# Ижъырэ Зэзэгъыныгъэр, КъэбарышӀур

Институт перевода Библии

## Гъуазэхэр


Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru


Институт перевода Библии


Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360


ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

## Гъуазэхэр

### Гъуазэхэр

Гъуазэхэр


Пэублэ гущыӀ

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]


### Пэублэ гущыӀ


Гъуазэхэр


Гъуазэхэр


Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр, Москва


2023

Гъуазэхэр

Книга Судей

на адыгейском языке

Judges in the Adyghe language (ISO: ady)

© Институт перевода Библии, 2023


Пэублэ гущыӀ

Лъытэныгъэ зыфэтшӀырэ тхылъеджэр!

«Гъуазэхэр» зыфиӀорэ тхылъэу уапашъхьэ илъыр Тхьэм и ГущыӀэ лъапӀэу Библием изы Ӏахьэу щыт.

Израил лъэпкъым итарихъ анахь чӀыпӀэ къинэу къыхэфагъэм – КъэнаӀан чӀыгур заокӀэ аӀэ къызырагъэхьагъэм щегъэжьагъэу апэрэ пачъыхьэхэм Израилыр агъэӀорышӀэ зыхъугъэм нэс – «Гъуазэхэр» зыфиӀорэ тхылъым израил лӀакъохэм ящыӀэныгъэ зыфэдагъэр къегъэлъагъо. Тхылъэу «Ехъошуа» къыӀуатэрэр, израил лӀакъохэр КъэнаӀаным езаохэ зэхъум, ащ щыпсэущтыгъэ лъэпкъхэм ащыщхэр мы чӀыгум рамыфыхэу къызэринагъэхэр ары. Уахътэ зытешӀэм, а лъэпкъхэм яхабзэхэм, ахэр тхьабэмэ зэрафэлажьэхэрэм щысэ тырахынэу рагъэжьагъ, ащкӀэ Зиусхьаныр лъэшэу агъэгубжыщтыгъ (1:1–2:9).

Тхылъым иӀахьышӀу (2:10–16:31) хъугъэ-шӀагъэхэм зы зэкӀэлъыкӀуакӀэ яӀэу къеӀуатэ, икӀэрыкӀэу къытыригъэзэжьызэ бэрэ моущтэу хъущтыгъэ:

–лъэпкъым псэкӀод ешӀэ;
–гъунэгъу лъэпкъхэр къытыригъаохэзэ Тхьэм ар егъэпщынэ;
–израилхэм Зиусхьаным лъэӀукӀэ зыфагъазэ;
–шъхьафит зышӀыжьыщтхэ гъуазэр (пащэр), а тхьамыкӀэгъошхом текӀонхэу, Зиусхьаным апэ къырегъэуцо.

А гъуазэхэр Тхьэм къыхихыщтыгъэх, ау а дэдэм ахэр цӀыф псэкӀодышӀэу къэнэжьыщтыгъэхэти, зэкӀэри тэрэзэу ашӀэщтыгъэп. Пыим зытекӀохэрэм ыуж псынкӀэу нахьыпэрэм фагъэзэжьыщтыгъэ. Ары хъу къэс, гъуазэми лъэпкъми нахьыкӀэжьэу псэкӀод ашӀэщтыгъэ. Тхылъым ипэублэ гушхуагъэ хэлъэу пыим зэрэтекӀуагъэхэр къеӀуатэмэ, кӀэухым ежь, израилхэм, емыкӀоу ашӀагъэхэр кӀэзыгъэнчъэу къыщитхыгъэх. А Ӏэхъуамбэу тхылъым ипэублэ тхьабэмэ афэлэжьэрэ мэджусыйхэр къэзыгъэлъагъорэм, тхылъеджэм зыфегъазэ: ахэм анахьи нахь псэкӀодышхохэр израилхэм агъэхъагъэхэба.

Джаущтэу хъугъэ-шӀэгъэ тхьамыкӀэгъошхуитӀукӀэ тхылъыр къеухы (17–21). А уахътэм израилхэм зэдэмыштэныгъэу ахэлъыгъэр ащ къыхегъэщы, «шъхьадж ежь тэрэзэу ылъытэрэр ышӀэщтыгъ». Ауми, мыщ дэжьым, авторым къытеӀокӀы, Ӏофым зэшӀохыпӀэу иӀэр, зы гущыӀэухыгъэкӀэ: «А мафэхэм Израилым пачъыхьэ иӀагъэп». Израил пачъыхьэгъур зэхэщэныр ары къыкӀэлъыкӀорэ тхылъхэу Рут ехьылӀагъэмрэ Апэрэ Самуелрэ темэ шъхьаӀэу яӀэр. Шъыпкъагъэ зыхэлъ пачъыхьэмкӀэ Тхьэм лъэпкъыр къыгъэнэжьыным игугъапӀэ ахэм къаты. Израиль лъэпкъыр лъэшэу ащ зэрэщыкӀэщтыгъэм «Гъуазэхэр» зыфиӀорэ тхылъыр ишыхьат.

Мы тхылъэу ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэр цӀыф лъэпкъ зэфэшъхьафхэм абзэхэмкӀэ зэрадзэкӀыгъ. Джы, мары, адыгабзэкӀэ зэдзэкӀыгъэу а тхылъ гъэшӀэгъоныр ори къызэгопхыгъ. Электроннэ амалхэр къызфэбгъэфедэхэзэ джырэкӀэ ащ уеджэн плъэкӀыщт, тапэкӀэ тхылъыр къыхаутын агу хэлъ.

Ижъырэ джуртыбзэмкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытххэм къахэкӀыгъэхэу щыт цӀэ унаехэр адыгэ макъэхэм якъэӀуакӀэ тетэу тхыгъэх.

Адыгабзэм щамыгъэфедэрэ къэӀуакӀэхэу къыхафэхэрэм ямэхьанэ къызэӀуахэу нэкӀубгъомэ ачӀэгъ ехьыхынхэр фэтшӀыгъэх.

Еджэхэрэр рыгъозэнхэу картэр, гущыӀалъэр тхылъым кӀыгъух, ащ къыӀуатэхэрэм япхыгъэу сурэтхэри къыдэхьагъэх. А зэкӀэ тхылъеджэхэм ӀэпыӀэгъу къафэхъунэу тэгугъэ. Тауратыр, Мосэ итхылъитф, 2024-рэ илъэсым къыхаутынэу агу зэрэхэлъым тигуапэу шъущытэгъэгъуазэ. Электроннэ амалхэр къызфэжъугъэфедэхэзэ а тхылъхэм ащыщыхэм джырэкӀэ институтым ивебсайт шъущяджэн шъулъэкӀыщт.

Тхылъэу «Гъуазэхэр» зэзыдзэкӀыгъэхэм, редакторхэм, адыгабзэкӀэ ар къыдэкӀыным зиӀахь хэзышӀыхьагъэхэм зэкӀэми Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр афэраз. Лъытэныгъэ зыфэтшӀырэ тхылъеджэхэм тхылъэу апашъхьэ итлъхьагъэр агу рихьынэу тэгугъэ.

ШъуишӀошъхэмрэ шъуиеплъыкӀэхэмрэ яхьылӀэгъэ къэбар Библием изэдзэкӀынкӀэ ти Институт ежъугъэшӀэн шъулъэкӀыщт.

Библием изэдзэкӀынкӀэ Институтыр,

Москва

### Апэрэ шъхьэр


Ехъудэмрэ щымӀонымрэ ялӀакъохэр къэнаӀанхэм зэрязэуагъэхэр

1Ныун ыкъо Ехъошуа зэлӀэм ыуж израил цӀыфхэм Зиусхьаным[†][*] зыфагъази еупчӀыгъэх:

– Хэта тащыщэу апэ заокӀэ къэнаӀанхэм якӀущтыр[+]?

2Зиусхьаным джэуап къаритыжьыгъ:

– Ехъудэ лӀакъор[*] апэ орэкӀо. Мары, мы чӀыгур, арышъ зыӀэ ислъхьэрэр.

3Джащыгъум ехъудэ зэолӀхэр акъош щымӀонхэм ялъэӀугъэх:

– ЧӀыгоу тэ къыттефагъэм шъукъыддакӀуи, къэнаӀанхэм шъукъыддязауи, ыужым тэри шъуичӀыгу тыкъыжъудэкӀони, тыкъыжъудэзэощт.

ЩымӀонхэр ащ къезэгъхи, гъусэ къафэхъугъэх.

4Ехъудэ зэолӀхэр зэгъусэхэу зэуапӀэм зыӀохьэхэм, къэнаӀанхэмрэ пэрыцхэмрэ Бэзэкъ дэжь Зиусхьаным Ӏэрылъхьэ къащыфишӀыхи, пыим изэолӀ нэбгырэ минипшӀыр ащ дэжьым ахэм щаукӀыгъ. 5Джа чӀыпӀэм Адоный-Бэзэкъ пачъыхьэм щыӀукӀэхи, зэошхо рашӀылӀи, къэнаӀанхэри пэрыцхэри лъэкъабзэу зэтыраукӀагъэх[+]. 6Адоный-Бэзэкъ пачъыхьэм кӀитхъужьыгъагъ, ау ахэр лъежьэхи, къаубыти, ыӀэхъомбэшхохэмрэ ылъэхъомбэшхохэмрэ паупкӀыгъэх.

7Джащыгъум Адоный-Бэзэкъ пачъыхьэм ыӀуагъ:

– ЗыӀэхъомбэшхохэмрэ зылъэхъомбэшхохэмрэ пыупкӀыгъэхэ пачъыхьэ тӀокӀищырэ пшӀырэр тэкъуафэу къефэхыгъэхэр къашыпыжьэу сиӀанэ чӀэгъ чӀэсыгъэх. Джы, мары, сшӀагъэм ифэшъуашэ Тхьэм сэ сигъэгъотыжьыгъ.

Ерусэлэм ащи, ар ащ щылӀэжьыгъ.

8Ехъудэ зэолӀхэр Ерусэлэм теохи, аштагъ. Дэсхэр чатэкӀэ зэтыраукӀэхи, къалэри[*] агъэстыгъ[+].

9Ащ ыуж къушъхьэлъэ чӀыпӀэхэм, тыгъэкъохьэпӀэ къушъхьэ лъапэм, къыблэ лъэныкъом щыӀэ шъофнэкӀым ащыпсэурэ къэнаӀанхэм Ехъудэ зэолӀхэр заокӀэ якӀугъэх. 10Хъэурэн (нахьыпэм Къыриат-АрбаӀкӀэ еджэщтыгъэх) щыпсэурэ къэнаӀанхэм зао арашӀылӀи, Шэшай, Ахъымэн, Тэлмай[*] ялӀакъохэри зэтыраукӀагъэх[+]. 11Ащ икӀхи, ДэбиркӀэ (нахьыпэм Къыриат-СэфэркӀэ заджэщтыгъэхэм) ахэм агъэзагъ[+].

12Джащ Къалэб Ехъудэхэм гущыӀэ ащыритыгъ:

– Къыриат-Сэфэр теоу, зыштэрэм спхъоу Ӏахъсэ шъхьэгъусэкӀэ естыщт[+].

13Къалэб ышнахьыкӀэ Къэназ ыкъоу Ӏэтныел ар ыштагъэти, зэригъэгугъагъэу ыпхъу Ӏахъсэ ащ шъхьэгъусэкӀэ ритыгъ.

14Зы мафэ горэм, Ӏахъсэ ытыщ зыщыкӀощтым тефэу, ятэ елъэӀунышъ, чӀыгу Ӏахьэ къыӀихынэу Ӏэтныел ар ыгъэуӀушыгъ. Ӏахъсэ къэси, щыдым къызехым, ятэ ащ еупчӀыгъ:

– Сыда узыфаер, сипшъашъ?

15Ӏахъсэ ащ риӀожьыгъ:

– УнэшӀу къысщэф, сят. Къыблэ лъэныкъом щыӀэ шъофнэкӀым сыщыпсэунэу лӀы септыгъэмэ, ит псынэкӀэчъхэри къысэтыжьхэба.

Арыти, Къалэб ышъхьэрэ псынэкӀэчъхэмрэ ыхэрэ псынэкӀэчъхэмрэ ащ ритыгъэх.

16Мосэ ишӀупщ лӀым къытекӀыгъэ къэнхэр Ехъудэхэм ягъусэхэу Ерыхъэу[*] къалэм икӀыхи, къыблэ лъэныкъом щыӀэ шъофнэкӀым, Ехъудэ шъофнэкӀым кӀохи, Ӏэрад къалэм иӀэгъо-блэгъу щыпсэурэ лъэпкъым хэтӀысхьагъэх.

17Ежь Ехъудэ зэолӀхэр акъош щымӀонхэр ягъусэхэу, къэнаӀанхэр зыщыпсэущтыгъэхэ Цыфат къалэм тебанэхи, лъэпсэкӀод ашӀыгъ[*]. Джары а къалэм ХъорымкӀэ[*] зыкӀеджагъэхэр. 18-19Зиусхьаныр Ехъудэ изэолӀхэм ягъусагъэти, ахэмэ къушъхьалъэхэр къызӀэкӀагъэхьагъэх. Ащ нэмыкӀэу кӀэим дэт къалэхэу Ӏазэ, Ащкъэлэн, Ӏэкърэн, ахэм яӀэгъо-блэгъухэр аубытыгъэх, ау гъучӀ купсынкӀэхэр шъофрысхэм яӀагъэхэти, рафынхэ алъэкӀыгъэп[+]. 20Мосэ къызэриӀогъагъэм фэдэу, Къалэб Хъэурэн къалэр къыратыгъэти, Ӏэнэкъ лъэпкъищыр ащ дифыгъ[+].


Адрэ израил лӀакъохэм къэнаӀанхэр зэрэрамыфыгъэхэр

21Бинямин лӀакъом Ерусэлэм щыпсэущтыгъэхэ еусхэр къалэм дифыгъэхэпышъ, джы непэ къызнэсыгъэми ахэр ащ зэдыдэсых[+].

22-23Юсыф къытекӀыгъэхэри Бэтэл (ыпэкӀэ ащ ЛузкӀэ еджэщтыгъэх) зытеохэми, Зиусхьаныр ахэм ягъусагъ. ПлъэкӀо-дэӀуакӀохэр загъакӀохэм,[+] 24къалэм къыдэкӀэу зы лӀы горэ алъэгъугъэти, раӀуагъ:

– Къалэм тызэрэдэхьан тлъэкӀыщтыр къытэгъэлъэгъуи, тэ о гукӀэгъу къыпфэтшӀыщт[+].

25Ащ къызэрариӀуагъэм фэдэу, къалэм дахьэхи, къэлэдэсхэр чатэкӀэ зэхаукӀагъэх, ау а лӀымрэ зэкӀэ иунагъорэ гукӀэгъу афашӀыгъ. 26Арыти, ар хьатхэм ячӀыгу кӀуи, Луз зыфиусыгъэ къалэр щигъэпсыгъ. Непэ къызнэсыгъэми аущтэу а къалэм еджэх.

27Ау Бэтщан, ТаӀынахъ, Дор, ИблэӀам, Мэгъыдэ къалэхэмрэ ахэм къапэгъунэгъу чылэхэмрэ ащыпсэухэрэр Мынасэ лӀакъом рифыгъэхэп. КъэнаӀанхэр къинэжьыгъэхэу, ыужкӀи а чӀыгум исыгъэх[+]. 28Израилыр нахь лъэш зэхъум ыужи къэнаӀанхэр ыгъэпщылӀыгъэх, ау рифыпэнхэу ячӀыгу рифыгъэхэп. 29Джащ фэдэу Гъэзэр къалэм дэсыгъэхэ къэнаӀанхэр Ефраим лӀакъом ащ дифыгъэхэпти, къахэнагъэхэу адэпсэущтыгъэх[+]. 30Зэбулун лӀакъом къэнаӀанхэр пщылӀыпӀэ ригъэуцуагъэхэми, ахэм ащыщхэу къалэхэу Къытронрэ Нэхэлолрэ адэсыгъэхэр адифыгъэхэпти, къахэнагъэхэу ащызэдэпсэущтыгъэх. 31Ащэр лӀакъом къалэхэу Ӏакъоурэ Цыдонрэ фэдэу Ахълаб, Ахъзиб, Хъэлбэ, Афикъ, Рэхъоб адэсхэр адифыгъэхэп[+]. 32Ащэр лӀакъор а чӀыпӀэм къинэгъэ къэнаӀанхэм адэпсэущтыгъэ. 33Нафталый лӀакъом Бэтщэмэщрэ БэтӀэнатрэ ащыпсэухэрэр адифыгъэхэпти, а чӀыгур зие къэнаӀанхэм адэпсэоу къахани, къэлитӀум адэсхэр ыгъэпщылӀыгъэх[+]. 34Амэрхэм къушъхьалъэм къикӀырэ гъогур зэпагъэӀи, Дан лӀакъор чӀы зэшъхьэ-зашъом къырагъэхьагъэп[+]. 35Джаущтэу амэрхэр Хъэрэс къушъхьэм къыхэнагъэхэу, Аялэун, ЩаӀалбим къалэхэм ащыпсэущтыгъэх, ау Юсыф лӀакъом ыкӀуачӀэ зэпытэм, ахэри адрэхэм афэдэу агъэпщылӀыгъэх.

36Амэрхэм ячӀыгъунапкъэ Ӏэкърэб лъэгапӀэм щегъэжьагъэу, СэлаӀ щыкӀэдзагъэу адыкӀэ зиушъомбгъущтыгъэ[+].

### ЯтӀонэрэ шъхьэр


Зиусхьаным имэлэӀич израилхэм къызэрягыигъэр

1Зиусхьаным[†] имэлэӀич[*] Гъылгъал къикӀи, Бохым къакӀуи, Ащ игущыӀэхэр израилхэм къариӀуагъ:

– Мысырым Сэ шъукъисщыжьи, тхьэлъанэ зэрэсшӀыгъагъэу, шъуятэжъхэр зэрызгъэгугъэгъэхэ чӀыгум шъукъэсщагъ. СӀогъагъэ: «Зэзэгъыныгъэ лъапӀэу Сэ къыжъудэсшӀыгъэр егъашӀи сыукъощтэп,[+] 2арышъ, шъори мы чӀыпӀэм щыпсэухэрэм зэзэгъыныгъэ адэшъумышӀэу, якъурмэншӀыпӀэхэр зэхэжъугъэтакъох». Ау шъукъысэдэӀугъэп. Сыда ар зытешъушӀыхьагъэр[+]? 3Джы Сэ, мары, къышъосэӀо, ахэр зэрисымыфыщтхэр, шъоррэ дэгъумрэ шъуазыфагу ахэр пэрыохъоу къызэриуцощтхэр: панэу шъулыцӀ зэрэхэлъыщтхэр, ятхьэхэри убытыпӀэ зэрэшъуфэхъущтхэр[+].

4Зиусхьаным имэлэӀич а гущыӀэхэр къызеӀохэм, зэрэизраил лъэпкъэу лъэшэу гъогыгъэ. 5Ар зыщыхъугъэ чӀыпӀэм Бохым[*] аӀуи еджэхи, Зиусхьаными къурмэн щыфашӀыгъ.


Тхьэр израилхэм джыри къызэрэзыфагъэгубжыгъэр

6[•]Ехъошуа цӀыфхэр зызэбгыретӀупщыжьхэм ыуж, шъхьадж унэе Ӏахьэу къытефэрэ чӀыгур ыубытынэу, ахэр зэбгырыкӀыжьыгъэх. 7Ехъошуаи нахьыжъ упчӀэжьэгъухэу Зиусхьаным Израилым къыфишӀэгъэ Ӏофышхо пстэури зынэгу кӀэкӀыгъэхэри опсэуфэхэ лъэпкъыр Зиусхьаным фэлэжьагъ.

8Зиусхьаным иӀумэтэу Ныун ыкъо Ехъошуа илъэсишъэрэ пшӀырэ ыныбжьэу идунай ыхъожьыгъ. 9Ежь къытефэгъэ чӀыгу Ӏахьым, ГъэӀащ къушъхьэм итемыр лъэныкъокӀэ щыӀэ Ефраим къушъхьалъэхэм ахэт къалэу Тымнат-Хъэрэс[*], ар щагъэтӀылъыжьыгъ[+].

10Нахьыжъ упчӀэжьэгъухэр дунаим зехыжьхэм, Зиусхьаныр зымышӀэрэ Израилым Ащ къыфишӀагъэхэм ащымыгъозэ ныбжьыкӀэхэм зыкъаӀэтыгъ[+]. 11Джащыгъум Зиусхьаным къемыкӀущтхэр ашӀэхэу, БэӀал[†][*] фэлажьэхэу ахэм рагъэжьагъ[+]. 12Зиусхьанэу, ятэжъхэм я Тхьэу, лъэпкъыр Мысыр къизыщыжьыгъэр ахэм ӀэкӀыб ашӀи, нэмыкӀ лъэпкъхэу къягъэтӀысэкӀыгъэхэм ятхьэхэм ауж ихьэхи, шъхьащэ афашӀэу рагъэжьагъ[+]. 13Ежь къагъэнагъэу БэӀалрэ Астартэрэ[†][*] зэрафэлажьэхэрэм пае Зиусхьанри агъэгубжыгъ[+]. 14Зиусхьаным игубж израилхэм къафызэкӀани, хъункӀакӀохэм аӀэ рилъхьэхи, къахъункӀэхэу рагъэжьагъ. Тхьэм ахэр лъэныкъо пстэумкӀи къэзыухъурэигъэ пыйхэм аӀэ рилъхьэхи, апэуцужьынхэ амылъэкӀынэу къыгъэнагъэх[+]. 15Израилхэм зэонхэу зыкъаӀэты къэси, тхьэлъанэ къызэрафишӀыгъэм фэдэу, Зиусхьаныр екӀэ къафеӀэбэхыщтыгъэ. Ащ къыхэкӀэуи ахэр тхьамыкӀэгъошхом хэтыгъэх[+].

16Джащыгъум Зиусхьаным израилхэр хъункӀакӀохэм къаӀэкӀэзыхыжьыщтыгъэхэ гъуазэхэр[†] апэ къыригъэуцощтыгъэх. 17Ау а гъуазэхэми ахэр ямыдэӀухэу, нэмыкӀ тхьэхэм задырагъэхьыхыщтыгъэ, шъхьащи афашӀыщтыгъэ. Зиусхьанэу я Тхьи ахэр фэшъыпкъэжьыщтыгъэхэп. Израилхэр ятэжъхэр зытетыгъэ гъогум псынкӀэу текӀыгъэх. Адрэхэр Зиусхьаным иунашъохэм атетэу зекӀощтыгъэхэми, мыдрэхэм щысэ афэхъугъэхэп[+]. 18Зиусхьаным гъуазэ къафигъакӀо къэс, Ежь ащ игъусэти, ар опсэуфэ израилхэр пыйхэм ащиухъумэщтыгъэх, хьазабым ыгъэщэӀухэрэм амакъэ зызэхихкӀэ, Ащ ыгу къягъущтыгъэ[+]. 19Ау гъуазэр дунаим зехыжькӀэ, нэмыкӀ тхьэхэм етӀани зафагъэзэжьыщтыгъэ, ахэм афэлажьэхэмэ шъхьащэ афашӀызэ, ятэхэм анахьи нахь дэеу зекӀощтыгъэх. БзэджэшӀэнымрэ къаигъэнымрэкӀэ зафэӀажэщтыгъэп. 20Арыти, Зиусхьаным игубж израилхэм къафызэкӀани, ыӀуагъ:

– Ятэжъхэм адэсшӀыгъэ зэзэгъыныгъэ лъапӀэр къысэмыдэӀоу мы лъэпкъым ыукъуагъэшъ, 21Ехъошуа джыри псэузэ мы хэгъэгум къыринэгъэ лъэпкъхэм ащыщэу зы закъуи Сэ исфыжьыщтэп[+]. 22Сэ язгъэлъэгъугъэ гъогум, ятэжъхэм афэдэу, рыкӀощтхэмэ е ащ текӀыщтхэмэ израилхэр ахэмкӀэ сыушэтыщтых.

23Джаущтэу Зиусхьаным а чӀыпӀэм щыпсэущтыгъэхэ лъэпкъхэр ардэдэм римыфыхэуи, Ехъошуа ыӀэ римылъхьэхэуи къыгъэнагъэх.

### Ящэнэрэ шъхьэр


Тхьэм израилхэр ыушэтынхэу къахинэгъэ лъэпкъхэр

1-2КъэнаӀаным щыкӀогъэ заохэм ащыщи зымылъэгъугъэ израилхэр риушэтынхэу, лӀэужыкӀэхэу ыпэкӀэ заор зыфэдэр зымышӀэщтыгъэхэр зэо Ӏофым фигъэсэнхэу, мары лъэпкъхэу Зиусхьаным[†] а чӀыналъэм къыринагъэхэр:[+] 3фылистхэм япщитф, зэкӀэ къэнаӀанхэр, цыдонхэр, хъэухэу Ливан къушъхьэхэм БэӀал-Хъэрмон[†] щегъэжьагъэу Хъамат къалэм идэхьагъу нэс ащыпсэущтыгъэхэр. 4Зиусхьаным иунашъохэу Мосэ ятэжъхэм къафаригъэхьыгъэхэр израилхэм зэрагъэцэкӀэщтхэр ыушэтынэу а лъэпкъхэр Ащ къыгъэнагъэх.

5КъэнаӀанхэм, хьатхэм, амэрхэм, пэрыцхэм, хъэухэм, еусхэм ахэсхэу израилхэр адэпсэущтыгъэх. 6А лъэпкъхэм апхъухэр нысэу къарагъащэщтыгъэх, ежьхэми апхъухэр ахэм акъохэм аратызэ[*], ятхьэхэм афэлажьэщтыгъэх[+].


Ӏэтныел

7Зиусхьаным къемыкӀущтхэр израилхэм ашӀагъ: Зиусхьанэу я Тхьэ зыщагъэгъупшэжьи, БэӀалрэ Ашэрэрэ[*] афэлажьэхэу рагъэжьагъ[+]. 8Джащыгъум Зиусхьаным игубж израилхэм къафызэкӀани, Мэсэпэтам ипачъыхьэу Кушан-Ришатаим ыӀэ рилъхьэхи, илъэсиим къыкӀоцӀ ригъэгъэпщылӀыгъэх. 9Ау израилхэм Зиусхьаным гукӀэгъу къафишӀынэу лъэӀушхокӀэ зызыфагъазэм, Къалэб ышнахьыкӀэу Къэназ ыкъо Ӏэтныел къэгъэнэжьакӀоу апашъхьэ къыригъэуцуагъ. Ащ ахэр шъхьафит ышӀыжьыгъэх[+]. 10Зиусхьаным ы Псэ ащ къыхахьи, Израилым гъуазэ[†] фэхъугъ. Зэонэу зежьэм Зиусхьаным Ӏэтныел Мэсэпэтам ипачъыхьэу Кушан-Ришатаим ыӀэ рилъхьэхи, ащ тыригъэкӀуагъ[+]. 11КъыкӀэлъыкӀорэ илъэс тӀокӀитӀум, Къэназ ыкъо Ӏэтныел олӀэжьыфэ, чӀыналъэм щымамырыгъ.


Эхуд

12Израилхэм джыри Зиусхьаным къемыкӀущтхэр ашӀэхэу рагъэжьэжьыгъ. Арыти, Зиусхьаным Моаб пачъыхьэу Ӏэгълон Израилым нахьи нахь лъэш ышӀыгъ. 13Ӏамонхэмрэ Ӏамэлыкъхэмрэ игъусэхэу ар Израилым къытекӀуи, Ерыхъэу къалэр ыубытыгъ.

14Израилхэр Моаб пачъыхьэу Ӏэгълон илъэс пшӀыкӀуим къыкӀоцӀ фэпщылӀыгъэх.

15Ау израилхэм Зиусхьаным гукӀэгъу къафишӀынэу зызыфагъазэм, Эхуд Ӏэ сэмэгур[*] къэгъэнэжьакӀоу апашъхьэ къыригъэуцуагъ. Ар Бинямин лӀакъом щыщ Гъэрэ ыкъуагъ. Тын Ӏахьэхэр фырэгъахьыхи моаб пачъыхьэу Ӏэгълон ар фагъэкӀуагъ[+]. 16Эхуд чэтэ бгъуитӀуцэ зы Ӏэнтэгъу[*] икӀыхьагъэу ышӀи, ищыгъын чӀэгъ, ыко джабгъу дэжь, щызыхигъэбылъыхьагъ. 17Моаб пачъыхьэу Ӏэгълон дэжь тын Ӏахьэхэр нигъэсыгъэх. Пачъыхьэу Ӏэгълон пщэрышхоу, пщэр пцӀапцӀэу щытыгъ. 18Тынхэр Эхудэ ащ зыретхэм ыуж, игъусэу ахэр къэзыхьыгъэ цӀыфхэр ыгъэкӀотэжьхи, 19ежь Гъылгъал пэмычыжьэу щыт мыжъо тхьэнэпцӀыхэм[†] адэжь къыщигъэзэжьи, къэкӀожьи, Ӏэгълон риӀуагъ:

– О зиусхьан, шъэф горэ къыпфысиӀ!

– Кыш!– пачъыхьэм ыӀуагъэти, унэӀутхэр зэкӀэ икӀыгъэх.

20Унашъхьэм тет пэщым[*] зизакъоу къинэгъэ пачъыхьэм Эхудэ кӀэрыхьи, риӀуагъ:

– Тхьэм къыбгъодэкӀырэ къэбар сэ къыпфэсхьыгъэр.

Пачъыхьэр къызэтэджым, 21ко джабгъум кӀэрылъ чатэр Эхудэ Ӏэ сэмэгумкӀэ къызхипхъоти, ащ ыныбэ хиӀугъ, 22чатэр хэгъэкӀи чэтэкӀыри ныбашэм хигъэзыхьагъ, ыныби къыригъэугъ. Чатэр къыхимыхыжьэу, пэщыр къыбгыни, 23Эхудэ хьэятэм къынэсыжьи, унапчъэр фишӀыжьи, ӀункӀыбзэр ригъэтыжьыгъ.

24Ар зекӀыжьым ыуж, мары, пчъэр зэрэгъэпытагъэр унэӀутхэм алъэгъугъ.

– Илъэгъун пэщ кӀоцӀым щегъэцакӀэкӀэ енэгуягъо,– зэраӀожьыгъ.

