаахъиб.

6Илбисли Илизи иб:

– Чула лебилра ариличил ва чебяхӀдешличил ихди пачалихъуни нуни ХӀед лугас. Ихди лерилра наб гибтири ва нуни наб дигусилис лугулра[+]. 7ХӀуни наб икрамбарадли, ихди лерилра хӀела дирар.

8ГӀисани илизи иб:

– БелкӀи саби: «ХӀела ХалавегӀил[†] Аллагьлис икрамбирен, Илисцун къуллукъра бирен».

9ИлхӀели илбисли ГӀиса Ерусалимлизи арукили, Аллагьла хъа хъалчла дубличи тӀашатур ва иб:

– Эгер ХӀу Аллагьла Урши виадли, уди тӀяхӀухъен. 10СенкӀун белкӀи саби: «Аллагьли Сунела малаикуначи ХӀу ватахъес хъарбиру»

11ва гӀурра: «ХӀу илдани някъбачив архури ва ХӀела кьяшалра къаркъализи чехӀейгур».

12ГӀисани илис жаваб бедиб:

– Табтарлизиб бурили саби: «ХӀела ХалавегӀилла, хӀела Аллагьла хӀялмамцӀид».

13Лерилра хӀялумцӀуни тамандарили, илбисли Ил заманалис увватур.


Галилеялизир вягӀзурти дехӀдихьни

14[•]Дурхъати РухӀла цӀакьли вицӀили, ГӀиса Галилеялизи чарухъун. Иличила хабар лерилра алавла мер-мусаличи[†] тӀинтӀбиуб. 15Илини синагугуназиб[†] адамти руркъулри ва лебилра Илис дезабикӀулри[+].


Назаретлизив ГӀиса кьабулхӀейрули сай

16ГӀиса Сай халаваибси Назарет шагьарлизи вакӀиб ва сут бархӀи, Сунела гӀядатлибиубси барили, синагуглизив учӀес айзур[+]. 17Илизи ГӀисайя идбагла жуз бедиб. Ил гьаргбарили, ГӀисани илаб ишгъуна белкӀунси мер баргиб:

18«ХалавегӀилла РухӀ Набчир сари –
ИкӀини Ну чеввикӀира
мискинтази ГӀяхӀхабар бурахъес.
Ясиртази саби азадли биъни багьахъес
ва сукъуртази чула хӀулбала шала чарбирниличила багьахъес вархьибсира.
ИкӀини Ну гӀязабдешлиубти азадбарахъес
19ва ХалавегӀилла ряхӀмула заманаличила багьахъес вархьибсира».

20Бергараг-белкӀ бергурли, къуллукъбирусилизи бедили, ГӀиса кайиб. Синагуглизибти лебталалра хӀулбала хӀер ИличибяхӀ сабри. 21ГӀиса гъайикӀес вехӀихьиб:

– ИшбархӀи, хӀуша лехӀихъухӀели, Табтуртазиб бурибси бетерхур.

22Лебтанилра ил кьабулбирулри ва Илини дурути тамашала гъайличи хӀяйранбирутири.

– Ил Юсупла урши ахӀену гьатӀи? – хьарбикӀутири илди.

23ГӀисани илдази иб:

– Гьайгьайра, гьанна хӀушани Наб айту гьанбуршидая: «Тухтур, хӀуни хӀу сагъиахъи!» ва Набзи бурида: «Капернаумлизиб биубсиличила нушани бакьирану, илгъуна ишаб ХӀела ватӀайзибра, бара»[+].

24ГӀисани гӀурра иб:

– ХӀекьдеш бурулра хӀушази: сунела ватӀайзив цалра идбаг кьабулируси ахӀен[+]. 25ХӀябал дус байхъала ряхӀмат хӀебарили, Ильяс идбагла замана, лебил улкализи цӀакьти гашидикибхӀели, гьарли марли, Израиллизиб бахъал гамъа хьунри лебри. 26Амма Ильяс, илдазирадли цаличилра хӀерхьили, Сидунничи гъамси Сарептализирси[*] гамъачи вархьибсири. 27Елисай идбагла замунтазиб Израиллизиб бахъал сисела изайзибти[*] лебкъира, чӀянкӀли сириялан Найман ахӀенси чилра араварибси ахӀенри.

28Илди гъай дакьили, синагуглизибти лебилра халкь лебгӀебал гӀясибиуб. 29Харчбизурли, илдани ГӀиса уциб. Шагьарлизивадли хъусвяхъили, сунечиб чула шагьар белшунси, дубурла ахъсигъуна мерличи Ил арухиб, уди лайвакӀес багьандан. 30Амма ГӀиса, илди халкьлизивад вердили, арякьун[+].


Капернаумлизиб адамти излумазибад сагъбарни

31[•]ГӀиса Галилеялизибси Капернаум шагьарлизи вакӀиб ва сут бархӀи халкь руркъес вехӀихьиб[+]. 32Илала белчӀудиличи лебилра тамашабирутири, сенкӀун Илала гъайлизиб ари багьарлири[+]. 33Синагуглизив, илбисла хӀярамти рухӀли уцибси, ца адам леври. Ил ахъси тӀамаличил вявухъун:

34– Гьа-а-а! Назаретлан ГӀиса, се саби ХӀед нушазибад гӀягӀниси? Нуша талапдаресрив ХӀу иша вакӀибси? Нуни ХӀу чи сайрил балулра! ХӀу – Аллагьла Дурхъасири![+]

35ГӀисани жиндлизи хъарбариб:

– ЛехӀахъину, ил адамлизибад дурабухъен!

Лебталалра гьалав ил адам ванзаличи кайкахъили, жинд илизибад дурабухъун. Жиндли илис сегъуналра зарал хӀебиахъуб[+]. 36Лебилра адамти тамашабиубли, цализи-ца бикӀулри:

– Ил се дев саби? Илала илцад ари ва цӀакь лер, Илини жиндрас буйрухъбирули сай ва илди дурадулхъули сари!

37Иличила хабар алавчарти лерилра мераначи тӀинтӀбиуб.

38[•]ГӀиса, синагуглизивад дуравхъи, Симунна юртлизи арякьун. Симунна хъубеш неш руржерилизир сарри. ГӀисази илис кумекбарахъес тиладибариб. 39ГӀисани, иличи гъамиубли, руржерилизи дурабухъахъес хъарбариб, изай ил ратур. Илмадан аризурли, ил илдас кьумур балкьарахъескарииб.

40БерхӀи гӀелабиркес бехӀбихьибси замана Иличи гьар журала излумани буцибти адамти бикесбяхӀиб. Гьарилличи някъ чебурцули, Илини лебилра сагъбариб. 41Бахълизирад илбисуни дурадухъулри, вявдикӀули:

– ХӀу – Аллагьла Урши сайри!

Амма ГӀисани илдас къадагъабирусири ва бурахъес хӀедалтутири, сенкӀун илдани Ил МасихӀ[†] виъни балулри[+].

42[•]Шала шикьдиубхӀели, Ил, шагьарлизивад дуравхъи, бацӀси мерличи арякьун. Бахъал халкь ИлигӀиб умцӀес дурабухъун. ГӀур варгибхӀели, чучив калахъес тиладибикӀесбииб[+]. 43Амма ГӀисани илдази иб:

– Нуни цархӀилти шагьуртазибра Аллагьла ПачяхӀдешличила[†] ГӀяхӀхабар багьахъес гӀягӀниси саби. Ил барахъес сайра Ну вархьибси.

44Ил Ягьудеяла[†] синагугуназив вягӀзуртаиркьес даимиуб.

### 5


ГӀисани цаибти мутагӀялимти чеббикӀни

1[•]Гьачам ГӀиса Геннисарет урхьула[*] мякьлав тӀашлири. Ил гъяжли алавуцили, халкь Аллагьла гъайличи лехӀихъулри[+]. 2ГӀисани иларад гьарахъли декӀар ахӀи, шарала дублар тӀашаибти, кӀел къаякъ чедаиб. Бялихъчибани, къаякъличибад кабацӀили, турани ицулри. 3Гъамиубли, Симунна бируси, илдазибад ца къаякъличи айили, ГӀисани къаякъ дубличибад цакьадар тяйдибиахъес тиладибариб. ГӀур Ил кайиб ва халкь руркъес даимиуб. 4Руркъни таманбарибхӀели, Илини Симуннизи иб:

– Къаякъ мурхьихӀи букили, ила турани лайдакӀая[+].

5Симунни Илизи иб:

– ХалавегӀил,[†] абзур дуги дузули хьалли нушани селра хӀебуцира, амма, ХӀуни хъарбирули гӀергъи, нуни тур иргьис.

6Илдани тур игьуб. Дуцибти бялихъунала дахъдешли туранира далли гъярудулри. 7ЦархӀил къаякъличибти юлдашуни кумекличи бакӀахъес илди някъба гьакӀбикӀесбяхӀиб. Илдани бакӀили кӀелра къаякъ дицӀибхӀели, илди шизи кяйгӀесдяхӀиб. 8Ил чебаили, Симун Петер, ГӀисала гьала кьукьмусикиб ва иб:

– ХалавегӀил, ну бунагькар адам сайрану, набчивад ХӀу арукьен!

9СенкӀун сай Симунра, сунечил бархтира, дикибти илцад дахъал бялихъуни чедаили, уркӀбухъун. 10Илкьяйда уркӀбухъун Симунна бархкьябира: Зебедейла уршби Якьубра, Югьанра. ГӀисани биалли Симуннизи иб:

– УрухмакӀуд! Гьаннала гӀергъи хӀу адамти бурцан ветаруд[+].

11Илдани къаякъуни дубличи дурасиб, гьар секӀал илар датур ва Илис гӀелабад арбякьун.


Сисела изайзивси умуварни

12[•]Гьачам ГӀиса ца шагьарлизив левхӀели, Иличи сисели лебил чарх кӀапӀбарибси ца адам гъамиуб. ГӀиса чеибхӀели, Илала гьала вяхӀудиикили, бусравикӀескайиб:

– ХалавегӀил, ХӀед дигадли ХӀуни ну умуварес вируд[+].

13ГӀисани някъ гьабатур ва иличи гачикиб, или:

– Дигулрану, умуии!

БусягӀятал илала сисела изала[†] бетахъиб. 14ГӀисани илизи биубсиличила чизилра хӀебурахъес буриб ва иб:

– ХӀу кашишличи[†] чеахъес укьен, ва Мусани[†] хъарбарибси кьурбанбара. Ил адамтас бикьридешли бетарар[+].

15Амма ГӀисачила дурути хабурти челис че тӀинтӀдикӀулри ва Илала гъайличи лехӀбизесра, излумазибад умубиэсра, Иличи бахъал адамти башулри. 16ГӀиса биалли бацӀси мерличи арашулри ва улгулри[+].


БиркӀанти дуцибси араварни

17[•]Гьачам ГӀисани халкь руркъухӀели, Галилеялара Ягьудеялара[†] лерил шимазибад ва Ерусалимлизибад бакӀибти парисейти[†] ва зегъачиби[†] кабиили лебри. ЗягӀипти сагъбирес ГӀисазиб Аллагьла кьуват лебри[+]. 18ХӀера, убушличив биркӀанти дуцибси адам хили, ца-чумал адам бакӀиб. Илдас ил хъули ухӀнасес дигулри, ГӀисала гьала кайхьес. 19Адамтала бахъдешли, ил ухӀнасес хӀебиуб. ИлхӀели, хъалчи абацӀили, тӀярхъи барили, биркӀанти дуцибси хӀясирличив ГӀисала гьала увяхӀкасиб. 20ГӀисани, ил хибти адамтала бирхни чебаили, биркӀанти дуцибсилизи иб:

– Гьалмагъ, хӀела бунагьуни хасардатурти сари[+].

21Табтарчиби[†] ва парисейти чузи саби пикрибухъун: «Чи сая Ил, Аллагь валтӀуси? Бунагьуни хасардалтес ца Аллагьли ахӀи, гӀур чили вируси?»[+]. 22Илди селичила пикрибикӀулил багьурли, ГӀисани жаваб бедиб:

– Се пикруми сарив хӀушала уркӀбазирти? 23Се гьамадлив эс: «ХӀела бунагьуни хасардатурти сари» яра «Айзи ва вашен»? 24Ванзаличир бунагьуни хасардалтес Инса Уршилизибра ари лебси биъни багьирая.

ГӀур Илини биркӀанти дуцибси адамлизи иб:

– Ну хӀези викӀулра, айзи, каса хӀела убуш ва хъули арукьен.

25Лебталалра хӀулбала гьалав ил итмадан айзур ва, сай кайхьунси убуш касили, Аллагьлис дезаикӀули, хъули арякьун. 26Лебилра хӀяйранбиублири. Аллагьлис дезабикӀули, кахбикӀули, илди бикӀулри:

– ИшбархӀи нушани гӀяжаибти секӀал чедаира!


Матпей Леви чеввикӀни

27[•]ГӀур ГӀиса илавад арякьун. Илини хӀекь бурчуси мерличив кайибси, Леви бикӀуси хӀекь бурчан чеиб ва илизи иб:

– Наб гӀелавад ваши!

28Гьар секӀалра дархьдатурли, айзурли, Леви Илис гӀелавад арякьун. 29ГӀисала хӀурматлис Левили халаси сяхӀбат бариб. Илаб бахъал хӀекь бурчантира[†] цархӀилти адамтира цалабикиб. Илди ГӀисачил барх кабиилри[+]. 30Парисейтала ва табтарчибала гьимидулхъулри, илди ГӀисала мутагӀялимтази бикӀулри:

– Сен хӀуша хӀекь бурчантачил ва бунагькартачил дукутира ва дужутира[+]?

31ГӀисани илдази иб:

– Тухтур хӀяжатси аратас ахӀенну, зягӀиптас сай. 32Аллагьличи чарбиахъес багьандан, Ну гӀябидуни[†] жибарес вакӀибси ахӀенрану, бунагькарти жибарес вакӀибсира[+].


Дуббуцарличила

33[•]ГӀур илдани ГӀисази иб:

– ЯхӀъяла мутагӀялимти гьаман дуббурцар ва булган, парисейтала мутагӀялимтанира илкьяйдали биру, ХӀела биалли – букра-букули, бужра-бужули саби![+]

34ГӀисани илдази иб:

– Мекъличибти гӀяхӀли чили дуббуцахъес вирара, илхӀелира гелешмеш чула ургав левли[+]? 35Аммаки илдазивад Ил кевкасибти бурхӀнира ляркьян, илхӀели илди дуббурцар[+].

36ГӀур илдази ца гьатӀи айту-гъай буриб:

– Сагати палтарличибад чеббердили, дуркьа палтарличи чилилра декӀа чехӀебалта, сенкӀун ил баралли, сагати палтар заядирар, дуркьа палтарличира сагаси чӀянкӀила декӀа балхӀебиркур. 37Дуркьа тӀагьнази сагати чягъир кахӀертӀу, сенкӀун сагати чягъирли тӀагьни гъярудахъу – чягъир дурааркьян, тӀагьни заядирар. 38Сагати чягъирра сагати тӀагьнази кертӀаб! 39ДахъхӀила чягъир держибсилис сагати чягъир хӀейгахъу. Ил викӀар: «ДахъхӀила гӀяхӀти сари».

### 6


Инса Урши – сут бархӀилара хужаим сай

1[•]Гьачам сут бархӀи, ГӀиса аршила хъучивад аркьухӀели, Илала мутагӀялимтани лугни удулри, илди някъба суркдирули, анкӀи дукулри. 2Амма цацабехӀти парисейтани илдази иб:

– Сен хӀушани сут бархӀи барес асухӀебируси бирусив?

3ГӀисани илдас жаваб бедиб:

– ХӀушани хӀебелчӀунрав гьатӀи, Даудли[†] сайра сунела адамтира гушбиубхӀели се барибал? 4Илини, Аллагьла чятирлизи ацӀили, кашишуна[†] ахӀи, цархӀил адамли деркес асухӀебирути, Аллагьлис багъишла кьуцӀри касили, суненира деркун, сунела адамтасра дедиб.

5ГӀисани илдази иб:

– Инса Урши – сут бархӀилара хужаим сай!

6ЦархӀил сут бархӀира ГӀиса синагуглизи[†] вякьун ва халкь руркъули калун. Илав балуй някъ берубси ца адамра леври[+]. 7ГӀисани ил сагъваралли, иличивли Ил гӀяйиблаварес багьандан, табтарчибанира,[†] парисейтанира Иличи дигӀянали хӀерудибирулри[+]. 8Амма ГӀисани, илдала пикруми далули, берубси някъла вегӀлизи иб:

– Айзи, байлизи дуравхъен.

Ил айзур ва лебталалра гьала тӀашизур. 9Илала гӀергъи ГӀисани илдази иб:

– Нуни хӀушази хьарбиулра: сут бархӀи се барес асубирулив? ГӀяхӀдеш бирес яра вайдеш бирес асубирулив? Жан дерцахъес яра илди къирдарес[+]?

10Илди лебилра хӀерли чедибяхъили, Илини ил адамлизи иб:

– ХӀела някъ гьабати.

Илини някъ гьабатур ва илала някъ сагъбиуб. 11Илди хӀекьли гӀясибиуб ва ГӀисас се баралли гӀяхӀсил саби-ургаб гъайбикӀескабииб.


ВецӀнукӀира вакил чеббикӀни

12[•]Илди бурхӀназив ГӀиса балгабарес дубурличи ацӀиб. Аллагьлис улгули, абзур дуги илаб беркӀиб. 13ГӀур шаладикибхӀели, Илини Сунела мутагӀялимти жибарили, илдазибад вецӀнукӀира чеббикӀили, вакилтили[†] багьахъур. 14Илди сабри: сунес Петер бихьибси Симун, илала узи Андрей, Якьуб, Югьан, Пилипп, Барталамей,[+] 15Матпей, Пама, Алпейла урши Якьуб, «Зелут»[*] ибси чеула вегӀ Симун,[+] 16Якьубла урши Ягьуда, гӀур ГӀисас вершадеш дарибси Искариут Ягьуда[+].


ГӀисани руркъули ва арабирули сай

17[•]Вакилтачил варх увяхӀахъили, ГӀиса диркьаличив тӀашизур. Илаб Сунела бахъал мутагӀялимти учибикиб ва лебил Ягьудеялизибадра,[†] Ерусалимлизибадра, Тирла ва Сидунна дубаначирти шагьуртазибадра бахъал халкь бакӀиб. 18Илди ГӀисала гъайличи лехӀахъес ва Илизи саби излумазибад сагъбарахъес бакӀилри. Жиндрани инжитбирутира илаб сагъбирутири. 19Учибикибти лебилра адамти ГӀисачи гачбикес кьаслизибри, сенкӀун, сунени лебилра сагъбирахъуси, Илизибад цӀакь дурабулхъулри[+].

20МутагӀялимтачи хӀер бяхӀчиаили, ГӀиса гъайикӀескайиб:

– ТалихӀчертира хӀуша, мискинти!
СенкӀун Аллагьла ПачяхӀдеш[†] хӀушала саби.
21ТалихӀчертира хӀуша, гьанна гушти!
ХӀуша лукъадая.
ТалихӀчертира хӀуша, гьанна дисути!
ХӀуша дукаркӀудая[+].
22ТалихӀчертира хӀуша, адамти хӀушачи гьимикархӀели,
хӀуша гьадирхъухӀели ва далтӀухӀели,
Инса Урши багьандан хӀушала ула багьа булъухӀели.

23ХӀилнадиркьеная ва разили тӀяхӀдикӀеная хӀуша илбархӀи, сенкӀун зубрачиб хӀушала шабагъат халаси бирар! Илди адамтала халабегӀтанира идбагунас тяп илгъуна сабри бируси[+].

24Амма хӀушаб балагь-кьадар, давлачерти!
ХӀушани хӀулбукӀри гьалабал касилрая[+].
25Балагь-кьадар хӀушаб, гьанна делкъунти!
ХӀушачи гашира чедиркур.
Балагь-кьадар хӀушаб, гьанна дукаркӀути!
ХӀуша агьидикӀудая ва дисудая[+].

26Балагь-кьадар хӀушаб, лебилра хӀушачила гапбикӀухӀели! Тяп илкьяйда, илди адамтала халабегӀтира къалпти идбагуначила гапбикӀутири.


ГӀисани душманти бигахъес руркъули сай

27[•]– Амма хӀушази, Набчи лехӀихъутази, Ну викӀулра: «ХӀушала душманти дигахъеная, хӀушачи гьимикартас гӀяхӀбаркь биреная, 28хӀушаб лягӀнатбикӀути баркатлабиреная, хӀушаб децӀигахъути багьандан дулгеная[+]. 29ХӀела ляжилизи бяхъибсилис, итил ляжира гьабуца. ХӀела гӀяба кебисусилис, хӀева арбухахъесра диргаламалхъад. 30ХӀези гаикӀусилис беда, ва хӀела кебсасили биалра гӀелабяхӀ чарбара майкӀуд[+]. 31Илкьяйда адамти хӀушачил секьяйда биубли дигулрал, ил тяхӀярли адамтачил хӀушара диреная[+].

32ХӀуша дигахъути хӀушабра дигахъадалли, илизиб хӀушаб сегъуна баркалла биэса? СенкӀун бунагькартасра чучи дигичебтицун дигахъу. 33Эгер хӀушаб гӀяхӀдеш бирутасцун хӀушанира гӀяхӀдеш бирули диадалли, илис хӀушаб сегъуна баркалла биэса? Илкьяйда бирулигу бунагькартанира. 34Эгер хӀушани чеблалис арц, илди чардирниличи умут лебтасцун дедлугули диадалли, илизиб хӀушаб баркалаэси се леба? Бунагькартанира бунагькартас чеблалис лугулигу, илцад чебла чарбирни балухӀели. 35Амма хӀушаб душманти дигахъеная, илдас гӀяхӀдеш биреная ва, чарбирниличи хьулхӀедикӀули, чеблалисра лугеная. ИлхӀели хӀушаб халаси шабагъат кьадарбирар: хӀуша ЧихъчевяхӀсила уршбили дирудая, сенкӀун гӀяхӀбаркь хӀебалантасра, гӀясикартасра валли Ил Сай гӀяхӀси. 36ХӀушала Дудеш ряхӀмукар сайливан, хӀушара ряхӀмучертили диирая»[+].


Дигили чилра такьсирлихӀерцу

37[•]Чилра гӀяйиблизимарцид, Аллагьли хӀура хӀерцури. Чилра танбихӀламайрид – хӀура хӀейрури. Чевурхен, хӀечибадра чеббурхар. 38Лугеная – Аллагьли хӀушабра луга, чяхӀли бицӀили луга: хъячӀкабарили, хӀяршли, гӀябала дукайзи калкьа. ХӀуни сегъуна умцлали умцадра, илгъуна умцлали хӀедра умцу[+].

39ГӀисани илдас ишгъуна айту-гъайра буриб:

– Сукъурли сукъур викес вирару? Илди кӀелра курлизи кахӀебиркуру, гьатӀи[+]? 40МутагӀялим сунела мугӀяллимличив чевли виэс хӀейрар, белчӀуди таманбарибси сунела мугӀяллимгъуна ветарар[+]. 41Сен хӀу хӀела узила хӀуйзибси уцӀалаличи хӀерикӀулрив, хӀу вегӀси хӀуйзибси зехни хӀясибхӀебирули? 42Секьяйда вируда хӀела узизи эс: «Узи, биха, хӀела хӀуйзибси уцӀала дурайсис», хӀелайзиб зехни чехӀебиадли? КӀибяхӀян! Гьаланачи хӀела хӀуйзибси зехни дураса, илхӀели чебиид хӀела узила хӀуйзибси уцӀала сен дурасес вирарал

43[•]ГӀяхӀси галгаличир вайти цӀедеш хӀедашар, вайси галгали гӀяхӀти цӀедеш хӀелуга. 44Гьарилра галга иличирти цӀедешличибли саби балуси. Я занзиличирад инжир, я муръухьличирад тӀутӀи хӀедурчу. 45ГӀяхӀси адамли сунела уркӀила духӀнарти гӀяхӀдешунала хазнализибад гӀяхӀси дурайсу. Вайси адамли сунела уркӀила вайдешла хазнализибад вайси дурайсу. СенкӀун адамла уркӀилизиб лебси саби мухӀлили буруси[+].


КӀел юртличила айту-гъай

46[•]«ХалавегӀил,[†] ХалавегӀил!» или, сен Набзи жидикӀутирая, Нуни буруси хӀебирули[+]? 47Гьарилра Набчи вашуси, Дила гъайличи лехӀихъуси ва сунези бурибси бируси адам чичил мешууцес вирарал Нуни хӀушази бурис. 48Ил мешуси сай юрт лушанничи, суненира мурхьси хьулчи абитӀи, юрт къаркъаличиб белшунси. Шин чедидерхурли, хӀеркӀ юртличи чебакӀибхӀели, гӀяхӀси хьулчиличиб белшни багьандан, юрт шикьалра хӀебухъун[+]. 49Амма сай Дила гъайличи лехӀихъули, сунези бурибси хӀебируси мешууцес асубирар, хьулчи хӀебарили, ванзаличиб юрт белшунси адамличи. ХӀеркӀ юртличи чедиберхурхӀели, ил итмадан гъятӀкабиуб, гъятӀбиълумицун калун.

### 7


ДаршбекӀла къараваш сагъварни

1[•]Халкьлизи дурути тамандарили, ГӀиса Капернаумлизи чарухъун. 2Илав бургъантала ца даршбекӀла[†] вебкӀесли зягӀипси къараваш леври. ДаршбекӀли ил гӀяхӀил кьиматлаирусири. 3ГӀисачила бакьибхӀели, илини жугьутӀунала тямадаби[†] Иличи тиладиличил бархьиб, сунела къараваш верцахъес вакӀахъес. 4ГӀисачи бакӀили, илди жигарчебли тиладибухъун:

– Ит даршбекӀ ХӀуни сунес кумекбарес лайикьси адам сай,[+] 5итис нушала халкьра дигахъу, итини сабри нушаб синагугра[†] барахъибси.

6ГӀиса илдачил варх арякьун. Илала юртличи гъамирухӀели, даршбекӀли сунела гьалмагъуни бархьиб, Илизи ишкьяйда бурахъес:

– ХалавегӀил![†] Инжитмайруд, сенкӀун ХӀу дила юртлизи ацӀес ну лайикьли ахӀенра. 7Илбагьандан ну ХӀечи вакӀесра лайикьсилизи халхӀебарира. ХӀуни ца гъайа – дила къараваш сагъирар. 8СенкӀун нура цархӀилла арилиувси адам сайра, дила арилиубти бургъантира леб. Илдазивад цализи «Укьен» – или, бурасли, ил аркьян, цархӀиллизи «Иша ваши» – или, бурасли, лявкьян. Къаравашлизира «Ит секӀал бара» – или, хъарбарасли, илинира бирули сай. 9Илди гъай дакьили, ГӀиса тамашаиуб ва Сунес гӀелабад лябкьути халкьлизи иб:

– Нуни хӀушази бурулра: ишабсигъуна цӀакьси Набчи бирхни Израиллизибра чехӀебаира.

10ГӀисачи бархьибти чарбиубхӀели, къараваш сагъкайубли варгиб.


Наинлизив гамъала урши мицӀирварни

11Камси заманала гӀергъи ГӀиса Наин бикӀуси шагьарлизи арякьун. Иличил барх сунела мутагӀялимтира, бахъал халкьра лебри. 12ГӀиса шагьарла къапуличи гъамиубхӀели, илавад вебкӀибси, нешла цайли-ца левси урши дуракайсулри. Ил гамъа сарри. Иличил барх шагьарлизибад бахъал адамти дурабулхъулри. 13ХалавегӀилли ил чераибхӀели, иличи уркӀецӀибариб.

– Марисуд, – иб ГӀисани илизи[+].

14ГӀур, гъамиубли, ганзиличи гачикиб. Ганзи архути тӀашбизур. ГӀисани иб:

– Жагьил адам, хӀези викӀулра: айзи![+]

15ВебкӀибси кайиб ва гъайикӀесвяхӀиб. ГӀисани ил сунела нешлизи ведиб. 16Лебилра, кахбиубли, Аллагьлис дезабикӀулри:

– ЧевяхӀси идбаг нушала ургав вагьариуб. Аллагь Сунела халкьличи вакӀиб![+]

17ГӀисачила ил хабар лебилра Ягьудеялизира,[†] алавчарти мераначира тӀинтӀбиуб.


ЯхӀъяс ГӀисала жаваб

18[•]ЯхӀъязи сунела мутагӀялимтани лерилра илди анцӀбукьлумачила буриб. ИлхӀели ЯхӀъяни кӀел мутагӀялим сунечи тӀалаббарили, 19ХалавегӀилличи хьарбаахъес бархьиб:

– ВакӀес гӀягӀниси ХӀу сайрив яра нуша цархӀилличи хӀерли диэс гӀягӀнилив[+]?

20ГӀисачи бакӀили, илдани иб:

– Нуша ЯхӀъяни дархьибтира ХӀези хьарбаахъес: «ВакӀес гӀягӀниси ХӀу сайрив яра нуша цархӀилличи хӀерли диэс гӀягӀнилив?»

21Ил замана ГӀисани бахъал халкь излумазибадра, хъябшдешлизибадра, жиндразибадра арабариб ва бахълис хӀулбала шала чарбариб. 22Илдас жаваблис ГӀисани иб:

– Дукьеная, хӀушани чедаибтачилара дакьибтачилара ЯхӀъязи бурая: «Сукъурти чебианбирулри, гӀяргаби башанбирулри, сисела изайзибти умубирулри, гӀянцӀаби бикьанбирулри, бебкӀибти мицӀирбирулри, мискинтас ГӀяхӀхабар балахъулри. 23Набчи васвасхӀейубси талихӀчевси сай», – или[+].

24ЯхӀъяни бархьибти арбякьунхӀели, ГӀиса халкьлизи ЯхӀъячила гъайикӀесвяхӀиб:

– БацӀавлахъличи хӀуша селичи хӀердикӀес дякьунрая, дягӀли лавшарбируси чӀигӀяличирив гьатӀи[+]? 25Гьу, селичи хӀердикӀес дякьунрая? Пергер палтарла вегӀ адам чейэхӀе или гьанбикибу? Пергер палтар чегьурли, эркиндешлизиб хӀербирути, – илди пачнала кӀялгӀназиб саби бирути. 26ХӀуша чи чеэс дякьунрая? Идбаг? ГӀе, хӀушази бурулра, идбагличивра халаси сай[+]. 27Иличила ишкьяйда белкӀи саби:

«ХӀера, Нуни ХӀед гьалав Дила малаик урхьулра,
илини ХӀед гьалаб гьуни хӀядурбиру»[+].

28Нуни хӀушази бурулра, хьунул адамтани баркьибтала ургав ЯхӀъячив чевяхӀси чилра хӀейуб. Амма Аллагьла ПачяхӀдешлизив[†] виштӀалра иличив чевяхӀси сай[+].

29ГӀисани дурути дакьибти лебил халкьли, хӀекь бурчантанира балли ЯхӀъязи саби шизибакӀахъили, Аллагьла гьуни бархьси биъни марбариб[+]. 30Амма парисейтани ва зегъачибани,[†] ЯхӀъязи саби шизибакӀахъес кьабулхӀебикили, Аллагьла ари уббяхъиб.

31ИлхӀели ГӀисани хьарбаиб:

– Иш наслула адамти Нуни чичил цугбуциша? Илди чичи мешулив? 32Илди мешути саби, майдайчи кабиибти ва цабехӀлизи цабехӀ ишкьяйда вявбикӀути, дурхӀначи:

«Нушани шяллитӀ бяхъира,
хӀушани биалли делхъ хӀедарира,
нушани хӀушаб чӀиллайти делчӀунра,
хӀуша биалли дисхӀедисирая».

33ХӀера, ШизибикӀан ЯхӀъя вакӀиб. Илини я кьацӀ букули ахӀен, я чягъир дужули ахӀен, амма хӀуша дикӀулра: «Илизиб жинд леб!»[+] 34Инса Урши вакӀиб. Ил укра укули сай, ужра ужули сай – хӀуша дикӀулрая: «ХӀера, Ил – канихъус ва держлукь, хӀекь бурчантала ва бунагькартала гьалмагъ!»[+] 35ПасихӀдешла лебилра дурхӀнани пасихӀдеш мардирули сари.


Чи имцӀали хасар-хӀялалвалтусив?

36[•]Ца парисейли ГӀиса сунечил варх кьацӀли укахъес живариб. Ил парисейла хъайгӀи ацӀили, кьумурла мякьла кайиб. 37ХӀера, ил шагьарлизир, бунагькар сарливан ралуси, ца хьунул адам лерри. ГӀиса парисейличи хӀериукес вакӀили левни багьурли, бизитӀемла дурхъаси гӀявадешличилси гачӀла гажинра хили, ил ила ракӀиб. 38Хьунул адам ГӀисала кьяшмала гӀела тӀашризур, рисули, Илала кьяшмачи нургъби картӀули, сунела гъезличил Илала кьяшми ушкули, байдирули, бизитӀемла гӀявадешли дикулри. 39Ил чебаили, ГӀиса сунечи живарибси парисейлис гьанбикиб: «Нагагь Ит идбаг виалри, сунечи гачриркуси бунагькар адам риънира бали»[+].

40ИлхӀели, иличи дугьайзурли, ГӀисани иб:

– Симун, Наб хӀези бурес дигуси леб.

– Бура, дила МугӀяллим, – викӀар ил.

41ГӀисани иб:

– Ца гӀегуди бедлуганна чеблалиубти кӀел адам лебли саби. Цаличибси чебла шударш динарла,[†] цархӀилличибси биалли – шуцӀали динарла сабри[+]. 42Чеблуми ахъес хӀебирухӀели, илини илдала чеблуми хӀялалдатур. Бура, гьари, илдазивад чидилла диги иличи имцӀали бирара[+]?

43Симунни жаваб бедиб:

– Дила пикрили, сунес дахъал арц хӀялалдатурсила имцӀали бирар.

ГӀисани иб:

– ХӀуни бархьли белгибарири. 44ГӀур, хьунул адамличи ласяхъили, Симуннизи иб:

– ХӀуни иш хьунул адам чериулрив? Ну хӀела хъули вакӀира, хӀуни наб кьяшми дирцахъес шин хӀегири. Ишини биалли сунела нургъбачил Дила кьяшми дирциб ва сунела чурма суркдариб. 45ХӀу набчи байхӀейкунри, иш биалли, Ну иша ацӀибхӀейчирад рехӀрихьили, гьаннара Дила кьяшмачи байрикӀули лерал. 46ХӀуни Дила бекӀ гӀявадешли хӀебакири, ишини биалли, бизитӀемла гӀявадешличил Дила кьяшми дакиб. 47Илбагьандан хӀези бурулра: ишала дахъал бунагьуни хасардатурти сари, иличирли ишала дигира цӀакьти сари. Камти бунагьуни хасардатурсила дигира камти дирар.

48ГӀур ГӀисани ил хьунул адамлизи иб:

– ХӀела бунагьуни хасардатурти сари[+].

49ЦархӀилти гӀяхӀли цализи ца бикӀулри:

– Чи сайсира Ил, бунагьунира далли хасардалтуси?

50ГӀисани биалли хьунул адамлизи иб:

– Рирхнили сарри хӀу рерцахъибси. Саламатли рукьен[+].

### 8


ГӀисачил бархти хьунул адамти

1Илала гӀергъи Аллагьла ПачяхӀдешличила[†] балахъули ва вягӀзуртаиркьули, ГӀиса шагьуртазира шимазира чедиверхур. Иличил барх лебри Сунела вецӀнукӀира мутагӀялим ва,[+] 2вайти жиндразибадра излумазибадра сагъбарибти, чумал хьунул адам: сунезирад ГӀисани верхӀел жинд дураибси ва сунес Магдалан бикӀуси Мария,[+] 3Гьирадла хъалибег Хузла хьунул Югьанна, Сусанна ва бахъал цархӀилти. Илдани чула лебдешлизибад ГӀиса ва мутагӀялимти хӀяжатти гьар секӀайчил гӀеббурцулри[+].


ВелгӀусиличила айту-гъай

4[•]ДекӀар-декӀарти шагьуртазибад ГӀисачи халкь башес даимбиублири. Бахъал халкь цалабикибхӀели, Илини илдас ца айту-гъай буриб:

5– Гье дегӀес хъубзар дуравхъун. Илини делгӀути цацадехӀти гье гьунила дубла кадикиб. Илди ганзкадариб ва закла арцантани дергун. 6ЦархӀилти гье къаркъубар ванзаличи кадикиб, амма шин агни багьандан, чедакӀибмад деръуб. 7ЦархӀилти муръухьла кьадубази кадикиб, муръухь берхъибхӀели, илди гӀянддакӀиб. 8ЦархӀилти гье тухъси ванзаличи кадикиб, дерхъиб ва даршнали имцӀаси сабухъ гиб.

Илди гъайра дурили, ГӀисани ахъли иб:

– Бакьес лихӀби лерсини бакьаб![+]

9[•]МутагӀялимтани Илизи ил айту-гъайла мягӀна хьарбаиб. 10Илини иб:

– Аллагьла ПачяхӀдешла дигӀяндешуни дални хӀушаб гибси саби. ЦархӀилтас айту-гъайлизир кавлан, илбагьандан

«илди хӀербикӀули саби – чебиули ахӀен,
лехӀихъули саби – иргъули ахӀен»[+].

11Ил айту-гъайла мягӀна ишгъуна саби: гье – илди Аллагьла гъай сари[+]. 12Гьунила дубла кадикибти ибси, – илди гъайла бакьибти адамти саби. Амма, илбис бакӀили, бирххӀеахъесра хӀеберцахъесра багьандан, бакьибси гъай чула уркӀбазибад бигӀи арбухибти. 13Къаркъубар ванзаличи кадикибти ибси, – бакьибси гъай чули разидешличил кьабулбирути адамти саби, амма илдала хӀячми агара, гьаланачи илди Аллагьличи бирхарар, амма хӀялумцӀути замунти дакӀибхӀели, илди гӀелумбирар. 14Муръухьла кьадубази кадикибти гье ибси, – илди гъай бакьибти адамти саби, амма, дунъяла къайгънанира, давлалира, гӀямрула лазатунанира илди гӀянддуршули сари, ва лугни хӀедикьурли кавлули сари[+]. 15Тухъси ванзаличи кадикибти гье биалли – илди, дев бакьили, ил чула малхӀямти ва хӀялалти уркӀбазиб бихӀути ва чула сабурличибли сабухъ лугути адамти саби[+].


Пикричерли лехӀихъеная

16Алкахъунси чирагъличи чилилра кьям чекахӀебирхьу яра тахла уди кахӀебирхьу, абицӀутани шала чебиэсли, кьасиличи кабирхьу[+]. 17Селра дигӀянсира лебси ахӀен, сабира гьаргхӀебируси, селра кӀапӀсира лебси ахӀен, сабира мягӀлумхӀебируси ва шалаличи дурахӀебулхъуси[+]. 18Гьари, пикри бяхӀчиаая, секьяйда хӀуша лехӀихъулраял. СенкӀун лебсилис гьатӀира бедили бирар ва имцӀабирар, агарсилизибад биалли лебгу или гьанбиркусира балли кебасили бирар[+].


ГӀисала хӀекьси хъалибарг

19[•]ГӀисачи нешра, Илала узбира бакӀиб, амма учибикибтала бахъдешли, Иличи гъамбиэс хӀебиуб[+]. 20Илизи багьахъур:

– ХӀела нешра, ХӀела узбира дураб тӀашли саби, ва илдас ХӀу чеэс дигули саби.

21ГӀисани илдази иб:

– Дила нешра узбира – Аллагьла гъайличи лехӀихъанти ва ил бузахъанти адамти саби[+].


ГӀисани урхьначиб бурям тӀашиули сай

22[•]Гьачам ГӀиса Сунела мутагӀялимтачил варх къаякъличи айиб ва илдази иб:

– Даширая урхьула итил дубличи детахъдулхъехӀену.

Илди гьайбиуб[+]. 23Къаякъ куртӀбикӀухӀели, ГӀиса ускаун. Хапли урхьуличиб бурям бехӀбихьиб ва къаякъ шинни бирцӀесбяхӀили, илдас урехи акӀахъуб. 24МутагӀялимтани, гъамбиубли, ГӀиса чеваргъахъиб ва иб:

– ХалавегӀил,[†] ХалавегӀил, нуша улхулра!

Илини, чеваргъили, дягӀра рамчанира тӀашдизахъур. Илди ряхӀятдиуб ва лехӀдеш чебихьун.

25ГӀисани мутагӀялимтази иб:

– ХӀушала дирхни чинаба? Илди уркӀбухъи ва тамашабиубли, цализи-ца бикӀулри:

– Чи саяра Иш, буйрухъикӀули, Сунени бурямра шинра далли мутӀигӀдируси?


ГӀисани жиндри дурайули сай

26[•]Илди Галилеяличи бяхӀчили кабизурси герасинлантала мер-мусаличиб[†] хьурабиуб. 27ГӀиса урхьула дубличи кацӀибхӀели, Илис шагьарлизивадси, жиндра уцибси адам къаршиикиб. Ил гьалавал палтар агарли вашулри ва, хъайгӀив ахӀи, иникъхӀябразив хӀерирулри. 28ГӀиса чеибхӀели, ил Илала кьяшмала гьала кайкиб ва виругӀев вявухъун:

– ХӀед набзибад се дигулри, ГӀиса, ЧихъчевяхӀси Аллагьла Урши? БусравикӀулра ХӀези, ну гӀязабмаркӀаба![+] 29Ил илкьяйда викӀулри, сенкӀун ГӀисани ил адамлизибад жинд дурабухъахъес буйрухъбариб. Жиндли ил адам вахъхӀи инжитирулри. Някъбира кьяшмира шинжирта дуцахъили вилгьули хьалли, шинжирти къябкаахъили, жиндли ил бацӀси мерличи дугӀиусири. 30ГӀисани илизи хьарбаиб:

– ХӀед чи бикӀара?

– ХӀуреба, – иб илини, сенкӀун илизир дахъал жиндри лерри.

31Жиндри сари удуньялизи хӀедархьахъес ГӀисази тиладидухъун. 32Илабси дубурличиб цурмала хӀенкь гӀяйбикӀулри. Жиндрани ГӀисази сари цурмази кадацӀахъес датаба или, тиладибариб. Илини пурбанбариб. 33Адамлизирад дурадухъи, жиндри цурмази кадацӀиб ва лебил хӀенкь хъинжличибад урхьулизи тӀяхӀкабухъун ва кягӀун. 34Бетаурси чебаили, цурмегӀелаби, дуцӀли бякьи, шагьарлизиб ва алавчарти мер-мусаличиб гьар секӀайчила буриб. 35Биубси чебаэс халкь цалабикиб. ГӀисачи гъамбиубхӀели, илдани, Илала кьяшмала гьала кайили, вегӀиубси ва аргъалачевси, сунезирад жиндри дураибси адам чеиб ва илди уркӀбухъун[+]. 36Чебаибтани илдази буриб, секьяйда жиндралаиубси сагъварибал. 37ИлхӀели Герасинна ванзала лебилра халкь ГӀисази тиладибухъун, чула мер-мусаличивад арукьяхъес, сенкӀун илди дебали урухбиуб. ВакӀибси мерличи чарухъес, ГӀиса къаякъличи ацӀиб[+]. 38Сунезирад жиндри дураибси адам, Сунечил варх сайра арукахъес, Илизи тиладиухъун. Амма ГӀисани ил чарвариб, или:

39– ХӀела хъули чарухъен ва Аллагьли хӀед барибсиличила бура.

Ил адам арякьун, лебилра шагьаркад сунес ГӀисани барибсиличила бурули.


ГӀисани хьунул адам сагърарни ва Яирла рурси мицӀиррарни

40[•]ГӀиса Галилеялизи чарухъунхӀели, Илис бахъал халкь гьунибаиб, сенкӀун лебилра Иличи хӀерлири. 41ХӀера, Иличи Яир бикӀуси адам вакӀиб. Ил синагугла[†] халатазивад сайри. ГӀисала кьяшмала гьала кайкили, Ил сунечи вакӀахъес тиладиикӀескайиб,[+] 42сенкӀун илала, вецӀнукӀира дуслацад гӀямрула, лерси ца рурси рубкӀулри. Учибикибти адамтани гъяжли алавуцибси ГӀиса ила ватихьиб. 43Ца хьунул адам вецӀнукӀира дус хӀичяхӀла изай руцилри. Илини сунела лебилра лебдеш тухтуртас харжбарили хьалли, ил чилилра сагърарес хӀебиуб. 44ГӀеларад гъамриубли, ил ГӀисала гӀябаличи гачрикиб. БусягӀят илала хӀи тӀашдизур[+]. 45ГӀисани хьарбаиб:

– Набчи чи гачикиба?

Амма лебилра, гачхӀедикира, бикӀулри. ИлхӀели Петерли иб:

– ХалавегӀил, ХӀу-алав адамти учибикили саби ва гьар шайчивад илдани гъяжирулри.

46Амма ГӀисани иб:

– Набчи чирил гачикиб. СенкӀун Набзибад цӀакь дурабухъни хӀясиббарира[+].

47ИлхӀели, сари хӀерагьурли кахӀелниличи шакрикили, гьала дурарухъи, ва Илала гьала кьукьмусрикили, се сабабли сари Иличи гачрикибал ва секьяйда илмадан сагъриубал, хьунул адамли лебилра халкьла гьалаб буриб. 48ГӀисани илизи иб:

– Дила рурси, хӀела рирхнили хӀу рерцахъири! Саламатли рукьен[+].

49ГӀисани илди дурили бекӀхӀейубли левалли, синагугла халал Яирла хъуливад вакӀибси ца адамли иб:

– ХӀела рурси ребкӀиб. Гьанна МугӀяллимлис бекӀмахмалхъад.

50Амма, илди гъай дакьили, ГӀисани Яирлизи иб:

– УрухмакӀуд! ЧӀянкӀли вирхен, рурси рерцили рирар. 51Юртла ухӀна айцӀухӀели, Илини Петерра, Югьанра, Якьубра, рурсила неш-дудешра ахӀенти, сунечил бакӀахъес хӀебатур[+]. 52Хъулибти лебилра ребкӀибсиличила бисулри ва агьибикӀулри.

– Мадисудая, – иб ГӀисани, – ил ребкӀили ахӀенну, русули сари[+].

53Иличибад илди дукарбяхӀиб, сенкӀун рурси ребкӀни илдани балулри. 54ГӀисани биалли илала някъ буцили, ахъли иб:

– Рурси, аризи![+]

55Рурсила рухӀ чардухъун ва ил итмадан аризур. ГӀисани ил рахахъес хъарбариб. 56Рурсила бегӀти уркӀкабухъун, амма ГӀисани илдази бетаурсиличила чизилра хӀебурахъес хъарбариб[+].

### 9


ГӀяхӀхабар багьахъес вецӀнукӀира бархьни

1[•]ГӀисани вецӀнукӀира мутагӀялим жибарили, лерилра жиндри дурайахъес ва излуми сагъдирахъес илдас ари ва цӀакь дедиб[+]. 2Илини илди Аллагьла ПачяхӀдешличила[†] халкьлизи балахъес ва излумазибад адамти сагъбирахъес бархьиб. 3Илдази иб:

– АрхӀяли дурадулхъухӀели селра: я гӀяйса, я тавра, я кьацӀ, я арц, я кӀидехӀэсти палтар камайсидая. 4Чила-биалра юртлизи адацӀибхӀели, илар каленая ва илабад гьуни даимбарая. 5Нагагьла чинар-биалра адамтани хӀуша хьурахӀедарадалли, ил шагьарлизирад аркьухӀели, хӀушала кьяшмачирти хясара далли пяхӀдарая – ил илдас бикьрили бирар[+].

6МутагӀялимти арбякьун ва, шилизибад шилизи башули, гьар чинабалра ГӀяхӀхабар балахъулри ва зягӀипти сагъбирулри[+].


МербекӀ Гьирадла зигаръала

7[•]Лерилра илди секӀайчила бакьили, мербекӀ Гьирад зигарухъун, сенкӀун цацабехӀти бикӀулри: «ЯхӀъя мицӀириубли сай»,[+] 8цархӀилти биалли, – «Ильяс вакӀили сай», хӀябэстира – «Жяв заманала идбагуназивад ца мицӀириубли сай». 9Гьирад биалли викӀулри:

– Нуни ЯхӀъяла бекӀ чеббяхъяхъира, чи сая гьатӀи Ил Адам, Сунечила набзи ил хабар бакьахъибси?

Ил ГӀиса чеэс имкайгӀив умцӀулри[+].


Шел азир кьацӀли бахни

10[•]ЧарбиубхӀели, вакилтани[†] лерилра чули дарибтачила ГӀисази буриб. Илини илди Сунечил барх касиб ва сабицун Бетсаида бикӀуси шагьарлизи арбякьун[+]. 11Иличила багьурли, бахъал халкь Илис гӀелабад арбякьун. Ил илдас дяхӀшалали гьуниваиб ва илдази Аллагьла ПачяхӀдешличилара буриб, сагъбарахъес тиладибирутира сагъбариб. 12БархӀи ахъибхӀели, вецӀнукӀира мутагӀялим Иличи гъамбиуб ва иб:

– Ишди халкь чус хьурабиэси мерра, сегъуна-биалра беркалара баргахъес алавчарти шимази ва махьурбази бархьа, нушакӀун ишар бацӀси мерличир сарра.

13ГӀисани илдази иб:

– ХӀушани бахеная илди.

МутагӀялимти тамашабиуб ва иб:

– НушалакӀун шел кьацӀра, кӀел бялихъра сари лерти, хӀебиалли, ардякьи лебилра ишди адамтас берклуми асалли ахӀенси?

14Илаб шел азирцад адам лебри. ГӀисани Сунела мутагӀялимтази иб:

– ХӀушани илди кьукьнадли кабатирая, гьар кьукьялизиб шуцӀали адам хӀясибли.

15МутагӀялимтани илкьяйда бариб ва лебилра кабиахъиб. 16Шел кьацӀра кӀел бялихъра касили, ГӀисани, закибяхӀ хӀеръили, беркала баркатлабариб. ГӀур кьуцӀри ва бялихъуни бутӀнаддарили, адамтас дутӀахъес Сунела мутагӀялимтази дедиб. 17Лебилра букун ва белкъун, калунти бутӀнани вецӀнукӀира чӀап дицӀахъиб.


Петерли ГӀиса МасихӀли кьабулирули сай

18[•]Цагьачам, ГӀиса сайцун улгухӀели, гъамли мутагӀялимтира лебри. Илини илдази хьарбаиб:

– Чи сай бикӀулив Наб адамти?

19Илдани жаваб бедиб:

– ЦабехӀ ХӀу – ШизибикӀан ЯхӀъя сай, цархӀилти – Ильяс сай, цабехӀти биалли жяв заманала идбагуназивад ца мицӀириубли сай, бикӀули саби[+].

20Илини хьарбаиб:

– ХӀуша чи сай дикӀулрая Наб?

– ХӀу – Аллагьла МасихӀ[†] сайри, – жаваб бедиб Петерли[+].


ГӀисани Сунела ажайчила гьалахили бурни

21[•]ГӀисани иличила чизилра хӀебурахъес чӀумали хъарбариб 22илдази, или:

– Инса Уршилис дахъал къиянти чедуркъес гӀягӀнити сари ва тямадабани, халакашишунани[†] ва табтарчибани[†] кьабулхӀерес гӀягӀниси сай. Ил каршу, амма хӀябэсил бархӀи мицӀирирар[+].


ГӀямру сен-сен детахъахъес ва мяхӀкамдарес вирарал

23ГӀур ГӀисани илдази иб:

– Наб гӀелавад вакӀес дигусили, сунела жайчивадра чевверхурли, гьар бархӀи сунела къанчтӀалра[†] бихули, Наб гӀелавад вакӀаб[+]. 24Сунела жан дерцахъес дигусили, илди детихъахъу. Амма Ну багьандан сунела жайзивад ухъунсини биалли, илди уцахъу. 25Лебил дунъяла вегӀ ветааллира, адамлис се пайда леба, сунени сай каршалли, яра сунес заралбиралли[+]? 26Набзивадра Дила девлизивадра чи урузиаллира, Сунела чебяхӀдешлизив, Дудешла ва Аллагьла дурхъати малаикунала чебяхӀдешлизив вакӀибхӀели, илизивад Инса Уршира урузирар[+]. 27ХӀекьдеш бурулра хӀушази, ишаб тӀаштазибад цабехӀти Аллагьла ПачяхӀдеш чебаайчи хӀебубкӀар[+].


ГӀиса варсиъни

28[•]Илди дурибхӀейчирад гехӀелцад бархӀи дикибхӀели, Сунечил барх Петерра, Югьанра, Якьубра арбукили, ГӀиса балгабарес дубурличи арякьун[+]. 29УлгухӀели, Илала дяхӀ хапли дарсдиуб, палтарра цӀярцӀярли цӀубдиуб[+]. 30ХӀера, кӀел адам дакӀубиуб ва ГӀисачил ихтилатбикӀескабииб. Илди Мусара[†] Ильясра сабри. 31ЧебяхӀдешлизиб бакӀили, Ерусалимлизиб бетерхес гӀягӀниси, ГӀисани Сунела баркьуди таманбирниличила, илди гъайбикӀулри. 32Петерра илала бархкьябира гьанкӀли буцилри. ЧебаргъибхӀели ГӀисала чевяхӀдешла лямцӀра, Илала мякьлаб тӀашти кӀел адамра чебаиб. 33Илди кӀелра аркьухӀели, Петерли ГӀисази иб:

– ХалавегӀил,[†] нушаб ишаб лебгӀеб гӀяхӀил саби! Дашираягу, ишар хӀябал чятир дирехӀе, ца ХӀед, ца Мусас, ца Ильяслис.

Петерли сай сейкӀулилра балули ахӀенри. 34Илини ил бурули левалли, гъагул багьарбиуб ва илди кӀапӀбариб. Гъагуллиуб багьарбиубти мутагӀялимти уркӀбухъун. 35Гъагуллизибад тӀама абердиб:

– Ил Дила Урши сай, Дила чеввикӀибси. Иличи лехӀихъеная![+]

36Ил тӀама къайбикибмад, илдани ГӀиса сайцун варгиб. Чули чедаибтачила мутагӀялимтани итхӀели чизилра хӀебуриб.


Жиндралаиубси дурхӀя сагъварни

37[•]ГӀергъила бархӀи, саби дубурличибад кабацӀибхӀели, ГӀисас бахъал халкь гьунибаиб. 38Илдазивад ца адамли вявбяхъиб:

– МугӀяллим, бусравикӀулра хӀези, хӀеръа дила уршиличи! Ил дила цайли ца сай левси. 39Жиндли ил урцу, илхӀели урши хапли чӀярикӀар, илала туми дурцахъу, хӀятта мухӀлилизибад хьамхьа башар. Жиндли ил тамай гӀязабуркӀу ва илхӀелицун ваткайу. 40Нуни ХӀела мутагӀялимтази уршилизибад жинд дураахъес тиладибарра, илдани селра барес хӀебиуб.

41Илизи ГӀисани иб:

– Агь, хӀебирхуси ва пасадси наслу! Ну сецадхӀи хӀушачил вирусира ва сецадхӀи Нуни хӀушачил яхӀбирусив? ХӀела урши иша ка!

42Лявкьули левли, жиндли урши ванзаличи кайкахъиб ва чӀярхъикӀахъескаиб. ГӀисани жиндлизи дурабухъахъес хъарбариб, урши сагъвариб ва сунела дудешлизи ведиб[+]. 43[•]Аллагьла чевяхӀдешличи лебилра хӀяйранбиуб.

Сунени дирутачи лебилра тамашабирухӀели, ГӀисани Сунела мутагӀялимтази иб:

44– Ункъли лехӀдизирая гьанна Нуни хӀушази бурусиличи: Инса Урши адамтала някъбази ведлуга[+].

45Илини буруси илдани хӀергъиб, ил илдазибад дигӀянбарибсири, илбагьандан илдани бурибсила мягӀна аргъес хӀебиуб, амма Илала гъайли се иргъахъусил хьарбаэсра илди урухкӀулри[+].


Чи сая бегӀлара халаси?

46[•]МутагӀялимтала ургаб сенрил жал бетаур, чузивад чидил халасил белгибируси. 47ГӀисани, илдала пикруми далули, виштӀаси дурхӀя касили, Сунела мякьла катур 48ва илдази иб:

– Ну багьандан иш дурхӀя кьабулварибсини, Нура кьабулирулра. Ну кьабулварибсини, Ну Вархьибсира кьабулирули сай. ХӀушазивад бегӀлара виштӀаси, ил бегӀлара халаси сай[+].


ХӀушачи къаршили ахӀенси, ил хӀушагӀевси сай

49ГӀисала гъайлис жаваблис Югьанни иб:

– ХалавегӀил, ХӀела у гьанбушили, адамтазирад жиндри дурайуси ца адам нушани чеира. Ил нушачил варх вашхӀешни багьандан, нушани илис къадагъабарира[+].

50– Къадагъамабиридая, – иб ГӀисани, – ХӀушачи къаршили ахӀенси, ил хӀушагӀевли сай[+].


Самариялизив ГӀиса кьабулирули ахӀен

51Сай зубрачи айсуси замана сабиухӀели, ГӀиса Ерусалимлизи вяхӀиуб[+]. 52Сунес гьалаб Илини Сунела чехьрукьяби бархьиб. Илис гӀягӀнити гьар секӀал хӀядурдарес багьандан, илди самариялантала шилизи арбякьун[+]. 53Амма, ГӀиса Ерусалимлизи аркьуси виъни балули, шантани Ил хьурахӀериб[*]. 54Ил чебиули, ГӀисала мутагӀялимти Якьублира Югьаннира иб:

– ХалавегӀил, дигадли, нушани закибад цӀа кабацӀахъили, ихди талапбарахъес бурехӀе[+]?

55ГӀисани, илдачи ласяхъили, къадагъабариб.

56ГӀур илди цархӀил шилизи арбякьун.


ГӀисас гӀергъивашнила шартӀ

57[•]Илди гьуйчибад аркьухӀели, ца адамли ГӀисази иб:

– ХалавегӀил! ХӀу чина аркьядлира, ну ХӀед гӀергъи лявкьяс.

58ГӀисани илизи иб:

– Гурднала пукьни лер, зубрала арцанталара лер, амма Инса Уршилис бекӀ кабихьесалра мер агара.

59ЦархӀиллизи биалли ГӀисани иб:

– Наб гӀелавад ваши.

Амма илини жаваб бедиб:

– ХалавегӀил, пурбанбара, вякьи, гьаланачи дила дудеш хӀяриихьахъес.

60ГӀисани илизи иб:

– БебкӀибтани чула бебкӀибти хӀярибихьаб, хӀу биалли укьен ва Аллагьла ПачяхӀдеш балахъен.

61ГӀисази цархӀиллира иб:

– ХалавегӀил, нура ХӀед гӀелавад лявкьясну, гьаланачи дила хъайгӀибтачи вякьи, гӀяхӀил каленая или, бурахъес пурбанбара.

62Илизи ГӀисани иб:

– Дураз някъба буцибси ва гӀелавяхӀ ласирхъуси, Аллагьла ПачяхӀдешличи лайикьси ахӀен.

### 10


ГӀисани верхӀцӀанукӀира мутагӀялим бурхьули сай

1[•]Илала гӀергъи ХалавегӀилли[†] гьатӀира верхӀцӀанукӀира мутагӀялим чеббикӀиб, кӀи-кӀили бутӀиб ва, Сай укьес кьасбарибти, лерилра шагьуртазира шимазира Сунес гьалаб бархьиб. 2Илини илдази иб:

– Арши дахъал сари, амма хӀянчизарти камли саби. ХӀебиалли, аршила Хужаимлизи тиладидикӀеная, хӀянчизарти аршиличи дураахъес багьандан[+].

3Дукьеная! ХӀера, Нуни хӀуша буцӀази мукьриван дурхьулра[+]. 4Я киса, я гавлаг, я дабри камайсидая ва гьуйчир чичилра яхши-хушмадиридая. 5Чила-биалра юртлизи адацӀибхӀели, хӀушани, салам лугули, бурая: «Иш юртлис саламатдеш» 6Эгер ил юртлизив саламатдешличи лайикьси адам къаршиикалли, хӀушала саламатдеш илис бирар, амма илгъуна адам хӀейалли, саламатдеш хӀушачи чарбулхъан. 7Ил хъулир дуэная, хӀушаб гибси букеная ва буженая, сенкӀун хӀянчизар хӀекьличи лайикьси сай. Хъулирад хъули мадашудая.

8Эгер хӀуша чидил-биалра шагьарлизи дакӀибхӀели, хӀуша илар хьурадарадалли хӀушаб гибси секӀалра букеная; 9илдала изутира сагъбиреная ва илдази дикӀеная: «Аллагьла ПачяхӀдеш[†] хӀушачи гъамбиубли саби!»[+] 10Эгер хӀуша чидил-биалра шагьарлизир хьурахӀедарадалли, ил шагьарла кьакьурбикад дукьеная ва дикӀеная: 11«ХӀушала шагьарлизир нушала кьяшмачи чеакунти хясара далли хӀушаб пяхӀкадирулра. Амма багьирая: Аллагьла ПачяхӀдеш гъамбиубли саби»[+]. 12ХӀушази бурулра, баягъи бархӀи сабаибхӀели, ил шагьарлисичиб Садумлис гьамадли бирар.

13[•]Балагь-кьадар хӀед, Харазин! Балагь-кьадар хӀед, Бетсаида! Нуни хӀушачир дарибтигъунти гӀяламатуни Тирлизирра, Сидуннизирра дарибти диаллири, зибкьнира чекагьурли, чучи палдара чекакьурли, илди жявлил Аллагьличи чарбулхъи[+]. 14Амма кьиямала бархӀи Тирлисра Сидуннисра хӀушабичиб гьамадли бирар. 15ХӀура, Капернаум, зубрачи ахъбурцури или гьанбиркулив? Юх, хӀу жагьаннаблизи[†] лайбикӀури!

16ХӀушачи лехӀихъан, Набчи лехӀихъанра сай. ХӀуша кьабулхӀедиран, Ну кьабулхӀейранра сай. Ну кьабулхӀейруси, Ну Вархьибсира кьабулхӀейран сай[+].

17ВерхӀцӀанукӀира мутагӀялим разили ГӀисачи чарбухъун.

– ХалавегӀил, – бикӀулри илди, – ХӀела у гьанбушибхӀели, жиндрира далли нушачи лехӀихъули сари![+]

18ГӀисани илдази иб:

– Закибад лямцӀван кабиркуси илбис Нуни чебаира![+] 19ХӀера, чӀичӀлуми ва къиштанакуни ганздирахъес ва душма лебил цӀакь бялчӀахъес Нуни хӀушаб ари гира. ХӀушаб селилра зарал хӀебиру[+]. 20Амма жиндри лехӀихъниличи разидеш мабиридаяну, зубрачир хӀушала уми делкӀниличи разидеш барая[+].


ГӀисани Дудеш чевяхӀирули сай

21[•]Дурхъати РухӀли илмадан ГӀиса харидешли вицӀахъиб ва Илини иб:

– Нуни ХӀед деза бирулра, Дудеш, зубрала ва муснала ХалавегӀил! ПасихӀкартазибад ва духутазибад дигӀянбарибси хӀехартас гьаргбарири! ГӀе, Дудеш! Ил сабри ХӀед дигуси! 22Лерилра Набзи Дила Дудешли гиб. Урши чи саял чилилра хӀебала, Дудешли ахӀи. Дудеш чи саял хӀебала, Сай Уршили ахӀи ва Илини Дудеш гьаргварес дигусили ахӀи[+].

23ГӀур, мутагӀялимтачи шуряхъили, ГӀисани илданицун бакьесли иб:

– ТалихӀчерти сари хӀулби, хӀушани чедианти чедиути[+]. 24Ну хӀушази викӀулра, бахъал идбагунас ва пачнас хӀушани чедиути чедаэс дигутири, амма чехӀедаиб, хӀушани дикьути дакьес дигутири, амма хӀедакьиб.


УркӀецӀила вегӀ самарияланничила айту-гъай

25Илав ГӀисала хӀялумцӀес дигуси ца зегъачили,[†] айзурли, Илизи хьарбаиб:

– МугӀяллим, даимти гӀямру букьурдиахъес, нуни се барес гӀягӀниси[+]?

26ГӀисани илизи иб:

– Зегъализиб иличила се белкӀив? ХӀуни илаб бучӀуси се саби?

27Илини жаваб бедиб:

– «УркӀи-уркӀилавад, лерил жайчил, лебил цӀакьличил, хӀела лерил пикрумачил, ХалавегӀил, хӀела Аллагь дигахъен» ва «хӀела мякьлавсира, хӀед хӀуван, дигахъен»[+].

28ГӀисани илизи иб:

– ХӀуни бархьли бурири. Илкьяйда бирен ва хӀу хӀерируд.

29Амма зегъачили, сай мариэс дигули, иб:

– Наб мякьлавси чи сая?

30ГӀисани илис жаваблис иб:

– Ерусалимлизивад Ерихуннизи увяхӀихъуси ца адам къачагъуна уциб. Илала палтарра керасили, витили, вебкӀес ветикахъиб ва, лайвакӀили, арбякьун. 31Сенрил ил гьуникад увяхӀихъуси ца кашиш,[†] ил адам чеили, гьунила итил шайчивад арякьун. 32Левитлира[*] дурусли ил бариб: вяхъибси адамличи гъамиуб, хӀеризур ва, итил шайчивадикили, арякьун. 33Ил гьуникад аркьуси ца самарияланни вяхъибси чеиб ва уркӀецӀибариб[+]. 34Иличи гъамиубли, дяхъурби гьаланачи зайтунна[†] гӀявадешлира чягъирлира дакили, дигьун, гӀур, сунела эмхӀечи мурдаватурли, карбансарайлизи киб ва илаб иличи хӀерудибариб. 35ГӀергъила бархӀи, арукьули, илини карбансарайла хужаимлис кӀел динар[†] дедиб ва иб: «Ишичи хӀерудибирен. Рахли харжлис гибти даъхӀедаалли, чариубхӀели нуни гӀурра лугас».

36ГӀур ГӀисани зегъачилизи иб:

– ХӀела пикрили, къачагъунази викибсилис илди хӀяблизивад чидил саю мякьлавси?

37Илини иб:

– УркӀецӀила вегӀ.

ИлхӀели ГӀисани илизи иб:

– Укьенну, хӀунира илкьяйдали бирен.


Марияра Марпара

38АрхӀя даимбарили, ГӀиса сунела мутагӀялимтачил ца шилизи вакӀиб. Илав Ил Марпа бикӀуси ца хьунул адамли хьуравариб[+]. 39Илала Мария бикӀуси рузи лерри. Ил ХалавегӀилла кьяшмала гьала кариили, Илала гъайличи лехӀихъулри[+]. 40Сари Марпа биалли, беркала бирули, арархилри. ГӀисачи гъамриубли, илини иб:

– ХалавегӀил! Дила рузини лерилра хӀянчи набчицун хъардарнила ХӀед авара агарав? Илизи наб кумекбарахъес бурагу.

41ХалавегӀилли илис жаваблис иб:

– Агь, Марпа, Марпа! ХӀу дахъал секӀайчила пикририкӀулри ва къайгъназирри,[+] 42амма барес гӀягӀниси ца секӀал саби. Марияни сунес гӀяхӀси чеббикӀили сари, илизибад ил кебасили хӀебирар.

### 11


ГӀисани мутагӀялимти булгахъес руркъули сай

1[•]Гьачам ГӀиса ца мерличив улгулри. Илини балга таманбарибхӀели, мутагӀялимтазивад цали иб:

– ХалавегӀил![†] ЯхӀъяни сунела мутагӀялимти бурсибариливан, ХӀуни нушара дулгахъес бурсидараба[+].

2ГӀисани илдази иб:

– ДулгухӀели, ишкьяйда дикӀеная:

«Дудеш! ХӀела у дурхъабираб!
ХӀела ПачяхӀдеш бакӀаб!
3Гьар бархӀилис нушаб хӀяжатси кьацӀ луген;[+]
4Нушала бунагьунира хасардати,
нушакӀун черкадурхулра нушаб чеблалиубтачирад;
нуша хӀялумцӀниличи детмадиркахъаба»[+].


«Тиладибиреная, хӀушаб луга»

5ГӀур ГӀисани илдази иб:

– Биаб, хӀушазивад чила-биалра юлдаш левли сай, суненира ишкьяйда бируси: масала, байдугила замана иличи юлдаш лявкьули сай ва викӀули сай: «Юлдаш, хӀуни чеблалис хӀябал кьацӀ диха. 6Набчи архӀяличивад дила юлдаш вакӀили сай, илис кабихьес селра агара». 7Хъуливсини жаваб лугули сай: «Ну паргъатли ватаба! Унзара гӀекӀили, дурхӀнира нура ухьалар сарра, гьанна айзурли, нуни хӀед селра гес хӀейрус». 8ХӀушази викӀулра, юлдаш виъни багьандан ил ахӀейзалли ва кьацӀ хӀебедалли, ил чевхӀеркни багьандан алзан ва илис дигуси бедлуга.

9Нуни хӀушази бурулра: тиладибиреная, хӀушаб луга, умцӀеная, хӀушани бургидая, кьутӀдирхъеная, хӀушаб ибхьу. 10СенкӀун гьарил тиладиикӀусини кайсуси саби, умцӀусини бургуси саби ва кьутӀикӀусилис гьаргбируси саби[+]. 11Уршили бялихъ тиладибарибхӀели, чӀичӀала бедес вируси, дудеш хӀушала ургав леву? 12Яра уршили гидгари тиладибарибхӀели, илис къиштанак бедлугав? 13ХӀера, хӀуша сецад вайти диадалра, хӀушала дурхӀнас гӀяхӀти дарес балулрая, хӀебиалли хӀушала Зубрала Дудешлира тиладибарибтас Дурхъати РухӀ луга[+].


Аллагьла цӀакьличил ГӀисани жиндри дурайули сай

14[•]Гьачам ГӀисани адамлизибад жинд дураиб. Ил тилхъавдешла жинд сабри. Жинд дурабухъунхӀели, тилхъавси адам гъайикӀесвяхӀиб. Халкь тамашабиуб. 15Амма илдазибад цабехӀти бикӀулри:

– Илини жиндри Белзибулла – жиндрала талхъа – цӀакьличил дурайули сай[+].

16ЦархӀилтани биалли, ГӀисала хӀялумцӀес дигули, Илизибад зубразибадси лишан тӀалаббирулри[+]. 17Илдала пикруми далули, ГӀисани иб:

– Саби-бухӀнаб бутӀибси пачалихъ бацӀкабулхъан, юртра гъятӀкабирар. 18Эгер илбисра саби-бухӀнаб бутӀили биалли, илала пачалихъ секьяйда кавлана? Ну илкьяйда викӀулра, сенкӀун хӀушани бурулра жиндри дурайахъес цӀакь Набзи Белзибулли гибси саби, или. 19Эгер Нуни жиндри Белзибулла цӀакьличил дурайули виасли, хӀушала уршбани чила цӀакьличил дурайулив? Илбагьандан илди хӀушаб судьябили бирар[+]. 20Нуни жиндри Аллагьла цӀакьличил дурайули виасли, гьайгьай, Аллагьла ПачяхӀдеш[†] хӀушачи бакӀили саби. 21ЦӀакьси ва ярагъличилси адамли сунела юртлис къараулбирухӀели, илала лебдеш мяхӀкамбирар. 22Амма, иличи сунечивра цӀакьси адам чевхъалли, иличив чедииркур, илизирад, сай хъарихъути, ярагъра керису, илала лебдешра буртӀу.

23Набчил ахӀенси – Набчи къаршиси сай. Набчил урчхӀерчуси – ил пулкӀуцӀдиран сай[+].


Жинд чарбухъес бирар

24Адамлизибад дурабухъунхӀели, жинд шинагар мераначиб къяйцӀбикӀар, бамсриахъес мер баргес умцӀули, амма хӀебургу. ИлхӀели сунези саби бикӀар: «Гьари, ну сунезибад дурабухъунси, дила хъули чарбулхъас». 25БакӀибхӀели, сунела мер бушкили, ибгили бургу. 26ИлхӀели ил аркьян ва верхӀел гьатӀира гӀясити жинд лерку, илар мерладиубли хӀеркадирар. Ил секӀал адамлис гьалабричибра вайси саби.


ХӀекьси талихӀ

27ГӀисани илди гъай дурухӀели, адамтазирадли ца хьунул адамли вявъиб:

– ТалихӀчерси сари ХӀу канилав вихибси ва ХӀези михъири берхъахъибси![+]

28ГӀисани жаваб бедиб:

– ГьатӀиралра талихӀчебти саби чули Аллагьла гъай бикьути ва ил гъай таманбирути[+].


Юнусла лишан

29[•]ГьатӀира бахъал халкь цалабикибхӀели, ГӀиса гъайикӀескайиб:

– Иш наслу вайси саби. Ил лишайгӀиб умцӀули саби, амма илис сегъуналра лишан бедхӀелуга, Юнусла лишан ахӀенси. 30Ниневияла халкьлис Юнус лишан ветаурливан, илкьяйдали гьаннала наслулис Инса Уршира илгъуна лишанни ветарар. 31Югла улкала пача хьунул кьиямала бархӀи иш наслула адамтачил тӀашкарилзан ва илди гӀяйиблабиру. СенкӀун ил дунъяла дубларад ракӀибсири, Сулайба пасихӀдешличи лехӀахъес. Ишав хӀушачил вархси Сулайбайчив имцӀали чевяхӀси сай![+] 32Кьиямала бархӀи Ниневияла адамти иш наслула адамтачил тӀашкабилзан ва илди гӀяйиблабиру. Юнусли барибси вягӀза бакьили, илди Аллагьличи чарбухъун. ХӀера, Юнусличив имцӀали чевяхӀси ишав![+]


Чархла чирагъ

33[•]Алкахъунси чирагъ чилилра кӀапӀси мерла яра хъабала уди кахӀебирхьуну, кьасиличи кабирхьу, ила абицӀутани шала чебиэсли[+]. 34ХӀули – чархла чирагъ саби. Эгер хӀела хӀули умули биалли, лебил хӀела чархра шалали бицӀили бирар. Эгер хӀули вайбиубли биалли, чархра цӀябли бирар. 35Вари, хӀерикӀен, хӀела бухӀнабси шала цӀябдеш ахӀенал. 36Илбагьандан хӀела чарх шалали бицӀили биалли ва хӀезиб селра цӀябсира агара биалли, хӀу тяп шалали ухуси чирагъли шалаварибсиван, хӀела лебил чархра шалали бирар.


ГӀисани динна халати пужбирули сай

37[•]ГӀиса илкьяйда викӀухӀели, ца парисейли Ил сунечи хӀериукахъес живариб. ГӀиса хъули ацӀиб, кьумурла мякьла кайиб. 38Укес вехӀихьайчи, ГӀисани някъби хӀедирцни чебаили, парисей дебали тамашаиуб[+]. 39Амма ХалавегӀилли илизи иб:

– ХӀера, хӀуша парисейтани, кьяманала ва халдуртала дурала ицулра, амма духӀнарадли хӀуша лерилра кьиркьирдешлира гьимикардешлира дицӀилра. 40ГӀякьлуагарти! Дурала барибсини ахӀену, гьатӀи, бухӀналара барибси? 41ХӀушала лебсилизибад садакьа биреная – илхӀели хӀушала гьар секӀал умули дирар!


Парисейтас балагь-кьадар

42Балагь-кьадар хӀушаб, парисейти![†] Шумерилара, хъалта кьарлара, гьар журала духълумалара закат лугулра, амма бархьдешличилара Аллагьличи дигиличилара хъумкартулрая. ХӀушани ца бирухӀели, итилра хъумхӀертес чебсири[+].

43Балагь-кьадар хӀушаб, парисейти! Синагугуназир[†] гьаларти мерани дурцес ва майдунтачиб халкь хӀушази саламбикӀули дигахъни багьандан[+].

44Балагь-кьадар хӀушаб! ХӀуша мешулира цӀелдуби агар хӀябрачи – хӀябри диъни хӀебалули, чучибад адамти башути[+].

45Илис жаваблис зегъачибазивад[†] цали ГӀисази иб:

– НасихӀятчи, илдигъунти гъайличил ХӀуни нушаб хӀейгибилзахъулригу.

46ГӀисани илдази иб:

– ХӀушабра балагь-кьадар, зегъачиби! ХӀушани бихес хӀейэси мах цархӀилтачи чебирхьулра, амма ил дехличи хӀушани тӀулалра гачхӀебиркахъулра.

47ХӀушаб балагь-кьадар, сенкӀун хӀушала дудешхъалани кабушибти идбагунас, хӀушани цӀелдуби калтӀулрая! 48Илбагьандан хӀушала халабегӀтала баркьудлуми гӀердурцнилис, хӀушани бикьридешдирулрая, сенкӀун илдани идбагуни кабуршутири, хӀушани идбагунас цӀелдуби калтӀулрая[+]. 49Илбагьандан сабгу гьатӀи, Аллагьла пасихӀдешли бурибси: «Нуни илдачи идбагуни ва вакилти[†] бурхьис. Илдани цабехӀ кабуршу, цархӀилти биалли дугӀиу[+]. 50Иличирли иш дунъя акӀубхӀейчирадли кертӀибти лебилра идбагунала хӀила жавабкардешра иш наслуличир дирар:[+] 51Гьабилла[†] хӀиличирад дехӀдихьили, кьурбандирхьла ва Аллагьла хъа ургав кавшибси Закарияла хӀиличи бикайчи». Нуни хӀушази бурулра: гьаннала наслули лерилра секӀайс жавабкардеш диху.

52ХӀушаб балагь-кьадар, зегъачиби! Багьнила умхьу касили, я хӀуша духӀна ахӀедацӀили, я абацӀес дигути абацӀахъес хӀебатни багьандан.

53ГӀиса хъуливад дуравхъунхӀели, табтарчибира,[†] парисейтира Иличи гӀясибиубли, дахъал хӀисаб-суалтачил Иличи чебухъун. 54Илди Илис укабиилри, гъайлизив уцили, гӀяйиблаварес багьандан[+].

### 12


ДигӀянаси гьаргбиубли бирар

1Азирти адамти цалабикиб. Барцдешли илди цали ца гъяжбирулри. Гьаланачи ГӀиса Сунела мутагӀялимтази викӀескайиб:

– Парисейтала хамирдайзирад, цархӀилван буралли, кӀибяхӀяндешлизирад мяхӀкамдиирая![+] 2Селра дигӀянбарибсира лебси ахӀен, сабира гьаргхӀебируси, селра дигӀянсира лебси ахӀен, сабира мягӀлумхӀебируси[+]. 3ХӀушани цӀябдешлизиб бурибсира бархӀила шалализиб бикьидая. ГӀела хъулиб хӀушани лихӀилизи шивкӀивбарибсира, хъулчрачибад багьахъурли бирар.


Чизивад урухкӀуси?

4[•]Дила юлдашуни, хӀушази бурулра: гьатӀи селра барес хӀебирули, кьаркьала кабуршутазирад урухмакӀудая[+]. 5ХӀуша чигӀир урухкӀес гӀягӀнитирал Нуни хӀушази бурис: кавшили гӀергъи, ил жагьаннаблизи[†] вархьес ари Лебсилизирад урухкӀеная. Ну марли викӀулра, хӀуша Илизирад урухкӀеная. 6Шел шанчяка кӀел къарапуллис ахӀену гьатӀи дирцути? Амма илдазибад цалра Аллагьли хъумартурли ахӀен. 7ХӀушала бургачирти лерилра гъезра далли дейгӀунти сари. УрухмакӀудая: хӀуша дахъал шанчякначир кьиматчерти сарра[+].

8Нуни хӀушази бурулра, адамтала гьалав дакӀу-гьаргли Ну чили кьабулвараслира, Аллагьла малаикунала гьалав, Инса Уршили ил сайра кьабулиру[+]. 9Адамтала гьалав Ну чили чеввяхъяслира, Аллагьла малаикунала гьалав, сайра чеввяхъили вирар[+]. 10Инса Уршиличи къаршили гъай бурибсиличибад чеббурхар. Амма Дурхъати РухӀлис диргала барибсиличибад чебхӀебурхар[+].

11ХӀуша, синагугунази[†] кили, хала хӀякимталара арила бегӀталара гьала тӀашдатурхӀели, хӀушала гъай кабизахъес, се буришара или, пикримадикӀудая. 12СенкӀун хӀушани бурес гӀягӀниси ил сягӀятлизиб Дурхъати РухӀли хӀушаб гӀеббуру[+].


ГӀякьлуагар давлачевличила айту-гъай

13[•]Илабти халкьлизивад цали ГӀисази иб:

– МугӀяллим! Букьурла мас набчил бутӀахъес дила узизи бурагу.

14ГӀисани илизи иб:

– Адам, хӀушаб судьяли ва ургакьянали Ну чили катурсира?

15ГӀур илдази иб:

– Вари, тамяхӀкардешлизирад хӀуша мяхӀкамдиирая. Адам сецад давлачевлихьалли, илала гӀямру давлаличи хъарти ахӀен.

16ГӀисани илдас ишгъуна айту-гъай буриб:

– Ца давлачев адамла хъуми гӀяхӀил дерхъили дакӀили сари. 17Ил сунези сай пикриухъун: «Нуни се бируси? Бучибси лебилра сабухъ бихӀес мер агара». 18Ва иб: «ХӀера, ишкьяйда бирис. Дуркьа усурби дехъубли, халати тӀашдалтас, илдазиб дила ризкьилисра, цархӀил маслисра баари мер бирар. 19ИлхӀели нуни набзи бурес вирус: „гьанна хӀела дахъал дусмас баари давла леб: бамсриихъен, укен, ужен, хӀулуркӀен!“» 20Амма илизи Аллагьли иб: «ГӀякьлуагар! Ишдугил хӀела жан асалли, хӀуни хӀядурбарибси мас чис биркура?»[+] 21Аллагьличивли давлачевхӀейрули, сунесцун давла бурчуси гьарилличил илгъуна бетарар.


«Къайгъназимадиркудая»

22ГӀур ГӀисани сунела мутагӀялимтази иб:

– Илбагьандан хӀушази викӀулра: хӀушала жайчила яра чархличила къайгъназимадиркудая, се букусив, се бужусив яра се челгьусив, или. 23СенкӀун беркайчир жанра, палтарличиб чархра имцӀали мягӀничерти сари. 24Пикридухъеная цӀудара къянбачила: илди я делгӀули ахӀен, я иршули ахӀен. Илдала я яхаби, я усурби агара, амма Аллагьли илди далхули сай. ХӀуша арцантачир сецад кьиматчертира![+] 25Яра хӀушазивадли цалра къайгъилизиикибсини ца сягӀяталра сунела гӀямру гӀеркъадиахъес вирару? 26Эгер хӀушани ил бегӀлара биштӀаси секӀалра барес хӀедирули диадалли, цархӀил секӀайчила къайгънадиркьес селис гӀягӀниси?

27Вавни секьяйда духъулил пикридухъеная: илди я дузули ахӀен, я душули ахӀен. Амма Ну хӀушази викӀулра, сунела чевяхӀдешлизив Сулайбанра валли илдазибадли цалраван вегӀируси ахӀенри. 28ИшбархӀи лебси, жягӀял печлизи лайбикӀуси, авлахъла кьар Аллагьли илкьяйда бегӀбирули виалли, Илини хӀуша гьатӀира ункъли дегӀхӀедирурав, камли дирханти[+]? 29Се букусира, се бужусира или, хӀуша умцӀмамцӀудая ва къайгъназимадиркудая, 30сенкӀун иш дунъяла халкьани илди лерилра даргес умцӀули саби. Илди хӀушаб гӀягӀнити диъниличила хӀушала Дудешли балуси саби. 31Биаллира, хӀуша Илала ПачяхӀдешлигӀир умцӀеная, илди секӀал хӀушаб гили дирар.

32УрухмакӀуд, камси хӀенкь! ХӀушала Дудешлис дигулиахъиб хӀушаб ПачяхӀдеш гес[+]. 33ХӀушала лебдеш бицили, садакьа биреная. ХӀевдути кисни тӀалабдиреная, чучи хъулки гъамиэс хӀейэсти ва имсли хӀедергести, зубрачир кахӀедурхути хазнурби цаладирхъеная[+]. 34СенкӀун хӀушала хазна лебихӀиб, хӀушала уркӀбира дирар.


Марти къаравашуначила айту-гъай

35[•]Мурталра хӀядурли диирая: палтарла чебкад ирира бигьи, чиргъмира адалкахъи, 36чула хужаим мекъличивад чарухъайчи хӀерти адамтиван. ВакӀили хужаимли кьутӀдяхъибхӀели, илдани бусягӀят унза абхьес бирар[+]. 37Чула хужаим чариубхӀели, бусхӀебусули баргибти къаравашуни талихӀчебти саби. ХӀушази хӀекьдеш бурулра, ил хужаимли къаравашливан ирира билгьа, кьумурличи илдира жибиру ва, гъамиубли, илдас къуллукъбиру. 38Чула хужаим мурт чариалра, дигалли байдуги, дигалли шаладиркухӀели виаб, хӀядурли тӀашли баргибти къаравашуни талихӀчебти саби. 39Багьирая, эгер се замана хъулки лявкьянал юртла вегӀли балуси виалри, ил хъули ухӀнавхъахъес хӀелти. 40ХӀушара хӀядурли диирая, сенкӀун чидил сягӀятлизив Инса Урши лявкьусил хӀебаладая.

41Петерли Илизи хьарбаиб:

– ХалавегӀил,[†] ХӀуни ил айту-гъай нушабцун бурибсив яра лебтасалра сабив?

42ХалавегӀилли илис жаваб бедиб:

– Заманаличиб беркала бедлугахъес, цархӀил къаравашунас юртла вегӀли халалли катурси, чидил хъалибег марсили ва духусили увулхъана? 43Илала хужаим чариубхӀели, илкьяйда бирули варгибси, къараваш талихӀчевси сай[+]. 44ХӀекьдеш бурулра хӀушази, хужаимли иличи сунела лебил лебдеш хъарбиру. 45Эгер ил къараваш: «Дила хужаим жявли-декӀар чархӀейрар», викӀули, цархӀилти къаравашуни итес, укес, ужес ва держлаирес кайалли,[+] 46сай хӀерли ахӀенси бархӀи, ва сунени хӀебалуси сягӀятличив, ил къаравашла хужаим лявкьян. Илини ил кӀибайиру ва марлиахӀентасгъуна кьисмат белгибиру.

47Сунела хужаимла ари балуси, хӀядурхӀейубси, яра хужаимлис дигуси хӀебарибси, къараваш левгӀев витили вирар. 48Сай витес лайикьси баркьуди хӀебагьурли барибси къараваш камли витили вирар. Сунес дахъал дедибсилизибад, тӀалабра халаси бирар. Сунечи халаси бирхауди бихьибсилизибад халати жавабкардешра тӀалабдиру.


БуртӀнила цӀа

49[•]Ну ванзаличи цӀа хес вакӀибсира ва ил гьанна пархбухъи дигулра! 50Ну гӀязабтази какӀили виэс гӀягӀнисира. Ил бетаайчи, Ну кьакьалира![+] 51Ну иш дунъяличи даршудеш хили вакӀибсира или гьанбиркулив? АхӀенра, Ну вакӀилра дунъяличи бутӀибдеш хили[+]. 52ИшхӀейчибад ца хъулибти шел бутӀили бирар: хӀябал кӀиличи ва кӀел хӀябличи къаршили бирар. 53Дудеш уршиличи къаршили вирар, урши – дудешличи. Неш рурсиличи къаршили рирар, рурси – нешличи. Хъубешнеш сунела уршила хьунуйчи къаршили рирар, уршила хьунул биалли – хъубешнешличи.

54[•]ГӀисани гӀурра халкьлизи иб:

– Магъриблизиб[†] дакӀубиубси гъагул чебаибхӀели, илмадан хӀуша дикӀулра: «Заб диру» ва, мар-марли, диру. 55Югла шайчибад дягӀ бухъунхӀели, хӀуша дикӀулра: «БуцӀарли бирар» ва илкьяйда бирар. 56КӀибяхӀянти! ХӀушани ванзала ва закла куцли се иргъахъулил балули, сен гьатӀи гьанна сегъуна замана сабаилил хӀебалулрая?

57ХӀекьдеш селизиб сабил сен хӀушала хӀушани белгибарес хӀедирутирая? 58ХӀу гӀяйиблаирусиличил хӀякимличи аркьухӀели, гьуйчив иличил маслигӀяткайэс къайгъибара. Ил хӀебарадли, хӀу илини судьячи аркури, судьяли туснакъла къуллукъчизи ведлугари, илини биалли туснакъла калтари[+]. 59ХӀези викӀулра, бегӀла гӀергъиси къарапулличи бикайчи хӀебедили, хӀу илавад дурахӀелхъад.

### 13


Аллагьличи чардухъеная, яра дубкӀудая

1Илзамана ГӀисачи бакӀиб ва галилеялантачила буриб. Кьурбан бирути галилеяланти Пилатли кабушиб ва илдала хӀи кьурбунтала хӀиличил гъудурдиахъуб[+]. 2ГӀисани илдас жаваблис иб:

– Итди галилеяланти лебилра цархӀилти галилеялантачиб имцӀякь бунагькарти сабхӀели ил биубси саби или, гьанбиркулив хӀушаб? 3Ну хӀушази викӀулра, ахӀен. Амма Аллагьличи чархӀедухъадалли, хӀушара итди кьяйда улхадая! 4Яра итди, Силуамла кӀялгӀя чучи кабикили, бебкӀибти вецӀнугехӀра адамличилара хӀуша Ерусалимла лебилра цархӀилти адамтачиб гӀяйибла бегӀти сабри дикӀулраяв[+]? 5АхӀен. Амма хӀушази викӀулра: Аллагьличи чархӀедухъадалли, хӀушара итди кьяйда улхадая!


ХӀебухъуси инжирличила айту-гъай

6ГӀур ГӀисани ишгъуна айту-гъай буриб:

– Ца адамли тӀутӀила анхълизи инжирла галга убатур. Гьачам ил ила вакӀиб ва цӀедеш даргес умцӀерухъун, амма хӀедаргиб[+]. 7ИлхӀели илини анхъчизи иб: «ХӀера, хӀябал дус иша вашулра, инжирла иш галгаличир цӀедеш даргес умцӀулра, амма илди агара. Бяхъили убаса. Мерра бурцахъули се бируси?»[+] 8Амма анхъчини иб: «Хужаим, ца гьатӀи дус батигу. Нуни галгала алавла буркъили, декра калкьас. 9Белики, цӀедеш гӀурдус дакӀес? ДакӀхӀедакӀалли, гӀур бяхъишину».


Къямаурси хьунул адам сут бархӀи арарарни

10Сут бархӀи ГӀисани ца синагуглизиб[†] руркъулри[+]. 11ХӀера, илар лерри вецӀнугехӀра дус гьунарагарбирахъуси жиндли руцибси хьунул адам: ил хӀекьли къямаурлири ва бекӀлил рархьриэс рирули ахӀенри. 12Ил чераили, ГӀисани Сунечи жирариб ва иб:

– Хьунул адам, хӀу хӀела изайзирад азадлири!

13ГӀисани иличи някъби чедуциб ва ил, рархькариубли, Аллагьлис дезарикӀесряхӀиб. 14Ил сут бархӀи сагърарни багьандан ГӀисачи гьимукӀибси синагугла халалли халкьлизи иб:

– ХӀянчи бирес чедаахъибти урегал бархӀи сари. Сагъдирахъес хӀуша сут бархӀи ахӀенти бурхӀназир дашеная[+].

15Амма ХалавегӀилли[†] илис жаваб бедиб:

– КӀибяхӀянти! ХӀушазивадли гьариллира сут бархӀи ахӀену гьатӀи, тӀенилизибад арзили, унц яра эмхӀе шинни бахес бикуси[+]? 16Гьанна вецӀнугехӀра дус илбисли ригьунси, Ибрагьимла[†] рурси[*] сарси иш, сут бархӀи арзес гӀягӀнили ахӀенрив?

17ГӀисала илди гъайли лебилра Илала къаршикарти урузбиахъуб, лебил халкь биалли Илини дирути гӀяламатла баркьудлумачи разилири.


Гьела кьякьличила ва хамирдайчила айту-гъай

18[•]ГӀур ГӀисани илдази иб:

– Аллагьла ПачяхӀдеш[†] селичи мешулив? Ил селичил цугбуцес вирара? 19Ил горчицала кьякьгъуна саби, сабира адамли касибси ва хъучи бегӀунси. Ил халабаиб, галгаван кабизур, хӀятта илала кьялубачир закла арцанта пукьни делшун[+].

20ГӀисани гӀурра иб:

– Аллагьла ПачяхӀдеш Нуни селичил цугбуциша? 21Ил, хьунул адамли касили, башни чебакӀахъес или, декьла хӀябал сяхӀлизи кабихьибси хамирдангъуна саби.


ГъярцӀа унза

22[•]Ерусалимлизи гьуни буцили, шагьуртазира шимазира виули, ГӀисани халкь руркъулри. 23Ца адамли Илизи хьарбаиб:

– ХалавегӀил, камтасцун берцес биркни марсив?

ГӀисани илизи иб:

24– Кьакьати унзаларад адацӀес къайгъибарая, сенкӀун бахъли абацӀес кьасбиру, амма хӀебирар. 25Хъа вегӀли айзурли унза гӀекӀалли, хӀуша дурар кавладая ва, унзализи кьутӀдикӀули, дикӀудая: «Хужаим, нушаб абхьагу!» Илини хӀушази иру: «Нуни хӀуша чинарадтирал хӀедаларая»[+]. 26ИлхӀели хӀуша Илизи дикӀудая: «Нуша ХӀечил дарх дукули ва дужули калунра ва ХӀуни нушала кьакьурбазиб руркъули калунри». 27Амма илини жаваб луга: «Нуни хӀуша чинарадтирал хӀедаларая. Гьарахъдикирая Набчирад, лерилра вай биранти!»

28ИлхӀели Аллагьла ПачяхӀдешлизиб хӀушани Ибрагьим, ГӀисакь, Якьуб ва лебилра идбагуни чебиидая. ХӀуша биалли иларад дугӀиура: илар бисара, цулбала кьяржарра дирар![+] 29Магъриблизибад[†] ва машрикьлизибад,[†] северлизибад ва юглизибад лябкьян ва Аллагьла ПачяхӀдешлизиб кьумур-алав кабирар[+]. 30Илкьяйда бегӀла гӀелабти цаибтили бирар, цаибтили сабти – бегӀла гӀергъитили[+].


ГӀиса Ерусалимличила шишимикӀули сай

31[•]Ца-чумал парисей бакӀили, ГӀисази иб:

– ХӀед ишадли арукьес гӀягӀнибиркур. Гьирадлис ХӀу кавшес дигули сай[+].

32ГӀисани илдази иб:

– Дукьеная, ит гурдази бурая: «ишбархӀира жягӀялра Нуни адамтазирад жиндри дурайис ва адамти сагъбирис, хӀябэсил бархӀи – Дила баркьуди таманбирис». 33Амма ишбархӀира, жягӀялра, гӀергъила бархӀира Наб Дила гьуни даимбарес гӀягӀнибиркур, сенкӀун идбаг Ерусалимла дурав алхес хӀейрар.

34Ерусалим, Ерусалим, идбагунира кабуршуси, хӀечи бархьибтира къаркъубаубурцуси! Арцай сунела жибхӀни дуклумау дурчуливан, хӀела дурхӀни бучес Ну чуйнара хьулухъунра, амма хӀуша кьабулхӀедикира![+] 35ХӀера, гьанна хӀушала юрт бацӀли балтули саби! Нуни хӀушази бурулра: «ХалавегӀилла уличил Лявкьуси баркатлаварибси сай!» – или, хӀушани хӀебурили лералли, Ну чехӀейура![+]

### 14


Сут бархӀи адамти сагъбирни

1Цагьачам сут бархӀи ГӀиса халалгъуна ца парисейличи хӀериукес вакӀиб. ГӀисани се бирул или илди къараулбилзулри[+]. 2ХӀера, ГӀисала гьалав шиндикили зягӀипси адам леври. 3Зегъачибачира[†] парисейтачира дугьайзурли, ГӀисани хьарбаиб:

– Сут бархӀи сагъбирес асубирусив[+]?

4Илди лехӀкахъиб. ГӀисани, зягӀипсиличи гачикили, ил сагъвариб ва ваткаиб. 5Илдази биалли иб:

– Нагагьладан, хӀушазивад чила-биалра урши яра унц сут бархӀи къуюла кабикалли, хӀушани илмадан ил дурахӀейсидав, гьатӀи[+]?

6Илдани ГӀисала ил суаллисра жаваб гес хӀебиуб.


ХӀурматла мерани чердикӀниличила

7ХӀурматла мерани даргес гӀяхӀли къайгъилизиб биъни чебаили, ГӀисани илдас айту-гъай буриб:[+]

8– Мекъличи живарибхӀели, хӀу хӀурматла мерличи камайруд, сенкӀун цархӀил, хӀечивра хӀурматчевси, адам живарили виэс асубирар[+]. 9ИлхӀели хӀура итра сунечи жидарибси хужаим хӀечи гъамирар ва иру: «ХӀела мер ишис бати». ХӀед биалли урезиличил бегӀла гӀелабси мерличи кайэс чевкъар. 10Амма хӀу живарибхӀели, арякьи, бегӀла гӀелабси мерличи кайи. ИлхӀели хӀу живарибси вакӀили, хӀези викӀар: «Юлдаш, хӀу иша, гӀяхӀси мерличи, кайи!» ИлхӀели лебилра гӀяхӀлала гьалаб хӀела хӀурмат ахъбирар. 11СенкӀун, сунени сай чевяхӀируси, увяхӀварили вирар, сунени сай увяхӀируси, чевяхӀварили вирар[+].

12Сай живарибси парисейлизи ГӀисани иб:

– ХӀеридука яра дугидука барибхӀели, я юлдашуни, я узби, я тухумти, я давлачебти унруби жимабирид, илдази хӀу живарахъили, барсур ламус чебхӀехъахъес багьандан. 13СяхӀбатла хурег барибхӀели, мискинтира, чулахъунира, балкӀабира, сукъуртира жибирен. 14ИлхӀели хӀу талихӀчевли виэс вируд: сенкӀун илдани хӀела ламус чебахъес хӀебирар ва, илбагьандан гӀябидуни[†] мицӀирбиубхӀели, хӀедра шабагъат биур.

15[•]Илди гъай дакьили, гӀяхӀлазивад цали ГӀисази иб:

– ТалихӀчевси сай Аллагьла ПачяхӀдешлизив[†] сунес укесра, ужесра кьадарбиубси адам![+]


СяхӀбатличи жибарибтачила айту-гъай

16ГӀисани биалли илизи иб:

– Ца адамли халаси сяхӀбат бариб ва бахъал гӀяхӀли жибариб. 17СяхӀбатла замана баибхӀели, сунела къараваш вархьиб жибарибтази бурахъес: «Гьар секӀал хӀядурлину, даширая». 18Жибирути цалис гӀергъи ца чердерхира бикӀескабииб. Цаибилли иб: «Нуни хъу асилра, ил чебаэс укьес гӀягӀнили саби. Чевверхи набчивад». 19КӀиибилли иб: «Нуни шудехӀ унци асили, илди халдарес гӀягӀнили сари. Чевверхи набчивад». 20ХӀябэсиллира иб: «Ну хъайчикайилра, вакӀес хӀейрус».

21Къаравашли, чариубли вакӀили, иличила хужаимлизи буриб. ГӀясииубси хужаимли илхӀели сунела къаравашлизи иб: «Къалабали шагьарлизи укьен, лерилра гьундурикад ва кьакьурбикад алавиубли, лебил мискинтира, чулахъунира, сукъуртира, гӀяргабира бучили, иша ка». 22Къаравашли илизи иб: «Хужаим, хӀуни хъарбарибси нуни барира, амма акьути мерани гӀурра лерал». 23ИлхӀели хужаимли къаравашлизи иб: «Гьундурикад ва хӀярурбикад укьенну, лебилра къаршибикибти сяхӀбатличи бакӀахъес гӀяхӀил тиладибара. Наб гӀяхӀлани хъали бицӀахъес дигулра». 24ХӀушази бурулра: жибарили хӀебакӀибтазивад чилра дила сяхӀбатличив хӀевкан!


ГӀисас гӀелавад аркьнила багьа

25[•]ГӀисачил барх башути бахъал адамти лебри. Илдачи ласяхъили, Илини иб:

26– Набчи вакӀибси, Дила мутагӀялимли виэс хӀейрар, эгер сунела дудешра, нешра, хьунулра, дурхӀнира, узбира, рузбира, сунела гӀямрура далли хӀейгидарили хӀейалли[+]. 27Сунела къанчтӀал[†] хӀебихули, Наб гӀелавад вашуси, илра Дила мутагӀялимли виэс хӀейрар[+].

28Биаб гьатӀи, хӀушазивад чили-биалра, кӀялгӀя белшес кьасбарили сай. Гьаланачи, кайили, ил тӀашбатес гӀягӀнити харжани хӀедуйгӀув гьатӀи? Белшес арц диурал багьес багьандан? 29Эгер илини, хьулчи кабихьили, кӀялгӀя таманбарес хӀейалли, ил чебиути лебилра иличи дукаркӀар 30ва бикӀар: «Ит адам лушес вехӀихьиб, таманбарес хӀейуб!» 31Яра, биаб, ца пачали цархӀил пачачи къаршили дяви бехӀбихьес кьасбарили сай. Гьаланачи ил, кайили, пикрихӀелхъану гьатӀи: сунела лебси вецӀал азирла гӀяскарличил, гъал азирла гӀяскарличил сунечи чевхъунси, пача тӀашаэс вирарал? 32Рахли хӀейралли, къаршикар гьарахъли левалли, даршудеш тиладибарахъес вакилти[†] бурхьу. 33Илкьяйда хӀушазивад гьарилра, суненира лебилра лебдеш батес хӀейруси, Дила мутагӀялимли виэс хӀейрар.

34Зе – гӀяхӀти секӀал сари, амма зела тӀем бетахъалли, сели бирара илди гӀурра зукьити детаахъес[+]? 35Илди я ванзаличи, я декла бекӀализи какьес багалахӀедирар, касили лайдакӀалли ахӀенси! Бакьес лихӀби лерсини бакьаб![+]

### 15


Бетахъибси мазачила айту-гъай

1[•]ГӀисачи лехӀбизес лебилра хӀекь бурчанти[†] ва бунагькарти башулри. 2Парисейтира[†] табтарчибира[†] жункъурбикӀулри:

– Итини бунагькарти кьабулбирули, илдачил варх укесра кайрули сай![+]

3ИлхӀели ГӀисани илдас ишгъуна айту-гъай буриб:

4– Масала, даршал маза лерси хӀушазивадли цала, ца маза бетахъили саби. Ил, калунти урчӀемцӀануурчӀемра мазара бацӀавлахъличир датурли, илигӀив умцӀес архӀякьяну гьатӀи? 5БаргибхӀели, разииубли, ил сунела хъуцӀрумачи гӀелакахъили, 6хъайгӀи вакӀили, юлдашунира, унрубира бучили, илдази хӀебурув: «Бетахъибси дила маза баргирану, набчил дарх хӀушара разидиирая!» 7ХӀушази викӀулра, илкьяйда зубрачибра, Аллагьличи чарбухъес гӀягӀнили ахӀенти урчӀемцӀануурчӀемра гӀябидличиван[†] ахӀи, Аллагьличи чарухъунси ца бунагькарличи имцӀали харидеш бирар[+].