25Джэнджэш[†] агу къехьэфэ, бэрэ ежагъэх, ау пчъэр зыми къызэрэӀуимыхырэр залъэгъум, ӀункӀыбзэӀухыр къашти, къызыӀуахым алъэгъугъ: мары, язиусхьан ихьадэ джэхашъом телъ.

26Ахэм зыралъэшъухьэфэ, Эхудэ кӀитхъужьыгъ. Мыжъо тхьэнэпцӀыхэм аблэкӀи, СэӀирэ къалэ ышъхьэ рихьылӀэжьи, ыпсэ къыгъэнэжьыгъ. 27Ащ зынэсым, Ефраим къушъхьалъэм бжъэмыешхом щепщи, ежь апэ итэу, израилхэр къушъхьэм къехыгъэх[+].

28– Сауж шъукъихь, шъуипый моабхэр Зиусхьаным шъуӀэ къырилъхьагъэхэшъ,– ыӀуи ариӀуагъ.

Арыти, ыуж ихьэхи, Моабым кӀорэ зэпырыкӀыпӀэхэу Иордан псыхъом иӀэхэр аубытхи, зыпари зэпырыкӀын ымылъэкӀынэу зэпагъэӀыкӀыгъэх[+]. 29Израилхэр ащ дэжьым моабым щытекӀохи, язэолӀ минипшӀ фэдиз горэ щаукӀыгъ: ахэр зэкӀэ зэолӀ пхъэшагъэх, кӀочӀэшхуагъэх. Зы нэбгыри аӀэкӀэкӀыжьыгъэп. 30Джа мафэм Израилыр моабхэм ашъхьагъ иуцуагъ. Джащ щегъэжьагъэу илъэс тӀокӀиплӀым чӀыналъэм щымамырыгъ.


Шамгъэр

31Эхуд ыуж къикӀыгъэр Ӏэнат ыкъо Шамгъэрэу Ӏэхъо бэщкӀэ фылист нэбгырэ шъихыр зэтезыукӀагъэр ары. Ащи израилхэр шъхьафит ышӀыжьыгъэх[+].

### ЯплӀэнэрэ шъхьэр


Дэборэ

1Эхудэ идунай зехъожьым ыуж, израилхэм Зиусхьаным[†] къемыкӀущтхэр ашӀэу рагъэжьэжьыгъ[+]. 2Арыти, ахэр Зиусхьаным Хъацэр къалэ тетыгъор щызыӀыгъыгъэ къэнаӀан пачъыхьэу Ябын ыӀэ рилъхьагъэх. Хъарэшэт-Гъоим[*] щыпсэурэ Сисэрэ пачъыхьэм идзэпащэу щытыгъ[+]. 3ГъучӀым хэшӀыкӀыгъэ купсынкӀэ шъибгъукӀэ ащ идзэ зэтегъэпсыхьэгъагъэти, илъэс тӀокӀырэ ашъхьэ къаримыгъэӀэтэу израилхэр ыгъэпщылӀыгъэх. Джары гукӀэгъу къафишӀынэу лъэӀушхокӀэ Зиусхьаным ахэм зызкӀыфагъэзагъэр.

4А лъэхъаным Израилым гъуазэу[†] иӀагъэр Лапидэт ишъхьэгъусэ бзылъфыгъэ – пегъымбарэу[†] Дэборэ арыгъэ. 5Дэборэ ыцӀэкӀэ зэджэгъэхэ пальмэу Ефраим къушъхьалъэм ит къалэхэу Рамэрэ Бэтэлрэ азыфагу къыщыкӀыщтыгъэм ычӀэгъ ар чӀэсыщтыгъэ. Нэкъокъогъу зэфэхъугъэхэ израилхэр къыфакӀохэзэ, яӀоф хьыкумкӀэ зэхифыщтыгъэ.

6Дэборэ Нафталый лӀакъом ичӀыгу ит Къэдэщ къалэм щыпсэущтыгъэ Баракъ, АбиноӀам ыкъор къаригъащи, риӀуагъ:

– Зиусхьанэу, Израилым и Тхьэ унашъо къыпфешӀы: «КӀуи, Нафталыйрэ Зэбулунрэ ялӀакъохэм ащыщэу нэбгырэ минипшӀ гъусэ къэшӀыхи, Табор къушъхьэм къещалӀэх[+]. 7Ябын пачъыхьэм идзэпащэу Сисэрэ купсынкӀэхэри зэолӀхэри игъусэхэу игъукӀырэ псыхъоу Къышон Сэ къесщэлӀэнхэшъ, пӀэ къислъхьащтых»[+].

8Арыти:

– Гъусэ укъысфэхъоу тызэдэбгъакӀомэ сыкӀощт, укъыздэмыкӀомэ, сэри сыкӀощтэп,– ыӀуи, Баракъ Дэборэ джэуап къыритыжьыгъ.

9– Дэгъу,– ыӀуагъ Дэборэ,– сыкъыбдэкӀощт. Ау, осэӀо, аущтэу зыхъукӀэ, а узтехьащт гъогум щытхъу къызэрэтемыхыщтыр. Сыда пӀоу укъэупчӀэмэ, Зиусхьаным Сисэрэ зыӀэ рилъхьащтыр бзылъфыгъэр ары.

Арыти, Дэборэ къэтэджи, Баракъ Къэдэщ дэкӀуагъ. 10Ащ дэжьым Зэбулунрэ Нафталыйрэ къыкъоуцонхэу лӀыкӀохэр Баракъ афигъэкӀуагъэх. ЗэолӀ минипшӀэу къаугъоигъэр Баракъ ыуж ихьагъ, Дэбори ащ игъусагъ.

11Мосэ ишӀупщыкъоу Хъобаб къытекӀыгъэ илъэпкъэгъу къэнхэм Хъэбэр къахэкӀи, ищэтырэ Къэдэщ пэгъунэгъоу ЦэӀэнэним къыщыкӀырэ чъыгэешхом дэжь щигъэӀэгъагъ[+].

12АбиноӀам ыкъо Баракъ Табор къушъхьэм идзэ игъусэу къызэрекӀолӀагъэм икъэбар Сисэрэ къызыраӀом, 13зэкӀэ гъучӀым хэшӀыкӀыгъэ купсынкӀэ шъибгъури зэкӀэ зэолӀэу Хъарэшэт-Гъоим щиӀыгъхэри Къышон псыӀушъом Ӏуищагъэх.

14Джащыгъум Дэборэ Баракъ риӀуагъ:

– Тэджи, кӀо! Зиусхьаным Сисэрэ пӀэ къызыщырилъхьэгъэ мафэр непэшъ. Уи Тхьэ уапэ итэу уещэба!

Арыти, Баракъ зэолӀ минипшӀыр ыуж итэу Табор къушъхьэм къехыгъ. 15Сисэри, зэкӀэ икупсынкӀэхэри изэолӀхэри ашӀэщтыр амышӀэу Баракъ ичэтэ ихыгъэ ыпашъхьэ Зиусхьаным къыщызэтыригъэуцуагъэх. Сисэри купсынкӀэм къипкӀи, лъэсэу ечъэжьэжьыгъ[+]. 16Пыим икупсынкӀэхэри изэолӀхэри Баракъ рифыжьэхи, Хъарэшэт-Гъоим нэс ыфыгъэх. Сисэрэ идзэ хэтхэр зэкӀэ джащ фэдизым чатэкӀэ аукӀыгъэх, зы зэолӀи псэоу аӀэкӀэкӀыжьыгъэп.

17Ау Хъацэр пачъыхьэу Ябынрэ Хъэбэр къызхэкӀыгъэ къэн лӀакъомрэ зэшӀугъэхэти, Хъэбэр ишъхьэгъусэу ЯӀил ищэтырэ Сисэрэ ечъэлӀагъ.

18ЯӀил Сисэрэ къыпэгъокӀи:

– КъычӀахь, зиусхьан, садэжь къычӀахь. Умыщын,– ыӀозэ, ищэтырэ ригъэблэгъагъ.

Сисэрэ щэтырэм зычӀэхьэм, ЯӀил ар ыгъэгъолъи, алырэгъур тырихъуагъ.

19– Псы фалӀэ сэлӀэ,– риӀуагъ ащ бзылъфыгъэм.– Псы тӀэкӀу къысэт.

ЯӀил щэ зэрыт шъонтыр[†] къытӀатӀи, пчэныщэм Сисэрэ ригъашъуи, алырэгъури тырихъожьыгъ.

20– Щэтырэ чӀэхьапӀэм дэжь уцу,– ыӀуагъ Сисэрэ.– «Зыпари мыщ исыба?» ыӀоу, зыгорэ къакӀоу, къыоупчӀымэ, «хьау» Ӏуи, еӀожь.

21Ау Хъэбэр ишъхьэгъусэу ЯӀил щэтырыр зэпхыгъэ пчэгъу цӀыкӀумрэ уатэмрэ къыштэхи, пшъыгъэу, хэчъыегъэ Сисэрэ екӀошъылӀагъ. Пчэгъу папцӀэр лӀым идэбжъыкъу дэжь щыхигъэзыхьи, чӀым хиӀулӀагъ. ЛӀыр ащ илӀыкӀыгъ.

22Ау, мары, Сисэрэ ыуж къыфызэ, Баракъ къэсыгъ, ЯӀил ари ригъэблэгъагъ.

– НекӀо,– риӀуагъ,– а узылъыхъурэ цӀыфыр сэ озгъэлъэгъущт.

Баракъ зычӀэхьэм: мары, щэтырэ пчэгъур дэбжъыкъум хэгъэзыхьагъэу, ащкӀэ чӀым хэӀулӀагъэу Сисэрэ ихьадэ щылъ.

23А мафэм Тхьэм израилхэр къэнаӀан пачъыхьэу Ябын ышъхьагъ ригъэуцуагъэх. 24Ябыни ар зыщыщ къэнаӀан лъэпкъри зэкӀэ амыгъэкӀодыфэхэ, израилхэм ятетыгъуи нахь лъэш хъузэ лъыкӀотагъ.

### Ятфэнэрэ шъхьэр


Дэборэрэ Баракърэ япщыналъ

1А мафэм Дэборэрэ АбиноӀам ыкъо Баракърэ мы орэдыр къызэдаӀуагъ:

2Зылъащагъ пащэхэм Израилыр,
Ахэм фэчэфэу ауж ихьагъ лъэпкъыр –
Зиусхьаным[†] щытхъу фэшъушӀ!

3ШъукъэдаӀу, пачъыхьэхэр!
ШъукъэдаӀу, пащэхэр!
Сыфэусэщтышъ сэ Зиусхьаным,
Фызэхэслъхьащтышъ сэ Зиусхьанэу, Израилым и Тхьэ пщыналъэ.

4О, Зиусхьан, СэӀир[*] укъызыдэкӀым,
УкъызекӀым Едом чӀыналъэм,
Гырзыгъэ чӀыгури, къырикӀыкӀэхыгъ уашъоми –
КъыракӀутэхыгъ пщэхэм псыри[+].
5Зиусхьаным ыпашъхьэ щыкӀэзэзыгъэх къушъхьэхэр,
Зиусхьаным, Израилым и Тхьэ ыпашъхьэ щыкӀэзэзыгъ Синай къушъхьэри[*][+].

6Ӏэнат ыкъо Шамгъэр илъэхъан,
ЯӀил илъэхъан хъугъагъэх гъогухэр нэкӀы,
РыкӀощтыгъэхэм гъогу занкӀэм
Къыдаухьан фаеу хъугъэ[+].
7НэкӀыгъэх израил къуаджэхэр,
НэкӀыгъэх, сэ, Дэборэ, зыкъэсэӀэтыфэ,
Израилым сырянэу зыкъэсэӀэтыфэ.
8ТхьакӀэу хахыгъэхэм –
Мары, заор япчъэӀупэ къыӀуащагъ,
Ахэбгъотэнэп пчи мэӀуи
Израилым ицӀыф мин тӀокӀитӀум[+].

9ПсэкӀэ сырягъус Израилым ипащэхэм,
Фэчэфэу ауж ихьагъэхэм.
Зиусхьаным щытхъу фэшъушӀ!

10Шъо щыд фыжьышӀухэмкӀэ зекӀохэрэр,
Алырэгъур зитӀысыпӀэхэр,
ГъогурыкӀохэр,
Орэд къашъуӀо!
11Псынэ Ӏупэм къыщэӀу Ӏахъохэм[*] ягушӀо макъэхэр:
КъыщаӀотэжьых Зиусхьаным итекӀоныгъэшхохэр,
Зэрахьагъэр лӀыгъэу Израилым ит къуаджэхэм.

Щызэфэсыжьыгъэх къэлэ дэхьапӀэм Зиусхьаным ицӀыфхэр.

12«Къэтэдж, Дэбора, зыкъэӀэт!
ЗыкъэӀэт, къэтэджи, зэуи къыхадз уиорэд!
ЗыкъэӀэт, Баракъ,
Уигъэрхэр Ӏущыжьых, АбиноӀам ыкъу!»[+]

13Джащыгъум къэкӀуагъэх пащэхэм адэжь къэнэжьыгъэхэр,
КъысфэкӀуагъэх Зиусхьаным ицӀыфхэр пыишхом пэуцунхэу.
14Ефраим къикӀыгъэх Ӏамэлыкъым лъапсэ щызыдзыгъэхэр,
Ахэр Бинямин ыуж итых, ар изэолӀхэм ахэтэу.
КъикӀыгъэх пащэхэр Махыр[*],
Зэбулун – дзэзещэ тамыгъэхэр зыӀыгъхэр.
15Игъусагъэх Дэборэ иссашхар пащэхэр –
Шъыпкъэ, кӀыгъугъ Баракъи иссашхар лӀакъор,
Игъусэуи Къышон кӀэимкӀэ илъыгъ.

Рубэн лӀакъор гупшысэшхом зэкӀиӀулӀагъэу щысыгъ.
16Сыд пай зыщыбгъэгужъуагъ о мэлэщым,
Мэлахъохэм ясырынэ макъэ уедэӀущтыгъа?
Рубэн илӀакъо гупшысэшхом хэтыгъ.
17Иордан псыхъом ыкӀыб къинагъ ГъылыӀад[*].
Сыд пае Дан къухьэхэм акӀэрытӀысхьагъа?
КъыӀунагъэу хы Ӏушъом Ащэр
Ащэпсэу хытӀуалэхэм[+].

18Ау апсэ еблэжьыгъэхэп Зэбулун цӀыфхэр,
Нафталыйи щыригъусагъ зэуапӀэ губгъохэм[+].

19Къэсхи пачъыхьэхэр, зэуагъэх;
Ащызэуагъэх къэнаӀан пачъыхьэхэр
ТаӀынахъ къалэм, Мэгъыдэ игъунэгъу псыхэм,
Ау къаӀэкӀэхьагъэп тыжьын къонтхъ.[†][+]
20Зэуагъэх уашъом ис жъуагъохэр,
Къезэуагъэх Сисэрэ ягъогу зэрэтетхэу.
21Рихьыхыгъэх Къышон псыхъом пыйхэр,
Ижъырэ псыхъоу Къышон.
Уапэ егъэхъу, сыгу! Нахь лъэш хъу![+]

22Шылъэмакъэр гъогъо мэкъэшху,
ХакӀохэм яхьэпкӀэ лъэмакъэ.
23«Нэлат[†] ешъух Мэрэуз къалэм,– ыӀуагъ Зиусхьаным и МэлэӀич,–
Ащ щыпсэухэрэми яшъух нэлатышхо,
ЗыкӀагъэкъуагъэпышъ Зиусхьаным,
Къоуцуагъэхэпышъ пыишхом езэонхэу».

24ЩытхъукӀэ бзылъфыгъэмэ къахэщын, ЯӀил,
Щэтырым чӀэс бзылъфыгъэхэм ащыщэу Тхьэм ынэшӀу зыщыфэныр,
Къэн лъэпкъым щыщ Хъэбэр ишъхьэгъусэр[+].
25Сисэрэ псы къызыкӀэлъэӀум ЯӀил щэ ащ ритыгъ –
Пщыми епэсыгъэ Ӏэгубжъэм итыгъэр
Щэ щатэтемых[+].
26Зы Ӏэр фищэигъ пчэгъу цӀыкӀум,
Джабгъу ӀэмкӀэ къыштагъ уатэр.
Еуи Сисэрэ ышъхьэ хисагъ,
Еуи бэщ цӀыкӀур хигъэзыхьагъ идэбжъыкъу[+].
27ЗыкъыӀуантӀи ЯӀил ылъапэ дэжь,
Сисэрэ щыфэхыгъэу, щылъ.
ЗыкъыӀуантӀи ЯӀил ылъапэ дэжь щефэхыгъ,
Зыщефэхыгъэм Сисэрэ ыпсэ щыхэкӀыгъ.

28Шъхьангъупчъэм къеплъы Сисэрэ янэ,
Шъхьангъупчъэ хъагъэм Ӏусэу мэгъыбзаӀо:
– Сисэрэ икупсынкӀэ сыд пай къэгужъора?
КупсынкӀэ макъэр сыд пай къэмыӀура?
29Гощэгъусэ Ӏушхэр бзылъфыгъэм еушъыих,
Ежьыми ыгу егъэӀасэ:
30– Къонтхъэу къахьыгъэр агощыжьэу къычӀэкӀын:
ЗэолӀ пэпчъ бзылъфыгъэ зырыз е тӀурытӀу,
Сисэрэ пае щыгъын къолэнхэр,
Къолэнэу, хэдыкӀыгъэ щыгъынышӀухэр,
Дахэу зыхэдыкӀыгъэхэр сэ саплӀэӀу къыридзэнхэу.

31Арышъ, О Зиусхьаным, зэкӀэ уипыйхэр орэкӀодых!
Ау О шӀу узылъэгъухэрэр тыгъэм фэрэдэх,
ЗыкъызиӀэткӀэ къарыушхо хъурэм.

КъыкӀэлъыкӀорэ илъэс тӀокӀитӀум чӀыналъэм щымамырыгъ[+].

### Яхэнэрэ шъхьэр


Мыдианхэм къаӀэкӀихынхэу израилхэр Тхьэм зэрелъэӀугъэхэр

1Израилхэм Зиусхьаным[†] къемыкӀущтхэр ашӀагъэхэти, илъэсиблкӀэ мыдианхэм аӀэ рилъхьагъэх[+]. 2Мыдианхэм ахэр лъэш дэдэу агъэпщылӀыщтыгъэхэти, къушъхьэ тӀуакӀэхэм, гъочӀэгъхэм зыгъэбылъыпӀэ пытапӀэхэр ащашӀхэу аублагъ. 3Жъон-пхъэныр израилхэм зэраухэу мыдианхэр, Ӏамэлыкъхэр, нэмыкӀ къокӀыпӀэ лъэпкъхэр къатебанэхэти, 4ячӀыгу щэтыр уцупӀэхэр щагъэпсыхэти, гъэ лэжьыгъэм Ӏазэ къалэ нэс лыешхо щырахти, Израилым ищыкӀэгъэ гъомлапхъи, мэл-пчэни, цуи, щыди – зыпари къыфагъанэщтыгъэп[+]. 5МацӀэм фэдэу ябылымхэри ящэтырхэри ягъусэхэу ахэр къакӀохэти, яцӀыфышъхьи ямахъшэхэри лъытэгъуаеу бэ хъухэу, Израилыр хэкужъ ашӀынэу чӀыгум къибанэщтыгъэх. 6Израилхэр джаущтэу мыдианхэм тхьамыкӀэ яхъулӀагъэхэти, ӀэпыӀэгъу къафэхъунэу Зиусхьаным лъэӀушхокӀэ зыфагъэзагъ.

7Израилхэм лъэӀушхокӀэ Зиусхьаным зызыфагъазэм, 8Ащ пегъымбар[†] къафигъэкӀуагъ:

– Зиусхьанэу, Израилым и Тхьэ,– къариӀуагъ ащ,– мары ыӀорэр: «Сэры Мысырым, пщылӀыпӀэ чӀыпӀэм, шъукъизыщыжьыгъэр. 9Сэры Мысырыми шъукъыӀэкӀэзыхыжьыгъэр, шъуегъэзыгъэу зыӀэ шъуилъыгъэ пстэуми шъуащызыухъумагъэр. Ахэр шъукӀэрысфыхи, ячӀыгуи шъо къышъостыгъ[+]. 10Сэ къышъосӀуагъ: «Сэрышъ Зиусхьаныр, шъуи Тхьэр, амэрхэу зичӀыгу шъутесхэм ятхьэхэм шъхьащэ афэшъумышӀ». Ау шъо шъукъысэдэӀугъэп».


ГъыдыӀон

11Зиусхьаным и МэлэӀич къакӀуи, Ӏофрэ къалэ къыщыкӀырэ чъыгаем ычӀэгъ къычӀэтӀысхьагъ. А чӀыпӀэр абиӀэзэр лъэпкъым щыщ Иоащ ичӀыгу Ӏахьэ хахьэщтыгъэ. Ащ ыкъоу ГъыдыӀон, мыдианхэм къамылъэгъуным пае, а уахътэм сэнэшъхьэкӀэфыпӀэм коцыр щиӀожьыщтыгъэ[+]. 12Зиусхьаным и МэлэӀич ащ зыкъыригъэлъэгъуи, къыриӀуагъ:

– Зиусхьаныр уигъус, зэолӀ кӀочӀэшху!

13– Арышъхьай, зиусхьан,– ыӀуагъ ГъыдыӀон,– Зиусхьанэу Тхьэр тигъусэмэ, сыда мыщ фэдиз тхьамыкӀагъор къызкӀытэхъулӀагъэр? Тыдэ щыӀэха Ащ ишӀэгъуашӀэхэу «Зиусхьаныр арыба Мысырым тыкъызищыжьыгъэр?» аӀозэ, тятэжъхэм къаӀуатэщтыгъэхэр? Джы Зиусхьаным ыкӀыб къытфигъази, мыдианхэм аӀэ тырилъхьагъ[+].

14Арыти, Зиусхьаным ГъыдыӀон зыкъыфигъази, къыриӀуагъ:

– КӀуи, о пкӀуачӀэкӀэ Израилыр мыдианхэм къаӀэкӀэхыжь. Сэ усэгъакӀо.

15– Ау, зиусхьан,– ыӀуагъ ГъыдыӀон,– сыдэу хъумэ сэ Израилыр къаӀэкӀэсхыжьыщта? Мынасэ лӀакъом сэ силъэпкъ нахь цӀыкӀу хэтэп, сэри сятэ сырикӀэлэ нахьыкӀ[+].

16Ау:

– Сэ сыуигъусэщтышъ, мыдианхэр зы нэбгырэу пщымыхъоу зэхэпкъутэщтых,– ыӀуи, Зиусхьаным къыриӀожьыгъ[+].

17– УнэшӀу къысщыфагъэмэ,– ыӀуагъ джащыгъум ГъыдыӀон,– щэч хэмылъэу О укъызэрэздэгущыӀагъэм итамыгъэ сэгъэлъэгъу[+]. 18СыолъэӀу мыщ дэжьым уӀумыкӀыжь, тадэжь сэкӀожьы, тын къыпфэсэхьы, ар уапашъхьэ къисэлъхьэфэ.

Арыти:

– Сэ сыожэщт, къэогъэзэжьыфэ,– Зиусхьаным джэуап къыритыжьыгъ[+].

19ГъыдыӀон ядэжь кӀожьи, чэцӀыр[†] шӀуибзи, лыр ыгъажъуи, ефэ[*] пщалъэм из хьаджыгъэм хьалыгъу мыкӀу-мыпш[†] хишӀыкӀыгъ. Матэм лыр рилъхьи, лэпсыр къошыным ригъахъуи, къыхьи чъыгэе чӀэгъым Къыщежэрэм фычӀилъхьагъ.

20Арыти, Зиусхьаным и МэлэӀич ащ къыриӀуагъ:

– Лымрэ хьалыгъумрэ къашти, мы мыжъошхом телъхьэх, етӀанэ ахэмэ лэпсыр атекӀэжь.

Ащ зэриӀуагъэу ГъыдыӀон ышӀыгъ[+]. 21Бэщэу ыӀыгъым ыцыпэ Зиусхьаным и МэлэӀич лымрэ хьалыгъумрэ анигъэсыгъ. Арыти, мыжъом мэшӀобзыир къызыхидзи, лымрэ хьалыгъумрэ зэхистыхьагъэх. Ащ ыуж Зиусхьаным и МэлэӀичи кӀодыжьыгъэ[+].

22ГъыдыӀон ар зелъэгъум Зиусхьаным ар зэрэ и МэлэӀичыр къыгурыӀуагъ:

– Е-о-ой-гущ! О зэкӀэ зыӀэ илъ Зиусхьанэу Тхьэр! Зиусхьаным и МэлэӀич ынэгу сыкӀэплъагъи!– ыӀуи, къызӀуипхъотыгъ[+].

23Ау Зиусхьаным къыриӀуагъ:

– Зыгъэмамыр. Умыщын, улӀэщтэп.

24ГъыдыӀон Зиусхьаным къурмэншӀыпӀэ[†] а чӀыпӀэм щыфигъэуцуи, «Зиусхьаныр – мамырныгъ»[†] ыӀуи, ащ цӀэ фиусыгъ. Непэ къызнэсыгъэми, абиӀэзэр лъэпкъым ичӀыгу Ӏахьэ хахьэрэ Ӏофрэ къалэ дэжь, а къурмэншӀыпӀэр зэрэщыт.

25А чэщ дэдэм Зиусхьаным ГъыдыӀон къыриӀуагъ:

– Уятэ иӀэхъогъу илъэсибл зыныбжь шкӀэхъужъ[*] къыхэщ. ЕтӀанэ уятэ иӀэ БэӀал[†] къурмэншӀыпӀэр зэхэкъути, Ащэр пкъэоу ащ дэжь щытри иупкӀ. 26А лъэгапӀэм Зиусхьанэу уи Тхьэ къурмэншӀыпӀэ хабзэм тетэу щыфэгъэуцуи, Ащэр пкъэур гъэстыныпхъэкӀэ гъэфедэзэ, шкӀэхъужъыр къурмэнгъэст[†] шӀы.

27Арыти, ГъыдыӀон иунэӀутхэм ащыщэу нэбгырипшӀ гъусэ ышӀыхи, Зиусхьаным къыриӀуагъэр ыгъэцэкӀагъ. Ау зыщыщ унагъом исхэмрэ къэлэдэсхэмрэ зэращыщынэрэм къыхэкӀэу мафэр блигъэкӀи, чэщым Ӏофыр зэшӀуихыгъ.

28Пчэдыжьым къэлэдэсхэр къызэтэджыжьхэм: мары, БэӀал икъурмэншӀыпӀэ зэхэкъутагъ, ащ дэжь щыт Ащэр пкъэури иупкӀыгъ, шкӀэхъужъыри къурмэншӀыпӀакӀэм къурмэнгъэст щашӀыгъ.

29– Хэт мыр зышӀагъэр?– АӀозэ, зэупчӀыжьыхэу рагъэжьагъ. КӀэупчӀэхэмэ, лъыхъохэзэ, агъэунэфыгъ:

– Ар зышӀагъэр Иоащ ыкъо ГъыдыӀон!

30Арыти:

– Пкъо къащи тапашъхьэ къигъэуцу,– аӀуи, къэлэдэсхэр Иоащ шӀонагъэх.– БэӀал къурмэншӀыпӀэр зэхикъути, Ащэр пкъэоу ащ дэжь щытыгъэри риупкӀыгъэшъ, ар укӀыгъэн фае!

31– БэӀал шъудеӀэнэу зышъогъэхьазыра?– ЯупчӀыгъ Иоащ къэзэрэугъоихи, ыпашъхьэ къиуцуагъэхэм.– Шъора ар къэзыухъумэн фаер? Хэтми ащ къотэгъу фэхъурэр нэф къэмышъызэ лӀэщт. БэӀал тхьэ шъыпкъэмэ, икъурмэншӀыпӀэ зызэхакъутагъэкӀэ, ежь-ежьырэу зыкъерэухъумэжь.

32А мафэм щегъэжьагъэу «ИкъурмэншӀыпӀэ зыкъутагъэр арышъ, БэӀал ащ ерэбэныжь» аӀуи, ГъыдыӀон ЕрыубэӀал[*]-кӀэ еджэхэу хъугъэ.


ГъыдыӀон Тхьэм итамыгъэхэр къыригъэлъэгъунэу зэрелъэӀугъэр

33ЕтӀанэ мыдианхэм, Ӏамэлыкъхэм, зэкӀэ нэмыкӀ къокӀыпӀэ лъэпкъхэм акӀуачӀэ зэрагъэуӀуи, зэгъусэхэу Иордан псыхъом къызэпырыкӀхи, ИзрыӀэл кӀэим уцупӀэ щагъэпсыгъ[+]. 34Джащыгъум Зиусхьаным ы Псэ ГъыдыӀон зэлъиштагъэти, бжъэмыешхом мэкъэгъэӀоу епщи, ащ ыуж ихьанэу абиӀэзэр лӀакъор къэзэрэугъоигъ[+]. 35Ӏашэ къаштэнышъ къыгоуцонхэу ГъыдыӀон мэкъэгъэӀухэр мынасэ лӀакъор тыдэкӀи зыщыпсэурэ чӀыналъэм ыгъэкӀуагъэх. Джащ фэдэу мэкъэгъэӀухэр ащэр, зэбулун, нафталый лӀакъохэми афигъэкӀуагъэхэти, ахэри къакӀохи, гъусэ къыфэхъугъэх.

36ГъыдыӀон Зиусхьаным риӀуагъ:

– О а къызэрэсэпӀуагъэм фэдэу, сэ сӀэкӀэ Израилыр къэбгъэнэжьыщтмэ, 37мары, мэлыцыр хьамэм тесэубгъо. Осэпсэу къехырэр цым телъэу чӀыгур гъушъэу къызынэкӀэ, Израилыр сэ сӀэкӀэ къызэрэбгъэнэжьыщтыр шъыпкъэ дэдэу сшӀошъ хъущт.

38Аущтэуи хъугъэ. КъыкӀэлъыкӀогъэ мафэм ГъыдыӀон жьэу къэтэджыгъ. Цыр ыфызэу зыфежьэм, Ӏэгубжъэм из псы къыкӀифызыкӀыгъ.

39Ащыгъум ГъыдыӀон Зиусхьаным елъэӀугъ:

– Укъысфэмыгубжэу, джыри зэ сыолъэӀунэу фит сыкъэшӀ. Джыри мы цыр сэгъэушэтыжь. Джы цыр гъушъэу къэрэни, чӀыгум осэпсыр терэлъ.

40А чэщым Тхьэм джаущтэуи ышӀыгъ: цы закъор гъушъэу къэнагъ, адыкӀэ чӀыгум зэрэщытэу осэпсыр телъыгъ.

### Яблэнэрэ шъхьэр


Тхьэм мыдианхэр ГъыдыӀон ыӀэ къызэрэрилъхьагъэхэр

1ЕрыубэӀали (джары джы ГъыдыӀон зэреджэщтыгъэхэр) зэкӀэ зэолӀэу игъусэхэри пчэдыжьым жьэу къэтэджхи, Хъэрэуд[*] псынэкӀэчъым дэжь уцупӀэ щашӀыгъ. Мыдианхэм яуцупӀэ ахэм ятемыр лъэныкъокӀэ, кӀэим, Морэ Ӏошъхьэ лъапэм щыӀагъ.

2– ЗэолӀ бащэ уигъус,– Зиусхьаным[†] ГъыдыӀон къыриӀуагъ.– Мыдианхэм ахэр атезгъэкӀощтхэп, армырмэ Израилым ежь текӀоныгъэр къыдихыгъэу ылъытэнышъ, сапашъхьэ зыщигъэпэгэщт[+]. 3ЯӀу зэолӀэу уигъусэхэм: «Хэтми щынэу, зыгу пысысыхьэрэ пстэуми ГъылыӀад[*] къушъхьэр къарэгъани, ядэжь орэкӀожьых».

Арыти, нэбгырэ мин тӀокӀырэ тӀурэр кӀожьи, минипшӀыр къэнагъ[+].

4Ау Зиусхьаным етӀани ГъыдыӀон къыриӀуагъ:

– Джыри зэолӀ бащэ къэнагъ. ЗэкӀэри псым щэхи, Сэ ахэр ащ дэжьым къыщыхэсхыщтых. «Мыр уигъусэу къыбдэкӀощт» зыфасӀорэр къэбгъэнэщт, «Мыр къыбдэкӀощтэп» зыфасӀорэр, гъусэ хъущтэп.

5Арыти, ГъыдыӀон зэолӀхэр псым рищэлӀагъэх. Джащ дэжьым Зиусхьаным ащ къыщыриӀуагъ:

– Псым, хьэм фэдэу, елъыпӀхэмрэ, лъэгонджэмышъхьэкӀэ етӀысэхыгъэхэу ешъохэрэмрэ бгъу зырыз гъэуцух.

6ЗэолӀ шъищыр псым елъыпӀыщтыгъэх, адрэ къэнагъэхэр лъэгонджэмышъхьэкӀэ етӀысэхыгъэу, ӀэгукӀэ жэм фахьызэ, псым ешъощтыгъэх[*].

7Арыти:

– А елъыпӀырэ зэолӀ шъищымкӀэ Сэ шъхьафит шъусшӀынышъ,– къыриӀуагъ Зиусхьаным ГъыдыӀон,– мыдианхэри шъуӀэ къислъхьащтых. Адрэхэр зэкӀэ ядэжь орэкӀожьых.

8Джащыгъум ГъыдыӀон зэолӀ шъищыр къыгъани, адрэ израилхэм зэкӀэ гъомлапхъэу зыдаӀыгъыгъэхэмрэ ябжъэмыехэмрэ къыщаригъанэхи, ядэжь, ящэтырхэм, агъэзэжьынэу ытӀупщыжьыгъэх.

Мыдианхэм яуцупӀэ ыхэкӀэ, кӀэим итыгъ.

9А чэщ дэдэм Зиусхьаным ГъыдыӀон къыриӀуагъ:

– ЗыӀэти, мыдианхэм яуцупӀэ, ар Сэ о пӀэ къислъхьащтышъ, тебан. 10ЗыгорэкӀэ утеонэу ощынэмэ, уиӀумэт Пурэ гъусэ шӀи, шъэфэу ахэм яуцупӀэ екӀуи, 11ащ щаӀорэм едэӀу. Зэхэпхырэм уигъэгушхонышъ, уцупӀэм утеощт.

Арыти, ГъыдыӀонрэ ащ иӀумэт Пурэрэ шъэфэу пый уцупӀэм ехыгъэх, къэрэгъулэхэр зыдэщыт ӀухьапӀэм екӀугъэх. 12Мыдианхэр, Ӏамэлыкъхэр, адрэ къокӀыпӀэ лъэпкъхэр мацӀэм фэдэу, кӀэим изыгъэх. Ахэм махъшэу ягъусэр хы Ӏушъом Ӏулъ пшахъом фэдэу багъэ[+].

13ГъыдыӀон пый уцупӀэм зынэсым, зыгорэм пкӀыхьапӀэу ылъэгъугъэр игъусэ, мэущтэу ыӀозэ, фиӀуатэщтыгъэ:

– Сэ пкӀыхьапӀэ гъэшӀэгъон слъэгъугъэ! Хьэм хэшӀыкӀыгъэ хьалыгъу хъураир мыдиан уцупӀэм чэрэгъузэ щычъэу. Ар щэтырым нэси, еуагъ, зэпыригъази, зэхигъэуагъ.

14– Ащ къикӀырэр,– ыӀуагъ пкӀыхьапӀэр зыфаӀотагъэм,– Израилым щыщ Иоащ ыкъо ГъыдыӀон ичатэ къызэрэтфигъэзэщтыр ары нахь нэмыкӀэп. Мыдианхэми, тиуцупӀи зэкӀэми ащ ыӀэ Тхьэм тырилъхьагъэх.

15ПкӀыхьымрэ ащ къикӀырэмрэ ГъыдыӀон зызэхехым Тхьэм шъхьащэ фишӀыгъ. Израил зэолӀхэм яуцупӀэ ГъыдыӀон къыгъэзэжьи:

– ЗыкъэшъуӀэт! Мыдианхэм яуцупӀэ Зиусхьаным шъуӀэ къырилъхьагъэшъ,– ыӀуи, ариӀуагъ.

16ЗэолӀ шъищыр купищэу ыгощи, зэкӀэми бжъэмые зырызрэ пхъэкъомашӀо зэрыгъэбылъыхьэгъэ къошын нэкӀ зырызрэ аритыгъ[+].

17– СадэжькӀэ шъукъаплъэзэ,– ариӀуагъ ащ ахэм,– сэ зэрэсшӀырэм фэдэу шъори шъушӀы. Пый уцупӀэ гъунэм сызынэскӀэ, сэ сшӀэрэ дэдэр шъори шъушӀэ. 18Сэрырэ сигъусэ купымрэ бжъэмыем тепщэ зыхъукӀэ, шъори уцупӀэм ыбгъу пстэуми ахэм шъукъыщяпщэзэ, шъукуу:

– Зиусхьанымрэ ГъыдыӀонрэ ацӀэкӀэ тэзао![+]

19ГъыдыӀонрэ ащ игъусэ зэолӀишъэмрэ пый уцупӀэм ыгъунэ чэщыгум зынэсхэм къэрэгъулэхэр зэблэкӀыгъэхэ къодыягъ. Ахэр бжъэмыехэм япщэхи, къошынэу аӀыгъхэр акъутагъэх. 20Джа дэдэми адрэ купхэм ахэт зэолӀхэри бжъэмыемэ къяпщагъэх, къошынхэри акъутагъэх. Ӏэ сэмэгумкӀэ пхъэкъомашӀохэр аӀыгъхэу, Ӏэ джабгъумкӀэ – гъоу бжъэмыеу запщэхэрэр аӀыгъхэу, къэкууагъэх:

– Зиусхьанымрэ ГъыдыӀонрэ ацӀэкӀэ тэзао!

21Пый уцупӀэу къауцухьагъэм ихъурэягъэкӀэ, зэолӀ пэпчъ шъхьадж ичӀыпӀэ имыкӀэу итыгъ. Ау зехьэ-зечъэшхом хэтхэу мыдианхэр зэтекуожьхэзэ, ечъэжьэжьыгъэх.

22Гъоу нэбгырэ шъищыр ябжъэмыехэм къызяпщэхэм, зэкӀэ мыдианэу уцупӀэм дэсыгъэхэм Зиусхьаным иӀэмыркӀэ чатэхэр къызэфырахыжьыгъэх. Цырэрэ гъогум тетэу пыидзэр Бэтщытэ нэси, ащ блэкӀи, Тэбат къалэ пэмычыжьэу щыт Абэл-Мэхъолэ къалэм ичӀыгъунапкъэ нэс чъагъэ[+]. 23Нафталый, ащэр лӀакъохэм ащыщ израилхэмрэ зэкӀэ мынасэ лӀакъомрэ зэрэугъойхи, мыдианхэм алъежьагъэх. 24ГъыдыӀон Ефраим къушъхьалъэм мэкъэгъэӀухэр хитӀупщыхьагъэх:

– Къушъхьэхэм шъукъяхи, мыдианхэм шъукъапэгъокӀи, ахэм апэ Бэтбарэ нэсырэ псыхэми Иордан псыхъуи язэпырыкӀыпӀэхэр шъуубытых.

Ефраимэу къызэджагъэхэр къэсхи, псы зэпырыкӀыпӀэу Бэтбарэрэ Иорданрэ яӀэхэр зэкӀэ аубытыгъэх[+]. 25Мыдиан пэщитӀур, Ӏорэбрэ Зэебрэ, къаубытыгъэх. Ӏорэб щаукӀыгъ Ӏорэб къушъхьэ цакӀэм дэжь, Зэеб сэнэшъхьэкӀэфыпӀэм дэжь Зэеб щаукӀыгъ. ЕтӀанэ мыдианхэм яфын израилхэм лъагъэкӀотагъ. Ӏорэбрэ Зэебрэ ашъхьэхэр ГъыдыӀон Иордан псырыкӀым фырахыгъэх[+].

### Яенэрэ шъхьэр


ГъыдыӀон къыдезымыгъэштагъэхэм аришӀагъэр

1Ефраимхэм ГъыдыӀон дэо лъэш къыфашӀыгъ:

– Сыда аущтэу укъызыкӀыддэзекӀуагъэр? Уязэонэу мыдианхэм узякӀум сыд пай укъызыкӀытэмыджагъэр?– АӀуи лъэшэу къыфэгубжыгъэх[+].

2Арыти, ГъыдыӀон:

– Сыда шъо къышъолъытыгъэмэ сэ сшӀагъэр? Сызщыщ абиӀэзэр лӀакъом, зэкӀэ сэнашъхьэу къыугъоижьыгъэм нахьи Ефраим тауж итэу къышыпыжьыгъэ сэнашъхьэр нахь дэгъуба? 3Мыдиан пщыхэу Ӏорэбрэ Зэебрэ Зиусхьаным[†] шъо шъуӀэ къызырилъхьагъэхэкӀэ, шъо сышъуфэдэным пай сыда сэ сшӀэн слъэкӀыщтыгъэр?– ЫӀуи, джэуап аритыжьыгъ.

Аущтэу зареӀом, адрэхэм ягубж кӀосагъэ[+].

4Ащ ыуж ГъыдыӀони ащ игъусэгъэ зэолӀ шъищри, лъэшэу пшъыгъагъэх нахь мышӀэми, къызэтемыуцохэу, пыим илъэуж афи, Иордан псыхъоми нэсхи, зэпырыкӀыгъэх. 5Арыти, ГъыдыӀон Сукъот къалэм дэсхэм ялъэӀугъ:

– Сигъусэ зэолӀхэм хьалыгъу къяшъутба. Ахэр лъэшэу пшъыгъэх, ау сэ джыри мыдиан пачъыхьэхэу Зэбахърэ ЦалмунаӀрэ ауж сэфы[+].

6Ау Сукъот къалэм ипащэхэм къыраӀуагъ:

– Тэ уизэолӀхэм хьалыгъу къяттынэу, Зэбахърэ ЦалмунаӀрэ о къэуубытыгъахэха[+]?

7Арыти, ГъыдыӀон афэгубжыгъ:

– Зиусхьаным Зэбахърэ ЦалмунаӀрэ сӀэ къырилъхьэхэу къызызгъэзэжькӀэ, а къэшъуӀуагъэм пае пырэжъые панэрэ хьакъужърэкӀэ[†] шъукӀышъо исщыщт.

8ГъыдыӀон ащ икӀи Пэнуэл къалэм кӀуагъэ, а лъэӀу дэдэмкӀи ащ дэсхэм зафигъэзагъэти, Сукъот къэлэдэсхэм къыраӀогъэ шъыпкъэр ары ахэми джэуапэу къыратыжьыгъэр[+].

9Арыти:

– ТекӀоныгъэр сиеу къызызгъэзэжькӀэ, мы чэшъанэр[†][*] зэхэскъутэщт,– ыӀуи, Пэнуэл къэлэдэсхэм гущыӀэ аритыгъ.

10А уахътэм зэолӀ мин пшӀыкӀутф фэдиз ягъусэу пачъыхьэхэу Зэбахърэ ЦалмунаӀрэ Къаркъор щыӀагъэх, къокӀыпӀэ лъэпкъхэм ядзэ щыщэу ары къэнэжьыгъагъэр. Чатэр къизыхыгъэ дзэкӀолӀхэм ащыщэу заом хэкӀодагъэр нэбгырэ минишъэрэ тӀокӀрэ зэрэхъущтыгъэр. 11Къалэхэу Ныууахърэ Егъбэхрэ ятыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъо пхырыкӀырэ караван гъогумкӀэ ГъыдыӀон дэкӀуайи, ошӀэ-дэмышӀэу пый уцупӀэм тебани, пыидзэр зэхикъутагъ. 12Зэбахърэ ЦалмунаӀрэ кӀатхъужьыгъ. Ау ГъыдыӀон ахэм алъежьи, мыдиан пачъыхьитӀур къыубыти, ядзэхэр щынэм зэлъыригъэштагъэх.

13Хъэрэс лъэгапӀэр къыдырикӀозэ Иоащ ыкъо ГъыдыӀон заом къикӀыжьыщтыгъэ. 14Сукъот щыщ кӀэлакӀэ горэ ащ дэжьым къыубыти, ӀуупчӀыхьэзэ, къэлэ пащэу ыкӀи нахьыжъ упчӀэжьэгъухэу нэбгырэ тӀокӀищрэ пшӀыкӀублырэм ацӀэхэр къыригъэтхыгъэх. 15ЕтӀанэ ГъыдыӀон Сукъот кӀуи, ащ дэсхэм ариӀуагъ:

– Мары Зэбахърэ ЦалмунаӀрэ! Шъо «тэ уизэолӀ пшъыгъэхэм хьалыгъу къяттынэу, Зэбахърэ ЦалмунаӀрэ о къэуубытыгъахэха?» шъуӀуи шъукъыздэхьащхыгъагъэба!

16ГъыдыӀон къалэм инахьыжъ упчӀэжьэгъухэр къыубытхи, Сукъот къэлэдэсхэм янэрылъэгъоу, пырэжъые панэрэ хьакъужърэкӀэ ашъо рихыгъ. 17ЕтӀанэ Пэнуэл чэшъанэр зэхикъутагъ, къалэм дэсхэри зэтыриукӀагъэх[+].

18Аужыпкъэм Зэбахърэ ЦалмунаӀрэ ГъыдыӀон яупчӀыгъ:

– Табор щышъуукӀыгъэ цӀыфхэр сыд фэдагъэха?

– Ощ фэдагъэх, зэкӀэми пачъыхьэм ыкъо фэдэ теплъэ яӀагъ,– къыраӀожьыгъ.

19– Ахэр сэ сшыгъэх, сянэ икӀэлагъэх.– ЫӀуагъ ГъыдыӀон.– Зиусхьаныр зэрэщыӀэр сэӀо: тхьэрыӀо сэшӀы! Шъо ахэр псэоу къэжъугъэнэгъагъэхэмэ, сэри шъупсэ згъэгъущтгъэп.

20ЕтӀанэ ГъыдыӀон ыкъо нахьыжъэу Етэр зыфигъази, риӀуагъ:

– Еуи мыхэр укӀых!

Ау Етэр джыри ныбжьыкӀэти, мэщынэти, чатэр къырихыгъэп.

21Арыти, Зэбахърэ ЦалмунаӀрэ:

– Ор-орэу къытауи тыукӀ. ЦӀыфым итеплъэр икъарыу,– аӀуи, къыраӀуагъ.

Джащыгъум ГъыдыӀон къэтэджи, тӀури ыукӀи, мэзэныкъо теплъэ зиӀэ гъэдэхалъэхэу[*] ямахъшэхэм апшъэхэм арылъыгъэхэр къарихыгъэх[+].


ГъыдыӀон израилхэр Тхьэм игъогу зэрэтыригъэкӀыгъэхэр

22Ащ ыуж:

– Орышъ мыдианхэм такъыӀэкӀэзыхыжьыгъэр о Ӏэшъхьэтет къытфэхъу. ЕтӀанэ Ӏэшъхьэтет къытфэрэхъух о пкъуи, пкъом ыкъожьи ,– аӀуи, израилхэм ГъыдыӀон раӀуагъ[+].

23Ау ГъыдыӀон ар ыдагъэп:

– Сэри Ӏэшъхьэтет сышъуфэхъущтэп, скъуи Ӏэшъхьэтет шъуфэхъущтэп. Зиусхьаныр ары шъо шъузыгъэӀорышӀэщтыр.

24ЕтӀанэ ГъыдыӀон цӀыфхэм ариӀуагъ:

– ЗыкӀэ сышъолъэӀу. Шъуинэбгырэ пэпчъ къонтхъ[†] Ӏахьэу къытефагъэм къыхерэхи, тхьакӀумпылъхьэ зырыз къысерэтба.

Пыйхэр исмахьилэ[*] лъэпкъым щыщыгъэхэти, дышъэ тхьакӀумпылъхьэхэр апылъыгъэх[+].

25– Тигуапэу оттын,– аӀуи, щыгъын кӀыӀутелъыр аубгъуи, зэкӀэми якъонтхъ Ӏахьэ щыщэу дышъэ тхьакӀумпылъхьэ зырыз ащ тырадзагъ. 26Дышъэ тхьакӀумпылъхьэу ГъыдыӀон къыратыгъэхэм ауасэ зэхэубытагъэу шэкъэл минрэ шъиблырэ[*] фэдиз хъугъэ. Ащ хахьэщтыгъэп мэзэныкъо теплъэ зиӀэ гъэдэхалъэхэр, пшъэрылъхэу мыдиан пачъыхьэхэм апылъыгъэхэри, плъыжь-чӀэпцӀэшъо щыгъынхэу ащыгъыгъэхэри, пшъэхъоу махъшэхэм апшъэ илъыгъэхэри. 27А дышъэм ГъыдыӀон чэтэнӀабгъу[*] хишӀыкӀи, ежь зыщыщ къалэу Ӏофрэ чӀыпӀэ щыфигъэнэфагъ. Арыти, зэкӀэ израилхэм чэтэнӀабгъум шъхьащэ фашӀынэу ащ кӀохэу рагъажьи, Зиусхьанэу я Тхьэ фэшъыпкъэжьыгъэхэп. Джащ фэдэу ГъыдыӀони ащ иунагъуи а чэтэнӀабгъур убытыпӀэ афэхъугъ[+].


ГъыдыӀон дунаим зэрехыжьыгъэр

28Джаущтэу израилхэр мыдианхэм атекӀуагъэхэти, адрэхэм ашъхьэ къаӀатыжьыгъэп. Ащ ыуж ГъыдыӀон къыгъэшӀэгъэ илъэс тӀокӀитӀум чӀыналъэм щымамырыгъ.

29Ащ фэдизым Иоащ ыкъоу ЕрыубэӀал, ар ГъыдыӀон ары, ядэжь кӀожьыгъэу, тӀысыжьыгъэу щысыгъ.

30ГъыдыӀон шъхьэгъусэ бэу иӀагъэти, шъэо тӀокӀищрэ пшӀырэ ащ фагъотыгъ. 31Щэхэм къалэм щыпсэущтыгъэ ишъуз гуадзэ шъао къыфилъфыгъэти, ГъыдыӀон ащ Абимэлэх[*] фиусыгъ[+]. 32Иоащ ыкъо ГъыдыӀон ныбжьышӀу иӀэу игъашӀэ зеухым, абиӀэзэр лъэпкъым ичӀыгу Ӏахьэ хахьэрэ Ӏофрэ къалэ ятэ икъэунэу итым чӀалъхьажьыгъ.

33ГъыдыӀон зэрэлӀагъэм лъыпытэу, израилхэр гъогу тэрэзым текӀыхи, БэӀал[†] тхьэнэпцӀым[†] шъхьащэ фашӀэу аублэжьи, Зиусхьанэу я Тхьэ фэшъыпкъэжьыгъэхэп. БэӀал-Бэрыт[*] тхьэнэпцӀыр ятхьэу алъытэу рагъажьи, 34Зиусхьанэу израилым и Тхьэу къягъэтӀысэкӀыгъэ пыйхэм къаӀэкӀэзыхыжьыгъэр агу къэкӀыжьыгъэп. 35ЕрыубэӀалрэ (ГъыдыӀон джары зэреджэщтыгъэхэр) ащ иунагъорэ афэшъыпкъэжьыгъэхэп, ащ Израилым шӀоу фишӀагъэр зэкӀэ ащыгъупшэжьыгъ.

### Ябгъонэрэ шъхьэр


Абимэлэх

1Зэгорэм ЕрыубэӀал (ар – ГъыдыӀон ары) ыкъо Абимэлэх Щэхэм янэшхэм адэжь кӀуи, ахэми янэ зыщыщ лӀакъом зэкӀэми ариӀуагъ:

2– Щэхэм щыпсэурэ пстэуми шъуяупчӀ: «Сыда шъоркӀэ нахьышӀур, ЕрыубэӀал ыкъо тӀокӀищырэ пшӀырэр шъуиӀэшъхьэтетыныр ара, хьаумэ зы нэбгырэ шъуигъэӀорышӀэныр ара?» Зыщышъумыгъэгъупш, шъул сызэрэщыщыри шъулъы сыкъызэрэхэкӀыгъэри!

3Ащ янэшхэм Щэхэм къалэм дэсхэм къэбарыр зараӀуатэм, «ар тэ тшы» аӀуи, ахэр Абимэлэх гоуцуагъэх. 4БэӀал-Бэрыт[†] иунэ чӀэлъым щыщэу тыжьын шэкъэл тӀокӀищрэ пшӀырэ[*] къыратыгъэти, Абимэлэх а ахъщэмкӀэ шӀоигъор зышӀэрэ бзэджашӀэ куп къызгуищи, ахэр ыуж ихьагъэх[+]. 5ЕтӀанэ ахэр игъусэхэу ятэ иунэу Ӏофрэ къалэ дэтым къакӀуи, ышхэр зэкӀэ, ЕрыубэӀал ыкъо тӀокӀищрэ пшӀырэр, зы мыжъом тыриукӀыхьагъэх. Ау ЕрыубэӀал ыкъо нахьыкӀэу Иотам закъор, зигъэбылъыгъэти псэоу къэнагъ[+].

6Къэлэдэсхэмрэ Бэт-Мылэ чэшъаным[*] щыпсэухэрэмрэ зэкӀэ зэрэугъойхи, Щэхэм пэгъунэгъоу щыт чъыгэешхом дэжь Абимэлэх пачъыхьэу ашъхьагъ щырагъэуцуагъ[+].


Абимэлэхрэ Щэхэм дэсхэмрэ Иотам зэрябгыгъэр

7Хъугъэр Иотам зыраӀом, ар кӀуи, Гъэрызым къушъхьэм дэкӀуайи, къякууи, цӀыфхэм къариӀуагъ:

– ШъукъысэдэӀуи, Щэхэм дэсхэр, шъори Тхьэм шъукъызэхихыжьыщт![+] 8Пачъыхьэ ашъхьагъ рагъэуцонэу зэгорэм чъыгхэм рахъухьагъ. Зэйтуным раӀуагъ:

– Пачъыхьэ къытфэхъу![+]

9Ау зэйтуным къариӀожьыгъ:

– Чъыгхэм ашъхьагъ сызэритыщтым пай, тхьэхэмрэ цӀыфхэмрэ зэрагъэлъапӀэрэ дагъэр ӀэкӀыб сшӀынэуи?

10Арыти, чъыгхэм ахъо[†] чъыгым раӀуагъ:

– КъакӀуи, о пачъыхьэ къытфэхъу.

11Ахъоми къариӀожьыгъ:

– Чъыгхэм ашъхьагъ сызэритыщтым пай, шхынцумпэ ӀэшӀоу къыспыкӀэрэр ӀэкӀыб сшӀынэуи?

12Чъыгхэм сэнэшъхьэ бжалэм раӀуагъ:

– О къакӀуи пачъыхьэ къытфэхъу.

13Ау сэнэшъхьэ бжалэм къариӀожьыгъ:

– Чъыгхэм ашъхьагъ сызэритыщтым пай, тхьэхэри цӀыфхэри зыгъэчэфхэрэ сисанэ ӀэкӀыб сшӀынэуи[+]?

14Аужыпкъэм чъыгхэм пырэжъыем зыфагъэзагъ:

– КъакӀуи, о пачъыхьэ къытфэхъу.

15Арыти, пырэжъыем чъыгхэм къариӀожьыгъ:

– Сэ пачъыхьэу шъуашъхьагъ сижъугъэуцонэу шъузэрэфаер шъыпкъэмэ, шъукъакӀуи, сижьау зыщыжъугъэгупсэф. Мышъыпкъэмэ, пырэжъыем машӀо къызыхидзыни, ливан кедрэхэр ащ хэстыхьащтых.

16– Арышъ шъуеплъ,– ыӀуи Иотам игущыӀэ лъигъэкӀотагъ,– Абимэлэх пачъыхьэ зышъошӀым, шъыпкъагъэрэ зэфагъэрэкӀэ шъузекӀуагъа? ЕрыубэӀали ащ иунагъуи тэрэзэу шъуадэзекӀуагъа, къалэжьыгъа яшъушӀагъэр? 17Сятэ шъощ пай зэуагъ, мыдианхэм шъуакъыӀэкӀихыжьыным пай, ыпсэ еблэжьыгъэп. 18Ау шъо джы сятэ иунагъо шъупэуцуи, ащ ыкъо тӀокӀищрэ пшӀырэр зы мыжъом тешъуукӀыхьи, иунэӀут бзылъфыгъэ ыкъоу Абимэлэх зэрэшъуиӀахьылым къыхэкӀэу, Щэхэм щыпсэухэрэм пачъыхьэу ашъхьагъ ижъугъэуцуагъ. 19ЕрыубэӀалрэ иунагъорэ шъыпкъагъэрэ зэфагъэрэкӀэ шъуадэзекӀуагъэмэ, Абимэлэх джы шъущыгушӀукӀ, ежьыри къышъущэрэгушӀукӀыжь. 20Мышъыпкъэмэ, Абимэлэх машӀо къыхэрэкӀи, Щэхэмрэ Бэт-Мылэрэ ащыпсэухэрэр зэхерэстыхьэх, шъори Щэхэмрэ Бэт-Мылэрэ адэсхэм машӀо къышъухэрэкӀи Абимэлэх ерэст!

21Ар ыӀуи, Иотам Бэр къалэм чъи, дэтӀысхьагъ, ышэу Абимэлэх ащ зыщышӀуигъэбылъыгъ.


Абимэлэх зэрэлӀагъэр

22Абимэлэх Израилым илъэсищэ тетыгъо щиӀыгъыгъ. 23Ау Абимэлэхрэ Щэхэм дэсхэмрэ азыфагу Тхьэм джынапцӀэ къыдитӀупщыхьи, Щэхэм къэлэдэсхэр Абимэлэх емыдэӀужьхэ хъугъэ[+]. 24Аущтэу зыкӀэхъугъэр, ЕрыубэӀал ыкъо тӀокӀищырэ пшӀырэм жъалымыгъэу адызэрахьагъэр ягъэпщыныжьыгъэным, Абимэлэхрэ Щэхэм щыпсэухэу ышхэр ыукӀынхэмкӀэ ӀэпыӀэгъу къыфэхъугъэхэмрэ ахэм алъ къатефэным пай. 25Абимэлэх зэрагъэпыйрэм къыхэкӀэу Щэхэм дэсхэр къушъхьэ дэкӀыпӀэхэм къащыпэтӀысхэти, зэкӀэ гъогум рыкӀорэ цӀыфхэр ахъункӀэщтыгъэх. А къэбарыр Абимэлэх фаӀотагъ.

26Ащ тефэу Ӏэбэд ыкъо ГъэӀал ышхэр игъусэхэу Щэхэм къэкӀуагъэти, къэлэдэсхэм ащ цыхьэ фашӀыгъ. 27Лэжьыгъэ Ӏухыжьыгъо хъугъэти, зэкӀэ къэлэдэсхэр губгъом дэкӀыгъэхэу, сэнашъхьэр пачыжьыщтыгъэ, сэнэшъхьэ кӀэфыпӀэхэм ащыкӀафыщтыгъэ. ЫужыкӀэ ятхьэ иунэ мэфэкӀышхохэр щызэхащэхэти, ащ щешхэщтыгъэх, щешъощтыгъэх, Абимэлэхи щебгыщтыгъэх.

28Ӏэбэд ыкъо ГъэӀал ыӀуагъ:

– Хэта Абимэлэх, тэри, Щэхэм дэсхэм, тыхэт, ащ тыфэӀорышӀэнэу? ЕрыубэӀал ыкъоба ар, Зэбулба ащ пащэу ыгъэнэфагъэр? Щэхэм ятэу Хъамор ицӀыфхэм шъуафэлажь! Сыда Абимэлэх тызкӀыфэӀорышӀэщтыр[+]? 29А цӀыфхэр сэ сфэӀорышӀэщтыгъэхэмэ, Абимэлэх къыӀэкӀэсхыжьыныгъэхи! «Уидзэ къэугъои, къыдэкӀ!»– сӀони, есӀоныгъи[+].