Бетахъибси гӀяббасиличила айту-гъай

8Яра, сунела вецӀал гӀяббаси лерси хьунул адамла, ца бетахъалли, алкахъи чирагъра, хъалира, лерил гӀямзурбира душкили, ил баргес хӀемцӀару, гьатӀи? 9Ил баргибхӀели, сунела балликьянабира унраличибти хьунул адамтира цалабяхъили, илдази хӀебурув: «Бетахъибси гӀяббаси нуни баргилрану, набчил дарх разидиирая». 10Ну хӀушази ишкьяйда викӀулра, Аллагьличи чарухъунси ца бунагькарличира Аллагьла малаикуна илгъуна разидеш биру.


ЧеввалкӀунси уршиличила айту-гъай

11ГӀисани, гъай даимдарили, иб:

– Ца адамла кӀел урши лебри. 12Дудешлизи виштӀалли иб: «Дудеш, букьурла масла наб сабиркуси пай биха». Илини лебдеш кӀелра уршилис бутӀиб. 13Ца-кӀел бархӀила гӀергъи виштӀал урши, сунела лебси секӀал бучили, гьарахъ улкализи арякьун. Илав саяхъ гӀямрулизиахъили, лебилра лебдеш харжбариб. 14Илини гьар секӀал харждарибхӀели, ил улкализир цӀакьти гаши дехӀдихьили, ил агри-гашилизиикиб. 15ИлхӀели ил илав хӀерируси минала ца адамличи узес арякьун. Илини ил сунела цурми дихӀяхъес авлахъличи вархьиб. 16Ил илцадра гушлири, хӀятта, цурмани дугути, хъарала кьяртӀани деркес разилири, амма илдира илис дедлугули ахӀенри. 17Аргъайчи вакӀили, илини иб: «Дила дудешличиб багьалис бузути бахъал хӀянчизартас, белкъра белкъи имцӀара бухъари, беркала камхӀебири, ну биалли ишав гаша убкӀулра. 18Арякьи, дудешлизи бурис: „Ну зубралара хӀелара гьалав бунагькар сайра. 19ХӀела урши сайра викӀес ну лайикьли ахӀенрану, хӀела багьалис узуси хӀянчизаралра вараба“». 20Илмадан ил сунела дудешличи арякьун.

Ил гьарахъли левалли чеили, дудешла дебали уркӀецӀидухъун ва, дуцӀли ветаили, хъябруцикили, уршиличи байикун. 21Уршили илизи иб: «Дудеш! Ну зубралара хӀелара гьалав бунагькар сайра. ХӀела урши сайра викӀес ну лайикьли ахӀенра». 22Амма дудешли сунела къаравашунази иб: «Къалабали дукьенаяну, дегӀлара гӀяхӀти палтар хили, илизи чегьахъая. Илала тӀуйчи нугьру-тӀулекара баршая, дабрира чегьая. 23Кили, цӀерхьси кьарганра белгьеная; кадиили, шадлихъ бирехӀе. 24СенкӀун дила иш урши вебкӀилри – мицӀириуб, ветахъилри – дакӀуиуб». Илдани шадлихъ бариб.

25Халал урши илзамана авлахъличив сайри. ХъайгӀи чарирухӀели, илини далай-делхъла агурби дакьиб. 26Живарили, чула къаравашуназивад цализи, хьарбаиб: «Се бетаурлив?» 27Илини иб: «ХӀела узи чарухъун. Ил ара-сагъли чарухъни багьандан, хӀела дудешли цӀерхьси кьарган белгьахъун». 28Халал урши гьимукӀиб ва хъайгӀира валли ахӀецӀеслибариб. Дуравхъунси дудешли илизи хъайгӀи ацӀахъес тиладибариб. 29Амма илини дудешлис жаваб бедиб: «Ну хӀед лагъван узули, чум дус ардякьи диалра, нуни хӀед ца гъайалра гӀелабяхӀ чархӀебатурра. Амма юлдашуначил барх шадлихъ барахъес хӀуни наб ца гидилра хӀегири. 30ХӀела мас къехӀба хьунрачил бергунси, хӀела ит урши вакӀибхӀели, цӀерхьси кьарган илис белгьахъунри!»[+] 31Дудешли илизи иб: «Дила урши! ХӀу мурталра набчил варх сайри, дила лебдешра хӀела саби. 32Нуша шаддиэс ва харидиэс гӀягӀнитира, сенкӀун хӀела узи вебкӀилри – мицӀириуб, ветахъилри – дакӀуиуб».

### 16


ХӀялалдешагар хъалибегличила айту-гъай

1ГӀисани сунела мутагӀялимтази иб:

– Ца давлачевси адамла хъалибег хужаимла лебдеш пулкӀуцӀбирнилизив гӀяйиблаварили сай. 2Хужаимли ил сунечи тӀалабвариб ва иб: «ХӀечила набзи дурути се сари? ХӀуни секьяйда хъайс бекӀдешдаририл бура, сенкӀун гӀур хӀуни хъали бузахъес хӀейруд».

3Хъалибег пикриухъун: «Се бируси нуни гьанна? Хужаимли дила къуллукъ кебисули сай. Ванза укъес хӀейрулра, садакьалигӀив вашес урузкӀулра. 4Амма нуни баласра, дила къуллукъ кебасибхӀели, ну чучи арукахъести баргес се барес хӀяжатсил». 5ГӀур илини, хужаимлис чеблалиубти адамти, цалис гӀергъи ца жибиресвяхӀиб. Цаибиллизи хьарбаиб: «ХӀечиб дила хужаимла сецад чебла леба?» 6Илини жаваб чарбатур: «Зайтун[†] гӀявадешла даршал чармала». Хъалибегли илизи иб: «Ма, хӀела чеблала кагъар, къалабали кайили, „ШуцӀали“ – или, белкӀен». 7ГӀур цархӀиллизира хьарбаиб: «ХӀечиб сецад чебла леба?» Илини иб: «АнкӀила даршал гавлаг». Илизира иб: «Ма, иш чеблала кагъар, „ГехӀцӀали“ – или, белкӀен».

8Хужаимли, илала духудеш багьандан, сунела хӀялалагар хъалибег гапвариб. Марлира, иш дунъяла дурхӀни сабигъунтачилти чула баркьудлумазиб шалала дурхӀначиб имцӀали духути саби[+]. 9Нуни хӀушази бурулра: иш хӀялалагар дунъяла давла пайдалабарили, хӀушаб гьалмагъуни бургеная, ил давла каберхурхӀели, абадла хъулрази хьурадарахъес багьандан. 10Камси секӀайзив хӀялалси, ил халасилизивра хӀялалли вирар. Камсилизив хӀялалагарси халасилизивра хӀялалли хӀейрар[+]. 11Эгер хӀуша дунъяла давлала черкад хӀялалагартили диубхӀели, хӀекьси хӀушачи чили хъарбиру[+]? 12Нагагьладан цархӀилла масличил хӀуша хӀялалагартили диубхӀели, хӀуша дегӀси мас хӀушачи чили хъарбирув?

13Цалра къараваш кӀел хужаимлис къараваш виэс хӀейрар: ил цаличи гьимичевли вирар, цархӀил – дигахъу; цалис марли вирар, цархӀил биалли мучлахӀейру. ХӀушанира цагьакӀли кӀилис – Аллагьлисра давлалисра къуллукъбирес хӀедирудая![+]

14[•]ГӀисала илди гъай дакьили, арц дигути парисейти,[†] Иличиб дукарбяхӀиб. 15ГӀисани илдази иб:

– Халкьла гьалар хӀуша гӀябидуниван[†] чедиахъес дирули хьалли, Аллагьли хӀушала уркӀбала хӀял бала. Адамта кьиматлабируси секӀал Аллагьла хӀулбас – ил нажасдеш саби[+].

16ЯхӀъяс гьалабра Зегъала[†] ва идбагунала замана лебсири. Гьанна биалли Аллагьла ПачяхӀдешличила[†] ГӀяхӀхабар балахъули саби ва гьарилли ила ацӀес къайгъибирули сай[+]. 17Мусни-зубри детахъалра, Зегъала ца къелалра бетхӀейхъур[+].

18Сунела хьунул рархьратурли, цархӀил карируси – ил зина биран сай. Муруйзирад декӀаррикибсиличи хъайчикайибси илра хиянатиран сай[+].


Давлачевличила ва мискин Лазарличила айту-гъай

19Муртрил давлачев адам леври. Илини бегӀлара дурхъати ва жагати палтарра челгьулри, ва гьар бархӀи пергер шадлихъуназиб буркӀулри. 20Илала къапула гьалав кайхьи, Лазар бикӀуси ца пакьир леври. Ил левилра дяхъи-хъасли уцилри. 21Давлачерла кьумурларад кадиркути берка гӀеладухълумачира ил разилири. Гъамдиубли, хурани илала дяхъурби ижулри. 22ГӀурхӀели ил мискин вебкӀиб. Малаикунани ил Ибрагьимла[†] шайу арухиб. Давлала вегӀра вебкӀиб, илра хӀяриихьиб[+]. 23Жагьаннаблизив,[†] цӀакьти гӀязабтазивси илини чедибяхӀ хӀеръибхӀели, гьарахъихӀиб Ибрагьимра илала мякьлав Лазарра чебаиб[+]. 24Илини жииб: «Дила дудеш, Ибрагьим, уркӀецӀибарану, набчи Лазар вархьа, шинкӀаси тӀуйчил дила лезми бяргӀяхъес, сенкӀун иш цӀализив ну кахси гӀязаблизивра!»[+] 25Амма Ибрагьимли илизи иб: «ХӀуни, дила урши, гьандикахъа гьари, хӀела гӀямрулизир хӀуни гӀяхӀдешуницун касири, Лазарли биалли – вайдешуни. Гьанна иш ишав гӀяхӀличи катурли сай, хӀу – гӀязабтазив сайри. 26Илала дурабад, хӀушалара нушалара ургаб зурбаси кьавкьав леб, илбагьандан ишавад чис-биалра хӀушачи ветахъикес дигаллира, ил барес вирхӀейри, илкьяйда илавад ишара чилра савхъес хӀейрар». 27ИлхӀели давлала вегӀли иб: «ХӀебиалли, дудеш, хӀези тилади саби, хӀуни Лазар дила дудешличи хъайгӀи вархьа. 28Итаб дила шел узи теб, илди иш гӀязабтала мерличи хӀебикахъес бураб». 29Ибрагьимли илизи иб: «Итдала Мусара[†] цархӀилти идбагунира тебтину, илдани чузи дурутачи лехӀбилзаб»[+]. 30Давлала вегӀли илизи иб: «Юх, дудеш Ибрагьим, бебкӀибтазивад ца чи-биалра укьялри, илди Аллагьличи чарбулхъи». 31Ибрагьимли иб: «Эгер Мусачи ва идбагуначи итди лехӀхӀебилзули биалли, бебкӀибихӀибад мицӀирбиубтачира бирххӀерар»[+].

### 17


ГӀисани хасарбалтниличи, бирхниличи ва жавабкардешличи руркъули сай

1[•]ГӀисани Сунела мутагӀялимтази иб:

– Бунагьлис багьана мурталра бирар, амма адамтала бунагьунас багьана акӀахъубси адамлис – балагь[+]. 2Эгер илди биштӀалти адамтазивад цалисалра бунагьлис багьана акӀахъалли, илгъуна адамлис, хъябличи шинкьала урхамра чекахъили, урхьнази лайвакӀни гьалаб сабри[+]. 3Илбагьандан хӀушачи чехӀерудибиреная! Эгер, хӀела узили бунагь баралли, илизи уркъубяхъя, мукӀурвакӀалли, чевверхи[+]. 4Илини хӀечи къаршили ца бархӀили верхӀна бунагь баралра, гӀур верхӀна хӀечи вакӀили, «чевверхи» или, мукӀурвакӀалли, иличивад чевверхи[+].

5ХалавегӀиллизи[†] вакилтани[†] иб:

– Нушала дирхни имцӀабиахъа![+]

6ХалавегӀилли илдази иб:

– Эгер хӀушазиб горчицала кьякьцадалра дирхни леббиалли, хӀушани ит тутла галгализи эс дирудая: «хӀячми айтӀен ва урхьулизи убати», ил хӀушачи лехӀихъур[+].

7Биаб, хӀушала хъу балцуси яра дуки вашуси ца къараваш левли сай. Хъучивад чариубхӀели, хӀуни илизи ириду: «АцӀину, кьумурла мякьла кайи!» 8ХӀуни илкьяйда хӀейридну, гьаланачи илизи ирид: «Наб дугикун хӀядурбара, гӀур ири бигьи, ну укули ва ужули левалли, наб къуллукъбара, гӀур хӀура укен ва ужен». 9Сунечи хъарси барибси къаравашлис баркаллаикӀару? 10Илкьяйда хӀушара: хӀушачи хъарти дарибхӀели, дикӀеная: «Нуша селра ахӀенти къаравашуни сарра. Лерилра нушани дарибти, нушачи хъарти секӀал сарри».


ГӀисани сисела изайзибти вецӀал адам сагъбирули сай

11ГӀиса, Самарияла ва Галилеяла ургабси дазукад ватихьили, Ерусалимлизи вяхӀиуб. 12Ца шилизи ухӀнаулхъухӀели, Илис сисела изай буцибти вецӀал адам къаршибикиб. Гьарахъ-гьарахъли тӀашбизурли,[+] 13илди ахъли тиладибухъун:

– ГӀиса, НасихӀятчи, нушачи уркӀецӀибара!

14Илди чебаили, ГӀисани иб:

– Дукьеная ва кашишунази[†] чедаахъирая.

Гьуникад аркьуйхӀиб илди умубиуб[+]. 15Илдазивад ца, сай сагъкайъни чебаили, ахъси тӀамаличил Аллагь чевяхӀирули, гӀелавяхӀ чариуб, 16ГӀисала кьяшмала гьала кайкиб, Илис шукруикӀесвяхӀиб. Ил самариялан сайри[+].

17ГӀисани илизи иб:

– Умубиубти вецӀал ахӀенрив, гьатӀи? ЦархӀилти урчӀемал чинаба? 18Аллагь чевяхӀварес иш ца дураванзалан ахӀи, цархӀил чилра хӀекӀибу?

19ГӀисани илизи иб:

– Айзину, укьен. ХӀу вирхнили верцахъири[+].


«Аллагьла ПачяхӀдеш мурт лябкьусив?»

20[•]Парисейтани цагьачам ГӀисази, Аллагьла ПачяхӀдеш[†] мурт лябкьусив или, хьарбаиб. Илини иб:

– Аллагьла ПачяхӀдеш хӀулбани чебаэсли лябкьуси ахӀен[+]. 21Я чилилра хӀейру: «ХӀера, ишаб Аллагьла ПачяхӀдеш!» яра «ХӀера, итаб!» СенкӀун Аллагьла ПачяхӀдеш хӀушала ургаб саби.

22Сунела мутагӀялимтази биалли ГӀисани иб:

– Инса Урши хӀушани чейуси ца бархӀилра дигуси замана лябкьян, амма чехӀебиидая[+]. 23ХӀушази адамти бикӀар: «ХӀера, итав!» яра «ХӀера, ишав!». Амма хӀуша хӀерэс мякьядая ва умцӀес дуцӀмадикӀудая[+]. 24СенкӀун, пархбухъи, ца дублабад цархӀил дубла бикайчи, лямцӀли зак сен шалабирулил, илкьяйда вирар, Сай лявкьуси бархӀи, Инса Уршира! 25Амма Илис гьаланачи дахъал гӀязабтира, гьаннала наслула адамтани Сай кьабулхӀернира дяхӀяэс чевкъар[+]. 26НухӀла замана диубти Инса Уршила заманара дирар. 27НухӀ гамиличи ацӀибси бархӀи сабаэс гьалабра адамти букутири, бужутири, хъайчикабирутири, шери башутири. ГӀур шин чедидерхурли, лебилра къирбариб.

28Лутла заманара тяп илкьяйда биубси саби: адамти букулира, бужулира, дирцу-исулира, делгӀулира, лушулира калунти саби. 29Амма Садумлизивад Лут дуравхъунси бархӀи, зубразирад цӀала ва алтӀла заб дарили, илди лебилра къирбариб. 30Илгъуна секӀал бетарар Инса Урши дакӀуиубси бархӀира! 31Ил бархӀи хъалчличив къаршиикибси ва сунела ваяхӀ хъулир калунси адам, илди касес кадмацӀаб! Хъучив къаршиикибси адамра илкьяйда чармайаб[+]. 32Лутла хьунуйчилара хъуммартидая! 33Сунела жан дерцахъес къайгъилизивси, ил сунела жайзивад улхъан, илдазивад ухъунсини – илди калахъа[+]. 34ХӀушази викӀулра, илдуги ца тахличиб кӀел бирар: ца арку, цархӀил валта; 35-36ца шинкьалаб ризкьи лукьути кӀел хьунул адам бирар. Ца арку, цархӀил ралта.

37– ХалавегӀил, чинаб? – хьарбаиб Илизи мутагӀялимтани.

ГӀисани жаваб бедиб:

– Жаназа лебси мерличи къаллиргъанти цалакадиркур.

### 18


Сунела бетурхахъуси гамъачила айту-гъай

1Саби мурталра Аллагьлис булгес ва бекӀлил умутагархӀебирес гӀягӀнили биъни аргъахъес багьандан, ГӀисани мутагӀялимтази ишгъуна айту-гъай буриб:[+]

2– Ца шагьарлизив я АллагьлигӀив уруххӀекӀуси, я адамтазивад урузхӀекӀуси судья леври. 3Ил шагьарлизир ца гамъара лерри, сарира, ил судьячи мурталра рашули, илизи тиладирикӀуси: «Ну шикаятчизи ратахъаба». 4ГӀяхӀцадхӀи кьабулхӀеркули кали, судьяни пикрибариб: «Ну я АллагьлигӀив уруххӀекӀуси, я халкьлизивад урузхӀекӀуси виасра, 5ит хьунул адам наб ретӀили сари. Гьари, набчи гӀур хӀерашахъес ва инжитхӀейэс багьандан, итала гӀярза бекӀбирис».

6ХалавегӀилли[†] иб:

– Ил хӀялалдешагар судья сейкӀулил хӀушани бикьулраяв? 7Марлира, Сунени чеббикӀибти ва дугелира хӀерелира Сунези ахъли жибикӀути адамти Аллагьли хӀебалтахъав? Илини илдас кумек кьанбирахъув гьатӀи[+]? 8Нуни хӀушази бурулра, Илини илди итмаданал балтахъа. Амма Инса Урши вакӀибхӀели, ванзаличиб бирхни баргесара?


Парисейла ва хӀекь бурчанна балга

9Чули саби бунагьагартази халбирутас ва лебилра цархӀилти убяхӀбирутас ГӀисани ишгъуна айту-гъай буриб:[+]

10– Балга барес Аллагьла хъули кӀел адам бакӀиб: ца – парисей, цархӀил – хӀекь бурчан[+]. 11Парисей, тӀашкайзурли, сунези сай улгесвяхӀиб: «Я дила Аллагь! ЦархӀилти адамтачи: гъарачибачи, къалптачи, къехӀбадешлизи ахъибтачи, ит хӀекь бурчайчира валли ну мешули хӀейънилис шукру биаб ХӀечи[+]. 12Ну жумягӀли кӀина дубурцулра, нуни тӀалаббарибсилизибад закат бедлугулра»[+]. 13Тяйдили кайзурси хӀекь бурчанни биалли закибяхӀ хӀерэсалра хӀейрулри. Сунела михъирлизи вирхъули, ил викӀулри: «Я Аллагь, уркӀецӀибара бунагькарси набчи!»[+] 14Нуни хӀушази бурулра, парисей ахӀи, Аллагьли марварили, ил адам сунела хъайгӀи арякьун. СенкӀун сунени сай халаиран, ил увяхӀварили вирар, сунени сай увяхӀируси чевяхӀварили вирар[+].


«ДурхӀни Набчи бакӀахъес батирая»

15[•]ГӀисачи хӀехартира балли бихулри, илдачи гачикахъес. МутагӀялимти биалли илди адамтас биргулри. 16МутагӀялимти Сунечи жибарили, ГӀисани иб:

– ДурхӀни Набчи бакӀахъес батирая, илдас диргаламадулхъадая. Аллагьла ПачяхӀдеш[†] илдигъунтала саби. 17ХӀекьдеш бурулра хӀушази, дурхӀяливан Аллагьла ПачяхӀдеш кьабулхӀебарибси, илизи ахӀейцӀур[+].


Давлачевличил ГӀисала гъай

18[•]Ца хӀякимли ГӀисази хьарбаиб:

– ГӀяхӀси мугӀяллим, даимти гӀямру букьурдиахъес се баришал бурагу[+]?

19ГӀисани илизи иб:

– ХӀу Набзи гӀяхӀси сен викӀусири? Ца Аллагь ахӀенси, чилра гӀяхӀси левси ахӀен. 20Илала хъарбаркьуни хӀунира далулри: «Зина мабирид, камаршид, хъулкидеш мадирид, къянати бикьридеш мадирид, хӀела неш-дудешла хӀурмат бирен».

21Илини жаваб бедиб:

– Нуни илди жагьхӀейчирад дузахъулра. 22Ил бакьили, ГӀисани илизи иб:

– ХӀела ца гьатӀи камси леб: лебилра лебсигъуна секӀал бица ва арц мискинтас дутӀа. ИлхӀели зубрачибра хӀела давла бирар. Илала гӀергъи хӀу вакӀи, ва Наб гӀелавад вашен[+].

23Амма, илди гъай дакьили, хӀяким левгӀев пашманиуб, сенкӀун ил халаси давлала вегӀ адам сайри.

24Ил марайиъни чебаили, ГӀисани иб:

– Давлала бегӀтас Аллагьла ПачяхӀдешлизи абацӀес сецад къияннил! 25Давлачевсилис Аллагьла ПачяхӀдешлизи ацӀесичиб, валрилис буребала тӀярхъилабад бетацӀес гьамадли саби.

26Ил бакьибтани ГӀисази хьарбаиб:

– Чи верцес вируси гьатӀи?

27ГӀисани биалли, иб:

– Адамтас ахърихӀебикӀуси Аллагьли барес вирар[+].

28Петерли Илизи иб:

– ХӀера, лебси бархькабатурли, нуша ХӀед гӀеларад дакӀира[+].

29ГӀисани илдази иб:

– ХӀекьдеш бурулра хӀушази, Аллагьла ПачяхӀдеш багьандан хъалира, хьунулра, узбира, бегӀтира, дурхӀнира бархьбатурси гьарилли,[+] 30ишди гӀямрулизир гӀяхӀцадла имцӀали кайсу, челябкьлализир биалли – даимти гӀямру.


Сунела бебкӀаличила ГӀисани хӀяйнайс гьалахили бурни

31[•]Сунела вецӀнукӀира мутагӀялим ГӀисани шайчи арбукиб ва илдази иб:

– ХӀера, гьанна нуша Ерусалимлизи аркьулра. Инса Уршиличила идбагуна делкӀунти лерилра илар детурхар. 32Илав Ил урхӀла адамтази ведлуга, илдани Иличир къугъни диру, Ил валтӀа, Иличи тубикӀар, 33гӀярчумагуна бирхъур ва гӀур каршу. ХӀябэсил бархӀи Ил мицӀирирар[+].

34МутагӀялимтани илди гъайлизибад селра хӀергъиб. Илини дурибти илдас дигӀяннири ва ГӀиса селичила гъайикӀулил илди шакбикӀули ахӀенри[+].


Сукъур сагъварни

35[•]ГӀиса Ерихуннизи гъамиубхӀели, гьунила дубла кайили, садакьа тиладибируси ца сукъур адам леври. 36Учибикибти адамти мякьлабад аркьниличила бакьили, илини хьарбаиб, се бетаурлив или.

37– Назаретлан ГӀиса лявкьули сай, – иб илизи. 38ИлхӀели сукъурли ахъли вявъиб:

– ГӀиса, Даудла[†] урши, уркӀецӀибара набчи![+]

39Гьалаб башути адамтани илизи лехӀахъахъес бурулри, амма сукъур гьатӀира ахъли вявикӀулри:

– Даудла Урши! Набчи уркӀецӀибара!

40ГӀиса тӀашизур ва сукъур сунечи кахъес хъарбариб. Ил гъамиубхӀели, ГӀисани илизи хьарбаиб:

41– ХӀед Нуни се барили дигулри?

– ХалавегӀил, чедианиэс дигулра! – жаваб бедиб сукъурли.

42ГӀисани иб:

– ХӀу чедианируд! ХӀела вирхнили хӀу верцахъири[+].

43Сукъур илмадан чедианиуб ва, Аллагь чевяхӀирули, ГӀисас гӀелавад арякьун. Ил чебаили, лебилра халкь Аллагьлис дезабикӀулри.

### 19


ХӀекь бурчан Заккайла берцуди

1ГӀиса, Ерихуннизи ухӀнаухъи, шагьаркад аркьулри. 2Ил шагьарлизив хӀекь бурчантала бекӀ сайси, Заккай бикӀуси давлачев адам леври. 3Илис ГӀиса чеэс ва сегъуна саял багьес дигулри, амма халкьла бахъдешли ва сай алаша сайли, Ил чеэс хӀейуб. 4ИлхӀели Заккай дуцӀли гьалаухъун ва ГӀиса чеэс багьандан, Ил арукьес гӀягӀниси мерличиб бакӀибси, инжирла галгаличи ацӀиб. 5Ил мерличи саили, лагбяхӀра хӀеръили, ГӀисани иб:

– Заккай! Гьари, къалабали кацӀи! Ну ишбархӀи хӀела хъулив виэс гӀягӀнисира.

6Къалабали кацӀили, Заккайли харидешличил ГӀиса хьуравариб. 7Ил чебаили, лебилра цализи ца хъутурбикӀутири:

– ХӀера, итгъуна бунагькар адамличи хьуракайубгу?![+]

8Заккай айзур ва ХалавегӀиллизи[†] иб:

– ХалавегӀил! Дила байхъала лебдеш нуни мискинтас бедлугас. Нуни чизибад-биалра имцӀали сасили виасли, илис авнали имцӀали чарбирис[+].

9ГӀисани Заккайлизи иб:

– ИшбархӀи иш юртлизи берцуди бакӀили саби, сенкӀун ишра Ибрагьимла[†] урши сайхӀели[+]. 10Бетахъибси баргес ва берцахъес сайгу Инса Урши вакӀибси.


Хъардарибти арцличила айту-гъай

11[•]Ил секӀайчи лехӀахъибтази ГӀисани бурибсиличи айту-гъай имцӀабариб. СенкӀун илди Ерусалимличи гъамлири ва адамтас, Аллагьла ПачяхӀдеш[†] бусагӀят дакӀубирар или, гьанбиркулри[+]. 12ГӀисани иб:

– Ца талхъунтала насаблизивадси адам гьарахъси улкализи аркьулри, илаб пачадешла ари касили, гӀелавяхӀ вакӀес. 13Гьаланачи сунела вецӀал къараваш жибарили, илдази илини арцла вецӀал умцла[*] дедиб ва буриб: «Ну чариайчи илди дузахъеная». 14Амма сунела улкала халкь иличи гьимилири ва илис гӀелабад вакилти[†] бархьиб, илаб бурахъес: «Нушаб илини пачадеш дирули дигули ахӀенра»[+].

15ГӀурхӀели, пачадешра дикахъили, ил сеннира чариуб. Сецадла хайри барибал хьарбаэс багьандан, чузи арц дедибти къаравашуни тӀалаббарахъес хъарбариб. 16ВакӀили, цаибилли иб: «Хужаим! ХӀела арцла ца умцлали вецӀал умцлала хайри гиб». 17Илини ил гапвариб: «ГӀяхӀна, хӀу гӀяхӀси къараваш сайри. БиштӀасилизив марли кални багьандан, хӀези бекӀдеш дирахъес вецӀал шагьар лугулра»[+]. 18ВакӀили, кӀиэсилли иб: «Хужаим, хӀела ца умцлали шел умцлала хайри гиб». 19Пачани илизира иб: «ХӀезира бекӀдеш дирахъес шел шагьар лугулра». 20ХӀябэсиллира вакӀили, иб: «ХӀера, дила хужаим, хӀела иш умцла. Нуни ил, явлухъла бухӀна бигьи, бихӀира. 21Ну хӀегӀив урухиубра, сенкӀун хӀу кьяркьси, кахӀебихьибси кайсуси, хӀебегӀунси иршуси сайхӀели». 22Пачани илизи иб: «ХӀу вайси къараваш сайри! Нуни хӀу хӀела гъайличивли вайулаирури! Ну кьяркьси сайнира, кахӀебихьибси кайсан виънира, хӀедегӀунти иршан виънира хӀуни балухӀели, 23дила арц сен дузахъес хӀедедири? Ну чарухъунхӀели, илди хайриличил кайсира». 24Илини сунела адамтази иб: «Итизибад ит умцла кебасая ва сунела вецӀал лерсилизи бедая». 25Илизи иб: «Хужаим! ИталакӀун вецӀал умцла тер!» 26Илини иб: «Нуни хӀушази бурулра, лебсилис гьатӀира бедили бирар, сунела агарсилизибад лебсира кебасили бирар[+]. 27Нуни чус пачадеш дирниличи къаршити дила душманти биалли, иша кили, дила гьалаб кабушая»[+].


Ерусалимлизи бухӀнабухъни

28[•]Ил айту-гъай бурили гӀергъи, ГӀисани Ерусалимлизи Сунела архӀя даимбариб. 29Зайтун[†] дубурла хьарличирти БетӀпаги ва Бетания шимачи гъамирухӀели, ГӀисани Сунела кӀел мутагӀялим ила бархьиб[+] 30ва илдази иб:

– Ит бяхӀчиси шилизи дукьеная. Шилизи духӀнадухъунхӀели, хӀушани сунечи адам бекӀлил мурдахӀейибси, чебигьунси жагьил эмхӀе чебиидая. Арзили, ил иша кая. 31Эгер чили-биалра хӀушази хьарбаалли: «Сен ирзулрая?» или, илизи бурая: «Иш ХалавегӀиллис гӀягӀнибикили саби» или.

32Бархьибти арбякьун ва гьар секӀал Илини дурибси тяхӀярли даргиб. 33Илдани эмхӀе ирзухӀели, илала бегӀтани хьарбаиб:

– ХӀушани эмхӀе сен ирзулрая?

34Илдани буриб:

– Иш ХалавегӀиллис гӀягӀнибикили саби.

35МутагӀялимтани эмхӀе ГӀисачи киб. ГӀур, эмхӀечи чула палтар чедушили, ГӀиса мурдайахъиб. 36Ил ватихьибхӀели, адамтани чула палтар гьуйчи удуршутири. 37Зайтун дубурличибад гьуни катхӀелбиркуси мерличи гъамиубхӀели, бахъал мутагӀялимти чули чедаибти гӀяламатуни багьандан, Аллагьлис разили ва ахъли дезабикӀесбииб:

38– ХалавегӀилла уличил лявкьуси Пача баркатла сай! Зубрачиб даршудеш, чихъ зубрачиб чебяхӀдеш!

39Халкьличил бархти парисейтани ГӀисази иб:

– МугӀяллим, ХӀела мутагӀялимтази лехӀахъахъес бура![+]

40Илини жаваблис иб:

– ХӀушази викӀулра, эгер итди лехӀахъалли, къаркъуби вявдикӀесдирхӀур.


Ерусалимличила биса

41Ерусалимличи гъамбиубли, шагьар чебианбиубхӀели, иличила висесииб:[+]

42– Агь, хӀуни ишбархӀилра аргъадлири, хӀед сели даршудеш лебхусил! Амма ил гьанна хӀела хӀулбас дигӀянни саби. 43Душмантани хӀу-алав чябхъинна сангурти тӀашдалтути, лерил шалубачибад алавбурцути, хӀу гъяжбуцибти бурхӀнира ляркьян. 44Илдани хӀура хӀела халкьра къирдирура ва къаркъаличиб къаркъа хӀебалта, сенкӀун Аллагь хӀечи вакӀибси замана хӀебагьурри[+].


Вачар-чакарлизи ахъибти Аллагьла хъулибад дурабяхъни

45[•]ГӀур ГӀиса Аллагьла хъули ацӀиб ва илабад бирцанти дурабирхъес вехӀихьиб.

46– БелкӀи саби, – иб Илини, – «Дила хъали – балгала хъали саби» – хӀушани биалли иш къачагъунала къушличи шурбатурлира.

47ГӀисани Аллагьла хъулиб гьар бархӀи халкь руркъулри. Халакашишунасра,[†] табтарчибасра,[†] халкьла халатигъунтасра Ил ветахъахъес дигулри. 48Амма ил секьяйда бирусилра хӀебалулри, сенкӀун лебилра халкь ГӀисачи лехӀихъули, декӀарбикниагарли иличил барх сабри.

### 20


ГӀисала ари-ихтиярличила суал

1[•]Гьачам Аллагьла хъулиб, ГӀисани халкь руркъухӀели, ва ГӀяхӀхабар балахъухӀели, халакашишунира,[†] табтарчибира,[†] тямадабира[†] Иличи бакӀиб.

2– ХӀуни илди секӀал чила ариличил дирулри? ХӀед илгъуна ари чили гибси? – хьарбаиб илдани[+].

3ГӀисани жаваблис илдази иб:

– Нунира хӀушази ца суал хьарбиис. Бурая Набзи, 4ЯхӀъяни шизибикӀни[†] чинабад касибсири, зубразибадрив яра адамтазибадрив[+]?

5Илди саби-ургаб гъайбухъун:

– Эгер нушани «зубразибад» или, бурахӀелли, Илини хьарбиу: «Сен гьатӀи хӀуша иличи дирххӀеуррая?»[+] 6Эгер нушани «адамтазибад» или, бурахӀелли лебил халкьли, ЯхӀъя идбаг виъниличи саби бирхаъни багьанданра, нуша къаркъубаудурцура[+].

7– Чинабадал нушани хӀебалехӀе, – жаваб бедиб илдани.

8– ХӀебиалли чила ариличил илди лерилра дирулрал Нуни хӀушазира хӀебурис, – иб ГӀисани илдази.


Гьимикар тӀутӀи дашахъантачила айту-гъай

9[•]ГӀисани халкьлизи ишгъуна айту-гъай бурескайиб:

– Ца адам, тӀутӀира удатурли, анхъ анхъчибази ижаралис бедили, сай вахъхӀилис дурала мер-мусаличи[†] арякьун[+]. 10ТӀутӀи дурчуси замана сабаибхӀели, илини анхъчибачи сунес биркуси сабухъ сасахъес къараваш вархьиб. Амма анхъчибани ил витиб ва дацӀ някъбачил гӀелавяхӀ чарвариб. 11Илини цархӀил къараваш вархьиб. Илра витили, увяхӀварили, дацӀ някъбачил вархьиб. 12ХӀябэсил къараваш вархьиб. Илра дяхъурбаркарили, анхъла дура лайвакӀиб[+].

13ИлхӀели анхъла вегӀли иб: «Се бируси нуни? Дила дигуси урши урхьисра, белики, илизибад урузбиэсгу»[+]. 14Ил чеибхӀели, тӀутӀи дашахъанти пикрибикӀулри: «Ил букьур сай, даширая, ил каршехӀе, букьурла мас нушала бирар!» 15ТӀутӀи дашахъантани ил, анхълизивад лайвакӀиб ва кавшиб. ТӀутӀила анхъла вегӀли илдас се бирув гьатӀи? 16Гьайгьай, ил лявкьян ва илди тӀутӀи дашахъанти кабуршу, анхъ цархӀилтази бедлуга.

Иличи лехӀахъибтани иб:

– Я Аллагь, илгъунара мабиаб![+]

17Илдачи чекайзурли хӀерра или, ГӀисани хьарбаиб:

– Табтарлизир делкӀунти гъайла се мягӀна саби: «Лац лушантани кьабулхӀебарибси къаркъа, музала къаркъали бетаур»?

18Ил къаркъаличи кайкибси гьарил бутӀнадирар, ил сунечи кабикибси адамра вялчӀа.

19[•]Ил айту-гъай чучила биъниличи шакбикили, табтарчибас ва халакашишунас ГӀиса итмадан уцес дигулиахъиб, амма халкьлизибад урухбиуб.

20Илбагьандан илдани ГӀисачи чехӀерудибирулри. ХӀялалтала гӀердирули, гъайлизив ил уцахъес ва мербекӀла арилизи ведес багьандан, илдани Иличи адамти бархьиб[+].


Къайсарпачас къайсарпачала бедая

21Илдани ГӀисази хьарбаиб:

– МугӀяллим, нушани балулра ХӀу вархьли гъайикӀни ва ХӀуни бархьли руркъни. ХӀу лебилра цаван чебиуси сайри ва Аллагьла бархьси гьуйчи руркъулри. 22Къайсарпачас[†] хӀекь бедлугес нушачиб чебсив ахӀену[+]?

23Илдала хӀиллакардеш чедиули, ГӀисани илди адамтази иб:[+]

24– Набзи динар[†] чебаахъая. Чила сарив иличирти сурат ва у?

– Къайсарпачала, – жаваб бедиб илдани.

25ГӀисани илдази иб:

– Къайсарпачас къайсарпачала бедая, Аллагьлис – Аллагьла.

26Илдани халкьла гьалав Ил сегъуналра гъайлизив уцес хӀебиуб ва, Илала жавабличи тамашабиубли, лехӀкахъиб.


БебкӀибти мицӀирбирниличила суал

27[•]ГӀисачи ца-чумал саддукей гъамбиуб. БебкӀибти мицӀирбирни уббирхъути илдани, Илизи хьарбаиб:[+]

28– МугӀяллим, Зегъализиб[†] Мусани белкӀи саби: «Хьунул кариибси узи, сунезибад дурхӀни ахӀекӀубли вебкӀалли, илала хьунул цархӀил узини сунес кариаб, сунела узис наслу калахъаб». 29ХӀера, лебли саби верхӀел узи: цаибил, хьунулра кариили, сунезивад дурхӀя ахӀекӀубли, вебкӀили сай. 30КӀиэсиллира, 31хӀябэсиллира ил хьунул адам карииб. Илкьяйда верхӀелра узини ил карииб ва, дурхӀни ахӀекӀубли, бебкӀиб. 32ГӀур хьунул адамра ребкӀиб. 33Илди мицӀирбиубхӀели, ил чидил узила хьунулли рирара? ИлкӀун верхӀелра узили кариибсири?

34ГӀисани илдас жаваб бедиб:

– Иш дунъяла адамти хъайчира кабирар, шерира башар. 35Амма саби челябкьуси дунъялизибра хӀербиэс лайикьти ва бебкӀибтазибад мицӀирбарибти я хъайчикахӀебирар, я шери хӀебашар. 36Илди бебкӀесра хӀебирар, илди малаикунигъунтили бирар. ИлдикӀун Аллагьла дурхӀни саби, мицӀирбиънила дурхӀни саби. 37БебкӀибти мицӀирбирни сай Мусанира марбирули сай. Алкунси муръухьла кьадаличила хабарлизиб илини ишкьяйда буриб: «ХалавегӀил[†] – ил Ибрагьимлара[†] Аллагь сай, ГӀисакьлара Аллагь сай, Якьублара Аллагь сай». 38Аллагь – ил бебкӀибтала Аллагь ахӀен, мицӀиртала сай, сенкӀун Илис лебилра мицӀирти саби.

39ИлхӀели цацабехӀти табтарчибани иб:

– МугӀяллим, хӀуни гӀяхӀил бурири.

40Илала гӀергъи ГӀисази суалти хьардаэс чилра валхӀейзур[+].


ГӀиса чи сая?

41[•]ГӀур ГӀисани илдази иб:

– МасихӀ[†] Даудла[†] Урши сай или, сен бикӀути[+]? 42Забурла[†] табтарлизиб сай Даудлира ибгу:

«ХалавегӀилли дила ХалавегӀиллизи иб:
„Дила балуй шайчи кайи,[+]
43Нуни ХӀела душманти ХӀела
кьяшмауб багьарбиахъайчи“?

44Илбагьандан Дауд Илис ХалавегӀил викӀули сай. Секьяйда Ил Даудла Уршили виэс вирусив?»

45Лебил халкь Сунечи лехӀихъухӀели, ГӀисани Сунела мутагӀялимтази иб:

46– Табтарчибазирад хӀуша мяхӀкамдиирая. Илдас духъяна палтар челгьес ва майдунтачиб чузи саламбикӀули дигахъу. Илдас синагугуназир[†] ва сяхӀбатуначир хӀурматла мерани дигахъу[+]. 47Илдани саби гамъа хьунрала лебдеш бугуси ва илала гӀергъи чебаълис духъянти балгнира дирути. Илдачи бегӀлара кьяркьси танбихӀ хӀерли саби.

### 21


Гамъала кӀел къарапул

1[•]ХӀерикӀуси ГӀисани биалли Аллагьла хъа хазнадирхьлизи чула савгъатуни кадирхьути давлачебти чебаиб[+]. 2Илини мискин гамъара чераиб, суненира кӀел къарапул кадирхьуси, 3ва иб:

– ХӀекьдеш бурулра хӀушази, ит пакьир гамъани лебтачирра дахъал кадихьиб. 4СенкӀун лебтанилра чула имцӀабухълизибад кабирхьулри, илини биалли сунела мискиндешлизибад, яшавлис лебси лебилра кабихьиб.


Ерусалим гъятӀиъниличила гьалахили бурни

5[•]Ила цалабикибти Аллагьла хъайчила, ил пергер къаркъубачил ва, Аллагьлис хибти секӀайчил жагабарниличила гъайбикӀесбиибхӀели, ГӀисани илдази иб:

6– Ишар хӀушани чедиутазирад, къаркъаличиб къаркъа кахӀелунси, лерилра тӀутӀукьякьядиубси, замана лябкьян[+].

7МутагӀялимтани Илизи хьарбаиб:

– МугӀяллим! Илди лерилра мурт детарутив? Сегъуна лишанни ил чегъамли бетарни иргъахъув?

8ГӀисани иб:

– ХӀердикӀеная, хӀуша чизилра диргӀяхӀедиргахъес, сенкӀун Дила уличил бахъал лябкьян, «Ну сайра» ва «Замана баили саби!» бикӀули ва илдани бахъал биргӀябиргу. ХӀуша илдас гӀеларад армякьядая! 9Дургъбачилара пунтчидешличилара бакьибхӀели, уркӀмадулхъадая. Гьаланачи илди лерилра диэс гӀягӀнити сари, амма ил гьачамлис ахир ахӀен.

10ГӀур ГӀисани илдази иб:

– Халкьличи халкь, пачалихъличи пачалихъ къаршили ахъдирар[+]. 11ДекӀар-декӀарти мераначир цӀакьти мерсдалкьан, гашидиркур, чейхъути излумира дирар, кахти анцӀбукьлуми кадиркур ва зубразир черяхӀти лишантира дирар[+].

12Амма лерилра илди детаайчи Дила у багьандан хӀуша дурцурая ва гӀергъикабиркур. ХӀуша синагугунази[†] дикура ва туснакъунази духӀнайура, пачнала ва мербекӀунала гьала тӀашдалтара[+]. 13ИлхӀели бикьридеш дарес хӀушала имкан бирар. 14Амма чӀумали уркӀилизибуцая: хӀуша датахъес дурутачила гьалахили пикримадикӀудая. 15ХӀушала къаршикартазивад цалилра хӀушачи къаршили я гьандуцес, я хӀушала гъай уббяхъес хӀейэсти, Нуни хӀушаб дугьбира, пасихӀдешра лугас[+]. 16ХӀуша хӀятта хӀушала бегӀтани, узбани, гъамтани ва гьалмагъунани удедлугара. ХӀушазибад цабехӀти кабуршу. 17Дила у багьандан хӀушачи лебилра гьимичеббирар, 18амма хӀушала бекӀличибад ца гъезалра кахӀебиркур[+]. 19ХӀушала сабурличирли хӀушала жан сархидая.

20[•]ГӀяскуртани алавкабуцибси Ерусалим чебаибхӀели, багьирая: ил тӀутӀу-кьякьябируси замана гъамли саби. 21ИлхӀели Ягьудеялизибти[†] лебилра дубуртази бебшаб, шагьарлизибти – илизибад бебшаб, шимазибти шагьарлизи адмабацӀаб, 22сенкӀун ил, лерилра Табтарлизи делкӀунти детурхуси, танбихӀла замана бирар. 23Балагь саби илди бурхӀназиб дурхӀялисбаибтас ва михъиртачиб дурхӀни бухъахъутас, сенкӀун ванзаличи цӀакьси балагь челябкьян ва илабти халкьличи гьими чяхӀбирар[+]. 24Адамти турлизибад улхан, ясирбуцили, декӀар-декӀарти улкнази арку. УрхӀла адамтала замана таманбиайчи, Ерусалимра урхӀла адамтани ганзкабиру[+].


ГӀисани Сай чарулхъниличила бурули сай

25[•]БерхӀиличир, бацличир ва зубартачир лишанти дирар, ванзаличибти халкьани биалли урхьула кӀухличибли ва рамчбикӀниличибли урехила руржерилизиб ва баркьбуундешлизиб бирар. 26Дунъяличи челяркьути балагьунала урехили, адамти бебкӀибтиван кабиркур, сенкӀун зубри дихӀути цӀакьанира гьакӀардулхъан. 27ГӀур илдани цӀакьличил ва халаси чебяхӀдешличил, гъагулличил лявкьуси, Инса Урши чейу[+]. 28Лерилра илди детурхес дехӀдихьибхӀели, адизирая ва бурги ахъдуцая, хӀушала азаддеш гъамли саби!

29[•]ГӀур ГӀисани илдас ишгъуна айту-гъай буриб:

– ХӀушани инжирла ва цархӀилти галгубачи хӀеръая. 30Илди кӀарадирхъухӀели, илдачи хӀеръили, хӀушани дуцӀрум гъамдикӀули диъни балулра. 31Илкьяйдали, хӀушанира ил бетарни чебаибхӀели, багьирая, Аллагьла ПачяхӀдеш[†] гъамли саби. 32ХӀекьдеш бурулра хӀушази: иш наслу бетхӀехъили лебалли, илди лерилра детарар[+]. 33Зубрира ванзара детихъур, амма Дила дугьби детхӀейхъур.


Сахъдешличи жи

34Сахъли диирая, ил бархӀи хӀушаб гьанагарси бетхӀеахъес, кеп-чекли, держлукьдешли ва яшавла къайгънани хӀушала уркӀби декӀхӀедиахъес. 35СенкӀун лебилра дунъяличиб хӀербирути адамтачи ил бархӀи тӀимкьван хапли челябкьян. 36Илди детарутазирад урдухъес цӀакь биахъес ва Инса Уршила гьалар тӀашкадизес багьандан, хӀуша мурталра сахъли диирая ва Аллагьлис дулгеная[+].

37ХӀерели ГӀисани Аллагьла хъулиб халкь руркъулри, бархӀехъла замана биалли, Зайтун[†] дубурличи арякьи, илаб дуги буркӀи[+]. 38Лебил халкь Иличи лехӀахъес савли жявли Аллагьла хъулиб сагали цалабиркулри.

### 22


ГӀисачи къаршиси хӀилла

1[•]Пасха[†] бикӀуси бехӀцӀурала байрам[†] гъамбикӀулри. 2Халакашишуни[†] ва табтарчиби[†] ГӀиса ибгеси тяхӀярлигӀиб умцӀулри, амма халкьлизибад урухкӀулри. 3ВецӀнукӀирализивад ца сайси, Искариут чеуличилси, Ягьудази илбис кабацӀиб[+]. 4Ягьуда, арякьи, халакашишуначил ва Аллагьла хъа къараултала халалтачил ГӀиса илдас уведес вягӀдалаиуб.[†] 5Илди разибиуб ва илис арц дедес чесиб. 6Ягьуда кьабуликиб ва, ГӀисачил халкь агархӀели, Ил уведес гӀяхӀси замана бикахъес хӀерликайиб[+].


Пасхаличи мутагӀялимтала хӀядурдешуни

7[•]БехӀцӀурала байрамла бархӀи сабаиб. Ил бархӀи пасхала мукьарара белгьес гӀягӀнисири. 8ГӀисани, Петер ва Югьан бархьили, илдачи хъарбариб:

– Дукьеная, нушаб пасхала дугикун хӀядурбарая.

9– Нушани чинаб хӀядурбарили дигулри? – хьарбаиб илдани.

10ГӀисани илдази иб:

– Шагьарлизи духӀнадухъунхӀели, илав шинна гажин архуси адам къаршииркур. Илис гӀергъи дукьеная ва ил ацӀибси юртлизи хӀушара адацӀирая. 11Юртла вегӀлизи бурая: «МугӀяллимли хьарбиули сай: „МутагӀялимтачил Нуни пасхала беркала букуси хъали чидил сабив?“» 12Ил адамли хӀушази чедибси, царкни удушибси, халаси хъали чебиахъу. Илаб беркеси хӀядурбарая.

13Илди арбякьун ва, гьар секӀал ГӀисани бурибси кьяйда даргили, пасхала беркала хӀядурбариб.


МутагӀялимтачилси ГӀисала гӀергъисигъуна дугикун

14[•]Замана баибхӀели, вакилти[†] ГӀисачил барх кьумур-алав кабииб. 15ГӀисани илдази иб:

– Дила гӀязабти дехӀдихьайчи, Наб хӀушачил варх кайили, иш Пасха беркес дебали дигусири! 16Ну хӀушази викӀулра, Нуни Пасха гӀур хӀебукас, ил Аллагьла ПачяхӀдешлизиб[†] бетерхайчи[+].

17ГӀур Илини хъаба касиб ва, Аллагьлис шукрура или, иб:

– Касая иш, илизирти хӀуша-ургар дутӀая. 18Нуни хӀушази бурулра, Аллагьла ПачяхӀдеш сабаайчи, Нуни гӀур ишди тӀутӀила бухъалализирадти хӀедужас.

19ГӀур Илини кьацӀ касиб, Аллагьлис шукрура или, кабердиб ва илдас бедиб, или:

– Ил, хӀуша багьандан бедлугуси, Дила чарх саби. Илкьяйда биреная, Ну гьаниркахъес[+].

20Дугикуннис гӀергъи хъаба касиб ва илдази иб:

– Иш хъаба – Сагаси ВягӀда саби, сабира хӀуша багьандан кертӀути Дила хӀиличибли бигьунси. 21Амма, хӀера, Ну уведлуганна някъра Дилайчил барх кьумурлаб леб![+] 22ГӀе, Сунес кабизахъурси гьуникад Инса Урши аркьули сай, амма Ил уведлугуси адамлис – балагь![+]

23ИлхӀели мутагӀялимти цализи-ца суалбикӀесбяхӀиб, чузивад чили вирарал илгъуна барес.


Чили имцӀали?

24[•]ГӀур мутагӀялимтала ургаб жал бетаур: чузивад чидил халасил белгибируси.

25ГӀисани илдази иб:

– Пачнани сари халкьлис бекӀдешдирути. ХӀукумат чузибти чус саби «халкьлис гӀяхӀдеш биранти сарра» или, бикӀар! 26Амма хӀуша илкьяйда мадиаба! ХӀушазивад вегӀла халал вегӀлара виштӀалван виаб, хӀяким биалли – къаравашван[+]. 27ГьатӀи, чи сая бекӀси? Кьумурла мякьла кайибсив яра илис къуллукъбирули кайзурсив? Кьумурла мякьла кайибси саяра?! ХӀера, Ну хӀуша-ургав къуллукъчиван сайра![+] 28ГьархӀели, Дила хӀялумцӀухӀели, хӀушара Набчил дархлири. 29Дила Дудешли Наб гибси пачаласи ари, Нуни гьанна хӀушабра лугулра[+]. 30ХӀуша Дила ПачяхӀдешлизир Дила кьумурларад кьацӀли дукадая ва дужудая, Израилла вецӀнукӀира кьамлис бекӀдешдирес таханачи кадирудая[+].

31[•]Симун, Симун, хӀенра, илбисли тиладибариб хӀуша анкӀиван дягӀкадатахъес, 32амма Ну хӀечила улгира хӀела вирхни бетмахъаб, или. ХӀунира, гӀур Набчи шурухъунхӀели, хӀела узбала бирхни дебабара[+].

33Петерли ГӀисази иб:

– ХалавегӀил![†] Ну ХӀед гӀелавад туснакъла вакӀес ва бебкӀа чекасес хӀядурлира[+].

34– Петер, Нуни хӀези бурулра, – иб ГӀисани, – ишбархӀи дагъани гӀугӀуайчи хӀуни Ну хӀяйна уввалтара, валуси ахӀен или.


Арцла киса, тавра ва тур касая

35ГӀисани илдази хьарбаиб:

– Нуни хӀуша я арцла киса, я тавра, я дабри агарли дархьили хьалли, хӀушала селичилра хӀяжатдеш лебрив?

– Аги, – жаваб чарбатур илдани[+].

36ИлхӀели ГӀисани иб:

– Амма гьанна сунела киса лебсини, илра касили, таврара касаб, агарсини биалли, палтар дицили, тур асаб. 37Нуни хӀушази бурулра, Набчила белкӀунси бетаэс гӀягӀниси саби: «Ил такьсирчибала лугӀилизи касиб». СенкӀун Набчила дурибти лерилра детарути сари.

38МутагӀялимтани иб:

– ХалавегӀил, хӀера, ишар кӀел тур лер!

Илдас Илини жаваб бедиб:

– Диур!


Зайтун дубурличиб балга

39[•]ГӀиса, хъайгӀивад дуравхъи, гӀядатлибиубливан, Зайтун[†] дубурличивяхӀ ватихьиб. МутагӀялимтира Илис гӀелабад арбякьун. 40Ила вакӀибхӀели, ГӀисани илдази иб:

– Дулгеная, хӀялумцӀлалис гьандуцес багьандан[+].

41ГӀур, игьубси къаркъала гьарахъдешличи тяйдииубли, кьукьмусикили, улгесвяхӀиб:

42– Дудеш! ХӀед дигадли, Набчибад иш гӀязабтала хъаба чебарбука! Амма Наб дигуливан ахӀи, гьар секӀал ХӀед дигуливан диаб[+].

43ИлхӀели зубрачивад малаик вакӀиб ва Ил чӀумаиахъуб[+]. 44ХӀеллизив ургъули, Ил гьатӀира жигарчевли улгескайиб ва, ванзаличи кабиркуси Илала майа, хӀила кӀунтӀриван сабри. 45Балгаличивад айзурли, мутагӀялимтачи чариубхӀели, илди, шишимтани бамсахъурли, бусули баргиб.

46– Сен хӀуша дусутира? – хьарбаиб илдази ГӀисани. – Адизирая ва дулгеная, хӀялумцӀлалис гьандуцес багьандан.


ГӀиса уведни ва уцни

47[•]Илини илди гъай дурули левалли, адамтала бекӀа гъамбиуб. ВецӀнукӀирализивад цали сайси, Ягьуда бикӀуси, гьавиубли вашулри. Ил ГӀисачи байикес гъамиуб[+]. 48ГӀисани илизи хьарбаиб:

– Ягьуда, байикниличил саю хӀуни Инса Урши уведлугуси?

49ИлхӀели Илала мякьлабти мутагӀялимтани, илаб бусягӀят се бетарарал багьурли, ГӀисази хьарбаиб:

– ХалавегӀил! Белики нушани турани дяхъиша[+]?

50Илдазивад цали, тур бяхъили, халакашишла къаравашла балуй лихӀи чеббяхъиб. 51ГӀисани иб:

– Диур, ватирая!

ГӀур, илала лихӀиличи гачикили, къараваш сагъвариб. 52ГӀур Илини Сай арукес бакӀибти халакашишуназира, Аллагьла хъа къараултазира, тямадабазира иб:

– Турани ва къярдуби касили, хӀуша Ну уцес дурадухъес, къачагъ секӀал сайрав? 53Ну гьар бархӀи хӀушачил варх Аллагьла хъулив вирира, хӀуша Набчи гачхӀедикира. Гьанна биалли, хӀушала замана саби – цӀябдешла ари[+].

54[•]Илдани ГӀиса уциб ва халакашишла юртлизи арукиб. Петер биалли илдачивад тяйдили гӀелавад вашулри.


Петерли ГӀиса увватни

55Азбарла байлаб цӀара бикьурли, адамти цӀалис алавчар кабииб. Илдачил варх кайили Петерра леври. 56Ил цӀала мякьла кайили чеили, ца къараваш хьунул адамли иличира хӀеръили, иб:

– ГӀисачил вархли ишра леври.

57Амма Петерли, илала гъай чехӀесили, иб:

– Хьунул адам, нуни Ит валуси ахӀен.

58Камси заманала гӀергъи цархӀил адамлира, ил чеили, иб:

– ХӀура итдазивад ца сайри.

Амма Петерли илизира иб:

– Адам, ахӀенра.

59ГӀурра, сягӀятцад замана арбякьи гӀергъи, ца адам кабилзахъескайиб:

– Дурусли, иш адам Иличил варх леври, ишкӀун галилеялан сай.

60Амма Петерли илизира иб:

– Нуни хӀу сейкӀулрил балули ахӀенра!

Илини илди гъай дурухӀели, дагъани гӀугӀуиб. 61ХалавегӀилли, шуряхъили, Петерличи хӀеръиб. ИлхӀели Петерлис ГӀисани бурибси гьанбикиб:

– Дагъали гӀугӀуайчи Ну хӀуни хӀяйна уввалтара[+].

62Азбарла дура арякьи, Петер кьутӀкьули висиииб.

63[•]ГӀисас къарауллизибадти адамти Иличиб къугънабиркьескабииб ва итес бехӀбихьиб. 64Илала хӀулби дигьи, тӀалаббирулри:

– Багьи, ХӀед бяхъибси чи сая?

65Илдани Илизи дахъал цархӀилтира, валтӀути гъай дурутири.

66[•]Савли шаладикибхӀели, халкьла тямадаби,[†] халакашишуни ва табтарчиби Халамажлисличи[†][*] цалабикиб. Илдачи ГӀиса киб.

67– ХӀу МасихӀ[†] виадли, бура нушази, – бикӀулри илди.

ГӀисани иб:

– Нуни бурили хьалли, хӀуша Набчи дирххӀерудая, 68Нуни хӀушази хьарбааслира, хӀушани Наб я жаваб хӀелугадая. 69Гьаннала гӀергъи Инса Урши ЧевяхӀси Аллагьла тахличив Аллагьла цӀакьла балуй шайчи кайрар[+].

70Илди лебилра хьарбикӀесбиб:

– ХӀебиалли, ХӀу Аллагьла Урши сайрив?

Илини жаваб бедиб:

– Ну чи сайрал хӀушани бурулрая.

71ИлхӀели илдани иб:

– Нушаб гӀур сегъунти бикьридеш гӀягӀнитив? Илди нушани Сунела мухӀлилизирад дакьира[+].

### 23


ГӀиса Пилатла гьалав

1[•]Илала гӀергъи лебилра цалабикибти абизур ва ГӀиса Пилатличи арукиб[+]. 2Илав Ил гӀяйиблаирескабииб:

– Нушани кабизахъурра: Иш Адамли нушала халкь чеббулкӀахъули сай, къайсарпачас[†] хӀекь бедахъес къадагъабирули сай, Сунес Сай МасихӀ,[†] Пача викӀули сай[+].

3Пилатли Илизи хьарбаиб:

– ХӀу – жугьутӀунала пача сайрив?

Илини жаваб бедиб:

– ХӀу илкьяйда викӀулри[+].

4Пилатли халакашишуназира[†] халкьлизира буриб:

– Нуни Иш Адамличиб сегъуналра гӀяйиб чебиули ахӀенра[+].

5Амма илди чӀумали бикӀулри:

– Илини, лебил Ягьудеякад[†] вашули, Сунела белчӀуди-руркъниличибли халкь пунтбирахъули сай. Галилеялизивад вехӀихьили, гьанна ишара саили сай.

6Галилеяличила бакьили, Пилатли хьарбаиб:

– Ил Адам галилеялан саю?

7ГӀиса Гьирадла арилиубси ванзаличивадси виъни багьурли, Пилатли ГӀиса, илди бурхӀназив Ерусалимлизив левси, Гьирадличи укахъес хъарбариб[+]. 8ГӀиса чеили, Гьирад дебали разииуб, сенкӀун вахъхӀи Ил чеэс иштяхӀлири. ГӀисачила илини дахъал хабурти дакьилри ва сунес сегъуна-биалра мугӀжизат чебиахъу или, хьуликӀулри[+]. 9ГӀисази илини дахъал суалти хьардаиб, амма ГӀисани жаваб чархӀебатур. 10Илаб тӀашти халакашишунанира, табтарчибанира[†] чекабизурли ГӀиса гӀяйиблаирулри. 11Гьирадлира илала бургъантанира Ил мучлаагарвариб ва, къугънабиркьули, ГӀисачи дурхъати палтар чегьур ва гӀелавяхӀ Пилатличи вархьиб. 12ИлбархӀи Гьирад ва Пилат гьалмагъуни бетаур, гьалаб биалли илди душмандешлизиб бирутири.


ГӀиса танбихӀлаирули сай

13[•]Пилатли, халакашишунира, хӀякимтира, халкьра жибарили, 14илдази иб:

– ХӀушани Иш Адам, набчи кили, халкь гьирбиран сай или, буррая. ХӀушара лерли, нуни Ил ахтардиварили хьалли, Ишала черкад хӀушани дурутазибад нуни Ишичи сегъуналра гӀяйиббареси секӀал хӀебаргира. 15Гьирадлира Ишичиб сегъуналра гӀяйиб хӀебаргиб ва нушачи чарвариб. Чебиуливан, Ишини кавшес лайикьси селра барили ахӀен. 16-17Илбагьандан гӀярчумаглаварахъили Иш нуни ваткайис.

18ИлхӀели лебтанилра, ца мухӀлилабадван, вявъиб:

– БебкӀа Илис! Нушаб Барабба ваткаа!

19Барабба туснакъварибсири шагьарлизиб пунт ахъбуцни ва адам кавшни багьандан. 20ГӀиса азадватес дигули, Пилатли илдази гӀурра хьарбаиб. 21Амма илди вявбикӀес даимбиуб:

– Ил къанчтӀайчи чеветяхъя, къанчтӀайчи!

22Пилатли хӀяйнайсра илдази иб:

– Се багьандан? Ишини се вайси бариба? Иш кавшес хӀукму бареси, нуни сегъуналра гӀяйиб хӀебаргира. Нуни Иш витахъес хъарбирис ва гӀур ваткайис.

23Амма ГӀиса къанчтӀайчи чеветяхъяхъес, илди ахъли вявбикӀес ва тӀалаббикӀес даимбиублири. Вявличил илдани чула бетерхахъур. 24Илдала тӀалаб таманбирули, Пилатли хӀукму дурасиб. 25Илдани тиладибируливан пунт ахъбуцни ва адам кавшни багьандан туснакъварибси ваткаиб, ГӀиса биалли илдала арилизи ведиб.


ГӀиса кавшес аркули сай

26[•]ГӀиса къанчтӀайчи чеветяхъес аркухӀели, къараулчибани хъучивад лявкьуси киреналан Симун уциб ва ГӀисас гӀелабад къанчтӀал[†] бихахъес гӀелахъахъиб. 27ГӀисас гӀелабад аркьути бахъал халкьла ургаб хьунул адамтира лебри, сабира михъиртази бирхъули, Иличила агьибикӀути.

28Илдачи шуряхъили, ГӀисани иб:

– Ерусалимла рурсби! Ну багьандан мадисудая, хӀуша ва хӀушала дурхӀни багьандан дисеная! 29«Жугъантира, дурхӀни хӀебаркьибтира, дурхӀни хӀебухъахъибтира талихӀчебти саби!» или, адамти бикӀести бурхӀни чесадиули сари[+]. 30ИлхӀели адамти дубуртази: «Нушачи гъятӀдиирая!», музурбази: «Нуша кӀапӀдарабая!» бикӀар[+]. 31Шиниша галгалис илгъуна биралли, берубси галгалис се баресара?


ГӀиса къанчтӀайчи чеветяхъни

32ГӀисачил барх кабушес аркути кӀел къачагъра лебри. 33Илди КьатӀабекӀ[*] бикӀуси мерличи сабаибхӀели, ГӀиса илав къанчтӀайчи чеветяхъиб. Къачагъунира чебетяхъиб – ца Илала балуй шайчибси къанчтӀайчи, цархӀил – алгъай шайчибси.

34ГӀиса викӀулри:

– Дудеш! Ишдани чули се бирулилра балули ахӀенну, ишдачивад ХӀу чевверхи!

Бургъантани биалли Илала палтар, чӀалабушили, чула ургар дуртӀулри[+].

35Халкь, тӀашкабизурли, хӀербикӀулри. ХӀякимти биалли Иличиб дукарбирхӀулри:

– Сунени цархӀилти уцахъули вири, эгер Сай МасихӀ, Аллагьли чеввикӀибси виалли, Сунени Сай верцахъаб[+].

36КьанцӀдиубти чягъир гьадурцули, бургъанти ГӀисачиб къугънабиркьулри ва 37бикӀулри:

– Эгер ХӀу жугьутӀунала пача виадли, ХӀуни ХӀу верцахъи.

38ГӀисала чедиб къанчтӀайчиб чебелкӀ лебри: «Иш жугьутӀунала пача сай».

39КъанчтӀулрачи чебетяхъибти къачагъуназивад ца, Ил валтӀули, викӀулри:

– ХӀу МасихӀ ахӀенрив гьатӀи? ХӀура нушара дерцахъаба!

40Итилил биалли илис виргулри:

– Аллагьлизивад хӀу уруххӀекӀулрив? ХӀедра илгъуна танбихӀ барили биалли? 41Нушаб барибси танбихӀ – бархьси саби. Илини селра вайси хӀебариб[+].

42ГӀур ГӀисази иб:

– ГӀиса, ХӀу Пачали вакӀибхӀели, нура гьаникахъаба!

43ГӀисани жаваб чарбатур:

– ХӀекьдеш бурулра хӀези, хӀу ишбархӀил Набчил варх алжанализив вируд.

44[•]Замана хӀереличи гъамлири, лебил ванзаличи цӀябдеш чебихьун. Ил цӀябдеш хӀери гӀергъи сягӀят хӀябал дикайчи калун. 45БерхӀила шала бетахъиб. Аллагьла хъулибси пардав, гъярбердили, байкад кӀибайбикиб. 46ГӀисани ахъли вявъиб:

– Дудеш, Дила рухӀ ХӀези лугулра!

Илди гъайра дурили, ГӀиса таманкайуб[+]. 47Илаб бетаурси чебаили, даршбекӀли,[†] Аллагьлис дезабарили, иб:

– Иш Адам гьарли-марли гӀябид[†] сайри!

48Ила хӀербикӀес бакӀибти лебилра адамти, бетаурси чебаили, чус саби михъиртази бирхъули, хъали-хъайгӀи чарбухъун[+]. 49Амма ГӀиса валути лебилра, илдала лугӀилизиб Галилеялизибад Илис гӀергъи бакӀибти хьунул адамтира, тяйдили кабизурли, детарутачи хӀербикӀулри[+].


ГӀиса хӀяриихьни

50[•]Илав гӀяхӀси ва гӀябидкар Юсуп бикӀуси адам леври. Халамажлисла[†] бутӀакьянчи сайлихьалли, 51Мажлисли пикрибарибсиличи ва илини барибсиличи ил кьабулли ахӀенри. Юсуп Ягьудеяла Аримапея шагьарлизивадси сайри ва Аллагьла ПачяхӀдешличи[†] хӀерси адам сайри. 52Ил Пилатличи вякьун ва ГӀисала жаназа тиладибариб. 53Илини жаназа убяхӀасиб ва, капайзи бергурли, шурмазиб биркъубси, сунези гьалав чилра кахӀейхьибси, иникъхӀябла ухӀна кайхьиб. 54ЖумягӀ бархӀила бархӀехъ сабри, сут бархӀи чесабиулри. 55Галилеялизибад ГӀисачил бархли бакӀибти хьунул адамти, Юсуплис гӀергъи арбякьи, иникъхӀяб ва ГӀисала жаназа ила кабихьни чебаиб. 56ХъайгӀи чарбиубли, илдани бизитӀемла бакалара гӀявадешра хӀядурдариб. Сут бархӀи илди хъарбаркь хӀясибли селра хӀебирули калун.

### 24


ГӀиса мицӀириъни

1[•]ЖумягӀла цаибил бархӀи[*] савли жявли, хӀядурдарибти бизитӀемла бакалабира касили, хьунул адамти хӀябличи бакӀиб. 2Ишаб иникъхӀяб гьабарибси къаркъала гӀена ца шайчибяхӀ гербарили баргиб. 3БухӀна абацӀибхӀели, илаб ХалавегӀил[†] ГӀисала жаназа хӀебаргиб. 4БекӀличибикес хӀебирули тӀашбизурхӀели, илдани хапли, чула мякьлаб багьарбиубти, шалали ухути палтарличилти, кӀел адам чебаиб[+]. 5УркӀбухъи, хьунул адамтани бурги къухӀдуциб, амма илди адамтани илдази иб:

– МицӀирсилигӀир хӀуша бебкӀибтала ургар сен умцӀутира? 6Ил ишав агара. Ил мицӀириуб. Галилеялизив вирухӀели Илини хӀушази дурибти гьандикахъая: 7«Инса Урши бунагькартала някъбази ведлуга. Илдани Ил къанчтӀайчи чеветирхъу, хӀябэсил бархӀи Ил мицӀирирар»[+].

8ИлхӀели илдас ГӀисала гъай гьандикиб[+]. 9ХӀябличибад чарбиубхӀели, илдани гьар секӀайчила вецӀнуцара вакиллизира,[†] цархӀилтазира буриб. 10Илди хьунул адамти ишди сабри: Магдалан Мария, Югьанна ва Якьубла неш Мария. Илдачил бархти, цархӀилти хьунул адамтира, вакилтази илкьяйда бикӀи[+]. 11Амма вакилти хьунул адамтани дурибтачи бирххӀеур, илдас илди мягӀниагар гъай сари или, гьанбикиб[+]. 12Амма Петер итмадан дуцӀли иникъхӀябличи вякьун. Ил гӀяшиуб ва бухӀна хӀеръиб, илар чӀянкӀли капанна чӀянкӀи чедаиб. Биубсиличи тамашакайубли, ил хъайгӀи арякьун.


Еммауслизи аркьуси гьуникад

13[•]ХӀера, баягъи ил бархӀи Ерусалимличибад вецӀнуцара версла гьарахъси, Еммаус бикӀуси шилизи гьуникад хьурали аркьути кӀел мутагӀялим 14детаурти лерилра илди анцӀбукьлумачила гъайкабикӀулри. 15Илди гъайбикӀухӀели ва жалбикӀухӀели, Сай ГӀиса гъамиуб ва илдачил гьайиуб. 16Амма илдала хӀулби сукъуркайубтиван илдани Ил вагьхӀегьур[+]. 17ГӀисани илдази хьарбаиб:

– Гьуникад хӀуша-ургар селичила гъайдикӀулра?

Пашманти дяхӀличил илди тӀашбизур. 18Илдазивадли ца, сунес Клеупа бикӀусини, ГӀисас жаваблис иб:

– Ишди бурхӀназиб бетаурсиличила селра хӀебалуси Ерусалимлизибтазивад ца хӀу ургуд[+]?

19ГӀисани хьарбаиб:

– Селичила?

Илдани иб:

– Назаретлан ГӀисас биубсиличила. Ил баркьудилизив ва гъайлизив Аллагьла ва халкьла гьалав цӀакьси идбаг сайри. 20Амма халакашишунанира[†] халкьла бурганира Ил кавшес хӀукму бариб ва къанчтӀайчи чеветяхъяхъиб[+]. 21НушакӀун хьулдикӀутири, Израил азадбируси Ил сай или. Ил бетаурхӀейчибад гьанна хӀябэсил бархӀи саби. 22ГӀурра нушала хьунул адамтанира нуша тамашадиахъубра. Савли жявли илди хӀябличи арбякьун. 23Илаб ГӀисала жаназа баргхӀебаргили, чарбиуб ва нушази буриб, чус малаикуни гьаласабизниличила ва илдани ГӀиса мицӀирли сай или, бурниличила. 24Нушала адамтазибад цацабехӀти иникъхӀябличи бякьун ва гьар секӀал хьунул адамтани дурибтиван даргиб, амма илдани ГӀиса чехӀеиб.

25ГӀисани илдази иб:

– ХӀябилра дагьриагарти леррая, идбагунани гьалахили дурибтачи дирхаэс, секьяйда багьлали гӀердиулрая. 26МасихӀ[†] лерилра илди гӀязабти чекасили, гӀур Сунела чевяхӀдешличи ацӀес гӀягӀниси ахӀенрив, гьатӀи?

27Мусала[†] Зегъаличивад[†] ва лебилра идбагунала жузачивад вехӀихьили, Табтарлизир Сунечила делкӀунти Илини аргъахъиб[+]. 28Саби аркьуси шиличи гъамбирухӀели, ГӀисани гьуни даимбарес дигусиладариб. 29Амма илди Илизи тиладибикӀесбяхӀиб:

– БархӀиахъили саби, нушачил варх кален.

ГӀиса юртлизи ацӀиб, илдачил калун. 30Илдачил варх кьумурла мякьла кайибхӀели, ГӀисани, кьацӀ касили, баркатлабариб ва, кӀибайбарили, илдази бедиб[+]. 31ИлхӀели илдала хӀулби гьаргдиуб, илдани ГӀиса вагьур. Амма илдас Ил чехӀейаниуб. 32ГӀур илдани цализи-цали иб:

– Иш нушачил гьуникад вашухӀели ва нушаб Табтурти[†] баяндирухӀели, нушала уркӀбас буцӀархӀейгив гьатӀи?!

33Илди илмадан абизур, Ерусалимлизи чарбиуб. Илаб вецӀнуцара мутагӀялим ва илдачил бархтира баргиб. 34МутагӀялимтани иб:

– ХалавегӀил мар-марли мицӀириуб ва Симуннис гьаласайзур. 35ГӀур илди кӀилинра гьуйчиб бетаурсиличила ва, кьацӀ кӀибайбирухӀели, чули ГӀиса вагьниличила буриб.


ГӀиса мутагӀялимтачи вакӀиб

36[•]Илдани ил бурухӀели, ГӀиса илдала ургав вагьариуб ва иб:

– Салам хӀушаб!

37Чус гьаласабизурси гьанаала саби или, уркӀбухъи илди шипӀбяргӀиб[+].

38ГӀисани илдази иб:

– ХӀуша илцад сен уркӀдулхъутирая? ХӀушала уркӀби гьаннара васваслив? 39Дила някъбачира кьяшмачира хӀеръая, иш – Ну сайра. Набчи гачдикирая ва хӀерварабая. Гьанаалала я кьаркьала, я лигуби хӀедирар, Дила биалли чедиуливан лер.

40Илира или, ГӀисани илдази Сунела някъби-кьяшми чедаахъиб. 41Амма илди разибиубдешли ва хӀяйранбиубдешли гьачамлис бирхаэс хӀебирулри. ИлхӀели ГӀисани илдази хьарбаиб:

– Ишаб хӀушала беркеси секӀал лебу[+]?

42Илдани Илис берцӀибси бялихъла кесек бедиб. 43Илини, сасили, илдала гьалаб беркун.

44ГӀур Илини илдази иб:

– Ну хӀушачил вирухӀели, Нуни хӀушази иличила бурира. Мусала Зегъализир, идбагунала табтуртазир ва Забурлизир[†] Набчила делкӀунти детаэс гӀягӀнити сари.

45Табтар иргъахъути бетаахъес багьандан, ГӀисани мутагӀялимтала гӀякьлу гьаргбиахъуб[+].

46Илдази Илини иб:

– БелкӀи саби, МасихӀличи гӀязабти чевкъар, Ил хӀябэсил бархӀи бебкӀибтазивад мицӀирирар[+]. 47Илала у багьандан, Ерусалимличибад бехӀбихьили, лебилра халкьанас Аллагьличи чарбухъни ва бунагьуни хасардатни багьахъурли бирар. 48Илис хӀуша бикьруми сарра[+]. 49ХӀера, Дила Дудешли хӀушаб чесибси бурхьулра, чедибадси цӀакь касайчи хӀуша шагьарлизир каленая[+].


ГӀиса зубрачи чевяхӀасни

50[•]ГӀисани илди шагьарлизибад дураиб ва Бетания шилизи бикайчи гьунибатур. Някъбира ахъдуцили, Илини илди баркатлабариб[+]. 51Илди баркатлабирухӀели, Ил илдачивад гьарахъиркес вехӀихьиб ва зубрачи чевяхӀасиб. 52Илдани Илис икрамбариб. ГӀур илди халаси харидешличил Ерусалимлизи чарбиуб[+]. 53Аллагьлис дезабикӀули, илди мурталра Аллагьла хъулиб сабри[+].

## Югьанни

### Югьанни

Югьанни


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]


### 1


ЮГЬАННИЧИБАДСИ ГӀЯХӀХАБАР


Дев Адам бетарули саби

1Гьаланачиб Дев лебри,

Дев Аллагьличиб сабри,
Дев Аллагьлира сабри[+].
2Ил гьаланачиб Аллагьличиб сабри.
3Лерилра лерти секӀал
Иличирли акӀахъубти сари,
лерилра лертазирад Ил агарли
селра биэс хӀебиуб.
4Илизир сарри гӀямру,
ва илди гӀямру – адамтас Шала[+].
5Шала цӀябдешлизиб шалабикӀули саби,
цӀябдешли Ил хӀебуциб.

6Аллагьли ЯхӀъя бикӀуси адам вархьибсири[+]. 7Ил Шалаличила бикьридешдарес бикьри сайливан вакӀиб, сунечибли Ил Шалаличи лебилра бирхаахъес[+]. 8Сай ил Шала ахӀенри, амма Шалаличила бикьридешдарес багьандан вакӀиб.

9ХӀекьси Шала лебри,
Суненира дунъяличи лявкьуси
гьарил адам шалаируси.
10Ил дунъяличив леври, ил дунъя Сунечибли акӀахъубсири,
амма дунъяли Ил хӀегьур.
11Ил Сунелатачи вакӀиб,
амма Сунелатани Ил кьабулхӀериб[+].
12Амма лебтасалра, Сай кьабулварибтас,
Сунела уличи бирхауртас,
Илини Аллагьла дурхӀни бетаахъес ари бедиб[+]
13– адамла хӀиличибли[*] ахӀи,
кьаркьа иштяхӀличибли яра мурул адамла хьулличибли ахӀи,
Аллагьличибад акӀуб[+].
14Девли виубси Адам ветаур
ва нушала ургав хӀериуб.
Баркатли ва хӀекьдешли вицӀибси,
Дудешла цайли цаси Уршила
чебяхӀдеш Нушани чебаира.

15ЯхӀъяни Иличила бикьридешдариб, балахъули:

– Иличила сайри ну викӀуси: «Наб гӀелавад лявкьуси – нуйчив халали сай, сенкӀун Ил наб гьалавра левсири»[+].

16Илала ахирагар нигӀматличирли
лерилра нушани баркатлис гӀергъи баркат касира.
17Буралли, Мусачибадли[†] Зегъа[†] гибсири,
баркат ва хӀекьдеш биалли ГӀиса МасихӀличирад[†] дакӀиб[+].
18Аллагь чилилра гьачамалра чехӀеиб,
Дудешла дуклав вируси ва, Сайра Аллагь Сайси,
Илала цайли цаси Уршили
Ил нушази вагьахъур[+].


ШизибикӀан ЯхӀъяла бикьридеш

19[•]Ишди сари ЯхӀъяла бикьридеш. ЖугьутӀунала бургани, сай чи саял хьарбаахъес Ерусалимлизибад ЯхӀъячи кашишуни[†] ва левитуни бархьибхӀели, 20илини илдас бикридешдариб ва бархьаначи буриб:

– Ну МасихӀ ахӀенра[+].

21Илдани илизи хьарбаиб:

– ХӀебиалли хӀу чи сайри? Ильясрив?

Илини иб:

– АхӀенра.

– ХӀу идбаг сайрив?

– АхӀенра, – иб ЯхӀъяни[+].

22– Чи сайри гьатӀи хӀу? – хьарбаиб илхӀели илдани.

– Бура, нуша дархьибтачи хӀела жаваб баахъес багьандан. ХӀуни се бурида ХӀечила?

23ЯхӀъяни илдази ГӀисайя идбагла гъайличил жаваб бедиб:

«Ну – бацӀавлахъличиб абердибси тӀамара:
ХалавегӀиллис[†] гьуни бархьбарая».

24Бархьибти парисейти[†] сабри. 25Илдани Илизи хьарбаиб ва иб:

– ХӀу МасихӀ хӀейадли, Ильяс хӀейадли, идбаг хӀейадли, сен гьатӀи шизибикӀулри?

26ЯхӀъяни жаваб бедиб:

– Нуни шизибикӀулра. Амма хӀушала ургав хӀушани Сай хӀелуси тӀашли сай. 27Ил наб гӀергъи лявкьуси сай. Ну биалли Илала дабрила дабругуни арзесалра лайикьси ахӀенра.

28Ил бетаурсири Иордан хӀеркӀла гӀелабси Бетаниялизиб, ЯхӀъяни шизибикӀуси мерличиб.


ШизибикӀан ЯхӀъяни ГӀисачила бикьридешдирули сай

29ГӀергъила бархӀи ЯхӀъяни сунечи лявкьуси ГӀиса чеиб ва иб:

– ХӀера, Аллагьла Мукьара. Илини дунъяла бунагьуни арху. 30Ну Итичила сайри викӀуси: «Наб гӀергъи лявкьуси, набчив халаси сай, сенкӀун Ил наб гьалавра левсири». 31Ил чи саял нуни балуси ахӀенри, амма нуни адамти шизибикӀулра, Израиллис Ил дакӀуварахъес багьандан[+].

32ЯхӀъяни сунела гъай мардариб:

– Зубразирад лагьаван Иличи кадицӀути РухӀ нуни чедаира ва Илди Иличир калун[+]. 33Нуни Ил валхӀелира, амма ну шизибикӀахъес Вархьибсини набзи иб: «Чичи уряхӀахъили, Чичир РухӀ калалра, Илини адамти Дурхъати РухӀлизи кабикӀу»[+]. 34Нуни ил чебаира ва Ил Аллагьла Урши виънилис бикьридешдирулра!


ГӀисала цаибти мутагӀялимти

35ГӀергъила бархӀи ЯхӀъя гӀурра ил мерличив сунела кӀел мутагӀялимличил тӀашлири[+]. 36Лявкьуси ГӀиса чеили, илини иб:

– ХӀера, ит Аллагьла Мукьара![+]

37КӀелра мутагӀялим, илди гъай дакьили, ГӀисас гӀелабад арбякьун. 38ГӀиса шуряхъиб ва илди Сунес гӀергъи лябкьули чебаиб.

– ХӀушаб се дигулра? – хьарбаиб Илини.

– Равви[†] («мугӀяллим» ибси саби), бура, ХӀу чинав хӀерирулри? – хьарбаиб илдани[+].

39– Даширая, хӀушани чебиидая, – иб ГӀисани.

СягӀят авал диркуси замана сабри. Илди арбякьун ва Ил чинав хӀерирулил чебаиб ва Иличиб бархӀи ахъайчи калун.

40ГӀисачила ЯхӀъяни дурути гъай дакьили, Илис гӀергъи бякьунтазивад ца, Симун Петерла узи, Андрей сайри[+]. 41Гьаланачи илини сунела узи Симун варгиб ва иб:

– Нушани МасихӀ («Вакибси»[*] ибси саби) варгира![+]

42ГӀур ил ГӀисачи киб. ГӀисани, Симунничи хӀеръили, иб: Югьанна урши Симун, хӀед Кепа («къаркъа» ибси саби, грек мезли биалли «Петер») бикӀар[+].


ГӀисани Пилиппра Напанаилра жибирули сай

43ГӀергъила бархӀи ГӀисани Галилеялизи укьес кьасбариб. Илини Пилипп варгиб ва иб:

– Наб гӀергъи ваши!

44Пилипп, Андрейра Петерра кьяйдали, Бетсаида шагьарлизивадси сайри[+]. 45Напанаил варгили, илини иб:

– Сунечила Мусала Зегъализиб белкӀунси, идбагуни Сунечила бикӀуси, нушаб къаршиикиб. Ил Назаретлизивадси Юсупла урши ГӀиса сай[+].

46Напанаилли илизи иб:

– Назаретлизибад се-биалра гӀяхӀсира биэс бирусив?

– Укьенну хӀеръа, – иб Пилиппли.

47СунечивяхӀ лявкьуси Напанаил чеили, ГӀисани иличила иб:

– ХӀера, хӀекьси израиллан, сунезибра макрула дяхӀцӀилра агарси.

48– ХӀуни ну чинавад валусира? – иб Напанаилли.

ГӀисани жаваб бедиб:

– Пилиппли хӀу живарайчира, Нуни хӀу инжирла галгала удив чеири.

49ИлхӀели Напанаилли иб:

– Равви, марлира ХӀу Аллагьла Урши сайри, ХӀу Израилла Пача сайри![+]

50ГӀисани, илис жаваблис, иб:

– Нуни хӀези инжирла удив чеири или, бурибхӀели, хӀу вирхулри. ХӀуни иличибра халаси чебиид.

51ГӀур имцӀабариб:

– ХӀекьдеш бурулра хӀушази: хӀушани гьаргдиубти зубри ва Инса УршиличибяхӀ убяхӀихъути ва Иличибад ахъбирути Аллагьла малаикуни чебиидая[+].

### 2


ГӀисани шин чягъир детарахъули сай

1ХӀябъибил бархӀи Галилеялизибси Канализиб мекъла сяхӀбат сабри, илар ГӀисала нешра лерри[+]. 2ГӀисара Илала мутагӀялимтира мекъличи жибарилри. 3Чягъир кадерхурхӀели, ГӀисала нешли Илизи иб:

– Илдала гӀур чягъир агара.

4ГӀисани иб:

– Хьунул адам, Наб села авара? Дила замана гьачамлис сабаили ахӀен[+].

5ГӀисала нешли къаравашунази иб:

– Илини хӀушази бурибси барая.

6Илар урегал халати къаркъала тӀалхӀяна тӀашлири, сарира жугьутӀунани умубирнила гӀядатуназир пайдаладирути. Гьар тӀалхӀянализи кӀи-кӀел яра хӀяб-хӀябал чармала хӀяббутӀ кадурцулри[+]. 7ГӀисани къаравашунази иб:

– ТӀалхӀяна шинни дицӀая.

Илдани илди черчерли дицӀиб.

8– Гьанна гӀяхъяя, – иб Илини, – ва сяхӀбатла тӀашкьяначи духая.

Илдани илкьяйда бариб.

9ТӀашкьянани шизирад детаурти чягъир халдариб. Илини чягъир чинарад дакӀудухъунтил балули ахӀенри, иличила балути шин хибти къаравашуницун сабри. ТӀашкьянани гелешмеш сунечи живариб 10ва илис уркъубяхъиб:

– Лебтанилра гьаланачи гӀяхӀти чягъир кадирхьу, гӀур биалли гӀяхӀил кепкабиубхӀели, вайтигъунти чягъир кадирхьу. ХӀуни биалли гӀяхӀтигъунти чягъир гьанналичи бикайчи мяхӀкамдарилри.

11Илкьяйда ГӀисани Галилеяла Канализирти гӀяламатунас бехӀбихьуд кабихьиб ва Сунела чевяхӀдеш дакӀудариб. Илала мутагӀялимтира Иличи бирхаур. 12Илала гӀергъи нешличил, узбачил ва мутагӀялимтачил ГӀиса Капернаумлизи арякьун. Илаб илди чумал бархӀи калун[+].


Аллагьла хъа азбарлизибад ГӀисани вачрукьяби дугӀиули сай

13[•]ЖугьутӀунала Пасхала[†] замана гъамбиубхӀели, ГӀиса Ерусалимлизи арякьун[+]. 14Аллагьла хъа азбарлизиб Илини унци, маза ва лагьни дирцути адамти чебаиб, илаб арц дарсдирутира кабиилри. 15Гьимиртазибад гӀярчумаг барили, Илини лебилра вачрукьябира, илдала унцира, мазара Аллагьла хъулирад дугӀаиб. Илини арц дарсдирутала кьасурбира гераиб, арц тӀутӀударили.

16– Урасая илди ишарад! – викӀулри ил лагьни дирцантази.

– Дила Дудешла хъали вачарла хъайчи шурмабалтадая![+]

17Илала мутагӀялимтани Табтарлизиб белкӀунси гьанбикахъиб: «ХӀела хъайчила халаси къайгъили ну угулра».

18ИлхӀели жугьутӀунани Илизи хьарбаиб:

– Илди лерилра дирес ХӀезиб ихтияр лебни сегъуна лишайчибли ХӀуни нушаб кабизахъес вируду[+]?

19ГӀисани илдас жаваб бедиб:

– ГъятӀаая ил Аллагьла хъали, ва Нуни хӀябал бархӀила бухӀнаб тӀашкабалтас[+].

20ЖугьутӀунани иб:

– Ил Аллагьла хъали авцӀануурегра дусли тӀашбатурси саби, ХӀуни биалли ил хӀябал бархӀила бухӀнаб тӀашбалтаду?

21Амма ГӀисани буруси Аллагьла хъа юртличила ахӀенрину, Сунела кьаркьайчила сабри. 22БебкӀибтазивад ГӀиса мицӀириубхӀели, Илала мутагӀялимтани, Илала илди гъай гьандикахъиб ва Табтарличира, ГӀисала гъайличира бирхаур[+].

23ГӀиса Ерусалимлизив Пасхала байрамличив сайхӀели, Илини дирути гӀяламатуни чедиули, бахъал Иличи бирхаур[+]. 24Амма Сай ГӀиса илдас гьаргирули ахӀенри; Илини лебилра балулри, 25адамличила багьес Илис чили-биалра бурни хӀяжатли ахӀенри, адамла уркӀиличибси Илини иткъира балулри.

### 3


Никадимличил ГӀисала ихтилат

1Парисейтала ургав Никадим бикӀуси ца адам леври. Ил жугьутӀунала бургазивад ца сайри[+]. 2Гьачам дугели ил ГӀисачи вакӀиб ва иб:

– Равви,[†] нушани балулра, ХӀу Аллагьличивад вакӀибси мугӀяллим виъни: ХӀуни дирутигъунти гӀяламатуни чилилра дарес хӀейрар, эгер Аллагь иличил хӀейалли.

3Жаваблис ГӀисани иб:

– ХӀекьдеш бурулра хӀези: чилилра Аллагьла ПачяхӀдеш[†] чедаэс хӀейрар, эгер чедивад ахӀекӀахъалли.

4– Секьяйда адам сагали акӀес вирусив, эгер ил ухънаваили виалли? – иб Никадимли. – ХӀейраргу ил сагали нешла канила ацӀес ва кӀинайсра акӀес!

5ГӀисани жаваблис иб:

– ХӀекьдеш бурулра хӀези: чилра Аллагьла ПачяхӀдешлизи ацӀес хӀейрар, эгер шизивад ва РухӀлизивад акӀубли хӀейалли[+].

6Кьаркьайзибад кьаркьала алкӀан, РухӀлизирад рухӀ алкӀан. 7Тамашамайруд Нуни бурибсиличи: хӀуша чедирад акӀес гӀягӀнитира. 8ДягӀ[*] сунес дигнаб булхъан. ХӀуни илала тӀама бикьид, амма багьес хӀейруд чинабад ил лябкьулил ва чина арбашулил. Илкьяйда саби гьарил РухӀлизивад акӀубсиличилра.

9– Секьяйда ил биэс бирара? – хьарбаиб Никадимли.

10ГӀисани жаваб бедиб:

– ХӀуни – Израилла мугӀяллимли, ил секӀал хӀергъулрив? 11ХӀекьдеш бурулра хӀези: нуша нушани балусиличила гъайдикӀулра ва нушани чебаибсиличила бикьридеш дирулра, амма хӀушани нушала бикьридеш кьабулхӀедирулра. 12Эгер Нуни хӀушази дунъяла секӀайчила бурибхӀели дирххӀерули диадалли, рахли Ну зубралайчила гъайикӀасли, секьяйда хӀуша дирхарутира? 13Чилра зубрази ацӀибси ахӀен, чӀянкӀли зубрачивад кацӀибси Инса Урши ахӀенси[+]. 14БацӀавлахъличиб Мусани[†] чӀичӀала ахъбуцили кьяйда, илкьяйда ахъуцес гӀягӀниси сай[*] Инса Уршира,[+] 15Иличи вирхаурси гьариллис даимти гӀямру диахъес багьандан. 16АллагьлискӀун иш дунъя илцадра дигахъули сай, хӀятта Сунела цайли цаси Уршира ведиб, гьарил Иличи вирхуси алххӀелхахъес ва илис даимти гӀямру диахъес. 17Аллагьли Урши дунъяличи дунъялис суд барес вархьибси ахӀенну, Иличибли дунъя берцахъес вархьибси сай[+]. 18Иличи вирхуси судлизи ведхӀелуга. ВирххӀерхуси виалли, ил гьанналаув танбихӀлаварили сай, сенкӀун сай Аллагьла цайли цаси Уршиличи вирххӀеурхӀели[+]. 19Суд дунъяличи Шала бакӀнилизиб саби, амма адамтас цӀябдеш имцӀали дигулиахъиб, сенкӀун илдала баркьудлуми вайти сарри[+]. 20Гьарил вайдеш бирусилакӀун Шалалаличи гьимидулхъан ва Шалаличи архӀякьян. Илис сунела баркьудлуми гьаргхӀедиубли дигахъу. 21ХӀекьдеш хӀясибли хӀерируси биалли сунела баркьудлуми Аллагьла гьалар дурусти диъни гӀячихъли чедаахъес Шалаличи аркьян.


ШизибикӀан ЯхӀъя ГӀисачила гъайикӀули сай

22Илала гӀергъи ГӀисара мутагӀялимтира Ягьудеялизи[†] арбякьун. Адамти шизибикӀули, Ил мутагӀялимтачил илав белгиси замана калун[+]. 23Илзамана ЯхӀъяни Еноннизиб Салимла мякьлаб шизибикӀулри, сенкӀун илар шин дахъал сарри. Адамти мурталра шизибакӀахъес иличи башулри. 24Ил бетаурси ЯхӀъя туснакълизи катес гьалаб сабри[+].

25Гьачам ЯхӀъяла цацабехӀти мутагӀялимталара ца жугьутӀлара ургаб динна гӀядатла умудеш бирнила шайчиб жал бетаур[+]. 26Илди ЯхӀъячи бакӀиб ва иб:

– Равви, ит Адамли, Сайра Иордан хӀеркӀла итил шайчив хӀечил левси ва Сунечила хӀуни бикьридеш дарибси, гьанна Сунени шизибикӀули сай, ва лебилра Итичи башули саби[+].

27ЯхӀъяни жаваб бедиб:

– Адамли барес вирар чӀянкӀли Зубрачибад асубиахъубси. 28Нуни бурибсилис хӀуша бикьруми саррая: «Ну МасихӀ[†] ахӀенра, амма ну вархьибсира Илис гьалав вашахъес»[+]. 29ЦӀикури гелешмешла рирар. Гелешмешла юлдаш биалли мякьлав тӀашли иличи лехӀихъур ва сайра илала тӀамаличи харили вирар. Ил саби дила харидеш ва гьанна ил бетерхур[+]. 30Иличи чевяхӀирни хӀерли саби, набчи – кьадри камбирни.

31Чедивад ВакӀибси лебтачивра чихъси сай, ванзалан биалли ванзала сай ва ванзаланван гъайикӀар, амма зубрачивад ВакӀибси – лебтачивра чихъси сай! 32Илини Сунени чедаибтас ва дакьибтас бикьридешдирули сай, амма чилилра Илала бикьридеш кьабулдирули ахӀен. 33Кьабулдирусини биалли Аллагь хӀекьси виъни марбирули сай[+]. 34Аллагьли вархьибсини Аллагьла гъай дурули сай ва Аллагьли Илис сегъуналра гӀелабуцниагарли Сунела РухӀ лугули сай. 35Дудешлис Урши дигахъули сай ва гьар секӀал Илала някъбази дедили сай[+]. 36Уршиличи вирхусила даимти гӀямру дирар, Урши кьабулхӀейрусини – гӀямру чехӀедиу, иличи Аллагьла гьими хӀерли саби[+].

### 4


ГӀисара самариялан хьунул адамра

1ГӀисани ЯхӀъялайчиб бахъал мутагӀялимти бургниличила ва бахъал шизибикӀниличила[†] парисейтани бакьиб. 2ХӀякьикьатлизиб шизибикӀуси ГӀиса ахӀенрину, Илала мутагӀялимти сабри[+]. 3Сунечила гъайбикӀни багьурхӀели, Ягьудея[†] уббатурли, ГӀиса Галилеялизи чарухъес гьайиуб[+]. 4Илала гьуни Самариялизибад аркьусири[+]. 5Ил самариялантала Сихар бикӀуси шагьарлизи вакӀиб. Ил шагьар мерлабиубсири муртрил Якьубли сунела урши Юсуплис бедибси ванзаличибад гьарахъли ахӀи. 6Илаб Якьубла къуюра лебри. Гьуйчив вамсурси ГӀиса бамсриахъес къуюла мякьла кайиб. Ил хӀерела замана сабри. 7Ца самариялан хьунул адам къуюличи шичи ракӀиб.

ГӀиса илизи викӀар:

– Наб держес шин диха.

8(Илала мутагӀялимти шагьарлизи беркала асес бякьири).

9Самариялан тамашариуб:

– ХӀу жугьутӀ сайри, ну биалли – самариялан. Набзи ХӀуни держахъес шин тиладидарес секьяйда вирусири?

АнцӀбукь биалли жугьутӀуни самариялантачил бархмагхӀебикӀнилизиб сабри.

10ГӀисани илизи иб:

– Эгер хӀуни Аллагьли матъал лугусиличила ва хӀези шин гахъес тиладиикӀуси Чи саял балуси риадлири, Илизи хӀуни тиладибиради ва Илини хӀед мицӀирти шин лугиб.

11Хьунул адамли иб:

– ХалавегӀил,[†] ХӀела гӀяхъес селра агара, къую биалли мурхьли саби. Чинар лертив ХӀела мицӀирти шин? 12Марли, сайра ужули, сунела уршбира бужули, хӀункьрира далхуси, иш къую нушаб уббатурси нушала хала бегӀтазивад ца сайси Якьубличив ХӀу халал сайрив?

13ГӀисани иб:

– Илди шин дужуси гӀурра милигирар. 14Нуни гибти шин дужуси биалли гӀурхӀели гьачамалра милигхӀейрар. Нуни илис дедибти шин даимти гӀямрулизи кабухъунси урунжли детарар[+].

15Хьунул адамли Илизи иб:

– ХалавегӀил, диха гьатӀи наб илдигъунти шин, гӀур ну шинничи хьулхӀерикӀахъес ва иш къуюличи шичи хӀерашахъес.

16Илини илизи иб:

– Рукьен, хӀела мурул живарили, иша чаррухъен.

17– Дила мурул агара, – жаваб чарбатур хьунул адамли.

ГӀисани илизи иб:

– ХӀу рархьлири, дила мурул агара рикӀухӀели. 18ХӀелакӀун шел мурул лебри, гьанна хӀу сунечил хӀеррируси, мурул ахӀен; ил хӀуни бархьли бурири.

19– ХалавегӀил, – иб хьунул адамли, – нуни чебиулра ХӀу идбаг виъни[+]. 20Нушала дудешуни иш дубурличиб Аллагьлис булгутири, хӀуша Ерусалимлизив Аллагьлис улгес гӀягӀниси саби дикӀулра.

21ГӀисани иб:

– Рирхаи Набчи, хьунул адам, я иш дубура, я Ерусалим Дудешлис дулгуси мерли хӀебируси замана сабиур. 22ХӀушани, самариялантани, селис суждабирулрал балули ахӀенра, нушани балулра селис суждабирулрал, берцудикӀун жугьутӀуназибад саби[+]. 23Амма замана лябкьян, ил гьанна сабаили саби, Дудешлис булгути хӀекьти суждачиби рухӀлизиб ва хӀекьдешлизиб булгуси, сенкӀун илдигъунти суждачиби Сунес баргес Дудеш умцӀули сай. 24Аллагь РухӀ сай, Илис суждабирутанира рухӀлизиб ва хӀекьдешлизиб суждабирес гӀягӀниси саби.

25Хьунул адамли иб:

– Нуни балулра, МасихӀ[†] (Вакибси ибси) вакӀес гӀягӀниси сай; хӀера, Ил вакӀибхӀели, Илини нушаб лерилра секӀал баяндиру[+].

26ГӀисани илизи иб:

– Ил Ну сайра, хӀечил гъайикӀуси[+].


ГӀисани рухӀла сабухъличила бурули сай

27Ил замана Илала мутагӀялимти чарбухъун ва, ГӀиса хьунул адамличил гъайикӀули чеили, тамашабиуб. Амма чилилра хьархӀебаиб, Илис се дигулрил ва сен Сай иличил гъайикӀусил.

28Хьунул адам, сунела шинна къянари батурли, шагьарлизи чаррухъун ва адамтази буриб:

29– Нуни дарибти лерилра набзи дурибси Адамличи дукьеная ва хӀеръая. МасихӀ ахӀенара Ил?

30Адамти шагьарлизибад ГӀисачи бякьун.

31Илзамана Илала мутагӀялимти чебхӀебиркулри:

– Равви,[†] се-биалра беркен.

32Амма Илини илдази иб:

– Дила, хӀушани хӀебалуси, беркала леб.

33ИлхӀели мутагӀялимти саби-ургаб гъайбикӀесбииб:

– Белики, Илис чили-биалра беркала хили биэс?

34– Дила беркала илизиб саби, – иб ГӀисани, – Ну Вархьибсила амру бетерхахънилизиб ва Илала баркьуди таманбарнилизиб[+]. 35ХӀуша хӀедикӀулраяв гьатӀи: «Авал базли арши садиур?». Ну биалли хӀушази викӀулра: ахъдуцая хӀулби ва хӀеръая хъумачи, илди диршесли секьяйда дикьурлил![+] 36Аршикьяналира сунела шабагъат кайсу. Илини даимти гӀямрулис сабухъ бурчули сай, дегӀунси ва иршуси бархли разибиахъес багьандан. 37Ил шайчиб бархьси саби бурала: цали делгӀа, цархӀилли иршу. 38Нуни хӀуша дархьилра хӀушани къиян кахӀебихьибси биршахъес. ЦархӀилти биалли бахъхӀи бузиб, хӀушани илдала бузерила сабухъ бурчулра.


Бахъал самарияланти ГӀисачи бирхаур

39Ил шагьарлизибти бахъал самарияланти ГӀисачи бирхаур, сенкӀун хьунул адамли буриб:

– Илини набзи нуни дарибти лерилра дуриб. 40Самарияланти Иличи бакӀиб ва Сай чучив калахъес тиладибикӀескабииб, ГӀисани илар кӀел бархӀи деркӀиб. 41Илини дурути гъайличибли гӀурра бахъал халкь Иличи бирхаур. 42Хьунул адамлизи илди бикӀулри:

– ХӀела гъай хӀясиблицун ахӀенра нуша гьанна дирхути. Ил Адам гьарли-марли дунъя Уцахъан виъни нушани бакьира ва балулра[+].


Галилеялизиб ГӀисала вягӀза

43КӀел бархӀила гӀергъи ГӀиса илавадли Галилеялизи арякьун. 44ВегӀла ватӀайзив идбаг хӀурматчевли хӀейрар или, ИлкӀун Сайра викӀусири[+]. 45Амма, Ерусалимлизиб Пасхала[†] байрамличир ГӀисани дарибти чедаъни сабабли, Сай Галилеялизи вакӀибхӀели, галилеялантани Ил разили кьабулвариб[+].


ГӀисани пачала хӀякимла урши сагъирули сай

46ГӀиса гьачам гьатӀи, Сунени шин чягъирличи шурдатурси, Галилеялизибси Канализи вякьун. Илав пачала хӀякимтазивадси ца леври. Илала урши Капернаумлизив зягӀипли сайри[+]. 47Ил адамли ГӀиса Ягьудеялизивад Галилеялизи вакӀниличила бакьибхӀели, ГӀисачи вакӀиб ва убкӀуси сунела урши сагъварахъес бусравикӀескайиб. 48ГӀисани илизи иб:

– ГӀяламатуни ва лишанти чехӀедаили гӀергъи, хӀуша сеналра дирххӀерудая[+].

49Амма пачала хӀякимтазивадсини жаваблис иб:

– ХалавегӀил, дила урши мицӀирли тевалли аркьехӀе.

50ГӀисани иб:

– Укьен, хӀела урши мицӀирли кавлан.

Ил адам ГӀисала гъайличи вирхаур ва арякьун. 51Ил гьунчив сайхӀели, илала къаравашуни гьала бакӀили, урши мицӀирли виъниличила буриб.

52Чидил сягӀятлизиб уршилис кункдеш акӀубал илини хьарбаиб. Илдани буриб:

– Даг хӀерейс, сягӀят цаличиб.

53Дудешли аргъиб, ил секӀал баягъи ГӀисани сунези: «ХӀела урши мицӀирли кавлан» ибхӀели, бетаурли биъни. Пачала хӀяким ва лебилра илала хъулибти бирхаур[+].

54Ягьудеялизивад Галилеялизи вакӀибхӀели ГӀисани барибси, ил кӀиибил гӀяламат сабри[+].

### 5


КӀавла мякьлаб сагъбарни

1Илала гӀергъи ГӀиса жугьутӀунала байрамличи Ерусалимлизи вякьун. 2Ерусалимлизиб, Маза-къапуличибад гьарахъли ахӀи, тӀулрачил шел умхли алавбарибси кӀав лебри. Илис жугьутӀ мезли Бетзата бикӀусири. 3-4Илаб бахъал зягӀипти кабихьири: сукъурти, балкӀаби ва биркӀанти дуцибти. 5Илдала ургав ца адам леври, сайра хӀябцӀанугехӀра дус зягӀипси. 6Илав кайхьи ил чеили ва вахъхӀи илгъуна хӀяйчив виъни багьурли, ГӀисани илизи иб:

– ХӀед дигулрив сагъиэс?

7ЗягӀипсини иб:

– Дила хужаим, шин жургъдикӀухӀели ну кӀавлизи ваахъес кумекбареси чилра агарагу. Нувал ила ветаэс къайгъилизииркулрагу, амма цархӀил чи-биалра наб гьалаулхъули сай.

8ИлхӀели ГӀисани илизи иб:

– Айзи! Касану хӀела убуш, укьен[+].

9Ил адам илав бусягӀятал сагъиуб. Илини сунела убуш касиб ва арякьун. Ил бетаур сут бархӀи.

10Илбагьандан жугьутӀунани сагъиубсилизи иб:

– ИшбархӀи сут бархӀи саби ва хӀед убуш бихес асухӀебирар.

11Илини жаваблис иб:

– Ну араварибсини набзи иб: «Касану хӀела убуш, укьен».

12Илдани хьарбаиб:

– ХӀези убуш касахъес ва арукьяхъес хъарбарибси чи сая?

13Сагъварибсини суненира балули ахӀенри чи саял Ил, сенкӀун ГӀиса илаб учибикибтала ургав веткахъиб. 14ГӀур ГӀисани ил Аллагьла хъулив варгиб ва иб:

– ХӀера, гьанна хӀу ара-сагълири. ГӀур бунагьуни мадирид, хӀечил гьатӀира вайси бетхӀеахъес багьандан.

15Ил адам илхӀели жугьутӀуначи арякьун ва сай сагъварибси ГӀиса виъниличила буриб.


Аллагьла Уршиличирад даимти гӀямру

16Илини ил сут бархӀи барни багьандан, жугьутӀуни ГӀисас гӀергъикабиркес бехӀбихьиб[+].

17ГӀисани биалли илдази иб:

– Дила Дудеш мурталра узуси сай, Нура илкьяйда узулра.

18ИлхӀели жугьутӀуни ГӀиса кавшести тяхӀурти даргес имцӀали къайгъилизибикиб, сенкӀун Илини сут бархӀи булъулицун ахӀенрину, Сай Аллагьличи цугсилизи халирули, Аллагьлис Сунела Дудеш илира викӀулри[+].

19Илис жаваблис ГӀисани илдази иб:

– ХӀекьдеш бурулра хӀушази: бируси Дудеш чехӀеалли, Уршили Сунела Сунени селра барес вируси ахӀен. Дудешли бируси Уршилира биру. 20ДудешлискӀун Урши дигахъу ва Сунени дирути лерилра Илизира чедиахъу. ХӀуша тамашадирудая, сенкӀун Илини Илизи гьатӀира черяхӀти баркьудлуми чедиахъу[+]. 21Тяп Дудешли бебкӀибти мицӀирбиахъубли илдас гӀямру лугуливан, илкьяйда Сунес дигутас Уршилира гӀямру луга[+]. 22-23Дудешли чисалра суд хӀебиру, дудешлаван Уршилара хӀурмат бирахъес багьандан, судла ари Илини Уршилизи бедили сай. Уршила хӀурмат хӀебирусини Урши вархьибси Дудешлара хӀебирули сай[+][+].

24ХӀекьдеш бурулра хӀушази: гьарилла, Дила гъай бикьусила ва Ну Вархьибсиличи вирхусила, даимти гӀямру сари, илис судличи вакӀес гӀягӀнихӀебиркур, ил бебкӀализивад гӀямрулизи ветухъи сай[+]. 25ХӀекьдеш бурулра хӀушази: бебкӀибтани Аллагьла Уршила тӀама бикьуси замана лябкьули саби, ил бакӀра бакӀили саби. ИлхӀели лебилра бакьибти мицӀирбирар[+]. 26Сунезир гӀямру лерливан Уршилизирра Сунезир гӀямру Дудешли диахъуб[+]. 27Илини Илизи суд барахъес ари бедиб, сенкӀун Ил – Инса Урши сай[+].

28Тамашамадирудая ил секӀайчи, лябкьян замана: гьанна бусягӀят хӀябразибтани Илала тӀама бикьу[+] 29ва хӀябразибад дурабулхъан. ГӀяхӀдеш бирули калунти, хӀербирес багьандан мицӀирбирар. Вайдеш бирутира танбихӀлабиэс багьандан мицӀирбирар[+]. 30Дила ариличибли Нуни селра барес вируси ахӀенра. Дудешли Набзи бурили кьяйда Нуни суд бируси саби. Дила суд бархьсира саби: Ну гьуцӀикӀуси Дила ари таманбарес ахӀенрану, Ну Вархьибсила ари таманбарес сайра[+].


ГӀисани Сунела дугьбала хӀекьдеш кабилзахъули сай

31Эгер Нуницун Набчила бикьридешдируси виаслири, Дила бикьридеш хӀекьтили хӀедири,[+] 32амма Набчила ца гьатӀи бикьрили бикьридешдирули сай ва Нуни балулра Набчила илала бикьридеш хӀекьти диъни. 33ХӀушаникӀун ЯхӀъячи адамти бархьирая ва илини хӀекьдешлис бикьридешдариб[+]. 34Адамтала бикьридеш Нуни кьабулдирули ахӀенра, амма, хӀуша дерцахъес дигули, иличила бурулра. 35ЯхӀъя ухуси ва шалабикӀуси чирагъ сайри. Камси заманализир илала шалалиур шаддиэс хӀушаб дигусири[+].

36Амма Дила бикьридеш ЯхӀъялайчирра цӀакьти сари. Дудешли Набчи хъардарили Нуни дирути баркьудлумани Дудешли Ну вархьнилис чули бикьридешдирули сари[+]. 37Набчила Суненира, Ну вархьибси Дудешлира, бикьридешдариб. ХӀушани гьачамалра Илала тӀама хӀебакьира ва Илала куц чехӀебаира. 38Илала дев хӀушазиб хӀербирули ахӀен, сенкӀун хӀуша Илини Вархьибсиличи хӀедирхулра. 39Даимти гӀямру сархес хьулдикӀули, хӀушани къайгъиличил Табтурти[†] руркъулра. Илди ТабтуртаникӀун Набчила бикьридешдирули сари[+]. 40Амма гӀямру диахъес хӀуша Набчи дакӀес дигули ахӀенра.

41Наб адамтазибад чевяхӀдеш гӀягӀнили ахӀен, 42амма Нуни хӀуша далулра: хӀушала уркӀбазир Аллагьличи диги агара. 43Ну вакӀибсира Дила Дудеш багьандан ва хӀушани Ну кьабулирули ахӀенра, амма чи-биалра цархӀил сай багьандан вакӀалли, ил хӀушани кьабулиридая[+]. 44ХӀуша сен-сен дирхаэс дирутирая, эгер цалис цали буруси гап кьабулбирули, цаси Аллагьлизибад гап касес сегъуналра къайгъи хӀебирули диадалли[+]? 45Дила Дудешла гьалар хӀуша Нуни гӀяйиблизидурцура или пикримадикӀудая. ХӀуша гӀяйибладурцуси – ил хӀушани игьдибарбихьибси Муса[†] сай. 46ХӀуша Мусачи дирхути диадаллири, Набчира дирхутири, сенкӀун Муса лукӀуси Набчила сайри. 47Эгер хӀуша илини делкӀунтачи дирххӀерули диадалли, Дила гъайличи секьяйда дирхаэс дирутирая?

### 6


ГӀисани шел азир адам лукъахъули сай

1[•]Илала гӀергъи ГӀиса, сунес Тибериадала урхьу илира бикӀуси, Галилеяла урхьула цархӀил шайчи ветахъикиб. 2ЗягӀипти сагъбирахъули, ГӀисани дирути гӀяламатуни чедиули, Илис гӀергъи бахъал халкь арбякьун. 3ГӀиса дубурличи чевяхӀухъун ва илав Сунела мутагӀялимтачил кайиб. 4ЖугьутӀунала Пасхала[†] замана гъамбикӀулри[+]. 5ГӀисани, хӀулби ахъдуцили, Сунечи лябкьути бахъал адамти чебаибхӀели, Пилипплизи иб:

– Илди адамти бахес нушани кьацӀ чинарад исутира[+]?

6Ил Илини бурибсири Пилиппла хӀялумцӀес багьандан, Сунени бируси гьалахили балулри. 7Пилиппли жаваб чарбатур:

– КӀидарш динарлис[†] кьуцӀри асахӀеллира, гьариллис ца биштӀаси кесек бедеслира, диъхӀедиур.

8Илала ца мутагӀялимли Симун Петерла узи Андрейли иб:[+]

9– Ишав дурхӀя лев мухъила шел кьацӀ ва кӀел бялихъ лерси, илди чис диура гьатӀи?

10ГӀисани иб:

– Адамтази кабиахъес бурая.

Илар дахъал кьар лерри ва лебилра кьарличи кабииб. ЧӀянкӀли мурул адамтицун шел азирцад адам лебри.

11ГӀисани кьуцӀри касиб, Аллагьлис шукрура или, кабиибтас дутӀиб. Гьарилтас дигутицад дедили, бялихъуначилра Илини илкьяйда бариб[+]. 12Лебилра белкъунхӀели, Илини Сунела мутагӀялимтази иб:

– Калунти бутӀни дучая, селра заяхӀебиахъес багьандан.

13Илдани дучиб ва мухъила шел кьацӀлизибад буки гӀергъи калунти бутӀнани вецӀнукӀира чӀап дицӀиб. 14ГӀисани барибси ил гӀяламат чебаили, адамти бикӀутири:

– Дунъяличи вакӀес гӀягӀниси Идбаг дурусли Ил сай[+].

15ГӀисани аргъиб, илдас Сай гужли пачали катес дигни, ва илбагьандан гӀурра сайцун дубурличи арякьун.

16[•]БархӀи ахъибхӀели, ГӀисала мутагӀялимти урхьуличи убяхӀахъиб 17ва, къаякъличи кабиили, урхьуличибад Капернаумлизи гьайбиуб. ЦӀяббиублири ва ГӀиса чейули ахӀенри. 18ЦӀакьси дягӀ бухъун ва урхьу бургъесбииб. 19Шел-урегал километр ахъибхӀели, илдани урхьуличивад вашули, къаякъличи гъамируси ГӀиса чеиб. МутагӀялимти урухбиуб.

20– Ну сайра, урухмакӀудая, – иб ГӀисани.

21Илдас Ил къаякъличи ацӀахъес дигулри, илхӀяйзибал къаякъ саби аркьуси дубличи сабаили уббухъун.


ГӀиса – зубрачивадси хӀекьси кьацӀ

22Урхьула итил дубличиб калунти адамтани гӀергъила бархӀи аргъиб: илаб лебси ца къаякъ сабри. Сунела мутагӀялимтачил ГӀиса къаякъличи кахӀейъниличила ва мутагӀялимти сабицун арбукьниличила илдани балулри. 23ХалавегӀилли[†] Аллагьлис шукрура или, халкьли кьуцӀрира деркунси мерличи, Тибериадализирад чумал къаякъ дубличи дакӀиб. 24Илав я ГӀиса, я Илала мутагӀялимти хӀебаргибхӀели, адамти къаякъуначи кабииб ва Капернаумлизи ГӀисагӀиб умцӀес арбякьун.

25Урхьула итилил дубличив илдани ГӀиса варгиб ва хьарбаиб:

– Равви,[†] ХӀу иша мурт вакӀири?

26ГӀисани жаваб бедиб:

– ХӀекьдеш бурулра хӀушази: гӀяламатуни чедаибхӀели ахӀенра хӀуша НабгӀир умцӀути, делкъайчи кьацӀли дукни сабабли сарра. 27Беркьили бетихъуси беркайс мадузудая, амма даимлис кавлуси ва даимти гӀямру лугуси беркайс дузеная. Ил беркала хӀушаб Инса Уршили луга. Сунечи Дудешли, Сай Аллагьли, нугьру кабатурси Ил сай.

28Илдани хьарбаиб:

– Аллагьлис кьабулти баркьудлуми дирес багьандан нушани се бируси?

29ГӀисани жаваб бедиб:

– Аллагьлис кьабулси баркьуди – Илини Вархьибсиличи вирхни саби.

30Илдани хьарбаиб:

– Нушани ил чебаили, ХӀечи дирхаахъес багьандан, сегъуна гӀяламат бирида ХӀуни? Се барес вируда ХӀуни[+]? 31ХӀера, нушала хала бегӀтани бацӀавлахъличиб манна[*] букули калунсири, иличила белкӀи кьяйда: «Илини зубразибад кьацӀ бедиб».

32ИлхӀели ГӀисани илдази иб:

– ХӀушаб хӀекьдеш бурулра, Мусани[†] ахӀенри хӀушаб зубразибад кьацӀ гибси, Дила Дудешли зубразибад хӀушаб хӀекьси кьацӀ лугули сай. 33СенкӀун Аллагьла кьацӀ – ил зубрачивад вакӀибсини дунъялис гӀямру лугуси кьацӀ саби.

34ИлхӀели илди Илизи тиладибикӀесбииб:

– ХалавегӀил, мурталра илгъуна кьацӀ луген нушаб[+].

35ГӀисани иб:

– Ну гӀямрула кьацӀ сайра. Набчи вакӀибси сеналра гушли кахӀевлан ва набчи вирхуси милигхӀейрар[+]. 36Амма Нуни хӀушази бурили кьяйда, хӀушани Ну чеили хьалли, дирхули ахӀенра. 37Лебилра, Дудешли наб гибти, сеннира Набчи лябкьян, Набчи вакӀибси Нуни дугӀхӀейис[+]. 38НукӀун зубрачивад вакӀибси Наб дигути дирес ахӀенрану, Ну Вархьибсила ари таманбирес сайра[+]. 39Ну Вархьибсила ари биалли Сунени Набзи гибтазивад цалра ветхӀехъахънилизиб ва ахиратла бархӀи Нуни илди мицӀирбарнилизиб саби[+]. 40Дила Дудешла ари Урши чейусилис ва Иличи вирхусилис даимти гӀямру деднилизиб саби ва ахиратла бархӀи ил Нуни мицӀиририс[+].


ЖугьутӀуни ГӀисачил жалбирхъули саби

41«Ну зубрачивад вакӀибси кьацӀ сайра» ибти ГӀисала гъайли илаб лебти жугьутӀуни гӀясибиахъуб. 42Илди бикӀулри:

– Ил Юсупла урши ГӀиса ахӀену гьатӀи? Нушани илала дудешра нешра балулра! Секьяйда ил викӀес вирусив: «Ну зубрачивад вакӀибсира?»[+].

43ГӀисани иб:

– ЖункъурмадикӀудая. 44Ну вархьибси Дила Дудешли калли ахӀенси, чилра Набчи вакӀес вируси ахӀен ва Нуни ил ахиратла бархӀи мицӀиририс[+]. 45Идбагунани белкӀи саби: «Илди лебилра Аллагьли бяркъурли бирар». Гьарил Дудешличи лехӀахъибси ва Иличив вяркъурси Набчи лявкьян. 46Аллагьличивад ВакӀибсини ахӀи, Дудеш чилилра чехӀеиб, чӀянкӀли Илини чеиб Дудеш[+]. 47ХӀекьдеш бурулра хӀушази: вирхусила гӀямру даимти сари. 48Ну – гӀямрула кьацӀра. 49ХӀушала хала бегӀти бацӀавлахъличиб маннали букули калун, амма лебилра бебкӀиб. 50Зубрачибадси иш кьацӀ илгъуна ахӀен: ил букуси адам убкӀхӀебкӀар. 51Ну мицӀирси кьацӀ сайра, зубрачивад вакӀибси. Ил кьацӀ букуси, даим хӀерирар. Ил кьацӀ – ил Дила кьаркьала саби ва ил Нуни дунъяла гӀямру багьандан бедлугулра[+].

52ИлхӀели жугьутӀунала ургаб жал бехӀбихьиб:

– Секьяйда вирусив Илини нуша дукахъес Сунела кьаркьала гес?!

53ГӀисани илдази иб:

– ХӀекьдеш бурулра хӀушази: эгер хӀушани Инса Уршила кьаркьала хӀебукадалли ва Илала хӀи хӀедужадалли, хӀушазир гӀямрура хӀедирар[+]. 54Гьарил Дила кьаркьала букуси ва Дила хӀи дужуси даимти гӀямрула вегӀ вирар ва Нуни ил ахиратла бархӀи мицӀиририс. 55Дила кьаркьала – ил хӀекьси беркала саби, Дила хӀи – илди хӀекьти бержала сари. 56Дила кьаркьала букуси ва Дила хӀи дужуси, ил Набзив сай ва Ну илизив сайра[+]. 57МицӀирси Дудешли Ну вархьили кьяйда ва Дудешличивли Ну хӀерирули кьяйда, Набзивад укусира Набчивли хӀерирар. 58Ил кьацӀ зубрачибад бакӀибси саби ва ил хала бегӀтани букусигъуна ахӀен. Илди бебкӀиб, амма ил кьацӀ букуси даим хӀерирар.

59ГӀисани илди дуриб Капернаумла синагуглизиб[†] адамти руркъухӀели.


ЦабехӀ мутагӀялимтани ГӀиса уввалтули сай

60Илди гъай дакьили, Илала мутагӀялимтазибад бахъалгъунти бикӀулри:

– Илини сегъунти-сарил кьяркьти гъай дурули сай, чи вирара иличи лехӀахъес?

61ГӀисани аргъиб мутагӀялимти Сунела гъайличи кьабулагарли биъни ва илдази иб:

– Ил сабив хӀуша васвасдикӀахъуси? 62ГӀур се биридая, рахли хӀушани Инса Урши гьалав Сай левси мерличи айцӀули чеадалли[+]? 63РухӀли гӀямру луга, кьаркьайзибад пайда агара. Нуни хӀушази дурибти дугьби – илди рухӀ ва гӀямру сари. 64Амма хӀушазибадли цабехӀти бирхули ахӀен.

ГӀисаникӀун бехӀбихьудличибадал балусири, чи вирххӀерхулил ва чили Сай уведлугал[+]. 65Ил даимиуб:

– Илбагьандан Ну хӀушази викӀусири, Дудешли имкан бедибси ахӀенси, чилра Набчи вакӀес хӀейрар.

66ИлхӀели бахъалгъунти Илала мутагӀялимтани Ил увватур ва гӀур Иличил хӀебашанбиуб.

67– ХӀушабра Ну увватес дигули хӀедииша? – хьарбаиб Илини вецӀнукӀирализи.

68Симун Петерли жаваб чарбатур:

– ХалавегӀил, гӀур чичи аркьутирав нуша? ХӀела сари даимти гӀямру лугути дугьби. 69Нуша дирхулра ХӀу – Аллагьла Дурхъасири[+].

70ГӀисани жаваб чарбатур:

– Нуни ахӀенрив хӀуша вецӀнукӀиралра чердикӀибти? Сен-биалра – хӀушазивадли ца – илбис сай![+]

71Ил гъайикӀуси Симун Искариутла урши Ягьудачила сайри, илра вецӀнукӀирализивадси виалра, гӀурхӀели Сай уведибси[+].

### 7


ГӀисала узби Иличи бирхули ахӀен

1Илала гӀергъи ГӀиса Галилеякад вашули калун. Ягьудеялизи[†] Ил аркьули ахӀенри, сенкӀун жугьутӀунас Ил кавшес дигулри[+]. 2Сунес Чятиртала бикӀуси жугьутӀунала байрам[*] гъамбикӀулри. 3ГӀисала узбани Илизи иб:

– Ишав мавъуд, ХӀуни дирути гӀяламатуни ХӀела мутагӀялимтази чедаахъес багьандан, Ягьудеялизи укьен[+]. 4Машгьурдешличи гьуцӀикӀуси чилра дигӀянали вяшхӀейкӀар. ХӀуни илдигъунти дирули виадли, ХӀу дунъялис чеахъи.

5Илала узби булан Иличи бирхарули ахӀенри. 6ГӀисани илдази иб:

– ХӀушаб сегъуна-дигара замана балбиркуси саби, амма Дила замана гьачамлис сабаили ахӀен[+]. 7Дунъя хӀушачи къаршили кабизес хӀебирар, амма Набчи кабизурли саби, сенкӀун дунъяла баркьудлуми вайти диънилис Нуни бикьридешдирулра[+]. 8Ардукьеная байрамличи, Ну гьачамлис архӀякьяс, сенкӀун дила замана сабаили ахӀен.

9Илкьяйда бурили, ГӀиса Галилеялизив калун.


ГӀиса дакӀу-гьаргли Аллагьла хъулив вягӀзуртаиркьули сай

10Илала узби байрамличи арбякьунхӀели, Сайра арякьун, чӀянкӀли дакӀули ахӀи, чилилра хӀебагьесли. 11Байрамличиб жугьутӀуни ИлигӀиб умцӀулри ва хьарбикӀулри:

– Чинава Ил?

12Халкьла ургар ГӀисачила дахъал шутӀъала тӀинтӀдиублири. ЦабехӀти Ил гӀяхӀси адам сай бикӀулри, цархӀилти биалли Илини халкь биргӀябиргули саби бикӀулри. 13Амма, жугьутӀуназибад урухкӀули, дакӀули Иличила чилра гъайикӀули ахӀенри[+].

14Байрамла байхъала бетерхурхӀели, ГӀиса Аллагьла хъули вакӀиб ва руркъескайиб.

15ЖугьутӀуни тамашабирутири ва бикӀутири:

– Чинарадти сарив Илала делчӀундеш, ИлкӀун чинавалра учӀули калунси ахӀенри.

16ГӀисани жаваб бедиб:

– Дила белчӀуди Набчибад ахӀен, Ну Вархьибсиличибад саби[+]. 17Чис Аллагьла амру таманбарес дигули виалра, илини бала Дила белчӀуди Аллагьличибад сабил яра Набзибад Нуни бурулрал. 18Сунезибад саби викӀуси, сунес чебяхӀдешлигӀив умцӀули сай, Сай Вархьибсилис чебяхӀдешлигӀив умцӀуси биалли вархьли сай, илизиб къяна агара[+]. 19Мусани[†] хӀушаб Зегъа[†] хӀегибу гьатӀи? Амма хӀушазивад цалра Зегъа хӀясибли вяшикӀули ахӀен. Сен хӀушаб Ну кавшес дигулрая[+]?

20– Жиндли уцили хӀейиши ХӀу? Чис дигулив ХӀу кавшес? – бикӀулри халкь[+].

21Илдас жаваб чарбалтули, ГӀисани иб:

– Нуни барибси цацун баркьуди саби, хӀуша биалли илцадра тамашадирулра. 22Мусани хӀушаб суннатлабирни гиб (гьайгьай, суннатлабирни Мусачибад ахӀенрину, хала бегӀтачибад сабри), хӀушани сут бархӀира балли адамти суннатлабирулрая. 23Мусала Зегъа хӀебуэс багьандан, адам сут бархӀира суннатлаварес асубирули биалли сен хӀуша Набчи гьимдукӀибтирав, НуникӀун сут бархӀи сагъварибси арагӀевли адам сайри[+]? 24Чебаала хӀясибли пикрикамабиридая, бархьдеш хӀясибли пикри дурасая[+].


Ил саю МасихӀ?

25ИлхӀели Ерусалимла цабехӀти адамти хьарбикӀескабииб:

– Ил ахӀену гьатӀи кавшес дигуси? 26ХӀера, Ил дакӀули халкьла гьалав гъайикӀули сай ва Илис къадагъабирули ахӀен. Белики, Ил МасихӀ[†] виъниличила хӀякимтани дурусли багьурли биэс? 27Амма нушани балулра Ил чинавадси саял, МасихӀ вакӀибхӀели чилилра хӀебала Ил чинавад вакӀибсил[+].

28ИлхӀели Аллагьла хъулив руркъес даимиубси ГӀисани ахъли тӀамадариб:

– ХӀушани Ну валулра?! ХӀушани хӀятта балулра Ну чинавад сайрал?! НукӀун Набчивад Ну вакӀибси ахӀенра. Ну Вархьибси гьарли-марси сай, амма Ил хӀушани хӀелулрая. 29Нуни кьалли Ил валулра, сенкӀун Ну Иличивад вакӀилра ва Ну Илини вархьилра![+]

30Илдас ГӀиса уцес дигулри, амма Иличи чилра гачхӀейкиб: Илала замана сабаили ахӀенри[+]. 31Учибикибтазибад бахъал Иличи бирхаур. Илди бикӀулри:

– Марли, МасихӀ вакӀибхӀели, Иш Адамличирра Илини дахъал гӀяламатуни дирув[+]?


Динна бургас ГӀиса уцес дигули саби

32ГӀисачила адамтани дурути парисейтани дакьиб. ИлхӀели илданира халакашишунанира[†] Ил уцахъес къараулти бархьиб. 33ГӀисани иб:

– Ну хӀушачил камси гьатӀи кавлас, гӀур Ну Вархьибсиличи чарулхъас[+]. 34ХӀуша НабгӀир умцӀудая, амма ургхӀергура, Ну левси мерличи хӀуша дакӀесра хӀедирудая[+].

35Илаб лебти жугьутӀуни цализи ца хьарбикӀулри:

– Чина арукьес дигулив Илис, нушани варгхӀергесли? Белики, грекунала ургаб тӀутӀули, нушала халкь хӀербируси мерличи арукьес дигули хӀейалли, грекуни руркъес багьандан? 36Илис се бурес дигулри, викӀухӀели: «ХӀуша НабгӀир умцӀудая, амма ургхӀергура» ва «Ну левси мерличи хӀуша дакӀесра хӀедирудая?».


МицӀирти шинна хӀуркӀби

37Чятиртала байрамла бегӀла гӀергъиси ва чебяхӀси бархӀи ГӀиса айзур ва ахъли багьахъур:

– Чис ужес дигалра, Набчи вакӀили, ужаб[+]. 38Набчи чи вирхули виалра, Табтарли буруливан, илала уркӀилизирад мицӀирти шинна хӀуркӀби кадулхъан.

39Сунечи бирхауртани кайсути РухӀличила ГӀисани илкьяйда иб. Бирхутас гьачамлис РухӀ гили ахӀенри, сенкӀун гьачамлис ГӀиса чевяхӀварили ахӀенри[+]. 40ГӀисала гъай дакьили, учибикибти адамтани иб:

– ХӀекьли Ил Идбаг сай![+]

41ЦархӀилти бикӀулри:

– Ил – МасихӀ сай!

Итилти бикӀулри:

– Галилеялизивад лявкьусив гьатӀи МасихӀ? 42Табтарлизиб бурили ахӀену гьатӀи, МасихӀ Даудла[†] кьамлизивад, Дауд акӀубси Бетлегьем бикӀуси шилизивад вирар, или[+]?

43ГӀисачила пикрилизиб халкь бутӀиб[+]. 44ЦацабехӀтас Ил уцес дигулри, амма чилилра ГӀисачи някъ ахъхӀебуциб.


Ягьудеяла хӀякимтала хӀебирхудеш

45Халакашишуначи ва парисейтачи Аллагьла хъа къараулти чарбухъунхӀели, илдази хьарбаиб:

– Сен хӀушани Ил хӀекирая?

46Къараултани жаваб бедиб:

– Гьачамалра цалра адам Ил Адамван гъайхӀевхъун.

47– Илини хӀушара чердалкӀахъунраяв? – хьарбаиб парисейтани. 48Парисейтазивад яра хӀякимтазивад Иличи чи-биалра вирхауру гьатӀи? 49ГӀядатла адамтани Зегъализиб се балусив? Илди адамти лягӀнатбушибти саби.

50Парисейтазивад ца сайси ва гьалав ГӀисачи вакӀибси Никадимли хьарбаиб:[+]

51– Гьаланачи адамличи лехӀхӀехъили, илини се бирулил хӀебагьурли, ил гӀяйиблаирес нушала Зегъали ихтияр лугулив гьатӀи?

52Илдани жаваб чарбатур:

– ХӀура Галилеялизивад сайрив? Табтарлизи хӀеръа, илхӀели хӀуни чебиид, цалра идбаг Галилеялизивад лявхӀякьули виъни.

53Илала гӀергъи лебилра чула хъали-хъайгӀи арбякьун.

### 8


Зинабирули руцибси хьунул адамличила

1ГӀиса Зайтун[†] дубурличи арякьун. 2ГӀянручӀ Ил гӀурра Алагьла хъулив сайри. Ил-алав бахъал халкь цалабикиб ва, Ил кайили, илди руркъес вехӀихьиб. 3Табтарчибани[†] ва парисейтани зинабирухӀели руцибси хьунул адам киб. Илдани ил халкьла гьала тӀашратур 4ва ГӀисази иб:

– МугӀяллим, нушани иш хьунул адам зинабирухӀели руцира! 5Мусани[†] Зегъализиб[†] илдигъунти къаркъубалабирахъес хъарбирули саби. ХӀуни се бурида?

6Илди илкьяйда бикӀулри, Илала хӀялумцӀули, сегъуна-биалра сабаб ахъахъили, ГӀиса селизив-биалра гӀяйиблаварес багьандан. ГӀиса къухӀиублири ва ванзаличиб тӀуй се-сабил лукӀулри[+]. 7Илди Илизи чекабизурли хьарбикӀес даимбиублири. ИлхӀели ГӀиса вархьиуб ва иб:

– ХӀушазивад чи бунагьагар виалра, илини иличи бегӀгьалаб къаркъа игьаб.

8Ил гӀурра къухӀиубли, ванзаличив лукӀес даимиуб. 9Ил бакьили, бегӀлара халатачибад бехӀбихьили илди цацали арбашескабииб. ГӀисара, байлар тӀашси, ил хьунул адамра калун. 10ГӀиса вархьиуб ва хьарбаиб:

– Хьунул адам, чинаба илди лебилра? Чилилра гӀяйиблизихӀеруцирив?

11– Чилилра, дила ХалавегӀил,[†] – иб илини.

– Нунира хӀу гӀяйиблизихӀерурцулри, – иб ГӀисани. – Рукьен ва гӀур бунагьуни мадирид[+].


ГӀиса – дунъялис шала

12ГӀиса гӀурра халкьличил гъайикӀес вехӀихьибхӀели, Илини иб:

– Ну дунъялис шалара. Наб гӀергъи лявкьуси, цӀябдешлизив хӀешар, гӀямрула шала иличил бирар[+].

13ИлхӀели парисейтани Илизи иб:

– Илкьяйда ХӀуни ХӀечила бикьридешдирулри, хӀебиалли, ХӀела бикьридеш хӀекьти ахӀен[+].

14ГӀисани буриб:

– ХӀятта Нуни Набчила бикьридешдирули виаслира, Дила бикьридеш хӀекьти сари, сенкӀун Нуни балулра чинавад Ну вакӀибсирал ва чина аркьусирал. ХӀушани биалли селра балуси агара: я Ну чинавад вакӀибсирал, я Ну чина аркьусирал[+]. 15ХӀушани адамтала умцлаби хӀясибли пикри дурайсулра, Нуни биалли чилра такьсирлаирули ахӀенра[+]. 16Амма Нуни чичила-биалра пикри дурасаслира, Дила суд бархьси саби, сенкӀун Ну цацун ахӀенра, Ну вархьибси Дила Дудешра Набчил сай[+]. 17ХӀушала Зегъализиб белкӀи саби, кӀили бикьридешдирухӀели, илди бикьридеш хӀекьтили детарар. 18Набчила бикьридешдирулра Нуни ва Ну вархьибси Дила Дудешли[+].

19ИлхӀели илдани хьарбаиб:

– Чинава ХӀела Дудеш?

ГӀисани жаваб бедиб:

– ХӀушани я Ну, я Дила Дудеш валуси ахӀен. Эгер хӀушани Ну валуси диадалри, хӀушани Дила Дудешра валусири[+].

20Аллагьла хъулиб хазнадирхьла мякьлаб адамти руркъухӀели, Илини илди гъай дурибтири. Амма чилилра Ил уцхӀевциб: Илала замана гьачамлис сабаили ахӀенри[+].


ГӀиса чедивад вакӀиб

21ГӀисани илдази гьачам гьатӀи буриб:

– Ну аркьулра. ХӀуша НабгӀир умцӀудая ва хӀушала бунагьлизир дубкӀудая. Ну аркьуси мерличи хӀуша дакӀес хӀедирудая[+].

22ЖугьутӀуни илхӀели бикӀулри:

– Илини Сунени Сай таманкарес пикрибарилив? Белики, иличила бурес дигули ургар, викӀухӀели: «Ну аркьуси мерличи хӀуша дакӀес хӀедирудая».

23ГӀиса даимиуб:

– ХӀуша удирадти сарра, Ну биалли чедивад вакӀира. ХӀуша иш дунъяла сарра, амма Ну иш дунъяла ахӀенра[+]. 24Илбагьандан Нуни хӀушази бурира, хӀуша хӀушала бунагьуназир дубкӀудая, или. Эгер Ну Левси виъниличи хӀуша дирххӀеадалли, хӀушала бунагьуназир дубкӀудая.

25ХӀу чи сайри гьатӀи? – хьарбаиб илдани.

– БехӀбихьудличивадал Ну Левси сайра викӀулра хӀушази, – иб ГӀисани. – 26Дила дахъал лер хӀушази дурести, дахъал лер хӀуша гӀяйиблиудуцестира, амма Ну Вархьибси хӀекьси сай, Нуни ИкӀизибад бакьибси дунъялизи бурулра[+].

27Илдани хӀергъиб Ил Дудешличила гъайикӀули виъни.

28ИлхӀели ГӀисани иб:

– ХӀушани Инса Урши ахъуцибхӀели иргъидая, Ит Ну виъни ва Набзибад Нуни селра хӀебирни. Нуни дурулра Дила Дудешли Набзи дяркъяхъурти[+]. 29Ну Вархьибси мурталра Набчил сай, Илини Ну цайли валтули ахӀенра, сенкӀун Нуни Ил кьабулси бирулра[+].

30Илди гъай дурухӀели, бахъал Иличи бирхаур[+].


ГӀисани хӀекьти Аллагьла дурхӀначила бурули сай

31Сунечи бирхаурти жугьутӀунази ГӀисани иб:

– Эгер Дила девлис марли каладалли, хӀуша гьарли-марли Дила мутагӀялимти саррая. 32ИлхӀели хӀушани хӀекьдеш иргъидая ва хӀекьдешли хӀуша азадтили детарахъурая.

33Илдани иб:

– Нуша Ибрагьимла[†] наслу сарра ва мурталра чисалра лугърили диубти ахӀенри. Секьяйда ХӀу викӀусири «азадтили детаэс» дирутира[+]?

34ГӀисани жаваб чарбатур:

– ХӀушаб хӀекьдеш бурулра: гьарилра, бунагьуни дируси, – бунагьунала лагъ сай. 35Лагъ гьар мурталра хъалибарглизи керхес хӀейрар, урши биалли мурталра илизив вирар. 36Илбагьандан Уршили хӀуша азаддатадалли, хӀуша мар-марли азадтили детарудая. 37Нуни балулра хӀуша Ибрагьимла наслула диъни, амма, Дила дев кьабулхӀебирни сабабли, хӀуша Ну кавшес хӀядурлира[+]. 38Нуни хӀушази Дила Дудешличиб чебаибсиличила бурулра, хӀушани биалли хӀушала дудешлизибад бакьибси бирулрая.

39– Нушала дудеш Ибрагьим сай, – иб илдани.

– Эгер хӀуша Ибрагьимла дурхӀни диадалри, – иб ГӀисани, – хӀушани Ибрагьимла баркьудлуми дирадая,[+] 40амма, Ну Аллагьличибад бакьибси хӀекьдеш хӀушаб буруси Адам виасра, хӀуша Ну кавшес гьуцӀлира. Ибрагьимли илкьяйда хӀебири. 41ХӀушани хӀушала дудешли бируси бирулра.

– Нуша хъямхӀяли акӀубти ахӀенра, – бикӀулри илди, – нушала Дудеш ца сай – Сай Аллагь.

42ГӀисани илдази иб:

– Аллагь хӀушала Дудеш виалри, хӀушаб Нура дигахъира. НукӀун Аллагьличивад вакӀира, хӀера, Ну ишав. Набчивад Ну вакӀибси ахӀенра, Ну ИкӀини вархьибсира. 43Сен Нуни хӀушази дурути хӀушани иргъхӀергъулрая? СенахӀенну хӀушани Дила гъай дакьесалра дирули ахӀенра. 44ХӀуша хӀушала дудешла, илбисла сарра, ва хӀушала дудешла хьулани тамандарес дигулра. Ил бехӀбихьудличивадал адамти кабуршан сайри, хӀекьдешлизив кахӀелунси, сенкӀун илизиб сегъуналра хӀекьдешра агара. Илини къяна бурухӀели, сунечи хасси бирули сай, сенкӀун ил къянбар сай ва къянала дудеш сай[+]. 45Нуни хӀушаб хӀекьдеш бурухӀелира хӀуша Набчи дирхарули ахӀенрая! 46ХӀушазивадли цалилра Ну бунагьлизив пужварес вирару? Нуни хӀекьдеш бурули виасли, сен хӀуша Набчи дирххӀерутирая? 47Аллагьла сайсини Аллагьли буруси бикьу. Аллагьла ахӀенхӀели, хӀушани Нуни буруси хӀебикьулрая.


ГӀисани Сай мурталра левниличила бурули сай

48Илаб лебти жугьутӀуни ГӀисази бикӀескабииб:

– Нуша дархьли ахӀенрав гьатӀи, «ХӀу самариялан сайри ва ХӀезиб жинд леб», – или, дикӀухӀели[+]?

49– Ну жиндралаиубли ахӀенра, – иб ГӀисани, – Нуни Дила Дудешла хӀурматбирулра, хӀушани биалли Ну хӀурматагарирулра[+]. 50Ну Наб чевяхӀдешлигӀив умцӀули ахӀенра, амма УмцӀуси Аллагь лев, Ил сай суд бируси[+]. 51ХӀекьдеш бурулра хӀушаб: Дила дев бузахъусини даимлис бебкӀа чехӀебиу[+].

52ИлхӀели жугьутӀуни вявбикӀескабииб:

– Гьанна нушани дурусли балулра, ХӀу жиндли уцилри! Ибрагьим вебкӀиб, лебилра идбагуни бебкӀиб, ХӀу биалли, ХӀела дев бузахъуси даимлис убкӀхӀебкӀар викӀулри. 53ХӀу нушала вебкӀибси дудеш Ибрагьимличив халал сайрив? Идбагунира бебкӀиб. ХӀуни ХӀу чизи халирулрив?

54ГӀисани жаваб чарбатур:

– Рахли Нуни Ну чевяхӀирули виасли, ил чебяхӀдеш селизилра хӀебулхъан. Ну чевяхӀирулра Дила Дудешли, хӀуша Сунес хӀушала Аллагь дикӀуси,[+] 55Ил хӀушани хӀелули диадалра. Амма Ил Нуни валулра ва, рахли Нуни хӀелулра аслири, хӀушагъуна къунбар вирира. Ил Нуни валулра ва Илала дев Нуни бузахъулра[+]. 56ХӀушала дудеш Ибрагьим Дила бархӀи лябкьнили талихӀчевиахъуб. Илини ил бархӀи чебаиб ва разииуб[+].

57– ХӀу шуцӀали дусра виубли ахӀенри, – бикӀулри Илизи жугьутӀуни, – ХӀуни Ибрагьим чеибсив?

58ГӀисани иб:

– ХӀекьдеш бурулра хӀушази: Ибрагьим акӀайчира Ну Левсира!

59ИлхӀели илдани Иличи игьес къаркъуби хапдариб, амма ГӀиса дигӀянали Аллагьла хъуливад арякьун[+].

### 9


ГӀисани сукъур араирули сай

1Гьачам гьунчивад аркьухӀели, ГӀисани акӀубла сукъур адам чеиб. 2Илала мутагӀялимтани хьарбаиб:

– Равви,[†] сен ил адам сукъурли акӀубсив? Чили бунагь барибсив, илинив яра илала бегӀтанив?

3– Илала яра бегӀтала бунагьличивли ахӀен, – буриб ГӀисани, – ил бетаурси саби иличирли Аллагьла баркьудлуми чедаахъес багьандан. 4БархӀи хӀехъили лебалли, ИкӀала, Ну Вархьибсила баркьудлуми тамандарес гӀягӀнити сари. Дуги бакӀибхӀели, чилилра селра барес хӀейрар[+]. 5Ну дунъяличив левалли, Ну – дунъялис Шалара[+].

6Илра или, ГӀисани ванзаличи тудяхъиб, шутрачил гӀянжи дашун ва сукъурла хӀулби гӀянжили дакиб[+].

7– Гьанна укьенну Силуам кӀавлизир дирца, – иб Илини сукъурлизи (Силуам «Вархьибси» ибси саби). Сукъур вякьун, дяхӀ дирциб ва чедианиубли чарухъун[+].

8Унруби ва гьалав ил садакьа тиладибирули чейути адамти суалбикӀулри:

– Ил ахӀенрив, кайили, садакьа тиладибируси?

9ЦабехӀти бикӀулри:

– ГӀе, ил сай.

ЦархӀилти бикӀулри:

– Юх, ил чӀянкӀли иличи мешули сай.

Сай, чедианиубси, викӀулри:

– Ну сайра.

10– Секьяйда хӀу чедианиубри? – хьарбикӀулри илди.

11Илини жаваб бедиб:

– Сунес ГӀиса бикӀуси Адамли, гӀянжи дашун ва илдани хӀулби дакиб, гӀур Силуамлизир дирцахъес хъарбариб. Нуни, вякьи, дирцира ва чедианиубра.

12– Чинава Ил? – хьарбикӀулри илди илизи.

– Нуни хӀебалас, – жаваб чарбатур илини.


Динна бургани чедианиубси хьараъни

13Гьалав сукъур вируси адам парисейтачи киб, 14сенкӀун ГӀисани гӀянжи гъудурдарибси ва илала хӀулби гьаргдарибси сут бархӀи сабри[+]. 15Парисейтанира илизи сай секьяйда чедианиубал хьарбаиб.

– Илини дила хӀулби гӀянжили дакиб, – иб илини, – нуни дирцира ва гьанна чедиулра.

16ИлхӀели цацабехӀти парисейтани иб:

– Ил Адам Аллагьличивадси ахӀен, сенахӀенну Илини сут бархӀи булъули сай.

ЦархӀилти бикӀулри:

– Бунагькарли илдигъунти гӀяламатуни секьяйда дирес вирара?

Илдала ургаб балхӀебикибдеш акӀуб[+].

17ИлхӀели сукъурли вируси адам гӀурра хьараиб:

– ХӀуни се бурес вируда Иличила? ИлиникӀун хӀела хӀулби гьаргдариб.

Илини иб:

– Ил идбаг сай[+].

18ЖугьутӀуни гьачамлис бирхарули ахӀенри ил сукъур виъниличи ва чедианиъниличи ва илбагьандан илала бегӀти жибариб.

19– Иш хӀушала уршив? – хьарбаиб илдани. – Ишичила саррав хӀуша сукъурли акӀубси сай дикӀути? Секьяйда вирусив илини гьанна чедиэс?

20Нушани балулра, ил нушала урши сай, – жаваб чарбатур бегӀтани, – ил сукъурли акӀнира нушани балулра. 21Гьанна секьяйда илини чедиулил ва чили илала хӀулби гьаргдарибтил нушани балули ахӀенра. Сунези хьарбаая. Ил балугъваибси сай ва сунени жаваб гес вируси сай.

22ЖугьутӀунала бургазибад урухкӀни багьандан, бегӀтани илкьяйда жаваб бедиб, сенкӀун бургани хӀукму дурасилри: ГӀиса сунени МасихӀлизи[†] халируси гьарил адам синагуглизивад[†] дугӀаили вирар, ибси[+]. 23Илбагьандан бегӀтани ибсири: «Ил балугъваибси сай, сунези хьарбаая», или.

24Илдани сукъурли вируси адам кӀинайсра живариб:

– Аллагьла гьалаб бура, – иб илдани, – нушани балулра Ил Адам бунагькар сай.

25Чедианиубсини иб:

– Бунагькар саял Ил, яра ахӀенал, нуни хӀебалас. Нуни балас ца секӀал: гьалав ну сукъур сайри, гьанна – чедиулра!

26Илдани хьарбаиб:

– Се бариба Илини хӀед? Секьяйда гьаргдариба хӀела хӀулби?

27Илини жаваб бедиб:

– НуникӀун хӀушази бурира, амма хӀуша лехӀихъули ахӀенри. Сен хӀушаб кӀинайсра иличила бакьес дигулрая? ХӀушара Илала мутагӀялимти детаэс дигулраяв?

28Илдани ил валтӀес бехӀбихьиб ва иб:

– Ил хӀу сайри Илала мутагӀялим! Нуша Мусала[†] мутагӀялимти сарра! 29Нушани балулра Мусачил Аллагь гъайикӀули калунси виъни, амма Ил Адам чинавадси саялра балули ахӀенра[+].

30Чедианиубсини иб:

– Ил саби гӀяжаибдеш! ХӀушани хӀебалулра Ил чинавадси саял, Илини биалли дила хӀулби гьаргдариб. 31Нушани балуси саби, Аллагь бунагькартачи лехӀихъуси ахӀен. Сунезивад урухкӀусиличи ва Сунела ари таманбирусиличи лехӀихъуси сай Ил[+]. 32АкӀубла сукъурсила хӀулби чили-биалра чедиандиахъниличила даршдусмазиб чилилра бакьибси ахӀен. 33Ил Адам Аллагьличивад хӀейалри, илгъуна секӀал барес вирхӀейри.

34Илис жаваблис илдани иб:

– ХӀу бунагьуназив акӀубсири, хӀуни нуша руркъес секьяйда вирусирив?!

Ва илдани ил дугӀаиб.


ГӀисани рухӀлашалси сукъурдешличила бурули сай

35Ил адам парисейтани дугӀаъниличила бакьили, ГӀисани ил варгиб ва иб:

– ХӀу вирхулрив Инса Уршиличи?

36Ил чи сая, дила ХалавегӀил?[†] – хьарбаиб чедианиубсили. – Бура набзи ну Иличи вирхаахъес.

37ГӀисани иб:

– ХӀуни гьанна Ил чейулри, Ил хӀечил гъайикӀули сай[+].

38ИлхӀели адамли иб:

– Вирхулра, ХалавегӀил! – ва ГӀисас икрамбариб.

39ГӀисани иб:

– Ну иш дунъяличи суд барес вакӀибсира, сукъурти чебианбиахъес, чебианти – сукъурбиахъес.

40Иличил бархти парисейтани, илди гъай дакьили, хьарбаиб:

– Се? ХӀебиалли нушара сукъурлирав?

41ГӀисани илдази иб:

– ХӀуша сукъурли диадалри, хӀушачиб бунагь хӀебириб, амма хӀуша чедиулра дикӀни сабабли, хӀушала бунагь хӀушачиб кавлули саби[+].

### 10


ГӀяхӀси хӀенкьулачила айту-гъай

1– ХӀекьдеш бурулра хӀушази: мазала чялилизи, унзализивад ахӀи, цараллавад айцӀуси адам хъулки ва хъямчи сай. 2Унзализивад айцӀуси – ил мазала хӀенкьула сай. 3Унзала къараулли илис унза ибхьу ва мазали илала тӀама бикьу. Илини маза уми хӀясибли жидиру ва дурайу. 4Лерилра сунела маза дураибхӀели, гьалав вашар, маза илис гӀеларад дашар, сенкӀун илала тӀама бала. 5Илди урхӀлис гӀергъи гьеч архӀякьян, илди иличирад дубшар, сенкӀун илала тӀама хӀебала.

6ГӀисани ил илдази айтуван буриб, амма илдани Ил селичила гъайикӀулил хӀергъиб[+].


ГӀиса – гӀяхӀси хӀенкьула

7ИлхӀели ГӀисани иб:

– Нуни хӀушаб хӀекьдеш бурулра: Ну мазас унза сайра. 8Наб гьалаб бакӀибти лебилра хъулкни ва хъямчиби сабри, маза илдачи лехӀхӀехъиб. 9Ну унза сайра: Набзивадли айцӀуси верцили вирар. Ил айцӀесра дураулхъесра вирар ва дуки-гьунира бургу. 10Хъулки лявкьули сай чӀянкӀли бигӀес, кабушес, гъятӀаэс, Ну вакӀилра илдала гӀямру диахъес, илхӀелира чеимцӀати. 11Ну гӀяхӀси хӀенкьула сайра. ГӀяхӀси хӀенкьулали сунела маза багьандан жан дедлуга[+]. 12Уцибси хӀенкьулала маза сунела ахӀен, илбагьандан, бецӀ бакӀили чебаибхӀели, маза лайдакӀили, ил убшар. ИлхӀели бецӀли маза дурцу ва лебилра дурзам дугӀиу[+]. 13Уцибси хӀенкьула убшуси сай, сенкӀун, ил уцни сабабли, мазачила къайгъилизив хӀейрар. 14Ну – гӀяхӀси хӀенкьула сайра. Нуни Дилати далас, илдани Нура валара. 15Илкьяйда Дудешли Ну валара, Нуни Дудешра валас. Дила маза багьандан Нуни Дила жан дедлугулра[+]. 16Дила цархӀил мазара лер, ил чялила ахӀенти, илдира Нуни дукес гӀягӀнити сари. Илдира Дила тӀамаличи лехӀихъур ва ца хӀенкьулара ветарар, ца дурзамра бетарар[+]. 17Ну Дудешлис дигахъулра, сенкӀун Нуни Дила жан лугулра, гӀур сагали касес багьандан[+]. 18Дила жан чилилра Набзирад керасес хӀейрар, илди Нуни дедлугулра. Дила ари леб Дила жан дедес ва гӀурра касес. Илкьяйда Наб Дила Дудешли кабизахъурсири[+].

19Илди гъайлис гӀергъи жугьутӀунала ургаб балхӀебикибдеш акӀуб[+]. 20Бахъалгъунти бикӀулри:

– Ил жиндли уцили, къагъли гъайикӀули сай, селис лехӀихъусив Иличи[+]?

21ЦархӀилти бикӀулри:

– Жиндра уцибси илкьяйда хӀейкӀи. Жиндли сукъуртала хӀулби гьаргдирес бирусив?


Динна бургани ГӀиса Аллагьла хъулив хьариули сай

22Ерусалимлизиб Аллагьла хъали сагабирнила байрам[*] сабаиб. Янила замана сабри. 23Аллагьла хъайчилси Сулайба тӀулрар умхла ургав ГӀиса къунзикӀулри[+]. 24Ил-алав жугьутӀунала бурги цалабикиб.

– СецадхӀи далтутирав нуша ХӀуни хӀебалудешлизир? – бикӀулри илди. – Эгер ХӀу МасихӀ[†] виадли, иличила бура нушази[+].

25ГӀисани илдас жаваб бедиб:

– Нуни бурира хӀушази, амма хӀуша дирххӀеурра. Дила Дудешла уличирли, Нуни дирути Дила баркьудлумани Набчила бикьридешдирули сари[+]. 26ХӀуша Набчи дирххӀерулра, сенкӀун хӀуша Дила мазализирадти ахӀенрая. 27Дила мазали Дила тӀама бикьули саби, илди Нуни далулра, илди Наб гӀергъи ляркьули сари. 28Нуни илдас даимти гӀямру лугулра ва илди мурталра хӀедубкӀар, илди Набзирад чилилра керхӀейсу[+]. 29Илди Набзи гибси Дила Дудеш лебтачивра чихъси сай, илди Дила Дудешла някъбазирад чилилра керасес хӀебирар. 30Нура Дила Дудешра – ца сарра[+].

31ИлхӀели жугьутӀунани Иличи игьес гӀурра къаркъуби хапдариб,[+] 32амма ГӀисани илдази иб:

– Дила Дудешличирад Нуни дахъал гӀяхӀти баркьудлуми чедаахъира хӀушази. Илдазибад чидил багьандан Набчи къаркъуби чекьес дигулрая?

33ЖугьутӀунани жаваб чарбатур:

– ХӀу къаркъубалаварес дигути гӀяхӀти баркьудлуми багьандан ахӀенрану, адам виадлира, ХӀуни ХӀу Аллагьлизи халирули, Аллагь валтӀни багьандан сарра[+].

34ГӀисани илдази иб:

– ХӀушала Зегъализиб[†] белкӀи ахӀену гьатӀи: «Нуни бурира: хӀуша – аллагьунира». 35Аллагьли чузи дев бурибти, аллагьунази бейгӀи биалли Табтурти[†] урдяхъес хӀейрар, 36Аллагьли дурхъаварили, дунъяличи Вархьибси Нуни «Ну – Аллагьла Уршира» ибхӀели, Аллагь валтӀули сай или, дикӀес хӀуша секьяйда дирутирая[+]? 37Дила Дудешли бируси Нуни хӀебирули виасли, Набчи дирхмарудая. 38Эгер Нуни Дила Дудешла баркьудлуми дирули виасли, хӀятта Набчи хӀедирхули диадаллира, Дудеш Набзив ва Ну Илизив виъни аргъес ва багьес багьандан, Дила баркьудлумачи дирхеная[+].

39Илдани Ил гӀурра уцес кьасбариб, амма Илис илдазивад верцес бикиб[+]. 40ГӀур ГӀиса, гьалав ЯхӀъя шизибикӀули калунси мерличи, Иордан хӀеркӀла итил шайчи арякьун ва илав калун[+]. 41Иличи бахъал адамти башулри.

– ЯхӀъяни цалра гӀяламат хӀебарили хьалли, лерилра ЯхӀъяни Иличила дурути хӀекьти сари, – бикӀулри илди[+].

42Илаб бахъал ГӀисачи бирхаур[+].

### 11


Лазар зягӀипикни ва вебкӀни

1Лазар бикӀуси ца адам зягӀиплири. Ил Бетаниялизивад сайри, сунезибра Мария ва илала рузи Марпа хӀербируси[+]. 2Мария баягъи ит хьунул адам сарри, суненира тӀембикӀуси гӀявадешличил ХалавегӀил[†] вакибси ва Илала кьяшми сунела гъезли душкибси. ХӀера, илала узи Лазар зягӀипли сайри[+]. 3Рузбани ГӀисази багьахъур:

– ХалавегӀил, ХӀед дигахъуси зягӀипли сай.

4Иличила бакьибхӀели, ГӀисани иб:

– Ил изала бебкӀалис ахӀен, ил Аллагьла чевяхӀдешлис, иличивли Аллагьла Урши чевяхӀирахънила саби.

5ГӀисас Марпара, илала рузи Марияра, узи Лазарра дигахъулри. 6Амма Лазар зягӀипли виъниличила бакьибхӀели, Ил сай левси мерличив кӀел гьатӀи бархӀи калун. 7ГӀур Илини Сунела мутагӀялимтази иб:

– Даширая, гӀурра Ягьудеялизи[†] аркьехӀе.

8– Равви,[†] – иб илдани Илизи, – камси гьалаб жугьутӀунас ХӀу къаркъубалаварес дигутири, ХӀу биалли гӀурра ила укьес дигулри[+]?

9ГӀисани жаваб бедиб:

– БархӀила шала лебси вецӀнукӀира сягӀят ахӀену гьатӀи? ХӀерели вашуси къардхӀелхъан, сенкӀун илини иш дунъяла шала чебиу[+]. 10Дугели вашуси биалли, къардулхъан, сенкӀун илзамана шала хӀебирар.

11Илра бурили, ГӀисани чебатур:

– Нушала гьалмагъ Лазар усаун. Ну аркьулра ил чеваргъахъес[+].

12Илала мутагӀялимтани иб:

– ХалавегӀил, ил усули гӀергъи, хӀебиалли, араирар.

13ГӀиса илдази Лазар вебкӀниличила гъайикӀулри, амма мутагӀялимти пикрибикӀулри, Ил гӀядатла гьанкӀличила гъайикӀули сай, или. 14ИлхӀели Илини бархьаначи буриб:

– Лазар вебкӀиб. 15ХӀуша багьандан, илав Ну къаршихӀейкниличи разилира. Гьанна хӀуша дирхарудая. Даширая иличи аркьехӀе.

16ИлхӀели Памани, сунесра КӀилизан бикӀуси, калунти мутагӀялимтази иб:

– Нушара аркьехӀе ва Иличил дарх дубкӀехӀе![+]


ГӀиса мицӀирбиъни ва гӀямру сай

17Ила вакӀибхӀели, ГӀисани Лазарла кьаркьала гьанна авал бархӀи хӀяблизиб биъни багьур. 18Бетания Ерусалимличибад хӀябал километрла гьарахълири. 19Илбагьандан, чула узи вебкӀниличил бархбасахъи децӀ бутӀес, Марпачи ва Мариячи бахъал жугьутӀуни бакӀиб. 20ГӀиса вакӀниличила бакьибхӀели, Илис гьунираэс Марпа дурарухъун, Мария биалли хъулир калун.

21– ХалавегӀил, – иб Марпани ГӀисази, – ХӀу ишав левси виадлири, дила узи убкӀуси ахӀенри. 22Амма нуни баласра, ХӀуни се тиладибарадлира Аллагьли гьаннара луга.

23ГӀисани илизи иб:

– ХӀела узи мицӀирирар.

24Марпани жаваб бедиб:

– Нуни баласра, ахиратла бархӀи, мицӀирбируси бархӀи, ил мицӀирирар[+].

25ГӀисани илизи иб:

– Ну мицӀирирни ва гӀямру сайра. Набчи вирхуси чи вебкӀалра – мицӀирирар[+]. 26Гьарил мицӀирси ва Набчи вирхуси – ил мурталра хӀебкӀар. ХӀу иличи рирхарулрив[+]?

27– ГӀе, ХалавегӀил, – иб илини, – ну рирхарулра ХӀу дунъяличи вакӀибси МасихӀ[†] сайри, Аллагьла Урши сайри[+].

28Илра бурили, Марпа чаррухъун, сунела рузи ца шайчи жирариб ва иб:

– МугӀяллим ишав сай, Ил хӀези жиикӀули сай.

29Марияни ил бакьибхӀели, илхӀяйзир Илис гьала дуцӀрухъун. 30ГӀиса гьачамлис шилизи ухӀнавхъи ахӀенри ва Марпа Сунечил гьунираибси мерличив тӀашлири. 31Хъулиб сунечил лебти жугьутӀунани Мария ляврирулри. Къалабали аризурли, ил дурарухъни чебаили, хӀябличи рисес аркьули сари или, илис гӀергъи арбякьун. 32Мария ГӀиса левси мерличи ракӀиб. Ил чеили, Илала кьяшмала гьала кьукьмусрикиб, рикӀули:

– ХалавегӀил, ХӀу ишав левси виадлири, дила узи убкӀуси ахӀенри.

33Илра, иличил бархти жугьутӀунира бисули чебаили, ГӀиса хӀекьли пашманиуб ва зигарухъун.

34– Ил хӀушани чина кайхьира? – хьарбаиб Илини.

– Ваши, нушала ХалавегӀил, ва ХӀуни чебиид, – иб илдани.

35ГӀиса висиииб[+]. 36ЖугьутӀуни саби-ургаб бикӀулри:

– ХӀеръая, севан ил Илис дигахъулрил.

37Илдазибад цацабехӀти бикӀулри:

– Марлира, Илини, Суненира сукъурсила хӀулби гьаргдарес виубси, хӀейрусирив ил адам хӀебкӀили калахъес[+]?


ГӀисани Лазар мицӀирирули сай

38ГьатӀира зигарикӀули левалси ГӀиса хӀябличи арякьун. Ил иникъ сабри, сунези айцӀуси мер къаркъаличил гьабарибси[+].

39– Убасая къаркъа, – хъарбариб Илини.

Марпани, вебкӀибсила рузини, иб:

– ХалавегӀил, илабкӀун декӀси гягӀ саби – Лазар авал бархӀи виубли сай хӀяблав.

40ИлхӀели ГӀисани иб:

– Нуни хӀеирав гьатӀи, эгер хӀу рирхадли, Аллагьла чевяхӀдеш чебиид или?

41ИлхӀели къаркъа убкасиб. ГӀиса зубрази хӀеризур ва иб:

– Дудеш, шукруикӀулра ХӀези, ХӀуни Нуни бурибси бакьни багьандан[+]. 42Нуни балулра, ХӀуни мурталра Дила гъайла бикьулри, амма Нуни ишаб тӀашти багьандан, ХӀуни Ну вархьниличи илди бирхаахъес багьандан ил бурира[+].

43Илра бурили, ГӀисани ахъли жииб:

– Лазар, дуравхъен![+]

44ВебкӀибси дуравхъун. Илала някъбира кьяшмира бихьрили дигьири, бекӀ кӀанали кӀапӀбарилри.

– Арзаяну, ватирая ил укьяхъес, – иб ГӀисани[+].

45[•]Мариячи гьаббакӀес бакӀибти бахъалгъунти жугьутӀунани, ГӀисани барибси чебаили, Иличи бирхаур[+]. 46Амма илдазибадли цабехӀти парисейтачи арбякьун ва ГӀисани дарибти гьар секӀайчила илдази буриб.


ГӀисачи къаршили динна бурги бархбершни

47ИлхӀели халакашишунанира[†] парисейтанира мажлис цалабяхъиб.

– Нушани се бирусив? – хьарбикӀулри илди. – Ил Адамли дахъал гӀяламатуни дирули сай. 48Эгер илди дирахъес Ил нушани ватахӀелли, лебилра Иличи бирхарар, илхӀели биалли, римланти лябкьян ва нушала Аллагьла хъалира, нушала халкьра къирбиру. 49Илдуслизив халакашишли виубси илдазивад цали, Къайапали иб:

– ХӀушани селра иргъули ахӀенра! 50ХӀушани аргъес дирули ахӀенра, лебилра халкь алхниличиб, халкь багьандан ца адам вебкӀни хӀушаб гӀяхӀил биъни[+].

51Илини ил сунела сунени бурибси ахӀенри, илдуслизив сай халакашиш сайхӀели, ГӀиса халкь багьандан убкӀниличила гьалахили бурибсири[+]. 52ИлхӀелира илини бурибси жугьутӀунала халкь багьанданцун убкӀниличила ахӀи, гьар мерличиб тӀутӀути Аллагьла дурхӀни цалабяхъес багьанданра сабри[+].

53Ил бархӀиличибад илди ГӀиса сен каршусил пикрибикӀескабииб[+]. 54Ил сабабли жугьутӀунала ургав ГӀиса дакӀули вашули ахӀенри. Ил бацӀавлахъличибад гьарахъли ахӀенси мерличи, Эпраим шагьарлизи арякьун. Илав Ил сунела мутагӀялимтачил калун.

55ЖугьутӀунала Пасхала[†] байрам гъамбикӀулри ва улкала бахъалгъунти халкь, Пасхалис гьалаб умубирнила гӀядат дураберкӀес багьандан, Ерусалимлизи башулри[+]. 56Илди ГӀиса варгес умцӀулри ва, Аллагьла хъулиб тӀашли, цализи ца хьарбикӀулри:

– ХӀушаб се гьанбиркулив? Ил байрамличи хӀякьяну?

57Халакашишунани ва парисейтани хъарбаркь бедиб: чили-биалра ГӀиса левси мер багьалли, чузи бурахъес гӀягӀнили биъниличила, Ил уцес багьандан[+].

### 12


Дурхъаси тӀембикӀуси гӀявадешли ГӀиса вакни

1[•]Пасха[†] сабаэс урегал бархӀи лералри. БебкӀибтазивад мицӀирварибси Лазар хӀерируси Бетания шагьарлизи ГӀиса вакӀиб[+]. 2Ишаб ГӀисала хӀурматлис беркала бариб. Марпани кьумур биршулри, Лазар биалли ГӀисачил кьумур-алав кабиибтазивад ца сайри[+]. 3Илзамана Марияни хӀекьли дурхъаси нардла[*] умуси гӀявадешли бицӀибси гажин[*] касиб ва ГӀисала кьяшмачи чертӀиб. ГӀур сунела гъезли Илала кьяшми суркдиресряхӀиб. Лебилра хъали гӀявадешла тӀемли бицӀиб[+]. 4ГӀисала мутагӀялимтазивад ца сайси, ва гӀур сунени Ил уведибси, Искариут Ягьудани иб:

5– Ил гӀявадеш хӀябдарш динарлис[†] бицили, арц мискинтас дутӀес хӀейрусирив?

6Ил илкьяйда викӀуси мискинтачила къайгъилизиикили ахӀенрину, хъулки сайхӀели сайри. Лебталалра арцла тӀакьа иличи хъарсири, илизирад илини сунесра арц кайсулри[+].

7– Рати ил, – иб ГӀисани, – илини ил гӀявадеш Ну хӀяриирхьуси бархӀиличи бикайчи бихӀиб. 8Мискинти мурталра хӀушачил бирар, Ну биалли мурталра хӀушачил хӀейрус.

9Илзамана бахъал жугьутӀунани ГӀиса илав виъниличила багьур. Илди ГӀиса чеэсцун ахӀенрину бакӀибти, ГӀисани бебкӀибтазивад мицӀирварибси Лазарличира хӀербизес дигули, бакӀилри[+]. 10Халакашишунани[†] биалли, Лазарра кавшес пикрибариб, 11сенкӀун иличибли бахъал жугьутӀуни ГӀисачи башулри ва Иличи бирхарулри.


Ерусалимлизи гьайбатли бухӀнабухъни

12[•]ГӀергъила бархӀи байрамличи бакӀибти бахъал адамтани ГӀиса Ерусалимлизи лявкьниличила бакьиб. 13Чумиздагла кьялубира касили, илди Илис гьунибаэс дурабухъун, вявбикӀули:

– Гьусанна[*]! ХалавегӀилла[†] уличил Лявкьуси баркатла сай! Израилла Пача баркатласи сай![*]

14ГӀисани жагьил эмхӀе баргиб ва иличи мурдайиб, иличила белкӀи кьяйда: 15«УрухмакӀуд, Сиунна рурси[*]! ХӀера, хӀела Пача лявкьули, жагьил эмхӀечи мурдали!»[+]. 16Гьаланачи ГӀисала мутагӀялимтани ил аргъес бирули ахӀенри. ЧӀянкӀли Ил чевяхӀварили гӀергъицун, Иличила белкӀунси бетаурли биъни илдас гьанбикиб[+]. 17Лазар хӀяблавад живарили, ГӀисани бебкӀибтазивад мицӀирвариб. Иличил лебти адамти ил анцӀбукьличила бурес даимбиублири. 18Илбагьандан сабри адамти ГӀисас гьунибаэс дурабухъунти, сенкӀун илдани бакьилри илгъуна гӀяламат Илини барили биъни. 19Парисейти[†] цализи ца бикӀулри:

– Селилра кумекбирули ахӀен. Лебилра дунъя Илис гӀергъи аркьули саби![+]


ГӀисани Сунела бебкӀаличила бурули сай

20Суждабарес байрамличи бакӀибтала ургаб чумал грекра лебри. 21Илди Галилеяла Бетсаидализивадси Пилиппличи гъамбиуб ва тиладибариб:

– Хужаим, нушаб ГӀиса чеэс дигулра[+].

22Пилипп Андрейличи вякьун ва, кӀелра ГӀисачи гъамбиубли, иличила буриб. 23ГӀисани жаваблис иб:

– Инса Уршила чевяхӀдешла сягӀят сабаили саби[+]. 24ХӀекьдеш бурулра хӀушаб: анкӀила кьякь ванзаличи кахӀебикалли ва хӀебебкӀалли, ил ризкьила ца кьякьли кавлан. Эгер ил бебкӀалли, дахъал ризкьи детарар. 25Сунела жан дигахъусини, илди детихъахъу, амма чили сунела жан иш дунъяличир хӀейгидаралра, илини илди даимти гӀямрулис мяхӀкамдиру[+]. 26Наб къуллукъбируси Наб гӀелавад вакӀаб. Ну чинав виаслира, Дила къаравашра илав вирар. Дила Дудешли Наб къуллукъбирусила хӀурматбиру.

27Гьанна Дила рухӀ зигардикӀули сари. Се буруси Нуни? Бурусив: «Дудеш, ил сягӀятлизивад верцахъаба?». Амма ил сягӀят багьандан виасли Ну вакӀибси![+] 28Дудеш, чебяхӀбара ХӀела у!

Зубразибад тӀама абердиб:

– ЧебяхӀбарира ва гӀурра чебяхӀбирис![+]

29Илаб тӀашти ва тӀама бакьибти халкь ил къукъу сабри бикӀулри, амма цабехӀти, малаик Иличил гъайухъун, бикӀулри[+]. 30ГӀисани иб:

– Ил тӀама Наб ахӀенрину, хӀушаб сабри[+]. 31Гьанна дунъялис суд бируси замана сабаили саби, ва иш дунъяла талхъан дура дугӀаили вирар[+]. 32Ну ванзаличивад ахъуцибхӀели, лебилра Набчи битӀикӀисра[+].

33Ил Илини буриб, Сай сегъуна бебкӀаличил убкӀусил аргъахъес багьандан[+]. 34Адамтани Илис жаваб чарбатур:

– МасихӀ[†] даим левниличила Нушани Зегъализибад[†] бакьира. Сен ХӀу викӀес вирусирив «Инса Урши ахъуцили вирар», – или? Чи сая Ил, Инса Урши?

35ИлхӀели ГӀисани илдази иб:

– ЧӀянкӀли камси заманацун бирар Шала хӀушачил. ХӀуша цӀябдешли хӀедуцахъес багьандан, Шала лебалли дашеная. ЦӀябдешлизив вашусини биалли сай чина аркьулил хӀебала[+]. 36Шала лебалли Шалаличи дирхеная, хӀуша Шалала дурхӀни детаэс багьандан. Илди дурили, ГӀиса арякьун ва илдазивад дигӀяникиб[+].


Бахъалгъунти ГӀисачи бирхули ахӀен

37ГӀисани илдала гьалар илдицад гӀяламатуни дарибхӀелира, илди Иличи бирхули ахӀенри. 38Илкьяйда детерхур ГӀисайя идбагла гъай:

«ХалавегӀил, чи вирхаура нушазибад бакьибсиличи?
Чис гьаргбиуба ХалавегӀилла кьудрат?».

39Илди бирхаэс бирули ахӀенри, сенкӀун гӀурра ГӀисайяни буриливан:

40«Илини илдала хӀулби сукъурдариб
ва уркӀби чурхдариб,
чули хӀулбани чехӀедиэсли,
уркӀбани хӀергъесли
ва Набчи сагъбарахъес или, чархӀебухъесли»[+].

41ГӀисайяни илкьяйда бурибсири, сенкӀун илини ГӀисала чевяхӀдеш чедаибтири ва Иличила гъайикӀусири. 42Аммаки хӀятта хӀякимтала ургабадра бахъалгъунти ГӀисачи бирхаурли биалра, парисейтазибадра, саби жугьутӀунала синагугуназибад[†] дугӀиънилизибадра урухкӀули, чула бирхниличила дакӀули бурули ахӀенри[+]. 43Аллагьличибадси чебяхӀдешличиб, илдани адамтачибадси чебяхӀдеш гьалабарилри[+].


Дунъялис суд бирниличила ГӀисани бурули сай

44ГӀисани вявъиб:

– Адам Набчи вирхухӀели, ил Набчицун вирхули ахӀенну, Ну Вархьибсиличира вирхули сай[+]. 45Ил Набчи хӀерикӀухӀели, илини Ну Вархьибсира чейули сай[+]. 46Ну – шалара, Набчи вирхуси цалра цӀябдешлизив кахӀелахъес багьандан, Ну дунъяличи вакӀибсира[+]. 47Дила гъайличи лехӀихъули, амма Нуни дурути хӀедирусилис Ну судья ахӀенра. НукӀун дунъялис суд барес вакӀибси ахӀенра, ил берцахъес вакӀибси сайра[+]. 48Ну кьабулхӀейрули, Дила гъайличи лехӀхӀейхъусилис суд леб; Дила девли суд биру ахиратла бархӀи. 49Ну кьалли Дила шайзивад ахӀенри гъайикӀуси, Ну вархьибси Дила Дудешли Набчи хъарбарибсири се ва секьяйда бурусил. 50Нуни балулра Илала хъарбаркьли даимти гӀямру лугни. Илбагьандан Нуни дурути, Набзи Дудешли дурибти кьяйда дурулра.

### 13


ГӀисани мутагӀялимтала кьяшми ицули сай

1Пасхала[†] байрам гъамбикӀулри. Иш дунъя балтуси ва Дудешличи чарулхъуси сягӀят сабаили биъни ГӀисани балулри. Иш дунъяличибти Сунелати дигахъули, Илини илди дигахънила цӀакь чебаахъиб[+].

2Илбисли биалли ГӀиса уведахъес Симунна урши Искариут Ягьуда гьирварилри. Дугикунна замана[+] 3ГӀисани гьар секӀал Аллагьли Сунела арилизи дедни ва Сай, Аллагьличивад вакӀили, Аллагьличи чарулхъни балулри[+]. 4УкуйхӀивад айзурли, Сунечирти чедирти палтар чердатур ва, дяхӀушкан касили, вайлиу бигьун. 5ГӀур Илини тӀаслизи шин кертӀиб ва, Сунела мутагӀялимтала кьяшми ицес ва вайлиубси дяхӀушкайчил ушкес вехӀихьиб[+]. 6Ил Симун Петерличи гъамиубхӀели, Петерли Илизи иб:

– ХалавегӀил,[†] ХӀуни дила кьяшми ицутив?

7ГӀисани илизи иб:

– Гьанна хӀуни Нуни бируси иргъули ахӀенри, амма гӀурхӀели иргъид.

8– ХӀуни гьачамалра дила кьяшми хӀейцид! – иб Илизи Петерли.

ГӀисани жаваб чарбатур:

– Эгер Нуни хӀела кьяшми хӀедирцасли, хӀела Набчил бархси селра хӀебирар.

9Симун Петер викӀар:

– ХӀебиалли, ХалавегӀил, кьяшмицун ахӀи, дила някъбира бекӀра дирца!

10ГӀисани иб:

– Вирцибси вирцес гӀягӀнидеш агара, чӀянкӀли кьяшми ахӀенси, сенкӀун ил умули сай. ХӀуша кьалли умулира, лерилра хӀедиадаллира[+].

11Сай чили уведлугал Илини балулри ва илбагьандан лерилра умули ахӀенра или, буриб[+].

12МутагӀялимтала кьяшми дирцили тамандарили, чедила палтар чегьурли, ГӀиса кьумурла гьала сунела мерличи кайиб.

– ХӀушани балулраяв се барирал Нуни хӀушаб? – хьарбаиб Илини илдази. – 13ХӀуша Наб МугӀяллим ва ХалавегӀил дикӀулра, ил бархьсира саби, сенкӀун Ну ил сайра[+]. 14Илбагьандан, эгер Нуни, ХӀушала МугӀяллимли ва ХалавегӀилли хӀушала кьяшми дирцили гӀергъи, хӀушанира цали цала ицес гӀягӀнибиркур. 15Нуни хӀушаб гӀибрат чебаахъира, Нуни хӀушаб барибси хӀушазира бирахъес багьандан. 16ХӀекьдеш бурулра хӀушаб: къараваш сунела хужаимличив халал ахӀен ва вархьибсира ил вархьаибсиличив халал ахӀен[+]. 17Иличила хӀушани балули, илкьяйда бирули диадалли, талихӀчертира хӀуша[+]. 18[•]ХӀуша лебтачилара ахӀенра Ну викӀуси. Нуни чеббикӀибти – Нуни балути саби, амма: «Дила кьацӀ букусини, сунела кьячӀа набчи къаршили ахъбуциб» ибти, Табтарла гъай детерхес гӀягӀнити сари[+]. 19Ну викӀути детаурхӀели, Ну левниличи хӀуша дирхаахъес багьандан, гьар секӀайчила хӀушази гьалахили бурулра[+]. 20ХӀекьдеш бурулра хӀушази, Нуни вархьибси кьабулирусини илини Нура кьабулирулра, Ну кьабулирусини Ну Вархьибсира кьабулирули сай[+].


ГӀиса ва Ил уведибси

21Ил бурили, рухӀлизир зигаръалаличил ГӀисани иб:

– ХӀекьдеш бурулра хӀушази: хӀушазивад цали Ну уведлугара[+].

22МутагӀялимти, дагьбизурли, цаличи ца хӀербикӀескабииб, Ил викӀуси чи саял хӀебалули. 23ГӀисас дигахъуси ца мутагӀялим, Иличи хъарахъили, кьумурла гӀелав кайилри[+]. 24Симун Петерли илизи лишайчил чебаахъиб:

– Хьарбаа, чичила саял викӀуси?

25ГӀисачивяхӀ шуряхъили, мутагӀялимли хьарбаиб:

– ХалавегӀил, чи сая ил?

26ГӀисани жаваб чарбатур:

– Ил, Нуни хуреглизи кӀучӀбарили, кьацӀ бедлугуси сай.

КьацӀла бутӀа кӀучӀбарили, ГӀисани Симунна урши Искариут Ягьудас гьабуциб. 27Ягьудани кьацӀ касибмад, илизи илбис бухӀнаберхур.

– Къалабали бара, барес дигуси, – иб илизи ГӀисани.

28ГӀисани сен Ягьудази ил бурибал кьумур-алавти адамтазибадли цалилра хӀергъиб. 29Лебталалра арцла тӀакьа Ягьудачи хъарсири ва цабехӀтас гьанбикиб ГӀисани илизи байрамлис гӀягӀнити секӀал асахъес яра цакамти арц мискинтас дутӀахъес хъарбариб или[+]. 30КьацӀ касили, Ягьуда дуравхъун. Дуги сабри.


ГӀисани мутагӀялимтас дигила хъарбаркь бедлугули сай

31Ягьуда дуравхъунхӀели, ГӀисани иб:

– Гьанна Инса Урши чевяхӀварили сай, Илизив Аллагь чевяхӀварили сай. 32Эгер Аллагь Илизив чевяхӀварили виалли, Аллагьли Сунезив Илра чевяхӀиру, итмаданал чевяхӀиру[+]. 33Дила дурхӀни, хӀушачил кавлуси замана халаси ахӀен. ХӀуша НабгӀир умцӀудая, Нуни жугьутӀунази бурили кьяйда, гьанна хӀушазира бурулра: «Ну аркьуси мерличи хӀуша дакӀес хӀедирудая»[+]. 34Нуни хӀушаб сагаси хъарбаркь лугулра: дигахъеная цалис ца. Наб хӀуша дигахъуливан, хӀушара цали ца дигахъеная[+]. 35Цалис ца дигахъадалли, лебтанилра бала хӀуша Дила мутагӀялимти диъни.


Петерли Сай уввалтниличила ГӀисани гьарбурули сай

36[•]Симун Петерли Илизи хьарбаиб:

– ХалавегӀил, чина аркьулри ХӀу?

ГӀисани жаваб бедиб:

– Ну аркьуси мерличи, гьанна хӀу Наб гӀергъи вакӀес хӀейруд, амма гӀурхӀели лявкьяд.

37Петер Илизи викӀар:

– ХалавегӀил, сен гьанна ну хӀейрусирав ХӀед гӀергъи вакӀес? НукӀун ХӀу багьандан жан булан дедес хӀядурлира[+].

38ГӀисани жаваб бедиб:

– ХӀуни Ну багьандан жан лугулрив? ХӀекьдеш бурулра хӀези: ишдуги дагъани гӀугӀуайчи, хӀуни Ну хӀяйна уввалтара[+].

### 14


ГӀиса Дудешличи гьуни сай

1– ХӀушала уркӀби селилра зигардухъахъес гӀягӀнили ахӀен. Аллагьличи дирхеная ва Набчи дирхеная[+]. 2Дила Дудешла юртлизир дахъал мерани лер, эгер илкьяйда хӀебиалри, Нуни хӀушази бурирав гьатӀи: «Ну хӀушаб мер хӀядурбарес аркьулра?». 3Эгер арякьясли хӀушаб мер хӀядурбирис. ГӀур чарухъи, Ну левихӀив хӀушара диахъес багьандан, хӀуша Набчи аркура[+]. 4ХӀушани гьуни балуси саби, Ну чина аркьулрал.

5Памани Илизи иб:

– ХалавегӀил,[†] нушани балули ахӀенра, ХӀу чина аркьулрил. Секьяйда багьес дирутирав ила гьуни[+]?

6ГӀисани жаваб бедиб:

– Ну сайра Гьуни, ХӀекьдеш ва ГӀямру. Чилра лявкьуси ахӀен Дудешличи Набчивад ахӀенси[+]. 7Эгер хӀушани Ну валасли, Дила Дудешра валадая. Гьанна хӀушани Ил валулра ва Ил чеира.

8Пилиппли иб:

– ХалавегӀил, нушази Дудеш чеахъа ва ил баибси саби[+].

9ГӀисани жаваб бедиб:

– Пилипп, хӀуни Ну хӀелулрав? НукӀун итцад замана хӀушала ургавра! Ну чеибсини Дила Дудешра чеибси сай. Секьяйда вирусирив викӀес: «Чеахъа нушаб Дудеш?»[+]. 10Марлира, хӀу вирххӀерулрив Ну Дудешлизив ва Дудеш Набзив виъниличи? Нуни хӀушази дурути гъай Дила ахӀен. Набзив хӀерируси Илини – Дудешли, Сунела баркьудлуми дирули сай[+]. 11Ну Дудешлизив ва Дудеш Набзив викӀухӀели, дирхеная Набчи, яра Дила баркьудлуми хӀясибли дирхеная[+]. 12ХӀекьдеш бурулра хӀушаб: Набчи вирхусини Нуни дирути баркьудлуми дарес вирар. Илини гьатӀира дахъал дарес вирар, сенкӀун Ну Дудешличи аркьулра[+]. 13Уршиличивли Дудеш чевяхӀварахъес багьандан, Дила у багьандан хӀушани тиладибарибси Нуни се-дигара бирис. 14Дила у багьандан хӀушани Набзи се тиладибарадалра, Нуни бирис[+].


ГӀисани Дурхъати РухӀ дархьес чейсули сай

15ХӀушаб ну дигахъасли, Дила хъарбаркьуни тамандиридая[+]. 16Нуни Дудешлизи тиладибирис ва Илини хӀушаб цархӀилти Далтахъанти луга, муртлисалра хӀушачил калахъес –[+] 17ХӀекьдешла РухӀ. Дунъяли Илди кьабулдарес хӀебирар, сенкӀун чедиути ахӀен Илди, я далути ахӀен Илди. Амма хӀушани Илди далулра, сенкӀун Илди хӀушачил хӀердирули сари ва хӀушазир кавлули сари[+]. 18Нуни хӀуша цӀуръали хӀедалтарая, Ну хӀушачи чарулхъас. 19Камси заманала гӀергъи дунъяли Ну чехӀейура, амма хӀушани Ну чейура. Ну хӀерирни багьандан, хӀушара хӀердирудая[+]. 20Ит бархӀи хӀушани баладая, Ну Дила Дудешлизив, хӀуша Набзир ва Ну хӀушазив виъни. 21Дила хъарбаркьуни сунезир лерсилис ва дузахъусилис Ну дигахъулра. Ну дигахъуси виалли, Дила Дудешлисра дигахъу, Набра ил дигахъис ва илис Ну гьаргирус[+].

22ИлхӀели Ягьудани (Искариут ахӀенси) иб:

– ХалавегӀил, сен ХӀу лебилра дунъялис гьаргхӀейубли нушабцун гьаргиэс дигулрив[+]?

23ГӀисани жаваб чарбатур:

– Ну дигахъусини Дила дев бузахъу ва ил Дила Дудешлисра дигахъу, иличи Нуша ляркьехӀе ва иличир хӀердирехӀе[+]. 24Ну хӀейгахъусини Дила дев хӀебузахъу. ХӀушани бикьуси дев биалли ил Дила ахӀен, ил Ну вархьибси Дила Дудешла саби.

25Илди лерилра Нуни хӀушази дурира, хӀушачил вархли левалли. 26Дила у багьандан хӀушачи Дудешли дурхьути, хӀуша Далтахъантани – Дурхъати РухӀли, хӀуша гьар секӀайчи руркъура ва Нуни хӀушази дурибти лерилра секӀал гьандиркахъу[+]. 27Нуни хӀушаб паргъатдеш балтулра. Дила паргъатдеш Нуни хӀушаб лугулра. Нуни Дила паргъатдеш иш дунъяли лугусиван лугули ахӀенра. ХӀушала уркӀби зигармадикӀаб. УрухмакӀудая! 28ХӀушани бакьира се ирал хӀушази Нуни: «Ну аркьулра ва хӀушачи чарулхъас». Эгер Ну хӀушаб дигахъуси виаслири, Ну Дила Дудешличи аркьниличи разидирутири, сенкӀун Дила Дудеш Набчив халал сай[+]. 29Гьанна гьар секӀал хӀушази гьалахили дурулра. Илди детаурхӀели, хӀуша Набчи дирхаахъес багьандан[+]. 30ГӀур Ну хӀушачил вахъхӀи гъайхӀейкӀус, сенкӀун дунъяла талхъан гъамирули сай. Набчиб Илала ари агара[+]. 31Амма, Наб Дудеш дигахъни ва Набчи Дудешли хъарбарибси Нуни бирули виъни, дунъяли багьес гӀягӀниси саби. Адизирая, ишадли аркьехӀе.

### 15


ТӀутӀила бухъ ва кьялуби

1– Ну хӀекьси тӀутӀила бухъ сайра, Дила Дудеш – тӀутӀи дашахъан сай. 2Илини набчирти цӀедеш хӀелугути кьялуби кьицӀдиру, цӀедешла дегӀти кьялуби биалли, гьатӀира гӀяхӀил духъахъес багьандан, Илини умудиру[+]. 3Нуни хӀушази бурибси девличирли хӀуша гьанналаурал умударибтира[+]. 4ХӀуша Набзир диирая ва Ну хӀушазив вирус. Саби кьялили цӀедеш гес хӀебирар, эгер саби бухъличиб хӀебиалли. ХӀушанира цӀедеш гес хӀедирудая, эгер Набзир хӀедиадалли.

5Ну тӀутӀила бухъра, хӀуша диадалли, кьялубира. Набзивсили ва Ну Сунезивсили дахъал цӀедеш луга. Ну агарли хӀушани селра барес хӀедирудая[+]. 6Сай Набзив агарсикӀун лайбакӀибси ва буръуси кьялиличи мешули сай. Илдигъунти кьялуби, дучили, цӀаличи чедилкьа ва илди игур[+]. 7Эгер хӀуша Набзир диадалли, ва Дила гъай хӀушазир диалли, хӀушани се тиладибарадалра, ил кайсидая[+]. 8ХӀушани дахъал цӀедеш гибниличивли ва Дила мутагӀялимти детаъниличивли, Дила Дудеш чевяхӀварили вирар.

9Дудешлис Ну дигахъули кьяйда, Наб хӀушара дигахъулра: Дила дигилизир хӀердиреная[+]. 10Дила хъарбаркьунас хӀуша мутӀигӀли диадалли, Дила дигилизир хӀердирудая, тяп Дила Дудешла хъарбаркьунас Ну мутӀигӀли кьяйда ва Илала дигилизив хӀерирули кьяйда. 11Дила разидеш аргъахъес ва хӀушала разидеш тамансили биахъес багьандан, Нуни ил хӀушази бурулра[+]. 12Иш Дила хъарбаркь: цалис ца дигахъеная, Наб хӀуша дигахъули кьяйда[+]. 13Сунела гьалмагъуни багьандан сунела жан лугусиличив, чилилра чилра имцӀали дигахъес хӀейрар[+]. 14Эгер Нуни хъарбарибси хӀушани бирули диадалли, хӀуша – Дила гьалмагъунира[+]. 15ГӀур Ну хӀушаб къаравашуни викӀули ахӀенра, сенкӀун сунела хужаимли бируси къаравашли балуси ахӀен, амма Ну хӀушаб гьалмагъуни викӀулра, сенкӀун Дила Дудешлизирад дакьибти лерилра Нуни хӀушази дагьахъурра[+]. 16Ну хӀушани чевхӀейкӀира, Нуни хӀуша чердикӀира. ХӀуша дашули, цӀедеш лугахъес ва, хӀушала цӀедеш гьар замана биэсли, Нуни кадатуррая. ИлхӀели Дила у багьандан хӀушани се тиладибарадалра, Дудешли хӀушаб луга[+]. 17Нуни хӀушачи хъарбирулра: цалис ца дигахъеная.


ГӀисачи иш дунъяла гьими

18– Эгер дунъяла хӀушачи гьимидухъи диалли, багьирая, гьаланачи илала Набчи гьимидухъунти сари[+]. 19ХӀуша дунъяла диадаллири, дунъялис сунелативан, хӀушара дигахъутири. Амма хӀуша дунъяла ахӀенрая, хӀуша Нуни чердикӀибтирая, дунъялизирад декӀардарили, илбагьандан дунъяла хӀушачи гьимидулхъути сари[+]. 20Хъуммартидая Дила гъай: «Къараваш сунела хужаимличив халал ахӀен». НабгӀиб гӀергъикабикили биалли хӀушабра гӀергъикабиркур. Дила дев бузахъули биалли хӀушалара бузахъу[+]. 21Амма адамтани Ну багьандан хӀуша дугӀиурая, сенкӀун илдани Ну Вархьибси валуси ахӀен. 22Эгер Ну вакӀхӀекӀили, илдази хӀебурибси виаслири, илди бунагьлизиб гӀяйибла бегӀти ахӀенри, амма гьанна биалли бунагьуназибад уббухъес хӀебирар[+]. 23Набчи гьимидулхъутала Дила Дудешличира гьимидулхъути сари[+]. 24Эгер Наб гьалар чилилра хӀедарибти Нуни илдала ургар хӀедарибси виаслири, бунагьлизиб илди гӀяйибла бегӀти ахӀенри. Илдани биалли Дила баркьудлуми чедаиб, амма илхӀелира Набчи ва Дила Дудешличи гьимидухъахъун[+]. 25Илизиб бетурхуси саби илдала Зегъализиб[†] бурибси: «Сегъуналра сабаб агарли илдани Набчи гьимидухъахъун».

26Нуни хӀушачи дурхьути, сарира Дудешличирад сарти, Далтахъанти – ХӀекьдешла РухӀ дакӀибхӀели, Илдани Набчила бикьридешдиру[+]. 27ХӀушанира бикьридеш диридая, сенкӀун бехӀбихьудличирадал хӀуша Набчил сарри[+].

### 16

1– ХӀуша дирхнилизир васвасхӀедухъахъес багьандан, Нуни илди лерилра хӀушази дурулра. 2ХӀуша синагугуназирад[†] черкадирхъурая. Иличи че хӀуша кадуршути замана лябкьян, ил секӀал барибти Аллагьлис къуллукъбирулра или, пикрибикӀути[+]. 3Илдани илкьяйда биру, сенкӀун я Дудеш, я Ну илдани далути ахӀенра[+]. 4Нуни ил хӀушази бурулра, илгъуна замана бакӀибхӀели, Дила гъай гьандикахъес багьандан. Гьаланачи Нуни хӀушази иличила хӀебурира, сенкӀун Ну хӀушачил сайхӀели[+].


Дурхъати РухӀла баркьуди

5– Гьанна биалли Ну Вархьибсиличи аркьулра, амма хӀушазивад цалилра «ХӀу чина аркьулри?» или, хьарбиули ахӀенра[+]. 6Нуни хӀушази иличила бурни багьандан, хӀушала уркӀби пашмандешли дицӀили сари. 7Амма хӀекьдеш бурулра хӀушази: Ну аркьулра хӀушаб гӀяхӀдешлис. Ну архӀявкьясли, Далтахъанти хӀушачи хӀякьян. Ну арукьясли, Илди хӀушачи дурхьисра[+]. 8Далтахъанти дакӀибхӀели, дунъяла бунагьличила буру, бархьдешличила ва судличила буру. 9Бунагьлизичила буру, сенкӀун илди Набчи бирхарули ахӀен,[+] 10бархьдешличила буру, сенкӀун Ну Дила Дудешличи аркьулра ва ХӀушани Ну чехӀейура, 11судличила буру, сенкӀун иш дунъяла талхъайс танбихӀла хӀукму барили саби[+].

12Дила гьатӀира дахъал хӀушази дурести лер, амма илди гьанна аргъес хӀушала ахъри агара. 13ХӀекьдешла РухӀ дакӀибхӀели, Илдани хӀуша таманси хӀекьдешличи аркура. Илди чузирад-сари гъайхӀедикӀар, амма Чули дакьибти дуру, се бирарал хӀушази буру[+]. 14Илдани Ну чевяхӀирура, сенкӀун, Нуни бедибси касили, хӀушази балахъа. 15Лерилра Дудешла диубти, Дилара сари. Илбагьандан викӀулра хӀушази, РухӀли, Нуни бедибси касили, хӀушази балахъа, или[+].


ДецӀ шаддешличи шурбулхъни

16Камси замана аркьян ва хӀушани Ну чехӀейура, амма гӀурра камси замана аркьян ва сагали хӀушани Ну чейура[+].

17ИлхӀели цабехӀти Илала мутагӀялимти цализи ца бикӀескабииб:

– Се бурес дигулив Илис, викӀухӀели: «Камси замана аркьян, ва хӀушани Ну чехӀейура, амма гӀурра камси замана аркьян ва сагали хӀушани Ну чейура» ва «Ну Дудешличи аркьулра?».

18Илди гӀурра хьарбикӀулри:

– Се бурес дигулив Илис: «камси замана» викӀули? Ил селичила гъайикӀулил, нушани иргъули ахӀенра.

19Илдас Сунези селичила хьарбаэс дигулил ГӀисани аргъиб ва иб:

– ХӀушани цализи ца хьарбиулрая, сен Нуни ира: «Камси замана аркьян, ва хӀушани Ну чехӀейура, амма гӀурра камси замана аркьян ва сагали хӀушани Ну чейура»? 20ХӀекьдеш бурулра хӀушази: хӀуша дисудая ва агьидикӀудая, дунъя биалли шадбирар. ХӀуша децӀдикӀудая, амма хӀушала децӀ шаддешличи шурбулхъан[+]. 21Хьунул адамлис дурхӀя варкьес замана баибхӀели, илала хӀярми дехӀдирхьур, амма дурхӀя акӀубмадан дунъяличив сагаси адам акӀнила шаддешли гӀязабтачила хъумурту. 22Илкьяйда саби хӀушачилра: гьанна хӀушала децӀла замана саби, амма Нуни хӀуша сагали чедаибхӀели, хӀуша шаддирудая ва ил шаддеш хӀушазибад чилилра кебхӀейсу. 23Ил бархӀи хӀушани Набзи селра хьархӀебиидая. ХӀекьдеш бурулра хӀушаб: Дила у багьандан се тиладибарадалра, Дудешли хӀушаб луга[+]. 24Гьачамлис Дила у багьандан хӀушани селра тиладихӀебарирая. Тиладибарая ва кайсидая, илхӀели хӀушала шаддеш тамансили бирар[+].

25Ну хӀушачил айту-гъайличил гъайикӀира, амма лябкьян замана айту-гъайличил гъайхӀейкӀули, бархьаначи Дудешличила хӀушази буруси[+]. 26ИлбархӀи хӀушани Дила у багьандан тиладибиридая. ХӀушачила Нуни Дудешлизи тиладибирис или, Ну викӀули ахӀенра, 27сенкӀун Дудешлис Сунес хӀуша дигахъулра. Илис хӀуша дигахъулрая, сенкӀун хӀушаб Ну дигахъни багьандан ва Ну Аллагьличивад вакӀниличи дирхни багьандан[+]. 28Ну Дудешличивад иш дунъяличи вакӀира ва гьанна иш дунъя уббалтулра ва Дудешличи аркьулра[+].

29ИлхӀели ГӀисала мутагӀялимтани иб:

– ГӀе, гьанна цараван ахӀи, аргъесли гъайикӀулри. 30Гьанна нушани иргъулра, ХӀуни гьар секӀал далулри ва, ХӀези хьарбаайчира, хьарбиуси балулри. Илбагьандан ХӀу Аллагьличивад вакӀниличи нуша дирхулра[+].

31– Гьанна хӀуша дирхулраяв? – иб ГӀисани. 32– Илгъуна сягӀят гъамбикӀули саби ва ил бакӀили саби, хӀятта хӀуша лерилра хъулрази тӀутӀукадирудая ва Ну нуцун валтара. Амма Ну нуцун ахӀенра, сенкӀун Дила Дудеш Набчил сай[+]. 33Нуни илди лерилра хӀушази дурира, Набзиб паргъатдеш баргахъес багьандан. Иш дунъяличир биалли хӀушачи гӀязабти хӀерли сари, амма чӀумали диирая! Ну иш дунъяличивад чедиикира![+]

### 17


ГӀиса Сунечила улгули сай

1Илди гъай дурили, ГӀисани хӀулби зубрачи ахъдуциб ва иб:

– Дудеш, замана сабаили саби. Уршилизи ХӀу чевяхӀварахъес багьандан, ХӀела Урши ЧевяхӀвара[+]. 2ХӀуни Сунези бедибтас даимти гӀямру лугахъес багьандан, Илизи ХӀуни лебтачибадалра ари гири[+]. 3ХӀу, цайли цаси хӀекьси Аллагь, вагьни ва ХӀуни вархьибси ГӀиса МасихӀ[†] вагьни, даимти гӀямру сари. 4ХӀуни Набчи хъарбарибси баркьуди таманбарили, Нуни ХӀу ванзаличив чевяхӀварири. 5Гьанна, Дудеш, дунъя биэс гьалабал Дила ХӀечиб лебси, ХӀела чевяхӀдешли Ну чевяхӀвараба[+].


ГӀиса мутагӀялимтачила улгули сай

6– ХӀуни дунъялизибад касили, Набзи гибтас Нуни ХӀела у гьаргбарира. Илди ХӀела сабри, ХӀуни илди Наб гири ва илдани ХӀела дев бузахъусири. 7Лерилра ХӀуни Наб гибти, ХӀечирадли диъни гьанна илдани аргъиб. 8ХӀуни Набзи гибти дугьби илдази дедира. Илди илдани кьабулдариб ва Ну ХӀечивад вакӀни мар-марли аргъиб ва ХӀуни Ну вархьниличи бирхаур[+]. 9Илдачила улгулра. Лебилра дунъяличила улгули ахӀенрану, ХӀуни Наб гибтачила улгулра,[+] 10сенкӀун лерилра Дила лерти – ХӀела сари, лерилра ХӀела – Дила сари. Илдазив Ну чевяхӀварибсири[+]. 11Ну гьанна дунъяличив ахӀенра, амма илди дунъяличиб саби, Ну биалли ХӀечи лявкьулра. Дурхъаси Дудеш, ХӀуни Наб гибси ХӀела у багьандан – Нуша ХӀечил цатили диубли кьяйда, илдира цатили биахъес, мяхӀкамбара илди[+]. 12Ну илдачил сайхӀели, ХӀуни Наб гибси ХӀела у багьандан Нуни илди мяхӀкамбарира. Нуни илди бихӀира Табтарлизи белкӀунси бетерхахъес вебкӀес гӀягӀниси ахӀенси, илдазивадли чилра алххӀелхун[+]. 13Гьанна Ну ХӀечи чарулхъулра. Гьачамлис Ну дунъяличивхӀели, Нуни ил бурулра, Дила таманси разидеш илдазира бутӀахъес[+].

14Нуни илдас ХӀела дев бедира ва дунъяла илдачи гьимидухъун, сенкӀун илдира дунъяла ахӀен, Нура дунъяла хӀейубси кьяйдали[+]. 15Ну ХӀези улгуси илди дунъялизибад касахъес ахӀенрану, ХӀуни илди вайдешлизибад мяхӀкамбарахъес сайра[+]. 16ИлдикӀун дунъяла ахӀен, Нура дунъяла ахӀенси кьяйдали. 17Дурхъабара илди хӀекьдешличил: ХӀела дев хӀекьдеш саби. 18ХӀуни Ну дунъялизи вархьибси кьяйдали, илди Нунира дунъялизи бурхьира[+]. 19Илди хӀекьдешлизиб ХӀела бетаахъес, илди багьандан Нуни Ну ХӀед багъишлаирулра.