30Къэлэ пащэу Зэбул Ӏэбэд ыкъо ГъэӀал игущыӀэхэр зызэхехым, лъэшэу къэгубжыгъ. 31Абимэлэх шъэфэу къэбарыхьэхэр фигъэкӀуагъэх:

– Ӏэбэд ыкъо ГъэӀалрэ ащ ышхэмрэ Щэхэм къэкӀуагъэхэу, къэлэдэсхэр къыпфагъэблых. 32Арышъ, къэтэджи, уизэолӀхэр уигъусэхэу, чэщым шъофым дэкӀи, ащ къащыпэтӀыс. 33Пчэдыжьым, нэфылъыр къызыщызэкӀичырэм тэджи, къалэм теу. ГъэӀал изэолӀхэр игъусэхэу къызыппежьэхэкӀэ, укъызэкӀэмыкӀоу пфяшӀэшъурэр зэкӀэ яшӀ.

34Арыти, Абимэлэх изэолӀхэр игъусэхэу къакӀохи, купиплӀэу загощи, Щэхэм дэжь ащыпэтӀысыгъэх. 35Ӏэбэд ыкъо ГъэӀал къалэм къыдэкӀи, къэлэпчъэшхохэм адэжь къыщыуцугъэу, Абимэлэхрэ ащ игъусэгъэ зэолӀхэмрэ зызщагъэбылъыгъэ чӀыпӀэм ар дэдэм къыкъокӀыгъэх.

36Ахэр зелъэгъухэм ГъэӀал Зэбул риӀуагъ:

– Плъэлъ, олъэгъуа модэ къушъхьэм цӀыфхэр къехых!

– Къушъхьэм къытыридзэрэ ныбжьыкъур ары о цӀыфэу къыпщыхъурэр,– къыриӀожьыгъ ащ Зэбул.

37Ау ГъэӀал ятӀонэрэуи риӀуагъ:

– Еплъ, мо лъэгапӀэм цӀыфхэр къехых, зы купи Усэрэжъхэм ячъыгае зыдэщыт лъэныкъомкӀэ къекӀы.

38Арыти, Зэбул ащ къыриӀуагъ:

– «Хэта Абимэлэх, тыфэӀорышӀэнэу?»– орыба зыӀуагъэр, уишъхьащытхъужьныгъэ джы тыдэ хъужьыгъа? А цӀыфхэр арыба о узкӀэнакӀэщтыгъэр? Арымэ, джы еу, дэкӀи, ахэмэ язау!

39Джащыгъум ГъэӀал Щэхэм дэсхэм апэ иуцуи, Абимэлэх езэуагъ. 40ГъэӀалрэ игъусэхэмрэ Абимэлэх къызырефыжьэхэм, ахэм агъэзэжьи къэлэ дэхьапӀэмкӀэ чъагъэх, ау къэлапчъэм нэмысхэзэ ащыщэу бэ аукӀыгъ. 41ЕтӀанэ Абимэлэх Арум къалэм дэтӀысхьагъ, къэлэ пащэу Зэбул ГъэӀали ащ ышхэри Щэхэм къыдифыгъэх.

42КъыкӀэлъыкӀогъэ мафэм Щэхэм дэсхэр губгъом зыдэкӀхэм, а къэбарыр Абимэлэх нагъэсыгъэти, 43изэолӀхэр ыугъоихи, купищэу ыгощхи, губгъом щапэтӀысыгъ. Къалэм къыдэкӀырэ цӀыфхэр зелъэгъухэм, зиӀати, атеуагъ. 44Абимэлэхрэ ащ игъусэгъэ купхэмрэ къалэм зэрыдахьэхэрэ къэлапчъэхэм адэжь уцугъэх, адрэ купитӀур губгъом итыгъэхэм атебанэхи, ахэр зэхаукӀагъэх. 45Абимэлэх къалэр ештэфэ, ащ дэсхэр зэкӀэ еукӀыфэхэ, мэфэ реным зэуагъэ. Аужыпкъэм къалэр зэхикъути, ар зыдэщытыгъэ чӀыпӀэм щыгъу тыритэкъожьыгъ[*][+].

46А къэбарыр зызэхахым, Щэхэм чэшъаным дэсыгъэхэр БэӀал-Бэрыт[*] унэм ичӀыунэ-пытапӀэ ехыгъэх. 47Ахэр ащ зэрэщызэрэугъоигъэхэр Абимэлэх зыраӀом, 48изэолӀхэр игъусэхэу Цалмон къушъхьэм дэкӀоягъ. Обзэгъур къышти, къутэмэ заулэ къыпиупкӀи, ытамэ къытырилъхьагъ. Игъусэгъэ зэолӀхэм унашъо афишӀыгъ:

– ПсынкӀэу сэ зэрэсшӀыгъэм фэдэу шъори шъушӀы[+].

49Арыти, зэкӀэми къутамэхэр къыпаупкӀхи, Абимэлэх ыуж ихьагъэх. ЧӀыунэ чӀэхьапӀэм дэжь къутамэхэр щызэтыралъхьэхи, машӀо кӀадзэжьыгъ. Джащ фэдэ шӀыкӀэу чэшъаным чӀэсыгъэ хъулъфыгъэхэри бзылъфыгъэхэри зэкӀэ, нэбгырэ мин фэдиз агъэстыгъэх.

50Ащ ыуж Абимэлэх Тэбэц къалэм екӀуи, ар ыубытыгъ. 51Ау къалэм чэшъан пытэ дэтыгъэти, хъулъфыгъи бзылъфыгъи къалэм дэсыр зэкӀэ ащ ечъэжьыгъэх. Зыдагъэпытыхьи, чэшъанэм ышъхьэ дэкӀоягъэх. 52Абимэлэх чэшъанэм екӀуи, къыдзыхьи, машӀо кӀидзэнэу ипчъэм благъэу екӀолӀагъ. 53Джа чӀыпӀэм зы бзылъфыгъэ горэм мыжъошъхьалышъхьэр чэшъаным къыридзыхи, Абимэлэх ышъхьэ къупшъхьэ пхыриутыгъ[+].

54Арыти, Абимэлэх иӀэшэзехьэ кӀалэм къеджи, ащ риӀуагъ:

– «Ар бзылъфыгъэм ыукӀыгъ» зэрамыӀоным пай, уичатэ къихи, сыукӀ.

Ащ зэриӀуагъэу, иӀумэт чатэр къызыхеӀум, ыпсэ хэкӀыгъ[+].

55Израилхэм Абимэлэх зэрэлӀагъэр залъэгъум, зэбгырыкӀыжьхи, шъхьадж ядэжь кӀожьыгъ. 56Джаущтэу Тхьэм Абимэлэх ыгъэпщынэжьыгъ, ыш тӀокӀищрэ пшӀырэр ыукӀи, ятэ бзэджэшӀагъэ зэрэлъишӀэжьыгъэм пай. 57Джащ фэдэу Щэхэм дэсхэри бзэджэшӀагъэу ашӀагъэхэм апае ыгъэпщынагъэх. ЕрыубэӀал ыкъо Иотам ибгыбзэ ахэм атефагъ.

### ЯпшӀэнэрэ шъхьэр


ТолаӀ

1Абимэлэх ыуж Израилыр къэзыгъэнэжьынэу зыкъэзыӀэтыгъэр иссашхар лӀакъом щыщ Додэ ыкъо Пуа ыкъожьэу ТолаӀ ары. Ефраим къушъхьалъэхэм ахэт Шамир къалэм ар дэсыгъ. 2ТолаӀ Израилым игъуазэу илъэс тӀокӀрэ щырэ щытыгъ. ЕтӀанэ лӀи, Шамир щагъэтӀылъыжьыгъ.


Яир

3Ащ ыуж ГъылыӀад щыщ Яир зыкъыӀэти, илъэс тӀокӀрэ тӀурэ Израилым гъуазэу[†] иӀагъ. 4Щыдыхэм атесэу зекӀохэу[*] къо щэкӀ ащ иӀагъ. ГъылыӀад къэлэ щэкӀ ахэм щыряӀагъ, непэ къызнэсыгъэми Яир икъуаджэхэкӀэ[*] яджэх[+]. 5Яир зэлӀэм ыуж, Къамон щагъэтӀылъыжьыгъ.


Израилхэр къин зэрэхэфагъэхэр

6Израилхэм джыри Зиусхьаным[†] къемыкӀущтхэр ашӀэхэу рагъэжьэжьыгъ. ТхьэнэпцӀхэу[†] БэӀалрэ[†] Астартэрэ,[†] арамхэм, цыдонхэм, моабхэм, Ӏамонхэм, фылистхэм ятхьэхэм ахэм шъхьащэ афашӀыщтыгъэти, я Зиусхьани кӀэрыкӀыгъэхэу Ащ фэлажьэщтыгъэхэп[+]. 7Джащыгъум Зиусхьаным игубж къафызэкӀани фылистхэмрэ Ӏамонхэмрэ Израилыр аӀэ рилъхьагъ, 8адрэхэм израил цӀыф лъэпкъыр, хьэзаб рагъэщэчызэ, агъэпщылӀыгъ. Амэрхэр зыщыпсэущтыгъэхэ чӀыгоу Иорданым итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъо ит ГъылыӀад исыгъэ израилхэр ащ щегъэжьагъэу илъэс пшӀыкӀуим къыкӀоцӀ бжьым[†] чӀэтыгъэх. 9Аужыпкъэм Ехъудэ, Бинямин, Ефраим лӀакъохэм къязэонхэу, Ӏамонхэр Иордан псыхъом къызэпырыкӀхи, израилхэр тхьамыкӀэгъошхом хадзагъэх. 10Арыти, израилхэм Зиусхьаным лъэӀушхокӀэ зыфагъэзагъ:

– Уапашъхьэ тэ псэкӀод щытшӀагъ, ти Тхьэ ӀэкӀыб тшӀи БэӀал тыфэпщылӀыгъ[+].

11Зиусхьаным ахэм къариӀожьыгъ:

– Мысырхэм, амэрхэм, Ӏамонхэм, фылистхэм, 12цыдонхэм, Ӏамэлыкъхэм, мэӀонхэм[*] шъуагъэпщылӀы зэхъум, шъукъызысэлъэӀум Сэ шъуакъыӀэкӀэсхыжьыгъэба? 13Ау шъо сыкъэжъугъани, нэмыкӀ тхьэхэм шъуафэлэжьагъэшъ, джащ нахьэу Сэ шъукъэзгъэнэжьыщтэп. 14ШъукӀуи шъуялъэӀу нэмыкӀ тхьэхэу шъо къыхэшъухыгъэхэм. Ахэм гузэжъогъоу шъузыхэтым шъукъыхарэщи, шъукъарэгъэнэжь![+]

15Ау израилхэр етӀани Зиусхьаным елъэӀугъэх:

– Тэ псэкӀод тшӀагъэшъ, О узыфэе шъыпкъэр къыташӀ, ау мызэгъогум мы гузэжъогъум тыхэщыжьи!

16Арыти, ахэм хымэ тхьэхэр чӀадзыжьхи, Зиусхьаным шъхьащэ фашӀэу рагъэжьэжьыгъ. Джащыгъум израил цӀыфхэм къинэу ащэчырэр атыримыхын Тхьэм фэлъэкӀыгъэп.

17Ӏамонхэм заом зыфагъэхьазырзэ, ГъылыӀад чӀыналъэм дзэ уцупӀэ зыщагъэпсым, израилхэр къэзэрэугъоихи, ахэми Мыцпэ[*] дэжь яуцупӀэ щагъэпсыгъ. 18Ар зылъэгъугъэ цӀыфхэу ГъылыӀад дэсхэмрэ ащ ипащэхэмрэ зэраӀожьыщтыгъэ:

– Хэтми апэу Ӏамонхэм язэоныр езыгъажьэрэр ары ГъылыӀад щыпсэурэ пстэуми Ӏэшъхьэтет афэхъущтыр.

### ЯпшӀыкӀузэнэрэ шъхьэр


Ифтахъ

1ГъылыӀад щыщ Ифтахъ зэолӀ бланэу щытыгъ. Ащ янэ бзылъфыгъэ хэтэкӀуагъ, ятэр ГъылыӀад арыгъэ[+]. 2ГъылыӀад ишъхьэгъуси къохэр къыфилъфыгъэх. Ахэр лӀыпкъым зеуцохэм, Ифтахъ зыхафыгъ.

– О тэ тянэ укъылъфыгъэпышъ, тятэ имылъкукӀэ Ӏэхьэгъу укъытфэхъущтэп,– аӀуи раӀуагъ.

3Ифтахъ ышхэр къыбгынэхи, ышъхьэ хихьажьи Тэу чӀыналъэр псэупӀэкӀэ къыхихыгъ. Ӏофынчъэ бзэджашӀэхэр пыщэгъу къыщыфэхъугъэх, Ифтахъ ягъусэу тео кӀохэу рагъэжьагъ[+].

4Охътэ дэхэкӀае тешӀагъэу Ӏамонхэм Израилым зао къызырашӀылӀэм, 5Ифтахъ къащэжьынэу ГъылыӀад щыщ нахьыжъ упчӀэжьэгъухэр Тэу кӀуагъэх.

6– КъэкӀожьи, дзэпащэ къытфэхъуи, Ӏамонхэм тягъэзау,– раӀуагъ ахэм.

7Арыти, Ифтахъ къариӀуагъ:

– Шъорыба сызылъэгъу мыхъугъэр, сятэ иунэ сыкъизыфыгъэр? Арымэ, сыда джы гузэжъогъу шъузхэфэм, садэжь шъукъызкӀэкӀуагъэр?

8– Арыба тыкъызкӀэкӀуагъэри тыкъызкӀыолъэӀури: укъыддэкӀожьынышъ, Ӏамонхэм укъыддязэонэу, ащ нэмыкӀэу ГъылыӀад щыпсэурэ пстэуми уряӀэшъхьэтетынэу тыфай,– аӀуагъ нахьыжъ упчӀэжьэгъухэм[+].

9Арыти:

– Ӏамонхэм сяжъугъэзэонэу сышъущэжьыгъэу, Зиусхьаным[†] ахэр сӀэ къырилъхьагъэхэу сэӀо, етӀанэ сэ шъыпкъэ дэдэмкӀэ пстэуми Ӏэшъхьэтет сафэшъушӀыщта?– Ифтахъ яупчӀыжьыгъ.

10ГъылыӀад щыщ нахьыжъ упчӀэжьэгъухэм:

– Орырэ тэрырэ Тхьэр тишыхьат! О къызэрэпӀуагъэм фэдэ шъыпкъэу тшӀынкӀэ,– аӀуи, ягущыӀэ тхьэрыӀокӀэ къагъэшъыпкъэжьыгъ.

11Арыти, ГъылыӀад щыщ нахьыжъ упчӀэжьэгъухэм ягъусэу ар адэкӀожьыгъ, цӀыфхэми Ӏэшъхьэтетэуи дзэпащэуи ашъхьагъ рагъэуцуагъ. Ащ ыуж, Мыцпэ дэжь Ифтахъ джыри зэ Зиусхьаным ыпашъхьэ нахьыжъ упчӀэжьэгъухэм ариӀогъэ гущыӀэхэр къыщыкӀиӀотыкӀыжьыгъэх.

12ЕтӀанэ Ифтахъ Ӏамон пачъыхьэм лӀыкӀохэр фигъэкӀуагъэх.

– Сыд фэдэ дауа о къысфыуиӀэр сихэку укъытеонэу?– ыӀуи, ригъэупчӀыгъэх.

13Ӏамон пачъыхьэм лӀыкӀохэм джэуап къаритыжьыгъ:

– Израилыр Мысырым къызекӀыжьым, Арнон псыхъом щегъэжьагъэу Ябэкъ псыхъомрэ Иордан псыхъомрэ анэсыщтыгъэ сичӀыгу ыубытыгъ. Арышъ, бырсыр къыхэмыхьэу къысэтыжь.

14Ифтахъ ятӀонэрэу лӀыкӀохэр Ӏамон пачъыхьэм дэжь ыгъэкӀуагъэх, 15мырэущтэу раригъэӀуагъ:

– Ифтахъ мары ыӀорэр: Израилым ыубытыгъэхэп Моаб ичӀыгуи, Ӏамон чӀыгури[+]. 16Израилхэр Мысырым къикӀыжьхэ зэхъум, шъофнэкӀым итхэу хы Къамылым нэс кӀохи, Къадэщ къалэм екӀугъэх[*]. 17Ащ ригъэкӀхи Израилым Едом пачъыхьэм лӀыкӀохэр фигъэкӀуагъэх: «УичӀыгу сырыкӀонэу фит сыкъэшӀ»,– ыӀуи, раригъэӀуагъ. Ау Едом пачъыхьэр ащ къезэгъыгъэп. Моаб пачъыхьэми джащ фэдэу лӀыкӀохэр фигъэкӀуагъэх, ау ари къезэгъыгъэп. Джаущтэу Израилыр Къадэщ къыдэнагъ[+].

18Ащ ыуж шъофнэкӀым къыщикӀухьагъ, Едоми Моаби ячӀыгухэм къадиухьи, Моаб итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъо щыӀэ чӀыгухэм анэси, Арнон псыхъом ыкӀыбкӀэ пщыпӀэ щигъэуцугъ. Арнон псыхъор Моаб игъунапкъэти, ар Моабым ичӀыгу ихьагъэп.

19ЕтӀанэ Израилым лӀыкӀохэр Хъэщбэн тетыгъор щызыӀыгъыгъэ амэр пачъыхьэу Сыхъон фигъакӀохи, раригъэӀуагъ: «УичӀыгу сыпхырыкӀынышъ, сичӀыгу сыкӀонэу фит сыкъэшӀ». 20Ау израилхэр ичӀыгу ригъэкӀонхэу Сыхъон къезэгъыгъэп. ИзэолӀхэр зэкӀэ къыугъойхи, Ехэц дэжь дзэ уцупӀэ щигъэпси, Израилым къезэуагъ[+].

21Джащыгъум Зиусхьанэу Израилым и Тхьэ, Сыхъони изэолӀхэри израилхэм аӀэ къырилъхьагъэхэти, зэтыраукӀагъэх. Джаущтэу амэрхэм ячӀыгу Израилым иунаеу хъугъэ, 22Арнон псыхъом щегъэжьагъэу Ябэкъ псыхъом нэси, шъофнэкӀым щегъэжьагъэу Иордан нэси зэкӀэ ыубытыгъэх[*].

23Армэ, Зиусхьанэу, Израилым и Тхьэ, ежь илъэпкъэу израилым амэрхэр закӀэлъырифыгъэхэкӀэ, джы о сыд фэдэ фитныгъа уиӀэр ар пштэнэу? 24Уитхьэу Къэмэщ[*] къыуитыгъэр арба о пӀэ илъыр? Арышъ, тэри ти Зиусхьанэу, ти Тхьэ, къытитыгъэ пстэури тиунай. 25СыдкӀэ о Моабым ипачъыхьэу Цыпор ыкъо Бэлакъ[*] нахьи унахьышӀу? Израилым зэгорэм, зэ нахь мыхъуми ар къыщыхьагъа е къезэуагъа? 26Илъэс шъищ хъугъэ Израилыр Хъэщбэни, ӀэрӀори ахэм япхыгъэ псэупӀэхэм зэкӀэми, Арнон псыхъом къегъэтӀысэкӀыгъэ къалэхэми защыпсэурэр. Ащ фэдиз уахътэм ахэр сыда закӀытемыхыгъэхэр? 27ОркӀэ сэ сымысэп, ау о екӀэ укъыспэгъокӀы, зао къысэошӀылӀэ. Зиусхьаныр хьыкумышӀ зафэшъ, израилхэмрэ Ӏамонхэмрэ азыфагу илъ даор непэ Ащ зэхерэф[+].

28Ау Ӏамон пачъыхьэр Ифтахъ раригъэӀогъэ гущыӀэхэм къядэӀугъэп.

29Джащыгъум Ифтахъ Зиусхьаным ы Псэ къыхэхьагъ. Ифтахъ ГъылыӀадрэ Мынасэрэ адэкӀи, ГъылыӀад ит Мыцпэ къызэринэкӀи, Ӏамонхэм язэонэу якӀугъ[+]. 30Ӏамонхэм зафеузэнкӀым ыуж Ифтахъ Зиусхьаным ыпашъхьэ тхьэлъанэ щишӀыгъ:

– Ӏамонхэр О сӀэ къиплъхьэхэу,[+] 31ахэмэ сатекӀуагъэу къызызгъэзэжькӀэ, унэм къикӀэу, зэкӀэм апэ къыспэгъокӀрэр, О Зиусхьан, къыостынышъ, къурмэнгъэст[†] пфэсшӀыщт.

32Арыти, Ифтахъ Ӏамонхэм язэонэу якӀугъэти, Зиусхьаным ахэр ыӀэ къырилъхьагъэх. 33Ифтахъ текӀоныгъэшхо ащ къыщыдихи, Ӏэрэор щегъэжьагъэу Мынитрэ Абэл-Къырамымрэ анэсыфэ къэлэ тӀокӀ хэкужь ышӀыгъ. Джаущтэу израилхэр Ӏамонхэм ашъхьагъ иуцуагъэх.

34ЕтӀанэ Ифтахъ ядэжь Мыцпэ къызегъэзэжьым, ыпхъу армырмэ, шъонтрыпэм[†] еомэ, къыдэшъожьызэ, хэт къыпэгъокӀынгъи! А зыр ары ащ къыхэкӀыгъэу иӀагъэр, нэмыкӀ къуи пхъуи Ифтахъ иӀагъэп. 35Ыпхъу зелъэгъум, Ифтахъ, джанэу щыгъыр зыщитхъыжьзэ[*], къэкууагъ:

– О, сипшъашъ! СыуукӀыпагъи! Насыпынчъэ сыпшӀыгъи! Сыукъон сымылъэкӀыщт тхьэлъанэ Зиусхьаным ыпашъхьэ сэ щысшӀыгъи!

36– Тят,– къыриӀожьыгъ ащ ыпхъу,– о Зиусхьаным гущыӀэ пытэ фэпшӀыгъ. Зиусхьаным иӀэмыркӀэ уипый Ӏамонхэр бгъэпщынагъэхэшъ, Ар зэрэбгъэгугъагъэр къысашӀ. 37Ау зы лъэӀу къысфашӀ. МэзитӀу къысэт, къушъхьэхэм сахэхьани къащыскӀухьанэу, сипшъэшъэгъухэр сигъусэхэу сипшъэшъашъхьэ згъэежьынэу.

38– Дэгъу, кӀо,– ыӀуи, Ифтахъ ыпхъу мэзитӀукӀэ ытӀупщыгъ.

Ипшъэшъэгъухэр игъусэхэу пшъашъэр къушъхьэм дэкӀуайи, ипшъэшъашъхьэ ыгъэежьыгъ. 39МэзитӀу зытешӀэм ыуж ар ятэ дэжь къэкӀожьыгъ, Ифтахъи ыпхъукӀэ тхьэлъанэу ышӀыгъэр ыгъэцэкӀэжьыгъ[*]. Джаущтэу адрэми хъулъфыгъэ ышӀэнэуи хъугъэп.

Джащ щегъэжьагъэу 40илъэс къэс израил бзылъфыгъэ ныбжьыкӀэхэр дэкӀынхэшъ, мэфиплӀым къыкӀоцӀ ГъылыӀад щыщ Ифтахъ ыпхъу агъэеныр израилхэм хабзэ афэхъугъ.

### ЯпшӀыкӀутӀонэрэ шъхьэр


Ефраим Ифтахъ къызэрэпэуцугъэр

1Ефраимхэр къызэрэугъойхи, псыхъор Цафэн дэжь къыщызэпачи, Ифтахъ зыфагъэзагъ:

– Сыда Ӏамонхэм уязэонэу узэкӀом укъызкӀытэмыджагъэр? Ащ пай уиунэ машӀо къыкӀэтыдзэнышъ, зэрэунагъоу шъудгъэстыщт[+].

2Ифтахъ ахэм ариӀожьыгъ:

– Сэрырэ сызщыщ лъэпкъымрэ Ӏамонхэмрэ тазыфагу зэмызэгъыныгъэ лъэш къызехьэм, мэкъэгъэӀу къышъуфэзгъэкӀогъагъ, ау шъо шъукъэкӀуагъэп, шъукъыскъоуцуагъэп. 3ШъукъызэрэздемыӀэщтыр нэрылъэгъу къызысфэхъум, сищыӀэныгъэ семышхъожьэу, псыхъом сызэпырыкӀи, Ӏамонхэм сязэуагъэти, Зиусхьаным[†] ахэр сӀэ къырилъхьагъэх. Арымэ, сыда джы шъукъысэзэонэу шъо непэ садэжь шъукъызкӀэкӀуагъэр?

4– Шъо, гъылыӀадхэр, Ефраимрэ Мынасэрэ ялӀакъохэм шъуагокӀыгъ,– ефраимхэми аӀо зэхъум, Ифтахъ ГъылыӀадым щыпсэухэрэр зэкӀэ ыугъойхи, ефраимхэм язауи, атекӀуагъ. 5ГъылыӀадхэм ефраимхэм адэжь узэрыкӀорэ Иордан псыхъо икӀыпӀэр аубытыгъэти:

– СызэпырыжъугъэкӀыжь,– аӀоу ефраимхэм ащыщэу къэнагъэхэр, къызялъэӀухэкӀэ:

– О у-ефраима?– аӀоти, гъылыӀадхэр ащ еупчӀыжьыщтыгъэх.

– Хьау,– къариӀожьыщтыгъэ адрэм. 6– Арэу оӀомэ «шибболэт» къаӀолъ адэ зэ,– раӀощтыгъэ.

Ефраимхэм а гущыӀэр тэрэзэу къаӀон алъэкӀырэпти:

– «Сибболэт»,– аӀощтыгъэ. Аущтэу къэзыӀорэр аубытыти, Иордан псыхъо икӀыпӀэм дэжь щаукӀыщтыгъэ. Джащыгъум ефраим нэбгырэ мин тӀокӀитӀурэ тӀурэ аукӀыгъ.

7Ифтахъ Израилым илъэсихэ игъуазэу щытыгъ. Ар зэлӀэм ГъылыӀад ит къалэу зыдэсыщтыгъэм щагъэтӀылъыжьыгъ.


Ибцан, Елон, Абдон

8Ащ ыуж Бэтлэхъэм щыщ Ибцан Израилым гъуазэ[†] фэхъугъ. 9Ащ къо щэкӀрэ пхъу щэкӀрэ иӀагъ. Ыпхъухэр ежь зыщыщ лъэпкъыр арэп, нэмыкӀ лъэпкъ зэритыгъэхэр, ыкъохэми шъхьэгъусэу къафыхихыгъэ бзылъфыгъэ щэкӀри нэмыкӀ лъэпкъ щыщыгъэх. Ар Израилым илъэсиблэ игъуазэу щытыгъ. 10ЕтӀанэ Ибцан лӀи, Бэтлэхъэм щагъэтӀылъыжьыгъ.

11Ащ ыуж Израилым илъэсипшӀэ гъуазэу иӀагъэр Зэбулун лӀакъом щыщ Елон арыгъэ. 12ЕтӀанэ Елон зэлӀэм, Зэбулун чӀыгум ит Аялэун щагъэтӀылъыжьыгъ.

13Ащ ыуж Израилым гъуазэу иӀагъэр ПирӀатон щыщ Хылэл ыкъо Ӏабдон арыгъэ. 14Ащ къо тӀокӀитӀурэ къом ыкъожьэу щэкӀрэ иӀагъэхэти, ахэр щыд тӀокӀищрэ пшӀырэм атесхэу зекӀощтыгъэх. Ар Израилым илъэсие игъуазэу щытыгъ. 15ЕтӀанэ Хылэл ыкъо Ӏабдон зэлӀэм, Ефраим лӀакъом Ӏамэлыкъ бгылъэхэм ащыриӀэ чӀыгум ит ПирӀатон къалэ щагъэтӀылъыжьыгъ.

### ЯпшӀыкӀущэнэрэ шъхьэр


Шамсун

1Израилхэм джыри Зиусхьаным[†] къемыкӀущтхэр ашӀэхэу рагъэжьэжьыгъ. Арыти, ахэр илъэс тӀокӀитӀукӀэ Зиусхьаным фылистхэм аӀэ рилъхьагъэх[+].

2А уахътэм Дан лӀакъом щыщ лӀы горэ МыныуахъкӀэ еджэхэу чылэу ЦорэӀ дэсыгъ. Ишъхьэгъусэ шъуз мылъфагъ, сабый къыхэкӀыщтыгъэп[+]. 3Ащ Зиусхьаным и МэлэӀич къыфакӀуи къыриӀуагъ:

– Мары о, ушъуз мылъф, сабыйи уиӀэп, ау лъэрымыхь ухъунышъ, шъао къэплъфыщт[+]. 4-5Арышъ, къысэдэӀу, лъэрымыхь ухъунышъ, шъао къэплъфыщтышъ – сани, нэмыкӀ шъон пыти уемышъу, шхын мыкъабзи умышхы. Шъэожъыер къызыхъурэм щегъэжьагъэу Тхьэм иназирыщтышъ[*], сыд хъункӀи ышъхьаци ыжакӀи ыупсхэ хъущтэп. А кӀалэр ары Израилыр фылистхэм къаӀэкӀэхыжьыгъэным лъапсэ фэзышӀыщтыр[+].

6Бзылъфыгъэр илӀы дэжь кӀуи, риӀуагъ:

– Сэ Тхьэм ицӀыф къысфэкӀуагъ. Ар Тхьэм и МэлэӀич фэдагъ, итеплъэкӀэ Ащ шъхьэкӀафэ зыфиуигъэшӀыщтыгъэ, уигъэщынэщтыгъэ. Ар къыздикӀыгъэм сыкӀэупчӀагъэп, Ежьми ыцӀэ къысиӀуагъэп. 7Ау ащ моущтэу къысиӀуагъ: «О лъэрымыхь ухъунышъ, шъао къэплъфыщт. Арышъ, ар къызыхъурэм щегъэжьагъэу опсэуфэ Тхьэм иназирыщтышъ – сани, нэмыкӀ шъон пыти уемышъу, шхын мыкъабзи умышхы».

8Джащыгъум Мыныуахъ Зиусхьаным елъэӀугъ:

– О Зиусхьан, сыолъэӀу Тхьэм ицӀыфэу къытфэбгъэкӀогъагъэр джыри зэ къытфэгъакӀуи, шъэожъыеу къытфэхъущтым тызэрэдэзекӀощтыр къытегъаӀу.

9Арыти, Тхьэм Мыныуахъ илъэӀу къызэхихи, и МэлэӀич бзылъфыгъэм илӀ имыгъусэу, изакъоу шъофым зыщит уахътэм джыри къыфигъэкӀуагъ. 10Бзылъфыгъэр ардэдэм чъэжьи, илӀы риӀуагъ:

– Ар къэкӀуагъ! Зэхэоха! А цӀыфэу, мыщ ыпэкӀэ къысфэкӀогъагъэр джыри къэкӀуагъ!