ГӀиса лебилра Сунела гьуникартачила улгули сай

20– Ну илдачилацун ахӀенра улгуси, Ну улгулра илдала гъайличибли Набчи бирхарутачилара, 21илди лебилра цатили биубли дигниличилара. ХӀу, Дудеш, Набзив кьяйдали ва Ну ХӀезив кьяйдали, илдира Нушазиб биаб, ХӀуни Ну вархьниличи дунъя бирхаахъес багьандан. 22Нуни илдас ХӀуни Набзи гибси чебяхӀдеш бедира, Нура ХӀураван ца бетаахъес: 23Ну илдазивра, ХӀу – Набзиври. Илдира таманси цадешлизиб биаб, ХӀуни Ну вархьнира, ХӀед Нуван илди дигахънира дунъялизи багьахъес.

24Дудеш, ХӀуни Набзи гибти, Ну чинав виаслира, Набчил биаб. ХӀуни Наб гибси чебяхӀдеш илданира чебааб, сенкӀун ХӀед Ну дигахъусири дунъя бетаахъайчира[+]. 25Вархьси Дудеш, дунъяли ХӀу хӀелули хьалли, Нуни ХӀу валулри ва Дила гьуни буцибтани ХӀуни Ну вархьни балули саби[+]. 26Нуни илдас ХӀела у багьахъурра ва гӀурра балахъасра, Ну ХӀед дигахъути диги илдазирра диахъес, Ну илдазив виахъес[+].

### 18


ГӀиса уведили ва уцили сай

1[•]Илра или, Сунела мутагӀялимтачил ГӀиса Кедрунна къярдлизивад итилил шайчи арякьун ва илаб илди анхълизи бетацӀиб[+]. 2Верша Ягьудани ил мер балулри, сенкӀун ГӀиса Сунела мутагӀялимтачил зумали ила вашусири[+]. 3Илбагьандан Ягьудани сунечил ила Римла бургъантала кьукьяра, халакашишунани[†] ва парисейтани бархьибти къаравашунира киб. Илди чиргъмачил, кьялтначил ва ярагъличил бакӀиб[+]. 4ГӀисани Сунечил детарути лерилра секӀал далулри. Ил гьала дуравхъун ва хьарбаиб:

– ХӀуша чигӀир умцӀулра[+]?

5– Назаретлизивадси ГӀисагӀир, – иб илдани.

– Ну Левсира, – иб ГӀисани.

Верша Ягьудара илдачил тӀашлири. 6ГӀисани «Ну Левсира» ибхӀели, илди гӀелумбиуб ва ванзаличи кабикиб. 7Илини гӀурра илдази хьарбаиб:

– ХӀуша чигӀир умцӀулра?

– Назаретлизивадси ГӀисагӀир, – иб илдани.

8– НуникӀун хӀушази бурира, Ну сайра или, – жаваб бедиб ГӀисани. – ХӀуша НабгӀир умцӀули диадалли, цархӀилти баткаая.

9Илкьяйда иб Илини, «ХӀуни Набзи гибтазивад цалра ветхӀехъахъира» ибси, Сунела гъай бетерхахъес багьандан[+].

10Симун Петерла тур лебри. Илини ил чӀяхӀбариб, халакашишла къаравашлис бяхъиб ва илала балуй лихӀи чеббикахъиб. Къаравашлис МалхӀ бикӀусири[+]. 11ИлхӀели ГӀисани Петерлизи иб:

– Тур кьяртӀайзи кабакӀа! Наб Дудешли гибси кьям Нуни хӀебержес гӀягӀнилив[+]?


ГӀиса халакашиш Аннасличи аркули сай

12[•]Римла бургъантала кьукьяли, илдала бекӀли ва жугьутӀунала къараултани ГӀиса уциб ва вигьун. 13Илдани Ил гьаланачи Аннасличи[*] киб. Ил дуслизив халакашиш сайси Аннас Къайапала хъубеш сайри[+]. 14Ил Къайапа жугьутӀунас насихӀятикӀусири: халкь багьандан ца адам вебкӀалли гӀяхӀил бирар или[+].


Петерли цайнайс ГӀиса увватни

15Симун Петерра ца гьатӀи мутагӀялимра ГӀисас гӀелабад аркьулри. Халакашишли ил мутагӀялим валусири, илбагьандан ил ГӀисачил азбарлизи ацӀес виуб, 16[•]Петер биалли дурав къапула гьалав калун. Халакашишличил тянишси мутагӀялим, дуравхъи, къапулис къараулбирусиличил гъайухъи, Петерра ухӀна арукиб.

17– ХӀу Ил Адамла мутагӀялимтазивад ца ахӀенрив? – хьарбаиб къапула къараул рируси хьунул адамли.

– АхӀенра, – жаваб чарбатур Петерли.

18БугӀярлири. Къаравашунани ва къараултани цӀа бикьур ва ил-алав ванабирулри. Петерра цӀала мякьлав тӀашли ванаирулри.


ГӀиса Аннасличив хьараъни

19[•]Илзамана халакашишли ГӀиса Илала мутагӀялимтачила ва Илала белчӀудиличила хьариулри.

20– Ну дакӀули дунъялизи гъайикӀира, – жаваб чарбатур ГӀисани. – Нуни мурталра жугьутӀуни цалабиркути мераначиб, синагугуназиб[†] яра Аллагьла хъулиб руркъутири. ДигӀянали Нуни селра хӀебурира[+]. 21Сен хӀуни ну хьар-хъариусира? Набчи лехӀахъибти хьарбаа, илдани бала Нуни се бурирал.

22ГӀисани ил бурибхӀели, мякьлаб тӀашти къуллукъчибазивад цали ГӀисала дяхӀлизи бяхъиб, или:

– ХӀу секьяйда гъайикӀулрив халакашишличил![+]

23ГӀисани жаваб чарбатур:

– Нуни се-биалра вайтӀа бурили виасли, чебаахъа, илкьяйда саби или. Эгер Ну вархьли виасли, сен хӀуни Наб бирхъулрив?

24ГӀур вигьунси ГӀиса Аннасли халакашиш Къайапаличи вархьиб.


Петерли кӀинайс ва хӀяйнайс ГӀиса увватни

25Симун Петер цӀала мякьлав тӀашли ванаирухӀели, илизи гьатӀира хьарбаиб:

– ХӀу Илала мутагӀялимтазивад ца ахӀенрив?

Петерли ил мархӀебариб.

– АхӀенра, – иб илини.

26ИлхӀели халакашишла къаравашуназивадси, Петерли лихӀи чеббяхъибсила тухум сайсини, иб:

– ХӀу ахӀенрив гьатӀи нуни Иличил анхълизив чеибси[+]?

27Петерли гӀурра илди урдяхъиб ва илзамана дагъани гӀугӀуиб[+].


ГӀиса Пилатличив хьариули

28[•]Къайапаличивад ГӀиса мербекӀла кӀялгӀялизи арукиб. Савлила замана сабри, хӀярамбиэс хӀебигули, жугьутӀуни кялгӀялизи ахӀебацӀиб, абацӀалри илдани гӀурхӀели пасхала[†] дугикун беркес бирути ахӀенри[+]. 29Илбагьандан Пилат[*] илдачи дуравхъун.

– Иш Адам селизив гӀяйиблаирулра хӀушани? – хьарбаиб илини[+].

30– Ил такьсирчи хӀейалри, нушани Ил хӀечи левкуси ахӀенри, – иб илдани.

31Пилатли иб:

– Укили, ил хӀушала Зегъа[†] хӀясибли танбихӀлаварая.

– Чилра кавшес нушазиб ихтияр агара, – жаваб чарбатур жугьутӀунани.

32Илкьяйда детерхес гӀягӀнитири ГӀисани Сай сегъуна бебкӀаличил убкӀусил дурибти гъай[+]. 33ИлхӀели Пилат сунела кӀялгӀяла ухӀна ацӀиб, ГӀиса живариб ва Илизи иб:

– ХӀу жугьутӀунала Пачарив[+]?

34– Ил хӀуни хӀела шайзибад бурулрив, яра Набчила хӀези цархӀилтани бурибу? – жаваблибиахъубли, хьарбаиб ГӀисани.

35– Ну жугьутӀрав гьатӀи? – жаваб чарбатур Пилатли. – ХӀела халкьли ва халакашишунани гири ХӀу набзи. ХӀуни се барири?

36ГӀисани иб:

– Дила ПачяхӀдеш – иш дунъяла пачяхӀдешуназибад ца ахӀен. Эгер ил илгъунабсили биалри, Дила адамти Ну багьандан бургъи, Ну жугьутӀунази хӀеведахъес багьандан. Юх, гьанна Дила ПачяхӀдеш ишадла ахӀен[+].

37– ХӀебиалли, ХӀу Пачари? – хьарбаиб Пилатли.

– ХӀу викӀулригу, Ну Пача сай или, – жаваб чарбатур ГӀисани. – Ну акӀубсира ва дунъяличи вакӀибсира, хӀекьдешлис бикьридешдарес. Гьарилра хӀекьдешличивадси Набчи лехӀихъули сай[+].

38Пилатли хьарбаиб:

– ХӀекьдеш се саби?

ГӀур ил сагали жугьутӀуначи гьаввакӀиб ва иб:

– Нуни Иличиб сегъуналра гӀяйиб чебиули ахӀенра[+]. 39ХӀушала гӀядат лебси саби, Пасхалис нуни туснакълавад ца адам ваткайуси. Дигулраяв, нуни хӀушаб «ЖугьутӀунала Пача» ваткаили[+]?

40Илди жаваблис вявбикӀесбииб:

– Юх! Ил ахӀен! Барабба ваткаа нушаб!

Барабба биалли къачагъ сайри.

### 19


ГӀисас хӀукму дурасни

1[•]ИлхӀели Пилатли ГӀиса витахъес буйрухъбариб. 2Бургъантани муръухьла занзбала таж бариб ва Илала бекӀличи чебииб. Илдани иличи хьанцӀ-хӀунтӀена гӀябара чегьур. 3ГӀур Иличи гъамбиубли:

– ЖугьутӀунала Пача аралиираб! – бикӀули, Илала дяхӀличи бирхъулри.

4Пилат гӀурра дуравхъун ва илдази иб:

– ХӀердикӀеная! Нуни Иличиб сегъуналра гӀяйиб хӀебаргниличи хӀуша дирхаахъес, иш Адам Нуни гӀурра дурайулра[+].

5– ХӀера, иш Адам! – иб Пилатли, муръухьла тажличил ва цӀаван хӀунтӀена гӀябаличил ГӀиса дуравхъунхӀели.

6Халакашишуни[†] ва къараулти Ил чеибмадан вявбухъун:

– КъанчтӀайчи чеветяхъя! Чеветяхъя Ил!

Пилатли жаваб чарбатур:

– Касая ва хӀушани чеветяхъяя, Нуни иличиб сегъуналра гӀяйиб чебиули ахӀенра.

7ЖугьутӀунани жаваб чарбатур:

– Нушала Зегъа[†] леб, нушала Зегъа хӀясибли, Ил вебкӀес гӀягӀнибиркур, сенкӀун Сай Аллагьла Урши сайра викӀули сай![+]

8Ил бакьили, Пилат гьатӀира дебали урухиуб. 9Ил гӀурра кӀялгӀялизи ухӀнаухъун ва ГӀисази хьарбаиб:

– Чинавадсири ХӀу?

Амма ГӀисани илис жаваб чархӀебатур[+].

10– ХӀу набчил гъайикӀес кьабулхӀеркулрив? – иб Пилатли. – Марлира, ХӀуни хӀергъулрив, ХӀу азадватес яра къанчтӀайчи чеветяхъес набзиб ари лебли биъни?

11ГӀисани жаваб чарбатур:

– Чедибад хӀегибси биалри, Дила чебкад хӀела сегъуналра ари бируси ахӀенри. Илбагьандан Ну хӀези ведибсиличиб бунагь гьатӀира халаси саби[+].

12Илди гъайлис гӀергъи Пилат ГӀиса азадватести имкантагӀив умцӀулри, амма жугьутӀуни вявбикӀес даимбиублири:

– Эгер Ил хӀуни азадватадли, хӀу къайсарпачала[†] гьалмагъ ахӀенри. Ну пача сайра викӀуси гьарилра, къайсарпачала душман сай![+]

13Пилатли илди дакьибхӀели, ГӀиса дураиб ва Къаркъала тах бикӀуси, жугьутӀ мезли биалли Габбата бикӀуси, мерличибси судьяла уталичи кайиб. 14Пасхаличи[†] хӀядурдешла жумягӀ бархӀи сабри, сягӀят вецӀнукӀира диркулри.

– ХӀера, хӀушала Пача, – иб Пилатли жугьутӀунази. 15Илди вявбухъун:

– Арука Ил, лякӀвара! ЛякӀ! КъанчтӀайчи чеветяхъя Ил!

– ХӀушала Пача чеветяхъес? – хьарбаиб Пилатли.

– Къайсарпача ахӀенси нушала пача агара, – бикӀулри халакашишуни.

16ИлхӀели Пилатли ГӀиса илдази ведиб, чеветяхъяхъес. Илдани ГӀиса касиб ва арукиб. 17[•]Сунела къанчтӀал[†] бихули, ГӀиса КьатӀабекӀ, яра жугьутӀ мезли ГалгутӀа бикӀуси мерличи арякьун.


ГӀиса къанчтӀайчив

18Илав ГӀиса къанчтӀайчи чеветяхъиб, Иличил бархли кӀелра шайчиб, кӀел гьатӀира. ГӀиса байлизив сайри. 19Пилатли къанчтӀайчи «Назаретлан ГӀиса – жугьутӀунала Пача» чебелкӀличилси уркьули баршахъес хъарбариб. 20Ил белкӀ бахъал жугьутӀунани белчӀун, сенкӀун ГӀиса къанчтӀайчи чеветирхъуси мер шагьарличи гъамлири, белкӀ биалли жугьутӀ мезли, латин мезли ва грек мезли белкӀири. 21Илбагьандан жугьутӀунала халакашишунани Пилатлизи иб:

– «ЖугьутӀунала Пача» малукӀадну, «Ну жугьутӀунала Пача сайра, викӀи», – или, белкӀен.

22– Нуни белкӀунси белкӀунра, – жаваб чарбатур Пилатли.

23Бургъантани ГӀиса чеветяхъибхӀели, илдани Илала чедила палтар касиб ва авал бутӀаличи дутӀиб, гьариллис цали. ГӀисала хӀева ибала агарси, абзурли бершибси сабри.

24– Ил гъярхӀевдехӀе, – иб илдани цализи цали, – чӀала буршехӀе, хӀердикӀехӀе чис биркурал.

Ил бетаурсири Табтарлизиб белкӀунси бетерхахъес багьандан: «Илдани Дила палтар чула ургар дутӀиб ва Дила палтарлис чӀалабушиб». Бургъантани ил бариб. 25ГӀисала къанчтӀайчибад гьарахъли ахӀи Илала неш, нешла рузи – Клеупала хьунул Мария ва Магдалан Мария тӀашлири[+]. 26ГӀисани Сунела неш ва иличил тӀашси, Сунес дигахъуси, мутагӀялим чебаиб:

– Агь, хьунул адам, ил хӀела урши, – иб ГӀисани нешлизи[+]. 27Сунела мутагӀялимлизи биалли Илини иб:

– Ил хӀела неш.

Илала гӀергъи мутагӀялимли ил сунела хъули аррукиб.


ГӀиса къанчтӀайчив убкӀули сай

28[•]Илала гӀергъи, гьар секӀал гьанна тамандиъни балули, Табтарлизибси бетерхахъес багьандан, ГӀисани иб:

– Ужес дигулра.

29Илаб цӀикӀти чягъирличилси гажин лебри. Бургъантани, шинижан чягъирлизи кӀучӀбарили, гӀур ил кьадала кьялиличи баршили, ГӀисала кӀунтӀбачи гъамбариб. 30ГӀисани чягъир халдариб ва иб:

– Бетерхур!

Ил бурили, Илини бекӀ михъирличи кабикахъиб ва Илала рухӀ асиб. 31ЖумягӀ бархӀи сабри ва жугьутӀунас дигули ахӀенри сут бархӀилис кьаркьлуми къанчтӀулрачир кали, сут бархӀи кьалли чебяхӀси байрамла бархӀи сабри. Илбагьандан илдани Пилатлизи тиладибариб, чебетяхъибтала кӀинкӀуби дячи, илдала кьаркьлуми къанчтӀулрачирад уркасахъес. 32БакӀили, бургъантани кӀинкӀуби дячун, гьаланачи ГӀисачил чебетяхъибтазивадли цала, гӀур цархӀилла. 33Илди ГӀисачи гъамбиубхӀели, Ил вебкӀили виъни чебаиб ва Илала кьяшми хӀядячун. 34Амма ца ургъанни ГӀисала шайзи гъуц бурхӀиб, ва илизирад бусягӀят хӀира шинра чяхӀдухъун. 35Ил секӀал сунени чебаибсини бикьридешдирули сай, хӀушара дирхаахъес багьандан. Илала бикьридеш хӀекьти сари ва илини балули сай сунени бархьдеш бурули виъни[+]. 36Илди лерилра детаурти сари, Табтарлизирти гъай детерхахъес багьандан: «Цалра Илала лига бячи хӀебирар»[+]. 37Табтарла цархӀил мерличиб белкӀи саби: «Чули гъуц БурхӀибсиличи илди хӀербикӀар».


ГӀиса хӀяриихьни

38[•]Илала гӀергъи Аримапеялизивадси Юсупли, ГӀисала жаназа арбухахъес пурбанбара или, Пилатлизи тиладибариб. Юсуп ГӀисала мутагӀялим сайри, амма дигӀянаси, сенкӀун жугьутӀуназибадси урехи лебни багьандан. Пилатла пурбан хӀясибли, илини, вакӀили, ГӀисала жаназа арбухиб[+]. 39Юсупличил Никадимра леври, сайра муртрил дугели ГӀисачи вакӀибси. Никадимли тӀемла гӀявадешла ва сидала[*] гъудурмай хиб, хӀябцӀалицад кило[+]. 40Илдани ГӀисала жаназа убкасиб ва, тӀембикӀуси гӀявадешли бакибси, катанна чӀянкӀилизи бергур. Илгъуна сабри жугьутӀунала хӀярибирхьнила гӀядат[+]. 41ГӀиса чеветяхъибси мерличиб анхъ лебри. Анхълизиб, сунези гьачамлис чилра хӀярихӀейхьибси, сагаси иникъхӀяб лебри. 42Ил жумягӀ бархӀихӀели, жугьутӀунала Пасхаличи хӀядурдешла бархӀихӀели, хӀябра мякьлабхӀели, илдани ГӀиса ила кайхьиб.

### 20


ГӀисала бацӀси иникъхӀяб

1[•]Савли жявли, жумягӀла цаибил бархӀи[*], цӀябли лебалли, Магдалан Мария хӀябличи ракӀиб ва хӀяблис гьабихьибси къаркъа убкасили биъни чебаиб[+]. 2Ил Симун Петерличира ГӀисас дигахъуси мутагӀялимличира дуцӀли аррякьун ва иб:

– ХалавегӀил[†] хӀяблизивад арухили сай ва нушани балули ахӀенра Ил чина кайхьилил![+]

3Петерра цархӀил мутагӀялимра итмадан иникъхӀябличи арбякьун. 4Илди кӀелра дуцӀбикӀулри, амма кӀиибил мутагӀялим, Петерличив къалабали дуцӀикӀули, гьалавхъун ва иникъхӀябличи гьалав вакӀиб. 5Ил ухӀна хӀеризур ва катанна чӀянкӀи чедаиб, амма ухӀнахӀевхъун. 6ГӀур илис гӀергъи Симун Петерра вакӀиб ва иникъхӀяблизи ухӀнавхъун. Илини ГӀиса вергурти катанна чӀянкӀира, 7хӀяриирхьухӀели кабирхьуси, ГӀисала бекӀ бигьунси кӀанара чедаиб. КӀана, чӀянкӀилизибад декӀарли, бергурли кабихьилри. 8ИлхӀели цархӀил мутагӀялимра, хӀябличи бегӀгьалав саибси, ухӀнаухъун. Илини чебаиб ва вирхаур. 9Табтар хӀясибли ГӀиса бебкӀибтазивад мицӀириэс гӀягӀниси виъниличила, итхӀели илдани иргъули ахӀенри[+].


ГӀиса Магдалан Мариячи лявкьули сай

10МутагӀялимти хъули чарбухъун. 11[•]Мария биалли, хӀябла гьалар тӀашли, рисулри. Рисули, ил хӀябла рухӀна хӀерризур 12ва цӀуба палтуртачилти кӀел малаик чебаиб. Илди гьалабван ГӀисала кьаркьала кабихьибси мерличи кабиилри: ца бекӀла шайчив, ца кьяшмала шайчив[+]. 13Малаикунани Мариязи хьарбаиб:

– Хьунул адам, хӀу сен рисулри?

– Дила ХалавегӀил арухили сай, – жаваб чарбатур Марияни, – нуни балули ахӀенра Ил чина кайхьилил.

14Ил бурили, ил шурряхъиб ва илав тӀашси ГӀиса чеиб, амма илини Ил хӀегьур[+].

15– Хьунул адам, – иб ГӀисани, – хӀу сен рисулри? ХӀу чигӀир умцӀулри?

Ил анхъчи сай или гьанбикили, Марияни иб:

– ХалавегӀил, эгер ХӀуни Ил арухили виадли, бура, чина кайхьирил, ну рякьи, Ил кайсисра[+].

16– Мария, – иб ГӀисани.

Ил Иличи шурряхъиб ва жугьутӀ мезли вявбяхъиб:

– Раббуни (ил «дила МугӀяллим» ибси саби)!

17ГӀисани иб:

– Ну тӀашкамайаба, сенкӀун Ну гьачамлис Дудешличи чевяхӀахъили ахӀенра. Дила узбачи рукьенну, илдази бура: Ну Дила Дудешличи ва хӀушала Дудешличи, Дила Аллагьличи ва хӀушала Аллагьличи чевяхӀихъулра[+].

18Магдалан Мария мутагӀялимтачи рякьун ва иб:

– Нуни ХалавегӀил чеира!

Ва илини сунези ГӀисани дурибти лерилра дуриб.


ГӀиса мутагӀялимтачи лявкьули сай

19[•]Баягъи ил бархӀила бархӀехълизиб мутагӀялимти хъулиб цалабикиб. ЖугьутӀуназибадси урехили, унза гӀекӀибхӀели, ГӀиса вакӀиб. Ил илдала урга тӀашизур ва иб:

– Салам хӀушаб!

20Илра бурили, Илини илдази сунела някъби ва шали чедаахъиб. ХалавегӀил чеили, мутагӀялимти разибиуб. 21ГӀисани гӀурра илдази иб:

– Салам хӀушаб! Ну Дудешли вархьибси кьяйда, Нуни хӀушара дурхьулрая[+].

22Илди гъай дурили, Илини илдачи уфъиб ва иб:

– Дурхъати РухӀ кьабулдарая. 23ХӀушани чис бунагьуни хасардатадалра, илди илис хасардатурли дирар, чис хӀедатадалра, илди илдачир кавлан[+].


ГӀиса Памачи лявкьули сай

24Пама, сунелара КӀилизан ибси, ца гьатӀи у лебси, ГӀиса вакӀибхӀели, цархӀилти мутагӀялимтачил варх аги[+]. 25ЦархӀилти мутагӀялимтани илизи ибхӀели: «Нушани ХалавегӀил чеира», – или, Памани жаваб бедиб:

– Илала някъбачир гӀяблала къел-хӀерзи чехӀедаили, илдачи гачхӀейкили, шалилизибси дяхъиличи гачхӀейкили, ну вирххӀерас.

26ГехӀел бархӀи дикибхӀели, мутагӀялимти гӀурра хъулиб цалабикиб, илдачил Памара леври. Унза гӀекӀилри, амма ГӀиса вакӀиб ва, илдала урга тӀашизурли, иб:

– Салам хӀушаб!

27ГӀур Илини Памази иб:

– ТӀул гьабатину, хӀеръа, ишди Дила някъби. Гьабати някъ ва Дила шалиличи гачики; васвасмайкӀуд, амма вирхен.

28– ХалавегӀил дила ва Аллагь дила! – жаваблис Илизи иб Памали[+].

29ГӀисани иб:

– ХӀу вирхаурри, сенкӀун хӀуни Ну чеира. Ну чехӀеибкъи бирхаурти талихӀчебти саби[+].

30ГӀисани Сунела мутагӀялимтала гьалар дахъал гӀяламатуни дариб, иш табтарлизи хӀеделкӀунти цархӀилти гӀяламатунира дариб[+]. 31Ишар делкӀунти биалли ГӀиса МасихӀ[†] виъниличи, Ил Аллагьла Урши виъниличи хӀуша дирхаахъес ва, дирхули, Илала у багьандан, хӀушаб даимти гӀямру диахъес делкӀунти сари[+].

### 21


Дахъал бялихъуни дуцни

1Илала гӀергъи ГӀиса гӀурра Сунела мутагӀялимтала гьалав дакӀуиуб. Ил Тибериадала урхьула мякьлаб бетаур. Ил дакӀуиуб ишкьяйда:[+] 2Симун Петер, Пама, сунесра КӀилизан бикӀуси, Галилеяла Канализивадси Напанаил, Зебедейла уршби ва кӀел цархӀилти мутагӀялимти цахӀнабикиб[+].

3– Ну бялихъуни дуцес аркьясра, – иб Симун Петерли.

– Нушара хӀечил ляркьехӀе, – иб илдани.

Илди къаякъличиб арбякьун, амма илдуги селра хӀебуциб.

4Савли жявли ГӀиса дубличив тӀашлири, амма мутагӀялимтани Ил хӀегьур[+]. 5ИлхӀели ГӀисани илдази иб:

– ДурхӀни, гьу, сена, лебу хӀушала беркала?

– Агара, – иб илдани[+].

6Илини иб:

– Балуй шайчибад тур игьая, дурцидая.

Илдани игьуб ва илцадра дахъал бялихъуни дуциб, хӀятта тур дурасес бирули ахӀенри[+]. 7ГӀисас дигахъуси мутагӀялимли илхӀели Петерлизи иб:

– Ил ХалавегӀил[†] сай!

Симун Петерли, Ил ХалавегӀил виъниличила бакьибмадан, чедила палтар вайлиу дигьун, сенкӀун илини палтар чердатурлири ва урхьулизи тӀяхӀухъун[+]. 8ЦархӀилти мутагӀялимти илис гӀергъи, бялихъунани бицӀибси турра битӀикӀули, къаякъличиб гьайбиуб. Илди дубличибад даршалцад метрла гьарахълири. 9Илди дубличи дурабухъунхӀели, сунечиб бялихъ буцӀуси, гала бемжа чебаиб, мякьлаб кьацӀра лебри. 10ГӀисани илдази иб:

– Гьанна хӀушани дуцибтазирад цачумал бялихъ дихая.

11Симун Петер къаякъличи ацӀиб ва тур дубличи дурасиб. Илизир даршлим шуцӀаннухӀябра халати бялихъ лерри, амма тур хӀебердиб! 12ГӀисани илдази иб:

– Даширая иша, дубдатирая.

МутагӀялимтазивад цалинра Илизи: «ХӀу чи сайри?» или, хьарбаэс хӀебиуб. Илдани балулри Ил ХалавегӀил виъни. 13ГӀиса гъамиуб, кьацӀ касиб ва илдас бедиб, гӀур бялихъра бедиб. 14Сай бебкӀибтазивад мицӀириубли гӀергъи, Ил гьанна хӀяйнайс Сунела мутагӀялимтас дакӀуиуб[+].


Петерличилси ГӀисала ихтилат

15Илди буки таманбиубхӀели, ГӀисани Симун Петерлизи иб:

– Югьанна урши Симун, илдасичив Ну хӀед цӀакьли дигахъулрав?

– ГӀе, ХалавегӀил, – жаваб бедиб илини, – ХӀуни балулри, ХӀу наб дигахъни.

ГӀисани иб:

– ХӀебиалли, Дила мукьри дуки дикен.

16КӀинайсра ГӀисани илизи хьарбаиб:

– Югьанна урши Симун, дигахъулрав Ну хӀед?

Петерли жаваб чарбатур:

– ГӀе, ХалавегӀил, ХӀуни балулри, наб ХӀу дигахъни.

ГӀисани иб:

– Дила мазачи хӀерудибара[+].

17ГӀур ГӀисани, хӀяйнайсра, Петерлизи хьарбаиб:

– Югьанна урши Симун, хӀед Ну дигахъулрав?

ГӀисани хӀяйнайсра сунези: «ХӀед Ну дигахъулрав?» или, хьарбаибхӀели, Петер пашманиуб ва жаваб чарбатур:

– ХалавегӀил, ХӀуни гьар секӀал далулри: ХӀуни балулри, наб ХӀу дигахъни.

ГӀисани илизи иб:

– Дила маза дуки дикен. 18ХӀекьдеш бурулра хӀези: хӀу жагьли сайхӀели, хӀед хӀуни ири билгьулри ва дигна вашулри. Амма хӀу ухънаваибхӀели, някъби гьадалтад ва цархӀилли хӀу вегӀирури ва хӀед хӀейгуси мерличи аркури.

19ГӀисани ил бурили, сегъуна бебкӀаличил Петерли Аллагь чевяхӀирусил, гьалахили багьахъур. ГӀур Илини илизи иб:

– Ваши Наб гӀелавад![+]

20Петер шуряхъиб ва гӀелавад лявкьули ГӀисас дигахъуси мутагӀялим чеиб, илра илдас гӀергъи лявкьулри. Ил баягъи мутагӀялим сайри, сайра дугикунна замана ГӀисачи зузяхъили: «ХалавегӀил, ХӀу чили уведлугари?» или, хьарбаибси[+]. 21Петерли ил чеибхӀели, ГӀисази хьарбаиб:

– ХалавегӀил, ил секьяйда?

22ГӀисани иб:

– Эгер Наб дигахъасли, Ну чарухъайчи ил калаллира, хӀед илала се авара? ХӀу Наб гӀелавад ваши[+].

23Илкьяйда узбала ургаб гъай тӀинтӀбиуб, ил мутагӀялим хӀебкӀар ибси, амма ГӀисани ил хӀебкӀар или, хӀеиб. Илини чӀянкӀли буриб: «Эгер Наб дигахъасли, Ну чарухъайчи ил калаллира, хӀед илала се авара?».

24Ил баягъи мутагӀялим сай, суненира илис бикьридешдируси ва иличила белкӀунси. Ва нушани балулра, илала бикьридеш хӀекьти диъни[+]. 25ГӀисани гӀурра дахъал дариб ва илди лерилра делкӀалри, нуни пикрибируливан, делкӀунти жузас лебилра дунъяличиб мер хӀебии[+].

## Баркьудлуми

### Баркьудлуми

Баркьудлуми


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]


### 1


Вакилтала баркьудлуми


ГӀиса зубрази ахъуцни

1Дила цаибил хабарлизиб, Пеупил, бехӀбихьудличирадал ГӀисани дирутачилара ва Илини селичи бучӀахъибалра белкӀунра[+]. 2Сунени чеббикӀибти вакилтази[†] Дурхъати РухӀличирли хъарбаркьунира дедили, Сай зубрази ахъуцибси бархӀиличи бикайчи гьар секӀайчила нуни белкӀунра. 3Сунела гӀязабтас гӀергъи, илдачи вашули, Сай мицӀирли виъниличила Илини дахъал бикьридешдариб. АвцӀали бархӀи дикайчи ГӀиса илдачил вагьарирусири ва Аллагьла ПачяхӀдешличила[†] гъайикӀусири[+]. 4Гьачам, илдачил варх укухӀели, илдачи Ерусалимлизибад архӀябукьяхъес хъарбариб:

– ХӀушани Набзибад бакьибсиличи, Дудешли чесибсиличи хӀерлидиирая[+]. 5ЯхӀъяни шизибикӀутири, хӀуша биалли чумал бархӀила гӀергъи Дурхъати РухӀлизидикӀурая[+].

6Цалабикибти мутагӀялимти Илизи хьарбикӀесбииб:

– ХалавегӀил,[†] замана сахӀебаилив ХӀед Израилла пачяхӀдеш сагали белшес[+]?

7Илини илдази иб:

– Дудешли Сунела ариличил кадизахъурти замунти дагьес хӀушала къуллукъ ахӀен. 8Дурхъати РухӀ хӀушачи кадацӀибхӀели, хӀушани цӀакь кайсидая ва Ерусалимлизирра, Ягьудеялизирра,[†] Самариялизирра ва дунъяла дубличи бикайчира, хӀуша Дила бикьрумили дирудая[+].

9Ил бурили гӀергъи илдала хӀулбала гьалав Ил чеди ахъуцибсири ва илдала хӀераназивад гъагулли дигӀянварибсири[+].

10Ил ахъирухӀели, илди ибкьли закличи хӀербикӀулри, илхӀели хапли илдала гьалаб цӀуба палтарчебти кӀел адам багьарбиуб[+].

11– Галилеяланти, – иб илдани, – сен хӀуша тӀашлира ва закличи хӀердикӀулрая? Ил ГӀиса, Сайра хӀушачивад зубрази ахъуцибси, баягъи ил тяхӀярли зубрази аркьули чеибсиван, лявкьра лявкьян[+].


Ягьудала мерличи сагаси мутагӀялим викӀни

12Илала гӀергъи илди Зайтун[†] дубурличибад Ерусалимлизи чарбухъун. Ил дубура Ерусалимличибад сут бархӀила гьунила гӀеркъадешличиб[*] сабри. 13Петер ва Югьан, Якьуб ва Андрей, Пилипп ва Пама, Барталамей ва Матпей, Алпейла урши Якьуб, Симун Зелут ва Якьубла урши Ягьуда, бакӀили, чедибси хъули абацӀиб ва илаб калун[+]. 14Илди лебилра цауркӀли ва цаагили булгулри. Илдачил барх чумал хьунул адамра, ГӀисала неш Марияра ва Илала узбира лебри[+]. 15Илди бурхӀназив Петер узбала урга тӀашизур (илаб учибикили даршлим гъалцад адам лебри) 16ва иб:

– Узби, ГӀиса уцес лябкьути лебкуси Ягьудачила Даудличибадал[†] Дурхъати РухӀли гьалахили багьахъурси Табтарлизибси бетерхес гӀягӀнисири[+]. 17ЯгьудакӀун нушазивад ца сайри ва нушала вакилдешла къуллукъуназир бутӀакьяндешдирусири[+]. 18(Сунени барибси вайдешлис дикахъибти арцлис илини хъу асиб[*], амма, бекӀудили кайкили, ил алхун ва илала даргмах дурадикиб.[*] 19Иличила Ерусалимлизиб хӀербирути лебтанилра багьур ва ил хъулис чула мезли Акелдама «ХӀила хъу» бихьиб[*])[+]. 20Забурла[†] табтарлизиб белкӀигу:

«Илала хъали бацӀкабухъи биаб,
илав гӀур чилра хӀермайаб»

ва гӀур:

«ЦархӀилли буцаб илала къуллукъра».

21-22ХӀебиалли, ЯхӀъяни шизибикӀниличибад[†] бехӀбихьили, ГӀиса нушачивад ахъуцибси бархӀиличи бикайчи, ХалавегӀил ГӀиса нушачил левцадхӀи, нушачил барх лебти адамтазивад ца чеввикӀес гӀягӀнибиркур. Тяп нуша кьяйдали, ил адамра Ил мицӀирирнила бикьрили виэс гӀягӀниси сай[+].

23КӀел гьалабихьиб: сунес Барсабба[*] яра Юст бикӀуси Юсупра, Маттайра[+]. 24-25ГӀур булгескабииб:

– ХалавегӀил, ХӀуни гьарилла уркӀи баладра. Ишди кӀилизивад ХӀуни вакилла къуллукъуни дузахъес чеввикӀибси ца чеахъа. Ягьудани ил мер батур ва сунес кьадарси мерличи арякьун[+].

26ГӀур илдани чӀалабушиб ва, чӀала Маттайлис баили, ил вецӀнуцара мутагӀялимличи вархвяхъиб[+].

### 2


Дурхъати РухӀ кадацӀни

1ШуцӀалихъла бархӀи[*] сабаиб ва илди лебилра барх сабри[+]. 2Хапли бурямла кӀухгъуна зубразибад тӀама абердиб ва илди кабиибси лебилра хъали бицӀахъиб. 3Вакилтани[†] цӀала лезмуначи мешуси секӀал чебаиб, гӀур ил бутӀиб ва гьарилличи ца хӀясибли кадииб[+]. 4Илди лебилра Дурхъати РухӀли бицӀиб ва цараванти мезли гъайбикӀес бехӀбихьиб: ил ахъри илдас РухӀли бедлугулри[+].

5Илзамана Ерусалимлизиб, дунъяла гьар шайчибадти, декӀар-декӀарти халкьанала ургаб хӀербирути, иманчебти жугьутӀуни лебри. 6КӀухла тӀамаличи бахъал халкь цалабикиб; адамти гъузгъалдидешлизибри, сенкӀун илдазивад гьарилли бикьулри вакилти чула нешла мезли гъайбикӀни. 7ГӀяжаиббирули ва тамашабирули, илди хьарбикӀулри:

– Илди лебилра галилеяланти ахӀену гьатӀи? 8Секьяйда нушазивад гьарилли илди нушала нешла мезли гъайбикӀули бикьусив? 9Нушала ургабкӀун леб парфияланти, мидияланти, эламланти, Месопотамиялизибадти, Ягьудеялизибадти[†] ва Каппадокиялизибадти, Пунтализибадти ва Асияла[†][*] ванзаличибадти, 10Пиригиялизибадти ва Пампилиялизибадти, Мисрилизибадти,[†] Киреналичи гъамти, Ливияла дуба-кӀарчӀализибадти, Римлизибадти, 11жугьутӀуни ва жугьутӀ динничи шурбатурти критланти ва гӀярабуни Аллагьла черяхӀти баркьудлумачила нушала мезли гъайбикӀули нуша лебтанилра бикьулра![+]

12Тамашабиубти ва хӀякбизурти илди цализи ца хьарбикӀулри:

– Се анцӀбукьа ил?

13ЦархӀилти биалли дукаркӀулри:

– Илди мурити чягъирли белкъи саби!


ШуцӀалихъла бархӀи Петерла гъай

14ЦархӀилти вецӀнуцара вакилличил варх ацӀили ва халкьличи дугьайзурли, Петерли ахъли иб:

– Узби жугьутӀуни, ва лерилра Ерусалимлизир хӀердиранти! ХӀушаб аргъес дигадалли, нуни бурусиличи гӀяхӀил лехӀдизирая. 15Илди адамти хӀушани пикрибируливан кепли ахӀен: гьаннакӀун сягӀят урчӀемал сари дикибти. 16Илди Югьил идбагла гъай детурхули сари:

17«ГӀергъити бурхӀназир, – викӀули сай Аллагь,
– лебилра адамтачи Нуни Дила РухӀ чертӀис.
ХӀушала уршби ва рурсби гьалахили гъайбикӀар,
хӀушала дурхӀнани чедаалаби чедиу,
хӀушала бухънабани гьаргбаркьла муэрти чедиу.
18ХӀятта лебилра Дила лугърачира балли,
илди бурхӀназир Дила РухӀ чертӀис,
ва илдира гьалахили гъайбикӀар.
19Нуни зубрала чихъдешлизир гӀяламатуни
ва удир ванзаличир лишанти:
хӀи, цӀа ва гавла гулумти чедиахъис[+].
20ХалавегӀилла[†] чебяхӀси ва пергерси бархӀи сабаэс гьалаб,
берхӀи цӀябдешличи шурбулхъан,
бац – хӀиличи[+].
21Ва гьарилра, ХалавегӀилла у бурибси, верцахъили вирар.

22Израилланти, лехӀдизирая дила гъайличи! Назаретлизивадси ГӀиса – баягъи ит адам сай, Сунечирли Аллагьли кьуватчерти баркьудлуми, гӀяламатуни ва лишанти дирули, Иличила хӀушаб бикьридешдарибси. ХӀушанира балулрая, илди хӀушала хӀулбала гьалар детаур[+]. 23Аллагьла пикри ва кабизахъни хӀясибли уведибси Ил, зегъаагартала[†] някъба къанчтӀайчи чеветяхъили, хӀушани кавширая[+]. 24Амма Аллагьли, бебкӀала шинжиртазивад азадварили, Ил мицӀирвариб, сенкӀун Ил тӀашаэс бебкӀала ахъри аги[+]. 25Дауд[†] Иличила викӀули сай:

„Нуни мурталра ХалавегӀил дила гьалав чейулра:
Ил дила балуй шайчив сай – Ну къардхӀелхъас.
26Илбагьандан дила уркӀи разили саби,
лезмира шадли саби,

дила кьаркьалара умутличибли хӀербирули саби.

27ХӀуникӀун дила жан бебкӀибтала дунъялизир хӀедалтад
ва ХӀела Дурхъасилис берхӀни чебаахъес хӀебалтад.
28ХӀуни наб гӀямрула гьундури чедаахъири,
ХӀуни ну ХӀела дяхӀла гьалав разидешли вирцӀура“[+].

29Узби, пурбанбарая наб бархьаначи хӀушази бурахъес: нушала жинсбег Дауд вебкӀиб ва хӀяриихьиб. Илала хӀяб нушачиб ишбархӀиличи бикайчи кали саби[+]. 30Ил идбаг сайри ва Аллагьли хъяличил илала наслулизивадси сунела тахличи катес чеасни балулри. 31Челябкьла чебиули, ил МасихӀ[†] мицӀириъниличила, бебкӀибтала дунъялизив Ил хӀетниличила ва Илала кьаркьай берхӀни чехӀебаъниличила гъайикӀусири. 32Ит ГӀиса Аллагьли мицӀирвариб, нуша лерилра илис бикьруми сарра! 33Аллагьли балуй някъли чеахъуцибси Илини, Дудешли дедес чеасибти Дурхъати РухӀ касиб ва илди нушачи чертӀиб. Гьанна ил хӀушани чебиулра ва бикьулра[+]. 34Дауд зубрази чевяхӀахъибси ахӀенри, амма илини иб:

„ХалавегӀилли дила ХалавегӀиллизи иб:
Дила балуй шайчи кайи,[+]
35ХӀела душманти Нуни ХӀела кьяшмауб багьарбиахъайчи“.

36Илбагьандан Израилла лебилра халкьли чӀумали багьаб: Аллагьли ГӀиса ХалавегӀилллира, МасихӀлира вариб – баягъи, хӀушани къанчтӀайчи чеветяхъибси, ит ГӀиса».

37Адамтани илди дакьибхӀели, илдала уркӀби децӀли кьакьадариб. Илди Петерлизи ва цархӀилти вакилтази хьарбикӀутири:

– Узби, нушани се бирусив[+]?

38Петерли жаваб чарбалтусири:

– Аллагьличи чардухъеная, хӀушала бунагьуначибад чебберхахъес багьандан, ГӀиса МасихӀла у багьандан хӀушазивадли гьарил шизивакӀили виаб, илхӀели хӀушанира савгъатлис Дурхъати РухӀ кайсидая[+]. 39Ил чеасла хӀушачира, хӀушала дурхӀначира ва гьарахътачира – лебилра нушала ХалавегӀил Аллагьли жибарибтачи чебетиуси саби.

40Дахъал цархӀилти гъайличилра Петер чекайзурли тиладиикӀусири, викӀули:

– Дерцирая иш пасадбиубси наслулизирад.

41Илала дев кьабулбарибти, шизибикӀутири. Ил бархӀи хӀябал азирцад адам бархбикиб. 42Барх-магбикӀнилизиб, кьацӀ кавднилизиб ва балгназиб илди мурталра вакилтала белчӀудиличи чӀумали кабизурлири.


Динничи бирхутала гӀямру

43Гьарилра жан Аллагьла гьалар урехили дицӀилри ва вакилтани дахъал гӀяламатунира лишантира дирулри. 44Лебилра бирхути барх сабри, илдала гьар секӀалра бутӀацугти сарри[+]. 45Илдани чула мулкани ва мас дирцулри ва гьарилла хӀяжатдеш хӀясибли лебтасалра дуртӀулри. 46Гьар бархӀи илди Аллагьла хъулиб цалабиркулри, хъулразиб биалли кьацӀ кавдули, уркӀилизиб разидешличил ва гьаргдешличил букулри. 47Илдани Аллагь чевяхӀирулри. Лебилра халкьлис илди гӀяхӀбилзулри ва ХалавегӀилли гьарил бархӀи илдачи уцахъути имцӀабирулри.

### 3


Петерли мискин чулахъ сагъирахъули сай

1Гьачам хӀерейс Петер ва Югьан Аллагьла хъули аркьулри. СягӀят хӀябал дикилри, балгала замана сабри. 2Ил замана ила акӀубхӀейчивад валкӀа адам хиб. Ил гьар бархӀи Пергерти бикӀути къапула гьалав валтусири ва илини Аллагьла хъули абицӀутази садакьа тиладибирусири[+]. 3Аллагьла хъули абицӀути Петерра Югьанра чебаили, илдазира тиладибариб. 4Петерра Югьанра иличи чекабизурли хӀербизур ва Петерли иб:

– Нушачи хӀеризи!

5Се-биалра илдани лугниличи хӀерли, адамли хӀулби ахъдуциб. 6Амма Петерли иб:

– Арц ва мургьи дила агара, амма лебси хӀед лугулра. Назаретлизивадси ГӀиса МасихӀла[†] у багьандан – айзи ва вашен!

7Петерли илала балуй някъ буциб ва айзахъес кумекбариб, ва илхӀяйзирал чулахъла лутӀикьяшмира хъябкьяшмира чӀумадиуб[+]. 8Ил кьяшмачи харчизур ва вашесииб. Ил илдачил Аллагьла хъули ацӀиб, разили тӀяхӀикӀули, илав вашиб ва Аллагь чевяхӀвариб[+]. 9Лебилра адамтани чеиб ил вашусили ва Аллагь чевяхӀирусили. 10Ил адамли Аллагьла хъа Жагати къапула гьалаб садакьа тиладибирули виъни балули, иличил бетаурсиличи дебали тамашабирутири.


Сулайба тӀулрар умхлиур Петерла гъай

11Сагъиубси адам Петерличивад ва Югьанничивад тяйдиирули ахӀенри. ХӀяйранбиубти лебилра халкь Сулайба бикӀуси тӀулрар умхлиу дуцӀли бакӀиб[+]. 12Ил чебаили, Петер халкьличи дугьайзур:

– Израилланти, сен хӀуша иличи тамашадирутирая? Сен хӀуша нушачи хӀердикӀутирая, нушала цӀакьаначивли яра иманчердешличивли ил адам вашахъанварибтачиван? 13Ибрагьимла,[†] ГӀисакьла, Якьубла ва нушала дудешунала Аллагьли, хӀушани уведибси ва, сунес азадватес дигукъира, Пилатла гьалав увватурси, Сунела Къараваш ГӀиса чевяхӀвариб[+]. 14Амма хӀушани Дурхъаси ва ХӀялалси увватуррая ва адамти кабуршан азадватахъес тиладибарира[+]. 15ХӀушани гӀямрула БекӀ кавширая, амма Аллагьли Ил мицӀирвариб, нуша илис бикьруми сарра. 16Илала уличи вирхнили иш, хӀушани чейуси ва валуси, адам аравариб ва Иличибадси бирхнили хӀушала хӀулбала гьалав ил сагъвариб.

17Узби, хӀушани ва хӀушала хӀякимтани ил секӀал хӀебалниличибли барни нуни иргъулра[+]. 18Амма МасихӀли гӀязабти ирху ибти, лерилра идбагуначирад дагьахъурти, АллагьликӀун детерхахъур.

19ХӀушала бунагьуни хасардатахъес багьандан, Аллагьличи шурдухъеная ва Иличи чардухъеная, 20Аллагьличирад сагабирнила замана бакӀахъес багьандан ва хӀушаб декӀарварибси ГӀиса – МасихӀ вархьахъес багьандан.

21Амма Аллагьли, сунечила Сунела дурхъати идбагуначибад багьахъурси, гьар секӀал сагадирахъуси замана сабаайчи ГӀиса зубрачив калес гӀягӀниси сай[+]. 22МусаникӀун[†] буриб:

«ХӀушала узбазивад
хӀушала ХалавегӀил[†] Аллагьли
хӀушаб набчи мешуси Идбаг калта.
ХӀуша гьар секӀайзир, се бураллира,
Иличи лехӀихъес гӀягӀнибиркур[+].

23Ва гьарилра, Ил Идбагличи лехӀхӀехъибси, халкьлизивад агарварили вирар».

24Самуилличибад бехӀбихьили, лебилра мурт-биалра гъайбикӀули калунти идбагунанира, илди бурхӀначила гьалахили бурусири. 25ХӀушакӀун идбагунала ва Аллагьли хӀушала халабегӀтачил бигьунси вягӀдала[†] букьурти саррая. Аллагьли Ибрагьимлизи иб:

«ХӀела наслуличибли дунъяличибти
лебилра халкьли баркат кайсу».

26Аллагьли Сунела Къараваш мицӀирварили, хӀуша баркатладарахъес ва хӀушазивад гьарил хӀушала гӀясити баркьудлумазивад гӀелумиахъес багьандан, бегӀлара гьалав хӀушачи вархьиб.

### 4


Петерра Югьанра Халамажлисла гьалаб

1Петер ва Югьан халкьличил гъайбикӀули лебли, илдачи кашишунира,[†] Аллагьла хъа къараултала бекӀра, саддукейтира[†] гъамбиуб[+]. 2ГӀисачибли бебкӀибтазибад мицӀирбирниличила балахъули, вакилтани[†] халкь руркъниличи илди хӀекьли гьимбукӀилри. 3Илдани Петерра Югьанра буциб, замана кьанси биъни багьандан, кӀелра гӀергъила бархӀи бикайчи бухӀнаиб[+]. 4Амма Хабарличи лехӀахъибтазибад бахъалгъунти бирхаур ва бирхутала лугӀи гъамхӀисабли шел азирличи бикайчи имцӀабиуб.

5ГӀергъила бархӀи хӀякимтира, халкьла тямадабира,[†] табтарчибира[†] Ерусалимлизиб цахӀнабикиб. 6Илаб халакашиш[†] Аннас[*], Къайапа, Югьан, Александер ва халакашишла хъалибарглизибадти цархӀилтира лебри[+]. 7Илдани вакилти байлизи кабатур ва илди хьарбаиб:

– Секьяйда ил барира хӀушани? Чила ариличил ва уличил вяшдикӀира[+]?

8ИлхӀели Дурхъати РухӀли вицӀибси Петерли илдази иб:

– Халкьла хӀякимти ва тямадаби![+] 9Эгер хӀушани ишбархӀи нушани зягӀипсилис барибси гӀяхӀдешла чебкад жаваб тӀалаббирули, ил секьяйда сагъиубсирил хьарбиули диадалли,[+] 10хӀушани ва лебилра Израилла халкьли багьирая: ил адам гьанна хӀушала гьалав ара-сагъли тӀашли сай чӀянкӀли, баягъи хӀушани къанчтӀайчи чеветяхъибси ва Аллагьли мицӀирварибси Назаретлизивадси ГӀиса МасихӀла[†] ула гӀяхӀдешличивли. 11Ил – «къаркъа сай, хӀуша лушантани кьабулхӀебарибкъи, музала къаркъали ветаурси»[+]. 12Сунечибли берцуди лугуси чилра агара, закла удиб цархӀил сегъуналра у агара, сунечирли нуша дерцес дирути[+].

13Петерла ва Югьанна уркӀигьаргдешличи лебилра тамашабирутири, сенкӀун илди селра хӀебелчӀунти ва гӀядатлати адамти биъниличи шакбикӀулри. Илди адамти ГӀисачилти биъни балулри. 14Илдала мякьлав сагъкайубси чейули, илаб лебтани селра къаршили бурес бирули ахӀенри[+]. 15ИлхӀели илдани кӀелра вакиллизи Халамажлисличибад[†] арбукьяхъес буйрухъбариб ва гӀур саби-ургаб пикрибикӀесбииб:

16– Се бируси нушани илди адамтачил? – бикӀулри илди. – Илдани барибси чебяхӀси гӀяламатличила Ерусалим шагьарла лебилра халкьли балули саби ва нушани ил уббяхъес хӀедирехӀе. 17Ил секӀайчила хабар халкьла ургаб гьатӀира имцӀали тӀинтӀхӀебиахъес багьандан, даширая, Илала уличил гъайхӀебикӀахъес илди урухбирехӀе.

18Илдани вакилти гӀурра кабукахъиб ва вягӀзурти дирахъесра, ГӀисала у гьанбуршули, руркъяхъесра къадагъабариб. 19Амма Петерли ва Югьанни илдази иб:

– ХӀушани пикрибарая, бархьсив гьатӀи Аллагьла гьалар, Аллагьличи ахӀи, хӀушачи имцӀали лехӀихъни[+]. 20Нушани чебаибсиличила ва бакьибсиличила нуша лехӀкахъес кьалли хӀедирехӀе.

21Халамажлисла бутӀакьянчибани илди, гӀурра урухбарили, баткаиб, сенкӀун илди танбихӀлабарес сабаб хӀебаргиб. Лебилра халкьли биалли, бетаурси багьандан, Аллагь чевяхӀирулри[+]. 22Аракайънила гӀяламат сунечил кабикибси адамкӀун авцӀали дусличивра имцӀали виублири.


Аллагьличи бирхутала балга

23Петерра Югьанра баткаибхӀели, чулайчи чарбухъун ва халакашишунанира тямадабанира чузи дурибти лерилра дуриб. 24Аллагьличи бирхутани иличила бакьибхӀели, чула тӀама цауркӀли Аллагьличи ахъбариб ва иб:

– ВегӀбекӀ! ХӀуни закра, ванзара, урхьура ва илдазирти гьар секӀалра акӀахъубри. 25ХӀуни Дурхъати РухӀличибли нушала дудеш ва ХӀела къараваш Даудличибли[†] бурири:

«Сен пунтбирутив урхӀла халкьани?
Сен халкьанани дацӀ авара дехӀдурцутив?
26ХалавегӀилличира[†] Илала МасихӀличира къаршили
ванзалан пачни цабиуб
ва бурги бархбершиб».

27Марлира, ХӀуни МасихӀ варибси ХӀела дурхъаси Къараваш ГӀисачи къаршили, Гьирадра Пунтий Пилатра[†] урхӀла халкьличил ва Израилла халкьличил иш шагьарлизиб бархбикиб[+]. 28ХӀела цӀакьли ва арили гьалабал белгибарибси илдани бариб. 29Гьаннара, ХалавегӀил, илдани балахъуси урехиличи хӀеризурли, ХӀела къаравашунас уркӀигьаргдешличил ХӀела дев бурахъес ахъри га. 30ХӀела някъ гьабати ва ХӀела дурхъаси Къараваш ГӀисала уличирли зягӀипти сагъбирен, лишанти ва гӀяламатуни дирен!

31Илдани балга барибхӀели, илди лебси мер зерзербухъун, саби Дурхъати РухӀли бицӀиб ва уркӀигьаргдешличил Аллагьла дев балахъескабииб[+].


Аллагьличи бирхутала цадеш ва барсур кумек

32Лебилра Аллагьличи бирхаурти бахъла уркӀби ва рухӀ цауркӀли сарри. Сунела лебдеш ца сунелацун саби или, пикриикӀуси аги, гьар секӀал илдала кумхатири[+]. 33Вакилти даимбиублири хӀекьли халаси цӀакьличил ГӀиса МасихӀ мицӀириъниличила бикьридешдирес ва Аллагьлира илди лебтачилра Сунела баркат тамай тӀинтӀбирулри. 34Илдала ургавкӀун цалра агрилизивси аги, сенкӀун чула ванзурби ва юртани лертани илди дирцулри, дикибти арц хили, 35вакилтала кьяшмала гьала кадирхьулри. Илди арц гьариллис хӀяжатуни хӀясибли дуртӀутири. 36Илкьяйда бариб, вакилтани сунес Барнаба («гӀевурцнила урши» ибси) бихьибси Киприлизивадси левит[*] Юсуплира[+]. 37Илала сай вегӀси хъу лебри, илини ил бициб, арц хиб ва вакилтала кьяшмала гьала кадихьиб.

### 5


Гьанани ва Саппира

1Гьанани бикӀуси ца адамли сунела хьунул Саппирачил барх чула ванза бициб. 2ДакӀибти арцлизибад ца бутӀа сунес батур, илхӀелира илала хьунуй иличила балулри. Калунти арц илини, хили, вакилтала[†] кьяшмала гьала кадихьиб. 3Петерли илизи иб:

– Гьанани, сен илбисли хӀела уркӀи илцадра цӀакьли буцес биубсив, хӀятта Дурхъати РухӀ диргӀядиргес кьасбарили, бицибси ванзалис дакӀибти арцлизибад ца бутӀа хӀед батурри? 4БицайчикӀун ил ванза хӀела сабри ва ил бицибхӀели дакӀибти арцра хӀела сарри. Сен гьатӀи хӀуни илгъуна секӀал барес пикрибарри? ХӀуни адамтази ахӀи, Аллагьлизи къяна бурилри[+]. 5Илди гъай дакьибмадан, кайкили, Гьанани вебкӀиб. Лебилра илаб лебти цӀакьли уркӀбухъун. 6Жагьил адамти гъамбиуб, илала жаназа бергур, гӀур арбухили, хӀярибихьиб.

7ХӀябал сягӀятла гӀергъи, бетаурсиличила селра хӀебалуси, илала хьунул ракӀиб. 8Петерли илизи хьарбаиб:

– Бура набзи, хӀушани ихцад багьалис бицираяв ванза?

– ГӀе, – жаваб чарбатур илини, – илцад багьалис.

9Петерли илизи иб:

– Дурхъати РухӀла хӀялумцӀес кьасбарилраяв хӀушани? ХӀуни дикьулрив унзала гӀелар гунзри? Илди хӀела мурул хӀяриихьибти чарбулхъули саби. Илдани хӀура архури. 10Илмадан ил Петерла кьяшмала гьала карикиб ва ребкӀиб. Жагьил адамти абацӀиб, ил ребкӀили чераиб ва, аррухили, мурулла мякьла хӀяририхьиб. 11Лебилра умматра[†] иличила бакьибтира халаси урехилизибикиб.


Лишанти ва гӀяламатуни

12Вакилтани халкьла ургар дахъал лишанти ва гӀяламатуни дариб. Лебилра Аллагьличи бирхути Сулайба тӀулрар умхлиуб цалабиркулри[+]. 13Чилра илдачил бархбикес бирули ахӀенри, амма халкьли илдала халаси хӀурматбирулри. 14Аллагьличи бирхути челис че имцӀабикӀулри: мурул адамтира, хьунул адамтира. 15Адамтани зягӀипти кьакьурбази дурайсулри ва самуртачи яра убушуначи кабирхьулри, мякьлавад шалгӀевулхъуси Петерла дяхӀцӀилра чегахъес или[+]. 16Ерусалимла мякьларти шагьуртазибад бахъал адамти башулри. Илдани зягӀиптира, жиндра буцибтира бихулри ва лебилра сагъкабирулри.


Вакилтас гӀергъикабикни

17ИхӀели халакашишра[†] саддукейтазибадти илала адамтира кьясдешли бицӀиб[+]. 18Илдани вакилти буциб ва жамигӀятла туснакълизи бухӀнаиб[+]. 19Амма ХалавегӀилла[†] малаикли дугели туснакъла унза абхьиб ва илди дураиб:[+]

20– Дукьеная, Аллагьла хъулир тӀашдизирая, – иб илини, – ва адамтази илди сагати гӀямруличила гьар секӀал дуреная.

21Илди лехӀахъиб ва савли жявли бакӀили, Аллагьла хъулиб руркъескабииб. Халакашиш ва илгӀебти бакӀибхӀели, илдани Халамажлисра[†] Израилла лебилра халкьла тямадабира[†] учибяхъиб ва туснакълизибти вакилти кахъес бархьиб. 22Амма туснакълизи бакӀибти къуллукъчибани илди илаб хӀебаргиб ва, чарбухъи, багьахъур:

23– Туснакъла къапу кьяпӀли сари, къапула гьалаб къараултира тӀашли саби, амма нуша духӀна адацӀибхӀели, илав чилра хӀергира.

24Илдачи лехӀахъили, Аллагьла хъа къараултала бекӀ ва халакашишуни бареси-батеси хӀебаланбиуб – ил се сабира или? 25ГӀур, чи-сайрил вакӀили, илдази багьахъур:

– ХӀушани туснакълизи кабатурти гьанна Аллагьла хъулиб, адамти руркъули, тӀашли саби.

26ИлхӀели Аллагьла хъа къараулбег къараултачил вякьи, вакилти киб. Къараултани цӀакь пайдалахӀебариб, сенкӀун халкьли къаркъалиудурцура или, урухкӀулри[+].

27Вакилти кили, Халамажлисла гьала тӀашбатур. Халакашишли илдази иб:[+]

28– Ил уличил адамти руркъес хӀушаб нушани чӀумали къадагъабарира, амма хӀушани лебилра Ерусалим хӀушала белчӀудилизи гӀелабушилра ва иличи чеимцӀа – Ил Адам вебкӀнилизир нуша гӀяйибладарес дигулрая[+].

29Петерли ва цархӀилти вакилтани жаваб чарбатур:

– Нуша адамтачи ахӀи, Аллагьличи имцӀали лехӀихъес гӀягӀнитира![+] 30Урца тӀайчи чевяхӀахъили хӀушани кавшибси ГӀиса Нушала дудешунала Аллагьли мицӀирвариб. 31Израил Аллагьличи чарбухъахъес ва бунагьуни хасардатахъес имкан бедес багьандан, Гьавкьяра Уцахъанра сайливан, Аллагьли Ил балуй някъли чеахъуциб. 32Илис бикьруми сарра нуша ва Сунечи мутӀигӀтас Аллагьли гибти Дурхъати РухӀ[+].

33Илди гъай дакьибхӀели, Халамажлисличибти хӀекьли гьимбукӀиб ва илди кабушес кьасбариб[+]. 34Амма илхӀели, халкьли сунела халаси хӀурмат бируси, Зегъала[†] мугӀяллим сайси, Халамажлисла ца бутӀакьянчи Гамалаил бикӀуси парисей айзур. Илини цакамси заманалис вакилти дураахъес хъарбариб[+]. 35ГӀур илини иб:

– Израилланти, илди адамтачил се барес дигулрал хӀуша гӀяхӀил пикридухъеная. 36Цакамси гьалав, сунени сай чевяхӀсилизи халируси, сегъунарил ТӀивда дакӀуухъун. Илис гӀелабад авдаршцад адам арбякьун, амма ил кавшибхӀели, лебилра ил гӀевурцанти тӀутӀукабиуб, гьар секӀал селра агарли таманкадиуб. 37Илис гӀергъи Галилеялизивадси Ягьуда леври. Ил адамтала сияхӀ дурабуркӀуси замана дакӀуухъун ва халкь сунес гӀелабад арбукиб. Илра алхун ва ил гӀевурцантира тӀутӀукабиуб[+]. 38Илбагьандан иш анцӀбукьлизибра нуни хӀушази ишкьяйда бурес дигулра: баткааая илди адамти. Батирая илди арбукьяхъес. Эгер илдала балбуц адамтазибадси биалли, ил секӀал иткъира бетхӀебурхар. 39Эгер Аллагьличибадси биалли, хӀушани илди тӀашаэс хӀедирудая ва чӀянкӀли хӀуша Аллагьла къаршикартили урдулхъадая.

Илала гъайли цалабикибти бирхаахъур. 40Илдани вакилти жибариб ва илди гӀярчумаглабарахъес хъарбариб. ГӀур илдани ГӀисала уличибли гъайбикӀахъес къадагъабариб ва баткаиб. 41ГӀисала у багьандан илгъуна цӀахдеш чучи чекасес лайикьбикниличи разили, вакилти халамажлисличибад арбякьун[+]. 42Гьарил бархӀи Аллагьла хъулиб яра хъулразиб адамти руркъес ва ГӀиса МасихӀ[†] виъниличила ГӀяхӀхабар балахъес даимбиублири.

### 6


ВерхӀел кумекчи декӀарбарни

1Илди бурхӀназиб мутагӀялимтала[*] лугӀи имцӀабикӀес бехӀбихьибхӀели, грекмезлан жугьутӀуни мерла жугьутӀунала чебкад гӀярзбикӀескабииб. Гьарил бархӀила беркала буртӀухӀели, нушала гамъаби мучлаагарбирули саби, бикӀулри илди[+]. 2ИлхӀели вецӀнукӀира вакилли[†] лебилра мутагӀялимти жибариб ва иб:

– Аллагьла Дев бархькабатурли, кьумурти диршнилизиахъес нуша хӀедирехӀе. 3ХӀушала ургабад, узби, гӀяхӀтигъунти, РухӀли бицӀибти ва пасихӀти чеббикӀая, нушани илдачи ил хӀянчи хъарбирехӀе. 4Нуша биалли дулгес ва Дев балахъес даимдирехӀе.

5Илгъуна гьалабихьни лебтасалра гӀяхӀбизур. Илдани, вирхнилира Дурхъати РухӀлира вицӀибси, Степан декӀарвариб, иличил бархли Пилиппра, Прухурра, НикӀанурра, Тимунра, Парменра ва жугьутӀ динничи шурватурси, Антиохиялизивадси НикӀалайра[+]. 6Илди адамти вакилтачи кибхӀели, вакилтани балгни дариб ва илдачи някъби чедуциб. 7Аллагьла Дев тӀинтӀбикӀулри ва Ерусалимлизиб мугӀяллимтала лугӀи къалабали имцӀабикӀулри, хӀятта бахъалгъунти кашишунира[†] бирхнилис мутӀигӀбакӀиб[+].


Степан уцни

8Аллагьла баркатли ва цӀакьли вицӀибси Степанни халкьла ургар черяхӀти гӀяламатуни ва лишанти дирулри. 9Азадбатуртала бикӀуси синагугла[†] цацабехӀти бутӀакьянчибира, киреналантира, искандариятлантира, Киликиялизибадти ва Асиялизибадти[†] жугьутӀунира Степанничил жаллизиахъиб. 10Амма, Степан гъайикӀухӀели, илала гъайла пасихӀдешлис ва РухӀла цӀакьлис къаршидешдарес хӀебиуб[+]. 11ИлхӀели илдани чумал адам ишкьяйда бурахъес гьирбариб: «Степанни Мусала[†] Зегъа[†] ва Аллагь балтӀути гъай дурули, нушани бакьира»[+].

12Илдани халкь, тямадаби[†] ва табтарчиби[†] иличи къаршили каиб; Степанничи чебухъи, ил уциб ва Халамажлисличи[†] киб. 13Илдани кабатурти къалпти бикьрумани иб:

– Иш адам мурталра Дурхъаси хъайчилара, Зегъаличилара къаршили гъайикӀули сай[+]. 14Назаретлизивадси ГӀисани Аллагьла хъали булъа ва Мусани нушаб датурти гӀядатуни дарсдиру или, ил викӀули, нушани бакьира[+]. 15Халамажлисличи кабиибти лебилра иличи ункъливан хӀербикӀулри ва илала дяхӀ малаиклагъунти диъни чебиулри.

### 7


Халамажлисличир Степанна гъай

1ГӀур халакашишли[†] Степаннизи хьарбаиб:

– Илкьяйда сабив?

2Степанни иб:

– Узби ва дудешуни! Харраннизив мерлаиэс гьалав, Месопотамиялизив хӀерирухӀели, нушала жинсбег Ибрагьимличи[†] чевяхӀси Аллагь вакӀиб: 3«ХӀела улкара гъамтира батину, Нуни хӀези чебаахъибси ванзаличи укьен», – иб илизи. 4Ибрагьимли халдейтала улка[*] уббатур ва Харраннизив мерлаиуб. Сунела дудеш вебкӀибхӀели, илавадра Ибрагьим Аллагьли иша, гьанна хӀуша хӀердируси улкализи, гечвариб. 5Амма ишаб илис сегъуналра наслу хӀегиб ва ца чӀималра ванза хӀегиб. Итзамана Ибрагьимла дурхӀя агаркъира Аллагьли иш ванза илис ва илала наслулис бедес чесиб. 6Аллагьли ишкьяйда иб: «ХӀела наслу урхӀла улкализиб дугӀахъунили бирар; илди лугъри бетарар ва авдарш дус вайдеш чекайсу. 7Амма илди арилизибуцибти халкь Нуни танбихӀлабирис, – иб Аллагьли, – илхӀели илди илабад дурабулхъан ва иш мерличиб Наб гӀибадатбиру»[*]. 8ГӀур Илини Ибрагьимлис суннатбирнила вягӀда[†] бедиб. Ибрагьим ГӀисакьла дудеш ветаур ва, акӀубхӀейчивад гехӀел бархӀи дикибхӀели, урши суннатлавариб, ГӀисакь Якьубла дудеш ветаур, Якьуб – вецӀнукӀира жинсбегла дудешли.

9Юсупличи кьяскабиубли, жинсбегунани ил Мисрилизи[†] вициб. Амма Аллагь иличил сайри 10ва лерилра балагь-кьадарлизивад ил верцахъиб. Аллагьли Юсуплис пасихӀдеш ва, Мисрила пача сайси, пиргӀявайс сай гӀяхӀилзахънира бедиб. ПиргӀявай лебилра Мисрила ва лебилра сунела юртла халалбегли Юсуп катур. 11ГӀур лебилра Мисрилизир ва Ханааннизир гашидикиб ва хӀекьли халаси балагь бакӀиб. ИлхӀели нушала халабегӀтани беркала баргес хӀебирулри. 12Мисрилизир анкӀи лерниличила бакьибхӀели, Якьубли нушала халабегӀти цайнайс бархьиб. 13Илди кӀинайс бакӀибхӀели, Юсуп сунела узбас гьаргиуб ва пиргӀявай Юсупла тухумтачила багьур. 14Илала гӀергъи Юсупли сунела дудеш Якьуб ва верхӀцӀанушура гьатӀи тухум кахъес бархьиб. 15Якьуб Мисрилизи вакӀиб, илав илра нушала халабегӀтира бебкӀиб. 16Илдала жаназаби Сихемлизи гечдарибтири ва Ибрагьимли Гьамурла уршбазибад илаб цӀуб арцлис асибси иникъхӀябла хъули кадихьибтири.

17Аллагьли Ибрагьимлис чесибти дируси замана гъамбикӀуцадли, Мисрилизибти нушала халкьла лугӀира имцӀабикӀулри. 18Сунени Юсуп хӀелуси цархӀил пача илав дакӀуухъайчи, илкьяйда бирусири. 19Илини нушала халабегӀтачи зулмубирулри, нушала халкьличи къаршили хӀиллакардешличил вяшикӀули: илини бара акӀубти дурхӀни бебкӀахъес багьандан, лайбикӀахъес хъарбирулри.

20Илзамана Муса[†] акӀуб, ил Аллагьла гьалав жагаси дурхӀя сайри. ХӀябал баз ил дудешла хъулив алкьусири. 21ГӀур илизибад декӀарбикес чебуркъибхӀели, ил пиргӀява рурсили касиб ва сунела урши сайливан айкьур. 22Муса Мисрила лебилра пасихӀдешличи вяркъурсири; ил гъайлизивра, баркьудилизивра цӀакьсири. 23АвцӀали дус виубхӀели, илини сунела узбачи – Израилла халкьличи – укьес кьасбариб. 24Ца жугьутӀ инжитирули чеили, илгӀевикиб ва, мисрилан кавшили, чеббицӀиб. 25Мусани пикрибарибсири, сунечибли Аллагьли илдас берцуди лугниличила узбани иргъу или, амма илдани аргъхӀергъиб. 26ГӀергъила бархӀи Муса гӀурра узбачи вакӀиб ва илдазибад кӀел бирхӀули чебаиб. Ил илди даршубарес вализур. «ХӀушакӀун узби саррая, – викӀулри ил, – сен хӀушани цали ца гьимдуркӀахъулрая?». 27ИлхӀели чеухъунсини Муса къужвариб ва иб: «ХӀу нушаб хӀякимли яра судьяли чили катурсири? 28Яра хӀед даг мисриланван нура кавшес дигулрив?». 29Илдигъунти гъай дакьили, Муса вебшиб ва, урхӀла адамван, Мадианна[*] ванзаличив мерлаиуб. Илаб илала кӀел урши акӀуб.

30АвцӀали дусла гӀергъи Синай дубурличибад гьарахъли ахӀенси бацӀавлахъличиб ухуси муръухьла кьадала ламилизив Мусас малаик гьалаизур. 31Ил секӀал чебаибхӀели, Муса хӀяйраниуб. Ункъли чебаэс или, ил ила гъамиуб ва Аллагьла тӀама бакьиб: 32«Ну хӀела дудешунала Аллагь сайра, Ибрагьимла, ГӀисакьла ва Якьубла Аллагь сайра». Мусани, урехили руржули, хӀулби ахъдуцес хӀейуб. 33Аллагьли илизи иб: «ХӀела дабри чердати, сенкӀун хӀу сунечив тӀашси мер – дурхъаси ванза саби. 34Нуни Дила халкь Мисрилизиб гӀязаббуркӀни чебаира ва илдала цӀумъала дакьира. Ну илди азадбатес кацӀибсира. Гьанна укьен, Нуни хӀу Мисрилизи урхьулри».

35Ит баягъи Муса, сайра чули увватурси ва сунечила бикӀути: «Чили катурсири хӀу хӀякимли ва судьяли?». Сунечи муръухьла кьадализив гьалаизурси малаикла някъличил, Аллагьли гьавкьяли ва уцахъанни вархьибси ил сайри. 36Баягъи ит Мусани илди Мисрилизибад дураиб, авцӀали дусла духӀнар Мисрилизир, ХӀунтӀена урхьулизир ва бацӀавлахъличир гӀяламатуни ва лишанти дирули. 37Баягъи ит Мусани Израилла халкьлизи иб: «ХӀушала узбазивадли Аллагьли хӀушаб нугъуна Идбаг калта»[+]. 38БацӀавлахъличиб цалабяхъибси Израилла халкьличилси ил сайри; ил илав Синай дубурличив сунечил ва нушала дудешуначил гъайикӀуси малаикличил сайри. Илини мицӀирти дугьби кьабулдариб, нушази дагьахъес багьандан.

39Амма нушала дудешуни иличи лехӀихъес кьабулхӀебикили, ил увватурли, Мисрилизи чарбухъес хьулбухъун. 40Илдани Гьааруннизи[†] иб: «Нушаб аллагьуни бара, нушаб гьалаб башести, сенкӀун нуша Мисрилизирад дураибси Мусас се бетаурлил нушани балули ахӀенра». 41Илди бурхӀназиб илдани мургьила къача бариб, ил исмулис кьурбанра барили, чула някъбала баркьудиличи разибиуб. 42Аллагь биалли илдачивад гӀелумизур ва идбагунала табтарлизиб белкӀи кьяйда бац-берхӀилис гӀибадатбирахъес илди батур:

«АвцӀали дусла духӀнар бацӀавлахъличир
Наб дихирав хӀушани делгьунти ва кьурбунти, Израилла халкь?
43ХӀушани хӀушачил барх МалухӀла[*] чятирра,
хӀушала аллагь РепӀанна зубарира,
хӀуша дулгес дарибти сипатунира касира.
Илбагьандан хӀуша Нуни Вавилонничирра гьарахъли ясирлизи дурхьурая».

44БацӀавлахъличиб нушала дудешунала Бикьридешла чятир[*] лебсири. Аллагьли хъарбарни хӀясибли ва Мусани чебаибси исла хӀясибли ил барибсири[+]. 45Ил Аллагьла чятир, Набинна ГӀисани[*] бикути нушала дудешунани, касили, чус гьалаб гьабяхъибти халкьанала мер-мусаличи хиб. Илкьяйда бирусири Даудли[†] пачяхӀдешдируси замунтачи бикайчи. 46Дауд Аллагьлис гӀяхӀилзусири. Илини Аллагьлизи тиладибариб Якьубла Аллагьлис хъали барахъес пурбанбарахъес. 47Сулайбай биалли Илис хъали бариб. 48Амма ЧихъчевяхӀси адамтани тӀашдатурти хъулразив хӀерируси ахӀен. Идбаг иличила викӀули сай:[+]

49«Зубри – Дила тах,
ва ванза – Дила кьяшмала удила!
Наб сегъуна хъали тӀашбатес дирутирав хӀушани?
– викӀули сай Аллагь.
– Сегъуна мер лайикьлив, илав Ну виахъес?
50Дила някъли ахӀену гьатӀи илди лерилра дарибти?»

51ХӀуша суннатлахӀедарибти уркӀбачилти ва лихӀбачилти[*] дарскъа адамти саррая! ХӀуша хӀушала дудешуниван мурталра Дурхъати РухӀличи къаршили кадилзулрая! 52Чидил идбаг хӀушала дудешунани дугӀхӀеиба? Илдани ХӀялалси лявкьниличила гьалахили бурути кабушиб, гьанна хӀуша Илис вершабили ва каршутили детарулрая![+] 53ХӀушаб малаикуначибадли гибси Зегъа[†] кьабулбарили, ил хӀушани хӀебузахъулра.


Степан кавшни

54Ил бакьили, илди хӀекьли гӀясибиуб ва гӀясидешли Степанничи цулба кьяржарбикӀескабииб[+]. 55Дурхъати РухӀли вицӀибси Степанни биалли хӀулби зубрачидяхӀ ахъдуциб ва Аллагьла чевяхӀдешра Илала балуй шайчив тӀашси ГӀисара чебаиб[+].

56– ХӀеръая, – иб илини, – нуни гьаргти зубрира Аллагьла балуй шайчив тӀашси Инса Уршира чебиулра![+]

57ИлхӀели илди лебилра барх, лихӀби гӀекӀили, ахъти вявличил иличи чебухъун. 58Илдани Степан шагьарла дура арукиб ва ил къаркъубалаирескабииб. ГӀяйиблаирути бикьрумани чула гӀябни Саул бикӀуси жагьил адамла кьяшмала гьалар датур[+]. 59Илдани Степанничи къаркъуби иргьухӀели, Степан улгулри:

– ХалавегӀил[†] ГӀиса, кьабулдара дила рухӀ![+] 60ГӀур ил кьукьубачи кайкиб ва ахъли вявбяхъиб:

– ХалавегӀил, ил бунагьлизиб илди гӀяйибламабирид! Илди гъай дурили, ил вебкӀиб[+].

### 8


Бирхутас гӀергъикабикни ва тӀутӀукабарни

1Саулли Степан кавшни гӀеббурцулри. Ил бархӀиличибад Ерусалимлизибси МасихӀла[†] умматлис[†] цӀакьли гӀергъикабиркес бехӀбихьиб ва вакилти[†] ахӀенти лебилра Ягьудеякад[†] ва Самариякад тӀутӀукабиуб[+]. 2Аллагьлизибад урухкӀути адамтани Степан хӀяриихьиб ва илала чебкад кьутӀкьули бисибииб. 3Саул биалли МасихӀла умматлис гӀергъикайкиб. Илини, хъайгӀивад хъайгӀи вашули, мурул адамти ва хьунул адамти бурцулри ва туснакъбирулри.


Пилипп Самариялизив вягӀзуртаиркьули сай

4Иличи хӀерхӀеили чула мер-мусаличибад[†] дугӀаибти бирхутани, тӀутӀукабиубли, саби чина бикаллира ГӀяхӀхабар балахъулри[+]. 5Пилипп Самарияла бекӀсигъуна шагьарлизи вакӀиб ва илаб МасихӀличила балахъескайиб[+]. 6Учибиркути адамти илини дурутачи ункъли лехӀихъулри ва илини дирути гӀяламатуни чедиулри. 7ГӀяхӀцад жиндралабиубтазирад ахъти вявличил жиндри дурадулхъулри ва бахъал биркӀанти дуцибтира гӀяргабира сагъбирулри[+]. 8Илбагьандан шагьарлизиб халаси разидеш сабри.

9Илав Симун бикӀуси ца адам леври. Самарияла халкь хӀяйранбирахъули, гьалав ил шагьарлизив сихӀрукьядешлизиахъилри. Илини сунени сай чевяхӀсилизи халирулри. 10Лебилра биштӀа-халати адамти иличи чекабизурли лехӀихъулри, бикӀули:

– Ил адам – Аллагьла цӀакь саби, сунесра ЧебяхӀси ируси.

11Иличи лехӀихъулри, сенкӀун илини гьанна бахъхӀи сунела сихӀруличил адамти тамашабирахъулри. 12Амма Аллагьла ПачяхӀдеш[†] ва ГӀиса МасихӀла у далахъуси Пилиппличи бирхаурхӀели, бахъал мурул адамтира хьунул адамтира шизибакӀиб. 13ШизивакӀили гӀергъи Симунра вирхаур. Ил гьар чинавалра Пилипплис гӀергъи вашулри, кадиркути лишантачи ва черяхӀти гӀяламатуначи тамашаирулри[+].

14Ерусалимлизибти вакилтани Самариялизиб Аллагьла дев кьабулбарниличила бакьибхӀели, илдани ила Петерра Югьанра бархьиб[+]. 15Илди бакӀили, сагали бирхауртази Дурхъати РухӀ касахъес булгиб[+]. 16СенкӀун илдазивад цаличилра гьачамлис РухӀ кадацӀили ахӀенри, илди чӀянкӀли ХалавегӀил[†] ГӀисала у багьандан шизибикӀулри[+]. 17ГӀур Петерли ва Югьанни илдачи някъби чедуциб ва илдани Дурхъати РухӀ касиб[+]. 18РухӀ дедни вакилтани някъби чедуцниличибли[†] бетаъни чебаили, Симунни илдас арц гьаладихьиб, 19викӀули:

– Набра илгъуна цӀакь бихая, нуни някъби чедуцибсилизи Дурхъати РухӀ кайсахъеси. 20Петерли илизи иб:

– Аллагьли гибси хӀуни арцлис асес вирус или пикриикӀули гӀергъи, хӀела арц хӀечил дарх алхаб! 21ХӀезиб сегъуналра я пай, я ихтияр агара ил баркьудилизир бутӀакьяндешдирес, сенкӀун хӀела уркӀи Аллагьла гьалаб бархьли ахӀен. 22Ил вайси секӀайзив мутӀигӀвакӀи ва ХалавегӀиллизи улген, белики, Ил чевкархар хӀела илдигъунти пикрумачивад[+]. 23Нуни чебиулра, хӀу кьутӀкьуси гьимили вицӀилри ва бархьдешагрила шинжиртани уцилри.

24Симунни жаваб чарбатур:

– ХӀушани бурибси набчил бетхӀеахъес, набчила дулгеная Аллагьлизи.

25Илала гӀергъи вакилтани илар ХалавегӀилличила бикьридешдариб ва Илала дев багьахъур. ГӀур самариялантала дахъалгъунти шимазиб ГӀяхӀхабар балахъули, илди Ерусалимлизи чарбухъун[+].


Эпиопиялан хӀяким вирхаахъни

26Аллагьла малаикли Пилипплизи иб:

– Валкьаи, хӀерейс бацӀавлахъличибад Ерусалимлизибад Газализи аркьуси гьуйчи укьен[+].

27Пилипп айзур ва арякьун. Илзамана итав эпиопиялан урхъа леври, сайра эпиопиялантала кандакила[*] (пачяхӀ хьуна) хазналичи хӀерикӀуси. Ил Ерусалимлизи суждабарес вакӀили, 28гьанна хъули чарулхъулри. Сунела пургъумличи кайили, илини ГӀисайя идбагла табтар бучӀулри. 29РухӀли Пилипплизи иб:

– Ил пургъумличи гъамии ва мякьлав вашен[+].

30Пилипп дуцӀли пургъумличи гъамиуб ва урхъани ГӀисайя идбагла табтар бучӀули биъни аргъиб.

– ХӀуни бучӀуси хӀуни иргъулрив? – хьарбаиб Пилиппли.

31– Секьяйда аргъес вирусира баянхӀебаралли? – иб илини ва Пилипп сунечи ацӀахъили кайахъес живариб.

32Илини Табтарлизиб ишгъуна мер бучӀулри:

«Ил мазаван велгьес аркулри,
лугӀянтала гьалаб Илини мукьарливан дубхӀехъиб,
Сунела мухӀли гьаргхӀебариб.
33УвяхӀварили, Ил бархьси дивайзивад мяхӀрумвариб.
Чили бурес вирара Илала наслуличила?
Илала жанкӀун ванзаличирад айсули сари».

34Урхъани Пилипплизи хьарбаиб:

– Бура набзи, чичила гъайикӀулив ишав идбаг, сунечилав яра цархӀил чичила-биалра саю?

35ИлхӀели Пилиппли мухӀли абхьиб, Табтарла ил мерличивад вехӀихьили, илизи ГӀисачила ГӀяхӀхабар багьахъур[+]. 36-37Илзамана илди шин лерси мерличи гъамбиуб.

– ХӀера, ихди шин, – иб урхъани. – Се диргалабулхъулив ну шизивакӀес?

38Урхъани пургъум тӀашаахъес хъарбариб, илди кӀелра – урхъара Пилиппра – шизи кабухъун ва Пилиппли ил шизивакӀиб. 39Илди шиннизибад дурабухъунхӀели, ХалавегӀилла РухӀли Пилипп арухиб ва урхъани гӀур ил чехӀеиб. Илини разили сунела гьуни даимбариб. 40Пилипп биалли ГӀязутӀ шагьарлизив дакӀуухъун. Къайсаркъалализи[†] вакӀайчи, илини лерилра шагьуртазиб ГӀяхӀхабар балахъулри.

### 9


Саул ХалавегӀилчил гьуниваъни

1ХалавегӀилла[†] мутагӀялимти бебкӀили дигули, Саул гьалавван гьимили иртӀулри. Ил халакашишличи[†] вакӀиб[+] 2ва Дамасклизирти синагугуначи[†] делкӀунти кагъурти илизирад тиладидариб. Илди кагъуртани ГӀисала Гьуйчибти бургахъес, мурул адамти яра хьунул адамти биаб бурцахъес ва Ерусалимлизи бикахъес ихтияр лугулри.

3Ил Дамаскличи гъамирухӀели, хапли закибадси шалали ил шалавариб[+]. 4Ил ванзаличи кайкиб ва тӀама бакьиб:

– Саул, Саул, сен хӀуни Ну дугӀиулрав?

5– ХӀу Чи сайри, ХалавегӀил? – хьарбаиб Саулли.

– Ну ГӀиса сайра, хӀу Сунес гӀелавадикибси, – жаваб чарбатур Илини. 6– Айзи ва шагьарлизи укьен, хӀуни се барес хӀяжатсил илаб хӀези буру.

7Саулличил барх сапарличибти адамти, шипӀбяргӀили, тӀашлири: илдани тӀама бикьулри, амма чилра чейули ахӀенри[+]. 8Саул ванзаличивад ахъиуб, амма илини хӀулби абхьибхӀели, селра чехӀебиули увухъун; ва ил, някъ буцили, Дамасклизи киб. 9ХӀябал бархӀи ил сукъурли калун, селра хӀеберкун ва селра хӀебержиб.

10Дамасклизив Гьанани бикӀуси мутагӀялим леври. Гьанаахъурли, ХалавегӀилли илизи иб:

– Гьанани!

– Гьай, ХалавегӀил, – жаваб чарбатур илини[+]. 11ХалавегӀилли илизи иб:

– Бархьси бикӀуси кьакьализибси Ягьудала хъули укьенну, илав Тарсуслизивадси Саул бикӀуси адам хьарваа. Ил гьанна улгули сай,[+] 12илини чебаалализив Гьанани бикӀуси адам чеиб, вакӀили, хӀулбала шала чарбухъахъес, сунечи някъби чедуцибси.

13Гьананили иб:

– ХалавегӀил, нуни бахъал адамтазибад ил адамличила бакьира, илини Ерусалимлизир ХӀела дурхъатас дарибти дахъал вайдешуначила. 14ХӀед суждабирути бурцес багьандан халакашишлизибад ихтияр касили, ил ишара вакӀибси сай. 15Амма ХалавегӀилли илизи иб:

– Укьен, сенкӀун ил адам – урхӀла халкьлизира, пачназира, Израилла халкьлизира Дила у балахъуси, Нуни чеббикӀибси Дила гӀягӀниахъала сай. 16Нуни илизи Дила у багьандан сецад чекасес чевкъарал чебиахъис[+].

17Гьанани арякьун, ил хъули ацӀиб, Саулличи някъби чедуциб ва иб:

– Узи Саул, хӀу сагали чедианиахъес ва Дурхъати РухӀли вицӀахъес, хӀу иша лявкьухӀели хӀед гьуйчив къаршиикибси ХалавегӀил ГӀисани ну хӀечи вархьира[+].

18ИлхӀяйзиб Саулла хӀулбачибад гӀянкӀа чеббикибсиван биуб ва ил чедианиуб. Ил айзур ва шизивакӀни кьабулбариб. 19ГӀур ил укун ва иличи цӀакьани чардухъун.


Саул Дамасклизив вягӀзуртаиркьули сай

Саул чумал бархӀи мутагӀялимтачил Дамасклизив калун 20ва, ГӀиса Аллагьла Урши виъниличила бурули, синагугуназив бусягӀятал вягӀзуртаиркьескайиб. 21Илала гъай дакьибти лебилра тамашабирутири:

– Ерусалимлизиб ГӀисас суждабирути къирбируси ил ахӀенрив гьатӀи ва иша адамти бурцес ва халакашишличи арбикес вакӀибси ил ахӀену?

22Саул челис че цӀакьли вягӀзуртаиркьулри ва, ГӀиса МасихӀ[†] виъни кабилзахъули, Дамасклизибти жугьутӀуни гъузгъалдибирахъулри[+].

23ГӀяхӀцад бурхӀни ардякьунхӀели, Саул кавшес багьандан жугьутӀуни бархбершиб[+]. 24Амма Саулли иличила багьур. Ил кавшес багьандан бархбершибтани дугели ва хӀерели шагьарла къапула гьалаб къараулбирулри. 25Илала мутагӀялимтани биалли ил, чӀаплизи катурли, шагьарла къалала лацличивад увяхӀкасиб.


Саул Ерусалимлизив

26Саул Ерусалимлизи вакӀиб ва мутагӀялимтачил вархикес кьасбариб, амма илди лебилра илизибад урухкӀулри, сенкӀун ил мутагӀялим виъниличи бирхули ахӀенри. 27Барнабани ил вакилтачи[†] киб ва, Сауллис гьуйчив ХалавегӀил къаршиикниличилара, ХалавегӀил иличил гъайикӀули калниличилара, ГӀисала у багьандан ил Дамасклизив дакӀули вягӀзуртаиркьниличилара буриб[+]. 28Илкьяйда Саул илдачил калун, Ерусалимлизив вашули, ва ХалавегӀилла у багьандан дакӀули вягӀзуртаиркьули. 29Грекмезлан жугьутӀуначил ил зумали ихтилатикӀулри ва жаликӀулри, илди биалли ил кавшес кьаслизибри[+]. 30Узбани иличила багьурхӀели, Саул Къайсаркъалализи[†] арукиб ва илавад Тарсуслизи вархьиб[+].

31Баягъи ил замана лебилра Ягьудеялизибси,[†] Галилеялизибси ва Самариялизибси МасихӀла умматлис[†] паргъатси замана бакӀиб. ХалавегӀиллизибад урухкӀули ва Дурхъати РухӀлизибад уркӀичеббиъни кайсули, МасихӀла уммат чӀумабикӀулри ва имцӀабикӀулри.


Эней сагъиъни

32Шагьарлизивад шагьарлизи вашуси Петерли Лиддализиб хӀербирути дурхъатачира гьаввакӀес пикрибариб. 33Илав Эней бикӀуси ца адам леври. Илала биркӀанти дуцили, гехӀел дус бурушлавад айзурли ахӀенри. 34Петерли илизи иб:

– Эней! ГӀиса МасихӀли хӀу сагъирахъулри. Айзи ва буруш учибяхъя! ИлхӀяйзив Эней айзур[+]. 35Ил сагъиубли чеибхӀели, Лиддала ва Сарунна лебилра халкь ХалавегӀилличи шурбухъун.


ТабитӀа мицӀирриъни

36Юппализир ТабитӀа бикӀуси («жайран» ибси иргъахъуси) ула регӀ ца мутагӀялим лерри[+]. 37ХӀера, итхӀели ил зягӀиприкиб ва ребкӀиб. Илала жаназа бирцили, чедибси хъули кабихьиб. 38Лидда Юппаличибад гьарахъли хӀебиъни багьандан, мутагӀялимтани Петер илав виъни багьурли, иличи тиладиличил кӀел адам бархьиб:

– Нушачи къалабали ваши!

39Петер итмадан илдачил арякьун. СаибхӀели ил чедибси хъули арукиб. Ил-алав лебилра гамъаби цалабикиб. Илди бисулри ва Жайранни мицӀирхӀели чус дирбубти хӀевни ва цархӀилти палтар чедиахъулри. 40Амма Петерли лебилра хъулибад дураиб, кьукьубачи кайзур ва балгабариб. ГӀур ил ребкӀибсиличи шурухъун ва иб:

– ТабитӀа, аризи!

Илини хӀулби абхьиб, Петер чеиб ва карииб[+]. 41Илини, някъ буцили, ил кьяшмачи каризахъес кумекбариб. ГӀур бирхутира, гамъа хьунрира жибариб ва мицӀирси ТабитӀа илдази чераахъиб[+]. 42Иличила лебилра Юппализиб хабар тӀинтӀбиуб ва бахъал адамти ХалавегӀилличи бирхаур. 43Гулбала уста Симунничив тӀашизурли, Петер гӀурра гӀяхӀцадхӀи Юппализив калун.

### 10


Карнелийла чебаала

1Къайсаркъалализив[†] Карнелий бикӀуси адам леври. Ил Италиялан бикӀуси хӀуребала даршбекӀ[†] сайри. 2Лебилра сунела хъалибаргван, Карнелий иманчевси ва Аллагьлизивад урухкӀуси[*] адам сайри. Илини сахаватли садакьа буртӀулри ва даим Аллагьлис улгулри[+]. 3Гьачам хӀерейс сягӀят хӀябал диркухӀели, Карнелийли сунечи ацӀибси Аллагьла малаик чебаалализив гӀячихъли чеиб. Малаикли илизи иб:

– Карнелий![+]

4Кахиубли, иличи хӀеризурли, Карнелийли иб:

– СейкӀулри, ХалавегӀил?[†]

Малаикли иб:

– ХӀела балгни ва садакьаби Аллагьличи даиб, Илини хӀу гьаникахъири[+]. 5Петер бикӀуси Симун живарахъес, Юппализи адамти бархьаа. 6Ил урхьудублавси гулбала уста Симунна хъули хьурайубли сай[+]. 7Сунечил гъайикӀуси малаик арякьунхӀели, Карнелийли сунела кӀел къаравашра ва сунела къараултазивадси иманчевси ца ургъанра тӀалаббариб. 8Илдази лерилра детаурти дурили, илди Юппализи бархьиб.


Петерла чебаала

9ГӀергъила бархӀи хӀерейс, бархьибти шагьарличи гъамбирухӀели, балгабарес Петер юртла хъалчи ацӀиб[+]. 10Ил гушли сайри ва укес дигулри. Беркала бирухӀели, илис чебаала гьалабизур. 11Илини гьаргдиубти зубрира ва, авалра дуб дуцили, ванзаличи убяхӀихъуси, кьумурла бягӀуси чӀянкӀигъуна секӀал чебаиб. 12Ил чӀянкӀила духӀнар жура-журала авкьяшан мицӀирагра, хъусдашантира, арцантира лерри. 13ГӀур тӀамали илизи иб:

– Айзину, Петер, белгьен ва беркен!

14– Гьеч, ХалавегӀил! – жаваб чарбатур Петерли. – Нуни гьачамалра жяргабарибси яра хӀярамси беркунси ахӀен.

15ИлхӀели тӀамали кӀинайсра илизи иб:

– Аллагьли хӀялалбарибсилис хӀярамси майкӀуд[+].

16Илкьяйда хӀяйна тикрарбиуб, гӀур итмадан кьумурла чӀянкӀи заки ахъбиуб. 17Ил чебаалала мягӀна хӀергъули, Петер гьачамлис васвасикӀули левалри. Ил замана, Карнелийли бархьибти адамти, Симунна хъали хьарбаили, бакӀили, къапула гьала тӀашбизур.

18– Петер бикӀуси Симун ишав саю? – хьарбаиб бархьибтани.

19Чебаалаличила пикриикӀуси Петерлизи РухӀли иб:

– ХӀегӀиб хӀябал адам умцӀули саби[+]. 20Айзи ва уди увяхӀухъен. Васвасъалаагарли илдачил арукьен, сенкӀун илди Нуни бархьибти саби.

21Петер увяхӀухъун ва илди адамтази иб:

– ХӀуша сунегӀир умцӀути адам ну сайра. ХӀуша сен дакӀилрая?

22Илдани иб:

– ЖугьутӀунала лебилра халкьли хӀурматбируси, хӀялалси ва Аллагьлизивад урухкӀуси даршбекӀ Карнелийли нуша хӀечи дархьира. Дурхъаси малаикли иличи хъарбариб хӀу сунела хъули живарахъес ва хӀуни се буридал хӀечи лехӀахъахъес[+]. 23ИлхӀели Петерли илди хъули абацӀахъес жибариб ва илдас гӀяхӀялдешдариб.


Петер Карнелийла хъулив

ГӀергъила бархӀи Петер илдачил гьуйчи дуравхъун. Илдачил барх Юппализибадти чумал узира арбякьун. 24ГӀергъила бархӀи илди Къайсаркъалализи бакӀиб. Сунела тухумтира, гъамти гьалмагъунира жибарили, Карнелий илдачи хӀерлири. 25Петер ацӀибхӀели, Карнелий илис гьуниваиб ва, илала кьяшмала гьала кайкили, вяхӀудиикиб[+]. 26Амма Петерли ил ахъиахъуб, или:

– Айзи, нура адам сайра[+].

27Карнелийличил гъайикӀули, ил хъули ацӀиб ва илаб цалабикибти бахъал адамти чебаиб. 28Илдази илини иб:

– ЖугьутӀлис цархӀил кьамла адамличил вархмагикӀахъес ва илала хъули айцӀахъес къадагъабарибси биъни[*] хӀушани балуси саби. Амма Аллагьли набзи чебаахъиб цалра адамлис ну жяргаварибси яра хӀярамси викӀес асухӀебирни[+]. 29Илбагьандан ну живарес бакӀибхӀели, ну кьабулли ватихьира. Пурбанбарая гьанна хьарбаахъес, сен живарибсирал ну хӀушани?

30Карнелийли иб:

– Авал бархӀи гьалав, баягъи иш замана, хӀерейс сягӀят хӀябал диркухӀели, ну дила хъулив улгулри, хапли дила гьалав рурхӀути палтарчевси адам вагьариуб. 31«Карнелий, – иб илини, – хӀела балга бакьили саби, хӀела садакьаби Аллагьли кьабулдарили сари. 32Юппализи адамти бархьаа ва урхьудублавси гулбала уста Симунна хъуливси, сунес Петер бикӀуси, Симун живара». 33Нуни бусягӀятал хӀегӀиб бархьира, гӀяхӀси барри хӀу вакӀили. ХӀера, нуша лерилра ишар, Аллагьла гьалар, цаладикилра – ХалавегӀилли хӀези се бурахъес хъарбарибал бакьес.

34Петер гъайикӀес вехӀихьиб:

– Гьанна нуни иргъулра, Аллагь гьарли-марли лебилра цаван чебиуси виъни 35ва гьарил халкьла ухӀнав Сунезивад урухкӀуси ва вархьли вяшикӀуси Илис лайикьли виъни! 36Лебталалра ХалавегӀилли сайси, ГӀиса МасихӀличибад[†] даршудешличила ГӀяхӀхабар балахъули, Израилла халкьлис Аллагьли дев бархьиб. 37Галилеяличирад дехӀдихьили, ЯхӀъяни шизибикӀахъес адамти махбарниличи бикайчи, лебилра Ягьудеялизир[†] кадикибти анцӀбукьуначила хӀушани балуси саби[+]. 38Дурхъати РухӀличил ва цӀакьличил Аллагьли вакибси Назаретлан ГӀисачила хӀушани балуси саби. ГӀяхӀти баркьудлуми дирули, илбисла арилизибти лебилра сагъбирули ГӀиса вашниличила балуси саби, сенкӀун Аллагь Сунечил сайхӀели[+]. 39ЖугьутӀунала улкализир ва Ерусалимлизир ГӀисани дарибтас нуша бикьруми сарра. Ил кавшиб, урца тӀайчи сурватурли, 40Аллагьли биалли Ил хӀябъибил бархӀи мицӀирвариб ва адамтас гьалаилзахъес имкан бедиб. 41Амма лебилра адамтала ахӀи, гьалабал Аллагьли чеббикӀибти бикьрумала гьала – нушала гьала гьалаилзахъес имкан бедиб ва Ил бебкӀибтазивад мицӀириубли гӀергъира нуша Иличил дуку-дужули калунра. 42БебкӀибтас ва мицӀиртас Сай Аллагьли Судьяли катурси виъниличила адамтас вягӀзурти дирахъес ва бикьридешдирахъес Илини нушачи хъарбариб[+]. 43Иличи вирхуси гьарилли Илала уличирли бунагьуни хасардалтнилис лебилра идбагунани Иличила бикьридешдирули сари[+].

44Петерли илди дурули левалли, илала Хабарличи лехӀихъути лебтачилра Дурхъати РухӀ кадацӀиб. 45Дурхъати РухӀ урхӀла адамтачира кадацӀили или, Петерличил бакӀибти суннатлабарибтазибадти[*] бирхути тамашабиублири. 46СенкӀун итдани цархӀил мезли Аллагь чевяхӀирули адамтани бикьулри.

ИлхӀели Петерли иб:[+]

47– Нушаниван Дурхъати РухӀ касибти ишди адамти шизибикӀахъес чи-биалра диргалаухъес вирару[+]?

48ГӀиса МасихӀла у багьандан илини илдачи шизибакӀахъес хъарбариб. ГӀур хъа бегӀтани Петерлизи чумал гьатӀи бархӀи чучил калахъес тиладибариб[+].

### 11


Халамажлисличив Петер гъайухъни

1УрхӀла халкьананира Аллагьла дев кьабулбарниличила Ягьудеялизибти[†] вакилтани[†] ва узбани бакьиб. 2Петер Ерусалимлизи вакӀибхӀели, суннатлабарибтазибадти бирхути иличи гӀяйибтабиркьескабииб:[+]

3– ХӀу суннатлахӀебарибтачи вякьунри ва илдачил укунри, – бикӀулри илди[+].