11Мыныуахъ тэджи, ишъхьэгъусэ ыуж ихьагъ. А цӀыфым дэжь зынэсым еупчӀыгъ:

– Ора сишъхьэгъусэ къыдэгущыӀагъэр?

– Сэры,– къыриӀожьыгъ адрэм.

12Арыти, Мыныуахъ Ащ еупчӀыгъ:

– УигущыӀэ къызышъыпкъэжькӀэ, сыдэущтэу сабыим тыфыщытыщта, ежьыри сыдэущтэу щыӀэн фая?

13Зиусхьаным и МэлиӀич Мыныуахъ джэуап къыритыжьыгъ:

– Уишъхьэгъусэ къесӀуагъэхэр ерэгъэцакӀ. 14Сэнашъхьэ бжалэм къыпыкӀэу зыпари зыӀуерэмылъхь, сани нэмыкӀ шъон пыти ерэмышъу, шхын мыкъабзи ерэмышх. КъесӀуагъэр зэкӀэ уишъхьэгъусэ ыгъэцэкӀэн фае.

15Мыныуахъ Зиусхьаным и МэлэӀич елъэӀугъ:

– Фит тыкъэшӀ, чэцӀ цӀыкӀу Ощ пае дгъэхьазырынэу. Ар къэхъуфэ, тыолъэӀу, тыкъэмыбгын[+].

16– Шъукъэсымыбгынэми, Сэ о уигъомлапхъэ сшхыщтэп,– къыриӀуагъ Зиусхьаным и МэлэӀич.– Ау Зиусхьаным къурмэнгъэст[†] фэпшӀынэу уфаемэ, фэшӀ.

Ар Зиусхьаным и МэлэӀичэу зэрэщытыр, Мыныуахъ джыри ышӀэщтыгъэп.

17Арыти, елъэӀугъ:

– ПцӀэ къысэпӀуагъэмэ дэгъугъэ, уигущыӀэ къызышъыпкъэжькӀэ, О удгъэшӀожьынэу.

18Зиусхьаным и МэлэӀич къыриӀожьыгъ:

– Сыд пае Сэ сцӀэ укъыкӀэупчӀэра? Ар цӀэ шъэф, цӀэ гурыӀогъуай[+].

19Джащыгъум Мыныуахъ чэцӀымрэ[†] хьалыгъу тынымрэ зыдиштэхи, Зиусхьаным къурмэн мыжъошхом ышъхьагъ щыфишӀи, Мыныуахърэ ишъхьэгъусэрэ анитӀукӀэ шӀагъо Ащ къащыригъэлъэгъугъ:[+] 20мэшӀотхъуабзэхэм къурмэншӀыпӀэм[†] зыщапхъуати, ошъогум дэкӀуаехэ зэхъум, а мэшӀотхъуабзэхэм ахэтэу Зиусхьаным и МэлэӀич зиӀатыжьыгъ. Мыныуахърэ ишъхьэгъусэрэ ар залъэгъум, анэгухэр егъэзыхыгъэхэу чӀыгум зырадзыхыгъ. 21Зиусхьаным и МэлэӀич ахэм амылъэгъужьы зэхъур ары, Зиусхьаным и МэлэӀичэу зэрэщытыр Мыныуахъ къызыгурыӀуагъэр.

22– Джы тэ щэч хэмылъэу тылӀэщт!– КъыхэкуукӀыгъ Мыныуахъ.– Тхьэр тэ тлъэгъугъэба[*]![+]

23Ау ар ишъхьэгъусэ ыдагъэп:

– Зиусхьаныр тэ тиаджал фэягъэмэ, Ащ къурмэнгъэстэу фэтшӀыгъэмрэ хьалыгъу тынымрэ тӀихыщтгъэхэп, а зэкӀэ тигъэлъэгъущтыгъэп, къытиӀощтыгъэп.

24А зэкӀэмэ ауж бзылъфыгъэм шъао къыфэхъуи, Шамсун ащ фиусыгъ. Сабыим хахъощтыгъэ, Зиусхьаным ынэшӀу ренэу къыщифэщтыгъ[+]. 25Къалэхэу ЦорэӀрэ Ащтаулрэ азыфагу ит Мэхъанэ-Дан[*] Зиусхьаным ы Псэ ар ыгъэгъозэнэу щыригъэжьагъ[+].

### ЯпшӀыкӀуплӀэнэрэ шъхьэр


Шамсун фылист бзылъфыгъэр къызэрищагъэр

1Зэгорэм Шамсун Тымнэ къалэ кӀуагъэу фылист пшъашъэ горэм ынаӀэ тыридзагъ[+]. 2КъызэкӀожьым, ятэрэ янэрэ ариӀуагъ:

– Тымнэ фылист пшъашъэ горэ къыщыслъэгъугъэшъ, ар шъхьэгъусэкӀэ къысфашъущ[+].

3Ятэрэ янэрэ ар адагъэп:

– УилӀакъорэ зэкӀэ тилъэпкърэ пшъашъэ ямыӀэжьэу ара? Фылист сунэтмышӀхэм[*] адэжь шъузыщэ узкӀэкӀощтыр сыда?

Арыти, Шамсун ятэ зыфигъази, риӀуагъ:

– Ары шъхьае сэ сыгу рихьыгъэр арышъ, а пшъашъэр къысфащ[+].

4А Ӏофыр Тхьэм къыбгъодэкӀыгъэу зэрэщытри, фылистхэм ягъэпщынэжьыгъо уахътэ Ар зэрежэри ащ янэ-ятэхэм ашӀэщтыгъэп. А уахътэм Израилыр фылистхэм аӀэ илъэу щытыгъ.

5Арыти, Шамсун ятэрэ янэрэ игъусэхэу Тымнэ кӀуагъэх. Ахэр Тымнэ сэнэшъхьэшӀапӀэхэм анэсыгъэхэу, ошӀэ-дэмышӀэу, гъуахъозэ, аслъаныр къыхэлъэти, мары, Шамсун ыпашъхьэ къиуцуагъ. 6Зиусхьаным[†] ы Псэ ардэдэм Шамсун зэлъишти, чэцӀ цӀыкӀу фэдэуи къыщымыхъоу аслъаныр Ӏэ пцӀанэкӀэ зэпкъыритхъыгъ. Ау ышӀагъэр яти яни афиӀотагъэп[+]. 7Ащ ыуж Шамсун пшъашъэм дэжь кӀуи, дэгущыӀагъ, ыгуи рихьыпагъ.

8Уахътэ тешӀагъэу, пшъашъэр къыщэнэу кӀозэ, ыукӀыгъэ аслъаным еплъынэу гъогум диӀонтӀэхыгъ. Арыти, ылъэгъугъ: мары, бжьэ пчӀыгъэ ащ кӀоцӀыс, шъоуи кӀоцӀыт. 9Шъоур ыӀэкӀэ къырицӀэнтхъукӀи, ар ышхызэ гъогум къырыкӀуагъ. Ятэ-янэхэм адэжь къызэсыжьым, ахэми арити, ашхыгъ. Ау а шъоур аслъан хьадэм[*] ыкӀоцӀ къызэрэрихыгъэр ариӀуагъэп.

10ЕтӀанэ Шамсун ятэ а пшъашъэм дэжь къэкӀуагъ. Шамсуни къэзыщэхэрэм зэрашӀы хабзэу ешхэ-ешъо зэхищагъ. 11Шамсун къызэралъэгъугъэм тетэу, игъусэн фэе нэбгырэ щэкӀыр шъэогъу къыщыфашӀыгъ. 12Шамсун ахэм ариӀуагъ:

– Сэ къоджэхь-къоджэшх[†] сыкъыжъудешӀэщт. Ешхэ-ешъор зыщыкӀорэ мэфиблым ар шъо къашъушӀэмэ, чэтэн пӀокӀабзэм хэшӀыкӀыгъэ джэнэ чӀэгъчӀэлъ щэкӀрэ кӀыӀутелъ щыгъын щэкӀрэ сэ къышъостыщт[+]. 13Ау къэшъумышӀэмэ, чэтэн пӀуакӀэм хэшӀыкӀыгъэ джэнэ чӀэгъчӀэлъ щэкӀрэ кӀыӀутелъ щыгъын щэкӀрэ шъо сэ къысэшъутыщт.

– КъаӀо уикъоджэхь-къоджэшх, тыкъэдаӀо,– къыраӀуагъ ахэм.

14Арыти, Шамсун ариӀуагъ:

– Шхэрэм шхын къыхэкӀыгъ,
кӀочӀэшхом ӀэшӀу къыхэкӀыгъ.

Мэфищэ егупшысэхи къоджэхь-къоджэшхыр къашӀэн алъэкӀыгъэп.

15ЕтӀанэ яблэнэрэ мафэм[*] нысакӀэм раӀуагъ:

– УилӀ къоджэхь-къоджэшхым иджэуап къегъаӀу, армырмэ шъуиунэ машӀо къетыдзынышъ ори уитыщ унагъуи шъухэдгъэстыхьащтых. Сыда тыкъызкӀежъугъэблэгъагъэр, тышъухъункӀэнэу ара[+]?

16Джащыгъум нысакӀэр Шамсун ыпашъхьэ щыгъынагъэу ыублагъ:

– О сэ сыпфэлъэгъурэп, шӀуи сыплъэгъурэп! Силъэпкъэгъухэм къоджэхь-къоджэшхэу япӀуагъэм иджэуап сэри сшӀооушъэфы.

– Ащ иджэуап аужыпкъэм сяти, сяни ясӀуагъэп,– риӀожьыгъ ащ.– Сыда о ар къызкӀыосӀон фаер[+]?

17Ешхэ-ешъо мэфиблыр окӀофэ пшъашъэм гъынэгъэныр зэпигъэугъэп. Шамсун ышъхьэ ригъэуджэгъужьыгъэти, аужырэ яблэнэрэ мафэм джэуапыр ащ риӀуагъ. Пшъашъэми илъэпкъэгъухэр ащ щигъэгъозагъэх.

18Арыти, яблэнэрэ мафэм, тыгъэкъохьагъум дэжь, къалэм дэс лӀыхэм джэуапыр Шамсун къыратыжьыгъ:

– Сыда шъоум нахь ӀэшӀур?
Хэта аслъаным нахь кӀочӀэшхор?

Ахэм Шамсун ариӀожьыгъ:

– Сэ ситанэкӀэ шъумыжъуагъэмэ, сикъоджэхь-къоджэшх къэшъушӀэныеп.

19Арыти, Зиусхьаным ы Псэ ардэдэм Шамсун зэлъишти, фылист къалэу Ащкъэлэн кӀуи, къэлэдэс нэбгырэ щэкӀ ыукӀи, ахэм ящыгъынхэр къащихи, къоджэхь-къоджэшхыр къэзышӀагъэхэм аритыгъэх. ЕтӀанэ, губжым зэкӀоцӀистыкӀэу, ар ятэ иунэ кӀожьыгъэ[+].

20Ащ ыуж Шамсун ишъхьэгъусэ шъэогъоу иӀагъэхэм ащыщэу анахь къыпэблэгъагъэм ратыжьыгъ.

### ЯпшӀыкӀутфэнэрэ шъхьэр


Шамсун фылистхэр зэригъэпщынагъэхэр

1Охътэ заулэ тешӀагъэу, коцым иӀухыжьыгъом, Шамсун чэцӀ цӀыкӀу зыдихьи, ишъхьэгъусэ зэригъэлъэгъунэу кӀуагъэ. Зынэсым, ыӀуагъ:

– Сэ сишъхьэгъусэ дэжь сихьанэу сыфай.

Ау бзылъфыгъэм ятэ ащ дэжь ригъэхьагъэп:

2– О ар зэрэпфэмылъэгъурэм щэч фысиӀагъэпти, арыти, шъэогъоу уигъусагъэм естыжьыгъ,– къыриӀожьыгъ адрэм. – Мары, ащ ышыпхъу нахьыкӀэ, ар нахь дахэба? Модрэм ычӀыпӀэ ар штэба.

3Ау Шамсун ащ еуцолӀагъэп:

– Мызэгъогум фылистхэм сэ анахь дэеу сыжъудэзекӀоми сызаф.

4Ар кӀуи, бэджэшъыбз шъищ къыубытыгъ, ахэр тӀурытӀоу акӀэхэмкӀэ зэрипхыгъэх. ЕтӀанэ бэджэшъитӀоу зэрипхыгъэ пэпчъ акӀэхэр зыщызэнэсрэм бэщмашӀо кӀэрипхэжьи, 5фылистхэм ягубгъоу Ӏуамыхыжьыгъэ лэжьыгъэр джыри зэрылъым ритӀупщыхьагъэх. Джаущтэу ахэм яхьандзохэмрэ Ӏуамыхыжьыгъэ лэжьыгъэмрэ, сэнэшъхьэшӀапӀэхэмрэ зэйтун мэзжъыехэмрэ ащ ыгъэстыгъэх.

6– Хэт ар зышӀагъэр,– аӀуи, фылистхэр зыкӀэупчӀэхэм, ахэм араӀуагъ:

– Тымнэ къалэм дэсым имахълъэу Шамсун ары, ишъхьэгъусэ ащ ишъэогъугъэм шӀупщым зэрэритыжьыгъэм пае.

Арыти, фылистхэр кӀохи, бзылъфыгъэри яти яунэ рагъэстыхьагъэх.

7Джащыгъум Шамсун тхьэ ыӀуагъ:

– Аущтэу шъо шъузызекӀуагъэкӀэ, лъыр шъосымыгъэпщыныжьыфэ, сыгупсэфынэп.

8Ар ахэм атебани, мыкӀожьыр къахигъахьэу зэхигъэтэкъуагъэх. ЕтӀанэ кӀуи, Ӏэтам къушъхьэ тӀуакӀэм зыдигъэбылъхьагъ.

9Арыти, фылистхэр зэрэугъойхи, Лэхъ къалэм теонхэу Ехъудэм пщыпӀэ щагъэуцугъ. 10Ар залъэгъум Ехъудэм щыпсэухэрэр ахэм къяупчӀыгъэх:

– Сыда шъукъытэзонэу шъукъызыкӀытэкӀугъэр?

– Шамсун зэкӀоцӀытпхэнышъ, къытишӀэгъэ дэдэр етшӀэжьынэу ары тыкъызкӀэкӀуагъэр,– ахэм къараӀожьыгъ.

11Ехъудэм щыщэу нэбгырэ минищ Ӏэтам къушъхьэ тӀуакӀэм кӀохи, Шамсун раӀуагъ:

– Фылистхэр ташъхьагъ зэритхэр о ошӀэба? Сыд илӀэужыгъу къытэпшӀагъэр?

– Сэ къысашӀэгъэ дэдэр ясшӀэжьыгъ ныӀэп,– Шамсун джэуап къаритыжьыгъ.

12– Тэ тыкъызкӀэкӀуагъэр,– къыраӀуагъ адрэхэм,– узэкӀоцӀытыпхэнышъ, фылистхэм уяттынэу ары.

Шамсун ариӀожьыгъ:

– Тхьэ къысфашъуӀу, шъо сышъумыукӀынэу.

13– Хьау утыукӀыщтэп,– ар къагъэгугъагъ.– Тэ узэкӀоцӀытпхэнышъ, ахэм уяттыщт ныӀэп.

КӀэпсэ кӀэкъыпситӀукӀэ ар апхи, къушъхьэ тӀуакӀэм къыдащыгъ.

14Лэхъ къызеблагъэм, фылистхэр зэтезэрэгъэкуожьхэзэ, ащ къыпэгъокӀыгъэх. Зиусхьаным[†] ы Псэ ар зэлъишти, ыӀэхэр зэрэпхыгъэгъэхэ кӀапсэхэр Ӏуданэу зэпыстыкӀыгъэм афэдэу, къефэхыжьыгъэх[+]. 15Щыд жэпкъ къупшъхьэу джыри мыгъушъыжьыгъэу а чӀыпӀэм къыщигъотыгъэр къышти, ащкӀэ фылист нэбгырэ мин ыукӀыгъ[+].

16ЕтӀанэ Шамсун ыӀуагъ:

– Щыд жэпкъкӀэ
Зы кортым нэмыкӀ корт теслъхьажьыгъ,
Щыд жэпкъкӀэ
Нэбгырэ мин сыукӀыгъ.

17Ар къыӀуи, жэпкъ къупшъхьэр ыгъэжьажьи чӀидзыгъ. Джащ пае а чӀыпӀэм Рамат-ЛэхъкӀэ[*] еджагъэх.

18Ащ дэжьым Шамсун лъэшэу псыфалӀэ къэлӀагъэти, Зиусхьаным лъэӀукӀэ зыфигъази, еджагъ:

– ТекӀоныгъэшхо О уипщылӀ ыӀэкӀэ къыдебгъэхыгъ. Джы псыфалӀэм сигъэлӀэна е сунэтмышӀхэм саӀэкӀэфэна?

19Арыти, Тхьэм Лэхъ къалэ дэжь мэшэ куу къыщызэгуигъэкӀи, ащ псыр къыригъэчъыгъ. Шамсун зызегъэшъокӀым, ыкӀуачӀэ ыгъотыжьи, зыкъишӀэжьыгъ. Джащ пае а чӀыпӀэм Ӏэн-ХакъыуркӀэ[*] еджагъэх. Непэ къызнэсыгъэми Лэхъ дэжь ар щыт.

20Фылистхэм тетыгъор зыщаӀыгъыгъэ уахътэм Шамсун илъэс тӀокӀырэ Израилым игъуазэу щытыгъ.

### ЯпшӀыкӀухэнэрэ шъхьэр


Шамсун фылистхэм къызэраӀэкӀэкӀыжьыгъэр

1Шамсун зэгорэм къалэу Ӏазэ кӀуагъэу бзылъфыгъэ хэтакӀо горэ щилъэгъуи, ащ дэжь ихьагъ[+]. 2Къэлэдэсхэм Шамсун ащ къызэрэкӀуагъэр зызэхахым, къэлэ дэхьапӀэм хэлъ къэлэпчъэшхом дэжь къыщыпэтӀысыгъэх. Чэщ реным заушъэфыгъэу пэплъагъэх:

– Пчэдыжь нэфшъагъом нэс мыщ тыщежэнышъ, тыукӀыщт,– аӀомэ, гугъэхэзэ.

3Ау Шамсун бзылъфыгъэм дэжь къызэрилъыгъэр чэщныкъо охъуфэ нэс. Чэщыр зэфэдитӀу зэхъум, ар къэтэджи, къэлэ дэхьапӀэм хэлъ къэлэпчъэшхом еӀи, пчъэблыпкъитӀури зэригъусэу, сэхыри зэрэдэдзагъэу къыхитхъыгъ. ЕтӀанэ ар ыплӀэӀу тырилъхьи, Хъэурэн екӀурэ гъогумкӀэ щыӀэ къушъхьэ шыгум дихьыягъ.


Шамсунрэ Далилэрэ

4Уахътэ тешӀи, Щамсун бзылъфыгъэ горэ шӀу ылъэгъугъ. Ар израилхэмрэ фылистхэмрэ ячӀыгъунапкъэ щыт Сорэкъ кӀэим щыпсэущтыгъэ, Далилэ ыцӀагъ. 5Ащ дэжь фылист пщыхэр къакӀохи, къыраӀуагъ:

– ДэгущыӀэзэ, гущыӀэным хэгъэблыхьи, ащ къарыушхоу хэлъым ишъэф къегъаӀу, ар зэкӀоцӀытпхэнышъ, тытекӀон зэрэтлъэкӀыщт шӀыкӀэр къызэгъашӀ. КъызытфызэбгъашӀэкӀэ, тащыщ нэбгырэ пэпчъ тыжьын шэкъэл минрэ шъэрэ[*] зырыз къыуитыщт[+].

6Арыти, Далилэ Шамсун еупчӀыгъ:

– КъысаӀоба, къарыушхоу пхэлъым ишъэф, сыдэущтэу о узэкӀоцӀапхэнышъ, къыптекӀонхэ алъэкӀыщта?

7Шамсун ащ къыриӀожьыгъ:

– Щэбзэпс цӀыниблыкӀэ сапхмэ, сикъарыу къыщыкӀэнышъ, адрэ цӀыф пстэуми афэдэу сыхъущт.

8Далилэ фылист пщыхэм ар зареӀожьым, щэбзэпс цӀынибл къыфахьи, ахэмкӀэ бзылъфыгъэм Шамсун зэкӀоцӀипхагъ. 9ЛӀыхэм пэщ кӀоцӀым зыщагъэбылъыгъэу хъущтым ежэхэу щысхэзэ, Далилэ Шамсун еджагъ:

– Шамсун, фылистхэр уашъхьагъ итых!

Арыти, кӀэплъэнтхъоим хэшӀыкӀыгъэ Ӏуданэм машӀо нэсмэ зэрэзэпызрэм фэдэу щэбзэпс цӀыниблыр ащ зэпитхыгъ. Къарыушхоу хэлъым ишъэфи зэрэшъэфэу къэнагъ.

10Ащыгъум Далилэ гъынэгъагъэ:

– О сыбгъэпцӀагъ, шъыпкъэр къысэпӀуагъэп. Ау джыри сыолъэӀу, къысаӀу: сыдэущтэу узэкӀоцӀапхэн алъэкӀыщта?

11Адрэм къыриӀожьыгъ:

– Зэ нэмыӀэми амыгъэфедэгъэ кӀапсэхэмкӀэ пытэу сапхымэ, сикъарыу къыщыкӀэнышъ, адрэ цӀыф пстэуми афэдэу сыхъущт[+].

12Далилэ кӀапсэ къышти, ар зэкӀоцӀипхи, еджагъ:

– Шамсун, фылистхэр уашъхьагъ итых!

ЛӀыхэм пэщ кӀоцӀым зыщагъэбылъыгъэу хъущтым ежэхэу щысыгъэх. Шамсуни ыӀэхэр зэрэпхыгъэ кӀапсэхэр Ӏуданэм фэдэу къыщымыхъоу зэпичыгъэх.

13Далилэ Шамсун етӀани риӀуагъ:

– О сыогъапцӀэ зэпыт, шъыпкъэр къысапӀорэп. Ау джыри сыолъэӀу, къысаӀу: сыдэущтэу узэкӀоцӀапхэн алъэкӀыщта?

– Сшъхьац блэриблыр шэкӀыр зэрашъэрэ Ӏэмэ-псымэм дэлъ шэкӀым хэублэу, ар шъэнчатэкӀэ[*] ебгъэубытыжьмэ, сикъарыу къыщыкӀэнышъ, адрэ цӀыф пстэуми афэдэ сыхъущт,– ыӀуи Шамсун джэуап къыритыжьыгъ.

14Арыти, ар зэчъыем, ащ ышъхьац блэриблыр ышти, Ӏэмэ-псымэм дэлъ шэкӀым хиблагъ[*], шъэнчатэкӀэ ригъэубытыжьыгъ.

Ащ ыуж еджагъ:

– Шамсун, фылистхэр уашъхьагъ итых!

Щамсун къэущи, шъэнчатэр къыхитхъи, Ӏэмэ-псымэр шэкӀыри зэрэдэлъэу къычӀитхъыгъ.

15Арыти, бзылъфыгъэм ащ къыриӀуагъ:

– Сыдэущтэу къысэпӀошъура шӀу сыплъэгъоу, ащ нахьэу цыхьэ къысфэмышӀмэ? Джы сызэрэбгъэпцӀагъэр ящэнэрэу щэ унае сыбгъэпцӀагъ, къарыушхоу пхэлъыр зэпхыгъэр джыри къысэпӀуагъэп[+].

16Джаущтэу мафэ къэс риӀозэ, ащ Шамсун ышъхьэ ригъэуджэгъужьыгъ. 17Арыти, зытет шъыпкъэр къыриӀуагъ:

– Сыкъызалъфыгъэм щегъэжьагъэу сыназирышъ[*], Тхьэм сырицӀыфышъ, зэ нэмыӀэми сшъхьаци сыжакӀи сыупсыгъэп. Сшъхьац аупсымэ, сикъарыу къыщыкӀэнышъ, кӀочӀаджэу адрэ цӀыф пстэуми афэдэу сыхъущт[+].

18Мызэгъогум ащ зытет шъыпкъэр къызэрэриӀуагъэр Далилэ къыгурыӀуи, фылист пщыхэм афиӀопщыгъ:

– Джыри зэ шъукъакӀу: зытет шъыпкъэр джы ащ къысиӀуагъ.

Фылист пщыхэр бзылъфыгъэм дэжь къакӀохи, къызэрагъэгугъэгъэ тыжьыныр къыфахьыгъ. 19Шамсун ышъхьэ ыкокӀ илъэу ыгъэчъыйи, бзылъфыгъэр цӀыф къеджи, лӀым ышъхьац блэрибл тыриупсыкӀынэу риӀуагъ. Ащ ышъхьац ыупсынэу зэрэригъажьэу, Шамсун икъарыу къыщыкӀи, кӀочӀаджэ хъугъэ.

20Ардэдэми бзылъфыгъэр къэкууагъ:

– Шамсун, фылистхэр уашъхьагъ итых!

Арыти, ар къэущыжьи, егупшысагъ:

– Ыпэрэхэм афэдэу, джыри зыкъэстӀэтӀэжьын.

Зиусхьаным[†] къызэрибгынагъэр ащ ышӀэщтыгъэп.

21Фылистхэм ар аубыти, ынэхэр ракӀыхи, къалэу Ӏазэ ащи, джэрдз лъэхъухэр тыралъхьагъэх. Гъэрхэр зыщаӀыгъ унэм коц щырагъэхьаджыгъ. 22Аузэ ышъхьацрэ ыжакӀэрэ икӀэрыкӀэу къэкӀыжьэу рагъэжьагъ.


Шамсун ылъ зэришӀэжьыгъэр, ежьыри зэрэлӀагъэр

23А зэкӀэмэ ауж ятхьэу Дагон къурмэнышхо фашӀынэу, чэфынхэу фылист пщыхэр къэзэрэугъоигъэх. Ахэм аӀуагъ:

– Титхьэ типый Шамсун тӀэ къырилъхьагъ[+].

24Шамсун залъэгъукӀэ, ахэм ятхьэ щытхъу фашӀыщтгъэ:

– Титхьэ тӀэ къырилъхьагъ пыеу
тичӀыгу хэкужъ зышӀыщтгъэр,
тащыщыбэ зыукӀыгъэр.

25Чэфым зызэлъештэхэм, фылистхэм куоу рагъэжьагъ:

– Тизэщ ттыригъэунэу Шамсун къашъущэ.

Арыти, ахэр ыгъэчэфынхэу Шамсун къащагъ. КӀэсэнхэм[†] азыфагу зыдагъэуцо нэуж, 26Шамсун ыӀапэ зыӀыгъыгъэ кӀалэм елъэӀугъ:

– Унашъхьэр зыӀыгъ кӀэсэнхэм санэгъэс, зязгъэкъун слъэкӀынэу сыгъэуцу. 27Унэм хъулъфыгъи бзылъфыгъи, фылист пщыхэри зэрахэтэу чӀэмыфэжьхэу чӀэсыгъэх. Шамсун еплъхэу хъулъфыгъэми бзылъфыгъэми зэхэтэу нэбгырэ минищ фэдиз унашъхьэми тетыгъ.

28Джащыгъум Шамсун Зиусхьаным лъэӀукӀэ зыфигъэзагъ:

– О зэкӀэ зыӀэ илъ Зиусхьан, угу сыкъэгъэкӀыжь. СыолъэӀу, си Тхь, зэ закъо сикъарыу къегъэгъэзэжьи, фылистхэм сынитӀу зэрэракӀыгъэр зэ огъукӀэ язгъэпщыныжьынэу амал къысэт.

29Шамсун унэм игурыт кӀэсэнитӀум анэси, Ӏэ джабгъумкӀэ зым, сэмэгумкӀэ адрэм заригъэкъуи, къэкууагъ:

30– Фылистхэм ягъусэу сэри сэрэкӀод!– ЫӀуи, къарыоу иӀэмкӀэ еӀункӀи, унэр пщыхэми, зэкӀэ цӀыфэу къэзэрэугъоигъэу ащ чӀэсыгъэхэми къатыригъэуагъ. ЩэӀэфэ ыукӀыгъэм нахьи, ихьадэгъукӀэ нахьыбэ зыдихьыжьыгъ.

31А зэкӀэм ауж ышхэри, ятэ иунагъо зэкӀэ исхэри къакӀохи, Шамсун ихьадэ ащэжьыгъ. Ар ятэ Мыныуахъ икъэунэу ЦорэӀрэ Ащтаулрэ азыфагу итым щагъэтӀылъыжьыгъ. Шамсун илъэс тӀокӀым къыкӀоцӀ Израилым игъуазэу щытыгъ.

### ЯпшӀыкӀублэнэрэ шъхьэр


Михэ иунэ тхьэлъэӀупӀэ зэрэщишӀыгъэр

1Ефраим къушъхьалъэм Михэ ыцӀэу зы лӀы горэ щыпсэущтыгъ. 2Зэгорэм ащ янэ риӀуагъ:

– Тыжьын шэкъэл зы минрэ шъэрэ[*] о пшӀокӀодыгъэти, ар зытыгъугъэм сапашъхьэ ущебгыгъ. А тыжьыныр мары сэ сӀыгъ, зыштагъэри сэры.

– Зиусхьаным[†] ынэшӀу скъо къыщерэф!– ыӀуагъ ным. 3Михэ тыжьыныр къызыретыжьым, янэ къыпидзэжьыгъ.– Мы тыжьыныр тхьэ сурэт хашӀыкӀынэу, тхьэнэпцӀи[†] хагъэчъыкӀынэу скъо ыцӀэкӀэ Зиусхьаным тын фэсэшӀышъ, осэтыжьы[+].

4Къом тыжьыныр ным къызыретыжьым, бзылъфыгъэм ащ шэкъэл шъитӀу[*] къыхихи, тыжьынашӀэм[†] ритыгъ. Адрэм ащ тхьэ сурэти хишӀыкӀыгъ, тхьэнэпцӀи хигъэчъыкӀыгъ. Ахэр Михэ иунэ рагъэуцуагъэх.