4ИлхӀели Петер гьар секӀал секьяйда детаурал гьабгӀергъили дурес вехӀихьиб:

5– Ну Юппа шагьарлизив сайри ва улгулри, – иб илини, – илзамана набчи чебаала бакӀиб: серил, кьумурла бягӀуси чӀянкӀигъуна, авалра дуб дуцили, ну левси мерличибяхӀ гӀяшбирулри[+]. 6Ила хӀеризурхӀели, нуни авкьяшан мицӀирагра, жанивартира, хъусдашантира, арцантира чедаира. 7ГӀур нуни тӀама бакьира, набзи бикӀуси: «Айзи, Петер, белгьен ва беркен». 8Нуни биалли ира: «Гьеч, ХалавегӀил![†] Нуни гьачамалра жяргабарибси яра хӀярамси беркунси ахӀен». 9Закибадси тӀамали кӀинайсра набзи иб: «Аллагьли хӀялалбарибсилис хӀярамси майкӀуд»[+]. 10Илкьяйда хӀяйна тикрарбиуб, гӀур итмадан кьумурла чӀянкӀи заки ахъбиуб. 11ИлхӀяйзиб ну левси хъа гьалаб Къайсаркъалализибад[†] набчи бархьибти хӀябал адам тӀашбизур. 12РухӀли васвасъалаагарли ну илдачил укьяхъес хъарбариб. Ишди урегал узира набчил бакӀиб ва нуша ну живарибсила хъули дакӀира[+]. 13Илини сунени малаик чеъниличила нушази буриб. Малаикли илизи иб: «Петер бикӀуси Симун кахъес Юппализи адамти бархьаа[+]. 14Илини хӀура хӀела хъулибтира уцахъуси гъай буру». 15Ну илав гъайикӀес вехӀихьибхӀели, тяп гьалар нушачи кадацӀиливан илдачира Дурхъати РухӀ кадацӀиб[+]. 16ИлхӀели наб ХалавегӀилла гъай гьандикиб: «ЯхӀъяни шизибикӀутири, хӀуша биалли Дурхъати РухӀлизидикӀура»[+]. 17Илбагьандан ХалавегӀил ГӀиса МасихӀличи[†] дирхаурти нушабгъуна баркат Аллагьли илдасра гили биалли, ну чи сайрав Аллагьлис диргалаулхъес[+]? 18Илдигъунти гъайличи лехӀахъибхӀели, илди паргъатбиуб ва илдани Аллагь чевяхӀвариб, бикӀули:

– ХӀебиалли, урхӀла адамтасра Аллагьли Сунечи чарбухъахъес имкан бедили саби, илдазира гӀямру касахъес багьандан.


Антиохиялизибси уммат

19Степан вебкӀили гӀергъи дехӀдихьибти гуж-зулмули тӀутӀубарибти бирханти, чӀянкӀли жугьутӀунасцун вягӀзуртабиркьули, Пиникиялизи, Киприлизи ва Антиохиялизи баиб[+]. 20Амма цацабехӀти Киприлизибадти ва Киренализибадти, Антиохиялизи бакӀили, ГӀиса ХалавегӀилличила ГӀяхӀхабар грекунасра бурес бехӀбихьиб. 21ХалавегӀилла цӀакь илдачил сабри ва дебали бахъал бирхаурли Аллагьличи шурбухъун.

22Иличила хабар Ерусалимлизибси МасихӀла умматличира[†] баиб. Илавадли Антиохиялизи Барнаба вархьиб[+]. 23Барнаба ила вакӀили, Аллагьла уркӀецӀи чебаибхӀели, ил хӀулукӀиб ва чула уркӀбазиб лебилра ХалавегӀиллис марли калахъес махбариб. 24Дурхъати РухӀлира вирхнилира вицӀибси Барнаба малхӀямси адам сайри. ИлхӀели бахъал адамти ХалавегӀилличи чарбухъун[+]. 25ГӀур, Саул варгес или, Барнаба Тарсуслизи арякьун[+]. 26Илав ил варгибхӀели, Антиохиялизи киб. Илди абзур дус Антиохиялизибси МасихӀла умматлизиб калун ва халкь бучӀахъиб. Антиохиялизиб сабри мутагӀялимтас бегӀгьалаб масихӀгӀебти или бикӀес бехӀбихьибти.

27Ил замана Ерусалимлизибад Антиохиялизи чумал идбаг бакӀиб[+]. 28Илдазивад ца, сунесра Агав бикӀуси, айзур ва лебилра дунъяличир кахти гашидиркниличила РухӀличибли гьалахили буриб. Ил Клавдийла[*] замана бетаурсири[+]. 29Илбагьандан мутагӀялимтани Ягьудеялизиб хӀербирути чула узбас кумек бархьес пикрибариб, гьарилли сунела имканбикӀусигъуна. 30Дучибти арц тямадабази дедахъес Барнаба ва Саул бархьили, илданира илкьяйда бариб.

### 12


Петер уцни ва тамашали азадватни

1Баягъи иличи гъамси заманализиб Гьирад[*] пачани, чус вайбарес дигули, МасихӀла[†] умматлизибадти[†] цабехӀти буциб. 2Илини Югьанна узи Якьуб турличил кавшахъес буйрухъбариб[+]. 3Иличи жугьутӀуни[*] разибикни чебаили, Гьирадли Петерра уциб. Ил бетаур БехӀцӀурала байрамла[†] замана. 4Петер уциб, туснакълизи ухӀнаиб ва ав-авал адамличилси, барсбирути авбехӀ къараулти кабатур. Гьирадлис ил халкьла гьала судличи дураэс дигулри[+]. 5Петер туснакълизив сайри, МасихӀла уммат биалли, чекабизурли иличила Аллагьлизи булгулри.

6Гьирадли сай судличи дураэс гьалабси дуги, кӀидехӀ шинжирта уцибси Петер, кӀел бургъанна ургав усулри, къараултани биалли дураб туснакълис къараулбирулри. 7Хапли ХалавегӀилла[†] малаик вакӀиб ва туснакъла хъали шалабиуб. Шайзи къужбарили, малаикли Петер чеваргъахъиб.

– Къалабали айзи! – иб илини, ва Петерла някъбачирти шинжирти чердикиб[+].

8Малаикли иб:

– Вайлиула бигьен ва дабри чегьа.

Петерли ил бариб.

– ГӀябализи вергурли, наб гӀергъи ваши, – иб малаикли.

9Малаикли дирути хӀуруцӀли детарули диъни хӀергъули, Петер малаиклис гӀергъи туснакълавад дуравхъун. Сунени чебиуси чебаала саби или, гьанбиркулри илис. 10Илди цаибти къараултала гьалабад шалгӀеббухъун, кӀинайс – кӀиибти къараултала ва шагьарлизи дураулхъути мегьла къапуличи бетаиб. Илдала гьалар къапу сари-сарил гьаргдиуб ва илди дурабухъун. Илдани ца кьакьа ахъиб ва хапли малаик ветахъиб[+]. 11Аргъайчи вакӀили, Петерли иб:

– Гьанна нуни мар-марли балулра, ХалавегӀилли Сунела малаик вархьиб ва Гьирадла някъбазивадра жугьутӀунала халкьлис лерилра детаурли дигутазивадра верцахъира.

12Бетаурси аргъили, сунесра Марк бикӀуси Петер Югьанна неш Марияла хъули арякьун. Илаб бахъал халкь булгес цалабикилри[+]. 13Петерли къапулизи кьутӀдяхъиб ва илди кьутӀличи къараваш Руда гьарракӀиб. 14Илини тӀама хӀясибли Петер вагьур ва разидешли къапу абхьес хъумартурли, Петер къапула гьалав тӀашли сай эс, гӀеларяхӀ дуцӀрухъун.

15– ХӀу гӀякьлулизирад рухъири! – иб илизи.

Амма ил сунела бархьси биъни кабилзахъес даимриублири.

– Ил илала малаик[*] сай, – пикрибариб илдани[+].

16Петер кьутӀикӀес даимиублири. Унза абхьили, илдани ил чеиб ва хӀяйранбиуб. 17Петерли илдази лишайчил лехӀбизахъес тиладибариб ва ХалавегӀилли сай туснакълизивад секьяйда дураибал буриб.

– Иличила Якьублизира[*] цархӀилти бирхутазира бурая, – иб илини ва илавадли цархӀил мерличи арякьун[+].

18Савли бургъантала ургаб халаси гъузгъалдидеш бетаур, сенкӀун Петерличил се бетаурал чилилра балули ахӀенри. 19Гьирад илигӀив умцӀерухъун, амма умцӀлабани селра хӀегибхӀели, илини къараулти хьар-хъарбаиб ва илди хъяблабяхъяхъес хъарбариб.

ГӀур Гьирад Ягьудеялизивад[†] Къайсаркъалализи[†] арякьун ва белгиси замана илав калун.


Гьирад Агриппа Ӏ-ибил вебкӀни

20Тирла ва Сидунна халкьличи Гьирад гьимукӀилри, илбагьандан, саби-ургаб вягӀдалабиубли,[†] ва пачала къалабег Бластли гӀеббурцниличи хъарахъили, илди Гьирадличи бакӀиб ва даршудеш тиладибариб. СенкӀун илдала мер-муса[†] берк-бержла масани дихнилизир пачала мер-мусаличи хъархӀерти сарри. 21Кабизахъурси бархӀи Гьирадли пачала гӀяба чегьур, суд бируси тахличи кайиб ва илдачи дугьайзур. 22Халкьли биалли ахъли тӀамадариб:

– Ил тӀама адамла ахӀенну, Аллагьла саби!

23Аллагь чевяхӀхӀерни багьандан, ХалавегӀилла малаикли бяхъили, ил илхӀяйзив какьур ва, милкъя верги, Гьирад вебкӀиб[+].

24Аллагьла дев челис че гьарахъли тӀинтӀбикӀулри[+]. 25Барнабани ва Саулли чучи хъарбарибси таманбариб ва, чучил Марк бикӀуси Югьан вархкасили, Ерусалимлизи чарбухъун[+].

### 13


Барнаба ва Саул къуллукъбирахъес бархьиб

1Антиохиялизибси МасихӀла[†] умматлизиб[†] идбагунира мугӀяллимтира лебри: Барнаба, Негри бикӀуси Симеун, киреналан Луций, мербекӀ Гьирадличил вархли вяркъурси Менагьим ва Саул[+]. 2Гьачам илдани ХалавегӀиллис[†] гӀибадатбирухӀели ва дуббурцухӀели, Дурхъати РухӀли илдази иб:

– Дила баркьудилис Барнаба ва Саул Набзи бихая[+]. 3ГӀур дуббуцили ва балгабарили, Барнабачи ва Саулличи някъби чедуциб ва илди баткаиб.


Павел ва Барнаба Киприлизиб

4Дурхъати РухӀли бархьибти, илди кӀелра вакил[†] Селевкиялизи бякьун, илабад биалли гамиличиб – Киприлизи. 5Илди Саламиннизи бакӀиб ва синагугуназиб[†] Аллагьла дев балахъес бехӀбихьиб. Югьанра илдачил варх сайри ва илдас кумекбирулри[+]. 6Илдани лебилра бугъу чедибяхъиб ва Папуслизи бакӀиб. Илдас илав Бар-ГӀиса бикӀуси, сихӀрукья ва къалпси идбаг сайси, ца жугьутӀ къаршиикиб[+]. 7Ил Римла проконсул сайси, халаси гӀякьлула адам Сергий Павелличил варх сайри. Проконсулли, Аллагьла дев бакьес дигули, Барнаба ва Саул сунечи жибариб. 8Амма, баягъи сихӀрукья, сунес ХӀялим илира бикӀуси, илдачи къаршили узулри ва проконсул вирхнилизивад гӀелумаэс кьаслири. 9ИлхӀели Саул, сайра Павел сайси, Дурхъати РухӀли вицӀили, вархьли ХӀялимличи хӀеризур[+] 10ва иб:

– Къунба ва хӀяяагардешли вицӀибси, илбисла урши, гьарра бархьдешла душман! ХалавегӀилла дархьти гьундури дулкӀахънилизив, марлира, хӀу тӀашхӀелзусирив? 11ХалавегӀилла някъ хӀечи къаршили бяхӀчиаили саби, хӀу сукъурдешли урцури ва белгиси замана берхӀила шала чехӀебиид. БусягӀятал ил цӀябдешли уциб ва, сай някъ буцили укеси варгес дигули, ита-иша хахамли вашес вехӀихьиб. 12Проконсулли, илаб бетаурси чебаили, ХалавегӀилличила белчӀудиличи хӀяйраниуб ва вирхаур.


Писидияла Антиохиялизиб гӀибадатбарни

13Папуслизибад гамиличиб арбякьи, Павелра илала бархкьябира Пампилиялизибси[*] Пергализи бакӀиб. Илаб илди батурли, Югьан Ерусалимлизи чарухъун[+]. 14Пергализибад илди гӀурра гьарахъли, Писидияла Антиохиялизи арбякьун. Сут бархӀи синагуглизи бакӀиб ва кабииб. 15Зегъала[†] ва Идбагунала табтурти[†] делчӀи гӀергъи синагугла халалтани илдази иб:

– Узби, рахли адамти уркӀичеббарес хӀушала се-биалра буресил леббиалли, бурая[+]. 16Павел айзур ва, някъли лишанра барили, иб:

– Израилланти ва лерилра Аллагьлизирад урухкӀанти, набчи лехӀдизирая! 17Израилла халкьла Аллагьли нушала дудешуни чеббикӀиб. МисрилизибхӀели[†] Илини халкь чебяхӀбариб ва ахъбуцибси някъличил илабад дураиб. 18АвцӀали дус бацӀавлахъличиб илди чекасиб. 19Илини Ханааннизиб верхӀбехӀ халкь къирбариб ва илдала ванза нушала халабегӀтас букьурли бедиб.

20Ил бетаэс авдаршлим шуцӀалицад дус ардякьун. ГӀур Самуил идбагла замана сабаайчи, Аллагьли илдас судьяби бедлугиб. 21ГӀурхӀели халкьли чус пача гахъес тиладибариб ва Аллагьли Бунъяминна кьамлизивадси, Кишла урши Саул пачали ведиб, суненира авцӀали дус пачадеш дарибси. 22ГӀур Саул увкасили, Аллагьли Дауд[†] пачавариб. Илини иличила бикьридешдариб: «Нуни Гьессайла урши Дауд варгира, ил адам Дила уркӀилис кьабулли сай, илини лерилра Дила хьулани тамандиру». 23Сунени чеасни хӀясибли Аллагьли Даудла наслулизивад Израиллис Уцахъан – ГӀиса ведиб. 24ГӀиса вакӀес гьалав ЯхӀъяни Израилла лебилра халкь шизибакӀахъес ва иличибли Аллагьличи чарбухъахъес жибариб[+]. 25Сунела баркьуди таманбирахъули, ЯхӀъя викӀусири: «ХӀушани ну чизи халирулраяв? Ну Ит ахӀенра. Амма наб гӀергъи Ит лявкьули сай, Сунела кьяшмачирти дабрила дабругуни арзесалра ну лайикьси ахӀенра»[+].

26Узби, Ибрагьимла[†] жинсла дурхӀни ва хӀуша, Аллагьлизирад урухкӀути! Ил уцахънила Хабар нушачи бархьибсири! 27Ерусалимла халкьли ва илдала хӀякимтани МасихӀ хӀегьур, илдани Илис судбариб ва иличирли гьар сут бархӀи дучӀути идбагунала гъай детерхахъур[+]. 28Илдани Иличиб сегъуналра Сай кавшес лайикьси сабаб хӀебаргиб, амма илкьяйда биалра Пилатлизибад Ил кавшни тӀалаббариб[+]. 29Иличила делкӀунти гьар секӀал илдани дарибхӀели, Ил тӀайчивад увкасиб ва иникъхӀяблизи кайхьиб[+]. 30Амма Аллагьли бебкӀибтазивад Ил мицӀирвариб[+]. 31Ва гӀурра дахъал бурхӀназив Иличил барх Галилеялизибад Ерусалимлизи бакӀибтани Ил чеиб. Гьанна илди – халкьла гьалаб Илала бикьруми саби[+].

32-33ХалабегӀтас бедибси чеасла таманбиъниличила хӀушази ГӀяхӀхабар балахъулра: Аллагьли нушала халабегӀтас чеасибси, ГӀиса мицӀирварили, нушабра таманбариб. Забурла[†] кӀиибил тулкилизиб белкӀи саби:

«ХӀу Дила Уршири,
ишбархӀи ХӀу Нуни акӀахъубри».

34Аллагьли ил мицӀирварниличила ва Илала чархли мурталра берхӀни чехӀебиъниличила, Илини ишкьяйда буриб:

«Нуни хӀушаб, Даудлис чеасибти, дурхъати ва марти чеаслуми детурхахъис».

35Табтарла цархӀил мерличив Ил викӀули сай:

«ХӀуни ХӀела Дурхъасилизи берхӀни хӀебалахъад»[+].

36Сунела наслулизиб Даудли Аллагьла кьас бетерхахъур. Дауд вебкӀиб, ил дудешуначил хӀяриихьиб, ва илала кьаркьала берхӀиб[+]. 37Амма Итини, Аллагьли мицӀирварибсини, берхӀни хӀебагьур.

38Илкьяйда, узби, багьирая, хӀушала бунагьуни Иличирли хасардалтути сари. Гьар секӀайзиб, Мусала[†] Зегъали мардарес хӀедирусилизибра, вирхусини Илизиб марварни кайсули саби[+]. 39Илала гӀяхӀдешли, гьарилра Иличи вирхуси, марварибси сай. 40ХӀердикӀеная, идбагунани бурибсигъуна хӀушачилра кахӀебикахъес:

41«ХӀердизирая, чердукалкӀанти,
хӀяйрандиирая ва алхеная,
сенкӀун хӀушала бурхӀназиб Нуни,
хӀушази бурили хьалли,
хӀуша гьеч дирххӀеэсил бирисра».

42Павел ва Барнаба синагуглизибад аркьухӀели, илдази тиладибариб лябкьуси сут бархӀира иличила бурахъес. 43ЦахӀнабик бехъуб, амма бахъалгъунти жугьутӀуни ва жугьутӀ динничи шурбатурти адамтазибадти иманчебтира Павеллис ва Барнабас гӀергъи арбякьун. Илди илдачил гъайбикӀулри ва гьаннала гӀергъи Аллагьла уркӀецӀиличи хъарахъили хӀербирахъес махбикӀулри[+].

44ГӀергъила сут бархӀи ХалавегӀилла дев бакьес багьандан, лебилрара-сера шагьарланти цалабикиб. 45Илдицад учибикибти халкь чебаили, жугьутӀуни кьясдешли бицӀиб ва Павелли дурутас дирглумачил къаршили гъайбикӀес бехӀбихьиб[+]. 46ИлхӀели Павелли ва Барнабали илдази чӀумали иб:

– БегӀлара гьалаб хӀушани Аллагьла дев балахъес гӀягӀнисири. Амма хӀушани ил кьабулхӀебирули, даимти гӀямруличи лайикьли хӀедиънилизи халбирули диадалли, нуша гьанна урхӀла халкьаначи аркьулра,[+] 47Аллагьли нушачи хъарбарили кьяйда. Илини иб:

«Нуни ХӀу урхӀла халкьанас шала варири,
ХӀечибли берцуди дунъяла дубаначи баахъес багьандан»[+].

48УрхӀла халкьанала адамтани илди дикьухӀели, разибирутири ва Илала дев багьандан Аллагь чевяхӀирусири. Лебилра даимти гӀямрулис чеббикӀибти бирхаур.

49ХалавегӀилла дев лерилра илди мер-мусаличиб тӀинтӀбиуб.

50ЖугьутӀунани машгьурти хъалибаргуназибадти иманчебти хьунул адамтира шагьарла хӀякимтира гьирбариб ва илди Павеллисра Барнабасра гӀергъикабикиб. ГӀур илди чула мер-мусаличибад дугӀаиб. 51ИлхӀели илдани илдачи къаршили бикьридешлис чула кьяшмачирти хяса пяхӀдариб ва Икуниялизи арбякьун[+]. 52МутагӀялимти биалли разидешли ва Дурхъати РухӀли бирцӀулри[+].

### 14


Павел ва Барнаба Икуниялизиб

1Икуниялизибра гӀядатлибиубли кьяйда Павел ва Барнаба жугьутӀунала синагуглизи[†] бакӀиб ва илкьяйда гъайбикӀи, хӀятта дебали бахъал жугьутӀунира грекунира бирхаур[+]. 2Амма МасихӀлиличи[†] бирххӀеурти жугьутӀунани урхӀла адамти гьирбариб ва илди узбачи къаршили кабизахъур. 3Иличи хӀерхӀеили, Павел ва Барнаба илаб бахъхӀи калун. Чус лишантира гӀяламатунира дирахъес цӀакь лугули, Сунела баркатличила хабар тасдикьбируси ХалавегӀилличила[†] илди урехиагарли гъайбикӀулри[+]. 4Шагьарла халкь кӀел бутӀаличи бутӀиб. ЦабехӀтани жугьутӀуни гӀеббурцулри, цархӀилтани – вакилти.[†][+] 5Амма урхӀла адамтани ва жугьутӀунани чула хӀякимтачил бархли цӀакь пайдалабарили, илдачи къаркъуби чекьес хьулбухъун. 6-7Иличила багьурли, вакилти Ликауниялизи бебшиб ва иларти шагьурти Листрализибра, Дербилизибра, алавти мер-мусаличибра[†] ГӀяхӀхабар балахъес даимбиуб[+].


Листрализиб гӀибадатбирни

8Листрализив сунела кьяшми хӀедузуси адам леври; ил акӀубхӀейчивад валкӀа сайри ва гьачамалра вашуси ахӀенри[+]. 9Ил Павелли дурутачи лехӀихъулри. Павел иличи хӀеризур ва сагъиэс багьандан илала вирхни лебли биъни чебаиб[+].

10– ХӀела кьяшмачи вархьли тӀашизи! – иб илини гӀяргази.

Ил харчизур ва вашескайиб[+]. 11Павелли барибси чебаили, ликаун мезли адамти вявбикӀесбииб:

– Адамтала куцаначил нушачи аллагьуни кабацӀили саби![+]

12Илдани Барнаба – Зевслизи ва, имцӀали гъайикӀни багьандан, Павел Гермеслизи[*] халбарилри. 13Шагьарла дураб Зевсла гӀибадатхана[†] лебри ва илавси кашишли[†] шагьарла къапуличи унцира киб, вавнала халубира хиб, халкьличил кьурбунти дарес багьандан[+]. 14Иличила бакьибхӀели, чучирти палтар гъярдердили, Вакилти Барнаба ва Павел ахъти вявличил учибикибти адамтала урга бухӀнабухъун:[+]

15– ТӀашдизирая, се саби хӀушани бируси? Нуша хӀушагъунти адамти сарра! Нушани хӀушаб ГӀяхӀхабар хилра ва, хӀушала пайдаагар секӀал датурли, зубрира, ванзара, урхьура ва лерилра илдазиртира акӀахъубси, мицӀирси Аллагьличи шурдухъи дигулра. 16Гьалаб Илини халкьанас чула гьундурачил башахъес пурбанбирусири, 17илхӀелира, гӀяхӀ бирули, хӀушаб зубразирад заманаличир марка ва сабухъ дурхьули, беркала лугули ва хӀушала уркӀби разидешли дирцӀули, Сунечила бикьридешдирес даимиубсири[+].

18Амма илди гъайличилра илдани адамтази чус кьурбан хӀебарахъес хӀилхӀи биуб.

19ИлхӀелира Антиохиялизибад ва Икуниялизибад бакӀибти жугьутӀунани учибикибти адамти чула шайчи арбукиб. Павел къаркъубалавариб ва, вебкӀили сай или, шагьарла дура арухили лайвакӀиб. 20Амма мутагӀялимти ил алав цалабикибхӀели, ил айзур ва гӀелавяхӀ шагьарлизи чарухъун. ГӀергъила бархӀи илди Барнабаличил Дербилизи арбякьун.


Сирияла Антиохиялизи чарбухъни

21Ил шагьарлизиб ГӀяхӀхабар бурули, илдани бахъал адамти мутагӀялимти бетаахъур. ГӀур илди Листрализи чарбухъун, гӀур Икуниялизи ва Антиохиялизи арбякьун. 22Илаб илдани мутагӀялимти гӀеббурцулри ва бирхнилизиб калахъес махбирулри.

– Аллагьла ПачяхӀдешлизи[†] адацӀес гьалар нушачи дахъал децӀ-анцӀкьи чевкъар, – бикӀулри илди[+].

23Павелли ва Барнабали МасихӀла гьарил умматлис[†] халати кабатур ва, дуббуцили, балгара барили, илди саби бирхаурси ХалавегӀилличи хъарбариб[+]. 24ГӀур илди Писидиялизи ва Пампилиялизи бакӀиб. 25Пергализир вягӀзуртидарили, Атталиялизи бакӀиб, 26гӀур Атталиялизибад гамиличиб илди Антиохиялизи арбякьун. (Муртрил илабад баркьудиличи бархьибтири ва Аллагьли баркатличибли ил таманбариб)[+]. 27Антиохиялизи бакӀили, илдани МасихӀла уммат бучиб ва чучирли Аллагьли дарибтачила ва урхӀла халкьанас Илини бирхаахъес имкан бедниличила буриб. 28Илди илаб бахъхӀи мутагӀялимтачил барх калун.

### 15


Ерусалимлизиб умматла бурги гьунибаъни

1Ягьудеялизибад[†] Антиохиялизи адамти бакӀиб ва узби руркъескабииб:

– Эгер хӀуша Мусани[†] кабизахъурси гӀядат хӀясибли суннатлахӀедарадалли, дерцес хӀедирудая.

2Ил суалли Павелла ва Барнабала илдачил балхӀебикибдеш ва буцӀарси жал акӀахъуб. ИлхӀели цачумал гьатӀи бирхутачил Ерусалимлизи букьяхъес ва вакилтачилра[†] тямадабачилра ил суал хӀербарахъес, Павелличи ва Барнабачи хъарбариб. 3МасихӀла[†] умматлизибад[†] кумек касили, илди Пиникиялизибад ва Самариялизибадбикили арбякьун. Илаб урхӀла халкьла адамти Аллагьличи шурбатниличила бурулри. Ил хабарли лебилра бирхути дебали разибирахъулри.

4Ерусалимлизиб илди МасихӀла умматла бутӀакьянчибани ва тямадабани кьабулбарибхӀели, илдани чучирли Аллагьли дарибти лерилра секӀултачила илдази буриб. 5Амма парисейтала кьукьялизибадти бирхути урхӀла халкьла адамти суннатлабирес ва илдазибад Мусала Зегъа[†] бузахъни тӀалаббирес гӀягӀниси саби, бикӀулри. 6Ил суал хӀербарес или, вакилти ва тямадаби[†] цалабикиб. 7БахъхӀи хӀербирули кали гӀергъи Петер айзур ва иб:

– Узби, урхӀла халкьла адамти бирхаахъес багьандан, илдас ГӀяхӀхабар балахъес нуша лебтазивадалра ну Аллагьли чеввикӀили гӀергъи гӀяхӀцад замана арбякьи биъни хӀушани балулра[+]. 8Адамтала уркӀби далуси Аллагьли, нушаб кьяйда урхӀла халкьла адамтасра Дурхъати РухӀ дедили, илди кьабулбарнилис бикьридеш гиб[+]. 9Нушала ва илдала ургаб Илини сегъуналра декӀардеш бургули ахӀен, сенкӀун бирхниличил Илини илдала уркӀби умударили сари![+] 10Или биубхӀели, ГӀисала гьуни буцибтала хъябличи, я нушала дудешунани, я нушани бихес хӀедируси дукӀ чебихьили, сен хӀушани Аллагьла хӀялумцӀулрая? 11ХалавегӀил[†] ГӀисала баркатличибли берцуди кайсниличи нушакӀун дирхулра. Илданира тяп илкьяйда кайсу.

12ИлхӀели лебилра къайбикиб ва Барнабаличира Павелличира лехӀахъиб. Илдани чучирли Аллагьли урхӀла халкьанала ургар дарибти лишантачилара, гӀяламатуначилара буриб. 13Илдани хабар таманбарибхӀели, Якьубли иб:

– Узби, лехӀдизирая набчи[+]. 14Симеунни[*] нушази буриб, секьяйда Аллагьли бехӀбихьудличибадал урхӀла халкьлизибад Сунела уличилси халкь цалабяхъес къайгъибарибал. 15Ил идбагунала гъайличилра цугбиркули саби, сенкӀун Табтарлизиб бурили саби:

16«ГӀур Ну чарулхъас,
кабикибси Даудла[†] чятир-хъали сагали тӀашбалтас.
Нуни ил гъятӀбиълумазибад тӀашбалтас
ва сагали лушас.
17ИлхӀели цархӀилти адамти ва лебилра урхӀла халкьла адамти,
сенкӀун илди Нуни жибарира, Дила уличилтили бетаахъес. Илкьяйда викӀули сай ХалавегӀил,
18иличила жявхӀейчибад Сунени багьахъурси».

19Илбагьандан, дила пикри хӀясибли, Аллагьличи шурбулхъути урхӀла халкьла адамтас нушани къияндешуни алкӀахъес асухӀебирар. 20Иличи ургӀебли, нушани илдачи кагъар белкӀес гӀягӀнибиркур, исмуртани жяргадарибти секӀайзибадра, къехӀбадешлизибадра, гӀяндбикибси мицӀирагла диъ букнилизибадра[*] ва хӀилизибадра[*] саби мяхӀкамбиахъес махбируси[+]. 21Мусала ЗегъакӀун жявхӀейчибад гьарил шагьарлизиб балахъуси саби ва синагугуназиб[†] сут бурхӀназиб ахъли бучӀуси саби.


Мажлисла хӀукму

22ИлхӀели вакилтани ва тямадабани лебилра МасихӀла умматличил бархли чула ургабад чумал адам чеббикӀес ва Павелличилра Барнабаличилра Антиохиялизи бархьес пикрибариб. Илдани, сунес Барсабба бикӀуси, Ягьудара Силара чеббикӀиб. Илди кӀелра узбала ургаб бурги сабри. 23Илдачил ишгъуна кагъарра бархьиб:

«Нуша, вакилти ва тямадаби,
хӀушачи, Антиохиялизирти, Сириялизирти ва Киликиялизирти урхӀла халкьназирадти узбачи саламдикӀулра!

24Нушачи хабурти даили сари, нушачибад хӀушачи бакӀибти цабехӀти адамтани чула гъайличил хӀуша дачадархахъниличила ва хӀушала аргъала зигарбухъахъниличила, амма нушани илдачи селра хъарбарибси ахӀенри. 25Илбагьандан нушани, лерилра кьабулдикили, нушала ургабад чумал адам чеббикӀес ва нушала ахӀерти Барнаба ва Павелличил хӀушачи бархьес пикрибарира. 26Нушала ХалавегӀил ГӀиса МасихӀла у багьандан, илдани чула жан багъишладариб. 27ДелкӀунти мухӀлили дурахъес нушани хӀушачи илкьяйдали Ягьуда ва Сила бурхьулра. 28Дурхъати РухӀли ва нушани хӀушаб къиянбухъеси селра лугули ахӀенра, гӀергъити гӀягӀнити ахӀенси:[+] 29исмуртас кьурбанбарибси беркайзирад, хӀилизирад, гӀяндбикибси мицӀирагла диъличирад ва къехӀбадешличирад гьарахъдикирая! Эгер хӀушани илди дузахъадалли, хӀуша дархьли дирудая. Арали датабая!»

30Бархьибти гьайбиуб ва Антиохиялизи бакӀиб. Илаб илдани жамигӀят цалабяхъиб ва кагъар бедиб. 31Адамтани ил бучӀулри ва уркӀичеббируси хабарличи разибирулри. 32Ягьудара Силара идбагуни сабри ва чула гъайличил узби гӀеббурцулри ва уркӀичеббирулри[+]. 33-34Илаб илди белгиси замана калун ва узбани, саламатдеш балги, саби бархьибтачи батаиб.

35Павелра Барнабара Антиохиялизиб калун. Бахъал цархӀилти узбачил илдани адамти руркъули, ХалавегӀилла дев балахъулри[+].


Павелла ва Барнабала ургарти цахӀебалгундеш

36Белгиси замана дикибхӀели, Павелли Барнабази гьалабихьиб:

– Гьаригу, нушани ХалавегӀилла дев балахъули калунти лерилра шагьуртазибти узбачи аркьехӀе ва илдала аги сен сабил хӀердилзехӀе.

37Марк бикӀуси Югьан, Барнабас сунечил варх касес дигулри,[+] 38амма, саби Пампилиялизиб уббатурси ва чула баркьудилизир бутӀакьяндеш хӀедарибси, ил адам касес Павел кьабулиркули ахӀенри[+].

39Илдала ургаб балхӀебикибдеш акӀуб ва илди декӀарбикиб. Маркра касили, Барнаба гамиличив Киприлизи арякьун, 40Павелли биалли Сила чеввикӀиб. Узбани ил ХалавегӀилла баркатличи хъарвариб[+]. 41Павел архӀяличи дуравхъун. Ил, МасихӀла умматуни гӀердурцули, Сириялизивад ва Киликиялизивад аркьулри.

### 16


Асияла шагьуртазиб вягӀза

1Павел Дербилизи ва Листрализи вакӀиб. Илав Тимапей бикӀуси мутагӀялим леври. Тимапейла неш рирхуси жугьутӀ сарри, дудеш биалли грек сайри. 2Листрализиб ва Икуниялизиб Тимапейличила узбани гӀяхӀси пикри бурулри. 3Павеллис ил сунечил варх архӀяличи касес дигулиахъиб. Тимапейла дудеш грек виъни лебтанилра балухӀели, ил мерличиб хӀербирути жугьутӀуни багьандан Павелли ил суннатлавариб. 4Шагьарлизибад шагьарлизи архӀялибашули, Павелли ва илала бархкьябани Ерусалимлизиб вакилтани[†] ва тямадабани кьабулбарибси хӀукму бузахъес бирхути жибирулри[+]. 5МасихӀла[†] умматуни[†] дирхнилизир цӀакьдикӀулри ва бирхутала лугӀи гьар бархӀи имцӀабикӀулри[+].


Македониялизивадси адам Павелличи чебаалализив лявкьули сай

6Илди Пиригиялизибад ва Галатияла мер-мусаличибад[†] аркьулри, амма Асияла[†] ванзаличиб дев балахъес Дурхъати РухӀли пурбанхӀебариб[+]. 7Мисияла[*] дазуличи бетаили, илди Битиниялизи букьес алавбухъун, амма ГӀисала РухӀли пурбанхӀебариб. 8ИлхӀели Мисия ахъили, илди Троадализи бакӀиб[+]. 9Дугели Павеллис чебаала гьалабизур: иличи Македониялизивадси адам вакӀиб. Ил тӀашлири ва илизи тиладиикӀулри:

– Македониялизи вакӀи ва нушаб кумекбара!

10Ил чебаалалис гӀергъи нушани[*] пикрибарира, Аллагьли нуша илаб ГӀяхӀхабар бурахъес жидирулра или, ва Македониялизи дукьес хӀядурдиубра.


Пилиппи шагьарлизир Лидия шуррухъни

11Троадализирад гамиличир нуша дархьаначи Самупраклизи гьайдиубра ва гӀергъила бархӀи иларадли Неапулислизи ардякьунра. 12Неапулислизибад нушала архӀя, Римла хъархӀерси шагьарлизира, Македонияла ил шайчиб бекӀси шагьар сабси, Пилиппилизира даимбарира. Илар нуша чумал бархӀи калунра. 13Сут бархӀи нуша шагьарла къапула дура ардякьунра, нушаб гьанбиркуливан илаб балгала мер лебри. Нуша кадиира ва илаб цалабикибти хьунул адамтачил гъайкадикӀес дехӀдихьира. 14Илдала ургар Лидия бикӀуси Тиатира шагьарлизирадси, сунени дурхъати цӀяба-хӀунтӀена чӀянкӀи дирцуси, ца иманчерси хьунул адам лерри. Павелли дурути гъайлис ХалавегӀилли[†] Лидияла уркӀи абхьиб[+]. 15Сарира лебилра сунела хъулибтира шизибакӀахъибхӀели, илини нуша сунечи жидарира.

– ХӀушани ну ХалавегӀилличи рирхусилизи халрирули диадалли, дила хъули дакӀили, набчир гӀяхӀялдеш дарая, – тиладирикӀулри ил нушази[+].


Пилиппилизиб Павел ва Сила буцни

16Гьачам нуша балгала мерличи аркьуси замана гьуйчир нушаб ца лагъ къарширикиб, сарира Пипун-жиндли[*] руцибси. Гьалахили дурутачил илини сунела хужаимтас халаси хайри лугулри. 17Павеллис ва нушаб гӀергъи рашули, лагъ вяврикӀулри:

– Илди адамти – ЧихъчевяхӀси Аллагьла къаравашуни саби! Илдани хӀушаб уцахъуси гьуни балахъули саби![+] 18Илини ил гьар бархӀи бирулри. Илди анцӀдукьунхӀели, гӀела шуряхъили, Павелли жиндлизи иб:

– ГӀиса МасихӀла уличибли хӀези буйрухъбирулра: дурабухъен илизибад!

ИлхӀяйзиб жинд илизибад дурабухъун[+]. 19Илала хужаимтани, саби хайрилизибад бухъниличила аргъибхӀели, Павел ва Сила буциб ва майдайчи хъусбяхъили, шагьарла хӀякимтачи арбукиб. 20Шагьарла хӀякимтачи кили, иб:

– Ишди адамти жугьутӀуни саби ва илди нушала шагьарлизиб низамагрилис сабабли бетарули саби. 21Нушани, римлантани, я кьабулдарес я дузахъес гӀягӀнили ахӀенти гӀядатуни кадилзахъули сари илдани[+].

22Учибикибти адамтира Павелличи ва Силачи къаршили кабизур. ХӀякимтани илдачирад палтар чердатахъес ва тӀерхьуба битахъес хъарбариб. 23Илди чӀумали битиб ва туснакълизи лайбакӀиб, туснакъла къарауйзи биалли сахъли къараулбирахъес буйрухъбариб. 24Илгъуна буйрухъ касибси къарауй илди бухӀнабси туснакълизи кабатур ва кьяшмачи урца къалипуни чедихьиб.

25Байхъу дуги диркухӀели, Павел ва Сила булгулри ва Аллагьлис дезала далуйта бучӀулри, цархӀилти туснакълабти – илдачи лехӀихъулри. 26Хапли илцадра цӀакьти мерсдакьун, хӀятта туснакъла хьулчни гьакӀардухъун. Лерилра унзурби гьаргдиуб ва лебилра туснакълабтала кьяшмачирти шинжирти чердикиб[+]. 27Туснакъла къараул чеваргъиб ва туснакъла лерилра унзурби гьаргли чедаиб, илини тур хапбариб ва, лебилра туснакълабти бебшили бургар или, сунезивад сай таманкайэс кьасбариб[+]. 28Амма Павел вявбяхъес валкьаур:

– ХӀед хӀуни селра мабирид! Нуша лерилра ишар сарра!

29Шала тӀалаббарили, къараул ухӀна дуцӀухъун ва, руржули, Павеллара Силалара гьала кайкиб[+]. 30Илини илди туснакълизибад дураиб ва хьарбаиб:

– Дила хужаимти, се барес гӀягӀнилив нуни, верцес багьандан[+]?

31– ХалавегӀил ГӀисачи вирхен, – жаваб чарбатур илдани, – илхӀели хӀура, хӀела хъулибтира берцили бирар[+].

32Илдани илизи ва илала хъулибтази ХалавегӀилла дев багьахъур. 33Дугила ил сягӀятлизир туснакъла къарауй илдала дяхъурби дирциб ва итмаданал сайра сунела хъулибтира шизибакӀахъиб[+]. 34Илини Павел ва Сила сунечи хъули киб ва илдас кьумур кабихьиб. Илра лебилра сунела хъулибтира Аллагьличи бирхаъниличи хӀулкӀулири[+].

35ГӀергъила бархӀи шагьарла хӀякимтани буйрухъличил чула къуллукъчиби туснакълизи бархьиб:

– Илди адамти баткаая!

36Туснакъла къарауй Павеллизи иб:

– ХӀякимтани хӀуша азаддатахъес буйрухъбариб. ХӀуша ардукьес дирудая. Саламатли дукьеная.

37Амма Павелли иб:

– Илдани нуша, Римла адамти диъниличи хӀерхӀеили, суд хӀебарили, халкьла гьалар дитира ва туснакълизи духӀнаира. Гьанна биалли дигӀянали илдас нуша дугӀаэс дигули саби? Юх! Ишарад нуша дуракаэс саби бакӀаб![+]

38Къуллукъчибани иличила шагьарла хӀякимтази бурили, Павелра Силара Римла адамти биъниличила бакьибхӀели, илди урухбиуб. 39БакӀили, илди малхӀямли дугьабизур ва, шагьарлизибад арбукьяхъес тиладибикӀули, туснакълизибад дуракаиб[+].

40Туснакълабад дурабухъи, Павел ва Сила Лидияла хъули бакӀиб. Илаб илди узбачил гьунибаиб ва илди уркӀичеббариб. Илала гӀергъи илдани чула архӀя даимбариб[+].

### 17


Павел Тессалоникализив

1Ампипул ва Апаллуния ахъили, илди, сунезиб жугьутӀунала синагуг[†] лебси, Тессалоникализи бакӀиб. 2Павел, сунела гӀядатбарили, синагуглизи вякьун ва илав гьаб-гӀергъили хӀябал сут бархӀи Табтарличила жугьутӀуначил гъайикӀули калун[+]. 3МасихӀ[†] зараллизиикес ва бебкӀибтазивад мицӀириэс гӀягӀниси биъниличила илдази иргъахъулри ва илдас кабилзахъулри.

– Нуни Сунечила балахъуси ГӀиса – ил МасихӀ сай, – викӀулри Павел[+].

4Илдас цачумал жугьутӀра илкьяйдали бахъал Аллагьлис мутӀигӀти грекунира ва гӀяхӀцад давлачебти хьунул адамтира бирхаахъес имканбакӀиб. Илди лебилра Павелличил ва Силаличил бархбикиб. 5Ил анцӀбукьли цархӀилти жугьутӀуназир кьясдеш акӀахъуб. Майдайчиб баргибти хӀярамзадабира чучил барх касили, илдани адамти учибяхъиб ва шагьарлизир гъузгъалдидеш акӀахъуб. Учибикибти адамтачи Павел ва Сила дуракаэс багьандан, илди Ясунна юртличи бетухъун. 6Илаб илди хӀебаргили, Ясунра цархӀилти узбира шагьарла хӀякимтачи хъусбяхъиб.

– Илди адамтани лебил дунъяличир пунтъала ахъдурцули сари ва гьанна иша сабаили саби, – вявбикӀулри адамти, – 7Ясунни илди сунела юртлизиб кьабулбариб. Илдани къайсарпачала[†] хӀукмурти дулъули сари ва, Сунесра ГӀиса бикӀуси, цархӀил пача лев, бикӀули саби[+].

8Илди дикьули, халкьра шагьарла хӀякимтира зигарбухъун. 9Ясунни ва цархӀилтани дихьа бедибхӀили, илди баткаиб.


Вакилти Береялизиб

10Дуги гъамбиубмад, узбани Павелра Силара Береялизи бархьиб. Ила сабаили, илди синагуглизи бакӀиб. 11Береяланти тессалоникалантачиб имцӀали уркӀигьаргти адамти сабри. Павелли дурибти иштяхӀличил кьабулдарили, чули дакьибтала хӀекьдеш кабизахъес багьандан, илди гьар бархӀи Табтурти[†] ахтардидирес бехӀбихьиб. 12Илдазибад бахъал бирхаур, илкьяйдали бахъал давлачебти грекуни хьунул адамтира мурул адамтира бирхаур. 13Амма Тессалоникализиб жугьутӀунани Павелли Аллагьла дев Береялизиб балахъниличила бакьибхӀели, илди ила бакӀили, халкь гьирбирес ва пунтбирахъес бехӀбихьиб. 14Узбани итмадан Павел урхьуличивяхӀ вархьиб, Сила ва Тимапей биалли шагьарлизиб калун. 15Павелличилти бархбашанти иличил Апинилизи бакӀиб. ГӀур Силара Тимапейра сунечи къалабали бакӀахъес ибси Павелла хъарбаркьличил гӀелабяхӀ чарбиуб.


Павел Апинилизив

16Сунела бархкьябачи хӀерли, Павел Апиникад къунзкайкӀулри ва иларти дахъал исмуртани ил зигарикӀахъулри. 17ЖугьутӀунала синагуглизив ил жугьутӀуначил ва Аллагьлис мутӀигӀти грекуначил ихтилатикӀулри ва гьар бархӀи майдайчиб къаршибикибтачил гъайикӀулри. 18Иличил ихтилатлизиихъулри, эпикургӀебтала ва истуикгӀебтала[*] школабази кабурхути цацабехӀти философунира. ЦабехӀти хьарбикӀулри:

– Се бурес дигулив ил пӀягъилис?

ЦархӀилти бикӀулри:

– Ил дураванзалан аллагьуначила гъайикӀули виэс, – сенкӀун Павелли ГӀисачила ГӀяхӀхабар балахъулри ва мицӀириъниличила[*] бурулри. 19Павел Ареапагличи[*] киб ва тиладибариб:

– Нушази бура, хӀу вягӀзуртаиркьуси се сагаси белчӀуди сабив[+]? 20ХӀу селичила-сайрил гӀядатлиахӀенсиличила гъайикӀулри, ил се сабил нушаб багьес дигахъахӀери.

21Апинилантала ва илаб хӀербирути дураулкалантала бегӀлара гӀяхӀси замана буркӀнила тяхӀяр сабри се-биалра бурни яра селичи-биалра сагасиличи лехӀихъни.

22Ареапагла байлизи тӀашизурли, Павелли иб:

– Апиниланти! Нуни чебиуливан, хӀуша хӀекьли динничи чекадизурти адамти саррая. 23Вашули, уни хӀушала дурхъадешуни ункъли хӀердарира. Ца кьурбандирхьличи белкӀири: «ХӀелуси Аллагьлис». ХӀушани хӀелукъира хӀурматбируси Аллагьличила бурулра нуни. 24Сунени дунъя ва илизирти лерилра секӀал акӀахъубси Аллагь, заклара ванзалара ХалавегӀил[†] сай. Ил адамла някъбани тӀашдатурти хъулразив хӀерируси ахӀен,[+] 25се-биалра Сунес камсиван, адамтани чула някъбачил Илис къуллукъбирулира хӀяжатси ахӀен, сенкӀун Илини Сунени лебилра адамтас гӀямрура, гьигьра ва лерилра цархӀилтира лугули сай. 26Ванзаличиб гьариллис сунела замана ва мер кабизахъурли, адамтази ил буцахъес багьандан, ца адамлизибад Илини халкьани акӀахъуб. 27Илди лерилра Аллагьли дарибти сари, адамти СунегӀиб умцӀахъес багьандан, Сунела хабарасахъес ва Сай варгахъес багьандан, Сай нушачивад илцадра-декӀар гьарахъли хӀейалра. 28СенкӀун «Илизир нуша хӀердирулра, вяшдикӀулра ва лерлира», иличила цацабехӀти хӀушала поэтуни бикӀуливан: «НушакӀун Илала жинс сарра»[*]. 29Эгер нуша Аллагьла жинс диахӀелли, нушани Аллагь мургьила, арцла яра къаркъала бирславан, яра адамла пикри-устадешличил барибси цархӀил куцбяхъван чейахъес гӀягӀниси ахӀен. 30Аллагь – Сай хӀелуси замунтазивра илди секӀайчивад чевурхусири. Гьанна биалли Аллагьли лебилра гьар чинабалра бунагьуначибад гӀелумбизахъес ва Сунечи чарбухъахъес хъарбирули сай. 31Бархьдеш хӀясибли Илини дунъялис суд бируси бархӀи кабизахъурли саби, суд бируси Адамра чеввикӀили сай. БебкӀибтазивад ил мицӀириахъубли, Илини лебталалра гьалаб ил секӀал тасдикьбариб![+]

32БебкӀибтазивад мицӀириъниличила бакьибхӀели, илдазибад цабехӀти дукалкӀес бехӀбихьиб, цархӀилтани биалли иб:

– Иличила нуша хӀечи кӀинайс лехӀихъехӀе.

33ГӀур Павелли илди уббатур. 34Чумал адам биалли Павелличил бархбикиб ва бирхаур. Илдала ургаб Ареапагла бутӀакьянчи Дианисий, Дамар бикӀуси хьунул адам ва цархӀилти адамти лебри.

### 18


КаринтӀлизиб вягӀза

1Илала гӀергъи Павел Апинилизивад арякьун ва КаринтӀлизи гьайиуб. 2Илав илис Пунтализивадси Акьул бикӀуси жугьутӀ къаршиикиб. Ил гьалавван сунела хьунул Прискиллачил Италиялизивад вакӀилри, сенкӀун къайсарпача[†] Клавдийли лебилра жугьутӀуни Римлизибад арбукьяхъес буйрухъбарилри. Павел илдачи вакӀиб[+]. 3Илдала ва Павелла санигӀят цагъуна сабри: илдани чятирти дирулри, илбагьандан Павел илдачил узес калун. 4Гьар сут бархӀи синагуглизив[†] ил жугьутӀуначил ва грекуначил гъайикӀулри, илди бирхаахъес кьасличил[+].

5Македониялизибад Сила ва Тимапей бакӀибхӀели, ГӀиса – МасихӀ[†] виъниличила жугьутӀунас бикьридешдирули, Павелли Дев балахъескайиб. 6Илди илис диргалабулхъес ва ил валтӀес бехӀбихьибхӀели, илини палтарличирти хяса пяхӀдариб ва илдази иб:

– ХӀуша алхнилис гӀяйибла дегӀти – хӀуша саррая! Ну умулира ва гьанна урхӀла халкьличи аркьулра[+].

7ЖугьутӀунала синагуглизивад дуравхъи, Павел Аллагьлис мутӀигӀси пулан Титий Юст бикӀуси адамличи арякьун. Илала юрт синагугла мякьлаб сабри.

8ЖугьутӀунала синагугла халал Крисп ва лебилра илала хъулибти ХалавегӀилличи[†] бирхаур. Павелла гъай дакьибти бахъал каринтӀлантира бирхаур ва шизибакӀахъиб[+].

9Гьачам дугели чебаалализиб ХалавегӀилли Павеллизи иб:

– УрухмакӀуд! ГъайикӀес даимии ва къаймаркуд. 10Ну хӀечил сайра ва чилилра хӀед вайдеш хӀебиру. Ил шагьарлизиб бахъал Дила адамти леб. 11Илди Аллагьла девличи руркъули, Павел илав дус байхъала калун.

12Ит замана Галлиун[*] Ахайяла мербекӀ сайри. ИлхӀели жугьутӀуни цауркӀли Павелличи чебухъун ва судличи киб. 13Илди бикӀулри:

– Иш адамли нушала Зегъализиб[†] белкӀунсиван ахӀи, цархӀилван Аллагьла хӀурматбирахъес адамти кьабулбиркахъули сай.

14Павелли селра эс бекӀхӀейубли левалли, ил гӀяйиблаирути жугьутӀунази Галлиунни иб:

– Гъай такьсирличила яра сегъуна-биалра вайбаркьличила диалри, ну хӀушачи лехӀихъира. 15Амма ишаб жал белчӀудиличила, умачила ва хӀушала Зегъаличила сабину, илди суалти хӀушани арзая. Илдигъунти баркьудлумазив ну судья виэс дигули ахӀенра[+].

16Ва илини илди судлизибад дугӀаиб. 17ИлхӀели лебтанилра синагугла халал СуспӀен уциб ва судла юртла гьалав витиб, амма Галлиунни ил секӀайчи сегъуналра пикри бяхӀчихӀеиб.


Павел Антиохиялизи чарухъни

18ГӀяхӀцад бурхӀназив Павел КаринтӀлизив калун. ГӀур ил узбачил декӀарикили, Прискиллачил ва Акьулличил гамиличив Сириялизи арякьун. Гамиличив арукьес гьалав, муртрил Аллагьлис бедибси чеасла таманбарибхӀели, Кенхреялизиб Павелли бекӀ бялгӀун[+]. 19Илди Эпеслизи бакӀиб. Прискилла ва Акьул илаб батурли, сай синагуглизи арякьун ва илав жугьутӀуначил гъайикӀули калун[+]. 20Илдани сай гӀуррара цакамси замана чучил калахъес тиладибариб, амма Павел кьабулхӀейкиб.

21– Ну чарулхъас, ил барахъес Аллагьла ари биалли, – иб илини ва Эпеслизивад гамиличив арякьун.

22Къайсаркъалализив[†] ил гамиличивад кацӀиб, Ерусалимлизи вакӀиб ва, мерличибси МасихӀла умматличил[†] яхши-хушдарили, Антиохиялизи гьайиуб. 23Антиохиялизиб белгиси замана беркӀили, илавадикили, Галатияла мер-мусакад[†] ва Пиригиякад вашули, лебилра мутагӀялимтала бирхни чӀумабирахъулри[+].


Апуллусли Эпеслизиб вягӀзабарни

24Баягъи ил замана Александериялизивадси Апуллус бикӀуси жугьутӀ Эпеслизи вакӀиб. Ил багьудичевси ва Табтурти[†] ункъли далуси адам сайри[+]. 25Ил ХалавегӀилла Гьуниличи вяркъурлири ва, ГӀисачила дурусли бучӀахъули, хӀекьли кьасличил ва уркӀигьаргли гъайикӀулри, амма сунени балуси – ЯхӀъяла шизибикӀни[†] сабри[+]. 26Синагуглизив чӀумали гъайикӀуси илала гъай Прискиллани ва Акьулли дакьиб, ил чучи живариб ва гьатӀира дурусли Аллагьла Гьуни аргъахъиб[+]. 27Апуллуслис Ахайялизи укьес дигухӀели, ил гӀевурцули, узбани илаб хӀербирути мутагӀялимтачи Апуллус кьабулварахъес тиладиличил кагъар белкӀун. Ила вакӀили, Аллагьла баркатличибли бирхауртас илини халаси икьалабариб. 28Табтуртачибли МасихӀ – ил ГӀиса виъни кабилзахъули, Апуллусли гьаргти жалтазиб чекайзурли жугьутӀунала далилти урдирхъулри[+].

### 19


Павел Эпеслизив

1Апуллус КаринтӀлизивси замана, дубурла мер-муса[†] ахъили, Павел Эпеслизи вакӀиб. Илаб чумал мутагӀялим къаршибикиб[+].

2– ДирхаурхӀели, хӀушани Дурхъати РухӀ кьабулдарирав? – хьарбаиб илини илдази.

– Дурхъати РухӀ лерниличилара балли нушани хӀебакьира, – жаваб чарбатур илдани.

3ИлхӀели Павелли хьарбаиб:

– Чила шизибикӀниличил[†] шизидакӀибтирив гьатӀи хӀуша?

– ЯхӀъяла шизибикӀниличил, – жаваб чарбатур илдани[+].

4Павелли иб:

– Адамти Аллагьличи чарбухъахъес багьандан ЯхӀъяни илди шизибикӀутири. Илини сунес гӀергъи вакӀес гӀягӀниси ГӀисачи бирхахъес халкь жибирутири[+]. 5Илдани иличила бакьибхӀели, ХалавегӀил[†] ГӀисала у багьандан шизибикӀнира кьабулбариб[+]. 6Павелли илдачи някъби чедуцибхӀели, илдачи Дурхъати РухӀ кадацӀиб. ИлхӀели илди цархӀил мезли гъайбикӀес ва гьалахили дурес бехӀбихьиб[+]. 7Илди лебилра вецӀнукӀирацад адам лебри.

8Адамтачил Аллагьла ПачяхӀдешличила[†] ихтилатикӀули ва илди бирхарахъули, Павел жугьутӀунала синагуглизив[†] хӀябал баз дакӀу-гьаргли гъайикӀи[+]. 9Амма илдазибад цацабехӀти, ГӀисала Гьунилис биргули, кьяркьбирулри ва бирхнилизибад гӀелумбирулри. ИлхӀели Павелли илди батур. Илини мутагӀялимти арбукиб ва гьарил бархӀи Тираннала школализив илдачил ихтилатикӀи. 10Илкьяйда кӀел дус даимбиуб ва Асияла[†] ванзаличиб хӀербирути лебилра жугьутӀунанира грекунанира ХалавегӀилла дев бакьиб.

11Павелличирли Аллагьли хӀекьли тамашала гӀяламатуни дирулри. 12Павелли дихути явлухъуни ва хӀябни зягӀиптази дедни баилри, илдазирад излуми урдилзулри ва гӀясити жиндри илдазирад дурадулхъулри[+]. 13ХӀятта жугьутӀунала цацабехӀти гезбикӀути жиндри дилгьантанира жиндралабиубтазирад жиндри дурайули, ХалавегӀил ГӀисала у айхъулри. Илди бикӀулри:

– Арилизидурцулра хӀуша, Павелли валахъуси ГӀисачил[+].

14ЖугьутӀунала халакашиш[†] Искевала верхӀел уршили илкьяйда бирулри. 15Амма гӀясиси жиндли иб:

– ГӀиса нуни валас, Павелра нуни валуси сай, амма хӀуша чихъали саррая[+]?

16ГӀясиси жинд сунезибси адам илцадра халаси цӀакьличил илдачи чевхъун, хӀятта лебтачивадалра чедиухъун, илди лебилра, чӀянкӀули ва дяхъи-хъаслабиубли, хъулибад дура бебшиб. 17Эпеслизиб хӀербирути жугьутӀунани ва грекунани иличила багьурхӀели, илди урехилизибикиб ва ХалавегӀил ГӀисала ула халаси хӀурмат бирескабииб. 18Бирхауртазибад бахъалгъунти Павелличи бакӀили, чула баркьудлумачи дакӀу-гьаргли мукӀурбикӀулри[+]. 19СихӀрулизиахъибти бахъликӀун, чула сихӀрула белкӀани-бергарагуни хили, лебталалра гьалар дигуб. Лерилра дигубти белкӀанала бергарагунала багьа хӀясиббарибхӀели, шуцӀали азир драхмаличи[*] цугбикиб. 20Илкьяйда ХалавегӀилла Дев тӀинтӀбикӀулри ва цӀакьбикӀулри[+].


Эпеслизиб пунт

21Илди лерилра диубли гӀергъи, Македониялизивад ва Ахайялизивад викили, Павелли Ерусалимлизи арукьес кьасбариб.

– Ерусалимлизив кали гӀергъи наб Римлизи укьес чебиркур, – викӀулри ил.

22Илини сунела кӀел кумекчи – Тимапей ва Эраст – Македониялизи бархьиб, сай биалли камси заманалис Асияла ванзаличив калун[+].

23Илзамана Эпеслизиб ХалавегӀилла Гьуни багьандан халаси пунт кабикиб. 24Арцла устали вируси Димитрий бикӀуси адамли цӀубарцлизирад Артемидала[*] гӀибадатханаби[†] дирулри ва иличибли мерла устнас арц барахъес имкан лугулри. 25Илини сайгъунти цархӀилти устни жибариб ва иб:

– Адамти, хӀушани балулрая, иш хӀянчили нушаб гӀяхӀси хайри лугули биъни. 26Амма Павелли, ишаб Эпеслизибцун ахӀи, арагӀебли Асияла ванзаличибра секьяйда бирхаахъурлил ва бахъал адамти чеббалкӀахъил хӀушани чебиулра ва бикьулра. Някъбани барибти аллагьуни, аллагьуни ахӀен викӀули сай ил. 27Ил анцӀбукьли нушала санигӀятла гӀяхӀси у бетихънилис урехи алкӀахъулицун ахӀенну, черяхӀси аллагь Артемидала гӀибадатханара балли селизилра хӀебулхъахъули саби. Лебилра Асияла ванзали ва гӀяламли сунела хӀурматбируси, сари Артемида аллагьра чебяхӀдешлизирад рулхъан!

28Ил бакьили, илди гьимиличил вявбикӀескабииб:

– Эпеслан Артемида черяхӀси сари!

29Лебилра шагьар гъузгъалдибиуб. Павелла бархкьяби македонияланти Гай ва Аристарх адамтани буциб ва лебилра цауркӀли майданханализи[*] гьайбиуб[+]. 30Павеллис халкьличи дуравхъес дигусири, амма мутагӀялимтани хӀетур. 31Илала дурабадли, Павелла гьалмагъуни сабти, илди мер-мусала цацабехӀти хӀякимтани ил театрлизив дакӀухӀевхъахъес тиладибариб.

32Цалабикибти гъузгъалдидешлизибри, сенкӀун цабехӀти цаван вявбикӀулри, цархӀилти – цархӀилван. ИмцӀатигъунтани биалли саби селичи бакӀибтилра балули ахӀенри. 33Учибикибти адамтазивад чилирил, жугьутӀунани гьала къужварибси Александерлизи анцӀбукь аргъахъни тиладибариб. Някъли лишанбарили, Александер гъайикӀес хӀядуриуб. 34Амма ил жугьутӀ виъни багьурхӀели, лебилра ца мухӀлилизибадван вявбикӀесбииб:

– Эпеслан Артемида черяхӀси сари! КӀел сягӀятцадхӀи вявбикӀули калун. 35ИлхӀели шагьарла хӀякимтала бекӀ халкьличи дуравхъун. Илини илди паргъатбариб ва иб:

– Эпесланти, лебилра дунъялис гӀячихъси ахӀену гьатӀи, Эпес шагьар черяхӀси Артемидала гӀибадатханара, закибад кабикибси илала суратра дихӀуси мер биъни? 36Ил лебси секӀал саби. Илбагьандан хӀуша паргъатдиэс ва мяхӀкамли вяшдикӀес гӀягӀнибиркур. 37Илдазивад цалилра гӀибадатхана хӀебигӀункъи ва нушала аллагь хьунул хӀератӀункъи, хӀушани илди адамти иша килра. 38Димитрийла ва цархӀилти устнала чичила-биалра гӀярза лебли биалли, илис нушала судра хӀукуматра лер. Ила хес дирудая хӀушала цаличи ца гӀярзаби. 39Эгер хӀушала гьатӀира сегъунти-биалра суалти лер диалли, илди хӀердарахъес лайикьси мажлисличи гьаладихьая. 40ИшбархӀила анцӀбукьлуми багьандан нуша пунтдиънилизир гӀяйибладирнила шайчибси урехи леб ва илхӀели нушаб мардиэсилра селра агара.

Илди гъайличил илини цахӀнабикибти баткаиб.

### 20


Павел Македониялизив ва Грециялизив

1Пунтъала тӀашдизурхӀели, Павелли мутагӀялимти жибариб, илди уркӀичеббариб, декӀарикиб ва Македониялизи арякьун[+]. 2Илди мер-муса[†] ихъули, Павелли гӀяхӀцад гъайличил бирхути уркӀичеббирулри. Грециялизи вакӀили, 3ил илав хӀябал баз калун. Гамиличив Сириялизи арукьес вализурхӀели, жугьутӀуни ил кавшес бархбершиб ва илини, иличила багьурли, Македониялизивад викили чарухъес пикрибариб[+]. 4Иличил барх Пиррла урши вереилан Сапатир, тессалоникаланти Аристарх ва Сикунд, Дербилизивадси Гай, Тимапей ва илкьяйдали Асиялизибадти[†] ТихӀикӀ ва Трапим лебри[+]. 5Илди Троадализи гьалаб арбякьири ва илаб нушачи хӀерлири[+]. 6Нуша биалли БехӀцӀурала байрамлис[†] гӀергъи гамиличир Пилиппилизирад гьайдиубра ва шел бархӀила гӀергъи Троадализир илдачил дархдикира. Илар нуша верхӀел бархӀи калунра[+].


Евтух бебкӀибтазивад мицӀирирули сай

7ЖумягӀла цаибил бархӀи кьацӀ кабердес багьандан нуша лерилра цаладикира. ГӀергъила бархӀи гьуйчи дуравхъес кьаслизивси Павел илдачил ихтилатикӀулри ва илала гъай бай дугиличи бикайчи гӀеркъадитӀун[+]. 8Нуша цаладикибси чедибси хъулир дахъал чиргъми ухулри. 9Евтух бикӀуси жагьил адам улкьайличи кайилри. Павелла ихтилат гӀеркъабитӀунхӀели, Евтух мурхьли усаун ва хӀябъибил дерхӀличивад ванзаличи кайкиб. АхъуцибхӀели, ил вебкӀилри. 10Павел уди кацӀиб, жагьил адамличи кайхьун ва ил някъба алавуциб.

– ЗигармадикӀудая, – иб илини, – иш мицӀирли сай.

11Павел чеди ацӀиб, кьацӀ кабердиб ва укес вехӀихьиб. Илини шаладикайчи гъай даимдариб, гӀур архӀяличи ватихьиб. 12Лебталалра харидешлис жагьил адам мицӀирли хъули арукиб.


Троадализибад Милетлизи архӀя

13Павел варх касес кьасличил нуша гамиличи кадиира ва Асслизи гьайдиубра. Илини сунени илкьяйда хъарбарибсири, сенкӀун илис Асслизи хьурали укьес дигулри. 14Асслизив ил нушаб гьуниваиб, нушани ил гамиличи катурра ва Митиленализи гьайдиубра. 15Иларад гьайдиубли, гӀергъила бархӀи нуша Хиуслизи садаира. Ца бархӀила гӀергъи нуша Самуслизир тӀашдизурра, ца гьатӀи бархӀила гӀергъи – Милетлизир. 16ИмканбакӀалли шуцӀалихъла бархӀила байрамличи Ерусалимлизи ваэс дигули, Асияла ванзаличив кахӀелес багьандан, Павелли Эпес шалгӀеббатес пикрибариб[+].


Эпесла умматла тямадабачил Павел гъайикӀули сай

17Эпеслизибси МасихӀла[†] умматла[†] тямадаби[†] сунечи жибарес Милетлизибад Павелли чяпарти бархьиб. 18Илди бакӀибхӀели, илини иб:

– Асияла ванзаличи вакӀибси цаибил бархӀиличивадал секьяйда ишав ну хӀушачил хӀеририрал хӀушани балулра[+]. 19ЖугьутӀуни бархбершниличирли набчи дакӀибти къиян-жапаличи хӀерхӀеили, мукӀурдешличил ва нургъбачил нуни ХалавегӀиллис[†] къуллукъбарира. 20ХӀушаб пайдаласи селра нуни убхӀебалтира, вягӀзуртаиркьули, халкьла гьалар ва хъулразир хӀуша руркъира. 21Саби Аллагьличи шурбухъес ва ХалавегӀил ГӀисачи бирхес гӀягӀнили биъни нуни жугьутӀунас ва грекунас кабилзахъира. 22Гьанна биалли РухӀли уцибси ну Ерусалимлизи аркьулра ва илаб набчил се бирарал балули ахӀенра. 23Илала дурабадли, чидил шагьарлизи вакӀаслира, набчи шинжирти ва гӀязабти хӀерли диънилис Дурхъати РухӀли бикьридешдирули сари[+]. 24Амма нуни дила гӀямру ахӀердирули ахӀенра, чӀянкӀли дила гьуни ахъес ва ХалавегӀил ГӀисани набчи хъарбарибси къуллукъ – Аллагьла гӀяхӀдешла ГӀяхӀхабарлис бикьридешдарни таманбарес бикалри.

25ХӀера, гьанна нуни балулра, хӀушазивад чилилра, нуни ПачяхӀдешличила балахъули калунтазивад, гӀур ну гьеч чехӀейура. 26Илбагьандан ишбархӀи нуни хӀушази бурулра: чилра алхнилизив ну гӀяйибла вегӀ ахӀенра, 27сенкӀун селра дигӀянхӀебарили, нуни хӀушази Аллагьла кьас балахъира. 28Сунела хӀила багьаличил Сунес сархибси Аллагьла уммат дуки бикес багьандан, хӀушачи ва Дурхъати РухӀли хӀуша бургили кадатурти хӀункьрачи хӀердикӀеная[+]. 29Нуни баласра, ну арякьунхӀели, хӀушачи ряхӀмуагар буцӀи ляркьян, илдани биалли хӀункьрачи уркӀецӀихӀебиру[+]. 30ХӀушала ургабра, мутагӀялимти чус гӀергъи арбукес багьандан, хӀекьдеш къалпбирахъути адамти дакӀубулхъан. 31Илбагьандан сахъли диирая! Хъуммартидая, хӀябал дусла духӀнар тӀашагарли нуни нургъбачил дугили ва хӀерили хӀушазивад гьариллис насихӀятуни лугира[+].

32Гьанна хӀуша нуни Аллагьличи ва Илала баркатла Девличи хъардирулрая. Илдани хӀуша гьунчидуршура ва Илала дурхъати халкьла ургар букьурдеш луга[+]. 33Чизирадалра я арц, я мургьи, я палтар касес ну хьулхӀевхъунра. 34Ишди някъбачил узули, дила ва дила бархкьябала хӀяжатуни тамандирниличила хӀушанира балуси саби[+]. 35Узули, нуни мурталра хӀушаб гӀибрат чебиахъира, «Касесичиб, бедлугес ирхӀилибси саби» ибти ХалавегӀил ГӀисани дурибти гъай хъумхӀертули, нушани усалтас кумекбирес гӀягӀниси биъниличила[+].

36Илра бурили, Павелли цархӀилтачил кьукьабяхъиб ва балгабариб[+]. 37Павел кӀапӀурцули, байирули, лебилра бисулри. 38Илала гӀур сай мурталра чехӀейъниличила дугьбани илди хаслира пашманбиахъуб. ГӀур илдани Павел гамиличи бикайчи гьуниватур.

### 21


Ерусалимлизи архӀя

1Илдачил декӀардикили, нуша урхьуличирад дархьаначи Кус[*] бугъуличи гьайдиубра. ГӀергъила бархӀи нуша Рудислизи садаира ва иларад Патарализи ардякьунра. 2Илаб нушани Пиникиялизи аркьуси гами баргира ва, иличи кадиили, архӀя даимбарира. 3Кипри алгъай шайчиб батурли, нуша Сириялизи дакӀира. Тирлизир нуша гамиличирад кадацӀира, сенкӀун илаб дех чебисусири. 4Тирлизиб нушани мутагӀялимти баргира ва верхӀел бархӀи илдачир калунра. РухӀли гьирбарни хӀясибли Павел Ерусалимлизи хӀявкьяхъес мутагӀялимти маслигӀятбикӀескабииб,[+] 5амма замана сабаибхӀели, нушани гьуни даимбарира. Лебилра мутагӀялимтани, илдала хьунрани ва дурхӀнани нуша шагьарлизирад гьунирдатурра. Урхьудубличир биалли кьукьубачидикили дулгули калунра[+]. 6Илдачил декӀардикили, нуша гамиличи кадиира, илди биалли хъули чарбухъун.

7Гамиличир куртӀли, Тирлизирад нуша Птулемаидализи дакӀира. Илар нушани узбачил яхши-хуш дарира ва илдачил ца бархӀи беркӀира. 8ГӀергъила бархӀи нуша гьуйчи дурадухъунра ва, Къайсаркъалализи[†] дакӀили, верхӀел[*] кумекчилизивад ца сайси, ГӀяхӀхабарла вягӀзачи Пилиппла хъулир хьурадиубра[+]. 9Илала шери хӀябякьунти авал рурси лебри, идбагуни[+]. 10Илар нуша дахъхӀи кали гӀергъи, Ягьудеялизивад[†] Агав бикӀуси идбаг вакӀиб[+]. 11Ил нушачи гъамиуб, Павелла ири касиб ва иличил сунела някъби-кьяшми дигьун ва иб:

– Дурхъати РухӀ дикӀули сари: «Ишкьяйда вигьи, жугьутӀунани иш ирила вегӀ Ерусалимлизив урхӀла халкьлизи ведлуга». 12Ил бакьили, нуша ва мерла адамти Павел Ерусалимлизи хӀявкьяхъес бусравдикӀескадиира[+]. 13Амма Павелли илис жавабли иб:

– Сен хӀуша дисулрая ва дила уркӀи баргудахъулрая? ХалавегӀил[†] ГӀисала у багьандан ну Ерусалимлизив вигьахъесцун ахӀенну, вебкӀесра хӀядурлира[+]. 14Сунела кьаслизив ил чӀумали кайзурли виъни багьурхӀели, нуша лехӀкахъира, чӀянкӀли или:

– ХалавегӀилла ари бетерхаб! 15ГӀур нуша далкьаурра ва Ерусалимлизи гьайдиубра. 16Нушачил Къайсаркъалализибадти цацабехӀ мутагӀялимтира бакӀиб. Илдани нуша киприлан Манасунна юртлизи кира. Ил вахъхӀила мутагӀялим сайри ва нуша иличир тӀашдизурра.


Павеллис Якьубла маслигӀят

17Нуша Ерусалимлизи дакӀибхӀели, узбани дяхӀшалали кьабулдарира. 18ГӀергъила бархӀил Павел нушачил варх Якьубличи вакӀиб. Илаб лебилра тямадабира[†] лебри[+]. 19Павелли илдачил яхши-хушдариб ва сунени къуллукъбирниличибли Аллагьли урхӀла халкьла адамтала ургаб се барибал чебетаахъили буриб. 20Илди иличи лехӀахъиб ва Аллагьлис дезабариб. ГӀур илдани Павеллизи иб:

– Узи, хӀуни чебиулри чум азир жугьутӀ бирхаурлил, илди биалли лебилра Зегъа[†] гӀеббурцанти саби. 21ХӀечила биалли илдани бакьили саби: урхӀла халкьла адамтала ургаб хӀербирути жугьутӀуни хӀуни Мусала[†] Зегъаличибад гӀелумбиахъес бучӀахъниличилара, чула дурхӀни суннатлахӀебирахъес ва нушала гӀядатуни хӀясибли хӀерхӀебирахъес маслигӀятбирниличилара. 22Се бирусив? Илдани кьалли хӀу вакӀниличила бала. 23Илбагьандан нушани бурибсиван бара. Нушала ургаб чеасла чесибти авал адам леб. 24Илди касану илдачил барх умубирнила гӀядат дураберкӀа ва илдала бурги дялгӀяхъес, илдас кьадинра, багьа беда. ИлхӀели, хӀечила хабурти далкӀти диъни ва хӀу Зегъа хӀясибли хӀерирули виъни, лебтанилра чебиу[+]. 25Бирхаурти урхӀла халкьла адамтачи биалли нушани кагъар белкӀунра, нушала хӀукмуличил: илди исмуртас кьурбанбарибси беркайзибад, хӀилизибад, гӀяндбикибси мицӀирагла диълизибад ва къехӀбадешлизибад гӀелумбизес гӀягӀнибиркур[+].

26ГӀергъила бархӀи Павелли илди адамти сунечил бархкасиб ва илдачил умуирнила гӀядат дураберкӀиб. ГӀур ил Аллагьла хъули ацӀили, умубирни мурт таманбирарал ва илдазивад гьарил багьандан мурт кьурбан барили бирарал, багьахъур.


Павел уцни

27ВерхӀел бархӀи диркухӀели[*], Асияла[†] ванзаличибадти чумал жугьутӀли Аллагьла хъулив Павел чеили, лебилра адамти гьирбариб ва илдази уцахъиб, 28вявличил:

– Израилланти! Кумекбарая! Иш баягъи ит адам сай, суненира лебилра гьар-чинабалра нушала халкьличи, нушала Зегъаличи ва нушала Аллагьла хъайчи къаршили руркъуси. Гьанна илини иша грекуни кили, иш дурхъаси мер жяргабарили сай[+].

29Илис гьалав илдани Павел шагьарлизив эпеслан Трапимличил чеиб ва Павелли ил Аллагьла хъули кили сай или, илдас гьанбикиб[+].

30Лебилра шагьар гъузгъалдибиуб, халкь цалабикиб. Павел уциб ва Аллагьла хъуливад хъусвяхъиб. Аллагьла хъа унза бусягӀятал гӀекӀиб. 31Илди Павел кавшес хӀядурбиублири, амма лебилра Ерусалим пунтбиъниличила хабар Римла гӀяскарбегличи баиб. 32Илини чумал бургъан ва даршбекӀ[†] касиб ва учибикибти адамтачи ветухъун. ГӀяскарбегра илала бургъантира чебаибхӀели, Павел итути жугьутӀуни тӀашбизур. 33Гъамиубли, гӀяскарбегли Павел уцахъиб ва кӀидехӀ шинжирта ил вигьахъес буйрухъбариб. Илини халкьлизи хьарбиулри, ил чи саял ва илини се барилил[+]. 34Учибикибти адамтазибадли цабехӀтани ца бурулри, цархӀилтани – цархӀил ва, илгъуна вявдешлизиб селра аргъес хӀейубли, гӀяскарбегли Павел къалализи арукахъес буйрухъбариб[+]. 35Илди ганзухъуначи абаибхӀели, адамти илцадра гъяжбиуб, хӀятта бургъантас Павел някъбачив вихес чебуркъиб. 36Бахъал халкь аркьулри илдас гӀергъи, вявбикӀули:

– БебкӀа илис!


Павел халкьличи дугьаилзули сай

37Къалализи айцӀухӀели, Римла гӀяскарбеглизи Павелли иб:

– ХӀези ца секӀал бурес асубирару?

– ХӀуни грек мез далулрив? – иб илини. – 38ХӀебиалли, хӀу гьалабван пунт дураберкӀили, авал азир къачагъ[*] бацӀавлахъличи арбукибси мисрилан[†] ахӀенрив?

39Павелли иб:

– Ну Киликиялизибси Тарсуслизивадси жугьутӀ сайра – ил халал шагьарла адам. Тиладибирулра хӀези, халкьличи дугьайзахъес ихтияр га[+]. 40Ихтияр касили, Павел ганзухъуначи тӀашизур ва лишайчил халкь лехӀахъахъес жибариб. Таманси лехӀдеш кабизурхӀели, ил жугьутӀ[*] мезли гъайухъун.

### 22

1Павелли иб:

– Узби ва дудешуни! ЛехӀдизирая се бурисал нуни ну марварес. 2Ил жугьутӀ мезли гъайикӀули бакьибхӀели, гьатӀира халаси лехӀдеш чебихьун. Илини иб:

3– Ну Киликиялизибси Тарсуслизив акӀубси жугьутӀ сайра, амма ну иш шагьарлизив Гамалаилличив вяркъурсира ва нушала дудешунала Зегъаличи[†] хӀекьли дурусли бурсиварибсира. ИшбархӀи хӀушазивад гьарил кьяйдали, нура Аллагьла баркьуди гӀеббурцан сайра[+]. 4ХалавегӀилла[†] Гьуни буцибтагӀив ну кьяркьли, бебкӀаличи бетикахъесли гӀелавадкаркира, мурул адамти ва хьунул адамти бурцира ва туснакъунази кабалтира[+]. 5Илди халакашишли[†] ва лебилра тямадабани мардарес бирар. Нуни хӀятта илдазибад Дамасклизибти цакьамлантачи кагъар касира ва, илабти ГӀисагӀебти буцили, танбихӀ барахъес Ерусалимлизи кес багьандан ила арякьунра[+].

6Гьуйчив, Дамасклизи гъамирули левли, хӀерейсван закибадси лямцӀбикӀуси шалали ну шалаварира[+]. 7Ну ванзаличи кайкира ва набзи гъайбикӀусила тӀама бакьира: «Саул! Саул! Сен хӀу Наб гӀелавадкайкилри?». 8Нуни хьарбаира: «Чи сайри хӀу, ХалавегӀил?». Илини жаваб чарбатур: «Ну хӀу гӀелавадкайкибси Назаретлизивадси ГӀиса сайра». 9Набчил бархтани шала чебаиб, амма нуни бикьуси тӀама хӀергъиб. 10Нуни хьарбаира: «Нуни се бариша, ХалавегӀил?» ХалавегӀилли иб: «Айзину, Дамасклизи укьен. Илар хӀуни дарес гӀягӀнити лерилра хӀези дуру». 11Дила бархкьябани ну, някъ буцили, Дамасклизи кира, сенкӀун ит шалала лямцӀли ну сукъурварилри.

12Илав набчи пулан Гьанани вакӀиб. Ил хӀекьли Зегъаличи чекайзурси ва лебилра мерла жугьутӀунани сунела цӀакьли хӀурматбируси адам сайри[+]. 13Ил набчи гъамиуб ва, мякьлав тӀашизурли, иб: «Узи, Саул, чедиании!». Итмадан ну чедианиубра ва ил адам чеира. 14Илини иб: «Илала кьас хӀези багьахъес, ХӀялалкар чеахъес ва Илала дубшабад тӀама бакьахъес, нушала дудешунала Аллагьли хӀу чеввикӀилри. 15ХӀуни чебаибсилис ва бакьибсилис лебилра адамтала гьалав хӀу бикьрили вируд[+]. 16Багьлакамайруд! Айзи, шизивакӀни кьабулбара, ХалавегӀил живарили, хӀела бунагьуни чердирца»[+].

17ГӀур ну Ерусалимлизи чарухъунра. Аллагьла хъулив улгули левли, наб чебаала гьалабизур[+]. 18Нуни ХалавегӀил чеира, Сайра набзи викӀуси: «Къалабали Ерусалимлизивад арукьен, сенкӀун Набчила хӀела бикьридеш ишар кьабулхӀедиру». 19Нуни ира: «ХалавегӀил, ХӀечи бирхаурти нуни бурцниличила ва синагугуназиб[†] итниличила илди адамтани балуси саби. 20ХӀела бикьри Степанна хӀи кертӀахъухӀели, ну илав тӀашли леври, ил баркьуди гӀеббурцули ва ил каршутала палтарлис къараулбирули»[+]. 21ИлхӀели ХалавегӀилли набзи иб: «Укьен, хӀу Нуни гьарахъли, урхӀла хьалкьаначи урхьулри».


Павел ва римлан гӀяскарбег

22Илди гъайличи бикайчи учибикибти Павелличи лехӀахъиб, амма гӀур вявбикӀесбииб:

– Ванзала къакъличивад ушкес! Ил гӀямруличи лайикьли ахӀен!

23Илди вявбикӀулри, чула гӀябни гьакӀардирули ва хяса гьаваличи иргьули. 24ИлхӀели Римла гӀяскарбегли Павел къалализи арукахъес буйрухъбариб. Халкь иличи сен гьимичебли сабил багьес багьандан, ил витахъес ва хьар-хъарваахъес хъарбариб. 25Амма сай витес вигьунхӀели, мякьлав тӀашси даршбекӀлизи[†] Павелли иб:

– Римла адам витес асубирусив гьатӀи, илхӀелира суд хӀебарили[+]?

26ДаршбекӀли ил бакьибхӀели, вякьи, гӀяскарбеглизи багьахъур.

– ХӀуни се бирулрив? Ил Римла адам сай, – иб илини. 27ГӀяскарбег Павелличи вакӀиб ва хьарбаиб:

– ХӀу Римла адам сайрив?

– ГӀе, – иб илини.

28ИлхӀели гӀяскарбегли иб:

– Наб биалли Римла адам ветаэс гӀяхӀцад арц дедес чебикиб.

– Ну биалли Римла адамли акӀубсира, – иб Павелли.

29Ил хьар-хъарваэс гӀягӀнити бусягӀятал иличибад гӀелумбиуб. Римла адам шинжиртази уцниличи шакикибси гӀяскарбегра урухиуб.


Павел жугьутӀунала Халамажлисличив

30ЖугьутӀунани Павел селизив гӀяйиблаирулил багьес дигули, гӀергъила бархӀи гӀяскарбегли ил шинжиртазивад азадватур ва халакашишунира лебилра Халамажлисра[†] цалабикахъес хъарбариб. ГӀур кили, Павел илдала гьала тӀашватур.

### 23

1Халамажлисличибтачи[†] хӀеризурли, Павелли иб:

– Узби, ишбархӀиличи бикайчи Аллагьла гьалав ну хӀяя умули хӀериубра.

2ИлхӀели халакашиш[†] Гьананини[*] Павелличил мякьлаб тӀаштази илала кӀунтӀбази бяхъяхъес хъарбариб[+]. 3Павелли илхӀели иб:

– Аллагьли хӀед бирхъу, цӀуббарибси бяхӀ! ХӀу иша кайилри, Зегъа[†] хӀясибли наб суд барес, амма наб бяхъяхъес хъарбирули, хӀуни Зегъа булъулри!

4Мякьлаб тӀаштани Павеллизи иб:

– Секьяйда вирусири хӀуни Аллагьла халакашиш валтӀес[+]?

5Павелли жаваб чарбатур:

– Узби, нуни ил халакашиш виъни хӀебагьурра. ТабтаркӀун бикӀули саби: «ХӀела халкьла халавегӀилличила[†] вайтӀа гъаймайкӀуд».

6Павелли балулри илдазибад цабехӀти саддукейти,[†] цархӀилти – парисейти[†] биъни, илбагьандан Халамажлисличибтази илини ахъли иб:

– Узби, ну парисей ва парисейла урши сайра. БебкӀибти мицӀирбирниличи умутбихьни багьандан, наб суд бирули саби[+]. 7Илини ил бурибхӀели, парисейталара саддукейталара ургаб жал бемжур ва цахӀнабик бутӀиб, 8сенкӀун саддукейти я мицӀирирни, я малаикуни, я жиндри агара бикӀулри. Парисейтас биалли илди лерилра секӀал кьабуллири[+]. 9Ахъти вяв-чӀяр адердиб, парисейтазибадти цацабехӀти табтарчиби[†] абизур ва чӀумали багьахъур:

– Иш адамлизиб нушани селра вайси бургули ахӀенра. Илизи рухӀ яра малаик гъайбикӀули кали биалли, се биубли[+]?

10Жал илцадра цӀакьли бемжур, хӀятта Павел илдани бутӀнадиру или, урухиубли, гӀяскарбегли бургъантази цӀакьличил илдазивад кевасили, Павел къалализи арукахъес хъарбариб. 11ГӀергъила дуги Павеллис ХалавегӀил гьалайзур ва иб:

– УрухмакӀуд! Ерусалимлизир хӀуни Наб бикьридешдарили кьяйда, Римлизирра бикьридешдирид[+].


Павелличи къаршили бершни

12Савли цабехӀ жугьутӀуни цалабикиб ва чули Павел кавшайчи я букхӀебукес, я бужхӀебужес хъя бариб. 13Ил бершнилизир авцӀайчибра имцӀали адамли бутӀакьяндеш дирулри. 14Илди халакашишуначи ва тямадабачи арбякьун ва иб:

– Павел кахӀевшили левалли, селра хӀеберкес нушани хъя барилра. 15Илкьяйда хӀушани ва Халамажлисли гӀяскарбеглизи тиладибарая, валлагь, илала баркьудиличил ункъли тянишдиэс дигулрану, Павел нушачи кая или. Нуша хӀядурли дирехӀе ва иш мерличи саайчира ил нушани каршехӀе.

16Павелла рузила уршили ил бершниличила багьур. Ил къалализи вякьун ва иличила Павеллизи буриб. 17ИлхӀели Павелли даршбекӀуназивад[†] ца живариб ва иб:

– Иш гӀулухъа гӀяскарбегличи ука, ишала мягӀничебси буруси леб. 18ДаршбекӀли гӀулухъа гӀяскарбегличи арукиб ва багьахъур:

– УхӀнакаибси Павелли ну живарира ва иш гӀулухъа хӀечи кахъес тиладибариб. Илала се-сабил хӀези буреси мягӀничебси леб. 19ГӀяскарбегли някъ буцили гӀулухъа ца шайчи витӀакӀахъиб:

– Се бурес дигулрив хӀуни набзи?

20ГӀулухъани иб:

– ЖугьутӀунани хӀези тиладибарес пикрибарили саби, сунечила дурусли багьес или, жягӀял Павел Халамажлисличи кахъес. 21Амма хӀу иличи вирхмаруд, сенкӀун авцӀаличибра имцӀали адам укабиили саби. Павел кавшайчи хӀебукес ва хӀебужес илдани хъя барили саби. Илди хӀядурли тӀашли саби ва чӀянкӀли чула тилади хӀуни таманбирниличи хӀерли саби.

22– Гьанна хӀуни набзи бурибси, вари, чизилра мабурид! – или хъарбарили, ГӀяскарбегли гӀулухъа ваткаиб.


Павел Къайсаркъалализи вархьни

23ГӀур гӀяскарбегли кӀел даршбекӀ жибариб ва буйрухъбариб:

– БархӀехъ, сягӀят урчӀемал дикибхӀели, Къайсаркъалализи[†] кӀидарш бургъан, верхӀцӀали мурда ва кӀидарш гъуцбиханти дурабухъахъес хӀядурбарая. 24Павеллис дехла мицӀираг хӀядурдарая ва хӀердикӀеная, урехи ахӀекӀахъубли, ил мербекӀ Пеликсличи ваахъес[+].

25Ва илини ишгъуна кагъар белкӀун:

26«Клавдий Лусийличибад

Римла мербекӀ хӀурматла Пеликсличи.

СаламикӀулра хӀечи.

27Иш адам жугьутӀунани уциб ва кавшес алавбухъун, амма бургъантачил ну ила ваэс валкьаурра ва, ил Римла адам виъни багьурли, верцахъира[+]. 28Селизив гӀяйиблаирулил багьес дигули, ил нуни илдала Халамажлисличи кира[+]. 29Нуни аргъира, ил гӀяйиблавирни илдала Зегъала жал алкӀахъути суалтачил бархбаси биъни. Кавшес яра туснакълизи катес лайикьси селизивалра ил гӀяйибла вегӀ ахӀен[+]. 30Нуни илкьяйдали иличи къаршили бершниличилара багьурра. Ил гӀяйиблаирутази чула гӀяйибти хӀечи дархьахъес хъарбарили, итмаданал хӀечи вархьира»[+].

31Буйрухъ таманбирули, бургъантани Павел касиб ва дугели Антипатридализи арукиб. 32ГӀергъила бархӀи илдани ил мурдабачил вархьиб, саби биалли къалализи чарбухъун. 33Мурдаби Къайсаркъалализи бакӀибхӀели, илдани кагъар ва Павел мербекӀлизи бедиб. 34МербекӀли кагъар белчӀун ва Павел сегъуна ванзаличивадси саял хьарбаиб. Павел Киликиялизивадси виъни багьурли,[+] 35илини иб:

– ХӀу гӀяйиблаирути иша бакӀибхӀели, ну хӀечи лехӀилзас.

ГӀур Павел Гьирадла кӀялгӀялизив[*] дебаварахъес хъарбариб.

### 24


Павел гӀяйиблаварни

1Шел бархӀи дикибхӀели, цацабехӀти тямадабачил ва дугьбукьа Тертулличил халакашиш[†] Гьанани Къайсаркъалализи[†] вакӀиб. Илдани Павелличи къаршити гӀяйибти мербекӀлис гьаладихьиб[+]. 2-3Павел кибхӀели, Тертулли иличи къаршити гӀяйибти дагьахъур:

– Халал хӀурматла Пеликс! Халкьла гӀяхӀдешлис хӀуни алкӀахъути дарсдешуни, нушани мурталра ва гьар чинаралра халаси гӀяхӀбаркьван кьабулдирулра ва хӀуни духули бекӀдеш дирухӀели кабизурси дебъаси даршудеш багьандан, хӀед баркаллара дикӀулра. 4ГӀур хӀу инжитхӀейахъес багьандан, хӀела гӀядатлибиубси малхӀямдешличил нушала къантӀси тиладиличи лехӀахъни тиладибарес дигулра. 5Ил адам нушани паргъатдеш булъуси адам сайливан чейулра, ил – лебилра дунъяличибти жугьутӀунала ургар пунтъала дехӀдурцан сай. Ил – назаретлан мазгьабла бекӀ сай[+]. 6-7Илини хӀятта Аллагьла хъали жяргабарес кьасбариб. Илбагьандан ил нушани уцира[+]. 8Ил хӀуни хьарваибхӀели, нушани селизив гӀяйиблаирулрал, гьар секӀайчила хӀунира балад.

9Иличил бакӀибти жугьутӀунанира, лерилра дурибти дархьти сари или, гӀяйибти гӀердуциб.


Пеликсла гьалар Павелла сай валтахъути гъай

10МербекӀли лишанбариб ва Павел гъайикӀескайиб:

– Нуни балулра хӀуни дахъал дусмазиб ишди халкьлис суд бирниличила ва, нуни ну валтахъули, иштяхӀличил хӀела гьалав гъайулхъулра. 11ЧӀянкӀли вецӀнукӀира бархӀицун гьалав ну Ерусалимлизи суждабарес вакӀибси виъниличила дурусли багьес хӀед къиянхӀебулхъан. 12Ну гӀяйиблаирутани ну чичил-биалра Аллагьла хъулив жаликӀули яра синагугуназивра,[†] шагьарла цархӀилти мераначивра халкь пунтбирахъули чехӀеира. 13Гьанна набчи къаршили гьаладихьибти гӀяйибти илдани кадизахъес хӀебирар. 14Амма нушала дудешунала Аллагьлис суждабирнилизибра, набчи гӀяйибти чедихьибтани мазгьаблизи халбируси Гьуни буцнилизивра ну мукӀурикӀулра. Зегъализир[†] ва идбагунала Табтуртазир делкӀунти лерилра секӀайчи ну вирхулра, 15илди адамталаван дилара Аллагьличи умут цагъуна саби – хӀялалтира хӀялалагартира цаван мицӀирбирниличи умут[+]. 16Илбагьандан дила хӀяя Аллагьла ва адамтала гьалар мурталра умули диахъес ну къайгъилизииркулра[+].

17Чумал дус дурав кали, дила халкьлис садакьабира дедес кьурбунтира дарес багьандан, ну Ерусалимлизи чарухъунра. 18Умуирнила гӀядат дурабуркӀухӀели, ну Аллагьла хъулив варгира, амма набчил я адамти, я низамагардеш аги[+]. 19Амма Асияла[†] ванзаличибадти чумал жугьутӀра илаб лебри. Рахли лерти диалри, илдани набчи гӀяйибти чедихьес гӀягӀнитири. 20Яра иша цалабикибтани, Халамажлисли[†] хьар-хъариухӀели, набчиб сегъуна гӀяйиб баргибал бураб. 21Белики, илав вявухъни багьандан ну гӀяйибла вегӀ ургус: «ИшбархӀи хӀушала гьалаб наб суд бирули саби бебкӀибтазивад мицӀирирниличи хьуликӀни багьандан?»[+].

22ХалавегӀилла[†] Гьуйчил гӀяхӀил тянишси Пеликсли суд тӀашаиб.

– ГӀяскарбег Лусий вакӀибхӀели, хӀушала суалла чебкад нуни хӀукму дурайсис, – иб илини.

23Пеликсли даршбекӀлизи[†] Павеллис къараулбарахъес хъарбариб. Амма цакьадар азаддешра батурли, хӀяжатуначил къайгъибарахъес илала гьалмагъунас пурбанбариб.

24Чумал бархӀи дикибхӀели, сунела хьунул Друзиллачил (ил жугьутӀ сарри) Пеликс вакӀиб. Илини Павел кахъиб ва ГӀиса МасихӀличи[†] ил вирхниличила дурутачи лехӀахъиб. 25ХӀялалдешличила, буцалачевдешличила ва челябкьуси судличила Павел гъайикӀули калун. Ил секӀайчи урухиубли, Пеликсли иб:

– ИшбархӀилис диур! Укьен, гӀур ну ургарикибхӀелира хӀу жиирури[+].

26Ил хьуликӀусири, Павелли сунес арц луга или, илбагьандан ил кахъес зумали хъарбирусири ва иличил ихтилатикӀусири.

27КӀел дус ардякьун ва Пуркий ПестӀли Пеликсла мер буциб. Амма жугьутӀунас гӀяхӀулаиэс багьандан, Пеликсли Павел туснакълизив ватур.

### 25


Павелли къайсарпачала суд тӀалаббирули сай

1Сунела мер-мусаличи[†] вакӀили хӀябал бархӀи дикили гӀергъи Къайсаркъалализивад[†] ПестӀ Ерусалимлизи арякьун. 2Илар халакашишунани[†] ва жугьутӀунала хӀякимтани Павелличи гӀяйибти чедихьиб. 3Чус гӀяхӀдеш барили, Павел Ерусалимлизи чарварахъес ПестӀлизи илди тиладибикӀулри. Чус биалли, гьуйчи убиили, ил кавшес дигулри[+].

4ПестӀли иб:

– Павел Къайсаркъалализив ухӀнакаили сай. Гъамли нура Къайсаркъалализи аркьяс. 5Илини се-биалра вайси барили виалли, хӀушала бурги набчил бакӀили, иличи къаршили гӀяйибти гьаладихьаб. 6Илдачил гехӀел-вецӀал бархӀи деркӀили, ПестӀ Къайсаркъалализи чарухъун ва гӀергъила бархӀил, судьяла тахличи кайили, Павел кахъес буйрухъбариб. 7Павел дакӀуухъунхӀели, Ерусалимлизибад бакӀибти жугьутӀунани ил дахъал ва халати такьсиртазив гӀяйиблаирес бехӀбихьиб, амма мардарес хӀебиуб. 8Сунени сай валтахъули, Павелли иб:

– Я жугьутӀунала Зегъаличи,[†] я Аллагьла хъайчи, я къайсарпачачи[†] къаршили ну селизивалра гӀяйибла вегӀ ахӀенра. 9ПестӀлис жугьутӀунас гӀяхӀулаиэс дигулри ва илбагьандан Павеллизи хьарбаиб:

– Ерусалимлизи укьес ва итаб набзи хӀед суд барахъес кьабуллирив?

10Павелли иб:

– Ну къайсарпачала судла гьалав тӀашлира ва баягъи ил судли наб суд барес гӀягӀниси саби. ХӀунира ункъли балули кьяйда, нуни жугьутӀунас селра вайси хӀебарира. 11Эгер ну гӀяйибла вегӀ виасли ва кавшес лайикьли виасли, ну вебкӀес хӀядурлира. Амма илдани набчи къаршили гьаладирхьути гӀяйибти къалпти диалли, илхӀели ну илдази ведес чизибалра ихтияр агарси саби. Нуни къайсарпачала суд тӀалаббирулра!

12Сунела мажлисличил гъайухъи, ПестӀли багьахъур:

– ХӀуни къайсарпачала суд тӀалаббарри, хӀу къайсарпачачи урхьури[+].


Павел Агриппа пачала гьалав

13Чумал бархӀи дикибхӀели, Къайсаркъалализи ПестӀличи пача Агриппара[*] Берникара гӀяхӀладли бакӀиб. 14Илаб илди чумал бархӀи биубхӀели, ПестӀ пачачил Павелличила гъайикӀули калун:

– Ишав Пеликсли туснакълизив ватурси адам лев. 15Ну ЕрусалимлизивхӀели, халакашишунани ва жугьутӀунала тямадабани ил гӀяйиблавариб. Илдани илис танбихӀла хӀукму барахъес тиладибариб. 16Нуни биалли илдази ира, сунечи гӀяйибти чедирхьутачил цугикайчи ва сунени сай ватахъес имкан бедайчи адам уведлугуси римлантала гӀядат лебси ахӀен, или. 17Илди набчил иша бакӀибхӀели, ну итмадан, гӀергъила бархӀил судла тахличи кайира ва ил адам кахъес буйрухъбарира. 18Ил алав тӀашбизурли, илдани ил адам наб гьанбиркуси цалра такьсирлизив гӀяйиблахӀериб. 19Биалра динна черкадти суалтачила ва вебкӀибси, амма Павелли буруливан, мицӀирси пулан ГӀисачила илдала жал лебри[+]. 20Нуни ил суал севан ахтардибирусил хӀебалули, илизи Ерусалимлизи укьес ва судла гьала тӀашизес кьабуллирив или, хьарбаира. 21Павелли биалли сунес суд чевяхӀси къайсарпачали барили дигни багьахъур ва нуни ил къайсарпачачи вархьайчи, туснакълизив вихӀяхъес хъарбарира.

22Агриппани ПестӀлизи иб:

– Набра ил адамличи лехӀахъес дигахъира.

– ЖягӀял лехӀахъес вируд, – иб ПестӀли.

23ГӀергъила бархӀи гӀяскарбегуначил ва шагьарла бурибти адамтачил Агриппара Берникара, жагали балкьаурли, судла заллизи абацӀиб. ПестӀла буйрухъ хӀясибли Павел киб.

24ПестӀли иб:

– Агриппа пача ва лерилра дакӀибти! ХӀушала гьалав Ерусалимлизибра ишабра сунечила хӀекьли бахъал жугьутӀуни гӀярзбикӀуси адам хӀушани чейулрая. Илди лебилра ил мицӀирли ватес асухӀебирар или, вявбикӀули саби[+]. 25Амма нуни ил адам кавшес лайикьикибси сегъуналра гӀяйиб иличиб чебиули ахӀенра. Амма илини къайсарпачази суд барахъес тӀалаббарни багьандан, нуни ил Римлизи вархьес пикрибарира[+]. 26Биалра, къайсарпачачи белкӀеси дила белгиси селра агара. Ил хьар-хъарваибхӀели нуни белкӀеси баргес багьандан, нуни и хӀушала гьала дураира, хаслира хӀела гьала, пача Агриппа. 27Селизив гӀяйиблаирулил чехӀебаахъили, ухӀнакаибси вархьни, нуни пикрибируливан, балбикибси ахӀен.

### 26


Павелла сай валтахъути гъай

1– ХӀечила гъайикӀахъес хӀед пурбанбирулра, – багьахъур Агриппани.

Павелли някъ ахъбуциб, сай валтахъули, гъайикӀес вехӀихьиб:[+]

2– Агриппа пача! ИшбархӀи хӀела гьалав жугьутӀунала лерилра гӀяйибтачи къаршили гъайикӀес вирниличи ну талихӀчевлира, 3сенкӀун жугьутӀунала лерилра гӀядатунира жал алкӀахъути суалтира хӀуни ункъли далути сари. Илбагьандан сабурличил набчи лехӀахъни нуни тиладибирулра.

4ЖагьхӀейчирад Ерусалимлизир дила халкьла ургар деркӀибти дила гӀямру жугьутӀунани ункъли далути сари. 5Илдани ну вахъхӀи валусира. Илди хьулбухъалли, нушала динна бегӀлара кьяркьси бетуцлизи кархули, ну парисейли хӀериъниличила бикьридешдарес бирар[+]. 6ИшбархӀи биалли нушала дудешунас Аллагьли чеасибсиличи умутбихьни багьандан, ну судла гьалав тӀашлира. 7Дугелира хӀерелира халаси къайгъиличил Аллагьлис гӀибадатбирули, ил чеасла таманбирниличи нушала халкьла вецӀнукӀира кьам хьулдикӀули сари. Ил умут багьандан, пача, жугьутӀунани ну гӀяйиблаирулра[+]. 8Аллагьли бебкӀибтазибад мицӀирбирнилизиб биэс хӀебируси лебу гьатӀи?

9Нунира Назаретлизивадси ГӀисала уличи гьарра шайчирад къаршидешдирес гӀягӀнисилизи халбирусири[+]. 10Халакашишуназибад[†] хасси ихтияр касили, ну Ерусалимлизив илизи ахъибсири. Нуни бахъал Аллагьла адамти туснакъунази бурхьира ва илди кабушес пикрибарибхӀели, нунира дила тӀама кабушнигӀебли лугира[+]. 11Чула бирхниличибад гӀелумбизахъес багьандан, нуни илди синагугуназиб[†] танбихӀлабирутири. Ну илдачи илцадра гьимичевлири, хӀятта дурала мерла шагьуртазивра валли илдас гӀергъикаркусири[+].

12Гьачам илгъуна кьасличил халакашишуназибад ихтияр ва хъарбаркь касили, ну Дамасклизи аркьулри[+]. 13Ила аркьуси гьуйчиб, пача, хӀерейс нуни закибадси берхӀиличибра дебали лямцӀбикӀуси шала чебаира. Нура дила бархкьябира ил шалали дуцира. 14Нуша лерилра ванзаличи кадикира ва жугьутӀ мезли набчил гъайбикӀуси нуни тӀама бакьира: «Саул, Саул, сен хӀуни Ну дугӀиулрав? Къияннив хӀед къиза тӀерхьаличи къаршили вашес?» 15Нуни хьарбаира: «ХӀу чи сайрив, ХалавегӀил?».[†] – «Ну ГӀиса сайра, – хӀу гӀелавадкайкибси, – иб ХалавегӀилли. 16– Айзи, кьяшмачи кайзи, Ну вакӀилра хӀу Дила къуллукъчили катес ва хӀуни Ну чеънилисра Нуни хӀези чебиахъусилисра бикьрили варес. 17Нуни хӀу жугьутӀла халкьлизивад ва хӀу чучи урхьути урхӀла халкьаназивад уцахъури. 18Илдала хӀулби абхьахъес ва цӀябдешличибад шалаличи шурбатахъес, илбисла арилизибад Аллагьличи чарбухъахъес, илдала бунагь-хатӀа урдуцахъес ва Набчи бирхнили Нуни дурхъабарибтала ургаб илдира биахъес хӀу илдачи урхьулри».

19Агриппа пача, закла чебаалаличи лехӀхӀехъес ну вирхӀейраси. 20Гьаланачи ну Дамасклизибтас вягӀзуртаиркьира, гӀур – Ерусалимлизибтас ва лебилра Ягьудеялизибтас[†] ва илала гӀергъи урхӀла халкьанас, илдира чула бунагьуначибад гӀелумбиубли Аллагьличи шурбухъахъес ва саби Аллагьличи шурбухъи далдикибти баркьудлуми дирахъес багьандан[+]. 21Ил барнилис жугьутӀунани ну Аллагьла хъулив уцира ва кавшес алавбухъун[+]. 22Амма ишбархӀиличи бикайчи наб Аллагьли икьалабирули саби. Гьанна ну ишав тӀашлира ва гӀядатлатасра чебяхӀтасра бикьридешдирулра. Нуни идбагунани ва Мусани[†] бурибсиличиб имцӀаси селра бурули ахӀенра: 23Сай МасихӀли[†] гӀязабти чекасес гӀягӀнити диъниличила ва, Сай бебкӀибтазивад бегӀгьалав мицӀириубли, нушала халкьлис ва урхӀла халкьанас шала балахъни ахӀенси[+].

24Илкьяйда сай валтахъули гъайикӀухӀели, ПестӀли ил къябаиб:

– ХӀу гӀякьлулизивад ухъири, Павел, – иб илини, – дахъал делчӀнили хӀу мехӀурдешличи викахъилри!

25Павелли жаваблис иб:

– Халалси хӀурматла ПестӀ, ну мехӀур ахӀенра ва нуни дурутира хӀекьти ва духути сари. 26Пачани илди лерилра далути сари, илбагьандан ну азадли гъайикӀес вирулра. Илдазибад селра илала пикрила дураб кахӀелниличи ну вирхулра, сенкӀун илди детаурти гӀямзилар ахӀенри. 27Агриппа пача, хӀу вирхулрив идбагунани дурутачи? Нуни балулра вирхули виъни.

28– Илцад камси заманализив нура масихӀгӀевси варес пикрибарилрив? – иб Агриппани.

29Павелли жаваб чарбатур:

– Ил замана сегъуна биалра, къантӀси яра гӀеркъаси биаб, ну Аллагьлизи улгулра хӀуцунра ахӀи, лебилра набчи лехӀихъути гьар секӀайзиб нугъунтили бетаурли, чӀянкӀли ишди шинжиртазиб ахӀенси[+].

30Пача айзур, иличил мербекӀра Берникара ва илдачил кабиибтира абизур. 31Илди дурабухъун, цализи ца бикӀули:

– БебкӀаличи яра туснакъличи лайикьикеси ил адамли селра барили ахӀен[+].

32– Къайсарпачачи[†] дугьахӀейзурси виалри, ил адам азадватес вирусири, – иб Агриппани ПестӀлизи[+].

### 27


Павел Римлизи аркьули сай

1Нуша Италиялизи ардукьяхъес хӀукмубарибхӀели, Павелра чумал гьатӀи туснакъчира «Къайсарпачала»[†] бикӀуси хӀуребализивадси даршбекӀ[†] Юлийлизи бедиб[+]. 2Асияла[†] ванзала портаназира бухӀнабулхъуси Адрамитта шагьарлизибадси гамиличи кадиили, нуша гьайдиубра. Нушачил варх Тессалоникализивадси македониялан Аристархра леври[+]. 3ГӀергъила бархӀи нуша Сидуннизир тӀашдизурра. Юлий Павелличил гӀяхӀил сайри ва сунес гӀягӀнити дедести гьалмагъуначи Павел гьаввакӀахъес пурбанбариб. 4Нуша гӀурра урхьулизи дурадухъунра ва бяхӀчиси дягӀлизи хӀедикес багьандан, дягӀагар шайчиб Кипри ахъира. 5Киликияла ва Пампилияла дубаначи сабиуси, гьаргси урхьу нушани чедибяхъира ва Ликияла Мира шагьарлизир тӀашдизурра. 6Илаб даршбекӀли Италиялизи аркьуси Александериялизибадси гами баргиб ва нуша иличи кадатурра[+]. 7Дахъал бурхӀназир багьлали гьаладяхӀ дашули, ахирра ахир, къиянтачил биалра нуша Кинид шагьарлизи даира. ГӀягӀниси шайчидяхӀ куртӀдикӀахъес дягӀли хӀедалтни багьандан, нуша Салмунала шайчирад Критличи гъамдиубра. 8Урхьудубларад къияйчил куртӀдикӀули, нуша Ласей шагьарличи гъамси Паргъатти Гаванти бикӀуси мерличир тӀашдизурра.

9Халаси замана арбукьни багьандан ва дуббуцарра[*] балли шалгӀеббухъни багьандан, куртӀдикӀни урехиласили бетарули или, Павелли маслигӀятбирулри:

10– Нушала архӀя дехлис ва гамилис халаси зарал лебхусилицун ахӀи, нушала гӀямрулисра халаси урехи алкӀахъусили бетарули биъни нуни чебиулра.

11Амма даршбекӀ Павелличи лехӀахъесила мерличив гами биканничи ва гамила вегӀличи лехӀахъиб. 12Яни беркӀес ил гамурбала тӀашбилз багаласи хӀебиъни багьандан, имцӀатани архӀя даимбарес ва, Пуэниксличи баили, илаб яни беркӀес пикрибариб. Пуэникс Критлизибси гамурбала тӀашбилз сабри, сабира югла-западличи ва северла-западличи бяхӀчиси.


Урхьула бурям

13Югла кункси дягӀ бухъунхӀели, ил саби нушаб гӀягӀниси или, гамичибани лабар дурасиб ва Критла дубкад гами гьайбариб. 14Камси замана дикибхӀели, бугъуличибад северла-востокла бурям бухъун, сунесра Эвракилон бикӀуси[+]. 15ДягӀличи къаршили башес хӀебируси гами бурямли буциб. ИлхӀели нуша ругертала арилизи дикира ва дягӀли ита-ишадирхъулри. 16Кавда бикӀуси биштӀаси бугъула дягӀхӀебулхъуси шайчир дагьардиубра. Илаб халаси къияйчил нушаб гамила къаякъ калахъес имканбакӀиб. 17Ил гамиличи ахъбуцибхӀели, морякунани тӀанилти гамила удирад дикахъили, гами бигьун. Сирт бикӀути гъумличилти сяйдешуначи кадиэс урухкӀули, илдани куртӀси лабар баткаили, дягӀлизи ита-иша дихахъули, куртӀдикӀес даимдиублири. 18Бурямли гами илцадра цӀакьли лайбикӀулри, хӀятта гӀергъила бархӀи морякуни гамиличибси дех лайбикӀес бехӀбихьиб[+]. 19ХӀябъибил бархӀи илдани чула някъба гамила гӀягӀниахълуми урхьулизи лайдакӀиб. 20Чумал бархӀи я берхӀи, я зубарти чедиули ахӀенри, бурям биалли тӀашбилзули ахӀенри ва дерцес биркниличи нушала сегъуналра умут кали ахӀенри. 21Адамтани бахъхӀи селра берки ахӀенри. ИлхӀели Павелли, илдала урга тӀашизурли, иб:

– Адамти, хӀуша набчи лехӀахъили, итхӀели Критлизирад гьайдиэс гӀягӀнити ахӀенри, илхӀели ишдигъунти балагьунира зарултира хӀедири. 22Амма гьанна уркӀичердиирая, хӀушазивад чилра улххӀелхан, чӀянкӀли гами гъаркьбирар. 23ШалгӀеббухъунси дуги ну Сунела сайси ва Сунес нуни гӀибадатбируси Аллагьла малаик набчи вакӀиб[+]. 24Илини набзи иб: «Павел, урухмакӀуд! ХӀу къайсарпачала гьалав тӀашизес гӀягӀнисири ва Аллагьли Сунела уркӀецӀиличибли лебилра хӀечил бархтасра жан савгъатдариб»[+]. 25Илбагьандан, адамти, урухмакӀудая! Ну Аллагьличи вирхулра ва лерилра набзи дурибтиван детарниличи вирхулра. 26Гами сегъуна-биалра бугъуличи лайбакӀили бирар[+].


Гами гъаркьбиъни

27ВецӀнуавраибил дуги нуша бурямли Адриатикала урхьукадли дихули лералли, дай дугели нуша ванзаличи гъамдирниличи морякуни шакбикиб. 28Илдани мурхьдеш умциб ва мурхьдеш гъал сажан[*] биъни белгибиуб. 29Нуша къаркъубачи чедирхъура или, урухкӀули ва жяв-жявли бархӀи бакӀахъес булгули, гамила гӀелашайчирад морякунани авал лабар лайдакӀиб. 30Илдани, гамиличибад бебшес кьасбарили, лабар гӀяшбирусиладариб ва гамиличибад къаякъ убяхӀбуршес бехӀбихьиб. 31Павелли даршбекӀлизи ва бургъантази иб:

– Илди адамти гамиличиб кахӀелалли, хӀушабра дерцес хӀебиркур.

32ИлхӀели бургъантани къаякъ бихӀути тӀанилти чердяхъиб ва ил урхьулизи кабикиб.

33ШаладикибхӀели, Павелли адамти букахъес махбариб.

– Гьанна вецӀнуавра бархӀи хӀуша даим ибкьли хӀерли саррая ва селра берки ахӀенра, – иб илини, – 34нуни чекайзурли тиладибирулра хӀуша дукахъес, илини хӀуша дерцахъесра кумекбиру. ХӀушазивад чилалра бекӀличибад гъезра балли кахӀебиркур[+].

35Илра или, Павелли кьацӀ касиб, илис лебталалра гьалаб Аллагьлис шукру багьахъур, кабердиб ва укес вехӀихьиб[+]. 36Ил секӀай адамти уркӀичеббариб ва лебилра букескабииб. 37Гамиличир лерилра нуша кӀидаршлим верхӀцӀану урегра адам лерри. 38Белкъайчи букунхӀели, адамтани анкӀи урхьнази лайдакӀиб ва гами кункбиахъуб.

39ШаладикибхӀели дакӀубиубси ванза илдани хӀебагьур, амма гъумла дубаначилси мер чебаили, имканбакӀалли илаб гами тӀашаэс кьасбариб. 40Лабарти чердяхъили ва илди урхьулизир датурли, морякунани гами бикути шалхъни арзиб ва, гьаладубла ялкан ахъбуцили, гами дубличи бяхӀбариб. 41Гами гъумличилси дубличи чегиб ва сяйси мерличи атӀун. Гамила гьалала билхӀи журбулхъули ахӀенри, гӀелала биалли ругертани бялчулри. 42КуртӀли арбякьи, хӀебебшахъес багьандан, бургъантани лебилра туснакъчиби кабушес пикрибариб, 43Амма даршбекӀлис Павел верцахъес дигулри ва илини бургъанти тӀашаиб. Гьаланачи илини куртӀбикӀес балутази шиннизи тӀяхӀбухъахъес ва дубличибяхӀ куртӀбикӀахъес ва ванзаличи дурабухъахъес буйрухъбариб[+]. 44ГӀелаб калунти биалли уркьлачиб ва гамила бургӀлумачиб дубличи баэс гӀягӀнитири. Илкьяйда заралхӀебиубли, лебилра урхьудубличи дурабухъун.

### 28


Павел Мальталичив

1ДерцибхӀели, нушани ил бугъулис Мальта бикӀни багьурра. 2Мерла халкьли нушаб хӀекьли пергерти гӀяхӀялдеш дариб. Илдани цӀа бикьур ва нуша чучи жидарира, сенкӀун ургьулри ва бугӀярлири. 3Павелли кьяли-кьяшла дукала бучиб ва цӀализи какьур. Кьяли-кьяшлизибад дурабухъунси чӀичӀала буцӀардешлизибад берцес дигули, илала някълизи атӀун. 4Павелла някълизибад сурбухъунси чӀичӀала чебаибхӀели, мерла адамти цализи ца бикӀескабииб:

– Ташмишдешагарли, ил адамти кабуршан адам сай: ил урхьулизивад верциб, амма Дикени[*] ил мицӀирли хӀетур.

5Амма Павелли чӀичӀала цӀализи пяхӀбариб ва сунес сегъуналра зарал хӀебиуб[+]. 6Адамти хӀерлири ил умдес вехӀирхьур, яра хапли вебкӀили каркур, или. Илди бахъхӀи хӀерли калун ва иличил селра бетхӀерули биъни чебаили, чула пикри барсбариб ва ил сегъуна-биалра аллагь ургар бикӀескабииб[+].

7Гъамли бугъула бекӀ Публийла мулк лебри. Илини нуша уркӀигьаргли кьабулдарира ва хӀябал бархӀи иличир гӀяхӀладли калунра. 8Публийла дудеш зягӀипли кайхьири, ил уцӀарвалтулри ва чяхӀикӀулри. Павел иличи вякьи, балгабариб, гӀур иличи някъби чедуциб ва ил сагъвариб[+]. 9Ил анцӀбукьлис гӀергъи бугъуличибти лебилра зягӀипти иличи башесбииб ва арабиуб. 10Илдани нушала халаси хӀурматбариб. ГӀур нуша ардукьес гӀягӀнихӀели, гьуйчир гӀягӀнидиркути лерилра секӀайчил гӀердуцира.


Римлизи дакӀни

11Бугъуличиб яни беркӀибси Александериялизибадси гамиличир хӀябал базла гӀергъи нуша урхьулизи дурадухъунра. Ил гамилис «Диоскуры» бикӀулри[+]. 12Нуша Сиракузилизи[*] дакӀира ва илар хӀябал бархӀи калунра. 13Иларадли нуша, урхьудуб бетуцили дашули, Ригиялизи[*] дакӀира. ГӀергъила бархӀи югла дягӀ бухъун ва нуша Путеул шагьарлизи дакӀира. 14Илаб нушани узби баргира ва илдани нуша чучил ца жумягӀ калахъес тиладибариб.

Илкьяйда нуша Римлизи ардякьунра. 15Нуша ляркьниличила балули, нушаб гьунибаэс багьандан, Римлизибти узби Аппийла майдайчи[*] ва ХӀябал ашханаличи дурабухъун. Илди чебаибхӀели, Павелли Аллагьлис шукру багьахъур ва уркӀичевиуб. 16Нуша Римлизи даира ва Павеллис декӀарли хӀерирахъес пурбанбариб. Илис къараулбирули ца ургъан иличил хӀерирулри.


Павел Римлизив

17ХӀябал бархӀи дикибхӀели, Павелли Римлизибси жугьутӀунала бурги цалабяхъиб ва илдази иб:

– Узби, нушала халкьличи къаршили яра нушала хала бегӀтала гӀядатуначи къаршили нуни селра хӀебарили хьалли, ну Ерусалимлизив уцибсири ва римлантази ведибсири. 18Римлантани дила хӀекьлизиб ахтарди дураберкӀиб ва ну ваткаэс пикрибариб, сенкӀун ну кавшес лайикьси, сегъуналра сабаб набчиб хӀебаргиб[+]. 19Амма жугьутӀуни къаршили кабизни сабабли, наб къайсарпачала[†] суд тӀалаббарес чебикиб ва илра нуни селизиб-биалра дила халкь гӀяйиблабарес барибси ахӀен. 20Ил сабабли ишбархӀи хӀуша чедаэс ва хӀушачил гъайухъес багьандан, нуни цаладяхъибтира. Израилла умут багьандангу ишди набчирти шинжирти. 21Павелличи лехӀахъибтани иб:

– Нушани хӀечила Ягьудеялизирад[†] сегъунтилра кагъурти кахӀесира ва итабадли бакӀибти нушала узбазибадли цалилра хӀечила вайси хӀебуриб. 22Амма нушаб дигахъира хӀезибад бакьес, хӀуни ил секӀал секьяйда пикрибирулрил, сенкӀун ил мазгьабличила нушачи чӀянкӀли вайтицун гъай диули сари.

23Илди Павелличил вягӀдалабиуб[†] ва кабизахъурси бархӀи илала хъули гьатӀира бахъал адамти бакӀиб. Савлиличивад бархӀи ахъайчи, Павел илдази Аллагьла ПачяхӀдешличила[†] гъайикӀули калун ва Мусала[†] Зегъализирадтира[†] Идбагунала табтуртазирадтира дугьбачил ГӀисачила бикьридешдариб[+]. 24Сунела гъайличил илини цабехӀти бирхаахъур, цархӀилти бирххӀеур. 25Илдала чула ургар жалти дехӀдихьиб. Илди аркьухӀели, Павелли ишдигъунти гъай дуриб:

– Дурхъати РухӀли ГӀисайя идбагличибли хӀушала дудешунази ункъли буриб:[+]

26«Укьен илди халкьличи ва бура:
хӀуша лехӀихъудая, амма лехӀихъули хьалли, хӀергъидая;
хӀердикӀудая, амма хӀердикӀули хьалли, чехӀебиидая.
27Илди халкьла уркӀби кьяркьдиубли сари,
илдани къияйчил лихӀбани бикьули саби
ва чула хӀулби гӀекӀили сари,
хӀулба чехӀебиэс багьандан
ва лихӀба хӀебикьес багьандан
ва уркӀили хӀергъес багьандан
ва саби сагъбарахъес Набчи шурхӀебухъес багьандан»[+].

28-29Илкьяйда багьирая, Аллагьла берцуди урхӀла халкьанас бархьили саби: ил хабар илдани бикьра бикьу![+]

30Сунечи бакӀибти лебилра кьабулбирули, сунени буцибси хъулив, Павел гӀурра кӀел дус Римлизив калун. 31Илини дакӀу-гьаргли ва гьалабизагарли илдази Аллагьла ПачяхӀдешличила балахъусири ва ГӀиса МасихӀ[†] ХалавегӀилличила[†] руркъутири[+].

## Гьаргбаркь

### Гьаргбаркь

Гьаргбаркь


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]


### 1


Югьанна гьаргбаркь


БехӀбихьуд

1Иш ГӀиса МасихӀла[†] гьаргбаркь саби. Гъамли се бетаэс хӀяжатсил Сунела лугърази багьахъес Аллагьли Сунес ил гьаргбаркь бедиб. Илини малаикличибад ил гьаргбаркь Сунела лагъ Югьаннизи багьахъур[+]. 2Гьанна, сунени чебаибси гьарил секӀайчила бурули, Югьанни Аллагьла дев ва ГӀиса МасихӀла бикьридешла гъай мардирули сай[+].

3ТалихӀчевси сай учӀуси ва ишди гьардурутачи лехӀихъути ва делкӀунти дугьби дузахъути. ЗаманакӀун гъамбиубли саби![+]


ВерхӀел умматличи салам

4Югьанничибад – Асияла[†][*] мер-мусала[†] МасихӀла верхӀел умматличи.[†] Баркат хӀушаб ва саламатдеш Левсиличирад, Виубсиличирад ва Лявкьусиличирад ва Илала тахла гьаларти верхӀел рухӀличирад[*][+] 5ва ГӀиса МасихӀличирад – Ил бикьри сай, Ил хӀекьси сай, Ил цаибил сай бебкӀибтазивад мицӀириубси, Ил – ванзала пачнала аричи сай.

Нуша дигахъусилис, Сунела хӀиличил нуша бунагьуназирад азаддатурсилис, 6нуша Аллагьла, Сунела Дудешла, пачадешли ва Аллагьла кашишунили[†] дарибсилис – Илис абадла абад чебяхӀдеш ва кьудрат! Амин[+].

7ХӀера, Ил лявкьули гъагултачив,
гьарилра хӀуй сай Ил чейули,
Иличи бурхӀибтанира,
Илала гьалаб ванзала лебил халкьана агьииру.
Марли, амин![+]

8«Ну – Альфа ва Омега[*] сайра, – викӀули сай ХалавегӀил[†] Аллагь, – Левси, Виубси ва Лявкьуси, Кьудратла вегӀ».


Патмус бугъуличиб Югьанна чебаала

9Ну, Югьан, хӀушала узи, ГӀисачил цаиубли хӀушачил балагь-кьадар, пачяхӀдеш ва чӀумадеш дуртӀуси, Аллагьла Дев ва ГӀисала бикьридеш багьандан гьавяхъили, Патмус[*] бугъуличив калунра[+]. 10ХалавегӀилла бархӀи ну Аллагьла РухӀли уцилри ва къакъла гӀелаб дядван бучӀуси ахъси тӀама бакьира[+]. 11Ил бикӀулри: «Лерилра чедиути бергараг-белкӀлизи делкӀен ва МасихӀла верхӀел умматличи дархьа: Эпеслизи, Смирнализи, Пергамлизи, Тиатирализи, Сардислизи, Пиладелпиялизи ва Лаудикеялизи».

12Набчил гъайбикӀуси чила тӀама сабил багьес ну шуряхъира. ШуряхъибхӀели, верхӀел мургьила чирагъ чедаира. 13Чиргъмала ургав духъяна палтарличил ва михъирличиб мургьила ириличил Инса Уршигъуна чеира[+]. 14Илала бекӀ ва гъез цӀуба балаван, дяхӀиван цӀублири. Илала хӀулби пархбикӀуси цӀагъунтири,[+] 15кьяшми биалли печлаб бемжахъурси, лугӀянбарибси жармагъунтири ва Илала тӀамара дахъал шинна тӀамаличи мешулири[+]. 16Илала балуй някълизир верхӀел зубарири. Илала дубшабад кӀишалли бугаси тур гьаббакӀилри. Илала куц хӀекьли лямцӀбикӀуси берхӀиличи мешулири[+].

17Нуни Ил чеибхӀели, Илала кьяшмала гьала вебкӀибсиван кайкира. Илини Сунела балуй някъ набчи кабихьиб ва иб: «УрухмакӀуд! Ну – Цаибил ва Ахирла,[+] 18Ну мицӀирсира. Ну вебкӀибсири, амма гӀурра абадла абадлис мицӀирлира. БебкӀала ва жагьаннабла[†] умхьни Набзир сари[+]. 19Илкьяйда белкӀен, хӀуни чебаибси: лебси ва гӀурхӀели бетаэс хӀяжатси. 20ХӀуни Дила балуй някълизир чедаибти, верхӀел зубарила ва верхӀел чирагъла дигӀяндеш: верхӀел зубари – илди МасихӀла верхӀел умматла малаикуни саби, верхӀел чирагъ биалли – илди МасихӀла верхӀел уммат сари.

### 2


Эпесла умматличи кагъар

1Эпесла умматла[†] малаикличи белкӀен: „Ит, верхӀел зубари балуй някълизи дуцибси, мургьила верхӀел чирагъла ургав вашуси, ишкьяйда викӀули сай:[+]

2ХӀела баркьудлуми, хӀела декӀси бузери ва чӀумадеш Нуни далулра. Вайти адамти хӀед хӀебигахъни балулра: вакилти[†] хӀебиубкъи, чус саби вакилти сарра бикӀутала хӀуни хӀялумцӀурри ва илди къунбарти биъни багьурри. 3ХӀу чӀумасири, Дила у багьандан хӀуни дахъал чекасири ва хӀялагархӀейубри. 4Амма Дила хӀечи къаршисира леб: хӀела цаибти диги хӀуни урдатурри. 5Гьанбикахъа чинавад хӀу кайкирил ва, Аллагьличи шурухъи, гьалар дирути баркьудлуми дирен. Рахли хӀу Аллагьличи шурхӀевхъадли, Ну хӀечи лявкьяс ва хӀела чирагъ сунела мерличибад убкайсис. 6Амма ца гӀяхӀси секӀал леб хӀела – Дила гьимидулхъути никӀалайтала[*] баркьудлумачи хӀелара гьимидулхъули сари. 7ЛихӀби лерсини бакьаб, се дикӀулил РухӀ МасихӀла[†] умматунази! Аллагьла алжанализиб бухъуси гӀямрула галгала цӀедеш чедииркусилис деркахъес лугас“[+].


Смирнала умматличи кагъар

8Смирнала умматла малаикличи белкӀен: „ВебкӀибси ва сагали хӀерируси, Цаибил ва Ахирла ишкьяйда викӀули сай:[+]

9ХӀела гӀязабтачила ва мискиндешличила Нуни балулра, амма хӀу давлачеблири! Чус саби жугьутӀуни сарра бикӀутани хӀу балтӀниличила балулра, амма хӀякьикьатлизиб илди – шайтӀунтала цахӀнабик[+]. 10ХӀечи хӀерти гӀязабтазибад урухмакӀуд. ХӀера, хӀушала хӀялумцӀес багьандан, чегъамли илбисли хӀушазибад цацабехӀти туснакълизи кабалта ва вецӀал бархӀи гӀязабти чекайсидая. ВебкӀайчи марли вии ва Нуни хӀед гӀямрула таж лугас![+] 11ЛихӀби лерсини бакьаб, се дикӀулил РухӀ МасихӀла умматунази! Чедииркусиличи кӀиибил бебкӀа[*] чехӀебуркъар“[+].


Пергамла умматличи кагъар

12Пергамла умматла малаикличи белкӀен: „КӀишалли бугаси турла ВегӀ ишкьяйда викӀули сай:[+]

13ХӀу илбисла тах тӀашси мерличиб биъни Нуни балулра. Амма хӀу Дила уличи чӀумали кабизурлири, Набчи бирхнилизибад хӀу гӀелумхӀебиубри, хӀятта итди бурхӀназибра, илбис хӀербируйхӀив Дила марси бикьри Антипа кавшибхӀелира. 14Амма Дила хӀечи цакамси къаршисира леб: хӀела леб Валаамла белчӀудиличи кабизуртира. исмуртас кьурбанбарибси беркайчи гьирбирахъули, пасаддешлизиихъахъули, Израилла уршбас тӀимкь кадалтахъес илини Балак бурсивариб[+]. 15Илкьяйдали хӀелара никӀалайтала белчӀудиличи кабизуртира леб[+]. 16ХӀебиалли, Аллагьличи шурухъен! Эгер хӀевхъадли – Ну гъамли лявкьяс ва Дила дубшабадси турличил илдачил дяв бирис. 17ЛихӀби лерсини бакьаб, се дикӀулил РухӀ МасихӀла умматунази! Чедииркусилис Нуни дигӀянаси манна[*] лугас ва илис биштӀал къаркъара[*] лугас. Ил къаркъаличиб касибсили ахӀи хӀебалуси, сагаси у белкӀи бирар“[+].


Тиатирала умматличи кагъар

18Тиатирала умматла малаикличи белкӀен: „Ухуси цӀагъунти хӀулбачилси ва лугӀянбарибси жармагъунти кьяшмачилси Аллагьла Урши ишкьяйда викӀули сай:[+]

19ХӀела баркьудлуми ва диги, бирхни, къуллукъбирни, чӀумадеш Нуни далулра. Балулра, хӀятта гӀергъити хӀела баркьудлуми цаибтачир халати диънира. 20Амма Дила хӀечи къаршисира леб: ил хьунул адамличил, Езавелличил[*], хӀу баришлири. Илини, сунес сари караматчира рикӀули, Дила лугъри руркъули сари ва чеббулкӀахъули сари: пассаддешличи ва урхӀла халкьла аллагьунас багъишлабарибси беркала букахъес бурсибирули сари[+]. 21Нуни илис замана бедира Аллагьличи шуррухъахъес, амма сунела пасаддешлизирад илис гӀелумриэс дигули ахӀен. 22ХӀера, ил Нуни зягӀипли карилхьахъас, иличил пасаддешлизиахъибти биалли илала баркьудлумазиб гӀелумхӀебиалли, халаси балагьлизи биркахъис. 23Илала шаликартира бубкӀахъис. ИлхӀели лерилра МасихӀла умматунани бала, Ну – Ит сайра, суненира уркӀбазирти ва бургазирти лерилра дигӀянти далуси. ХӀушазивад гьариллис Нуни сунела баркьудлуми хӀясибли лугас[+]. 24Амма ил белчӀудиличи кахӀебизурти ва илбислати мурхьли хӀедагьурти, Тиатирализибти цархӀилтази – Ну хӀушази викӀулра: ХӀушачи цархӀил декӀси мах чехӀебирхьис – 25эгер гьанналауб хӀушала лебси, Ну вакӀайчи бихӀядалли[+]. 26Нуни хъардарибти лерилра ахирличи дикайчи тамандируси чедииркусилис Нуни урхӀла халкьанала чебкад ари лугас[+]. 27Илини илдас мегьла гӀяйсаличил хӀенкьуладешдиру – гӀянжила хъабниван илди бутӀнадбиру!

28Дила Дудешлизибад Нуни касиливан, Нуни илис ари лугас, Нуни илис савлила зубарира лугас. 29ЛихӀби лерсини бакьаб, се дикӀулил РухӀ МасихӀла умматунази!“[+]

### 3


Сардисла умматличи кагъар

1Сардисла умматла[†] малаикличи белкӀен: „Ит, Аллагьла верхӀдехӀ РухӀ ва верхӀел зубари сунезирси, ишкьяйда викӀули сай:

Нуни хӀела баркьудлуми далулра. ХӀед мицӀирси или бикӀаллира, хӀу вебкӀилри[+]. 2Чевсаргъи ва, хӀезиб гьачамлис калунси ва бебкӀес бируси, дебабара. Дила Аллагьла гьалар хӀуни дарибти баркьудлуми НуникӀун хӀедаргира. 3ХӀебиалли хъуммартид, се касирил ва се бакьирил! Илди дузахъен ва Аллагьличи шурухъен! Нагагьладан чевхӀергъадли, Ну хапли лявкьяс, хъулкиван, ва хӀуни хӀебалад хӀечи Ну лявкьуси сягӀят[+]. 4Амма Сардислизиб чула палтар нясхӀедиахъубти хӀела чумал адам леб. ЦӀуба палтарличил илди Набчил барх башар, сенкӀун илди лайикьти саби[+]. 5Чедииркусира цӀуба палтарли вегӀирар ва гӀямрула жузлизибси[*] илала у Нуни хӀебулъас, Дила Дудешла ва Илала малаикунала гьалав ил Нуни маририс[+]. 6ЛихӀби лерсини бакьаб, се дикӀулил РухӀ МасихӀла[†] умматунази!“[+]


Пиладелпияла умматличи кагъар

7Пиладелпияла умматла малаикличи белкӀен: „Ишкьяйда викӀули сай Дурхъаси, ХӀекьси,

Даудла[†] умхьу[*] сунезибси,
Сунени ибхьуси – чилилра гӀехӀейкӀу,
Сунени гӀейкӀу – чилилра хӀебхьу.

8ХӀела баркьудлуми Нуни далулра. ХӀера, хӀела гьалаб Нуни унза гьаргбарира ва чилилра ил кьяпӀбарес хӀейрар, сенкӀун хӀела цӀакьани камти диаллира, хӀуни Дила Дев бузахъири ва Дила у убхӀебатурри. 9ХӀера, Нуни хӀед шайтӀунтала цахӀнабиклизибадти, жугьутӀуни сарра бикӀути, лугулра. Амма илди бекӀлил илдигъунти ахӀен. Илди къунба бугьули саби. ХӀерикӀен, Нуни се бирисал: илди лябкьян ва хӀела кьяшмала гьала бяхӀудибиркур ва Наб хӀу дигахъни илдани бала[+]. 10‘ЧӀумали вии’ – ибси, Дила дев таманбарни багьандан, лебилра гӀяламличи лябкьуси хӀялумцӀлала сягӀятлизивад хӀу Нунира вихӀури. 11Ну гъамли лявкьяс. ХӀела таж чизилра кебхӀесахъес хӀела лебсиличи чӀумали кайзи[+]. 12Чедииркуси Нуни Дила Аллагьла хъулив тӀал ветарахъис ва ил илав абадлис кавлан. Дила Аллагьличибадли зубрачибад кабицӀуси, Дила Аллагьла шагьарла – сагаси Ерусалимла ура, Дила сагаси ура Нуни иличи лукӀас[+]. 13ЛихӀби лерсини бакьаб, се дикӀулил РухӀ МасихӀла умматунази!“[+]


Лаудикияла умматличи кагъар

14Лаудикияла умматла малаикличи белкӀен: „Ишкьяйда викӀули сай Амин – марси ва хӀекьси Бикьри, Аллагьли акӀахъубсила БехӀбихьудчи:[+]

15Нуни хӀела баркьудлуми далулра, хӀу я бугӀярси я буцӀарси хӀейъни балулра. ХӀу бугӀярси яра буцӀарси виъни хӀед гӀяхӀси саби! 16Я бугӀярси я буцӀарси ахӀи, хӀу ванаси виъни багьандан, Нуни хӀу Дила мухӀлилавад гӀегӀирури. 17СенкӀун хӀу викӀулри: ‘Ну давлачевлира, ну давлачевиублира, дила селизибалра агри агара’. Амма хӀуни балули ахӀенри, хӀу талихӀагар, язихъси, къарцинси, сукъур ва чӀянкӀуси виъни[+]. 18Нуни хӀед насихӀят бурулра: давлачевиэс багьандан, Набзибад цӀализиб умубарибси мургьи аса; хӀела чӀянкӀудешла цӀахдеш кӀапӀдарес цӀуба палтарра аса; чедианиэс багьандан, хӀулбала бакала аса ва хӀела хӀулби дака[+]. 19Нуни чӀянкӀли Наб бигахъути пужбирулра ва танбихӀлабирулра: хӀебиалли, гьуцӀдеш дакӀудара ва Аллагьличи шурухъен[+]. 20ХӀера, Ну унзала гӀелав тӀашлира ва кьутӀикӀулра. Чили Дила тӀама бакьалра ва Наб унза абхьалра, Ну ил адамличи айцӀус ва нуша иличил дарх дугидукес кадирехӀе[+]. 21Чедииркусилис Нуни Дила мякьлаб тахличиб мер лугас, сенкӀун Нура чедиикира ва Дила Дудешличил Илала тахличив мякьла кайира[+]. 22ЛихӀби лерсини бакьаб, се дикӀулил РухӀ МасихӀла умматунази!“»[+].

### 4


Зубрала тахла чебаала

1ГӀур нуни чебаира: хӀера, заклизиб унза гьаргбиуб ва, гьаланачи нуни бакьибси, баягъи дядлагъуна тӀама набчил гъайбухъун. Илини иб: «Иша ацӀи, илала гӀергъи се бетаэс хӀяжатсил Нуни хӀези чебиахъис»[+].

2Ну итмадан Аллагьла РухӀли уцира. ХӀера, зубрачиб тах тӀашли саби, тахличив биалли – Кайибси[+]. 3Тахличи Кайибси алмазван[†] ва цӀулцӀван[†] рурхӀулри. Тах-алав зумрудлизибадсигъуна зурхӀяб сабри. 4Ил тах-алав гьатӀира гъануавра тах, тухрачи кабиили гъануавра тямада, цӀуба палтурта бегӀбиубти, илдала бургачир – мургьила тажани[+]. 5Тахличирад лямцӀла цӀа, тӀамри ва къукъу дурадиркули сари. Тахла гьалар цӀали ухути верхӀел чирагъ – илди Аллагьла верхӀел рухӀ сари[+]. 6Тахличи бяхӀчили хрусталванси, шишала урхьугъуна секӀал саби. Гьалар ва гӀелар дахъал хӀулбачилти тахла байлар ва тахла алав авал мицӀир жан сари[+]. 7Цаибил жан арслайчи мешули саби; кӀиибил – жагьил бугъаличи; хӀябъибилла дяхӀ адамлагъунти сари; авъибил кӀайбяхӀибси чӀакачи мешули саби. 8Илди авалра мицӀир жанна гьарилла урег-урег дуклуми сари. Жанани духӀнарад ва дурарад хӀулба чедицӀили сари. Илди хӀерели ва дугели тӀашагарли дикӀар:

«Дурхъал, Дурхъал, Дурхъал
ХалавегӀил[†] Аллагь, Кьудратла вегӀ,
Виубси, Левси ва Лявкьуси!».

9Абадлис ХӀерируси – тахличи Кайибси илди жанана чевяхӀварибхӀели, хӀурматлаварибхӀели, баркаллаварибхӀели, 10гъануавра тямада тахличи Кайибсила гьала бяхӀудибиркур, абадлис ХӀерирусила гьалаб икрамбиру ва илдани чула тажани тахла гьала кадирхьу, бикӀули:

11«ХӀу лайикьлири, ХалавегӀил, нушала Аллагь,
чевяхӀдеш, хӀурмат ва цӀакь касес,
сенкӀун ХӀуни акӀахъубри лерилра,
ХӀела ариличирли лерил детаур ва лерилра акӀахъубтири!»[+].

### 5


Бергараг-белкӀ ва Мукьара

1Тахличи Кайибсила балуй някълизиб бергараг-белкӀ чебаира, сабира гьалабси бяхӀличибадра гӀелабси бяхӀличибадра белкӀунси ва сунечи верхӀел мугьур чедяхъибси[+]. 2ГӀур нуни кьуватчевси малаик чеира, ахъси тӀамаличил балахъуси: «Чи лайикьсив, мугьурти уркасили, бергараг-белкӀ гьаргбарес?».

3Чилилра – я закличив, я ванзаличив, я ванзала удив – бергараг-белкӀ гьаргбарес ва иличи хӀерэс хӀейриб. 4Ну кьутӀкьули висира, сенкӀун ил гьаргбарес, иличи хӀерэсалра лайикьси агархӀели. 5ИлхӀели тямадабазивад ца набзи викӀар: «Майсуд! ХӀера, Ягьудала кьамлизивадси Арслан, Даудла[†] Мякь[*] чедиикиб! ВерхӀел мугьурличилси бергараг-белкӀ гьаргбарес Илини вируси сай»[+].

6Авал мицӀир жанни ва тямадабани алавбарибси тахла байлаб нуни Мукьара чебаира. Ил кьурбайс белгьунсиван чебиулри. Илала верхӀел мукеки ва верхӀел хӀули[*] лерри – лебилра ванзалис дархьибти Аллагьла верхӀел рухӀ[+].

7ГӀур Ил гъамиуб ва тахличи Кайибсила балуй някълизибад бергараг-белкӀ касиб. 8Илини ил касибхӀели, авал мицӀир жанра гъануавра тямадара Мукьарла гьала бяхӀудибикиб. Гьарилла някъбазир арфаби ва бизитӀемла секӀулта дицӀибти мургьила хъабни сарри – илди дурхъати адамтала балгни сарри[+].

9Илдани сагаси далай бучӀули саби:

«ХӀу лайикьлири бергараг-белкӀ касес
ва иличирти мугьурти уркасес,
сенкӀун ХӀу кьурбанварибсири
ва ХӀела хӀиличил Аллагьлис адамти асири:
лерилра кьаманала, мезанала,
халкьанала ва миллатунала адамти[+].
10Илди ХӀуни нушала Аллагьлис
пачадешли ва кашишунили[†] барири,
илдани ванзаличир пачяхӀдешдиру!»[+].

11Тахла алавчар нуни бахъал малаикуни чебаира, илдала дахъал тӀамри дакьира, баягъи авал жан ва тямадаби[†] чебаира. Илди лугӀиагарли дахъал, даршани азирти, азиртадли азирти лебри[+]. 12«Ахъти тӀамрачил илди дезабикӀулри:

Кьурбайс белгьунси Мукьара лайикьси саб
цӀакь, давла, пасихӀдеш ва кьуват,
хӀурмат, чевяхӀдеш ва деза касес!»[+].

13ГӀур нуни закличирти, ванзаличирти, ванзала удирти ва урхьназирти лерилра жанани – илдазирти лерилра секьяйда дикӀулрил бакьира:

«Тахличи Кайибсилис ва Мукьарлис
деза, хӀурмат, чебяхӀдеш ва кьуват
абадла абадлис!»[+].

14Ва авалра жан дикӀулри: «Амин!».

ГӀур тямадаби бяхӀудибикиб ва икрамбариб[+].

### 6


Урегал мугьур

1ГӀур нуни Мукьарли верхӀлизибад ца мугьур убкайсули чебаира ва авал жаннизибад цали къукъугъуна тӀамаличил бурили бакьира: «Гъамбии!»[+].

2Ва нуни чебаира: хӀера, цӀуба урчи, иличив мурда урги-дергаличил. Илис таж бедиб. Ил чедиикибсиван дуравхъун, чедииркес багьандан.

3Илини кӀиибил мугьур убкасибхӀели, нуни кӀиибил жан бикӀули бакьира: «Гъамбии!».

4Ва кӀиибил урчи дурабухъун – цӀала рангли хӀунтӀена. Лебилра цализи ца кабуршахъес багьандан, ванзализибад даршудеш кебасахъес илала мурдас пурбанбарибси саби. Илис халаси тур бедибсири[+].

5Мукьарли хӀябъибил мугьур убкасибхӀели, нуни хӀябъибил жан бикӀули бакьира: «Гъамбии!».

Ва нуни чебаира: хӀера, цӀудара урчи ва мурдала някъбазир умцанти. 6ГӀур авал жанна ургабад тӀамагъуна бакьира: «АнкӀила мехӀ[*] динарлис,[†] мухъила хӀябал мехӀ динарлис! Амма я гӀявадешлис, я чягъирлис зарал мабирид!»[+].

7Илини авъибил мугьур убкасибхӀели, нуни авъибил жанна тӀама бакьира: «Гъамбии!».

8Нуни чебаира: хӀера, шинишбяхъили цӀуба урчи ва мурда. Мурдала у БебкӀа саби, илис гӀергъи удунъя башар. Ванзала авал бутӀала цаличи илдази ари бедибси саби: турличил кабуршахъес, гашилизибад, бебкӀала кьявгализибад ва дугӀла жанивартазибад улхахъес.

9Мукьарли шуибил мугьур убкасибхӀели, кьурбандирхьлиур Аллагьла Дев багьандан ва чула бикьридешличибли кабушибтала рухӀ нуни чедаира[+]. 10Илдани ахъси тӀамаличил вявъиб: «Дурхъаси ва ХӀекьси ВегӀбекӀ! Сен ХӀуни ванзаличиб хӀербирутас суд хӀебирулри ва нушала хӀи багьандан чебхӀебирцӀулри?»[+].

11ИлхӀели илдазивад гьариллис цӀуба палтар дедиб ва чучил барх къуллукъбирути ва тяп сабиван кабуршути, чула узбала лугӀи чебицӀайчи, камси гьатӀи хӀерли буахъес буриб[+].

12ГӀур нуни Илини урег-ибил мугьур убкайсули чебаира. ИлхӀели цӀакьти мерс дакьун, берхӀи зибкьиван цӀударбиуб, бац биалли хӀигъунбиуб,[+] 13цӀакьси дягӀла гьакӀли галгаличирад кадиркахъути хӀедикьурти инжирван, зубразирад ванзаличи зубарти кадикиб.

14Бергарагван бергурли, зак бетахъиб; лерилра дубурти ва бугъуби чула мераначирад шишдухъун[+].

15Ванзала пачни, халахӀякимти, гӀяскарбегуни, давлачебти ва аричебти, лугъри ва азадти – лебилра адамти дубуртала инкъурбазиб ва гъяланазиб дигӀянбикиб. 16Илди дубуртази ва шурмази бикӀар: «Кадикирая нушачи, нуша тахличи Кайибсилизирад ва Мукьарла гӀясидешлизирад дигӀяндарабая,[+] 17сенкӀун Илдала гӀясидешла чебяхӀси бархӀи бакӀили саби. Чили вирара гьандуцес?!».

### 7


Израилла кьаманазибадти даршлим авцӀануавра азир мугьурдяхъибти

1ГӀур нуни ванзала авалра дубличиб тӀашти авал малаик чебаира. Я ванзаличи, я урхьуличи, я сегъунтилра галгубачи илди духъахъес хӀедалтули, илдани ванзала авал дягӀ тӀашиулри[+]. 2Нуни ца гьатӀи малаик чеира: ил машрикьлизивад[†] ахъирулри. Ил мицӀирси Аллагьла мугьурличилри. Ванзалис ва урхьулис зарал бирахъес кабатурти авал малаиклизи илини ахъси тӀамаличил вявъиб: 3«Нушала Аллагьла лугърала андурби мугьурлидяхъяйчи, я ванзалис, я урхьулис, я галгубас зарал мабиридая!»[+].

4ГӀур нуни бакьира, мугьурбяхъибтала лугӀи даршлим авцӀану авра азир сабри. Илдицад мугьурлибяхъилри Израилла уршбала лебилра кьаманазибад.

5Ягьудала кьамлизибад мугьурлибяхъилри вецӀнукӀира азир,
Рувимла кьамлизибад – вецӀнукӀира азир,
Гадла кьамлизибад – вецӀнукӀира азир,
6Асирла кьамлизибад – вецӀнукӀира азир,
НептӀалимла кьамлизибад – вецӀнукӀира азир,
Манассияла кьамлизибад – вецӀнукӀира азир,
7Симеунна кьамлизибад – вецӀнукӀира азир,
Левила кьамлизибад – вецӀнукӀира азир,
Иссахарла кьамлизибад – вецӀнукӀира азир,
8Забулунна кьамлизибад – вецӀнукӀира азир,
Юсупла кьамлизибад – вецӀнукӀира азир,
Бунъяминна кьамлизибад – вецӀнукӀира азир.


ЦӀуба палтарличилти бахъал халкь

9ГӀур нуни чебаира: хӀера, чилилра бейгӀесагарти бахъал халкь! Тахла ва Мукьарла гьалаб декӀар-декӀарти миллатунала, кьаманала, халкьанала ва мезанала бахъал адамти тӀашли саби. Илди цӀуба палтарличил ва някъбазир чумиздагла кьялубачил[*] саби[+]. 10Илди ахъли бикӀули саби:

«Берцуди тахличи кайибси нушала Аллагьличиб
ва Мукьарличиб саби!»[+].

11Лебилра тах-алав тӀашти малаикуни, тямадаби[†] ва авал жан тахла гьала бяхӀудибикиб ва Аллагьлис икрамбариб[+]. 12Илди бикӀулри:

«Амин! Деза ва чевяхӀдеш,
пасихӀдеш ва гӀяхӀ бални, хӀурмат, цӀакь ва кьуват
нушала Аллагьла абадла абадлис! Амин!»[+].

13ГӀур тямадабазивад цали набзи хьарбаиб: «Илди цӀуба палтарчебти адамти чихъалив ва чинабад бакӀибтив?».

14«Дила хужаим, ил хӀуни балад!», – ира нуни.

Илини набзи иб: «Илдани халати балагьуни дяхӀаурти сари. Илдани чула палтар дирциб ва Мукьарла хӀилизир цӀубдариб[+].

15Илбагьандан илди Аллагьла тахла гьалаб саби,
Аллагьла хъулиб хӀерели ва дугели Илис икрамбирули,
тахличи Кайибсини
илдачибад Сунела чятир тӀинтӀбиру.
16Илдани гӀур гьачамалра я милиги, я гаши хӀедала,
илди берхӀили хӀейгу,
жагъли кахӀелкьа,
17сенкӀун тахла байлизивси Мукьарли
илдас хӀенкьуладешдиру
ва илди гӀямрула шин лугути урунжуначи арку.
Илдала хӀулбачибад гьарил нергъ Аллагьли ушку»[+].

### 8


ВерхӀъибил мугьур

1ВерхӀъибил мугьур Мукьарли убкасибхӀели, байхъала сягӀятцадхӀи зубрачиб лехӀдеш чебихьиб[+]. 2Нуни Аллагьла гьалаб тӀашти верхӀел малаик чебаира. Илдази верхӀел дяд дедиб[+].

3ГӀур цархӀил малаик вакӀиб ва мургьила гавдуршличил кьурбандирхьла гьала тӀашизур; лебилра дурхъати адамтала балгначил дарх, тахла гьалабси мургьила кьурбандирхьличи хахъес багьандан, илизи бизитӀемла дахъал секӀал дедиб[+]. 4Малаикла някъличибад дурхъати адамтала балгначил барх Аллагьла гьалаб бизитӀемла гав ахъбиуб[+]. 5ГӀур малаикли гавдурш касиб ва кьурбандирхьлизибад илизи цӀа кабихьиб ва ванзаличи игьуб. Илар къукъура, тӀамрира, лямцӀла цӀара, мерсра диуб[+].


ВерхӀел малаик дядбикӀули

6ВерхӀел дядличилти верхӀел малаик дядбикӀес хӀядурбиуб.

7Цаибил дядикӀескайиб – хӀи гъудурти хъябхъя ва цӀа тӀутӀудухъун ва ванзаличи кадикиб. Ванзала хӀябал бутӀала ца бутӀа бигуб, галгубала хӀябал бутӀала ца бутӀа дигуб ва лерилра шиниша кьар дигуб.

8КӀиибил малаик дядикӀескайиб – зурбаси дубурагъуна цӀа урхьулизи кабикиб. Урхьула хӀябал бутӀала ца бутӀа хӀиличи шурбухъун,[+] 9хӀябал бутӀала ца бутӀа урхьулизирти мицӀир жан дебкӀиб, гамурбала хӀябал бутӀала ца бутӀа гъаркьбиуб.

10ХӀябъибил малаик дядикӀескайиб – кьялтаван ухуси зурбаси зубари закибад кабикиб. Ил лерилра хӀуркӀбала ва шинна урунжунала хӀябал бутӀала ца бутӀаличи кабикиб[+]. 11Ил зубарлис Шуркь бикӀуси саби. Лерилра шинбала хӀябал бутӀала ца бутӀа шуркьгъунтили детаур, илди шин кьутӀкьудиубли, бахъал адамти шиннизибад бебкӀиб.

12Авъибил малаик дядикӀескайиб – берхӀила хӀябал бутӀала ца бутӀа, бацла хӀябал бутӀала ца бутӀа, зубартала хӀябал бутӀала ца бутӀа заядиуб. ХӀябла ца бутӀала кьадарлизир илди цӀябдиуб ва хӀяббутӀ бархӀира хӀяббутӀ дугира шалаагарли калун.

13Нуни зубразиб кӀайбяхӀибси чӀакали ахъси тӀамаличил вявбяхъили чебаира ва бакьира: «Балагь, балагь, балагь ванзаличиб хӀербирутас, чегъамли дядбикӀути хӀябал гьатӀи малаикла дяданала тӀамразибад!».

### 9

1Шуибил малаикли дядъиб ва закибад ванзаличи кабикибси зубари нуни чебаира. Илизи гявгявла къуюла умхьу бедибсири[+]. 2Илини гявгявла къую абхьиб. Зурбаси печлизибадван гявгявла къуюлизибад гав башесбииб. Гявгявла гавли берхӀи ва гьава цӀябдариб. 3Гавлизирад ванзаличи цӀурцӀби дурадухъун, илдази ванзаличирти къиштанакунасгъуна ахъри бедибсири. 4ЦӀурцӀбази бурибсири я кьарлис, я шинишдешлис, я галгубас зарал хӀебирахъес, чӀянкӀли чула андаличиб Аллагьла мугьурагарти адамтас зарал бирахъес[+]. 5Илди адамти кабуршахъес ахӀи, шел баз гӀязаббуркӀахъес илдази бурибсири. ЦӀуцӀбазибадси гӀязаб биалли къиштанак адамличи кьацӀбикунхӀелигъуна сабри. 6Илди бурхӀназиб адамти бебкӀалигӀиб умцӀар, амма ил хӀебургу. Илди бебкӀаличи карцӀли бирар, амма бебкӀа илдачибад бубшар.

7Илди цӀурцӀби дергъличи хӀядурдарибти дявила урчигъунтири. Илдала бургачир мургьила тажанигъунти секӀал сарри. Илдала дяхӀ адамлагъунтири[+] 8ва гъез хьунул адамлаван духъянтири, цулби биалли арсланна ганжубигъунтири. 9Илдачир мегьван чӀумати халчукуни лерри. Дуклумала тӀама дергълизи аркьути дахъал урчала уркрала рямкьярличи мешулири. 10Илдала къуйрукъуни ва зидани къиштанакуналагъунтири; шел баз адамтас заралбирахъуси цӀакь къуйрукъуназиб сабри. 11Илдала пача гявгявла малаик сай, сунесра жугьутӀ мезли Аввадун, грек мезли Апаллун[*] бикӀуси.

12Цаибил балагь шалгӀеббухъун. ХӀера, илис гӀергъи кӀел гьатӀи балагь ляркьули![+]

13Урег-ибил малаикли дядъиб. Аллагьла гьалаб тӀашси мургьила кьурбандирхьла авалра мукекилизибад башуси тӀама нуни бакьира. 14Дядличилси урег-ибил малаиклизи ил бикӀулри: «ЧебяхӀси Епрат хӀеркӀла мякьлаб бигьунти авал малаик арза»[+].

15Авал малаик арзиб – баягъи ил сягӀят, бархӀи, баз ва дус садаайчи илди хӀядурли бихӀибтири. Илдани адамтала хӀябал бутӀала ца бутӀа кабушутири. 16Урчала гӀяскуртала лугӀи кӀидарш миллионничи абикили сабри; ил лугӀи нуни бакьира. 17Дила чебаалализир урчи ва мурдаби ишдигъунтири: илдачирти халчукуни цӀа-хӀунтӀена, цӀяба-хьанцӀа ва алтӀла рангла сарри. Урчала бурги арсланталагъунти сарри, илдала кьаканазирад цӀа, гав ва алтӀ дурадиркулри. 18Илди хӀябалра мусибатлизибад – илдала кьаклизирад дашути цӀализибад, гавлизибад ва алтӀлизибад лебилра адамтала хӀябал бутӀала ца бутӀа алхун. 19Урчала цӀакь кьалли илдала кьукразиб ва къуйрукъуназиб сабри: илдала къуйрукъуни чӀичӀлумачи мешулири, сенкӀун илдала бурги лерри ва илдани бургачил заралбирулри.

20ЦархӀилти, сабира илди мусибатуназибад алххӀелхунти адамти, чула баркьудлумазибад гӀелумхӀебизур: жиндрасра, я чебиэс, я бикьес, я дашес хӀедирути, мургьила, арцла, дубсила, къаркъала ва урца исмуртас булгес даимбиуб[+]. 21Я чуни кабуршнилизибад, я чула сихӀрукьядешлизибад, я пасаддешлизибад, я хъулкидешлизибад илди гӀелумхӀебиуб[+].

### 10


БиштӀаси бергараг-белкӀличилси малаик

1ГӀур нуни ца гьатӀи, гъагултази вергурли, закивад увяхӀулхъуси, цӀакьси малаик чеира. Илала бекӀла чедиб зурхӀяб сабри, дяхӀ берхӀиван ухулри, кьяшми биалли цӀала тӀулригъунти сарри;[+] 2илала някълизиб биштӀаси гьаргбарибси бергараг-белкӀ сабри. Ил балуй кьяшли урхьуличи ва алгъай кьяшли ванзаличи кайзур. 3Илини ахъси тӀамаличил вявъиб – илкьяйда гъурбикӀар арслан! Илини вявъибхӀели, верхӀел къукъу тӀамалидиркьесдииб. 4ВерхӀел къукъу гъайдухъунхӀели, ну лукӀес хӀядуриубра. Амма нуни закибад тӀама бакьира, бикӀуси: «ВерхӀел къукъули дурибти мугьурдяхъя. Илди лукӀмалукӀад!»[+].

5ИлхӀели урхьуличив ва ванзаличив тӀашли нуни чеибси малаикли балуй някъ закличи ахъбуциб. 6ГьатӀи замана хӀебирар или, Сунени зубрира иличиртира, ванзара иличиртира, урхьура илизиртира акӀахъубсила, абадла абадлис ХӀерирусила уличил хъя бариб.

7Амма илди бурхӀназиб, верхӀъибил малаик дядбяхъес хӀядуриубхӀели, Сунела лугърази идбагунази багьахъурли кьяйда, Аллагьла дигӀянаси кьас бетурхар[+].

8Зубрачибад бикьуси тӀама гӀурра набчил гъайбухъун: «Укьен, урхьуличив ва ванзаличив тӀашси малаикла някълизибси гьаргси бергараг-белкӀ каса».

9Ну малаикличи гъамиубра ва ил бергараг-белкӀ гахъес тиладибарира. Ил набзи викӀар: «Каса ва ил беркен, хӀела варг кьутӀкьубирар, амма мухӀли варъаван мурибирар».

10Малаикла някъбазибад нуни ил бергараг-белкӀ касира ва беркунра, дила мухӀли варъаван мурибиуб, амма ил беркунхӀели, варг кьутӀкьудешли буциб. 11Набзи бикӀар: «ХӀед гӀурра бахъал халкьаначила, миллатуначила, мезаначила ва пачначила гьалахили гъайикӀес чебиркур».

### 11


КӀел бикьри

1Набзи гӀяйсаличи мешуси умцлала тӀерхьа гиб ва иб: «Айзи ва Аллагьла Хъали ва кьурбандирхь умца ва Аллагьла Хъулиб икрамбирути бейгӀен[+]. 2Амма Аллагьла Хъа дурала азбар халмабирид, ил умцмамцид, сенкӀун ил урхӀла халкьлис бедили саби: илдани авцӀанукӀира баз дурхъаси шагьар ганзкабиру[+]. 3Зибкьнази бегӀбиубли, азирлим кӀидаршлим урегцӀали бархӀи гьалахили гъайбикӀахъес Дила кӀел бикьрилис ахъри лугас». 4Илди идбагуни зайтунна[†] кӀел галга, кӀел чирагъ саби – ванзала ХалавегӀилла[†] гьалаб тӀашти. 5Чи-биалра илдас заралбарес хьулухъалли, илдала дубшабад цӀа дурабулхъан ва душманти кьяриу. Илдас вайбарес хьулухъунси, алхес гӀягӀниси сай. 6Илди гьалахили гъайбикӀути бурхӀназир заб хӀедирахъесли зак кьяпӀбарес илдазиб ахъри леб; шин хӀи детарахъесра чус дигуцадхӀи гьар журала мусибатуна ванза булэсра илдазиб ахъри леб[+]. 7Илдала бикьридешла замана каберхурхӀели, гявгявлизибад дурабулхъуси жанивар илдачил дявлизи кабилзан, чедибиркур ва илди кабуршу[+]. 8Илдала жаназаби чебяхӀси шагьарла майдайчи кадихьили дирар. Сунезив чула ХалавегӀил къанч-тӀайчи чеветяхъибси ил шагьарлис, рухӀлашалси мягӀнализиб Садум ва Мисри[†] бикӀар. 9Лебилра халкьаназибадти, кьаманазибадти, мезаназибадти, миллатуназибадти адамти хӀябалра байхъалара бархӀи кьаркьлумачи хӀербикӀули саби ва илди хӀяридихьахъес балтули ахӀен. 10Ванзаличиб хӀербирути разили саби, илдани байрумти дурадуркӀули сари ва цалис цали савгъатуни дедлугули сари, сенкӀун илди кӀелра идбагли ванзаличиб хӀербирути адамти гӀязаббуркӀутири. 11Амма хӀябалра байхъалара бархӀила гӀергъи гӀямрула рухӀ Аллагьличирад илдачи кадацӀиб ва илди кьяшмачи кабизур. ИлхӀели илдачи хӀербикӀути кахдешли буциб. 12ГӀур идбагунани закибад ахъси тӀама бакьиб, чузи бикӀуси: «АдацӀирая иша!» Илди гъагулличиб закличи абацӀиб ва илдала душмантани ил чебаиб[+]. 13Ил сягӀятлизир цӀакьли мерсдакьун ва шагьарла вецӀбутӀ гъятӀбиуб. ВерхӀел азир адам мерслизибад алхун, цархӀилти урухбиуб ва Зубрала Аллагь чевяхӀвариб[+].

14КӀиибил балагь шалгӀеббухъун. ХӀера, хӀябъибил балагь гъамбикӀули саби[+].


ВерхӀъибил дяд

15ВерхӀъибил малаик дядикӀескайиб ва заклизир ахъти тӀамри адердиб, дикӀути:

«Иш дунъяла пачяхӀдеш
нушала ХалавегӀилла ва Илала Вакибсила пачяхӀдешли детаур.
Илини абадла абадлис пачяхӀдешдиру!»[+].

16Аллагьла гьалаб тухрачи кабиибти гъануавра тямада, Аллагьлис икрамбирули, бяхӀудибикиб[+] 17ва иб:

«Баркалла ХӀед, ХалавегӀил, Кьудратла вегӀ Аллагь,
Левси ва Виубси,
сенкӀун ХӀуни ХӀела чебяхӀси цӀакь касири
ва пачяхӀдешличи кайири[+].
18УрхӀла халкьани гьимичеббиуб,
амма ХӀела гьимира бакӀиб.
БебкӀибтас суд барес замана бакӀиб,
ХӀела лугъри идбагунас
ва ХӀела дурхъати халкьлис ва ХӀела у дурхъабирутас,
гӀядатла адамтасра, чебяхӀти адамтасра шабагъатуни лугуси сягӀят сабаиб
ва ванза пасадбирути къирбируси сягӀят сабаиб»[+].

19Закличибси Аллагьла Хъали гьаргбиуб ва Аллагьла Хъулиб Илала вягӀдаличилси[†] кьани чебианбиуб. ЛямцӀла цӀами, тӀамри, къукъу, мерс ва цӀакьти хъябхъя диуб[+].

### 12


Хьунул адам ва аждагьа

1Зубрачиб чебяхӀси гӀяламат дакӀубиуб: берхӀили регӀриубси хьунул адам; илала кьяшмауб бац, бекӀличиб биалли вецӀнукӀира зубарилизибадси таж сабри. 2Хьунул адам канали сари ва гӀязаблизир вяврикӀули сари: илала дурхӀя виркьути хӀярми дехӀдихьили сари.

3Зубрачиб цархӀил гӀяламатра дакӀубиуб: цӀала рангси, верхӀел бекӀличилси ва вецӀал мукекиличилси ва бургачир верхӀел тажличилси зурбаси аждагьа[+]. 4Илала къуйрукъли лерилра зубартала хӀяббутӀ арбухили, ванзаличи игьуб. Варкьибмадан дурхӀя вергес багьандан, аждагьа дурхӀя виркьусиличи бяхӀчили тӀашлири[+]. 5Илини урши варкьиб, мурул жинсла дурхӀя, суненира гӀурхӀели лебилра халкьанас мегьла гӀяйсаличил бекӀдешдируси. Амма илала дурхӀя Алагьличи, Илала тахличи арухиб[+]. 6Хьунул адам биалли, сунес Аллагьли хӀядурбарибси мерличи, бацӀавлахъличи ребшиб. Ила илис азирлим кӀидаршлим урегцӀали бархӀи беркала биху[+].

7ИлхӀели закир дявти дехӀдихьиб: Микаил ва илала малаикуни аждагьаличил бургъулри. Аждагьара илала малаикунира илдачил бургъулри,[+] 8амма чедидикес хӀедиуб ва илдас заклизиб мер кахӀелун. 9Зурбаси аждагьа, жявхӀелла чӀичӀала, сунесра илбис ва шайтӀан бихьибси убяхӀбушиб, лебилра гӀялам чеббулкӀахъуси, ванзаличи убяхӀбушиб, иличил дарх илала малаикунира удяхӀдушиб[+]. 10ИлхӀели нуни заклизиб ахъси тӀама бакьира:

«Гьанна берцуди ва цӀакь,
нушала Аллагьла пачяхӀдеш,[†]
Илала МасихӀла[†] ари дакӀиб,
сенкӀун нушала узби гӀяйиблабиран,
Аллагьла гьалаб хӀерели ва дугели илди гӀяйиблабиран убяхӀбушили саби.
11Иличибад илди чедибикиб
Мукьарла хӀиличил
ва чула бикьридешла девличил.
Чула гӀямру илдани ахӀердирути ахӀенри,
бебкӀализибад урухкӀути ахӀенри[+].
12ХӀилнадиркьеная, зубри ва лерилра иларти!
Балагь ванзалис ва урхьулис!
Сунела замана кабурхни балули,
зурбаси гьимили бицӀибси,
илбис хӀушачи кабацӀиб».

13Аждагьали саби ванзаличи убяхӀбушни чебаибхӀели, дурхӀя варкьибси хьунул адамлис гӀергъибухъун. 14Амма хьунул адамлис чӀакала кӀел халати дукала дедиб. Сунес кабизахъурси ва чӀичӀала чебетхӀебиуси мерличи – бацӀавлахъличи арцахъес багьандан. Манзиллисра, кӀел манзиллисра, байхъала гьатӀи манзиллисра илис беркала бихуси ила бирар[+].

15Хьунул адамлис гӀергъи чӀичӀай сунела кьаклабад шинна хӀеркӀ дурабушиб, илала чяхӀлизи ил аррухахъес. 16Амма ванзали хьунул адамлис кумекбариб: илини сунела дубша абхьиб ва аждагьали кьаклабад гӀегӀбарибси хӀеркӀ бержиб. 17Аждагьа хьунул адамличи гьимили бицӀиб. Аллагьла хъарбаркьуни ва ГӀисала бикьридеш дихӀути цархӀилти илала дурхӀначил бургъес арбякьун. 18ГӀур Аждагьа урхьудублаб тӀашбизур.

### 13


Урхьулизибадси жанивар

1ГӀур нуни верхӀел бекӀличилси ва вецӀал мукекиличилси жанивар урхьулизибад ахъбирули чебаира. Илала мукукурачир вецӀал таж сари, бургачир Аллагь валтӀути уми делкӀи сари[+]. 2Нуни чебиуси жанивар дамгънар къаплайчи мешулири, илала кьяшми синкалагъунтири, кьак арсланнагъунари. Аждагьали илис сунела цӀакь, тах ва чебяхӀси ари дедиб[+]. 3Илала бургазибад ца бебкӀесли бяхъибсигъунари, амма ил бебкӀала дяхъи сагъбиублири. Лебилра ванзаличибти адамти хӀяйранбиубли жаниварлис гӀергъи арбякьун. 4Жаниварлис ари бедни багьандан, илдани аждагьалис икрамбариб. Илдани жаниварлисра икрамбариб, бикӀули: «Чи лева ил жаниваргъуна? Чили вирара иличил дергъ барес?».

5Уктемти ва Аллагь валтӀути дугьби дурахъес жаниварлис ахъри бедили саби. АвцӀанукӀира базлис илизи ари бедили саби[+]. 6Аллагь валтӀуси бурес – Илала у, Илала хъали ва закиб хӀербирути балтӀуси жаниварли сунела кьак абхьиб. 7Дурхъати халкьличил дергъ барахъес ва иличибад чедибикахъес илис пурбанбарибсири. Гьарил кьамла, халкьла ва мезла илизи ари бедибсири[+]. 8Дунъя алкӀахъухӀелил кьурбанбарибси Мукьарла гӀямрула жузлизи чула уми хӀеделкӀунти, ванзаличиб хӀербирути халкь аждагьалис икрамбикӀули саби[+].

9ЛихӀби лерсини бакьаб![+]
10Ясирикес хӀяжатси ясирурцу.
Турлизивад алхес хӀяжатси турлизивад улхан.

Ишар дурхъати адамтас чӀумадеш ва мардеш хӀяжатдиркур![+]


Ванзализибадси жанивар

11ГӀур нуни, ванзализибад дурабулхъуси, цархӀил жанивар чебаира. Илала Мукьарлаван кӀел мукеки сарри лерти, амма ил аждагьаван гъайбикӀулри. 12Илала цаибил жаниварлагъуна ари леб ва ил илала уличил вяшбикӀули саби. Ванзализира иличиб хӀербирутазира, бебкӀала дяхъи сагъбиубси цаибил жаниварлис икрамбирахъули саби. 13Ил жаниварли халати гӀяламатуни дирули сари: адамтала хӀулбала гьалар заклизирад ванзаличи цӀа уряхӀдуршули сари[+]. 14Илини цаибил жаниварла уличил дирахъес датурти гӀяламатуначил ванзаличибти адамти чеббулкӀахъули саби. Илдази турли бяхъибси, амма мицӀирбиубси жаниварла сипат барахъес илини буйрукъбариб[+]. 15Жаниварла сипат гъайбикӀесли ва жаниварла сипатлис икрамхӀебирути кабуршесли, сипатлизи жан кадакӀахъес кӀиибил жаниварлис ахъри бедибсири[+]. 16Илини гӀядатлатала ва чебяхӀтала, давлачебтала ва мискинтала, азадтала ва лугърала – лебталалра балуй някъличи яра андаличи хӀерзи кадалтахъулри. 17Илкьяйда хӀерзи агартани селра исес яра бирцес бирути ахӀенри. ХӀерзи – ил жаниварла у яра илала у иргъахъуси лугӀи саби.

18Ишар пасихӀдеш хӀяжатли сари. ГӀякьлу лебсини жаниварла лугӀи белгибараб. Ил адамла лугӀи саби. Илала лугӀи – урегдаршлим урегцӀануурегра саби.

### 14


Мукьара ва даршлим авцӀануавра азир

1ГӀур нуни чебаира: хӀера, тӀашли сай Мукьара Синай дубурличив ва чула андурбачи Илала ва Илала Дудешла у белкӀунти даршлим авцӀануавра азир адам Иличил барх саби[+]. 2ГӀур зубразибад чяхӀила кӀухличи, къукъула рямкьярличи мешуси тӀама бакьира. Нуни бикьуси тӀама, арфа бирхъянтани къимбируси арфалагъуна сабри[+]. 3Илдани тахла, авал жанна ва тямадабала гьалаб сагаси далай бучӀули саби. Ванзаличибад черасибти даршлим авцӀануавра азирли ахӀенси, чилилра ил далай багьес хӀебириб[+]. 4Илди саби хьунул адамтачибли жяргахӀебиубти, дурхӀнили калунти, чина Сай укьялра, Мукьарлис гӀергъи башути. Илди цархӀилти адамтала лугӀилизибад черасибти саби. Мукьарлис ва Аллагьлис илди цаибти цӀедешван багъишлабарибти саби; 5илдала мухӀлубазиб гьачамалра къяна биубси ахӀенри, илди гӀяйиб-хатӀаагарти адамти саби.


ХӀябал малаик

6ГӀур нуни зубразив арцурси цархӀил малаик чеира. Ванзаличиб хӀербирутази – гьарил миллатлизи, кьамлизи, мезлизи ва халкьлизи багьахъес багьандан, Илала даимси ГӀяхӀхабар лебри. 7Ил ахъли вявикӀулри: «Аллагьлизирад урухкӀеная ва Ил чевяхӀиреная! СенкӀун Илала судла сягӀят сабаили саби! Зак, ванза, урхьу ва шинна урунжуни АкӀахъубсилис икрамбарая!».

8Ва ца гьатӀи, кӀиибил малаик илис гӀелавад арцурлири ва вявбирхъулри: «Кабикиб, кабикиб Вавилун, чебяхӀси тахшагьар, сунела пасаддешла цӀакьти чягъирли лебилра халкьани бахунси!»[+].

9Ва ца гьатӀи, хӀябъибил малаик илдас гӀелавад арцурлири, ахъси тӀамаличил вявбяхъили: «Чили-биалра жаниварлис ва илала сипатлис икрамбирули виалли ва андаличиб яра някъличиб илала хӀерзи бихули виалли,[+] 10илини Аллагьла гьимила кьямлизирад Илала гӀясидешла чягъир[*] дужа – шин гъудурхӀеибти чягъир; ва цӀализивра алтӀлизивра дурхъати малаикунала ва Мукьарла гьалав ил гӀязабуркӀу[+]. 11Илди гӀязаббуркӀнила гав абадла абадлис чеди ахъдирули сари, я хӀерели я дугели паргъатдеш агара жаниварлис ва илала сипатлис икрамбикӀутас ва илала ули хӀерзидяхъибтас».

12Ишар Аллагьла хъарбаркьуни тамандирути, ГӀисас марти дурхъати адамтас чӀумадеш хӀяжатбиркур[+].

13ГӀур нуни закибад тӀама бакьира, бикӀуси: «БелкӀен: „Гьаннала гӀергъи бебкӀибти талихӀчебти саби – ХалавегӀилличил[†] цадешлизиб бебкӀибти!“».

– «ГӀе, – дикӀар РухӀ, – илдани чула дирутазибад бамсриихъу, сенкӀун илдала баркьудлуми илдас гӀергъи дашули сари»[+].


Ванзала арши иршни

14Ва нуни чебаира: хӀера, цӀуба гъагул, иличив Инса Уршигъуна кайили сай. Илала бекӀличиб мургьила таж саби ва някълизиб – бугаси мирш[+]. 15Ца гьатӀи малаик дуравхъун Аллагьла хъуливад, ахъси тӀамаличил гъагулличи Кайибсилизи вявикӀули: «Бархьа ХӀела мирш ва иршен! Аршила заманакӀун сабаили саби – ванзала сабухъ бикьурли саби!»[+].

16Гъагулличи Кайибсини Сунела мирш ванзаличи игьуб ва ванза биршиб.

17ЦархӀил малаикра дуравхъун зубрачибси Аллагьла Хъуливад, илалара бугаси мирш лебри. 18Ца гьатӀи малаик, цӀала ари сунезиб лебси, кьурбандирхьлизивад дуравхъун ва ахъси тӀамаличил бугаси миршла вегӀ малаиклизи вявъиб: «Бархьа хӀела бугаси мирш ва ванзала унхъразирти тӀутӀила чупӀани кьисдара, сенкӀун илала тӀутӀи дикьурли сари».

19Малаикли сунела мирш ванзаличи игьуб, ванзала тӀути кьисдариб ва Аллагьла гьимила зурбаси тӀутӀидялчлизи[*] лайдакӀиб[+]. 20Шагьарла дурабси тӀутӀидялчлизир чупӀани ганздарибхӀели, тӀутӀидялчлизирад хӀеркӀван хӀи чяхӀдухъун ва, урчила ургьурла ахъдешличи ахъдиубли, хӀябдарш километрличи чяхӀкадиуб.

### 15


ВерхӀел мусибатличилти верхӀел малаик

1ГӀур нуни закиб ца гьатӀи чебяхӀси ва тамашала гӀяламат чебаира: верхӀел малаик бегӀла гӀергъити верхӀел мусибатличил – бегӀла гӀергъити, сенкӀун илдачибли Аллагьла гӀясидеш ахирличи биркулри[+].

2ГӀур цӀаличил гъудурси, шишала урхьугъуна секӀал нуни чебаира. Ил шишала урхьула мякьлаб жаниварличибад, илала сипатличибад ва илала ула лугӀиличибад чедибикибти тӀашли саби. Илди Аллагьла арфабачил тӀашли саби ва[+] 3Аллагьла лагъ Мусала[†] ва Мукьарла далай бучӀули саби:

«ЧеряхӀти ва тамашала сари баркьудлуми ХӀела,
ХалавегӀил[†] Аллагь, Кьудратла вегӀ!
ХӀекьти ва марти сари гьундури ХӀела,
ПачяхӀ халкьанала!
4Чи уруххӀейрара ХӀезивад, ХалавегӀил,
ХӀела у чебяхӀхӀебиру чили?!
СенкӀун ца ХӀу дурхъалри!
Лябкьян ХӀечи лебил халкьани,
ХӀела гьалаб бяхӀудибиркур!
СенкӀун ХӀела дархьти баркьудлуми гьаргдарилри!».

5ГӀур нуни чебаира: закиб Аллагьла Хъали гьаргбиуб – Бикьридешла Чятир[+] 6ва верхӀел мусибатличилти верхӀел малаик дурабухъун. Илди умути лямцӀдикӀути урбешла палтарли бегӀбиублири ва михъирличи бикайчи мургьила ирми даршилри[+]. 7ГӀур авал жаннизибад цали верхӀел малаиклизи, абадла абад хӀерируси Аллагьла гӀясидешли дицӀибти верхӀел мургьила хъаба дедиб[+]. 8Аллагьла чевяхӀдешла ва Илала цӀакьла гавли Аллагьла Хъали бицӀиб. ВерхӀел малаикла верхӀел мусибат тамандиайчи чилра Аллагьла хъули ацӀес вируси ахӀенри.

### 16


Аллагьла гӀясидешла верхӀел хъаба

1ГӀур нуни Аллагьла Хъулибад ахъси тӀама бакьира, верхӀел малаиклизи бикӀуси: «Дукьеная ва Аллагьла гӀясидешла верхӀел хъаба ванзаличи чертӀая!»[+].

2Цаибил малаик дуравхъун ва сунела хъабализирти ванзаличи чертӀиб – жаниварла хӀерзиличилти ва илала сипатлис икрамбирути адамтазир кахти ва гӀязабла жижкӀни дурадикиб[+].

3КӀиибил малаикли сунела хъабализирти урхьуличи чертӀиб, урхьу вебкӀурала хӀигъунбиуб ва урхьулизирти лерилра мицӀирти жан дебкӀиб[+].

4ХӀябъибилли сунела хъабализирти хӀуркӀбачира шинна урунжуначира чертӀиб ва илди хӀи детаур. 5ГӀур нуни шинбала малаик викӀули, бакьира:

«ХӀу вархьлири, Левси ва Виубси, Дурхъаси,
илгъуна судла хӀукму дурасили[+].
6Илдани дурхъати адамтала ва идбагунала хӀи картӀиб,
илбагьандан ХӀуни чус бужахъес хӀи дедири –
чучи лайикьти!»[+].

7ГӀур нуни бакьира кьурбандирхь бикӀули:

«ГӀе, ХалавегӀил[†] Аллагь, Кьудратла вегӀ,
хӀекьти ва дархьти сари ХӀела судла хӀукмурти!»[+].

8Авъибилли сунела хъаба берхӀиличи чертӀиб ва сунела цӀаличил адамти игахъес берхӀлис ахъри бедиб. 9ЦӀакьси буцӀардешличибли адамти игулри ва илдигъунти мусибатунала ари лебси Аллагьла у балтӀулри. Илди Аллагьличи шурхӀебухъун ва Ил чевяхӀхӀевариб[+].

10Шуибил малаикли сунела хъаба жаниварла тахличи чертӀиб ва илала пачяхӀдеш цӀябдешли буциб. Изиарудешли адамти чула лезмуначи кьацӀбашулри,[+] 11изиала ва жижкӀни багьандан Зубрала Аллагь валтӀулри. Амма чула баркьудлумазибад илди гӀелумхӀебиуб.

12Урег-ибилли сунела хъаба чебяхӀси Епрат хӀеркӀличи чертӀиб ва Машрикьла[†] пачнас гьуни гьаргбарес багьандан, илизирти шин деръуб[+]. 13Нуни чебаира: аждагьала кьаклабад, жаниварла кьаклабад ва ялгъан идбагла мухӀлилабад пяспясагуначи мешути хӀярамти хӀябал рухӀ дурадулхъули[+]. 14Илди гӀяламатуни дирути жиндрала рухӀ сари; Кьудратла вегӀ Аллагьла чебяхӀси бархӀилизиб[*] дявличи цалабяхъес багьандан, илди лебил гӀяламла пачначи аркьян[+].

15«ХӀера, Ну лявкьяс хапли, хъулкиван. ТалихӀчевси сай хӀевсуси ва сунечил палтар дихӀуси: ил чӀянкӀули хӀешар ва чилилра илала цӀахдеш чехӀебиу!»[+].

16ЖугьутӀ мезли Армагедун бикӀуси мерличи жиндрала рухӀли пачни цалабяхъиб.

17ВерхӀъибил малаикли сунела хъаба гьаваличи чертӀиб. Аллагьла Хъулибад ахъси тӀама абердиб, тахличибад башуси: «Бетаур!».

18ГӀур лямцӀла цӀара, тӀамрира, къукъура, цӀакьти мерсра лерри. Илдигъунти цӀакьти мерс ванзаличив адам дакӀуиубла диубти ахӀенри[+].

19ЧебяхӀси шагьар хӀябал бутӀаличи пашбехъуб, урхӀла халкьанала шагьурти гъятӀдиуб. Аллагьли чебяхӀси тахшагьар Вавилун гьанбикахъиб ва илис Сунела цӀакьси гӀясидешла чягъирла хъаба бедиб[+]. 20Лерилра бугъуби дебшиб, дубуртира агардиуб![+] 21Закирад адамтачи хъябхъя кадикиб. Хъябхъяла кьякьла талантла[*] битӀакӀ лебри. Хъябхъяла мусибат багьандан адамтани Аллагь валтӀулри, сенкӀун ил мусибат зурбасири[+].

### 17


Жаниварличи кариибси хьунул адам

1ВерхӀел хъабаличилти малаикуназивад ца вакӀиб ва набчил гъайухъун: «Гьайда, дахъал шинаначи кариибси Пасадси КъехӀбачи сегъуна жазаъ хӀерлил, нуни хӀези чебиахъис[+]. 2Ванзала пачнани иличил хъямхӀядеш дузахъутири, ванзаличиб хӀербирути адамтира илала пасаддешла чягъирли бужутири»[+].

3ГӀур РухӀли уцибси ну малаикли бацӀавлахъличи кира. Аллагь валтӀути умачилси хӀунтӀена жаниварличи кариибси хьунул адам нуни чераира. Жаниварла верхӀел бекӀ ва вецӀал мукеки лерри[+]. 4Хьунул адам цӀяба-хӀунтӀена ва шала-хӀунтӀена палтарли регӀриублири, ил мургьили, дурхъати къаркъуба ва жавгьар[†] духурили жагариублири. Сунела пасаддешла ва хӀяжардешла жярга-зекъли бицӀибси мургьила кьям илини някълизи буцилри. 5Илала андаличи у белкӀи саби, ил дигӀяндеш саби: «Вавилун, чебяхӀси тахшагьар – къехӀбабала ва ванзала жяргадешла неш».

6Нуни чебаира дурхъати адамтала хӀиличирли ва ГӀисала бикьрумала хӀиличирли ил кепли риъни. Ил чераибхӀели, ну тамашаиубли, хӀяйраниублири[+].

7Малаикли набзи иб: «Сен хӀу тамашаиубри? ВерхӀел бекӀличилси ва вецӀал мукекиличилси жаниварлара иличи мурдаси хьунул адамлара дигӀяндеш нуни хӀези иргъахъис. 8ХӀуни чебиуси жанивар лебсири, амма гьанна агара. Гъамли ил гявгявлизибад дурабулхъан ва сунела бебкӀаличи лябкьян. Дунъя акӀахъубла чула уми гӀямрула жузлизи хӀеделкӀунти ванзаличиб хӀербирути адамти, жанивар чебаибхӀели, тамашабирар, сенкӀун ил лебри, ил агара ва ил бирар[+]. 9Ишар гӀякьлу ва пасихӀдеш хӀяжатли сари. ВерхӀел бекӀ – илди верхӀел муза сари, чучи хьунул адам кариибти. 10Илди верхӀел пачара саби: шел гьанналауб алхун, ца лев, цархӀил биалли гьачамлис вакӀили ахӀен, ил вакӀибхӀели, вахъхӀи кахӀевлан. 11Биубси ва агарси жанивар – ил гехӀъибил пача саби; ил верхӀлизибад ца саби, ил сунела бебкӀаличи аркьули саби.

12ХӀуни чедаибти вецӀал мукеки – илди вецӀал пача саби, чунира гьачамлис пачяхӀдеш кахӀесибти, амма жаниварличил барх ца сягӀятлис пачадешла ари кайсути[+]. 13Илдала кьас ца саби, илдани чула цӀакьра арира жаниварлис дедлугули сари. 14Илди Мукьарличил бургъар ва Мукьара илдачивад чедииркур, сенкӀун Ил халабегӀилтала ХалавегӀил[†] ва пачнала Пача сай. Илини жибарибтира, Илини чеббикӀибтира, Илис мартира Иличил барх бирар»[+].

15Ил набзи викӀар: «КъехӀба чучи кариибти, хӀуни чедиути шинби – илди халкьани, адамти, миллатуни ва мезани сари. 16ХӀуни чедаибти вецӀал мукекила ва жаниварла КъехӀбаличи гьимидулхъан, ил кутурриру ва чӀянкӀули ралта; илдани илала диъ бука ва сари цӀали игу[+]. 17СенкӀун Аллагьли илдала уркӀбази Сунела кьас бетерхахъес хьул кабихьиб: Аллагьла дугьби детерхайчи, цауркӀли илдала пачяхӀдешла ари жаниварлизи бедес. 18ХӀуни чераибси хьунул адам биалли – ил чебяхӀси тахшагьар саби, суненира ванзала пачнас пачяхӀдешдируси».

### 18


Вавилун алхни

1Илала гӀергъи нуни, халаси ари лебси, закивад цархӀил малаик кайцӀули чеира. Лебилра ванза илала чевяхӀдешли пархбухъахъун. 2Кьуватла тӀамаличил илини вявбяхъиб:

«Бехъуб, бехъуб чебяхӀси тахшагьар Вавилун!
Ил жиндрала урдубяхъли бетаур,
гьар журала шайтӀунтала къушли,
гьар журала хӀярамти арцантала къушли,
гьар журала хӀярамти ва жяргати жанивартала къушли,[+]
3сенкӀун сунела пасаддешла гьимила чягъирли
илини лебилра халкьани бахун;
ванзала пачнира иличил пасаддешлизиахъиб;
илала буцалаагар гъаргъдешличибли
базригантара чула давла учибяхъиб»[+].

4ГӀур нуни закибад цархӀил тӀама бакьира, бикӀуси:

«Дила халкь, уббатирая ил,
илала бунагьуначил бархбас хӀебиахъес,
илала мусибатуни хӀушачи къячхӀедикахъес,
5сенкӀун илала бунагьуни зубрази даили сари
ва илала такьсирти Аллагьли гьандикахъиб[+].
6ХӀебиалли, сунени бедлугуси, сунес бедая,
сунела баркьудлумас кӀинали черахъая,
кӀинали цӀакьти чягъир сунес хъабализи кертӀая!
7Сецадла чебяхӀбикӀил сунела хьулани детурхахъули,
илис илдицад гӀязабти ва децӀ дедая!
СенкӀун ил сунела уркӀикад бикӀули саби:
„Ну кабиилра пача хьунулван, ну гамъа ахӀенра ва децӀ агара!“
8Илбагьандан илала мусибатуни итмадан сунечи ляркьян:
бебкӀара, децӀра, гашира; саби цӀализиб игу,
сенкӀун ил гӀяйиблабарибси ХалавегӀил[†] Аллагь кьуватла сай[+].

9Ил игнила гав чебаибхӀели, иличил пасаддешлизиб ва давлализиб хӀербирули калунти ванзала пачни бисур ва децӀбикӀар. 10Тяйдили тӀашли ва илала гӀязабтачи кахбиубли, илди бикӀар:

„Балагь, балагь, тахшагьар чебяхӀси,
Вавилун, тахшагьар кьуватла –
жазаъ бакӀиб хӀечи итмадан!“

11Иличила базригантира бисур ва децӀбикӀар, сенкӀун гӀур чилилра илдала масани исули ахӀен: 12мургьи, арц, дурхъати къаркъуби, жавгьар[†] духуриби, урбешла дукӀул чӀянкӀи, хӀунтӀена чӀянкӀила палтар, архӀяла ва шала-хӀунтӀена чӀянкӀи, бизитӀемла урцул исули ахӀен; гьар журала магьила ваяхӀ ва дурхъаси урца, жармала, мегьла ва мармар тяшла тӀалхӀяна исули ахӀен; 13дярчин, бизитӀемла секӀулти, тӀемла гӀявадеш ва тӀемла сида исули ахӀен; чягъир, зайтунна[†] гӀявадеш, дибгӀяли делкьунти декь, анкӀи, унци ва маза-мас, урчи, уркри, адамтала чурхри ва рухӀани исули ахӀен.

14„ХӀела уркӀи карцӀти цӀедеш
кахӀелун хӀела,
лебилра хӀела пергердеш ва лямцӀ
бетахъиб.
ГӀур мурталра илди хӀедирар!“

15Лерилра масани дирцу-исути ва илдачибли давлачеббиубти базриганти тяйдили тӀашбилзан. Илди илала гӀязабтачи кахбирар, 16бисули ва агьибикӀули, бикӀар:

„Балагь, балагь, тахшагьар чебяхӀси:
урбешла хӀекьли букӀул чӀянкӀили бегӀбиубси,
хӀунтӀена палтарли ва шала-хӀунтӀена чӀянкӀили,
мургьили, дурхъати къаркъубани, жавгьар духурили пархбикӀуси!
17Илгъуна давлара
итмадан пасадбиуб!“

Лебилра гамурбала бурги, урхьукьянаби, гамичиби ва урхьуличиб бузанти тяйдили тӀашлири. 18Ил игуси цӀала гавличи гьуя-вявличил хӀербикӀули, илди бикӀулри: „ЧебяхӀси тахшагьарличи абикеси шагьар лебу?“ 19Ва илдани чула бургачи палда писдариб, бисули ва агьибикӀули, ахъли бикӀесбииб:

„Балагь, балагь, тахшагьар чебяхӀси!
Сунела давлумачибли
гамурби лерти лебилра давлачеббарибси.
СенкӀун ил итмадан бацӀавлахъ бетаур!“
20ХӀулдукӀеная, зубри, ил секӀайчи!
ХӀулдукӀеная, дурхъати адамти, вакилти[†] ва идбагуни,
хӀуша багьандан ил Аллагьли жазаълабариб!».

21ГӀур кьуватла малаикли зурбаси урхамгъуна къаркъа ахъбуциб ва урхьулизи лайбакӀиб, викӀули:

«Илгъуна цӀакьличил лайбикӀу Вавилун,
тахшагьар чебяхӀси!
Ил гӀур хӀебирар!
22Мурталра гӀур арфа бирхъянтала тӀамри хӀедикьур,
далайчибала тӀамри, шятӀахьи ва дяд бирхъянтала тӀамри хӀедикьур.
Я устни, я устадеш
хӀезир гӀур хӀедирар.
Шинкьа урхамтала тӀама
гӀур чилилра хӀебикьур.
23Шагьарла чиргъмала шала
гӀур чилилра чехӀебиу.
Гелешмешла ва цӀикурила тӀамри
гӀур чилилра хӀедикьу.
СенкӀун хӀела базриганти ванзала хӀякимтири;
сенкӀун хӀела сихӀрукьядешли
лебил халкьани биргӀябиргиб;
24дурхъати адамтала, идбагунала ва
ванзаличиб кабушибти лебталалра хӀи ил шагьарлизир картӀиб!»[+].

### 19

1Илала гӀергъи нуни бахъал адамтала тӀама бакьира. Илди зубразиб ахъли бикӀулри:

«Гьаллилуйя[*]!
Берцуди, чебяхӀдеш ва цӀакь нушала Аллагьла,[+]
2сенкӀун Илала судла хӀукмурти марти ва дархьти сари:
Илини Пасадси КъехӀба танбихӀларариб –
лебилра ванза сунела пасаддешличил букьбуъни багьандан;
Сунела лугърала хӀи багьандан Илини илис чебахъиб!»[+].

3ГӀурра халкьли ахъли иб:

«Гьаллилуйя!
Гав илала ахъбирули саби абадла абадлис!»[+].

4Гъануавра тямада ва авал жан, тахличи кайибси Аллагьлис икрамбирули, бяхӀудибикиб, бикӀули: «Амин! Гьаллилуйя!»[+].


Мукьарла мекъ

5ГӀур тахличибад тӀама абердиб, бикӀуси:
«Гапварая Аллагь нушала,
лебилра Илала лугърани,
лебилра Илизибад урухкӀутани,
биштӀатани ва халатани!».

6ИлхӀели нуни, бахъал адамтала тӀамаван зайбикӀуси, дахъал шинна кӀухван бучӀуси яра кьуватчерти къукъула рямкьяргъуна тӀама бакьира. Ил бикӀулри:

«Гьаллилуйя!
ПачяхӀдешличи кайиб ХалавегӀил,[†]
нушала Аллагь, Кьудратла вегӀ![+]
7РазидирехӀе ва хӀулдуркӀехӀе,
Илис чебяхӀдеш бедлугехӀе,
сенкӀун мекъ саби Мукьарла!
Илала цӀикури хӀядурли сари:[+]
8урбешла дукӀути чӀянкӀила, лямцӀдикӀути ва умути палтурти илис дедили сари!».

Урбешла дукӀути чӀянкӀи – илди дурхъати адамтала хӀялалти баркьудлуми сари[+].

9Малаикли гьатӀира набзи иб: «БелкӀен: „ТалихӀчебти саби Мукьарла мекъла сяхӀбатличи жибарибти!“».

Ил набзи викӀар: «Илди Аллагьла хӀекьти дугьби сари!».

10ИлхӀели ну икрамбарес багьандан, илала кьяшмала гьала вяхӀудиикира. Амма ил набзи викӀар: «ХӀерикӀен, ил мабирид! Нура хӀугъуна, ГӀисачила бикьридешдируси, хӀела узбигъуна лагъ сайра! Икрамбара Аллагьлис! ГӀисачила бикьридешдарникӀун – ил РухӀличибли идбагунани бурибси дев саби»[+].


ЦӀуба урчила мурда

11Нуни гьаргбиубси зак чебаира – хӀера, цӀуба урчи ва иличив Мурда. Илис Марси ва ХӀекьси бикӀар. Илини бархьдеш хӀясибли танбихӀлабиру ва ургъар. 12Илала хӀулби ухуси цӀагъунти, Илала бекӀличир дахъал тажани сари. Иличи, Сунени ахӀенси чилилра хӀебалуси, у белкӀи саби[+]. 13Иличиб хӀили бясунси гӀяба саби; Илис бихьибси у Аллагьла Дев саби[+]. 14ЦӀуба урчачиб, цӀубаби ва умути, урбешла дукӀути чӀянкӀила палтарли бегӀбиубли, зубрала хӀуреба Илис гӀергъи башулри. 15Илала дубшабад бугаси тур дурабулхъули саби – иличил халкьани бячӀес багьандан; мегьла гӀяйсаличил Илини илдас хӀенкьуладешдиру; Кьудратла вегӀ Аллагьла цӀакьси гӀясидешла чягъир хӀядурдирули, Илини тӀутӀидялчлизир тӀутӀи ганзкадирули сай[+]. 16Илала гӀябаличи ва кьякьяличи белкӀи саби у: «Пачнала Пача ва халабегӀилтала ХалавегӀил».

17Нуни берхӀиличив тӀашси малаик чеира. Ил ахъси тӀамаличил зубразир арцурти лерилра арцантази вявикӀулри: «Гьей, цаладикирая иша Аллагьла чебяхӀси дугидукаличи! 18Пачнала, гӀяскарбегунала, бургъантала диъ букадая, урчала ва илдала мурдабала диъ, азадтала ва лугърала, биштӀатала ва халатала диъ букадая».

19ГӀур нуни жаниварра, ванзала пачнира ва илдала гӀяскуртира чедаира. Илди Мурдачил ва Илала гӀяскарличил дергъ барес цаладикилри[+]. 20Жанивар буцибсири, иличил варх, илала гьалар сунени гӀяламатуни дируси, ялгъан идбагра уцибсири. Жаниварла хӀерзи кабатурти ва жаниварла сипатлис икрамбирути адамти ялгъан идбагли чеббулкӀахъутири. Илди кӀелра мицӀир-мицӀирли алтӀли ухуси шарализи лайбакӀибтири[+]. 21ЦархӀилти, Мурдала дубшабад дурабулхъуси турли кабушибтири ва лерилра арцанти илдала диъба делкъунтири[+].

### 20


МасихӀла азир дусла пачяхӀдеш

1ГӀур нуни, гявгявла умхьуличил ва някълизиб халаси рахажличил закивад малаик кайцӀули чебаира[+]. 2Малаикли аждагьа – жявхӀелла чӀичӀала, шайтӀан ва илбис сабси, – буциб ва азир дуслис бигьун[+]. 3Азир дус дикайчи гӀур халкьани биргӀяхӀебиргахъес багьандан ил гявгявлизи какьур, гӀекӀиб ва чеди мугьурдяхъиб. ГӀурхӀели ил цакамси заманалис азадбатес гӀягӀнибиркур[+].

4ГӀур нуни тухри чедаира. Илдачи кабиибтас суд бирахъес ахъри бедилри. Илди ГӀисас бикьридешдарни ва Аллагьла Дев багьандан бурги чердяхъибтала рухӀани сари; илдани жаниварлис ва илала сипатлис икрамхӀебариб ва чула андурбачи ва някъбачи хӀерзи кахӀедатур. Илди мицӀирбиуб ва МасихӀличил[†] азир дус пачяхӀдешдариб[+]. 5ЦархӀилти бебкӀибти азир дус дикайчи гӀямруличи чархӀебухъун. Ил цаибил мицӀирбиъни сабри. 6Цаибил мицӀирбиънила пай касибси талихӀчевси ва дурхъаси сай! Ил адамлис кӀиибил бебкӀали селра барес хӀебирар. Илди Аллагьла ва МасихӀла кашишунили[†] бирар ва Иличил дарх азир дус пачяхӀдешдиру[+].


Илбис алхни

7Азир дус дикибхӀели, илбис туснакълабад дурайу. 8Ил дунъяла авалра дубличибад Ажуж ва Мажуж бикӀути халкьани биргӀябиргили, илди лебилра дявличи учибяхъес аркьян. Илдала лугӀи урхьула гъумлацад саби[+]. 9Илдани лебилра ванза кӀапӀбариб ва дурхъати халкьла урду ва Аллагьла дигуси шагьар алавбуциб. Амма закибад цӀа кабикиб ва илди кьяраиб[+]. 10Илди биргӀябиргуси илбис ухути алтӀличилси шарализи лайбакӀиб. Илаб биалли жанивар ва ялгъан идбаг лебри. Илди хӀерели ва дугели абадла абадлис гӀязаббуркӀу[+].


БебкӀибтас Аллагьла суд

11ГӀур нуни зурбаси цӀуба тах ва иличи Кайибси чебаира. Илала дяхӀла гьаларад ванзара закра дебшиб ва пяхӀли детахъиб! 12Нуни чебаира тахла гьалаб тӀашти бебкӀибти – чебяхӀтира гӀядатлатира. Жузи гьаргдариб, гӀур гьаргбариб ца гьатӀи жуз. Ил гӀямрула жуз сабри. Жузази делкӀунти хӀясибли, чула баркьудлумачи хӀеръили, бебкӀибтас суд бариб[+]. 13Урхьули, сунезиб лебти, бебкӀибти бедиб. Илкьяйда бебкӀали ва жагьаннабли[†] чузиб лебти бебкӀибти бедиб. Илдазивад гьариллис сунела баркьудлуми хӀясибли суд бариб[+]. 14ГӀур бебкӀара жагьаннабра цӀала шарализи лайдакӀиб. ЦӀала шара – ил кӀиибил бебкӀа саби. 15ГӀямрула жузлизи сунела у хӀебелкӀунси цӀала шарализи лайвакӀиб[+].

### 21


Сагаси зак ва сагаси ванза

1ГӀур нуни сагаси закра сагаси ванзара чедаира. Цаибил зак ва цаибил ванза гӀур агара, урхьура гӀур агара[+]. 2Нуни дурхъаси шагьар чебаира – сагаси Ерусалим. Ил заклизибад Аллагьличибад кабицӀулри. Ил, сунела муруйс хӀядуррарибси, цӀикуриван баршилри[+]. 3Нуни тахличибад ахъси тӀама бакьира, бикӀуси: «ХӀера, ил Аллагьла чятир, сай Аллагь адамтачил хӀерирар! Илди Илала халкьли бирар, сай Аллагь илдачил вирар ва илдас Аллагьли вирар. 4Илини илдала хӀулбачибад нергъла гьарил кӀантӀ ушку. БебкӀа гӀур хӀебирар, гӀур я анцӀкьи, я чӀяр, я изиаъни хӀедирар, сенкӀун лерилра гьар-урла ардякьун»[+].

5Тахличи Кайибсини иб: «ХӀерикӀен, Нуни лерилра сагати алкӀахъулра!».

ГӀур викӀар: «БелкӀен, сенкӀун илди дугьби марти ва хӀекьти сари».

6Илини набзи иб: «Бетерхур! Ну – Альфа ва Омега, БехӀбихьуд ва Ахир сайра. Милигси Нуни гӀямрула урунжлизивад матъал ужахъис[+]. 7Чедиикибсини илди лерилра Набзирад букьурдешлис кайсу. Ну илис Аллагьли вирус, ил биалли Наб уршили вирар[+]. 8Амма тахьукьунас, муртадунас, хӀяжартас, чуни кабуршутас, пасадкартас, сихӀрукьябас, исмуртас булгутас ва лебилра къунбартас – илдас мер цӀали ва алтӀли ламбикӀуси шаралаб саби. Ил кӀиибил бебкӀа саби»[+].


Сагаси Ерусалим

9ГӀур, бегӀла гӀергъити верхӀел мусибатла дицӀибти хъабабачилси, верхӀел малаиклизивад ца вакӀиб ва набчил гъайухъун: «ХӀерикӀен, нуни хӀези цӀикури – Мукьарла хьунул чериахъис!»[+].

10РухӀли уцибси ну илини халаси ахъси дубурличи кира ва набзи Дурхъаси Шагьар – Ерусалим чебаахъиб, сабира закибад Аллагьличибад кабицӀуси[+]. 11Ил Аллагьла ЧевяхӀдешли лямцӀбикӀулри ва илала лямцӀ дурхъати къаркъала лямцӀличи мешулири, яшмаличи[†] мешулири, хрусталливан шала дурайулри. 12Ил зурбаси ахъси вецӀнукӀира къапуличилси лацли алавбарилри. Къапула гьалаб вецӀнукӀира малаик лебри. Къапурбачи делкӀи сари уми – илди Израилла уршбала вецӀнукӀира кьамла уми сари. 13ХӀябдехӀ къапу хӀердикӀули сари машрикьлизи,[†] хӀябдехӀ – северла шайчи, хӀябдехӀ – югла шайчи, хӀябдехӀ – магъриблизи.[†]

14Шагьарла лац вецӀнукӀира хьулчиличиб тӀашли саби, илдачир Мукьарла вецӀнукӀира вакилла[†] уми сари.