5Михэ тхьэлъэӀупӀэ иӀэу щытыгъ. Ащ чэтэнӀабгъурэ[*] унэгъуатхьэхэмрэ[*] ышӀыгъэх, ыкъохэм зы къахихи, къурмэнышӀэу[†] ыгъэнэфагъ[+]. 6А уахътэм Израилым пачъыхьэ иӀагъэп, шъхьадж ежь тэрэзэу ылъытэрэр ышӀэщтыгъэ[+].

7Ехъудэм ит къалэу Бэтлэхъэм дэсхэм зы лэуй[*] кӀалэ горэ ащыгъум ахэсыгъ,[+] 8ащ иунэ къыбгыни, псэупӀэ лъыхъунэу ежьагъ. Гъогум тетэу кӀозэ, Ефраим къушъхьалъэм нэси, Михэ иунэ екӀолӀагъ.

9Арыти, Михэ ащ еупчӀыгъ:

– Тыда укъыздикӀыгъэр?

– Сэ сылэуй, Ехъудэм ит Бэтлэхъэм къалэм сыщыщ, сыкъызщыуцун, псэупӀэ сфэхъун сылъэхъу,– къыриӀожьыгъ адрэм.

10Ащыгъум Михэ ащ риӀуагъ:

– Садэжь къани, усятэщт ыкӀи усикъурмэншӀыщт ыкӀи. Ащ ипэгъокӀэу сэ илъэс къэс тыжьын шэкъэлипшӀ[*] остызэ сшӀыщт, пщыгъыщтми пшхыщтми сэ сафэгъэзагъ.

11Ащ лэуир къезэгъи, лӀым дэжь къэнагъ, ыкъохэм афэдэу зэу къахэуцуагъ. 12Михэ лэуир къурмэнышӀэу иунэ къыригъэнагъ. 13Ащ ыуж Михэ зыфэрэзэжьэу ыӀуагъ:

– Лэуир сикъурмэнышӀ хъугъэмэ, Зиусхьаным ынэшӀу къызэрэсщифэщтыр джы сэ сэшӀэ.

### ЯпшӀыкӀуенэрэ шъхьэр


Данхэр чӀыгукӀэм зэкӀохэм Михэ итхьэлъэӀупӀэ зэрэзэрапхъуагъэр

1А уахътэм Израилым пачъыхьэ иӀагъэп. Дан лӀакъом Израилым ичӀыгу щыщ Ӏахьэ унае джыри иӀагъэпти, щыпсэунэу зэрытӀысхьан чӀыпӀэ лъыхъущтыгъэ[+]. 2Арыти, Дан лӀакъом зэкӀэм зэолӀ нэбгыритф, ЦорэӀрэ Ащтаулрэ ащыпсэухэу лӀыблэнитф къахахи, чӀыналъэр къаплъыхьанэу, зыфэдэр къызэрагъэшӀэнэу атӀупщыгъэх. Ахэм араӀуагъ:

– ШъукӀуи, чӀыналъэр зыфэдэр къызэжъугъашӀ.

А нэбгыритфыр Ефраим къушъхьалъэм къызэсхэм, Михэ иунэ къыщыуцухи, ащ чэщыр щырахыгъ[+]. 3Унэм пэблагъэ къызэхъухэм кӀалэм игущыӀакӀэкӀэ, ежьхэм афэдэу Израилым икъыблэ зэрэщыщыр къашӀагъ. Арыти, кӀохи, кӀалэм кӀэрыхьэхи еупчӀыгъэх:

– Хэта о мыщ укъэзыщагъэр? Сыда мыщ щыпшӀэри, мыщ узкӀыщыӀэри?

4Михэ къыфишӀагъэр ащ ахэм афиӀуати, къыпигъэхъожьыгъ:

– Сэ ащ къурмэнышӀэу[†] сиштагъ.

5Арыти, адрэхэр лэуим елъэӀугъэх:

– Тхьэм тфеупчӀба, гъогу тыкъызфытехьэгъэ Ӏофым шӀуагъэ къытфыхэкӀыщтмэ.

6КъурмэнышӀым ахэм ариӀожьыгъ:

– Гъогу мафэ шъутехь. Шъуигъогу шъутетыфэ Зиусхьаным[†] ынаӀэ къышъутетыщт.

7Арыти, а лӀитфыр ягъогу техьажьхи, Лаиш къалэ кӀуагъэх. ЦӀыфхэр цыдонхэм яхабзэ тетхэу, гугъуемылӀхэу, егъэзыгъэ хэмытхэу, мамырэу[†] зэрэпсэухэрэр ахэм ащ къыщалъэгъугъ. Ежьхэр цыдонхэм апэчыжьэу псэущтыгъэх, къотэгъуи яӀагъэп[*][+].

8Ащ ыуж лӀитфыр ЦорэӀрэ Ащтаулрэ занэсыжьхэм, ялъэпкъэгъухэр къяупчӀыгъэх:

– Сыд фэдэ къэбара къытфэшъухьыгъэр?

9Адрэхэм джэуап къатыжьыгъ:

– ЗытэжъугъэӀати, татежъугъэбан! ЧӀыгоу тэ къэтлъэгъугъэр чӀыгу дэгъу. Зыпари шъушӀэн шъугу хэлъыба? Лъэтемытэу, шъукӀуи а чӀыгур шъуубыт. 10Ащ шъукӀомэ, гугъуемылӀ лъэпкъымрэ чӀыгу хъоо-пщаумрэ шъулъэгъущтых. Шъыпкъэ дэдэмкӀэ, Тхьэм а чӀыгу щыкӀэгъэнчъэр шъо шъуӀэ къырелъхьэ.

11Арыти, Дан лӀакъом щыщ нэбгырэ шъих заом зыфаузэнди, ЦорэӀрэ Ащтаулрэ къабгыни, гъогу техьагъэх. 12Ехъудэм ит Къыриат-ЕӀэрим зынэсхэм, пщыпӀэ щашӀи ащ къыщыуцугъэх. Джары непэ къызнэсыгъэми Къыриат-ЕӀэрим итыгъэ къохьэпӀэ лъэныкъо Мэхъанэ-ДанкӀэ[*] зыкӀеджэхэрэр[+]. 13ЕтӀанэ Ефраим къушъхьалъэм ихьэхи, Михэ иунэ нэсыгъэх.

14Адрэ нэбгыритфэу Лаиш чӀыналъэр къэзыплъыхьанэу кӀогъагъэхэм ялъэпкъэгъухэм араӀуагъ:

– ШъошӀа шъо мы унэхэм ащыщ чэтэнӀабгъуи, унэгъуатхьи, тхьэ сурэти, тхьэнэпцӀ[†] хэгъэчъыкӀыгъи зэрилъхэр? Арышъ, джы шъо шъушӀэщтым шъуегупшыс.

15Арыти, ахэм агъази, Михэ иунэу лэуй кӀалэр зыщыпсэурэм ихьэхи, а лэуим сэлам рахыгъ. 16Ардэдэм Дан лӀакъом щыщ нэбгырэ шъихыр, заом фэхьазырхэу, уӀэшыгъэхэу къэлэпчъэӀум щызэхэтыгъэх. 17Нэбгыритфэу чӀыпӀэр къэзыплъыхьагъэхэр кӀохи, тхьэ сурэтри, чэтэнӀабгъури, унэгъуатхьэри, тхьэнэпцӀ хэгъэчъыкӀыгъэри къаштэхи къырахыгъэх. КъурмэнышӀыр ащ фэдизым нэбгырэ шъихэу, заом фэхьазырхэу, уӀэшыгъэхэу къэлэпчъэӀум щызэхэтхэм ахэтэу щытыгъ. 18КъурмэнышӀым Михэ иунэ тхьэ сурэтри, чэтэнӀабгъури, унэгъуатхьэри, тхьэнэпцӀ хэгъэчъыкӀыгъэри къызэрэрахыгъэхэр зелъэгъум ариӀуагъ:

– Сыд илӀэужыгъуа шъушӀэрэр?

19– Зэтелъхь,– къыраӀуагъ ахэм,– ужэ къызэтемых. Тэ къыддакӀуи утятэщт ыкӀи утикъурмэнышӀыщт ыкӀи. ЗылӀ иунэ ущыкъурмэнышӀыным нахьи Израилым илӀакъохэм ащыщ урикъурмэнышӀмэ нахь дэгъуба?

20КъурмэнышӀыр къэгушӀуи, чэтэнӀабгъури, унэгъуатхьэри, тхьэ сурэтри къыштэхи цӀыфхэм адежьагъ. 21Ясабыйхэри, ябылым Ӏэхъогъухэри, ямылъкухэри апэ рагъэшъхи, ежьхэри ауж итхэу гъогу техьагъэх.

22Михэ иунэ ахэр зыӀокӀотхэм, мыдрэм гъунэгъухэр къыугъоихи, данхэм акӀэлъежьагъэх. 23Ахэр данхэм якуощтыгъэхэти, адрэхэм зыкъызэрагъэзэкӀи, Михэ къыраӀуагъ:

– Сыда узыфаер? Сыд пае мощ фэдиз цӀыфыр къэуугъоигъа?

24Михэ ариӀожьыгъ:

– Ситхьэхэр, тхьэу сэ язгъэшӀыгъэхэр шъуштэхи, сикъурмэнышӀи зыдешъущажьи шъуежьэжьыгъ. Сыда джыри къысфэнэжьыгъэр? ЕтӀани шъукъысэупчӀы: «Сыда узыфаер?» шъоӀошъ[+].

25Данхэм ащ ипэгъокӀэу къыраӀожьыгъ:

– Зы макъэ гори къэмыгъэӀу, армырмэ тизэолӀхэр къэгубжынхэшъ, къыокӀунхэшъ, ори уиунагъуи шъуагъэкӀодыщт.

26Ар къыраӀуи, данхэр ягъогу техьажьыгъэх, Михэ ежь нахьи адрэхэр зэрэнахь лъэшхэр зелъэгъум, иунэ ыгъэзэжьыгъ.

27Джаущтэу Михэ аригъэшӀыгъэхэр аштэхи, икъурмэнышӀи зыдащи, мамырэу, гугъуемылӀэу псэурэ лъэпкъым дэжь, Лаиш, къэкӀуагъэх. Къэлэдэсхэр чатэкӀэ зэтыраукӀэхи, къалэри агъэстыгъ[+]. 28Ахэр цыдонхэм апэчыжьэу псэущтыгъэхэти, къотэгъуи яӀагъэпти зыпари ӀэпыӀэгъу къафэхъугъэп. А къалэр Бэтрэхъоб пэмычыжьэу кӀэим итыгъ.

ЕтӀанэ данхэм къалэр икӀэрыкӀэу агъэпсыжьи, ащ щыпсэухэу аублагъ[+]. 29ЫпэкӀэ ЛаишкӀэ заджэщтыгъэхэ къалэм Дан цӀэу фашӀыгъ. Ар зыцӀагъэр Израил (ар Якъуб ары) ыкъоу ежьхэр къызытекӀыгъэхэр ары. 30Тхьэ сурэтыр а къалэм дагъэуцуагъ, данхэр гъэрыпӀэм ефэфэхэ[*] Мосэ[*] ыкъо Гъэршэм къытекӀыгъэ Ионэтан, етӀанэ ащ ыкъохэр къурмэнышӀэу яӀагъэх[+]. 31Ахэм Тхьэм иунэ[*] Щылэу дэтыфэ Михэ аригъэшӀыгъэ тхьэ сурэтыр аухъумагъ[+].

### ЯпшӀыкӀубгъонэрэ шъхьэр


Бинямин хэкум ит ГъыбӀэ къалэ щыпсэухэрэм бзэджэшӀагъэу ашӀагъэр

1А уахътэм, Израилым пачъыхьэ зимыӀагъэм, Ефраим къушъхьалъэ чыжьэм зы лэуй горэ щыпсэущтыгъ. Ехъудэм ит Бэтлэхъэм къалэм щыщ бзылъфыгъэ горэ ащ шъуз гуадзэу ыштагъ[+]. 2Ау бзылъфыгъэм лэуим зыфигъэгуси[*], ятэ дэжь ыгъэзэжьыгъ. Бзылъфыгъэр тыщым зыщыӀэр мэзиплӀ хъугъэу, 3ыгу ыгъэшӀунышъ, къыщэжьынэу лӀыр ащ дэжь кӀуагъэ. Лэуим иунэӀут кӀалэ игъусагъ, щыдитӀуи зыдищагъ. Бзылъфыгъэм лӀыр унэм рищагъ, ятэ ар зелъэгъум гушӀозэ къыпэгъокӀи, ригъэблэгъагъ. 4Бзылъфыгъэм ятэ, лэуим ишӀупщ, махълъэр къыригъэшӀуи, ыдэжь къыгъэнагъ. Арыти, мэфищым къыкӀоцӀ лэуир ащ щышхагъ, щешъуагъ, щычъыягъ.

5ЯплӀэнэрэ мафэм ахэр жьэу къэтэджыгъэх, гъогум техьажьынхэу загъэхьазырыгъ, ау бзылъфыгъэ ныбжьыкӀэм ятэ махълъэм къыриӀуагъ:

– Хьалыгъу Ӏулъхьэ горэ апэ зыӀугъафи, угу къыкӀиубытэнэу, етӀанэ шъукӀожьын.

6Арыти, нэбгыритӀури зэгъусэхэу шхэнхэу, ешъонхэу тӀысыгъэх. ЕтӀанэ бзылъфыгъэ ныбжьыкӀэм ятэ ащ къыриӀуагъ:

– Джыри зы чэщ къани, зыгъэтхъэжь.

7А лӀыр кӀожьынэу фэеу къэтэджыгъэми, шӀупщым ыӀорэм едэӀуи, къани, джыри зы чэщ ащ щырихыгъ. 8Ятфэнэрэ мафэм ипчэдыжьи лӀыр гъогу техьажьынэу жьэу къэтэджыгъ. Ау бзылъфыгъэ ныбжьыкӀэм ятэ аргорэу къыриӀуагъ:

– Гъомлапхъэ горэм хаӀи, угу къыкӀегъэубыт. Умыгузажъу, щэджэгъуанэр екӀыфэ еж.

Арыти, зэгъусэхэу шхагъэх. 9ЕтӀанэ ишъуз гуадзи иунэӀути зыдырищэжьэжьынхэшъ, гъогу техьажьынэу лӀыр къэтэджыжьыгъ. Ау шӀупщым ащ къыриӀуагъ:

– Мары, мафэр пчыхьэм фэкӀо. СыолъэӀу, чэщыр мыщ щих. Мары, мафэр шӀэхэу ыухыщт, къани, зыгъэтхъэжь. Неущ нахьыжьэу шъукъэтэджынышъ, гъогу шъутехьажьын, уиунэ шъукӀожьын.

10Ау лӀым къэнэныр ымыдэу къежьэжьи, щыдитӀум хьылъэ ателъэу, шъуз гуадзэри игъусэу Еус къалэм (ар – Ерусэлэм) фиузэнкӀыгъ[+].

11Пчыхьэшъхьапэм адэжь Еус къалэм ихьэнэ-гъунэ ахэр нэсыгъэх. Арыти, унэӀутым изиусхьан риӀуагъ:

– Еусхэм мы якъалэ тыдэгъахьи, чэщыр ащ щитэгъэх.

12Ау изиусхьан ар ыдагъэп:

– Хьау,– ыӀуагъ ащ,– Израилым щымыщ хымэ лъэпкъым икъалэ тыдэхьащтэп, тапэ едгъэхъунышъ, ГъыбӀэ тынэсыщт нахь.– 13ЕтӀанэ къыпигъэхъожьыгъ,– некӀо, ГъыбӀэ е Рамэ тынэсмэ, итӀум яз чэщыр щитхыщт.

14Арыти, ягъогу техьажьхи, апэ рагъэхъугъ, тыгъэр къохьажьыгъахэу Бинямин чӀыналъэм ит ГъыбӀэ ахэр екӀолӀагъэх. 15Ахэр гъогум дэхыхи, ащ чэщыр щырахынэу ГъыбӀэ дэхьагъэх. КӀохи, лэуимрэ игъусэхэмрэ къэлэ пчэгум итӀысхьагъэх, ау зыми иунэ ригъэблэгъагъэхэп.

16Мары, зы лӀыжъ горэ игубгъо щылэжьагъэу къэкӀожьыщтгъэ. Ар Ефраим къушъхьалъэм щыщыгъ, ау бинямин лӀакъом хэсэу ГъыбӀэ щыпсэущтыгъ. 17Къэлэ пчэгум ис гъогурыкӀор зелъэгъум, лӀыжъыр ащ еупчӀыгъ:

– Тыда уздакӀорэр, укъыздикӀыгъэри тыда?

18Лэуим ащ риӀожьыгъ:

– Ехъудэм ит Бэтлэхъэм тыкъекӀыжьы, сызщыщ Ефраим къушъхьалъэ чыжьэм тэкӀожьы. Ащ Ӏоф сиӀэу сыкӀогъагъ, джы Зиусхьаным[†] иунэ[*] сэкӀожьы, ауми зыми иунэ сыригъэблэгъагъэп. 19Тэ уарзэу щыдхэм Ӏусэу яттыщтри тиӀ, тэ, уипщылӀхэу – сэри, сигъусэ бзылъфыгъэу уиунэӀутми, кӀалэми тфэхъун сани хьалыгъуи тӀыгъ. Арышъ, а лъэныкъомкӀэ тэ зыпарэми тыщыкӀэрэп.

20– УмыгумэкӀ! НекӀо, садэжь шъукъакӀу,– къыриӀуагъ лӀыжъым.– Шъузыфэныкъор зэкӀэ сэ шъозгъэгъотыщт. Пчэгум шъукъимынэ закъуи[+].

21Ащ ар ядэжь къыздищи, ищыдхэм Ӏус аритыгъ. ГъогурыкӀохэм алъакъохэр зафатхьакӀхэм ыуж, шхагъэх, ешъуагъэх.

22Уахътэр джаущтэу тхъэжьэу агъэкӀофэ, нэпэнчъэ-бзэджашӀэу къалэм дэсхэм унэр къауцухьагъ. Пчъэм лъэшэу къытеохэзэ, унэр зие лӀыжъым къекуохэу аублагъ:

– Уиунэ къекӀолӀэгъэ цӀыфыр къытфигъэкӀ, тэ ащ тизэщ рызытедгъэущт[+].

23ЛӀыжъыр, унэм къикӀи, къариӀуагъ:

– Хьау, сшыхэр, ащ фэдэ бзэджагъэ шъумышӀэ. Ар сэ сихьакӀэшъ, ащ фэдэ нэпэнчъагъэкӀэ шъудэмызекӀу. 24Мары сипшъашъэрэ хьакӀэм ишъуз гуадзэрэ сэ къышъуфисщынхэшъ, ахэмэ шъуябэн, джарышъ шъо тэрэзэу шъулъытэрэр, шъузыфаер яшъушӀ. Ау сэ сихьакӀэ ащ фэдэ нэпэнчъагъэкӀэ шъудэмызекӀу.

25Ау а хъулъфыгъэхэр ащ къедэӀунэу фэягъэхэп. Джащыгъум лэуим ишъуз гуадзэ къыубыти, къафырищи къаритыгъ. Арыти, ахэм бзылъфыгъэр аӀэ къырагъахьи, чэщ реным нэф къэшъыфэ хьайнэпагъэкӀэ дэзекӀуагъэх. Нэфылъыр къызызэкӀечым бзылъфыгъэр къатӀупщыжьыгъ. 26Нэфшъагъом бзылъфыгъэр изиусхьан зэрыс унэм къекӀолӀэжьи, пчъэ ихьапӀэм дэжь щызэхафи, ащ дэжьым щылъэу нэф къэшъыгъ.

27Пчэдыжьым изиусхьан къэтэджи, пчъэр къыӀуихыгъ, гъогум техьажьын имурадэу, арыти, ишъуз годзэ бзылъфыгъэр ыӀитӀу пчъэшъхьаӀум телъэу, пчъэӀупэм зэрэӀулъыр ылъэгъугъ.

28– Къэтэджи, некӀо,– ыӀуи, еджагъ, ау бзылъфыгъэм джэуап къытыжьыгъэп. Джащыгъум лӀым бзылъфыгъэр къыӀэти, щыдым къытыригъэгъуалъхьи, кӀожьынэу къежьэжьыгъ.

29Унэм зынэсыжьым, шъэжъыер къышти, ишъуз гуадзэ Ӏэпкъ-лъэпкъ пшӀыкӀутӀоу иӀэмкӀэ зэхиупкӀи, Израилым ичӀыналъэхэм афаригъэхьыгъ[+]. 30Ар зылъэгъугъэхэм зэкӀэми аӀуагъ:

– Израилыр Мысырым къызикӀыжьыгъэм щегъэжьагъэу непэ къызнэсыгъэм ащ фэдэ зыми ылъэгъугъэп ыкӀи ышӀагъэп ыкӀи. Шъуегупшыси ащ, шъузэхэупчӀыхьажьи, тшӀэмэ хъущтыр къашъуӀо!

### ЯтӀокӀэнэрэ шъхьэр


Израилхэм биняминхэр зэрэзыхафыгъэхэр

1Дан итемыр лъэныкъо щегъэжьагъэу къыблэм щыӀэ БэрщэбаӀ нэс, ГъылыӀад чӀыналъэри хэтыжьэу ащыпсэурэ израилхэр зэкӀэ, зы нэбгырэ фэдэу къакӀохи, Зиусхьаным[†] ыпашъхьэ Мыцпэ къыщызэрэугъоигъэх[+]. 2Лъэпкъ псэум, зэкӀэ израил лӀакъохэм япащэхэр Тхьэм илъэпкъ зэхахьэ къэкӀуагъэх. Ахэр уӀэшыгъэ лъэс зэолӀ мин шъиплӀ хъущтыгъэх. 3А уахътэм бинямин лӀакъом къэбаркӀэ зэхихыгъ, израилхэр Мыцпэ зэрэщызэрэугъоигъэхэр. Арыти, израилхэм лэуим раӀуагъ:

– КъытфэӀуатэба, мы бзэджэшӀэгъэшхор сыдэущтэу хъугъа?

4Арыти, бзылъфыгъэу аукӀыгъэм ишъхьэгъусэ лэуим къафиӀотагъ:

– Сэрырэ сишъуз гуадзэрэ тызэгъусэу Бинямин чӀыналъэм ит ГъыбӀэ тыкъызэсым, чэщыр щитхынэу ащ тыкъыщыуцугъ. 5СаукӀын яхьисапэу чэщым ГъыбӀэ дэсхэр къэзэрэугъойхи, сызэрыс унэр къаухъурэигъ. Ахэр сишъуз гуадзэ ебэнхи, ар лӀагъэ. 6Ахэм Израилым щашӀагъэр емыкӀушхоти, хьакӀэ-къокӀагъэти, сэ бзылъфыгъэр пкъырыпкъэу зэпкъырысхи, Израилым ичӀыналъэхэм зэкӀэм афязгъэхьыгъ[+]. 7Арышъ, джы шъо, израилхэм зэкӀэми, мы Ӏофым шъухаплъи, еплъыкӀэу фышъуиӀэр къашъуӀо.

8Джащыгъум лъэпкъыр зэрэпсэоу, зы нэбгырэ фэдэу къызэкъоуцуи, къыӀуагъ:

– Тащыщ горэми ищагу ыгъэзэжьыщтэп, иуни кӀожьыщтэп. 9Непэ ГъыбӀэ мары етшӀэщтыр: пхъэдз итыдзэни, ащ къызэригъэлъагъорэм тетэу, текӀуни, тытеощт. 10Дзэм ышхыщтыр къаугъоинэу Израилым илӀакъохэм ащыщ нэбгыришъэ пэпчъ лӀипшӀ, мин пэпчъ лӀишъэ, минипшӀ пэпчъ лӀы мин къахэтхыщт. ЕтӀанэ дзэр Бинямин чӀыналъэм ит ГъыбӀэ кӀони, Израилым щызэрэхьагъэ хьакӀэ-къокӀагъэм ипэгъокӀ аригъэгъотыжьынэу амал иӀэу хъущт.

11ЗэкӀэ Израилым изэолӀхэр къэзэрэугъоихи, зэкъоуцохи, зы нэбгырэ фэдэу а къалэм пэуцугъэх.

12Израил лӀакъохэм зэкӀэ Бинямин лӀакъом цӀыфхэр фагъакӀохи:

– Сыд фэдэ Ӏоф бзэджэшӀэгъэшхуа шъо шъуадэжь щызэрахьагъэр?– АӀуи, арагъэупчӀыгъэх. 13– Ащыгъум, а цӀыф нэпэнчъэу ГъыбӀэ дэсхэр къытэшъутхи, тэ ахэр тыукӀынхэшъ, Израилым ер идгъэкӀодыкӀыщт.

Ау биняминхэр ялъэпкъэгъу израилхэм аӀорэр зэхахынэу фэягъэхэп[+]. 14Якъалэхэм къарыкӀхи, израилхэм къязэонхэ ямурадэу ахэр ГъыбӀэ къыщызэрэугъоигъэх. 15А мафэм къалэхэм къарыкӀыгъэхэу Бинямин лӀакъом щыщэу, уӀэшыгъэ зэолӀ нэбгырэ мин тӀокӀрэ хырэ къалъытагъ. Ащ нэмыкӀэу ГъыбӀэ къалэм щыпсэухэрэм лӀыблэнэ нэбгырэ шъибл къахашыпыкӀыгъ. 16Ащ фэдиз дзэм ухигъэплъыхьанэу Ӏэсэмэгу зэолӀ нэбгырэ шъибл хэтыгъ, хэти мыохъоу мыжъодзымкӀэ шъхьац налъэм тыригъафэщтыгъэ[+].

17Биняминхэр хэмытхэу Израилым уӀэшыгъэ зэолӀ нэбгырэ мин шъиплӀ къыгъэуцугъ, ахэр зэкӀэ заом фэгъэсэгъагъэх[+].

18Израилхэр Бэтэл къакӀохи, Тхьэм зыфагъази:

– Хэта тащыщэу биняминхэм апэ заокӀэ якӀун фаер?– АӀуи, еупчӀыгъэх.

– Апэ Ехъудэр орэкӀо,– Зиусхьаным джэуап къалъигъэӀэсыжьыгъ[+].

19Ыужырэ пчэдыжьым израилхэр кӀохи, дзэ уцупӀэ ГъыбӀэ дэжь щагъэпсыгъ. 20Израилхэр бинямин лӀакъом заокӀэ пежьэхи, зэоным фэхьазырхэу ГъыбӀэ пэчӀынатӀэу уцугъэх. 21Биняминхэр ГъыбӀэ къыдэкӀхи, а мафэм израилхэм янэбгырэ мин тӀокӀрэ тӀурэ хагъэфагъ[+]. 22Ау израилхэм гу къызӀэпашӀыхьажьи, апэрэ мафэм зыдэщытыгъэхэ чӀыпӀэм джыри зэоным фэхьазырхэу уцужьыгъэх. 23Ыпэрэ мафэм ахэр кӀохи, пчыхьэ охъуфэ Зиусхьаным ыпашъхьэ щыгъыгъэх, яупчӀэхэри Зиусхьаным фагъэзагъэх:

– Ткъош биняминхэм тязэонэу джыри тыкӀощта?– АӀуи, еупчӀыгъэх.

Арыти:

– ШъукӀуи, шъуапэуцу.– Зиусхьаным иджэуап къалъигъэӀэсыжьыгъ.

24Джащыгъум, ятӀонэрэ мафэм, израилхэр лъыкӀуатэхи, биняминхэм благъэу акӀэрыуцуагъэх. 25Ау ахэм япэгъокӀэу биняминхэр ГъыбӀэ къыдэкӀхи, къязаохи, мызэгъогум израил нэбгырэ мин пшӀыкӀуй хагъэфагъ, ахэр зэкӀэ уӀэшыгъэ зэолӀыгъэх.

26Арыти израилхэр, зэкӀэ лъэпкъыр зэрэпсэоу, Бэтэл кӀожьхи, Зиусхьаным ыпашъхьэ исхэу гъыгъэх. А мафэм пчыхьашъхьэ нэс анэкӀыгъ, къурмэнгъэстхэри[†] мамыр[†] къурмэнхэри Зиусхьаным фашӀыгъэх. 27ЕтӀанэ израилхэм яупчӀэ Зиусхьаным фагъэзагъ. А уахътэм Тхьэм дашӀыгъэ зэзэгъыныгъэр зытет мыжъобгъуитӀур зыдэлъ пхъонтэ лъапӀэр[*] Бэтэл щыӀагъ,[+] 28къурмэнышӀ[†] шъхьаӀащтыгъэр Хьарунэ ыкъо ЕлыӀазар къыхэкӀыгъэ Пинхъас арыти, Зиусхьаным еупчӀыгъ:

– Ткъош биняминхэм тязэонэу джыри тыкӀощта, хьауми тымыкӀощта?

Зиусхьаным иджэуап къылъигъэӀэсыжьыгъ:

– ШӀукӀу. Неущ ахэр Сэ шъо шъуӀэ къислъхьащтых.

29Джащыгъум Израил щыщхэм тӀысыпӀэ шъэфхэр ГъыбӀэ пэмычыжьэу тыдэкӀи щашӀыгъэх[+]. 30Израилхэр ящэнэрэ мафэм биняминхэм язэонхэу, ыпэрэхэм афэдэу, зыдэщытыгъэхэ чӀыпӀэм джыри зэоным фэхьазырхэу, ГъыбӀэ пэчӀынатӀэу, уцужьыгъэх. 31Биняминхэр илъыгъокӀэ пыим къыпэгъокӀхи, къалэм Ӏуащыгъ. Ыпэрэ мафэхэм афэдэу израилхэм къязаозэхэ, нэбгырэ щэкӀ фэдиз чӀарагъэнагъ. Ахэр укӀыгъэхэу шъофым къинагъэх, гъогоу Бэтэлрэ ГъыбӀэрэ якӀухэрэм къатенагъэх. 32Биняминхэм гушхоу:

– Ыпэрэм фэдэу тэ ахэр тыукӀыщтых,– аӀофэ, израилхэм рахъухьагъ:

– ТызэкӀакӀозэ, къалэм кӀэрытщынхэшъ, гъогухэм атетщэщтых[+].