15Набчил гъайикӀуси малаиклизиб мургьила умцлала тӀерхьа лебри. Иличил шагьар, илала къапурби ва луцри умцутири[+]. 16Шагьар авмузан саби, илала бухъяндра бягӀудра цагъунти сари. Малаикли шагьар тӀерхьали умцур ва илала бухъянд кӀел азирлим кӀидарш километр биъни багьур. Илала бягӀудра ахъдешра бухъяндличил цагъунти сарри. 17ГӀур илини лац умцур: илала ахъдеш даршлим авцӀануавра декӀличи цугбикиб. Малаикли пайдалабируси умцла адамтала сабри. 18Лац белши саби яшмализибад, шагьар биалли – шишаливан шала дурайуси умуси мургьилизибад. 19Шагьарла хьулчни жагадарили сари жура-журала дурхъати къаркъубани: цаибил хьулчи – яшмали, кӀиибил хьулчи – хьанцӀа якьутли,[†] хӀябъибил – жазъули,[†] авъибил – зумрудли, 20шуибил – гӀякьикьли,[†] урег-ибил – цӀулцли,[†] верхӀъибил – зубалжатли,[†] гехӀъибил – гавшанни,[†] урчӀемъибил – топазли,[†] вецӀъибил – нар-къаркъали,[†] вецӀнуцараибил – пирузали,[†] вецӀнукӀираибил – шинкьяранг эмхӀезели. 21ВецӀнукӀира къапу – вецӀнукӀира жавгьар,[†] гьарил къапу абзурси жавгьарлизибад барили саби. Шагьарла бекӀлибиубси кьакьа – шишаливан шала дурайуси умуси мургьила саби.

22Нуни шагьарлизиб Аллагьла хъали чехӀебаира, сенкӀун Аллагьла хъали – ил сай ХалавегӀил,[†] Кьудратла вегӀ Аллагь ва Мукьара сай. 23Шагьар шалабарес я берхӀи я бац гӀягӀнили ахӀен, сенкӀун ил Аллагьла чевяхӀдешли шалабарили саби ва Мукьара – илала чирагъ сай[+]. 24Халкьани Илала шалалиуб башар ва ванзала пачнани чула чебяхӀдеш илизи лерху. 25Илала къапурби абзур бархӀи гьаргли дирар ва гӀехӀейкӀу, сенкӀун дуги илаб хӀебирар. 26Илизи халкьанала чебяхӀдеш ва хӀурмат лерху. 27Мурталра илизи хӀярамси ахӀебицӀур, жяргати ва къунбар баркьудлуми дируси ахӀейцӀур. Илизиб чӀянкӀли Мукьарла гӀямрула жузлизи белкӀунти бирар.

### 22


ГӀямрула хӀеркӀ

1ГӀур малаикли набзи, хрусталван лямцӀбикӀуси, гӀямрула шинна хӀеркӀ чебаахъиб. Ил дурабухъи саби Аллагьла ва Мукьарла тахла удибад 2ва шагьарла бекӀлибиубси кьакьала байкад кабухъи саби. ХӀеркӀла кӀелра дубкад гӀямрула галга бухъули саби, илини дусли вецӀнукӀирайна цӀедеш лугули сари – гьар базлизиб сабухъ лугули. Илала кӀари халкьанас дармайс хасдарибти сари[+].

3Ил шагьарлизиб гьатӀи селра лягӀнатбарибси хӀебирар. Илаб Аллагьла ва Мукьарла тах тӀашли бирар ва Илала лугърани Илис икрамбиру. 4Илдани Илала дяхӀ чедиу ва Илала у илдала андурбачиб бирар[+]. 5Илаб гӀур дуги хӀебирар, илдас я чирагъла шала, я берхӀила шала гӀягӀнихӀедиркур, сенкӀун илдас ХалавегӀил[†] Аллагь шалаикӀар. Абадла абадлис илдани пачяхӀдешдиру[+].


МасихӀ гъамли лявкьян

6Малаикли набзи иб: «Илди дугьби марти ва хӀекьти сари. Сунела РухӀ идбагунас лугуси ХалавегӀил Аллагьли, Сунела лугърази гъамли бетаэс хӀяжатси чебаахъес багьандан, Сунела малаик вархьиб»[+].

7«ХӀера, Ну гъамли лявкьяс! Иш жузла гьалахили дурибти дугьби дузахъуси талихӀчевси сай!»[+].

8Нуни, Югьанни, илди дакьира ва чедаира. Илди дакьибхӀели ва чедаибхӀели, илис икрамбарес багьандан, илди чедаахъибси малаикла кьяшмала гьала ну вяхӀудиикира[+]. 9Амма малаик набзи викӀар: «Ил мабирид! Ну хӀугъуна, хӀела узби-идбагунигъуна ва иш жузла дугьби дузахъантигъуна лагъ сайра. Икрамбара Аллагьлис!».

10ГӀур ил набзи викӀар: «Ил бергараг-белкӀла гьалахили дурути дугьбачи мугьурмадирхъид! СенкӀун замана гъамли саби[+]. 11Вайси адам вайти дирес даимиаб, хӀяжар адамли сунела жяргадешуни дираб, хӀялалси адам хӀялалли хӀерираб ва дурхъаси адам гӀурра дурхъаираб»[+].

12«ХӀера, Ну гъамли лявкьяс! Сунела баркьудлуми хӀясибли гьариллис бедес, Дила лугуси хӀекьра Набчил саби[+]. 13Ну – Альфа ва Омега, Цаибил ва Ахирла, БехӀбихьуд ва Ахир сайра»[+].

14ТалихӀчебти саби чула палтар ицути. Илдазиб ихтияр леб гӀямрула галгаличибад букес, илди къапулизибад шагьарлизи абацӀес бирар[+]. 15Амма хури[*], сихӀрукьяби, пасадкарти, чули кабуршанти, исмуртас булгути ва лебилра къунби дигахъути ва илди дирути шагьарла дураб бирар[+].

16Нуни, ГӀисани, Дила малаик вархьира, хӀушаб, МасихӀла[†] умматунас[†] бикьридеш гахъес. Ну – Даудла[†] Наслула Мякь ва ЧӀухӀяра, Ну – шаласи Савлила Зубарира[+].

17РухӀ ва цӀикури дикӀар: «ВакӀи!». ЛехӀихъусилира бураб: «ВакӀи!». Чи милигли виалра вакӀаб! Дигусили гӀямрула шин матъал касаб![+]

18Иш бергараг-белкӀла гьалахили дурути дугьби дикьуси гьариллис нуни бикьридешдирулра: чили-биалра илди дугьбачи селра имцӀабаралли, илис Аллагьли иш жузлизир сипатдарибти мусибатуни имцӀадиру;[+] 19чили-биалра гьалахили дурутала иш жузлизибад се-биалра камбаралли, Аллагьли илизирад иш жузлизир делкӀунти гӀямрула галгала пайра Дурхъаси Шагьарла пайра керису.

20Иличила Бикьридешдируси викӀар: «ГӀе, Ну гъамли лявкьяс!».

Амин, вакӀи, ХалавегӀил ГӀиса!

21ХалавегӀил ГӀисала баркат лебтачилра биаб!

## Баяндарибти дугьби

### Баяндарибти дугьби

Баяндарибти дугьби


А

Б

В

ГЬ

ГӀ

Г

Д

Ж

З

И

К

КЪ

М

Н

П

Р

С

Т

У

Х

ХӀ

Ш

Я


Баяндарибти дугьби

### АЛЛАГЬАГАРТИ

АЛЛАГЬАГАРТИ – илкьяйда бикӀутири жугьутӀуни цархӀилти халкьанас – илдала цаси Аллагь агни багьандан.

### АЛЛАГЬЛА ПАЧЯХӀДЕШ

АЛЛАГЬЛА ПАЧЯХӀДЕШ – Аллагьли кабизахъурси ари. Аллагьла пачяхӀдешлизи ацӀни – ил Аллагьла ари марбарни саби.

### АСИЯ

АСИЯ – Эпес шагьар центрли биубси, БиштӀал Азияла магърибла шалила бутӀа (гьаннала Турцияла мер-муса).

### БЕХӀЦӀУРАЛА БАЙРАМ

БЕХӀЦӀУРАЛА БАЙРАМ – Пасхалис гӀергъи 7 бархӀи бухъянбилтӀуси динна гӀядат.

### ВАКИЛ

ВАКИЛ – жявгрекла мезли ил девли «вархьибси» ибси иргъахъуси саби. Ил девла Инжилласи мягӀна – ГӀиса МасихӀли вархьибси ибси саби, сайра Илини чеввикӀили ГӀяхӀхабар багьахъес ватураибси. Вакил – ил ГӀиса МасихӀла, ванзаличиб ихтияр лебси, катурси адам сай. БегӀлара гьалаб илкьяйда бикӀути саби МасихӀла вецӀнукӀира мутагӀялимлис. ГӀурхӀели вакил ветаур Павелра, Сай вебкӀили ва мицӀириубли гӀергъи, МасихӀли къуллукъбарахъес живарибси.

### ВЯГӀДА

ВЯГӀДА – ишаб Аллагьла ва адамтала ургабси вягӀда. Эски ВягӀда Муса идбагличил бигьунсири, Сагаси ВягӀда – ГӀиса МасихӀличил.

### ГЬАБИЛ

ГЬАБИЛ – Адамла ва ХӀявала кӀиибил урши. Аллагьли Гьабилла кьурбан гӀяхӀил кьабулбарибхӀели, ил сунела халал узи Кьабилли кавшибсири. Ил инсаниятла тарихлизиб цаибил кавшни сабри.

### ГЬААРУН

ГЬААРУН – Левила кьамлизивадси, Мусала халал узи. Аллагьли Мусачибад израиллантас Зегъа бедибхӀели, Илини цаибил кашишли катур Гьаарун. Аллагьли хъарбарибсири, чула къуллукъуни Сунени кадилзахъути, кашишуни гӀурхӀели чӀянкӀли Гьаарунна наслулизибадти биахъес.

### ГӀИБАДАТХАНА

ГӀИБАДАТХАНА – табтурти дучӀес ва балгни дирес учибиркуси юрт.

### ГӀЯБИД

ГӀЯБИД – динничи кайзурси хӀялалси адам.

### ГЯСКАРБЕГ

ГЯСКАРБЕГ – Римла гӀяскарла бекӀ, гӀярмияла бекӀ.

### ДАРШБЕКӀ

ДАРШБЕКӀ – Римла гӀяскарла бургъантала даршал адамлизибадси кьукьяла бекӀ.

### ДАУД

ДАУД – ГӀиса дакӀуиэс азир дусличивра имцӀали гьалав хӀериубси жугьутӀунала пача. Бахъал идбагунани гьалахили бурусири, дудешгӀевли МасихӀ Даудла тухумлизивад вирар или.

### ДИНАР

ДИНАР – Римла империяла арц, сабира уцибси хӀянчизарла ца бархӀила хӀянчила кьиматличилси.

### ДУРХЪАТИ ЖУЗИ

ДУРХЪАТИ ЖУЗИ – Аллагьла хъарбаркьунала табтурти (Таврат, Забур, Инжил ва цархӀилти).

### ЖАГЬАННАБ

ЖАГЬАННАБ – грек мезли «геенна» бетаурси саби жугьутӀ мезла «ге-хинном» («Хеннумла къярд») ибси, Ерусалимличибад гьарахъли ахӀенси, къярдла улизибад.

### ЗАБУР

ЗАБУР – жугьутӀ динна 150 далай (тулки) кадурхуси Эски ВягӀдала декӀарси жуз – Забурла табтар.

### ЗАЙТУН

ЗАЙТУН – чузибад гӀявадеш бирути цӀедешличилси галга ва илала цӀедеш.

### ЗЕГЪА

ЗЕГЪА – Муса идбаглис Аллагьли бедибси Тавратличила.

### ИБРАГЬИМ

ИБРАГЬИМ – Аллагьли чеввикӀибси ва сунечил вягӀда бигьунси, жугьутӀ халкьла цаибил жинсбег. Гьаланачи илис Ибрагь бикӀутири. ГӀурхӀели Аллагьли илис сагаси у бедиб – Ибрагьим. Гечли гӀямру дуркӀусири. Аллагьли илизи сунела ванзаличивад гьарахъси Ханаанна ванзаличи гечиахъес хъарбариб. Ил ванза Аллагьли илала халал кьадарла наслулис бедес чесибсири. Ибрагьим ва илала хьунул Сара чула урши ГӀисакь акӀайчи бахъхӀи хӀерликабиэс ва дахъал къиянти дяхӀяэс чебикиб. ГӀисакьла дуравад Ибрагьимла, Сарала къараваш Агаразивад акӀубси ИсмягӀил бикӀуси уршира леври. Ибрагьимла цархӀилти дурхӀнира лебри. ГӀисакьла урши Якьуб Израилла вецӀнукӀира кьамла жинсбегли ветаур. Библиялизив Ибрагьим – Аллагьлис хӀекьси мардешла, аги-кьяйдаличи ва адамтала гьанбикуначи хӀерхӀеили, Аллагьла лерилра хъарбаркьуни тамандирес хӀядурдешла мисал сай.

### КАШИШ

КАШИШ – жугьутӀунала ва гӀурхӀели христианталара динна къуллукъчи.

### КЪАЙСАРКЪАЛА

КЪАЙСАРКЪАЛА – (урус мезли «Кесария») – ЧевяхӀси Гьирадли тӀашбатурси ва Римла император Кесар Августла хӀурматлис Къайсар ибси у бедибси Палестинализибси шагьар.

### КЪАЙСАРПАЧА

КЪАЙСАРПАЧА – Римла пача, император.

### КЪАНЧТӀАЛ

КЪАНЧТӀАЛ – ГӀиса МасихӀла манзиллизиб декӀти такьсирти дарибти адамти кабуршес пайдалабируси къанчгъуна тӀал.

ЛЕВИТ – Левила кьамлизивадси, Аллагьла хъулир къуллукъла хӀянчи дузахъуси кашишла кумекчи. Израиллизиб ил цайли ца наслу-кьукьа сабри, сунела ванза агарси, сенкӀун илдала хӀянчи Аллагьла хъулиб къуллукъбирни сабри. Левитунани Зегъа руркъусири ва халкьла урга мугӀяллимтиван дурабулхъутири.

### МАГЪРИБ

МАГЪРИБ – БерхӀи гӀелабиркуси шали (Запад).

### МАШРИКЬ

МАШРИКЬ – БерхӀи абулхъуси шали (Восток).

### МАСИХӀ

МАСИХӀ – ГӀисала у (жугьутӀ мезли «машиах», грек мезли биалли – «христос») шурбалтуси саби «вакибси» или. ЖявхӀелла Израиллизиб Аллагьли къуллукъбарахъес чеббикӀибти кашишуни, идбагуни ва пачни зайтунна гӀявадешли бикутири. Идбагуначибадли Аллагьли чесибсири израиллантас МасихӀ – Пача вархьес, Суненира Израилла халкь уцахъуси ва даимлис дунъяла халкьанас бекӀдешдируси.

### МИСРИ

МИСРИ – жявхӀелла Египетла у.

### МУСА

МУСА – жугьутӀунала чевяхӀси гьавкьяна ва идбаг. Аллагьла хъарбаркь таманбирули, Мусани Израилла халкь пиргӀяванна зулмулиубад азадбатур ва Мисрилизибад дураиб.

### НЯКЪБИ ЧЕДУЦНИ

НЯКЪБИ ЧЕДУЦНИ – лишаннибиубси вяшатӀала, динна гӀядат: умматла гьавкьянали адамла бекӀличи някъби чедурцутири ва хасси шукру биахъес улгусири. Илкьяйда Аллагьлизи ил адамлис Дурхъати РухӀ гахъес, излумазивад араиахъес яра хасти рухӀлати савгъатуни гахъес улгусири. Някъби чедуцниличивли хасси къуллукъбирниличи катесра вирусири.

### ПАРИСЕЙТИ

ПАРИСЕЙТИ – Сагаси ВягӀдализир гьандушибти, жугьутӀунала хьулчилидиубти динна кьукьназибад ца. Парисейтала вакилти Халамажлислизи кабурхутири. Саддукейтачи ургӀебли, парисейти къайгъилизибри Мусала Зегъала тӀалабуницун ахӀи, дахъал мухӀлила дурути кьяйдуртира чедетаахъили тамандирес. Илдани гӀядат дурабуркӀнила умудешличи чебетаахъили хӀерудибирусири, халкьла ургаб илдала халаси хӀурмат лебсири ва чуни дин бузахъудешличира, чула хӀял-тӀабигӀятла кьяркьдешличира хӀекьли пахрубирусири.

### ПАСХА

ПАСХА – жугьутӀунала динна байрам.

### ПИРГӀЯВАН

ПИРГӀЯВАН – (урус мезли «фараон») ЖявхӀелла Мисрила (Египетла) пачала у.

### ПУНТИЙ ПИЛАТ

ПУНТИЙ ПИЛАТ – Римли катурси Иудеяла бекӀ, мербекӀ.

### РАВВИ

РАВВИ – жугьутӀ диннизиб: «дила хужаим»; динна мугӀяллимтачи хӀурматла дугьабиз.

### САДДУКЕЙТИ

САДДУКЕЙТИ – Сагаси ВягӀдализир гьандушибти, жугьутӀунала хьулчилидиубти динна кьукьназибад ца. Халамажлисла бахъалгъунти бутӀакьянчиби, халакашишуни ва илдачи гъамти адамти саддукейти сабри. Парисейтачи ургӀебли, илдани чӀянкӀли Тавратла хӀурмат-кьимат мардирутири ва мухӀлила дурути кьяйдуртачи бирхути ахӀенри, идбагунала жузачи биалли илдала бирхауди агарсири. ЦабутӀаван, илдани уббирхъусири, Аллагьла гьала тӀашбизес багьандан, Аллагьла судла бархӀи лебилра бебкӀибти мицӀирбирни.

### СИНАГУГ

СИНАГУГ – бирхути жугьутӀунала уммат ва сут бархӀи илди булгуси юрт.

### СИСЕЛА ИЗАЛА

СИСЕЛА ИЗАЛА – (урус мезли «проказа») адамла камличибси декӀси, дяхъи-хъасличилси изала.

### ТАБТАРЧИ

ТАБТАРЧИ – Тавратла табтурти ункъли дяркъурси ва халкьлис илди баяндируси динна гӀялим.

### ТАБТУРТИ

ТАБТУРТИ – Эски ВягӀдала жузи. Дурхъаси Табтар – жявхӀелла христиантала жузличила.

### ТАВРАТ

ТАВРАТ – Инжилла гьалар-гьаларти шел табтар (Мусала Зегъа). Илдазир Аллагьли жугьутӀунас жявлил чедаахъибти 10 хъарбаркьличил дархдасунти жамигӀятла гӀямрула дахъал кьяйдурти ва гӀядатуни баяндарили сари.

### ТЯМАДАБИ

ТЯМАДАБИ – ГӀисала замана жугьутӀунала ургаб хӀурматла адамтазибад чеббиркӀути пасихӀкар адамти. Илдани динна ва гӀямру-яшавла гӀядатунира низам-кьяйдара дузахъниличи хӀерудибирусири.

### УММАТ, ГӀИСАЛА УММАТ

УММАТ, ГӀИСАЛА УММАТ – (урус мезли «церковь») лебилра ГӀиса МасихӀличи бирхути; илкьяйда бикӀар ца мерличиб хӀербирути бирхутала жамигӀятлисра.

### ХАЛАВЕГӀИЛ

ХАЛАВЕГӀИЛ – жугьутӀунала «Яхве» (урус мезли «Господь») – ил Аллагьла у саби. ЦацахӀели «ХалавегӀил» ибси дев хӀурмат яра ари лебси адамличи гӀядатла дугьабизлира биэс бирар.

### ХАЛАКАШИШ

ХАЛАКАШИШ – ца дуслис виркӀуси жугьутӀунала кашишунала бекӀ.

### ХАЛАМАЖЛИС

ХАЛАМАЖЛИС – (грек мезли «синедрион») сунези 70 кашиш, тямада ва табтарчи кабурхуси, жугьутӀунала динна чебяхӀси мажлис.

### ХӀЕКЬ БУРЧАНТИ

ХӀЕКЬ БУРЧАНТИ – Палестинализиб хӀекь (налог) бурчахъес Римли кабатурти хӀянчизарти.

### ШИЗИБИКӀНИ

ШИЗИБИКӀНИ – христиан динна мягӀничебси гӀядат: адам бунагьуназивад умуиъни ва Аллагьла гьуйчи кайзни иргъахъуси.

### ЯГЬУДЕЯ

ЯГЬУДЕЯ – Ерусалим тахшагьарли биубси, Палестинала югла шайчибси бутӀа.

## Дурхъати ва дайхъу-дурхъати къаркъуби

### Дурхъати ва дайхъу-дурхъати къаркъуби

Дурхъати ва дайхъу-дурхъати къаркъуби


А

Б

Г

ГЪ

ГӀ

Ж

З

КЪ

Л

М

Н

О

П

С

Т

ХЬ

Х

Ц

ЦӀ

Ч

ЧӀ

Ш

Ю

Я


Дурхъати ва дайхъу-дурхъати къаркъуби

### Алмаз

Алмаз – алмаз

### Апатит

Апатит – апатит

### БухъутӀа якьут

БухъутӀа якьут – желтый сапфир

### Гавшан

Гавшан – берилл

### Гъурш къаркъа

Гъурш къаркъа – лазурит

### ГӀинт

ГӀинт – альмандин (красный гранат)

### ГӀякьикь

ГӀякьикь – агат

### Жавгьар

Жавгьар – жемчуг

### Жазъу

Жазъу – оникс

### Житала хӀули

Житала хӀули – хризоберилл (кошачий глаз)

### Зубалжат

Зубалжат – хризолит

### Зумрут

Зумрут – изумруд

### Къапланна хӀули

Къапланна хӀули – тигровый глаз

### ЛягӀлу

ЛягӀлу – рубин

### ЛягӀлу-якьут

ЛягӀлу-якьут – яхонт

### Малакут

Малакут – малахит

### Маржан

Маржан – коралл

### Нар-къаркъа

Нар-къаркъа – гранат

### Опал

Опал – опал

### Пируза

Пируза – бирюза

### Садап

Садап – перламутр

### Топаз

Топаз – топаз

### Турмалин

Турмалин – дравит

### ХьанцӀругер

ХьанцӀругер – аквамарин

### ХхӀеркӀла игӀянай

ХхӀеркӀла игӀянай – речной жемчуг

### Циркун

Циркун – циркон

### ЦӀудара опал

ЦӀудара опал – черный опал

### ЦӀудара кьагьраб

ЦӀудара кьагьраб – гагат

### ЦӀулц

ЦӀулц – сердолик

### Чараит

Чараит – чароит

### ЧӀакала хӀули

ЧӀакала хӀули – орлиный глаз

### Шиниша циркун

Шиниша циркун – зеленый гиацинт

### Шинкьяранг эмхӀела зе

Шинкьяранг эмхӀела зе – аметист

### Юсру, кьагьраб

Юсру, кьагьраб – янтарь

### Якьут

Якьут – сапфир

### Яшма

Яшма – яшма – нефрит

## Картаби (Инжил)

### Картаби (Инжил)

Картаби (Инжил)


ГӀиса МасихӀла заманала Римла империя

ГӀиса МасихӀла заманала Палестина

ГӀиса МасихӀла заманала Ерусалим

ГӀиса МасихӀла заманала Ерусалимла Аллагьла хъа сурат

Вакил Пазвелла вазипала цаибил/кӀиибил архӀя

Вакил Пазвелла вазипала хӀябъибил архӀя, Вакил Пазвелла Римлизи архӀя


Картаби

### ГӀиса МасихӀла заманала Римла империя

ГӀиса МасихӀла заманала Римла империя

### ГӀиса МасихӀла заманала Палестина

ГӀиса МасихӀла заманала Палестина

### ГӀиса МасихӀла заманала Ерусалим

ГӀиса МасихӀла заманала Ерусалим

### ГӀиса МасихӀла заманала Ерусалимла Аллагьла хъа сурат

ГӀиса МасихӀла заманала Ерусалимла Аллагьла хъа сурат

### Вакил Пазвелла вазипала цаибил/кӀиибил архӀя

Вакил Пазвелла вазипала цаибил/кӀиибил архӀя

### Вакил Пазвелла вазипала хӀябъибил архӀя, Вакил Пазвелла Римлизи архӀя

Вакил Пазвелла вазипала хӀябъибил архӀя, Вакил Пазвелла Римлизи архӀя

АЛЛАГЬЛА ПАЧЯХӀДЕШ – Аллагьли кабизахъурси ари. Аллагьла пачяхӀдешлизи ацӀни – ил Аллагьла ари марбарни саби.

АСИЯ – Эпес шагьар центрли биубси, БиштӀал Азияла магърибла шалила бутӀа (гьаннала Турцияла мер-муса).

БЕХӀЦӀУРАЛА БАЙРАМ – Пасхалис гӀергъи 7 бархӀи бухъянбилтӀуси динна гӀядат.

ВАКИЛ – жявгрекла мезли ил девли «вархьибси» ибси иргъахъуси саби. Ил девла Инжилласи мягӀна – ГӀиса МасихӀли вархьибси ибси саби, сайра Илини чеввикӀили ГӀяхӀхабар багьахъес ватураибси. Вакил – ил ГӀиса МасихӀла, ванзаличиб ихтияр лебси, катурси адам сай. БегӀлара гьалаб илкьяйда бикӀути саби МасихӀла вецӀнукӀира мутагӀялимлис. ГӀурхӀели вакил ветаур Павелра, Сай вебкӀили ва мицӀириубли гӀергъи, МасихӀли къуллукъбарахъес живарибси.

ВЯГӀДА – ишаб Аллагьла ва адамтала ургабси вягӀда. Эски ВягӀда Муса идбагличил бигьунсири, Сагаси ВягӀда – ГӀиса МасихӀличил.

ГЬАБИЛ – Адамла ва ХӀявала кӀиибил урши. Аллагьли Гьабилла кьурбан гӀяхӀил кьабулбарибхӀели, ил сунела халал узи Кьабилли кавшибсири. Ил инсаниятла тарихлизиб цаибил кавшни сабри.

ГЬААРУН – Левила кьамлизивадси, Мусала халал узи. Аллагьли Мусачибад израиллантас Зегъа бедибхӀели, Илини цаибил кашишли катур Гьаарун. Аллагьли хъарбарибсири, чула къуллукъуни Сунени кадилзахъути, кашишуни гӀурхӀели чӀянкӀли Гьаарунна наслулизибадти биахъес.

ГӀИБАДАТХАНА – табтурти дучӀес ва балгни дирес учибиркуси юрт.

ГӀЯБИД – динничи кайзурси хӀялалси адам.

ДАРШБЕКӀ – Римла гӀяскарла бургъантала даршал адамлизибадси кьукьяла бекӀ.

ДАУД – ГӀиса дакӀуиэс азир дусличивра имцӀали гьалав хӀериубси жугьутӀунала пача. Бахъал идбагунани гьалахили бурусири, дудешгӀевли МасихӀ Даудла тухумлизивад вирар или.

ДИНАР – Римла империяла арц, сабира уцибси хӀянчизарла ца бархӀила хӀянчила кьиматличилси.

ЖАГЬАННАБ – грек мезли «геенна» бетаурси саби жугьутӀ мезла «ге-хинном» («Хеннумла къярд») ибси, Ерусалимличибад гьарахъли ахӀенси, къярдла улизибад.

ЗАБУР – жугьутӀ динна 150 далай (тулки) кадурхуси Эски ВягӀдала декӀарси жуз – Забурла табтар.

ЗАЙТУН – чузибад гӀявадеш бирути цӀедешличилси галга ва илала цӀедеш.

ЗЕГЪА – Муса идбаглис Аллагьли бедибси Тавратличила.

ИБРАГЬИМ – Аллагьли чеввикӀибси ва сунечил вягӀда бигьунси, жугьутӀ халкьла цаибил жинсбег. Гьаланачи илис Ибрагь бикӀутири. ГӀурхӀели Аллагьли илис сагаси у бедиб – Ибрагьим. Гечли гӀямру дуркӀусири. Аллагьли илизи сунела ванзаличивад гьарахъси Ханаанна ванзаличи гечиахъес хъарбариб. Ил ванза Аллагьли илала халал кьадарла наслулис бедес чесибсири. Ибрагьим ва илала хьунул Сара чула урши ГӀисакь акӀайчи бахъхӀи хӀерликабиэс ва дахъал къиянти дяхӀяэс чебикиб. ГӀисакьла дуравад Ибрагьимла, Сарала къараваш Агаразивад акӀубси ИсмягӀил бикӀуси уршира леври. Ибрагьимла цархӀилти дурхӀнира лебри. ГӀисакьла урши Якьуб Израилла вецӀнукӀира кьамла жинсбегли ветаур. Библиялизив Ибрагьим – Аллагьлис хӀекьси мардешла, аги-кьяйдаличи ва адамтала гьанбикуначи хӀерхӀеили, Аллагьла лерилра хъарбаркьуни тамандирес хӀядурдешла мисал сай.

КАШИШ – жугьутӀунала ва гӀурхӀели христианталара динна къуллукъчи.

КЪАЙСАРКЪАЛА – (урус мезли «Кесария») – ЧевяхӀси Гьирадли тӀашбатурси ва Римла император Кесар Августла хӀурматлис Къайсар ибси у бедибси Палестинализибси шагьар.

КЪАЙСАРПАЧА – Римла пача, император.

КЪАНЧТӀАЛ – ГӀиса МасихӀла манзиллизиб декӀти такьсирти дарибти адамти кабуршес пайдалабируси къанчгъуна тӀал.

ЛЕВИТ – Левила кьамлизивадси, Аллагьла хъулир къуллукъла хӀянчи дузахъуси кашишла кумекчи. Израиллизиб ил цайли ца наслу-кьукьа сабри, сунела ванза агарси, сенкӀун илдала хӀянчи Аллагьла хъулиб къуллукъбирни сабри. Левитунани Зегъа руркъусири ва халкьла урга мугӀяллимтиван дурабулхъутири.

МАГЪРИБ – БерхӀи гӀелабиркуси шали (Запад).

МАШРИКЬ – БерхӀи абулхъуси шали (Восток).

МАСИХӀ – ГӀисала у (жугьутӀ мезли «машиах», грек мезли биалли – «христос») шурбалтуси саби «вакибси» или. ЖявхӀелла Израиллизиб Аллагьли къуллукъбарахъес чеббикӀибти кашишуни, идбагуни ва пачни зайтунна гӀявадешли бикутири. Идбагуначибадли Аллагьли чесибсири израиллантас МасихӀ – Пача вархьес, Суненира Израилла халкь уцахъуси ва даимлис дунъяла халкьанас бекӀдешдируси.

МИСРИ – жявхӀелла Египетла у.

МУСА – жугьутӀунала чевяхӀси гьавкьяна ва идбаг. Аллагьла хъарбаркь таманбирули, Мусани Израилла халкь пиргӀяванна зулмулиубад азадбатур ва Мисрилизибад дураиб.

НЯКЪБИ ЧЕДУЦНИ – лишаннибиубси вяшатӀала, динна гӀядат: умматла гьавкьянали адамла бекӀличи някъби чедурцутири ва хасси шукру биахъес улгусири. Илкьяйда Аллагьлизи ил адамлис Дурхъати РухӀ гахъес, излумазивад араиахъес яра хасти рухӀлати савгъатуни гахъес улгусири. Някъби чедуцниличивли хасси къуллукъбирниличи катесра вирусири.

ПАРИСЕЙТИ – Сагаси ВягӀдализир гьандушибти, жугьутӀунала хьулчилидиубти динна кьукьназибад ца. Парисейтала вакилти Халамажлислизи кабурхутири. Саддукейтачи ургӀебли, парисейти къайгъилизибри Мусала Зегъала тӀалабуницун ахӀи, дахъал мухӀлила дурути кьяйдуртира чедетаахъили тамандирес. Илдани гӀядат дурабуркӀнила умудешличи чебетаахъили хӀерудибирусири, халкьла ургаб илдала халаси хӀурмат лебсири ва чуни дин бузахъудешличира, чула хӀял-тӀабигӀятла кьяркьдешличира хӀекьли пахрубирусири.

ПАСХА – жугьутӀунала динна байрам.

ПУНТИЙ ПИЛАТ – Римли катурси Иудеяла бекӀ, мербекӀ.

РАВВИ – жугьутӀ диннизиб: «дила хужаим»; динна мугӀяллимтачи хӀурматла дугьабиз.

САДДУКЕЙТИ – Сагаси ВягӀдализир гьандушибти, жугьутӀунала хьулчилидиубти динна кьукьназибад ца. Халамажлисла бахъалгъунти бутӀакьянчиби, халакашишуни ва илдачи гъамти адамти саддукейти сабри. Парисейтачи ургӀебли, илдани чӀянкӀли Тавратла хӀурмат-кьимат мардирутири ва мухӀлила дурути кьяйдуртачи бирхути ахӀенри, идбагунала жузачи биалли илдала бирхауди агарсири. ЦабутӀаван, илдани уббирхъусири, Аллагьла гьала тӀашбизес багьандан, Аллагьла судла бархӀи лебилра бебкӀибти мицӀирбирни.

СИНАГУГ – бирхути жугьутӀунала уммат ва сут бархӀи илди булгуси юрт.

СИСЕЛА ИЗАЛА – (урус мезли «проказа») адамла камличибси декӀси, дяхъи-хъасличилси изала.

ТАБТАРЧИ – Тавратла табтурти ункъли дяркъурси ва халкьлис илди баяндируси динна гӀялим.

ТАБТУРТИ – Эски ВягӀдала жузи. Дурхъаси Табтар – жявхӀелла христиантала жузличила.

ТЯМАДАБИ – ГӀисала замана жугьутӀунала ургаб хӀурматла адамтазибад чеббиркӀути пасихӀкар адамти. Илдани динна ва гӀямру-яшавла гӀядатунира низам-кьяйдара дузахъниличи хӀерудибирусири.

УММАТ, ГӀИСАЛА УММАТ – (урус мезли «церковь») лебилра ГӀиса МасихӀличи бирхути; илкьяйда бикӀар ца мерличиб хӀербирути бирхутала жамигӀятлисра.

ХАЛАВЕГӀИЛ – жугьутӀунала «Яхве» (урус мезли «Господь») – ил Аллагьла у саби. ЦацахӀели «ХалавегӀил» ибси дев хӀурмат яра ари лебси адамличи гӀядатла дугьабизлира биэс бирар.

ХАЛАКАШИШ – ца дуслис виркӀуси жугьутӀунала кашишунала бекӀ.

ХАЛАМАЖЛИС – (грек мезли «синедрион») сунези 70 кашиш, тямада ва табтарчи кабурхуси, жугьутӀунала динна чебяхӀси мажлис.

ХӀЕКЬ БУРЧАНТИ – Палестинализиб хӀекь (налог) бурчахъес Римли кабатурти хӀянчизарти.

ШИЗИБИКӀНИ – христиан динна мягӀничебси гӀядат: адам бунагьуназивад умуиъни ва Аллагьла гьуйчи кайзни иргъахъуси.

ЯГЬУДЕЯ – Ерусалим тахшагьарли биубси, Палестинала югла шайчибси бутӀа.

Алмаз – алмаз

Гавшан – берилл

ГӀякьикь – агат

Жавгьар – жемчуг

Жазъу – оникс

Зубалжат – хризолит

Нар-къаркъа – гранат

Пируза – бирюза

Топаз – топаз

ЦӀулц – сердолик

Якьут – сапфир

Яшма – яшма – нефрит

• 1:1 Лукали 3:23-28

+ 1:4 Рут 4:18-22

+ 1:16 Лукали 1:27

• 1:18 Лукали 2:1-7

+ 1:18 Лукали 1:27, Лукали 1:35

+ 1:21 Лукали 1:31, Баркьудлуми 4:12, Баркьудлуми 13:38

+ 1:22 Матфейли 2:14, Матфейли 4:14, Матфейли 21:4, Матфейли 26:56, Маркли 14:49, Югьанни 19:36,

* 2:1 ЧевяхӀси Гьирадли Палестиналис бекӀдешдариб нушала манзиллис гьалар, 37-личирад 4 дд. бикайчи.

+ 2:1 Лукали 1:5, Лукали 2:4-7, Югьанни 7:42

+ 2:11 Югьанни 19:39

+ 2:15 Матфейли 1:22

+ 2:17 Матфейли 27:9

* 2:18 Еремия идбагла гъай. Рама – Ерусалимла северла шайчибси ши (7,398км/8,892км). РяхӀил – Якьубла ригуси хьунул (хӀера Бетаъни 29:30 )

+ 2:23 Лукали 1:26, Лукали 2:39, Югьанни 1:45

• 3:1 Маркли 1:1-8, Лукали 3:1-9, Лукали 3:15-17, Югьанни 1:19-28

+ 3:1 Лукали 1:80, Югьанни 1:6

+ 3:2 Маркли 1:15

+ 3:6 Баркьудлуми 19:18

* 3:7 Парисейти – илди Зегъала тӀалабуни тамандирутала кьукьялизи кабурхутири, ва чули саби гӀябидунази халбирутири.

* 3:7 Саддукейти – жугьутӀунала динна кьукьялизи кабурхутири. Илдани бебкӀибти мицӀирбирни уббирхъусири, малаикуначира шайтӀунтачира бирхути ахӀенри.

+ 3:7 Матфейли 12:34, Матфейли 23:33,

+ 3:9 Югьанни 8:33

+ 3:10 Матфейли 7:19

+ 3:11 Югьанни 1:15, Баркьудлуми 2:3

+ 3:12 Матфейли 13:30,

• 3:13 Маркли 1:9-11, Лукали 3:21-22

+ 3:16 Баркьудлуми 7:56, Югьанни 1:32-33

+ 3:17 Маркли 9:7, Югьанни 12:28, Матфейли 17:5,

• 4:1 Маркли 1:12-13, Лукали 4:1-13

+ 4:2 Матфейли 21:18

+ 4:6 Югьанни 7:4

+ 4:10 Матфейли 16:23,

+ 4:11 Лукали 22:43

• 4:12 Маркли 1:14-15, Лукали 4:14-15

+ 4:12 Матфейли 14:3

+ 4:13 Матфейли 2:23, Маркли 1:21

+ 4:14 Матфейли 1:23

• 4:18 Маркли 1:16-20, Лукали 5:1-11

+ 4:18 Югьанни 1:40-42

+ 4:19 Матфейли 13:47

+ 4:20 Матфейли 19:27

• 4:23 Лукали 6:17-19

+ 4:23 Маркли 1:39

+ 4:24 Лукали 2:2

+ 4:25 Маркли 5:20, Маркли 7:31

• 5:3 Лукали 6:20-23

+ 5:4 Кахелет 7:3, Гьаргбаркь 21:4

+ 5:5 Сулайба буралаби 2:21

+ 5:6 Югьанни 7:37

+ 5:7 Сулайба буралаби 19:17, Лукали 6:36

+ 5:8 Гьаргбаркь 22:4

+ 5:9 Югьанни 1:12,

+ 5:12 Баркьудлуми 5:41,

• 5:13 Маркли 9:50, Лукали 14:34-35

+ 5:15 Маркли 4:21, Лукали 8:16, Лукали 11:33

+ 5:18 Лукали 16:17

+ 5:19 Матфейли 11:11, Матфейли 18:4

+ 5:20 Югьанни 3:5

* 5:22 Халамажлис – жугьутӀунала динна ва судла цацадехӀти суалти ирзуси цахӀнабик (грек мезли «Синедрион»).

+ 5:25 Сулайба буралаби 25:8, Лукали 12:58-59

+ 5:28 Сулайба буралаби 6:25

+ 5:30 Матфейли 18:8-9, Маркли 9:43-44

• 5:31 Матфейли 19:9, Маркли 10:11-12, Лукали 16:18

+ 5:34 Баркьудлуми 7:49

• 5:38 Лукали 6:27-36

+ 5:42 Сулайба буралаби 21:26

+ 5:44 Лукали 23:34, Баркьудлуми 7:60,

+ 5:45 Баркьудлуми 14:17

+ 5:48 Матфейли 19:21,

+ 6:2 Лукали 6:24

• 6:5 Лукали 11:2-4

+ 6:5 Лукали 18:11

+ 6:7 Кахелет 5:1

+ 6:10 Матфейли 26:42

+ 6:11 Сулайба буралаби 30:8

+ 6:13 Матфейли 26:41, Югьанни 17:15,

+ 6:14 Маркли 11:25-26,

+ 6:15 Матфейли 18:35,

• 6:19 Лукали 11:34-36, Лукали 12:22-34

+ 6:19 Сулайба буралаби 23:4,

+ 6:20 Матфейли 19:21,

+ 6:24 Лукали 16:13

+ 6:26 Матфейли 10:31, Матфейли 12:12

+ 6:30 Матфейли 8:26, Матфейли 14:31, Матфейли 16:8

• 7:1 Лукали 6:37-38, Лукали 6:41-42

+ 7:2 Маркли 4:24,

+ 7:6 Матфейли 15:26

• 7:7 Лукали 11:9-13

+ 7:8 Сулайба буралаби 8:17, Матфейли 18:19, Матфейли 21:22, Маркли 11:24, Югьанни 14:13-14,

+ 7:11 Матфейли 12:34

+ 7:12 Лукали 6:31, Матфейли 22:40,

• 7:13 Лукали 13:24

• 7:15 Лукали 6:43-44, Лукали 13:25-27

+ 7:15 Матфейли 24:11, Маркли 13:22, Баркьудлуми 13:6, Баркьудлуми 20:29

+ 7:17 Матфейли 12:33-35

+ 7:19 Матфейли 3:10

+ 7:22 Матфейли 25:11, Лукали 6:46, Югьанни 13:13, Маркли 9:38, Лукали 9:49

+ 7:23 Матфейли 25:41

• 7:24 Лукали 6:47-49

+ 7:27 Сулайба буралаби 10:25

+ 7:29 Маркли 1:22, Лукали 4:32

• 8:1 Маркли 1:40-45, Лукали 5:12-16

* 8:2 Сисе – камличир хъасличилси декӀси изала.

+ 8:2 Маркли 9:22

+ 8:4 Матфейли 9:30, Матфейли 17:9, Маркли 1:34, Лукали 17:14

• 8:5 Лукали 7:1-10

+ 8:10 Баркьудлуми 10:2

+ 8:11 Лукали 13:29, Лукали 16:23,

+ 8:12 Матфейли 13:42, Матфейли 22:13, Матфейли 22:30, Матфейли 24:51, Матфейли 25:13, Лукали 13:28

+ 8:13 Матфейли 9:29, Югьанни 4:53

• 8:14 Маркли 1:29-34, Лукали 4:38-41

+ 8:15 Маркли 5:41, Маркли 9:27, Баркьудлуми 3:7, Баркьудлуми 9:41

• 8:18 Лукали 9:57-62

+ 8:18 Маркли 4:35, Лукали 8:22

* 8:20 Инса Урши – ил ГӀиса МасихӀла умазибад ца саби, сабира Даниял идбагли бедибси.

• 8:23 Маркли 4:35-41, Лукали 8:22-25

+ 8:26 Матфейли 6:30,

• 8:28 Маркли 5:1-20, Лукали 8:26-39

+ 8:29 Маркли 1:23-24, Лукали 4:34

+ 8:34 Лукали 5:8, Баркьудлуми 16:39

• 9:1 Маркли 2:1-12, Лукали 5:17-26

+ 9:1 Матфейли 4:13

+ 9:2 Маркли 6:55, Матфейли 8:10, Маркли 10:52, Лукали 7:48

+ 9:3 Матфейли 26:65, Югьанни 10:33

• 9:9 Маркли 2:13-17, Лукали 5:27-32

+ 9:11 Матфейли 11:19, Лукали 15:2

+ 9:13 Лукали 15:7,

• 9:14 Маркли 2:18-22, Лукали 5:33-39

+ 9:14 Матфейли 11:2, Матфейли 14:12, Лукали 11:1, Югьанни 1:35, Лукали 18:12

+ 9:15 Матфейли 25:1-13, Югьанни 3:29, Гьаргбаркь 19:7, Гьаргбаркь 21:2, Маркли 14:7, Лукали 17:22, Югьанни 16:20

• 9:18 Маркли 5:21-43, Лукали 8:40-56

+ 9:21 Маркли 3:10

+ 9:22 Маркли 10:52, Лукали 7:50,

+ 9:24 Югьанни 11:11

+ 9:25 Баркьудлуми 9:40, Маркли 1:31, Маркли 9:27, Баркьудлуми 3:7, Баркьудлуми 9:41

+ 9:27 Матфейли 22:42, Лукали 1:32, Матфейли 20:29-34

+ 9:29 Матфейли 8:13

+ 9:30 Матфейли 8:4, Матфейли 12:16, Матфейли 17:9, Маркли 1:44

+ 9:31 Маркли 1:45, Маркли 7:36

+ 9:34 Матфейли 10:25, Матфейли 12:24

+ 9:36 Маркли 8:2, Маркли 6:34

+ 9:38 Лукали 10:2, Югьанни 4:35

• 10:1 Маркли 3:13-19, Маркли 6:7-13, Лукали 6:12-16, Лукали 9:1-6, Лукали 10:1-12

* 10:4 Кананит – (грек мезли Зелут – «шаликар») – Римли Израил буцниличи къаршиси дин-политикала кьукьяла бутӀакьянчи.

+ 10:6 Матфейли 15:24,

+ 10:7 Матфейли 3:2, Матфейли 4:17

+ 10:8 Матфейли 8:2, Баркьудлуми 20:35

+ 10:14 Баркьудлуми 13:51

• 10:16 Маркли 13:9-13, Лукали 12:2-12, Лукали 21:12-17

+ 10:16 Лукали 10:3,

+ 10:18 Баркьудлуми 17:6, Баркьудлуми 18:12, Баркьудлуми 24:1, Баркьудлуми 25:6,

+ 10:20 Сулайба буралаби 16:1

+ 10:21 Матфейли 24:10

+ 10:22 Матфейли 24:9, Югьанни 15:18, Гьаргбаркь 2:10

+ 10:23 Баркьудлуми 8:1, Баркьудлуми 14:6

+ 10:24 Лукали 6:40, Югьанни 13:16

* 10:25 Белзибул – Илбисла умазибад ца.

+ 10:25 Матфейли 9:34, Матфейли 12:24

+ 10:26 Маркли 4:21, Лукали 8:17, Лукали 12:2

+ 10:28 Сулайба буралаби 29:25,

+ 10:31 Матфейли 6:26, Матфейли 12:12

+ 10:32 Гьаргбаркь 3:5

+ 10:33 Матфейли 25:12,

• 10:34 Лукали 12:51-53, Лукали 14:26-27

+ 10:34 Баркьудлуми 14:4

+ 10:38 Матфейли 16:24-25, Маркли 8:34-35, Лукали 9:23

+ 10:39 Югьанни 12:25

+ 10:40 Матфейли 25:40, Лукали 10:16, Югьанни 12:44, Югьанни 13:20,

+ 10:42 Маркли 9:41,

• 11:1 Лукали 7:18-35

+ 11:2 Матфейли 14:3, Лукали 3:19-20, Югьанни 3:24, Югьанни 4:25, Югьанни 6:14, Югьанни 11:27

+ 11:6 Югьанни 6:61, Югьанни 16:1

+ 11:7 Матфейли 3:1

+ 11:9 Матфейли 14:5, Матфейли 21:26

+ 11:10 Маркли 1:2

+ 11:11 Лукали 1:15

+ 11:12 Лукали 16:16

+ 11:14 Матфейли 17:12-13, Лукали 1:17

+ 11:15 Гьаргбаркь 2:7

+ 11:18 Матфейли 3:4, Лукали 1:15

+ 11:19 Югьанни 2:1, Югьанни 12:2, Матфейли 9:10-11

• 11:20 Лукали 10:13-15

+ 11:21 Маркли 6:45, Маркли 8:21, Маркли 3:7

+ 11:22 Матфейли 15:21

• 11:25 Лукали 10:21-22

+ 11:27 Югьанни 13:3, Югьанни 17:2, Югьанни 6:46, Югьанни 7:29, Югьанни 8:19, Югьанни 10:15

+ 11:28 Югьанни 7:37

• 12:1 Маркли 2:23-28, Лукали 6:1-5

+ 12:6 Матфейли 12:41

• 12:9 Маркли 3:1-6, Лукали 6:6-11

+ 12:10 Лукали 11:54, Лукали 20:20

+ 12:12 Матфейли 6:26, Матфейли 10:31

+ 12:16 Матфейли 8:4, Матфейли 9:30

• 12:22 Маркли 3:20-30, Лукали 11:14-23

+ 12:23 Матфейли 9:27

+ 12:24 Матфейли 9:34, Матфейли 10:25

+ 12:27 Маркли 9:38, Баркьудлуми 19:13

+ 12:30 Маркли 9:40

+ 12:31 Маркли 3:29, Лукали 12:10

+ 12:33 Матфейли 7:17-20, Лукали 6:43-45

+ 12:34 Матфейли 3:7, Матфейли 23:33, Матфейли 7:11, Матфейли 15:18,

+ 12:35 Сулайба буралаби 12:5

+ 12:36 Сулайба буралаби 10:19,

+ 12:37 Матфейли 5:22,

• 12:38 Маркли 8:11-12, Лукали 11:29-32

+ 12:39 Матфейли 16:4

+ 12:40 Юнус 2:1

+ 12:41 Юнус 3:5, Матфейли 12:6

• 12:43 Лукали 11:24-26

• 12:46 Маркли 3:31-35, Лукали 8:19-21

+ 12:46 Матфейли 13:55, Югьанни 2:12, Югьанни 7:3, Баркьудлуми 1:14,

+ 12:50 Югьанни 15:14,

• 13:1 Маркли 4:1-9, Лукали 8:4-8

+ 13:9 Матфейли 11:15

• 13:10 Маркли 4:10-12, Лукали 8:9-10

+ 13:11 Матфейли 19:11

+ 13:12 Сулайба буралаби 9:9, Матфейли 25:29

+ 13:15 Югьанни 12:40, Баркьудлуми 28:26-27

+ 13:16 Лукали 10:23-24

• 13:18 Маркли 4:13-20, Лукали 8:11-15

+ 13:22 Матфейли 6:25, Маркли 10:23,

+ 13:23 Югьанни 15:5

+ 13:30 Матфейли 3:12

• 13:31 Маркли 4:30-34, Лукали 13:18-21

+ 13:32 Матфейли 17:20, Лукали 17:6, Дан. 4:9

+ 13:38 Югьанни 8:44

+ 13:39 Гьаргбаркь 14:15-16

+ 13:41 Матфейли 24:31

+ 13:42 Дан. 3:6, Югьанни 15:6, Гьаргбаркь 20:15, Матфейли 8:12

+ 13:43 Сулайба буралаби 4:18, Дан. 12:3, Матфейли 11:15

+ 13:47 Матфейли 4:19

+ 13:48 Югьанни 21:11

+ 13:49 Матфейли 25:32

+ 13:50 Дан. 3:6, Матфейли 8:12

• 13:53 Маркли 6:1-6, Лукали 4:16-30

+ 13:54 Матфейли 2:23, Лукали 2:39, Лукали 4:23, Маркли 1:21

+ 13:55 Югьанни 6:42, Матфейли 12:46

+ 13:57 Матфейли 11:6, Югьанни 4:44

• 14:1 Маркли 6:14-29, Лукали 9:7-9

+ 14:2 Матфейли 16:14

+ 14:3 Матфейли 4:12, Матфейли 11:2, Лукали 3:19-20, Югьанни 3:24

+ 14:5 Матфейли 11:9, Матфейли 21:26

+ 14:7 Эстер 5:3, Эстер 7:2

+ 14:12 Матфейли 9:14

• 14:13 Маркли 6:30-44, Лукали 9:10-17, Югьанни 6:1-14

+ 14:21 Матфейли 15:38

• 14:22 Маркли 6:45-56, Югьанни 6:15-21

+ 14:23 Маркли 1:35, Лукали 4:42, Лукали 5:16

+ 14:26 Лукали 24:37

+ 14:31 Матфейли 6:30

+ 14:33 Лукали 1:35

+ 14:34 Маркли 6:53, Лукали 5:1

• 15:1 Маркли 7:1-23

+ 15:2 Лукали 11:38

+ 15:7 Матфейли 23:13, Баркьудлуми 28:25

+ 15:11 Баркьудлуми 10:15

+ 15:14 Матфейли 23:16, Лукали 6:39

+ 15:18 Матфейли 12:34,

• 15:21 Маркли 7:24-30

+ 15:22 Матфейли 9:27, Лукали 1:32

+ 15:24 Матфейли 10:6,

+ 15:26 Матфейли 7:6

• 15:29 Маркли 7:31

+ 15:32 Матфейли 9:36

+ 15:38 Матфейли 14:21

• 16:1 Маркли 8:11-13, Лукали 12:54-56

+ 16:1 Матфейли 3:7,

+ 16:4 Юнус 2:1, Матфейли 12:39

• 16:5 Маркли 8:14-21

+ 16:6 Лукали 12:1,

+ 16:8 Матфейли 6:30

+ 16:9 Матфейли 14:13-21

+ 16:10 Матфейли 15:36-37

• 16:13 Маркли 8:27-30, Лукали 9:18-21

+ 16:14 Матфейли 14:2,

* 16:18 Петер – грек мезли Къаркъа ибси саби.

+ 16:18 Маркли 3:16, Югьанни 1:42,

+ 16:20 Матфейли 9:30

• 16:21 Маркли 8:31, Лукали 9:22-27

+ 16:21 Лукали 17:25, Маркли 9:31, Маркли 10:34, Югьанни 2:19

+ 16:23 Матфейли 4:10,

+ 16:24 Матфейли 10:38-39

+ 16:25 Матфейли 19:29

+ 16:27 Дан. 7:13, Матфейли 24:30, Матфейли 25:31, Кахелет 3:17, Гьаргбаркь 2:23

+ 16:28 Матфейли 24:34, Югьанни 21:22

• 17:1 Маркли 9:2-13, Лукали 9:28-36

+ 17:1 Маркли 5:37, Маркли 14:33

+ 17:2 Дан. 7:9, Гьаргбаркь 1:16

+ 17:5 Матфейли 3:17,

+ 17:9 Матфейли 8:4, Матфейли 9:30, Маркли 1:44

+ 17:13 Матфейли 11:14, Лукали 1:17

• 17:14 Маркли 9:14-29, Лукали 9:37-43

+ 17:18 Маркли 1:26, Баркьудлуми 8:7

+ 17:20 Матфейли 13:31, Лукали 17:6, Маркли 11:23

• 17:22 Маркли 9:30-32, Лукали 9:43-45

+ 17:23 Матфейли 16:21, Матфейли 20:19

+ 17:24 Маркли 9:33, Матфейли 22:17

• 18:1 Маркли 9:33-37, Маркли 9:42-48, Лукали 9:46-48, Лукали 17:1-2

+ 18:3 Матфейли 19:16

+ 18:5 Матфейли 10:40, Лукали 10:16, Югьанни 13:20

+ 18:7 Матфейли 26:24

+ 18:8 Матфейли 5:30, Матфейли 25:41, Гьаргбаркь 20:10

+ 18:9 Матфейли 5:29

• 18:10 Лукали 15:3-7

* 18:10 «илдала малаикунани» – жугьутӀуни бирхутири гьарил адамла сай вегӀси малаик левниличи.

+ 18:14 Югьанни 6:39

• 18:15 Лукали 17:3

+ 18:17 Матфейли 5:46-47,

+ 18:19 Матфейли 7:7-8

+ 18:21 Лукали 17:4

* 18:24 Ца умцлалис (грек. мезли «талант») вецӀнушура дус узес гӀягӀнисири (илала кьадар цӀубарцла 30 килоличи халбирусири).

* 18:28 Динар – римла арц, сабира уцибси хӀянчизарла ца бархӀила алапаличи цугси.

+ 18:30 Сулайба буралаби 28:3

+ 18:35 Матфейли 6:15,

• 19:1 Маркли 10:1-12

+ 19:9 Матфейли 5:32,

+ 19:11 Маркли 4:11,

• 19:13 Маркли 10:13-16, Лукали 18:15-17

+ 19:14 Матфейли 18:3

• 19:16 Маркли 10:17-31, Лукали 18:18-30

+ 19:16 Лукали 10:25

+ 19:21 Матфейли 5:48, Лукали 12:33, Матфейли 6:20,

+ 19:26 Маркли 14:36

+ 19:27 Матфейли 4:20-22

+ 19:28 Матфейли 16:27, Матфейли 25:31, Дан. 7:9, Лукали 22:30, Гьаргбаркь 3:21

+ 19:29 Матфейли 16:25

+ 19:30 Матфейли 20:16, Лукали 13:30

+ 20:16 Матфейли 19:30, Лукали 13:30

• 20:17 Маркли 10:32-34, Лукали 18:31-34

+ 20:19 Матфейли 16:21, Матфейли 17:23

• 20:20 Маркли 10:35-45

+ 20:20 Матфейли 10:2, Маркли 1:19

+ 20:21 Матфейли 19:28

+ 20:22 Матфейли 26:39, Югьанни 18:11

+ 20:26 Матфейли 23:11, Маркли 9:35

+ 20:28 Югьанни 13:4-5, Югьанни 11:51,

• 20:29 Маркли 10:46-52, Лукали 18:35-43

+ 20:30 Матфейли 9:27-31

+ 20:34 Лукали 7:13

• 21:1 Маркли 11:1-11, Лукали 19:28-38, Югьанни 12:12-19

+ 21:1 Баркьудлуми 1:12

+ 21:4 Югьанни 12:15, Матфейли 1:23, Матфейли 26:56, Югьанни 19:36

* 21:5 Сиунна рурси – Ерусалим ибси саби.

* 21:9 Гьусанна – «Дерцахъаба нуша» – дезала девли бетаурси гъай.

+ 21:9 Матфейли 9:27, Матфейли 23:39

+ 21:11 Лукали 7:16

• 21:12 Маркли 11:15-19, Лукали 19:45-48, Югьанни 2:13-22

+ 21:12 Лукали 2:24

+ 21:15 Матфейли 9:27

+ 21:16 Лукали 19:39,

+ 21:17 Лукали 19:29, Лукали 24:50, Югьанни 11:18

• 21:18 Маркли 11:12-14, Маркли 11:20-24

+ 21:18 Матфейли 4:2

+ 21:19 Матфейли 24:32, Лукали 13:6

+ 21:21 Матфейли 17:20,

+ 21:22 Матфейли 7:8, Матфейли 17:20,

• 21:23 Маркли 11:27-33, Лукали 20:1-8

+ 21:23 Баркьудлуми 4:7

+ 21:25 Матфейли 3:6, Лукали 7:30

+ 21:26 Матфейли 11:9, Матфейли 14:5

+ 21:32 Лукали 7:29

• 21:33 Маркли 12:1-12, Лукали 20:9-19

+ 21:33 Маркли 13:34

+ 21:35 Матфейли 22:6, Матфейли 23:34,

+ 21:37 Матфейли 3:17,

+ 21:41 Баркьудлуми 13:46

+ 21:42 Баркьудлуми 4:11,

+ 21:46 Маркли 11:18, Маркли 11:32

• 22:1 Лукали 14:15-24

+ 22:1 Матфейли 13:34

+ 22:2 Матфейли 25:10, Гьаргбаркь 19:7, Гьаргбаркь 21:2

+ 22:6 Матфейли 21:35, Матфейли 23:34,

+ 22:7 Матфейли 21:41

+ 22:8 Матфейли 10:11, Баркьудлуми 13:46, Гьаргбаркь 3:4

+ 22:13 Матфейли 8:12

• 22:15 Маркли 12:13-17, Лукали 20:20-26

+ 22:15 Лукали 11:54

+ 22:17 Матфейли 17:24-25

+ 22:18 Маркли 7:6, Лукали 12:1

• 22:23 Маркли 12:18-27, Лукали 20:27-40

+ 22:23 Баркьудлуми 4:1, Баркьудлуми 23:8

• 22:34 Маркли 12:28-34, Лукали 10:25-28

+ 22:39 Матфейли 19:19

+ 22:40 Матфейли 7:12,

• 22:41 Маркли 12:35-37, Лукали 20:41-44

+ 22:42 Матфейли 9:27

+ 22:44 Баркьудлуми 2:34-35

+ 22:46 Лукали 20:40

• 23:1 Маркли 12:38-40, Лукали 11:37-52, Лукали 20:45-47

* 23:5 Ягьудеялантани Зегъала белкӀаначилти кабцла тӀакьни (филактерия) андурбачи ва алгъай някъбачи чедилгьутири. Илала дурабадли, илдани чула чедила палтарла дубаначи чубкани чеибутири. Парисейтани, саби имцӀали бирхни чебаахъес, чула кабцла тӀакьни ва чубкани хӀекьли халадиахъутири.

+ 23:6 Лукали 14:7-8

* 23:7 Равви – жявжугьутӀ мезли «мугӀяллим» ибси саби.

+ 23:8 Лукали 22:32,

+ 23:11 Матфейли 20:26, Маркли 9:35, Маркли 10:43

+ 23:12 Лукали 14:11, Лукали 18:14

+ 23:13 Матфейли 15:7

+ 23:16 Матфейли 15:14

* 23:27 Ягьудеялизир иникъхӀябри цӀубдирутири, гьарахълирадал илди чедиахъес багьандан, сенкӀун иникъхӀябличи гачикнили хӀярамирахъусири.

+ 23:27 Баркьудлуми 23:1, Сулайба буралаби 26:23

+ 23:30 Баркьудлуми 7:52

+ 23:33 Матфейли 3:7, Матфейли 12:34

+ 23:34 Матфейли 21:35, Матфейли 22:6, Матфейли 10:17, Маркли 13:9, Лукали 21:12

+ 23:35 Гьаргбаркь 18:24

• 23:37 Лукали 13:34-35

+ 23:37 Баркьудлуми 7:52, Рут 2:12,

+ 23:39 Матфейли 21:9

• 24:1 Маркли 13:1-13, Лукали 21:5-19

+ 24:2 Лукали 19:44

+ 24:7 Гьаргбаркь 6:4, Баркьудлуми 11:28, Гьаргбаркь 6:8, Гьаргбаркь 6:12

+ 24:9 Матфейли 10:22, Югьанни 15:18

+ 24:10 Матфейли 10:21

+ 24:11 Матфейли 7:15

+ 24:13 Гьаргбаркь 2:10

+ 24:14 Матфейли 28:19,

• 24:15 Маркли 13:14-23, Лукали 21:20-24

+ 24:15 Дан. 9:27, Дан. 11:31, Дан. 12:11

+ 24:17 Лукали 17:31

+ 24:19 Лукали 23:29

+ 24:21 Дан. 12:1, Гьаргбаркь 16:18

+ 24:22 Лукали 18:7

+ 24:23 Лукали 17:23

+ 24:24 Гьаргбаркь 13:13, Гьаргбаркь 16:14

+ 24:25 Югьанни 13:19, Югьанни 14:29

+ 24:27 Лукали 17:24

+ 24:28 Лукали 17:37

• 24:29 Маркли 13:24-27, Лукали 21:25-28

+ 24:29 Баркьудлуми 2:20, Гьаргбаркь 6:13

+ 24:30 Дан. 7:13, Матфейли 16:27,

+ 24:31 Гьаргбаркь 11:15, Матфейли 13:41,

• 24:32 Маркли 13:28-31, Лукали 21:29-33

+ 24:34 Матфейли 16:28

• 24:36 Маркли 13:32-37, Лукали 12:38-40, Лукали 17:26-30, Лукали 17:34-36

+ 24:42 Матфейли 25:13

+ 24:44 Гьаргбаркь 3:3, Гьаргбаркь 16:15

• 24:45 Лукали 12:42-48

+ 24:46 Матфейли 25:21, Югьанни 13:17

+ 24:48 Матфейли 25:5

+ 24:51 Матфейли 8:12

+ 25:1 Матфейли 9:15, Югьанни 3:29, Гьаргбаркь 19:7, Гьаргбаркь 21:2

+ 25:5 Матфейли 24:48

+ 25:10 Матфейли 22:2

+ 25:11 Матфейли 7:22, Лукали 6:46, Лукали 13:25

+ 25:12 Матфейли 10:33

+ 25:13 Матфейли 24:36, Матфейли 24:42

• 25:14 Лукали 19:12-27

+ 25:21 Лукали 16:10,

+ 25:26 Сулайба буралаби 20:4

+ 25:29 Матфейли 13:12

+ 25:30 Матфейли 8:12

+ 25:31 Дан. 7:13, Матфейли 16:27, Матфейли 19:28

+ 25:32 Матфейли 13:49

+ 25:34 Дан. 7:18, Гьаргбаркь 21:7

+ 25:35 Лукали 3:11,

+ 25:40 Матфейли 10:40

+ 25:41 Матфейли 7:23, Маркли 9:43-44, Гьаргбаркь 20:10

+ 25:45 Лукали 10:16

+ 25:46 Дан. 12:2

• 26:1 Маркли 14:1-2, Лукали 22:1-2, Югьанни 11:45-53

• 26:6 Маркли 14:3-9, Лукали 7:36-50, Югьанни 12:1-8

+ 26:6 Матфейли 21:17, Югьанни 11:1, Югьанни 11:18,

* 26:7 Жявзамунтазиб сяхӀбатла вегӀли хӀурматла гӀяхӀлала гъез камси бизитӀемла гӀявадешли («мирра» яра «смирна») дикутири – хасли хӀурматбирули. Хьунул адамли, баркалла балахъули, ГӀисала бекӀличи лебилра тӀалхӀянализибси чертӀули сари.

+ 26:11 Матфейли 9:15, Югьанни 7:33

+ 26:12 Югьанни 19:40

+ 26:13 Матфейли 24:14

• 26:14 Маркли 14:10-11, Лукали 22:3-6

+ 26:14 Югьанни 13:2, Баркьудлуми 1:16

• 26:17 Маркли 14:12-21, Лукали 22:7-14, Лукали 22:21-23, Югьанни 13:21-30

+ 26:21 Югьанни 13:18

+ 26:24 Матфейли 18:7

• 26:26 Маркли 14:22-26, Лукали 22:15-20,

+ 26:26 Югьанни 6:51,

+ 26:30 Лукали 22:39

• 26:31 Маркли 14:27-31, Лукали 22:31-34, Югьанни 13:36-38

+ 26:31 Югьанни 16:32

+ 26:32 Матфейли 28:7

+ 26:35 Югьанни 11:16, Югьанни 21:19

• 26:36 Маркли 14:32-42, Лукали 22:39-46

+ 26:37 Маркли 5:37, Маркли 9:2

+ 26:38 Югьанни 12:27

+ 26:39 Маркли 10:38, Югьанни 18:11, Югьанни 5:30, Югьанни 6:38,

+ 26:41 Матфейли 6:13,

+ 26:42 Матфейли 6:10

+ 26:45 Югьанни 2:4, Матфейли 16:21, Матфейли 17:22, Матфейли 20:18

• 26:47 Маркли 14:43-50, Лукали 22:47-53, Югьанни 18:3-12

+ 26:47 Баркьудлуми 1:16

+ 26:51 Лукали 22:38

+ 26:52 Гьаргбаркь 13:10

+ 26:55 Матфейли 21:23, Лукали 21:37

+ 26:56 Матфейли 1:22-23, Матфейли 21:4, Югьанни 19:36, Матфейли 26:31, Югьанни 16:32

• 26:57 Маркли 14:53-65, Лукали 22:54-55, Лукали 22:63-71, Югьанни 18:13-14, Югьанни 18:19-24

+ 26:61 Маркли 15:29, Югьанни 2:19

+ 26:62 Матфейли 27:13

+ 26:64 Дан. 7:13, Матфейли 16:27, Матфейли 24:30,

+ 26:65 Баркьудлуми 14:14, Матфейли 9:3, Югьанни 10:36

• 26:69 Маркли 14:66-72, Лукали 22:56-62, Югьанни 18:15-18, Югьанни 18:25-27

+ 26:75 Матфейли 26:34

• 27:1 Маркли 15:1, Лукали 23:1-2, Югьанни 18:28-32

* 27:2 Ит замана Палестина Римла арилиуб сабри. Пунтий Пилат биалли Римли катурси мербекӀ сайри. Адам кавшес жугьутӀунани дурасибси хӀукму Пилатли сабри тасдикьбируси.

+ 27:2 Лукали 3:1, Лукали 13:1, Баркьудлуми 3:13,

• 27:3 Баркьудлуми 1:18-19

+ 27:6 Маркли 12:41, Югьанни 8:20

+ 27:9 Матфейли 2:17

• 27:11 Маркли 15:2-5, Лукали 23:3-5, Югьанни 18:33-38

+ 27:11 Матфейли 2:2

+ 27:13 Матфейли 26:62

• 27:15 Маркли 15:6-15, Лукали 23:13-25, Югьанни 18:39

+ 27:18 Югьанни 12:19

+ 27:20 Баркьудлуми 3:14

+ 27:23 Лукали 23:41,

+ 27:26 Матфейли 20:19

• 27:27 Маркли 15:16-20, Югьанни 19:2-3

+ 27:30 Матфейли 20:19

• 27:32 Маркли 15:21-32, Лукали 23:26-43, Югьанни 19:17-27

+ 27:40 Маркли 14:58, Югьанни 2:19, Матфейли 4:3-6

+ 27:42 Югьанни 10:18, Югьанни 1:49, Югьанни 12:13, Югьанни 20:29

• 27:45 Маркли 15:33-41, Лукали 23:44-49, Югьанни 19:28-30

+ 27:46 Баркьудлуми 3:1,

+ 27:52 Дан. 12:2, Югьанни 5:21, Югьанни 5:25

+ 27:56 Лукали 8:2, Матфейли 20:20

• 27:57 Маркли 15:42-47, Лукали 23:50-56, Югьанни 19:38-42

+ 27:63 Матфейли 16:21, Матфейли 17:23, Матфейли 20:19

+ 27:66 Дан. 6:18, Гьаргбаркь 20:3

• 28:1 Маркли 16:1-8, Лукали 24:1-12, Югьанни 20:1-10

+ 28:1 Лукали 8:2, Матфейли 27:61

+ 28:2 Матфейли 27:60

+ 28:3 Дан. 7:9, Дан. 10:6, Маркли 9:3, Баркьудлуми 1:10

+ 28:4 Гьаргбаркь 1:17

+ 28:7 Матфейли 26:32

+ 28:9 Югьанни 20:19, Югьанни 20:21, Матфейли 28:17, Лукали 24:52

+ 28:10 Матфейли 12:50, Югьанни 20:17,

• 28:16 Маркли 16:14-18, Лукали 24:36-49, Югьанни 20:19-23

+ 28:17 Югьанни 20:25

+ 28:18 Дан. 7:13-14, Матфейли 11:27, Югьанни 17:2

+ 28:19 Югьанни 4:1-2, Баркьудлуми 8:13,

+ 28:20 Югьанни 14:15, Матфейли 13:39

• 1:1 Матфейли 3:1-12, Лукали 3:1-9, Югьанни 1:19-28

+ 1:2 Матфейли 11:10, Лукали 7:27

+ 1:4 Лукали 1:80, Югьанни 1:6

+ 1:5 Баркьудлуми 19:18

• 1:9 Матфейли 3:13, Лукали 3:21-22, Лукали 4:1-13

+ 1:9 Матфейли 2:23, Лукали 2:39

+ 1:10 Баркьудлуми 7:56, Югьанни 1:32-33

+ 1:11 Маркли 9:7, Югьанни 12:28, Маркли 9:7,

+ 1:13 Лукали 22:43

• 1:14 Матфейли 4:18-22, Лукали 5:1-11

+ 1:15 Матфейли 3:2

+ 1:16 Матфейли 14:34, Маркли 6:53, Югьанни 1:40-42

+ 1:17 Матфейли 13:47

+ 1:18 Маркли 10:28

• 1:21 Лукали 4:31-41

+ 1:21 Матфейли 4:13

+ 1:22 Матфейли 7:28-29

+ 1:24 Маркли 5:7, Баркьудлуми 19:15, Югьанни 6:69

+ 1:26 Маркли 9:20, Баркьудлуми 8:7

+ 1:27 Баркьудлуми 17:19

+ 1:31 Маркли 5:41, Маркли 9:27, Баркьудлуми 3:7, Баркьудлуми 9:41

+ 1:34 Матфейли 12:16, Маркли 3:12

• 1:35 Лукали 4:42-44

+ 1:35 Матфейли 14:23, Лукали 5:16

• 1:40 Матфейли 8:1-4, Лукали 5:12-16

* 1:40 Сисе – камличир хъасличилси декӀси изала.

+ 1:40 Маркли 9:22

+ 1:42 Лукали 17:14

+ 1:43 Матфейли 9:30

+ 1:44 Лукали 17:14

+ 1:45 Маркли 7:36

• 2:1 Матфейли 9:1-8, Лукали 5:17-26

+ 2:1 Матфейли 4:13, Маркли 1:21

+ 2:4 Маркли 6:55

+ 2:5 Матфейли 8:10, Маркли 10:52, Лукали 7:48

+ 2:7 Маркли 14:64,

• 2:13 Матфейли 9:9-13, Лукали 5:27-32

+ 2:16 Лукали 15:2

+ 2:17 Лукали 15:7,

• 2:18 Матфейли 9:14-17, Матфейли 12:1-8, Лукали 5:33

+ 2:18 Матфейли 11:2, Лукали 11:1, Югьанни 1:35, Лукали 18:12

+ 2:19 Матфейли 25:1-13, Югьанни 3:29, Гьаргбаркь 19:7, Гьаргбаркь 21:2

+ 2:20 Маркли 14:7, Лукали 17:22

• 3:1 Матфейли 12:9-14, Лукали 6:6-11

+ 3:1 Маркли 1:21

+ 3:2 Лукали 14:1, Лукали 20:20

+ 3:4 Лукали 14:3

+ 3:7 Матфейли 11:21

+ 3:10 Маркли 5:28

+ 3:11 Матфейли 14:33, Маркли 1:24

+ 3:12 Матфейли 12:16, Маркли 1:34

• 3:13 Матфейли 10:1-4, Лукали 6:12-16

+ 3:16 Матфейли 16:18, Югьанни 1:42

+ 3:17 Маркли 1:19

* 3:18 Кананит (грек мезли Зелут – «шаликар») – Римли Израил буцниличи къаршиси дин-политикала кьукьяла бутӀакьянчи.

+ 3:18 Матфейли 9:9

+ 3:19 Маркли 14:10, Маркли 14:44

• 3:20 Матфейли 12:22-32, Лукали 11:14-23, Лукали 12:10

+ 3:20 Маркли 6:31

* 3:22 Белзибул – Илбисла умазибад ца.

+ 3:22 Матфейли 9:34, Матфейли 10:25

+ 3:29 Лукали 12:10,

• 3:31 Матфейли 12:46-50, Лукали 8:19-21

+ 3:31 Маркли 6:3, Югьанни 2:12, Югьанни 7:3, Баркьудлуми 1:14,

+ 3:35 Югьанни 15:14,

• 4:1 Матфейли 13:1-23, Лукали 8:4-15

+ 4:9 Матфейли 11:15, Гьаргбаркь 2:7

• 4:10 Матфейли 13:18-23, Лукали 8:11-15

+ 4:11 Матфейли 19:11,

+ 4:12 Югьанни 12:40, Баркьудлуми 28:26-27

+ 4:14 Баркьудлуми 8:4

+ 4:19 Матфейли 6:25, Маркли 10:23,

+ 4:20 Югьанни 15:5

• 4:21 Лукали 8:16-18

+ 4:21 Матфейли 5:15, Лукали 11:33

+ 4:22 Матфейли 10:26, Лукали 12:2

+ 4:23 Матфейли 11:15, Маркли 4:9

+ 4:24 Матфейли 7:2

+ 4:25 Сулайба буралаби 9:9

+ 4:29 Матфейли 13:38, Гьаргбаркь 14:15

• 4:30 Матфейли 13:31-35, Лукали 13:18-19

+ 4:31 Матфейли 17:20, Лукали 17:6

+ 4:32 Дан. 4:9

• 4:35 Матфейли 8:23-27, Лукали 8:22-25

+ 4:35 Матфейли 8:18, Лукали 8:22

+ 4:37 Баркьудлуми 27:14

• 5:1 Матфейли 8:28-34, Лукали 8:26-39

+ 5:7 Маркли 1:24

+ 5:17 Лукали 5:8, Баркьудлуми 16:39

+ 5:20 Матфейли 4:25, Маркли 7:31

• 5:21 Матфейли 9:18-26, Лукали 8:40-56

+ 5:22 Лукали 13:14, Баркьудлуми 13:15, Баркьудлуми 18:8

+ 5:28 Маркли 3:10

+ 5:30 Лукали 5:17, Лукали 6:19

+ 5:34 Маркли 10:52

+ 5:37 Маркли 9:2, Маркли 14:33

+ 5:39 Югьанни 11:11

+ 5:41 Маркли 1:31, Маркли 9:27, Баркьудлуми 3:7, Баркьудлуми 9:41, Лукали 7:14

+ 5:43 Маркли 1:44, Маркли 9:9

• 6:1 Матфейли 13:53-58, Лукали 4:16-30

+ 6:1 Матфейли 2:23, Лукали 2:39, Лукали 4:23

+ 6:2 Маркли 1:21

+ 6:3 Матфейли 11:6

+ 6:4 Югьанни 4:44

• 6:7 Матфейли 10:1, Матфейли 10:5-15, Лукали 9:1-6

+ 6:7 Маркли 3:13-18

+ 6:11 Баркьудлуми 13:51

+ 6:12 Маркли 1:15

* 6:13 Зайтун – гӀявадешла духълумачилси галга.

• 6:14 Матфейли 14:1-12, Лукали 9:7-9

+ 6:14 Маркли 8:28

+ 6:15 Матфейли 21:11

+ 6:17 Матфейли 11:2, Лукали 3:19-20, Югьанни 3:24

+ 6:21 Эстер 1:3

+ 6:23 Эстер 5:3, Эстер 7:2

+ 6:29 Маркли 2:18

• 6:30 Матфейли 14:13-21, Лукали 9:10-17, Югьанни 6:1-14

+ 6:30 Маркли 6:7

+ 6:31 Маркли 3:20

+ 6:34 Матфейли 9:36

• 6:45 Матфейли 14:22-36, Югьанни 6:15-21

+ 6:45 Матфейли 11:21, Маркли 8:22

+ 6:46 Лукали 6:12, Лукали 9:28

+ 6:49 Лукали 24:37

+ 6:52 Маркли 6:41, Маркли 8:17, Югьанни 12:40,

+ 6:53 Матфейли 14:34, Лукали 5:1

+ 6:55 Маркли 2:4, Баркьудлуми 5:15

+ 6:56 Маркли 5:27

• 7:1 Матфейли 15:1-20

+ 7:5 Лукали 11:38

+ 7:6 Матфейли 23:13

+ 7:15 Баркьудлуми 10:15,

+ 7:19 Баркьудлуми 10:15, Баркьудлуми 11:9,

+ 7:20 Матфейли 12:34,

• 7:24 Матфейли 15:21-28

+ 7:26 Баркьудлуми 21:2-3

+ 7:27 Матфейли 7:6

+ 7:31 Маркли 8:24, Маркли 5:20, Маркли 1:9

+ 7:33 Маркли 8:23, Югьанни 9:6

+ 7:36 Маркли 1:44-45

• 8:1 Матфейли 15:32-39

+ 8:2 Матфейли 9:36

• 8:11 Матфейли 16:1-4

+ 8:11 Лукали 11:16,

• 8:14 Матфейли 16:5-12

+ 8:15 Лукали 12:1,

+ 8:17 Маркли 6:52, Маркли 7:18

+ 8:19 Маркли 6:41-43

+ 8:20 Маркли 8:8

+ 8:22 Маркли 6:45

+ 8:23 Маркли 7:33, Югьанни 9:6

• 8:27 Матфейли 16:13-20, Лукали 9:18-21

+ 8:28 Маркли 6:14,

+ 8:29 Маркли 14:61-62, Югьанни 11:27

+ 8:30 Матфейли 9:30

• 8:31 Матфейли 16:21-28, Лукали 9:22-27

+ 8:31 Лукали 17:25, Маркли 9:31, Маркли 10:34, Югьанни 2:19

+ 8:32 Югьанни 16:25

+ 8:33 Матфейли 4:10,

+ 8:34 Матфейли 10:38-39

+ 8:35 Маркли 10:29

+ 8:36 Лукали 12:20

+ 8:38 Дан. 7:13,

+ 9:1 Маркли 13:30, Югьанни 21:22

• 9:2 Матфейли 17:1-13, Лукали 9:28-36

+ 9:2 Маркли 5:37, Маркли 14:33

+ 9:3 Дан. 7:9

* 9:5 Равви – жявжугьутӀ мезли мугӀяллим ибси саби.

+ 9:9 Маркли 1:44, Маркли 5:43

+ 9:13 Матфейли 11:14, Лукали 1:17

• 9:14 Матфейли 17:14-20, Лукали 9:37-43

+ 9:17 Лукали 11:14

+ 9:20 Маркли 1:26

+ 9:22 Маркли 1:40

+ 9:23 Матфейли 17:20-21

+ 9:26 Маркли 1:26

+ 9:27 Маркли 1:31, Маркли 5:41, Баркьудлуми 3:7, Баркьудлуми 9:41

• 9:30 Матфейли 17:22-23, Лукали 9:43-45

+ 9:31 Маркли 8:31, Маркли 10:32-34

+ 9:32 Маркли 6:52

• 9:33 Матфейли 18:1-9, Лукали 9:46-50, Лукали 22:24-30

+ 9:33 Матфейли 17:24

+ 9:35 Маркли 10:43-44

+ 9:36 Маркли 10:16

+ 9:37 Матфейли 10:40, Лукали 10:16, Югьанни 13:20

+ 9:38 Матфейли 7:22, Матфейли 12:27, Баркьудлуми 19:13,

+ 9:40 Матфейли 12:30, Лукали 11:23

+ 9:41 Матфейли 10:42

+ 9:42 Лукали 17:2

+ 9:43 Матфейли 5:30, Матфейли 25:41, Гьаргбаркь 20:10

* 9:49 Ишаб аргъес имканбикӀуси мягӀна «зели кьурбан умубируливан, цӀализив гьарил умуирар» ибси саби.

+ 9:50 Матфейли 5:13, Лукали 14:34,

• 10:1 Матфейли 19:1-12

+ 10:12 Матфейли 5:32

• 10:13 Матфейли 19:13-15, Лукали 18:15-17

+ 10:15 Матфейли 18:3

+ 10:16 Маркли 9:36

• 10:17 Матфейли 19:16-30, Лукали 18:18-30

+ 10:17 Лукали 10:25

+ 10:21 Лукали 12:33

+ 10:23 Маркли 4:19

+ 10:27 Маркли 14:36, Лукали 1:37

+ 10:28 Маркли 1:18-20

+ 10:29 Маркли 8:35, Лукали 14:26

+ 10:31 Матфейли 20:16, Лукали 13:30

• 10:32 Матфейли 20:17-19, Лукали 18:31-34

+ 10:34 Маркли 8:31, Маркли 9:31

• 10:35 Матфейли 20:20-28

+ 10:35 Маркли 1:19

+ 10:37 Матфейли 19:28

+ 10:38 Маркли 14:36, Югьанни 18:11, Лукали 12:50

+ 10:39 Баркьудлуми 12:2, Гьаргбаркь 1:9

+ 10:43 Матфейли 23:11, Маркли 9:35

+ 10:45 Югьанни 13:4-5, Югьанни 11:51,

• 10:46 Матфейли 20:29-34, Лукали 18:35-43

+ 10:47 Лукали 1:32

+ 10:52 Маркли 5:34, Лукали 7:50, Лукали 17:19

• 11:1 Матфейли 21:1-11, Лукали 19:28-40, Югьанни 12:12-19

+ 11:1 Баркьудлуми 1:12, Матфейли 21:17, Лукали 24:50, Югьанни 11:18

* 11:8 Пачала кьяшмау галгала кьялуби лайдикӀни – илала хӀурматбарнила лишан сабри.

* 11:9 Гьусанна – «Дерцахъаба нуша» – дезала девли бетаурси гъай.

+ 11:10 Матфейли 23:39

• 11:12 Матфейли 21:18-19

+ 11:12 Матфейли 4:2

+ 11:13 Маркли 13:28, Лукали 13:6

• 11:15 Матфейли 21:12-17, Лукали 19:45-48, Югьанни 2:13-22

* 11:15 ИтхӀелла гӀядат хӀясибли, лагьнира кьурбандирутири.

+ 11:15 Лукали 2:24

+ 11:18 Матфейли 21:46

+ 11:19 Лукали 21:37

• 11:20 Матфейли 21:19-22

+ 11:23 Матфейли 7:7, Матфейли 17:20,

+ 11:24 Матфейли 7:7,

+ 11:25 Матфейли 6:14,

• 11:27 Матфейли 21:23-27, Лукали 20:1-8

+ 11:28 Баркьудлуми 4:7

+ 11:30 Маркли 1:4

+ 11:31 Лукали 7:30

+ 11:32 Матфейли 11:9, Матфейли 14:5

• 12:1 Матфейли 21:33-46, Лукали 20:9-19

+ 12:1 Маркли 13:34

+ 12:5 Матфейли 22:6, Матфейли 23:34,

+ 12:6 Матфейли 3:17,

+ 12:9 Баркьудлуми 13:46

+ 12:11 Баркьудлуми 4:11,

+ 12:12 Маркли 11:18, Маркли 11:32

• 12:13 Матфейли 22:15-22, Лукали 20:20-26

+ 12:13 Лукали 11:54

+ 12:14 Матфейли 17:24-25

+ 12:15 Маркли 7:6, Лукали 12:1

• 12:18 Матфейли 22:23-33, Лукали 20:27-40

+ 12:18 Матфейли 3:7, Баркьудлуми 23:8

• 12:28 Матфейли 22:34-40, Лукали 10:25-28

+ 12:31 Матфейли 19:19

* 12:33 Тамай игуси – ил Аллагьлис кьурбайс тамай игуси мицӀираг саби.

+ 12:34 Лукали 20:40

• 12:35 Матфейли 22:41-46, Лукали 20:41-44

+ 12:35 Маркли 10:47, Лукали 1:32

+ 12:36 Баркьудлуми 2:34-35

+ 12:37 Маркли 6:20

• 12:38 Матфейли 23:1-36, Лукали 20:45-47

* 12:38 Духъяна палтар Таврат баянбирантаницун дихутири, халкьла гьалаб уктемли башутири.

+ 12:39 Лукали 11:43

• 12:41 Лукали 21:1-4

+ 12:41 Матфейли 27:6

* 12:42 Къарапул – (грек мезли «лепта») – римла бибгӀян арц.

• 13:1 Матфейли 24:1-14, Лукали 21:5-19

+ 13:2 Лукали 19:44

+ 13:8 Гьаргбаркь 6:4, Баркьудлуми 11:28, Гьаргбаркь 6:8, Гьаргбаркь 6:12

+ 13:9 Баркьудлуми 17:6, Баркьудлуми 18:12, Баркьудлуми 24:1, Баркьудлуми 25:6

+ 13:10 Матфейли 28:19,

+ 13:11 Баркьудлуми 4:8

+ 13:12 Матфейли 10:35-36

+ 13:13 Матфейли 10:22, Югьанни 15:18, Гьаргбаркь 2:10

• 13:14 Матфейли 24:15-28, Лукали 21:20-24

+ 13:14 Дан. 9:27, Дан. 11:31, Дан. 12:11

+ 13:15 Лукали 17:31

+ 13:17 Лукали 23:29

+ 13:19 Дан. 12:1, Гьаргбаркь 16:18

+ 13:20 Лукали 18:7

+ 13:21 Лукали 17:23

+ 13:22 Гьаргбаркь 13:13, Гьаргбаркь 16:14

+ 13:23 Югьанни 13:19, Югьанни 14:29

• 13:24 Матфейли 24:29-31, Лукали 21:25-28

+ 13:25 Баркьудлуми 2:20, Гьаргбаркь 6:13

+ 13:26 Дан. 7:13, Матфейли 16:27

+ 13:27 Матфейли 13:41

• 13:28 Матфейли 24:32-35, Лукали 21:29-33

+ 13:30 Маркли 9:1

• 13:32 Матфейли 24:36-44, Лукали 17:26-30, Лукали 17:34-36

+ 13:33 Матфейли 25:13

+ 13:34 Маркли 12:1

+ 13:35 Матфейли 25:13,

+ 13:36 Матфейли 25:1-13

• 14:1 Матфейли 26:1-5, Лукали 22:1-2, Югьанни 11:45-53

+ 14:1 Югьанни 11:53

• 14:3 Матфейли 26:6-13, Лукали 7:36-50, Югьанни 12:1-8

* 14:3 Нард – лебгӀебал кьиматчебси, Индиялизиб башуси бухъалала хӀячмазибад барибси гӀявадеш. Абзур дусла алапалис илала 300 грамм асес вири.

+ 14:3 Матфейли 21:17, Югьанни 11:1, Югьанни 11:18,

+ 14:7 Маркли 2:20, Югьанни 7:33

* 14:8 Нардла гӀявадешли дикутири хӀурматла адамтала жаназаби.

+ 14:8 Югьанни 19:40

+ 14:9 Матфейли 24:14

• 14:10 Матфейли 26:14-16, Лукали 22:3-6

+ 14:10 Югьанни 13:2, Баркьудлуми 1:16

• 14:12 Матфейли 26:17-30, Лукали 22:7-23, Югьанни 13:21-30

+ 14:18 Югьанни 13:18

+ 14:21 Матфейли 18:7

• 14:22 Матфейли 26:26-30, Лукали 22:15-20,

+ 14:22 Югьанни 6:51,

+ 14:26 Лукали 22:39

• 14:27 Матфейли 26:31-35, Лукали 22:31-34, Югьанни 13:36-38

+ 14:27 Югьанни 16:32

+ 14:28 Маркли 16:7

• 14:32 Матфейли 26:36-46, Лукали 22:39-46

+ 14:33 Маркли 5:37, Маркли 9:2

+ 14:34 Югьанни 12:27

* 14:36 Абба – арамей мезли ил дудешличи малхӀямси дугьабиз саби.

+ 14:36 Маркли 10:27, Маркли 10:38, Югьанни 18:11, Югьанни 5:30, Югьанни 6:38

+ 14:38 Матфейли 6:13,

+ 14:41 Югьанни 2:4, Маркли 9:31, Маркли 10:33

• 14:43 Матфейли 26:47-56, Лукали 22:47-53, Югьанни 18:3-12

+ 14:43 Баркьудлуми 1:16

+ 14:47 Лукали 22:38

+ 14:49 Маркли 11:27, Матфейли 1:22-23, Матфейли 21:4, Югьанни 19:36

+ 14:50 Маркли 14:27, Югьанни 16:32

• 14:53 Матфейли 26:57-68, Лукали 22:54-55, Лукали 22:63-71, Югьанни 18:13-14, Югьанни 18:19-24

+ 14:58 Маркли 15:29, Югьанни 2:19

+ 14:60 Маркли 15:4-5

+ 14:62 Дан. 7:13, Матфейли 16:27, Матфейли 24:30,

* 14:63 Палтар гъярдердни – хӀекьли кьакьавакӀни иргъахъуси лишан.

+ 14:63 Баркьудлуми 14:14

+ 14:64 Маркли 2:7, Югьанни 10:36,

+ 14:65 Маркли 10:34

• 14:66 Матфейли 26:69-75, Лукали 22:56-62, Югьанни 18:15-18, Югьанни 18:25-27

+ 14:72 Маркли 14:30

• 15:1 Матфейли 27:1-2, Матфейли 27:11-14, Лукали 23:1-5, Югьанни 18:28-38

* 15:1 Ит замана Палестина Римла арилиуб сабри. Пунтий Пилат биалли, Римли катурси мербекӀ сайри. Адам кавшес жугьутӀунани дурасибси хӀукму Пилатли сабри тасдикьбируси.

+ 15:1 Лукали 3:1, Лукали 13:1, Баркьудлуми 3:13, Баркьудлуми 4:27,

+ 15:2 Матфейли 2:2

+ 15:4 Маркли 14:60-61

• 15:6 Матфейли 27:15-26, Лукали 23:13-25, Югьанни 18:39

+ 15:10 Югьанни 12:19, Баркьудлуми 5:17

+ 15:11 Баркьудлуми 3:14

+ 15:14 Лукали 23:41,

+ 15:15 Маркли 10:34

• 15:16 Матфейли 27:27-31, Югьанни 19:2-3

+ 15:19 Маркли 10:34, Маркли 14:65

• 15:21 Матфейли 27:32-44, Лукали 23:26-43, Югьанни 19:17-27

* 15:23 ТӀемла гӀявадеш (грек мезли «мирра») – ГӀярабиялизиб башуси бухъалала сида.

+ 15:29 Маркли 14:58, Югьанни 2:19

+ 15:31 Югьанни 10:18

+ 15:32 Югьанни 1:49, Югьанни 12:13, Югьанни 20:29

• 15:33 Матфейли 27:45-56, Лукали 23:44-49, Югьанни 19:28-30

+ 15:40 Лукали 8:2

• 15:42 Матфейли 27:57-61, Лукали 23:50-56, Югьанни 19:38-42

• 16:1 Матфейли 28:1-8, Лукали 24:1-12, Югьанни 20:1-10

+ 16:1 Маркли 15:40

+ 16:3 Маркли 15:46

+ 16:7 Маркли 14:28

• 16:9 Матфейли 28:9-10, Матфейли 28:16-20, Лукали 24:13-49, Югьанни 20:11-23

+ 16:9 Лукали 8:2

+ 16:11 Лукали 24:11

+ 16:15 Баркьудлуми 1:8,

+ 16:16 Баркьудлуми 16:31, Югьанни 3:18

+ 16:17 Лукали 10:17, Баркьудлуми 5:16, Баркьудлуми 8:7, Баркьудлуми 16:18, Баркьудлуми 19:12, Баркьудлуми 2:4, Баркьудлуми 10:46,

+ 16:18 Лукали 10:19, Баркьудлуми 28:3-5, Баркьудлуми 9:12, Баркьудлуми 28:8

+ 16:19 Лукали 24:51, Баркьудлуми 1:9, Баркьудлуми 7:55-56, Гьаргбаркь 3:21

+ 16:20 Баркьудлуми 5:12

+ 1:3 Баркьудлуми 1:1

+ 1:5 Матфейли 2:1,

+ 1:13 Баркьудлуми 10:4

+ 1:15 Лукали 7:28, Лукали 7:33,

+ 1:17 Матфейли 11:14, Матфейли 17:12-13, Маркли 1:2

+ 1:19 Дан. 8:16, Дан. 9:21

+ 1:26 Дан. 8:16, Дан. 9:21, Матфейли 2:23, Югьанни 1:45, Матфейли 1:16

+ 1:31 Матфейли 1:20

+ 1:32 Маркли 11:10

+ 1:33 Дан. 7:14, Дан. 7:27, Гьаргбаркь 11:15

+ 1:35 Матфейли 18:20, Матфейли 14:33

+ 1:37 Маркли 10:27

+ 1:48 Лукали 11:27

+ 1:69 Баркьудлуми 3:21,

+ 1:76 Лукали 7:26, Лукали 20:6, Матфейли 3:3, Маркли 1:2-3

+ 1:77 Лукали 3:3

+ 1:79 Матфейли 4:16

+ 1:80 Лукали 3:2

• 2:1 Матфейли 1:18-25

+ 2:1 Баркьудлуми 5:37

+ 2:4 Лукали 1:26-27,

+ 2:9 Баркьудлуми 12:7

+ 2:11 Матфейли 1:21,

+ 2:13 Гьаргбаркь 5:11

+ 2:14 Лукали 19:38

+ 2:19 Дан. 7:28, Лукали 2:51

+ 2:30 Югьанни 8:12

+ 2:35 Югьанни 19:25

+ 2:37 Баркьудлуми 13:2, Баркьудлуми 14:23

+ 2:39 Матфейли 2:23, Лукали 1:26-27

+ 2:50 Лукали 9:45, Лукали 18:34

+ 2:51 Дан. 7:28, Лукали 2:19

• 3:1 Матфейли 3:1-12, Маркли 1:1-8, Югьанни 1:19-28

+ 3:1 Лукали 13:1, Лукали 23:1, Лукали 9:7

* 3:2 Аннас – ил илзамана халакашиш сайси, Къайапала хъубешдудеш сайри. ЖугьутӀунала ургаб Аннасла халаси хӀурмат лебри ва илбагьандан, сунела гуяв халакашишхӀелира, илини къуллукъуни дузахъусири. Илбагьандан инжилчи Лука илис халакашиш викӀули сай.

+ 3:2 Матфейли 26:3, Югьанни 11:49, Лукали 1:63, Лукали 1:80, Югьанни 1:6-7

+ 3:7 Матфейли 12:34, Матфейли 23:33

+ 3:8 Лукали 16:24, Югьанни 8:33

+ 3:9 Лукали 13:9, Матфейли 7:19

+ 3:10 Баркьудлуми 2:37, Баркьудлуми 16:30

+ 3:11 Матфейли 25:35,

+ 3:14 Лукали 19:8

+ 3:15 Югьанни 1:19-20

+ 3:17 Матфейли 13:30

+ 3:20 Матфейли 11:2, Матфейли 14:1-12, Маркли 6:17-18, Югьанни 3:24

• 3:21 Матфейли 3:13-17, Маркли 1:9-11

+ 3:21 Баркьудлуми 7:56

+ 3:22 Югьанни 1:32-33, Маркли 9:7, Югьанни 12:28, Лукали 9:35,

• 3:23 Матфейли 1:1-17

+ 3:32 Рут 4:18-22

• 4:1 Матфейли 4:1-11, Маркли 1:12-13

+ 4:2 Матфейли 21:18

+ 4:6 Гьаргбаркь 13:2

• 4:14 Матфейли 13:53-58, Маркли 6:1-6

+ 4:15 Маркли 1:21

+ 4:16 Матфейли 2:23, Лукали 2:39

+ 4:23 Матфейли 11:23, Маркли 2:1-12, Югьанни 4:46-53

+ 4:24 Югьанни 4:44

* 4:26 Сарепта – Пиникияла шагьар, гьаннала Ливан пачалихъла мер-мусаличиб бируси.

* 4:27 Сисе – камличир хъасличилси декӀси изала.

+ 4:30 Югьанни 8:59, Югьанни 10:39

• 4:31 Маркли 1:21-28

+ 4:31 Матфейли 4:13

+ 4:32 Матфейли 7:28-29

+ 4:34 Матфейли 8:29, Маркли 1:23-24, Лукали 8:28, Баркьудлуми 19:15

+ 4:35 Лукали 9:42, Баркьудлуми 8:7

• 4:38 Матфейли 8:14-17, Маркли 1:29-34

+ 4:41 Матфейли 12:16, Маркли 3:12

• 4:42 Маркли 1:35-39

+ 4:42 Лукали 5:16

• 5:1 Матфейли 4:18-22, Маркли 1:16-20

* 5:1 Геннисарет урхьу – илис Галилеяла ва Тибериадала шара илира бикӀутири.

+ 5:1 Матфейли 14:34, Маркли 6:53

+ 5:4 Югьанни 21:6

+ 5:10 Матфейли 13:47

• 5:12 Матфейли 8:1-4, Маркли 1:40-45

+ 5:12 Маркли 9:22

+ 5:14 Матфейли 9:30, Матфейли 17:9, Маркли 1:34, Лукали 17:14

+ 5:16 Матфейли 14:23, Лукали 4:42

• 5:17 Матфейли 9:1-8, Маркли 2:1-12

+ 5:17 Лукали 6:19, Лукали 8:46

+ 5:20 Матфейли 8:10, Маркли 10:52, Лукали 7:48

+ 5:21 Матфейли 26:65,

• 5:27 Матфейли 9:9-17, Маркли 2:13-22

+ 5:29 Лукали 19:6

+ 5:30 Лукали 15:2

+ 5:32 Лукали 15:7,

• 5:33 Матфейли 9:14-17, Маркли 2:18-22

+ 5:33 Матфейли 11:2, Лукали 11:1, Югьанни 1:35, Лукали 18:12

+ 5:34 Матфейли 25:1-13, Югьанни 3:29, Гьаргбаркь 19:7, Гьаргбаркь 21:2

+ 5:35 Маркли 14:7, Лукали 17:22

• 6:1 Матфейли 12:1-14, Маркли 2:23

+ 6:6 Маркли 1:21

+ 6:7 Лукали 14:1, Лукали 20:20

+ 6:9 Лукали 14:3

• 6:12 Матфейли 10:1-4, Маркли 3:13-19

+ 6:14 Матфейли 16:18, Югьанни 1:42

* 6:15 Зелут (грек мезли «шаликар») – Римли Израил буцниличи къаршиси дин-политикала кьукьяла бутӀакьянчи.