33Израилхэм якӀочӀэ нахьышъхьэ кӀуати, БэӀал-Тамар[†] дэжь уцугъ, ардэдэм ГъыбӀэ итыгъэ къохьэпӀэ лъэныкъокӀэ щысыгъэхэм ятӀысыпӀэ къабгыни, къалэм теуагъэх. 34Израилым изэолӀ анахьышӀоу нэбгырэ минипшӀыр ГъыбӀэ екӀухи, зэошхор щырагъэжьагъ, ау щытми тхьамыкӀагъор къызэрафэсыгъэр биняминхэм къагурыӀуагъэп. 35Зиусхьаным биняминхэр Израилым ыпашъхьэ щызэхикъутэхи, бинямин нэбгырэ мин тӀокӀрэ тфырэ нэбгыришъэрэ а мафэм израилхэм аукӀыгъэх, ахэр зэкӀэ уӀэшыгъэ зэолӀыгъэх. 36Биняминхэм джащыгъум къазэрэтекӀуагъэхэр къагурыӀуагъ.

А зэкӀэри мары зэрэхъугъэр[*].

Израилхэр зэкӀакӀощтыгъэх, ГъыбӀэ пэтӀысыгъэхэм ахэр ащыгугъыщтыгъэх. 37ЗэолӀэу пэтӀысыгъэхэр, псынкӀэу ГъыбӀэ теохи, къалэм дахьэхи, дэсхэр зэкӀэ чатэкӀэ аукӀыгъэх[+]. 38-39Къалэм Ӏугъо кореныр къышъхьарих зыхъукӀэ, ар ямэкъэгъэӀу тамыгъэу, залъэгъукӀэ, кӀочӀэ нахьышъхьэм зыкъыӀэтыни, атеонхэу израилхэр пэтӀысыгъэхэм агурыӀогъагъэх.

Бинямин зэолӀхэм нэбгырэ щэкӀым кӀахьэу израилхэр аукӀыгъэхэти, ахэр гугъагъэх:

– Щэч хэлъэп, ыпэрэ зэогъухэм афэдэу тэ ахэр зэхэткъутэщтых.

40Ары шъхьай биняминхэр зызэплъэкӀхэм алъэгъугъ къалэм зэфэдэкӀэ Ӏугъо кореныр къызэрэшъхьащыуцуагъэр, уашъом нэсэу ащ зызэриӀэтырэр. 41А дэдэм израилхэм къытырагъэзагъэти, тхьамыкӀагъо къазэрэфэсыгъэр биняминхэм къагурыӀуи, къэщынагъэх. 42Ахэр шъофнэкӀым екӀурэ гъогум телъадэхи, ечъэжьагъэх, ау пыир кӀэкӀэу ауж итэу язаощтыгъэ. Адрэ лъэныкъомкӀи къалэм[*] къыдэкӀыгъэ купри къапэуцугъэу, азыфагу даубытагъэу зэтыраукӀэщтыгъэх. 43Ахэр къаухъурэигъэхэу, афыхэзэ, Ныухъэ щегъэжьагъэу[*] ГъыбӀэ итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъо нэсыфэхэ аукӀыгъэх. 44Биняминхэм ащыщэу нэбгырэ мин пшӀыкӀуй а заом щыфэхыгъ, ахэр зэкӀэ зэолӀ блэнагъэх. 45Къэнагъэхэм агъази шъофнэкӀымкӀэ Римон къушъхьэ цакӀэ лъэныкъомкӀэ чъагъэх, ау а гъогуми израилхэм нэбгырэ минитф щызэтыраукӀагъ. Ахэм биняминхэр ГъыдыӀом нэс афыфэхэ, джыри нэбгырэ минитӀу аукӀыгъ[+].

46УӀэшыгъэ бинямин нэбгырэ мин тӀокӀрэ тфырэ а мафэм фэхыгъ, ахэр зэкӀэ зэолӀ блэнагъэх. 47Ау нэбгырэ шъих аӀэкӀэкӀи, шъофнэкӀым ихьажьхи, ашъхьэ Римон къушъхьэ цакӀэм рахьылӀэжьи, мэзиплӀэ ахэр а чӀыпӀэм щыӀагъэх. 48ЕтӀанэ израилхэм къагъэзэжьи, Бинямин чӀыналъэм зыщыӀукӀагъэхэр зэкӀэ – орэцӀыфы, орэпсэушъхьэ еблэми, къапэкӀэфэгъэ пстэури чатэкӀэ аукӀыгъэх. Ягъогу тет къалэхэр зэкӀэ машӀо акӀадзэзэ, агъэстыгъэх.

### ЯтӀокӀэнэрэ зырэ шъхьэр


Къэнэжьыгъэ биняминхэм шъхьэгъусэхэр къыздырахыгъэхэр

1Израилхэм Мыцпэ дэжь тхьэлъанэ щашӀыгъагъ:

– Тащыщи ыпхъу шъхьэгъусэу бинямин лӀакъом щыщ горэми ритыщтэп,– аӀуи[+].

2ЦӀыфхэр Бэтэл кӀохи, пчыхьашъхьэ охъуфэ, лъэшэу гъыхэу, пыхьэхэу Тхьэм ыпашъхьэ исыгъэх.

3– О Зиусхьанэу,[†] Израилым и Тхь,– аӀощтыгъэ ахэм,– сыда мыр Израилым къызкӀехъулӀагъэр? Сыда непэ Израилыр зы лӀакъокӀэ нахь макӀэ зыкӀэхъугъэр?

4КъыкӀэлъыкӀогъэ пчэдыжьым, жьэу къэтэджхи, цӀыфхэм а чӀыпӀэм къурмэншӀыпӀэ[†] щагъэуцугъ, ардэдэми къурмэнгъэсти,[†] мамыр[†] къурмэни щашӀыгъ.

5– ТилӀакъохэм ащыщэу хэта Зиусхьаным ыпашъхьэ щытиӀэгъэ зэхахьэм къемыкӀолӀагъэр?– АӀуи, зэупчӀыжьхи, Мыцпэ Зиусхьаным ыпашъхьэ щыкӀогъэ зэхахьэм къэмыкӀуагъэр, Ӏо хэмылъэу, аукӀынэу израилхэм тхьэрыӀо пытэ ащ щашӀыгъагъ.

6Акъош биняминхэм къяхъулӀагъэр израилхэм лъэшэу гухэкӀ ащыхъугъ.

– Непэ Израилым илӀэкъо чъыг зы лӀакъо пыупкӀыгъэ хъугъэ,– аӀощтыгъэ ахэм.–[+] 7Къэнагъэхэм тыдэ шъхьэгъусэ къафитхын, тпхъухэр ахэм ащыщ горэми шъузкӀэ етымытынэу Зиусхьаным ыпашъхьэ тхьэлъанэ пытэ щытшӀыгъэмэ?

8ЕтӀанэ:

– Израил лӀакъохэм ащыщэу, Мыцпэ дэжь, Зиусхьаным ыпашъхьэ зэхахьэу щытшӀыгъэм хэта къэмыкӀуагъэр?– АӀозэ, зэхэупчӀыхьажьыгъэх.

ГъылыӀад чӀыналъэм ит Яощ къалэм щыпсэухэрэм ащыщэу зы нэбгырэ гори къызэрэмыкӀуагъэр зэрагъэшӀагъ[+]. 9ЦӀыфэу зэхахьэм къекӀолӀагъэр къызапчъым ащ къикӀыгъэу зы нэбгырэ гори къахэкӀыгъэп.

10Джащыгъум цӀыфхэм зэолӀ бланэхэу нэбгырэ мин пшӀыкӀутӀу унашъо афашӀи, ащ агъэкӀуагъ:

– ШъукӀуи, ГъылыӀад чӀыналъэм ит Яощ щыпсэухэрэр зэкӀэ, бзылъфыгъи сабыйи къэшъумыгъанэу чатэкӀэ шъуукӀых. 11ШъушӀэщтыр мары: хъулъфыгъи бзылъфыгъи зэкӀэ зэхэшъоукӀэхэшъ, пшъашъэу джыри хъулъфыгъэ зымышӀэгъэ закъохэр къэшъогъанэх.

Аущтэуи ашӀыгъ. 12Арыти, ГъылыӀад чӀыналъэм ит Яощ къалэм щыпсэухэрэм пшъэшъэ шъиплӀ джыри хъулъфыгъэ амышӀагъэу къахагъуати, ахэр КъэнаӀан чӀыналъэм ит Щылэу щыӀэ дзэ уцупӀэм ащагъэх[+].

13ЕтӀанэ мамыр псалъэ афарагъэхьи, биняминхэм адэжь Римон къушъхьэ цакӀэм цӀыфхэм лӀыкӀохэр агъэкӀуагъэх[+]. 14Ащ ыуж биняминхэм ядэжь загъэзэжьым, ГъылыӀад чӀыналъэм ит Яощ щыщ пшъашъэхэу, псэоу къагъэнагъэхэр, шъхьэгъусэу аратыгъэх. Ау ахэр зэкӀэми афикъугъэп.

15Зиусхьаным израил лӀакъохэм зы зэрахитхъыгъэр цӀыфхэм лъэшэу гухэкӀ ащыхъугъ. 16Арыти, лъэпкъым инахьыжъ упчӀэжьэгъухэм аӀуагъ:

– Бинямин лӀакъом ибзылъфыгъэхэр укӀыгъэхэмэ, сыда тшӀэщтыр, къэнагъэхэм шъхьэгъусэ тыдэ къафитхыщта? 17ЧӀы Ӏахьэу лӀакъом тефэгъагъэр, Израилым изы лӀакъо гори мыкӀодыным пае, биняминэу къэнэжьыгъэхэм къафэрэн. 18Ау тэ, израилхэм, «бинямин лӀакъом щыщым зыпхъу езытырэм нэлатыр[†] терэф» тӀуи, тхьэлъанэ пытэ тшӀыгъэшъ, тпхъухэр шъхьэгъусэкӀэ ахэм яттын тлъэкӀыщтэп.

19Аужыпкъэм хэкӀыпӀэ къаугупшысыгъ:

– Марышъ, илъэс къэс Зиусхьаным имэфэкӀышхо Щылэу щызэхащэ.

А къалэр Бэтэл итемыр лъэныкъо, ащ укъикӀэу Щэхэм узэрыкӀорэ гъогум итыгъэкъокӀыпӀэ, Лэбонэ икъыблэкӀэ гъэзагъэу щыт.

20Биняминхэр ахэм агъэӀушыгъэх:

– ШъукӀуи сэнэшъхьэшӀапӀэм зыщыжъугъэбылъи, 21хъурэм шъулъыплъ. Щылэу щыщ пшъашъэхэр къалэм къыдэкӀхэу, къэзэрэугъойхэу, загъэчэрэгъузэ къэшъоныр зырагъажьэкӀэ, сэнэшъхьэшӀапӀэм шъукъыхэкӀи шъхьадж шъхьэгъусэ фэхъунэу зы пшъашъэ ерэпхъуати, бинямин чӀыналъэм орэкӀожь[+]. 22Ащ ыуж пшъашъэхэм ятэхэр е ашыхэр къытэтхьаусыхылӀэнхэу тадэжь къызыкӀохэкӀэ, тэ ятӀощт:

– ТышъолъэӀу, шъунэшӀу къащышъуфэнэу! Шъхьэгъусэ ашӀынхэу заом къафитщыгъэхэр икъугъэпти, шъори шъупхъухэр къяшъутын шъулъэкӀыщтэпти, аущтэу ашӀагъ. Арышъ, шъо ащкӀэ шъумысэп.

23Биняминхэм аущтэу ашӀыгъ. Пшъашъэхэм къэшъоныр зырагъажьэм, хъулъфыгъэ пэпчъ нэбгырэ зырыз къахипхъоти, шъхьэгъусэ ышӀынэу, ыхьи, кӀожьыгъэ. Шъхьадж ичӀыгу Ӏахьэ ыгъэзэжьи, къалэхэр агъэпсыжьхи, ахэм адэтӀысхьажьыгъэх. 24Ардэдэм израилхэри зэбгырыкӀыжьхи, шъхьадж ежь илӀакъо, иунагъо екӀолӀэжьи, ичӀыгу Ӏахьэ итӀысхьажьыгъ.

25А уахътэм Израилым пачъыхьэ иӀагъэп, шъхьадж ежь тэрэзэу ылъытэрэр ышӀэщтыгъ[+].

## ГущыӀалъ

### ГущыӀалъ

ГущыӀалъ


А

Б

Гъу

Дж

З

К

Къ

Къу

КӀ

Л

М

Н

П

Т

Хь

Ч

Шъ

Ӏ


ГущыӀалъ

### Астарт

Астарт

(2:13, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – КъокӀыпӀэ Благъэм щыпсэущтыгъэ ижъырэ лъэпкъхэр тхьэу зэлъэӀущтыгъэхэм ащыщ. Астарт гъэбэжъугощагъ.

### Ахъо


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

Ахъо (9:10) – Мыр шхынцумпэ чъыг. Къыблэ хэгъэгу фабэхэм къащэкӀы. КъыпыкӀэхэрэр ӀэшӀух, къыпычыгъакӀэхэуи гъэгъугъэхэуи ашхых.

### Бжьы


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

Бжьы (10:8) – Пхъэ ондрыхъоу шъо шъабэ зэщэкӀыгъэу кӀашӀэрэ былымхэм зэдаштэу Ӏоф ашӀэным пае апшъэ далъхьэрэр ары.

### БэӀал

БэӀал

(2:11, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – КъокӀыпӀэ Благъэм щыпсэущтыгъэ ижъырэ лъэпкъхэр тхьэу зэлъэӀущтыгъэхэм ащыщ. БэӀал ощхымрэ хыоешхомрэ ятхьэу алъытэщтыгъ. БэӀал къэнэӀаныйхэм ятхьэ шъхьаӀэщтыгъ.

### Гъуазэ


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

Гъуазэ (джуртыбзэкӀэ: «шофэт» – имэхьанэр: «хьыкумышӀ») – Мы тхылъым а гущыӀэм мэхьанэу щыриӀэр: Израилым илӀакъо горэм е лӀэкъо заулэмэ охътэ гъэнэфагъэм Ӏэшъхьэтет пэщэныгъэр адызезыхьэрэр ары. Израилхэр тхьамыкӀагъо зыхафэхэкӀэ ахэм къэгъэнэжьакӀо афэхъунхэу Тхьэр гъуазэхэм къяджэщтыгъэ. Гъуазэм игъашӀэ зиухыкӀэ ащ ычӀыпӀэ ихьанышъ, иӀоф лъигъэкӀотэнэу цӀыф гъэнэфагъэ щыӀагъэп.

### Джэнджэш


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

Джэнджэш (3:25) – Зыгорэм уицыхьэ темылъыныр, шӀошъхъуныгъэ пытэ фыуимыӀэныр.

### Зиусхьан

Зиусхьан

(1:1, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Тхьэм изэрэщыт къызэрыпӀон плъэкӀыщт амалхэм ащыщ. Адыгэ гущыӀэу «Зиусхьаным» мэхьанэу иӀэм зэфэмыдэ джурт гущыӀитӀумэ къарыкӀырэр къеты. Апэрэр: «Адонай» (Гъуазэхэр 6:22). Тхьэр зэрэлъэрыхьэр, Ар зэрэфэшӀыгъэр мэхьанэу иӀ. ЯтӀонэрэ гущыӀэмкӀэ Тхьэм ыцӀэ къыраӀо: «Яхве» (Гъуазэхэр 1:1), ащ къикӀырэмэ ащыщ «егъашӀэм щыӀэ зэпытыр».

### Зэйтун чъыг


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

Зэйтун чъыг (9:8, 15:5) – Зитхьапэхэр ренэу шхъонтӀэ зэпыт чъыг лъэпкъ, къыблэ хэгъэгу фабэхэм къащэкӀы, къыпыкӀэрэмэ зэйтун дэгъэ лъапӀэр къакӀафы.

### Коцыр Ӏожьын


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

Коцыр Ӏожьын (6:11) – Коцыцэхэр коцышъхьэмэ къарыгъэтэкъуныр, къарыутыгъэныр.

### Къоджэхь-къоджэшх


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

Къоджэхь-къоджэшх (14:12) – Зышъхьэ къырамыхыпэу, зыщыщыр къэпшӀэнэу упчӀэ зыфатырэр.

### Къонтхъ

Къонтхъ

(5:19, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Пыеу заом зыщытекӀуагъэхэм мылъкоу къытырахыгъэр, къыпахыгъэр ары: гъэрэу къаубытыгъэ цӀыфхэр, былым Ӏэхъогъухэр, уасэ зиӀэ хьап-щыпхэр.

### Къурмэнгъэст

Къурмэнгъэст

(6:26, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) (машӀокӀэ агъэстырэ къурмэн) – зэрэлъэпкъэуи нэбгырэ зырызхэми апае а зы мафэм къыкӀоцӀ тӀо, тыгъэм икъыкъокӀыгъорэ икъохьажьыгъорэ атефэу, ашӀыщтыгъэ къурмэныр ары. Къурмэныр зэрэщытэу къурмэншӀыпӀэм щагъэстыщтыгъэ. Мы къурмэным адрэ къурмэн пстэумэ анахьэу мэхьанэ иӀагъ.

### КъурмэншӀыпӀ

КъурмэншӀыпӀ

(2:2, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Ӏанэу е чӀыпӀэ хэӀатыкӀыгъэу Тхьэм пае былымхэмрэ нэмыкӀ тынхэмрэ къурмэн зыщашӀыхэрэр ары.

### КъурмэнышӀ

КъурмэнышӀ

(8:27, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Тхьэм фэлэжьэрэ цӀыфэу диным епхыгъэ Ӏофтхьабзэхэр зыгъэцакӀэщтыгъэр ары. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан зэрэлъэпкъэу е нэбгырэ зырызхэм ацӀэкӀэ къурмэн ышӀыныр ащ ипшъэрылъ шъхьаӀэщтыгъ.

### КӀэплъэнтхъой


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

КӀэплъэнтхъой (16:9) – Мыр кӀэпым е чэтэным акӀышъоу къатырахырэр ары. КӀапсэхэр, шэкӀ пхъашэхэр хашӀыкӀых.

### КӀэсэн

КӀэсэн

(16:25) – ДэкӀояпӀэм, е пэӀулъашъом кӀагъэуцощтыгъэ пкъэухэм яз.

### Лэуйхэр

Лэуйхэр

(17:7, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан къурмэнышӀхэр къызхахыщтыгъэхэр Лэуй ибынхэм къатекӀыгъэ лӀакъор ары. Лэуй джурт лӀэкъо пшӀыкӀутӀур къызтекӀыгъэ Якъубэ ыкъо пшӀыкӀутӀумэ ащыщыгъ. Лэуй къыпыкӀыгъэх зэшхэу Мосэрэ Хьарунэрэ. КъурмэнышӀхэр къызхахыщтыгъэхэр Лэуй къыпыкӀыгъэ Хьарунэ илӀакъо щыщхэр ары ныӀэп. Лэуй къытекӀыгъэ хъулъфыгъэхэм зэкӀэми «лэуйхэр» араӀуагъ. Лэуйхэм чэтэн гъэӀагъэм, ыужкӀэ Тхьэм и Унэу Ерыусэлэм дэтым Ӏоф ащашӀэщтыгъэ. Джащ фэдэуи Тхьэм ипхъонтэ лъапӀэ ахэм зэрахьэщтыгъэ.

### Мамыр (зэгурыӀоныгъэ) къурмэныр

Мамыр (зэгурыӀоныгъэ) къурмэныр

(20:26, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – ЦӀыфым ежь фаеу ышӀырэ къурмэныр. Къурмэн ашӀыгъэм ишэхэмрэ ыкӀоцӀ къырахыгъэхэмрэ къурмэнгъэстым игъусэу Тхьэм фагъэшъуашэхэти, зэрэщытэу къурмэншӀыпӀэм щагъэстыщтыгъэх. Къурмэнылым щыщ Ӏахь Тхьэм фагъэшъуашэщтыгъэ, адрэр къурмэн зышӀырэмрэ цӀыфхэмрэ зэдашхыщтыгъэ.

### Назир


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

Назир (13:5, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – ИщыӀэныгъэ адрэхэм афэмыдэу, илыягъэу охътэ гъэнэфагъэм къыриубытэу Тхьэм фэлэжьэнэу гущыӀэ пытэ зышӀырэ цӀыф. Назирыгъо уахътэм ар хьадэхэм анэс, санэ ешъо, ышъхьацхэр ыупхъо хъущтыгъэп. Еплъ: тхылъэу «ШъофнэкӀым къыщекӀокӀыгъэхэр» 6:1-21 .

### Нэлат


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

Нэлат (5:23) – Бгыбзэ. ЦӀыфыр лъэшэу губжыгъэу, ыгу еӀэжьыгъэу зыгорэм хьазаб къыфехынэу, тхьамыкӀагъо къехъулӀэнэу тыриӀорэр.

### Пегъымбар

Пегъымбар

(4:4, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан Тхьэм тхьэлӀыкӀохэмкӀэ къэбархэр цӀыфхэм къалъигъэӀэсыщтыгъэх. Тхьэм ы-Псэ ЛъапӀэ хэлъ кӀуачӀэм ахэр къыгъэгущыӀэщтыгъэх. Ахэмэ къэхъущтхэр къаӀощтыгъэ, цӀыф лъэпкъым пае Тхьэм елъэӀущтыгъэх. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм тхьэлӀыкӀохэм ацӀэ къызэрэщыриӀорэр: «Тхьэм икъулыкъушӀэхэр», «Тхьэм ицӀыфхэр».

### ТхьэнэпцӀ

ТхьэнэпцӀ

(3:19, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Тхьэм ычӀыпӀэ рагъэуцорэр ары.

### ТыжьынашӀ


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

ТыжьынашӀ (17:4) – ЦӀыфэу зисэнэхьаткӀэ пкъыгъо лъапӀэхэм: тыжьыным, дышъэм е нэмыкӀым Ӏэпэщысэхэмрэ гъэдэхалъэхэмрэ ахэзышӀыкӀырэр ары.

### Хьакъужъ


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

Хьакъужъ (8:7, 8:16) – Къэгъагъэ хъурэ, панэхэр зытет шъхьанд. Метрэм нэс илъэгагъэу зыщыфэбэ чӀыпӀэхэм къащэкӀы.

### Хьалыгъу мыкӀу-мыпш


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

Хьалыгъу мыкӀу-мыпш (6:19) – Тхьацу гъэтэдж хэмылъхьагъэу псыкӀэ апшэгъэ хьалыгъу.

### Хьандзу


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

Хьандзу (15:5) – Мэкъоу, уарзэу ӀукӀыхьэ Ӏэтэшхоу зэтыралъхьагъэр ары.

### ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр

ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр

(8:27, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Джурт лъэпкъыр итарихъ иублэгъум кощын зэпымыужьхэм ахэт зэхъум, къыздырихьакӀынэу чэтэнгъэӀагъэр тхьэлъэӀупӀэ-къурмэншӀыпӀэу ыгъэпсыгъагъ. Пачъыхьэу Сэлмэн Тхьэм и Унэу аригъэшӀыгъагъэр чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэм игъэпсыкӀэ фэдагъ.

### ЧэцӀы


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

ЧэцӀы (6:19, 13:19) – Пчэн ныбжьыкӀ.

### Чэшъанэр


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

Чэшъанэр (8:9, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Мыжъом хэшӀыкӀыгъэ унэ псыгъо лъаг. Мыр пыир къызатебанэкӀэ зыкъэухъумэжьыгъэным ыкӀи къыпэӀулъ Ӏэгъо-чӀыгъохэр къызэпэплъыхьэгъэнхэм пае агъэфедэ.

### Шъонт


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

Шъонт (4:19) – Пчэнышъом хэшӀыкӀыгъэ псылъ, шъонылъ.

### Шъонтрып


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

Шъонтрып (11:34) – ӀэкӀэ теохэзэ мэкъамэр къызэращырэ музыкальнэ Ӏэмэ-псым. Шъо зытебзэгъэ пхъэ хъурай, ыку нэкӀы, ышъхьэрэ ычӀэрэ шъуаткӀох.

### Ӏэмыр


Гъуазэхэр


ГущыӀалъ: Гъуазэхэр

Ӏэмыр (7:22, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Унашъу, шӀоигъоныгъ. Зыгорэм ишӀоигъоныгъэкӀэ цӀыфым ышӀэрэр. Мы чӀыпӀэм мэхьанэу щыриӀэр: Тхьэм ишӀоигъоныгъэу къехырэмкӀэ.

Астарт

(2:13, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – КъокӀыпӀэ Благъэм щыпсэущтыгъэ ижъырэ лъэпкъхэр тхьэу зэлъэӀущтыгъэхэм ащыщ. Астарт гъэбэжъугощагъ.

Ахъо (9:10) – Мыр шхынцумпэ чъыг. Къыблэ хэгъэгу фабэхэм къащэкӀы. КъыпыкӀэхэрэр ӀэшӀух, къыпычыгъакӀэхэуи гъэгъугъэхэуи ашхых.

Бжьы (10:8) – Пхъэ ондрыхъоу шъо шъабэ зэщэкӀыгъэу кӀашӀэрэ былымхэм зэдаштэу Ӏоф ашӀэным пае апшъэ далъхьэрэр ары.

БэӀал

(2:11, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – КъокӀыпӀэ Благъэм щыпсэущтыгъэ ижъырэ лъэпкъхэр тхьэу зэлъэӀущтыгъэхэм ащыщ. БэӀал ощхымрэ хыоешхомрэ ятхьэу алъытэщтыгъ. БэӀал къэнэӀаныйхэм ятхьэ шъхьаӀэщтыгъ.

Гъуазэ (джуртыбзэкӀэ: «шофэт» – имэхьанэр: «хьыкумышӀ») – Мы тхылъым а гущыӀэм мэхьанэу щыриӀэр: Израилым илӀакъо горэм е лӀэкъо заулэмэ охътэ гъэнэфагъэм Ӏэшъхьэтет пэщэныгъэр адызезыхьэрэр ары. Израилхэр тхьамыкӀагъо зыхафэхэкӀэ ахэм къэгъэнэжьакӀо афэхъунхэу Тхьэр гъуазэхэм къяджэщтыгъэ. Гъуазэм игъашӀэ зиухыкӀэ ащ ычӀыпӀэ ихьанышъ, иӀоф лъигъэкӀотэнэу цӀыф гъэнэфагъэ щыӀагъэп.

Джэнджэш (3:25) – Зыгорэм уицыхьэ темылъыныр, шӀошъхъуныгъэ пытэ фыуимыӀэныр.

Зиусхьан

(1:1, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Тхьэм изэрэщыт къызэрыпӀон плъэкӀыщт амалхэм ащыщ. Адыгэ гущыӀэу «Зиусхьаным» мэхьанэу иӀэм зэфэмыдэ джурт гущыӀитӀумэ къарыкӀырэр къеты. Апэрэр: «Адонай» (Гъуазэхэр 6:22). Тхьэр зэрэлъэрыхьэр, Ар зэрэфэшӀыгъэр мэхьанэу иӀ. ЯтӀонэрэ гущыӀэмкӀэ Тхьэм ыцӀэ къыраӀо: «Яхве» (Гъуазэхэр 1:1), ащ къикӀырэмэ ащыщ «егъашӀэм щыӀэ зэпытыр».

Къоджэхь-къоджэшх (14:12) – Зышъхьэ къырамыхыпэу, зыщыщыр къэпшӀэнэу упчӀэ зыфатырэр.

Къонтхъ

(5:19, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Пыеу заом зыщытекӀуагъэхэм мылъкоу къытырахыгъэр, къыпахыгъэр ары: гъэрэу къаубытыгъэ цӀыфхэр, былым Ӏэхъогъухэр, уасэ зиӀэ хьап-щыпхэр.

Къурмэнгъэст

(6:26, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) (машӀокӀэ агъэстырэ къурмэн) – зэрэлъэпкъэуи нэбгырэ зырызхэми апае а зы мафэм къыкӀоцӀ тӀо, тыгъэм икъыкъокӀыгъорэ икъохьажьыгъорэ атефэу, ашӀыщтыгъэ къурмэныр ары. Къурмэныр зэрэщытэу къурмэншӀыпӀэм щагъэстыщтыгъэ. Мы къурмэным адрэ къурмэн пстэумэ анахьэу мэхьанэ иӀагъ.

КъурмэншӀыпӀ

(2:2, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Ӏанэу е чӀыпӀэ хэӀатыкӀыгъэу Тхьэм пае былымхэмрэ нэмыкӀ тынхэмрэ къурмэн зыщашӀыхэрэр ары.

КъурмэнышӀ

(8:27, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Тхьэм фэлэжьэрэ цӀыфэу диным епхыгъэ Ӏофтхьабзэхэр зыгъэцакӀэщтыгъэр ары. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан зэрэлъэпкъэу е нэбгырэ зырызхэм ацӀэкӀэ къурмэн ышӀыныр ащ ипшъэрылъ шъхьаӀэщтыгъ.

КӀэсэн

(16:25) – ДэкӀояпӀэм, е пэӀулъашъом кӀагъэуцощтыгъэ пкъэухэм яз.

Мамыр (зэгурыӀоныгъэ) къурмэныр

(20:26, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – ЦӀыфым ежь фаеу ышӀырэ къурмэныр. Къурмэн ашӀыгъэм ишэхэмрэ ыкӀоцӀ къырахыгъэхэмрэ къурмэнгъэстым игъусэу Тхьэм фагъэшъуашэхэти, зэрэщытэу къурмэншӀыпӀэм щагъэстыщтыгъэх. Къурмэнылым щыщ Ӏахь Тхьэм фагъэшъуашэщтыгъэ, адрэр къурмэн зышӀырэмрэ цӀыфхэмрэ зэдашхыщтыгъэ.

Нэлат (5:23) – Бгыбзэ. ЦӀыфыр лъэшэу губжыгъэу, ыгу еӀэжьыгъэу зыгорэм хьазаб къыфехынэу, тхьамыкӀагъо къехъулӀэнэу тыриӀорэр.

Пегъымбар

(4:4, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм илъэхъан Тхьэм тхьэлӀыкӀохэмкӀэ къэбархэр цӀыфхэм къалъигъэӀэсыщтыгъэх. Тхьэм ы-Псэ ЛъапӀэ хэлъ кӀуачӀэм ахэр къыгъэгущыӀэщтыгъэх. Ахэмэ къэхъущтхэр къаӀощтыгъэ, цӀыф лъэпкъым пае Тхьэм елъэӀущтыгъэх. Ижъырэ Зэзэгъыныгъэм тхьэлӀыкӀохэм ацӀэ къызэрэщыриӀорэр: «Тхьэм икъулыкъушӀэхэр», «Тхьэм ицӀыфхэр».