+ 6:15 Матфейли 9:9

+ 6:16 Лукали 22:47

• 6:17 Матфейли 4:23

+ 6:19 Лукали 5:17, Лукали 8:46

+ 6:21 Югьанни 7:37, Кахелет 7:3,

+ 6:23 Баркьудлуми 5:41,

+ 6:24 Матфейли 6:2,

+ 6:25 Сулайба буралаби 14:13,

• 6:27 Матфейли 5:38-48

+ 6:28 Лукали 23:34, Баркьудлуми 7:60,

+ 6:30 Сулайба буралаби 21:26

+ 6:31 Матфейли 7:12

+ 6:36 Матфейли 5:7

• 6:37 Матфейли 7:1-5

+ 6:38 Маркли 4:24,

+ 6:39 Матфейли 15:14

+ 6:40 Матфейли 10:24, Югьанни 13:16

• 6:43 Матфейли 7:17-20, Матфейли 12:33-35

+ 6:45 Сулайба буралаби 12:5, Матфейли 15:18,

• 6:46 Матфейли 7:24-27

+ 6:46 Матфейли 7:22, Матфейли 25:11, Югьанни 13:13

+ 6:48 Сулайба буралаби 10:25, Сулайба буралаби 12:3

• 7:1 Матфейли 8:5-13

+ 7:4 Баркьудлуми 10:2

+ 7:13 Матфейли 20:34

+ 7:14 Лукали 8:54

+ 7:16 Матфейли 21:11

• 7:18 Матфейли 11:2-19

+ 7:19 Югьанни 4:25, Югьанни 6:14, Югьанни 11:27

+ 7:23 Югьанни 6:61, Югьанни 16:1

+ 7:24 Лукали 3:2

+ 7:26 Матфейли 14:5, Матфейли 21:26

+ 7:27 Маркли 1:2

+ 7:28 Лукали 1:15

+ 7:29 Лукали 3:12

+ 7:33 Матфейли 3:4, Лукали 1:15

+ 7:34 Югьанни 2:1, Югьанни 12:2, Лукали 5:30

• 7:36 Матфейли 26:6-13, Маркли 14:3-9, Югьанни 12:1-8

+ 7:39 Лукали 15:2

+ 7:41 Матфейли 18:28

+ 7:42 Матфейли 6:14, Маркли 11:25-26,

+ 7:48 Лукали 5:20

+ 7:50 Лукали 8:48, Лукали 17:19, Лукали 18:42,

+ 8:1 Лукали 4:43

+ 8:2 Лукали 23:49, Матфейли 27:56, Маркли 16:9, Лукали 24:10, Югьанни 19:25

+ 8:3 Лукали 24:10

• 8:4 Матфейли 13:1-9, Маркли 4:1-9

+ 8:8 Матфейли 11:15, Гьаргбаркь 2:7

• 8:9 Матфейли 13:10-23, Маркли 4:10-25

+ 8:10 Матфейли 19:11,

+ 8:11 Баркьудлуми 8:4

+ 8:14 Матфейли 6:25, Маркли 10:23,

+ 8:15 Югьанни 15:5

+ 8:16 Матфейли 5:15, Лукали 11:33

+ 8:17 Матфейли 10:26, Лукали 12:2

+ 8:18 Сулайба буралаби 9:9

• 8:19 Матфейли 12:46-50, Маркли 3:31-35

+ 8:19 Маркли 6:3, Югьанни 2:12, Югьанни 7:3, Баркьудлуми 1:14,

+ 8:21 Югьанни 15:14,

• 8:22 Матфейли 8:23-27, Маркли 4:35-41

+ 8:22 Матфейли 8:18, Маркли 4:35

• 8:26 Матфейли 8:28-34, Маркли 5:1-20

+ 8:28 Лукали 4:34

+ 8:35 Лукали 10:39

+ 8:37 Лукали 5:8, Баркьудлуми 16:39

• 8:40 Матфейли 9:18-26, Маркли 5:21-43

+ 8:41 Лукали 13:14, Баркьудлуми 13:15, Баркьудлуми 18:8

+ 8:44 Маркли 3:10

+ 8:46 Лукали 5:17, Лукали 6:19

+ 8:48 Лукали 7:50,

+ 8:51 Маркли 14:33, Лукали 9:28

+ 8:52 Югьанни 11:11

+ 8:54 Маркли 1:31, Маркли 9:27, Баркьудлуми 3:7, Баркьудлуми 9:41, Лукали 7:14

+ 8:56 Маркли 1:44, Маркли 9:9

• 9:1 Матфейли 10:5-15, Маркли 6:7-13

+ 9:1 Лукали 6:12-16

+ 9:5 Баркьудлуми 13:51

+ 9:6 Маркли 1:15

• 9:7 Матфейли 14:1-12, Маркли 6:14-29

+ 9:7 Лукали 3:1, Лукали 9:19

+ 9:9 Лукали 3:19-20, Лукали 23:8

• 9:10 Матфейли 14:13-21, Маркли 6:30-44, Югьанни 6:1-14

+ 9:10 Лукали 9:2

• 9:18 Матфейли 16:13-19, Маркли 8:27-29

+ 9:19 Лукали 9:7,

+ 9:20 Лукали 22:67, Югьанни 11:27

• 9:21 Матфейли 16:20-28, Маркли 8:30

+ 9:22 Лукали 17:25, Лукали 18:33, Лукали 24:7, Югьанни 2:19

+ 9:23 Матфейли 10:38-39, Лукали 14:27

+ 9:25 Лукали 12:20

+ 9:26 Дан. 7:13,

+ 9:27 Лукали 21:32, Югьанни 21:22

• 9:28 Матфейли 17:1-8, Маркли 9:2-8

+ 9:28 Маркли 14:33, Лукали 8:51

+ 9:29 Дан. 7:9

+ 9:35 Лукали 23:35,

• 9:37 Матфейли 17:14-18, Маркли 9:14-27

+ 9:42 Лукали 4:35

• 9:43 Матфейли 17:22-23, Маркли 9:30-32

+ 9:44 Лукали 9:22, Лукали 18:32-33

+ 9:45 Лукали 2:50, Лукали 18:34

• 9:46 Матфейли 18:1-5, Маркли 9:33-40

+ 9:48 Матфейли 10:40, Лукали 10:16, Югьанни 13:20

+ 9:49 Матфейли 7:22, Матфейли 12:27, Баркьудлуми 19:13,

+ 9:50 Лукали 11:23

+ 9:51 Лукали 24:51, Баркьудлуми 1:9

+ 9:52 Матфейли 10:5

* 9:53 Самариялантала ва ягьудеялантала ургар жявхӀелла душмандеш лертири.

+ 9:54 Гьаргбаркь 13:13

• 9:57 Матфейли 8:19-22

• 10:1 Матфейли 10:7-16

+ 10:2 Матфейли 9:37-38, Югьанни 4:35

+ 10:3 Матфейли 10:16

+ 10:9 Маркли 1:15

+ 10:11 Баркьудлуми 13:51

• 10:13 Матфейли 11:20-24

+ 10:13 Маркли 6:45, Маркли 8:21, Маркли 3:7

+ 10:16 Матфейли 10:40, Матфейли 25:45, Югьанни 13:20,

+ 10:17 Маркли 16:17, Баркьудлуми 5:16, Баркьудлуми 8:7, Баркьудлуми 16:18, Баркьудлуми 19:12

+ 10:18 Гьаргбаркь 9:1, Гьаргбаркь 12:8-9

+ 10:19 Маркли 16:18, Баркьудлуми 28:3-5

+ 10:20 Гьаргбаркь 3:5

• 10:21 Матфейли 11:25-27, Матфейли 13:16-17

+ 10:22 Югьанни 6:46, Югьанни 7:29, Югьанни 8:19, Югьанни 10:15

+ 10:23 Матфейли 13:16-17

+ 10:25 Лукали 18:18

+ 10:27 Матфейли 22:37, Маркли 12:30

* 10:32 Левит – Левила кьамлизивадси, Аллагьла хъулир къуллукъла хӀянчи дузахъуси кашишла кумекчи.

+ 10:33 Югьанни 4:9, Югьанни 8:48

+ 10:38 Югьанни 11:1, Югьанни 12:2

+ 10:39 Лукали 8:35

+ 10:41 Лукали 12:25

• 11:1 Матфейли 6:9-15, Матфейли 7:7-11

+ 11:1 Матфейли 11:2, Маркли 2:18, Югьанни 1:35

+ 11:3 Сулайба буралаби 30:8

+ 11:4 Матфейли 26:41

+ 11:10 Сулайба буралаби 8:17, Матфейли 18:19, Матфейли 21:22, Маркли 11:24, Югьанни 14:13-14,

+ 11:13 Матфейли 12:34, Баркьудлуми 2:38

• 11:14 Матфейли 12:22-30, Матфейли 12:43-45, Маркли 3:20-27

+ 11:15 Матфейли 9:34, Матфейли 10:25

+ 11:16 Маркли 8:11,

+ 11:19 Лукали 9:49, Баркьудлуми 19:13

+ 11:23 Лукали 9:50

+ 11:27 Лукали 1:48

+ 11:28 Югьанни 13:17,

• 11:29 Матфейли 12:38-42, Матфейли 16:1-4, Маркли 8:11-13

+ 11:31 Матфейли 12:6

+ 11:32 Юнус 3:5

• 11:33 Матфейли 6:22-23

+ 11:33 Матфейли 5:15, Маркли 4:21, Лукали 8:16

• 11:37 Матфейли 23:1-36, Маркли 12:38-40, Лукали 20:45-47

+ 11:38 Маркли 7:3-5

+ 11:42 Лукали 18:12

+ 11:43 Лукали 14:7, Лукали 20:46

+ 11:44 Сулайба буралаби 26:23

+ 11:48 Баркьудлуми 7:51-52

+ 11:49 Матфейли 21:35

+ 11:50 Гьаргбаркь 18:24,

+ 11:54 Лукали 20:20

+ 12:1 Матфейли 16:6, Маркли 8:15,

+ 12:2 Матфейли 10:26, Маркли 4:22, Лукали 8:17

• 12:4 Матфейли 10:17-20, Матфейли 10:28-33

+ 12:4 Сулайба буралаби 29:25,

+ 12:7 Матфейли 6:26, Матфейли 12:12

+ 12:8 Гьаргбаркь 3:5

+ 12:9 Матфейли 25:12,

+ 12:10 Матфейли 12:31-32, Маркли 3:29

+ 12:12 Сулайба буралаби 16:1

• 12:13 Матфейли 6:19-21, Матфейли 6:25-34

+ 12:20 Кахелет 2:18, Кахелет 6:2

+ 12:24 Матфейли 10:31, Матфейли 12:12

+ 12:28 Матфейли 8:26, Матфейли 14:31, Матфейли 16:8

+ 12:32 Югьанни 10:16, Лукали 22:29

+ 12:33 Матфейли 19:21, Лукали 18:22

• 12:35 Матфейли 24:45-51

+ 12:36 Гьаргбаркь 3:20

+ 12:43 Матфейли 25:21, Югьанни 13:17

+ 12:45 Матфейли 25:5

• 12:49 Матфейли 10:34-36

+ 12:50 Маркли 10:38

+ 12:51 Баркьудлуми 14:4

• 12:54 Матфейли 5:25-26, Матфейли 16:2-3

+ 12:58 Сулайба буралаби 25:8

+ 13:1 Лукали 3:1, Лукали 23:1

+ 13:4 Югьанни 9:7, Югьанни 9:11

+ 13:6 Матфейли 21:19, Маркли 11:13

+ 13:7 Матфейли 7:19, Лукали 3:9

+ 13:10 Матфейли 4:23, Маркли 6:2

+ 13:14 Лукали 8:41, Баркьудлуми 13:15, Баркьудлуми 18:8,

+ 13:15 Лукали 14:5

* 13:16 Ибрагьимла рурси ибсини, Израилла халкьла риъни иргъахъуси саби.

• 13:18 Матфейли 13:31-33, Маркли 4:30-32

+ 13:19 Матфейли 17:20, Лукали 17:6, Дан. 4:9

• 13:22 Матфейли 7:13-14, Матфейли 7:21-23

+ 13:25 Матфейли 25:11-12

+ 13:28 Матфейли 8:12

+ 13:29 Матфейли 8:11,

+ 13:30 Матфейли 19:30, Матфейли 20:16, Маркли 10:31

• 13:31 Матфейли 23:37-39

+ 13:31 Лукали 3:1, Лукали 9:7

+ 13:34 Баркьудлуми 7:52, Рут 2:12,

+ 13:35 Лукали 19:38

+ 14:1 Лукали 6:7, Лукали 20:20

+ 14:3 Матфейли 12:10, Маркли 3:4

+ 14:5 Лукали 13:15

+ 14:7 Лукали 11:43

+ 14:8 Сулайба буралаби 25:6-7

+ 14:11 Матфейли 23:12, Лукали 18:14

• 14:15 Матфейли 22:1-10

+ 14:15 Гьаргбаркь 19:9

• 14:25 Матфейли 10:37-38

+ 14:26 Югьанни 12:25

+ 14:27 Матфейли 16:24, Лукали 9:23

+ 14:34 Матфейли 5:13, Маркли 9:50

+ 14:35 Матфейли 11:15, Лукали 8:8, Гьаргбаркь 2:7

• 15:1 Матфейли 18:12-14

+ 15:2 Лукали 5:30, Лукали 19:7

+ 15:7 Лукали 5:31-32

+ 15:30 Сулайба буралаби 29:3

+ 16:8 Югьанни 12:36,

+ 16:10 Матфейли 25:21, Лукали 19:17

+ 16:11 Сулайба буралаби 24:4

+ 16:13 Матфейли 6:24

• 16:14 Матфейли 11:12-13

+ 16:15 Сулайба буралаби 21:2,

+ 16:16 Матфейли 3:2, Лукали 4:43, Матфейли 11:12-13

+ 16:17 Матфейли 5:18

+ 16:18 Матфейли 5:32, Матфейли 19:19

+ 16:22 Матфейли 18:10, Баркьудлуми 12:15

+ 16:23 Матфейли 11:23, Матфейли 8:11

+ 16:24 Лукали 3:8

+ 16:29 Баркьудлуми 26:22, Баркьудлуми 28:23

+ 16:31 Матфейли 28:11-15, Югьанни 12:10-11

• 17:1 Матфейли 18:6-7, Матфейли 18:21-22

+ 17:1 Лукали 22:22

+ 17:2 Маркли 9:42

+ 17:3 Матфейли 18:15

+ 17:4 Матфейли 6:14

+ 17:5 Маркли 9:24

+ 17:6 Матфейли 17:20, Лукали 13:19

+ 17:12 Лукали 5:11,

+ 17:14 Матфейли 8:4, Маркли 1:44, Лукали 5:14

+ 17:16 Лукали 5:12, Югьанни 4:9

+ 17:19 Маркли 10:52, Лукали 7:50,

• 17:20 Матфейли 24:23-28, Матфейли 24:37-41

+ 17:20 Лукали 19:11, Баркьудлуми 1:6

+ 17:22 Лукали 5:35, Югьанни 8:56

+ 17:23 Маркли 13:21, Лукали 21:28

+ 17:25 Лукали 9:22

+ 17:31 Маркли 13:15

+ 17:33 Матфейли 10:39

+ 18:1 Лукали 21:36,

+ 18:7 Гьаргбаркь 6:10, Маркли 13:20,

+ 18:9 Лукали 16:15

+ 18:10 Баркьудлуми 3:1

+ 18:11 Матфейли 6:5

+ 18:12 Лукали 5:33, Лукали 11:42

+ 18:13 Дан. 9:19

+ 18:14 Матфейли 23:12, Лукали 14:11

• 18:15 Матфейли 19:13-15, Маркли 10:13-16

+ 18:17 Матфейли 18:3

• 18:18 Матфейли 19:16-30, Маркли 10:17-31

+ 18:18 Лукали 10:25

+ 18:22 Лукали 12:33

+ 18:27 Маркли 14:36

+ 18:28 Лукали 5:11

+ 18:29 Лукали 14:26

• 18:31 Матфейли 20:17-19, Маркли 10:32-34

+ 18:33 Лукали 9:22, Лукали 24:7, Югьанни 2:19

+ 18:34 Лукали 2:50, Лукали 9:45

• 18:35 Матфейли 20:29-34, Маркли 10:46-52

+ 18:38 Матфейли 22:42, Лукали 1:32

+ 18:42 Лукали 7:50,

+ 19:7 Лукали 5:30, Лукали 15:2

+ 19:8 Лукали 3:14

+ 19:9 Лукали 3:8, Югьанни 8:33, Югьанни 8:39

• 19:11 Матфейли 25:14-30

+ 19:11 Лукали 17:20, Баркьудлуми 1:6

* 19:13 Арцла умцла (грек мезли «мина») – арцла кесек, сабира 400-650 гр халбируси. Ца умцла 100 бархӀила алапаличи цугбиркусири.

+ 19:14 Югьанни 15:8

+ 19:17 Лукали 16:10

+ 19:26 Матфейли 13:12

+ 19:27 Матфейли 22:7, Лукали 20:16

• 19:28 Матфейли 21:1-11, Маркли 11:1-11, Югьанни 12:12-19

+ 19:29 Баркьудлуми 1:12

+ 19:39 Матфейли 21:15-16

+ 19:41 Югьанни 11:35

+ 19:44 Лукали 21:6

• 19:45 Матфейли 21:12-17, Маркли 11:15-19, Югьанни 2:13-22

• 20:1 Матфейли 21:23-27, Маркли 11:27-33

+ 20:2 Баркьудлуми 4:7

+ 20:4 Лукали 3:3

+ 20:5 Лукали 7:30

+ 20:6 Лукали 7:26, Лукали 9:8

• 20:9 Матфейли 21:33-46, Маркли 12:1-12

+ 20:9 Маркли 13:34

+ 20:12 Лукали 11:48-49

+ 20:13 Матфейли 3:17,

+ 20:16 Баркьудлуми 13:46

• 20:19 Матфейли 22:15-22, Маркли 12:13-17

+ 20:20 Лукали 6:7, Лукали 14:1, Лукали 11:54

+ 20:22 Матфейли 17:24-25

+ 20:23 Маркли 7:6, Лукали 12:1

• 20:27 Матфейли 22:23-33, Маркли 12:18-27

+ 20:27 Баркьудлуми 23:8

+ 20:40 Матфейли 22:46

• 20:41 Матфейли 22:41-46, Маркли 12:35-40

+ 20:41 Лукали 1:32, Лукали 18:38

+ 20:42 Баркьудлуми 2:34-35

+ 20:46 Лукали 11:43

• 21:1 Маркли 12:41-44

+ 21:1 Матфейли 27:6, Югьанни 8:20

• 21:5 Матфейли 24:1-14, Маркли 13:1-13

+ 21:6 Лукали 19:44

+ 21:10 Гьаргбаркь 6:4

+ 21:11 Баркьудлуми 11:28, Гьаргбаркь 6:8, Гьаргбаркь 6:12

+ 21:12 Баркьудлуми 4:3, Баркьудлуми 17:6, Баркьудлуми 18:12, Баркьудлуми 24:1, Баркьудлуми 25:6

+ 21:15 Баркьудлуми 6:10

+ 21:18 Баркьудлуми 27:34

• 21:20 Матфейли 24:15-21, Маркли 13:14-19

+ 21:23 Матфейли 27:25,

+ 21:24 Гьаргбаркь 11:2

• 21:25 Матфейли 24:29-31, Маркли 13:24-27

+ 21:27 Дан. 7:13

• 21:29 Матфейли 24:32-35, Маркли 13:28-31

+ 21:32 Лукали 9:27

+ 21:36 Матфейли 25:13, Лукали 18:1,

+ 21:37 Матфейли 21:23, Матфейли 26:55

• 22:1 Матфейли 26:1-5, Матфейли 26:14-16, Маркли 14:1-2, Маркли 14:10-11, Югьанни 11:45-53

+ 22:3 Югьанни 13:2

+ 22:6 Баркьудлуми 1:16

• 22:7 Матфейли 26:17-25, Маркли 14:12-21, Югьанни 13:21-30

• 22:14 Матфейли 26:26-30, Маркли 14:22-26,

+ 22:16 Гьаргбаркь 19:9

+ 22:19 Югьанни 6:51,

+ 22:21 Югьанни 13:18

+ 22:22 Баркьудлуми 2:23

• 22:24 Матфейли 18:1-5, Маркли 9:33-37, Лукали 9:46-50

+ 22:26 Матфейли 20:26, Маркли 10:43-44

+ 22:27 Матфейли 20:28, Югьанни 13:4-5

+ 22:29 Лукали 12:32

+ 22:30 Матфейли 19:28, Гьаргбаркь 3:21

• 22:31 Матфейли 26:31-35, Маркли 14:27-31, Югьанни 13:36-38

+ 22:32 Югьанни 17:9

+ 22:33 Югьанни 21:19, Баркьудлуми 12:4

+ 22:35 Лукали 9:3, Лукали 10:4

• 22:39 Матфейли 26:36-46, Маркли 14:32-42

+ 22:40 Матфейли 6:13

+ 22:42 Маркли 10:38, Югьанни 18:11, Матфейли 6:10

+ 22:43 Матфейли 4:11, Маркли 1:13

• 22:47 Матфейли 26:47-56, Маркли 14:43-50, Югьанни 18:3-11

+ 22:47 Баркьудлуми 1:16

+ 22:49 Лукали 22:38

+ 22:53 Лукали 20:1,

• 22:54 Матфейли 26:57-58, Матфейли 26:69-75, Маркли 14:53-54, Маркли 14:66-72, Югьанни 18:12-18, Югьанни 18:25-27

+ 22:61 Лукали 22:34

• 22:63 Матфейли 26:67-68, Маркли 14:65

• 22:66 Матфейли 26:59-66, Маркли 14:55-64, Югьанни 18:19-24

* 22:66 Халамажлис (грек мезли «Синедрион») – жугьутӀунала динна ва судла цацадехӀти суалти ирзуси цахӀнабик.

+ 22:69 Маркли 16:19, Баркьудлуми 7:56,

+ 22:71 Матфейли 9:3, Югьанни 10:36

• 23:1 Матфейли 27:1-2, Матфейли 27:11-14, Маркли 15:1-5, Югьанни 18:28-30

+ 23:1 Лукали 3:1, Лукали 13:1, Баркьудлуми 3:13, Баркьудлуми 4:27,

+ 23:2 Баркьудлуми 17:7, Лукали 20:25

+ 23:3 Матфейли 2:2

+ 23:4 Югьанни 18:38, Югьанни 19:4,

+ 23:7 Лукали 3:1, Лукали 9:7

+ 23:8 Лукали 9:9

• 23:13 Матфейли 27:15-26, Маркли 15:6-15, Югьанни 18:39

• 23:26 Матфейли 27:32-44, Маркли 15:21-32, Югьанни 19:17-27

+ 23:29 Маркли 13:17, Лукали 21:23

+ 23:30 Гьаргбаркь 6:16

* 23:33 КьатӀабекӀ (жугьутӀ мезли «ГалгутӀа») – ил музалис илгъуна у бедибсири, сунела кабиз адамла бекӀла вакьаличи мешули биъни багьандан.

+ 23:34 Баркьудлуми 7:60,

+ 23:35 Лукали 9:35, Югьанни 10:18

+ 23:41 Лукали 23:4,

• 23:44 Матфейли 27:45-56, Маркли 15:33-41, Югьанни 19:28-30

+ 23:46 Баркьудлуми 7:59

+ 23:48 Лукали 18:13

+ 23:49 Лукали 8:2

• 23:50 Матфейли 27:57-61, Маркли 15:42-47, Югьанни 19:38-42

• 24:1 Матфейли 28:1-10, Маркли 16:1-8, Югьанни 20:1-10

* 24:1 ЖугьутӀунала жумягӀ алхӀят бархӀи бехӀбирхьусири.

+ 24:4 Югьанни 20:12

+ 24:7 Лукали 9:22, Лукали 18:33, Югьанни 2:19

+ 24:8 Югьанни 2:22

+ 24:10 Маркли 15:40, Лукали 8:2-3

+ 24:11 Маркли 16:11

• 24:13 Маркли 16:12-13

+ 24:16 Югьанни 20:14

+ 24:18 Югьанни 19:25

+ 24:20 Баркьудлуми 2:23

+ 24:27 Дан. 7:13, Дан. 9:24-27, Баркьудлуми 8:35

+ 24:30 Лукали 9:16

• 24:36 Матфейли 28:16-20, Маркли 16:14-18, Югьанни 20:19-23, Баркьудлуми 1:6-8

+ 24:37 Матфейли 14:26, Маркли 6:49

+ 24:41 Югьанни 21:5

+ 24:45 Баркьудлуми 16:14

+ 24:46 Лукали 24:27

+ 24:48 Баркьудлуми 1:8

+ 24:49 Югьанни 14:26, Баркьудлуми 1:8, Баркьудлуми 1:4, Баркьудлуми 2:4

• 24:50 Маркли 16:19-20, Баркьудлуми 1:9-11

+ 24:50 Матфейли 21:17, Лукали 19:29, Югьанни 11:18, Баркьудлуми 1:9

+ 24:52 Матфейли 28:9

+ 24:53 Баркьудлуми 2:46, Баркьудлуми 3:1, Баркьудлуми 5:21

+ 1:1 Гьаргбаркь 19:13, Югьанни 20:28,

+ 1:4 Югьанни 5:26, Югьанни 11:25, Югьанни 8:12, Югьанни 9:5, Югьанни 12:46

+ 1:6 Матфейли 3:1, Маркли 1:4, Лукали 1:80, Лукали 3:2

+ 1:7 Югьанни 3:26, Югьанни 5:33, Югьанни 10:41, Югьанни 20:31, Баркьудлуми 19:4

+ 1:11 Югьанни 5:43

+ 1:12 Матфейли 5:9,

* 1:13 ХӀиличибли – мурул адамла ва хьунул адамла хӀи дархдикниличибли. Жявзамунтазиб дяхӀнушбиъни илкьяйда пикрибирусири.

+ 1:13 Югьанни 3:3,

+ 1:15 Матфейли 3:11

+ 1:17 Югьанни 7:19, Югьанни 14:6

+ 1:18 Югьанни 6:46,

• 1:19 Матфейли 3:1-12, Маркли 1:2-8, Лукали 3:15-17

+ 1:20 Баркьудлуми 13:25

+ 1:21 Матфейли 17:12-13, Лукали 1:17,

+ 1:31 Лукали 1:17

+ 1:32 Матфейли 3:16, Маркли 1:10, Лукали 3:22

+ 1:33 Баркьудлуми 1:5

+ 1:35 Матфейли 11:2, Маркли 2:18, Лукали 11:1

+ 1:36 Югьанни 1:29

+ 1:38 Югьанни 18:4, Югьанни 18:7

+ 1:40 Матфейли 4:18-20, Маркли 1:16-20, Лукали 5:2-11

* 1:41 Вакибси (жугьутӀ мезли «Машиах», грек мезли «Христос») – ЧеввикӀла, Уцахъан ибси саби.

+ 1:41 Югьанни 4:25

+ 1:42 Матфейли 16:18, Маркли 3:16,

+ 1:44 Югьанни 12:21

+ 1:45 Югьанни 21:2, Лукали 24:27, Матфейли 2:23, Лукали 2:39

+ 1:49 Матфейли 27:11, Матфейли 27:42, Югьанни 11:27

+ 1:51 Дан. 7:13

+ 2:1 Югьанни 4:46, Югьанни 21:2

+ 2:4 Маркли 14:41, Югьанни 7:6, Югьанни 7:30, Югьанни 8:20, Югьанни 13:1

+ 2:6 Югьанни 3:25

+ 2:12 Маркли 3:31, Маркли 6:3, Югьанни 7:3, Баркьудлуми 1:14,

• 2:13 Матфейли 21:12-13, Маркли 11:15-17, Лукали 19:45-46

+ 2:13 Югьанни 6:4, Югьанни 11:55

+ 2:16 Лукали 2:49

+ 2:18 Югьанни 4:48, Югьанни 6:30,

+ 2:19 Маркли 8:31, Маркли 14:58, Маркли 15:29, Югьанни 10:18

+ 2:22 Лукали 24:8, Югьанни 12:16

+ 2:23 Югьанни 11:45

+ 3:1 Югьанни 7:50, Югьанни 19:39

+ 3:5 Маркли 16:16, Баркьудлуми 2:38, Матфейли 5:20,

* 3:8 ДягӀ – жугьутӀ мезлизир рухӀ ибси девла «дягӀ» ва «рухӀ» ибти мягӀнуби лер.

+ 3:13 Сулайба буралаби 30:4, Югьанни 6:38,

* 3:14 Грек мезли или ибсили иргъахъу: «ахъуцес, чевяхӀварес» ва «къанчтӀайчи ахъуцес, чеветяхъес».

+ 3:14 Югьанни 8:28, Югьанни 12:32

+ 3:17 Югьанни 8:15, Югьанни 12:47

+ 3:18 Маркли 16:16

+ 3:19 Югьанни 1:4, Югьанни 8:12, Югьанни 7:7

+ 3:22 Югьанни 4:1-2

+ 3:24 Матфейли 11:2, Маркли 6:17-18, Лукали 3:19-20

+ 3:25 Югьанни 2:6

+ 3:26 Югьанни 1:7, Югьанни 5:33

+ 3:28 Маркли 1:2, Югьанни 1:20

+ 3:29 Матфейли 9:15, Матфейли 25:1-13, Гьаргбаркь 19:7, Гьаргбаркь 21:2, Матфейли 9:15, Маркли 2:19

+ 3:33 Югьанни 8:26

+ 3:35 Матфейли 3:17, Матфейли 17:5, Югьанни 5:20

+ 3:36 Югьанни 5:24, Югьанни 6:40,

+ 4:2 Югьанни 3:22

+ 4:3 Югьанни 2:11-12

+ 4:4 Лукали 9:52-53

+ 4:14 Югьанни 7:38

+ 4:19 Югьанни 9:20

+ 4:22 Баркьудлуми 13:23,

+ 4:25 Югьанни 1:41, Матфейли 11:2,

+ 4:26 Югьанни 9:37

+ 4:34 Югьанни 5:30, Югьанни 6:38, Югьанни 9:4, Югьанни 14:31

+ 4:35 Матфейли 9:38, Лукали 10:2

+ 4:42 Югьанни 1:29,

+ 4:44 Матфейли 13:57, Маркли 6:4, Лукали 4:24

+ 4:45 Югьанни 2:23

+ 4:46 Югьанни 2:1, Югьанни 21:2, Югьанни 2:12

+ 4:48 Югьанни 2:18, Югьанни 6:30,

+ 4:53 Матфейли 8:13, Баркьудлуми 16:34, Баркьудлуми 18:8

+ 4:54 Югьанни 2:11

+ 5:8 Матфейли 9:6-7, Маркли 2:11, Лукали 5:24

+ 5:16 Югьанни 15:20

+ 5:18 Югьанни 7:1,

+ 5:20 Матфейли 3:17, Матфейли 17:5, Югьанни 3:35, Югьанни 10:17, Югьанни 15:9, Югьанни 17:26

+ 5:21 Дан. 12:2,

+ 5:22 Югьанни 17:2, Баркьудлуми 10:42

+ 5:23 Матфейли 10:40, Лукали 10:16, Югьанни 13:20, Югьанни 15:23

+ 5:24 Югьанни 3:36, Югьанни 6:40, Югьанни 20:31,

+ 5:25 Матфейли 27:52-53,

+ 5:26 Югьанни 1:4, Югьанни 11:25,

+ 5:27 Дан. 7:13

+ 5:28 Югьанни 11:25, Югьанни 11:43

+ 5:29 Дан. 12:2

+ 5:30 Маркли 14:36, Югьанни 6:38, Югьанни 8:16

+ 5:31 Югьанни 8:13

+ 5:33 Югьанни 1:7, Югьанни 3:26, Югьанни 10:41

+ 5:35 Матфейли 5:16,

+ 5:36 Югьанни 8:18, Югьанни 10:25,

+ 5:39 Лукали 24:27

+ 5:43 Югьанни 10:25, Югьанни 12:12, Югьанни 1:11, Югьанни 3:11-12

+ 5:44 Югьанни 12:43

• 6:1 Матфейли 14:13-21, Маркли 6:30-44, Лукали 9:10-17

+ 6:4 Югьанни 2:13, Югьанни 11:55

+ 6:5 Югьанни 1:44,

+ 6:8 Югьанни 1:40, Югьанни 1:44

+ 6:11 Матфейли 15:36

+ 6:14 Матфейли 11:2-3, Югьанни 4:25, Югьанни 11:27

• 6:16 Матфейли 14:22-27, Маркли 6:45-52

+ 6:30 Матфейли 12:38, Югьанни 2:18, Югьанни 4:48,

* 6:31 Манна – шурбалтуси саби “Иш се саби?” – бацӀавлахъличиб 40 дус гезбикӀухӀели Аллагьли саби балхуси закибадси кьацӀлис жугьутӀунани бедибси у.

+ 6:34 Югьанни 4:15

+ 6:35 Югьанни 4:14, Югьанни 7:37

+ 6:37 Югьанни 17:6

+ 6:38 Югьанни 3:13, Маркли 14:36, Югьанни 5:30

+ 6:39 Матфейли 18:14, Югьанни 10:28-29

+ 6:40 Югьанни 3:35, Югьанни 5:24,

+ 6:42 Матфейли 13:55

+ 6:44 Югьанни 12:32

+ 6:46 Матфейли 11:27, Югьанни 1:18

+ 6:51 Югьанни 3:13, Матфейли 26:26-28

+ 6:53 Маркли 14:22-24,

+ 6:56 Югьанни 15:4-5,

+ 6:62 Маркли 16:19, Лукали 24:51, Баркьудлуми 1:9

+ 6:64 Югьанни 13:11

+ 6:69 Маркли 1:24

+ 6:70 Югьанни 13:2, Югьанни 13:27

+ 6:71 Югьанни 18:2-3

+ 7:1 Югьанни 5:18, Югьанни 8:37, Югьанни 11:53

* 7:2 Чятиртала байрам – ил гӀебшнила байрам саби, сабира жугьутӀунани саби бацӀавлахъличиб гезбикӀуси замана гьанбиркахъули дурабуркӀуси. Ил байрамла замана адамтани чятирти тӀашдалта ва илдазиб хӀербирар.

+ 7:3 Маркли 3:31, Маркли 6:3, Югьанни 2:12, Баркьудлуми 1:14,

+ 7:6 Маркли 14:41, Югьанни 2:4, Югьанни 8:20, Югьанни 13:1

+ 7:7 Югьанни 15:18, Югьанни 3:19

+ 7:13 Югьанни 19:38

+ 7:16 Югьанни 8:28, Югьанни 12:49, Югьанни 14:10

+ 7:18 Югьанни 5:41, Югьанни 8:50

+ 7:19 Югьанни 1:17

+ 7:20 Маркли 3:22, Югьанни 8:48, Югьанни 10:20

+ 7:23 Матфейли 12:2, Югьанни 5:16

+ 7:24 Югьанни 8:15

+ 7:27 Югьанни 8:14, Югьанни 9:29, Югьанни 19:9

+ 7:29 Матфейли 11:27, Югьанни 8:55

+ 7:30 Югьанни 10:39, Маркли 14:41, Югьанни 2:4, Югьанни 7:6, Югьанни 8:20, Югьанни 13:1

+ 7:31 Югьанни 8:30

+ 7:33 Маркли 14:7, Югьанни 14:19, Югьанни 16:5

+ 7:34 Югьанни 8:21-22, Югьанни 13:33

+ 7:37 Матфейли 11:28, Матфейли 5:6, Югьанни 4:14, Югьанни 6:35

+ 7:39 Баркьудлуми 2:4

+ 7:40 Югьанни 1:21

+ 7:42 Матфейли 2:1, Лукали 2:4-7

+ 7:43 Югьанни 9:16, Югьанни 10:19

+ 7:50 Югьанни 3:1, Югьанни 19:39

+ 8:6 Лукали 11:54, Лукали 20:20

+ 8:11 Югьанни 5:14

+ 8:12 Лукали 2:30, Югьанни 1:4, Югьанни 1:9, Югьанни 12:35

+ 8:13 Югьанни 5:31

+ 8:14 Югьанни 13:3, Югьанни 16:28, Югьанни 7:27

+ 8:15 Югьанни 3:17, Югьанни 7:24, Югьанни 12:47

+ 8:16 Югьанни 5:30, Югьанни 16:32

+ 8:18 Югьанни 5:36,

+ 8:19 Матфейли 11:27, Югьанни 16:3

+ 8:20 Маркли 14:41, Югьанни 2:4, Югьанни 7:6, Югьанни 13:1

+ 8:21 Югьанни 7:34-35, Югьанни 13:33

+ 8:23 Югьанни 17:14

+ 8:26 Югьанни 15:15, Югьанни 3:33

+ 8:28 Югьанни 3:14, Югьанни 12:32, Югьанни 5:30, Югьанни 7:16

+ 8:29 Югьанни 4:34, Югьанни 6:38

+ 8:30 Югьанни 7:31

+ 8:33 Матфейли 3:9

+ 8:37 Югьанни 5:18, Югьанни 7:1, Югьанни 11:53

+ 8:39 Лукали 19:9

+ 8:44 Гьаргбаркь 12:9

+ 8:48 Маркли 3:22, Югьанни 7:20

+ 8:49 Югьанни 5:23

+ 8:50 Югьанни 5:41, Югьанни 7:18

+ 8:51 Югьанни 5:24, Югьанни 11:26

+ 8:54 Югьанни 17:1, Баркьудлуми 3:13,

+ 8:55 Югьанни 7:28-29

+ 8:56 Матфейли 13:17, Лукали 17:22

+ 8:59 Югьанни 10:31

+ 9:4 Югьанни 4:34, Югьанни 11:9, Югьанни 12:35

+ 9:5 Югьанни 1:4, Югьанни 8:12, Югьанни 12:46

+ 9:6 Маркли 7:33, Маркли 8:23

+ 9:7 Лукали 13:4

+ 9:14 Югьанни 5:9

+ 9:16 Югьанни 7:43, Югьанни 10:19

+ 9:17 Югьанни 4:19, Югьанни 6:14

+ 9:22 Югьанни 7:13, Югьанни 12:42, Югьанни 16:2

+ 9:29 Югьанни 7:27, Югьанни 8:14

+ 9:31 Сулайба буралаби 15:8, Сулайба буралаби 28:9,

+ 9:37 Югьанни 4:26

+ 9:41 Югьанни 15:22,

+ 10:6 Маркли 6:52, Маркли 8:17

+ 10:11 Кахелет 12:12, Югьанни 15:13,

+ 10:12 Матфейли 7:15, Баркьудлуми 20:29

+ 10:15 Матфейли 11:27

+ 10:16 Югьанни 11:52, Лукали 12:32

+ 10:17 Матфейли 3:17, Югьанни 5:20

+ 10:18 Югьанни 2:19

+ 10:19 Югьанни 7:43, Югьанни 9:16

+ 10:20 Маркли 3:22, Югьанни 7:20, Югьанни 8:48,

* 10:22 Аллагьла хъали сагабирнила байрам – ил Ханука бикӀуси байрамванра балуси саби, Аллагьла хъали умубарни гьанбиркахъули дурабуркӀуси саби.

+ 10:23 Баркьудлуми 3:11, Баркьудлуми 5:12

+ 10:24 Матфейли 26:63, Югьанни 1:24-25, Югьанни 1:41

+ 10:25 Югьанни 5:36

+ 10:28 Югьанни 3:16, Югьанни 17:12

+ 10:30 Югьанни 17:11

+ 10:31 Югьанни 8:59

+ 10:33 Матфейли 9:3

+ 10:36 Югьанни 3:17, Маркли 2:7, Маркли 14:64

+ 10:38 Югьанни 14:10

+ 10:39 Лукали 4:30, Югьанни 7:30

+ 10:40 Югьанни 1:28

+ 10:41 Югьанни 1:7, Югьанни 3:26, Югьанни 5:33

+ 10:42 Югьанни 7:31

+ 11:1 Лукали 10:38-39

+ 11:2 Югьанни 12:3

+ 11:8 Югьанни 8:59, Югьанни 10:31

+ 11:9 Югьанни 9:4, Югьанни 12:35

+ 11:11 Матфейли 9:24, Маркли 5:39,

+ 11:16 Матфейли 10:3, Маркли 3:18, Лукали 6:15, Югьанни 14:5, Югьанни 20:24, Югьанни 21:2, Баркьудлуми 1:13, Югьанни 13:37

+ 11:24 Лукали 14:14, Югьанни 5:29, Югьанни 6:39

+ 11:25 Югьанни 1:4, Югьанни 5:26,

+ 11:26 Югьанни 5:24, Югьанни 8:51

+ 11:27 Матфейли 11:2, Югьанни 1:49, Матфейли 16:16, Маркли 8:29

+ 11:35 Лукали 19:41

+ 11:37 Югьанни 9:6-7

+ 11:38 Матфейли 27:60

+ 11:41 Югьанни 17:1

+ 11:42 Югьанни 3:17

+ 11:43 Югьанни 5:28

+ 11:44 Югьанни 5:28

• 11:45 Матфейли 26:1-5, Маркли 14:1-22, Лукали 22:1-2

+ 11:45 Югьанни 2:23

+ 11:50 Югьанни 18:14

+ 11:51 Маркли 10:45

+ 11:52 Югьанни 10:16,

+ 11:53 Маркли 14:1, Югьанни 5:18, Югьанни 7:1, Югьанни 8:37

+ 11:55 Югьанни 2:13, Югьанни 6:4,

+ 11:57 Югьанни 7:11

• 12:1 Матфейли 26:6-13, Маркли 14:3-9, Лукали 7:36-50

+ 12:1 Югьанни 11:55, Матфейли 21:17, Югьанни 11:1, Югьанни 11:18

+ 12:2 Лукали 10:38

* 12:3 Нард – тӀемла шинкӀадеш, сабира Индиялизибцун башуси, ва белгиси бухъайзибад кайсуси. Нард цархӀилти секӀултачил гъудуриусири ва гӀявадешван яра нардла шинван гачӀла гажинтазиб бирцусири.

* 12:3 Гажин – гӀявадешла умцла, сабира 330 граммличи цугси.

+ 12:3 Югьанни 11:2

+ 12:6 Югьанни 13:29

+ 12:9 Югьанни 11:44

• 12:12 Матфейли 21:4-9, Маркли 11:7-10, Лукали 19:35-38

* 12:13 Гьусанна («Дерцахъаба нуша») – дезала девли бетаурси жугьутӀунала гъай.

* 12:13 ГӀисас «Аллагьла у багьандан лявкьуси» ва «Израилла Пача» бикӀули, халкьли Илис МасихӀла уми дедлугули сари.

* 12:15 Сиунна рурси – Ерусалим ибси саби.

+ 12:15 Матфейли 21:4-5

+ 12:16 Югьанни 2:22

+ 12:19 Югьанни 11:47-48

+ 12:21 Югьанни 1:44

+ 12:23 Югьанни 2:4, Югьанни 17:1

+ 12:25 Матфейли 10:39, Лукали 14:26

+ 12:27 Маркли 14:34, Югьанни 13:21

+ 12:28 Маркли 1:11, Маркли 9:7

+ 12:29 Баркьудлуми 23:9

+ 12:30 Югьанни 11:42

+ 12:31 Югьанни 16:11,

+ 12:32 Югьанни 3:14, Югьанни 8:28, Югьанни 6:44

+ 12:33 Югьанни 18:32

+ 12:35 Югьанни 1:4, Югьанни 8:12, Сулайба буралаби 4:19, Югьанни 9:4, Югьанни 11:9,

+ 12:36 Лукали 16:8,

+ 12:40 Матфейли 13:15, Маркли 4:12, Баркьудлуми 28:27

+ 12:42 Югьанни 3:1, Югьанни 9:22, Югьанни 16:2

+ 12:43 Югьанни 5:44

+ 12:44 Матфейли 10:40, Югьанни 13:20, Югьанни 14:1

+ 12:45 Югьанни 14:9

+ 12:46 Югьанни 1:4, Югьанни 8:12, Югьанни 9:5

+ 12:47 Югьанни 3:17, Югьанни 4:42, Югьанни 8:15

+ 13:1 Югьанни 12:1, Маркли 14:41, Югьанни 2:4, Югьанни 7:6, Югьанни 8:20

+ 13:2 Югьанни 6:70

+ 13:3 Матфейли 11:27, Югьанни 17:2, Югьанни 8:14, Югьанни 16:28

+ 13:5 Матфейли 20:28, Лукали 22:27

+ 13:10 Югьанни 15:3

+ 13:11 Югьанни 6:64, Югьанни 18:2

+ 13:13 Матфейли 7:22, Матфейли 23:8, Лукали 6:46,

+ 13:16 Лукали 6:40, Югьанни 15:20

+ 13:17 Матфейли 24:46, Лукали 11:28,

• 13:18 Матфейли 26:21-25, Маркли 14:18-21, Лукали 22:21-23

+ 13:18 Югьанни 6:70,

+ 13:19 Маркли 13:23, Югьанни 14:29, Югьанни 16:4

+ 13:20 Матфейли 10:40, Лукали 10:16, Югьанни 12:44

+ 13:21 Маркли 14:34, Югьанни 12:27

+ 13:23 Югьанни 19:26, Югьанни 20:2, Югьанни 21:7, Югьанни 21:20

+ 13:29 Югьанни 12:6

+ 13:32 Югьанни 17:1, Югьанни 17:5

+ 13:33 Югьанни 7:34, Югьанни 8:21

+ 13:34 Югьанни 15:12

• 13:36 Матфейли 26:31-35, Маркли 14:27-31, Лукали 22:31-34

+ 13:37 Югьанни 11:16, Югьанни 21:19

+ 13:38 Югьанни 18:27

+ 14:1 Югьанни 12:44

+ 14:3 Югьанни 14:1,

+ 14:5 Югьанни 11:16

+ 14:6 Югьанни 1:17, Югьанни 11:25,

+ 14:8 Югьанни 1:43, Югьанни 12:21

+ 14:9 Югьанни 12:45

+ 14:10 Югьанни 10:38

+ 14:11 Югьанни 5:36

+ 14:12 Югьанни 8:14, Югьанни 13:3, Югьанни 16:28

+ 14:14 Матфейли 7:7-8, Маркли 11:24, Югьанни 15:16, Югьанни 16:23,

+ 14:15 Матфейли 28:20,

+ 14:16 Югьанни 15:26, Югьанни 16:13

+ 14:17 Баркьудлуми 2:4

+ 14:19 Югьанни 7:33

+ 14:21 Сулайба буралаби 8:17, Югьанни 16:27

+ 14:22 Лукали 6:16, Баркьудлуми 1:13

+ 14:23 Гьаргбаркь 3:20

+ 14:26 Югьанни 15:26, Югьанни 16:13, Лукали 24:49

+ 14:28 Югьанни 14:1-2,

+ 14:29 Маркли 13:23, Югьанни 13:19

+ 14:30 Югьанни 12:31,

+ 15:2 Матфейли 3:10, Матфейли 7:19

+ 15:3 Югьанни 13:10

+ 15:5 Югьанни 6:56, Маркли 4:20

+ 15:6 Матфейли 13:42

+ 15:7 Югьанни 14:14

+ 15:9 Матфейли 3:17, Югьанни 5:20

+ 15:11 Югьанни 3:29, Югьанни 16:24, Югьанни 17:13,

+ 15:12 Югьанни 13:34

+ 15:13 Югьанни 10:11,

+ 15:14 Маркли 3:35

+ 15:15 Югьанни 3:32, Югьанни 8:26

+ 15:16 Матфейли 7:7-8, Маркли 11:24, Югьанни 14:14, Югьанни 16:23

+ 15:18 Маркли 13:13, Югьанни 7:7,

+ 15:19 Югьанни 8:23, Югьанни 17:14

+ 15:20 Матфейли 10:24, Лукали 6:40, Югьанни 13:16, Югьанни 5:16,

+ 15:22 Югьанни 9:41

+ 15:23 Югьанни 5:23

+ 15:24 Югьанни 7:31, Югьанни 10:37

+ 15:26 Югьанни 14:17, Югьанни 16:13, Баркьудлуми 5:32,

+ 15:27 Лукали 24:48, Югьанни 19:35, Баркьудлуми 1:8

+ 16:2 Югьанни 9:22, Югьанни 12:42, Баркьудлуми 8:1, Баркьудлуми 9:1, Баркьудлуми 26:9

+ 16:3 Югьанни 18:19

+ 16:4 Маркли 13:23, Югьанни 13:19, Югьанни 14:29

+ 16:5 Югьанни 7:33, Югьанни 14:12

+ 16:7 Югьанни 15:26

+ 16:9 Югьанни 8:24

+ 16:11 Югьанни 12:31,

+ 16:13 Югьанни 14:17, Югьанни 15:26,

+ 16:15 Югьанни 17:10

+ 16:16 Югьанни 7:33

+ 16:20 Матфейли 9:15

+ 16:23 Матфейли 7:7-8, Маркли 11:24, Югьанни 14:14, Югьанни 15:16

+ 16:24 Югьанни 3:29, Югьанни 15:11, Югьанни 17:13,

+ 16:25 Маркли 8:32

+ 16:27 Югьанни 14:21

+ 16:28 Югьанни 8:14, Югьанни 13:3

+ 16:30 Югьанни 2:24-25

+ 16:32 Матфейли 26:31, Маркли 14:27, Югьанни 8:16

+ 16:33 Югьанни 14:27, Гьаргбаркь 3:21

+ 17:1 Югьанни 11:41, Югьанни 2:4, Югьанни 12:23, Югьанни 8:54, Югьанни 13:32

+ 17:2 Матфейли 28:18, Югьанни 5:22, Югьанни 13:3

+ 17:5 Югьанни 1:1-2

+ 17:8 Югьанни 6:69

+ 17:9 Лукали 22:32

+ 17:10 Югьанни 16:15,

+ 17:11 Югьанни 10:30

+ 17:12 Югьанни 13:2, Югьанни 10:28

+ 17:13 Югьанни 3:29, Югьанни 15:11, Югьанни 16:24,

+ 17:14 Югьанни 8:23, Югьанни 15:19

+ 17:15 Матфейли 6:13

+ 17:18 Югьанни 20:21

+ 17:24 Югьанни 14:3

+ 17:25 Югьанни 8:55, Югьанни 10:15

+ 17:26 Матфейли 3:17, Югьанни 5:20

• 18:1 Матфейли 26:47-56, Маркли 14:43-50, Лукали 22:47-53

+ 18:1 Матфейли 26:36

+ 18:2 Лукали 22:39

+ 18:3 Баркьудлуми 1:16

+ 18:4 Югьанни 13:1, Югьанни 1:38, Югьанни 20:15

+ 18:9 Югьанни 17:12

+ 18:10 Лукали 22:38

+ 18:11 Маркли 10:38, Маркли 14:36

• 18:12 Матфейли 26:57-58, Маркли 14:53-54, Лукали 22:54

* 18:13 Аннас – ил, илзамана халакашиш сайси, Къайапала хъубеш дудеш сайри. ЖугьутӀунала ургаб Аннасла халаси хӀурмат лебри ва илбагьандан, сунела гуяв халакашишхӀелира, илини къуллукъуни дузахъусири.

+ 18:13 Лукали 3:2, Баркьудлуми 4:6

+ 18:14 Югьанни 11:50

• 18:16 Матфейли 26:69-70, Маркли 14:66-68, Лукали 22:55-57

• 18:19 Матфейли 26:59-66, Маркли 14:55-64, Лукали 22:66-71

+ 18:20 Югьанни 7:26

+ 18:22 Баркьудлуми 23:2, Баркьудлуми 23:4

+ 18:26 Югьанни 18:10

+ 18:27 Матфейли 26:64, Маркли 14:72, Лукали 22:60, Югьанни 13:38

• 18:28 Матфейли 27:1-2, Матфейли 27:11-14, Маркли 15:1-5, Лукали 23:1-5

+ 18:28 Баркьудлуми 10:28,

* 18:29 Ит замана Палестина Римла арилиуб сабри. Пунтий Пилат биалли, Римли катурси мербекӀ сайри. Адам кавшес жугьутӀунани дурасибси хӀукму Пилатли сабри тасдикьбируси.

+ 18:29 Лукали 3:1, Лукали 13:1, Баркьудлуми 3:13, Баркьудлуми 4:27,

+ 18:32 Маркли 10:33, Югьанни 12:33

+ 18:33 Матфейли 2:2

+ 18:36 Югьанни 8:23, Югьанни 17:14

+ 18:37 Югьанни 3:11,

+ 18:38 Лукали 23:41,

+ 18:39 Маркли 15:6-7

• 19:1 Матфейли 27:15-31, Маркли 15:6-20, Лукали 23:13-25

+ 19:4 Лукали 23:41,

+ 19:7 Югьанни 10:36,

+ 19:9 Баркьудлуми 8:32-33

+ 19:11 Югьанни 18:2, Югьанни 18:14

+ 19:12 Баркьудлуми 3:13

• 19:17 Матфейли 27:32-44, Маркли 15:21-32, Лукали 23:26-43

+ 19:25 Лукали 24:18, Лукали 8:2

+ 19:26 Югьанни 13:23

• 19:28 Матфейли 27:45-56, Маркли 15:33-41, Лукали 23:44-49

+ 19:35 Югьанни 15:27, Баркьудлуми 1:8, Гьаргбаркь 1:2

+ 19:36 Матфейли 1:23, Матфейли 21:4, Матфейли 26:56

• 19:38 Матфейли 27:57-61, Маркли 15:42-47, Лукали 23:50-56

+ 19:38 Югьанни 7:13

* 19:39 ТӀемла гӀявадеш (грек мезли «смирна»), тӀемла сида (грек мезли «алоэ» – тӀембикӀуси гӀянкӀаличилси галгала декь).

+ 19:39 Югьанни 3:1, Югьанни 7:50, Матфейли 2:11

+ 19:40 Югьанни 11:44

• 20:1 Матфейли 28:1-10, Маркли 16:1-8, Лукали 24:1-12

* 20:1 ЖугьутӀунала ил алхӀят бархӀи сабри.

+ 20:1 Лукали 8:2

+ 20:2 Югьанни 13:23

+ 20:9 Лукали 24:27

• 20:11 Маркли 16:9-11

+ 20:12 Лукали 24:4, Баркьудлуми 1:10

+ 20:14 Лукали 24:16, Лукали 24:31, Югьанни 21:4

+ 20:15 Югьанни 1:38, Югьанни 18:4

+ 20:17 Матфейли 28:10,

• 20:19 Матфейли 28:16-20, Маркли 16:14-18, Лукали 24:36-49

+ 20:21 Югьанни 17:18

+ 20:23 Матфейли 16:19, Матфейли 18:18

+ 20:24 Югьанни 11:16

+ 20:28 Югьанни 1:1,

+ 20:29 Маркли 15:32,

+ 20:30 Югьанни 21:25

+ 20:31 Матфейли 14:33, Лукали 1:35, Югьанни 1:7, Баркьудлуми 19:4, Югьанни 3:14-15,

+ 21:1 Югьанни 6:1

+ 21:2 Югьанни 11:16, Югьанни 14:5, Югьанни 20:24, Югьанни 1:45, Югьанни 2:1, Матфейли 4:21, Лукали 5:10

+ 21:4 Лукали 24:16, Лукали 24:31, Югьанни 20:14

+ 21:5 Лукали 24:41

+ 21:6 Лукали 5:4

+ 21:7 Югьанни 13:23

+ 21:14 Югьанни 20:19, Югьанни 20:26

+ 21:16 Баркьудлуми 20:28,

+ 21:19 Югьанни 13:37,

+ 21:20 Югьанни 13:23, Югьанни 13:25

+ 21:22 Матфейли 16:27, Маркли 9:1

+ 21:24 Югьанни 15:27,

+ 21:25 Югьанни 20:30

+ 1:1 Лукали 1:3, Маркли 16:19, Лукали 24:51

+ 1:3 Матфейли 28:17, Маркли 16:14, Лукали 24:15-49, Югьанни 20:19-29,

+ 1:4 Лукали 24:49

+ 1:5 Лукали 3:3,

+ 1:6 Лукали 17:20, Лукали 19:11

+ 1:8 Баркьудлуми 8:1, Баркьудлуми 8:14, Лукали 24:48-49, Маркли 16:15

+ 1:9 Маркли 16:19

+ 1:10 Дан. 7:9, Дан. 10:6, Маркли 9:3, Югьанни 20:12

+ 1:11 Матфейли 16:27

* 1:12 Ца ургабли 1 100 метрла гьарахъси.

+ 1:13 Матфейли 10:2-4, Маркли 3:17-18, Лукали 6:14-16

+ 1:14 Маркли 3:31, Маркли 6:3, Югьанни 2:12, Югьанни 7:3,

+ 1:16 Лукали 22:47, Лукали 22:37, Лукали 24:44

+ 1:17 Югьанни 6:71, Югьанни 13:21

* 1:18 Илини ванза асиб – ванза кашишунани асибсири Ягьудала арцлис, илала шайзибадван (хӀ. Мат 27:5-7).

* 1:18 Ягьуда сурветухъунхӀели, гьая бердили (яра галгала кьяли бячи), ванзаличи геркайзурли виэс асубирар.

* 1:19 Арамей мезли «Хакал Дема».

+ 1:19 Матфейли 27:8

+ 1:22 Лукали 3:3, Лукали 24:48

* 1:23 Барсабба – арамей мезли «сутла урши» (илгъуна у бедлугусири сут бархӀи акӀубси дурхӀялис).

+ 1:23 Баркьудлуми 18:7,

+ 1:24 Баркьудлуми 15:8

+ 1:26 Сулайба буралаби 16:33

* 2:1 ШуцӀалихъла бархӀи – Пасхалис гӀергъи шуцӀалиибил бархӀи дурабуркӀуси, жугьутӀунала сабухъ бурчнила байрам.

+ 2:1 Баркьудлуми 20:16

+ 2:3 Матфейли 3:11

+ 2:4 Баркьудлуми 4:31, Баркьудлуми 13:52, Лукали 24:49, Баркьудлуми 1:4-5

* 2:9 Асия – западла шайчибси Римла ванза.

+ 2:11 Баркьудлуми 6:5, Баркьудлуми 13:43

+ 2:19 Матфейли 24:30, Лукали 21:11, Гьаргбаркь 8:7

+ 2:20 Гьаргбаркь 6:12

+ 2:22 Югьанни 3:2

+ 2:23 Лукали 22:22, Лукали 23:33

+ 2:24 Лукали 24:5-6,

+ 2:28 Матфейли 7:14, Баркьудлуми 13:35

+ 2:29 Баркьудлуми 13:36

+ 2:33 Маркли 16:19, Баркьудлуми 7:55-56,

+ 2:34 Лукали 20:42-43

+ 2:37 Лукали 3:10, Баркьудлуми 16:30

+ 2:38 Маркли 1:4, Баркьудлуми 10:48, Лукали 11:13, Баркьудлуми 8:15

+ 2:44 Баркьудлуми 4:32-37

+ 3:2 Баркьудлуми 14:8

+ 3:7 Маркли 1:31, Маркли 5:41, Маркли 9:27, Баркьудлуми 9:41

+ 3:8 Баркьудлуми 14:10

+ 3:11 Югьанни 10:23, Баркьудлуми 5:12

+ 3:13 Югьанни 8:54, Югьанни 17:1, Лукали 23:14, Югьанни 19:12

+ 3:14 Лукали 23:18

+ 3:17 Баркьудлуми 13:27,

+ 3:21 Лукали 1:69-70,

+ 3:22 Матфейли 17:5, Баркьудлуми 7:37

+ 4:1 Матфейли 22:23, Баркьудлуми 23:8

+ 4:3 Лукали 21:12

* 4:6 Аннас – ил, илзамана халакашиш сайси, Къайапала хъубеш дудеш сайри. ЖугьутӀунала ургаб Аннасла халаси хӀурмат лебри ва илбагьандан сунела гуяв халакашишхӀелира илини къуллукъуни дузахъусири.

+ 4:6 Матфейли 26:3, Лукали 3:2, Югьанни 18:13

+ 4:7 Лукали 20:2

+ 4:8 Маркли 13:11, Баркьудлуми 6:10, Баркьудлуми 13:9

+ 4:9 Баркьудлуми 3:6-8

+ 4:11 Лукали 20:17,

+ 4:12 Матфейли 1:21

+ 4:14 Баркьудлуми 3:11

+ 4:19 Баркьудлуми 5:29

+ 4:21 Лукали 20:6, Лукали 22:2, Баркьудлуми 5:26

+ 4:27 Лукали 23:1, Лукали 23:11, Баркьудлуми 3:13

+ 4:31 Баркьудлуми 2:4, Баркьудлуми 13:52

+ 4:32 Баркьудлуми 2:44

* 4:36 Левит – Левила кьамлизивадси, Аллагьла хъулир къуллукъла хӀянчи дузахъуси, кашишла кумекчи.

+ 4:36 Баркьудлуми 9:27, Баркьудлуми 13:2, Баркьудлуми 15:36,

+ 5:4 Кахелет 5:4-5

+ 5:12 Маркли 16:20, Югьанни 10:23, Баркьудлуми 3:11

+ 5:15 Маркли 6:55, Баркьудлуми 19:11-12

+ 5:17 Баркьудлуми 4:1, Баркьудлуми 23:8, Маркли 15:10, Баркьудлуми 13:45

+ 5:18 Лукали 21:12, Баркьудлуми 4:3

+ 5:19 Баркьудлуми 12:7-10, Баркьудлуми 16:26

+ 5:26 Лукали 20:6, Лукали 22:2, Баркьудлуми 4:21

+ 5:27 Матфейли 10:17, Матфейли 26:59

+ 5:28 Баркьудлуми 4:17-18, Матфейли 27:25

+ 5:29 Баркьудлуми 4:19

+ 5:32 Лукали 24:48, Югьанни 15:26

+ 5:33 Баркьудлуми 7:54

+ 5:34 Баркьудлуми 22:3,

+ 5:37 Лукали 2:2

+ 5:41 Матфейли 5:12,

* 6:1 Ишабра – лебилра жузлизибра – мутагӀялимти бикӀули саби ГӀисала гьуни буцибти лебтасалра

+ 6:1 Баркьудлуми 9:29

+ 6:5 Баркьудлуми 8:5, Баркьудлуми 21:8, Баркьудлуми 2:11, Баркьудлуми 13:43

+ 6:7 Баркьудлуми 12:24, Баркьудлуми 19:20

+ 6:10 Баркьудлуми 4:8, Лукали 21:15

+ 6:11 Матфейли 26:59

+ 6:13 Баркьудлуми 21:28

+ 6:14 Матфейли 26:61, Югьанни 2:19-22, Матфейли 5:17

* 7:4 Халдея – Месопотамия.

* 7:7 Аллагьла илди гъай детерхур, Муса идбагли сунела халкь Мисрилизибад (Египетлизибад) дураибхӀели.

* 7:29 Мадиан – Синайла байхъубугъуличибси ванза (ишаб Ибрагьимла наслу хӀербирусири).

+ 7:37 Баркьудлуми 3:22

* 7:43 МалухӀ – сунес дурхӀни кьурбанбируси, аммонитунала аллагь. Зегъа хӀясибли, МалухӀлис суждабирути израилланти кабуршутири.

* 7:44 «Бикьридешла чятир» – жугьутӀунала гечбируси Аллагьла хъали.

+ 7:44 Гьаргбаркь 15:5,

* 7:45 Набинна ГӀиса – Муса вебкӀили гӀергъи ил израиллантала бекӀли ветаурсири.

+ 7:48 Баркьудлуми 17:24

* 7:51 СуннатлахӀедарибти уркӀбачилти ва лихӀбачилти адамти – ил Аллагьличи мутӀигӀлиахӀенти адамти ибси метафора саби.

+ 7:52 Матфейли 23:37

+ 7:54 Баркьудлуми 5:33

+ 7:55 Маркли 16:19

+ 7:56 Маркли 1:10, Дан. 7:13, Маркли 16:19, Баркьудлуми 7:56,

+ 7:58 Баркьудлуми 8:1, Баркьудлуми 22:20

+ 7:59 Лукали 23:46

+ 7:60 Лукали 22:41, Лукали 23:34

+ 8:1 Баркьудлуми 22:20, Югьанни 16:2, Матфейли 10:23

+ 8:4 Маркли 4:14, Баркьудлуми 11:19

+ 8:5 Баркьудлуми 6:5, Баркьудлуми 21:8

+ 8:7 Лукали 4:35, Маркли 16:17-18

+ 8:13 Матфейли 28:19, Баркьудлуми 16:33, Баркьудлуми 18:8

+ 8:14 Баркьудлуми 1:8

+ 8:15 Баркьудлуми 2:38

+ 8:16 Матфейли 28:19, Баркьудлуми 19:5, Баркьудлуми 10:44, Баркьудлуми 11:15

+ 8:17 Баркьудлуми 9:17, Баркьудлуми 19:6

+ 8:22 Дан. 4:24,

+ 8:25 Югьанни 4:39

+ 8:26 Баркьудлуми 5:19, Баркьудлуми 10:4, Баркьудлуми 11:13, Баркьудлуми 12:7, Баркьудлуми 27:23

* 8:27 Кандаки – эпиопияла пачяхӀ хьуна у (Мисрилизиб пиргӀяваннаван).

+ 8:29 Баркьудлуми 10:19

+ 8:35 Лукали 24:27

+ 9:1 Баркьудлуми 8:3, Югьанни 16:2

+ 9:3 Баркьудлуми 22:6-11, Баркьудлуми 26:12-18

+ 9:7 Дан. 10:7

+ 9:10 Баркьудлуми 22:12,

+ 9:11 Баркьудлуми 21:39, Баркьудлуми 22:3

+ 9:16 Баркьудлуми 20:23,

+ 9:17 Баркьудлуми 8:17, Баркьудлуми 19:6

+ 9:22 Баркьудлуми 18:28

+ 9:23 Баркьудлуми 20:3, Баркьудлуми 23:30

+ 9:27 Баркьудлуми 4:36, Баркьудлуми 13:2, Баркьудлуми 15:36,

+ 9:29 Баркьудлуми 6:1

+ 9:30 Баркьудлуми 11:25

+ 9:34 Баркьудлуми 3:6

+ 9:36 Югьанни 13:14,

+ 9:40 Матфейли 9:25, Баркьудлуми 28:8,

+ 9:41 Маркли 1:31, Маркли 5:41, Маркли 9:27, Баркьудлуми 3:7

* 10:2 Аллагьлизибад урухкӀути – илкьяйда бикӀутири, цаси Аллагьличи бирхаурти, амма жугьутӀунала динничи тамай шурхӀебухъунти, Зегъали тӀалаббирули кьяйда шизихӀебакӀибти ва суннатлахӀебарибти, декӀар-декӀарти халкьанала адамтас.

+ 10:2 Матфейли 8:10, Лукали 7:4-5

+ 10:3 Баркьудлуми 3:1

+ 10:4 Баркьудлуми 8:26, Гьаргбаркь 8:4

+ 10:6 Баркьудлуми 9:43

+ 10:9 Баркьудлуми 11:5-14

+ 10:15 Маркли 7:15-16,

+ 10:19 Баркьудлуми 8:29

+ 10:22 Лукали 7:4-5

+ 10:25 Дан. 2:46, Баркьудлуми 16:29

+ 10:26 Гьаргбаркь 19:10, Гьаргбаркь 22:8-9

* 10:28 Аллагьагартала хъули ахӀебицӀахъуси къадагъа Зегъализибадсири. ХӀярамхӀебиэс багьандан, жугьутӀунас аллагьагартала хъулиб барибси беркала букес къадагъабарибсири.

+ 10:28 Югьанни 4:9, Югьанни 18:28

+ 10:37 Маркли 1:14

+ 10:38 Матфейли 3:16, Югьанни 1:32-33, Матфейли 4:24, Лукали 13:16

+ 10:42 Югьанни 5:22, Баркьудлуми 17:31,

+ 10:43 Лукали 24:27,

* 10:45 «суннатлабарибтазибадти» – жугьутӀуназибадти

+ 10:46 Маркли 16:17,

+ 10:47 Баркьудлуми 2:4

+ 10:48 Баркьудлуми 2:38

+ 11:2 Баркьудлуми 15:1,

+ 11:3 Лукали 15:2,

+ 11:5 Баркьудлуми 10:9-32

+ 11:9 Маркли 7:19, Баркьудлуми 10:15

+ 11:12 Баркьудлуми 15:9

+ 11:13 Баркьудлуми 8:26

+ 11:15 Баркьудлуми 10:44

+ 11:16 Баркьудлуми 1:5

+ 11:17 Баркьудлуми 2:38

+ 11:19 Баркьудлуми 8:1

+ 11:22 Баркьудлуми 4:36, Баркьудлуми 9:27, Баркьудлуми 13:1

+ 11:24 Баркьудлуми 6:5

+ 11:25 Баркьудлуми 9:30

+ 11:27 Баркьудлуми 13:1, Баркьудлуми 15:32

* 11:28 Клавдий – ил къайсарпача сайри, 41-личивад 54-ибил дусличи бикайчи.

+ 11:28 Баркьудлуми 21:10, Матфейли 24:7, Баркьудлуми 18:2

* 12:1 Гьирад – ил Гьирад Агриппа Ӏ-ибил сай, Гьирад ЧевяхӀсила уршила урши.

+ 12:2 Лукали 5:10, Маркли 10:39

* 12:3 ЖугьутӀунала бурги.

+ 12:4 Лукали 22:33

+ 12:7 Баркьудлуми 8:26, Баркьудлуми 16:26

+ 12:10 Баркьудлуми 5:19, Баркьудлуми 16:26

+ 12:12 Баркьудлуми 13:5, Баркьудлуми 15:37,

* 12:15 Илала малаик – жугьутӀуни бирхутири, гьарил адамла сай вихӀян малаик левниличи.

+ 12:15 Матфейли 18:10-11,

* 12:17 Якьуб – Ерусалимлизибси МасихӀла умматла бекӀ, ГӀисала узи.

+ 12:17 Баркьудлуми 15:13, Баркьудлуми 21:18,

+ 12:23 Дан. 5:23, Гьаргбаркь 16:9,

+ 12:24 Баркьудлуми 6:7, Баркьудлуми 19:20

+ 12:25 Баркьудлуми 11:29-30, Баркьудлуми 12:12

+ 13:1 Баркьудлуми 11:27, Баркьудлуми 4:36, Баркьудлуми 11:22, Лукали 3:1

+ 13:2 Лукали 2:37,

+ 13:5 Баркьудлуми 12:12, Баркьудлуми 15:37,

+ 13:6 Матфейли 7:15

+ 13:9 Баркьудлуми 4:8, Баркьудлуми 6:10

* 13:13 Ил архӀя БиштӀал Азияла (гьаннала Турцияла бутӀа) мер-мусаличиб бетурхулри.

+ 13:13 Баркьудлуми 15:38

+ 13:15 Лукали 8:41, Баркьудлуми 18:8

+ 13:24 Лукали 3:3

+ 13:25 Лукали 3:16, Югьанни 1:20, Югьанни 1:27

+ 13:27 Баркьудлуми 3:17, Лукали 24:26-27

+ 13:28 Лукали 23:23

+ 13:29 Лукали 23:53

+ 13:30 Лукали 24:6

+ 13:31 Баркьудлуми 1:3, Лукали 24:48

+ 13:35 Баркьудлуми 2:27

+ 13:36 Баркьудлуми 2:29

+ 13:38 Матфейли 1:21,

+ 13:43 Баркьудлуми 2:11, Баркьудлуми 6:5

+ 13:45 Баркьудлуми 5:17

+ 13:46 Баркьудлуми 4:30, Матфейли 10:11, Матфейли 22:8, Гьаргбаркь 3:4, Маркли 12:9, Баркьудлуми 18:6

+ 13:47 Баркьудлуми 26:23

+ 13:51 Матфейли 10:14, Маркли 6:11, Лукали 9:5

+ 13:52 Баркьудлуми 2:4, Баркьудлуми 4:31

+ 14:1 Баркьудлуми 13:5

+ 14:3 Баркьудлуми 4:30,

+ 14:4 Матфейли 10:34, Лукали 12:51

+ 14:6 Матфейли 10:23

+ 14:8 Баркьудлуми 3:2

+ 14:9 Матфейли 9:2

+ 14:10 Баркьудлуми 3:8

+ 14:11 Баркьудлуми 28:6

* 14:12 Зевс ва Гермес – Зевс жявгрекунани бекӀсигъуна аллагьлизи халирусири. Гермес биалли – аллагьунала чехьрукьялизи.

+ 14:13 Дан. 2:46

+ 14:14 Маркли 14:63

+ 14:17 Матфейли 5:45,

+ 14:22 Югьанни 15:20,

+ 14:23 Баркьудлуми 13:2, Баркьудлуми 20:32

+ 14:26 Баркьудлуми 13:3

+ 15:7 Баркьудлуми 10:20

+ 15:8 Баркьудлуми 1:24, Баркьудлуми 10:44, Баркьудлуми 10:47

+ 15:9 Баркьудлуми 11:12,

+ 15:13 Баркьудлуми 12:17,

* 15:14 Симеун – ил баягъи Петер.

* 15:20 ГӀяндбикибси мицӀирагла диъ букни къадагъабирусири, сенкӀун илизир хӀи кални багьандан.

* 15:20 ХӀира беркайзир пайдаладирахъес къадагъабирусири, сенкӀун илдазир жан духӀнадуцнилизи ва илди чӀянкӀли Аллагьла диънилизи халбирусири.

+ 15:20 Дан. 1:8, Гьаргбаркь 2:14,

+ 15:28 Баркьудлуми 15:20

+ 15:32 Баркьудлуми 11:27

+ 15:35 Баркьудлуми 13:1

+ 15:37 Баркьудлуми 12:12, Баркьудлуми 13:5,

+ 15:38 Баркьудлуми 13:13

+ 15:40 Баркьудлуми 15:32

+ 16:4 Баркьудлуми 15:28-29

+ 16:5 Баркьудлуми 6:7

+ 16:6 Баркьудлуми 18:23

* 16:7 Мисия – БиштӀал Азияла магърибла шайчибси ванза.

+ 16:8 Баркьудлуми 20:5,

* 16:10 Нушани чебиулра, баягъи ил заманаличивадли, Лука сайра архӀяла бутӀакьянчи ветарули сай. Кадиркути анцӀбукьлумазир Лукани бутӀакьяндешдарни гӀячихъли саби гӀергъити аятуназиб: 16:10-17; 20:5; 21:18; 27:1.

+ 16:14 Лукали 24:45

+ 16:15 Баркьудлуми 11:14, Баркьудлуми 16:33-34

* 16:16 Жявгрекунала мифлизиб гьалахили секӀал буруси жиндлис Пипун бикӀусири.

+ 16:17 Дан. 3:26

+ 16:18 Маркли 9:38

+ 16:21 Эстер 3:8

+ 16:26 Баркьудлуми 4:31, Баркьудлуми 5:19, Баркьудлуми 12:7, Баркьудлуми 12:10

+ 16:27 Баркьудлуми 12:19

+ 16:29 Дан. 2:46, Баркьудлуми 10:25

+ 16:30 Лукали 3:10, Баркьудлуми 2:37

+ 16:31 Маркли 16:16,

+ 16:33 Баркьудлуми 11:14, Баркьудлуми 16:15

+ 16:34 Югьанни 4:53, Баркьудлуми 18:8

+ 16:37 Баркьудлуми 22:25

+ 16:39 Матфейли 8:34

+ 16:40 Баркьудлуми 16:14

+ 17:2 Баркьудлуми 13:5, Баркьудлуми 14:1

+ 17:3 Лукали 24:26-27

+ 17:7 Лукали 23:2

* 17:18 ЭпикургӀебти – Апинилизиб Эпикурли (341–270 дд. н. э. гь.) акӀахъубси философияла школа. Илдала белчӀуди хӀясибли, гӀямрула мягӀна – ряхӀятли гӀямрула нигӀматуни кайснилизиб саби. ИстуикгӀебти – Апинилизиб Китиунлан Зенунни (340–265 дд. н. э. гь.) акӀахъубси философияла школа. Адамла гӀямрула бекӀ мурад – хӀялалти баркьудлумачибли сархуси талихӀлизиб саби, бикӀутири истуикгӀебти.

* 17:18 МицӀириъни (грек мезли «анастасис») – грекунани ил дев Анастасия бикӀуси аллагь хьунул адамла уван иргъесра бириб.

* 17:19 Ареапаг – (грек мезли «Аресла муза») илкьяйда бикӀусири мажлис учибирхъуси мерлисра, саби мажлислисра.

+ 17:19 Маркли 1:27

+ 17:24 Матфейли 11:25, Баркьудлуми 7:48

* 17:28 Киликиялан Аратла цитата (хӀериуб н. э. гьаларти ӀV – ӀӀӀ даршдусмазив).

+ 17:31 Матфейли 12:36, Югьанни 5:22, Баркьудлуми 10:42,

+ 18:2 Баркьудлуми 11:28

+ 18:4 Баркьудлуми 13:5

+ 18:6 Баркьудлуми 13:46

+ 18:8 Лукали 8:41, Баркьудлуми 13:15, Югьанни 4:53, Баркьудлуми 16:34

* 18:12 Галлиун – Римла пачалихъла машгьурси адам, философ ва писатель, къайсарпача Нерон вяркъурси Сенекала узи. 51-65 ибти дусмазив Ахайяла мербекӀ сайри.

+ 18:15 Баркьудлуми 23:29

+ 18:18 Баркьудлуми 18:2,

+ 18:19 Баркьудлуми 19:1, Баркьудлуми 20:16

+ 18:23 Баркьудлуми 16:6

+ 18:24 Баркьудлуми 19:1,

+ 18:25 Лукали 3:3, Баркьудлуми 19:3

+ 18:26 Баркьудлуми 4:30,

+ 18:28 Баркьудлуми 9:22

+ 19:1 Баркьудлуми 18:21

+ 19:3 Баркьудлуми 18:25

+ 19:4 Лукали 3:3, Югьанни 1:7

+ 19:5 Матфейли 28:19, Баркьудлуми 8:16

+ 19:6 Баркьудлуми 8:17, Баркьудлуми 9:17, Баркьудлуми 10:46

+ 19:8 Баркьудлуми 4:30,

+ 19:12 Баркьудлуми 5:15

+ 19:13 Матфейли 12:27, Маркли 9:38, Лукали 9:49

+ 19:15 Лукали 4:34,

+ 19:18 Маркли 1:5,

* 19:19 Драхма – жявгрекунала цӀубарцлизибадси арц, сабира римлантала ца динарличил цугси.

+ 19:20 Баркьудлуми 6:7, Баркьудлуми 12:24

+ 19:22 Баркьудлуми 16:1

* 19:24 Артемида – ил жявгрекунани хӀурматбируси аллагьуназирадли ца сари.

* 19:29 Майданхана – жамигӀятла цахӀнабикуни ва хӀязти дурадуркӀуси мер. Грекуни илис театр бикӀутири.

+ 19:29 Баркьудлуми 19:29,

+ 20:1 Баркьудлуми 19:21

+ 20:3 Баркьудлуми 9:23, Баркьудлуми 23:30

+ 20:4 Баркьудлуми 19:29,

+ 20:5 Баркьудлуми 16:8

+ 20:6 Баркьудлуми 12:3

+ 20:7 Гьаргбаркь 1:10

+ 20:16 Баркьудлуми 2:1

+ 20:18 Баркьудлуми 18:19,

+ 20:23 Баркьудлуми 9:16, Баркьудлуми 21:33

+ 20:28 Югьанни 21:16-17,

+ 20:29 Матфейли 7:15, Югьанни 10:12

+ 20:31 Маркли 14:38

+ 20:32 Баркьудлуми 14:23,

+ 20:34 Баркьудлуми 18:3

+ 20:35 Матфейли 10:8

+ 20:36 Баркьудлуми 21:5

* 21:1 Кус, Рудис – БиштӀа Азияла юго-западла шайчирти, Эгей урхьулизирти дугъуби (островти).

+ 21:4 Баркьудлуми 20:23

+ 21:5 Баркьудлуми 20:36

* 21:8 ВерхӀел кумекчи – хӀ. 6:1-5.

+ 21:8 Баркьудлуми 6:5, Баркьудлуми 8:5

+ 21:9 Лукали 2:36, Баркьудлуми 2:17-18

+ 21:10 Баркьудлуми 11:28

+ 21:12 Матфейли 16:21-23

+ 21:13 Баркьудлуми 20:24,

+ 21:18 Баркьудлуми 12:17,

+ 21:24 Баркьудлуми 18:18

+ 21:25 Баркьудлуми 15:29

* 21:27 Умубирнила замана верхӀел бархӀи бухъянбилтӀусири.

+ 21:28 Баркьудлуми 6:13,

+ 21:29 Баркьудлуми 20:4

+ 21:33 Баркьудлуми 20:23, Баркьудлуми 21:11

+ 21:34 Баркьудлуми 19:32

* 21:38 Къачагъ – грек мезли «секариос» («ханжалчи»). Илкьяйда бикӀутири римла бекӀдешличи къаршили бургъути жугьутӀунала пунтчибас.

+ 21:39 Баркьудлуми 9:11, Баркьудлуми 22:3

* 21:40 ЖугьутӀ мезли – дурусли буралли, арамей мезли.

+ 22:3 Баркьудлуми 9:11, Баркьудлуми 21:39, Баркьудлуми 5:34,

+ 22:4 Баркьудлуми 8:3

+ 22:5 Баркьудлуми 9:1-2

+ 22:6 Баркьудлуми 9:3-6, Баркьудлуми 26:12-18

+ 22:12 Баркьудлуми 9:17

+ 22:15 Баркьудлуми 9:15

+ 22:16 Баркьудлуми 9:18

+ 22:17 Баркьудлуми 9:26

+ 22:20 Баркьудлуми 7:58

+ 22:25 Баркьудлуми 16:37

* 23:2 Гьанани халакашиш вирусири 47-личивад 59 ибти дусмачи бикайчи.

+ 23:2 Баркьудлуми 24:1,

+ 23:4 Югьанни 18:22

+ 23:6 Баркьудлуми 4:1,

+ 23:8 Матфейли 22:23, Лукали 20:27

+ 23:9 Югьанни 12:29

+ 23:11 Баркьудлуми 27:23

+ 23:24 Баркьудлуми 24:3, Баркьудлуми 25:14

+ 23:27 Баркьудлуми 21:32-33, Баркьудлуми 22:27

+ 23:28 Баркьудлуми 22:30

+ 23:29 Баркьудлуми 18:15

+ 23:30 Баркьудлуми 9:23, Баркьудлуми 20:3

+ 23:34 Баркьудлуми 21:39

* 23:35 ЧевяхӀси Гьирадли (73 – 4 дд. н. э.) белшунси кӀялгӀялизиб туснакъла хъалира лебри.

+ 24:1 Баркьудлуми 23:2

+ 24:5 Лукали 23:2

+ 24:6 Баркьудлуми 21:27-29

+ 24:15 Дан. 12:2, Гьаргбаркь 20:6, Гьаргбаркь 20:13

+ 24:16 Баркьудлуми 23:1,

+ 24:18 Баркьудлуми 21:26

+ 24:21 Баркьудлуми 23:6

+ 24:25 Баркьудлуми 17:32

+ 25:3 Баркьудлуми 23:12

+ 25:12 Баркьудлуми 23:11

* 25:13 Агриппа – Гьирад Агриппа ӀӀ-ибил (27–93). Берника – илала рузи.

+ 25:19 Баркьудлуми 18:15, Баркьудлуми 23:29

+ 25:24 Баркьудлуми 22:22

+ 25:25 Лукали 23:14, Баркьудлуми 23:29

+ 26:1 Матфейли 10:18, Баркьудлуми 9:15

+ 26:5 Баркьудлуми 23:6,

+ 26:7 Матфейли 19:28,

+ 26:9 Югьанни 16:2,

+ 26:10 Баркьудлуми 8:3

+ 26:11 Баркьудлуми 9:1

+ 26:12 Баркьудлуми 9:3-6, Баркьудлуми 22:6-11

+ 26:20 Баркьудлуми 9:20

+ 26:21 Баркьудлуми 21:27, Баркьудлуми 21:30

+ 26:23 Гьаргбаркь 1:5, Баркьудлуми 13:47

+ 26:29 Баркьудлуми 21:33

+ 26:31 Баркьудлуми 23:29

+ 26:32 Баркьудлуми 25:12

+ 27:1 Баркьудлуми 25:12

+ 27:2 Баркьудлуми 19:29

+ 27:6 Баркьудлуми 28:11

* 27:9 Ил дуббуцари дурабуркӀусири гӀебшнилизиб – Хасардалтнила БархӀи. Илзамана урхьначир цӀакьти бурямти дехӀдирхьутири.

+ 27:14 Маркли 4:37

+ 27:18 Юнус 1:5

+ 27:23 Баркьудлуми 8:26

+ 27:24 Баркьудлуми 23:11

+ 27:26 Баркьудлуми 28:1

* 27:28 ХӀябцӀанууреграцад метр.

+ 27:34 Лукали 21:18

+ 27:35 Матфейли 15:36

+ 27:43 Баркьудлуми 27:3

* 28:4 Дике – грекунала мифология хӀясибли бархьдешла аллагь сари.

+ 28:5 Маркли 16:18, Лукали 10:19

+ 28:6 Баркьудлуми 14:11

+ 28:8 Баркьудлуми 9:40,

+ 28:11 Баркьудлуми 27:6

* 28:12 Сиракузи – Сицилияла востокла шайчибси мягӀничебси шагьар ва порт.

* 28:13 Ригия – Апенинна байхъубугъула бегӀлара югла шайчибси урхьудубличиб мерлабиубси шагьар.

* 28:15 Аппийла майдан Римличибад 70 км гьарахъсири, хӀябал карбан-сарай – 53 км.

+ 28:18 Баркьудлуми 23:29, Баркьудлуми 26:31-32

+ 28:23 Лукали 24:27

+ 28:25 Матфейли 15:7

+ 28:27 Матфейли 13:15, Маркли 4:12, Югьанни 12:40

+ 28:28 Лукали 3:6

+ 28:31 Баркьудлуми 4:29,

+ 1:1 Гьаргбаркь 22:6

+ 1:2 Югьанни 19:35

+ 1:3 Гьаргбаркь 22:7, Гьаргбаркь 22:10

* 1:4 Асия – БиштӀал Азияла магърибла шайчибси ЖявхӀелла Римла ванза (гьаннала Турцияла мер-мусала бутӀа).

* 1:4 ВерхӀел – ил бартакьурдешла лишан биъни багьандан, ишар верхӀел хасдешличилти Дурхъати РухӀ чедиахъули диэсра асубирар.

+ 1:4 Гьаргбаркь 3:1, Гьаргбаркь 4:5, Гьаргбаркь 5:6, Югьанни 3:11, Баркьудлуми 26:23,

+ 1:6 Гьаргбаркь 5:10, Гьаргбаркь 20:6, Гьаргбаркь 5:13

+ 1:7 Дан. 7:13,

* 1:8 Альфа и Омега – грекунала алфавитла цаибил ва бегӀ гӀергъиси хӀярп.

* 1:9 Патмус – Къайсарпача чучи кьабулли ахӀенти бурхьуси биштӀаси шурмар бугъу (гьаннала Турцияла юг-магърибла шайчиб).

+ 1:9 Маркли 10:39

+ 1:10 Гьаргбаркь 4:2

+ 1:13 Дан. 7:13, Дан. 10:5-6, Гьаргбаркь 15:6

+ 1:14 Дан. 7:9, Гьаргбаркь 2:18, Гьаргбаркь 19:12

+ 1:15 Дан. 10:6,

+ 1:16 Гьаргбаркь 19:15, Дан. 8:17, Дан. 10:9, Матфейли 17:2

+ 1:17 Матфейли 28:4, Гьаргбаркь 2:8, Гьаргбаркь 22:13

+ 1:18 Гьаргбаркь 9:1, Гьаргбаркь 20:1

+ 2:1 Гьаргбаркь 1:13, Гьаргбаркь 1:16

* 2:6 НикӀалайти – пулан НикӀалайла шаликарти. Иличила сегъунтилра баянти кали ахӀен, амма илини пасадти тӀабигӀятлис танбихӀ хӀебирар или руркъутири.

+ 2:7 Матфейли 11:15, Маркли 4:9, Лукали 8:8, Гьаргбаркь 3:6, Гьаргбаркь 3:13, Гьаргбаркь 3:22, Гьаргбаркь 13:9, Гьаргбаркь 3:5, Гьаргбаркь 21:7, Лукали 23:43, Гьаргбаркь 22:2

+ 2:8 Гьаргбаркь 1:17-18

+ 2:9 Гьаргбаркь 3:9

+ 2:10 Гьаргбаркь 12:11, Гьаргбаркь 3:11

* 2:11 КӀиибил бебкӀа – цӀала шара, даимси танбихӀла мер.

+ 2:11 Гьаргбаркь 2:7, Гьаргбаркь 20:6, Гьаргбаркь 21:8

+ 2:12 Гьаргбаркь 1:16

+ 2:14 Баркьудлуми 15:29,

+ 2:15 Гьаргбаркь 2:6

* 2:17 Манна – ил девла мягӀна “Иш се?” ибси биэс асубирар. Саби 40 дус бацӀавлахъличиб гезбикӀухӀели, Аллагьли саби балхуси закибадси кьацӀлис жугьутӀунани у бедибсири

* 2:17 ЦӀуба къаркъа – ил жявзамунтазиб сяхӀбатуначи адамти жибарес билетван бузахъуси къаркъа биэс асубирар.

+ 2:17 Гьаргбаркь 2:7, Югьанни 6:48-50, Гьаргбаркь 3:12, Гьаргбаркь 19:12

+ 2:18 Гьаргбаркь 1:14-15

* 2:20 Езавел – израиллан пача Ахавла хьунул, суненира Израиль къунчрас суждабирнилизи ахъахъибси. Илала у лишанбирахъуси тяхӀярла саби.

+ 2:20 Гьаргбаркь 2:14

+ 2:23 Матфейли 16:27

+ 2:25 Гьаргбаркь 3:11

+ 2:26 Гьаргбаркь 12:5, Гьаргбаркь 19:15, Гьаргбаркь 22:16

+ 2:29 Гьаргбаркь 2:7

+ 3:1 Гьаргбаркь 1:4-5, Гьаргбаркь 1:16,

+ 3:3 Матфейли 24:43-44, Гьаргбаркь 16:15

+ 3:4 Гьаргбаркь 6:11, Гьаргбаркь 7:9, Матфейли 10:11, Матфейли 22:8, Баркьудлуми 13:46

* 3:5 ГӀямрула жуз – Судла бархӀи Аллагьла цӀуба тахла гьалаб гьаргбируси жуз. Ил жузлизиб сунела у агарси адам даимлати гӀязабтас цӀала шарализи лайикӀуси сай.

+ 3:5 Гьаргбаркь 2:7, Гьаргбаркь 21:7, Лукали 10:19, Матфейли 10:32

+ 3:6 Гьаргбаркь 2:7

* 3:7 Даудла умхьу – ил, Аллагьла ПачяхӀдешлизи адамти бурхьес яра хӀебурхьес ари лебси, ГӀиса сай.

+ 3:9 Гьаргбаркь 2:9

+ 3:11 Гьаргбаркь 22:7, Гьаргбаркь 22:12, Гьаргбаркь 22:20, Гьаргбаркь 2:25

+ 3:12 Гьаргбаркь 2:7, Гьаргбаркь 2:17

+ 3:13 Гьаргбаркь 2:7

+ 3:14 Сулайба буралаби 8:22,

+ 3:17 Югьанни 9:39-41

+ 3:18 Гьаргбаркь 16:15

+ 3:19 Сулайба буралаби 3:12,

+ 3:20 Лукали 12:36, Югьанни 14:23

+ 3:21 Югьанни 16:33, Маркли 16:19, Матфейли 19:28, Лукали 22:30

+ 3:22 Гьаргбаркь 2:7

+ 4:1 Гьаргбаркь 1:10

+ 4:2 Гьаргбаркь 1:10, Дан. 7:9

+ 4:4 Гьаргбаркь 3:4

+ 4:5 Гьаргбаркь 8:5, Гьаргбаркь 11:19, Гьаргбаркь 16:18, Гьаргбаркь 1:4-5,

+ 4:6 Гьаргбаркь 15:2,

+ 4:11 Гьаргбаркь 5:12,

+ 5:1 Дан. 12:4, Гьаргбаркь 10:4, Гьаргбаркь 22:10

* 5:5 «Даудла Мякь» – яра «Даудла чӀухӀяра». Гьалахили бурни хӀясибли, МасихӀ Даудла наслулизивадсили виэс гӀягӀнисири.

+ 5:5 Гьаргбаркь 22:16,

* 5:6 ВерхӀел мукеки – кьудратчебдешла лишан; верхӀел хӀули – лерил чедиънила лишан.

+ 5:6 Югьанни 1:29, Югьанни 1:36, Баркьудлуми 8:32-33, Гьаргбаркь 1:4-5

+ 5:8 Гьаргбаркь 8:3-4

+ 5:9 Гьаргбаркь 14:3, Гьаргбаркь 7:9, Гьаргбаркь 11:9, Гьаргбаркь 14:6, Гьаргбаркь 14:3-4

+ 5:10 Гьаргбаркь 1:6

+ 5:11 Дан. 7:10, Лукали 2:13

+ 5:12 Гьаргбаркь 4:11

+ 5:13 Гьаргбаркь 1:6, Гьаргбаркь 7:12

+ 5:14 Гьаргбаркь 4:10

+ 6:1 Гьаргбаркь 5:1, Гьаргбаркь 4:7, Гьаргбаркь 14:2, Гьаргбаркь 19:6

+ 6:4 Маркли 13:8

* 6:6 МехӀ – грек мезли “хиникс” (декьла 600 г).

+ 6:6 Гьаргбаркь 7:3

+ 6:9 Гьаргбаркь 20:4

+ 6:10 Лукали 18:7, Гьаргбаркь 19:2

+ 6:11 Гьаргбаркь 3:4

+ 6:12 Маркли 13:8, Гьаргбаркь 11:13,

+ 6:14 Гьаргбаркь 16:20

+ 6:16 Лукали 23:30

+ 7:1 Дан. 7:2

+ 7:3 Гьаргбаркь 14:1, Гьаргбаркь 22:4

* 7:9 Чумиздагла кьялуби – илдани чедибдешла разидеш иргъахъуси саби.

+ 7:9 Гьаргбаркь 3:4

+ 7:10 Гьаргбаркь 12:10, Гьаргбаркь 19:1

+ 7:11 Гьаргбаркь 4:6

+ 7:12 Гьаргбаркь 5:13-14

+ 7:14 Матфейли 24:21, Гьаргбаркь 19:8, Гьаргбаркь 22:14

+ 7:17 Югьанни 10:11, Гьаргбаркь 21:4

+ 8:1 Гьаргбаркь 5:1

+ 8:2 Матфейли 18:10-11

+ 8:3 Гьаргбаркь 5:8

+ 8:4 Баркьудлуми 10:4

+ 8:5 Гьаргбаркь 4:5

+ 8:8 Гьаргбаркь 11:6

+ 8:10 Гьаргбаркь 9:1

+ 9:1 Лукали 10:18, Гьаргбаркь 8:10, Гьаргбаркь 12:8-9, Гьаргбаркь 1:18

+ 9:4 Гьаргбаркь 7:2-4

+ 9:7 Дан. 7:8

* 9:11 Аваддун – (жугь. «буъни», «алхни») – жагьаннабла аричи. Апаллун (грек. «булъан»).

+ 9:12 Гьаргбаркь 11:14

+ 9:14 Гьаргбаркь 16:12

+ 9:20 Дан. 5:23

+ 9:21 Гьаргбаркь 21:8, Гьаргбаркь 22:15

+ 10:1 Гьаргбаркь 4:3, Гьаргбаркь 1:15-16

+ 10:4 Дан. 8:26, Дан. 12:4, Гьаргбаркь 5:1, Гьаргбаркь 22:10

+ 10:7 Гьаргбаркь 11:15

+ 11:1 Гьаргбаркь 21:15

+ 11:2 Лукали 21:24, Гьаргбаркь 12:6, Гьаргбаркь 13:5

+ 11:6 Гьаргбаркь 8:8

+ 11:7 Гьаргбаркь 9:1, Дан. 7:21, Дан. 8:24

+ 11:12 Гьаргбаркь 4:1,

+ 11:13 Гьаргбаркь 6:12

+ 11:14 Гьаргбаркь 8:13, Гьаргбаркь 9:12

+ 11:15 Матфейли 24:31, Гьаргбаркь 10:7, Дан. 7:14, Дан. 7:27, Лукали 1:33,

+ 11:16 Гьаргбаркь 4:4

+ 11:17 Гьаргбаркь 1:4, Гьаргбаркь 16:5

+ 11:18 Гьаргбаркь 20:12

+ 11:19 Гьаргбаркь 15:5, Гьаргбаркь 16:21

+ 12:3 Дан. 7:7, Гьаргбаркь 13:1, Гьаргбаркь 17:3, Гьаргбаркь 17:12

+ 12:4 Дан. 8:10

+ 12:5 Гьаргбаркь 2:27, Гьаргбаркь 19:15

+ 12:6 Гьаргбаркь 11:3, Гьаргбаркь 13:5

+ 12:7 Дан. 10:13, Дан. 12:1,

+ 12:9 Гьаргбаркь 20:2, Лукали 10:18, Югьанни 12:31

+ 12:11 Гьаргбаркь 15:2, Лукали 14:26, Югьанни 12:25, Гьаргбаркь 2:10

+ 12:14 Дан. 7:25, Гьаргбаркь 13:5

+ 13:1 Дан. 7:3, Гьаргбаркь 12:3

+ 13:2 Дан. 7:4-6, Лукали 4:6

+ 13:5 Дан. 7:8, Дан. 11:36, Дан. 7:25, Гьаргбаркь 11:2, Гьаргбаркь 12:6

+ 13:7 Дан. 7:21, Дан. 8:24, Гьаргбаркь 11:7, Гьаргбаркь 12:17-18

+ 13:8 Гьаргбаркь 3:5

+ 13:9 Гьаргбаркь 2:7

+ 13:10 Гьаргбаркь 14:12

+ 13:13 Маркли 13:22, Гьаргбаркь 16:13, Гьаргбаркь 19:20, Лукали 9:54

+ 13:14 Матфейли 24:24, Маркли 13:22,

+ 13:15 Дан. 3:6

+ 14:1 Гьаргбаркь 3:12, Гьаргбаркь 7:3-4

+ 14:2 Гьаргбаркь 1:15, Гьаргбаркь 6:1

+ 14:3 Гьаргбаркь 5:9

+ 14:8 Гьаргбаркь 18:2

+ 14:9 Гьаргбаркь 13:15

* 14:10 Илала гӀясидешла чягъир – ил Аллагьла суд ва танбихӀ иргъахъуси метафора.

+ 14:10 Гьаргбаркь 14:10, Гьаргбаркь 20:10

+ 14:12 Гьаргбаркь 13:10

+ 14:13 Гьаргбаркь 20:6

+ 14:14 Дан. 7:13, Дан. 10:5-6, Гьаргбаркь 1:13

+ 14:15 Маркли 4:29

* 14:19 ТӀутӀидялч – ит замана тӀутӀи дялчутири шурлизиб биркӀибси курлизир.

+ 14:19 Гьаргбаркь 19:15

+ 15:1 Гьаргбаркь 16:1, Гьаргбаркь 17:1, Гьаргбаркь 21:9

+ 15:2 Гьаргбаркь 4:6, Гьаргбаркь 12:11, Гьаргбаркь 13:17

+ 15:5 Гьаргбаркь 11:19

+ 15:6 Гьаргбаркь 1:13

+ 15:7 Гьаргбаркь 4:6

+ 16:1 Гьаргбаркь 15:1,

+ 16:2 Гьаргбаркь 13:16,

+ 16:3 Гьаргбаркь 8:8-9

+ 16:5 Гьаргбаркь 1:4, Гьаргбаркь 11:17,

+ 16:6 Матфейли 23:35, Гьаргбаркь 18:24,

+ 16:7 Гьаргбаркь 6:9

+ 16:9 Дан. 5:23, Баркьудлуми 12:23

+ 16:10 Гьаргбаркь 13:2,

+ 16:12 Гьаргбаркь 9:14,

+ 16:13 Гьаргбаркь 12:3, Гьаргбаркь 13:11

* 16:14 Аллагьла бархӀи – Аллагьли сунечи къаршити танбихӀлабируси ахиратла бархӀи.

+ 16:14 Маркли 13:22, Гьаргбаркь 13:13

+ 16:15 Матфейли 24:43-44, Гьаргбаркь 3:3, Гьаргбаркь 3:18

+ 16:18 Дан. 12:1, Маркли 13:19

+ 16:19 Гьаргбаркь 14:10

+ 16:20 Гьаргбаркь 6:14

* 16:21 Талант – 34 кг цугси битӀакӀла умцла.

+ 16:21 Гьаргбаркь 11:19

+ 17:1 Гьаргбаркь 15:1, Гьаргбаркь 21:9,

+ 17:2 Гьаргбаркь 14:8

+ 17:3 Гьаргбаркь 12:3

+ 17:6 Гьаргбаркь 16:6

+ 17:8 Гьаргбаркь 9:1, Гьаргбаркь 11:7

+ 17:12 Дан. 7:7, Дан. 7:24, Гьаргбаркь 12:3

+ 17:14 Гьаргбаркь 19:16, Дан. 2:37

+ 17:16 Гьаргбаркь 18:8

+ 18:2 Гьаргбаркь 14:8,

+ 18:3 Гьаргбаркь 17:2,

+ 18:5 Юнус 1:2

+ 18:8 Гьаргбаркь 17:16

+ 18:24 Матфейли 23:35, Гьаргбаркь 16:6, Гьаргбаркь 17:6

* 19:1 Гьаллилуйя! – жугь. мезли: «Гапварая Аллагь».

+ 19:1 Гьаргбаркь 7:10

+ 19:2 Гьаргбаркь 6:10

+ 19:3 Гьаргбаркь 14:11, Гьаргбаркь 18:9

+ 19:4 Гьаргбаркь 4:4

+ 19:6 Гьаргбаркь 1:15, Гьаргбаркь 6:1,

+ 19:7 Матфейли 22:2, Матфейли 25:10, Гьаргбаркь 21:2

+ 19:8 Гьаргбаркь 7:14

+ 19:10 Баркьудлуми 10:25-26, Гьаргбаркь 22:8-9

+ 19:12 Гьаргбаркь 1:14, Гьаргбаркь 2:17

+ 19:13 Югьанни 1:1

+ 19:15 Гьаргбаркь 1:16, Гьаргбаркь 2:27, Гьаргбаркь 12:5, Гьаргбаркь 14:19-20

+ 19:19 Гьаргбаркь 16:16

+ 19:20 Гьаргбаркь 13:11-15, Гьаргбаркь 16:13, Дан. 7:11-12

+ 19:21 Гьаргбаркь 1:16

+ 20:1 Гьаргбаркь 9:1

+ 20:2 Гьаргбаркь 12:9

+ 20:3 Дан. 6:18

+ 20:4 Дан. 7:9, Матфейли 19:28, Гьаргбаркь 6:9, Гьаргбаркь 13:12-16, Дан. 7:18

+ 20:6 Гьаргбаркь 2:11, Гьаргбаркь 14:13, Гьаргбаркь 21:8, Гьаргбаркь 1:6

+ 20:8 Гьаргбаркь 16:14

+ 20:9 Гьаргбаркь 11:5

+ 20:10 Гьаргбаркь 19:20

+ 20:12 Дан. 7:10, Дан. 12:1, Матфейли 16:27

+ 20:13 Баркьудлуми 24:15

+ 20:15 Матфейли 13:42, Матфейли 13:50

+ 21:1 Гьаргбаркь 20:11

+ 21:2 Гьаргбаркь 19:7

+ 21:4 Гьаргбаркь 7:17,

+ 21:6 Гьаргбаркь 1:6, Гьаргбаркь 22:13, Югьанни 4:10, Югьанни 7:37

+ 21:7 Гьаргбаркь 2:7, Гьаргбаркь 3:5, Матфейли 25:34,

+ 21:8 Гьаргбаркь 22:15, Гьаргбаркь 2:11, Гьаргбаркь 20:6

+ 21:9 Гьаргбаркь 15:1, Гьаргбаркь 17:1

+ 21:10 Гьаргбаркь 17:3

+ 21:15 Гьаргбаркь 11:1

+ 21:23 Гьаргбаркь 22:5

+ 22:2 Гьаргбаркь 2:7

+ 22:4 Матфейли 5:8, Гьаргбаркь 7:3-4

+ 22:5 Гьаргбаркь 21:23

+ 22:6 Гьаргбаркь 1:1

+ 22:7 Гьаргбаркь 3:11, Гьаргбаркь 1:3

+ 22:8 Гьаргбаркь 19:10

+ 22:10 Дан. 12:4, Гьаргбаркь 10:4, Гьаргбаркь 1:3

+ 22:11 Дан. 12:10,

+ 22:12 Матфейли 16:27

+ 22:13 Гьаргбаркь 1:8, Гьаргбаркь 21:6

+ 22:14 Гьаргбаркь 7:14

* 22:15 Хури – Аллагьла гьалар вайти баркьудлуми дирутас БелкӀ хури бикӀули саби.

+ 22:15 Сулайба буралаби 12:22, Гьаргбаркь 21:8

+ 22:16 Гьаргбаркь 5:5, Гьаргбаркь 2:26

+ 22:17 Гьаргбаркь 21:2, Гьаргбаркь 21:9, Югьанни 7:37, Гьаргбаркь 21:6

+ 22:18 Сулайба буралаби 30:6