ТхьэнэпцӀ

(3:19, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Тхьэм ычӀыпӀэ рагъэуцорэр ары.

ТыжьынашӀ (17:4) – ЦӀыфэу зисэнэхьаткӀэ пкъыгъо лъапӀэхэм: тыжьыным, дышъэм е нэмыкӀым Ӏэпэщысэхэмрэ гъэдэхалъэхэмрэ ахэзышӀыкӀырэр ары.

Хьакъужъ (8:7, 8:16) – Къэгъагъэ хъурэ, панэхэр зытет шъхьанд. Метрэм нэс илъэгагъэу зыщыфэбэ чӀыпӀэхэм къащэкӀы.

Хьалыгъу мыкӀу-мыпш (6:19) – Тхьацу гъэтэдж хэмылъхьагъэу псыкӀэ апшэгъэ хьалыгъу.

ЧэцӀы (6:19, 13:19) – Пчэн ныбжьыкӀ.

Чэшъанэр (8:9, нэмыкӀ чӀыпӀэхэми) – Мыжъом хэшӀыкӀыгъэ унэ псыгъо лъаг. Мыр пыир къызатебанэкӀэ зыкъэухъумэжьыгъэным ыкӀи къыпэӀулъ Ӏэгъо-чӀыгъохэр къызэпэплъыхьэгъэнхэм пае агъэфедэ.

Шъонт (4:19) – Пчэнышъом хэшӀыкӀыгъэ псылъ, шъонылъ.

Шъонтрып (11:34) – ӀэкӀэ теохэзэ мэкъамэр къызэращырэ музыкальнэ Ӏэмэ-псым. Шъо зытебзэгъэ пхъэ хъурай, ыку нэкӀы, ышъхьэрэ ычӀэрэ шъуаткӀох.

* 1:1 Адыгэ гущыӀэу «Зиусхьан»-м мэхьанэу иӀэм зикъэӀуакӀэ зэфэмыдэ джурт гущыӀитӀумэ къарыкӀырэр къеты. Апэрэр – «Яхве» зыфиӀорэмкӀэ Тхьэм ыцӀэ къыраӀо, ащ мэхьанэу иӀэмэ ащыщ: «ЕгъашӀэм ЩыӀэ Зэпытыр». ЯтӀонэрэр – «Адонай», Тхьэр зэрэлъэрыхьэр, Ар зэрэфэшӀыгъэр ары мэхьанэу иӀэр.

+ 1:1 Ехъошуа 24:29, Гъуазэхэр 20:18

* 1:2 Израилым илӀэкъо пшӀыкӀутӀум язэу Ехъудэ къытекӀыгъэр ары.

+ 1:5 Апэрэ Самуел 11:8

* 1:8 Нахь тэрэзыр: мы хъугъэ-шӀагъэр зыфэгъэхьыгъэр чылэу Ерусэлэм къегъэтӀысэкӀыгъэхэр ары. Ахэр къалэм хахьэщтыгъэхэми, Ехъудэ лӀакъом тефэгъэ чӀыгоу къыблэмкӀэ гъэзэгъэ къэлэ дэпкъым ыкӀыбкӀэ щыӀэм щыпсэущтыгъэх. Ежь Ерусэлэм къалэр Бинямин лӀакъом ичӀыгу тетыгъ, а уахътэм израилхэм ар аубытыгъагъэп. (Еплъ: 1:21)

+ 1:8 Ехъошуа 15:63, ЯтӀонэрэ Самуел 5:6

* 1:10 Ахэр Ӏэнэкъ лӀакъом щыщыгъэх, лъэгэ дэдагъэх, ялъэгагъэ фэшӀ израилхэр ащыщынэщтыгъэх.

+ 1:10 Ехъошуа 14:15, Ехъошуа 15:14

+ 1:11 Ехъошуа 10:38, Ехъошуа 15:15

+ 1:12 Ехъошуа 15:13-19

* 1:16 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «Пальмэхэм якъал». Усэу 3:13-ри джащ фэд.

* 1:17 Ащ къикӀырэр Тхьэм къурмэн фашӀыхэу къалэм щыпсэущтыгъэхэр зэкӀэ чатэкӀэ аукӀхи, къалэр машӀокӀэ зэрагъэстыжьыгъэр ары.

* 1:17 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «лъэпсэкӀод».

+ 1:19 Ехъошуа 17:16, Ехъошуа 17:18

+ 1:20 Ехъошуа 14:13, Гъуазэхэр 1:10, Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:10

+ 1:21 Ехъошуа 15:63

+ 1:23 УблапӀэ 28:19

+ 1:24 Ехъошуа 2:14

+ 1:27 Ехъошуа 17:11-13

+ 1:29 Ехъошуа 16:10, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 9:16

+ 1:31 Ехъошуа 19:24-30

+ 1:33 Ехъошуа 19:32-39

+ 1:34 Ехъошуа 19:46

+ 1:36 Ехъошуа 15:3

* 2:1 Мы мэлэӀичым Тхьэм иунашъо цӀыфхэм къалъегъэӀэсы, Ащ ыцӀэкӀэ къэгущыӀэ, Тхьэ дэдэр арэу алъытэуи мэхъу.

+ 2:1 УблапӀэ 17:7

+ 2:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:2, Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:3

+ 2:3 МысырикӀыжь 23:33

* 2:5 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «гъыхэрэр».

• 2:6 Ехъошуа 24:28-31

* 2:9 НэмыкӀэуи «Тымнат-Сэрахъ» ащ раӀо. Еплъ: тхылъэу «Ехъошуа» 19:50, 24:30.

+ 2:9 Ехъошуа 19:50

+ 2:10 2 Фесс. 1:8

* 2:11 Пэсэрэ лъэхъаным КъокӀыпӀэ Благъэм БэӀал сурэтхэр щыфагъэуцущтыгъэх, тхьэхэм анахь лъэшэу алъытэщтыгъэ, гъэбэжъум итхьэу аӀощтыгъэ. БэӀалым шъхьащэ зэрэфашӀырэм дин ӀофкӀэ зэрахьэщтыгъэхэ лӀыгъэ-шъузыгъэр, сабыйхэр къурмэн зэрэфашӀыщтыгъэхэр хахьэщтыгъэх.

+ 2:11 Гъуазэхэр 3:7, Гъуазэхэр 4:1, Гъуазэхэр 6:1, Гъуазэхэр 10:6, Гъуазэхэр 13:1

+ 2:12 Хэбзэ тхыжьыгъэр 31:16-17

* 2:13 Мыр КъокӀыпӀэ Благъэм щыпсэурэ лъэпкъхэм гъэбэжъум, шӀулъэгъум, заом ятхъэгуащэу алъытэщтыгъэ.

+ 2:13 Апэрэ Самуел 7:4

+ 2:14 Ехъошуа 7:12

+ 2:15 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:15-68

+ 2:17 МысырикӀыжь 34:15, Хэбзэ тхыжьыгъэр 31:16

+ 2:18 МысырикӀыжь 2:23-25

+ 2:21 Ехъошуа 23:12-13

+ 3:1 Ехъошуа 13:2-6

* 3:6 НэмыкӀ лъэпкъхэм къахэкӀыгъэхэр къащэнхэу е адэкӀонхэу израилхэм я Тхьэ фит ышӀыщтыгъэхэп. Еплъ: тхылъэу «Хэбзэ тхыжьыгъэр» 7:3-4.

+ 3:6 МысырикӀыжь 34:16

* 3:7 Адрэ тхьэхэр зэкӀэ ащ къытекӀыгъэхэу, ахэм анахь лъагэу, Астартэ фэдэу гъэбэжъум итхьэу алъытэщтыгъэ. Пкъэоу фагъэуцурэмкӀэ нэрылъэгъу къызыфашӀыщтыгъэ.

+ 3:7 Гъуазэхэр 2:11

+ 3:9 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 13:5, Гъуазэхэр 1:13

+ 3:10 Гъуазэхэр 6:34, Гъуазэхэр 11:29, Гъуазэхэр 13:25, Гъуазэхэр 14:6, Гъуазэхэр 14:19, Гъуазэхэр 15:14

* 3:15 ЦӀыф Ӏэ сэмэгур джуртэм Ӏашэм фэкъулаеу, щэрыоу алъытэщтыгъэ.

+ 3:15 Гъуазэхэр 20:16

* 3:16 Метрэныкъо фэдиз горэ мэхъу.

* 3:20 А лъэхъаным унашъхьэр тешъо ашӀыщтыгъэ, ащ тырашӀыхьэрэ унэр жьаупӀэ фэдэу агъэфедэщтыгъэ.

+ 3:27 Гъуазэхэр 6:34, Апэрэ Самуел 13:3

+ 3:28 Ехъошуа 2:7, Гъуазэхэр 7:24

+ 3:31 Гъуазэхэр 5:6, Апэрэ Самуел 13:19

+ 4:1 Гъуазэхэр 2:11

* 4:2 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «Хымэ лъэпкъхэм я Хъарэшэт».

+ 4:2 Ехъошуа 11:10, Апэрэ Самуел 12:9

+ 4:6 Ехъошуа 19:37, Евр. 11:32,

+ 4:7 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 18:40

+ 4:11 Гъуазэхэр 1:16, Ехъошуа 19:33

+ 4:15 Ехъошуа 10:10

* 5:4 Едомым мырэущтэу еджэщтыгъэх. Едомыр Израилым итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъо щыӀагъ.

+ 5:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 33:2, ЯтӀонэрэ Самуел 22:8, Орэд ЛъапӀэхэр 17:8, Орэд ЛъапӀэхэр 67:9, Орэд ЛъапӀэхэр 76:18, Орэд ЛъапӀэхэр 96:4

* 5:5 Синай къушъхьэу Тхьэм Мосэрэ израилхэмрэ Таурат Хабзэр къызыщаритыгъэр ары. Еплъ: тхылъэу «МысырикӀыжь» ия 19-рэ шъхьэ щегъэжьагъэу.

+ 5:5 МысырикӀыжь 19:18

+ 5:6 Гъуазэхэр 3:31, Гъуазэхэр 4:17

+ 5:8 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:16, Апэрэ Самуел 13:19, Апэрэ Самуел 13:22

* 5:11 Ижъырэ джуртыбзэм мэхьанэр щынафэп.

+ 5:12 Орэд ЛъапӀэхэр 56:9

* 5:14 Мынасэ лӀакъом щыщ лъэпкъ, Иордан псыхъом итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ щыпсэущтыгъэ.

* 5:17 Псыхъоу Иордан итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ гъэзэгъэ чӀыпӀэр ары. Ащ щыпсэущтыгъэхэ джуртхэр ары мыщ зигугъу къыщишӀырэр.

+ 5:17 Ехъошуа 13:24-28

+ 5:18 Гъуазэхэр 4:10

+ 5:19 Ехъошуа 17:11

+ 5:21 Гъуазэхэр 4:7

+ 5:24 Гъуазэхэр 4:17

+ 5:25 Гъуазэхэр 4:19

+ 5:26 Гъуазэхэр 4:21

+ 5:31 Орэд ЛъапӀэхэр 36:6

+ 6:1 Гъуазэхэр 2:11, УблапӀэ 25:1,

+ 6:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 28:31-33

+ 6:9 Апэрэ Самуел 10:18

+ 6:11 Ехъошуа 17:2

+ 6:13 Хэбзэ тхыжьыгъэр 31:17

+ 6:15 Апэрэ Самуел 9:21, Апэрэ Самуел 18:18

+ 6:16 МысырикӀыжь 3:12, Ехъошуа 1:5

+ 6:17 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 20:8, Орэд ЛъапӀэхэр 85:17

+ 6:18 УблапӀэ 18:3-8

* 6:19 Литрэ 22-рэ фэдиз горэ мэхъу.

+ 6:20 Гъуазэхэр 13:19

+ 6:21 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 18:38

+ 6:22 УблапӀэ 32:30

* 6:25 Е: Зы шкӀэхъу, етӀанэ илъэсибл зыныбжь шкӀэхъужъ.

* 6:32 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «БэӀал орэбанэ».

+ 6:33 Ехъошуа 17:16,

+ 6:34 Гъуазэхэр 3:10, Гъуазэхэр 3:27, Апэрэ Самуел 13:3

* 7:1 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: Щынагъо е гузэжъогъу.

+ 7:2 Хэбзэ тхыжьыгъэр 8:17

* 7:3 ГъылыӀад зыфаӀорэ къушъхьэри чӀыналъэри Иордан псыхъом итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ щыӀэх. Ау мы шъхьэм къыщыӀотэгъэ хъугъэ-шӀагъэхэр къызщыхъухэрэр Иордан псыхъом итыгъэкъохьэпӀэ лъэныкъу, ИзрыӀэл кӀэим иӀэгъо-благъу ары. Арышъ, ГъылыӀадэу мыщ зигугъу къыщишӀырэр нафэп.

+ 7:3 Хэбзэ тхыжьыгъэр 20:8

* 7:6 Е: «ЗэолӀ шъищым ӀэгукӀэ псыр ажэ фахьызэ елъыпӀыщтыгъэх, адрэ къэнагъэхэр псым ешъонхэу лъэгонджэмышъхьэкӀэ етӀысэхыгъэх».

+ 7:12 Ехъошуа 11:4, Апэрэ Самуел 13:5

+ 7:16 Апэрэ Самуел 11:11,

+ 7:18 Ехъошуа 6:4

+ 7:22 Апэрэ Самуел 14:20,

+ 7:24 Ехъошуа 2:7, Гъуазэхэр 3:28

+ 7:25 Орэд ЛъапӀэхэр 82:12

+ 8:1 Гъуазэхэр 12:1

+ 8:3 Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр 15:1

+ 8:5 УблапӀэ 33:17

+ 8:6 Апэрэ Самуел 25:11

+ 8:8 УблапӀэ 32:30

* 8:9 Ижъырэ джурт гущыӀэу «мыгъдол» апэрэ мэхьанэу иӀэр «чэшъан, плъэпӀэ лъаг». Джащ фэдэу ащ пытапӀэ е тхьэм иунэ ятӀонэрэ мэхьани иӀэн ылъэкӀыщт. ЯтӀонэрэ мэхьанэм ищысэ еплъ: 9:46-49.

+ 8:17 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 12:25

* 8:21 Наем щызыухъумэрэ пкъыгъоу цӀыфхэм алъытэщтыгъэ.

+ 8:21 Орэд ЛъапӀэхэр 82:12,

+ 8:22 Апэрэ Самуел 8:5

* 8:24 Исмахьил – Мыдиан фэдэу, Ибрэхьимэ ыкъуагъ. Ахэм къатекӀыгъэхэ мыдианхэмрэ исмахьилхэмрэ зы лъэпкъэу алъытэх, мыдианкӀэ яджэх. (Еплъ: тхылъэу «УблапӀэ» 16:15, 25:2, 37:28).

+ 8:24 МысырикӀыжь 32:1-4, УблапӀэ 25:12-18

* 8:26 Мыр килограмм тӀокӀ фэдиз горэ мэхъу.

* 8:27 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «ефод». Зыфэдэ дэдэр гурыӀогъуай, ау шэкӀ лъапӀэм хэшӀыкӀыгъэ кӀэпхын е щыгъын кӀэракӀэу ары зэрэплъытэн плъэкӀыщтыр. ЧэтэнгъэӀэгъэ ЛъапӀэм чӀэт къурмэнышӀым щыгъыщтыгъэ, Тхьэм иӀэмыр зэригъашӀэ хъумэ ар щыгъын фэягъ. Еплъ: тхылъэу «МысырикӀыжь» 28:6-30. Загъори, тхьэ нэпцӀыхэм афэлэжьэгъэным телъытэгъэ хабз. Еплъ: мы тхылъым 17:5; 18:14, 17.

+ 8:27 Хэбзэ тхыжьыгъэр 7:16

* 8:31 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «пачъыхьэр – сят».

+ 8:31 Гъуазэхэр 9:1

* 8:33 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «Зэзэгъыныгъэм изиусхьан».

* 9:4 Мыр грамм шъий фэдиз горэ мэхъу.

+ 9:4 Гъуазэхэр 8:33

+ 9:5 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 11:1

* 9:6 Щэхэм къалэ игъунэгъу е ащ дэт пытапӀ.

+ 9:6 УблапӀэ 35:4, Ехъошуа 24:26, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 12:1

+ 9:7 Хэбзэ тхыжьыгъэр 11:29, Хэбзэ тхыжьыгъэр 27:12, Ехъошуа 8:33

+ 9:8 Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 14:9

+ 9:13 Орэд ЛъапӀэхэр 103:15

+ 9:23 Апэрэ Самуел 16:14

+ 9:28 УблапӀэ 34

+ 9:29 ЯтӀонэрэ Самуел 15:4

* 9:45 Нэлат зэрэрихыгъэм мыр инэшанэу щыткӀэ енэгуягъо.

+ 9:45 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 12:25, Хэбзэ тхыжьыгъэр 29:29

* 9:46 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр: «Эл Берит». Имэхьанэр – «Зэзэгъыныгъэм итхь». Мыр БэӀал-Бэрыт ятӀонэрэ цӀэу иӀ. (Еплъ: 8:33; 9:4).

+ 9:48 Орэд ЛъапӀэхэр 67:15

+ 9:53 ЯтӀонэрэ Самуел 11:21

+ 9:54 Апэрэ Самуел 31:4

* 10:4 ЦӀыфыр зыщыщ лӀакъор зэрэфэшӀыгъэм, зэрэлъэрыхьым а лъэхъаным итамыгъэу алъытэщтыгъэ.

* 10:4 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «Хьаот-ЯӀир».

+ 10:4 Хэбзэ тхыжьыгъэр 3:14

+ 10:6 Гъуазэхэр 2:11, Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 11:5, ЯтӀонэрэ Самуел 23:13

+ 10:10 Апэрэ Самуел 7:6

* 10:12 Е: «мыдианхэм».

+ 10:14 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:37

* 10:17 ГъылыӀад чӀыналъэм Иордан псыхъом итыгъэкъокӀыпӀэ лъэныкъокӀэ гъэзагъэу ит къал. Мыр я 20-21-рэ шъхьэхэм зигугъу къащишӀырэ Мыцпэр арэп.

+ 11:1 Евр. 11:32

+ 11:3 ЯтӀонэрэ Самуел 10:6, ЯтӀонэрэ Самуел 10:8, Апэрэ Самуел 22:2

+ 11:8 Гъуазэхэр 10:18

+ 11:15 Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:9, Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:19

* 11:16 Еплъ: тхылъэу «МысырикӀыжь» 13:18–15:22; тхылъэу «ШъофнэкӀым къыщекӀокӀыгъэхэр» 12:16, 13:26 .

+ 11:17 Хэбзэ тхыжьыгъэр 1:46

+ 11:20 Хэбзэ тхыжьыгъэр 2:26-37

* 11:22 Я 17-рэ усэм щегъэжьагъэу я 22-рэ усэр къыдыхиубытэу къаӀуатэрэр тхылъэу «ШъофнэкӀым къыщекӀокӀыгъэхэр» 20:14-21, 21:21-32 къыщытхыгъ.

* 11:24 Моабхэмрэ Ӏамонхэмрэ ятхьэхэм ащыщ, ащ цӀыфхэр къурмэн фашӀыщтыгъэх.

* 11:25 Илъэс шъищкӀэ узэкӀэӀэбэжьмэ Бэлакъ усэрэжъыр Израилым ригъэбгынэу ыуж итыгъ, ау Тхьэм иӀэмыркӀэ бгыбзэм ычӀыпӀэ ащ а лъэпкъым нэшӀущыфэныгъэ фиӀуагъ. (Еплъ: тхылъэу «ШъофнэкӀым къыщекӀокӀыгъэхэр» 22– 24 ).

+ 11:27 УблапӀэ 16:5

+ 11:29 Гъуазэхэр 3:10

+ 11:30 УблапӀэ 28:20

* 11:35 КъокӀыпӀэ Благъэм щыпсэурэ лъэпкъхэм зыгорэ зылӀэкӀэ ящыгъынхэр зыщатхъыжьыныр хабзэу ахэлъыгъ.

* 11:39 Библиер зэхэзыфхэрэм ащыщыбэм Ифтахъ ыпхъу къурмэнгъэст ышӀыгъэу алъытэ. НэмыкӀхэр зэреплъыхэрэмкӀэ бзылъфыгъэр дэмыкӀоу, Тхьэм фэлэжьэнэу ритыгъэу ары.

+ 12:1 Гъуазэхэр 8:1

+ 13:1 Гъуазэхэр 2:11

+ 13:2 Ехъошуа 19:41

+ 13:3 Гъуазэхэр 6:12, Лука 1:28, Лука 1:31

* 13:4-5 ИщыӀэныгъэ адрэхэм афэмыдэу, илыягъэу, Тхьэм фэлэжьэнэу гущыӀэ зышӀыгъэ цӀыф. Еплъ: тхылъэу «ШъофнэкӀым къыщекӀокӀыгъэхэр» 6:1-21.

+ 13:5 Апэрэ Самуел 1:11

+ 13:15 Гъуазэхэр 6:18

+ 13:18 УблапӀэ 32:29

+ 13:19 Гъуазэхэр 6:20

* 13:22 Тхьэм ынэгу кӀаплъэрэр псэоу къэнэжьыщтэп. Еплъ: тхылъэу «МысырикӀыжь» 33:20.

+ 13:22 УблапӀэ 32:30

+ 13:24 Апэрэ Самуел 2:21

* 13:25 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «Дан ипщыпӀ». Еплъ: 18:12.

+ 13:25 Гъуазэхэр 3:10

+ 14:1 Ехъошуа 15:10, Ехъошуа 19:43, УблапӀэ 38:12

+ 14:2 УблапӀэ 34:4

* 14:3 Хъулъфыгъэм иукӀытэпӀэ пакӀэ пыуупкӀыныр – сунэт пшӀыныр ары. Мы зекӀокӀэ-шӀыкӀэр Зиусхьанымрэ израил лъэпкъымрэ зэдашӀыгъэ Зэзэгъыныгъэм итамыгъэу щытыгъ, ащкӀэ ахэр нэмыкӀ лъэпкъхэм атекӀыщтыгъэх. Еплъ: тхылъэу «УблапӀэм» 17:9-14.

+ 14:3 УблапӀэ 24:3, УблапӀэ 24:4

+ 14:6 Гъуазэхэр 3:10

* 14:9 Шамсун зэрэназирым къыхэкӀэу хьадэм нэсын фитыгъэп. Еплъ: тхылъэу «ШъофнэкӀым къыщекӀокӀыгъэхэр» 6:6.

+ 14:12 УблапӀэ 29:27

* 14:15 НэмыкӀ Ӏэпэрытхыхэм зэрахэтыр: «яплӀэнэрэ мафэм». «Яблэнэрэ мафэм» зыфиӀорэр джэуапыр къатыжьэу зырагъэжьагъэм щегъэжьагъэу мэфищ зыблэкӀым ыужын фае.

+ 14:15 Гъуазэхэр 16:5

+ 14:16 Гъуазэхэр 16:15

+ 14:19 Гъуазэхэр 3:10

+ 15:14 Гъуазэхэр 3:10

+ 15:15 Хэбзэ тхыжьыгъэр 32:30, Ехъошуа 23:10

* 15:17 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «жэпкъ къупшъхьэм иӀуашъхь».

* 15:19 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «джэрэм ипсынэкӀэчъ».

+ 16:1 Ехъошуа 15:47

* 16:5 Килограмм 13 фэдиз горэ мэхъу.

+ 16:5 Гъуазэхэр 14:15

+ 16:11 Гъуазэхэр 15:13

* 16:13 ЩэкӀыр ашъэ зыхъукӀэ Ӏэмэ-псымэм дэлъ Ӏуданэхэр зэщиз зэрашӀырэ, зэрагъэпытэрэр ары.

* 16:14 Я 13-рэ усэм хэт гущыӀэхэу «ар шъэнчатэкӀэ» зыфиӀохэрэм къащегъэжьагъэу мы чӀыпӀэм нэс зэтыдзэкӀыгъэ гущыӀэхэр зыхэтыр ижъырэ урымыбзэкӀэ зэрадзэкӀыгъэр ар. Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым ахэр хэтхэп.

+ 16:15 Гъуазэхэр 14:16

* 16:17 Еплъ: мы тхылъым 13:4-5 ехьыхыгъэу иӀэм.

+ 16:17 Гъуазэхэр 13:5

+ 16:23 Апэрэ Самуел 5:2,

* 17:2 Тыжьын килограмм пшӀыкӀущ мэхъу.

+ 17:3 МысырикӀыжь 20:4

* 17:4 КилограммитӀурэ ныкъорэ мэхъу.

* 17:5 Еплъ: мы тхылъым усэу 8:27-м ехьыхыгъэу иӀэм.

* 17:5 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ «тырафим». Ахэм унэр къаухъумэу алъытэщтыгъэ, джэнч адзы хъуми агъэфедэщтыгъэх.

+ 17:5 Пачъыхьэхэр: Апэрэ тхылъыр 13:33

+ 17:6 Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:8, Гъуазэхэр 18:1, Гъуазэхэр 19:1, Гъуазэхэр 21:25

* 17:7 Лэуйхэр Израилым изылӀакъоу щытыгъ. Ахэр къурмэнышӀхэм яӀэпыӀэгъунхэр япшъэрылъыгъ, ау а пшъэрылъыр зыщагъэцакӀэщтгъэр Тхьэм и Ун арыгъэ. (Еплъ: тхылъэу «ШъофнэкӀым къыщекӀокӀыгъэхэр» ия 18-рэ шъхьэ; тхылъэу «Хэбзэ тхыжьыгъэр» 12:5).

+ 17:7 Рут 1:1, Апэрэ Самуел 17:12, Маттэ 2:1

* 17:10 Тыжьын граммишъэрэ пшӀырэ мэхъу.

+ 18:1 Гъуазэхэр 17:6, Гъуазэхэр 19:1, Гъуазэхэр 21:25, Гъуазэхэр 1:34-36

+ 18:2 Гъуазэхэр 13:25, Гъуазэхэр 16:31

* 18:7 Е: «Сирием готыгъэхэп». Джащ фэд 18:28.

+ 18:7 Ехъошуа 19:47

* 18:12 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ: «Дан пщыпӀэр».

+ 18:12 Ехъошуа 15:60

+ 18:24 УблапӀэ 31:30

+ 18:27 УблапӀэ 49:17, Ехъошуа 19:47

+ 18:28 ЯтӀонэрэ Самуел 10:6

* 18:30 Мыщ дэжьым зигугъу къыщишӀырэм ехьылӀагъэу еплъ: тхылъэу «ЯтӀонэрэ Пачъыхьэхэр» 15:29.

* 18:30 НэмыкӀ Ӏэпэрытхыхэм зэрахэтыр: «Мынасэ».

+ 18:30 МысырикӀыжь 2:22, МысырикӀыжь 18:3, Пачъыхьэхэр: ЯтӀонэрэ тхылъыр 17:6

* 18:31 ЧэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр ары зыфиӀорэр. Самуел пегъымбарымрэ Саул пачъыхьэмрэ яуахътэ ыпэкӀэ ар Щылэу дэтыгъ. Еплъ: тхылъэу «Ехъошуа 18:1», тхылъэу «Апэрэ Самуел» 1:3.

+ 18:31 Ехъошуа 18:1

+ 19:1 Гъуазэхэр 17:6, Гъуазэхэр 18:1, Гъуазэхэр 21:25

* 19:2 Е: «фэшъыпкъагъэп».

+ 19:10 Ехъошуа 15:8, Ехъошуа 15:63, Ехъошуа 18:28

* 19:18 ЗыфиӀорэр Щылэу дэтыгъэ чэтэнгъэӀэгъэ лъапӀэр ары. Еплъ: мы тхылъым усэу 18:31-м ехьыхыгъэу иӀэм. Ижъырэ урымыбзэкӀэ зэрадзэкӀыгъэхэм ащыщхэм зэрэхэтыр: «сиунэ сэкӀожьы».

+ 19:20 УблапӀэ 19:2,

+ 19:22 Хэбзэ тхыжьыгъэр 13:13, УблапӀэ 19:5-9

+ 19:29 Апэрэ Самуел 11:7

+ 20:1 Апэрэ Самуел 3:20, ЯтӀонэрэ Самуел 3:10, ЯтӀонэрэ Самуел 24:2, Апэрэ Самуел 7:5, Апэрэ Самуел 11:7

+ 20:6 УблапӀэ 34:7

+ 20:13 Хэбзэ тхыжьыгъэр 13:13

+ 20:16 Гъуазэхэр 3:15

+ 20:17 Апэрэ Самуел 11:8, ЯтӀонэрэ Самуел 24:9

+ 20:18 Гъуазэхэр 1:1-2

+ 20:21 УблапӀэ 49:27

* 20:27 Пкъыгъо лъапӀэхэр зыдэлъыщт пхъуантэ ышӀынэу Тхьэм Мосэ зэгорэм унашъо къыфишӀыгъагъ. Тхьэм иунэшъуипшӀ зытетхэгъэ мыжъобгъуитӀур ащ дэлъхэм ащыщыгъэх. Еплъ: тхылъэу «МысырикӀыжь» 25:10-22.

+ 20:27 МысырикӀыжь 6:15, Ехъошуа 22:13

+ 20:29 Ехъошуа 8:4

+ 20:32 Ехъошуа 8:5

* 20:36 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым мы гущыӀэухыгъэр хэтэп.

+ 20:37 Ехъошуа 8:19

* 20:42 Ижъырэ джуртыбзэкӀэ тхыгъэ Ӏэпэрытхым зэрэхэтыр «къалэхэм».

* 20:43 Е: «зыгъэпсэфыгъо ямыӀэу афызэ».

+ 20:45 Ехъошуа 15:32

+ 21:1 Гъуазэхэр 20:1

+ 21:6 Апэрэ Самуел 9:21

+ 21:8 Апэрэ Самуел 11:1

+ 21:12 Ехъошуа 18:1

+ 21:13 Гъуазэхэр 20:47, Хэбзэ тхыжьыгъэр 20:10

+ 21:21 МысырикӀыжь 15:20, Гъуазэхэр 11:34

+ 21:25 Хэбзэ тхыжьыгъэр 12:8, Гъуазэхэр 17:6, Гъуазэхэр 18:1, Гъуазэхэр 19:1